^

Kuloonaay

Karon: Kuloonaay (Portions)

copyright © 2018-2025 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Karon
Contributor: SIL International (in Africa)

All rights reserved.

2025-07-11

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 11 Jul 2025

404e2c05-c6eb-5f56-8cae-50a5b595ef9a

GEN

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Ⅶ

Ⅷ

Ⅸ

Ⅹ

Ⅺ

Ⅻ

ⅩⅢ

ⅩⅣ

ⅩⅤ

ⅩⅥ

ⅩⅦ

ⅩⅧ

ⅩⅨ

ⅩⅩ

ⅩⅪ

ⅩⅫ

ⅩⅩⅢ

ⅩⅩⅣ

ⅩⅩⅤ

ⅩⅩⅥ

ⅩⅩⅦ

ⅩⅩⅧ

ⅩⅩⅨ

ⅩⅩⅩ

ⅩⅩⅪ

ⅩⅩⅫ

ⅩⅩⅩⅢ

ⅩⅩⅩⅣ

ⅩⅩⅩⅤ

ⅩⅩⅩⅥ

ⅩⅩⅩⅦ

ⅩⅩⅩⅧ

ⅩⅩⅩⅨ

ⅩⅬ

ⅩⅬⅠ

ⅩⅬⅡ

ⅩⅬⅢ

ⅩⅬⅣ

ⅩⅬⅤ

ⅩⅬⅥ

ⅩⅬⅦ

ⅩⅬⅧ

ⅩⅬⅨ

Ⅼ

Púcook pa

Waah wa weeyem wa ti púkoo eyye

Púkoo eyye eyem éyaañ ya ti hilim ha hiti Pútuun pa nesokee lompo Púcook pa. Heekiicee ha lupo hiyem fa púlunta pa mpiliilee fa, fa an naaliilee fa, niŋ píyaañ kaamuuyen niŋ kúnuul ti púlunta pa. Néeyisan lompo fa Pútuun pa mpikaakaay kaacoopool pakan paka.

Púkoo eyye néepaacinoolee ti kifiit kúsupak kenfakat.

Hifiit ha híyaañ ha hiyem efantu 1 – 11. Ti hifiit eehe aafacuk fa Pútuun pa mpiliile fa púlunta pa, an fa naaliilee fa niŋ fa lompo an naamuuyene fa ti Pútuun pa. Toko aafacuk hiti Ataam niŋ Eef, Kayin niŋ Abel, niŋ fa Pútuun pa mpuhootane fa púlunta pa kamma kaamuuyen. Aafacuk lompo kiti ekumpaan ya eehaane ya eti Babel.

Hifiit ha hísupiyenu ha hiyem efantu 12 – 50. Le aafacuk hiti símaama pakati Israyel. Maamaa ateyii áyaañ ayem Abraham, náameyiyee ti kaapii kiti káyinan niŋ hítuulu Pútuun. Aafacuk lompo hiti Abraham añiinoo Isaak niŋ eesokoo maamaa Jakob. Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel, naataak epuuk pákayiin kayema ŋaasuwan niŋ pákasupak. Epuuk ya payenkuu káyenoonii písii pa ŋaasuwan niŋ pákasupak pa piti Israyel.

Ti epuuk ya ŋaasuwan niŋ pákasupak paka payenkuu intaak oonool teyii aŋa nkasok Josef, paapaa ateyii akina naahaŋe pálafi ti epuukoo púlooŋ. Ñúnuwoo nkataak paheeka teyoo nihiwun nkanoomanoo punoomana kati ayeno amiikan, nkasok paapaa ateyii nii élukuleen etaatulooloo. Ti páhinal Pútuun, náayenoonii an enfakat ti mah ma miti Esipt. Po hátikin, épankul neeyeno ti púlunta pa, naafakan teyyo paapaa ateyoo niŋ miin ma miteyoo púlooŋ.

Fa púkoo ya neekiicee fa:

1–11 Hifiit híyaañ

1–2 Hiliiluyee ha hiti Púlunta pa niŋ An

3 Píyaañ kaamuuyen niŋ ñíyoka

4–5 Hiti Ataam fo ti hiti Nowe

6–10 Nowe niŋ kaahootan ka

11:1-9 Ekumpaan ya eehaane ya eti Babel

11:10-32 Hiti Sem fo ti Abram

12–50 Hifiit hísupiyenu

12–35 Hiti miin ma miti Abraham, Isaak niŋ Jakob

36 Miin ma miti Esawu

37–45 Hiti Josef niŋ ñúnuwoo niŋ atuwoo

46–50 Pakati Israyel ti mah ma miti Esipt

Ⅰ

Hiliiluyee ha hiti púlunta pa niŋ waah óo waah weeyem lupo

Ⅰ Ti púcook pa, Pútuun pa mpiliil patiila niŋ t’etaam. Ⅱ Fiye, etaam ya etaakut himuum etaakut likee pale man meeliiñoole ummuhootan etaam ya púlooŋ. Enímaan néewufalool pásune man ma. Kunuu ka kiti Pútuun pa nkiyeno káleeleehan patiila etemmo.

Ⅲ Púful toko, Pútuun pa mpusok: “Ecaaŋ etaako!” Ecaaŋ ya neetaako. Ⅳ Pútuun pa mpucuk nii ecaaŋ ya enapaanap. Fiye, mpíkatinool ecaaŋ ya niŋ énimaan ya. Ⅴ Pútuun pa mpulu ecaaŋ ya “hanakan”, mpulu lompo énimaan ya “hánant”. Intaako kániim intaako lompo pucom: hikina hiyem hinoom ha híyaañ ha.

Ⅵ Púful toko, Pútuun pa mpusok: “Káahaaŋ kitaako ti pututa man ma kípikatinool man ma miti patiila niŋ miti t’etaam!” Ⅶ Fiye, Pútuun pa mpíhin káahaaŋ ka, mpíkatinool man ma miti patiila niŋ miti t’etaam, iyyeno fo. Ⅷ Pútuun pa mpulu káahaaŋ ka “patiila”. Intaako kániim intaako lompo pucom: hikina hiyem hinoom ha hísupiyenu ha.

Ⅸ Púful toko, Pútuun pa mpusok: “Man ma meeyem ma t’etaam muconcool nantoonool, etaam eesuuce éfulii!” Iyyeno fo. Ⅹ Pútuun pa mpulu etaam ya eesuuce ya “etaam”, mpulu lompo man ma meeconcooliye ma “kaatii”. Pútuun pa mpucuk nii napaanap.

Ⅺ Fiye, Pútuun pa mpusok: “Etaam ya epukool píheeni óo píheeni empa mpitaak etukal, niŋ enuun óo enuun eyya netaak ñaliyal niŋ pukoon!” Iyyeno fo. Ⅻ Etaam ya néepukii píheeni óo píheeni empa mpitaak etukal etempo, niŋ enuun óo enuun eyya netaak paliyal eteyyo niŋ pukoon eteyyo. Pútuun pa mpucuk nii napaanap. ⅩⅢ Intaako kániim intaako lompo pucom: hikina hiyem hinoom ha híhaaciyenu ha.

ⅩⅣ Púful toko, Pútuun pa mpusok: “Waah úsupak ewwa nuucaaŋan utaako patiila kati úkatinool hánant ha niŋ hanakan ha! Waah ewwuu úyisan ñahaaño ña, kunoom ka niŋ sitiil sa, ⅩⅤ uyeno patiila upucaaŋan t’etaam!” Iyyeno fo. ⅩⅥ Pútuun pa mpíhin waah úsupak wenfakat ewwa nuucaaŋan: weehaŋe wa pafom nuumankool hanakan ha; weehaŋe wa káafomaati nuumankool hánant ha; mpíhin lompo picaaŋaŋ pa. ⅩⅦ Pútuun pa mpisiiŋan wo patiila upucaaŋan t’etaam, ⅩⅧ kati umankool hanakan ha niŋ hánant ha núukatinool ecaaŋ ya niŋ énimaan ya. Pútuun pa mpucuk nii napaanap. ⅩⅨ Intaako kániim intaako lompo pucom: hikina hiyem hinoom ha hípaakiilenu ha.

ⅩⅩ Púful toko, Pútuun pa mpusok: “Kaatii ka kimeeŋ niŋ soon niŋ pikee púlukuleen, pusuwa píyititool patiila niŋ t’etaam!” ⅩⅪ Fiye, Pútuun pa mpiliil púlukuleen penfakat piti kaatii, niŋ lompo élukuleen óo élukuleen eyya newac niŋ esuwa óo esuwa. Pútuun pa mpucuk nii napaanap. ⅩⅫ Pútuun pa mpisampan po mpusok: “Nipukool nimeeŋan kaatii ka, pusuwa pa lompo pimeeŋ t’etaam!” ⅩⅩⅢ Intaako kániim intaako lompo pucom: hikina hiyem hinoom ha hísakiyenu ha.

ⅩⅩⅣ Púful toko, Pútuun pa mpusok: “Etaam ya etaak élukuleen óo élukuleen: puwuluwul niŋ piti elampa, penkilis niŋ penfakat!” Iyyeno fo. ⅩⅩⅤ Pútuun pa mpíhin élukuleen óo élukuleen ewuluwul niŋ élukuleen óo élukuleen eti elampa, enfakat niŋ enkilis. Mpucuk nii napaanap.

ⅩⅩⅥ Fiye, Pútuun pa mpusok: “Umemanoolaa an éefule unaa, samat nii unaa, apiyeno ati hikaw ha ati soon sa, pusuwa pa niŋ púlukuleen pa púlooŋ: puwuluwul pa niŋ piti elampa ya, penfakat pa niŋ penkilis pa empa mpumuusool pa t’etaam.”

ⅩⅩⅦ Pútuun pa mpiliil an éefule po, áyiin niŋ aal Pútuun pa mpiliile.

ⅩⅩⅧ Pútuun pa mpisampanii mpusokii: “Nipukool, nimeeŋan etaam ya inniheek yo! Niyeno pakati kikaw eteyyo, kiti soon sa, pusuwa pa, niŋ púlukuleen pa púlooŋ empa mpumuusool pa t’etaam!”

ⅩⅩⅨ Fiye, Pútuun pa mpusok: “Nísiitan, inci ufanaa aluu píheeni óo píheeni empa mpitaak pukoon, niŋ enuun óo enuun eyya netaak paliyal ti etaam ya púlooŋ. Pukoon pa niŋ ñaliyal ña efiñiyeno pákuumanal aluu. ⅩⅩⅩ Pale púlukuleen pa púlooŋ piti elampa ya niŋ pusuwa pa púlooŋ niŋ púlukuleen pa púlooŋ empa mpumuusool pa t’etaam, inci ufanaawufan po píheeni pa niŋ pahatal pa púlooŋ piti punuun pa pipiyeno pákuumanal etempo.” Iyyeno fo.

ⅩⅩⅪ Pútuun pa mpucuk nii eeha mpíhine ha púlooŋ hinapaanap meemak. Intaako kániim intaako lompo pucom: hikina hiyem hinoom ha heewase ha isak niŋ hoonool.

Ⅱ

Ⅰ Fiyuu hiliiluyee ha hiti patiila niŋ t’etaam niŋ waah óo waah weeyem lupo nihipaye. Ⅱ Ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak loho Pútuun pa pipayaa páhin etempo mpíyekunoolo ti heewase ha isak niŋ kúsupak. Ⅲ Pútuun pa mpisampan hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak, mpíhin ho hipiyeno hinoom etempo, kaatuko hinoom eehuu Pútuun pa mpíyekunooliye ta mpipaye ta páhin etempo púlooŋ piti hiliilu ha.

Ayíin a niŋ aal a ti kankaŋ ya eti Eden

Ⅳ Fiye Ateeteyo Pútuun pa mpiliile patiila niŋ t’etaam. Ta Ateeteyo Pútuun pa mpimemanoole ta patiila niŋ t’etaam, Ⅴ punuun niŋ píheeni piti ukit píŋantiyoot, kaatuko Ateeteyo Pútuun pa púnupaniyoot etiil, an lompo ataakiit toko kati aya etaam ya, Ⅵ pale man úmmufulii t’etaam ímmimaañiyan etaam ya púlooŋ. Ⅶ Púful toko, Ateeteyo Pútuun pa mpiliil áyiin niŋ esiya. Mpúfuuteen ti síinuyoo esuuŋut eti eloŋ, áyiin a náayenoonii an aŋa eeyem kaloŋa. Ⅷ Fiye, Ateeteyo Pútuun pa mpusuk kankaŋ Eden pa caanak ca íncifulii pa, toko mpiyenane áyiin a aŋa mpiliile ya. Ⅸ Ateeteyo Pútuun pa mpíhin enuun óo enuun épiŋantii: punuun peewalla empa mpupuk paliyal péesuume. Ti pututa kankaŋ ya, intaako toko enuun eti eloŋ niŋ enuun eti kameye heenape ha niŋ heenaput ha.

Ⅹ Ti kankaŋ ya eti Eden, intaako han henfakat eeha níhimaañiyan etaam ya eti kankaŋ ya. Ta níhifulii ta ti kankaŋ ya, níhipaacinoolo kan kipaakiil. Ⅺ Han ha híyaañ ha nihisokee Pison, hikina híkinkoole mah ma miti Hawila. Toko taakaataak sanoo, Ⅻ sanoo eti pánipani. Intaak lompo pínankiin péeciita hinoom, niŋ punuun empa an naayina éfulanii tempo caminkoloŋ éesuumut hicuku. ⅩⅢ Hísupiyenu ha nihisokee Kihon, hikina híkinkoole mah ma púlooŋ miti Kus. ⅩⅣ Híhaaciyenu ha nihisokee Tikil, hikina hiyem pa caanak ca íncifulii pa ti saatee ya eti Asul. Hípaakiilenu ha nihisokee Efalat.

ⅩⅤ Fiye, Ateeteyo Pútuun pa mpucoop áyiin a mpiyenanoo ti kankaŋ ya eti Eden kati aya yo naamankool yo. ⅩⅥ Ateeteyo Pútuun pa mpusok áyiin a: “Aáyiniyini hili papukal pa piti punuun pa púlooŋ piti kankaŋ ya. ⅩⅦ Pale, aañaŋut hili papukal pa piti enuun ya eti kameye ka heenape ha niŋ heenaput ha, kaatuko hinoom eeha aafali papukal enuun eyyuu, aafaket.”

ⅩⅧ Púful toko, Ateeteyo Pútuun pa mpusok: “Naput áyiin a apiyeno lamayoo. Inci faliiloo ayankanana eenape eenakoole neyoo.” ⅩⅨ Ateeteyo Pútuun pa mpiliil niŋ esiya élukuleen óo élukuleen eti elampa niŋ esuwa óo esuwa. Mpucoop po ti áyiin a kati aluwal po ucaw. Elúkuleen óo élukuleen eñaŋaa hitaaku caacaw enca áyiin a naaluwe yo. ⅩⅩ Ayíin a naaluwal púlukuleen pa púlooŋ ucaw: puwuluwul pa, piti elampa ya niŋ pusuwa pa. Pale ataakut ayankanana eenape eenakoole neyoo.

ⅩⅪ Fiye, Ateeteyo Pútuun pa mpíhin áyiin a apunow ti hiŋotu henfakat. Akina ti hiŋotu ha, mpúfulanii káakut ti kahehoo, mpipa mpiñahan toko kapaŋoo samat nii fa nkiyeniye fa. ⅩⅫ Púful toko, Ateeteyo Pútuun pa mpucoop káakut ka enka mpúfulanii ka ti áyiin a, mpiliil aal, mpucoopoo pati áyiin a. ⅩⅩⅢ Ayíin a naaceek: “Tempe, aŋe anakoolam, picec unii poonool, hísim unii hoonool, afaayonkalee 'aal' kaatuko ti áyiin náafulaniyee.”*

ⅩⅩⅣ Ekina ewune áyiin nakatan faafoo niŋ íññaayoo naananf aaloo, poko t’ésupakii nkáyenoonii oonool.

ⅩⅩⅤ Fiye áyiin a niŋ aal a nkayeno ñáfalfali pale kasuuwoolut.

Ⅲ

Enow an

Ⅰ Fiye, epululoola ya ehaŋa ecohato ti púlukuleen pa púlooŋ piti elampa empa Ateeteyo Pútuun pa mpiliile pa. Neesok aal a: “Fo pánipani Pútuun pa pusokaasok aluu nii: 'Niñaŋut hili enuun óo enuun eti kankaŋ ya?'” Ⅱ Aal a naañahan epululoola ya: “Haani, úyiniyini nuuli enuun óo enuun eeyem ti kankaŋ ya. Ⅲ Pale Pútuun pa pusok 'Niñaŋut hili enuun ya eeyem ya ti pututa kankaŋ ya, niñaŋut yo híliku niŋ ekina tom efiniket.'” Ⅳ Epululoola ya neeñahan aal a: “Hitaakiit etiniket! Ⅴ Kaatuko Pútuun pa pímeyimeyi nii, hinoom eeha efinili papukal enuun eyyuu, ñíkin aluu éfiñipankino innicuk nii pikina, ínnimeyi heenape niŋ heenaput.”

Ⅵ Ta aal a naacuke ta nii papukal pa piti enuun ya pinapaanap hili mpúwalli ti ñíkinoo illompo nonkoo kati ataak kameye enka efipuwufanoo ka, naacut po naali, naawufan áyiinoo eesiiŋiye ya pukoloo apili lompo. Ⅶ Tokotoko, ñíkinii poko t’ésupakii íññipankino nkacuk nii ñáfalfali nkayem. Fiye, nkacenkanool pahatal sootoo nkáhin po uhuuy.

Ⅷ Ta incisape ta eyam, Ateeteyo Pútuun pa mpiyeno kaakaawool ti kankaŋ ya. Ayíin a niŋ aal a nkási pakakal etempo, nkayolo ti punuun pa piti kankaŋ ya. Ⅸ Ateeteyo Pútuun pa mpiyonkal áyiin a mpicakanoo: “Peyme ayyem?” Ⅹ Ayíin a naañahan po: “Inci síyuusi ti kankaŋ ya infe kaatuko ñáfalfali inci iyyem, fiye iyyolo.” Ⅺ Ateeteyo Pútuun pa mpicakanoo: “Ayme asokuu nii ñáfalfali ayyem? Fo aaliyaali enuun eyya inci inkituu ya hili?” Ⅻ Ayíin a naañahan po: “Aal a aŋa áncoopiyaam ya ácutii papukal enuun ya naawufanam, illi.”

ⅩⅢ Ateeteyo Pútuun pa mpusok aal a: “Weyme uwune ánhin eehuu?” Aal a naañahan po: “Epululoola ya ecaakoolaam, illi.”

ⅩⅣ Fiye, Ateeteyo Pútuun pa mpusok epululoola ya: “Páawoo eehuu ánhine, inci ñanuu ti púlukuleen pa púlooŋ: puwuluwul niŋ piti elampa. Aáfahuunoolo, illi haafol ha hinak óo hinak ti eloŋi. ⅩⅤ Inci fáhin aal a niŋ awe nipiyeno an niŋ akamooloo. Miin ma miti aal a niŋ miin ma mitii efikayeno lompo pikamool. Miin ma miti aal a efimutuncalool hikawi, awe illum mo ti econt.”*

ⅩⅥ Fiye, mpusok aal a: “Naasayaa munow, inci fapenan meemak ñíyoka ña ñitii, ti ñíyoka aafampuk. Aáfalafi hitaaku kayine ti áyiini pale akina afaayeno ati hikaw ha atii.”†

ⅩⅦ Nene pusok áyiin a: “Kamma ánsiitane aali illi enuun eyya inci inkituu ya hili, etaam ya eñanee kamma awe, ti ñíyoka ñenfakat hinak óo hinak ti eloŋi aafaya etaam ya illi. ⅩⅧ Etaam ya efeetaak pícankun óo pícankun, aafali paliyal pa piti ukit wa. ⅩⅨ Niŋ hásuwati aafataak paliyali fo ta aafañoho t’etaam. Kaatuko ti etaam ánfulii, ti etaam lompo aafañoho.”

ⅩⅩ Ayíin a, Ataam,‡ naalu aaloo caacaw ca Eef (ekina eyem “kaloŋa”) kaatuko áfaayenoonii íññaa ya ati keeyem ka kaloŋa púlooŋ. ⅩⅪ Ateeteyo Pútuun pa mpimemanool Ataam niŋ aaloo wañ uti kapaŋ élukuleen mpúsoolii.

Hiyaanuyee ha hiti Ataam niŋ Eef ti kankaŋ ya

ⅩⅫ Púful toko, Ateeteyo Pútuun pa mpusok: “An acukaacuk nii unaa, ámeyimeyi heenape niŋ heenaput. Uñaŋutoo kakatan apili enuun ya eti eloŋ ya, naaloŋ fo eket maama.” ⅩⅩⅢ Fiye, Ateeteyo Pútuun pa mpúfulanii ti kankaŋ ya eti Eden kapiya etaam ya eyya nkáfulii ya teyyo. ⅩⅩⅣ Ta mpipayii ta hiyaanu, mpisiiŋan pumaleekoo piti sempe empa nkasok Piselupim, pa caanak ca íncifulii pa ti kankaŋ ya eti Eden, niŋ káakuntu kiti kaaleew enka nkiyesoolo pan óo pan kipifaas pítin pa peehiiŋe pa ti enuun ya eti eloŋ ya.

Ⅳ

Kayin niŋ Abel

Ⅰ Eehuu hipimuus, Ataam náameyiyoo aal, Eef náapukii cikampaani. Fiye, Eef naasok: “Ateeteyo ayankananaam pitaak cikampaani,” naalu co caacaw ca Kayin.* Ⅱ Po hátikin, naapuk atuwoo naasokoo Abel. Kápiyankii, Abel naataak písaacii empa nafaas, Kayin lompo naayeno ayaya. Ⅲ Hikee hinoom, Kayin náacoopii ti pamaañal pa apuwaaseen po Ateeteyo. Ⅳ Abel lompo náacoopii písaacii ti papukal pa píyaañ pa piti koolee ya eteyoo naawaaseen kaapii ka keehaŋe ka patoof Ateeteyo. Ateeteyo ínsuumoo ti Abel naasayan kaawaaseen ka kiteyoo. Ⅴ Pale asayanut Kayin niŋ kaawaaseen ka kiteyoo. Kayin náañiken meemak, puhooŋuyoo mpíniman.

Ⅵ Ateeteyo naasok Kayin: “Weyme uwune áññiken? Weyme uwune puhooŋuyi mpíniman fiyuu? Ⅶ Niŋ áahinaa heenape aafasayanee, pale niŋ áahinaa heenaput, kaamuuyen unka ti épuusiyi, nkiŋes ihaŋuyi sempe, pale aañaŋaa ko iheeku.”

Ⅷ Púful toko, Kayin naasok atuwoo: “Máafulaa maakaayaa pati ukit wa.” Ta nkayeniye ta po, Kayin naalaako atuwoo Abel naamukoo. Ⅸ Fiye, Ateeteyo naacakan Kayin: “Atuwi Abel uwwey?” Kayin naañahanoo: “Cukutoo, fo inci yem afaasa ya ati atuwam?” Ⅹ Ateeteyo naasokoo: “Weyme uwune ánhin eehuu? Síyaasi hísim atuwi ti hiceeku ti inci t’etaam esiya ya ti hiñaaku kánukan. Ⅺ Fiye, aañanee, iyyaanee ti etaam ya eesoope ya hísim atuwi aŋa ammuke ya. Ⅻ Naayayaa yo etinene épukii waah. Aafatootoosool tan óo tan, áatiyini piyeno nantoonool ti etaam ya.” ⅩⅢ Kayin naasok Ateeteyo: “Hikasap ha hitoom hínapinapi pitiyo. ⅩⅣ Fíyooy aayaanaam ti etaam eyya inci iyya ya, ñaŋuu piyolo íllaaŋi. Efitootoosool étiyini piyeno nantoonool ti etaam ya. An óo an eecukaam afaamukam.”

ⅩⅤ Ateeteyo naañahan Kayin: “Haani! Niŋ an amukuu, pakan isak niŋ pákasupak efikamukee eket ya etii épunukanee.” Fiye, Ateeteyo náahin lánkamaasi ti Kayin ancuk an óo an eecukoo atamukoo. ⅩⅥ Kayin naakaay ápilaaŋ Ateeteyo, naacaakin ti mah ma miti Not, pukol kankaŋ ya eti Eden pa caanak ca íncifulii pa.

Kayin keesokoo maamaa

ⅩⅦ Ta Kayin naasaye ta, naahinto niŋ aaloo náapukii cikampaani: Enok. Kayin naasiiŋan saatee naaluwool yo niŋ añiinoo Enok.

ⅩⅧ Enok naapuk cikampaani: Ilat. Ilat naapuk Mehuyayel, Mehuyayel naapuk Metusayel, Metusayel naapuk Lemek. ⅩⅨ Lemek naasa pakaal pákasupak: ácook a caacawoo Ata, ásupiyenu ya caacawoo Silla. ⅩⅩ Ata naapuk Yapal. Akina áyaañe akin ti ékuut naawul púlukuleen. ⅩⅪ Atuwoo caacawoo Yupal. Akina áyaañe asap kóntiŋ niŋ kámpiis. ⅩⅫ Silla lompo naapuk Tupal-Kayin. Asafa, akina nasaf coolaŋ óo coolaŋ eti mañ. Ahoopoo ayem Naama.

ⅩⅩⅢ Lemek naasok pakaaloo:

“Ata niŋ Silla nísiitanam!

Pakaalam, nitah kunuu ti eeha inci inkaakaay ha hisoku.

Mukaamuk áyiin kamma naakuumaam,

immuk akampaani kamma naasapaam.

ⅩⅩⅣ Niŋ kañaŋaa himuku pakan isak niŋ pákasupak kati kánukan eket ya eti Kayin,

efikamuk pakan áwii éhaaciil niŋ kaat niŋ pákasupak (77) kati kánukan eketam.”

ⅩⅩⅤ Ataam naahinto niŋ aaloo náapukii cikee cikampaani. Eef naalu co caacaw ca Set (ekina eyem “kawun”). Naasok “Kayin amukaamuk Abel, pale Pútuun pa mpuwunam cikee cikampaani ti putum pa piteyoo.” ⅩⅩⅥ Set lompo naapuk cikampaani naasok co Enos. Ti oom caanak pakan paka nkácooke kaluum Pútuun pa ti kaayonkal etempo Ateeteyo.

Ⅴ

Ataam keesokoo maamaa fo ti Nowe

Ⅰ Ehe heekiicee ha kiti Ataam niŋ keesokoo maamaa. Ta Pútuun pa mpiliile ta pakan mpíhinii kápuful po. Ⅱ Mpiliilii áyiin niŋ aal mpisampanii mpuluwii caacaw ca “pakan” ti hinoom eeha mpiliilii ha.

Ⅲ Ataam ta naataake ta sitiil keme niŋ áwii niŋ ŋaasuwan (130), naapuk cikampaani céefuloo naalu co caacaw ca Set. Ⅳ Pamuusal hipukuyee ha hiti Set, Ataam nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ síhaaciil (800) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. Ⅴ Ataam eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ sipaakiil niŋ áwii niŋ ŋaasuwan (930). Púful toko naaket.

Ⅵ Set ta naataake ta sitiil keme niŋ isak (105) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Enos. Ⅶ Pamuusal hipukuyee ha hiti Enos, Set nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ síhaaciil niŋ isak niŋ súsupak (807) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. Ⅷ Set eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ sipaakiil niŋ ŋaasuwan niŋ súsupak (912). Púful toko naaket.

Ⅸ Enos ta naataake ta sitiil áwii epaakiil niŋ ŋaasuwan (90) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Kenan. Ⅹ Pamuusal hipukuyee ha hiti Kenan, Enos nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ síhaaciil niŋ kaat (815) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. Ⅺ Enos eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ sipaakiil niŋ isak (905). Púful toko naaket.

Ⅻ Kenan ta naataake ta sitiil áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Mahalaleel. ⅩⅢ Pamuusal hipukuyee ha hiti Mahalaleel, Kenan nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ síhaaciil niŋ áwii ésupak (840) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. ⅩⅣ Kenan eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ sipaakiil niŋ ŋaasuwan (910). Púful toko naaket.

ⅩⅤ Mahalaleel ta naataake ta sitiil áwii éhaaciil niŋ isak (65) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Yelet. ⅩⅥ Pamuusal hipukuyee ha hiti Yelet, Mahalaleel nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ síhaaciil niŋ áwii niŋ ŋaasuwan (830) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. ⅩⅦ Mahalaleel eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ síhaaciil niŋ áwii epaakiil niŋ kaat (895). Púful toko naaket.

ⅩⅧ Yelet ta naataake ta sitiil keme niŋ áwii éhaaciil niŋ súsupak (162) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Enok. ⅩⅨ Pamuusal hipukuyee ha hiti Enok, Yelet nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ síhaaciil (800), naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. ⅩⅩ Yelet eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ sipaakiil niŋ áwii éhaaciil niŋ súsupak (962). Púful toko naaket.

ⅩⅪ Ta Enok naataake ta sitiil áwii éhaaciil niŋ isak (65) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Metuselah. ⅩⅫ Pamuusal hipukuyee ha hiti Metuselah, Enok naacok pítin pa piti Pútuun pa fo sitiil sikeme síhaaciil (300) naataak pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. ⅩⅩⅢ Enok eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme síhaaciil niŋ áwii éhaaciil niŋ isak (365). ⅩⅩⅣ Enok naacok pítin pa piti Pútuun pa, hikee hinoom nene acukutee kaatuko Pútuun pa píseepinoo patiila.

ⅩⅩⅤ Metuselah ta naataake ta sitiil keme niŋ áwii epaakiil niŋ isak niŋ súsupak (187) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Lemek. ⅩⅩⅥ Pamuusal hipukuyee ha hiti Lemek, Metuselah nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ súsupak niŋ áwii epaakiil niŋ súsupak (782), naataak pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. ⅩⅩⅦ Metuselah eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ sipaakiil niŋ áwii éhaaciil niŋ isak niŋ sipaakiil (969). Púful toko naaket.

ⅩⅩⅧ Ta Lemek naataake ta sitiil keme niŋ áwii epaakiil niŋ súsupak (182) naapuk cikampaani. ⅩⅩⅨ Naalu co caacaw ca Nowe (ekina eyem “kayihan”), naasok: “Ateeteyo añanaañan etaam ya, pale cikampaani ence eficiyihan unaa ti ñáhin unaa niŋ ti ñíyoka eñña nuuñaŋaa ña hicuku.” ⅩⅩⅩ Pamuusal hipukuyee ha hiti Nowe, Lemek nene aloŋ sitiil sikeme isak niŋ áwii epaakiil niŋ kaat (595), naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul. ⅩⅩⅪ Lemek eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ súsupak niŋ áwii éhaaciil niŋ kaat niŋ súsupak (777). Púful toko naaket.

ⅩⅩⅫ Ta Nowe naataake ta sitiil sikeme isak (500), naapuk epuuk pákayiin pákahaaciil poko kayem: Sem, Ham niŋ Yafet.

Ⅵ

Pakanc an

Ⅰ Pakan paka nkáyaañ émeeŋii t’etaam, nkapuk púmaacul. Ⅱ Epuuk Pútuun nkacuk nii púmaacul pa payenkuu káwalliwalli meemak nkamamal teyii pakaalii. Ⅲ Fiye, Ateeteyo naasok: “Inci tikat an apuloŋ fo eket maama kaatuko poko pakan. Písik fiye etikaloŋ pihaŋ sitiil keme niŋ áwii (120).”

Ⅳ Ti oom caanak niŋ po hátikin, intaako ñítaapanu pákayiin keehaane haan ti etaam ya, ta epuuk ya pakati Pútuun pa nkákeyii ta kapitaak niŋ púmaacul pa epuuk: epuuk ya payenkuu nkáyenoonii pikama kenfakat niŋ kéesiyiye meemak ta infiyye.

Ⅴ Ateeteyo naacuk nii, pakan paka káhaŋiyoohaŋ toko pakanc ti etaam ya. Tan óo tan pámiiloolalii púlooŋ pinaput háati poonool. Ⅵ Ateeteyo naawatanoolo heewune naaliilii. Yaanoo neemeeŋ niŋ páciite penfakat. Ⅶ Fiye, Ateeteyo naasok: “Inci fápucalool pakan paka payenka inci illiile ka, niŋ lompo pusuwa pa niŋ púlukuleen pa púlooŋ, penfakat niŋ penkilis, kaatuko watanoolaa-watanoolo heewune illiilii.” Ⅷ Pale Ateeteyo ínsuumoo ti Nowe.

Nowe niŋ piteen pa penfakat pa

Ⅸ-Ⅹ Ehe kiti Nowe niŋ keesokoo maamaa. Nowe naapuk pikampaani pákahaaciil: Sem, Ham niŋ Yafet. Ti ekaay ya eteyoo, Nowe lamayoo ayeniye áyiin eecoonoole náhin héesuume Pútuun pa, naacok pítin etempo. Ⅺ Pale ti ñíkin Pútuun pa, pakan paka pakati etaam ya kápucaapuco, etaam ya neemeeŋ niŋ pakanc. Ⅻ Pútuun pa mpisincan heetaakiye ha t’etaam ya mpucuk nii hinaput, kaatuko pakan paka púlooŋ kéepuciye. ⅩⅢ Fiye, Pútuun pa mpusok Nowe: “Inci cokaacok kaapayool niŋ pakan paka. Etaam ya emeeŋaameeŋ niŋ pakanc kamma poko. Inci fápucaloolii niŋ etaam ya.

ⅩⅣ “Awe memanool piteen penfakat niŋ pupapaloo peeyanke kaŋ. Páacinool páhantuwa etempo píkaap peemeeŋe, ínhin po pentuloo niŋ manoo páhantuwa niŋ tíkitaaŋ etempo ancuk man timpi míyini pinako. ⅩⅤ Ehe fiye aafamemanool piteen empuu: piñaŋaa hitaaku simeetal keme niŋ áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (150) ti pahaan etempo, áwii niŋ isak (25) ti paweñ etempo niŋ simeetal kaat (15) písik t’etaam fo ti kankalaŋ ka. ⅩⅥ Aáfatiŋ po inkatan kancaŋ meetal ti pututa kankalaŋ ka niŋ upii wa uti piteen pa. Putum etempo, ínhin po ti kaapii. Páhantuwa etempo, ínhin etaas éyaañ, etaas ésupiyenu niŋ etaas éhaaciyenu.

ⅩⅦ “Inci fákatanii man menfakat mupuhootan etaam ya, kati púcalool waah óo waah ewwa nuusuuŋut. Waah óo waah weeyem ti etaam ya éfuucim.

ⅩⅧ “Pale inci faliil písiyool niŋ awe. Aafanako ti piteen pa, awe niŋ aali, pikampaani pa pakatii niŋ pakaalii. ⅩⅨ-ⅩⅩ Aafanakan lompo ti piteen pa sílukuleen súsupak ti élukuleen óo élukuleen, éeyiine niŋ eeyaale, kati puloŋ niŋ awe. Pusuwa niŋ púlukuleen, penfakat niŋ penkilis, éfipikey ti awe kati puloŋ. ⅩⅪ Incoopool lompo paliyal óo paliyal iyyenan po, ancuk nitaakaa waah ewwa inniyina hili, awe niŋ pikina.”

ⅩⅫ Nowe náahin pitempo tak eeha púlooŋ Pútuun pa mpusokoo ha.

Ⅶ

Kaahootan ka

Ⅰ Fiye, Ateeteyo naasok Nowe: “Nako ti piteen pa niŋ miin ma mitii púlooŋ, kaatuko ti inci awe lamma yem eecoonoole ya ti ekaay eyye.

Ⅱ “Ti púlukuleen empa inci incoone pa aluu hili, coop éeyiine niŋ eeyaale ti síi óo síi fo isak niŋ súsupak. Ti púlukuleen empa inci inkite pa aluu hili, incoop éeyiine niŋ eeyaale ti síi óo síi. Ⅲ Ti pusuwa pa lompo incoop úyiin isak núusupak niŋ ulaw isak núusupak ti síi óo síi. Hín eehuu púlooŋ kati utaakaa etukal etempo ti etaam ya. Ⅳ Kaatuko le niŋ kunoom isak niŋ kúsupak, inci fánupanii etiil hánant hanakan fo kunoom áwii ésupak (40). Inci fápucalool waah óo waah weeyem kaloŋa ewwa inci illiile.”

Ⅴ Nowe náahin eeha púlooŋ Ateeteyo naasokoo ha.

Ⅵ Nowe naataak sitiil sikeme isak niŋ yoonool (600) ta kaahootan ka nkúcolii ta t’etaam. Ⅶ Naanako ti piteen pa, akina niŋ aaloo, epuukoo niŋ pakaalii, kapifak kaahootan ka. Ⅷ Elúkuleen óo élukuleen, eecoonee hili niŋ eekitee hili, pusuwa pa niŋ élukuleen óo élukuleen eyya néhuunoolo Ⅸ mpinako súsupak súsupak ti piteen pa niŋ Nowe, éeyiine niŋ eeyaale, samat nii fa Pútuun pa mpusoke fa Nowe áhin. Ⅹ Kunoom ka isak niŋ kúsupak ka kupumuus, man ma ummuhootan etaam ya.

Ⅺ Ta Nowe naataake ta sitiil sikeme isak niŋ yoonool (600), hiim ha hísupiyenu ha hipitaak kunoom kaat niŋ kúsupak, hítaapanu man úmmufulii t’etaam ímmifasasii, útiŋu wa núukatanii man fanfaŋ. Ⅻ Neeyeno hinup hánant hanakan fo kunoom áwii ésupak (40).

ⅩⅢ Ti hinoom eeha néeyaañe ha hinup Nowe naanakiye ti piteen pa, akina niŋ aaloo, pikampaani pa pakateyoo, Sem, Ham niŋ Yafet, niŋ pakaalii. ⅩⅣ Naanako niŋ élukuleen óo élukuleen, puwuluwul niŋ piti elampa, penfakat niŋ penkilis empa mpumuusool t’etaam, niŋ esuwa óo esuwa. ⅩⅤ Waah óo waah ewwa nuusuuŋut nuunako súsupak súsupak ti piteen pa niŋ Nowe. ⅩⅥ Sílukuleen súsupak ti élukuleen óo élukuleen, éeyiine niŋ eeyaale, insinako samat nii fa Pútuun pa mpusoke fa Nowe áhin. Ta nkanakiye ta páhantuwa, Ateeteyo naapank hunkut ha.

ⅩⅦ-ⅩⅧ Man ma miti kaahootan ka immiyeno pisilo pihaŋhaŋ toko fo kunoom áwii ésupak (40), ímmiseepin piteen pa, piteen pa mpiyeno hilentu temmo. ⅩⅨ Ti pisilo penfakat empuu, háati pítintiŋ pa peehaŋe pa pahaan mpuhoot. ⅩⅩ Man ma immisilo fo simeetal isak niŋ súsupak patiila pítintiŋ pa. ⅩⅪ Fiye, waah óo waah weeyem kaloŋa ewwa nuumuusool t’etaam nuuketal: pusuwa pa, púlukuleen pa puwuluwul pa, púlukuleen pa piti elampa ya, púlukuleen pa empa mpisap pa kayoŋ niŋ pakan paka púlooŋ. ⅩⅫ Waah óo waah ewwa nuusuuŋut ti etaam ya nuuketal. ⅩⅩⅢ Fiyuu Pútuun pa mpúpucaloole waah wa púlooŋ weeyeniye wa kaloŋa ti etaam ya: pakan paka, pusuwa pa niŋ púlukuleen pa púlooŋ, penfakat niŋ penkilis. Waah ewwuu púlooŋ núupucaloolee. Intowo Nowe lamma niŋ keeyeniye ka neyoo ti piteen pa.

ⅩⅩⅣ Man ma ummuhootan etaam ya fo kunoom keme niŋ áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (150).

Ⅷ

Ⅰ Fiye, Pútuun pa mpínawuno Nowe niŋ púlukuleen pa púlooŋ, puwuluwul niŋ piti elampa, peeyem pa neyoo ti piteen pa. Mpupoñ eyam ti etaam ya man ma ímmiyaañ hisooŋu. Ⅱ Man ma méefulii ma t’etaam ímmiyekuno éfasasii, útiŋu wa nuuhancaloolo, etiil ya néeyekuno hinup. Ⅲ Kaahootan ka nkiyeno ékaasino ti etaam ya caahinkiŋ caahinkiŋ. Kunoom keme niŋ áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (150) kupumuus, Ⅳ piteen pa mpilaay ti pítintiŋ pa piti Alalat, ti hinoom ha heewase ha kaat niŋ kúsupak ti hiim ha heewase ha isak niŋ kúsupak. Ⅴ Man ma ummutowo ti ékaasino fo ti hiim ha heewase ha ŋaasuwan. Ti hinoom ha híyaañ ha hiti hiim eehuu, patiila pítintiŋ pa incukee.

Ⅵ Pumuus kunoom áwii ésupak (40), Nowe náapankin epalloolu ya eyya náahine ya ti piteen pa. Ⅶ Naakatan ekannaal neetowo ti káayititool fo ta man ma ummusooŋe ta ti etaam ya. Ⅷ Nene akatan hícuucuuku, apisincan man man ma muwaniyaa. Ⅸ Pale hícuucuuku ha hitaakut la efihileeho, kaatuko pan óo pan ti etaam ya man. Fiye, níhiñohoonii ti Nowe ti piteen pa. Nowe náafulan epeesoo náañahanii hícuucuuku ha ti piteen pa. Ⅹ Náatuul fo kunoom isak niŋ kúsupak, nene akatan hícuucuuku ha tíkitaaŋ. Ⅺ Ta hícuucuuku ha níhiñohoonii ta nkániim, ti hicuŋ eteeho naacuk kahatal keemaaña kiti olif. Fiye, Nowe náameyi nii man ma muwanaawano ti etaam ya. Ⅻ Nene átuul kikee kunoom isak niŋ kúsupak, naakatan hícuucuuku ha, pale tempe híñohooniyoot.

ⅩⅢ Hinoom ha híyaañ ha ti hiim ha híyaañ ha hiti etiil eyya Nowe naataake ya teyyo sitiil sikeme isak niŋ yoonool niŋ yoonool (601), man ma ummusooŋ ti etaam ya. Fiye, Nowe náafulan pátiŋal piteen pa naacuk nii tíkitaaŋ, etaam ya esuucaasuuc. ⅩⅣ Ti hinoom ha heewase ha áwii niŋ isak niŋ kúsupak (27) ti hiim ha hísupiyenu ha, etaam ya neesuuc cay.

ⅩⅤ Pútuun pa mpusok Nowe: ⅩⅥ “Fúlii ti piteen pa, awe, aali, epuuki niŋ epuuki pakaalii. ⅩⅦ Fúlanii lompo púlukuleen pa púlooŋ peeyem pa naawe: penfakat pa niŋ penkilis pa empa mpumuusool pa t’etaam, niŋ pusuwa pa púlooŋ, ancuk pupukoolaa mpimeeŋ ti etaam ya.”

ⅩⅧ Fiye, Nowe náafulii niŋ aaloo, epuukoo niŋ epuukoo pakaalii. ⅩⅨ Púlukuleen pa púlooŋ, púlukuleen pa empa mpúhuunoolo pa niŋ pusuwa pa, niŋ élukuleen óo élukuleen eyya nemuusool ti etaam ya mpúfulii ti piteen pa ti písii etempo.

ⅩⅩ Fiye, Nowe naasiiŋan kaaciinAteeteyo, naacoop ti púlukuleen pa niŋ pusuwa pa peecoonee pa hili, naawaaseen po Ateeteyo apusow po fo pileem. ⅩⅪ Ateeteyo náasi haaw ha héesuume ha, naasokoolo: “Inci etinene ñan etaam ya kamma an háati fa pámiiloolaloo mpinaput fa kápiliŋ maañiiyaayoo, etinene púcalool waah wa púlooŋ weeyem wa kaloŋa samat nii fa inci ínhine fa.

ⅩⅫ Taamanta etaam ya écimut,

caanak citi pusuk niŋ kaamaañ,

pasowe niŋ pamon,

etiil niŋ hasa,

hanakan niŋ hánant

étikayekuno pitaako.”

Ⅸ

Písiyool pa piti Pútuun pa niŋ Nowe

Ⅰ Pútuun pa mpisampan Nowe niŋ epuukoo mpusokii: “Nipukool innimeeŋan etaam ya. Ⅱ Púlukuleen pa púlooŋ efipife aluu: púlukuleen pa piti etaam ya niŋ pusuwa pa, púlukuleen pa empa mpúhuunoolo pa niŋ soon sa, pikina púlooŋ umpa ti kayine ka kitaaluu. Ⅲ Waah óo waah weeyem kaloŋa nuumuusool inci uwwufanaa wo aluu kati uyeno pákuumanal aluu samat nii fa inci uwwufane fa aluu punuun pa niŋ píheeni empa mpitaak pa pukoon. Ⅳ Pale niñaŋut hili efoofa eetaake hísim kaatuko eloŋ ti hísim naayem. Ⅴ Niŋ an amukaa an inci fasiiŋanoo ti pisiya. Inci fasiiŋan ti pisiya an óo an niŋ élukuleen óo élukuleen eemuke an.

Ⅵ An óo an eeniise hísim an

akee lompo afaaniis hísimoo

kaatuko Pútuun pa piliilaaliil an ápuful po.

Ⅶ “Pale aluu nipukool innimeeŋ, papukal aluu mpihancaloolo ti etaam ya.”

Ⅷ Púful toko, Pútuun pa mpusok Nowe niŋ epuukoo: Ⅸ “Inci piliil písiyool pa putoom niŋ aluu niŋ keesoke aluu maamaa Ⅹ niŋ lompo waah wa púlooŋ weeyem wa kaloŋa niŋ aluu: pusuwa pa, púlukuleen puwuluwul pa niŋ piti elampa ya, waah óo waah wéefulii ti piteen pa niŋ aluu, púlukuleen pa púlooŋ peeyem pa ti etaam ya. Ⅺ Písiyool empe inci iyyem ti hiliilu naaluu: man menfakat etinene múpucalool waah wa púlooŋ weeyem wa kaloŋa, kaahootan etinene kúpucalool etaam ya.”

Ⅻ Pútuun pa nene pusok: “Ehe píyisan pa piti písiyool empa inci iyyem pa ti kaasiiŋan ti pututayam niŋ aluu, niŋ waah óo waah weeyem kaloŋa niŋ ti pikaay pa peeyem pa ti ékey fo eket maama. ⅩⅢ Inci siiŋanaa étiifeel* ya etoom ti útiŋu wa, ekina efeeyeno píyisan pa piti písiyool pa putoom ti pututayam niŋ etaam ya. ⅩⅣ Tan óo tan ta inci inconcenoole útiŋu wa patiila étiifeel ya néefulii, ⅩⅤ inci fánawuno písiyool pa putoom empa inci illiile pa naaluu niŋ waah óo waah weeyem kaloŋa. Kaahootan etinene kúpucalool eloŋ ya púlooŋ. ⅩⅥ Tan óo tan ta étiifeel ya néefulii ti útiŋu wa, inci facuk yo ínnawuno písiyool pa peepayantoo pa ti pututa inci, Pútuun pa, niŋ waah wa púlooŋ weeyem wa kaloŋa t’etaam ya.”

ⅩⅦ Pútuun pa nene pusok Nowe: “Etíifeel ya eyem píyisan pa piti písiyool empa inci illiile pa niŋ waah óo waah weeyem kaloŋa t’etaam.”

Epuuk Nowe

ⅩⅧ Epuuk Nowe kéefulii ka ti piteen pa kayem Sem, Ham niŋ Yafet. Ham ayem paapaa ati Kanaan. ⅩⅨ Epuuk ya pakati Nowe pákahaaciil paka payenkuu kayem símaama an óo an eeyem ti etaam ya fíyooy.

ⅩⅩ Nowe ayaya, akina áyaañe asuk kaakit kiti kikenenk. ⅩⅪ Hikee hinoom, naalaan elaan etenko náakuman fo ayeno ñáfalfali ti ékuut ya eteyoo. ⅩⅫ Ham, paapaa ati Kanaan, naacuk paapaa ateyoo ñáfalfali náaful apicaakaman ho ñúnuwoo. ⅩⅩⅢ Fiye, Sem niŋ Yafet nkacoop kahuuy kenfakat nkanaŋ ko ti úpantiyii. Púful toko nkayeno pikaayu kaasonaay fo kacol ti paapaa ateyii nkáwufalooloo. Páawoo kayesanaayesan ñuhooŋuyii, kacukut paapaa ateyii ñáfalfali.

ⅩⅩⅣ Ta Nowe náalitoonii ta ti ékuman ya eteyoo, náasi eeha kahiineen ka kiteyoo nkíhine ha. ⅩⅩⅤ Fiye naaceek apusok:

“Ñanaa Kanaan!

Ayeno amiikan a akelan a ati ñúnuwoo!”

ⅩⅩⅥ Púful toko naasok:

“Múlaa Ateeteyo Pútuun pa piti Sem!

Alímaati Kanaan ayeno amiikan a ati Sem!

ⅩⅩⅦ Alímaati Pútuun pa pipenan etaam ya eti Yafet,†

akin ti púkuut pa piti Sem,

Kanaan ayeno amiikan a ateyoo!”

ⅩⅩⅧ Ta kaahootan ka nkumuuse ta, Nowe naaloŋ sitiil sikeme síhaaciil niŋ áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (350). ⅩⅩⅨ Eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil sikeme isak niŋ sipaakiil niŋ áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (950). Púful toko naaket.

Ⅹ

Miin ma miti púlunta pa

Ⅰ Ehe kiti Nowe epuukoo, Sem, Ham niŋ Yafet, niŋ miin ma miteyii. Pamuusal kaahootan ka, nkataakal lompo epuuk.

Yafet keesokoo maamaa

Ⅱ Ehe Yafet epuukoo pákayiin: Komel, Makok, Matay, Yawan, Tupal, Mesek niŋ Tilas.

Ⅲ Ehe Komel epuukoo pákayiin: Askenas, Lifat niŋ Tokaama.

Ⅳ Ehe Yawan epuukoo pákayiin: Elisa niŋ Taasis, pakati Kit niŋ pakati Totan. Ⅴ Yawan keesokoo maamaa nkahancoolo nkáyenoonii písii pa piti pucon pa niŋ piti kaatii ka, síi óo síi neetaak mah eteyyo niŋ kaŋ eteyyo niŋ miin eteyyo.

Ham keesokoo maamaa

Ⅵ Ehe Ham epuukoo pákayiin: Kus, Esipt, Put niŋ Kanaan.

Ⅶ Ehe Kus epuukoo pákayiin: Sepa, Hawila, Saputa, Laama niŋ Saputeka. Epuuk Laama: Sapa niŋ Tetan.

Ⅷ Kus lompo apuke Nimulot eeyeniye ya akama ya enfakat a áyaañ a ti etaam ya. Ⅸ Naayeno aleemaya enfakat ti ñíkin Ateeteyo. Ekina ewune nkasok tan óo tan: “Alímaati Ateeteyo áhini aleemaya enfakat samat nii Nimulot.” Ⅹ Pisaatee pa píyaañ pa piti cáwii ca citeyoo piyeniye: Babel, Elek, Akat niŋ Kalune ti mah ma miti Sinaal. Ⅺ Nimulot náaful ti mah emmuu naakaay ti mah ma miti Asili naalut pisaatee pa piti Ninew, Lehopot, Kalah, Ⅻ niŋ Lesen eeyem ya ti pututa Ninew niŋ Kalah, saatee ya eehaŋe ya pafom.

ⅩⅢ Esipt ayem maamaa ati Lut, Anem, Lehap, Nafutuh, ⅩⅣ Patulus, Kasuluh niŋ Kafutol. Kasuluh ayem maamaa ati pakati Filistin.

ⅩⅤ Kanaan añiinoo áyaañ ayem Siton, Het ayem Siton atuwoo. ⅩⅥ Kanaan ayem lompo maamaa ati pakati Yepus, Amol niŋ Kilukas, ⅩⅦ pakati Hiw, Alak, Sin, ⅩⅧ Alawat, Semal niŋ Hamat. Po hátikin pakan paka pakati Kanaan nkahancoolo. ⅩⅨ Mah ma miti Kanaan ímmiyaañii Siton mupuwant Kelal fo Gasa. Fiye, ummuwant Sotom, Komola, Atuma niŋ Sepoyim immikaay fo Lesa.

ⅩⅩ Payenkuu kayem miin ma miti Ham pákayiin paka. Nkáyenoonii písii; síi óo síi neetaak miin eteyyo niŋ kaŋ eteyyo niŋ mah eteyyo.

Sem keesokoo maamaa

ⅩⅪ Sem eeyem ya Yafet púnuwoo naataak lompo epuuk. Naayeno maamaa ati Epel niŋ keesokoo púlooŋ maamaa.

ⅩⅫ Ehe Sem epuukoo pákayiin: Elam, Asul, Aapakusat, Lut niŋ Alam.

ⅩⅩⅢ Ehe Alam epuukoo pákayiin: Us, Hul, Ketel niŋ Mas.

ⅩⅩⅣ Aapakusat naapuk Selah, Selah naapuk Epel.

ⅩⅩⅤ Epel naataak pikampaani pákasupak: áyaañ a caacawoo Pelek (ekina eyem “pípaacinool”), kaatuko ti caanak ca citeyoo pakan paka ti etaam ya kápaacinoolaa-páacinoolo. Atuwoo caacawoo Yokotan.

ⅩⅩⅥ Ehe Yokotan epuukoo pákayiin: Alumotat, Selef, Hasaamawet, Yelah, ⅩⅩⅦ Hatolam, Usal, Tikala, ⅩⅩⅧ Opal, Apimayel, Sapa, ⅩⅩⅨ Ofil, Hawila niŋ Yopap. Payenkuu púlooŋ, miin ma miti Yokotan pákayiin paka. ⅩⅩⅩ Nkakin ti saatee ya eti Mesa fo Sefal, saatee ya eti pítintiŋ pa, pa caanak ca íncifulii pa.

ⅩⅩⅪ Payenkuu kayem miin ma miti Sem pákayiin paka. Nkáyenoonii písii; síi óo síi neetaak miin eteyyo niŋ kaŋ eteyyo niŋ mah eteyyo.

ⅩⅩⅫ Payenkuu púlooŋ kayem miin ma miti keesoke ka Nowe maamaa, an óo an niŋ síi ya eteyoo niŋ miin ma miteyoo. Teyii písii pa púlooŋ mpúfulii mpihancaloolo ti etaam ya púlooŋ pamuusal kaahootan ka.

Ⅺ

Babel, ekumpaan ya eehaane ya

Ⅰ Ti oom caanak pakan paka púlooŋ kaŋ yoonool nkákup niŋ paluwal poonool. Ⅱ Nkayeno hitoosu kápufulii pa caanak ca íncifulii pa. Ti oom pikaayu nkacuk hítaapanu etaam eetaakut pítintiŋ ti mah ma miti Sinaal nkakin toko.

Ⅲ Nkasokool: “Níkey! Umemanoolaa pípilikoo empa efuusowaa ti seemak kati piyank.” Fiyuu nkataake pípilikoo piti kulut nkacoop manoo kapucokoolan po. Ⅳ Fiye nkasokool: “Níkey! Ulutaa faŋ unaa saatee niŋ ekumpaan eehaane fo élik útiŋu wa. Ancuk utaakaa caacaw apan etuuhancooliyaa pan óo pan ti etaam ya.”

Ⅴ Fiye, Ateeteyo náawanoonii apisincan saatee ya niŋ ekumpaan ya eehaane ya eyya pakan paka nkayeniye ya kulut. Ⅵ Púful toko Ateeteyo naasok: “Nisincan! Payenke síi yoonool niŋ kaŋ yoonool. Niŋ kácookaa íhinu eehe, weyme efuukitii íhinu eeha púlooŋ nkálafiye ha íhinu? Ⅶ Níkey! Uwaniyaa nuunakanoolaa kaŋ ya eteyii ancuk étikasiyool.”

Ⅷ Fiye, Ateeteyo naahancaloolii pan óo pan ti etaam ya, nkáyekuno kulut saatee ya. Ⅸ Ekina ewune nkalu saatee ya caacaw ca Babel (ekina eyem “enakanoolo”) kaatuko toko Ateeteyo naanakanoole kaŋ ya eti pakan paka naahancaloolii pan óo pan ti etaam ya.

Sem keesokoo maamaa fo ti Abram

Ⅹ Ehe kiti Sem niŋ keesokoo maamaa. Sitiil súsupak pamuusal kaahootan ka, Sem pataakal sitiil keme (100) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Aapakusat. Ⅺ Pamuusal hipukuyee ha hiti Aapakusat, Sem nene aloŋ sitiil sikeme isak (500) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

Ⅻ Ta Aapakusat naataake ta sitiil áwii niŋ kaat (35) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Selah. ⅩⅢ Pamuusal hipukuyee ha hiti Selah, Aapakusat nene aloŋ sitiil sikeme sipaakiil niŋ síhaaciil (403) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

ⅩⅣ Ta Selah naataake ta sitiil áwii niŋ ŋaasuwan (30) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Epel. ⅩⅤ Pamuusal hipukuyee ha hiti Epel, Selah nene aloŋ sitiil sikeme sipaakiil niŋ síhaaciil (403) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

ⅩⅥ Ta Epel naataake ta sitiil áwii niŋ ŋaasuwan niŋ sipaakiil (34) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Pelek. ⅩⅦ Pamuusal hipukuyee ha hiti Pelek, Epel nene aloŋ sitiil sikeme sipaakiil niŋ áwii niŋ ŋaasuwan (430) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

ⅩⅧ Ta Pelek naataake ta sitiil áwii niŋ ŋaasuwan (30) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Leyu. ⅩⅨ Pamuusal hipukuyee ha hiti Leyu, Pelek nene aloŋ sitiil sikeme súsupak niŋ isak niŋ sipaakiil (209) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

ⅩⅩ Ta Leyu naataake ta sitiil áwii niŋ ŋaasuwan niŋ súsupak (32) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Seluk. ⅩⅪ Pamuusal hipukuyee ha hiti Seluk, Leyu nene aloŋ sitiil sikeme súsupak niŋ isak niŋ súsupak (207) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

ⅩⅫ Ta Seluk naataake ta sitiil áwii niŋ ŋaasuwan (30) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Nahol. ⅩⅩⅢ Pamuusal hipukuyee ha hiti Nahol, Seluk nene aloŋ sitiil sikeme súsupak (200) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

ⅩⅩⅣ Ta Nahol naataake ta sitiil áwii niŋ isak niŋ sipaakiil (29) naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Telah. ⅩⅩⅤ Pamuusal hipukuyee ha hiti Telah, Nahol nene aloŋ sitiil keme niŋ kaat niŋ sipaakiil (119) naapuk pakakee epuuk pikampaani niŋ púmaacul.

ⅩⅩⅥ Ta Telah naataake ta sitiil áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70) naapuk epuuk pikampaani pákahaaciil: Abram, Nahol niŋ Halan.

Telah keesokoo maamaa

ⅩⅩⅦ Ehe kiti Telah niŋ keesokoo maamaa. Telah naapuk pikampaani pákahaaciil: Abram, Nahol niŋ Halan. Halan naapuk Lot. ⅩⅩⅧ Halan náatikin eket paapaa ateyoo Telah ti saatee ya eti Ul, ti mah ma miti pakati Kalataay, mah emma naapukee ma temmo. ⅩⅩⅨ Abram niŋ Nahol nkasa. Abram aaloo caacawoo Saray, Nahol ateyoo ya caacawoo Miluka, Halan añiinoo. Halan naataak lompo akee ámaacul caacawoo Yisika. ⅩⅩⅩ Saray caakonta ataakut añii.

ⅩⅩⅪ Telah naacoopool añiinoo Abram niŋ Lot eesokoo ya maamaa eeyem ya Halan añiinoo. Telah naacoopool lompo Saray, Abram aaloo, nkáful Ul eti Kalataay kápilafi pikaayu ti mah ma miti Kanaan. Pale kapucol ti saatee ya eti Halan nkakin toko. ⅩⅩⅫ Telah naaloŋ sitiil sikeme súsupak niŋ isak (205) naaket toko Halan.

Ⅻ

Kaayonkalee ka kiti Abram

Ⅰ Ateeteyo naasok Abram: “Fúl ti mah ma mitii, miin ma mitii niŋ hank ha hiti faafi, inkaay ti mah ma emma fáyisani ma.

Ⅱ Inci fáhin aapiyeno síi enfakat,

insampani, caacawi éficisiyo,

pínapii ti awe fasampan pakakee paka.

Ⅲ Fasampan payenka efikasampani ka,

iññan payenka efikañani ka.

Pínapii ti awe,

fasampan písii pa púlooŋ piti etaam ya.”

Ⅳ Fiye, Abram naakaay samat nii fa Ateeteyo naasokoo fa, atuwoo añiinoo Lot naanapool neyoo. Abram ta náafule ta ti saatee ya eti Halan loho ataakaa sitiil áwii éhaaciil niŋ kaat (75). Ⅴ Naacoopool aaloo Saray, atuwoo añiinoo Lot, naacoopool lompo hisaanumate ha hiteyoo púlooŋ niŋ pimiikan pa payenka náanoomii ka Halan. Nkahiiŋ ti mah ma miti Kanaan.

Abram ti mah ma miti Kanaan

Ta nkacole ta Kanaan, Ⅵ Abram naamuus fo ti enuun ya eesampanee ya eyya nkasok ya Mole eeyem ya ti saatee ya eti Sikem, ti oom caanak pakati Kanaan toko. Ⅶ Ateeteyo náafulii ti Abram naasokoo: “Inci fawufan mah emme keesokuu maamaa.” Fiye, Abram naalut toko kaaciin kiti Ateeteyo éeyisanooliye ya teyoo.

Ⅷ Púful toko naahiiŋ ti pítintiŋ pa peekole pa saatee ya eti Petel. Naasiiŋan ékuut ya eteyoo ti pututa Petel pa caanak ca incinow pa niŋ saatee ya eti Ay pa caanak ca íncifulii pa, naalut toko kaaciin kiti Ateeteyo, naaluum ti caacaw Ateeteyo. Ⅸ Fiye, Abram naatootoosool apihiiŋhiiŋ pati káahaaŋ ka tes kiti Nekep.

Abram ti mah ma miti Esipt

Ⅹ Ti oom caanak, épankul enfakat neeyeno ti mah ma, Abram naawano ti mah ma miti Esipt kati ayeno po fo cikee caanak kamma épankul ya neefome. Ⅺ Ta naalohane ta Esipt, naasok aaloo Saray: “Síitan, inci méyimeyi nii áawalliwalli. Ⅻ Niŋ pakati Esipt kacukuu efikasok: 'Aŋe aaloo.' Efikamukam nkakati kaloŋa. ⅩⅢ Káluma, sokii nii awe ahoopam kati kawananam pinap iyyeno kaloŋa kamma awe.”

ⅩⅣ Ta Abram naacole ta Esipt, pakati Esipt nkacuk pawalle pa penfakat pa piti aaloo. ⅩⅤ Puwuna pa kunuu pakati amansa ya ati Esipt* nkámul Saray hátikinoo. Nkacoopoo pateyoo. ⅩⅥ Kamma akina, amansa ya naawanan Abram pinap. Naawunoo písaacii, pifil niŋ síis, pimiikan pákayiin niŋ pakaal, púfali, niŋ puñonkomoo.

ⅩⅦ Pale Ateeteyo náawananii úkuuñu ti amansa ya niŋ miin ma miteyoo kamma Abram aaloo Saray. ⅩⅧ Amansa ya naayonkal Abram naasokoo: “Weyme ánhinaam fiye? Aasokutam nii Saray aali! Weyme uwune? ⅩⅨ Weyme uwune ansok nii ahoopi? Inci incoopoo kati ayeno aalam! Fiye ehe aali! Coopoo inkaay!” ⅩⅩ Amansa ya naawufan hilim píhina pa pakateyoo kápufulan ti mah ma Abram niŋ aaloo niŋ waah óo waah ewwa naataake.

ⅩⅢ

Píkatinool pa piti Abram niŋ Lot

Ⅰ Púful toko, Abram náafulii Esipt naañoho pati káahaaŋ ka tes kiti Nekep, akina niŋ aaloo niŋ waah óo waah ewwa naataake, Lot naanapool neyoo. Ⅱ Abram usaanum naataak pukoolee penfakat, hícump púkotifoloo niŋ pisanoo.

Ⅲ Fiye, Abram náaful ti káahaaŋ ka tes kiti Nekep naatootoosool apihiiŋhiiŋ ti saatee ya eti Petel la ékuut ya eteyoo mpeeyeno la ti pututa Petel niŋ Ay Ⅳ niŋ la mpaalut la kaaciin. Toko, naaluum ti caacaw Ateeteyo.

Ⅴ Lot eenapoole ya niŋ Abram naataak lompo písaacii, pifil, síis niŋ púkuut. Ⅵ Mah ma mufomutii piyeno nantoonool, kaatuko hisaanumate ha hiteyii hifomaafom meemak, Ⅶ ekina ewune pítaakool mpitaako ti pututa pufaasa púlukuleen pa pakati Abram niŋ pufaasa púlukuleen pa pakati Lot. Apan pakati Kanaan niŋ pakati Pelis lompo nkakin toko.

Ⅷ Fiye, Abram naasok Lot: “Unaa pakoonool pakuu, pítaakool timpi piyeno ti pututa anii niŋ ti pututa pufaasa pa pakatoom niŋ pakatii paka. Ⅸ Mah ma púlooŋ umma hátikini, káluma máakatinoolaa. Naakaayaa epees yaamay inci inkaay epees yáali. Naakaayaa epees yáali inci inkaay epees yaamay.”

Ⅹ Lot náahaafin naasincanool naacuk nii etaam ya púlooŋ éekinkoole ya han ha hiti Jordan eepooce lac, pucuk fiye nii kankaŋ ya eti Ateeteyo niŋ lompo nii etaam ya eti Esipt puwant saatee ya eti Sowal. Tempo, Ateeteyo peelokot ápucalool pisaatee pa piti Sotom niŋ Komola. Ⅺ Fiye, Lot naamamal etaam ya eti Jordan naahiiŋ pa caanak ca íncifulii pa. Fiyuu Lot niŋ Abram nkákatinoole. Ⅻ Abram naayeno ti mah ma miti Kanaan. Lot naacaakin pukol pisaatee pa piti Jordan naasiiŋan púkuut pa piteyoo pukol saatee ya eti Sotom. ⅩⅢ Caham pakati Sotom kanaput nkamuuyen meemak ti Ateeteyo.

Hitoosu ha hiti Abram ti saatee ya eti Hepolon

ⅩⅣ Pamuusal pikaayu pa piti Lot, Ateeteyo naasok Abram: “Háafin insincanool pan óo pan, hátikini niŋ pusoni, epeesi yaamay niŋ epeesi yáali. ⅩⅤ Mah emma ancuke ma púlooŋ inci fawufani mo, awe niŋ keesokuu maamaa fo eket maama. ⅩⅥ Inci fáhin keesokuu maamaa kapimeeŋ samat nii esiya ya, an átayiniyii kafinu samat nii fa an naayinaat fa kafinu esiya ya. ⅩⅦ Kaay! Fiitanool mah ma kaatuko inci fawufani mo.”

ⅩⅧ Fiye, Abram naatoosan púkuut pa piteyoo naacaakin pukol punuun pa peesampanee pa piti Mamule peeyem pa ti saatee ya eti Hepolon. Toko, naalut kaaciin kiti Ateeteyo.

ⅩⅣ

Fa Abram naafakane fa Lot

Ⅰ Ti oom caanak, pumansa pakapaakiil nkakaay hikam, poko kayem: Amulafel amansa ya ati Sinaal, Aliyok amansa ya ati Ellasal, Ketollayomel amansa ya ati Elam niŋ Tital amansa ya ati Koyim. Ⅱ Nkákey hikam niŋ pumansa isak: Pela amansa ya ati Sotom, Piisa amansa ya ati Komola, Sinap amansa ya ati Atuma, Semepel amansa ya ati Sepoyim niŋ amansa ya ati Pelak (ekina eyem Sowal). Ⅲ Pumansa pa isak ya nkaconcoolo niŋ pusoocaali pa pakateyii ti etaam ya eti Sitim eetaakut ya pítintiŋ (ti caanak ca citi fíyooy, Kaatii ka Keekete ka kúwufaloole yo). Ⅳ Kápiliŋ sitiil ŋaasuwan niŋ súsupak, poko ti kayine ka kiti Ketollayomel, pale ti etiil ya eewase ya ŋaasuwan niŋ síhaaciil nkapookoo cooy kúncoo ya.

Ⅴ Ti etiil ya eewase ya ŋaasuwan niŋ sipaakiil Ketollayomel náakey niŋ pumansa pa kéesiyoole ka neyoo. Nkaheek pakati Lefa ti saatee ya eti Asutolet-Kaanayim, pakati Sus ti saatee ya eti Ham, pakati Em ti etaam ya eti Kiliyatayim. Ⅵ Nkaheek lompo pakati Hol lateyii ti tíntiŋ ya eti Seyil, nkatey neyii fo El-Palan pukol káahaaŋ tes. Ⅶ Púful toko nkáñohoonii nkakaay ti saatee ya eti En-Mispat (ekina eyem Kates). Nkalam mah ma púlooŋ miti pakati Amalek nkaheek pakati Amol keekine ka ti saatee ya eti Haseson-Tamal.

Ⅷ Fiye, pumansa pa pakati pisaatee pa piti Sotom, Komola, Atuma, Sepoyim niŋ Pelak (ekina nkasok Sowal) nkáfulii kapikaay hikam pati etaam ya eti Sitim. Ⅸ Nkakam niŋ pumansa pa: Ketollayomel ati Elam, Tital ati Koyim, Amulafel ati Sinaal niŋ Aliyok ati Ellasal; pumansa isak ti pumansa pakapaakiil. Ⅹ Caham etaam ya eti Sitim etaakaataak hícump uyeen weetaake manoo. Ti katey ka kiteyii, amansa ya ati Sotom niŋ ati Komola nkanow tewwo, pakakee paka nkatey kapihiiŋ pati pítintiŋ pa. Ⅺ Pumansa pa pakapaakiil paka keeheeke ka pumansa pa isak ya nkacoop hisaanumate ha hiteyii púlooŋ heeyem ha Sotom niŋ Komola niŋ paliyal pa piteyii púlooŋ, púful toko nkakaay. Ⅻ Lot lompo, Abram atuwoo añiinoo eekine ya Sotom, naacoopee niŋ hisaanumate ha hiteyoo.

ⅩⅢ Akee ti keefake ka naacaakaman heetaakiye ha Abram Ahiburu ya, eekine ya pukol punuun pa peesampanee pa piti Mamule ati Amol. Mamule naananf Abram, akina niŋ Esukol niŋ Anel. Poko t’éhaaciilii miin moonool. Abram niŋ payenkuu kásiyoolaa-síyool nii ti caanak citi hikam efikasiiŋoolo. ⅩⅣ Emma Abram náasiye ma nii atuwoo añiinoo acokeecok naaconcoolan pákayiin sikeme síhaaciil niŋ kaat niŋ pákahaaciil (318) keepukee lateyoo. Naanapan keecokoo ka fo ti saatee ya eti Dan. ⅩⅤ Náapaacinool pákayiin paka ti uyoŋ, naalaakiyii niŋ hánant ha. Naaheekii naatey neyii fo Hopa eeyem ya puson saatee ya eti Damas. ⅩⅥ Náañahanii hisaanumate ha púlooŋ, náañahanii lompo Lot niŋ hisaanumate ha hiteyoo niŋ pakaal paka niŋ pakakee paka keecokee ka.

Abram niŋ Melkisedek

ⅩⅦ Ta Abram naaheeke ta Ketollayomel niŋ keenanfe ka teyoo, apiyeno éñohoonii amansa ya ati Sotom náakey kapaakoolanoo t’etaam pítintiŋ pa, ti etaam ya eyya nkasok ya “Sawe” (ekina eyem “etaam ya eti amansa ya”).

ⅩⅧ Melukisetek amansa ya ati saatee ya eti Salem náayemi lompo awaaseena ati Pútuun pa piti patiila náacoopii kúmpuul niŋ elaan. ⅩⅨ Naasampan Abram ti hisoku nii:

“Alímaati Pútuun pa piti patiila pisampan Abram!

Pikina piliile patiila niŋ t’etaam.

ⅩⅩ Alímaati Pútuun pa piti patiila púmulee!

Pikina puwune anheek pikamooli.”

Fiye, Abram naacoop aŋa náacoopii ya púlooŋ, naawufan Melkisedek himpaac hoonool ti kimpaac ŋaasuwan.

ⅩⅪ Amansa ya ati Sotom naasok Abram: “Ufanam pakan paka incoop hisaanumate ha.” ⅩⅫ Pale Abram naañahanoo: “Haani! Inci sintooliyaa ti Ateeteyo Pútuun pa piti patiila peeliile pa patiila niŋ t’etaam, ⅩⅩⅢ nii inci eticoop waah uti awe, amansa yuu, háati nípin, háati nikopu kaasamata. Aátiyini hisoku nii: 'Inci wune Abram hisaanumate.' ⅩⅩⅣ Eticoop waah niŋ fúlaa paliyal empa pákayiin paka pakatoom nkaliye pa niŋ himpaac ha hiti keenanfe ka ti inci: Anel, Esukol niŋ Mamule. Poko, an óo an teyii acoop himpaac ha hiteyoo.”

ⅩⅤ

Písiyool pa piti Pútuun pa niŋ Abram

Ⅰ Púful toko Ateeteyo náayisanoolo ti Abram pucuk fiye nii éyawut, naasokoo: “Timpi fe Abram! Inci fafaasi, cooy ya etii efeefom meemak.”

Ⅱ-Ⅲ Pale Abram naañahanoo: “Ateeteyo Pútuun pa putoom, weyme aafawufanam? Inci taakut añii. Eliyesel ati Damas, amiikan a atoom, afaayeno atoona ya atoom, akina afaacoop waah óo waah utoom kaatuko aawunutam epuuk.”

Ⅳ Fiye Ateeteyo naasokoo: “Haani, akina tom afaatooni pale añii ya aŋa ankaakaay ya hipuku.” Ⅴ Ateeteyo naacoop Abram tíkitaaŋ, naasokoo: “Sincan patiila, fin picaaŋaŋ pa niŋ aayina!” Nene asokoo: “Keesokuu maamaa lompo fiyuu efikameeŋ.” Ⅵ Abram náayinan ti Ateeteyo ekina ewune Ateeteyo naacokoo nii eecoonoole.

Ⅶ Naasok Abram: “Inci yem Ateeteyo éefulaniyuu ya Ul ti mah ma miti pakati Kalataay kati ufani mah emme ayyem me temmo fiye, mipiyeno mitii.” Ⅷ Abram naacakanoo: “Ateeteyo Pútuun pa putoom, puume inci fámeyi nii efimiyeno mutoom?” Ⅸ Ateeteyo naañahanoo: “Cóopiyam ciyaan íis citi sitiil síhaaciil, ciyaan cifil citi sitiil síhaaciil, híceken sáacii hiti sitiil síhaaciil, élunt niŋ hícuucuuku.” Ⅹ Abram náacoopii púlukuleen pa. Naamuk po naahaac po ti pututa naayenan po púpucoonool. Pale ahaacut élunt ya niŋ hícuucuuku ha. Ⅺ Píketul mpúwanoonii kati pili efoofa ya pale Abram naayaan po.

Ⅻ Caanak ca ti enow, Abram naaket niŋ hiŋotu, énimaan enfakat eefeyanana néewufalooloo. ⅩⅢ Ateeteyo naasok Abram: “Méyi nii eehe efihitaako: keesokuu maamaa efikakin ti mah meeneetaat miteyii. Payenkuu efikayeno pimiikan nkakallanee fo sitiil sikeme sipaakiil (400). ⅩⅣ Pale inci fasiiŋan ti pisiya penfakat mah ma meecokii ma pimiikan, niŋ fúlaa toko éfikafulii po niŋ hisaanumate henfakat. ⅩⅤ Pale awe, aafamaaman meemak aapiteeket ti kásuumaay, nkahoki. ⅩⅥ Keesokuu maamaa efikayeno toko fo sikaay sipaakiil kapite káñohoonii ti mah emme, kaatuko eloŋ ya eenaput ya eti pakati Amol eloot ecol la fawun inci iyyaanii temmo.”

ⅩⅦ Ta caanak ca incinowe ta, énimaan ya néenakoonii, kamput háaputa niŋ kaaleew nkafiitan ti pututa púlukuleen pa péepaacinoolee pa. ⅩⅧ Oom hinoom Ateeteyo naaliile písiyool niŋ Abram. Naasokoo: “Inci ufanaa mah emme keesokuu maamaa, písik ti han ha hiti Esipt fo Efalat, han ha henfakat ha: ⅩⅨ mah ma miti pakati Ken, Kenis, Katomon, ⅩⅩ miti pakati Het, Pelis, Lefa, ⅩⅪ miti pakati Amol, Kanaan, Kilukas niŋ Yepus.”

ⅩⅥ

Hipukuyee ha hiti Ismayel

Ⅰ Abram aaloo Saray ayinaatoo hipuku añii, pale naataak amiikan aal ati Esipt caacawoo Hakal. Ⅱ Saray naasok Abram: “Sincan, Ateeteyo awunutam añii. Fiye káluma, hinto niŋ amiikan a atoom, pikee pa naapukam añii.” Abram naacoon hilim aaloo. Ⅲ Fiye, Saray Abram aaloo naacoop Hakal amiikan a ateyoo ati Esipt a, apuwufanoo áyiinoo kati ayeno aaloo. Ti oom caanak, Abram pakinal ti mah ma miti Kanaan fo sitiil ŋaasuwan. Ⅳ Naahinto niŋ Hakal, naasa munow. Ta naameya ta nii, niŋ munow naayem, náatin áhampaatiin a ateyoo Saray. Ⅴ Fiye, Saray naasok Abram: “Aawufanaam kúnuul enke apan inci himuumam ufanuu amiikan a atoom, fiye páawoo oopa niŋ munow náatinam. Alímaati Ateeteyo áhin anii kíiti!”

Ⅵ Abram naañahan Saray: “Amiikan a atii oopa ti sipeesi, hínoo eeha állafiye ha.” Fiye, Saray naakallan Hakal fo naateye.

Ⅶ Maleekoo ya eti Ateeteyo néekey teyoo pukol ésaapun ti káahaaŋ tes ti pítin pa peehiiŋe pa Sul. Ⅷ Neesokoo: “Hakal amiikan a ati Saray, peyme ánfulii? Peyme ayyem ti pikaayu?” Naañahan yo: “Katey áhampaatiin a atoom Saray inci iyyaake.” Ⅸ Maleekoo ya eti Ateeteyo neesokoo: “Ñoho pati áhampaatiin a atii íntuuloo.” Ⅹ Maleekoo ya eti Ateeteyo nene esokoo: “Inci fawufani hícump keesokuu maamaa, efikameeŋ fo an átayiniyii kafinu.” Ⅺ Maleekoo ya eti Ateeteyo nene esokoo: “Niŋ munow ayyem, aafapuk cikampaani, illu co caacaw ca Ismayel (ekina eyem 'Pútuun pa mpísisi'). Kaatuko Ateeteyo ásiyaasi pukooŋ pa pitii. Ⅻ Añiini áfaaciiti káakup nii fáli. Afáataakool niŋ pakan paka púlooŋ, pakan paka púlooŋ éfikataakool neyoo. Atásiyool niŋ miin ma miteyoo.”

ⅩⅢ Hakal naacakanoolo: “Fo cukaacuk pánipani aŋa eeyemaam ya ti hicuku?” Naayonkal Ateeteyo éekupe ya neyoo “Pútuun pa peecukaam pa.” ⅩⅣ Ekina ewune nkalu ésaapun eyyuu caacaw ca ésaapun ya eti Lahay-Loyi (ekina eyem “ésaapun ya eti Eeloŋe ya eecukaam ya”). Esáapun eyyuu uyya ti pututa Kates niŋ Pelet.

ⅩⅤ Fiye, Hakal naapuk Abram cikampaani, Abram naalu co caacaw ca Ismayel. ⅩⅥ Ta Hakal naapuke ta Ismayel, Abram ti sitiil áwii epaakiil niŋ isak niŋ yoonool (86).

ⅩⅦ

Hiluwuyee ha hiti Abram caacaw ca Abraham

Ⅰ Ta Abram naataake ta sitiil áwii epaakiil niŋ kaat niŋ sipaakiil (99), Ateeteyo náayisanoolo teyoo, naasokoo: “Inci yem Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ. Hín héesuumaam niŋ heecoonoole tan óo tan. Ⅱ Inci faliil písiyool ti pututayam niŋ awe, ínhin keesokuu maamaa kapimeeŋ fo muus.”

Ⅲ Abram náakilipo puhooŋuyoo t’etaam, Pútuun pa mpusokoo: Ⅳ “Ehe písiyool pa putoom niŋ awe: aafayeno faaf ati písii peemeeŋe. Ⅴ Caacawi etineciyeno Abram* pale aafasokee Abraham (ekina eyem 'faaf ati pakan keemeeŋe') kaatuko inci fáhini faaf ati písii peemeeŋe. Ⅵ Keesokuu maamaa efikameeŋ meemak, efikayeno písii peemeeŋe, pumansa efikapukee teyii. Ⅶ Inci fasiiŋan písiyool pa putoom niŋ awe niŋ epuuki niŋ epuuki epuukii ti ekaay óo ekaay. Písiyool empuu efipisiiŋo fo eket maama, inci iyyeno Pútuun pa pitii niŋ piti keesokuu maamaa keekaakaay ka ékey po hátikin. Ⅷ Inci fawufani mah ma miti Kanaan la ayyem la fiye samat nii akaawoola, fawufani mah emmuu púlooŋ, awe niŋ keesokuu maamaa, éfimiyenoonii miteyii fo eket maama inci iyyeno Pútuun pa piteyii.”

Píyisan pa piti písiyool pa

Ⅸ Pútuun pa nene pusok Abraham: “Awe niŋ epuuki niŋ epuuki epuukii ti ekaay óo ekaay fo nítuul písiyool pa putoom. Ⅹ Ehe písiyool pa putoom niŋ awe niŋ epuuki niŋ keesokuu maamaa: áyiin óo áyiin afaanakanee. Ⅺ Háakum eehuu ti siniin aluu efihiyeno píyisan pa piti písiyool pa putoom niŋ aluu. Ⅻ Cikampaani óo cikampaani eficinakanee niŋ citaakaa kunoom isak niŋ káhaaciil ti ekaay óo ekaay. Innakan lompo keekufut ka ti miin ma mitii: pimiikan pa keepukee ka lati awe niŋ payenka ánnoomii ka pállaaŋe. ⅩⅢ Poko púlooŋ kañaŋee kanakan, pimiikan pa keepukee ka ti ekumpaan ya etii niŋ payenka annoome ka niŋ mañi. Fiyuu písiyool pa putoom efipiyeno háakum ti siniin aluu, písiyool peepayantoo. ⅩⅣ Ayíin óo áyiin eenakanutee afaayaanee ti pakanoo kaatuko átuulut písiyool pa putoom.”

Hiluwuyee ha hiti Saray caacaw ca Sara

ⅩⅤ Pútuun pa nene pusok Abraham: “Timpi neeyonkal aali Saray, písik fíyooy caacawoo Sara.† ⅩⅥ Inci fasampanoo naapuki añii akampaani. Inci fasampanoo naayeno íññaa ati kayoŋ písii, pumansa pakati písii peemeeŋe efikapukee ti keesokoo maamaa.”

ⅩⅦ Abraham náakilipo puhooŋuyoo t’etaam naayeno caalenken ti esokoolo: “Fo áyiin ati sitiil keme áfaayini hitaaku añii? Fo Sara áfaayini hitaaku añii, akina pataakal sitiil áwii epaakiil niŋ ŋaasuwan (90)?” ⅩⅧ Fiye, Abraham naasok Pútuun pa: “Fo aatikat Ismayel aputoon kaasampan enka áayinananaam ka nii aafawufanam?” ⅩⅨ Pútuun pa mpiñahanoo: “Haani, Sara aali afaapuki cikampaani, aakati lu co caacaw ca Isaak.‡ Neyoo inci faliil písiyool pa putoom niŋ epuukoo niŋ keesokoo maamaa, písiyool peepayantoo. ⅩⅩ Síyaasi kaluum ka kitii kiti Ismayel, inci fasampanoo uwwufanoo miin meemeeŋe fo muus, keesokoo maamaa efikameeŋ meemak. Afaayeno faaf ati pakati kikaw ŋaasuwan niŋ pákasupak naayeno maamaa ati síi enfakat. ⅩⅪ Pale písiyool pa putoom, inci fasiiŋan po niŋ Isaak, añii ya aŋa Sara naakaakaay ya hipuku pulay ti caanak ence.” ⅩⅫ Ta Pútuun pa mpipaye ta káakup niŋ Abraham mpikaay.

Pinako pa piti Abraham niŋ miin ma miteyoo

ⅩⅩⅢ Ti oom hinoom Abraham naacoope añiinoo Ismayel niŋ pimiikan pa keepukee ka ti ekumpaan ya eteyoo niŋ pimiikan pa payenka naanoome ka. Pákayiin paka púlooŋ pakati ekumpaan ya eteyoo nkanakanee samat nii fa Pútuun pa mpusoke fa. ⅩⅩⅣ Abraham ta naataake ta sitiil áwii epaakiil niŋ kaat niŋ sipaakiil (99) naanakiye. ⅩⅩⅤ Tempo añiinoo Ismayel naataake sitiil ŋaasuwan niŋ síhaaciil. ⅩⅩⅥ Abraham niŋ añiinoo nkanako ti hinoom eehuu, ⅩⅩⅦ niŋ pákayiin paka púlooŋ pakati ekumpaan ya eteyoo: pimiikan pa keepukee ka lateyoo niŋ payenka naanoome ka.

ⅩⅧ

Káyinanan ka kiti Abraham nii afaataak añii akampaani

Ⅰ Ateeteyo náayisanoolo ti Abraham pukol punuun pa peesampanee pa piti Mamule. Tempo Abraham naayeno ti putum pa piti ékuut ya eteyoo, caanak ca ti kikaw. Ⅱ Naasincan naacuk pákayiin pákahaaciil nkasiiŋiye hátikinoo naatey apipaakoolanii náakilipo puhooŋuyoo t’etaam. Ⅲ Naasok oonool ti poko: “Ahámpaatiin, luumuu timpi muusam, inci amiikan a atii. Ⅳ Káluma, nítuul kápucoopii aluu man nipiñow woot aluu niŋ fúlaa toko ínniyekunoolo t’etaam enuun eyye. Ⅴ Inci púcoopii aluu paliyal nipili ancuk nitaakaa sempe siti kaahankan pítin aluu, páawoo níkeyyookey ti inci amiikan a ataaluu.” Nkañahanoo: “Iyyoo napaanap, hín samat nii fa ansoke fa.”

Ⅵ Fiye, Abraham naawaaf pati ékuut ya eteyoo, naasok Sara: “Hiliikan niik siniiku síhaaciil senfakat ti efol ya eehaŋe ya panap, aapimemanool kúmpuul.” Ⅶ Púful toko Abraham naatey pati koolee ya eteyoo naacok cíciin ceeluuke naawufan co akee amiikan apimemanool co mpacas. Ⅷ Ta efoofa ya neeyike ta, Abraham naawufan yo ekaawoola ya niŋ miin niŋ feenee. Naasiiŋo pukolii t’etaam enuun ya, ekaawoola ya nkayeno hili.

Ⅸ Nkacakanoo: “Aali Sara uwwey?” Naañahanii: “Oopa pati ékuut ya.” Ⅹ Akee teyii naasokoo: “Pulay ti caanak ence inci fáñohoonii, tempo aali afaataak cikampaani.”

Sara naayeno ti putum ékuut ya puson Abraham ti káasiitan. Ⅺ Abraham niŋ Sara keemaamane, Sara naamuus hitaaku añii. Ⅻ Sara naayeno caalenken faŋoo naasok: “Inci kaahaan enke, malla faleñam ti áyiin apan áyiinam lompo eemaamane.” ⅩⅢ Fiye, Ateeteyo naasok Abraham: “Weyme uwune Sara naalenken naasok: 'Fo pánipani inci fáyini hitaaku añii pamaamanal?' ⅩⅣ Fo taakaataak waah weeheeke inci Ateeteyo? Pulay ti caanak ence fáñohoonii, Sara afaataak cikampaani.” ⅩⅤ Sara náalaacin ti hisoku: “Inci lenkenut” kaatuko afeyaafe. Ateeteyo naasokoo: “Pánipani aalenkenaa-lenken!”

Kaluum ka kiti Abraham kiti saatee ya eti Sotom

ⅩⅥ Púful toko, pákayiin paka nkalito kati kakaay. Nkacok pítin pa piti saatee ya eti Sotom Abraham naayeniyii kátiŋan. ⅩⅦ Ateeteyo naasok: “Láfiit hiyolu Abraham eeha inci inkaakaay ha íhinu. ⅩⅧ Kaatuko Abraham áfaayenoonii maamaa ati síi enfakat neetaak sempe, apan pínapii teyoo fasampan písii pa púlooŋ piti etaam ya. ⅩⅨ Inci mamaloo kati awufan hilim epuukoo niŋ keesokoo maamaa kati kacok pítin pa putoom nkawen pucoonool niŋ kaalehanool. Ancuk inci ufanaa Abraham eeha inci íyyinananoo ha.”

ⅩⅩ Fiye, Ateeteyo naasok Abraham: “Hinookuyee ha hiti pakati Sotom niŋ Komola hifomaafom, umuuyen wa uteyii núunapi meemak. ⅩⅪ Puwano picaasincan man eeha nkanookii ha fo hícolii ti inci heetaakiye niŋ fotom inci fámeyi.”

ⅩⅫ Ta Ateeteyo naapaye ta káakup, pákayiin paka pákasupak paka nkahiiŋ Sotom. Pale Abraham naatowo naasiiŋiye hátikin Ateeteyo. ⅩⅩⅢ Abraham naateeŋo pati Ateeteyo naasokoo: “Fo pánipani aafamuk ti coonool keecoonoole ka niŋ keemuuyene ka? ⅩⅩⅣ Iyyema po Sotom taakaa pakan áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50) keecoonoole, fo pánipani áafapucalool saatee ya? Fo aatiponket yo kamma áwii ésupak niŋ ŋaasuwan ya keecoonoole ka keekine ka po? ⅩⅩⅤ Haani áatiyini íhinu eehuu! Aapumuk ti coonool keecoonoole ka niŋ keemuuyene ka! Incok keecoonoole ka nii keemuuyene ka, eehuu hiyinaat pitaako! Fo áhina kíiti ya ati etaam ya púlooŋ átahin heecoonoole?” ⅩⅩⅥ Ateeteyo naasokoo: “Niŋ inci tookaa pakan áwii ésupak niŋ ŋaasuwan keecoonoole ti saatee ya eti Sotom inci faponket saatee ya púlooŋ kamma poko.”

ⅩⅩⅦ Abraham nene asokoo: “Ponketam Ahámpaatiin a atoom, inci háañiye káakup niŋ awe, inci eeneetaat a likee fo niŋ fúlaa etaam niŋ píiha. ⅩⅩⅧ Iyyema keecoonoole ka pakan áwii ésupak niŋ isak (45) me? Fo áafapucalool saatee ya púlooŋ kamma isak ya?” Ateeteyo naañahanoo: “Etípucalool saatee ya niŋ inci tookaa toko pakan áwii ésupak niŋ isak keecoonoole.”

ⅩⅩⅨ Abraham nene asokoo: “Iyyema me pakan áwii ésupak (40) kayem toko?” Ateeteyo naañahanoo: “Kamma áwii ésupak ya étipucalool saatee ya.”

ⅩⅩⅩ Abraham nene asok: “Ahámpaatiin a atoom, inci luumuu timpi ñíken pale katampo púkup. Iyyema me pakan áwii niŋ ŋaasuwan (30) kayem toko?” Ateeteyo naañahanoo: “Niŋ inci tookaa po pakan áwii niŋ ŋaasuwan keecoonoole étipucalool saatee ya.”

ⅩⅩⅪ Abraham naasok: “Ponketam Ahámpaatiin a atoom, inci háañiye káakup niŋ awe. Iyyema me pakan áwii kayem toko?” Ateeteyo naañahanoo: “Kamma áwii ya étipucalool saatee ya.”

ⅩⅩⅫ Abraham naasok: “Ahámpaatiin a atoom, inci luumuu timpi ñíken pale katampo púkup pikelanam umpe. Iyyema me pakan ŋaasuwan kayem toko?” Ateeteyo naañahanoo: “Kamma ŋaasuwan ya étipucalool saatee ya.”

ⅩⅩⅩⅢ Ta Ateeteyo naapaye ta káakup niŋ Abraham naakaay, Abraham naañoho pateyoo.

ⅩⅨ

Káapucaloolee ka kiti Sotom niŋ Komola

Ⅰ Simaleekoo sa súsupak sa insicol Sotom nkániim. Tempo, Lot naayeno ti híkon ti putum saatee ya. Emma naacukii ma naalito apicaapaakoolanii náakilipo puhooŋuyoo t’etaam. Ⅱ Púful toko naasokii: “Inci luume aluu, niponket níkey niwanan lati inci amiikan a ataaluu. Efíniyini puñowu woot aluu inniŋot; kacom mpucom mic, innihankan pítin pa piti aluu.” Pumaleekoo pa mpiñahan Lot: “Haani, efuuŋot ti híliŋ ha hiti saatee ya.” Ⅲ Pale Lot naaŋiiniyii meemak fo kacoon. Fiye nkakaay lateyoo. Naamemanoolii paliyal, naasowii kúmpuul keetaakut leweñoo, púful toko nkali.

Ⅳ Peelokot kahinto, pákayiin paka púlooŋ pakati saatee ya nkákinkool ekumpaan ya eti Lot, písik ti akampaani fo ti kaahaan. Ⅴ Nkayonkal Lot nkasokoo: “Unkey, pákayiin paka kéenakoonii ka leti awe nkániim ke? Fúlaniyii upuhinto neyii!”

Ⅵ Lot náafulii naasiiŋo ti putum pa naapank hunkut ha pusonoo. Ⅶ Naasokii: “Niponket, aluu pákawiyam, timpi níhin heenaput eehuu! Ⅷ Inci oopa taake púmaacul pákasupak kéemiit áyiin, inci púcoopiyii nípihinii eeha ínnilafiye ha. Pale timpi níhin pákayiin paka payenke waah kaatuko ti sipeesam nkayem.” Ⅸ Nkañahanoo: “Fúl le!” Nene kasok: “Nisincan akaawoola ya aŋe, fiye náalafi piyeno áhina kíiti letuunaa! Efúuhini pihaŋ paseeñ pákayiin paka payenke.” Nkahalap Lot niŋ sempe nkaloh hunkut ha kati kahaat ho. Ⅹ Pale pumaleekoo pa mpípankin hunkut ha, mpíñak Lot pipinakanoo páhantuwa mpipank. Ⅺ Mpúfuuman pákayiin paka púlooŋ keeyeniye ka ti putum pa, písik ti añii fo ti áhampaatiin, ancuk étikayini hicuku hunkut ha.

Ⅻ Simaleekoo sa súsupak sa insisok Lot: “Pakayme pakan antaake le? An óo an aŋa antaake le ti saatee ya samat nii pakaasoni, epuuki pikampaani niŋ púmaacul, fúlanii, ⅩⅢ kaatuko unii káapucalool eteyyo nuukaakaay. Ateeteyo ásiyaasi hinookuyee ha henfakat ha hiti saatee eyye ekina ewune mpúpoñii unii káapucalool eteyyo.”

ⅩⅣ Fiye, Lot náaful apikaasok pakaasonoo keeñaŋe ka esa púmaacul pa pakateyoo: “Nihiliikan nípiful ti saatee eyye kaatuko Ateeteyo káapucalool eteyyo naakaakaay!” Pale pakaasonoo incukii nii Lot pahaaño naayeniye.

ⅩⅤ Nuulap, pumaleekoo pa mpiŋiino Lot apikaay, mpusokoo: “Lito coop aali niŋ púmaacul pa pákasupak paka pakatii ínniful le, niŋ ekina tom efiniket niŋ pakati saatee ya. Ee, éfikapucaloolee kamma heenaput ha eeha nkáhine ha.” ⅩⅥ Pale Lot naayeno kaakuuteen; fiye, pumaleekoo pa mpucokoo ti epees niŋ aaloo niŋ púmaacul pa pákasupak paka pakateyoo mpúfulanii tíkitaaŋ saatee ya, kaatuko Ateeteyo ataakaataak paket hikaw ti Lot.

ⅩⅦ Ta mpúfulanii ta tíkitaaŋ, yoonool tempo neesok Lot: “Tey aapifakan eloŋi, timpi welep puson, timpi lompo siiŋo lakeenaay. Tey fo pati pítintiŋ pa náalafiit eket.” ⅩⅧ Lot naañahan yo: “Haani étiyini Ahámpaatiin! ⅩⅨ Aataakaataak paket hikaw ti inci amiikan a atii uwwen niŋ panap penfakat ti inci aapifakan eloŋam. Pale inci étiyini katey fo pati pítintiŋ pa le niŋ áafahin hítaapanu eehuu, efiket. ⅩⅩ Aacukaacuk cisaatee ence? Cílaaŋut fáyini katey fo toko piyolo tenco, cifomut, apan inci fafak.” ⅩⅪ Maleekoo ya neesokoo: “Iyyoo inci fáhin eeha alluume ha, étipucalool cisaatee encuu. ⅩⅫ Pale hiliikan caayolo tenco kaatuko étiyini íhinu waah taamanta aacolut.” Po hátikin nkalu cisaatee ca caacaw ca Sowal, ekina eyem “cenkilis”, kaatuko Lot asok: “Cifomut”.

ⅩⅩⅢ Ta caanak ca inciyeniye ta éfulii, Lot naacol Sowal. ⅩⅩⅣ Fiye, Ateeteyo náanupanii ti Sotom niŋ Komola etiil eti seemak niŋ kíceek. ⅩⅩⅤ Náapucalool sisaatee sa súsupak sa niŋ etaam ya púlooŋ éekinkoolii ya, niŋ pakan paka niŋ waah óo waah weeŋante toko. ⅩⅩⅥ Pale Lot aaloo naawelep puson, himuumoo nihiyeso hisiin hiti micempanu.

ⅩⅩⅦ Ti oom hinoom, Abraham naalito mpucom mic naakaasiiŋo la naasiiŋiye la hínum hátikin Ateeteyo. ⅩⅩⅧ Naasincan kaapii ka kiti Sotom niŋ Komola niŋ etaam ya púlooŋ éekinkoolii ya naacuk háaputa nihisilosilo pucuk nii seemak senfakat.

ⅩⅩⅨ Fiyuu Pútuun pa mpúpucaloole pisaatee pa piti etaam ya éekinkoole ya han ha hiti Jordan, pifiilut Abraham mpifakan Lot ti káapucalool ka kiti pisaatee pa la Lot naakine la hínum.

Lot niŋ púmaacul pa pakateyoo

ⅩⅩⅩ Lot náaful Sowal naasilo kati akin ti pítintiŋ pa niŋ púmaacul pa pákasupak paka pakateyoo, kaatuko afeyaafe piyeno Sowal. Naacaakin neyii ti kaayeen kenfakat ti tíntiŋ. ⅩⅩⅪ Fiye, ámaacul a áhampaatiin a naasok kahiineen ka: “Paapaa ataanii amaamanaa-maaman, áyiin ataakiit ti mah emme kati maanimiyaa samat nii fa ínhinee fa pan óo pan. ⅩⅩⅫ Kéy, maawufanaa paapaa ataanii elaan immaahintiyaa neyoo kati maataakaa miin méefulii teyoo.”

ⅩⅩⅩⅢ Hánant eehuu, nkawufan paapaa ateyii elaan, áhampaatiin a naahinto niŋ paapaa ateyoo, Lot ápannumut heetaakiye ha ta ámaacul a ateyoo naahintiye ta neyoo fo alito.

ⅩⅩⅩⅣ Eti kacom eteyyo áhampaatiin a naasok kahiineen ka: “Inci hintaahinto niŋ paapaa ataanii hánant ha heemuuse ha. Nene maawufanoo elaan hánant eehe incaahinto neyoo ancuk maataakaa miin méefulii teyoo.”

ⅩⅩⅩⅤ Hánant eehuu nkawufan paapaa ateyii elaan, kahiineen ka nkihinto neyoo. Lot nene ápannumut heetaakiye ha ta ámaacul a ateyoo naahintiye ta neyoo fo alito.

ⅩⅩⅩⅥ Fiye, púmaacul pa pákasupak paka pakati Lot nkasa munow miti paapaa ateyii.

ⅩⅩⅩⅦ Po hátikin, áhampaatiin a naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Mowap (ekina eyem “éefulii ti paapaa”): akina ayem paapaa ya ati pakati Mowap fo fíyooy. ⅩⅩⅩⅧ Kahiineen ka lompo nkupuk cikampaani nkulu co caacaw ca Pen-Ammi (ekina eyem “añii ati miin ma mutoom”): akina ayem paapaa ya ati pakati Ammon fo fíyooy.

ⅩⅩ

Abraham niŋ Apimelek

Ⅰ Abraham náaful toko naahiiŋ ti káahaaŋ ka tes kiti Nekep. Naacaakin ti pututa Kates niŋ Sul, púful toko naacaayeno Kelal. Ⅱ Ta naayeniye ta po, Abraham nasok tan óo tan pakan paka nii aaloo Sara ahoopoo. Ekina ewune Apimelek amansa ya ati Kelal naapoñ kápucoopiyoo Sara.

Ⅲ Fiye, Pútuun pa mpíyawutan Apimelek niŋ hánant, mpusokoo: “Aafaket kamma aal a aŋa áncoopii ya, kaatuko eenimiye.” Ⅳ Pale Apimelek aloot ahinto neyoo, naañahan po: “Pútuun, inci niŋ pakanam úhinut waah, háati fo aafamuk unii? Ⅴ Ayíin a faŋoo asokaam nii, ahoopoo. Aal a lompo naasok nii, ahoopoo. Pámiiloolalam peewalla sipeesam insikuul ta inci iyyeniye ta íhinu eehuu.” Ⅵ Pútuun pa mpiñahanoo ti éyawut ya: “Méyimeyi nii ti pámiiloolal peewalla ánhine eehuu, ekina ewune inci inkiti hílikuyoo ancuk aatimuuyen ti inci. Ⅶ Fiye, ñahan aal a ti áyiinoo kaatuko ayaamakoola, afaaluum kitii, aafaloŋ. Pale naañahanutoo, méyi nii aafaket awe niŋ miin ma mitii púlooŋ.”

Ⅷ Cipilap, Apimelek naalito mpucom mic, naayonkal píhina pa pakateyoo púlooŋ naakamanii heetaakiyoo ha, poko púlooŋ nkafe meemak. Ⅸ Fiye, Apimelek náayonkalii Abraham naasokoo: “Weyme ánhine unii fiye? Enkeyme kaamuuyen inci immuuyene ti awe aakati wun inci niŋ cáwii ca citoom nuunako ti kaamuuyen kenfakat? An añaŋut íhinu eeha ánhinaam ha!” Ⅹ Apimelek nene acakan Abraham: “Weyme uwune ánhin eehe?”

Ⅺ Abraham naañahanoo: “Míiloolaa-míilool nii pakan paka pakati le kafeyut Pútuun pa, efikamukam kamma aalam. Ⅻ Apan pánipani ahoopam, faaf nuukufe ukufut íññaa, fiye náayenoonii aalam.* ⅩⅢ Ta Pútuun pa mpusokaam ta inci katan ekumpaan ya eti paapaa atoom iyyeno kaatootoosool, insok aalam: 'Ehe fiye aññaŋe káyisan nii áalafiyaamlafi: pan óo pan immaakaayaa insok nii inci ahoopi.'”

ⅩⅣ Púful toko, Apimelek naacoop písaacii, pifil, síis niŋ pimiikan pákayiin niŋ pakaal naawun po Abraham naañahanoo aaloo Sara. ⅩⅤ Apimelek naasokoo: “Mah ma mutoom umma hátikini, kin lan óo lan la súumuu.” ⅩⅥ Púful toko naasok Sara: “Inci ufanaa ahoopi sikoofali wúli;† hínaahin eehuu píyisan pakani nii aakuulaakuul, áahinut waah weenaput.”

ⅩⅦ Abraham naaluum Pútuun pa, mpúkuuñan Apimelek niŋ aaloo niŋ pimiikan pa pakateyoo pakaal paka, nkáyini hitaaku epuuk. ⅩⅧ Kaatuko Ateeteyo áhinaahin pakaal paka keeyeniye ka ti ekumpaan ya eti Apimelek picaakonta kamma Sara Abraham aaloo.

ⅩⅪ

Hipukuyee ha hiti Isaak

Ⅰ Ateeteyo naatah kunuuwoo ti Sara samat nii fa naasokoo fa, náahinoo eeha náayinananoo ha. Ⅱ Sara naasa munow, Abraham ti himaamanoo, náapukiyoo ciñii cikampaani ti caanak enca Pútuun pa mpíyinananoo ca. Ⅲ Ciñii enca Sara naapukoo ca, Abraham naalu co caacaw ca Isaak.* Ⅳ Ta añiinoo Isaak naataake ta kunoom isak niŋ káhaaciil, Abraham naanakanoo samat nii fa Pútuun pa mpusokoo fa. Ⅴ Abraham ti sitiiloo keme (100) Isaak naapukee. Ⅵ Sara naasok: “Pútuun pa puwasaam caalenken, an óo an éesiye eeha mpíhinaam ha afaalenken niŋ inci.” Ⅶ Púful toko naasok: “Ayme ayina hisoku Abraham nii hikee hinoom Sara áfaacuuwan epuuk? Pale inci pukoopuk cikampaani ti himaamanoo.”

Hiyaanuyee ha hiti Hakal niŋ Ismayel

Ⅷ Isaak náayankii, Sara náafulanoo ti káacuu. Hinoom eehuu Abraham náahin pahaaño penfakat.

Ⅸ Sara naacuk Ismayel, añii ya aŋa Hakal ati Esipt a naapuke ya Abraham, ti káapalahool niŋ caalenken Isaak. Ⅹ Fiye Sara naasok Abraham: “Yaan amiikan a aŋuu niŋ añiinoo! Añiinoo átayini pípaacinool hisaanumate ha hitii niŋ añiinam Isaak.” Ⅺ Kilim enkuu nkuwas Abraham kúnuul kenfakat kamma Ismayel lompo naayem añiinoo. Ⅻ Pale Pútuun pa mpusokoo: “Timpi liim kiti añii ya niŋ amiikan a atii. Hín eeha púlooŋ Sara naasokuu ha. Kaatuko ti Isaak aafataak miin emma inci íyyinananuu ma. ⅩⅢ Inci fáhin lompo añii ya ati amiikan a atii maamaa ati síi kaatuko akina lompo añiini.”

ⅩⅣ Eti kacom eteyyo mpucom mic Abraham naacoop kúmpuul niŋ kapaŋ kúwasuma man naameeŋan ko, naanaŋ ko ti káapanti Hakal náawutakanoo añiinoo náafulanii lateyoo. Hakal naayeno kaamuumuusool ti káahaaŋ ka tes kiti Beerseba. ⅩⅤ Ta man ma immipaye ta ti kapaŋ ka naayenan añii ya t’etaam cinuun. ⅩⅥ Púful toko naayeno pílaaŋ máamun pawantal hiŋaaceen náapaho, naasokoolo: “Inci yinaat kaasincan añiinam ti eket.” Naayeno pukooŋ.

ⅩⅦ Pútuun pa mpísi pakooŋal añii ya, hilim ha hiti maleekoo ya eti Pútuun pa níhifulii patiila, nihiyonkal Hakal nihisokoo: “Hakal, weyme utaakiye? Timpi fe, kaatuko Pútuun pa písiyaasi añii ya ti pukooŋ la naahintiye la. ⅩⅧ Lito incaalitan añii ya incokoo t’epees kaatuko inci fáhin apiyeno maamaa ati síi enfakat.” ⅩⅨ Púful toko, Pútuun pa mpípankin ñíkin Hakal naaŋantan ésaapun. Náacaameeŋanii kapaŋ ka kiteyoo naawufan añii ya apilaan.

ⅩⅩ Fiye, Pútuun pa mpiyeno niŋ añii ya ta naayeniye ta éyankii ti káahaaŋ tes, naayeno aleemaya ati hiŋaaceen. ⅩⅪ Naakin ti káahaaŋ ka tes kiti Palan, íññaa ateyoo naawufanoo aal ati mah ma miti Esipt.

Písiyool pa piti Abraham niŋ Apimelek

ⅩⅫ Ti caanak encuu, amansa ya Apimelek niŋ Fikol, áhampaatiin a ati pusoocaali pa pakateyoo, nkákey nkasok Abraham: “Pútuun pa umpa niŋ awe ti waah óo waah ewwa ánhine. ⅩⅩⅢ Fiye sintoolo hátikin Pútuun pa nii áatiful ti inci, ti epuukam niŋ ti epuukam papukalii. Inci yenaayeno eenape ti awe, awe lompo wen niŋ panap ti inci niŋ ti pakati mah ma emma ankine ma temmo nii akaawoola.” ⅩⅩⅣ Abraham naañahanoo: “Inci sintooliyaa.”

ⅩⅩⅤ Pale, Abraham naawatan Apimelek kamma ésaapunoo eyya pimiikan Apimelek nkalame. ⅩⅩⅥ Apimelek naañahanoo: “Inci míit ayme áhine eehuu, aataapala sokam, pásiyalam eteeho umpe fíyooy.”

ⅩⅩⅦ Fiye, Abraham naacoop písaacii, pifil niŋ síis naawun po Apimelek. Poko t’ésupakii nkaliil písiyool. ⅩⅩⅧ Abraham naayenan ti kaapii miyaan mísaacii isak niŋ músupak. ⅩⅩⅨ Apimelek naasok Abraham: “Miyaan mísaacii ma isak niŋ músupak ma emma ayyenane ma ti kaapii, miti weyme?” ⅩⅩⅩ Naañahanoo: “Káluma, coop mo mípiyisan nii aacoonaacoon nii inci wake ésaapun ya.” ⅩⅩⅪ Ekina ewune nkalu toko caacaw ca Beerseba† (ekina eyem “ésaapun eti esintoolo”). Kaatuko poko t’ésupakii toko nkasintooliye.

ⅩⅩⅫ Papayalii hiliilu písiyool pa piteyii Beerseba, Apimelek niŋ Fikol, áhampaatiin a ati pusoocaali pa pakateyoo, nkañoho ti mah ma miti pakati Filistin. ⅩⅩⅩⅢ Abraham naasuk timpiŋ ti mah ma miti Beerseba naaluum toko ti caacaw Ateeteyo, Pútuun pa piti cancowiyaaw. ⅩⅩⅩⅣ Naakampan ti mah ma miti pakati Filistin.

ⅩⅫ

Hiyoopuyee ha hiti káyinan ka kiti Abraham

Ⅰ Po hátikin Pútuun pa mpiyoop káyinan ka kiti Abraham. Mpiyonkaloo: “Abraham!” Abraham naañahan po: “Eheeyam.” Ⅱ Pútuun pa mpusokoo: “Coop añiini Isaak, añiini oonool a kóŋ aŋa állafiye ya fo muus, inkaay ti mah ma miti Moliya ti tíntiŋ eyya inci inkaakaayi ya káyisan, toko uwwaaseenamoo aapusowoo fo aleem.”

Ⅲ Eti kacom eteyyo, Abraham naalito mpucom mic naahawalool miyaac ma miti kaawaaseen ka náayuuk mo ti fáli ya eteyoo, naacoopool pákasupak ti píhina pa pakateyoo niŋ añiinoo Isaak lompo, nkahiiŋ pa Pútuun pa mpusokoo pa. Ⅳ Eti tílapooli eteyyo, Abraham náahaafin naaŋantan tíntiŋ ya la naañaŋe la pikaayu. Ⅴ Naasok píhina pa pakateyoo: “Niyeno le niŋ fáli ya, inci niŋ añiinam nuusilo patiila tíntiŋ eyya pa kaawaaseen Pútuun pa, núupayiyoo núuñohoonii.”

Ⅵ Abraham naatiyan añiinoo Isaak miyaac ma miti kaawaaseen ka, akina himuumoo naayekan seemak sa niŋ épila ya, nkakaay poko t’ésupakii. Ⅶ Ti oom pikaayu, Isaak naasok Abraham: “Paapaa?” Abraham naañahanoo: “Eeya sokam añiinam.” Isaak naasokoo: “Maataakaataak seemak niŋ miyaac pale sáacii ya eti kaawaaseen ka uyyey?” Ⅷ Abraham naañahanoo: “Añiinam, Pútuun pa faŋ etempo efipuwufan sáacii ya eti kaawaaseen ka.” Poko t’ésupakii nkayeno pikaayu.

Ⅸ Ta nkacole ta la Pútuun pa mpusokoo la, Abraham naalut toko kaaciin naawas toko miyaac ma. Naacenk añiinoo Isaak naanaŋoo ti kaaciin ka patiila miyaac ma. Ⅹ Fiye, naañaakan epeesoo naacoop épila ya kati ataaŋ añiinoo. Ⅺ Ti oom káasiiŋuma, hilim ha hiti maleekoo ya eti Ateeteyo níhifulii patiila nihiyonkaloo: “Abraham, Abraham!” Abraham naañahan yo: “Eheeyam.” Ⅻ Neesokoo: “Timpi lík añii ya, timpi kuumoo! Fiye inci meya nii aafeyaafe Pútuun pa kaatuko aapookutam kawufan añiini, añiini oonool a kóŋ.”

ⅩⅢ Fiye, Abraham náahaafin naaŋantan híceken sáacii, usiin eteeho nuukalapatanoolo ti cisooy. Náakaacoopii ho naawaaseen ho apusow ho fo hileem ti putum pa piti añiinoo. ⅩⅣ Abraham naalu toko caacaw ca: “Ateeteyo afaawufan”. Ekina ewune fo fíyooy nkasok tan óo tan: “Ti tíntiŋ ya eti Ateeteyo, Ateeteyo afaawufan.”*

ⅩⅤ Hilim ha hiti maleekoo ya eti Ateeteyo nene hífulii patiila nihiyonkal Abraham púsupiyenu. ⅩⅥ Nihisokoo: “Ehe eeha Ateeteyo naasoke ha: 'Páawoo áatuulaamtuul aapookutam kawufan añiini, añiini oonool a kóŋ, inci sintooliyaa ti faŋam nii, ⅩⅦ pánipani fasampani, keesokuu maamaa efikameeŋ samat nii picaaŋaŋ pa, niŋ esiya ya eti kaatii ka. Keesokuu maamaa efikalam pisaatee pa piti pikamoolii. ⅩⅧ Pínapii teyii, písii pa púlooŋ piti etaam ya efipisampanee kamma ántuulaam.'”

ⅩⅨ Púful toko, Abraham niŋ añiinoo nkañoho pati píhina pa pakateyoo. Nkanapool kapuñoho Beerseba pa Abraham naakine pa.

Epuuk Nahol

ⅩⅩ Eehuu hipimuus, Abraham náasi nii Miluka aal a ati Nahol Abraham atuwoo ataakaataak lompo epuuk pikampaani: ⅩⅪ Us, añii ya áyaañ a, Pus atuwoo, Kemuwel paapaa ati Alam, ⅩⅫ Keset, Haso, Pilatas, Yitalaf niŋ Petuwel. ⅩⅩⅢ Petuwel ayem paapaa ati Rebeka. Payenkuu kayem epuuk ya isak niŋ pákahaaciil paka payenka Miluka naapuke ka Nahol, Abraham atuwoo. ⅩⅩⅣ Nahol naataak aal ásupiyenu, caacawoo Leyuma. Naapuk lompo epuuk, nkasokee Tepah, Kaham, Tahas niŋ Maaka.

ⅩⅩⅢ

Eket ya eti Sara

Ⅰ Sara naaloŋ sitiil keme niŋ áwii niŋ isak niŋ súsupak (127). Ⅱ Naaket Kiliyat-Alepa (ekina nkasok fiye Hepolon) ti mah ma miti Kanaan. Abraham náahin keeŋoot ka kiti aaloo naakooŋoo.

Ⅲ Púful toko naalito pukol ehunuŋ ya eti aaloo náacaakup niŋ keesoke Het maamaa. Ⅳ Naasokii: “Inci akaawoola leti aluu, nicoon kaanoomanam káahokuma ancuk inci yina ihoku aalam.” Ⅴ Keesoke ka Het maamaa nkañahanoo: Ⅵ “Ahámpaatiin, síitan unii, unii uluumuu: Pútuun pa píhinuu ati hikaw ti pututa unii. Hok aali ti hiyaak ha heehaŋe ha panap ti kiyaak ka kutoonii. An toonii atapooki kawufan hiyaakoo aakati hok aali.”

Ⅶ Fiye Abraham naalito, náaŋok hátikin keesoke Het maamaa keekine ka ti mah ma, Ⅷ naasokii: “Nísiitanam, niŋ nicoonaa pánipani puhok aalam le, káluma niluumam Efulon, añii ya ati Sohal, Ⅸ anoomanam kaayeen ka kenfakat ka keeyem ka Makapela. Kiteyoo, apan nkíyemi ti pikelan kaakit ka kiteyoo. Anoomanam ko ti soŋ etenko hátikin aluu kati kiyeno íhokuma ha hitoom leti aluu.”

Ⅹ Tempo Efulon ti pututa pakanoo, keesoke Het maamaa, naañahan Abraham hátikin keesoke ka púlooŋ Het maamaa keeyeniye ka ti putum pa piti saatee ya eteyoo, Ⅺ naasokoo: “Ahámpaatiin, síitanam inci luumuu, kaakit ka inci wunuu ko, kaayeen ka keeyem ka ti kaakit ka lompo inci wunuu ko hátikin pakanam. Hok toko aali.” Ⅻ Abraham nene áŋok hátikin pakan paka pakati mah ma. ⅩⅢ Naasok Efulon hátikinii: “Síitanam, inci luumuu: pucooyi soŋ ya eti kaakit ka. Coon hisayu mañ me ancuk inci yina ihoku toko aalam.” ⅩⅣ Efulon naañahan Abraham: ⅩⅤ “Síitanam áhampaatiin, inci luumuu: etaam eyyuu, soŋ eteyyo sikoofali sikeme sipaakiil (400).* Aŋuu waah tom ti pututa anii, caahok toko aali.”

ⅩⅥ Abraham niŋ Efulon nkasiiŋo ti hoonool. Abraham naafin sikoofali sikeme sipaakiil† ti soŋ eyya nkásiyoole ya, naawufanoo so hátikin keesoke Het maamaa.

ⅩⅦ Fiye, kaakit ka kiti Efulon keeyem ka Makapela pukol Mamule, niŋ kaayeen ka, punuun pa niŋ waah óo waah weeyem lupo ⅩⅧ kíyenooniyoo fiye kiti Abraham hátikin keesoke Het púlooŋ maamaa keeyeniye ka ti putum pa piti saatee ya. ⅩⅨ Púful toko Abraham naahok aaloo Sara ti kaayeen ka keeyem ka ti kaakit ka kiti Makapela keeyem ka pukol Mamule (eeyem ya Hepolon) ti mah ma miti Kanaan. ⅩⅩ Fiyuu keesoke ka Het maamaa nkawufane Abraham kaakit ka niŋ kaayeen ka keeyem ka lupo kípiyenoonii kiteyoo, kati nahok toko pakanoo.

ⅩⅩⅣ

Esa ya eti Isaak Rebeka

Ⅰ Fiye, Abraham naamaaman meemak. Ateeteyo naasampanoo ti waah óo waah. Ⅱ Hikee hinoom, Abraham naasok amiikan a ateyoo eehaŋe ya kaamaaman aŋa nafaas ya hisaanumate ha hiteyoo: “Káluma, naŋ epeesi t’etaam hipoŋam. Ⅲ Sintoolo ti Ateeteyo Pútuun pa peeliile pa patiila niŋ t’etaam nii áaticoopii añiinam Isaak aal ti púmaacul pa pakati Kanaan le inci inkine le. Ⅳ Pale aafakaay ti mah ma mutoom, ti miin ma mutoom íncoopii añiinam Isaak aal.”

Ⅴ Amiikan a naañahanoo: “Pikee pa aal a átalafiyam énapanii fo le. Fo ñaŋaa hicoopu añiini ti mah emma ánfulii ma temmo?” Ⅵ Abraham naañahanoo: “Haani, timpi háañi aapucoop po añiinam. Ⅶ Ateeteyo Pútuun pa peeliile pa patiila péefulaniyaam pa ti hank ha hiti paapaa atoom niŋ ti mah emma inci impukee ma temmo, mpúkup niŋ inci mpisintoolo eehe nii, efipuwufan mah emme keesokaam maamaa. Pikina efipupoñ maleekoo etempo hátikini aakati yíni écoopii aal añiinam. Ⅷ Niŋ aal a aŋuu apookuu énapanii, aayihaa ti esintoolo ya etii, pale fan óo fan incuke timpi coop po añiinam.”

Ⅸ Fiye, amiikan a naanakan epeesoo t’etaam hipoŋ Abraham áhampaatiin a ateyoo naasintoolo nii áfaahin eeha naasokoo ha.

Ⅹ Amiikan a naacoop siñonkomoo ŋaasuwan ti puñonkomoo pa piti áhampaatiin a ateyoo, naacoopool lompo waah óo waah weehaŋe wa panap uti áhampaatiin a ateyoo. Naahiiŋ ti saatee ya pa Nahol naakine pa ti mah ma miti Mesopotami. Ⅺ Ta naakaawoole ta fo acol po náahin puñonkomoo pa pípikilipo pukol ésaapun ya eeyem ya tíkitaaŋ saatee ya. Iyyeno nkániim ta pakaal paka nkakaay ta piyook.

Ⅻ Fiye naaluum: “Ateeteyo, Pútuun pa piti Abraham áhampaatiin a atoom, ponket hín pítin pa putoom púpusuum íyyisan panap pa pitii ti áhampaatiin a atoom kati paakool fíyooy niŋ aal a aŋa inci iyyem ya ti hiŋes. ⅩⅢ Eheeyam pukol ésaapun ya, púmaacul pa pakati saatee ya unka ti ékey piyook. ⅩⅣ Ehe eeha inci illuumuu ha: fasok oonool teyii: 'Káluma, wánanii élumpa ya etii uwwunam pilaan.' Niŋ akina ammamale apiyeno aal a ati Isaak, amiikan a atii, álimaati asokam: 'Laan, fayook lompo man puñonkomoo pa pitii.' Fiyuu inci fámeyi nii áayisanaayisan panap pa pitii ti áhampaatiin a atoom.”

ⅩⅤ Apáyum kaluum, ámaacul náacolii ápikantoonii élumpa ya eteyoo. Caacawoo Rebeka, añii Petuwel, Petuwel añii áyiin ati Miluka niŋ áyiinoo Nahol, Abraham atuwoo. ⅩⅥ Amáacul a ecuumaka aloot ámeyi áyiin. Naawano pati ésaapun ya naameeŋan élumpa ya eteyoo nene asilo.

ⅩⅦ Amiikan a ati Abraham naatey aputoopanooloo naasokoo: “Káluma, wunam pilaan caahinkiŋ ti élumpa ya etii.” ⅩⅧ Naañahanoo: “Iyyoo áhampaatiin,” naahiliikan ápuwananii élumpa ya naawufanoo apilaan. ⅩⅨ Ta naapayoo ta kawun apilaan, naasokoo: “Fayook lompo man puñonkomoo pa pitii pipilaan fo pisiit.” ⅩⅩ Naahiliikan ápunuŋ man ma ti púus pa nene atey piyook ti ésaapun ya puñonkomoo pa púlooŋ kati pilaan. ⅩⅪ Ayíin a naayeniyoo kaasincan peesokut waah ápimeyi man Ateeteyo áhinaahin kaakaawool ka kiteyoo kúpusuum.

ⅩⅫ Ta puñonkomoo pa mpipaye ta pálaani, áyiin a naacoop ekop sanoo eti síinu, niŋ lompo kilaamant sanoo kúsupak keenonke. ⅩⅩⅢ Púful toko naacakanoo: “Káluma sokam, ayme apukuu? Ti hank ha hiti faafi, fo taakaataak ékaap la inci iyyina hiŋotu hánant ha hiti fíyooy niŋ kéenapoolii ka niŋ inci?” ⅩⅩⅣ Rebeka naañahanoo: “Inci yem añii ya ati Petuwel, Miluka añiinoo áyiin aŋa naataake ya ti Nahol.” ⅩⅩⅤ Nene asok: “Latoonii taakaataak hícump hikaaw niŋ pahoonal intaak lompo la inniyina kawanan.”

ⅩⅩⅥ Fiye, amiikan a náakilipo náamul Ateeteyo. ⅩⅩⅦ Naasok: “Múlaa Ateeteyo, Pútuun pa piti Abraham áhampaatiin a atoom! Píyekuniit káyisan panap niŋ pucoonool etempo ti áhampaatiin a atoom. Iyyema inci, Ateeteyo acoopaamcoop pucoonool ciit ti miin ma miti áhampaatiin a atoom.”

ⅩⅩⅧ Amáacul a naatey t’enuuf naakaman heetaakiye ha púlooŋ. ⅩⅩⅨ-ⅩⅩⅩ Naataak ahoop aŋa nkasok Laban. Ta Laban náasiye ta eeha áyiin a naasoke ha Rebeka, naacuk lompo ekop ya ti síinuyoo niŋ kilaamant ka, naahiliikan apicaapaakoolan amiikan a ati Abraham niŋ puñonkomoo pa piteyoo lati ésaapun ya. ⅩⅩⅪ Laban naasok amiikan a: “Kéy latoonii awe aŋa Ateeteyo naasampane ya. Weyme uwune aakati yeno le tíkitaaŋ saatee ye? Memanoolaa-memanool ekumpaan ya immemanool lompo káayenuma kiti puñonkomoo pa pitii.”

ⅩⅩⅫ Fiye, amiikan a naacol lati Laban nkawanan wañ wa ti puñonkomoo pa nkawun po hikaaw niŋ pahoonal pipili, nkácoopii lompo man amiikan a niŋ pinapooloo kati kañow wootii. ⅩⅩⅩⅢ Nkawufanii kapili, pale amiikan a naasok: “Etili taamanta inci sokut eeha inci iññaŋe ha hisoku.” Laban naañahanoo: “Ooto kúp.”

ⅩⅩⅩⅣ Ayíin a naasok: “Inci amiikan ati Abraham. ⅩⅩⅩⅤ Ateeteyo asampanaa-sampan meemak áhampaatiin a atoom mpíhinoo usaanum. Awunoowun písaacii, pifil niŋ síis, kótifoloo niŋ sanoo, pimiikan pákayiin niŋ pakaal, puñonkomoo niŋ púfali. ⅩⅩⅩⅥ Aaloo Sara, toko fiya niŋ himaamanoo naapukoo akampaani, oom añii áhampaatiin a atoom naawufane hisaanumate ha hiteyoo púlooŋ. ⅩⅩⅩⅦ Ahámpaatiin a atoom naasokam: 'Sintoolo nii: áaticoopii añiinam Isaak aal ti púmaacul pa pakati Kanaan le inci inkine le. ⅩⅩⅩⅧ Pale aafakaay ti miin ma mutoom, ti hank ha hiti paapaa atoom, immamal toko aal añiinam.' ⅩⅩⅩⅨ Fiye iññahanoo: 'Niŋ aal a apookaam me kanapan?' ⅩⅬ Ahámpaatiin a atoom naañahanam: 'Ateeteyo aŋa inci íntuule ya afaapoñ maleekoo ya eteyoo niŋ awe, náahin kaakaawool ka kitii kúpusuum. Aáfacoopii aal ati miin ma mutoom, ti hank ha hiti paapaa atoom, apiyeno añiinam aaloo. ⅩⅬⅠ Pale niŋ aakaayaa ti miin ma mutoom aayihaa ti esintoolo ya etii. Háati nkapooki kawufan aal a inci etiñani.'

ⅩⅬⅡ “Fíyooy emma inci íncolii ma pukol ésaapun ya insok: 'Ateeteyo, Pútuun pa piti áhampaatiin a atoom Abraham, luumuu hín kaakaawool ka kutoom kúpusuum. ⅩⅬⅢ Fiye eheeyam ti ésaapun ya, inci fasok oonool ti púmaacul pa keekaakaay ka ékey piyook man "Káluma, wunam pilaan caahinkiŋ ti élumpa ya etii." ⅩⅬⅣ Niŋ añahanaam: "Laan, fayook lompo puñonkomoo pa pitii pipilaan," ámaacul a aŋuu afaayeno aŋa Ateeteyo naamamale ya kati ayeno aal a ati añii ya ati áhampaatiin a atoom.'

ⅩⅬⅤ “Inci páyum kaluum, Rebeka náacolii ápikantoonii élumpa ya eteyoo. Naawano ti ésaapun ya piyook. Insokoo: 'Káluma wunam pilaan.' ⅩⅬⅥ Naahiliikan ápuwananii élumpa ya eteyoo naasokam: 'Laan, fayook lompo man puñonkomoo pa pitii.' Fiye illaan naawun lompo puñonkomoo pa pipilaan.

ⅩⅬⅦ “Incakanoo: 'Ayme apukuu?' Naañahanam: 'Inci yem añii ya ati Petuwel, Nahol añiinoo áyiin aŋa Miluka naataake ya teyoo.' Fiye, iŋŋaamoo ekop ya ti síinu iŋŋaamoo lompo kilaamant ka ti sipees.

ⅩⅬⅧ “Nkílipo ímmul Ateeteyo, insok apalaka Ateeteyo Pútuun pa piti áhampaatiin a atoom Abraham. Mpítintiŋanam pucoonool ciit ti miin ma miti áhampaatiin a atoom atuwoo, kati coop le aal apiyeno aal a ati áhampaatiin a atoom añiinoo. ⅩⅬⅨ Fiye niñahanam: fo nílafilafi káyisan panap niŋ pucoonool ti áhampaatiin a atoom? Niŋ ekina tom nisokam inci pímeyi eeha inci inkaakaay íhinu.”

Ⅼ Laban niŋ Petuwel, paapaa ati Rebeka, nkañahanoo: “Eehe ti Ateeteyo níhifulii, utaakut waah ewwa nuukaakaay hisoku. ⅬⅠ Ehe Rebeka hátikini, coopoo inkaay. Ayeno aal a ati áhampaatiin a atii añiinoo samat nii fa Ateeteyo naasoke fa!”

ⅬⅡ Ta amiikan a náasiye ta kilim enkuu, náakilipo puhooŋuyoo t’etaam náamul Ateeteyo. ⅬⅢ Púful toko náafulanii púkotifoloo, pisanoo niŋ wañ naawufan po Rebeka. Naawufan lompo hícump waah weewalla wéeciita hinoom ahoopoo niŋ íññaa ateyoo. ⅬⅣ Fiye, amiikan a ati Abraham niŋ kéenapoolii ka neyoo nkali nkalaan; kapipa nkakaay hiŋotu.

Eti kacom eteyyo mpucom, ta nkalitiye ta, amiikan a ati Abraham naasok: “Nikatampo puñoho pati áhampaatiin a atoom.” ⅬⅤ Pale Rebeka ahoopoo niŋ íññaa ateyoo nkañahanoo: “Amáacul a ayeno niŋ unii fo máamun kunoom ŋaasuwan apite akaay.” ⅬⅥ Amiikan a nene asokii: “Timpi nicokam páawoo Ateeteyo Pútuun pa píhinaahin kaakaawool ka kutoom kúpusuum. Nikatampo puñoho pati áhampaatiin a atoom.” ⅬⅦ Nkasokoo: “Túul úpuyonkalii ámaacul a upucakanoo eeha náamiiloole.”

ⅬⅧ Nkáyonkalii Rebeka nkacakanoo: “Aálafilafi pikaayu niŋ áyiin a aŋe?” Naañahanii: “Ee, inci fakaay.”

ⅬⅨ Fiye nkakatan ahoopii Rebeka, niŋ amiikan a ateyoo éehinoo ya pampaani, niŋ amiikan a ati Abraham niŋ kéenapoolii ka neyoo kapikaay. ⅬⅩ Nkasampan Rebeka nkasokoo:

“Ahoop unii,

álimaati aayeno íññaa ati pakan keemeeŋe,

keesokuu maamaa,

álimaati kaheek pisaatee pa piti pikamoolii.”

ⅬⅪ Fiye, Rebeka niŋ pimiikan pa pakaal paka pakateyoo nkalito nkalapo ti puñonkomoo pa kapinapan amiikan a. Fiyuu amiikan a naacoope Rebeka, naañak.

ⅬⅫ Ti oom caanak, Isaak eekine ya ti káahaaŋ ka tes kiti Nekep naayeno éñohoonii ápufulii pati ésaapun ya eyya nkasok ya Lahay-Loyi. ⅬⅩⅢ Kikee kániim, Isaak naayeno kaakaawool ti kaakit náahaafin naaŋantan puñonkomoo ti ékey. ⅬⅩⅣ Rebeka lompo náahaafin naaŋantan Isaak, náawanoonii ti ñonkomoo ya eteyoo. ⅬⅩⅤ Naacakan amiikan a ati Abraham: “Ayíin a eeyem ya ti kaakit ka náayemi ti ékey kapaakoolan unaa, ayem ayme?” Amiikan a naañahanoo: “Ahámpaatiin a atoom.” Fiye, Rebeka naacoop kafonkoloŋ ka kiteyoo ápuwufaloolo.

ⅬⅩⅥ Amiikan a naakaman Isaak eeha náahine ha púlooŋ. ⅬⅩⅦ Isaak naacoop Rebeka lati ékuut ya eti íññaa ateyoo Sara. Náayenoonii aaloo náalafiyoo. Fiyuu naapuuñanoolee pamuusal eket ya eti íññaa ateyoo.

ⅩⅩⅤ

Eket ya eti Abraham

Ⅰ Abraham naasa akee aal caacawoo Ketula. Ⅱ Naapukoo epuuk ya payenke: Similan, Yokosan, Metan, Mitiyan, Yisupak niŋ Suwah. Ⅲ Yokosan ayem paapaa ati Sapa niŋ Tetan. Tetan naapuk pakati Asul, Letus niŋ Lewum. Ⅳ Ehe miin ma miti Mitiyan: Efa, Efel, Hanok, Apita niŋ Eletaa. Payenkuu púlooŋ kayem miin ma miti Ketula.

Ⅴ Abraham naawufan hisaanumate ha hiteyoo púlooŋ añiinoo Isaak. Ⅵ Naawufan ukee waah wa epuuk pakaaloo pakakee paka. Pale akina kaloŋayoo náakatinoolii niŋ añiinoo Isaak; epuuk ya payenkuu, naasokii kahiiŋ pa caanak ca íncifulii pa.

Ⅶ-Ⅷ Abraham naataak eloŋ eehaane néesuum, naasuuŋut pikelan naaket loho ataakaa sitiil keme niŋ áwii éhaaciil niŋ kaat (175) naananf pakataama. Ⅸ Epuukoo Isaak niŋ Ismayel nkahokoo ti kaayeen ka kenfakat ka kiti Makapela keeyem ka ti kaakit ka kiti Efulon, añii ya ati Sohal eesoke Het maamaa, pukol Mamule. Ⅹ Abraham anoome kaakit ka ti keesoke Het maamaa, toko nkahokoo niŋ aaloo Sara. Ⅺ Pamuusal eket ya eti Abraham, Pútuun pa mpisampan añiinoo Isaak. Naakin pukol ésaapun ya eti Lahay-Loyi.

Miin ma miti Ismayel

Ⅻ Ehe kiti miin ma miti Ismayel, añii ya ati Abraham; íññaa ateyoo ayem Hakal ati Esipt a, amiikan a ati Sara. ⅩⅢ Ehe ucawii, nuukiicee samat nii fa nkapukee fa: Nepayot ayem añii ya áyaañ a, Ketal, Atepeel, Mipisam, ⅩⅣ Misema, Tuma, Masa, ⅩⅤ Hadad, Tema, Yetul, Nafis niŋ Ketema. ⅩⅥ Payenkuu kayem epuuk ya ŋaasuwan niŋ pákasupak paka pakati Ismayel. An óo an teyii naayeno áhampaatiin ati miin nkaluwool pisaatee pa piteyii neyii niŋ la nkasiiŋane la púkuut pa piteyii. ⅩⅦ Ismayel naasuuŋut pikelan naaket loho ataakaa sitiil keme niŋ áwii niŋ kaat niŋ súsupak (137) naananf pakataama. ⅩⅧ Miin ma miti Ismayel immiyeno ti mah ma meeyem ma ti pututa Hawila niŋ Sul. Sul ekolaakol Esipt naahiiŋaa Asul. Nkakin kápilaaŋ pakanii kaatuko kásuumoolut.

Jakob niŋ Esawu

ⅩⅨ Ehe kiti miin ma miti Isaak añii ya ati Abraham. Abraham naapuk Isaak. ⅩⅩ Ta Isaak naataake ta sitiil áwii ésupak (40) naasa Rebeka añii ya ati Petuwel, Laban ahoopoo. Petuwel niŋ Laban pakati Alam nkakin Mesopotami. ⅩⅪ Pale Rebeka caakonta. Fiye, Isaak naaluum Ateeteyo kiti aaloo. Ateeteyo náasiitan kaluum ka kiteyoo, Rebeka naasa munow, ⅩⅫ naayeno hítuulu máasupak. Payenkuu nkayeno písapalool ti munowoo. Rebeka naasok: “Weyme utaakiyaam?” Fiye naakaay kacakan Ateeteyo.

ⅩⅩⅢ Ateeteyo naasokoo:

“Sísii súsupak siyem ti munowi,

uyoŋ úsupak efuupukee núukatinool;

ekee síi ya efeehaŋ sempe ekee ya,

añii ya áhampaatiin a afaayeno amiikan ti kahiineen ka.”

ⅩⅩⅣ Ta íyyiŋooliyoo ta, pánipani náapukii máasupak. ⅩⅩⅤ Ayáañ a naapukee naahanat samat nii kapaŋ élukuleen, eniinoo néecunk. Nkaluwoo caacaw ca Esawu (ekina eyem “kahanat”). ⅩⅩⅥ Atuwoo ti hipukuyee, naacok Esawu ti econt, nkaluwoo caacaw ca Jakob (ekina eyem “naacok econt”).* Ta nkapukee ta, Isaak ti sitiil áwii éhaaciil (60).

ⅩⅩⅦ Pikampaani pa pákasupak paka nkáyankii. Esawu náayenoonii aleemaya enfakat nálafi piyeno ti ukit wa. Pale Jakob áyiin eefatane nálafi piyeno t’enuuf. ⅩⅩⅧ Isaak naahaŋ pálafi Esawu kaatuko akiipaakiip efoofa eti elampa, pale Rebeka naahaŋ pálafi Jakob.

ⅩⅩⅨ Hikee hinoom Jakob naayeno hiik kisaak. Esawu náafulii t’elampa niŋ ñíyoka ñenfakat fo náalaame. ⅩⅩⅩ Naasok Jakob: “Ponket, katampo pili ti kisaak ka kéecunke enke, peep efipumukam.” Ekina ewune nkalu Esawu caacaw ca Etom (ekina eyem pácunk).

ⅩⅩⅪ Jakob naañahanoo: “Noomanam fala híhampaatiinate ha hitii.” ⅩⅩⅫ Esawu naasokoo: “Inci oopa ti eket kamma peep. Híhampaatiinate ha hitoom, eyyeyme nafaa nihitaakaam?” ⅩⅩⅩⅢ Jakob naasokoo: “Sintoolo fala.” Esawu naasintoolo nii anoomanaa Jakob híhampaatiinate ha hiteyoo. ⅩⅩⅩⅣ Fiye, Jakob naawufan Esawu hímpuul niŋ kisaak. Esawu naali naalaan. Apipa naakaay, putumoo pineetaat ti híhampaatiinate ha hiteyoo.

ⅩⅩⅥ

Isaak niŋ Apimelek

Ⅰ Epánkul neeyeno ti mah ma eekufut nii eetaakiye ya ti caanak ca citi Abraham. Fiye, Isaak naatoos Kelal pati Apimelek amansa ya ati pakati Filistin. Ⅱ Ateeteyo náafulii teyoo naasokoo: “Timpi wano Esipt pale caakin ti mah emma inci inkaakaayi ma káyisan. Ⅲ Yeno ti mah emmuu samat nii akaawoola, inci fayeno niŋ awe insampani. Inci fawufani pitaam empe púlooŋ, awe niŋ keesokuu maamaa. Fáhin eeha inci insintooliye ha faafi Abraham. Ⅳ Inhín keesokuu maamaa kapimeeŋ samat nii picaaŋaŋ pa uwwufanii pitaam empe púlooŋ, pínapii teyii písii pa púlooŋ piti etaam ya efipisampanee. Ⅴ Kaatuko Abraham ásiitanaam-síitan náahin eeha inci insokoo ha naacok kilim ka kutoom niŋ pítin pa putoom niŋ kilim ka keesiiŋanee ka kutoom.”

Ⅵ Fiye, Isaak naakin Kelal. Ⅶ Pakan paka pakati mah ma nkacakanooloo ti pututayoo niŋ Rebeka. Naañahanii: “Aŋe ahoopam.” Aháañiit hisoku nii Rebeka aaloo kaatuko afeyaafe timpi kamukoo kamma aaloo naayem ecuumaka.

Ⅷ Isaak naakampan po. Hikee hinoom, Apimelek amansa ya ati pakati Filistin náacuuhan ti epalloolu ya eteyoo naacuk Isaak ti pahaaño niŋ aaloo Rebeka. Ⅸ Apimelek náayonkaliyoo naasokoo: “Pánipani aŋe aali! Weyme uwune ansok nii aŋe ahoopi?” Isaak naañahanoo: “Inci hínaahin eehuu ti kafeyatan timpi kamukam kamma akina.” Ⅹ Apimelek nene asokoo: “Weyme ánhine unii fiye? An antaahinto hínum niŋ aali, intiyan unii himuuyen.”

Ⅺ Naayonkal pakan paka púlooŋ naasokii: “An óo an aŋa éehaañiye híliku áyiin a aŋe niŋ aaloo afaamukee.”

Ⅻ Isaak naaya ti oom mah, ti oom etiil naamaañ kaamaañ kenfakat kamma kaalat óo kaalat enka naasuke nkipenaniye fo keme, kaatuko Ateeteyo asampanoo. ⅩⅢ Hitaaku ha hiti Isaak híyekuniit ti epenano fo náayenoonii usaanum. ⅩⅣ Naataak hícump pukoolee piti písaacii, pifil niŋ síis niŋ kayoŋ pimiikan fo pakati Filistin nkataake paheeka teyoo. ⅩⅤ Ta paapaa ateyoo Abraham naayeniye ta kaloŋa, pimiikan pa pakateyoo kawakaawak písaapun. Paheeka pa piti pakati Filistin mpuwun nkahokan oom písaapun. ⅩⅥ Fiye, Apimelek naasok Isaak: “Aáyenooniyoo eehaŋe unii sempe meemak, fúl le inkaay.”

ⅩⅦ Isaak naatoos ti hiyanu ha heesooŋe ha hiti Kelal naakin toko. ⅩⅧ Náawaakin písaapun pa peewakee pa ti caanak ca citi paapaa ateyoo Abraham, empa pakati Filistin nkahokane pa paketal Abraham. Naañahan po ucaw ewwa faafoo mpaalu po wa.

ⅩⅨ Hikee hinoom, pimiikan pa pakati Isaak nkawak ésaapun lati hiyanu ha heesooŋe ha nkacol ti káapun kenfakat. ⅩⅩ Pale pufaasa púlukuleen pa pakati Kelal nkáñakalool yo niŋ pufaasa púlukuleen pa pakati Isaak, nkasokii: “Man emme mutoonii.” Ekina ewune Isaak naalu ésaapun eyyuu caacaw ca Esek (ekina eyem “píñakalool”) kaatuko káñakaloolaa-ñákalool yo neyoo. ⅩⅪ Fiye, pimiikan pa pakati Isaak nene kawak ésaapun ésupiyenu nene etaak píñakalool. Isaak naalu yo caacaw ca Sitina (ekina eyem “pítaakool”). ⅩⅫ Apúful toko naacaawak ésaapun éhaaciyenu eetaakut píñakalool, naalu yo caacaw ca Lehopot (ekina eyem “káahaaŋ”) naasok: “Fiye Ateeteyo áwufaniyoo unaa káahaaŋ. Uyíniyaayini piyeno kusaanum ti mah emme.”

ⅩⅩⅢ Isaak náaful toko naasilo Beerseba. ⅩⅩⅣ Oom hánant Ateeteyo náafulii teyoo naasokoo: “Inci yem Pútuun pa piti faafi Abraham; timpi fe kaatuko inci oopa niŋ awe, fasampani ínhin keesokuu maamaa kapimeeŋ kamma Abraham amiikan a atoom.” ⅩⅩⅤ Isaak naalut kaaciin naaluum ti caacaw Ateeteyo. Naasiiŋan toko ékuut ya eteyoo, pimiikan pa pakateyoo nkawak toko ekee ésaapun.

ⅩⅩⅥ Po hátikin, Apimelek náakey hiyoop Isaak ápufulii Kelal náanapoolii niŋ Ahusat aŋa nawunoo ya kunuu niŋ Fikol áhampaatiin a ati pusoocaali pa pakateyoo. ⅩⅩⅦ Isaak naacakanii: “Weyme uwune ínnikeyyam hiyoop apan ninataam-nat inniyaanam lataaluu?” ⅩⅩⅧ Nkañahanoo: “Ucukaacuk picaaŋ cataŋ nii Ateeteyo oopa niŋ awe, núumiilool eehe nii, unaa uñaŋaa hiliilu písiyool nuusintooliyaa kati utaakaa kásuumaay. ⅩⅩⅨ Sintoolo nii áatihin unii heenaput samat nii fa núuhinuti fa heenaput pale heenape lamma núuhinuu, nuukatani aapikaay ti kásuumaay. Fiye, awe áyiin eesampanee ati Ateeteyo.”

ⅩⅩⅩ Isaak naamemanoolii paliyal, nkali nkalaan. ⅩⅩⅪ Eti kacom eteyyo mpucom mic an óo an ti poko t’ésupakii naasintoolo, Isaak náatiŋanii nkákatinool ti kásuumaay.

ⅩⅩⅫ Ti oom hinoom, pimiikan pa pakati Isaak nkákey káatuunanoo hilim héesuume hiti ésaapun eyya nkayeniye kaawak, nkasokoo: “Unii ucolaacol ti man.” ⅩⅩⅩⅢ Fiye, Isaak naalu ésaapun eyyuu caacaw ca Sepa (ekina eyem “esintoolo”) ekina ewune fo fíyooy, saatee ya nesokee Beerseba (ekina eyem “ésaapun eti esintoolo”).

Esa ya eti Esawu

ⅩⅩⅩⅣ Ta Esawu naataake ta sitiil áwii ésupak (40) naasa pakaal pákasupak keesoke Het maamaa: Judit ámaacul ati Peeli niŋ Pasumat ámaacul ati Elon. ⅩⅩⅩⅤ Nkáciitiyan meemak eloŋ ya eti Isaak niŋ Rebeka.

ⅩⅩⅦ

Jakob káalipu ka kiteyoo kaasampan ka kiti Esawu

Ⅰ Isaak náamaamanii ñíkinoo iññicok ayinaat hicuku. Naayonkal añiinoo ácook a Esawu, naasokoo: “Añiinam!” Esawu naañahanoo: “Eheeyam.” Ⅱ Isaak naasokoo: “Aacukaamcuk, inci oopa maamane míit teyme inci inkaakaay eket. Ⅲ Fiye, coop hiŋaaceen ha hitii inkaayam leema áapumukii efoofa. Ⅳ Iyyik yo payikal pa péesuume pa empa inci íllafiye pa, íncoopii yo inci pili kati sampani le niŋ inci faket.”

Ⅴ Ta Isaak naayeniye ta káakup niŋ añiinoo Esawu, Rebeka naayeno káasiitan. Fiye, Esawu naakaay leemayuu kati ámukii paapaa ateyoo efoofa. Ⅵ Rebeka naasok añiinoo Jakob: “Inci síyaasi paapaa atii ti káakup niŋ púnuwi Esawu, naasokoo Ⅶ ámukiyoo efoofa naayikoo yo púsuum; niŋ apayaa hili naasampanoo hátikin Ateeteyo le niŋ afaaket. Ⅷ Fiye añiinam síitanam, ínhin eeha inci inkaakaayi ha hisoku. Ⅸ Kaay pati koolee ya íncoopiyam mifil músupak meenape, inci fayik mo paapaa atii payikal péesuume samat nii fa náalafiye fa. Ⅹ Awe incoopoo payikal pa apili kati asampani le niŋ afaaket.”

Ⅺ Jakob naañahan íññaa ateyoo Rebeka: “Pale púnuwam Esawu ahanataahanat inci hanatut. Ⅻ Niŋ paapaa atoom álikaam áfaameyi nii inci láfiyoolafi kincaakool, afaañanam atasampanam.” ⅩⅢ Iññáa ateyoo naañahanoo: “Pañanal empuu píkey ti inci, añiinam, síitanam lamma íncaacoopiyam mifil ma.”

ⅩⅣ Jakob náakaacoopii mifil ma naawufan mo íññaa ateyoo apiyik mo payikal péesuume samat nii fa paapaa ateyoo náalafiye fa. ⅩⅤ Púful toko, Rebeka naacoop wañ wa uti Esawu añiinoo ácook a weehaŋe wa pawalle weeyeniye wa ti ekumpaan ya, náasool wo Jakob kahiineen ka. ⅩⅥ Naalompo áwufalool sipeesoo niŋ ekunoo la hanatut la niŋ upaŋ mifil ma. ⅩⅦ Fiye, naawufan añiinoo Jakob paliyal pa péesuume pa niŋ hímpuul ha eeha naasowe ha. ⅩⅧ Jakob naakaay pati paapaa ateyoo naasok: “Paapaa.” Naañahanoo: “Eeya añiinam, awe yem ayme?” ⅩⅨ Jakob naañahan paapaa ateyoo: “Inci yem Esawu añiini áyaañ a. Hínaahin samat nii fa ansokaam fa. Káluma, yeno illi efoofa ya etoom ancuk aasampanaam.” ⅩⅩ Isaak naacakan añiinoo: “Añiinam, puume áncasii fiye t’écokii élukuleen?” Naañahanoo: “Ateeteyo Pútuun pa pitii pípankine pítinam.” ⅩⅪ Fiye, Isaak naasok Jakob: “Añiinam, kóliyam ancuk inci kati líki pímeyi pánipani man awe yem añiinam Esawu man akina tom.” ⅩⅫ Jakob naaloh paapaa ateyoo Isaak, Isaak náalikoo naasok: “Hilim ha hiti Jakob pale sipees sa siti Esawu.” ⅩⅩⅢ Akiiwutoo kaatuko sipeesoo seehanate samat nii siti púnuwoo Esawu. Pale le niŋ afaasampanoo, ⅩⅩⅣ nene acakanoo: “Pánipani, awe yem añiinam Esawu?” Naañahanoo: “Ee, inci yem akina.”

ⅩⅩⅤ Fiye, naasok: “Añiinam, cóopiyam efoofa ya pili ancuk inci sampanuu.” Jakob náacoopiyoo yo, naali; náacoopiyoo lompo elaan, naalaan. ⅩⅩⅥ Paapaa ateyoo Isaak naasokoo: “Añiinam, kóliyam insumpoolam.” ⅩⅩⅦ Fiye, naakaay teyoo, naasumpooloo. Ta Isaak náasiye ta haaw wañ wa uteyoo, naasampanoo naasok:

“Haaw añiinam

hicukaacuk nii haaw hiti kaakit

enka Ateeteyo naasampane.

ⅩⅩⅧ Alímaati Pútuun pa puwufani haamon ha hiti patiila

niŋ hitaaku ha hiti etaam ya:

hícump uli niŋ pucoma elaan.

ⅩⅩⅨ Alímaati hícump písii píyenoonii pimiikani,

pakan paka nkáñeemi.

Alímaati aayeno ati hikaw ha ti pakani,

nkáñeemi.

Alímaati keeñanuu ka kañanee,

keesampanuu ka kasampanee.”

ⅩⅩⅩ Ta Isaak naapayoo ta kaasampan, Jakob náaful. Emma náafule ma, púnuwoo Esawu náafulii leema. ⅩⅩⅪ Akina lompo naamemanool payikal péesuume náacoopii po paapaa ateyoo. Fiye naasokoo: “Paapaa, yeno illi efoofa ya eyya inci iyyike ya, ancuk aasampanaam.” ⅩⅩⅫ Paapaa ateyoo Isaak naacakanoo: “Awe yem ayme?” Naañahanoo: “Inci yem añiini áyaañ a, Esawu.”

ⅩⅩⅩⅢ Isaak naakikilan meemak naasok: “Ooto ayme ácoopii efoofa naawufanam? Féefiye inci impaye hili insampanoo le niŋ áafacolii. Antúŋ pánipani afaasampanee!”

ⅩⅩⅩⅣ Ta Esawu náasiye ta hilim paapaa ateyoo, naaceek niŋ kaawiiluyoo naakooŋ kamma paseeña penfakat, naasok paapaa ateyoo: “Sampanam, inci lompo paapaa!” ⅩⅩⅩⅤ Pale Isaak naasokoo: “Atuwi ákeyii naacaakoolam naacoop kaasampan ka kitii.” ⅩⅩⅩⅥ Esawu naasok: “Fo caacawoo cineetaat Jakob?* Acaakoolaam-caakool niŋ ñésupak: Acoopaacoop híhampaatiinate ha hitoom, fiye acoopaa lompo kaasampan ka kutoom!” Naacakan paapaa ateyoo, “Aatowanutam kikee kaasampan?” ⅩⅩⅩⅦ Isaak naañahan Esawu, “Inci hínoohin apiyeno ati hikaw ha atii, ínhin pakanoo púlooŋ kapiyeno pimiikan pa pakateyoo, uwwufanoo uli wa niŋ elaan ya. Añiinam, fiye weyme inci iyyinuu íhinu?” ⅩⅩⅩⅧ Esawu naasok paapaa ateyoo, “Paapaa, fo kaasampan koonool lamma antaake? Paapaa, luumuu sampanam lompo!” Fiye, Esawu náacoolan meemak. ⅩⅩⅩⅨ Paapaa ateyoo Isaak naañahanoo:

“Ekínuma ya etii

éfeelaaŋ hitaaku ha hiti etaam ya,

éfeelaaŋ haamon ha hiti patiila.

ⅩⅬ Eloŋ ya etii efeeyeno eti hikam niŋ káalipu,

aafayeno amiikan a ati atuwi.

Pale niŋ áayokiyoo,

áafaful ti kayine ka kiteyoo.”

ⅩⅬⅠ Esawu naanat Jakob kamma kaasampan ka enka paapaa ateyoo naasampanoo ka. Naasokoolo, “Eket ya eti paapaa atoom élaaŋut; tempo inci famuk atuwam Jakob.” ⅩⅬⅡ Pale Rebeka naakamanee eeha añiinoo áhampaatiin a Esawu naayem ha ti káamiilool, náayonkalii añiinoo kahiineen ka Jakob naasokoo: “Púnuwi Esawu oopa ti kaapuuñanool faŋoo niŋ pámiiloolal piti himukuyi. ⅩⅬⅢ Fiye añiinam, hín eeha inci inkaakaayi ha hisoku: tey mpacas pati ahoopam Laban eeyem ya Halan. ⅩⅬⅣ Yeno pateyoo fo hátikin, fo ta púnuwi púsusoo efipumon. ⅩⅬⅤ Niŋ káñiken ka kiteyoo kumuusaa naafiil eeha ánhinoo ha, inci fápoñiyi ekooŋan áapuñohoonii. Weyme uwune inci kati púul taaluu t’ésupak aluu hinoom hoonool?”

ⅩⅬⅥ Fiye, Rebeka naasok Isaak, “Eloŋ ya ehookaamhook fiye kamma pakaal paka payenke keesoke ka Het maamaa. Niŋ Jakob lompo asayaa akee teyii le, fisakaam piket.”

ⅩⅩⅧ

Hipoñuyee ha hiti Jakob pati Laban

Ⅰ Isaak naayonkal Jakob naasampanoo naawufanoo hilim eehe: “Timpi sa aal ti púmaacul pa pakati Kanaan. Ⅱ Kaay Mesopotami pati Petuwel, íññaa atii faafoo, sa po, ti púmaacul pa pakati áasiyi Laban. Ⅲ Alímaati Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ pisampani, mpuwufani epuuk keemeeŋe aakati yénoonii maamaa ati hícump písii. Ⅳ Alímaati puwuni kaasampan enka mpisampane ka Abraham, awe niŋ miin ma mitii, ancuk aacoopaa mah emma ankine ma temmo nii akaawoola, mah emma Pútuun pa mpuwufane ma Abraham.” Ⅴ Fiyuu Isaak naasoke Jakob akaay Mesopotami pati Laban, añii ya ati Petuwel eekine ya ti mah ma miti Alam. Laban ahoopoo Rebeka ayem íññaa ati Jakob niŋ Esawu.

Ⅵ Esawu náasi nii Isaak asampanaa-sampan Jakob naapoñoo Mesopotami esa aal, naalompo ási nii Isaak, ti kaasampan ka Jakob, naakitoo esa aal ti púmaacul pa pakati Kanaan. Ⅶ Naacuk nii Jakob átuulaatuul faafoo niŋ íññaa ateyoo naakaay Mesopotami. Ⅷ Esawu náapannum nii faafoo asayanut púmaacul pa pakati Kanaan. Ⅸ Fiye, naakaay pati Ismayel, Abraham añiinoo, naasa añiinoo ámaacul aŋa nkasok Mahalat, Nepayot ahoopoo, apinanf ti pakaaloo.

Eyáwut ya eti Jakob

Ⅹ Ti oom caanak, Jakob náaful Beerseba apuwant Halan. Ⅺ Ta naacole ta lakeenaay naasiiŋo kati aŋot kaatuko cicokaacok. Naacoop énankiin ti pínankiin pa peeyem pa toko naahinto naanaŋ teyyo hikawoo naaŋot. Ⅻ Ti hiŋotu eehuu, náayawut naacuk ésiluma eesiiŋiye ti etaam ya, patiila eteyyo neecol patiila útiŋu wa. Pumaleekoo piti Pútuun pa mpiyeno pisilo niŋ éwanoonii teyyo. ⅩⅢ Patiila ésiluma eyyuu Ateeteyo naasiiŋo naasok: “Inci yem Ateeteyo, Pútuun pa piti maamaa atii Abraham niŋ faafi Isaak. Inci fawufani niŋ miin ma mitii etaam eyya anhintiye ya teyyo. ⅩⅣ Keesokuu maamaa efikameeŋ samat nii esiya ya, mah ma miteyii efimipenanee pan óo pan: pa caanak ca íncifulii pa puwant pa incinow pa, epees yáali puwant epees yaamay. Písii pa púlooŋ piti etaam ya efipisampanee pínapii ti awe niŋ keesokuu maamaa. ⅩⅤ Inci oopa niŋ awe, fafaasi pan óo pan ankaaye, fáñahaniyi ti etaam eyye. Etikatani taamanta hínut eeha inci íyyinananuu ha.”

ⅩⅥ Ta Jakob náayiyoonii ta ti hiŋotu ha hiteyoo naasokoolo: “Pánipani, Ateeteyo oopa le, inci pánnumut.” ⅩⅦ Naafe naasok: “Le, féyanani-féyanani! Ekumpaan ya eti Pútuun pa niŋ putum pa piti patiila.”

ⅩⅧ Eti kacom eteyyo mpucom mic, Jakob naacoop énankiin ya eyya naanaŋe ya teyyo hikawoo, naasiiŋan yo epiyeno lánkamaasi, naaniis patiila eteyyo miyoomeen. ⅩⅨ Naalu toko caacaw ca Petel (ekina eyem “ekumpaan ya eti Pútuun pa”) caacaw eteyyo hínum Lus.

ⅩⅩ Jakob naasintoolo ti Pútuun pa naasok: “Niŋ Pútuun pa efipiyeno niŋ inci, mpifaasam ti kaakaawool ka kutoom mpuwufanam paliyal niŋ pásooliyal, ⅩⅪ niŋ inci ñohiyaa pati ekumpaan ya eti faafam ti kásuumaay, ooto Ateeteyo afaayeno Pútuun pa putoom. ⅩⅫ Enánkiin ya eyya inci insiiŋane ya lánkamaasi, efeeyeno ekumpaan ya eti Pútuun pa. Aŋa awwufanaam ya púlooŋ, inci fawufani himpaac hoonool ti kimpaac ŋaasuwan.”

ⅩⅩⅨ

Hicolu ha hiti Jakob pati Laban

Ⅰ Jakob apiyeno kaahankan pítin pa piteyoo, naahiiŋ pa caanak ca íncifulii pa. Ⅱ Hikee hinoom, naacuk ésaapun t’elampa, niŋ sikoolee síhaaciil siti písaacii seehintiye pukol eteyyo kaatuko ti ésaapun ya mpiyookee man pipilaan. Intaak énankiin enfakat eyya nepank putum ésaapun ya. Ⅲ Tan óo tan písaacii pa mpuconcooliye toko, pufaasa pa nkápalinkan énankiin ya, nkawun pukoolee pa pipilaan. Niŋ pipayaa pálaani, nene kápalinkan énankiin ya epipank putum ésaapun ya. Ⅳ Fiye, Jakob naasok pufaasa pa: “Pakanam, aluu pakati peyme?” Nkañahanoo: “Unii pakati Halan.” Ⅴ Naasokii: “Nímeyimeyi Laban, Nahol eesokoo maamaa?” Nkañahanoo: “Ee úmeyiyoomeyi.” Ⅵ Nene asokii: “Oopa kásuumaayoo?” Nkañahanoo: “Ee oopa kásuumaayoo. Aha ámaacul a ateyoo Rasel ti ékey niŋ koolee ya.” Ⅶ Jakob naasokii: “Nisincan pisiya pa puloŋaaloŋ, túuniit fala kaaconcoolan písaacii pa. Niwun po pipilaan inniñahan po ti káahoonanuma.” Ⅷ Nkañahanoo: “Uyinaat, taamanta pukoolee pa púlooŋ puconcooliit. Niŋ puconcooliyaa, tempo conko énankiin ya eeyem ya ti putum ésaapun ya éfeepalinkanee, nuuwun po pipilaan.”

Ⅸ Akina ti káakup neyii, Rasel náacolii niŋ písaacii pa piti paapaa ateyoo kaatuko akina afaasa. Ⅹ Ta Jakob naacuke ta Rasel añii ya ámaacul a ati áasiyoo Laban, niŋ písaacii pa piti áasiyoo Laban, naakaay náapalinkan énankiin ya naawun písaacii pa piti áasiyoo pipilaan. Ⅺ Jakob naasumpool Rasel náayaañ pukooŋ meemak. Ⅻ Naakaman Rasel nii akina ati miin ma miti paapaa ateyoo, añii ya ati Rebeka. Fiye, Rasel naatey apicaakaman ho paapaa ateyoo. ⅩⅢ Laban niŋ pásiyaloo kiti ásanfunoo Jakob, naatey apicaapaakoolanoo. Naaŋoonoo naasumpooloo naacoopoo ti ekumpaan ya eteyoo. Jakob naakamanoo púlooŋ heetaakiye ha. ⅩⅣ Fiye Laban naasokoo: “Awe atoom tíktik!” Jakob naayeno hiim púmpuluŋ lati Laban.

Jakob esa ya eteyoo Leya niŋ Rasel

ⅩⅤ Hikee hinoom Laban naasok Jakob: “Awe anam pale, ewunut ánhinaam haahaw. Weyme állafiye upuyeno cooy ya etii?”

ⅩⅥ Tempo, Laban naataak púmaacul pákasupak. Ahámpaatiin a caacawoo Leya, kahiineen ka caacaw etenko Rasel. ⅩⅦ Leya ñíkinoo ñeemise* pale Rasel himuumoo heewalla ecuumaka ámaacul. ⅩⅧ Jakob náalafi Rasel. Naasok Laban: “Inci píhin taawe fo sitiil isak niŋ súsupak kati sa Rasel ámaacul a atii kahiineen ka.” ⅩⅨ Laban naañahanoo: “Fisakaam puwufaniyoo, inci cáawufanumoo akee áyiin. Maayeniyaa!” ⅩⅩ Fiyuu Jakob náahine sitiil isak niŋ súsupak ti Laban kati áyini hitaaku Rasel, pale pálafi pa piteyoo mpuwun sitiil sa insimuus samat nii kunoom.

ⅩⅪ Fiye naasok Laban: “La maatahoolaa la colaa, ufanam aalam upunimo.” ⅩⅫ Laban náayonkalii pikinooloo púlooŋ náahin pahaaño piti esa. ⅩⅩⅢ Pale hánant ha, kati acoop kahiineen ka Rasel, naacoop áhampaatiin a Leya pati Jakob, Jakob naahinto neyoo. ⅩⅩⅣ Laban naawufan amiikanoo aal Silupa apiyeno amiikan a ati añiinoo Leya. ⅩⅩⅤ Cipilap Jakob náapannum nii, niŋ Leya naayeniye! Naacaasok Laban: “Weyme ánhinaam fiye? Rasel awune inci ínhin taawe, weyme uwune ancaakoolam?” ⅩⅩⅥ Laban naañahanoo: “Ti cosaan ya etoonii, kahiineen kítikinantoo pinimo púnuwoo. ⅩⅩⅦ Hankan lóokuŋ ya eti esa ya niŋ áhampaatiin a. Niŋ aapayaa, nuuwufani kahiineen ka lompo, pale aañaŋaam páhin sikee sitiil isak niŋ súsupak.” ⅩⅩⅧ Jakob naacoon, naahankan lóokuŋ ya eti esa ya niŋ Leya. Púful toko Laban naawufanoo añiinoo Rasel apisayoo. ⅩⅩⅨ Naawufan amiikanoo aal Piluha apiyeno amiikan a ati añiinoo Rasel. ⅩⅩⅩ Jakob naahinto lompo niŋ Rasel náalafiyoo pihaŋ Leya. Náahin ti Laban sikee sitiil isak niŋ súsupak.

Epuuk Jakob

ⅩⅩⅪ Ta Ateeteyo naacuke ta nii Jakob álafiit Leya, náahinoo apiyeso; pale Rasel naayeno caakonta. ⅩⅩⅫ Leya naasa munow naapuk cikampaani naalu co caacaw ca Ruben (ekina eyem “nisincan, cikampaani!”). Naasok: “Ateeteyo acukaacuk kúnuul ka kutoom; fiye, áyiinam áfaalafiyam.” ⅩⅩⅩⅢ Nene asa munow músupiyenu naapuk cikampaani naasok: “Kamma Ateeteyo naacuke† nii Jakob álafiitam, nene awufanam ciñii ence.” Naalu co caacaw ca Simeyon (ekina eyem “aŋa nási”). ⅩⅩⅩⅣ Leya nene asa munow míhaaciyenu naapuk cikampaani naasok: “Fiye áyiinam áfaalafiyam naakolam meemak kamma inci impukoo mikampaani míhaaciil.” Naalu añii ya caacaw ca Lewi (ekina eyem “hikolu”). ⅩⅩⅩⅤ Nene asa munow mípaakiilenu naapuk cikampaani naasok: “Tempe inci múlaa Ateeteyo.” Naalu co caacaw ca Juda (ekina eyem “hímulu”). Púful toko naasiiŋo kaapukool ka.

ⅩⅩⅩ

Ⅰ Ta Rasel náapannume ta nii ayinaat hitaaku epuuk, naataak paheeka ti púnuwoo. Naasok Jakob: “Puk ti inci epuuk niŋ ekina tom faket!” Ⅱ Jakob inseeñoo teyoo meemak naasokoo: “Fo inci yem Pútuun pa peekituu pa hitaaku añii?” Ⅲ Rasel naañahanoo: “Ehe Piluha amiikan a atoom, hinto neyoo kati apukam epuuk. Pínapii teyoo inci lompo fataak epuuk.” Ⅳ Fiye, naawufan Jakob amiikan a ateyoo Piluha apiyeno aaloo, naahinto neyoo.

Ⅴ Piluha naasa munow naapuk Jakob cikampaani. Ⅵ Rasel naasok: “Pútuun pa pisiiŋiyaam, písiyaasi kaluum ka kutoom. Mpúwuniyam cikampaani.” Naalu co caacaw ca Dan (ekina eyem “pisiiŋo an”). Ⅶ Piluha amiikan a ati Rasel nene asa munow, naapuk Jakob cikampaani císupiyenu. Ⅷ Rasel naasok: “Inci suumaasuum fanfaŋ niŋ púnuwam inheekoo.” Naalu co caacaw ca Nafatali (ekina eyem “esuum”).

Ⅸ Ta Leya naacuke ta nii asiiŋaasiiŋo hitaaku añii, naawufan Jakob amiikan a ateyoo Silupa apiyeno aaloo. Ⅹ Silupa naapuk Jakob cikampaani. Ⅺ Leya naasok: “Inci ati halacee!” Naalu co caacaw ca Gad (ekina eyem “halacee”). Ⅻ Silupa nene apuk Jakob cikampaani císupiyenu. ⅩⅢ Fiye Leya naasok: “Súumaam! Pakaal paka efikasokam ati pásuuma.” Naalu co caacaw ca Asel (ekina eyem “pásuuma”).

ⅩⅣ Hikee hinoom, ti caanak ca citi kaamaañ ka, Ruben naakaay ti hoos naacuk pimantalakool,* náalucinii po íññaa ateyoo Leya. Fiye, Rasel naasok Leya: “Káluma, wunam ti pimantalakool pa piti añiini.” ⅩⅤ Leya naañahanoo: “Fomuti fa allame fa áyiinam? Fo áalafilafi hilamu lompo pimantalakool pa piti añiinam?” Rasel naasokoo: “Naawunaam ti pimantalakool pa piti añiini, inci fakatan Jakob apihinto niŋ awe hánant ha hiti fíyooy.”

ⅩⅥ Kániim enkuu, Jakob naayeno éfulii t’elampa Leya naakaay kaapaakoolanoo naasokoo: “Hánant ha hiti fíyooy lati inci aafaŋot. Cooyaacooy hánant ha niŋ pimantalakool pa piti añiinam.” Fiye, naahinto neyoo oom hánant.

ⅩⅦ Pútuun pa mpisayan kaluum ka kiti Leya naasa munow, naapuk Jakob cikampaani císakiyenu. ⅩⅧ Naasok: “Pútuun pa pucooyaamcooy kamma inci uwwufane amiikan a atoom áyiinam.” Naalu co caacaw ca Isakaal (ekina eyem “cooy”). ⅩⅨ Leya nene asa munow naapuk Jakob cikampaani ceewase isak niŋ coonool. ⅩⅩ Naasok: “Pútuun pa píhinaam heewalla. Tempe áyiinam afaanimpanam kaatuko inci pukoopuk mikampaani miyema isak niŋ coonool.” Naalu co caacaw ca Sepulun (ekina eyem “kaanimpan”). ⅩⅪ Po hátikin naapuk címaacul naalu co caacaw ca Dina.

ⅩⅫ Ti pikelan, Pútuun pa mpínawuno Rasel. Mpisayan kaluum ka kiteyoo mpíhinoo apiyeso. ⅩⅩⅢ Naasa munow naapuk cikampaani, naasok: “Pútuun pa púfulanaam ti ñusuu.” ⅩⅩⅣ Naalu co caacaw ca Josef (ekina eyem “kapenan”). Naaluum: “Alímaati Ateeteyo ápenaniyam cikampaani.”

Hisaanumate ha hiti Jakob

ⅩⅩⅤ Pamuusal hipukuyee ha hiti Josef, Jakob naasok Laban: “Katam puñoho pati mah ma mutoom. ⅩⅩⅥ Uwwufanam pakaalam niŋ epuukam keewune ka inci iyyeno áhinayi, inci inkaay. Aámeyimeyi fa inci ínhine fa kitii.” ⅩⅩⅦ Pale Laban naasokoo: “Niŋ inci pitaako ho ti awe, káluma yeno. Pisaapu inci insilane, mpíyisanam nii, ti eloŋ ya etoom Ateeteyo asampanaam-sampan kamma awe.” ⅩⅩⅧ Naapenanoo ti hisoku: “Sok soŋ ya eti páhin pa pitii, inci facooyi.” ⅩⅩⅨ Jakob naasokoo: “Aámeyimeyi fa inci ínhine fa kitii niŋ fa púlukuleen pa pitii mpímeeŋii fa kamma inci. ⅩⅩⅩ Caahinkiŋ aŋa antaake ya le niŋ pácolaliyam epenanaapenano meemak. Ateeteyo naasampani emma inci nkákii ma kootam letaawe. Fiye, teyme lompo inci fáhin hak miin ma mutoom?”

ⅩⅩⅪ Laban naacakanoo: “Weyme inci iññaŋuu cooy?” Jakob naañahanoo: “Aatiwufanam waah pale inci fafaas immankool púlukuleen pa pitii niŋ aacoonaam íhinu eehe: ⅩⅩⅫ Túulam pinako ti koolee ya etii fíyooy, ínfulanii písaacii pa niŋ pifil pa púlooŋ peesocutooliye pa niŋ fotom peetaake pa ufaal niŋ mísaacii ma púlooŋ meepaana ma. Ekina efeeyeno cooy ya etoom. ⅩⅩⅩⅢ Po hátikin niŋ áakeyyoo kaasincan cooy ya etoom áafameyi man inci eecoonoole. Efil óo efil eyya ancuke ti inci eesocutooliit niŋ fotom eetaakut kaafaal, niŋ ekina tom císaacii ceepaanaat, ímmeyi nii inci nílipa.” ⅩⅩⅩⅣ Laban naasokoo: “Inci coonaa, hitaako samat nii fa ansoke fa.”

ⅩⅩⅩⅤ Oom hinoom Laban náacaafulan kíceken pifil pa púlooŋ keesocutooliye ka niŋ keenakane ka ñinkaac, uyaan pifil pa púlooŋ weesocutooliye wa niŋ weetaake wa ufaal niŋ mísaacii ma púlooŋ meepaana ma. Naañoman po epuukoo pikampaani. ⅩⅩⅩⅥ Nkaŋal po fo kunoom káhaaciil kati kálaaŋool niŋ Jakob. Fiye, Jakob naayeno efaas aŋa eetowiye ya ti púlukuleen pa piti Laban.

ⅩⅩⅩⅦ Jakob naacoop unaay punuun weemaaña uti lipune, ñiin niŋ elumon, náaheelin wo fo utaak ñinkaac ñeehiina. ⅩⅩⅩⅧ Náapuuc unaay wa wéeheelinee wa ti púus pa la púlukuleen pa mpilaan la, ancuk niŋ píkeyyoo pálaani, mpisil hátikin unaay wa. ⅩⅩⅩⅨ Ta mpisile ta hátikin unaay wa, mpúpukii mufuun meesocutooliye, meetaake ufaal niŋ fotom meenakane ñinkaac, ⅩⅬ Jakob náafulan menkilis emmuu citeetemmo, náahin peetowiye pa púpucoonool niŋ písaacii pa piti Laban peepaana pa niŋ peenakane pa ñinkaac mpiyeniyaa casil. Fiyuu Jakob naataake pukoolee pa piteyoo náakatinool po niŋ piti Laban pa. ⅩⅬⅠ Tan óo tan ta peetaake pa sempe mpiyeniye casil, Jakob náapuuc unaay wa ti púus pa, ancuk kati pisil hátikin unaay wa. ⅩⅬⅡ Pale niŋ púlukuleen pa péekuluke pa piyeniyaa casil, anaŋantoo wo toko. Fiye, púlukuleen pa péekuluke pa mpiyeno piti Laban, peetaake pa sempe mpiyeno piti Jakob.

ⅩⅬⅢ Ti páhinal empuu Jakob naataake hisaanumate henfakat, naataak hícump púlukuleen, pimiikan pákayiin niŋ pakaal, puñonkomoo niŋ púfali piti faŋoo.

ⅩⅩⅪ

Jakob katey ka kiteyoo ápuful lati Laban

Ⅰ Hikee hinoom, Jakob náasi nii epuuk Laban kasoke nii: “Jakob acoopaa waah óo waah ewwa paapaa atoonii naataake, ekina ewune náayenoonii usaanum.” Ⅱ Jakob naacuk nii Laban acokutoo pinap samat nii kúcook kuu.

Ⅲ Fiye, Ateeteyo naasok Jakob: “Ñoho pati mah ma miti símaamayi niŋ ti miin ma mitii, inci fayeno niŋ awe.”

Ⅳ Jakob naakooŋan kápiyonkalii Rasel niŋ Leya kati katoopoo pati kaakit ka pa naayem pa ti efaas pukoolee pa piteyoo. Ⅴ Ta nkacole ta, naasokii: “Inci cukaacuk nii paapaa ataaluu acokutam pinap samat nii fa naacokaam fa kúcook kuu, pale Pútuun pa piti paapaa atoom piyenaayeno niŋ inci. Ⅵ Aluu nímeyimeyi fa inci iyyeniye fa páhin ti paapaa ataaluu niŋ sempeyam púlooŋ. Ⅶ Háati fo, naakooñam ápifaliŋ cooy ya etoom fo ñiyema ŋaasuwan. Pale Pútuun pa pikatanutoo apukuumam. Ⅷ Tan óo tan naasoke: 'Púlukuleen pa peesocutooliye pa piyem cooy ya etii,' uyaan wa púlooŋ nuupuk mufuun meesocutooliye. Tan óo tan naasoke: 'Púlukuleen pa peenakane pa ñinkaac piyem cooy ya etii,' uyaan wa púlooŋ nuupuk mufuun meenakane ñinkaac. Ⅸ Fiyuu Pútuun pa mpúfulane pukoolee pa piti paapaa ataaluu mpuwufanam po.

Ⅹ “Ta púlukuleen pa mpiyeniye ta casil, inci íyyawut incuk kíceken keesocutooliye, keetaake ufaal niŋ keenakane ñinkaac ti casil uyaan wa. Ⅺ Maleekoo ya eti Pútuun pa neesokam ti éyawut ya: 'Jakob!' Iññahan yo: 'Eheeyam.' Ⅻ Neesokam: 'Háafin, sincan kíceken ka púlooŋ keeyeniye ka casil niŋ uyaan wa: keesocutooliye, keetaake ufaal niŋ fotom keenakane ñinkaac. Kaatuko inci cukaacuk eeha púlooŋ Laban naayeniyuu ha íhinu. ⅩⅢ Inci yem Pútuun pa péeyisanooliye pa ti awe Petel la ansiiŋane la énankiin innuc yo niŋ miyoomeen, insintoolo toko. Fiye, lito fúl ti mah emme iññoho ti mah emma ampukee ma temmo.'”

ⅩⅣ Rasel niŋ Leya nkañahan Jakob: “Fo utaakaataak hitoonu ti hisaanumate ha hiti paapaa atoonii? ⅩⅤ Acokaacok unii samat nii ekaawoola: anoomanaa-nooman unii púful toko naali mañ ma mutoonii. ⅩⅥ Ooto hitaaku ha púlooŋ hiti paapaa atoonii eeha Pútuun pa mpisaye ha teyoo, hitoonii niŋ epuuk unii. Hín eeha púlooŋ Pútuun pa mpusokuu ha.”

ⅩⅦ Fiye, Jakob naalito naalapan epuukoo niŋ pakaaloo ti puñonkomoo, ⅩⅧ naaŋal pukoolee pa piteyoo hátikinoo naacoopool lompo waah óo waah ewwa naataake ti mah ma miti Mesopotami, naañak apuñoho pati paapaa ateyoo Isaak ti mah ma miti Kanaan. ⅩⅨ Ta nkayeniye ta hiñaku, loho Laban akaayaa pállaaŋe kaayiinu písaacii pa piteyoo, Rasel náalip pínaati pa piti paapaa ateyoo. ⅩⅩ Jakob naakaay peesokut Laban ati Alam waah. Fiyuu naacaakooloo. ⅩⅪ Naatey niŋ waah óo waah ewwa naataake. Naafiitan han ha hiti Efalat naahiiŋ ti pítintiŋ pa empa nkasok pa Kileyat.

Laban kawawantan ka kiteyoo Jakob

ⅩⅫ Eti tílapooli eteyyo, an naasok Laban nii Jakob ateyaatey. ⅩⅩⅢ Laban naaconcoolan pakakee ti pakanoo nkawawantan Jakob. Kunoom isak niŋ kúsupak nkatoopanoo ti pítintiŋ pa empa nkasok pa Kileyat. ⅩⅩⅣ Pale hánant ha Pútuun pa mpíyisanoolo ti Laban ati Alam ti éyawut, mpusokoo: “Tah kunuu, timpi háañi aasoke waah Jakob.”

ⅩⅩⅤ Laban naatoopan Jakob loho asiiŋanaa púkuut pa piteyoo ti pítintiŋ pa piti Kileyat. Laban lompo niŋ pakanoo nkasiiŋan púkuut pa piteyii toko. ⅩⅩⅥ Laban naasok Jakob: “Weyme ánhine? Aacaakoolaam-caakool incoopool epuukam púmaacul samat nii keecokee ti hikam. ⅩⅩⅦ Weyme uwune impuus aapitey incaakoolam aasokutam waah? Inci anti ñooti niŋ pásuuma niŋ kícimu, pankalaŋ niŋ púkontiŋ. ⅩⅩⅧ Aakatanutam fala pusumpool niŋ púmaacul pa pakatoom niŋ keesokaam maamaa le niŋ éfuukatinool. Pánipani aawenaawen nii awuyawuy! ⅩⅩⅨ Inci yíniyini íhinu aluu pínapaati, pale Pútuun pa piti paapaa atii pusokaam hánant ha heemuuse ha nii: 'Tah kunuu timpi háañi aasoke waah Jakob.' ⅩⅩⅩ Fiye, aañakaa kamma aññotane puñoho pati ekumpaan ya eti faafi, pale weyme uwune aakati líp pínaati pa putoom?”

ⅩⅩⅪ Jakob naañahanoo: “Inci feyaafe ímmiilool nii aafalam púmaacul pa pakatii. ⅩⅩⅫ Pale naacukaa aŋa eecoope ya pínaati pa pitii, oom an afaaket. Hátikin pakan anii, sincan ti wañ wa utoom, man aafacuk waah utii incoop wo.” Antúŋ Jakob ápannumut nii Rasel álipe pínaati pa.

ⅩⅩⅩⅢ Fiye, Laban naanako ti ékuut ya eti Jakob, eti Leya niŋ eti pimiikan pa pakaal paka pákasupak paka pale acukut waah. Apúfulii ti ékuut ya eti Leya naanako ti eti Rasel ya. ⅩⅩⅩⅣ Pale ánakumo ti ékuut ya eti Rasel, loho Rasel acoopaa pínaati pa naawas po ti pícipa empa nanaŋ pa ti ñonkomoo ya eteyoo, naayeno tempo. Laban naaŋesatool, náamaaputool ti ékuut ya púlooŋ pale acukut waah. ⅩⅩⅩⅤ Rasel naasok paapaa ateyoo: “Ahámpaatiin, timpi ñíken, inci yinaat pisiiŋo hátikini kamma inci iyyem niŋ etaam.” Fiye, naaŋesatool pale ayinaat hicuku pínaati pa piteyoo.

ⅩⅩⅩⅥ Jakob inseeñoo naawatan Laban: “Weyme inci ínhine weenaput? Enkeyme kaamuuyen inci ínhine aakati mpinapanoolam fiye? ⅩⅩⅩⅦ Páawoo aaŋesatoolaa ímmaaputool lan óo lan ti wañ wa utoom, weyme ancuke weeyem utii? Yísan wo le hátikin pakanam niŋ pakani kati kayeno píhina anii kíiti. ⅩⅩⅩⅧ Inci yenaayeno niŋ awe fo sitiil áwii. Munow písaacii pa niŋ pifil pa pitii múpuciit, taapala li lompo hícekeni. ⅩⅩⅩⅨ Cóopiyooti élukuleen eyya púlukuleen elampa mpumuke, inci himuumam incoop oom pitiyo. Pale awe, iññaakam pucooy púlukuleen pa péelipee pa hánant niŋ fotom hanakan. ⅩⅬ Aŋe eyeniye eloŋam: hanakan ha pasowe pa mpumukam, hánant ha pamon pa mpumukam, yínantoo hiŋotu. ⅩⅬⅠ Fiyuu inci iyyeniye eloŋ fo sitiil áwii ti ekumpaan ya etii. Inhíni fo sitiil ŋaasuwan niŋ sipaakiil kati yíni esa púmaacul pa pakatii pákasupak paka, niŋ sitiil isak niŋ yoonool kati yíni hitaaku pukoolee. Kápiliŋ emma íncolii fo fíyooy, áafaliŋaa cooy ya etoom fo ñiyema ŋaasuwan. ⅩⅬⅡ Niŋ Pútuun pa piti maamaa atoom Abraham empa paapaa atoom Isaak naafeye pa piyankananutam, anti katanam piyet sipeesam ñaanii. Pale Pútuun pa pucukaacuk fa inci inkete fa ti páhin niŋ sipeesam mpucuk lompo kúnuul ka kutoom. Hánant ha hiti hukan mpuwufanam tooñaa ya.”

Hiliilu písiyool pa piti Jakob niŋ Laban

ⅩⅬⅢ Laban naañahan Jakob: “Pakaal paka payenke, púmaacul pa pakatoom; epuuk ya payenke, keesokaam maamaa; púlukuleen empe, púlukuleenam. Waah óo waah ewwa ancuke le utoom. Pale fiye inci yinaat íhinu waah ti púmaacul pa pakatoom niŋ ekina tom epuuk ya payenka nkapuke ka. ⅩⅬⅣ Kéy maaliilaa písiyool, immaaŋesaa waah ewwa efuuyeno píyisan písiyool anii.” ⅩⅬⅤ Fiye, Jakob naacoop énankiin naasiiŋan yo. ⅩⅬⅥ Naasok pakanoo: “Niyesal pínankiin.” Nkaŋes pínankiin nkácumpool po. Púful toko nkali pukol hicuus ha. ⅩⅬⅦ Laban naalu toko caacaw ca Yekal Sahatuta, Jakob naalu toko caacaw ca Kalet.*

ⅩⅬⅧ Laban naasok: “Fíyooy, hicuus eehe hiyem heetantake ha ti pututayam niŋ awe.” Ekina ewune nkalu toko caacaw ca Kalet (ekina eyem “hicuus heetantake”). ⅩⅬⅨ Nkalu lompo toko caacaw ca Misupa (ekina eyem: “ésiiŋuma eti efaas pakan”). Laban nene asok: “Alímaati Ateeteyo afaas anii kati máatuulaa písiyool pa pitaanii niŋ máalaaŋoolaa. Ⅼ Niŋ aakallanaa púmaacul pa pakatoom niŋ ekina tom insa pakakee pakaal, háati an atantakut, pale méyi nii Pútuun pa himuum etempo piyem eetantake ya ataanii.”

ⅬⅠ Laban nene asok Jakob: “Sincan hicuus ha niŋ énankiin ya: sílankamaasi súsupak ensa inci insiiŋane ti pututa anii. ⅬⅡ Sikina siyem seetantake sa sitaanii. Inci sintooliyaa nii etifiitan hicuus ha píkey puu taawe píhini heenaput, awe lompo aañaŋut éfiitanii hicuus ha niŋ énankiin ya áapikey peti inci íhinuyam heenaput. ⅬⅢ Alímaati Pútuun pa piti Abraham niŋ Pútuun pa piti Nahol píhin anii kíiti.”

Fiye, Jakob naasintoolo hátikin Pútuun pa empa paapaa ateyoo Isaak naafeye pa. ⅬⅣ Púful toko Jakob naawaaseen Pútuun pa ti tíntiŋ ya naayonkal pakanoo hili, nkali nkaŋot ti tíntiŋ ya.

ⅬⅤ Eti kacom eteyyo mpucom mic, Laban naasumpool keesokoo maamaa niŋ epuukoo púmaacul pa naasampanii. Fiye, naañak naañoho pateyoo.

ⅩⅩⅫ

Ⅰ Laban payetaloo, Jakob naayeno kaahankan pítin pa piteyoo, pumaleekoo piti Pútuun pa mpíkey kapaakoolanoo. Ⅱ Ta naacuke po ta naasok: “Kayoŋ ka kiti pusoocaali pa pakati Pútuun pa kíkeyii kipisiiŋo le!” Naalu toko caacaw ca Mahanayim (ekina eyem “uyoŋ úsupak”).

Puume Jakob naamonane púsus Esawu

Ⅲ Jakob naapoñ pakan kapunowoo hátikin pati púnuwoo Esawu eekine ya ti mah ma miti Seyil, ti etaam ya eti Etom. Ⅳ Naasokii: “Eehe efinisok áhampaatiin a atoom Esawu: Jakob, amiikan a atii, asok: 'Pati Laban inci iyyeniye nkampan po fo fiye. Ⅴ Inci taakaataak síis niŋ púfali, písaacii niŋ pifil, pimiikan pákayiin niŋ pakaal. Impóñii pakan kapusoki eehe, awe áhampaatiin, aakati wananam ti kásuumaay.'”

Ⅵ Keepoñee ka nkakaay pati Esawu nkáñohoonii ti Jakob nkasokoo: “Ukaayaakaay pati púnuwi Esawu akina lompo oopa ti ékey kapaakoolani niŋ pákayiin sikeme sipaakiil (400).”

Ⅶ Jakob naameeŋ niŋ ewatate naaliim. Náapaacinool pakan paka keeyeniye ka neyoo ti uyoŋ úsupak, niŋ lompo písaacii pa niŋ pifil pa, síis sa niŋ puñonkomoo pa. Ⅷ Naasokoolo: “Niŋ Esawu acolaa ti kayoŋ koonool naalaako ko, kikee kayoŋ ka éfikiyini hifaku.”

Ⅸ Púful toko Jakob naayeno kaluum: “Pútuun pa piti maamaa atoom Abraham, Pútuun pa piti paapaa atoom Isaak, awe Ateeteyo aasokaam: 'Ñoho ti mah ma mitii niŋ ti miin ma mitii, inci fáhini heenape.' Ⅹ Inci túuniit hitaaku heenape ha púlooŋ eeha ánhinaam ha samat nii fa áyyinananaam fa, inci amiikan a atii. Kaatuko ta inci infiitane ta han ha hiti Jordan, hikasap lamma inci iyyekane. Pale, íññohoonii niŋ uyoŋ wa úsupak ewwe. Ⅺ Inci luumuu fakanam ti púnuwam Esawu. Feyoofe, infe mpáakey apumukam, pakaalam niŋ epuukam. Ⅻ Pale awe sokaam: 'Pánipani inci fáhini heenape. Keesokuu maamaa efikameeŋ samat nii esiya ya eti kaatii ka, an átayiniyii kafinu.'”

ⅩⅢ Oom hánant, Jakob naaŋot toko. Ti pukoolee pa piteyoo naayesal waah ewwa afaawun púnuwoo Esawu: ⅩⅣ uyaan sifil uyema sikeme súsupak (200) niŋ kíceken pifil kiyema áwii, uyaan sísaacii uyema sikeme súsupak (200), niŋ kíceken písaacii kiyema áwii. ⅩⅤ Naayesal lompo uyaan siñonkomoo weeyem ti káacuuwan uyema áwii niŋ ŋaasuwan (30), uyaan síis uyema áwii ésupak (40), kíciin kiyema ŋaasuwan, uyaan sífali uyema áwii niŋ sífali séeyiine siyema ŋaasuwan. ⅩⅥ Naañoman koolee óo koolee pimiikan pa pakateyoo naasokii: “Ninowam hátikin innikatan káahaaŋ ti koolee óo koolee.” ⅩⅦ Púful toko naawufan hilim eehe amiikan a áyaañ a: “Niŋ púnuwam Esawu apaakoolaa niŋ awe naacakani: 'Awe ati ayme? Peyme ayyem ti pikaayu? Koolee ya eenowe ya hátikin eti ayme?' ⅩⅧ Iññahanoo: 'Eti Jakob, amiikan a atii. Aŋe kawun enka náapoñiyuu, awe áhampaatiin a atoom Esawu. Akina himuumoo oopa ti ékey puson unii.'”

ⅩⅨ Jakob nene awufan oom hilim amiikan a ásupiyenu ya, áhaaciyenu ya niŋ keeyeniye ka púlooŋ puson pukoolee pa: “Niŋ nipaakoolaa niŋ Esawu ínnikupoo fiyuu. ⅩⅩ Timpi nifiil nisokoo: 'Jakob, amiikan a atii, oopa ti ékey puson unii.'” Kaatuko Jakob ámiiloolaa-míilool nii: “Niŋ inci poñoo kawun hátikinam, efeewun púsusoo mpumon. Niŋ fúlaa toko inci fakaay teyoo, pikee pa naawananam pinap.” ⅩⅪ Fiye pukoolee pa mpunow hátikin, oom hánant Jakob naatowo la nkasiiŋane la púkuut pa piteyii.

Esuum ya eti Jakob niŋ Pútuun pa

ⅩⅫ-ⅩⅩⅢ Oom hánant Jakob naalito naacoop pakaaloo pákasupak paka, pakaaloo pimiikan pa pákasupak paka niŋ epuukoo pákayiin ŋaasuwan niŋ oonool a, náahinii kapifiitan hiyanu ha hiti Yapok niŋ waah óo waah ewwa naataake. ⅩⅩⅣ Jakob naayeno lamayoo.

Fiye, akee áyiin naayeno esuum neyoo fo cilap. ⅩⅩⅤ Ayíin a náameyi nii ayinaat Jakob. Ta naayeniye ta esuum neyoo, naasapoo ti efank néekapino. ⅩⅩⅥ Púful toko naasok Jakob: “Caanak ca unca ti éfulii, katanam pikaay.” Jakob naañahanoo: “Etikatani aapikaay. Sampanam fala.”

ⅩⅩⅦ Naacakanoo: “Caacawi puume?” Jakob naañahanoo: “Caacawam Jakob.” ⅩⅩⅧ Nene asokoo: “Caacawi etinene ciyeno Jakob pale aafasokee Israyel.* Kaatuko aasuumaasuum niŋ Pútuun pa niŋ pakan paka inheekii.”

ⅩⅩⅨ Jakob naasokoo: “Ponket sokam caacawi.” Naañahanoo: “Weyme uwune ancakan caacawam?” Púful toko naasampanoo.

ⅩⅩⅩ Jakob naalu toko caacaw ca Penuwel (ekina eyem “puhooŋu Pútuun pa”) kaatuko asok: “Inci cukaacuk táh puhooŋu Pútuun pa, apan eloŋam neefakanee.”

ⅩⅩⅪ Ta caanak ca inciyeniye ta éfulii, Jakob náaful Penuwel naayeno kátakis kamma efankoo. ⅩⅩⅫ Ekina ewune fo fíyooy, pakati Israyel kaliyantoo fasa ya éefulii ya ti hipoŋ ha epuwant efank ya, kaatuko ti fasa eyyuu Jakob naasapee.

ⅩⅩⅩⅢ

Pipaakool pa piti Jakob niŋ Esawu

Ⅰ Jakob náahaafin naaŋantan Esawu ti ékey niŋ pakan sikeme sipaakiil; fiye, náapaacinool epuukoo ti Leya, Rasel niŋ pimiikan pa pakaal paka pákasupak paka. Ⅱ Naanonowan pimiikan pa pákasupak paka niŋ epuukii, Leya niŋ epuukoo nkanow pusonii, Rasel niŋ Josef nkákelanii. Ⅲ Akina faŋoo naanowii hátikin, náakilipo puhooŋuyoo t’etaam fo ñiyema isak niŋ ñésupak álohanum púnuwoo. Ⅳ Pale Esawu naatey apipaakoolan Jakob, naaŋoonoo naasumpooloo, poko t’ésupakii nkayeno pukooŋ. Ⅴ Esawu náasaalino naacuk pakaal paka niŋ epuuk ya, naacakanoo: “Pakayme kayem fiye niŋ awe?” Jakob naañahanoo: “Poko kayem epuuk ya payenka Pútuun pa mpuwunaam ka, inci amiikan a atii.”

Ⅵ Fiye, pimiikan pa pákasupak paka niŋ epuukii nkalohii nkákilipo, Ⅶ Leya lompo niŋ epuukoo nkalohii nkákilipo, ti pikelan Josef niŋ Rasel nkalohii nkákilipo.

Ⅷ Esawu naacakan: “Pukoolee empa inci impaakoole pa púlooŋ, piti weyme?” Jakob naañahanoo: “Awe inci uwwune po, aakati wananam ti kásuumaay, áhampaatiin a atoom.” Ⅸ Pale Esawu naañahanoo: “Atuwam, inci taakaataak ñác! Mank waah wa utii.” Ⅹ Jakob naañahanoo: “Káluma inci luumuu, iyyema aaponketaam, coon kawun ka kutoom. Kaatuko hicuku puhooŋuyi cukaacuk nii hicuku puhooŋu Pútuun pa apan uwwananam. Ⅺ Ooto káluma, sayan kawun ka kutoom. Kaatuko Pútuun pa puwunaamwun meemak, intaak aŋa inci insoolahe ya.” Páawoo Jakob aŋiiniyooŋiino, ti pikelan naacoon.

Ⅻ Púful toko Esawu naasokoo: “Lito ukaayaa, inci fanowi hátikin.” ⅩⅢ Pale Jakob naañahanoo: “Ahámpaatiin, áameyimeyi nii epuuk ya kayekut sempe, ñaŋaa lompo kaamankool púlukuleen pa peeyem pa ti káacuuwan: písaacii pa niŋ síis sa. Niŋ piŋalee niŋ kahiliikan háati hinoom hoonool efipiket. ⅩⅣ Fiye áhampaatiin, nowam hátikin, inci amiikan a atii, fásapalii caahinkiŋ caahinkiŋ niŋ epuuk ya niŋ pukoolee pa fo inci cólii pukol áhampaatiin a atoom ti mah ma miti Seyil.”

ⅩⅤ Esawu naasokoo: “Ooto inci pikati niŋ pakakee pákayiin paka pakatoom.” Jakob naañahanoo: “Weyme uwune aakati hín eehuu? Lonko inci intaake kawanan ka kiti áhampaatiin a atoom.”

ⅩⅥ Oom hinoom Esawu naañohiye Seyil. ⅩⅦ Pale Jakob naakaay Sukot. Po, naalut ekumpaanoo naasiiŋan lompo púkuut piti púlukuleen pa piteyoo. Ekina ewune nkalu toko caacaw ca Sukot (ekina eyem “púkuut”).

Jakob ti mah ma miti Kanaan

ⅩⅧ Ti pikelan, Jakob naacol ti kásuumaay ti saatee ya eti Sikem ti mah ma miti Kanaan, loho áfuliyoo Mesopotami. Naakin púcoonool saatee ya. ⅩⅨ Naanoom etaam ya la naasiiŋane la ékuut ya eteyoo ti epuuk Hamol, Sikem paapaa ateyoo. Naacooyii sikoofali keme. ⅩⅩ Naalut toko kaaciin naalu ko caacaw ca El-Elohe-Israyel (ekina eyem “Pútuun pa piyem Pútuun pa piti Israyel”).

ⅩⅩⅩⅣ

Kánukan ka kiti epuuk Jakob ti eeha nkáhine ha ahoopii

Ⅰ Hikee hinoom Dina, ámaacul a ati Jakob niŋ Leya, naakaay hiyoop pakakee púmaacul pakati Kanaan. Ⅱ Akina po, Sikem, añii ya ati áhampaatiin a ati mah emmuu aŋa nkasok ya Hamol, eesoke Hiw maamaa, naacuk Dina, naacokoo naahinto neyoo ti sempeyoo. Ⅲ Pale náalafi pánipani Dina, Jakob ámaacul a ateyoo. Náalafiyoo meemak naayeniyoo kaapuutool kati álafiyoo. Ⅳ Sikem naasok paapaa ateyoo Hamol: “Caaŋesam ámaacul aŋe, láfilafi ápiyenoonii aalam.”

