^

AGɄMƐ WAMBƗYA

Lika: AGɄMƐ WAMBƗYA (New Testament+)

copyright © 2019 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Lika
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-10

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 10 May 2025

f796df90-b7da-5393-9b93-c756eba4e5d6

Matayɔ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Mongoni Manza ka Yeso ɓɛyɔ

Matayɔ

okpikaga ndɨ mino

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Mongoni Manza ɓɛyɔ Matayɔ okpikaga ndɨ mino nɨma. Matayɔ nɨnɔ Yeso amakaga ndɨ kaiko mʉɓɨɓya, a ndɨ ndɔmbɛ wa manzanza. A ndɨ ɓemoti luga ka ɓatʉtʉmbwa nɨɓɔ Yeso ʉtɨka ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza, kauyikoso ɓambanzʉ kaiko ɓakilisito. Kʉsɔ wa kɨtaɓʉ yi nɨyɨ, Matayɔ atʉmbʉlaga ɓɛyɔ Yeso ɨɓʉkʉta ndɨ mino, ligubo nɨlɔ Yeso agya ndɨ ka ɔɓɨlɨ na ɓɛyɔ ikaga ndɨ mino kaʉtɨwa ɓambanzʉ. Atʉmbʉlaga ndɨ gɔnɨ ɓɛyɔ Yeso okwa ndɨ mino na ɓɛyɔ opupa ndɨ mino ka mbʉkʉ. Yeso a ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza no ngu yasɨ, anohukuso ɓokoloɓu, anokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, anagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga mudingi nɨmɔ okitogi yimibo ka ɓambanzʉ.

Matayɔ ukpikilya ndɨ ɓamamakɨ ɓɛyɔ ka Ɓayuda kauwonisilo ɓɛ ka lɨngʉnʉ Yeso nɨ Muhukuso nɨnɔ ɓogyalandʉ ɓaɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka kakɨ ka Moɓiso Motu. Masɨ nɨmɔ ɓaɓɨkyaga ndɨ ko bulya kakɨ kambwa kodoku ka ɔɓɨlɨ igyonosa ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ. Ɨyɨ nɔ a ngama nɨnɔ akwanana ndɨ kodoku. Ɓambanzʉ ɓudingi ɓamakaga ɓɛ Mika Daudi kyɛ Daudi a ndɨ ngama mudingi kʉgbɛ luga ka ɓangama ɓa Ɓezaleli nɨɓɔ lɨvananza ko Kunzi. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ Yeso uwonisila ndɨ mino Ɓezaleli Ɓʉngama ko Kunzi, ɓangama kaɓʉ aka ɓɨkpɛ ɓɔ ɓamʉya ndɨ. Nɨyɔ Yeso okwa ndɨ, ɓukpunya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ, ɓʉpakya kogulya ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba. Kinili, ɓomisikana kʉwa ndɨ ka ɔɓɨlɨ, kaɓɨkyaga Mongoni Manza.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ :

Puponogo ka Yeso-Kilisito na yɨɓʉkʉta kakɨ 1:1–2:23

Kʉʉ ka Yuani-Mubatizaɨ 3:1-12

Iɓatiso ka Yeso, na ɓɛyɔ abɨlɨ a ndɨ mino kaɓɔɓɔ 3:13–4:11

Yeso ogoni kaiko ka Galilaya 4:12–18:35

Pupo ka Yeso ka Galilaya na gulyo kakɨ ka Yelusalɛma 19:1–20:34

Pɔsɔ ya muliɓo ka Yeso kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ, yɨsasambya na kukwakʉ kakɨ 21:1–27:66

Yeso opupini ka mbʉkʉ 28:1-20

1

Puponogo ka Yeso

(Luka 3:23-38)

1 Mina ka ɓatɨtakɨ Yeso-Kilisito nɨma: ɨyɨ ɓɨkpɛ opupa ndɨ ka lɨvananza ka ngama Daudi. Na ɨyɨ ngama Daudi opupa ndɨ ka lɨvananza ka Abalahamʉ.

2 Abalahamʉ aɓʉkʉta ndɨ Isaka,

Isaka aɓʉkʉta ndɨ Yakɔbɔ,

Yakɔbɔ aɓʉkʉta ndɨ Yuda na ɓamamakɨ,

3 Yuda ɨɓʉ na mukakɨ ɓɛyɔ ka Tamali ɓaɓʉkʉta ndɨ Pelesi na Zela,

Pelesi aɓʉkʉta ndɨ Esiloni,

Esiloni aɓʉkʉta ndɨ Lamʉ,

4 Lamʉ aɓʉkʉta ndɨ Aminadabʉ,

Aminadabʉ aɓʉkʉta ndɨ Nasoni,

Ɨyɨ Nasoni aɓʉkʉta ndɨ Sɔlɔmɔnɔ,

5 Sɔlɔmɔnɔ ɨɓʉ na mukakɨ ɓɛyɔ ka Laaba ɓaɓʉkʉta ndɨ Bɔazɨ,

Bɔazɨ aɓʉkʉta ndɨ Obedi. Amakɨ Obedi ndɨ nɨ Luta,

Obedi aɓʉkʉta ndɨ Yɛsɛ,

6 Yɛsɛ aɓʉkʉta ndɨ ngama Daudi.

Ngama Daudi aɓʉkʉta ndɨ Sɔlɔmɔnɔ na muka Ulia*. Ɨyɨ Ulia a ndɨ nɨ okwini,

7 Sɔlɔmɔnɔ aɓʉkʉta ndɨ Leoboamʉ,

Leoboamʉ aɓʉkʉta ndɨ Abia,

Abia aɓʉkʉta ndɨ Asa,

8 Asa aɓʉkʉta ndɨ Yɔzɔfatɨ,

Yɔzɔfatɨ aɓʉkʉta ndɨ Yɔlamʉ,

Yɔlamʉ aɓʉkʉta ndɨ Uzia,

9 Uzia aɓʉkʉta ndɨ Yɔtamʉ,

Yɔtamʉ aɓʉkʉta ndɨ Ahazi,

Ahazi aɓʉkʉta ndɨ Izikia,

10 Izikia aɓʉkʉta ndɨ Manasɨ,

Manasɨ aɓʉkʉta ndɨ Amoni,

Amoni aɓʉkʉta ndɨ Yɔsɨa,

11 Yɔsɨa aɓʉkʉta ndɨ Yekonia na ɓamamakɨ. Ʉɓʉkʉtaga ndɨ ngbingo nɨnɔ ɓuhokisa ndɨ mino Ɓezaleli kaɨnda na ɨɓʉ ka ɓusunzu ka Babiloni.*

12 Kumbuso kauhokiso Ɓezaleli kaɨnda ka Babiloni,

Yekonia aɓʉkʉta ndɨ Salatieli,

Ɨyɨ Salatieli aɓʉkʉta ndɨ Zelubabeli,

13 Zelubabeli aɓʉkʉta ndɨ Abiudi,

Abiudi aɓʉkʉta ndɨ Eliakɨmʉ,

Eliakɨmʉ aɓʉkʉta ndɨ Azɔlɔ,

14 Azɔlɔ aɓʉkʉta ndɨ Zadoki,

Zadoki aɓʉkʉta ndɨ Akɨmʉ,

Akɨmʉ aɓʉkʉta ndɨ Eliudi,

15 Eliudi aɓʉkʉta ndɨ Ɨlɨyazalɨ,

Ɨlɨyazalɨ aɓʉkʉta ndɨ Matani,

Matani aɓʉkʉta ndɨ Yakɔbɔ,

16 Yakɔbɔ aɓʉkʉta ndɨ Yɛzɛfʉ, nɨnɔ a ndɨ mbʉnya Malia. Malia aɓʉkʉta kʉwa ndɨ Yeso nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Kilisito†.

17 Katʉkya ka Abalahamʉ kadwɛ ka ngama Daudi, a ndɨ ɓɛvananza tɛkɛɓɛ na ɓayɨkwanganya, katʉkya ka Daudi kadwɛ kʉ ɓuhokisa ndɨ mino Ɓezaleli kaɨnda ka Babiloni, a ndɨ ɓɛvananza ɓayagɔgɔ tɛkɛɓɛ na ɓayɨkwanganya, katʉkya wa ɓuhokisa ndɨ mino Ɓezaleli kaɨnda ka Babiloni kadwɛ ka liɓukuti ka Kilisito, a ndɨ ɓɛvananza tɛkɛɓɛ na ɓayɨkwanganya ɓata gɔnɨ‡.

Yɨɓʉkʉta ka Yeso-Kilisito

(Luka 2:1-7)

18 Yɨɓʉkʉta ka Yeso-Kilisito a ndɨ ɓɛnɛ: Amakɨ ɓɛyɔ ka Malia ɓa ndɨ kavanana na Yɛzɛfʉ. Luki limoti, kambwa ɨɓʉ kavanana, Malia ava ndɨ mʉma ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu. 19 Yɛzɛfʉ nɨnɔ ɓa ndɨ kavanana na ɨyɨ, a ndɨ mʉtʉ wo wongbingbili. Kɛgʉ ndɨ kapa ka pisiso suni ko misa ka ɓambanzʉ. Kinili, a ndɨ kapa kaasa ɓɨwɛsɛɛ.

20 Tamanaga yi nɨyɔ a kʉwa ndɨ kʉsɔ ka Yɛzɛfʉ aka, kanɨ malaika ka Mombukwono-dosu anopuponilyoku ko nziki, aɓɨkya ɓɛ: «Yɛzɛfʉ, mika ngama Daudi, wakoɓongonitɔgʉ kava mukakʉ ɓɛyɔ ka Malia, kyɛ miki nɨnɔ a na ɨyɨ ka mʉma a pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu. 21 Aɓʉkʉta ɓanʉ miki mʉlʉkʉ yi, walʉka ɓɛ Yeso§. A ɓɛyɔ, ɨyɨ nɔ uhukuso ndɛkɛ ɓatʉ kakɨ ka ɓʉnyɛ kaɓʉ.»

22 Nɨyɔ yasɨ igyonosa ndɨ kyɛ ɨtʉlyanɨ mʉnzɨna nɨmɔ Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ ɓɛ:

23 «Mʉsɨka ɓemoti nɨnɔ kanibigʉ lɨkpʉmʉka ka ɓalʉkʉ avatʉ ndɛkɛ mʉma,

aɓʉkʉta miki mʉlʉkʉ yi,

ɓalʉka ndɛkɛ ɓɛ Imanueli.»

Isi yi ɓɛ: «Kunzi pa imoti na iɓusu».

24 Nɨyɔ Yɛzɛfʉ ozuzuko, agya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ malaika ka Mombukwono-dosu akpamya ndɨ mino. Ava kʉwa ndɨ mukakɨ ɓɛyɔ ka Malia. 25 Luki limoti, kasyɛgʉ ndɨ na ɨyɨ kambwa Malia kaɓʉkʉta. Yɛzɛfʉ alʉka ndɨ miki ɓɛ Yeso.

2

Ɓatʉ ɓa yimibo ɓodunuku kabibiso Yeso

1 Yeso ɨɓʉkʉta ndɨ ko mikya mugi nɨmɔ ina ɓɛ Bɛtɛlɛhɛmʉ ka iwili ya Yudɛa. Ko ngbingo yi nɨnɔ, Ɛlɔdɨ nɔ a ndɨ ngama. Kumbusa wa yɨɓʉkʉta ka Yeso, ɓatʉ ɓa yimibo ɓotukyoku ndɨ misa ka ɨngɛngɛ, ɓosila ndɨ ka Yelusalɛma. 2 Ɓuusa ndɨ ɓɛ: «Miki nɨnɔ iɓukuti kaiko ngama ka Ɓayuda a yanɨ? Tini ɓi lɨngʉtʉ kakɨ ananzɛ misa ya ɨngɛngɛ, kinili toduku kabibiso.»

3 Nɨyɔ ngama Ɛlɔdɨ ʉkana mongoni mi nɨmɔ, ombomboya kʉgbɛ pa imoti na ɓatʉ ɓa Yelusalɛma ɓasɨ. 4 Ʉmʉmʉla kʉwa ndɨ ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓasɨ. Umuusa ndɨ ɓɛ: «Ɓogyalandʉ ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓɛ ɓaɓʉkʉta ndɛkɛ Kilisito yanɨ?» 5 Ɨɓʉ aka ndɨ ɓɛ: «Ka Bɛtɛlɛhɛmʉ, ka iwili ya Yudɛa. A ɓɛyɔ, kyɛ mugyalandʉ okpikaga ndɨ ɓɛ:

6 ‹Ɨwɛ Bɛtɛlɛhɛmʉ, ka iwili ya Yudɛa,

wakɛgʉ mugi ma payaya lugo wo giyo yakpʉkpʉ ya Yudɛa.

A ɓɛyɔ, ngama opupa ndɛkɛ kʉ kakʉ nɨnɔ ika ndɛkɛ kaʉnanaga ɓatʉ kamɨ, ɓomikya Ɓezaleli ɓɛyɔ muɓuɓulyo wa ɓakɔndɔlɔ agyago mino.›*»

7 Kʉwa wa, Ɛlɔdɨ ʉmaka ndɨ ɓatʉ ɓa yimibo ka kpɔlɔ, ʉɓɨkya ɓɛ ɓatʉmbʉlyagɨ ngbinga tino nɔ ɓɨna ndɨ mino lɨngʉtʉ. 8 Kumbuso yi, ʉtɨka ndɨ ka Bɛtɛlɛhɛmʉ. Ʉɓɨkya ɓɛ: «Windoni kʉ ɓɛyɔ, muusogo ɓɨnza mongoni ko miki yi nɨnɔ. Makamɨna, modoku kemibiso, iba nɨndɨtɔ gɔnɨ ɨmɨ kabibiso.»

9 Nɨyɔ ɓʉkana lɨkpʉmʉka ka ngama, ɓaga ndɨ. Lɨngʉtʉ li nɨlɔ ɓɨna ndɨ misa ya ɨngɛngɛ a ndɨ gɔnɨ ka isisilogo aka kambwa kaɓʉ, amaga ndɨ tili na pa nɨyɔ miki a ndɨ mino. 10 Nɨyɔ ɓatʉ ɓa yimibo ɓɨna lɨngʉtʉ, ɓotuma ndɨ na magyagya ɓɨɗɛ. 11 Ɓingya kʉwa ndɨ ka ndaɓʉ, ɓamɨna miki na amakɨ ɓɛyɔ ka Malia. Ɓoɓuna ndɨ moli kabibiso yi. Kumbuso yi, ɓakʉlaga ndɨ mukumba kaɓʉ, ɓapá apɛpɛ wa ɔlɔ, adʉdʉ na malazi nɨnɔ ɓalɨkyaga ɓɛ manɛmanɛ. 12 Kʉwa wa, Kunzi ʉɓɨkya ndɨ ko nziki ɓɛ ɓakigonitɔgʉ ɓata pisi kʉ ka Ɛlɔdɨ. Ɓɨga kʉwa ndɨ kʉ kaɓʉ ko pisi yagɔgɔ.

Yɛzɛfʉ na Malia ɓopikitini na Yeso ka Misili

13 Ngbingo yi nɨnɔ ɓatʉ ɓa yimibo ɓatʉkyo mino, malaika ka Mombukwono-dosu apuponilyoku ndɨ Yɛzɛfʉ ko nziki, aɓɨkya ɓɛ: «Tʉkya, mʉva miki na amakɨ mapɨkɨta ka Misili, mika kʉ kwa kʉ kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ nʉɓɨkya ndɛkɛ mino ambɛ wigoku. A ɓɛyɔ, Ɛlɔdɨ apʉngatʉ kakɨsa miki ɓɨvaka-vaka ɓɛkyɛ ɓamwɨ.» 14 Yɛzɛfʉ atʉkya kʉwa ndɨ, ava miki ɨɓʉ na amakɨ, ɓatʉkya ndɨ na gʉndʉ kaɨnda ka Misili. 15 Ɓika ndɨ kʉ kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ ngama Ɛlɔdɨ okwa ndɨ mino. Nɨyɔ igyonosa ndɨ kyɛ ɨtʉlyanɨ mʉnzɨna nɨmɔ Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ ɓɛ: «Namaka ndɨ mikamɨ ambɛ igiku kotukyoku ka Misili*.»

Ngama Ɛlɔdɨ akaulumwisisogo ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi

16 Nɨyɔ Ɛlɔdɨ andʉnga ɓɛ ɓatʉ ɓa yimibo ɓaɓuni, lɨmbɛngɨ akandɨkanaga ndɨ ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ. Akpamya kʉwa ndɨ ɓɛ ɓulumwisogi ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi ɓasɨ ɓa ɓyanga ɓɨɓa ikanɨ kusili yi ka Bɛtɛlɛhɛmʉ na ko giyo nɨyɔ ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ ɓi. Agya ndɨ ɓɛyɔ kaɓyɛnɛnɛ no ngbingo yi nɨnɔ ɓatʉ ɓa yimibo ɓɨna ndɨ mina lɨngʉtʉ. 17 Nɨlɔ lasɨ, ɨtʉlyana ndɨ kowonisilo nɨlɔ ɨɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ Yelemia ɓɛ:

18 «Katʉkya ka Lama, ɓʉkana ndɨ lɨyʉ limoti.

A lɨyʉ la mʉgamʉ mo kumbu na yigomisogo yidingi.

Lasɛlɛ nɔ akaʉgama ɓomikakɨ,

kɛgʉ gʉtʉgʉ kapa ɓɛ ɓatumisi lɨmbɛngɨ,

kyɛ ɓomikakɨ ɓolumwogini.*»

Yɛzɛfʉ na lɨvananza kakɨ ɓotukyiniku ka Misili

19 Kumbusa wa kukwakʉ ka Ɛlɔdɨ, malaika ka Mombukwono-dosu apuponilya ndɨ ɓata Yɛzɛfʉ ko nziki kʉ ka Misili. 20 Aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Zuzuko, mʉva miki na amakɨ, mɨga ka mugi ma Izaleli, kyɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kapa kamwɔ miki, ɓolumwogini kʉwa.» 21 Kʉwa wa, Yɛzɛfʉ ozuzuka ndɨ, ava miki na amakɨ ɓɨga ka Izaleli. 22 Luki limoti, Yɛzɛfʉ ʉkana ndɨ ɓɛ Alikelaʉ nɨnɔ a ndɨ mika ngama Ɛlɔdɨ nɔ a kʉwa nɨ ɨyɨ ngama ka iwili ya Yudɛa. Kʉwa wa, Yɛzɛfʉ aɓanga ndɨ kaɨnda kʉ ɓɛyɔ. Mombukwono-dosu anzɨnɨlya ɓata ndɨ ko nziki, Yɛzɛfʉ aga kʉwa ndɨ ka iwili ya Galilaya. 23 Kʉ ɓɛyɔ, ika ndɨ ka gʉɗʉ nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Nazalɛtɨ. Nɨmɔ masɨ, igyonosa ndɨ kyɛ ɨtʉlyanɨ nɨlɔ ɨɓɨkya ndɨ pisi ka ɓogyalandʉ ɓɛ: «Ɓamakaga ndɛkɛ ɓɛ mʉtʉ wa Nazalɛtɨ.»*

3

Yuani-Mubatizaɨ akaɓɨkyaga Mongoni Manza

(Malɨkɔ 1:1-8; Luka 3:1-18; Yuani 1:19-28)

1 Ko ngbingo yi nɨnɔ, Yuani-Mubatizaɨ opupana ndɨ ka ɨsa ya Yudɛa, anakʉwa kʉʉ yo Mongoni Manza ɓɛ: 2 «Yikosoni mambɛngɨ, kyɛ Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a kʉwa ɓuwobi.»* 3 Mugyalandʉ Isaya anzɨna ndɨ ko bulya ka Yuani ɓɛ:

«Mʉtʉ ɓemoti akapamɨkanaga ka ɨsa ɓɛ:

‹Muɓungusilyoni Mombukwono-dosu pisi!

Munonilyoni ɓopisi ɓɨngbɨ-ngbɨngbɨ†!›»

4 Yuani imokisyaga ndɨ kutuko kwo tukatʉ ta ngamia na mʉkaɓa ma sibokuso sa nyama ka ɨɗʉkʉfɨsɔ. Ʉlyaga ndɨ ɓanabʉnyɛnyɛ no nzuki nɨyɔ ikaga ko tutu. 5 Ɓambanzʉ ɓadulyogoku ndɨ kotukyoku ka Yelusalɛma, ka Yudɛa wasɨ na ko giyo yasɨ nɨyɔ ya mutili ma Yɔlɔdanɨ. 6 Ɓatwaga ndɨ ɓʉnyɛ kaɓʉ ka pa yangba, Yuani anuɓotiso ka Yɔlɔdanɨ.

7 Nɨyɔ Yuani ʉmɨna ndɨ Ɓafalisayɔ na Ɓasadukayɔ ɓakpʉ kadulyoku ɓituteee kyɛ uɓotisi, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓunu lɨvananza ka ɓanzʉkaaa! Wanɨ nɔ amuwonyi pisi kapɨkɨta mʉngɨmbɔ ko Kunzi nɨmɔ akodoku? 8 Wonisoni nɛkɨ pisi ka yɨgya ɓɛ moyikosoni mambɛngɨ. 9 Makitombyonitɔgʉ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Titosu nɨ Abalahamʉ!› A ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ambɛ, Kunzi akwanana koitiso matamʉ mi nɨma kaiko ɓomika Abalahamʉ. 10 Gbɔnɨ a sɛ kʉwa yakɨtʉlya kagbɨta bʉkʉtɔ ka motino mi. Ɓagbɨtatʉ sɨbʉkʉsɔ sasɨ nɨsɔ kɛgʉ kaɓʉkʉta bumo yanzanza, ɓaɗɨkɨta ko ɓuku. 11 Ɨmɨ, nakamuɓotiso ko liɓo kowonisilo ɓɛ mayikosoni ɔɓɨlɨ kunu. Luki limoti, nɨnɔ akodoku kumbuso kamɨ a no ngu kɛkɨtaga ɨmɨ. Ɨyɨ, amuɓotisa ɓanʉ na Lɨmbɛngɨ-Lotu no ɓuku. Nakakwananɨgʉ gʉtʉgʉ kanyɔgɔ ɓɛkpakʉ kakɨ aka. 12 A na ɗunga mugwi kapɨpa mʉpʉnga. Amʉmʉla ndɛkɛ mʉpʉnga, abiso ka basa ya masɔlɔ kakɨ. Luki limoti, abʉsya ndɛkɛ ɓɛvʉlʉ ko ɓuku nɨɓɔ kolimikogigʉ.»

Yuani aɓotisini Yeso

(Malɨkɔ 1:9-11; Luka 3:21-22)

13 Kʉwa wa, Yeso atʉkya ndɨ ka Galilaya ɨnda ka Yɔlɔdanɨ, asilya Yuani ɓɛ kyɛ aɓotisi. 14 Luki limoti, Yuani kɛgʉ ndɨ kapa kaɓotiso. Ɨyɨ aka ndɨ na Yeso ɓɛ: «Ɨwɛ nɔ wakwanana keɓotiso, woduku sɛ kʉwa kʉ kamɨ lɨkɨ!» 15 Luki limoti, Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Wasa, igyonosi ko ngbingo yi nɨmʉ ɓɛyɔ aka yɔ. A ɓɛyɔ, okwononi tagyɨ masɨ nɨmɔ Kunzi apaga ɓɛ tagyɨ.» Kʉwa wa, Yuani abaɨlya ndɨ. 16 Nɨyɔ ɓaɓotisa Yeso, opupoku ndɨ ko liɓo. Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, lɨsyɛ oukwikono, ɨna Lɨmbɛngɨ ko Kunzi nɨ anosyoku abɛ likpondi, ika kʉgʉ kakɨ. 17 Lɨyʉ limoti otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, aɓɨkya ɓɛ: «Mikamɨ mʉpaka nɨmʉ, nogwaga magyagya na ɨyɨ kʉgbɛ.»

4

Mumuyoniso akaɓɔɓɔ Yeso

(Malɨkɔ 1:12-13; Luka 4:1-13)

1 Kʉwa wa, Lɨmbɛngɨ-Lotu atɨka ndɨ Yeso ka ɨsa ɓɛ kyɛ mumuyoniso aɓɔɓɨ. 2 Nɨyɔ Yeso agya masyɛ ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya, biti na lɨsyɛ nɨ kalyalyagɨgʉ, ɨmʉkana ndɨ nza. 3 Mumuyoniso akpuɗoku kʉwa ndɨ kaɓɔɓɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Wakika Miko Kunzi, kpamya matamʉ mi nɨma ɨɨtɨ mukati.»