Ⅴ Tempo Jakob náasiye nii Sikem alecatanaa-lecatan ámaacul a ateyoo, pale pikampaani pa pakateyoo nkayeno ti káahoonanuma niŋ pukoolee pa piteyoo. Fiye, asokut waah fo káñohoonii.

Ⅵ Púful toko, Hamol paapaa ati Sikem naakaay pati Jakob káakup neyoo. Ⅶ Ta pikampaani pa pakati Jakob nkáñohoonii ta, nkási heetaakiye ha. Incíitiyii nkataak paseeña penfakat kaatuko Sikem ateñalaateñal pakati Israyel ti páhinal pa peesuuwanana empuu kamma naahintiye niŋ ámaacul a ati Jakob niŋ sempeyoo, apan an añaŋut eehuu íhinu.

Ⅷ Pale Hamol naasokii: “Añiinam Sikem álafilafi ámaacul a ataaluu. Káluma, niwunoo akampaani ya atoom apisayoo. Ⅸ Uyeniyaa pakoonool, upusa púmaacul pa pakataaluu, aluu lompo innisa pakatoonii paka. Ⅹ Níyiniyini pikin noonii; mah ma umma hátikin aluu, nikin la fásuum la aluu ti etaam ya. Níyiniyini kaanooman noonii, ínniyini lompo hitaaku pitaam.”

Ⅺ Sikem himuumoo naasok paapaa ati ámaacul a niŋ pakahoopoo: “Niŋ inci pitaako ho taaluu, niwunamoo. Inci fawufan aluu waah óo waah ewwa innicakanaam. Ⅻ Nisokam paason pa, inci facooy waah óo waah ewwa innisokaam. Lonko inniwunaam ámaacul a aŋe apiyeno aalam.”

ⅩⅢ Pale pikampaani pa pakati Jakob nkañahan Sikem niŋ paapaa ateyoo Hamol ti kaacaakoolii kamma Sikem naalecatane ahoopii Dina. ⅩⅣ Nkasokii: “Uyinaat kawun ahoop unii apinimo ti áful; aŋuu ñusuu toonii. ⅩⅤ Efuucoon kaluum ka kitaaluu ti hoonool eehe lamma: pákayiin paka pakataaluu púlooŋ kañaŋee kanakan samat nii unii. ⅩⅥ Innicoonaa eehe, efuuwufan aluu púmaacul unii nipisa, nuusa lompo púmaacul aluu. Nuukin pukol aluu nuuyeniyaa miin moonool. ⅩⅦ Pale niŋ nicoonut nipinakanee, efuulam ahoop unii nuukaay.”

ⅩⅧ Kilim enkuu nkúsuum Hamol niŋ añiinoo Sikem. ⅩⅨ Akampaani ya akuuteenut ti íhinu eeha nkasokoo ha kaatuko álafilafi meemak ámaacul a ati Jakob apan naataak hilim ti ekumpaan ya eti faafoo. ⅩⅩ Fiye, Hamol niŋ añiinoo Sikem nkakaay ti putum saatee ya eteyii káatuunan hilim ha ñíhampaatiin ña pakati saatee ya, nkasokii: ⅩⅪ “Payenke pakan keenape tuunaa. Kakin ti mah ma nkanooman temmo, etaam ya eweñaaweñ efikaleh. Usayaa púmaaculii nuuwufanii púmaacul unaa kapisa. ⅩⅫ Efikacoon pikin nuunaa kati uyeniyaa pakoonool pale fo hoonool, pákayiin paka pakatuunaa púlooŋ kañaŋee kanakan samat nii poko. ⅩⅩⅢ Niŋ ucoonaa eehuu lamma éfikakey kapikin niŋ unaa. Hisaanumate ha hiteyii púlooŋ efihiyeno hituunaa: pukoolee pa niŋ waah óo waah ewwa nkataake.”

ⅩⅩⅣ Ñíhampaatiin ña púlooŋ keeyeniye ka ti putum saatee ya nkacoon kilim ka kiti Hamol niŋ añiinoo Sikem. Pákayiin paka pakati saatee ya púlooŋ nkanakanee.

ⅩⅩⅤ Eti tílapooli eteyyo, pákayiin paka nkaloŋ niŋ ñíseeña, pikampaani pákasupak ti Jakob epuukoo, Simeyon niŋ Lewi, Dina pakahoopoo, nkacoop úkuntu wa uteyii, nkalaako saatee ya an péepannumut nkamuk pákayiin paka púlooŋ. ⅩⅩⅥ Nkamuk lompo Hamol niŋ añiinoo Sikem. Púful toko nkáfulanii ahoopii Dina lati ekumpaan ya eti Sikem nkakaay. ⅩⅩⅦ Keetowiye ka ti epuuk Jakob nkamaapanool keekete ka, nkálip waah óo waah weeyem ti saatee ya kamma nkalecatane ahoopii. ⅩⅩⅧ Nkacoop pifil pa, písaacii pa, síis sa, púfali pa niŋ waah óo waah weeyem ti saatee ya niŋ pati ukit wa. ⅩⅩⅨ Nkacoop hisaanumate ha hiteyii púlooŋ, epuukii púlooŋ niŋ pakaalii. Nkálip waah óo waah weeyem ti pukumpaan pa piteyii.

ⅩⅩⅩ Púful toko, Jakob naasok Simeyon niŋ Lewi: “Niwasaam kúnuul: kamma aluu, písii pa piti Kanaan niŋ piti Pelis efipinatam. Umeeŋutaa; niŋ kananfoolaa nkalaakiyam efikamukam niŋ miin ma mutoom púlooŋ.”

ⅩⅩⅪ Simeyon niŋ Lewi nkañahanoo: “Fo áyiin aŋuu añaŋaa hicoku ahoop unii nii aal ahaañiya naahinto neyoo?”

ⅩⅩⅩⅤ

Puñoho pa piti Jakob Petel

Ⅰ Hikee hinoom, Pútuun pa mpusok Jakob: “Lito! Silo incaayeno Petel, illutam po kaaciin, inci Pútuun pa péeyisanooliye pa ti awe ta ayyeniye ta katey púnuwi Esawu.” Ⅱ Jakob naasok miin ma miteyoo niŋ keeyeniye ka neyoo púlooŋ: “Nífulan pínaati pa pitaaluu innikuulanoolo inniwaso ukee wañ. Ⅲ Innimemanoolo upusiliyaa Petel. Falut po kaaciin kiti Pútuun pa peeyiiŋiyaam pa ti hinoom ha eeha inci iyyeniye ha ti páciite. Pikina piyeniye niŋ inci pan óo pan pa inci inkaaye.” Ⅳ Fiye, nkawufan Jakob pínaati pa piteyii púlooŋ niŋ pukop pa peeyeniye pa ti unuuwii. Jakob naahokan po púlooŋ t’etaam enuun ya enfakat ya pukol Sikem. Ⅴ Ta nkayeniye ta pikaayu, Pútuun pa mpúwananii ewatate enfakat ti pakan paka pakati pisaatee pa péekinkoolii pa, ancuk an timpi áhaañiyii kawawantan kati alaakiyii.

Ⅵ Jakob naacol Lus (ekina nkasok Petel) ti mah ma miti Kanaan, niŋ keeyeniye ka neyoo púlooŋ. Ⅶ Toko, naalut kaaciin naalu toko caacaw ca El-Petel (ekina eyem “Pútuun pa piti Petel”) kaatuko toko Pútuun pa mpíyisanooliye teyoo ta naayeniye ta katey púnuwoo Esawu. Ⅷ Po lompo Debora amiikan a ati Rebeka éehinoo ya pampaani naakete, naahokee pukol Petel t’etaam enuun enfakat. Kápiliŋ oom hinoom nkayonkal yo “Enuun ya eti Pukooŋ pa”.

Ⅸ Pútuun pa nene píyisanoolo ti Jakob ti saatee ya eti Petel, loho áñohooniyoo ápufulii Mesopotami, mpisampanoo. Ⅹ Mpusokoo: “Caacawi Jakob, pale aatinene yonkalee Jakob. Písik fíyooy caacawi eficiyeno Israyel.” Fiyuu Pútuun pa mpuluwoo caacaw ca Israyel.*

Ⅺ Nene pusokoo: “Inci yem Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ. Pukool immeeŋ epuuk. Inci fáhini aapiyeno maamaa ati síi focaa kayoŋ písii. Pumansa efikapukee ti miin ma mitii. Ⅻ Mah emma inci uwwufane ma Abraham niŋ Isaak, inci fawufani mo. Po hátikin, inci fawufan mo lompo keesokuu maamaa.” ⅩⅢ Púful toko, Pútuun pa mpikatoo la mpiyeniye la káakup neyoo mpikaay.

ⅩⅣ Jakob naasiiŋan toko énankiin, naaniis teyyo elaan apisampan yo naanuc yo niŋ miyoomeen. ⅩⅤ La Pútuun pa mpúkupe la neyoo, Jakob naalu toko caacaw ca Petel (ekina eyem “ekumpaan ya eti Pútuun pa”).

Hipukuyee ha hiti Benjamin niŋ eket ya eti Rasel

ⅩⅥ Jakob niŋ miin ma miteyoo nkáful Petel. Saatee ya eti Efalata neeloŋ néelaaŋe; fiye, Rasel íyyiŋooliyoo, hipuku ha hiteyoo nihiseeñ. ⅩⅦ Ta Rasel naayeniye ta hipuku niŋ ñíseeña, aloŋana ya naasokoo: “Timpi fe, nene cikampaani.” ⅩⅧ Pale Rasel naayeno ti putum eket. Ta naayeniye ta eket, naalu cikampaani ca caacaw ca Ben-Oni (ekina eyem “añii ati ñíseeñayam”). Pale Jakob naalu cikampaani ca caacaw ca Benjamin (ekina eyem “añii ati epees yáali”). ⅩⅨ Fiyuu Rasel naakete naahokee ti pítin pa piti Efalata (ekina nkasok fiye Betelehem). ⅩⅩ Jakob naasiiŋan énankiin ti hiyaak ha hiti Rasel. Enánkiin eyyuu uyya toko fo fíyooy.

ⅩⅪ Israyel nene atoosan ékuut ya eteyoo naamuusaa Mikatal-Etel. ⅩⅫ Ta Israyel naayeniye ta ti oom mah, Ruben naahinto niŋ Piluha, akee aal a amiikan a aŋa paapaa ateyoo naasaye ya. Israyel náasi ho.

Ehe epuuk Jakob, kayema ŋaasuwan niŋ pákasupak:

ⅩⅩⅢ Leya epuukoo kayem: Ruben, añii ya áyaañ a ati Jakob, Simeyon, Lewi, Juda, Isakaal niŋ Sepulun.

ⅩⅩⅣ Rasel epuukoo kayem: Josef niŋ Benjamin.

ⅩⅩⅤ Piluha, amiikan a ati Rasel, epuukoo kayem: Dan niŋ Nafatali.

ⅩⅩⅥ Silupa, amiikan a ati Leya, epuukoo kayem: Gad niŋ Asel.

Payenkuu kayem epuuk Jakob keepukee ka Mesopotami.

Eket ya eti Isaak

ⅩⅩⅦ Fiye, Jakob naañoho lati Paapaa ateyoo Isaak ti saatee ya eti Mamule pukol Kiliyat-Alepa (ekina nkasok fiye Hepolon). Po Abraham niŋ Isaak nkakine hínum samat nii ekaawoola. ⅩⅩⅧ-ⅩⅩⅨ Isaak naataak eloŋ eehaane néesuum, naasuuŋut pikelan naaket loho ataakaa sitiil keme niŋ áwii epaakiil (180) naananf pakataama. Epuukoo Esawu niŋ Jakob kahokoo.

ⅩⅩⅩⅥ

Hitoosu ha hiti Esawu ti tíntiŋ ya eti Seyil

Ⅰ Ehe kiti miin ma miti Esawu (aŋa nkasok a Etom).

Ⅱ Esawu naasa púmaacul pakati Kanaan: Ata, ámaacul a ati Elon ati miin ma miti Het, niŋ Oholipama, ámaacul a ati Ana, eesoke Sipeyon ati miin ma miti Hiw maamaa. Ⅲ Naasa lompo Pasumat, ámaacul a ati Ismayel, Nepayot ahoopoo.

Ⅳ Esawu aaloo Ata naapukoo Elifas, Pasumat naapukoo Leyuwel. Ⅴ Oholipama naapukoo Yewus, Yalam niŋ Kolah. Payenkuu kayem epuuk pákayiin paka pakati Esawu payenka naapuke ka ti mah ma miti Kanaan.

Ⅵ Esawu naacoop pakaaloo niŋ epuukoo pákayiin niŋ pakaal niŋ pakan paka púlooŋ keeyem ka ti ekumpaan ya eteyoo. Naacoop lompo pukoolee pa piteyoo, púlukuleen pa piteyoo púlooŋ niŋ lompo hisaanumate ha hiteyoo púlooŋ eeha naataake ha ti mah ma miti Kanaan. Naakaay ti mikee mah ápilaaŋ atuwoo Jakob. Ⅶ Kaatuko kayinaat pikin nantoonool kamma hisaanumate ha hiteyii nihifome meemak. Mah emma nkayeniye ma temmo samat nii ekaawoola mufomutii kati kahoonan pukoolee pa piteyii. Ⅷ Fiyuu Esawu (aŋa nkasok a Etom) naakaaye apicaakin ti tíntiŋ ya eti Seyil.

Miin ma miti Esawu

Ⅸ Ehe kiti miin ma miti Esawu, maamaa ati pakati Etom, eeyeniye ya ti tíntiŋ ya eti Seyil.

Ⅹ Ehe ucaw epuuk pákayiin paka pakati Esawu: Elifas, akampaani ya ati aaloo Ata, Leyuwel akampaani ya ati aaloo Pasumat.

Ⅺ Epuuk pákayiin paka pakati Elifas kayem: Teman, Omal, Sefo, Katam niŋ Kenas. Ⅻ Elifas añii ya ati Esawu naataak lompo amiikan aal aŋa naasaye, caacawoo Timuna. Naapukoo akee akampaani, akina ayem Amalek. Payenkuu kayem keesoke Esawu niŋ aaloo Ata maamaa.

ⅩⅢ Ehe epuuk pákayiin paka pakati Leyuwel: Nahat, Serah, Sama niŋ Misa. Payenkuu kayem keesoke Esawu niŋ aaloo Pasumat maamaa.

ⅩⅣ Oholipama ámaacul a ati Ana, eesoke Sipeyon maamaa, naapuk Esawu epuuk ya pákayiin paka payenke: Yewus, Yalam niŋ Kolah.

ⅩⅤ Ehe písii pa peesoke pa Esawu maamaa:

Esawu añiinoo áyiin a ácook a, Elifas, ayem maamaa ati písii empe: Teman, Omal, Sefo, Kenas, ⅩⅥ Kolah, Katam niŋ Amalek. Payenkuu púlooŋ kayem keesoke Esawu niŋ aaloo Ata maamaa ti mah ma miti Etom.

ⅩⅦ Esawu añiinoo áyiin, Leyuwel, ayem maamaa ati písii empe: Nahat, Serah, Sama niŋ Misa. Payenkuu púlooŋ kayem keesoke Esawu niŋ aaloo Pasumat maamaa ti mah ma miti Etom.

ⅩⅧ Písii empe púfulii ti Esawu niŋ aaloo Oholipama, ámaacul a ati Ana: Yewus, Yalam niŋ Kolah.

ⅩⅨ Písii empuu púlooŋ púfulii ti Esawu (aŋa nkasok a Etom).

ⅩⅩ-ⅩⅪ Kéetikine ka kakin ti mah ma miti Etom kayem pakati miin ma miti Seyil eesoke Hol maamaa. Písii pa péefulii pa ti Seyil piyem: Lotan, Sopal, Sipeyon, Ana, Tison, Esel niŋ Tisan.

ⅩⅫ Epuuk pákayiin paka pakati Lotan kayem: Holi niŋ Hemam. Lotan ahoopoo ayem Timuna.

ⅩⅩⅢ Ehe epuuk pákayiin paka pakati Sopal: Aluwan, Manahat, Epal, Sefo niŋ Onam.

ⅩⅩⅣ Ehe epuuk pákayiin paka pakati Sipeyon: Aya niŋ Ana. Ana alaŋane man ti káahaaŋ tes ta naayeniye ta efaas púfali pa piti paapaa ateyoo Sipeyon.

ⅩⅩⅤ Ehe epuuk Ana: akampaani ya ateyoo Tison niŋ ámaacul a ateyoo Oholipama.

ⅩⅩⅥ Ehe epuuk pákayiin paka pakati Tison: Hemutan, Esepan, Italan niŋ Kelan.

ⅩⅩⅦ Ehe epuuk pákayiin paka pakati Esel: Piluhan, Saawan niŋ Akan.

ⅩⅩⅧ Ehe epuuk pákayiin paka pakati Tisan: Us niŋ Alan.

ⅩⅩⅨ-ⅩⅩⅩ Ehe písii pa peesoke pa Hol maamaa ti mah ma miti Etom: Lotan, Sopal, Sipeyon, Ana, Tison, Esel niŋ Tisan.

ⅩⅩⅪ Ehe keeyeniye ka pumansa ti mah ma miti Etom táakum toko pumansa pakati Israyel:

ⅩⅩⅫ Pelak añii ya ati Peyol ati saatee ya eti Tinuhapa naayeno amansa ti mah ma miti Etom.

ⅩⅩⅩⅢ Pamuusal eket ya eti Pelak, Yopap añii ya ati Serah ati saatee ya eti Posola naatoon himansate ha.

ⅩⅩⅩⅣ Pamuusal eket ya eti Yopap, Husam ati mah ma miti keesoke Teman maamaa naatoon himansate ha.

ⅩⅩⅩⅤ Pamuusal eket ya eti Husam, Hatat añii ya ati Petat ati saatee ya eti Awit naatoon himansate ha. Akina aheeke keesoke Mitiyan maamaa ti mah ma miti Mowap.

ⅩⅩⅩⅥ Pamuusal eket ya eti Hatat, Samula ati saatee ya eti Maseleka naatoon himansate ha.

ⅩⅩⅩⅦ Pamuusal eket ya eti Samula, Sawul ati saatee ya eti Lehopot eeyem ya ti han ha naatoon himansate ha.

ⅩⅩⅩⅧ Pamuusal eket ya eti Sawul, Paal-Hanan añii ya ati Akepol naatoon himansate ha.

ⅩⅩⅩⅨ Pamuusal eket ya eti Paal-Hanan añii ya ati Akepol, Hatal ati saatee ya eti Pawu naatoon himansate ha. Aaloo caacawoo Mehetapel, ámaacul a ati Matelet, eesoke Me-Sahap maamaa.

ⅩⅬ-ⅩⅬⅢ Esawu (aŋa nkasok a Etom) ayem maamaa ati písii empe:

Timuna, Aluwa, Yetet, Oholipama, Ela, Pinon, Kenas, Teman, Mipusal, Makatiyel niŋ Ilam.

Síi óo síi neeluwool faŋ eteyyo niŋ la nkakine la.

ⅩⅩⅩⅦ

Píyawut pa piti Josef

Ⅰ Pamuusal eket ya eti Isaak, Jakob naatowo ti mah ma miti Kanaan la paapaa ateyoo mpaakin la samat nii akaawoola.

Ⅱ Ehe kiti miin ma miti Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel.

Josef akampaani ati sitiil kaat niŋ súsupak, naayeno efaas písaacii pa niŋ pifil pa, akina niŋ ñúnuwoo, epuuk Piluha niŋ epuuk Silupa, paapaa ateyoo pakaaloo. Nakaman paapaa ateyoo heenaput eeha ñúnuwoo nkáhine ha. Ⅲ Israyel náalafi Josef pihaŋ pakakee epuukoo kamma naapukoo akina pamaamanal. Naamemanooloo hísool héeciita hinoom. Ⅳ Ñúnuwoo nkacuk nii paapaa ateyii, Josef náalafiye pihaŋ poko púlooŋ. Nkanatoo, kayinaat káakup neyoo púsuum.

Ⅴ Hikee hinoom, Josef náayawut naakaman éyawut ya ñúnuwoo, nkanatoo pihaŋ toko. Ⅵ Ehe eeha naakamanii ha: “Nísiitan éyawut ya etoom: Ⅶ Uyenaayeno hicenku únuufaay uli ti hoos, tokotoko káanuufaay ka kutoom nkisiiŋo kupucoonool ciit, utaaluu wa núukiitool kutoom ka, núuñeem ko.” Ⅷ Ñúnuwoo nkasokoo: “Fo aafayeno amansa ya atoonii niŋ ekina tom ati hikaw ha atoonii?” Nkahaŋ toko nkanatoo meemak kamma píyawut pa piteyoo niŋ kilim ka kiteyoo.

Ⅸ Fiye nene ataak ekee éyawut naasok ñúnuwoo: “Nísiitan, nene taakaataak éyawut pale tempe caanak ca, hiim ha niŋ sicaaŋaŋ siyema ŋaasuwan niŋ yoonool siyeniyaam híñeemu.” Ⅹ Naakaman yo lompo paapaa ateyoo samat nii fa naakamane yo fa ñúnuwoo. Paapaa ateyoo naafet teyoo naasokoo: “Eyáwut puume uyyaaw? Fo inci, íññaa atii niŋ ñúnuwi éfuukey úkilipo hátikini ñuhooŋu unii t’etaam?” Ⅺ Ñúnuwoo nkataak paheeka teyoo pale paapaa ateyoo naamank enkuu ti kunuuwoo.

Kaanoomanee ka kiti Josef

Ⅻ Hikee hinoom, ñúnuwoo nkakaay kaahoonan púlukuleen pa piti paapaa ateyii ti etaam ya eti Sikem. ⅩⅢ Israyel naasok Josef: “Ñúnuwi kakaayaakaay efaas púlukuleen pa Sikem, kéy inci pupoñi teyii.” Josef naañahanoo: “Iyyoo.” ⅩⅣ Israyel nene asokoo: “Kaay aapicaasincan man ñúnuwi unka kásuumaayii niŋ pukoolee pa, íncoopiyam ekooŋan éefulii teyii.” Fiyuu Jakob naapoñoo ápufulii ti etaam ya eti Hepolon la nkakine la.

Ta Josef naalohane ta Sikem, ⅩⅤ akee áyiin naacukoo ti kaamuumuusool ti ukit wa naacakanoo: “Weyme ayyem ti hiŋes?” ⅩⅥ Naañahanoo: “Ñúnuwam inci iyyem ti hiŋes. Káluma, fo áafayiniyam hisoku pa nkayem ti kaahoonan púlukuleen pa?”

ⅩⅦ Ayíin a naañahanoo: “Káfulaaful le, síyiisi nkasok: 'Ukaayaa Totan.'” Fiye, Josef naanapan ñúnuwoo naatoopii pukol Totan.

ⅩⅧ Pale ñúnuwoo kapiŋantanoo, le niŋ áfaacolii teyii, nkateŋenool kati kamukoo. ⅩⅨ Nkasokool: “Aha áyawuta ya ti ékey! ⅩⅩ Colaa toko, níkey upumukoo nuuwantoo ti ésaapun, nuusokaa nii élukuleen eekance eliyoo. Efuucukaa heekaakaay pitaako píyawut pa piteyoo.”

ⅩⅪ Ruben náasiyii ti káakup náalafi kafakan Josef ti sipeesii naasokii: “Timpi umukoo.” ⅩⅫ Nene apenan: “Timpi uniisaa hísimoo, uwantoo ti ésaapun eyye ti káahaaŋ ke tes pale timpi unaŋaa sipees unaa teyoo.” Ruben asokaasok eehuu kati afakan Josef naañahanoo ti paapaa ateyoo.

ⅩⅩⅢ Ta Josef náacolii ta teyii nkawaat hísool ha hiteyoo héeciita ha hinoom eeha naawasiye ha, ⅩⅩⅣ nkacoopoo nkawantoo ti ésaapun ya. Esáapun ya ñaanii eteyyo, etaakut man. ⅩⅩⅤ Fiye nkayeno kati kali. Nkáhaafin nkaŋantan kayoŋ kiti pakati Ismayel kéefulii ti mah ma miti Kileyat nkayeno puwano Esipt. Puñonkomoo pa piteyii mpitiyo panoomanal pa piteyii: munkoc, caminkoloŋ niŋ munucu méesuume haaw.

ⅩⅩⅥ Fiye, Juda naasok ñúnuwoo niŋ pakatuwoo: “Weyme efuutaakaa nuumukaa atuwunaa nuuyolaa eket ya eteyoo? ⅩⅩⅦ Unoomanoo pakati Ismayel paka payenke, pale timpi unaŋaa teyoo sipees unaa kaatuko atuwunaa, hísim unaa.” Nkacoon hilim ha hiti Juda.

ⅩⅩⅧ Ta punoomana pa pakati Mitiyan* nkácolii ta, Josef ñúnuwoo nkáfulaniyoo ti ésaapun ya nkanoomanoo sikoofali áwii. Pakati Ismayel paka nkacoopoo Esipt.

ⅩⅩⅨ Ta Ruben náañohoonii ta ti ésaapun ya, naacuk nii Josef aneetaat toko, ínciitiyoo fo naahaace wañ wa uteyoo. ⅩⅩⅩ Naañoho pati pakatuwoo naasokii: “Añii ya aneetaat toko, puume inci inkaakaay íhinu?”

ⅩⅩⅪ Fiye, nkataaŋ híceken efil nkápuuc hísool ha hiti Josef ti hísim ha. ⅩⅩⅫ Nkacoop paapaa ateyii hísool ha héeciita ha hinoom nkasokoo: “Ulaŋanaalaŋan hísool eehe, káluma sincan man hiti añiini ha.” ⅩⅩⅩⅢ Jakob naasincan ho naasokii: “Hísool eehe hiti añiinam! Elúkuleen eekance etaatulooloo neeliyoo!” ⅩⅩⅩⅣ Incíitiyoo fo naahaace wañ wa uteyoo naawaso pupootak† naakooŋ eket ya eti añiinoo hícump kunoom. ⅩⅩⅩⅤ Epuukoo pákayiin niŋ pakaal nkákey hiŋes kaapuuñanooloo pale, naapook apupuuñanoolee naasok: “Inci fakooŋ eket ya eti añiinam fo ta inci fatookoo t’etaam pati keekete ka.” Naatowo ti pukooŋ eket ya eti añiinoo.

ⅩⅩⅩⅥ Tempo, po Esipt, punoomana pa pakati Mitiyan nkanooman Josef akee áyiin aŋa nkasok Potifal, áhampaatiin a ati pufaasa pa pakati amansa ya.

ⅩⅩⅩⅧ

Juda niŋ Tamal

Ⅰ Ti oom caanak, Juda naakatan ñúnuwoo niŋ pakatuwoo naacaakin ti áyiin ati Atulam caacawoo Hila. Ⅱ Po, Juda naacuk ámaacul a ati Suwa éefulii Kanaan, naasayoo naahinto neyoo, Ⅲ naasa munow naapukoo cikampaani. Juda naalu co caacaw ca El. Ⅳ Nene asa mikee munow naapuk cikampaani, íññaa etenco naalu co caacaw ca Onan. Ⅴ Nene apuk cikampaani cíhaaciyenu naalu co caacaw ca Sela. Ta cikampaani encuu incipukee ta, Juda ti saatee ya eti Kesip.

Ⅵ Juda añiinoo áyaañ a El, ta náayankii ta, naaŋesoo aal caacawoo Tamal. Ⅶ Pale El, Juda añiinoo áyaañ a, ti Ateeteyo anaput, naamukoo.

Ⅷ Fiye Juda naasok Onan: “Ti cosaan ya etuunaa, aañaŋaa hitoonu púnuwi aaloo aakati taak neyoo epuuk pakateyoo.” Ⅸ Pale Onan náameyi nii epuuk ya payenka naakaakaay ka hitaaku etikayeno pakateyoo pale pakati púnuwoo. Fiye, niŋ ahintiyaa niŋ aal a naaniis man ma miteyoo t’etaam eeha efihiwun aal a atasa munow naataak añii púnuwoo. Ⅹ Eeha náhin ha, ti Ateeteyo heenaput. Fiye, naamukoo lompo.

Ⅺ Juda naasok Tamal añiinoo eekete ya aaloo: “Caayeno eyaaŋat aŋa áyiinoo eekete ti enuuf faafi fo ta añiinam Sela áfaayankii.” Kaatuko afeyaafe Sela timpi aket lompo samat nii ñúnuwoo. Fiye Tamal naakaayeno ti enuuf faafoo.

Ⅻ Po hátikin, Suwa añiinoo ámaacul, Juda aaloo, naaket. Ta naapayoo ta pukooŋ naasilo Timina niŋ áwiyoo Hila ati Atulam apicaasincan payenka nkayiin ka pahan písaacii pa piteyoo.

ⅩⅢ Ta nkasoke ta Tamal nii, aasonoo áyiin oopa ti pikaayu Timina kaayiinu písaacii pa piteyoo, ⅩⅣ naawaat wañ wa uti keeŋoot ka náawufaloolo niŋ kafonkoloŋ timpi akiiwee, naayeno ti putum saatee ya eti Enayim eeyem ya ti pítin pa piti Timina kaatuko acukaacuk nii Sela áyankiyooyank pale kawufanutoo apisayoo. ⅩⅤ Juda naacuk Tamal incukoo nii aal ahaañiya kaatuko áwufaloolaa-wúfalool puhooŋuyoo, ⅩⅥ ámiit nii añiinoo eekete ya aaloo. Fiye naalohoo naasokoo: “Káluma, inci láfilafi pihinto niŋ awe.” Tamal naañahanoo: “Weyme aafawufanam?” ⅩⅦ Juda naasokoo: “Inci fápoñiyi cifil.” Naañahanoo: “Ufanam waah ewwa inci fásik tewwo; niŋ cícoliyoo, inci iññahani wo.” ⅩⅧ Naacakanoo: “Weyme állafiye puwufani?” Aal a naasokoo: “Ekop ya etii eetaake ya lánkamaasi eeyem ya ti nimmaan na nitii, niŋ hikasap ha hitii eeha ánsik ha ti epeesi.” Naawufanoo wañ ewwuu naahinto neyoo naasa munow. ⅩⅨ Tamal naayet pateyoo náafulan kafonkoloŋ ka enka náawufaloole ka puhooŋuyoo, naawaso nene wañ wa uteyoo uti keeŋoot ka.

ⅩⅩ Juda naapoñ áwiyoo ati Atulam apucoop cifil enca náayinanane ca aal a, kati ácoopooliyoo wañ wa uteyoo ewwa naawufanoo wa. Pale áwiyoo acukut aal a. ⅩⅪ Naacakan pakati Enayim: “Aal a ahaañiya ya, aŋa nayeno ya ti pítin pa piti Enayim, peyme naayem?” Nkañahanoo: “Le taapala taak aal ahaañiya.” ⅩⅫ Fiye, Juda áwiyoo naañoho naasokoo: “Cukut aal a, apan pakati saatee ya kasok aal ahaañiya ataapala ataako toko.” ⅩⅩⅢ Juda naañahan áwiyoo Hila: “Iyyoo, amank wañ wa weeyem wa teyoo timpi maasuuwaa, inci poñoopoñ cifil ca pale aacukutoo.”

ⅩⅩⅣ Kiim káhaaciil kupumuus nkákey kapusok Juda: “Tamal, añiini eekete ya aaloo nihaañiya, oopa niŋ munow.” Juda naañahanii: “Nífulaniyoo tíkitaaŋ innisowoo kaloŋa!”

ⅩⅩⅤ Ta nkayeniyoo ta éfulanii tíkitaaŋ, naapoñ an ti aasonoo Juda naasokoo: “Sincan ekop eyye niŋ nimmaan eteyyo, niŋ hikasap eehe. Ati wañ ewwe awasaam munow. Sincan man áafameyi ateetewwo.” ⅩⅩⅥ Juda naakiiw wo naasok: “Ahaŋaam piyeno eecoonoole. Añiinam Sela añaŋoo esa pale hínut ho.” Juda nene ahintiit neyoo púlay.

ⅩⅩⅦ Ta naañaŋe ta hipuku nkápannum nii Tamal máasupak áfaapukii. ⅩⅩⅧ Ta íyyiŋooliyoo ta, oonool ti epuuk ya náafulanii epeesoo, aloŋana ya naacenk nípin néecunke ti epees añii ya naasok: “Aŋe áyaañe áfulii.” ⅩⅩⅨ Pale añii ya naañahan epeesoo, atuwoo náayaañ áfulii. Aloŋana ya naasok: “Pítin puume awwañale!” Fiye, Juda naalu añii ya caacaw ca Peles (ekina eyem “kawañal”). ⅩⅩⅩ Púful toko akee ya náafulii niŋ nípin na néecunke na ti epeesoo, Juda naaluwoo caacaw ca Serah (ekina eyem “páfuliyal caanak”).

ⅩⅩⅩⅨ

Josef niŋ Potifal aaloo

Ⅰ Pakati Ismayel keecoope ka JosefEsipt nkanoomanoo an ati Esipt aŋa nkasok Potifal. Ayíin a aŋuu áhampaatiin a ati pufaasa pa pakati amansa ya. Ⅱ Ateeteyo naayeno niŋ Josef, waah óo waah ewwa náhin nuunap. Josef naakin ti ekumpaan ya eti áhampaatiin a ateyoo ati Esipt a. Ⅲ Potifal naacuk nii Ateeteyo oopa niŋ Josef. Ateeteyo náahin waah óo waah ewwa Josef náhin upunap. Ⅳ Fiye, Potifal ínsuumoo ti Josef naacoopoo páhin piti eniinoo. Naañomanoo híhampaatiinate ha hiti páhin ekumpaan ya eteyoo niŋ waah óo waah ewwa naataake. Ⅴ Emma náahine ma eehuu, Ateeteyo naasampan waahoo púlooŋ kamma Josef. Kaasampan ka kiti Ateeteyo nkiyeno ti waah óo waah, uti ekumpaan ya eteyoo niŋ uti ukit wa uteyoo. Ⅵ Potifal naakat ti sipees Josef waah óo waah ewwa naataake. Apaaliyantoo waah niŋ fúlaa paliyal pa piteyoo.

Josef ecuumaka náasuum kaasincan. Ⅶ Ekina ewune, aal a ati áhampaatiin a ateyoo, kunuuwoo nkiyeno teyoo. Hikee hinoom, naasokoo: “Hinto niŋ inci!” Ⅷ Pale Josef naapook, naasok aal a ati áhampaatiin a ateyoo: “Haani! Emma inci iyyem ma le, áhampaatiin a atoom apaaliyantoo waah ti ekumpaan ya eteyoo. Naañomanam waah óo waah ewwa naataake. Ⅸ Ti ekumpaan eyye, háati áyiini ahaŋutam fala sempe, akitutam waah niŋ fúlaa hílikuyi kamma ayyem aaloo. Fiye, puume inci fáyini íhinu hítaapanu eehuu immuuyen ti Pútuun pa?” Ⅹ Hinak óo hinak Potifal aaloo nanapan Josef pale naapook pihinto neyoo, háati hikoluyoo fala.

Ⅺ Hikee hinoom, Josef naanako ti ekumpaan ya kati áhin páhin pa piteyoo, inhemool háati áhina oonool ayeniit toko. Ⅻ Aal a ati Potifal naacokoo ti hísool naasokoo: “Kéy hinto niŋ inci!” Pale Josef naatah hísool ha hiteyoo ti sipees aal a naatey tíkitaaŋ.

ⅩⅢ Ta aal a naacuke ta nii Josef ateyaatey naatah hísool ha hiteyoo ti sipeesoo, ⅩⅣ naaceek apiyonkal pákayiin paka keeyem ka ti páhin ti ekumpaan ya eteyoo naasokii: “Nisincan! Ahiburu aŋa áyiinam náacoopii ya, álafilafi pahaaño niŋ unaa. Akéyyookey ápilafi pihinto niŋ inci pale inceek. ⅩⅤ Emma náasiyaam ma ti hiceeku, naatey tíkitaaŋ naatah le hísool ha hiteyoo pukolam.”

ⅩⅥ Naayenan hísool ha hiti Josef pukoloo fo ta áyiinoo náañohoonii. ⅩⅦ Ta náañohoonii ta, naakamanoo hoonool huu nii: “Amiikan a Ahiburu ya aŋa áncoopii ya álafiye pahaaño niŋ inci. ⅩⅧ Pale emma inci inceeke ma, naatey tíkitaaŋ naatah le hísool ha hiteyoo pukolam.”

Hikuluyee ha hiti Josef

ⅩⅨ Ta áhampaatiin a ateyoo náasiye ta eeha aaloo naasoke ha kiti Josef náañiken meemak. ⅩⅩ Naapoñ kapucok Josef naakuloo ti núkuluma la nkakul la keecokee ka pakati amansa ya.

Ta naayeniye ta ti núkuluma, ⅩⅪ Ateeteyo naayeno neyoo, náayisanoo panap pa piteyoo, náahin áhampaatiin a ati ékuluma ya apihinto Josef. ⅩⅫ Ahámpaatiin a ati ékuluma ya naañoman Josef híhampaatiinate ha hiti keekulee ka púlooŋ niŋ waah óo waah ewwa núuhinee toko. ⅩⅩⅢ Fiye, apaaliit waah óo waah ewwa naañomane Josef kaatuko Ateeteyo ayenaayeno neyoo, náahin waah óo waah ewwa Josef náhin upunap.

ⅩⅬ

Afeŋa elaan ya niŋ asowa kúmpuul ka

Ⅰ Po hátikin, afeŋa elaan ya niŋ asowa kúmpuul ka pakati amansa ya ati Esipt* nkamuuyen ti áhampaatiin a ateyii, amansa ya ati Esipt. Ⅱ Amansa ya náañiken ti poko t’ésupakii, ati hikaw ha ati pifeŋa elaan ya niŋ ati hikaw ha ati pusowa kúmpuul ka, Ⅲ naakulii lati ekumpaan ya eti áhampaatiin a ati pufaasa pa pakateyoo, ti ékuluma yoonool la Josef naakulee la. Ⅳ Ahámpaatiin a ati pufaasa pa naañomanii Josef, apiyeno áhina ya ateyii.

Ta nkakampane ta ti ékuluma ya, Ⅴ an óo an ti poko t’ésupakii, afeŋa elaan ya niŋ asowa kúmpuul ka pakati amansa ya ati Esipt, keemankee ka ti ékuluma ya, nkáyawut ti hánant ha hoonool ha, éyawut óo éyawut niŋ hikaw eteyyo.

Ⅵ Eti kacom eteyyo mpucom Josef náakey teyii, naacukii nkamone. Ⅶ Naacakanii: “Weyme ñuhooŋu aluu íññinime fiyaaw fíyooy?”

Ⅷ Nkañahanoo: “Unii t’ésupak unii úyawute pale an aneetaat le aŋa áfaacenkin po unii.” Fiye Josef naasokii: “Fo káacenkin píyawut ti sipees Pútuun pa tom naayem? Káluma, nikamanam píyawut pa pitaaluu.”

Ⅸ Fiye, ati hikaw ha ati pifeŋa elaan ya naakaman Josef éyawut ya eteyoo. Naasokoo: “Ti éyawut ya etoom incuk nikenenk hátikinam. Ⅹ Ti nikenenk ennuu, intaak unaay úhaaciil. Emma núuluufeene ma, páluufeenal pa mpípankino ínnipukii úsis kikenenk keeyane. Ⅺ Elontoŋ ya eti amansa ya neeyeno ti epeesam, incoop kikenenk ka unfuncan ko ti elontoŋ ya uwwufanoo yo ti epees.”

Ⅻ Josef naasokoo: “Ehe hikaw ha hiti éyawut ya etii: unaay wa úhaaciil wa uyem kunoom káhaaciil. ⅩⅢ Le niŋ kunoom káhaaciil amansa ya áfaafulani ti ékuluma naañahani ti páhin pa pitii, aafaneewufan amansa ya elontoŋ ya eteyoo ti epeesoo samat nii fa ánhin fa ta ayyeniye ta afeŋa elaan ya ateyoo. ⅩⅣ Pale naayeniyaa ti pásuuma, káluma náwuniyam, ínhinam heenape aapusok amansa ya kutoom ínfulanam ti ékuluma eyye. ⅩⅤ Kaatuko inci ti sempe nkáfulaniyaam ti mah ma miti Pihiburu pa, háati le inci hínut waah ewwa efuuwun inkulee.”

ⅩⅥ Ta ati hikaw ha ati pusowa kúmpuul ka naacuke ta nii Josef ácenkinaa-cénkin éyawut ya ti hisoku nii éesuume, naasokoo: “Inci lompo yáwutaayawut, áameyimeyi weyme inci incuke? Síyya síhaaciil siti kúmpuul siyeniye ti hikawam. ⅩⅦ Ti íyya ya eeyeniye ya patiila intaak kúmpuul óo kúmpuul kiti amansa ya, pale pusuwa pa mpiyeno ko hili ti íyya ya eeyeniye ya ti hikawam.”

ⅩⅧ Josef naasokoo: “Ehe hikaw ha hiti éyawut ya etii: síyya sa síhaaciil sa siyem kunoom káhaaciil. ⅩⅨ Le niŋ kunoom káhaaciil amansa ya áfaafulani ti ékuluma naafiit hikawi, eniini neewaŋee ti enuun. Pusuwa pa mpíkey yo hili.”

ⅩⅩ Fiye, hinoom ha híhaaciyenu ha hiyeniye hinoom eeha amansa ya naapukee ha teeho, náahin pahaaño náayonkalii ñíhampaatiin ña púlooŋ pakati píhina pa pakateyoo. Loho poko púlooŋ kaconcooliyaa, amansa ya náayonkalii ati hikaw ha ati pifeŋa elaan ya niŋ ati hikaw ha ati pusowa kúmpuul ka hátikin píhina pa pakateyoo. ⅩⅪ Naañahan ati hikaw ha ati pifeŋa elaan ya ti páhin pa piteyoo, ancuk kati nene nawufan elontoŋ ya ti epees amansa ya. ⅩⅫ Fiye, naasok nii, ati hikaw ha ati pusowa kúmpuul ka awaŋee, samat nii fa Josef náacenkinii fa.

ⅩⅩⅢ Pale ati hikaw ha ati pifeŋa elaan ya, ánawuniit Josef, naafiiloo.

ⅩⅬⅠ

Píyawut pa piti amansa ya

Ⅰ Sitiil súsupak sipimuus, amansa ya ati Esipt náayawut. Ti éyawut ya naasiiŋo pukol han ha hiti Nil. Ⅱ Naacuk síis isak niŋ súsupak seewalla insiluuk ínsifulii ti han ha hiti Nil, insiyeno toko kaahoon haasuwa. Ⅲ Intaako sikee síis siyema isak niŋ súsupak seeŋoota insicecat séefulii ti han ha hiti Nil puson seewalla sa, insisiiŋo ti kantant han ha pukol etenso. Ⅳ Fiye, síis sa seeŋoota sa seececate sa insili síis sa isak niŋ súsupak sa seewalla sa seeluuke sa. Toko amansa ya náayiyiye.

Ⅴ Naañoho ti hiŋotu náayawut púsupiyenu. Naacuk ulant isak niŋ úsupak uti uli weewalla nuufom wéeheecalii ti kaalat koonool. Ⅵ Púful toko nantoonool nuu, naacuk lompo ulant isak niŋ úsupak weesuuce ewwa eyam éefulii ti káahaaŋ tes neesowe. Uŋántiyooŋant loho weewalla wa upayaa éŋantii. Ⅶ Fiye, ulant wa weesuuce wa nuumelan ulant wa weewalla wa weefome wa. Toko amansa ya náayiyiye náapannum nii éyawut naayeniye.

Ⅷ Cipilap, amansa ya naaliim náayonkalii pisincana pa púlooŋ niŋ ñíhampaatiin ña púlooŋ keetaake ka ecuku pakati Esipt. Ta nkácolii ta, naakamanii píyawut pa piteyoo pale an teyii ayinaatoo po káacenkin.

Ⅸ Ti pikelan, ati hikaw ha ati pifeŋa elaan ya ati amansa ya ati Esipt naasokoo: “Amansa yuu, fíyooy inci náwuniyaa kaamuuyen ka kutoom. Ⅹ Hikee hinoom, awe amansa ya áññikene ti unii píhina pa pakatii, inci niŋ ati hikaw ha ati pusowa kúmpuul ka. Inkul unii ti ékuluma ya eti áhampaatiin a ati pufaasa pa pakatii. Ⅺ Unii t’ésupak unii núuyawut ti hánant ha hoonool ha, an óo an toonii niŋ éyawutoo niŋ hikaw eteyyo. Ⅻ Ti ékuluma ya intaako kikee kahiineen Ahiburu, amiikan ati áhampaatiin a ati pufaasa pa. Nuukamanoo píyawut pa putoonii, náacenkin an óo an toonii éyawut ya eteyoo. ⅩⅢ Intaako samat nii fa naasoke fa: inci, aññahanam páhin pa putoom; ati hikaw ha ati pusowa kúmpuul ka naamukee naawaŋee.”

ⅩⅣ Fiye, amansa ya naapoñ kápucoopiyoo Josef. Nkáfulaniyoo ti ékuluma ya mpacas, nkayiin pasenfoo niŋ hikawoo, náasoolo ukee wañ, naakaay piyiiŋo amansa ya. ⅩⅤ Amansa ya naasok Josef: “Yáwutaayawut pale an ayinaatam yo káacenkin. Fiye ínsi nii, naakamanee éyawut áyyiniyini yo káacenkin.” ⅩⅥ Josef naañahan amansa ya: “Inci tom, pale Pútuun pa piyinuu kawufan káacenkin kéesuume.”

ⅩⅦ Amansa ya naasokoo: “Ehe éyawut ya etoom: pukol kantant ka kiti han ha hiti Nil inci insiiŋiye, ⅩⅧ incuk síis siyema isak niŋ súsupak seewalla insiluuk. Insífulii ti han ha sipiyeno toko kaahoon haasuwa. ⅩⅨ Nantoonool nuu incuk sikee síis siyema isak niŋ súsupak seeŋoota ínsikuuh insicecat séefulii ti han ha puson seewalla sa. Inci taapala cuk oom síis seeŋoota ti mah ma miti Esipt púlooŋ. ⅩⅩ Fiye, síis sa seeŋoota sa insicecat insili síis sa síyaañ sa seeluuke sa. ⅩⅪ Pale sipipa so hili, incuk fiye nii siliit kamma insicecate samat nii kúcook kuu. Toko inci íyyiyiye. ⅩⅫ Púful toko nene yáwut, incuk ulant isak niŋ úsupak uti uli weewalla nuufom wéeheecalii ti kaalat koonool. ⅩⅩⅢ Incuk lompo ulant isak niŋ úsupak weesolanut nuusuuc ewwa eyam éefulii ti káahaaŋ tes neesowe. Uŋántiyooŋant papayal hiŋantu weewalla wa. ⅩⅩⅣ Fiye, ulant wa weesuuce wa nuumelan weenape wa. Píyawut empuu inci inkamane pisincana pa pale an ayinaatam po káacenkin.”

ⅩⅩⅤ Josef naañahan amansa ya ati Esipt: “Síyawut sa súsupak sa sitii soonool suu. Pútuun pa pusokuu eeha mpikaakaay ha íhinu. ⅩⅩⅥ Síis sa isak niŋ súsupak sa seewalla sa síyisane sitiil isak niŋ súsupak; ulant wa isak ya niŋ úsupak wa weewalla wa lompo úyisane sitiil isak niŋ súsupak, ooto éyawut yoonool. ⅩⅩⅦ Síis sa isak niŋ súsupak sa seeŋoota sa insicecat séenowii sa puson seewalla sa síyisane sitiil isak niŋ súsupak; ulant wa weeŋoota wa ewwa eyam ya éefulii ya ti káahaaŋ tes neesowe wa lompo úyisane sitiil isak niŋ súsupak, sitiil siti épankul. ⅩⅩⅧ Amansa yuu, samat nii fa inci insokuu fa, Pútuun pa píyisanuuyisan eeha mpikaakaay ha íhinu. ⅩⅩⅨ Sitiil sa isak niŋ súsupak sa seeyem sa ti ékey, kaamaañ ka efikinap meemak ti mah ma púlooŋ miti Esipt. ⅩⅩⅩ Niŋ fúlaa toko, efitaak sikee sitiil isak niŋ súsupak siti épankul, umaañ wa weenape wa efuufiilee ti mah ma miti Esipt, épankul ya éfeepucalool mah ma. ⅩⅩⅪ Epánkul ya éfeeciiti meemak neewun an átanawuno fala hitaaku ha eeha mpihitaako ha. ⅩⅩⅫ Amansa yuu, páawoo Pútuun pa píyisanuuyisan éyawut ya fo ñiyema ñésupak, ooto heekaakaay ha pitaako, pipayoolaa-payool neeho, etipukuuteen ho ti íhinu.

ⅩⅩⅩⅢ “Fiye, amansa yuu, mamal an eetaake kunuu naacohato eekaakaay kaamankool mah ma miti Esipt. ⅩⅩⅩⅣ Amansa yuu, aañaŋaa kaasiiŋan ti mah ma pakati kikaw payenka efinkacoop ti pakan paka himpaac hoonool ti kimpaac isak. Kañaŋaa ho íhinu ti sitiil sa isak niŋ súsupak sa siti kaamaañ ka keenape ka. ⅩⅩⅩⅤ Kasayool paliyal pa púlooŋ piti sitiil ensuu seeyem sa ti ékey. Ti kayine enka ankaakaayii ka kawufan, kaconcenool paliyal pa ti ñileefaan ña ñiti amansa ya ñeeyem ña ti pisaatee pa nkafaas ño. ⅩⅩⅩⅥ Fiyuu mah ma miti Esipt efimitaak pamankal piti sitiil sa isak niŋ súsupak sa siti épankul ya, ancuk épankul ya étepucalool mah ma.”

Josef ati hikaw ha ati Esipt

ⅩⅩⅩⅦ Hilim ha hiti Josef níhisuum amansa ya niŋ píhina pa pakateyoo púlooŋ. ⅩⅩⅩⅧ Fiye amansa ya naasok píhina pa pakateyoo: “Ayíin a aŋe oopa ameeŋe niŋ Kunuu ka kiti Pútuun pa. Fo efuutaakaa akee eecuke nii akina?” ⅩⅩⅩⅨ Púful toko amansa ya naasok Josef: “Páawoo Pútuun pa píyisanooluu eehuu púlooŋ, an átayini hitaaku kunuu naacohato samat nii awe. ⅩⅬ Aafayeno ati hikaw ha ati cáwii ca citoom, pakan paka pakati mah ma púlooŋ éfikatuul kilim ka kitii. Elemeyu ya etoom lamma efeewufanam kayine ti awe.”

ⅩⅬⅠ Fiye amansa ya naasok Josef: “Sincan, inci ufanuu kayine ti mah ma miti Esipt púlooŋ.” ⅩⅬⅡ Amansa ya naawaat ekop ya eti himansate ha ti hisiikoo, naawas yo ti hisiik Josef, náasooloo wañ wéeciita hinoom naawasoo ti ekun keenoo eti sanoo. ⅩⅬⅢ Púful toko náayuukoo ti saleet ya ésupiyenu ya eteyoo, pakan paka nkayeno hiceeku: “Nihaaso!” Fiyuu amansa ya ati Esipt naawufane Josef kayine ti mah ma miteyoo púlooŋ.

ⅩⅬⅣ Amansa ya naasok Josef: “Inci yem amansa ya ati Esipt pale ti mah ma púlooŋ an átaseepin epeesoo niŋ aawufanutoo oom kayine.” ⅩⅬⅤ Eehuu hipimuus, amansa ya naalu Josef caacaw ca Safenat-Paneyah.* Naawufanoo aal caacawoo Asenat ámaacul a ati Poti-Fela awaaseena ati saatee ya eti On. Josef naakaawool mah ma púlooŋ miti Esipt.

ⅩⅬⅥ Josef ti sitiiloo áwii niŋ ŋaasuwan (30) náayaañe páhin ti amansa ya ati Esipt. Naakatan amansa ya naakaay kaafiitanool mah ma.

ⅩⅬⅦ Samat nii fa Josef naasoke fa, etaam ya neepuk meemak fo sitiil isak niŋ súsupak. ⅩⅬⅧ Ti oom sitiil isak niŋ súsupak sa, Josef naaconcenool paliyal pa naamank po ti pisaatee pa. Ti saatee óo saatee naamank paliyal pa péefulii pa ti ukit wa wéekinkoolii wa. ⅩⅬⅨ Fiye Josef naaconcenool paliyal peemeeŋe meeŋ, pimeeŋaameeŋ samat nii esiya ya eti kaatii ka. Ti pikelan, nkáyekuno kafinu etewwo kaatuko kayinoolaat.

Ⅼ Etiil ya éyaañ ya eti épankul ya énakoonumii, Josef aaloo Asenat, ámaacul a ati Poti-Fela awaaseena ya ati saatee ya eti On, naapukoo epuuk pikampaani pákasupak. ⅬⅠ Josef naalu ácook a caacaw ca Manase (ekina eyem “kayankanan an apifiil”), kaatuko asok: “Pútuun pa piyankananaam-yankanan pifiil kúnuul ka kutoom púlooŋ niŋ píkatinool pa putoom niŋ miin ma mutoom.” ⅬⅡ Kahiineen ka, naalu ko caacaw ca Efreem (ekina eyem “íhinu an apupukool”), kaatuko asok: “Pútuun pa píhinaamhin pupukool ti mah emme miti kúnuul ka kutoom.”

ⅬⅢ Ti mah ma miti Esipt, sitiil sa isak niŋ súsupak sa siti hitaaku ha insipa. ⅬⅣ Fiye, sitiil sa isak niŋ súsupak sa siti épankul ya ínsiyaañ, samat nii fa Josef naasoke fa hínum. Epánkul neeyeno ti mikee mah ma púlooŋ kaatuko mitaakut paliyal, pale Esipt púlooŋ neetaak paliyal. ⅬⅤ Ta épankul ya neeyeniye ta niŋ pakati Esipt púlooŋ, nkakaay pati amansa ya kaluum paliyal. Pale amansa ya naañahanii: “Nikaay pati Josef ínnihin eeha afaasok ha aluu.”

ⅬⅥ Ta épankul ya neeyeniye ta ti mah ma púlooŋ, Josef náapankin ñileefaan ña kati anooman pakati Esipt. Kaatuko épankul ya etaakaataak sempe ti mah ma púlooŋ miti Esipt. ⅬⅦ Pakan paka nkáfulii ti mikee mah ma púlooŋ kápinkakey Esipt hinoom paliyal ti Josef kamma épankul ya neeseeñe ti púlunta pa púlooŋ.

ⅩⅬⅡ

Pikaayu pa piti Josef ñúnuwoo Esipt

Ⅰ Fiye, Jakob náasi nii paliyal umpa Esipt. Naasok epuukoo: “Weyme inniyeniye nípisincanool-síncanool? Ⅱ Síyaasi nii taakaataak paliyal Esipt. Niwano po hinoom paliyal ancuk uloŋaa timpi uketaa kamma peep.”

Ⅲ Josef ñúnuwoo, ŋaasuwan ya, nkawano Esipt hinoom paliyal. Ⅳ Pale Benjamin, Josef atuwoo, Jakob akatanutoo apinapool niŋ ñúnuwoo; asok afeyaafe heenaput hipitaakiyoo. Ⅴ Fiyuu epuuk Jakob, aŋa nkasok ya Israyel, nkananfe lompo ti kéekeyii ka hinoom paliyal Esipt, kaatuko épankul ya eyenaayeno ti mah ma miti Kanaan.

Ⅵ Tempo, Josef ayeniye ati hikaw ha ati Esipt, naasiiŋo lompo ti kaanooman ka kiti paliyal pa piti pakan paka púlooŋ pakati mah ma. Josef ñúnuwoo nkácolii, nkákilipo hátikinoo ñuhooŋuyii t’etaam. Ⅶ Emma Josef naacuke ma ñúnuwoo naakiiwii pale áyisanooliit teyii akina ayem ayme, náakup neyii niŋ hilim heeyanke naasokii: “Peyme ínnifulii?” Nkañahanoo: “Ti mah ma miti Kanaan núufulii núukey le hinoom paliyal.” Ⅷ Josef naakiiw ñúnuwoo pale poko kakiiwutoo. Ⅸ Náanawuno píyawut empa náayawute pa kiteyii. Naasokii: “Aluu mikelecoola! Níkeyyookey le hiŋes leyme mah ma ímmilakume inniñoho nipica nikaman pakataaluu.”

Ⅹ Nkañahanoo: “Haani áhampaatiinuu, unii pimiikan pa pakatii, hinoom paliyal núukeyii. Ⅺ Unii púlooŋ pakati faaf oonool, pakan keecoonoole, uneetaat mikelecoola.”

Ⅻ Josef naasokii: “Páni tom! Níkeyyookey hiŋes leyme mah ma ímmilakume.” ⅩⅢ Nkañahanoo: “Unii pimiikan pa pakatii, uyema hínum ŋaasuwan niŋ pákasupak, pikampaani pakati faaf oonool, áyiin eekine ti mah ma miti Kanaan. Kahiineen ka unka po niŋ paapaa atoonii, intaako oonool éecime.”

ⅩⅣ Josef naasokii: “Samat nii fa inci insoke fa aluu, aluu mikelecoola. ⅩⅤ Ehe fa inci inkaakaay fa kameye man páni inniyem ti hisoku: inci pisintoolo ti eloŋ ya eti amansa ya ati Esipt, étiniful le ti mah emme taamanta kahiineen ka kitaaluu kúcoliyoot. ⅩⅥ Nipoñ akee ti aluu ápikaacoopiyoo, aluu keetowiye ka innimankee ti ékuluma. Fiyuu inci fámeyi man páni inniyem ti hisoku. Inci pisintoolo ti eloŋ ya eti amansa ya ati Esipt, niŋ atuwaluu ácoliyoot ooto aluu mikelecoola!” ⅩⅦ Fiye, naamankii poko púlooŋ ti ékuluma fo kunoom káhaaciil.

ⅩⅧ Ti hinoom ha híhaaciyenu ha Josef naasokii: “Niŋ níhinaa eeha inci inkaakaay ha aluu hisoku efiniloŋ, kaatuko inci eefeye Pútuun. ⅩⅨ Niŋ aluu keecoonoole, nicoon akee taaluu aputowo ti ékuluma, pakakee paka nkacoop paliyal pa miin ma mitaaluu meeyem ma niŋ peep. ⅩⅩ Pale, fo nícoopiyam kahiineen ka kitaaluu. Fiyuu inci fámeyi man páni inniyem ti hisoku, etiniket.” Nkacoon eeha Josef naasoke ha.

ⅩⅪ Nkasokool: “Páni unaa usiiŋanee-siiŋan ti pisiya kamma eeha núuhinaa ha atuwunaa Josef. Ucukoocuk fa naaliime fa naaluum unaa uputaakaa paket hikaw teyoo, upaaliitoo. Ekina ewune kúnuul enke nkitaako unaa.”

ⅩⅫ Ruben naañahanii: “Inci sokaasok aluu timpi níhin heenaput añii aŋuu pale nipaaliitam. Fiye usiiŋanee ti pisiya kamma nuumukoo.” ⅩⅩⅢ Kápannumut nii Josef ásiyaasi eeha nkayem ha ti hisoku, kaatuko ataakaataak ayesanoola kilim.

ⅩⅩⅣ Fiye, náalaaŋii apiyeno pukooŋ. Púful toko naañoho pati ñúnuwoo naasokii nii acokaa Simeyon. Nkacenkoo hátikinii.

ⅩⅩⅤ Josef naawufan hilim píhina pa pakateyoo kapimeeŋan paliyal pupootak pa piteyii, nkañahan an óo an mañ ma miteyoo ti epootak ya eteyoo. Nkawufanii lompo paliyal piti kaakaawool ka kiteyii. Píhina pa nkáhin ho.

Josef ñúnuwoo puñoho pa piteyii Kanaan

ⅩⅩⅥ Josef ñúnuwoo nkanaŋ pupootak pa piti paliyal pa ti púfali pa piteyii, nkakaay. ⅩⅩⅦ Ta incicoke ta, nkasiiŋo kati kaŋot, akee teyii náapankin epootak ya eteyoo kati awun pahoonal fáli ya eteyoo naacuk mañ ma ti putum epootak ya. ⅩⅩⅧ Naasok pákawiyoo: “Kañahanaam-ñahan mañ ma mutoom. Ehee mo ti epootak ya!” Poko púlooŋ saanii insiñak nkayeno kakikilan. Nkasokool: “Weyme Pútuun pa mpíhine unaa fiye?”

ⅩⅩⅨ Ta nkacole ta Kanaan ti paapaa ateyii Jakob, nkakamanoo heetaakiyii ha púlooŋ, nkasokoo: ⅩⅩⅩ “Ahámpaatiin a ati mah ma ákupaakup niŋ unii niŋ hilim heeyanke. Naanook unii apusok nii unii mikelecoola. ⅩⅩⅪ Nuuñahanoo: 'Unii mikelecoola tom pale pakan keecoonoole. ⅩⅩⅫ Unii hínum pákayiin ŋaasuwan niŋ pákasupak, faaf unii oonool. Pale oonool toonii náacim, kahiineen ka nkutowo niŋ paapaa atoonii ti mah ma miti Kanaan.' ⅩⅩⅩⅢ Ahámpaatiin a ati mah ma naañahan unii: 'Ehe fa inci inkaakaay fa kameye man páni inniyem ti hisoku: nikat le ti inci akee taaluu, pakakee paka nkacoop paliyal miin ma mitaaluu meeyem ma niŋ peep. ⅩⅩⅩⅣ Niŋ fúlaa toko ínnicoopiyam kahiineen ka kitaaluu. Fiyuu inci fámeyi nii aluu mikelecoola tom pale pakan keecoonoole, iññahan aluu áwi aluu, inkatan aluu nipinoom ti mah ma.'”

ⅩⅩⅩⅤ Púful toko nkánuŋ pupootak pa piteyii, an óo an naacuk éwasuma mañ niŋ mañ ma miteyoo. Poko niŋ paapaa ateyii, ta nkacuke ta mañ ma nkafe. ⅩⅩⅩⅥ Paapaa ateyii Jakob naasokii: “Nikitaam epuukam! Josef aneetaat, Simeyon lompo aneetaat. Fiye, ínnilafi hicoopu Benjamin? Eehuu púlooŋ ti inci níhinowii!”

ⅩⅩⅩⅦ Fiye Ruben naasokoo: “Niŋ inci ñáhaniyoot Benjamin, áyyini immuk pikampaani pa pakatoom pákasupak paka. Ñomanamoo inci fáñahaniyoo.”

ⅩⅩⅩⅧ Jakob naañahanoo: “Haani, añiinam atawano niŋ aluu Esipt. Púnuwoo aketaaket, akina lamayoo kóŋ atowiye. Niŋ waah utaakiyoo ti kaakaawool ka kitaaluu, inci faket niŋ kúnuul pamaamanal.”

ⅩⅬⅢ

Benjamin ti mah ma miti Esipt

Ⅰ Epánkul ya neeloŋ neeseeñe ti mah ma miti Kanaan. Ⅱ Miin ma miti Jakob immipa hili paliyal pa péefulii pa Esipt. Fiye, Jakob naasok epuukoo: “Niñoho Esipt nípinoomii unaa paliyal.”

Ⅲ Juda naañahanoo: “Ahámpaatiin a ati Esipt asokaasok unii picaaŋ cataŋ: 'Inci etiwanan aluu niŋ atuwaluu aneetaat niŋ aluu.' Ⅳ Naacoonaa hipoñu unii niŋ Benjamin, efuuwano Esipt hinoom paliyal. Ⅴ Pale niŋ aapookaa etuukaay kaatuko áhampaatiin a asokaasok unii: 'Inci etiwanan aluu niŋ atuwaluu aneetaat niŋ aluu.'”

Ⅵ Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel, naasokii: “Weyme uwune innisok áyiin a aŋuu nii nitaakaataak atu? Niwasaam kúnuul.” Ⅶ Nkañahanoo: “Ayíin a acakanoolaa-cakanool unii meemak kutoonii niŋ miin ma mutoonii. Naacakan unii: 'Fo paapaa ataaluu oopa kaloŋa fo fiye? Fo nitaakaataak akee atu?' Uñahanooñahan pacakanal pa piteyoo lamma. Puume éfuumeyi nii afaasok unii: 'Nícoopii atuwaluu'?”

Ⅷ Juda naasokoo: “Paapaa, katan Benjamin apinapool niŋ inci, nuuñak toko fiye. Uñaŋaa pikaayu niŋ úlafiyaa eloŋ, unii, awe niŋ epuuk unii, úlafiit eket. Ⅸ Naŋaa eloŋam, inci aafacakanool kiteyoo. Niŋ inci ñóhooniyoot neyoo insiiŋanoo hátikini, inci fatiyo kaamuuyen enkuu eloŋam púlooŋ. Ⅹ Antúŋ niŋ uloŋut le fo fiye, anti ukaay fo ñésupak Esipt núuñohoonii.”

Ⅺ Paapaa ateyii Israyel naasokii: “Fiye míit puume inci inkaakaay íhinu. Ehe eeha innikaakaay ha íhinu: nicoopool ti pupootak pa pitaaluu waah weenape uti mah emme kati niwun wo ati Esipt a: munucu méesuume haaw, múkum, caminkoloŋ, pukoon pistas niŋ pisenket. Ⅻ Niñahan mañ emma innitooke ma ti pupootak pa pitaaluu, pikee pa an anakanoole apuwas mo toko. Nicoopool lompo mikee mañ miti hinoom paliyal. ⅩⅢ Fiye nikaay mpacas niŋ Benjamin pati áyiin a. ⅩⅣ Alímaati Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ pílik yaanoo kati ataak paket hikaw ti aluu, naakatan Simeyon niŋ Benjamin kápuñohoonii. Niŋ inci fápuul ti epuukam, ímpuul teyii.”

Hili ha pati Josef

ⅩⅤ Ta nkapaye ta káakup, nkamemanool aŋa nkañaŋe ya kawun áhampaatiin a nkacoopool mañ emma nkácoopoolii ma ti pítinii píyaañ pa, nkacoopool lompo mikee mañ miti hinoom paliyal. Púful toko, nkawano Esipt niŋ Benjamin, nkacol pati Josef.

ⅩⅥ Ta Josef naacuke ta nii Benjamin oopa neyii, naayonkal áhampaatiin a ati píhina pa pakati ekumpaan ya eteyoo naasokoo: “Coop payenkuu lati inci. Poñ kapumuk élukuleen immemanool yo kati kali kawaay niŋ inci.” ⅩⅦ Ayíin a náahin eeha Josef naasokoo ha, naacoop pákayiin paka lati ekumpaan ya eti Josef. ⅩⅧ Ta nkasokii ta kanako ti ekumpaan ya eti Josef, nkafe. Nkasokool: “Mañ ma meewasee ma ti pupootak pa putuunaa ti kaakaawool ka kúcook ka muwune kati kacok unaa, nkakallan unaa, nkacoop púfali pa putuunaa, nkáhin unaa pimiikan.”

ⅩⅨ Ta nkañaŋe ta pinako, nkaloh áhampaatiin a ati píhina pa pakati ekumpaan ya eti Josef nkasokoo: ⅩⅩ “Ponket, áhampaatiin, unii mpúukeyyookey le hinoom paliyal. ⅩⅪ Upuyeno piyetu, incicok nuusiiŋo kati uŋot, núupankin pupootak pa putoonii an óo an naatook ti putum epootak ya eteyoo soŋ eyya naanoome ya paliyal pa. Fiye, núuñahanii mo. ⅩⅫ Núucoopoolii lompo mikee mañ miti hinoom nene paliyal. Umíit ayme awase mañ ma ti pupootak pa putoonii.”

ⅩⅩⅢ Ayíin a naañahanii: “Níwaayeen timpi nife. Aŋuu Pútuun pa pitaaluu, Pútuun pa piti paapaa ataaluu, puwase hisaanumate eehuu ti pupootak pa pitaaluu. Mañ ma mitaaluu inci saye mo.” Púful toko náakatanii Simeyon, náacoopiyoo teyii. ⅩⅩⅣ Pamuusal eehuu, naanakanii ti ekumpaan ya eti Josef, náacoopiyii man kapuñow wootii naawun púfali pa piteyii pahoonal. ⅩⅩⅤ Nkáfulanii waah ewwa nkácoopoolii wa kati kawun Josef le niŋ pácolaliyoo hili kawaay, kaatuko kámeyimeyi nii neyoo nkakaakaay hili.

ⅩⅩⅥ Ta Josef náacolii ta ti ekumpaan ya eteyoo, nkawufanoo kawun enka nkácoopiyoo ka, nkákilipo hátikinoo ñuhooŋuyii t’etaam. ⅩⅩⅦ Naacakanii puume nkayem, naasokii: “Paapaa ataaluu eemaamane ya aŋa ínnikupaam ya kiteyoo, fo aloŋaa kaloŋa? Oopa kásuumaayoo?” ⅩⅩⅧ Nkañahanoo: “Amiikan a atii, paapaa atoonii, aloŋaa kaloŋa, oopa kásuumaayoo.” Nene kákilipo ñuhooŋuyii t’etaam.

ⅩⅩⅨ Josef naacuk atuwoo Benjamin, íññaa ateyoo añiinoo, naacakanii: “Fo aŋe ayem kahiineen ka kitaaluu aŋa ínnikupaam ya kiteyoo?” Nkañahanoo: “Ee.” Naasok Benjamin: “Alímaati Pútuun pa piyeno niŋ awe añiinam.” ⅩⅩⅩ Eehe nihinako Josef meemak ta naacuke ta atuwoo, naahiliikan apiŋes la afaaponko apukooŋ. Naanako lati ékaap ya eteyoo naakooŋ.

ⅩⅩⅪ Ta naafatane ta, naañow puhooŋuyoo náafulii naacocokanoolo naasok: “Niwas kawaay ka.”

ⅩⅩⅫ Nkawasoo citeeteyoo, nkáwasii ñúnuwoo niŋ atuwoo citeeteyii, pakati Esipt kéeyonkaliyee ka hili nkawasee lompo citeeteyii kamma nkañaŋut hili niŋ Pihiburu pa, kaatuko meeñeya pakati Esipt kati kali neyii nantoonool. ⅩⅩⅩⅢ Josef ñúnuwoo niŋ atuwoo nkayenanee kapucoonool neyoo samat nii fa nkáfaloole fa, píyaañ ti áyaañ a fo ti kahiineen ka. Nkayeno písincanool, ínnimii meemak. ⅩⅩⅩⅣ Josef náahin kapitaakii ti paliyal pa peeyem pa hátikinoo nkawufanii. Pale epulaatu ya eti Benjamin ehaŋa pameeŋ fo ñiyema isak pupulaatu pa piti ñúnuwoo. Fiye, nkalaan neyoo fo kákuman.

ⅩⅬⅣ

Josef puwinko pa piteyoo ñúnuwoo

Ⅰ Púful toko Josef naawufan hilim áhampaatiin a ati píhina pa pakati ekumpaan ya eteyoo naasokoo: “Meeŋan pupootak pa piti pakan paka payenke niŋ paliyal, an óo an la naayina la pitiyo. Ñahan an óo an mañ ma miteyoo ti putum epootak ya eteyoo. Ⅱ Ti putum epootak ya eti kahiineen ka, ñahan mañ etenko miti hinoom paliyal pa, uwwas lupo lompo elontoŋ ya etoom eti kótifoloo ya.” Ayíin a náahin eeha Josef naasokoo ha.

Ⅲ Eti kacom eteyyo nuulap, nkakatan epuuk Jakob kapikaay niŋ púfali pa piteyii. Ⅳ Nkáful ti saatee ya, pale kálaaŋanut meemak. Fiye, Josef naasok áhampaatiin a ati píhina pa pakati ekumpaan ya eteyoo: “Toopanool pakan paka payenkuu incakanii: 'Weyme uwune inniñahan heenaput ti éehine aluu heenape? Ⅴ Nílipaalip elontoŋ ya eti áhampaatiin a atoom la nalaan la, toko lompo innasincan heekaakaay ha ékey. Eeha ínnihine ha hinaput.'”

Ⅵ Ayíin a naatoopanoolii naasokii kilim enkuu. Ⅶ Nkañahanoo: “Ahámpaatiin, weyme uwune annook unii fiyuu? Unii pimiikan pa pakatii étuuhaañi íhinu eehuu. Ⅷ Síitan, mañ emma nuutooke ma ti pupootak pa putoonii, fo úñahaniyoot mo úpufulii ti mah ma miti Kanaan? Puume éfuuyini káalipu kótifoloo niŋ fotom sanoo ti ekumpaan ya eti áhampaatiin a atii? Ⅸ Ahámpaatiin, niŋ aatookaa elontoŋ ya ti epootak ya eti akee toonii, oom an afaamukee, unii nuuyeno pimiikan pa pakatii.” Ⅹ Ahámpaatiin a naañahanii: “Iyyoo, úhinaa samat nii fa innisoke fa pale, aŋa inci fatook a elontoŋ ya ti epootak ya eteyoo, akina afaayeno amiikan a, pakakee paka nkayih.”

Ⅺ An óo an naahiliikan ápuwananii epootak ya eteyoo náapankin yo. Ⅻ Ayíin a naasincan pupootak pa piteyii náacook ti epootak ya eti áhampaatiin a naakelan ti epootak ya eti kahiineen ka. Nkatook elontoŋ ya ti epootak ya eti Benjamin. ⅩⅢ Fiye, ínciitiyii fo nkahaacale wañ wa uteyii, an óo an teyii naañahan epootak ya eteyoo ti fáli ya eteyoo nkañoho ti saatee ya.

Pisiiŋo pa piti Juda Benjamin

ⅩⅣ Juda niŋ ñúnuwoo niŋ pakatuwoo nkacol ti ekumpaan ya eti Josef. Josef naaloŋ toko, nkákilipo hátikinoo ñuhooŋuyii t’etaam. ⅩⅤ Josef naasokii: “Weyme uwune ínnihin eehuu? Fo nímiit nii áyiin eecuke nii inci ataakaataak kayine kiti kameye heekaakaay ha pitaako?” ⅩⅥ Juda naacoop hilim ha naasokoo: “Ahámpaatiin, eeheyme nuuyina hisoku? Weyme nuuyina hisoku kati ukuulanee? Pútuun pa píhine aapucuk kaamuuyen ka kutoonii. Efuuyeno pimiikan pa pakatii niŋ aŋa nkacuke ya elontoŋ ya etii ti epootak ya eteyoo.” ⅩⅦ Josef naasokii: “Haani, inci étihaañi íhinu eehuu! Aŋa nkatooke ya elontoŋ ya etoom ti epootak ya eteyoo, akina afaayeno amiikan a atoom. Pale aluu, inniñoho ti kásuumaay pati paapaa ataaluu.”

ⅩⅧ Juda naateeŋo pati Josef naasokoo: “Ahámpaatiin, ponket wunam púkup, inci amiikan a atii, timpi ñíken ti inci, kaatuko awe niŋ amansa ya ati Esipt nileha. ⅩⅨ Ahámpaatiin, ti pítin unii púcook, aacakanaacakan unii pimiikan pa pakatii: 'Fo paapaa ataaluu aloŋaa kaloŋa? Fo nitaakaataak atu?' ⅩⅩ Nuuñahani: 'Utaakaataak paapaa eemaamane, atuwunii aŋa naapuke ya ti himaamanoo lompo oopa po. Paapaa atoonii álafiyoolafi meemak kaatuko akina lamma atowiye ti aaloo aŋa naahaŋe ya pálafi, akee ya aketaaket.' ⅩⅪ Fiye ansok unii: 'Nícoopiyamoo, láfiyoolafi hicuku.' ⅩⅫ Nuusoki nii: 'Añii ya aŋuu ayinaat kakatan paapaa atoonii, nihitaakiyaa, paapaa atoonii afaaket.' ⅩⅩⅢ Pale aññahan unii: 'Niŋ atuwaluu ánapooliyoot naaluu, etiwanan aluu.' ⅩⅩⅣ Ta nuuñohiye ta pati paapaa atoonii, amiikan a atii, nuukamanoo kilim ka kitii.

ⅩⅩⅤ “Po hátikin paapaa atoonii naasok unii: 'Niñoho Esipt nípinoomii unaa paliyal.' ⅩⅩⅥ Nuuñahanoo: 'Uyinaat puñoho Esipt hinoom paliyal fo niŋ atuwunii anapoolaa niŋ unii, niŋ anapoolut niŋ unii áhampaatiin a ati Esipt atawanan unii.' ⅩⅩⅦ Paapaa atoonii, amiikan a atii, eehe naasoke unii: 'Nímeyimeyi nii aalam pikampaani pákasupak naapukaam. ⅩⅩⅧ Oonool a naafakam ti sipees inci insok: "Pánipani élukuleen etaatulooloo-taatulool." Nene cukutoo fo fiye. ⅩⅩⅨ Niŋ nicoopaa oonool a aŋe, niŋ waah utaakiyoo inci faket niŋ kúnuul pamaamanal.'

ⅩⅩⅩ “Fiye, niŋ inci yetaa pati paapaa atoonii, amiikan a atii, unii peecoopoolut akampaani ya aŋe eeyem ya yaanoo, ⅩⅩⅪ niŋ acukutoo naañohiye niŋ unii afaaket, unii pimiikan pa pakatii efuuwun kati aket niŋ kúnuul pamaamanal. ⅩⅩⅫ Niŋ fúlaa toko inci, amiikan a atii, naŋe eloŋam apikatan añii ya aŋe ti sipeesam, insokoo: 'Niŋ inci ñáhaniyootoo, fatiyo kaamuuyen enkuu hátikin paapaa atoom eloŋam púlooŋ.' ⅩⅩⅩⅢ Fiye, inci luumuu, coon inci piyeno amiikan a atii ti putum añii ya aŋe, akina naañoho niŋ ñúnuwoo. ⅩⅩⅩⅣ Puume inci fañoho pati paapaa atoonii peeñahanut añii ya aŋe? Etíyini hicuku kúnuul ka keekaakaay ka hicoku paapaa atoonii.”

ⅩⅬⅤ

Eyísanoolo ya eti Josef ti ñúnuwoo

Ⅰ Ta Juda naapaye ta káakup, Josef ayinaat ecocokanoolo hátikin píhina pa pakateyoo naasokii káful. Ta naayeniye ta lamayoo niŋ ñúnuwoo niŋ atuwoo náayisanii akina ayem ayme. Ⅱ Pale náacoolan meemak fo pakati Esipt nkásiyoo. Heetaakiye ha nihicol fo pati amansa ya ati Esipt.

Ⅲ Josef naasok ñúnuwoo niŋ atuwoo: “Aŋe inci Josef! Fo paapaa atoom aloŋaa kaloŋa?” Pale ñúnuwoo nkaliim meemak hátikinoo kayinaatoo kañahan. Ⅳ Josef naasokii: “Káluma nílohiyam.” Nkalohoo, naasokii: “Inci yem Josef atuwaluu. Inci inninoomane kápucoopiyam Esipt. Ⅴ Fiye timpi niliim, timpi niwatanoolo kaatuko ninoomanaam-nooman ti mah emme. Pútuun pa púpoñiyaam le hátikin aluu kati fakan eloŋ. Ⅵ Le Esipt épankul eyem le kápiliŋ sitiil súsupak, efeeloŋ fo sitiil isak, piya etipitaako niŋ kaamaañ. Ⅶ Pútuun pa púpoñiyaam hátikin aluu kati pifakan aluu, ancuk keetowiye ka kaloŋa ti miin ma mitaaluu kati kameeŋ ti etaam ya. Ⅷ Ooto aluu tom nípoñiyaam le pale Pútuun pa. Pikina píhinaam áhampaatiin a eehaŋe ya hitaaku nafaa ti amansa ya, ati hikaw ha ati ekumpaan ya eteyoo púlooŋ niŋ lompo áhampaatiin a ati mah ma miti Esipt púlooŋ.

Ⅸ “Fiye nihiliikan nipikaay pati paapaa atoom innisokoo: 'Añiini Josef asok: "Pútuun pa píhinaam áhampaatiin a ati Esipt púlooŋ. Timpi kuuteen, kéy pati inci. Ⅹ Aafakin ti mah ma miti Kosen, inkolam, awe niŋ epuuki niŋ keesokuu maamaa, písaacii pa, pifil pa, síis sa niŋ waah óo waah weeyem utii. Ⅺ Epánkul ya eloŋaa fo sitiil isak, pale inci fawufani waah óo waah ewwa ansoolahe aakati loŋ, awe, miin ma mitii niŋ pukoolee pa pitii, ancuk timpi nilek."'”

Ⅻ Josef nene asokii: “Nisincan! Nicukaacuk ho, Benjamin atuwam lompo naacuk ho, inci Josef yem ti káakup niŋ aluu. ⅩⅢ Nikaay canisok paapaa atoom fa pakati Esipt nkámakiyanam fa. Nikamanoo eeha púlooŋ innicuke ha niŋ fúlaa toko ínnicoopiyoo le mpacas.”

ⅩⅣ Fiye, naaŋoon atuwoo Benjamin naakooŋ, Benjamin lompo naakooŋ. ⅩⅤ Naasumpool ñúnuwoo púlooŋ naakooŋ púful toko ñúnuwoo nkákupat neyoo.

Amansa ya, eyonkal ya eteyoo Jakob ápikey Esipt

ⅩⅥ Ta hilim eehuu nihicole ta lati ekumpaan ya eti amansa ya ati Esipt nii Josef ñúnuwoo niŋ atuwoo kácoliyoocol Esipt, amansa ya niŋ píhina pa pakateyoo ínsuumii. ⅩⅦ Amansa ya naasok Josef: “Sok ñúnuwi niŋ atuwi káhin eehe: 'Nitiyan púfali pa pitaaluu inniñoho ti mah ma miti Kanaan. ⅩⅧ Nícoopii paapaa ataaluu niŋ miin ma mitaaluu le pukolam. Inci fawufan aluu la haŋe la panap ti etaam ya eti Esipt, innili paliyal pa peehaŋe pa panap piti mah ma.' ⅩⅨ Aafasokii lompo: 'nicoop ti pisaleet pa piti mah ma miti Esipt kati nícoopii pakaal aluu, epuuk aluu niŋ paapaa ataaluu. ⅩⅩ Timpi niwatanoolo kamma aŋa innikaakaay ya hikatu po, kaatuko la haŋe la panap ti etaam ya eti Esipt púlooŋ etaaluu.'”

ⅩⅪ Fiye epuuk Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel, nkáhin eeha nkasokii ha. Josef naawufanii pisaleet samat nii fa amansa ya naasokoo fa, naawufanii lompo paliyal piti kaakaawool ka. ⅩⅫ Josef naawufan an óo an teyii hísool heewalla, pale naawufan Benjamin kúsool kiyema isak niŋ sikoofali sikeme síhaaciil. ⅩⅩⅢ Naapoñ lompo ti paapaa ateyoo sífali ŋaasuwan seetiyanee waah wa weehaŋe wa panap Esipt niŋ uyaan sífali ŋaasuwan weetiyanee uli, kúmpuul niŋ paliyal óo paliyal piti kaakaawool ka kiti paapaa ateyoo. ⅩⅩⅣ Púful toko, naakatan ñúnuwoo niŋ atuwoo kapuñoho. Poko ti hiñaku ha naasokii: “Timpi níñakalool ti pítin pa.”

ⅩⅩⅤ Fiye nkáful ti mah ma miti Esipt, nkacol ti mah ma miti Kanaan pati paapaa ateyii Jakob. ⅩⅩⅥ Nkasokoo: “Josef aloŋaa kaloŋa! Akina ayem áhampaatiin a ati mah ma miti Esipt púlooŋ.” Pale Jakob apaaliitii kaatuko áyinanutii.* ⅩⅩⅦ Nkakamanoo eeha púlooŋ Josef naasokii ha. Jakob naacuk pisaleet empa Josef naapoñe pa kati púcoopiyoo, kunuuwoo nkúñohoonii. ⅩⅩⅧ Israyel naasok: “Fiye inci yínanaa, añiinam Josef aloŋaa kaloŋa! Inci fakaay hicukuyoo kétum.”

ⅩⅬⅥ

Pikaayu pa piti Jakob Esipt

Ⅰ Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel, naañak niŋ waah óo waah ewwa naataake. Apucol Beerseba naawaaseen Pútuun pa piti paapaa ateyoo Isaak. Ⅱ Oom hánant Pútuun pa mpiyonkal Israyel ti éyawut mpusokoo: “Jakob! Jakob!” Naañahan po: “Eheeyam.” Ⅲ Pútuun pa mpusokoo: “Inci yem Pútuun pa, Pútuun pa piti paapaa atii. Timpi fe puwano Esipt kaatuko po inci fáhin miin ma mitii mípiyenoonii síi enfakat. Ⅳ Inci faŋam fawano niŋ awe fo Esipt, inci lompo fáñahaniyi. Niŋ aaketaa Josef áfaamif ñíkini.”

Ⅴ Púful toko, Jakob náaful Beerseba. Pikampaani pa pakateyoo nkáyuukoo niŋ epuukii niŋ pakaalii ti pisaleet empa amansa ya ati Esipt naawufanii pa hak kaakaawool ka. Ⅵ-Ⅶ Nkacoopool lompo pukoolee pa piteyii niŋ waah óo waah ewwa nkataake ti mah ma miti Kanaan, nkacol Esipt. Fiyuu Jakob naacole Esipt niŋ miin ma miteyoo púlooŋ: pikampaani niŋ púmaacul niŋ keesokoo maamaa.

Miin ma miti Jakob meekaaye ma Esipt

Ⅷ Ehe ucaw wa uti epuuk pákayiin paka pakati Israyel, aŋa nkasok ya lompo Jakob, keekaaye ka Esipt:

Ruben añii ya ácook a ati Jakob.

Ⅸ Epuuk pákayiin paka pakati Ruben kayem: Hanok, Pallu, Hesilon niŋ Kalimi.

Ⅹ Epuuk pákayiin paka pakati Simeyon kayem: Yemuyel, Yamin, Ohat, Yakin, Sohal niŋ Sawul eeyem ya añii ya ati aal ati Kanaan.

Ⅺ Epuuk pákayiin paka pakati Lewi kayem: Keeson, Kehat niŋ Melali.

Ⅻ Epuuk pákayiin paka pakati Juda kayem: El, Onan, Sela, Peles niŋ Serah. El niŋ Onan nkaket ti mah ma miti Kanaan. Epuuk pákayiin paka pakati Peles kayem: Hesilon niŋ Hamul.

ⅩⅢ Epuuk pákayiin paka pakati Isakaal kayem: Tola, Puwa, Yasup niŋ Similon.

ⅩⅣ Epuuk pákayiin paka pakati Sepulun kayem: Selet, Elon niŋ Yahuleel.

ⅩⅤ Payenkuu kayem epuuk ya pákayiin paka payenka Leya naapuke ka Jakob ti mah ma miti Mesopotami niŋ ahoopii Dina. Epuukoo niŋ keesokoo maamaa, pákayiin niŋ pakaal, kayema áwii niŋ ŋaasuwan niŋ pákahaaciil (33).

ⅩⅥ Epuuk pákayiin paka pakati Gad kayem: Sefon, Haki, Suni, Esupon, Eri, Aloti niŋ Aleli.

ⅩⅦ Epuuk pákayiin paka pakati Asel kayem: Yimuna, Yisuwa, Yisuwi, Peliya niŋ ahoopii Selah. Peliya naataak epuuk pákayiin pákasupak, poko kayem: Hepel niŋ Malukiyel.

ⅩⅧ Payenkuu kayem epuuk ya payenka Silupa naapuke ka Jakob, kayema pakan kaat niŋ oonool (16). Laban awufane Silupa apiyeno amiikan a ati añiinoo Leya.

ⅩⅨ Epuuk pákayiin paka pakati Rasel, Jakob aaloo, poko kayem: Josef niŋ Benjamin.

ⅩⅩ Po ti mah ma miti Esipt Josef naataak epuuk pákayiin pákasupak niŋ aaloo Asenat, ámaacul a ati Poti-Fela, awaaseena ati saatee ya eti On, poko kayem: Manase niŋ Efreem.

ⅩⅪ Epuuk pákayiin paka pakati Benjamin kayem: Pelak, Pekel, Asepel, Kela, Naaman, Ehi, Los, Mupim, Hupim, niŋ Aat.

ⅩⅫ Payenkuu kayem epuuk ya payenka Rasel naapuke ka Jakob, kayema pakan ŋaasuwan niŋ pakapaakiil (14).

ⅩⅩⅢ Añii ya áyiin a ati Dan ayem Husim.

ⅩⅩⅣ Epuuk pákayiin paka pakati Nafatali kayem: Yahuseel, Kuni, Yesel niŋ Sillem.

ⅩⅩⅤ Payenkuu kayem epuuk ya payenka Piluha naapuke ka Jakob, kayema pakan isak niŋ pákasupak. Laban awufane Piluha apiyeno amiikan a ati añiinoo Rasel.

ⅩⅩⅥ Jakob epuukoo niŋ keesokoo maamaa kéekeyii ka Esipt kayema áwii éhaaciil niŋ isak niŋ oonool (66), epuukoo pakaalii kafinutee toko. ⅩⅩⅦ Epuuk pákayiin paka payenka Josef naapuke ka Esipt kayema pákasupak, nkananf miin ma miti Jakob meeyema Esipt, kayema pakan áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70).

Piyeno pa piti Jakob ti etaam ya eti Kosen

ⅩⅩⅧ Fiye, Jakob naapoñ Juda pati Josef kati amemanool écolii ya eteyoo ti etaam ya eti Kosen. Ta Jakob niŋ miin ma miteyoo nkácolii ta Kosen, ⅩⅩⅨ Josef naamemanool saleet ya eteyoo naacaapaakoolan paapaa ateyoo. Emma naacuke ma paapaa ateyoo naaŋoonoo naakampan ti pukooŋ. ⅩⅩⅩ Israyel naasok Josef: “Fiye inci yina eket, páawoo aaloŋaa kaloŋa, nene cukaa puhooŋuyi!”

ⅩⅩⅪ Josef naasok ñúnuwoo, atuwoo niŋ keeyem ka ti miin ma miti paapaa ateyoo: “Inci pikaay sok amansa ya ati Esipt nii: 'Ñúnuwam, atuwam niŋ miin ma púlooŋ miti paapaa atoom meeyeniye ma ti mah ma miti Kanaan mútoopiyaam.' ⅩⅩⅫ Inci fanene sokoo eehe: 'Payenkuu, pufaasa písaacii niŋ pifil, pumankoola pukoolee. Kácoliyoo niŋ písaacii pa, pifil pa niŋ síis sa siteyii niŋ waah óo waah ewwa nkataake.' ⅩⅩⅩⅢ Niŋ amansa ya ayonkalaa aluu naacakan: 'Weyme uyem páhin aluu?' ⅩⅩⅩⅣ Inniñahanoo: 'Unii, pimiikan pa pakatii, unii pufaasa púlukuleen kápiliŋ nuuloŋloŋ fo fiye, samat nii símaama unii.' Fiyuu éfiniyini hikinu ti etaam ya eti Kosen. Kaatuko meeñeya pakati Esipt kati kanakanoolo niŋ pufaasa.”

ⅩⅬⅦ

Josef ñúnuwoo pati amansa ya

Ⅰ Josef naacaasok amansa ya ati Esipt: “Paapaa atoom niŋ ñúnuwam niŋ atuwam káfuliyooful ti mah ma miti Kanaan niŋ pukoolee pa niŋ waah óo waah ewwa nkataake, unka Kosen.” Ⅱ Naamamal isak ti ñúnuwoo náayisanii amansa ya. Ⅲ Amansa ya naacakan Josef ñúnuwoo: “Weyme uyem páhin aluu?” Nkañahanoo: “Unii pimiikan pa pakatii, unii pufaasa púlukuleen samat nii símaama unii.” Ⅳ Nkasokoo lompo: “Ukéyyookey pikin le kaatuko épankul ya efomaafom ti mah ma miti Kanaan, apan unii pimiikan pa pakatii nuutaak púlukuleen pale pahoonal pitaakiit. Fiye káluma, kat unii upukin ti etaam ya eti Kosen.” Ⅴ Amansa ya naasok Josef: “Paapaa atii, ñúnuwi niŋ atuwi kákeyyoo ti awe. Ⅵ Etaam ya eti Esipt uyya hátikini, hínii kapikin ti etaam ya la haŋe la panap, cakakin Kosen. Naameya teyii pákayiin kéetuuniye, mamalii kati kayeno pufaasa pukoolee pa putoom.”

Ⅶ Fiye, Josef náacoopii paapaa ateyoo Jakob náayisanoo amansa ya. Jakob naasampan amansa ya. Ⅷ Púful toko amansa ya naacakan Jakob: “Sitiil puume antaake?” Ⅸ Jakob naañahanoo: “Sitiilam siyema keme niŋ áwii niŋ ŋaasuwan (130), eloŋam púlooŋ eti kaatootoosool. Sitiilam simeeŋut apan ínsiciiti ántuŋ silehut nii siti símaamayam. Eloŋii lompo púlooŋ ti kaatootoosool nkapaye yo.” Ⅹ Fiye Jakob nene asampan amansa ya náaful ti ekumpaan ya eteyoo naakaay.

Ⅺ Púful toko, Josef náahin paapaa ateyoo niŋ ñúnuwoo niŋ atuwoo kapikin la haŋe la panap Esipt ti mah ma miti Ramses samat nii fa amansa ya naasoke fa. Naawufanii pitaam peekaakaay éyenoonii piteyii. Ⅻ Náakuuman paapaa ateyoo niŋ ñúnuwoo niŋ atuwoo niŋ miin ma miti paapaa ateyoo púlooŋ niŋ epuukii. Naawufan miin óo miin aŋa ummusoolahe ya.

Josef niŋ pakati Esipt

ⅩⅢ Ti oom caanak, épankul ya neeloŋ neeseeñe, paliyal pitaakiit ti mah ma, neetaat Esipt neetaat Kanaan. Pakan paka nkákuluk kamma épankul ya. ⅩⅣ Josef naaconcenool mañ ma púlooŋ miti pakati Esipt niŋ Kanaan emma nkanoome ma nemmo paliyal, naacoop mo pati ekumpaan ya eti amansa ya. ⅩⅤ Ta mañ ímmitaakooniyoot ta, neetaat Esipt neetaat Kanaan, pakati Esipt púlooŋ nkákey ti Josef nkasokoo: “Wun unii upuli! Fo uñaŋaa eket hátikini kamma núutaakiyoot mañ?” ⅩⅥ Josef naañahanii: “Niŋ nitaakut mañ, niwufanam pukoolee pa pitaaluu ti pitit, inci uwwufan aluu paliyal.” ⅩⅦ Fiyuu nkácoopii pukoolee pa piteyii nkawufan po Josef; akina, naawufanii paliyal ti pitit niŋ pufalinc, písaacii, pifil, síis niŋ púfali pa piteyii. Oom etiil naawufanii paliyal ti pitit niŋ pukoolee pa piteyii púlooŋ.

ⅩⅧ Eti pulay eteyyo nkáñohoonii nkasok Josef: “Ahámpaatiin, unii etuuyoli nii útaakiyoot mañ niŋ fúlaa toko pukoolee pa putoonii píyenooniyoo pitii, utaakut waah ewwa efuuwufani niŋ neetaat faŋ unii niŋ pitaam pa putoonii. ⅩⅨ Fo uñaŋaa eket hátikini, pitaam pa putoonii mpikatanee? Ooto noom unii niŋ pitaam pa putoonii, uwwufan unii paliyal. Unii niŋ pitaam pa putoonii efuuyeno pimiikan pakati amansa ya. Uláfiit eket! Ufan unii etukal kati úyini eloŋ, pitaam pa putoonii timpi piyeno úhaaŋ tes.”

ⅩⅩ Fiye, Josef naanoom pitaam pa púlooŋ piti pakati Esipt pípiyenoonii piti amansa ya, an óo an ati Esipt naanooman ukit wa uteyoo kamma épankul ya neefome. Fiyuu etaam ya púlooŋ néeyenoonii eti amansa ya. ⅩⅪ Josef náahin pakan paka púlooŋ kápiyenoonii pimiikan, tonkoŋ fo tonkoŋ ti mah ma. ⅩⅫ Pitaam empa lamma Josef naanoomut pa piyem piti puwaaseena pa, kaatuko taakaataak hilim heesiiŋanee hiti amansa ya heesoke nii amansa ya afanawufanii paliyal pa piteyii. Ekina ewune kanoomanut pitaam pa piteyii.

ⅩⅩⅢ Josef naasok pakan paka: “Fiye inci noomaanoom aluu niŋ pitaam pa pitaaluu, aluu pakati amansa ya. Inci fawufan aluu etukal kati nisuk ti pitaam pa pitaaluu. ⅩⅩⅣ Pale niŋ kaamaañ ka kútuuniyaa, efiniwufan amansa ya himpaac hoonool ti kimpaac isak, aluu innicoop kipaakiil ka keetowiye ka. Innífulan toko etukal, aŋa eetowiye ya ínnikuumanoolo niŋ epuuk aluu niŋ an óo an eeyem lati aluu.” ⅩⅩⅤ Nkañahanoo: “Ahámpaatiin, aafakanaa eloŋ unii, íyyisan panap pa pitii, unii ucoonaa piyeno pimiikan amansa ya.” ⅩⅩⅥ Fiyuu Josef naasiiŋane hilim ha heesiiŋanee ha, hilim eehuu uuha toko fo fíyooy po Esipt: himpaac hoonool ti kimpaac isak ti umaañ wa, hiti amansa ya. Pitaam pa piti puwaaseena pa lamma pineetaat piti amansa ya.

Kilim ka kikelan ka kiti Jakob

ⅩⅩⅦ Ta miin ma miti Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel, immikine ta Esipt ti etaam ya eti Kosen, immitaak pitaam, ummupukool fo ímmimeeŋii meemak.

ⅩⅩⅧ Jakob naaloŋ sitiil kaat niŋ súsupak (17) ti mah ma miti Esipt. Eloŋoo púlooŋ neeyeno sitiil keme niŋ áwii ésupak niŋ isak niŋ súsupak (147). ⅩⅩⅨ Israyel, ta eket ya eteyoo néelohanii ta naayonkal añiinoo Josef naasokoo: “Niŋ áalafiyaam pánipani, yísanam panap pa niŋ pucoonool pa pitii. Káluma, nakan epeesi t’etaam hipoŋam insintoolo nii, aatihokam le Esipt. ⅩⅩⅩ Niŋ inci ketaa, fúlan ehunuŋam Esipt incaahokam ti hiyaak ha hiti símaamayam.” Josef naañahanoo: “Inci fáhin eeha ansokaam ha.” ⅩⅩⅪ Jakob naaŋiiniyoo: “Sintoolo ho.” Josef naasintoolo. Fiye, Israyel náakilipo pukol hikaw ecunkun ya eteyoo.*

ⅩⅬⅧ

Kaasampan ka kiti Jakob epuuk Josef

Ⅰ Eehuu hipimuus, nkasok Josef: “Paapaa atii ákuuñaakuuñ!” Mpásiyaloo eehuu, naacoop pikampaani pa pakateyoo pákasupak paka, Manase niŋ Efreem, nkakaayoo hiyoop. Ⅱ Fiye nkasok Jakob: “Añiini Josef ácoliyoo hiyoopuyi.” Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel, náahin kata apilito, naayeno ti ecunkun ya eteyoo.

Ⅲ Jakob naasok Josef: “Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ púfuliyooful ti inci Lus eeyem ya ti mah ma miti Kanaan, mpisampanam. Ⅳ Mpusokam: 'Inci fawufani epuuk keemeeŋe aakati yeno maamaa ati hícump písii. Fawufan mah emme epuuki niŋ keesokuu maamaa, éfimiyenoonii miteyii fo eket maama.'” Ⅴ Jakob nene asokoo: “Pikampaani pa pákasupak paka pakatii keepukee ka ti mah ma miti Esipt le niŋ inci fákey pukoli, cokiicok nii epuukam. Efreem niŋ Manase pakatoom samat nii Ruben niŋ Simeyon. Ⅵ Pale pakatuwii efikayeno pakatii. Ti etaam ya eti ñúnuwii efikasa hitoonu ha hiteyii. Ⅶ Kaatuko ta inci ínfulii ta Mesopotami cólumii Efalata ti mah ma miti Kanaan, Rasel, íññaa atii, naaket ti pítin pa, ínciitiyam meemak. Inci inhokoo ti pítin pa piti Efalata (ekina nkasok fiye Betelehem).”

Ⅷ Israyel naacuk pikampaani pa pakati Josef naacakan: “Payenkuu pakayme?” Ⅸ Josef naañahanoo: “Payenkuu pikampaani pa payenka Pútuun pa mpuwufanaam ka le Esipt.” Jakob naasokoo: “Káluma, cóopiyii pukolam kati sampanii.”

Ⅹ Ti oom caanak, Israyel amaamanaa-maaman, ñíkinoo íññitaah acukantoo pinap. Fiye, Josef naacoop pikampaani pa pakateyoo pukol Israyel. Israyel naaŋoonii naasumpoolii. Ⅺ Púful toko naasok Josef: “Taapala míilool nii fanene cuk puhooŋuyi pale Pútuun pa mpíhin pucuk focaa epuuki.”

Ⅻ Josef náafulan epuukoo ti hipoŋ Jakob, náakilipo hátikinoo puhooŋuyoo t’etaam. ⅩⅢ Josef naasiiŋan epuukoo, Efreem ti epeesoo yáali ekina eyem Israyel epeesoo yaamay, Manase ti epeesoo yaamay ekina eyem Israyel epeesoo yáali, náahinii kapulohoo. ⅩⅣ Pale Israyel naafiitanool sipeesoo, naanaŋ yáaliyoo ti hikaw Efreem eeyem ya kahiineen ka, naanaŋ yaamayoo ti hikaw Manase eeyem ya áhampaatiin a. ⅩⅤ Fiye naasampan Josef, naasokoo:

“Alímaati Pútuun pa empa maamaa atoom Abraham

niŋ paapaa atoom Isaak nkátuule pa,

Pútuun pa peefaasaam pa

kápiliŋ emma inci impukee ma fo fiye,

ⅩⅥ Pútuun pa peeyem pa Maleekoo ya eefakanaam ya

ti heenaput ha púlooŋ,

álimaati pisampan pikampaani pa payenke!

Alímaati pínapii teyii caacawam inciluwee

niŋ lompo caacaw maamaa atoom Abraham

niŋ citi paapaa atoom Isaak,

nkataak hícump miin ti etaam ya!”

ⅩⅦ Josef súumutoo fa naacuke fa paapaa ateyoo naanaŋe fa epeesoo yáali ti hikaw Efreem; fiye, naacok epees faafoo kati áfulan yo ti hikaw Efreem apinaŋ yo ti hikaw Manase. ⅩⅧ Naasok paapaa ateyoo: “Haani paapaa, fiyuu tom. Aŋe ayem áhampaatiin a, naŋ epeesi yáali ti hikawoo.” ⅩⅨ Paapaa ateyoo naapook, naasokoo: “Añiinam, inci méyimeyi, Manase lompo keesokoo maamaa éfikayenoonii síi eemaka. Pale atuwoo afaahaŋoo hamake, keesokoo maamaa éfikayenoonii písii peemaka.” ⅩⅩ Fiye, naasampanii oom hinoom, naasok:

“Ti ucaw aluu pakati Israyel éfinkasik niŋ kayeniyaa kaasampan. Efinkasok:

'Alímaati Pútuun pa píhin aluu nípiful Efreem niŋ Manase.'”

Fiyuu Jakob naanaŋe Efreem hátikin Manase.

ⅩⅪ Fiye, Israyel naasok Josef: “Etikamp ketaa, pale Pútuun pa efipiyeno niŋ aluu, efipiñahan aluu ti mah ma miti símaama aluu. ⅩⅫ Inci ufanuu pihaŋ ñúnuwi: etaam ya eti Sikem eenape ya eyya inci illame ya ti pakati Amol. Etaam eyyuu, niŋ káakuntu ka kutoom niŋ hiŋaaceen ha hitoom inci intaake yo.”

ⅩⅬⅨ

Jakob kaasampan ka kiteyoo epuukoo

Ⅰ Púful toko, Jakob naayonkal epuukoo naasokii: “Níconcooloyii inci pusok aluu heekaakaay ha pitaako aluu hátikin.

Ⅱ Níkey nísiitan, aluu epuuk Jakob,

nísiitan Israyel paapaa ataaluu.

Ⅲ Ruben, añiinam áyaañ,

awe yem sempeyam, añiinam áyaañ ti hikampaanateyam.

Epuukam púlooŋ, aahaŋii sempe inhaŋee káamakiyan.

Ⅳ Mpahiñi nii ésaacin, pale aatinene haŋ an,

kaatuko aahintaahinto niŋ aalam,

uwwas ecunkun ya etoom meeñeya.

Ⅴ Simeyon niŋ Lewi pakoonool paka,

úkuntu wa uteyii uti káapucalool.

Ⅵ Alímaati inci timpi tantak ñicukool ña ñiteyii,

álimaati inci timpi yeno nantoonool ti piteŋenool pa piteyii.

Kaatuko ti káñiken ka kiteyii nkamuke pákayiin

nkataak pásuuma ti kaamuunal kíciin.

Ⅶ Ñanaa pafet pa piteyii peehiñe pa,

niŋ káñiken ka kiteyii keekance ka.

Keesokii maamaa étikayini piyeno nantoonool,

efikanakanoolo niŋ keesoke Jakob maamaa,

nkahancaloolo pan óo pan ti mah ma miti Israyel.

Ⅷ Juda, ñúnuwi niŋ pakatuwi éfikamuli,

aafacok ñisenku pikamooli,

miin ma miti paapaa atii éfimikilipo hátikini.

Ⅸ Juda, añiinam, aacukaacuk nii cicata ceepaye hili efoofa etenco,

inciñoho ti káahintuma etenco

inciñakoolo incihinto.

Ayme áfaahaañi co kalitan?

Ⅹ Cáwii ca éticiful ti miin ma miti Juda,

hípaal ha hiti cáwii ca étihiful ti máacaasiyoo

taamanta aŋa eeñaŋe ho ya hicoopu ácoliyoot,

aŋa ammeya ya nii púlunta pa púlooŋ éfiputuuloo.*

Ⅺ Afaacenk cífali ca citeyoo ti nikenenk,

afaacenk fáli eyyuu ti nikenenk neenape.

Elaan éeciita hinoom eti kikenenk efeemeeŋ

fo añow teyyo wañ wa uteyoo,

fo añow teyyo hísool ha hiteyoo.

Ⅻ Ñíkinoo efiñihaŋ elaan eti kikenenk pacaaŋ,

úŋiiŋoo nuuhaŋ miin pahiine.†

ⅩⅢ Sepulun afaakin ti kantant kaatii

keetaake kásik kiti ñiteen ñenfakat,

afaakin puwant Siton.

ⅩⅣ Isakaal acukaacuk nii fáli eetaake sempe

éepahiye ti pututa kukuup kúsupak enka neekancape.

ⅩⅤ Afaacuk nii éyekunooluma ya enapaanap,

etaam ya néesuum.

Naawufan káapantiyoo apikanto pakantiyal peenapa

naacoon páhin piti amiikan.

ⅩⅥ Dan áfaahin kíiti pakanoo

samat nii pikee písii pa piti Israyel.

ⅩⅦ Dan afaacuk nii epululoola ti kanaac pítin,

kaafepa ti pítin pa,

enka nkulum efalinc ti koot

fo efalinc ya ewant ateteyana ya eteyyo naalinkiloolo.

ⅩⅧ Ateeteyo, inci taakaataak káyinan nii aafafakanam!

ⅩⅨ Gad, pikanca efikalaakiyoo,

pale náasiiŋoonii apitey neyii.

ⅩⅩ Asel mah ma miteyoo efimmitaak umaañ weenape,

afanamemanool ñaliyal ñiti pumansa.

ⅩⅪ Nafatali acukaacuk nii himisawoot heeyihe

eeha nihipuk mufuun meewalla.

ⅩⅫ Josef acukaacuk nii enuun eewalla eyya nepukool,

néeyemi pukol káapun.

Unaay eteyyo nuumuus hiniŋ ha.

ⅩⅩⅢ Pakati kiŋaaceen kalaahatooloo

nkalaakiyoo nkacenanoo.

ⅩⅩⅣ Pale akina, sipeesoo seeyanke etisikikilan

niŋ ásikaa hiŋaaceen ha hiteyoo,

kamma sempe sa siti Pútuun pa piti Jakob,

pikina piyem Afaasa ya,

niŋ lompo Enánkiin ya eti Israyel.

ⅩⅩⅤ Pikina piyem Pútuun pa piti paapaa atii empa mpiyankanani pa,

Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ empa mpisampani pa:

kaasampan kiti etiil ya eyya néfulii ya patiila,

kiti man emma úmmufulii ma t’etaam,

niŋ kiti kaapukool niŋ káacuuwan.

ⅩⅩⅥ Kaasampan ka kiti paapaa atii

kihaŋaahaŋ pafom pítintiŋ pa peeyem pa le kápiliŋ ti símaama unaa,

kumuusaamuus mítintiŋ ma miti kúcook ka.

Alímaati kúwanoonii ti hikaw Josef,

éeyenoonii ya ati hikaw ti ñúnuwoo niŋ atuwoo.

ⅩⅩⅦ Benjamin acukaacuk nii eyen elampa eyya netaatulool.

Mpucom pa neli élukuleen eyya neeleemaye ya,

Nkániim ka népaacinool aŋa neecoke ya.”

ⅩⅩⅧ Payenkuu púlooŋ kayem sísii sa ŋaasuwan niŋ súsupak sa siti pakati Israyel. Kilim enkuu paapaa ateyii naasokii ta naayeniyii ta kaasampan, an óo an niŋ kaasampan ka kiteyoo.

Eket ya eti Jakob

ⅩⅩⅨ Púful toko Jakob naasok epuukoo: “Etikamp inci ketaa pinanf pakataama, nihokam la ñífaafam nkahokee la, ti kaayeen ka kenfakat ka keeyem ka ti kaakit ka kiti Efulon, eesoke Het maamaa. ⅩⅩⅩ Kaayeen enkuu unka ti kaakit ka kiti Makapela pukol Mamule ti mah ma miti Kanaan. Abraham anoome kaakit ka ti Efulon, eesoke Het maamaa, kati kiyeno íhokuma ha hiteyoo. ⅩⅩⅪ Toko Abraham niŋ aaloo Sara nkahokee, Isaak lompo niŋ aaloo Rebeka toko nkahokee. Inci himuumam toko inhoke Leya. ⅩⅩⅫ Kaakit ka niŋ kaayeen ka keeyem ka toko, ti keesoke Het maamaa nkunoomee.”

ⅩⅩⅩⅢ Ta Jakob naapaye ta káakup niŋ epuukoo, náaseepin wootoo apinaŋ wo ti ecunkun ya, naasuuŋut pikelan naaket apinanf pakataama.

Ⅼ

Keeŋoot ka kiti Jakob

Ⅰ Emma Jakob naakete ma, Josef naatah faŋoo ti ehunuŋ ya eti paapaa ateyoo naakooŋ teyyo, naayeno yo kaasumpool ti puhooŋu. Ⅱ Fiye, Josef naawufan hilim púkuuñana pa kapimemanool ehunuŋ paapaa ateyoo niŋ kupuun niŋ munucu méesuume haaw. Nkamemanool yo. Ⅲ Incoop kunoom áwii ésupak (40), kikina kiyem kunoom enka nkañaŋe ka hicoopu kati kamemanool ehunuŋ timpi efut. Pakati Esipt nkakooŋoo fo kunoom áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70).

Ⅳ Ta caanak ca citi keeŋoot ka incipaye ta, Josef naasok puwuna amansa ya kunuu: “Káluma, canisok amansa ya nii: Ⅴ 'Paapaa atoom, ta eket ya eteyoo néelohanii ta, náahinam pisintoolo nii inci facaahokoo ti íhokuma ha eeha naamemanooliye ha ti mah ma miti Kanaan. Fiye káluma, katanam pisilo Kanaan pícaahokii paapaa atoom. Niŋ inci payaa fáñohoonii.'” Ⅵ Amansa ya naañahanoo: “Kaay caahok paapaa atii samat nii fa náahinuu fa aapisintoolo.”

Ⅶ Fiye, Josef naayeno pikaayu kati ahok paapaa ateyoo. Puwuna amansa ya kunuu, ñíhampaatiin ña pakati ekumpaan ya eti amansa ya niŋ ñíhampaatiin ña púlooŋ pakati mah ma miti Esipt nkanapool neyoo. Ⅷ Miin ma miteyoo púlooŋ, ñúnuwoo niŋ atuwoo niŋ miin ma miti paapaa ateyoo nkanapool lompo neyoo. Intowo ti mah ma miti Kosen epuuk ya niŋ pukoolee pa lamma. Ⅸ Pakakee lompo pakati pufalinc niŋ pakati pisaleet nkanow teyii; kayoŋ kenfakat kinapoole neyoo.

Ⅹ Ta nkacole ta la nkasok la Kolen-ha-Atat pukol han ha hiti Jordan, nkakooŋ meemak, Josef náahin faafoo keeŋoot kenfakat fo kunoom isak niŋ kúsupak. Ⅺ Ta pakati mah ma miti Kanaan nkacuke ta pakan paka kéekeyii ka keeŋoot ka Kolen-ha-Atat nkasok: “Aŋe keeŋoot kenfakat pakati Esipt nkataake.” Ekina ewune nkalu toko caacaw ca Apel-Misulayim (ekina eyem “keeŋoot ka kiti Esipt”).

Ⅻ Fiyuu epuuk Jakob nkáhine eeha naasokii ha. ⅩⅢ Nkacoop ehunuŋ ya eteyoo ti mah ma miti Kanaan. Nkahok yo ti kaayeen ka kenfakat ka kiti kaakit ka kiti Makapela, pukol Mamule, enka Abraham naanoome ka ti Efulon, eesoke Het maamaa, kati kiyeno íhokuma ha hiteyoo. ⅩⅣ Ta Josef naapaye ta ihoku paapaa ateyoo, naañoho Esipt niŋ ñúnuwoo niŋ atuwoo niŋ payenka púlooŋ keenapoole ka neyoo ihoku paapaa ateyoo.

Josef kaaponket ka kiteyoo ñúnuwoo

ⅩⅤ Púful toko Josef ñúnuwoo nkasok: “Fiye paapaa atuunaa aketaa, Josef áfaayini náañohoonii tuunaa náanukan heenaput ha púlooŋ eeha núuhinoo ha.” ⅩⅥ Nkapoñ pati Josef hilim eehe: “Paapaa atuunaa áketum, eehe naasoke: ⅩⅦ 'Nisok Josef: Káluma, ponket umuuyen wa uti ñúnuwi: henfakat ha heenaput eeha nkáhinuu ha.' Fiye káluma, ponket umuuyen wa uti unii pimiikan pa pakati Pútuun pa piti paapaa atuunaa.” Josef naayeno pukooŋ ta náasiye ta ekooŋan eyyuu.

ⅩⅧ Púful toko ñúnuwoo nkákey nkákilipo ti wootoo nkasokoo: “Unii pimiikani.” ⅩⅨ Pale Josef naañahanii: “Timpi nife, inci yinaat piyeno ti káasiiŋuma Pútuun pa. ⅩⅩ Nílafiyaamlafi íhinu heenaput, pale Pútuun pa mpílafi íhinu heenape, mpifakan eloŋ hícump pakan samat nii eeha innicuke ha fíyooy. ⅩⅪ Fiye, timpi nife, famankool aluu niŋ miin ma mitaaluu.” Ti pákupaloo péesuume empuu naapuuñanoolii.

Eket ya eti Josef

ⅩⅫ Fiye, Josef niŋ miin ma miti paapaa ateyoo púlooŋ nkatowo Esipt, Josef naaloŋ sitiil keme niŋ ŋaasuwan (110). ⅩⅩⅢ Naacuk epuuk Efreem niŋ keesoke Efreem maamaa. Naacok epuuk Makil, Manase añiinoo, nii epuukoo.*

ⅩⅩⅣ Hikee hinoom, Josef naasok pakanoo: “Etikamp inci ketaa pale Pútuun pa efipimankool aluu mpúfulan aluu Esipt mpucoop aluu ti mah emma mpisintooliye ma nii efipuwufan Abraham, Isaak niŋ Jakob.” ⅩⅩⅤ Josef náahin epuuk Jakob, aŋa nkasok ya lompo Israyel, kapisintoolo: “Niŋ Pútuun pa píkeyyoo kayankanan aluu mpucoop aluu ti oom mah, nicoopool ehunuŋam.”

ⅩⅩⅥ Eehuu hipimuus, Josef naaket Esipt loho ataakaa sitiil keme niŋ ŋaasuwan (110). Nkamemanool ehunuŋoo timpi efut, nkawas yo ti keesoo.

* Ⅱ:ⅩⅩⅢ 2:23 Ti kaŋ ya eti Hiburu, payonkalal áyiin niŋ aal pinakoolaa-nakool.

* Ⅲ:ⅩⅤ 3:15 Niŋ ekina tom: “Akee ti miin ma miti aal a afaatuncalool hikawi, awe illumoo ti econt.”

† Ⅲ:ⅩⅥ 3:16 Niŋ ekina tom: “Afalleñi ti áyiini meemak pale akina afaayeno ati hikaw ha atii.”

‡ Ⅲ:ⅩⅩ 3:20 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa Ataam ekina eyem “an”.

* Ⅳ:Ⅰ 4:1 Ti kaŋ ya eti Hiburu, “Kayin” niŋ “hitaaku” kanakoolaa-nakool.

* Ⅸ:ⅩⅢ 9:13 Ekina eyem “kulliŋ-maroo”.

† Ⅸ:ⅩⅩⅦ 9:27 Ti kaŋ ya eti Hiburu, “Yafet” niŋ “kapenan etaam” kanakoolaa-nakool.

* Ⅻ:ⅩⅤ 12:15 Amansa ya nasokee lompo Felo. Ti oom caanak, amansa óo amansa ati Esipt nasokee Felo. Ti falans kaŋ, ekina eyem “Pharaon”, ankale kaŋ ekina eyem “Pharaoh”.

* ⅩⅦ:Ⅴ 17:5 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa “Abram” ekina eyem “faaf éemakiyanee”.

† ⅩⅦ:ⅩⅤ 17:15 Ti kaŋ ya eti Hiburu, ucaw wa “Saray” niŋ “Sara” uyem “añii ámaacul ati amansa”.

‡ ⅩⅦ:ⅩⅨ 17:19 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa “Isaak” ekina eyem “naalenken”.

* ⅩⅩ:Ⅻ 20:12 Ti oom caanak, esa ahoop ecooneecoon.

† ⅩⅩ:ⅩⅥ 20:16 Ti kaŋ ya eti Hiburu, “sisekel wúli”. Sekel eyem mañ ma miti Israyel. Sekel yoonool eyem máamun soŋ epootak eti uli, ekina ewune sisekel wúli hícump mañ.

* ⅩⅪ:Ⅲ 21:3 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa “Isaak” ekina eyem “naalenken”.

† ⅩⅪ:ⅩⅩⅪ 21:31 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa “Beerseba” ekina eyem “ésaapun eti isak niŋ súsupak” niŋ ekina tom “ésaapun eti esintoolo”.

* ⅩⅫ:ⅩⅣ 22:14 Niŋ ekina tom: “Abraham naalu toko caacaw ca: 'Ateeteyo afaacuk'. Ekina ewune fo fíyooy nkasok tan óo tan: 'Ti tíntiŋ ya eti Ateeteyo, Ateeteyo afaacukee.'”

* ⅩⅩⅢ:ⅩⅤ 23:15 Ti kaŋ ya eti Hiburu, “sisekel sikeme sipaakiil”. Sekel eyem mañ ma miti Israyel. Sekel yoonool eyem máamun soŋ epootak eti uli, ekina ewune sisekel sikeme sipaakiil hícump mañ.

† ⅩⅩⅢ:ⅩⅥ 23:16 Niŋ ekina tom: “Naaniik sikoofali sikeme sipaakiil ti paniikal pa piti punoomana pa.”

* ⅩⅩⅤ:ⅩⅩⅥ 25:26 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa “hicoku econt” ekina eyem “kincaakool.”

* ⅩⅩⅦ:ⅩⅩⅩⅥ 27:36 Caacaw ca Jakob, ekina eyem “naacok econt.” Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa “hicoku econt” ekina eyem “kincaakool.”

* ⅩⅩⅨ:ⅩⅦ 29:17 Niŋ ekina tom “ñíkinoo ñeewalla”. Hilim ha hiti Hiburu hicaaŋut le.

† ⅩⅩⅨ:ⅩⅩⅩⅢ 29:33 Ti pakiical pa piti kaŋ ya eti Hiburu, “náasiye” ekiicee, pale “naacuke” tom.

* ⅩⅩⅩ:ⅩⅣ 30:14 Mantalakool: waah weenakoole nii ekeen. Pimantalakool pa mpupukpuk nii kimentiment. Pakan paka incukii nii, ñínkonk etempo iññiyankanan-yankanan aal ti esa munow.

* ⅩⅩⅪ:ⅩⅬⅦ 31:47 Naasokaa Yekal Sahatuta (ti kaŋ ya eti Alam) niŋ fotom Kalet (ti kaŋ ya eti Hiburu), ekina eyem “hicuus heetantake”.

* ⅩⅩⅫ:ⅩⅩⅧ 32:28 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa Israyel, ekina eyem “asuumaasuum niŋ Pútuun pa” niŋ ekina tom “Pútuun pa pusuume”.

* ⅩⅩⅩⅤ:Ⅹ 35:10 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa Israyel, ekina eyem “asuumaasuum niŋ Pútuun pa” niŋ ekina tom “Pútuun pa pusuume”.

* ⅩⅩⅩⅦ:ⅩⅩⅧ 37:28 Ti oom caanak, pakati Israyel incukii nii, pakati Mitiyan niŋ pakati Ismayel pakoonool.

† ⅩⅩⅩⅦ:ⅩⅩⅩⅣ 37:34 Ti oom caanak, pakan paka pupootak nkawaso nkataakaa keeŋoot.

* ⅩⅬ:Ⅰ 40:1 Amansa ya nasokee lompo Felo. Ti oom caanak, amansa óo amansa ati Esipt nasokee Felo. Ti falans kaŋ, ekina eyem “Pharaon”, ankale kaŋ ekina eyem “Pharaoh”.

* ⅩⅬⅠ:ⅩⅬⅤ 41:45 Pikee pa naasokaa Safenat-Paneyah, éyiniyini piyeno “Pútuun pa pusokaasok nii afaaloŋ”.

* ⅩⅬⅤ:ⅩⅩⅥ 45:26 Niŋ ekina tom, “Jakob naaŋaŋo, áyinanutii.”

* ⅩⅬⅦ:ⅩⅩⅪ 47:31 Niŋ ekina tom: “Israyel náasik ti hikasap ha hiteyoo náamul Pútuun pa.”

* ⅩⅬⅨ:Ⅹ 49:10 Niŋ ekina tom, “hikasap ha hiti cáwii ca étihiful ti máacaasiyoo taamanta ámulutee. Písii pa púlooŋ éfiputuuloo.”

† ⅩⅬⅨ:Ⅻ 49:12 Niŋ ekina tom, “Ñíkinoo éfiñicunk kamma elaan ya, úŋiiŋoo núuhiini kamma miin ma.”

* Ⅼ:ⅩⅩⅢ 50:23 Ti cosaan ya eteyii, aŋe éyisane nii, éfikayini hitaaku hitoonu ti hisaanumate ha hiti Josef samat nii epuukoo.

Efúlii

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Ⅶ

Ⅷ

Ⅸ

Ⅹ

Ⅺ

Ⅻ

ⅩⅢ

ⅩⅣ

ⅩⅤ

ⅩⅥ

ⅩⅦ

ⅩⅧ

ⅩⅨ

ⅩⅩ

ⅩⅪ

ⅩⅫ

ⅩⅩⅢ

ⅩⅩⅣ

ⅩⅩⅤ

ⅩⅩⅥ

ⅩⅩⅦ

ⅩⅩⅧ

ⅩⅩⅨ

ⅩⅩⅩ

ⅩⅩⅪ

ⅩⅩⅫ

ⅩⅩⅩⅢ

ⅩⅩⅩⅣ

ⅩⅩⅩⅤ

ⅩⅩⅩⅥ

ⅩⅩⅩⅦ

ⅩⅩⅩⅧ

ⅩⅩⅩⅨ

ⅩⅬ

Efúlii ya eti pakati Israyel ti mah ma miti Esipt

Ⅰ

Pakati Esipt kaakallan ka kiteyii pakati Israyel

Ⅰ Ehe ucaw epuuk pikampaani pa pakati Israyel, aŋa nkasok a lompo Jakob, keekaaye ka neyoo Esipt, an óo an niŋ miin ma miteyoo: Ⅱ Ruben, Simeyon, Lewi, Juda, Ⅲ Isakaal, Sepulun, Benjamin, Ⅳ Dan, Nafatali, Gad niŋ Asel. Ⅴ Epuuk ya pakati Jakob niŋ keesokoo púlooŋ maamaa kayema pakan áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70).* Tempo Josef Esipt.

Ⅵ Po hátikin, Josef niŋ ñúnuwoo niŋ atuwoo niŋ ekaay ya eteyii púlooŋ nkaket. Ⅶ Fiye pakati Israyel nkapukool nkameeŋ fo muus nkataak sempe, nkámeeŋii pan óo pan ti mah ma.

Ⅷ Sitiil seemeeŋe sipimuus, intaako Esipt amansa éeyeeni éemiit kiti Josef. Ⅸ Naasok pakanoo: “Pakanam, nisincan, pakati Israyel kameeŋaameeŋ nkataak sempe apan kahaŋa unaa. Ⅹ Níkey uwenaa neyii niŋ ecohato, niŋ ekina tom efikahaŋ toko nkameeŋe. Niŋ hikam hitaakiyaa efikananf ti pikamool unaa nkátaakoolan unaa nkakatan mah ma.” Ⅺ Fiye pakati Esipt nkacok pakati Israyel pimiikan, nkamamal pufaasa payenka efikafaasii, nkawufanii páhin peeseeñe kati kakallanii, nkasokii kasiiŋan sisaatee súsupak, Pitom niŋ Ramses, kati siyeno ñileefaan ña ñiti amansa ya. Ⅻ Pale fa nkahaŋ fa nkakancoole neyii fo nkahaŋ nkameeŋe nkahancoolo, eehuu nihiwun pakati Esipt nkahaŋ nkafeye pakati Israyel. ⅩⅢ Nkakallan pakati Israyel nkawufanii páhin peeseeñe: ⅩⅣ páhin óo páhin piti kulut niŋ piti ukit wa. Niŋ oom páhin piti sempe nkakancoole niŋ pakati Israyel nkáhin eloŋ ya eteyii epiyeno eloŋ eti kúnuul.

Amansa ya ati Esipt hisoku ha hiteyoo kamukal miñii mikampaani ma miti Israyel

ⅩⅤ Ti oom caanak, intaak puloŋana pakaal pákasupak pakati Pihiburu pa payenka nkasok Sifula niŋ Puwa. Amansa ya naasokii: ⅩⅥ “Niŋ niyeniyaa kaloŋan pakaal Pihiburu pa, innisincan pinap añii ya. Iyyema cikampaani innimuk co, pale iyyema címaacul innikat co cipiloŋ.” ⅩⅦ Pale puloŋana pakaal paka nkafe Pútuun pa, káhinut eeha amansa ya ati Esipt naasokii ha, nkakat mikampaani ma mupuloŋ. ⅩⅧ Fiye amansa ya naayonkalii naacakanii: “Weyme uwune ínnihin eehe, innikat mikampaani ma mupuloŋ?” ⅩⅨ Puloŋana pa nkañahan amansa ya: “Pakaal paka pakati Pihiburu pa kacukut nii pakaal Esipt. Kataakaataak sempe, nkapukpuk le niŋ efuucol kati uloŋanii.”

ⅩⅩ Fiyuu, pakati Israyel nkahaŋe nkámeeŋii nkataak sempe meemak. Pútuun pa mpíhin heenape ti puloŋana pa. ⅩⅪ Kamma nkafeye Pútuun pa, ekina ewune mpuwunii epuuk. ⅩⅫ Fiye amansa ya naawufan hilim pakanoo púlooŋ: “Niŋ pakati Israyel káfulaa toko, iyyema címaacul, nikat co cipiloŋ, pale iyyema cikampaani inniwant co ti musuu ma miti Nil.”

Ⅱ

Hipukuyee ha hiti Móyiis

Ⅰ Ti oom caanak, intaako akee áyiin ati síi ya eti Lewi eesaye aal ati oom síi. Ⅱ Aal a naasa munow, náapukii cikampaani. Naacuk nii ciñii ca cíwalliwalli, naayol co fo kiim káhaaciil. Ⅲ Púful toko, náameyi nii atanene áyini co hiyolu naacoop kasekeyu keeliilee niŋ píheeni empa nkasok papilus, naanaaneen ko manoo niŋ epis timpi kíseem, naahintan tenko ciñii ca. Fiye naacaasoof kasekeyu ka ti píheeni piti umpiip peeyem ti kanaac musuu ma miti Nil. Ⅳ Ahoop etenco naasiiŋo pílaaŋ caahinkiŋ, apisincan heekaakaayoo ha pitaako.

Ⅴ Fiyiit ámaacul a ati amansa ya naawano pati musuu ma puñowo. Ta naayeniye ta puñowo, píhina pa púmaacul pa pakateyoo nkayeno kasapal ti kantant ka kiti musuu ma. Naacuk kasekeyu ka ti pututa píheeni pa, naapoñ amiikan a ateyoo ápicaacoopii ko. Ⅵ Ta náacoopii ta kasekeyu ka, añii ámaacul a ati amansa ya náapankin ko naacuk cikampaani ca. Inciyeno pukooŋ. Inketoo tenco ti hikaw, naasok: “Aŋe oonool ti epuuk Pihiburu pa!” Ⅶ Ahoop etenco apucuk eehuu, naacakan ámaacul a ati amansa ya: “Inci kaay ŋésiyi aal pati Pihiburu pa kati ácuuwani ciñii ca?” Ⅷ Amáacul a ati amansa ya naañahanoo: “Iyyoo, kaay.” Ahoop ciñii ca náakaacoopii íññaa etenco. Ⅸ Iññáa etenco ápucolii, ámaacul a ati amansa ya naasokoo: “Coop ciñii ence pati awe íncuuwanam co, inci facooyi.” Aal a naacoop ciñii ca náacuuwan co.

Ⅹ Ta añii ya náafule ta ti káacuu, íññaa a ateyoo naacaawufanoo ámaacul a ati amansa ya. Amáacul a naacokoo samat nii añiinoo, naasok: “Páawoo ti man ma inci ínfulaniyoo, faluwoo caacaw ca Móyiis”.*

Móyiis katey ka kiteyoo ti mah ma miti Mitiyan

Ⅺ Móyiis náayankii. Hikee hinoom náaful apikaay hiyoop pakanoo Pihiburu pa. Naacuk páhin pa peeseeñe empa nkawufanii pa, naacuk lompo ati Esipt ti hisapu akee ti pakanoo Pihiburu pa. Ⅻ Móyiis naawelepool pan óo pan acukut an, naamuk ati Esipt a naahokoo ti esiya ya. ⅩⅢ Eti kacom eteyyo náañohoonii naacuk pákayiin pákasupak Pihiburu ti pítaakool. Naacakan aŋa alaahe ya: “Weyme uwune ansap áwiyi?” ⅩⅣ Pale áyiin a naañahanoo: “Awe, ayme asiiŋanuu ati hikaw niŋ afiita kilim ti pututa unii? Fo áalafiyaamlafi himuku samat nii fa ammuke fa ati Esipt a?” Fiye Móyiis naafe naasokoolo: “Caham eehuu hísiyaasiyo!” ⅩⅤ Amansa ya náasi eeha Móyiis náahine ha, naaŋes himukuyoo. Móyiis naatey ápilaaŋ amansa ya, naacaakin ti mah ma miti Mitiyan. Naayeno pukol ésaapun.

ⅩⅥ Ti oom mah, intaak awaaseena eetaake púmaacul kayema isak niŋ pákasupak. Púmaacul paka payenkuu nkákey piyook man kapimeeŋan ñúus ña, kati kawun pifil pa niŋ písaacii pa piti paapaa ateyii pipilaan. ⅩⅦ Ta nkayeniye ta piyook, pakakee pufaasa nkákey nkayaanii. Fiye Móyiis naalito apisiiŋiyii, naawun pukoolee pa piteyii pipilaan. ⅩⅧ Nkañoho ti paapaa ateyii aŋa nkasok a Leyuwel, akina nkasok lompo Yetulo, naacakanii: “Weyme uwune ínnifiis éñohoonii fíyooy?” ⅩⅨ Nkañahanoo: “Akee áyiin ati Esipt afakane unii ti sipees pufaasa pa, akina himuumoo ayooke unii man naawun pukoolee pa pipilaan.” ⅩⅩ Paapaa ateyii naasokii: “Peyme naayem? Weyme uwune ínnitahiyoo po? Cániyonkaliyoo ápikey hili.” ⅩⅪ Fiye nkakaay íncakayonkalii Móyiis, náakey naali neyii, naacoon hikinu lati Yetulo. Yetulo naawunoo ámaacul a ateyoo Sipola apisayoo. ⅩⅫ Sipola naapuk cikampaani, Móyiis naalu co caacaw ca Kelusom, ekina eyem “akaawoola le”. Kaatuko asok: “inci akaawoola ti mah me.”

Hiliku ha hiti pakati Israyel

ⅩⅩⅢ Hícump sitiil sipimuus, amansa ya ati Esipt naaket. Pakati Israyel nkaloŋ ti himiikanate ha nkalik fo nkaceek. Hiceeku ha hiteyii hiti hiŋes kayankanan nihicol pati Pútuun pa. ⅩⅩⅣ Pútuun pa mpísi hiliku ha hiteyii, mpínawuno písiyool empa mpiliile pa niŋ Abraham niŋ Isaak niŋ lompo Jakob. ⅩⅩⅤ Fiye Pútuun pa mpucuk pakati Israyel mpitaak paket hikaw teyii.

Ⅲ

Móyiis niŋ cífita ceeyem ti pusowo

Ⅰ Ti oom caanak, Móyiis naayeno efaas pifil pa niŋ písaacii pa piti aasonoo Yetulo, awaaseena ya ati Mitiyan. Hikee hinoom, naaŋal pukoolee pa puson káahaaŋ ka tes naacol Horeb, tíntiŋ ya eti Pútuun pa. Ⅱ Toko maleekoo ya eti Ateeteyo néefulii teyoo ti kaaleew, ti pututa cífita. Móyiis naacuk nii, cífita ca unca ti hicoku pale cisowiit. Ⅲ Fiye Móyiis naasok: “Inci puloh kati cuk waah wa wéenime ewwe. Weyme uwune cífita ca cisowiit?”

Ⅳ Ta Ateeteyo naacuke ta nii Móyiis hilohu naayaake kati asincan, naayonkaloo púfulii ti pututa cífita ca, naasokoo: “Móyiis, Móyiis!” Móyiis naañahanoo: “Eheeyam.” Ⅴ Ateeteyo naasokoo: “Timpi lóhii le. Waat pisamata pa pitii kaatuko la ansiiŋiye la etaam eesampanee.” Ⅵ Púful toko, Ateeteyo naapenan ti hisoku: “Inci yem Pútuun pa piti paapaa atii, Pútuun pa piti Abraham, Pútuun pa piti Isaak niŋ Pútuun pa piti Jakob.” Fiye Móyiis náawufalool puhooŋuyoo kaatuko afeyaafe kaasincan Pútuun pa. Ⅶ Ateeteyo nene asokoo: “Inci cukaacuk táh ñíyoka ña ñiti pakanam ti mah ma miti Esipt, ínsi fa nkayem fa ti pukooŋ kayankanan kati kafakanee ti keeyemii ka ti kaakallan. Ee méyimeyi kúnuul ka kiteyii. Ⅷ Fiye inci wánooniyoo-wano pifakanii ti sipees pakati Esipt ínfulanii ti mah emmuu kati silanii ti mah meenape ummuweñ, ti mah meemeeŋe keekee niŋ múkum, mah ma miti pakati Kanaan, pakati Het, pakati Amol, pakati Pelis, pakati Hiw niŋ pakati Yepus. Ⅸ Fiye páawoo pukooŋ pa piti pakati Israyel kati kayankananee púcoliyoocol ti inci apan incuk fa pakati Esipt nkayemii fa ti kaakancool, Ⅹ inci pupoñi ti amansa ya. Kaay cáafulanii pakanam pakati Israyel Esipt.”

Pútuun pa káyisan etempo caacaw etempo

Ⅺ Móyiis naañahan Pútuun pa: “Inci yem ayme kati kaay pati amansa ya, ínfulanii pakati IsrayelEsipt?” Ⅻ Pútuun pa mpiñahanoo: “Inci fayeno niŋ awe. Niŋ áafulaniyoo pakati Israyel Esipt, éfinikey ti tíntiŋ eyye inniwaaseenam. Ekina éfeeyisan nii inci poñuu.” ⅩⅢ Móyiis naañahan Pútuun pa: “Iyyoo! Niŋ inci fakaay pati pakani pakati Israyel insokii: 'Pútuun pa piti símaama aluu púpoñiyaam ti aluu,' pikee pa nkacakanam: 'Caacaw etempo puume?' Puume inci fañahanii?” ⅩⅣ Pútuun pa mpusok Móyiis: “Inci yem aŋa inci iyyem ya.* Fiye aafasok pakati Israyel: 'Inci Yem ápoñiyaam taaluu.'” ⅩⅤ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Fiye áafakup niŋ pakati Israyel: 'Ateeteyo† ápoñiyaam ti aluu, Pútuun pa piti símaama aluu, Pútuun pa piti Abraham, Pútuun pa piti Isaak niŋ Pútuun pa piti Jakob.' Aŋe eyem caacawam fo eket maama, ti caacaw encuu pakan paka efinkayonkalam ti ekaay óo ekaay. ⅩⅥ Fiye kaay, concoolan pakati kikaw ka pakati Israyel insokii nii Ateeteyo, Pútuun pa piti símaamayii, piti Abraham, piti Isaak niŋ piti Jakob púfulii ti awe mpusoki: 'Sincanaasincan incuk eeha pakati Esipt nkayem ha ti íhinu aluu. ⅩⅦ Inci sok nii, inci fáfulan aluu ti mah ma miti Esipt la nkayem la aluu ti kaakallan. Fasilan aluu ti mah ma miti pakati Kanaan, miti pakati Het, miti pakati Amol, miti pakati Pelis, miti pakati Hiw niŋ miti pakati Yepus, mah meemeeŋe keekee niŋ múkum.' ⅩⅧ Pakati kikaw ka pakati Israyel éfikasiitani. Fiye aafakaay neyii pati amansa ya ati Esipt innisokoo: 'Ateeteyo Pútuun pa piti Pihiburu pa píyisanooliye toonii. Káluma, katan unii upukaay, efuusapal ñoota fo kunoom káhaaciil ti káahaaŋ ka tes kati uwaaseen po.' ⅩⅨ Pale inci méyimeyi nii amansa ya ati Esipt atakatan aluu fo taamanta epees eenapa enaŋutee teyoo.‡ ⅩⅩ Ekina ewune inci fápantin epeesam insap pakati Esipt niŋ weecukantee púlooŋ ewwa inci inkaakaay íhinu hátikinii niŋ fúlaa toko afaakatan aluu nipikaay. ⅩⅪ Inci fáhin kitaaluu kúpusuum pakati Esipt, ancuk niŋ niyeniyaa pikaayu etinikaay sipees ñaanii. ⅩⅫ Hinoom eehuu, aal óo aal taaluu afaakaay pati akinooloo aal ati Esipt niŋ ekaawoola ya pakaal paka keeyem ka lateyoo naacakanii wañ niŋ waah óo waah weememanoolee niŋ sanoo niŋ ekina tom kótifoloo. Efiniwas wo epuuk aluu, fiyuu efinicoop hisaanumate ha hiti pakati Esipt.”

Ⅳ

Kawufanee ka kiti Móyiis sempe siti íhinu píyisan

Ⅰ Móyiis nene añahan Pútuun pa: “Pale niŋ pakati Israyel káyinanutam me? Pikee pa étikasiitanam nkasokam: 'Ateeteyo áfuliyoot ti awe.'” Ⅱ Ateeteyo naasokoo: “Weyme uyem ti epeesi?” Naañahanoo: “Hikasap.” Ⅲ Naasokoo: “Want ho t’etaam!” Móyiis naawant ho t’etaam. Hikasap ha níhiyesoonii epululoola. Móyiis naatey ápilaaŋ yo. Ⅳ Pale Ateeteyo naasokoo: “Ñáakanii epeesi incok yo ti híyeeni.” Móyiis naañaakan epeesoo naacok yo, epululoola ya néeyenoonii hikasap ti epeesoo. Ⅴ Ateeteyo naasokoo: “Eehuu áafahin kati káyinan nii inci fúlii taawe, inci Ateeteyo Pútuun pa piti símaamayii, piti Abraham, piti Isaak niŋ piti Jakob.”

Ⅵ Nene asok Móyiis: “Nakan epeesi ti hísool ha hitii henfakat ha ti púsusi.” Móyiis náahin fo, pale ta náafulanii ta epeesoo neemeeŋ niŋ kanuk, néeyaañ éheelinoolo. Ⅶ Ateeteyo naasokoo: “Ñahan epeesi ti hísool ha hitii henfakat ha ti púsusi.” Naañahan epeesoo, ta náafulanii yo ta neeñoho samat nii fa neeyeniye fa. Ⅷ Ateeteyo naasokoo: “Niŋ pakati Israyel káyinanuti niŋ ekina tom katahut kunuuwii ti píyisan pa píyaañ pa, éfikayinani kamma píyisan pa púsupiyenu pa. Ⅸ Niŋ káyinanuti kamma píyisan pa píyaañ pa niŋ púsupiyenu pa niŋ ekina tom kásiitanuti, yook ti man ma miti musuu ma miti Nil inniis mo t’etaam. Man emmuu éfimiyesoonii hísim.”

Kamamalee ka kiti Aaron apiyeno ákupa ya ati Móyiis

Ⅹ Móyiis naasok Ateeteyo: “Ati Pútuun, ponketam, inci taapala yeno eesuusa ti káakup, ántuŋ yénooniyoot oonool kápiliŋ emma áyyaañe káakup niŋ inci, amiikan a atii. Inci éekote ti káakup inkuut.” Ⅺ Ateeteyo naasokoo: “Ayme awufane an putum? Ayme áhinoo apucoto niŋ ekina tom múmune? Ayme awufanoo ñíkin niŋ ekina tom náafuumanoo? Fo inci tom, inci Ateeteyo? Ⅻ Fiye kaay! Niŋ aayeniyaa káakup inci fayeno niŋ awe, inci fáyisani eeha aññaŋe ha hisoku.”

ⅩⅢ Móyiis naasokoo: “Ati Pútuun inci luumuu, poñ akee!” ⅩⅣ Fiye Ateeteyo náañiken ti Móyiis naasokoo: “Fo púnuwi me Aaron ati miin ma miti Lewi? Inci méyimeyi nii ásuusisuusi ti káakup. Oopa ti ékey taawe, niŋ acukuu éfisuumoo. ⅩⅤ Aáfakup neyoo, insokoo eeha naañaŋe ha hisoku. Inci fayeno niŋ aluu t’ésupak aluu niŋ niyeniyaa káakup, íyyisan aluu eeha inniñaŋe ha íhinu. ⅩⅥ Akina afaayeno ákupa ya atii hátikin pakan paka. Samat nii fa Pútuun pa mpuwufan fa ekooŋan piyaamakoola etempo, fo lompo aafawufan Aaron ekooŋan. ⅩⅦ Hikasap eehe, sík ho ti epeesi, neeho áafaninhin píyisan.”

Puñoho pa piti Móyiis Esipt

ⅩⅧ Móyiis naañoho pati aasonoo Yetulo naasokoo: “Káluma, katanam puñoho pati pakanam keeyem ka Esipt pisincan man kaloŋaa kaloŋa.” Yetulo naañahanoo: “Iyyoo, col kásuumaay.”

ⅩⅨ Ta Móyiis naaloŋe ta ti mah ma miti Mitiyan, Ateeteyo naasokoo: “Kaay, ñoho Esipt kaatuko kéelafiyuu ka púlooŋ himuku kaketaaket.” ⅩⅩ Móyiis naacoop aaloo niŋ pikampaani pa pakateyoo naalapanii ti fáli, naañoho ti mah ma miti Esipt. Móyiis náasik hikasap ha hiti Pútuun pa ti epeesoo.

ⅩⅪ Ateeteyo naasok Móyiis: “Inci ufanuuwufan kayine kiti íhinu weecukantee. Niŋ aañohiyaa Esipt, ínhin wo hátikin amansa ya. Pale inci fáhin apiyank ekun, ancuk atakatan pakati Israyel kapikaay. ⅩⅫ Fiye aafasokoo: 'Ehe eeha Ateeteyo naasoke ha: miin ma miti Israyel miyem añiinam akampaani ácook. ⅩⅩⅢ Inci sokuusok: "Katan añiinam akampaani apikaay kati awaaseenam." Pale ampook; fiye inci famuk añiini akampaani ácook a.'”

ⅩⅩⅣ Poko ti pítin pa nkacol lakeenaay kati káyekunoolo, Ateeteyo náafulii ti Móyiis, naaŋes himukuyoo. ⅩⅩⅤ Fiye aaloo Sipola naacoop énankiin eeliyanee naanakan añiinoo, naacoop cífiitiin kapaŋ enka naafiite ka náalik nenco woot Móyiis naasokoo: “Fiye áayenooniyoo áyiinam ati hísim.” ⅩⅩⅥ Fiye Ateeteyo naakatan Móyiis. Tempo Sipola naasoke: “Ayíinam ati hísim” kamma kanakan ka.

ⅩⅩⅦ Eehuu ti pitaako, loho Ateeteyo apayaa hisoku Aaron: “Kaay ti káahaaŋ ka tes kaapaakoolan Móyiis.” Aaron naakaay, naatoopoo ti tíntiŋ ya eti Pútuun pa, naasumpooloo. ⅩⅩⅧ Móyiis naakaman Aaron eeha púlooŋ Ateeteyo naapoñoo ha kati asok niŋ píyisan empa naasokoo pa kati náhin.

ⅩⅩⅨ Móyiis niŋ Aaron nkakaay nkaconcoolan pakati kikaw ka pakati Israyel. ⅩⅩⅩ Aaron naasokii eeha púlooŋ Ateeteyo naasoke ha Móyiis. Púful toko, náahin píyisan pa hátikin pakan paka, ⅩⅩⅪ nkáyinan. Ta nkásiye ta nii Ateeteyo acukaacuk kúnuul ka kiti pakati Israyel náakey kayankananii, nkákilipo ñuhooŋuyii t’etaam.

Ⅴ

Móyiis niŋ Aaron hátikin amansa ya ati Esipt

Ⅰ Púful toko, Móyiis niŋ Aaron nkakaay pati amansa ya nkasokoo: “Ehe eeha Ateeteyo Pútuun pa piti Israyel mpusoke ha: 'Katan pakanam kapikaay, kati káhin pahaaño ti caacawam pati káahaaŋ ka tes.'” Ⅱ Amansa ya naañahanii: “Ayme ayem Ateeteyo inci kati síitanoo inkatan pakati Israyel kapikaay? Míit Ateeteyo niŋ fúlaa toko etikatan pakati Israyel kapikaay.” Ⅲ Móyiis niŋ Aaron nkasokoo: “Ateeteyo Pútuun pa piti unii Pihiburu pa píyisanooliye toonii. Katan unii upukaay hak kasapal kunoom káhaaciil ti káahaaŋ ka tes upuwaaseen Pútuun pa putoonii. Niŋ unii úhinut ho efipumuk unii niŋ úkuuñu niŋ ekina tom niŋ káakuntu.” Ⅳ Amansa ya ati Esipt naasokii: “Móyiis niŋ Aaron, weyme uwune ínnilafi káfulan pakati Israyel ti páhin pa piteyii? Níful le inniñoho ti páhin pa pitaaluu! Ⅴ Nísiitan! Payenkuu kámeeŋiyoomeeŋ ti mah me, ínnilafi kapikatan páhin pa piteyii!”

Kapenan páhin pa piti pakati Israyel

Ⅵ Oom hinoom, amansa ya náakup niŋ pufaasa pa pakati Esipt payenka nkafaas ka pimiikan pa pakati Israyel niŋ lompo ñíhampaatiin ña pakati Israyel payenka pufaasa pa nkamamale ka kati káwasum pakanii ti himiikanate ha hiteyii. Naasokii: Ⅶ “Timpi nene niwufanii hikaaw hiti hiñaku pípilikoo* samat nii fa inniyem fa ti íhinu fo fíyooy. Kakaay kápicakaŋesii ho poko himuumii. Ⅷ Pale kañak pípilikoo empa nkañak pa hinak óo hinak, timpi níkaasinii waah. Kakuuñaakuuñ, ekina ewune nkáyemi ti hiceeku: 'Katan unii upukaay kati uwaaseen Pútuun pa putoonii.' Ⅸ Níhin páhin pa piteyii pipihaŋ mpiseeñe; niŋ pimeeŋaa teyii, etikataakano káasiitan kincaam.”

Ⅹ Pufaasa pimiikan pa niŋ ñíhampaatiin ña pakati Israyel nkáful incakasok pakan paka: “Ehe eeha amansa ya ati Esipt naasoke ha: 'Inci etinene ufan aluu hikaaw. Ⅺ Aluu himuum aluu cániŋesii hikaaw pan óo pan inniyina ho étaakii. Apan niñaŋaa hiñaku pípilikoo samat nii fa innitaak fa kúcook kuu. Háati waah étuukaasino toko.'”

Ⅻ Fiye pakati Israyel nkahancaloolo pan óo pan ti mah ma miti Esipt hiŋes pútowintiin hikaaw. ⅩⅢ Pufaasa pa nkayeno pusonii, nkayeniyii hisoku: “Nihankan páhin pa samat nii fa ínnihin fa hinak óo hinak ta inniwufanee ta hikaaw.” ⅩⅣ Nkasap ñíhampaatiin ña pakati Israyel payenka nkamamale ka kati káwasum pakanii, nkasokii: “Weyme uwune niñakut hukan niŋ fíyooy pípilikoo empa inniñak pa púcook pa?”

ⅩⅤ Fiye ñíhampaatiin ña pakati Israyel nkakaay pukooŋ eehuu pati amansa ya nkasokoo: “Weyme uwune áyyemi unii ti íhinu eehuu, unii pimiikan pa pakatii? ⅩⅥ Kawufanantoo unii fiye hikaaw, háati fo, nkáyemi unii ti hisoku: 'Uñak pípilikoo!' Apan nkasap unii. Pakani kalaahaalaah unii.” ⅩⅦ Amansa ya naañahanii: “Aluu ñifuta, nikuuñaakuuñ! Tempo wune ínniyemi ti hisoku: 'Ukaayaa kaawaaseen Ateeteyo.' ⅩⅧ Fiye níful nipikaay páhin, an atanene awufan aluu hikaaw apan niñaŋaa hiñaku pípilikoo samat nii fa inniñak fa púcook pa.”

ⅩⅨ Ñíhampaatiin ña pakati Israyel, ta nkásiye ta eehuu, nkámeyi nii ti páciite nkayem, kamma nkasokii nii: “Etínikaasinee pípilikoo empa inniñak pa hinak óo hinak.” ⅩⅩ Nkáful lati amansa ya, nkapaakool niŋ Móyiis niŋ Aaron keeyeniyii ka hítuulu. ⅩⅪ Nkasok Móyiis niŋ Aaron: “Ateeteyo acukaacuk eeha inniyem ha ti íhinu, álimaati áhin unaa kíiti. Aluu niwune amansa ya niŋ píhina pa pakateyoo nkahaŋ nkanate unii. Inniwunii la éfikatii kati kamuk unii.”

Hipoñuyee ha hísupiyenu ha hiti Móyiis niŋ Aaron

ⅩⅫ Fiye Móyiis naañoho pati Ateeteyo naasokoo: “Ati Pútuun, weyme uwune ankancool niŋ payenke? Weyme uwune ímpoñiyam le? ⅩⅩⅢ Emma inci inkaaye ma pati amansa ya pusokoo eeha ansoke ha, naahaŋ naayokane pakani. Awe hínut waah aakati fakanii.”

Ⅵ

Ⅰ Ateeteyo naañahan Móyiis: “Fiye aafacuk eeha inci inkaakaay ha íhinu amansa ya. Panape epeesam efipuwun naakatanii kapikaay, panape epeesam lompo efipuwun naayaanii ti mah ma miteyoo.”

Ⅱ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Inci yem Ateeteyo. Ⅲ Inci yísanooliye ti Abraham, ti Isaak, niŋ ti Jakob nii inci yem 'Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ'. Pale sokutii caacawam 'Ateeteyo'.* Ⅳ Ti caanak ca citeyii, nkayeno ekaawoola ti mah ma miti Kanaan, illiil neyii písiyool nii inci fawufanii mah emmuu. Ⅴ Inci síyaasi fiye hiliku ha hiti pakati Israyel, payenka pakati Esipt nkacoke ka pimiikan, ínnawuno písiyool pa putoom niŋ poko. Ⅵ Ekina ewune aafakaay sok pakati Israyel: 'Inci yem Ateeteyo, inci fáfulan aluu ti himiikanate ha ti pakati Esipt iyyihan aluu ti pitiyo pa empa nkatiyane pa aluu. Inci fáseepin epeesam insiiŋanii ti pisiya penfakat, infakan aluu. Ⅶ Inci fáhin nipiyeno pakanam, inci iyyeno Pútuun pa pitaaluu. Tempo éfinimeyi nii inci yem Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu, péefulanii pa aluu ti himiikanate ha ti pakati Esipt. Ⅷ Inci facoop aluu ti mah emma inci insintooliye ma kawufan Abraham, Isaak niŋ Jakob, inci fawufan mo aluu kati míyenoonii miti aluu. Inci yem Ateeteyo.'” Ⅸ Móyiis naakaasok eehuu pakati Israyel, pale kapaaliitoo kaatuko káwusenaawusen ti himiikanate ha heeseeñe ha.

Ⅹ Ateeteyo nene asok Móyiis: Ⅺ “Kaay caasok amansa ya ati Esipt akatan pakati Israyel kápuful ti mah ma miteyoo.” Ⅻ Pale Móyiis naañahan Ateeteyo: “Sincan, niŋ pakati Israyel kásiitanutam, puume amansa ya áfaasiitanam, inci eeyinaat a káakup?” ⅩⅢ Fiye Ateeteyo naasok Móyiis niŋ Aaron: “Nikaay pati pakati Israyel niŋ amansa ya ati Esipt innisokii nii inci sokoo áfulan pakati Israyel ti mah ma miti Esipt.”

Móyiis niŋ Aaron símaamayii

ⅩⅣ Payenke kayem símaama sa siti miin ma miti Israyel:

Epuuk pákayiin paka pakati Ruben, añii ya ácook a ati Israyel, kayem: Hanok, Pallu, Hesilon niŋ Kalimi. Ucaw ewwuu úyenoonii kifiinu ka kiti miin ma miti Ruben.

ⅩⅤ Epuuk pákayiin paka pakati Simeyon kayem: Yemuyel, Yamin, Ohat, Yakin, Sohal niŋ Sawul. Sawul íññaa ateyoo ati Kanaan. Ucaw ewwuu úyenoonii kifiinu ka kiti miin ma miti Simeyon.

ⅩⅥ Ehe ucaw epuuk pákayiin paka pakati Lewi, nuukiicee samat nii fa nkapukee fa: Keeson, Kehat niŋ Melali. Lewi naaloŋ sitiil keme niŋ áwii niŋ kaat niŋ súsupak (137).

ⅩⅦ Epuuk pákayiin paka pakati Keeson kayem: Lipeni niŋ Simeyi. Ucaw ewwuu úyenoonii kifiinu.

ⅩⅧ Epuuk pákayiin paka pakati Kehat kayem: Amulam, Yisuhal, Hepolon niŋ Usiyel. Kehat naaloŋ sitiil keme niŋ áwii niŋ ŋaasuwan niŋ síhaaciil (133).

ⅩⅨ Epuuk pákayiin paka pakati Melali kayem: Mahuli niŋ Musi.

Ucaw ewwuu púlooŋ úyenoonii kifiinu ka kiti miin ma miti Lewi, nuukiicee samat nii fa nkapukee fa.

ⅩⅩ Amulam naasa asomfaafoo Yokepet, naapukoo pikampaani pákasupak: Aaron niŋ Móyiis. Amulam naaloŋ sitiil keme niŋ áwii niŋ kaat niŋ súsupak (137).

ⅩⅪ Epuuk pákayiin paka pakati Yisuhal kayem: Kolah, Nefek niŋ Sikili.

ⅩⅫ Epuuk pákayiin paka pakati Usiyel kayem: Misayel, Elisafan niŋ Sitili.

ⅩⅩⅢ Aaron naasa Elisepa ámaacul a ati Aminatap niŋ Naason ahoopoo. Naapukoo epuuk pákayiin pakapaakiil, poko kayem: Natap, Apihu, Eleyasal niŋ Itamal.

ⅩⅩⅣ Epuuk pákayiin paka pakati Kolah kayem: Asil, Elekana niŋ Apiyasaf. Ucaw ewwuu úyenoonii kifiinu ka kiti miin ma miti Kolah.

ⅩⅩⅤ Eleyasal, akampaani ya ati Aaron naasa akee ti púmaacul pa pakati Putiyel. Naapukoo akampaani, caacawoo Pinehas.

Payenkuu púlooŋ kayem símaama sa siti miin ma miti Lewi, an óo an niŋ miin ma miteyoo.

ⅩⅩⅥ Oom Aaron niŋ Móyiis kayem payenka Ateeteyo naasoke ka: “Nífulanii pakati Israyel ti mah ma miti Esipt samat nii uyoŋ uti pusoocaali.” ⅩⅩⅦ Móyiis niŋ Aaron payenkuu kakaaye kapusok amansa ya ati Esipt kati akatan pakati Israyel kápuful ti mah ma miti Esipt.

Aaron, ákupa ya ati Móyiis hátikin amansa ya

ⅩⅩⅧ Ehe heetaakiye ha ti hinoom eeha Ateeteyo náakupe ha niŋ Móyiis ti mah ma miti Esipt, ⅩⅩⅨ apusokoo: “Inci yem Ateeteyo, caasok amansa ya ati Esipt eeha púlooŋ inci insokuu ha niŋ eeha púlooŋ inci inkaakaayuu ha hisoku hátikin.” ⅩⅩⅩ Móyiis naañahanoo: “Sincan, inci yinaat káakup, puume amansa ya áfaasiitanam?”

Ⅶ

Ⅰ Fiye Ateeteyo naasok Móyiis: “Sincan, inci hínuuhin samat nii Pútuun hátikin amansa ya, púnuwi Aaron afaayeno ayaamakoola ya atii. Ⅱ Aafasok púnuwi waah óo waah ewwa inci inkaakaayuu wa hisoku. Akina naasok wo amansa ya ancuk akatanaa pakati Israyel kápuful ti mah ma miteyoo. Ⅲ-Ⅳ Pale inci fáhin amansa ya apiyank ekun; átasiitan aluu, háati inci ínhin hícump píyisan niŋ weecukantee ti mah ma miti Esipt. Inci fáyisan pakati Esipt sempe sa siti epeesam, insiiŋanii ti pisiya penfakat, ínfulanii pakanam pakati Israyel ti mah ma miti Esipt samat nii uyoŋ uti pusoocaali. Ⅴ Pakati Esipt éfikameyi nii inci yem Ateeteyo; niŋ inci séepinaa epeesam pinaŋ yo teyii, ínfulanii pakati Israyel ti mah ma miteyii.”

Ⅵ Móyiis niŋ Aaron nkáhin samat nii fa Ateeteyo naasokii fa. Ⅶ Ta nkákupe ta niŋ amansa ya, tempo Móyiis ti sitiiloo áwii epaakiil (80), Aaron sitiil áwii epaakiil niŋ síhaaciil (83).

Piyeso pa piti hikasap ha hiti Aaron epululoola

Ⅷ Ateeteyo naasok Móyiis niŋ Aaron: Ⅸ “Niŋ amansa ya asokaa aluu níhin heecukantee, awe Móyiis, insok Aaron acoop hikasap ha hiteyoo naawant ho t’etaam hátikin amansa ya. Hikasap ha éfihiyesoonii epululoola.” Ⅹ Fiye Móyiis niŋ Aaron nkakaay pati amansa ya nkáhin eeha púlooŋ Ateeteyo naasokii ha. Aaron naawant hikasap ha hiteyoo hátikin amansa ya niŋ píhina pa pakateyoo, níhiyesoonii epululoola. Ⅺ Amansa ya naapoñ kápiyonkalii keeyanfe ka kikaw niŋ púpatuuta pa pakati Esipt, lompo káhin moonool muu ti payanfii. Ⅻ An óo an teyii naawant hikasap ha hiteyoo, níhiyesoonii epululoola. Pale hikasap ha hiti Aaron nihimelan kikasap ka kiteyii. ⅩⅢ Háati fo, amansa ya naayank ekun, ásiitanut Móyiis niŋ Aaron samat nii fa Ateeteyo naasoke fa hínum.

Hítaapanu ha híyaañ ha: kayesan ka kiti man ma hísim

ⅩⅣ Púful toko, Ateeteyo naasok Móyiis: “Amansa ya ayankaayank ekun, apookaapook kakatan pakan paka kapikaay. ⅩⅤ Fiye kacom mpucom kaay pati amansa ya. Niŋ ayeniyaa pikaayu ti musuu ma miti Nil, siiŋo ti kantant ka kiti musuu ma íntuuloo. Incok ti epeesi hikasap ha heeyesanee ha hínum epululoola. ⅩⅥ Insokoo: 'Ateeteyo Pútuun pa piti unii Pihiburu pa púpoñiyaam kati soki: "Katan pakanam kati kakaay kapuwaaseenam ti káahaaŋ ka tes," pale fo fiye ampook káasiitan. ⅩⅦ Ehe eeha Ateeteyo naasoke ha: "Tempe áafameyi nii inci yem Ateeteyo. Inci fasap man ma miti musuu ma miti Nil niŋ hikasap ha heeyem ha ti epeesam ímmiyesoonii hísim. ⅩⅧ Soon sa efisiket, musuu ma ummufut, pakati Esipt étikayini pálaani man ma."'”

ⅩⅨ Ateeteyo nene asok Móyiis: “Sok Aaron: 'Coop hikasap ha hitii, ímpantin epeesi ti man ma miti Esipt: musuu ma, kiyanu ka niŋ púñowuma pa, man emmuu púlooŋ éfimiyesoonii hísim.' Hísim efihiyeno pan óo pan ti mah ma miti Esipt, efihiyeno lompo ti pupulaatu pa peewucee pa niŋ ti pipala pa piti pínankiin pa.”

ⅩⅩ Móyiis niŋ Aaron nkáhin eeha Ateeteyo naasoke ha. Aaron náaseepin hikasap ha hiteyoo, naasap ho ti man ma miti musuu ma miti Nil hátikin amansa ya niŋ píhina pa pakateyoo, man ma púlooŋ ímmiyesoonii hísim. ⅩⅪ Soon sa insiket, musuu ma ummufut meemak fo pakati Esipt nkayinaat mo pálaani. Hísim nihiyeno pan óo pan ti mah ma miti Esipt. ⅩⅫ Pale púpatuuta pa pakati Esipt nkáhin moonool muu niŋ payanf pa piteyii. Amansa ya naayank ekun ásiitanut Móyiis niŋ Aaron samat nii fa Ateeteyo naasoke fa hínum. ⅩⅩⅢ Impúunoo teyii, naawufanii pusonoo naayet pateyoo, atahut kunuu ti eehuu. ⅩⅩⅣ Pakati Esipt púlooŋ nkayeno kaawak mísaapun ti kantant ka kiti Nil kati kataak man meenape, kaatuko kayinaat pálaani man ma miti musuu ma. ⅩⅩⅤ Kunoom isak niŋ kúsupak nkumuus ta Ateeteyo naasape ta musuu ma miti Nil.

Ⅷ

Hítaapanu ha hísupiyenu ha: puhoon

Ⅰ Púful toko, Ateeteyo nene asok Móyiis: “Kaay pati Amansa ya insokoo: 'Ehe eeha Ateeteyo naasoke ha: "Katan pakanam kapikaay kati kawaaseenam. Ⅱ Síitan, niŋ aapookii kakatan kapikaay, inci fáwananii hítaapanu hiti puhoon ti mah ma mitii púlooŋ. Ⅲ Musuu ma miti Nil efimimeeŋ niŋ puhoon. Efipinako ti ékinuma ya etii, ti ékaap ya etii niŋ ti ecunkun ya etii, efipinako lompo ti pukumpaan pa piti píhina pa pakatii niŋ piti pakani púlooŋ, niŋ ti púsowuma kúmpuul ka niŋ la nkasap la efol ya. Ⅳ Puhoon pa efipunuutal ti awe, ti pakani niŋ ti píhina pa pakatii púlooŋ."'” Ⅴ Ateeteyo naasok Móyiis: “Sok Aaron ásik hikasap ha hiteyoo náapantin epeesoo ti musuu ma, ti kiyanu ka niŋ ti púñowuma pa, náahin puhoon pa púpufulii mpisilo ti etaam ya eti Esipt.” Ⅵ Fiye Aaron náapantin epeesoo ti man ma miti Esipt púlooŋ, puhoon pa mpúfulii mpúwufalool etaam ya. Ⅶ Pale púpatuuta pa pakati Esipt nkáhin moonool muu niŋ payanf pa piteyii, nkáfulanii lompo puhoon ti etaam ya eti Esipt.

Ⅷ Amansa ya naapoñ kápiyonkalii Móyiis niŋ Aaron kápikey. Ta nkácolii ta, naasokii: “Niluum Ateeteyo ápufulan puhoon pa ti inci niŋ ti pakanam, inci inkatan pakan aluu kapikaay kati kawaaseen Ateeteyo.” Ⅸ Móyiis naasok amansa ya: “Iyyoo, awe yem ati hikaw ha, sokam teyme inci faluum kitii, kiti píhina pa pakatii niŋ kiti pakani, puhoon pa kati púful ti awe niŋ ti pukumpaan pa pitii, mputowo lamma ti musuu ma miti Nil.” Ⅹ Amansa ya naañahanoo: “Luum kutoom kacom.” Móyiis naasokoo: “Iyyoo, inci fáhin samat nii fa ansoke fa. Tempo áafameyi nii taakut pikee pútuun samat nii Ateeteyo Pútuun pa putoonii. Ⅺ Puhoon pa efipikatani niŋ pukumpaan pa pitii, píhina pa pakatii niŋ pakani. Efiputowo lamma ti musuu ma miti Nil.” Ⅻ Púful toko, Móyiis niŋ Aaron nkáful lati amansa ya. Móyiis naayonkal Ateeteyo ti pukooŋ kayankanan, kati áfulan puhoon empa náatahii pa ti amansa ya. ⅩⅢ Ateeteyo náahin eeha Móyiis naaluume ha. Puhoon pa mpiket ti pukumpaan pa, ti kank ka niŋ ti ukit wa. ⅩⅣ Nkácumpool po ti hícump kucuus, mah ma ummufut. ⅩⅤ Ta amansa ya naacuke ta nii mah ma miyihaayih ti puhoon pa, nene ayank ekun, ásiitanut Móyiis niŋ Aaron samat nii fa Ateeteyo naasoke fa hínum.

Hítaapanu ha híhaaciyenu ha: pusos

ⅩⅥ Ateeteyo naasok Móyiis: “Sok Aaron áseepin hikasap ha heeyem ha ti epeesoo naasap esiya ya. Haafol ha éfihiyenoonii pusos ti mah ma miti Esipt púlooŋ.” ⅩⅦ Eehuu nkáhine: Aaron náaseepin epeesoo naasap esiya ya niŋ hikasap ha, haafol ha púlooŋ hiti mah ma miti Esipt níhiyesoonii pusos. Mpiyeno ti pakan paka niŋ ti púlukuleen pa. ⅩⅧ Púpatuuta pa pakati amansa ya nkayoop éfulanii pusos niŋ payanf pa piteyii, pale kayinaat.* Pusos pa mpiyeno ti pakan paka niŋ ti púlukuleen pa. ⅩⅨ Fiye púpatuuta pa nkasok amansa ya: “Aŋe epees Pútuun pa.” Pale amansa ya naayank ekun ásiitanutii samat nii fa Ateeteyo naasoke fa hínum.

Hítaapanu ha hípaakiilenu ha: púcuwa

ⅩⅩ Ateeteyo naasok Móyiis: “Kacom mpucom mic illito aapikaay pati amansa ya; niŋ ayeniyaa puwano ti kantant ka kiti Nil, insiiŋo hátikinoo insokoo: 'Ehe eeha Ateeteyo naasoke ha: "Katan pakanam kapikaay kati kawaaseenam. ⅩⅪ Niŋ aakatanutii kapikaay, inci fáwananii púcuwa ti awe, ti píhina pa pakatii, ti pakan paka pakatii niŋ ti pukumpaan pa pitii. Pukumpaan pa piti pakati Esipt efipimeeŋ púcuwa, mpúwufalool etaam ya. ⅩⅫ Pale oom hinoom, étilik mah ma miti Kosen la pakanam nkayem la. Toko etitaak púcuwa, aakati méyi nii inci yem Ateeteyo, inci oopa ti mah emme. ⅩⅩⅢ Inci fákatinool picaaŋ cataŋ pakanam niŋ pakani.† Píyisan empe efipitaako kacom."'” ⅩⅩⅣ Ateeteyo náahin ho, náawananii hícump púcuwa, ti ekumpaan ya eti amansa ya niŋ ti pukumpaan pa piti píhina pa pakateyoo, mah ma miti Esipt púlooŋ immiliiñool kamma púcuwa pa.

ⅩⅩⅤ Amansa ya naapoñ kápiyonkalii Móyiis niŋ Aaron kápikey. Ta nkácolii ta, naasokii: “Nikaay caniwaaseen Pútuun pa pitaaluu pale níhin ho leti mah me.” ⅩⅩⅥ Móyiis naañahanoo: “Naput úpuhin ho le, kaatuko aŋa nuuwaaseen a Ateeteyo Pútuun pa putoonii, aŋuu meeñeya ti pakati Esipt. Niŋ unii uwaaseenaa hátikin pakati Esipt waah uti meeñeya, efikamuk unii niŋ pukumpa. ⅩⅩⅦ Fo usapal kunoom káhaaciil ti káahaaŋ ka tes, nuuwaaseen Ateeteyo Pútuun pa putoonii samat nii fa mpusoke fa unii.” ⅩⅩⅧ Amansa ya naasokii: “Inci fakatan aluu nipica niwaaseen Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu ti káahaaŋ ka tes, pale timpi nílaaŋan. Fiye niluum kutoom.” ⅩⅩⅨ Móyiis naañahanoo: “Emma inci ínful ma leti awe, faluum Ateeteyo. Kacom áfaafulan púcuwa pa leti awe amansa yuu, ti píhina pa pakatii niŋ ti pakani. Pale timpi nene caakool unii impook kakatan pakati Israyel kapikaay kaawaaseen Ateeteyo.”

ⅩⅩⅩ Púful toko, Móyiis náaful lati amansa ya naakaay kaluum Ateeteyo. ⅩⅩⅪ Ateeteyo náahin eeha Móyiis naaluumoo ha. Púcuwa pa mpúful ti amansa ya, ti píhina pa pakateyoo niŋ ti pakanoo, háati écuwa etowiit. ⅩⅩⅫ Háati fo fiyaaw, amansa ya nene ayank ekun naapook kakatan pakati Israyel kapikaay.

Ⅸ

Hítaapanu ha hísakiyenu ha: káakuuñu kiti púlukuleen

Ⅰ Fiye Ateeteyo naasok Móyiis: “Kaay pati amansa ya insokoo: 'Ehe eeha Ateeteyo Pútuun pa piti unii Pihiburu pa mpusoke ha: "Katan pakanam kapikaay kati kawaaseenam. Ⅱ Sincan, niŋ aapookii kakatan kapikaay intowiyii ti hicoku, Ⅲ inci, Ateeteyo, fátahii hítaapanu káakuuñu ti púlukuleen pa pitaaluu púlooŋ: pufalinc pa, púfali pa, puñonkomoo pa, síis sa, písaacii pa niŋ pifil pa. Ⅳ Pale inci fákatinool púlukuleen pa piti pakati Esipt niŋ púlukuleen pa piti pakati Israyel, ancuk háati élukuleen yoonool ti piti pakati Israyel eteket!"'” Ⅴ Ateeteyo naacok teyme naakaakaay ho íhinu, naasok: “Kacom inci fáhin eehuu ti etaam ya eti Esipt.”

Ⅵ Eti kacom eteyyo, Ateeteyo náahin eeha naasoke ha. Púlukuleen pa púlooŋ piti pakati Esipt mpiket, pale háati élukuleen yoonool eti pakati Israyel eketut. Ⅶ Amansa ya naapoñ pakan kapica káwencinool heetaakiye ha, nkacuk nii háati élukuleen yoonool eti pakati Israyel eketut. Pale amansa ya naayank ekun akatanut pakati Israyel kapikaay.

Hítaapanu ha heewase ha isak niŋ hoonool: kúfuna

Ⅷ Ateeteyo naasok Móyiis niŋ Aaron: “Nimeeŋan sipees aluu niŋ píiha piti kísisu innikaay pati amansa ya, Móyiis kati awiisan po ti eyam ya hátikinoo. Ⅸ Efipihancaloolo mpíyenoonii haafol ti mah ma miti Esipt púlooŋ. Kúfuna enka nkíyenoonii musontuwaay éfikufulii ti pakan paka niŋ ti púlukuleen pa piti mah ma miti Esipt púlooŋ.”

Ⅹ Fiye Móyiis niŋ Aaron incakataak píiha piti kísisu nkasiiŋo hátikin amansa ya, Móyiis naawiisan po ti eyam ya, kúfuna enka nkíyenoonii musontuwaay nkúfulii ti pakan paka niŋ ti púlukuleen pa. Ⅺ Púpatuuta pa kayinaat pisiiŋo hátikin Móyiis kamma kúfuna ka keeyem ka teyii niŋ ti pakati Esipt púlooŋ. Ⅻ Pale Ateeteyo náahin amansa ya apiyank ekun, ásiitanut Móyiis niŋ Aaron samat nii fa Ateeteyo naasoke fa hínum Móyiis.

Hítaapanu ha heewase ha isak niŋ kúsupak: pitaali

ⅩⅢ Ateeteyo naasok Móyiis: “Lito kacom mpucom mic inkaay insiiŋo hátikin amansa ya insokoo: 'Ehe eeha Ateeteyo Pútuun pa piti unii Pihiburu pa mpusoke ha: "Katan pakanam kapikaay kati kawaaseenam. ⅩⅣ Kaatuko tempe inci fáwananii hítaapanu óo hítaapanu ti awe, ti píhina pa pakatii niŋ ti pakani, aakati méyi nii inci taakut ñoŋ ti etaam ya púlooŋ. ⅩⅤ Niŋ inci séepinaaseepin hínum epeesam kati wánanii ti awe káakuuñu kiti eket, anti cím ti etaam ya niŋ pakani. ⅩⅥ Pale inkatani aapuloŋ* kati yísani sempe sa sitoom, caacawam incicoopee pan óo pan ti etaam ya. ⅩⅦ Pale awe intowo ti émakiyanoolo, impook kakatan pakanam kapikaay. ⅩⅧ Ekina ewune kacom ti caanak ence, inci fánupanii hítaapanu etiil eti pitaali. Etiil eyyuu efeecuk nii pukumpul, pitaali peetaapala pitaako ti mah ma miti Esipt kápiliŋ ta immisiiŋanee fo hinoom ha hiti fíyooy. ⅩⅨ Fiye poñ kápucoopii púlukuleen pa pitii niŋ waah óo waah ewwa antaake ti ukit wa la efipifak. Niŋ inci núpaniyoo pitaali pa, efipumuk an óo an aŋa mpútookii pati ukit wa niŋ élukuleen óo élukuleen éenakaniyootee."'”

ⅩⅩ Pakakee ti píhina pa pakati amansa ya nkafe kamma eeha Ateeteyo naasoke ha, nkahiliikan kapucoop pimiikan pa niŋ púlukuleen pa piteyii páhantuwa. ⅩⅪ Pale keepaaliit ka hilim ha hiti Ateeteyo nkakat ti ukit wa pimiikan pa pakateyii niŋ púlukuleen pa piteyii.

ⅩⅫ Ateeteyo naasok Móyiis: “Séepin epeesi patiila, pitaali pa kati púwanoonii ti mah ma miti Esipt púlooŋ: ti pakan paka, ti púlukuleen pa niŋ ti pasukal pa púlooŋ peeyem pa ti ukit wa ti mah ma miti Esipt.” ⅩⅩⅢ Fiye Móyiis náaseepin hikasap ha hiteyoo patiila, Ateeteyo náakatanii ti etaam ya pasapal niŋ hileeŋ etiil niŋ pitaali. Fiyuu Ateeteyo náanupanii pitaali ti mah ma miti Esipt. ⅩⅩⅣ Pitaali pa mpúnowalii pípinapoolii niŋ hileeŋ etiil. Pitaali pa mpunonk líŋ, empa pakati Esipt taapala kacuk kápiliŋ emma mah ma miti Esipt immisiiŋiye. ⅩⅩⅤ Ti mah ma miti Esipt púlooŋ, pitaali pa mpumuk waah óo waah weeyem ti ukit wa, mpumuk lompo pakan paka niŋ púlukuleen pa. Mpifiital punuun pa niŋ pasukal óo pasukal peeyem ti ukit wa. ⅩⅩⅥ Pale ti mah ma miti Kosen la pakati Israyel nkayem la, toko lamma pitaali pa mpúnupiyoot.

ⅩⅩⅦ Amansa ya naapoñ kápiyonkalii Móyiis niŋ Aaron kápikey. Ta nkácolii ta naasokii: “Tempe inci muuyenaa. Ateeteyo ayem ti pánipani ya, inci niŋ pakanam unowe. ⅩⅩⅧ Luum Ateeteyo pasapal etiil ya peehiñe pa niŋ pitaali pa kati pisiiŋo. Inci fakatan aluu nipikaay, etinene cok aluu.” ⅩⅩⅨ Móyiis naañahanoo: “Emma inci ínful ma le ti saatee ya, fáseepin sipeesam puluum Ateeteyo, pasapal etiil ya efipisiiŋo, pitaali pa etinene púnupii, aakati méyi nii etaam ya eti Ateeteyo. ⅩⅩⅩ Pale méyimeyi nii, awe niŋ píhina pa pakatii, fo fiye nifeyut Ateeteyo Pútuun pa.”

ⅩⅩⅪ Ti oom caanak, aŋa pitaali pa mpúpuce ya, ekina eyem pasukal pa píyaañ pa, kaatuko pikee pa pitaakaataak paliyal, pikee pa péeluufeene. ⅩⅩⅫ Pale pikee pasukal pa, samat nii paasiit pa, púpuciit kamma mpífiisut éŋantii.

ⅩⅩⅩⅢ Móyiis náaful lati amansa ya, náaful lompo ti saatee ya, náaseepin sipeesoo apuluum Ateeteyo. Fiye, Ateeteyo naasiiŋan pasapal etiil ya, pitaali pa niŋ etiil ya. ⅩⅩⅩⅣ Ta amansa ya naacuke ta nii Ateeteyo asiiŋanaa-siiŋan etiil ya, pitaali pa niŋ pasapal etiil ya, nene amuuyen. Akina niŋ píhina pa pakateyoo nene kayank ekun. ⅩⅩⅩⅤ Amansa ya naatowo ti payank ekun, naapook kakatan pakati Israyel kapikaay samat nii fa Ateeteyo naasoke fa hínum pínapii ti Móyiis.

Ⅹ

Hítaapanu ha heewase ha isak niŋ kíhaaciil: pukoskos

Ⅰ Púful toko Ateeteyo naasok Móyiis: “Kaay pati amansa ya, kaatuko inci hínoo apiyank ekun, akina niŋ píhina pa pakateyoo, inci kati ínhin píyisan pa putoom ti pututayii. Ⅱ Fiyuu áafayini kakaman epuuki niŋ keesokuu maamaa fa inci úwwiiniyane fa pakati Esipt, niŋ píyisan empa inci ínhine pa ti pututayii, ancuk nimeya nii inci yem Ateeteyo.”

Ⅲ Móyiis niŋ Aaron nkakaay pati amansa ya nkasokoo: “Ehe eeha Ateeteyo Pútuun pa piti unii Pihiburu pa mpusoke ha: 'Fo teyme aafapook ewananoolo hátikinam? Katan pakanam kapikaay kati kawaaseenam. Ⅳ Sincan, niŋ aapookaa kakatanii kapikaay, kacom inci fápoñii pukoskos ti mah ma mitii. Ⅴ Efipimeeŋ meemak ti mah ma mitii fo an atacuk esiya ya. Efipili waah óo waah ewwa pitaali pa mputowane wa, mpili lompo punuun pa pitaaluu púlooŋ péeŋantii pa ti ukit wa. Ⅵ Efipimeeŋ ti pukumpaan pa pitii, pukumpaan pa piti píhina pa pakatii niŋ pukumpaan pa piti pakati Esipt púlooŋ. Efihiyeno hítaapanu eeha ammeya nii háati ñífaaf aluu niŋ símaama aluu kataapala kacuk emma nkakine ti mah emme fo fíyooy.'” Ta Móyiis naapaye ta káakup, náaful lati amansa ya naakaay.

Ⅶ Píhina pa pakati amansa ya nkasokoo: “Fo teyme áyiin a aŋe afaatowo ti hiwasu unaa kúnuul? Katan pakati Israyel kapikaay kati kawaaseen Ateeteyo Pútuun pa piteyii. Awe ñaasoŋi ayyem, fo áamiit nii mah ma miti Esipt múpucaapuco?” Ⅷ Fiye, nkáñahanii Móyiis niŋ Aaron pati amansa ya. Amansa ya naasokii: “Níyiniyini pikaayu kaawaaseen Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu, pale pakayme kañaŋe pikaayu?” Ⅸ Móyiis naañahanoo: “Unii púlooŋ ukaakaay: uhiineen wa niŋ uhaan wa, epuuk ya pákayiin paka niŋ pakaal paka, písaacii pa, pifil pa niŋ síis sa, kaatuko uñaŋaa íhinu pahaaño piti Ateeteyo.” Ⅹ Amansa ya naasokoo: “Fo cukaacuk aluu nii, inci fasampan aluu ti caacaw Ateeteyo inkatan aluu nipikaay niŋ miin ma mitaaluu? Ooto heenaput ínnimiiloole! Ⅺ Haani, eehuu hiyinaat pitaako! Pákayiin paka lamma efikakaay kapica kawaaseen Ateeteyo samat nii fa inniluumaam fa.” Púful toko nkayaanii lati amansa ya.

Ⅻ Ateeteyo naasok Móyiis: “Pántin epeesi ti mah ma miti Esipt pukoskos pa púpuwanoonii temmo, kati puhoon waah óo waah weeŋante ti etaam ya ewwa pitaali pa mputowane wa.” ⅩⅢ Fiye Móyiis náapantin epeesoo niŋ hikasap ha hiteyoo ti mah ma miti Esipt, Ateeteyo náawananii hiyam héefulii pa caanak ca íncifulii pa, hipisap ti mah ma miti Esipt púlooŋ. Hiyam ha nihisap hanakan ha niŋ hánant ha púlooŋ. Cipilap, hiyam ha níhicoopoolii pukoskos. ⅩⅣ Pukoskos pa mpinako ti mah ma miti Esipt púlooŋ, mpunowal pan óo pan pipimeeŋ túk. Pameeŋ pukoskos empuu taapala pitaako, apan etinene pitaako. ⅩⅤ Mpúwufalool etaam ya púlooŋ fo neepaana. Mpuhoon waah óo waah weeyeniye ti ukit wa niŋ lompo ñaliyal ña ñiti punuun pa empa pitaali pa mputowane pa. Háati waah weeŋante utowiit ti etaam ya púlooŋ eti Esipt.

ⅩⅥ Amansa ya naahiliikan apupoñ kápiyonkalii Móyiis niŋ Aaron kápikey. Ta nkácolii ta, naasokii: “Inci muuyenaamuuyen ti Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu niŋ ti aluu faŋ aluu. ⅩⅦ Fiye, ponketam kaamuuyen ka kutoom poonool empe lamma, inniluum Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu púpufulan eket eyye lamma ti inci.”

ⅩⅧ Móyiis náaful lati amansa ya naaluum Ateeteyo. ⅩⅨ Fiye Ateeteyo naayesan hiyam ha ti hiyam henfakat héefulii pa caanak ca incinow pa, nihicoopool pukoskos pa nihiwant po ti Kaatii ka Kéecunke ka.* Háati kaakoskos koonool kutowiit ti mah ma púlooŋ miti Esipt. ⅩⅩ Pale Ateeteyo náahin amansa ya apiyank ekun. Amansa ya naapook kakatan pakati Israyel kapikaay.

Hítaapanu ha heewase ha isak niŋ kipaakiil: énimaan

ⅩⅪ Ateeteyo naasok Móyiis: “Séepin epeesi patiila, énimaan enfakat kati eyeno ti mah ma miti Esipt, énimaan eyya ammeya nii an atacuk fo káamaaputool.”† ⅩⅫ Móyiis náaseepin epeesoo patiila, énimaan enfakat neeyeno ti mah ma miti Esipt púlooŋ fo kunoom káhaaciil. ⅩⅩⅢ Ti kunoom ka káhaaciil enkuu, pakati Esipt kayinaat pucukool, an ayinaat hífulu lateyoo. Pale pakati Israyel púlooŋ nkataak ecaaŋ la nkakine la.

ⅩⅩⅣ Amansa ya naapoñ kápiyonkalii Móyiis ápikey. Ta náacolii ta, naasokoo: “Nikaay caniwaaseen Ateeteyo. Níyiniyini fala kaacoopool miin ma mitaaluu, pale nikat le písaacii pa, pifil pa niŋ síis sa sitaaluu lamma.” ⅩⅩⅤ Móyiis naañahanoo: “Haani! Aañaŋaa kakatan unii upucoopool lompo púlukuleen empa efuuwaaseen pa Ateeteyo Pútuun pa putoonii: pikee púlukuleen pa, efuuwaaseen po kati piliyee, pikee pa nuuwaaseen po upusow po pipileem motic. ⅩⅩⅥ Pukoolee pa putoonii piñaŋaa pikaayu noonii, háati yoonool etetowo le. Kaatuko ti púlukuleen pa efuucoop upuwaaseen Ateeteyo Pútuun pa putoonii apan étuumeyi empa nuukaakaay kaawaaseen taamanta ucolut po.”

ⅩⅩⅦ Háati fo, Ateeteyo náahin amansa ya apiyank ekun, amansa ya álafiit kakatan pakati Israyel kapikaay. ⅩⅩⅧ Amansa ya naasok Móyiis: “Fúl le! Timpi néeñohoonii le aapisiiŋo hátikinam. Tah kunuu, hinoom eeha aafanene cuk puhooŋuyam aafaket!” ⅩⅩⅨ Móyiis naañahanoo: “Samat nii fa ansoke fa, etinene ñóhoonii pisiiŋo hátikini.”

Ⅺ

Káatuunan ka kiti hítaapanu ha hikelan ha

Ⅰ Ateeteyo naasok Móyiis: “Inci fápoñii hítaapanu hikelan ti amansa ya niŋ ti mah ma miti Esipt niŋ fúlaa toko afaakatan aluu nipikaay, naayaan aluu fala pántoon. Ⅱ Fiye kaay caasok pakati Israyel nii, áyiin óo áyiin niŋ aal óo aal acakan akinooloo ati Esipt waah óo waah weememanoolee niŋ sanoo niŋ ekina tom kótifoloo.” Ⅲ Ateeteyo náahin kiti pakati Israyel kúpusuum pakati Esipt. Móyiis himuumoo, pakati Esipt nkátuuloo meemak focaa píhina pa pakati amansa ya.

Ⅳ Móyiis naasok amansa ya: “Ehe eeha Ateeteyo naasoke ha: 'Mpisit inci fakaawool mah ma miti Esipt. Ⅴ Añii óo añii akampaani áyaañ ati mah ma miti Esipt afaaket, písik ti akampaani ya áyaañ a ati amansa ya, eekaakaay ya hitoonu elemeyu ya, fo ti ati amiikan a aal a aŋa nátuum a efol ya, focaa papukal pa píyaañ pa piti púlukuleen pa púlooŋ. Ⅵ Tempo, káacoolan kenfakat efikiyeno ti mah ma miti Esipt púlooŋ, heetaapala hitaako apan etinene hitaako. Ⅶ Pale ti pakati Israyel púlooŋ, háati eyen étehaw ti an niŋ ekina tom ti élukuleen. Fiyuu éfinimeyi nii inci Ateeteyo ínkatinool-kátinool pakati Esipt niŋ pakati Israyel.'” Ⅷ Móyiis nene asok amansa ya: “Píhina pa pakatii púlooŋ éfikakey ti inci nkákilipo hátikinam nkasokam: 'Fúl le, awe niŋ pakani púlooŋ keenapanuu ka.' Niŋ fúlaa toko inci inkaay.” Ta Móyiis naapaye ta hisoku eehuu, náaful lati amansa ya niŋ káñiken kenfakat.

Ⅸ Ateeteyo naasok Móyiis: “Amansa ya átasiitan aluu, ancuk inci kati penan weecukantee wa utoom ti mah ma miti Esipt.” Ⅹ Móyiis niŋ Aaron nkáhin weecukantee ewwuu púlooŋ hátikin amansa ya, pale Ateeteyo náahin amansa ya apiyank ekun naapook kakatan pakati Israyel kápuful ti mah ma miteyoo.

Ⅻ

Pahaaño pa piti himuusu ha hiti Ateeteyo

Ⅰ Eehuu hipimuus, Ateeteyo náakup niŋ Móyiis niŋ Aaron ti mah ma miti Esipt, naasokii: Ⅱ “Hiim eehe efihiyeno taaluu hiim ha híyaañ ha: hiim ha hícook ha hiti etiil ya etaaluu. Ⅲ Canisok kayoŋ ka púlooŋ kiti Israyel: 'Niŋ hiim ha hitaakaa kunoom ŋaasuwan, áyiin óo áyiin acoop miin ma miteyoo císaacii niŋ fotom cifil, hank óo hank élukuleen yoonool. Ⅳ Niŋ miin ma mufomut kati mipa hili élukuleen púmpuluŋ, mísiyool niŋ akinoolii eehaŋii ya hikolu, nkafin pakan puume, conko kamamal élukuleen eyya nkayina hili. Ⅴ Efinicoop cíceken císaacii niŋ fotom cíceken cifil citi etiil yoonool céehutut. Ⅵ Innimank co fo ti hinoom ha heewase ha ŋaasuwan niŋ kipaakiil ti hiim ha. Oom hinoom niŋ caanak ca cinowaa, pakan paka pakati Israyel púlooŋ kañaŋaa hitaaŋu púlukuleen pa. Ⅶ Nkacoop ti hísim ha nkanaaneen ti upii wa úsupak wa uti putum pa piti hunkut ha niŋ lentoo etempo la efikali la élukuleen ya. Ⅷ Efikasow efoofa ya oom hánant, nkali yo niŋ kúmpuul keetaakut leweñoo niŋ pahatal peesampa. Ⅸ Timpi nitaan efoofa ya, timpi nilacan yo. Pale efeesowee niŋ hikaw ha, woot wa niŋ niñow na. Ⅹ Timpi nitowan efuntank. Niŋ etowiyaa, eti kacom eteyyo mpucom innisow yo epileem motic. Ⅺ Ehe fa efinili yo fa: samat nii an eememanooliye pikaayu. Efinicenk kuñowu aluu, inniwaso pisamata, ínnisik hikasap t’epees. Nili mpacas. Eehuu hiyem pahaaño pa piti Himuusu ha hiti Ateeteyo.

Ⅻ “'Oom hánant inci famuusool mah ma miti Esipt, immuk akampaani óo akampaani ácook ti mah ma miti Esipt, niŋ lompo mufuun ma púlooŋ méeyiine ma míyaañ ma miti púlukuleen pa. Fiyuu inci fasiiŋan ti pisiya pínaati pa púlooŋ piti pakati Esipt, inci yem Ateeteyo. ⅩⅢ Pale ti pukumpaan pa la innikaakaay la econcoolo, hísim ha efihiyeno lánkamaasi. Niŋ inci yeniyaa kaasiiŋan ti pisiya pakati Esipt, inci facuk ho immuus kati nifak ti hítaapanu ha hiti himuku ha. ⅩⅣ Ti ekaay óo ekaay, hinoom eehe hiñaŋaa piyeno hinoom hiti énawunoolo. Niñaŋaa ho pahaaño nípimakiyanam, inci Ateeteyo, pahaaño empe piñaŋaa pitaako etiil óo etiil fo eket maama.'”

Pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo

ⅩⅤ Ateeteyo nene asok Móyiis niŋ Aaron: “Efinili kúmpuul keetaakut leweñoo fo kunoom isak niŋ kúsupak. Ti hinoom ha híyaañ ha niñaŋaa káfulan leweñoo ya ti pukumpaan pa pitaaluu. Kaatuko an óo an eeliye waah weetaake leweñoo písik ti hinoom ha híyaañ ha puwant ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak, oom an añaŋee hiyaanu ti kayoŋ ka kiti Israyel. ⅩⅥ Hinoom ha híyaañ ha niŋ hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak, efiniconcoolo nípimakiyanam. Etínihin ti kunoom enkuu niŋ neetaat kaamemanool paliyal. ⅩⅦ Efínihin pahaaño empe piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo fo ti ekaay óo ekaay ti énawunoolo hinoom eeha inci ínfulanii ha aluu ti mah ma miti Esipt samat nii uyoŋ uti pusoocaali. Efinihaaño hinoom eehuu etiil óo etiil fo eket maama. ⅩⅧ Hiim ha híyaañ ha, písik ti kániim ka kiti hinoom ha heewase ha ŋaasuwan niŋ kipaakiil fo ti kániim ka kiti hinoom ha heewase ha áwii niŋ hoonool, efinili kúmpuul keetaakut leweñoo. ⅩⅨ Leweñoo eteyeno ti pukumpaan pa pitaaluu fo kunoom isak niŋ kúsupak. Niŋ akaawoola niŋ fotom ati Israyel aliyaa paliyal peetaake leweñoo, afaayaanee ti kayoŋ ka kiti Israyel. ⅩⅩ Niñaŋut hili waah weetaake leweñoo. Pan óo pan pa innikine, niñaŋaa hili kúmpuul keetaakut leweñoo.”

Pahaaño pa píyaañ pa piti Himuusu ha hiti Ateeteyo

ⅩⅪ Móyiis naayonkal ñíhampaatiin ña púlooŋ pakati Israyel naasokii: “Nikaay nicoop mísaacii niŋ fotom mifil innitaaŋ mo, ancuk miin ma mitaaluu mihaañiyaa pahaaño pa piti Himuusu ha. ⅩⅫ Nimemanool cikant citi mífiitiin miti píheeni empa nkasok pa hisop, ínnipuuc co ti epulaatu ya eetaake ya hísim ha hiti élukuleen ya, inninaaneen ho ti upii wa úsupak wa uti putum ekumpaan ya niŋ lentoo etempo. Oom hánant, an timpi áful tíkitaaŋ fo incilapaa. ⅩⅩⅢ Ateeteyo afaamuusool mah ma apumuk pakati Esipt, pale niŋ acukaa hísim ha ti lentoo putum pa niŋ upii wa afaamuus, atakat maleekoo ya eti himuku ha epinako pukumpaan pa pitaaluu neemuk aluu. ⅩⅩⅣ Aluu niŋ miin ma mitaaluu éfinituul hilim ha heesiiŋanee ha hiti pahaaño empe fo cancowiyaaw. ⅩⅩⅤ Niŋ ninakiyaa ti mah emma Ateeteyo náayinanane ma aluu nii afaawufan mo aluu, ínnihin pahaaño empuu. ⅩⅩⅥ Niŋ epuuk aluu kacakanaa aluu: 'Pahaaño empe piti weyme?' ⅩⅩⅦ Inniñahanii: 'Kaawaaseen kiti kámakiyan Ateeteyo, ti énawuno himuusu ha hiteyoo. Ta unaa pakati Israyel nuuyeniyaa ta Esipt, Ateeteyo náawananii eket ti pakati Esipt, pale naamuus pukumpaan pa putuunaa peesiiŋiit, naafakan miin ma mutuunaa.'”

Ta nkásiye ta eehuu, pakati Israyel nkákilipo ñuhooŋuyii t’etaam. ⅩⅩⅧ Púful toko nkakaay íncakahin eeha púlooŋ Ateeteyo naasoke ha Móyiis niŋ Aaron.

Hítaapanu ha heewase ha ŋaasuwan: eket ya eti pikampaani pa pákayaañ paka

ⅩⅩⅨ Mpisit, Ateeteyo naamuk akampaani óo akampaani ácook ti mah ma miti Esipt, písik ti akampaani ya áyaañ a ati amansa ya, eekaakaay ya hitoonu elemeyu ya, fo ti ati eekulee ya ti ékuluma, focaa mufuun ma míyaañ ma miti púlukuleen pa púlooŋ. ⅩⅩⅩ Oom hánant, amansa ya niŋ píhina pa pakateyoo púlooŋ niŋ pakati Esipt púlooŋ nkalito nkayeno káacoolan meemak kaatuko taakut ekumpaan eetaakut eekete.

Hífulu ha hiti pakati Israyel ti mah ma miti Esipt

ⅩⅩⅪ Oom hánant amansa ya naayonkal Móyiis niŋ Aaron kápikey. Ta nkácolii ta, naasokii: “Nilito! Níful ti mah ma mutoom, aluu niŋ pakati Israyel. Nikaay caniwaaseen Ateeteyo samat nii fa innisoke fa. ⅩⅩⅫ Nicoopool lompo púlukuleen pa pitaaluu púlooŋ samat nii fa innisoke fa, innikaay. Inniluum lompo Pútuun pa pitaaluu kati pisampanam.”

ⅩⅩⅩⅢ Pakati Esipt nkasok pakati Israyel kahiliikan kápuful ti mah ma, nkaŋiiniyii: “Niŋ nífulut ti mah me, unii púlooŋ efuuket.” ⅩⅩⅩⅣ Fiye pakati Israyel nkacoopool efol ya eyya nkapoocane ya, tempo peelokot kawas yo leweñoo. Nkánuŋ yo ti ñúus ña ñiteyii la nkasap la efol ya, nkacenk ño niŋ wañ wa uteyii nkakanto ño. ⅩⅩⅩⅤ Pakati Israyel nkáhin eeha Móyiis naasokii ha hínum, nkacakan pakati Esipt wañ niŋ waah óo waah weememanoolee niŋ sanoo niŋ ekina tom kótifoloo. ⅩⅩⅩⅥ Ateeteyo náahin kiti pakati Israyel kúpusuum pakati Esipt, nkawufanii waah óo waah ewwa nkacakanii. Fiyuu pakati Israyel nkacoope hisaanumate ha ti pakati Esipt.

ⅩⅩⅩⅦ Púful toko pakati Israyel nkáful ti saatee ya eti Ramses kapuwant saatee ya eti Sukot, nkayeno máamun pákayiin síwuli sikeme isak niŋ yoonool (600,000), pakaal paka niŋ epuuk ya kafinutee. ⅩⅩⅩⅧ Pakakee pakan keemeeŋe keeneetaat pakati Israyel nkanapanii niŋ hícump pukoolee piti písaacii, pifil niŋ síis. ⅩⅩⅩⅨ Nkacoop efol ya eepoocanee ya eyya nkácoopoolii ya Esipt, nkasow kúmpuul keetaakut leweñoo; efol ya etaakut leweñoo kamma nkayaanee ti mah ma, kataakaniit kaamemanool paliyal.

ⅩⅬ Ti oom caanak pakati Israyel nkakin hínum ti mah ma miti Esipt fo sitiil sikeme sipaakiil niŋ áwii niŋ ŋaasuwan (430). ⅩⅬⅠ Ta sitiil sa sikeme sipaakiil niŋ áwii niŋ ŋaasuwan ya insipaye ta, ti hinoom ha heemaka ha eehuu, kayoŋ ka kiti Ateeteyo púlooŋ nkúfule ti mah ma miti Esipt samat nii uyoŋ uti pusoocaali. ⅩⅬⅡ Hánant eehuu nihiyeno hánant heemaka ti Ateeteyo hiti efaas pakanoo ápufulanii ti mah ma miti Esipt. Fo lompo incuke ti pakati Israyel, etiil óo etiil hánant eehuu hánant heemaka eeha nkañaŋut teeho hiŋotu kati kámakiyan Ateeteyo fo ti ekaay óo ekaay.

Kikee kilim kéeyisane fa pahaaño pa piti Himuusu ha éfipihinee

ⅩⅬⅢ Ateeteyo naasok Móyiis niŋ Aaron: “Ehe hilim ha heesiiŋanee ha hiti pahaaño pa piti Himuusu ha: an eeneetaat ati Israyel timpi ali káciim ka kiti pahaaño pa. ⅩⅬⅣ Pale amiikan eenoomee áyiniyini hili iyyema anakanee. ⅩⅬⅤ Akaawoola eeyem ti himuusu niŋ ekina tom áhina aŋa nacooyee etikali. ⅩⅬⅥ Efoofa ya ti ekumpaan efeeliyee, timpi nífulan yo tíkitaaŋ, timpi nihumalool háati kaacec koonool. ⅩⅬⅦ Kayoŋ ka púlooŋ kiti Israyel éfikahin pahaaño pa. ⅩⅬⅧ Niŋ akaawoola eewanane lataaluu álafiyaa íhinu pahaaño pa piti Himuusu ha piti Ateeteyo, pákayiin paka pakati ekumpaan ya eteyoo púlooŋ kañaŋee kanakan niŋ fúlaa toko áfaayini íhinu pahaaño pa piti Himuusu ha samat nii pakati Israyel. Afúl óo áful añaŋut hili ti pahaaño pa piti Himuusu ha. ⅩⅬⅨ Hilim ha heesiiŋanee eehe efihicok ati Israyel niŋ akaawoola eekine niŋ aluu.”

Ⅼ Pakati Israyel púlooŋ nkáhin samat nii fa Ateeteyo naasoke fa Móyiis niŋ Aaron. ⅬⅠ Ti hinoom ha heemaka ha eehuu, Ateeteyo náafulanii pakati Israyel ti mah ma miti Esipt samat nii uyoŋ uti pusoocaali.

ⅩⅢ

Hicokuyee ha hiti pikampaani pa pákayaañ paka samat nii pakati Ateeteyo

Ⅰ Ateeteyo naasok Móyiis: Ⅱ “Cok pikampaani pa pákayaañ paka púlooŋ pakati Israyel samat nii pakatoom. Kaatuko akampaani óo akampaani áyaañ atoom, papukal óo papukal péeyiine píyaañ piti élukuleen lompo, putoom.”

Kikee kilim kéeyisane pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo fa éfipihinee

Ⅲ Móyiis naasok kayoŋ ka: “Nínawuno hinoom ha hiti fíyooy eeha ínnifulaniyee ha teeho ti mah ma miti Esipt, pa inniyeniye pa pimiikan. Kaatuko Ateeteyo áfulaniyoo-fúlan po aluu ti sempe epeesoo. Ooto an timpi ali hímpuul heetaake leweñoo. Ⅳ Fíyooy inniyem ti hífulu ti mah ma miti Esipt ti hiim ha hiti Apip. Ⅴ Ateeteyo naasintoolo apusok símaama aluu nii afaawufan aluu mah ma miti pakati Kanaan, pakati Het, pakati Amol, pakati Hiw niŋ pakati Yepus. Niŋ Ateeteyo anakanaa aluu ti mah emmuu, meemeeŋe ma keekee niŋ múkum, etiil óo etiil éfinnihin ti hiim eehe pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo. Ⅵ Efinnili kúmpuul keetaakut leweñoo fo kunoom isak niŋ kúsupak. Ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak éfinnihin pahaaño piti kámakiyan Ateeteyo. Ⅶ Nili kúmpuul keetaakut leweñoo fo kunoom isak niŋ kúsupak. Ti mah ma púlooŋ an timpi ayenan lateyoo hímpuul heetaake leweñoo niŋ ekina tom leweñoo. Ⅷ Ti pahaaño pa, an óo an ácenkin añiinoo eehe: 'Núuhinhin eehe kamma eeha Ateeteyo náahine ha unaa ta náafulanii ta unaa ti mah ma miti Esipt.' Ⅸ Pahaaño empe efipiyeno énawunoolo taaluu samat nii lánkamaasi eyya nkáhine aluu ti epees niŋ ekina tom ti éyit. Efímpinawunan aluu nii hilim ha heesiiŋanee ha hiti Ateeteyo hiñaŋut hífulu ti ñutum aluu. Kaatuko akina áfulanii aluu ti mah ma miti Esipt ti sempe epeesoo. Ⅹ Níhin pahaaño empe etiil óo etiil niŋ colaa toko.”

Kikee kilim kéeyisane pikampaani pa pákayaañ paka fa éfikahinee

Ⅺ Móyiis nene asok kayoŋ ka kiti Israyel: “Ateeteyo afaanakan aluu ti mah ma miti Kanaan naawufan mo aluu, samat nii fa náayinanane fa aluu niŋ símaama aluu ti esintoolo. Ⅻ Niŋ áhinaa ho, epuuk aluu pikampaani pa pákayaañ paka púlooŋ, efinniwufanii Ateeteyo, kaatuko pakati Ateeteyo; púlukuleen pa lompo péeyiine pa píyaañ pa púlooŋ piti pukoolee pa pitaaluu, efinniwufan po Ateeteyo ti kaawaaseen, kaatuko piti Ateeteyo. ⅩⅢ Pale niŋ nitaakaa cífali céeyiine cíyaañ ceepukee, ínnilafiyaa cífali ca cipiloŋ, niñaŋaa kaawaaseen císaacii ti putum etenco. Inníhinut fo, innifiit ekun etenco. Iyyema añii akampaani áyaañ apukee ti miin ma mitaaluu, fo niwaaseen císaacii ti putum pa piteyoo, ancuk añii ya aloŋaa. ⅩⅣ Fiye, po hátikin niŋ epuuk aluu kacakanaa aluu: 'Fo weyme uwune ínnihin eehuu?' Inniñahanii: 'Ateeteyo, ti sempe epeesoo náafulanii unaa Esipt, pa nuuyeniyaa pa pimiikan. ⅩⅤ Páawoo amansa ya ati mah ma miti Esipt atowaatowo ti káakatanaati unaa upukaayaa, fiye Ateeteyo naamuk waah óo waah wéeyiine úyaañ weepukee ti mah ma miteyoo, uti pakan paka fo ti púlukuleen pa. Ekina ewune nuuwaaseenaa Ateeteyo púlukuleen pa púlooŋ péeyiine pa píyaañ pa, pale iyyema epuuk unaa pikampaani pa pákayaañ paka, nuuwaaseenaa sáacii ti putum pa piteyii.' ⅩⅥ Fiye, uwaaseen ewwuu efuuyeno énawunoolo ti aluu samat nii lánkamaasi eeyem ti sipees aluu niŋ ekina tom ti píyit aluu. Efúunawunan aluu nii Ateeteyo áfulanii aluu Esipt ti sempe epeesoo.”

Kátintiŋan ka kiti Pútuun pa kayoŋ etempo

ⅩⅦ Ta amansa ya naakatane ta pakati Israyel kapikaay, Pútuun pa pikatanutii kapucoop pítin pa peenape pa ti mah ma miti pakati Filistin apan pihaŋa pálike. Pútuun pa mpusokoolo: “Niŋ kayoŋ ka kípannumaa nii efikitaak hikam ti pítin empuu, pikee pa nkiyesan kunuu etenko nkuñoho Esipt.” ⅩⅧ Fiye, Pútuun pa mpíhin kayoŋ ka kipikaay ti pítin pa peekaape pa piti káahaaŋ ka tes kupuwant Kaatii ka Kéecunke ka.* Pakati Israyel nkáfulii ti mah ma miti Esipt samat nii pikaaya hikam.

ⅩⅨ Móyiis naacoopool picec Josef kaatuko Josef asokaasok hínum epuuk Israyel: “Nisintoolo nii, niŋ Pútuun pa píkeyyoo kayankanan aluu kati púfulan aluu le, efinicoopool picecam.”

ⅩⅩ Pakati Israyel nkáful Sukot nkakaay incakasiiŋan púkuut pa piteyii ti saatee ya eti Etam ti kanaac káahaaŋ ka tes. ⅩⅪ Hanakan ha, Ateeteyo naanow hátikinii ti háaputa henfakat heekaaye patiila ápiyisanii pítin pa; hánant ha, háaputa eehuu níhiyenoonii hiti seemak apicaaŋanii. Fiyuu éfikayini pikaayu hánant hanakan. ⅩⅫ Háaputa ha nihitowo tan óo tan hátikinii hanakan ha, háaputa ha hiti seemak sa lompo nihitowo neyii hánant ha.

ⅩⅣ

Kaafiitan ka kiti Kaatii ka Kéecunke ka

Ⅰ Fiye Ateeteyo naasok Móyiis: Ⅱ “Sok pakati Israyel kañoho puson kapisiiŋan púkuut pa piteyii hátikin saatee ya eti Pi-Hahilot ti pututa saatee ya eti Mikutol niŋ kaatii ka. Toko efinisiiŋan púkuut pa pitaaluu nípicoonool niŋ saatee ya eti Paal-Sefon pukol kaatii ka. Ⅲ Fiye amansa ya, eficukoo nii pakati Israyel kácimaacim ti mah ma, káahaaŋ ka tes nkukuloolii. Ⅳ Inci fáhin amansa ya apiyank ekun náawawantanii aluu, pale, pínapii teyoo niŋ pusoocaali pa pakateyoo púlooŋ inci fáyisan hamake ha hitoom, pakati Esipt éfikameyi nii inci yem Ateeteyo.” Pakati Israyel nkáhin eeha naasokii ha.

Ⅴ Akee naasok amansa ya ati Esipt nii pakati Israyel kateyaatey. Fiye amansa ya niŋ píhina pa pakateyoo nkayesan pámiiloolal pa piteyii nkasokool: “Weyme núuhinaa fiye? Weyme uwune nuukatanaa pakati Israyel kapikaay? Etinene kayeno pimiikan pa pakatuunaa!” Ⅵ Amansa ya naapoñ kapimemanool saleet ya eteyoo eti hikam ha, naakaay niŋ pusoocaali pa pakateyoo. Ⅶ Naacoopool sisaleet sa siteyoo seehaŋe sa panap siyema sikeme isak niŋ yoonool (600) niŋ pisaleet pa púlooŋ piti mah ma miti Esipt. Ti saleet óo saleet ñíhampaatiin pusoocaali nkayeno tempo. Ⅷ Ateeteyo náahin amansa ya ati Esipt apiyank ekun, naawawantan pakati Israyel keeyeniye ka hífulu ti mah ma ti káaseepin úpantiyii. Ⅸ Pusoocaali pa pakati Esipt niŋ pufalinc pa piteyii, pisaleet pa niŋ piteteyana pa púlooŋ nkawawantanii nkalohanii la nkasiiŋane la púkuut pa piteyii ti kanaac kaatii ka pukol Pi-Hahilot púcoonool Paal-Sefon. Ⅹ Pakati Israyel nkaŋantan amansa ya niŋ pusoocaali pa pakateyoo ti ékey, nkafe meemak nkayeno kaayonkal Ateeteyo ti pukooŋ kayankanan. Ⅺ Nkasok Móyiis: “Fo kiyaak kimeeŋut Esipt? Weyme uwune áncoopii unii ti káahaaŋ ke tes kati uket? Weyme uwune ánfulanii unii Esipt? Ⅻ Fo usokuti kápiliŋ Esipt nii: 'Katan unii úpuhin ti pakati Esipt'? Fisaka eket ti káahaaŋ ke tes.” ⅩⅢ Móyiis naañahanii: “Timpi nife! Nisiiŋo la inniyem la innisincan fa Ateeteyo naakaakaay fa aluu kafakan fíyooy. Kaatuko pakati Esipt payenka inniyem ka fiye ti kaasincan, etinene nicukii. ⅩⅣ Níwaayeen, Ateeteyo áfaataakool ti putum pa pitaaluu.”

ⅩⅤ Ateeteyo naasok Móyiis: “Weyme ayyem ti pukooŋ ti inci kayankanan? Sok pakati Israyel kakaay. ⅩⅥ Awe séepin hikasap ha heeyem ha ti epeesi ímpantin ho ti kaatii ka, man ma mupuweeco ancuk pakati Israyel kanapaa ti kaatii ka ti etaam eesuuce. ⅩⅦ Síitan, inci fáhin pakati Esipt kapiyank ekun kati kanapan aluu ti kaatii ka. Inci fáyisan hamake ha hitoom pínapii ti amansa ya niŋ uyoŋ wa uteyoo púlooŋ uti pusoocaali pa niŋ pisaleet pa niŋ piteteyana pa. ⅩⅧ Pakati Esipt éfikameyi nii inci yem Ateeteyo niŋ inci yísanaa hamake ha hitoom pínapii ti amansa ya, pisaleet pa niŋ piteteyana pa.”

ⅩⅨ Maleekoo ya eti Pútuun pa eenowe ya hátikin kayoŋ ka kiti Israyel néeful toko epikaay pusonii, háaputa ha henfakat ha heekaaye ha patiila lompo heeyeniye ha hátikin, níhiful nihiyeno pusonii. ⅩⅩ Nihiyeno ti pututa kayoŋ ka kiti Esipt niŋ kayoŋ ka kiti Israyel. Hánant eehuu púlooŋ, oom háaputa níhitahii énimaan kaapii koonool, pale ti kikee kaapii ka nihicaaŋan, fiyuu pakakee nkayinaat hilohu pakakee.

ⅩⅪ Fiye Móyiis náapantin epeesoo ti kaatii ka, hánant eehuu púlooŋ Ateeteyo náatunk kaatii ka niŋ hiyam henfakat héefulii pa caanak ca íncifulii pa, naayesan ko etaam eesuuce. Man ma ummuweeco. ⅩⅫ Pakati Israyel nkanap ti kaatii ka ti etaam eesuuce. Man ma ímmiyenoonii kiniŋ ti epees yáali niŋ ti epees yaamay.

ⅩⅩⅢ Pakati Esipt nkawawantanii, pufalinc pa púlooŋ piti amansa ya niŋ pisaleet pa niŋ piteteyana pa mpiyeno katey puson pakati Israyel ti kaatii ka. ⅩⅩⅣ Ulap wa, Ateeteyo náasincanii ti háaputa ha niŋ ti seemak sa kayoŋ ka kiti Esipt, naanakanool kunuuwii. ⅩⅩⅤ Naalocan kikanku* pisaleet pa, nkataak páciite ti kateteyan ka kiteyii. Pakati Esipt nkasokool: “Ukatanaa mpacas pakati Israyel kaatuko Ateeteyo oopa ti kátaakoolan unaa kamma poko.”

ⅩⅩⅥ Fiye Ateeteyo naasok Móyiis: “Pántin epeesi ti kaatii ka, man ma kati muñoho ummuhootan pakati Esipt niŋ pisaleet pa piteyii niŋ piteteyana pa.” ⅩⅩⅦ Móyiis náapantin epeesoo ti kaatii ka; ta caanak ca inciyeniye ta éfulii, kaatii ka nkuñoho fa nkiyeniye fa. Pakati Esipt nkayeno katey kati kafak, pale Ateeteyo náaseemanii ti pututa kaatii ka. ⅩⅩⅧ Man ma ummuñoho, ummuhootan pisaleet pa niŋ piteteyana pa niŋ pusoocaali pa púlooŋ pakati amansa ya keeyeniye ka katey kapuwawantan pakati Israyel ti kaatii ka, háati oonool afakut. ⅩⅩⅨ Pale pakati Israyel nkanap ti kaatii ka ti etaam eesuuce, ti pututa man ma meeyeniye ma kiniŋ ti epees yáali niŋ ti epees yaamay.

ⅩⅩⅩ Fiyuu Ateeteyo naafakane ti oom hinoom pakati Israyel ti sipees pakati Esipt. Pakati Israyel nkacuk puhunuŋ pa piti pakati Esipt ti kantant ka kiti kaatii ka. ⅩⅩⅪ Pakati Israyel nkacuk sempe sa senfakat sa siti epees Ateeteyo ta naaheeke ta pakati Esipt, nkafe Ateeteyo, nkáyinan teyoo niŋ ti Móyiis amiikan a ateyoo.

ⅩⅤ

Hícimu ha hiti Móyiis

Ⅰ Fiye Móyiis niŋ pakati Israyel nkacook Ateeteyo hícimu eehe:

“Inci facook Ateeteyo kamma naaheeke pikamooloo pántoon,

náaseeman pufalinc pa niŋ piteteyana etempo ti kaatii ka.

Ⅱ Ateeteyo ayem sempe sa sitoom niŋ hícimu ha hitoom,

ákeyyookey kafakanam.

Akina ayem Pútuun pa putoom, inci fámuloo,

akina ayem Pútuun pa piti paapaa atoom, inci fámakiyanoo.

Ⅲ Ateeteyo ayem akama ya enfakat a,

caacawoo ciyem Ateeteyo.

Ⅳ Aséemanaa-séeman ti kaatii ka

pisaleet pa piti amansa ya niŋ pusoocaali pa pakateyoo.

Pusoocaali pa keehaŋe ka nkáhinee cíki ti mah ma miti Esipt,

nkáseemanee ti Kaatii ka Kéecunke ka.*

Ⅴ Kúsuh ka nkimelii,

nkáseem samat nii énankiin.

Ⅵ Ateeteyo, epeesi yáali ehaŋe waah óo waah sempe;

Ateeteyo, epeesi yáali etuncaloole pikamooli.

Ⅶ Ti hamake ha hitii henfakat ha

anheeke keenatuu ka.

Awwánanii káñiken ka kitii samat nii seemak,

nkusowii nii hikaaw.

Ⅷ Emma ánfuuteene ma,

man ma úmmucumpoolo,

ummucoonool ciit samat nii hiniŋ;

man ma méesuna ma ummucokool mipiyank

ti pututa kaatii ka.

Ⅸ Akamool unaa asok hínum:

'Inci fawawantanii incokii

ímpaacinool hisaanumate ha hiteyii,

inconcenool ho fo fomam.

Iññákii káakuntu ka kutoom,

epeesam néepucaloolii.'

Ⅹ Pale awe Ateeteyo, ínfuuteen kaatii ka nkimelii,

nkáseem samat nii énankiin ti hítaapanu man ma.

Ⅺ Fo eyyeyme énaati ecuke nii awe Ateeteyo?

Ekee tempo eyinaatee kaakufumool naawe,

kaatuko awe, ati sempe senfakat, inhaŋ po púlooŋ.

Inféyanani, íntuuno hímuluyee,

ínhin weecukantee.

Ⅻ Impántin epeesi yáali,

etaam ya neemelanii.

ⅩⅢ Ti pálafi pa pitii peepayantoo pa

ántintiŋane pakani payenka anfakane ka,

ti sempe sa sitii ántintiŋanii

la ankine la, la sampanee la.

ⅩⅣ Pakan paka kásiyaasi, nkakikilan,

ewatate neecok pakati Filistin.

ⅩⅤ Fiye ñíhampaatiin ña pakati Etom nkaliim,

piñaap pa pakati Mowap nkayeno ti ewatate enfakat,

pakati Kanaan púlooŋ nkakikilan.

ⅩⅥ Ewatate enfakat néenowii teyii;

Ateeteyo, ti sempe sa siti epeesi kayinaat hiwenu,

nkacuk nii pínankiin,

taamanta pakani kamuusut,

pakani payenka annoome ka.

ⅩⅦ Ateeteyo, aafacoopii iyyenanii

ti tíntiŋ ya etii,

la ammemanoole la aakati kin,

la sampanee la,

la ansiiŋane la.

ⅩⅧ Ateeteyo, awe amansa fo eket maama!”

ⅩⅨ Ta pufalinc pa, pisaleet pa niŋ piteteyana pufalinc pa pakati amansa ya nkanakiye ta ti kaatii ka, Ateeteyo náañahanii man ma teyii. Pale pakati Israyel nkafiitan ti etaam eesuuce.

Miriyam caacook ca citeyoo

ⅩⅩ Ayaamakoola ya Miriyam, Aaron ahoopoo, náacoopii pankalaŋ pa piteyoo. Pakaal Israyel púlooŋ nkácoopalii ñankalaŋ nkanapanoo nkayeno ekii. ⅩⅪ Miriyam nene acook hícimu ha:

“Nicook Ateeteyo kamma naaheeke pikamooloo pántoon,

náaseeman pufalinc pa niŋ piteteyana etempo ti kaatii ka.”

Man ma miti Mala meecoonut ma pálaani

ⅩⅫ Móyiis naacoop pakati Israyel nkáful ti Kaatii ka Kéecunke ka nkahiiŋ ti káahaaŋ ka tes kiti Sul. Nkasapal kunoom kíhaaciil kacukut man. ⅩⅩⅢ Nkacol la nkasok la Mala nkacuk man, pale kayinaat mo pálaani kamma pasampe, ekina ewune nkasok toko Mala (ekina eyem “pasampe”). ⅩⅩⅣ Pakan paka nkayeno káakumutool ti Móyiis nkasokoo: “Weyme nuukaakaay pálaani?” ⅩⅩⅤ Móyiis naakooŋ ti Ateeteyo kayankanan. Ateeteyo náayisanoo hikasap, hikina naacoope naawant ho ti man ma, ímmineeniyii ummucoon pálaani.

Toko Ateeteyo naawufanii kilim keesiiŋanee naasokii eeha nkañaŋe ha íhinu. Toko lompo naawinkiyii ⅩⅩⅥ naasokii: “Niŋ nísiitanaam pinap, inci Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu, ínnihin heecoonoole ti ñíkinam, niŋ nísiitanaa eeha inci insoke ha ínnituul kilim ka kutoom keesiiŋanee ka púlooŋ, ínnihinaa eehuu, úkuuñu wa púlooŋ ewwa inci úwwananii wa ti pakati Esipt, étiwananii wo taaluu, kaatuko inci yem Ateeteyo ákuuñana ya ataaluu.”

ⅩⅩⅦ Púful toko nkacol Elim, toko intaak úpun ŋaasuwan núusupak niŋ úyita áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70), nkasiiŋan toko púkuut pa piteyii.

ⅩⅥ

Paliyal péefulii patiila

Ⅰ Kayoŋ ka púlooŋ kiti pakati Israyel nkúfulii Elim, nkucol ti káahaaŋ ka tes kiti Sin keeyem ka ti pututa Elim niŋ tíntiŋ ya eti Sinayi. Hinoom ha eeha nkácolii ha, hikina hiyem hinoom ha heewase ha kaat ti hiim ha hísupiyenu ha páfulaliyii ti mah ma miti Esipt. Ⅱ Po ti káahaaŋ ka tes, pakati Israyel púlooŋ nkayeno káakumutool ti Móyiis niŋ Aaron. Ⅲ Nkayeno hisoku: “Ateeteyo antinti amuk unii Esipt. Po nuuyenoyeno ti ñúus ñiti efoofa, nuuli kúmpuul fo usiit. Pale aluu ínnicoopii unii ti káahaaŋ ke tes kati nimuk unii púlooŋ niŋ peep!”

Ⅳ Ateeteyo naasok Móyiis: “Inci fánupanii taaluu paliyal péefulii patiila. Hinak óo hinak, pakan paka efinkakaay tíkitaaŋ nkayesal paliyal pa piteyii hak hinoom hoonool. Fiyuu inci fawinkiyii manti kátuul kilim ka kutoom keesiiŋanee ka. Ⅴ Lóokuŋ óo lóokuŋ, ti hinoom ha heewase ha isak niŋ hoonool, kañaŋaa kayesal paliyal pa hak kunoom kúsupak, nkamemanool po.” Ⅵ Fiye Móyiis niŋ Aaron nkasok pakati Israyel púlooŋ: “Fíyooy nkániim, éfinimeyi nii Ateeteyo áfulanii aluu ti mah ma miti Esipt. Ⅶ Kacom mpucom efinicuk hamake ha hiti Ateeteyo. Kaatuko ásiyaasi fa inniyem fa ti káakumutool teyoo. Fo unii uyem pakayme kati níkumutool ti unii?” Ⅷ Fiye Móyiis lompo naasok: “Ateeteyo afaawufan aluu efoofa nipili nkániim, mpucom naawufan aluu kúmpuul fo nisiit, kaatuko ásiyaasi káakumutool ka kitaaluu teyoo. Fo unii uyem pakayme? Inníkumutoolaa ti unii, ti Ateeteyo fanfaŋ inniyem ti káakumutool!”

Ⅸ Púful toko Móyiis naasok Aaron: “Sok pakati Israyel púlooŋ kákey hátikin Ateeteyo, kaatuko ásiyiisi ti káakumutool.” Ⅹ Ta Aaron naayeniye ta káakup niŋ pakan paka púlooŋ, nkayeso lipa ti káahaaŋ ka tes, tokotoko nkacuk hamake ha hiti Ateeteyo ti háaputa ha. Ⅺ Ateeteyo naasok Móyiis: Ⅻ “Síyaasi káakumutool ka kiti pakati Israyel, sokii eehe: 'Fíyooy niŋ caanak ca cinowaa, efinili efoofa. Kacom mpucom efinitaak kúmpuul ka púlooŋ enka innisoolahe ka. Fiyuu éfinimeyi nii inci Ateeteyo yem Pútuun pa pitaaluu.'”

ⅩⅢ Nkániim ka, hícump kuhola nkúfulii nkimeeŋ ti píkinuma pa piteyii. Mpucom pa, haamon níhikiipool píkinuma pa piteyii púlooŋ. ⅩⅣ Haamon ha ta nihisuuce ta, intaak waah weemisane weecuke nii micempanu,* nuuyeno ti esiya ya eti káahaaŋ ka tes. ⅩⅤ Pakati Israyel ta nkacuke wo ta kámiit weyme, nkayeno picakanool nkasokool: “Aŋuu weyme?” Móyiis naasokii: “Aŋuu paliyal empa Ateeteyo naawufane pa aluu kati nili. ⅩⅥ Ehe hilim eeha Ateeteyo naasoke ha: 'An óo an ayesal aŋa naasoolahe ya, nicoop an óo an eniiku yoonool ti pakan paka keeyem ka ti púkuut pa pitaaluu.'” ⅩⅦ Pakati Israyel nkáhin fo, pakakee nkayesal meemak pakakee paka nkayesal caahinkiŋ. ⅩⅧ Pale ta nkaniike ta aŋa nkayesale ya, keeyesale ka meemak kataakut pihaŋ aŋa nkasoolahe ya, keetaake ka caahinkiŋ inhemool lompo neyii. An óo an naacoop aŋa naasoolahe ya.

ⅩⅨ Móyiis nene asokii: “An timpi atowan hak kacom.” ⅩⅩ Pale pakakee nkálah kapitowan. Eti kacom eteyyo mpucom, mpufut mpimeeŋ puhoc. Móyiis náañiken teyii. ⅩⅪ Pucom óo pucom, an óo an naayesal aŋa naasoolahe ya; niŋ kapayaa kayesal, pisiya pa mpulum, paliyal pa peetowiye pa t’etaam mpíyeluŋ.

ⅩⅫ Hinoom ha heewase ha isak niŋ hoonool, nkayesal fo ñésupak aŋa nkayesal a, an óo an siniiku súsupak. Pakati kikaw ka púlooŋ pakati kayoŋ ka kiti Israyel nkákey kapusok ho Móyiis. ⅩⅩⅢ Móyiis naañahanii: “Ehe eeha Ateeteyo naasoke ha: kacom hinoom hiti kayeno, hinoom ha hiti Ateeteyo. Nisow fíyooy aŋa inniñaŋe ya pusowu innilacan lompo aŋa inniñaŋe ya kalacan; waah óo waah weetowiye innimank wo fo kacom.” ⅩⅩⅣ Pakati Israyel nkamank paliyal pa peetowiye pa fo eti kacom eteyyo mpucom samat nii fa Móyiis naasokii fa, nkacuk nii pufutut pitaakut lompo puhoc. ⅩⅩⅤ Móyiis naasokii: “Nili po fíyooy, kaatuko fíyooy hinoom ha hiti kayeno ka hiti Ateeteyo. Etinicuk paliyal tíkitaaŋ píkinuma pa. ⅩⅩⅥ Efiniyesal paliyal fo kunoom isak niŋ hoonool, pale hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak hinoom hiti kayeno, hinoom ha hiti Ateeteyo, paliyal etipitaako.”

ⅩⅩⅦ Ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak, pakakee pakan nkakaay tíkitaaŋ kayesal paliyal, pale kátaakiyoot waah. ⅩⅩⅧ Fiye Ateeteyo naasok Móyiis: “Fo teyme efiniloŋ ti káatuulaati kilimam niŋ kilim ka kutoom keesiiŋanee ka? ⅩⅩⅨ Nísiitan, inci Ateeteyo ufane aluu hinoom ha hitoom hiti kayeno ka, ekina ewune hinoom ha heewase ha isak niŋ hoonool inci uwwufan aluu paliyal piti kunoom kúsupak. Fiye hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak, an óo an ayeno lateyoo an añaŋut hífulu ti ékinuma ya eteyoo.” ⅩⅩⅩ Fiye pakati Israyel nkáyekunoolo ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak.

ⅩⅩⅪ Pakati Israyel nkalu paliyal pa caacaw ca manna.† Acukaacuk nii pukoon peemise peehiina, pásuum eteyyo mpucuk nii hímaaf heememanoolee niŋ múkum.

ⅩⅩⅫ Móyiis naasokii: “Ehe hilim eeha Ateeteyo naasoke ha: 'Nimank eniiku yoonool eti manna hak keesoke aluu maamaa, kati kacuk paliyal empa inci uwwufane pa aluu ta inniyeniye ta ti káahaaŋ ka tes, ta inci ínfulanii ta aluu ti mah ma miti Esipt.'” ⅩⅩⅩⅢ Móyiis naasok Aaron: “Coop élumpa was toko eniiku yoonool eti manna, insiiŋan yo hátikin Ateeteyo kati pumankee hak keesoke unaa maamaa.” ⅩⅩⅩⅣ Aaron náahin eeha Ateeteyo naasoke ha Móyiis, naacoop élumpa ya naasiiŋan yo hátikin sínankiin sa la kilim ka keesiiŋanee ka nkikiicee la, epimankee. ⅩⅩⅩⅤ Pakati Israyel nkali manna ya fo sitiil áwii ésupak (40) fo ta nkacole ti naanee ya eti mah ma miti Kanaan la pakan nkakine.

ⅩⅩⅩⅥ (Eniiku ya eteyii ti oom caanak eti siliital súsupak.‡)

ⅩⅦ

Man ma méefulii ma ti énankiin ya

Ⅰ Kayoŋ ka púlooŋ kiti pakati Israyel nkáful ti káahaaŋ ka tes kiti Sin nkayeno kaatootoosool samat nii fa Ateeteyo naasokii fa. Hinoom hoonool ti kaatootoosool ka kiteyii, nkacol ti mah emma nkasok Lefitim. Toko nkasiiŋane púkuut pa piteyii, pale man emma efikalaan mitaakiit. Ⅱ Fiye nkakaay hiŋes sisok pati Móyiis, nkasokoo: “Niwun unii upulaan!” Móyiis naañahanii: “Weyme uwune ínniyemi ti hiŋes sisok ti inci? Weyme uwune ínniyemi ti puwinko Ateeteyo?” Ⅲ Inhemool pálaani mpucok pakati Israyel nkayeno káakumutool ti Móyiis, nkasokoo: “Weyme uwune ínfulanii unii Esipt? Fo áalafilafi himuku unii niŋ pálaani, niŋ epuuk unii focaa pukoolee pa putoonii?” Ⅳ Móyiis naakaay pukooŋ kayankanan pati Ateeteyo naasok: “Puume inci inkaakaay íhinu niŋ pakan paka payenke? Etikamp kanunkalaam pukumpa fo inci ket.” Ⅴ Ateeteyo naañahanoo: “Mamal pakakee ti ñíhampaatiin ña pakati Israyel kapinapool niŋ awe, innow hátikin kayoŋ ka, incok lompo hikasap ha hitii ti epees, eeha ansape ha neeho musuu ma miti Nil. Ⅵ Síitan, inci fasiiŋo hátikini ti énankiin ya lati tíntiŋ ya eti Horeb. Aafasap énankiin ya, man éfimufulii teyyo pakan paka nkáyini pálaani.” Móyiis náahin eeha Ateeteyo naasokoo ha hátikin ñíhampaatiin ña pakati Israyel.

Ⅶ Naalu toko caacaw ca Masa (ekina eyem “puwinko”) niŋ Melipa (ekina eyem “sisok”). Kaatuko toko pakati Israyel nkaŋese sisok ti Móyiis, nkawinko Ateeteyo ti hisoku: “Fo Ateeteyo oopa niŋ unaa, fo aneetaat niŋ unaa?”

Iheekuyee ha hiti pakati Amalek

Ⅷ Eehuu hipimuus pakati Amalek nkákey kátaakoolan pakati Israyel ti mah ma miti Lefitim. Ⅸ Móyiis naasok Josuwa: “Mamal pákayiin innikaay kátaakoolan pakati Amalek. Kacom inci fasiiŋo patiila cítintiŋ ca niŋ hikasap ha hiti Pútuun pa ti epeesam.” Ⅹ Josuwa naakaay kátaakoolan pakati Amalek samat nii fa Móyiis naasokoo fa. Tempo Móyiis, Aaron niŋ Hul nkasilo patiila cítintiŋ ca. Ⅺ Ta nkacole ta po, tan óo tan Móyiis náaseepine epeesoo, pakati Israyel nkaheek, pale niŋ awananaa yo pakati Amalek nkayesanii. Ⅻ Ta sipeesoo ínsiyokii ta, Aaron niŋ Hul nkácoopii énankiin nkayenanoo teyyo, poko t’ésupakii an óo an ti kaapii, nkacok sipeesoo sipicoonool fo ta caanak ca incinowe ta. ⅩⅢ Fiyuu Josuwa niŋ pakati Israyel nkaheeke pakati Amalek niŋ úkuntu wa uteyii.

ⅩⅣ Ateeteyo naasok Móyiis: “Kiic eehuu púlooŋ ti púkoo, pakan paka kati kánawuno ho. Sok Josuwa nii, inci fápucalool pakati Amalek, an atanene ánawunoyii ti etaam ya.” ⅩⅤ Móyiis naalut kaaciin naalu ko caacaw ca “Ateeteyo ayem panteeloo ya etoom.” ⅩⅥ Naasok: “Epees éseepineeseepin epupook elemeyu ya eti Ateeteyo, Ateeteyo áfaataakoolan pakati Amalek fo eket maama.”*

ⅩⅧ

Yetulo hiyoop ha hiteyoo Móyiis

Ⅰ Yetulo awaaseena ya ati Mitiyan, Móyiis aasonoo, náasi eeha púlooŋ Pútuun pa mpíhine ha Móyiis niŋ pakan etempo pakati Israyel niŋ fa Ateeteyo náafulaniyii fa Esipt. Ⅱ Yetulo naacoopool Sipola, Móyiis aaloo. Móyiis akatoo po áputuntuulanoo pati Paapaa ateyoo. Ⅲ Yetulo naacoopool lompo pikampaani pa pákasupak paka pakati Sipola. Ayáañ a caacawoo Kelusom, ekina eyem “akaawoola le”, kaatuko ta naapukee ta, Móyiis naasok: “Inci akaawoola le ti mah me.” Ⅳ Asúpiyenu ya caacawoo Eliyesel, ekina eyem “Pútuun pa putoom ayankanana”, kaatuko ta naapukee ta, Móyiis naasok: “Pútuun pa piti paapaa atoom piyankananaam, mpíkey pipifakanam ti káakuntu ka kiti amansa ya ati Esipt.” Ⅴ Fiye Yetulo, Móyiis aasonoo, naacoopool Móyiis aaloo niŋ epuukoo nkakaay pateyoo ti káahaaŋ ka tes la naasiiŋane la ékuut ya eteyoo pukol tíntiŋ ya eti Pútuun pa. Ⅵ Naapoñ kapusok Móyiis: “Inci Yetulo aasoni oopa ti ékey ti awe niŋ aali niŋ pikampaani pa pakateyoo pákasupak paka.” Ⅶ Móyiis naacaapaakoolan aasonoo, náakilipo puhooŋuyoo t’etaam naasumpooloo, púful toko nkakicanool nkanako ti ékuut ya eteyoo.

Ⅷ Móyiis naakaman aasonoo eeha púlooŋ Ateeteyo náahine ha amansa ya niŋ pakati Esipt kamma pakati Israyel, focaa lompo páciite pa empa nkacuke pa ti pítin pa niŋ fa Ateeteyo naafakanii fa. Ⅸ Yetulo ínsuumoo ta náasiye ta heenape ha púlooŋ eeha Ateeteyo náahine ha pakati Israyel ta naafakanii ta ti sipees pakati Esipt. Ⅹ Yetulo naasokoo: “Ateeteyo ámulee, akina aŋa afakane ya aluu ti sipees Esipt niŋ ti amansa ya; ee, akina afakane pakan etempo ti sipees pakati Esipt. Ⅺ Fiye híiniyaamhiini nii Ateeteyo ahaŋa pínaati pa púlooŋ. Ayísanaayisan ho pakati Esipt ta nkayeniye ta efomanoolo niŋ kaakallan pakati Israyel.” Ⅻ Móyiis aasonoo Yetulo naawaaseen púlukuleen Pútuun pa, naasow yoonool ti púlukuleen empuu fo eleem motic. Aaron náakey niŋ ñíhampaatiin ña púlooŋ pakati Israyel nkali niŋ Móyiis aasonoo hátikin Pútuun pa.

Kaasiiŋan ka kiti Móyiis píhina kíiti

ⅩⅢ Eti kacom eteyyo Móyiis naayeno íhinu kíiti pakan paka ti páciite pa peeyem pa ti pututayii. Pakan paka nkayeno toko písik mpucom fo nkániim. ⅩⅣ Móyiis aasonoo Yetulo naacuk eeha púlooŋ Móyiis naayeniye ha íhinu pakan paka, naacakanoo: “Weyme ayyem fiye ti íhinu pakan paka? Weyme uwune aakati hín kíiti lamayi? Pakan paka púlooŋ nkasiiŋo pukoli mpucom fo nkániim!” ⅩⅤ Móyiis naañahanoo: “Pakan paka nkákeykey ti inci kati kámeyi eeha Pútuun pa mpílafiye ha kápihin ti píciitool pa piteyii. ⅩⅥ Niŋ kataakaa píciitool nkákeykey le inci píhinii kíiti, íyyisanii kápimeyi hilim ha heesiiŋanee ha hiti Pútuun pa niŋ pakalaŋanal etempo.”

ⅩⅦ Fiye aasonoo naasokoo: “Eeha ayyem ha ti íhinu hinaput. ⅩⅧ Aafayokan faŋi, iyyokan pakan paka payenka nkákey ka taawe, páhin pa pínapinapi aayinaat po kaacoopool lamayi. ⅩⅨ Fiye síitanam inci puwuni kunuu, álimaati Pútuun pa piyeno naawe. Awe intowo ti pututa pakan paka niŋ Pútuun pa, íyyisan po píciitool pa piteyii. ⅩⅩ Kalaŋanii hilim ha heesiiŋanee ha niŋ pakalaŋanal pa piti Pútuun pa, íyyisanii pítin empa efikanap pa tempo niŋ eeha nkañaŋe ha íhinu. ⅩⅪ Mamal ti kayoŋ ka púlooŋ pákayiin keesuusa nkafe Pútuun pa, kéelafiye tooñaa ya, payenka ammeya nii etikacoon kapinakanee ti cípa, insiiŋanii kapiyeno píhina kíiti. Niŋ fúlaa toko, ímpaacinool pakan paka ti uyoŋ: uyoŋ uti wúli (1,000), uyoŋ uti keme (100), uyoŋ uti áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50) niŋ uyoŋ uti ŋaasuwan (10), kayoŋ óo kayoŋ nkitaak áhina kíiti. ⅩⅫ Payenkuu éfinkahin kíiti pakan paka tan óo tan. Pale píciitool pa péeciita pa íhinu kíiti nkácoopii po ti awe, píciitool pa peewiina pa nkáhin po kíiti faŋii. Eehuu efihiwun pitiyo pa pitii mpúwiini kaatuko éfikapaacinool po niŋ awe. ⅩⅩⅢ Niŋ áahinaa ho samat nii Pútuun pa fa mpusoke fa, aatiyokan faŋi, pakan paka payenke púlooŋ lompo nkañoho ti punuufii ti kásuumaay.”

ⅩⅩⅣ Móyiis náasiitan aasonoo, náahin eeha púlooŋ naasokoo ha. ⅩⅩⅤ Naamamal pákayiin keesuusa ti kayoŋ ka kiti Israyel púlooŋ, naasiiŋan pakakee kapiyeno píhina kíiti uyoŋ uti wúli (1,000), pakakee uyoŋ uti keme (100), pakakee uyoŋ uti áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50), pakakee uyoŋ uti ŋaasuwan. ⅩⅩⅥ Payenkuu nkayeno píhina kíiti ya pakan paka tan óo tan, píciitool pa péeciita pa mpucoopee ti Móyiis pale píciitool pa peewiina pa, poko faŋii nkáhin po kíiti.

ⅩⅩⅦ Eehuu hipimuus, Móyiis naakatan aasonoo Yetulo apuñoho pati mah ma miteyoo.

ⅩⅨ

Pakati Israyel pukol tíntiŋ ya eti Sinayi

Ⅰ-Ⅱ Pakati Israyel nkáful Lefitim nkakaay ti káahaaŋ ka tes kiti Sinayi. Ti hinoom ha híyaañ ha hiti hiim ha híhaaciyenu ha páfulaliyii ti mah ma miti Esipt, nkacol ti káahaaŋ ka tes kiti Sinayi, nkasiiŋan toko púkuut pa piteyii púpucoonool niŋ tíntiŋ ya. Ⅲ Móyiis naasilo ti tíntiŋ ya apicaapaakool po niŋ Pútuun pa.

Ateeteyo eeyeniye ya patiila ti tíntiŋ ya naayonkal Móyiis naasokoo: “Eehe aafasok pakati Israyel, keesoke ka Jakob maamaa: Ⅳ 'Nicukaacuk aluu faŋ aluu eeha inci ínhine ha pakati Esipt niŋ fa inci ínseepine fa aluu samat nii fa hisiwita níhiseepin fa mufuun eteeho ti úpitu eteeho, íncoopii aluu fo le pukolam. Ⅴ Fiye niŋ nísiitanaam innicok písiyool pa empa inci illiile pa naaluu, efiniyeno pakanam. Etaam ya púlooŋ etoom, pale aluu inci fanaŋ ti níiyam. Ⅵ Efiniyeno ti inci cáwii citi puwaaseena pakatoom, síi eti meeñeya.' Eehuu aafasok pakati Israyel.” Ⅶ Móyiis naañoho, naayonkal ñíhampaatiin ña pakati Israyel naasokii eeha púlooŋ Ateeteyo naasokoo ha. Ⅷ Poko púlooŋ nkañahanoo ti coonool: “Efúuhin eeha púlooŋ Ateeteyo naasoke ha.” Móyiis náacaatuunan Ateeteyo eeha pakan paka nkasoke ha.

Ⅸ Ateeteyo naasok Móyiis: “Síitan, inci fákey ti awe púyoloonii ti háaputa henfakat. Ancuk pakan paka kásiyaam niŋ inci yeniyaa káakup naawe, nkáyinan ti awe tan óo tan.” Móyiis naasok Ateeteyo eeha púlooŋ pakan paka nkañahanoo ha.

Ⅹ Ateeteyo naasok Móyiis: “Ñoho pati pakani inkuulanii fíyooy niŋ kacom, nkañow lompo wañ wa uteyii, Ⅺ nkamemanoolo hak tanta. Oom hinoom, inci Ateeteyo fáwanoonii ti tíntiŋ ya eti Sinayi hátikin pakan paka púlooŋ. Ⅻ Kínk tíntiŋ ya insokii: 'Nitah kunuu, timpi nisilo ti tíntiŋ ya, timpi nílik háati kanaac eteyyo!' Niŋ an álikaa tíntiŋ ya afaamukee. ⅩⅢ Ayeno an niŋ fotom élukuleen, atakatanee apuloŋ. An átalik eemuuyene ya pale afaamukee ti kaanunkalee pukumpa niŋ ekina tom niŋ kiŋaaceen. Pale niŋ kámpiis ka kiti kaasiin sáacii ya kusokanee, pakakee pakan éfikasiloonii ti tíntiŋ ya.” ⅩⅣ Púful toko, Móyiis náawanoonii ti tíntiŋ ya ápikey ti pakan paka naakuulanii, nkañow wañ wa uteyii. ⅩⅤ Nene asokii: “Nimemanoolo hak tanta, timpi nihinto niŋ pakaal aluu.”

ⅩⅥ Eti tanta eteyyo nuulap, intaako pasapal etiil, pamaliñoolal niŋ káatiŋu kenfakat ti tíntiŋ ya. Pasokal kámpiis ka kiti sáacii ya nkísiyee niŋ sempe. Ti pikin pa, pakan paka púlooŋ nkakikilan kamma ewatate. ⅩⅦ Móyiis náafulanii pakati Israyel ti pikin pa kati kapaakool niŋ Pútuun pa. Nkasiiŋo t’etaam tíntiŋ ya. ⅩⅧ Ateeteyo náawanoonii ti pisempuc tíntiŋ ya eti Sinayi ti pututa seemak. Fiye tíntiŋ ya neemeeŋ niŋ háaputa, háaputa ha nihiyeno éfulii pan óo pan ti tíntiŋ ya samat nii seemak senfakat. Tíntiŋ ya púlooŋ néeyiyiŋan meemak. ⅩⅨ Pasokal kámpiis ka nkihaŋ toko nkiyiŋiye. Niŋ Móyiis ákupaa, Pútuun pa mpiñahanoo niŋ pasapal etiil. ⅩⅩ Ateeteyo náawanoonii ti pisempuc tíntiŋ ya eti Sinayi, naayonkal po Móyiis. Móyiis naasilo po. ⅩⅪ Ateeteyo naasok Móyiis: “Wano ínkupanan pakan paka insokii timpi kákanii híkinku ha kápikey hicukuyam, niŋ hitaakiyaa pakan keemeeŋe efikaket. ⅩⅫ Háati puwaaseena pa pakatoom payenka nkaloham ka kañaŋaa ekuulanoolo niŋ ekina tom hikasap ha hitoom efihinaŋo teyii.” ⅩⅩⅢ Móyiis naañahan Ateeteyo: “Pakan paka kayinaat pisilo ti tíntiŋ ya eti Sinayi. Kaatuko awe himuumi kúpanane unii insokam: 'Kínk tíntiŋ ya, kati eyeno meeñeya.'” ⅩⅩⅣ Ateeteyo naasokoo: “Wano ínsiloonii niŋ Aaron. Pale puwaaseena pa niŋ pakan paka kañaŋut ékanii híkinku ha kápikey peti inci. Niŋ hitaakiyaa, hikasap ha hitoom efihinaŋo teyii.” ⅩⅩⅤ Fiye Móyiis náawanoonii ti pakan paka naasokii eeha Ateeteyo naasoke ha.

ⅩⅩ

Kilim ka ŋaasuwan ya keesiiŋanee ka

Ⅰ Fiye Pútuun pa mpusok kilim enke púlooŋ pakati Israyel:

Ⅱ “Inci yem Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu, inci fúlanii aluu ti mah ma miti Esipt pa inniyeniye pa pimiikan.

Ⅲ “Timpi taak ñikee ñútuun niŋ neetaat inci.

Ⅳ “Timpi memanool faŋi énaati, timpi memanool lompo himuum heenakoole nii waah weeyem patiila niŋ fotom t’etaam niŋ fotom ti man ma meeyem ma t’etaam esiya ya. Ⅴ Timpi kílipo hátikin kumuum enkuu, timpi waaseen tenko kaatuko inci yem Ateeteyo, Pútuun pa pitii, Pútuun peesowa. Insiiŋansiiŋan ti pisiya keemuuyene ka ti inci nkanatam, insiiŋan ti pisiya lompo epuukii niŋ keesokii maamaa fo ti sikaay síhaaciil niŋ fotom sipaakiil. Ⅵ Pale íyyisan panap pa putoom fo ti sikaay siyema wúli (1,000) ti kéelafiyaam ka nkacok kilim ka kutoom.

Ⅶ “Timpi cemen caacaw Ateeteyo Pútuun pa pitii kenseŋ, kaatuko inci Ateeteyo Pútuun pa pitii etiwufan tooñaa an aŋa nacemen caacawam kenseŋ.

Ⅷ “Náwuno tan óo tan hinoom ha hiti kayeno ka íntuul ho, kati hiyeno hinoom hiti meeñeya. Ⅸ Kunoom isak niŋ hoonool antaake aakati hín páhin pa pitii púlooŋ. Ⅹ Pale hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak hiyem hinoom ha hiti kayeno ka, hinoom ha hiti Ateeteyo Pútuun pa pitii. Oom hinoom an átahin, awe tom, epuuki tom, pimiikan pa pakatii tom kayeno pákayiin niŋ ekina tom pakaal, pukoolee pa pitii tom niŋ ekina tom ekaawoola ya keekine ka ti mah ma mitii. Ⅺ Kaatuko inci Ateeteyo, ti kunoom isak niŋ hoonool inci illiile patiila niŋ t’etaam niŋ waah óo waah weeyem toko, illiil lompo kaatii ka niŋ waah óo waah weeyem lupo, púful toko íyyekunoolo ti heewase ha isak niŋ kúsupak. Ekina ewune inci Ateeteyo insampan hinoom ha hiti kayeno ka ínhin ho hinoom hiti meeñeya.

Ⅻ “Nápiyan paapaa atii niŋ íññaa atii aakati taak eloŋ eehaane ti etaam eyya inci Ateeteyo Pútuun pa pitii iyyemuu ya ti kawufan.

ⅩⅢ “Timpi muk an ti pásuumayi.

ⅩⅣ “Timpi hinto niŋ aal eenimiye.

ⅩⅤ “Timpi líp.

ⅩⅥ “Timpi caam aapunook akinooli.

ⅩⅦ “Timpi siiŋan níkini ti akinooli ekumpaan ya eteyoo;

“timpi siiŋan níkini ti waah uti akinooli, neetaat aaloo, neetaat amiikan a ateyoo ayeno áyiin niŋ ekina tom aal, neetaat íis ya eteyoo niŋ fotom fáli ya eteyoo, niŋ ekina tom waah óo waah uteyoo.”

ⅩⅧ Pakati Israyel púlooŋ nkási pasapal etiil ya niŋ kámpiis ka, nkacuk pamaliñoolal etiil ya niŋ tíntiŋ ya eeyem ya niŋ háaputa. Nkayeno kakikilan kamma ewatate nkasiiŋo pílaaŋ. ⅩⅨ Nkasok Móyiis: “Awe kúp noonii, éfuusiitani pale Pútuun pa timpi púkup noonii niŋ ekina tom efuuket.” ⅩⅩ Móyiis naañahanii: “Timpi nife, Pútuun pa píkeyyookey puwinko man éfinituul po, pílafilafi nipife po ancuk etinimuuyen.” ⅩⅪ Pakati Israyel nkatowo nkasiiŋiye pílaaŋ pale Móyiis naaloh háaputa ha henfakat ha, la Pútuun pa mpiyeniye la.

Kaaciin ka kiti uwaaseen wa uti Pútuun pa

ⅩⅫ Ateeteyo naasok Móyiis: “Ehe eeha aafasok ha pakati Israyel: 'Aluu himuum aluu nicukaacuk nii patiila inci ínkupii niŋ aluu. ⅩⅩⅢ Timpi nimemanool faŋ aluu ñútuun ñiti kótifoloo niŋ ekina tom ñiti sanoo kati nítuul ño ñipinanf ti inci. ⅩⅩⅣ Efinilutam kaaciin kiti mah, tenko efiniwaaseenam písaacii, pifil niŋ síis: uwaaseen uti kaaleeman motic niŋ uwaaseen uti kásuumaay. Lan óo lan la inci incoke kati niwaaseenam toko, fákey ti aluu pisampan aluu.* ⅩⅩⅤ Niŋ nicoopaa pínankiin nipilutam kaaciin, timpi niteecanool po, kaatuko niŋ niteecanoolaa po niŋ coolaŋ, oom coolaŋ efeewun kaaciin enkuu etikiyeno keekuule ti inci. ⅩⅩⅥ Timpi nilutam kaaciin keetaake ésiluma ti kafeyatan nii, inniyeniyaa pisilo timpi kaŋantan ñáfalfali aluu.'”

ⅩⅫ

Kilim keesiiŋanee kiti waah uti an

Ⅰ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Niŋ an álipaa íis niŋ fotom sáacii naamuk yo niŋ ekina tom naanooman yo, álipa ya añaŋaa cooy síis isak apiñahan íis ya éelipee ya niŋ sísaacii sipaakiil apiñahan sáacii ya éelipee ya. Ⅱ-Ⅳ Añaŋaa cooy aŋa náalipe ya. Niŋ ataakut likee añaŋee kaanooman kati kacooy aŋa náalipe ya. Niŋ élukuleen eyya náalipe ya etookee kaloŋa ti sipeesoo, man me íis, fáli niŋ ekina tom sáacii, añaŋaa cooy yoonool ya súsupak.

“Niŋ álipa acokee ti pinako ti ekumpaan niŋ hánant naamukee, eemukoo ya amuuyenut. Pale niŋ hitaakiyaa niŋ hanakan, eemukoo ya amuuyenaa-muuyen.

Ⅴ “Niŋ an acoopaa kaahoonan púlukuleen pa piteyoo ti kaakit niŋ ekina tom ti kankaŋ eti punuun piti wiiñ, naakat po pupuhoon ti kaakit akee, añaŋoo cooy la haŋe la panap ti kaakit ka kiteyoo niŋ ekina tom ti kankaŋ ya eteyoo.

Ⅵ “Niŋ an acokanaa seemak ti kaakit ka kiteyoo, píheeni pa mpucok fo seemak sa sítif ti kaakit akee, insisow pasukal pa peeyem pa ti éŋantii niŋ ekina tom peemaañee pa mpúcumpoolee, eecokane ya seemak sa añaŋaa cooy aŋa éepuciyee ya.

Ⅶ “Niŋ an acoonaa himanku mañ an niŋ ekina tom waah weetaake nafaa, núulipee ti ekumpaan ya eteyoo; niŋ álipa ya acokee, añaŋaa cooy ñiyema ñésupak aŋa náalipe ya. Ⅷ Pale niŋ álipa ya acokutee, eeñomanee ya wañ wa añaŋaa ékey hátikin Pútuun pa naasintoolo nii akina tom álipe wañ wa.* Ⅸ Ti píñakalool óo píñakalool piti waah, man me íis, fáli, sáacii, pásooliyal niŋ ekina tom waah wéecime, pákasupak paka keeyem ka ti píñakalool oom waah kañaŋaa ékey hátikin Pútuun pa. Aŋa Pútuun pa mpucoke ya nii akina anowe, añaŋaa cooy ñiyema ñésupak akee ya.†

Ⅹ “Niŋ an acoonaa himanku akee fáliyoo, íisoo, sáaciiyoo, niŋ ekina tom ekee élukuleen, élukuleen ya neeket niŋ ekina tom neekuumoolo niŋ ekina tom néelipee, niŋ taakut an eetantake, Ⅺ oom an añaŋaa esintoolo hátikin Ateeteyo nii akina tom álipe élukuleen ya eti akee ya. Ati élukuleen ya añaŋaa hicoonu esintoolo ya, akee ya añaŋutoo cooy waah. Ⅻ Pale niŋ pánipani élukuleen ya élipeelip, an a aŋuu añaŋaa cooy ati élukuleen ya. ⅩⅢ Niŋ élukuleen ya, élukuleen elampa etaatuloole yo, oom an añaŋaa écoopii ehunuŋ ya epiyeno píyisan pa, ancuk atacooy.

ⅩⅣ “Niŋ an anahanaa élukuleen akee, élukuleen ya neekuumoolo niŋ ekina tom neeket apan ati élukuleen ya atantakut, añaŋaa yo cooy. ⅩⅤ Pale niŋ hitaakiyaa hátikin ati élukuleen ya, añaŋut cooy. Niŋ élukuleen ya éehinee lúwaas, cooy ya eñaŋaa piyeno cooy ya eti lúwaas ya.”

Kikee kilim keesiiŋanee kiti eloŋ ya

ⅩⅥ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Niŋ áyiin anapanaa ámaacul eeŋaamutee ekop naahinto neyoo, añaŋaa cooy paason pa naasayoo. ⅩⅦ Niŋ paapaa ateyoo apookoo kawun ámaacul a, háati atasayoo, añaŋaa cooy paason empa nkacooy pa ámaacul.

ⅩⅧ “Aal ápatuuta añaŋutee hikatu kaloŋa.

ⅩⅨ “An óo an eehintiye niŋ élukuleen añaŋee himuku.

ⅩⅩ “Niñaŋaa kaawaaseen inci Ateeteyo lamma, aŋa nawaaseen a énaati añaŋee himuku.

ⅩⅪ “Timpi niyokan akaawoola eekine lataaluu, timpi nikancool neyoo. Kaatuko aluu himuum aluu niyenaayeno ekaawoola ti mah ma miti Esipt.

ⅩⅫ “Timpi nikallan ásikateen niŋ ekina tom eyaaŋat aŋa áyiinoo eekete. ⅩⅩⅢ Niŋ aakallanii nkakooŋ peti inci kati yankananii, inci fásiitan pukooŋ pa piteyii. ⅩⅩⅣ Fáñiken immuk aluu ti hikam. Fiye pakaal aluu efikayeno piyaaŋat, epuuk aluu nkayeno písikateen.

ⅩⅩⅤ “Niŋ aamaakaa mañ oonool ti pakanam keeleke, timpi wen nii payenka nkamaak ka pakan paka mañ nkapenan ti cooy ya. ⅩⅩⅥ Niŋ aacoopaa hísool ha henfakat ha hiti akinooli ti kaapii kiti hicoku kati acooyi, aafañahanoo ho caanak ca cínowum. ⅩⅩⅦ Kaatuko hikina aŋuu naataake kati áwufaloolo, niŋ hicoopee niŋ weyme áfaawufaloolo níhanant? Niŋ akooŋaa peti inci, fásiitanoo kaatuko inci meeŋaameeŋ paket hikaw.

ⅩⅩⅧ “Timpi sok heenaput ti inci Pútuun pa, timpi ñan ati hikaw ha ati kayoŋ ka kitii.

ⅩⅩⅨ “Aañaŋaam kawufan himpaac ha hitoom ti pamaañal pa pitii, papukal wiiñ ya etii niŋ papukal olif ya etii. Aañaŋaam kawufan añii ya akampaani ya ácook a atii. ⅩⅩⅩ Aañaŋaa íhinu moonool muu niŋ papukal pa péeyiine pa píyaañ pa piti síis sa sitii, pifil pa niŋ písaacii pa. Kat cimpeeh ca cipiyeno ti íññaa etenco fo kunoom isak niŋ kúsupak, heewase ha isak niŋ kíhaaciil uwwufanam co.

ⅩⅩⅪ “Efiniyeno ti inci pakanam keesampanee. Ekina ewune niñaŋut hili efoofa eyya élukuleen elampa neetaatuloole, niwant yo piyen pa.”

ⅩⅩⅢ

Kilim keesiiŋanee kiti íhinu kíiti pucoonool

Ⅰ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Timpi hancalool kilim kiti kincaam. Naakaayaa kíiti aakati yeno eetantake, timpi caam aapisiiŋo an eemuuyene, Ⅱ timpi lompo napan kayoŋ ka ti íhinu heenaput, niŋ ti kincaam kipikit tooñaa ya. Ⅲ Niŋ an eeleke acoopee kíiti, timpi siiŋiyoo kamma naaleke inketi teyoo ti hikaw.

Ⅳ “Niŋ aacukaa íis niŋ ekina tom fáli eti akamooli éecime ñahanoo yo. Ⅴ Niŋ aacukaa fáli ya eti eenatuu ya neenowe kamma pitiyo peenapa, timpi muusoo pale yankananoo episiiŋo.

Ⅵ “Ti kíiti, timpi kit tooñaa ya eeleke ya. Ⅶ Láaŋ hinooku an ti kincaam. Timpi muk éehinut waah niŋ ekina tom eecoonoole, kaatuko inci ufanantoo tooñaa keemuuyene ka. Ⅷ Timpi coon kapunoomi kaatuko an eenoomee, náfuumfuum ti kaapii kiti tooñaa, naakit keecoonoole ka tooñaa ya.

Ⅸ “Timpi kallan akaawoola. Nímeyimeyi fa eloŋ eti akaawoola neeyem, kaatuko aluu himuum aluu niyenaayeno ekaawoola ti mah ma miti Esipt.”

Etiil ya eti éyekunoolo ya niŋ hinoom ha hiti kayeno ka

Ⅹ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Aáyiniyini pusuk niŋ kaamaañ pitaam pa pitii fo sitiil isak niŋ yoonool. Ⅺ Pale etiil ya eewase ya isak niŋ súsupak, aañaŋaa kakatan pitaam pa pitii pípiyekunoolo, timpi maañ ewalak ya, pakani keeleke ka kati kataak waah ewwa efikali, púlukuleen pa piti elampa lompo mpuhoon waah wa weetowiye wa. Fo lompo áafahin ti pikankaŋ pa pitii piti punuun pa piti wiiñ ya niŋ olif ya.

Ⅻ “Kunoom isak niŋ hoonool antaake ti lóokuŋ ya aakati hín páhin pa pitii, pale heewase ha isak niŋ kúsupak áatihin waah, síis sa niŋ púfali pa pitii kati píyekunoolo, pimiikan pa pakatii niŋ ekaawoola ya kéekeyii ka páhin taawe nkasuuŋut.

ⅩⅢ “Nísiitan pinap eeha púlooŋ inci insoke ha aluu. Timpi niluum ti pínaati, an timpi ási aluu ti kaayonkal ucaw etempo.”

Ñahaaño ña ñáhaaciil ña ñiti etiil ya

ⅩⅣ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Etiil óo etiil, ñiyema ñáhaaciil éfinihin pahaaño hak inci. ⅩⅤ Pahaaño pa píyaañ pa, pikina piyem pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo. Efinili kúmpuul keetaakut leweñoo fo kunoom isak niŋ kúsupak, samat nii fa inci insoke fa aluu. Níhin eehe ta nihiñaŋee ta íhinu ti hiim ha hiti Apip. Kaatuko ti oom hiim ínnifulii ti mah ma miti Esipt. An timpi ákey hátikinam sipeesoo ñaanii. ⅩⅥ Pahaaño pa púsupiyenu pa, pikina piyem pahaaño pa piti kaamaañ ka, nícoopiyam pamaañal pa píyaañ pa piti aŋa innisuke ya ti ukit wa utaaluu. Pahaaño pa píhaaciyenu pa, pikina piyem pahaaño pa piti kaaconcenool pamaañal pa ti pikelan etiil ya niŋ niconcenoolaa pamaañal pa pitaaluu. ⅩⅦ Etiil óo etiil pákayiin paka púlooŋ pakati kayoŋ ka kitaaluu éfinkakey ti ñahaaño ña ñáhaaciil eññuu kapisiiŋo hátikinam, inci Ateeteyo Pútuun pa.

ⅩⅧ “Niŋ niyeniyaam kaawaaseen púlukuleen, hísim etempo timpi hinapool niŋ waah weetaake leweñoo. Timpi nimank kúsuum ka kiti kaawaaseen ka kiti pahaaño pa fo eti kacom eteyyo.

ⅩⅨ “Etiil óo etiil, weehaŋe wa panap ti pamaañal pa púcook pa piti pitaam pa pitaaluu, éfinicoopii po ti ekumpaan ya etoom, inci Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu.

“Etiniyik cifil niŋ miin ma miti íññaa etenco.”

Maleekoo ya eyya efeenowii ya hátikin

ⅩⅩ Pútuun pa nene pusok Móyiis: “Síitan, inci fapoñ maleekoo epinow aluu hátikin neefaas aluu ti pítin pa, neecoop aluu ti mah emma inci immemanoole ma aluu. ⅩⅪ Nítuul yo ínnisiitan yo. Timpi nipook eeha nesok ha aluu, kaatuko eteponket kaamuuyen ka kitaaluu kamma néhin ti caacawam. ⅩⅫ Pale niŋ nísiitanaa yo ínnihin eeha púlooŋ inci insok ha aluu, inci fayeno akamool pikamool aluu, íntaakoolan payenka nkátaakoolan ka aluu. ⅩⅩⅢ Maleekoo ya etoom efeenow aluu hátikin, neecoop aluu ti mah ma miti pakati Amol, pakati Het, pakati Pelis, pakati Kanaan, pakati Hiw niŋ pakati Yepus, inci ímpucaloolii. ⅩⅩⅣ Timpi níkilipo hátikin pínaati pa piteyii, etiniwaaseen po niŋ fotom ínniyipenan páhinalii. Pale niñaŋaa po kaahumalool innihancalool pínankiin etempo piti meeñeya ma.

ⅩⅩⅤ “Niŋ nítuulaam inci Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu, inci fasampan aluu niŋ paliyal niŋ man ínfulan úkuuñu wa utaaluu púlooŋ. ⅩⅩⅥ Ti mah ma mitaaluu, háati munow aal etimuwaato niŋ ekina tom aal atayeno caakonta. Fawun aluu eloŋ eehaane.

ⅩⅩⅦ “Niŋ písii pa písiyaa nii aluu unka ti ékey, fáwananii ewatate teyii, illiimanool mah óo mah emma innikaakaay pinako temmo. Fáhin pikamool aluu kapitey hátikin aluu. ⅩⅩⅧ Inci fáwananii púlulumeen ti pakati Hiw, pakati Kanaan niŋ pakati Het kapitey le niŋ efinicol. ⅩⅩⅨ Pale etiyaan písii empuu púlooŋ ti etiil yoonool; niŋ inci hínaa fo, mah ma efimiyeno ñaanii etemmo la púlukuleen elampa mpikaakaay himeeŋu apan etinap ti aluu. ⅩⅩⅩ Fayaan uyoŋ ewwuu caahinkiŋ caahinkiŋ fo ta éfinimeeŋii innicoop mah ma. ⅩⅩⅪ Inci fasiiŋan naanee etaaluu písik ti Kaatii ka Kéecunke ka fo ti kaatii ka kiti pakati Filistin, písik ti káahaaŋ ka tes kiti Sinayi fo ti musuu ma miti Efalat. Kaatuko inci fawufan aluu kayine ti keekine ka ti mah emmuu ancuk niyaanii. ⅩⅩⅫ Timpi niliil písiyool neyii niŋ fotom pínaati pa piteyii. ⅩⅩⅩⅢ Timpi nikatii kapikin ti mah ma mitaaluu niŋ ekina tom efikawas aluu kaamuuyen ti inci. Niŋ nítuulaa pínaati pa piteyii, efipiyeno taaluu hikuucu.”

ⅩⅩⅣ

Hiliiluyee ha hiti písiyool pa ti pututa Pútuun pa niŋ pakati Israyel

Ⅰ Ateeteyo naasok Móyiis: “Síloonii peti inci ti tíntiŋ ya niŋ Aaron, Natap niŋ Apihu niŋ ñíhampaatiin áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70) ti pakati Israyel. Níkilipo ñuhooŋu aluu t’etaam loho niloŋaa ínnilaaŋe. Ⅱ Niŋ fúlaa toko, awe lamayi íllohiyam, pale pakakee paka timpi kálohiyam. Kayoŋ ka keetowiye ka kiti pakati Israyel timpi kísiloonii ti tíntiŋ ya.” Ⅲ Móyiis naacaasok pakan paka eeha púlooŋ Ateeteyo naasokoo ha niŋ kilim ka keesiiŋanee ka. Nkañahanoo ti coonool kapusok: “Efúuhin eeha púlooŋ Ateeteyo naasoke ha.”

Ⅳ Móyiis naakiic kilim ka púlooŋ kiti Ateeteyo. Eti kacom eteyyo mpucom mic naalito naalut kaaciin pukol tíntiŋ ya, naasiiŋan sínankiin siyema ŋaasuwan niŋ súsupak, sikina síyisane sísii sa ŋaasuwan niŋ súsupak sa siti Israyel. Ⅴ Púful toko naayonkal pikampaani pakati Israyel kápikey kawaaseen Ateeteyo kaawaaseen kenfakat: pikee púlukuleen pa, nkaleeman po motic, nkawaaseen lompo kíciin hak uwaaseen uti kásuumaay. Ⅵ Móyiis naacoop kancaŋ ti hísim ha apuwas ho ti pupulaatu, ekee kancaŋ ya naasancal yo ti kaaciin ka. Ⅶ Naacoop púkoo ya eti písiyool empa Ateeteyo naaliile pa niŋ pakan etempo, naakalaŋ yo hátikin kayoŋ ka. Nkañahanoo: “Efúutuul Ateeteyo núuhin waah óo waah ewwa naasoke.” Ⅷ Móyiis naacoop hísim ha heeyeniye ha ti pupulaatu pa, naasancal ho ti kayoŋ ka kiti Israyel naasok: “Nísiitan, hísim eehe híyisane písiyool empa Ateeteyo naaliile pa niŋ aluu ta naawufane ta aluu kilim enke púlooŋ.”

Móyiis niŋ Pútuun pa patiila ti tíntiŋ ya

Ⅸ Púful toko Móyiis naasilo ti tíntiŋ ya niŋ Aaron, Natap niŋ Apihu niŋ ñíhampaatiin áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70) pakati Israyel. Ⅹ Nkacuk Pútuun pa piti Israyel. La mpilempe la woot etempo intaak waah weecuke nii etaam eepupee niŋ pínankiin péefuule péeciita hinoom. Pínankiin empuu mpícaaŋinoolo samat nii útiŋu weekuule naat. Ⅺ Pútuun pa píhinut ñíhampaatiin ña pakati Israyel waah; mpikatii kapisincan po, nkali nkalaan nantoonool.

Ⅻ Ateeteyo naasok Móyiis: “Síloonii peti inci ti tíntiŋ ya insiiŋo toko. Inci fawufani pínankiin pa peepeefiye pa la inci inkiice la kilim ka keesiiŋanee ka aakati kalaŋan ko pakan paka.” ⅩⅢ Móyiis naalito niŋ Josuwa, ayankanana ya ateyoo. Móyiis naasilo ti tíntiŋ ya eti Pútuun pa. ⅩⅣ Pale ásilumo naasok ñíhampaatiin ña: “Nítuul unii le fo ta éfuuñohoonii. Aaron niŋ Hul efikayeno niŋ aluu, niŋ an ataakaa páciite náakup neyii.”

ⅩⅤ Móyiis naasilo ti tíntiŋ ya, háaputa níhikimpitool yo: ⅩⅥ Hamake ha hiti Ateeteyo nihitowo ti tíntiŋ ya eti Sinayi, háaputa ha níhikimpitool yo fo kunoom isak niŋ hoonool. Ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak, Ateeteyo náayonkalii Móyiis púfulii ti pututa háaputa ha. ⅩⅦ Ta pakati Israyel nkacuke ta hamake ha hiti Ateeteyo ti pisempuc tíntiŋ ya, incukii nii seemak séeceeke. ⅩⅧ Móyiis naanako ti káatiŋu ka, naasilo patiila ti tíntiŋ ya. Naayeno po fo kunoom áwii ésupak (40), hánant hanakan.

ⅩⅩⅫ

Cíciin ca citi sanoo ya

Ⅰ Púful toko, pakati Israyel nkacuk nii Móyiis ákampaniyoo-kampan ti tíntiŋ ya, nkaconcoolo ti Aaron nkasokoo: “Awe, memanool unii pútuun empa efipunow unii hátikin. Kaatuko Móyiis aŋuu, áyiin a éefulanii ya unii ti mah ma miti Esipt úmiit heetaakiyoo.” Ⅱ Aaron naañahanii: “Nífulan pukop sanoo ya peeyem pa ti unuu pakaal aluu niŋ epuuk aluu pákayiin niŋ pakaal, ínnicoopiyam po.” Ⅲ Pakati Israyel púlooŋ nkáfulan pukop pa piteyii piti sanoo ya, peeyem pa ti unuuwii, nkácoopii po Aaron. Ⅳ Naacoop po náayeluŋan po náanuŋ po ti múuloo, naamemanool himuum sanoo hiti cíciin. Fiye pakati Israyel nkaceek kapusok: “Israyel, ehe pútuun pa putuunaa péefulanii pa unaa Esipt!” Ⅴ Ta Aaron naacuke ta eeha pakan paka nkayeniye ha íhinu, naalut kaaciin hátikin himuum cíciin ca naasok: “Kacom efuutaakaa pahaaño úpumakiyanaa Ateeteyo.” Ⅵ Eti kacom eteyyo mpucom mic, pakan paka incakawaaseen kaawaaseen kenfakat ti kaaciin ka. Pikee púlukuleen pa, nkaleeman po motic; pikee pa, nkawaaseen po kaawaaseen kiti kásuumaay. Kayoŋ ka nkiyeno kipili nkilaan, púful toko nkilito pahaaño.

Ⅶ Po ti tíntiŋ ya, Ateeteyo naasok Móyiis: “Hiliikan wano, kaatuko pakani payenka ánfulanii ka ti mah ma miti Esipt kamuuyenaa meemak. Ⅷ Kakatanaakatan mpacas pítin empa inci insokii pa kanapan. Nkamemanool faŋii cíciin citi sanoo, nkákilipo hátikin etenco nkawaaseen tenco. Nkasok: 'Israyel, ehe pútuun pa putuunaa péefulanii pa unaa ti mah ma miti Esipt!'” Ⅸ Ateeteyo nene asok Móyiis: “Inci cukaacuk pakan paka payenke, pakan keeyanke ekun. Ⅹ Fiye katam inci púwananii káñiken ka kutoom teyii ímpucaloolii. Pale awe, inci fáhin keesokuu maamaa kapimeeŋ nkáyenoonii síi enfakat.”

Ⅺ Pale Móyiis naaŋiino Ateeteyo Pútuun pa piteyoo naasokoo: “Ateeteyo, weyme uwune aakati wánanii káñiken ka kitii ti pakan paka pakatii payenka ánfulanii ka ti mah ma miti Esipt ti sempe sa siti epeesi? Ⅻ Weyme uwune pakati Esipt kati kasok: 'Pakanc puwune Ateeteyo náafulan pakati Israyel ti mah ma mutuunaa, kati amukii ti pítintiŋ pa fo kapa.' Ateeteyo, timpi ñíken, yesan kunuuwi timpi táhii hítaapanu eehuu ti pakani. ⅩⅢ Náwuno Abraham, Isaak niŋ Israyel, pimiikan pa pakatii payenka ansintooliye ka ti faŋi nii: 'Inci fáhin keesokuu maamaa kapimeeŋ samat nii picaaŋaŋ pa piti patiila. Inci fawufanii mah ma púlooŋ emma inci íyyinananii ma, éfimiyenoonii miteyii fo eket maamaa.'” ⅩⅣ Fiye, Ateeteyo naayesan kunuuwoo ti hítaapanu eeha naasoke ha íhinu pakanoo.

ⅩⅤ Móyiis náayesoonii, náawanoonii ti tíntiŋ ya, ápiyekanii sínankiin sa súsupak sa seepeefiye sa, la kilim ka keesiiŋanee ka nkikiicee la ti upii wa úsupak wa. ⅩⅥ Sínankiin ensuu, sikina siyem páhin pa piti Pútuun pa, pikina himuum etempo pikiice po. ⅩⅦ Fiye Móyiis niŋ Josuwa kápulohanii, Josuwa náasi paceekal pa piti pakan paka, naasok Móyiis: “Paceekal piti hikam piyem pati pikin pa.” ⅩⅧ Móyiis naañahanoo: “Haani, neetaat paceekal piti keeheeke, niŋ ekina tom paceekal piti payenka nkaheeke, pale caacook inci ínsiye.”

ⅩⅨ Emma Móyiis naalohane ma pikin pa naacuk cíciin ca, naacuk pakan paka ti ekii, náañiken naawant pínankiin pa empa hilim ha heesiiŋanee ha nihikiicee pa tempo, mpuhumaloolo t’etaam tíntiŋ ya. ⅩⅩ Naacoop cíciin ca enca nkamemanoole ca naawant co ti seemak sa ínciyeluŋ, náatuum páyeluŋal pa pipiyeno efol, naacoop oom efol apuhoholan yo ti man ma, náahin pakati Israyel kapilaan mo.

ⅩⅪ Móyiis naasok Aaron: “Weyme kayoŋ enke nkíhinuu fo áaluuŋ ko ti kaamuuyen kenfakat?” ⅩⅫ Aaron naañahanoo: “Káluma inci luumuu, timpi ñíken ti inci, awe himuumi áameyimeyi fa kayoŋ enke nkílafiye fa íhinu heenaput. ⅩⅩⅢ Kíkeyyookey nkusokam: 'Memanool unii pútuun peekaakaay hinowu unii hátikin kaatuko Móyiis aŋuu, éefulanii ya unii ti mah ma miti Esipt, úmiit heetaakiyoo.' ⅩⅩⅣ Inci iññahanii: 'Aŋa ataake sanoo áfulan yo.' Nkáfulan po nkawufanam. Inci uwwant po ti seemak sa, cíciin ence íncifulii!”

ⅩⅩⅤ Móyiis naacuk nii Aaron akataakat pakan paka kápihin héesuumii. Fiye, efikasuu hátikin keepookii ka. ⅩⅩⅥ Ta naacuke ta eehuu, naacaasiiŋo ti putum pikin pa naasok: “Kéelafiye ka Ateeteyo kákey peti inci!” Pakati síi ya eti Lewi púlooŋ nkaconcoolo teyoo. ⅩⅩⅦ Naasokii: “Ehe eeha Ateeteyo Pútuun pa piti Israyel mpusoke ha: 'An óo an ti aluu acoop káakuntu ka kiteyoo, nimuumuusool ti pikin pa innimuk ñúnu aluu niŋ pakatu aluu, pákawii aluu niŋ pikinool aluu.'” ⅩⅩⅧ Pakati síi ya eti Lewi nkáhin eeha Móyiis naasokii ha. Nkamuk oom hinoom pakan máamun síwuli síhaaciil (3,000). ⅩⅩⅨ Móyiis naasok pakati síi ya eti Lewi: “Písik fíyooy, Ateeteyo asampanaa-sampan aluu inniyenanee ti kaapii kati niyeno píhina pa pakateyoo kamma innimukale epuuk aluu pikampaani, ñúnu aluu niŋ pakatu aluu.”

ⅩⅩⅩ Eti kacom eteyyo, Móyiis naasok pakan paka: “Nimuuyenaa-muuyen meemak, fiye inci pisilo ti tíntiŋ ya pati Ateeteyo, pikee pa inci íyyiniyoo íhinu apuponket kaamuuyen ka kitaaluu.” ⅩⅩⅪ Móyiis naañoho pati Ateeteyo naasokoo: “Káluma, pakan paka payenke kamuuyenaa-muuyen meemak kamma nkamemanoole faŋii pútuun piti sanoo. ⅩⅩⅫ Inci luumuu ponketii kaamuuyen ka kiteyii, niŋ fotom káluma, intoot caacawam ti púkoo ya la ankiice la ucaw wa uti pakani.” ⅩⅩⅩⅢ Ateeteyo naañahanoo: “Haani, ucaw keemuuyene ka ti inci, poko inci fatoot ti púkoo ya etoom. ⅩⅩⅩⅣ Fiye kaay coop kayoŋ enkuu pa inci insokuu pa. Síitan, maleekoo ya etoom efeenowi hátikin. Pale caanak unca ti ékey ta inci inkaakaay ta kaasiiŋan pakan paka payenkuu ti pisiya kamma kaamuuyen ka kiteyii.”

ⅩⅩⅩⅤ Ateeteyo náatahii hítaapanu ti pakan paka kamma nkáluuŋe Aaron apimemanool cíciin ca.

ⅩⅩⅩⅢ

Hisoku ha hiti Pútuun pa, pakati Israyel káful ti tíntiŋ ya eti Sinayi

Ⅰ Ateeteyo naasok Móyiis: “Níful le, awe niŋ kayoŋ enka ánfulanii ka Esipt innikaay ti mah emma inci insintooliye ma Abraham, Isaak niŋ Jakob nii fawufan mo keesokii maamaa. Ⅱ Inci fapoñ maleekoo epinow aluu hátikin. Inci fayaan pakati Kanaan, pakati Amol, pakati Het, pakati Pelis, pakati Hiw niŋ pakati Yepus. Ⅲ Efininako ti mah ma meemeeŋe ma keekee niŋ múkum. Pale inci himuumam etikaay niŋ aluu kaatuko niyankaayank ekun; niŋ inci kaayaa niŋ aluu fápucalool aluu pántoon ti pítin pa.”

Ⅳ Móyiis náatuunan kilim enkuu pakan paka. Ta kayoŋ ka nkísiye ta kilim ka keefeyanana enkuu nkiyeno esampoolo, ekina neewun kásankalooliit. Ⅴ Kaatuko Ateeteyo asokaasok hínum Móyiis: “Sok pakati Israyel: 'Niyankaayank ekun; niŋ inci kaayaa niŋ aluu étuulaaŋanaa, fápucalool aluu pántoon. Nífulan pukop pa niŋ pikeenoo pa pitaaluu, inci fasincan fa inci fáhin niŋ aluu.'” Ⅵ Ekina ewune písik ta nkayeniye ta pukol tíntiŋ ya eti Horeb, pakati Israyel nkawaat pukop pa niŋ pikeenoo pa piteyii.

Ekúut ya eti pipaakool pa

Ⅶ Ti oom caanak, intaak ékuut eyya Móyiis naaluwe caacaw ca “ékuut ya eti pipaakool pa”. Fiye, Móyiis naacoop yo naasiiŋan yo tíkitaaŋ pikin pa épilaaŋ po. An óo an éelafiye káakup niŋ Ateeteyo, náaful ti pikin pa naakaay pati ékuut ya eti pipaakool pa. Ⅷ Tan óo tan Móyiis naayeniye pikaayu lati ékuut ya, an óo an naalito naasiiŋo ti putum ékuut ya eteyoo apisincan Móyiis fo anako. Ⅸ Niŋ Móyiis anakiyaa ti ékuut ya eti pipaakool pa, háaputa ha henfakat ha heekaaye ha patiila nihisiiŋo ti putum ékuut ya, Ateeteyo naayeno káakup niŋ Móyiis. Ⅹ Ta pakan paka nkacuk ta háaputa ha nihisiiŋiye ti putum ékuut ya, an óo an náakilipo puhooŋuyoo t’etaam ti putum pa piti ékuut ya eteyoo. Ⅺ Ateeteyo náakup niŋ Móyiis kápucoonool samat nii fa an nákup fa niŋ áwiyoo an. Púful toko Móyiis náañohoonii ti pikin pa, pale ayankanana ya ateyoo Josuwa, akampaani ya ati Nun, naatowo po ti ékuut ya eti pipaakool pa.

Kaluum ka kiti Móyiis

Ⅻ Fiye, Móyiis naasok Ateeteyo: “Síitan, Ateeteyo! Awe sokaam: 'Coop payenke.' Pale áayisanutam aŋa aafapoñ niŋ inci apiyankananam. Apan awe sokaam: 'Méyiyuumeyi meemak,* kitii lompo nkúsuumam.' ⅩⅢ Fiye káluma, niŋ kutoom kúsuumuu yísanam heeyem ha ti kunuuwi, ancuk inci méyiyuu, kutoom lompo nkúsuumi. Náwuno lompo nii síi eyye pakani.” ⅩⅣ Ateeteyo naañahanoo: “Inci himuumam fanapool niŋ awe iyyihani, kunuuwi nkipepan.” ⅩⅤ Móyiis naasokoo: “Niŋ awe himuumi napoolut niŋ unii, timpi sok unii úful le. ⅩⅥ Niŋ awe napoolut niŋ unii, inci niŋ pakani, puume an áfaameyi nii kutoonii kúsuumuusuum? Piyeno pa pitii ti pututa unii efipuwun etuukuf niŋ pikee písii pa púlooŋ piti etaam ya.” ⅩⅦ Ateeteyo naañahan Móyiis: “Fiye inci fáhin eeha ansoke ha, kaatuko kitii kúsuumaamsuum ímmeyiyi meemak.”†

ⅩⅧ Móyiis naasokoo: “Káluma katam pucuk ecaaŋ ya eti hamake ha hitii!” ⅩⅨ Ateeteyo naañahanoo: “Inci famuus hátikini íyyisani panap pa putoom púlooŋ, iyyonkal caacawam 'Ateeteyo' ancuk aakati sí co. Iyyísanyisan pálafi niŋ paket hikaw ti payenka inci immamale ka. ⅩⅩ Pale aayinaat hicuku puhooŋuyam kaatuko an ayinaatam hicuku naaloŋ kaloŋa.” ⅩⅪ Ateeteyo nene asokoo: “Ehe énankiin pukolam, kéy siiŋo teyyo. ⅩⅫ Fiye niŋ ecaaŋ ya eti hamake ha hitoom emuusaa, inci fayoli ti kawuŋ ka keeyem ka ti énankiin ya úwwufalooli niŋ epeesam fo ta inci famuus. ⅩⅩⅢ Niŋ fúlaa toko fáfulan epeesam aakati yíni hicuku pusonam pale puhooŋuyam piyinaatee hicuku.”

ⅩⅩⅩⅣ

Hiwucu ha hiti Moyiis sínankiin súsupak

Ⅰ Ateeteyo naasok Móyiis: “Wuc sínankiin súsupak seepeefiye seenakoole niŋ sícook sa ensa anhumaloole sa. Inci fakiic toko kilim ka keekiicee ka hínum ti sícook sa. Ⅱ Memanoolo, kacom mpucom insilo patiila pisempuc tíntiŋ ya eti Sinayi, aakati siiŋo hátikinam. Ⅲ An timpi ánapoolii niŋ awe, an timpi akaay pan óo pan ti kanaac tíntiŋ ya. Háati púlukuleen pa - písaacii pa, pifil pa niŋ síis sa - timpi puhoon pukol tíntiŋ ya.”

Ⅳ Móyiis naawuc sínankiin súsupak seepeefiye seenakoole niŋ sícook sa. Eti kacom eteyyo mpucom mic naasilo ti tíntiŋ ya eti Sinayi samat nii fa Ateeteyo naasoke fa, naacoopool sínankiin sa súsupak sa. Ⅴ Móyiis apucol, Ateeteyo náawanoonii ti háaputa ha naasiiŋo pukoloo, naayonkal caacawoo “Ateeteyo”. Ⅵ Púful toko naamuus hátikin Móyiis naasok: “Inci yem Ateeteyo, Pútuun pa peemeeŋe pa panap niŋ paket hikaw, inci fíisantoo káñiken, immeeŋ pálafi niŋ pucoonool. Ⅶ Iyyísan pálafi pa putoom fo ti sikaay siyema wúli (1,000). Imponket heenaput ha niŋ kaamuuyen ka púlooŋ. Pale inci cokantoo eelaahe samat nii éehinut likee. Insiiŋan-siiŋan ti pisiya keemuuyene ka ti inci nkanatam, insiiŋan ti pisiya lompo epuukii niŋ keesokii maamaa fo ti sikaay síhaaciil niŋ fotom sipaakiil.”

Ⅷ Móyiis naahaaŋ ti ékilipo puhooŋuyoo t’etaam hátikin Ateeteyo. Ⅸ Púful toko naasok: “Ati Pútuun, niŋ kutoom kúsuumuu inci luumuu napool niŋ unii. Inci méyimeyi nii pakan paka payenke kayankaayank ekun, pale ponket umuuyen wa utoonii niŋ hilaahu ha hitoonii, incok unii pakani.”

Payenka Pútuun pa mpiliile ka neyii písiyool, eeha Pútuun pa mpílafiye ha kápihin

Ⅹ Ateeteyo naasok Móyiis: “Síitan, inci piliil písiyool niŋ aluu. Inci fáhin hátikin pakani púlooŋ weecukantee weetaapala utaako ti písii pa púlooŋ, pan óo pan ti etaam ya. Pakan paka púlooŋ keeyem ka niŋ awe efikacuk heefeyanana eeha Ateeteyo naakaakaay ha íhinu pínapii ti awe. Ⅺ Eeha inci iyyem ha aluu ti hisoku fíyooy, níhin ho pinap. Inci fayaan hátikin aluu pakati Amol, pakati Kanaan, pakati Het, pakati Pelis, pakati Hiw niŋ pakati Yepus. Ⅻ Nitah kunuu timpi niliil písiyool niŋ pakan paka pakati mah emma efininako ma temmo kaatuko éfinkaluuŋ aluu ti kaamuuyen. ⅩⅢ Pale efinihancalool uciin wa uteyii, ínnipucalool pínankiin pa piteyii piti meeñeya ma, innifiit kumuum énaati ya eteyii eeyaale ya eyya nkasok ya Asela. ⅩⅣ Timpi nítuul pikee pútuun kaatuko inci Ateeteyo caacawam 'Pasowe', Pútuun peesowa. ⅩⅤ Timpi niliil písiyool niŋ pakan paka pakati mah ma. Niŋ ekina tom, kéesuuniye ka ti kaawaaseen pínaati pa piteyii efikayonkal aluu ínnilafi hili paliyal empa nkawaaseene pa pínaati pa. ⅩⅥ Niŋ nicoopaa ti epuukii púmaacul kápiyenoonii pakaal epuuk aluu, epuukii púmaacul éfikahin lompo epuuk aluu kápusuuno ti kaawaaseen pínaati pa piteyii.

ⅩⅦ “Timpi níyeluŋan mañ ínninuŋ mo ti púmuuloo kati nimemanool pínaati piti mañ.

ⅩⅧ “Efínihin pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo. Nili kúmpuul keetaakut leweñoo fo kunoom isak niŋ kúsupak, samat nii fa inci insoke fa aluu. Níhin eehuu ta nihiñaŋe ta pitaako ti hiim ha hiti Apip, kaatuko ti oom hiim ínnifulii ti mah ma miti Esipt.

ⅩⅨ “Cikampaani óo cikampaani cíyaañ, citoom, niŋ lompo élukuleen óo élukuleen etaaluu éeyiine éyaañ, etoom: síis sa, pifil pa niŋ písaacii pa. ⅩⅩ Niŋ nitaakaa cífali céeyiine cíyaañ ceepukee, ínnilafiyaa cífali ca cipiloŋ, niñaŋaa kaawaaseen císaacii ti putum etenco. Inníhinut fo, innifiit ekun etenco. Iyyema añii akampaani áyaañ apukee ti miin ma mitaaluu, fo niwaaseen císaacii ti putum pa piteyoo, ancuk añii ya aloŋaa.

“An timpi ákey hátikinam sipeesoo ñaanii.

ⅩⅪ “Kunoom isak niŋ hoonool innitaake ti lóokuŋ ya kiti páhin, pale heewase ha isak niŋ kúsupak ínniyekunoolo háati ti caanak ca citi piya pa niŋ citi kaamaañ ka. ⅩⅫ Inníyaañaa kaamaañ uli, níhin pahaaño pa piti kaamaañ ka; innipayaa kaamaañ ka, níhin pahaaño pa piti kaaconcenool pamaañal pa. ⅩⅩⅢ Etiil óo etiil, pákayiin paka púlooŋ pakati kayoŋ ka kitaaluu éfinkakey hátikinam fo ñiyema ñáhaaciil, inci Ateeteyo, Pútuun pa piti Israyel. ⅩⅩⅣ Fayaan hátikin aluu písii pa piti mah ma, incoop etaam ya eteyii uwwufan yo aluu, ancuk penanaa etaam ya etaaluu. Inníkeyyoo nipisiiŋo hátikinam ti ñáhaaciil eññuu, inci Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu, an átalafi hicoopu mah ma mitaaluu.

ⅩⅩⅤ “Niŋ niyeniyaam kaawaaseen púlukuleen, hísim etempo timpi hinapool niŋ waah weetaake leweñoo. Timpi nimank efoofa ya eti kaawaaseen ka eti pahaaño pa piti Himuusu ha fo eti kacom eteyyo. ⅩⅩⅥ Etiil óo etiil, weehaŋe wa panap ti pamaañal pa púcook pa piti pitaam pa pitaaluu, éfinicoopii po ti ekumpaan ya etoom, inci Ateeteyo Pútuun pa pitaaluu.

“Etiniyik cifil niŋ miin ma miti íññaa etenco.”

ⅩⅩⅦ Ateeteyo naasok Móyiis: “Kiic kilim enke, kaatuko ti kilim enke inci illiile naaluu písiyool pa putoom, awe niŋ Israyel.” ⅩⅩⅧ Móyiis naayeno toko niŋ Ateeteyo hánant hanakan fo kunoom áwii ésupak (40), aliit alaanut. Naakiic ti sínankiin sa seepeefiye sa kilim ka ŋaasuwan ya kiti písiyool pa.

Ewánoonii ya eti Móyiis ti tíntiŋ ya eti Sinayi

ⅩⅩⅨ Móyiis náawanoonii ti tíntiŋ ya eti Sinayi niŋ sínankiin sa súsupak sa siti hilim ha heesiiŋanee ha ti epeesoo. Kákupat ka kiteyoo niŋ Ateeteyo kuwune puhooŋuyoo mpimiñal, pale ámiit. ⅩⅩⅩ Aaron niŋ pakati Israyel púlooŋ ta nkacuke ta fa puhooŋu pa piti Móyiis mpimiñale fa nkafe hikoluyoo. ⅩⅩⅪ Pale Móyiis naayonkalii, Aaron niŋ pakati kikaw ka púlooŋ pakati Israyel nkañoho ti Móyiis, náakup neyii. ⅩⅩⅫ Púful toko pakati Israyel púlooŋ nkaloh Móyiis, naasokii hilim ha heesiiŋanee ha púlooŋ eeha Ateeteyo naawufanoo ha ti tíntiŋ ya eti Sinayi.

ⅩⅩⅩⅢ Ta Móyiis naapaye ta káakup neyii naacoop kafonkoloŋ ápikimpitool puhooŋuyoo. ⅩⅩⅩⅣ Pale tan óo tan ta Móyiis naanakiye ti ékuut ya eti Ateeteyo kati ákup neyoo náafulan kafonkoloŋ ka fo ta áfaafulii. Niŋ áfuliyoo naakaman pakati Israyel waah óo waah ewwa Ateeteyo naasokoo. ⅩⅩⅩⅤ Pakati Israyel nkacuk puhooŋuyoo fa mpimiñale fa. Niŋ fúlaa toko, Móyiis naañahan kafonkoloŋ ka ti puhooŋuyoo, toko nakat ko fo ta afaañoho káakup niŋ Ateeteyo.

* Ⅰ:Ⅴ 1:5 Niŋ ekina tom: “áwii éhaaciil niŋ kaat (75)” samat nii fa inkiicee fa ti Páhin pa piti Pupoñapoñ pa 7:14.

* Ⅱ:Ⅹ 2:10 Ti kaŋ ya eti Hiburu, caacaw ca Móyiis cinakoolaa-nakool nii “éfulanii”.

* Ⅲ:ⅩⅣ 3:14 Niŋ ekina tom: “Inci fayeno aŋa inci fayeno ya.”

† Ⅲ:ⅩⅤ 3:15 Ti kaŋ ya eti Hiburu, caacaw Ateeteyo ciyem “Yahweh” cinakoolaa-nakool nii “Inci Yem”.

‡ Ⅲ:ⅩⅨ 3:19 Niŋ ekina tom: “amansa ya ati Esipt atakatan aluu háati epees eenapa enaŋee teyoo.”

* Ⅴ:Ⅶ 5:7 Ti cosaan ya eteyii, hikaaw ha nkanakanool niŋ mah ma kapimemanool pípilikoo.

* Ⅵ:Ⅲ 6:3 Ti kaŋ ya eti Hiburu, caacaw “Ateeteyo” ciyem “Yahweh” cinakoolaa-nakool nii “Inci Yem”. Caacaw ence Pútuun pa mpíyisane Móyiis pati cífita ca ceeyeniye ca pusowo. Efúlii 3:14-15

* Ⅷ:ⅩⅧ 8:18 Niŋ ekina tom: “nkayoop káfulan pusos pa niŋ payanf pa piteyii, pale kayinaat.”

† Ⅷ:ⅩⅩⅢ 8:23 Niŋ ekina tom: “Inci fafakan pakanam ti hítaapanu ha heekaakaay ha éwanoonii ti pakani.”

* Ⅸ:ⅩⅥ 9:16 Niŋ ekina tom: “Pale insiiŋani amansa”.

* Ⅹ:ⅩⅨ 10:19 Niŋ ekina tom: “Kaatii ka kiti umpiip wa”.

† Ⅹ:ⅩⅪ 10:21 Niŋ ekina tom: “énimaan enfakat fo an nálik yo.”

* ⅩⅢ:ⅩⅧ 13:18 Niŋ ekina tom: “Kaatii ka kiti umpiip wa”.

* ⅩⅣ:ⅩⅩⅤ 14:25 Niŋ ekina tom: “Náalokutal kikanku”.

* ⅩⅤ:Ⅳ 15:4 Niŋ ekina tom: “Kaatii ka kiti umpiip wa”.

* ⅩⅥ:ⅩⅣ 16:14 Ta Móyiis naakiice ta eehuu, asokut nii micempanu pale asok “frost” (ti ankale kaŋ), “givre” (ti falans kaŋ).

† ⅩⅥ:ⅩⅩⅪ 16:31 Ti kaŋ ya eti Hiburu, naasokaa “aŋuu manna” ekina eyem “aŋuu weyme?” kaatuko ta nkacuke ta manna ya, nkacakanool “aŋuu weyme?”

‡ ⅩⅥ:ⅩⅩⅩⅥ 16:36 Móyiis aniikut niŋ liital kaatuko ámiit liital. Paniikal empa naameya pa, pikina piyonkalee “Efa” niŋ “Omel”. Omel máamun siliital súsupak, efa máamun siliital áwii. Ta eehuu nihikiicee ta, hisok: “Efa yoonool eyem si-omel ŋaasuwan.”

* ⅩⅦ:ⅩⅥ 17:16 Niŋ ekina tom: “Séepin patiila panteeloo ya eti Ateeteyo, Ateeteyo áfaataakoolan pakati Amalek fo eket maama.”

* ⅩⅩ:ⅩⅩⅣ 20:24 Niŋ ekina tom: “Lan óo lan la inci íyyisanooliye, inci fákey ti aluu pisampan aluu.”

* ⅩⅫ:Ⅷ 22:8 Niŋ ekina tom: “añaŋaa ékey hátikin píhina kíiti ya, poko nkáhinoo kíiti kapisincan man akina álipe wañ wa.”

† ⅩⅫ:Ⅸ 22:9 Niŋ ekina tom: “kañaŋaa ékey hátikin píhina kíiti ya. Aŋa páhina kíiti ya nkacoke ya nii akina anowe, añaŋaa cooy ñiyema ñésupak akee ya.”

* ⅩⅩⅩⅢ:Ⅻ 33:12 Niŋ ekina tom: “Apan awe sokaam: 'Inci mamaluu.'”

† ⅩⅩⅩⅢ:ⅩⅦ 33:17 Niŋ ekina tom: “kitii kúsuumaamsuum immamali.”

LUK

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Ⅶ

Ⅷ

Ⅸ

Ⅹ

Ⅺ

Ⅻ

ⅩⅢ

ⅩⅣ

ⅩⅤ

ⅩⅥ

ⅩⅦ

ⅩⅧ

ⅩⅨ

ⅩⅩ

ⅩⅪ

ⅩⅫ

ⅩⅩⅢ

ⅩⅩⅣ

Ekooŋan ya éesuume ya eyya Luk naakiice ya

Luk

Waah wa weeyem wa ti púkoo eyye

Ekooŋan ya éesuume ya eyya Luk naakiice ya éyisanaayisan nii Yéesu ayem Afakana ya éeyinananee ya ati Israyel niŋ lompo Afakana ya ati pakan paka púlooŋ. Luk asok akalaŋaakalaŋ meemak ápimeyi pánipani ya ti Yéesu. Ekina nuutaakaa fiye ti pakiical. Pakiical empe Luk náayaañe akiic Teyofil, ásupiyenu ya eyem “Páhin pa piti pupoñapoñ pa”.

Ekooŋan ya éesuume ya eyye eluwut eekiice yo ya, pale pasincanal pa píyisanaayisan nii Luk ákuuñana ya akiice yo. Luk aloomaaloom páhin niŋ apoñapoñ a Pool. Luk Asuwif tom, naakiic yo lompo keeneetaat ka Pusuwif.

Kikee kilim keetaake nafaa

Ateeteyo - Akina ayem Yéesu niŋ ekina tom Pútuun pa. Akina ayem ati waah wa púlooŋ uti púlunta pa.

Cáwii ca citi Pútuun pa - Lan óo lan la pakan paka nkacoone Pútuun pa pipiyeno amansa ya ateyii, cáwii ca citi Pútuun pa unca toko.

Eenucee ya - Ekina eyem caacaw ca citi Afakana ya niŋ Amansa ya aŋa Pusuwif pa nkayeniye ya hítuulu ékey ya eteyoo. Nasokee lompo “Krista”.

Fa púkoo ya neekiicee fa:

1:1-4 Heewune ha Luk naakiic.

1:5–2:52 Hipukuyee ha niŋ hiñiiyate ha hiti Saŋ-Patis niŋ Yéesu.

3:1-20 Páhin pa piti Saŋ-Patis.

3:21–4:13 Pátise ya niŋ híluuŋuyee ha hiti Yéesu.

4:14–9:50 Páhin pa piti Yéesu ti mah ma miti Kalilee.

9:51–19:27 Pítin pa piti Yéesu púful Kalilee puwant Jerusalem.

19:28–23:56 Kunoom ka kikelan ka kiti Yéesu niŋ eket ya eteyoo Jerusalem.

24:1-53 Pilito pa, éfulii ya niŋ pisilo pa piti Yéesu.

Ⅰ

Heewune ha Luk naakiic

Ⅰ-Ⅱ Awe Teyofil eñaap ya,

keemeeŋe kacukaacuk niŋ ñíkinii eeha Pútuun pa mpíhine ha púlooŋ ti píyaañ eteeho toonii. Nkáyenoonii pikamana hilim ha hiti Pútuun pa. Keemeeŋe toonii nkayeno ho hikiicu samat nii fa nkakamane ho fa unii. Ⅲ Kápiliŋ ti píyaañ waah ewwe fo ti pikelan, inci úwwincinoole heetaakiye púlooŋ. Ekina ewune, insok nii napaanap pikiici, awe Teyofil, pakiical peetempiye mpucoonool Ⅳ aakati méyi nii eeha nkakalaŋanuu ha, hilim hiti pánipani.

Ñáapukuma Saŋ-Patis

Ⅴ Ti caanak ca citi amansa ya aŋa nkasok ya Helot ati mah ma miti Judaay, intaako awaaseena ati Pútuun pa aŋa nkasok Sakaliya ati kayoŋ ka kiti puwaaseena pa enka nkasok ka Apiya. Aaloo caacawoo Elisabet, náafulii ti miin ma miti Aaron. Ⅵ Poko t’ésupakii keecoonoole hátikin Pútuun pa, nkanapan pítin etempo, nkacok púlooŋ hilim ha heesiiŋanee ha hiti Ateeteyo fo muus. Ⅶ Pale kataakut añii kamma Elisabet naayem caakonta, apan poko púlooŋ pamaamanal.

Ⅷ Hikee hinoom Sakaliya naayeno kaawaaseen la ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa loho hinoom ha hiti kayoŋ ka kiteyii hícoliyoo. Ⅸ Ti cosaan ya eti puwaaseena pa nkañako kaakaaw ti kamamal apiyeno aŋa afaanako ya ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, la sampanee la, kati áluntan caminkoloŋ ya.* Ⅹ Waati ya eti káaluntan ka néetuuno, pakan paka púlooŋ nkayeno kaluum tíkitaaŋ.

Ⅺ Maleekoo ya eti Ateeteyo néefulii teyoo, episiiŋiyoo t’epees yáali eti kaaciin ka la nkáluntan la. Ⅻ Sakaliya naacuk yo naasuco naafe. ⅩⅢ Maleekoo ya neesokoo: “Timpi fe Sakaliya, kaluum ka kitii kisayaneesayan, aali Elisabet afaataak añii aafaluwoo caacaw ence: Saŋ. ⅩⅣ Afaayeno ti awe pásuuma penfakat, hícump pakan lompo efikataak pásuuma ti hipuku ha hiteyoo. ⅩⅤ Afáayenoonii an eemaka ti Ateeteyo, añaŋut pálaani elaan niŋ pikee palaanal empa mpúkuman. Le niŋ afaapukee, afaameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka. ⅩⅥ Afáañahanii pakan keemeeŋe pakati Israyel ti Ateeteyo Pútuun pa piteyii. ⅩⅦ Afáanowii hátikin Ateeteyo ti kunuu niŋ ti sempe samat nii ayaamakoola ya Elí, áfaañahanii ñífaaf ña kápisiyool niŋ epuukii, náañahanii kéeciita ka káakup ti pámiiloolal peenape, kati amemanool pakan paka ti Ateeteyo.” ⅩⅧ Sakaliya naacakan maleekoo ya: “Puume inci fáyini kameye eehuu? Inci oopa maamane aalam lompo sitiiloo séelaaŋane.” ⅩⅨ Maleekoo ya neesokoo: “Inci yem Gabriyel. Inci ninsiiŋo hátikin Pútuun pa, inci mpúpoñii píkey soki ekooŋan ya éesuume eyye. ⅩⅩ Síitan, ti káyinanaati kilimam, putumi efipucok, áatiyini káakup fo ta eehe efihitaako. Pánipani kilim ka kutoom efikitaako incolaa toko.”

ⅩⅪ Pakan paka nkayeno hítuulu ínnimii heewune Sakaliya náafiyoonii páhantuwa ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. ⅩⅫ Emma náafulii ma ayinaat káakup neyii nkámeyi nii aŋe ácukiyoocuk waah páhantuwa ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. Naayeno ínkaakupaati fo káakup niŋ sipees. ⅩⅩⅢ Lóokuŋ ya eti kaawaaseen ka kiteyoo ta nkipaye ta, naañoho t’enuuf.

ⅩⅩⅣ Fiyiit aaloo Elisabet naasa munow naayolo nemmo páhantuwa fo kiim isak. ⅩⅩⅤ Naasok: “Fiye Ateeteyo náahinaam eehe, áfulanaam ti ñusuu ti pakan paka.”

Ñáapukuma Yéesu

ⅩⅩⅥ Elisabet ti hiimoo hísakiyenu niŋ hoonool hiti munow, Pútuun pa mpúpoñii maleekoo ya eyya nkasok ya Gabriyel ti mah ma miti Galilee ti saatee ya eti Naasalet. ⅩⅩⅦ Mpupoñ yo ti ámaacul a aŋa nkasok ya Mari, aŋa Josef ati miin ma miti cáwii ca citi Dawid naaŋaame ya ekop. ⅩⅩⅧ Maleekoo ya neenako la teyoo neesokoo: “Kásuumaay kiyeno niŋ awe, awe aŋa ataake ya pálafi pa piti Ateeteyo. Ateeteyo oopa niŋ awe.”

ⅩⅩⅨ Mpásiyaloo kilim enkuu Mari naaliim naayeno ecakanoolo pakicanal puume mpaaw. ⅩⅩⅩ Maleekoo ya neesokoo: “Timpi fe Mari, áasuumaasuum Pútuun pa. ⅩⅩⅪ Síitan inci pusoki, aafasa munow ímpukii ciñii cikampaani aakati luwoo caacaw ca Yéesu. ⅩⅩⅫ Afaayeno an eemaka, afaayonkalee Añii ya ati Pútuun pa piti patiila. Ateeteyo Pútuun pa efipuwufanoo elemeyu ya eti amansa ya eti maamayoo Dawid, ⅩⅩⅩⅢ afaapampaŋan ti miin ma miti Jakob, cáwii ca citeyoo eticipa.” ⅩⅩⅩⅣ Mari naañahan yo: “Eehe puume nihiyina pitaako inci péemiit áyiin?” ⅩⅩⅩⅤ Maleekoo ya neesokoo: “Kunuu ka keenape ka éfikuwanoonii ti awe, sempe sa siti Pútuun pa piti patiila ínsikimpitooli, ekina ewune añii ya aŋa ankaakaay ya hipuku afaayeno eesampanee, naasokee Añii ya ati Pútuun pa. ⅩⅩⅩⅥ Sincan Elisabet atii ya aŋa nkasoke ya caakonta, ti himaamanoo oopa niŋ munow miti kiim isak niŋ hoonool miti cikampaani. ⅩⅩⅩⅦ Méyi nii waah uheekut Pútuun pa.” ⅩⅩⅩⅧ Mari naañahan yo: “Iyyoo, inci yem amiikan a ati Ateeteyo, hitaako ti inci samat nii fa ansoke fa.” Maleekoo ya neekaay.

Hiyoop ha hiti Mari pati Elisabet

ⅩⅩⅩⅨ Ti kunoom enkuu Mari naakaay mpacas ti saatee ya eti pítintiŋ pa ti mah ma miti Judaay, ⅩⅬ apinako la ti ekumpaan ya eti Sakaliya, naakican Elisabet. ⅩⅬⅠ Ta Elisabet náasiye ta Mari pakicanaloo añii ya naawen ti munowoo, Elisabet naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka. ⅩⅬⅡ Naaceek apusok: “Awe Pútuun pa mpíhine heehaŋe ha panap ti pakaal paka púlooŋ, efi lompo píhin heehaŋe ha panap ti añii ya aŋa ankaakaay ya hipuku! ⅩⅬⅢ Puume inci ínnapiyenee fiye, íññaa ya ati Ateeteyo atoom kati mpáakeyyam hiyoop? ⅩⅬⅣ Sincan, emma inci ínsiye ma pakicanali añii aŋe ti munowam naawen ti pásuuma. ⅩⅬⅤ Aánapiyanee awe aŋa yínane ya ti eeha Ateeteyo mpusoke ha nii efihitaako.”

Hímulu Pútuun pa hiti Mari

ⅩⅬⅥ Mari naaceek apusok:

“Yaanam émulaa Ateeteyo!

ⅩⅬⅦ-ⅩⅬⅨ Kamma Pútuun pa mpítahii kunuu etempo ti inci amiikan a atempo ásikateen a,

ekina ewune kunuuwam kimeeŋaa niŋ pásuuma ti Pútuun pa Afakana ya atoom.

Kamma Pútuun pa piti sempe mpíhinaam waah wenfakat,

ekina ewune, písik fíyooy pikaay pa púlooŋ efimpiyonkalam ati pásuuma.

Caacaw etempo ceesampanee.

Ⅼ Pitaakaataak paket hikaw ti keefeye po ka fo ti ekaay óo ekaay.

ⅬⅠ Mpíyisan hamake ha niŋ epees etempo; mpihancalool kéemakiyanooliye ka ti pakan paka.

ⅬⅡ Mpúwananii pumansa pa ti pilemeyu pa piteyii, pale, mpíseepin písikateen pa.

ⅬⅢ Mpisiitan keeyeniye ka ti peep pa niŋ waah weenape, pale, mpiyaan keetaake ka kapuñoho sipeesii ñaanii.

ⅬⅣ Mpiyankanan amiikan etempo Israyel, ti énawuno paket hikaw etempo.

ⅬⅤ Eehuu mpíyinanane símaama unaa Abraham niŋ miin ma miteyoo fo caanak óo caanak.”

ⅬⅥ Mari naayeno pati Elisabet fo kiim káhaaciil apite añoho pateyoo.

Ñáapukuma ña ñiti Saŋ-Patis

ⅬⅦ Púful toko, Elisabet íyyiŋooliyoo, náapukii cikampaani. ⅬⅧ Pikinooloo niŋ miin ma miteyoo nkási nii Ateeteyo áhinoohin henfakat niŋ paket hikaw, nkananfool ti pásuuma pa piteyoo. ⅬⅨ Añii ya ta naataake ta kunoom isak niŋ kíhaaciil nkákey kapinakanoo ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ maamaa ateyii Abraham, nkálafiyoo kawufan caacaw ca citi faafoo Sakaliya. ⅬⅩ Elisabet naacoop hilim ha naasokii: “Haani! Caacawoo ciñaŋaa piyeno Saŋ.” ⅬⅪ Nkasokoo: “Pale an aneetaat ti miin ma miti aluu aŋa ataake caacaw encuu.” ⅬⅫ Nkákup niŋ sipees, kapicakan faafoo enceyme caacaw náalafiye kawufan añiinoo. ⅬⅩⅢ Naasokii kawufanoo káakiicuma, naakiic: “Caacawoo Saŋ.” Pakan paka púlooŋ ínnimii. ⅬⅩⅣ Tokotoko putumoo mpípankino, híleeluufuyoo nihikatan, náayini káakup, náayaañ kaanimpan Pútuun pa. ⅬⅩⅤ Ewatate enfakat neeyeno ti pikinoolii púlooŋ niŋ keekine ka ti pisaatee pa piti pítintiŋ pa ti mah ma miti Judaay, nkayeno káakup heetaakiye ha. ⅬⅩⅥ An óo an éesiye ho naayeno káamiilool, naasok: “Añii aŋe, an puume naakaakaay piyeno?” Kaatuko sempe sa siti Ateeteyo siyenaayeno teyoo.

Hímulu Pútuun pa hiti Sakaliya

ⅬⅩⅦ Añii ya, faafoo Sakaliya naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka naayaamakool hiti Pútuun pa, apusok:

ⅬⅩⅧ “Unimpanaa Ateeteyo Pútuun pa piti Israyel kamma mpitahe kunuu ti pakan etempo mpifakanii.

ⅬⅩⅨ Mpúpoñii unaa Afakana eemaka ati miin ma miti amansa ya Dawid amiikan etempo,

ⅬⅩⅩ eehuu piyaamakoola pa keesampanee ka nkátuunane unaa ti caacaw Pútuun pa ta infiyye

ⅬⅩⅪ nii efipifakan unaa ti pikamool unaa niŋ ti sipees keenate ka unaa púlooŋ.

ⅬⅩⅫ Mpíyisan símaama unaa paket hikaw, mpínawuno písiyool etempo peesampanee pa,

ⅬⅩⅩⅢ esintoolo eyya mpisintooliye ya ti maamaa unaa Abraham✡:

ⅬⅩⅩⅣ nii, ta mpifakane ta unaa ti sipees pikamool unaa, éfuuyiniyaa po himiikanate peefeyut

ⅬⅩⅩⅤ nuuyeniyaa pimiikan keesampanee niŋ keecoonoole hátikin etempo fo eket maama.

ⅬⅩⅩⅥ Awe añiinam lompo aafayonkalee ayaamakoola ya ati Pútuun pa piti patiila, kamma ankaakaay énowii hátikin Ateeteyo aapuwañaloo pítin pa,

ⅬⅩⅩⅦ ti káyisanool pakan etempo kafakan ka ti kaaponket ka kiti umuuyen wa uteyii,

ⅬⅩⅩⅧ kamma Pútuun pa putuunaa mpimeeŋe paket hikaw, ekina ewune aŋa eecaaŋe ya nii caanak céefulii áfaawanoonii ápikey unaa hiyoop,

ⅬⅩⅩⅨ kati acaaŋan keeyem ka ti eloŋ ya eti ñáanim ña niŋ ti hísaalumant ha hiti eket ya, ápitintiŋan unaa ti pítin pa piti kásuumaay ka.”

ⅬⅩⅩⅩ Añii ya Saŋ náayankii, kunuuwoo nkítaakii sempe. Naayeno ti káahaaŋ ka tes fo ta náafulii ta ti pakati Israyel.

Ⅱ

Ñáapukuma ña ñiti Yéesu

Ⅰ Ta Saŋ-Patis naapukee ta, amansa ya enfakat a aŋa nkasok ya Ookust náafulanii hilim nii an óo an ti mah ma miti Room púlooŋ añaŋee hikiicu caacawoo. Ⅱ Oom hikiicu hiyeniye híyaañ ta Kileños naayeniye ta ati hikaw ha ati Siriya. Ⅲ An óo an naañoho ti saatee ya eti cosaan ya eteyoo apikaakiicee po.

Ⅳ Josef lompo náafulii ti saatee ya eti Naasalet ti mah ma miti Galilee apuwant mah ma miti Judaay ti saatee ya eti amansa ya Dawid eyya nkasok ya Betelehem, kamma akina lompo naayem ati miin ma miti maamaa ateyoo Dawid. Ⅴ Apikaay hikiicu ha naacoopool Mari aŋa naaŋaame ya ekop, aŋa eeyeniye ya immunow.

Ⅵ Ta nkayeniye ta po, íyyiŋooliyoo, Ⅶ náapukii ciñiinoo cíyaañ, cikampaani. Naakuupatanool co niŋ ñiseehu naahintanoo ti púus kamma nkataakut ékaap la efikawanan.

Kakaman ñáapukuma ña ñiti Afakana ya pufaasa pa

Ⅷ Ti oom mah intaako ti ukit wa pufaasa keeyeniye efaas niŋ hánant písaacii pa piteyii. Ⅸ Maleekoo ya eti Ateeteyo néefulii teyii, ecaaŋ ya enfakat ya eti Ateeteyo néekinkoolii, ewatate enfakat neeyeno neyii. Ⅹ Maleekoo ya neesokii: “Timpi nife, cóopiyoocoop aluu ekooŋan éesuume eti pásuuma penfakat piti pakan paka púlooŋ. Ⅺ Fíyooy pati saatee ya eti Dawid ciñii cipukee po Afakana ya, akina ayem Eenucee ya, akina lompo ayem Ateeteyo. Ⅻ Ehe píyisan empa efinikiiwoo pa tempo, eficanitook nkakuupatanoole ciñii niŋ ñiseehu nkahintan co ti púus.”

ⅩⅢ Tokotoko kayoŋ kenfakat kiti pumaleekoo nkúfulii alacana nkinanf maleekoo ya nkiyeno kaanimpan Pútuun pa, nkiyeno hisoku: ⅩⅣ “Umúlaa Pútuun pa piti patiila, kásuumaay nkiyeno t’etaam ti payenka mpitaake ka pásuuma etempo.” ⅩⅤ Ta pumaleekoo pa mpuñohiye ta patiila pufaasa pa nkasokool: “Ukaayaa Betelehem hicuku heetaakiye ha, eeha Ateeteyo naasoke ha unaa.”

ⅩⅥ Nkahiliikan, kapucol nkatook Mari, Josef niŋ ciñii ca ceehintanee ca ti púus pa. ⅩⅦ Ta nkacukoo ta nkayeno kakaman eeha maleekoo ya neesokii ha kiti añii ya. ⅩⅧ Kéesiye ho ka púlooŋ ínnimii ti eeha pufaasa pa nkasokii ha. ⅩⅨ Pale Mari naamank eehe púlooŋ ti kunuuwoo náamiilool ho meemak. ⅩⅩ Pufaasa pa ta nkayeniye ta puñoho, nkayeno hímulu niŋ kaanimpan Pútuun pa kamma eeha nkásiye ha nkacuk samat nii fa maleekoo ya neesokii fa.

Hiwasuyee ha hiti Yéesu caacaw

ⅩⅪ Ta naataake ta kunoom isak niŋ kíhaaciil, nkanakanoo ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ maamaa ateyii Abraham, nkaluwoo caacaw ca Yéesu, samat nii fa maleekoo ya neesoke fa íññaa ateyoo peelokot asa munow.

Kañoman ka kiti Yéesu ti Pútuun pa

ⅩⅫ Hinoom ha hiti kaakuulan ka kiti hipuku ha níhicolii, kaakuulan ka keekiice ka ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis. Josef niŋ Mari nkacoop ciñii ca Jerusalem kápiyisanoo Ateeteyo. ⅩⅩⅢ Inhínee nii heekiicee ha ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Ateeteyo: “Niŋ añii áyiin ácook apukee añaŋee kañoman Ateeteyo.” ✡ ⅩⅩⅣ Kañaŋaa lompo kaawaaseen toko sílunt súsupak niŋ fotom múcuucuuku músupak samat nii fa insokee fa ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Ateeteyo.✡

Kaayaamakool ka kiti Simeyon

ⅩⅩⅤ Intaako Jerusalem akee áyiin caacawoo Simeyon. Ayíin eecoonoole naafe Pútuun pa, naayeno hítuulu aŋa akaakaay ékey kaapuuñanool Israyel. Kunuu ka keenape ka nkiyeno teyoo, ⅩⅩⅥ nkíyisanoo nii ataket akina peecukut Eenucee ya ati Ateeteyo. ⅩⅩⅦ Kunuu ka keenape ka nkítintiŋanoo apikaay pati hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. Ta Yéesu pupukayoo nkácoopiyoo ta kati káhinoo eeha hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis fa nihisoke fa, ⅩⅩⅧ Simeyon naafenfo ciñii ca ti sipeesoo naanimpan Pútuun pa apusok:

ⅩⅩⅨ-ⅩⅩⅩ “Kamma inci incuke niŋ ñíkinam kafakan ka kitii,

ekina ewune Ateeteyo, fiye aayina hikatu amiikan a atii apiket ti kásuumaay samat nii fa áyyinananaam fa;

ⅩⅩⅪ kafakan ka enka ammemanoole ka hátikin písii pa púlooŋ,

ⅩⅩⅫ ecaaŋ ya eyya éfeeyisan keeneetaat ka Pusuwif Pútuun pa, néecoopii pakani Israyel hamake ha.”

ⅩⅩⅩⅢ Ciñii ca faafoo niŋ íññaa ateyoo ínnimii ti keesokee ka kiti ciñii ca. ⅩⅩⅩⅣ Simeyon naasampanii, naasok íññaa ateyoo Mari: “Síitan, añii ya aŋe Pútuun pa pimamaloomamal kati ácoopii enow ya eti pakan keemeeŋe pakati Israyel niŋ piyito pa piti pakakee pakan keemeeŋe. Afaayeno píyisan pa piti Pútuun pa empa pakan paka nkakaakaay pa hipooku, ⅩⅩⅩⅤ kati áfulanii tíkitaaŋ pámiiloolal pa peeyoliye pa ti kunuu hícump pakan. Awe íññaa ateyoo lompo kúnuul efikiyeno ti yaani samat nii aŋa epaay neeyaye.”

Kaayaamakool ka kiti Hanna

ⅩⅩⅩⅥ Intaako akee aal ayaamakoola eemaamane caacawoo Hanna, faafoo Fanuwel, ati miin ma miti Asel. Apinimo ti áyiinoo fo sitiil isak niŋ súsupak, áyiinoo naaket. ⅩⅩⅩⅦ Nene animiit, sitiiloo áwii epaakiil niŋ sipaakiil (84). Afúlantoo pati hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, náatuul po ti suŋ niŋ ti kaluum hánant niŋ hanakan. ⅩⅩⅩⅧ Ti oom caanak, ápucolii teyii, naanimpan Pútuun pa, naayeno hisoku kiti ciñii ca hátikin keeyeniye ka púlooŋ hítuulu kafakan ka kiti Jerusalem.

Piyetu pa piteyii Naasalet

ⅩⅩⅩⅨ Ta Josef niŋ Mari nkapayoole ta fa ínhinee fa samat nii fa insokee fa ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Ateeteyo, nkayet Galilee pati saatee ya eteyii Naasalet. ⅩⅬ Añii ya náayankii niŋ sempe; naameeŋ ecohato, pálafi pa piti Pútuun pa mpiyeno teyoo.

Akampaani ya Yéesu pati Ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa

ⅩⅬⅠ Esúk óo ésuk Yéesu pupukayoo nkakaakaay Jerusalem pahaaño pa piti Himuusu ha. ⅩⅬⅡ Ta naataake ta sitiil ŋaasuwan niŋ súsupak, nkasilo Jerusalem pahaaño pa, samat nii fa cosaan ya eteyii neesoke fa. ⅩⅬⅢ Pahaaño pa pipipa nkayeno puñoho, akampaani ya Yéesu náatowoonii puson Jerusalem, pale pupukayoo kápannumut. ⅩⅬⅣ Incukii nii oopa ti pinamii, kapisapal fo hinoom púmpuluŋ, nkáyaañoo hiŋes ti pakanii niŋ ti pinapoolii.

ⅩⅬⅤ Ta nkacukutoo ta nkañoho Jerusalem hiŋesoo. ⅩⅬⅥ Ti hinoom ha híhaaciyenu ha nkalaŋanoo la ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa naayeniye niŋ pikalaŋana pa, apiyeno káasiitan teyii niŋ kaacakanoolii. ⅩⅬⅦ An óo an éesiyoo ínnimoo ti kameye ka kiteyoo niŋ ti pañahanaloo. ⅩⅬⅧ Pupukayoo kapucukoo, nkaŋaŋo. Iññáa ateyoo naasokoo: “Añiinam, weyme ánhine unii fiye? Paapaa atii niŋ inci uliimaaliim meemak ti hiŋesi.” ⅩⅬⅨ Yéesu naañahanii: “Weyme inniŋesam? Fo nímiit nii inci ñaŋaa piyeno ti ekumpaan ya eti Paapaa atoom?” Ⅼ Pale kásiit eeha náalafiyii ha hisoku.

ⅬⅠ Náawanoonii niŋ pupukayoo Naasalet, náatuulii. Iññáa ateyoo naamank enke púlooŋ cew ti kunuuwoo.

ⅬⅡ Yéesu náayankii niŋ ecohatoyoo niŋ kaacecoo, Pútuun pa niŋ pakan paka nkálafiyoo pihaŋhaŋ toko.

Ⅲ

Káatuunan ka kiti Saŋ

Ⅰ Ti sitiil kaat ya siti Tipel, amansa ya enfakat a ati mah ma miti Room,* Pons Pilaat naayeno ati hikaw ha ati Judaay, Helot naayeno ati hikaw ha ati Galilee, atuwoo Filip naayeno ati hikaw ha ati mah ma miti Itulaay niŋ Tilakonit, niŋ Lisañas ati hikaw ha ati Apilen. Ⅱ Annas niŋ Kayif nkayeno puwaaseena pa kenfakat ka pakati Pútuun pa. Ti oom caanak hilim ha hiti Pútuun pa níhicolii ti Saŋ, Sakaliya añiinoo, pati káahaaŋ ka tes. Ⅲ Saŋ naayeno kaafiitanool mah ma púlooŋ meekole ma musuu ma miti Jordan, apiyeniyii káatuunan: “Níhin pátise nípiyisan nii níwunkaawunko umuuyen wa utaaluu, Pútuun pa kati puponket wo aluu.”

Ⅳ Samat nii hilim ha heekiice ha ti púkoo ya eti ayaamakoola ya Esaaya:

“An oopa ti hiceeku ti káahaaŋ ka tes,

'niwañal pítin pa piti Ateeteyo,

nicoonanool ñítin ña ñiteyoo.

Ⅴ Eliiŋoon óo eliiŋoon efeehokanee,

tíntiŋ óo tíntiŋ niŋ cítintiŋ óo cítintiŋ éfipitamiyanee.

Ñítin ña ñeeŋoncalooliye ña efiñicoonanoolee,

ñítin ña ñiti pínankiin pa efiñiteecanoolee.

Ⅵ Pakan paka púlooŋ efikacuk kafakan ka kiti Pútuun pa.'”✡

Ⅶ Saŋ naasok kayoŋ ka kéekeyii ka kati áhinii pátise: “Aluu mifepa emmuu! Ayme ákupanane aluu kati nitey paseeña pa piti Pútuun pa peeyem pa ti ékey? Ⅷ Níhin waah weenape samat nii enuun eyya nepuk papukal peenape. Fiyuu éfiyisan nii níwunkaawunko umuuyen wa utaaluu. Timpi níyaañ esokoolo nii: 'Unaa ufakaafak kamma Abraham naayem maamaa ati unaa.' Kaatuko inci pusok aluu háati ti pínankiin empe Pútuun pa píyiniyini éfulanii epuuk pakati Abraham. Ⅸ Ehe hinahaane ha nihihintanee ti ñínkonk punuun pa. Enuun óo enuun eepukut papukal peenape efeefiitee neewantee ti seemak.”

Ⅹ Kayoŋ ka nkicakanoo: “Puume unii éfuuhin?” Ⅺ Saŋ naañahanii: “Niŋ an ataakaa kúsool kúsupak añaŋaa káapaacinool niŋ aŋa ataakut ya, aŋa ataake paliyal añaŋaa lompo íhinu fo.” Ⅻ Pisayoola kúncoo ya lompo nkákey kati káhinee pátise nkacakanoo: “Ahámpaatiin, puume nuuñaŋe íhinu?” ⅩⅢ Naasokii: “Timpi nisa pihaŋ la pakati Room nkasoke la aluu.” ⅩⅣ Pusoocaali lompo nkacakanoo: “Unii puume nuuñaŋe íhinu?” Naañahanii: “Timpi nicoop mañ miti an ti sempe aluu, timpi ninook an kamma mañ, nileh ti cooy ya eti aluu.”

ⅩⅤ Pakan paka púlooŋ nkayeno hítuulu man hikee efihitaako, nkayeno ecakanoolo ti kunuuwii man Saŋ ayem Eenucee ya ati Pútuun pa. ⅩⅥ Saŋ naañahanii poko púlooŋ: “Inci niŋ man inci ínhin aluu pátise. Pale, aŋa eeyem ya ti ékey ahaŋaam sempe, túuniit fala kákopin ñikopu ña ñiti pisamata pa piteyoo. Akina áfaahin aluu pátise niŋ Kunuu ka keenape ka niŋ seemak. ⅩⅦ Kaahelu ka kiteyoo unka ti epeesoo kati ákatinool pakak pa niŋ éheeni ya. Naamank pakak pa la ti pileefaan pa piteyoo, pale afaasowan éheeni ya ti seemak seehokiyantoo.” ⅩⅧ Niŋ kikee kilim keemeeŋe Saŋ naaluum pakan paka kápuwunko umuuyen wa uteyii náatuunanii ekooŋan ya éesuume ya.

ⅩⅨ Pale, Saŋ nawatanwatan Helot Antipas, ati hikaw ha ati Galilee, kamma naalame Helotiya atuwoo aaloo, niŋ waah wa púlooŋ ewwa náahine wa weekance wa. ⅩⅩ Tempo Helot naapenane eehe: naakul Saŋ ti ékuluma.

Pátise ya eti Yéesu

ⅩⅪ Ta hícump pakan nkáhinee ta pátise, Yéesu lompo náahinee pátise, naaluum. Ta naayeniye ta kaluum, patiila ímpankino, ⅩⅫ Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii teyoo, niŋ enii samat nii hícuucuuku. Hilim níhifulii alacana: “Awe yem añiinam, aŋa inci íllafiye ya; ti awe inci intaake pásuumayam.”

Yéesu símaamayoo

ⅩⅩⅢ Yéesu ti máamun sitiiloo áwii niŋ ŋaasuwan náayaañe páhin pa piteyoo. Incukii nii akina ayem Josef añiinoo, Josef ati Heli, ⅩⅩⅣ Heli ati Matat, Matat ati Lewi, Lewi ati Meleki, Meleki ati Yannay, Yannay ati Josef, ⅩⅩⅤ Josef ati Matacas, Matacas ati Amos, Amos ati Nahum, Nahum ati Esili, Esili ati Nakay, ⅩⅩⅥ Nakay ati Maat, Maat ati Matacas, Matacas ati Semeyin, Semeyin ati Yosek, Yosek ati Yota, ⅩⅩⅦ Yota ati Yowanan, Yowanan ati Lesa, Lesa ati Solopapel, Solopapel ati Salatiyel, Salatiyel ati Neli, ⅩⅩⅧ Neli ati Meleki, Meleki ati Adi, Adi ati Kosam, Kosam ati Elematam, Elematam ati Eel, ⅩⅩⅨ Eel ati Yesus, Yesus ati Eliyesel, Eliyesel ati Yolim, Yolim ati Matat, Matat ati Lewi, ⅩⅩⅩ Lewi ati Simeyon, Simeyon ati Juda, Juda ati Josef, Josef ati Yonam, Yonam ati Eliyakim, ⅩⅩⅪ Eliyakim ati Meleya, Meleya ati Menna, Menna ati Matata, Matata ati Natan, Natan ati Dawid, ⅩⅩⅫ Dawid ati Yesaay, Yesaay ati Yopet, Yopet ati Powas, Powas ati Sala, Sala ati Naason, ⅩⅩⅩⅢ Naason ati Aminatap, Aminatap ati Atimin, Atimin ati Alini, Alini ati Hesilon, Hesilon ati Fales, Fales ati Juda, ⅩⅩⅩⅣ Juda ati Jakob, Jakob ati Isaak, Isaak ati Abraham, Abraham ati Telah, Telah ati Nahol, ⅩⅩⅩⅤ Nahol ati Seluk, Seluk ati Leyu, Leyu ati Pelek, Pelek ati Epel, Epel ati Selah, ⅩⅩⅩⅥ Selah ati Kayinam, Kayinam ati Aapakusat, Aapakusat ati Sem, Sem ati Nowe, Nowe ati Lemek, ⅩⅩⅩⅦ Lemek ati Metuselah, Metuselah ati Enok, Enok ati Yelet, Yelet ati Mahalaleel, Mahalaleel ati Kenan, ⅩⅩⅩⅧ Kenan ati Enos, Enos ati Set, Set ati Ataam, Ataam ati Pútuun pa.

Ⅳ

Híluuŋuyee ha hiti Yéesu

Ⅰ Yéesu naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka, náafulii ti musuu ma miti Jordan. Kunuu ka keenape ka nkiyeniyoo kátintiŋan pati káahaaŋ ka tes. Ⅱ Naayeno po fo kunoom áwii ésupak, Seetaani ya ti hiŋes híluuŋuyoo. Aliit waah ti oom kunoom púlooŋ, ti pikelan, peep mpucokoo.

Ⅲ Seetaani ya neesokoo: “Páawoo awe yem Añii ya ati Pútuun pa, sok énankiin eyye eyeso hímpuul.” Ⅳ Yéesu naañahan yo: “Kiiceekiic ti hilim ha hiti Pútuun pa nii: 'An ataloŋ niŋ hímpuul lamma.'✡”

Ⅴ Seetaani ya neecoopoo patiila la haane, néeyisanoo mpacas cáwii ca citi púlunta pa púlooŋ. Ⅵ Neesokoo: “Inci fawufani kayine enke púlooŋ niŋ hamake ha hiti cáwii ca, kaatuko inci nkuwufanee, yíniyini kawufan etenko an óo an aŋa ínsuumaam. Ⅶ Fiye, náakilipiyaa hátikinam ti hímulu, efikiyeno púlooŋ kitii.” Ⅷ Yéesu naañahan yo: “Kiiceekiic nii: 'Ateeteyo Pútuun pa pitii aññaŋe ékilipo hátikin etempo, apan pikina lamma aññaŋe kaawaaseen.'✡”

Ⅸ Seetaani ya néetintiŋanoo Jerusalem. Neesiiŋanoo la haŋe la pahaan ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. Nene esokoo: “Páawoo awe yem Añii ya ati Pútuun pa, fúl le cípo t’etaam. Ⅹ Kamma inkiicee nii:

'Efipusok pumaleekoo etempo pimankooli;

Ⅺ pumaleekoo pa éfipiseepini niŋ sipees etempo,

eeha efihiwun ha kooti etikulooŋoolo ti énankiin.'✡”

Ⅻ Yéesu naañahan yo: “Kiiceekiic nii: 'Aañaŋut puwinko Ateeteyo Pútuun pa pitii.'✡” ⅩⅢ Ta Seetaani ya neepaye ta hiŋes híluuŋuyoo ha púlooŋ, neekatanoo fo ti cikee caanak.

Píyaañ páhin pa piti Yéesu

ⅩⅣ Toko fúle, Yéesu naañoho ti mah ma miti Galilee, niŋ pameeŋ sempe sa siti Pútuun pa séefulii sa ti Kunuu ka keenape ka. Pakan paka nkáyaañ káakup kiteyoo ti pisaatee pa púlooŋ péekinkoolii pa. ⅩⅤ Naayeno kakalaŋan ti púluumuma pa piteyii, pakan paka púlooŋ nkayeniyoo hímulu.

Hipookuyee ha hiti Yéesu Naasalet

ⅩⅥ Púful toko, Yéesu naakaay Naasalet pa náakulee pa. Ti hinoom ha hiti kayeno ka kiti Pusuwif pa naanako ti éluumuma ya eteyii samat nii fa naasale fa íhinu. Naalito apisiiŋo kati akalaŋ. ⅩⅦ Nkañaakanoo kaahit ka kiti ayaamakoola ya Esaaya. Apúpoonin ko, naacuk la inkiicee la:

ⅩⅧ “Kunuu ka kiti Ateeteyo unka ti inci

kamma nkimamalaam

kati túunan ekooŋan éesuume ti keeleke ka.

Kúpoñiyaampoñ kati kaman keekulee ka nii éfikafulii,

niŋ kéefuume ka nii éfikañohoonii ti hicuku,

kati fúlan keekallanee ka ti kúnuul,

ⅩⅨ inkaman etiil eyya Ateeteyo áfaayisan pásuum pa piteyoo.”✡

ⅩⅩ Naapoon kaahit ka naañaakan ko áhina ya naacaayeno. Keeyeniye ka ti éluumuma ya púlooŋ cew ñíkinii iññiya teyoo. ⅩⅪ Náayaañ hisokuyii: “Fíyooy, heekiicee eehe hitaakiyaa ti pásiyal aluu.” ⅩⅫ Pakan paka púlooŋ nkákup héesuume teyoo, ínnimii ti kilim ka kéesuume ka kéefulii ka ti putumoo. Nkacakan: “Fo aŋe tom ayem Josef añiinoo?” ⅩⅩⅢ Yéesu naasokii: “Híiniyaamhiini nii efinifinam ti kusoku enke: 'Akúuñana kúuñanoolo! Hín le ti saatee ya etii, samat nii eeha núusiye ha ánhine Kafaanawum.'”

ⅩⅩⅣ Naapenan hisokuyii: “Pánipani, ayaamakoola asayanantee ti saatee ya eteyoo. ⅩⅩⅤ Píhiiniyan aluu nii ti caanak ca citi ayaamakoola ya Elí, etiil ya enuput fo sitiil síhaaciil niŋ kiim isak niŋ hoonool, épankul neeyeno ti mah ma púlooŋ. Tempo, intaako piyaaŋat peemeeŋe Israyel payenka pákayiinii keekete. ⅩⅩⅥ Pútuun pa pupoñut Elí ti akee ti payenkuu, pale ti ekee eyaaŋat aŋa áyiinoo eekete ati saatee ya eti Salepat pukol saatee ya eti Siton.✡ ⅩⅩⅦ Ti caanak ca citi ayaamakoola ya Elise, intaako lompo kayoŋ púkuuña pakati kanuk ti mah ma miti Israyel, pale háati oonool teyii akuulanutee fo Neeman lamma ati Siriya.✡”

ⅩⅩⅧ Pakan paka púlooŋ keeyeniye ka ti éluumuma ya, kiiñii nkili ta nkásiye ta enke fiye. ⅩⅩⅨ Nkayito, nkáfulanoo ti saatee ya. Nkacoopoo patiila kanaac cítintiŋ ca la saatee ya neelutee la, kati káhalapiyoo t’etaam. ⅩⅩⅩ Pale Yéesu náanapii ti pututa kayoŋ ka naakaay pítinoo.

Hiyaanu hísaalumant seetaani

ⅩⅩⅪ  Yéesu náawanoonii Kafaanawum, saatee eti Galilee, naayeno kakalaŋan pakan paka ti hinoom ha hiti kayeno ka kiti Pusuwif pa. ⅩⅩⅫ Innímii ti pakalaŋanaloo, kamma hilim ha hiteyoo nihitaake sempe.

ⅩⅩⅩⅢ Intaako la ti éluumuma ya áyiin aŋa hísaalumantseetaani nihinakiye. Náaceekii niŋ kaawiiluyoo: ⅩⅩⅩⅣ “Katan unii! Weyme uyem ti pututa unaa, Yéesu ati Naasalet? Fo áakeyyookey aakati púcalool unii? Inci méyimeyi awe yem ayme: Eesampanee ya ati Pútuun pa!”

ⅩⅩⅩⅤ Yéesu naafet teyyo: “Fatan! Fúlii teyoo!” Hísaalumant ha nihitah áyiin a t’etaam hátikin pakan paka púlooŋ, níhiful teyoo peekuumutoo.

ⅩⅩⅩⅥ Pakan paka púlooŋ nkaŋaŋo nkayeno picakanool: “Hilim eehe, hilim puume? Ti kayine niŋ sempe nasok kísaalumant ka kúfulii, nkúful!” ⅩⅩⅩⅦ Kiti Yéesu nkísiyo ti pisaatee pa péekinkoolii pa púlooŋ.

Káakuuñan ka kiti keemeeŋe ka

ⅩⅩⅩⅧ Yéesu ápufulii la ti éluumuma ya naanako la ti ekumpaan ya eti Simon. Simon aasonoo aal naayeno niŋ káakuuñu kiti pasowe-enii kenfakat. Nkaluum Yéesu apiyankananoo. ⅩⅩⅩⅨ Naañeeho toko teyoo naafet ti pasowe-enii ya mpúful. Tokotoko náalitoonii, naawasii kapili.

ⅩⅬ Ti panowal caanak ca, pakati káakuuñu óo káakuuñu nkácoopiyee ti Yéesu, naalemp sipeesoo ti an óo an teyii, náakuuñanii. ⅩⅬⅠ Kísaalumant lompo nkúfulii ti pakan keemeeŋe, nkiyeno hiceeku: “Awe yem Añii ya ati Pútuun pa!” Pale naafet tenko naakit ko káakup kamma nkimeya nii akina ayem Eenucee ya ati Pútuun pa.

ⅩⅬⅡ Cipilap, Yéesu naañako apiyeno lamayoo. Kayoŋ ka nkiyeniyoo hiŋes, ta nkútookiyoo ta la naayeniye la, nkílafiyoo hicoku timpi akatanii. ⅩⅬⅢ Pale naasokii: “Inci ñaŋaa káatuunan ekooŋan ya éesuume ya eti cáwii ca citi Pútuun pa ti pikee pisaatee pa lompo, heewune ha inci ímpoñiyee.” ⅩⅬⅣ Naayeno káatuunan eteeho ti púluumuma pa piti Judaay.

Ⅴ

Kamamal ka kiti Yéesu pinapanayoo píyaañ

Ⅰ Hikee hinoom Yéesu naasiiŋo la ti kantant ka kiti han ha hiti Kennesalet*, kayoŋ ka nkikincooloo kipiyeno káasiitan hilim ha hiti Pútuun pa. Ⅱ Akee acalafayya, caacawoo Simon Piyeer, naayeno pukol han ha. Pákawiyoo picalafayya Saak niŋ Saŋ, Sepete epuukoo, nkayeno lompo toko†. Picalafayya pa payenkuu, ñiteen ña ñiteyii ñúsupak ña iññisiiŋo ti kantant ka, kápuwanoonii teñño nkayeno puñowu picala pa piteyii.

Ti káasiiŋuma enkuu, Yéesu naacuk ñiteen ña, Ⅲ náayuuko ti piteen pa piti Simon, naasokoo: “Fúlan po le ti kantant ke, teeŋan po caahinkiŋ,” naayeno tempo apiyeno kakalaŋan kayoŋ ka.

Ⅳ Ta naapaye ta káakup, naasok Simon: “Wanan piteen pa pati kásul ka innitah picala pa piti aluu nípicokii soon.” Ⅴ Simon naañahanoo: “Aápunu, unii uyokaa hánant ha púlooŋ ti calafayi ucokut waah. Pale niŋ aasokaa fo, inci fatah picala pa.” Ⅵ Nkatah po nkácokii hícump soon fo picala pa piteyii mpíyaañe pihaaco. Ⅶ Nkakaaween pákawiyii keeyeniye ka ti pikee piteen kápikey kapiyankananii, nkákey nkameeŋan ñiteen ña ñúsupak ña púlooŋ fo íññilafiye híseemu.

Ⅷ Simon Piyeer, ta naacuke ta eehuu, náakilipo ti Yéesu wootoo naasokoo: “Ahámpaatiin, láaŋam, inci áyiin amuuyena!” Ⅸ Kaatuko Simon niŋ pákawiyoo kaŋaŋaaŋaŋo ti hícump soon ensa nkacoke sa. Ⅹ Saak niŋ Saŋ lompo nkaŋaŋo. Yéesu naasok Simon: “Timpi fe, písik fíyooy pakan ankaakaay hicoku.” Ⅺ Nkáciŋii, nkafaakal ñiteen ña ñiteyii, nkatah toko waah óo waah, nkanapan Yéesu.

Káakuuñan áyiin ati kanuk

Ⅻ Hikee hinoom Yéesu naayeno ti ekee saatee, intaak áyiin ati kanuk. Niŋ pacukaloo Yéesu, naanow hátikinoo, puhooŋuyoo t’etaam naaluumoo: “Ahámpaatiin, áayiniyaamyini kaakuulan, niŋ áalafiyaa.” ⅩⅢ Yéesu náañaakanii epeesoo náalikoo, naasokoo: “Inci láfilafi. Kuul!” Tokotoko kanuk ka nkikatanoo. ⅩⅣ Yéesu naakitoo hisoku eteeho an: “Kaay cáayisanoolo awaaseena ya ati Pútuun pa, niŋ fúlaa toko uwwaaseen kaawaaseen ka kiti kaakuulan ka enka Móyiis naasoke ka,✡ áapiyisan pakan paka nii aakuulanee-kuulan.”

ⅩⅤ Háati fo, kiti Yéesu nkihaŋ toko nkísiye, uyoŋ pakan núuconcoolii ti káasiitanoo niŋ ékuuñano úkuuñu wa uteyii. ⅩⅥ Pale Yéesu nañakoñako ti káahaaŋ ka tes, naayeno po kaluum.

Káakuuñan áyiin éehute

ⅩⅦ Hikee hinoom Yéesu ti kakalaŋan, Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkáfulii pan óo pan ti misaatee ma miti Galilee, miti Judaay niŋ Jerusalem, nkayeno toko. Sempe sa siti Ateeteyo insiyeno ti Yéesu kati ákuuñan kéekuuñe ka.

ⅩⅧ Tempo, pakakee pákayiin kéekantoonii áyiin éehute ti kahun nkácolii. Nkayoopoo kanakan ti ekumpaan ya kati kahintanoo hátikin Yéesu. ⅩⅨ Pale kataakut pítin piti kanakanoo kamma kayoŋ ka. Nkasilo neyoo ti kankalaŋ ka nkátiŋin káatiŋu nkáyuuŋaniyoo toko niŋ kahun ka kiteyoo ti pututa pakan paka hátikin Yéesu.

ⅩⅩ Ta Yéesu naacuke ta káyinan ka kiteyii, naasok éehute ya: “Awí, umuuyen wa utii uponketee.” ⅩⅪ Pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha niŋ Pufalisaay pa nkáyaañ káamiilool ti faŋii: “Aŋe an puume naacokooliye fo kati ateñal Pútuun pa? Ayme ayina kaaponket umuuyen wa fo niŋ neetaat Pútuun pa lamma?” ⅩⅫ Yéesu náameyi eeha nkayeniye ha káamiilool naacakanii: “Weyme uwune innitaak pámiiloolal empuu ti saan aluu? ⅩⅩⅢ Weyme uhaŋe pásuum hisoku: 'Umuuyen wa utii uponketee', niŋ ekina tom hisoku: 'Lito inkaay'? ⅩⅩⅣ Fiye fáyisan aluu nii inci, Añii An, taakaataak kayine t’etaam kiti kaaponket umuuyen wa.” Fiye naasok éehute ya: “Inci pusoki, lito, coop kahun ka kitii, iyyet t’enuuf.” ⅩⅩⅤ Tokotoko naasiiŋo hátikinii, náaseepin kahun enka nahinto ka tenko, naayet t’enuuf ti hímulu Pútuun pa. ⅩⅩⅥ Pakan paka púlooŋ ínnimii nkámul Pútuun pa. Ewatate neemeeŋii nkayeno hisoku: “Ucukaacuk fíyooy heetaapala hicukee.”

Kaayonkal ka kiti Lewi

ⅩⅩⅦ Púful toko, Yéesu naakaay naacuk asayoola kúncoo ya aŋa nkasok ya Lewi, naayeniye ti ésayuma kúncoo ya. Yéesu naasokoo: “Nápaniyam.” ⅩⅩⅧ Lewi naalito, naakatan waah óo waah, naanapanoo.

ⅩⅩⅨ Lewi, ti kánapiyan Yéesu, naayonkaloo hili káciim kenfakat ti ekumpaan ya eteyoo, intaako toko kayoŋ kenfakat kiti pisayoola kúncoo ya niŋ pakakee pakan keeyeniye hili neyii. ⅩⅩⅩ Pale Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha nkayeno káakumutool ti pinapana pa pakati Yéesu, nkasokii: “Weyme innili, innilaan nantoonool niŋ pisayoola kúncoo ya niŋ pumuuyena pa?”

ⅩⅩⅪ Yéesu naañahanii: “Pakan paka tom keeyem ka kásuumaayii kasoolahe ákuuñana, pale kéekuuñe ka. ⅩⅩⅫ Inci kéyyoot kaayonkal keecoonoole ka, pale pumuuyena pa kati káwunko umuuyen wa uteyii.”

Kacakan ka kiti suŋ ya

ⅩⅩⅩⅢ Pakakee pakan nkasok Yéesu: “Pinapana pa pakati Saŋ nkaloomloom suŋ niŋ kaluum, fo lompo incuke ti pinapana pa pakati Pufalisaay pa, pale pakatii paka nkatowo ti hili niŋ pálaani.” ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naañahanii: “Fo éfiniyini hiwasu pakan suŋ kéeyonkaliyee pahaaño piti esa, loho asaya ya oopa neyii? ⅩⅩⅩⅤ Pale caanak unca ti ékey, asaya ya áfaafulanee teyii, ti oom kunoom efikasuŋ.”

ⅩⅩⅩⅥ Naasokii lompo hícantiitu eehe: “An ahaacantoo cifaal ti hísool héeyeeni kati apap co ti hísool heemaamane. Niŋ áhinaa fo, afaahaac hísool ha héeyeeni ha, niŋ fúlaa toko cifaal ca céefulii ca ti hísool ha héeyeeni ha eticinapool niŋ hísool ha heemaamane ha. ⅩⅩⅩⅦ An ánuŋantoo pucoma wiiñ ti upaŋ‡ weemaamane. Niŋ áhinaa fo, pucoma wiiñ ya éfipifapan upaŋ wa, wiiñ ya neeniiso, upaŋ wa núupucaloolo. ⅩⅩⅩⅧ Pale pucoma wiiñ ti upaŋ wéeyeeni nénuŋee. ⅩⅩⅩⅨ An atasiikan wiiñ eeyanke náalafi pucoma, kamma wiiñ eeyanke neehaŋoo pásuum.”

Ⅵ

Yéesu Ateeteyo ati hinoom ha hiti kayeno ka

Ⅰ Hikee hinoom hiti kayeno kiti Pusuwif pa, Yéesu naayeno kaafiitanool koos, pinapana pa pakateyoo nkayeno kaasuutal ulat nkahenkecal wo niŋ sipeesii nkayeno wo hili. Ⅱ Pakakee ti Pufalisaay pa nkasokii: “Weyme inniyem ti íhinu héehinantee ha ti hinoom ha hiti kayeno ka?” Ⅲ Yéesu naañahanii: “Fo nikalaŋut eeha Dawid, amansa ya, náahine ha akina niŋ pákawiyoo ta peep pa mpucokii ta?✡ Ⅳ Anakaanako ti ékuut ya enfakat ya eti Pútuun pa, náacoopii kúmpuul ka keesampanee ka. Apili ho, naawun pákawiyoo, ántuŋ kúmpuul enkuu puwaaseena pa pakati Pútuun pa lamayii kóŋ nkañaŋe ko hili.” Ⅴ Yéesu nene asokii: “Inci, Añii An, yem Ateeteyo ati hinoom ha hiti kayeno ka.”

Káakuuñan ti hinoom ha hiti kayeno ka

Ⅵ Hikee hinoom nene hiti kayeno, Yéesu naanako ti éluumuma ya eti Pusuwif pa apiyeno kakalaŋan. Intaako toko áyiin aŋa epeesoo yáali éehute. Ⅶ Páawoo Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha kayenaayeno hiŋes waah ewwa efikanook newwo Yéesu, nkayeno kaasincan teyoo man áfaakuuñan ti hinoom ha hiti kayeno ka. Ⅷ Pale Yéesu náameyi pámiiloolalii naasok áyiin a ati epees ya éehute ya: “Lito siiŋo hátikin pakan paka.” Ayíin a naalito naasiiŋo. Ⅸ Yéesu naasokii: “Inci picakan aluu, eeheyme hicoonee ti hinoom ha hiti kayeno ka: íhinu heenape fo íhinu heenaput, kafakan eloŋ fo káapucalool eteyyo?” Ⅹ Naasincanii púlooŋ cew, nene asok áyiin a: “Pántin epeesi.” Ayíin a náahin fo, epeesoo neeñoho toko pitempo tak.

Ⅺ Pale Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha, kiiñii nkili meemak, nkáyaañ piteŋenool puume éfikahin Yéesu.

Kamamal ka kiti pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka

Ⅻ Ti oom kunoom Yéesu naakaay pati tíntiŋ ya kaluum, naapa hánant ha púlooŋ ti kaluum Pútuun pa. ⅩⅢ Ta incilape ta, naayonkal pinapana pa pakateyoo naamamal teyii ŋaasuwan niŋ pákasupak, payenka efikayeno pupoñapoñ pa pakateyoo. Poko kayem: ⅩⅣ Simon aŋa naawufane ya caacaw ca Piyeer* niŋ atuwoo Andre, Saak, Saŋ, Filip, Paatolomaay, ⅩⅤ Máciya, Tomas, Saak ati Alifaay, Simon aŋa nkasok ya Selot†, ⅩⅥ Yutas ati Saak, niŋ Judas Iskaliyot, aŋa akaakaay ya hífulu ti Yéesu.

Kakalaŋan niŋ káakuuñan

ⅩⅦ Púful toko, Yéesu náawanoonii ti tíntiŋ ya niŋ keeyeniye ka neyoo, naasiiŋo la etaam ya neetempanooliye la. Kayoŋ keemeeŋe kiti pinapana pa pakateyoo nkiyeno toko niŋ hícump pakan kéefulii Judaay, Jerusalem niŋ kéefulii ti pisaatee pa piti kantant ka peeyem pa Til niŋ Siton. ⅩⅧ Kákeyyookey káasiitanoo niŋ kati kákuuñanee úkuuñu wa uteyii. Payenka kísaalumant nkiyokane nkákuuñanee. ⅩⅨ An óo an ti kayoŋ ka naaŋes hílikuyoo kamma sempe ínsifulii teyoo ínsikuuñanii púlooŋ.

Hiyihu niŋ hitahu kunuu

ⅩⅩ Yéesu naasincan pinapana pa pakateyoo naasok:

“Niyihaayih, aluu keeleke ka,

kaatuko cáwii ca citi Pútuun pa citaaluu.

ⅩⅪ Niyihaayih, aluu keeyem ka fiye ti peep pa,

kaatuko efinisiitanee.

Niyihaayih, aluu keeyem ka fiye ti pukooŋ,

kaatuko efinilenken.

ⅩⅫ Niyihaayih, niŋ pakan kanataa aluu,

nkaŋay aluu, nkateñal aluu,

nkákup ti aluu heenaput kamma inci, Añii An.

ⅩⅩⅢ “Niŋaañaa ti oom hinoom, ninuunuutool ti pásuuma, kamma kawun kenfakat nkiyem ti hítuulu aluu alacana. Kaatuko fiyuu símaamayii nkáhine piyaamakoola pa.

ⅩⅩⅣ Pale kúnuul efikiyeno ti aluu! - aluu keetaake ka,

kaatuko nisayaasa kaapuuñanool ka kiti aluu.

ⅩⅩⅤ Kúnuul efikiyeno ti aluu! - aluu keesiite ka fiye,

kaatuko efiniyeno ti peep.

Kúnuul efikiyeno ti aluu! - aluu keeyem ka ti caalenken fiye,

kaatuko efiniyeno ti weeŋoot innikooŋ.

ⅩⅩⅥ Kúnuul efikiyeno ti aluu! - niŋ pakan paka púlooŋ kákupaa ti aluu heenape.

Kaatuko fiyuu símaamayii nkáhine keeneetaat ka piyaamakoola pánipani.”

Pálafi pikamooli

ⅩⅩⅦ Yéesu nene asok: “Pale inci pusok aluu, aluu keeyemam ka ti káasiitan: Nílafi pikamool aluu, níhin heenape ti payenka keenate ka aluu. ⅩⅩⅧ Nisap lúwa payenka nkañan ka aluu, niluum Pútuun pa heenape payenka nkakancool ka niŋ aluu. ⅩⅩⅨ Niŋ an ahankuu kapal ti kaawiilu, ufanoo kikee ka lompo apinene ahanki tenko kapal. Niŋ an alamaa hísool ha hitii henfakat ha, timpi kitoo hicoopu eeha lupo páhantuwa. ⅩⅩⅩ An óo an eeluumuu, uwwunoo, niŋ an acoopaa waahi timpi cakanoo wo. ⅩⅩⅪ Níhin pakan paka samat nii fa ínnilafiye fa kati nkáhin aluu.

ⅩⅩⅫ “Niŋ nílafiyaa kéelafiye ka aluu, enkeyme kaapuuñanool innikaakaay hitaaku? Háati pumuuyena pa nkálafilafi kéelafiyii ka. ⅩⅩⅩⅢ Niŋ níhinaa heenape ti payenka nkáhin ka aluu heenape, enkeyme kaapuuñanool innikaakaay hitaaku? Háati pumuuyena pa nkáhinhin fo. ⅩⅩⅩⅣ Innimaakaa payenka incuke ka aluu nii efikañahan aluu, eyyeyme cooy innikaakaay hitaaku? Háati pumuuyena pa nkamaakmaak pumuuyena pa kati kañahanii memma nkamaakii ma. ⅩⅩⅩⅤ Pale nílafi pikamool aluu, níhin heenape teyii, innimaakii, timpi nímiilool hitaaku kañahan teyii. Inníhinaa fiyuu, Pútuun pa efipuwun aluu kawun kenfakat niŋ fúlaa toko efiniyeno epuuk Pútuun pa piti patiila, kamma mpinape ti keesokantoo ka apalaka niŋ ti keenaput ka. ⅩⅩⅩⅥ Nitaak paket hikaw samat nii fa Paapaa ati aluu eeyem ya alacana naataake fa paket hikaw.”

Káahinaati kíiti an

ⅩⅩⅩⅦ Yéesu nene asok: “Timpi níhin kíiti pakan, Pútuun pa lompo étipihin aluu kíiti. Timpi niwufan pakan umuuyen, Pútuun pa lompo etipuwufan aluu umuuyen. Niponketii, Pútuun pa lompo efipuponket aluu. ⅩⅩⅩⅧ Niwun, Pútuun pa lompo efipuwun aluu, mpúnuŋ ti uhuuy wa uti aluu eniiku eemeeŋanee looc, neepimpee, neewenee, neemeeŋanee fo eniisaloolo. Kaatuko efipiniik aluu niŋ eniiku eyya inniniike ya pakan paka.”

ⅩⅩⅩⅨ Yéesu naasokii lompo hícantiitu eehe: “Fo káafuumiin náyiniyini kátintiŋan áwiyoo káafuumiin? Fo etikanow poko t’ésupakii ti kaayeen? ⅩⅬ Akalaŋa ahaŋut akalaŋana ya ateyoo, pale an óo an eekalaŋe meemak afaacuk nii akalaŋana ya ateyoo.

ⅩⅬⅠ “Weyme uwune aanincuk cíheeni ca ceeyem ca ti níkin atii ya, awe péepannumut hifiin ha heeyem ha ti níkini? ⅩⅬⅡ Puume ayyina hisoku atii ya: 'Atoomuu, túulam inci púfulani cíheeni ca ceeyem ca ti níkini,' awe aŋa eeyinaat ya hicuku hifiin ha heeyem ha ti níkini? Awe nícuf, yáañ fúlan hifiin ha ti níkini, tempo áafayini hicuku picaaŋ cataŋ aakati yíni káfulan cíheeni ca ceeyem ca ti níkin atii ya.”

Enuun niŋ papukal eteyyo

ⅩⅬⅢ Yéesu nene asok: “Enuun eenape epukantoo papukal peenaput, fo lompo incuke enuun eenaput epukantoo papukal peenape. ⅩⅬⅣ Enuun óo enuun ti papukal eteyyo nekiiwee. An átayini hicutu sootoo ti usooy uti pícankun, papukal wiiñ lompo pucutantee ti nikota. ⅩⅬⅤ An eenape, náfulaniifulan ti yaanoo waah weenape. Pale an eenaput, náfulaniifulan ti yaanoo waah weenaput. Kaatuko heemeeŋ ha ti yaan an, hikina nákup.”

Hícantiitu hiti sikumpaan súsupak

ⅩⅬⅥ Yéesu nene asok: “Weyme uwune inniyonkalam 'Ateeteyo, Ateeteyo,' apan níhinantoo eeha inci insok ha? ⅩⅬⅦ An óo an éekeyii ti inci náasi pakalaŋanalam apan náahin po, inci fáyisan aluu niŋ weyme naanakoole. ⅩⅬⅧ Anakoolaa-nakool nii an aŋa eeyem ti kulut ekumpaan: awakaawak fo súni naasiiŋan ekumpaan ya eteyoo ti énankiin. Esáacin néefulii niŋ sempe, man ma immisap teyyo pale miyinaat yo káyiyiŋan kamma neelutee pinap. ⅩⅬⅨ Pale an a aŋa ásiye ya pakalaŋanalam apan áhinut po, anakoolaa-nakool nii an aŋa eeyem ti kulut ekumpaan ti esiya peewakut t’etaam. Man ma immisap teyyo, neehaaŋ ti enow neehancaloolo púlooŋ cew.”

Ⅶ

Káyinan kiti áhampaatiin asoocaali ati Room

Ⅰ Ta Yéesu naapaye ta káakup púlooŋ hátikin pakan paka, naanako saatee ya eti Kafaanawum. Ⅱ Intaako toko akee ti ñíhampaatiin pusoocaali ati Room, eetaake amiikan ati hikawoo éekuuñe meemak fo alohan putum eket. Ⅲ Náasi kiti Yéesu, naapoñ pakakee ñíhampaatiin Pusuwif kapica kaluumoo ápikey ákuuñan amiikan a ateyoo. Ⅳ Ta nkacole ta ti Yéesu nkaŋiiniyoo meemak: “Asoocaali ya aŋe añaŋee kayankanan meemak, Ⅴ kaatuko álafilafi pakan unaa niŋ fúlaa toko akina alute éluumuma ya eti le.”

Ⅵ Fiye, Yéesu naanapool neyii. Ta naalohane ta ekumpaan ya, áhampaatiin a asoocaali ya ati Room náapoñii pákawiyoo kapusok Yéesu: “Ahámpaatiin, timpi yokanoolo écolii pe t’inci kamma inci íntuuniit aapinako ti ekumpaan ya etoom. Ⅶ Ekina lompo ewune inci míiloolut nii ñaŋaa ékey puu ti awe, pale sok hilim hoonool lamma, amiikan a atoom áfaakuuñanee. Ⅷ Kaatuko inci himuumam ti sipees áhampaatiin iyyem, pusoocaali lompo nkáyemi ti sipeesam. Niŋ inci sokaa aŋe 'kaay', naakaay; insok aŋe 'kéy', náakey. Insok amiikan a atoom 'hín fiye', náahin fo.”

Ⅸ Ta Yéesu náasiye ta eehe ínnimoo, teyoo náayesoonii ti kayoŋ ka keeyeniyoo ka kanapan, naasokii: “Inci pusok aluu, inci taapala cuk káyinan ka kenfakat enke, háati ti pakati Israyel.”

Ⅹ Ta Yéesu naapaye ta hisoku eehe, payenka áhampaatiin a asoocaali ya naapoñe ka nkañoho. Kapucol nkatook amiikan a kásuumaayoo.

Kayitan akampaani ati eyaaŋat aŋa áyiinoo eekete

Ⅺ Púful toko Yéesu naakaay ti saatee ya eyya nkasok ya Nayin, pinapana pa pakateyoo niŋ kayoŋ kenfakat nkanapool neyoo. Ⅻ Fiye, ta naalohane ta putum pa piti saatee ya, nkayeno hicoopu ehunuŋ ti íhokuma. Eekete ya, akampaani, akina lamayoo íññaa ateyoo naataake, áyiinoo eekete. Kayoŋ kenfakat kiti saatee ya nkiyeno neyoo. ⅩⅢ Iññáa ateyoo naayeno pukooŋ. Ateeteyo apucukoo, inketoo teyoo ti hikaw, naasokoo: “Timpi kooŋ.”

ⅩⅣ Naaloh pisaapu pa, náalik po, keetiyye po ka nkasiiŋo. Yéesu naasokoo: “Akampaani, inci soki: 'Lito!'” ⅩⅤ Aŋa eekete ya náalitoonii, naayeno, náayaañ káakup, Yéesu naacoopoo naañahanoo íññaa ateyoo.

ⅩⅥ Kayoŋ ka púlooŋ nkimeeŋ niŋ ewatate nkúmul Pútuun pa nkusok: “Ayaamakoola enfakat áfuliyoo ti unaa. Pútuun pa pítahiyoo kunuu ti pakan etempo.” ⅩⅦ Hiti Yéesu eehe, níhisiyo ti mah ma miti Judaay púlooŋ niŋ ti pisaatee pa púlooŋ péekinkoole yo pa.

Pinapana pakati Saŋ-Patis pati Yéesu

ⅩⅧ Ti písiyo pa piti Yéesu empuu, Saŋ, pinapana pa pakateyoo nkakamanoo eehe púlooŋ. Naayonkal teyii pákasupak, ⅩⅨ naapoñii ti Ateeteyo kapica kacakanoo: “Fo awe yem Aŋa eeyem ya ti ékey? Niŋ ekina tom, fo uñaŋaa hítuulu akee?”

ⅩⅩ Kapucol ti Yéesu nkasokoo: “Saŋ-Patis ápoñii unii ti awe upucakani: 'Fo awe yem aŋa eeyem ya ti ékey? Niŋ ekina tom, fo uñaŋaa hítuulu akee?'”

ⅩⅪ Ti oom caanak, Yéesu náakuuñan hícump pakan keeyoke niŋ úkuuñu weemeeŋe, niŋ payenka kísaalumant nkúwuuliye, náahin úfuumiin weemeeŋe upucuk. ⅩⅫ Fiye, Yéesu naañahan payenka Saŋ náapoñii ka, naasokii: “Niñoho nica nikaman Saŋ eeha innicuke ha niŋ eeha ínnisiye ha: kéefuume ka unka ti hicuku, payenka nkanow ka niŋ efank unka ti pikaayu, pakati kanuk ka nkakuulanee, keecotiye ka unka ti hísiyu, keekete ka nkálitaniyee, ekooŋan ya éesuume ya néetuunanee keeleke ka. ⅩⅩⅢ Ayihaayih, aŋa eepookut a hitaaku káyinan kamma inci.”

ⅩⅩⅣ Payenka Saŋ náapoñii ka, ta nkakaaye ta, Yéesu náayaañ káakup ti kayoŋ ka kiti Saŋ, naasokii: “Weyme innikaaye pati káahaaŋ ka tes kaasincan? Fo haasuwa eeha eyam ya nesapalool? ⅩⅩⅤ Niŋ fotom, weyme innikaaye po hicuku? Ayíin eewasiye wañ weewalla? Haani! Payenka nkawaso ka wañ wa wéeciita wa hinoom, nkayeno ti eloŋ enfakat, unka ti pukumpaan pa piti pumansa pa. ⅩⅩⅥ Ooto weyme innikaaye po hicuku? Ayaamakoola? Ee ayaamakoola! Inci pusok aluu nii ahaŋaahaŋ ayaamakoola. ⅩⅩⅦ Saŋ akina ayem aŋa hilim ha hiti Pútuun pa nihikiice ya:

'Inci fápoñii ati ekooŋan ya atoom apunowi hátikin

kati awañali pítin pa.'✡

ⅩⅩⅧ “Inci pusok aluu, taakut an aŋa aal naapuke eehaŋe Saŋ; pale aŋa éetinee ya ti cáwii ca citi Pútuun pa, ahaŋoohaŋ.”

ⅩⅩⅨ Pakan paka púlooŋ kéesiye ka enkuu, háati pisayoola kúncoo ya, kacoonaacoon nii Pútuun pa peecoonoole. Ta Saŋ naayeniye ta káatuunan ekooŋan ya eti Pútuun pa, nkacoon ápihinii pátise. ⅩⅩⅩ Pale Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkapook eeha Pútuun pa mpílafiye ha teyii; kacoonut Saŋ ápihinii pátise.

ⅩⅩⅪ Yéesu naasokii: “Niŋ weyme inci iyyina kaakufumool ekaay ya eti fíyooy? Niŋ weyme neenakoole? ⅩⅩⅫ Enakoolaa-nakool nii epuuk keeyeniye ti híliŋ nkayeno kaaceeceekool:

'Uhapaahap aluu,

nikiiyut,

nuucook aluu kícimu kiti keeŋoot,

nikooŋut.'

ⅩⅩⅩⅢ “Kaatuko, Saŋ-Patis ákeyyookey, aliyantoo hímpuul, alaanantoo elaan innisok: 'Hísaalumant hiyem neyoo.' ⅩⅩⅩⅣ Inci, Añii An, ínkey pilli illaan innisok: 'Nisincan! Aŋuu an eekase, núkumana, áwii ati pisayoola kúncoo niŋ pumuuyena.' ⅩⅩⅩⅤ Pale ecohato ya eti Pútuun pa, keecoone yo ka púlooŋ káyisanaayisan nii tooñaa.”

Kaaponket kiti aal amuuyena la ti ekumpaan ya eti Afalisaay a

ⅩⅩⅩⅥ Afalisaay akee, aŋa nkasok Simon, naayonkal Yéesu hili káciim pateyoo. Yéesu naakaay, naanako la ti ekumpaan ya eti Afalisaay a naayeno hili. ⅩⅩⅩⅦ Intaako toko ti saatee ya aal amuuyena. Náasi nii Yéesu oopa ti hili pati ekumpaan ya eti Afalisaay a. Ta náasiye ta eehuu, naacoopool cílumpa ceewalla kaameeŋ munucu méesuume haaw. ⅩⅩⅩⅧ Naasiiŋo puson woot Yéesu, naayeno pukooŋ, náayaañ káamaañiyan wootoo niŋ mukunoo, naatoot wo niŋ wanoo, naasump wootoo, naanuc wo niŋ munucu méesuume haaw. ⅩⅩⅩⅨ Afalisaay a aŋa ayonkale ya Yéesu hili káciim, apucuk eehuu, naasokoolo: “Niŋ pánipani áyiin aŋe ayaamakoola, añaŋaa kameye aal puume ayemoo ti híliku, aal amuuyena!”

ⅩⅬ Yéesu naacoop hilim ha naasokoo: “Simon, taakaataak eeha inci iññaŋuu hisoku.” Simon naañahanoo: “Sokam, Ahámpaatiin.” ⅩⅬⅠ Yéesu naasokoo: “Taakaataak pákayiin pákasupak keetaake ñikopu ti akee áyiin eelontiyii mañ. Akee ya naataakoo nikopu sikoofali sikeme isak (500), akee ya lompo nikopu sikoofali áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50).* ⅩⅬⅡ Pale háati oonool teyii ayinaatoo mo kañahan. Fiye, naaponket poko t’ésupakii ñikopu ña ñiteyii. Ti awe, ayme ti payenke t’ésupakii afaahaŋ pálafi aŋa eelontiyii ya mañ ma?” ⅩⅬⅢ Simon naañahanoo: “Ti pacukalam, akina ayem aŋa nkaponkete ya nikopu na nenfakat na.” Yéesu naasokoo: “Aasokaa páni.”

ⅩⅬⅣ Apipa, náayesoonii pati aal a, naasok Simon: “Aacukaacuk aal a aŋe, emma inci ínnakoonii ma le ti awe, aawunutam man puñow wootam, pale akina náamaañiyan wootam niŋ mukunoo, naatoot wo niŋ wanoo. ⅩⅬⅤ Ta inci ínnakoonii ta le ti awe, aawananutam niŋ hisumpu, pale akina áyekuniit hisumpu wootam. ⅩⅬⅥ Aanucut hikawam niŋ munucu, pale akina, naanuc wootam niŋ munucu méesuume haaw. ⅩⅬⅦ Síitanam inci pusoki, pálafi pa piteyoo penfakat pa píyisanaayisan nii umuuyen wa uteyoo weemeeŋe wa upayeepa kaaponket. Pale an óo an aŋa nkaponkete caahinkiŋ, caahinkilis lompo nálafi.”

ⅩⅬⅧ Fiye, Yéesu naasok aal a aŋuu: “Umuuyen wa utii uponketeeponket.” ⅩⅬⅨ Keeyeniye ka toko hili neyoo nkáyaañ pusokool: “Aŋe ayem ayme, fo kati aponket umuuyen?” Ⅼ Pale Yéesu naasok aal a: “Káyinan ka kitii kifakanuu, kaay niŋ kásuumaay.”

Ⅷ

Pakaal paka, kanapan ka kiteyii Yéesu

Ⅰ Púful toko Yéesu naayeno kaamuusool ti pisaatee niŋ misaatee, káatuunan niŋ kakaman ekooŋan ya éesuume ya eti cáwii ca citi Pútuun pa. Pupoñapoñ pa pakateyoo ŋaasuwan niŋ pákasupak paka nkayeno neyoo, Ⅱ niŋ lompo pakakee pakaal payenka náakuuñane niŋ payenka naayaane teyii kísaalumant: Mari aŋa nkasok ya Mari ati Makatala aŋa náafulanii ya teyoo kísaalumant isak niŋ kúsupak; Ⅲ Yowanna, áyiinoo aŋa nkasok ya Husa, eeyeniye ya ati hikaw ha ti éhinuma ya eti Helot; Suusaana niŋ hícump pakakee pakaal, niŋ mañ ma miteyii nkayeno kayankanan Yéesu niŋ pupoñapoñ pa pakateyoo.

Hícantiitu ha hiti ataha piyooseen pa

Ⅳ Hikee hinoom, kayoŋ kenfakat nkuconcool niŋ pakan kéefulii ti pisaatee peemeeŋe nkíkey ti Yéesu. Ti káasiiŋuma enkuu, Yéesu naasokii hícantiitu eehe: Ⅴ “Taakaataak akee áyiin aŋa eekaaye etah piyooseen. Akina ti kaawiisan etukal ya, ekee etukal ya neenowal ti pítin pa; neekakalee, pusuwa pa mpuhoon yo. Ⅵ Ekee ya neenowal ti etaam eti pínankiin; niŋ páŋantalii eteyyo neesuucan, kamma etaam ya néecihut. Ⅶ Ekee etukal ya neenowal ti pícankun, épiŋantoolii ti coonool niŋ pícankun pa, pícankun pa mpikincool yo. Ⅷ Fiye, ekee etukal ya neenowal ti etaam eenape, eyyuu néeŋantii neepuk ulant, kaalant óo kaalant nkupuk papukal keme.” Yéesu naasokii niŋ hiceeku: “An óo an eetaake kaanuu kiti káasiitan, ásiitan.”

Heewune ha Yéesu nákup niŋ hícantiitu

Ⅸ Ta Yéesu naapaye ta káakup, pinapana pa pakateyoo nkacakanoo weyme hícantiitu eehuu nihisoke. Ⅹ Naañahanii: “Aluu niwufaneewufan kameye ka kiti heeyolee ha ti cáwii ca citi Pútuun pa, pale ti pakakee paka niŋ kícantiitu inci ínkup, samat nii ayaamakoola ya Esaaya fa naasoke fa:

'Nkasincan-sincan pale kacukantoo;

Nkásiitan pale kámeyiyantoo.'✡”

Kakaman ka kiti hícantiitu ha

Ⅺ Yéesu nene asok: “Ehe, eeha hícantiitu ha nihisoke ha: Etukal ya eyem hilim ha hiti Pútuun pa. Ⅻ Etukal ya eenowale ya ti pítin pa ecukaacuk nii payenka nkási ka hilim ha, Seetaani ya néekey néefulan ho ti saanii, ancuk timpi káyinan nkafakanee. ⅩⅢ Etukal ya eenowale ya ti etaam ya eti pínankiin pa ecukaacuk nii payenka nkasayan ka hilim ha niŋ pásuuma niŋ kásiyaa ho, pale hilim ha hitaakut ñínkonk teyii. Káyinanii kifiyyantoo, ti caanak citi páciite nkañoho puson. ⅩⅣ Etukal ya eenowale ya ti pícankun pa ecukaacuk nii payenka nkási ka hilim ha, pale ti eloŋ ya eteyii káamiilool ka niŋ hisaanumate ha niŋ pásuuma pa piti eloŋ ya mpikincoolii mpikitii hitaaku papukal peeyane. ⅩⅤ Pale etukal ya eenowale ya ti etaam ya eenape ya ecukaacuk nii payenka nkási ka hilim ha nkayenan ho pinap ti saanii seekuule sa, nkamukut fo cákapukii samat nii fa kaalant nataak fa hícump ulat.”

Hícantiitu ha hiti lampi ya

ⅩⅥ Yéesu nene asok: “An acaaŋanantoo lampi náawuf teyyo epool niŋ fotom naanakan yo t’etaam ecunkun, pale nawaŋwaŋ yo ti esafu, ancuk an óo an éenakoonii naacuk ecaaŋ ya.

ⅩⅦ “Waah óo waah weeyolee éfuufulaniyee tíkitaaŋ, waah óo waah wéewufaloolee éfuuwufinee, núufulaniyee tíkitaaŋ.

ⅩⅧ “Ooto, nitah kunuu ti pásiitanal aluu. Kaatuko an óo an eetaake afaapenanee meemak; an óo an eetaakut, háati aŋa incukoo ya nii naataake efeesayee teyoo.”

Yéesu niŋ miin ma miteyoo

ⅩⅨ Púful toko, Yéesu íññaa ateyoo niŋ pakatuwoo nkákeyyoo hicuku, pale kayinaatoo hicuku kamma kayoŋ ka.

ⅩⅩ Nkasok Yéesu nii: “Iññáa atii niŋ pakatuwi unka kasiiŋiye tíkitaaŋ, kápilafiyi hicuku.”

ⅩⅪ Naañahanii: “Iññáa atoom niŋ pakatuwam poko kayem payenka nkásiitan ka hilim ha hiti Pútuun pa nkáhin ho fa nihiñaŋee fa íhinu.”

Kaasiiŋan ka kiti hiyam ha

ⅩⅫ Hikee hinoom Yéesu náayuuko ti piteen niŋ pinapana pa pakateyoo, naasokii: “Ufiitanaa ti kikee kaapii ka kiti han ha.” Nkañak. ⅩⅩⅢ Ta nkayeniye ta kaafiitan, Yéesu naalam hiŋotu. Hítaapanu eyam néesapii ti han ha, piteen pa mpiyeno émeeŋanii man, nkayeno ti páciite penfakat.

ⅩⅩⅣ Ti oom páciite, pinapana pa nkaloh Yéesu nkáyiyaloo, nkasokoo: “Ahámpaatiin! Ahámpaatiin! Efuuketaa!” Yéesu náayiyoonii naafet ti hiyam ha niŋ kúsuu ka kenfakat ka nkapilan niit. ⅩⅩⅤ Púful toko naacakanii: “Káyinan ka kiti aluu unkey?” Ewatate neemeeŋii, ínnimii, nkayeno picakanool: “Ayme ayem áyiin aŋe, kati nasok hiyam ha niŋ kúsuu ka kapilan, nkásiyoo?”

Káakuuñan áyiin ati kísaalumant

ⅩⅩⅥ Púful toko, Yéesu niŋ pinapana pa pakateyoo nkaciŋ ti mah ma miti Kelasen,* meeyem ma ti púcoonool mah ma miti Galilee. ⅩⅩⅦ Ta Yéesu naayeniye ta éyuukinoyii ti piteen pa, áyiin ati saatee ya náakey kapaakoolanoo. Ayíin a aŋuu kísaalumant kúwuuliyoo, afiyaafiyo awasiyantoo wañ, akinut ti ekumpaan fo ti kúhokuma ka. ⅩⅩⅧ-ⅩⅩⅨ Nkuloomooloom íhinu apihiñ, háati nkacenk sipeesoo niŋ wootoo niŋ ñiseel kati kafaasoo, naacutal ño, kísaalumant ka nkítintiŋanoo ti káahaaŋ ka tes. Ayíin a ta naacuke ta Yéesu naaceek, naanow ti wootoo, náaceekii ti kaawiiluyoo: “Weyme állafiye ti inci, Yéesu, Añii ya ati Pútuun pa piti patiila? Inci luumuu timpi kallanam!” Asokaasok eehe, kamma Yéesu naafete ti kísaalumant ka, apusok ko kúfulii teyoo.

ⅩⅩⅩ Yéesu naacakanoo: “Caacawi puume?” Naañahanoo: “Caacawam 'Kayoŋ',†” kamma kísaalumant keemeeŋe nkinakiyoo. ⅩⅩⅪ Nkiŋiino Yéesu timpi awant ko ti seemak. ⅩⅩⅫ Inhemool koolee enfakat eti pícalukun neeyeno kaahoon ti kanaac cítintiŋ. Kísaalumant ka nkiŋiino Yéesu apikatan ko kipinako ti pícalukun pa, naakatan ko. ⅩⅩⅩⅢ Nkúfulalii ti áyiin a, nkinakalo ti pícalukun pa, koolee ya néeliiŋoonii mpacas patiila cítintiŋ ca, neenow ti han ha néeseem.

ⅩⅩⅩⅣ Ta keeyeniye ka efaas ya nkacuke ta heetaakiye ha nkatey ti saatee ya niŋ ti misaatee ma méekinkoolii ma kakaman pakan paka heetaakiye ha. ⅩⅩⅩⅤ Fiye, pakan paka nkákey kaasincan heetaakiye ha. Nkácolii ti Yéesu nkatook áyiin a aŋa kísaalumant ka nkúfulii ya teyoo náasooliye niŋ kunuuwoo cononon naayeno ti woot Yéesu. Ta nkacuke ta eehuu nkameeŋ niŋ ewatate. ⅩⅩⅩⅥ Keecuke ka heetaakiye ha nkayeno kakaman pakan paka puume áyiin a aŋa kísaalumant ka nkúfulii ya teyoo fa náakuuñanee fa. ⅩⅩⅩⅦ Púful toko, pakan paka púlooŋ pakati mah ma miti Kelasen nkaluum Yéesu akatanii apikaay, kamma ewatate enfakat neeyeniye neyii. Yéesu náayuuko ti piteen pa, áñakum ⅩⅩⅩⅧ áyiin a aŋa kísaalumant ka nkúfulii ya teyoo naaluum kanapanoo, pale Yéesu naayaanoo, naasokoo: ⅩⅩⅩⅨ “Ñoho ti enuufi inkaakaman eeha púlooŋ Pútuun pa mpíhinuu ha.” Ayíin a naakaay ti saatee ya púlooŋ, naayeno kakaman eeha Yéesu náahinoo ha.

Amáacul eekete niŋ aal éekuuñe

ⅩⅬ Pakan paka púlooŋ nkayeno hítuulu Yéesu ti kikee kaapii ka kiti han ha, ta náañohoonii ta, kayoŋ ka nkuwananoo. ⅩⅬⅠ Ehe, intaako áyiin aŋa nkasok Yayil áhampaatiin ti éluumuma ya. Náakey naanow ti woot Yéesu, naaŋiiniyoo apikaay pati enuuf ya eteyoo ⅩⅬⅡ kamma añiinoo ámaacul oonool a lamma eetaake máamun sitiil ŋaasuwan niŋ súsupak naayeniye ti putum eket.

Ta Yéesu naayeniye ta pikaayu pateyoo kayoŋ ka nkikincooloo. ⅩⅬⅢ Intaako toko aal eeyeniye hicuku etaam eefiitantoo fo sitiil ŋaasuwan niŋ súsupak, náapucalool mañoo púlooŋ ti púkuuñana pale an ayinaatoo káakuuñan. ⅩⅬⅣ Náakey puson Yéesu, náalik hileelu hísool ha henfakat ha hiteyoo, tokotoko etaam ya eteyoo neesiiŋo. ⅩⅬⅤ Yéesu naacakan: “Ayme álikaam?” Pakan paka púlooŋ nkalaaco, Piyeer naasokoo: “Ahámpaatiin, kayoŋ ka kúconcooliyoo-concool nkikincooli.” ⅩⅬⅥ Pale Yéesu naasok: “An álikaamlik kaatuko méyimeyi nii sempe sífulaaful ti inci.” ⅩⅬⅦ Aal a náameyi nii eeha náahine ha hiyoliit, náakey niŋ kakikilan, náakilipo ti woot Yéesu. Naakaman hátikin pakan paka púlooŋ heewune ha náalik Yéesu niŋ fa náakuuñanee fa tokotoko. ⅩⅬⅧ Yéesu naasokoo: “Añiinam káyinan ka kitii kúkuuñanuu. Kaay niŋ kásuumaay.”

ⅩⅬⅨ Yéesu ti káakup, an náafulii pati ekumpaan ya eti Yayil áhampaatiin a ati éluumuma ya. Naasok Yayil: “Añiini ámaacul aketaaket, timpi yokan fiye Ahámpaatiin a.” Ⅼ Yéesu niŋ pásiyaloo eteeho naasok Yayil: “Timpi fe, yínan lamma, añiini afaayeno kásuumaayoo.”

ⅬⅠ Fiye Yéesu naakaay, naanako lati ekumpaan ya eti Yayil. Acoonut an apinako neyoo fo Piyeer, Saŋ niŋ Saak, niŋ añii ya faafoo niŋ íññaayoo. ⅬⅡ Pakan paka púlooŋ nkayeno pukooŋ niŋ esampoolo, Yéesu naasok: “Níyekuno pukooŋ pa kaatuko aŋe aketut, hiŋotu naayaake.” ⅬⅢ Nkayeniyoo caalenken kamma nkameya nii añii ya aketaaket. ⅬⅣ Pale Yéesu náasik epees añii ya naayonkaloo, naasokoo: “Añiinam, íiyo!” ⅬⅤ Yaanoo néeñohoonii naahaaŋ ti piyito. Yéesu naasokii kawufanoo apili. ⅬⅥ Pupukayoo ínnimii pale Yéesu naakitii hisoku heetaakiye ha an.

Ⅸ

Kúmpoña ka kiti pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka

Ⅰ Yéesu naayonkal nantoonool pupoñapoñ pa pakateyoo ŋaasuwan niŋ pákasupak paka, naawufanii sempe niŋ kayine kiti hiyaanu kísaalumant ka púlooŋ niŋ káakuuñan úkuuñu. Ⅱ Púful toko, naapoñii kapikaay káatuunan cáwii ca citi Pútuun pa niŋ káakuuñan púkuuña. Ⅲ Naasokii: “Ti pítin pa piti kaakaawool ka timpi niyekan waah: Hikasap tom, epootak tom, hímpuul tom, mañ tom, háati hísool hísupiyenu. Ⅳ Niŋ ninakiyaa ti ekumpaan, inniyeno toko fo ta éfiniful ti oom saatee. Ⅴ Niŋ pakan kawananut aluu, nihank haafol ha ti woot aluu nípiyisanii nii Pútuun pa efipisapii, ínniful ti oom saatee.” Ⅵ Pupoñapoñ pa pakateyoo nkakaay, nkanako ti misaatee ma kapiyeno káatuunan ekooŋan ya éesuume ya niŋ káakuuñan pakan paka pan óo pan.

Paliima pa piti Helot Antipas

Ⅶ Heetaakiye ha púlooŋ nihicol ti kaanuu Helot Antipas, ati hikaw ha ati Galilee. Naaliim meemak kamma pakakee paka nkayem ti hisoku nii Saŋ-Patis álitaniyee ti keekete ka, Ⅷ pakakee paka nkasok ayaamakoola ya Elí himuumoo áñohoonii✡, pakakee paka nkasok akee ti piyaamakoola pa keefiyye ka álitoonii ti keekete ka. Ⅸ Pale Helot naasok: “Saŋ, inci himuumam mukoo ta inci impoñii ta kapifiit hikawoo. Aŋe akina ayem ayme, aŋa inci iyyem ya ti hísiyu kiteyoo?” Naaŋes hicuku Yéesu.

Kákuumanee ka kiti pákayiin síwuli isak

Ⅹ Yéesu, pupoñapoñ pa pakateyoo kápuñohoonii nkakamanoo eeha nkáhine ha. Naacoopii kapiñako lamayii ti saatee ya eyya nkasok ya Petesayit. Ⅺ Pale kayoŋ ka kípipannumoo, nkinapanoo. Yéesu naawananii, naayeniyii káakup kiti cáwii ca citi Pútuun pa, náakuuñan keesoolahe ka ékuuñano.

Ⅻ Cípiniimo, pupoñapoñ pa pakateyoo ŋaasuwan niŋ pákasupak paka nkaloh Yéesu, nkasokoo: “Unaa úlaaŋaalaaŋ, katan kayoŋ ka kipikaay ti pisaatee pa niŋ misaatee ma meelohe ma le, kati kíyini hitaaku paliyal niŋ káahintuma.” ⅩⅢ Yéesu naasokii: “Aluu faŋ aluu niwufanii kapili.” Pupoñapoñ pa nkañahanoo: “Kúmpuul isak niŋ soon súsupak lamma nuutaakaa, fo niŋ unii ukaayaa hinoom paliyal piti pakan paka púlooŋ.” ⅩⅣ Kasokaasok eehuu kaatuko máamun pákayiin síwuli isak (5,000) kayeniye toko.

Yéesu naasok pupoñapoñ pa pakateyoo: “Níhinii kapiyeno ti uyoŋ uti máamun pakan áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50).” ⅩⅤ Pupoñapoñ pa pakateyoo nkáhin fo, an óo an naayeno. ⅩⅥ Yéesu naacoop kúmpuul ka isak ya niŋ soon sa súsupak sa náahaafin patiila, naanimpan Pútuun pa, naafiitalool ko, naawufan pupoñapoñ pa pakateyoo kápipaacinool ko kayoŋ ka. ⅩⅦ Pakan paka púlooŋ nkali fo kasiit tuk. Fiye, pupoñapoñ pa pakateyoo nkayesal mífiitiin paliyal pa peetowiye pa fo kameeŋan síyya ŋaasuwan niŋ súsupak.

Káyisan ka kiti Piyeer ayme ayem Yéesu

ⅩⅧ Hikee hinoom, Yéesu naayeno kaluum lamayoo, pinapana pa pakateyoo nkayeno toko neyoo. Naacakanii: “Ti pakan paka, inci yem ayme?” ⅩⅨ Nkañahanoo: “Pakakee kasok awe yem Saŋ-Patis, pakakee paka nkasok awe yem Elí ayaamakoola ya, pakakee paka nkasok akee ti piyaamakoola pa keefiyye ka álitoonii ti keekete ka.” ⅩⅩ Naacakanii: “Ti aluu, ayme innisoke inci iyyem?” Piyeer naacoop hilim ha naasokoo: “Awe yem Eenucee ya ati Pútuun pa.” ⅩⅪ Yéesu náakupananii, naakitii hisoku eteeho an.

Káakup Yéesu kiti eketoo

ⅩⅫ Yéesu nene asok pinapana pa pakateyoo: “Inci, Añii An, fo yeno ti kúnuul kenfakat ti sipees ñíhampaatiin ña pakati pakan paka, pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa efikapookam, famukee, ti hinoom ha íhaaciyenu ha inci fálitaniyee ti eket ya.”

Páciite pa piti kanapan ka kiti Yéesu

ⅩⅩⅢ Naasokii poko púlooŋ: “Niŋ an álafiyaam kanapan afaapook himuumoo, naanapanam fo álafi eket ti kuluwaa.* ⅩⅩⅣ Kaatuko aŋa éelafiye kafakan eloŋ ya eteyoo, áfaapuul teyyo. Pale aŋa éepuule eloŋ ya eteyoo kamma inci, afaafakan yo. ⅩⅩⅤ Empeyme panap piyem toko an kati ataak hisaanumate ha hiti púlunta pa púlooŋ náapuul ti eloŋ ya eteyoo niŋ fotom naatahoolo? ⅩⅩⅥ Niŋ an asuuwaam niŋ kilim ka kutoom, inci, Añii An, fasuuwoo niŋ inci ñóhooniyoo ti hamake ha hitoom niŋ ti hamake ha hiti Paapaa atoom niŋ pumaleekoo pa peesampanee pa. ⅩⅩⅦ Inci pusok aluu pánipani ya, pakakee ti keesiiŋiye ka le etikaket peecukut cáwii ca citi Pútuun pa.”

Hamake ha hiti Yéesu

ⅩⅩⅧ Ta Yéesu naapaye ta káakup enkuu máamun kunoom isak niŋ káhaaciil, naacoopool Piyeer, Saŋ niŋ Saak nkasilo patiila tíntiŋ ya kaluum. ⅩⅩⅨ Akina ti kaluum ka pacuk puhooŋuyoo mpiyesan, wañ wa uteyoo núuhiiniyii fo nuucaaŋ cataŋ. ⅩⅩⅩ Tokotoko, pákayiin pákasupak ti piyaamakoola pa keefiyye ka nkayeno neyoo kákupat, poko kayem Móyiis niŋ Elí ayaamakoola ya. ⅩⅩⅪ Poko káfulii ti ecaaŋ enfakat. Nkayeno káakup niŋ Yéesu kiti eket ya eteyoo eyya naakaakaay ya kaahankan Jerusalem. ⅩⅩⅫ Piyeer niŋ pákawiyoo nkaket niŋ hiŋotu, ta nkáyiyoonii ta nkacuk hamake ha hiti Yéesu niŋ pákayiin paka pákasupak paka keesiiŋiye ka neyoo. ⅩⅩⅩⅢ Pákayiin paka payenkuu ta nkayeniye ta píkatinool niŋ Yéesu, Piyeer naasokoo: “Ahámpaatiin, napaanap unii úpuyemi le. Upusiiŋan múkuut míhaaciil, coonool citii, coonool citi Móyiis, coonool citi Elí.” Amíit eeha naayeniye káakup.

ⅩⅩⅩⅣ Ta naayeniye ta káakup káatiŋu nkúfulii nkíkimpitoolii, ewatate neeyeno niŋ pinapana pa pakateyoo ta nkanakiye ta ti káatiŋu ka. ⅩⅩⅩⅤ Hilim níhifulii ti káatiŋu ka nihisok: “Aŋe ayem Añiinam, inci mamaloo. Nísiitanoo!” ⅩⅩⅩⅥ Ta hilim ha nihipaye ta káakup nkacuk Yéesu lamayoo. Piyeer niŋ pákawiyoo nkafatanool neeho, kakamanut an ti oom caanak eeha nkacuke ha.

Káakuuñan añii ati hísaalumant

ⅩⅩⅩⅦ Eti kacom eteyyo, Yéesu niŋ pinapana pa pakateyoo pákahaaciil paka nkáwanoonii ti etaam tíntiŋ ya, kayoŋ kenfakat nkíkey kaapaakoolanoo. ⅩⅩⅩⅧ Ayíin náaceekii ti kayoŋ ka: “Ahámpaatiin, inci luumuu, sincan añiinam akampaani ye, añiinam oonool a kóŋ aŋa inci intaake ya! ⅩⅩⅩⅨ Hísaalumant nihinakiyoonako, tokotoko níhihinoo apiceek, níhiyiyiŋanoo niŋ sempe fo putumoo mpiyohat, nihikallanoo, hífiisantoo kakatan. ⅩⅬ Inci luumaaluum pinapana pa pakatii kati kayaan ho, pale kayinaat.”

ⅩⅬⅠ Yéesu naasok: “Oo! Aluu ekaay ya eenaput ya apan nitaakut káyinan, fo teyme inci fayeno niŋ aluu immukut niŋ aluu? Cóopii añiini le.”

ⅩⅬⅡ Añii ya ti ékey ya, hísaalumant ha nihitahoo híp t’etaam, níhiyiyiŋanoo niŋ sempe. Pale Yéesu naafet ti hísaalumant ha, náakuuñan añii ya, naañahanoo faafoo. ⅩⅬⅢ Pakan paka púlooŋ ínnimii ti sempe sa senfakat sa siti Pútuun pa.

Púsupiyenu káakup Yéesu kiti eketoo

Pakan paka oopa nímii ti eeha Yéesu náahine ha púlooŋ, naasok pinapana pa pakateyoo: ⅩⅬⅣ “Niwas kilim enke ti unuu aluu: Inci, Añii An, fawufanee ti sipees pakan.” ⅩⅬⅤ Pale kámiit eeha naayeniyii hisoku. Putum hilim ha nihiyolee ti poko timpi kámeyi fa nihisoke, nkafe kacakanoo puume nihisoke.

Eemaka ya

ⅩⅬⅥ Fiye, Yéesu pupoñapoñ pa pakateyoo ŋaasuwan niŋ pákasupak paka nkáyaañ pílaacinool aŋa eehaŋe pamake teyii. ⅩⅬⅦ Yéesu náameyi pámiiloolal pa piteyii, naacoop ciñii naasiiŋan co pukoloo. ⅩⅬⅧ Naasokii: “An óo an eewanane ciñii ence ti caacawam, inci naawanane, an óo an eewananaam, aŋa éepoñiyaam ya lompo naawanane. Kaatuko aŋa éetinee ya ti aluu púlooŋ, akina ayem eemaka ya.”

ⅩⅬⅨ Saŋ naacoop hilim ha, naasok: “Ahámpaatiin, unii ucukaacuk áyiin ti hiyaanu kísaalumant ti caacawi, nuuyoop hikituyoo, kamma naaneetaat ati kayoŋ ka kiti unaa.” Ⅼ Yéesu naañahanoo: “Timpi nikitoo, kaatuko an óo an eepookut aluu oopa ti aluu.”

Hipooku ha hiti cisaatee citi Samali

ⅬⅠ Yéesu, hicoopu ha hiteyoo alacana, ta níhilohanii ta, naacok piliit pikaayu pa piti Jerusalem. ⅬⅡ Naapoñ pakan niŋ kilim kapunowoo hátikin, oom pakan nkakaay, nkanako ti cisaatee citi Samali kapimemanool ékey ya eteyoo. ⅬⅢ Pale pakan paka pakati cisaatee ca kawananutoo, kamma naayem ti himuusu Jerusalem†. ⅬⅣ Pinapana pa pakateyoo, Saak niŋ Saŋ ta nkacuke ta eehe nkasokoo: “Ahámpaatiin, áalafilafi úpuwananii seemak sípifulii patiila sípipucaloolii?” ⅬⅤ Pale Yéesu náayesoonii lipe ti poko, naafet teyii. ⅬⅥ Fiye, nkakaay ti cikee cisaatee.

Kéelafiye ka kanapan Yéesu

ⅬⅦ Ta nkayeniye ta pikaayu ti pítin pa, akee áyiin naasok Yéesu: “Inci fanapani pan óo pan pa ankaakaay.” ⅬⅧ Yéesu naasokoo: “Piyen elampa ya pitaakaataak uyeen, pusuwa pa mpitaak ñáawuunu, pale inci, Añii An, taakut la fanaŋ hikawam.”

ⅬⅨ Naasok akee áyiin: “Napanam,” pale áyiin a naañahanoo: “Ahámpaatiin, túulam pícaahokii fala paapaa atoom.” ⅬⅩ Yéesu naasokoo: “Kat keekete ka kapuhok pakateyii keekete ka, pale awe kaay cáatuunan cáwii ca citi Pútuun pa.”