4 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ikpikaga ɓɛ:

‹Ɔɓɨlɨ ka mʉmbanzʉ kɛgʉ asɨ ko bulya malɨlɨ aka,

Luki limoti, a ka lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ opupaga ka mʉnɔkʉ ko Kunzi.*›»

5 Kumbuso yi, mumuyoniso aga ndɨ na ɨyɨ ka gʉɗʉ wotu ka Yelusalɛma aɗokisa kugbondo wa Ndaɓʉ ko Kunzi. 6 Aɓɨkya ɓɛ: «Wakika Miko Kunzi, bumbuko katʉkya wanʉ wadwɛ wasɨ, kyɛ ikpikaga ɓɛ:

‹Kunzi ʉkpamɨlyatʉ ɓamalaika kakɨ

ɓɛ ɓʉbɨnɨkɨ ka maɓɔkʉ,

kyɛ wakidwoni kʉgʉkɔ ka lɨtalʉ*.›»

7 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ikpikagatʉ gɔnɨ ɓɛ: ‹Wakaɓoɓonitɔgʉ Kunzi Mombukwana-dakʉ*.›» 8 Mumuyoniso ɨnda ndɨ ɓata na Yeso kʉgʉ wa ngʉpa nɨyɔ yɨkʉngʉ kʉgbɛ. Kʉ ɓɛyɔ, awonisa ndɨ ɓʉngama ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ na ɨbɨba yi. 9 Aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wakoɓuna moli kambwa kamɨ kebibiso, nʉpá nɨmana masɨ.»

10 Luki limoti, Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Abɨlɨ! Tʉkya! Kyɛ ikpikaga ɓɛ:

‹Mubibisaga Mombukwana-dakʉ Kunzi aka,

wanalʉmbaga asɨ ko lino kakɨ aka*.›»

11 Ka muliɓo, mumuyoniso asa ndɨ. Ɓamalaika ɓakpuɗoku kʉwa ndɨ Yeso, ɓapʉnga kagugubyo.

Yeso opungini ligubo lo Mongoni Manza ka Galilaya

(Malɨkɔ 1:14-15; Luka 4:14-15)

12 Nɨyɔ Yeso ʉkana ɓɛ ɓagwini Yuani-Mubatizaɨ, atʉkya ndɨ wa, ɨnda ndɨ ka Galilaya. 13 Kʉ ɓɛyɔ, atʉkya ndɨ ka Nazalɛtɨ, ɨnda kaika ka gʉɗʉ wa Kapɛlɛnaumu, ka mutili ma ibombu ya Galilaya, ka iwili ya Zabuloni na nɨyɔ ya Nafutali. 14 Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ ɨtʉlyanɨ mʉnzɨna nɨmɔ Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ Isaya ɓɛ:

15 «Ka iwili ya Zabuloni na nɨyɔ ya Nafutali,

a miso yo liɓo lidingi,

kʉsyakʉ wa Yɔlɔdanɨ.

Ka Galilaya,

mugi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda.

16 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ ko biti,

ɓinini ɓʉngbanganya,

nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓakiɗukufo ɓiguɓu ka kululuko kwa kukwakʉ,

ɓʉngbanganya upupilyini*!»

17 Katʉkya ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Yeso apʉnga ndɨ kaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Mongoni Manza ɓɛ: «Yikosoni mambɛngɨ, kyɛ ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a kʉwa ɓuwobi.»

Yeso umokini mbɛyɨ ɓaɓɨɓya ɓakwanganya

(Malɨkɔ 1:16-20; Luka 5:1-11; Yuani 1:35-51)

18 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mina kakpakyana ka mutili ma ibombu ya Galilaya, ʉmɨna ndɨ ɓanyɔ ɓosi ɓaɓa nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓomika-mʉlʉkʉ. A ndɨ nɨ Simoni nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Pɛtɛlɛ sɛ kʉwa mamakɨ ɓɛyɔ ka Andɨlɨa. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓa ndɨ kolubo moyo. 19 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓyeniku! Namuitiso kʉwa ɓanyɔ-ɓambanzʉ.» 20 Wa aka wa, ɓasa ndɨ moyo kaɓʉ, ɓapʉnga kaɓɨɓya. 21 Nɨyɔ Yeso isisilo kambwa yɨkɛɗɛ, ʉmɨna ndɨ ɓata ɓomika Zɛbɛdayɔ ɓaɓa, Yakɔbɔ na mamakɨ ɓɛyɔ ka Yuani. Ɓa ndɨ ka ɨngbɔlɔ yidingi pa imoti na abaɓʉ ɓɛyɔ ka Zɛbɛdayɔ, ɓanoɓungusyo moyo kaɓʉ. Yeso ʉmaka ndɨ. 22 Wa aka wa, ɓasa ndɨ ɨngbɔlɔ yidingi, ɓasa abaɓʉ, ɓaɓyɛ ndɨ Yeso.

Yeso akaʉtɨwa ɓambanzʉ na anohukuso ɓokoloɓu

(Luka 6:17-19)

23 Yeso ɨnda ndɨ kolingyo giyo yasɨ ya Galilaya. Anatɨwa ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda. Anʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Mongoni Manza ma ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Anohukuso ɓokoloɓu ɓayasɨ na ɓʉpɔ ɓa nzʉyɨ dididi. 24 Mongoni kakɨ ɨtʉlyana ndɨ ko giyo yasɨ ya Sulia. Mongoni mi nɨmɔ, ʉkpamya ndɨ ɓambanzʉ kadulyoku na ɓatʉ ɓasɨ ɓa mobi ma ɓokoloɓu na ɓʉpɔ dididi. Luga kaɓʉ, a ndɨ na nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɨmʉkana kʉgbɛ, nɨɓɔ ɓa ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, nɨɓɔ ɓa ndɨ na lɨga na nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓazɛgɛsɨ. Yeso uhukusa ndɨ ɓasɨ. 25 Ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓudingi kʉgbɛ ɓa kʉwa ndɨ kaɓɨɓya ɓingbooo. Ɓotukyogoku ndɨ ka iwili ya Galilaya, ka iwili ya Ɓagʉɗʉ-Tɛkɛɓɛ, ka Yelusalɛma, ka Yudɛa na kʉsyakʉ wa Yɔlɔdanɨ.

5

Yeso akapá mʉtʉʉ nɨ a kʉgʉ wa ngʉpa

(Luka 6:20-23)

1 Nɨyɔ Yeso ʉmina ɓambaza ka ɓambanzʉ, aɗaka ndɨ ka ngʉpa, iko, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakpuɗoku ndɨ. 2 Apʉnga kʉwa ndɨ kaʉtɨwa ɓɛ:

3 «Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓa na yangya ka mambɛngɨ,

kyɛ ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a ɓa kaɓʉ.

4 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓakalya kumbu,

kyɛ Kunzi utumisatʉ ndɛkɛ mambɛngɨ.

5 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓa ɓitombiii,

kyɛ ɓinisanatʉ ndɛkɛ na lisimo nɨlɔ Kunzi ʉwanyaga ndɨ.

6 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓa na nza na mʉsasa kagya lɨkpʉmʉka lɔ ngbingbili ko misa ko Kunzi,

kyɛ ɓikutagatʉ ndɛkɛ.

7 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓʉmɨnɨlyaga ɓɛngɛnɨ kumbu,

kyɛ Kunzi ʉmɨnyɨlya ndɛkɛ ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ.

8 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓa na mambɛngɨ manza,

kyɛ ɓamɨnatʉ ndɛkɛ Kunzi.

9 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓakapá mazɨyɔ,

kyɛ ɓʉmaka ndɛkɛ ɓɛ ɓomiko-Kunzi.

10 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓakaugyogyiso kyɛ ɓakagya nɨmɔ okwononi ko misa ko Kunzi,

kyɛ ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a ɓa kaɓʉ.

11 Gwoni magyagya kika nɨ ɓakamʉtʉmbwa, ɓanamugyogyiso, ɓanamʉɓʉkʉlyaga makpʉmʉka manyɛnyɛ ko bulya kamɨ. 12 Gwoni magyagya kʉgbɛ, miko ka magyagya aka! Kyɛ minisono ndɛkɛ na mʉkalya mudingi kʉgʉ wa lɨsyɛ. A ɓɛyɔ, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɓugyogyisa ndɨ mino ɓogyalandʉ nɨɓɔ ɓodoku ndɨ kambwa kunu.»

Ɓaɓɨɓya ɓa abɛ liniko na ɓʉngbanganya ka ɔɓɨlɨ

(Malɨkɔ 9:50; Luka 14:34-35)

13 «Iɓunu, ma liniko ka ɔɓɨlɨ. Luki limoti, liniko kandapamanaga, luki tino ɓata lɔ akwanana kondingimosogo? Kikigʉ ɓata na ɨzangɨya, luki limoti ɓomisya kʉwa kunzi, ɓambanzʉ ɓaɗɨtaga.

14 Iɓunu, ma ɓʉngbanganya ka ɔɓɨlɨ. Gʉɗʉ nɨnɔ ipiko kʉgʉ wa ngʉpa kakwananɨgʉ kaɨsʉma. 15 Ɓakatʉnagɨgʉ tala ɓɛ ɓagbukumisyi ɓata na mʉmbɨ. Luki limoti, ɓabisaga kʉgʉ, ka pa nɨyɔ ɓabisogo mino kyɛ uzigi ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ka ndaɓʉ. 16 Okwononi ɓɛ ɓʉngbanganya kunu iki ɓɛyɔ ko misa ka ɓambanzʉ. Ɓika kaɨna yɨgya kunu yanza, ɓabibiso Obonu nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ.»

Yeso akanzɨna ko bulya Mʉtʉʉ

17 «Makosimonitɔgʉ ɓɛ nodoku ndɨ kolimogo Mʉtʉʉ ka Musa, ikanɨ nɨmɔ ɨɓɨkya ndɨ na ɓogyalandʉ. A ɓɛyɔ, ɨmɨ, nakodokugʉ kolimogo, luki limoti, nodoku kotulyasa masɨ. 18 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ngbingo yi nɨnɔ lɨsyɛ na ɔɓɨlɨ a mbɛyɨ ɓata mino aka, kɛgʉ na ɨkya liɓiso gʉtʉgʉ limoti aka la Mʉtʉʉ nɨlɔ akwanana kolimiko, gʉtʉgʉ ɨkya lɨngbɛtɨ li aka, kambwa ɓɛ makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ igyonosi. 19 Kinili, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ oɓuno mʉtʉʉ gʉtʉgʉ nɨmɔ makɛɗɛ aka, uwonisila ɓatʉ ɓagɔgɔ kagya ɓɛgɛyɔ, ɨyɨ ɓɨkpɛ nɔ ika ndɛkɛ mʉtʉ wa payaya kʉgbɛ ka Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Luki limoti, mʉtʉ nɨnɔ akagya mʉtʉʉ, uwonisila ɓatʉ ɓagɔgɔ kagya ɓɛgɛyɔ, ɨyɨ nɔ ika ndɛkɛ mʉtʉ wa ɨbɨba kʉgbɛ ka Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. 20 Nakamʉɓɨkya ambɛ, okwononi yɨgya kunu iki yanza kakɨtaga nɨyɔ ka Ɓafalisayɔ na ɓowonisila ɓa mʉtʉʉ. Kiki ɓɛyɔ, makingyigʉ ndɛkɛ ka Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ.»

Mʉtʉʉ ko bulya lɨngangɨ

(Luka 12:57-59)

21 «Mʉkanatʉ ndɨ ɓɛyɔ ɓʉɓɨkya ndɨ mino ɓotitonu ɓɛ: ‹Wakamwonitɔgʉ mʉmbanzʉ*. Mʉmbanzʉ kamwɔ dakɨ, ɓaga na ɨyɨ ka ngbanga.› 22 Luki limoti, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ kika na lɨngangɨ na dakɨ, okwononi ɓaga na ɨyɨ ka ngbanga. Na kika nɨ atumbwini mamakɨ ɓɛ: ‹Wa ngingi!›, okwononi ɓaga na ɨyɨ ka Basa-Yidingi. Katʉmbwa gɔnɨ ɓɛ: ‹Wa mʉtʉ wa ibikyasʉ!›, okwononi ɓaɗɨkɨtɨ ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! 23 Kika nɛkɨ nɨ wakaɨnda kapá Kunzi apɛpɛ ka gbɔgbɔ, watamana ɓɛ makɛgʉ kaʉkanana na mamakʉ, 24 wasa mbɛyɨ apɛpɛ kakʉ kambwa wa gbɔgbɔ wa, waga kaʉkanana na ɨyɨ. Kumbuso yi, wodoku sɛ kʉwa kapá.

25 Hʉkanana ɓɨgala-gala na mumuyoniso kakʉ nɨ ma mbɛyɨ na ɨyɨ ko pisi aka kambwa kadwɛ ka zozi. Kiki ɓɛyɔ, ɨyɨ udwisatʉ ka zozi, zozi ukitisaga ka polisi, polisi ugwi. 26 A lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, wakopupigʉ kʉ ɓɛyɔ kanɨ wakanokolyigʉ ɓuyi ɓasɨ nɨɓɔ ika nɨ ɓukuni.»

Mʉtʉʉ ko bulya kasyɛ na muko ikanɨ na mʉlʉkʉ wodi

27 «Mʉkanatʉ ndɨ ɓɛyɔ ɨɓɨkyo mino ɓɛ: ‹Wakosyonitɔgʉ na muko ikanɨ mbʉnya ɓɛngɛnɨ.*› 28 Luki limoti, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ mʉmbanzʉ kanda muko na mʉsasa, ika kanɨ osyini na ɨyɨ pisi ka lɨmbɛngɨ kakɨ.

29 Liso kakʉ la kumbanzɨkanɨkɔ kumokyisiso ka ɓʉnyɛ, muko, wombimbo ɓyɨ na ɨwɛ. A ɓɛyɔ, a ɓɨnza kombimbo pa yimoti ya nzʉyɨ kakʉ, nɨ ɓakombimbigʉ nzʉyɨ kakʉ yasɨ ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 30 Kʉɓɔkʉkɔ kakʉ kwa kumbanzɨkanɨkɔ kumokyisiso ka ɓʉnyɛ, kɔ, wombimbo ɓyɨ na ɨwɛ. A ɓɛyɔ, a ɓɨnza kombimbo pa yimoti ya nzʉyɨ kakʉ, nɨ ɓakombimbigʉ nzʉyɨ kakʉ yasɨ ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»

Mʉtʉʉ ko bulya yisikiso muko

(Matayɔ 19:9; Malɨkɔ 10:11-12; Luka 16:18)

31 «Ɨɓɨkyatʉ ndɨ gɔnɨ ɓɛ: ‹Mʉmbanzʉ kasikisa mukakɨ, apɨ́ balʉwa yi nɨnɔ asikisi na ɨyɨ*.› 32 Luki limoti, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ wasɨ kasikisa mukakɨ, kiki nɨ agwini na mʉlʉkʉ aka, ahukwilyini muko yi nɨnɔ pisi kasyɛ na mʉlʉkʉ wodi. Mʉtʉ wasɨ kava muko yi nɨnɔ, ɨyɨ gɔnɨ ogyini ɓɨlya.»

Mʉtʉʉ ko bulya silika

33 «Mʉkanatʉ ndɨ gɔnɨ ɓɛyɔ ɓʉɓɨkya ndɨ mino ɓotitonu ɓɛ: ‹Wakakonitɔgʉ silika waɓɔngɔ kambwa ka Mombukwono-dosu. Luki limoti, gyogoni masɨ nɨmɔ makʉlya ndɨ mina silika*.› 34 Luki limoti, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ makakogonitɔgʉ. Gʉtʉgʉ ko lino la kʉgʉ wa lɨsyɛ, kyɛ a kiti wa ɓʉngama ko Kunzi. 35 Gʉtʉgʉ ko lino la ɔɓɨlɨ, kyɛ a ɓuliki nɨɓɔ Kunzi ibisago mina magʉ. Gʉtʉgʉ ko lino la gʉɗʉ wa Yelusalɛma aka, kyɛ a gʉɗʉ ka Ngama mudingi. 36 Makakogonitɔgʉ silika ka ɓamʉ kunu, kyɛ makakwananɨgʉ koɓuɓiso ikanɨ kopiyasa litukatʉ gʉtʉgʉ limoti aka la ɓamʉ kunu. 37 Makabaɨlya lɨkpʉmʉka, ɓɛ ‹Iyo› iki kʉwa ɓɛyɔ aka yɔ. Makanganya ɓɛ ‹Haaa›, manganya kʉwa lɨngʉnʉ aka. Kyɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓamatɨlaga ɓata kʉgʉ yi, apʉnyaga ka Mumuyoniso.»

Mʉtʉʉ ko bulya kigisyo likosi

(Luka 6:29-30)

38 «Mʉkanatʉ ndɨ ɓɛyɔ ɨɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: ‹Liso ko liso, lanzʉ ka lanzʉ*.› 39 Luki limoti, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ, makigisonitɔgʉ ɓʉnyɛ ka ɓʉnyɛ. Mʉmbanzʉ kʉɓɨta ka panga ya kumbanzɨkanɨkɔ, wayikosilya gɔnɨ nɨyɔ yagɔgɔ. 40 Mʉmbanzʉ kapa kaʉsʉngɨlya kyɛ avɨ simizi kakʉ, wasɨlya gɔnɨ koti kakʉ. 41 Mʉmbanzʉ kʉkpamya ka mapʉpʉ ɓɛ mʉbɨnɨkɨlya likumbogi kabisilyoku ka kilomɛtɛlɛ yimoti, wabisilya kʉwa ka kilomɛtɛlɛ yɨɓa. 42 Mʉmbanzʉ kʉkʉnga luki, wapá. Mʉmbanzʉ kʉkʉnga ɓɛ mukupisa luki, wakamongonyilyonitɔgʉ.»

Mʉtʉʉ kaʉpa ɓomuyoniso

(Luka 6:27-28, 32-36)

43 «Mʉkanatʉ ndɨ ɓata ɓɛyɔ ɨɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: ‹Mʉpa wai-dakʉ, wamʉya mumuyonisa kakʉ*.› 44 Luki limoti, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ huponi ɓomuyoniso kunu. Hulumbilyoni nɨɓɔ ɓakamugyogyiso. 45 Kʉwa wa, mika ɓomiko Obonu nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ. A ɓɛyɔ, ɨyɨ opupisaga mɔnɨ ka ɓambanzʉ ɓanza na gʉtʉgʉ ka nɨɓɔ ɓanyɛ aka. Olukusaga mbwayɨ ka ɓatʉ ɓongbingbili na gʉtʉgʉ ka nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓongbingbili aka. 46 Kika nɨ mʉpaga nɨɓɔ aka ɓɔ ɓamʉpaga, minisana na ɨzangɨya tino? Gʉtʉgʉ ɓandɔmbɛ ɓa manzanza aka ɓʉpaga ɓawai-daɓʉ ɓɛgɛyɔ! 47 Kika nɨ mumuusogo ɓomomonu aka, magyaga likpʉmʉka lɨmbanga tino kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓagɔgɔ? A ɓɛyɔ, gʉtʉgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi, ɓagyaga ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ! 48 Wikoni nɛkɨ ɓanza, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ o mina wanza.»

6

Mʉtʉʉ ko bulya yɨbɨnɨka ɓuti ka ɓatʉ ɓa yangya

1 «Wiɓuulyonito, makikonitɔgʉ kaipupisa ko misa ka ɓambanzʉ ngbingo yi nɨnɔ mo mino kagya ɓʉnza. Kyɛ makagya ɓɛyɔ, makinisonigʉ na ɨzangɨya kotukyoku ko Obonu nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ.

2 Kʉwa wa, ngbingo yi nɨnɔ wasingyi mino mʉtʉ wa yangya, wakibibonitɔgʉ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓɔ ɓagyaga ɓɛyɔ ka ɓandaɓʉ kaɓʉ ɓaya malʉmba, ka ɓopisi kyɛ ɓambanzʉ ɓiki kaʉbɨba. A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɨɓʉ ɓinisononi kʉwa na ɨzangɨya kaɓʉ. 3 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ wo mino kapá mʉtʉ wa yangya luki, kʉɓɔkʉkɔ kakʉ kwa kulekuke kibonitɔgʉ nɨyɔ kʉɓɔkʉkɔ kwa kumbanzɨkanɨkɔ akagya. 4 Okwononi yɨgya yi nɨyɔ iki ko dikiɗi. Na Abakʉ nɨnɔ akaɨna gɔnɨ nɨlɔ wakagya ko dikiɗi, ʉkalyatʉ.»

Mʉtʉʉ kʉgʉ wa malʉmba

(Luka 11:2-4)

5 «Ngbingo yi nɨnɔ miko mino kalʉmba, makikonitɔgʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ. Ɨɓʉ ɓapaga kalʉmba ɓomononini ɓɨgba ka ɓandaɓʉ kaɓʉ ɓaya malʉmba na ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ ɓaya ɓopisi. A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɨɓʉ ɓinisononi kʉwa na ɨzangɨya kaɓʉ. 6 Luki limoti, ɨwɛ, ngbingo yi nɨnɔ wo mina kalʉmba, wingyo ka ndaɓʉ ya kʉsɔ. Wɨdʉlaga mupumi, wakʉnga Abakʉ nɨnɔ a wa ka pa yo dikiɗi. Ɨyɨ Abakʉ nɨnɔ akaɨna nɨlɔ wakagya ko dikiɗi, ʉkalyatʉ. 7 Ngbingo yi nɨnɔ mo mina kalʉmba, makikonitɔgʉ kaɨgɨlyaga lɨkpʉmʉka limoti ɓɨkyɔ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi ɓakagyo mino. A ɓɛyɔ, mʉtamanagɨ kaɓʉ a ɓɛ Kunzi ʉmʉkana kyɛ ɓanzɨnaga yakpʉ. 8 Makogyonitɔgʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨɓʉ. Kyɛ kambwa kakʉnga, Obonu akaiba mʉsasa kunu.»

Obosu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ

(Luka 11:2-4)

9 «Iɓunu, makwanana nɛkɨ kaika kalʉmbaga ɓɛ:

‹Obosu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ,

ɓambanzʉ ɓasɨ ɓibi ɓɛ,

lino kakʉ a lotu.

10 Ɓʉngama kakʉ oduku,

sɨpananɨsɔ kakʉ igyonosi,

ka lɨtɔmbʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ.

11 Tɨpánɔ masyɛ masɨ, malɨlɨ nɨmɔ okwononi na iɓusu.

12 Tɨpɨlyanɔ luɓu kusu,

mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ iɓusu tʉpɨlyago mino ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga no luɓu kusu.

13 Wakatisonitɔgʉ kogwa ka kʉɓɔɓɔkʉ,

luki limoti, tiɓuulyogo ka mumuyoniso.

[Kyɛ ɓʉngama, ngu na ɨbɨba a ɓa kakʉ, ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ!

Iyo a ɓɛyɔ.]›»

14 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ: «A ɓɛyɔ, kika nɨ mʉpɨlyagatʉ ɓomomonu ɓʉnyɛ kaɓʉ, Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ amʉpɨlyatʉ ndɛkɛ gɔnɨ iɓunu. 15 Luki limoti, makupilyogi ɓomomonu, Obonu kamʉpɨlyɨgʉ ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ.»

Mʉtʉʉ ko bulyo yiginyo malɨlɨ ko ngbingo

16 «Ngbingo yi nɨnɔ mo mina kakya malɨlɨ ko ngbingo, makikonitɔgʉ misa mundindilo mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ. Ɨɓʉ ɓondindilaga miso ɓɛyɔ kauwonisilo ɓambanzʉ ɓasɨ ɓɛ ɓoginyini malɨlɨ ko ngbingo. A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɨɓʉ ɓinisononi kʉwa na ɨzangɨya kaɓʉ. 17 Luki limoti, ɨwɛ, ngbingo yi nɨnɔ wo mina kakya malɨlɨ ko ngbingo, wɨsʉkʉsa misa ɓɨngɔ na wɨbʉma malazi ɓipupupu ka mʉ. 18 Kʉwa wa, ɓambanzʉ ɓakibigʉ ɓɛ wakakya malɨlɨ ko ngbingo ko bulya kaɓʉ. Luki limoti, ko bulya ka Abakʉ nɨnɔ a wa ka pa yo dikiɗi. Ɨyɨ Abakʉ nɨnɔ akaɨna nɨlɔ wakagya ko dikiɗi, ʉkalyatʉ.»

Yeso akanzɨna ka lɨngama la kʉgʉ wa lɨsyɛ

(Luka 12:33-34)

19 «Makikonitɔgʉ kapɨmbya lɨngama wa ka ɔɓɨlɨ wa. Makagya ɓɛyɔ, ɓakɛkɛɗʉ ɓalyatʉ na nzʉma apʉta. Ɓatʉ ɓo kuɓakʉ ɓakwanana gɔnɨ koɓuna ndaɓʉ, ɓiɓo. 20 Luki limoti, pimbyogoni lɨngama kunu kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓakɛkɛɗʉ ɓakalyɨgʉ na nzʉma kapʉtɨgʉ. Ɓatʉ ɓo kuɓakʉ ɓakakwananɨgʉ gɔnɨ koɓuna ndaɓʉ na kaiɓo. 21 A ɓɛyɔ, pa yi nɨyɔ mukumba kakʉ o mino, lɨmbɛngɨ kakʉ ika kʉ gɔ kʉ.»

Miso nɨ tala wa nzʉyɨ

(Luka 11:34-36)

22 «Miso a tala wa nzʉyɨ. Misa kakʉ kiki no koloɓu, nzʉyɨ kakʉ yasɨ ika ka ɓʉngbanganya. 23 Luki limoti, miso kakʉ kidwonoso, nzʉyɨ kakʉ yasɨ ika ko biti. Kika nɛkɨ nɨ ɓʉngbanganya nɨɓɔ a kʉsɔ kakʉ a abɛ biti, biti yi nɨyɔ ika kʉwa yopi kʉgbɛ.»