ⅬⅪ Akee áyiin nene, naasokoo: “Ahámpaatiin, inci fanapani, pale túulam fala pikaay upuca úkatinoolii niŋ pakanam.” ⅬⅫ Yéesu naasokoo: “An óo an eecoke kacantu naawelep puson, átuuniit páhin ti cáwii ca citi Pútuun pa.”

Ⅹ

Kúmpoña ka kiti pinapana pa áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan niŋ pákasupak paka (72)

Ⅰ Púful toko, Ateeteyo nene amamal pakakee pinapana áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan niŋ pákasupak (72), naapoñii pákasupak pákasupak kapunowoo hátikin ti pisaatee pa púlooŋ niŋ pan óo pan pa naañaŋe pikaayu. Ⅱ Naasokii: “Kaamaañ ka kufomaafom pale pumaaña pa kameeŋut. Ooto niluum Ateeteyo ati kaamaañ ka apupoñ pumaaña kapikaay kaamaañ ka kiteyoo. Ⅲ Nikaay! Inci pupoñ aluu samat nii mísaacii ti pututa piyen elampa. Ⅳ Timpi niyekan mañ, epootak tom, pisamata tom, ti pítin pa timpi nikican an.

Ⅴ “Niŋ ninakiyaa ti ekumpaan, níyaañ nisok: 'Kásuumaay kiyeno ti ekumpaan eyye.' Ⅵ Niŋ an ati kásuumaay oopa toko, kásuumaay ka kiti aluu efikiyeno teyoo, niŋ ekina tom, éfikuñohoonii ti aluu. Ⅶ Niyeno ti ekumpaan eyyuu, innili, innilaan waah ewwa efikawufan wa aluu. Kaatuko áhina añaŋaa hitaaku cooy ya eteyoo. Timpi nitootoosool ti pukumpaan.

Ⅷ “Niŋ ninakiyaa ti saatee, pakati saatee ya nkawanan aluu, nili waah óo waah ewwa nkawufane aluu. Ⅸ Inníkuuñan púkuuña pa keeyem ka ti oom saatee, innisokii: 'Cáwii ca citi Pútuun pa cíkeyyoo pukol aluu.' Ⅹ Pale niŋ ninakiyaa ti saatee, pakati saatee ya kawananut aluu, nikaay pati ñítin ña innisok: Ⅺ 'Háati haafol ha hiti saatee ya hiti aluu heecoke ha ti woot unii, unii uhankaa ho úpuyisan aluu nii Pútuun pa efipisap aluu. Háati ekina, nímeyi nii cáwii ca citi Pútuun pa cílohiyooloh.' Ⅻ Inci pusok aluu: Hinak eeha Pútuun pa mpikaakaay íhinu kíiti ya, kúnuul ka kiti saatee eyyuu efikihaŋ kiti pakati saatee ya eti Sotom.*

ⅩⅢ “Kúnuul efikiyeno ti aluu pakati saatee ya eti Kolasin, kúnuul efikiyeno ti aluu pakati saatee ya eti Petesayit. Kaatuko waah weecukantee Pútuun pa mpíhine ti pisaatee pa piti aluu. Niŋ eehuu hitaakiye ti pisaatee pa piti Til niŋ Siton,† anti kafiyo nkáwunkiye umuuyen wa uteyii, nkayeno niŋ kúsool kiti pupootak niŋ emaamoolo píiha‡ kápiyisan ewatanoolo ya eteyii. ⅩⅣ Pale hinak eeha Pútuun pa mpikaakaay íhinu kíiti ya, kúnuul ka kiti aluu efikihaŋ kiti pakati Til niŋ Siton. ⅩⅤ Aluu pakati saatee ya eti Kafaanawum, fo éfiniseepinee alacana? Haani, efiniwananee pati keekete ka.”

ⅩⅥ Yéesu naapenan hisoku pinapana pa pakateyoo: “An óo an éesiitane aluu, inci náasiitane; pale an óo an eepooke aluu inci naapooke; an óo an eepookaam, éepoñiyaam ya lompo naapooke.”

Eñóhoonii ya eti pinapana pa áwii éhaaciil ya niŋ ŋaasuwan niŋ pákasupak paka (72)

ⅩⅦ Ta pinapana pa áwii éhaaciil ya niŋ ŋaasuwan niŋ pákasupak paka (72) nkáñohoonii ta niŋ pásuuma nkasok Yéesu: “Ahámpaatiin, ta núukupe ta ti caacawi háati kísaalumant ka kísiitanaa-síitan unii.” ⅩⅧ Yéesu naasokii: “Inci cukaa Seetaani ya néefulii patiila néenowii nii pamaliñoolal etiil. ⅩⅨ Nísiitan! Inci ufanaawufan aluu kayine kiti kakakal ti ufepa niŋ ti púpuntaloo, niŋ iheeku sempe sa púlooŋ siti Seetaani ya, háati waah etuukuum aluu. ⅩⅩ Pale timpi nitaak pásuuma kamma kísaalumant ka nkísiitane aluu, nitaak pásuuma kamma ucaw aluu nuukiicee alacana.”

ⅩⅪ Ti oom káasiiŋuma, Kunuu ka keenape ka nkimeeŋan Yéesu niŋ pásuuma, naasok: “Inci múluu Paapaa, Ateeteyo ati patiila niŋ t’etaam, kamma ayyole eehe keecohatiye ka niŋ kéesuume ka kunuu, pale íyyisan ho keewananooliye ka nii epuuk kenkilis. Ee, Paapaa, kaatuko fiye állafiye hipitaako ti pásuum pa pitii.

ⅩⅫ “Paapaa atoom awufanaamufan waah wa púlooŋ. An ámiit ayme ayem Añii ya, fo Paapaa ya, an lompo ámiit ayme ayem Paapaa ya fo Añii ya niŋ payenka Añii ya náalafiye ka káyisanoo.”

ⅩⅩⅢ Púful toko, naayeso pati pinapana pa pakateyoo naasokii poko lamayii: “Niyihaayih kaatuko ñíkin aluu iññicukcuk eeha innicuke ha. ⅩⅩⅣ Inci pusok aluu: Hícump piyaamakoola niŋ pumansa kálafilafi hínum hicuku eeha innicuke ha pale kacukut ho, nkálafi hísiyu eeha ínnisiye ha pale kásiyut ho.”

Hícantiitu ha hiti áyiin eenape ati Samali ati payenka Pusuwif pa nkálafiit ka

ⅩⅩⅤ Fiye, áhampaatiin ati hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, ápilafi puwinko Yéesu, naasiiŋo naacakanoo: “Ahámpaatiin, puume inci iññaŋe íhinu pitaak eloŋ ya eepayantoo ya?” ⅩⅩⅥ Yéesu naasokoo: “Weyme ukiicee ti hilim ha heesiiŋanee ha? Weyme ánsiye toko?” ⅩⅩⅦ Naañahanoo: “Láfi Ateeteyo Pútuun pa pitii ti himuumi púlooŋ, ti kunuuwi púlooŋ, ti yaani púlooŋ, ti sempeyi púlooŋ niŋ ti ecohatoyi púlooŋ✡. Lompo láfi akinooli samat nii fa állafiye fa faŋi✡.” ⅩⅩⅧ Yéesu naasokoo: “Aañahanaa pinap. Náahinaa fo aafataak eloŋ ya eepayantoo ya.” ⅩⅩⅨ Pale akalaŋana ya náalafi káyisan nii fa naasoke fa fo, naañoho apicakan Yéesu: “Ayme ayem akinoolam?”

ⅩⅩⅩ Yéesu naasokoo hícantiitu heehe: “Taakaataak akee áyiin éefulii Jerusalem apiyeno éwanoonii Jeriko. Ti pítin pa, naapaakool niŋ pikanca. Payenkuu nkawaatoo, nkasapoo fo alamo, nkatahoo toko. ⅩⅩⅪ Intaak awaaseena ati Pútuun pa eeyeniye énapii oom pítin apiŋantanoo la naahintiye la, naacinciliyoo naamuus. ⅩⅩⅫ Intaak ásisikana puwaaseena pa lompo ápucolii toko naaŋantanoo, naacinciliyoo naamuus. ⅩⅩⅩⅢ Pale intaako áyiin ati Samali eeyeniye pikaayu kaakaawool ápucolii lompo teyoo. Naacuk áyiin a aŋuu naahintiye inketoo teyoo ti hikaw. ⅩⅩⅩⅣ Naalohoo naatoot musontuwaay ma miteyoo niŋ munucu niŋ elaan, naacenk mo niŋ mufaal. Naalapanoo ti fáli ya eteyoo, naacoopoo ti ekumpaan éwananuma ekaawoola, naamankooloo. ⅩⅩⅩⅤ Eti kacom eteyyo náafulanii sikoofali súsupak§ naawufan so ati éwananuma ekaawoola ya, naasokoo: 'Mankoolam aŋe, niŋ inci ñóhooniyoo mañ óo mañ emma ampenane toko efiñahani mo.'”

ⅩⅩⅩⅥ Yéesu naacakanoo: “Ti pacukali, ayme ti payenke t’éhaaciilii ayem akinool a ati aŋa eenowe ya ti sipees pikanca pa?” ⅩⅩⅩⅦ Ahámpaatiin ya ati hilim ha heesiiŋanee ha naañahanoo: “Akina ayem aŋa eecukoo ya inketoo teyoo ti hikaw.” Yéesu naasokoo: “Kaay, awe lompo, hín fo.”

Yéesu pati Maarta niŋ Mari

ⅩⅩⅩⅧ Yéesu niŋ pinapana pa pakateyoo, ta nkayeniye ta ti pítinii, naanako ti cisaatee, aal aŋa nkasok Maarta naawananoo ti ekumpaan ya eteyoo. ⅩⅩⅩⅨ Naataak atu, aŋa nkasok Mari, naayeno ti woot Ateeteyo, apiyeno káasiitan eeha naayeniye ha kakalaŋan. ⅩⅬ Pale Maarta naayeno eyesoolo niŋ paliima kaamemanool paliyalii. Náakey ti Yéesu naasokoo: “Ahámpaatiin, cokuti ti inci fa atuwam naakatoolaam fa niŋ páhin pa? Ooto sokoo ayankananam.” ⅩⅬⅠ Ateeteyo naañahanoo: “Maarta, Maarta, aapa ti ewasoolo kúnuul, immeeŋanoolo kúnuul ti waah weemeeŋe. ⅩⅬⅡ Pale waah woonool lamma usoolahee. Mari amamale weenape wa, apan étuufulanee teyoo.”

Ⅺ

Kakalaŋan ka kiti kaluum ka

Ⅰ Hikee hinoom, Yéesu naayeno kaluum lakeenaay. Ta naapaye ta, akee ti pinapana pa pakateyoo naasokoo: “Ahámpaatiin, yísanool unii fa nkaluum samat nii fa Saŋ náayisanoole fa pinapana pa pakateyoo.” Ⅱ Yéesu naasokii: “Niŋ niyeniyaa kaluum innisok:

'Paapaa,

álimaati caacawi cisampanee,

álimaati cáwii ca citii cíkey.

Ⅲ Alímaati aawufan unii hinoom óo hinoom paliyal pa putoonii.

Ⅳ Alímaati aaponket unii umuuyen wa utoonii,

samat nii fa nuuponket fa lompo umuuyen wa uti keemuuyene ka toonii.

Timpi katan unii upunow ti híluuŋu ha.'”

Ⅴ-Ⅵ Yéesu nene asokii: “Usokaa akee ti aluu ataake áwi éekaawoolii mpisit, aataakut aŋa aafawufanoo apili. Fiye, ankaay pati akee áwiyi insokoo: 'Awíyam, máakiyam kúmpuul káhaaciil, kaatuko, akee áwiyam ákaawoolii féefiye, taakut waah ewwa inci fawufanoo apili.' Ⅶ Eeyem ya páhantuwa náañahaniyi apusok: 'Timpi yokanam! Hunkut ha hikuleekul, inci niŋ epuukam uhintaahinto, étiyini piyito puwufani kúmpuul.' Ⅷ Inci pusok aluu: Háati aŋa ayitiit apuwufani kúmpuul ka kamma naayem áwiyi, pale afaalito apuwufani aŋa ansoolahe ya púlooŋ kamma antaakut ñusuu iŋŋiiniyoo.

Ⅸ “Inci pusok aluu, niluum efipuwun aluu, niŋes efinilaŋan, niwenken éfipipankin aluu. Ⅹ Kaatuko an óo an eeluume afaawunee, an óo an eeŋese afaalaŋan, an óo an eewenkene áfaapankinee. Ⅺ Ayme faaf ti aluu, afaawufan añiinoo epululoola niŋ aluumoo yoon? Ⅻ Niŋ fotom naawufanoo púntaloo niŋ aluumoo heeh? ⅩⅢ Niŋ aluu keenaput ka nimeya kawun waah weenape epuuk aluu, puume Paapaa ati aluu eeyem ya alacana atahaŋ naawufane Kunuu ka keenape ka payenka keeluumoo ko ka.”

Hinookuyee ha hiti Yéesu

ⅩⅣ Hikee hinoom nene, Yéesu naayeno hiyaanu hísaalumant heeyinaat káakup. Ta hísaalumant ha níhifulii ta, áyiin a náayaañ káakup, kayoŋ ka kenfakat ka ínnim ko. ⅩⅤ Pale pakakee paka nkasok: “Ti caacaw Pelesepul*, áhampaatiin a ati kísaalumant ka, innayaan kísaalumant ka.” ⅩⅥ Pakakee paka nkálafiyoo puwinko, nkasokoo áyisanii píyisan péeyisane nii Pútuun pa púpoñiyoo. ⅩⅦ Pale, Yéesu náameyi pámiiloolalii, naasokii: “Cáwii óo cáwii céetaakoolanooliye, eficinow; pukumpaan etenco púlooŋ efipuhumaloolo mpinaŋanoolo ti enow†. ⅩⅧ Nisok nii ti caacaw Pelesepul inci niyyaan kísaalumant ka. Pale niŋ cáwii ca citi Seetaani cíkatinooliyaa, puume éficiyini pisiiŋo? ⅩⅨ Fiye, niŋ ti caacaw Pelesepul inci niyyaan kísaalumant ka, pinapana pa pakati aluu ti caacaw pakayme nkayaan ko? Ooto, efikayeno píhina aluu kíiti. ⅩⅩ Pale niŋ ti caacaw ca citi Pútuun pa inci niyyaan kísaalumant ka, ooto, cáwii ca citi Pútuun pa cícoliyoocol ti aluu.

ⅩⅪ “Niŋ áyiin eetaake sempe naataak lompo pucoolaŋ ayeniyaa efaas ekumpaan ya eteyoo, waah óo waah uteyoo weeyem toko, uwwa ti pamankal peenape. ⅩⅫ Pale niŋ taakaa áyiin eehaŋoo sempe, éekeyii kátaakoolanoo, naaheekoo, naacoop pucoolaŋ pa piteyoo empa náayinane pa tempo, náapaacinool waah óo waah uteyoo.

ⅩⅩⅢ “An eeneetaat niŋ inci, apookaampook, an eeyankananutam kaaconcenool, nahancalool-hancalool.

ⅩⅩⅣ “Niŋ hísaalumant hífulaa ti an, nihimuusool-muusool ti káahaaŋ ka tes ti hiŋes éyekunooluma. Niŋ hílaŋaniyoot, nihisokoolo: 'Túulam, inci puñoho pati aŋa inci ínfulii ya.' ⅩⅩⅤ Ti éñohoonii eteeho, nihitook ékinuma ya neeneeŋee neememanoolee pitempo tak. ⅩⅩⅥ Fiye, nihikaay, níhicoopii kikee kísaalumant isak niŋ kúsupak keehaŋe ho pakanc, nkinako nkikin toko. Kúnuul ka kikelan ka kiti an a aŋuu nkihaŋ páciite kíyaañ ka.”

ⅩⅩⅦ Yéesu ti hisoku ha eehuu, aal náaceekii ti kayoŋ ka: “Iññáa ya eepukuu ya náacuuwani ánapiyanee-nápiyan.” ⅩⅩⅧ Pale Yéesu naañahanoo: “Payenka nkásiitan ka hilim ha hiti Pútuun pa nkáhin ho kánapiyanee-nápiyan.”

Kacakan ka kiti píyisan pa

ⅩⅩⅨ Uyoŋ wa ta núuconcoolii ta, Yéesu naasok: “Aluu ekaay eenaput, fo hiŋes píyisan péeyisane nii Pútuun pa púpoñiyaam inniyaake? Háati poonool étiniyisanee, fo píyisan pa piti Jonas.‡✡ ⅩⅩⅩ Samat nii Jonas fa naayeniye fa píyisan ti pakati Ninew, fo lompo inci, Añii An, fayeno píyisan ti ekaay eyye.

ⅩⅩⅪ “Ta infiyye, amansa ya aal a ati Sepa, náafulii ti mah méelaaŋee láaŋ ápikey peti amansa ya Solomon káasiitan ecohato ya eteyoo§. Fiye, heeyem ha le hihaŋaahaŋ amansa ya Solomon. Ekina ewune, ti hinoom ha hiti kíiti ya, amansa ya aal a ati Sepa afaasiiŋo hátikin ekaay eyye náahin yo kíiti. ⅩⅩⅫ Fo lompo incuke, Jonas náatuunan hilim ha hiti Pútuun pa pakati Ninew, nkáwunko umuuyen wa uteyii.✡ Fiye, heeyem ha le hihaŋaahaŋ Jonas. Ekina ewune, ti hinoom ha hiti kíiti ya, pakati Ninew efikasiiŋo hátikin ekaay eyye nkáhin yo kíiti.”

Piyeno ti ecaaŋ

ⅩⅩⅩⅢ Yéesu naapenanii hisoku: “An acaaŋanantoo lampi naayol yo niŋ fotom náawuf teyyo eheem. Pale nawaŋwaŋ yo ti esafu, ancuk an óo an éenakoonii naacuk ecaaŋ ya. ⅩⅩⅩⅣ Ñíkini ñikina ñiyem lampi ya eti eniini. Niŋ ñíkini ñinapaa eniini púlooŋ lompo efeemeeŋ niŋ ecaaŋ. Niŋ ñinaput, eniini lompo neemeeŋ niŋ énimaan. ⅩⅩⅩⅤ Ooto, tah kunuu ti ecaaŋ ya eeyem ya ti awe timpi eyeno énimaan. ⅩⅩⅩⅥ Niŋ eniini púlooŋ eemeeŋaa niŋ ecaaŋ, peetaakut la níme, efeeyeno púlooŋ ti ecaaŋ samat nii ecaaŋ lampi eecaaŋe cataŋ éeyayii ti awe.”

Hinooku ha hiti Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha

ⅩⅩⅩⅦ Yéesu ta naapaye ta káakup, Afalisaay naayonkaloo hili pateyoo. Apikaay, naanako naayeno hili. ⅩⅩⅩⅧ Afalisaay a ta naacuke ta nii Yéesu akuulanut sipeesoo apite ali, ínnimoo teyoo. ⅩⅩⅩⅨ Ateeteyo naasokoo: “Aluu Pufalisaay pa, innikuulan tíkitaaŋ elontoŋ ya niŋ epulaatu ya, pale páhantuwa aluu innimeeŋ niŋ pálafi piti káalipu niŋ pakanc. ⅩⅬ Aluu pusoŋ pa! Fo Pútuun pa peememanoole pa tíkitaaŋ pikina tom lompo pimemanoole páhantuwa? ⅩⅬⅠ Niwufan salaka weeyem wa lupo keeleke ka, ancuk aluu niŋ waah óo waah efinikuul.

ⅩⅬⅡ “Kúnuul efikiyeno ti aluu Pufalisaay pa, kaatuko inniwufanufan Pútuun pa himpaac ha heewase ha ŋaasuwan ti pamaañal pa pitaaluu, samat nii kanca, micempanu niŋ típaapikeen. Pale innifiil nii niñaŋaa piyeno keecoonoole ti pututa aluu niŋ pakan paka, ínnilafi Pútuun pa, ántuŋ hikina inniñaŋe íhinu peefiilut ukee wa.

ⅩⅬⅢ “Kúnuul efikiyeno ti aluu Pufalisaay pa, kamma ínnilafi piyeno ti kúkon ka keenape ka ti púluumuma pa, ínnilafi kapinkakicanee pinapnap ti kíliŋ ka.

ⅩⅬⅣ “Kúnuul efikiyeno ti aluu, kaatuko innicukcuk nii kiyaak keetaakut lánkamaasi enka pakan nkakak tenko péemiit nii kakakaakak ti waah weekuulut.”

ⅩⅬⅤ Fiye, akee ti pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis naasokoo: “Ahámpaatiin, naasokaa fiyaaw, unii lompo anteñale.”

ⅩⅬⅥ Yéesu naañahanoo: “Aluu lompo pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha, kúnuul efikiyeno ti aluu, kamma innitiyan pakan paka pitiyo peenapa líŋ, háati niŋ cisiik aluu coonool nílikantoo pitiyo pempuu.

ⅩⅬⅦ “Kúnuul efikiyeno ti aluu, kaatuko innilutlut kiyaak ka kiti piyaamakoola pa, payenka símaama aluu nkamuke ka. ⅩⅬⅧ Inníyisanyisan ti páhinal empuu nii nicoonaacoon eeha símaama aluu nkáhine ha, poko kamukale piyaamakoola pa, aluu ínniwalliyanool kiyaak ka kiteyii. ⅩⅬⅨ Ekina ewune Pútuun pa ti ecohato etempo mpusok: 'Inci fápoñiyii piyaamakoola niŋ pupoñapoñ. Efikamuk pakakee paka, nkakallan pakakee paka.'

Ⅼ “Fiyuu hísim ha hiti piyaamakoola pa púlooŋ heeniisiye ha kápiliŋ ti púcook púlunta pa, efihinaŋee ti hikaw ekaay eyye. ⅬⅠ Písikii ti hísim ha hiti Abel fo ti hísim ha hiti Sakaliya*, eemukee ya ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, ti pututa kaaciin ka niŋ la haŋee la kaasampan. Ee, inci pusok aluu, eehe fiye púlooŋ efihinaŋee ti hikaw ekaay eyye.

ⅬⅡ “Kúnuul efikiyeno ti aluu pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha, kaatuko innicoopcoop ékuluma ya eti káapankin hunkut ha hiti kameye ka. Aluu faŋ aluu ninakiit lupo, innikit kéelafiye ka pinako.”

ⅬⅢ Yéesu apiyeno hífulu ti ekumpaan ya, pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha niŋ Pufalisaay pa kiiñii nkili meemak, nkayeniyoo kaakilincanool ti hícump pacakanoolal. ⅬⅣ Kápilafiyoo hikuucu ti eeha afaasok kati káyiniyoo hinooku teeho.

Ⅻ

Káwasum écufato

Ⅰ Ti oom caanak, pakan púwuli peemeeŋe nkaconcoolo fo nkakakalool. Yéesu náayaañ ápukup niŋ pinapana pa pakateyoo, naasok: “Níwasum leweñoo ya eti Pufalisaay pa, kamma neeyem écufato eyya nétif. Ⅱ Waah óo waah wéewufaloolee éfuuwufinee, waah óo waah weeyolee éfuumeyyee. Ⅲ Ekina ewune eeha innisoke ha ti énimaan éfihisiyee ti hanakan palaw, eeha innipuusanoole ti kaanuu páhantuwa ékaap éfihituunanee ti kíliŋ ka.”

Eeñaŋee ya hifeyu

Ⅳ Yéesu nene asok: “Aluu pákawiyam, inci pusok aluu: Timpi nife payenka nkamuk ka enii ya ínfulaa toko étinekayini waah ti aluu. Ⅴ Pale inci fáyisan aluu aŋa inniñaŋe ya hifeyu: Nife Pútuun pa, peeyem pa niŋ pipayaa himuku enii ya, pitaakaataak kayine kiti hiwantu aluu ti seemak. Ee, inci pusok ho aluu, pikina inniñaŋe hifeyu. Ⅵ Fo kanoomanantoo múculuculu isak, uhit úsupak? Pale háati coonool temmo Pútuun pa pifiilut. Ⅶ Háati wan wa weeyem wa ti hikaw aluu púlooŋ ufineefin. Timpi nife, nihaŋaahaŋ nafaa meemak múculuculu meemeeŋe.”

Kasayan niŋ fotom hipooku Yéesu hátikin pakan paka

Ⅷ Yéesu nene asok: “Inci pusok aluu: An óo an eesayanaam hátikin pakan paka, inci, Añii An, lompo fasayanoo hátikin pumaleekoo pa piti Pútuun pa. Ⅸ Pale an óo an eepookaam hátikin pakan paka, inci, Añii An, lompo fapookoo hátikin pumaleekoo pa piti Pútuun pa. Ⅹ An óo an eesoke heenaput ti inci, Añii An, áfaayiniyee kaaponket, pale an óo an eeteñale Kunuu ka keenape ka ataponketee.

Ⅺ “Niŋ kacoopaa aluu ti sempe ti púluumuma pa íhinu aluu kíiti, niŋ fotom nkacoop aluu hátikin ñíhampaatiin ña niŋ ti pakati kayine ka, timpi niwasoolo kúnuul fa innikaakaay káakup kati nifak niŋ fotom eeha innikaakaay hisoku, Ⅻ kaatuko Kunuu ka keenape ka efikikalaŋan aluu ti oom caanak eeha inniñaŋe hisoku.”

Hícantiitu ha hiti usaanum a

ⅩⅢ Yéesu ti káakup ka, akee ti kayoŋ ka naasokoo: “Ahámpaatiin, sok atoom a úpaacinool hitaaku ha eeha paapaa atoonii naakate ha unii.” ⅩⅣ Yéesu naañahanoo: “Awíyam, ayme asiiŋanaam áhina kíiti niŋ fotom aŋa akaakaay aluu káapaacinool hitaaku ha hitaaluu?” ⅩⅤ Púful toko, naasokii: “Nisiiŋo púsooni! Nitah kunuu, timpi niŋes kaaconcenool hitaaku, kaatuko eloŋ an eneetaat ti hitaaku ha hiteyoo, háati nihifom.”

ⅩⅥ Naasokii hícantiitu eehe: “Taakaataak usaanum áyiin eetaake etaam eepuke meemak. ⅩⅦ Naacakanoolo: 'Puume inci iññaŋe íhinu? Kaatuko taakut la famank aŋa inci inkaakaay ya émaañii.' ⅩⅧ Naasok: 'Fiye inci inkaakaay íhinu. Fahancalool mileefaan ma mutoom, illut ñenfakat, la faconcenool púlooŋ aŋa inci inkaakaay ya émaañii niŋ hitaaku ha hitoom. ⅩⅨ Inci fasokoolo: "Awíyam, yékunoolo, hitaaku ha hitii hiti sitiil seemeeŋe, li, illaan, iyyeno ti eloŋ éesuume meemak."' ⅩⅩ Pale Pútuun pa mpusokoo: 'Awe esoŋ eyyuu! Hánant eehe aafaket. Fiye, ayme afaacoop aŋa anconcenoole ya púlooŋ?'” ⅩⅪ Yéesu naapenan apusokii: “Eehe efihitaako an aŋa naconcenool hitaaku hiti faŋoo apan ataakut waah hátikin Pútuun pa.”

Kat káamiilool yínan Pútuun

ⅩⅫ Púful toko, Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: “Eehe hiwune inci insok aluu, timpi niwasoolo kúnuul ti eloŋ ya etaaluu, ti waah ewwa efinili, niŋ fotom ti sinii aluu, waah ewwa éfinisoolo. ⅩⅩⅢ Kaatuko eloŋ ya ehaŋaahaŋ paliyal, enii ya neehaŋ pásooliyal. ⅩⅩⅣ Nisincan pusuwa pa: pusukantoo, pumaañantoo, pitaakut káamankuma niŋ ekina tom pileefaan, pale Pútuun pa mpúkuuman-kúuman po. Ñiyema puume innihaŋe nafaa pusuwa pa? ⅩⅩⅤ Ayme ti aluu, ti ewasoolo kúnuul, ayina kapenan esuuŋut ti eloŋ ya eteyoo? ⅩⅩⅥ Páawoo niyinaat fala íhinu waah wa wenkilis wa ewwe, weyme efiniwasoolo kúnuul ti ukee wa?

ⅩⅩⅦ “Nisincan fa híliilii ha nihiŋant fa. Ihínantoo piseeñ niŋ ekina tom hiliilantoo. Pale inci pusok aluu, háati amansa ya Solomon niŋ hisaanumate ha hiteyoo fiye púlooŋ ásankinantoo samat nii hikina. ⅩⅩⅧ Niŋ Pútuun pa púsoolaa fiyuu káaheeni enkuu, keeyem ka le fíyooy, kacom nkuwantee ti seemak, faala aluu, puume conko étipusool aluu? Aluu pakati káyinan keefomut! ⅩⅩⅨ Timpi niŋes waah ewwa efinili, innilaan; timpi niwasoolo kúnuul. ⅩⅩⅩ Kaatuko keeneetaat ka Pusuwif, poko nkaŋes waah ewwuu. Pale Pútuun pa Paapaa ti aluu, pímeyimeyi nii nisoolahaa-soolah wo. ⅩⅩⅪ Haŋa panap nipiŋes cáwii etempo, ínnihinaa fo, waah ewwe púlooŋ efuuwufanee aluu.

ⅩⅩⅫ “Aluu cikoolee ca citoom, timpi nife, kaatuko Paapaa ti aluu súumoosuum kati awufan aluu cáwii etempo. ⅩⅩⅩⅢ Ninooman hitaaku ha hitaaluu, ínnifulan ho salaka ti keeleke ka. Nimemanoolo émankuma mañ éepuciyantoo. Inniconcenool hisaanumate ha hitaaluu alacana la étihicim, la innimeya la nii pílipa étikayini hikolu, cemmek lompo etecok. ⅩⅩⅩⅣ Kaatuko la hisaanumate ha hitaaluu nihiyem, toko lompo saan aluu insiyem.”

Pimiikan keeyem kaasincan

ⅩⅩⅩⅤ Yéesu nene asok pinapana pa pakateyoo: “Niyeno niŋ wañ uti páhin, innikat pilampi pa pitaaluu pipicaaŋ. ⅩⅩⅩⅥ Níhin samat nii pakan keeyem ti hítuulu éñohoonii ya eti áhampaatiin a ateyii, loho akaayaa pahaaño piti pinimo. Niŋ pácolaliyoo naawenken, nkápankinoo putum pa. ⅩⅩⅩⅦ Pimiikan pa payenka áhampaatiin a naakaakaay ka étookii kaasincan niŋ ácoliyoo éfikanapiyanee. Pánipani, inci pusok aluu: Afáawasoonii wañ uti páhin naayenanii nantoonool naawufanii kapili. ⅩⅩⅩⅧ Iyyema ákeyyoo mpisit niŋ fotom nuulap, náatookiyii kaasincan, éfikanapiyanee.

ⅩⅩⅩⅨ “Pale nímeyi eehe, niŋ ati ekumpaan ya ameya teyme álipa ya naakaakaay ékey, atakat ekumpaan ya eteyoo epihaatee. ⅩⅬ Aluu lompo nisiiŋo púsooni kaatuko inci, Añii An, éfikey ti waati eyya étinininkoolam.”

ⅩⅬⅠ Fiye, Piyeer naacakan Yéesu: “Ahámpaatiin, unii uwune ansok hícantiitu eehe fo hiti pakan paka púlooŋ?” ⅩⅬⅡ Ateeteyo naañahanoo: “Ayme ayem amiikan a eehintiyee ya, naacohato, aŋa áhampaatiin a naañomane páhin pa piti ekumpaan ya kati ápaacinool paliyal pa pakakee pimiikan pa niŋ caanak ca cítuuniyaa? ⅩⅬⅢ Amiikan a aŋuu, niŋ áhampaatiin a áñohooniyoo náatookiyoo ti oom páhin, áfaanapiyanee. ⅩⅬⅣ Inci pusok aluu pánipani ya, afaañomanoo hitaaku ha hiteyoo púlooŋ. ⅩⅬⅤ Pale niŋ amiikan a aŋuu asokooliyaa: 'Ahámpaatiin a atoom áfiisut éñohoonii,' fiye náayaañ hisapu pimiikan pa pákayiin paka niŋ pakaal paka, naayeno hili, pálaani fo ákuman. ⅩⅬⅥ Ahámpaatiin a ati amiikan a aŋuu áfaañohoonii ti hinoom eeha náaninkoolutee ha niŋ ti waati eyya náamiit. Afaakallan meemak amiikan a aŋuu, naayenanoo pati keehintiitee ka.

ⅩⅬⅦ “Amiikan a aŋa eemeya ya eeha áhampaatiin a ateyoo náalafiye ha amemanooliit, áhinut ho afaasapee meemak. ⅩⅬⅧ Pale amiikan a aŋa éemiit ya eeha áhampaatiin a ateyoo náalafiye ha, náahin heewune kati asapee, afaasapee caahinkiŋ. An óo an aŋa nkawufane meemak afaañaakee meemak, an óo an aŋa nkañomane meemak afaahaŋee hiñaaku.”

Kásuumaay tom pale píkatinool

ⅩⅬⅨ Yéesu nene asok: “Inci kéyyookey écoopii seemak ti púlunta pa, íllafi sipince sicok. Ⅼ Pale taakaataak pátise eyya inci iññaŋe hisayu, kúnuul unka ti inci taamanta epayut. ⅬⅠ Cukaacuk aluu nii kásuumaay inci íncoopii t’etaam? Haani, inci pusok aluu, pale píkatinool. ⅬⅡ Písik fíyooy, miin miti pakan isak éfimikatinool, pákahaaciil efikapook pákasupak, pákasupak efikapook pákahaaciil. ⅬⅢ Efíkakatinool, paapaa afaapook añiinoo akampaani, akampaani afaapook paapaa ateyoo; íññaa afaapook añiinoo ámaacul, ámaacul afaapook íññaa ateyoo; íññaa afaapook añiinoo aaloo, añiinoo aaloo afaapook aasonoo aal.”✡

Kameye heeñaŋe pitaako

ⅬⅣ Yéesu naasok lompo kayoŋ ka: “Niŋ nicukaa káatiŋu nkúfulii pa caanak ca incinow pa, innihaaŋ ti hisoku 'éfeenupii', apan nihitaako. ⅬⅤ Fo lompo incuke, niŋ eyam ésapiyoo ti kikee kaapii, innisok 'éfisowi', nihitaako. ⅬⅥ Aluu ñícuf! Níyiniyini kameye heekaakaay pitaako niŋ nisincanaa patiila niŋ t’etaam. Weyme uwune niyinaat hicuku heeyem ha aluu ti kaaposool ti caanak ence, kati nímeyi heekaakaay ha pitaako?

ⅬⅦ “Fiye, weyme uwune aluu faŋ aluu nikiiwantoo heenape ha? ⅬⅧ Niŋ akamooli ayeniyuu hicoopu ti áhina kíiti, ti pítin pa hín kata nipiteŋenool kati nísiyool, niŋ ekina tom afaacoopi ti sempe ti áhina kíiti ya, áhina kíiti ya naawufani ati éwuulu ya, ati éwuulu ya naakuli. ⅬⅨ Inci pusoki, áatifulii ti núkuluma ennuu awe peecooyut kaahit ka kikelan ka.”

ⅩⅢ

Púwunko umuuyen niŋ ekina tom eket

Ⅰ Ti oom caanak, pakan nkákey kakaman Yéesu fa Pilaat náahine kapumuk pakakee pakan pakati Galilee, ta nkayeniye ta kaawaaseen kiti Pútuun. Ⅱ Yéesu naañahanii: “Pakati Galilee payenkuu, fo cukaacuk aluu nii poko kahaŋa kaamuuyen pakakee pakati Galilee kamma nkamukee fiyuu? Ⅲ Haani, inci pusok aluu, pale niŋ níwunkiit umuuyen wa utaaluu, aluu lompo púlooŋ efiniket. Ⅳ Niŋ fotom pakan paka kaat ya niŋ pákahaaciil paka payenka ekumpaan ya eehaane ya eti Silowam neenowe ya teyii neemukalii, cukaacuk aluu nii kahaŋa kaamuuyen pakati Jerusalem? Ⅴ Haani, inci pusok aluu, pale niŋ níwunkiit umuuyen wa utaaluu, aluu lompo púlooŋ efiniket.”

Ⅵ Fiye, Yéesu naasokii hícantiitu eehe: “Akee áyiin ataake kaakit naasuk tenko sootoo. Naakaay hiŋes papukal eteyyo ataakut. Ⅶ Naasok áhina ya ateyoo: 'Sincan, sitiil síhaaciil unse nii inci kéyyoo hiŋes papukal ti enuun eyye taakantoo. Fiit yo! Etaakut nafaa weyme efeesiiŋo ti etaam eyye kenseŋ?' Ⅷ Pale áhina ya naañahanoo: 'Ahámpaatiin, túul yo etiil eyye, inci pícikisool ti sipat eteyyo uwwas yo campanti, Ⅸ manti epuk niŋ ekina tom pulay impoñ kapifiit yo.'”

Aal éehute éekuuñanee ti hinoom ha hiti kayeno ka

Ⅹ Ti hinoom hiti kayeno hiti Pusuwif pa, Yéesu naayeno kakalaŋan ti ekee éluumuma. Ⅺ Intaako toko aal aŋa hísaalumant níhihutane fo sitiil kaat niŋ síhaaciil (18). Náaŋuho ayinantoo ésaalino fo acoonool ciit. Ⅻ Yéesu ta naacukoo ta náayonkaliyoo hátikinoo naasokoo: “Aal, aayihaa ti káakuuñu ka kitii.” ⅩⅢ Naalemp sipeesoo teyoo, tokotoko aal a náasaalino apucoonool ciit, naayeno hímulu Pútuun pa.

ⅩⅣ Pale, áhampaatiin a ati éluumuma ya, apucuk eehuu inseeñoo ti Yéesu kamma náakuuñane ti hinoom ha hiti kayeno ka. Naacoop hilim ha, naasok kayoŋ ka: “Kunoom isak niŋ hoonool kiñaŋee páhin tenko. Ooto níkey ti oom kunoom nípikuuñanee, pale ti hinoom ha tom hiti kayeno ka.”

ⅩⅤ Ateeteyo naañahanoo: “Aluu ñícuf! Fo an óo an ti aluu, ákopinantoo híciinoo niŋ ekina tom fáliyoo ti káahoonanuma apucoop yo kaalaanan ti hinoom ha hiti kayeno ka? ⅩⅥ Fiye, aal aŋe ati miin ma miti Abraham, aŋa Seetaani neenakiye fo sitiil kaat niŋ síhaaciil (18) púmpuluŋ, fo añaŋutee kafakan ti káakuuñu enke ti hinoom ha hiti kayeno ka?” ⅩⅦ Ta naasoke ta enke, keepookoo ka nkameeŋ niŋ ñusuu, pale kayoŋ ka nkiyeno ti pásuuma kamma heenape ha henfakat ha púlooŋ eeha Yéesu náahine ha.

Hícantiitu hiti ekoon sootoo

ⅩⅧ Púful toko, Yéesu naasok: “Cáwii ca citi Pútuun pa niŋ weyme incinakoole? Niŋ weyme inci fakufumool co? ⅩⅨ Cinakoolaa-nakool nii ekoon sootoo eyya an naacoope naasuk yo ti kaakit ka kiteyoo. Néeŋantii fo éyenoonii enuun, pusuwa pa mpúwuun ti unaay eteyyo.”

ⅩⅩ Yéesu nene asok: “Niŋ weyme inci fakufumool cáwii ca citi Pútuun pa? ⅩⅪ Cinakoolaa-nakool nii leweñoo eyya aal naacoope naanakanool yo niŋ efol eemeeŋe, fo hímaaf ha púlooŋ híkuntii.”

Putum pa peekoke pa

ⅩⅫ Yéesu ti pikaayu pa Jerusalem naasiiŋo ti pisaatee pa niŋ misaatee ma apiyeno kakalaŋan. ⅩⅩⅢ Akee naacakanoo: “Ahámpaatiin, fo pakan caahinkilis lamma efikafakanee?”

Yéesu naañahanii: ⅩⅩⅣ “Níhin kata nipinako ti putum pa peekoke pa, kaatuko inci pusok aluu, pakan keemeeŋe efikaŋes pinako étikayini. ⅩⅩⅤ Niŋ ati ekumpaan ya ayitiyaa naapank putum pa, aluu tíkitaaŋ, éfinicook kaawenken hunkut ha innisok: 'Ahámpaatiin, pánkin unii,' pale náañahanii: 'Inci míit peyme ínnifulii!'

ⅩⅩⅥ “Fiye, efinisokoo: 'Unaa uyeniyaa hili niŋ pálaani nantoonool, ayyeno kakalaŋan ti kíliŋ ka kutoonii.' ⅩⅩⅦ Pale afaasok aluu: 'Inci míit peyme ínnifulii! Nílaaŋam aluu payenka ínnihin ka heenaput ha!'

ⅩⅩⅧ “Niŋ nicukaa Abraham, Isaak, Jakob niŋ piyaamakoola pa púlooŋ ti cáwii ca citi Pútuun pa, efinikooŋ innifincal úŋiiŋ aluu kamma inniwantee tíkitaaŋ. ⅩⅩⅨ Pakan éfikafulii ti púlunta pa púlooŋ, kápikey hili ha henfakat ha hiti cáwii ca citi Pútuun pa. ⅩⅩⅩ Nísiitan, pakakee paka kéekelanii ka efikayeno hátikin, pakakee paka keeyem ka hátikin éfikakelanii.”

Pálafi empa Yéesu náalafiye pa Jerusalem

ⅩⅩⅪ Ti oom caanak, pakakee Pufalisaay nkákey ti Yéesu nkasokoo: “Fúl le aapikaay lakeenaay kaatuko Helot Antipas álafiyuulafi himuku.”

ⅩⅩⅫ Yéesu naañahanii: “Nikaay canisok cipampaŋo ceekance encuu nii: 'Inci oopa ti hiyaanu kísaalumant, ínkuuñan pakan paka kéekuuñe ka fíyooy niŋ kacom, hinoom ha híhaaciyenu ha inci fapa páhin pa putoom.' ⅩⅩⅩⅢ Fan óo fan incuke fo inci muus pítinam fíyooy, kacom niŋ tanta, kaatuko ayaamakoola ayinaatee himuku pikee niŋ neetaat Jerusalem.

ⅩⅩⅩⅣ “Oo Jerusalem, Jerusalem aluu payenka innimukal ka piyaamakoola pa inninunkal payenka Pútuun pa mpúpoñii ka ti aluu, ñiyema puume íllafiye kati concenool epuuk aluu nantoonool samat nii fa ekutoon neconcenool fa mufuun eteyyo ti úpitu eteyyo. Pale nicoonut! ⅩⅩⅩⅤ Nísiitan, ekumpaan ya etaaluu efeekatanee. Ee, inci pusok aluu, etinene nicukam fo hinak ta efinisok ta: 'Alímaati Ateeteyo Pútuun pa pisampan éekeyii ya ti caacaw etempo.'”

ⅩⅣ

Ayíin ati káakuuñu kiti hanaay éekuuñanee ti hinoom ha hiti kayeno ka

Ⅰ Ti hinoom hiti kayeno, Yéesu naanako ti ekumpaan eti akee ti ñíhampaatiin Pufalisaay pa hili. Keeyeniye ka toko nkasincan teyoo. Ⅱ Fiye, áyiin eetaake káakuuñu kiti hanaay sipees niŋ woot naayeno hátikinoo. Ⅲ Yéesu naacakan Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis: “Cooneecoon fo kiteekit káakuuñan ti hinoom ha hiti kayeno ka?” Ⅳ Pale kañahanutoo. Náalik áyiin a aŋa éekuuñe ya náakuuñanoo, apipa, naasokoo ayet.

Ⅴ Fiye, naasokii: “Niŋ akee ti aluu añiinoo niŋ fotom híciinoo kanowaa ti ésaapun, fo átafulaniyii mpacas ti hinoom ha hiti kayeno ka?” Ⅵ Kayinaatoo kañahan teeho.

Esilanoolo niŋ ewananoolo

Ⅶ Púful toko, Yéesu naacuk kéeyonkaliyee ka hili ti kamamal kúkon ka kiti hátikin, naasokii hilim eehe: Ⅷ “Niŋ kayonkaluu pahaaño piti pinimo timpi yeno ti híkon ha hiti hátikin ti kafeyatan an eehaŋuu nafaa náayonkaliyee, Ⅸ niŋ eehuu hitaakiyaa, aŋa éeyonkalii ya aluu púlooŋ, áfaakey ti awe, naasoki: 'Ufan híkon ha hitii áyiin a aŋe.' Fiye, niŋ ñusuuwi aafakaay iyyeno ti híkon ha hiti puson. Ⅹ Pale niŋ kayonkaluu, yeno ti híkon ha hiti puson, ancuk niŋ aŋa éeyonkaliyuu ya hili acukuu, naasoki: 'Awíyam, kéy yeno hátikin.' Fiye, áafanapiyanee hátikin kéeyonkaliyee ka púlooŋ. Ⅺ Kaatuko an óo an eesilanooliye áfaawananiyee, an óo an eewananooliye afaasilanee.”

Ⅻ Yéesu naasok eeyonkaloo ya: “Naayikaa kawaay niŋ fotom káciim, timpi yónkalii pákawiyi, pakatuwi tom, miin ma mitii tom niŋ ekina tom pikinooli tom keetaake ka. Náahinaa fo efi lompo kayonkali hili nkánukani. ⅩⅢ Pale naayeniyaa kawufan hili henfakat yónkalii keeleke ka, kéehute ka, payenka nkanow ka niŋ efank, kéefuume ka. ⅩⅣ Etíkayiniyi ho kañahan, pale Pútuun pa éfipinapiyani, mpiñahani ho ta keecoonoole ka nkakaakaay ta élitoonii ti eket ya.”

Hícantiitu hiti hili henfakat

ⅩⅤ Ti hili eehuu, akee ti keeyeniye ka toko, ápisi eeha Yéesu naayeniye ha hisoku, naasokoo: “Pásuuma efipiyeno ti aŋa eekaakaay ya hili pati cáwii ca citi Pútuun pa!”

ⅩⅥ Yéesu naañahanoo niŋ hícantiitu eehe: “Taakaataak akee áyiin eememanoole hili henfakat naayonkal hícump pakan. ⅩⅦ Ta hili ha níhituuniye ta naapoñ amiikan a ateyoo, ápikaakupii niŋ keeyonkalee ka hili nii: 'Níkey, hiik ha hipayaa.' ⅩⅧ Pale poko púlooŋ nkáyaañ kaluum kaaponket. Ayáañ a naasokoo: 'Féefiye inci innoome kaakit, fo inci kaay hicuku etenko, sokoo aponketam.' ⅩⅨ Akee ya naasokoo: 'Féefiye inci innoome kíciin ŋaasuwan kiti piya, kikina inci iyyem fiye ti pikaayu hiyoopu, sokoo aponketam.' ⅩⅩ Akee lompo naasokoo: 'Féefiye inci insaye aal, ekina ewune étiyini ékey.'

ⅩⅪ “Amiikan a apuñoho, naakaman áhampaatiin a ateyoo eeha pakan paka nkásokiyoo ha. Fiye, ati ekumpaan ya, ta náasiye ho ta, náañiken, naasokoo: 'Kaay mpacas ti kíliŋ ka niŋ ñítin ña ñiti saatee ya cóopii keeleke ka, kéehute ka, kéefuume ka niŋ payenka nkanow ka niŋ efank.' ⅩⅫ Amiikan a apipa ho íhinu, naasokoo: 'Ahámpaatiin, eeha ansoke ha híhineehin pale fo fiye ekumpaan ya emeeŋut.' ⅩⅩⅢ Ahámpaatiin a naasok amiikan a ateyoo: 'Kaay ti mítin ma niŋ kanaac kíkinku ka cóopiyii kápinakoonii, eeha efihiwun ha ekumpaan ya etoom neemeeŋ. ⅩⅩⅣ Inci pusok aluu: Háati akee ti kéeyonkaliyee ka hínum, atasiikan ti hili ha henfakat ha hitoom.'”

Páciite piyeno anapana

ⅩⅩⅤ Fiye, kayoŋ kenfakat nkiyeno pinapool niŋ Yéesu. Náayesoonii lipe teyii, naasokii: ⅩⅩⅥ “Niŋ an ákeyyoo ti inci, ayinaat piyeno anapanayam taamanta álafiitam pihaŋ faafoo niŋ íññaa ateyoo, pihaŋ aaloo niŋ epuukoo, pihaŋ ñúnuwoo niŋ pakatuwoo niŋ pakahoopoo, niŋ lompo eloŋ ya eteyoo. ⅩⅩⅦ Aŋa eecoonutam kanapan fo álafi eket ti kuluwaa,* oom an ayinaat piyeno anapanayam.

ⅩⅩⅧ “Fo niŋ akee ti aluu álafiyaa kulut ekumpaan eehaane, átayaañ ayeno apifin mañ emma naakaakaay káfulan manti míyini hipayu oom páhin? ⅩⅩⅨ Niŋ ekina tom afaatah yo átayini yo hipayu, pakan paka keekaakaay ka hicuku eteyyo nkalenkenoo, ⅩⅩⅩ nkasok: 'Sincan, aŋe áyaañe kulut ekumpaan, ayinaat yo hipayu.'

ⅩⅩⅪ “Fo lompo incuke, niŋ amansa ayeniyaa pikaayu hikam niŋ akee amansa, fo átayaañ ayeno apisincan man niŋ síwuli ŋaasuwan (10,000) áfaayini kátaakoolan eeyem ya ti ékey niŋ síwuli áwii (20,000)? ⅩⅩⅫ Niŋ ameya nii átayini, aŋa naaloŋ náalaaŋe afaapoñ pakan kaluum púsuumool. ⅩⅩⅩⅢ Ti páhinal pa poonool puu, an óo an ti aluu ayinaat piyeno anapanayam taamanta akatanut waahoo púlooŋ.

ⅩⅩⅩⅣ “Micempanu minapaanap, pale niŋ míyitanaa, puume pasampe etemmo efipiñahanee? ⅩⅩⅩⅤ Minaput ti etaam ya, minaput lompo campanti, efimuwantee. An óo an eetaake kaanuu kiti káasiitan, ásiitan.”

ⅩⅤ

Hícantiitu hiti sáacii éecime

Ⅰ Hikee hinoom, hícump pisayoola kúncoo niŋ pumuuyena nkálohii Yéesu káasiitanoo. Ⅱ Pufalisaay pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkayeno káakumutool kapusok: “Ayíin aŋe nawananwanan pumuuyena pa naali neyii.”

Ⅲ Fiye, Yéesu naasokii hícantiitu eehe: Ⅳ “Niŋ akee ti aluu ataakaa sísaacii keme (100), yoonool néecim, fo atakat áwii epaakiil niŋ kaat niŋ sipaakiil sa (99) ti káahoonanuma, apikaay hiŋes yoonool ya éecime ya fo álaŋanii yo? Ⅴ Niŋ álaŋaniyoo yo, niŋ pásuuma áfaakantoonii yo Ⅵ naayet t’enuuf. Púful toko naayonkal pákawiyoo niŋ pikinooloo nantoonool naasokii: 'Níkey, ninanf ti pásuuma pa putoom, kamma inci íllaŋanii sáacii ya etoom yoonool ya éecime ya.' Ⅶ Inci pusok aluu: Fo lompo incuke, pásuuma efipiyeno ti keeyem ka alacana niŋ amuuyena oonool áwunkiyaa umuuyen wa uteyoo, pihaŋ áwii epaakiil niŋ kaat niŋ sipaakiil sa (99) keecoonoole ka kasoolahut púwunko umuuyen wa uteyii.”

Hícantiitu hiti koofali éecime

Ⅷ Yéesu naapenan hisoku: “Moonool muu, niŋ aal ataakaa sikoofali ŋaasuwan, yoonool néecim, fo atacaaŋan lampi, naaneeŋ ekumpaan ya naaŋes yo niŋ kunuu fo alaŋan yo? Ⅸ Niŋ alaŋanaa yo áfaayonkalii pákawiyoo niŋ pikinooloo nantoonool naasokii: 'Ninanf ti pásuuma pa putoom, kamma inci íllaŋanii koofali ya etoom éecime ya.' Ⅹ Inci pusok aluu: Fo lompo incuke, niŋ amuuyena oonool áwunkiyaa umuuyen wa uteyoo, pásuuma efipiyeno ti pumaleekoo pa piti Pútuun pa.”

Hícantiitu hiti añii éecime

Ⅺ Yéesu nene asok: “Taakaataak áyiin eetaake epuuk pákasupak. Ⅻ Kahiineen ka nkusok faafoo: 'Paapaa, ufanam putumam ti hisaanumate ha eeha inci iññaŋe ha hitaaku nampi ketaa.' Fiye, paapaa ya náapaacinool hitaaku ha hiteyoo epuukoo. ⅩⅢ Fiyiit kahiineen ka naanooman putum pa piteyoo púlooŋ naakaay ti mah méelaaŋe. Náapucalool po mañ ma miteyoo ti eloŋ eenaput. ⅩⅣ Apipa káapucalool aŋa naataake ya púlooŋ, épankul enfakat néenakoonii ti mah ma púlooŋ, náayaañ palek. ⅩⅤ Naakaay hiŋes páhin, akee áyiin ati oom mah naacoopoo, naapoñoo káakuuman pícalukun ti etaam ya eteyoo. ⅩⅥ Náalafi kaasiitan faŋoo niŋ paliyal empa pícalukun pa mpiyeniye pa hili pale an awunutoo waah.

ⅩⅦ “Fiye, ápuñohoonii ti kunuuwoo, naasokoolo: 'Píhina kayema puume pakati paapaa atoom payenka nkali fo nkatowan, inci íyyemi le ti eket niŋ peep. ⅩⅧ Ooto, inci fañoho pati paapaa atoom inkaasokoo: "Paapaa, inci muuyenaamuuyen ti Ateeteyo ati alacana niŋ ti awe. ⅩⅨ Fiye, inci túuniit piyonkalee añiini, cokam samat nii akee ti píhina pa pakatii."'

ⅩⅩ “Púful toko, añii ya naalito, naañoho pati faafoo. Mpálempaliyoo, faafoo naaŋantanoo inketoo teyoo ti hikaw meemak. Naatey apipaakoolanoo naaŋoonoo, naasumpooloo. ⅩⅪ Añii ya naasokoo: 'Paapaa, inci muuyenaamuuyen ti Ateeteyo ati alacana niŋ ti awe. Fiye, inci túuniit piyonkalee añiini.' ⅩⅫ Pale faafoo naasok pimiikan pa pakateyoo: 'Nihiliikan! Nícoopii hísool ha heehaŋe ha pawalle ínnisooloo ho, inniŋaamoo ekop ti hisiik, inniwasoo pisamata. ⅩⅩⅢ Innícoopii cíciin ca ceehaŋe ca pafom nipimuk upuliyaa nuuhaañiyaa. ⅩⅩⅣ Kamma añiinam aŋe naakete, náañohoonii ti eloŋ; náacim, naalaŋanee.' Nkáyaañ pahaaño.

ⅩⅩⅤ “Ta eehe nihitaakiye ta añiinoo áhampaatiin a náaloŋii ti kaakit. Ti éñohooniyoo ápulohanii ekumpaan ya náasi páyifal niŋ pakiiyal. ⅩⅩⅥ Naayonkal akee ti pimiikan pa, naacakanoo: 'Weyme utaakiye le?' ⅩⅩⅦ Amiikan a naañahanoo: 'Atuwi áñohoonii, paapaa atii naamuk cíciin ca ceehaŋe ca pafom kamma náañohoonii kásuumaayoo.'

ⅩⅩⅧ “Fiye, añii ya áhampaatiin a hiiñoo nihili, naapook pinako ti ekumpaan ya. Paapaa ateyoo náafulii, naamaaneenakoo apinako ti ekumpaan ya. ⅩⅩⅨ Pale naasok paapaa ateyoo: 'Síitan! Sitiil ense púlooŋ inci yemuu ti páhin péelaacinut hilimi. Pale háati cifil aataapala wunam pahaaño niŋ pákawiyam. ⅩⅩⅩ Pale añiini aŋe, ápuñohoonii, akina aŋa éepucaloole ya hitaaku ha hitii ti púmaacul keenaput, ammukoo cíciin ca ceehaŋe ca pafom!'

ⅩⅩⅪ “Paapaa ateyoo naasokoo: 'Añiinam, hinak óo hinak awe oopa le niŋ inci, waah óo waah utoom, utii. ⅩⅩⅫ Pale atuwi aŋe aketaaket, náañohoonii ti eloŋ; náacim, naalaŋanee. Ekina ewune uñaŋaa pahaaño niŋ hitaaku pásuuma.'”

ⅩⅥ

Hícantiitu ha hiti áhina ya eesuusa ya

Ⅰ Fiye, Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: “Ayíin usaanum ataake áhina eeyeniye ati hikaw ha hiti páhin pa piteyoo. Pakan nkákey kapusok usaanum a nii áhina ya ateyoo, pahaaño niŋ hisaanumate ha hiteyoo naayaake. Ⅱ Naayonkaloo naasokoo: 'Eeheyme inci ínsi nkákup kitii? Finam waah wa wéenakoonii wa niŋ wéefule wa, kaatuko áatineeyini piyeno ati hikaw ha hiti páhin pa putoom.'

Ⅲ “Ahína ya naasokoolo: 'Páawoo áhampaatiin a atoom áfaafulanam ti páhin pa putoom, puume inci iññaŋe íhinu? Taakut sempe siti piya, suuwaasuu lompo kaaluumatool. Ⅳ Méyimeyi fa inci inkaakaay íhinu, ancuk niŋ inci púulaa páhin pa putoom pakan paka nkawananam lateyii.'

Ⅴ “Naayonkal oonool oonool ti keetaake ka nikopu ti áhampaatiin a ateyoo. Naacakan áyaañ a: 'Puume ayyekane áhampaatiin a atoom?' Ⅵ Naañahanoo: 'Kilampasaan keme kiti lúuliin.' Ahína ya naasokoo: 'Sa kaahit ka kéeyisane ho ka, yeno mpacas inkiic áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50).'

Ⅶ “Apipa, naacakan akee: 'Puume ayyekane áhampaatiin a atoom?' Naañahanoo: 'Sipootak keme siti uli.' Naasokoo: 'Sa kaahit ka kéeyisane ho ka, yeno inkiic áwii epaakiil (80).' Fiye, náahin fo ti an óo an eeyekane áhampaatiin a ateyoo nikopu.

Ⅷ “Púful toko, áhampaatiin a náamul áhina ya eecoonoolut a kamma náahine ho niŋ pasuuse. Kaatuko payenka nkanapan ka énimaan ya eti púlunta empe kahaŋa pasuuse pakati ecaaŋ ya eti Pútuun pa ti waah ewwa nkáhin wa ti pututayii.” Ⅸ Yéesu nene asokii: “Inci pusok aluu: Hisaanumate ha hitaaluu hiti púlunta empe, nicoop ho kati nitaak pákawi, ancuk niŋ hipayaa, innisayanee ti úyenuma wa uti eket maamaa.

Ⅹ “An eehintiyee niŋ waah wenkilis afaahintiyee lompo niŋ waah wenfakat, an eecoonoolut niŋ waah wenkilis, atacoonool niŋ waah wenfakat. Ⅺ Niŋ nicoonoolut niŋ hisaanumate ha hiti púlunta empe, ayme afaañoman aluu hisaanumate ha hiti pánipani ya? Ⅻ Niŋ nicoonoolut niŋ hisaanumate hiti an, ayme afaawufan aluu hisaanumate ha hitaaluu? ⅩⅢ Amiikan ayinaat páhin ti ñíhampaatiin pákasupak. Afáalafi oonool a naanat akee ya, niŋ ekina tom naacok piliit oonool a naapook akee ya. Niyinaat ti coonool kaalehanool káyinan Pútuun pa niŋ pálafi mañ.”

ⅩⅣ Ta Pufalisaay pa nkásiye ta enke púlooŋ nkalenken Yéesu kamma nkálafiye mañ. ⅩⅤ Yéesu naasokii: “Aluu ínniyisanyisan pucoonool pa pitaaluu ti ñíkin pakan paka, pale Pútuun pa pímeyimeyi heeyem ha ti saan aluu. Kaatuko eeha pakan paka nkacoke ha nii ihaŋa hitaaku nafaa, Pútuun pa pinataanat ho.”

Hilim ha heesiiŋanee ha niŋ cáwii ca citi Pútuun pa

ⅩⅥ Yéesu nene asok: “Kilim ka kiti Móyiis niŋ kiti piyaamakoola pa kisiiŋanee-siiŋan fo ti caanak ca citi Saŋ-Patis. Písik ti oom caanak ekooŋan ya éesuume ya eti cáwii ca citi Pútuun pa neeyeniyee ti káatuunan. Fiye, an óo an oopa ti íhinu kata kati anako. ⅩⅦ Patiila niŋ t’etaam efikahaŋ pacas hícimu cilim ca ceehaŋe ca káafomaati ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis.

ⅩⅧ “Ayíin óo áyiin éefulane aaloo naasa akee aal, ti pahaaño naayem, aŋa lompo eesaye aal aŋa áyiinoo náafulane, ti eloŋ eti pahaaño naayem.”

Hícantiitu ha hiti usaanum a niŋ Lasaar

ⅩⅨ Fiye, Yéesu naasok Pufalisaay pa hícantiitu eehe: “Taakaataak usaanum áyiin, nawaso wañ weewalla núuciiti hinoom. Hinak óo hinak la teyoo pahaaño, naayeno ti eloŋ eenape. ⅩⅩ Intaak lompo áyiin eeleke, caacawoo Lasaar, aŋa nahinto hátikin putum ekumpaan ya eteyoo, eniinoo púlooŋ kaameeŋ musontuwaay. ⅩⅪ Náalafi kahesal aŋa nánowalii ya ti púus pa piti usaanum a apili, piyen pa conko mpíkey mpiyeno kaaneewan musontuwaay ma miteyoo.

ⅩⅫ “Eeleke ya naaket, pumaleekoo pa mpucoopoo mpiyenanoo pukol Abraham. Usaanum a lompo, naaket naahokee. ⅩⅩⅢ Pati keekete ka naayeno ti kúnuul kenfakat, ápihaafin naaŋantan pállaaŋe Abraham, Lasaar naayeno pukoloo. ⅩⅩⅣ Naaceek apusok: 'Paapaa Abraham, inci ti ñíseeña ñenfakat iyyem le ti uleew ewwe. Keti ti inci ti hikaw, impoñ Lasaar ápikaapuucii pikelan hisiikoo ti man, apumonanam híleeluufam.' ⅩⅩⅤ Pale Abraham naañahanoo: 'Añiinam, náwuno nii aayenaayeno ti eloŋ éesuume, tempo Lasaar naayeno ti kúnuul. Fiye, Lasaar oopa le, ti kaapuuñanoolee, awe oopa ti ñíseeña. ⅩⅩⅥ Apan niŋ fúlaa toko, kaayeen kenfakat unka ti pututa unaa, eeha efihiwun ha kéelafiye éfulii petoonii kápifiitanii lupuu ti aluu étikayini, fo lompo incuke ti kéelafiye éfulii lupuu ti aluu nkáfiitanii petoonii.'

ⅩⅩⅦ “Usaanum a naasokoo: 'Paapaa Abraham, ooto inci luumuu, poñ Lasaar pati ekumpaan ya eti paapaa atoom, ⅩⅩⅧ kaatuko inci taakaataak po pakatu isak. Akaay, apicaakamanii heeyem ha pe, poko lompo timpi kákey peti kúnuul enke.' ⅩⅩⅨ Abraham naañahanoo: 'Pakatuwi kataakaataak pakiical pa piti Móyiis niŋ piti piyaamakoola pa, kásiitan po.' ⅩⅩⅩ Usaanum a naasokoo: 'Paapaa Abraham, eehuu hifomut, pale niŋ an áfuliyoo ti keekete ka naakaay teyii, éfikawunko umuuyen wa uteyii.' ⅩⅩⅪ Abraham naasokoo: 'Niŋ kásiitanut Móyiis niŋ piyaamakoola pa, háati an náañohoonii pati keekete ka, étikayinanoo.'”

ⅩⅦ

Kaamuuyen niŋ kaaponket

Ⅰ Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: “Fan óo fan incuke, efitaak waah weekaakaay kanakan an ti kaamuuyen, pale kúnuul efikiyeno ti aŋa éfuunapii ya teyoo. Ⅱ Fisaka apicenkee ti ekun énankiin enfakat naawantee ti kaatii ka le niŋ afaanakan akee ti kéetinee ka payenke apunow ti kaamuuyen. Ⅲ Nisiiŋo púsooni!

“Niŋ atii ya amuuyenaa, watanoo, niŋ awatanooliyaa imponketoo. Ⅳ Niŋ amuuyenaa ti awe ñiyema isak niŋ ñésupak ti hinoom ha hoonool ha, náañohoonii ti awe ñiyema isak niŋ ñésupak kaaluum kaaponket, aañaŋoo kaaponket.”

Ⅴ Pupoñapoñ pa nkasok Ateeteyo: “Penan unii káyinan.” Ⅵ Ateeteyo naañahanii: “Niŋ nitaakaa káyinan keefomut nii ekoon sootoo, níyiniyini hisoku enuun eyyuu: 'Lúpinoolo inkaasiiŋanoolo ti han,' éfeehin eeha innisoke ha.

Ⅶ “Usokaa akee ti aluu ataake amiikan ayaya niŋ fotom afaasa púlukuleen pa piteyoo. Mpáyetaliyoo ti kaakit, fo aafasokoo: 'Hiliikan kéy yeno aapili'? Ⅷ Haani, aafasokoo: 'Kéy yikam waah ewwa inci fali káciim, naapayaa hiik, immemanoolo uwwufanam pili illaan, niŋ inci payaa, awe conko, illi illaan.' Ⅸ Fo aafasok amiikan a apalaka kamma náahine eeha ansokoo ha áhin? Ⅹ Fo lompo incuke ti aluu, niŋ níhinaa waah ewwa nkasoke wa aluu níhin, nisok: 'Unii pimiikan kenseŋ, páhin pa putoonii lamma núuhine.'”

Káakuuñan pakan ŋaasuwan pakati kanuk

Ⅺ Yéesu ti pikaayu Jerusalem, naanap ti pututa mah ma miti Samali niŋ Galilee. Ⅻ Akina ti pinako ti cikee cisaatee, pakan ŋaasuwan keekuulut kamma kanuk nkákey kapipaakoolanoo. Nkasiiŋo kápilaaŋoo ⅩⅢ nkaceekoo niŋ uwiiluyii: “Yéesu, Ahámpaatiin, keti hikaw ti unii!” ⅩⅣ Yéesu apucukii, naasokii: “Nikaay cániyisanoolo pati puwaaseena pa pakati Pútuun pa.” Poko ti pítin pa nkakuulanee.

ⅩⅤ Akee ti poko, ápipannum nii ákuuñaneekuuñan, náañohoonii ti wootoo, naayeno hímulu Pútuun pa niŋ kaawiiluyoo. ⅩⅥ Naanow ti woot Yéesu, puhooŋuyoo t’etaam, naasokoo apalaka. Antúŋ ati Samali. ⅩⅦ Yéesu naacakan: “Fo ŋaasuwan ya púlooŋ tom ekuulanee? Isak ya niŋ pakapaakiil paka peyme nkayem? ⅩⅧ Háati akee ti poko ayinaat éñohoonii ápumul Pútuun pa fo niŋ neetaat ati Samali ya aŋe, eeneetaat a ati Israyel?” ⅩⅨ Naasokoo: “Lito, kaay, káyinan ka kitii kúkuuñanuu.”

Ekéy ya eti cáwii ca citi Pútuun pa

ⅩⅩ Hikee hinoom, pakakee Pufalisaay nkacakan Yéesu: “Teyme cáwii ca citi Pútuun pa éficikey?” Yéesu naañahanii: “Cáwii ca citi Pútuun pa éticikey samat nii waah ewwa nuucukee. ⅩⅪ An atasok: 'Nisincan! Ehee co!' niŋ fotom 'Ahaa co!' kaatuko cáwii ca citi Pútuun pa unca ti aluu.”

ⅩⅫ Púful toko Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: “Caanak unca ti ékey, éfinilafi fanfaŋ hicuku hinoom hoonool ti kunoom ka kiti inci, Añii An, pale etinicuk ho. ⅩⅩⅢ Pakan efikasok aluu: 'Nisincan! Eheeyoo le!' niŋ ekina tom: 'Ahaayoo pa!' Pale timpi nikaay, timpi ninapanii. ⅩⅩⅣ Kaatuko inci, Añii An, éfikey samat nii fa pamaliñoolal etiil mpicaaŋan fa patiila púlooŋ písik ti púcook fo ti pikelan. ⅩⅩⅤ Pale fo inci yáañ yeno ti kúnuul kenfakat, impookee ti ekaay eyye.

ⅩⅩⅥ “Samat nii fa intaakiye fa ti caanak ca citi Nowe,✡ fo lompo inkaakaay pitaako ti kunoom ka kiti inci, Añii An. ⅩⅩⅦ Pakan paka nkayeno hili, pálaani, esa niŋ pinimo fo ti hinoom eeha Nowe náayuukiye ha ti piteen pa penfakat pa. Fiye, etiil ya néenupii man menfakat fo mumukalii púlooŋ cew. ⅩⅩⅧ Fo lompo incuke ti kunoom ka kiti Lot:✡ Pakan paka nkayeno hili niŋ pálaani, hinoom niŋ kaanooman, pusuk niŋ kulut. ⅩⅩⅨ Pale hinoom eeha Lot náafule ha Sotom, seemak niŋ kíceek ínsifulii patiila, insimukalii púlooŋ cew.

ⅩⅩⅩ “Fo lompo facuk ti hinoom eeha inci, Añii An, inkaakaay ha éyisanoolo. ⅩⅩⅪ Ti oom hinoom aŋa eeyem patiila piteefu ekumpaan naataak waahoo páhantuwa, timpi áwanoonii apucoop wo. Fo lompo incuke, aŋa eekaaye piya, añaŋut puñoho t’enuuf. ⅩⅩⅫ Nínawuno heetaakiye ha Lot aaloo!✡ ⅩⅩⅩⅢ Aŋa éelafiye kafakan eloŋ ya eteyoo, áfaapuul teyyo, pale aŋa éepuule eloŋ ya eteyoo afaafakan yo. ⅩⅩⅩⅣ Inci pusok aluu: Oom hánant pakan pákasupak efikahinto nantoonool, oonool áfaaseepinee akee ya naakatee toko. ⅩⅩⅩⅤ Pakaal pákasupak efikayeno pútuum ti ésiken yoonool; oonool áfaaseepinee, akee ya naakatee toko.” [ ⅩⅩⅩⅥ *]

ⅩⅩⅩⅦ Pinapana pa pakateyoo nkacakanoo: “Ahámpaatiin, peyme eehuu nihikaakaay pitaako?” Naañahanii: “La ehunuŋ neeyem, toko píketul pa mpuconcool.”

ⅩⅧ

Hícantiitu piŋiino ti kaluum

Ⅰ Fiye, Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo hícantiitu eehe ápiyisanii nii kañaŋaa kaluum tan óo tan timpi káwusen. Ⅱ Naasokii: “Taakaataak ti ekee saatee áyiin áhina kíiti eefeyut Pútuun pa apaaliit an. Ⅲ Ti saatee eyyuu lompo, intaako eyaaŋat aŋa áyiinoo eekete, apinakaay pateyoo kati áhin kíiti ti pututayoo niŋ akamooloo.

Ⅳ “Fo ta infiyye innapook, pale ti pikelan naasokoolo: 'Háati inci feyut Pútuun pa niŋ ekina tom paaliit an Ⅴ pale, páawoo aal aŋe oopa ti ihampuyam meemak, inci fasiiŋiyoo. Niŋ inci hínut fo átayekuno ékey hinak óo hinak kayokanam.'”

Ⅵ Fiye, Ateeteyo nene asok: “Nísiitan áhina kíiti ya eenaput a aŋuu eeha naasoke ha. Ⅶ Fo Pútuun pa efipukuut ti pisiiŋo pakan paka payenka mpimamale ka, keeyem ka ti kaayonkal etempo hánant hanakan kati piyankananii? Ⅷ Inci pusok ho aluu, efipisiiŋiyii mpacas. Pale inci, Añii An, niŋ inci ñóhooniyoo fo éfitookii t’etaam keetaake káyinan?”

Hícantiitu ha hiti Afalisaay niŋ asayoola kúncoo

Ⅸ Fiye, intaako toko keecokooliye nii keecoonoole, nkátinan ti pakakee paka. Tempo, Yéesu naasokii hícantiitu eehe: Ⅹ “Taakaataak pakan pákasupak keekaaye ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa kaluum: akee ya Afalisaay, akee ya asayoola kúncoo. Ⅺ Afalisaay a naasiiŋo citeeteyoo naaluum: 'Inci sokuu apalaka Pútuun kamma inci incukut nii pakakee paka, keeyem ka pílipa, keecoonoolut, pihaañiya niŋ pakaal niŋ fotom samat nii asayoola kúncoo ya aŋe. Ⅻ Insunsuŋ kunoom kúsupak ti lóokuŋ ya, uwwufani himpaac ha heewase ha ŋaasuwan ti waah óo waah púlooŋ ewwa inci intaake tewwo cooy.'

ⅩⅢ “Pale asayoola kúncoo ya naasiiŋo pílaaŋ, álafiit fala káahaafin, pale náasitan, naasok: 'Pútuun, taak paket hikaw ti inci, amuuyena ya.'”

ⅩⅣ Yéesu naasokii: “Inci pusok aluu, áyiin a aŋuu, ta naayeniye ta piyetu, akina Pútuun pa mpucoke nii eecoonoole pale Afalisaay a tom. Kaatuko an óo an eesilanooliye áfaawananiyee, an óo an eewananooliye afaasilanee.”

Yéesu niŋ epuuk ya

ⅩⅤ Fiye, pakan nkácoopii miñii ti Yéesu kati álikii. Pinapana pa pakateyoo kapucuk eehuu nkafet ti kéecoopii ka miñii ma. ⅩⅥ Pale Yéesu naayonkal epuuk ya naasok: “Nikatan epuuk ya kápikey ti inci, timpi nikitii. Kaatuko cáwii ca citi Pútuun pa citi keecuke ka nii poko. ⅩⅦ Inci pusok aluu pánipani ya, an atanako ti cáwii ca citi Pútuun pa taamanta asayanut co samat nii ciñii.”

Ayíin usaanum niŋ eloŋ ya eepayantoo ya

ⅩⅧ Ati hikaw ati Pusuwif naacakan Yéesu: “Ahámpaatiin eenape yuu, puume inci iññaŋe íhinu pitaak eloŋ ya eepayantoo ya?”

ⅩⅨ Yéesu naañahanoo: “Weyme uwune ayyonkalam eenape? Taakut an eenape fo Pútuun pa lamma. ⅩⅩ Fo áamiit hilim ha heesiiŋanee ha? 'Timpi hinto niŋ aal eenimiye, timpi muk an ti pásuumayi, timpi líp, timpi caam aapunook akinooli, nápiyan paapaa atii niŋ íññaa atii.'”

ⅩⅪ Naañahan Yéesu: “Eehuu púlooŋ inci íntuule kápiliŋ maañiiyaayam.” ⅩⅫ Ta Yéesu náasiye ta eehe, naasokoo: “Waah woonool uwwa toko ewwa ánhinut: Nooman hitaaku ha hitii púlooŋ uwwufan mañ ma keeleke ka, aafataak hisaanumate alacana, náafulaa toko ínkey innapanam.”

ⅩⅩⅢ Pale ta áyiin a náasiye ta eehe ínciitiyoo meemak, kamma naataake fo muus. ⅩⅩⅣ Yéesu apisincanoo, naasok: “Cíiticiiti kusaanum ka kapinako ti cáwii ca citi Pútuun pa! ⅩⅩⅤ Fo ñonkomoo éfeeyini pinako ti káfuun saakilaŋ? Haani! Pale pinako pa piti usaanum ti cáwii ca citi Pútuun pa efipihaŋ páciite.” ⅩⅩⅥ Keeyeniyoo ka káasiitan, nkacakan: “Fiye, ayme áfaayiniyee kafakan?” ⅩⅩⅦ Yéesu naañahanii: “Waah wa weeheeke wa an, uheekut Pútuun pa.”

ⅩⅩⅧ Piyeer naasok Yéesu: “Sincan, unii ukatanaakatan waah wa utoonii púlooŋ nuunapani.” ⅩⅩⅨ Yéesu naañahanii: “Inci pusok aluu pánipani ya, an óo an eekatane enuuf, aal, ñúnu niŋ pakatu, pupuka, epuuk kamma cáwii ca citi Pútuun pa, ⅩⅩⅩ afaahaŋ hitaaku meemak ti caanak ca citi fíyooy, niŋ ti púlunta pa peeyem pa ti ékey, eloŋ ya eepayantoo ya.”

Káakup Yéesu káhaaciyenu kiti eket ya niŋ pilito pa piteyoo

ⅩⅩⅪ Púful toko, Yéesu naacoop ti kaapii pupoñapoñ pa pakateyoo ŋaasuwan niŋ pákasupak paka, naasokii: “Nísiitan, unaa unka ti pisilo Jerusalem, waah wa púlooŋ ewwa piyaamakoola pa nkakiice wa kiti inci, Añii An, efuutaako. ⅩⅩⅫ Efikawufanam keeneetaat ka Pusuwif. Efíkapalahoolam nkalenkenam, nkakallanam, nkafaacal ti inci. ⅩⅩⅩⅢ Efikasapam niŋ kisawut, nkamukam. Ti hinoom ha híhaaciyenu ha fálitoonii ti eket ya.”

ⅩⅩⅩⅣ Pupoñapoñ pa kásiit eeha naayemii ti hisoku. Putum hilim ha nihiyolee teyii, kámiit eeha Yéesu náalafiyii hisoku.

Káakuuñan káafuumafuum pukol Jeriko

ⅩⅩⅩⅤ Yéesu ta naalohane ta Jeriko, káafuumafuum nkiyeno ti kanaac pítin pa, kipiyeno kaaluumatool. ⅩⅩⅩⅥ Kípisi kayoŋ ka ti himuusu, nkicakanii heetaakiye. ⅩⅩⅩⅦ Nkasokoo: “Yéesu ati Naasalet ayem ti himuusu.” ⅩⅩⅩⅧ Ta káafuumafuum ka nkísiye ta eehe nkíceekii apusok: “Yéesu añii ya ati Dawid, taak paket hikaw ti inci!” ⅩⅩⅩⅨ Keeyeniye ka hátikin nkafet teyoo nkasokoo afatan, pale naahaŋ toko náaceekii: “Añii ya ati Dawid taak paket hikaw ti inci!”

ⅩⅬ Yéesu naasiiŋo naasokii: “Nícoopiyamoo.” Ta náalohaniyoo ta, Yéesu naacakanoo: ⅩⅬⅠ “Weyme állafiye inci píhini?” Naasokoo: “Ahámpaatiin, káluma hínam pinee cuk.” ⅩⅬⅡ Yéesu naasokoo: “Ñoho ti hicuku, káyinan ka kitii kúkuuñanuu.” ⅩⅬⅢ Tokotoko ñíkinoo íññipankino, naanapan Yéesu, naayeno hímulu Pútuun pa. Kayoŋ ka púlooŋ kupucuk eehuu lompo, nkiyeno hímulu Pútuun pa.

ⅩⅨ

Yéesu niŋ Sakaay

Ⅰ Púful toko, Yéesu naanako ti saatee ya eti Jeriko. Apiyeno himuusu saatee ya, Ⅱ intaako toko áyiin aŋa nkasok Sakaay, akee ti ñíhampaatiin pisayoola kúncoo ya, naayeno usaanum. Ⅲ Náalafi hicuku ayme ayem Yéesu, pale patameyoo mpuwun ayinaat kamma kayoŋ ka. Ⅳ Fiye, naatey hátikin pa Yéesu naañaŋe pa himuusu, naasilo ti enuun kati acukoo.

Ⅴ Yéesu ápucolii toko náahaafin naasokoo: “Sakaay, wánoonii mpacas, kaatuko fíyooy, fo inci wanan pati awe.” Ⅵ Sakaay náawanoonii mpacas, naawanan Yéesu niŋ pásuuma.

Ⅶ Pakan paka púlooŋ kapucuk eehuu nkáyaañ káakumutool kapusok: “Pati amuuyena naakaaye apuwanan.” Ⅷ Pale Sakaay naasiiŋo, naasok Ateeteyo: “Sincan, Ahámpaatiin! Inci fawufan kancaŋ hisaanumate ha hitoom keeleke ka, an óo an aŋa ammeya nii inci lípoolip, fañahanoo fo ñapaakiil aŋa inci incoope ya teyoo.”

Ⅸ Yéesu naasokoo: “Fíyooy kafakan ka kúcoliyoo ti ekumpaan eyye, kamma aŋe lompo naayem ati miin ma miti Abraham. Ⅹ Kaatuko inci, Añii An, kéyyookey hiŋes niŋ kafakan keelinciye ka.”

Hícantiitu hiti sisanoo ŋaasuwan

Ⅺ Yéesu fa naalohane fa Jerusalem, pakan paka incukii nii etikamp Pútuun pa efipisiiŋan cáwii etempo. Ekina ewune, poko ti káasiitanoo ka, Yéesu naapenanii hícantiitu eehe. Ⅻ Naasokii: “Taakaataak áyiin eemaka eeyeniye pikaayu ti mah méelaaŋe, pa naakaakaayee hicoku amansa ya ati mah ma miteyoo, niŋ apayaa náañohoonii. ⅩⅢ Akáayum, náayonkalii ŋaasuwan ti pimiikan pa pakateyoo naawufan an óo an sanoo yoonool naasokii: 'Niyesanool nempo fo ta inci fáñohoonii.' ⅩⅣ Pale, pakan paka pakati saatee ya kanatoonat, nkapoñ pusonoo pakan kapica kasok nii: 'Unii úlafiit áyiin a aŋe apiyeno amansa ya atoonii.'

ⅩⅤ “Pale toko fiyaaw, náayenoonii amansa ya, náañohoonii ti mah ma miteyoo. Naayonkal pimiikan pa payenkuu naawufane ka pisanoo kati ámeyi puume nkataakale. ⅩⅥ Ayáañ a náakey naasokoo: 'Ahámpaatiin, sanoo ya etii epukaa sikee sisanoo ŋaasuwan.' ⅩⅦ Amansa ya naasokoo: 'Aáhinaa kata, awe amiikan eenape! Páawoo aacoonoolaa-coonool niŋ waah wenkilis, inci fáhini ati hikaw ati sisaatee ŋaasuwan.' ⅩⅧ Asúpiyenu ya náakey, naasokoo: 'Ahámpaatiin, sanoo ya etii epukaa sikee sisanoo isak.' ⅩⅨ Amansa ya naasokoo: 'Awe lompo inci fáhini ati hikaw ati sisaatee isak.'

ⅩⅩ “Akee amiikan náakey, naasokoo: 'Ahámpaatiin, ehe sanoo ya eyya awwufanaam ya, inci túkaatuk yo ti cifaal immank yo. ⅩⅪ Inci feyuufe, kamma ayyem áyiin eefete. Ansasa waah ewwa ayyenanut, immaañ waah ewwa ansukut.' ⅩⅫ Amansa ya naañahanoo: 'Ti pákupali inci inkaakaay íhinuyi kíiti, awe amiikan eenaput! Iyyoo! Aámeyimeyi nii inci áyiin eefete, insasa waah ewwa inci iyyenanut, immaañ waah ewwa inci insukut. ⅩⅩⅢ Weyme uwune aanakanut sanoo ya etoom ti émankuma mañ, ancuk niŋ inci ñóhooniyoo, insa yo niŋ waah weenanfe teyyo?'

ⅩⅩⅣ “Fiye, naasok keeyeniye ka toko: 'Nicoop sanoo ya eteyoo inniwufan yo aŋa eetaake ya sisanoo ŋaasuwan.' ⅩⅩⅤ Nkasokoo: 'Ahámpaatiin, aŋuu apayaapa hitaaku sisanoo ŋaasuwan!' ⅩⅩⅥ Naañahanii: 'Inci pusok aluu: An óo an eetaake, afaapenanee, pale an óo an eetaakut, háati caahinkilis ya eyya naataake ya efeesayee teyoo. ⅩⅩⅦ Pale pikamoolam keesoke ka kálafiit inci kati yeno amansa ya ateyii, nikaay nípicoopiyii le hátikinam innimukii.'”

Pinako pa piti Yéesu Jerusalem

ⅩⅩⅧ Yéesu ta naapaye ta hisoku eehuu, naanow kayoŋ ka hátikin, apiyeno pisilo Jerusalem. ⅩⅩⅨ Ta nkalohane ta Petifake niŋ Betani, la nkasok la cítintiŋ ca enca nkasok ca Olif, naapoñ pákasupak ti pinapana pa pakateyoo, ⅩⅩⅩ naasokii: “Nikaay ti cisaatee ca ceeyem ca hátikin aluu, niŋ ninakiyaa tenco efinitook cífali ceecenkee toko enca an ataapala alapo tenco, níkopinii co, ínnicoopiyam co. ⅩⅩⅪ Niŋ an acakanaa aluu: 'Weyme uwune ínniyemi co ti kákopin?' Inniñahanoo: 'Ahámpaatiin a asoolahe co.'”

ⅩⅩⅫ Keepoñee ka nkakaay incakatook samat nii fa Yéesu naasokii fa. ⅩⅩⅩⅢ Kapiyeno kákopin cífali ca, pakateete co nkacakanii: “Weyme uwune ínniyemi co ti kákopin?” ⅩⅩⅩⅣ Nkañahanii: “Ateeteyo asoolahe co.” ⅩⅩⅩⅤ Nkácoopii co Yéesu, nkalemp kúsool ka kiteyii kenfakat ka ti cífali ca, nkalapanoo tenco. ⅩⅩⅩⅥ Akina ti pikaayu pa, pakan paka nkatanaloo kúsool ka kiteyii kenfakat ka ti pítin pa.

ⅩⅩⅩⅦ Apulohan Jerusalem, ti pítin pa piti eliiŋoon ya eti cítintiŋ ca enca nkasok ca Olif, kayoŋ ka púlooŋ kiti pinapana pa pakateyoo nkimeeŋ niŋ pásuuma, nkíyaañ kaanimpan Pútuun pa niŋ kilim keeceeke kamma nkacuke waah weecukantee. ⅩⅩⅩⅧ Nkasok:

“Alímaati Ateeteyo Pútuun pa pisampan amansa ya éekeyii ya ti caacaw etempo!

Kásuumaay kiyeno alacana, núumulaa Pútuun pa piti patiila.”✡

ⅩⅩⅩⅨ Pakakee Pufalisaay pa keeyeniye ka ti kayoŋ ka nkasok Yéesu: “Ahámpaatiin, fet ti pinapana pa pakatii kapifatan!” ⅩⅬ Yéesu naañahanii: “Inci pusok aluu, niŋ kafatanaa, pínankiin pa éfipiceekii!”

ⅩⅬⅠ Yéesu apihaŋ naalohane Jerusalem, naacuk saatee ya, naakooŋ kiteeteyyo. ⅩⅬⅡ Naasok: “Niŋ awe lompo Jerusalem aameya ti hinoom eehe waah ewwa éfuucoopiyi kásuumaay ka! Pale fiye eehuu hiyoleeyol ti ñíkini. ⅩⅬⅢ Hileeŋi kamma ámmiit, kaatuko caanak unca ti ékey ta pikamooli éfikakiiti púlooŋ, nkákinkooli, nkakincooli ti upii wa púlooŋ. ⅩⅬⅣ Efikatuncalooli niŋ epuuki; etikakat énankiin eenaŋiye ti ekee, kamma ankiiwut ta Pútuun pa mpíkeyii ta kafakani.”

Yéesu la ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa

ⅩⅬⅤ Ta Yéesu naacole ta Jerusalem, naanako ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, náayaañ hiyaanu punoomana pa. ⅩⅬⅥ Naasokii: “Kiiceekiic ti hilim ha hiti Pútuun pa nii: 'Ekumpaan ya etoom ekumpaan éluumuma,'✡ pale aluu inniyesan yo 'éyolowuma pikanca'.✡”

ⅩⅬⅦ Naayeno kakalaŋan hinak óo hinak ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya. Ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ pakakee ñíhampaatiin ti pakan paka, nkálafiyoo himuku. ⅩⅬⅧ Pale, kámiit fa nkakaakaay íhinu, kamma pakan paka púlooŋ nkayemoo ti káasiitan meemak.

ⅩⅩ

Kacakan ka kiti kayine ka kiti Yéesu

Ⅰ Hikee hinoom, Yéesu naayeno kakalaŋan pakan paka ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa niŋ káatuunanii ekooŋan ya éesuume ya. Ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ pakakee ñíhampaatiin nkácolii. Ⅱ Nkasokoo: “Sok unii, awe yem ayme heewune áayemi ti íhinu eehuu? Ayme asokuu hín ho?”

Ⅲ Yéesu naañahanii: “Inci lompo taakaataak ti aluu kacakan. Nisokam: Ⅳ pátise ya eti Saŋ, ti ayme néefulii, ti Pútuun pa fo ti pakan paka?”

Ⅴ Fiye nkayeno piteŋenool ti pututayii, nkasokoolo: “Niŋ unaa usokaa, ti Pútuun pa néefulii, afaasok unaa, ooto weyme uwune níyinanutoo? Ⅵ Pale niŋ usokaa ti pakan paka néefulii, kayoŋ ka púlooŋ efikumuk unaa niŋ pukumpa, kamma nkíyinane nii Saŋ ayaamakoola.” Ⅶ Fiye, nkañahanoo: “Umíit ti ayme néefulii.”

Ⅷ Yéesu naañahanii: “Inci lompo etisok aluu eesokaam ya hín eehe.”

Hícantiitu hiti púluwaasa keekance

Ⅸ Fiye, Yéesu naasok hícantiitu eehe pakan paka: “Taakaataak akee áyiin eesuke kaakitoo kiti wiiñ, náaluwaas ko pakakee píhina, naakaay kaakaawool ti mikee mah keefiyye. Ⅹ Ta hisaatu ha níhituuniye ta, naapoñ akee ti pimiikan pa pakateyoo ti púluwaasa pa kati kawufanoo putum pa piteyoo ti pasaatal pa. Pale púluwaasa pa nkasap amiikan a, nkayaanoo sipeesoo ñaanii. Ⅺ Fiye, ati kaakit ka nene apoñ akee amiikan, pale aŋuu lompo púluwaasa pa nkasapoo, nkateñaloo, nkayaanoo sipeesoo ñaanii. Ⅻ Nene apoñ amiikan áhaaciyenu, púluwaasa pa nkasapoo, nkakuumoo, nkayaanoo. ⅩⅢ Fiye, ati kaakit ka naasok: 'Puume inci inkaakaay íhinu? Inci fapoñ añiinam aŋa inci íllafiye ya, manti kátuuloo.' ⅩⅣ Pale ta púluwaasa pa nkaŋantanoo ta nkateŋenool nkasok: 'Aha aŋa akaakaay ya hitoonu kaakit ka, umukoo ancuk kaakit ka kiyeniyaa kutuunaa.' ⅩⅤ Nkawantoo tíkitaaŋ kaakit ka, nkamukoo.”

Fiye, Yéesu naasok: “Puume ati kaakit ka naakaakaayii íhinu? ⅩⅥ Afáakey naamuk púluwaasa pa, naawufan kaakit ka pakakee.” Ta pakan paka nkásiye ta eehe nkasok: “Alímaati eehuu timpi hitaako!” ⅩⅦ Yéesu naasincanii naasok: “Ti hilim ha hiti Pútuun pa, eeheyme pakiical empe mpusoke:

'Enánkiin ya eyya puluta pa nkawante ya

éyenoonii énankiin ya eehaŋe ya hitaaku nafaa'✡?

ⅩⅧ “An óo an eenowe ti oom énankiin afaahumaloolee, an óo an aŋa neenowe teyoo afaatuncaloolee.”

ⅩⅨ Pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa, nkámeyi nii poko kawune Yéesu naasok hícantiitu eehe. Nkálafiyoo hicoku tokotoko pale nkafe kayoŋ ka.

Kacakan kiti cooy kúncoo

ⅩⅩ Pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ ñíhampaatiin ña nkatah kunuuwii meemak ti Yéesu, nkapoñ mikelecoola teyoo kéehine faŋii nii pakan keecoonoole. Nkálafi hikuucuyoo ti pákupaloo, kati kacokoo nkawufanoo ati hikaw ha ati mah ma. ⅩⅪ Nkacakanoo eehe: “Ahámpaatiin, unii úmeyimeyi nii ánkupkup inkalaŋan pucoonool ciit, niŋ fúlaa toko aasincanantoo ti sicaw, pale ti pánipani ya ankalaŋan pítin pa piti Pútuun pa. ⅩⅫ Sok unii: Fo cooneecoon fo coonutee upucooy kúncoo ya amansa ya enfakat a ati Room?”*

ⅩⅩⅢ Pale Yéesu náameyi nii hikuucuyoo nkayaake, naasokii: ⅩⅩⅣ “Níyisanam kaahit kiti mañ, puhooŋu niŋ caacaw ayme kayem toko?” Nkañahanoo: “Piti amansa ya enfakat a.” ⅩⅩⅤ Fiye naasokii: “Ooto, niwufan amansa ya waah wa uteyoo, inniwufan Pútuun pa waah etempo.” ⅩⅩⅥ Fiye, hátikin pakan paka kayinaatoo hicoku ti pákupaloo, nkaŋaŋo ti pañahanaloo nkakemanool kem.

Kacakan ka kiti pilito pa ti eket ya

ⅩⅩⅦ Pakakee Pusatusaay nkákey ti Yéesu. Pusatusaay pa káyinanut ti élitoonii ya eti keekete ka. Nkacakanoo: ⅩⅩⅧ “Ahámpaatiin, Móyiis akiicaakiic ti hilim ha heesiiŋanee ha nii: niŋ áyiin asayaa aal naaket peetaakut añii, atuwoo añaŋaa hitoonu aal a, naataak neyoo epuuk pakati púnuwoo eekete ya kati ataak cánkut.✡ ⅩⅩⅨ Fiye, intaako hínum ti miin moonool pákayiin isak niŋ pákasupak. Ayáañ a naasa aal, naaket peetaakut añii. ⅩⅩⅩ Asúpiyenu ya naatoon aal a, ataakut añii, naaket. ⅩⅩⅪ Aháaciyenu ya lompo naatoonoo. Fo lompo incuke, ti isak ya niŋ pákasupak paka nkatoonoo, nkaket peetaakut neyoo añii. ⅩⅩⅫ Ti pikelan aal a lompo naaket. ⅩⅩⅩⅢ Fiye, hinak ti pilito pa ti eket ya, aal a aŋuu ati ayme, páawoo isak ya niŋ pákasupak paka púlooŋ kasayoo?”

ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naañahanii: “Ti púlunta pa piti fíyooy, pakan paka nkasasa nkanimo. ⅩⅩⅩⅤ Payenka Pútuun pa mpusoke ka nii poko kanape kati kalitanee ti eket ya nkakin ti púlunta pa peeyem pa ti ékey etikasa, etikanimo. ⅩⅩⅩⅥ Etínekayini eket, kaatuko kacukaacuk nii pumaleekoo pa, ekina ewune etikasa etikanimo. Poko epuuk Pútuun kamma nkalitanee ti eket ya. ⅩⅩⅩⅦ Móyiis náayisan picaaŋ cataŋ nii keekete ka éfikalitoonii. La sokee la ti hilim ha hiti Pútuun pa kiti cífita ca ceecoke ca apan cisowiit, naayonkal Ateeteyo 'Pútuun pa piti Abraham, Pútuun pa piti Isaak, Pútuun pa piti Jakob.'✡ ⅩⅩⅩⅧ Pútuun pa pineetaat piti keekete ka pale piti keeloŋe ka, kaatuko ti Pútuun pa an óo an oopa kaloŋa.”

ⅩⅩⅩⅨ Pakakee ti pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkasokoo: “Ahámpaatiin, áakupaa pitempo tak!” ⅩⅬ Kaatuko nene káhaañiitoo kacakan hikee hilim.

Eenucee ya ati Pútuun pa, añii ati ayme?

ⅩⅬⅠ Yéesu naasokii: “Weyme uwune pakan paka nkasok Eenucee ya ati Pútuun pa, añii ya ati Dawid? ⅩⅬⅡ Dawid himuumoo asokaasok ti pakiical pa piti kícimu ka:

'Ateeteyo Pútuun pa púkupaakup niŋ Ateeteyo atoom ti hisoku:

Kéy yeniyam epees yáali,

ⅩⅬⅢ fo ta inci fatah ta pikamooli ti wooti ayyeno amansa ya ateyii.'✡

ⅩⅬⅣ “Dawid himuumoo nayonkal Eenucee ya 'Ateeteyo', puume akina áfaayini piyeno añii ati Dawid?”

Káwasum pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha

ⅩⅬⅤ Ta pakan paka púlooŋ nkayeniyoo ta káasiitan, Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: ⅩⅬⅥ “Níwasum pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis. Poko, nkálafilafi kaamuusool niŋ kúsool kenfakat, nkálafi lompo kapinkakicanee pinapnap ti kíliŋ ka. Poko nkálafi piyeno ti kúkon ka keenape ka ti púluumuma pa niŋ ti hili ha henfakat ha. ⅩⅬⅦ Poko lompo nkacaakool piyaaŋat pa payenka pákayiinii keekete ka, kapucoop waah wa uteyii púlooŋ. Apan niŋ kayeniyaa kaluum nkafiyo kati kacokee nii pakan keenape. Pútuun pa efipisapii pihaŋ pakakee paka.”

ⅩⅪ

Kawun kiti eyaaŋat eeleke aŋa áyiinoo eekete

Ⅰ Ti oom káasiiŋuma, Yéesu naayeno kaasincanool pakan paka ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, naacuk kusaanum ka ti hiwasu mañ ti éwasuma mañ ma, emma nkácoopii ma kati kawufan mo Pútuun pa. Ⅱ Naacuk lompo eyaaŋat eeleke, aŋa áyiinoo eekete, naawase toko uhit úsupak weetaakut nafaa. Ⅲ Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: “Inci pusok aluu pánipani ya, aal a aŋuu eeleke ya ahaŋa kawufan pakan paka púlooŋ. Ⅳ Kaatuko pakan paka, mañ ma emma nkasoolahut ma nkawase lupo, pale akina ti palekoo naawufan púlooŋ aŋa naataake ya kati aloŋ.”

Yéesu kakaman ka kiteyoo kiti heekaakaay ékey

Ⅴ Fiye, pakakee ti pinapana pa nkayeno hímulu ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, niŋ pawalle pínankiin pa péewalliyanoole yo pa, niŋ pawalle pa lompo piti waah wa weewufanee wa Pútuun pa. Yéesu naasokii: Ⅵ “Nicukaacuk kiniŋ enkuu púlooŋ? Caanak unca ti ékey an atacuk énankiin eenaŋiye ti ekee, efipitahalee púlooŋ.”

Ⅶ Pinapana pa nkacakan Yéesu: “Ahámpaatiin, eehuu, teyme nihikaakaay pitaako? Weyme éfuuyisan unii nii uuha ti ékey pitaako tokofiye?” Ⅷ Yéesu naasokii: “Nisiiŋo púsooni, an timpi acaakool aluu. Kaatuko hícump pakan éfikakey ti caacawam kapusok: 'Inci yem Eenucee ya ati Pútuun pa!' niŋ ekina tom 'Caanak ca cícoliyoo!' Timpi ninapanii. Ⅸ Innísiyaa kiti kikam niŋ ñítaakool, timpi nife kaatuko eehuu hiñaŋaa pitaako, pale pikelan empuu étipikey tokofiye.”

Ⅹ Púful toko, nene asokii: “Mah éfimitaakoolan mah, cáwii íncitaakoolan cáwii. Ⅺ Efitaako pan óo pan páyiyiŋanal etaam penfakat, púpankul niŋ úkuuñu wenfakat uti eket. Píyisan peefeyanana lompo mpucukee patiila.

Ⅻ “Pale eehuu púlooŋ hítaakumo, efikacok aluu, nkakallan aluu. Efikacoop aluu ti púluumuma pa kati káhin aluu kíiti, nkakul aluu. Nkawufan aluu pumansa pa niŋ pakati kikaw ka kamma inci. ⅩⅢ Toko efinitaak efaah eti kakamanii inci yem ayme. ⅩⅣ Timpi niwasoolo kúnuul ti eeha innikaakaay hisoku kati nifak, ⅩⅤ kaatuko inci fawufan aluu kilim ka niŋ ecohato ya. Háati oonool ti keepooke ka aluu átayini pisiiŋo hátikin aluu niŋ ekina tom naanook aluu. ⅩⅥ Pupuka aluu, pakatu aluu, ñúnu aluu, pakan aluu niŋ pákawi aluu kakaakaay kawufan aluu pakati kikaw ka, pakakee ti aluu efikamukee. ⅩⅦ Pakan paka púlooŋ efikanat aluu kamma inci, ⅩⅧ pale háati kaahan koonool etikiñakee ti kikaw aluu. ⅩⅨ Niŋ nimukutaa efinitaak eloŋ ya etaaluu.”

ⅩⅩ Yéesu nene asokii: “Niŋ nicukaa Jerusalem néekinkoolee niŋ pusoocaali, ínnimeyi nii enow eteyyo écoliyoo. ⅩⅪ Fiye, keeyem ka ti mah ma miti Judaay kañaŋaa katey pati pítintiŋ pa, keeyem ka Jerusalem káful, keeyem ka tíkitaaŋ saatee ya timpi kánakoonii. ⅩⅫ Kaatuko ti kunoom enkuu Pútuun pa mpikaakaay hisapu pakan etempo. Hikina hikiicee ti hilim ha hiti Pútuun pa, fo hitaako. ⅩⅩⅢ Kunoom enkuu efikiyeno keeseeñe ti pakaal paka keeyem ka niŋ munow niŋ keeyem ka ti káacuuwan! Kaatuko efitaako ñíyoka ñenfakat ti mah emme, Pútuun pa mpíñiken teyii. ⅩⅩⅣ Pakakee paka efikamukee niŋ káakuntu, pakakee paka nkacokee nkacoopee ti hícump mah méelaaŋe. Keeneetaat ka ti káyinan ka kutuunaa efikakakalool Jerusalem fo ta kunoom enka nkawufanii ka efikipa.”

ⅩⅩⅤ Yéesu nene asokii: “Píyisan efipiyeno ti caanak ca, ti hiim ha, niŋ ti picaaŋaŋ pa. Ti etaam ya, kaatii ka efikiliiñool, kúsuu ka lompo nkisap meemak, pakan paka púlooŋ efikafe meemak, étikameyi fa éfikahin. ⅩⅩⅥ Pakan paka efikaket niŋ ewatate ti káamiilool heekaakaay ha pitaako ti etaam ya, kaatuko sempe óo sempe siti patiila éfisiyiyiŋan. ⅩⅩⅦ Tempo, efikacuk inci, Añii An, ti éfulii ti útiŋu wa uti patiila niŋ sempe niŋ hamake henfakat. ⅩⅩⅧ Fiye, niŋ eehe híyaañaa pitaako, nisiiŋo ínnisaalino, kaatuko kafakan ka kitaaluu kúlohaniyoo-lohan.”

ⅩⅩⅨ Yéesu apipa, nene asokii hilim eehe: “Nisincan enuun sootoo ya niŋ pikee punuun pa, ⅩⅩⅩ emma mpíyayanii ma pahatal péeyeeni innicuk niŋ ñíkin aluu, ínnimeyi nii etiil ya élohaniyoo.* ⅩⅩⅪ Fo lompo incuke, innicukaa eehe fiye ti pitaako, ínnimeyi nii cáwii ca citi Pútuun pa cílohaniyoo-lohan. ⅩⅩⅫ Inci pusok aluu pánipani ya, ekaay eyye etepa eket ekina peecukut enke fiye púlooŋ nkitaakiye. ⅩⅩⅩⅢ Patiila niŋ t’etaam éfikacim pale kilim ka kutoom étikicim.

ⅩⅩⅩⅣ “Nitah kunuu! Timpi níluuŋoolo ti pahaaño, ékuman niŋ ekina tom káamiilool eloŋ ya, níwasum hinoom eehuu timpi himint aluu ⅩⅩⅩⅤ samat nii fa cala nemint soon. Kaatuko éfihinowii ti pakan paka púlooŋ keeyem ka ti púlunta pa. ⅩⅩⅩⅥ Timpi niŋooyal, inniluum tan óo tan kati nitaak sempe siti hifaku ti waah wa weekaakaay wa écolii, niŋ sempe siti pisiiŋo hátikin inci, Añii An.”

ⅩⅩⅩⅦ Nihanakan ha, Yéesu nayeno kakalaŋan pakan paka ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, kániim ka nakaay hiŋotu ti cítintiŋ ca enca nkasok ca Olif. ⅩⅩⅩⅧ Nuulap pakan paka nkáfiis piyito nkakaay pati hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya káasiitanoo.

ⅩⅫ

Piteŋenool pa piti himukuyee ha hiti Yéesu

Ⅰ Pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo, empa nkasok pa Himuusu ha, mpúlohanii. Ⅱ Ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkayeno hiŋes fa éfikahin kapumuk Yéesu, pale nkafe pakan paka.

Ⅲ Fiye, Seetaani neenako Judas aŋa nkasok ya Iskaliyot, akee ti pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka. Ⅳ Judas naakaay hicuku ñíhampaatiin puwaaseena pa niŋ ñíhampaatiin pakati púwuulu pa keeyeniye ka efaas ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa kapiteŋenool puume naañaŋii kawufan Yéesu. Ⅴ Insúumii meemak, nkásiyool kati kawufanoo mañ. Ⅵ Judas naacoon, naayeno hiŋes káasiiŋuma keenape kati awufanii Yéesu, kayoŋ ka peeneetaat toko.

Kaamemanool káciim ka kiti Himuusu ha

Ⅶ Hinoom ha hiti pahaaño pa piti Kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo níhicolii, ta nkañaŋe ta kaawaaseen císaacii ca citi Himuusu ha. Ⅷ Yéesu naapoñ Piyeer niŋ Saŋ naasokii: “Nikaay canimemanool káciim ka kutuunaa kiti Himuusu ha kati uliyaa.”

Ⅸ Nkacakanoo: “Peyme állafiye upumemanool ko?” Ⅹ Naañahanii: “Nísiitan, niŋ ninakiyaa ti saatee ya, efinipaakool niŋ áyiin eetiyiye élumpa eti man. Inninow pusonoo fo ti ekumpaan eyya afaanako ya, Ⅺ innisok ati ekumpaan ya: 'Ahámpaatiin a asok, leyme ékaap ya neeyem la naakaakaay hili káciim ka kiti Himuusu ha niŋ pinapana pa pakateyoo?' Ⅻ Afáayisan aluu patiila ti ekumpaan ya ékaap enfakat eepayee kaamemanool. Toko efinimemanool káciim ka kutuunaa.”

ⅩⅢ Nkakaay nkatook waah óo waah samat nii fa Yéesu naasokii fa. Fiye, nkamemanool káciim ka kiti Himuusu ha.

Káciim ka kiti Ateeteyo

ⅩⅣ Caanak ca cípituuno, Yéesu naayeno niŋ pupoñapoñ pa pakateyoo kati kali. ⅩⅤ Naasokii: “Fa inci inhiliikane hínum hili císaacii ca citi Himuusu ha niŋ aluu le niŋ inci facuk kúnuul. ⅩⅥ Kaatuko inci pusok aluu: etinene li císaacii ca citi Himuusu ha, fo ta eeha pahaaño pa mpútuule ha efihitaako pati cáwii ca citi Pútuun pa.”

ⅩⅦ Naacoop elontoŋ eti elaan naasok Pútuun pa apalaka kiteyyo, naasok: “Nicoop elaan eyye nipisayool aluu púlooŋ. ⅩⅧ Kaatuko inci pusok aluu, etinene laan elaan wiiñ fo ta cáwii ca citi Pútuun pa éficikey.”

ⅩⅨ Fiye, naacoop hímpuul naasok Pútuun pa apalaka, naafiit ho, naawufanii ho, naasok: “Aŋe eyem eniinam eewufanee ya aluu, níhin eehe kati nínawuniyam.”

ⅩⅩ Kapipa hili, naacoop lompo elontoŋ ya eti elaan wiiñ ya naasok: “Elontoŋ eyye eti písiyool pa péeyeeni pa piti Pútuun pa niŋ pakan etempo; elaan wiiñ eteyyo ekina eyem hísimam heeniisee ha kamma aluu. ⅩⅪ Pale nisincan: Epees aŋa eekaakaay ya hífulu ti inci, yoopiya le niŋ etoom ya ti púus pa. ⅩⅫ Kaatuko inci, Añii An, faket samat nii fa Pútuun pa mpusoke fa, pale kúnuul efikiyeno ti aŋa éefule ya ti inci.” ⅩⅩⅢ Pupoñapoñ pa pakateyoo nkáyaañ picakanool ayme akaakaay íhinu eehuu.

Pílaacinool pa piti aŋa eehaŋe ya pamake

ⅩⅩⅣ Pinapana pa pakati Yéesu nkayeno pílaacinool peesowa cút ti eecukee nii akina ayem aŋa eehaŋe ya pamake. ⅩⅩⅤ Yéesu naasokii: “Ti púlunta pa, pumansa pa kataakaataak sempe ti pakan paka, pakati kayine ka nkálafi kapusokee píhina heenape. ⅩⅩⅥ Hikina tom hiñaŋe ti aluu. Eemaka ya ti aluu añaŋaa piyeno nii akelan, ati hikaw ha samat nii áhina. ⅩⅩⅦ Ayme ayem eemaka ya, aŋa nkawufane ya apili fo amiikan a? Fo aŋa nkawufane ya tom hili ha? Pale inci oopa le ti pututa aluu samat nii amiikan.

ⅩⅩⅧ “Nisiiŋaasiiŋo niŋ inci ti páciite pa putoom. ⅩⅩⅨ Samat nii fa Paapaa atoom naawufanaam fa cáwii fo lompo inci fáhin aluu nipiyeno pakati kikaw. ⅩⅩⅩ Ancuk innili innilaan niŋ inci pati cáwii ca citoom, inniyeno ti pilemeyu pa kati ínnihin kíiti miin ma ŋaasuwan niŋ músupak ma miti Israyel.”

Kakaman ka kiti Yéesu pilaaco pa piti Piyeer

ⅩⅩⅪ Fiye, Yéesu naasok Simon: “Simon, Simon, síitan. Seetaani ewufaneewufan kayine kiti káahaafeen aluu samat nii uli, kápikatinool cácuuf ca niŋ kilehut ka. ⅩⅩⅫ Pale inci luumaaluum kitii ancuk káyinan ka kitii timpi kuñoho puson, niŋ áañohooniyoo peti inci impampaŋan pakani ti káyinan.” ⅩⅩⅩⅢ Piyeer naasokoo: “Ahámpaatiin, inci siiŋaasiiŋo pikaayu niŋ awe ti ékuluma háati eket niŋ awe.”

ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naañahanoo: “Piyeer, inci pusoki, fíyooy káayiin ekutoon kúlookum áafalaacin fo ñáhaaciil nii áameyiyam-méyi.”

Mañ, epootak niŋ káakuntu

ⅩⅩⅩⅤ Púful toko Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: “Ta inci impoñe ta aluu peeyekanut mañ, peeyekanut epootak, peeyekanut pisamata púsupiyenu, weyme innitaakut po?” Nkasokoo: “Waah óo waah nuutaake po.”

ⅩⅩⅩⅥ Naasokii: “Fiye, an eetaake mañ naacoopool mo, aŋa lompo eetaake epootak naacoopool yo, aŋa eetaakut káakuntu anooman hísool ha hiteyoo henfakat ha naanoom koonool. ⅩⅩⅩⅦ Kaatuko inci pusok aluu: Heekiicee ha kutoom ti hilim ha hiti Pútuun pa fo hitaako. Hisok: 'Nkacokoo samat nii áhina heenaput.'✡ Pánipani, heekiicee ha ti inci efihitaako.”

ⅩⅩⅩⅧ Pinapana pa pakateyoo nkasokoo: “Ateeteyo ehe úkuntu úsupak.” Naasokii: “Fomaa.”

Kaluum ka kiti Yéesu ti cítintiŋ ca enca nkasok ca Olif

ⅩⅩⅩⅨ Yéesu náaful ti saatee ya apikaay pati cítintiŋ ca enca nkasok ca Olif samat nii fa naasale fa íhinu. Pinapana pa pakateyoo nkanapool neyoo. ⅩⅬ Kapucol po, naasokii: “Niluum timpi ninow ti híluuŋu.”

ⅩⅬⅠ Naateeŋo caahinkiŋ ápilaaŋii, náakilipo, naaluum: ⅩⅬⅡ “Paapaa, niŋ súumuu, fúlan elontoŋ ya eti kúnuul enke ti inci, apan timpi yeno ti pálafi pa putoom, pale ti pitii pa.” ⅩⅬⅢ Maleekoo néefulii alacana epipenanoo sempe. ⅩⅬⅣ Ti oom kúnuul kenfakat Yéesu naapenan kaluum meemak fo hásuwat ha hiteyoo níhifulii nihisotal t’etaam pucuk nii hísim.

ⅩⅬⅤ Apílitoonii ti kaluum enkuu, náañohoonii peti pinapana pa pakateyoo náatookiyii ti hiŋotu kamma kúnuul. ⅩⅬⅥ Naacakanii: “Weyme uwune ínniyemi ti hiŋotu? Nilito inniluum ancuk timpi ninow ti híluuŋu.”

Hicokuyee ha hiti Yéesu

ⅩⅬⅦ Yéesu ti káakup, kayoŋ nkúcolii teyoo. Ti kayoŋ ka, intaako toko ñíhampaatiin puwaaseena pakati Pútuun, niŋ ñíhampaatiin pakati púwuulu pa keeyeniye ka efaas ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, niŋ pakakee ñíhampaatiin*. Judas, akee ti pinapana pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka, anowii hátikin. Naaloh Yéesu kati asumpoo. ⅩⅬⅧ Pale Yéesu naasokoo: “Judas niŋ hisumpu ánfule ti inci, Añii An!”

ⅩⅬⅨ Ta pinapana pa pakateyoo nkacuke ta heekaakaay ha pitaako nkacakanoo: “Ahámpaatiin, fo unii úfulanii úkuntu wa utoonii?” Ⅼ Akee teyii náañakii káakuntu ka kiteyoo naafiit cat kaanuu káali ka kiti amiikan a ati awaaseena ya enfakat a. ⅬⅠ Pale Yéesu naasok: “Nikat po, eehe hifomaa!” Náalik kaanuu áyiin a náakuuñan ko.

ⅬⅡ Fiye, Yéesu naasok ñíhampaatiin ña kéekeyii ka hicokuyoo: “Fo inci akanca? Weyme ínnikeyii ti inci niŋ úkuntu niŋ kifiin? ⅬⅢ Hinak óo hinak inci iyyeniye niŋ aluu ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, nicokutam. Pale, caanak ence citaaluu niŋ citi sempe sa siti énimaan ya.”

Káalaacin ka kiti Piyeer kameye Yéesu

ⅬⅣ Fiye, nkacok Yéesu, nkacoopoo la ti ekumpaan ya eti awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa. Piyeer ti pílaaŋ naayeniyii kanapan. ⅬⅤ Nkacokan seemak senfakat ti pututa hank ha nkayeno kápikiipool so, Piyeer naayeno neyii. ⅬⅥ Amiikan aal naacukoo naayeniye toko pukol seemak sa. Naasincanoo púsooni naasok: “Ayíin aŋe lompo ayenaayeno niŋ Yéesu!” ⅬⅦ Pale Piyeer náalaacin ho naasok: “Iññáayuu, inci míitoo!” ⅬⅧ Pifiyo caahinkiŋ, akee naacukoo naasok: “Awe lompo akee ti pinapana pa pakateyoo!” Piyeer naasok: “Haani, inci neetaat.” ⅬⅨ Máamun etalaŋ yoonool eemuuse, akee naaŋiino ti hisoku: “Pánipani áyiin aŋe ayenaayeno niŋ Yéesu kaatuko akina lompo ati Galilee!” ⅬⅩ Piyeer naasok: “Haani, inci míit eeha ayyem ti hisoku!” Akina ti káakup, tokotoko káayiin ekutoon nkúlookii.

ⅬⅪ Ateeteyo náayesoonii naasincan Piyeer caw. Piyeer náanawuno hilim eeha Ateeteyo naasokoo ha: “Fíyooy, káayiin ekutoon kúlookum áafalaacin fo ñáhaaciil nii áameyiyaam-méyi.” ⅬⅫ Náaful tíkitaaŋ naakooŋ meemak niŋ kúnuul.

ⅬⅩⅢ Pákayiin paka keeyeniye ka efaas Yéesu nkápalahooloo nkalenkenoo, nkasapoo. ⅬⅩⅣ Nkacenk ñíkinoo nkasokoo: “Yaamakool! Sok unii ayme ayemuu ti hisapu?” ⅬⅩⅤ Nkateñaloo niŋ hícump kikee kilim.

Yéesu hátikin píhina kíiti ya

ⅬⅩⅥ Cipilap, ñíhampaatiin ña pakati Pusuwif pa, niŋ ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa, niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkaconcool. Yéesu náacoopiyee hátikinii. ⅬⅩⅦ Nkacakanoo: “Sok unii fo awe yem Eenucee ya ati Pútuun pa?” Yéesu naañahanii: “Niŋ inci ñahanaa aluu, étiniyinanam. ⅬⅩⅧ Niŋ inci cakanaa aluu, etiniñahanam. ⅬⅩⅨ Pale písik fíyooy, inci, Añii An, fayeno ti epees yáali eti Pútuun pa piti sempe.” ⅬⅩⅩ Poko púlooŋ nkacakanoo: “Awe aŋuu yem Añii ya ati Pútuun pa?” Yéesu naañahanii: “Aluu himuum aluu nisoke nii inci yem akina.”

ⅬⅩⅪ Fiye, nkasok: “Usoolahutaa hísiyu hiti akee eetantake! Usíyaasi ho ti putumoo!”

ⅩⅩⅢ

Yéesu hátikin Pilaat

Ⅰ Ta nkapaye ta hísiyu Yéesu pákupaloo, ñíhampaatiin ña nkalito ti coonool, nkacoop Yéesu hátikin Pilaat, ati hikaw ha ati Judaay. Ⅱ Kapucol nkáyaañoo hinooku nkasok: “Ayíin aŋe nuutooke ti kanoŋan pakan unaa, naakitii cooy kúncoo ya eti amansa ya enfakat a ati Room,* apan naasokoolo nii akina ayem Eenucee ya ati Pútuun pa, amansa ya.”

Ⅲ Pilaat naacakan Yéesu: “Fo awe yem amansa ya ati Pusuwif pa?” Yéesu naañahanoo: “Awe soke ho.” Ⅳ Pilaat naasok ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ kayoŋ ka: “Inci cukut heewune áyiin aŋe kati áhinee kíiti.” Ⅴ Pale, nkaŋiino kapusok: “Ti pakalaŋanaloo naayem ti kanoŋan pakan paka. Galilee náacookii, náanapii ti mah ma miti Judaay púlooŋ, fiye ácoliyoo le.”

Yéesu hátikin Helot

Ⅵ Pilaat ápisi eehe naacakan: “Fo áyiin aŋe ati Galilee?” Ⅶ Ta náasiye ta nii Yéesu ti mah emma Helot naayekane ma náafulii, naasokii kacoopoo pateyoo, ti oom caanak Helot naayeno Jerusalem.

Ⅷ Helot ásiyaasi hiti Yéesu, náalafiyoo hicuku ta infiyye. Náayinan nii afaacukoo ti íhinu heecukantee. Fiye naacukoo, ínsuumoo meemak. Ⅸ Naacakanooloo meemak, pale Yéesu añahanutoo máati poonool. Ⅹ Ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkayeno toko nkanookoo niŋ sempe. Ⅺ Helot niŋ pusoocaali pa pakateyoo, nkápalahool Yéesu nkalenkenoo nkáwiiniyanoo. Nkásooloo hísool heewalla nkañahanoo pati Pilaat. Ⅻ Púcook puu, Pilaat niŋ Helot an niŋ akamooloo, pale hinoom eehuu nkáwiyool.

Ihínuyee kíiti ya eti Yéesu apite amukee

ⅩⅢ Fiye, Pilaat naayonkal nantoonool ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa, ñíhampaatiin ña niŋ pakan paka, ⅩⅣ naasokii: “Nícoopiyaam-coop áyiin aŋe innisok: 'Akina ayem ti kanoŋan pakan paka.' Nisincan, hátikin aluu inci incakanooloo ti eeha inninookoo ha, pale cukut heewune fanfaŋ kati áhinee kíiti. ⅩⅤ Háati Helot lompo acukut la naamuuyene, kamma náañahaniyoo unaa. Pánipani, áyiin aŋe áhinut waah ewwa efuuwun kati amukee. ⅩⅥ Ekina ewune, inci fáhin apisapee, nkatanoo.”

[ ⅩⅦ †] ⅩⅧ Ti coonool kayoŋ ka púlooŋ nkíceekii: “Mukoo! Inkatan unii Palapas!” ⅩⅨ (Palapas akuleekul kamma naanoŋane pakan paka fo nkátaakoolane ñíhampaatiin saatee ya, naamuk an.) ⅩⅩ Fiye, Pilaat náalafi kakatan Yéesu, nene ákup niŋ kayoŋ ka. ⅩⅪ Pale kayoŋ ka nkutowo ti hiceeku meemak: “Pempeŋoo ti kuluwaa! Pempeŋoo ti kuluwaa!” ⅩⅫ Fiye, Pilaat naacakanii píhaaciyenu: “Weyme uwune? Eeheyme heenaput náahine? Inci cukut waah ewwa efuuwun kati amukee. Inci fáhin apisapee, nkatanoo.” ⅩⅩⅢ Pale nkutowo ti kaaceeceekool kupusok: “Pempeŋoo ti kuluwaa!” Ti pikelan, kilimii nkihaŋ sempe. ⅩⅩⅣ Fiye, Pilaat naacoon íhinu eeha nkasokoo ha. ⅩⅩⅤ Naakatan Palapas, aŋa nkasokoo ya akatan, eekulee ya kamma naanoŋane pakan paka fo nkátaakoolane ñíhampaatiin saatee ya, naamuk an. Pale naawufan Yéesu pusoocaali pa kápihinoo samat nii fa Pusuwif pa nkálafiye fa.

Kaapempeŋee ka kiti Yéesu ti kuluwaa

ⅩⅩⅥ Ta nkayeniye ta hicoopu Yéesu, nkapaakool niŋ áyiin ati Silen aŋa nkasok Simon, eeyeniye énakoonii ti saatee ya. Pusoocaali pa nkacokoo, nkatiyanoo kuluwaa ya apunow puson Yéesu. ⅩⅩⅦ Kayoŋ kenfakat nkiyeniyoo kanapan, pakaal pakati Jerusalem nkayeno pukooŋ niŋ esampoolo kiteyoo. ⅩⅩⅧ Yéesu náayesoonii lipa teyii naasokii: “Pakaal Jerusalem, timpi nikooŋ kutoom, nikooŋ kitaaluu niŋ kiti epuuk aluu! ⅩⅩⅨ Nisincan, caanak unca ti ékey ta efikasok ta: 'Kayihaa picaakonta pa, keetaapala kataak añii niŋ payenka taapala kácuuwan ka.' ⅩⅩⅩ Ti oom caanak,

'pakan paka efikasok pítintiŋ pa: "Nínowii toonii!"

niŋ mítintiŋ ma: "Níwufalool unii!"'✡

ⅩⅩⅪ “Kaatuko niŋ káhinaa pínapaati fiye ti enuun ya eemaaña ya, puume eficuk ti enuun ya eesuuce ya?”

ⅩⅩⅫ Nkacoopool lompo pikanca pákasupak kati kamukee ti coonool niŋ Yéesu. ⅩⅩⅩⅢ Kapucol la nkasok la “Esent”, pusoocaali pa nkapempeŋ Yéesu ti kuluwaa ya. Nkapempeŋ toko lompo pikanca pákasupak, akee ti epeesoo yáali, akee ya epeesoo yaamay. ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naasok: “Paapaa, ponketii kamma nkámiit eeha nkayem ti íhinu.” Pusoocaali pa nkañak kaakaaw kápipaacinool wañ wa uteyoo.

ⅩⅩⅩⅤ Kayoŋ ka nkiyeno toko kaasincan. Ñíhampaatiin Pusuwif pa nkayeniyoo káapalahool nkalenkenoo, nkasok: “Pakakee pakan naafakane, afakanoolo, iyyema akina ayem Eenucee ya ati Pútuun pa, eemamalee ya”. ⅩⅩⅩⅥ Pusoocaali pa lompo nkayeniyoo caalenken, nkalohoo nkawufanoo elaan eesipe. ⅩⅩⅩⅦ Nkasok: “Niŋ awe yem amansa ya ati Pusuwif pa, fakanoolo!” ⅩⅩⅩⅧ Patiila ti hikawoo intaak pakiical peesoke: “Aŋe ayem amansa ya ati Pusuwif pa.”

ⅩⅩⅩⅨ Akee ti pikanca pa eepempeŋee ya naateñaloo: “Fo aaneetaat Eenucee ya? Fakanoolo infakan lompo unii!” ⅩⅬ Pale akee ya naafet teyoo naasok: “Aafeyut fala Pútuun, awe páyemali ti ñíseeña ña ñoonool ña ñiti eket ya neyoo? ⅩⅬⅠ Anii, páhinal kíiti ya etaanii ecoonoolaa-coonool kamma immaayemaa ti cooy páhinal anii peenaput pa, pale áyiin aŋe áhinut waah weenaput.”

ⅩⅬⅡ Naasok: “Yéesu, náwuniyam naayeniyaa ti elemeyu ya etii.” ⅩⅬⅢ Yéesu naañahanoo: “Inci pusoki pánipani ya: Hinoom ha hiti fíyooy aafayeno niŋ inci alacana.”

Eket ya eti Yéesu

ⅩⅬⅣ Máamun caanak ca ti hikaw, énimaan neeyeno ti mah ma púlooŋ fo sitalaŋ síhaaciil, ⅩⅬⅤ caanak ca inciyolo. Kahuuy ka kenfakat ka keeyem ka páhantuwa ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa nkihaaco ti pututa. ⅩⅬⅥ Yéesu náaceekii niŋ kaawiiluyoo, naasok: “Paapaa! Ti sipeesi inci iyyenane yaanam!” Apipa hisoku hilim eehuu, naaket. ⅩⅬⅦ Ahámpaatiin asoocaali ya, apucuk eehuu náamul Pútuun pa, naasok: “Pánipani, áyiin aŋe eecoonoole!”

ⅩⅬⅧ Kayoŋ ka púlooŋ kéekeyii ka kaasincan kapucuk heetaakiye ha nkatiyo sipeesii, nkañoho niŋ esampoolo. ⅩⅬⅨ Yéesu pákawiyoo fiye púlooŋ niŋ pakaal paka kéenapoolii ka neyoo kápiliŋ Galilee nkasiiŋo pílaaŋ, nkayeno kaasincan heetaakiye ha.

Ehok ya eti Yéesu

Ⅼ-ⅬⅠ Intaako áyiin caacawoo Josef, ati saatee ya eti Pusuwif pa eyya nkasok ya Alimataay. Ayíin eenape, naacoonool, naayeno hítuulu ékey ya eti cáwii ca citi Pútuun pa. Naayeno akee ti ñíhampaatiin píhina kíiti ya pale asayanut eeha pákawiyoo nkacoke ha, nkáhin. ⅬⅡ Naakaay pati Pilaat naacakanoo ehunuŋ ya eti Yéesu. ⅬⅢ Púful toko náawananii ehunuŋ ya ti kuluwaa ya, naakuup yo niŋ kahuuy kiti ehok, naahok yo ti hiyaak heewakee ti énankiin la ammeya nii an ataapala ahokee. ⅬⅣ Iyyeno hinoom hiti kaamemanool, le niŋ hinoom ha hiti kayeno ka kiti Pusuwif pa éfihiyaañ.

ⅬⅤ Pakaal paka kéenapoolii ka niŋ Yéesu kápiliŋ Galilee nkanow ti Josef nkacuk hiyaak ha niŋ fa ehunuŋ ya neehintanee fa lupo. ⅬⅥ Púful toko nkañoho pati saatee ya, nkamemanool munucu niŋ man méesuume haaw miti kaamaamool ehunuŋ ya. Ti hinoom ha hiti kayeno ka, nkáyekunoolo samat nii hilim ha heesiiŋanee ha fa nihisoke fa.

ⅩⅩⅣ

Pilito pa piti Yéesu ti eket ya

Ⅰ Timaas ya nuulap, pakaal paka nkakaay pati hiyaak ha. Nkacoopool munucu ma niŋ man ma méesuume ma haaw emma nkamemanoole ma. Ⅱ Incakatook énankiin ya eepantane ya hiyaak ha néepalinkanee. Ⅲ Nkanako, pale kacukut ehunuŋ ya eti Ateeteyo Yéesu. Ⅳ Kámiit fa éfikamiilool. Tokotoko, pákayiin pákasupak nkáfulii teyii niŋ wañ weemiñale tas. Ⅴ Ewatate enfakat neeyeno neyii, nkásitan. Pákayiin paka payenkuu nkasokii: “Weyme uwune ínniyemi ti hiŋes ti keekete ka aŋa eeyem ya kaloŋa? Ⅵ Aneetaat le, alitaneelitan ti keekete ka! Nínawuno eeha naasoke ha aluu ta naayeniye ta Galilee: Ⅶ 'Inci, Añii An, fo inci ufanee ti sipees pumuuyena pa. Fapempeŋee ti kuluwaa ya, ti hinoom ha híhaaciyenu ha fálitoonii ti eket ya.'” Ⅷ Fiye, nkánawuno kilim ka kiteyoo.

Ⅸ Pakaal paka páfulaliyii pati hiyaak ha, nkañoho, nkakaman eehuu pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ oonool a niŋ pakakee pinapana pa púlooŋ. Ⅹ Keekamane ka eehe pupoñapoñ pa kayem Mari ati Makatala, Yowanna, Mari íññaa ya ati Saak niŋ pakakee pakaal keeyeniye neyii. Ⅺ Pale pupoñapoñ pa kacokut ho nii hilim heetaake hikaw, káyinanutii. Ⅻ Toko fiyaaw, Piyeer naalito niŋ katey fo pati hiyaak ha, náacuuhan acukut ehunuŋ fo kahuuy ka kiti kahok ka lamma. Naañoho pateyoo, ínnimoo ti heetaakiye ha.

Pítin pa piti Emmawus

ⅩⅢ Ti hinoom ha hoonool huu, pinapana pákasupak pakati Yéesu nkayeno pikaayu ti cisaatee enca nkasok Emmawus, ti pututa etenco niŋ Jerusalem sikilomeetal ŋaasuwan niŋ yoonool. ⅩⅣ Nkayeno kákupat heetaakiye ha púlooŋ. ⅩⅤ Ta nkayeniye ta kákupat niŋ pílaacinool, Yéesu himuumoo náakoliyii, naanapool neyii. ⅩⅥ Nkacukoo pale waah nuukitii hikiiwuyoo.

ⅩⅦ Yéesu naacakanii: “Weyme ínnikupat ti pítin aluu?” Nkasiiŋo niŋ páciiteyii. ⅩⅧ Oonool teyii, caacawoo Kileyopas naasokoo: “Fo awe lamayi yem Jerusalem akaawoola éemiit heetaakiye ha ti kunoom enke?” ⅩⅨ Yéesu naacakanii: “Hikina hiyem eeheyme?” Nkañahanoo: “Heetaakiye ha Yéesu ati Naasalet. Ayenaayeno ayaamakoola enfakat hátikin Pútuun pa niŋ pakan paka púlooŋ, náhin páhinal penfakat, náakup niŋ sempe. ⅩⅩ Ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ ñíhampaatiin ña pakatuunaa nkawufanoo pakati Room kati káhinoo kíiti nkamukoo, nkapempeŋoo ti kuluwaa ya. ⅩⅪ Pale unii, núuyinan hínum nii akina akaakaay kafakan Israyel. Apan ti eehe fiye púlooŋ, fíyooy yem hinoom ha híhaaciyenu ha ta eehe nihitaakiye ta. ⅩⅫ Pakakee pakaal ti kayoŋ ka kutoonii nkaliimanool unii. Káfiisaafiis nuulap kapikaay pati hiyaak ha, ⅩⅩⅢ kacukut ehunuŋ ya eteyoo. Nkáñohoonii, nkasok unii nii pumaleekoo nkacuke mpusokii nii oopa kaloŋa. ⅩⅩⅣ Pakakee ti kayoŋ ka kutoonii nkakaay pati hiyaak ha, nkatook samat nii pakaal paka fa nkasoke fa pale kacukut Yéesu.”

ⅩⅩⅤ Fiye, Yéesu naasokii: “Aluu niyem pusoŋ, nicasut ti káyinan eeha púlooŋ piyaamakoola pa nkasoke ha! ⅩⅩⅥ Fo Eenucee ya ati Pútuun pa añaŋut hicuku kúnuul enke apite anako ti hamake ha hiteyoo?” ⅩⅩⅦ Púful toko, naayeniyii kakaman heesokee ha teyoo ti pakiical pa púlooŋ piti Pútuun pa, ápucook ti pakiical pa piti Móyiis fo ti pakiical pa piti piyaamakoola pa púlooŋ.

ⅩⅩⅧ Ta nkalohane ta cisaatee ca enca nkayeniye ca tenco pikaayu, Yéesu náahin fiye nii himuusu. ⅩⅩⅨ Pale nkaŋiiniyoo ti hisoku: “Yeno le niŋ unii, kamma ínciniimiye, apan caanak ca unca ti ékey hicoku.” Naanako, naayeno neyii. ⅩⅩⅩ Ta nkayeniye ta kati kali, naacoop hímpuul ha naasok Pútuun pa apalaka, naafiit ho naawufanii. ⅩⅩⅪ Ñíkinii íññipankino nkakiiwoo pale naayemaŋ teyii feles. ⅩⅩⅫ Nkasokoolo: “Fo saan anii sisaput ti pítin pa, ta náahine ta kunuu anii kípipankino ti heesokee ha ti pakiical pa piti Pútuun pa?”

ⅩⅩⅩⅢ Tokotoko, nkalito mpacas, nkañoho Jerusalem. Incakatook pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ oonool a la nkaconcoole la niŋ pakakee paka, ⅩⅩⅩⅣ ti hisoku: “Pánipani, Ateeteyo ayitaayito ti eket ya! Afúliyooful ti Simon!” ⅩⅩⅩⅤ Pinapana pa pákasupak paka payenkuu, nkakamanii heetaakiyii ha ti pítin pa niŋ puume nkakiiwe Yéesu ta naafiite ta hímpuul ha.

Efúlii ya eti Yéesu ti pinapana pa pakateyoo

ⅩⅩⅩⅥ Poko ti hisoku ha eehuu, Yéesu himuumoo náafulii ti pututayii naasokii: “Aluu kásuumaay!”

ⅩⅩⅩⅦ Nkáyolino, nkafe, incukii nii áfulaful nkacuke. ⅩⅩⅩⅧ Pale Yéesu naasokii: “Weyme uwune inniliim? Weyme uwune innitaak pámiiloolal empuu? ⅩⅩⅩⅨ Nisincan sipeesam niŋ wootam, aŋe inci himuumam! Nílikam innisincanam! Afúlaful ataakut enii niŋ picec, inci taakaataak samat nii fa innicuke fa.” ⅩⅬ Ta naasoke ta eehuu, náayisanii sipeesoo niŋ wootoo. ⅩⅬⅠ Innímii nkameeŋ niŋ pásuuma fo nkáyinanut. Yéesu naacakanii: “Nitaakut le waah uti hili?” ⅩⅬⅡ Nkawufanoo pífiitiin yoon eesowee. ⅩⅬⅢ Naacoop po, naali po hátikinii.

ⅩⅬⅣ Fiye, Yéesu naasokii: “Ta inci iyyeniye ta niŋ aluu, sokaasok aluu: 'Heekiicee ha púlooŋ kutoom ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, ti pakiical pa piti piyaamakoola pa niŋ ti pakiical pa piti Kícimu ka, eehuu púlooŋ fo hitaako.'” ⅩⅬⅤ Fiye, Yéesu náapankin kunuuwii kati kási pakiical pa piti Pútuun pa. ⅩⅬⅥ Naasokii: “Ehe heekiicee ha: Fo Eenucee ya ati Pútuun pa aket, ti hinoom ha híhaaciyenu ha náalitoonii ti eket ya. ⅩⅬⅦ Ehe eeha nkakaakaay ha káatuunan pakan paka púlooŋ, nkácook Jerusalem: 'Níwunko umuuyen wa utaaluu Pútuun pa kati puponket wo aluu ti caacawoo.' ⅩⅬⅧ Aluu niyem keetantake ka eehe púlooŋ. ⅩⅬⅨ Inci fápoñii aluu eeha Paapaa atoom náayinanane ha. Pale fo niyeno ti saatee eyye fo ta sempe sa siti patiila éfisiwanoonii ti aluu.”

Pisilo pa piti Yéesu alacana

Ⅼ Púful toko, Yéesu naacoop pinapana pa pakateyoo fo kalohan cisaatee ca citi Betani. Náaseepin sipeesoo naasampanii. ⅬⅠ Ta naayeniyii ta kaasampan, naakatanii, náaseepinee alacana. ⅬⅡ Pinapana pa pakateyoo nkákilipo, nkayeniyoo hímulu, nkañoho Jerusalem niŋ pásuuma penfakat. ⅬⅢ Nkayeno tan óo tan hímulu Pútuun pa ti ekumpaan ya enfakat ya.

* Ⅰ:Ⅸ 1:9 Káaluntan ka kiñaŋaa íhinu hinoom óo hinoom ñésupak ti puwaaseena pa. Káaluntan ka nkíhineehin ti pututa kaaciin ka la sampanee la ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. Ekina eyem píyisan pa piti kaluum ka kiti pakan etempo.

✡ Ⅰ:ⅬⅩⅩⅢ 1:73 Púcook 12:1-3; 22:15-18

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅢ 2:23 Efúlii 13:2

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅣ 2:24 Lewitik 12:8

* Ⅲ:Ⅰ 3:1 Amansa ya enfakat a nasokee Sesaal. Ti oom caanak, amansa óo amansa enfakat ati Room nasokee Sesaal.

✡ Ⅲ:Ⅵ 3:6 Esaaya 40:3-5

✡ Ⅳ:Ⅳ 4:4 Kakaman 8:3

✡ Ⅳ:Ⅷ 4:8 Kakaman 6:13

✡ Ⅳ:Ⅺ 4:11 Kícimu 91:11-12

✡ Ⅳ:Ⅻ 4:12 Kakaman 6:16

✡ Ⅳ:ⅩⅨ 4:19 Esaaya 61:1-2

✡ Ⅳ:ⅩⅩⅥ 4:26 1 Pumansa 17:7-24

✡ Ⅳ:ⅩⅩⅦ 4:27 2 Pumansa 5:1-14

* Ⅴ:Ⅰ 5:1 Hikina lompo nihisokee han ha hiti Kalilee.

† Ⅴ:Ⅱ 5:2 Luk akiicaakiic kikee kilim enke ti 5:10.

✡ Ⅴ:ⅩⅣ 5:14 Lewitik 14:1-32

‡ Ⅴ:ⅩⅩⅩⅦ 5:37 Kapaŋ keecifee keeyina hiwasuyee tenko wiiñ niŋ fotom man niŋ ekina tom miin.

✡ Ⅵ:Ⅲ 6:3 1 Samiyel 21:1-6

* Ⅵ:ⅩⅣ 6:14 Ti kaŋ ya eti Kilek, Piyeer, ekina eyem “énankiin”.

† Ⅵ:ⅩⅤ 6:15 Selot, ti caanak ca citi Yéesu, yenaayeno kayoŋ keeyeniye esuum kiti mah ma miteyii.

✡ Ⅶ:ⅩⅩⅦ 7:27 Malaki 3:1

* Ⅶ:ⅩⅬⅠ 7:41 Niŋ ekina tom: sitenali sikeme isak (500) niŋ sitenali áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50).

✡ Ⅷ:Ⅹ 8:10 Esaaya 6:9

* Ⅷ:ⅩⅩⅥ 8:26 Náasiyaa Kelasen, ekina eyem pakan paka pakati saatee ya eti Kelasa. Pikee pakiical pa piti Kilek mpusok Kelasa, pale pikee pa lompo mpusok Katala. Katala niŋ Kelasa pisaatee peekufut ti mah emmuu.

† Ⅷ:ⅩⅩⅩ 8:30 Caacaw ence ti kaŋ ya eti Kilek Lesiyon cikina ciyem kayoŋ kiti pusoocaali síwuli isak niŋ yoonool.

✡ Ⅸ:Ⅷ 9:8 Malaki 4:5

* Ⅸ:ⅩⅩⅢ 9:23 Niŋ ekina tom: naakanto hinak óo hinak kuluwaa ya eteyoo

† Ⅸ:ⅬⅢ 9:53 Pakati Samali kásiyoolut niŋ Pusuwif pa, kacoonut nii Jerusalem yem pa Pútuun pa mpiñaŋee pa hímulu.

* Ⅹ:Ⅻ 10:12 Pakan paka pakati Sotom kakancaakanc hínum meemak, ekina ewune Pútuun pa mpúpucalool saatee ya eteyii (Púcook 18:17–19:27).

† Ⅹ:ⅩⅢ 10:13 Pisaatee pa piti Kolasin niŋ Petesayit Pusuwif, pale Til niŋ Siton kaneetaat Pusuwif. Nisincan kahooŋu mah.

‡ Ⅹ:ⅩⅢ 10:13 Ti káyisan ewatanoolo enfakat eti umuuyen wa uteyii, pakan paka nkawaso wañ weesañate uti pahan pifil, niŋ emaamoolo píiha. (Jonas 3:5-9)

✡ Ⅹ:ⅩⅩⅦ 10:27 Kakaman 6:5

✡ Ⅹ:ⅩⅩⅦ 10:27 Lewitik 19:18

§ Ⅹ:ⅩⅩⅩⅤ 10:35 Niŋ ekina tom: sitenali súsupak.

* Ⅺ:ⅩⅤ 11:15 Pelesepul, ekina eyem Seetaani.

† Ⅺ:ⅩⅦ 11:17 Pakakee paka, fiye nkásiye hilim eehe: “Cáwii óo cáwii céetaakoolanooliye, eficinow; miin óo miin méetaakoolanooliye, efimihancaloolo.”

‡ Ⅺ:ⅩⅩⅨ 11:29 Ta infiyye yoon enfakat neemelan Jonas ayaamakoola ya ati Pútuun pa. Pumuus kunoom káhaaciil yoon ya néenuusiyoo ti kantant ka kaloŋayoo (Jonas 1:17).

✡ Ⅺ:ⅩⅩⅨ 11:29 Máciya 12:40; Máciya 16:4

§ Ⅺ:ⅩⅩⅪ 11:31 Amansa ya aal a ati Sepa, akina ayem amansa aal éefulii ti mah meeyem pa caanak ca íncifulii pa (1 Pumansa 10:1-13).

✡ Ⅺ:ⅩⅩⅫ 11:32 Jonas 3:1-10

* Ⅺ:ⅬⅠ 11:51 Aŋa ayem ayaamakoola ya (2 Heetaakiye 24:20-22) pale neetaat paapaa ti Saŋ-Patis.

✡ Ⅻ:ⅬⅢ 12:53 Mika 7:6

* ⅩⅣ:ⅩⅩⅦ 14:27 Niŋ ekina tom: Aŋa eecooput kuluwaa ya eteyoo naanapanam

✡ ⅩⅦ:ⅩⅩⅥ 17:26 Púcook 6–9

✡ ⅩⅦ:ⅩⅩⅧ 17:28 Púcook 18:16–19:29

✡ ⅩⅦ:ⅩⅩⅫ 17:32 Púcook 19:26

* ⅩⅦ:ⅩⅩⅩⅥ 17:36 An ámiit man Luk lompo akiice fiye: pákayiin pákasupak efikayeno ti kaakit; oonool áfaaseepinee, akee ya naakatee toko

✡ ⅩⅨ:ⅩⅩⅩⅧ 19:38 Kícimu 118:26

✡ ⅩⅨ:ⅩⅬⅥ 19:46 Esaaya 56:7

✡ ⅩⅨ:ⅩⅬⅥ 19:46 Jeremiya 7:11

✡ ⅩⅩ:ⅩⅦ 20:17 Kícimu 118:22

* ⅩⅩ:ⅩⅫ 20:22 Amansa ya enfakat a nasokee Sesaal. Ti oom caanak, amansa óo amansa enfakat ati Room nasokee Sesaal.

✡ ⅩⅩ:ⅩⅩⅧ 20:28 Kakaman 25:5-6

✡ ⅩⅩ:ⅩⅩⅩⅦ 20:37 Efúlii 3:6,15-16

✡ ⅩⅩ:ⅩⅬⅢ 20:43 Kícimu 110:1

* ⅩⅪ:ⅩⅩⅩ 21:30 Niŋ ekina tom: pasowe pa púlohaniyoo

✡ ⅩⅫ:ⅩⅩⅩⅦ 22:37 Esaaya 53:12

* ⅩⅫ:ⅩⅬⅦ 22:47 Luk akiicaakiic kikee kilim enke ti 5:52.

* ⅩⅩⅢ:Ⅱ 23:2 Amansa ya enfakat a nasokee Sesaal. Ti oom caanak, amansa óo amansa enfakat ati Room nasokee Sesaal.

† ⅩⅩⅢ:ⅩⅦ 23:17 An ámiit man Luk lompo akiice fiye: Fiye, awufaneewufan sempe siti kakatan oonool ti keecokee ka ti pahaaño pa piti Himuusu ha. Nisincan ti heekiice ha ti Mark 15:6.

✡ ⅩⅩⅢ:ⅩⅩⅩ 23:30 Hoseya 10:8

Saŋ

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Ⅶ

Ⅷ

Ⅸ

Ⅹ

Ⅺ

Ⅻ

ⅩⅢ

ⅩⅣ

ⅩⅤ

ⅩⅥ

ⅩⅦ

ⅩⅧ

ⅩⅨ

ⅩⅩ

ⅩⅪ

Ekooŋan ya éesuume ya eyya Saŋ naakiice ya

Saŋ

Waah wa weeyem wa ti púkoo eyye

Eehe hiyem ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu Krista, eeha Saŋ naakiice ha. Akina Saŋ, neetaat Saŋ-Patis pale akee ti pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka pakati Yéesu. Naakiic pikee púkuu empa Mark, Máciya niŋ Luk nkakiicut.

Púkoo eyye esoke nii, Yéesu ayem Hilim ha hiti Pútuun pa; apan Hilim ha niŋ Pútuun pa, poko kayem nantoonool kápiliŋ. Hilim eehuu híkeyii pikin niŋ pakan paka, níhihin kéeyinane ka teeho kápiyini éyenoonii epuuk Pútuun.

Saŋ naakaman weecukantee wa uti Yéesu wéeyisane wa nii, akina ayem Eenucee ya, Añii ya ati Pútuun pa (20:30-31); naakaman lompo pucukool pa piti Yéesu niŋ pakakee pakan samat nii: Nikodem (3:1-21), aal a eekine ya Samali (4:1-12), páhut pa piti Petusata (5:1-18) niŋ aŋa epukee ya te acukantoo (9:1-41). Ti kakalaŋan ka kiteyoo, Yéesu naasok akina ayem paliyal pa empa mpuwufan pa eloŋ ya (6:35); akina ayem afaasa ya eenape ya (10:11); akina ayem lompo ecaaŋ ya eti púlunta pa (8:12). Fiyuu Yéesu náayisane pakan paka akina ayem ayme.

Saŋ náakup ta Yéesu afaakatan mah emme kati akaay pati Paapaa ateyoo (14:28; 16:5-10). Eehuu hiwune Yéesu náakup niŋ pinapana pa pakateyoo náayisanii waah ewwa nkañaŋe wa íhinu niŋ akina aneetaat le (15:22-27). Naaluum Pútuun pa kiti pinapana pa pakateyoo naañomanii Paapaa ateyoo (17).

Pale, Saŋ, Máciya, Mark niŋ Luk, ti waah wa ewwa nkasoke wa, taakaataak weemeeŋe weenakoole (18–19). Asokaasok akina ayem Añii ya aŋa Pútuun pa mpúpoñii ya ti púlunta pa (5:38; 6:29); aŋa álafiye kameye Paapaa ateyoo, niŋ akina anapaa teyoo, áfaameyiyoo (14:6; 16:26).

Kikee kilim

Inci yem - Naakalaŋaa púkoo ya, aafacuk Yéesu nasok faŋoo tan óo tan: “Inci yem”, samat nii: “Inci yem afaasa ya eenape ya,” niŋ ekina tom: “Inci yem paliyal pa piti eloŋ ya.” Ta naasoke ta eehe, an óo an náameyi nii, hisoku naayaake nii akina Pútuun pa, kaatuko ta Pútuun pa mpupoñe ta Móyiis pati Amansa ya ati Esipt, mpusokoo nii: “Caacawam, 'Inci Yem'.”

Hilim ha - Ta Saŋ naasoke ta “Hilim ha héeyenoonii ha an,” niŋ Yéesu naayem.

Kunuu - Pikee pa niŋ Saŋ asokaa Kunuu, ekina eyem Kunuu ka keenape ka (6:63), pale pikee pa lompo Kunuu ka keenape ka tom. Niŋ Yéesu asokaa: “Pútuun pa Kunuu” (4:24), aŋa náalafiye ya hisoku eyem: Pútuun pa pucukantee, kaatuko an tom.

Púlunta pa - Púlunta pa, pikina piyem dúniyaa ya. Ti ekooŋan ya éesuume ya eyya Saŋ naakiice ya, pakan paka pakati púlunta pa, poko kayem kéeyinanut ka nii Yéesu Añii ya ati Pútuun pa.

Fa púkoo ya neekiicee fa:

1:1-18 Hilim ha héeyenoonii ha An.

1:19-34 Káatuunan ka kiti Saŋ-Patis.

1:35-51 Yéesu naamamal pinapana pa pakateyoo pákayaañ paka.

2:1–11:57 Yéesu náahin píyisan piyema isak niŋ súsupak.

12:1–19:42 Yéesu lóokuŋ ya eteyoo ekelan ya le t’etaam, le niŋ éfikahinoo kíiti nkamukoo.

20:1-10 Yéesu náalitoonii ti eket ya.

20:11–21:25 Yéesu náafulii ti pinapana pa pakateyoo.

Ⅰ

Hilim ha héeyenoonii ha An

Ⅰ Ti púcook pa, Hilim ha hitaakaataako. Hilim ha hiyenaayeno niŋ Pútuun pa, Hilim ha hiyem lompo Pútuun pa. Ⅱ Nihiyeno niŋ Pútuun pa ti púcook pa. Ⅲ Pínapii teeho Pútuun pa mpíhine waah óo waah, waah úhinutee puson eteeho. Ⅳ Teeho eloŋ ya neeyem, oom eloŋ eyem lompo ecaaŋ ya eti pakan paka. Ⅴ Ecaaŋ ya uyya ti hicaaŋu ti énimaan ya, pale énimaan ya eyinaat yo iheeku.*

Ⅵ Pútuun pa mpúpoñii áyiin aŋa nkasok Saŋ.† Ⅶ Akéyyookey kati ayeno eetantake ya naakaman pakan paka kiti ecaaŋ ya, ancuk pínapii teyoo pakan paka púlooŋ nkáyinan. Ⅷ Akina himuumoo aneetaat ecaaŋ ya pale ákeyyookey kati ayeno eetantake ya naakaman pakan paka kiti ecaaŋ ya. Ⅸ Ecaaŋ eyyuu eyem ecaaŋ ya eti pánipani ya eyya necaaŋan pakan paka púlooŋ. Oom ecaaŋ ékeyii ti púlunta pa.

Ⅹ Hilim ha hiyenaayeno ti púlunta pa, pínapii teeho Pútuun pa mpiliile púlunta pa, pale púlunta pa pímiit ho. Ⅺ Lateeho níhikeyii, pakan eteeho kawananut ho. Ⅻ Pale pakakee nkawanan Hilim ha nkáyinan ti caacaw eteeho; oom pakan, Hilim ha níhihinii kápiyini éyenoonii epuuk Pútuun. ⅩⅢ Kaneetaat epuuk Pútuun ti hipukuyee ha hiteyii niŋ fotom ti pálafi pa piti pupukayii, pale epuuk Pútuun kaatuko Pútuun pa puwufanii eloŋ éeyeeni.

ⅩⅣ Hilim ha níhiyenoonii an naakin noonii, an éeyisane panap niŋ tooñaa fo muus. Ucukaacuk hamake ha hiteyoo, hamake eeha Paapaa ya Pútuun pa mpuwufane ha Añii etempo oonool a kóŋ.

ⅩⅤ Saŋ átuunanaa-túunan kiteyoo, naaceek apusok: “Ehe aŋa inci ínkupe ya kiteyoo ta inci insoke ta: 'Oopa ti ékey pusonam, pale ahaŋaam hitaaku nafaa kaatuko ataakaataako inci táakumo.'”

ⅩⅥ Unaa, ti panap pa piteyoo penfakat pa, naasampan unaa púlooŋ, nene apenan apisampan unaa. ⅩⅦ Kaatuko hilim ha heesiiŋanee ha ti Móyiis níhinapii, pale panap pa niŋ tooñaa ya ti Yéesu Krista mpínapii. ⅩⅧ An ataapala acuk Pútuun pa. Pale Añii ya oonool a kóŋ eeyem ya Pútuun pa,‡ akina ayem hikaw Paapaa ya Pútuun pa, akina lompo áyisane po unaa.

Kakalaŋan ka kiti Saŋ-Patis

ⅩⅨ Ehe eeha Saŋ naasoke ha ta nkacakanoo ta akina ayem ayme. Oom hinoom, pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa pakati Jerusalem nkapoñ pakakee ti puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ pakakee písisikana puwaaseena kapicakan Saŋ: “Awe yem ayme?” ⅩⅩ Saŋ náakup picaaŋ cataŋ, apookutii kañahan pale naasokii píhiini hat nii: “Inci neetaat Eenucee ya ati Pútuun pa.” ⅩⅪ Nkacakanoo: “Ooto awe yem ayme? Awe yem Elí?” Saŋ naañahanii: “Haani inci neetaat akina.” Nkacakanoo: “Awe yem ayaamakoola ya?” Naañahanii: “Haani.” ⅩⅫ Fiye nkasokoo: “Ooto awe yem ayme? Unii uñaŋaa kañahan kéepoñii ka unii. Weyme aafasok kitii?” ⅩⅩⅢ Saŋ naañahanii: “Inci yem aŋa naceek a ti káahaaŋ ka tes: 'Nicoonanool pítin pa piti Ateeteyo!'✡ samat nii fa ayaamakoola ya Esaaya naasoke fa.”

ⅩⅩⅣ Ti kéepoñiyee ka ti Saŋ, intaak Pufalisaay.§ ⅩⅩⅤ Nkacakanoo: “Awe, niŋ aaneetaat Eenucee ya, aaneetaat lompo Elí niŋ fotom ayaamakoola ya, ooto weyme uwune áaninhin pátise pakan paka?” ⅩⅩⅥ Saŋ naañahanii: “Inci niŋ man ínhin pátise pale ti pututa aluu taakaataak an aŋa ínnimiit. ⅩⅩⅦ Oom an áfaakey pusonam, inci túuniit fala kákopin ñikopu ña ñiti pisamata pa piteyoo.”

ⅩⅩⅧ Eehuu púlooŋ nihitaako ti saatee ya eti Betani pa caanak ca íncifulii pa ti musuu ma miti Jordan, pa Saŋ naayeniye pa íhinu pátise.

Yéesu, Císaacii ca citi Pútuun pa

ⅩⅩⅨ Eti kacom eteyyo, Saŋ naacuk Yéesu ti ékey teyoo naasok: “Nisincan, ehe Císaacii ca citi Pútuun pa, enca íncifulan ca umuuyen wa uti pakan paka. ⅩⅩⅩ Kiteyoo inci iyyeniye káakup ta inci insoke ta nii: 'Ayíin oopa ti ékey pusonam pale ahaŋaam hitaaku nafaa kaatuko ataakaataako inci táakumo.' ⅩⅩⅪ Inci míitoo hínum pale kati áyisanee pakati Israyel ewune inci ínkey íhinu pátise niŋ man.” ⅩⅩⅫ Saŋ nene ákup picaaŋ cataŋ naasok: “Inci cukaacuk Kunuu ka keenape ka nkúfulii patiila nkúwanoonii samat nii hícuucuuku, nkiyeno teyoo. ⅩⅩⅩⅢ Inci míitoo hínum, pale aŋa éepoñiyaam ya íhinu pátise niŋ man asokaam: 'Aŋa ankaakaay a hicuku Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii teyoo nkiyeno teyoo, aŋuu akaakaay pátise niŋ Kunuu ka keenape ka.'” ⅩⅩⅩⅣ Saŋ nene asok: “Cukaacuk ho, ínkup kiti eeha inci incuke ha insok nii, akina ayem Añii ya ati Pútuun pa.”

Yéesu pinapanayoo pákayaañ

ⅩⅩⅩⅤ Eti kacom eteyyo, Saŋ nene ayeno toko kasiiŋ niŋ pákasupak ti pinapana pa pakateyoo. ⅩⅩⅩⅥ Ta Yéesu naamuuse ta, Saŋ naasincanoo naasok: “Aha Císaacii ca citi Pútuun pa!” ⅩⅩⅩⅦ Pinapana pa pákasupak paka pakati Saŋ, ta nkásiye ta kilim enkuu nkanapan Yéesu. ⅩⅩⅩⅧ Yéesu naayeso naacukii ti kanapanoo naacakanii: “Weyme inniyem ti hiŋes?” Nkañahanoo: “Rabi” (ekina eyem “Akalaŋana eemaka”), “peyme ankine?” ⅩⅩⅩⅨ Naañahanii: “Níkey efinicuk.” Nkakaay nkacuk la naakine la, máamun ta incisape ta eyam, nkahankanool hinoom ha neyoo.

ⅩⅬ Aŋa nkasok a Andre, Simon Piyeer atuwoo, akee ti pákasupak paka kéesiye ka kilim ka kiti Saŋ nkanapan Yéesu. ⅩⅬⅠ Náatikin apicaasok púnuwoo Simon: “Ucukaacuk Mesi ya” (ekina eyem “Eenucee ya”). ⅩⅬⅡ Naacoop Simon pati Yéesu. Yéesu naasincanoo naasokoo: “Awe yem Simon, Saŋ* añiinoo, pale fiye aafasokee Kefas” (ekina eyem “énankiin”. Ti kaŋ ya eti Kilek, Kefas ekina eyem Piyeer.)

Yéesu kaayonkal ka kiteyoo Filip niŋ Natanayel

ⅩⅬⅢ Eti kacom eteyyo Yéesu naasiiŋo pikaayu Galilee, naakaay apipaakool niŋ Filip, naasokoo: “Nápaniyam!” ⅩⅬⅣ (Oom Filip ati Petesayit, saatee ya eti Andre niŋ Piyeer.) ⅩⅬⅤ Púful toko, Filip naakaay apipaakool niŋ Natanayel naasokoo: “Ucukaacuk aŋa Móyiis naakiice ya kiteyoo ti hilim ha heesiiŋanee ha, aŋa piyaamakoola pa nkakiice ya kiteyoo lompo. Akina ayem Yéesu ati Naasalet, añii ya ati Josef.” ⅩⅬⅥ Natanayel naasokoo: “Fo waah weenape úyiniyini éfulii Naasalet?” Filip naañahanoo: “Kéy, aafacuk.”

ⅩⅬⅦ Ta Yéesu naacuke ta Natanayel ti élohiyoo náakup kiteyoo naasok: “Ehe ati Israyel pánipani, kincaam kineetaat teyoo.” ⅩⅬⅧ Natanayel naacakanoo: “Puume ammeyaam?” Yéesu naasokoo: “Filip áyonkalumi, cukuucuk ta ayyeniye ta t’etaam enuun sootoo ya.” ⅩⅬⅨ Fiye Natanayel naasokoo: “Rabi, awe yem Añii ya ati Pútuun pa, awe yem Amansa ya ati Israyel!” Ⅼ Yéesu naañahanoo: “Fo áayinanaayinan kamma inci insokuu nii cukuucuk t’etaam enuun sootoo ya? Aafancuk waah wenfakat pihaŋ le.” ⅬⅠ Nene apenan ti hisoku: “Inci pusok aluu pánipani ya, efinicuk patiila mpánkinee, pumaleekoo pa piti Pútuun pa mpiyeno pisilo niŋ éwanoonii ti inci, Añii An.”✡

Ⅱ

Kayesan ka kiti Yéesu man elaan

Ⅰ Eti tanta eteyyo, intaako pinimo ti mah ma miti Galilee ti saatee ya eti Kana. Yéesu íññaa ateyoo naayeno toko. Ⅱ Yéesu lompo naayonkalee niŋ pinapana pa pakateyoo. Ⅲ Fiye elaan ya neepa, Yéesu íññaa ateyoo naasokoo: “Elaan ya epayaapa.” Ⅳ Pale Yéesu naañahanoo: “Aaluu, weyme uwune ansokam eehuu? Caanak ca citoom ciloot cícolii.” Ⅴ Iññáa ateyoo naasok píhina pa: “Níhin waah óo waah ewwa naasoke aluu.”

Ⅵ Toko, intaak sipala siti pínankiin seewucee siyema isak niŋ yoonool, nenso Pusuwif pa nkásikool kati nkakuulanoolo. Epala óo epala éyiniyini kayekan máamun siliital áwii epaakiil (80) puwant keme niŋ áwii (120). Ⅶ Fiye Yéesu naasok píhina pa: “Nimeeŋan pipala pa niŋ man.” Nkameeŋan po tuk. Ⅷ Yéesu naasokii: “Nikaas innica niwufan áhampaatiin a ati píhina pa.” Nkáhin fo. Ⅸ Ahámpaatiin a ati píhina pa naasiikan man ma meeyesanee ma elaan, ámiit peyme néefulii pale píhina pa kéeyookii ka man ma kámeyimeyi. Fiye náayonkalii asaya ya Ⅹ naasokoo: “Pakan paka púlooŋ ti elaan éesuume ya nkácook; niŋ kákumanaa, conko káfulanii éesuumut ya. Pale awe immank éesuume ya fo fiye.”

Ⅺ Eehuu hiyeniye píyisan pa púcook pa empa Yéesu náahine pa. Náahin oom píyisan píyaañ ti mah ma miti Galilee ti saatee ya eti Kana. Fiyuu Yéesu náayisane hamake ha hiteyoo, pinapana pa pakateyoo nkáyinan teyoo.

Ⅻ Púful toko naawano ti saatee ya eti Kafaanawum niŋ íññaa ateyoo, pakatuwoo niŋ pinapana pa pakateyoo pale afiyiit po, máamun lóokuŋ.

Yéesu hiyaanu ha hiteyoo hiti punoomana pa

ⅩⅢ Pahaaño pa piti Pusuwif pa empa nkasok pa Himuusu ha mpúlohanii, Yéesu naasilo Jerusalem. ⅩⅣ Naatook ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa punoomana síis, písaacii niŋ kúcuucuuku, niŋ lompo púfaliŋa mañ keeyeniye ti pitaapul pa piteyii. ⅩⅤ Fiye naamemanool hisawut hiti ñikopu, hikina naacoope apiyaanii poko púlooŋ ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya niŋ lompo písaacii pa niŋ síis sa. Naahancalool mañ ma miti púfaliŋa pa naahalapal pitaapul pa mpunowal. ⅩⅥ Naasok punoomana kúcuucuuku ka: “Nífulan aŋe púlooŋ le! Timpi níhin ekumpaan ya eti Paapaa atoom ekumpaan énoomanuma!”

ⅩⅦ Pinapana pa pakateyoo nkánawuno heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa, hisok: “Pálafi empa inci íllafiye pa ekumpaan ya etii, efipumukam.”✡

ⅩⅧ Fiye, pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkacakanoo: “Eeha ayyem ha fiyuu ti íhinu, empeyme píyisan áafahin aakati yísan unii nii aañaŋaañaŋ ho íhinu?” ⅩⅨ Yéesu naañahanii: “Nihancalool ekumpaan eyye, kunoom kíhaaciil inci nene litan yo.” ⅩⅩ Nkasokoo: “Ekumpaan ya enfakat eyye ti sitiil áwii ésupak niŋ isak niŋ yoonool (46) neelutee, awe insok nii aafalitan yo ti kunoom kíhaaciil?” ⅩⅪ Pale ekumpaan eyya Yéesu naayemii ya ti hisoku eyem eniinoo. ⅩⅫ Po hátikin, ta Yéesu náalitoonii ta ti eket ya, pinapana pa pakateyoo nkánawuno nii asokaasok ho hínum, nkáyinan ti heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa niŋ ti kilim enka mpaasok ka.

ⅩⅩⅢ Ta Yéesu naayeniye ta Jerusalem ti kunoom ka kiti pahaaño pa piti Himuusu ha, hícump pakan nkacuk píyisan pa peemeeŋe empa naayeniye pa íhinu, nkáyinan teyoo. ⅩⅩⅣ Pale Yéesu, ahintiitii kaatuko ámeyimeyi pakan paka púlooŋ. ⅩⅩⅤ Asoolahut eetantake ápukupoo kiti pakan paka kaatuko akina himuumoo ámeyimeyi heeyem ha ti saanii.

Ⅲ

Yéesu niŋ Nikodem

Ⅰ Intaak áyiin aŋa nkasok Nikodem ati kayoŋ ka kiti Pufalisaay pa, akee ti pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa. Ⅱ Hikee hánant, náakey ti Yéesu naasokoo: “Rabi, úmeyimeyi nii Pútuun pa púpoñiyuu aakati kalaŋan unii, kaatuko an ayinaat íhinu píyisan empa ánhin pa niŋ Pútuun pa pineetaat neyoo.” Ⅲ Yéesu naañahanoo apusokoo: “Inci pusoki pánipani ya, an átayini hicuku cáwii ca citi Pútuun pa taamanta apukutee nene.”* Ⅳ Nikodem naañahanoo: “Puume an eemaamane áfaayiniyee hipukuyee? Fo áfaayini puñoho ti munow íññaa ateyoo kati apukee púsupiyenu?” Ⅴ Yéesu naasokoo: “Inci pusoki pánipani ya, an átayini pinako ti cáwii ca citi Pútuun pa taamanta apukutee pínapii ti man niŋ ti Kunuu ka keenape ka. Ⅵ An pakan napuk, pale an óo an aŋa Kunuu ka keenape ka nkupuke, akina kunuu. Ⅶ Aañaŋut piŋaŋo niŋ inci sokuu: 'Niñaŋee hipukuyee nene.' Ⅷ Eyam ya, pan óo pan ínsuume yo nesap, ánsi pasapal eteyyo pale áamiit peyme néefulii niŋ peyme neekaay. Fiyuu incuke ti an óo an eepukee ti Kunuu ka keenape ka.”

Ⅸ Fiye Nikodem naacakanoo: “Puume eehuu nihiyina pitaako?” Ⅹ Yéesu naañahanoo: “Awe eeyem ya akalaŋana éesiyiye ya ti mah ma miti Israyel, fo áamiit eehuu? Ⅺ Inci pusoki pánipani ya, unii eeha nuumeya ha núukup, núutuunan eeha nuucuk ha pale háati fo fiye, aluu nisayanut hilim ha hitoonii. Ⅻ Níyinanut ta inci insoke ta aluu kiti t’etaam, puume éfiniyinan niŋ inci sokaa aluu kiti patiila? ⅩⅢ An asiliit patiila pati Pútuun pa niŋ neetaat inci, Añii An, éewanoonii ya ápufulii po. ⅩⅣ Samat nii fa Móyiis naacoope fa epululoola ya eesafee ya naacenk yo ti hikasap heehaane náaseepin yo ti káahaaŋ ka tes,✡ fo lompo inci, Añii An, iññaŋee káaseepin, ⅩⅤ ancuk an óo an éeyinane ti inci afaataak eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅥ Kaatuko Pútuun pa fiye mpílafiye púlunta pa: pílafilafi púlunta pa fo mpuwufane Añii etempo oonool a kóŋ, ancuk an óo an éeyinane teyoo ataket pale naataak eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅦ Kaatuko Pútuun pa púpoñiyoot Añii etempo ti púlunta pa kati áhin pakan paka kíiti naasiiŋanii ti pisiya, pale pakan paka kati kafakanee pínapii teyoo. ⅩⅧ An óo an éeyinane teyoo atasiiŋanee ti pisiya, pale an óo an éeyinanut teyoo, apayeepa kaasiiŋan ti pisiya, kaatuko áyinanut ti caacaw ca citi Añii ya oonool a kóŋ ati Pútuun pa. ⅩⅨ Ehe heewune ha Pútuun pa mpikaakaay kaasiiŋan pakan paka ti pisiya: ecaaŋ ya ékeyyookey ti púlunta pa, pale pakan paka nkálafi énimaan ya pihaŋ ecaaŋ ya kamma páhinalii mpinaput. ⅩⅩ An óo an aŋa náhin heenaput anataanat ecaaŋ ya náalaaŋ yo, kaatuko afeyaafe páhinaloo timpi pucukee niŋ hanakan palaw. ⅩⅪ Pale an óo an aŋa nanap ti pánipani ya, áfaakey ti ecaaŋ ya, ancuk pakan paka kacukaa nii, eeha náhin ha, hikina Pútuun pa mpílafiye.”

Yéesu niŋ Saŋ-Patis

ⅩⅫ Púful toko, Yéesu niŋ pinapana pa pakateyoo nkakaay ti mah ma miti Judaay, naakampan po neyii naayeno pátise pakan paka. ⅩⅩⅢ Saŋ lompo naayeno pátise ti saatee ya eti Ayinon pukol saatee ya eti Salim kaatuko toko taakaataak man meemeeŋe. Pakan paka nkatowo ti ékey íhinuyee pátise. ⅩⅩⅣ Eehuu ta nihitaakiye ta, tempo Saŋ peeloot akulee.

ⅩⅩⅤ Fiye, pakakee ti pinapana pa pakati Saŋ nkácook pílaacinool niŋ akee Asuwif kiti ekuulanoolo ya eti cosaan ya eteyii. ⅩⅩⅥ Nkakaay pati Saŋ nkasokoo: “Sincan Rabi, áyiin a eeyeniye ya naawe ti kikee kaapii ka kiti musuu ma miti Jordan, aŋa ánkupe ya kiteyoo, akina lompo oopa ti íhinu pakan paka pátise, apan pakan paka púlooŋ unka ti pikaayu teyoo.” ⅩⅩⅦ Saŋ naañahanii: “An ayinaat hitaaku háati waah niŋ Pútuun pa puwunutoo wo. ⅩⅩⅧ Aluu himuum aluu niyenaayeno keetantake ka ta inci insoke ta nii: 'Inci tom yem Eenucee ya ati Pútuun pa, pale inci éepoñiyee hátikinoo lamma.' ⅩⅩⅨ Aal a eeyem a ti ékey pinimo, ati áyiin a eeyemoo ya ti ékey esa. Ayíin a áwiyoo, eesiiŋiye ya toko, náasi kilim asaya ya nkúsuumoo meemak. Pásuuma empuu piyem ti inci, ínsuumam pántoon. ⅩⅩⅩ Písiyo pa piteyoo piñaŋaa epenano, putoom pa mpíkaasino.

ⅩⅩⅪ “Aŋa áfulii ya patiila ahaŋa an óo an; aŋa áfulii ya t’etaam, ati t’etaam, hiti t’etaam nákup. Aŋa áfulii ya patiila, ⅩⅩⅫ eeha naacuke ha náasi, hikina nasok, pale an asayanut hilim ha hiteyoo.† ⅩⅩⅩⅢ Aŋa nasayan ya eeha nasok ha, áyisanaayisan nii áyinanaayinan eeha Pútuun pa mpusoke ha hiti pánipani. ⅩⅩⅩⅣ Kaatuko aŋa Pútuun pa mpúpoñii ya, kilim etempo nasok, kamma Pútuun pa mpuwufanoo Kunuu ka keenape ka pántoon. ⅩⅩⅩⅤ Paapaa ya álafilafi Añii ya naañomanoo waah óo waah. ⅩⅩⅩⅥ Aŋa áyinane ti Añii ya ataakaa eloŋ ya eepayantoo ya, pale aŋa eepooke Añii ya atataak eloŋ, apan káñiken ka kiti Pútuun pa efikutowo teyoo.”

Ⅳ

Yéesu niŋ aal ati Samali

Ⅰ Yéesu náameyi nii Pufalisaay pa kásiyaasi nii akina oopa ti hitaaku niŋ íhinu pátise pinapana pihaŋ Saŋ Ⅱ (apan Yéesu tom faŋoo ayeniye íhinu pátise pale pinapana pa pakateyoo). Ⅲ Fiye, Yéesu náaful Judaay apuñoho Galilee. Ⅳ Añaŋaa hinapu ti mah ma miti Samali.

Ⅴ Ti oom pítin, Yéesu naacol ti saatee ya eyya nkasok ya Sikaa ti mah ma miti Samali, pukol etaam eyya Jakob naawune ya faw añiinoo Josef. Ⅵ-Ⅷ Toko ésaapun ya eti Jakob neeyem. Caanak ca ti hikaw, Yéesu naayok ti kasapal ka, naayeno pukol ésaapun ya, pinapana pa pakateyoo nkakaay ti saatee ya hinoom paliyal.

Ti oom káayenuma, akee aal ati Samali náakey piyook. Yéesu naasokoo: “Wunam pilaan.” Ⅸ Aal a naañahanoo: “Pale awe Asuwif inci aal ati Samali, puume ayyinaam kaluum man?” Asokaasok eehuu kaatuko Pusuwif pa kanakanooliyantoo niŋ pakati Samali. Ⅹ Yéesu naañahanoo: “Niŋ aameya hínum kawun ka kiti Pútuun pa, ímmeyi eeyemuu ya ti kaluum man, awe himuumi anti luumoo man, naawuni man miti eloŋ.” Ⅺ Aal a naasokoo: “Ahámpaatiin, awe taakut nikopu apan ésaapun ya éloosaaloos. Puume áafayini hitaaku man ma miti eloŋ eyyuu? Ⅻ Maamaa atoonii Jakob awufane unii ésaapun eyye, akina himuumoo le nalaan hínum, niŋ epuukoo niŋ pukoolee pa piteyoo. Fo an puume ancoke faŋi? Fo awe haŋoo hamake?” ⅩⅢ Yéesu naañahanoo: “An óo an aŋa nalaan man emme, pálaani efinene pucokoo, ⅩⅣ pale an óo an aŋa eelaane man emma inci uwwunoo ma, pálaani etinene pucokoo fo cancowiyaaw: man emma inci uwwunoo ma efimiyeno teyoo káapun kenfakat keekaakaayoo kawufan eloŋ ya eepayantoo ya.” ⅩⅤ Aal a naasokoo: “Ahámpaatiin, wunam ti man emmuu ancuk pálaani etinene pucokam, etinene wasoolo ékey piyook le man.”

ⅩⅥ Yéesu naasokoo: “Kaay cáayonkalii áyiini íññohoonii le.” ⅩⅦ Aal a naañahanoo: “Inci taakut áyiin.” Yéesu naasokoo: “Aasokaasok páni fa ansoke fa nii aataakut áyiin. ⅩⅧ Kaatuko pákayiin isak antaake hínum apan aŋa ayyem ya fiye neyoo áyiini tom. Páni ansoke.” ⅩⅨ Aal a naasokoo: “Ahámpaatiin, inci cukaa nii awe ayaamakoola. ⅩⅩ Símaama unii, ti tíntiŋ eyye nkaluum Pútuun pa, pale aluu Pusuwif pa innisok nii, la ñaŋee la kaluum Pútuun pa yem Jerusalem.” ⅩⅪ Yéesu naasokoo: “Aaluu, yínanam, caanak unca ti ékey, etinene niluum Paapaa ya ti tíntiŋ eyye lamma niŋ ekina tom Jerusalem. ⅩⅫ Aluu pakati Samali inniluumluum aŋa ínnimiit, unii Pusuwif pa nuuluum aŋa nuumeya, kaatuko ti Pusuwif pa Pútuun pa éfipinapii kati pifakan pakan paka. ⅩⅩⅢ Pale caanak unca ti ékey cícoliyoocol fala, ta sempe sa siti Kunuu ka keenape ka niŋ siti tooñaa ya éfisihin pakan paka kápiyenoonii puluuma pánipani pakati Paapaa ya,* kaatuko payenkuu kayem puluuma pa payenka Paapaa ya naayem ka ti hiŋes. ⅩⅩⅣ Pútuun pa, kunuu; sempe sa siti Kunuu ka keenape ka niŋ siti tooñaa ya, sikina lamma síyina íhinu pakan paka kápiyenoonii puluuma pánipani.”† ⅩⅩⅤ Aal a naasokoo: “Méyimeyi nii Mesi ya aŋa nkasok a lompo Eenucee ya ati Pútuun pa oopa ti ékey. Niŋ ákeyyoo afaakaman unii waah óo waah.” ⅩⅩⅥ Yéesu naasokoo: “Inci eeyem a fiye ti káakup naawe, inci yem akina.”

ⅩⅩⅦ Ti oom káasiiŋuma, pinapana pa pakati Yéesu nkáñohoonii, ínnimii ta nkacukoo ta ti káakup niŋ aal. Pale háati oonool teyii acakanutoo: “Weyme állafiye?” niŋ ekina tom: “Weyme uwune áyyemi ti káakup niŋ aal aŋe?” ⅩⅩⅧ Fiye, aal a naakat toko élumpa ya eteyoo naañoho ti saatee ya naasok pakan paka: ⅩⅩⅨ “Níkey nipisincan akee áyiin eesokaam waah wa púlooŋ ewwa inci ínhine wa. Fo áyiniyini piyeno Eenucee ya?” ⅩⅩⅩ Fiye nkáfulii ti saatee ya nkakaay pati Yéesu.

ⅩⅩⅪ Eehuu púlooŋ ti pitaako, pinapana pa pakateyoo nkaŋiiniyoo nkasokoo: “Rabi, li waah!” ⅩⅩⅫ Pale naañahanii: “Inci taakaataak paliyal piti hili empa aluu ínnimiit.” ⅩⅩⅩⅢ Pinapana pa pakateyoo nkayeno picakanool: “Fo an ákeyyookey apuwunoo paliyal?” ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naañahanii: “Paliyal pa putoom piyem íhinu héesuume ha éepoñiyaam ya, impa páhin empa naawufanaam pa. ⅩⅩⅩⅤ Fo nisokantoo: 'Le niŋ kiim kipaakiil efuumaañaa'? Pale inci insok: níhaafin, innisincan ukit wa, útuuniyaa kaamaañ! ⅩⅩⅩⅥ Aŋa namaañ a oopa ti hisayu cooy ya eteyoo, naaconcenool paliyal, pikina piyem pakan paka keeyem ka ti ékey ti eloŋ ya eepayantoo ya. Ancuk aŋa nasuk a niŋ aŋa namaañ a efikataak pásuuma ti coonool. ⅩⅩⅩⅦ Kusoku enke kiti páni: 'Akee nasuk akee naamaañ.' ⅩⅩⅩⅧ Inci poñe aluu nipimaañ kaakit enka ínnihinut. Pakakee káhine ko, aluu innimaañ páhin pa piteyii.”

ⅩⅩⅩⅨ Hícump pakati Samali keekine ka ti oom saatee nkáyinan ti Yéesu kamma aal a naasokii: “Asokaamsok eeha púlooŋ inci ínhine ha.” ⅩⅬ Ekina ewune pakati Samali ta nkacole ta pati Yéesu nkaluumoo apiyeno neyii, Yéesu naayeno neyii kunoom kúsupak. ⅩⅬⅠ Kéeyinane ka teyoo nkahaŋ toko nkameeŋe meemak kamma kilim ka kiteyoo, ⅩⅬⅡ nkasok aal a: “Fiye úyinanutoo kamma eeha ansoke ha unii pale kamma unii faŋ unii núusiyoo, núumeyi nii akina ayem Afakana ya pánipani ya ati púlunta pa.”

Káakuuñan kiti akampaani

ⅩⅬⅢ Kunoom ka kúsupak enkuu kupumuus, Yéesu náaful toko naañoho Galilee. ⅩⅬⅣ Akina himuumoo mpaasok: “Ayaamakoola ámakiyanantee ti saatee ya eteyoo.” ⅩⅬⅤ Fiye ta naacole ta Galilee, pakati toko nkawananoo kaatuko poko lompo kakaayaakaay pahaaño pa piti Himuusu haJerusalem nkacuk eeha púlooŋ naayeniye ha íhinu ti pahaaño pa.

ⅩⅬⅥ Púful toko, Yéesu náañohoonii Kana eti Galilee pa naayesane pa man ma elaan. Intaak áhampaatiin áhina ati amansa ya aŋa añiinoo akampaani éekuuñe ti saatee ya eti Kafaanawum. ⅩⅬⅦ Ta náasiye ta nii Yéesu áfuliyooful Judaay ápucolii Galilee, naakaay teyoo naaluumoo apuwano Kafaanawum káakuuñan akampaani ya ateyoo eeyem ya ti putum eket. ⅩⅬⅧ Yéesu naasokoo: “Taamanta nicukut píyisan niŋ weecukantee étiniyinan púlay!” ⅩⅬⅨ Ahína ya naañahanoo: “Ahámpaatiin, wano niŋ inci le niŋ añiinam afaaket!” Ⅼ Yéesu naasokoo: “Kaay, añiini afaaloŋ.” Ayíin a náayinan hilim eeha Yéesu naasokoo ha, naakaay. ⅬⅠ Ta naayeniye ta puñoho, pimiikan pa pakateyoo nkapaakoolanoo nkasokoo: “Añiini oopa kaloŋa!” ⅬⅡ Naacakanii: “Teyme naafisake?” Nkañahanoo: “Hukan papayal hili kawaay pasowe-eniinoo mpifisake.” ⅬⅢ Paapaa ya náapannum nii, tempo Yéesu naasokoo nii: “Añiini afaaloŋ.” Fiye akina niŋ miin ma miteyoo púlooŋ nkáyinan ti Yéesu.

ⅬⅣ Eehuu hiyeniye píyisan pa púsupiyenu pa empa Yéesu náahine pa Galilee, ta náañohoonii ta ápufulii Judaay.

Ⅴ

Yéesu káakuuñan ka kiteyoo éehute ya ti hinoom ha hiti kayeno ka

Ⅰ Púful toko Yéesu naasilo Jerusalem kamma pikee pahaaño piti Pusuwif. Ⅱ Po Jerusalem, pukol Putum pa piti Písaacii pa, intaak éwacuma eelutee neetaak sícimpaŋ isak, eyya neyonkalee Petusata ti kaŋ ya eti Hiburu. Ⅲ Ti oom pícimpaŋ pakan keemeeŋe kéekuuñe nkahinto: kéefuume, kéehute niŋ payenka nkanow niŋ efank.* Ⅴ Intaak toko áyiin éehute fo sitiil áwii niŋ kaat niŋ síhaaciil (38).

Ⅵ Yéesu naacukoo la naahintiye la, náasi nii afiyyaa ti oom pacuk naasokoo: “Aálafilafi kafisak?” Ⅶ Eéhute ya naañahanoo: “Ahámpaatiin, taakut an eekaakaayam kámocan ti éwacuma ya niŋ man ma muwenee. Niŋ inci yeniyaa pikaayu, cólum, akee náatikinam.” Ⅷ Yéesu naasokoo: “Lito! Coop kahun ka kitii inkaay.” Ⅸ Tokotoko áyiin a náakuuñanee, náaseepin kahun ka kiteyoo náayaañ pikaayu.

Eehuu ti hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa nihitaakiye. Ⅹ Ekina ewune pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkasok áyiin a éekuuñanee ya: “Fíyooy hinoom ha hiti kayeno ka, aañaŋut káaseepin kahun ka kitii.” Ⅺ Pale naañahanii: “Ayíin a éekuuñanaam a asokaam: 'Coop kahun ka kitii inkaay.'” Ⅻ Nkacakanoo: “Ayme áyiin asokuu: 'Coop kahun ka kitii inkaay'?” ⅩⅢ Pale éekuuñanee ya ámiit oom an kaatuko pakan paka kameeŋaameeŋ apan Yéesu naapuuto.

ⅩⅣ Po hátikin, Yéesu naatook áyiin a ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa naasokoo: “Síitan! Aákuuñanee-kúuñan, timpi nene muuyen ancuk heehaŋe luu timpi hitaakiyi.” ⅩⅤ Púful toko, áyiin a naacaasok pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nii Yéesu ákuuñanoo. ⅩⅥ Ekina ewune pakati kikaw ka nkáyaañ kaakallan Yéesu kamma naayeniye íhinu enkuu ti hinoom ha hiti kayeno ka. ⅩⅦ Pale Yéesu naañahanii: “Paapaa atoom oopa ti páhin fo fiye, inci lompo oopa ti páhin.”

ⅩⅧ Pañahanal empuu puwune pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkahaŋ toko nkaŋese fa efikamuk Yéesu. Kaatuko Yéesu átuulut hinoom ha hiti kayeno ka, apan naasok nii Pútuun pa faafoo, apilehoolan faŋoo niŋ Pútuun pa.

Kawufanee Añii ya ati Pútuun pa kayine kiti íhinu kíiti

ⅩⅨ Yéesu naañahan pakati kikaw ka: “Inci pusok aluu pánipani ya, Añii ya ayinaat íhinu waah faŋoo pale eeha nacuk ha ti Paapaa ya, kaatuko eeha Paapaa ya náhin ha, hikina Añii ya lompo náhin. ⅩⅩ Paapaa ya álafilafi Añii ya, náyisanoo eeha púlooŋ náhin ha. Afánayisanoo lompo weecukantee weehaŋe pafom ewwa inniyem wa fiye ti hicuku, ancuk aluu niŋaŋiyaa. ⅩⅪ Samat nii fa Paapaa ya nalitan fa keekete ka naawufanii eloŋ ya, fo lompo Añii ya naawufan eloŋ ya aŋa náalafiye ya. ⅩⅫ Apan Paapaa ya áhinantoo kíiti an, pale Añii ya naakate kati áhin kíiti, ⅩⅩⅢ ancuk pakan paka púlooŋ kati kámakiyan Añii ya, samat nii fa nkámakiyan fa Paapaa ya. Aŋa éemakiyanut a Añii ya, ámakiyanut lompo Paapaa ya éepoñiyoo ya.

ⅩⅩⅣ “Inci pusok aluu pánipani ya, aŋa éesiye hilimam náayinan aŋa éepoñiyaam ya, ataakaa eloŋ ya eepayantoo ya, átahinee kíiti pale áfuliyooful ti eket ya apinako ti eloŋ ya. ⅩⅩⅤ Inci pusok aluu pánipani ya, caanak unca ti ékey cícoliyoocol fala, ta keekete ka éfikasi hilim ha hiti Añii ya ati Pútuun pa, apan keekaakaay ho ka hísiyu efikaloŋ. ⅩⅩⅥ Samat nii fa Paapaa ya naayekane fa eloŋ ya ti himuumoo fo lompo naawufane Añii ya apiyekan eloŋ ya ti himuumoo. ⅩⅩⅦ Naawufanoo kayine kiti íhinu kíiti kamma naayem Añii An. ⅩⅩⅧ Timpi niŋaŋo kamma eehuu, kaatuko caanak unca ti ékey ta keeyem ka púlooŋ ti kiyaak ka éfikasi hilimoo, ⅩⅩⅨ nkálitoonii ti eket ya. Kéehine ka heenape ha éfikalitoonii ti eket ya nkataak eloŋ ya, kéehine ka heenaput ha éfikalitoonii ti eket ya nkasiiŋanee ti pisiya.

ⅩⅩⅩ “Inci himuumam yinaat íhinu waah, eeha inci ínsiye ha ti Paapaa atoom inci nínhin kíiti. Páhinalam kíiti peecoonoole kaatuko ŋesut héesuumaam ha pale héesuume ha éepoñiyaam ya.”

Keetantake ka pakati Yéesu

ⅩⅩⅪ Yéesu nene asokii: “Niŋ inci yeniyaa eetantake ya ati faŋam, eeha inci insok ha hiti pánipani tom. ⅩⅩⅫ Akee ayeniye eetantake ya atoom, méyimeyi nii eeha naasoke ha kutoom hiti páni. ⅩⅩⅩⅢ Aluu, innipoñ pakan ti Saŋ, akina eetantake ya atoom naasok pánipani ya. ⅩⅩⅩⅣ Iyyema inci, soolahut an apiyeno eetantake ya atoom pale sokaasok enkuu kati nifakanee. ⅩⅩⅩⅤ Saŋ acukaacuk samat nii lampi eecaaŋanee picaaŋ cataŋ, ínsuum aluu hínum ti kakalaŋan ka kiteyoo ti caanak ceetama. Pakalaŋanal empuu pucukaacuk nii ecaaŋ enfakat. ⅩⅩⅩⅥ Pale iyyema inci, taakaataak waah weetantake kutoom pihaŋ eeha Saŋ naasoke ha kutoom, ukina uyem weecukantee ewwa Paapaa ya naawufanaam wa píhin, íyyemi wo ti íhinu. Pikina mpíyisan nii Paapaa ya ápoñiyaam. ⅩⅩⅩⅦ Paapaa ya éepoñiyaam ya, akina himuumoo ayem eetantake ya atoom. Pale nitaapala nísi hilimoo, niŋ fotom hicuku himuumoo. ⅩⅩⅩⅧ Hilim ha hiteyoo hikinut ti saan aluu kaatuko níyinanut aŋa náapoñii ya. ⅩⅩⅩⅨ Innikalaŋkalaŋ pinap hilim ha hiti Pútuun pa kaatuko aluu nímiiloolaa-míilool nii tenko efinitaak eloŋ ya eepayantoo ya, ántuŋ kilim enkuu kutoom nkúkupe. ⅩⅬ Pale innipook ékey ti inci kati nitaak eloŋ ya.

ⅩⅬⅠ “Soolahut hímulu hiti pakan. ⅩⅬⅡ Pale méyimeyi aluu, nílafiit Pútuun pa. ⅩⅬⅢ Ti caacaw Paapaa atoom inci ínkeyii, nisayanutam. Niŋ akee ákeyyoo ti caacaw faŋoo efinisayanoo. ⅩⅬⅣ An óo an oopa ti hiŋes kámakiyan kéefulii ti áwiyoo, pale niŋesut kámakiyan ka kéefulii ka ti Pútuun pa poonool pa. Fiye, puume éfiniyiniyam káyinan? ⅩⅬⅤ Timpi nímiilool nii inci fayeno anooka ya ataaluu hátikin Paapaa ya, anooka ya ataaluu ayem Móyiis aŋa ínnihine ya cíki. ⅩⅬⅥ Niŋ níyinanaayinan Móyiis, anti níyinanam kaatuko kutoom naakiice. ⅩⅬⅦ Pale niŋ níyinanut eeha naakiice ha, puume éfiniyini káyinan hilimam?”

Ⅵ

Káakuuman ka kiti Yéesu pákayiin síwuli isak

Ⅰ Eehuu hipimuus, Yéesu naafiitan ti ekee ekink ya eti han ha hiti Galilee. Oom han nihisokee lompo han ha hiti Tipeliyas. Ⅱ Kayoŋ kenfakat nkiyeniyoo kanapan kaatuko pakan paka kacukaacuk weecukantee ewwa naayeniye wa íhinu ti kéekuuñe ka. Ⅲ Púful toko, Yéesu naasilo ti tíntiŋ niŋ pinapana pa pakateyoo nkayeno. Ⅳ Tempo Himuusu ha níhilohanii, pahaaño pa piti Pusuwif pa.

Ⅴ Yéesu naasincan naacuk kayoŋ kenfakat keeyeniyoo kanapan. Fiye, naacakan Filip: “Peyme éfuuyiniyaa hinoom kúmpuul pakan paka payenke púlooŋ kati kali?” Ⅵ Asokaasok eehuu kati awinko Filip kaatuko akina himuumoo ámeyimeyi eeha naakaakaay ha íhinu. Ⅶ Filip naañahanoo: “Háati niŋ cooy eti kiim isak niŋ hoonool etefom an óo an kati áyini hitaaku címpuul.” Ⅷ Akee ti pinapana pa pakateyoo aŋa nkasok a Andre, Simon Piyeer atuwoo, naasokoo: Ⅸ “Ehe cikee cikampaani ceetaake kúmpuul* isak niŋ moon músupak. Fo efifom pakan paka púlooŋ?” Ⅹ Yéesu naasokii: “Níhinii kapiyeno poko púlooŋ.” La nkayeniye la, kaameeŋ píheeni, nkayeno tempo. Pákayiin máamun síwuli isak (5,000) kayeniye toko. Ⅺ Yéesu naacoop kúmpuul ka, naasok Pútuun pa apalaka, náapaacinool ko keeyeniye ka toko, náahin fo lompo moon ma, nkali fo kasiit.

Ⅻ Ta nkaliye ta poko púlooŋ fo kafoman, Yéesu naasok pinapana pa pakateyoo: “Niyesal mífiitiin ma meetowiye ma miti kúmpuul ka ancuk waah úmpuupuco.” ⅩⅢ Nkayesal, nkameeŋan síyya ŋaasuwan niŋ súsupak ti pútowintiin pa piti kúmpuul ka isak ya enka nkaliye ka.

ⅩⅣ Pakan paka kapucuk heecukantee eeha Yéesu naayeniye ha íhinu, nkáyaañ hisoku: “Pánipani, áyiin a aŋe ayem ayaamakoola ya eeñaŋe ya ékey ti púlunta pa!” ⅩⅤ Pale Yéesu náameyi nii éfikahinoo amansa ti sempe, nene añako pati tíntiŋ ya lamayoo.

Kasapal ka ñoota kiti Yéesu ti han ha péeseemut

ⅩⅥ Ta ínciniimiye ta, pinapana pa pakati Yéesu nkawano pati han ha. ⅩⅦ Nkáyuuko ti piteen nkáyaañ kaafiitan han ha kapuwant Kafaanawum. Caanak ca unca cicoke, Yéesu aloot ácolii teyii. ⅩⅧ Hiyam henfakat níhiyaañ hisapu, kúsuu ka nkihiñ. ⅩⅨ Pinapana pa pakati Yéesu nkákus máamun sikilomeetal isak niŋ ekina tom isak niŋ yoonool, nkaŋantan Yéesu ti ésapalii ti man ma, ápulohiiloh piteen pa, nkafe. ⅩⅩ Pale Yéesu naasokii: “Aŋe inci, timpi nife!” ⅩⅪ Pinapana pa nkálafiyoo híyuuku ti piteen pa. Emma nkáyuukoo ma, piteen pa mpihaaŋ ti hicolu la nkañaŋe la hiciŋu.†

ⅩⅫ Eti kacom eteyyo, kayoŋ ka keetowiye ka ti kikee kaapii ka kiti han ha nkápannum nii piteen poonool lamma piyeniye toko, apan nkámeyi nii Yéesu áyuukiit ti piteen pa niŋ pinapana pa pakateyoo, pale poko lamayii kakaaye. ⅩⅩⅢ Fiye ñikee ñiteen íññifulii Tipeliyas iññiciŋ pukol la pakan paka nkaliye la kúmpuul ka, ta Ateeteyo naasoke ta Pútuun pa apalaka. ⅩⅩⅣ Ta pakan paka nkápannume ta nii Yéesu aneetaat toko, pinapana pa lompo kaneetaat toko, nkáyuuko ti ñiteen eññuu kapikaay Kafaanawum hiŋes Yéesu.

Yéesu, paliyal pa piti eloŋ ya

ⅩⅩⅤ Ta nkacole ta ti ekee ekink ya eti han ha, nkatook po Yéesu nkacakanoo: “Rabi, teyme ánkeyii le?” ⅩⅩⅥ Yéesu naañahanii: “Inci pusok aluu pánipani ya, hiŋesuyam inniyaake neetaat kamma innicukale píyisan pa putoom ínniyinan ti inci, pale kamma inniliye kúmpuul fo nisiit. ⅩⅩⅦ Paliyal empa mpúpuco, timpi puwas aluu páhin, pale níhin páhin piti paliyal empa mputowo fo eket maama piti eloŋ ya eepayantoo ya empa inci, Añii An, fawufan pa aluu. Kaatuko Paapaa ya eeyem a Pútuun pa píyisanaayisan nii inci mpuwufane sempe etempo.”

ⅩⅩⅧ Nkacakanoo: “Weyme nuuñaŋe íhinu kati úhin eeha Pútuun pa mpílafiye ha?” ⅩⅩⅨ Yéesu naañahanii: “Eeha Pútuun pa mpílafiye ha hiyem nípiyinan ti aŋa mpúpoñii ya.” ⅩⅩⅩ Nkasokoo: “Fiye awe, empeyme píyisan áafahin, niŋ unii ucukaa po núuyinani? Weyme ankaakaay íhinu? ⅩⅩⅪ Símaama unaa kaliyaali manna ti káahaaŋ ka tes, samat nii heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa, hisok: 'Naawufanii kapili paliyal péefulii patiila.'✡” ⅩⅩⅫ Yéesu naasokii: “Inci pusok aluu pánipani ya, Móyiis tom awufane aluu paliyal pa péefulii pa patiila pale Paapaa atoom awufane aluu paliyal pa piti pánipani ya péefulii pa patiila. ⅩⅩⅩⅢ Kaatuko paliyal pa empa Pútuun pa mpuwufane pa, pikina piyem an a éefulii ya patiila naawufan eloŋ ya púlunta pa.”‡ ⅩⅩⅩⅣ Nkasokoo: “Ahámpaatiin, wun unii hinak óo hinak ti oom paliyal.”

ⅩⅩⅩⅤ Yéesu naañahanii apusokii: “Inci yem hímpuul ha hiti eloŋ ya. An óo an éekeyii ti inci peep etipucokoo púlay. An óo an éeyinane ti inci pálaani etipucokoo púlay. ⅩⅩⅩⅥ Pale samat nii fa inci insoke fa aluu: nicukaamcuk háati fo níyinanut. ⅩⅩⅩⅦ Pakan paka púlooŋ payenka Paapaa ya naawufanaam ka éfikakey ti inci, an óo an éekeyii ti inci etiyaanoo pántoon. ⅩⅩⅩⅧ Kaatuko fúliyoot patiila kati hín héesuumaam ha pale héesuume ha éepoñiyaam ya. ⅩⅩⅩⅨ Eépoñiyaam ya álafiit púpuul háati oonool ti payenka naawufanaam ka, pale pilitanii ti eket ya ti hinoom ha hikelan ha hiti púlunta pa. ⅩⅬ Kaatuko eeha Paapaa atoom náalafiye ha hiyem, pakan paka púlooŋ keecuke ka Añii ya te nkáyinanoo, oom pakan kataak eloŋ ya eepayantoo ya, inci illitanii ti eket ya ti hinoom ha hikelan ha hiti púlunta pa.”

ⅩⅬⅠ Fiye Pusuwif pa nkáyaañ káakumutool kiteyoo kamma naasoke nii: “Inci yem hímpuul ha héefulii ha patiila.” ⅩⅬⅡ Nkasok: “Fo aŋe Yéesu tom, Josef añiinoo, aŋa nuumeyaa ya faafoo niŋ íññaayoo? Puume áfaayini hisoku: 'Patiila inci ínfulii'?” ⅩⅬⅢ Yéesu naasokii: “Nikatan káakumutool ka! ⅩⅬⅣ An ayinaat ékey ti inci taamanta Paapaa ya éepoñiyaam ya áñakiyootoo ti inci, inci illitanoo ti eket ya ti hinoom ha hikelan ha. ⅩⅬⅤ Kiiceekiic ti pakiical pa piti piyaamakoola pa nii: 'Pútuun pa efipikalaŋanii poko púlooŋ.'✡ An óo an éesiitane Paapaa ya naakalaŋ teyoo, áfaakey ti inci. ⅩⅬⅥ An ataapala acuk Paapaa ya niŋ neetaat éefulii ya pati Pútuun pa; akina acuke Paapaa ya. ⅩⅬⅦ Inci pusok aluu pánipani ya, an óo an éeyinane, ataakaataak eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅬⅧ Inci yem hímpuul ha hiti eloŋ ya. ⅩⅬⅨ Símaama aluu kaliyaali manna ya ti káahaaŋ ka tes, háati fo nkaket. Ⅼ Pale paliyal empa inci insoke pa, pikina piyem paliyal pa péewanoonii pa púpufulii patiila, an óo an eeliye po ataket. ⅬⅠ Inci yem paliyal pa piti eloŋ ya péefulii pa patiila. An óo an eeliye ti paliyal empe afaaloŋ fo cancowiyaaw. Apan paliyal empa inci inkaakaay pa kawufan, pikina piyem eniinam. Inci fawufan po ancuk púlunta pa pitaakaa eloŋ.”

ⅬⅡ Fiye Pusuwif pa nkáyaañ píñakalool penfakat nkasok: “Puume áyiin a aŋe naayina unaa kawufan eniinoo kati uliyaa?” ⅬⅢ Yéesu naañahanii: “Inci pusok aluu pánipani ya, taamanta niliit enii inci, Añii An, innilaan hísimam, etinitaak eloŋ ya. ⅬⅣ An óo an eeliye eniinam, naalaan hísimam ataakaataak eloŋ ya eepayantoo ya, inci illitanoo ti eket ya ti hinoom ha hikelan ha. ⅬⅤ Kaatuko eniinam eyem paliyal pánipani, hísimam palaanal pánipani. ⅬⅥ An óo an eeliye eniinam naalaan hísimam afaakin ti inci, inci lompo inkin teyoo. ⅬⅦ Paapaa ya éepoñiyaam ya oopa kaloŋa, inci lompo íyyemi kaloŋa kamma akina. Fo lompo incuke, an óo an eeliye eniinam afaaloŋ kamma inci. ⅬⅧ Paliyal empa inci insoke pa, pikina piyem paliyal pa péewanoonii pa púpufulii patiila, pucukut nii empa símaama aluu nkaliye pa púful toko nkaket. An óo an eeliye paliyal empe afaaloŋ fo cancowiyaaw.” ⅬⅨ Asokaasok enke akina ti kakalaŋan ka ti éluumuma ya eti Kafaanawum.

Hícump pinapana, kakatan ka kiteyii Yéesu

ⅬⅩ Ta nkásiye ta eehuu, hícump ti pinapana pa pakateyoo nkasok: “Pakalaŋanal empuu píciiticiiti! Ayme ayina po kasayan?” ⅬⅪ Yéesu náameyi ti yaanoo nii pinapana pa pakateyoo, káakumutool eeha naasoke ha nkayaake, naasokii: “Fo kilim enkuu efikiñahan aluu puson ti káyinan ka kitaaluu? ⅬⅫ Puume facuk niŋ nicukaam, inci, Añii An, ti pisilo la inci iyyeniye la? ⅬⅩⅢ Kunuu ka kiti Pútuun pa nkuwufan eloŋ, sempe an sitaakut nafaa. Kilim enka inci ínkup ka aluu, kiti Kunuu niŋ eloŋ. ⅬⅩⅣ Pale pakakee taaluu káyinanut.” Yéesu asokaasok eehuu kaatuko ámeyimeyi kápiliŋ ti púcook pa pakayme káyinanut teyoo, náameyi lompo ayme akaakaay hífulu teyoo. ⅬⅩⅤ Nene asokii: “Eehe hiwune inci insok aluu nii, an ayinaat ékey ti inci taamanta Paapaa ya áñakiyootoo.”

ⅬⅩⅥ Ti oom káasiiŋuma hícump ti pinapana pa pakateyoo nkakatanoo, nkáyekuno pinapool neyoo. ⅬⅩⅦ Fiye Yéesu naacakan pinapana pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka: “Fo aluu lompo nílafiit pikaayu?” ⅬⅩⅧ Simon Piyeer naañahanoo: “Ahámpaatiin, ti ayme nuukaakaay? Awe yekane kilim enka nkuwufan ka eloŋ ya eepayantoo ya. ⅬⅩⅨ Unii úyinanaayinan, núumeyi nii, awe yem Eesampanee ya ati Pútuun pa.” ⅬⅩⅩ Yéesu naañahanii: “Fo inci tom mamale aluu, aluu ŋaasuwan niŋ pákasupak paka? Pale háati fo, akee taaluu áhina páhin pa piti áhampaatiin a ati piseetaani pa!” ⅬⅩⅪ Kiti Judas añii ya ati Simon Iskaliyot naayeniye káakup. Kaatuko akina akaakaay hífulu teyoo apan akee ti ŋaasuwan ya niŋ pákasupak paka naayem.

Ⅶ

Káayinanaati ka kiti Yéesu pakatuwoo

Ⅰ Púful toko, Yéesu naafiitanool mah ma miti Galilee, álafiit kaafiitanool mah ma miti Judaay kamma pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkayemoo po ti cíllopa kati kamukoo. Ⅱ Tempo pahaaño pa piti Púkuut pa piti Pusuwif pa mpúlohanii. Ⅲ Ti oom káasiiŋuma, Yéesu pakatuwoo nkasokoo: “Fúl le inkaay ti mah ma miti Judaay ancuk pinapana pa pakatii lompo kacukaa eeha ánhin ha! Ⅳ An ayoliyantoo ti páhinoo niŋ álafiyaa písiyo; páawoo aapa ánhin enkuu, yísanoolo ti púlunta pa.” Ⅴ Yéesu pakatuwoo kasokaasok eehuu kaatuko poko lompo káyinanut teyoo. Ⅵ Yéesu naañahanii: “Caanak ca citoom ciloot cícolii, pale citaaluu ca, tan óo tan citempaatempo. Ⅶ Pakati púlunta pa kayinaat aluu hinatu; pale inci, kanataam-nat kamma inci insok tan óo tan nii páhinalii pinaput. Ⅷ Aluu nisilo pati pahaaño pa, samat inci etisilo pati pahaaño empuu, kaatuko caanak ca citoom ciloot cícolii.” Ⅸ Ta naapaye ta káakup naatowo Galilee.

Yéesu pati pahaaño pa piti Púkuut pa

Ⅹ Ta pakatuwoo nkakaaye ta pati pahaaño pa, Yéesu lompo naakaay po, pale naayolo ti pikaayu péeyisanooliit. Ⅺ Pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkayeniyoo hiŋes pati pahaaño pa, nkasok: “Ayíin a aŋuu uwwey?”

Ⅻ Ti kayoŋ ka pakan paka nkayeno pupuusanool kiteyoo. Pakakee nkasok: “Aŋuu áyiin eenape.” Pakakee paka nkasok: “Haani, kincaakool pakan paka naayaake.” ⅩⅢ Pale an áhaañiit káakup kiteyoo niŋ hilim heeceeke kamma nkafeye pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa.

ⅩⅣ Ta nkayeniye ta ti pututa pahaaño pa, Yéesu naasilo pati ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa naayeno kakalaŋan ti hank ha. ⅩⅤ Pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa ínnimii nkasok: “Ayíin a aŋe ataapala ataak akalaŋana pakiical pa piti Pútuun pa. Puume naayina kameye eehuu?” ⅩⅥ Yéesu naañahanii: “Kakalaŋan enka inci inkalaŋan ka kúfuliyoot ti inci, pale ti éepoñiyaam ya. ⅩⅦ Niŋ an álafiyaa íhinu eeha Pútuun pa mpílafiye ha, áfaameyi man kakalaŋan ka kutoom ti Pútuun pa nkúfulii, niŋ ekina tom héefulii ti inci inci iyyem ti káakup. ⅩⅧ An aŋa nákup héefulii teyoo, hiŋes kánapiyan caacawoo naayaake, pale an aŋa naŋes kánapiyan caacaw éepoñiyoo ya, an ati pánipani, kincaam kineetaat teyoo. ⅩⅨ Fo Móyiis tom awufane aluu hilim ha heesiiŋanee ha? Apan an taaluu átuulut ho, weyme uwune ínnilafiyam himuku?”

ⅩⅩ Pakan paka nkañahanoo: “Hísaalumant híwuuliyuu, ayme álafiyuu himuku?” ⅩⅪ Yéesu naasokii: “Inci heecukantee hoonool inci ínhine, aluu púlooŋ ínnim aluu. ⅩⅫ Móyiis asoke aluu ninakan mikampaani ma mitaaluu niŋ mitaakaa kunoom isak niŋ kíhaaciil (apan eehuu hífuliyoot ti Móyiis pale ti símaama aluu Abraham, Isaak niŋ Jakob). Kamma eeha Móyiis naasoke ha, aluu lompo pikee pa inninakan-nakan ti hinoom ha hiti kayeno ka. ⅩⅩⅢ Páawoo inninakan-nakan mikampaani aluu háati ti hinoom ha hiti kayeno ka, ti hítuulu hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, weyme éfiniñiken ti inci kamma inci ínkuuñane enii an púmpuluŋ ti hinoom ha hiti kayeno ka? ⅩⅩⅣ Niŋ níhinaa kíiti, timpi nisincan eeha innicuk ha lamma, pale níhin kíiti pucoonool.”

Fo Yéesu ayem Eenucee ya?

ⅩⅩⅤ Pakakee ti pakati Jerusalem nkasok: “Fo áyiin aŋe tom nkayem ti hiŋes himuku? ⅩⅩⅥ Nisincan, oopa ti káakup hátikin pakan paka peeyoliit, an asokutoo waah. Fo pakati kikaw ka pakatuunaa kacoonaacoon pánipani nii akina ayem Eenucee ya ati Pútuun pa? ⅩⅩⅦ Antúŋ áyiin a aŋe, úmeyiyaameyi pa náafulii. Pale niŋ Eenucee ya ákeyyoo, an átameyi pa náafulii.” ⅩⅩⅧ Tempo Yéesu naayeno kakalaŋan ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, naasokii niŋ hilim heeceeke: “Ee nímeyiyaam-méyi, ínnimeyi peyme inci ínfulii. Pale inci tom mamale ékey ya etoom, éepoñiyaam ya ati pánipani, nímiitoo. ⅩⅩⅨ Inci méyiyoomeyi kaatuko pateyoo inci ínfulii, akina ápoñiyaam.”

ⅩⅩⅩ Kamma kilim enkuu, nkayeno hiŋes hicokuyoo pale an anaŋut teyoo epees kaatuko caanak ca citeyoo ciloot cícolii. ⅩⅩⅪ Háati fo, ti kayoŋ ka, hícump níhiyinan teyoo, nkasok: “Niŋ Eenucee ya ákeyyoo, fo áfaahin hícump píyisan pihaŋ áyiin a aŋe?”

Kúmpoña ka kiti pufaasa pa kapucok Yéesu

ⅩⅩⅫ Pufalisaay pa nkási eeha kayoŋ ka nkiyeniye ha káakumutool kiti Yéesu. Fiye ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ Pufalisaay pa nkapoñ pufaasa ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa kapica kacokoo. ⅩⅩⅩⅢ Ta nkacole ta, Yéesu naasok: “Inci fayeno naaluu pale etikampan, niŋ fúlaa toko fañoho pati éepoñiyaam ya. ⅩⅩⅩⅣ Efiniŋesam pale etinicukam; pa inci inkaakaay pa piyeno, aluu étiniyini po pikaayu.” ⅩⅩⅩⅤ Fiye pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkayeno picakanool: “Peyme áyiin a aŋe naakaakaay, pa etuucukoo? Fo pati Pusuwif pa keehancalooliye ka nkakin niŋ keeneetaat ka Pusuwif? Fo afaakalaŋan keeneetaat ka Pusuwif? ⅩⅩⅩⅥ Weyme náalafiye hisoku ti pákupal empe: 'Efiniŋesam pale etinicukam; pa inci inkaakaay pa piyeno, aluu étiniyini po pikaayu'?”

Kiyanu ka kiti man ma miti eloŋ ya

ⅩⅩⅩⅦ Hinoom ha hikelan ha hiti pahaaño pa heehaŋe ha hitaaku nafaa, Yéesu naasiiŋo naasok niŋ hilim heeceeke: “Niŋ pálaani pucokaa an, ákey ti inci apilaan. ⅩⅩⅩⅧ An óo an éeyinane ti inci,*'kiyanu kiti man miti eloŋ éfikifasasii ti yaanoo,' samat nii fa inkiicee fa ti hilim ha hiti Pútuun pa.”✡ ⅩⅩⅩⅨ Ta Yéesu naasoke ta eehuu, kiti Kunuu ka keenape ka kiti Pútuun pa naayeniye káakup, keekaakaay ka éwanoonii ti kéeyinane ka teyoo. Tempo, Kunuu ka kuloot kuwufanee, kaatuko hamake ha hiti Yéesu hiloot híyisanee.

Píkatinool pa piti pakan paka kamma Yéesu

ⅩⅬ Ta nkásiye ta kilim enkuu, pakakee ti kayoŋ ka nkasok: “Pánipani áyiin a aŋe ayem ayaamakoola ya!” ⅩⅬⅠ Pakakee paka nkasok: “Akina ayem Eenucee ya ati Pútuun pa!” Pale pakakee nkasok: “Fo Eenucee ya áyiniyini éfulii Galilee? ⅩⅬⅡ Fo hikiicutee ti hilim ha hiti Pútuun pa nii, Eenucee ya áfaafulii ti miin ma miti Dawid, ti saatee ya eti Betelehem pa Dawid naakine pa hínum?”✡ ⅩⅬⅢ Fiyuu kayoŋ ka nkípaacinooliye kamma Yéesu. ⅩⅬⅣ Pakakee teyii nkálafiyoo hicoku, pale an anaŋut teyoo epees.

Káayinanaati ka kiti ñíhampaatiin Pusuwif pa

ⅩⅬⅤ Ti pikelan, pufaasa pa pakati ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa nkáñohoonii pati ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ Pufalisaay pa, nkacakanii: “Weyme uwune nícoopiyootoo?” ⅩⅬⅥ Pufaasa pa nkañahanii: “An ataapala ákup samat nii áyiin a aŋuu!” ⅩⅬⅦ Fiye Pufalisaay pa nkasokii: “Fo acaakoolaa-caakool aluu lompo? ⅩⅬⅧ Fo taakaataak akee ti pakati kikaw ka pakatuunaa niŋ ekina tom ti Pufalisaay pa éeyinane ti áyiin a aŋuu? ⅩⅬⅨ Haani! Pale kayoŋ enke kéemiit ka hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, pakan keeñanee!”

Ⅼ Pale Nikodem, Afalisaay ya aŋa mpaakaay ya faw pati Yéesu, naasokii: ⅬⅠ “Hilim ha hituunaa heesiiŋanee ha, fo híyiniyini kaasiiŋan an ti pisiya an péesiitanutoo náameyi eeha náahine?” ⅬⅡ Fiye nkañahanoo: “Awe, fo awe lompo ati Galilee? Kalaŋ heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa, aafacuk nii ayaamakoola átafulii Galilee.”

ⅬⅢ †[Púful toko an óo an naayet pateyoo.]

Ⅷ

Aal a eemintee ya ti pahaaño niŋ áyiin

Ⅰ *[Ta an óo an naayet ta ti enuufoo, Yéesu naakaay ti cítintiŋ ca enca nkasok ca Olif. Ⅱ Eti kacom eteyyo mpucom mic, naañoho ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, pakan paka púlooŋ nkayeno ékey teyoo, akina naayeno apiyeniyii kakalaŋan. Ⅲ Pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ Pufalisaay pa nkácoopii aal eenimiye aŋa nkaminte ti pahaaño niŋ áyiin, nkasiiŋanoo hátikin pakan paka púlooŋ. Ⅳ Nkasok Yéesu: “Ahámpaatiin, aal a aŋe amintee ti pahaaño niŋ áyiin. Ⅴ Ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, kiiceekiic nii pakaal paka payenkuu fiyuu kañaŋee himuku ti kaanunkalee niŋ pukumpa. Fiye awe, eeheyme ansoke?” Ⅵ Kasokaasok eehuu kati kakuuc Yéesu nkáyiniyoo hinooku. Pale Yéesu náasitan naayeno hikiicu niŋ hisiikoo t’etaam. Ⅶ Pikalaŋana pa niŋ Pufalisaay pa nkatowiyoo ti kaacakanool, fiye Yéesu naalito naasokii: “An taaluu aŋa ataapala amuuyen, átikin anunkoo ekumpa.” Ⅷ Púful toko, nene ásitan apiyeno hikiicu t’etaam.

Ⅸ Ta nkásiye ta kilim enkuu, kéecoopii ka aal a nkayeno epuutalo oonool oonool, púcook ti keefale ka fo towo Yéesu lamma niŋ aal a eesiiŋanee ya ti pututa pa. Ⅹ Yéesu nene alito naacakan aal a: “Aaluu, poko unkey? Fo an asiiŋanuti ti pisiya?” Ⅺ Aal a naañahanoo: “Haani Ahámpaatiin.” Yéesu naasokoo: “Inci lompo etisiiŋani ti pisiya, kaay pale timpi nene muuyen.”]

Yéesu ecaaŋ ya eti púlunta pa

Ⅻ Yéesu nene asok pakan paka: “Inci yem ecaaŋ ya eti púlunta pa, an óo an eenapanaam ataloŋ ti énimaan pale afaataak ecaaŋ ya eyya newufan ya eloŋ ya.” ⅩⅢ Fiye Pufalisaay pa nkasokoo: “Awe yem eetantake ya ati faŋi, ooto eeha ansok ha hiti pánipani tom!” ⅩⅣ Yéesu naañahanii: “Háati inci íyyemi eetantake ya ati faŋam, eeha inci insok ha hiti pánipani, kaatuko méyimeyi pa inci ínfulii niŋ pa inci iyyem ti pikaayu. Pale aluu, nímiit pa inci ínfulii, nímiit lompo pa inci iyyem ti pikaayu. ⅩⅤ Aluu, ínnihinaa kíiti, innisincan-sincan lamma eeha nihicukee ha. Iyyema inci, hínantoo kíiti an. ⅩⅥ Apan niŋ inci hínaa kíiti, necoonool-coonool, kaatuko yeniyantoo lamayam, pale Paapaa ya éepoñiyaam ya nayenoyeno niŋ inci. ⅩⅦ Kiiceekiic ti hilim ha heesiiŋanee ha hitaaluu nii, niŋ keetantake pákasupak kasokaa hoonool huu, eeha nkasoke ha hiti pánipani.✡ ⅩⅧ Inci yem eetantake ya atoom, Paapaa ya éepoñiyaam ya ayem eetantake ya atoom lompo.” ⅩⅨ Pufalisaay pa nkacakanoo: “Paapaa atii uwwey?” Yéesu naañahanii: “Nímiitam, nímiit lompo Paapaa atoom. Niŋ nímeyiyaam-méyi, anti nímeyi Paapaa atoom lompo.” ⅩⅩ Yéesu naasokii kilim enkuu ta naayeniye ta kakalaŋan ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, pukol la nkawas la mañ ma miti kawun ka. An acokutoo kaatuko caanak ca citeyoo ciloot cícolii.

Kaacempes ka kiti Yéesu kiti eket ya eteyoo

ⅩⅪ Yéesu nene asok Pufalisaay pa: “Inci fakaay, efiniŋesam, pale efiniket niŋ kaamuuyen ka kitaaluu. Pa inci iyyem pa ti pikaayu, étiniyini po ékey.” ⅩⅫ Fiye, Pusuwif pa nkasok: “Fo emukoolo naakaakaay? Kaatuko asok: 'Niyinaat pikaayu pa inci inkaakaay pa.'” ⅩⅩⅢ Yéesu nene asokii: “Aluu pakati t’etaam, inci ati patiila; aluu pakati púlunta pa, inci ati púlunta pa tom. ⅩⅩⅣ Ekina ewune inci insok aluu: 'Efiniket niŋ umuuyen wa utaaluu.' Niŋ níyinanut nii Inci Yem aŋa inci iyyem ya, efiniket niŋ umuuyen wa utaaluu.” ⅩⅩⅤ Nkañahanoo: “Fo awe yem ayme?” Yéesu naañahanii: “Aŋa inci iyyem ya aluu ti hisoku kápiliŋ ti púcook. ⅩⅩⅥ Hícump waah inci intaake uti hisoku kitaaluu niŋ uti íhinu aluu kíiti, pale aŋa éepoñiyaam ya ati pánipani. Eeha inci ínsiye ha teyoo, hikina inci insok púlunta pa.” ⅩⅩⅦ Kámiit nii hiti Paapaa ya naayemii ti hisoku.

ⅩⅩⅧ Fiye Yéesu naasokii: “Niŋ níseepinaam,✡ inci, Añii An, éfinimeyi nii Inci Yem aŋa inci iyyem ya. Innímeyi lompo nii hínantoo waah inci faŋam, pale eeha Paapaa ya naakalaŋanaam ha, hikina inci insok. ⅩⅩⅨ Eépoñiyaam ya oopa niŋ inci, akatanutam lamayam. Kaatuko héesuumoo ha inci ínhin tan óo tan.” ⅩⅩⅩ Ta naayeniye ta káakup kilim enkuu, hícump pakan nkáyinan teyoo.

Pinapana pánipani

ⅩⅩⅪ Yéesu naasok Pusuwif pa kéeyinane ka teyoo: “Niŋ nitowiyaa ti kanapan kilim ka kutoom, efiniyeno pinapana pa pakatoom pánipani. ⅩⅩⅫ Efínimeyi pánipani ya, apan pánipani ya efeeyihan aluu ti himiikanate.” ⅩⅩⅩⅢ Nkañahanoo: “Unii pakati miin ma miti Abraham, utaapala uyeno pimiikan an. Fiye awe, puume áafayini hisoku unii nii: 'Efiniyihanee'?” ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naañahanii: “Inci pusok aluu pánipani ya, an óo an eemuuyene, akina amiikan ati kaamuuyen. ⅩⅩⅩⅤ Amiikan ayeniyantoo ati miin fo cancowiyaaw, pale añii ya, ati toko fo cancowiyaaw. ⅩⅩⅩⅥ Ooto niŋ Añii ya ayihanaa aluu, efiniyih pánipani. ⅩⅩⅩⅦ Inci méyimeyi nii aluu pakati miin ma miti Abraham. Pale hiŋes himukuyam inniyaake kaatuko taaluu hilimam hilehut ti saan aluu. ⅩⅩⅩⅧ Inci hisoku aluu eeha inci incuke ha ti Paapaa atoom iyyaake. Pale aluu eeha ínnisiye ha ti paapaa ataaluu inniyem ti íhinu.”

ⅩⅩⅩⅨ Nkañahanoo: “Paapaa atoonii ayem Abraham.” Yéesu naasokii: “Niŋ aluu epuuk Abraham anti níhin samat nii Abraham. ⅩⅬ Inci, pánipani ya eyya inci ínsiye ya ti Pútuun pa iyyem aluu ti hisoku, pale aluu ínniyemi ti hiŋes himukuyam, Abraham kaloŋayoo, ataapala áhin eehuu. ⅩⅬⅠ Pale aluu, íhinu samat nii paapaa ataaluu inniyaake.” Nkañahanoo: “Unii upukutee ti pihaañiya, Paapaa oonool nuutaake akina ayem Pútuun pa.” ⅩⅬⅡ Yéesu naasokii: “Niŋ Pútuun pa piyem Paapaa ataaluu, anti nílafiyam. Kaatuko inci pati Pútuun pa ínfulii, fiye íyyemi le. Inci kéyyoot ti faŋam pale pikina púpoñiyaam. ⅩⅬⅢ Weyme uwune hilim ha hitoom hicaaŋut aluu? Kaatuko niyinaat hicoonu eeha inci insok ha. ⅩⅬⅣ Paapaa ataaluu ayem áhampaatiin a ati piseetaani pa, ínnilafi íhinu eeha níhisuum ha paapaa ataaluu. Akina amukala kápiliŋ ti púcook pa. Ataapala asiiŋo ti pánipani ya, kaatuko pánipani ya eneetaat teyoo. Niŋ acaamaa, pacukoo, kaatuko akina nincaama, náayemi paapaa ya ati kincaam ka. ⅩⅬⅤ Pale inci pánipani ya inci insok, ekina ewune níyinanutam. ⅩⅬⅥ Ayme taaluu ayina káyisan nii inci muuyenaamuuyen? Niŋ pánipani ya inci insok, weyme uwune níyinanutam? ⅩⅬⅦ An ati Pútuun, násiitansiitan eeha Pútuun pa mpusok ha, pale aluu nísiitanutam kamma innineetaat pakati Pútuun pa.”

Yéesu niŋ Abraham

ⅩⅬⅧ Pusuwif pa nkasok Yéesu: “Fo pánipani tom nuusoke nii awe ati Samali, hísaalumant híwuuliyuu?” ⅩⅬⅨ Yéesu naañahanii: “Haani hísaalumant híwuuliitam, pale inci mákiyanaa-mákiyan paapaa atoom, aluu nímakiyanutam. Ⅼ Inci tom láfiye pakan paka kati kámakiyanam. Taakaataak aŋa éelafiye pakan paka kati kámakiyanam, akina ayem áhina ya kíiti. ⅬⅠ Inci pusok aluu pánipani ya, niŋ an átuulaa hilim ha hitoom ataket.”

ⅬⅡ Pusuwif pa nkasok Yéesu: “Fiye úmeyimeyi nii hísaalumant híwuuliyuu. Abraham aketaaket, piyaamakoola pa lompo nkaket, pale awe insok nii, aŋa éetuule hilim ha hitii ataket. ⅬⅢ Awe, fo aahaŋa Abraham paapaa atoonii? Akina aketaaket, piyaamakoola pa lompo nkaket. Fo weyme ancoke faŋi?” ⅬⅣ Yéesu naañahanii: “Niŋ inci mákiyanooliyaa, hamake ha hitoom hitaakut nafaa. Paapaa atoom ámakiyanaam, aŋa innisoke ya nii akina ayem Pútuun pa pitaaluu, ⅬⅤ pale nímiitoo. Inci méyiyoomeyi; niŋ inci sokaa nii míitoo fayeno nincaama samat nii aluu. Pale méyiyoomeyi, íntuul hilim ha hiteyoo. ⅬⅥ Abraham paapaa ataaluu, ti pásuuma naayeniye kaatuko ámeyimeyi nii afaacuk hinoom eeha inci inkaakaay ha écolii. Acukaacuk ho ínsuumoo.” ⅬⅦ Pusuwif pa nkasok Yéesu: “Aaloot taak fala sitiil áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50) insok nii aacukaacuk Abraham?” ⅬⅧ Yéesu naañahanii: “Inci pusok aluu pánipani ya, Abraham ápukumee, Inci Yem.”✡ ⅬⅨ Ta nkásiye ta eehuu, nkayesal pukumpa kati kanunkaloo pale Yéesu naayolo náaful ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa.

Ⅸ

Káakuuñanee ka kiti áyiin éefuume kápiliŋ emma naapukee

Ⅰ Yéesu ti pikaayu, naacuk áyiin éefuume emma naapukee. Ⅱ Pinapana pa pakateyoo nkacakanoo: “Rabi, umuuyen wa uti ayme uwune áyiin a aŋe náafuum emma naapukee? Umuuyen wa uteyoo fo uti pupukayoo?” Ⅲ Yéesu naañahanii: “Neetaat umuuyen wa uteyoo neetaat lompo uti pupukayoo. Afúumaafuum ancuk páhin pa piti Pútuun pa kati píyisanee pínapii teyoo. Ⅳ Hanakan ha uñaŋaa íhinu páhin pa piti éepoñiyaam ya, pale hánant ha uuha ti ékey ta an naayinantoo páhin. Ⅴ Fa inci iyyem fa ti púlunta pa, inci yem ecaaŋ ya eti púlunta pa.”

Ⅵ Ta Yéesu naapaye ta káakup, naafaac ti esiya ya naanakanool yo niŋ mifaac ma, naanaaneen yo ti ñíkin éefuume ya. Ⅶ Fiye naasokoo: “Kaay caañowo ti éwacuma eyya nkasok ya Silowam” (Silowam ekina eyem “eepoñee”). Eéfuume ya naakaañowo, ti éñohoonii ya eteyoo naacuk.

Ⅷ Pikinooloo niŋ payenka nkacukoo ka hínum ti kaaluumatool nkasok: “Fo neetaat káafuumafuum enka nkiyeno ka le kayen ti kaaluumatool?” Ⅸ Pakakee nkasok: “Akina.” Pakakee paka nkasok: “Haani akina tom, pale anakooloo.” Ayíin a naayeno hisoku: “Inci himuumam.” Ⅹ Fiye nkacakanoo: “Ooto puume ñíkini íññipankiniye?” Ⅺ Naañahanii: “Ayíin a aŋa nkasok a Yéesu acoope esiya naapoocan yo naanaaneen yo ti ñíkinam, naasokam inci kaacaañowo Silowam. Fiye, inci inkaay picaañowo, íyyini hicuku.” Ⅻ Nkacakanoo: “Akina uwwey?” Naañahanii: “Inci míit.”

Pufalisaay pa kaacakanool ka kiteyii éefuume ya hínum

ⅩⅢ Púful toko, nkacoop éefuume ya hínum pati Pufalisaay pa. ⅩⅣ Inhemool hinoom eeha Yéesu naapoocane ha esiya ya náakuuñan éefuume ya, hikina hiyem hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa. ⅩⅤ Fiye Pufalisaay pa lompo nkayeno kaacakanool áyiin a puume ñíkinoo íññipankiniye. Ayíin a naasokii: “Esiya naapoocane niŋ mifaac naanaaneen yo ti ñíkinam, inkaañowo, incuk.” ⅩⅥ Pakakee ti Pufalisaay pa nkasok: “Ayíin a aŋe áfuliyoot pati Pútuun pa, kaatuko átuulut hinoom ha hiti kayeno ka.” Pale pakakee paka nkasok: “Puume amuuyena áfinnayini íhinu píyisan empuu?” Fiye nkápaacinoolo. ⅩⅦ Púful toko, nene kacakan éefuume ya hínum: “Awe, weyme ayyina hisoku kiteyoo? Páawoo ñíkini náapankine.” Naañahanii: “Ayaamakoola.”

ⅩⅧ Pale pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkapook káyinan nii áyiin a éefuume hínum, apan fiye oopa ti hicuku. Káyinanut fo ta nkáyonkalii ta pupukayoo. ⅩⅨ Ta pupukayoo nkácolii ta, ñíhampaatiin ña pakati Pusuwif pa nkacakanii: “Fo aŋe añiin aluu, aŋa innisoke ya nii éefuume kápiliŋ emma naapukee? Puume náahine apucuk?” ⅩⅩ Pupukayoo nkañahanii: “Uméyimeyi nii aŋe añiin unii, éefuume ya kápiliŋ ta naapukee. ⅩⅪ Pale unii úmiit puume náahine fo ácukii, éepankine ya ñíkinoo lompo úmiitoo. Pale añii tom; nicakanoo, afaañahan aluu.” ⅩⅫ (Pupukayoo kákupaakup fiyuu kamma nkafeye pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa. Kaatuko kásiyoolaa-síyool nii efikakit ti éluumuma ya an óo an eesoke nii Yéesu ayem Eenucee ya ati Pútuun pa. ⅩⅩⅢ Ekina ewune pupukayoo nkasok: “Nicakanoo, añii tom.”)

ⅩⅩⅣ Fiye Pufalisaay pa nkáyonkalii áyiin a éefuume ya hínum púsupiyenu, nkasokoo: “Aapa hátikin Pútuun pa, sok pánipani ya! Unii úmeyimeyi nii an a aŋuu amuuyena.” ⅩⅩⅤ Naañahanii: “Inci míit man amuuyena pale hoonool inci immeya, inci hínum éefuume pale fiye inci oopa ti hicuku.” ⅩⅩⅥ Nkacakanoo: “Weyme náahinuu? Puume náahine ápipankin ñíkini?” ⅩⅩⅦ Ayíin a naañahanii: “Inci payaapa ho aluu hisoku, pale nísiitanutam. Weyme uwune ínnilafi pinene sok ho aluu? Fo aluu lompo nílafilafi piyeno pinapana pa pakateyoo?” ⅩⅩⅧ Fiye nkayeniyoo kateñal ti hisokuyoo: “Awe yem anapana ya ati áyiin a aŋuu, unii pinapana pakati Móyiis. ⅩⅩⅨ Uméyimeyi nii Pútuun pa niŋ Móyiis mpúkupe, pale áyiin aŋuu úmiit fala peyme náafulii.” ⅩⅩⅩ Ayíin a naañahanii: “Eehuu hínimaam, nímiit peyme náafulii apan náapankin ñíkinam! ⅩⅩⅪ Uméyiyaameyi nii Pútuun pa písiitanantoo pumuuyena pa pale mpísiitan-síitan eefeye po náahin eeha mpílafiye ha. ⅩⅩⅫ Kápiliŋ emma púlunta pa mpíyaañe ma, hitaapala hísiyee nii, an ápankine ñíkin éefuume emma naapukee. ⅩⅩⅩⅢ Niŋ áyiin a aŋuu áfuliyoot pati Pútuun pa, átayini íhinu waah.” ⅩⅩⅩⅣ Nkañahanoo: “Awe, eloŋi púlooŋ ti kaamuuyen neeyem emma ampukee, fiye állafi unii kakalaŋan?” Ti oom káasiiŋuma nkayaanoo tíkitaaŋ.

Hífuumu kunuu

ⅩⅩⅩⅤ Yéesu náasi nii éefuume ya hínum, Pufalisaay pa kayaanooyaan. Fiye, Yéesu naakaayoo hiŋes, naacukoo naasokoo: “Fo áayinanaayinan ti Añii An?” ⅩⅩⅩⅥ Ayíin a naañahanoo: “Ahámpaatiin, sokam akina ayem ayme, ancuk inci yínanaa teyoo.” ⅩⅩⅩⅦ Yéesu naasokoo: “Aacukoocuk, akina ayem fiye ti káakup niŋ awe.” ⅩⅩⅩⅧ Ayíin a naañahanoo: “Ateeteyo, inci yínanaa.” Náakilipo hátikinoo puhooŋuyoo t’etaam. ⅩⅩⅩⅨ Púful toko, Yéesu naasokoo: “Kíiti ewune inci ínkey ti púlunta pa: ancuk kéefuume ka kati kacuk, keecuke ka nkáfuum.” ⅩⅬ Pakakee ti Pufalisaay pa keeyeniye ka toko nkási eeha Yéesu naayeniye ha hisoku, nkacakanoo: “Fo unii lompo úfuumaafuum?” ⅩⅬⅠ Yéesu naañahanii: “Niŋ nífuumaafuum anti níyeniyaati pumuuyena pale páawoo nisokaasok nii nicukaacuk, kaamuuyen ka kitaaluu etikiponketee.”

Ⅹ

Afaasa ya niŋ koolee ya eteyoo

Ⅰ Yéesu naasokii: “Inci pusok aluu pánipani ya, an óo an eenaput ti hunkut ha hiti híkinku ha hiti písaacii pa pale naasilo ti híkinku ha, oom an álipa, akanca. Ⅱ Pale eenape ya ti hunkut ha ayem afaasa ya ati písaacii pa. Ⅲ Awásuma híkinku ha áfaapankinoo hunkut ha, písaacii pa mpísi hilimoo; sáacii óo sáacii eteyoo, afaayonkal yo ti caacaw eteyyo mpinapanoo tíkitaaŋ. Ⅳ Niŋ áfulaniyoo písaacii pa piteyoo púlooŋ, naanow po hátikin, pikina mpinapanoo kamma mpikiiwe hilimoo. Ⅴ Etipinapan akaawoola, pale efipiteyoo kamma mpikiiwut hilim ekaawoola ya.” Ⅵ Yéesu naakamanii hícantiitu eehuu, pale kámiit eeha náalafiyii ha hisoku.

Yéesu afaasa ya eenape ya

Ⅶ Fiye Yéesu nene asok: “Inci pusok aluu pánipani ya, inci yem hunkut ha hiti písaacii pa. Ⅷ Kéekeyii ka púlooŋ le niŋ inci fácolii, pílipa niŋ pikanca. Pale písaacii pa písiitanutii. Ⅸ Inci yem hunkut ha. An óo an eenape ti inci afaafakanee. Afánayini énakoonii niŋ hífulu nataak paliyal. Ⅹ Alípa ya nákeykey káalipu, himuku niŋ káapucalool lamma. Pale inci kéyyookey pakan paka kati kataak eloŋ, nkaloŋ yo pánipani.

Ⅺ “Inci yem afaasa ya eenape ya. Afaasa ya eenape ya nacooncoon kawufan eloŋoo kamma písaacii pa piteyoo. Ⅻ Pikee pa áhampaatiin a ati písaacii pa naacoop an apiyeno afaasa ati písaacii pa piteyoo. Oom an efaas naayaake kamma naakaakaayee cooy; niŋ acukaa eyen elampa ti ékey afaatah toko písaacii pa naatey, kaatuko piteyoo tom. Fiye eyen elampa ya neelaako po neehancalool po. ⅩⅢ Ayíin a ateyaatey kamma naacoopee páhin, cokutoo ti písaacii pa. ⅩⅣ-ⅩⅤ Inci yem afaasa ya eenape ya. Paapaa ya náameyiyam inci lompo ímmeyi Paapaa ya, fo lompo incuke inci méyimeyi písaacii pa putoom, písaacii pa putoom lompo mpímeyiyam. Inci incooncoon kawufan eloŋ ya etoom kamma písaacii pa. ⅩⅥ Inci taakaataak pikee písaacii peeneetaat ti híkinku eehe, empuu lompo ñaŋaa po écoopii, éfipisiitan hilimam. Ancuk koolee yoonool etaakiyaa niŋ afaasa oonool. ⅩⅦ Paapaa ya álafiyaamlafi kamma inci incoon kawufan eloŋ ya etoom kati sa yo nene. ⅩⅧ An ayinaat hicoopu eloŋ ya etoom pale inci uwwufan yo ti pásuumayam. Inci taakaataak kayine kiti kawufan eteyyo niŋ kayine kiti hisayu eteyyo nene, eehe Paapaa atoom naasokaam kati hín.”

ⅩⅨ Kilim enkuu nene kípaacinool Pusuwif pa. ⅩⅩ Hícump teyii nkasok: “Hísaalumant híwuuliyoo! Awuyaawuyo! Weyme ínnisiitanoo?” ⅩⅪ Pale pakakee paka nkasok: “An aŋa hísaalumant níhiwuuliye ákupantoo fiye. Fo hísaalumant éfihiyini káapankin ñíkin éefuume?”

Pusuwif pa káayinanaati ka kiteyii

ⅩⅫ Pahaaño pa piti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa* eeyem ya Jerusalem mpúcolii, tempo ti caanak citi pamon. ⅩⅩⅢ Yéesu naayeno kaamuumuusool ti ekumpaan ya enfakat ya, la nkasok la címpaŋ ya eti Solomon. ⅩⅩⅣ Fiye, pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkákiitooloo nkasokoo: “Fo teyme aafakat unii ti énimaan? Iyyema awe yem Eenucee ya ati Pútuun pa caaŋan unii.” ⅩⅩⅤ Yéesu naañahanii: “Sokaasok ho aluu pale níyinanut. Píyisan empa inci ínhin pa ti caacaw Paapaa atoom, pikina píyisane aŋa inci iyyem ya. ⅩⅩⅥ Pale aluu níyinanut, kaatuko nineetaat ti písaacii pa putoom. ⅩⅩⅦ Pinapana pa pakatoom kacukaacuk nii písaacii empa mpísiitan hilimam. Inci méyiyiimeyi nkanapanam. ⅩⅩⅧ Uwwufanii eloŋ ya eepayantoo ya. Inci étipuulii, an lompo átayiniyii hilamu ti epeesam. ⅩⅩⅨ Paapaa atoom eewufanaamii ya ahaŋa an óo an, an ayinaatii hilamu ti epees Paapaa atoom. ⅩⅩⅩ Inci niŋ Paapaa ya an oonool.”

ⅩⅩⅪ Pusuwif pa nene kayesal pukumpa kati kanunkal Yéesu fo aket. ⅩⅩⅫ Pale Yéesu naasokii: “Hícump páhin peenape inci íyyisane aluu púpufulii pati Paapaa ya, empeyme tempo puwune ínnilafiyam kaanunkal pukumpa fo ket?” ⅩⅩⅩⅢ Pusuwif pa nkañahanoo: “Neetaat páhin peenape puwune núulafiyi himuku, pale fa anteñale fa Pútuun pa, awe an kenseŋ insok nii awe Pútuun!” ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naasokii: “Fo kiicutee ti hilim ha heesiiŋanee ha hitaaluu nii Pútuun pa pusok: 'Inci sok, aluu ñútuun'?✡ ⅩⅩⅩⅤ Uméyiyaameyi nii hilim ha hiti Pútuun pa hiyinaatee hípucu. Ooto niŋ piyonkalaa payenka mpúkupe ka neyii 'ñútuun', ⅩⅩⅩⅥ weyme uwune innisok nii inci teñalaateñal Pútuun pa kamma inci insoke nii inci yem Añii ya ati Pútuun pa? Apan inci yem aŋa Paapaa ya naamamale ya náapoñiyam ti púlunta pa. ⅩⅩⅩⅦ Niŋ inci hínut páhin pa piti Paapaa atoom, timpi níyinanam, ⅩⅩⅩⅧ pale niŋ inci hínaa po, háati níyinanutam, níyinan eeha inci ínhin ha kati nímeyi innikiiw nii Paapaa ya oopa ti inci, inci lompo oopa ti Paapaa ya.” ⅩⅩⅩⅨ Fiye, nene kayeno hiŋes hicokuyoo pale naafakii.

ⅩⅬ Púful toko, Yéesu naañoho apifiitan musuu ma miti Jordan la Saŋ náacooke la íhinu pátise, naayeno toko. ⅩⅬⅠ Hícump pakan nkákey teyoo. Nkasokool: “Saŋ, háati áhinut píyisan poonool pale waah ewwa naasoke wa púlooŋ kiti áyiin a aŋe, uti pánipani.” ⅩⅬⅡ Hícump pakan toko, nkáyinan ti Yéesu.

Ⅺ

Eket ya eti Lasaar

Ⅰ Intaako áyiin éekuuñe caacawoo Lasaar. Naakin ti saatee ya eti Betani niŋ pakahoopoo Mari niŋ Maarta. Ⅱ Mari aŋe ayem aŋa eenuce ya Ateeteyo niŋ munucu méesuume haaw naatoot wootoo niŋ wanoo. Ahoopoo ayem Lasaar éekuuñe ya. Ⅲ Pakahoopoo nkapoñ an pati Yéesu apicaasokoo: “Ahámpaatiin, áwiyi aŋa állafiye ya ákuuñaakuuñ.” Ⅳ Ta Yéesu náasiye ta eehuu naasok: “Káakuuñu enkuu kiti himukuyoo tom, pale éfikiyisan hamake ha hiti Pútuun pa. Pínapii tenko Añii ya ati Pútuun pa áfaamakiyanee.” Ⅴ Yéesu náalafi Maarta niŋ atuwoo niŋ Lasaar meemak. Ⅵ Ta náasiye ta nii Lasaar ákuuñaakuuñ, naayeno pa naayeniye pa fo kunoom kúsupak.

Ⅶ Púful toko naasok pinapana pa pakateyoo: “Uñohiyaa ti mah ma miti Judaay.” Ⅷ Pinapana pa nkañahanoo: “Rabi, fiyiit ta Pusuwif pa nkálafiyuu kaanunkal niŋ pukumpa fo aaket, fiye awe ínneelafi upuñohiyaa po?” Ⅸ Yéesu naañahanii: “Fo siwaati ŋaasuwan niŋ súsupak tom siyem ti hanakan? Niŋ an asapalaa niŋ hanakan átafukoolo kaatuko acukaacuk ecaaŋ ya eti púlunta empe. Ⅹ Pale niŋ ayeniyaa pikaayu niŋ hánant áfaafukoolo kaatuko ataakut ecaaŋ.”

Ⅺ Ta naapaye ta káakup, nene asokii: “Awí unaa Lasaar aŋotaaŋot, pale inci pikaayu káyiyaloo.” Ⅻ Pinapana pa pakateyoo nkañahanoo: “Ahámpaatiin, niŋ hiŋotu naayaake ooto afaafisak.” ⅩⅢ Yéesu hisokuyii naayeniye nii Lasaar aketaaket pale pinapana pa pakateyoo incukii nii hiŋotu kenseŋ naasokii. ⅩⅣ Fiye Yéesu naasokii picaaŋ nii: “Lasaar aketaaket. ⅩⅤ Súumaamsuum fa eehuu nihitookutam fa po, ancuk níyinanaa, pale ukaayaa pateyoo.” ⅩⅥ Fiye Tomas, aŋa nkasok a lompo Máasupak ma, naasok pákawiyoo pinapana pa: “Unaa lompo ukaayaa ancuk nuuketaa neyoo.”

Yéesu eeyem ya pilito pa niŋ eloŋ ya

ⅩⅦ Ta Yéesu naacole ta, naatook loho Lasaar ahokee fo ataak kunoom kipaakiil. ⅩⅧ Po Betani, láaŋoolut niŋ Jerusalem, máamun sikilomeetal síhaaciil. ⅩⅨ Ekina ewune hícump Pusuwif nkakaay pati Maarta niŋ Mari piŋaapo keeŋoot ka kiti ahoopii. ⅩⅩ Ta Maarta náasiye ta nii Yéesu oopa ti ékey, naakaay kaapaakoolanoo, Mari naayeno t’enuuf. ⅩⅪ Maarta naasok Yéesu: “Ahámpaatiin, niŋ le ayyeniye, ahoopam anti áketaati. ⅩⅫ Pale fo fiye inci méyimeyi nii waah óo waah ewwa alluume Pútuun pa, efipuwuni wo.” ⅩⅩⅢ Yéesu naasokoo: “Ahoopi afaalito ti eket ya.” ⅩⅩⅣ Maarta naañahanoo: “Inci méyimeyi nii áfaalitoonii ti eket ya ti hinoom ha hikelan ha hiti púlunta pa.” ⅩⅩⅤ Yéesu naasokoo: “Inci yem pilito pa, inci lompo yem eloŋ ya. An óo an éeyinane ti inci, háati naaket afaaloŋ. ⅩⅩⅥ An óo an eeloŋe náayinan ti inci ataket háati poonool. Fo áayinanaayinan eehe?” ⅩⅩⅦ Maarta naañahanoo: “Ee Ahámpaatiin, inci yínanaayinan nii awe yem Eenucee ya, Añii ya ati Pútuun pa eeñaŋe ya ékey ti púlunta pa.”

ⅩⅩⅧ Púful toko Maarta naacaayonkal atuwoo Mari naapuusanooloo apusokoo: “Ahámpaatiin a ácoliyoo, oopa nacakani.” ⅩⅩⅨ Ta Mari náasiye ta eehuu, naalito naahiliikan apikaay pateyoo. ⅩⅩⅩ Tempo Yéesu aloot anako ti saatee ya, la Maarta naapaakoolanoo la naaloŋe. ⅩⅩⅪ Pusuwif pa keeyeniye ka niŋ Mari nkayeniyoo kaapuuñanool, nkacukoo naalitiye mpacas náaful, nkanapanoo pucukii nii pikaayu pukooŋ pati hiyaak ha naayaake.

ⅩⅩⅫ Ta Mari naacole ta la Yéesu naayeniye la, apucukoo naanow ti wootoo naasokoo: “Ahámpaatiin, niŋ le ayyeniye ahoopam anti áketaati.” ⅩⅩⅩⅢ Ta Yéesu naacuke ta Mari ti pukooŋ niŋ Pusuwif pa kéenapaniyoo ka lompo ti pukooŋ, yaanoo neemeeŋ niŋ kúnuul inseeñoo. ⅩⅩⅩⅣ Naasokii: “Peyme innihokoo?” Nkañahanoo: “Ahámpaatiin, kéy aapucuk.” ⅩⅩⅩⅤ Yéesu naakooŋ. ⅩⅩⅩⅥ Fiye Pusuwif pa nkasokool: “Nisincan fa náalafiyoo fa!” ⅩⅩⅩⅦ Pale pakakee paka nkasok: “Fo akina éepankine ya ñíkin áyiin a éefuume ya, ayinaat fala káakuuñan Lasaar áketum?”

Elítaniyee ya eti Lasaar ti eket ya

ⅩⅩⅩⅧ Yéesu nene ameeŋ niŋ kúnuul, naakaay ti hiyaak ha. Hiyaak ha níhiyemi ti kaayeen kenfakat. Enánkiin enfakat epanke putum pa piti hiyaak ha. ⅩⅩⅩⅨ Yéesu naasok: “Nífulan énankiin ya.” Maarta, ahoop a ati eekete ya, naañahanoo: “Ahámpaatiin, fiye afutaa kaatuko taakaa kunoom kipaakiil.” ⅩⅬ Pale Yéesu naasokoo: “Fo inci sokuti nii, náayinanaa aafacuk hamake ha hiti Pútuun pa?” ⅩⅬⅠ Fiye, nkáfulan énankiin ya. Yéesu náahaafin naasok: “Paapaa, inci sokuu apalaka fa ánsiyaam fa. ⅩⅬⅡ Inci méyimeyi nii ánsiyamsi tan óo tan, pale kayoŋ enke kuwune inci ínkup, kati kíyinan nii awe póñiyaam.” ⅩⅬⅢ Ta Yéesu naapaye ta káakup, naaceek niŋ kaawiiluyoo: “Lasaar, fúlii!” ⅩⅬⅣ Ayíin a eekete ya náafulii, sipeesoo niŋ wootoo insipoonanoolee niŋ wañ uti ehok, puhooŋuyoo mpukuupatanoolee niŋ cifaal. Yéesu naasok: “Nícenkinoo innikatanoo apikaay.”

Hikuucuyee ha hiti himuku ha hiti Yéesu

ⅩⅬⅤ Hícump ti Pusuwif pa kéekeyii ka hiyoop Mari nkacuk eeha Yéesu náahine ha nkáyinan teyoo. ⅩⅬⅥ Pale pakakee teyii nkakaay pati Pufalisaay pa nkakamanii eeha Yéesu náahine ha. ⅩⅬⅦ Fiye, Pufalisaay pa niŋ ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa nkaconcoolan ñíhampaatiin píhina kíiti ya pakati Pusuwif pa, nkasok: “Weyme nuukaakaayaa íhinu? Ayíin a aŋe oopa ti íhinu hícump píyisan. ⅩⅬⅧ Niŋ ukatanoo aputowo fiye ti pikaayu, pakan paka púlooŋ éfikayinan teyoo. Pakati Room éfikasi ho nkákey kapihancalool ekumpaan ya enfakat ya etuunaa eti Pútuun pa niŋ síi ya etuunaa.”*

ⅩⅬⅨ Akee teyii caacawoo Kayif, akina ayeniye awaaseena ya enfakat a oom etiil, naasokii: “Aluu nímiit likee! Ⅼ Nípannumut nii haŋa panap taaluu an oonool apiket kamma pakan paka, le niŋ síi ya púlooŋ éfeepucaloolee.” ⅬⅠ Kayif asokut eehuu ti faŋoo, pale fa naayeniye fa awaaseena ya enfakat a ti oom etiil, ekina ewune naayaamakool nii Yéesu añaŋaa eket kamma síi ya eti Pusuwif pa. ⅬⅡ Apan ataket kamma síi eyyuu lamma pale kati aconcenool epuuk Pútuun pa púlooŋ keehancalooliye ka kapiyeno hímaaf hoonool.

ⅬⅢ Fiye písik oom hinoom, pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkasiiŋiye kati kamuk Yéesu. ⅬⅣ Ekina ewune Yéesu náayekuno kaakaawool ápiyisanoolo ti Pusuwif pa, pale naakaay ti saatee eekole káahaaŋ ka tes, nkasok yo Efreem, naayeno toko niŋ pinapana pa pakateyoo.

ⅬⅤ Ti oom caanak, pahaaño pa piti Himuusu ha hiti Pusuwif pa mpúlohanii, hícump pakan nkáfulii ti pisaatee pa niŋ misaatee ma kapisilo Jerusalem kati kakuulanoolo le niŋ pahaaño pa. ⅬⅥ Nkayeno hiŋes Yéesu loho kasiiŋiyaa lati ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa nkayeno picakanool: “Weyme ínnimiiloole? Fo áfaalah ápikey pahaaño pa?” ⅬⅦ Ñíhampaatiin puwaaseena pa niŋ Pufalisaay pa kawufanaawufan hilim nii, an óo an eemeya pa Yéesu naayem, añaŋaa kakaman ancuk kati acokee.

Ⅻ

Hinucuyee ha hiti Yéesu Betani

Ⅰ Ta intowiye ta kunoom isak niŋ hoonool pahaaño pa piti Himuusu ha hiti Pusuwif pa kati píhinee, Yéesu naacol Betani la Lasaar aŋa naalitane ya ti eket ya naakine la. Ⅱ Po Betani, nkamemanool káciim kápimakiyan Yéesu. Maarta naayeno ti keeyeniye ka kawasu oom káciim, Lasaar naayeno ti keeyeniye ka niŋ Yéesu ti taapul ya. Ⅲ Mari naacoop máamun kancaŋ kilo eti munucu méesuume haaw méeciita hinoom meememanoolee niŋ naat eti pánipani, naanuc woot Yéesu naatoot wo niŋ wanoo, ekumpaan ya púlooŋ neehaaŋo púsuum. Ⅳ Fiye Judas Iskaliyot, akee ti pinapana pa (aŋa eekaakaay ya hífulu ti Yéesu) naasok: Ⅴ “Weyme uwune munucu ma munoomanutee ti soŋ eti cooy áhina etiil púmpuluŋ, mañ ma ummuwufanee keeleke ka?” Ⅵ Asokaasok eehuu kaatuko álipa, ámiiloolut keeleke ka. Akina namank mañ ma miteyii, temmo nálip.

Ⅶ Yéesu naasokoo: “Katanoo! Amankaamank munucu emme hak hinoom ha hiti ehok ya etoom. Ⅷ Keeleke ka efikayeno niŋ aluu tan óo tan, pale inci etinitaakam tan óo tan.”✡

Piteŋenool pa piti himukuyee ha Lasaar

Ⅸ Hícump ti Pusuwif pa nkakaay Betani ta nkásiye ta nii Yéesu oopa po, Yéesu lamma awunut nkakaay pale Lasaar aŋa naalitane ya ti eket ya nkálafiye hicuku lompo. Ⅹ Ekina ewune ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa nkasiiŋo kati kamuk lompo Lasaar. Ⅺ Kaatuko akina awune hícump Pusuwif nkakatanii nkáyinan ti Yéesu.

Yéesu, pinako pa piteyoo Jerusalem samat nii amansa

Ⅻ Eti kacom eteyyo, kayoŋ ka kenfakat ka kéekeyii ka ti pahaaño pa piti Himuusu ha nkísi nii Yéesu oopa ti ékey Jerusalem. ⅩⅢ Nkáyekanalii ékunt incakapaakoolanoo tíkitaaŋ saatee ya ti hílulu, nkayeno hiceeku:

“Hosanna!*

Alímaati Ateeteyo Pútuun pa pisampan éekeyii ya ti caacaw etempo,

amansa ya ati Israyel.”✡

ⅩⅣ Yéesu naacuk cífali naalapo tenco samat nii fa inkiicee fa ti hilim ha hiti Pútuun pa:

ⅩⅤ “Timpi nife, aluu pakati Siyon;

nisincan, amansa ya ataaluu oopa ti ékey,

oopa álapoonii ti cífali.”✡

ⅩⅥ Ti oom caanak, pinapana pa pakati Yéesu kámiit heeyeniye ha pitaako, pale po hátikin ta hamake ha hiti Yéesu níhiyisanee ta nkápannum nii eehuu hikiicee kiteyoo, apan hikina lompo nkáhinoo. ⅩⅦ Tempo kayoŋ ka keetantake ka ta Yéesu naayonkale ta Lasaar ápufulii ti hiyaak ha, náalitaniyoo ti eket ya, nkutowo ti káatuunan heetaakiye ha. ⅩⅧ Ekina ewune, kayoŋ ka nkikaay kapaakoolan Yéesu kamma nkísiye nii áhinaahin píyisan empuu. ⅩⅨ Fiye, Pufalisaay pa nkasokool: “Nisincan, niyinaat toko waah, pakan paka púlooŋ unka ti kanapanoo!”

Pálafi pa piti pakakee keeneetaat Pusuwif hicuku Yéesu

ⅩⅩ Intaak pakakee keeneetaat Pusuwif ti keesiliye ka Jerusalem kaluum Pútuun pa ti pahaaño pa. ⅩⅪ Nkákey ti Filip ati Petesayit eti Galilee nkasokoo: “Ahámpaatiin, úlafilafi hicuku Yéesu.” ⅩⅫ Filip naacaasok ho Andre, poko t’ésupakii incakasok ho Yéesu. ⅩⅩⅢ Yéesu naañahanii: “Caanak ca cícoliyoocol, ancuk hamake ha hiti inci, Añii An, kati híyisanee. ⅩⅩⅣ Inci pusok aluu pánipani ya, taamanta kaalat kunowut t’etaam nkiket, efikutowo lamma etenko, pale niŋ kiketaa efikupukool meemak. ⅩⅩⅤ An óo an éelafiye eloŋ ya eteyoo áfaapuul teyyo, pale an óo an eenate eloŋ ya eteyoo ti púlunta púlooŋ empe afaataak eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅩⅥ An óo an éelafiye piyeno áhina ya atoom, ánapaniyam, apan la inci fayeno la, áhina ya atoom lompo afaayeno toko. An óo an eeyem áhina ya atoom, Paapaa atoom áfaamakiyanoo.”

Yéesu káakup ka kiteyoo kiti eket ya eteyoo

ⅩⅩⅦ Yéesu nene asokii: “Fiye yaanam yoopiya emeeŋe niŋ kúnuul. Weyme inci fasok? Fo inci fasok: 'Paapaa fakanam ti caanak ca citi kúnuul enke'? Haani, kaatuko caanak ence fanfaŋ ciwune inci ínkey ti púlunta empe. ⅩⅩⅧ Paapaa, yísan hamake ha hiti caacawi!” Fiye, hilim níhifulii patiila nihisok: “Inci yísanaa ho ántuŋ efinene yísan ho.” ⅩⅩⅨ Kayoŋ ka keeyeniye ka toko nkísi eehuu, nkusok: “Aŋuu pasapal etiil” pale, pakakee teyii nkasok: “Maleekoo ékupe neyoo.”

ⅩⅩⅩ Yéesu naasokii: “Inci tom wune hilim eehuu níhikupee pale aluu niwune. ⅩⅩⅪ Fiye kíiti ya eti púlunta empe écoliyoo; fiye ati hikaw ha ati púlunta empe afaaheekee. ⅩⅩⅫ Pale niŋ inci séepinee, fáñakii ti faŋam pakan paka púlooŋ.” ⅩⅩⅩⅢ Asokaasok kilim enkuu ápiyisan puume naakaakaay eket.

ⅩⅩⅩⅣ Kayoŋ ka nkiñahanoo: “Ukalaŋaakalaŋ ti hilim ha heesiiŋanee ha nii Eenucee ya ati Pútuun pa afaatowo fo cancowiyaaw. Fiye awe, puume ayyina hisoku nii Añii An áfaaseepinee? Ayme ayem Añii An aŋuu?”

ⅩⅩⅩⅤ Yéesu naañahanii: “Ecaaŋ ya uyya niŋ aluu pale etefiyo. Nitowo ti pikaayu fa innitaake fa ecaaŋ ya, ancuk énimaan ya étenowii ti aluu. Kaatuko eeyem ya ti pikaayu ti énimaan ámeyiyantoo pa naayem ti pikaayu. ⅩⅩⅩⅥ Páawoo unka nitaake ecaaŋ ya, níyinan ti ecaaŋ ya kati níyenoonii epuuk ya pakati ecaaŋ ya.” Ta Yéesu naapaye ta káakup naañako apiyoliyii.

Káayinanaati ka kiti Pusuwif pa

ⅩⅩⅩⅦ Háati fa Yéesu náahine fa píyisan peemeeŋe hátikinii, káyinanut teyoo. ⅩⅩⅩⅧ Fiyuu hilim ha eeha ayaamakoola ya Esaaya naakiice ha nihitaakiye, hisok:

“Ateeteyo, ayme áyinane ekooŋan ya etoonii?

Ti ayme Ateeteyo náayisane sempe sa siti sipeesoo?”✡

ⅩⅩⅩⅨ Kayinaat káyinan. Esaaya nene akiic kati akaman unaa heewune ha. Asok:

ⅩⅬ “Pútuun pa púfuumanii

mpiyankan saanii,

ancuk timpi kacuk niŋ ñíkinii,

timpi kámeyi niŋ kunuuwii, étikayesoonii lipe ti inci Pútuun pa

inci kati kúuñanii.”✡

ⅩⅬⅠ Esaaya asokaasok eehuu kamma naacuke hamake ha hiti Yéesu náakup kiteyoo. ⅩⅬⅡ Antúŋ hícump pakan, háati ti pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa, nkáyinan ti Yéesu pale Pufalisaay pa kawune káhaañiit ho káyisan ti kafeyatan kapiyaanee ti éluumuma ya. ⅩⅬⅢ Kaatuko kafisakanoolaa-fisakanool pakan paka kati kámakiyanii pihaŋ fa Pútuun pa éfipimakiyanii fa.

ⅩⅬⅣ Yéesu naaceek niŋ kaawiiluyoo naasok: “An óo an éeyinane ti inci, áyinanut ti inci pale ti éepoñiyaam ya náayinane. ⅩⅬⅤ Apan an óo an eecukaam acukaacuk lompo éepoñiyaam ya. ⅩⅬⅥ Inci kéyyookey ti púlunta pa samat nii ecaaŋ, ancuk an óo an éeyinane ti inci atatowo ti énimaan ya. ⅩⅬⅦ An óo an éesiye hilimam átuulut ho, inci tom fáhinoo kíiti insiiŋanoo ti pisiya, kaatuko inci kéyyoot ti púlunta pa kati hín pakan paka kíiti insiiŋanii ti pisiya; inci, kafakan pakan paka kuwune inci ínkey. ⅩⅬⅧ Pale an óo an eepookaam naapook kasayan hilimam ataakaataak áhina kíiti: hilim eeha inci insoke ha éfihihinoo kíiti ti hinoom ha hikelan ha hiti púlunta pa. ⅩⅬⅨ Kaatuko inci kúput héefulii ti inci, pale Paapaa ya éepoñiyaam ya asokaam eeha inci iññaŋe ha hisoku niŋ fa inci iññaŋe ho fa hisoku. Ⅼ Inci méyimeyi nii hilim ha hiteyoo heesiiŋanee ha nihiwufan eloŋ ya eepayantoo ya. Eeha inci insok ha, insoksok ho samat nii fa Paapaa atoom naasokaam fa.”

ⅩⅢ

Hiñowu ha hiti Yéesu woot pinapana pa pakateyoo

Ⅰ Le niŋ pahaaño pa piti Himuusu ha, Yéesu náameyi nii caanak ca cícoliyoocol kati akatan púlunta empe naakaay pati Paapaa ya. Kápiliŋ ti púcook pa náalafiye pakateyoo keeyem ka ti púlunta pa, náalafiyii lompo fo ti pikelan.* Ⅱ Yéesu niŋ pinapana pa pakateyoo nkayeno hili káciim, tempo loho áhampaatiin a ati piseetaani pa apayaa híluuŋu Judas Iskaliyot, añii ya ati Simon, kati áful ti Yéesu. Ⅲ Yéesu náameyi nii Paapaa ya awufanoowufan sempe sa púlooŋ, náameyi lompo nii akina pati Pútuun pa náafulii ántuŋ pati Pútuun pa naayem ti puñoho. Ⅳ Fiye naalito ti hili ha, naawaat hísool ha hiteyoo henfakat ha, naacoop kaafaal naacenk ko ti hiñowuyoo. Ⅴ Eehuu hipipa, naawas man ti epool, náayaañ hiñowu woot pinapana pa pakateyoo, naatoot wo niŋ kaafaal enka naacenke ka ti hiñowuyoo.

Ⅵ Apucol ti Simon Piyeer, Simon Piyeer naasokoo: “Ahámpaatiin, fo awe kaakaay hiñowu wootam?” Ⅶ Yéesu naañahanoo: “Fiye fiye, awe míit eeha inci iyyem ha ti íhinu pale hátikin áafapannum.” Ⅷ Piyeer naasokoo: “Haani, hiyinaat pitaako! Aatiñow wootam.” Yéesu naañahanoo: “Taamanta inci ñowut wooti áatiyini hitaaku himpaac ti inci.” Ⅸ Simon Piyeer naasokoo: “Ooto Ahámpaatiin, timpi ñow wootam lamma pale sipeesam niŋ hikawam lompo!” Ⅹ Yéesu naañahanoo: “An eeñowiye, wootoo lamma naañaŋe hiñowu, akina an eekuule naat. Antúŋ aluu nikuulaakuul, pale neetaat an óo an taaluu.” Ⅺ Kaatuko ámeyimeyi eekaakaay ya hífulu teyoo, tempo wune naasok: “Neetaat an óo an taaluu akuule.”

Ⅻ Ta naapaye ta hiñowu wootii, naawaso hísool ha hiteyoo henfakat ha, naañoho ti káayenuma ka kiteyoo. Naacakanii: “Fo nímeyimeyi eeha inci impaye ha aluu íhinu? ⅩⅢ Inniyonkalam-yonkal 'Akalaŋana' niŋ 'Ahámpaatiin', ántuŋ fo, kaatuko akina inci iyyem. ⅩⅣ Fiye páawoo inci, Akalaŋana ya niŋ Ahámpaatiin a ataaluu, ñowaa woot aluu, aluu lompo niñaŋaa puñowool woot aluu. ⅩⅤ Inci yísanaayisan aluu fa éfinihin. Níhin samat nii fa inci ínhine fa aluu. ⅩⅥ Inci pusok aluu pánipani ya, amiikan ahaŋut áhampaatiin a ateyoo, eepoñee lompo ahaŋut eepoñoo ya. ⅩⅦ Páawoo nimeya fiye enke, efiniyeno ti pásuuma niŋ níhinaa ko.

ⅩⅧ “Neetaat ti káakup kitaaluu púlooŋ, inci méyimeyi payenka inci immamale ka. Pale heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa, fo hitaako, hisok: 'Aŋa inci mpáacinoole ya neyoo hímpuul ha hitoom, áyesoonii ti inci.'✡ ⅩⅨ Inci oopa ti hisoku aluu eehuu fiye le niŋ efihitaako, ancuk niŋ hitaakiyaa ínniyinan nii Inci Yem aŋa inci iyyem ya. ⅩⅩ Inci pusok aluu pánipani ya, an óo an eesayane aŋa inci impoñe, inci naasayane; an óo an eesayanaam, asayanaasayan éepoñiyaam ya.”

Kakaman ka kiti Yéesu eket ya eteyoo

ⅩⅪ Yéesu ta naapaye ta káakup enke, yaanoo neemeeŋ niŋ kúnuul náakupii picaaŋ cataŋ: “Inci pusok aluu pánipani ya, akee ti aluu áfaaful ti inci.” ⅩⅫ Pinapana pa nkásincanool, ínnimii niŋ ayme naayem. ⅩⅩⅢ Akee teyii, anapana ya aŋa Yéesu náalafiye ya, naayeno pukoloo ti taapul ya. ⅩⅩⅣ Simon Piyeer náakupoo niŋ pasiŋ: “Cakanoo niŋ ayme naayem.” ⅩⅩⅤ Fiye, anapana ya aŋuu naayaaco ti Yéesu, naacakanoo: “Ahámpaatiin, niŋ ayme ayyem?” ⅩⅩⅥ Yéesu naañahanoo: “Akina ayem aŋa inci inkaakaay ya kawufan cífiitiin hímpuul eehe niŋ inci púucaa co ti mutop ma.” Fiye, náapuuc cífiitiin hímpuul ha, naawufan co Judas, añii ya ati Simon Iskaliyot. ⅩⅩⅦ Emma Judas naasaye ma cífiitiin hímpuul ha, áhampaatiin a ati piseetaani pa néewuuliyoo. Yéesu naasokoo: “Eeha ayyem ha ti ékey íhinu, hín ho mpacas.” ⅩⅩⅧ Pale háati an ti keeyeniye ka ti taapul ya ámiit heewune Yéesu naasokoo fo. ⅩⅩⅨ Páawoo Judas ayem amanka ya mañ ma, pakakee pinapana pa incukii nii Yéesu hisokuyoo naayaake akaay hinoom aŋa nkasoolahe ya hak pahaaño pa piti Himuusu ha, niŋ ekina tom awun waah keeleke ka. ⅩⅩⅩ Emma Judas naasaye ma cífiitiin hímpuul ha, náaful tíkitaaŋ.

Tempo hánant.

Hilim heesiiŋanee héeyeeni

ⅩⅩⅪ Ta Judas naakaaye ta, Yéesu naasok: “Fiye hamake ha hiti inci, Añii An, éfihiyisanee, hamake ha hiti Pútuun pa éfihiyisanee lompo pínapii ti inci. ⅩⅩⅫ Niŋ hamake ha hiti Pútuun pa híyisanee pínapii ti inci, ooto Pútuun pa faŋ etempo éfipiyisan lompo hamake ha hiti inci, Añii An, ántuŋ éfipiyisan ho toko fiye. ⅩⅩⅩⅢ Epuukam, inci etifiyo niŋ aluu. Efiniŋesam, pale samat nii fa inci insoke fa Pusuwif pa, insok ho fiye aluu: 'Pa inci iyyem pa ti pikaayu, étiniyini po ékey.' ⅩⅩⅩⅣ Fiye inci oopa ti kawufan aluu hilim heesiiŋanee héeyeeni: nílafooli, samat nii fa inci íllafiye fa aluu, fo inniñaŋe pálafooli. ⅩⅩⅩⅤ Niŋ nílafooliyaa, pakan paka púlooŋ éfikameyi nii aluu pinapana pa pakatoom.”

ⅩⅩⅩⅥ Simon Piyeer naacakanoo: “Ahámpaatiin, peyme ayyem ti pikaayu?” Yéesu naañahanoo: “Pa inci iyyem pa ti pikaayu, aayinaatam kanapan toko fiye, pale hátikin áafanapaniyam po.” ⅩⅩⅩⅦ Piyeer naacakanoo: “Ahámpaatiin, weyme uwune inci étiyini kanapani fiye? Inci fawufan eloŋam kamma awe.” ⅩⅩⅩⅧ Yéesu naañahanoo: “Fo pánipani aafawufan eloŋi kamma inci? Inci pusoki pánipani ya, káayiin ekutoon kúlookum áafalaacin fo ñáhaaciil nii áameyiyam-méyi.”

ⅩⅣ

Yéesu, pítin pa peekaakaay pa pati Paapaa ya

Ⅰ Yéesu nene asok pinapana pa pakateyoo: “Timpi niliim, níyinan ti Pútuun pa ínniyinan ti inci lompo.* Ⅱ Ti ekumpaan ya eti Paapaa atoom, taakaataak píkaap peemeeŋe; niŋ neetaat fo, inci etisok aluu nii inci picaamemanool aluu la efinikin. Ⅲ Niŋ inci kaayaa kaamemanool aluu la efinikin, fáñohoonii pucoop aluu nipiyeno niŋ inci, ancuk la inci iyyem la, aluu lompo inniyeno toko. Ⅳ Pa inci inkaakaay pa, nímeyimeyi pítin pa.”

Ⅴ Tomas naasokoo: “Ahámpaatiin, unii úmiit peyme ankaakaay, ooto puume éfuuyini kameye pítin pa?” Ⅵ Yéesu naasokii: “Inci yem pítin pa, inci lompo yem pánipani ya niŋ eloŋ ya. An átayini pikaayu pati Paapaa ya taamanta anaput ti inci. Ⅶ Niŋ nimeyaam éfinimeyi lompo Paapaa ya. Písik fíyooy nímeyiyoomeyi innicukoo.”† Ⅷ Filip naasokoo: “Ahámpaatiin, yísan unii Paapaa ya, eehuu efihifom unii.” Ⅸ Yéesu naañahanoo apusokoo: “Filip, háati fa inci infiyye fa fiye naaluu, fo fiye awe míitam? An óo an eecukaam acukaacuk Paapaa ya, ooto weyme uwune ansok: 'Yísan unii Paapaa ya?' Ⅹ Fo áayinanut nii inci oopa ti Paapaa ya, Paapaa ya lompo náayemi ti inci? Kilim enka inci insok ka aluu kúfuliyoot ti inci himuumam, pale Paapaa ya eekine ya ti inci ayem ti íhinu páhin pa piteyoo. Ⅺ Níyinanam niŋ inci sokaa nii, inci oopa ti Paapaa ya, Paapaa ya lompo oopa ti inci. Niŋ níyinanut kilim ka kutoom, níyinan kamma páhin empa inci ínhin pa. Ⅻ Inci pusok aluu pánipani ya, an óo an éeyinane ti inci, eeha inci iyyem ha ti íhinu, akina lompo áfanahin ho. Afánahin pihaŋ le kaatuko pati Paapaa ya inci inkaakaay. ⅩⅢ Waah óo waah ewwa inniluume ti caacawam, inci fáhin wo, ancuk Añii ya áyisanaa hamake ha hiti Paapaa ya. ⅩⅣ Niŋ niluumaam waah ti caacawam, inci fáhin wo.”

Yéesu kakalaŋan ka kiteyoo kiti Kunuu ka keenape ka

ⅩⅤ Yéesu nene asok pinapana pa pakateyoo: “Niŋ nílafiyaam, éfinituul kilim ka kutoom keesiiŋanee ka.‡ ⅩⅥ Inci faluum Paapaa ya apuwufan aluu akee Ayankanana eekaakaay piyeno niŋ aluu fo cancowiyaaw. ⅩⅦ Akina ayem Kunuu enka nkíyisan ka pakan paka pánipani ya, aŋa ammeya ya nii pakati púlunta pa kayinaatoo kasayan kamma nkacukutoo kámiitoo. Pale aluu, nímeyiyoomeyi kaatuko oopa niŋ aluu, afaakin taaluu. ⅩⅧ Inci tikat aluu lammayaluu, fáñohoonii ti aluu. ⅩⅨ Etikamp pakati púlunta empe etinene kacukam. Pale aluu efinicukam kamma inci inkaakaay eloŋ, aluu lompo efiniloŋ.§ ⅩⅩ Oom hinoom éfinimeyi nii inci oopa ti Paapaa atoom, aluu ínniyemi ti inci, inci lompo íyyemi ti aluu. ⅩⅪ An óo an eecoke kilim ka kutoom keesiiŋanee ka náatuul ko, oom an álafiyamlafi. An óo an éelafiyaam, Paapaa atoom áfaalafiyoo inci lompo fálafiyoo, íyyisanoolo teyoo.”

ⅩⅫ Fiye Judas (neetaat Judas Iskaliyot) naasokoo: “Ahámpaatiin, puume áafayisanoolo toonii apan áatiyisanoolo ti púlunta pa?” ⅩⅩⅢ Yéesu naañahanoo apusokoo: “Niŋ an álafiyaam áfaatuul hilimam, Paapaa atoom áfaalafiyoo. Efúukey teyoo nuukin neyoo. ⅩⅩⅣ An óo an éelafiitam átatuul hilimam. Kilim enka ínnisi ka, kutoom tom pale kiti Paapaa ya éepoñiyaam ya. ⅩⅩⅤ Eehuu púlooŋ inci insoke aluu ti waati eyye inci iyyem ye niŋ aluu. ⅩⅩⅥ Pale Ayankanana ya eeyem ya Kunuu ka keenape ka, kikina Paapaa ya naakaakaay époñii ti caacawam, efikikalaŋan aluu waah óo waah, nkínawunan aluu enka púlooŋ inci insoke ka aluu. ⅩⅩⅦ Inci pikat aluu kásuumaay ka, kásuumaay ka kutoom inci iyyem aluu ti kawufan. Etiwufan ko aluu samat nii fa pakati púlunta pa nkawufan fa. Timpi niliim timpi nife. ⅩⅩⅧ Nísiyaasi fa inci insoke fa aluu nii: 'Inci pikaay, pale inci fáñohoonii.' Niŋ nílafiyaamlafi, anti niyeno ti pásuuma kamma inci iyyem ti pikaayu pati Paapaa ya, kaatuko Paapaa ya ahaŋaam. ⅩⅩⅨ Inci sokaasok ho aluu féefiye le niŋ enkuu efikitaako, ancuk niŋ kitaakiyaa, ínniyinan. ⅩⅩⅩ Káakupam naaluu etikimeeŋ kaatuko ati hikaw ha ati púlunta empe oopa ti ékey. Ayinaat waah ti inci, ⅩⅩⅪ pale pakati púlunta pa kañaŋaa kameye nii, inci láfilafi Paapaa ya te eeha Paapaa ya nasokam ha, hikina inci nínhin. Nilito upukaayaa!”

ⅩⅤ

Yéesu enuun pánipani ya eti wiiñ ya

Ⅰ Yéesu nene asok pinapana pa pakateyoo: “Inci yem enuun pánipani ya eti wiiñ ya, Paapaa atoom ayem amankoola punuun pa piti wiiñ ya. Ⅱ Kaanaay óo kaanaay keeyem ti inci apan kupukut, afaafiit ko. Pale kaanaay óo kaanaay keepuke, afaapentekal ko* kati kícepenii ancuk kupukaa pihaŋ toko. Ⅲ Iyyema aluu, nipayeepa kaakuulan kamma hilim eeha inci insoke ha aluu. Ⅳ Nitowo ti inci samat nii fa inci intowiye fa ti aluu.† Kaanaay lamma etenko kiyinaat hitaaku papukal niŋ kutowiit ti enuun ya. Fo lompo incuke ti aluu, niŋ nitowiit ti inci, eloŋ ya etaaluu etetaak papukal empa éfipusuum Pútuun pa. Ⅴ Inci yem enuun ya eti wiiñ ya, aluu niyem unaay wa, niŋ an atowiyaa ti inci te inci intowo teyoo, oom an, eloŋ ya eteyoo efeetaak papukal peemeeŋe péesuume Pútuun pa, kaatuko niyinaat íhinu waah niŋ inci neetaat taaluu. Ⅵ An óo an eetowiit ti inci afaawantee tíkitaaŋ samat nii kaanaay keefiitee. Unaay ewwe efuusuucan niŋ fúlaa toko nuuyesee nuuwantee ti seemak upusowanee. Ⅶ Niŋ nitowiyaa ti inci te kilim ka kutoom nkutowo taaluu, waah óo waah ewwa ínnilafiye, niluum, efinitaak wo. Ⅷ Paapaa atoom fiye naakaakaayee kámakiyan: eloŋ ya etaaluu etaak papukal peemeeŋe inniyeno pinapana pa pakatoom.‡ Ⅸ Samat nii fa Paapaa ya náalafiyaam fa, fo lompo inci íllafiye aluu. Nitowo ti pálafi pa putoom. Ⅹ Niŋ nítuulaa kilim ka kutoom keesiiŋanee ka efinitowo ti pálafi pa putoom, samat nii fa inci íntuule fa kilim ka kiti Paapaa atoom intowo ti pálafi pa piteyoo.

Ⅺ “Inci sokaasok aluu eehuu, ancuk pásuuma empa inci intaake pa ti inci, aluu lompo innitaak po taaluu, pásuuma pa pitaaluu mpiyeno pásuuma pántoon. Ⅻ Ehe hilim ha hitoom: nílafooli samat nii fa inci íllafiye fa aluu. ⅩⅢ An ayinaat pálafi an pihaŋ eewufane eloŋoo kamma pákawiyoo. ⅩⅣ Niŋ níhinaa eeha inci insoke ha aluu, aluu pákawiyam. ⅩⅤ Etinene yonkal aluu píhina pa pakatoom, kaatuko áhina ámeyiyantoo eeha áhampaatiin a ateyoo náhin. Inci yonkalaayonkal aluu pákawiyam, kaatuko eeha púlooŋ inci ínsiye ha ti Paapaa atoom sokaasok ho aluu. ⅩⅥ Aluu tom nimamalaam, inci mamale aluu uwwufan aluu pitiyo kati nikaay, eloŋ ya etaaluu neetaak papukal, papukal empuu mputowo fo cancowiyaaw, ancuk waah óo waah ewwa inniluume Paapaa ya ti caacawam, afaawun wo aluu. ⅩⅦ Ehe hilim ha hitoom: nílafooli.

ⅩⅧ “Niŋ pakati púlunta pa kanataa aluu, nímeyi nii inci nkátikine kanat. ⅩⅨ Niŋ aluu pakati púlunta pa, pakati púlunta pa anti kálafi aluu kamma inniyem pakoonool paka. Pale aluu pakati púlunta pa tom, inci mamale aluu ínkatinool aluu niŋ púlunta pa, ekina ewune pakati púlunta pa nkanat aluu. ⅩⅩ Nínawuno hilim eeha inci insoke ha aluu, hisok: 'Amiikan ahaŋut áhampaatiin a ateyoo.' Niŋ kakallanaam efikakallan aluu lompo, niŋ kátuulaa kilim ka kutoom éfikatuul lompo kilim ka kitaaluu. ⅩⅪ Pale eehuu púlooŋ éfikahin ho aluu kamma inci, kaatuko kámiit éepoñiyaam ya. ⅩⅫ Niŋ inci kéyyoot hínum, niŋ inci túunanutii hínum lompo hilim ha, anti kámuuyenaati. Pale fiye etikataak la éfikatii kati kafak ti umuuyen wa uteyii. ⅩⅩⅢ An óo an eenataam, anataanat lompo Paapaa atoom. ⅩⅩⅣ Niŋ inci hínut hínum weecukantee ewwa an ataapala áhin, anti kámuuyenaati. Pale fiye, kacukaacuk apan nkanatam niŋ Paapaa atoom. ⅩⅩⅤ Pale heekiicee ha ti hilim ha hiteyii heesiiŋanee ha hitaakiyaa, hisok: 'Kanataam-nat pale kataakut la éfikatii kati kanatam.'✡

ⅩⅩⅥ “Inci fápoñii aluu Ayankanana ya éefulii ya pati Paapaa ya, Kunuu enka nkíyisan ka pakan paka pánipani ya. Niŋ kíkeyyoo, kikina efikiyeno eetantake ya atoom. ⅩⅩⅦ Aluu lompo efiniyeno keetantake ka pakatoom, kaatuko niyenaayeno niŋ inci kápiliŋ ti púcook.

ⅩⅥ

Ⅰ “Inci sokaasok aluu eehuu púlooŋ ancuk timpi níful ti káyinan enka innitaake ka ti inci. Ⅱ Efikayaan aluu lompo ti púluumuma pa, caanak lompo unca ti ékey ta an eemuke aluu, facukoo nii páhin pa piti Pútuun pa naayaake. Ⅲ Efíkahin eehuu kamma nkámiit Paapaa ya kámiitam lompo. Ⅳ Pale inci sokaasok aluu eehuu ancuk niŋ caanak ca citeyii cícoliyoo, ínninawuno nii inci sokaasok ho aluu hínum. Sokut ho aluu ti púcook pa kaatuko inci oopa niŋ aluu.”

Páhin pa piti Kunuu ka keenape ka

Ⅴ Yéesu nene asok pinapana pa pakateyoo: “Pale fiye, pikaayu pati éepoñiyaam ya inci inkaakaay apan an ti aluu aneetaatam ti kacakan: 'Peyme ankaakaay?' Ⅵ Kamma eeha inci insoke ha aluu, saan aluu unsa simeeŋe kúnuul. Ⅶ Pale pánipani ya inci iyyem aluu ti hisoku, haŋa panap ti aluu inci pikaay, kaatuko niŋ inci kaayut, Ayankanana ya átakey ti aluu. Pale niŋ inci kaayaa fápoñiyoo aluu. Ⅷ Niŋ ácoliyoo, áfaayisan pakati púlunta pa picaaŋ cataŋ nii, pilinco ti pámiiloolal pa piteyii nkayaake ti kiti kaamuuyen ka, kiti pucoonool pa niŋ kiti kíiti ya eti Pútuun pa. Ⅸ Pilinco nkayaake kiti kaamuuyen ka, kamma nkáyinanut ti inci. Ⅹ Pilinco nkayaake kiti pucoonool pa, kamma inci inkaakaay pati Paapaa ya etinene nicukam. Ⅺ Pilinco nkayaake kiti kíiti ya, kamma ati hikaw ha ati púlunta empe naasiiŋanee ti pisiya.

Ⅻ “Waah weemeeŋe inci intaake uti hisoku aluu pale éfuunapi ti aluu fiye. ⅩⅢ Niŋ Kunuu enka nkíyisan ka pakan paka pánipani ya kíkeyyoo, éfikitintiŋan aluu ti pánipani ya púlooŋ. Kaatuko héefulii ha tenko tom nkúkup pale eeha nkísiye ha púlooŋ, hikina efinkusok aluu, nkikaman aluu heekaakaay ékey. ⅩⅣ Káyisan hamake ha hitoom nkikaakaay kaatuko efinkusok aluu eeha nkisaye ha ti inci. ⅩⅤ Waah óo waah uti Paapaa ya utoom, ekina ewune inci insok aluu nii Kunuu ka kiti pánipani ya efinkusok aluu eeha nkisaye ha ti inci.”

Kúnuul niŋ pásuuma

ⅩⅥ Yéesu nene asok pinapana pa pakateyoo: “Le niŋ caanak ceetama etinene nicukam, niŋ fúlaa toko le niŋ cikee caanak ceetama nene nicukam.” ⅩⅦ Fiye pakakee ti pinapana pa pakateyoo nkayeno picakanool: “Weyme náalafiye hisoku: 'Le niŋ caanak ceetama etinicukam, niŋ fúlaa toko le niŋ cikee caanak ceetama nene nicukam'? Weyme náalafiye hisoku lompo: 'Kaatuko inci pikaayu pati Paapaa ya'?” ⅩⅧ Pinapana pa nene kasokool: “Weyme uyem 'caanak ceetama'? Umíit weyme náalafiye hisoku.” ⅩⅨ Yéesu náameyi nii pinapana pa kálafiyoolafi kacakan, naasokii: “Fo picakanool inniyaake kiti eeha inci insoke ha? Inci sok: 'Le niŋ caanak ceetama etinicukam, niŋ fúlaa toko le niŋ cikee caanak ceetama nene nicukam.' ⅩⅩ Inci pusok aluu pánipani ya, efinikooŋ innisampoolo, tempo pakati púlunta pa ti pahaaño. Efiniyeno ti kúnuul pale kúnuul ka kitaaluu efikiyeso pásuuma. ⅩⅪ Aal, íyyiŋooliyoo, afaayeno ti kúnuul kamma waatiyoo néetuuniye. Pale niŋ apukaa atanene ánawuno ñíseeña ña ñiteyoo kaatuko súumoosuum kamma naapuke añii. ⅩⅫ Fo lompo incuke taaluu: aluu unka ti kúnuul fiye, pale inci fanene cuk aluu. Tempo efiniyeno ti pásuuma apan an atanene áfulan aluu tempo. ⅩⅩⅢ Oom hinoom etinene niluumam waah. Inci pusok aluu pánipani ya, niŋ niluumaa waah Paapaa ya ti caacawam, afaawun wo aluu.* ⅩⅩⅣ Fo fiye niloot niluum waah ti caacawam. Niluum efinitaak, ancuk pásuuma pa pitaaluu piyeniyaa pásuuma pántoon.

ⅩⅩⅤ “Eehuu púlooŋ niŋ kícantiitu inci insoke ho aluu. Pale caanak unca ti ékey ta inci etinene kúp niŋ aluu niŋ kícantiitu, pale fákup niŋ aluu picaaŋ cataŋ kiti Paapaa ya. ⅩⅩⅥ Oom hinoom ti caacawam efiniluum; inci neetaat ti hisoku aluu nii, faluum Paapaa atoom kiti aluu. ⅩⅩⅦ Kaatuko Paapaa ya himuumoo, álafilafi aluu kamma ínnilafiyaam ínniyinan nii pati Pútuun pa inci ínfulii. ⅩⅩⅧ Pati Paapaa ya inci ínfulii píkey ti púlunta pa, fiye inci fáful ti púlunta pa pikaay pati Paapaa ya.”

ⅩⅩⅨ Pinapana pa pakateyoo nkasokoo: “Iyyoo, fiye áakupaa niŋ unii picaaŋ cataŋ áakuput niŋ unii niŋ kícantiitu. ⅩⅩⅩ Uméyimeyi fiye nii áameyimeyi waah óo waah, aasoolahut an apicakani. Ekina ewune núuyinan nii pati Pútuun pa ánfulii.” ⅩⅩⅪ Yéesu naañahanii: “Fo níyinanaayinan fiye silaŋ? ⅩⅩⅫ Nísiitan! Caanak unca ti ékey, cícoliyoocol fala, ta efinihancaloolo, an óo an naayet pateyoo innikatam lamayam. Pale etiyeno lamayam kaatuko Paapaa ya oopa niŋ inci. ⅩⅩⅩⅢ Inci sokaasok aluu eehuu púlooŋ kati nitaak kásuumaay ti inci. Ti púlunta empe efiniyeno ti kúnuul, pale nísik piliit! Inci heekaaheek púlunta pa.”

ⅩⅦ

Kaluum ka kiti Yéesu

Ⅰ Yéesu ta naapaye ta káakup, náahaafin, naasok: “Paapaa, colaa toko, yísan pakan paka hamake ha hiti añiini, ancuk añii ya áyisanii hamake ha hitii. Ⅱ Kaatuko awe ufanoo sempe ti pakan paka púlooŋ, ancuk awufanaa eloŋ ya eepayantoo ya pakan paka púlooŋ payenka awwufanoo ka. Ⅲ Eloŋ ya eepayantoo ya eyem kameyeyi, awe Pútuun pa poonool pa piti pánipani ya niŋ aŋa ámpoñii ya, Yéesu Krista. Ⅳ Inci yísanaayisan hamake ha hitii ti púlunta pa, kaatuko payaapa páhin empa awwufanaam pa kati hín. Ⅴ Fiye Paapaa, mákiyanam hátikini, niŋ hamake eeha inci intaake ha naawe le niŋ púlunta pa efipiliilee.

Ⅵ “Pakan paka payenka ammamale ka ti púlunta pa uwwufanamii, inci híniihin kápimeyiyi. Kayenaayeno pakatii, aawufanaamii, nkátuul hilim ha hitii. Ⅶ Fiye kámeyimeyi nii waah óo waah ewwa awwufanaam, ti awe núufulii. Ⅷ Kaatuko kilim enka awwufanaam ka, inci sokiisok ko nkacoon ko. Nkámeyi nii pánipani ti awe inci ínfulii, nkáyinan nii awe póñiyaam. Ⅸ Inci luumuu kiteyii, luumut kiti pakati púlunta pa pale kiti pakan paka payenka awwufanaam ka, kaatuko pakatii. Ⅹ Waah óo waah utoom utii, samat nii fa waah óo waah utii nuuyem fa utoom, hamake ha hitoom níhiyisanee pínapii teyii. Ⅺ Etinene yeno ti púlunta empe, pale poko ti púlunta pa efikayeno, inci ékey puu ti awe. Paapaa ya eenape yuu, mankoolii ti caacawi enca awwufanaam ca, ancuk samat nii fa immaayemaa fa an oonool poko lompo nkayeno an oonool. Ⅻ Ta inci iyyeniye ta niŋ poko, inci yeniyii kaamankool ti caacawi enca awwufanaam ca. Faasiifaas, an teyii ácimut niŋ fúlaa eeñaŋe ya hícimu ancuk heekiicee ha hitaakiyaa. ⅩⅢ Fiye ékey pati awe iyyaake pale eehuu inci insoke le niŋ inci fáful ti púlunta pa, ancuk pásuuma empa inci intaake pa ti inci, poko lompo kataakaa po teyii pántoon. ⅩⅣ Inci ufaniiwufan hilim ha hitii, púlunta pa mpinatii, kaatuko samat nii fa inci inneetaat fa ati púlunta pa, poko lompo fo nkaneetaat pakati púlunta pa. ⅩⅤ Luumuti aakati fúlanii ti púlunta pa, pale aakati mankoolii ti áhampaatiin a ati piseetaani pa. ⅩⅥ Kaneetaat pakati púlunta pa samat nii fa inci inneetaat fa ati púlunta pa. ⅩⅦ Hín eloŋ ya eteyii púlooŋ epiyeno etii pínapii ti pánipani ya. Hilimi hiyem pánipani ya. ⅩⅧ Samat nii fa ámpoñiyaam fa ti púlunta pa, fo lompo inci impoñii ti púlunta pa. ⅩⅨ Kamma poko inci uwwufanuu eloŋam púlooŋ, ancuk poko lompo, eloŋii púlooŋ eyeniyaa etii pínapii ti pánipani ya.

ⅩⅩ “Luumuti kiti pinapana pa payenkuu lamma, pale kiti pakan paka lompo keekaakaay ka káyinan ti inci niŋ kásiyaa kilim ka kiteyii. ⅩⅪ Paapaa, inci oopa ti kaluum kati kayeno poko púlooŋ an oonool; samat nii fa ayyem fa ti inci, inci lompo íyyemi ti awe, álimaati poko lompo kayeno ti anii. Fiyuu pakan paka pakati púlunta pa éfikayinan nii awe póñiyaam. ⅩⅫ Inci uwwufanii hamake eeha awwufanaam ha kati kayeno an oonool samat nii anii, ⅩⅩⅢ inci íyyemi teyii, awe íyyemi ti inci, ekina kati ewun nkayeno an oonool pántoon, ancuk púlunta pa pimeya nii awe póñiyaam íllafiyii samat nii fa állafiyaam fa. ⅩⅩⅣ Paapaa, láfilafi pa inci iyyem pa, payenka awwufanaam ka lompo nkayeno po niŋ inci, kati nkacuk hamake eeha awwufanaam ha kamma állafiyaam le niŋ púlunta pa efipiliilee. ⅩⅩⅤ Paapaa, awe eecoonoole ya, pakati púlunta pa kámiiti pale inci méyiyuumeyi, pinapana pa pakatoom nkámeyi nii awe póñiyaam. ⅩⅩⅥ Híniihin kápimeyi caacawi, fáhinii kápimeyi co pihaŋ toko, ancuk pálafi empa áyyisanaam pa piyeniyaa teyii, inci íyyemi teyii.”

ⅩⅧ

Hicokuyee ha hiti Yéesu

Ⅰ Ta Yéesu naapaye ta kaluum, naañak niŋ pinapana pa pakateyoo nkafiitan hiyanu ha heesooŋe ha hiti Ketulon. Toko intaak kankaŋ, Yéesu niŋ pinapana pa pakateyoo nkanako teyyo. Ⅱ Caham Judas, eekaakaay ya hífulu teyoo, ámeyimeyi toko kamma Yéesu naloom po pikaayu niŋ pinapana pa pakateyoo. Ⅲ Fiye Judas naakaay ti kankaŋ ya, naanapool niŋ kayoŋ kiti pusoocaali pakati Room, poko niŋ pufaasa pakati ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, payenka ñíhampaatiin puwaaseena pa niŋ Pufalisaay pa nkapoñe ka. Nkayekan pilampi, kiwiit niŋ pucoolaŋ. Ⅳ Yéesu náameyi waah óo waah weekaakaayoo pitaako, fiye naalohii naacakanii: “Ayme inniyem ti hiŋes?” Ⅴ Nkañahanoo: “Yéesu ati Naasalet.” Yéesu naasokii: “Inci yem akina.” Judas, eeyem ya ti hífulu teyoo, naasiiŋo toko neyii. Ⅵ Ta Yéesu naasokii ta nii: “Inci yem akina,” nkañako puson nkanowal. Ⅶ Yéesu nene acakanii: “Ayme inniyem ti hiŋes?” Nkañahanoo: “Yéesu ati Naasalet.” Ⅷ Yéesu naasokii: “Inci sokaasok aluu nii inci yem akina. Iyyema inci inniyem ti hiŋes ooto nikatan payenke kapikaay.” Ⅸ Eehuu hitaakaataako ancuk eeha naasoke ha kati hitaako. Asok: “Paapaa, inci púulut háati oonool ti payenka awwufanaam ka.” Ⅹ Simon Piyeer náañakii káakuntu ka kiteyoo, naafiit cat kaanuu káali ka kiti amiikan a ati awaaseena ya enfakat a. Amiikan a caacawoo Malukus. Ⅺ Yéesu naasok Piyeer: “Ñahan káakuntu ka ti kaahoonu etenko! Fo inci etilaan elontoŋ ya eti kúnuul ka enka Paapaa atoom naawufanaam ka?”

Hicoopuyee ha hiti Yéesu pati Annas

Ⅻ Fiye pusoocaali pa pakati Room niŋ áhampaatiin a ateyii, poko niŋ pufaasa pa pakati ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, nkacok Yéesu nkacenkoo. ⅩⅢ Nkátikin kacoopoo pati Annas eeyem ya paapaa ati Kayif aaloo. Oom Kayif ayem awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa ti oom etiil. ⅩⅣ Akina awune kunuu hínum pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nii, haŋa panap an oonool apiket kamma pakan paka.

Piyeer píyaañoo káalaacin Yéesu

ⅩⅤ Simon Piyeer niŋ akee anapana, nkanapan Yéesu. Oom anapana, awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa ámeyiyoomeyi, ekina ewune naanako niŋ Yéesu ti hank ha hiti awaaseena ya enfakat a, ⅩⅥ pale Piyeer naatowo tíkitaaŋ hunkut ha. Fiye akee anapana ya, aŋa awaaseena ya enfakat a naameya ya, naañoho tíkitaaŋ, náakup niŋ amiikan a aal a aŋa nafaas a hunkut ha, náanakanii Piyeer páhantuwa. ⅩⅦ Oom aal naasok Piyeer: “Fo awe neetaat lompo akee ti pinapana pa pakati áyiin aŋuu?” Piyeer naañahanoo: “Haani, inci neetaat.” ⅩⅧ Inhemool pimiikan pa niŋ pufaasa pa pakati ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa kacokanaa kíceket, nkákiipool ko kasiiŋ kapiyeno písimo kamma immone. Piyeer naasiiŋo neyii apiyeno lompo písimo.

Kaacakanoolee ka kiti Yéesu

ⅩⅨ Awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa naacakan Yéesu kiti pinapana pa pakateyoo niŋ pakalaŋanaloo. ⅩⅩ Yéesu naañahanoo: “Inci hátikin pakan paka inci ínkup tan óo tan, ti púluumuma pa niŋ ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa inci inkalaŋan, la Pusuwif pa púlooŋ nkapaakool la. Inci taapala sok waah ti piyolo. ⅩⅪ Weyme uwune ancakanam? Cakan pakan paka kéesiyaam ka eeha inci insokii ha, kámeyimeyi picaaŋ cataŋ eeha inci insoke ha.” ⅩⅫ Ta Yéesu naasoke ta eehuu, akee ti pufaasa pa keesiiŋiye ka toko naahankoo kapal naasokoo: “Awe háañiye kañahan fiyaaw awaaseena ya enfakat a!” ⅩⅩⅢ Yéesu naañahanoo: “Niŋ heenaput inci ínkupe, sok ho le an óo an, pale niŋ heenape inci insoke weyme uwune ansapam?” ⅩⅩⅣ Fiye Annas naasok kacoop Yéesu pati Kayif, awaaseena ya enfakat a, sipeesoo insiloŋ insicenkee.

Piyeer káalaacin ka kiteyoo kúsupiyenu ka niŋ kíhaaciyenu ka

ⅩⅩⅤ Ta eehuu nihiyeniye ta pitaako, Simon Piyeer naaloŋ naasiiŋiye toko ti písimo. Fiye pakakee paka nkasokoo: “Fo awe neetaat lompo akee ti pinapana pa pakateyoo?” Pale Piyeer náalaacin naasokii: “Haani, inci neetaat.” ⅩⅩⅥ Akee ti pimiikan pa pakati awaaseena ya enfakat a, eepukee niŋ áyiin a aŋa Piyeer naafiite ya kaanuuwoo, naacakanoo: “Fo inci cukuti neyoo ti kankaŋ ya?” ⅩⅩⅦ Piyeer nene asok: “Haani.” Tokotoko káayiin ekutoon nkúlookii.

Yéesu hátikin Pilaat

ⅩⅩⅧ Púful toko, pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkáfulan Yéesu ti ekumpaan ya eti Kayif nuulap kapucoopoo pati ékinuma ya eti Pilaat, ati hikaw ha ati mah ma. Pale poko, kanakiit ti ékinuma ya kaatuko, niŋ kanakiyaa ti ekumpaan eti eeneetaat Asuwif efikacokee nii pakan keekuulut. Fiyuu étikayini hili káciim ka kiti pahaaño pa piti Himuusu ha. ⅩⅩⅨ Ekina ewune Pilaat náafulii naacakanii: “Eeheyme inninooke áyiin a aŋe?” ⅩⅩⅩ Nkañahanoo: “Anti úcoopiyaatiyoo peti awe niŋ áhinut heenaput.” ⅩⅩⅪ Pilaat naasokii: “Aluu faŋ aluu nicoopoo íncanihinoo kíiti ti hilim ha hitaaluu heesiiŋanee ha.” Nkañahanoo: “Uwufanutee sempe kati úyini himuku an.”

ⅩⅩⅫ Eehuu hitaakaataako ancuk eeha Yéesu naasoke ha kiti fa naakaakaay fa eket hitaakiyaa. ⅩⅩⅩⅢ Fiye Pilaat naañoho páhantuwa ekumpaan ya eteyoo, naayonkal Yéesu, naacakanoo: “Fo awe yem amansa ya ati Pusuwif pa?” ⅩⅩⅩⅣ Yéesu naañahanoo: “Kacakan enkuu, ti awe nkúfulii fo pakakee kasokuu kutoom?” ⅩⅩⅩⅤ Pilaat naañahanoo: “Fo inci Asuwif? Pakani niŋ ñíhampaatiin ña puwaaseena pa pakati Pútuun pa pitaaluu kácoopiyuu ti inci kati híni kíiti. Eeheyme ánhine?” ⅩⅩⅩⅥ Yéesu naasokoo: “cáwii ca citoom citi púlunta empe tom. Niŋ cáwii ca citoom citi púlunta empe, pimiikan pa pakatoom anti kátaakool kapikitam kawufanee pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa. Haani, cáwii ca citoom citi le tom!” ⅩⅩⅩⅦ Fiye Pilaat naacakanoo: “Ooto awe amansa?” Yéesu naañahanoo: “Awe soke nii inci amansa. Heewune ha inci ínkey ti púlunta pa hiyem: káakup picaaŋ cataŋ kiti pánipani ya. Ekina ewune inci impukee. An óo an eeyem ti pánipani ya násiitanam-síitan.” ⅩⅩⅩⅧ Pilaat naacakanoo: “Weyme uyem pánipani ya?”

Fiye Pilaat naañoho tíkitaaŋ ti Pusuwif pa naasokii: “Inci cukut heewune áyiin a aŋe kati asiiŋanee ti pisiya. ⅩⅩⅩⅨ Pale ti cosaan ya eti aluu, inkatankatan aluu eekulee ti pahaaño pa piti Himuusu ha. Fo nílafilafi pikatan aluu amansa ya ati Pusuwif pa?” ⅩⅬ Nkañahanoo ti hiceeku: “Haani, akina tom! Pale Palapas núulafiye!” Apan Palapas akanca.

ⅩⅨ

Ihínuyee ha kíiti Yéesu apipempeŋee ti kuluwaa ya

Ⅰ Fiye Pilaat naawufan hilim kapucoop Yéesu nkasapaloo fanfaŋ niŋ kisawut. Ⅱ Pusoocaali pa nkacoop mífiitiin miti pícankun nkaliil mo samat nii éwuulu eti amansa, nkasoof yo ti hikaw Yéesu, nkásooloo lompo hísool henfakat héecunke hiti amansa. Ⅲ Nkatowo ti ékey teyoo nkasokoo: “Ukicanuu, awe amansa ya ati Pusuwif pa!” Nkayeniyoo kaafantal.

Ⅳ Pilaat nene áfulii naasok Pusuwif pa: “Nisincan, inci púfulaniyoo aluu tíkitaaŋ, ancuk nimeya nii inci cukut teyoo heewune kati asiiŋanee ti pisiya.” Ⅴ Fiye Yéesu náafulii niŋ éwuulu ya eti pícankun pa ti hikawoo niŋ hísool ha henfakat ha héecunke ha. Pilaat naasokii: “Ehe áyiin a!”

Ⅵ Ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ pufaasa ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, emma nkacukoo ma nkayeno hiceeku: “Pempeŋoo ti kuluwaa! Pempeŋoo ti kuluwaa!” Pale, Pilaat naasokii: “Nicoopoo aluu himuum aluu innipempeŋoo ti kuluwaa, kaatuko inci cukut heewune kati asiiŋanee ti pisiya.” Ⅶ Pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkasokoo: “Utaakaataak hilim heesiiŋanee, ti oom hilim naañaŋee himuku kamma naasoke nii akina ayem Añii ya ati Pútuun pa.”

Ⅷ Ta Pilaat náasiye ta eehuu naahaŋ toko naafeye. Ⅸ Naañahan Yéesu páhantuwa naacakanoo: “Awe ati peyme?” Pale Yéesu añahanutoo. Ⅹ Fiye Pilaat naasokoo: “Aálafiitam kañahan? Fo áamiit nii inci taakaataak kayine kiti kakatani niŋ ekina tom kiti kaapempeŋi ti kuluwaa?” Ⅺ Yéesu naañahanoo: “Niŋ neetaat kawun kéekeyii ti awe kúpufulii patiila, anti táakaati sempe ti inci. Ekina ewune aŋa éecoopiyaam ya apuwufanami, naahaŋi kaamuuyen.”

Ⅻ Tempo Pilaat náayaañ hiŋes kakatanoo, pale pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa nkatowo ti hiceeku nkasok: “Niŋ aakatanaa áyiin a aŋe ooto aaneetaat niŋ Amansa ya enfakat a ati Room. An óo an eecokooliye nii amansa, akamool Amansa ya enfakat a.” ⅩⅢ Ta Pilaat náasiye ta kilim enkuu náafulan Yéesu tíkitaaŋ. Púful toko naakaayeno ti híkon ha hiti éhinuma kíiti ya, la nkasok la “Kapata” ti kaŋ ya eti Hiburu, toko lompo nkasok “híliŋ heepupee niŋ pínankiin”.

ⅩⅣ Hinoom eehuu hiyeniye hinoom ha hiti ememanoolo ya le niŋ pahaaño pa piti Himuusu ha, tempo caanak ca ti kikaw. Fiye, Pilaat naasok Pusuwif pa: “Ehe amansa ya ataaluu.” ⅩⅤ Pale nkayeno hiceeku: “Aket! Aket! Pempeŋoo ti kuluwaa!” Pilaat naasokii: “Fo inci pempeŋ amansa ya ataaluu?” Ñíhampaatiin puwaaseena pa nkañahanoo: “Utaakut akee amansa niŋ fúlaa Amansa ya enfakat a ati Room.” ⅩⅥ Ti pikelan Pilaat náahin eeha nkálafiye ha naawufan Yéesu kati apempeŋee ti kuluwaa.

Kaapempeŋee ka kiti Yéesu ti kuluwaa ya

Fiye nkacoop Yéesu. ⅩⅦ Yéesu himuumoo akantiye kuluwaa ya eteyoo, náaful ti saatee ya apuwant la nkasok la Esent. Ti kaŋ ya eti Hiburu nkasok toko “Golgota”. ⅩⅧ Toko nkapempeŋoo niŋ pakakee pákasupak, akee ya ti epeesoo yaamay, akee ya epeesoo yáali, Yéesu ti pututa. ⅩⅨ Pilaat naapoñ kapikiic ti kaapapaloo hilim eehe: “Yéesu ati Naasalet, amansa ya ati Pusuwif pa.” Nkipempeŋee ti kuluwaa ya eteyoo. ⅩⅩ Pusuwif keemeeŋe kakalaŋaakalaŋ oom pakiical kaatuko la Yéesu naapempeŋee la láaŋut saatee ya, apan pakiical pa ti pikaŋ pa piti Hiburu, Latin niŋ Kilek mpikiicee. ⅩⅪ Ñíhampaatiin puwaaseena Pusuwif pa nkasok Pilaat: “Timpi kiic 'Amansa ya ati Pusuwif pa' pale aañaŋaa hikiicu: 'Ayíin aŋe asok: akina ayem amansa ya ati Pusuwif pa.'” ⅩⅫ Pilaat naañahanii: “Eeha inci inkiice ha, kiicaakiic ho fo pa.”

ⅩⅩⅢ Ta pusoocaali pa nkapaye ta kaapempeŋ Yéesu, nkacoop wañ wa uteyoo nkápaacinool wo kimpaac kipaakiil, an óo an teyii hoonool. Nkacoop hísool ha hiteyoo heehaane ha, hicifutee pale heeliilee kápiliŋ patiila fo t’etaam. ⅩⅩⅣ Pusoocaali pa nkasokool: “Timpi uhaacaa ho pale uñakaa kaakaaw úpumeyiyaa ayme afaacoop ho.” Fiyuu heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa nihitaakiye, hisok:

“Kápaacinoolaa-páacinool wañ wa utoom

nkañak kaakaaw kúsool ka kutoom.”✡

Eehuu pusoocaali pa nkáhine.

ⅩⅩⅤ Fiye, pukol kuluwaa ya eti Yéesu, íññaa ateyoo oopa asiiŋiye niŋ íññaa ateyoo atuwoo, Kolopas aaloo Mari niŋ Mari ati Makatala. ⅩⅩⅥ Ta Yéesu naacuke ta íññaa ateyoo niŋ anapana ya ateyoo aŋa náalafiye ya naasiiŋiye pukoloo, naasok íññaa ateyoo: “Aaluu, ehe añiini.” ⅩⅩⅦ Púful toko naasok anapana ya: “Ehe íññaa atii.” Písik ti hinoom eehuu, anapana ya naacoopoo lateyoo.

Eket ya eti Yéesu

ⅩⅩⅧ Eehuu hipimuus, Yéesu náameyi nii waah utowiit, heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa kati hitaako, naasok: “Pálaani pucokaam!”✡ ⅩⅩⅨ Pukol toko intaako élumpa kaameeŋ elaan eesipe, pusoocaali pa nkápuuc toko cífiitiin epons nkacenk co ti hikasap héefulii ti ekee enuun eyya nkasok “hisop”, nkáseepin ho fo ti putumoo. ⅩⅩⅩ Yéesu naasoop elaan ya eesipe ya naasok: “Waah utowiit.” Púful toko náaŋok naasuuŋut pikelan.

Yéesu hiyayuyee ha hiteyoo ti kaheh

ⅩⅩⅪ Ti hinoom ha hiti ememanoolo ya le niŋ hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa Yéesu naakete. Pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa kálafiit ehunuŋ ya eputowo ti kuluwaa ya ti hinoom ha hiti kayeno ka, kaatuko hinoom eehuu hiyenaayeno pahaaño penfakat. Nkakaay pati Pilaat nkaluumoo ahumalool wootii kati kaket picas, puhunuŋ pa mpúwananiyee. ⅩⅩⅫ Fiye pusoocaali pa nkákey nkahumal woot ácook a ti keepempeŋee ka niŋ Yéesu, nkáhin fo lompo uti ásupiyenu ya. ⅩⅩⅩⅢ Pale kapucol ti Yéesu nkatook loho apayaa eket, kahumut wootoo. ⅩⅩⅩⅣ Háati fo fiya, akee ti pusoocaali pa naayayoo ti kaheh niŋ epaay ya eteyoo, tokotoko hísim niŋ man úmmufulii. ⅩⅩⅩⅤ Eekamane ya eehuu atantakaatantak ho. Eeha naakamane ha hiti pánipani te ámeyimeyi nii eeha naasoke ha hiti páni, ancuk aluu lompo níyinanaa. ⅩⅩⅩⅥ Eehuu púlooŋ hitaakaataako ancuk heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa hitaakiyaa, hisok: “Háati kaacecoo koonool etikuhumo.”✡ ⅩⅩⅩⅦ Nihisok lompo: “Efikasincan aŋa nkayaye ya.”✡

Ehok ya eti Yéesu

ⅩⅩⅩⅧ Púful toko, Josef ati saatee ya eti Alimataay eeyem a lompo anapana ati Yéesu ti piyolo kamma naafeye pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa, naakaay pati Pilaat. Naaluumoo ehunuŋ ya eti Yéesu kati acaahok yo. Pilaat naacoon, Josef náacaacoopii ehunuŋ ya. ⅩⅩⅩⅨ Nikodem naanapool neyoo. Akina mpáakey ti Yéesu níhanant.✡ Fiye, náacoopoolii munucu méesuume haaw emma nkamemanoole niŋ miir niŋ alowes, máamun sikilo áwii niŋ ŋaasuwan (30). ⅩⅬ Poko t’ésupakii nkacoop ehunuŋ ya eti Yéesu nkakuupool yo niŋ munucu ma samat nii fa Pusuwif pa nkáhin fa ti cosaan ya eteyii káhokum. ⅩⅬⅠ La nkapempeŋe la Yéesu, kankaŋ uyya toko, ti oom kankaŋ intaak hiyaak héeyeeni, an ataapala ahokee teeho. ⅩⅬⅡ Toko nkahoke Yéesu páawoo haŋa pálike, iyyeno hinoom hiti ememanoolo le niŋ hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa.

ⅩⅩ

Elítoonii ya eti Yéesu ti eket ya

Ⅰ Timaas ya mpucom mic loho loŋaa ínnime, Mari ati saatee ya eti Makatala naakaay pati hiyaak ha. Apucol naacuk nii énankiin ya eepantane ya hiyaak ha épalinkanee-pálinkan. Ⅱ Naatey pati Simon Piyeer niŋ akee ti pinapana pa, aŋa Yéesu náalafiye ya, naasokii: “Ehunuŋ ya eti Ahámpaatiin a éfulaneefulan ti hiyaak ha, úmiit peyme neeyenanee.”

Ⅲ Fiye Piyeer niŋ akee anapana ya nkáful kapikaay pati hiyaak ha. Ⅳ Nkatey ti coonool, pale akee anapana ya ahaŋa Piyeer katey. Náatikinoo hicolu pati hiyaak ha. Ⅴ Naañeeho ápucuuhan, naaŋantan kahuuy ka kiti kahok ka páhantuwa hiyaak ha pale anakiit lupo. Ⅵ Púful toko, Simon Piyeer lompo náacolii, naanako páhantuwa hiyaak ha naacuk kahuuy ka lupo. Ⅶ Cifaal enca nkakuupatanoole ca hikaw Yéesu incipoonee citeete etenco, ciyeniit niŋ kahuuy ka. Ⅷ Fiye akee anapana ya éetikine ya ácolii naalompo anako ti hiyaak ha, naacuk náayinan. Ⅸ (Kaatuko pinapana pa, heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa hiloot hicaaŋ teyii, hisok nii, Yéesu fo álitoonii ti eket ya.) Ⅹ Púful toko pinapana pa nkañoho pateyii.

Efúlii ya eti Yéesu ti Mari ati Makatala

Ⅺ Ta pinapana pa nkayeniye ta puñoho, Mari naasiiŋo apiyeno pukooŋ tíkitaaŋ hiyaak ha. Akina ti pukooŋ pa, naañeeho apiyeno káacuuhan páhantuwa hiyaak ha. Ⅻ Naacuk simaleekoo súsupak seewasiye wañ weehiina paŋ, insiyeno kayen la nkahintane la ehunuŋ ya eti Yéesu, ekee ya pati hikaw ha, ekee ya pati woot wa. ⅩⅢ Insicakanoo: “Aaluu, weyme ankooŋ?” Naañahan so: “Ehunuŋ ya eti Ahámpaatiin a atoom nkacoope, míit peyme nkayenane yo.” ⅩⅣ Akina ti hisoku ha eehuu naayeso naacuk Yéesu naasiiŋiye toko pale ámiit nii akina. ⅩⅤ Yéesu naasokoo: “Aaluu, weyme ankooŋ? Ayme aŋŋes?” Mari incukoo nii áhina ya ati kankaŋ ya, naasokoo: “Ahámpaatiin, iyyema awe coope ehunuŋ ya insokam peyme ayyenane yo, inci ínkaacoopii yo.” ⅩⅥ Yéesu naasokoo: “Mari.” Mari naayeso apucoonool neyoo, naasokoo ti kaŋ ya eti Hiburu: “Rabuni” (ekina eyem “Akalaŋana eemaka”). ⅩⅦ Yéesu naasokoo: “Timpi cokam! Kaatuko inci loot silo fala pati Paapaa ya. Awe ñoho pati pákawiyam insokii nii, inci pisilo pati Paapaa atoom eeyem ya lompo Paapaa ataaluu, pati Pútuun pa putoom peeyem pa lompo Pútuun pa pitaaluu.”

ⅩⅧ Mari ati Makatala naakaay pati pinapana pa naasokii: “Inci cukaacuk Ahámpaatiin a!” Náatuunanii eeha Ahámpaatiin a naasokoo ha.

Yéesu éfulii ya eteyoo ti pinapana pa pakateyoo

ⅩⅨ Timaas eyyuu nkániim ka, pinapana pa nkaconcoolo nantoonool nkakuloolo ti ekumpaan kamma nkafeye pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa. Fiye, Yéesu náafulii ti pututayii naasokii: “Aluu kásuumaay!” ⅩⅩ Ta naasoke ta eehuu, náayisanii sipeesoo niŋ kahehoo. Pinapana pa ta nkacuke ta Ahámpaatiin a nkayeno ti pásuuma. ⅩⅪ Fiye Yéesu nene asokii: “Aluu kásuumaay! Samat nii fa Paapaa ya náapoñiyaam fa, fo lompo inci iyyem aluu ti hipoñu. Kásuumaay kiyeno naaluu.” ⅩⅫ Ta naapaye ta hisoku eehuu náafuuteen teyii naasokii: “Nisa Kunuu ka keenape ka. ⅩⅩⅢ An óo an aŋa inniponkete umuuyen wa uteyoo, afaaponketee. An óo an aŋa inniponketut umuuyen wa uteyoo, ataponketee.”

Yéesu niŋ Tomas

ⅩⅩⅣ Tempo Tomas aŋa nkasok a lompo Máasupak ma, akee ti ŋaasuwan niŋ pákasupak paka, ayeniit toko ta Yéesu náakeyii ta. ⅩⅩⅤ Ta náañohoonii ta pakakee pinapana pa nkasokoo: “Ucukaacuk Ahámpaatiin a!” Pale naañahanii: “Niŋ inci cukut háakum ha hiti ufincu wa ti sipeesoo innaŋ hisiikam ti háakum ufincu wa, innaŋ epeesam ti kahehoo, étiyinan.”

ⅩⅩⅥ Kunoom isak niŋ káhaaciil kupumuus, pinapana pa nene kaconcoolo ti ekumpaan ya, tempe Tomas toko. Loho kunkut ka kukulee, Yéesu náafulii ti pututayii naasokii: “Aluu kásuumaay!” ⅩⅩⅦ Fiye, naasok Tomas: “Naŋ le hisiiki, sincan sipeesam, ñáakanii epeesi innaŋ yo ti kaheham, katan hitaaku kunuu kúsupak, íyyinan.” ⅩⅩⅧ Tomas naañahanoo: “Ateeteyo atoom niŋ Pútuun pa putoom!” ⅩⅩⅨ Yéesu naasokoo: “Kamma ancukaam ekina ewune áyyinan, kéeyinane ka peecukutam kataakaa pásuuma.”

Heewune ha púkoo eyye neekiicee

ⅩⅩⅩ Yéesu áhinaahin hícump pikee píyisan hátikin pinapana pa pakateyoo peekiicutee ti púkoo eyye. ⅩⅩⅪ Pale peekiicee pa le, pikiiceekiic kati níyinan nii Yéesu ayem Eenucee ya, Añii ya ati Pútuun pa, te niŋ níyinanaa efinitaak eloŋ ya ti caacawoo.

ⅩⅪ

Eyísanoolo ya eti Yéesu ti kantant ka kiti han ha hiti Tipeliyas

Ⅰ Eehuu hipimuus, Yéesu nene áfulii ti pinapana pa pakateyoo pati han ha hiti Tipeliyas. Fiye nihitaakiye. Ⅱ Pinapana pa payenke kayeniye nantoonool: Simon Piyeer, Tomas aŋa nkasok a Máasupak ma, Natanayel éefulii ya Kana eti Galilee niŋ Sepete epuukoo, niŋ pakakee pinapana pákasupak pakati Yéesu. Ⅲ Simon Piyeer naasokii: “Inci pikaayu calafayi.” Nkañahanoo: “Unii efuunapani.” Fiye nkakaay nkáyuuko ti piteen, pale hánant eehuu púlooŋ kacokut waah.

Ⅳ Mpucom pa mic, Yéesu naasiiŋo ti kantant ka pale pinapana pa kámiit nii akina. Ⅴ Fiye naacakanii: “Pákawiyam, fo nícokiyoot waah?” Nkañahanoo: “Háati waah.” Ⅵ Naasokii: “Nitah cala ya etaaluu ti epees yáali piteen pa, efinicok.” Fiye nkatah cala ya kayinaat yo éñakii kamma neecoke hícump soon. Ⅶ Anapana ya aŋa Yéesu náalafiye ya naasok Piyeer: “Aŋuu Ahámpaatiin a!” Ta Simon Piyeer náasiye ta nii aŋuu Ahámpaatiin a, naawaso hísool ha hiteyoo, kaatuko awaatoolaa-waatoolo, naawantoolo ti man ma. Ⅷ Pakakee pinapana pa nkayeno éciŋii niŋ piteen pa kápiñakiiñak cala ya eemeeŋe ya soon. Kálaaŋut kantant ka, máamun simeetal keme (100).

Ⅸ Ta nkáciŋii ta, nkacuk seemak siti kíceket, soon ínsiyemiyee toko ti pusowu niŋ kúmpuul. Ⅹ Fiye Yéesu naasokii: “Nícoopii ti soon sa sitaaluu ensa ínnicokii sa féefiye.” Ⅺ Simon Piyeer náayuuko ti piteen pa náañakii cala ya eemeeŋe ya soon senfakat ti kantant ka. Soon sa senfakat sa siyema keme niŋ áwii ésupak niŋ ŋaasuwan niŋ síhaaciil (153). Háati fa insimeeŋe fa, cala ya ehaaciit. Ⅻ Yéesu naasokii: “Níkey hili ecoma.” An ti pinapana pa áhaañiitoo kacakan: “Awe yem ayme?” Kaatuko kámeyimeyi nii akina ayem Ahámpaatiin a. ⅩⅢ Fiye Yéesu naalohii, naacoop kúmpuul ka naawufanii, náahin moonool muu niŋ soon sa. ⅩⅣ Empuu piyem píhaaciyenu ta Yéesu náafulii ti pinapana pa pakateyoo palitaliyoo ti eket ya.

Yéesu niŋ Piyeer

ⅩⅤ Ta nkapaye ta hili, Yéesu naasok Simon Piyeer: “Simon añii ya ati Saŋ, fo áalafiyaamlafi aapihaŋ payenke?” Naañahanoo: “Ee, Ahámpaatiin, áameyimeyi nii inci láfiyuulafi.” Yéesu naasokoo: “Ufan mísaacii ma mutoom mipili.” ⅩⅥ Yéesu naasokoo púsupiyenu: “Simon añii ya ati Saŋ, fo áalafiyaamlafi?” Naañahanoo: “Ee, Ahámpaatiin, áameyimeyi nii inci láfiyuulafi.” Yéesu naasokoo: “Mankool písaacii pa putoom.” ⅩⅦ Yéesu naasokoo píhaaciyenu: “Simon añii ya ati Saŋ, fo áalafiyaamlafi?” Piyeer ínciitiyoo kamma Yéesu naacakanoo fo ñiyema ñáhaaciil: “Fo áalafiyaamlafi?” Fiye naasokoo: “Ahámpaatiin, áameyimeyi waah óo waah, áameyimeyi nii inci láfiyuulafi!” Yéesu naasokoo: “Ufan písaacii pa putoom pipili. ⅩⅧ Inci pusoki pánipani ya, ta ayyeniye ta ti hikampaanateyi, ánsoolosoolo inkaay pan óo pan pa állafiye, pale naamaamanaa, áafapantin sipeesi akee náasooli naacoopi pa állafiit pa pikaayu.” ⅩⅨ (Yéesu asokaasok eehuu ápiyisan fa Piyeer naakaakaay fa eket ápiyisan hamake ha hiti Pútuun pa.) Fiye Yéesu naasokoo: “Napanam!”

Yéesu niŋ anapana ya aŋa náalafiye ya

ⅩⅩ Piyeer naayeso naacuk pusonoo anapana ya aŋa Yéesu náalafiye ya ti kanapanii. Anapana ya aŋuu, akina ayaaciye fa hínum ti Yéesu ta nkayeniye ta hili káciim ka naacakanoo: “Ahámpaatiin, ayme akaakaay hífulu ti awe?” ⅩⅪ Ta Piyeer naacuke ta anapana ya aŋuu naacakan Yéesu: “Ahámpaatiin, áyiin a aŋe me?” ⅩⅫ Yéesu naañahanoo: “Niŋ inci láfiyaa aputowo kaloŋa fo ta inci fáñohoonii, ekina weyme ti awe? Awe, nápaniyam!” ⅩⅩⅢ Kamma eehuu, hilim nihiyeno katey ti pututa kéeyinane ka nii anapana ya aŋuu ataket. Pale Yéesu asokut nii anapana ya aŋuu ataket, asok: “Niŋ inci láfiyaa aputowo kaloŋa fo ta inci fáñohoonii, ekina weyme ti awe?”

ⅩⅩⅣ Akina ayem anapana ya eetantake ya enkuu, naakiic ko. Núumeyi nii eeha naasoke ha hiti pánipani. ⅩⅩⅤ Yéesu hícump ukee waah náahine. Niŋ ukina púlooŋ ukiicee woonool woonool, inci incukam nii háati púlunta pa étipiyini kayekan oom púpukoo.

* Ⅰ:Ⅴ 1:5 Niŋ ekina tom “eyinaat yo kameye.”

† Ⅰ:Ⅵ 1:6 Saŋ aŋe Saŋ-Patis, neetaat Saŋ eekiice ya púkoo eyye.

‡ Ⅰ:ⅩⅧ 1:18 Niŋ ekina tom: “Pale Pútuun pa poonool pa kóŋ, pikina piyem hikaw Paapaa ya Pútuun pa, pikina lompo píyisane po unaa.”

✡ Ⅰ:ⅩⅩⅢ 1:23 Esaaya 40:3

§ Ⅰ:ⅩⅩⅣ 1:24 Niŋ ekina tom “Inhemool kéepoñiyee ka púlooŋ ti Saŋ Pufalisaay,”

* Ⅰ:ⅩⅬⅡ 1:42 Saŋ aŋe aneetaat Saŋ-Patis, neetaat lompo Saŋ apoñapoñ a eekiice ya púkoo eyye.

✡ Ⅰ:ⅬⅠ 1:51 Púcook 28:10-17

✡ Ⅱ:ⅩⅦ 2:17 Kícimu 69:9

* Ⅲ:Ⅲ 3:3 Niŋ fotom “taamanta apukutee ápufulii patiila.” Moonool muu ti 3:7.

✡ Ⅲ:ⅩⅣ 3:14 Pafinal 21:4-9

† Ⅲ:ⅩⅩⅫ 3:32 Niŋ ekina tom: “Aŋa áfulii ya patiila ahaŋa an óo an. Eeha naacuke ha náasi, hikina nasok, pale an asayanut hilim ha hiteyoo.”

* Ⅳ:ⅩⅩⅢ 4:23 Niŋ ekina tom: “Pale caanak unca ti ékey cícoliyoocol fala, ta puluuma pánipani efinkaluum Paapaa ya ti kunuu niŋ ti tooñaa, kaatuko payenkuu kayem puluuma pa payenka Paapaa ya naayem ka ti hiŋes.”

† Ⅳ:ⅩⅩⅣ 4:24 Niŋ ekina tom: “Pútuun pa, kunuu, payenka efikaluum po pa kañaŋaa po kaluum ti kunuu niŋ ti tooñaa.”

* Ⅴ:Ⅲ 5:3 An ámiit man Saŋ lompo akiice fiye: “Hítuulu nkayeniye man ma kati muwenee. 4 Kaatuko maleekoo eti Pútuun neloom ékey neewen man ma. Niŋ epayaa mo hiwenu, aŋa náyaañ a apinako ti man ma nákuuñanee-kúuñan, ti káakuuñu óo káakuuñu enka naataake.”

* Ⅵ:Ⅸ 6:9 Kúmpuul ka enka Saŋ naasoke ka kiyem “kúmpuul kiti barley” (ti ankale kaŋ) niŋ ekina tom “kúmpuul kiti orge” (ti falans kaŋ). Ti oom caanak, aŋuu kúmpuul kiti pakan keeleke.

† Ⅵ:ⅩⅪ 6:21 Niŋ ekina tom: “Pinapana pa nkálafiyoo híyuuku ti piteen pa pale piteen pa mpihaaŋ ti hicolu la nkañaŋe la hiciŋu.”

✡ Ⅵ:ⅩⅩⅪ 6:31 Efúlii 16:4; Nehemiya 9:15; Kícimu 78:24; 105:40

‡ Ⅵ:ⅩⅩⅩⅢ 6:33 Niŋ ekina tom: “pikina piyem péefulii pa patiila mpuwufan eloŋ ya púlunta pa.”

✡ Ⅵ:ⅩⅬⅤ 6:45 Esaaya 54:13

* Ⅶ:ⅩⅩⅩⅧ 7:38 Niŋ ekina tom: “Niŋ pálaani pucokaa an, ákey ti inci. An óo an éeyinane ti inci alaan,”

✡ Ⅶ:ⅩⅩⅩⅧ 7:38 Esaaya 21:3; Esekiyel 47:1

✡ Ⅶ:ⅩⅬⅡ 7:42 Mika 5:2

† Ⅶ:ⅬⅢ 7:53 An ámiit man Saŋ akiice 7:53–8:11.

* Ⅷ:Ⅰ 8:1 An ámiit man Saŋ akiice 7:53–8:11.

✡ Ⅷ:ⅩⅦ 8:17 Kakaman 17:6; 19:15

✡ Ⅷ:ⅩⅩⅧ 8:28 Saŋ 3:14

✡ Ⅷ:ⅬⅧ 8:58 Efúlii 3:14

* Ⅹ:ⅩⅫ 10:22 Máamun sitiil keme niŋ áwii éhaaciil (160) le niŋ Yéesu afaapukee, pikamool Pusuwif pa nkanako ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa kapilecatan yo. Fiyuu Pusuwif pa nkayinaat kaawaaseen Pútuun pa. Hikee hinoom, akee áyiin aŋa nkasok Yutas Makape naaheek pikamoolii naakuulan ekumpaan ya enfakat ya. Pahaaño pa piti ekumpaan ya enfakat ya, eehuu mpínawunan.

✡ Ⅹ:ⅩⅩⅩⅣ 10:34 Kícimu 82:6

* Ⅺ:ⅩⅬⅧ 11:48 Niŋ ekina tom: “kapihancalool letuunaa niŋ síi ya etuunaa.”

✡ Ⅻ:Ⅷ 12:8 Máciya 26:6-13; Mark 14:3-9

* Ⅻ:ⅩⅢ 12:13 Naasokaa “hosanna” ekina eyem “úmulaa Pútuun pa”.

✡ Ⅻ:ⅩⅢ 12:13 Kícimu 118:25-26

✡ Ⅻ:ⅩⅤ 12:15 Sakaliya 9:9

✡ Ⅻ:ⅩⅩⅩⅧ 12:38 Esaaya 53:1

✡ Ⅻ:ⅩⅬ 12:40 Esaaya 6:10

* ⅩⅢ:Ⅰ 13:1 Niŋ ekina tom: “náalafiyii lompo fo muus.”

✡ ⅩⅢ:ⅩⅧ 13:18 Kícimu 41:9

* ⅩⅣ:Ⅰ 14:1 Niŋ ekina tom: “níyinanaayinan ti Pútuun pa, níyinan lompo ti inci.”

† ⅩⅣ:Ⅶ 14:7 Niŋ ekina tom: “Niŋ nímeyiyaam-méyi pánipani, anti nímeyi lompo Paapaa ya. Pale písik fíyooy nímeyiyoomeyi innicukoo.”

‡ ⅩⅣ:ⅩⅤ 14:15 Niŋ ekina tom: “Niŋ nílafiyaam, nítuul kilim ka kutoom keesiiŋanee ka.”

§ ⅩⅣ:ⅩⅨ 14:19 Niŋ ekina tom: “Etikamp pakati púlunta empe etinene kacukam, pale aluu efinicukam. Páawoo fa inci inkaakaay fa eloŋ, ekina efeewun aluu lompo inniloŋ.”

* ⅩⅤ:Ⅱ 15:2 Niŋ ekina tom “afaakuulan ko”.

† ⅩⅤ:Ⅳ 15:4 Niŋ ekina tom: “Inniyeniyaa ti inci, inci lompo fayeno ti aluu.”

‡ ⅩⅤ:Ⅷ 15:8 Niŋ ekina tom: “Niŋ eloŋ ya etaaluu etaakaa papukal peemeeŋe, Paapaa atoom áfaamakiyanee; fiyuu efiniyeno pinapana pa pakatoom.”

✡ ⅩⅤ:ⅩⅩⅤ 15:25 Kícimu 35:19; 69:5

* ⅩⅥ:ⅩⅩⅢ 16:23 Niŋ ekina tom: “niŋ niluumaa waah Paapaa ya, afaawun wo aluu ti caacawam.”

✡ ⅩⅨ:ⅩⅩⅣ 19:24 Kícimu 22:18

✡ ⅩⅨ:ⅩⅩⅧ 19:28 Kícimu 22:15; 69:21

✡ ⅩⅨ:ⅩⅩⅩⅥ 19:36 Efúlii 12:46; Pafinal 9:12; Kícimu 34:20

✡ ⅩⅨ:ⅩⅩⅩⅦ 19:37 Sakaliya 12:10

✡ ⅩⅨ:ⅩⅩⅩⅨ 19:39 Saŋ 3:1-2

ACT

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Ⅶ

Ⅷ

Ⅸ

Ⅹ

Ⅺ

Ⅻ

ⅩⅢ

ⅩⅣ

ⅩⅤ

ⅩⅥ

ⅩⅦ

ⅩⅧ

ⅩⅨ

ⅩⅩ

ⅩⅪ

ⅩⅫ

ⅩⅩⅢ

ⅩⅩⅣ

ⅩⅩⅤ

ⅩⅩⅥ

ⅩⅩⅦ

ⅩⅩⅧ

Páhin pa

piti pupoñapoñ pa

Waah wa weeyem wa ti púkoo eyye

Ti Páhin pa piti pupoñapoñ pa, Luk áyiin a aŋa nkasok ya Teyofil naayeniye hikiicu ápiyisanoo heetaakiye ha písik ti pisilo pa piti Yéesu alacana fo ti hikuluyee ha hiti apoñapoñ a Póol Room: eehuu púlooŋ nihitaako ti máamun sitiil 30. Yéesu ásilumo, naapoñ pupoñapoñ pa pakateyoo kaahancalool ekooŋan ya éesuume ya, neetaat ti Pusuwif pa lamma pale focaa ti keeneetaat ka Pusuwif niŋ ti púlunta pa púlooŋ. Náayinananii nii Pútuun pa efipuwufanii Kunuu ka keenape ka, mpuwufan ko lompo an óo an éeyinane ti Yéesu.

Ti oom caanak, pakati Room kayekanaayekan mah meemeeŋe fo Israyel, mah ma miti Pusuwif pa. Páawoo ñíhampaatiin Pusuwif pa kálafiit pupoñapoñ pa káputuunan ti caacaw ca citi Yéesu, payenkuu nkakallanii fo kéeyinane ka nkahancooliye pan óo pan ti púlunta pa. Háati fo, nkatowo ti káatuunan ekooŋan ya éesuume ya, nkayeno lompo íhinu weecukantee niŋ káakuuñan. Kéeyinane ka nkayeno épenanoyii meemak kamma Kunuu ka keenape ka nkiyankananii.

Kikee kilim

An ati Room: Ayem an óo an aŋa ammeya nii, hilim ha heesiiŋanee ha hiti amansa ya enfakat a ati Room híkinkanoo-kínkan. Amansa óo amansa enfakat ati Room nasokee Sesaal.

Asuwif: Pusuwif pa pakati miin ma miti Abraham. Pútuun pa pimamalii mpiliil písiyool neyii. Ayíin óo áyiin Asuwif anakanee (Falans kaŋ nkasok “circoncis”, Ankale kaŋ nkasok “circumcised”, Emantiŋ ya nkasok “surna”) ápiyisan nii oopa ti písiyool empuu. Yéesu niŋ pinapana pa pakateyoo, Pusuwif.

Kunuu ka keenape ka: Kikina kiyem kunuu ka kiti Pútuun pa.

Fa púkoo ya neekiicee fa:

1:1-26 Ememanoolo ya eti pikaayu káatuunan ekooŋan ya éesuume ya.

1:1-14 Eeha Yéesu naakelane ha ti hisoku.

1:15-26 Aŋa eetoone ya páhin pa piti Judas.

2:1–8:3 Káatuunan ka kiti ekooŋan ya éesuume ya Jerusalem.

8:4–12:25 Káatuunan ka kiti ekooŋan ya éesuume ya Judaay fo Samali.

13:1–28:31 Káatuunan ka kiti ekooŋan ya éesuume ya pan óo pan ti púlunta pa.

13:1–14:28 Kaakaawool ka kiti Póol kíyaañ ka.

15:1-35 Pucukool pa peetaakiye pa Jerusalem.

15:36–18:22 Kaakaawool ka kiti Póol kúsupiyenu ka.

18:23–21:17 Kaakaawool ka kiti Póol kíhaaciyenu ka.

21:18–28:31 Hikuluyee ha hiti Póol Jerusalem, Sesaale niŋ Room.

Ⅰ

Yéesu niŋ pupoñapoñ pa pamuusal pilito pa piteyoo

Ⅰ Teyofil eñaap ya, ti pakiical pa putoom píyaañ pa inci kamanaakaman eeha púlooŋ Yéesu náacooke ha áhin naakalaŋan Ⅱ fo ti hinoom eeha naasilanee ha patiila. Aséepinumee, naawufan pitiyo payenka naamamale ka kapiyeno pupoñapoñ ti sempe sa siti Kunuu ka keenape ka. Ⅲ Pamuusal kúnuul ka fo ti eket ya eteyoo ínnayisanoolo teyii ápiyisanii picaaŋ cataŋ nii oopa kaloŋa. Kunoom áwii ésupak (40) ápinafulii teyii náakupii kiti cáwii ca citi Pútuun pa. Ⅳ Hikee hinoom, ta naayeniye ta hili neyii naasokii: “Timpi níful Jerusalem, pale nítuul eeha Paapaa ya náayinanane ha nii afaawufan ho aluu, kawun enka inci íntuunane ka aluu. Ⅴ Kaatuko Saŋápatiseyaa-pátise pakan paka niŋ man pale le niŋ kunoom éfinihinee pátise niŋ Kunuu ka keenape ka.”

Pisilo pa piti Yéesu hátikin pupoñapoñ pa pakateyoo

Ⅵ Fiye, keeyeniye ka niŋ Yéesu nkayeniyoo kacakan: “Ateeteyo, fo tokofiye ankaakaay éñahanii cáwii ca citi Israyel?” Ⅶ Yéesu naañahanii: “Nisoolahut kameye teyme niŋ eeheyme hinoom enkuu fiye púlooŋ nkikaakaay ékey. Paapaa atuunaa asiiŋane ho akina lamayoo ataake kayine kiti kaasiiŋan eteeho. Ⅷ Pale aluu, ta Kunuu ka keenape ka nkikaakaay ta éwanoonii ti aluu, efinisa sempe. Fiyuu, aluu keetantake ka eloŋ ya etoom, innikaakaay káakup kutoom ti saatee ya eti Jerusalem, ti mah ma miti Judaay púlooŋ niŋ Samali, niŋ pan óo pan ti púlunta pa.”

Ⅸ Ta naapaye ta káakup eehe, naasilanee patiila ti ñíkin pupoñapoñ pa pakateyoo. Púful toko, káatiŋu nkiyoloo, nekacukutoo. Ⅹ Pale akina ti pikaayu pa, nkatowo ti kaasincan caw patiila. Tokotoko, pákayiin pákasupak keewasiye wañ weehiina nkasiiŋo pukolii. Ⅺ Nkasokii: “Aluu pakati Galilee, weyme innitowiye le ti kaasincan patiila? Yéesu aŋe, eecoopee ya taaluu naasilanee patiila, samat nii fa innicukoo fa naakaaye, fo lompo naakaakaay éñohoonii.”

Kayoŋ ka kiti pupoñapoñ pa

Ⅻ Fiye, pupoñapoñ pa nkáfulii pati cítintiŋ ca enca nkasok ca Olif, nkañoho Jerusalem. Láaŋoolut niŋ saatee ya eti Jerusalem.* ⅩⅢ Ta nkacole ta nkasilo ti ékaap ya la nkasale la piyeno. Keeyeniye ka toko kayem Piyeer, Saŋ, Saak niŋ Andre, Filip niŋ Tomas, Paatolomaay niŋ Máciya, Saak ati Alifaay, Simon aŋa nkasok ya Selot† niŋ Yutas ati Saak. ⅩⅣ Poko púlooŋ nkacokool piliit tiw nkásiyool ti kaluum tan óo tan, poko niŋ pakaal paka niŋ Mari Yéesu íññaa ateyoo niŋ Yéesu pakatuwoo.

Kamamalee ka kiti Maciyas apinanf pupoñapoñ pa

ⅩⅤ Hikee hinoom, kéeyinane ka nkaconcool máamun keme niŋ áwii (120). Piyeer naasiiŋo naasokii: ⅩⅥ “Aluu pakanam ti káyinan, eeha Kunuu ka keenape ka nkútuunane ha ta infiyye ti pakiical pa piti Pútuun pa fo hitaako: nkúkup ti putum amansa ya Dawid kiti Judas, éenowii ya hátikin kéekeyii ka hicoku Yéesu. ⅩⅦ Judas oonool hínum tuunaa, naayeno lompo páhin nuunaa.” ⅩⅧ (Mañ emma nkacooyoo ma ápihin heenaput eehuu naacoope apunoom kaakit, toko naanowe hikawoo hipiya, eniinoo néefap, niñowoo ínnilutoonii. ⅩⅨ Eehuu, pakati Jerusalem púlooŋ kásiyaasi ho ekina ewune nkasok kaakit enkuu “Hakeletama” ti kaŋ ya eteyii, ekina eyem “Kaakit kiti hísim”.)

ⅩⅩ Piyeer nene asok: “Kiiceekiic ti pakiical pa piti kícimu ka nii:

'Alímaati ekumpaan ya eteyoo ekatanee,

álimaati an timpi akin teyyo.'✡

“Inkiicee lompo nii:

'Alímaati akee atoon páhin pa piteyoo.'✡

ⅩⅪ-ⅩⅫ “Ooto, fo akee ánanfii toonii kati akaman lompo pilito pa piti Ateeteyo Yéesu. Oom áyiin añaŋaa éfulii ti payenka nkanapool ka niŋ unii tan óo tan ta nuuyeniye ta kaamuusool ti mah ma niŋ Ateeteyo Yéesu, písik ta Saŋ náahinoo ta pátise fo ta náaseepinee ta toonii.” ⅩⅩⅢ Ta Piyeer naapaye ta káakup, nkácoopii pákayiin pákasupak: Josef aŋa nkasok ya Palasapas, nkayonkaloo lompo Yustus, niŋ Maciyas. ⅩⅩⅣ Púful toko, kayoŋ ka nkuluum fiye: “Ateeteyo, awe meya saan pakan paka, yísan unii ayme ti poko t’ésupakii ammamale ⅩⅩⅤ apiyeno apoñapoñ naacoop páhin empa Judas naakate pa le apite akaay pa naañaŋe pa piyeno.” ⅩⅩⅥ Nkañak kaakaaw nkucok Maciyas apinanf pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ oonool a.

Ⅱ

Ewánoonii ya eti Kunuu ka keenape ka ti kéeyinane ka

Ⅰ Ta pahaaño pa piti Pentekos* mpútuuniye ta, kéeyinane ka ti Yéesu púlooŋ nkayeno nantoonool. Ⅱ Tokotoko pahampanane mpúfulii patiila samat nii pasapal hiyam heehiñe. Pahampanane empuu mpimeeŋan ekumpaan ya púlooŋ eyya nkayeniye ya teyyo. Ⅲ Ti oom káasiiŋuma, waah núufulii teyii weecuke nii kíleeluuf kiti seemak, nkihancaloolo nkinaŋo ti an óo an teyii. Ⅳ Poko púlooŋ nkameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka nkáyaañ káakup niŋ pikee pikaŋ samat nii fa Kunuu ka keenape ka nkuwufanii fa.

Ⅴ Fiye, intaako toko Pusuwif kéefulii ti mah ma púlooŋ miti púlunta pa nkayeno Jerusalem. Nkayeno pákayiin keefeye Pútuun. Ⅵ Ta nkásiye ta pahampanane empuu, kayoŋ kenfakat nkuconcool. Innímii kamma an óo an teyii náasiye pinapana pa pakati Yéesu nkayeniye káakup ti híleeluufuyoo eeha náacuuwe ha. Ⅶ Nkaŋaŋo ínnimii nkacakan: “Fo keeyem ka fiye púlooŋ ti káakup pakati Galilee tom? Ⅷ Weyme uwune an óo an tuunaa púlooŋ náayemiyii ti hísiyu ti híleeluufuyoo eeha náacuuwe ha? Ⅸ Unaa kéefuliyaa ka Paat, Meti niŋ Elam; pakan kéefulii Mesopotami, Judaay niŋ Kapatos; pakan kéefulii Pont niŋ Asii, Ⅹ kéefulii Filiki niŋ Panfili, kéefulii Esipt niŋ misaatee ma miti Libiya meekole ma saatee ya eti Silen. Pakakee tuunaa nkáfulii Room, Ⅺ Kilet niŋ Arabiya, pakakee paka Pusuwif, pakakee paka lompo keeyesane eloŋ ya eteyii nkananf ti pítin pa piti Pusuwif pa. Pale unaa púlooŋ núusiyii ti káakup ti kíleeluuf unaa enka núucuuwaa ka ti kakaman waah wa wenfakat wa weemeeŋe wa ewwa Pútuun pa mpíhine wa!” Ⅻ Nkaliim meemak ínnimii, nkatowo ti ecakanoolo: “Eehe weyme níhiyisane?” ⅩⅢ Pale pakakee paka nkápalahool kéeyinane ka ti Yéesu nkalenkenii nkasok: “Payenkuu kákumanaakuman!”

Káyisan ka kiti Piyeer ayme ayem Yéesu

ⅩⅣ Púful toko, Piyeer naasiiŋo niŋ pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ oonool a. Ti hiceeku, náayaañ káakup niŋ kayoŋ ka apusok: “Aluu pakanam Pusuwif pa niŋ aluu púlooŋ keekine ka Jerusalem nísiitanam pinap, inci pikaman aluu heeyem ha ti pitaako. ⅩⅤ Pakan paka payenke kákumanut samat nii fa ínninunkoole fa, cicomaacomo. ⅩⅥ Haani! Pale eehe ayaamakoola ya Sowel náatuunane:

ⅩⅦ 'Pútuun pa pusok: "Ti kunoom ka kikelan ka,

inci fawwufan kunuuwam an óo an.

Epuuk aluu pikampaani niŋ púmaacul efinkayaamakool ti caacawam,

uhiineen wa niŋ ñíhampaatiin ña pakataaluu éfinkayawut, nkacuk lompo waah pucuk fiye nii éyawut nkayaake.

ⅩⅧ Ee, háati pimiikan pa pakatoom, pákayiin paka niŋ pakaal paka,

inci fawwufanii kunuuwam ti kunoom enkuu,

efinkayaamakool ti caacawam.

ⅩⅨ Fáhin waah weecukantee nuucukee patiila,

ínhin hícump píyisan penfakat t’etaam.

Fataako hísim, seemak niŋ útiŋu uti háaputa.

ⅩⅩ Caanak ca éficinim,

hiim ha níhicunk nii hísim

le niŋ hinoom ha heemaka ha henfakat ha hiti Ateeteyo Pútuun pa éfihicolii.

ⅩⅪ Tempo an óo an eeluume

ti caacaw Ateeteyo Pútuun pa afaafakanee."'✡

ⅩⅫ “Aluu pakati Israyel, nísiitan pinap eeha inci inkaakaay ha aluu hisoku: Yéesu ati Naasalet akina an aŋa innimeya nii Pútuun pa umpa neyoo kaatuko puwufanoowufan íhinu hátikin aluu waah wenfakat, hícump píyisan niŋ weecukantee samat nii fa innimeya wo fa aluu himuum aluu. ⅩⅩⅢ Yéesu aŋe acokeecok naawufanee aluu samat nii fa Pútuun pa mpílafiye fa, pikina peemeya pa eehuu púlooŋ hítaakumo. Aluu nimukoo, ta inniwufanoo ta píhina heenaput ha kapipempeŋoo ti kuluwaa ya. ⅩⅩⅣ Pale Pútuun pa mpúfulanoo ti kúnuul ka kiti eket ya, mpíñahaniyoo ti eloŋ ya, kaatuko eket ya etaakut sempe teyoo. ⅩⅩⅤ Dawid naasok kiteyoo:

'Inci incukcuk Ateeteyo Pútuun pa hátikinam tan óo tan.

Kaatuko oopa niŋ inci,

ancuk etikikilan.

ⅩⅩⅥ Ekina ewune yaanam neemon, inci oopa ti caacook niŋ pásuuma.

Háati eniinam lompo éfeewaayeen kamma inci ínhine cíki.

ⅩⅩⅦ Kaatuko awe Pútuun aatikatam piyeno pati keekete ka,

aatikat enii amiikan a atii eenape ya epufut ti hiyaak.

ⅩⅩⅧ Aáyisanaam-yísan ñítin ña ñeekaaye ña pati eloŋ ya,

aafameeŋanam niŋ pásuuma hátikini.'✡

ⅩⅩⅨ “Aluu pakanam, inci púkup naaluu niŋ híyiinate kiti maamaa atuunaa amansa ya Dawid. Aketaaket naahokee, fo fíyooy hiyaak ha hiteyoo hoopuha le tuunaa. ⅩⅩⅩ Pale Dawid ayenaayeno ayaamakoola, náameyi eeha Pútuun pa mpisintooliye ha teyoo nii éfipufulanii ti miin ma miteyoo amansa samat nii akina. ⅩⅩⅪ Dawid naacuk eeha Pútuun pa mpikaakaay ha íhinu hátikin, náakup kiti pilito pa piti Eenucee ya ati Pútuun pa, ta naasoke ta nii akatutee pati keekete ka, eniinoo lompo efutut ti hiyaak ha. ⅩⅩⅫ Yéesu aŋe Pútuun pa mpilitane ti eket ya, unii púlooŋ utantake ho. ⅩⅩⅩⅢ Naasilanee ti epees yáali eti Pútuun pa Paapaa ateyoo, mpuwufanoo Kunuu ka keenape ka samat nii fa mpusokoo fa. Aŋe inniyem ya fiye ti hicuku ínnisi ekina eyem kawun etempo enka mpíniisii ka toonii. ⅩⅩⅩⅣ Dawid himuumoo asiliit alacana pale naasok:

'Ateeteyo Pútuun pa púkupaakup niŋ Ateeteyo atoom ti hisoku:

"Kéy yeniyam epees yáali,

ⅩⅩⅩⅤ fo ta inci fatah ta pikamooli ti wooti ayyeno amansa ya ateyii."'✡

ⅩⅩⅩⅥ “Fiye aluu pakati Israyel púlooŋ niñaŋaa kameye eehe pánipani, Yéesu aŋe, aŋa innipempeŋe ya ti kuluwaa ya, Pútuun pa píhinoo apiyeno Ateeteyo niŋ lompo Eenucee ya.”

ⅩⅩⅩⅦ Ta pakan paka nkásiye ta eehe, ínciitiyii meemak nkacakan Piyeer niŋ pakakee pupoñapoñ pa, “Aluu pakan unii, puume nuuñaŋe íhinu?” ⅩⅩⅩⅧ Piyeer naañahanii: “Níwunko umuuyen wa utaaluu, an óo an ti aluu náahinee pátise ti caacaw ca citi Yéesu Krista, ancuk umuuyen wa utaaluu nuuponketee, Pútuun pa mpuwun aluu Kunuu ka keenape ka. ⅩⅩⅩⅨ Kaatuko Pútuun pa píyinananaa-yínanan nii efipuwufan ko aluu niŋ epuuk aluu niŋ lompo keekine ka pílaaŋ, focaa payenka púlooŋ Ateeteyo Pútuun pa putuunaa mpikaakaay ka éyonkalii.”

ⅩⅬ Piyeer naapenanii kunuu niŋ kikee kilim keemeeŋe, naaŋiiniyii ti hisoku: “Nifakan faŋ aluu ti ekaay eenaput eyye!” ⅩⅬⅠ Keecoone ka hilim ha hiti Piyeer nkáhinee pátise, máamun pakan síwuli síhaaciil (3,000) nkananf ti oom hinoom kéeyinane ka.

Eloŋ ya éeyeeni ya eti kéeyinane ka

ⅩⅬⅡ Kéeyinane ka nkákipen ti káasiitan eeha pupoñapoñ pa nkakalaŋanii ha; nkákipen lompo ti pucokool piliit, ti káapaacinool kúmpuul† niŋ ti kaluum. ⅩⅬⅢ An óo an naameeŋ niŋ ewatate, kamma Pútuun pa mpíhine hícump píyisan niŋ weecukantee wéenapii ti pupoñapoñ pa. ⅩⅬⅣ Kéeyinane ka púlooŋ nkacokool, nkápaacinool waah óo waah ewwa nkataake. ⅩⅬⅤ Pikee pa, nkanooman pitaam pa piteyii niŋ hitaaku ha hiteyii, nkápaacinool mañ ma, nkawufan an óo an fa naasoolahe. ⅩⅬⅥ Hinak óo hinak nkaconcool ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, nkápaacinool kúmpuul ti pukumpaan pa piteyii, nkali nantoonool niŋ pásuuma, an péemakiyanooliit. ⅩⅬⅦ Nkanimpan Pútuun pa, pakan paka púlooŋ nkálafiyii. Hinak óo hinak Ateeteyo napenan ti kayoŋ ka kiteyii pakan keefakanee.

Ⅲ

Káakuuñan ka kiti éehute ya

Ⅰ Hikee hinoom, máamun sitalaŋ síhaaciil, ta kaluum ka nkúlohanii ta, Piyeer niŋ Saŋ nkayeno pikaayu lati hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa kaluum. Ⅱ Pacolalii, pakan nkayeno hicoopu áyiin éehute kápiliŋ ta naapukee. Hinak óo hinak nkacoopoo nkayenanoo lati putum pa empa nkasok pa Putum pa Peewalla pa kati naluumatool ti keeyem ka ti pinako ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya. Ⅲ Ta naacuke ta Piyeer niŋ Saŋ ti pinako, naaluumii mañ. Ⅳ Piyeer niŋ Saŋ nkasincanoo caw, Piyeer naasokoo: “Sincan unii!” Ⅴ Eéhute ya naasincanii púsooni pucukoo nii efikawufanoo waah. Ⅵ Pale Piyeer naasokoo: “Inci taakut mañ niŋ sanoo, pale aŋa inci intaake ya inci fawufani; ti caacaw ca citi Yéesu Krista ati Naasalet lito inkaay!” Ⅶ Púful toko, Piyeer naacokoo ti epees yáali, náasisikanoo apilito. Tokotoko woot éehute ya núuyankii kaŋ. Ⅷ Naalito niŋ hinuutu náayaañ pikaayu. Naanako niŋ Piyeer niŋ Saŋ ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya, naakaay naanuut, naanimpan Pútuun pa.

Ⅸ Keeyeniye ka toko púlooŋ nkacukoo ti pikaayu nkásiyoo ti kaanimpan Pútuun pa. Ⅹ Ta nkakiiwe ta nii akina ayem aluumatoola ya éehute ya, aŋa nkaloom ya hicuku naayeniye lati Putum pa Peewalla pa piti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya, nkaŋaŋo ínnimii ti heetaakiyoo ha.

Káatuunan ka kiti Piyeer heeñaŋe ha pitaako

Ⅺ Páawoo áyiin a aŋuu akatanut Piyeer niŋ Saŋ, pakan paka púlooŋ nkaŋaŋo nkatey ti coonool kaputookii lati címpaŋ ya eyya nkasok ya Címpaŋ eti Solomon. Ⅻ Piyeer apucuk eehuu naasok kayoŋ ka: “Aluu pakati Israyel, weyme uwune eehuu níhinim aluu? Weyme innikent unii? Fo cukaacuk aluu nii úhinaahin áyiin a aŋe ápiyini pikaayu kamma sempe unii niŋ fotom kamma nuuwufane meemak eloŋ ya etoonii Pútuun pa? ⅩⅢ Pútuun pa piti Abraham, Pútuun pa piti Isaak niŋ Pútuun pa piti Jakob niŋ piti símaama unaa, pínapiyanaa-nápiyan amiikan a atempo Yéesu. Aluu inniwufanoo ñíhampaatiin ña apumukee ínnilaacinoo hátikin Pilaat apan Pilaat hínum álafiyoolafi kakatan. ⅩⅣ Innipook Eesampanee ya Naacoonool inniluum Pilaat apikatan aluu amukala pakan. ⅩⅤ Fiyuu innimuke ati eloŋ ya, pale Pútuun pa mpilitanoo ti eket ya. Unii payenke keetantake ho. ⅩⅥ Caacaw ca citi Yéesu niŋ káyinan ti caacawoo, kikina kuwune áyiin aŋe innicuke ya innikiiwoo náahinee ápiyini pikaayu. Káyinan ka ti Yéesu kúkuuñanoo samat nii eeha innicuke ha aluu púlooŋ.

ⅩⅦ “Fiye, aluu pakanam, inci meya nii aluu niŋ ñíhampaatiin ña pakataaluu, ti káameyaati ínnihine eehuu Yéesu. ⅩⅧ Pale Pútuun pa pusokaasok ta infiyye nii Eenucee ya ateyoo afaakallo. Eehuu mpusoke ti ñutum piyaamakoola pa púlooŋ, hikina hitaakiye. ⅩⅨ Ooto níwunko umuuyen wa utaaluu ínniñohoonii peti Pútuun pa, ancuk puponketaa aluu. ⅩⅩ Niŋ níhinaa fo, Ateeteyo Pútuun pa efipuwufan aluu kunoom kiti éyekunoolo, éfipupoñii lompo Yéesu, Eenucee ya aŋa mpimamale ya aluu ta infiyye. ⅩⅪ Fo Yéesu ayeno alacana fo ta Pútuun pa éfipihin waah óo waah nene úpuyenoonii wéeyeeni samat nii fa mpusoke ho fa ta infiyye ti ñutum piyaamakoola pa keesampanee ka. ⅩⅫ Pánipani, Móyiis asok: 'Ateeteyo Pútuun pa éfipupoñii aluu ayaamakoola samat nii inci, afaayeno an éefulii ti pakan aluu. Nísiitan púsooni ti waah óo waah ewwa naakaakaay aluu hisoku. ⅩⅩⅢ An óo an éesiitanut ayaamakoola ya aŋuu, áfaafulanee ti miin ma miti Pútuun pa naamukee.'✡ ⅩⅩⅣ Piyaamakoola pa púlooŋ písik ti Samiyel focaa ti kéenowii ka teyoo kákupaakup kiti hinoom eehuu. ⅩⅩⅤ Kilim enka Pútuun pa mpusoke ka piyaamakoola pa, kilim kitaaluu pakanii, focaa písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa ti pututa etempo niŋ símaama unaa, ta mpusoke ta Abraham: 'Inci fasampan miin óo miin t’etaam, kaasampan enkuu éfikinapii ti papukali.'✡ ⅩⅩⅥ Ta Pútuun pa mpúcoopii* ta Yéesu amiikan etempo, ti aluu pakati Israyel mpíyaañe pupoñoo, kati níwunko páhinal pa pitaaluu peenaput pa. Ti páhinal empuu efinisampanee.”

Ⅳ

Kacakanee ka kiti kayine ka kiti Piyeer niŋ Saŋ

Ⅰ Piyeer niŋ Saŋ ti káakup niŋ pakan paka, puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ áhampaatiin a ati pufaasa pa pakati ekumpaan ya enfakat ya niŋ Pusatusaay pa nkácolii. Ⅱ Inseeñii meemak kamma Piyeer niŋ Saŋ nkayeniye kakalaŋan pakan paka niŋ káatuunan nii, páawoo Yéesu alitaalito ti eket ya, úmeyiyaameyi nii keekete ka lompo éfikayini élitoonii. Ⅲ Fiye, nkacokii nkakulii fo eti kacom eteyyo kamma ínciniimiye. Ⅳ Pale hícump ti kéesiye ka hilim ha hiti Piyeer niŋ Saŋ nkáyinan. Pákayiin paka púlooŋ kéeyinane ka ti Yéesu kayema máamun síwuli isak (5,000).

Ⅴ Eti kacom eteyyo, pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa, ñíhampaatiin ña niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nkaconcool Jerusalem. Ⅵ Intaako toko Annas, awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa, intaako toko lompo Kayif, Saŋ, Aliksant niŋ pakakee pakati miin ma miti awaaseena ya enfakat a. Ⅶ Nkapoñ kápucoopii pupoñapoñ pa pákasupak paka hátikinii. Nkacakanii: “Ti enseyme sempe niŋ ekina tom ti enceyme caacaw ínnihine káakuuñan enke?” Ⅷ Piyeer naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka naasokii: “Aluu pakati kikaw ka pakati Pusuwif pa niŋ ñíhampaatiin ña: Ⅸ Kaacakanool unii fíyooy inniyaake ti heenape ha eeha núuhine ha éehute ya, innicakan unii lompo puume náakuuñanee. Ⅹ Ee, niñaŋaa kameye eehe, aluu fiye púlooŋ niŋ kayoŋ ka púlooŋ kiti Israyel: Ti caacaw Yéesu Krista ati Naasalet, aŋa aluu innipempeŋe ya ti kuluwaa ya pale Pútuun pa mpílitaniyoo ti keekete ka, ti caacawoo áyiin a aŋe naasiiŋiye hátikin aluu kásuumaayoo. Ⅺ Yéesu akina ayem aŋa hilim ha hiti Pútuun pa nihisoke ha kiteyoo nii énankiin ya eyya aluu puluta pa ínnitine ya éyenoonii énankiin ya eehaŋe ya hitaaku nafaa.✡

Ⅻ “Akina lamayoo ayina unaa kafakan. Kaatuko ti púlunta pa fiye púlooŋ Pútuun pa puwufanut pakan paka cikee caacaw kati cifakan unaa.” ⅩⅢ Innímii ta nkásiye ta Piyeer niŋ Saŋ ti káakup niŋ híyiinate apan pakan kenseŋ keekalaŋut. Nkápannum nii Piyeer niŋ Saŋ kayenaayeno niŋ Yéesu. ⅩⅣ Pale kamma nkacuke éekuuñanee ya naasiiŋiye pukol pupoñapoñ pa pákasupak paka, kataakut eeha efikañahan. ⅩⅤ Fiye, nkawufan hilim Piyeer niŋ Saŋ kápuful ti éhinuma kíiti ya, nkayeno piteŋenool. ⅩⅥ Nkasok: “Puume éfuuhinaa pakan paka payenke? Kaatuko káhinaahin heecukantee henfakat, pakati Jerusalem fiye púlooŋ kámeyimeyi ho, uyinaataa ho káalaacin. ⅩⅦ Pale uñaŋaa kaafitanool eehe, timpi ihaŋ toko nihihancalooliye. Efuufeyanoolii núukupananii timpi kákup niŋ pakan paka ti caacaw Yéesu.”

ⅩⅧ Nene káyonkalii Piyeer niŋ Saŋ nkakitii káakup niŋ kakalaŋan cántum ti caacaw Yéesu. ⅩⅨ Pale Piyeer niŋ Saŋ nkañahanii: “Eeheyme hicoonoole hátikin Pútuun pa, káasiitan aluu fo káasiitan etempo? Anti nisok unii! ⅩⅩ Kaatuko uyinaat kaafatanool niŋ eeha nuucuke ha núusi.” ⅩⅪ Nkafeyanoolii púsooni nkakatanii kaatuko kámiit fa efikasiiŋanii ti pisiya peelitanut pítaakool kamma pakan paka púlooŋ nkayeniye hímulu Pútuun pa ti heetaakiye ha. ⅩⅫ Kaatuko áyiin a eetaake ya káakuuñan ka keetaapala kucukee enkuu ahaŋaahaŋ sitiil áwii ésupak (40).

Kaluum ka kiti kéeyinane ka

ⅩⅩⅢ Piyeer niŋ Saŋ, ta nkakatanee ta, nkañoho pati pakanii ti káyinan nkakamanii púlooŋ eeha puwaaseena pa kenfakat ka pakati Pútuun pa niŋ ñíhampaatiin ña nkasoke ha. ⅩⅩⅣ Mpásiyalii eehe, poko púlooŋ nkananfool ti kaluum Pútuun pa nkasok: “Ateeteyo Pútuun, awe liile patiila niŋ t’etaam niŋ waah óo waah weeyem toko, illiil lompo kaatii ka niŋ waah óo waah weeyem lupo. ⅩⅩⅤ Niŋ Kunuu ka keenape ka ántunke ta infiyye maamaa atuunaa Dawid, amiikan a atii, kati asok:

'Weyme uwune keeneetaat ka Pusuwif kiiñii nkili meemak?

Weyme uwune nkaconcoolo kati kateŋenool kenseŋ?

ⅩⅩⅥ Pumansa pa pakati púlunta pa niŋ pakati kikaw ka

kaconcoolaa-concoolo nkasiiŋo kati kakam

niŋ Ateeteyo Pútuun pa,

niŋ lompo Eenucee ya atempo.'✡

ⅩⅩⅦ “Kaatuko pánipani, fiyuu intaakiye ti saatee eyye, Helot niŋ Pons Pilaat nkaconcoolo niŋ keeneetaat ka Pusuwif niŋ pakati Israyel kapupook Yéesu, amiikan a atii eesampanee ya aŋa annuce ya. ⅩⅩⅧ Ancuk káhinaa eeha ansoke ha ta infiyye nii efihitaako ti sempe sa sitii niŋ fa állafiye fa. ⅩⅩⅨ Fiye, Ateeteyo, sincan fa nkayem fa unii ti kaafeyanool, iyyankanan unii pimiikan pa pakatii úpukup hilim ha hitii niŋ híyiinate henfakat. ⅩⅩⅩ Yísan unii sempe sa sitii, ancuk ti caacaw Yéesu amiikan a atii eesampanee ya, álimaati hícump píyisan niŋ weecukantee utaako, púkuuña pa lompo nkákuuñanee.”

ⅩⅩⅪ Ta nkapaye ta kaluum, la nkaconcoole la íyyiyiŋan. Poko púlooŋ nkameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka nkayeno káatuunan hilim ha hiti Pútuun pa niŋ híyiinate.

Pucokool pa piti kéeyinane ka

ⅩⅩⅫ Kayoŋ ka púlooŋ kiti kéeyinane ka nkiyeno pakoonool ti kunuu niŋ ti pámiiloolal. An óo an naacok faŋoo nii aŋa naataake ya eteyoo tom, nkápaacinool waah óo waah ewwa nkataake. ⅩⅩⅩⅢ Niŋ sempe senfakat pupoñapoñ pa nkayeniye káatuunan eeha nkacuke ha ti hisoku nii, Ateeteyo Yéesu alitaalito ti eket ya. Poko púlooŋ, Pútuun pa mpisampanii meemak. ⅩⅩⅩⅣ Taakut teyii an eesoolahe waah. Kaatuko keetaake ka pitaam, niŋ ekina tom pukumpaan nkanooman-nooman po nkácoopii mañ ma ⅩⅩⅩⅤ nkañaakan mo pupoñapoñ pa. Poko, nkápaacinool mo ti an óo an fa naasoolahe fa.

ⅩⅩⅩⅥ Intaako toko áyiin aŋa nkasok Josef. Pupoñapoñ pa nkayonkaloo Barnabas, caacaw encuu ciyem: “An aŋa náhaañiyan pakan paka.” Barnabas ati miin ma miti Lewi, náafulii ti econ eyya nkasok Siip. ⅩⅩⅩⅦ Naataak etaam eyya naanoomane, náacoopii mañ ma naañaakan mo pupoñapoñ pa.

Ⅴ

Eket ya eti Anañas niŋ aaloo Safila

Ⅰ Fiye, intaako toko áyiin aŋa nkasok Anañas, akina niŋ aaloo Safila nkanooman ti etaam ya eteyii. Ⅱ Anañas náasiyool niŋ aaloo kapimank mikee mañ ma. Náacoopii mikee mañ ma apuwufan mo pupoñapoñ pa. Ⅲ Fiye, Piyeer naasokoo: “Anañas, puume Seetaani neenakiye yaani incaam hátikin Kunuu ka keenape ka, immank ti faŋi mikee mañ ma? Ⅳ Fo etaam ya etii tom le niŋ aafanooman yo? Ta annoomane yo ta lompo fo mañ ma miyeniit ti sipeesi? Weyme uwune ímmiilool íhinu eehuu? Aacaamut pakan paka pale Pútuun pa ancaame.”

Ⅴ Ta náasiye ta kilim enkuu, Anañas naanow naaket. Kéesiye ho ka fiye púlooŋ nkameeŋ niŋ ewatate enfakat. Ⅵ Pikampaani pa nkákey nkakuup ehunuŋ ya, íncakahokii yo.

Ⅶ Máamun sitalaŋ síhaaciil sipimuus, aaloo náanakoonii péemiit heetaakiye ha áyiinoo. Ⅷ Piyeer naacakanoo: “Sokam, ti soŋ eyye inninoomane etaam ya etaaluu?” Naañahanoo: “Ee, soŋ eyyuu.” Ⅸ Fiye, Piyeer naasokoo: “Weyme uwune awe niŋ áyiini innicoon puwinko Kunuu ka kiti Ateeteyo? Sincan! Kéehokii ka áyiini ahaayii ti putum pa efi lompo kacoopi.” Ⅹ Tokotoko aal a naanow naaket ti woot Piyeer. Pikampaani pa kápinakoonii nkacukoo naakete nkacoopoo íncakahokiyoo pukol áyiinoo. Ⅺ Kéeyinane ka púlooŋ niŋ kéesiye ho ka púlooŋ nkameeŋ niŋ ewatate enfakat.

Hícump heecukantee

Ⅻ Pupoñapoñ pa nkáhin hícump píyisan niŋ weecukantee hátikin pakan paka. Kéeyinane ka púlooŋ ti Yéesu nkaloom pipaakool ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa lati Címpaŋ ya eti Solomon. ⅩⅢ An áhaañiyantoo hinanfuyii, pale pakan paka nkánapiyanii. ⅩⅣ Háati fo, pakan paka kéeyinane ka ti Ateeteyo nkahaŋ toko nkameeŋe, kayoŋ kenfakat kiti pákayiin niŋ pakaal. ⅩⅤ Pakan paka nkácoopii fala púkuuña pa pakateyii ti ñítin ña nkahintanii ti pucunkun niŋ ti uhun ancuk niŋ Piyeer amuusaa hísaalumantoo níhilik pakakee teyii. ⅩⅥ Pakan keemeeŋe nkáfulii ti pisaatee pa peekole pa Jerusalem nkácoopoolii púkuuña pa pakateyii niŋ payenka kísaalumant nkinakiye, poko púlooŋ nkákuuñanee.

Kaakallanee ka kiti pupoñapoñ pa kamma Yéesu

ⅩⅦ Fiye, awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa niŋ pinapooloo, keeyem ka ti kayoŋ ka kiti Pusatusaay pa, nkataak paheeka ti pupoñapoñ pa. ⅩⅧ Nkacokii nkawantii ti ékuluma. ⅩⅨ Pale niŋ hánant ha, maleekoo ya eti Ateeteyo néepankinii ñutum ña ñiti ékuluma ya, néefulaniyii neesokii: ⅩⅩ “Nikaay nisiiŋo ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, innikaman pakan paka hilim ha hiti eloŋ eyye.” ⅩⅪ Pupoñapoñ pa nkáhin eeha neesokii ha. Cipilap, nkanako ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya nkayeno kakalaŋan pakan paka.

Ta awaaseena ya enfakat a náacolii ta niŋ keeyem ka neyoo, nkaconcoolan ñíhampaatiin píhina kíiti ya púlooŋ pakati Pusuwif pa. Fiye, nkapoñ pati ékuluma ya kapica kácoopii pupoñapoñ pa. ⅩⅫ Pale pufaasa pa pakati ekumpaan ya enfakat ya kapucol pati ékuluma ya kacukutii, nkañoho nkasokii: ⅩⅩⅢ “Ukaayaakaay pati ékuluma ya nuutook yo neekulee pitempo tak, pufaasa pa pakati ékuluma ya nkasiiŋo ti ñutum ña pale úpupankin ucukut páhantuwa an!” ⅩⅩⅣ Ahámpaatiin a ati pufaasa pa pakati ekumpaan ya enfakat ya niŋ ñíhampaatiin puwaaseena pa kápisi eehuu nkaliim meemak ti pupoñapoñ pa. Nkayeno ecakanoolo puume efihikelan.

ⅩⅩⅤ Fiye, an náakey naasokii: “Nisincan! Pákayiin paka payenka innikule ka ahaayii ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya ti kakalaŋan pakan paka.” ⅩⅩⅥ Tokotoko, áhampaatiin a ati pufaasa pa pakati ekumpaan ya enfakat ya naakaay niŋ pufaasa pa íncakacoopii pupoñapoñ pa, pale kácokiyootii niŋ sempe kamma nkafeye pakan paka timpi kanunkalii pukumpa.

ⅩⅩⅦ Nkacoop pupoñapoñ pa hátikin ñíhampaatiin píhina kíiti ya. Awaaseena ya enfakat a naacakanii, ⅩⅩⅧ naasokii: “Fo ukitut aluu kakalaŋan ti caacaw áyiin a aŋuu? Pale nisincan eeha ínnihine ha! Nimeeŋanaa Jerusalem púlooŋ niŋ kakalaŋan ka kitaaluu, ínnilafi katiyan unii eket ya eti áyiin a aŋuu!” ⅩⅩⅨ Piyeer niŋ pakakee pupoñapoñ pa nkañahanii: “Pútuun pa nuuñaŋe káasiitan pale an tom. ⅩⅩⅩ Aluu nimuke Yéesu ta innipempeŋoo ta ti kuluwaa ya* pale Pútuun pa piti símaama unaa mpilitanoo ti eket ya. ⅩⅩⅪ Pútuun pa mpíseepinoo ti epees etempo yáali, mpíhinoo apiyeno ati hikaw ha niŋ Afakana ya kati puwufan pakati Israyel la éfikasik kápuwunko umuuyen wa uteyii nkaponketee. ⅩⅩⅫ Unii utantake eehuu fiye púlooŋ, unii niŋ Kunuu ka keenape ka enka Pútuun pa mpuwufane ka kéetuule po ka.”

ⅩⅩⅩⅢ Ta nkásiye ta eehuu kiiñii nkili meemak ti pupoñapoñ pa nkálafiyii himuku. ⅩⅩⅩⅣ Pale oonool teyii, Afalisaay caacawoo Kamaliyel, akalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, aŋa pakan paka púlooŋ nkánapiyane, naasiiŋo hátikin ñíhampaatiin píhina kíiti ya, naasok pupoñapoñ pa káfulanee fala tíkitaaŋ. ⅩⅩⅩⅤ Fiye, naasokii: “Aluu pakati Israyel, nitah kunuu meemak ti eeha ínnilafiye ha íhinu payenkuu. ⅩⅩⅩⅥ Sitiil seemuuse nuucukaa áyiin a aŋa nkasok ya Teyutas naacokooliye fa nii an eemaka, máamun pakan sikeme sipaakiil (400) kanapanoo. Pale ta naamukee ta poko fiye púlooŋ nkahancoolo, kiteyoo nékisiitee. ⅩⅩⅩⅦ Púful toko, ti caanak enca an óo an naañaŋee ta hikiicuyee caacawoo, intaako áyiin aŋa nkasok Yutas† ati Galilee, pakakee pakan nkanapanoo naanoŋanii ti pakati kikaw ka. Akina lompo naamukee, pinapana pa pakateyoo púlooŋ nkahancoolo. ⅩⅩⅩⅧ Ooto inci pusok aluu hoonool: Payenkuu nitahiipo! Timpi nipaaliyii nikatanii kapikaay! Kaatuko eeha nkámiilool ha niŋ eeha nkáhin ha, iyyema ti pakan níhifulii féefiye hiketaa. ⅩⅩⅩⅨ Pale iyyema eeha nkayem ha ti íhinu ti Pútuun pa níhifulii, étiniyiniyii iheeku. Nitah kunuu, ti kafeyatan timpi niyeno pikamool niŋ Pútuun pa!” Píhina kíiti ya nkacoon eeha Kamaliyel naasoke ha.

ⅩⅬ Nkapoñ kápucoopii pupoñapoñ pa nkáhin kapisapee niŋ hisawut. Fiye, nkakitii káakup ti caacaw Yéesu, nkakatanii kapikaay. ⅩⅬⅠ Pupoñapoñ pa nkáful ti éhinuma kíiti ya niŋ pásuuma penfakat. Kaatuko Pútuun pa pucokiicok nii pakan kéetuuniye pikallo ti caacaw ca citi Yéesu. Ekina ewune nkameeŋ niŋ pásuuma. ⅩⅬⅡ Hinak óo hinak ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa niŋ ti pukumpaan pa káyekuniit kakalaŋan niŋ káatuunan ekooŋan ya éesuume ya nii Yéesu ayem Eenucee ya ati Pútuun pa.

Ⅵ

Kamamalee ka kiti isak niŋ pákasupak paka

Ⅰ Ti oom caanak, pinapana pa nkayeno épenanoyii, Pusuwif pa payenka nkákup ka Kilek nkayeno káakumutool kiti Pusuwif pa pakati mah ma miti Israyel kamma kayoŋ ka kiteyii kiti piyaaŋat pa payenka pákayiinii keekete ka nkafiilee ti pípaacinool paliyal pa empa mpíhinee pa hinak óo hinak. Ⅱ Pupoñapoñ pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka nkaconcoolan kayoŋ ka kiti pinapana pa nkasokii: “Unii uñaŋut kakatan káatuunan hilim ha hiti Pútuun pa upuyeno káapaacinool ñaliyal. Ⅲ Ekina ewune, aluu pakanam ti káyinan, nimamal ti pututa aluu pákayiin isak niŋ pákasupak payenka pakan paka púlooŋ nkahintiye, nkameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka niŋ ecohato, efuuñomanii páhin pa piti káapaacinool ñaliyal ña. Ⅳ Fiye, unii nuucoonool ti kaluum ka niŋ káatuunan hilim ha hiti Pútuun pa.” Ⅴ Kayoŋ ka púlooŋ ínsuum ko ti eeha nkasokii ha. Nkamamal Stíifan*, áyiin eemeeŋe niŋ káyinan niŋ Kunuu ka keenape ka. Nkamamal lompo Filip, Pulokol, Nikanol, Timon, Palemenas niŋ Nikolas, áyiin ati Antiyok, eenanfe ti pítin pa piti Pusuwif pa. Ⅵ Nkácoopii pákayiin paka payenkuu ti pupoñapoñ pa. Pupoñapoñ pa nkaluum kiteyii nkalemp sipeesii teyii. Ⅶ Hilim ha hiti Pútuun pa níhimeyiyee pihaŋhaŋ toko. Po Jerusalem, pinapana pa nkayeno épenanoyii meemak. Hícump puwaaseena pakati Pútuun nkáyinan ti Yéesu.

Hinookuyee ha hiti Stíifan

Ⅷ Stíifan, áyiin aŋa Pútuun pa mpisampane mpimeeŋanoo sempe, náahin weecukantee niŋ hícump píyisan penfakat hátikin pakan paka. Ⅸ Pale pakakee pakan keeyeniye ka ti éluumuma ya eyya nkasok ya “Elúumuma eti kéefule ti himiikanate”, nkáyaañ pílaacinool niŋ Stíifan. Poko kayem Pusuwif pakati Silen, Alesantili niŋ pakakee Pusuwif kéefulii ka Silisi niŋ Asii. Ⅹ Pale kayinaatoo iheeku ti pákupal kamma Kunuu ka keenape ka nkuwunoo ecohato eti kayine káakup.

Ⅺ Fiye, payenkuu nkacooy pakan kati kasok: “Usíyoosi ti kateñal Móyiis niŋ Pútuun pa!” Ⅻ Fiyuu nkáluuŋe pakan paka niŋ ñíhampaatiin ña niŋ pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis. Nkalaako Stíifan, nkacoopoo hátikin ñíhampaatiin píhina kíiti ya pakati Pusuwif pa. ⅩⅢ Nkákey niŋ pakakee pakan kati kacaam. Payenkuu nkasok: “Aŋuu áyekuniit hisoku heenaput ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa eesampanee ya niŋ ti hilim ha heesiiŋanee ha. ⅩⅣ Kaatuko unii úsiyoosi ti hisoku nii Yéesu ati Naasalet aŋuu afaahancalool ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, naayesan cosaan ya eyya Móyiis naawufane ya unaa.” ⅩⅤ Ñíkin ñíhampaatiin píhina kíiti ya íññiyayii ti Stíifan, nkacuk puhooŋuyoo mpucuke nii piti maleekoo.

Ⅶ

Hilim ha hiti Stíifan

Ⅰ Fiye, awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa naacakan Stíifan: “Fo eeha nkanookuu eehe hiti páni?” Ⅱ Stíifan naañahanii ti hisoku: “Aluu pakanam niŋ ñífaafam, nísiitanam. Ta maamaa atuunaa Abraham naakine ta faw ti mah ma miti Mesopotami, le niŋ afaacaakin ti saatee ya eti Halan, Pútuun pa peemaka pa mpúfulii teyoo. Ⅲ Mpusokoo: 'Katan mah ma mitii niŋ miin ma mitii inkaay ti mah ma emma fáyisani ma.'✡ Ⅳ Fiye, naakatan mah ma miti Kaletaay naakaay apikin Halan. Pamuusal eket ya eti faafoo, Pútuun pa mpúcoopiyoo ti mah emme innikine ma temmo fiye. Ⅴ Pútuun pa, puwufanutoo le etaam háati citaam. Pale mpíyinananoo nii efipuwufanoo mah emme, akina niŋ miin ma miteyoo, apan ti oom caanak Abraham peelokot ataak añii. Ⅵ Eehe Pútuun pa mpusokoo: 'Miin ma mitii efimikin ti mah meeneetaat miteyii, la efikayeno pimiikan nkakallanee meemak fo sitiil sikeme sipaakiil (400).' Ⅶ Pale Pútuun pa nene pusok: 'Fasiiŋan ti pisiya penfakat mah ma meecokii ma pimiikan niŋ fúlaa toko éfikafulii ti oom mah nkákey kapinkaluumam le.'✡ Ⅷ Fiye, Pútuun pa mpiliil niŋ Abraham písiyool. Píyisan pa piti písiyool empuu piyem, áyiin óo áyiin anakanee. Ekina ewune Abraham ta naapuke ta añiinoo Isaak, naanakanoo ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kíhaaciil. Isaak naapuk Jakob naalompo anakanoo, Jakob naapuk epuuk pákayiin ŋaasuwan niŋ pákasupak naanakanii, oom epuuk kayem símaama unaa siti miin ma ŋaasuwan niŋ músupak ma.

Ⅸ “Símaama unaa epuuk Jakob, nkataak paheeka ti atuwii Josef, nkanoomanoo kati ayeno amiikan ti mah ma miti Esipt. Pale Pútuun pa mpiyeno neyoo, Ⅹ mpifakanoo ti kúnuuloo púlooŋ. Mpuwufanoo ecohato, mpíhinoo ápusuum amansa ya ati Esipt. Amansa ya náahinoo apiyeno ati hikaw ha hiti mah ma púlooŋ niŋ ekumpaan ya eteyoo púlooŋ. Ⅺ Fiye, épankul néenakoonii ti mah ma púlooŋ miti Esipt niŋ Kanaan. Iyyeno caanak citi kúnuul kenfakat. Símaama unaa kataakut paliyal. Ⅻ Ta Jakob náasiye ta nii Esipt taakaataak paliyal, naapoñ ti púcook epuukoo símaama unaa. ⅩⅢ Kapuñoho púsupiyenu, Josef náayisanoolo ti ñúnuwoo akina ayem ayme, náayisanii lompo Felo. ⅩⅣ Púful toko, Josef naapoñ kápucoopii paapaa ateyoo Jakob niŋ miin ma miteyoo púlooŋ, kayema pakan áwii éhaaciil niŋ kaat (75). ⅩⅤ Fiyuu Jakob naakaaye Esipt, po naakete akina niŋ epuukoo símaama unaa. ⅩⅥ Puhunuŋii mpiñahanee ti saatee ya eti Sikem mpuhokee ti hiyaak eeha Abraham naanoome ha niŋ mañoo ti epuuk Hamol. Hamol ayem paapaa ati Sikem.

ⅩⅦ “Púful toko, pakan unaa nkahaŋ toko nkameeŋe meemak ti mah ma miti Esipt fo ta íllohanii ta Pútuun pa kati píhin eeha mpíyinanane ha Abraham. ⅩⅧ Fiye, intaako Esipt amansa éeyeeni éemiit kiti Josef. ⅩⅨ Naacaakool pakan unaa naakallanii náahinii kapitah tíkitaaŋ miñiinii meepukee ma féefiye eeha efihiwun ha immiket. ⅩⅩ Ti oom caanak Móyiis naapukee, añii eewalla hátikin Pútuun pa. Náakuumanee fo kiim kíhaaciil lati enuuf ya eti faafoo. ⅩⅪ Ta naatahee ta tíkitaaŋ, Felo añiinoo ámaacul naacoopoo náakuloo nii añiinoo. ⅩⅫ Móyiis naakalaŋanee púlooŋ ecohato ya eti pakati Esipt naayeno áyiin aŋa nákup nawen niŋ sempe. ⅩⅩⅢ Ta Móyiis naataake ta sitiil áwii ésupak (40) náamiilool pikaayu hiyoop pakanoo pakati Israyel. ⅩⅩⅣ Apucol po, naacuk ati Esipt ti kaakancool niŋ ati Israyel, fiye Móyiis naasiiŋo eekallanee ya naasap ati Esipt a naamukoo. ⅩⅩⅤ Móyiis incukoo nii pakanoo pakati Israyel éfikapannum nii Pútuun pa púpoñiyoo kati pifakanii, pale kámiit ho. ⅩⅩⅥ Eti kacom eteyyo, naacuk pákayiin pákasupak pakati Israyel ti pítaakool. Naaŋes káasiyoolanii, naasokii: 'Aluu pákawiyam, fo aluu pakoonool paka tom? Weyme inniyem ti pítaakool?' ⅩⅩⅦ Eeyem ya ti kaakancool niŋ áwiyoo naahalap Móyiis naasokoo: 'Ayme asiiŋanuu ati hikaw niŋ afiita kilim ti pututa unii? ⅩⅩⅧ Fo áalafiyaamlafi himuku samat nii fa ammuke fa hukan ati Esipt a?'✡ ⅩⅩⅨ Móyiis ápisi eehe, naatey ápuful Esipt, naakaay apikin ti mah ma miti Mitiyan. Po naataake epuuk mikampaani músupak.

ⅩⅩⅩ “Sitiil áwii ésupak (40) sipimuus, maleekoo néefulii ti Móyiis ti kaaleew kiti cífita ti káahaaŋ ka tes pukol tíntiŋ eyya nkasok ya Sinayi. ⅩⅩⅪ Móyiis apucuk eehuu ínnimoo ti eeha naacuke ha, pale apiteeŋo kati acuk púsooni náasi hilim ha hiti Ateeteyo Pútuun pa, nihisok: ⅩⅩⅫ 'Inci yem Pútuun pa piti símaamayi, inci yem Pútuun pa piti Abraham, Isaak niŋ Jakob.'✡ Móyiis naakikilan kamma ewatate áhaañiit fala kaasincan. ⅩⅩⅩⅢ Fiye, Ateeteyo Pútuun pa mpusokoo: 'Waat pisamata pa pitii, kaatuko la ansiiŋiye la, etaam eti meeñeya. ⅩⅩⅩⅣ Inci cukaacuk fanfaŋ fa nkayem fa ti kaakallan pakanam ti mah ma miti Esipt. Inci síyaasi palikalii úwwanoonii kati fakanii. Fiye kéy inci pupoñi Esipt.'✡

ⅩⅩⅩⅤ “Móyiis oonool a aŋuu akina pakati Israyel nkapooke fa ta nkasokoo ta: 'Ayme asiiŋanuu ati hikaw niŋ afiita kilim?' Móyiis, ti kayankanan ka kiti maleekoo ya éefulii ya teyoo ti cífita ca, akina Pútuun pa mpupoñe kati ayeno ati hikaw ha niŋ aŋa áfaafulanii ya ti himiikanate. ⅩⅩⅩⅥ Móyiis áfulanii pakati Israyel Esipt, ti íhinu hícump píyisan niŋ weecukantee, náahin wo lompo ti Kaatii ka Kéecunke ka niŋ ti káahaaŋ ka tes fo sitiil áwii ésupak (40). ⅩⅩⅩⅦ Móyiis aŋe asoke pakati Israyel nii: 'Pútuun pa éfipupoñii aluu ayaamakoola samat nii inci, afaayeno an éefulii ti pakan aluu.'✡ ⅩⅩⅩⅧ Móyiis lompo ayeniye niŋ pakati Israyel ta nkaconcooliye ta ti káahaaŋ ka tes. Naayeno po niŋ símaama unaa niŋ maleekoo ya éekupe ya neyoo pati tíntiŋ ya eti Sinayi. Náasayii ti Pútuun pa kilim kiti eloŋ kiti kawufanee unaa.

ⅩⅩⅩⅨ “Pale símaama unaa kálafiitoo káasiitan, nkapookoo, kunuuwii púlooŋ nkuñoho Esipt. ⅩⅬ Nkasok Aaron: 'Memanool unaa pínaati, peekaakaay unaa hinowu hátikin. Kaatuko, úmiit heetaakiye Móyiis aŋe, éefulanii ya unaa Esipt.'✡ ⅩⅬⅠ Ti oom caanak nkamemanoole énaati eecuke nii cimpeeh, nkawaaseen teyyo nkataak pahaaño ti kámakiyan eeha nkamemanoole ha niŋ sipeesii. ⅩⅬⅡ Pale Pútuun pa mpúwunkiyii, mpikatanii kápinkakilipo hátikin caanak ca, hiim ha niŋ picaaŋaŋ pa samat nii fa inkiicee fa ti pakiical pa piti piyaamakoola pa:

'Kayoŋ ka kiti Israyel

fo inci wune inniwaaseen púlukuleen

niŋ ñikee ñiwaaseen fo sitiil áwii ésupak ti káahaaŋ ka tes?

ⅩⅬⅢ Haani, pale nicoopoolaa-coopool ékuut ya eti Molok, énaati ya etaaluu,

niŋ ecaaŋaŋ ya eti Lefan, ekee énaati ya etaaluu,

pínaati empa aluu innimemanoole pa kati ínnikilipo hátikin etempo.

Ekina ewune inci fáfulan aluu nípilaaŋ puson Babilon.'✡

ⅩⅬⅣ “Símaama unaa kayekanaayekan ti káahaaŋ tes ékuut ya enfakat ya éeyisane ya nii Pútuun pa umpa neyii. Ekúut eyyuu ememanoolee-memanool samat nii fa Pútuun pa mpusoke fa Móyiis mpíyisanoo. ⅩⅬⅤ Po hátikin, epuuk símaama unaa nkasa ékuut ya enfakat ya ti sífaafii. Nkacoopool yo ta Josuwa naayeniye ta ati hikaw ha, nkalam mah ma miti keekine ka toko, payenka Pútuun pa mpiyaane ka hátikinii. Neeyeno toko fo ti caanak ca citi amansa ya Dawid. ⅩⅬⅥ Dawid náasuum Pútuun pa naaluum po pipikatanoo apulut ekumpaan eti Pútuun pa piti Jakob. ⅩⅬⅦ Pale amansa ya Solomon alute ekumpaan ya. ⅩⅬⅧ Apan Pútuun pa piti patiila pikinantoo ti pukumpaan pa empa pakan paka nkalute pa samat nii fa ayaamakoola ya naasoke fa:

ⅩⅬⅨ 'Ateeteyo Pútuun pa pusok:

"Alacana eyem elemeyu ya etoom,

etaam ya neeyeno élempuma wootam.

Ekumpaan eecuke puume efinilutam?

Leyme inci inkaakaay éyekunoolo?

Ⅼ Fo inci tom liile eehuu púlooŋ?"'✡”

ⅬⅠ Stíifan nene asokii: “Aluu kéeciita ka káakup payenkuu, weyme ñúsus aluu iññiyanke fiyaaw, unuu aluu nuucoto ti hísiyu hilim ha hiti Pútuun pa samat nii keenakiit ka ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ Abraham? Tan óo tan innipookpook Kunuu ka keenape ka samat nii símaama aluu! ⅬⅡ Ayme ti piyaamakoola pa símaama aluu nkakallanut? Nkamuk kéekupe ka ta infiyye kiti ékey ya eti Eecoonoole ya. Fiye, aluu, ínniful teyoo innimukoo. ⅬⅢ Símaama aluu niŋ aluu pumaleekoo pa mpuwufane hilim ha heesiiŋanee ha hiti Pútuun pa, pale níhinantoo fa nihisoke fa!”

Eket ya eti Stíifan

ⅬⅣ Ta keeyem ka ti éhinuma kíiti ya nkásiye ta eehuu, kiiñii nkili meemak fo nkafincal úŋiiŋii teyoo. ⅬⅤ Pale, Stíifan eemeeŋe ya niŋ Kunuu ka keenape ka naasincan patiila naacuk hamake ha hiti Pútuun pa niŋ Yéesu naasiiŋiye ti epees yáali eti Pútuun pa. ⅬⅥ Naasokii: “Nisincan, inci cukaa alacana néepankiniye, niŋ Añii An naasiiŋiye ti epees yáali eti Pútuun pa.” ⅬⅦ Kápisi eehe nkaceek meemak nkacotal unuuwii nkalaakiyoo poko púlooŋ, ⅬⅧ nkáhuunoo fo káful ti saatee ya nkáyaañoo kaanunkal niŋ pukumpa. Keetantake ka nkawufan kúsool ka kiteyii kenfakat ka akampaani aŋa nkasok Sóol. ⅬⅨ Ta nkayeniyoo ta kaanunkal, Stíifan naaluum naasok: “Ateeteyo Yéesu, sa yaanam!” ⅬⅩ Fiye, náakilipo naaceek niŋ kaawiiluyoo naasok: “Ateeteyo ponketii kaamuuyen enke!” Apipa hisoku eehe naaket.

Ⅷ

Ⅰ Sóol naasayan himukuyee ha hiti Stíifan.

Ehancoolo ya eti kéeyinane ka

Ti oom hinoom kéeyinane ka pakati Jerusalem nkácookee kaakallanee meemak. Hícump teyii nkahancoolo ti mah ma miti Judaay niŋ Samali. Fiye ti kéeyinane ka, pupoñapoñ pa lamayii katowiye Jerusalem. Ⅱ Pakan keefeye Pútuun nkahok Stíifan nkakooŋ eket ya eteyoo meemak. Ⅲ Pale Sóol naaŋes kaahancalool kéeyinane ka; naanako ti pukumpaan pa náacokii kéeyinane ka, pákayiin niŋ pakaal naawantii ti ékuluma.

Káatuunanee ka kiti ekooŋan ya éesuume ya Samali

Ⅳ Kéeyinane ka payenka nkahancaloole ka, nkakaay pan óo pan nkayeno káatuunan ekooŋan ya éesuume ya. Ⅴ Fiyuu Filip náawanoonii ti saatee eti Samali, naayeno káatuunan pakan paka kiti Eenucee ya. Ⅵ Kayoŋ ka púlooŋ nkitah kunuu ti Filip meemak ti eeha naasoke ha, kaatuko kásiyoosi nkacukoo ti íhinu weecukantee. Ⅶ Hícump keetaake kísaalumant nkákuuñanee, kísaalumant ka nkúfulii teyii niŋ hiceeku. Hícump kéehute niŋ payenka nkanow niŋ efank nkákuuñanee. Ⅷ Fiye pásuuma penfakat mpiyeniye ti saatee eyyuu.

Pátuuta pa Simon

Ⅸ Intaako áyiin eefiyye ti oom saatee, aŋa nkasok Simon, náhin páhinal piti pátuuta, pakan paka púlooŋ pakati Samali ínnimii teyoo. Naacokoolo nii an eemaka. Ⅹ An óo an náasiitanoo meemak písik ti keemaka ka fo ti kéetinee ka, nkasok: “Ayíin aŋe ayem sempe sa siti Pútuun pa ensa nkasok sa 'Sempe sa Senfakat sa'.” Ⅺ Kásiitanoo-síitan meemak kaatuko afiyaafiyo ti íhinu páhinal piti pátuuta péenimii. Ⅻ Pale, ta Filip náakeyii ta káatuunan ekooŋan ya éesuume ya eti cáwii ca citi Pútuun pa niŋ caacaw ca citi Yéesu Krista, nkáyinan nkáhinee pátise, pákayiin niŋ pakaal. ⅩⅢ Simon himuumoo náayinan náahinee pátise. Naayeno kanapan Filip pan óo pan, ínnimoo ti píyisan pa peemeeŋe pa niŋ weecukantee wa wenfakat wa ewwa naayeniye wa íhinu hátikin pakan paka.

ⅩⅣ Po Jerusalem, pupoñapoñ pa nkási nii pakati Samali kasayanaasayan hilim ha hiti Pútuun pa, fiye nkapoñii Piyeer niŋ Saŋ. ⅩⅤ Ta nkacole ta Samali, nkaluum kiti kéeyinane ka, Kunuu ka keenape ka kati kúwanoonii teyii. ⅩⅥ Tempo Kunuu ka Keenape ka peelokot kúwanoonii ti an teyii, káhineehin pátise lamma ti caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu. ⅩⅦ Fiye, Piyeer niŋ Saŋ nkalemp sipeesii teyii, Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii teyii.

ⅩⅧ Simon naacuk nii, emma pupoñapoñ pa nkalemp ma sipeesii ti pakan paka, tokotoko Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii teyii. Ta Simon naacuke ta eehuu, naawufan pupoñapoñ pa mañ, ⅩⅨ naasokii: “Niwufanam lompo sempe ense ancuk an óo an aŋa inci illempe teyoo sipeesam naasa Kunuu ka keenape ka.”

ⅩⅩ Pale, Piyeer naañahanoo: “Alímaati mañ ma mitii múpucaloolo niŋ awe himuumi, kamma incukuu nii áayiniyini hinoom kawun ka kiti Pútuun pa niŋ mañ! ⅩⅪ Putumi pineetaat cántum ti páhin pa putoonii, kaatuko ti Pútuun pa, yaani ekuulut. ⅩⅫ Katan pámiiloolali peenaput pa illuum Ateeteyo, pikee pa naaponketi pámiiloolali peenaput pa. ⅩⅩⅢ Ee, inci cukaacuk nii aapa meeŋe niŋ paseeña, íyyemi ti sempe sa siti kaamuuyen ka.” ⅩⅩⅣ Simon naañahanii: “Aluu himuum aluu niluum Ateeteyo kutoom ancuk eeha innisoke ha púlooŋ timpi hitaakiyam.”