Kagugubyo Kunzi ikanɨ ɓuyi

(Luka 16:13)

24 «Mʉtʉ ɓemoti kakwananɨgʉ kaugugubya ɓangama ɓaɓa. A ɓɛyɔ, amʉya ɓemoti, apa wagɔgɔ, ikanɨ ɨgʉmya ka ɓemoti, amɨna wagɔgɔ payaya. Makakwananɨgʉ kagugubya ko ngbinga ɓemoti Kunzi no ɓuyi.»

Okwononi kaiko na baya ko Kunzi

(Luka 12:22-31)

25 «Kinili, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ: Makigbomisonitɔgʉ ɓamʉ ko bulya ɔɓɨlɨ kunu, iki ko bulya malɨlɨ ikanɨ luki limwo, iki ka nzʉyɨ kunu ikanɨ ko luki la kimokisyo. A ɓɛyɔ, ɔɓɨlɨ kunu a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga malɨlɨ, na nzʉyɨ kunu a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga ɓotu. 26 Huminoni mbɛyɨ ɓombu! Ɓakakʉnagɨgʉ, ɓakobuulyogigʉ, ɓakɛgʉ na pa nɨyɔ ɓobisaga mina masɔlɔ. Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ ulyolisagatʉ! Wɨna sɛ, iɓunu, ma na ɨzangɨya yidingi kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓombu! 27 Wanɨ nɔ akwanana luga kunu, pisi kaigbomisa mʉ, kosisilo mina masyɛ ma ɔɓɨlɨ kakɨ?

28 Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kaigbomisa ɓamʉ ko bulya ɓotu? Wondoni mbɛyɨ maʉwa mo tutu ɓizumuuu, winoni ɓɛyɔ aɓakago mino: kagyagɨgʉ ligubo, kakʉɓagɨgʉ ɓotu. 29 Luki limoti, nakamʉɓɨkya ambɛ, gʉtʉgʉ ngama Sɔlɔmɔnɔ aka ka ɨbɨba kakɨ yasɨ, kimokisyagʉ ndɨ kutuko kwanza gʉtʉgʉ kumoti aka abɛ lɨʉwa limoti luga wa nɨma. 30 Kika nɛkɨ nɨ Kunzi akomokisyogo mapakʉ mo tutu nɨmɔ a na lɨsyɛ li nɨlɨ wa, na ɓʉgala ɓaɗɨkɨta ko ɓuku. Ko bulya ɨkɨ yɔ kakwananɨgʉ mino kamumokisyogo iɓunu ɓɨkpɛ? Eeeze, sɛ kʉwa iɓunu ɓana ma na baya yɨkɛɗɛ aaa! 31 Makigbomisonitɔgʉ nɛkɨ ɓamʉ ɓɛ: ‹Talya sɛ ɨkɨ? Tomwo ɨkɨ? Ikanɨ timokisyo ɨkɨ?› 32 A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi ɓɔ ɓikaga kaamama kakɨsa masɨ nɨmɔ. Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ ibagatʉ ɓɛ ma na mʉsasa ma makpʉmʉka mi nɨmɔ. 33 Iɓunu, kisoni mbɛyɨ Ɓʉngama ko Kunzi na kaɓyɛ ɓungbingbili nɨɓɔ apaga. Ɨyɨ, amʉmatɨlyatʉ makpʉmʉka magɔgɔ masɨ kʉgʉ yi. 34 Kinili, makigbomisonitɔgʉ nɛkɨ ɓamʉ ko bulya ɓʉgala. Ɓʉgala ɨkɨsɨlya nɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi. Masyɛ masɨ a na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ kakɨ.»

7

Makokonitɔgʉ mʉkɔmbʉ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ

(Luka 6:37-38, 41-42)

1 «Makokonitɔgʉ mʉkɔmbʉ ka mʉmbanzʉ, iba Kunzi kamukulyonitɔgʉ nɨmɔ kunu ɓɛgɛyɔ. 2 A ɓɛyɔ, Kunzi amʉkʉlya ndɛkɛ mʉkɔmbʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉkʉlyago mina ɓɛngɛnɨ. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉgyago mino ɓɛngɛnɨ, Kunzi amumigisilya ndɛkɛ iɓunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ. 3 Ko bulya ɨkɨ yɔ wo mina kamɨna asɨ okuku aka nɨnɔ a ko lisa ka mamakʉ, nɨ wakɛgʉ sɛ kaɨna ingbi nɨyɔ a ka nɨlɔ kakʉ? 4 Wakwanana kaɓɨkya mamakʉ lɨkɨ ɓɛ: ‹Gya mbɛyɨ nʉnyʉ okuku ko lisa kakʉ›, nɨ ka nɨlɔ kakʉ ka mombukwana-dakɨ yi a na ingbi? 5 Mʉtʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ! Wɨnyɔ mbɛyɨ ingbi nɨyɔ a ko lisa kakʉ. Kumbuso yi, wakwanana kʉwa kaɨna ɓɨngbanganya kanyɔ okuku ko lisa ka mamakʉ.

6 Makumbimbilyonitɔgʉ ɓɛnva makpʉmʉka nɨmɔ ɓapága Kunzi, kyɛ ɓakwanana kamuikyonilyo, ɓamʉkʉkaga. Na makumbimbilyonitɔgʉ ɓangʉya makpʉmʉka kunu ma lɨsɨka, kyɛ ɓakwanana koɓunaga na magʉ ɓɨkpwɛkpwɛkpwɛ.»

Nɨnɔ akʉngaga, Kunzi apágatʉ

(Luka 11:9-13)

7 «Kungoni, ɓamʉpátʉ. Kisoni, minisanatʉ nolu. Yiponi holi, ɓamuhukwilyatʉ. 8 A ɓɛyɔ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akʉngaga, ɓapágatʉ. Nɨnɔ akɨsaga, inisanagatʉ nolu. Na nɨnɔ ayipaga holi, ɓahukwilyagatʉ mupumi. 9 Wanɨ nɔ luga kunu akwanana kapá mikakɨ lɨtalʉ nɨ akungini mukati? 10 Ikanɨ kakʉnga musi, akwanana lɨkɨ kapá nzʉka? 11 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ mo mino ɓanyɛ yɔ, luki limoti, mibagatʉ kaʉpá ɓomiki kunu makpʉmʉka manzanza. Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ akwanana kapá mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akʉngaga makpʉmʉka manzanza kakɨtaga.

12 Masɨ nɨmɔ mapaga ɓɛ ɓamʉgyɨlyɨ, hugyilyoni ɓɛngɛnɨ ɓɛgɛyɔ. Ikpikaga ɓɛyɔ ka Mʉtʉʉ ka Musa na ka ɓakɨtaɓʉ ka ɓogyalandʉ.»

Mupumi makpwɔ

(Luka 13:24)

13 «Wingyogoni pisi ka mupumi makpwɔ. A ɓɛyɔ, mupumi ma kɨnda ka ɓʉnyɛ a makpʉ na pisi yi yahʉ. Na ɓatʉ ɓudingi ɓaɓyɛgɛ kʉ ɓɛyɔ. 14 Luki limoti, mupumi ma kɨnda ka ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ a makpwɔ, pisi yi a ɓɨmbɨtɨtɨ. Nɨɓɔ ɓakɨtaga kʉ, ɓa ɓakɛɗɛ.»

Ɓibogo sɨbʉkʉsɔ ko bumo yi

(Luka 6:43-44)

15 «Wiɓuulyonito na ɓogyalandʉ ɓa ɓɔngɔ. Ɓamudulyogoku mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓakɔndɔlɔ, luki limoti, ka mambɛngɨ kaɓʉ, ɓa ɓosukopi. 16 Mumibaga ndɛkɛ pisi ka yɨgya kaɓʉ. Ɓakapwagɨgʉ bumo ya muzabibu ka muligi mo mowo. Ɓakapwagɨgʉ gɔnɨ bumo yanza ka sɨbʉkʉsɔ so mowo. 17 Kinili, sɨbʉkʉsɔ sanza aɓʉkʉtaga bumo yanzanza, nɨsɔ sanyɛ aɓʉkʉta bumo yanyɛnyɛ gɔnɨ. 18 Sɨbʉkʉsɔ sanza kakwananɨgʉ kaɓʉkʉta bumo yanyɛnyɛ, na sɨbʉkʉsɔ sanyɛ kakwananɨgʉ kaɓʉkʉta bumo yanzanza. 19 Sɨbʉkʉsɔ sasɨ nɨsɔ kaɓʉkʉtagɨgʉ bumo yanza, ɓagbɨtatʉ, ɓaɗɨkɨta ko ɓuku. 20 A ɓɛyɔ, mumibaga ndɛkɛ ɓogyalandʉ ɓa ɓɔngɔ pisi ka yɨgya kaɓʉ.»

Ɓaɓɨɓya ɓa lɨngʉnʉ

(Luka 13:25-27)

21 «Kɛgʉ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓɛmakaga ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, Mombukwono-dosu!› ɓɔ ɓogulyo ndɛkɛ ka ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Luki limoti, a nɨnɔ aka nɔ akagya sɨpananɨsɔ ka Baba nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ. 22 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓambanzʉ ɓudingi ɓɛɓɨkyatʉ ndɛkɛ ɓɛ: ‹Heɓe Mombukwono-dosu, Mombukwono-dosu! Takanzɨnagɨgʉ mbɛyɨ ndɨ na ɓugyalandʉ ko lino kakʉ? Tanokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, tagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga mudingi?› 23 A ɓɛyɔ, nʉɓɨkya ndɛkɛ ɓɨngbanganya ɓɛ: ‹Ɨmɨ, nakamumibagʉ ndɨ ɨmɨ gʉtʉgʉ iki yi aka. Tukyoni ɓuwobi na ɨmɨ, iɓunu ɓagya-manyɛ!›»

Bɨbʉ kʉgʉ wa ɓandaɓʉ ɓayɨɓa

(Luka 6:47-49)

24 «A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ nɨnɔ ʉkanaga lɨkpʉmʉka kamɨ, anagya ɓɛyɔ iɓikyi mino, ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ wa yimibo nɨnɔ opika ndɨ ndaɓʉ kakɨ kʉgʉ wa lɨtalʉ. 25 Ngbingo yi nɨnɔ mbwayɨ alʉka ndɨ mino, moɓo otumogo, muvivi mapʉ okukwa ndɨ ka ndaɓʉ yi nɨyɔ. Luki limoti, koɗukanagʉ ndɨ kyɛ ɓakpɔ ndɨ muɓumbe mi kʉgʉ wa lɨtalʉ. 26 Luki limoti, mʉmbanzʉ nɨnɔ ʉkanaga lɨkpʉmʉka kamɨ nɨ kɛgʉ kagya ɓɛyɔ iɓikyi mino, ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ngingi. Kyɛ opika ndɨ ndaɓʉ kakɨ kʉgʉ wo mbumi. 27 Ngbingo yi nɨnɔ mbwayɨ alʉka ndɨ mino, moɓo otumogo, muvivi mapʉ okukwa ndɨ ka ndaɓʉ yi nɨyɔ. Kʉwa wa, oɗukana ndɨ wasɨ ɓɨgbatata.»

28 Nɨyɔ Yeso ama ndɨ mino kanzɨna ɓɛyɔ, ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ ka inguo ya mʉtʉʉ kakɨ. 29 A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ kakɨ a ndɨ no ngu nɨ kɛgʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨmɔ ka ɓowonisilo kaɓʉ ɓa mʉtʉʉ.

8

Yeso ahukusini keɓu-keɓu

(Malɨkɔ 1:40-45; Luka 5:12-16)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso osya ndɨ mino ka ngʉpa, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ a ndɨ kaɓyɛ ɓingbooo. 2 Kʉwa wa, keɓu-keɓu ɓemoti akpuɗoku ndɨ. Oɓuna moli kambwa kakɨ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Hiii, Mombukwono-dosu! Wakapa, wakwanana ɓaka kengumoso.» 3 Yeso anana ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, avɨla. Aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɛɛɛ! Noboilyini, ngʉmana!» Wa aka wa, angʉmana ndɨ ɓɨngɔ. 4 Kumbuso yi, Yeso agbɨtyaga ndɨ ɓɛ: «Wɨmɨnyatʉ, wakaɓikyonitɔgʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka! Luki limoti, waga kaimoniso ko kumu, wapá apɛpɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mʉtʉʉ ka Musa aɓɨkyaga mino, iba mʉtʉ wasɨ ibi ɓɛ woukini ɓi.»

Yeso ahukusini mʉgya-ligubo ka ngama ka ɓasʉda

(Luka 7:1-10)

5 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kogulya ka gʉɗʉ wa Kapɛlɛnaumu, ngama ka ɓasʉda akpuɗoku ndɨ, ɨgama na ɨyɨ, 6 aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kikiliki Mombukwono-dosu, mʉgya-ligubo kamɨ a ɓikpwu ka ndaɓʉ, nzʉyɨ adikogini ɓɨdɛdɛ.» 7 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Nakodoku kahukuso.» 8 Luki limoti, ngama yi nɨnɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Eze, Mombukwono-dosu! Nakokwononigʉ ɓɛ wingya ka ndaɓʉ kamɨ. Luki limoti, ɓɨkyanɔ lɨkpʉmʉka limoti aka, mʉgya-ligubo kamɨ ahʉkatʉ. 9 A ɓɛyɔ, gʉtʉgʉ ɨmɨ, na gɔnɨ kusili wa mʉtʉʉ ka ɓangama. Natʉ gɔnɨ na ɓasʉda nɨɓɔ ɓikaga kusili wa mʉtʉʉ kamɨ. Nakaɓɨkya ɓemoti ambɛ: ‹Waga!›, aga. Nakaɓɨkya wagɔgɔ ambɛ: ‹Doku!›, odoku. Na nakaɓɨkya mʉgya-ligubo kamɨ ambɛ: ‹Gya ɓɛnɛ!›, agya ɓɛyɔ aka yɔ.»

10 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ʉkana ndɨ mino lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ombomboya kʉgbɛ. Ʉɓɨkya ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓɨɓya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, luga ka Ɓezaleli ɓasɨ, nakanaminigʉ ndɛkɛ mʉtʉ wa baya yidingi mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨmʉ! 11 Nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ ɓambanzʉ ɓudingi ɓodokuto ndɛkɛ katʉkya ka ɨngɛngɛ na ka Dumbe. Ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ ɓalyalya ndɛkɛ pa imoti na Abalahamʉ, Isaka na Yakɔbɔ ka ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. 12 Luki limoti, nɨɓɔ ɓɨɓʉkʉta ndɨ ɓɛ ɓingyi ka Ɓʉngama ɓi nɨɓɔ, ɓumbimbo ndɛkɛ kunzi ko biti. Kʉ ɓɛyɔ, ɓagamana ndɛkɛ na kaɨlya manzʉ.» 13 Kumbuso yi, Yeso aɓɨkya ndɨ ngama ka ɓasʉda nɔ ɓɛ: «Wɨga kʉ kakʉ! Igyonosi ku kakʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ baya kakʉ a mino.» Na ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, mʉgya-ligubo kakɨ ahʉka ndɨ.

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓudingi

(Malɨkɔ 1:29-34; Luka 4:38-41)

14 Kumbuso yi, Yeso aga ndɨ ka ndaɓʉ ka Pɛtɛlɛ. Kʉ ɓɛyɔ, ogulya ndɨ, atakanya tɨtakɨ Pɛtɛlɛ muko yi wakanga nɨ anɨmʉkana ɓʉdɨ. 15 Yeso agwi ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, ɓʉdɨ asyo. Kʉwa wa, mama nɔ amaga ndɨ, apʉnga kagugubyo Yeso.

16 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ osyo, ɓadulyoku ndɨ Yeso na ɓambanzʉ ɓudingi ɓa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. Yeso okpumya ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mi nɨmɔ na mʉnzɨna aka, uhukusa ndɨ ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɓokoloɓu. 17 Agya ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ ɨtʉlyanɨ mʉnzɨna nɨmɔ Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ Isaya ɓɛ:

«Ɨyɨ, ava ndɨ ɓʉpɔ kusu,

abɨnɨka ɓuti ɓa ɓokoloɓu kusu.»*

Ɓambanzʉ ɓakapa kaɓyɛ Yeso

18 Nɨyɔ Yeso amɨna ambaza ka ɓambanzʉ akungulini, ʉkpamya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ ɓazabɨ kʉsyakʉ wa ibombu. 19 Kʉwa wa, muwonisilo ɓemoti wa mʉtʉʉ akpuɗoku ndɨ Yeso, aɓɨkya ɓɛ: «Muwonisilo! Ɨmɨ, nʉɓɨɓya pa yasɨ kʉ wɨnda ndɛkɛ mino.» 20 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓanzɨyɔ ɓa na maɓaga, ɓombu ɓa na ɓandaɓʉ. Luki limoti, Mika-mʉmbanzʉ kɛgʉ na pa yakanga na yakimumbiso.» 21 Kumbuso yi, ɓemoti luga ka ɓaɓɨɓya kakɨ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ɨsɨlya mbɛyɨ ngbingo kaɨnda kalumba baba.» 22 Luki limoti, Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ, iɓyeku! Hʉsa ɓamanda, ɓolumbi ɓamanda kaɓʉ.»

Yeso opomilyini mbumbo yapʉ

(Malɨkɔ 4:35-41; Luka 8:22-25)

23 Kʉwa wa, Yeso aɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ yidingi, pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ, ɓaga ndɨ. 24 Ko ngbingo ɓemoti, mbumbo yapʉ apʉnga ndɨ kovivo kʉgʉ wa ibombu. Mʉɓaka a ndɨ ɓuwobi kotikyo ɨngbɔlɔ yidingi. Luki limoti, Yeso a ndɨ nɨ ololini ɓɨpɛ. 25 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓisisila ndɨ kazuzukiso, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Tihukusanɔ ɓaka, Mombukwono-dosu! Tanolumwogo!» 26 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kaɓanga? Eze, ma na baya yɨkɛɗɛ!» Kʉwa wa, amaga ndɨ, apamɨlya mbumbo na liɓo la ibombu. Pa aka ndɨ lɨngʉnʉ ɓiwo. 27 Ɓalʉkʉ ɓɔ ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ, ɓimuusa ɓɛ: «Mʉtʉ tino pɨyɛ mʉ? Gʉtʉgʉ mbumbo yapʉ no liɓo akamʉkana!»

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ɓaɓa

(Malɨkɔ 5:1-20; Luka 8:26-39)

28 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ɓazaba ndɨ mino, ɓosila ndɨ ka Ɓagɛlasɨ*. Kʉ ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓaɓa nɨɓɔ ɓa ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ɓopupoku ndɨ ka ɓekunde, ɓasilya ndɨ Yeso. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓʉɗɨya kʉgbɛ, gʉtʉgʉ mʉmbanzʉ ɓemoti aka kɨkpʉndagɨgʉ ndɨ kaɓyɛ ko pisi yi nɨyɔ. 29 Ɓapʉnga kʉwa ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ: «Miko-Kunzi, nɨlɔ kusu na iɓunu opukogi ɓʉnɨ? Woduku katigyogyiso kambwa ngbingo kaɨtʉlyana?» 30 Ka kpɔlɔ wa, ambaza mudingi ka ɓangʉya a ndɨ kalyalya. 31 Kʉwa wa, mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mɔ ɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ: «Kika nɨ watikpumyini, tɨtɨkanɔ ɓaka ka ambaza ka ɓangʉya nɨmʉna kʉ.» 32 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wogoni!» Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mi nɨmɔ opupo kʉwa ndɨ, ogulyo ka ɓangʉya. Ko ngbingo ɓemoti, ambaza wasɨ ka ɓangʉya yi nɨnɔ okpililoku ndɨ katʉkya ka ngʉpa, ɨɗɨkɨta ka ibombu ɓikudumu, olumwaga ndɨ.

33 Nɨyɔ ɓoɓuɓulyo ka ɓangʉya ɓɨna ɓɛyɔ, ɓaga ndɨ mbangʉ ka gʉɗʉ, katʉmbʉlaga masɨ nɨmɔ igyonosa ndɨ mɔ, na nɨlɔ usilya ndɨ ɓatʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ɓɔ. 34 Kʉwa wa, ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa gʉɗʉ ɓɨnda ndɨ kʉ Yeso a ndɨ mino. Nɨyɔ ɓamɨna, ɓɨtatanaga ndɨ na ɨyɨ ɓɛ opupi kʉ kaɓʉ.

9

Yeso ahukusini zɛgɛsɨ

(Malɨkɔ 2:1-12; Luka 5:17-26)

1 Yeso aɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ yidingi, azaba ɓata ibombu, aga ka Kapɛlɛnaumu ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ikaga ndɨ mino. 2 Kʉ ɓɛyɔ, ɓadulyoku ndɨ na zɛgɛsɨ wakanga ka kalagba. Nɨyɔ Yeso ɨna baya ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, aɓɨkya zɛgɛsɨ nɔ ɓɛ: «Mikamɨ! Wigwi lɨmbɛngɨ! Nupilyini ɓʉnyɛ kakʉ.» 3 Kʉwa wa, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓemoti-ɓemoti ɓaɓɨkya ndɨ luga kaɓʉ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨmʉ akatʉmbwa Kunzi!»

4 Luki limoti, Yeso andʉnga ndɨ tamanaga kaɓʉ. Umuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino na tamanaga yanyɛ ɓɛyɔ? 5 Ɨkɨ yɔ a yopoli kʉgbɛ, kaɓɨkya ɓɛ: ‹Nupilyini ɓʉnyɛ kakʉ›, ikanɨ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Wamaga, wakpakyana?› 6 Ɨmɨ, nakapa ambɛ wiboni ɓɨnza ɓɛ Mika-Mʉmbanzʉ a no ngu yɨpɨlya ɓʉnyɛ kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ.» Kʉwa wa, Yeso aɓɨkya ndɨ zɛgɛsɨ nɔ ɓɛ: «Wamaga! Wava kalagba kakʉ, wɨga kʉ kakʉ.» 7 Alʉkʉ nɔ amaga ndɨ, ɨga kʉ kakɨ. 8 Ngbingo yi nɨnɔ ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓɨna ndɨ mino ɓɛyɔ, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ. Ɓabibiso Kunzi nɨnɔ ʉpá ɓambanzʉ inguo yo ngu yi nɨyɨ.

Yeso amokini Matayɔ

(Malɨkɔ 2:13-17; Luka 5:27-32)

9 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mina kakɨtaga, amɨna ndɨ alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Matayɔ wakiko ka bilo yilipisa manzanza. Kʉwa wa, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Matayɔ! Iɓyeku!» Matayɔ amaga ndɨ, apʉnga kaɓɨɓya. 10 Kumbuso yi, Yeso ɨnda ndɨ kalyalya kʉ ka Matayɔ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓandɔmbɛ ɓa manzanza ɓudingi na ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ ɓodoku kaiko, na kalyalya pa imoti na Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ. 11 Ngbingo yi nɨnɔ Ɓafalisayɔ ɓɨna ndɨ mino ɓɛyɔ, ɓumuusa kʉwa ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ muwonisilo kunu akalyalya pa imoti na ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na ɓagya-manyɛ?» 12 Nɨyɔ Yeso ʉkana ɓɛyɔ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓapʉpʉ ɓakakɨsagɨgʉ mʉnganga, luki limoti, nɨɓɔ aka ɓɔ ɓa ɓokoloɓu. 13 Windoni mbɛyɨ katamanaga kʉgʉ wa isi ya mʉnzɨna mi nɨma: ‹Ɨmɨ, nakɛgʉ kapa ɓɛ ipóni apɛpɛ, luki limoti, nakapa ambɛ huminyilyogoni ɓambanzʉ kumbu.› A ɓɛyɔ, nakodokugʉ kaʉkɨsa ɓatʉ ɓongbingbili, luki limoti, nɨɓɔ ɓanyɛ.»

Yeso akanzɨna ko bulyo yiginyo malɨlɨ ko ngbingo

(Malɨkɔ 2:18-22; Luka 5:33-39)

14 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ka Yuani-Mubatizaɨ ɓakpuɗoku ndɨ Yeso, ɓamuusa ɓɛ: «Iɓusu na Ɓafalisayɔ toginyagatʉ malɨlɨ ko ngbingo. Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓaɓɨɓya kakʉ ɓakoginyogigʉ ɨɓʉ mino?» 15 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Makasɨma ɓɛ ɓawai-dakɨ mombukwono dumo wo vononi ɓakwanana kalya kumbu ngbingo yi nɨnɔ ɓa mbɛyɨ mino pa imoti na mbʉnya muko? Kigyonosigʉ! Luki limoti, ikatʉ ndɛkɛ na lɨsyɛ nɨlɔ ɓatʉmbo mino mbʉnya muko luga kaɓʉ. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓoginyatʉ ndɛkɛ malɨlɨ ko ngbingo.

16 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka koɗikogigʉ ɨnzanza na panga ya kutuko kwambɨya. Kagya ɓɛyɔ, panga yambɨya anʉwatʉ ɨnzanza, ngala ahʉmana ɓata kʉgbɛ.