ⅩⅩⅤ Pupoñapoñ pa, ta nkapaye ta kakaman eeha nkatantake ha ti eloŋ ya eti Ateeteyo, nkátuunan hilim ha hiti Pútuun pa, púful toko nkañoho pateyii Jerusalem. Ti puñoho pa, nkayeno káatuunan ekooŋan ya éesuume ya ti hícump misaatee miti Samali.

Filip niŋ áyiin ati Ecoopiya

ⅩⅩⅥ Fiye, maleekoo eti Ateeteyo neesok Filip: “Lito hiiŋ Esipt, fo ti pítin pa piti káahaaŋ ka tes péewanoonii pa Jerusalem pupuwant saatee ya eti Gasa.” ⅩⅩⅦ Filip naalito naakaay. Akina ti pítin pa naapaakool niŋ áyiin. Ayíin a aŋuu an eemaka* ti mah ma miti Ecoopiya. Kantas, amansa ya aal a ati Ecoopiya, naañomanoo hisaanumate ha hiteyoo púlooŋ. Ayíin a kaanimpan Pútuun pa naakaaye Jerusalem. ⅩⅩⅧ Akina ti puñoho pateyoo, naayeno ti saleet ya eteyoo kalaŋ pakiical pa piti ayaamakoola ya Esaaya. ⅩⅩⅨ Fiye, Kunuu ka keenape ka nkusok Filip: “Kaay, loh saleet eyyuu.” ⅩⅩⅩ Filip naatey pati saleet ya náasi áyiin a ti kalaŋ pakiical pa piti ayaamakoola ya Esaaya. Naakicanoo naacakanoo: “Fo áameyimeyi eeha ayyem ha ti kalaŋ fa nihisoke?”

ⅩⅩⅪ Ayíin a naasokoo: “Puume inci iyyina ho kameye, niŋ an ácenkinutam?” Naasok Filip: “Síloonii yeno pukolam.” ⅩⅩⅫ Naayeno kalaŋ pakiical empe:

“Samat nii sáacii, nkacoopoo hitaaŋuyee;

samat nii císaacii ceefatane niŋ kayeniyaa kaayiinu pahan etenco,

ápankinut putumoo.

ⅩⅩⅩⅢ Nkasuuwanoo, nkapookoo kawufan tooñaa ya eteyoo.

An ayinaat káakup kiti miin ma miteyoo,

kaatuko eloŋ ya eteyoo éfulaneefulan ti púlunta pa.”✡

ⅩⅩⅩⅣ Ayíin a naacakan Filip: “Ponket sokam, ayaamakoola ya ati Pútuun pa, kiti ayme naayem ti káakup? Kiteyoo fo kiti akee?” ⅩⅩⅩⅤ Fiye, Filip náacook ti eeha áyiin a naayeniye ha kalaŋ, náatuunanoo ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu.

ⅩⅩⅩⅥ Ti pítinii nkacol la taake man. Ayíin a naasok Filip: “Sincan ehe man me, weyme efuukitam íhinuyee pátise?” ⅩⅩⅩⅧ Naasok saleet ya esiiŋo, poko t’ésupakii nkawano ti man ma, Filip náahinoo pátise. ⅩⅩⅩⅨ Ta nkáfulii ta ti man ma, Kunuu ka kiti Ateeteyo nkíseepin Filip. Ayíin a nene acukutoo pale naahankan pítinoo niŋ pásuuma penfakat. ⅩⅬ Filip naacuk faŋoo ti saatee ya eti Asot, náaful toko naakaay ti saatee ya eti Sesaale naayeno káatuunan ekooŋan ya éesuume ya ti pisaatee pa púlooŋ empa namuus pa.

Ⅸ

Káyinan ka kiti Sóol ti Yéesu

Ⅰ Ti oom caanak, Sóol, eesayane ya himukuyee ha hiti Stíifan, naatowo ti kaafeyanool ti hisoku nii afaamuk pinapana pa pakati Ateeteyo. Naakaay pati awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa Ⅱ apusokoo nii akiicoo pileetal piti ñíhampaatiin ña pakati púluumuma pa piti Pusuwif pa ti saatee ya eti Damas. Pileetal empuu efipuwufanoo sempe siti pinako ti púluumuma pa, ancuk iyyema atookaa po keeyem ka ti Pítin pa piti Yéesu, man me pákayiin niŋ pakaal, naacokii naacoopii Jerusalem. Ⅲ Akina ti pítin pa apulohan Damas, tokotoko ecaaŋ néefulii patiila néeyayii teyoo néekinkooloo. Ⅳ Sóol naanow t’etaam, náasi hilim heesokoo: “Sóol, Sóol, weyme uwune áyyemiyam ti kaakallan?” Ⅴ Sóol naacakan: “Awe yem ayme, Ateeteyo?” Hilim ha nihiñahanoo: “Inci yem Yéesu aŋa ayyem ya ti kaakallan. Ⅵ Fiye lito inkaay pati saatee ya, aafakamanee eeha aññaŋe ha íhinu.”

Ⅶ Pákayiin paka keeyeniye ka pinapool niŋ Sóol nkaŋaŋo. Nkási hilim ha pale kacukut an. Ⅷ Sóol naalito la naanowe la pale ta náapankine ta ñíkinoo acukut waah. Nkátintiŋanoo kapinako Damas. Ⅸ Náafuum fo kunoom káhaaciil aliit waah alaanut.

Ⅹ Toko Damas, intaako anapana aŋa nkasok Anañas. Ateeteyo náafulii teyoo pucuk fiye nii éyawut, naasokoo: “Anañas!” Anañas naañahanoo: “Eheeyam Ateeteyo.” Ⅺ Ateeteyo naasokoo: “Lito inkaay ti pítin pa empa nkasok pa 'Pítin Peecoonoole', innako ti ekumpaan ya eti Yutas, incakan áyiin a aŋa éefulii ya ti saatee ya eti Taas aŋa nkasok ya Sóol. Kaatuko oopa ti kaluum féefiye. Ⅻ Pucuk fiye nii ti éyawut, naacuk áyiin aŋa nkasok Anañas, náanakoonii naalemp sipeesoo teyoo kati añoho ti hicuku.”

ⅩⅢ Anañas naañahanoo: “Ateeteyo, hícump pakan kakamanaam-kaman heenaput ha púlooŋ eeha áyiin aŋuu naayeniye ha íhinu Jerusalem, pakani keesampanee ka. ⅩⅣ Akéyyookey le, ñíhampaatiin puwaaseena pa kawufanoowufan sempe siti hicoku payenka púlooŋ nkaluum ka ti caacawi.” ⅩⅤ Pale Ateeteyo naasokoo: “Kaay, kaatuko inci mamaloo kati acoop caacawam ti keeneetaat ka Pusuwif niŋ pumansa pa niŋ lompo ti pakati Israyel. ⅩⅥ Inci himuumam fáyisanoo kúnuul ka púlooŋ enka naañaŋe ka hicuku kamma caacawam.”

ⅩⅦ Púful toko, Anañas naalito naakaay naanako lati ekumpaan ya la Sóol naayem la, naalemp sipeesoo teyoo naasokoo: “Sóol atoomuu, Ateeteyo Yéesu ápoñiyaam, éefulii ya ti awe ti pítin pa, awe ti ékey ya le. Apóñiyaampoñ ancuk aañohiyaa ti hicuku immeeŋanee niŋ Kunuu ka keenape ka.” ⅩⅧ Tokotoko, waah weecuke nii puwes núufulii ti Sóol ñíkinoo núunowii, naañoho ti hicuku. Naalito náahinee pátise. ⅩⅨ Apipa hili, sempeyoo ínsiñohoonii.

Kakalaŋan ka kiti Sóol Damas

Eehuu hipimuus, Sóol naayeno po Damas kikee kunoom niŋ pinapana pa. ⅩⅩ Tokotoko náayaañ káatuunan ti púluumuma pa piti Pusuwif pa apusok nii, Yéesu ayem Añii Pútuun. ⅩⅪ Kéesiyoo ka púlooŋ ínnimii nkacakan: “Fo aŋe tom ayeniye Jerusalem kaakallan payenka nkaluum ka ti caacaw Yéesu? Fo ákeyyoot hicokuyii kati awufanii ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa?” ⅩⅫ Pale Sóol naahaŋ toko naataake sempe, náayisan picaaŋ cataŋ Pusuwif pa keekine ka Damas nii, Yéesu ayem Eenucee ya ati Pútuun pa. Kámiit eeha efikañahanoo.

ⅩⅩⅢ Po hátikin, Pusuwif pa nkateŋenool kati kamukoo. ⅩⅩⅣ Hánant hanakan, nkayeniyoo cíllopa ti ñutum saatee ya kati kamukoo, pale Sóol náasi ho. ⅩⅩⅤ Ti oom caanak, pinapana pa pakati Sóol nkacoopoo níhanant, nkaŋes kasekeyu nkanakanoo tenko nkáyuuŋanoo, nkawananoo ti hiniŋ ha hiti saatee ya.

Sóol ti saatee ya eti Jerusalem

ⅩⅩⅥ Ta Sóol naacole ta Jerusalem naayoop hinanfu pinapana pa, pale poko púlooŋ káhaañiitoo kaatuko an áyinanut nii pánipani Sóol anapana. ⅩⅩⅦ Fiye, Barnabas naacoopoo nkakaay pati pupoñapoñ pa. Barnabas naakamanii eehe: “Ti pítin pa Sóol acukaacuk Ateeteyo, Ateeteyo náakup neyoo. Po Damas Sóol náatuunan niŋ híyiinate ti caacaw ca citi Yéesu.” ⅩⅩⅧ Písik ti oom caanak Sóol naayeno neyii, naamuusool Jerusalem, náatuunan niŋ híyiinate ti caacaw ca citi Ateeteyo. ⅩⅩⅨ Napaakool-paakool niŋ Pusuwif pa payenka nkákup ka Kilek náalaacinool neyii pale poko, nkayeno hiŋes puume éfikahin kapumukoo. ⅩⅩⅩ Kéeyinane ka kápisi eehuu, nkacoop Sóol ti saatee ya eti Sesaale, púful toko nkáhin apikaay ti saatee ya eti Taas.

ⅩⅩⅪ Fiye, kéeyinane ka nkayeno ti kásuumaay ti mah ma miti Judaay púlooŋ, Galilee niŋ Samali, káyinan ka kiteyii nkihaŋ toko nkitaake sempe. Ti eloŋ ya eteyii nkafe Ateeteyo, Kunuu ka Keenape ka nkíhaañiyanii. Fiyuu nkayeniye épenanoyii.

Káakuuñanee ka kiti Enee

ⅩⅩⅫ Piyeer naakaawool pan óo pan, hikee hinoom naakaay ti saatee ya eyya nkasok ya Lita hiyoop keesampanee ka pakati Pútuun pa. ⅩⅩⅩⅢ Toko, naacuk páhut áyiin aŋa nkasok Enee, eeyinaat pilito ti ecunkun ya eteyoo fo sitiil isak niŋ síhaaciil. ⅩⅩⅩⅣ Piyeer naasokoo: “Enee, Yéesu Krista ákuuñanuu, lito intan ecunkun ya etii!” Tokotoko Enee naalito. ⅩⅩⅩⅤ Pakan paka púlooŋ keekine ka ti pisaatee pa piti Lita niŋ Salon nkacuk eehuu nkánanfii ti Ateeteyo.

Kalitanee ka kiti Tapita ti eket ya

ⅩⅩⅩⅥ Intaako aal ti pinapana pa pakati Yope, caacawoo Tapita (ti kaŋ ya eti Kilek, Tookas, ekina eyem “himisawoot”). Eloŋoo púlooŋ likee tom fo íhinu heenape niŋ kayankanan keeleke ka. ⅩⅩⅩⅦ Ti oom kunoom, náakuuñ halapat naaket. Nkañow ehunuŋ ya nkahintan yo ti ékaap eeyem patiila. ⅩⅩⅩⅧ Páawoo pisaatee pa piti Lita niŋ Yope pílaaŋoolut, pinapana pa pakati Yope kápisi nii Piyeer oopa Lita nkapoñ pákayiin pákasupak kapica kaluum Piyeer: “Ponket kéy tokofiye!” ⅩⅩⅩⅨ Piyeer naalito naanapool neyii. Apucol nkacoopoo ti ékaap ya eti patiila. Piyaaŋat pa púlooŋ payenka pákayiinii keekete ka nkalohoo niŋ pukooŋ nkáyisanoo kúsool ka niŋ wañ ewwa Tookas naacife wa akina kaloŋayoo. ⅩⅬ Piyeer náafulanii poko púlooŋ tíkitaaŋ, náakilipo naaluum. Apipa náayesoonii lipa ti ehunuŋ ya naasok: “Tapita lito.” Aal a náapankin ñíkinoo, apucuk Piyeer naalito naayeno. ⅩⅬⅠ Piyeer náasisikanoo apisiiŋo. Púful toko, naayonkal keesampanee ka pakati Pútuun pa niŋ piyaaŋat pa náayisaniiyoo kaloŋa. ⅩⅬⅡ Eehuu níhisiyo ti saatee ya púlooŋ eti Yope, hícump pakan nkáyinan ti Ateeteyo. ⅩⅬⅢ Piyeer naakampan Yope lati áyiin apaalaha aŋa nkasok Simon.

Ⅹ

Eyísanoolo ya eti maleekoo ya ti Kooneli

Ⅰ Intaako ti saatee ya eti Sesaale áyiin aŋa nkasok Kooneli, áhampaatiin asoocaali ati kayoŋ ka kiti pusoocaali pa pakati Room, kayoŋ ka enka nkasok ka “Kayoŋ ka kiti Itali”. Ⅱ Ayíin eewufane meemak eloŋ ya eteyoo Pútuun pa naafe po, akina niŋ miin ma miteyoo, nayankanan Pusuwif pa keeleke ka, naluum po tan óo tan. Ⅲ Hikee hinoom, kaapii kiti sitalaŋ síhaaciil nkániim, maleekoo ya eti Pútuun pa néefulii teyoo pucuk fiye nii éyawut, naacuk yo picaaŋ cataŋ néenakoonii ti ekumpaan ya eteyoo, neesokoo: “Kooneli!” Ⅳ Naasincan yo niŋ ewatate naañahan yo: “Weyme utaakiye, Ahámpaatiin?” Maleekoo ya neesokoo: “Pútuun pa pisayanaasayan kaluum ka kitii, pifiilut lompo kayankanan ka enka ánhin ka ti keeleke ka. Ⅴ Fiye, poñ pakan ti saatee ya eti Yope kapica káyonkalii Simon aŋa nkasok ya Piyeer. Ⅵ Oopa awanane lati Simon apaalaha ya, ekumpaan ya eteyoo néeyemi pukol kaatii ka.” Ⅶ Ta maleekoo ya neekaaye ta, Kooneli náayonkalii pákasupak ti pimiikan pa pakateyoo niŋ akee ti pusoocaali pa píhina pa pakateyoo. Asoocaali aŋuu, áyiin eewufane meemak eloŋ ya eteyoo Pútuun pa. Ⅷ Naakamanii heetaakiye ha púlooŋ; púful toko naapoñii Yope, nkañak.

Eeha Piyeer naacuke ha

Ⅸ Eti kacom eteyyo, máamun caanak ca ti kikaw, pimiikan pa pákasupak paka niŋ asoocaali ya nkalohan saatee ya eti Yope. Tempo, Piyeer naasilo patiila ekumpaan ya kaluum.* Ⅹ Peep mpucokoo náalafi hili. Ta nkayeniye ta kaamemanool paliyal pa, waah núufulii teyoo pucuk fiye nii éyawut naayaake. Ⅺ Naacuk patiila mpánkiniye, waah núufulii po weecuke nii kahuuy kenfakat keecenkee ti sitonkoŋ sa sipaakiil sa, nkúwananiyee pukoloo. Ⅻ Toko páhantuwa etenko intaako élukuleen óo élukuleen eti woot upaakiil, eyya néhuunoolo niŋ pusuwa. ⅩⅢ Hilim nihisokoo: “Piyeer, lito! Muk illi!” ⅩⅣ Pale Piyeer naañahan ti hisoku: “Hitaakiit, Ateeteyo! Kaatuko inci taapala li efoofa eyya hilim ha heesiiŋanee ha nihikite hili ti hisoku nii ekuulut.”† ⅩⅤ Hilim ha nene hisokoo púsupiyenu: “Waah ewwa Pútuun pa mpukuulane, timpi sok nii ukuulut.” ⅩⅥ Eehuu nihitaako fo ñáhaaciil, tokotoko kahuuy ka nkíseepinee patiila.

ⅩⅦ Piyeer naayeno káamiilool hiti eeha naacuke ha. Ti oom káasiiŋuma, pákayiin paka payenka Kooneli naapoñe ka nkacol ti putum pa, loho kacakanoolaa ekumpaan ya eti Simon. ⅩⅧ Nkayonkal nkacakan: “Fo le Simon aŋa nkasok ya Piyeer naawanane?” ⅩⅨ Piyeer naaloŋ ti káamiilool hiti eeha naacuke ha, Kunuu ka keenape ka nkusokoo: “Sincan, pákayiin pákahaaciil unka nkacakani. ⅩⅩ Fiye, lito uwwano inkaay neyii timpi taak kunuu kúsupak kaatuko inci póñiyii.” ⅩⅪ Piyeer náawanoonii, naasokii: “Eheeyam, inci inniyem ti hiŋes, weyme ínnikeyii?” ⅩⅫ Nkasokoo: “Kooneli ápoñii unii, áhampaatiin asoocaali, áyiin eecoonoole naafe Pútuun, Pusuwif pa púlooŋ nkákup teyoo heenape. Maleekoo ya eti Pútuun pa éfulii teyoo neesokoo ayonkali pati ekumpaan ya eteyoo kati ásiitan eeha ankaakaay hisoku.” ⅩⅩⅢ Fiye, Piyeer naasokii kánakoonii naawananii.

Piyeer pati Kooneli

Eti kacom eteyyo, Piyeer naanapool neyii, pakakee ti kéeyinane ka pakati Yope nkanapanii. ⅩⅩⅣ Eti tanta eteyyo, naacol ti saatee ya eti Sesaale, Kooneli naayeno hítuulu écolii ya eteyii. Naaconcoolan miin ma miteyoo niŋ pákawiyoo keekoloo ka meemak. ⅩⅩⅤ Piyeer niŋ panakiyaloo ti ekumpaan ya, Kooneli naapaakoolanoo, náakilipo ti wootoo naanimpanoo. ⅩⅩⅥ Pale Piyeer naalitanoo, naasokoo: “Lito inci lompo an kenseŋ.” ⅩⅩⅦ Akina ti káakup niŋ Kooneli, naanako páhantuwa, naacuk kayoŋ ka nkuconcooliye, ⅩⅩⅧ naasokii: “Aluu faŋ aluu nímeyimeyi nii hilim ha heesiiŋanee ha hitoonii hicoonut unii Pusuwif upunakanoolo niŋ keeneetaat ka Pusuwif; uyinaatii ékey hiyoop. Pale Pútuun pa píyisanaam-yísan nii, inci ñaŋut fiye hicoku an nii akuulut. ⅩⅩⅨ Ekina ewune emma ínniyonkaliyaam ma inci ínkey peetaakut kunuu kúsupak. Weyme ínniyonkaliyaam?”

ⅩⅩⅩ Kooneli naasokoo: “Kunoom kíhaaciil keemuuse ti sitalaŋ síhaaciil ense inci iyyeniye kaluum ti ekumpaan ya etoom. Tokotoko, an eewasiye wañ weehiina paŋ naasiiŋo hátikinam, ⅩⅩⅪ naasokam: 'Kooneli, Pútuun pa písiyaasi kaluum ka kitii, pifiilut lompo kayankanan ka enka ánhin ka ti keeleke ka. ⅩⅩⅫ Fiye, poñ pakan ti saatee ya eti Yope kápiyonkalii Simon aŋa nkasok ya Piyeer. Oopa awanane lati Simon apaalaha ya, ekumpaan ya eteyoo néeyemi pukol kaatii ka.' ⅩⅩⅩⅢ Ekina ewune inci inhaŋ hipoñu ti awe, ánhin heenape áapikey. Fiye, ehe unii púlooŋ hátikin Pútuun pa, kati úsi eeha púlooŋ mpuwufanuu ha aakati sok unii.”

ⅩⅩⅩⅣ Piyeer naacoop hilim ha naasok: “Inci meya fiye nii pánipani Pútuun pa pifisakanoolut pakan paka, ⅩⅩⅩⅤ pale ti písii pa púlooŋ, Pútuun pa pisayanaasayan an óo an eefeye po náahin heecoonoole.

ⅩⅩⅩⅥ “Nímeyimeyi nii Pútuun pa púpoñiyoopoñ ti pakati Israyel ekooŋan ya éesuume ya eti kásuumaay ka kéenapii ka ti Yéesu Krista, eeyem ya Ateeteyo ati pakan paka púlooŋ. ⅩⅩⅩⅦ Nímeyimeyi heetaakiye ha, púcook ti mah ma miti Galilee niŋ heetaakiye ha lompo ti mah ma miti Judaay púlooŋ. Eehuu púlooŋ nihitaako pamuusal pátise ya eyya Saŋ naayeniye ya káatuunan. ⅩⅩⅩⅧ Nímeyimeyi lompo fa Pútuun pa mpimamale fa Yéesu ati Naasalet mpíhin Kunuu ka keenape ka kúpuwanoonii teyoo, mpuwufanoo lompo sempe. Yéesu naayeno kaamuusool ti pisaatee pa náahin heenape, náakuuñan payenka Seetaani néewuuliye ka kaatuko Pútuun pa piyenaayeno neyoo.

ⅩⅩⅩⅨ “Unii uyem keetantake ka eeha náahine ha púlooŋ Jerusalem niŋ ti pikee pisaatee pa piti Pusuwif pa. Nkamukoo ta nkapempeŋoo ta ti kuluwaa ya,‡ ⅩⅬ pale ti hinoom ha híhaaciyenu ha Pútuun pa mpilitanoo ti eket ya. Mpíhin ápiyisanoolo. ⅩⅬⅠ Ayísanooliit ti pakan paka púlooŋ pale ti keetantake ka payenka Pútuun pa mpimamale ka ta infiyye, poko kayem unii. Unii uliye nuulaan neyoo ta náalitoonii ta ti eket ya. ⅩⅬⅡ Naasok unii ukaman pakan paka eeha nuucuke ha, núutuunanii nii, akina Pútuun pa mpisiiŋane apiyeno áhina kíiti ya ati keeyem ka kaloŋa niŋ keekete ka. ⅩⅬⅢ Piyaamakoola pa púlooŋ kákupaakup kiteyoo ti hilim ha hiti Pútuun pa, nkasok nii an óo an éeyinane ti Yéesu, ti caacawoo Pútuun pa efipuponket umuuyen wa uteyoo.”

Ewánoonii ya eti Kunuu ka keenape ka ti keeneetaat ka Pusuwif

ⅩⅬⅣ Piyeer ti káakup kilim enke, Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii ti keeyeniye ka púlooŋ káasiitan hilim ha, ⅩⅬⅤ-ⅩⅬⅥ nkáyaañ káakup niŋ pikee pikaŋ nkayeno hímulu Pútuun pa. Pusuwif pa kéeyinane ka§ kéenapoolii ka niŋ Piyeer, ta nkásiye ta eehuu ínnimii kamma Pútuun pa mpuwufane keeneetaat ka Pusuwif lompo Kunuu ka keenape ka. Fiye, Piyeer naasok: ⅩⅬⅦ “Páawoo Kunuu ka keenape ka kúwanooniyoo-wano teyii samat nii fa nkúwanoonii fa ti unaa Pusuwif pa, ayme ayina hikituyii íhinuyee pátise niŋ man?” ⅩⅬⅧ Naawufan hilim kati káhinee pátise ti caacaw ca citi Yéesu Krista. Púful toko, nkaluum Piyeer apiyeno neyii fo kikee kunoom.

Ⅺ

Kañahan ka kiti Piyeer kéeyinane ka pakati Jerusalem

Ⅰ Pupoñapoñ pa niŋ kéeyinane ka keekine ka ti mah ma miti Judaay nkási nii pakakee ti keeneetaat ka Pusuwif kasayanaasayan lompo hilim ha hiti Pútuun pa. Ⅱ Ta Piyeer naacole ta Jerusalem, Pusuwif pa kéeyinane ka nkawatanoo Ⅲ ti hisoku: “Aakaayaakaay pati keeneetaat ka Pusuwif, illi lompo neyii apan kanakiit ti písiyool empa Pútuun mpiliile pa niŋ maamaa atuunaa Abraham!”

Ⅳ Fiye, Piyeer naakamanii heetaakiye ha púlooŋ kápiliŋ ti púcook. Naasokii: Ⅴ “Ta inci iyyeniye ta ti saatee ya eti Yope piyeno kaluum, waah núufulii ti inci pucuk fiye nii éyawut iyyaake. Incuk waah wéefulii patiila úpuhiiŋii peti inci, weecuke nii kahuuy kenfakat, sitonkoŋ sa sipaakiil sa insiŋuntee. Kahuuy enkuu nkíkey pukolam. Ⅵ Insincan lupo pinap, incuk púlukuleen piti woot upaakiil niŋ púlukuleen piti elampa niŋ empa mpúhuunoolo, niŋ pusuwa. Ⅶ Fiye, ínsi hilim heeyeniyaam hisoku: 'Piyeer, lito! Muk illi!' Ⅷ Pale iññahan ti hisoku: 'Hitaakiit, Ateeteyo! Kaatuko efoofa eyya hilim ha heesiiŋanee ha nihikite hili ti hisoku nii ekuulut etaapala enako ti putumam.' Ⅸ Hilim ha níhifulii patiila nene hisokam púsupiyenu: 'Waah ewwa Pútuun pa mpukuulane, timpi sok nii ukuulut.' Ⅹ Eehuu nihitaako fo ñáhaaciil, púful toko, eehuu púlooŋ nihicoopee patiila. Ⅺ Ti oom káasiiŋuma, pákayiin pákahaaciil kéefulii ti saatee ya eti Sesaale kéepoñiyee ti inci, nkácolii ti ekumpaan ya la nuuyeniye la. Ⅻ Kunuu ka keenape ka nkusokam napool neyii timpi taak kunuu kúsupak. Kéeyinane ka isak niŋ oonool a payenke nkanapanam, nuunako lati ekumpaan ya eti áyiin a eeyonkalaam ya. ⅩⅢ Naasok unii puume naacuke maleekoo néenakoonii lati ekumpaan ya eteyoo neesokoo: 'Poñ pakan ti saatee ya eti Yope kapica káyonkalii Simon aŋa nkasok ya Piyeer. ⅩⅣ Afaasoki kilim keekaakaayi kafakan, awe niŋ miin ma mitii púlooŋ.' ⅩⅤ Emma inci íncooke ma káakup Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii teyii samat nii fa nkúwanoonii fa ti unaa ti púcook pa. ⅩⅥ Fiye, inci ínnawuno eeha Ateeteyo mpaasok ha: 'Saŋápatiseyaa-pátise pakan paka niŋ man pale aluu éfinihinee pátise niŋ Kunuu ka keenape ka.' ⅩⅦ Híinihiini nii, kawun enka Pútuun pa mpuwufane ka unaa ta núuyinanaa ta ti Ateeteyo Yéesu Krista, kikina lompo mpuwufane keeneetaat ka Pusuwif. Fiye, inci yem ayme kati yíni hikitu Pútuun pa eeha mpílafiye ha?” ⅩⅧ Ta nkásiye ta eehuu, nkatempan. Nkámul Pútuun pa ti hisoku: “Fiye, keeneetaat ka Pusuwif lompo, Pútuun pa puwufaniiwufan la éfikasik kati káwunko umuuyen wa uteyii, nkataak eloŋ ya eepayantoo ya.”

Kéeyinane ka pakati Antiyok

ⅩⅨ Pamuusal eket ya eti Stíifan, kéeyinane ka nkakallanee fo nkahancooliye. Pakakee teyii nkatey fo ti mah ma miti Fenisi, pakakee paka fo ti econ ya eti Siip, pakakee paka lompo fo ti saatee ya eti Antiyok, nkayeno káatuunan ekooŋan ya éesuume ya, pale ti Pusuwif pa lamma. ⅩⅩ Háati ekina, intaako teyii kéeyinane pakati Siip niŋ Silen keekaaye Antiyok nkayeno káatuunan ekooŋan ya éesuume ya eti Ateeteyo Yéesu keeneetaat ka Pusuwif.* ⅩⅪ Sempe sa siti Ateeteyo insiyeno neyii, hícump pakan nkáyinan nkánanfii ti Ateeteyo.

ⅩⅫ Kéeyinane ka pakati Jerusalem nkási eehuu. Fiye, nkapoñ Barnabas Antiyok. ⅩⅩⅢ Ta naacole ta naacuk kaasampan ka kiti Pútuun pa, ínsuumoo. Naapenanii kunuu ti hisokuyii kásik piliit tiw ti Ateeteyo niŋ saanii púlooŋ, ⅩⅩⅣ kaatuko Barnabas an eenape, naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka naataak káyinan kenfakat. Hícump pakan nkananf ti Ateeteyo.

ⅩⅩⅤ Púful toko, Barnabas naakaay ti saatee ya eti Taas hiŋes Sóol. ⅩⅩⅥ Ta naacukoo ta naacoopoo Antiyok. Nkayeno po etiil púmpuluŋ niŋ kéeyinane ka, nkakalaŋan hícump pakan. Po Antiyok pinapana pa nkáyaañee kayonkalee Pikelecen.

ⅩⅩⅦ Ti kunoom enkuu, piyaamakoola nkáfulii Jerusalem nkakaay Antiyok. ⅩⅩⅧ Oonool teyii caacawoo Akapus naalito, Kunuu ka keenape ka nkútunkoo apusok nii efitaak épankul enfakat ti mah ma púlooŋ. (Pánipani eehuu nihitaako ta Kulot naayeniye ta amansa ya enfakat a ati Room.) ⅩⅩⅨ Fiye, pinapana pa nkasok nii efikawufan waah, an óo an la naayina, ewwa efikapoñ kati kayankanan kéeyinane ka keekine ka ti mah ma miti Judaay. ⅩⅩⅩ Hikina nkáhine: nkawufan wo Barnabas niŋ Sóol, nkasokii cakawufan ñíhampaatiin ña pakati kéeyinane ka keeyem ka ti saatee ya eti Judaay.

Ⅻ

Himukuyee ha hiti Saak niŋ hikuluyee ha hiti Piyeer

Ⅰ Ti oom caanak Helot Akilipa faaf a ayeniye amansa ya. Naacok pakakee ti kéeyinane ka kati akallanii. Ⅱ Naamuk Saak, Saŋ púnuwoo, niŋ káakuntu. Ⅲ Ta naacuke ta nii eehuu hísuumaasuum Pusuwif pa, naacok lompo Piyeer. Eehuu nihitaako ti kunoom ka kiti pahaaño pa piti Himuusu ha.* Ⅳ Ta Piyeer naacokee ta, Helot naakuloo, naapoñ uyoŋ upaakiil uti pusoocaali pakapaakiil kati kasayool efaas ya eteyoo. Náalafiyoo íhinu kíiti hátikin pakan paka niŋ pahaaño pa piti Himuusu ha pumuusaa. Ⅴ Fiye Piyeer naayeniyee efaas ti ékuluma, pale kéeyinane ka nkaŋiino kaluum Pútuun pa kiteyoo.

Efúlaniyee ya eti Piyeer ti ékuluma

Ⅵ Hánant ha le niŋ Helot áfaahinoo kíiti, Piyeer naayeno hiŋotu ti pututa pusoocaali pákasupak, naacenkee niŋ ñiseel ñúsupak. Pusoocaali nkayeno efaas ti putum pa piti ékuluma ya. Ⅶ Tokotoko maleekoo eti Ateeteyo néefulii teyoo neesiiŋo pukoloo, ecaaŋ neecaaŋan cataŋ ékaap ya. Maleekoo ya neesap Piyeer ti kaheh néeyiyaloo, neesokoo: “Lito mpacas!” Tokotoko ñiseel ña ñeecenke ña sipeesoo iññiyoŋo. Ⅷ Púful toko, maleekoo ya neesokoo: “Cenk peletoo ya etii, iwwaso pisamata pa pitii.” Piyeer náahin ho. Maleekoo ya neneesokoo: “Waso hísool ha hitii henfakat ha, ínnowii ti inci.”

Ⅸ Piyeer náaful naanapan yo. Pale ámiit nii eeha maleekoo ya néehine ha hiti pánipani, incukoo nii éyawut. Ⅹ Fiye, nkamuus la pusoocaali pa pákayaañ paka nkayeniye la efaas, nkamuus lompo lati pákasupiyenu paka. Púful toko, nkacol ti hunkut ha hiti mañ ma hiti ékuluma ya eeha annap ha teeho aapiteenako ti saatee ya. Hunkut ha níhipankinoolo hátikinii. Nkáful nkacok pítin pa fo kálaaŋan caahinkiŋ. Tokotoko maleekoo ya neeyemaŋ hátikin Piyeer. Ⅺ Tempo conko Piyeer naameya heetaakiye ha. Naasok: “Fiye, inci meya nii pánipani Ateeteyo ápoñiyoopoñ maleekoo ya eteyoo kati efakanam néefulaniyam ti sempe sa siti Helot niŋ ti eeha Pusuwif pa nkálafiye ha kati áhinam.”

Ⅻ Ta naameya ta heetaakiye ha, naakaay ti ekumpaan ya eti Mari, íññaa ya ati Saŋ aŋa nkasok ya lompo Mark. Hícump pakan nkaconcool po kapiyeno kaluum. ⅩⅢ Piyeer naawenken hunkut ha hiti tíkitaaŋ, amiikan aal aŋa nkasok Lota naayiiŋo. ⅩⅣ Naakiiw hilim Piyeer. Naameeŋ niŋ pásuuma fo naafiile káapankin, naañoho niŋ katey naasok: “Aha Piyeer pati hunkut ha!” ⅩⅤ Nkasokoo: “Ee, aawuyaawuyo!” Pale naaŋiino ti eeha naasoke ha. Fiye nkasokoo: “Ooto maleekooyoo.” ⅩⅥ Ta nkayeniye ta káakup, Piyeer naatowo ti kaawenken. Ta nkápankine ta nkacukoo ínnimii meemak. ⅩⅦ Piyeer naanako náayisanii niŋ epeesoo timpi kaceek. Púful toko naakamanii puume Ateeteyo náafulaniyoo ti ékuluma ya. Fiye naasok: “Nisok ho Saak niŋ pakakee paka kéeyinane ka.” Púful toko, náaful apikaay lakeenaay.

ⅩⅧ Eti kacom eteyyo, pusoocaali pa keeyeniye ka efaas Piyeer nkaliim paliimal. Nkacakanoolo: “Peyme Piyeer naayem?” ⅩⅨ Helot naapoñ kapiŋesoo, pale kacukutoo. Fiye, naacakanool pusoocaali pa; apipa, naawufan hilim kapumukee. Púful toko, náaful mah ma Judaay ápuwanoonii ti saatee ya eti Sesaale naayeno po.

Eket ya eti Helot Akilipa faaf a

ⅩⅩ Ti oom caanak, amansa ya Helot naataak paseeña penfakat ti pakati Til niŋ Siton. Páawoo paliyal pa piteyii, pati mah ma miti amansa ya ímpufulii tan óo tan, ekina ewune nkapoñ teyoo pakan kapica kaluumoo. Nkakaay nkákup niŋ Palastus, áhina ya ati hikawoo, apiyankananii. Fiye, naanapool neyii kapikaay hicuku Helot nkasokoo nii kálafilafi púsuumool neyoo. ⅩⅪ Helot naacoon kati kacukool. Hinoom eeha naawufanii ha kati ákup neyii níhicolii, naawaso hísool ha hiti himansate ha, naayeno ti elemeyu ya eteyoo. Náakup niŋ kayoŋ ka. ⅩⅫ Pakan paka, ta nkásiyoo ta ti káakup, nkayeno kaaceeceekool: “Eeyem ya ti káakup, akee ti ñútuun ña pale an tom!” ⅩⅩⅢ Tokotoko maleekoo eti Ateeteyo néetahii Helot káakuuñu, kaatuko hamake ha hiti Pútuun pa nkacoope kapuwufanoo, pale añahanut ho Pútuun pa. Fiye, puhoc mpinako munowoo naaket.

ⅩⅩⅣ Hilim ha hiti Pútuun pa níhimeyiyee pihaŋhaŋ toko, pinapana pa nkayeno épenanoyii.

Hipoñuyee ha hiti Sóol niŋ Barnabas

ⅩⅩⅤ Ti oom caanak, Barnabas niŋ Sóol nkapa páhin pa empa nkawufanii pa kati káhin Jerusalem. Fiye, nkañoho Antiyok, nkacoopool Saŋ aŋa nkasok ya Mark.

ⅩⅢ

Ⅰ Intaako ti kéeyinane ka pakati Antiyok piyaamakoola niŋ pikalaŋana, poko kayem: Barnabas, Sóol, Simeyon aŋa nkasok ya Apáani, Lusiyus ati Silen niŋ Manayen (akina ayem éekulee ya nantoonool niŋ amansa ya Helot Antipas). Ⅱ Hikee hinoom, poko ti suŋ niŋ kaanimpan Ateeteyo, Kunuu ka keenape ka nkusok: “Niyenan ti kaapii Barnabas niŋ Sóol, hak páhin empa inci iyyonkalii pa.” Ⅲ Fiye, ta nkapaye ta suŋ niŋ kaluum nkalemp sipeesii ti Barnabas niŋ Sóol, púful toko, nkakatanii kapikaay.

Pikaayu pa piti Barnabas niŋ Sóol Siip

Ⅳ Fiye, ta Kunuu ka keenape ka nkupoñe ta Barnabas niŋ Sóol, nkakaay ti saatee ya eti Selusi. Kápuful toko, nkáyuuko ti piteen penfakat nkakaay ti econ ya eti Siip. Ⅴ Ta nkacole ta Siip ti saatee ya eti Salamin, nkátuunan ekooŋan ya éesuume ya ti púluumuma pa piti Pusuwif pa. Saŋ Mark naayeniyii kayankanan.

Ⅵ Nkafiitan econ ya púlooŋ fo ti saatee ya eti Pafos. Ta nkacole ta Pafos nkatook toko áyiin pátuuta aŋa nkasok Pal-Yéesu, Asuwif eecokooliye nii ayaamakoola. Ⅶ Améyooli-méyooli niŋ ati hikaw ha hiti econ ya aŋa nkasok ya Seesiyus Póolus, áyiin eecohatiye. Hikee hinoom, ati hikaw ha naapoñ kápiyonkalii Barnabas niŋ Sóol, kaatuko álafilafi káasiitan ekooŋan ya éesuume ya. Ⅷ Pale pátuuta pa Elimas (caacawoo ti kaŋ ya eti Kilek) naapook Barnabas niŋ Sóol, kaatuko álafiit ati hikaw ha kati áyinan ti Yéesu Krista. Ⅸ Fiye, Sóol aŋa nkasok ya lompo Póol naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka. Naasincanoo caw Ⅹ naasokoo: “Awe nincaama, áhina heenaput, añii Seetaani, akamool heenape! Teyme áafayekuno kaanakanool tooñaa ya eti Ateeteyo? Ⅺ Fiye síitan, Ateeteyo afaasapi, aatinenecuk caanak ca, áafafuum fo cikee caanak.” Tokotoko Elimas náafuum, naayeno ti énimaan. Naayeno toko káamaaputool aŋa áfaatintiŋanoo. Ⅻ Ta ati hikaw ha naacuke ta heetaakiye ha, náayinan ti Ateeteyo Yéesu. Eeha nkakalaŋanoo ha hinakiyoonako meemak.

Póol niŋ Barnabas lati éluumuma ya eti Antiyok ti mah ma miti Pisiti

ⅩⅢ Púful toko, Póol niŋ pinapooloo nkáyuuko ti piteen penfakat ti saatee ya eti Pafos kapikaay Peek, saatee eti mah ma miti Panfili. Saŋ Mark náatahiyii toko náañohoonii Jerusalem. ⅩⅣ Pale Póol niŋ pakakee paka, kápuful Peek nkakaay Antiyok, saatee eti mah ma miti Pisiti. Ti hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa nkanako ti éluumuma ya nkayeno. ⅩⅤ Ta nkapaye ta kalaŋ hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ pakiical pa piti piyaamakoola pa, ñíhampaatiin ña pakati éluumuma ya nkapoñ an apicaasokii: “Aluu pakan unii, niŋ nitaakaa eeha efinisok keeyem ka le kati nipenanii káyinan, níyiniyini káakup.”

ⅩⅥ Póol naalito. Náaseepin epeesoo, naasok: “Aluu pakati Israyel niŋ aluu lompo keeneetaat ka Pusuwif keefeye ka Pútuun pa, nísiitanam! ⅩⅦ Pútuun pa piti pakati Israyel, pimamalaamamal símaama unii. Mpíhinii kapimeeŋ ta nkayeniye ta ti mah ma miti Esipt. Púful toko, mpúfulaniyii po niŋ sempe etempo. ⅩⅧ Fo sitiil áwii ésupak (40) mpumukutoolo neyii ti káahaaŋ ka tes. ⅩⅨ Mpumukal sísii isak niŋ súsupak ti mah ma miti Kanaan, mpuwufan pakan etempo etaam ya épiyenoonii eteyii. ⅩⅩ Eehuu púlooŋ, pifiyo eteeho pitaakaa fiye máamun sitiil sikeme sipaakiil niŋ áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (450).

“Pamuusal eehuu, mpuwufanii píhina kíiti kapiyeno pakati kikaw fo ti caanak ca citi Samiyel ayaamakoola ya. ⅩⅪ Púful toko, pakan paka nkasok nii kálafilafi hitaaku amansa. Pútuun pa mpuwufanii Sóol añii ya ati Kis ati miin ma miti Benjamin, akina ayeniye amansa ya ateyii fo sitiil áwii ésupak (40). ⅩⅫ Pale Pútuun pa mpúfulanoo ti himansate ha mpíhin Dawid apiyeno amansa ya ateyii. Mpúkup kiteyoo ti hisoku nii: 'Cukaacuk Dawid añii ya ati Yesaay, áyiin eenowaam ti yaan, áfaahin eeha púlooŋ inci íllafiye ha ápihin.'

ⅩⅩⅢ “Ti miin ma miti Dawid aŋuu, Pútuun pa mpúfulanii Afakana ya ati Israyel, samat nii fa mpíyinanane fa ta infiyye. Akina ayem Yéesu. ⅩⅩⅣ Le niŋ Yéesu áfaakey, Saŋ naayeno káatuunan pakati Israyel púlooŋ: 'Níhinee pátise nípiyisan nii níwunkaawunko umuuyen wa utaaluu.' ⅩⅩⅤ Ta páhin pa piti Saŋ mpulohane ta hipayu, naasok: 'Ti aluu, inci yem ayme? Inci neetaat aŋa inniyem ya ti hítuulu. Pale nísiitan: aŋuu áfaakey pusonam, inci yinaat fala káfulan pisamata pa piteyoo.'

ⅩⅩⅥ “Aluu pakanam, keeyem ka epuuk Abraham, niŋ aluu lompo keeneetaat ka Pusuwif keefeye ka Pútuun pa, unaa Pútuun pa mpúpoñii hilim ha hiti kafakan enke. ⅩⅩⅦ Pánipani, pakati Jerusalem niŋ ñíhampaatiin ña pakateyii kakiiwut Yéesu nkamukoo. Pale ta nkamukoo ta, ti káameyaatiyii nkáhine heesokee ha ti pakiical pa piti piyaamakoola pa empa nkakalaŋ pa lóokuŋ óo lóokuŋ ti hinoom ha hiti kayeno ka. ⅩⅩⅧ Kacukut heewune kati áhinee kíiti naamukee, pale háati fo, nkaluum Pilaat apumukoo. ⅩⅩⅨ Ta nkapaye ta íhinu heekiicee ha púlooŋ teyoo ti hilim ha hiti Pútuun pa, nkáwananiyoo ti kuluwaa ya,* nkahokoo ti hiyaak. ⅩⅩⅩ Pale Pútuun pa mpílitaniyoo ti eket ya! ⅩⅩⅪ Fo kunoom keemeeŋe Yéesu náfulii ti pakan paka, keeyeniyoo ka kanapan kápiliŋ ti mah ma miti Galilee fo ti saatee ya eti Jerusalem. Poko kayem fiye ti káatuunan pakati Israyel eeha nkacuke ha. ⅩⅩⅫ Unii payenke, úcoopiyoocoop aluu ekooŋan ya éesuume ya eyye: Eeha Pútuun pa mpíyinanane ha símaama unii nii efihitaako, ⅩⅩⅩⅢ fiye, mpíhin ho unii epuukii, ta mpilitane ta Yéesu ti eket ya, samat nii fa inkiicee fa ti hícimu ha hísupiyenu ha hiti pakiical pa piti kícimu ka. Mpusok:

'Awe yem añiinam,

písik fíyooy inci yem faafi.'✡

ⅩⅩⅩⅣ “Pútuun pa mpusok nii éfipilitaniyoo ti eket ya, eniinoo etefut. Fiye mpusoke ho:

'Inci fawufan aluu weesampanee wa,

ewwa inci íyyinanane wa Dawid ta infiyye nii fawufanoo wo.'✡

ⅩⅩⅩⅤ “Ekina ewune Dawid nene akiic ti hilim ha hiti Pútuun pa apusok po:

'Aatikat enii amiikan a atii eenape ya,

epufut ti hiyaak.'✡

ⅩⅩⅩⅥ “Dawid ti caanak ca citeyoo, ta naapaye ta íhinu waah wa púlooŋ ewwa Pútuun pa mpílafiye wa, naaket. Naahokee niŋ símaamayoo, eniinoo neefut. ⅩⅩⅩⅦ Pale aŋa Pútuun pa mpilitane ya ti eket ya, afutut. ⅩⅩⅩⅧ-ⅩⅩⅩⅨ Yéesu awune núuyemi aluu ti káatuunan kaaponket ka kiti umuuyen wa. Kéeyinane ka púlooŋ teyoo Pútuun pa pucokiicok nii keecoonoole ciit, pale hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis hiyinaat íhinu aluu kati nicokee nii keecoonoole ciit. ⅩⅬ Fiye, nitah kunuu ancuk eeha piyaamakoola pa nkasoke ha timpi hitaako aluu. Kasok:

ⅩⅬⅠ 'Nisincan, aluu kéewiiniyanaam ka,

niyeno ti paliima inniket!

Kaatuko ti caanak ca citaaluu inci fáhin waah,

étiniyinan wo, háati an naasok wo aluu.'✡”

ⅩⅬⅡ Ta Póol niŋ Barnabas nkayeniye ta hífulu ti éluumuma ya, pakan paka nkaluumii kati káñohoonii lóokuŋ eyya lupo, ti hinoom ha hiti kayeno ka, kati kátuunanii nene eehuu. ⅩⅬⅢ Ta nkahancooliye ta, hícump Pusuwif niŋ keenanfe ka ti pítin pa piti Pusuwif pa nkanapool niŋ Póol niŋ Barnabas. Pupoñapoñ pa pákasupak paka nkákup neyii, nkasokii kákipen kati katowo ti kaasampan ka kiti Pútuun pa.

Pikaayu pa piti Póol niŋ Barnabas pati keeneetaat ka Pusuwif

ⅩⅬⅣ Hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa níhicolii, máamun pakan paka púlooŋ pakati saatee ya kaconcooliye kati kásiitan hilim ha hiti Pútuun pa. ⅩⅬⅤ Ta Pusuwif pa nkacuke ta kayoŋ ka, nkataak paheeka ti Póol niŋ Barnabas. Ta Póol naayeniye ta káatuunan nkálaacinoo nkateñaloo. ⅩⅬⅥ Fiye, Póol niŋ Barnabas nkañahanii niŋ híyiinate henfakat, nkasokii: “Ti aluu Pusuwif pa hilim ha hiti Pútuun pa nihiñaŋee hícooku káatuunanee. Pale páawoo nipookaapook ho, innicokoolo nii nítuuniit hitaaku eloŋ ya eepayantoo ya, fiye, unii efuuyeso ti keeneetaat ka Pusuwif. ⅩⅬⅦ Kaatuko eehe Ateeteyo naasoke unii. Asok:

'Inci hínuu aapiyeno ecaaŋ ya

ti keeneetaat ka Pusuwif,

Aakati cóopii kafakan ka

pan óo pan ti púlunta pa.'✡”

ⅩⅬⅧ Ta keeneetaat ka Pusuwif nkásiye ta eehuu, ínsuumii meemak, nkáyaañ hímulu hilim ha hiti Ateeteyo. Nkáyinan, poko púlooŋ payenka Pútuun pa mpimamale ka kati kataak eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅬⅨ Hilim ha hiti Ateeteyo nihihancaloolo ti mah ma púlooŋ. Ⅼ Pale Pusuwif pa nkanoŋan pakaal paka keemaka ka kéetuule ka Pútuun pa niŋ ñíhampaatiin saatee ya, nkalito ti Póol niŋ Barnabas, nkakallanii fo káfulanii ti mah ma miteyii. ⅬⅠ Fiye, Póol niŋ Barnabas nkahank haafol ha ti wootii kápiyisanii nii Pútuun pa efipisapii, nkakaay ti saatee ya eti Ikoñum. ⅬⅡ Pinapana pa nkameeŋ niŋ pásuuma niŋ Kunuu ka keenape ka.

ⅩⅣ

Pikaayu pa piti Póol niŋ Barnabas Ikoñum

Ⅰ Po, ti saatee ya eti Ikoñum, moonool muu nii heetaakiye ha Antiyok, Póol niŋ Barnabas nkanako ti éluumuma ya eti Pusuwif pa nkayeno káakup fo hícump Pusuwif niŋ keeneetaat Pusuwif káyinan. Ⅱ Pale Pusuwif pa keepooke ka káyinan nkanoŋan keeneetaat ka Pusuwif kapitaak pámiiloolal peenaput ti kéeyinane ka. Ⅲ Póol niŋ Barnabas nkakampan Ikoñum ti káakup niŋ híyiinate niŋ káyinan kiti Ateeteyo. Ateeteyo lompo naawufanii kayine kiti íhinu hícump píyisan niŋ weecukantee ápiyisan nii hilim ha hiti panap pa piteyoo eeha nkátuunan ha, hiti pánipani. Ⅳ Pakan paka pakati saatee ya nkápaacinoolo: pakakee ti kaapii ka kiti Pusuwif pa, pakakee paka ti kaapii ka kiti pupoñapoñ pa pákasupak paka. Ⅴ Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif niŋ ñíhampaatiin ña pakateyii, nkasiiŋo kati kakallan Póol niŋ Barnabas kati kamukii niŋ kaanunkal pukumpa. Ⅵ Ta pupoñapoñ pa nkásiye ta eehuu nkatey Listal niŋ Teep, pisaatee piti Likawoni, niŋ ti pisaatee pa péekinkoole po pa. Ⅶ Po lompo nkayeno káatuunan ekooŋan ya éesuume ya.

Pikaayu pa piti Póol niŋ Barnabas Listal niŋ Teep

Ⅷ Intaako ti saatee ya eti Listal áyiin aŋa nayeno tan óo tan kayen kamma wootoo núuhute, éehute kápiliŋ ta naapukee, ataapala akaay. Ⅸ Hikee hinoom naayeno káasiitan Póol, Póol naasiiŋan ñíkinoo teyoo naacuk nii aŋe, ataakaataak káyinan kiti káakuuñanee. Ⅹ Naaceek naasokoo: “Lito insiiŋo aapucoonool ciit!” Ayíin a naanuut náayaañ pikaayu.

Ⅺ Ta kayoŋ ka nkucuke ta eeha Póol náahine ha nkaceek ti kaŋ ya eteyii Likawoni nkasok: “Ñútuun ña* ñíwanooniyoo tuunaa samat nii pakan.” Ⅻ Nkawas Barnabas caacaw ca citi pútuun pa piteyii “Sás”;† páawoo Póol ayem ákupa yuu, nkayonkaloo “Heemes”. ⅩⅢ Awaaseena ya ati ekumpaan ya eti Sás eeyem ya puson saatee ya náakey ti ñutum ña náacoopoolii kíciin niŋ páluufeen. Akina niŋ kayoŋ ka nkálafi kaawaaseen kíciin ka pupoñapoñ pa pákasupak paka. ⅩⅣ Pale ta Barnabas niŋ Póol nkásiye ta eehuu, nkahaacalool kúsool ka kiteyii‡ kápiyisan nii cíitiyiiciiti meemak, nkatey kapinako ti kayoŋ ka nkasokii niŋ hiceeku: ⅩⅤ “Aluu pákawiyam, weyme ínnihine fiyuu? Unii lompo pakan kenseŋ samat nii aluu! Ukéyyookey écoopii aluu ekooŋan ya éesuume ya kati nikatan pínaati pa pitaaluu peetaakut pa nafaa ínniyesoonii peti Pútuun pa peeyem pa kaloŋa. Pikina piliile patiila niŋ t’etaam niŋ waah óo waah weeyem toko, mpiliil lompo kaatii ka niŋ waah óo waah weeyem lupo. ⅩⅥ Ti caanak ca citi símaama unaa, pikatanaakatan písii pa púlooŋ pipimamal pítin pa péesuume po pa. ⅩⅦ Pale píyekuniit éyisanoolo pínapii ti heenape ha eeha mpíhin ha ti pakan paka, samat nii fa mpúwananii fa etiil, mpuwufan aluu pamaañal peenape ta incole ta toko, mpuwufan aluu paliyal fo nisiit, mpimeeŋan saan aluu lompo niŋ pásuuma.” ⅩⅧ Pale háati eeha pupoñapoñ pa nkasoke ha, ínciiti meemak kati kakit kayoŋ ka kaawaaseenii kíciin ka.

ⅩⅨ Púful toko, pakakee Pusuwif nkácolii kápufulii ti pisaatee pa piti Antiyok niŋ Ikoñum. Nkañak kayoŋ ka ti kaapii ka kiteyii nkanunkal Póol pukumpa kati kamukoo. Nkáhuunoo fo káful ti saatee ya, kaatuko cukiicuk nii aketaaket. ⅩⅩ Pale pinapana pa, ta nkákinkoole ta Póol, náalitoonii, naanako ti saatee ya.

Póol niŋ Barnabas, puñoho pa piteyii Antiyok ti mah ma miti Siriya

Eti kacom eteyyo, Póol niŋ Barnabas nkakaay ti saatee ya eti Teep. ⅩⅪ Nkayeno ti saatee eyyuu káatuunan ekooŋan ya éesuume ya fo nkataake hícump pakan kéeyinane ti Yéesu. Púful toko, nkañoho ti pisaatee pa piti Listal, Ikoñum niŋ Antiyok ti mah ma miti Pisiti. ⅩⅫ Po, nkapenan pinapana pa káyinan, nkapenanii lompo kunuu kati katowo ti hicoku piliit tiw ti káyinan ka. Nkasokii: “Fo ucukaa hícump kúnuul kati unakiyaa ti cáwii ca citi Pútuun pa.” ⅩⅩⅢ Lan óo lan la taake kéeyinane, Póol niŋ Barnabas nkamamal pakan kati kayeno ñíhampaatiin. Kapipa kaluum niŋ suŋ, nkañomanii Ateeteyo aŋa poko púlooŋ nkáyinane ya teyoo.

ⅩⅩⅣ Fiye nkanap ti mah ma miti Pisiti nkacol ti mah ma miti Panfili. ⅩⅩⅤ Ta nkátuunane ta pakati saatee ya eti Peek ekooŋan ya éesuume ya, nkawano ti saatee ya eti Atali.

ⅩⅩⅥ Púful toko, nkáyuuko ti piteen penfakat kapuñoho Antiyok ti mah ma miti Siriya. Ti oom saatee impi kañomanee ti sipees Pútuun pa, le niŋ éfikacook páhin etempo empa nkapaye pa. ⅩⅩⅦ Ta nkacole ta, nkaconcoolan kéeyinane ka nkakamanii eeha púlooŋ Pútuun pa mpíhine ha neyii niŋ fa mpípankine fa putum pa piti káyinan ka ti keeneetaat ka Pusuwif. ⅩⅩⅧ Nkakampan po niŋ pinapana pa.

ⅩⅤ

Pucukool pa piti Jerusalem

Ⅰ Pakakee Pákayiin nkáfulii ti mah ma miti Judaay kápuwanoonii ti saatee ya eti Antiyok nkayeno kakalaŋan kéeyinane ka nii: “Niñaŋee kanakan ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ maamaa atoonii Abraham, samat nii fa nuunakan fa epuuk unii niŋ kataakaa kunoom isak niŋ kíhaaciil. Niŋ ninakanutee, samat nii fa hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nihisoke fa unii, étiniyiniyee kafakan.” Ⅱ Póol niŋ Barnabas kacoonut eeha pákayiin paka nkasoke ha, nkálaacinool neyii meemak. Ti oom pílaacinool, nkasiiŋo ti eehe: Póol, Barnabas niŋ pakakee efikakaay Jerusalem kápukup hilim eehe niŋ pupoñapoñ pa niŋ ñíhampaatiin ña.

Ⅲ Fiye, kéeyinane ka nkawufanii aŋa nkasoolahe ya ti kaakaawool ka. Nkanap ti mah ma miti Fenisi niŋ Samali nkakamanii puume keeneetaat ka Pusuwif nkáyesoonii ti Pítin pa piti Yéesu. Eehuu níhisuum meemak kéeyinane ka púlooŋ. Ⅳ Kapucol Jerusalem, kéeyinane ka, pupoñapoñ pa niŋ ñíhampaatiin ña nkawananii. Póol, Barnabas niŋ pinapoolii nkakamanii eeha púlooŋ Pútuun pa mpíhine ha neyii. Ⅴ Pale pakakee ti kéeyinane ka keeyem ka ti kayoŋ ka kiti Pufalisaay pa nkasiiŋo nkasok: “Keeneetaat ka Pusuwif, fo kanakanee ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ maamaa atuunaa Abraham, samat nii fa nuunakanaa fa epuuk unaa niŋ kataakaa kunoom isak niŋ kíhaaciil, fo kasokee lompo nii kañaŋaa hítuulu hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis.”

Ⅵ Pupoñapoñ pa niŋ ñíhampaatiin ña nkaconcool kati kákup ti hilim ha. Ⅶ Nkákupat meemak. Fiye, Piyeer naasiiŋo naasok: “Aluu pakanam ti káyinan, nímeyimeyi nii Pútuun pa pimamalaam-mamal ti aluu ta infiyye, pútuunan ekooŋan ya éesuume ya keeneetaat ka Pusuwif kati kási ho nkáyinan. Ⅷ Pútuun pa pímeyimeyi saan pakan paka mpíyisan nii pisayanaasayan keeneetaat ka Pusuwif ta mpuwufanii ta Kunuu ka keenape ka, samat nii fa mpuwufane ko fa unaa. Ⅸ Pifisakanoolutii niŋ unaa, káyinan ka kiteyii kuwune Pútuun pa mpukuulan saanii. Ⅹ Fiye, weyme uwune ínniyemi ti puwinko Pútuun pa? Innílafi katiyan pinapana pa pitiyo empa símaama unaa niŋ unaa nuuyinaataa pitiyo. Ⅺ Pale úyinanaayinan nii kamma panap pa piti Ateeteyo Yéesu nuufakanee samat nii poko.”

Ⅻ Fiye, keepaakoole ka toko púlooŋ nkafatan kati kásiitan Póol niŋ Barnabas kapikamanii píyisan pa peemeeŋe pa niŋ weecukantee wa ewwa Pútuun pa mpíhine wa ti keeneetaat ka Pusuwif pínapii teyii. ⅩⅢ Ta nkapaye ta káakup, Saak naasokii: “Aluu pakanam ti káyinan, nísiitanam! ⅩⅣ Simon akamanaakaman unaa fa Pútuun pa mpíyaañe fa pipikaay hiyoop keeneetaat ka Pusuwif mpimamal pakakee teyii kápiyenoonii pakan etempo. ⅩⅤ Eehuu nihinapool niŋ kilim ka kiti piyaamakoola pa samat nii fa inkiicee fa ti hilim ha hiti Pútuun pa:

ⅩⅥ 'Ateeteyo asok: Hikee hinoom, inci fáñohoonii

pineneñahan cáwii ca citi Dawid céepucaloolee ca incihancaloolee.

Fanenesiiŋan co

íññahanii sempe etenco.

ⅩⅦ Ancuk pikee písii pa efipiŋesam, inci Ateeteyo Pútuun pa,

poko kayem keeneetaat ka púlooŋ Pusuwif

payenka inci iyyonkale ka kati káyenoonii pakanam.

Inci pusok ho aluu, inci Ateeteyo Pútuun pa,✡

ⅩⅧ yísanaayisan ho ta infiyye.'”

ⅩⅨ Saak nene asok: “Ehe eeha inci ímmiiloole ha: uñaŋutaa kayokan keeneetaat ka Pusuwif keeyem ka ti éyesoonii ti Pútuun pa. ⅩⅩ Pale ukiicii upusokii timpi kali efoofa eewaaseenee ti énaati kaatuko ekuulut. Nuusokii lompo timpi kayeno ñusupoolata, timpi kali efoofa eti élukuleen eetaaŋutee, timpi kali efoofa eetaake hísim. ⅩⅪ Kaatuko kápiliŋ ti caanak ca citi símaama unaa, intaako ti saatee óo saatee pakan payenka nkátuunan hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis. Lóokuŋ óo lóokuŋ nkakalaŋ ho, ti hinoom ha hiti kayeno ka, ti púluumuma pa.”

Leetal ya eepoñee ya ti kéeyinane ka keeneetaat ka Pusuwif

ⅩⅫ Fiye, pupoñapoñ pa niŋ ñíhampaatiin ña poko niŋ kéeyinane ka púlooŋ keeyem ka Jerusalem nkásiyool kati kamamal pakakee teyii payenka nkakaakaay hipoñu ti saatee ya eti Antiyok kapinapool niŋ Póol niŋ Barnabas. Nkamamal Silas niŋ Yutas aŋa nkasok ya Paasapas, poko t’ésupakii keemaka ti kéeyinane ka. ⅩⅩⅢ Nkawufanii leetal eyye:

“Unii pakan aluu ti káyinan, pupoñapoñ pa niŋ ñíhampaatiin ña, unka nuukican aluu, aluu kéeyinane ka keeneetaat ka Pusuwif keekine ka ti saatee ya eti Antiyok niŋ ti mah ma miti Siriya niŋ Silisi.

ⅩⅩⅣ Usíyaasi nii pakakee káfulii petoonii nkákey puutaaluu kapiliimanool aluu nkawas aluu káamiilool niŋ eeha nkasoke ha, unii úpoñiyootii. ⅩⅩⅤ Ekina ewune unii púlooŋ cew núusiyool upumamal pakakee núupoñiyii kápinapoolii niŋ pákawi unaa Barnabas niŋ Póol, ⅩⅩⅥ pákayiin keenoomane síinuyii kamma caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu Krista. ⅩⅩⅦ Fiye, núupoñii Yutas niŋ Silas kati kakaman aluu niŋ ñutumii kilim ka kutoonii enke. ⅩⅩⅧ Héesuume ha Kunuu ka keenape ka níhisuum lompo unii hiyem, timpi utiyan aluu pitiyo peenapa niŋ neetaat peeyinaatee pa kakatan empe: ⅩⅩⅨ Timpi nili efoofa eewaaseenee ti énaati, timpi nili efoofa eetaake hísim, timpi nili efoofa eti élukuleen eetaaŋutee, timpi niyeno ñusupoolata. Niŋ níhinut fo efitempo naaluu.

Fo ti pikee.”

ⅩⅩⅩ Fiye, keeñaŋe ka hicoopu leetal ya nkawano Antiyok. Ta nkacole ta, nkaconcenool kéeyinane ka púlooŋ nkawufanii leetal ya. ⅩⅩⅪ Nkakalaŋ yo ínsuumii meemak kamma eeha nkásiye ha nihiyankananii kapucok piliit. ⅩⅩⅫ Páawoo Yutas niŋ Silas piyaamakoola, nkafiyo ti káakup niŋ kéeyinane ka kati kapenanii káyinan, nkasokii kacok piliit. ⅩⅩⅩⅢ Nkakampan po, púful toko kéeyinane ka nkakatanii kapikaay ti kásuumaay kati kañoho pati kéepoñiyii ka. ⅩⅩⅩⅤ Pale Póol niŋ Barnabas nkayeno Antiyok. Poko niŋ hícump pakakee, nkayeno kakalaŋan niŋ káatuunan hilim ha hiti Ateeteyo.

Píkatinool pa piti Póol niŋ Barnabas

ⅩⅩⅩⅥ Piyeno cikee caanak, Póol naasok Barnabas: “Maañohiyaa hiyoop kéeyinane ka ti pisaatee pa púlooŋ empa máatuunanaa pa hilim ha hiti Ateeteyo kati máameyiyaa ti eeha nkayem.” ⅩⅩⅩⅦ Barnabas náalafi kapucoopool Saŋ aŋa nkasok ya Mark, ⅩⅩⅩⅧ pale Póol naasokoo nii kañaŋutoo kaacoopool kaatuko ti mah ma miti Panfili náatahiyii, nene anapoolut neyii ti páhin pa piteyii. ⅩⅩⅩⅨ Nkáñakalool teeho meemak fo nkákatinoole. Barnabas naacoopool Mark, nkáyuuko ti piteen penfakat kapikaay ti econ ya eti Siip. ⅩⅬ Pale Póol naamamal Silas naañak, kéeyinane ka nkañomanoo ti sipees Ateeteyo. ⅩⅬⅠ Naakaay ti pisaatee pa piti mah ma miti Siriya niŋ Silisi naayeno kapenan káyinan kéeyinane ka.

ⅩⅥ

Hinanfu ha hiti Timote, ti Póol niŋ Silas

Ⅰ Púful toko, Póol nene akaay ti pisaatee pa piti Teep niŋ Listal. Po, intaako anapana aŋa nkasok Timote. Iññáa ateyoo Asuwif éeyinane, pale paapaa ateyoo aneetaat Asuwif. Ⅱ Kéeyinane ka keekine ka ti pisaatee pa piti Listal niŋ Ikoñum nkákup heenape ti Timote. Ⅲ Póol náalafiyoo kaacoopool ti kaakaawool ka kiteyoo. Fiye, naanakanoo samat nii fa Pusuwif pa nkanakan fa epuukii niŋ kataakaa kunoom isak niŋ kíhaaciil ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ maamaa ateyii Abraham. Ahínaahin eehuu kaatuko Pusuwif pa keekine ka toko púlooŋ kámeyimeyi nii Timote faafoo aneetaat Asuwif. Ⅳ Púful toko Póol niŋ pinapooloo nkañak. Saatee óo saatee eyya nkacole teyyo, nkátuunan hilim ha eeha pupoñapoñ pa niŋ ñíhampaatiin ña pakati Jerusalem nkacenke ha. Nkasok kéeyinane ka káhin heesokee ha ti hilim eehuu. Ⅴ Kéeyinane ka nkahaŋ toko nkataake sempe ti káyinan ka, hinak óo hinak nkayeno épenanoyii.

Eyónkaliyee ya eti Póol ti mah ma miti Masetoni

Ⅵ Pamuusal eehuu, Kunuu ka keenape ka nkikit Póol niŋ pinapooloo káatuunan hilim ha hiti Pútuun pa ti mah ma miti Asii. Fiye, nkanap ti mah ma miti Filiki niŋ Kalati. Ⅶ Ta nkacole ta ti mah ma miti Misi, nkayoop pinako ti mah ma miti Pituni, pale Kunuu ka kiti Yéesu kucoonutii. Ⅷ Fiye, nkamuus Misi, nkawano ti saatee ya eti Tolowas. Ⅸ Oom hánant, áyiin ati Masetoni náafulii ti Póol pucuk fiye nii éyawut. Ayíin a naasiiŋo naayeniyoo kaluum: “Fíitanii pe Masetoni iyyankanan unii!” Ⅹ Póol ta naapaye ta hicuku eehuu, nuuhaaŋ* ti pilito nuuŋes pikaayu Masetoni kaatuko híinihiini unii nii Pútuun pa piyonkale unii po káatuunan ekooŋan ya éesuume ya.

Káyinan ka kiti Lidi ti Yéesu

Ⅺ Núuyuuko ti piteen penfakat ti saatee ya eti Tolowas, nuucoonool ciit upukaay ti econ ya eti Samotalas. Eti kacom eteyyo, nuukaay ti saatee ya eti Neyapolis. Ⅻ Upúful toko nuukaay Filipoy, saatee eemaka ti mah ma miti Masetoni, néeyenoonii eti Room, nuukampan toko. ⅩⅢ Ti hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa, núuful ti saatee ya upukaay ti kanaac musuu ma, kaatuko úyinanaayinan nii, toko efitaak la pakan paka nkaluum. Ta nuucole ta, nuuyeno, núukup niŋ pakaal paka keeconcoole ka toko. ⅩⅣ Akee teyii caacawoo Lidi, eepukee ti saatee ya eti Tiyatil. Anoomana pupaŋ péeñifee péeciita hinoom éetuule Pútuun pa. Aal a aŋuu náasiitan unii, Ateeteyo náapankin kunuuwoo kati atah ko ti kilim ka kiti Póol. ⅩⅤ Náahinee pátise niŋ miin ma miteyoo. Púful toko naaluum unii ti hisoku: “Niŋ nímiiloolaa-míilool nii, inci pánipani yínanaayinan ti Ateeteyo, níkey nipiwanan la ti inci.” Naaŋiino unii fo ucoon.

Hikuluyee ha hiti Póol niŋ Silas

ⅩⅥ Hikee hinoom nuuyeno pikaayu la pakan paka nkaluum la. Ti pikaayu empuu, akee amiikan ámaacul ati hísaalumant náakey kapaakoolan unii. Hísaalumant eehuu nihiwun nasok heekaakaay ha ékey. Nakaman pakan paka heekaakaayii ha pitaako. Ti eehuu payenka naayem ka teyii ti himiikanate ha nkataak hícump mañ. ⅩⅦ Naayeno kanapan Póol niŋ unii, niŋ hiceeku: “Pákayiin paka payenke pimiikan pakati Pútuun pa piti patiila! Kákeyyookey káatuunan aluu pítin pa piti kafakan ka!” ⅩⅧ Amiikan a náahin eehuu kunoom keemeeŋe. Ti pikelan, Póol inseeñoo, naayeso lipa teyoo naasok hísaalumant ha: “Inci sokuu, ti caacaw ca citi Yéesu Krista: fúl ti ámaacul a!” Tokotoko hísaalumant ha níhiful.

ⅩⅨ Payenka ámaacul a naayem ka teyii ti himiikanate ha kapucuk eehuu nkámeyi nii étinekayini hitaaku mañ teyoo. Fiye, nkacok Póol niŋ Silas nkáhuunii fo ti híliŋ ha hiti saatee ya nkawufanii pakati kikaw ka. ⅩⅩ Púful toko nkacoopii ti píhina kíiti ya pakati Room keeyem ka toko Filipoy, nkasokii: “Pákayiin paka payenke Pusuwif, nuutookii ti kaanakanool saatee ya. ⅩⅪ Nkáyemi ti kakalaŋan pucosaan empa unaa pakati Room nuuñaŋutaa kasayan niŋ kanapan.”

ⅩⅫ Kayoŋ ka nkilito ti Póol niŋ Silas. Píhina kíiti ya pakati Room nkawufan hilim kapilam kúsool ka kiteyii nkasapii niŋ kisawut. ⅩⅩⅢ Kapipayii hisapu meemak nkawantii ti ékuluma, nkawufan hilim afaasa ya ati ékuluma ya apitah kunuu teyii. ⅩⅩⅣ Afaasa ya, ta náasiye ta eehuu, naanakanii páhantuwa ékuluma ya naakincool wootii ti upapaloo úsupak weenapa.

ⅩⅩⅤ Mpisit, Póol niŋ Silas nkayeno kaluum niŋ caacook ti kaanimpan Pútuun pa. Pakakee paka keekulee ka nkayeniyii káasiitan. ⅩⅩⅥ Tokotoko etaam ya néeyiyiŋan meemak focaa ékuluma ya. Kunkut ka kiti ékuluma ya nkihaaŋ ti épankino, ñiseel ña ñiti keekulee ka púlooŋ iññiyoŋalo. ⅩⅩⅦ Afaasa ya ápiyiyoonii naacuk kunkut ka nkípankiniye, náañakii káakuntu ka kiteyoo ápilafi emukoolo kamma incukoo nii keekulee ka kateyalaateyal. ⅩⅩⅧ Pale Póol náaceekii niŋ kaawiiluyoo: “Timpi kuumoolo! Ehe unii púlooŋ le!”

ⅩⅩⅨ Afaasa ya naacakan lampi naawaaf páhantuwa ékuluma ya niŋ kakikilan kamma ewatate naanow ti woot Póol niŋ Silas. ⅩⅩⅩ Púful toko, náafulaniyii naacakanii: “Aluu ñíhampaatiin ña, puume inci iññaŋe íhinu kati fakanee?” ⅩⅩⅪ Póol niŋ Silas nkañahanoo: “Yínan ti Ateeteyo Yéesu, aafafakanee, awe niŋ miin ma mitii.” ⅩⅩⅫ Nkátuunanoo hilim ha hiti Ateeteyo, akina niŋ keekine ka púlooŋ ti ekumpaan ya eteyoo. ⅩⅩⅩⅢ Ti oom hánant afaasa ya naahaaŋii ti hicoopu naatoot musontuwaay ma miteyii. Tokotoko náahinee pátise niŋ miin ma miteyoo púlooŋ. ⅩⅩⅩⅣ Naacoop Póol niŋ Silas lati ekumpaan ya eteyoo naawufanii kapili. Naameeŋ niŋ pásuuma, akina niŋ miin ma miteyoo púlooŋ, kaatuko áyinanaayinan ti Pútuun pa.

ⅩⅩⅩⅤ Cipilap, píhina kíiti ya pakati Room nkapoñ pusoocaali kapusokii cakasok afaasa ya ati ékuluma ya akatan Póol niŋ Silas. ⅩⅩⅩⅥ Afaasa ya naasok Póol: “Píhina kíiti ya kasok inci katan aluu, fiye níyiniyini éfulii nipikaay ti kásuumaay.” ⅩⅩⅩⅦ Pale Póol naasok pusoocaali pa: “Kasapaasap unii hátikin pakan paka púlooŋ péehinutee kíiti apan unii pakati Room, púful toko nkawant unii ti ékuluma. Fiye nkálafi unii hiyaanu ti piyolo? Etihitaako! Poko faŋii kákey kápufulan unii!” ⅩⅩⅩⅧ Pusoocaali pa nkasok eehuu píhina kíiti ya; emma nkásiye ma nii Póol niŋ Silas pakati Room nkafe. ⅩⅩⅩⅨ Nkákey kapuluumii kaaponket, nkáfulanii ti ékuluma ya nkaluumii kapikatan saatee ya. ⅩⅬ Púful toko, Póol niŋ Silas nkáful ti ékuluma ya nkakaay pati ekumpaan ya eti Lidi. Pacolalii po, nkatook toko kéeyinane ka nkasokii kacok piliit. Kapipa káakup nkañak.

ⅩⅦ

Póol niŋ Silas ti saatee ya eti Tesalonik

Ⅰ Póol niŋ Silas nkanap ti pisaatee pa piti Anfipoli niŋ Apoloni, nkacol Tesalonik. Intaako toko éluumuma eti Pusuwif. Ⅱ Póol naakaay po samat nii fa naasale fa íhinu pan óo pan pa naakaaye. Fo sílookuŋ síhaaciil ti hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa, nákupat neyii hiti pakiical pa piti Pútuun pa. Ⅲ Naakamanii, náayisanii nii, Eenucee ya añaŋaa hicuku kúnuul kenfakat, náalitoonii ti eket ya. Naasokii: “Yéesu aŋa inci iyyem ya aluu ti káatuunan ayem Eenucee ya.”

Ⅳ Pakakee Pusuwif nkáyinan nkananf ti Póol niŋ Silas. Hícump keeneetaat Pusuwif kéetuule Pútuun niŋ hícump pakaal keemaka lompo nkananfii.

Ⅴ Pale pakakee Pusuwif nkataak paheeka teyii nkaconcoolan pakan keetaakut haaci payenka nkayeno ti ñítin ña nkanoŋan kayoŋ ka nkawen saatee ya. Nkawaaf lati ekumpaan ya eti áyiin aŋa nkasok Sason hiŋes Póol niŋ Silas kati kacoopii pati híliŋ ha Ⅵ pale kacukutii. Nkacok Sason niŋ pakakee kéeyinane nkacoopii ti pakati kikaw ka pakati saatee ya nkayeno hiceeku: “Póol niŋ Silas, kéeyiyiŋane ka púlunta pa púlooŋ, kácoliyoo le. Ⅶ Sason awananii lateyoo. Unka ti íhinu eeha, amansa ya enfakat a ati Room naakite ha: hisoku nkayaake nii taakaataako akee amansa aŋa nkasok Yéesu.” Ⅷ Kayoŋ ka niŋ pakati kikaw ka kápisi kilim enkuu nkaliim. Ⅸ Fiye, Sason niŋ kéeyinane ka nkahintan mañ nkakatanee.

Póol niŋ Silas ti saatee ya eti Peloy

Ⅹ Niŋ pacokal etenco, kéeyinane ka nkapoñ Póol niŋ Silas ti saatee ya eti Peloy. Kapucol, nkanako lati éluumuma ya eti Pusuwif pa. Ⅺ Pusuwif pa pakati toko nkahaŋ píyiyo pakati Tesalonik, nkásiitan pitempo tak ekooŋan ya éesuume ya. Hinak óo hinak nkasincan pakiical pa piti Pútuun pa kapucuk man eeha Póol nasokii ha hiti pánipani. Ⅻ Hícump teyii nkáyinan. Ti keeneetaat ka Pusuwif, hícump pakaal keemaka niŋ lompo pakakee pákayiin nkáyinan.

ⅩⅢ Pale ta Pusuwif pa pakati Tesalonik nkásiye ta nii Póol oopa ti káatuunan hilim ha hiti Pútuun pa Peloy, nkakaay po, nkanoŋan kayoŋ ka fo kiliiñool. ⅩⅣ Ti oom káasiiŋuma, kéeyinane ka nkahaaŋ ti hipoñu Póol ti kaatii. Pale Silas niŋ Timote nkatowo Peloy. ⅩⅤ Keecoope ka Póol nkakaay neyoo fo ti saatee ya eti Aten. Púful toko, nkañoho niŋ ekooŋan eti Póol ti Silas niŋ Timote eesokii nii katookoo Aten mpacas.

Póol ti saatee ya eti Aten

ⅩⅥ Ta Póol naayeniye ta hítuulu Silas niŋ Timote Aten, naacuk nii saatee ya emeeŋaameeŋ pínaati, ínciitiyoo meemak. ⅩⅦ Naakaay ti éluumuma ya naayeno kákupat niŋ Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif kéetuule ka Pútuun pa. Hinak óo hinak nakaay lompo ti híliŋ ha hiti saatee ya kákupat niŋ keeyeniye ka toko. ⅩⅧ Intaako toko pikalaŋana keeyeniye pílaacinool neyoo, pakakee pinapana pakati Epikulus, pakakee paka pinapana pakati Seno. Teyii, pakakee nkasok: “Weyme eemeeŋe ya aŋe káakup náalafiye hisoku?” Pakakee paka nkasok: “Cukaacuk nii ñútuun ñiti pikee písii naayem ti káatuunan.” (Kasokaasok eehe kamma Póol náatuunane ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu niŋ pilito pa ti eket ya.) ⅩⅨ Fiye, nkacoop Póol nkakaay neyoo ti híliŋ ha eeha nkasok ha Aleyopak, la píhina kíiti ya pakati saatee ya nkapaakool la. Keecoopoo ka nkacakanoo: “Uyíniyini kameye héeyeeni eeha ayyem ha ti káatuunan? ⅩⅩ Aapa ti káakup waah wéenime unii, núulafi kameye weyme ayyem ti hisoku.” ⅩⅪ (Ti oom caanak, pakati Aten niŋ ekaawoola ya keekine ka toko kayekut hikee niŋ neetaat káakup niŋ káasiitan kéeyeeni ka keeyem ka ti pikaayu.)

ⅩⅫ Púful toko, Póol naasiiŋo hátikin píhina kíiti ya pakati Aleyopak naasok: “Aluu pakati Aten, inci cukaacuk nii nísikaasik piliit tiw ti pínaati pa pitaaluu. ⅩⅩⅢ Kaatuko ta inci iyyeniye ta kaafiitanool saatee ya, piyeno kaasincan uciin wa utaaluu, cukaacuk koonool tewwo, ehe heekiicee ha toko: 'Kaaciin enke kiti pútuun péemiitee.' Aŋa ínnimiit ya inninimpan, akina inci ínkeyii káatuunan aluu. ⅩⅩⅣ Pútuun pa peeliile pa púlunta pa niŋ waah wa púlooŋ weeyem wa lupo, pikina piyem Ateeteyo ati patiila niŋ t’etaam. Pikinut ti pukumpaan empa pakan nkalute kati nkaluum po toko. ⅩⅩⅤ Pusoolahut kapimankool po pucuk fiye nii taakaataak waah ewwa mpitaakut. Kaatuko pikina himuum etempo puwufane pakan paka púlooŋ eloŋ, esuuŋut niŋ waah óo waah. ⅩⅩⅥ Ti púcook puu mpiliile an oonool. Ti oom an mpinape mpiliil písii pa púlooŋ kati kakin lan óo lan ti púlunta pa. Le niŋ efipiliilii, pisiiŋanaa-siiŋan ta síi óo síi efeetaako niŋ ta efeekelan* mpiniik pilehu la neeñaŋe la hikinu. ⅩⅩⅦ Pútuun pa píhinaahin eehuu ancuk pakan paka kati kaŋes po; pikee pa ti hiŋes eehuu, efikalaŋan po ti káamaaputool, apan pílaaŋut an óo an tuunaa. ⅩⅩⅧ Kaatuko pikina puwune nuutaakaa eloŋ ya nuumuusoolaa, nuutaakiyaa. Fiye pakakee ti pikiica pa pakataaluu nkasoke: 'Unaa lompo epuuk etempo.'

ⅩⅩⅨ “Páawoo unaa epuuk Pútuun, uñaŋutaa káamiilool nii Pútuun pa pucukaacuk nii himuum heememanoolee niŋ sanoo, mañ niŋ ekina tom énankiin: waah ewwa an náamiiloole ti hikawoo naamemanool wo niŋ pasuuse sipeesoo. ⅩⅩⅩ Pútuun pa pifiyaafiyo mpitahut kunuu ti káameyaati enkuu. Pale fiye, puwufanaawufan hilim pakan paka púlooŋ pan óo pan kati káwunko umuuyen wa uteyii. ⅩⅩⅪ Kaatuko pisiiŋanaa-siiŋan hinoom eeha éfipihin kíiti púlunta pa pucoonool ciit pínapii ti an a aŋa mpimamale ya. Mpíyisan eehuu picaaŋ cataŋ ti pakan paka púlooŋ, ta mpílitaniyoo ta ti eket ya.”

ⅩⅩⅫ Ta nkásiye ta pilito pa ti eket ya, pakakee paka nkápalahooloo nkalenkenoo, pale pakakee paka nkasok: “Aakati ñóhoonii hikee hinoom upunene úsiitani teeho.” ⅩⅩⅩⅢ Fiyuu Póol náafule ti oom káasiiŋuma. ⅩⅩⅩⅣ Pale pakakee nkanapanoo nkáyinan. Ti poko, intaako áyiin caacawoo Denis, akee ti píhina kíiti ya pakati Aleyopak, niŋ akee aal caacawoo Tamalis niŋ pakakee lompo.

ⅩⅧ

Póol ti saatee ya eti Kolint

Ⅰ Púful toko, Póol náafulii ti saatee ya eti Aten apikaay ti saatee ya eti Kolint. Ⅱ Po, naapaakool niŋ Asuwif aŋa nkasok Akilas eepukee ti mah ma miti Pont. Ayíin a aŋuu féefiye náacolii niŋ aaloo Prisila, káfuliyooful ti mah ma miti Itali kamma amansa ya enfakat a Kulot naasoke nii Pusuwif pa púlooŋ káful ti saatee ya eti Room. Póol naakaay pateyii; Ⅲ páawoo páhinii poonool, pimemanoola púkuut, naawanan lateyii naayeno páhin neyii. Ⅳ Lóokuŋ óo lóokuŋ, ti hinoom ha hiti kayeno ka hiti Pusuwif pa, Póol nákupat ti éluumuma ya eteyii naaŋes íhinu Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif kápiyinan ti Yéesu.

Ⅴ Ta Silas niŋ Timote nkácolii ta páfulaliyii ti mah ma miti Masetoni, Póol naakatan waah óo waah apucoonool ti káatuunan ekooŋan ya éesuume ya, náayisan Pusuwif pa picaaŋ cataŋ nii Yéesu ayem Eenucee ya ati Pútuun pa. Ⅵ Pale Pusuwif pa nkapookoo nkateñaloo. Fiye, naahank haafol ha ti wañ wa uteyoo naasokii: “Niŋ nilinciyaa, inci tom Pútuun pa efipuwatan pale aluu! Písik fíyooy, inci fayeso ti keeneetaat ka Pusuwif.”

Ⅶ Póol náaful ti éluumuma ya naakaay pati áyiin aŋa nkasok Yustus, áyiin éetuule Pútuun. Ekumpaan ya eteyoo neekolool niŋ éluumuma ya. Ⅷ Kilispus, áhampaatiin a ati éluumuma ya, náayinan ti Ateeteyo akina niŋ miin ma miteyoo púlooŋ. Hícump pakati Kolint nkáyinan ta nkásiye ta Póol ti káakup, nkáhinee pátise.

Ⅸ Hikee hánant, Ateeteyo náafulii ti Póol pucuk fiye nii éyawut, naasokoo: “Timpi fe, towo ti káakup tan óo tan, timpi fatan! Ⅹ Kaatuko inci oopa niŋ awe, an átayiniyi pilaako kati akallani, kamma hícump pakan ti saatee eyye nkayem pakatoom.”

Ⅺ Fiye, Póol naayeno Kolint fo etiil niŋ kiim isak niŋ hoonool kakalaŋanii hilim ha hiti Pútuun pa.

Póol hátikin Kaliyoŋ

Ⅻ Ta Kaliyoŋ naayeniye ta ati hikaw ha hiti mah ma miti Akayi, Pusuwif pa nkaconcool nkalaako Póol nkacoopoo pati éhinuma kíiti ya. ⅩⅢ Nkasok Kaliyoŋ: “Ayíin a aŋe oopa ti hítunku pakan paka káputuul Pútuun ti páhinal empa ammeya nii pinapoolut niŋ hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis.” ⅩⅣ Pale Póol ákupum, Kaliyoŋ naasok keenooke ka Póol: “Nísiitan, aluu Pusuwif pa, fo heecoonoolut náahine? Fo amuuyenaa-muuyen? Niŋ fo, inci antiyeno písiitan aluu. ⅩⅤ Pale páawoo pílaacinool lamma inniyaake kiti kilim, ucaw niŋ hilim ha heesiiŋanee ha hitaaluu, eehuu hitaaluu! Láfiit piyeno áhina eehuu kíiti!” ⅩⅥ Fiye, naayaanii ti éhinuma kíiti ya. ⅩⅦ Poko púlooŋ nkacok Sosten, áhampaatiin a ati éluumuma ya, nkasapoo hátikin éhinuma kíiti ya, pale Kaliyoŋ apaaliitii háati poonool.

Puñoho pa piti Póol Antiyok eti Siriya

ⅩⅧ Póol naakampan ti saatee ya eti Kolint, púful toko náakatinool niŋ kéeyinane ka naakaay ti saatee ya eti Kenkele. Prisila niŋ Akilas nkanapool neyoo. Po, naayiin hikawoo ápiyisan nii áhinaahin eeha naasintooliye ha Pútuun pa. Fiye, nkacoop piteen penfakat peeyeniye pikaayu ti mah ma miti Siriya. ⅩⅨ Nkacol ti saatee ya eti Efes, toko Póol naatahe Prisila niŋ Akilas. Akina po, naakaay ti éluumuma ya naayeno kákupat niŋ Pusuwif pa. ⅩⅩ Payenkuu nkaluumoo: “Penan piyeno noonii!” Pale Póol acoonut. ⅩⅪ Náakatinool neyii ti hisokuyii: “Niŋ súumaa ti Pútuun pa, inci fanene ñóhoonii petaaluu ti pikee.” Fiye, náaful Efes niŋ piteen penfakat.

ⅩⅫ Póol naaciŋ ti saatee ya eti Sesaale. Náatikin asilo Jerusalem kakican kéeyinane ka, apipa naakaay Antiyok eti Siriya. ⅩⅩⅢ Naakampan toko ti saatee ya púful toko naakaay. Naanap ti mah ma miti Kalati niŋ Filiki naapenan káyinan pinapana pa púlooŋ.

Apolos ti saatee ya eti Efes

ⅩⅩⅣ Fiye, intaako Asuwif aŋa nkasok Apolos, eepukee ti saatee ya eti Alesantili náacolii Efes. Ayíin a aŋuu eeyina káakup náameyi lompo pakiical pa piti Pútuun pa pinap. ⅩⅩⅤ Ayísanoolee-yísanool pítin pa piti Ateeteyo. Niŋ hame enfakat naayeniye káatuunan niŋ kakalaŋan pitempo tak kiti Yéesu, pale pátise ya eti Saŋ lamma naameya. ⅩⅩⅥ Fiye, naayeno káakup niŋ híyiinate ti éluumuma ya. Ta Prisila niŋ Akilas nkásiyoo ta, nkacoopoo lateyii, nkapenan kakamanoo picaaŋ cataŋ pítin pa piti Pútuun pa. ⅩⅩⅦ Púful toko, Apolos náalafi pikaayu ti mah ma miti Akayi. Kéeyinane ka nkapampaŋanoo apikaay. Nkakiic leetal pinapana pa pakati Akayi, kapusokii kawanan Apolos pinap. Ta naacole ta po naayankanan meemak kéeyinane ka kamma kaasampan ka kiti Pútuun pa. ⅩⅩⅧ Kaatuko ta nálaacinool ta niŋ Pusuwif pa hátikin pakan paka, akina naheekii. Náayisanii ti pakiical pa piti Pútuun pa nii, Yéesu ayem Eenucee ya ati Pútuun pa.

ⅩⅨ

Hicolu ha hiti Póol ti saatee ya eti Efes

Ⅰ Ta Apolos naayeniye ta ti saatee ya eti Kolint, Póol naanap ti pítin pa piti mítintiŋ ma, naacol Efes. Naatook toko pakakee pinapana Ⅱ naacakanii: “Fo Kunuu ka keenape ka kúwanooniyoo-wano taaluu ta ínniyenoonii ta kéeyinane?” Pale nkañahanoo: “Utaapala úsi nkákupe kiti Kunuu ka keenape ka!” Ⅲ Póol naacakanii: “Ooto eyyeyme pátise ínnihinee?” Nkañahanoo: “Pátise ya eti Saŋ.” Ⅳ Póol naasokii: “Saŋ ápatiseyaa-pátise kéelafiye ka púwunko umuuyen wa uteyii. Naasok kayoŋ ka kíyinan ti aŋa eeyem ya ti ékey pusonoo, akina ayem Yéesu.”

Ⅴ Ta pinapana pa nkásiye ta eehuu, nkáhinee pátise ti caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu. Ⅵ Póol naalemp sipeesoo teyii, Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii teyii. Fiye, nkayeno káakup ti pikee pikaŋ nkayaamakool kilim enka Pútuun pa mpuwufanii ka. Ⅶ Pákayiin paka payenkuu púlooŋ nkayeno máamun pakan ŋaasuwan niŋ pákasupak.

Ⅷ Fo kiim káhaaciil Póol nakaay ti éluumuma ya eti Pusuwif pa, ápinakup niŋ híyiinate náatuunan cáwii ca citi Pútuun pa, náakupat niŋ keeyeniyoo ka káasiitan, naaŋes íhinuyii kápiyinan. Ⅸ Pale pakakee teyii kéeciita káakup nkapook káyinan nkákup heenaput kiti Pítin pa piti Yéesu hátikin pakan paka púlooŋ. Fiye, Póol naakatanii naacoopool pinapana pa, nákupat niŋ pakan paka hinak óo hinak lati ékalaŋanuma ya eti Tilanus. Ⅹ Eehuu nihitaako fo sitiil súsupak, ancuk keekine ka púlooŋ ti mah ma miti Asii, Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif nkási hilim ha hiti Ateeteyo.

Sekewa epuukoo pikampaani

Ⅺ Po ti saatee ya eti Efes, Pútuun pa mpíhin hícump weecukantee wenfakat úpunapii ti sipees Póol. Ⅻ Fiye, nkacoop pati kéekuuñe ka ufonkoloŋ niŋ ufaal wéelike Póol. Kéekuuñe ka nkákuuñanee, kísaalumant nkúful teyii.

ⅩⅢ Intaako pakakee Pusuwif payenka nkamuusool ti pisaatee pa hiyaanu kísaalumant ti payenka nkúwuuliye ka. Nkaŋes hicoopu caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu kapiyaan ko, kapinkasok: “Sok aluu, ti caacaw Yéesu aŋa Póol nátuunan ya, nífulii!” ⅩⅣ Akee awaaseena enfakat Asuwif, caacawoo Sekewa, naataak pikampaani isak niŋ pákasupak payenka nkáhin eehuu. ⅩⅤ Pale, hísaalumant nihisokii: “Yéesu inci méyiyoomeyi, Póol inci méyimeyi akina ayem ayme, pale aluu niyem pakayme?” ⅩⅥ Ayíin a aŋa hísaalumant ha níhiwuuliye ha naalaakiyii, naasapii meemak naaheekii poko púlooŋ fo nkáful ti ekumpaan ya niŋ katey ñáfalfali siniinii musontuwaay. ⅩⅦ Keekine ka Efes púlooŋ, Pusuwif niŋ keeneetaat Pusuwif, nkási eehuu. Poko púlooŋ nkameeŋ niŋ ewatate, nkámul caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu. ⅩⅧ Hícump ti kéeyinane ka nkákey hátikin pakan paka nkawatanoolo nkakaman heenaput ha eeha nkáhine ha. ⅩⅨ Teyii intaak púpatuuta, hícump níhicoopii púpukoo pa piteyii nkácumpool po nkasowan po hátikin pakan paka púlooŋ. Ta nkafine ta púpukoo pa nkacuk nii, niŋ kanoomanaa po éfikayini káakuuman pakan síwuli áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50,000) hinoom púmpuluŋ. ⅩⅩ Fiyuu hilim ha hiti Ateeteyo níhimeyiyee pihaŋhaŋ toko, níhiyisan sempe eteeho.

Káyiyiŋan ka kiti saatee ya eti Efes

ⅩⅪ Pamuusal eehuu, Póol naacok pikaayu Jerusalem,* pale áfaayaañ apinap ti mah ma miti Masetoni niŋ Akayi. Naasok: “Niŋ inci fúlaa Jerusalem, ñaŋaa pikaayu lompo Room.” ⅩⅫ Fiye, naapoñ Timote niŋ Elast, pákasupak ti payenka nkayankananoo ka, ti mah ma miti Masetoni. Akina, naatowo ti mah ma miti Asii fo kikee kunoom.

ⅩⅩⅢ Ti oom caanak, saatee ya eti Efes neewen meemak kamma Pítin pa piti Yéesu. ⅩⅩⅣ Intaako áyiin aŋa nkasok Temetilus, asafa mukumpaan miti mañ meenakoole nii ekumpaan ya enfakat ya la nkakaay la kaluum pútuun pa piteyii peeyaale pa empa nkasok pa Altemis. Toko, akina niŋ píhina pa pakateyoo nkataak mañ meemeeŋe. ⅩⅩⅤ Hikee hinoom, naaconcoolanii niŋ pakakee payenka nkáhin ka páhin pa poonool puu, naasokii: “Pákawiyam, nímeyimeyi nii, ti páhin pa putuunaa nuutaakaa hícump mañ. ⅩⅩⅥ Pale nicukaacuk ínnisi heetaakiye ha: Póol aŋuu asok nii waah óo waah ewwa pakan paka nkamemanoole niŋ sipeesii uyinaat piyeno Pútuun, naacoopool ti eehuu hícump pakan. Neetaat Efes lamma náahine eehuu pale focaa Asii fiye púlooŋ. ⅩⅩⅦ Neetaat páhin pa putuunaa lamma piyina hitaaku caacaw ceeŋoota, pale ekumpaan ya eti Altemis, pútuun pa penfakat pa putuunaa, éfeeyiniyee lompo káawiiniyan, Altemis himuum eteyyo néeful ti hamake eteyyo. Apan pakati Asii púlooŋ niŋ keekine ka pan óo pan ti púlunta pa nkátuul po!”

ⅩⅩⅧ Ta nkásiye ta eehuu, kiiñii nkili meemak nkácook kaaceeceekool: “Altemis ati Efes ámakimaki!” ⅩⅩⅨ Fiyiit, saatee ya púlooŋ neenakanoolo pánipani. Kayoŋ ka nkucok Kayus niŋ Alistaak, pákasupak pakati Masetoni kéenapoolii niŋ Póol ti kaakaawool ka, nkahiliikan kápuhuunii fo ti híliŋ. ⅩⅩⅩ Ti oom enakanoolo, Póol náalafi pikaayu káakup niŋ kayoŋ ka, pale pinapana pa kakatanutoo ápihin ho. ⅩⅩⅪ Intaako fala ti pakati kikaw ka keeyem pákawiyoo, nkapoñ kapuluumoo timpi akaay pati híliŋ ha. ⅩⅩⅫ Fiye, kayoŋ ka nkiliiñaloolo: pakakee paka nkayeno hiceeku kapusok eehe, pakakee paka nkaceek kapusok hikee. Hícump ti poko kámiit fala heeconcoolanii ha. ⅩⅩⅩⅢ Pusuwif pa nkátunk hátikin akee áyiin aŋa nkasok Aliksant nkasokoo akaman kayoŋ ka heetaakiye ha. Fiye, náaseepin epeesoo kati ákup niŋ kayoŋ ka. ⅩⅩⅩⅣ Pale ta nkacuke ta nii Aliksant Asuwif, poko púlooŋ nkaceek ti coonool niŋ hilim ha hoonool huu fo sitalaŋ súsupak ti hisoku: “Altemis ati Efes ámakimaki!”

ⅩⅩⅩⅤ Ti pikelan, ákoosumpeel a ati saatee ya náahin kayoŋ ka kipifatan, naasok ko: “Aluu pakati Efes, fo taakaataak an éemiit nii Efes eyem émankuma ya eti ekumpaan ya enfakat ya eti Altemis aŋa eemaka ya? Ayme ámiit nii énankiin eteyyo eeñeeya ya éenowii ya épufulii patiila, Efes lompo neeyem? ⅩⅩⅩⅥ An ayinaat ho káalaacin. Fiye, niñaŋaa kaatempan timpi níhin waah péemiiloolut. ⅩⅩⅩⅦ Nícoopiyoocoop le pákayiin paka payenke, apan káliput ti púluumuma pa, kateñalut lompo pútuun pa peeyaale pa putuunaa. ⅩⅩⅩⅧ Niŋ Temetilus niŋ píhinayoo kataakaa héeciitiyii ti pakan, taakaataak kunoom kiti kíiti intaak lompo píhina kíiti. Kakaay kapunookii po! ⅩⅩⅩⅨ Niŋ nitaakaa eeha innikaakaay hisoku lompo, po efihipayee káakup picaaŋ cataŋ hátikin pakan paka niŋ ñíhampaatiin ña. ⅩⅬ Kaatuko pakati Room éfikayini unaa hinooku ti heetaakiye ha fíyooy ti hisoku nii úyiyiŋanaa-yíyiŋan saatee ya, apan étuuyiniyaa kakaman heewune nuuconcooliyaa.” ⅩⅬⅠ Ta naapaye ta hisoku eehuu naahancalool kayoŋ ka.

ⅩⅩ

Kaakaawool ka kiti Póol ti mah ma miti Masetoni niŋ Kiles

Ⅰ Pakati Efes kapitempan, Póol naapoñ kápiyonkalii pinapana pa naasokii nii kacok piliit. Púful toko nkákatinool, naakaay ti mah ma miti Masetoni. Ⅱ Naafiitanool pisaatee pa piti po, náakup niŋ kéeyinane ka fo kamp ti hisokuyii kacok piliit. Púful toko, naakaay ti mah ma miti Kiles Ⅲ naataak po kiim káhaaciil. Kiim ka káhaaciil ka kupumuus, naakaay kati áyuuko ti piteen penfakat apikaay ti mah ma miti Siriya, pale náasi nii Pusuwif pa kacenkaacenk heenaput teyoo, naasok fiye apuñoho apinap ti mah ma miti Masetoni. Ⅳ Akina ti puñoho pa, pakakee pakan nkátiŋanoo, poko kayem: Sopatel ati saatee ya eti Peloy (akina ayem Pilus añiinoo), Alistaak niŋ Sekuntus pakati Tesalonik, Kayus ati Teep, Tikik niŋ Tolofim pakati Asii, niŋ lompo Timote. Ⅴ Payenkuu nkanow unii hátikin nkátuul unii ti saatee ya eti Tolowas. Ⅵ Ta pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo mpumuuse ta, núuyuuko ti piteen penfakat ti saatee ya eti Filipoy. Kunoom isak kupumuus, nuutookii Tolowas, nuuyeno po fo lóokuŋ.

Kalitanee ka kiti Atík ti eket ya

Ⅶ-Ⅷ Sipiti ya nkániim, nuuconcoolo ti ékaap eeyem patiila ekumpaan kati úpaacinool hímpuul.* Toko, intaak hícump pilampi peecaaŋanee. Póol naayeno káakup hátikin kéeyinane ka. Páawoo eti kacom eteyyo añaŋaa pikaayu, naatowo ti káakup fo pisit. Ⅸ Akee akampaani caacawoo Atík, naayeno ti epalloolu. Fa Póol naatowiye fa ti káakup púlay, Atík naaŋot, hiŋotu ha nihihaŋoo sempe. Ti hiŋotu eehuu, náanowii ápufulii ti etaas ya éhaaciyenu ya. Ta nkáseepinoo ta nkacuk nii aketaaket. Ⅹ Fiye, Póol naawano, naañeeho teyoo naafenfiyoo naasokii: “Timpi niliim, oopa kaloŋa!”

Ⅺ Púful toko, naañoho patiila náapaacinool hímpuul ha nkali. Nene ayeno káakup neyii fo cilap, naakaay. Ⅻ Eehuu hipimuus, nkácoopii akampaani ya kaloŋayoo, pakan paka púlooŋ nkapuuñanoolee meemak.

Póol niŋ ñíhampaatiin ña pakati kéeyinane ka pakati Efes

ⅩⅢ Unii keeyeniye ka pinapool niŋ Póol, nuunow hátikin núuyuuko ti piteen penfakat nuukaay ti saatee ya eti Asos, pa nuuyeniye pa pikaayu hicoopuyoo. Asokaasok úhin eehuu kamma náalafiye kasapal. ⅩⅣ Ta náatookii ta unii Asos, náayuuko ti piteen pa putoonii nuukaay ti saatee ya eti Mitilen. ⅩⅤ Eti kacom eteyyo nuulohan econ ya eti Kiyo. Eti tanta eteyyo nuuciŋ ti econ ya eti Samos, eti tílapooli eteyyo nuucol ti saatee ya eti Milet. ⅩⅥ Fiyuu nuumuuse úpulaaŋ saatee ya eti Efes niŋ piteen pa, kamma Póol náalafiit kaakampan ti mah ma miti Asii. Kaatuko oopa ahiliikane hicolu Jerusalem, niŋ áfaayini, le niŋ hinoom ha hiti Pentekos ya.

ⅩⅦ Ta nuucole ta Milet, Póol naapoñ kápiyonkalii ñíhampaatiin ña pakati kéeyinane ka pakati Efes. ⅩⅧ Ta nkácolii ta naasokii: “Emma inci íncolii Asii fo fíyooy, nímeyimeyi fa inci iyyeniye fa niŋ aluu. ⅩⅨ Inhín páhin pa piti Ateeteyo péemakiyanooliit háati poonool, ínhin po niŋ mukun. Inkallo pale immukut ta Pusuwif pa nkayeniye ta hicenku heenaput ti inci. ⅩⅩ Nímeyimeyi nii yolut aluu waah weeyina aluu kayankanan: íntuunan inkalaŋan aluu ti kíliŋ ka niŋ ti pukumpaan pa pitaaluu. ⅩⅪ Ŋiinaaŋiino Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif kati káwunko umuuyen wa uteyii, nkátuul Pútuun pa, nkáyinan ti Ateeteyo atuunaa Yéesu.

ⅩⅫ “Fiye, Kunuu ka keenape ka unka ti hícoopiyam Jerusalem samat nii asoocaali fa nacenk an eekulee naacoopooloo. Inci míit heekaakaayam po pitaako. ⅩⅩⅢ Eeha inci immeya ha hiyem: ti saatee óo saatee Kunuu ka keenape ka nkusokamsok nii fakulee inkallo. ⅩⅩⅣ Pale ti inci, eloŋam waah tom. Láfilafi lamma pikaayu fo ti pikelan, íllafi lompo hipayu páhin empa Ateeteyo Yéesu naawufanaam pa. Pikina piyem káatuunan ekooŋan ya éesuume ya eti panap pa piti Pútuun pa.

ⅩⅩⅤ “Fiye nísiitan, inci méyimeyi nii etinene nicukam, aluu púlooŋ payenka inci íntuunane ka cáwii ca citi Pútuun pa. ⅩⅩⅥ Ekina ewune inci pusok ho aluu fíyooy: niŋ oonool taaluu alinciyaa, inci tom Pútuun pa efipuwatan. ⅩⅩⅦ Kaatuko inci kamanaakaman aluu eeha púlooŋ Pútuun pa mpílafiye ha nípimeyi, yolut aluu waah. ⅩⅩⅧ Nitah kunuu ti aluu himuum aluu, nitah kunuu lompo ti koolee eyya Kunuu ka keenape ka nkuñomane ka aluu kati nifaas. Nimankool kéeyinane ka pakati Pútuun pa, payenka mpunoome ka niŋ hísim añii etempo. ⅩⅩⅨ Méyimeyi nii emma inci inkaay ma, pakan keecuke nii piyen elampa empa peep mpucoke éfikanakoonii aluu etikataak paket hikaw ti koolee ya. ⅩⅩⅩ Háati pakakee ti aluu himuum aluu efinkasiiŋo nkacaam kati nkalincan pakakee pinapana kapinapanii. ⅩⅩⅪ Ooto nitah kunuu! Innínawuno nii, fo sitiil síhaaciil, hánant hanakan inci yékuniit kákupanan an óo an ti aluu fo inci inkooŋ.

ⅩⅩⅫ “Fiye, inci ñomanaa aluu ti Pútuun pa, iññoman aluu lompo ti hilim ha hiti panap etempo. Hikina hiyina aluu kapenan káyinan, innitoon hisaanumate ha eeha mpimanke ha pakan etempo keesampanee ka. ⅩⅩⅩⅢ Ta inci iyyeniye ta naaluu, láfiit waah uti an: mañ tom, sanoo tom, wañ tom. ⅩⅩⅩⅣ Aluu púlooŋ nicukaacuk niŋ ñíkin aluu nii inci híne niŋ sipeesam ense, intaak waah óo waah ewwa inci insoolahe niŋ pákawiyam. ⅩⅩⅩⅤ Ti waah óo waah ewwa inci ínhine, yísanaayisan aluu nii, niŋ páhin penfakat efuuyankananaa keetaakut ka. Nínawuno hilim ha hiti Ateeteyo Yéesu faŋoo eeha naasoke ha: 'Haŋa pásuuma aapuwun pihaŋ hisayu.'”

ⅩⅩⅩⅥ Ta Póol naapaye ta hisoku eehuu náakilipo neyii fiye púlooŋ naaluum. ⅩⅩⅩⅦ Púful toko, poko púlooŋ nkakooŋ meemak, nkaŋoonoo nkasumpooloo. ⅩⅩⅩⅧ Heehaŋii ha púlooŋ páciite hiyem eeha naasoke ha nii, etinene kacukoo. Fiye, nkátiŋanoo fo pati piteen pa.

ⅩⅪ

Pikaayu pa piti Póol ti saatee ya eti Jerusalem

Ⅰ Ta núukatinoole ta neyii nuucoonool ciit niŋ piteen penfakat fo ti econ ya eti Kos. Eti kacom eteyyo nuucol ti econ ya eti Lot, núuful toko nuukaay ti saatee ya eti Patala. Ⅱ Nuucuk piteen penfakat peeyeniye pikaayu ti mah ma miti Fenisi, núuyuuko tempo nuuñak. Ⅲ Nuukaay fo uŋantan econ ya eti Siip, nuukat yo epees yaamay nuukaay ti mah ma miti Siriya. Nuuciŋ ti saatee ya eti Til la piteen pa mpiñaŋe la káayuukin aŋa mpúyuuke ya. Ⅳ Nuutook toko pinapana pa pakati saatee ya, nuuyeno neyii fo kunoom isak niŋ kúsupak. Kunuu ka keenape ka nkútunkii kapusok Póol timpi akaay Jerusalem. Ⅴ Pale ta nuuñaŋe ta hiñaku, nuukaay upuhankan pítin pa putoonii. Kéeyinane ka púlooŋ niŋ pakaalii niŋ epuukii nkátiŋan unii fo úful saatee ya. Púful toko, núukilipo ti kantant ka nuuluum. Ⅵ Upupa kaluum, núukatinool neyii núuyuuko ti piteen pa, nkañoho pateyii.

Ⅶ Núuful Til niŋ piteen pa nuukaay ti saatee ya eti Patolemayis. Nuukican kéeyinane ka pakati toko, nuuyeno neyii hinoom hoonool. Ⅷ Eti kacom eteyyo nuukaay ti saatee ya eti Sesaale. Upucol po nuunako ti ekumpaan ya eti Filip átuunana ya ekooŋan ya éesuume ya, nuuwanan toko. Filip aŋuu akee ti isak ya niŋ pákasupak paka keemamalee ka Jerusalem kati kápaacinool paliyal pa.✡ Ⅸ Naataak púmaacul pakapaakiil kéemiit áyiin payenka nkayaamakool kilim enka Pútuun pa mpuwufanii. Ⅹ Ta nuutaake ta toko kunoom keemeeŋe, akee ayaamakoola aŋa nkasok Akapus náacolii ápufulii ti mah ma miti Judaay. Ⅺ Náakey la nuuyeniye la, naacoop peletoo ya eti Póol, naacenkoolo neyyo sipeesoo niŋ wootoo, naasok: “Kunuu ka keenape ka kusok: 'Ayíin a ati peletoo eyye, fiye Pusuwif pa pakati Jerusalem efikacenkoo, nkawufanoo keeneetaat ka Pusuwif.'”

Ⅻ Ta núusiye ta eehuu, unii niŋ kéeyinane ka pakati Sesaale, nuuŋiino Póol timpi akaay Jerusalem. ⅩⅢ Pale naasok unii: “Weyme uwune ínniyemi ti pukooŋ nipiwasam kúnuul? Inci siiŋaasiiŋo neetaat kati kacenkam lamma pale focaa eket Jerusalem kamma caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu.” ⅩⅣ Ta nuucuke ta nii uyinaat waah teyoo, nuukatan piŋiino pa nuusokoo: “Alímaati eeha Ateeteyo náalafiye ha hitaako!”

ⅩⅤ Nuutaak toko kunoom, nuumemanoolo nuucok pítin pa piti Jerusalem. ⅩⅥ Pakakee ti kéeyinane ka pakati Sesaale nkátiŋan unii. Nkacoop unii upuwanan lati akee áyiin aŋa nkasok Manason ati econ ya eti Siip, naafiyo naayeniye anapana.

Póol pati Saak

ⅩⅦ Ta nuucole ta Jerusalem, kéeyinane ka nkawanan unii niŋ pásuuma. ⅩⅧ Eti kacom eteyyo, Póol naanapool niŋ unii nuukaay hiyoop Saak. Ñíhampaatiin ña púlooŋ pakati kéeyinane ka nkayeno toko. ⅩⅨ Póol naakicanii naakamanii picaaŋ cataŋ eeha Pútuun pa mpíhine ha púlooŋ ti mah ma miti keeneetaat ka Pusuwif pínapii ti páhin pa piteyoo. ⅩⅩ Ta nkásiye ta eehuu, nkámul Pútuun pa, nkasok: “Awí unii Póol, aacukaacuk fa hícump púwuli Pusuwif nkáyenoonii kéeyinane, apan poko púlooŋ keecoke piliit hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis. ⅩⅪ Kasokeesok nii, aayenaayeno kakalaŋan Pusuwif pa púlooŋ keekine ka ti mah ma miti keeneetaat ka Pusuwif ti hisokuyii nii kakatan hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, insokii nii timpi kanakan epuukii ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ maamaa atuunaa Abraham, timpi lompo kanapan cosaan ya etuunaa. ⅩⅫ Híinihiini unii nii, éfikasi nii áacoliyoocol. Fiye, eeheyme nuuñaŋaa íhinu? ⅩⅩⅢ Eehe núulafiye aakati hín: pákayiin pakapaakiil unka le keesintooliye ti Pútuun pa, ⅩⅩⅣ coopii pati ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa uwwaaseen Pútuun pa kaawaaseen ka kitii kiti ekuulanoolo ya ti coonool neyii. Niŋ fúlaa toko, incooy aŋa nkañaŋe ya cooy,✡ ancuk nkáyini kaahankan esintoolo ya eteyii nkayiin kikawii. Ti páhinal empuu an óo an áfaameyi nii enka nkasokii ka ti awe pánipani tom, awe himuumi ánhinhin eeha hilim ha heesiiŋanee ha nihisoke ha. ⅩⅩⅤ Pale keeneetaat ka Pusuwif kéeyinane ka, unii upoñiipoñ leetal upusokii eeha nuucokaa ha nii, timpi kali efoofa eewaaseenee ti énaati, timpi kali efoofa eetaake hísim, timpi kali efoofa eti élukuleen eetaaŋutee, timpi kayeno ñusupoolata.”

Hicokuyee ha hiti Póol ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa

ⅩⅩⅥ Eti kacom eteyyo, Póol naacoop pákayiin paka payenkuu nkáyaañ íhinu eeha nkañaŋe ha íhinu kati kakuulanoolo. Púful toko, naanako ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa náatuunanii teyme ekuulanoolo ya neeñaŋe hipayu niŋ lompo teyme an óo an teyii naañaŋe kaawaaseen Pútuun pa.

ⅩⅩⅦ Kunoom ka isak ya niŋ kúsupak ka kiti ekuulanoolo ya kupulohan hipayu, pakakee Pusuwif kéefulii ti mah ma miti Asii nkacuk Póol ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya, nkanoŋan kayoŋ ka. Nkacok Póol, ⅩⅩⅧ nkayeno kaaceeceekool kapusok: “Aluu pakati Israyel, níteyii! Ayíin a aŋe akaaye pan óo pan kakalaŋan an óo an kati apook unaa pakati Israyel, hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ lompo ekumpaan ya enfakat ya eyye. Naanakan fala keeneetaat Pusuwif ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya apilecatan le sampanee le.” ⅩⅩⅨ (Kasokaasok eehe kaatuko kacukaacuk Póol Jerusalem ti pinapool niŋ Tolofim ati Efes, incukii nii Póol anakanoonakan ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya.)

ⅩⅩⅩ Saatee ya fiye púlooŋ neeliiñool, pakan paka nkáteyii kápufulii pan óo pan, nkacok Póol nkáhuunoo nkáfulanoo ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya. Tokotoko, kunkut ka nkipankee. ⅩⅩⅪ Nkayeno hiŋes himuku Póol. Ti oom páciite, áhampaatiin a ati pusoocaali pa pakati Room keeyem ka Jerusalem náasi nii Jerusalem púlooŋ yoopiya eliiñoole. ⅩⅩⅫ Naahiliikan apuconcoolan pusoocaali niŋ ñíhampaatiin ña pakateyii nkatey poko púlooŋ pati kayoŋ ka. Ta pakan paka nkacuke ta áhampaatiin a niŋ pusoocaali pa nkáyekuno hisapu Póol. ⅩⅩⅩⅢ Fiye, áhampaatiin a ati pusoocaali pa naaloh Póol, naawufan hilim kapucokoo nkacenkoo niŋ ñiseel ñúsupak. Púful toko naacakanii: “Ayíin a aŋe ayem ayme? Weyme náahine?” ⅩⅩⅩⅣ Pakakee ti kayoŋ ka nkaceek kapusok eehe, pakakee paka lompo nkaceek kapusok hikee. Ahámpaatiin a ati pusoocaali pa ayinaat kameye heetaakiye ha fanfaŋ kamma pahampanane pa. Naawufan hilim kapucoop Póol pati ékinuma ya eti pusoocaali pa. ⅩⅩⅩⅤ Ta Póol naalohane ta ésiluma ya eti ékinuma ya, pusoocaali pa nkáseepinoo kamma pakan paka nkahiñe. ⅩⅩⅩⅥ Poko púlooŋ nkayeniyoo kanapan niŋ hiceeku: “Nimukoo! Nimukoo!”

Káakup ka kiti Póol hátikin Pusuwif pa

ⅩⅩⅩⅦ Ta nkayeniye ta kanakan Póol ti ékinuma ya eti pusoocaali pa, naasok áhampaatiin a ateyii: “Yíniyuuyini hisoku waah?” Ahámpaatiin a naañahanoo: “Aásiyaasi kaŋ ya eti Kilek? ⅩⅩⅩⅧ Ooto aaneetaat ati Esipt a éeluuŋe ya ta infiyiit pilepel síwuli sipaakiil (4,000) toonii, naacoopii pati káahaaŋ ka tes?” ⅩⅩⅩⅨ Póol naañahanoo: “Inci Asuwif eepukee ti saatee ya eti Taas ti mah ma miti Silisi, inci an ati saatee eemaka. Katampo, inci luumuu, púkup niŋ kayoŋ ka!”

ⅩⅬ Ahámpaatiin a naacoon. Póol naasiiŋo ti ésiluma ya, naaŋunt epeesoo, kayoŋ ka nkifatan. Fiye, náakup neyii ti kaŋ ya eteyii, Alam.*

ⅩⅫ

Ⅰ Póol naasokii: “Aluu pakanam niŋ ñífaafam, nísiitan eeha inci inkaakaay ha aluu hisoku píyisan aluu nii inci muuyenut.” Ⅱ Ta nkásiye ta Póol ti káakup ti kaŋ ya eteyii, Alam, nkahaŋ toko nkatempane. Póol nene asokii: Ⅲ “Inci Asuwif eepukee ti saatee ya eti Taas ti mah ma miti Silisi, pale nkúlee le Jerusalem, Kamaliyel ayeniye akalaŋana ya atoom. Naakalaŋanam fa inci iññaŋe kanapan fanfaŋ hilim ha heesiiŋanee ha hiti símaama unaa. Incok piliit ti Pútuun pa, samat nii an óo an ti aluu fíyooy. Ⅳ Kallanaakallan fo muk keeyeniye ka kanapan Pítin pa piti Yéesu. Incok teyii pákayiin niŋ pakaal, incenkii uwwantii ti ékuluma. Ⅴ Awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa niŋ ñíhampaatiin ña pakati Pusuwif pa káyiniyini hisoku nii páni, poko kakiice pileetal inci kati ufan po pakan unaa Pusuwif pa pakati saatee ya eti Damas. Fiye, iyyeno pikaayu hicoku keeyeniye ka po, kati cóopiyii Jerusalem kati kakallanee.

Ⅵ “Ti pítin pa pulohan Damas, caanak ca ti hikaw, tokotoko ecaaŋ enfakat néefulii patiila néeyayii ti inci néekinkoolam. Ⅶ Innow t’etaam ínsi hilim heesokaam: 'Sóol, Sóol, weyme uwune áyyemiyam ti kaakallan?' Ⅷ Incakan: 'Awe yem ayme, Ateeteyo?' Hilim ha nihiñahanam: 'Inci yem Yéesu ati Naasalet aŋa ayyem ya ti kaakallan.' Ⅸ Keeyeniye ka niŋ inci kacukaacuk ecaaŋ ya pale kásiit hilim eeyeniye ya káakup niŋ inci. Ⅹ Fiye incakan: 'Ateeteyo, weyme inci iññaŋe íhinu?' Ateeteyo naañahanam: 'Lito kaay Damas, po aafakamanee eeha púlooŋ Pútuun pa mpílafiye ha aakati hín.' Ⅺ Páawoo ecaaŋ ya éekinkoolaam ya éfuumanaam-fúuman, fiye keeyeniye ka pinapool niŋ inci nkátintiŋanam pinako Damas.

Ⅻ “Intaako toko áyiin aŋa nkasok Anañas, eefeye Pútuun pa naacok piliit hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis. Pusuwif pa púlooŋ keekine ka Damas nkákup heenape teyoo. ⅩⅢ Anañas náakey ti inci naasiiŋo pukolam naasokam: 'Sóol atoomuu ñoho ti hicuku!' Tokotoko incukoo picaaŋ cataŋ. ⅩⅣ Naasokam lompo nii: 'Pútuun pa piti símaama unaa pimamaluu aakati méyi eeha mpílafiye ha, incuk lompo Eecoonoole ya, ínsi hilimoo. ⅩⅤ Kaatuko aafayeno eetantake ya ateyoo, íntuunan hátikin pakan paka púlooŋ aŋa ancuke ya ínsi. ⅩⅥ Fiye, weyme ayyem ti hítuulu? Lito, luum Yéesu; ti páhinal empuu, ínhinee pátise inkuulanee imponketee umuuyen wa utii.'

ⅩⅦ “Púful toko, iññoho Jerusalem iyyeno kaluum ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, waah núufulii ti inci pucuk fiye nii éyawut. ⅩⅧ Incuk Ateeteyo naasokam: 'Hiliikan fúl Jerusalem mpacas, kaatuko etikasayan eeha ayyem ha ti káatuunan ti inci.' ⅩⅨ Iññahanoo: 'Ateeteyo, poko himuumii kámeyimeyi nii ti púluumuma pa inci inkaay púcokalii kéeyinane ka ti awe kati wantii ti ékuluma insapii. ⅩⅩ Ta nkayeniye ta himuku Stíifan, aŋa nákup a kitii, toko inci iyyeniye lompo. Insayan himukuyee ha hiteyoo, infaas kúsool ka kenfakat ka kiti keeyeniyoo ka himuku.' ⅩⅪ Pale Ateeteyo naasokam: 'Kaay, kaatuko inci fapoñi pállaaŋe, pati keeneetaat ka Pusuwif.'”

Póol ati Room

ⅩⅫ Kayoŋ ka nkísiitan Póol fo ta naasoke ta nii Pútuun pa pupoñoo ti keeneetaat ka Pusuwif, nkiceeceekool: “Amukee! Añaŋut eloŋ!” ⅩⅩⅢ Nkayeno hiceeku niŋ uwiiluyii, nkawantal wañ wa uteyii, nkawantal lompo esiya patiila. ⅩⅩⅣ Fiye, áhampaatiin a ati pusoocaali pa pakati Room keeyem ka Jerusalem naawufan hilim eehe: “Ninakan Póol ti ékinuma ya eti pusoocaali pa, innisapoo niŋ kisawut innicakanooloo.” Asokaasok eehuu kati áyini kameye heewune kayoŋ ka nkiceek fiye kamma Póol. ⅩⅩⅤ Ta nkayeniyoo ta hicenku kati kasapoo, Póol naasok akee áhampaatiin asoocaali eeyeniye toko: “Nílafilafi hisapu an ati Room éehinutee kíiti! Fo niñaŋaañaŋ ho íhinu?” ⅩⅩⅥ Asoocaali ya ápisi eehuu, naakaasok ho áhampaatiin a ati pusoocaali pa: “Weyme ayyem ti íhinu? Ayíin a aŋe ati Room!” ⅩⅩⅦ Ahámpaatiin a náakey ti Póol naacakanoo: “Sokam, fo awe ati Room?” Póol naañahanoo: “Ee.” ⅩⅩⅧ Ahámpaatiin a naasokoo: “Inci cooyaacooy mañ meemeeŋe píyini piyeno lompo ati Room.” Póol naasokoo: “Pale inci, fo impukee.” ⅩⅩⅨ Keeñaŋoo ka kaacakanool nkañako mpacas. Ahámpaatiin a himuumoo, ta naameya ta nii Póol ati Room, ewatate neecokoo kaatuko apoñaapoñ kapicenkoo niŋ ñiseel.

Póol hátikin ñíhampaatiin píhina kíiti ya

ⅩⅩⅩ Ahámpaatiin a ati pusoocaali pa náalafi kameye picaaŋ cataŋ heewune Pusuwif pa nkanook Póol. Fiye, eti kacom eteyyo naapoñ kápufulan ñiseel ña ti Póol. Púful toko, naawufan hilim ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ ñíhampaatiin píhina kíiti ya púlooŋ kati kaconcoolo, nkacoop Póol hátikinii.

ⅩⅩⅢ

Ⅰ Pusoocaali pa pakati Room ta nkacoope ta Póol hátikin ñíhampaatiin píhina kíiti ya, naasincanii caw naasokii: “Aluu pakanam, eloŋ ya etoom, eloŋ eecoonoole hátikin Pútuun pa fo ti hinoom ha hiti fíyooy. Kunuuwam kitempanaa-tempan ti eehuu.” Ⅱ Ta Anañas awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa náasiye ta eehuu naasok keesiiŋiye ka pukol Póol kafantoo ti putum. Ⅲ Fiye Póol naasokoo: “Pútuun pa efipifanti, awe nícuf! Awe hiniŋ héehiiniyanee!✡ Aayenaayeno le aakati hínam kíiti ti hilim ha heesiiŋanee ha, pale awe faŋi íyyemi ho ti hípucu aapusok kafantam?” Ⅳ Keesiiŋiye ka pukol Póol nkasokoo: “Fo awe háañiye kateñal awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa?” Ⅴ Póol naañahanii: “Pakanam, inci pánnumut nii akina ayem awaaseena ya enfakat a. Niŋ inci méyimeyi etiteñaloo kaatuko kiiceekiic ti hilim ha hiti Pútuun pa nii: 'Aañaŋut káakup heenaput ti ati hikaw ha ati pakani.'✡”

Ⅵ-Ⅷ Póol náameyi nii pakakee ti ñíhampaatiin píhina kíiti ya Pusatusaay, kéeyinane ka nii keekete ka étikalitoonii, pumaleekoo niŋ píciina pitaakiit, náameyi lompo nii pakakee paka Pufalisaay nkáyinan enkuu púlooŋ. Fiye, naasiiŋo hátikinii naaceek, naasok: “Pakanam, inci Afalisaay, paapaa atoom lompo Afalisaay. Kamma inci ínhine cíki nii keekete ka éfikalitoonii, ekina ewune kati hínee kíiti.” Emma Póol naapaye ma hisoku eehuu, poko ñíhampaatiin píhina kíiti ya nkápaacinoolo: Pufalisaay pa citeyii, Pusatusaay pa lompo citeyii. Ⅸ Poko púlooŋ nkayeno kaaceeceekool. Pakakee ti pikalaŋana hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis pakati kayoŋ ka kiti Pufalisaay pa nkalito, niŋ hilim heeyanke nkálaacin nkasok: “Ucukut heenaput eeha áyiin a aŋe náahine. Pikee pa maleekoo niŋ ekina tom kunuu kúkupe neyoo!” Ⅹ Nkayeno pílaacinool pihaŋhaŋ toko. Ahámpaatiin a ati pusoocaali pa naafe timpi kataatulool Póol. Fiye, naawufan hilim eehe pusoocaali pa: “Niwano, ínnifulan Póol ti éhinuma kíiti ya inniñahanoo ti ékinuma ya etuunaa.”

Ⅺ Hánant ha Ateeteyo náafulii ti Póol naasokoo: “Sík piliit! Samat nii fa ántuunane fa páni ya kutoom le Jerusalem, fo lompo áafatuunan páni ya kutoom Room.”

Hiyoop ha hiti hikuucuyee ha hiti Póol

Ⅻ Eti kacom eteyyo mpucom, pakakee Pusuwif nkaconcoolo kapiteŋenool, nkasintoolo nii, etikali waah etikalaan taamanta kamukut Póol. ⅩⅢ Keeconcooliye ka kapisintoolo kamuusaamuus pakan áwii ésupak (40). ⅩⅣ Ti oom káasiiŋuma, nkakaay ti puwaaseena pa kenfakat ka pakati Pútuun pa niŋ ñíhampaatiin ña nkasokii: “Unii usintoolaa-sintoolo ti coonool nii, etuuli waah taamanta umukut Póol. ⅩⅤ Fiye, aluu niŋ ñíhampaatiin píhina kíiti ya, nipoñ hilim pati áhampaatiin a ati pusoocaali pa nipiluumoo ápucoopii Póol petaaluu. Níhin fiye nii hitaaku hilim heehiina ínnilafiye teyoo. Unii éfuulopoo nuumukoo le niŋ áfaacolii.”

ⅩⅥ Pale Póol ásanfunoo akampaani náasi eeha nkacenke ha. Fiye, naakaay pati ékinuma ya eti pusoocaali pa apusok ho Póol. ⅩⅦ Ta Póol náasiye ta eehuu, naayonkal akee áhampaatiin asoocaali naasokoo: “Coop akampaani aŋe pati áhampaatiin a ataaluu, ataakaataak eeha naañaŋoo hisoku.” ⅩⅧ Asoocaali ya naacoopoo pati áhampaatiin a ati pusoocaali pa naasokoo: “Póol eekulee ya ayonkalaam, naasokam nii inci cóopii akampaani aŋe petaawe kaatuko ataakaataak eeha naañaŋuu hisoku.” ⅩⅨ Ahámpaatiin a ati pusoocaali pa naacokoo ti epees naanaaco neyoo naacakanoo: “Weyme antaake uti hisokuyam?” ⅩⅩ Akampaani ya naasokoo: “Pakakee Pusuwif kásiyoolaa-síyool kati kaluumi nii kacom íncoopii Póol hátikin ñíhampaatiin píhina kíiti ya. Efíkahin fiye nii hitaaku hilim heehiina nkálafiye teyoo. ⅩⅪ Timpi síitanii, kaatuko taakaataak pákayiin keemuuse áwii ésupak keeyemoo ti cíllopa. Kasintoolaa-sintoolo nii etikali waah etikalaan taamanta kamukutoo. Kapayoolaa-payool neehuu; fiye, awe lamma nkayem ti hítuulu aakati hín eeha nkálafiye ha.” ⅩⅫ Ahámpaatiin a ati pusoocaali pa naasok akampaani ya: “Timpi sok an nii aakamanaam-kaman eehuu.” Púful toko naakatanoo apikaay.

Hicoopuyee ha hiti Póol pati ati hikaw ha Felis

ⅩⅩⅢ Ahámpaatiin a ati pusoocaali pa naayonkal pákasupak ti ñíhampaatiin pusoocaali pa naasokii: “Niconcenool pusoocaali sikeme súsupak (200) niŋ pakati pufalinc áwii éhaaciil niŋ ŋaasuwan (70) niŋ pakati pupaay sikeme súsupak (200). Kañaŋaa pikaayu ti saatee ya eti Sesaale papayal hili káciim. ⅩⅩⅣ Nimemanool lompo pufalinc peekaakaay híyuuku Póol, innicoopoo ti kásuumaay pati ati hikaw ha Felis.” ⅩⅩⅤ Púful toko, áhampaatiin a ati pusoocaali pa naakiic leetal eyye:

ⅩⅩⅥ “Inci Kulot Lisiyas kicanuu, awe eñaap ya Felis ati hikaw ha. ⅩⅩⅦ Pusuwif pa kacoke áyiin a aŋa inci ímpoñiyuu ya, himukuyoo nkayeniye ékey. Fiye, ínsi nii ati Room, ekina ewune inkaay niŋ pusoocaaliyam infakanoo. ⅩⅩⅧ Páawoo láfilafi kameye heewune nkanookoo, ekina ewune inci incoopoo ti ñíhampaatiin píhina kíiti ya pakateyii. ⅩⅩⅨ Incuk nii heewune nkanookoo, hiti hilim ha hiteyii heesiiŋanee ha. Pale taakut heewune kati akulee niŋ ekina tom naamukee. ⅩⅩⅩ Púful toko, nkakamanam nii pakakee ti poko kacenke heenaput teyoo, ekina ewune inci ímpoñiyuuyoo picascas. Sokaasok keenookoo ka kákey kapikamani eeha nkanookoo ha.

Apalaka.”

ⅩⅩⅪ Pusoocaali pa nkáhin eeha áhampaatiin a ati pusoocaali pa naasoke ha. Nkacoop Póol niŋ hánant ha fo ti saatee ya eti Antipatilis. ⅩⅩⅫ Eti kacom eteyyo pusoocaali pa keesapale ka nkañoho pati ékinuma ya eteyii, pakati pufalinc pa nkahankan pítin pa niŋ Póol. ⅩⅩⅩⅢ Nkacol Sesaale, nkawufan ati hikaw ha leetal ya nkawufanoo lompo Póol. ⅩⅩⅩⅣ Ati hikaw ha naakalaŋ leetal ya naacakan Póol: “Awe ati emmeyme mah?” Póol naañahanoo: “Ati Silisi.” ⅩⅩⅩⅤ Ati hikaw ha naasokoo: “Inci fáhin kíiti ya etii niŋ keenookuu ka kácoliyoo.” Naawufan hilim nii, Póol afaasee lati ekumpaan ya eyya amansa ya Helot naalute ya.

ⅩⅩⅣ

Hinookuyee ha hiti Póol hátikin Felis

Ⅰ Kunoom isak kupumuus, Anañas awaaseena ya enfakat a ati Pútuun pa naawano ti saatee ya eti Sesaale, akina niŋ pakakee ñíhampaatiin niŋ akee áyiin aŋa nkasok Telitilus, asiiŋiya pakan ti kíiti. Nkanook Póol hátikin Felis ati hikaw ha. Ⅱ Póol náayonkaliyee, Telitilus naanookoo ti hisoku: “Awe Felis eñaap ya, awe wune kásuumaay nkíyemi ti mah me, niŋ ecohato ya etii ayyesane mah me iyyankanan unii. Ⅲ Pan óo pan niŋ tan óo tan, unii unka ti hisokuyi apalaka ti waah óo waah ewwa nuusa kamma awe. Ⅳ Pale inci láfiit pifiyo ti káakup kati fiyani. Ekina ewune inci íyyemiyi ti kaluum ti panap pa pitii áapisiitan unii caahinkiŋ. Ⅴ Ucukaacuk aŋe nii áyiin ati sisok, áyiyiŋanaa-yíyiŋan Pusuwif pa púlooŋ lan óo lan ti púlunta pa apan akina akee ti ñíhampaatiin ña pakati kayoŋ ka enka nkasok ka 'Pakati Naasalet', keeyem ti kanapan pítin peenaput. Ⅵ Naaŋes lompo kalecatan ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa; fiye, nuucokoo. Ⅷ Awe himuumi, naacakanooloo, aafacuk nii eeha nuunookoo ha, hiti pánipani.” Ⅸ Pusuwif pa nkánapiyan hilim ha hiteyoo ti hisoku nii pánipani.

Káakup ka kiti Póol hátikin Felis

Ⅹ Ati hikaw ha naawufan hilim ha Póol, Póol naasok: “Inci méyimeyi nii sitiil seemeeŋe awe yem áhina kíiti ya ti mah emme. Tempo wune ínsuumam kati siiŋoolo hátikini. Ⅺ Naasincanaa eehe púsooni aafacuk nii, haŋut kunoom ŋaasuwan niŋ kúsupak inci inkaaye Jerusalem kati nimpan Pútuun pa. Ⅻ An acukutam ti píñakalool niŋ an niŋ ekina tom káyiyiŋan pakan paka: ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa tom, ti púluumuma pa tom, ti saatee ya tom. ⅩⅢ Payenke kayinaat káyisan nii eeha nkayemam ha ti hinooku pánipani. ⅩⅣ Pale coonaacoon eehe nii, ti Pítin pa piti Yéesu inci ínhin páhin pa piti Pútuun pa piti símaama unii. Keenookaam ka kasok nii pítin pa empa inci iyyem pa ti kanapan, piti pánipani tom, pale inci innapan púlooŋ heekiicee ha ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ ti pakiical pa piti piyaamakoola pa. ⅩⅤ Inci hintaahinto ti Pútuun pa samat nii pákayiin paka payenke nii, keecoonoole ka niŋ keecoonoolut ka éfikalitoonii ti eket ya. ⅩⅥ Ekina ewune inci ínhin kata tan óo tan, kunuuwam kati kitempan hátikin Pútuun pa niŋ pakan paka.

ⅩⅦ “Páawoo sitiil seemeeŋe inci kaayut Jerusalem, iññoho po kati wun mañ pakanam Pusuwif pa keeleke ka, uwwaaseen ti Pútuun pa. ⅩⅧ Hikina inci iyyeniye íhinu ta nkacukaam ta ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. Payaapa púlooŋ kaawaaseen ka kiti ekuulanoolo ya. Napoolut niŋ kayoŋ taakut lompo pahampanane. ⅩⅨ Pale pakakee Pusuwif pakati Asii kayenaayeno toko, poko kañaŋe pisiiŋo le kati kanookam, niŋ kataakaataak heeseeñii ti inci. ⅩⅩ Keeyem ka le, eeheyme heenaput nkacuke ti inci ta nkacoopaam ta hátikin ñíhampaatiin píhina kíiti ya? Kasoki ho! ⅩⅪ Niŋ neetaat fa inci illitiye fa piceek ti káakup hátikinii insok eehe: 'Inci oopa ti íhinuyee fíyooy kíiti hátikin aluu kamma inci ínhine cíki nii keekete ka éfikalitoonii.'”

ⅩⅫ Pale Felis eemeya ya picaaŋ cataŋ Pítin pa piti Yéesu, naateeŋan hinoom ha hiti íhinu kíiti ya. Naasokii: “Niŋ Lisiyas áhampaatiin a ati pusoocaali pa ákeyyoo, inci fáhin kíiti ya etaaluu.” ⅩⅩⅢ Fiye, naasok akee áhampaatiin asoocaali afaas Póol, pale akatanoo ápuwaayeen naakatan lompo pákawiyoo kápikeyyoo hiyoop kati kamankooloo.

Póol hátikin Felis niŋ Tulusil

ⅩⅩⅣ Kunoom kupumuus, Felis ati hikaw ha hiti mah ma náakey niŋ aaloo Tulusil, Asuwif. Naapoñ kápiyonkalii Póol nkásiitanoo ápukupii kiti káyinan ka ti Yéesu Krista. ⅩⅩⅤ Póol náakup kiti eloŋ ya eecoonoole ya, niŋ kiti ecocokanoolo ya, niŋ lompo kiti kíiti ya ekelan ya eti Pútuun pa. Felis niŋ pásiyaloo eehuu naafe, naasok Póol: “Fiye, fúl aapikaay, niŋ inci taakaniyaa faneneyonkali.” ⅩⅩⅥ Háati ekina, naayeno káamiilool nii Póol afaawufanoo mañ. Ekina ewune tan óo tan náyonkalii Póol kati nákupat neyoo.

ⅩⅩⅦ Sitiil súsupak sipimuus, Polosiyus Festus naatoon páhin pa piti Felis. Páawoo Felis hiŋes héesuume Pusuwif pa naayaake, naakat Póol ti ékuluma ya.

ⅩⅩⅤ

Póol hátikin ati hikaw ha Festus

Ⅰ Festus pácolaliyoo ti saatee ya eti Sesaale, pumuus kunoom káhaaciil, náaful toko naakaay Jerusalem. Ⅱ Ta naacole ta, ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa niŋ Pusuwif pa keemaka ka nkakaay teyoo nkanook Póol nkaluumoo Ⅲ ti hisoku nii, aponket ayankananii ápucoopii Póol Jerusalem. Caham kálafilafi íhinu eehuu, kaatuko kásiyoolaa-síyool kati kálopoo, nkamukoo ácolumii. Ⅳ Pale Festus naasokii: “Póol oopa Sesaale ti ékuluma, inci himuumam focaa puñoho po féefiye. Ⅴ Ñíhampaatiin ña pakataaluu kati kawano niŋ inci fo Sesaale. Niŋ áyiin aŋuu áhinaa heenaput, nimpi kacolaa po, éfikayini hisoku heenaput eeha nkanookoo ha teeho.”

Ⅵ Festus naayeno po fo kunoom isak niŋ káhaaciil niŋ fotom ŋaasuwan. Púful toko, naañoho Sesaale. Eti kacom eteyyo, naayeno ti éhinuma kíiti ya eteyoo naapoñ kápucoopii Póol. Ⅶ Ta Póol náacolii ta, Pusuwif pa kéefulii ka Jerusalem nkákiitoo nkanookoo ti hícump waah weenaput pale kayinaat káyisan nii ewwuu uti páni. Ⅷ Póol naasiiŋoolo naasok: “Inci hínut heenaput ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Pusuwif pa, lecatanut ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, laahut lompo Sesaal amansa ya enfakat a ati Room.” Ⅸ Festus naaŋes héesuume Pusuwif pa; fiye naasok Póol: “Aafacoon pisilo Jerusalem, aakati hínee po kíiti hátikinam ti eeha nkanookuu ha?” Ⅹ Póol naañahanoo: “Ti éhinuma kíiti ya eti amansa ya enfakat a ati Room inci insiiŋiye fiye, le inci iññaŋee íhinuyee kíiti. Hínut Pusuwif pa heenaput, awe faŋi méyimeyi picaaŋ cataŋ. Ⅺ Iyyema aŋa Pusuwif pa payenke nkanookaam ya inci nowe, hisawut ha nihicakan eket, inci pookut eket. Pale iyyema eeha nkanookaam ha hiti páni tom an ayinaatam kawufanii. Sesaal inci íllafiye ápihinam kíiti.” Ⅻ Fiye, Festus naateŋenool niŋ puwunayoo kunuu, púful toko, naasok Póol: “Páawoo Sesaal állafiye ápihini kíiti, ti Sesaal lompo aafakaay.”

Póol hátikin amansa ya Helot Akilipa añii ya niŋ Pelenis

ⅩⅢ Kunoom kupumuus, amansa ya Akilipa niŋ ahoopoo Pelenis nkácolii ti saatee ya eti Sesaale kakican Festus. ⅩⅣ Páawoo kakampanaa-kampan po, Festus naakaman amansa ya kiti Póol. Naasokoo: “Ayíin oopa le aŋa Felis naakate ti ékuluma. ⅩⅤ Ta inci inkaaye ta Jerusalem, puwaaseena pa kenfakat ka pakati Pútuun pa niŋ ñíhampaatiin Pusuwif pa nkákeyyoo hinooku ti inci nkasokam ufanoo kaamuuyen insiiŋanoo ti pisiya. ⅩⅥ Insokii nii, pakati Room kacoopantoo an eenookee kapuwufanoo pakakee, akina peesiiŋiit hátikin punookayoo naakaman kati asiiŋoolo. ⅩⅦ Fiye, ta nkácolii ta le, inci fiyanut lompo: eti kacom eteyyo, iyyeno ti éhinuma kíiti ya impoñ kápucoopii áyiin a. ⅩⅧ Punookayoo nkasiiŋo le kanookutoo waah weenaput samat nii fa inci ínninkoole fa. ⅩⅨ Pale pítaakool pa piteyii piti káyinanii niŋ piti lompo akee áyiin eekete aŋa nkasok Yéesu, Póol naasok nii oopa kaloŋa. ⅩⅩ Inci ínnimam fa iññaŋe íhinu ti kúu eyyuu. Fiye, inci incakan Póol man afaacoon pikaayu Jerusalem kati áhinee kíiti po. ⅩⅪ Pale Póol naaluum nii, Sesaal amansa ya enfakat a ati Room náalafiye ápihinoo kíiti. Inci uwwufan hilim aputowo ti ékuluma fo ta inci fáyiniyoo hipoñu pati Sesaal.” ⅩⅫ Akilipa naasok Festus: “Inci himuumam láfilafi hísiyu áyiin a aŋuu.” Festus naasokoo: “Kacom áafasiyoo.”

ⅩⅩⅢ Eti kacom eteyyo, Akilipa niŋ Pelenis nkácolii niŋ kawananee kenfakat ta nkanakiye ta ti ékaap ya enfakat ya niŋ ñíhampaatiin ña pakati pusoocaali pa niŋ pákayiin paka keemaka ka pakati saatee ya. Festus naapoñ kápucoopii Póol. ⅩⅩⅣ Ta Póol náacolii ta, Festus naasok: “Amansa yuu Akilipa niŋ aluu keeyem ka le, nicukaacuk áyiin aŋe? Pusuwif pa púlooŋ kanookoonook ti inci Jerusalem niŋ le lompo Sesaale nkayeno kaaceeceekool kapusok nii añaŋut nene eloŋ. ⅩⅩⅤ Sincanaasincan ti eeha nkanookoo ha, pale cukut la náahine heenaput eeha efihiwun kati amukee. Páawoo aluumaaluum íhinuyee kíiti pati amansa ya enfakat a, fiye, incok kati poñoo Room. ⅩⅩⅥ Pale taakut fanfaŋ eeha inci inkaakaay hikiicu amansa ya enfakat a kiteyoo. Ekina ewune inci íncoopiyoo hátikin aluu picaahaŋ ti awe amansa ya Akilipa, ancuk nuucakanooloo intaak eeha inci inkaakaay hikiicu. ⅩⅩⅦ Kaatuko inci cukaacuk nii taakut hikaw kati poñ eekulee pati amansa ya enfakat a, peekamanut heecaaŋe ti eeha naanookee ha.”

ⅩⅩⅥ

Káakup ka kiti Póol hátikin amansa ya Akilipa

Ⅰ Ta Festus naapaye ta káakup, Akilipa naasok Póol: “Aáyiniyini káakup aakati siiŋoolo.” Fiye, Póol náaseepin epeesoo apikican ñíhampaatiin ña, naasok: Ⅱ “Amansa yuu Akilipa, fíyooy súumaamsuum meemak fa inci insiiŋiye fa hátikini pikamani kati siiŋoolo ti eeha púlooŋ Pusuwif pa nkanookaam ha. Ⅲ Kaatuko áameyimeyi pinap cosaan ya púlooŋ eti Pusuwif pa niŋ enka núulaacinool ka tenko. Fiye, inci luumuu, ponket síitanam.

Ⅳ “Pusuwif pa púlooŋ kámeyimeyi eloŋam kápiliŋ maañiiyaayam le Jerusalem ti mah ma mutoom. Ⅴ Nkámeyiyam ta infiyye, káyiniyini hisoku niŋ kálafiyaa nii páni, inci hínum Afalisaay, himpaac ha heehaŋe ha hicoku piliit tiw pítin pa putuunaa. Ⅵ Fiye, eheeyam ti íhinuyee kíiti kamma inci ínhine cíki nii Pútuun pa éfipihin eeha mpíyinanane ha símaama unaa. Ⅶ Miin ma ŋaasuwan niŋ músupak ma miti pakan paka pakatuunaa ímmihin cíki lompo ti eehuu, ekina ewune nkaluum Po meemak hánant hanakan. Pale kamma inci lompo ínhine cíki ti eehuu, amansa yuu, ekina ewune pakanam Pusuwif pa nkanookam. Ⅷ Aluu Pusuwif pa nipookaapook káyinan nii Pútuun pa mpilitanlitan keekete ka. Weyme uwune?

Ⅸ “Inci himuumam míiloolaa-míilool hínum nii ñaŋaa íhinu waah wa púlooŋ kati hokan caacaw Yéesu ati Naasalet. Ⅹ Hikina inci ínhine Jerusalem. Uwwant ti ékuluma hícump keesampanee ka pakati Pútuun pa, samat nii fa ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa nkawufanaam fa sempe píhin ho. Niŋ kawufanii kaamuuyen kati kamukee, inci insayan himukuyee ha hiteyii. Ⅺ Iyyeno kaamuusool ti púluumuma pa púlooŋ inkallan kéeyinane ka kati kateñal caacaw Yéesu. Intaak paseeña penfakat teyii fo innapanii ti pisaatee péelaaŋe.”

Kakaman ka kiti Póol fa náayinane fa ti Ateeteyo

Ⅻ Póol nene asok Akilipa: “Amansa yuu, fiyuu inci iyyeniye pikaayu ti saatee ya eti Damas, ñíhampaatiin puwaaseena pa pakati Pútuun pa kapoñaam po, nkawufanam sempe siti hicoku keeyem ka ti pítin pa piti Yéesu. ⅩⅢ Inci ti pítin pa caanak ca ti hikaw, incuk ecaaŋ éefulii patiila eehaŋe caanak ca pacaaŋ. Néekinkoolam niŋ pákawiyam keeyeniye ka pinapool niŋ inci. ⅩⅣ Nuunow t’etaam unii púlooŋ, ínsi hilim heesokaam ti kaŋ ya eti Alam:* 'Sóol Sóol weyme uwune áyyemiyam ti kaakallan? Aapa ti eyokanoolo kenseŋ samat nii fáli eepooke pikaayu háati ateeteyo naasap yo.' ⅩⅤ Incakan: 'Awe yem ayme, Ateeteyo?' Ateeteyo naañahanam: 'Inci yem Yéesu aŋa ayyem ya ti kaakallan. ⅩⅥ Pale lito insiiŋo, kaatuko yísanoolaa-yísanoolo ti awe aakati yeno áhina ya atoom niŋ eetantake ya atoom. Aafasok pakan paka fa ancukaam fa fíyooy niŋ eeha inci inkaakaayi ha nene káyisan. ⅩⅦ Inci fafakani ti pakani Pusuwif pa niŋ lompo ti keeneetaat ka Pusuwif, pa inci inkaakaayi pa hipoñu. ⅩⅧ Pupoñi aakati káapankin ñíkinii ancuk káfuliyoo ti énimaan kápiyesoonii ti ecaaŋ, nkáfulii lompo ti sempe sa siti Seetaani kápiyesoonii ti Pútuun pa. Pupoñi lompo aakati káapankin ñíkinii ancuk umuuyen wa uteyii uponketee, nkataak káayenuma ti payenka Pútuun pa mpisampane ka kamma nkáyinane ti inci.'”

Káakup ka kiti Póol kiti páhin pa piteyoo

ⅩⅨ Póol nene asok: “Amansa yuu, fiye, waah wa wéefulii wa ti inci patiila, ŋesut hipooku íhinu eeha nuusokaam ha. ⅩⅩ Incóok káatuunan pakati Damas, pakati Jerusalem, pakati mah ma miti Judaay púlooŋ niŋ keeneetaat ka Pusuwif. Insokii káwunko umuuyen wa uteyii kápiyesoonii ti Pútuun pa nkáhin páhin peenape peenapoole niŋ eloŋ eeyesane. ⅩⅪ Eehuu hiwune Pusuwif pa nkacokam ta inci iyyeniye ta ti hank ha hiti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, nkaŋes himukuyam. ⅩⅫ Pale Pútuun pa umpa ti hifaasuyam fo fíyooy, ekina ewune inci íyyemi eetantake ya atempo hátikin pakan paka púlooŋ, písik ti keemaka ka fo ti kéetinee ka. Sokut ukee waah fo ewwa piyaamakoola pa niŋ Móyiis nkasoke wa nii efuutaako. ⅩⅩⅢ Kasok nii, Eenucee ya ati Pútuun pa afaakallo, afaayeno lompo éeyaañee ya alitanee ti eket ya náatuunan pakanoo Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif ekooŋan ya éesuume ya eti Pútuun pa eekaakaay ya kaacaaŋan pítinii.”

Piŋiino pa piti Póol Akilipa ápiyinan

ⅩⅩⅣ Ta Póol naayeniye ta káakup kati asiiŋoolo, Festus náaceekii: “Aawuyaawuyo Póol! Aakalaŋaakalaŋ fo awwuyye!” ⅩⅩⅤ Pale Póol naasokoo: “Eñaap yuu Festus, inci wuyiit. Kilim enka inci insoke ka kiti páni apan keetempiye tak. ⅩⅩⅥ Amansa ya Akilipa ásiyaasi ta infiyye enka inci iyyem ka ti hisoku, ekina ewune inci ínkup niŋ híyiinate hátikinoo. Híiniyaamhiini nii ámeyimeyi enkuu púlooŋ. Kaatuko kíhinutee ti piyolo.” ⅩⅩⅦ Fiye, Póol naasok Akilipa: “Amansa yuu, fo áayinanaayinan ti enka piyaamakoola pa nkasoke ka? Méyimeyi nii áayinanaayinan!” ⅩⅩⅧ Akilipa naasok Póol: “Fiye áalafiyaamlafi íhinu Akelecen toko fiye?” ⅩⅩⅨ Póol naañahanoo: “Toko fiye niŋ ekina tom po hátikin, inci oopa ti kaluum Pútuun pa, sokut nii ti awe lamma pale keeyemaam ka púlooŋ ti káasiitan fíyooy, kati kacuk nii inci, fo ínfulaa ñiseel ña!”

ⅩⅩⅩ Púful toko, amansa ya, ati hikaw ha, Pelenis niŋ keeyeniye ka pukolii nkalito. ⅩⅩⅪ Nkáfulii nkasokool: “Ayíin a aŋe, áhinut heenaput eeha efihiwun naakulee niŋ ekina tom naamukee.” ⅩⅩⅫ Akilipa naasok Festus: “Niŋ asokut nii álafilafi Sesaal ápihinoo kíiti, anti akatanee.”

ⅩⅩⅦ

Hicoopuyee ha hiti Póol Room niŋ piteen

Ⅰ Ta nkacoke ta nii uñaŋaa pikaayu Room ti mah ma miti Itali niŋ piteen, Póol niŋ pakakee keekulee nkañomanee akee áhampaatiin asoocaali ati Room aŋa nkasok Yuliyus, éefulii ti himpaac ha hiti pusoocaali pa keeyem ka ti páhin ti amansa ya enfakat a ati Room. Ⅱ Núuyuuko neyii ti piteen penfakat péefulii ti saatee ya eti Atalamit peeyeniye pikaayu ti úsik wa uti mah ma miti Asii, púful toko nuuñak. Alistaak ati mah ma miti Masetoni eekine ya ti saatee ya eti Tesalonik naanapool niŋ unii. Ⅲ Eti kacom eteyyo nuuciŋ ti saatee ya eti Siton. Yuliyus naanap ti Póol, naakatanoo apikaay hiyoop pákawiyoo kati kayankananoo ti waah óo waah ewwa naasoolahe. Ⅳ Upúful toko nuuñak. Nuuyesan epees yaamay econ ya eti Siip épikinkan unii ti hiyam ha, kamma nihiyeniye ésapii toonii. Ⅴ Nuufiitan kaatii ka keeyem ka púcoonool mah ma miti Silisi niŋ Panfili nuucol ti saatee ya eti Mila ti mah ma miti Lisi. Ⅵ Ta núuyuukinoyii ta, áhampaatiin a asoocaali ya naacuk piteen penfakat péefulii ti saatee ya eti Alesantili peeñaŋe pikaayu Itali, náayuuk unii.

Ⅶ Fo kunoom, piteen pa mpiyeno pikaayu caahinkiŋ caahinkiŋ, nuutaak páciite penfakat le niŋ efuulohan saatee ya eti Kanit. Páawoo hiyam ha hikitaakit unii kaacoonool, nuumuus éñuut ya eti Salmone nuuyesan epees yáali econ ya eti Kilet épikinkan unii ti hiyam ha. Ⅷ Nuuyeno pinaaco niŋ econ ya niŋ páciite penfakat. Nuucol lakeenaay la nkasok Usík Weewalla, pukol saatee ya eti Lase.

Ⅸ Fo le, pítin pa piti kaakaawool ka kutoonii mpifiyo meemak fo fala suŋ ya eti Pusuwif pa neemuuse: etiil ya néelohanii ta kaatii ka nkíciiti ta kaafiitan. Kaatii ka nkihaŋ toko nkíliiñoole, fiye piteen pa piyinaat himuusu ti kásuumaay. Tempo wune Póol náakupananii: Ⅹ “Pákawiyam, cukaamcuk nii kaakaawool ka kutuunaa éfikiciiti, nkitaak púpuco niŋ hípuulu. Sokut lamma nii piteen pa putuunaa niŋ aŋa mpúyuuke ya éfikapucaloolo, pale núuwasumutaa lompo efuuketaa.” Ⅺ Háati eeha Póol naasoke ha, áhampaatiin a asoocaali ya naahaŋ naacoke kilim ka kiti ateteyana ya niŋ ati piteen pa. Ⅻ Páawoo kásik enkuu taapala kinap ti etiil, ekina ewune keecoone ka upuhankan pítin pa nkahaŋ pameeŋ. Nkálafi hiciŋu niŋ éfikayini ti kikee kásik kiti Kilet enka nkasok Fenis keecoonoole pa caanak ca incinow pa. Usík úsupak utaakiye toko, kikee ka ti epees yaamay, kikee ka ti epees yáali. Nkálafi pikaayu kati cakayeno toko fo ti hasa.

Kúsuh ka keehiñe ka

ⅩⅢ Eyam neesap épufulii epees yaamay, incukii nii éfikayini hicolu pa nkayem pa ti pikaayu, nkáñakii lankaloo ya nkanaaco econ ya eti Kilet. ⅩⅣ Fiyiit hítaapanu eyam eyya nkasok “Elakilon” néefulii épuwanoonii ti pítintiŋ pa piti econ ya. ⅩⅤ Hiyam ha nihicoop piteen pa putoonii, piyinaat pikaayu, fiye nuukatanoolo neeho. ⅩⅥ Nuucol ti cicon enca nkasok Kota, nuuyesan co epees yáali cípikinkan unii caahinkiŋ ti hiyam ha, niŋ páciite penfakat núuhin kata fo úfulanii citeen ca citi kafakan ka ti man ma núuyuuk co. ⅩⅦ Upupa, keeyem ka ti páhin ti piteen pa nkacoop ñikopu nkapoonanool piteen pa kapipenan po sempe. Nkawanan lankaloo ya eyya nelent ya épikaasin katey ka kiti piteen pa, kamma nkafeye timpi pilaay ti pufaah pa peeyem pa pukol mah ma miti Libiya. Fiye, nkakatan hiyam ha hipicoop unii. ⅩⅧ Eti kacom eteyyo, hítaapanu eyam ya neeloŋ ti hisapu meemak ti piteen pa fo nkawantal ti kaatii ka aŋa mpúyuuke ya. ⅩⅨ Eti tanta eteyyo, poko himuumii, nkawantal wañ ewwa nkásikool wa newwo. ⅩⅩ Kunoom keemeeŋe ucukut caanak ca niŋ picaaŋaŋ pa, hiyam ha nihiloŋ ti hisapu. Ti pikelan, núuwusen nii etuufak.

ⅩⅪ An aliit fo ta infiyye, fiye Póol naasiiŋo hátikinii naasokii: “Pákawiyam, niñaŋaam-ñaŋ hínum káasiitan ta inci insoke ta aluu timpi ukatanaa Kilet. Anti nifakanee ti púpuco empe niŋ ti hípuulu eehe. ⅩⅫ Pale fiye, inci pusok aluu, timpi níwusen, an taaluu átapuul ti eloŋ ya eteyoo, piteen pa lamma éfipupucaloolo. ⅩⅩⅢ Kaatuko hánant ha heemuuse ha maleekoo néefulii ti inci, éefulii pati Pútuun pa empa inci iyyem pa tempo, íntuul po. ⅩⅩⅣ Neesokam: 'Timpi fe Póol kaatuko aafasiiŋo hátikin Sesaal, amansa ya enfakat a ati Room. Síitan, Pútuun pa ti panap etempo ti awe, pifakanaafakan an óo an aŋa inniyem ti piteen pa.' ⅩⅩⅤ Ooto pákawiyam, timpi níwusen, kaatuko inci taakaataak káyinan ti Pútuun pa nii efihitaako samat nii fa mpusokaam fa. ⅩⅩⅥ Pale piteen pa efipilaay ti ekee econ.”

ⅩⅩⅦ Hánant ha heewase ha ŋaasuwan niŋ kipaakiil, hiyam ha nihiloŋ unii ti hicoopu ti kaatii ka kiti Mediterane.* Mpisit, keeyem ka ti páhin ti piteen pa incukii nii ulohanaalohan kantant. ⅩⅩⅧ Nkacenk ekumpa niŋ nikopu nkawant yo ti man ma kapiniik pásune pa. Nkacuk nii pásune pa máamun simeetal áwii ésupak (40). Nuuteeŋo hátikin, nene kawant nikopu na nkacuk nii pásune pa máamun simeetal áwii niŋ ŋaasuwan (30). ⅩⅩⅨ Ti pikaayu empuu, nkafe pucukii nii efikalooŋ énankiin, fiye nkawant silankaloo sipaakiil puson piteen pa nkaluum cipilap.

ⅩⅩⅩ Fiye, keeyem ka ti páhin ti piteen pa nkálafi hikatu toko piteen pa kapifakanoolo, nkawanan citeen ca citi kafakan ka kápihin fiye nii pikaayu kapenan pilankaloo hátikin piteen pa. ⅩⅩⅪ Pale Póol naasok áhampaatiin a asoocaali ya: “Niŋ payenkuu kakaayaa, aluu étiniyiniyee kafakanee!” ⅩⅩⅫ Fiye, pusoocaali pa nkafiital ñikopu ña ñiti citeen ca citi kafakan ka, nkakatan co cipikaay.

ⅩⅩⅩⅢ Ulap wa, Póol naaluum an óo an apili, naasokii: “Niyenaayeno hítuulu niŋ ewatate, fo sílookuŋ súsupak niliit waah. ⅩⅩⅩⅣ Káluma nili, nisoolahaa-soolah hili kati niloŋ. Háati oonool ti aluu átapuul kaahanoo koonool kiti hikawoo.” ⅩⅩⅩⅤ Ta naapaye ta hisoku eehuu, naacoop hímpuul naasok Pútuun pa apalaka hátikinii púlooŋ naafiit ho náayaañ ali. ⅩⅩⅩⅥ Ti oom káasiiŋuma, an óo an púsusoo mpulum naali lompo. ⅩⅩⅩⅦ Unii keeyeniye ka ti piteen pa uyema sikeme súsupak niŋ áwii éhaaciil niŋ kaat niŋ oonool (276). ⅩⅩⅩⅧ Ta nkaliye ta kapisiit, nkákaasin panape piteen pa ti kaawantal paliyal pa ti kaatii ka.

Píhipo pa

ⅩⅩⅩⅨ Cipilap, keeyem ka ti páhin ti piteen pa kakiiwut la nuuyeniye la pale nkaŋantan poloŋ éefuke ti kantant, nkálafi niŋ éfikayini kaataasan toko piteen pa. ⅩⅬ Fiye, nkákopin pilankaloo pa, nkakatan po ti kaatii ka. Nkákopin lompo ékusu ya éŋaapooluma ya. Fiye, nkasiiŋan kaafaal eyam hátikin piteen pa, hiyam ha kati hicoop unii. Nuuhiiŋ pati kantant ka. ⅩⅬⅠ Pale nuucol ti efaah enfakat, piteen pa mpilaay, hikaw etempo nihiloco, piyinaat piteeŋo. Kúsuh ka nkihiñ nkúpucalool puson etempo.

ⅩⅬⅡ Pusoocaali pa nkálafi himuku keekulee ka ancuk an teyii timpi awac apifakii. ⅩⅬⅢ Pale áhampaatiin a asoocaali ya náalafi kafakan Póol, akatanutii kápihin eeha nkálafiye ha. Fiye, naawufan hilim nii keeyina ka kaawac káyaañ kanuut ti man ma kapifiitan. ⅩⅬⅣ Pakakee paka nkacok ti pupapaloo niŋ ekina tom ti upenc wa uti piteen pa nkanapanii. An óo an teyii, fiye naafake ti kásuumaay.

ⅩⅩⅧ

Póol ti econ ya eti Malta

Ⅰ Ta nuufake ta upuciŋ, nkasok unii nii econ ya nesokee Malta. Ⅱ Keekine ka toko nkawanan unii pawananal peenape empa núuninkoolut nempo. Nkacokan seemak senfakat nkayonkal unii písimo kamma neeyeniye hinup immon. Ⅲ Póol naayesal miyaac kati awant mo ti seemak sa. Fiye, kaafepa nkúfulii temmo kamma pasowe pa, nkulumoo ti epees nkínintoolo teyyo. Ⅳ Ta pakati econ ya nkacuke ta fa kaafepa ka nkínintooliye fa ti epeesoo, nkasokool: “Híinihiini unaa nii áyiin aŋe amukala pakan. Háati áfakiyoofak ti kaatii ka, pale pútuun pa putuunaa peeyaale pa empa nkasok pa 'Ahína Kíiti Eecoonoole' etipucoonoo eloŋ.” Ⅴ Pale Póol naayoŋ epeesoo, kaafepa ka nkunow ti seemak sa apan waah úhinutoo. Ⅵ Pakati econ ya nkayeno káamiilool manti anaay, niŋ ekina tom naanow naaket tokotoko. Pale nkakampan ti hítuulu kacukut waah núuhinoo, nkayesan pámiiloolalii ti hisoku nii áyiin a aŋe, akee ti ñútuun ña ñiteyii.

Ⅶ Pukol toko, intaak etaam eti áhampaatiin a ati econ ya, caacawoo Pupuliyus. Naawanan unii pinapnap, nuuyeno la teyoo fo kunoom káhaaciil. Ⅷ Eehe nihitook paapaa ateyoo kahint kamma káakuuñu kiti pasowe-enii, munowoo lompo katey meemak. Póol naakaay pateyoo naalemp sipeesoo teyoo naaluum náakuuñanoo. Ⅸ Ta eehuu nihitaakiye ta, kéekuuñe ka púlooŋ keekine ka ti econ ya nkákey ti Póol, naalompo ákuuñanii. Ⅹ Nkámakiyan unii meemak. Ta nuuñaŋe ta hiñaku, nkawufan unii aŋa nuusoolahe ya púlooŋ ti kaakaawool ka.

Hicolu ha hiti Póol Room

Ⅺ Nuutaak kiim káhaaciil ti econ ya eti Malta, ti pikelan núuyuuko ti piteen penfakat empa ammeya nii, etiil ya toko neepaye po. Piteen empuu péefulii ti saatee ya eti Alesantili, hátikin etempo mpitaak énaati eyya nkasok “Máasupak ma miti Sás.” Ⅻ Núuful Malta, nuuciŋ ti saatee ya eti Silakus, nuuyeno toko kunoom káhaaciil. ⅩⅢ Púful toko, nuunaaco kantant ka niŋ piteen pa nuucol ti saatee ya eti Lekiyo. Eti kacom eteyyo, eyam néeyaañ ésapii épufulii puson unii; eti tanta eteyyo, nuucol ti saatee ya eyya nkasok ya Pocol. ⅩⅣ Nuutook toko pakakee kéeyinane, nkasok unii uyeno neyii fo lóokuŋ. Fiyuu nuukaaye Room. ⅩⅤ Kéeyinane ka keeyem ka po kápisi kutoonii, pakakee nkákey kapaakoolan unii la nkasok la “Malse ya eti Apiyus”, pakakee paka la nkasok la “Sikumpaan Síwananuma Ekaawoola Síhaaciil”. Ta Póol naacukii ta, naasok Pútuun pa apalaka, púsusoo mpulum.

ⅩⅥ Ta nuucole ta Room, nkakatan Póol apiyeno ti ekumpaan lamayoo niŋ asoocaali aŋa afaafaasoo.

Káakup ka kiti Póol Room

ⅩⅦ Kunoom káhaaciil kupumuus, Póol náayonkalii ñíhampaatiin Pusuwif pa pakati Room. Ta nkáconcoolii ta naasokii: “Pakanam, laahut pakan unaa, hínut héeciita ti cosaan ya eti símaama unaa. Pale nkacokam Jerusalem nkawufanam pakati Room. ⅩⅧ Payenkuu nkacakanoolam nkálafiyam kakatan kaatuko kacukut heewune kati mukee. ⅩⅨ Pale Pusuwif pa kacoonut; fiye, inci míit fa inci fáhin, insokii nii láfilafi Sesaal, amansa ya enfakat a ati Room, ápihinam kíiti. Pale neetaat hisoku kati nook pakan unaa. ⅩⅩ Eehuu hiwune inci iŋŋes hicuku niŋ káakup niŋ aluu. Nímeyimeyi ayme pakati Israyel nkáhine ya cíki kati afakanii? Ee! Ekina ewune nkacenkam niŋ ñiseel eññe kamma inci lompo ínhine cíki teyoo.” ⅩⅪ Ñíhampaatiin Pusuwif pa nkañahanoo: “Usayut háati leetal éefulii ti mah ma miti Judaay éekupe kitii. An unaa áfuliyoot po naakaman niŋ ekina tom naasok unii héeciita ti awe. ⅩⅫ Pale úlafilafi aapikaman unii eeha ámmiiloole. Kaatuko úmeyimeyi nii pan óo pan, pakan paka kapookaapook pítin pa empa ayyem pa tempo.”

ⅩⅩⅢ Fiye, nkasiiŋan hinoom eeha efikacukool niŋ Póol. Ta hinoom ha níhicolii ta, hícump pakan nkákey ti ekumpaan ya la Póol naayeniye la. Písik mpucom fo nkániim naayeniyii kakaman niŋ káatuunan kiti cáwii ca citi Pútuun pa. Naacok ti hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ ti pakiical pa piti piyaamakoola pa, apiŋes íhinuyii kápiyinan ti Yéesu. ⅩⅩⅣ Pakakee teyii nkáyinan kamma kilim enka naasoke ka pale pakakee paka káyinanut. ⅩⅩⅤ Páawoo kásiyoolut poko faŋii, ta nkayeniye ta pikaayu, Póol nene apenanii hisoku eehe: “Kunuu ka keenape ka kusokaasok pánipani ya, ta nkúkupe ta niŋ símaama aluu pínapii ti ayaamakoola ya Esaaya:

ⅩⅩⅥ 'Kaay ti síi eyye insokii:

"Efínisiitan pitempo tak,

pale étinisi;

efinisincan pitempo tak,

pale etinicuk."

ⅩⅩⅦ Kaatuko pakan paka payenke,

kapankaapank kunuuwii,

nkacot unuuwii,

nkámif ñíkinii.

Káhinaahin eehuu ancuk

timpi kacuk niŋ ñíkinii,

timpi kási niŋ unuuwii,

timpi kámeyi lompo niŋ kunuuwii,

étikayesoonii lipe ti inci Pútuun pa,

inci kati kúuñanii.'✡”

ⅩⅩⅧ Póol naahankan ti hisoku: “Ooto, niñaŋaa kameye nii, Pútuun pa pupoñaapoñ ekooŋan etempo eti kafakan ka ti keeneetaat ka Pusuwif. Poko éfikasiitan.”

ⅩⅩⅩ Póol sitiil súsupak naayeniye lati ekumpaan eyya naayeniye ya teyyo lúwaas, nawanan payenka púlooŋ nkákeyyoo ka hiyoop. ⅩⅩⅪ Náatuunan cáwii ca citi Pútuun pa, naakalaŋan kiti Ateeteyo Yéesu Krista niŋ híyiinate, an akitutoo.

* Ⅰ:Ⅻ 1:12 Ta Luk naakiice ta eehuu, asok nii, pututa Jerusalem niŋ cítintiŋ ca yeniye “kasapal kiti hinoom hiti kayeno”. Ti oom caanak, Pusuwif pa kasok nii, an añaŋut kasapal fo kilomeetal yoonool ti hinoom ha hiti kayeno ka.

† Ⅰ:ⅩⅢ 1:13 Selot, ti caanak ca citi Yéesu, yenaayeno kayoŋ keeyeniye esuum kiti mah ma miteyii.

✡ Ⅰ:ⅩⅩ 1:20 Kícimu 69:26

✡ Ⅰ:ⅩⅩ 1:20 Kícimu 109:8

* Ⅱ:Ⅰ 2:1 Pentekos, ekina eyem hinoom ha eeha Pusuwif pa nkáhin ha teeho pahaaño pa piti kaamaañ ka. Néhineehin loho pahaaño pa piti Himuusu ha pitaakaa kunoom áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50). Efúlii 23:16; 34.22; Lewitik 23:15-21; Kakaman 16:9-12.

✡ Ⅱ:ⅩⅪ 2:21 Sowel 3:1-5

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅧ 2:28 Kícimu 16:8-11

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅩⅤ 2:35 Kícimu 110:1

† Ⅱ:ⅩⅬⅡ 2:42 Kasalaasal hili nantoonool. Ti keemeya ka hilim ha hiti Pútuun pa, hícump níhimiilool nii, nkapayaa hili, nkafiitool kúmpuul nkápaacinool ko samat nii fa Yéesu náahine fa ti káciim ka kiteyoo kikelan ka enka naataake ka niŋ pinapana pa pakateyoo le niŋ paketaloo (22:7-23).

✡ Ⅲ:ⅩⅩⅢ 3:23 Lewitik 23:29; Kakaman 18:15,19

✡ Ⅲ:ⅩⅩⅤ 3:25 Púcook 22:18; 26:4

* Ⅲ:ⅩⅩⅥ 3:26 Niŋ fotom: “Ta Pútuun pa mpilitane ta Yéesu amiikan etempo ti eket ya,”

✡ Ⅳ:Ⅺ 4:11 Kícimu 118:22

✡ Ⅳ:ⅩⅩⅥ 4:26 Kícimu 2:1,2

* Ⅴ:ⅩⅩⅩ 5:30 Ta Piyeer naasoke ta hilim eehuu, asok: “Aluu nimuke Yéesu ta ínninintoo ta ti enuun ya kaloŋa.” Asokaasok eehe kamma hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nihisoke nii, Pútuun pa piñanaañan an óo an éenintee ti enuun (Kakaman 21:23).

† Ⅴ:ⅩⅩⅩⅦ 5:37 Yutas aŋe akufut nii Judas éefule ya ti Yéesu.

* Ⅵ:Ⅴ 6:5 Stíifan akina ayem Ecen, ti falans kaŋ.

✡ Ⅶ:Ⅲ 7:3 Púcook 12:1

✡ Ⅶ:Ⅶ 7:7 Púcook 15:13-14; Efúlii 3:12

✡ Ⅶ:ⅩⅩⅧ 7:28 Efúlii 2:14

✡ Ⅶ:ⅩⅩⅫ 7:32 Efúlii 3:6

✡ Ⅶ:ⅩⅩⅩⅣ 7:34 Efúlii 3:5,7,8,10

✡ Ⅶ:ⅩⅩⅩⅦ 7:37 Kakaman 18:15

✡ Ⅶ:ⅩⅬ 7:40 Efúlii 32:1,23

✡ Ⅶ:ⅩⅬⅢ 7:43 Amos 5:25-27

✡ Ⅶ:Ⅼ 7:50 Esaaya 66:1-2

* Ⅷ:ⅩⅩⅦ 8:27 Ta Luk naakiice ta eehe, asokaasok áyiin a “áyiin eekeekee”. Ti oom caanak, pumansa pa nkakeek-keek píhina pa pakateyii pákayiin paka keetaake ka nafaa. Nkakeekiikeek timpi káyini pihinto niŋ pakaalii niŋ ekina tom epuukii.

✡ Ⅷ:ⅩⅩⅩⅢ 8:33 Esaaya 53:7-8

* Ⅹ:Ⅸ 10:9 Ti oom caanak, pukumpaan pa piti Pusuwif pa pucukaacuk nii púpuncaŋo, pitaakut kankalaŋ. Toko pakan paka nkasilo kati nkáyekunoolo.

† Ⅹ:ⅩⅣ 10:14 Naakalaŋaa Lewitik 11 aafacuk eeha Pútuun pa mpusoke ha Pusuwif pa niŋ kéyyoo ti púlukuleen empa mpikitii pa hili.

‡ Ⅹ:ⅩⅩⅩⅨ 10:39 Ta Piyeer naasoke ta hilim eehuu, asok: “Nkamukoo ta nkánintoo ta ti enuun ya kaloŋa.” Kalaŋ heekiicee ha ti noot ya eti 5:30.

§ Ⅹ:ⅩⅬⅤ-ⅩⅬⅥ 10:45-46 Ta Luk naakiice ta eehuu, asokut “Pusuwif pa” pale asok “keenakiye ka ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ Abraham.” Kalaŋ heekiicee ha ti “Kanakan” ti Káawincinool Kilim.

* Ⅺ:ⅩⅩ 11:20 Ta Luk naakiice ta eehuu, asokut “keeneetaat ka Pusuwif” pale asok “Pikilek pa”.

* Ⅻ:Ⅲ 12:3 Ta Luk naakiice ta eehuu, asok: “Ti kunoom ka kiti pahaaño pa piti kúmpuul ka keetaakut ka leweñoo.”

* ⅩⅢ:ⅩⅩⅨ 13:29 Ta Póol naasoke ta hilim eehuu, asok: “Nkáwananiyoo ti enuun ya.” Kalaŋ heekiicee ha ti noot ya eti 5:30.

✡ ⅩⅢ:ⅩⅩⅩⅢ 13:33 Kícimu 2:7

✡ ⅩⅢ:ⅩⅩⅩⅣ 13:34 Esaaya 55:3

✡ ⅩⅢ:ⅩⅩⅩⅤ 13:35 Kícimu 16:10

✡ ⅩⅢ:ⅩⅬⅠ 13:41 Hapakuk 1:5

✡ ⅩⅢ:ⅩⅬⅦ 13:47 Esaaya 49:6

* ⅩⅣ:Ⅺ 14:11 Ti oom caanak, pakati Kilek kámiit Pútuun poonool; kameeŋaameeŋ ñútuun. Oom ñútuun ñineetaat ñútuun pánipani, pale ñinakoolaa-nakool nii pínaati.

† ⅩⅣ:Ⅻ 14:12 Ti ñútuun ña ñiti Kilek, Sás ayeniye amansa ya, Heemes naayeno pútuun pa empa mpúcoopii pa pukooŋan pa péefulii pa pati Sás niŋ ñikee ñútuun ña.

‡ ⅩⅣ:ⅩⅣ 14:14 Pusuwif pa nkaloomloom ihaacu kúsool ka kiteyii niŋ an ateñalaa Pútuun pa kápiyisan nii seeñiiseeñ meemak.

✡ ⅩⅤ:ⅩⅦ 15:17 Amos 9:11-12

* ⅩⅥ:Ⅹ 16:10 Le ucukaacuk nii Luk himuumoo, eekiice ya pakiical empe, ananfaananf ti Póolii kapikaay kaakaawool ka.

* ⅩⅦ:ⅩⅩⅥ 17:26 Niŋ ekina tom: “píkatinoolaa-kátinool etiil niŋ hasa.”

* ⅩⅨ:ⅩⅪ 19:21 Niŋ ekina tom: “Kunuu ka keenape ka kútunke Póol apucok pikaayu pa Jerusalem.”

* ⅩⅩ:Ⅶ-Ⅷ 20:7-8 Kasalaasal hili nantoonool. Ti keemeya ka hilim ha hiti Pútuun pa, hícump níhimiilool nii, nkapayaa hili, nkafiitool kúmpuul nkápaacinool ko samat nii fa Yéesu náahine fa ti káciim ka kiteyoo kikelan ka enka naataake ka niŋ pinapana pa pakateyoo le niŋ paketaloo (Luk 22:7-23).

✡ ⅩⅪ:Ⅷ 21:8 Páhin 6:1-6

✡ ⅩⅪ:ⅩⅩⅣ 21:24 Pafinal 6:13-18

* ⅩⅪ:ⅩⅬ 21:40 Ti oom caanak, kaŋ ya eehaŋee ya káakup ti mah emmuu, ekina eyem “Alam”.

✡ ⅩⅩⅢ:Ⅲ 23:3 Esekiyel 13:10-15

✡ ⅩⅩⅢ:Ⅴ 23:5 Efúlii 22:27

* ⅩⅩⅥ:ⅩⅣ 26:14 Ti oom caanak, kaŋ ya eehaŋee ya káakup ti mah emmuu, ekina eyem “Alam”.

* ⅩⅩⅦ:ⅩⅩⅦ 27:27 Ta Luk naakiice ta eehe, “kaatii ka kiti Atiliyatik” naakiice. Kaatii ka kiti Atiliyatik ti kaatii kiti Mediterane nkiyem.

✡ ⅩⅩⅧ:ⅩⅩⅦ 28:27 Esaaya 6:9-10

Efes

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Leetal ya eepoñee ya pakati Efes

Efes

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam ti káyinan keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Leetal eyya nuuyemaa ya fiye ti káasiitan, eekiice yo ya, akina ayem Póol apoñapoñ a ati Eenucee ya, Yéesu Krista. Ta naakiice yo ta, inhemool akina ti ékuluma. Ti pakayme naakiice yo? Ti canku ya eeyem ya ti saatee ya eti Efes naakiice yo, pale pikee pa náalafi pikee picanku pa pipikalaŋ yo lompo.

Ti leetal eyye, Póol asokaasok nii, le niŋ Pútuun pa efipiliil púlunta pa, pipayaapa hitaaku henfakat eeha mpikaakaay íhinu. Henfakat eehuu, píyisanut ho an, pale fiye mpíyisan ho Póol niŋ pakakee pupoñapoñ pa. Hikina hiyem káasuumanool nempo kéeyinane ka púlooŋ ti Eenucee ya, kéefulii pan óo pan ti púlunta pa, kapiyeno kayoŋ koonool, ekina eyem Canku ya. Eenucee ya ayem ati hikaw ha ati Canku ya.

Póol aloomaaloom hisoku ti leetal eyye nii, niŋ úyinanaa ti Eenucee ya, “unaa unka ti Eenucee ya”, ekina eyem, “unaa pakoonool niŋ Eenucee ya”. Ekina eyem, pan óo pan pa Eenucee ya naayem, unaa lompo unka po. Waah óo waah weetaakiye Eenucee ya, efi lompo utaako unaa. Náayisan nii, eloŋ ya eti unaa ecenkeecenk ti Eenucee ya. Naasok nii, Canku ya, ekina eyem enii ya, Eenucee ya, akina ayem hikaw enii eyyuu. Naasok nii, Canku ya, ecukaacuk samat nii aal, Eenucee ya ayem áyiinoo. Canku ya, ekina eyem ekumpaan ya, Eenucee ya, akina ayem énankiin ya eenaŋee ya ti tonkoŋ ya eeyekane ya ekumpaan ya.

Náayisan nii, Eenucee ya, akina ayem ati hikaw ha hiti sempe sa púlooŋ. Náayisan nii, niŋ Seetaani ya elaakiyaa unaa, uñaŋaa puwaso, niŋ ekina tom púsoolo, pucoolaŋ pa piti hikam ha, empa Pútuun pa mpuwufane pa unaa, kati úyiniyaa pisiiŋo kíp ti pítaakool empuu.

Póol náayisan lompo fa kéeyinane ka nkañaŋe fa eloŋ. Kañaŋaa pílafooli. Niŋ aayema áyiin eesaye, niŋ fotom aal eenimiye, niŋ fotom añii, niŋ fotom amiikan, niŋ fotom eetaake amiikan, Póol áyisanaayisan fa aññaŋe eloŋ samat nii anapana Yéesu Krista.

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu. Alímaati Pútuun pa púwiiniyan saan unaa mpípankin kunuu unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo ti caacaw Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Inci Póol, apoñapoñ ati Yéesu Eenucee ya samat nii fa Pútuun pa mpílafiye fa, kicanaa aluu. Iyyémi ti hikiicu aluu pakan paka keesampanee ka pakati Pútuun pa keeyem ka ti saatee ya eti Efes te nkacok kíp ti Yéesu Eenucee ya. Ⅱ Alímaati Pútuun pa Paapaa ati unaa niŋ Ateeteyo Yéesu Krista kasampan aluu nkawufan aluu kásuumaay.

Kaasampanee ti Eenucee ya ati Pútuun pa

Ⅲ Umúlaa Pútuun pa, peeyem pa Pútuun pa piti Ateeteyo ati unaa Yéesu Krista, mpíyemi lompo Paapaa ateyoo. Pisampanaa-sampan unaa niŋ pasampanal óo pasampanal péefulii alacana empa an naayinaat hicuku, kamma nuuyemaa ti Eenucee ya. Ⅳ Pútuun pa pimamalaamamal unaa kamma Eenucee ya. Píliilum púlunta pa mpimamale unaa ancuk kati uyeniyaa pakan keesampanee nkakuul hátikin etempo. Mpílafi kati uyeniyaa pakan payenka an naayinaat kawatan ti waah. Kamma mpílafiye unaa, Ⅴ mpifiyo mpimamale unaa upiyeniyaa epuuk etempo, pínapii ti Yéesu Krista. Eehuu mpílafiye íhinu, kamma nihiwufane po pásuuma, Ⅵ ancuk kati úmulaa panap etempo penfakat pa. Panap empuu mpuwufane unaa haahaw pínapii ti Añii etempo aŋa mpílafiye ya meemak. Ⅶ Uyeniyaayeno ti himiikanate hiti eket niŋ kaamuuyen, pale Pútuun pa mpunoom unaa mpifakan unaa. Niŋ hísim ha hiti Eenucee ya mpunoome unaa, umuuyen wa uti unaa nuuponketee. Fiyuu Pútuun pa mpíyisane unaa panap etempo penfakat pa. Ⅷ Oom panap mpuwufane unaa fo muus, pinapool niŋ ecohato ya niŋ píyiyo pa púlooŋ. Ⅸ Mpíyisan unaa eeha mpihintane ha faw íhinu, eeha mpíyisanut ha hínum. Efípihin ho pínapii ti Eenucee ya, samat nii fa ínsuume po fa. Ⅹ Mpihankan ho ti pikelan púlunta pa. Efipuconcenool waah óo waah weeyem patiila niŋ t’etaam, ancuk Eenucee ya kati ayeno ati hikaw ha.

Ⅺ Samat nii fa nuuyemaa fa ti Eenucee ya, utaakaataak himpaac ti Pútuun pa. Utaakaataak himpaac eehuu kamma mpimamale unaa píliilum púlunta pa samat nii fa mpihintane fa. Pikina piyem empa mpíhin pa waah óo waah ti pálafi etempo, Ⅻ ancuk hamake etempo hímulee kamma unii kéetikine ka úhin cíki ti Eenucee ya. ⅩⅢ Aluu lompo, ínnisi hilim ha hiti tooñaa ya, ekooŋan ya éesuume ya eti kafakan ka kiti aluu. Ta ínniyinane ta, Pútuun pa mpuwufan aluu lánkamaasi, pípiyisan nii aluu pakati Eenucee ya. Lánkamaasi eyyuu eyem Kunuu ka keenape ka enka Pútuun pa mpíyinanane ka unaa. ⅩⅣ Kunuu ka keenape ka kiyem heewune ha núumeyiyaa nii efuusayaa eeha Pútuun pa mpimanke ha unaa. Eehuu, efuusayaa ho niŋ ufakanee pántoon. Ancuk hamake ha hiti Pútuun pa hímulee.

Kaluum ka kiti Póol kiti pakati Efes

ⅩⅤ Ekina ewune, emma inci ínsiye ma nii níyinanaayinan ti Ateeteyo Yéesu ínnilafi pakan paka púlooŋ keesampanee ka pakati Pútuun pa, ⅩⅥ yékuniit hisoku Pútuun pa apalaka kamma aluu. Niŋ inci yeniyaa kaluum ínnawuno aluu. ⅩⅦ Inci illuumluum Paapaa ya eemaka ya, Pútuun pa piti Ateeteyo Yéesu Krista ati unaa, ancuk kati puwufan aluu kunuu kiti ecohato mpíyisanoolo ti aluu, kati nímeyi po pántoon. ⅩⅧ Illuum lompo Pútuun pa kati pípankin kunuu aluu, mantefa ínnimeyi cíki ya enfakat eyya mpiyonkale ya aluu teyyo niŋ hisaanumate ha henfakat ha eeha mpimanke ha pakan etempo keesampanee ka. ⅩⅨ Illáfi kati nímeyi lompo sempe sa senfakat sa siti Pútuun pa seetaakut sa pilehu, seeyem sa ti páhin ti unaa kéeyinane ka. Aŋuu sempe sa senfakat sa soonool suu nii ⅩⅩ séelitanii sa Eenucee ya ti eket ya insiyenanoo kayen ti epees yáali etempo alacana. ⅩⅪ Po, Eenucee ya ayem patiila pumaleekoo pa piti sempe sa niŋ piseetaani pa, pakati kikaw ka niŋ keetaake ka sempe púlooŋ. Naayenanee patiila caacaw óo caacaw ceeluwee, neetaat féefiye lamma pale fo cancowiyaaw. ⅩⅫ Pútuun pa mpinaŋ waah óo waah t’etaam wootoo, mpisiiŋanoo apiyeno ati hikaw ha ati waah óo waah kati píhin heenape kéeyinane ka púlooŋ. ⅩⅩⅢ Kéeyinane ka kayem enii Eenucee ya, apan náayemi teyii naameeŋanii tuk, akina eemeeŋane ya waah óo waah pántoon.

Ⅱ

Elítaniyee ya ti eket ya niŋ Eenucee ya

Ⅰ Aluu ti púcook pa, niyenaayeno ti Pútuun pa samat nii pakan keekete, kamma hilaahu ha hiti aluu niŋ umuuyen wa uti aluu. Ⅱ Fiyuu inniyeniye eloŋ ta inninapane ta eloŋ ya eti púlunta empe, ínnituul áhampaatiin a ati sempe sa seenaput sa seeyem sa ti pututa patiila niŋ t’etaam. Ahámpaatiin a aŋuu ayem hísaalumant ha heeyem ha ti páhin fiye ti kéetuulut ka Pútuun pa. Ⅲ Unaa púlooŋ, ucukaacuk hínum samat nii poko, kaatuko héesuume ha unaa lamma nuuŋesaa, pásuuma pa piti siniin unaa niŋ kunuu unaa núuhinaa. Páawoo fiyuu nuucukaa emma nuupukee, Pútuun pa mpíñiken ti unaa faw samat nii fa mpíñikene fa ti pakakee paka.

Ⅳ Pale Pútuun pa mpimeeŋ paket hikaw ti unaa, apan mpílafi unaa meemak. Ⅴ Ta nuuyeniyaa ta samat nii pakan keekete kamma umuuyen wa uti unaa, mpíhin unaa upiyeniyaa kaloŋa upinapoolaa niŋ Eenucee ya ati Pútuun pa. Panap pa piti Pútuun pa puwune nuufakanee. Ⅵ Pútuun pa pílitanii unaa ti eket kamma nuuyemaa ti Yéesu Eenucee ya, púful toko mpíhin unaa upiyeniyaa kayen neyoo nantoonool alacana. Ⅶ Fiyuu Pútuun pa éfipiyisan panap etempo fo cancowiyaaw, pínapii ti heenape eeha mpíhine ha unaa ti Yéesu Eenucee ya. Panap pa piti Pútuun pa, taakut waah weelehe nempo. Ⅷ Panap empuu puwune innifakanee kamma káyinan ka kiti aluu. Eehuu hífuliyoot ti aluu pale Pútuun pa puwufane ho aluu. Ⅸ Hífuliyoot lompo ti pawenal aluu. Ooto an ti aluu timpi ámakiyanoolo. Ⅹ Kaatuko Pútuun pa piliile unaa úpiyenooniyaa pakan kéeyeeni keeyem ti Yéesu Eenucee ya, ancuk kati núuhinaa páhinal peenape. Páhinal empuu Pútuun pa mpimemanoole faw unaa kati úhinaa.

Piyeno pa pakoonool piti unaa niŋ Eenucee ya ati Pútuun pa

Ⅺ Ooto aluu keeneetaat ka Pusuwif ti nampuke, nínawuno fa inniyeniye fa púcook pa. Pusuwif pa, payenka nkanakan ka mikampaani ma miteyii, nkayonkal aluu “Cáful”, apan eehuu ti enii lamma nkáhin ho. Ⅻ Nínawuno nii, ti caanak encuu, nílaaŋaalaaŋ hínum Eenucee ya; nitaakut hilim ti pakati Israyel kaatuko aluu pakati Israyel tom; ínniyemi ekaawoola ti písiyool óo písiyool empa Pútuun pa mpiliile niŋ pakan etempo péeyisane nii, efipuwufanii eeha mpíyinananii ha; nitaakut lompo cíki; niyenaayeno ti púlunta pa apan nímiit Pútuun pa. ⅩⅢ Pale fiye, páawoo aluu unka ti Yéesu Eenucee ya, aluu kéelaaŋe ka hínum Pútuun pa, fiye nilohaaloh po kamma hísim ha hiti Eenucee ya heeniisee ha.

ⅩⅣ Kaatuko akina ayem kásuumaay ka kiti unaa, akina áhine Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif kápusuumool. Ta naawufane ta eniinoo, tempo náapucaloole hiniŋ ha hiti kanat ka héekatinoolii ha. ⅩⅤ Akina áfulane hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis niŋ eeha nihisoke ha íhinee. Fiyuu náahine Pusuwif pa niŋ keeneetaat ka Pusuwif kápiyenoonii kayoŋ koonool kéeyeeni pínapii teyoo, ancuk kásuumaay kitaakiyaa. ⅩⅥ Ta náafulane ta kanat ka keeyeniye ka ti pututayii, náasuumanool lompo kayoŋ ka kéeyeeni ka enkuu niŋ Pútuun pa, pínapii ti eket ya eteyoo ti kuluwaa ya. ⅩⅦ Akéyyookey náatuunan ekooŋan ya éesuume ya eti kásuumaay ka ti keelohe ka Pútuun pa, niŋ ti aluu kéelaaŋe po ka. ⅩⅧ Kaatuko pínapii teyoo unaa púlooŋ nuuyinaa ékey ti Paapaa ya ti sempe sa siti Kunuu ka keenape ka koonool kuu.

ⅩⅨ Ekina ewune, nineetaat fiye ekaawoola, pale ínniyenoonii keetaake hilim ti keesampanee ka pakati Pútuun pa, ínniyenoonii lompo pakati miin ma miti Pútuun pa. ⅩⅩ Nicukaacuk nii pínankiin empa an naalute nempo ekumpaan; pupoñapoñ pa pakati Eenucee ya niŋ piyaamakoola pa pakati Pútuun pa nkacuk nii kaatah ka kiti ekumpaan ya, apan Yéesu Eenucee ya faŋoo ayem énankiin ya eenaŋee ya ti tonkoŋ ya eeyekane ya ekumpaan ya. ⅩⅪ Akina awune pínankiin pa púlooŋ mpinaŋanoolee, ancuk ekumpaan ya kati elutee néeyenoonii ekumpaan enfakat eesampanee ti Ateeteyo. ⅩⅫ Akina awune aluu lompo ínniyemiyee ti hinanfu ti pakakee paka púlooŋ kéeyinane ka, nípiyenoonii ékinuma, la Kunuu ka keenape ka kiti Pútuun pa nkikine la.

Ⅲ

Páhin pa piti Póol ti keeneetaat ka Pusuwif

Ⅰ Ekina ewune inci Póol, eeyem ya ti ékuluma kamma inci iyyem ti páhin Eenucee ya ati Pútuun pa, aluu keeneetaat ka Pusuwif kati níyinan teyoo...

Ⅱ Híiniyaamhiini nii, nísiyaasi nii Pútuun pa puwufanaamufan páhin pa piti káatuunan aluu ekooŋan ya eti panap etempo, Ⅲ ekina eyem eeha Pútuun pa mpíyisanaam ha, eeha mpíyisanut ha hínum an, samat nii fa inci impaye fa aluu fiye hikiicu caahinkilis. Ⅳ Innikalaŋaa leetal eyye, efinicuk eeha inci immeya ha kiti héeyisanutee ha hínum eehuu kiti Eenucee ya. Ⅴ Ti pikaay pa peemuuse pa púlooŋ, Pútuun pa píyisanut ho pakan paka. Pale fiye píhinaahin Kunuu etempo keenape ka kípiyisan ho pupoñapoñ etempo niŋ piyaamakoola etempo keekuule ka. Ⅵ Hikina hiyem, keeneetaat ka Pusuwif kalehaaleh niŋ Pusuwif pa kati kasa eeha Pútuun pa mpíyinananii ha, poko púlooŋ enii yoonool ti Yéesu Eenucee ya, pínapii ti ekooŋan ya éesuume ya.

Ⅶ Pútuun pa ti panap etempo, puwufanaamufan páhin kati túunan pakan paka ekooŋan ya éesuume eyye. Sempe etempo siwune inci kati hín po. Ⅷ Inci yem enkilis a ti pakan paka púlooŋ keesampanee ka pakati Pútuun pa. Pale ti panap etempo, mpuwufanam kati túunan keeneetaat ka Pusuwif ekooŋan ya éesuume ya, eyya ammeya ya nii hisaanumate eteyyo héefulii ha ti Eenucee ya hitaakut pilehu. Ⅸ Pútuun pa peeliile pa waah óo waah, píyisanut hínum eeha mpihintane ha íhinu kápiliŋ ti púcook púlunta pa. Pale fiye, mpuwufanam kati yísan picaaŋ cataŋ pakan paka fa éfipihin ho. Ⅹ Ancuk pumaleekoo pa peeyem pa alacana niŋ pakati kikaw etempo kati pímeyi ecohato ya eepayantoo ya púlooŋ eti Pútuun pa, pínapii ti kéeyinane ka púlooŋ. Ⅺ Eehe hitaakaataako kaatuko Pútuun pa pihintane ho píliilum púlunta pa. Apan mpíhin ho fiye pínapii ti Ateeteyo ati unaa Yéesu Eenucee ya. Ⅻ Páawoo unaa unka ti Eenucee ya, te núuyinanaa teyoo, ekina ewune núuyiniyaa ékey hátikin Pútuun pa ti cíki niŋ híyiinate. ⅩⅢ Ooto inci pusok aluu, kúnuul enka inci iyyem ka fiye ti hicuku kamma aluu, timpi kuwun ínniwusen. Kaatuko pínapii ti kúnuul enkuu inci iyyem aluu ti kámakiyan.

Eenucee ya fa náalafiye fa unaa

ⅩⅣ Ekina ewune ínkilipo hátikin Pútuun pa Paapaa ya. ⅩⅤ Ti pikina eloŋ ya eti miin óo miin miti patiila niŋ t’etaam néefulii. ⅩⅥ Inci oopa ti kaluum po, pínapii ti hamake etempo henfakat ha, kati píhin Kunuu etempo keenape ka kupuwufan aluu sempe ti pámiiloolal aluu, ⅩⅦ mpíhin lompo Eenucee ya apikin ti saan aluu kamma káyinan ka kiti aluu. Illuum po lompo ancuk nitaakaa pálafi peeyanke kaŋ, samat nii enuun éeloose ñínkonk, samat nii ekumpaan eyya puluta pa nkawake púsuni le niŋ efikasiiŋan yo. ⅩⅧ Illuum eehuu mantefa aluu niŋ pakan paka púlooŋ keesampanee ka pakati Pútuun pa kati nímeyi táh paweñ pa niŋ pafom pa niŋ pahaan pa niŋ páloos pa piti pálafi pa piti Eenucee ya. ⅩⅨ Illáfi nípimeyi pálafi empuu, empa an naayinaat pa hipayu kameye, ancuk nicukaa nii pikina ti waah óo waah.

ⅩⅩ Pútuun pa, ti sempe etempo seeyem sa ti páhin ti unaa, píyiniyini íhinu fo muus waah óo waah ewwa nuuluumaa niŋ ewwa núumiiloolaa. ⅩⅪ Alímaati púmulee pínapii ti kéeyinane ka niŋ ti Yéesu Eenucee ya, ti ekaay óo ekaay fo cancowiyaaw púlay. Amíini.