17 Na ɓakaɓʉngwagɨgʉ gɔnɨ vinya wambɨya ka ɓambɨkɛ ɓayo bokuto ta ɓamanya ɓayɨgbangbalaga. Ɓakagya ɓɛyɔ, vinya opumukisagatʉ ɓambɨkɛ, ɓambɨkɛ ʉlɨkaga, vinya agbɔ wasɨ. Luki limoti, ɓaɗukogo vinya wambɨya ka ɓambɨkɛ ɓayambɨya gɔnɨ. Kʉwa wa, makpʉmʉka nɨmɔ masɨ iɓuulyogo ɓɨnza.»

Yeso ahukusini muko, abililiso mʉsɨka

(Malɨkɔ 5:21-43; Luka 8:40-56)

18 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a mbɛyɨ ndɨ mino kanzɨna aka na ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ, ngama ɓemoti adulyoku ndɨ. Ngama yi nɨnɔ oɓuna ndɨ moli kambwa kakɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Mikamɨ mʉsɨka yi apʉnya kosisa lɨmbɛngɨ mbɨya wanʉ. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, dokunɔ ɓaka, wabisilyo maɓɔkʉ kyɛ inisoni ɓata na ɔɓɨlɨ.» 19 Kʉwa wa, Yeso amaga ndɨ, aɓyɛ ngama nɔ pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ.

20 Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na muka ɓemoti nɨnɔ ɓangʉ apupaga ndɨ ka ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨɓa. Muko yi nɨnɔ odoku ndɨ kumbuso ka Yeso, avɨla mʉ ma kutuko kakɨ. 21 A ɓɛyɔ, a ndɨ katamanaga ɓɛ: «Nakavɨla gʉtʉgʉ kutuko kakɨ aka, nahʉkatʉ.» 22 Nɨyɔ Yeso ɨkwɛ kumbuso, amɨna ndɨ muko yi nɨnɔ, aɓɨkya kʉwa ɓɛ: «Mikamɨ, wigwi lɨmbɛngɨ! Baya kakʉ uhukusini.» Wa aka wa, muko yi nɨnɔ ahʉka ndɨ.

23 Kumbuso yi, Yeso osila ndɨ ka ndaɓʉ ka ngama yi nɨnɔ. Kʉ ɓɛyɔ, ʉtakanya ndɨ ɓambanzʉ nɨ ɓanɨmbɨla mambʉ ma kukwakʉ, ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨ ɓanagama. 24 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Puponi wanʉ! Mʉsɨka yi nɨmʉ kɛgʉ mukwo! Luki limoti, a ka tɔtɔ!» Ngbingo yi nɨnɔ ɓambanzʉ ɓʉkana mina ɓɛyɔ, ɓatɨba ndɨ ɓɨkyaaa. 25 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, ɓopupa ndɨ. Kʉwa wa, Yeso ogulya ndɨ ka ndaɓʉ ya kʉsɔ, agwi mʉsɨka nɨnɔ ka kʉɓɔkʉkɔ. Wa aka wa, mʉsɨka nɔ amaga ndɨ. 26 Mongoni mi nɨmɔ aɗa ndɨ kʉgbɛ ka mugi masɨ.

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓo koloɓu ya mamɔmɔ ɓaɓa

27 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso atʉkya ndɨ mino wa, ɓatʉ ɓo ɓokoloɓu ya mamɔmɔ ɓaɓa ɓapʉnga ndɨ kaɓyɛ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ: «Hiii, Mika ngama Daudi! Tikwilyanɔ ɓaka kumbu!» 28 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ingyo mina ka ndaɓʉ, ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ya mamɔmɔ ɓi nɨɓɔ ɓakpuɗoku ndɨ. Umuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Matʉ na baya ɓɛ nakwananatʉ kagya lɨkpʉmʉko li nɨlɔ?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, Mombukwono-dosu.» 29 Kʉwa wa, Yeso ʉvɨlaga ndɨ miso, ʉɓɨkya ɓɛ: «Igyonosi na iɓunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ baya kunu o mino.» 30 Misa kaɓʉ oukwikana ndɨ. Yeso ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɛ: «Wiminyonito, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kibonitɔgʉ.» 31 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ ɓopupa ndɨ mina wa, ɓapʉnga ndɨ kowowiso mongoni kʉgʉ ka Yeso ka mugi mi nɨmɔ masɨ.

Yeso ahukusini ɓoɓo

32 Ngbingo yi nɨnɔ ɓalʉkʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓaga ndɨ mino, ɓadulyoku ndɨ Yeso na ɓoɓo. Ɓoɓo yi nɨnɔ a ndɨ nɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ andungulyogini. 33 Yeso okpumya ndɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ, ɓoɓo apʉnga kanzɨna. Ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Kʉsɔ wa mugi masɨ ma Izaleli, takaninigʉ ndɛkɛ inguo ya lɨkpʉmʉka li nɨlɨ!» 34 Luki limoti, Ɓafalisayɔ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ngama ka mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ nɔ apága ngu kokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ!»

Yeso a no kumbu ka ɓambanzʉ

35 Yeso a ndɨ kolingyo ɓagʉɗʉ no giyo yasɨ, anatɨwa ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda. Anʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Mongoni Manza ma Ɓʉngama. Anohukusa ɓokoloɓu ɓayasɨ na ɓʉpɔ ɓa nzʉyɨ dididi. 36 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ɨna ndɨ mina ɓambaza ka ɓambanzʉ, ukwilya ndɨ kumbu. Ɓa ndɨ kaigyogyiso, ɓupini ɓɨdapaɗa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓakɔndɔlɔ nɨɓɔ ɓakɛgʉ na muɓuɓulyo. 37 Kʉwa wa, ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Masɔlɔ a mudingi, luki limoti, ɓagya-ligubo ɓa ɓakɛɗɛ. 38 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, muɓikyoni nɛkɨ Mombukwona tiko ambɛ utikiku ɓagya-ligubo ɓudingi kanyɔ masɔlɔ kakɨ.»

10

Yeso na ɓatʉtʉmbwa kakɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa

(Malɨkɔ 3:13-19; 6:7-13; Luka 6:12-16; 9:1-6)

1 Yeso ʉmaka ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa. Ʉpá kʉwa ndɨ ngu yikpumya mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, yihukuso ɓokoloɓu ɓayasɨ na ɓʉpɔ ɓa nzʉyɨ dididi. 2 Mino ka ɓatʉtʉmbwa ɓi ndɨ nɨma: mʉtʉ wa mambwa nɨ Simoni (nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Pɛtɛlɛ) na mamakɨ ɓɛyɔ ka Andɨlɨa, Yakɔbɔ mika Zɛbɛdayɔ, na mamakɨ ɓɛyɔ ka Yuani, 3 kumbuso yi, Filipi, Batulumei, Tʉma, Matayɔ nɨnɔ a ndɨ ndɔmbɛ wa manzanza, Yakɔbɔ mika Alʉfayɔ, Tadei, 4 Simoni nɨnɔ a ndɨ gɔnɨ ɓemoti ka liɗu ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kakɨsa kʉlɨkanaga, sɛ kʉwa Yuda Isikalioti nɨnɔ agaba ndɨ Yeso.

Yeso utikini ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa

(Malɨkɔ 6:7-13; Luka 9:1-6)

5 Kʉwa wa, Yeso ʉtɨka ndɨ ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓi nɨɓɔ, ʉpá ndɨ mʉtʉʉ ɓɛ: «Makindonitɔgʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda na makingyonitɔgʉ ka ɓagʉɗʉ ka Ɓasamalia. 6 Luki limoti, windoni ka Ɓezaleli aka. A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓakɔndɔlɔ nɨɓɔ ɓoɓungogoni ndɨ. 7 Ko pisi, uɓikyogoni ɓambanzʉ ɓɛ: ‹Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ atikpuɗiniku!› 8 Huhukusoni ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu, mubililiso ɓamanda, huhukusoni ɓakeɓu-keɓu, mokpumya mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. Ɓamʉpá ndɨ payaya, iɓunu, hupóni nɛkɨ gɔnɨ ɓɛngɛnɨ payaya aka. 9 Kʉsɔ wa fuku kunu makovonitɔgʉ gʉtʉgʉ ɔlɔ aka, ikanɨ ɓuyi, ikanɨ ɓangwɛyɨ ɓaya lɨgabʉ lapʉ. 10 Makuvonitɔgʉ ɓakʉgba ka lɨgʉndʉ, ikanɨ ɓotu ɓayɨɓa, ikanɨ ɓɛkpakʉ, ikanɨ mʉdʉkpɔ. A ɓɛyɔ, mʉgya-ligubo okwononi na malɨlɨ kakɨ.

11 Ngbingo yi nɨnɔ mogulyaga ɓanʉ mino ka gʉɗʉ ikanɨ ka mugi mimoti ɓɛnɛ, mukisoni mʉtʉ nɨnɔ akwanana kamʉtɨlya. Wikoni kʉ kakɨ aka kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ mopupa ndɛkɛ mino. 12 Nɨyɔ mogulyaga ɓanʉ mino ka ndaɓʉ, uusogoni ɓanʉ ɓɛ: ‹Mazɨyɔ iki pa imoti na iɓunu!›* 13 Kika nɨ ɓatʉ ɓa ndaɓʉ yi nɨyɔ ɓamutilyini, mazɨyɔ mi nɨmɔ asɨkana wa. Luki limoti, kika nɨ ɓakamutilyigʉ, midukulo kambwa na mazɨyɔ mi nɨmɔ. 14 Kika nɨ ɓakamutilyigʉ na ɓakamumukonigʉ ka ndaɓʉ imoti ɓɛnɛ ikanɨ ka gʉɗʉ, puponi wa, mɨbʉmaga liɓungu la magʉ kunu. 15 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, ɓatʉ ɓa gʉɗʉ yi nɨnɔ ɓigyogyisa ndɛkɛ kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓa Sɔdɔmʉ na Gɔmɔlɔ.»

Ɓaɓɨɓya ɓigyogyisatʉ ɓanʉ

(Malɨkɔ 13:9-13; Luka 21:12-17)

16 «Hukononi! Ɨmɨ, namutiki mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓakɔndɔlɔ luga ka ɓosukopi. Yɛkɨ a ɓɛyɔ, wikoni nɛkɨ ɓakɨmɨnya abɛ ɓanzʉka na ɓitombiii abɛ ɓonzuwo. 17 Wiɓuulyonito, kyɛ ɓambanzʉ ɓamulikisagatʉ ndɛkɛ ko ɓongbongu, ɓamʉtɨna pimbo ka ɓandaɓʉ kaɓʉ ɓaya malʉmba. 18 Ɓɨndagatʉ ndɛkɛ na iɓunu kambwa ka ɓangama ɓa ɓewili na kambwa ka ɓangama ɓakpʉkpʉ ko bulya kamɨ. Kʉwa wa, mika ndɛkɛ ɓadɛmʉ kamɨ kambwa kaɓʉ na kambwa ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. 19 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ ɓamusilisaga ndɛkɛ mina kambwa kaɓʉ, makigbomisonitɔgʉ ɓamʉ ɓɛ tanzɨna sɛ pɨyɛ ɓʉ? Ikanɨ ɓɛ taɓɨkya sɛ pɨyɛ ɨkɨ? Iyo, ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Kunzi amʉpátʉ nɨlɔ maɓɨkya. 20 A ɓɛyɔ, kɛgʉ iɓunu ɓɔ manzɨna ndɛkɛ, luki limoti, Lɨmbɛngɨ ka Obonu lɔ anzɨnaga ndɛkɛ kʉsɔ kunu.

21 Ko ngbingo yi nɨnɔ, mʉmbanzʉ agabaga ndɛkɛ mamakɨ ɓɨkpɛ ka kukwakʉ, baba agya mikakɨ ɓɛgɛyɔ. Ɓomiki ɓʉɨtɨlya ndɛkɛ ɓaɓʉkʉta kaɓʉ, ɓumwisiso. 22 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓamʉmʉya ndɛkɛ ko bulya lino kamɨ. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ okibya ndɛkɛ kadwɛ ka muliɓo, inisanatʉ na muhukuso. 23 Ɓakamʉgyagyaga ndɛkɛ ka gʉɗʉ ɓemoti ɓɛnɛ, mapɨkɨta ka nɨnɔ wagɔ. A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, makamagʉ kolingyo giyo yasɨ ya Izaleli nɨ Mika-Mʉmbanzʉ kanodukugʉ.

24 Miki wa ɨkɔlɔ kakɨtagɨgʉ muwonisilo kakɨ. Na musunzu kakɨtagɨgʉ mombukwana-dakɨ. 25 Okwononi miki wa ɨkɔlɔ iki mʉɗɔngɔnɨ abɛ muwonisilo kakɨ, ɓosunzu abɛ mombukwana-dakɨ. Kika mbɛyɨ nɨ ɓamokini ngama wa lɨvananza ɓɛ Belizebuli, angɛnɛngɛnɛ kʉwa ɓatʉ ɓa lɨvananza la ndaɓʉ kakɨ aka!»

Nɨnɔ okwononi kaɓanga

(Luka 12:2-9)

26 «Yɛkɨ a ɓɛyɔ, makuɓongonitɔgʉ ɓambanzʉ. A ɓɛyɔ, masɨ nɨmɔ a makɨsʉma, inisanatʉ ka ɓʉngbanganya, masɨ nɨmɔ a ko dikiɗi, imibisikosatʉ ndɛkɛ. 27 Masɨ nɨmɔ nakamʉɓɨkya ko biti, ɓikyoni ka ɓʉngbanganya. Masɨ nɨmɔ ɓakamʉɓɨkya ka ɓepisi-pisi, kuwoni ndɛkɛ ka ɓakugbondo. 28 Makuɓongonitɔgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakwanana kamwɔ nzʉyɨ aka nɨ ɓakomwigʉ lɨmbɛngɨ. Luki limoti, muɓongoni Kunzi nɨnɔ akwanana ɨyɨ kamwɔ nzʉyɨ na lɨmbɛngɨ pa imoti ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 29-31 Ambɛ, ɓakʉgabagɨgʉ mbɛyɨ ɓakyɔkyɔɗɔ ɓaɓa ka ambuma ɓemoti aka? Luki limoti, gʉtʉgʉ ɓemoti kaɓʉ kakwananɨgʉ kogwoku wasɨ nɨ Obonu kopagʉ. Makoɓongonitɔgʉ, iɓunu, ma na ɨzangɨya kaʉkɨtaga ɓakyɔkyɔɗɔ ɓudingi! Gʉtʉgʉ tukatʉ ta ɓamʉ kunu aka, Kunzi iba ɨsaɓʉ yi yasɨ.

32 Mʉtʉ wasɨ kɛɓɨnɨkyana kambwa ka ɓambanzʉ, ɨmɨ, naɓɨnɨkyana ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ ko misa ka Baba nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ. 33 Luki limoti, mʉmbazʉ kɛmanganya ko misa ka ɓambanzʉ, ɨmɨ, namanganya ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ ko misa ka Baba nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ.»

Yeso akaɓɨkya ɓɛ ɓambanzʉ ɓɨgbananagatʉ

(Luka 12:51-53; 14:26-27)

34 «Makosimonitɔgʉ ɓɛ nodoku ndɨ kapá mazɨyɔ ka ɔɓɨlɨ. Nakodokugʉ kapá mazɨyɔ, luki limoti nodoku ndɨ kaudwonosa ɓambanzʉ luga kaɓʉ. 35 A ɓɛyɔ, nodoku ndɨ kagbonoso miki na abakɨ, kagbonosa mʉsɨka na amakɨ, kagbonosa muzyozyo na tɨtakɨ. 36 Ɓomuyonisa ka mʉmbanzʉ ɓopupaga ndɛkɛ ka ndaɓʉ kakɨ aka.*

37 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ apaga abakɨ ikanɨ amakɨ kɛkɨtaga ɨmɨ, ɨyɨ, kokwononigʉ kɛɓɨɓya. Nɨnɔ apaga mikakɨ mʉlʉkʉ yi ikanɨ nɨnɔ mʉsɨka yi kɛkɨtaga ɨmɨ, kokwononigʉ gɔnɨ kɛɓɨɓya. 38 Mʉtʉ nɨnɔ kanobinikigʉ mʉsalaba kakɨ kɛɓɨɓya, kakwananɨgʉ kaika mʉɓɨɓya kamɨ. 39 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kapa kahukuso ɔɓɨlɨ kakɨ, aɓungusatʉ. Luki limoti, nɨnɔ aɓunguso ko bulya kamɨ, inisanatʉ ndɛkɛ ɓata na ɨyɨ.»

Ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓakamʉtɨlya, ɓakɛtɨlya ɨmɨ ɓɨkpɛ

(Malɨkɔ 9:41)

40 «Kika nɨ mʉmbanzʉ amutilyini, etilyi ɨmɨ. Nɨnɔ etilyi, atilyi nɨnɔ etikoku ndɨ. 41 Kika nɨ mʉmbanzʉ atilyini mugyalandʉ kyɛ a mugyalandʉ, ɓakalya ndɛkɛ mʉtʉ yi nɨnɔ mʉɗɔngɔnɨ abɛ mugyalandʉ. Kika nɨ atilyini mʉmbanzʉ wongbingbili kambwa ko Kunzi, kyɛ a wongbingbili, ɓakalya ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ wongbingbili gɔnɨ. 42 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ kapá gʉtʉgʉ kɔpɔ wo liɓo ladɛ aka ka ɓemoti ka ɓomiki nɨɓana kyɛ ika kanɨ a mʉɓɨɓya kamɨ, mʉtʉ yi nɨnɔ inisanatʉ ndɛkɛ na mʉkalya kakɨ.»

11

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ama ndɨ mino kaʉpá ɓaɓɨɓya kakɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa mʉtʉʉ, atʉkya ndɨ wa. Aga kʉwa ndɨ ka ɓagʉɗʉ ɓa Galilaya kaʉtɨwa ɓambanzʉ na kaʉɓɨkyaga Mongoni Manza ko Kunzi.

Yuani-Mubatizaɨ utikini ɓatʉtʉmbwa kʉ ka Yeso

(Luka 7:18-35)

2 Ngbingo yi nɨnɔ Yuani-Mubatizaɨ a ndɨ mino ka bɔlɔkɔ, ʉkana ndɨ mongoni ma mogubo nɨmɔ Kilisito a ndɨ kagya. Kʉwa wa, ʉtɨka ɓaɓɨɓya kakɨ kamuusoku ɓɛ: 3 «Ambɛ, ɨwɛ nɨ mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku, ikanɨ takwanana kaɓʉnda wagɔgɔ?» 4 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Windoni katʉmbʉlyaga Yuani lɨkpʉmʉka nɨlɔ makaʉkana na nɨlɔ makaɨna: 5 ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ ɓakaɨna ɓata, nɨɓɔ ɓa mʉtɨngbɨ ɓakakpakyana ngbingbili, ɓakeɓu-keɓu ɓoukini, ɓaadʉka ɓakaʉkana, ɓamanda akozuzuko na ɓatʉ ɓa payaya ɓakaʉkana Mongoni Manza. 6 Ɨgyagya ka mʉtʉ nɨnɔ kupigʉ ndɛkɛ kɛɓɨɓya ka baya!»

Yeso akanzɨna ko bulyo ka Yuani-Mubatizaɨ

(Luka 7:18-35)

7 Ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya ka Yuani ɓopupa ndɨ mino, Yeso apʉnga ndɨ kanzɨnɨlya ambaza ka ɓambanzʉ ko bulya ka Yuani, anaɓɨkya ɓɛ: «Mɨnda ndɨ kaɨna ɨkɨ ka ɨsa? Lɨgʉgʉ nɨlɔ a ndɨ kodimbo na muvivi? Kalɨ! 8 Ambɛ, mɨnda ndɨ kaɨna ɨkɨ? Mʉmbanzʉ ɓemoti wakimokisyaga yanzanza? Luki limoti niɓɔ ɓimokisyaga ɓotu ɓaya lɨgabʉ lapʉ ɓikaga ka ɓandaɓʉ ka ɓangama. 9 Mɨnda sɛ kʉwa ndɨ kaɨna ɨkɨ? Mugyalandʉ ɓemoti? Iyo, nakamʉɓɨkya ambɛ akitogito mugyalandʉ. 10 A ɓɛyɔ, Yuani a nɨnɔ Moɓiso Motu ikpikaga kʉgʉ kakɨ ɓɛ:

‹Ɨmɨ, natɨka ɓanʉ atʉtʉmbwa kamɨ kambwa kakʉ,

kauɓungusilyaga pisi.*›

11 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ ɨɓʉkʉta na muko, nɨnɔ a mudingi kakɨtaga Yuani-Mubatizaɨ. Luki limoti, nɨnɔ a mʉkɛɗɛ kʉgbɛ ka Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a mudingi kakɨtaga ɨyɨ.

12 Katʉkya ka masyɛ ka Yuani-Mubatizaɨ kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ, ɓambanzʉ ɓakobumonisa ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Na ɓatʉ ɓo gilito ɓakakɨsa kava ko ngu. 13 A ɓɛyɔ, ɓogyalandʉ ɓasɨ na mʉtʉʉ ka Musa ɓanzɨna ndɨ na ɓugyalandʉ kʉgʉ wa Ɓʉngama kadwɛ ko ngbingo ka Yuani. 14 Na makapa kabaɨlya, Yuani nɨ mugyalandʉ Ɨlɨya nɨnɔ akwanana ndɨ kodoku. 15 Nɨnɔ a na motili, ʉkanɨtɔ!

16 Nakwanana pɨyɛ kaukingyasa ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ na ɓɛkɨ? Ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓa wanɨ? Ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓomiki ɓi nɨɓɔ ɓa ɓakikaga ka pa yangba, ɓanʉtʉɓɨlaga ɓɛngɛnɨ ɓɛ:

17 ‹Tamungbotilyi ɓi ɓyɛmbɨ,

nɨ makoɓinigʉ!

Tamumbimbilyi ɓi mambʉ ma idumasʉ,

nɨ makogomigʉ ɓɛgɛyɔ!›

18 A ɓɛyɔ, nɨyɔ Yuani odoku ndɨ, kalyalyagɨgʉ ndɨ ikanɨ komwo luki. Ɓambanzʉ ɓapʉnga ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: ‹A na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ.› 19 Nɨyɔ kʉwa Mika-mʉmbanzʉ odoku, analyalya, anomwo, ɓapʉnga ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Mundoni alʉkʉ wa mʉsasa yi nɨmʉna, akalyalya na kamwa vinya pa imoti na ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ!› Luki limoti, yimibo ko Kunzi inisononi pisi ka mogubo nɨmɔ agyaga ndɨ.»

Yeso akanzɨna ko bulya ɓagʉɗʉ nɨɓɔ amʉyaga kaɓɨnɨkyana

(Luka 10:13-15)

20 Kumbuso yi, Yeso apʉnga ndɨ kaʉnyakɨlya ɓatʉ ɓa ɓagʉɗʉ nɨɓɔ agya ndɨ mina makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga mudingi. A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ kapa kayikoso ɔɓɨlɨ kaɓʉ. Kʉwa wa, apʉnga ndɨ kaʉtɨwa ɓɛ: 21 «Kumbu kakʉ, gʉɗʉ wa Kɔlazini! Kumbu kakʉ gʉɗʉ wa Bɛtɛsaida! Makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ igyonosa ndɨ kʉ kunu kigyonosa ndɨ ka Tilo na Sidɔna, iba katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, ɓatʉ ɓi ɓowonisiloni ndɨ kumbu kaɓʉ, ɓimokisya ɓotu ɓaya lɨlɛɓʉ, ɓiɓuɓisa nzʉyɨ na libu ɓitu, ɓoikono. 22 Kinili, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, yigyogyisa kunu ika ndɛkɛ yapʉ kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓa Tilo na nɨɓɔ ɓa Sidɔna!

23 Sɛ kʉwa iɓunu ɓatʉ ɓa Kapɛlɛnaumu, makasɨma ɓɛ Kunzi amuɗokisatʉ ɓanʉ kadwɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ? Makotomononitɔgʉ gʉtʉgʉ iki yi ɨkɛɗɛ aka! Amusisa ndɛkɛ kadwɛ ka ɓabɨlɨ. A ɓɛyɔ, makpʉmʉka mʉmbanga-mbaga nɨmɔ igyonosa ndɨ kʉ kakʉ, kigyonosa ndɨ ka Sɔdɔmʉ, iba gʉɗʉ yi nɨnɔ atʉ mbɛyɨ ɓata aka kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ. 24 Kinili, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, yigyogyisa ya Sɔdɔmʉ kikigʉ ndɛkɛ yapʉ kʉgbɛ kakɨtaga nɨyɔ kakʉ!»

Yeso akamibikoso Abakɨ

(Luka 10:21-22)

25 Ko ngbingo yi nɨnɔ, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Baba ooo, Mombukwana masɨ nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ na nɨmɔ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ, nubibisini kyɛ uwonisiloni ɓatʉ nɨɓɔ ɓakibigʉ luki makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ ʉsʉmɨlya ndɨ ɓatʉ ɓa yimibo na nɨɓɔ ɓa akili. 26 Iyo Ba, a ɓɛyɔ kyɛ wabaɨlya ndɨ ɓɛyɔ.