Ⅳ

Pucokool ti Eenucee ya ati Pútuun pa

Ⅰ Ekina ewune, inci eekulee ya ti núkuluma kamma páhin pa piti Ateeteyo, íyyemi ti piŋiino aluu; eloŋ ya eti aluu kati eyeno samat nii fa Pútuun pa mpílafiye fa ta mpiyonkale ta aluu. Ⅱ Niyeno pakan keewananooliye, ínnisuumanani, ínniyemi pumukuta. Nílafooli innimukutool. Ⅲ Kunuu ka keenape ka kíhinaahin aluu nipiyeno kayoŋ koonool. Níhin kata óo kata nipiyeno ti kásuumaay ka keenanfoole ka aluu, ancuk kati nitowo kayoŋ koonool. Ⅳ Enii yoonool etaakiye niŋ Kunuu keenape koonool, samat nii fa inniyonkalee fa nipitaak cíki yoonool. Ⅴ Ateeteyo oonool ataakiye, káyinan koonool niŋ pátise yoonool. Ⅵ Pútuun poonool pitaakiye, pikina piyem Paapaa ya ati pakan paka púlooŋ. Pikina pihaŋe waah wa púlooŋ, mpíhin ti an óo an, mpikin ti an óo an.

Ⅶ Pale an óo an ti unaa asayaasa kawun kéefulii ti panap pa piti Pútuun pa, samat nii fa Eenucee ya naaniike fa apuwufan unaa. Ⅷ Ekina ewune hilim ha hiti Pútuun pa nihisok:

“Ta naasiliye ta,

naacoopool hícump pikamool payenka naakule,

naawun hícump kawun pakanoo.”✡

Ⅸ Weyme uyem “asilaasilo?” Ekina eyem átikinaatikin áwanoonii le ti etaam ya.*
Ⅹ Aŋa éewanoonii ya, akina faŋoo alimpisooliye pihaŋ patiila útiŋu wa púlooŋ kati ameeŋan waah óo waah. Ⅺ Ehe hícump kawun enka naawufane ka unaa: áhinaahin pakakee paka kapiyeno pupoñapoñ, pakakee paka piyaamakoola, pakakee paka pútuunana ekooŋan ya éesuume ya, pakakee paka pakati kikaw picanku pa niŋ pikalaŋana hilim ha hiti Pútuun pa. Ⅻ Páhin pa piteyii piyem kati kamemanool pakan paka keesampanee ka pakati Pútuun pa kápihin páhin pa piti Pútuun pa, ancuk keeyem ka enii ya eti Eenucee ya kati káyankii ti káyinan ka kiteyii samat nii ekumpaan eeyemee ti kulut. ⅩⅢ Fiyuu éfuuyenooniyaa pakoonool ti káyinan ka, núusiyoolaa pinap ti kameye ka kiti unaa kiti Añii ya ati Pútuun pa. Núuyenooniyaa pakan kéetuuniye, apan nuucukaa nii Eenucee ya ti waah óo waah.

ⅩⅣ Niŋ úhinaa eehuu, etinene ucukaa nii epuuk. Ñincaama ña etinene káyini kaalincan unaa ti pasuuse kíleeluufuyii niŋ ti pakalaŋanalii. Etinene ucukaa nii ñiteen eñña kúsuu nkisap pan óo pan niŋ fotom hiyam ha nihilincan ño. ⅩⅤ Pale niŋ usokoolaa tooñaa ya ti pálafi, efuuyankaa ti waah óo waah apan nuuhaŋaa nuucukaa nii Eenucee ya, eeyem a hikaw ha. ⅩⅥ Pínapii teyoo, kéeyinane ka púlooŋ nkacokool piliit tiw, samat nii fa pifasa pa niŋ picec pa mpucokool fa ti enii an. Niŋ kaapii óo kaapii ti enii ya kíhinaa páhin etenko, efeewun enii ya néeyankii ti pálafi.

Pawenal pa péeyeeni pa niŋ peemaamane pa

ⅩⅦ Eehe inci inkaakaay hisoku aluu, apan efiŋiino teeho ti caacaw Ateeteyo: eloŋ ya eti aluu timpi nene ecuk nii eti kéemiit ka Pútuun pa. Pámiiloolalii pitaakut nafaa, ⅩⅧ kunuuwii nkíyemi ti énimaan. Nkákatinoolee niŋ eloŋ ya eti Pútuun pa kamma nkámiit háati waah, apan nkayank ekun. ⅩⅨ Kataakut ñusuu, casupoolat niŋ ékuman lamma nkaŋes, pawenalii púlooŋ pukuulut, apan kakatanantoo íhinu heesuuwanana.

ⅩⅩ Pale aluu, eehuu tom innikalaŋe kiti Eenucee ya ati Pútuun pa. ⅩⅪ Híiniyaamhiini nii, nísiyaasi kiti Eenucee ya, innikalaŋanee tooñaa ya eeyem ya ti Yéesu. ⅩⅫ Ooto niwaat pawenal pa piti aluu peemaamane pa niŋ kunuu ka kiti aluu keemaamane ka. Kunuu ka keemaamane ka kitaakaataak hícump pálafi peenaput empa mpilincan mpúpucalool aluu. ⅩⅩⅢ Nikat Pútuun pa pípiyeeniyan pámiiloolal aluu. ⅩⅩⅣ Nísoolo kunuu ka kéeyeeni ka enka Pútuun pa mpiliile ka keecuke ka nii pikina, ancuk nitaakaa eloŋ eecoonoole neekuul néefulii ti tooñaa ya.

ⅩⅩⅤ Ooto timpi nicaam! An óo an asok áwiyoo tooñaa ya,✡ kaatuko úyenooniyaayeno pakoonool. ⅩⅩⅥ Niŋ níñikenaa, nitah kunuu aluu, ancuk timpi nimuuyen,✡ timpi nikat lompo káñiken ka kiti aluu fo caanak ca cinow. ⅩⅩⅦ Timpi niwufan Seetaani ya pítin ti aluu. ⅩⅩⅧ An óo an eeyem álipa, áyekuno káalipu, añaŋaa kásuwat náahin páhin peenape kati ákuuman faŋoo, ancuk ayina lompo kayankanan keetaakut ka.

ⅩⅩⅨ Timpi níkup hilim heenaput, pale níkup hilim eeha ammeya nii, híyiniyini kayankanan pakan ti eeha nkasoolahe ha, ancuk kati kahaŋ toko nkáyankii ti káyinan ka kiteyii, apan níhisuum kéesiye ho ka. ⅩⅩⅩ Timpi ninaŋ kúnuul Kunuu ka keenape ka kiti Pútuun pa. Kikina Pútuun pa mpuwufane aluu samat nii lánkamaasi, pípiyisan nii aluu pakan etempo fo ti hinoom eeha efipufakan ha aluu pántoon. ⅩⅩⅪ Nífulan paseeña óo paseeña ti saan aluu, focaa káñiken niŋ paliya hiiñ, sonka, kateñal niŋ kanat óo kanat. ⅩⅩⅫ Níhinool heenape innitaak paket hikaw ti pututa aluu. Níponketool samat nii fa Pútuun pa mpuponkete fa aluu pínapii ti Eenucee ya.

Ⅴ

Eloŋ ti ecaaŋ ya

Ⅰ Páawoo aluu niyem epuuk ya payenka Pútuun pa mpílafiye ka, ooto níyipenan po. Ⅱ Nílafooli, samat nii Eenucee ya ati Pútuun pa fa náalafiye fa unaa, apan naacoop eloŋ ya eteyoo apuwufan yo unaa samat nii kaawaaseen kéesuume haaw nkúsuum Pútuun pa.

Ⅲ Aluu keesampanee ka pakati Pútuun pa, ooto casupoolat, káakuulaati, niŋ fotom pakiip waah fo muus, eehuu púlooŋ hiñaŋutee hisoku ti aluu. Ⅳ Naput lompo nípikup kilim keesuuwanana, kilim kéesuumut hísiyu niŋ fotom kilim keetaakut hikaw, pale hisoku Pútuun pa apalaka. Ⅴ Nímeyi eehe: Pusupoolata pa, keekuulut ka niŋ fotom keekiipe ka waah fo muus, payenkuu kataakut himpaac ti cáwii ca citi Eenucee ya niŋ Pútuun pa. Kaatuko an eekiipe waah fo muus, nacokcok wo pihaŋ Pútuun pa. Ⅵ An timpi acaakool aluu niŋ kilim kiti kenseŋ, kaatuko eehuu hiwune káñiken ka kiti Pútuun pa nkikaakaay éwanoonii ti pakan paka keepooke po ka hítuulu. Ⅶ Ooto timpi ninakanoolo neyii.

Ⅷ Kaatuko niyenaayeno hínum ti énimaan, pale fiye nitaakaataak ecaaŋ púfulii ti Ateeteyo. Niloŋ samat nii epuuk pakati ecaaŋ. Ⅸ Sokaasok eehuu kaatuko ecaaŋ ya eeyem ya ti aluu, heenape lamma nepuk, heecoonoole niŋ tooñaa. Ⅹ Niŋes héesuume ha Ateeteyo Pútuun pa. Ⅺ Timpi ninanf pakan ti páhin peetaakut nafaa piti énimaan, pale niweelii. Ⅻ Kaatuko súuwanani-súuwanani faŋ áapukup eeha kéetuulut ka Pútuun pa nkáhin ha ti piyolo. ⅩⅢ Pale niŋ kaweelee, páhin pa piteyii éfipufulii ti ecaaŋ ya. ⅩⅣ Waah óo waah weeweelee ti ecaaŋ ya núuyenooniiyeno ecaaŋ. Eehe hiwune nkasok:

“Aluu keeyem ka ti hiŋotu, níyiyo,

aluu keecuke ka nii keekete, nilito,

Eenucee ya afaacaaŋ ti aluu.”

ⅩⅤ Ooto nitah kunuu meemak ti pawenal aluu. Timpi niwen nii pusoŋ, pale niwen nii keecohatiye. ⅩⅥ Innitaakaa káasiiŋuma keetempiye kiti íhinu heenape, timpi nípuul ko, kaatuko kunoom enka nuuyemaa ka fiye tenko kiti heenaput. ⅩⅦ Ekina ewune timpi nisoŋo, pale niŋes kameye eeha Ateeteyo náalafiye ha.

ⅩⅧ Timpi nilaan fo níkuman, kaatuko ékuman nápucpuc an. Pale nimeeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka. ⅩⅨ Nicookool hícimu óo hícimu hiti Pútuun pa nípimul po. Nicook niŋ saan aluu púlooŋ inniyeniyaa hímulu Ateeteyo. ⅩⅩ Nisok Pútuun pa Paapaa ya tan óo tan apalaka ti waah óo waah, ti caacaw ca citi Ateeteyo ati unaa Yéesu Krista.

Heeyem ti pututa áyiin niŋ aaloo

ⅩⅪ Nítuulool kamma innifeye Eenucee ya ati Pútuun pa. ⅩⅫ Aluu pakaal paka nítuul pákayiin aluu samat nii fa ínnituule fa Ateeteyo. ⅩⅩⅢ Kaatuko áyiin a ayem ati hikaw ha ati aal a, samat nii fa Eenucee ya naayem fa ati hikaw ha ati kéeyinane ka. Eenucee ya faŋoo ayem Afakana ya ati kéeyinane ka, keeyem ka eniinoo. ⅩⅩⅣ Ooto pakaal paka kañaŋaa hítuulu pákayiinii ti waah óo waah, samat nii fa kéeyinane ka nkátuule fa Eenucee ya.

ⅩⅩⅤ Aluu pákayiin paka, nílafi pakaal aluu samat nii fa Eenucee ya náalafiye fa kéeyinane ka, naawufan eloŋ ya eteyoo kamma poko. ⅩⅩⅥ Ahínaahin eehe kati akuulanii. Naakuulanii niŋ man niŋ hilim ha, ⅩⅩⅦ kati kasiiŋo hátikinoo ti pawalle pa piteyii púlooŋ, apan etikataak halecat niŋ waah weetempiit, pale keekuule apan étikayiniyee kawatan ti waah. ⅩⅩⅧ Moonool-moonool muu, fa áyiin náalafiye fa eniinoo, fo naañaŋe pálafi aaloo. An óo an éelafiye aaloo, faŋoo náalafiye. ⅩⅩⅨ Kaatuko an ataapala apook eniinoo, pale nákuumankuuman yo namankool yo, samat nii fa Eenucee ya náhin fa kéeyinane ka, ⅩⅩⅩ kamma unaa púlooŋ nuuyemaa ti eniinoo. ⅩⅩⅪ Hilim ha hiti Pútuun pa hisok: “Ekina ewune áyiin nakatan faafoo niŋ íññaayoo naananf aaloo, poko t’ésupakii nkáyenoonii oonool.”✡ ⅩⅩⅫ Eehe waah weetaake nafaa meemak, ewwa Pútuun pa mpíyisanut hínum. Ee, kiti Eenucee ya niŋ kéeyinane ka inci iyyem ti káakup. ⅩⅩⅩⅢ Fan óo fan incuke, an óo an ti aluu añaŋaa pálafi aaloo samat nii fa náalafiye fa faŋoo, apan aal a añaŋaa hítuulu áyiinoo.

Ⅵ

Heeyem ti pututa pupuka niŋ epuukii

Ⅰ Aluu epuuk ya, páawoo aluu pakati Ateeteyo, nítuul pupuka aluu, kaatuko eehuu hiñaŋe. Ⅱ Eehe hiyem hilim ha híyaañ ha ti hilim ha heesiiŋanee ha, la Pútuun pa mpíyinanane la pakan etempo nii efipuwufanii waah, hikina hiyem: “Nápiyan paapaa atii niŋ íññaa atii, Ⅲ ancuk kati tempo naawe, apan ínfuut ti etaam ya.”✡

Ⅳ Aluu ñífaaf ña, timpi níhin epuuk aluu kápiñiken kenseŋ, pale níkulii inniwunii kunuu samat nii fa Ateeteyo náalafiye fa.

Heeyem ti pututa ñíhampaatiin niŋ pimiikan pa pakateyii

Ⅴ Aluu pimiikan pa, niñaŋaa hítuulu ñíhampaatiin ña pakati aluu keeyem ka ti etaam ya. Nítuulii innifeyii apan niŋ saan seekuule samat nii fa inniyem fa ti hítuulu Eenucee ya ati Pútuun pa. Ⅵ Níhin páhin pa piti aluu, háati kaneetaat aluu ti kaasincan. Timpi niyeno páhina payenka nkaŋes púsuum pakan paka lamma. Pale nítuulii kamma inniyem pimiikan pakati Eenucee ya, ínniyemi ti íhinu eeha Pútuun pa mpílafiye ha púfulii ti saan aluu púlooŋ. Ⅶ Níhin páhin ti pásuuma, samat nii pakan keeyem ti páhin Ateeteyo, pale neetaat keeyem ti páhin pakan. Ⅷ Nímeyimeyi nii an óo an éehine heenape, Ateeteyo afaacooyoo, taakut hisoku aŋe amiikan niŋ fotom eeneetaat amiikan.

Ⅸ Aluu ñíhampaatiin ña pakati pimiikan pa, niñaŋii hicoku lompo pinap, samat nii fa inci insokii fa kacok aluu. Timpi nifeyanoolii, páawoo nímeyimeyi nii aluu neyii Ahámpaatiin aluu oonool, oopa alacana, apan afisakanoolantoo an.

Wañ uti hikam uti Pútuun pa

Ⅹ Hilimam hikelan hiyem, nitaak sempe ti Ateeteyo niŋ ti sempe sa siteyoo senfakat sa. Ⅺ Nikalo pucoolaŋ pa púlooŋ piti hikam ha empa Pútuun pa mpuwufane pa aluu, ancuk kati níyini pisiiŋo kaapuutool ka kiti Seetaani ya. Ⅻ Kaatuko uneetaataa ti pítaakool niŋ pakan, pale pítaakool niŋ piseetaani pa peeyem pa patiila. Pikina piyem pakati kikaw ka pakati etaam ya éenime eyye. Pikina lompo piyem pumaleekoo pa peenaput pa peetaake pa sempe sa. ⅩⅢ Ekina ewune niwaso wañ wa púlooŋ uti hikam ha ewwa Pútuun pa mpuwufane wa aluu, ancuk niŋ kunoom kiti ñíyoka kíkeyyoo, ínniyini pisiiŋo kíp. Innipayaa íhinu waah óo waah lompo fo ti pikelan, efiniheek.

ⅩⅣ Ooto an óo an ti aluu asiiŋo kíp, naacenk ti hiñowuyoo niŋ peletoo ya eti tooñaa ya, apan naakatan pucoonool empa Pútuun pa mpuwufanoo pa pipifaasoo samat nii hísool hiti éfaasuma púsus. ⅩⅤ Akopo niŋ ekooŋan ya éesuume ya eti kásuumaay ka, samat nii an eeyem ti puwaso pisamata pa piteyoo. ⅩⅥ Ti kapenan ti eehuu púlooŋ, acok ti epeesoo éfaasuma enii ya eteyoo, ekina eyem káyinan ka kiteyoo. Niŋ Eekance ya acoopaa hiŋaaceen ha hiteyoo naacenanoo kiŋaaceen kiti seemak, niŋ káyinan enkuu áfaayini ihoku uleew wa uteyoo púlooŋ. ⅩⅦ Akatan kafakan ka kiti Pútuun pa kipiyeno éwuulu ya eteyoo eti hikam ha, apan naacoop hilim ha hiti Pútuun pa heeyem ha káakuntu enka Kunuu ka keenape ka nkuwufanoo ka.

ⅩⅧ Fan óo fan incuke, niluum tan óo tan kaluum óo kaluum ti sempe sa siti Kunuu ka keenape ka. Kamma eehuu, níyiyo inniluum, apan timpi níwusen ti kaluum kiti keesampanee ka púlooŋ pakati Pútuun pa. ⅩⅨ Niluum kutoom lompo, mantefa tan óo tan inci ínkupe, Pútuun pa mpuwunam kilim enka inci fasok, kati ínkup niŋ híyiinate ti kakaman kiti héeyisanutee ha hínum hiti ekooŋan ya éesuume ya. ⅩⅩ Inci éepoñiyee kati túunan ekooŋan ya éesuume eyye, ekina ewune íyyemi ti núkuluma. Fiye niluum ancuk inci kati túunan yo niŋ híyiinate samat nii fa inci iññaŋe fa.

Kakican kikelan

ⅩⅪ Tikik, an unaa ti káyinan, aŋa núulafiyaa ya meemak, apan náhin páhin pa piti Ateeteyo pitempo tak, afaasok aluu fa inci iyyem pe, ancuk kati nímeyi eeha inci iyyem ha ti íhinu. ⅩⅫ Ekina ewune inci ímpoñiyoo ti aluu kamma eehe, mantefa naasok aluu fa nuuyem, naapenan aluu páhaañi. ⅩⅩⅢ Alímaati Pútuun pa paapaa ya niŋ Ateeteyo Yéesu Krista kawufan aluu kéeyinane ka kásuumaay. Alímaati kapenan káyinan ka kiti aluu niŋ pílafooli pa piti aluu. ⅩⅩⅣ Alímaati Pútuun pa pisampan pakan paka púlooŋ kéelafiye ka Ateeteyo Yéesu Krista ati unaa niŋ pálafi peepayantoo.

✡ Ⅳ:Ⅷ 4:8 Kícimu 68:18

* Ⅳ:Ⅸ 4:9 Niŋ ekina tom: “Ekina eyem átikinaatikin awano pati cáwii ca citi keekete ka .”

✡ Ⅳ:ⅩⅩⅤ 4:25 Sakaliya 8:16

✡ Ⅳ:ⅩⅩⅥ 4:26 Kícimu 4:4

✡ Ⅴ:ⅩⅩⅪ 5:31 Púcook 2:24

✡ Ⅵ:Ⅲ 6:3 Kakaman 5:16

Filipoy

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Leetal ya eepoñee ya pakati Filipoy

Filipoy

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam ti káyinan keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Leetal eyya nuuyemaa ya fiye ti káasiitan, Póol akiice yo, akina ti núkuluma. Póol apoñapoñ a ati Eenucee ya, Yéesu Krista. Naakiic yo ti kéeyinane ka pakati canku ya eeyem ya ti saatee ya eti Filipoy. Canku eyyuu, Póol asiiŋane yo. Naakalaŋan toko, le niŋ afaawantee ti núkuluma.

Akina ti núkuluma ya, kéeyinane ka pakati Filipoy nkawantool sipees, nkawufan mañ ma akee áyiin aŋa nkasok Epaflotit apucoopoo mo. Ekina ewune, Póol naakiic leetal eyye, apusokii apalaka.

Ti leetal eyye, naapenanii páhaañi kati katowo ti káyinan ka kiteyii hátikin keepookii ka nkáyemiyii ti kaakallan. Naasokii kataak tan óo tan pásuuma, nkaluum Pútuun pa nkasok po apalaka ti waah óo waah. Naalompo asokii, timpi kásiitan pakakee pikalaŋana pa keeneetaat ka ti kakalaŋan kiti ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu Krista.

Ti kayoŋ ka kiti pikalaŋana pa keeneetaat pa pánipani payenkuu, intaak pakakee keecoke kíp ti cosaan ya eti Pusuwif pa. Ti cosaan ya eti Pusuwif pa, nkanakan-nakan epuukii niŋ kataakaa kunoom isak niŋ kíhaaciil samat nii fa Pútuun pa mpusoke fa Abraham maamaa ateyii. Kanakan enkuu kikina kiyem píyisan pa piti písiyool pa empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ pakan etempo. Pale pamuusal eket ya niŋ pilito pa piti Yéesu, kanakan enkuu kitaakut nene nafaa, kaatuko Yéesu afakane unaa pale neetaat kanakan. Ti caanak ca citi Póol, pakakee pikalaŋana pa keeneetaat ka pánipani payenkuu, nkasok nii an anakanutee ayinaatee kafakan, ekina ewune Póol náañiken meemak, kaatuko kaalehanool kanakan nkayaake niŋ Yéesu Krista.

Naasokii lompo kati kawananoolo faŋii samat nii Yéesu, nkacok pakakee paka pahaŋ fa nkacoke fa faŋii. Ancuk kati káyini piyeno pakoonool. Naasokii, eloŋ ya eti Yéesu nkañaŋe káyipenan. Nkáyipenan lompo ñíhampaatiin ña pakati canku ya, keeyem ka ti eloŋ samat nii Yéesu. Ti piyeno pakoonool nuuyinaa pisiiŋo kíp ti káyinan ka kiti unaa ti ekooŋan ya éesuume ya.

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu. Alímaati Pútuun pa púwiiniyan saan unaa mpípankin kunuu unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo ti caacaw Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Aŋe inci Póol niŋ Timote, pimiikan pakati Yéesu Eenucee ya, ukicanaa aluu púlooŋ. Inci oopa ti hikiicu aluu keesampanee ka pakati Yéesu Krista keeyem ka ti saatee ya eti Filipoy, niŋ pakati kikaw ka pakati aluu niŋ piyankanana pa pakateyii.

Ⅱ Alímaati Pútuun pa Paapaa ati unaa niŋ Ateeteyo Yéesu Krista kasampan aluu, nkawufan aluu kásuumaay.

Hisoku ha hiti Póol Pútuun pa apalaka

Ⅲ Tan óo tan ta kunuuwam nkílike aluu, insok Pútuun pa piti unaa apalaka. Ⅳ Illuumluum niŋ pásuuma, tan óo tan ta inci iyyeniye kaluum kiti aluu púlooŋ, Ⅴ kaatuko niyankananaam-yankanan káatuunan ekooŋan ya éesuume ya, kápiliŋ hinak ínniyaañe yo ta hísiyu fo fíyooy. Ⅵ Eehe íhiiniyaam-híini hat nii: Pútuun pa peeyem pa ti íhinu páhin pa peenape empe ti aluu kápiliŋ ta ínniyinane ta, efiputowo po ti íhinu fo pipa ta Yéesu Eenucee ya naakaakaay ta éñohoonii. Ⅶ Napaanap fa inci intaake fa pámiiloolal pa peenape empe ti aluu púlooŋ, kamma uwwase aluu ti yaanam. Kaatuko man inci oopa ti núkuluma, niŋ fotom ti pisiiŋo ekooŋan ya éesuume ya píyisan nii eti pánipani, inci niŋ aluu pakoonool ti kaasampan ka kiti Pútuun pa. Ⅷ Pútuun pa pímeyimeyi nii inci láfilafi aluu púlooŋ ti yaanam samat nii fa Yéesu Krista náalafiye fa aluu.

Ⅸ Eehe inci illuum Pútuun pa kiti aluu: Pútuun pa píhin pálafi pa piti aluu pipipenano pihaŋhaŋ toko, innitaak kameye pántoon, ínniyemi pakati kunuu kenfakat. Ⅹ Fiyuu inniyina kayesal heehaŋe ha panap, ancuk kati nikuul, étiniyiniyee kawatan ti waah fo ta hinoom eeha Eenucee ya ati Pútuun pa naakaakaay ha éñohoonii. Ⅺ Eloŋ ya eti aluu lompo neemeeŋ niŋ páhinal peenape samat nii enuun eyya nepuk papukal peenape, pínapii ti Yéesu Krista, ancuk Pútuun pa kati pímakiyanee mpúmulee.

Eloŋ niŋ eket ti Eenucee ya ati Pútuun pa

Ⅻ Pakanam ti káyinan, láfilafi nípimeyi nii heetaakiyaam ha hiwune, hícump pakan nkáyemi ti hísiyu ekooŋan ya éesuume ya pihaŋhaŋ toko. ⅩⅢ Ekina ewune pusoocaali pa púlooŋ payenka nkafaas ka ékinuma ya eti amansa ya ati Room niŋ pakakee paka púlooŋ nkámeyi nii inci oopa ti núkuluma kamma iyyem ti páhin Eenucee ya. ⅩⅣ Keehaŋe ka pameeŋ ti kéeyinane ka lompo, ta nkásiye ta nii inci oopa ti núkuluma, nkahaŋ toko nkáyinane Ateeteyo, nkataak púsus piti káatuunan ekooŋan ya éesuume ya peefeyut.

ⅩⅤ Pánipani pakakee paka, ti paheeka niŋ ti páhaŋool nkátuunan kiti Eenucee ya, pale pakakee paka ti yaan eekuule. ⅩⅥ Payenkuu nkáhinhin ho kamma nkálafiyaam, nkámeyi nii inci oopa le ti pisiiŋo ekooŋan ya éesuume ya. ⅩⅦ Pale pakakee paka, kátuunanantoo kiti Eenucee ya ti yaan eekuule pale ti páhaŋool, pucukii nii éfikahinam pihaŋ incuke kúnuul ti núkuluma ne. ⅩⅧ Eehuu waah tom! Man pámiiloolalii peenape niŋ fotom peenaput, heehaŋe ha hitaaku hikaw hiyem, fan óo fan incuke, kiti Eenucee ya nkátuunan, apan eehuu nihiwufanam pásuuma.

Ee efihitowiyam ti kawufan pásuuma, ⅩⅨ kamma inci immeya nii, heetaakiyaam ha púlooŋ, efihitempo ti pikelan. Inci fafakanee pínapii ti kaluum ka kitaaluu niŋ kayankanan ka kiti Kunuu ka keenape ka kiti Yéesu Krista. ⅩⅩ Pánipani eeha inci iyyem ha ti hítuulu niŋ eeha inci ínhine ha cíki hiyem: inci étihin eeha efihisuuwanam, pale intaak páhaañi samat nii fa inci intaak fa tan óo tan páhaañi. Pínapii ti páhaañi empe, Eenucee ya áfaamakiyanee kamma inci, man niŋ inci ketaa, niŋ fotom íyyemi kaloŋa. ⅩⅪ Kaatuko ti inci, Eenucee ya ayem eloŋ ya etoom, apan efifisakam niŋ inci ketaa. ⅩⅫ Pale niŋ inci oopa kaloŋa ti púlunta empe, inci fáhin páhin peetaake nafaa. Ooto ti pututa eket niŋ eloŋ, míit eeha inci famamal. ⅩⅩⅢ Kunuuwam unka kinakanooliye ti waah wa úsupak ewwe: láfilafi eket kati yeno niŋ Eenucee ya, eehuu hifisaka fo muus. ⅩⅩⅣ Pale haŋa pitempo ti aluu inci píyemi kaloŋa. ⅩⅩⅤ Páawoo eehuu íhiiniyaam-híini, inci méyimeyi nii fayeno kaloŋa, iyyeno niŋ aluu ancuk kati yankanan aluu nipikaay hátikin, innitaak pásuuma ti káyinan ka. ⅩⅩⅥ Ancuk niŋ inci ñóhooniyoo pati aluu, innihaŋ innimaayooliye ti Yéesu Krista kamma inci.

Eloŋ ya eti ekooŋan ya éesuume ya

ⅩⅩⅦ Fan óo fan intaakiye, eloŋ ya eti aluu étuuno samat nii kéeyinane ti ekooŋan ya éesuume ya eti Eenucee ya ati Pútuun pa. Inníhinaa fo, niŋ inci kéyyoo ti aluu niŋ fotom, kéyyoot hiyoop aluu, ínsi nii aluu unka nicoke piliit ti pámiiloolal poonool. Fiyuu inci fámeyi nii nicokoolaa-cokool, ínnisiyool innicok piliit hátikin keepooke ka ekooŋan ya éesuume ya, inniñañahool kati nítuunan yo. ⅩⅩⅧ Timpi nikat keepooke ka aluu kapifeyanool aluu ti waah: tempo éfikameyi nii éfikapucaloolee pale aluu innifakanee. Eehuu pati Pútuun pa níhifulii. ⅩⅩⅨ Kaatuko Pútuun pa puwunut aluu nípiyinan lamma ti Eenucee ya, pale nipicuk lompo kúnuul kamma akina. ⅩⅩⅩ Inci niŋ aluu ti esuum ya yoonool ya nuuyemaa. Esuum ya yoonool ya eyya innicukaam ya teyyo, ínnisi fiye nii inci loŋaa teyyo.

Ⅱ

Káyipenan ewananoolo ya eti Eenucee ya ati Pútuun pa

Ⅰ Fo eloŋ ya eti aluu niŋ Eenucee ya, ewufanaawufan aluu páhaañi? Fo pálafi pa piteyoo píhinaahin aluu nípiwaayeen? Fo nitaakaataak himpaac ti Kunuu ka keenape ka? Fo Eenucee ya anapaanap ti aluu, naataak paket hikaw ti aluu? Ⅱ Ooto níhin púsuumam pántoon: nílafooli, nísiyool ti pámiiloolal poonool, saan aluu insiyeno soonool ti waah óo waah. Ⅲ Timpi ínnihin waah uti páhaŋool niŋ fotom éyisanoolo. Pale niwananoolo, ínnimiilool pakakee paka pihaŋ faŋ aluu. Ⅳ An óo an aŋes héesuume ha pakakee paka pale hiteyoo lamma tom.

Ⅴ Nímiilool samat nii Yéesu Eenucee ya.

Ⅵ Kápiliŋ ti púcook pa akina oonooluu niŋ Pútuun pa,

apan acokut piliit ti hilehu ha hiteyoo niŋ Pútuun pa.

Ⅶ Pale naawaat faŋoo ti waah óo waah ewwa naataake,

naapukee nii an,

fo náayenoonii amiikan.

Ta náayenoonii ta an,

Ⅷ naawananoolo, náatuul Pútuun pa fo aket,

apan naaket ti kuluwaa.

Ⅸ Ekina ewune, Pútuun pa mpisilanoo la haŋe la pamake,

mpuwufanoo lompo caacaw ca ceehaŋe ca caacaw óo caacaw.

Ⅹ Ancuk keeyem ka alacana, keeyem ka t’etaam, niŋ keeyem ka páhantuwa etaam ya,

niŋ caacaw ca citi Yéesu ciluwee,

káacuun óo káacuun éfikikilipo,

Ⅺ híleeluuf óo híleeluuf efihisayan nihisok nii,

Yéesu Krista ayem Ateeteyo,

ancuk Pútuun pa Paapaa ya pímakiyanee.

Ecaaŋ ti púlunta pa

Ⅻ Ooto pákawiyam ti káyinan, nítuulaatuul tan óo tan Pútuun pa ta inci iyyeniye ta niŋ aluu, pale páawoo inci neetaat puu fiye niŋ aluu, niñaŋaa po hítuulu pihaŋ toko. Níhin kata óo kata kati níyisan nii nifakaneefakan, te níhin ho niŋ ewatate niŋ kakikilan hátikin Pútuun pa. ⅩⅢ Kaatuko Pútuun pa piyem ti páhin ti aluu kati nílafi eeha mpílafiye ha, ínnihin ho lompo.

ⅩⅣ Níhin waah óo waah péekumutoolut niŋ fotom péelaacinoolut, ⅩⅤ ancuk niyeniyaa epuuk Pútuun pa keekuule nkacoonool. Háati fa innikine fa ti pututa pakan keenaput nkakanc, étiniyiniyee kawatan ti waah. Fiyuu efiniyeno ecaaŋ teyii samat nii picaaŋaŋ pa piti útiŋu wa, ⅩⅥ ti káyisanii hilim ha hiti eloŋ ya. Inníhinaa eehuu, inci fáyini emaayoolo kamma aluu ti hinoom eeha Eenucee ya ati Pútuun pa áfaañohoonii ha, insok nii páhin pa putoom púlooŋ pineetaat páhin kenseŋ, kúnuul ka kutoom púlooŋ lompo kineetaat kúnuul kenseŋ.

ⅩⅦ Heenape ha eeha ínnihin ha héefulii ha ti káyinan ka kiti aluu, hicukaacuk nii kaawaaseen kéesuume Pútuun pa. Pikee pa efikamukam, pale niŋ eehuu hitaakiyaa, hísimam efihiniisee hipihankan kaawaaseen enkuu, ínsuumam meemak intaak pásuuma niŋ an óo an ti aluu. ⅩⅧ Fo lompo incuke, nitaak pásuuma niŋ inci.

Timote niŋ Epaflotit

ⅩⅨ Niŋ súumaa ti Ateeteyo Yéesu, inci fápoñii ti aluu Timote toko fiye, ancuk waniyaam ti eeha inci inkaakaay ha hísiyu héefulii ti aluu. ⅩⅩ Inci taakut an eetaake aluu ti yaanoo samat nii akina.* ⅩⅪ Pakakee paka púlooŋ kiti faŋii nkámiilool, pale neetaat kiti Yéesu Krista. ⅩⅫ Pale nímeyimeyi fa Timote náayisane fa nii akina an eenape, kaatuko áhinaahin niŋ inci ti káatuunan ekooŋan ya éesuume ya, samat nii fa añii nayankanan fa paapaa ateyoo. ⅩⅩⅢ Ooto láfiyoolafi époñii ti aluu niŋ inci meya heekaakaayam ha pitaako. ⅩⅩⅣ Apan intaak cíki ti Ateeteyo nii, inci lompo etifiyo fákey puu ti aluu.

ⅩⅩⅤ Inci ímmiilool nii napaanap píñahanii aluu Epaflotit, an unaa ti káyinan, aŋa ínnipoñii ya peti inci kati ayankananam ti waah ewwa inci insoolahe wa. Akina áwiyam ti páhin pa niŋ ti pítaakool pa piti káatuunan ekooŋan ya éesuume ya. ⅩⅩⅥ Náalafi meemak kati acuk aluu púlooŋ, kunuuwoo kitempanut kamma ínnisiye nii ákuuñaakuuñ. ⅩⅩⅦ Páni ákuuñaakuuñ hínum, fo alohan eket, pale Pútuun pa mpitaak paket hikaw teyoo, te pilehut teyoo lamma pale focaa ti inci lompo, ancuk kúnuul ka kutoom timpi kihaŋ toko. ⅩⅩⅧ Ekina ewune inci inhaŋ toko inhiliikane fanfaŋ púpoñiyoo ti aluu, ancuk innicukoo nene innitaak pásuuma, inci lompo kúnuul ka kutoom nkíkaasino. ⅩⅩⅨ Ooto niwananoo pinap ti caacaw ca citi Ateeteyo niŋ pásuuma penfakat. Nímakiyan pakan paka payenkuu fiyaaw. ⅩⅩⅩ Kaatuko caahinkilis naaket kamma páhin pa piti Eenucee ya ati Pútuun pa. Naanaŋ eloŋoo kati ayankananam kayankanan enka inniyinaatam ka kayankanan.

Ⅲ

Pucoonool pa peeyem pa pánipani

Ⅰ Pakanam ti káyinan, ehe hilimam hikelan. Nitaak pásuuma ti Ateeteyo! Inci fasok aluu nene eeha impaye ha aluu hikiicu, eehuu etihiyokanam, apan efihifaas aluu ti pikee pakalaŋanal pa. Ⅱ Nitah kunuu ti payenka nkasok ka nii an anakanutee ayinaatee kafakan.* Payenkuu pakan keekance! Nkafiitfiit enii ya kenseŋ! Nkanakool nii piyen! Ⅲ Keenakanee ka pánipani poko kayem unaa. Kaatuko unaa nuuluumaa Pútuun pa ti sempe sa siti Kunuu ka keenape ka, nuumaayooliyaa ti Yéesu Krista, apan úyinanutaa nii hítuulu cosaan eti pakan efihifakan unaa. Ⅳ Inci himuumam, taakaataak hícump waah weewune kati yínan nii, hítuuluyam hiti cosaan eti pakan efihifakanam, an aneetaat po eelehe niŋ inci ti eehuu! Ⅴ Inci nakaneenakan ta inci impukee ta pitaak kunoom isak niŋ kíhaaciil. Inci ati Israyel, ti miin ma miti Benjamin. Símaamayam púlooŋ Pihiburu, apan inci Afalisaay, íntuul pinap hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis. Ⅵ Inci cokaacok pítin pa meemak, fo inkallane kéeyinane ka ti Eenucee ya. Inci hínaahin fa hilim ha heesiiŋanee ha nihisoke fa, fo an naayinaatam kawatan ti waah.

Ⅶ Inci cukaamcuk hínum nii eehuu heetaake nafaa ti inci, pale fiye hitaakut nafaa ti inci kamma Eenucee ya. Ⅷ Etileh ti eehuu lamma. Incok waah wa púlooŋ nii utaakut nafaa, kamma heehaŋe ha waah óo waah, hikina hiyem kameye Yéesu Eenucee ya Ateeteyo atoom. Waah óo waah inci inkatane kamma akina. Incok wo nii pilenkesuun, ancuk taakaa Eenucee ya, Ⅸ iyyeno oonool neyoo. Fiye cokut faŋam nii eecoonoole kamma íntuule hilim ha heesiiŋanee ha, pale káyinan ka kutoom ti Eenucee ya kuwune iyyeno eecoonoole. Kaatuko Pútuun pa mpíhin an apiyeno eecoonoole pínapii ti káyinan ka kiteyoo. Ⅹ Eeha inci inhaŋe ha pálafi, hikina hiyem kameye Eenucee ya, niŋ sempe sa séelitaniyoo sa ti eket ya. Láfilafi lompo éyenoonii oonool neyoo ti ñíyoka ña ñiteyoo, innakool neyoo ti eket ya. Ⅺ Mantefa niŋ súumaa ti Pútuun pa, fálitaniyee ti eket ya.

Ihínu kata hiñocu hátikin

Ⅻ Inci sokut nii payaapa hicuku nii fa Pútuun pa mpílafiye fa. Eehuu inci iyyem ti hiŋes, pale sokut nii payaapa ho hitaaku. Apan fo fiye inci loŋaa ti kaateteyool ancuk yina ho patoohe. Eehuu Yéesu Eenucee ya náalafiye. Ekina ewune náahinam ateyoo. ⅩⅢ Pakanam ti káyinan, inci cukutam nii tóohitoohi ho, pale waah woonool lamma inci ínhin: inci infiilfiil heeyem ha pusonam, ínhin kata kati tóohi heeyem ha hátikinam. ⅩⅣ Inci oopa ti kaateteyool tan óo tan kati taak cooy ya. Cooy eyyuu etoom, kaatuko Pútuun pa piyonkalaam-yonkal pínapii ti Yéesu Eenucee ya kati loŋ alacana.

ⅩⅤ Ooto unaa kéetuuniyaa ka ti pítin pa piti Pútuun pa, fiyuu nuuñaŋaa káamiilool. Niŋ pakakee ti aluu kataakaa pámiiloolal peekufut niŋ empe, Pútuun pa éfipiyisan aluu tooñaa ya picaaŋ. ⅩⅥ Fan óo fan incuke, unapanaa pítin empa nuucokaa pa.

ⅩⅦ Pakanam ti káyinan, aluu púlooŋ níyipenan eloŋ ya etoom, innisincan lompo eloŋ ya eti payenka nkaloŋ ka samat nii unii. ⅩⅧ Kaatuko inci insoksok aluu hínum innene sok aluu fiye niŋ mukun nii, hícump pakan unka ti eloŋ samat nii pikamool kuluwaa ya eti Eenucee ya. ⅩⅨ Payenkuu, eeha nkálafiye ha hili lamma nkacuk, apan eeha nkañaŋe ha hisuuwu, hikina nkámakiyanoolo neeho. Waah wa uti etaam eyye lamma nkámiilool, ántuŋ éfikapucaloolee ti pikelan. ⅩⅩ Pale unaa pakan pakati alacana, nuuloŋaa ti hítuulu Afakana ápufulii po, Ateeteyo Yéesu Krista. ⅩⅪ Niŋ áñohooniyoo, afaayesan sinii unaa seetaakut sa sempe, ápihin so samat nii eteyoo ya eemaka ya. Afáahin eehe pínapii ti sempe sa séehinoo sa ati hikaw ha ati waah wa púlooŋ.

Ⅳ

Kawun kunuu

Ⅰ Ooto pakanam ti káyinan, inci láfilafi aluu, illompo láfi nene hicuku aluu meemak. Aluu niyem pásuuma pa putoom niŋ heewune ha inci immaayoolo. Enka inci insoke ka fiye púlooŋ, káluma, nicok piliit fiyuu ti Ateeteyo. Ⅱ Inci oopa ti kaluum Ewoti niŋ Sinitik, pakaal paka pákasupak paka payenkuu keeyem ka ti canku ya eti aluu. Illuumii nii, pámiiloolalii piyeno poonool, kaatuko poko pakati Ateeteyo. Ⅲ Awe lompo eeyem a áwiyam enfakat ti páhin pa, káluma yankanan pakaal paka pákasupak paka payenkuu. Kaatuko inci niŋ poko uyeniye ti oom kaañañahool ka kiti káatuunan ekooŋan ya éesuume ya. Intaako lompo Kelemaŋ niŋ pakakee pákawiyam púlooŋ keeyem ka ti páhin niŋ inci, payenka Pútuun pa mpikiice ka ucawii ti púkoo ya eti eloŋ ya.

Ⅳ Nitaak pásuuma tan óo tan ti Ateeteyo. Innene sok: nitaak pásuuma! Ⅴ Níyisan pakan paka púlooŋ nii aluu kéesuumanana. Ateeteyo alohaaloh unaa. Ⅵ Timpi niwasoolo kúnuul ti waah, pale waah óo waah ewwa inniyem ti íhinu, niluum Pútuun pa innisok po aŋa innisoolahe ya. Innisok po lompo apalaka. Ⅶ Fiyuu kásuumaay ka kiti Pútuun pa, enka an naayinaat ka hipayu kameye, efikifaas saan aluu niŋ pámiiloolal aluu ti Yéesu Eenucee ya.

Ⅷ Pakanam ti káyinan, ehe hilimam hikelan. Innicukaa waah weeyem páni niŋ fotom ewwa éfuumakiyanee, niwas wo ti kikaw aluu ínnimiilool wo. Waah óo waah weecoonoole, weekuule, wéesuumanana niŋ weeñaŋee hicoku sipees súsupak, nímiilool wo. Niŋ waah uyema weenape nap, niŋ fotom weeñaŋee hímulu, nímiilool wo. Ⅸ Apan eeha innikalaŋe ha ti inci púlooŋ, eeha ínnisiyaam ha ti hisoku, niŋ eeha innicukaam ha ti íhinu, níhin ho lompo. Fiyuu Pútuun pa empa mpuwufan pa kásuumaay efipiyeno niŋ aluu.

Póol hisoku ha hiteyoo apalaka ti aŋa canku ya eti Filipoy neewunoo ya

Ⅹ Inci taakaataak pásuuma penfakat ti Ateeteyo, kaatuko nene níyisanaayisan ti pikelan nii, kunuu aluu unka ti inci. Neetaat ti hisoku nii kunuu aluu kineetaat fiye ti inci, pale nitaakut hínum pítin piti káyisanam ho. Ⅺ Inci sokut eehuu kamma inci insoolahe waah. Haani! Kaatuko inci, eeha inci íyyipene ha hiyem: waah óo waah ewwa inci intaake, ufomaamfom. Ⅻ Inci yíniyini eloŋ ti palek, íyyini eloŋ niŋ inci taakaa ñác. Yípenaayipen eloŋ fan óo fan, háati puume incuke, man munowam meesiite niŋ fotom peep mpucokam, man taakaa ñác niŋ fotom caahinkilis. ⅩⅢ Inci yíniyini íhinu eehuu púlooŋ kaatuko Eenucee ya ati Pútuun pa awufanaam sempe. ⅩⅣ Pale aluu, níhinaahin heenape fa inniyankananaam fa ti kúnuul ka kutoom.

ⅩⅤ Aluu pakati Filipoy nímeyimeyi eehe meemak: ta inci impaye ta káatuunan aluu ekooŋan ya éesuume ya, ínful ti mah ma miti aluu miti Masetoni, ínkaatuunan yo ti mikee mah. Ti oom caanak, ti picanku pa púlooŋ, aluu lamma niyankananaam ti waah ewwa insoolahe wa. ⅩⅥ Háati ta inci iyyeniye ta Tesalonik, ínnipoñiyam poonool tom waah ewwa insoolahe wa. ⅩⅦ Inci ŋesut nipiwunam nene waah. Eeha inci íllafiye ha hiyem, cooy eyya Pútuun pa efipucooy ya aluu kati efom meemak kamma panap pa pitaaluu. ⅩⅧ Inci sayaasa waah wa púlooŋ ewwa ínnipoñiyaam wa, apan nuumeeŋ fo muus. Kápiliŋ emma Epaflotit náacoopiyaam wo, fiye inci taakaataak waah óo waah ewwa insoolahe. Waah ewwa inniwufanaam wa ucukaacuk nii kaawaaseen kiti élukuleen eeyemee ti kaaleeman enka ammeya nii, haaw ha hiti háaputa eteyyo níhisuum Pútuun pa; kaawaaseen enka Pútuun pa mpisayane, ínsuum po.✡ ⅩⅨ Pútuun pa piti unaa, peetaake pa hisaanumate henfakat ti hamake etempo, efipuwufan aluu waah ewwa innisoolahe wa púlooŋ, éfipihin ho pínapii ti Yéesu Eenucee ya. ⅩⅩ Pútuun pa Paapaa ati unaa púmulee fo cancowiyaaw púley. Amíini.

Kakican kikelan

ⅩⅪ Nikicanam keesampanee ka púlooŋ ti Yéesu Eenucee ya. Pakan unaa ti káyinan keeyem ka niŋ inci, kakicanaa aluu.

ⅩⅫ Keesampanee ka púlooŋ pakati Pútuun pa keeyem ka pe, kakicanaa aluu, picaahaŋ keeyem ka ti ekumpaan ya eti amansa ya enfakat a ati Room.

ⅩⅩⅢ Alímaati Ateeteyo Yéesu Krista asampan kunuu aluu.

* Ⅱ:ⅩⅩ 2:20 Niŋ ekina tom: “Niŋ neetaat akina, inci taakut an eetaake aluu ti yaanoo samat nii inci.”

* Ⅲ:Ⅱ 3:2 Ti cosaan ya eti Pusuwif pa, nkanakan-nakan epuukii niŋ kataakaa kunoom isak niŋ kíhaaciil samat nii fa Pútuun pa mpusoke fa Abraham maamaa ateyii. Kanakan enkuu kikina kiyem píyisan pa piti písiyool pa empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ pakan etempo. Pamuusal eket ya niŋ pilito pa piti Yéesu, kanakan enkuu kitaakut nene nafaa, kaatuko Yéesu afakane unaa pale neetaat kanakan. Ti caanak ca citi Póol, pakakee Pusuwif nkasok nii an anakanutee ayinaatee kafakan, ekina ewune Póol náañiken meemak, kaatuko kaalehanool kanakan nkayaake niŋ Yéesu Krista.

✡ Ⅳ:ⅩⅧ 4:18 Púcook 8:21

Kolos

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Leetal ya eepoñee ya pakati Kolos

Kolos

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam ti káyinan keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Leetal eyya nuuyemaa fiye ti káasiitan, Póol akiice yo, akina ti núkuluma. Póol apoñapoñ a ati Eenucee ya, Yéesu Krista. Naakiic yo ti kéeyinane ka keeyem ka ti canku ya eeyem ya ti saatee ya eti Kolos.

Kéeyinane ka pakati Kolos, akee áyiin aŋa nkasok Epafulas akalaŋanii kiti ekooŋan ya éesuume ya. Epafulas Póol áwiyoo.

Po Kolos, intaako pakakee pikalaŋana keeyeniye kakalaŋan kéeyinane ka pikee pakalaŋanal peekufut niŋ ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu Krista. Hikee hinoom, Epafulas naakaay pati Póol pati núkuluma ya, naakamanoo heeyem ha ti pikaayu po. Tempo Póol naakiice leetal eyye ti kéeyinane ka keeyem ka Kolos. Póol naasokii nii, kañaŋaa hicoku kíp ti tooñaa eyya Epafulas naakalaŋanii ya. Timpi kacok eeha pakakee pikalaŋana pa nkayemii ha ti kakalaŋan. Naasokii nii, ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu Krista, ekina lamma eyina kafakan an.

Póol náayisanii nii, Eenucee ya ahaŋa sempe waah óo waah. Akina ayem Ateeteyo ati waah óo waah weeliilee, akina ayem Ateeteyo ati waah óo waah weeyem ti púlunta pa. Naasokii nii, eetaake Eenucee ya, ataakaataak waah óo waah ewwa naasoolahe. Háati niŋ pakakee paka kayeniyii kawufan pikee pakalaŋanal péeyeeni, mpitaak sempe; niŋ pakalaŋanal empuu pinakoolut niŋ piti Eenucee ya, eehuu púlooŋ hiti kincaam. Nene áyisanii, niŋ kataakaa Eenucee ya, waah wa weehaŋe wa panap nkataake, nkataak lompo waah óo waah ewwa nkasoolahe.

Póol náayisanii fa nkañaŋe eloŋ, samat nii kéeyinane ka ti ekooŋan ya éesuume ya. Naasokii kawaat eloŋ ya eemaamane ya, nkaloŋ nii pakan kéeyeeni, samat nii fa an nawaat wañ weemaamane náasoolo wañ wéeyeeni.

Náayisanii, fa eloŋ ya neeyem niŋ aayema áyiin eesaye, aal eenimiye, añii niŋ ekina tom amiikan.

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu. Alímaati Pútuun pa púwiiniyan saan unaa mpípankin kunuu unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo ti caacaw Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Inci Póol yem aluu ti hikiicu. Inci apoñapoñ a ati Yéesu Eenucee ya samat nii Pútuun pa fa mpílafiye fa, niŋ Timote an unaa ti káyinan, ukicanaa. Ⅱ Aluu keesampanee ka pakati Pútuun pa keeyem ka ti saatee ya eti Kolos, pakanam ti káyinan kéetuule ka Eenucee ya. Alímaati Pútuun pa Paapaa ati unaa pisampan aluu, mpuwufan aluu kásuumaay.

Póol kaluum ka kiteyoo niŋ hisoku ha hiteyoo apalaka

Ⅲ Nuusoksok tan óo tan apalaka Pútuun pa, Paapaa ya ati Ateeteyo Yéesu Krista ati unaa, niŋ uluumaa kiti aluu. Ⅳ Kaatuko úsiyaasi kiti káyinan ka kiti aluu ti Yéesu Eenucee ya, niŋ pálafi empa innitaake pa keesampanee ka púlooŋ pakati Pútuun pa. Ⅴ Nitaakaataak oom káyinan niŋ oom pálafi kamma waah ewwa ínnihine wa tewwo cíki, weemankee wa alacana kamma aluu. Nifiyaafiyo ínnisiye ewwuu ti ekooŋan ya eti pánipani ya, eeyem ya ekooŋan ya éesuume ya.

Ⅵ Samat nii enuun eenape fa néyankii neepuk papukal peenape, fo lompo incuke, ekooŋan ya éesuume ya yoopiya ti ehancaloolo pan óo pan ti púlunta pa, néehin pakan paka kapuloŋ samat nii Pútuun pa fa mpílafiye fa. Fiyuu lompo néehine ti aluu kápiliŋ ta ínnisiye ta ínnimeyi panap pa piti Pútuun pa ti tooñaa ya. Ⅶ Epafulas, eeyem ya áwii unii amiikan, akalaŋane ho aluu. Akina áhina eehintiyee ati Eenucee ya ati Pútuun pa, náayemi ti páhin ti aluu, ti putum unii.* Ⅷ Akina asoke unii pálafi empa Kunuu ka keenape ka nkuwufane ka aluu.

Ⅸ Ekina ewune, unii lompo, kápiliŋ núusiye eehuu, úyekuniit kaluum Pútuun pa kiti aluu. Nuuluum kati píhin aluu nípimeyi pántoon eeha mpílafiye ha, Kunuu ka keenape ka nkuwufan aluu kameye niŋ ecohato. Ⅹ Fiyuu, eloŋ ya eti aluu efeecuk samat nii pakan paka pakati Ateeteyo fa nkañaŋe fa eloŋ, ínnihin lompo tan óo tan eeha náalafiye ha. Eloŋ ya etaaluu neetaak papukal peenape, pikina piyem waah óo waah weenape ewwa ínnihin; ínnimeyi Pútuun pa pihaŋhaŋ toko. Ⅺ Nuuluum lompo kati puwufan aluu sempe séefulii ti sempe etempo seemaka sa, ancuk kati nitaak sempe ti waah óo waah. Fiyuu efinitaak tan óo tan kamukut, innicok lompo piliit niŋ pásuuma Ⅻ innisok Paapaa ya apalaka. Akina éehine ya aluu kati níyini hitaaku himpaac ti eeha naamanke ha pakanoo keesampanee ka, ti cáwii ca citi ecaaŋ ya. ⅩⅢ Kaatuko áfulanaafulan unaa ti sempe sa siti énimaan ya, náacoopii unaa ti cáwii ca citi Añiinoo aŋa náalafiye ya. ⅩⅣ Añiinoo awune nuufakanee, umuuyen wa uti unaa nuuponketee.

Eenucee ya ihaŋu ha hiteyoo hiti waah óo waah

ⅩⅤ Eenucee ya ati Pútuun pa ayem anakool a tak ati Pútuun pa peecukantee pa. Akina ayem Añii ya áyaañ a, naahaŋ waah óo waah weeliilee. ⅩⅥ Kaatuko pínapii teyoo Pútuun pa mpiliile waah óo waah weeyem patiila niŋ t’etaam, ewwa nuucukee wa niŋ weecukantee wa, pumaleekoo pa piti sempe sa, pumansa pa niŋ pakati kikaw ka, niŋ keetaake ka sempe púlooŋ. Waah óo waah uliileeliil pínapii teyoo úpinapiyanoo. ⅩⅦ Eenucee ya ataakaataako le niŋ waah óo waah efuutaako, apan ti akina waah óo waah nuutowo ti pitaako. ⅩⅧ Akina ayem hikaw ha, kéeyinane ka kayem eniinoo. Akina ayem píyaañ pa, áyaañ a éelitaniyee ya ti eket ya, kati ayeno áyaañ a ti waah óo waah. ⅩⅨ Kaatuko Pútuun pa pílafilafi púmpuluŋ etempo pipikin ti Eenucee ya. ⅩⅩ Pínapii teyoo Pútuun pa mpúsuumoole niŋ waah óo waah kamma hísim ha hiteyoo heeniisee ha ti kuluwaa ya. Fiyuu mpíhine kásuumaay kipitaako ti pututa etempo niŋ waah óo waah weeyem patiila niŋ t’etaam.

ⅩⅪ Aluu lompo, nílaaŋaalaaŋ hínum Pútuun pa, inniyeno pikamool etempo kamma heenaput eeha ínnimiilool ha ínnihin. ⅩⅫ Pale fiye, Pútuun pa píhinaahin aluu nípisuumool nempo pínapii ti eket ya eti Añii etempo. Akina acuke kúnuul ti eniinoo, ancuk kati níyini pisiiŋo hátikin etempo samat nii pakan keemuuyenut nkakuul, an átayini kawatan aluu ti waah. ⅩⅩⅢ Pale niñaŋaa putowo ti hicoku piliit ti káyinan ka, innisiiŋo kíp tenko. Timpi niyesan puson aluu ti cíki eyya innitaake ya kápiliŋ ta ínnisiye ta ekooŋan ya éesuume ya. Ekooŋan eyyuu étuunanee-túunan pakan paka púlooŋ ti etaam ya, apan inci Póol, páhinam fiye káatuunan eteyyo.

Póol páhin pa piteyoo piti káatuunan hilim ha kéeyinane ka

ⅩⅩⅣ Fiye inci taakaa pásuuma ti kúnuul enka inci iyyem ka ti hicuku kamma aluu. Kaatuko loŋaa ti hicuku kúnuul ti eniinam fo fiye, ancuk kati yíni kayankanan enii ya eti Eenucee ya ati Pútuun pa, eeyem ya kéeyinane ka. Pínapii ti kúnuul ka kutoom, inci oopa ti kaahankan ñíyoka ña ñeetowiye ña ñiti Eenucee ya. ⅩⅩⅤ Inci fiye áhina ati kéeyinane ka. Pútuun pa puwufanaam páhin empe kati hín po kamma aluu: púpoñiyaampoñ kati túunan hilim etempo púlooŋ. ⅩⅩⅥ Hilim eehe, píyisanut ho símaama unaa. Pale fiye, mpíyisan ho pakan etempo keesampanee ka. ⅩⅩⅦ Pílafiyiilafi káyisan nii, eeha mpihintane ha íhinu, apan píyisanut ho an hínum, eehuu hiyem hisaanumate henfakat, eeha efihiyeno heenape ti písii pa púlooŋ. Hikina hiyem: Eenucee ya oopa ti aluu, cíki ya eti hamake ha heeyem ha ti ékey. ⅩⅩⅧ Unii, kiti Eenucee ya aŋe núutuunan Pakan paka. Núukupanan an óo an, nuukalaŋan an óo an ti ecohato ya púlooŋ eyya Pútuun pa mpuwufane ya unii, ancuk an óo an náayini pisiiŋo hátikin Pútuun pa samat nii an éetuuniye ti Eenucee ya. ⅩⅩⅨ Eehe hiwune inci íyyemi ti páhin niŋ kaañañatool niŋ sempe ensa Eenucee ya nawufanam sa, ínsiyemi ti páhin ti inci niŋ sempe.

Ⅱ

Ⅰ Inci láfilafi nípimeyi nii inci oopa ti kaañañatool kenfakat kamma aluu niŋ lompo kamma kéeyinane ka pakati saatee ya eti Lawotise, focaa pakakee kéeyinane ka púlooŋ keetaapala kacukam ka. Ⅱ Inci oopa ti kaañañatool enke fiye kamma aluu kati nitaak púsus ínnilafooli, inniyeno pakoonool. Láfilafi lompo Pútuun pa pipisampan aluu meemak ancuk kati nimeeŋ niŋ ecohato, ínnihin cíki nii, kameye ka kiti aluu kiti pánipani. Fiyuu éfinimeyi eeha Pútuun pa mpihintane ha, eeha mpíyisanut ha hínum, hikina hiyem Eenucee ya. Ⅲ Teyoo pileefaan pa púlooŋ piti ecohato ya niŋ kameye ka mpiyolee. Ⅳ Inci sokaasok aluu eehuu ancuk an timpi acaakool aluu niŋ kilim kéesuume. Ⅴ Háati fa inci íllaaŋe fa aluu, kunuuwam unka ti aluu, ínsuumam meemak kamma inci ínsiye fa innicokoole fa, innicok kíp ti káyinan ka kiti aluu ti Eenucee ya.

Fa kéeyinane ka eloŋii neeyem fa ti Eenucee ya ati Pútuun pa

Ⅵ Fiye, páawoo nisayanaasayan Ateeteyo Yéesu Eenucee ya, ooto nitowo ti eloŋ teyoo. Ⅶ Niloc ñínkonk aluu teyoo, innisiiŋan lompo eloŋ ya eti aluu teyoo, innihaŋ innitaake sempe ti káyinan ka kiti aluu samat nii fa innikalaŋanee fa. Innisok Pútuun pa tan óo tan apalaka.

Ⅷ Nitah kunuu an timpi akuuc aluu niŋ kincaam niŋ kilim keetaakut hikaw kiti ecohato an. Kilim enkuu kíyiniyini hicuku nii keecohatiye pale pakalaŋanal piti an lamma, nkúfulii ti kísaalumant ka kiti púlunta empe apan kúfuliyoot ti Eenucee ya. Ⅸ Kaatuko ti Eenucee ya Pútuun pa púmpuluŋ etempo mpikine, ta mpíyenoonii ta an. Ⅹ Teyoo inniyem kéetuuniye pántoon. Akina ayem ati hikaw ha ati sempe sa púlooŋ siti patiila. Ⅺ Teyoo lompo inniyem keenakanee. Kanakan enkuu kineetaat kiti sipees an pale kanakan kéefulii ti Eenucee ya. Kanakan enkuu kiyem ta Eenucee ya naawaate ta aluu ti eloŋ eti kaamuuyen. Ⅻ Ta ínnihinee ta pátise, cukaacuk fiye nii nihokeehok niŋ Eenucee ya. Innílitaniyee lompo ti eket ya neyoo, kaatuko níyinanaayinan ti sempe sa siti Pútuun pa péelitaniyoo pa ti eket ya.

ⅩⅢ Niyenaayeno hínum pakan keekete kamma umuuyen wa uti aluu, apan eloŋ ya eti aluu eti kaamuuyen ka ewaatutee fala. Pale fiye Pútuun pa píhinaahin aluu nípiyemi kaloŋa niŋ Eenucee ya. Mpuponket umuuyen wa uti unaa púlooŋ. ⅩⅣ Púkoo ya eeyekane ya umuuyen wa utuunaa,* Pútuun pa pipempeŋaa-pempeŋ yo ti kuluwaa ya púpufulan yo. ⅩⅤ Mpuwaat kísaalumant ka keetaake ka sempe, mpicenk ko mpuweel ko hátikin pakan paka púlooŋ, mpilelentool nenko pípiyisan nii piheekaaheek ko ti kuluwaa ya eti Eenucee ya.

ⅩⅥ Ooto an timpi awatan aluu ti waah ewwa innili wa innilaan, niŋ fotom fa ínnituulut fa ñikee ñihaaño ña ñiti Pusuwif pa. An lompo timpi awatan aluu nii, nítuulantoo hinoom ha hiteyii hiti kayeno ka, niŋ hinoom ha hiti éfulii hiim ha. ⅩⅦ Enkuu púlooŋ, kinakoolut tak niŋ waah wa weeñaŋe wa ékey, pale samat nii hísaalumant etewwo lamma. Himuum ha hiti hísaalumant eehuu hiyem Eenucee ya. ⅩⅧ Pakakee paka nkálafilafi éyisanoolo nii keewananooliye, apan ti saanii keesilanooliye. Pakakee paka nkasok nii an óo an añaŋa ékilipo hátikin pumaleekoo pa. Pakakee paka lompo, nkámakiyanoolo-mákiyanoolo kamma waah ewwa nkacuk wa ti píyawut. Pakan paka payenkuu fiye púlooŋ, timpi nikatanii kápupuulan aluu ti kaapuuñanoolee ka kiti aluu. Pámiiloolalii piti etaam eyye mpuwasii éseepinoolo, apan pitaakut nafaa. ⅩⅨ Kacokut ti Eenucee ya, eeyem a hikaw ha hiti kéeyinane ka, keeyem ka eniinoo. Samat nii fa pifasa pa niŋ picec pa mpucokool fa pitempo tak, fo lompo Eenucee ya, eeyem a hikaw ha, náhin kéeyinane ka kapucokool nkayank ti káyinan ka kiteyii samat nii fa Pútuun pa mpílafiye fa.

Eket niŋ eloŋ niŋ Eenucee ya ati Pútuun pa

ⅩⅩ-ⅩⅫ Eenucee ya naafakan aluu ti sempe sa siti kísaalumant ka kiti púlunta pa, kamma innikete neyoo. Ooto weyme uwune eloŋ aluu neecuk nii pakan paka pakati púlunta pe? Pakakee paka nkasok aluu: “Timpi nicok waah ewwe! Timpi nisiikan waah ewwe! Timpi nílik waah ewwe!”? Pale waah ewwe éfuucim, utaakut nafaa! Ooto weyme uwune innicoon kilim enkuu? Pakan kasiiŋane ko, nkakalaŋan ko pakan paka. ⅩⅩⅢ Pánipani kilim ka keesiiŋanee enkuu kucukaacuk nii kiti ecohato, kaatuko kicakanaacakan an kati nátuul cosaan, naawananoolo naaseeñan eniinoo. Pale kilim enkuu kitaakut nafaa, kamma nkiyinaat hikitu an hiloŋu eloŋ eti kaamuuyen.

Ⅲ

Ⅰ Eenucee ya ati Pútuun pa álitaniyeelitan ti eket ya, aluu lompo ínnilitaniyee neyoo. Ooto niŋes waah wa weeyem wa patiila, pa Eenucee ya naayeniye pa look ti epees yáali ya eti Pútuun pa. Ⅱ Nímiilool waah wa weeyem wa patiila lamma, timpi nímiilool waah uti t’etaam. Ⅲ Kaatuko niketaaket, eloŋ ya eti aluu neeyolee niŋ Eenucee ya eeyem ya oonool niŋ Pútuun pa. Ⅳ Eenucee ya ayem eloŋ ya eti aluu pánipani. Niŋ áfuliyoo, aluu lompo éfinifulii neyoo inninanf ti hamake ha hiteyoo.

Ⅴ Ooto nimuk waah óo waah weeyem ti aluu uti etaam ya: casupoolat, káakuulaati, pacul, pálafi peenaput niŋ pakiip waah fo muus, kaatuko an eekiipe waah fo muus, nacokcok wo pihaŋ Pútuun pa. Ⅵ Pawenal empuu fiyaaw puwune káñiken ka kiti Pútuun pa nkikaakaay ékey ti kéetuulut po ka. Ⅶ Aluu lompo, fiyuu inniwen hínum, ta inniyeniye ta ti eloŋ eti umuuyen ewwuu. Ⅷ Pale fiye, nikatan eehe púlooŋ: kanat, káñiken, pakanc, púkuuf, niŋ káakup kilim keefute. Ⅸ Timpi nicaamool, kaatuko niwaataawaat kunuu ka kiti aluu keemaamane ka niŋ pawenal etenko, Ⅹ ínnisoolo kunuu ka kéeyeeni ka. Aluu unka ninakoole pihaŋhaŋ toko samat nii Eeliile ya aluu, ancuk nihaŋa innimeya po. Ⅺ Fiye, taakut nene “aŋe Asuwif” niŋ fotom “aŋe Asuwif tom”, “aŋe eenakiye”, “aŋe eenakiit”, “aŋe akaawoola”, “aŋe ati elampa”, “aŋe amiikan” niŋ fotom “amiikan tom”. Pale Eenucee ya ayem waah óo waah náayemi ti an óo an.

Ⅻ Páawoo Pútuun pa pílafiye aluu mpimamal aluu nipiyeno pakan etempo, ooto nitaak paket hikaw, niyeno pakan keenape, keewananooliye, kéesuumanana niŋ pumukuta. ⅩⅢ Nimukutool niŋ an óo an, inniponketool niŋ an amuuyenaa ti akee. Niponketool samat nii fa Eenucee ya* naaponkete fa aluu. ⅩⅣ Heehaŋe ha púlooŋ hitaaku hikaw hiyem, nílafooli. Pálafi nananfool pakan pitempo tak.

ⅩⅤ Kásuumaay enka Eenucee ya nawufan ka, nikat ko kípitintiŋan saan aluu. Pútuun pa piyonkale aluu ti kásuumaay enke kati niyeno enii yoonool. Nisok tan óo tan Pútuun pa apalaka. ⅩⅥ Hilim ha hiti Eenucee ya hikin ti aluu samat nii hisaanumate henfakat. Nikalaŋanool, inniwunool kunuu ti ecohato ya púlooŋ. Nicook kícimu óo kícimu kiti Pútuun pa, innicook ko niŋ saan aluu ti hisoku po apalaka. ⅩⅦ Waah óo waah ewwa ínnihin niŋ fotom innisok, níhin wo ti caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu, innisok Pútuun pa Paapaa ya apalaka pínapii teyoo.

Fa kéeyinane ka nkañaŋe fa eloŋ

ⅩⅧ Aluu pakaal paka, nítuul pákayiin aluu, samat nii pinapana Ateeteyo.

ⅩⅨ Aluu pákayiin paka, nílafi pakaal aluu, apan timpi nikallanii.

ⅩⅩ Aluu epuuk ya, nítuul pupuka aluu ti waah óo waah, eehuu níhisuum Ateeteyo.

ⅩⅪ Aluu ñífaaf ña, timpi níhin epuuk aluu kápiñiken kenseŋ, niŋ fotom éfikawusen.

ⅩⅫ Aluu pimiikan pa, nítuul payenka inniyem ka teyii ti páhin leti etaam ye ti waah óo waah. Timpi nítuulii lamma niŋ unka ti efaas aluu, ancuk kati súumii ti aluu. Pale nítuulii niŋ saan seekuule kamma innifeye Ateeteyo. ⅩⅩⅢ Páhin óo páhin empa inniyem ti íhinu, níhin po ti saan aluu púlooŋ, samat nii keeyem ti páhin Ateeteyo, pale pakan paka tom. ⅩⅩⅣ Nímeyimeyi nii Pútuun pa efipupuuñanool aluu niŋ heenape ha eeha mpimanke ha pakan etempo. Aŋa inniyem a teyoo, ínniyemi ti páhin teyoo, ayem Eenucee ya Ateeteyo. ⅩⅩⅤ Pale an óo an éehinut pinap, afaacooyee heenaput eeha náahine ha, kaatuko Pútuun pa pifisakanoolantoo an.

Ⅳ

Ⅰ Aluu pakati kikaw ka keetaake ka pimiikan, niwufanii heecoonoole nihitempo. Nínawuno nii aluu lompo nitaakaataak ati hikaw eeyem alacana.

Heeñaŋee ha íhinu

Ⅱ Nicok piliit ti kaluum ka; inniyeniyaa kaluum, niyeno niŋ kunuu aluu innisok Pútuun pa apalaka. Ⅲ Niluum kiti unii lompo ancuk Pútuun pa mpípankin unii pítin kati útuunan hilim etempo pakan paka. Hilim eehe hiyem eeha mpihintane ha íhinu kiti Eenucee ya, eeha mpíyisanut ha hínum. Kamma inci íntuunane ho, ekina ewune íyyemi ti núkuluma. Ⅳ Ooto niluum Pútuun pa inci kati túunan ho picaaŋ cataŋ samat nii fa inci iññaŋe fa. Ⅴ Niwen niŋ ecohato hátikin kéeyinanut ka. Innitaakaa káasiiŋuma keetempiye kiti íhinuyii heenape, timpi nípuul ko. Ⅵ Níkup tan óo tan hilim heenape, apan nihitaak micempanu, ancuk kati nímeyi fa efiniñahan an óo an.

Kakican kikelan

Ⅶ Tikik afaakaman aluu fa inci iyyem. Akina an unaa ti káyinan, aŋa núulafiye meemak, náayemi lompo áhina eehintiyee, áwii unii amiikan ti Ateeteyo. Ⅷ Inci púpoñiyoo ti aluu kati akaman aluu fa nuuyem, naayankanan aluu lompo nipitaak púsus. Ⅸ Inci púpoñiyoo niŋ Onesim, ati aluu ya. Akina lompo an eehintiyee, an unaa ti káyinan, apan núulafiyoo meemak. Efikakaman aluu waah óo waah weetaakiye pe.

Ⅹ Alistaak eeyem ya niŋ inci ti núkuluma, akicanaa aluu. Mark lompo, Barnabas atuwoo, akicanaa aluu. (Nisayaasa leetal éeyisane puume inniñaŋe íhinu kiteyoo. Niŋ ákeyyoo puu, niwananoo pinap.) Ⅺ Yéesu, aŋa nkasok ya Yustus, akicanaa aluu lompo. Ti Pusuwif pa kéeyinane ka Eenucee ya ati Pútuun pa, pákahaaciil paka payenke lamma kayem ti páhin niŋ inci káputuunan cáwii ca citi Pútuun pa, apan nkapenanam-penan sempe lompo.

Ⅻ Epafulas, eeyem a lompo an aluu, akicanaa aluu. Akina amiikan ati Yéesu Eenucee ya, apan tan óo tan nasuumsuum kiti aluu ti kaluum meemak, ancuk kati nicok kíp ínnituuno ti káyinan ka kiti aluu, ínhiini aluu hat ti waah óo waah ewwa Pútuun pa mpílafiye. ⅩⅢ Inci yíniyini aluu hisoku nii, oopa ti páhin penfakat hak aluu niŋ kéeyinane ka keeyem ka Lawotise niŋ Yelapolis.

ⅩⅣ Luk, ákuuñana ya aŋa inci íllafiye ya, akicanaa aluu niŋ Temas lompo.

ⅩⅤ Nikican pakan unaa ti káyinan keeyem ka Lawotise, innikican lompo Nimufa niŋ kéeyinane ka ti Yéesu Krista payenka nkaconcoolo ka lateyoo.

ⅩⅥ Niŋ kakalaŋaa aluu leetal eyye, innipoñ yo kéeyinane ka pakati Lawotise, kapikalaŋii yo lompo. Aluu lompo nikalaŋ leetal eyya pakati Lawotise éfikapoñii ya aluu.

ⅩⅦ Nisok Aakip, atah kunuu ti páhin empa Ateeteyo naawufanoo pa, ancuk kati ahankan po pinap.

ⅩⅧ Inci Póol kiice kakican enke niŋ epeesam. Nínawuno nii inci oopa ti núkuluma! Pútuun pa pisampan aluu.

* Ⅰ:Ⅶ 1:7 Niŋ fotom: náayemi ti páhin ti putum aluu.

* Ⅱ:ⅩⅣ 2:14 Niŋ ekina tom: “Púkoo ya eesiiŋane ya unaa ti pisiya kamma núutuulutaa yo,”

* Ⅲ:ⅩⅢ 3:13 Niŋ ekina tom: Ateeteyo

1 Tesalonik

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Leetal ya éyaañ ya eepoñee ya pakati Tesalonik

1 Tesalonik

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam ti káyinan keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Aŋe leetal ya éyaañ ya eepoñee ya pakati Tesalonik. Leetal eyye, ayme akiice yo? Póol apoñapoñ a akiice yo, akina niŋ Silas niŋ Timote, pákawiyoo ti páhin.

Ti pakayme Póol naakiice leetal eyye? Ti pakati canku ya eti saatee ya eti Tesalonik naakiice. Póol átuunane ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu Krista ti saatee eyyuu, intaak kéeyinane. Payenkuu káyenoonii canku ya eti saatee ya eti Tesalonik. Pale kamma kaakallanee kenfakat nkuwun, Póol naakatan saatee ya, peelokot akalaŋanii meemak hiti káyinan ka.

Máamun etiil puwant sitiil súsupak, Póol naapoñ Timote, áwiyoo ti páhin, apicaasincan fa canku ya neeyem fa ti íhinu ti káyinan ka kiteyii. Timote ápufulii po ápuñohoonii pe ti Póol, náacoopiyoo ekooŋan éesuume nii, kéeyinane ka kaloŋaa nkacoke ti Yéesu (3:1-10). Póol, niŋ pásiyaloo ekooŋan eyyuu naataak pásuuma penfakat, naakiicii leetal eyye apusokii kacok piliit ti káyinan ka kiteyii. Póol naasok Pútuun pa apalaka ti káyinan ka kiteyii, cíki ya eteyii niŋ pálafi pa piteyii (1:2-10), niŋ fa lompo nkasiiŋiye fa kíp nkataak pásuuma ti kaakallanee ka kiteyii (2:14-16).

Ti leetal eyye, Póol náanawunanii kiti akina faŋoo eloŋ ya eteyoo (2:1-12), naawufanii kilim enka efikasiiŋo ka tenko, kikina kiyem weyme? Asokii nii kañaŋut pihinto niŋ aal eeneetaat ateyii niŋ ekina tom áyiin eeneetaat ateyii (4:3-9). Naasokii lompo kañaŋaa piyeno píhina, nkásik kíp ínkeyyoo ti páhin (4:9-12). Naalompo ákupii kiti éñohoonii ya eti Yéesu niŋ heekaakaay ha pitaako keekete ka ti Yéesu, niŋ lompo heekaakaay ha pitaako kéeyinanut ka ti Yéesu (4:13-18; 5:9-10). Asokii káhin kata kapimemanoolo éñohoonii ya eti Yéesu (5:1-11).

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu. Alímaati Pútuun pa púwiiniyan saan unaa mpípankin kunuu unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo ti caacaw Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Inci Póol, Silas, niŋ Timote, ukicanaa aluu. Inci oopa ti hikiicu aluu, éyeniin ya eti kéeyinane ka keeyem ka ti saatee ya eti Tesalonik, aluu keeyem ka ti Pútuun pa Paapaa ya, niŋ ti Ateeteyo Yéesu Krista. Alímaati Pútuun pa pisampan aluu mpuwufan aluu kásuumaay.

Káyinan ka kiti pakati Tesalonik

Ⅱ Unii unka ti hisoku Pútuun pa apalaka tan óo tan hak aluu púlooŋ, nuutowo ti kaluum kitaaluu. Ⅲ Núunawuno hátikin Pútuun pa Paapaa atuunaa páhin pa pitaaluu piti káyinan ka, kata ya etaaluu eti pálafi pa niŋ kamukut ka kitaaluu kiti cíki eyya innitaake ya ti Ateeteyo Yéesu Krista.

Ⅳ Aluu pakan unii ti káyinan, úmeyimeyi nii Pútuun pa pílafilafi aluu mpimamal aluu nipiyeno pakan etempo, Ⅴ kaatuko ta núucoopii ta aluu ekooŋan ya éesuume ya, écoliyoot puu taaluu niŋ kilim lamma pale niŋ sempe lompo, Kunuu ka keenape ka nkíyisan aluu píhiini hat nii eeha nuusoke ha hiti tooñaa. Innímeyi lompo fa mpuukin fa niŋ aluu hak aluu. Ⅵ Aluu, níyipenanaa-yípenan pawenal unii niŋ piti Ateeteyo, kaatuko nisayanaasayan ekooŋan ya niŋ pásuuma empa Kunuu ka Keenape ka nkuwufane pa, háati fa néecoopii fa aluu kúnuul kenfakat. Ⅶ Fiyuu ínniyenoonii pakan payenka an naañaŋe káyipenan, ekina ewune kéeyinane ka púlooŋ pakati mah ma miti Masetoni niŋ miti Akayi kati káyipenan aluu. Ⅷ Kamma aluu, hilim ha hiti Ateeteyo hísiyiit Masetoni niŋ Akayi lamma, pale káyinan ka kiti aluu ti Pútuun pa kísiyeesi pan óo pan. Ooto utaakut waah ewwa efuupenan. Ⅸ Kaatuko poko faŋii nkakaman kawanan enka inniwanane ka unii niŋ fa ínniwunkiye fa pínaati pa nipiyeno pimiikan pakati Pútuun pa piti pánipani ya peeyem pa kaloŋa. Ⅹ Nkákup lompo fa inniyem fa ti hítuulu ékey ya eti Yéesu Añii ya ati Pútuun pa ápufulii alacana, aŋa mpílitanii ya ti eket ya, eefakane ya unaa ti káñiken ka kiti Pútuun pa keeyem ka ti ékey.

Ⅱ

Páhin pa piti Póol ti saatee ya eti Tesalonik

Ⅰ Pakanam ti káyinan, nímeyimeyi nii ékey ya etoonii pati aluu eyeniit kenseŋ. Ⅱ Innímeyi lompo fa nuukallanee fa nuuteñalee ti saatee ya eti Filipoy le niŋ éfuukey pati aluu Tesalonik. Pale Pútuun pa mpuwufan unii páhaañi úputuunan aluu ekooŋan etempo éesuume ya ti pututa esuum enfakat. Ⅲ Niŋ usokaa pakan paka kasayan hilim ha hiti Pútuun pa, eeha nuusok ha hiti kincaam tom, hífuliyoot lompo ti pámiiloolal peenaput niŋ fotom kincaakool. Ⅳ Pale núukupkup samat nii payenka Pútuun pa mpuwinkiye mpisayanii, mpuñoman unii ekooŋan ya éesuume ya. Unii uŋesut pásuuma pakan pale pásuuma pa piti Pútuun pa empa mpuwinko pa saan unaa. Ⅴ Nímeyimeyi nii utaapala úkup aluu pákupal péesuumanana kati nílafi unii, Pútuun pa lompo pímeyimeyi nii usoolahut mañ ma miti aluu. Ⅵ Uŋesut pakan kati kámul unii, neetaat aluu niŋ fotom pakakee. Ⅶ Kamma nuuyem pupoñapoñ pakati Eenucee ya ati Pútuun pa, úyiniyini kayokan aluu upusok aluu niwufan unii waah. Pale ta nuuyeniye ta niŋ aluu, nuuyeno samat nii pakan keemone,* samat nii fa íññaa eeyem ti káacuuwan namankool fa epuukoo. Ⅷ Pálafi pa penfakat pa empa nuutaake pa ti aluu puwune, úlafiit pípaacinool niŋ aluu ekooŋan ya éesuume ya eti Pútuun pa lamma, pale núupaacinool eloŋ ya eti unii lompo, kaatuko níyenooniyoo-yeno pakan kenfakat ti unii.

Ⅸ Pakanam ti káyinan, nínawuno kata ya eti unii niŋ páhin pa peeyokanana pa piti unii; núuhinhin hánant hanakan kati utaak paliyal niŋ aŋa nuusoolahe ya, ancuk timpi uyokan an ta nuuyeniye ta káatuunan aluu ekooŋan ya éesuume ya eti Pútuun pa. Ⅹ Aluu keetantake ka, niŋ lompo Pútuun pa, fa pawenal unii mpitempiye fa mpucoonool, ta nuuyeniye ta niŋ aluu kéeyinane ka. An ayinaat unii hinooku. Ⅺ Nímeyimeyi lompo nii ucokaacok an óo an ti aluu samat nii fa paapaa nacok fa epuukoo. Ⅻ Nuuyankanan aluu nipicok piliit, nuupuuñanool aluu, nuuŋiino ti hisoku aluu nii eloŋ ya eti aluu ecuk samat nii fa Pútuun pa mpílafiye yo fa epiyeno. Kaatuko pikina piyem ti kaayonkal aluu nipinako ti cáwii etempo niŋ hamake etempo.

ⅩⅢ Nuulompo usok tan óo tan Pútuun pa apalaka kamma eehe: ta ínnisiye ta hilim ha hiti Pútuun pa, eeha ínnisiye ha ti putum unii, nisayanut ho samat nii hilim an, pale innisayan ho fa nihiyem fa: hilim ha hiti Pútuun pa, heeyem ha ti páhin ti aluu kéeyinane ka. ⅩⅣ Pakanam ti káyinan, niwenaawen samat nii pakati Pútuun pa keeyem ka Judaay keeyem ka ti Yéesu Krista. Kaatuko kaakallanee ka kiti aluu kéefulii ka ti pakan aluu koonool kuu nii enka pakati Judaay nkacuke ka ti pakanii Pusuwif pa. ⅩⅤ Pakakee Pusuwif kamuke faw piyaamakoola pa, pakakee lompo nkamuk Ateeteyo Yéesu, pakakee nkakallan† unii. Pútuun pa súumut po teyii, nkayeno pikamool an óo an ⅩⅥ ti kaayankan ka kiteyii kati kakit unii káatuunan keeneetaat ka Pusuwif hilim ha eeha efihifakanii ha. Ti pawenal empuu nkameeŋan tan óo tan umuuyen wa uteyii tuk. Káñiken ka kiti Pútuun pa nkáwanoonii teyii ti pikelan.

Pálafi pa piti Póol nene hicuku pakati Tesalonik

ⅩⅦ Pakanam ti káyinan, ta nkákatinoole ta unii niŋ aluu ti caanak ceetama, apan saan unii sitaapala sikatan aluu, núuhin kata óo kata kati úñohoonii puu ti aluu, kamma núulafiye meemak hicuku aluu nene. ⅩⅧ Kaatuko úlafilafi ékey puu ti aluu, inci Póol, iyyoop innene penan iyyoop, pale Seetaani ya neekit unii. ⅩⅨ Weyme uyem cíki ya eti unii? Weyme uyem pásuuma pa piti unii niŋ panteeloo ya eti unii eyya efuumaayoolo ya neyyo hátikin Ateeteyo Yéesu niŋ áñohooniyoo? Fo aluu tom? ⅩⅩ Pánipani, aluu niyem pásuuma pa piti unii niŋ heewune ha núuyemi ti emaayoolo.

Ⅲ

Ⅰ Ta nuuyoke ta ti hítuulu kati nene ucuk aluu, ti pikelan uyinaat nene kamukut. Ekina ewune nuucoon upuyeno lamma unii ti saatee ya eti Aten, Ⅱ núupoñii Timote, áwii unaa ti káyinan niŋ áhinool Pútuun pa ti kaahancalool ekooŋan ya éesuume ya eti Eenucee ya. Núupoñiyoo apiyankanan aluu nipicok piliit, naapenan aluu sempe ti káyinan ka kiti aluu, Ⅲ ancuk an ti aluu timpi añoho puson kamma kaakallanee enka inniyem ka ti hicuku. Kaatuko aluu faŋ aluu nímeyimeyi nii kaakallanee enkuu, kikina kiyem enka nuuñaŋaa ka hicuku. Ⅳ Háati ta nuuyeniye ta niŋ aluu, nuusoksok aluu tan óo tan nii efikakallan unaa. Apan nihitaako fo samat nii fa innimeya fa. Ⅴ Ekina ewune, ta inci iyyinaat ho ta nene kamukut, ímpoñii Timote kati méyi fa inniyem ti káyinan ka kiti aluu. Feyatanaa-feyatan nii Seetaani ya, eyya néluuŋ ya pakan paka, timpi éluuŋ aluu, páhin pa piti unii mpiyeno páhin kenseŋ.

Ⅵ Pale Timote oopa áfulii puu ti aluu ápucolii peti unii, náacoopii unii ekooŋan éesuume eti káyinan ka kiti aluu niŋ pálafi pa piti aluu. Asokaasok unii nii innitowotowo ti énawuno unii ti pásuuma tan óo tan, naasok lompo fa innifaamake fa unii samat nii fa unii lompo nuufaamake fa aluu. Ⅶ Ooto pakanam ti káyinan, ti kúnuul ka niŋ kaakallanee ka kiti unii púlooŋ, niyankananaa-yankanan unii upucok piliit kamma káyinan ka kiti aluu. Ⅷ Waniyaa unii haaf! Fiye efuuloŋ pinap, páawoo aluu unka nicoke piliit ti Ateeteyo. Ⅸ Puume nuuyina hisoku Pútuun pa apalaka hak aluu? Kamma aluu, nuutaak pásuuma penfakat hátikin Pútuun pa piti unaa. Ⅹ Nuuluumluum fo muus hánant hanakan kati nene ucuk aluu, ancuk kati uhankan heetowiye ha ti káyinan ka kiti aluu.

Ⅺ Fiye álimaati Pútuun pa Paapaa atuunaa niŋ Ateeteyo Yéesu atuunaa kápankin unii pítin pa kati úkey puu ti aluu. Ⅻ Alímaati Ateeteyo apenan pálafooli pa piti aluu fo muus niŋ lompo pálafi empa innitaake pa ti pakakee paka, samat nii fa núulafiye fa aluu. ⅩⅢ Pínapii ti oom pálafi, álimaati saan aluu sitaak sempe, ancuk nikuulaa, an átayini aluu hinooku hátikin Pútuun pa Paapaa ya ati unaa, niŋ Ateeteyo Yéesu ati unaa ákeyyoo niŋ keesampanee ka púlooŋ pakateyoo.

Ⅳ

Eloŋ éesuume Pútuun pa

Ⅰ Fiye, pakanam ti káyinan, usokaasok aluu fa efiniloŋ, Pútuun pa kati súum po ti aluu, apan fo inniyem ti eloŋ. Pale fiye, nene uluum aluu ti piŋiino ti caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu kati níhin eehuu pihaŋ toko. Ⅱ Kaatuko nímeyimeyi kilim enka nuuwufane ka aluu ti caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu.

Ⅲ Ehe eeha Pútuun pa mpílafiye ha: nikuul. Nílaaŋ pahaaño niŋ aal niŋ fotom áyiin eeneetaat atii. Ⅳ An óo an ti aluu añaŋaa ecocokanoolo, naawen ti pawenal peekuule mpitempo.* Ⅴ Timpi niyeno keecule samat nii kéemiit ka Pútuun pa. Ⅵ Ti eehuu, an timpi alaah naacaakool anoo ti káyinan. Ateeteyo afaasiiŋan ti pisiya pakan paka púlooŋ payenka nkáhin ka umuuyen ewwuu, samat nii fa mpúukupanan fa aluu. Ⅶ Kaatuko Pútuun pa piyonkalut unaa kati uloŋaa eloŋ eekuulut, pale eloŋ eekuule. Ⅷ Ooto an óo an eepooke hilim eehe, an tom naapooke pale Pútuun pa peewufane pa aluu Kunuu etempo keenape ka.

Ⅸ Pakanam ti káyinan, fiye ínkeyyoo ti pálafooli pa piti kéeyinane ka, túuniit upukiic aluu kiti eehuu, kaatuko Pútuun pa faŋ etempo pikalaŋane aluu nípilafooli. Ⅹ Fiyuu ínnilafiye miin ma púlooŋ miti Pútuun pa pan óo pan ti mah ma miti Masetoni. Háati fo, unii unka ti piŋiino aluu, níhin fo pihaŋ toko. Ⅺ Níhin ho haaci aluu nipiloŋ eloŋ eekemiye, nicoonool ti haaci aluu, ínnihin ti hásuwat aluu samat nii fa nuusoke fa aluu. Ⅻ Inníhinaa eehuu, eloŋ ya eti aluu efeewun kéeyinanut ka nkákup heenape ti aluu, te etiniyokan an ti waah.

Ekéy ya eti Ateeteyo

ⅩⅢ Pakanam ti káyinan, úlafilafi nípimeyi heekaakaay ha pitaako kéeyinane ka keekete ka, ancuk timpi nisampoolo samat nii pakakee paka, keetaakut ka cíki. ⅩⅣ Kaatuko unaa úyinanaayinan nii Yéesu aketaaket náalitoonii ti eket ya, fiyuu lompo núuyinanaa nii Pútuun pa éfipilitanii ti eket ya kéeyinane ka ti Yéesu kati kayeno neyoo. ⅩⅤ Eeha nuuyem ha aluu fiye ti hisoku, hilim hiti Ateeteyo: unaa keeyemaa ka kaloŋa, keetowiye ka ti etaam ya, hinoom eeha Ateeteyo áfaakey ha, étuutikinaa pikaayu keekete ka. ⅩⅥ Kaatuko Ateeteyo faŋoo áfaawanoonii ápufulii alacana niŋ hilim heeceeke, hilim ha hiti maleekoo ya áhampaatiin a éfihisiyee lompo niŋ kámpiis ka kiti Pútuun pa, keekete ka ti káyinan ka kiti Eenucee ya éfikatikin kálitoonii. ⅩⅦ Niŋ fúlaa toko, unaa keeyemaa ka kaloŋa, keetowiye ka pe ti etaam ye, éfuuseepinee mpacas neyii ti útiŋu wa upupaakoolaa niŋ Ateeteyo ti eyam ya. Fiyuu efuuyeniyaa niŋ Ateeteyo fo cancowiyaaw. ⅩⅧ Ooto niyankananool niŋ kilim enke nipicok piliit.

Ⅴ

Hinoom ha hiti Ateeteyo

Ⅰ Pakanam ti káyinan, fiye ínkeyyoo ti caanak ca niŋ waati ya, túuniit upukiic aluu, Ⅱ kaatuko aluu nímeyimeyi fanfaŋ nii hinoom ha hiti Ateeteyo éfihikey samat nii álipa hánant. Ⅲ Ta pakan paka efikayeno ta hisoku, “kásuumaay kitaakaataako niŋ kapepan”, tokotoko kúnuul éfikunowii teyii, samat nii fa hipuku naseeñ fa ti aal ati munow, apan etikafak.

Ⅳ Pale aluu pakanam ti káyinan, nineetaat ti ñáanim, hinoom eehe kati híyolin aluu samat nii fa álipa náyolin fa an. Ⅴ Aluu púlooŋ epuuk pakati ecaaŋ ya niŋ epuuk pakati hinoom ha. Uneetaataa pakati hánant niŋ fotom pakati énimaan. Ⅵ Ooto timpi ucukaa nii pakakee paka keeyem ka ti hiŋotu, pale úyiyiyaa nuusincanaa caw. Ⅶ Kaatuko payenka nkaŋot ka, niŋ hánant nkaŋot, payenka nkákuman ka, niŋ hánant nkákuman. Ⅷ Pale unaa, páawoo unaa pakati hinoom ha, timpi úkumanaa usincanaa caw. Núusooliyaa káyinan niŋ pálafi samat nii akaaya hikam fa násoolo fa hísool hiti éfaasuma púsus, nuuwasiyaa cíki ya eti kafakan ka samat nii éwuulu eti hikam. Ⅸ Kaatuko Pútuun pa pimamalut unaa kati píñiken ti unaa pale kati ufakanee pínapii ti Ateeteyo Yéesu Krista ati unaa. Ⅹ Aketaaket ti putum pa piti unaa, ancuk man nuuketaa niŋ fotom nuuloŋaa, efuuyeniyaa nantoonool neyoo. Ⅺ Ooto niyankananool nipicok piliit innitentenfanool, samat nii fa inniyem fa ti íhinu.

Póol kilimoo kikelan ti leetal eyye

Ⅻ Pakanam ti káyinan, unii unka ti kaluum aluu nítuul pakati kikaw ka pakati aluu ti páhin pa piti Ateeteyo. Koopuka ti páhin peeyokanana ti pututa aluu nkátintiŋan aluu nkákupanan aluu ti káyinan ka. ⅩⅢ Nicokii sipees súsupak ínnilafiyii kamma páhin pa piteyii. Niyenoolo ti kásuumaay. ⅩⅣ Pakanam ti káyinan, unii unka ti kaluum aluu ti piŋiino, níkupanan keetaakut ka haaci, nipuuñanool ñiwatat ña, niyankanan kéelakume ka ti káyinan, innimukut niŋ an óo an. ⅩⅤ Nitah kunuu an timpi ánukan ti an, pale tan óo tan níhin kata nípihinool heenape ínnihin lompo heenape ti an óo an.

ⅩⅥ Nitaak pásuuma tan óo tan. ⅩⅦ Niluum Pútuun pa péeyekuniit. ⅩⅧ Nisok Pútuun pa apalaka ti waah óo waah weetaakiye, eehuu Pútuun pa mpílafiye ti aluu keeyem ka ti Yéesu Krista.

ⅩⅨ Timpi nimiman Kunuu ka keenape ka. ⅩⅩ Niŋ an asokaa nii, ataakaataak hilim hiti kaayaamakool héefulii pati Pútuun pa, timpi nítin ho, ⅩⅪ pale níwencinool waah óo waah, nicok heenape ha, ⅩⅫ ínnilaaŋ heenaput óo heenaput.

ⅩⅩⅢ Alímaati Pútuun pa empa mpuwufan pa kásuumaay ka pukuulan aluu pántoon. Alímaati pifaas kunuu aluu niŋ saan aluu niŋ siniin aluu, ancuk an timpi áyini hinooku aluu fo le niŋ ékey ya eti Ateeteyo Yéesu Krista ati unaa. ⅩⅩⅣ Aŋa eeyonkale ya aluu áfaahin ho kaatuko áfulantoo ti hilimoo.

ⅩⅩⅤ Pakanam ti káyinan, niluum kiti unii.

ⅩⅩⅥ Nikican pakan aluu ti káyinan innisumpoolii samat nii fa kéeyinane ka nkáhin fa.

ⅩⅩⅦ Inci pusok aluu ti caacaw ca citi Ateeteyo, nikalaŋ leetal eyye ti pakan aluu púlooŋ ti káyinan.

ⅩⅩⅧ Alímaati Ateeteyo Yéesu Krista asampan aluu.

* Ⅱ:Ⅶ 2:7 Niŋ ekina tom: “nuuyeno ti aluu samat nii epuuk,”

† Ⅱ:ⅩⅤ 2:15 Niŋ ekina tom: “pakakee nkayaan unii.”

* Ⅳ:Ⅳ 4:4 Niŋ ekina tom: “An óo an ti aluu añaŋaa esa ti pítin peekuule mpitempo.”

2 Tesalonik

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Leetal ya ésupiyenu ya eepoñee ya pakati Tesalonik

2 Tesalonik

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam ti káyinan keeyemaam ka ti káasiitan, inci neekicanaa.

Aŋe leetal ya ésupiyenu ya eepoñee ya pakati Tesalonik. Ayme akiice yo? Oonooluu eekiice ya éyaañ ya: Póol.

Teyme naakiice leetal eyye? Ta naakiice yo ta, pikee pa láaŋoolut niŋ ta éyaañ ya neekiicee ta. Póol náasi nii, páciite púsupak pitaakaataako ti pututa kéeyinane ka pakati Tesalonik:

1. Pakakee ti kéeyinane ka, kácookaacook káyinan nii, hinoom ha hiti Ateeteyo híkeyyookey, Yéesu apayaapa náañohoonii. Kincaam enkuu nkiseeñii nkiyokanii meemak. Tempo Póol naakiice ápiyisan nii, hinoom ha hiti Ateeteyo étihikey taamanta akee áyiin aŋa nkasok amuuyena ya ákeyyoot, hícump pakan nkasiiŋo kápitaakoolan Pútuun pa (2:1-12).

2. Kéeyinane ka payenka ammeya ka nii, kapookaapook páhin, kataakut haaci fo kanakan ñutumii ti pakakee. Tempo Póol náayisanii nii, kanapan eloŋ ya eteyoo nkasincan fa naaloŋe fa neyii, naasokii kacok kápihin páhin, naasokii lompo, timpi káwusen ti íhinu heenape (3:6-15).

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu. Alímaati Pútuun pa púwiiniyan saan unaa mpípankin kunuu unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo ti caacaw Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Inci Póol, Silas, niŋ Timote, ukicanaa aluu. Inci oopa ti hikiicu aluu, éyeniin ya eti kéeyinane ka pakati saatee ya eti Tesalonik, aluu keeyem ka ti Pútuun pa Paapaa ati unaa, niŋ Ateeteyo Yéesu Krista. Ⅱ Alímaati Pútuun pa Paapaa ati unaa niŋ Ateeteyo Yéesu Krista kasampan aluu nkawufan aluu kásuumaay.

Kíiti ya eti éñohoonii ya eti Yéesu

Ⅲ Pakanam ti káyinan, unii tan óo tan unka ti hisoku Pútuun pa apalaka kamma aluu, apan fo nuuñaŋe íhinu, kaatuko káyinan ka kiti aluu kutowaatowo ti hiyanku pihaŋ toko, te pálafi empa aluu púlooŋ ínnilafooliye pa mpíyemi ti epenano meemak. Ⅳ Ekina ewune, unii nuumaayoolo kiti aluu hátikin keeyem ka ti picanku pa piti Pútuun pa, kamma innicoke kíp ti káyinan ka kitaaluu, háati fa innicuke fa kúnuul kenfakat innikallanee.

Ⅴ Eehe púlooŋ híyisanaayisan nii kíiti ya eti Pútuun pa eecoonoole. Ekina ewune efinicokee pakan kéetuuniye pinako cáwii ca citi Pútuun pa, ceewune ca ínniyemi ti kúnuul. Ⅵ Pútuun pa peecoonoole, efipikallan keekallane ka aluu, Ⅶ mpiyihan aluu keekallanee ka, niŋ unii lompo. Eehe efihitaako ta Ateeteyo Yéesu áfaayisanee ta ápufulii alacana ti seemak senfakat niŋ pumaleekoo pa piteyoo peetaake pa sempe. Ⅷ Afaasiiŋan ti pisiya kéemiit ka Pútuun pa, kéetuulut ka ekooŋan ya éesuume ya eti Ateeteyo Yéesu ati unaa. Ⅸ Efikasiiŋanee ti pisiya ti épucaloolo eti cancowiyaaw, nkálaaŋool niŋ Ateeteyo niŋ la ecaaŋ ya eti sempe sa siteyoo senfakat sa neeyem la, Ⅹ ti hinoom eeha áfaakey ha. Ti hinoom eehuu, áfaakey kati ámakiyanee ti pututa pakanoo keesampanee ka, kéeyinane ka púlooŋ nkaŋaŋo ti hamake ha hiteyoo. Aluu lompo efiniyeno toko, kamma ínniyinane eeha nuusoke ha aluu kiteyoo.

Ⅺ Ekina ewune nunuuluum kiti aluu tan óo tan. Nuuluum Pútuun pa piti unaa kati píhin aluu pakan kéetuuniye, eloŋ ya eti aluu neeyeno samat nii fa mpílafiye fa aluu nipiyeno ta mpiyonkale ta aluu. Alímaati piyankanan aluu tan óo tan niŋ sempe etempo ancuk kati níyini íhinu heenape eeha ínnilafiye ha íhinu, niŋ páhin empa inniyem pa ti íhinu kamma ínniyinane po. Ⅻ Uluumaaluum eehe ancuk caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu ati unaa címakiyanee kamma aluu, aluu lompo ínnimakiyanee kamma akina. Eehuu efihitaako kamma kaasampan ka kiti Pútuun pa piti unaa niŋ Ateeteyo Yéesu Krista.

Ⅱ

Amuuyena ya

Ⅰ Fiye pakanam ti káyinan, ínkeyyoo ti éñohoonii ya eti Ateeteyo ati unaa Yéesu Krista niŋ fa efuuconcoolanee fa upiyeniyaa neyoo, upuluum aluu, Ⅱ timpi niliimanoolo kamma payenka nkasok ka nii hinoom ha hiti Ateeteyo hícoliyoocol. Timpi níyinanii háati nkasok aluu nii kunuu ka kiti Pútuun pa kíyisanii ho, niŋ fotom nkási ho ti ekooŋan niŋ fotom nkakalaŋ ho pucuk fiye nii leetal éefulii peti unii. Ⅲ Timpi nikat an apicaakool aluu háati poonool. Kaatuko oom hinoom étihikey taamanta káataakoolan ka kenfakat ka kitaakiit, ekina eyem caanak enca hícump pakan efikasiiŋo kápitaakoolan Pútuun pa. Ti oom caanak, áyiin a amuuyena ya áfaayisanee lompo, aŋa ammeya ya nii ti pítin pa piti épucaloolo naayem. Ⅳ Afaapook waah óo waah weesokee Pútuun niŋ kaaciin óo kaaciin, náaseepin faŋoo tewwo. Afaayeno look ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa naasok nii akina Pútuun pa faŋ etempo.

Ⅴ Fo nínawuniit nii, ta inci iyyeniye ta niŋ aluu insoksok aluu enke? Ⅵ Fiye nímeyimeyi heecokoo puson, hikina hiwune átayini ékey fo niŋ caanak ca citeyoo cicolaa. Ⅶ Sempe sa siti kaamuuyen ka seeyolee sa unsa ti páhin, pale eecoke so ya puson afaatowo ti íhinu ho fo ta áfaafulanee, amuuyena ya naataak pítin. Ⅷ Tempo amuuyena ya áfaayisanee, pale niŋ Ateeteyo Yéesu ákeyyoo áfaapucalooloo niŋ esuuŋut ya eteyoo naamukoo niŋ ecaaŋ ya enfakat ya eti ékey ya eteyoo. Ⅸ Amuuyena ya, ti ékey ya eteyoo, áfaakey niŋ sempe sa siti Seetaani ya, náhin waah wenfakat, hícump píyisan niŋ weecukantee uti kincaakool pakan paka. Ⅹ Afáahin heenaput óo heenaput kati acaakool keeyem ka ti pítin piti épucaloolo, kamma nkapooke pálafi tooñaa ya eeñaŋii ya kafakan. Ⅺ Ekina ewune Pútuun pa éfipihinii kapicaakoolee fanfaŋ nkáyinan oom kincaam. Ⅻ Ancuk poko púlooŋ cew kasiiŋanee ti pisiya kamma nkataak pásuuma ti heenaput apan káyinanut tooñaa ya.

Hicoku piliit

ⅩⅢ Pakanam ti káyinan, payenka Ateeteyo náalafiye ka, unii tan óo tan unka ti hisoku Pútuun pa apalaka kamma aluu. Nuutowo ti hisoku apalaka kamma Pútuun pa mpimamale aluu nipiyeno ti kéecooke ka kafakanee.* Kafakan enkuu kúfuliyooful kípinapii ti Kunuu ka keenape ka kéehine ka aluu nipikuul nkúfulii lompo pínapii ti káyinan ka kiti aluu ti tooñaa ya. ⅩⅣ Piyonkalaa-yonkal aluu nipifakanee ta núutuunane ta aluu ekooŋan ya éesuume ya. Fiyuu inniyina hitaaku ti hamake ha hiti Ateeteyo ati unaa Yéesu Krista. ⅩⅤ Ooto pakanam ti káyinan, nisiiŋo coc innicok piliit ti kakalaŋan enka nuukalaŋane ka aluu, man ti kilim niŋ fotom ti leetal.

ⅩⅥ-ⅩⅦ Alímaati Ateeteyo ati unaa Yéesu Krista niŋ Pútuun pa Paapaa ati unaa piyankanan saan aluu sipicok piliit, mpuwufan aluu sempe ti páhin óo páhin peenape niŋ hilim óo hilim eeha innisoke. Pikina péelafiye pa unaa; ti kaasampan etempo mpuwufan unaa páhaañi piti cancowiyaaw niŋ cíki eenape.

Ⅲ

Kéeyinane ka, kaluum ka kiteyii kiti Póol niŋ páhin pa piteyoo

Ⅰ Fiye pakanam ti káyinan, ehe hilimam hikelan: niluum kiti unii, ancuk ekooŋan ya eti Ateeteyo kati ehancaloolo mpacas néemakiyanee pan óo pan pa neekaaye samat nii fa néekeyii fa ti aluu. Ⅱ Niluum lompo kati ufakanee ti keenaput ka niŋ keekance ka, kaatuko an óo an aneetaat éeyinane. Ⅲ Pale Ateeteyo áfulantoo ti hilimoo, afaawufan aluu sempe naafaas aluu ti Seetaani ya. Ⅳ Nuutaak cíki ti Ateeteyo nii, aluu unka ti íhinu eeha nuusoke ha aluu te efinitowo ho ti íhinu. Ⅴ Alímaati Ateeteyo átintiŋan saan aluu ti pálafi pa piti Pútuun pa niŋ ti kamukut ka kiti Eenucee ya.

Kákupanan keetaakut ka haaci

Ⅵ Aluu pakanam ti káyinan, ti caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu Krista, usokaa aluu nílaaŋ an óo an éeyinane apan ataakut haaci, naapook eloŋ eti kakalaŋan enka nuukalaŋane ka aluu. Ⅶ Nímeyimeyi nii niñaŋaañaŋ káyipenan pawenal unii. Kaatuko unii uyeniit pakan keetaakut haaci ta nuuyeniye ta niŋ aluu. Ⅷ Utaapala uli paliyal an haahaw. Pale núuhinhin páhin penfakat hánant hanakan ancuk timpi uyokan an ti aluu. Ⅸ Uhínaahin eehe neetaat nii uñaŋutee kayankanan, pale kati úyisan aluu eloŋ eyya éfiniyipenan. Ⅹ Ta nuuyeniye ta niŋ aluu, uwufanaawufan aluu hilim ha heesiiŋanee eehe: “An óo an éelafiit páhin, añaŋut hili.” Ⅺ Usíyaasi nii pakakee ti aluu kataakut haaci, keekuuñe apan nkáyemi ti kanakan ñutumii ti hiti pakakee pakan. Ⅻ Pakan paka payenkuu nuuŋiino ti caacaw ca citi Ateeteyo Yéesu Krista nii, káhin páhin ti kapepan kati kataak paliyal. ⅩⅢ Inkéyyoo ti aluu pakanam ti káyinan, timpi níwusen ti íhinu heenape.

ⅩⅣ Nitah kunuu ti an óo an éetuulut eeha nuusoke ha ti leetal eyye. Timpi ninakanoolo neyii ancuk kati kasuu. ⅩⅤ Háati fo timpi nicokii nii pikamool aluu, pale níkupananii samat nii pakan aluu ti káyinan.

Kakican kikelan

ⅩⅥ Fiye álimaati Ateeteyo faŋoo ati kásuumaay ka awufan aluu kásuumaay tan óo tan ti káasiiŋuma óo káasiiŋuma. Ateeteyo ayeno niŋ aluu púlooŋ.

ⅩⅦ Inci Póol kiice kakican enke niŋ epeesam. Leetal óo leetal fiye inci ínhin yo píyisan nii inci kiice, fiyuu inci inkiic.

ⅩⅧ Alímaati Ateeteyo ati unaa Yéesu Krista asampan aluu púlooŋ.

* Ⅱ:ⅩⅢ 2:13 Niŋ ekina tom: “kamma Pútuun pa mpimamale aluu nipifakanee kápiliŋ ti púcook pa.”

Filemon

Leetal ya eepoñee ya Filemon

Filemon

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam ti káyinan keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Leetal eyya nuuyemaa ya fiye ti káasiitan, Póol akiice yo. Póol apoñapoñ a ati Eenucee ya, Yéesu Krista. Naakiic yo ti akee áyiin, aŋa nkasok Filemon, áyiin eetaake, náayemi ti canku ya eeyem ya ti saatee ya eti Kolos. Póol naakiic leetal eyye, kamma akee áyiin aŋa nkasok Onesim, eeyem amiikan ati Filemon, pale naatey.

Onesim, ta naateye ta, hikee hinoom naakaay pati Póol, pati núkuluma ya. Póol naakalaŋanoo kiti hilim ha hiti Pútuun pa, náayinan. Ti leetal eyye, Póol naaluum Filemon, aponket Onesim, naacokoo samat nii áwiyoo ti káyinan.

Leetal eyye néeyisan sempe sa seeyem sa ti ekooŋan ya éesuume ya eti Yéesu Krista siti kayesan eloŋ an, samat nii Onesim eloŋoo fa neeyesane fa. Póol naasok púcook pa, Onesim ataakut nafaa, pale fiye ataakaataak nafaa náayemi lompo áwiyi ti káyinan ka kiti Ateeteyo, samat nii fa caacaw ca citi Onesim inciyem fa, “Eetaake nafaa”.

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu. Alímaati Pútuun pa púwiiniyan saan unaa mpípankin kunuu unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo ti caacaw Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Inci Póol, eekulee ya ti núkuluma kamma Yéesu Eenucee ya, inci kiice leetal eyye. Inci niŋ Timote, an unaa ti káyinan, ukicanuu, awe Filemon, áwii unii niŋ áhinool unii. Ⅱ Nuukican lompo kéeyinane ka ti Yéesu Krista payenka nkaconcoolo ka lati ekumpaan ya etii, niŋ ahoop unaa Afiya, niŋ Aakip, áwii unaa ti pítaakool pa piti káatuunan ka kiti ekooŋan ya éesuume ya. Ⅲ Alímaati Pútuun pa paapaa ya ati unaa niŋ Ateeteyo Yéesu Krista kasampan aluu nkawufan aluu kásuumaay.

Kaluum niŋ hisoku Pútuun pa apalaka

Ⅳ Filemon, tan óo tan ta inci iyyeniye kaluum kitii, insoksok Pútuun pa piti unaa apalaka. Ⅴ Kaatuko inci síyaasi fa állafiye fa keesampanee ka púlooŋ pakati Pútuun pa, niŋ káyinan enka antaake ka ti Ateeteyo Yéesu. Ⅵ Inci oopa ti kaluum Pútuun pa, ancuk pucokool empa nuucokoolaa pa ti káyinan, kati píhini áapimeyi pihaŋ toko heenape ha púlooŋ eeha nuutaakaa ha ti eloŋ ya eti unaa niŋ Eenucee ya. Ⅶ Awíyam ti káyinan, pálafi pa pitii puwufanaamufan pásuuma penfakat niŋ páhaañi, kamma állafiye keesampanee ka pakati Pútuun pa, apan immonan lompo saanii.

Póol kaluum ka kiteyoo Filemon kiti Onesim

Ⅷ Ooto hoonool inci iyyemuu ti kaluum. Kamma nuuyemaa pakoonool niŋ Eenucee ya ati Pútuun pa, ekina ewune inci intaak sempe siti hisokuyi eeha aññaŋe íhinu. Ⅸ Pale kamma pálafi, inci puluumi. Inci Póol, eemaamane, apan íyyemi fiye ti núkuluma kamma Yéesu Eenucee ya. Ⅹ Inci oopa ti kaluumi kiti Onesim, éeyenoonii ya añiinam inci ti núkuluma. Ⅺ Ataakut hínum ti awe nafaa,* pale fiye ataakaataak nafaa ti inci niŋ awe. Ⅻ Fiye, háati fa naayem fa yaanam, inci oopa ti éñahaniyoo puu ti awe. ⅩⅢ Inci láfiyoolafi hicoku pukolam kati ayankananam ti caacawi le ti núkuluma enne inci iyyem ne tenno kamma ekooŋan ya éesuume ya. ⅩⅣ Pale inci láfiit íhinu waah taamanta aasokutam iyyoo. Inci láfiiti hítunku áapihinam waah weenape, láfilafi áapihin wo ti pásuumayi.

ⅩⅤ Pikee pa Onesim ákatinoolee-kátinool niŋ awe ti caanak ceetama, ancuk kati áñohoonii puu ti awe fo cancowiyaaw. ⅩⅥ Kaatuko fiye aneetaat amiikan lamma, pale ahaŋaahaŋ amiikan, akina an unaa ti káyinan, apan an óo an álafiyoo. Ti inci áwiyam aŋa inci íllafiye, pale ti awe ahaŋaahaŋ áwii, akina áwiyi an niŋ ani ti Ateeteyo.

ⅩⅦ Páawoo aacokaamcok nii áwiyi, wananoo pinap samat nii fa aafawananam fa. ⅩⅧ Niŋ áhinuuhin heenaput, niŋ fotom naayekani nikopu, nanf no ti inci. ⅩⅨ Inci Póol yem le ti hikiicu niŋ epeesam, inci facooyi. (Etínawunani nii awe faŋi, aayekanaam-yekan eloŋi.) ⅩⅩ Ee, awe anam ti káyinan, káluma hín waah weetaake nafaa ti inci kamma Ateeteyo, monan yaanam ti Eenucee ya. ⅩⅪ Híiniyaamhiini nii, fa inci iyyemuu fa fiye ti hikiicu, áafahin eeha inci insokuu ha, ímmeyi lompo nii áafahin pihaŋ eehe. ⅩⅫ Memanoolam lompo ékaap, kaatuko inci taakaataak cíki nii Pútuun pa efipisayan kaluum ka kiti aluu, mpíhinam púñohoonii puu ti aluu.

Kakican kikelan

ⅩⅩⅢ Epafulas, eeyem ya niŋ inci ti núkuluma kamma Yéesu Eenucee ya, akicanuu. ⅩⅩⅣ Pákawiyam píhina Mark, Alistaak, Temas niŋ Luk, kakicanuu lompo.

ⅩⅩⅤ Alímaati Ateeteyo Yéesu Krista asampan kunuu aluu.

* Ⅰ:Ⅺ 1:11 Ti kaŋ ya eti Kilek, “Onesim”, ekina eyem “nafaa”.

Pihiburu

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Ⅶ

Ⅷ

Ⅸ

Ⅹ

Ⅺ

Ⅻ

ⅩⅢ

Leetal ya eepoñee ya

Pihiburu pa

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Leetal eyya nuuyemaa ya fiye ti káasiitan niŋ ekina tom kalaŋ, nesokee Pihiburu pa.

Ayme akiice leetal eyye? Le hiinaat unaa hat, pale hícump ti kéeyinane ka kasok Póol apoñapoñ a. Pikee pa lompo iyyeno Barnabas niŋ ekina tom akee áyiin.

Akiica ya, teyme naakiice leetal eyye? Luu lompo hiinaat unaa hat, pale pikee pa ekiiceekiic sitiil áwii niŋ ŋaasuwan (30) niŋ fotom sitiil áwii ésupak (40) pamuusal eket ya niŋ pilito pa piti Yéesu Krista.

Akiica ya, pakayme naakiice leetal eyye? Leetal eyye, pikee pa akiicaakiic yo ti Pusuwif kéeyinane ti Yéesu nkayeniyee kaakallan kamma káyinan ka kiteyii, nkayeno kaaŋatool, pakakee teyii nkayeno púwunko káyinan ka.

Leetal eyye, weyme néewuntake, niŋ ekina tom weyme úkupee ti leetal eyye? Hikina hiyem kayankananii kati kasiiŋo kíp ti káyinan ka kiteyii. Néenawunanii hak ayme ayem Yéesu, Yéesu ahaŋa an óo an, ahaŋa lompo waah óo waah.

1:1-3 Yéesu ayem Añii ya ati Pútuun pa éeyisane ya unaa Pútuun pa fanfaŋ.

1:4–2:18 Yéesu ahaŋa pumaleekoo pa.

3:1–4:13 Yéesu ahaŋa Móyiis niŋ Josuwa.

4:14–7:28 Yéesu ayem awaaseena ya enfakat a eehaŋe ya puwaaseena pa púlooŋ pakati Pusuwif pa payenka nkawaaseen ka Pútuun pa.

8:1–9:22 Písiyool empa Yéesu naaliile pa ti pututa pakan paka niŋ Pútuun pa, pihaŋa peeliilee pa niŋ pakan paka pínapii ti Móyiis.

9:23–10:39 Yéesu, kaawaaseen ka kiteyoo, ta naawaaseene ta eloŋoo ti kuluwaa ya hak íhalu umuuyen wa utuunaa, kihaŋa uwaaseen wa púlooŋ ewwa puwaaseena pa pakati Pusuwif pa nkawaaseene wa ti Pútuun pa.

11:1–13:25 Naakelan ti káyisan nii, káyinan ataakaataak hikaw, naaluwal lompo ucaw uti pákayiin niŋ pakaal payenka ammeya nii, kacokaacok kíp ti káyinan ka kiteyii fo ti pikelan. Akiica ya naasokii nii, kañaŋaa káyipenan eloŋ ya eti payenkuu, háati nkateñalee nkakallanee samat nii Eenucee ya.

Eehe hitaakaataak nafaa lompo ti unaa.

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu, illuum álimaati Pútuun pa púwiiniyan kunuu unaa, mpípankin lompo kunuu unaa kati úyiniyaa káasiitan hilim etempo nuusayanaa ho. Alímaati Pútuun pa piyankanan unaa kati utaakaa eloŋ éesuume, nuutaakaa eloŋ eenape hátikin etempo.

Ⅰ

Káakup ka kiti Pútuun pa pínapii ti Añii etempo

Ⅰ Ta infiyye, Pútuun pa mpúkupkup niŋ símaama unaa pínapii ti piyaamakoola etempo; mpíhinhin fo tan óo tan ti pákupal peemeeŋe niŋ pawenal peemeeŋe. Ⅱ Pale ti kunoom ka kikelan enke, púkupaakup niŋ unaa pínapii ti Añii etempo. Teyoo Pútuun pa mpínapii pipiliil púlunta pa, akina lompo mpimamale kati atoon waah óo waah. Ⅲ Akina ayem ecaaŋ ya eti hamake ha hiti Pútuun pa. Akina ayem anakool a pánipani ya ati Pútuun pa, naayekan waah óo waah ti sempe sa siti hilimoo. Ta naapaye ta kaakuulan umuuyen wa uti pakan paka, naayeno look alacana ti epees yáali ya eti Pútuun pa, peemaka pa. Ⅳ Fiyuu naahaŋe meemak pumaleekoo pa, samat nii fa Pútuun pa mpuwufanoo fa caacaw ceehaŋe citi pumaleekoo pa meemak.

Fa Añii ya ati Pútuun pa naahaŋe fa pumaleekoo pa

Ⅴ Pánipani, Pútuun pa pitaapala pusok yoonool ti pumaleekoo etempo:

“Awe yem Añiinam, písik fíyooy inci yem faafi.”✡

Niŋ eehe lompo:

“Inci fayeno Paapaa ateyoo, akina naayeno Añiinam.”✡

Ⅵ Pale ta mpúpoñii ta Añii etempo áyaañ a ti púlunta pa, mpusok:

“Pumaleekoo pa púlooŋ piti Pútuun pa, píkilipo hátikinoo.”✡

Ⅶ Eehe Pútuun pa mpusoke kiti pumaleekoo etempo, pusok:

“Píhinaahin pumaleekoo etempo samat nii eyam;

mpíhin píhina etempo samat nii kaaleew seemak.”✡

Ⅷ Pale Añii ya mpusok:

“Awe Pútuun, cáwii ca citii cisiiŋanee-siiŋan fo cancowiyaaw,

cáwii ca citii ceecoonoole.

Ⅸ Aálafilafi heecoonoole, innat heenaput.

Ekina ewune Pútuun pa, peeyem pa Pútuun pa pitii,

pucokuucok pihaŋ pákawiyi

mpunuci niŋ munucu emma éfimucoopii pásuuma.”✡*

Ⅹ Pútuun pa nene pusok:

“Ateeteyo, ti púcook pa, awe liile etaam ya,

awe memanoole lompo patiila niŋ sipeesi.

Ⅺ Waah ewwe púlooŋ éfuucim, pale awe aafatowo fo cancowiyaaw.

Efuulop samat nii wañ weemaamane.

Ⅻ Aafapoon wo samat nii fa hísool napoonee,

ínfaliŋ wo samat nii fa wañ náfaliŋee.

Pale awe yesiyantoo,

eloŋi etetaak pikelan.”✡

ⅩⅢ Pútuun pa pitaapala pusok maleekoo:

“Kéy yeniyam epees yáali,

fo ta inci fatah ta pikamooli ti wooti,

ayyeno amansa ya ateyii.”✡

ⅩⅣ Ooto weyme uyem pumaleekoo? Pikina púlooŋ kunuu lamma, píhina Pútuun pa. Púpoñiyoopoñ po pípikey pipiyankanan payenka efikafakanee ka.

Ⅱ

Kákupanan kiti hitahu kunuu ti tooñaa eyya núusiyaa ya

Ⅰ Eehe hiwune kati uhaŋaa nuutahaa kunuu unaa meemak ti tooñaa ya eyya núusiyaa ya, ancuk timpi upuutiyaa caahinkiŋ caahinkiŋ ti káyinan ka kutuunaa. Ⅱ Hilim ha eeha Pútuun pa mpuwufane ha símaama unaa pínapii ti pumaleekoo pa, hilim eehuu híyisaneeyisan nii, hiti pánipani, Pútuun pa lompo mpisiiŋan ti pisiya kéesiitanut ho ka niŋ keenapanut ho ka samat nii fa iññaŋe fa. Ⅲ Páawoo oom pakan kafakut, unaa puume efuufakaa kaasiiŋanee ti pisiya niŋ utahutaa kunuu ti kafakan ka kenfakat ka kiti Ateeteyo Yéesu? Apan enkuu, Ateeteyo himuumoo áyaañe ákup ko. Kéesiyoo ka ta náakupe ta, kasokaasok unaa nii pánipani. Ⅳ Pútuun pa lompo mpíyisan nii kilim ka kiti Ateeteyo Yéesu kiti pánipani ti íhinu hícump píyisan niŋ weecukantee niŋ ti kawufan pakan etempo kawun óo kawun kiti Kunuu ka keenape ka samat nii fa mpílafiye fa.

Eyénoonii ya eti Yéesu an

Ⅴ Uméyiyaameyi nii pumaleekoo pa tom Pútuun pa mpuwufane sempe sa siti púlunta pa peeyem pa ti ékey, empa nuuyemaa pa tempo ti káakup. Ⅵ Apan akee asokaasok ti hilim ha hiti Pútuun pa nii:

“Pútuun, an ayem ayme, fo aakati tah teyoo kunuu?

Akina ayem ayme fo aakati mankooloo?*

Ⅶ Aáwananiyoo-wanan an ti caanak ceetama ancuk pumaleekoo pa kati pihaŋoo.†

Immákiyanoo meemak samat nii amansa,

Ⅷ innaŋ waah wa púlooŋ ti wootoo ancuk kati áyenoonii ati hikaw ha.”✡

Pútuun pa mpíhinoo apiyeno ati hikaw ha ati waah wa púlooŋ, waah utowiit. Apan ti caanak ence, uloot ucukaa fala waah wa púlooŋ ti wootoo. Ⅸ Pale nuucukaa éewananiyee ya hínum ti caanak ceetama ancuk pumaleekoo pa kati pihaŋoo, akina ayem Yéesu. Amákiyanee-mákiyan nii amansa kamma ñíyoka ña eñña naacuke ña ti eket ya eteyoo. Fiyuu Pútuun pa mpíhine ti panap etempo, Yéesu kati aket hak pakan paka púlooŋ. Ⅹ Pútuun pa piliile waah óo waah, waah óo waah lompo uteetepo. Intempo, pínapii ti ñíyoka ña ñiti Yéesu, mpíhinoo an éetuuniye, ancuk kati ápankin pítin pa piti kafakan ka, hícump pakan kápiyenoonii epuuk etempo nkanako ti hamake etempo.

Ⅺ Yéesu, niŋ payenka naakuulane ka ti umuuyen wa uteyii púlooŋ, faafii oonool. Ekina ewune Yéesu asuuwutii kaayonkal “pakanam”. Ⅻ Pánipani naasoke:

“Pútuun, inci fáhin caacawi cípisiyo ti pakanam,

inci fámuli hátikin pakani keeconcooliye ka.”✡

ⅩⅢ Naasok lompo:

“Inci fataak káyinan ti Pútuun pa.”

Nene asok:

“Ehe inci le, niŋ epuuk ya payenka Pútuun pa mpuwufanaam ka.”✡

ⅩⅣ Páawoo epuuk ya kataakaataak sinii niŋ hísim, Yéesu naacoop lompo oom enii niŋ oom hísim ápiyenoonii an samat nii poko. Ahínaahin eehe ancuk pínapii ti eket ya eteyoo náapucalool Seetaani ya, eetaake ya sempe sa siti eket ya, ⅩⅤ te naafakan pakan paka keeyeniye ka samat nii pimiikan ti eloŋii púlooŋ kamma nkafeye eket. ⅩⅥ Uméyiyaameyi nii, ákeyyoot kayankanan pumaleekoo pa, pale keesoke Abraham maamaa náakeyii kayankanan. ⅩⅦ Tempo wune fo acuk samat nii pakanoo ti waah óo waah, ancuk kati áyenoonii awaaseena enfakat eetaake paket hikaw, eecoonoole ti páhin pa piteyoo hátikin Pútuun pa. Fiyuu naayina íhalu umuuyen wa uti pakan paka. ⅩⅧ Páawoo Yéesu himuumoo akallaakallo ta naayoopee ta híluuŋu, ekina ewune náayini kayankanan pakan paka keeyoopee ka híluuŋu.

Ⅲ

Yéesu ihaŋu ha hiteyoo Móyiis hamake

Ⅰ Ekina ewune niñaŋaa kaasincan Yéesu, aluu pakanam ti káyinan keesampanee ka, aluu payenka Pútuun pa mpiyonkale ka. Akina ayem apoñapoñ a niŋ awaaseena ya enfakat a ati káyinan ka kutuunaa enka núutuunanaa ka. Ⅱ Pánipani akina an eecoonoole hátikin Pútuun pa peemamaloo pa ápihin páhin etempo, samat nii fa Móyiis naayeniye fa an eecoonoole ti ekumpaan ya púlooŋ eti Pútuun pa. Ⅲ Pale Yéesu acokeecok nii an eeñaŋee kámakiyan pihaŋ Móyiis, samat nii fa aluta námulee pihaŋ ekumpaan eyya naalute ya. Ⅳ Ekumpaan óo ekumpaan etaakaataak eelute yo, pale Pútuun pa pulute waah óo waah. Ⅴ Inkéyyoo ti Móyiis, ayenaayeno eecoonoole samat nii amiikan ti ekumpaan ya púlooŋ eti Pútuun pa, ancuk kati áyisan pakan paka eeha Pútuun pa mpikaakaay ha hisoku hátikin. Ⅵ Pale ínkeyyoo ti Eenucee ya, akina eecoonoole samat nii Añii aŋa Faafoo naawufane ekumpaan ya eteyoo apiyeno ati hikaw ha. Ekumpaan ya eteyoo eyem unaa, niŋ úhaañiyaa nuucokaa piliit ti waah ewwa núuhinaa wa cíki, ewwa nuumaayooliyaa wa newwo.

Pútuun pa kákupanan etempo kiti káayinanaati

Ⅶ Ekina ewune, ti pakiical pa piti Pútuun paKunuu ka keenape ka nkusok:

“Fíyooy, niŋ nísiyaa hilim etempo,

Ⅷ timpi niyank ekun

samat nii fa símaama aluu nkáhine fa,

ta nkapooke ta káasiitan Pútuun pa,

ti káahaaŋ ka tes

ti puwinko etempo kapisincan eeha éfipihinii.

Ⅸ Pútuun pa mpusok:

'Símaama aluu kawinkiyaam-winko meemak ti káahaaŋ ka tes;

nkacuk weecukantee wa utoom fo sitiil áwii ésupak.

Ⅹ Ekina ewune inci íññiken ti ekaay eyyuu, insok:

"Kunuuwii tan óo tan nkilincolinco,

kámiit pítin pa putoom."

Ⅺ Fiye ti káñiken insintooliye:

"Etikacol cántum ti éyekunoolo ya etoom!"'”✡

Ⅻ Pakanam ti káyinan, nitah kunuu, pámiiloolal peenaput piti káayinanaati timpi pitaako ti akee taaluu kati ayesan pusonoo ti Pútuun pa peeyem pa kaloŋa. ⅩⅢ Pale niyankananool hinak óo hinak kati nicok piliit, niŋ hinoom ha eeha inniyem ha fiye ti eloŋ hiyonkalee fíyooy, ancuk kaamuuyen ka, keeyem ka ti kincaakool aluu tan óo tan, timpi kúluuŋ an ti aluu ápiyenoonii eeyanke ekun. ⅩⅣ Utaakaataak himpaac ti Eenucee ya, iyyema cíki eyya nuutaakaa ya písik ta núuyaañaa ta káyinan, ucokaa yo fo ti pikelan.

ⅩⅤ Ucukaacuk fa hilim ha nihisoke fa:

“Fíyooy, niŋ nísiyaa hilim etempo,

timpi niyank ekun

samat nii fa símaama aluu nkáhine fa

ta nkapooke ta káasiitan Pútuun pa.”✡

ⅩⅥ Pakayme kayem kéesiye ka hilim ha hiti Pútuun pa nkapook po káasiitan? Fo payenke tom púlooŋ payenka Móyiis náafulanii ka Esipt? ⅩⅦ Ti ayme Pútuun pa mpíñikene fo sitiil áwii ésupak? Fo payenka tom keemuuyene ka, puhunuŋ pa piteyii lompo mpimeeŋ ti káahaaŋ ka tes? ⅩⅧ Ta Pútuun pa mpisintooliye ta nii: “Etikacol cántum ti éyekunoolo ya etoom,” fo oom pakan tom kapooke po káasiitan? ⅩⅨ Fiye ucukaacuk nii kamma káayinanaati ka kiteyii, kikina kuwune kayinaat hicolu ti éyekunoolo etempo.

Ⅳ

Eyékunoolo eyya Pútuun pa mpíyinanane ya pakan etempo

Ⅰ Pútuun pa pusokaasok unaa nii úyiniyaayini hicolu ti éyekunoolo etempo. Páawoo eeha mpusoke ha uuha toko fo fíyooy, ooto nitah kunuu an ti aluu timpi atowo puson. Ⅱ Kaatuko unaa lompo, kátuunanaa-túunan unaa ekooŋan éesuume, samat nii fa nkátuunane fa símaama unaa ti káahaaŋ ka tes; pale ekooŋan eyya nkásiye ya etaakut teyii nafaa, kamma nkananfut ti káyinan ka kiti kéetuule ka Pútuun pa.* Ⅲ Unaa kéeyinanaa ka uyemaa ti hicolu ti oom éyekunoolo. Pútuun pa mpusok kéeyinanut ka:

“Fiye ti káñiken insintooliye:

'Etikacol cántum ti éyekunoolo ya etoom!'”✡

Fiyuu Pútuun pa mpusoke, háati fa páhin etempo mpipaye fa kápiliŋ ta mpiliile ta púlunta pa. Ⅳ Púkupaakup lakeenaay ti pakiical etempo kiti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak nii: “Ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak Pútuun pa mpíyekunooliye ti páhin etempo púlooŋ.”✡ Ⅴ Pale ti pakiical empuu mpusok: “Etikacol cántum ti éyekunoolo ya etoom!”

Ⅵ Páawoo towaatowo pakakee kati kacol ti oom éyekunoolo, te kéetuunanee ka hínum ekooŋan ya éesuume ya kacolut teyyo kamma nkapooke káasiitan yo, Ⅶ ekina ewune Pútuun pa nene pucok hikee hinoom, mpiyonkal ho “Fíyooy”. Hícump sitiil sipimuus, mpútuunan eehe pínapii ti Dawid, samat nii fa inci insoke fa féefiye:

“Fíyooy, niŋ nísiyaa hilim etempo,

timpi niyank ekun.”✡

Ⅷ Kaatuko niŋ Josuwa awufanaawufan hínum símaama unaa éyekunoolo, Pútuun pa anti nene púkupaati kiti hikee hinoom hiti éyekunoolo heekaakaay ékey. Ⅸ Ooto towaatowo éyekunoolo eti pakan paka pakati Pútuun pa, samat nii fa Pútuun pa mpíyekunooliye fa ti hinoom ha heewase ha isak niŋ kúsupak; Ⅹ kaatuko an óo an eecole ti éyekunoolo ya eti Pútuun pa, afaa lompo áyekunoolo ti páhin pa piteyoo, samat nii fa Pútuun pa mpíhine fa ta mpipaye ta hiliilu púlunta pa.

Ⅺ Ooto, úhinaa kata óo kata kati ucolaa ti éyekunoolo eyyuu, ancuk an timpi ácim samat nii fa símaama unaa nkapooke fa hítuulu Pútuun pa ti káahaaŋ ka tes. Ⅻ Hilim ha hiti Pútuun pa hoopuha kaloŋa nihitaak sempe. Nihihaŋ pali káakuntu óo káakuntu keeliye ti upii úsupak, nihinako páhantuwa an nihifiit ti pututa yaan niŋ kunuu, niŋ lompo ti pututa ucec niŋ muntoof. Níhihin kíiti pámiiloolal pa putuunaa niŋ pálafi unaa. ⅩⅢ Waah uneetaat ti púlunta pe púlooŋ weeyoliye ti ñíkin Pútuun pa. Waah óo waah uwwa ñáfalfali hátikin etempo, pikina efuukamanaa eeha núuhinaa ha.

Yéesu awaaseena ya enfakat a

ⅩⅣ Páawoo utaakaataak awaaseena enfakat eesiliye naanako alacana, eeyem a Yéesu Añii ya ati Pútuun pa, ooto ucokaa piliit ti káyinan ka kutuunaa. ⅩⅤ Utaakaataak awaaseena enfakat eemeya fa nuulinciyaa fa pikee pa naataak tuunaa paket hikaw, kaatuko ayoopeeyoop híluuŋu fan óo fan, samat nii unaa lompo fa nuuyoopee fa híluuŋu, háati fo akina amuuyenut. ⅩⅥ Fiye ulohaa niŋ cíki Pútuun pa, peeyem pa amansa ya eenape ya. Efipitaak paket hikaw tuunaa, mpíyisan unaa panap etempo ta nuusoolahaa ta kayankanan.

Ⅴ

Ⅰ Kaatuko awaaseena óo awaaseena enfakat ati Pútuun pa, ti pakan paka namamalee kati asiiŋo hátikin Pútuun pa ti putum pa piti pakan paka. Akina nawaaseen púlukuleen niŋ pikee paliyal ancuk umuuyen wa uteyii kati úhalee. Ⅱ Náayini kamukut niŋ kéemiit ka nkáyemi ti pilinco, páawoo akina faŋoo lompo pikee pa nalincolinco. Ⅲ Eehe hiwune awaaseenantoo élukuleen hak íhalu umuuyen wa uti pakan paka lamma, pale hak íhalu umuuyen wa uteyoo lompo. Ⅳ An ayinaat piyeno awaaseena enfakat kamma náalafiye oom émakiyanoolo. Fo Pútuun pa piyonkaloo ti páhin empe samat nii fa Aaron mpaayonkalee fa hínum. Ⅴ Moonool moonool muu, Eenucee ya himuumoo awufanooliit hamake ha hiti éyenoonii awaaseena enfakat. Pale Pútuun pa mpusokoo:

“Awe yem Añiinam;

písik fíyooy inci yem faafi.”✡

Ⅵ Mpusok lompo lakeenaay ti pakiical pa:

“Awe awaaseena fo cancowiyaaw,

samat nii Melukisetek.”✡

Ⅶ Ti caanak ca citi eloŋ ya eti Yéesu ti etaam ya, naluum Pútuun pa peeyinoo pa kafakan ti eket, ti piŋiino niŋ hiceeku henfakat niŋ mukun. Pútuun pa mpísiyoo kamma naawananooliye ti hítuulu po. Ⅷ Háati fa naayem fa Añii Pútuun pa, kúnuul ka kiteyoo kuwune náameyi hítuulu Pútuun. Ⅸ Ta naapayee ta íhinu apiyeno éetuuniye, náayenoonii Afakana ya ati kéetuuloo ka púlooŋ, apan naafakanii fo cancowiyaaw. Ⅹ Kaatuko Pútuun pa píhinoo apiyeno Awaaseena enfakat samat nii Melukisetek.

Hitahu kunuu kakatan Pútuun pa

Ⅺ Utaakaataak hícump eeha nuuñaŋe hisoku ti eehe, pale cíiticiiti káhiiniyan ho aluu kamma innineetaat fiye ti íhinu kata kati nísi. Ⅻ Nifiyaafiyo ta inniyeniye kéeyinane, fiye hínum anti niyeno kakalaŋan pakakee paka. Pale innisoolah an kati akalaŋan aluu nene waah wa úcook wa uti hilim ha hiti Pútuun pa. Nicukaacuk nii epuuk keesoolahe miin neetaat paliyal peeyanke. ⅩⅢ Kaatuko an óo an eeyem ti káacuu aloŋaa ti hiñiiyate, ámiit hilim ha héeyisane ha unaa heecoonoole ha. ⅩⅣ Pale paliyal peeyanke, piti pakan kéetuuniye, kéeyipene ka nkatef hikiiwu heenape niŋ heenaput.

Ⅵ

Ⅰ Ooto timpi utowiyaa la nuuyemaa la ti pakalaŋanal pa píyaañ pa kiti Eenucee ya, pale ukaayaa hátikin kati uyeniyaa kéetuuniye ti kameye ka kutuunaa. Timpi uñohiyaa ti pakalaŋanal pa púcook pa, samat nii káyinan ti Pútuun pa niŋ púwunko pawenal peetaakut nafaa. Ⅱ Timpi uñohiyaa lompo upukalaŋanee kiti pátise, kiti hinaŋu sipees, kiti élitoonii ya ti eket ya niŋ kiti kíiti ya ekelan ya. Ⅲ Insúumaa ti Pútuun pa, efuukaayaa hátikin ti kameye ka kutuunaa.

Ⅳ Keekatane ka káyinan ka kiteyii, étikayiniyee éñahanii kápuwunko nene umuuyen wa uteyii. Kaatuko kayenaayeno hínum ti ecaaŋ ya eti Pútuun pa, nkasiikan kawun ka kiti alacana, nkataak himpaac ti Kunuu ka keenape ka, Ⅴ nkasiikan heenape ha hiti hilim ha hiti Pútuun pa niŋ sempe sa siti cáwii ca ceeyem ca ti ékey hátikin. Ⅵ Púful toko nkakatan káyinan ka kiteyii! Yinaat pitaako kati káñahaniyee kápuwunko nene umuuyen wa uteyii. Ti enow ya eteyii nkayem ti kaapempeŋ nene Añii ya ati Pútuun pa ti kuluwaa ya, nkasuuwanoo hátikin an óo an.

Ⅶ Etaam eyya nesoop man etiil eyya neloom hinupu teyyo, niŋ épukiyoo ayaya ya papukal peenape, efeetaak kaasampan ka kiti Pútuun pa. Ⅷ Pale niŋ etaam ya épukiyoo pícankun niŋ haasuwa, etaakut nafaa. Etaam eyyuu efeeñanee féefiye, púful toko neesowanee.

Ⅸ Pákawiyam, háati fa nuuyem fa naaluu fiye ti káakup, úyinanaayinan nii aluu efinimamal pítin pa peenape pa peehiiŋe pa pati kafakan ka. Ⅹ Pútuun pa peecoonoole, etipifiil páhin pa pitaaluu niŋ pálafi empa ínniyisane pa po fa inniyankanane fa pakan etempo keesampanee ka te innitowiyii ti kayankanan. Ⅺ Eeha núulafiye ha meemak hiyem, an óo an ti aluu atowo fo ti pikelan niŋ pálafi poonool empuu piti íhinu eeha Pútuun mpílafiye ha, kati nímeyi fanfaŋ eeha ínnihine ha cíki. Ⅻ Fiyuu etiniyeno pakan keekuuñe, pale níyipenan payenka ammeya nii ti káyinan niŋ kamukut nkatoone eeha Pútuun pa mpíyinananii ha.

Esintoolo ya eti Pútuun pa

ⅩⅢ Pútuun pa, ta mpíyinanane ta Abraham nii efipisampanoo, páawoo taakut an eehaŋe po aŋa efipisintoolo teyoo, ekina ewune mpisintoolo ti faŋ etempo,✡ ⅩⅣ mpusok: “Pánipani inci fasampani, ínhin keesokuu maamaa kapimeeŋ.”✡ ⅩⅤ Fiye Abraham naamukut ti hítuulu, naataak eeha Pútuun pa mpíyinananoo ha.

ⅩⅥ Niŋ an ayeniyaa esintoolo, ti caacaw eehaŋoo nasintoolo, esintoolo eyyuu nepa pílaacinool pa púlooŋ. ⅩⅦ Pútuun pa lompo mpisintoolo, ancuk keeñaŋe ka hitoonu eeha mpíyinanane ha kati íhiiniyii hat nii étipuful ti eeha mpusoke ha. ⅩⅧ Eeha Pútuun pa mpíyinanane ha unaa niŋ eeha mpisintooliye ha, waah wa úsupak ewwe uyinaatee kayesan. Ti káyinanan etempo niŋ esintoolo etempo Pútuun pa piyinaat kincaam. Unaa keeteyaa ka pati Pútuun pa kati ufakaa, waah ewwuu nuuyankanan unaa meemak upucokaa piliit ti cíki ya eeyem ya hátikin unaa. ⅩⅨ Utaakaataak cíki eyye samat nii lankaloo eeyanke kaŋ ti saan unaa. Neemuus kahuuy ka kenfakat ka epinako la haŋee la kaasampan. ⅩⅩ Yéesu anowaanow unaa hátikin naanako toko hak unaa. Náayenoonii awaaseena enfakat fo cancowiyaaw samat nii Melukisetek.

Ⅶ

Melukisetek awaaseena ya

Ⅰ Melukisetek aŋe ayeniye amansa ya ati saatee ya eti Salem niŋ lompo awaaseena ya ati Pútuun pa piti patiila. Naapaakool niŋ Abraham, loho Abraham ti éñohoonii ta naaheeke ta pumansa pa, fiye Melukisetek naasampanoo.✡ Ⅱ Abraham lompo náapaacinool waah óo waah ewwa naataake ti kimpaac ŋaasuwan, naawufan Melukisetek himpaac hoonool ti ŋaasuwan ya. Caacaw ca Melukisetek ciyem “Amansa eecoonoole”, akina lompo nasokee “Amansa ati Salem”, ekina eyem “Amansa ati kásuumaay”. Ⅲ Taakut la inkiicee kiti paapaa ateyoo niŋ íññaa ateyoo niŋ fotom símaamayoo. Taakut lompo la yísane kiti hipukuyee ha hiteyoo niŋ fotom kiti eket ya eteyoo. Naacuk nii Añii ya ati Pútuun pa, naayeno awaaseena fo cancowiyaaw.

Ⅳ Nisincan fa naayem fa an eemaka! Háati maamaa atuunaa Abraham naawufanoo himpaac hoonool ti kimpaac ŋaasuwan kiti aŋa náataakii ya pati hikam ha. Ⅴ Hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, eehe níhiyisane nii, keesoke Lewi maamaa keeyem ka puwaaseena, poko kañaŋe hisayu ti pakanii pakati Israyel himpaac ha heewase ha ŋaasuwan ti aŋa nkataake ya, apan poko lompo keesoke Abraham maamaa. Ⅵ Pale Melukisetek aŋe, háati fa naaneetaat fa eesoke Lewi maamaa, naasa ti Abraham himpaac ha heewase ha ŋaasuwan. Púful toko, naasampan Abraham, eekaakaay ya hisayu eeha Pútuun pa mpíyinananoo ha. Ⅶ Uméyiyaameyi nii eehaŋe ya nasampan aŋa naahaŋe ya, pílaacinool pineetaat toko. Ⅷ Keesoke ka Lewi maamaa payenka nkasa ka himpaac ha heewase ha ŋaasuwan, payenkuu pakan payenka efikaket, pale Melukisetek lompo naasa himpaac ha heewase ha ŋaasuwan, nuusokee nii oopa kaloŋa. Ⅸ Uyíniyaayini hisoku nii, keesoke ka Lewi maamaa payenka nkasa ka himpaac ha heewase ha ŋaasuwan, kacooyaacooy himpaac ha hiteyii heewase ha ŋaasuwan pínapii ti Abraham, Ⅹ kaatuko ta Melukisetek naapaakoole ta niŋ Abraham, Lewi peeloot apukee pale naaloŋ ti hísim ha hiti maamayoo Abraham.

Yéesu samat nii Melukisetek

Ⅺ Pakan paka kawufaneewufan hilim ha heesiiŋanee ha eeha ammeya ha nii, puwaaseena pa kéefulii ka ti síi ya eti Lewi kayem yaan eteeho. Pale pakan paka kayinaat piyeno kéetuuniye pínapii ti oom puwaaseena. Niŋ káyiniyini piyeno kéetuuniye pínapii ti oom puwaaseena, weyme uwune nuusoolahaa akee awaaseena kati ákey, awaaseena samat nii Melukisetek pale neetaat samat nii Aaron? Ⅻ Ooto niŋ Pútuun pa púfaliŋaa puwaaseena pa, hilim ha heesiiŋanee ha lompo éfihifaliŋee. ⅩⅢ Kaatuko aŋa hilim ha hiti Pútuun pa níhikupe ya kiteyoo, ti ekee síi náafulii eekufut nii eti Lewi ya, apan an ti oom síi ataapala ayeno awaaseena. ⅩⅣ Uméyiyaameyi nii Ateeteyo atuunaa, ti síi ya eti Juda náafulii; ínkeyyoo ti oom síi, Móyiis ataapala asok nii akee teyii afampaayeno awaaseena.

ⅩⅤ Eeha nuusoke eehe nihihaŋ toko nihihiina hat páawoo akee awaaseena ákeyyookey samat nii Melukisetek. ⅩⅥ Asiiŋanutee awaaseena kamma eeha hilim ha heesiiŋanee ha nihisoke ha ti kiti ayme apuke ayme; pale asiiŋanee-siiŋan awaaseena kamma sempe sa séefulii sa ti eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅦ Kaatuko sokeesok ti hilim ha hiti Pútuun pa nii:

“Awe awaaseena fo cancowiyaaw, samat nii Melukisetek.”✡

ⅩⅧ Hilim ha heesiiŋanee ha híyaañ ha níhifulanee kamma nihitaakut sempe niŋ nafaa, ⅩⅨ kaatuko hilim ha heesiiŋanee ha hiyinaat íhinu an áputuuno. Pale fiye Pútuun pa mpuwufan unaa cíki eefisake. Ti cíki eyye nuuyinaa hikolu Pútuun pa. ⅩⅩ Apan ta Pútuun pa mpisiiŋane ta Ateeteyo atuunaa apiyeno awaaseena, niŋ esintoolo mpisiiŋanoo. Ti púcook pa, puwaaseena pa nkayenoyeno puwaaseena an peesintooliit, ⅩⅪ pale akina, náayenoonii awaaseena ti esintoolo, ta Ateeteyo Pútuun pa mpusokoo ta nii:

“Ateeteyo asintoolaa-sintoolo,

ántuŋ átafaliŋ kunuuwoo:

'Awe awaaseena fo cancowiyaaw.'”✡

ⅩⅫ Kamma esintoolo eyyuu, Yéesu naasiiŋan písiyool péeyeeni peefisake píyaañ pa.

ⅩⅩⅢ Puwaaseena pa kéefulii ka ti miin ma miti Lewi, kameeŋaameeŋ, kaatuko an óo an teyii ayinaat pifiyo ti páhin pa kamma eket necoopoo, ⅩⅩⅣ pale páawoo Yéesu oopa kaloŋa fo cancowiyaaw, fo lompo naayem awaaseena fo cancowiyaaw. ⅩⅩⅤ Ooto áyiniyini kafakan pántoon payenka nkaloh ka Pútuun pa pínapii teyoo, kaatuko oopa kaloŋa fo cancowiyaaw kati naluum Pútuun pa kiteyii.

ⅩⅩⅥ Oom awaaseena enfakat nuusoolahaa, an eekuule, áhinut heenaput, amuuyenut, náakatinoolee niŋ pumuuyena pa, Pútuun pa mpíseepinoo alacana. ⅩⅩⅦ Ti hilim ha heesiiŋanee ha, puwaaseena pa kenfakat ka kasoolahaa-soolah kaawaaseen púlukuleen hinak óo hinak, kápucook íhalu umuuyen wa uteyii niŋ fúlaa toko umuuyen wa uti pakan paka. Pale Yéesu, asoolahut íhinu eehuu: eloŋoo naawaaseene poonool kóŋ hak íhalu umuuyen wa uti pakan paka. ⅩⅩⅧ Kaatuko hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nihimamal-mamal pákayiin kápiyenoonii puwaaseena kenfakat háati fa nkalinco fa pikee pa; pale esintoolo ya ékeyyookey loho hilim ha heesiiŋanee ha hisiiŋiyaa, oom esintoolo emamale Añii ya ápiyenoonii awaaseena enfakat éetuuniye fo cancowiyaaw.

Ⅷ

Yéesu, awaaseena enfakat ati písiyool peefisake

Ⅰ Heetaake ha hikaw ti eeha nuuyem ha ti hisoku hiyem eehe: utaakaataak oom awaaseena enfakat ati Pútuun pa, oopa ayeniye ti epees yáali eti elemeyu ya eti Pútuun pa peemaka pa peeyem pa alacana, Ⅱ náayemi ti páhin piti awaaseena enfakat la sampanee la páhantuwa ékuut ya enfakat ya eti pánipani ya eeyem ya alacana. Ekúut eyyuu, Ateeteyo asiiŋane yo, pale neetaat pakan.

Ⅲ Awaaseena óo awaaseena enfakat amamaleemamal kati nawaaseen Pútuun pa púlukuleen niŋ pikee paliyal, fo lompo incuke awaaseena aŋe añaŋaa hitaaku waah ewwa afaawaaseen. Ⅳ Niŋ oopa ti púlunta pe, anti áyeniyaati awaaseena cántum, kaatuko taakaataako puwaaseena payenka nkawaaseen samat nii fa hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nihisoke fa. Ⅴ Payenkuu nkawaaseen-waaseen ti ékuut enfakat eenakoole nii eti pánipani ya eeyem ya alacana; enakoolut tak pale samat nii hísaalumant eteyyo lamma. Kaatuko Pútuun pa púkupananaa-kúpanan Móyiis ta naayeniye ta pikaayu kaasiiŋan ékuut ya, mpusokoo: “Tah kunuuwi aakati siiŋan waah óo waah samat nii fa áyyisanee fa ti tíntiŋ ya.”✡ Ⅵ Pale fiye, Yéesu awufaneewufan páhin peehaŋe hitaaku nafaa piti puwaaseena pa púlooŋ, samat nii fa písiyool pa péeyeeni pa empa naaliile pa ti pututa Pútuun pa niŋ pakan paka mpifisake fa peemaamane pa. Apan eeha Pútuun pa mpíyinanane ha unaa ti písiyool empe, hifisaka eeha mpíyinanane ha púcook pa.

Ⅶ Niŋ waah utaakiit uti kawatanee ti písiyool pa píyaañ pa, anti úsoolahaatiyaa púsupiyenu. Ⅷ Pale Ateeteyo Pútuun pa mpuwatan pakan etempo, mpusok:

“Ateeteyo asok:

Nísiitan! Kunoom unka ti ékey,

ta inci faliil písiyool péeyeeni

niŋ pakati Israyel niŋ pakati Juda.

Ⅸ Etipucuk nii písiyool empa inci illiile pa niŋ símaamayii

ta inci incokii ta ti epees ínfulaniyii ti mah ma miti Esipt.

Kamma nkacokut písiyool pa putoom, ekina ewune úwwunkiyii.

Inci Ateeteyo soke ho.

Ⅹ Ehe písiyool empa inci inkaakaay pa hiliilu

ti pututayam niŋ pakati Israyel po hátikin:

Inci fawas hilim ha heesiiŋanee ha hitoom ti kunuuwii

inkiic ho ti saanii.

Inci fayeno Pútuun pa piteyii,

poko nkayeno pakanam.

Inci Ateeteyo soke ho.

Ⅺ Etinene kakalaŋan pikinoolii niŋ fotom pakanii kapusokii:

'Méyi Ateeteyo,'

kamma poko púlooŋ éfikameyiyam,

písik ti eehaŋe ya káafomaati fo ti eehaŋe ya pafom.

Ⅻ Kaatuko inci faponket heenaput eeha nkáhine ha,

etinene náwuno umuuyen wa uteyii.”✡

ⅩⅢ Ta mpuluwe ta písiyool empe “péeyeeni”, mpíhin píyaañ pa pípitaakaati nafaa. Waah óo waah weemaamane te utaakut nafaa, etikamp úcimaa.

Ⅸ

Ekúut ya enfakat ya eti Pútuun pa eeyem ya ti púlunta pa

Ⅰ písiyool pa píyaañ pa, pitaakaataak hilim heesiiŋanee hipisok fa nkakaakaay kaawaaseen Pútuun pa, intaako lompo la sampanee ti púlunta pe la efinkawaaseen.✡ Ⅱ Ekúut ya néepaacinoolee ti upii úsupak. Ti kaapii ka kíyaañ ka intaak ésiiŋanuma pilampi pa niŋ taapul ya eti kúmpuul ka keesampanee ka; nkasok toko la sampanee la. Ⅲ Puson kahuuy ka kúsupiyenu ka, intaak kaapii enka nkasok la haŋee la kaasampan. Ⅳ Intaako toko kaaciin ka kiti sanoo ya la nkáluntan la caminkoloŋ ya niŋ lompo ínnake ya éeyisane ya písiyool pa empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ pakan etempo. Innáke eyyuu ékiimaloolee-kíimalool púlooŋ cew niŋ sanoo. Páhantuwa ínnake ya intaak cipala ca citi sanoo ya ceeyekane ca manna ya, focaa hikasap ha hiti Aaron héeluufeene ha, niŋ sínankiin sa súsupak sa seepeefiye sa la písiyool pa mpikiicee la. Ⅴ Patiila ínnake ya intaak waah úsupak weememanoolee weecuke nii pumaleekoo empa nkasok piselupim. Ukina úyisane hamake ha hiti Pútuun pa. Upítu etewwo núuwufalool káwufanu ínnake ya enka umuuyen wa nuuponketee ka tenko. Pale uyinaataa káakup eehe tokofiye meemak.

Ⅵ Niŋ waah óo waah umemanoolee samat nii fiyuu, puwaaseena pa nkanako tan óo tan ti kaapii ka kíyaañ ka kápihin páhin pa piteyii. Ⅶ Pale kaapii ka kúsupiyenu ka, awaaseena ya enfakat a lamma nanako tenko poonool ti etiil ya. Ayinaat toko pinako peecooput hísim hiti élukuleen eeha naakaakaay ha kaawaaseen hak íhalu umuuyen wa uteyoo niŋ lompo uti pakan paka, ewwa nkáhine wa péemiit. Ⅷ Ti eehuu Kunuu ka keenape ka nkíyisane nii pítin pa peehiiŋe pa la haŋee la kaasampan pípankinutee fala, páawoo kaapii ka kíyaañ ka kuloŋaa toko.* Ⅸ Aŋe píyisan piti caanak ence. Mpíyemi ti káyisan nii uwaaseen wa ewwa núuhinee wa Pútuun pa, uyinaat kaakuulan pakan paka kéecoopii wo ka ti umuuyen wa uteyii, ancuk kunuuwii kati kitempan. Ⅹ Kaatuko pawaaseenal empuu, hilim ha heesiiŋanee ha heeyem ha toko, kiti waah ewwa an naañaŋut hili niŋ pálaani, kiti hícump pakuulanooliyal niŋ kiti enii ya lamma nihisoke. Hisiiŋanee-siiŋan fo ti caanak ca citi káayeeniyan ka kiti waah wa púlooŋ.

Hísim ha hiti Eenucee ya

Ⅺ Pale Eenucee ya náakey apiyeno awaaseena enfakat atuunaa, náacoopii weenape wa weeyem wa le fiye. Ekúut ya la náahine la páhin pa piteyoo ehaŋa hamake eyya pakan paka nkamemanoole ya, ehaŋa yo ti waah óo waah; ékuut eyyuu eneetaat eti púlunta empe. Ⅻ Ta naanape ta lati ékuut eyyuu, naanako la haŋee la kaasampan poonool kóŋ, acooput hísim hiti kíceken niŋ hiti míciin, pale hísimoo naacoope apuwaaseen. Ti eehuu naafakane unaa fo cancowiyaaw. ⅩⅢ Ti hilim ha heesiiŋanee ha, hísim heesancalee hiti kíceken niŋ kíciin, niŋ píiha peewiisanee piti kaayaan keesowee, eehuu púlooŋ níhipeesin sinii pakan paka keekuulut ka ancuk kati káyini kaawaaseen.✡ ⅩⅣ Niŋ eehe hiti tooñaa, ooto hísim ha hiti Eenucee ya ihaŋa sempe meemak! Hísim ha hiteyoo nihikuulan unaa ti pawenal unaa peetaakut pa nafaa, ancuk kunuu unaa kati kitempan, núuyiniyaa páhin Pútuun pa peeyem pa kaloŋa. Akina acoope eniinoo apuwaaseen yo Pútuun pa samat nii císaacii céehutut, ti sempe sa siti Kunuu ka keenape ka kiti cancowiyaaw.

ⅩⅤ Eehuu hiwune Eenucee ya ayem eeliile ya písiyool pa péeyeeni pa ti pututa Pútuun pa niŋ pakan paka. Ahínaahin eehuu ancuk pakan paka, payenka Pútuun pa mpiyonkale ka, kati katoon eeha mpíyinananii ha heepayantoo ha. Efikataak ho kamma Eenucee ya naakete, eket ya eteyoo neefakan pakan paka ti umuuyen wa uteyii ewwa nkáhine wa ti caanak ca citi písiyool pa píyaañ pa. ⅩⅥ An aŋa eekiice kaahit ápiyisan fa hisaanumate ha hiteyoo nihikaakaayee fa káapaacinool niŋ aketaa, niŋ yísanee pánipani nii aketaaket, tempo conko éfihipaacinoolee samat nii fa naakiice fa. ⅩⅦ Kaahit enkuu kitaakut nafaa niŋ oom an oopa kaloŋa. Nafaa etenko eyem niŋ oom an aketaa. ⅩⅧ Fo lompo incuke, háati písiyool pa píyaañ pa piyinaat hiliiluyee hísim peeniisutee. ⅩⅨ Ti hiliiluyee ha hiti oom písiyool, Móyiis náatuunan pakan paka púlooŋ hilim óo hilim ti hilim ha heesiiŋanee ha. Púful toko naacoop hísim hiti kíciin niŋ kíceken naanakanool ho niŋ man. Naacoop lompo hikasap hiti enuun eyya nkasok hisop, naacenk teeho pahan péecunke piti sáacii. Náapuuc ho ti hísim ha, naasancal ho ti púkoo ya eti hilim ha heesiiŋanee ha niŋ ti pakan paka púlooŋ. ⅩⅩ Naasokii: “Eehe hiyem hísim ha hiti písiyool pa, empa Pútuun pa mpusoke pa aluu ninapan.”✡ ⅩⅪ Ti moonool moonool muu, naasancal hísim ha ti ékuut ya niŋ ti waah óo waah ewwa núusikoolee newwo ti kaawaaseen ka. ⅩⅫ Apan hilim ha heesiiŋanee ha hisok máamun waah óo waah uñaŋee kaakuulan niŋ hísim, ántuŋ taamanta hísim hiniisutee kaaponket kaamuuyen atataako.

ⅩⅩⅢ Ooto anakool weeyem wa alacana, fiyuu nuuñaŋee kaakuulan, pale weeyem wa alacana faŋ etewwo usoolahaa-soolah uwaaseen weehaŋe hísim hiti púlukuleen. ⅩⅩⅣ Kaatuko Eenucee ya anakiit ékuut eyya sipees pakan insimemanoole, eyya ammeya nii anakool weeyem wa pánipani; pale alacana faŋ eteyyo naanakiye, náayemi fiye hátikin Pútuun pa hak unaa. ⅩⅩⅤ Anakiit lompo alacana kati nawaaseen eloŋoo tan óo tan, samat nii fa awaaseena ya enfakat a nanako fa la haŋee la kaasampan etiil óo etiil niŋ hísim heeneetaat hiteyoo. ⅩⅩⅥ Niŋ fo hínum, Eenucee ya anti akallo hícump pikallo kápiliŋ ta púlunta pa mpiliilee ta. Pale fiye, fa pikelan púlunta pa mpiyem fa ti élohanii, náakey naawaaseen eloŋoo poonool kóŋ hak íhalu umuuyen wa uti pakan paka. ⅩⅩⅦ Samat nii fa an naañaŋe fa eket poonool ínfulaa toko náahinee kíiti, ⅩⅩⅧ fo lompo Eenucee ya naawaaseenee poonool ápufulan umuuyen uti pakan keemeeŋe ínfulaa toko áfaakey púsupiyenu, neetaat kati áfulan umuuyen, pale kati afakan keeyemoo ka ti hítuulu.

Ⅹ

Kaawaaseen ka keewaaseenee ka poonool kóŋ kiti Eenucee ya

Ⅰ Eeha hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis níhiyisane ha hinakoolut tak niŋ weenape wa weekaakaay wa ékey, pale samat nii hísaalumant etewwo lamma. Ekina ewune, keeŋese ka kati kaloh Pútuun pa pínapii ti uwaaseen wa woonool woonool wuu ewwa nkáhin wa etiil óo etiil weepayantoo wa, hilim ha heesiiŋanee ha hiyinaatii íhinu kapiyeno kéetuuniye. Ⅱ Niŋ híyiniyini íhinu pakan paka kapiyeno kéetuuniye, ooto uwaaseen wa anti ufiyo núuyekuniye, kamma payenka nkáhin wo ka anti kakuulanee poonool kóŋ ti umuuyen wa uteyii, ancuk kunuuwii kitempanaa. Ⅲ Pale uwaaseen ewwuu núunawunanii umuuyen wa uteyii etiil óo etiil. Ⅳ Kaatuko yinaat pitaako hísim hiti kíciin niŋ hiti kíceken kati hífulan umuuyen. Ⅴ Ekina ewune, Eenucee ya, ti ékey ya eteyoo ti púlunta pa, naasok:

“Aálafiit uwaaseen uti púlukuleen niŋ pikee paliyal,

pale uwwufanam enii.

Ⅵ Súumuti lompo ti uwaaseen uti púlukuleen peeleemanee motic

niŋ uwaaseen uti kaaponket umuuyen.

Ⅶ Fiye inci insok: 'Pútuun, eheeyam,

inci kéyyookey kati hín eeha állafiye ha,

samat nii fa inkiicee fa kutoom ti pakiical pa peesampanee pa.'”✡

Ⅷ Eenucee ya náayaañ asok: “Aálafiit an kati awaaseeni púlukuleen niŋ pikee paliyal, súumuti ti uwaaseen uti púlukuleen peeleemanee motic, niŋ lompo uwaaseen uti kaaponket umuuyen.” Asokaasok eehe háati fa uwaaseen ewwuu nuuwaaseenee fa samat nii fa hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis nihisoke fa. Ⅸ Fiye naapenan: “Eheeyam, inci kéyyookey kati hín eeha állafiye ha.” Fiyuu náafulane waah wa úyaañ wa apisiiŋan úsupiyenu wa. Ⅹ Páawoo Yéesu Krista áhinaahin eeha Pútuun pa mpílafiye ha, ekina ewune nuukuulanee ti umuuyen kamma kaawaaseen enka náahine ka niŋ eniinoo poonool kóŋ.

Ⅺ Awaaseena óo awaaseena ati Pusuwif pa, nasiiŋosiiŋo hinak óo hinak ápihin páhin pa piteyoo. Náhinhin tan óo tan uwaaseen wa woonool wuu, apan uyinaat íhalu umuuyen wa uti pakan paka. Ⅻ Pale Eenucee ya áhinaahin kaawaaseen koonool ápihal umuuyen wa fo cancowiyaaw, púful toko naayeno look ti epees yáali ya eti Pútuun pa. ⅩⅢ Náayemi fiye ti hítuulu Pútuun pa pipitah pikamooloo ti wootoo naayeno amansa ya ateyii.✡ ⅩⅣ Kaatuko ti kaawaaseen koonool náahine keeyemee ka ti kaakuulan kapiyeno pakan kéetuuniye fo cancowiyaaw. ⅩⅤ Kunuu ka keenape ka lompo nkíyisan unaa nii eehe hiti tooñaa. Nkíyaañ kusok:

ⅩⅥ “Aŋe ayem písiyool pa

empa inci inkaakaay pa hiliilu niŋ poko po hátikin.

Efiwas hilim ha hitoom heesiiŋanee ha ti saanii,

inkiic ho ti kunuuwii,

inci Ateeteyo soke ho.”✡

ⅩⅦ Nene kipenan:

“Inci etinene náwuno umuuyen wa uteyii

niŋ heenaput eeha nkáhine ha.”✡

ⅩⅧ Niŋ umuuyen uponketee, kaawaaseen kiti íhalu umuuyen, asoolahutee nene.

Kamukut ti káyinan

ⅩⅨ Ooto pakanam ti káyinan, úyiniyaayini pinako niŋ cíki la haŋee la kaasampan pínapii ti hísim ha hiti Yéesu. ⅩⅩ Eket ya eteyoo épankine unaa pítin péeyeeni pínapii ti kahuuy ka kenfakat ka, pítin peehiiŋe ti eloŋ. ⅩⅪ Nuutaakaa lompo awaaseena enfakat ti ekumpaan ya eti Pútuun pa.* ⅩⅫ Páawoo utaakaataak oom pítin niŋ oom awaaseena enfakat, ooto ulohaa Pútuun pa niŋ kunuu keekuule peeŋatoolut ti káyinan ka kutuunaa, kaatuko hísim ha hiti Eenucee ya hikuulanaa-kuulan saan unaa ti pámiiloolal óo pámiiloolal peenaput ancuk kunuu unaa kitempanaa, siniin unaa insiñowee ti man meekuule. ⅩⅩⅢ Ucokaa piliit ti eeha nuusokaa ha nii úhinaahin cíki teeho, timpi ukatanaa, kaatuko éeyinanane ya unaa áfulantoo ti hilimoo. ⅩⅩⅣ Umíiloolaa puume éfuutunkoolaa ti kaapii kiti pálafi niŋ páhinal peenape. ⅩⅩⅤ Pakakee paka kasalaasal káwusen ti pipaakool nantoonool; timpi ninapanii. Pale uyankananoolaa pihaŋhaŋ toko nuucokaa piliit kamma innicuke nii hinoom ha hiti ékey ya eteyoo hílohaniyoo-lohan.

ⅩⅩⅥ Niŋ ucoonoolaa uputowiyaa ti kaamuuyen, unaa papayal hisayu kameye ka kiti tooñaa ya, kaawaaseen kiti íhalu umuuyen ewwuu nene kutowiit. ⅩⅩⅦ Heetowiye ha unaa hiyem, piyeno ti ewatate niŋ hítuulu heekaakaay ha ékey, hikina hiyem, hinoom eeha Pútuun pa éfipihin ha kíiti pikamool etempo mpuwantii ti seemak sa senfakat sa ensa efisisowii sa. ⅩⅩⅧ Niŋ an apookaa hínum hilim ha heesiiŋanee ha hiti Móyiis, keetantake pákasupak niŋ fotom pákahaaciil nkasok nii tooñaa, apookaapook hilim ha heesiiŋanee ha, oom an namukeemuk peetaakut paket hikaw. ⅩⅩⅨ Niŋ oom an añaŋee kaasiiŋan ti pisiya, puume conko inkaakaay hicuku ti an eefaace ti Añii ya ati Pútuun pa? Acokut likee hísim ha hiti písiyool pa heekuulanoo ha, naateñal Kunuu ka keenape ka kéeyisane ka unaa panap pa piti Pútuun pa. Puume inkaakaay hicuku teyoo? ⅩⅩⅩ Kaatuko úmeyiyaameyi eesoke ya nii:

“Kánukan atoom. Inci fañahanii heenaput eeha nkáhine ha.”✡

Nene asok:

“Ateeteyo áfaahin kíiti pakanoo.”✡

ⅩⅩⅪ Efiyeno hítaapanu henfakat aapunow ti sipees Pútuun pa peeyem pa kaloŋa.

ⅩⅩⅫ Nínawuno kunoom ka kúcook ka ta innisayane ta ekooŋan ya éesuume ya. Ti oom caanak innimukut hínum ti kúnuul kenfakat samat nii eeyem ti esuum. ⅩⅩⅩⅢ Pikee pa inniteñalee, innikallanee hátikin pakan paka, pikee pa inninanf ti pakakee paka keeyoke ka fiyuu. ⅩⅩⅩⅣ Kamma pákawii aluu ti káyinan nkakulee, aluu lompo innitaak paseeña samat nii aluu púlooŋ niyem po. Ta nkacoope ta hitaaku ha hitaaluu ti sempe, ínsuum aluu kamma innimeya nii efinitaak hitaaku henfakat heehaŋe ho, eeha innimeya ha nii etihitaak pilehu. ⅩⅩⅩⅤ Fiye ooto timpi niyesan puson aluu cíki ya etaaluu, kaatuko cíki eyyuu efeewun Pútuun pa mpucooy aluu meemak. ⅩⅩⅩⅥ Niñaŋaa kamukut ancuk kati níhin eeha Pútuun pa mpílafiye ha, innitaak eeha mpíyinanane ha. ⅩⅩⅩⅦ Hilim ha hiti Pútuun pa hisok:

“Etikamp, eeñaŋe ya ékey áfaakey

ántuŋ atakuuteen.

ⅩⅩⅩⅧ Pakanam keecoonoole ka

kamma káyinan ka kiteyii efikaloŋ,

pale súumutam ti an óo an eeyesanaam pusonoo.”✡

ⅩⅩⅩⅨ Unaa, uneetaataa payenka nkayesan ka pusonii Pútuun pa te nkápucaloolee, pale payenka nkataak ka káyinan te nkafakanee.

Ⅺ

Hitaaku káyinan

Ⅰ Weyme uyem káyinan? Káyinan ayem nuutaakaa cíki nii efuutaakaa eeha nuuyemaa ha ti hítuulu, nuuŋatoolutaa ti eeha nuucukutaa ha. Ⅱ Símaama unaa, káyinan ka kiteyii kuwune Pútuun pa mpúmulii. Ⅲ Káyinan kuwune núumeyiyaa nii púlunta pa piliileeliil pínapii ti pákupal Pútuun pa, ancuk waah wa weecukee wa uliilutee púfulii ti waah weecukee.

Ⅳ Káyinan kuwune Abel naawaaseen Pútuun pa kaawaaseen keefisake kiti púnuwoo Kayin. Kamma káyinan ka kiteyoo* Pútuun pa mpucokoo nii an eecoonoole, mpíyisan nii pisayanoosayan loho pisayanaa uwaaseen wa uteyoo. Abel, háati fa naakete fa, aloŋaa ti káakup nuunaa pínapii ti káyinan ka kiteyoo.✡

Ⅴ Káyinan kuwune Enok náaseepinee patiila, ancuk timpi asiikan eket. “Acukutee nene kaatuko Pútuun pa píseepinoo patiila.” Antúŋ hilim ha hiti Pútuun pa nihisok nii, akina éesuume Pútuun pa le niŋ afaacoopee.✡ Ⅵ An ayinaat hísuumu Pútuun pa niŋ ataakut káyinan, kaatuko an óo an éekeyii ti Pútuun pa, fo áyinan nii pitaakaataako, mpucooycooy keeŋese po ka.

Ⅶ Káyinan kuwune Nowe, ta náakupananee ta kiti waah ewwa uloot ucukee fala, ti hifeyu Pútuun pa, naamemanool piteen penfakat kati afakan miin ma miteyoo. Fiyuu Nowe náayisane nii, niŋ Pútuun pa pisiiŋanaa pakati púlunta pa ti pisiya efipitaak tooñaa. Pútuun pa mpucokoo nii an eecoonoole kamma káyinan ka kiteyoo.✡

Ⅷ Káyinan kuwune, Abraham ta Pútuun pa mpiyonkaloo ta kati akaay ti mah emma ammeya nii, hátikin efimiyeno miteyoo, naacoon naañak, apan ámiit pa naayem pa ti pikaayu. Ⅸ Káyinan kuwune naacaakin ti mah ma emma Pútuun pa mpíyinananoo ma samat nii akaawoola, naakin ti púkuut niŋ Isaak niŋ Jakob keekaakaay ka hisayu neyoo eeha Pútuun pa mpíyinanane ha.✡ Ⅹ Abraham áhinaahin eehuu kaatuko ayenaayeno hítuulu kati akin ti saatee ya eyya efeetowo ya fo cancowiyaaw, eyya ammeya ya nii Pútuun pa pímeene mpisiiŋan yo. Ⅺ Káyinan kuwune, Abraham niŋ aaloo Sara nkáyini hitaaku añii,† háati fa nkamuuse fa hitaaku añii apan Sara caakonta. Abraham naataak káyinan nii Pútuun pa éfipihin eeha mpíyinananoo ha.✡ Ⅻ Kamma eehe, miin menfakat úmmufulii ti áyiin a oonool a aŋe, Abraham, apan akina eemaamane tatip, waah utowiitoo ínfulaa eket. Miin emme immimeeŋ meemak samat nii picaaŋaŋ pa piti patiila, miyinaatee kafinu samat nii fa an naayinaat fa kafinu esiya ya eti kantant kaatii ka.✡

ⅩⅢ Payenke fiye púlooŋ ti káyinan nkaloŋe fo ta nkakete ta. Kataakut waah wa ewwa Pútuun pa mpíyinananii wa, kacukaacuk wo lamma pállaaŋe ínsuumii, nkasok nii pánipani poko pakati púlunta pe tom pale ekaawoola niŋ keeyem ti himuusu. ⅩⅣ Pakan kéekupe fiye, káyisanaayisan nii unka ti hiŋesu mah miteyii. ⅩⅤ Niŋ kayenaayeno hínum káamiilool mah emma nkáfulii ma temmo, anti káyini puñoho po. ⅩⅥ Pale nkálafi mah meefisake, meeyem alacana. Ekina ewune Pútuun pa pusuuwut pipiyonkalee Pútuun pa piteyii, kaatuko pimemanoolii-memanool saatee.

ⅩⅦ Káyinan kuwune Abraham, ta Pútuun pa mpuwinkiyoo ta, naacoon kati awaaseen añiinoo Isaak. Akina Abraham Pútuun pa mpíyinanane, naasiiŋo kati awaaseen añiinoo oonool a kóŋ,✡ ⅩⅧ háati fa Pútuun pa mpusokoo fa nii: “Ti Isaak aafataak miin emma inci íyyinananuu ma.”✡ ⅩⅨ Abraham naasokoolo nii Pútuun pa píyiniyini kalitan añiinoo Isaak ti eket ya, apan mpiñahanoo añiinoo pucuk fiye nii an éelitaniyee ti eket ya.

ⅩⅩ Káyinan kuwune Isaak naasampan Jakob niŋ Esawu kiti heekaakaay ha pitaako hátikin ti eloŋ ya eteyii.✡

ⅩⅪ Káyinan kuwune Jakob, ta naayeniye ta eket, naasampan añii óo añii ati Josef, náasik ti hikasap ha hiteyoo náamul Pútuun pa.✡

ⅩⅫ Káyinan kuwune Josef, ta eketoo néelohanii ta, náakup apusok ta pakati Israyel éfikaful ti mah ma miti Esipt. Naasokii, niŋ kayeniyaa hífulu nkacoopool picecoo.✡

ⅩⅩⅢ Káyinan kuwune Móyiis pupukayoo nkayoloo fo kiim kíhaaciil ta naapukee ta, kamma nkacuke nii ciñii ca cíwalliwalli, apan kafeyut hípucu hilim ha hiti amansa ya.✡ ⅩⅩⅣ Káyinan kuwune Móyiis, ta náayankii ta, naapook apiyonkalee añii ya ati ámaacul a ati amansa ya ati Esipt. ⅩⅩⅤ Naafisakanool apikallanee niŋ pakan paka pakati Pútuun pa pihaŋ piyeno ti pásuuma piti kaamuuyen empa etipifiyo. ⅩⅩⅥ Naacuk nii fisaka apiteñalee samat nii Eenucee ya, pihaŋ apitaak hisaanumate ha hiti Esipt. Amíiloolaa-míilool eehe kamma náalaakane ti cooy ya eeyemoo ya hátikin.

ⅩⅩⅦ Káyinan kuwune Móyiis náaful Esipt peefeyut káñiken ka kiti amansa ya, naamukut pucuk fiye nii acukaacuk Pútuun pa peeyinaatee pa hicuku. ⅩⅩⅧ Káyinan kuwune naasiiŋan pahaaño pa piti Himuusu ha, naasok ñutum ña ñisancalee hísim ancuk, niŋ maleekoo ya eti himuku ha emuusaa toko, etemukal pikampaani pa pákacook paka pakati Israyel.✡

ⅩⅩⅨ Káyinan kuwune pakati Israyel nkafiitan Kaatii ka Kéecunke ka ti etaam eesuuce, pale pakati Esipt ta nkayoope ta kaafiitan tenko, nkáseemal.✡

ⅩⅩⅩ Káyinan kuwune kiniŋ ka kiti saatee ya eti Jeriko nkunow, ta pakati Israyel nkaposoole ko ta fo kunoom isak niŋ kúsupak.✡

ⅩⅩⅪ Káyinan kuwune Lahap aal a ahaañiya ya amukutee niŋ pakati saatee ya keepooke ka hítuulu Pútuun pa, kamma naawanane mikelecoola ma miti pakati Israyel.✡

ⅩⅩⅫ Weyme nene inci iññaŋe hisoku? Ti káasiiŋuma enke, etitaakano hisoku aluu kiti Gideyon, kiti Palak, kiti Samson, kiti Yefutah, kiti Dawid, kiti Samiyel, niŋ kiti piyaamakoola pa pakati Pútuun pa. ⅩⅩⅩⅢ Kamma káyinan ka kiteyii nkaheek hícump pisaatee ti hikam, nkáhin tan óo tan pakan paka kíiti pucoonool, nkataak lompo eeha Pútuun pa mpíyinananii ha. Pakakee teyii nkacotal ñutum picata. ⅩⅩⅩⅣ Pakakee paka nkahokal seemak senfakat, pakakee paka nkafak ti sipees kéelafiyii ka himuku niŋ úkuntu. Nkataak sempe ensa nkataakut sa. Nkáyenoonii pikama kenfakat, nkateyal niŋ uyoŋ pusoocaali uti pikee pisaatee. ⅩⅩⅩⅤ Pakakee pakaal, nkawufanee pakanii keekete ka kéelitaniyee ka ti eket. Intaak pakakee keekallanee fo kaket, kamma nkapooke kayesan pusonii Pútuun pa kati kakatanee. Eeha nkálafiye ha fanfaŋ hiyem kati kalitanee ti eket nkataak eloŋ eefisake. ⅩⅩⅩⅥ Pakakee nkápalahoolee ti caalenken nkasapee niŋ kisawut. Pakakee nkacenkee niŋ ñiseel nkakulee. ⅩⅩⅩⅦ Pakakee nkamukee ti kaanunkalee pukumpa. Pakakee nkafiitee ti pututa, niŋ fotom nkamukee niŋ úkuntu. Pakakee nkayeno kaamuumuusool, wañ ewwa nkataake wa teyii lamma uyem upaŋ písaacii niŋ fotom upaŋ pifil. Kataakut waah cántum, nkakancool neyii nkakallanii. ⅩⅩⅩⅧ Nkayeno kaalelentool ti úhaaŋ tes niŋ ti pítintiŋ pa, nkakin ti uyeen niŋ ti uwuŋ. Payenke kanapaanap fo muus, fo púlunta pa mpiyinaatii kayekan.

ⅩⅩⅩⅨ Pútuun pa mpúmul payenke fiye púlooŋ kamma káyinan ka kiteyii, pale háati fo, akee teyii ataakut eeha Pútuun pa mpíyinananii ha, ⅩⅬ kaatuko Pútuun pa pimemanoolaa-memanool unaa waah weehaŋe panap. Fiyuu etikayeno kéetuuniye taamanta uyeniitaa neyii nantoonool.

Ⅻ

Pútuun pa Paapaa atuunaa

Ⅰ Páawoo unka úkinkoolee niŋ kayoŋ kenfakat enkuu kéeyisane fa éfuuyinanaa ti Pútuun pa fo ti pikelan, ooto uteyaa niŋ kamukut ti katey ka keenaŋee ka hátikin unaa. Uwantaa waah óo waah ewwa efuukit unaa pikaayu hátikin niŋ kaamuuyen ka enka nkicas ka unaa kaakalapatanool. Ⅱ Usiiŋanaa ñíkin unaa ti Yéesu. Akina ápankine pítin pa piti káyinan ka, akina lompo áhine po púputuuno. Amukutaamukut fo ta naamukee ta ti kuluwaa ya, cokutoo ti ñusuu ña ñeeyem ña ti eket eyyuu, kamma naacuke pásuuma pa peenaŋee pa hátikinoo. Fiye oopa ayeniye look ti epees yáali ya eti elemeyu ya eti Pútuun pa. Ⅲ Nímiilool fa Yéesu naamukute fa ta pumuuyena pa nkanatoo ta, ancuk saan aluu timpi síwusen inniñoho puson.

Ⅳ Káataakoolan kaamuuyen inniyaake, pale pítaakool empuu puloot pumuk aluu. Ⅴ Fo nifiilaafiil kilim enka ímpikukupee ka aluu samat nii epuuk kati nicok piliit? Kusok:

“Añiinam,

niŋ Ateeteyo ákuluu,

timpi cok ho waah weewiina;

niŋ afetaa ti awe,

yaani timpi éwusen.

Ⅵ Kaatuko Ateeteyo nákulkul

payenka náalafiye ka,

naasiiŋan ti pisiya

an óo an aŋa naasayane nii añiinoo.”✡

Ⅶ Nimukut ti kúnuul ka kitaaluu, ínnimeyi nii kúnuul enkuu kiyem híkulu ha hiti Pútuun pa, kamma Pútuun pa mpiyem aluu ti híkulu nii epuuk etempo. Fo añii oopa toko aŋa faafoo náakulantoo? Ⅷ Pútuun pa mpúkulkul epuuk etempo púlooŋ. Niŋ púkulut aluu, ooto nineetaat epuuk etempo pánipani; aluu epuuk pakati tíkitaaŋ. Ⅸ Unáwuniyaa ñífaaf unaa ti púlunta pe, unaa maañiiyaa unaa, nkákul unaa núumakiyanii. Fiye uñaŋaa káamakiyan pihaŋ toko Pútuun pa Paapaa atuunaa eeyem a alacana, ancuk utaakaa eloŋ. Ⅹ Ñífaaf unaa nkákulkul unaa fa incukii fa nii napaanap, ti sitiil seemeeŋut. Pale Pútuun pa, ti heenape ha ti unaa mpúkul unaa, ancuk uyeniyaa pakan keekuule samat nii pikina. Ⅺ Híkulu ásuumut; niŋ oopa ti pitaako, áciiticiiti. Pale po hátikin, kéekulee ka fiyuu efikacuk nafaa eti híkulu ha. Efikataak kásuumaay niŋ eloŋ eecoonoole.

Kákupanan niŋ kakalaŋan

Ⅻ Fiye níseepin sipees aluu seekante sa, inniyankan úcuun aluu wéepuune wa.✡ ⅩⅢ Niwañal ñítin ñeecoonoole eñña efininap teñño, ancuk payenka nkanow ka niŋ efank kati kákuuñanee, le niŋ éfikakapino.

ⅩⅣ Níhin kata óo kata nipitaak kásuumaay niŋ an óo an, inniloŋ eloŋ eekuule. Niŋ an akuulut, átayini hicuku Ateeteyo. ⅩⅤ Nitah kunuu an timpi ayesan pusonoo panap pa piti Pútuun pa. An ti aluu timpi acuk nii enuun eti papukal peesampa; áfaatifan hícump pakan pasampe pa piteyoo ancuk eloŋii timpi ekuul. ⅩⅥ An ti aluu timpi ayeno áyiin nihaañiya, aal nihaañiya, niŋ fotom an éetuulut Pútuun pa samat nii Esawu. Akina, kawaay koonool kuwune naanooman híhampaatiinate ha hiteyoo hiti añii áyaañ. ⅩⅦ Nímeyimeyi nii po hátikin náalafi paapaa ateyoo apisampanoo niŋ kaasampan ka kiti añii ácook, pale paapaa ateyoo naapook. Háati pukooŋ empa naakooŋe pa paapaa ateyoo kati asampanoo piyinaat toko likee, kaatuko ayinaat káfulan eeha naapaye ha íhinu.

ⅩⅧ Níkeyyoot pukol tíntiŋ eyya éfinilik niŋ sipees aluu samat nii fa mpihitaako fa símaama unaa ti káahaaŋ ka tes. Nkacuk po ti tíntiŋ ya eti Sinayi seemak senfakat patiila eteyyo, niŋ káatiŋu keeyole caanak ca, niŋ énimaan niŋ lompo hiyam henfakat. ⅩⅨ Nkási pasapal kámpiis niŋ hilim heetaake sempe. Ta nkásiye ta hilim ha nkaluum hípiyekuno, ⅩⅩ kamma nkayinaat pitiyo ekooŋan ya eyya hilim ha níhituunane ya. Esok: “An óo an éelike tíntiŋ eyye, efininunkaloo niŋ pukumpa fo aket, háati íyyemi élukuleen.”✡ ⅩⅪ Aŋa nkacuke ya oom hinoom úfeyanani-féyanani meemak, fo Móyiis naasoke: “Inci feyaafe fo inkikilan.”✡

ⅩⅫ Pale aluu, níkeyyookey pukol tíntiŋ ya eti Siyon, saatee ya eti Pútuun pa peeyem pa kaloŋa, Jerusalem eeyem ya alacana, la pumaleekoo empa an naayinaat kafinu mpiyem la ti pahaaño. ⅩⅩⅢ Toko kéeyinane ka púlooŋ nkapaakool, an óo an teyii naataak káasiiŋuma samat nii fa añii áyaañ naataake fa, ucawii púlooŋ nuukiicee alacana. Toko Pútuun pa mpiyem, áhina kíiti ya ati pakan paka púlooŋ, toko kunuu ka kiti keecoonoole ka nkiyem, poko kayem kéehinee ka káputuuno. ⅩⅩⅣ Toko Yéesu naayem, eeliile ya písiyool pa péeyeeni pa ti pututa Pútuun pa niŋ pakan paka. Toko lompo hísim ha heesancalee ha nihiyem, eeha ammeya ha nii, ekooŋan eteeho ehaŋa eti hísim ha hiti Abel.

ⅩⅩⅤ Nitah kunuu timpi nipook káasiitan aŋa eeyem ya ti káakup naaluu. Pakan paka pakati Israyel keepooke ka káasiitan ti aŋa éekupananii ya ti púlunta empe, kafakut hikasap ha hiti Pútuun pa. Pale unaa, Pútuun pa himuum etempo púkupanane unaa púfulii alacana. Ooto puume éfuuyiniyaa hifaku niŋ uyesanaa po puson unaa? ⅩⅩⅥ Ta Pútuun pa mpúkupii ta ti tíntiŋ ya eti Sinayi, hilim etempo níhiyiyiŋan etaam ya. Pale fiye mpíyinanan unaa eehe, mpusok: “Inci fanene penan káyiyiŋan etaam ya. Tempe étiyiyiŋan etaam ya lamma, pale niŋ lompo patiila.”✡ ⅩⅩⅦ Ta mpusoke ta “inci fanene penan” mpíyisane nii, waah wa púlooŋ ewwa mpiliile wa éfuuyiyiŋan, núucim, ancuk weeyinaatee wa káyiyiŋan nuutowo fo cancowiyaaw. ⅩⅩⅧ Páawoo unaa unka ti kawufanee cáwii ceeyinaatee káyiyiŋan, usokaa Pútuun pa apalaka. Uhínaa héesuume po, núutuulaa po lompo niŋ ewatate, ⅩⅩⅨ kaatuko Pútuun pa putuunaa pucukaacuk nii seemak seeyem ti káapucalool.✡

ⅩⅢ

Páhinal péesuume Pútuun pa

Ⅰ Timpi níyekuno pálafi pakan aluu ti káyinan. Ⅱ Nínawuno nii niñaŋaa kawanan ekaawoola ya pinap ti punuuf aluu. Pakakee paka káhinaahin ho, fo nkawanan pumaleekoo poko péemiit. Ⅲ Nínawuno keeyem ka ti ékuluma pucuk fiye nii aluu niyem neyii ti ékuluma. Nínawuno lompo keekallanee ka pucuk fiye nii aluu lompo hicuku kúnuul inniyaake samat nii poko.*

Ⅳ Niñaŋaa kánapiyan pinimo. Ayíin a aleh ti aaloo, aal a lompo naaleh ti áyiinoo. Kaatuko Pútuun pa éfipihin kíiti eelehut ti pinimoyoo niŋ ahaañiya óo ahaañiya.

Ⅴ Timpi nílafi mañ. Nitaak pásuuma ti aŋa innitaake ya, kaatuko Pútuun pa pusok: “Inci etikatan aluu cántum, eti lompo fúl ti aluu.”✡ Ⅵ Ancuk úyiniyaa hisoku niŋ híyiinate upusokaa:

“Ateeteyo ayem ayankanana ya atoom, inci etife.

Weyme an naayina íhinu ti inci?”✡

Ⅶ Nínawuno pakati kikaw ka pakati aluu kéekupe ka aluu hilim ha hiti Pútuun pa. Nímiilool puume nkaloŋe nkaket, ínniyipenan káyinan ka kiteyii. Ⅷ Yéesu Krista ataapala áfaliŋ: samat nii fa naayeniye fa hukan, fo lompo naayem fíyooy fo cancowiyaaw. Ⅸ Timpi nikat an apicaakool aluu niŋ pakalaŋanal óo pakalaŋanal peekufut nii empa innikalaŋe pa. Napaanap saan unaa kati sitaak sempe séefulii ti panap pa piti Pútuun pa. Sempe ense sífuliyoot ti kikee kilim keesiiŋanee kéekupe kiti aŋa nuuñaŋutaa ya hili, kamma nkitaakut nafaa ti kéetuule ko ka.

Ⅹ Utaakaataak kaaciin enka ammeya nii, puwaaseena paPusuwif pa, payenka nkawaaseen ka ti ékuut ya, kañaŋut hili pawaaseenal pa piti toko. Ⅺ Pati ékuut ya, awaaseena ya enfakat a nacoopcoop hísim ha hiti púlukuleen pa la haŋee la kaasampan apuwaaseen hak íhalu umuuyen wa, pale sinii púlukuleen pa insisowee tíkitaaŋ pikin pa. Ⅻ Fo lompo Yéesu naakalliye tíkitaaŋ saatee ya fo ta naakete kati áhin pakan paka kapukuul pínapii ti hísimoo. ⅩⅢ Ooto fiye ukaayaa teyoo tíkitaaŋ pikin pa, upunanfaa teyoo ti kateñalee ka kiteyoo. ⅩⅣ Kaatuko ti púlunta pe utaakutaa saatee eti cancowiyaaw, pale saatee ya eeyem ya ti ékey nuuyemaa ti hiŋes. ⅩⅤ Ooto pínapii ti Yéesu, úmulaa Pútuun pa tan óo tan, kaatuko hímulu eehuu hiyem kaawaaseen ka kéefulii ka ti ñutum payenka nkasok ka hátikin pakan paka nii káyinanaayinan ti caacaw etempo. ⅩⅥ Nínawuno nii niñaŋaa íhinu heenape niŋ piyankananool, kaatuko uwaaseen ewwuu Pútuun pa mpílafiye.

ⅩⅦ Nítuul pakati kikaw ka pakati aluu keeyem ka aluu ti kátintiŋan ti káyinan ka, ínnihin eeha nkasoke ha. Poko kayem ti káwasum saan aluu, apan Pútuun pa efipicakanii kiti páhin pa piteyii. Innítuulii, éfikahin páhin pa piteyii niŋ pásuuma. Innítuulutii, éfikahin páhin pa piteyii niŋ kúnuul, ántuŋ kúnuul enkuu etikitaak taaluu nafaa. ⅩⅧ Niluum kiti unii, úmeyimeyi nii kunuu unii kitempanaa-tempan kaatuko núulafilafi íhinu heenape tan óo tan. ⅩⅨ Ehe eeha inci iyyem ha aluu ti kaluum niŋ sempe: káluma niluum Pútuun pa kati píñahaniyam taaluu mpacas.

Kaluum niŋ kakican kikelan

ⅩⅩ Fiye, Pútuun pa empa mpuwufan pa kásuumaay ka, péelitanii pa ti eket ya afaasa ya enfakat a ati písaacii pa, Ateeteyo Yéesu atuunaa, pínapii ti hísim ha hiti písiyool pa peepayantoo pa, ⅩⅪ álimaati Pútuun empe puwufan aluu waah wa weenape wa púlooŋ ewwa innisoolahe wa kati níhin eeha mpílafiye ha. Alímaati píhin unaa pakan kéesuume po pínapii ti Yéesu Krista, hamake ha hiyeno hiteyoo fo cancowiyaaw. Amíini.

ⅩⅫ Pakanam ti káyinan, inci luumaa aluu, nísiitan niŋ kunuu kilim enka inci inkiice ka aluu kipiyankanan aluu nipicok piliit, kaatuko leetal eetama inci inkiice aluu.

ⅩⅩⅢ Inci pusok aluu nii Timote, eeyem ya an unaa ti káyinan, ákataniyee-katan ti ékuluma. Niŋ áfiisaa écolii, inci fákey neyoo hicuku aluu.

ⅩⅩⅣ Nikicanam pakati kikaw ka púlooŋ pakati aluu niŋ keesampanee ka púlooŋ pakati Pútuun pa keeyem ka puu. Kéeyinane ka kéefulii ka Itali kakicanaa aluu.

ⅩⅩⅤ Alímaati Pútuun pa pisampan aluu púlooŋ.

✡ Ⅰ:Ⅴ 1:5 Kícimu 2:7

✡ Ⅰ:Ⅴ 1:5 2 Samiyel 7:14; 1 Heetaakiye 17:13

✡ Ⅰ:Ⅵ 1:6 Kakaman 32:43; Kícimu 97:7

✡ Ⅰ:Ⅶ 1:7 Kícimu 104:4

✡ Ⅰ:Ⅸ 1:9 Kícimu 45:6-7

* Ⅰ:Ⅸ 1:9 Niŋ ekina tom: “Ekina ewune Pútuun pa, Pútuun pa pitii, punucuunuc aakati taak pásuuma.”

✡ Ⅰ:Ⅻ 1:12 Kícimu 102:25-27

✡ Ⅰ:ⅩⅢ 1:13 Kícimu 110:1

* Ⅱ:Ⅵ 2:6 Niŋ ekina tom: “Ayme ayem Añii An fo aakati mankooloo?”

† Ⅱ:Ⅶ 2:7 Niŋ ekina tom: “Aáwananiyoo-wanan an ancuk pumaleekoo pa kati pihaŋoo caahinkiŋ.”

✡ Ⅱ:Ⅷ 2:8 Kícimu 8:4-6

✡ Ⅱ:Ⅻ 2:12 Kícimu 22:22

✡ Ⅱ:ⅩⅢ 2:13 Esaaya 8:17-18

✡ Ⅲ:Ⅺ 3:11 Kícimu 95:7-11

✡ Ⅲ:ⅩⅤ 3:15 Kícimu 95:7-8

* Ⅳ:Ⅱ 4:2 Niŋ ekina tom: “kamma nkáyinanut ti kunuuwii.”

✡ Ⅳ:Ⅲ 4:3 Kícimu 95:11

✡ Ⅳ:Ⅳ 4:4 Púcook 2:2

✡ Ⅳ:Ⅶ 4:7 Kícimu 95:7-8

✡ Ⅴ:Ⅴ 5:5 Kícimu 2:7

✡ Ⅴ:Ⅵ 5:6 Kícimu 110:4; Púcook 14:18-20

✡ Ⅵ:ⅩⅢ 6:13 Púcook 22:16

✡ Ⅵ:ⅩⅣ 6:14 Púcook 22:17

✡ Ⅶ:Ⅰ 7:1 Púcook 14:17-20

✡ Ⅶ:ⅩⅦ 7:17 Kícimu 110:4; Púcook 14:18-20

✡ Ⅶ:ⅩⅪ 7:21 Kícimu 110:4; Púcook 14:18-20

✡ Ⅷ:Ⅴ 8:5 Efúlii 25:40

✡ Ⅷ:Ⅻ 8:12 Jeremiya 31:31-34

✡ Ⅸ:Ⅰ 9:1 Efúlii 25–30

* Ⅸ:Ⅷ 9:8 Niŋ ekina tom: “Ti eehuu Kunuu ka Keenape ka nkíyisane nii la sampanee la meemak eeyem ya alacana épankinutee fala, páawoo ékuut ya éyaañ ya eloŋaa toko.”

✡ Ⅸ:ⅩⅢ 9:13 Lewitik 16:14-16; Pafinal 19:2,17-18

✡ Ⅸ:ⅩⅩ 9:20 Efúlii 24:8

✡ Ⅹ:Ⅶ 10:7 Kícimu 40:6-8

✡ Ⅹ:ⅩⅢ 10:13 Kícimu 110:1

✡ Ⅹ:ⅩⅥ 10:16 Jeremiya 31:33

✡ Ⅹ:ⅩⅦ 10:17 Jeremiya 31:34

* Ⅹ:ⅩⅪ 10:21 Niŋ ekina tom: “awaaseena enfakat ti pakati Pútuun pa.”

✡ Ⅹ:ⅩⅩⅩ 10:30 Kakaman 32:35

✡ Ⅹ:ⅩⅩⅩ 10:30 Kakaman 32:36

✡ Ⅹ:ⅩⅩⅩⅧ 10:38 Hapakuk 2:3-4

* Ⅺ:Ⅳ 11:4 Niŋ ekina tom: “Kamma kaawaaseen ka kiteyoo”

✡ Ⅺ:Ⅳ 11:4 Púcook 4:3-10

✡ Ⅺ:Ⅴ 11:5 Púcook 5:24

✡ Ⅺ:Ⅶ 11:7 Púcook 6:13-22

✡ Ⅺ:Ⅸ 11:9 Púcook 12:1-5; 26:3; 35:12

† Ⅺ:Ⅺ 11:11 Eekiice ya eehe asokut nii Abraham walla Sara.