27 Baba epóni makpʉmʉka masɨ. Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti kamibigʉ Miki kiki asɨ Baba aka, na gʉtʉgʉ mʉmbanzʉ ɓemoti aka kibigʉ ɓɛ Baba nɨ wanɨ kiki asɨ Miki aka, na sɛ kʉwa nɨɓɔ Miki akapa kaumibiso.

28 Doniku kʉ kamɨ! Iɓunu ɓasɨ nɨɓɔ ma ɓakupo na likumbogi liti, ɨmɨ, namumumbisatʉ. 29 Wikoni ɓakɨtʉlya kabɨnɨka likumbogi na kaɓyɛ mʉtʉʉ kamɨ. A ɓɛyɔ, ɨmɨ, na wotombiii na na lɨmbɛngɨ la kisiso. Namuyukumisatʉ. 30 Likumbogi kamɨ a lanza na ɓuti ɓi a ɓipoli.»

12

Yeso nɨ Mombukwana Lɨsyɛ la kimumbiso

(Malɨkɔ 2:23-28; Luka 6:1-5)

1 Kumbuso wo ngbinga mʉkɛɗɛ, Yeso a ndɨ kakɨtaga ka ɓotiko ɓaya nganʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɨmʉkana ndɨ nza, ɓapʉnga kʉwa kakɔgɔ ɓɛkaza ɓaya nganʉ, ɓanalya. 2 Nɨyɔ Ɓafalisayɔ ɓɨna ɓɛyɔ, ɓaɓɨkya Yeso ɓɛ: «Wɨna! Ɓaɓɨɓya kakʉ ɓakagya lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓapakya kagya ka Lɨsyɛ la kimumbiso!» 3 Luki limoti, Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ambɛ, makonotongulogigʉ ndɨ iɓunu lɨkpʉmʉka nɨlɔ ngama Daudi agya ndɨ, ngbingo yi nɨnɔ ɓɨmʉkana ndɨ mino nza pa imoti na ɓawai-dakɨ? 4 Ingya ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi pa imoti na ɓawai-dakɨ, ɓalya ndɨ mukati nɨnɔ ɓa ndɨ nɨ ɓapíni Kunzi. Wɨna sɛ, mʉtʉʉ kakpamyagʉ ndɨ ɓɛ ɓalyagɨ kiki nɨ ɓokumu aka.

5 Ambɛ, makanotongulogigʉ ndɨ gɔnɨ ka mʉtʉʉ ka Musa? Masyɛ ma kimumbiso, ɓokumu nɨɓɔ ɓagyaga ligubo ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓakpakyanaga kunzi wa mʉtʉʉ. Ɨɓʉ ɓakikogigʉ kaiba ɓɛ ɓagyaga ɓʉnyɛ! 6 Luki limoti, nakamʉɓɨkya ambɛ, wanʉ atʉ na mbɔkʉ wa ɨzangɨya kakɨtaga Ndaɓʉ ko Kunzi! 7 Iɓunu, makibo ɓi ka lɨngʉnʉ isi ya Moɓiso Motu mi nɨma: ‹Ɨmɨ, nakɛgʉ kapa ɓɛ ipóni apɛpɛ, luki limoti, huminyilyogoni ɓambanzʉ kumbu,› makakwananigʉ ɓi kaʉmakya ɓatʉ nɨɓɔ ɓakogyigʉ ɓʉnyɛ ka mʉkɔmbʉ. 8 A ɓɛyɔ, Mika-mʉmbanzʉ nɔ a Mombukwana Lɨsyɛ la kimumbiso.»

Yeso ahukusini mʉmbanzʉ wa kʉɓɔkʉkɔ kukwo

(Malɨkɔ 3:1-6; Luka 6:6-11)

9 Kʉwa wa, Yeso atʉkya ndɨ ka pa yi nɨyɔ, ogulya ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda. 10 Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na mʉtʉ ɓemoti wa kʉɓɔkʉkɔ kukwo. Ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓa ndɨ gɔnɨ kʉ ɓɛyɔ ɓa ndɨ kapa kasʉngʉlya Yeso. Kʉwa wa, ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉʉ atɨkpamyagatʉ ɓɛ tahukusi mʉmbanzʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso?» 11 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Kika nɨ ɓemoti kunu a na kɔndɔlɔ ɓemoti aka, kɔndɔlɔ yi nɨnɔ ogwa ka lɨɓyɛ ka Lɨsyɛ la kimumbiso, kanyʉgʉ ka lɨsyɛ li nɨlɔ aka lɔ? 12 Ɛɛɛ! A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ nɔ a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga kɔndɔlɔ! Yɛkɨ a ɓɛyɔ, mʉtʉʉ akatɨkpamya ɓɛ tiki tanagyaga ɓʉnza ka Lɨsyɛ la kimumbiso.» 13 Kʉwa wa, Yeso aɓɨkya ndɨ alʉkʉ nɔ ɓɛ: «Nana kʉɓɔkʉkɔ.» Anana ndɨ, kʉɓɔkʉkɔ kwi nɨkwɔ ɨɨta ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ kwagɔgɔ. 14 Ɓafalisayɔ ɓamʉmʉkana ndɨ, ɓaga kagya dikiɗi kakɨsa pisi tina yɔ ɓamwisiso mina Yeso.

Yeso nɨ mʉgya-ligubo nɨnɔ Kunzi apʉnaga ndɨ

15 Nɨyɔ Yeso ʉkana ɓɛ Ɓafalisayɔ ɓogoni kagyɨlya dikiɗi, opupa ndɨ wa. Ɓambaza ɓakpʉkpʉ ka ɓambanzʉ ɓaɓɨɓya ndɨ. Uhukusa ndɨ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓasɨ. 16 Ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɨkpɔkpɔkpɔ ɓɛ ɓakanyonitɔgʉ mʉgɔngʉ kunzi. 17 Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɨtʉlyanɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɨɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ Isaya ɓɛ:

18 «Muminoni mʉgya-ligubo kamɨ, nɨnɔ napʉnaga ndɨ,

a mikamɨ mʉpaka. Napaga kʉgbɛ.

Nobisa ndɛkɛ Lɨmbɛngɨ kamɨ kʉgʉ kakɨ.

Ʉɓɨkyaga ndɛkɛ mababa ka ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka kamɨ longbingbili.

19 Kasaanɨgʉ ndɛkɛ na ɓambanzʉ ikanɨ kamakya ɨpʉmbʉ.

Na ɓakʉkanɨgʉ ndɛkɛ lɨyʉ kakɨ ko ɓopisi.

20 Koɓunigʉ ndɛkɛ lɨgʉgʉ nɨlɔ lɨyɨga,

kolimigʉ ndɛkɛ itambi nɨyɔ akoɗunguwo.

Agyaga ndɛkɛ ɓɛyɔ,

kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓungbingbili inisa ndɛkɛ mina ka ɓapa ɓayasɨ.

21 Mababa obisa ndɛkɛ mʉtamanagɨ kaɓʉ ko lino kakɨ.» *

Ɓaɓikyini Yeso ɓɛ akagya ligubo no ngu ka Belizebuli

(Malɨkɔ 3:20-30; Luka 11:14-23)

22 Kʉwa wa, ɓadulyoku ndɨ Yeso na mʉtʉ nɨnɔ a ndɨ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, no koloɓu ya mamɔmɔ, a ndɨ gɔnɨ ɓoɓo. Yeso ahukusa ndɨ, apʉnga ndɨ kanzɨna na kaɨna. 23 Ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓasɨ ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ. Ɨɓʉ aka ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ mbɛyɨ Mika ngama Daudi mʉ?» 24 Ngbingo yi nɨnɔ Ɓafalisayɔ ɓʉkana mina ɓɛyɔ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ akokpumya mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ko ngu ka Belizebuli, ngama ka ɓomuyoniso!»

25 Luki limoti, Yeso a ndɨ kaiba tamanaga kaɓʉ, ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Lɨvananza la ɓʉngama ɓumoti kapʉnga kaɨgbanana luga yi, iba ɓʉngama ɓi nɨɓɔ osyini. Ɓambanzʉ ɓa gʉɗʉ ɓemoti ikanɨ ndaɓʉ yimoti ɓakɨgbanana, gʉɗʉ yi nɨnɔ ikanɨ ndaɓʉ yi nɨyɔ omisikanatʉ. 26 Kika nɨ Abɨlɨ akakpumya Abɨlɨ-dakɨ, akaibumoniso ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓɨkpɛ. Ɓʉngama kakɨ akwanana kʉwa kaidukulaga kaamaga lɨkɨ? 27 Kika nɨ ɨmɨ nakokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ no ngu ka Belizebuli, ɓomikunu, ɓa kʉwa ɨɓʉ kokpumyo no ngu ka wanɨ? Kinili, iɓunu ɓamombukwana-donu bi ɓɔ mika ndɛkɛ ɓazozi. 28 A ɓɛyɔ, ɨmɨ nakokpumya mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ no ngu ya Lɨmbɛngɨ ko Kunzi. Nɨyɔ akowonisilo ɓɛ Ɓʉngama ko Kunzi odunuku luga kunu.

29 Kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ akwanana kogulya ka ndaɓʉ ko tutungyo katʉpa lɨngama kakɨ nɨ kanakondigʉ mbɛyɨ. Luki limoti, kika sɛ kʉwa nɨ akondini, akwanana kagya ɓɛyɔ! 30 Mʉtʉ nɨnɔ kɛgʉ pa imoti na ɨmɨ, a mumuyoniso kamɨ. Mʉtʉ nɨnɔ kɛgʉ kamʉmʉla pa imoti na ɨmɨ, a komisyo. 31 Kinili nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓakwananatʉ kaʉpɨlya ɓambanzʉ ɓʉnyɛ, na mosikoni masɨ nɨmɔ ɓasɨkaga Kunzi. Luki limoti, ɓakakwananɨgʉ ndɛkɛ kapɨlya mʉmbanzʉ nɨnɔ asiki Lɨmbɛngɨ-Lotu. 32 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akanzɨna yanyɛnyɛ ko bulya ko Mika-mʉmbanzʉ, inisatʉ na mʉpɨlya. Luki limoti, nɨnɔ anzɨnaga yanyɛnyɛ ko bulya Lɨmbɛngɨ-Lotu, ɓakapɨlyɨgʉ ndɛkɛ ka ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ikanɨ ka nɨnɔ akodoku.»

Ɓibogo sɨbʉkʉsɔ ko bumo yi

(Luka 6:43-45)

33 «Kika nɨ sɨbʉkʉsɔ a sanza, bumo yi ika yanza gɔnɨ. Kika nɨ a sanyɛ, bumo yi ika ɓɛgɛyɔ. A ɓɛyɔ, ɓibaga sɨbʉkʉsɔ ko bumo yi. 34 Lɨvananza ka ɓanzʉka! Makwanana pɨyɛ kaɓɨkya makpʉmʉka manzanza lɨkɨ, nɨ ma ɓanyɛ? A ɓɛyɔ, mʉnɔkʉ opupisaga nɨmɔ ikaga mutumo ka lɨmbɛngɨ ka mʉmbanzʉ! 35 Mʉtʉ wanza agyaga makpʉmʉka manzanza nɨmɔ opupaga ka lɨmbɛngɨ kakɨ lanza. Mʉtʉ wanyɛ opupisaga makpʉmʉka manyɛnyɛ nɨmɔ opupaga ka lɨmbɛngɨ kakɨ lanyɛ. 36 Nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ, ka lɨsyɛ lɨkɔ mʉkɔmbʉ, ɓambanzʉ ɓatʉmbʉlaga ndɛkɛ makpʉmʉka ma payaya masɨ nɨmɔ opupaga ndɨ ka nɔkʉ kaɓʉ. 37 A ɓɛyɔ, muhukuso ikanɨ kukwakʉ kakʉ inisana ndɛkɛ kaɓyɛnɛnɛ na mʉnzɨna kakʉ.»

Ɓambanzʉ ɓakakʉnga Yeso ɓɛ ʉgyɨlyɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga

(Malɨkɔ 8:11-12; Luka 11:29-32)

38 Kʉwa wa, ɓemoti-ɓemoti luga ka Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ, ɓaɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo! Takapa ɓɛ tiwoniso likingyosi.»

39 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Iɓunu ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ, ma ɓanyɛ na makokwononigʉ ko misa ko Kunzi! Makakʉnga ɓɛ ɓamuwonisi likingyosi. Luki limoti, makɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata likingyosi lagɔgɔ kiki nɨlɔ aka lɔ ka mugyalandʉ Yɔna. 40 Ɓɛgɛyɔ, Yɔna agya ndɨ mino masyɛ masaa, biti na lɨsyɛ ka mʉma ka musi mudingi,* Mika-Mʉmbanzʉ agya ndɛkɛ ɨyɨ masyɛ masaa ɓɛgɛyɔ, biti na lɨsyɛ ka mbʉkʉ. 41 Ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, ɓatʉ ɓa Nɨnawɛ ɓamanana ndɛkɛ ka mʉɗɔngɔ ɓigwo kaʉsʉngʉlya ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ! Kyɛ ɓagomosyanatʉ ndɨ ɨɓʉ ɔɓɨlɨ kaɓʉ ngbingo yi nɨnɔ ɓamʉkana ndɨ mino Yɔna. Wɨna sɛ wanʉ a na mʉtʉ mudingi kakɨtaga Yɔna!

42 Ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, ngama muko yi nɨnɔ otukyoku ndɨ ɓyɨ ka gʉɗʉ wa Sɨba kodoku kaʉkana mʉnzɨna ma yimibo ka ngama Sɔlɔmɔnɔ amaga ndɛkɛ kambwa ka ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ kaʉsʉngʉlya! Winoni sɛ, wanʉ, a na mʉtʉ mudingi kakɨtaga Sɔlɔmɔnɔ.»

Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ amigilyini mʉmbanzʉ

(Luka 11:24-26)

43 «Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ kapupa mʉmbanzʉ, aga kolingyo ɓapa ka ɓɛsa ɓilelele. Akɨsa pa ya kimumbiso, luki limoti nɨ kinigʉ, 44 ilu aka ɓɛ: ‹Nakaɨga ka ndaɓʉ kamɨ, kʉ nopupiku ɓi mino.› Nɨyɔ ɨga ɓata, atakanya ɓikpo, yɨkpaga ɓɨngɔ na yiɓungusya ɓɨnza. 45 Aga kʉwa kava mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ magɔgɔ maɗɨya na ɨka nɨmɔ manyɛnyɛ kakɨtaga ɨyɨ, ɓogulyo, ɓilikisyo wa. Ɔɓɨlɨ ka mʉtʉ yi nɨnɔ ika kʉwa wanyɛ kakɨtaga wa a ndɨ mino kambwa. Ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ka ɓatʉ ɓa lɨvananza lanyɛ li nɨlɨ.»

Ɓa ɨkɨ ɓɔ ɓa ɓamamakɨ Yeso?

(Malɨkɔ 3:31-35; Luka 8:19-21)

46 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a mbɛyɨ ndɨ ɓata mina kanzɨna aka na ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ, amakɨ na ɓamamakɨ ɓa ndɨ ɓakamagaga kunzi. Ɨɓʉ, ɓa ndɨ kapa kanzɨna na ɨyɨ. 47 Mʉtʉ ɓemoti aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wɨkwɛ! Amakʉ na ɓamamakʉ ɓa ɓakamagaga kunzi. Ɓakapa kanzɨna na ɨwɛ.» 48 Yeso asikisya ndɨ alʉkʉ nɔ ɓɛ: «Mama nɨ wanɨ? Ɓomika-mama nɨ ɓa ɨkɨ?» 49 Kumbuso yi, ʉwanya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ na kʉɓɔkʉkɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Huminoni! Mama na ɓomika-mama nɨɓa! 50 A ɓɛyɔ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ agyaga sɨpananɨsɔ ka Baba nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɨyɨ nɨ mama, mika-mama mʉlʉkʉ yi ikanɨ mʉsalɨ kamɨ.»

13

Lizuni ka mʉkʉkʉna

(Malɨkɔ 4:1-9; Luka 8:4-8)

1 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, Yeso opupa ndɨ ka ndaɓʉ, ikoku ndɨ ka kpɔlɔ wo liɓa lidingi. 2 Kʉ ɓɛyɔ, ɓambaza ɓakpʉkpʉ kʉgbɛ ka ɓambanzʉ ɓakungula ndɨ ɓikululu. Kinili, aɗaka ndɨ, ika ka ɨngbɔlɔ yidingi. Ɓambaza ɓi nɨɓɔ ɓasɨkana ndɨ ɓakamanana kubi.

3 Kʉwa wa, Yeso ʉnzɨnɨlya ndɨ makpʉmʉka mudingi ɓɨndɨ pisi ka mozuni. Ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Lɨsyɛ limoti, alʉkʉ ɓemoti ɨnda ndɨ kakʉna mʉpʉnga. 4 Nɨyɔ a ndɨ kakʉna bɛyɔ, bumo yi yagɔgɔ anyʉkaga ko pisi. Ɓombu ɓodoku ndɨ, ɓalya. 5 Masɔlɔ magɔgɔ anyʉkaga ndɨ ka pa ya ngyengye nɨyɔ kɛgʉ ndɨ na lɨtɔmbʉ lakpʉ. Nɨmɔ, aɓaka ndɨ ɓɨgala-gala lɨtɔmbʉ kɛgʉ ndɨ lakpʉ wa. 6 Luki limoti, nɨyɔ mɔnɨ osumbo, awɨsɨya, ʉmɨlaga kyɛ lyo yi kigwinanagʉ ndɨ ɓɨnza ka lɨtɔmbʉ. 7 Masɔlɔ magɔgɔ anyʉkaga ndɨ ko kpokiki. Kpokiki aɓaka ndɨ, akandaga ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ nɨ kopingigʉ. 8 Luki limoti, nɨmɔ anyʉkaga ndɨ ka lɨtɔmbʉ la dɔɓɔ, aɓʉkʉta ɓɨyʉyʉyʉ. Litino limoti aɓʉkʉtaga ndɨ bumo mɨya, lagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na lagɔgɔ ɓata ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa.» 9 Yeso opipila kʉwa ndɨ ɓɛ: «Nɨnɔ a na motili, ʉkanɨtɔ!»

Ko bulya ɨkɨ yɔ Yeso anzɨnaga ndɨ mino na mozuni?

(Malɨkɔ 4:10-12; Luka 8:9-10)

10 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓakpuɗoku ndɨ, ɓamuusa ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ wo mina kaʉnzɨnɨlya ɓambanzʉ ɓi nɨɓa na mozuni aka?» 11 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Kunzi amumibisatʉ iɓunu ɓodikiɗi ɓaya Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Luki limoti, kɛgʉ ɓɛyɔ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ. 12 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ nɨnɔ a no luki, ɓamatɨlyatʉ ɓata, ika kʉwa na imu makpʉ. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ no luki ɓakʉpya gʉtʉgʉ luki lɨkɛɗɛ aka nɨlɔ akwanano ɓi kaika nolu. 13 Kinili, ɨmɨ, nʉnzɨnɨlyaga na mozuni.

Gʉtʉgʉ ɓakika kaanda, ɓakɨnɨgʉ,

Gʉtʉgʉ ɓakika kaʉkana, ɓakʉkanɨ ikanɨ ɓakotombisyigʉ.

14 Ɨtʉlyana kʉwa ndɨ kʉgʉ kaɓʉ lɨkpʉmʉka nɨlɔ mugyalandʉ Isaya aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

Mikatʉ kaʉkana ɓɨnza, luki limoti makotombisyigʉ.

Mikatʉ kaanda ɓɨnza, luki limoti makɨnɨgʉ.

15 A ɓɛyɔ, mambɛngɨ ka ɓatʉ nɨɓana

a kʉwa muti.

Ɓidulogoni ndɨ motili,

ɓaɓʉwa miso,

kyɛ misa kaɓʉ kinonitɔgʉ,

motili kaɓʉ kukononitɔgʉ,

mambɛngɨ kaɓʉ kotombisyonitɔgʉ

ɓɛkyɛ ɓakemigilyonitɔgʉ, nuhukuso.*

16 Luki limoti, ɨgyagya ku kunu, kyɛ misa kunu akaɨna na motili kunu akaʉkana. 17 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓogyalandʉ ɓakpʉ na ɓatʉ ɓongbingbili ɓa ndɨ na mʉsasa kaɨna makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmana makaɨna ma, luki limoti ɓakɨnagʉ ndɨ. Ɓa ndɨ gɔnɨ na mʉsasa kaʉkana nɨmana makaʉkana ma, luki limoti ɓakʉkanagʉ ndɨ.»

Yeso akatʉmbʉlaga isi ya lizuni ka mʉkʉkʉna

(Malɨkɔ 4:13-20; Luka 8:11-15)

18 «Hukononi nɛkɨ isi ya lizuni ka mʉkʉkʉna. 19 Masɔlɔ nɨmɔ anyʉkaga ndɨ ka kpɔlɔ wo pisi, a likingyosi ka mʉtʉ yi nɨnɔ ʉkanaga Lɨkpʉmʉka la Ɓʉngama ko Kunzi, luki limoti, nɨ koɓɨnɨkyonigʉ. Mumuyoniso odoku, anyɔgɔ masɨ nɨmɔ ɨkʉna ndɨ ka lɨmbɛngɨ kakɨ.

20 Masɔlɔ nɨmɔ anyʉkaga ndɨ ka pa ya ngyengye nɨyɔ kɛgʉ ndɨ na lɨtɔmbʉ lakpʉ, a likingyosi ka mʉtʉ yi nɨnɔ ʉkanaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi ɓɨkwa, ogwi na magyagya. 21 Luki limoti, nɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ kɛgʉ no lyo kʉsɔ kakɨ, ogwi ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka. Nɨyɔ ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ na yigyogyiso usilyogo mino ko bulya Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓatʉkya ɓɨkwa ka baya.

22 Masɔlɔ mi nɨmɔ anyʉkaga ndɨ lugo wo kpokiki, a likingyosi ka mʉtʉ yi nɨnɔ ʉkanaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, luki limoti, ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓa ɔɓɨlɨ na mʉsasa ma lɨngama, akandaga Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ kʉsɔ kakɨ ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ nɨ kopígʉ bumo.

23 Na nɨmɔ anyʉkaga ndɨ ka pa ya ɨdɔɓɔ a likingyosi ka mʉtʉ yi nɨnɔ ʉkanaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, aɓɨnɨkyana. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ aɓʉkʉta bumo ka ɔɓɨlɨ kakɨ. Mʉmbanzʉ ɓemoti ika no bumo mɨya, wagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya, wagɔgɔ ɓata ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa.»

Yeso akatwa lizuni kʉgʉ wa tɔnɨtɔ tanyɛ

24 Yeso ʉtwɨlya ɓata ndɨ lizuni lagɔgɔ nɨlɨ: «Tokingyoso Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ akʉna ndɨ masɔlɔ manza ko tiko kakɨ. 25 Biti yimoti, ngbingo yi nɨnɔ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa ndɨ mina ka ɓatɔtɔ, mumuyoniso kakɨ odoku ndɨ ɓɨpɛlɛ kakʉna tɔnɨtɔ tanyɛ ka mʉpʉnga, aga ndɨ ɨyɨ. 26 Nɨyɔ mʉpʉnga aɓaka, aɓʉkʉta, tɔnɨtɔ tanyɛ ti nɨtɔ inisana ndɨ gɔnɨ.

27 Ɓosunzu ka mombukwano tiko, ɓodoku ndɨ kamuusa ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, wakakʉnagʉ mbɛyɨ ndɨ asɨ masɔlɔ manza aka ko tiko kakʉ? Tɔnɨtɔ tanyɛ ti nɨtɨ apʉnya kʉwa tu yanɨ?›

28 Usikisya ndɨ ɓɛ: ‹Mumuyoniso nɔ ogyi ɓi ɓɛyɔ.› Ɓosunzu ɓamuusa ndɨ ɓɛ: ‹Wapatʉ ɓɛ taga kanyɔgɔ?›

29 Ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: ‹Kalɨ! Makɨnda kanyɔgɔ, yagɔgɔ manyɔgɔtʉ gɔnɨ mʉpʉnga nɨnɔ ko tiko. 30 Wosoni masɨ angatɨ pa imoti kadwɛ ko ngbingo mubuulyo. Ngbingo yi nɨnɔ, nʉɓɨkya ɓanʉ ɓagya-ligubo ɓɛ: Nyogoni mbɛyɨ tɔnɨtɔ tanyɛ, makandaga ka ɓegbi kyɛ ɓabʉsyɨ. Kumbuso yi, mamʉmʉla mʉpʉnga ka basa ya masɔlɔ kamɨ.›»

Yeso akatwa lizuni ko bulya libumo lɨkɛɗɛ

(Malɨkɔ 4:30-34; Luka 13:18-21)

31 Yeso ʉtwɨlya ndɨ ɓata lizuni lagɔgɔ ɓɛ: «Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a abɛ libumo lɨkɛɗɛ nɨlɔ mʉtʉ ɓemoti ava ndɨ, akʉna ko tiko kakɨ. 32 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ a ndɨ mina lɨkɛɗɛ yɔ kakɨtaga bumo yagɔgɔ yasɨ, luki limoti, nɨyɔ aɓaka, opinga kʉwa kakɨtaga malɨlɨ masɨ mo tiko. Ɨɨta sɨbʉkʉsɔ sidingi, ɓombu ɓodoku ndɨ kopika ɓandaɓʉ kaɓʉ kʉgʉ wa tabɨ yi.»

Yeso akatwa lizuni ko bulya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisogo mukati

(Luka 13:20-21)

33 Yeso ʉtwɨlya ɓata ndɨ lizuni lagɔgɔ ɓɛ: «Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a mʉɗɔngɔnɨ abɛ sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisaga mukati. Muko ɓemoti ava ndɨ, opula ka ɓambɨkɛ ɓayɨsaa ɓaya fufu kadwɛ kʉkwakʉ fufu ofula ndɨ mino wasɨ ɓɨdaɨ-daɨ.»

34 Yeso ʉnzɨnɨlyaga ndɨ ɓambaza ka ɓambanzʉ makpʉmʉka masɨ mi nɨmɔ ka mozuni aka. Na kɛgʉ ndɨ na lɨkpʉmʉka nɨlɔ ʉɓɨkyaga ndɨ nɨ kotwigʉ lizuni.

35 A ɓɛyɔ, igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɨtʉlyanɨ nɨlɔ ɨɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ ɓɛ:

«Nanzɨnaga ndɛkɛ pisi ka mozuni.

Natʉmbʉlaga ndɛkɛ ɓɨngbanganya makpʉmʉka nɨmɔ ɨsʉma ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ ma ɔɓɨlɨ.» *

Yeso akatʉmbʉlaga isi ya lizuni la tɔnɨtɔ tanyɛ

36 Kumbuso yi, Yeso ʉsa ndɨ ɓambaza ka ɓambanzʉ, ogulya ndɨ ka ndaɓʉ. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓodoku ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Tɨtʉmbʉlyaga isi ya lizuni la tɔnɨtɔ tanyɛ nɨtɔ a ndɨ ko tiko.»

37 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Nɨnɔ akʉnaga masɔlɔ manza nɨ Mika-Mʉmbanzʉ. 38 Tiko nɨ ɔɓɨlɨ. Masɔlɔ manza nɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ ka ɓʉngama ko Kunzi. Na tɔnɨtɔ tanyɛ nɨ ɓambanzʉ niɓɔ ɓʉkananaga na Mumuyoniso. 39 Alʉkʉ nɨnɔ odoku ndɨ kakʉna tɔnɨtɔ tanyɛ nɨ mumuyoniso. Buulya masɔlɔ nɨ muliɓo ma ɔɓɨlɨ. Na ɓagya-ligubo nɨ ɓamalaika. 40 Ɓɛyɔ ɓanyɔgɔ mino tɔnɨtɔ tanyɛ ɓaɗɨkɨta ko ɓuku, ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ka muliɓo ma ɔɓɨlɨ.

41 Mika-Mʉmbanzʉ ʉtɨka ndɛkɛ ɓamalaika kakɨ, kaʉtʉmba ka ɓʉngama kakɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓʉmakyaga ɓɛngɛnɨ ka ɓʉnyɛ na ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnyɛ. 42 Ɓʉɗɨkɨta ndɛkɛ ko fulu wo ɓuku. Na kʉ ɓɛyɔ, ɓagamana ndɛkɛ na ɓɨlya manzʉ ɓɨkyalʉ-kyalʉ. 43 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓatʉ ɓongbingbili ɓika ndɛkɛ ɓiwenge-wenge abɛ mɔnɨ ka ɓʉngama ka Abaɓʉ. Nɨnɔ a na motili, ʉkanɨtɔ!»

Yeso akatwa lizuni ko bulyo luki la ɨzangɨya nɨlɔ ɨsʉma ndɨ

44 «Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a mʉɗɔngɔnɨ abɛ luki la ɨzangɨya nɨlɔ ɨsʉma ndɨ ko tiko. Nɨyɔ mʉtʉ ɓemoti ɨna ndɨ, asʉma ɓata. Ogwa ndɨ magyagya kʉgbɛ, ɨnda kagaba makpʉmʉka kakɨ masɨ ɓingbufu, oluwa tiko yi nɨyɔ.

45 Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a ɓata mʉɗɔngɔnɨ abɛ ambula ɓemoti nɨnɔ akɨsaga ndɨ koluwo sanga yanzanza. 46 Ngbingo yi nɨnɔ ɨna ndɨ mino mʉsanga ma lɨgabʉ lapʉ kʉgbɛ, ɨnda ndɨ kagaba makpʉmʉka kakɨ masɨ, odoku ndɨ koluwo.»

Yeso akatwa lizuni ko bulya ɓanyɔ ɓosi

47 «Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a ɓata mʉɗɔngɔnɨ abɛ moyo nɨmɔ ɓoɗinga ndɨ ko liɓa lidingi. Moyo mi nɨmɔ ugwi mobi ma ɓosi masɨ. 48 Nɨyɔ otiwo, ɓoɗuɗula kʉwa ndɨ kubi. Ɓanyɔ ɓosi ɓikanana ndɨ kaʉmʉmʉla ɓosi ɓanzanza ka ɓɛngbɔlɔ. Luki limoti, ɓumbimba ndɨ nɨɓɔ ɓanyɛnyɛ.

49 Ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ka muliɓo ma ɔɓɨlɨ. Ɓamalaika ɓodoku ndɛkɛ kaʉgbanana ɓatʉ ɓanyɛ na nɨɓɔ ɓongbingbili. 50 Nɨɓɔ ɓanyɛ, ɓʉɗɨkɨtaga ndɛkɛ ko fulu wo ɓuku. Na kʉ ɓɛyɔ, ɓagamana ndɛkɛ na ɓɨlya manzʉ ɓɨkyalʉ-kyalʉ.»

Mʉtʉʉ mambɨya na nɨmɔ mandɛlɨ

51 Yeso umuusa kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Ambɛ, mukonito ɓɨnza makpʉmʉka masɨ nɨmɔ namuɓikyi?» Ɨɓʉ aka ndɨ ɓɛ: «Iyo.»

52 Kumbuso yi, uɓikyoku ndɨ ɓɛ: «Kinili, muwonisilo wa mʉtʉʉ wasɨ nɨnɔ ɓawonisilo lɨkpʉmʉka la Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ, a mʉɗɔngɔnɨ abɛ mombukwana ndaɓʉ. Mombukwana ndaɓʉ yi nɨnɔ anyɔgɔ ka lɨngama kakɨ makpʉmʉka mambɨya na nɨmɔ mandɛlɨ.»

Ɓatʉ ɓa Nazalɛtɨ ɓakɛgʉ kaɓɨnɨkyana Yeso

(Malɨkɔ 6:1-6; Luka 4:16-30)

53 Nɨyɔ Yeso ama ndɨ katwaga mozuni mi nɨmɔ, atʉkya ndɨ wa. 54 Aga ndɨ ka Nazalɛtɨ kʉ opinga ndɨ mino. Kʉ ɓɛyɔ, apʉnga ndɨ kapá mʉtʉʉ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda.

Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓambanzʉ ɓɨdɛ, ɓanimuusa ɓɛ: «Wanɨ nɔ apá yimibo no ngu yɨgya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga ɓɛnɛ? 55 Ambɛ, kɛgʉ mbɛyɨ mika mʉsɛmala mʉ? Kɛgʉ amakɨ nɨ Malia? Kɛgʉ mbɛyɨ ɓamamakɨ nɨ Yakɔbɔ, Yɛzɛfʉ, Simoni na Yuda? 56 Takikogigʉ mbɛyɨ na ɓasalɨ kakɨ ɓasɨ pa imoti wanʉ? Wanɨ nɔ apá kʉwa yimibo no ngu nɨyɔ?» 57 Kinili ɓakakwananagʉ ndɨ kaɓɨnɨkyana.

Luki limoti, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mugyalandʉ a na ɨbɨba pa yasɨ, luki limoti, kɛgʉ nolu ka mugi nɨmɔ ɨɓʉkʉto mino ikanɨ ka lɨvananza kakɨ.»

58 Kinili, Yeso kagyagʉ ndɨ ɓata makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga mudingi kʉ ɓɛyɔ, kyɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ kaɓɨnɨkyana.

14

Kukwakʉ ka Yuani-Mubatizaɨ

(Malɨkɔ 6:14-29; Luka 9:7-9)

1 Ko ngbingo yi nɨnɔ, Ɛlɔdɨ ngama mudingi wa iwili ya Galilaya, ʉkana ndɨ mongoni ka Yeso. 2 Ʉɓɨkya ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨmʉ nɨ Yuani-Mubatizaɨ! Opupiniku ka ɓabɨlɨ! Kinili, a kʉwa no ngu kagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga.»

3 A ɓɛyɔ, Ɛlɔdɨ a ndɨ nɨ agwisisini Yuani, akondisiso, ɓaɗɨkɨta ka bɔlɔkɔ. Ɛlɔdɨ agya ndɨ ɓɛyɔ, ko bulya ka muka ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Elodia. Ɨyɨ Elodia a ndɨ muka mamakɨ Yuani nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Filipi. 4 Yuani a ndɨ kayoyisa ngama Ɛlɔdɨ ɓɨngbanganya ɓɛ: «Kakwananigʉ kava Elodia.» 5 Kʉwa wa, Ɛlɔdɨ a ndɨ kapa kamwisisa Yuani. Luki limoti, a ndɨ kaʉɓanga ɓambanzʉ. Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓamɨnaga ndɨ Yuani ɓɛ a mugyalandʉ.

6 Wɨna sɛ, a ndɨ lɨsyɛ lo dumo mutomosya yɨɓʉkʉta ka ngama Ɛlɔdɨ. Mika Elodia nɨnɔ mʉsɨka yi oɓina ndɨ kambwa ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉmaka ndɨ wa. Miki nɔ akɔ ndɨ Ɛlɔdɨ lɨmbɛngɨ ɓɨkya, 7 kinili, Ɛlɔdɨ apá ndɨ agʉmɛ pisi ka silika ɓɛ: «Nʉpátʉ luki lasɨ nɨlɔ wɛkʉnga.» 8 Kʉwa wa, mʉsɨka nɔ ɨnda ndɨ kamuusa amakɨ. Nɨyɔ amakɨ atɨwa, ɨnda kʉwa kaɓɨkya Ɛlɔdɨ ɓɛ: «Ipóku, wa aka wanʉ, mʉ ka Yuani-Mubatizaɨ ka papɨ.» 9 Ngama alya ndɨ kumbu kʉgbɛ. Luki limoti, kakwananagʉ ndɨ ɓata kakya ko bulya silika nɨnɔ akɔ ndɨ kambwa ka ɓatʉ nɨɓɔ ʉmaka ndɨ ko dumo wa. 10 Atɨka ndɨ kakoku Yuani-Mubatizaɨ mʉ kʉ ka ndaɓʉ ya bɔlɔkɔ.

11 Kʉwa wa, ɓodoku nomu ka papɨ, ɓapá ndɨ mʉsɨka yi nɨnɔ. Ɨyɨ, amɨndɨlya ndɨ na imu amakɨ.

12 Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ka Yuani ɓodoku ndɨ kava manda kakɨ, ɓaga kolumbo. Ɓɨnda kʉwa ndɨ katʉmbʉlyaga Yeso mongoni mi nɨmɔ.

Yeso ulyolyisini ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ kuɓukumuti

(Malɨkɔ 6:30-44; Luka 9:10-17; Yuani 6:1-14)

13 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ʉkana ndɨ mina mongoni mi nɨmɔ, atʉkya ndɨ wa mʉkaka ka ɨngbɔlɔ yidingi. Ɨnda ndɨ ɓɨkɛɗɛ ka pa nɨyɔ mʉmbanzʉ kɛgʉ ndɨ mino. Luki limoti, wa ɓambanzʉ ɓʉkana mina ɓɛyɔ, ɓatʉkya ndɨ ka ɓagʉɗʉ na magʉ, ɓɨnda kaɓyɛ. 14 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso osya ndɨ mina ka ɨngbɔlɔ, ʉmɨna ndɨ ɓambanzʉ ɓudingi kʉgbɛ, ukwilya kumbu. Luga kaɓʉ, uhukusa ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓokoloɓu.

15 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ osyo, ɓaɓɨɓya ɓakpuɗoku ndɨ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wanʉ a ɨsa, na ngbingo okitogini. Yɛkɨ a ɓɛyɔ, ʉkpamya ɓambanzʉ nɨɓa ɓaga ko giyo kailuulyo luki lɨlya.»

16 Luki limoti, Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Kokwononigʉ ɓɛ ɓaga kʉ. Hupóno nɨ iɓunu aka ɓamombukwono-donu ɓi malɨlɨ.»

17 Ɨɓʉ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wanʉ, iɓusu ta na mukati kuɓukumuti aka na ɓosi ɓaɓa.» 18 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ipóniku wanʉ.»

19 Kumbuso yi, ʉkpamya ndɨ ɓambanzʉ kaikonono ka tɔnɨtɔ. Ava ndɨ mukati kuɓukumuti na ɓosi ɓaɓa ɓi nɨɓɔ, atʉmba miso kʉgʉ wa lɨsyɛ, abibisa Kunzi. Oɓunanaga ndɨ mukati mi nɨmɔ, ʉpága ɓaɓɨɓya kakɨ. Ɨɓʉ, ɓʉgbananɨlyaga ndɨ ɓambanzʉ. 20 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓalyalya ndɨ na ɓikutogo ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ. Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ɓamʉmʉla ndɨ ɓodongbu nɨɓayɔ asɨkana ndɨ, otumo mʉmbɨ tɛkɛɓɛ na mɨɓa. 21 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓalyalya ndɨ ɓa ndɨ banda ɓalʉkʉ ɓɛlɔfʉ kuɓukumuti nɨ ɓakutongigʉ ɓoko na ɓomiki.

Yeso akakpakyana kʉgʉ wo liɓo

(Malɨkɔ 6:45-52; Yuani 6:15-21)

22 Kumbusa wa nɨyɔ, Yeso ʉkpamya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ ɓaɗakɨ ka ɨngbɔlɔ yidingi, ʉtakanyɨ kʉsyakʉ wa ibombu. Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɨyɨ asɨkana ndɨ kaʉpá ɓambanzʉ lɨgʉndʉ. 23 Nɨyɔ ʉpá ɓambanzʉ lɨgʉndʉ, aɗaka ndɨ ɓɨkɛɗɛ ka ngʉpa kalʉmba. Nɨyɔ biti osyo, Yeso a ɓata ndɨ kʉ kwa kʉ mʉkaka. 24 Ɨngbɔlɔ yi nɨyɔ a kʉwa ndɨ nɨ itundulini ka lɨmbɛngɨ lo liɓo. Mʉɓaka a ndɨ koyungo ɓiyongo-yongo. Na muvivi a ndɨ kakpɨngbaga. 25 Ko mbolugo, Yeso ɨnda ndɨ misa kʉ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ mino nɨ anakpakyana kʉgʉ wo liɓo ɓɨpapapa. 26 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓamɨna ndɨ kakpakyana kʉgʉ wo liɓo ɓɛyɔ, ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ. Ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Abɨlɨ mʉ!» Ɓapʉnga ndɨ kakʉgwaga na kʉɓangakʉ.

27 Luki limoti, ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wigwini mambɛngɨ, ɨmɨ nɔ! Makoɓongonitɔgʉ.» 28 Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu! Kiko lɨngʉnʉ ɓɛ ɨwɛ nɔ, ɨkpamya nɨndɨ kʉ wo mino nɨ nanakpakyana gɔnɨ kʉgʉ wo liɓo.» 29 Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Dokunɔ.»

Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ osya ndɨ ka ɨngbɔlɔ, apʉnga ndɨ kakpakyana kʉgʉ wo liɓo ɓɨpapapa kaɨnda misa kʉ Yeso a ndɨ mino. 30 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ ɨno mino muvivi mapʉ, aɓanga, apʉnga ndɨ kolindo. Apamɨkana ndɨ ɓɛ: «Hiii Mombukwono-dosu, ihukusanɔ ɓaka!»

31 Wa aka wa, Yeso ananɨlya ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, agwi. Kʉwa wa, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Eze, wa mʉtʉ wa baya yɨkɛɗɛ! Ko bulya ɨkɨ yɔ wo ɓi mino na ɓotumo?» 32 Nɨyɔ ɓaɗaka ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ka ɨngbɔlɔ, muvivi mi nɨmɔ osya ndɨ. 33 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya nɨɓɔ ɓa ndɨ ka ɨngbɔlɔ ɓoɓuna ndɨ moli kambwa ka Yeso, ɓaɓɨkya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, wa Miko Kunzi!»

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ka Gɛnɛzalɛtɨ

(Malɨkɔ 6:53-56)

34 Nɨyɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓazaba ndɨ, ɓosila kʉwa ndɨ ka iwili ya Gɛnɛzalɛtɨ. 35 Ɓatʉ ɓa kʉ ɓɛyɔ ɓamiba ndɨ Yeso. Ɓapʉnga kʉwa ndɨ kowowisa mongoni kakɨ ka iwili yasɨ, ɓanadulyoku na ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓasɨ. 36 Ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓi nɨɓɔ, ɓɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ ɓavɨlɨnɔ ɓaka gʉtʉgʉ mʉ ma kutuko kakɨ aka. Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓavɨlaga ndɨ, ɓahʉkagatʉ ndɨ.

15

Lutono kʉgʉ wa yɨgya ka ɓatɨtɛ

(Malɨkɔ 7:1-13)

1 Lɨsyɛ limoti, Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓotukyoku ndɨ ka Yelusalɛma. Ngbingo yi nɨnɔ ɓasilya ndɨ mina Yeso, ɓamuusa ɓɛ: 2 «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓaɓɨɓya kakʉ ɓakoɓuno mina yɨgya ka ɓotitosu? A ɓɛyɔ, ɓakɨsʉkʉsagɨgʉ maɓɔkʉ nɨ ɓakalyalya!»

3 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Yɛgʉ sɛ iɓunu, ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino koɓuna mʉtʉʉ ko Kunzi ko bulya yɨɓyɛ yɨgya ka ɓotitonu? 4 A ɓɛyɔ, Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mʉɓanga abakʉ na amakʉ.› Omotiloku ɓɛ: ‹Mʉmbanzʉ kagbusyo abakɨ ikanɨ amakɨ, okwononi ɓamwɨ.› 5 Luki limoti, iɓunu maɓɨkyaga ɓɛ mʉmbanzʉ akwanana kaɓɨkya abakɨ ikanɨ amakɨ ɓɛ: ‹Luki nɨlɔ nakwanano ɓi nolu kausingyo, nopí kʉwa ka apɛpɛ ko Kunzi.› 6 Mʉtʉ yi nɨnɔ kakwananɨgʉ ɓata kaɓanga abakɨ ikanɨ amakɨ. Iɓunu makolimogo Lɨkpʉmʉka ko Kunzi ko bulya yɨɓyɛ yɨgya ka ɓotitonu.

7 Ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Ɓugyalandʉ ka Isaya a ndɨ ɓa lɨngʉnʉ kʉgʉ kunu, ngbingo yi nɨnɔ aɓɨkya ndɨ mina ɓɛ:

8 ‹Ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɓɛɓangagatʉ,

luki limoti, ɓɛmɨnaga payaya.

9 Malʉmba nɨmɔ ɓɛgyɨlyaga a payaya.

A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ kaɓʉ akaɓyɛnɛnɛ na ɓopisi nɨɓayɔ ɓibisilyogo aka.›»

Luki nɨlɔ akwanana kapá mʉmbanzʉ ɓʉnyɛ

(Malɨkɔ 7:14-23)

10 Kumbuso yi, Yeso amaka ndɨ ambaza ka ɓambanzʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Hukononi, motombisya ɓɨnza lɨkpʉmʉka li nɨlɨ. 11 Luki nɨlɔ ingyaga ka mʉnɔkʉ ka mʉmbanzʉ kapágɨgʉ ɓʉnyɛ. Luki limoti, nɨlɔ opupogo lɔ apága ɓʉnyɛ.»

12 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓakpuɗoku ndɨ, ɓamuusa ɓɛ: «Wibito ɓi ɓɛ mʉnzɨna kakʉ utulito ɓi Ɓafalisayɔ?»

13 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Luki lasɨ nɨlɔ aɓakaga nɨ Baba nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ kokunigʉ, ɓomukatʉ. 14 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, husoni! Ɓa ɓatʉ ɓo koloɓu ya mamɔmɔ nɨɓɔ ɓakaukpokyonisa ɓadaɓʉ! Mʉtʉ wo koloɓu ya mamɔmɔ kika kakpokyonisa dakɨ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓogwatʉ ka lɨɓyɛ.»

15 Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Tɨtʉmbʉlyaga isi ya lizuni li nɨlɨ.»

16 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ambɛ na gʉtʉgʉ iɓunu aka, makakwananɨgʉ kayibo isi yi? 17 Ambɛ, makibogigʉ mbɛyɨ ɓɛ luki lasɨ nɨlɔ ingyaga ka mʉnɔkʉ, osyaga ka mʉma, kumbuso yi, opupo, ɨnda ka lɨmbɨ? 18 Luki limoti, lasɨ nɨlɔ opupaga ka mʉnɔkʉ ka mʉmbanzʉ, atʉkyaga ka lɨmbɛngɨ kakɨ. Na ilu lɔ apága mʉmbanzʉ ɓʉnyɛ. 19 A ɓɛyɔ, tamanaga yanyɛ opupogo ka lɨmbɛngɨ ka mʉmbanzʉ, lɨmwɔmwɔ, kasyɛ na muko ikanɨ mbʉnya ɓɛngɛnɨ, ɓʉɗanda, kuɓakʉ, mʉtamanagɨ mʉɓɨkya ɓɔngɔ na ɓanvɛnvɛ. 20 Nɨmana masɨ mɔ apága mʉmbanzʉ ɓʉnyɛ. Luki limoti, kalyalya nɨ wakisukusigʉ maɓɔkʉ kakwananɨgʉ kapá mʉmbanzʉ ɓʉnyɛ.»

Waɓakanana aɓinikyonini Yeso

(Malɨkɔ 7:24-30)

21 Kumbuso yi, Yeso atʉkya ndɨ wa, ɨnda ndɨ misa ya iwili ya Tilo na nɨyɔ ya Sidɔna. 22 Kʉ ɓɛyɔ, Waɓakanana ɓemoti asilya ndɨ. Muko yi nɨnɔ akʉkwaga ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Hiii Mombukwono-dosu, Mika ngama Daudi, ikwilyanɔ ɓaka kumbu! Mikamɨ mʉsɨka yi akaigyogyisa kʉgbɛ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ!»

23 Luki limoti, Yeso kasikisyagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka. Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakpuɗoku ndɨ, ɓɨtatanaga na ɨyɨ ɓɛ: «Mʉkpamya nɛkɨ muko yi nɨmʉ aga, kyɛ akatigbomisa ɓamʉ aka na mʉpamʉ.» 24 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓetikoku ndɨ ka Ɓezaleli aka, nɨɓɔ ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓakɔndɔlɔ nɨɓɔ ɓoɓungaga ndɨ.»

25 Luki limoti, muko yi nɨnɔ odoku ndɨ koɓuna moli kambwa kakɨ, ɨtatanaga ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Hiii Mombukwono-dosu, kikiliki, isingyanɔ ɓaka!» 26 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ ɓɨnza kava malɨlɨ ka ɓomiki, kaumbimbilya ɓɛnva.»

27 Muko yi nɨnɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, Mombukwono-dosu. Luki limoti, gʉtʉgʉ ɓɛnva aka ɓalyagatʉ gɔnɨ kumbo ya ɓamalɨlɨ nɨmɔ anyʉkaga ka mɨza ka mombukwana-daɓʉ.»

28 Kʉwa wa, Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Yɛ ma, baya kakʉ a yidingi! Igyonosi ku kakʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ baya kakʉ o mino.» Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, mɨkakɨ mʉsɨka yi ahʉka ndɨ.

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓudingi ɓa ɓokoloɓu

29 Kʉmbuso yi, Yeso atʉkya ndɨ kʉ, ɨnda ka mutili ma ibombu ya Galilaya. Kʉ ɓɛyɔ, aɗaka ndɨ ka ngʉpa, iko. 30 Kʉwa wa, ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓudingi ɓakpuɗoku ndɨ. Ɓadulyogoku ndɨ na ɓatʉ ɓa mʉtɨngbɨ, nɨɓɔ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ, ɓazɛgɛsɨ, ɓoɓoɓo na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓa ɓokoloɓu ɓudingi. Ɨɓʉ ɓasɨ, ɓubisaga ndɨ kambwa ka Yeso na ɨyɨ anuhukuso.

31 Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka ɓambaza wa ɓɨdɛ kaʉmɨna ɓaɓoɓo kanzɨna, ɓatʉ ɓa mʉtɨngbɨ kananɨkana, ɓazɛgɛsɨ kakpakyana na ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ kaɨna. Ɓapʉnga kʉwa ndɨ kabibiso Kunzi wa Izaleli.