✡ Ⅺ:Ⅺ 11:11 Púcook 18:11-14; 21:2

✡ Ⅺ:Ⅻ 11:12 Púcook 22:17

✡ Ⅺ:ⅩⅦ 11:17 Púcook 22:1-14

✡ Ⅺ:ⅩⅧ 11:18 Púcook 21:12

✡ Ⅺ:ⅩⅩ 11:20 Púcook 27:1-40

✡ Ⅺ:ⅩⅪ 11:21 Púcook 47:31; 48:1-20

✡ Ⅺ:ⅩⅫ 11:22 Púcook 50:24-25

✡ Ⅺ:ⅩⅩⅢ 11:23 Efúlii 1:22; 2:1-5

✡ Ⅺ:ⅩⅩⅧ 11:28 Efúlii 12:21-30

✡ Ⅺ:ⅩⅩⅨ 11:29 Efúlii 14:21-31

✡ Ⅺ:ⅩⅩⅩ 11:30 Josuwa 6:12-21

✡ Ⅺ:ⅩⅩⅪ 11:31 Josuwa 2:1-21; 6:22-25

✡ Ⅻ:Ⅵ 12:6 Kusoku 3:11-12

✡ Ⅻ:Ⅻ 12:12 Esaaya 35:3

✡ Ⅻ:ⅩⅩ 12:20 Efúlii 19:12-13

✡ Ⅻ:ⅩⅪ 12:21 Kakaman 9:19

✡ Ⅻ:ⅩⅩⅥ 12:26 Hakaay 2:6

✡ Ⅻ:ⅩⅩⅨ 12:29 Kakaman 4:24

* ⅩⅢ:Ⅲ 13:3 Niŋ ekina tom: “Nínawuno lompo keekallanee ka kamma aluu lompo inniyem enii.”

✡ ⅩⅢ:Ⅴ 13:5 Kakaman 31:6,8; Josuwa 1:5

✡ ⅩⅢ:Ⅵ 13:6 Kícimu 118:6

Saak

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Leetal ya eyya Saak naakiice ya

Saak

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu éyeniin ya keeyem ka ti káasiitan, kicanaa. Unaa unka ti ékey káasiitan leetaloo ya eyya Saak naakiice ya.

Ayme ayem Saak? Eehe nkasoke unaa nii, pikee pa akina ayem Yéesu Krista atuwoo, eeyeniye ya áhampaatiin a ati canku ya eeyem ya Jerusalem.

Peyme naayeniye ta naakiice yo ta, niŋ teyme naakiice yo, hikina káyisanut ho unaa.

Pakayme naakiice leetal eyye? Leetal eyye, “písii pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka pakati Pútuun pa keehancalooliye ka ti púlunta pa púlooŋ” naakiice yo (1:1). Pikee pa poko kayem Pusuwif pa Pikelecen pa, niŋ ekina tom Pikelecen pa púlooŋ keehancalooliye ka ti púlunta pa.

Weyme utaake hikaw ti leetal eyye?

Híyaañ ha, hikina hiyem káyinan niŋ pawenal (1:22-27; 2:14-25). Asok náayinanaa, pawenali piñaŋaañaŋ káyisan nii an éeyinane.

Hísupiyenu ha, hikina hiyem ecohato (1:5-8; 3:13-18). Asok Pútuun pa ínsuum po niŋ uluumaa po ecohato kati puwufan yo unaa, ecohato eyya ammeya nii, éfeetintiŋan unaa ti eloŋ eenape, néetintiŋan unaa ti pálafooli, néetintiŋan lompo unaa ti pásuuma.

Híhaaciyenu ha, hikina hiyem kusaanum ka niŋ keeleke ka keeyem ka ti canku ya (1:9-11; 2:1-7; 5:1-6). Asok kaafisakanool timpi kitaako ti pututa kusaanum ka niŋ keeleke ka. Kusaanum ka kañaŋaa kaamankool keeleke ka pinap, nkánawuno nii, hisaanumate ha hiteyii efimpihimuus.

Hípaakiilenu ha, hikina hiyem kacocokan híleeluuf (1:19-21; 3:1-12). Asok niŋ áayinanaa, an óo an éeyinane añaŋaañaŋ “hicasu ti káasiitan pakakee paka, pale timpi acas ti káakup, timpi lompo acas ti káñiken (1:19).”

Hísakiyenu ha, hikina hiyem kúnuul niŋ hilooŋu páciite (1:2-4,9-12; 5:7-11). Asok naalooŋaa kúnuul, taak pásuuma penfakat. Káyinan ka kitii, efikihaŋ nkitaake sempe ti kamukut ka kitii.

Heewase ha isak niŋ hoonool, hikina hiyem kaluum (1:5-8; 4:1-3; 5:13-18). Asok “kaluum kiti eecoonoole kitaakaataak sempe nkíyini íhinu heemaka (5:16).” Ooto an éeyinane añaŋaañaŋ kaluum.

Aŋe éfuusiyaa ti leetaloo ya eyya Saak naakiice ya eyye, nuunaa úsiitanaa yo. Alímaati Pútuun pa pípankin kunuu unaa, álimaati Pútuun pa lompo piyankanan unaa kati úsiyaa leetaloo eyye fa nuuyemaa fa ti káasiitan. Pútuun pa pikat unaa. Apalaka.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Inci Saak, amiikan a ati Pútuun pa niŋ ati Ateeteyo Yéesu Krista, yem ti hikiicu leetal eyye. Kicanaa aluu písii pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka pakati Pútuun pa keehancalooliye ka ti púlunta pa púlooŋ.*

Káyinan niŋ ecohato

Ⅱ Aluu pakanam ti káyinan, niŋ páciite óo páciite púnowiyoo taaluu, nitaak pásuuma penfakat. Ⅲ Weyme uwune inci insok: “Nitaak pásuuma penfakat?” Kaatuko nímeyimeyi nii, niŋ káyinan ka kitaaluu kutowiyaa ti páciite, efeewun innihaŋ innimukute. Ⅳ Antúŋ innimukutaa fo ti pikelan, fiyuu efiniyeno pakan kéetuuniye fanfaŋ, etinisoolah waah.

Ⅴ Niŋ akee ti aluu asoolahaa ecohato, añaŋaa kaluum Pútuun pa, Pútuun pa efipuwunoo, kaatuko mpuwunwun pakan paka púlooŋ niŋ pásuuma peewatanut an. Ⅵ Pale añaŋaa kaluum ti káyinan, timpi aŋatool, kaatuko an aŋa naŋatool anakoolaa-nakool niŋ kúsuu kiti kaatii enka eyam ya netowo ti káaseepin neewanan. Ⅶ Oom an añaŋut káamiilool nii afaasa waah wéefulii ti Ateeteyo, Ⅷ kaatuko akina ati kunuu kúsupak, kunuuwoo kipepanantoo ti waah óo waah ewwa náhin.

Palek niŋ hisaanumate

Ⅸ Náayinanaa illek, séepin úpantiyi kamma Pútuun pa mpisilanuu. Ⅹ Pale naayeniyaa usaanum, séepin úpantiyi kamma mpuwananuu, kaatuko aafamuus samat nii páluufeenal piti káaheeni kiti elampa. Ⅺ Niŋ caanak ca cífuliyoo niŋ pasowe etenco, incisowan káaheeni ka, páluufeenal etenko mpunowal, pawalle etenko mpícim. Fo lompo incuke ti kusaanum ka: éfikacim ti pututa páhin pa piteyii.

Kamukut niŋ híluuŋu

Ⅻ Pásuuma piyeno ti eemukute ya ti páciite, kaatuko niŋ amukutaa, afaataak cooy ya eteyoo, ekina eyem eloŋ ya eepayantoo ya eyya Pútuun pa mpíyinanane ya nii, efipuwufan yo kéelafiye po ka.

ⅩⅢ Eeyem a ti híluuŋuyee, timpi asok nii: “Pútuun pa piyemaam ti híluuŋu.” Kaatuko Pútuun pa púluuŋantee ti íhinu heenaput, púluuŋantoo lompo an. ⅩⅣ Pale an óo an, kunuu ka kiteyoo keenaput ka, kikina nkúluuŋoo nkuwun naakuucee samat nii fa yoon nekuucee fa niŋ maali. ⅩⅤ Niŋ fúlaa toko, kunuu keenaput nkúpukii kaamuuyen, apan kaamuuyen, niŋ kíyankiyoo nkúpukii eket.

ⅩⅥ Aluu pakanam ti káyinan payenka inci íllafiye ka, timpi nicaakool faŋ aluu: ⅩⅦ Waah óo waah weenape ewwa innisa niŋ waah óo waah weetempiye pántoon ewwa nkawufan aluu, patiila núufulii. Eehuu níhiwanoonii hípifulii ti Paapaa ya Pútuun pa peeliile pa caanak ca niŋ picaaŋaŋ pa. Pútuun pa piyesiyantoo, pucukut lompo nii hísaalumant eeha nihiyeso niŋ caanak ca citeeŋiyaa.† ⅩⅧ Ti pásuuma etempo mpuwufane unaa eloŋ pínapii ti hilim etempo heeyem ha tooñaa ya, ancuk unaa uyeniyaa kéecooke ka ti waah wa púlooŋ ewwa Pútuun pa mpiliile wa, samat nii pamaañal pa púcook pa empa an nacoop pa ti ekumpaan ya enfakat ya etempo.

Hísiyu niŋ íhinu

ⅩⅨ Aluu pakanam ti káyinan payenka inci íllafiye ka, nímeyi nii: An óo an añaŋaa hicasu ti káasiitan pakakee paka, pale timpi acas ti káakup, timpi lompo acas ti káñiken, ⅩⅩ kaatuko káñiken kiti an kúcoopiyantoo heecoonoole eeha Pútuun pa mpílafiye ha. ⅩⅪ Ooto nikatan pámiiloolal pa peeŋoota pa púlooŋ, innikatan lompo páhinal pa peenaput pa peeyem pa pan óo pan. Niwanan faŋ aluu innicoon hilim ha eeha Pútuun pa mpusuke ha ti saan aluu, hikina hiyina kafakan aluu.

ⅩⅫ Timpi nísiitan hilim ha hiti Pútuun pa kenseŋ, pale níhin samat nii fa nihisoke fa. Niŋ níhinut fo, kincaakool faŋ aluu inniyaake. ⅩⅩⅢ Kaatuko aŋa násiitan hilim ha hiti Pútuun pa apan áhinut eeha nihisoke ha, acukaacuk samat nii an eeyem ti ecukaloolo naacuk faŋoo fa naacuke fa, ⅩⅩⅣ te niŋ apayaa ecukaloolo naakaay, tokotoko naafiil puume naanakoole. ⅩⅩⅤ Pale aŋa natah kunuuwoo pinap ti hilim ha heesiiŋanee ha heetempiye ha tak, hilim eeha nihifakan ha pakan paka ti himiikanate, niŋ acokaa piyank, Pútuun pa efipisampanoo ti waah óo waah ewwa náhin. Oom an ásiitanantoo kati afiil, pale kati náhin eeha nihisoke ha.

ⅩⅩⅥ Niŋ an ti aluu acokooliyaa nii eecoke piliit pítin pa piti Pútuun pa apan ayinaat kacocokan híleeluufuyoo, oom an kincaakool faŋoo naayaake, káyinan ka kiteyoo kitaakut nafaa. ⅩⅩⅦ Pútuun pa Paapaa atuunaa, eeha mpucoke ha nii káyinan coopcoop, hikina hiyem kaamankool keeyem ka ti kúnuul: písikateen pa niŋ piyaaŋat pa payenka pákayiinii keekete ka, te timpi nikat hiti púlunta pa hípitifan aluu.

Ⅱ

Hikituyee ha hiti kaafisakanool

Ⅰ Aluu pakanam ti káyinan, páawoo ti Ateeteyo Yéesu Krista ati hamake ha ínniyinane, ooto timpi nifisakanool pakan paka. Ⅱ Nísiitan hícantiitu eehe: hikee hinoom inniconcooliye ti éluumuma ya etaaluu: akee áyiin náakey la inniconcooliye la, náasankin naawaso ekop eti sanoo; áyiin lompo eeleke náakey ti oom éyeniin naawaso wañ weelecate. Ⅲ Innipaalo áyiin a éesankine ya innisokoo: “Ehe híkon he!” ínniyisanoo híkon heetempiye, pale innisok eeleke ya: “Siiŋo pa!” niŋ ekina tom: “Páho le!” Ⅳ Niŋ níhinaa fiyuu, fo nifisakanoolut pakan paka? Fo níyenooniyoot píhina kíiti keefinte kunuu?

Ⅴ Nísiitan, aluu pakanam ti káyinan payenka inci íllafiye ka! Fo Pútuun pa pimamalut keeleke ka ti púlunta pa kapiyeno usaanum ti káyinan, nkatoon cáwii enca mpíyinanane ca nii efipuwufan co kéelafiye po ka? Ⅵ Pale aluu nicokantoo keeleke ka pakan! Fo kusaanum ka tom nkakallan aluu? Fo poko tom nkáhuun aluu pati éhinuma ya kíiti? Ⅶ Fo poko tom lompo nkateñal caacaw ca ceewalla ca citi Yéesu Krista aŋa inniyem a teyoo?

Ⅷ Antúŋ naakalaŋaa ti hilim ha hiti Pútuun pa, hisok: “Láfi akinooli samat nii fa állafiye fa faŋi.”✡ Eehuu hiyem hilim ha heesiiŋanee ha hiti cáwii ca citi Pútuun pa. Niŋ nítuulaa ho pánipani, niwenaawen pinap. Ⅸ Pale niŋ nifisakanoolaa pakan paka, kaamuuyen inniyaake, apan hilim ha heesiiŋanee ha nihisiiŋan aluu ti pisiya kamma ínnituulut ho. Ⅹ Kaatuko an óo an éetuule hilim ha heesiiŋanee ha púlooŋ pale naanow ti hoonool, ti kilim ka púlooŋ cew naamuuyene. Ⅺ Kaatuko Pútuun pa peesoke pa: “Timpi hinto niŋ aal eenimiye” pusoke lompo: “Timpi muk an ti pásuumayi.” Fiye naahintiit niŋ aal eenimiye pale immuk an, áatuulut hilim ha heesiiŋanee ha. Ⅻ Ooto níkup inniwen samat nii pakan keeñaŋee íhinuyee kíiti ti hilim ha heesiiŋanee ha eeha nihifakan ha unaa ti himiikanate ha. ⅩⅢ Kaatuko eetaakut a paket hikaw, Pútuun pa lompo etipitaak teyoo paket hikaw. Pale paket hikaw naheek kíiti.

Káyinan niŋ pawenal

ⅩⅣ Aluu pakanam ti káyinan, niŋ an asokaa nii ataakaataak káyinan apan pawenaloo pinaput, eyyeyme nafaa eyem toko? Fo káyinan enkuu éfikiyiniyoo kafakan? ⅩⅤ Nísiitan hícantiitu eehe: akee ti aluu kéeyinane ka ataakut pásooliyal, ataakut paliyal peenone hinak óo hinak. ⅩⅥ Akee ti aluu naasokoo: “Kásuumaay kiyeno naawe! Kaay monaamon sóolo punonk, illi aapisiit!” Inníhinaa fiyuu, kilim enkuu weyme nkíhine nafaa niŋ aawunutoo aŋa naasoolahe ya kati aloŋ? ⅩⅦ Fo lompo incuke ti káyinan; káyinan lamma etenko, niŋ anapoolut niŋ pawenal aketaaket.

ⅩⅧ Pale pikee pa akee naasok: “Awe káyinan antaake, inci intaak pawenal.” Oom an inci fasokoo: “Yísanam káyinan ka kitii keetaakut ka pawenal, inci íyyisani káyinan ka kutoom pínapii ti pawenalam.” ⅩⅨ Fo áayinanaayinan nii Pútuun poonool pitaakiye? Naasokaa ee, páni ansoke. Pale háati kísaalumant ka kíyinanaayinan eehuu, apan nkikikilan kamma ewatate. ⅩⅩ Awe esoŋ eyyuu! Fo áalafilafi áapiyisanee nii káyinan, niŋ anapoolut niŋ pawenal, ataakut nafaa? ⅩⅪ Fo Abraham maamaa atuunaa me? Puume Pútuun pa mpucokoo nii eecoonoole? Fo neetaat kamma pawenaloo, ta naapookut ta kaawaaseen po añiinoo Isaak ti kaaciin ka?✡ ⅩⅫ Aacukaacuk, káyinan ka kiteyoo kinapoolaa-napool niŋ pawenaloo, nkútuuno kamma pawenaloo. ⅩⅩⅢ Fiyuu heekiicee ha ti hilim ha hiti Pútuun pa nihitaakiye, hisok: “Abraham áyinanaayinan ti Pútuun pa ekina ewune Pútuun pa mpucokoo nii eecoonoole.”✡ Naayonkalee áwii Pútuun.✡ ⅩⅩⅣ Nicukaacuk, pawenal an mpuwun Pútuun pa mpucokoo nii eecoonoole, neetaat káyinan ka kiteyoo lamma.

ⅩⅩⅤ Fo lompo incuke ti Lahap, aal a ahaañiya ya, pawenaloo mpuwun Pútuun pa mpucokoo nii eecoonoole, ta naawanane ta lateyoo pakati Israyel keepoñee ka naayankananii kapinap pikee pítin kati kafak kápuful ti saatee ya.✡ ⅩⅩⅥ Samat nii an, niŋ asuuŋutut naaket, fo lompo incuke káyinan niŋ ataakut pawenal naaket.

Ⅲ

Kacocokan híleeluuf

Ⅰ Pakanam ti káyinan, timpi nimeeŋ keeyem pikalaŋana hilim ha hiti Pútuun pa, kamma innimeya nii unii pikalaŋana pa éfuuhinee kíiti pihaŋ pakakee paka. Ⅱ Unaa púlooŋ nuunowaanow ti kaamuuyen ti hícump pawenal. Pale an óo an aŋa anowantoo ti pákupal, an a aŋuu an éetuuniye fanfaŋ, náayini kacocokan eniinoo púlooŋ. Ⅲ Inkéyyoo ti efalinc, niŋ aasoofaa nikopu niti mañ ti putum eteyyo kati éhin fa állafiye fa, áafayini kaayesanool enii eteyyo púlooŋ. Ⅳ Nisincan lompo ñiteen ñenfakat. Háati fa naafome fa niŋ fa hiyam henfakat níhitunkoo fa, anama ya, niŋ ékusu enkilis nayesanool po pan óo pan pa náalafiye pikaayu. Ⅴ Fo lompo incuke, híleeluuf waah wenkilis ti enii, pale námakiyanoolo-mákiyanoolo kiti henfakat. Nísiitan, kaaleew kenkilis, áyiniyini kacokan elampa enfakat. Ⅵ Híleeluuf lompo, acukaacuk nii kaaleew, hikina hiyem ékinuma ya eti heenaput ha púlooŋ eewasee ya ti enii unaa. Hikina nihilecatan enii ya púlooŋ. Nihicokan eloŋ ya púlooŋ seemak, kaatuko Seetaani ya faŋ eteyyo necokan ho seemak.

Ⅶ Pakan paka káyiniyini kacocokan élukuleen óo élukuleen: púlukuleen piti elampa, púlukuleen empa mpúhuunoolo, púlukuleen peekine ti man niŋ pusuwa, Ⅷ pale an ayinaat kacocokan híleeluuf. Híleeluuf apilanantoo anaput, naameeŋ pisik piti himuku. Ⅸ Niŋ híleeluuf núumulaa Ateeteyo Paapaa atuunaa, niŋ hikina lompo nuuñanaa pakan paka payenka Pútuun pa mpiliile ka ti pacuk etempo. Ⅹ Ti putum pa poonool puu núumulaa nuuñanaa. Pakanam ti káyinan, eehe hiñaŋut. Ⅺ Man meeneena niŋ miti musuu, fo káyiniyini éfulii ti káapun koonool? Ⅻ Pakanam ti káyinan, fo sootoo áyiniyini hitaaku olif, niŋ fotom enuun eti wiiñ áyiniyini hitaaku sootoo? Fo lompo incuke káapun kiti musuu kiyinaat hitaaku man meeneena.

Ecohato éefulii patiila

ⅩⅢ Ayme taaluu acohatiye naataak kunuu? Ayísan ho ti pawenal pa piteyoo peenape pa, náhin páhinal peenape ti ewananoolo ya eteyoo. Fiyuu áfaayisan nii akina eecohatiye. ⅩⅣ Pale niŋ aamankaa ti yaani paheeka penfakat niŋ pámiiloolal pitii lamma, timpi mákiyanoolo ti pákupali niŋ ekina tom incaam impook tooñaa ya. ⅩⅤ Oom ecohato éfuliyoot patiila pale t’etaam, éfuliyoot lompo ti káyinan pale ti Seetaani ya. ⅩⅥ Kaatuko la taake pakan pakati paheeka niŋ pámiiloolal piteyii lamma, toko enakanoolo lak intaak pawenal óo pawenal peenaput. ⅩⅦ Pale ecohato ya éefulii ya patiila, eeha nécook ha ewufan hiyem yaan eekuule. Niŋ fúlaa toko néhin unaa pakan kéelafiye kásuumaay, pakan keemone nkataak kunuu, néecoopii paket hikaw penfakat néepukii pawenal peenape. Naataakaa ecohato eyyuu, aatifisakanool pakan paka, aatiyeno lompo nícuf. ⅩⅧ Pikaka koot kiti kásuumaay, payenka nkasuk ka kásuumaay, efikamaañ papukal pa piti pucoonool pa.

Ⅳ

Páawiyool niŋ púlunta pa

Ⅰ Weyme nuuwun pítaakool niŋ píñakalool mpitaako ti pututa aluu? Fo neetaat kamma pásuuma pa piti eloŋ ya peeyem pa ti hikam ti saan aluu? Ⅱ Innílafilafi waah pale nitaakantoo, fiye innimuk. Inninaŋ kunuu aluu ti waah uti an pale niyinaat wo hitaaku, fiye ínniñakalool ínnitaakool. Caham nitaakut kamma inniluumut Pútuun pa. Ⅲ Háati fa inniluum fa, nitaakantoo kamma inniluum ti pámiiloolal peeŋoota, kaatuko inniluumaa, inniluumluum kati níhin héesuume ha aluu. Ⅳ Aluu keecuke ka nii pakaal keelehut ti pákayiinii! Fo nímiit nii páawiyool niŋ púlunta pa piyem pikamool niŋ Pútuun pa? Ooto an óo an eemamale páawiyool niŋ púlunta pa afaayeno akamool Pútuun pa. Ⅴ Fo cukaacuk aluu nii heekiicee ha ti pakiical pa piti Pútuun pa hiti kenseŋ? Hisok nii, Kunuu enka Pútuun pa mpuwufane ka kati kikin tuunaa, Pútuun pa ti pasowe mpílafiye ko.* Ⅵ Pale panap empa Pútuun pa mpíyisane pa unaa pihaŋa empuu. Ekina ewune hilim ha hiti Pútuun pa nihisok: Pútuun pa pupookaapook an éeseepinooliye pale mpíyisan panap etempo ti an eewananooliye.✡

Ⅶ Ooto nítuul Pútuun pa. Nipook Seetaani ya, efeetey aluu. Ⅷ Níkey nipikol Pútuun pa, mpíkey lompo pupukol aluu. Aluu pumuuyena pa keetaake ka kunuu kúsupak, niñow sipees aluu innikuulan saan aluu! Ⅸ Niyeno ti kúnuul innikooŋ ínnicoolan. Niyesan caalenken ca citi aluu ti weeŋoot, pásuuma pa piti aluu ti páciite. Ⅹ Niwanan faŋ aluu hátikin Ateeteyo, náaseepin aluu.

Káahinaati kíiti akinooli

Ⅺ Pakanam ti káyinan, timpi níkup heenaput ti akee taaluu. An óo an éekupe heenaput ti áwiyoo ti káyinan niŋ fotom náahinoo kíiti, ákupaakup heenaput ti hilim ha heesiiŋanee ha náahin ho kíiti. Náahinaa hilim ha heesiiŋanee ha kíiti, aaneetaat ho ti hítuulu pale íhinu ho kíiti ayyaake. Ⅻ Pútuun pa lamma mpisiiŋan hilim ha heesiiŋanee ha, pikina lamma etempo mpíhin kíiti, pikina piyina kafakan an niŋ káapucalooloo. Pale awe, awe yem ayme aakati hín akinooli kíiti?

Káaseepinooliyaati

ⅩⅢ Fiye nísiitan, aluu keesoke ka: “Fíyooy niŋ ekina tom kacom efuukaayaa ti ekee saatee nuutaakaa po etiil ti safaali niŋ hitaaku mañ.” ⅩⅣ Apan nímiit eeha efihitaako kacom. Weyme uyem eloŋi? Nicukaacuk nii káatiŋu enka nkúfulii nkihancaloolo mpacas. ⅩⅤ Eeha inniñaŋe ha hisoku hiyem: “Niŋ súumaa ti Ateeteyo, efuuloŋ núuhin eehe niŋ eeha.” ⅩⅥ Pale fiye, émakiyanoolo inniyaake ti henfakat eeha innikaakaay ha íhinu, ínnihin ho ti kalitan pisaña aluu. Emákiyanoolo eyyuu púlooŋ enaput. ⅩⅦ Ooto niŋ an ameya heenape eeha naañaŋe ha íhinu apan áhinut ho, hikina kaamuuyen teyoo.

Ⅴ

Kákupananee ka kiti kusaanum ka

Ⅰ Fiye níkey, aluu kusaanum ka, nikooŋ ínnicoolan kamma kúnuul ka keeyem ka ti ékey ti aluu. Ⅱ Hitaaku ha hitaaluu híhutaahut, cemmek neeli wañ wa utaaluu. Ⅲ Pisanoo pa niŋ púkotifoloo pa pitaaluu pisemaasem. Hisemu etempo éfihiyisan kaamuuyen ka kitaaluu nihinook aluu, nihili siniin aluu samat nii seemak. Innimankmank hitaaku apan púlunta pa umpa ti ékey hipayu. Ⅳ Nísiitan! Cooy eyya innipooke ya cooy píhina pa pakati ukit wa utaaluu yoopiya ti hiceeku. Hiceeku ha hiti pumaaña pa pakataaluu pucolaacol ti kaanuu Ateeteyo ati sempe sa púlooŋ. Ⅴ Nikinaakin ti etaam ye ti eloŋ enfakat eti pásuuma aluu lamma. Inniluukan faŋ aluu; fiye ínniyenoonii samat nii púlukuleen peekaakaayee hitaaŋu. Ⅵ Inníhin kíiti innimuk éehinut a likee, apan apookut aluu.

Kamukut ti kúnuul

Ⅶ Pakanam ti káyinan, nitaak kamukut fo ta Ateeteyo áfaañohoonii. Nisincan fa ayaya nátuul fa ti kamukut etaam ya epupuk papukal pa empa naasoolahe pa, ti púcook etiil ya niŋ pikelan etiil ya. Ⅷ Aluu lompo nitaak kamukut innisiiŋo fat, kamma ékey ya eti Ateeteyo néelohanii. Ⅸ Pakanam ti káyinan, káakumutool timpi kitaako ti pututa aluu ancuk timpi níhinee kíiti. Nisincan, áhina ya kíiti oopa asiiŋiye ti putum pa!

Ⅹ Pakanam ti káyinan, nínawuno piyaamakoola pa kéekupe ka ti caacaw ca citi Ateeteyo. Kacukaacuk kúnuul nkamukut, níyipenanii. Ⅺ Keemukute ka, samat nii fa innimeya fa, ucokiicok nii pakan keesampanee. Nísiyaasi kamukut ka kiti Jóob, ínnimeyi eeha Ateeteyo naawufanoo ha ti pikelan. Ateeteyo ameeŋaameeŋ paket hikaw niŋ panap.

Ⅻ Pakanam ti káyinan, ti enkuu púlooŋ timpi nisintoolo ti patiila niŋ fotom t’etaam, timpi nisintoolo ti waah. Eeha inniñaŋe ha hisoku lamma hiyem “Ee” niŋ ekina tom “Haani”. Ancuk timpi nisiiŋanee ti pisiya.

Kaluum keeluumee niŋ káyinan

ⅩⅢ Fo akee ti aluu oopa ti kúnuul? Aluum. Fo akee oopa ti pásuuma? Acook kícimu kiti hímulu. ⅩⅣ Fo akee ti aluu éekuuñe? Ayonkal ñíhampaatiin ña pakati canku ya kapuluumoo, nkanucoo niŋ munucu ti caacaw Ateeteyo. ⅩⅤ Kaluum keeluumee niŋ káyinan efikifakan éekuuñe ya; Ateeteyo afaalitanoo. Iyyema amuuyenaamuuyen, afaaponketee. ⅩⅥ Ooto nikamanool umuuyen wa uti aluu, inniluumool ancuk níkuuñanee. Kaluum kiti eecoonoole kitaakaataak sempe nkíyini íhinu heemaka. ⅩⅦ Elí ayaamakoola ya an samat nii unaa. Naacok ti kaluum etiil ya timpi énupii ántuŋ enuput fo sitiil síhaaciil niŋ kancaŋ. ⅩⅧ Nene aluum, útiŋu wa núunupanii etiil, etaam ya néepukii papukal.

ⅩⅨ Aluu pakanam ti káyinan, niŋ akee ti aluu akatanaa tooñaa ya apilinco, akee náañahaniyoo, ⅩⅩ ámeyi eehe: niŋ an áfulaniyoo amuuyena ti pilinco pa empa naayeniye pa tempo, afaafakanoo ti eket naawun umuuyen weemeeŋe upuponketee.

* Ⅰ:Ⅰ 1:1 Pikee pa poko kayem Pusuwif Pikelecen pa, niŋ ekina tom Pikelecen pa púlooŋ keehancalooliye ka ti púlunta pa.

† Ⅰ:ⅩⅦ 1:17 Niŋ ekina tom: “Pútuun pa piyesiyantoo, pitaakut énimaan.” Niŋ ekina tom: “Pútuun pa piyesiyantoo, pucukut lompo nii caanak ca enca íncihin ca hísaalumant inciteeŋiyaa.”

✡ Ⅱ:Ⅷ 2:8 Lewitik 18:19

✡ Ⅱ:ⅩⅪ 2:21 Púcook 22:1-18

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅢ 2:23 Púcook 15:6

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅢ 2:23 2 Heetaakiye 20:7; Esaaya 41:8

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅤ 2:25 Josuwa 2:1-24

* Ⅳ:Ⅴ 4:5 Niŋ ekina tom: “kunuu enka Pútuun pa mpuwufane ka kati kikin tuunaa, kimeeŋaameeŋ pasowe.”

✡ Ⅳ:Ⅵ 4:6 Kusoku 3:34

1 Saŋ

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Leetal ya éyaañ ya eyya Saŋ naakiice ya

1 Saŋ

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Aŋe leetal ya éyaañ ya eti Saŋ. Ayme akiice leetal eyye? Akiica ya asokut akina ayem ayme, pale ti káawincinool, ínhiini unaa nii, eekiice ya leetal eyye, akina ayem Saŋ, akee ti pinapana pa pakati Yéesu. Sepete añiinoo.

Teyme naakiice leetal eyye? Leetal eyye ta neekiicee ta, hak máamun sitiil áwii ésupak (40) puwant sitiil áwii ésupak niŋ ŋaasuwan (50) pamuusal eket ya eti Yéesu Krista.

Weyme uwune leetal eyye neekiicee? Ti oom caanak, taakaataako pikalaŋana keeneetaat pánipani keeyeniye kaalincan kéeyinane ka ti Yéesu. Intaako pakakee keeyeniye lompo hífulu ti káyinan ka. Tempo Saŋ naakiice leetal eyye kati acoonanool pakan paka kati kámeyi ayme ayem éeyinane pánipani niŋ ayme ayem akalaŋana pánipani.

Saŋ naahintan waah úhaaciil ewwa efikasincan tewwo kati kámeyi man aŋe éeyinane pánipani ati Yéesu niŋ fotom akalaŋana pánipani.

1. Fo áyinanaayinan nii, Yéesu Krista ayem Añii ya ati Pútuun pa éeyenoonii ya an? Saŋ naasok nii: “an óo an eesoke nii pánipani Yéesu Krista ákeyyookey naayeno an, oom an ataakaataak Kunuu ka keenape ka kéefulii ka ti Pútuun pa. Pale an óo an eepooke nii Yéesu ákeyyookey naayeno an, oom an ataakut Kunuu ka keenape ka kéefulii ka ti Pútuun pa.” (4:2-3)

2. Fo álafilafi pakanoo ti káyinan? Eehe náayisane nii: “Uláfooliyaa, kaatuko pálafi ti Pútuun pa náafulii. An óo an éelafiye pakan, oom an Pútuun pa pupukoo, náameyi po.” (4:7-8) Asok: “An óo an eesoke nii álafilafi Pútuun pa, háati fo naanat anoo ti káyinan, oom an nincaama.” (4:20)

3. Fo átuulaatuul hilim ha hiti Pútuun pa? Asok: “An óo an eesoke nii, ámeyimeyi Pútuun pa, apan átuulut hilim etempo, oom an nincaama, ántuŋ tooñaa ya eneetaat teyoo.” (2:4)

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu, álimaati Pútuun pa púwiiniyan kunuu unaa mpípankin saan unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo. Ti caacaw ca citi Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Hilim ha hiti eloŋ ya

Ⅰ Unii unka ti káatuunan aluu kiti an a eetaakiye ya kápiliŋ ti púcook pa, aŋa núusiye ya nuucukoo niŋ ñíkin unii, aŋa nuusincane ya núulikoo niŋ sipees unii. Akina ayem Hilim ha hiti eloŋ ya. Ⅱ Aŋa eeyem ya eloŋ ya náafulii; nuucukoo núuyemi keetantake ka pakateyoo, fiye núutuunan aluu kiti aŋa eeyem ya eloŋ ya eepayantoo ya. Ayenaayeno niŋ Paapaa ya náafulii toonii. Ⅲ Aŋa nuucuke ya núusi, núuyemi aluu ti káatuunan kiteyoo, ancuk aluu lompo niyeniyaa niŋ unii pakoonool samat nii fa unii nuuyem fa pakoonool niŋ Paapaa ya niŋ Añiinoo Yéesu Krista. Ⅳ Ukiicaakiic eehe ancuk utaakaa pásuuma pántoon.

Ecaaŋ ya eti Pútuun pa

Ⅴ Aŋe ayem ekooŋan ya eyya Yéesu Krista naawufane ya unii, núuyemi yo aluu ti káatuunan: Pútuun pa ecaaŋ, énimaan etaakiit tempo cántum. Ⅵ Niŋ usokaa nii unaa pakoonool niŋ Pútuun pa apan núuyemiyaa ti eloŋ eti ñáanim, kincaam nuuyaakeyaa ántuŋ uneetaataa ti eloŋ eti tooñaa. Ⅶ Pale niŋ unaa unapaa ti ecaaŋ ya, samat nii pikina fa mpiyem fa ti ecaaŋ ya, nuuyeniyaa pakoonool, hísim ha hiti Yéesu, Añii etempo, nihikuulan unaa ti umuuyen óo umuuyen. Ⅷ Niŋ unaa usokaa nii utaakutaa kaamuuyen, kincaakool faŋ unaa nuuyaakeyaa, apan tooñaa ya eneetaat ti unaa. Ⅸ Pale Pútuun pa peecoonoole, púfulantoo ti hilim etempo, niŋ uwatanooliyaa umuuyen wa utuunaa nuuluumaa po kaaponket, efipuponket umuuyen wa utuunaa mpukuulan unaa ti heenaput óo heenaput. Ⅹ Niŋ usokaa nii umuuyenutaa, hisoku nuuyaakeyaa nii Pútuun pa nincaama, hilim etempo hineetaat ti unaa.

Ⅱ

Yéesu Krista ayankanana ya unaa

Ⅰ Epuukam, inci oopa ti hikiicu aluu eehe ancuk timpi nimuuyen. Pale niŋ an amuuyenaa, utaakaataak ayankanana aŋa nasiiŋo unaa hátikin Paapaa ya, akina ayem Yéesu Krista, eecoonoole ya. Ⅱ Akina awaaseene eloŋoo ancuk umuuyen wa utuunaa kati uponketee. Neetaat umuuyen wa utuunaa lamma pale focaa lompo umuuyen wa uti púlunta pa púlooŋ.

Ⅲ Ehe fa éfuumeyiyaa nii úmeyiyaameyi Pútuun pa: niŋ útuulaa kilim etempo keesiiŋanee ka. Ⅳ An óo an eesoke nii, ámeyimeyi Pútuun pa, apan átuulut hilim etempo, oom an nincaama, te tooñaa ya eneetaat teyoo. Ⅴ Pale kéetuule ka hilim ha hiti Pútuun pa, káyisanaayisan pánipani fa nkálafiye po fa pántoon. Fiyuu éfuumeyiyaa nii unaa unka tempo. Ⅵ An óo an eesoke nii oopa ti eloŋ ti Pútuun pa, oom an añaŋaa eloŋ samat nii fa Yéesu Krista naaloŋe fa.

Ⅶ Pákawiyam ti káyinan, inci neetaat aluu ti hikiicu hilim héeyeeni pale heemaamane, eeha innitaake ha kápiliŋ ti púcook pa. Hilim ha heemaamane eehe hiyem ekooŋan eyya ínnisiye ya. Ⅷ Pale hilim eeha inci iyyem ha aluu fiye ti hikiicu, héeyeeni lompo; tooñaa eteeho ecukeecuk ti Yéesu Krista niŋ lompo ti aluu, kamma énimaan ya neeyem ti himuusu, ecaaŋ ya eti pánipani ya néeyemi fiye ti hicaaŋu. Ⅸ An óo an eesoke oopa ti ecaaŋ ya, háati fo naanat anoo ti káyinan, oom an aloŋaa ti énimaan. Ⅹ An óo an éelafiye anoo ti káyinan, oom an oopa ti eloŋ ti ecaaŋ ya, waah uneetaat teyoo ewwa efuuwun naanow ti kaamuuyen.* Ⅺ Pale an óo an eenate anoo ti káyinan, oom an oopa ti énimaan náayemi ti hinapu ti énimaan, ámiit peyme naayem ti pikaayu kamma énimaan ya néefuumanoo.

Ⅻ Aluu epuukam, inci oopa ti hikiicu aluu

kamma umuuyen wa utaaluu nuuponketee pínapii ti caacaw ca citi Yéesu Krista.

ⅩⅢ Aluu ñíhampaatiin ña, inci oopa ti hikiicu aluu

kamma innimeya aŋa eetaakiye ya kápiliŋ ti púcook pa.

Aluu uhiineen wa, inci oopa ti hikiicu aluu

kamma inniheeke Seetaani ya.

ⅩⅣ Aluu epuuk ya, inci kiicaa aluu

kamma innimeya Paapaa ya.

Aluu ñíhampaatiin ña, inci kiicaa aluu

kamma innimeya aŋa eetaakiye ya kápiliŋ ti púcook pa.

Aluu uhiineen wa, inci kiicaa aluu

kamma innitaake sempe, hilim ha hiti Pútuun pa nihikin ti aluu,

inniheek Seetaani ya.

Kákupanan kéelafiye ka púlunta pa

ⅩⅤ Timpi nílafi púlunta pa niŋ fotom waah óo waah weeyem ti púlunta pa. An óo an éelafiye púlunta pa, pálafi pa piti Paapaa ya pineetaat teyoo. ⅩⅥ Kaatuko heeyem ha ti púlunta pa, hikina hiyem: kunuu ka keenaput ka kiti pakan paka; kaasiiŋan níkin ti waah uti an; niŋ kalitan pisaña kamma hitaaku. Eehuu púlooŋ hífuliyoot ti Paapaa ya, pale ti púlunta pa. ⅩⅦ Apan púlunta pa niŋ waah óo waah weeyem tempo ewwa pakan paka nkálaakan tewwo, uwwa ti ékey hipayu, pale an óo an éehine eeha Pútuun pa mpílafiye ha afaaloŋ fo cancowiyaaw.

Akamool a ati Eenucee ya ati Pútuun pa

ⅩⅧ Epuukam, waati ya ekelan ya écoliyoocol. Nísiyaasi nii akamool a ati Eenucee ya oopa ti ékey, apan fiye hícump pikamool Eenucee ya kákeyyookey. Fiyuu nuumeyaa nii waati ya ekelan ya écoliyoocol. ⅩⅨ Kakatanaakatan unaa, pale taapala kayeno niŋ unaa. Kaatuko niŋ kayenaayeno niŋ unaa, anti katowo niŋ unaa, pale pikaayu pa piteyii píyisane nii an teyii aneetaat niŋ unaa.

ⅩⅩ Pale aluu nitaakaataak Kunuu ka keenape ka enka Eenucee ya naawufane ka aluu, fiyuu aluu púlooŋ innimeya tooñaa ya. ⅩⅪ Inci neetaat aluu ti hikiicu kamma ínnimiit tooñaa ya, pale kamma innimeya tooñaa ya apan ínnimeyi lompo nii kincaam ayinaat éfulii ti tooñaa ya. ⅩⅫ Ayme ayem nincaama na? Akina ayem éelaacine ya nii Yéesu ayem Eenucee ya. Ehe akamool a ati Eenucee ya: aŋa éelaacine ya Paapaa ya niŋ Añii ya. ⅩⅩⅢ An óo an éelaacine Añii ya ataakut lompo Paapaa ya. Pale an óo an eesayane Añii ya hátikin pakan paka ataakaataak lompo Paapaa ya. ⅩⅩⅣ Ooto aluu niñaŋaa himanku ti saan aluu kilim enka ínnisiye ka kápiliŋ ti púcook pa. Niŋ kilim enka ínnisiye ka kápiliŋ ti púcook pa kutowiyaa ti saan aluu, efinitowo lompo ti Añii ya niŋ Paapaa ya. ⅩⅩⅤ Ehe eeha Eenucee ya náayinanane ha unaa nii afaawufan ho unaa: hikina hiyem, eloŋ ya eepayantoo ya.

ⅩⅩⅥ Inci oopa ti hikiicu enke púkupanan aluu kiti kéelafiye ka aluu kaalincan. ⅩⅩⅦ Pale aluu, Eenucee ya awufanaawufan aluu Kunuu ka Keenape ka. Páawoo Kunuuwoo kiyem ti aluu, nisoolahut an apikalaŋan aluu. Kaatuko Kunuu ka nkikalaŋan aluu waah óo waah, ántuŋ eeha nkikalaŋane ha aluu hiti tooñaa, hineetaat hiti kincaam. Ekina ewune niñaŋaa putowo ti Eenucee ya samat nii fa Kunuu ka nkikalaŋane fa aluu.

Epuuk Pútuun pa

ⅩⅩⅧ Fiye, epuukam, nitowo ti Eenucee ya, ancuk niŋ áñohooniyoo nuutaakaa cíki apan etuusuuwaa hátikinoo ti éñohoonii ya eteyoo. ⅩⅩⅨ Páawoo úmeyiyaameyi nii Eenucee ya eecoonoole, núumeyiyaa lompo nii payenka nkáhin ka heecoonoole, poko Pútuun pa mpupuke.

Ⅲ

Ⅰ Nisincan fa Paapaa ya náalafiye fa unaa meemak: álafilafi unaa fo nuuyonkalee epuuk Pútuun! Apan eehuu tooñaa, unaa epuuk etempo. Pakati púlunta pa kámiit unaa, kaatuko kámiit Paapaa ya. Ⅱ Aluu pákawiyam ti káyinan, fiye unaa epuuk Pútuun pa; fa efuucukaa fa úmiitaa fala. Pale úmeyiyaameyi nii, niŋ Yéesu Krista áñohooniyoo, efuucukaa nii akina, kaatuko efuucukoo samat nii fa naayem fa. Ⅲ An óo an eetaake cíki eyye ti Yéesu Krista afaakuulanee samat nii fa Yéesu Krista naakuule fa.

Ⅳ Niŋ an amuuyenaa, káataakoolan hilim ha heesiiŋanee ha hiti Pútuun naayaake, kaatuko kaamuuyen ayem káataakoolan hilim ha heesiiŋanee ha. Ⅴ Pale nímeyimeyi nii Yéesu Krista ákeyyookey kati áfulan umuuyen wa utuunaa. Akina ataakut kaamuuyen. Ⅵ Ekina ewune an óo an eeloŋe teyoo atatowo ti kaamuuyen. Pale an óo an eetowiye ti kaamuuyen acukutoo ámiitoo.

Ⅶ Epuukam, timpi nikat an apilincan aluu. An éehine heecoonoole, oom an eecoonoole samat nii fa Yéesu Krista naacoonoole fa. Ⅷ An eetowiye ti kaamuuyen, Seetaani ya eyem áhampaatiin a ateyoo, kamma Seetaani ya neetowiye ti kaamuuyen kápiliŋ ti púcook pa. Heewune ha Añii ya ati Pútuun pa náakey, hikina hiyem káapucalool páhin pa piti Seetaani ya. Ⅸ An óo an aŋa Pútuun pa mpupuke, atowiyantoo ti kaamuuyen, kamma eloŋ ya eti Pútuun pa neeyem teyoo. Ayinaat putowo ti kaamuuyen kamma Pútuun pa mpupukoo. Ⅹ Ehe fa éfuukatinoolaa epuuk ya pakati Pútuun pa niŋ epuuk ya pakati Seetaani ya: an óo an éehinantoo heecoonoole niŋ fotom éelafiit pakanoo ti káyinan, oom an aneetaat añii ati Pútuun pa.

Pálafooli

Ⅺ Ekooŋan eyye ínnisiye kápiliŋ ti púcook pa nii, uñaŋaa pálafooli. Ⅻ Uñaŋutaa hicuku samat nii Kayin eemuke ya atuwoo. Akina ati Seetaani ya. Weyme uwune naamukoo? Amukoomuk kamma páhinaloo mpinaput, apan atuwoo páhinaloo mpucoonool. ⅩⅢ Pakanam ti káyinan, timpi niŋaŋo niŋ pakati púlunta kanataa aluu. ⅩⅣ Uméyiyaameyi nii úfuliyaaful ti eket úpukeyyaa ti eloŋ kamma núulafiyaa pakan unaa ti káyinan. An óo an eetaakut pálafi, ti eket natowo. ⅩⅤ An óo an eenate anoo ti káyinan, akina amukala. Apan nímeyimeyi nii amukala ataakut teyoo eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅥ Ehe fa nuukaakaayaa kameye weyme uyem pálafi: Yéesu Krista awufane eloŋoo kamma unaa. Unaa lompo uñaŋaa kawufan eloŋ unaa kamma pakan unaa ti káyinan. ⅩⅦ Niŋ an eetaake acukaa anoo ti káyinan eesoolahe kayankanan, naapookoo kayankanan, puume pálafi pa piti Pútuun pa éfipiyemi teyoo? ⅩⅧ Epuukam, timpi úlafooliyaa niŋ putum lamma niŋ fotom ti pákupal pale ti pawenal niŋ ti tooñaa.

ⅩⅨ Niŋ úlafooliyaa fiyuu, éfuumeyiyaa nii unaa pakati tooñaa ya, kunuu unaa inkipepan hátikin Pútuun pa. ⅩⅩ Háati kunuu unaa nkunook unaa, Pútuun pa pihaŋa kunuu unaa, mpímeyi waah óo waah. ⅩⅪ Pákawiyam ti káyinan, niŋ kunuu unaa kunookut unaa, efuutaakaa cíki hátikin Pútuun pa. ⅩⅫ Apan mpuwun unaa waah óo waah ewwa nuuluumaa po, kamma núutuulaa kilim etempo keesiiŋanee ka núuhinaa eeha mpílafiye ha. ⅩⅩⅢ Ehe hilim etempo heesiiŋanee ha: uñaŋaa káyinan ti caacaw ca citi Añii etempo, Yéesu Krista, núulafooliyaa lompo samat nii fa mpusoke fa unaa. ⅩⅩⅣ Aŋa éetuule ya hilim ha hiti Pútuun pa afaakin tempo, pikina lompo mpikin teyoo. Antúŋ ehe fa éfuumeyiyaa nii pikinaakin ti unaa: éfuumeyiyaa ho pínapii ti Kunuu ka keenape ka enka mpuwufane ka unaa.

Ⅳ

Kunuu ka kiti pánipani niŋ kiti kincaam

Ⅰ Pákawiyam ti káyinan, timpi níyinan pakan paka púlooŋ keesoke ka nii Kunuu ka keenape ka unka teyii, pale inniyoop tan óo tan nipicuk man kunuu enka nkataake ka, kéefulii ti Pútuun pa. Kaatuko hícump piyaamakoola keeneetaat pánipani kanakaanako ti púlunta pa. Ⅱ Ehe fa innikaakaay fa kameye nii an ataakaa Kunuu ka keenape ka kiti Pútuun pa: an óo an eesoke nii pánipani Yéesu Krista ákeyyookey naayeno an, oom an ataakaataak Kunuu ka keenape ka kéefulii ka ti Pútuun pa. Ⅲ Pale an óo an eepooke nii Yéesu ákeyyookey naayeno an, oom an ataakut Kunuu ka keenape ka kéefulii ka ti Pútuun pa. Kunuu enka naataake ka, kiti Akamool Eenucee ya, aŋa ínnisiye ya nii, añaŋaa ékey, apan fiye ákeyyookey ti púlunta pe.

Ⅳ Epuukam, aluu pakati Pútuun pa, apan niheekaaheek piyaamakoola pa keeneetaat ka pánipani kamma kunuu ka kiti Pútuun pa keekine ka ti aluu nkihaŋe sempe Seetaani ya eeyem ya ti púlunta pe. Ⅴ Poko pakati púlunta pe, ekina ewune nkákup samat nii pakati púlunta pe, apan pakati púlunta pe nkásiitanii. Ⅵ Unaa pakati Pútuun pa, an óo an eemeya Pútuun pa násiitansiitan unaa; pale an óo an eeneetaat ati Pútuun pa ásiitanantoo unaa. Fiyuu nuuyinaa kameye Kunuu ka keenape ka kiti tooñaa ya niŋ kunuu ka kiti kincaam ka.

Pálafi pa piti Pútuun pa niŋ pálafooli pa piti unaa

Ⅶ Pákawiyam ti káyinan, úlafooliyaa, kaatuko pálafi ti Pútuun pa náafulii. An óo an éelafiye pakan, oom an Pútuun pa pupukoo, náameyi po. Ⅷ Pale an óo an éelafiit pakan ámiit Pútuun pa, kamma Pútuun pa mpiyem pálafi. Ⅸ Ehe fa Pútuun pa mpíyisane fa unaa pálafi etempo: púpoñiyoopoñ añii etempo oonool a kóŋ ti púlunta empe, ancuk kati utaakaa eloŋ pínapii teyoo. Ⅹ Aŋe ayem pálafi: unaa tom úlafiyaa Pútuun pa, pale pikina pílafiye unaa mpúpoñii Añii etempo ancuk umuuyen wa utuunaa nuuponketee kamma naawaaseene eloŋoo. Ⅺ Pákawiyam ti káyinan, páawoo fiyuu Pútuun pa mpílafiye unaa, unaa lompo uñaŋaa pálafooli. Ⅻ An ataapala acuk Pútuun pa, pale niŋ úlafooliyaa, Pútuun pa mpikin ti unaa mpíhin pálafooli pa piti unaa pipinakool tak niŋ piteetepo.

ⅩⅢ Ehe fa éfuumeyiyaa fa nii unaa unka ukinaa tempo te pikina lompo mpikin ti unaa: puwufanaawufan unaa Kunuu etempo keenape ka. ⅩⅣ Unii ucukaacuk, núutuunan pakakee paka tan óo tan nii Paapaa ya ápoñiyoopoñ Añiinoo apiyeno Afakana ya ati púlunta pa. ⅩⅤ An óo an éeyinane naasok nii Yéesu ayem Añii ya ati Pútuun pa, Pútuun pa efipikin teyoo, akina lompo naakin tempo. ⅩⅥ Núumeyiyaa pálafi empa Pútuun pa mpílafiye unaa, núuyinanaa ti oom pálafi.

Pútuun pa piyem pálafi; an óo an éelafiye pakan, akinaakin ti Pútuun pa, Pútuun pa lompo mpikin teyoo. ⅩⅦ Niŋ pálafi pa peeyem pa ti unaa pinakoolaa tak niŋ piti Pútuun pa, efuutaakaa cíki enfakat ti hinoom ha hiti kíiti ya, kamma pawenal unaa ti púlunta pe mpucuke samat nii piti Yéesu Krista pa. ⅩⅧ Pálafi anapoolut niŋ ewatate. Pale pálafi peenakoole tak niŋ piti Pútuun pa mpiyaanyaan ewatate óo ewatate, kaatuko ewatate waah weenapoole niŋ kaasiiŋanee ti pisiya. An óo an eewatata, pálafi pa piti Pútuun pa pútuuniit teyoo.

ⅩⅨ Utaakaataak pálafi kamma Pútuun pa mpítikine pílafi unaa. ⅩⅩ An óo an eesoke nii álafilafi Pútuun pa, apan naanat anoo ti káyinan, oom an nincaama. Kaatuko an óo an éelafiit anoo ti káyinan háati fa naacukoo fa, ayinaat pálafi Pútuun pa empa naacukut pa. ⅩⅪ Hilim ha heesiiŋanee ha eehe Pútuun pa mpuwufane unaa, hisok: an óo an éelafiye Pútuun pa añaŋaa pálafi lompo anoo ti káyinan.

Ⅴ

Káyinan ti Añii ya ati Pútuun pa

Ⅰ An óo an éeyinane nii Yéesu ayem Eenucee ya, oom an añii Pútuun pa. An óo an lompo éelafiye paapaa ya, áfaalafi lompo añiinoo. Ⅱ Ehe fa éfuumeyiyaa fa nii úlafiyaalafi epuuk ya pakati Pútuun pa: niŋ úlafiyaa Pútuun pa te núutuulaa kilim etempo. Ⅲ Hítuulu kilim etempo keesiiŋanee ka, hikina hiyem pálafi Pútuun pa. Apan kilim etempo kiyokananaat, Ⅳ kaatuko an óo an aŋa Pútuun pa mpupuke naheekheek púlunta pa. Nuutaakaa iheeku eehe pínapii ti káyinan ka kutuunaa. Ⅴ Ayme ayina iheeku púlunta pa? Aŋa éeyinane ya lamma nii Yéesu ayem Añii ya ati Pútuun pa.

Ⅵ Yéesu Krista ánapiyoonap ti man ma miti pátise ya eteyoo niŋ ti hísim ha hiteyoo heeniisee ha ti kuluwaa ya. Anápiyoot ti man lamma pale ti man niŋ hísim. Apan Kunuu ka keenape ka kíyisane nii eehuu páni kamma nkiyem tooñaa ya. Ⅶ Ooto kéeyisane ka nii eehuu páni kayema pákahaaciil: Ⅷ Kunuu ka Keenape ka, man ma niŋ hísim ha; ántuŋ pákahaaciil paka payenke púlooŋ kásiyoolaasiyool. Ⅸ Núuyinanaayinan pakan keetantake, pale niŋ Pútuun pa púkupaa kiti eeha mpitantake ha, eeha mpusoke ha ihaŋa pafom, kaatuko tempo níhifulii, apan kiti Añii etempo mpúkupe. Ⅹ An óo an éeyinane ti Añii ya ati Pútuun pa, acoonaacoon ti yaanoo nii eeha Pútuun pa mpusoke ha, páni. Pale an óo an éeyinanut Pútuun pa, acokaacok po nincaama, kaatuko acoonut eeha Pútuun pa mpusoke ha kiti Añii etempo. Ⅺ Ehe eeha Pútuun pa mpusoke ha: puwufanaawufan unaa eloŋ eepayantoo, apan eloŋ eyyuu uyya ti Añii etempo. Ⅻ An óo an eetaake Añii ya ataakaataak eloŋ; an óo an eetaakut Añii ya ati Pútuun pa ataakut eloŋ.

Eloŋ ya eepayantoo ya

ⅩⅢ Inci kiicaakiic enke aluu kéeyinane ka ti caacaw ca citi Añii ya ati Pútuun pa ancuk kati nímeyi nii nitaakaataak eloŋ ya eepayantoo ya. ⅩⅣ Ehe cíki eyya nuutaakaa ya hátikin Pútuun pa: niŋ uluumaa waah ti pálafi etempo, éfipisi unaa. ⅩⅤ Páawoo úmeyiyaameyi nii mpísisi unaa niŋ uluumaa po, núumeyiyaa lompo nii utaakaataak eeha nuuluumaa ha.

ⅩⅥ An óo an eecuke anoo ti káyinan eeyem ti kaamuuyen enka étikitunkoo ti eket, añaŋaa kaluum, Pútuun pa mpuwufan oom an eloŋ. Inci oopa ti káakup kiti payenka kaamuuyen ka kiteyii étikutunkii ka ti eket. Taakaataak kaamuuyen enka nkútunk an ti eket. Inci neetaat ti hisoku kati niluum kiti kaamuuyen ka enkuu. ⅩⅦ Heenaput óo heenaput kaamuuyen, pale kaamuuyen óo kaamuuyen tom nkútunk an ti eket.

ⅩⅧ Uméyiyaameyi nii an óo an aŋa Pútuun pa mpupuke atowiyantoo ti kaamuuyen; kaatuko Añii ya ati Pútuun pa nafaasoo, ancuk Seetaani ya éteyini teyoo waah. ⅩⅨ Uméyiyaameyi nii unaa epuuk Pútuun pa, pale púlunta pa púlooŋ umpa ti kayine ka kiti Seetaani ya. ⅩⅩ Uméyiyaameyi lompo nii Añii ya ati Pútuun pa ákeyyookey naawufan unaa ecohato, ancuk kati úmeyiyaa Pútuun pa piti pánipani ya. Fiye unaa ukinaakin ti Pútuun pa kamma nuukinaa ti Añii etempo Yéesu Krista. Añii ya ayem Pútuun pa pánipani ya niŋ lompo eloŋ ya eepayantoo ya.

ⅩⅪ Epuukam, nílaaŋ pínaati!

* Ⅱ:Ⅹ 2:10 Niŋ ekina tom: “waah uneetaat teyoo ewwa efuuwun akee naanow ti kaamuuyen.”

2 Saŋ

Leetal ya ésupiyenu ya eyya Saŋ naakiice ya

2 Saŋ

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Aŋe leetal ya ésupiyenu ya eti Saŋ. Leetal eyye, ayme akiice yo? Eekiice yo ya, ayonkalaayonkal faŋoo “áhampaatiin a” (1), pale ti káawincinool, úyiniyaayini hisoku nii oonool oonooluu eekiice ya leetal ya éyaañ ya, akina ayem Saŋ, anapana ya ati Yéesu.

Teyme Saŋ naakiice leetal eyye? Máamun ti caanak ca coonool ca ta naakiice ta Saŋ éyaañ ya. Hikaw ha lompo hiti leetal eyye, hoonool huu niŋ Saŋ éyaañ ya.

Ti pakayme Saŋ naakiice leetal eyye? Leetal eyye, akiicaakiic yo ti “aal aŋa Pútuun pa mpimamale ya niŋ epuukoo” (1). Keemeeŋe nkasok nii, aal a aŋe niŋ epuukoo káyiniyini piyeno canku niŋ éyeniin ya eteyyo.

Heetaake ha hikaw ti leetal eyye, hikaayaakaay fo ti waah úhaaciil:

1. Kéeyinane ka kálafooli (5-6);

2. Kaloŋ ti eloŋ eti tooñaa (4,6,9);

3. Káhin kata kati kafaas faŋii ti pikalaŋana pa keeneetaat ka pánipani (7-11).

Alaapalaka ti káasiitan ka kitaaluu. Alímaati Pútuun pa pípankin kunuu unaa, mpúwiiniyan saan unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo, ti caacaw ca citi Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Aŋe inci áhampaatiin a yemuu ti hikiicu, inci kicanuu awe aal a aŋa Pútuun pa mpimamale ya, niŋ epuuki, payenka inci íllafiye ka ti tooñaa ya. Neetaat inci lamayam láfiye aluu, pale niŋ payenka púlooŋ keemeya ka tooñaa ya. Ⅱ Uláfilafi aluu kamma tooñaa ya neekine ti unaa, neeyeno niŋ unaa fo cancowiyaaw. Ⅲ Waah wa úhaaciil ewwe efuuyeno niŋ unaa: panap, paket hikaw niŋ kásuumaay. Ewwuu, ti Pútuun pa Paapaa ya núufulii niŋ ti Yéesu Krista, Añii ya ati Paapaa ya, ti tooñaa niŋ pálafi.

Eloŋ ti tooñaa niŋ pálafi

Ⅳ Inci intaak pásuuma penfakat ta inci ímpannume ta nii pakakee ti epuuki unka ti eloŋ ti tooñaa ya samat nii fa Paapaa ya naasoke fa unaa. Ⅴ Fiye, aaluu, inci luumuu, úlafooliyaa. Inci neetaati ti hikiicu hilim héeyeeni pale hilim eeha núusiyaa kápiliŋ ti púcook pa. Ⅵ Aŋe ayem pálafi: útuulaa kilim enka Pútuun pa mpuwufane ka unaa. Ehe hilim ha: samat nii fa ínnisiye fa kápiliŋ ti púcook pa, pusok, nílafooli.

Ⅶ Sokaasok eehe kamma hícump picaakoola pakan nkahancalooliye ti púlunta pa, kéeyinanut ka nii Yéesu Krista ákeyyookey samat nii an. An óo an eecuke nii payenkuu, oom an, acaakoola niŋ lompo akamool a ati Eenucee ya. Ⅷ Ooto nitah kunuu timpi nípuul páhin empa núuhine pa, pale ancuk kati nitaak cooy púmpuluŋ ya etaaluu. Ⅸ An óo an eelehut ti pakalaŋanal pa piti Eenucee ya, pale naakatan po, oom an ataakut Pútuun pa. An óo an eetowiye ti pakalaŋanal pa, ataakaataak Paapaa ya niŋ Añii ya. Ⅹ An óo an éekeyii ti aluu apan ácoopiyoot pakalaŋanal empe, timpi niwananoo ti pukumpaan aluu niŋ fotom timpi nikicanoo. Ⅺ Kaatuko an óo an eekicanoo, ananfaananf lompo ti páhin pa piteyoo peenaput pa.

Kakican kikelan

Ⅻ Inci taakaataak hícump waah ewwa iññaŋe aluu hisoku, ewwa ammeya nii, láfiit wo hikiicu ti kaahit. Pale ínhin cíki nii, éfikey hiyoopu aluu nuuyeniyaa núukupaa, ancuk utaakaa pásuuma penfakat.

ⅩⅢ Epuuk ya pakati púnuwi ti káyinan, aŋa Pútuun pa mpimamale ya, kakicanuu.

3 Saŋ

Leetal ya éhaaciyenu ya eyya Saŋ naakiice ya

3 Saŋ

Waah wa weeyem wa ti leetal eyye

Aluu pakanam ti káyinan keeyem ka ti káasiitan fo fiye, inci neekicanaa.

Aŋe leetal ya éhaaciyenu ya eti Saŋ. Ayme akiice leetal eyye? Moonool muu niŋ eekiice ya éyaañ a niŋ ésupiyenu ya, akina ayem áhampaatiin a, Saŋ, anapana ya ati Yéesu.

Ti ayme naakiice leetal eyye? Ti akee áyiin aŋa nkasok Kayus, áyiin aŋa ammeya nii, Saŋ álafiyoolafi meemak (1). Kayus aŋuu, naataak káasiiŋuma keenape ti canku ya, kiti kawanan ekaawoola ya payenka nkakaawool ka káatuunan hilim ha hiti Pútuun pa. Saŋ naasokoo nii, acok piliit ti páhin empa naayem pa tempo (5-8).

Leetal eyye, eti weyme? Saŋ akiicaakiic leetal eyye apuwatan áyiin aŋa nkasok Cotulef, áhampaatiin ti canku ya eti Kayus. Cotulef aŋuu, acoonut kawanan ekaawoola ya payenka nkakaay ka káatuunan hilim ha hiti Pútuun pa, naakit lompo an kati awananii, naayaan ti canku ya payenka ammeya ka nii, kawananaawanan oom ekaawoola. Alehut toko, naayeno lompo kaahancalool kilim kiti kincaam ti kaapii Saŋ niŋ pakakee pupoñapoñ pa. Saŋ náayisan nii, niŋ akina akaayaa po, afaacoonanool heeyem ha ti pitaako (9-10). Naasok Kayus, áyipenan íhinu heenape, pale heenaput tom (11-12).

Alaapalaka ti káasiitan ka kiti aluu. Alímaati Pútuun pa putowo ti káapankin saan unaa mpúwiiniyan kunuu unaa, kati úyiniyaa kasayan hilim etempo, ti caacaw Añii etempo Yéesu Krista. Amíini.

Ⅰ

Kakican ka

Ⅰ Aŋe inci áhampaatiin a. Inci yemuu ti hikiicu áwiyam Kayus, aŋa inci íllafiye ya ti tooñaa ya. Ⅱ Awíyam ti káyinan, inci oopa ti kaluum Pútuun pa aakati taak kásuumaay, waah wa púlooŋ nuutempo ti eloŋ ya etii samat nii fa intempiye fa ti káyinan ka kitii. Ⅲ Inci taakaataak pásuuma penfakat ta pakakee ti kéeyinane ka nkákeyii ta nkakamanam fa ancoke fa tooñaa ya sipees súsupak, niŋ fa antowiye fa ti eloŋ teyyo. Ⅳ Eeha nihihaŋam ha pásuuma meemak hiyem niŋ inci síyaa nii epuukam unka ti eloŋ ti tooñaa ya.

Kaamankool píhina Ateeteyo

Ⅴ Awíyam ti káyinan, pawenali pinapoolaa-napool niŋ an éeyinane kaatuko ayyankanan-yankanan meemak kéeyinane ka, háati fa nkayem fa ekaawoola. Ⅵ Poko himuumii kakamane pálafi pa pitii hátikin canku ya. Káluma yankananii samat nii fa Pútuun pa mpílafiye fa ancuk kati kahankan kaakaawool ka kiteyii. Ⅶ Kaatuko káfuliyooful kapikaay káatuunan caacaw ca citi Eenucee ya, peesayut kayankanan ka kéefulii ka ti kéeyinanut ka. Ⅷ Ooto unaa uñaŋaa kayankanan pakan paka payenke fiye, ancuk utaakaa lompo himpaac ti páhin pa piteyii piti tooñaa ya.

Káyipenan heenape

Ⅸ Inci kiicaakiic faw leetal canku ya etii, pale Cotulef, éelafiye ya piyeno áhampaatiin a, naapook unii. Ⅹ Fiye niŋ inci kéyyoo, fakaman eeha naayem ha ti íhinu, niŋ fa naayem fa ti kincaam apunook unii. Eehuu hifomutoo, napookpook kawanan pakan unaa ti káyinan, naakit lompo kéelafiyii ka kawanan naayaanii ti canku ya.

Ⅺ Awíyam ti káyinan, timpi yípenan heenaput pale heenape. Eéhine ya heenape, akina ati Pútuun pa. Eéhine ya heenaput ámiit Pútuun pa. Ⅻ An óo an ákupaakup heenape ti Temetilus, háati tooñaa ya éyisanaayisan nii eenape. Unii lompo núukupkup heenape teyoo, apan nímeyimeyi nii eeha nuusoke ha hiti tooñaa.

Kakican kikelan

ⅩⅢ Inci taakaataak hícump eeha iññaŋuu hisoku, pale láfiit ho hikiicu. ⅩⅣ Inhín cíki nii efimaacukoolaa tokofiye, immaayeniyaa ímmaakupaa.

ⅩⅤ Kásuumaay kiyeno naawe. Pákawiyi pe kakicanuu. Kican pákawi unaa puu, an óo an ti caacawoo.

Káyisan

Ⅰ

Ⅱ

Ⅲ

Ⅳ

Ⅴ

Ⅵ

Ⅶ

Ⅷ

Ⅸ

Ⅹ

Ⅺ

Ⅻ

ⅩⅢ

ⅩⅣ

ⅩⅤ

ⅩⅥ

ⅩⅦ

ⅩⅧ

ⅩⅨ

ⅩⅩ

ⅩⅪ

ⅩⅫ

Káyisan ka

Waah wa weeyem wa ti púkoo eyye

Aluu pakanam keeyemaam ka ti káasiitan, inci kicanaa.

Cóopiyoo unaa púkoo ya eti Káyisan ka, íllafi upusincanaa ayme akiice púkoo eyye, teyme naakiice yo niŋ peyme naakiice yo. Púkoo eyye Saŋ akiice yo. Eehe nkasoke nii pikee pa, Saŋ aŋuu lompo akiice púkoo ya eti ekooŋan ya éesuume ya eti Saŋ niŋ lompo sileetal sa síhaaciil sa siti Saŋ. Akiicaakiic púkoo eyye ti pikelan eloŋ ya eteyoo, oom waati akina ti ékuluma ti econ eyya nkasok ya Patumos, ti caanak enca ammeya nii kéeyinane ka ti Yéesu unka ti kaakallanee meemak kamma káyinan ka kiteyii.

Ti pakayme naakiice púkoo eyye? Akiicaakiic yo ti sicanku siyema isak niŋ súsupak ti mah ma miti Asii. Pakakee ti kéeyinane ka ti picanku empuu, nkacuk kúnuul kamma kaakallanee enkuu. Pakakee kéeyinane ka, pikalaŋana keeneetaat pánipani nkayeno hiŋes kaalincanii. Pakakee paka nkayeno émakiyanoolo apan káhinut waah ti kámakiyan Pútuun pa. Yéesu náatunk Saŋ apikiic púkoo eyye, kati apenan kéeyinane ka sempe niŋ páhaañi kapucok kíp ti káyinan ka kiteyii.

Ti púkoo eyye, hícump waah úciiticiiti káacenkin niŋ káawincinool, hícump kéeyinane ti Yéesu kásiyoolut ti pácenkinal eteyyo, pale hoonool hiyem le heehiina hat hikina hiyem, Pútuun pa amansa ti coonool niŋ Añii etempo Yéesu Krista, mpíyemi ti elemeyu etempo, pikina pikaakaay iheeku akamool etempo, Seetaani ya, mpupuuñanool pakan etempo keecoke ka kíp ti káyinan ka kiteyii.

Saŋ náayisan nii, Pútuun pa píñikenaañiken meemak ti pakanc pa piti pakan paka. Mpíyisan káñiken enkuu pínapii ti hícump hítaapanu samat nii, épankul, páyiyiŋanal etaam, hikam, úkuuñu niŋ seemak. Píhinaahin eehuu ancuk pakan paka káwunkiyaa umuuyen wa uteyii nkámakiyan po.

Púkoo eyye náayisan lompo hikam heeyem ti pitaako ti pututa Pútuun pa niŋ Seetaani ya. Seetaani ya, eeyem ya lompo nínkinankoo ya, yoopiya ti páhin pínapii ti píhina eteyyo, poko kayem élukuleen elampa ya niŋ ayaamakoola ya eeneetaat a pánipani. Néhin lompo pínapii ti akee aal ahaañiya enfakat. Ti payenkuu Seetaani ya nénapii epilincan pakan paka, néekatinool pakan paka niŋ Pútuun pa, neenaŋii kaakallanee kenfakat. Pale Pútuun pa piheekaaheek hikam eehe pínapii ti Añii etempo Yéesu Krista, Císaacii ca citi Pútuun pa ceetaaŋee ca, ceenoome ca Pútuun pa pakan paka ti hísim etenco.

Saŋ náayisan lompo nii, keecoke ka kíp ti káyinan ka kiteyii ti Císaacii ca niŋ ti tooñaa ya eyya nkátuunane ya, apan kawufanut eloŋii ti kincaam ka kiti Seetaani ya, Pútuun pa efipupuuñanoolii. Mpuwufanii eloŋ ya eepayantoo ya eekaakaay ya pitaako ti patiila éeyeeni ya niŋ ti etaam ya éeyeeni ya.

Kikee kilim keetaake nafaa

Elemeyu - ekina eyem híkon hiti amansa.

Cáwii - ekina eyem la amansa naayem ati hikaw, samat nii cáwii ca citi Pútuun pa, cikina ciyem pakan paka púlooŋ keesayane ka Pútuun pa nii pikina piyem amansa ya ateyii.

Púlunta - ekina eyem dúniyaa ya.

Ayaamakoola - akina ayem an aŋa nákup ti caacaw ca citi Pútuun pa. Ayaamakoola pánipani nasoksok eeha Pútuun pa mpusoke ha.

Caminkoloŋ - ekina eyem cuuraay.

Alaapalaka meemak ti káasiitan ka kiti aluu. Alímaati Pútuun pa pípankin kunuu unaa, mpípankin saan unaa pipiyankanan unaa kati úyiniyaa kasayan hilim etempo. Amíini.

Ⅰ

Kaacempes heekiicee ha

Ⅰ Púkoo eyye eyekane waah wa weeyolee wa ewwa Yéesu Krista náayisane wa. Pútuun pa puwufanoo wo ancuk áyisanaa wo pimiikan etempo, kati kámeyi heekaakaay ha pitaako toko fiye. Yéesu Krista náapoñii maleekoo ya eteyoo épikey esok Saŋ amiikan a ateyoo. Ⅱ Saŋ naakaman eeha púlooŋ naacuke ha: Eehe hiyem hilim ha héefulii ha pati Pútuun pa, niŋ tooñaa ya eyya Yéesu Krista naasokoo ya. Ⅲ Aŋe púkoo eti kaayaamakool kiti heekaakaay ha pitaako. Ayihaayih eekaakaay ya kalaŋ eteyyo hátikin canku ya, kayihaayih kéesiitane ho ka nkátuul heekiicee ha ti púkoo eyye, kaatuko caanak ca cílohaniyoo ta eehe púlooŋ efihitaako ta.

Kakican sicanku isak niŋ súsupak sa

Ⅳ Inci Saŋ, yem aluu ti hikiicu, aluu kéeyinane ka keeyem ka ti sicanku sa isak niŋ súsupak sa seeyem sa ti mah ma miti Asii: Alímaati Pútuun pa pisampan aluu mpuwufan aluu kásuumaay, pikina peeyem pa, niŋ peetaakiye pa hínum, niŋ peeyem pa ti ékey. Alímaati Kunuu ka keenape ka isak niŋ kúsupak ka keeyem ka hátikin elemeyu ya, kisampan aluu nkuwufan aluu kásuumaay. Ⅴ Alímaati Yéesu Krista, eehintiyee ya ti eeha nasok ha, asampan aluu naawufan aluu kásuumaay. Akina áyaañe álitoonii ti eket ya, náayemi lompo ati hikaw ha ati pumansa pa púlooŋ pakati púlunta pa.

Náalafi unaa, naafakan unaa ti umuuyen wa utuunaa pínapii ti hísim ha hiteyoo. Ⅵ Náahin unaa upiyeniyaa pakati cáwii, niŋ puwaaseena pakati Pútuun pa✡ Paapaa ateyoo. Alímaati hamake ha niŋ sempe sa kayeno pakateyoo fo cancowiyaaw púley! Amíini. Ⅶ Nisincan, Yéesu oopa ti ékey niŋ útiŋu wa✡ apan an óo an afaacukoo, háati keeyayoo ka,✡ písii pa púlooŋ piti púlunta pa efipiyeno ti esampoolo kamma akina. Fo efihitaako! Amíini.

Ⅷ Ateeteyo Pútuun pa mpusok: “Inci yem Ayáañ a niŋ Akelan a, Alfa ya niŋ Omega ya,* eeyem ya niŋ eetaakiye ya hínum, niŋ eeyem a ti ékey, ati sempe sa púlooŋ.”

Saŋ hicuku ha hiteyoo Eenucee ya ati Pútuun pa pucuk fiye nii éyawut

Ⅸ Inci Saŋ, an aluu ti káyinan, kamma inci iyyem anapana ati Yéesu, inci áwii aluu ti kamukut ka kiti kúnuul ka enka nkitaako ka ti keeyem ka ti cáwii etempo. Kacoopaamcoop ti econ eyya nkasok ya Patumos kamma inci íntuunane hilim ha hiti Pútuun pa niŋ tooñaa eyya Yéesu náayisanaam ya. Ⅹ Ti Hinoom ha hiti Ateeteyo, Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii ti inci, fiye ínsi pusonam hilim heeceeke samat nii kámpiis. Ⅺ Nihisok: “Kiic ti kaahit aŋa ankaakaay ya hicuku, impoñ ko ti sicanku sa isak niŋ súsupak sa seeyem sa ti pisaatee empe: Efes, Sumilin, Pelukam, Tiyatil, Saatis, Filatelufi niŋ Lawotise.”

Ⅻ Iyyeso kati cuk eeyem a ti káakup niŋ inci. Ta inci iyyesiye ta incuk písiiŋanuma lampi piti sanoo piyema isak niŋ súsupak. ⅩⅢ Ti pututa písiiŋanuma lampi pa intaak an eecuke nii Añii An, náasoolo hísool heehaane heewaniye fo ti wootoo niŋ kaafaal keecuke nii sanoo keeposoole púsusoo. ⅩⅣ Wan wa uti hikawoo núuhiini hat nii épin, ñíkinoo iññicuk nii kaaleew seemak. ⅩⅤ Wootoo nuumiñal nii mañ meesafee, hilimoo nihicuk nii kúsuu kenfakat kiti kaatii.✡ ⅩⅥ Naacok ti epeesoo yáali sicaaŋaŋ isak niŋ súsupak, epaay eeliye ti upii úsupak néefulii ti putumoo.✡ Puhooŋuyoo mpimiñal samat nii caanak ceeyem ti hikaw.

ⅩⅦ Ta inci incukoo ta, innow ti wootoo pucuk fiye nii an eekete. Pale naanaŋ epeesoo yáali ti inci naasok: “Timpi fe! Inci yem Ayáañ a niŋ Akelan a.✡ ⅩⅧ Inci lompo yem eeyem a Kaloŋa; inci ketaaket, pale fiye sincan, inci oopa kaloŋa fo cancowiyaaw púley! Iyyekan púkululuma pa piti eket ya niŋ piti cáwii ca citi keekete ka. ⅩⅨ Fiye, kiic eeha ancuke ha, heeyem ha ti pitaako fiye niŋ heekaakaay ha pitaako hátikin. ⅩⅩ Sicaaŋaŋ sa isak niŋ súsupak sa ensa ancuke sa ti epeesam yáali, niŋ písiiŋanuma lampi pa piti sanoo ya isak niŋ súsupak sa siyem eehe: Sicaaŋaŋ sa isak niŋ súsupak sa siyem pumaleekoo pa piti sicanku sa isak niŋ súsupak sa, písiiŋanuma lampi pa isak niŋ súsupak sa siyem sicanku sa isak niŋ súsupak sa.”

Ⅱ

Ekooŋan ya eti canku ya eti Efes

Ⅰ Añii An nene asokam: “Kiic eehe impoñ ho ti maleekoo ya eti canku ya eti saatee ya eti Efes: 'Ehe ekooŋan ya éefulii ya ti eecoke ya sicaaŋaŋ sa isak niŋ súsupak sa ti epeesoo yáali, apan namuusool ti pututa písiiŋanuma lampi piti sanoo piyema isak niŋ súsupak sa. Ⅱ Inci méyimeyi páhinal pa piti aluu, páhin pa piti aluu penfakat pa niŋ kamukut ka kiti aluu. Inci méyimeyi nii niyinaat kasayan pakan keenaput, innicakanool-cakanool meemak innitah kunuu ti keecokooliye ka nii poko pupoñapoñ pale kaneetaat fo, innicuk nii poko ñincaama. Ⅲ Inci méyimeyi lompo nii nimukutaamukut meemak, innicuk kúnuul kamma caacawam apan niñohiit puson ti káwusen. Ⅳ Pale eehe hísuumutam ti aluu: nílafiitam samat nii púcook pa, nílafooliit lompo samat nii púcook pa. Ⅴ Ooto pusok aluu, nínawuno fa ínnilafiyaam fa hínum niŋ fa ínnilafooli fa, éfinipannum nii nitaakut fiye pálafi samat nii púcook pa. Niŋ níwunkiit umuuyen wa uti aluu, inci fákey ínfulan ésiiŋanuma lampi ya eti aluu la neyeno la. Ⅵ Pale eehe hísuumaam ti aluu: ninataanat heenaput eeha pinapana pa pakati Nikolas nkáhin ha samat nii fa inci lompo innate fa. Ⅶ An óo an eetaake kaanuu, ásiitan eeha Kunuu ka keenape ka nkusoke ha picanku pa. An óo an eeheeke, inci fakatoo apili ti enuun ya eti eloŋ ya,✡ eeyem ya ti alacana ya eti Pútuun pa.'”

Ekooŋan ya eti canku ya eti Sumilin

Ⅷ Añii An nene asokam: “Kiic eehe impoñ ho ti maleekoo ya eti canku ya eti saatee ya eti Sumilin: 'Ehe ekooŋan ya éefulii ya ti Ayáañ a niŋ Akelan a, eekete ya apan náalitaniyee ti eket ya. Ⅸ Inci méyimeyi kúnuul ka kiti aluu niŋ palek pa piti aluu, pale aluu kusaanum! Inci méyimeyi heenaput eeha nkasok ha kiti aluu. Payenkuu kasok poko Pusuwif pale tooñaa tom, poko kayoŋ kiti Seetaani ya. Ⅹ Timpi nife kúnuul enka innikaakaay ka hicuku. Nísiitan, Seetaani ya efeewant pakakee ti aluu ti núkuluma nipiwinkiyee, apan efinicuk kúnuul fo kunoom ŋaasuwan. Nicok kíp ti inci, háati ti putum eket, inci fawufan aluu eloŋ ya eepayantoo ya samat nii panteeloo eti kayine. Ⅺ An óo an eetaake kaanuu, ásiitan eeha Kunuu ka keenape ka nkusoke ha picanku pa. An óo an eeheeke, eket ya ésupiyenu ya ételikoo.'”

Ekooŋan ya eti canku ya eti Pelukam

Ⅻ Añii An nene asokam: “Kiic eehe impoñ ho ti maleekoo ya eti canku ya eti saatee ya eti Pelukam: 'Ehe ekooŋan ya éefulii ya ti eetaake ya epaay ya eeliye ya ti upii úsupak. ⅩⅢ Inci méyimeyi pa innikine pa, toko elemeyu ya eti Seetaani ya neeyem. Pale innicok kíp ti caacawam. Nílaacinut káyinan ka kiti aluu ti inci, háati ti kunoom ka kiti Antipas, eehintiyee ya ti eeha nasok ha kutoom, eemukee ya ti saatee ya eti aluu la Seetaani ya neekine la.

ⅩⅣ “'Pale eehe hísuumutam ti aluu: Pakakee unka ti aluu keecoke pakalaŋanal pa piti Palaam. Akina akalaŋane Palak fa áfaaluuŋ pakati Israyel ti kaamuuyen ancuk kati kali paliyal pa peewaaseenee pa ti pínaati, nkahinto niŋ pakaal keeneetaat pakaalii.✡ ⅩⅤ Fo lompo incuke, innitaak pakakee ti aluu keecoke pakalaŋanal pa piti Nikolas. ⅩⅥ Ooto níwunko umuuyen wa uti aluu! Niŋ fotom, inci fákey ti aluu toko fiye íntaakoolanii niŋ epaay ya eti putumam.

ⅩⅦ “'An óo an eetaake kaanuu, ásiitan eeha Kunuu ka keenape ka nkusoke ha picanku pa. An óo an eeheeke, inci fawufanoo ti paliyal empa nkasok pa manna✡ peeyolee pa. Inci fawufan lompo oom an énankiin eehiina eti caacaw céeyeeni✡ ceekiicee teyyo, enca ammeya nii eesaye yo ya lamma áfaameyi co.'”

Ekooŋan ya eti canku ya eti Tiyatil

ⅩⅧ Añii An nene asokam: “Kiic eehe impoñ ho ti maleekoo ya eti canku ya eti saatee ya eti Tiyatil: 'Ehe ekooŋan ya éefulii ya ti Añii ya ati Pútuun pa, aŋa ñíkinoo ñeecuke ña samat nii kaaleew seemak, wootoo nuumiñal samat nii mañ meesafee. ⅩⅨ Inci méyimeyi páhinal pa piti aluu, pálafi pa piti aluu niŋ káyinan ka kiti aluu, kamukut ka kiti aluu niŋ fa inniyankanan fa pakakee paka. Aluu unka ti íhinu fiye pihaŋ eeha ínnihin ha ti púcook pa. ⅩⅩ Pale eehe hísuumutam ti aluu: aal a aŋa nkasok a Yesepel,✡ eecokooliye ya nii akina ayaamakoola, nikatanookatan apilincan pimiikan pa pakatoom. Ti pakalaŋanaloo nalincanii. Tempo wune nkahinto niŋ pakaal keeneetaat pakaalii, nkali paliyal pa peewaaseenee pa ti pínaati. ⅩⅪ Inci ufanoowufan waati kati áwunko umuuyen wa uteyoo, pale naapook kakatan pahaaño pa piteyoo niŋ pákayiin. ⅩⅫ Nisincan, inci fatahoo káakuuñu enka efikihintanoo, ínhin payenka nkahinto ka neyoo kapucuk kúnuul kenfakat, fo niŋ káwunkiyaa páhinal pa piteyoo peenaput pa. ⅩⅩⅢ Famuk pinapana pa pakateyoo. Fiyuu picanku pa púlooŋ éfipimeyi nii inci yem aŋa námeyi ya heeyem ha ti yaan niŋ kunuu an,✡ apan facooy an óo an ti páhinaloo.✡

ⅩⅩⅣ “'Pale inci taakaataak lompo ekooŋan eti aluu púlooŋ pakati Tiyatil, keecokut ka pakalaŋanal pa piteyoo apan nísuuniit meemak ti eeha nkasok ha 'héesuna ha heeyolee ha hiti Seetaani ya'. Inci etinene tiyan aluu pikee pitiyo, ⅩⅩⅤ fo inneetaat hisoku, nicok kíp ti eeha innitaake ha fo ta inci fákey. ⅩⅩⅥ An óo an eeheeke, naaloŋ ti íhinu eeha inci íllafiye ha fo ti pikelan, fawufanoo sempe ti púlunta pa púlooŋ. ⅩⅩⅦ Afaayeno ati hikaw ha ateyii, náatintiŋanii niŋ hikasap hiti mañ, naahumaloolii nii púlumpa.✡ ⅩⅩⅧ Afaataak sempe sa soonool sa ensa inci insaye sa púfulii ti Paapaa atoom, uwwufanoo lompo ecaaŋaŋ ya eti pucom pa.✡ ⅩⅩⅨ An óo an eetaake kaanuu, ásiitan eeha Kunuu ka keenape ka nkusoke ha picanku pa.'”

Ⅲ

Ekooŋan ya eti canku ya eti Saatis

Ⅰ Añii An nene asokam: “Kiic eehe impoñ ho ti maleekoo ya eti canku ya eti saatee ya eti Saatis: 'Ehe ekooŋan ya éefulii ya ti eecoke ya Kunuu ka isak niŋ kúsupak ka kiti Pútuun pa niŋ sicaaŋaŋ isak niŋ súsupak sa. Inci méyimeyi páhinal pa piti aluu, nicokeecok nii keeyem kaloŋa pale aluu keekete. Ⅱ Nilito! Káyinan ka kiti aluu unka ti eket, níhin kata kipitaak sempe, kaatuko inci cukaacuk nii páhinal aluu pútuuniit hátikin Pútuun pa putoom. Ⅲ Ooto nínawuno eeha ínnisiye ha, ínninawuno lompo eeha innisayane ha. Nicok ho kíp, ínniwunko umuuyen wa uti aluu. Pale niŋ nilitiit, inci fákey ti aluu samat nii álipa, apan étinimeyi teyme inci inkaakaay ékey ti aluu.

Ⅳ “'Háati fo, taakaataak pakakee ti canku ya eti Saatis keelecatanut wañ wa uteyii. Poko efikanapool niŋ inci niŋ wañ weehiina, kaatuko kéetuuniye. Ⅴ An óo an eeheeke, áfaasoolee lompo wañ weehiina. Inci etitoot oom an caacawoo ti púkoo ya eti eloŋ ya, pale éfituunan caacaw encuu hátikin Paapaa atoom niŋ pumaleekoo pa piteyoo. Ⅵ An óo an eetaake kaanuu, ásiitan eeha Kunuu ka keenape ka nkusoke ha picanku pa.'”

Ekooŋan ya eti canku ya eti Filatelufi

Ⅶ Añii An nene asokam: “Kiic eehe impoñ ho ti maleekoo ya eti canku ya eti saatee ya eti Filatelufi: 'Ehe ekooŋan ya éefulii ya ti an a eekuule ya náayemi ati páni, eeyekane ya ékululuma ya eti amansa ya Dawid. Niŋ ápankinaa hunkut, an ayinaat ho hipanku, niŋ apankaa lompo hunkut, an ayinaat ho káapankin.✡

Ⅷ “'Inci méyimeyi páhinal pa piti aluu. Nisincan, inci oopa siiŋane hátikini hunkut héepankinee eeha an naayinaat hipanku. Inci méyimeyi nii nitaakut sempe; háati fo, ínnituul hilim ha hitoom apan nílaacinut caacawam. Ⅸ Nisincan, taakaataak pakan keeyem ti saatee ya eti aluu pakati kayoŋ ka kiti Seetaani ya, keecoke faŋii nii Pusuwif apan Pusuwif tom, pale ñincaama. Inci fáhinii kápikey nkákilipo ti woot aluu kati kámeyi nii inci láfilafi aluu. Ⅹ Inci sokaasok aluu nimukut apan ínnituul hilim ha hitoom, ooto inci lompo famank aluu ti caanak ca citi páciite pa ceeyem ca ti ékey ti púlunta pa púlooŋ, kati winko keekine ka ti etaam ya. Ⅺ Inci oopa ti ékey toko fiye. Nicok kíp ti eeha innitaake ha, ancuk an timpi acoop panteeloo ya eti kayine ka ti aluu. Ⅻ An óo an eeheeke inci fáhinoo apiyeno esafu ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa putoom. Apan atanene áful teyyo. Inci fakiic teyoo caacaw ca citi Pútuun pa putoom niŋ caacaw ca citi saatee ya eti Pútuun pa putoom, eeyem ya Jerusalem éeyeeni ya, néeyemi ti éwanoonii púfulii alacana pati Pútuun pa putoom. Inci fakiic lompo teyii caacawam céeyeeni ca.✡ ⅩⅢ An óo an eetaake kaanuu, ásiitan eeha Kunuu ka keenape ka nkusoke ha picanku pa.'”

Ekooŋan ya eti canku ya eti Lawotise

ⅩⅣ Añii An nene asokam: “Kiic eehe impoñ ho ti maleekoo ya eti canku ya eti saatee ya eti Lawotise: 'Ehe ekooŋan ya éefulii ya ti an a eeyem a Amíini, eehintiyee ya ti eeha nasok ha, náayemi ati páni, áyaañ a ti paliilal pa piti Pútuun pa.

ⅩⅤ “'Inci méyimeyi páhinal pa piti aluu, ímmeyi nii eloŋ ya eti aluu emonut, esowaat lompo. Illáfi epimon niŋ fotom néesowi! ⅩⅥ Pale kamma neeyem ti pututa: esowaat emonut lompo, inci fáfaacii aluu ti putumam. ⅩⅦ Kaatuko nisok: "Unii kusaanum, utaakaataak waah óo waah ewwa nuusoolahe apan usoolahut háati waah." Pale nípannumut nii aluu likee tom, ínniketanani ti hikaw, innilek, ínnifuum ínniyemi ñáfalfali. ⅩⅧ Fiye inci puwun aluu kunuu, níkey ninoom ti inci sanoo eti pánipani, mantefa ínniyenoonii kusaanum. Ninoom lompo wañ weehiina kati nísoolo, ancuk níwufaloolaa ñáfalfali ña ñiti aluu ñeesuuwanana ña. Inninoom lompo hipuun nipisotan ti ñíkin aluu kati níyini hicuku. ⅩⅨ Inci ínkulkul incoonanool payenka púlooŋ íllafiye ka.✡ Ooto nihiliikan nípiwunko umuuyen wa uti aluu. ⅩⅩ Nisincan! Inci oopa siiŋiye ti hunkut ha iwwenken. Niŋ akee ti aluu ásiyaa hilimam náapankin hunkut ha, inci fanako illi niŋ oom an nantoonool. ⅩⅪ An óo an eeheeke, afaayeno look niŋ inci ti elemeyu ya etoom, samat nii fa inci inheeke fa iyyeno niŋ Paapaa atoom ti elemeyu ya eteyoo. ⅩⅫ An óo an eetaake kaanuu, ásiitan eeha Kunuu ka keenape ka nkusoke ha picanku pa.'”

Ⅳ

Elemeyu ya eti alacana

Ⅰ Eehuu hipimuus, ínhaafin incuk hunkut héepankinee alacana. Hilim eeha inci ínsiye ha ti púcook, níhikup niŋ inci samat nii kámpiis. Nihisok: “Síloonii pe, inci fáyisani eeha efihitaako ha po hátikin.” Ⅱ Tokotoko Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii ti inci, incuk hátikinam elemeyu alacana, akee naayeno teyyo. Ⅲ Eeyeniye ya ti elemeyu ya naamiñal tas samat nii pínankiin pa péeciita pa hinoom empa nkasok pa casup niŋ salutin. Etíifeel eemiñale tas neeposool elemeyu ya.✡ Pacuk étiifeel ya mpucuk nii énankiin ya éeciita ya hinoom eyya nkasok ya emelot. Ⅳ Sikee silemeyu siyema áwii niŋ sipaakiil ínsikiipool elemeyu ya, ñíhampaatiin kayema áwii niŋ pakapaakiil nkayeno ti oom pilemeyu. Nkásoolo wañ weehiina nkáwuulo púwuulu amansa piti sanoo. Ⅴ Pamaliñoolal etiil mpúfulii ti elemeyu ya, niŋ lompo pahampanane niŋ pasapal etiil. Hátikin elemeyu ya intaak silampi isak niŋ súsupak seeyeniye híceeku. Ensuu siyem Kunuu ka keenape ka isak niŋ kúsupak ka kiti Pútuun pa.✡ Ⅵ Hátikin elemeyu ya intaak lompo waah weecuke nii kaatii kiti weeloo eemiñale tas.

Pukol elemeyu ya, intaak waah upaakiil weeyem kaloŋa wéekiipoole yo, nuumeeŋ ñíkin puson niŋ hátikin. Ⅶ Waah wa úcook wa ti weeyem wa kaloŋa nuucuk nii cata, úsupiyenu wa nuucuk nii híciin, úhaaciyenu wa nuutaak puhooŋu piti an, úpaakiilenu wa nuucuk nii hisiwita heeyem ti káyitu.✡ Ⅷ Waah wa upaakiil wa púlooŋ weeyem wa kaloŋa nuutaakal úpitu isak niŋ koonool, nuumeeŋ ñíkin lan óo lan, háati t’etaam úpitu etewwo.✡ Hánant hanakan úyekuniyantoo hisoku:

“Peekuule, peekuule,

Ateeteyo Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ peekuule,✡

akina eetaakiye ya hínum, eeyem ya, niŋ eeyem a ti ékey.”

Ⅸ Tan óo tan waah wa weeyem wa kaloŋa núumul, núumakiyan, nuusok apalaka eeyeniye ya ti elemeyu ya, eeyem a kaloŋa fo cancowiyaaw púley, Ⅹ ñíhampaatiin ña áwii niŋ pakapaakiil paka nkákilipo hátikin eeyeniye ya ti elemeyu ya, nkámul eeyem a kaloŋa fo cancowiyaaw púley. Nkawaat púwuulu pa piteyii piti himansate ha nkanaŋ po hátikin elemeyu ya nkasok:

Ⅺ “Ateeteyo Pútuun pa putoonii,

awe túuniye hisayu hamake niŋ sempe,

awe túuniye lompo kámakiyanee,

kaatuko awe liile waah wa púlooŋ,

apan ti pásuumayi nuuliilee nuutaako.”

Ⅴ

Císaacii ca niŋ kaahit ka keepoonee ka

Ⅰ Púful toko, incuk ti epees yáali ya eti eeyeniye ya ti elemeyu ya kaahit keepoonee.✡ Kaahit enkuu nkitaak pakiical páhantuwa niŋ tíkitaaŋ etenko, nkipankee niŋ pasotal sontel piyema isak niŋ púsupak. Ⅱ Incuk lompo maleekoo eti sempe ti káatuunan niŋ hilim heeceeke, neesok: “Ayme ayem éetuuniye kati áfulan pasotal sontel ya, náapankin kaahit ka?” Ⅲ Pale taakut an alacana, niŋ fotom t’etaam, niŋ fotom páhantuwa etaam ya, eeyina káapankin kaahit ka, naasincan páhantuwa etenko. Ⅳ Inkooŋ meemak kamma an naataakutee éetuuniye kati ápankin kaahit ka niŋ fotom naasincan páhantuwa etenko. Ⅴ Fiye akee ti ñíhampaatiin ña naasokam: “Timpi kooŋ! Sincan, Cata ya eti miin ma miti Juda,✡ Hínkonk ha hiti Dawid,✡ aheekaaheek. Ayíniyini káfulan pasotal sontel ya isak niŋ púsupak pa, náapankin kaahit ka.”

Ⅵ Fiye incuk císaacii, ceecuke nii citaaŋeetaaŋ hínum,✡ incisiiŋo ti pututa elemeyu ya niŋ waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa, ñíhampaatiin ña nkákiipool co. Císaacii ca incitaak usiin isak niŋ úsupak niŋ lompo ñíkin isak niŋ ñúsupak, ukina uyem Kunuu ka keenape ka isak niŋ kúsupak ka kiti Pútuun pa keepoñee ka ti púlunta pa púlooŋ.✡ Ⅶ Císaacii ca incikaay incicoop kaahit ka ti epees yáali ya eti eeyeniye ya ti elemeyu ya. Ⅷ Ta Císaacii ca incicoope ta kaahit ka, waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa niŋ ñíhampaatiin ña áwii niŋ pakapaakiil paka nkákilipo hátikin etenco. An óo an teyii naataak kóntiŋ nkayekanal pupool piti sanoo peemeeŋe caminkoloŋ, ekina eyem kaluum ka kiti keesampanee ka pakati Pútuun pa. Ⅸ Nkacook hícimu héeyeeni,✡ nkasok:

“Aátuunaatuuno aakati coop kaahit ka

ínfulan pasotal etenko,

kamma antaaŋee;

niŋ hísim ha hitii annoome Pútuun pa pakan

kéefulii ti síi óo síi,

híleeluuf óo híleeluuf,

pakan óo pakan

niŋ mah óo mah.

Ⅹ Aáhiniihin kapiyeno cáwii niŋ puwaaseena pakati Pútuun pa putuunaa,

efikayeno pumansa pa pakati etaam ya.”

Ⅺ Innene sincan, incuk hícump pumaleekoo, piyema púwuli niŋ pimiliyoŋ.✡ Mpíkiipool elemeyu ya niŋ lompo waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa niŋ ñíhampaatiin ña. Insí kilim etempo, Ⅻ mpiyeno caacook meemak, pupusok:

“Císaacii ca ceetaaŋee ca hínum

cítuunaatuuno

kati cisa kayine niŋ hisaanumate,

ecohato niŋ sempe,

kámakiyan, hamake niŋ hímulu!”

ⅩⅢ Fiye ínsi waah wa púlooŋ weeliilee wa alacana, niŋ t’etaam ya, niŋ páhantuwa etaam ya, niŋ ti kaatii ka, niŋ waah óo waah weeyem ti púlunta pa púlooŋ ti caacook, ti hisoku:

“Alímaati eeyeniye ya ti elemeyu ya

niŋ Císaacii ca

kataak hímulu niŋ kámakiyan,

hamake niŋ sempe

fo cancowiyaaw púley!”

ⅩⅣ Waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa nuusok, “Amíini”, ñíhampaatiin ña nkákilipo nkámul Pútuun pa niŋ Císaacii ca.

Ⅵ

Pasotal sontel piyema isak niŋ púsupak

Ⅰ Púful toko, incuk Císaacii ca íncifulane pasotal sontel ya píyaañ pa ti pasotal isak niŋ púsupak pa. Insí woonool ti waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa ti hisoku niŋ hilim heeceeke samat nii pasapal etiil, upusok: “Kéy!” Ⅱ Fiye, insincan incuk hátikinam efalinc eehiina!✡ Ateteyana ya ateyyo naayekan hiŋaaceen, naawufanee éwuulu eti amansa. Naakaay apica aheek hícump hikam, naayeno eeheeke ya.

Ⅲ Císaacii ca íncifulan pasotal pa púsupiyenu pa, ínsi úsupiyenu wa ti waah wa weeyem wa kaloŋa ti hisoku: “Kéy!” Ⅳ Fiye intaak nene ekee efalinc éekeyii, éecunke samat nii seemak. Ateteyana ya ateyyo naawufanee sempe ápufulan kásuumaay ka ti etaam ya, náahin pakan paka kápumukalool. Naawufanee káakuntu kenfakat.

Ⅴ Císaacii ca íncifulan pasotal pa píhaaciyenu pa, ínsi úhaaciyenu wa ti waah wa weeyem wa kaloŋa ti hisoku: “Kéy!” Fiye, insincan, incuk hátikinam efalinc eepaana! Ateteyana ya ateyyo naayekan éniikuma ti epeesoo eti hiniiku panape paliyal. Ⅵ Innene sí hilim héefulii ti pututa waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa, ti hisoku: “Náalafiyaa uli, aañaŋa écoopii cooy áhina hinoom púmpuluŋ aapunoom kilo yoonool; náalafiyaa ñóo, aañaŋa écoopii cooy áhina hinoom púmpuluŋ aapunoom sikilo síhaaciil; timpi púcalool lúuliin ya eti olif ya niŋ elaan ya eti wiiñ ya!”

Ⅶ Císaacii ca íncifulan pasotal pa pípaakiilenu pa, ínsi hilim ha hiti waah wa úpaakiilenu wa weeyem wa kaloŋa, ti hisoku: “Kéy!” Ⅷ Fiye, insincan incuk hátikinam ekee efalinc, kapaŋ eteyyo nkinakool nii pahatal peesuuce! Ateteyana ya ateyyo caacawoo Eket, cáwii ca citi keekete ka inciyeniyoo kanapan. Nkawufanee sempe ti himpaac hoonool ti kimpaac kipaakiil kiti etaam ya, kati kamuk pakan paka ti hikam, épankul, hítaapanu úkuuñu, niŋ púlukuleen elampa.✡

Ⅸ Císaacii ca íncifulan pasotal pa písakiyenu pa, incuk t’etaam taapuloo ya eeyem ya kaaciin ka saan sa siti keemukee ka kamma nkátuule hilim ha hiti Pútuun nkátuunan ho. Ⅹ Nkáceekii meemak kapusok: “Ateeteyo Pútuun, awe eekuule ya íyyemi páni ya, fo teyme ankaakaay hítuulu le niŋ áafahin kíiti keeyem ka ti púlunta pa áapunukan hísim ha hitoonii?” Ⅺ Fiye an óo an teyii naawufanee hísool henfakat heehiina. Nkasokee kátuul caahinkilis, kaatuko pákawiyii pimiikan, keeyem ka pakanii ti káyinan, pakakee teyii kañaŋee himuku samat nii poko.

Ⅻ Púful toko, incuk Císaacii ca íncifulane pasotal pa peewase pa isak niŋ poonool, intaako páyiyiŋanal etaam penfakat. Caanak ca ínciyenoonii ceepaana samat nii hísool hiti acoka kafonkoloŋ, hiim ha púlooŋ níhiyenoonii héecunke samat nii hísim. ⅩⅢ Fiye picaaŋaŋ pa piti útiŋu wa mpúnowii ti etaam ya samat nii fa papukal sootoo peeyanut mpúnowii fa ti enuun sootoo niŋ hiyam henfakat híyiyiŋanaa yo.✡ ⅩⅣ Káahaaŋ ka kiti patiila nkupoonee samat nii kaahit, nkícim; pítintiŋ pa púlooŋ niŋ pucon pa púlooŋ mpúfulanee ti káasiiŋuma etempo.

ⅩⅤ Fiye, pumansa pa pakati etaam ya niŋ keemaka ka, pakati kikaw ka pakati pusoocaali pa, kusaanum ka, pakati sempe sa, niŋ an óo an eeyem amiikan niŋ fotom eeneetaat ti himiikanate, poko púlooŋ nkayolo ti uyeen niŋ ti pínankiin pa piti pítintiŋ pa. ⅩⅥ Nkayonkal pítintiŋ pa niŋ pínankiin pa ti hiceeku, kapusok: “Nínowii ti unii nipiyol unii úpulaaŋ puhooŋu pa piti eeyeniye ya ti elemeyu ya niŋ lompo káñiken ka kiti Císaacii ca.✡ ⅩⅦ Kaatuko hinoom ha henfakat ha hiti káñiken ka kiteyii hícoliyoocol, fo ayme ayina ho hifaku?”✡

Ⅶ

Pakati Israyel síwuli keme niŋ áwii ésupak niŋ pakapaakiil (144,000) kéelankamaasiyee

Ⅰ Eehuu hipimuus, incuk simaleekoo sipaakiil insisiiŋiye ti sitonkoŋ sa sipaakiil sa siti etaam ya. Insicok eyam ya éefulii ya ti tonkoŋ óo tonkoŋ✡ sipikit eyam óo eyam ésapii ti etaam ya niŋ ti kaatii ka niŋ ti enuun óo enuun. Ⅱ Insiwufanee sempe siti hípucu etaam ya niŋ kaatii ka. Fiye, incuk ekee maleekoo ti éfulii pa caanak ca íncifulii pa, neeyekan éhinuma lánkamaasi ya eti Pútuun pa peeyem pa kaloŋa. Néeyonkalii simaleekoo sa sipaakiil sa niŋ hilim heeceeke, Ⅲ neesok: “Timpi nípuc fala etaam ya niŋ kaatii ka niŋ punuun pa taamanta uwasut lánkamaasi ti píyit pimiikan pa pakati Pútuun pa putuunaa.”✡ Ⅳ Fiye ínsi nii pakan kayema síwuli keme niŋ áwii ésupak niŋ pakapaakiil (144,000) káhinee lánkamaasi ti písii pa púlooŋ piti Israyel.

Ⅴ Ti síi ya eti Juda, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Ruben, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Gad, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

Ⅵ ti síi ya eti Asel, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Nafatali, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Manase, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

Ⅶ ti síi ya eti Simeyon, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Lewi, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Isakaal, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

Ⅷ ti síi ya eti Sepulun, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Josef, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi;

ti síi ya eti Benjamin, pakan síwuli ŋaasuwan niŋ pákasupak (12,000) káhinee lánkamaasi.

Kayoŋ kenfakat kéesooliye wañ weehiina

Ⅸ Eehuu hipimuus, incuk hátikinam kayoŋ kenfakat enka an naayinaat kafinu, kéefulii ti mah óo mah, ti síi óo síi, ti pakan óo pakan, niŋ ti híleeluuf óo híleeluuf, nkasiiŋiye hátikin elemeyu ya niŋ Císaacii ca. Nkawaso kúsool kenfakat keehiina, nkayekanal ti sipeesii ékunt. Ⅹ Nkáceekii meemak, kapusok:

“Kafakan,

ti Pútuun pa putuunaa niŋ ti Císaacii ca náafulii,

peeyeniye pa ti elemeyu ya.”

Ⅺ Pumaleekoo pa púlooŋ mpisiiŋo pípikiipool elemeyu ya, mpíkiipool lompo ñíhampaatiin ña niŋ waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa. Nkákilipo ñuhooŋuyii t’etaam hátikin elemeyu ya, nkámul Pútuun pa. Ⅻ Nkasok:

“Amíini!

Alímaati Pútuun pa putuunaa

pitaak hímulu niŋ hamake,

ecohato niŋ hisoku apalaka,

kámakiyan, sempe niŋ kayine

fo cancowiyaaw púley!

Amíini!”

ⅩⅢ Fiye akee ti ñíhampaatiin ña naacakanam: “Kéesooliye ka wañ wa weehiina wa kayem pakayme? Peyme nkáfulii?” ⅩⅣ Iññahanoo: “Ahámpaatiin, awe meya.” Naasokam: “Payenke kayem kéefulii ka ti kaakallanee ka kenfakat ka.✡ Kañowaañow wañ wa uteyii ti hísim ha hiti Císaacii ca núuhiiniyanee. ⅩⅤ Ekina ewune,

nkasiiŋo hátikin elemeyu ya eti Pútuun pa,

nkawaaseen Pútuun pa hánant hanakan la sampanee la.

Aŋa eeyeniye ya ti elemeyu ya

akina himuumoo, afaakin neyii naafaasii.

ⅩⅥ Peep niŋ pálaani etinene pucokii;

pisiya pa etinene pusowii,

niŋ fotom pasowe óo pasowe.

ⅩⅦ Kaatuko Císaacii ca ceeyem ca ti pututa elemeyu ya,

eficimankoolii samat nii afaasa písaacii;✡

éficitintiŋanii ti úpun uti man miti eloŋ.✡

Pútuun pa efiputoot mukun óo mukun ti ñíkinii.”✡

Ⅷ

Pasotal pa peewase pa isak niŋ púsupak pa niŋ éluntanuma eti sanoo

Ⅰ Púful toko, Císaacii ca íncifulan pasotal pa peewase pa isak niŋ púsupak, alacana neekeman fo kancaŋ waati yoonool. Ⅱ Fiye incuk simaleekoo sa isak niŋ súsupak sa seesiiŋiye sa hátikin Pútuun pa, insiwufanee úmpiis isak niŋ úsupak. Ⅲ Ekee maleekoo, eeyekane éluntanuma eti sanoo, néekey neesiiŋo ti taapuloo ya eeyem ya kaaciin ka.✡ Neewufanee hícump caminkoloŋ kati ewas yo ti éluntanuma ya kati enapool niŋ kaluum ka kiti pakan paka púlooŋ keesampanee ka pakati Pútuun pa, neewaaseen yo ti taapuloo ya eti sanoo ya eeyem ya kaaciin ka keesiiŋiye ka hátikin elemeyu ya. Ⅳ Háaputa ha hiti caminkoloŋ eyyuu, ti coonool niŋ kaluum ka kiti pakan paka keesampanee ka, nkisilo pati Pútuun pa púfulii ti epees maleekoo ya. Ⅴ Fiye maleekoo ya neemeeŋan éluntanuma eti sanoo ya niŋ seemak séefulii ti kaaciin ka,✡ neewiisal so ti etaam ya,✡ intaak pasapal etiil, pahampanane, pamaliñoolal etiil niŋ páyiyiŋanal etaam.✡

Umpíis wa isak niŋ úsupak wa

Ⅵ Simaleekoo sa isak niŋ súsupak sa seeyekane sa úmpiis wa isak niŋ úsupak wa, insimemanoolo kati sisap wo.

Ⅶ Maleekoo ya éyaañ ya neesap kámpiis eteyyo, etiil eti pukumpul niŋ seemak seenakanooliye niŋ hísim ínsiwiisaniyee ti etaam ya.✡ Himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil kiti etaam ya nihisowo, himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti punuun pa nihisowo fo hileem motic, niŋ lompo píheeni pa púlooŋ peemaaña pa mpusowo fo pileem motic.

Ⅷ Maleekoo ya ésupiyenu ya neesap kámpiis eteyyo, waah weecuke samat nii tíntiŋ enfakat eti seemak, nuuwantee ti kaatii ka. Himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti kaatii ka nihiyeso hísim, Ⅸ himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti waah wa weeyem wa kaloŋa ti kaatii ka nuuketal, himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil lompo ti ñiteen ña ñenfakat ña íññipucaloolee.

Ⅹ Maleekoo ya éhaaciyenu ya neesap kámpiis eteyyo, ecaaŋaŋ enfakat éeceeke nii lampi, néenowii púfulii ti útiŋu wa.✡ Neenow ti himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ka kiti kiyanu ka niŋ úpun wa. Ⅺ Ecaaŋaŋ ya caacaw eteyyo Pasampe. Néehin himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil kiti man ma hípisampi, hícump pakan nkaket kamma man ma, kaatuko meesampa.✡

Ⅻ Maleekoo ya épaakiilenu ya neesap kámpiis eteyyo, himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti caanak ca nihisapee, himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti hiim ha, niŋ himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti picaaŋaŋ pa níhikuuteen. Himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti hanakan ha níhinim,✡ niŋ lompo himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti hánant ha.

ⅩⅢ Fiye insincan, ínsi hisiwita heeyeniye káyitu patiila eyam ya, nihisok niŋ hilim heeceeke: “Kúnuul! Kúnuul! Kúnuul efikiyeno ti keekine ka ti etaam ya, kamma heekaakaay ha pitaako niŋ simaleekoo sa síhaaciil sa seetowiye sa sisapaa úmpiis etenso!”

Ⅸ

Ⅰ Púful toko, maleekoo ya ésakiyenu ya neesap kámpiis eteyyo, incuk ecaaŋaŋ éenowii t’etaam épufulii ti útiŋu wa. Ecaaŋaŋ ya neewufanee ékululuma ya eti putum pa piti kaayeen ka keetaakut ka pilehu. Ⅱ Ta néepankine ta kaayeen ka, háaputa níhifulii tenko samat nii háaputa héefulii ti seemak senfakat séeceeke.✡ Háaputa ha héefulii ha ti kaayeen ka níhipaaniyan caanak ca niŋ eyam ya. Ⅲ Ti háaputa eehuu, pukoskos mpúfulii mpiyeno ti etaam ya,✡ mpuwufanee sempe samat nii siti púpuntaloo pa piti etaam ya. Ⅳ Mpusokee timpi pílik píheeni pa piti etaam ya niŋ fotom pasukal niŋ fotom punuun, pale pakan paka lamma keetaakut ka lánkamaasi ya eti Pútuun pa ti píyitii. Ⅴ Pukoskos pa mpikitee himukuyii pale kati pikallanii lamma fo kiim isak. Ñíseeña eñña nkacuke ña iññicuk samat nii palifal púntaloo. Ⅵ Ti kiim isak enkuu, pakan paka efikaŋes eket pale etikataak yo, nkálafi eket pale eket ya efeeteyii.✡

Ⅶ Pukoskos pa mpucuk fiye nii pufalinc peesiiŋiye hikam. Ti kikaw etempo mpuwaso waah weecuke nii éwuulu amansa eti sanoo, ñuhooŋu etempo mpinakool nii ñuhooŋu pakan. Ⅷ Wan etempo samat nii uti aal, úŋiiŋ etempo samat nii uti picata. Ⅸ Mpuwaso hísool hiti éfaasuma púsus peecuke nii mañ, pasokal úpitu etempo samat nii piti hícump pufalinc piti pisalet peeyem ti pikaayu hikam.✡ Ⅹ Pukoskos pa mpitaak kíyeeni niŋ palifal samat nii piti púntaloo, ti kíyeeni etempo mpitaak sempe siti kaakallan pakan fo kiim isak. Ⅺ Nkataak amansa, akina ayem maleekoo ya eti kaayeen ka keetaakut ka pilehu, caacaw eteyyo ti kaŋ ya eti Hiburu ekina eyem Apaton, ti kaŋ ya eti Kilek ekina eyem Apoliyon (ekina eyem Apúcaloola ya).

Ⅻ Kúnuul ka kíyaañ ka kumuusaa, nisincan, kikee kúnuul kúsupak unka ti pítin.

ⅩⅢ Maleekoo ya eewase ya isak niŋ yoonool neesap kámpiis eteyyo, ínsi hilim héefulii ti usiin wa upaakiil wa uti taapuloo ya eti sanoo ya, eeyem ya kaaciin ka keeyem ka hátikin Pútuun pa ⅩⅣ Hilim ha nihisok maleekoo ya eewase ya isak niŋ yoonool eetaake ya kámpiis ka: “Katan simaleekoo sa sipaakiil sa seecenkee sa ti musuu ma menfakat ma miti Efalat.” ⅩⅤ Fiye simaleekoo sa sipaakiil sa seememanoolee sa kamma waati eyye, hinoom eehe, hiim eehe niŋ etiil eyye, insikatanee kati simuk himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil kiti pakan paka ti etaam ya. ⅩⅥ Insí nii pusoocaali pa keelapiye ka ti pufalinc pa payenkuu kayema similiyoŋ sikeme súsupak (200,000,000). ⅩⅦ Pufalinc pa niŋ piteteyana pa payenka inci incuke ka pucuk fiye nii éyawut, fiye nkacuke: nkawaso kúsool kiti éfaasuma púsus kéecunke nii seemak, kéefuule nii útiŋu wéemaahe, watañii nii haafol ékili eesokanee. Kikaw pufalinc pa nkucuk nii kikaw picata. Seemak, háaputa niŋ haafol ékili níhifulii ti ñutum etempo. ⅩⅧ Hítaapanu waah wa úhaaciil ewwe, seemak sa, háaputa ha, niŋ haafol ékili ya, wéefulii wa ti ñutum etempo, nuumuk himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil ti pakan paka ti etaam ya. ⅩⅨ Kaatuko sempe sa siti pufalinc pa unsa ti ñutum etempo niŋ kíyeeni etempo; kíyeeni etempo kucukaacuk nii pupululoola, nkitaak kikaw enka nkukuum nenko pakan paka.

ⅩⅩ Pakan paka keetowiye ka payenka hítaapanu ha nihimukut ka nkapook púwunko páhinalii peenaput pa. Kaatuko káyekuniit hímulu kísaalumant, pínaati piti sanoo, piti kótifoloo, piti mañ, piti énankiin niŋ piti pupapaloo,✡ pínaati peeyinaat hicuku, hísiyu niŋ pikaayu.✡ ⅩⅪ Káwunkiit kamukal ka kiteyii pakan, kaasaay ka kiteyii, casupoolat ca citeyii niŋ fotom káalipu ka kiteyii.

Ⅹ

Maleekoo ya niŋ cihit ca ceepoonee ca

Ⅰ Fiye incuk ekee maleekoo eti sempe ti éfulii alacana épuwanoonii. Káatiŋu nkíkiipool yo, étiifeel neeyeno patiila hikaw eteyyo; puhooŋu eteyyo samat nii caanak ca, woot eteyyo samat nii pisafu piti seemak. Ⅱ Neeyekan ti epees eteyyo cihit ceepoonee céepankinee. Neesiiŋan koot eteyyo káali ti kaatii ka, koot eteyyo kaamay ti etaam ya. Ⅲ Neeceek meemak samat nii pasokal cata. Ta neeceeke ta, kilim ka kiti pasapal etiil ya isak niŋ kúsupak ka nkúkup. Ⅳ Ta pasapal etiil ya isak niŋ púsupak pa mpúkupe ta, insiiŋo kati kiic; pale ínsi hilim héefulii alacana heesoke: “Yol eeha pasapal etiil ya isak niŋ púsupak pa mpusoke ha, timpi kiic ho.” Ⅴ Fiye maleekoo ya eyya inci incuke ya neesiiŋiye ti kaatii ka niŋ ti etaam ya, néeseepin epees eteyyo yáali alacana episintoolo. Ⅵ Neesintoolo ti Pútuun pa peeyem pa kaloŋa fo cancowiyaaw púley,✡ peeliile pa patiila niŋ waah óo waah weeyem toko, etaam ya niŋ waah óo waah teyyo, niŋ kaatii ka niŋ waah óo waah weeyem tenko. Maleekoo ya neesok: “Fiye etifiyo. Ⅶ Pale ta maleekoo ya eewase ya isak niŋ súsupak ya neekaakaay ta hisapu kámpiis eteyyo, Pútuun pa éfipihin eeha mpihintane ha, eeha an náamiit ha hínum, samat nii fa mpútuunane fa pimiikan etempo piyaamakoola pa.”

Ⅷ Fiye hilim ha eeha inci ínsiye ha héefulii ha alacana níhikup niŋ inci nene, nihisok: “Kaay, coop cihit ca céepankinee ca ínciyemi ti epees maleekoo ya eesiiŋiye ya ti kaatii ka niŋ ti etaam ya.” Ⅸ Fiye inci inkaay pati maleekoo ya insok yo ewufanam cihit ca. Neesokam, “Coop co illi co. Efícisampiyan munowi, pale ti putumi éficisuum nii múkum.”✡ Ⅹ Incoop cihit ca ti epees maleekoo ya illi co. Incísuum ti putumam samat nii múkum, pale ta inci immelane co ta, munowam ímmisampi. Ⅺ Inci insokee: “Fo aayaamakool nene kiti hícump pakan, kiti hícump mah, kiti hícump kíleeluuf niŋ kiti hícump pumansa.”

Ⅺ

Keetantake ka pákasupak paka

Ⅰ Fiye uwwufanee hikasap hiti hiniiku, insokee: “Kaay caaniik ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa niŋ taapuloo ya eeyem ya kaaciin ka,✡ infin keeyem ka toko ti kaawaaseen. Ⅱ Pale timpi niik hank eteyyo heeyem ha tíkitaaŋ, kamma nihiwufanee kéemiit ka Pútuun pa. Efikakakalool kápuwiiniyan saatee ya eesampanee ya fo kiim áwii ésupak niŋ kúsupak (42). Ⅲ Inci fapoñ keetantake ka pakatoom pákasupak paka, éfikasoolo kúsool kiti pupootak, nkayaamakool fo kunoom wúli niŋ sikeme súsupak niŋ áwii éhaaciil (1,260).” Ⅳ Keetantake ka pákasupak paka payenkuu kacukaacuk nii sinuun olif sa súsupak sa niŋ písiiŋanuma lampi ya súsupak sa✡ seesiiŋiye sa hátikin Ateeteyo ati etaam ya. Ⅴ Niŋ an álafiyii hikuumu, seemak éfisifulii ti ñutumii insisow pikamoolii motic. Fiyuu an óo an éelafiyii hikuumu naañaŋe eket. Ⅵ Nkataak kayine kiti hicoku etiil ya timpi enup ti caanak enca nkayem ca ti kaayaamakool.✡ Nkataak kayine kiti kayesan man óo man hísim✡ niŋ kiti étahii ti etaam ya hítaapanu óo hítaapanu tan óo tan nkálafiye.✡

Ⅶ Fiye nkapayaa kakaman eeha nkatantake ha, élukuleen elampa ya✡ eeyem ya ti kaayeen ka keetaakut ka pilehu efeelaakiyii, neeheekii neemukii. Ⅷ Puhunuŋ pa piteyii efipiyeno ti híliŋ ha hiti saatee ya enfakat ya eyya nkayonkal ya ti caacaw ciwaswas Sotom✡ niŋ fotom Esipt, ti saatee eyyuu lompo Ateeteyo naapempeŋee ti kuluwaa. Ⅸ Pakan éfikafulii ti púlunta pa púlooŋ, ti síi óo síi niŋ híleeluuf óo híleeluuf kapisincan ti pásuuma puhunuŋ pa piteyii fo kunoom kíhaaciil niŋ kancaŋ, nkakitii ihokuyee. Ⅹ Pakan paka púlooŋ pakati púlunta pa éfisuumii kamma eket ya eti pákasupak paka payenkuu. Efikahaaño eket ya eteyii nkawufanool uwun kamma piyaamakoola pa pákasupak paka payenkuu nkácoopii kúnuul kenfakat ti etaam ya.

Ⅺ Pale pamuusal kunoom ka kíhaaciil niŋ kancaŋ ya, esuuŋut eti eloŋ néefulii pati Pútuun pa neenakiyii, nkasiiŋo ti wootii.✡ An óo an eecukii naafe meemak. Ⅻ Fiye piyaamakoola pa pákasupak paka nkási hilim heeceeke héefulii alacana, nihisokii: “Nísiloonii le!” Nkasilo alacana ti káatiŋu,✡ pikamoolii ti kaasincan.

ⅩⅢ Ti oom káasiiŋuma etaam ya néeyiyiŋan meemak, kaapii koonool ti upii ŋaasuwan ti saatee ya nkunow. Pakan síwuli isak niŋ pákasupak (7,000) kakete ti páyiyiŋanal etaam eyyuu, keetowiye ka nkafe nkasayan nii Pútuun pa piti alacana pímakimaki. ⅩⅣ Kúnuul ka kúsupiyenu ka kumuusaa; nisincan, kíhaaciyenu ka unka ti ékey toko fiye.

Kámpiis ka keewase ka isak niŋ kúsupak

ⅩⅤ Maleekoo ya eewase ya isak niŋ súsupak neesap kámpiis eteyyo, kilim keeceeke nkúfulii alacana, keesoke:

“Cáwii ca citi púlunta pa cíyenooniyoo cáwii ca citi Ateeteyo atuunaa

niŋ citi Eenucee ya ateyoo,

afaayeno ti elemeyu ya fo cancowiyaaw púley!”✡

ⅩⅥ Ñíhampaatiin ña áwii niŋ pakapaakiil paka, keeyeniye ka ti pilemeyu pa piteyii hátikin Pútuun pa, nkákilipo ñuhooŋuyii t’etaam nkámul Pútuun pa, ⅩⅦ nkasok:

“Usokuu apalaka,

Ateeteyo Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ,

Aŋa eeyem a niŋ eetaakiye ya hínum,

kamma ancoope sempe sa sitii senfakat sa

íyyaañ piyeno amansa.

ⅩⅧ Pakan paka pakati púlunta pa nkáñiken,✡

pale káñiken ka kitii nkíkey.

Caanak ca cícoliyoo íhinu kíiti keekete ka,

niŋ kaapuuñanool pimiikan pa pakatii piyaamakoola pa

niŋ pakani púlooŋ keesampanee ka keefeye ka caacawi,

keemaka ka niŋ kenkilis ka,✡

niŋ káapucalool kéepucaloole ka etaam ya.”

ⅩⅨ Ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa eeyem ya alacana néepankino, páhantuwa eteyyo ínnake ya eti písiyool pa neecukee. Intaako pamaliñoolal, pahampanane, pasapal etiil, páyiyiŋanal etaam niŋ etiil eti pitaali penfakat.

Ⅻ

Aal a niŋ nínkinankoo ya

Ⅰ Píyisan penfakat mpúfulii alacana: aal éesooliye caanak ca, hiim ha nihiyeno t’etaam wootoo, éwuulu eti amansa eetaake sicaaŋaŋ ŋaasuwan niŋ súsupak ti hikawoo. Ⅱ Naayeno niŋ munow, niŋ hiceeku ti ñíseeña akina ti ékey hipuku. Ⅲ Fiye pikee píyisan nene púfulii alacana: nínkinankoo enfakat éecunke samat nii seemak, neetaak kikaw isak niŋ kúsupak, usiin ŋaasuwan niŋ síwuulu siti amansa siyema isak niŋ súsupak ti hikaw eteyyo.✡ Ⅳ Híyeeni eteyyo nihineeŋ máamun himpaac hoonool ti kimpaac kíhaaciil kiti picaaŋaŋ pa ti útiŋu wa, níhiwantii po ti etaam ya.✡ Nínkinankoo ya enfakat ya neesiiŋo hátikin aal a eeyem a ti ékey hipuku ancuk kati eli añiinoo papukalee. Ⅴ Aal a náapukii ciñii cikampaani, enca eficiyeno ati hikaw ha ati púlunta pa púlooŋ, íncitintiŋanii niŋ hikasap hiti mañ.✡ Pale añiinoo náalamutee apucoopee patiila pati Pútuun pa ti elemeyu ya eteyoo. Ⅵ Fiye aal a naatey pati káahaaŋ ka tes la Pútuun pa mpimemanooloo la, kati amankoolee fo kunoom wúli niŋ sikeme súsupak niŋ áwii éhaaciil (1,260).

Ⅶ Hikam nihitaako alacana. Maleekoo ya enfakat ya eyya nkasok ya Misel niŋ pumaleekoo eteyyo nkátaakoolan nínkinankoo ya, nínkinankoo ya niŋ pumaleekoo eteyyo lompo nkásiiŋoonii kápitaakool. Ⅷ Pale nínkinankoo ya neeheekee ti hikam ha, ekina niŋ pumaleekoo eteyyo nkayaanee alacana. Ⅸ Nínkinankoo ya enfakat ya néewantiyee t’etaam, niŋ pumaleekoo eteyyo. Ekina eyem epululoola ya étuuta ya eyya nesokee ya Akamool a, niŋ fotom Seetaani ya, eelincane ya púlunta pa púlooŋ.✡ Ⅹ Fiye ínsi hilim heeceeke alacana heesoke:

“Fiye kafakan ka kiti Pútuun pa kúcoliyoo!

Pútuun pa píyisanaayisan sempe etempo nii amansa!

Eenucee ya atempo áyisanaayisan kayine ka kiteyoo!

Kaatuko eesiiŋiye ya hátikin Pútuun pa piti unaa

nanook pakan unaa ti káyinan hánant hanakan,✡

áwantiyeewant t’etaam.

Ⅺ Kaheekooheek pínapii ti hísim ha hiti Císaacii ca

niŋ ti tooñaa ya eyya nkátuunane ya,

kálafiit eloŋii meemak apan kafeyut eket.

Ⅻ Ekina ewune, awe alacana niŋ aluu keekine ka po,

nitaak pásuuma!

Pale kúnuul kiyeno ti etaam ya niŋ kaatii ka,

kamma Seetaani ya néewanoonii ti aluu!

Yoopiya éñikene fúf,

kamma neemeya nii caanak eteyyo cítamitami.”

ⅩⅢ Ta nínkinankoo ya néepannume ta nii éwantiyeewant ti etaam ya, neetey niŋ aal a eepuke ya ciñii ca cikampaani ca. ⅩⅣ Pale aal a naawufanee úpitu úsupak uti hisiwita henfakat, ancuk kati áyit apikaay ti káahaaŋ ka tes pa memanoolee pa kati akin. Po afaamankoolee fo sitiil síhaaciil niŋ kancaŋ.✡ ⅩⅤ Nínkinankoo ya néelafi kaahootan aal a, néefulanii man ti putum eteyyo samat nii musuu kati mucoopoo. ⅩⅥ Pale etaam ya neeyankanan aal a, néepankin putum eteyyo neemelan musuu ma emma nínkinankoo ya néefulanii ma ti putum eteyyo. ⅩⅦ Nínkinankoo ya néeñiken meemak ti aal a, neeca eyitan hikam ti epuuk ya keetowiye ka pakati aal a, kéetuule ka púlooŋ hilim ha heesiiŋanee ha hiti Pútuun pa nkacok piliit ti tooñaa eyya Yéesu náayisane ya. ⅩⅧ Nínkinankoo ya neesiiŋo ti kantant ka pukol kaatii ka.

ⅩⅢ

Elúkuleen éefulii ti kaatii ka

Ⅰ Fiye incuk élukuleen elampa ya ti éfulii ti kaatii ka. Neetaak usiin ŋaasuwan niŋ kikaw isak niŋ kúsupak niŋ púwuulu piti amansa ŋaasuwan ti usiin eteyyo. Ti hikaw óo hikaw intaak caacaw citi kateñal Pútuun pa. Ⅱ Elúkuleen ya eyya inci incuke ya neenakool nii esaamaay pale neetaak woot samat nii uti eyen elampa* niŋ putum samat nii piti cata. Nínkinankoo ya neewufan élukuleen ya sempe eteyyo niŋ elemeyu eteyyo niŋ kayine kenfakat.✡ Ⅲ Hikee ti kikaw ka kiti élukuleen ya nihicuk fiye nii hikuumeekuum fo hiket, pale maasontuwaay ma miti eket ya immifisak. Pakan paka púlooŋ ínnimii nkanapan élukuleen ya. Ⅳ Pakan paka nkákilipo hátikin nínkinankoo ya kamma neewufane sempe eteyyo élukuleen ya, nkákilipo lompo hátikin élukuleen ya, nkacakan: “Ayme acuke nii élukuleen eyye? Ayme afaayitan hikam teyyo?”

Ⅴ Elúkuleen ya neewufanee sempe kati émakiyanoolo neeteñal Pútuun pa. Neewufanee lompo kati éhin héesuume yo fo kiim áwii ésupak niŋ kúsupak (42). Ⅵ Néeyaañ kateñal Pútuun pa, neesok heenaput ti caacaw etempo, niŋ ékinuma etempo, ekina eyem, keekine ka alacana. Ⅶ Elúkuleen ya neewufanee sempe epikam pakan paka keesampanee ka pakati Pútuun pa niŋ kati eheekii. Neewufanee sempe ti síi óo síi, pakan óo pakan, híleeluuf óo híleeluuf niŋ mah óo mah.✡ Ⅷ Keekine ka púlooŋ ti etaam ya éfikakilipo hátikin élukuleen ya. Payenkuu kayem payenka ucawii weekiicutee wa ti púkoo ya eti eloŋ ya le niŋ púlunta pa efipiliilee. Púkoo eyyuu eti Císaacii ca ceetaaŋee ca.

Ⅸ An óo an eetaake kaanuu ásiitan! Ⅹ An óo an eeñaŋee hicoopuyee ti núkuluma, afaacoopee ti núkuluma. An óo an eeñaŋee himukuyee niŋ káakuntu, afaamukee niŋ káakuntu.✡ Ooto pakan paka keesampanee ka pakati Pútuun pa kañaŋaa kamukut, kañaŋut kayesan puson káyinan ka.

Elúkuleen éefulii ti etaam ya

Ⅺ Eehuu hipimuus, incuk ekee élukuleen éefulii ti etaam ya. Neetaak usiin úsupak samat nii císaacii, pale néekup samat nii nínkinankoo. Ⅻ Neewen ti sempe sa púlooŋ siti élukuleen ya éyaañ ya ti caacaw eteyyo. Néehin etaam ya niŋ keekine ka teyyo kápikilipo hátikin élukuleen ya éyaañ ya, eyya maasontuwaay eteyyo miti eket ya meefisake ma. ⅩⅢ Néehin píyisan penfakat, néehin fala seemak sípifulii patiila sípiwanoonii t’etaam hátikin pakan paka. ⅩⅣ Neeyeno kaalincan pakan paka keekine ka ti etaam ya, pínapii ti píyisan empa neewufanee pa épihin ti caacaw élukuleen ya éyaañ ya. Neesokii kamemanool himuum heenakoole nii élukuleen ya eekuumee ya niŋ káakuntu ka háati fo neeloŋ. ⅩⅤ Elúkuleen ya ésupiyenu ya neewufanee sempe epuwufan esuuŋut himuum ha hiti élukuleen ya éyaañ ya, ancuk kati híkup. Himuum ha níhihin keepooke ka púlooŋ ékilipo hátikin eteeho kapumukee. ⅩⅥ Elúkuleen ya ésupiyenu ya, néehin lompo an óo an ti sempe apitaak lánkamaasi ti epeesoo yáali niŋ fotom ti éyitoo, kenkilis niŋ keemaka, kusaanum niŋ keeleke, keeneetaat pimiikan niŋ pimiikan. ⅩⅦ An átayini hinoom niŋ kaanooman, taamanta ataakut lánkamaasi ya eeyem ya caacaw ca citi élukuleen ya niŋ fotom caacaw eteyyo fa incifinee fa. ⅩⅧ Eehe ecohato neecakane. An óo an éesuume kunuu áfaameyi caacaw élukuleen ya ti fa neefinee fa, kaatuko pafinal pa piti caacaw akee an. Pafinal pa piyem sikeme isak niŋ yoonool niŋ áwii éhaaciil niŋ isak niŋ yoonool (666).

ⅩⅣ

Císaacii ca niŋ pakan paka síwuli keme niŋ áwii ésupak niŋ pakapaakiil paka (144,000)

Ⅰ Fiye insincan, incuk hátikinam Císaacii ca incisiiŋiye ti tíntiŋ ya eti Siyon eeyem ya Jerusalem, keeyeniye ka nenco kayem pakan paka síwuli keme niŋ áwii ésupak niŋ pakapaakiil paka (144,000) keetaake ka ti píyitii pakiical pa piti caacaw etenco niŋ caacaw ca citi Paapaa ateyoo.✡ Ⅱ Insí pasokal péefulii alacana samat nii pasapal penfakat piti kúsuu niŋ piti hileeŋ etiil. Pasokal empa inci ínsiye pa samat nii piti asapa kóntiŋ eeyem ti hisapu kóntiŋ. Ⅲ Nkacook hícimu héeyeeni hátikin elemeyu ya niŋ hátikin waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa niŋ ñíhampaatiin ña. An ayinaat káyipen hícimu ha fo niŋ neetaat pakan paka síwuli keme niŋ áwii ésupak niŋ pakapaakiil paka (144,000) keenoomee ka ti etaam ya. Ⅳ Payenkuu kayem kéemiit ka pakaal, nkáyemi keekuule. Nkanapan Císaacii ca pan óo pan pa incikaaye. Nkanoomee ti pakan paka nkawaaseenee Pútuun pa niŋ Císaacii ca samat nii pamaañal púcook. Ⅴ Kataapala kacaam, kayinaatee kawatan.✡

Simaleekoo sa síhaaciil sa

Ⅵ Fiye innene cuk ekee maleekoo eeyeniye káyitu patiila, neetaak ekooŋan éesuume eepayantoo eti káatuunan pakan paka keekine ka ti etaam ya, ti mah óo mah, ti síi óo síi, ti híleeluuf óo híleeluuf niŋ ti pakan óo pakan. Ⅶ Neesok niŋ hilim heeceeke: “Nife Pútuun pa innisayan nii pímakimaki, kamma caanak ca citi kíiti ya etempo pakan paka íncicolii. Níkilipo hátikin eeliile ya alacana, etaam ya, kaatii ka niŋ úpun wa.”

Ⅷ Maleekoo ésupiyenu néenowii puson éyaañ ya neesok: “Anowaa! Babilon enfakat ya anowaa,✡ ti casupoolat ca citeyoo naawufane písii pa púlooŋ piti púlunta pa pipilaan elaan wiiñ ya eyya néhinii ya kápihin héesuumut Pútuun pa!”✡

Ⅸ Maleekoo éhaaciyenu néenowii puson etempo neesok niŋ hilim heeceeke: “An óo an éekilipiye hátikin élukuleen ya niŋ himuum eteyyo eeha nkamemanoole ha, naataak lánkamaasi eteyyo ti éyitoo niŋ fotom ti epeesoo, Ⅹ oom an lompo áfaatunkee apilaan elaan wiiñ ya eti káñiken ka kiti Pútuun pa, éenuŋee ya peenakanoolutee niŋ man ti elontoŋ ya eti káñiken etempo.✡ Afaakallanee niŋ seemak séeceeke✡ hátikin pumaleekoo pa peesampanee pa niŋ hátikin Císaacii ca. Ⅺ Háaputa ha hiti ñíseeña ña ñiteyii efihisilo fo cancowiyaaw púley.✡ Kéekilipiye ka hátikin élukuleen ya niŋ himuum eteyyo niŋ fotom an óo an eetaake lánkamaasi ya eti caacaw eteyyo, etikataak éyekunoolo hánant hanakan.” Ⅻ Ooto pakan paka keesampanee ka pakati Pútuun pa kañaŋaa kamukut, poko kéetuule ka kilim etempo nkatowo nkáyinane ti Yéesu. ⅩⅢ Fiye ínsi hilim héefulii alacana heesoke: “Kiic eehe: kayihaayih keekete ka ti caacaw ca citi Ateeteyo písik fiye pikaay hátikin. Kunuu ka keenape ka nkusok: Ee, éfikayekunoolo ti páhin pa piteyii penfakat pa, kaatuko páhinalii peenape pa efipinapanii.”

Kaamaañ ka etaam ya

ⅩⅣ Fiye insincan, incuk hátikinam káatiŋu keehiina, akee naayeno ti káatiŋu ka eenakoole nii Añii An,✡ éwuulu sanoo eti amansa neeyeno ti hikawoo niŋ ékaawuma eeliye ti epeesoo. ⅩⅤ Ekee maleekoo néefulii ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, neesokoo niŋ hilim heeceeke: “Coop ékaawuma ya etii immaañ, kamma waati ya eti kaamaañ ka neecole, kaatuko pasukal pa piti etaam ya piyanaayan.”✡ ⅩⅥ Fiye eeyeniye ya ti káatiŋu ka naacoop ékaawuma ya naamaañ etaam ya púlooŋ.

ⅩⅦ Ekee maleekoo néefulii ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa eeyem ya alacana, ekina lompo neeyekan ékaawuma eeliye. ⅩⅧ Ekee maleekoo lompo eeyem eti hikaw ha hiti seemak sa, néefulii ti taapuloo ya eeyem ya kaaciin ka, neesok eeyekane ya ékaawuma ya eeliye ya niŋ hilim heeceeke: “Coop ékaawuma ya etii eeliye ya immaañ úsis wiiñ ya uti etaam ya, kamma papukal wiiñ ya mpiyane.” ⅩⅨ Maleekoo ya neecoop ékaawuma ya eteyyo eeliye ya epimaañ wiiñ ya eti etaam ya, neewant yo ti ékaacuma wiiñ ya enfakat ya eti káñiken ka kiti Pútuun pa.✡ ⅩⅩ Neekakalee ti ékaacuma wiiñ ya tíkitaaŋ saatee ya, hísim níhifulii ti káakic ka hipitey fo sikilomeetal sikeme síhaaciil (300) ti pálaaŋ, páloos eteeho, niŋ efalinc enakiyaa lupo hikaw ha lamma efihicukee.

ⅩⅤ

Pumaleekoo isak niŋ súsupak piti hítaapanu isak niŋ súsupak

Ⅰ Fiye innene cuk alacana pikee píyisan penfakat péenimaam. Simaleekoo isak niŋ súsupak insiyekan hítaapanu ha isak niŋ súsupak ha, kaatuko hikina hiyem hikelan ha heeñaŋe ha écoopii pikelan káñiken ka kiti Pútuun pa. Ⅱ Incuk waah weecuke nii kaatii kiti weeloo upunakanoolo niŋ seemak. Keesiiŋiye ka pukol kaatii ka kayem keeheeke ka élukuleen ya niŋ himuum eteyyo heememanoolee ha niŋ pafinal caacaw eteyyo. Nkayekan púkontiŋ empa Pútuun pa mpuwufanii pa. Ⅲ Nkayeno caacook hícimu ha hiti Móyiis,✡ amiikan a ati Pútuun pa, niŋ hícimu ha hiti Císaacii ca, nkasok:

“Ateeteyo Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ,

pawenali penfakat, apan mpíhin an apiŋaŋo!

Amansa ya ati púlunta pa,

pítin pa pitii peecoonoole mpitempo!

Ⅳ Ateeteyo, ayme atafeyi,

náamakiyan caacawi?

Kaatuko awe lamayi yem eekuule,

apan púlunta pa púlooŋ éfipikey mpíkilipo hátikini,

kaatuko páhinali peecoonoole pa píyisaneeyisan.”✡

Ⅴ Pamuusal eehuu insincan, incuk alacana ékuut ya enfakat ya, eeyekane ya sínankiin sa súsupak sa la písiyool pa empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ pakan etempo mpikiicee la,✡ néepankinee páhantuwa la sampanee la. Ⅵ Pumaleekoo isak niŋ púsupak pa peeyekane pa hítaapanu isak niŋ súsupak sa, mpúfulii la sampanee la. Mpúsoolo wañ weekuule nuumiñal, kaafaal kiti sanoo nkicenkee ti púsus etempo. Ⅶ Fiye ukee ti waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa nuuwufan pumaleekoo pa isak niŋ súsupak sa sipool sanoo isak niŋ súsupak seemeeŋe niŋ káñiken ka kiti Pútuun pa, peeyem pa kaloŋa fo cancowiyaaw púley. Ⅷ La sampanee la inkoonool niŋ háaputa héefulii ti hamake niŋ sempe sa siti Pútuun pa.✡ An ayinaat pinako la sampanee la fo ta hítaapanu ha isak niŋ súsupak sa hiti pumaleekoo pa isak niŋ súsupak sa nihipaye ta.

ⅩⅥ

Sipool sa isak niŋ súsupak sa siti káñiken ka kiti Pútuun pa

Ⅰ Púful toko, ínsi hilim heeceeke héefulii la sampanee la nihisok simaleekoo sa isak niŋ súsupak sa: “Nikaay caniniis ti etaam ya sipool sa isak niŋ súsupak sa siti káñiken ka kiti Pútuun pa.”

Ⅱ Maleekoo ya éyaañ ya neekaay neeniis epool eteyyo ti etaam ya. Musontuwaay méecintanana immiseeñ✡ úmmufulii ti keetaake ka lánkamaasi ya eti élukuleen elampa ya niŋ kéekilipiye ka hátikin himuum eteyyo eeha nkamemanoole ha.

Ⅲ Maleekoo ya ésupiyenu ya neeniis epool eteyyo ti kaatii ka. Kaatii ka nkiyeso hísim, samat nii hiti an eekete, waah óo waah weeyem kaloŋa ti kaatii ka nuuket.

Ⅳ Maleekoo ya éhaaciyenu ya neeniis epool eteyyo ti úpun wa niŋ la taakale la man meeneena, immiyeso hísim.✡ Ⅴ Fiye ínsi maleekoo ya eetaake ya sempe ti man ma neesoke Pútuun pa:

“Awe eecoonoole ti páhinal kíiti eyye,

O Eekuule ya, awe eeyem ya, niŋ eetaakiye ya hínum.

Ⅵ Kamma pakan paka nkaniise hísim ha

hiti keesampanee ka niŋ piyaamakoola pa pakatii,

ekina ewune ántunkii kapilaan hísim

samat nii fa nkañaŋe fa.”

Ⅶ Fiye ínsi hilim héefulii ti taapuloo ya eeyem ya kaaciin ka, nihisok:

“Ee, Ateeteyo Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ,

páhinali kíiti peecoonoole mpitempo.”

Ⅷ Maleekoo ya épaakiilenu ya neeniis epool eteyyo ti caanak ca, caanak ca inciwufanee sempe siti hisowu pakan paka niŋ pasowe etenco. Ⅸ Pakan paka nkasowee niŋ pasowe pa penfakat pa, nkateñal caacaw ca citi Pútuun pa, peetaake pa sempe siti éwananii hítaapanu eehuu púlooŋ ti pakan, pale nkapook púwunko umuuyen wa uteyii kapisayan nii pímakimaki.

Ⅹ Maleekoo ya ésakiyenu ya neeniis epool eteyyo ti elemeyu ya eti élukuleen elampa ya, cáwii eteyyo incimeeŋ niŋ énimaan.✡ Pakan paka nkayeno kalumal kíleeluufuyii kamma ñíseeña. Ⅺ Nkateñal Pútuun pa piti alacana kamma ñíseeña ña ñiteyii niŋ musontuwaay ma miteyii, apan nkapook púwunko heenaput eeha nkáhine ha.

Ⅻ Maleekoo ya eewase ya isak niŋ yoonool neeniis epool eteyyo ti musuu ma menfakat ma miti Efalat. Man etemmo ummusooŋ, mupuwañal pítin pa piti pumansa pa keekaakaay ka éfulii pa caanak ca íncifulii pa.✡ ⅩⅢ Fiye incuk siseetaani síhaaciil seecuke nii puhoon. Insífulii ti putum nínkinankoo ya, ti putum élukuleen elampa ya niŋ ti putum ayaamakoola ya eeneetaat a pánipani. ⅩⅣ Aŋuu kísaalumant kiti piseetaani keeyem ti páhin píyisan, nkikaay pati pumansa pa pakati púlunta pa púlooŋ kupuconcenoolii kiti hikam ha hiti hinoom ha henfakat ha hiti Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ.

ⅩⅤ Ateeteyo asok: “Nísiitan, Inci fákey samat nii álipa! Ayihaayih eetowiye ya ti kaasincan náasoolo, ancuk timpi akaay ñáfalfali naasuu.”

ⅩⅥ Fiye, piseetaani pa mpuconcoolan pumansa pa nantoonool la nkasok “Aamaketon” ti kaŋ ya eti Hiburu.✡

ⅩⅦ Ta eehuu nihimuuse ta, maleekoo ya eewase ya isak niŋ súsupak neeniis epool eteyyo ti eyam ya. Hilim heeceeke níhifulii la sampanee la, nihisok: “Fiye payaapa!” ⅩⅧ Intaako pamaliñoolal, pahampanane niŋ pasapal etiil, etaam ya lompo néeyiyiŋan niŋ sempe. Páyiyiŋanal etaam empuu pitaapala pitaako emma an naaliilee. ⅩⅨ Ti oom páyiyiŋanal, saatee ya enfakat ya néepaacinoolee ñáhaaciil, pisaatee pa piti etaam ya púlooŋ mpúpucaloolee. Pútuun pa mpínawuno umuuyen wa uti Babilon enfakat ya. Mpútunkoo apilaan elontoŋ ya eti elaan wiiñ ya eti káñiken etempo kenfakat ka.✡ ⅩⅩ Pucon pa púlooŋ mpuhootanee, an ayinaat hicuku pítintiŋ pa. ⅩⅪ Etiil eti pitaali penfakat néefulii patiila, etiil eyyuu neecuk nii pukumpul peetaake sikilo áwii ésupak,✡ mpunowal ti pakan paka. Pakan paka nkateñal Pútuun pa kamma hítaapanu pitaali pa, kaatuko hítaapanu ha hifomaafom fo muus.

ⅩⅦ

Babilon, aal a ahaañiya ya enfakat a

Ⅰ Ta eehuu nihipaye ta, ekee ti simaleekoo sa isak niŋ súsupak sa seeyekane sa sipool sa isak niŋ súsupak sa néekey ti inci neesokam: “Kéy, inci píyisani fa aal a ahaañiya ya enfakat a, eetaake ya sempe ti hícump musuu, fa afaasiiŋanee fa ti pisiya. Ⅱ Pumansa pa pakati etaam ya nkahinto neyoo, pakan paka lompo nkalaan elaan wiiñ ya eti casupoolat ca citeyoo fo kákuman.”✡

Ⅲ Púful toko, Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii ti inci, maleekoo ya neecoopam ti káahaaŋ tes. Toko incuk aal a naayeniye ti élukuleen elampa éecunke neetaak kikaw isak niŋ kúsupak niŋ usiin ŋaasuwan, ucaw uti kateñal Pútuun pa nuukiicee lan óo lan ti enii eteyyo. Ⅳ Aal a náasoolo wañ wéecunke weenape núuciiti hinoom, náasankaloolo niŋ pisanoo niŋ pumaan niŋ mínankiin méeciita hinoom. Naacok ti epeesoo elontoŋ eti sanoo, neemeeŋ hícump waah weekuulut niŋ waah uti meeñeya uti casupoolat ca citeyoo. Ⅴ Caacaw ence cikiicee ti éyitoo, caacaw enca ammeya nii, káacenkin etenco kiyoleeyol:

“Babilon enfakat ya,

Iññáa ya ati pakaal paka pihaañiya pa

niŋ waah óo waah uti meeñeya uti etaam ya.”

Ⅵ Inci incuk nii aal a éekumane, kaatuko alaanaalaan hísim ha hiti pakan paka keesampanee ka pakati Pútuun pa, keemukee ka kamma nkáyinane ti Yéesu nkakaman kiteyoo. Ta incukoo ta iŋŋaŋo meemak.

Ⅶ Fiye maleekoo ya neesokam: “Weyme uwune aŋŋaŋo? Inci fáhini áapimeyi keeyolee ka kiti aal a niŋ élukuleen elampa ya eyya naalapiye ya teyyo, eetaake ya kikaw isak niŋ kúsupak niŋ usiin ŋaasuwan. Ⅷ Elúkuleen ya eyya ancuke ya, etaakaataako hínum, pale fiye eneetaat. Eféefulii ti kaayeen ka keetaakut ka pilehu néepucaloolee. Keeyem ka ti etaam ya efikaŋaŋo nkacukaa élukuleen ya, poko kayem payenka ucawii weekiicutee wa ti púkoo ya eti eloŋ ya kápiliŋ ta púlunta pa mpiliilee. Payenkuu efikaŋaŋo nkacukaa élukuleen ya kamma neetaakiye hínum, fiye eneetaat pale éfeeñohoonii.

Ⅸ “Eehe hicakanaacakan kunuu niŋ ecohato. Kikaw ka isak niŋ kúsupak ka kiyem sítintiŋ isak niŋ súsupak la aal a naayeniye la kayen. Kikaw enkuu lompo pumansa isak niŋ pákasupak. Ⅹ Intaako teyii isak keekete, oonool oopa ti elemeyu ya, akee ya aloot ákey. Pale niŋ ákeyyoo atafiyo ti elemeyu ya. Ⅺ Elúkuleen ya eetaakiye ya hínum pale fiye eneetaat, ekina faŋ eteyyo akee amansa. Akina akee ti pumansa pa isak niŋ pákasupak paka, apan náayemi lompo eewase ya isak niŋ pákahaaciil, áfaapucaloolee. Ⅻ Usiin wa ŋaasuwan wa ewwa ancuke wa, ukina lompo pumansa ŋaasuwan,✡ apan cáwii ca citeyii ciloot cíyaañ. Pale efikataak sempe siti éyenoonii pumansa ti coonool niŋ élukuleen ya fo waati yoonool. ⅩⅢ Pumansa pa payenkuu, hoonool lamma hiyem teyii, hikina hiyem kawufan élukuleen ya sempe sa siteyii niŋ kayine ka kiteyii. ⅩⅣ Efikakam Císaacii ca, pale Císaacii ca eficiheekii, kamma inciyem Ahámpaatiin a ati ñíhampaatiin ña niŋ lompo Amansa ya ati pumansa pa. Pakanoo payenka naayonkale ka naamamal nkátuuloo, efikayeno neyoo.”

ⅩⅤ Maleekoo ya nene esokam: “Eeha ancuke ha, heeyem ha hícump musuu emma aal a ahaañiya ya naataake ma temmo sempe, mikina miyem hícump mah, pakan, písii niŋ kíleeluuf. ⅩⅥ Elúkuleen ya efeenat aal a ahaañiya ya, usiin wa ŋaasuwan wa lompo ewwa ancuke wa efuunatoo. Efikalamal waah wa uteyoo púlooŋ nkawaatoo ñáfalfali. Efikali kihaayoo nkasow keetowiye ka. ⅩⅦ Kaatuko Pútuun pa puwase ti saanii eeha mpílafiye ha íhinu ancuk kati káhin ho. Efíkasiyool nkacoop sempe sa siti cáwii ca citeyii kapuwufan so élukuleen ya, fo ta kilim enka Pútuun pa mpusoke ka efikitaako. ⅩⅧ Aal a aŋa ancuke ya, akina ayem saatee ya enfakat ya eetaake ya sempe ti pumansa pa pakati etaam ya.”

ⅩⅧ

Enow ya eti saatee ya enfakat ya eti Babilon

Ⅰ Eehuu hipimuus, incuk ekee maleekoo éefulii alacana épuwanoonii. Neetaak sempe senfakat, hamake eteyyo nihicaaŋan etaam ya. Ⅱ Neeceek meemak neesok:

“Anowaa! Babilon enfakat ya anowaa!

Ayénooniyoo ékinuma piseetaani niŋ hísaalumant óo hísaalumant,

niŋ ékinuma eti pusuwa óo pusuwa peekuulut mpupookee.

Ⅲ Kaatuko ti casupoolat ca citeyoo

naawufane písii pa púlooŋ piti púlunta pa

pipilaan elaan wiiñ ya eyya néhinii ya kápihin héesuumut Pútuun pa!

Pumansa pa pakati etaam ya nkahinto neyoo hínum,

punoomana pa keeyem ka ti etaam ya nkayeno kusaanum

ti hisaanumate ha hiteyoo henfakat ha hiti pahaaño pa.”

Ⅳ Fiye, innene sí hikee hilim héefulii alacana nihisok:

“Aluu pakanam, nílaaŋool neyoo.

Ancuk etinitaak himpaac ti umuuyen wa uteyoo,

etinitaak lompo himpaac ti hícump hítaapanu ha heekaakaayoo ha pitaako.✡

Ⅴ Kaatuko umuuyen wa uteyoo úcumpoolaa-cúmpoolo fo patiila,

apan Pútuun pa pifiilut páhinaloo peenaput pa.✡

Ⅵ Níhinoo samat nii fa náahine fa pakakee paka.

Nicooyoo fo ñésupak heenaput eeha náahine ha.

Elaan wiiñ ya eefete ya eyya naawufane ya pakakee paka kapilaan,

nimeeŋan elontoŋ ya eteyoo fo ñésupak kati alaan.✡

Ⅶ Níhinoo apucuk kúnuul niŋ esampoolo,

ancuk esampoolo ya eteyoo elehaa niŋ fa náamakiyanooliye fa,

kúnuul ka kiteyoo nkileh lompo niŋ hisaanumate ha hiteyoo.

Kaatuko asokaasok ti yaanoo:

'Inci oopa le nii aal amansa,

inci neetaat eyaaŋat aŋa áyiinoo eekete, apan etisampoolo háati poonool.'

Ⅷ Ekina ewune hícump hítaapanu waah ewwe nuumankee kamma akina:

eket, esampoolo niŋ épankul.

Enkuu púlooŋ efikilaakiyoo ti hinoom hoonool,

seemak sa insisowoo fo aleem motic.

Kaatuko Ateeteyo Pútuun pa péehinoo pa kíiti pitaakaataak sempe.✡

Ⅸ “Pumansa pa púlooŋ ti etaam ya keehintiye ka neyoo, apan nkali ti hisaanumate ha hiteyoo, efikakooŋ nkasampoolo kiteyoo, nkacukaa háaputa ha hiti kaaleemanee ka kiteyoo. Ⅹ Efikasiiŋo pílaaŋ nkafe kamma kúnuul ka kenfakat enka naayem ka ti hicuku, nkasok:

'O ketaa ti hikaw! O ketaa ti hikaw!

Awe saatee ya enfakat ya,

Babilon, saatee ya eetaake ya sempe,

ti waati yoonool lamma Pútuun pa mpíhinuu kíiti!'✡

Ⅺ “Punoomana pa lompo pakati etaam ya efikakooŋ, nkasampoolo kamma akina, kaatuko an nene anoomut panoomanal pa piteyii. Ⅻ Oom panoomanal piyem: pisanoo niŋ púkotifoloo, pumaan niŋ mínankiin méeciita hinoom, pupaŋ peewalla niŋ pupaŋ peewiina, wañ wéecunke weenape núuciiti hinoom, niŋ papaloo óo papaloo éesuume haaw, waah óo waah weememanoolee niŋ úŋiiŋ eñaap, waah óo waah weememanoolee niŋ pupapaloo péeciita hitaaku, mañ óo mañ emma ímmiyeluŋanee, niŋ pínankiin peewalla. ⅩⅢ Panoomanal pa lompo piyem pahatal péesuume haaw, típaapikeen, caminkoloŋ óo caminkoloŋ, munucu méesuume haaw, elaan, lúuliin eti olif, efol, paasiit, síis, písaacii, pufalinc, pisaleet, pimiikan, niŋ keecokee ti hikam.

ⅩⅣ “Punoomana pa efikasok saatee ya eti Babilon:

'Waah wa weenape wa ewwa ankiipe wa hitaaku ufakuu,

páwalliyanoolal pa pitii púlooŋ lompo pícimaa,

aatinene cuk po!'

ⅩⅤ “Punoomana pa keenoomane ka ti saatee eyyuu fo káyenoonii kusaanum, efikasiiŋo pílaaŋ kamma nkafeye kúnuul ka kenfakat enka neeyem ka ti hicuku. Efikakooŋ nkasampoolo.✡ ⅩⅥ Nkasok:

'O ketaa ti hikaw! O ketaa ti hikaw!

Awe saatee ya enfakat ya!

Aásoolaasoolo wañ weewalla, niŋ wañ wéecunke weenape núuciiti hinoom,

ínsankaloolo niŋ pisanoo, pumaan niŋ mínankiin méeciita hinoom.

ⅩⅦ Ti waati yoonool lamma hitaaku ha hitii púlooŋ nihipucaloolee!'

“Piteteyana pa púlooŋ pakati ñiteen ña ñenfakat ña, niŋ payenka nkáhin ka teñño niŋ payenka nkáyuukale ka, niŋ an óo an aŋa páhin pa piteyoo mpiyem ti kaatii, poko púlooŋ efikasiiŋo pílaaŋ. ⅩⅧ Niŋ kacukaa háaputa ha hiti pusowo pa piti saatee ya, nkaceek meemak nkasok: 'Eyyeyme saatee ecuke nii saatee enfakat eyye?' ⅩⅨ Nkahoholan esiya ti kikawii kápiyisan páciite pa piteyii, nkakooŋ nkasampoolo, nkaceek meemak nkasok:

'O ketaa ti hikaw! O ketaa ti hikaw!

Awe saatee ya enfakat ya!

Hitaaku ha púlooŋ hiti pakati ñiteen ña ñenfakat ña ñiti kaatii ka,

ti hisaanumate ha hitii níhifulii.

Ti waati yoonool lamma, ímpucaloolee.'

ⅩⅩ Pale nitaak pásuuma, aluu keekine ka alacana,

kaatuko saatee ya épucaloolee!✡

Nitaak pásuuma, aluu keesampanee ka pakati Pútuun pa,

pupoñapoñ pa niŋ piyaamakoola pa!

Kaatuko Pútuun pa píhinaahin yo kíiti

mpinaŋ teyyo hítaapanu ha eeha neenaŋe ha ti aluu.”

ⅩⅪ Fiye, ekee maleekoo eti sempe neecoop énankiin enfakat, eenapa líŋ, neewant yo ti kaatii ka, neesok:

“Awe lompo, Babilon saatee ya enfakat ya,

fiyuu aafawantee fíl niŋ sempe, apan an atanene acuki.✡

ⅩⅫ An atanene ási lati awe an ti hisapu kóntiŋ niŋ ti caacook,

ti hisapu kampiip, niŋ fotom kámpiis.

Ahína óo áhina eesuusa,

an atanene acukii lati awe.

Pátuumal ésiken,

an atanene ási po lati awe.

ⅩⅩⅢ Lampi etinene ecaaŋanee lati awe.

Hicenku pinimo niŋ fotom esa,

an atanene ásiyii lati awe.

Kaatuko punoomana pa pakatii kayeniye hínum keemaka ka ti etaam ya,

illincan písii pa púlooŋ niŋ kaasaay ka kitii.✡

ⅩⅩⅣ Hísim ha hiti piyaamakoola pa hicukeecuk lati awe,

niŋ hiti keesampanee ka pakati Pútuun pa

niŋ hiti pakan paka púlooŋ keemukee ka ti etaam ya.”

ⅩⅨ

Pásuuma peeyem alacana

Ⅰ Eehuu hipimuus, ínsi patiila pahampanane peecuke nii kilim kiti hícump pakan keeyeniye hiceeku kapusok:

“Haleluya!

Pútuun pa piti unaa pitaakaataak

kafakan niŋ hamake niŋ sempe!

Ⅱ Páhinal etempo kíiti peecoonoole mpitempo.

Kaatuko pisiiŋanaa-siiŋan ti pisiya aal a ahaañiya ya enfakat a,

eelecatane ya etaam ya ti casupoolat ca citeyoo.

Pútuun pa mpúnukan teyoo hísim ha hiti pimiikan etempo.”

Ⅲ Kilim ka nene kiceek:

“Haleluya!

Háaputa ha héefulii ha teyoo nihisilo patiila fo cancowiyaaw púley.”

Ⅳ Ñíhampaatiin ña áwii niŋ pakapaakiil paka niŋ waah wa upaakiil wa weeyem wa kaloŋa, nkákilipo nkámul Pútuun pa peeyeniye pa ti elemeyu ya, nkaceek:

“Amíini! Haleluya!”

Ⅴ Púful toko, hilim níhifulii ti elemeyu ya nihisok:

“Ninimpan Pútuun pa piti unaa,

aluu pimiikan etempo púlooŋ keefeye po ka,✡

kenfakat ka niŋ kenkilis ka!”

Ⅵ Insí pahampanane peecuke nii kilim kiti hícump pakan, samat nii kúsuu kenfakat kiti kaatii niŋ pasapal etiil piti sempe.✡ Kilim ka nkusok:

“Haleluya!

Kaatuko Ateeteyo Pútuun pa piti unaa piti sempe sa púlooŋ

píyaañaa piyeno Amansa ya.✡

Ⅶ Uŋaañaayaa! Utaakaa pásuuma núumulaa po!

Kaatuko pahaaño pa piti esa ya eti Císaacii ca púcoliyoocol,

apan maañoo ya ateyoo naamemanoolo.

Ⅷ Nkawufanoo epaŋ eewalla ápusoolo,

epaŋ eemiñale neekuul naat.”

(Epaŋ ya eewalla ya eyem páhinal pa peenape pa piti keesampanee ka pakati Pútuun pa.)

Ⅸ Fiye maleekoo ya neesokam: “Kiic eehe: Kayihaayih keeyonkalee ka hili káciim ka kiti esa ya eti Císaacii ca!” Nene esokam: “Enkuu kiyem kilim ka kiti pánipani ya kiti Pútuun pa.”

Ⅹ Ta maleekoo ya neepaye ta káakup, ínkilipo ti woot eteyyo púmul yo. Pale neesokam: “Ñaa, timpi hín eehuu! Inci lompo amiikan samat nii awe niŋ pakani ti káyinan keecoke ka tooñaa eyya Yéesu naasoke ya. Kílipo hátikin Pútuun pa! Tooñaa ya eyya Yéesu naasoke ya, ekina nétunk piyaamakoola pa káputuunan hilim ha hiti Pútuun pa.”

Eelapiye ya ti efalinc ya eehiina ya

Ⅺ Fiye, incuk alacana néepankiniye,✡ efalinc eehiina néefulii. Aŋa eelapiye ya teyyo caacawoo Eehintiyee niŋ Páni. Náhinhin kíiti pucoonool naakam pucoonool.✡ Ⅻ Ñíkinoo iññicaaŋ samat nii kaaleew seemak, naawaso ti hikawoo hícump púwuulu piti amansa. Nkakiic teyoo caacaw enca an náamiit, fo akina lamma ameya co. ⅩⅢ Náasoolo hísool héepuucee ti hísim. Caacawoo hilim ha hiti Pútuun pa. ⅩⅣ Uyoŋ pusoocaali pakati alacana nuunapanoo. Nkásoolo pipaŋ peehiina mpúwalli mpukuul naat. Nkalapo ti pufalinc peehiina. ⅩⅤ Epaay eeliye néefulii ti putumoo, neyyo afaalaako písii pa. Afáatintiŋanii niŋ hikasap hiti mañ,✡ náayisan káñiken ka kenfakat ka kiti Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ, naakakal ti ékaacuma elaan wiiñ ya. ⅩⅥ Ti hísool ha hiteyoo niŋ ti hipoŋoo caacaw ence cikiicee: “Amansa ya ati pumansa pa niŋ Ahámpaatiin a ati ñíhampaatiin ña.”

ⅩⅦ Púful toko, incuk ekee maleekoo eesiiŋiye ti caanak ca. Neeceek meemak ti pusuwa pa empa mpíyit pa patiila, neesok: “Níkey niconcoolo nipili káciim ka kenfakat ka kiti Pútuun pa! ⅩⅧ Níkey nili kihaay pumansa pa, kihaay pusoocaali pa niŋ ñíhampaatiin ña pakateyii, kihaay pufalinc pa niŋ piteteyana etempo, niŋ kihaay pakan paka púlooŋ, kenkilis ka niŋ kenfakat ka, pimiikan pa niŋ keeneetaat ka pimiikan.”✡

ⅩⅨ Fiye, incuk élukuleen elampa ya, niŋ pumansa pa pakati púlunta pa niŋ uyoŋ wa uti pusoocaali pa pakateyii, nkaconcooliye kati kakam niŋ eelapiye ya ti efalinc ya niŋ uyoŋ wa uti pusoocaali pa pakateyoo. ⅩⅩ Elúkuleen ya neecokee, niŋ ayaamakoola ya eeneetaat a pánipani aŋa náhin ya píyisan apicaakool keetaake ka lánkamaasi ya eti élukuleen ya, payenka nkákilipo ka hátikin himuum eteyyo eeha nkamemanoole ha. Poko t’ésupakii nkawantee kaloŋa ti han ha hiti seemak sa séeceeke sa. ⅩⅪ Keetowiye ka nkamukee niŋ epaay ya éefulii ya ti putum eelapiye ya ti efalinc ya, pusuwa pa púlooŋ mpili kihaayii fo pisiit tuk.

ⅩⅩ

Sitiil wúli ya

Ⅰ Púful toko, incuk maleekoo éefulii alacana épuwanoonii. Neetaak ékululuma ya eti kaayeen ka keetaakut ka pilehu, neeyekan ti epees eteyyo niseel nenfakat. Ⅱ Neecok nínkinankoo ya, eeyem ya epululoola ya étuuta ya, néeyemi lompo Seetaani ya, caacaw eteyyo lompo Akamool a, neecenk yo fo sitiil wúli. Ⅲ Neewant yo ti kaayeen ka, neekul ko niŋ ékululuma, neemincan putum pa tíkitaaŋ, ancuk nínkinankoo ya etinene éyini kaalincan pakan paka fo ta sitiil sa wúli ya efisipa ta. Niŋ eehuu himuusaa, efeekatanee pale ti waati eetama.

Ⅳ Púful toko, incuk pilemeyu,✡ keeyeniye ka tempo kayem keewufanee ka kayine kiti íhinu kíiti. Incuk lompo saan sa siti payenka nkafiite ka kikawii kamma nkasoke kiti Yéesu, niŋ fa nkátuunane fa hilim ha hiti Pútuun pa. Kákilipiit hátikin élukuleen ya niŋ fotom himuum eteyyo heememanoolee ha, kataakut lompo lánkamaasi eteyyo ti píyitii niŋ fotom ti sipeesii. Nkáyenoonii kaloŋa, nkayeno ti himansate ha niŋ Eenucee ya fo sitiil wúli. Ⅴ Aŋe eyem pilito pa píyaañ pa ti eket ya. (Pakakee paka keekete ka káñohooniyoot ti eloŋ, fo ta sitiil sa wúli ya insipaye ta.) Ⅵ Kayihaayih, kéelitaniyee ka ti pilito pa píyaañ pa. Poko keesampanee ka pakati Pútuun pa! Eket ya ésupiyenu ya éteyini teyii waah. Efikayeno puwaaseena pakati Pútuun pa niŋ pakati Eenucee ya, apan poko niŋ Eenucee ya efikayeno pumansa fo sitiil wúli.

Ihínuyee ha kíiti Seetaani ya

Ⅶ Niŋ sitiil sa wúli ya sipayaa, Seetaani ya éfeefulaniyee ti núkuluma. Ⅷ Neekaay kati elincan písii pa púlooŋ peeyem pa ti sitonkoŋ sa sipaakiil sa siti etaam ya, oom písii piyem Gog niŋ Magog.✡ Efeeconcenoolii kati kakaay hikam, apan nkameeŋ samat nii esiya ya eti kaatii ka. Ⅸ Nkafiitan etaam ya púlooŋ, nkákinkool pikin pa piti keesampanee ka pakati Pútuun pa, saatee ya eyya Pútuun pa mpílafiye ya. Pale seemak ínsifulii patiila sipisowanii fo kaleem motic. Ⅹ Fiye Seetaani ya eelincanii ya, neewantee ti han ha hiti seemak sa séeceeke sa, la élukuleen elampa ya niŋ ayaamakoola ya eeneetaat a pánipani nkawantee la. Efikakallanee hánant hanakan fo cancowiyaaw púley.

Ihínuyee ha kíiti keekete ka

Ⅺ Púful toko, incuk elemeyu eehiina enfakat niŋ eeyeniye ya teyyo. Patiila niŋ t’etaam nkatey kápuful hátikinoo, nene kacukutee. Ⅻ Incuk keekete ka, kenfakat ka niŋ kenkilis ka, nkasiiŋiye hátikin elemeyu ya, púpukoo mpípankinee la Pútuun pa mpikiice la eeha púlooŋ pakan paka nkáhine ha. Ekee púkoo néepankinee, ekina eyem púkoo ya eti eloŋ ya. Keekete ka nkáhinee kíiti ti eeha nkáhine ha heekiicee ha ti púpukoo pa.✡ ⅩⅢ Kaatii ka nkúfulanii keekete ka keeyeniye ka tenko. Eket ya niŋ cáwii ca citi keekete ka, nkáfulanii lompo keekete ka keeyeniye ka teyii, an óo an náahinee kíiti ti eeha náahine ha. ⅩⅣ Eket ya niŋ cáwii ca citi keekete ka nkawantee ti han ha hiti seemak sa. Han ha hiti seemak sa eehuu hiyem eket ya ésupiyenu ya. ⅩⅤ An óo an aŋa caacawoo ceekiicutee ti púkoo ya eti eloŋ ya awanteewant ti han ha hiti seemak sa.

ⅩⅪ

Patiila éeyeeni niŋ etaam éeyeeni

Ⅰ Púful toko, incuk patiila éeyeeni niŋ etaam éeyeeni, kaatuko patiila ya eemaamane ya niŋ etaam ya eemaamane ya kamuusaamuus, kaatii nene kitaakiit.✡ Ⅱ Incuk Saatee ya eesampanee ya, eeyem ya Jerusalem éeyeeni ya, néewanoonii épufulii alacana pati Pútuun pa. Neememanoolee épuwalli samat nii amaañoo éesooliye pikaayu pati áyiinoo.✡ Ⅲ Insí hilim heeceeke héefulii ti elemeyu ya, nihisok: “Nisincan! Ekínuma ya eti Pútuun pa efeeyeno fiye silaŋ niŋ pakan paka, mpikin neyii. Nkayeno pakan etempo, pikina faŋ etempo mpiyeno neyii, mpiyeno Pútuun pa piteyii.✡ Ⅳ Efiputoot mukun óo mukun ti ñíkinii. Eket etinene etaako niŋ keeŋoot, niŋ fotom pukooŋ niŋ ñíseeña, kaatuko waah wa weemaamane wa umuusaamuus.”✡

Ⅴ Fiye, aŋa eeyeniye ya ti elemeyu ya naasok: “Nisincan, inci oopa ti íhinu waah wa púlooŋ upuyeno wéeyeeni.” Nene apenan apusok: “Kiic eehe, kaatuko kilim enke keehintiyee nkíyemi kiti páni.” Ⅵ Naasokam: “Fiye payaa! Inci yem Alfa ya niŋ Omega ya,* Píyaañ pa niŋ Pikelan pa. Aŋa pálaani mpucoke, inci fawufanoo apilaan haahaw ti káapun ka kiti man ma miti eloŋ ya.✡ Ⅶ An óo an eeheeke afaataak eehe púlooŋ, apan inci iyyeno Pútuun pa piteyoo, akina naayeno añiinam.✡ Ⅷ Pale keewatata ka, kéeyinanut ka, píhina heenatee ha, pumukala pa, pusupoolata pa, pakasaay paka, pikaaya pa kaawaaseen ti pínaati niŋ ñincaama ña púlooŋ, efikayeno ti han ha hiti seemak sa séeceeke sa. Eehe hiyem eket ya ésupiyenu ya.”

Jerusalem éeyeeni ya

Ⅸ Fiye, maleekoo néekey ti inci. Ekina, ekee ti simaleekoo sa isak niŋ súsupak sa, seeyekane sa sipool sa isak niŋ súsupak sa seemeeŋe sa niŋ hítaapanu ha isak niŋ súsupak sa hikelan ha. Oom maleekoo néekey neesokam: “Kéy, inci fáyisani amaañoo ya, aal a ati Císaacii ca.” Ⅹ Kunuu ka keenape ka nkúwanoonii ti inci, nkucoopam ti tíntiŋ enfakat neehaan.✡ Nkíyisanam Jerusalem, saatee ya eesampanee ya, eeyeniye ya éfulii alacana pati Pútuun pa épuwanoonii. Ⅺ Hamake ha hiti Pútuun pa nihicaaŋ teyyo. Saatee ya neemiñal, neecaaŋ cataŋ samat nii énankiin eti casup, ekina eyem énankiin éeciita hinoom neenakool nii weeloo. Ⅻ Hiniŋ ha héekinkoole ha saatee ya nihihaan. Nihitaak kunkut kenfakat ŋaasuwan niŋ kúsupak, simaleekoo ŋaasuwan niŋ súsupak insifaas ko. Ucaw ŋaasuwan niŋ úsupak nuukiicee ti kunkut ka: ukina uyem ucaw wa uti písii pa ŋaasuwan niŋ pákasupak paka pakati Israyel. ⅩⅢ Kaapii óo kaapii kiti hiniŋ ha nkitaak kunkut kíhaaciil: niŋ aasiiŋiyaa ti pututa saatee ya íncoonool pa caanak ca íncifulii pa, intaak kunkut kíhaaciil hátikini, kíhaaciil pusoni, kíhaaciil ti epeesi yáali niŋ kíhaaciil ti epeesi yaamay.✡ ⅩⅣ Hiniŋ ha hiti saatee ya nihisiiŋanee ti sínankiin senfakat ŋaasuwan niŋ súsupak, nkakiic tenso ucaw wa ŋaasuwan niŋ úsupak wa uti pupoñapoñ pa pakati Císaacii ca.

ⅩⅤ Maleekoo ya eeyeniye ya káakup niŋ inci neeyekan hikasap hiti hiniiku hiti sanoo kati eniik saatee ya, kunkut ka, niŋ hiniŋ ha.✡ ⅩⅥ Ta neeniike ta saatee ya, neecuk nii upii wa upaakiil wa púlooŋ ulehe pahaan. Pahaan eteyyo, paweñ eteyyo niŋ písik t’etaam fo patiila, pan óo pan intaak sikilomeetal síwuli súsupak niŋ sikeme súsupak (2,200).† ⅩⅦ Neeniik hiniŋ ha, samat nii fa an naniik fa waah, pahaan pa mpitaak simeetal áwii éhaaciil niŋ isak (65).‡ ⅩⅧ Hiniŋ ha nihilutee niŋ pínankiin piti casup, saatee ya neelutee niŋ sanoo coopcoop, neekuul neecaaŋ samat nii weeloo. ⅩⅨ Pínankiin empa hiniŋ ha hiti saatee ya nihilutee pa tempo mpúwalliyanee niŋ pukumpa óo pukumpa péeciita hinoom. Píyaañ pa mpusokee casup, púsupiyenu pa safiil, píhaaciyenu pa kalsetuwan, pípaakiilenu pa emelot, ⅩⅩ písakiyenu pa salutuwan, peewase pa isak niŋ yoonool kolunalin, isak niŋ súsupak kulusolit, isak niŋ síhaaciil pelil, isak niŋ sipaakiil topaas, ŋaasuwan kulsopalas, ŋaasuwan niŋ yoonool yasint, niŋ ŋaasuwan niŋ súsupak ametisut. ⅩⅪ Kunkut ka ŋaasuwan niŋ kúsupak ka nkíyemi pumaan penfakat piyema ŋaasuwan niŋ súsupak. Hunkut óo hunkut nihimemanoolee niŋ emaan yoonool. Pítin pa penfakat pa piti saatee ya sanoo coopcoop, mpukuul mpícaaŋinoolo samat nii weeloo.✡

ⅩⅫ Pale inci cukut ti saatee ya ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, kaatuko Ateeteyo Pútuun pa piti sempe sa púlooŋ niŋ Císaacii ca, poko kayem ekumpaan ya enfakat ya eteyyo. ⅩⅩⅢ Saatee ya esoolahut caanak ca niŋ fotom hiim ha kapicaaŋan yo, kamma hamake ha hiti Pútuun pa nihicaaŋan yo, Císaacii ca ciyem lampi eteyyo. ⅩⅩⅣ Pakan paka púlooŋ efikamuumuusool ti pacaaŋ eteyyo, pumansa pa pakati etaam ya éfikacoopii hitaaku ha hiteyii teyyo. ⅩⅩⅤ Kunkut ka kiti saatee ya etikipankee, kaatuko hánant etihitaako toko. ⅩⅩⅥ Waah wa weewalla wa uti písii pa púlooŋ éfuucoopiyee toko niŋ hitaaku ha hiteyii. ⅩⅩⅦ Waah weekuulut etuunako teyyo, niŋ fotom áhina heenatee niŋ fotom nincaama. Pale payenka ucawii weekiicee wa ti púkoo ya eti eloŋ ya eti Císaacii ca, poko lamma efikanako ti saatee ya.✡

ⅩⅫ

Hiyanu ha hiti eloŋ ya

Ⅰ Fiye, maleekoo ya néeyisanam hiyanu ha hiti man ma miti eloŋ ya. Immicaaŋ cataŋ samat nii weeloo, úmmufulii ti elemeyu ya eti Pútuun pa niŋ Císaacii ca.✡ Ⅱ Ti pututa pítin pa penfakat pa piti saatee ya niŋ ti upii wa úsupak wa uti hiyanu ha, intaako punuun piti eloŋ.*✡ Oom punuun mpupuk ñapukal ñiyema ŋaasuwan niŋ ñúsupak ti etiil ya. Hiim óo hiim mpupuk poonool. Pahatal etempo mpúkuuñan písii pa púlooŋ. Ⅲ Pañanal empa púlunta pa mpiñanee pa etinene pitaako.✡ Elemeyu ya eti Pútuun pa niŋ eti Císaacii ca efeeyeno ti saatee ya, pimiikan etempo nkawaaseen po. Ⅳ Efikacuk puhooŋu etempo, apan caacaw etempo incikiicee ti píyitii. Ⅴ Etinene taak hánant. Etikasoolah ecaaŋ eti lampi niŋ fotom ecaaŋ eti caanak, kaatuko Ateeteyo Pútuun pa efipuwufanii ecaaŋ.✡ Nkayeno pumansa fo cancowiyaaw púley.✡

Ⅵ Fiye, maleekoo ya neesokam: “Kilim enke keehintiyee nkíyemi kiti páni. Ateeteyo Pútuun pa peewufane pa piyaamakoola pa Kunuu ka keenape ka, púpoñiyoopoñ maleekoo etempo épiyisan pimiikan etempo waah wa weekaakaay wa pitaako toko fiye.”

Ekéy ya eti Yéesu

Ⅶ Yéesu naasok: “Nísiitan, inci oopa ti ékey toko fiye! Ayihaayih éetuule ya kilim ka keeyaamakoolee ka kiti heekaakaay ha pitaako, keekiicee ka ti púkoo eyye!”

Ⅷ Inci Saŋ, inci síye incuk waah ewwe. Ta inci ínsiye ta incuk wo, ínkilipo ti woot maleekoo ya eeyeniyaam ya káyisan wo, kati múl yo. Ⅸ Pale neesokam: “Ñaa, timpi hín eehuu! Inci lompo amiikan Pútuun samat nii awe niŋ pákawiyi piyaamakoola pa niŋ kéetuule ka hilim ha hiti púkoo eyye. Kílipo hátikin Pútuun pa!”

Ⅹ Nene esokam: “Timpi yol kilim ka keeyaamakoolee ka keekiicee ka ti púkoo eyye, kaatuko caanak ca cílohaniyoo ta eehe púlooŋ efihitaako ta. Ⅺ An óo an aŋa náhin heenaput, atowo ti íhinu heenaput; an óo an eekuulut, atowo ti káakuulaati; an óo an aŋa náhin heecoonoole, atowo ti íhinu heecoonoole; an óo an eekuule, atowo ti pakuul.”✡

Ⅻ Yéesu naasok: “Nísiitan, inci oopa ti ékey toko fiye! Inci fapuuñanool kéehine ka heenape, insiiŋan ti pisiya kéehine ka heenaput, inci facooy an óo an ti páhin pa piteyoo.✡ ⅩⅢ Inci yem Alfa ya niŋ Omega ya, Ayáañ a niŋ Akelan a, Píyaañ pa niŋ Pikelan pa.”

ⅩⅣ Kayihaayih keeñowe ka wañ wa uteyii, ancuk kati káyini hili papukal pa piti enuun ya eti eloŋ ya,✡ nkanako ti putum saatee ya. ⅩⅤ Pale piyen pa, pakasaay paka, pusupoolata pa, pumukala pa, pikaaya pa kaawaaseen ti pínaati niŋ ñincaama ña kéelafiye ka kincaam, poko púlooŋ efikayeno tíkitaaŋ.

ⅩⅥ “Inci Yéesu, póñiyoopoñ maleekoo ya etoom epusok aluu waah ewwe nípituunan wo picanku pa. Inci yem Hínkonk ha hiti miin ma miti amansa ya Dawid,✡ inci lompo yem Ecaaŋaŋ ya eemiñale ya eti mpucom pa.”

ⅩⅦ Kunuu ka keenape ka niŋ maañoo ya ati Císaacii ca nkasok: “Kéy!”

An óo an éesiye, asok: “Kéy.”

An óo an aŋa pálaani mpucoke, ákey.✡

An óo an éelafiye pálaani man ma miti eloŋ ya, alaan mo haahaw.

ⅩⅧ Inci Saŋ, oopa ti kákupanan an óo an éesiye kilim ka keeyaamakoolee ka keekiicee ka ti púkoo eyye, kiti heekaakaay ha pitaako: an óo an eepenane tenko, Pútuun pa efipipenan teyoo hítaapanu óo hítaapanu heekiicee ti púkoo eyye. ⅩⅨ An óo an éefulane hilim ti kilim ka kiti Pútuun pa keekiicee ka ti púkoo eyye, Pútuun pa éfipufulan himpaac ha hiteyoo ti enuun ya eti eloŋ ya niŋ ti saatee ya eesampanee ya, eekiicee ya ti púkoo eyye.✡

ⅩⅩ Yéesu éetuunane ya eehe, asok: “Ee, inci oopa ti ékey toko fiye!”

Amíini! Kéy, Ateeteyo Yéesu!

ⅩⅪ Alímaati Ateeteyo Yéesu asampan aluu púlooŋ.

✡ Ⅰ:Ⅵ 1:6 Efúlii 19:6

✡ Ⅰ:Ⅶ 1:7 Dañel 7:13

✡ Ⅰ:Ⅶ 1:7 Sakaliya 12:10

* Ⅰ:Ⅷ 1:8 Ti kaŋ ya eti Kilek, ti alfapet ya, leetal ya éyaañ ya eyem alfa, leetal ya ekelan ya eyem omega. Ta Yéesu naasoke ta nii: “Inci yem Alfa ya niŋ Omega ya”, ekina eyem: “Inci yem Ayáañ a niŋ Akelan a.”

✡ Ⅰ:ⅩⅤ 1:15 Dañel 7:9,13; 10:5-6

✡ Ⅰ:ⅩⅥ 1:16 Esaaya 49:2

✡ Ⅰ:ⅩⅦ 1:17 Esaaya 44:6; 48:12

✡ Ⅱ:Ⅶ 2:7 Púcook 2:8-9

✡ Ⅱ:ⅩⅣ 2:14 Pafinal 25:1-2; 31:16

✡ Ⅱ:ⅩⅦ 2:17 Efúlii 16:14-15,31

✡ Ⅱ:ⅩⅦ 2:17 Esaaya 62:2; 65:15

✡ Ⅱ:ⅩⅩ 2:20 1 Pumansa 16:31; 19:1-2; 2 Pumansa 9:22,30-33

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅢ 2:23 Kícimu 7:9

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅢ 2:23 Kícimu 62:12; Jeremiya 17:10

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅦ 2:27 Kícimu 2:8-9

✡ Ⅱ:ⅩⅩⅧ 2:28 Pafinal 24:17

✡ Ⅲ:Ⅶ 3:7 Esaaya 22:22

✡ Ⅲ:Ⅻ 3:12 Esaaya 62:2

✡ Ⅲ:ⅩⅨ 3:19 Kusoku 3:12

✡ Ⅳ:Ⅲ 4:3 Esekiyel 1:26-28; 10:1

✡ Ⅳ:Ⅴ 4:5 Efúlii 19:16; Esekiyel 1:13; Sakaliya 4:2

✡ Ⅳ:Ⅶ 4:7 Esekiyel 1:5-10,22; 10:14

✡ Ⅳ:Ⅷ 4:8 Esekiyel 1:18; 10:12

✡ Ⅳ:Ⅷ 4:8 Esaaya 6:2-3

✡ Ⅴ:Ⅰ 5:1 Esekiyel 2:9-10; Esaaya 29:11

✡ Ⅴ:Ⅴ 5:5 Púcook 49:9

✡ Ⅴ:Ⅴ 5:5 Esaaya 11:1,10

✡ Ⅴ:Ⅵ 5:6 Esaaya 53:7

✡ Ⅴ:Ⅵ 5:6 Sakaliya 4:10

✡ Ⅴ:Ⅸ 5:9 Kícimu 33:10; 98:1; Esaaya 42:10

✡ Ⅴ:Ⅺ 5:11 Dañel 7:10

✡ Ⅵ:Ⅱ 6:2 Sakaliya 1:8; 6:1-8

✡ Ⅵ:Ⅷ 6:8 Esekiyel 14:21

✡ Ⅵ:ⅩⅢ 6:13 Esaaya 13:10-13; Esekiyel 32:7-8; Amos 8:9; Sowel 2:10; 3:15-16

✡ Ⅵ:ⅩⅥ 6:16 Hoseya 10:8

✡ Ⅵ:ⅩⅦ 6:17 Sowel 2:11; Sofoniya 2:2-3

✡ Ⅶ:Ⅰ 7:1 Jeremiya 49:36; Dañel 7:2; Sakaliya 6:5

✡ Ⅶ:Ⅲ 7:3 Esekiyel 9:4-6

✡ Ⅶ:ⅩⅣ 7:14 Dañel 12:1

✡ Ⅶ:ⅩⅦ 7:17 Esekiyel 34:23

✡ Ⅶ:ⅩⅦ 7:17 Kícimu 23:1-2; Esaaya 49:10

✡ Ⅶ:ⅩⅦ 7:17 Esaaya 25:8

✡ Ⅷ:Ⅲ 8:3 Efúlii 30:1-3

✡ Ⅷ:Ⅴ 8:5 Lewitik 16:12

✡ Ⅷ:Ⅴ 8:5 Esekiyel 10:2

✡ Ⅷ:Ⅴ 8:5 Efúlii 19:16

✡ Ⅷ:Ⅶ 8:7 Efúlii 9:23-24; Esekiyel 38:22

✡ Ⅷ:Ⅹ 8:10 Esaaya 14:12

✡ Ⅷ:Ⅺ 8:11 Jeremiya 9:15

✡ Ⅷ:Ⅻ 8:12 Efúlii 10:21-23

✡ Ⅸ:Ⅱ 9:2 Púcook 19:28

✡ Ⅸ:Ⅲ 9:3 Efúlii 10:12-15

✡ Ⅸ:Ⅵ 9:6 Job 3:21; Jeremiya 8:3

✡ Ⅸ:Ⅸ 9:9 Sowel 1:6; 2:4-5

✡ Ⅸ:ⅩⅩ 9:20 Dañel 5:4,23

✡ Ⅸ:ⅩⅩ 9:20 Kícimu 115:4-7; 135:15-17

✡ Ⅹ:Ⅵ 10:6 Kakaman 32:40; Dañel 12:7

✡ Ⅹ:Ⅸ 10:9 Esekiyel 2:8-10; 3:1-3

✡ Ⅺ:Ⅰ 11:1 Esekiyel 40:3; Sakaliya 2:1-2

✡ Ⅺ:Ⅳ 11:4 Sakaliya 4:3-14

✡ Ⅺ:Ⅵ 11:6 1 Pumansa 17:1

✡ Ⅺ:Ⅵ 11:6 Efúlii 7:17-19

✡ Ⅺ:Ⅵ 11:6 1 Samiyel 4:8

✡ Ⅺ:Ⅶ 11:7 Dañel 7:7-22

✡ Ⅺ:Ⅷ 11:8 Púcook 18; 19

✡ Ⅺ:Ⅺ 11:11 Esekiyel 37

✡ Ⅺ:Ⅻ 11:12 2 Pumansa 2:11

✡ Ⅺ:ⅩⅤ 11:15 Efúlii 15:18; Dañel 2:44; 7:14,27

✡ Ⅺ:ⅩⅧ 11:18 Kícimu 2:1

✡ Ⅺ:ⅩⅧ 11:18 Kícimu 115:12-13

✡ Ⅻ:Ⅲ 12:3 Dañel 7:7

✡ Ⅻ:Ⅳ 12:4 Dañel 8:10

✡ Ⅻ:Ⅴ 12:5 Esaaya 66:7; Kícimu 2:9

✡ Ⅻ:Ⅸ 12:9 Púcook 3:1

✡ Ⅻ:Ⅹ 12:10 Job 1:6-11; Sakaliya 3:1-2

✡ Ⅻ:ⅩⅣ 12:14 Dañel 7:25; 12:7

* ⅩⅢ:Ⅱ 13:2 Eyen elampa eyya Saŋ naaluwe ya le, eneetaat eyen pale “ours” (falans kaŋ) walla “bear” (ankale kaŋ).

✡ ⅩⅢ:Ⅱ 13:2 Dañel 7:3-6

✡ ⅩⅢ:Ⅶ 13:7 Dañel 7:8,21,25; 11:36

✡ ⅩⅢ:Ⅹ 13:10 Jeremiya 15:2; 43:11

✡ ⅩⅣ:Ⅰ 14:1 Esekiyel 9:4

✡ ⅩⅣ:Ⅴ 14:5 Sofoniya 3:13

✡ ⅩⅣ:Ⅷ 14:8 Esaaya 21:9

✡ ⅩⅣ:Ⅷ 14:8 Jeremiya 51:7-8

✡ ⅩⅣ:Ⅹ 14:10 Esaaya 51:17

✡ ⅩⅣ:Ⅹ 14:10 Púcook 19:24; Esekiyel 38:22

✡ ⅩⅣ:Ⅺ 14:11 Esaaya 34:10

✡ ⅩⅣ:ⅩⅣ 14:14 Dañel 7:13

✡ ⅩⅣ:ⅩⅤ 14:15 Sowel 3:13

✡ ⅩⅣ:ⅩⅨ 14:19 Esaaya 63:1-6; Esampoolo 1:15

✡ ⅩⅤ:Ⅲ 15:3 Efúlii 15:1

✡ ⅩⅤ:Ⅳ 15:4 Jeremiya 10:7; Kícimu 86:9

✡ ⅩⅤ:Ⅴ 15:5 Efúlii 38:21

✡ ⅩⅤ:Ⅷ 15:8 Efúlii 40:34-35; 1 Pumansa 8:10-11; Esaaya 6:4

✡ ⅩⅥ:Ⅱ 16:2 Efúlii 9:10

✡ ⅩⅥ:Ⅳ 16:4 Efúlii 7:17-21

✡ ⅩⅥ:Ⅹ 16:10 Efúlii 10:21-22

✡ ⅩⅥ:Ⅻ 16:12 Esaaya 11:15

✡ ⅩⅥ:ⅩⅥ 16:16 Pifiita kilim 5:19; 2 Pumansa 23:29

✡ ⅩⅥ:ⅩⅨ 16:19 Esaaya 51:17

✡ ⅩⅥ:ⅩⅪ 16:21 Efúlii 9:23-24

✡ ⅩⅦ:Ⅱ 17:2 Jeremiya 51:7; Esaaya 23:17

✡ ⅩⅦ:Ⅻ 17:12 Dañel 7:24

✡ ⅩⅧ:Ⅳ 18:4 Esaaya 48:20; Jeremiya 50:8; 51:6,45

✡ ⅩⅧ:Ⅴ 18:5 Púcook 18:20-21; Jeremiya 51:9

✡ ⅩⅧ:Ⅵ 18:6 Kícimu 137:8; Jeremiya 50:29

✡ ⅩⅧ:Ⅷ 18:8 Esaaya 47:7-9

✡ ⅩⅧ:Ⅹ 18:10 Esekiyel 26:16-17

✡ ⅩⅧ:ⅩⅤ 18:15 Esekiyel 27

✡ ⅩⅧ:ⅩⅩ 18:20 Jeremiya 51:48

✡ ⅩⅧ:ⅩⅪ 18:21 Jeremiya 51:63-64

✡ ⅩⅧ:ⅩⅩⅢ 18:23 Esaaya 24:8; Jeremiya 7:34; 25:10; Esekiyel 26:13,21

✡ ⅩⅨ:Ⅴ 19:5 Kícimu 135:1

✡ ⅩⅨ:Ⅵ 19:6 Esekiyel 1:24

✡ ⅩⅨ:Ⅵ 19:6 Kícimu 97:1; 99:1

✡ ⅩⅨ:Ⅺ 19:11 Esekiyel 1:1

✡ ⅩⅨ:Ⅺ 19:11 Kícimu 96:13; Esaaya 11:4

✡ ⅩⅨ:ⅩⅤ 19:15 Kícimu 2:9

✡ ⅩⅨ:ⅩⅧ 19:18 Esekiyel 39:17-20

✡ ⅩⅩ:Ⅳ 20:4 Dañel 7:9

✡ ⅩⅩ:Ⅷ 20:8 Esekiyel 38:1-23; 39:1-22

✡ ⅩⅩ:Ⅻ 20:12 Dañel 7:9-10

✡ ⅩⅪ:Ⅰ 21:1 Esaaya 65:17; 66:22

✡ ⅩⅪ:Ⅱ 21:2 Esaaya 52:1; 61:10

✡ ⅩⅪ:Ⅲ 21:3 Lewitik 26:11-12; Esekiyel 37:27

✡ ⅩⅪ:Ⅳ 21:4 Esaaya 25:8; 35:10; 65:19

* ⅩⅪ:Ⅵ 21:6 Ti kaŋ ya eti Kilek, ti alfapet ya, leetal ya éyaañ ya eyem alfa, leetal ya ekelan ya eyem omega. Ta Yéesu naasoke ta nii: “Inci yem Alfa ya niŋ Omega ya”, ekina eyem: “Inci yem Ayáañ a niŋ Akelan a.”

✡ ⅩⅪ:Ⅵ 21:6 Esaaya 55:1

✡ ⅩⅪ:Ⅶ 21:7 2 Samiyel 7:14; Kícimu 89:27-28

✡ ⅩⅪ:Ⅹ 21:10 Esekiyel 40:2

✡ ⅩⅪ:ⅩⅢ 21:13 Esekiyel 40:30-35

✡ ⅩⅪ:ⅩⅤ 21:15 Esekiyel 40:3

† ⅩⅪ:ⅩⅥ 21:16 Niŋ ekina tom: “sikilomeetal síwuli súsupak niŋ sikeme sipaakiil (2,400).” Eeha Saŋ naasoke ha le hiyem, sistad síwuli ŋaasuwan niŋ súsupak (12,000). Stad yoonool eyem máamun simeetal keme niŋ áwii epaakiil (180) ti cosaan ya eti Kilek ya.

‡ ⅩⅪ:ⅩⅦ 21:17 Niŋ ekina tom: “simeetal áwii éhaaciil (60).” Eeha Saŋ naasoke ha le hiyem, sikude keme niŋ áwii ésupak niŋ sipaakiil (144). Kude yoonool eyem máamun kancaŋ meetal.

✡ ⅩⅪ:ⅩⅪ 21:21 Esaaya 54:11-12

✡ ⅩⅪ:ⅩⅩⅦ 21:27 Esaaya 52:1; 60; Esekiyel 44:9

✡ ⅩⅫ:Ⅰ 22:1 Esekiyel 47:1; Sakaliya 14:8

* ⅩⅫ:Ⅱ 22:2 Niŋ ekina tom: “Man ma immitey ti pututa pítin pa piti saatee ya. Enuun ya eti eloŋ ya toko hiyanu ha níhikatinoolee. Oom enuun neepuk ñapukal ñiyema ŋaasuwan niŋ ñúsupak ti etiil ya. Hiim óo hiim neepuk poonool. Pahatal eteyyo mpúkuuñan písii pa púlooŋ.”

✡ ⅩⅫ:Ⅱ 22:2 Púcook 2:9-10; Esekiyel 47:12

✡ ⅩⅫ:Ⅲ 22:3 Púcook 3:17

✡ ⅩⅫ:Ⅴ 22:5 Esaaya 60:19

✡ ⅩⅫ:Ⅴ 22:5 Dañel 7:18

✡ ⅩⅫ:Ⅺ 22:11 Dañel 12:10

✡ ⅩⅫ:Ⅻ 22:12 Kícimu 28:4; Esaaya 40:10; 62:11; Jeremiya 17:10

✡ ⅩⅫ:ⅩⅣ 22:14 Púcook 2:9; 3:22

✡ ⅩⅫ:ⅩⅥ 22:16 Esaaya 11:1,10

✡ ⅩⅫ:ⅩⅦ 22:17 Esaaya 55:1

✡ ⅩⅫ:ⅩⅨ 22:19 Kakaman 4:2; 13:1-5