Yeso ulyolyisini ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ ɓakwanganya

(Malɨkɔ 8:1-10)

32 Yeso ʉmaka kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Nakaʉmɨnyɨlya ɓatʉ ɓi nɨɓana kumbu. Ta kʉwa na ɨɓʉ na masyɛ masaa, ɓakɛgʉ ɓata no luki lɨlya. Nakɛgʉ kapa kaʉsa ɓɛ ɓaga nɨ ɓanɨmʉkana ɓanza. Ɓakaga ɓɛyɔ, yagɔgɔ nzʉyɨ ʉdɨkagatʉ ko pisi.»

33 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Wanʉ ka ɨsa, tinisonoku na malɨlɨ yanɨ nɨmɔ akwanana ɓɛ ambaza mudingi ka ɓambanzʉ ɓɛnɛ ikuti?» 34 Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Ma na mukati mɨnga?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ta na mukati maɗɨya na ɨka na ɓosi ɓakɛɗɛ aka.»

35 Kʉwa wa, Yeso ʉkpamya ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ ɓikononi wasɨ. 36 Ava ndɨ mukati maɗɨya na ɨka na ɓosi ɓi nɨɓɔ. Kumbuso kabibiso Kunzi, oɓunonogo, ʉpága ɓaɓɨɓya kakɨ, ɓʉgbananɨlyaga kʉwa ndɨ ɓambanzʉ.

37 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓalyalya ndɨ, ɓikutogo ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ. Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ɓamʉmʉlaga ndɨ ɓodongbu nɨɓayɔ asɨkana ndɨ, otuma ndɨ mʉmbɨ maɗɨya na ɨka. 38 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓalyalya ndɨ, ɓa ndɨ banda ɓalʉkʉ ɓɛlɔfʉ ɓakwanganya nɨ ɓakutongigʉ ɓoko na ɓomiki.

39 Kumbuso Yeso kaʉpá ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ lɨgʉndʉ, aɗaka ka ɨngbɔlɔ, aga ndɨ ka iwili ya Magadani.

16

Ɓafalisayɔ na Ɓasadukayɔ ɓakungini Yeso likingyosi

(Malɨkɔ 8:11-13; Luka 12:54-56)

1 Ɓafalisayɔ na Ɓasadukayɔ ɓakpuɗoku ndɨ Yeso kaɓɔɓɔ. Ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ ʉwanyɨ likingyosi kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ.

2 Luki limoti, usikisya ndɨ ɓɛ: «Na ɓʉgɔgɔ, nɨyɔ mɨnaga ɓɛ ɓɛkʉɓa a ɓɨngbʉ, maɓɨkyaga ɓɛ lɨsyɛ asyɛtʉ lanza na ɓʉgala. 3 Na ɓʉsɔɓɨ, ɓɛkʉɓa kopiyo, maɓɨkya ɓɛ mbwayɨ alʉkatʉ. Iɓunu, makwananatʉ kaiba mokingyosi dididi ma ɓɛkʉɓa. Luki limoti, makakwananɨgʉ kaiba mokingyosi mo ngbingo yi nɨmʉ. 4 Iɓunu ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ, ma ɓanyɛ na makokwononigʉ ko misa ko Kunzi! Makakʉnga ɓɛ ɓamuwonisi likingyosi. Makɨnɨgʉ likingyosi lagɔgɔ kiki nɨlɔ aka lɔ ka mugyalandʉ Yɔna.» Kʉwa wa, Yeso ʉsa ndɨ, ɨmagalya ɨyɨ.

Yɨgya ka Ɓafalisayɔ na Ɓasadukayɔ

5 Ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓazaba ndɨ mina liɓo lidingi, ɓaɓʉsala ndɨ kava mukati. 6 Ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wiminyonito na kʉɓɔɓɔkʉ ka Ɓafalisayɔ nɨkwɔ a abɛ sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisaga mukati na yɨgya ka Ɓasadukayɔ.»

7 Ɓaɓɨɓya ɓapʉnga ndɨ kanzɨna luga kaɓʉ ɓɛ: «Akaɓɨkya ɓɛyɔ kyɛ takavigʉ ɓi mukati.» 8 Yeso iba ndɨ tamanaga kaɓʉ, ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Eze, ma ɓatʉ ɓa baya yɨkɛɗɛ! Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mina kanzɨna luga kunu ɓɛ makɛgʉ na mukati? 9 Makonotombisyigʉ ndɛkɛ? Makɛgʉ mbɛyɨ katamana ɓɛyɔ ɓambanzʉ ɛlɔfʉ kuɓukumuti ɓikutaga ndɨ mino mukati kuɓukumuti? Mamʉmʉla ndɨ mʉmbɨ mɨnga ka nɨmɔ asɨkana ndɨ? 10 Ɓambanzʉ ɛlɔfʉ yɨkwanganya nɨɓɔ ɓikutaga ndɨ mukati maɗɨya na ɨka, na mʉmbɨ mɨnga mɔ mamʉmʉla ndɨ?

11 Ɨkɨ kʉwa makɛgʉ ɓi kotombisyo ɓɛ nakɛgʉ ɓi kamʉnzɨnɨlya ko bulya mukati ngbingo yi nɨnɔ no ɓi mino kamʉɓɨkya ɓɛ: Wikoni nɨ maniɓuulyo na yɨgya ka Ɓafalisayɔ na Ɓasadukayɔ nɨyɔ a abɛ sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisogo mukati?»

12 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓiba ndɨ ɓɛ kɛgʉ kaɓɨkya ɓɛ ɓiki kaiɓuulya na sɨbʉkʉsɔ ka Ɓafalisayɔ na Ɓasadukayɔ nɨsɔ ofulisaga mukati. Luki limoti, a ndɨ kaʉɓɨkya ɓɛ ɓiɓuulyi na mʉtɨwɨ ka Ɓafalisayɔ na Ɓasadukayɔ.

13 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ɨnda ndɨ mina misa ya mugi ma Kaizalɨa-Filipi, umuusa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓa pɨyɛ kaɓɨkya ɓɛ Mika-Mʉmbanzʉ nɨ wanɨ?»

14 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓemoti-ɓemoti ɓakaɓɨkya ɓɛ ɨyɨ nɨ Yuani-Mubatizaɨ. Ɓagɔgɔ ɓɛ ɨyɨ nɨ Ɨlɨya. Ɓagɔgɔ ɓata ɓɛ ɨyɨ nɨ Yelemia, ikanɨ ɓemoti ka ɓogyalandʉ.»

15 Yeso umuusa ndɨ ɓata ɓɛ: «Yɛgʉ sɛ iɓunu, makaɓɨkya ɓɛ ɨmɨ nɨ wanɨ?»

16 Simoni Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ, wa Kilisito! Wa Miko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ!»

17 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Simoni mika Yɔna, wa mʉtʉ wa mazɨyɔ! A ɓɛyɔ, kɛgʉ mʉmbanzʉ nɔ utumbulyogi. Luki limoti, Baba nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ. 18 Ɨmɨ, nakaʉɓɨkya ambɛ ɨwɛ nɨ Pɛtɛlɛ*. Na kʉgʉ wa lɨtalʉ li nɨlɨ, nopika ɓanʉ mino kanisa kamɨ. Na ngu ya kukwakʉ kikigʉ ndɛkɛ kʉgʉ yi. 19 Nʉpá ndɛkɛ lifungula la ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Lasɨ nɨlɔ wakandaga ndɛkɛ wanʉ ka ɔɓɨlɨ, ɓakandaga ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ. Lasɨ nɨlɔ wakʉlaga ndɛkɛ wanʉ ka ɔɓɨlɨ, ɓakʉlaga ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓɛgɛyɔ.»

20 Kʉwa wa, Yeso ʉgbɨtyaga ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ ɓakaɓikyonitɔgʉ mʉmbanzʉ ɓɛ ɨyɨ nɨ Kilisito.

Yeso oɓikyini ɓɛ okwatʉ na opupo ka mbʉkʉ

(Malɨkɔ 8:31–9:1; Luka 9:22-27)

21 Katʉkya ko ngbingo yi nɨnɔ, Yeso apʉnga ndɨ kaʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɨngbanganya ɓɛ okwononi ɨndɨ ka Yelusalɛma. Na kʉ ɓɛyɔ, igyogyisatʉ kʉgbɛ ka maɓɔkʉ ka ɓambɔkʉ-mbɔkʉ, ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ. Ɓamwisisatʉ, kumbusa wa masyɛ masaa opupo ka mbʉkʉ.

22 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ amaka ndɨ ɓɨkɛɗɛ, apʉnga kayoyiso, anaɓɨkya ɓɛ: «Mombukwono-dosu! Kunzi ʉkpɨngbɨlyɨtɔ ɓaka nɨlɔ! Haaa, nɨlɔ kigyonosigʉ ndɛkɛ na ɨwɛ gʉtʉgʉ iki yi aka!»

23 Luki limoti, Yeso oyikana ndɨ, aɓɨkya Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Abɨlɨ mʉ! Kɨtaga kumbuso kamɨ! Wakakɨsa kegwisiso! Tamanaga kakʉ kɛgʉ abɛ nɨyɔ ko Kunzi, luki limoti, a abɛ nɨyɔ ka ɓambanzʉ.»

24 Kumbuso yi, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kapa kɛɓɨɓya, okwononi ɨmʉyɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓɨkpɛ, abɨnɨka mʉsalaba kakɨ, apʉnga kɛɓɨɓya. 25 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kapa kahukuso ɔɓɨlɨ kakɨ, aɓungusatʉ. Luki limoti, nɨnɔ aɓunguso ko bulya kamɨ, inisanatʉ ɓata na ɨyɨ. 26 A ɨzangɨya tino mʉmbanzʉ kainisana na lɨngama lasɨ la ɔɓɨlɨ nɨ aputini ɔɓɨlɨ kakɨ? Ɨkɨ yɔ akwanana ɓata kapá kyɛ ahukusi ɔɓɨlɨ kakɨ?

27 Mika-Mʉmbanzʉ odokuto ka ɨbɨba ka Abakɨ pa imoti na ɓamalaika kakɨ. Akalya mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya kakɨ. 28 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ: ‹Ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti luga kunu wanʉ, ɓakokwigʉ kanɨ nɨ ɓakaminigʉ Mika-Mʉmbanzʉ kodoku ka ɓʉngama kakɨ.›»

17

Miso ka Yeso igomosyonini

(Malɨkɔ 9:2-13; Luka 9:28-36)

1 Kumbusa wa masyɛ maɗɨya, Yeso ava ndɨ Pɛtɛlɛ, Yakɔbɔ na mamakɨ ɓɛyɔ ka Yuani. Aɗaka ndɨ na ɨɓʉ ɓasɨ ɓɨkɛɗɛ ka ngʉpa yɨkʉngʉ kʉgbɛ. 2 Kʉ ɓɛyɔ, misa ka Yeso igomosyana ndɨ kambwa kaɓʉ, apʉnga kanzɛ abɛ mɔnɨ. Ɓotu kakɨ oɓuɓa ndɨ ɓitu kʉgbɛ abɛ libu.

3 Ɓaɓɨɓya ɓasaa ɓi nɨɓɔ ɓamɨna ndɨ Musa na Ɨlɨya ɓigbututu nɨ ɓananzɨna na Yeso. 4 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu! A ɓɨnza iɓusu kaiko wanʉ. Wakapa, nopiki wanʉ ɓangbangba ɓayɨsaa, nɨyɔ kakʉ, nɨyɔ ka Musa na nɨyɔ ka Ɨlɨya.»

5 Ngbingo yi nɨnɔ Pɛtɛlɛ a mbɛyɨ ndɨ mino kanzɨna aka, lindindi lawenge-wenge utikya ndɨ. Kʉsɔ yi kʉ, lɨyʉ opuponoku ndɨ ɓɛ: «Nɨmʉna, a Mikamɨ mʉpaka! Nobisa lɨmbɛngɨ kʉgʉ kakɨ! Mumukononi ɨyɨ!» 6 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓʉkana mina ɓɛyɔ, ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ. Ɓogwaga ndɨ mokpukpu wasɨ ɓɨngɔmʉ-ngɔmʉ.

7 Luki limoti, Yeso ukpuɗoku ndɨ, ʉvɨlaga, ʉɓɨkya ɓɛ: «Womogoni, makoɓongonitɔgʉ!» 8 Nɨyɔ ɓɨkwɛ, ɓamɨna kʉwa ndɨ Yeso aka mʉkaka.

9 Nɨyɔ ɓa ndɨ kosyoku ka ngʉpa, ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɛ: «Kpɔkpɔkpɔ, makatumbulyogonɨtɔgʉ mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ mini lɔ, kadwɛ kʉ kwa kʉ Mika-mʉmbanzʉ opupa ɓanʉ mina ka mbʉkʉ.»

Yuuso kʉgʉ wa doku ka Ɨlɨya

10 Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓaɓɨkyaga mina ɓɛ okwononi Ɨlɨya igiku mbɛyɨ?»

11 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, okwononi Ɨlɨya igiku mbɛyɨ, oɓungusyaga makpʉmʉka masɨ. 12 Nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ Ɨlɨya odoniku ndɨ. Luki limoti, ɓambanzʉ ɓakamibagʉ ndɨ, ɓa ndɨ kagya ɓɛyɔ aka yɔ ɓa ndɨ mina kapa. Gʉtʉgʉ Mika-mʉmbanzʉ aka, ɓagyogyiso ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ.»

13 Ɓaɓɨɓya ɓiba kʉwa ndɨ ɓɛ Yeso a ndɨ kaʉnzɨnɨlya kʉgʉ ka Yuani-Mubatizaɨ.

Yeso ahukusini miki wa lɨga

(Malɨkɔ 9:14-29; Luka 9:37-43)

14 Nɨyɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓadwɛ ndɨ ɓuwobi na pa nɨyɔ ambaza ka ɓambanzʉ a ndɨ mino, mʉtʉ ɓemoti akpuɗoku ndɨ. Mʉtʉ yi nɨnɔ oɓuna ndɨ moli kambwa kakɨ. 15 Aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Hiii, Mombukwono-dosu! Mukwilyanɔ ɓaka mikamɨ kumbu. A na koloɓu ya lɨga, akaigyogyisa kʉgbɛ. Ogwaga kʉwa ɓongbinga ɓasɨ ko ɓuku ikanɨ ko liɓo. 16 Nindito ɓi na ɨyɨ ka ɓaɓɨɓya kakʉ. Luki limoti, ɓakokwononigʉ ɓi kahukuso.»

17 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Eeeze iɓunu, lɨvananza la masyɛ mi nɨma makɛgʉ na baya, ma ɓanyɛ! Nakwanana ndɛkɛ kaika pa imoti na iɓunu ɓongbinga ɓɨnga? Nakwanana kapɨla ɓʉzʉ kunu ɓongbinga ɓɨnga? Doku nɛkɨ na ɨyɨ kʉnʉ!»

18 Nɨyɔ ɓapá ndɨ miki, Yeso apamɨlya lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ nɨlɔ a ndɨ kʉsɔ kakɨ. Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ opupa ndɨ, wa aka wa miki nɔ aʉka ndɨ.

19 Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakpuɗoku ndɨ nɨ ɓa kʉwa asɨ ɨɓʉ aka, ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ iɓusu takokwononigʉ ɓi mina kokpumyo lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ?»

20 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A kyɛ baya kunu a yɨkɛɗɛ. A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ makiko ɓi na baya gʉtʉgʉ kanɨ a yɨkɛɗɛ aka abɛ maya ma agbɛɗɛ-gbɛɗɛ, makwanano ɓi kaɓɨkya ngʉpa yi nɨyɨ ɓɛ: ‹Tʉkya wanʉ, waga kʉ›, agatʉ ɓi. Kikigʉ ɓi no luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ kakwananɨgʉ ɓi ku kunu.» [ 21 *]

Yeso oɓikyini ɓata ɓɛ okwatʉ, opupoku ka mbʉkʉ

(Malɨkɔ 9:30-32; Luka 9:43-45)

22 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mina pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ ka iwili ya Galilaya, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓasʉtatʉ ɓanʉ Mika-mʉmbanzʉ ka maɓɔkʉ ka ɓambanzʉ, 23 ɓamwɔ. Kumbusa wa masyɛ masaa, opupoku ka mbʉkʉ.» Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓalya ndɨ kumbu kʉgbɛ.

Kakalya manzanza wa ndaɓʉ ya malʉmba

24 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓadwɛ ndɨ mino ka Kapɛlɛnaumu, ɓatʉ nɨɓɔ ɓolipisaga ndɨ manzanza wa ndaɓʉ ya malʉmba ɓakpuɗoku ndɨ Pɛtɛlɛ, ɓamuusa ɓɛ: «Muwonisilo kunu kakalyagɨgʉ ɨyɨ manzanza* ma ndaɓʉ ya malʉmba?» 25 Pɛtɛlɛ usikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, akalyagatʉ.»

Ngbingo yi nɨnɔ Pɛtɛlɛ ingya ndɨ mino ka ndaɓʉ, Yeso apʉnga ndɨ nɨ ɨyɨ kanzɨna. Amuusa ndɨ ɓɛ: «Simoni! Wakaɨna ɓʉnɨ? Ngbingo yi nɨnɔ ɓangama ɓa ɔɓɨlɨ nɨmʉ ɓikogo mino kolipiso manzanza, ɓulipisogo ɓatʉ ɓa lɨvananza kaɓʉ ikanɨ ɓobiko?» 26 Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓulipisogo ɓobiko aka.»

Yeso aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, lɨvananza la ɓʉngama kakalyagɨgʉ ilu manzanza. 27 Luki limoti, takɛgʉ kapa kaugwisiso ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. Kinili, wɨnda ka ibombu, waɗɨkɨta kʉngakʉ. Musi nɨnɔ wanyɔ wa mambwa, wahukwa mʉnɔkʉ, kʉsɔ yi, watakanya ambuma wa lɨfalanga. Wava ambuma yi nɨnɔ, wakalya ko bulya manzanza kusu na ɨwɛ.»

18

Wanɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨbɨba ka Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ?

(Malɨkɔ 9:33-37; Luka 9:46-48)

1 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓakpuɗoku ndɨ, ɓamuusa ɓɛ: «Kʉsɔ wa ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ, wanɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨbɨba kʉgbɛ?»

2 Yeso amaka kʉwa ndɨ miki, abisa luga kaɓʉ. 3 Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, kika nɨ mokoyikonigʉ, mika mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓomiki ɓakɛkɛkɛ, makingyigʉ ndɛkɛ ka Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. 4 Kika nɨ mʉmbanzʉ isisini, ika mʉɗɔngɔnɨ abɛ miki mʉkɛɗɛ yi nɨmʉ, ɨyɨ nɔ ika ɓanʉ mudingi ka Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. 5 Na kika nɨ mʉmbanzʉ atilyini miki mʉkɛɗɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨmʉ ko lino kamɨ, etilyi ɨmɨ ɓɨkpɛ.»

Mʉtʉʉ ko bulya ɓʉnyɛ

(Malɨkɔ 9:42-48; Luka 17:1-2)

6 «Luki limoti, mʉmbanzʉ kagwisisa ɓemoti ka ɓomiki nɨɓɔ ɓɛɓɨnɨkyana ka ɓʉnyɛ, okwononi kakpɨkɨla lɨtalʉ lakpʉ ko singasʉ, ɓaɗɨkɨta ko liɓo lidingi ɓikudumu. 7 Kumbu ka ɔɓɨlɨ! Ɓopisi kogwa ka ɓʉnyɛ a ɓayakpʉ! A ɓɛyɔ, a ɓɨnza ɓɛ ɓopisi ɓa kugwakʉ ikitɔ. Luki limoti, kumbu ka mʉtʉ yi nɨnɔ ulutaga ɓɛngɛnɨ kagya ɓʉnyɛ!

8 Kika nɨ kʉɓɔkʉkɔ ikanɨ kʉgʉkɔ kakʉ umokyini ka ɓʉnyɛ, kɔ, wombimba ɓyɨ! A ɓɨnza kʉ kakʉ kogulya ka ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ na kʉɓɔkʉkɔ ikanɨ kʉgʉkɔ kumoti kakɨtaga wa wogulyo ɓi mino nomu masɨ. Kumbuso yi, ɓʉɗɨkɨta kʉwa ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 9 Kika nɨ liso umokyini ka ɓʉnyɛ, muko, wombimbo ɓyɨ! A ɓɨnza kʉ kakʉ kogulya ka ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ no lisa limoti kakɨtaga wa wogulyo ɓi mino nomu masɨ. Kumbuso yi, ɓʉɗɨkɨta ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»

Lizuni ka kɔndɔlɔ nɨnɔ oɓungaga ndɨ

(Luka 15:3-7)

10 «Wiminyonito, makaminonitɔgʉ gʉtʉgʉ ɓemoti ka ɓomiki ɓi nɨɓa payaya! A ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓamalaika kaɓʉ nɨɓɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓa masyɛ masɨ ɓuwobi na Baba. [ 11 Mika-Mʉmbanzʉ odoku ndɨ ka ɔɓɨlɨ kauhukuso nɨɓɔ ɓoɓungaga ndɨ.]

12 Makaɨna ɓʉ? Kika nɨ mʉmbanzʉ a mbɛyɨ na ɓakɔndɔlɔ mɨya, ɓemoti luga kaɓʉ oɓungogo. Ambɛ, kʉsɨgʉ mbɛyɨ ɓatɛkɛɓɛ kʉɓɔmʉ na kʉɓɔmʉ ka ngʉpa, aga kakɨsa nɨnɔ ɓemoti kika kanɨ oɓungogini?

13 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ngbingo yi nɨnɔ amɨno mino, ogwa magyagya kʉgbɛ, kakɨtaga ɓɛyɔ ikago mino na magyagya ka nɨɓɔ ɓakɔndɔlɔ ɓatɛkɛɓɛ kʉɓɔmʉ na kʉɓɔmʉ, nɨɓɔ ɓakoɓungagagʉ ndɨ. 14 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ kapagɨgʉ ɓɛ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ka ɓomiki nɨɓana oɓungogi.»

Kapá mʉmbanzʉ nɨnɔ ogyi ɓʉnyɛ mʉtʉʉ

15 «Kika nɨ mamakʉ ugyilyini ɓʉnyɛ, wɨnda kamɨna, miko iɓunu na ɨyɨ aka. Na kika nɨ umukonini, mɨgɨlya kʉwa ɓata yʉkanana. 16 Luki limoti, kika nɨ kumukonigʉ, mʉva mʉtʉ wagɔgɔ ɓemoti ikanɨ ɓatʉ ɓaɓa, kyɛ ‹lɨkpʉmʉka imibisikosi lɨngʉnʉ kambwa ka ɓadɛmʉ ɓaɓa ikanɨ ɓasaa.› * 17 Kika nɨ okyini kaʉmʉkana, wɨnda katʉmbʉlaga ka kanisa. Kakya gɔnɨ kahʉkana kanisa, wava abɛ mʉtʉ nɨnɔ kamibigʉ Kunzi na mʉgya manyɛ abɛ ɓandɔmbɛ ɓa manzanza.

18 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, masɨ nɨmɔ makandaga ndɛkɛ ka ɔɓɨlɨ, ɓakandaga ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓɛgɛyɔ. Na masɨ nɨmɔ makʉlaga ndɛkɛ ka ɔɓɨlɨ, ɓakʉlaga ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓɛgɛyɔ.

19 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, kika nɨ ɓatʉ ɓaɓa luga kunu ka ɔɓɨlɨ ɓukononini kakʉnga lasɨ, Baba nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ ʉpátʉ luki li nɨlɔ. 20 A ɓɛyɔ, pa nɨyɔ ɓatʉ ɓaɓa ikanɨ ɓasaa ɓomumukoni mino ko lino kamɨ, ɨmɨ, na wa luga kaɓʉ.»

Bɨbʉ ka mʉgya-ligubo nɨnɔ akya ndɨ kapɨlya

21 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ akpʉɗa ndɨ Yeso, amuusa ɓɛ: «Mombukwono-dosu, kika nɨ mika-mama egyilyini ɓʉnyɛ, nakwanana kapɨlya kadwɛ nganga yɨnga? Kadwɛ nganga maɗɨya na ɨka?» 22 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Nakaʉɓɨkya ambɛ, kɛgʉ asɨ kadwɛ nganga maɗɨya na ɨka aka. Luki limoti, nganga ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka nganga maɗɨya na ɨka.

23 Kinili, likingyosi la Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a mʉɗɔngɔnɨ abɛ ngama ɓemoti, nɨnɔ a ndɨ kapa ɓɛ ɓosunzu kakɨ ɓaɓɨkyɨ ɨsaɓʉ ya ɓoluɓu kaɓʉ. 24 Ngbingo yi nɨnɔ apʉnga ndɨ mino kaumuusogo, ɓadulyoku ndɨ na ɓemoti nɨnɔ a ndɨ no luɓu wo ɓuyi ɓakpʉ kʉgbɛ. 25 Mʉgya-ligubo yi nɨnɔ kɛgʉ ndɨ no pisi yɨkalya luɓu yi nɨnɔ. Mombukwana-dakɨ akpamya ndɨ ɓɛ ɓagabɨ, pa imoti na mukakɨ, ɓomikakɨ na makpʉmʉka kakɨ masɨ, kadwɛ kʉ kwa kʉ igiso mino luɓu kakɨ. 26 Musunzu yi nɨnɔ oɓuna ndɨ moli kambwa ka mombukwana-dakɨ, aɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨpɨlyanɔ ɓaka! Nakalyatʉ luɓu kakʉ wasɨ.› 27 Mombukwana-dakɨ akwilya ndɨ kumbu. Asa luɓu yi nɨnɔ, akpamya ndɨ ɓɛ aga.

28 Ngbingo yi nɨnɔ opupa ndɨ mino, ɓabangana na dakɨ mʉgya-ligubo. Dakɨ mʉgya-ligubo yi nɨnɔ a ndɨ no luɓu kakɨ mʉkɛɗɛ wa ɓambuma mɨya. Kʉwa wa, agwi ndɨ, ambɨmbɨta ko singasʉ ɓɨmbɨtɨtɨ, aɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨkalya makpʉmʉka kamɨ!› 29 Dakɨ mʉgya-ligubo yi nɨnɔ oɓuna ndɨ moli kambwa kakɨ. Aɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨpɨlyanɔ ɓaka! Nakalyatʉ makpʉmʉka kakʉ.› 30 Luki limoti, akya ndɨ. Aga kamokyisiso dakɨ nɨnɔ ka ndaɓʉ ya bɔlɔkɔ, kadwɛ ko ngbingo nɨnɔ akalya ndɛkɛ mino luɓu yi nɨnɔ. 31 Ngbingo yi nɨnɔ ɓawai-dakɨ ɓagya-ligubo ɓɨna ndɨ mino ɓɛyɔ, mambɛngɨ ʉtʉla ndɨ kʉgbɛ, ɓaga katʉmbʉlyaga mombukwana-daɓʉ masɨ nɨmɔ akɨtanaga ndɨ. 32 Kʉwa wa, mombukwana-daɓʉ amaka ndɨ mʉgya-ligubo yi nɨnɔ, ɨyɨ aka na ɨyɨ ɓɛ: ‹Wa mʉgya-ligubo wanyɛ! Ngbingo yi nɨnɔ wɨtatanaga ndɨ mino na ɨmɨ ɓɛ nʉpɨlyɨ luɓu kakʉ, nʉpɨlyatʉ ndɨ ka masɨ. 33 Ɨwɛ, wakakwananɨgʉ ɓi kapɨlya dakʉ mʉgya-ligubo, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨmɨ nʉpɨlya ndɨ mino?› 34 Lɨmbɛngɨ akandɨkanaga kʉwa ndɨ mombukwana-dakɨ ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ. Asʉta ndɨ alʉkʉ nɔ ɓɛ ɓagyagyɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ akalya ndɛkɛ mino makpʉmʉka kakɨ masɨ.»

35 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ: «Baba nɨnɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ amʉgya ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ, kika nɨ ɓemoti kunu kɛgʉ kapɨlya mamakɨ na lɨmbɛngɨ kakɨ lasɨ.»

19

Mʉtʉʉ ka Yeso ko bulya yiɓuna ndʉwa

(Malɨkɔ 10:1-12)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ama ndɨ mina kaɓɨkyaga makpʉmʉka mi nɨmɔ, atʉkya ka Galilaya, ɨnda kʉwa ndɨ ka Yudɛa kʉsyakʉ wa Yɔlɔdanɨ. 2 Ɓambaza ɓudingi ka ɓambanzʉ ɓaɓyɛ ndɨ. Kʉ ɓɛyɔ, uhukuso nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓokoloɓu.

3 Kʉwa wa, Ɓafalisayɔ ɓemoti-ɓemoti ɓakpuɗoku ndɨ kaɓɔɓɔ, ɓamuusa ɓɛ: «Ambɛ, mʉtʉʉ kusu akpamyatʉ mʉlʉkʉ kasikisa mukakɨ ko bulya ɓʉnyɛ ɓasɨ?»

4 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Makanotongulogigʉ ndɛkɛ iɓunu ɓɛ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ ‹Kunzi agya ndɨ mʉlʉkʉ na muko?› * 5 Kumbuso yi, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Kinili, mʉlʉkʉ asaga ndɛkɛ abakɨ na amakɨ. Ɓavanana na mukakɨ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓɨɨta kʉwa nzʉyɨ yimoti.› * 6 Kʉwa wa, ɓakikigʉ ɓata ɓaɓa, luki limoti, nzʉyɨ yimoti. Yɛkɨ a ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kogbonosonitɔgʉ nɨlɔ Kunzi omotoni.»

7 Ɓafalisayɔ ɓamuusa ɓata ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ Musa akpamya ndɨ ɓɛ mʉlʉkʉ akwanana kapá mukakɨ balʉwa muɓuna ndʉwa kambwa kasikiso?»

8 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Musa amʉkpamya ndɨ kausikiso ɓoko kunu ɓɛyɔ ko bulya ɓʉpʉ ɓa mambɛngɨ kunu. Luki limoti, ka mʉpʉnganagɨ kaɓɨkyagʉ ndɨ ɓɛyɔ. 9 Nakamʉɓɨkya ambɛ, kika nɨ mʉmbanzʉ asikisini mukakɨ, kiki nɨ agwini na mʉlʉkʉ aka, ava wagɔgɔ, mʉlʉkʉ yi nɨnɔ ogyini ɓɨlya.»

10 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kika nɨ mʉtʉʉ a ɓɛyɔ kʉgʉ ka mʉlʉkʉ na mukakɨ, kɛgʉ nɛkɨ ɓɨnza kavanana!»

11 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓakakwananɨgʉ kaʉkana mʉtʉʉ mi nɨma. Kiki nɨɓɔ aka ɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ. 12 Kaɓyɛnɛnɛ na nɨyɔ, ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti ɓakavananagɨgʉ, kyɛ ɓɨɓʉkʉta gɔngʉ ɓɨbɔbɔbɔ. Ɓagɔgɔ kyɛ ɓambanzʉ ɓɔ ɓʉgya ndɨ ɓɛ ɓakoɓukutonitɔgʉ ɨɓʉ. Na ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓakakwananɨgʉ kavanana ko bulya ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Nɨnɔ akwanana kaʉkana mʉtʉʉ mi nɨma ʉkana.»

Yeso uɗukilyini ɓomiki ɓʉɓʉnga

(Malɨkɔ 10:13-16; Luka 18:15-17)

13 Kʉwa wa, ɓambanzʉ ɓadulyoku ndɨ Yeso na ɓomiki ɓɛ ubisilyi maɓɔkʉ, ʉlʉmbɨlya. Luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓʉnyakɨlya ndɨ. 14 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Husoni ɓomiki ɓoduku kʉnʉ no mino! Makupokyonitɔgʉ, kyɛ ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa abɛ ɨɓʉ.»

15 Kʉwa wa, Yeso ubisilya ndɨ ɓomiki ɓi nɨɓɔ maɓɔkʉ. Kumbuso yi, atʉkya ndɨ wa.

Mʉwanza ɓemoti wa lɨngama ɓakanzɨna na Yeso

(Malɨkɔ 10:17-31; Luka 18:18-30)

16 Kʉwa wa, alʉkʉ ɓemoti adulyoku ndɨ Yeso, amuusa ɓɛ: «Muwonisilo, ɓʉnza tino ɓɔ nakwanana kagya, kyɛ ninisoni na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ?»

17 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino kemuusa kʉgʉ wa ɓʉnza? A ɓɛyɔ, mʉtʉ ɓemoti aka nɔ a wanza! Wakapa kogulya ka ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ɓyɛgɛ mʉtʉʉ.»

18 Mʉwanza nɔ amuusa kʉwa ndɨ Yeso ɓɛ: «Mʉtʉʉ tino?»

Yeso asikisya ɓɛ: «Wakamwonitɔgʉ mʉmbanzʉ, wakogyonitɔ ɓɨlya, wakiɓonitɔgʉ, wakaɓukulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉka. 19 Mʉɓanga abakʉ na amakʉ, wapa mamakʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ wɨpago mino ɨwɛ mombukwana-dakʉ.*»

20 Alʉkʉ nɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nagyaga mʉtʉʉ mi nɨmɔ masɨ. Ɨkɨ ɓata yɔ etigolyi?»

21 Yeso aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wakapa kaika mʉtʉ wanza, waga, wagaba makpʉmʉka nɨmɔ wa nomu masɨ. Ɓuyi ɓi ʉgbananɨlyaga ɓatʉ ɓa yangya. Kʉwa wa, winisana ndɛkɛ na lɨngama kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kumbuso yi doku, wɛɓyoku.»

22 Nɨyɔ alʉkʉ nɔ ʉkana ɓɛyɔ, atʉkya ndɨ wa nɨ analya kumbu kyɛ a ndɨ na lɨngama lidingi.

23 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ: ‹A yapʉpʉ ka mʉtʉ wa mukumbo kogulya ka ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ!› 24 Nakamʉɓɨkya ɓata ambɛ: ‹A yapʉpʉ ka ngamia kakɨtanaga ka ngala ya mʉsaɗa. Luki limoti, a ɓata yapʉpʉ kʉgbɛ mʉtʉ wa lɨngama kogulya ka ɓʉngama ko Kunzi!›»

25 Ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya ɓʉkana ndɨ mina ɓɛyɔ, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ. Ɓimuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wanɨ sɛ kʉwa nɔ akwanana kainisana na muhukuso?»

26 Yeso ʉnda ndɨ ɓizumuuu, ʉɓɨkya ɓɛ: «Luki nɨlɔ ɓambanzʉ ɓakakwananɨgʉ kagya gʉtʉgʉ iki yi aka, Kunzi agyatʉ ɨyɨ.»

27 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓusu, tosoni ndɨ masɨ, tapʉnga kaʉɓɨɓya. Tinisana kʉwa ndɛkɛ iɓusu na ɨkɨ?»

28 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya iɓunu nɨɓɔ mɛɓɨɓya amɓɛ: ka ɔɓɨlɨ wambɨya, wa Mika-mʉmbanzʉ ika ndɛkɛ mino ka ɓuliki kakɨ ɓa ɨbɨba, iɓunu mika ndɛkɛ gɔnɨ ɓakikonono ka moliki tɛkɛɓɛ na maɓa kosombisa mababa tɛkɛɓɛ na maɓa ka Ɓezaleli. 29 Mʉmbanzʉ wasɨ kasa ndɨ ɓandaɓʉ kakɨ, ʉsa ɓamamakɨ, asa abakɨ, ikanɨ amakɨ, ʉsa ɓomikakɨ ikanɨ ɓotiko kakɨ ko bulya kamɨ, inisanatʉ ndɛkɛ ɓata na masɨ nɨmɔ nganga mɨya imoti kakɨtaga. Inisana gɔnɨ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 30 Luki limoti, ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓa kambwa ɓika ndɛkɛ kumbuso, na nɨɓɔ ɓudingi ɓa kumbuso ɓika kʉwa ndɛkɛ kambwa.»

20

Yeso akapá likingyosi ko bulya mʉkalya ka ɓagya-ligubo

1 «Takwanana kokingyasa Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ na mombukwono tiko nɨnɔ opupa ndɨ kunzi na ɓʉsɔɓɨ ɓiɓo. Opupa ndɨ ɓɛyɔ, kaʉkɨsa ɓagya-ligubo ɓo tiko kakɨ ya muzabibu. 2 Ʉkanana ndɨ na ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓɛ akalyaga ɓanʉ mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka ambuma ɓemoti ka lɨsyɛ. Kumbuso yi, ʉtɨka ndɨ ko tiko kakɨ.

3 Nɨyɔ ɨtʉlyana saa tatʉ, opupo ɓata ndɨ kunzi. Ʉmɨna ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakamanana payaya aka ka pa yangba. 4 Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Windoni gɔnɨ iɓunu kagya ligubo ko tiko kamɨ. Napá ɓanʉ mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka mʉkalya nɨmɔ okwononi.› 5 Kʉwa wa, ɓaga ndɨ.

Mombukwono tiko opupa ɓata ndɨ kunzi na mʉsɨkatʉ, kumbuso yi na saa tisa, anagya asɨ mʉɗɔngɔnɨ aka. 6 Ɓuwobi kadwɛ ɓʉgɔgɔ, opupa ɓata ndɨ kunzi. Ʉmɨna ɓata ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakamanana ka pa yangba wa. Umuusa ndɨ ɓɛ: ‹Ko bulya ɨkɨ yɔ molipyogi mino ɓakamanana aka ɓɛnɛ?› 7 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: ‹Kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ atiwonyi pa ya ligubo.› Ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: ‹Windoni gɔnɨ iɓunu kagya ligubo ko tika kamɨ ya muzabibu.›

8 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ ogwo, mombukwono tiko yi nɨyɔ aɓɨkya ndɨ kapita kakɨ ɓɛ: ‹Hʉmaka ɓagya-ligubo, wapá mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka mʉkalya kakɨ. Wapʉnga na nɨnɔ osiliku ka muliɓo, wopipilo na nɨnɔ wa mambwa.› 9 Ɓagya-ligubo nɨɓɔ ɓapʉnga ndɨ ligubo na ɓʉgɔgɔ, ɓodoku ndɨ. Ɓapá mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka ambuma ɓemoti.

10 Nɨɓɔ ɓodoku ndɨ ka ligubo na ɓʉsɔɓɨ, ɓisisiloku ndɨ. Ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ ɓʉpátʉ ɓuyi kakɨtaga. Luki limoti, ɓapá gɔnɨ mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka ambuma ɓemoti aka.

11 Nɨyɔ ɓavago mina mʉkalya kaɓʉ, ɓapʉnga ndɨ kanzɨnzɨnya mombukwono tiko. 12 Ɓanaɓɨkya ɓɛ: ‹Ɓatʉ nɨɓɔ ɓosiliku ka muliɓo ɓogyi ligubo ka saa imoti aka! Ukolyi mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓusu nɨɓɔ tolipyogi nɨ mɔnɨ anatɨlya ka ligubo lapʉ kʉgbɛ.›

13 Luki limoti, mombukwono tiko yi nɨyɔ asikisya ndɨ ɓemoti ka ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓɛ: ‹Yɛ wai, nakuɓiɓigʉ ɨmɨ! A ɓɛyɔ, tukononi ɓi ambɛ nika kaʉkalya na ambuma ɓemoti ka lɨsyɛ! 14 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, va mʉkalya kakʉ, watʉkya ko misa kamɨ. Ɨmɨ nɔ noboilyi kakalya mʉtʉ wa muliɓo mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨwɛ. 15 Ambɛ, nakokwononigʉ kagya na mukumbo kamɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ nopo mino? Ikanɨ wa na ɨmɨ no miso mopi kyɛ na na yɨgya yanza?›»

16 Yeso amatɨla ɓata ndɨ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakumbuso ɓika ndɛkɛ ɓamambwa, na nɨɓɔ ɓamambwa ɓika kʉwa ndɛkɛ ɓakumbuso.»

Yeso oɓikyini ka nganga ya yɨsaa ɓɛ okwatʉ, opupa ka mbʉkʉ

(Malɨkɔ 10:32-34; Luka 18:31-34)

17 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mina kaɗaka ka Yelusalɛma, ɨtɛ ndɨ na ɓaɓɨɓya kakɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓɨkɛɗɛ. Ʉɓɨkya ɓɛ: 18 «Hukononi! Mbɨya wanʉ, takaɗaka ka Yelusalɛma. Kʉ ɓɛyɔ, ɓasʉtatʉ Mika-mʉmbanzʉ ka maɓɔkʉ ka ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ. Ɓaɓɨkya ɓanʉ ɓɛ ɓamwɨ. 19 Kumbuso yi, ɓasʉta ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi. Ɨɓʉ, ɓatɨba ɓanʉ ɓɨkyaaa, ɓatɨna pimbo, ɓabangɨlaga ka mʉsalaba. Luki limoti, kumbusa wa masyɛ masaa, opupoku ka mbʉkʉ.»

Ɓomika Zɛbɛdayɔ ɓakakɨsa ɓʉngama

(Malɨkɔ 10:35-45)

20 Kʉwa wa, muka Zɛbɛdayɔ pa imoti na ɓomikakɨ ɓakpuɗoku ndɨ Yeso. Ɨyɨ mama nɔ oɓuna ndɨ moli kambwa ka Yeso kakʉnga luki limoti. 21 Yeso amuusa ndɨ ɓɛ: «Wakapa ɨkɨ?» Ɨyɨ aka ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ wika ɓanʉ mino ka Ɓʉngama kakʉ, hʉɓɨkyanɔ ɓaka ikanɨ ɓomikamɨ ɓaɓa ɓi nɨɓana ɓikatʉ ɓemoti ka kumbanzɨkanɨkɔ kakʉ, wagɔgɔ ka kulekuke.»

22 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Makɛgʉ kaiba nɨlɔ makɛkʉnga. Makwananatʉ kamwo kɔpɔ wa yigyogyiso nɨnɔ namwo ɓanʉ?» Ɓasikisya ɓɛ: «Iyo, takwananatʉ.»

23 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Makwananatʉ kamwo kɔpɔ wa yigyogyiso yi nɨnɔ. Luki limoti, ka nɨlɔ o ndɨ kalikisa mʉmbanzʉ ka kumbanzɨkanɨkɔ ikanɨ wa kulekuke kamɨ, kɛgʉ liguba kamɨ. Ɓapa nɨɓayɔ a ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ Baba uɓungusilyaga ndɨ.»

24 Ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ tɛkɛɓɛ ɓʉkana ndɨ mina mongoni mi nɨmɔ, mambɛngɨ ʉtʉla ndɨ na yɨgya ka ɓomika Zɛbɛdayɔ.

25 Kʉwa wa, Yeso ʉmaka ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Mibagatʉ ɓɛ ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓa ɓɛvananza ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓatɨwaga ɓɛvananza kaɓʉ na mʉpamʉ. Ɓatʉ ɓakpʉkpʉ ɓʉɗɨtaga ɓatʉ ɓagɔgɔ na ɓʉngama kaɓʉ ɓɨnvɨ. 26 Luki limoti, kikonitɔgʉ ɓɛyɔ luga kunu. Nɨnɔ akapa kaika mʉtʉ mudingi luga kunu, okwononi iki mʉgya-ligubo kunu. 27 Mʉmbanzʉ kapa kaiko wa mambwa luga kunu, okwononi iki musunzu kunu.

28 Kinili, gʉtʉgʉ Mika-mʉmbanzʉ aka kodokugʉ ndɨ kyɛ ɓiki kagugubyo. Luki limoti, odoku ndɨ kaugugubya ɓambanzʉ, kapá ɔɓɨlɨ kakɨ abɛ mʉkalya kaʉkʉlaga ɓatʉ ɓudingi ka ɓʉnyɛ.»

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓaɓa ɓokoloɓu ya mamɔmɔ

(Malɨkɔ 10:46-52; Luka 18:35-43)

29 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ mina katʉkya ka gʉɗʉ wa Yeliko, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ a ndɨ kaʉɓɨɓya ɓingbooo. 30 Na ka kpɔlɔ wo pisi, ɓatʉ ɓaɓa ɓo koloɓu ya mamɔmɔ ɓa ndɨ ɓakikaga wa. Nɨyɔ ɓʉkana ɓɛ Yeso nɔ akakɨtaga, ɓakʉgwaga ndɨ ɓɛ: «Hiii Mombukwono-dosu, Mika ngama Daudi! Tikwilyanɔ ɓaka kumbu!»

31 Nɨyɔ ambaza ka ɓambanzʉ ʉkana mino ɓɛyɔ, ʉnyakɨlya ndɨ ɓɨnyaka-nyaka ɓɛ ɓadakɨ. Luki limoti, ɓapamɨkanaga ɓata ndɨ ɓɛ: «Hiii Mombukwono-dosu, Mika ngama Daudi! Tikwilyanɔ ɓaka kumbu!»

32 Yeso amaga ndɨ, ʉmaka, umuusa ɓɛ: «Makapa ɓɛ namʉgyɨlyɨ ɨkɨ?» 33 Ɨɓʉ aka ɓɛ: «Mombukwono-dosu, takapa ɓɛ miso atihukwikoni.»

34 Yeso ukwilya ndɨ kumbu, ʉvɨlaga miso. Wa aka wa, miso uhukwikana ndɨ. Kʉwa wa, ɓaɓyɛ ndɨ Yeso.

21

Yeso akogulya ka Yelusalɛma

(Malɨkɔ 11:1-11; Luka 19:28-40; Yuani 12:12-19)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa kʉwa ndɨ mina ɓuwobi kadwɛ ka Yelusalɛma, ɓosila ndɨ ka Bɛtɛfagɨ, misa ya Ngʉpa ya Mizeituni. Kʉwa wa, Yeso ʉtɨka ndɨ ɓaɓɨɓya ɓaɓa kambwa, 2 ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Windoni ka mugi nɨmɔ a kambwa kunu ma, matakanya omoyi wa punda ɓemoti no mikakɨ ɓʉkandɨla. Hukulogoni, modoku na ɨɓʉ kʉnʉ. 3 Mʉmbanzʉ kamumuuso lɨkpʉmʉka ko bulya ɓapunda ɓi nɨɓɔ, masikisya ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu a no nzoyi yi.› Wa aka wa, mʉtʉ yi nɨnɔ amʉsɨlyatʉ.»

4 Nɨlɔ igyonosa ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ ɨtʉlyanɨ mʉnzɨna nɨmɔ ɨɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ ɓɛ:

5 «Huɓikyoni ɓatʉ ɓa Siona ɓɛ:

‹Winoni, ngama kunu akamudulyoku,

mutumo na yisiso, kʉgʉ wa omoyi wa punda,

na kʉgʉ wa mʉwanza wa mikya punda, mika omoyi wa punda.›» *

6 Ɓaɓɨɓya ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓaga ndɨ, ɓagya ɓɛyɔ aka yɔ Yeso ʉkpamya ndɨ mino. 7 Ɓodoku ndɨ na omoyi wa punda nɨnɔ no mikakɨ. Ɓumolosaga ndɨ na ɓotu, Yeso ika ndɨ kʉgʉ yi. 8 Ɓambanzʉ ɓudingi ka ambaza ɓa ndɨ koolosaga ɓotu kaɓʉ ko pisi. Ɓagɔgɔ ɓa ndɨ kakɔgɔ mangʉ ma masɨsɨ, ɓanolosaga ɓɛgɛyɔ. 9 Ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kakpakyana kambwa na kumbuso ka Yeso ɓa ndɨ kapamɨkanaga, ɓanaɓɨkya ɓɛ:

«Ɨbɨba ko Mika ngama Daudi!

Kunzi aɗukilyi nɨnɔ akodoku ko lino ka Mombukwono-dosu ɓʉɓʉnga! *

Ɨbɨba ko Kunzi kʉgʉ kʉgbɛ!»

10 Nɨyɔ Yeso ingya kʉwa ndɨ mino ka Yelusalɛma, gʉɗʉ wasɨ ogulya ndɨ ka ɓukpwuku-kpwuku ɓudingi. Ɓambanzʉ ɓapʉnga ndɨ kaimuuso ɓɛ: «Wanɨ pɨyɛ mʉ?»

11 Ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka ɓambaza ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «Yeso nɔ. A mugyalandʉ ka gʉɗʉ wa Nazalɛtɨ, ka Galilaya.»

Yeso ukpumyini ɓambula ka Ndaɓʉ ko Kunzi

(Malɨkɔ 11:15-19; Luka 19:45-48; Yuani 2:13-22)

12 Yeso ogulya ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Kʉ ɓɛyɔ, ukpumya ndɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɨgagaɓya, na nɨɓɔ ɓa ndɨ koluwo. Ugbukumisaga ndɨ ɓamɨza ka ɓogomosyana ɓuyi. Umisya ɓokiti ka nɨɓɔ ɓa ndɨ kaʉgaba ɓonzuwo. 13 Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ikpikaga ɓɛ: ‹Ɓalɨkyaga ndɛkɛ ndaɓʉ kamɨ ɓɛ ndaɓʉ ya malʉmba.› *Luki limoti, iɓunu moitisini kʉwa pa ya kɨsʉma ka ɓatʉ ɓo kuɓakʉ!*»

14 Kʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓatʉ ɓo koloɓu ɓaya mamɔmɔ na ɓatʉ ɓa mʉdɨlɨ ɓasilyoku ndɨ Yeso. Ɨyɨ, uhukusa ndɨ. 15 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso agya ndɨ mina ɓɛyɔ, ɓokumu-kumu, na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓɨna ndɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga li nɨlɔ. Ɓʉkana ndɨ gɔnɨ ɓɛyɔ ɓomiki ɓa ndɨ mino kapamɨkanaga ka Ndaɓʉ ko Kunzi kʉ ɓɛ: «Ɨbɨba ko Mika ngama Daudi!»

Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ utulisa ndɨ ɓangama ɓi nɨɓɔ mambɛngɨ kʉgbɛ. 16 Kʉwa wa, ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Watʉ kaʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓomiki nɨɓana ɓakaɓɨkya?»

Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo. Ambɛ makanotongulogigʉ mbɛyɨ ndɨ ɓɛyɔ ikpikaga mino ka Moɓiso Motu ɓɛ:

‹Pisi ka nɔkʉ ka ɓomiki ɓakɛkɛkɛ na ka nɨɓɔ ɓawɛsɛ,

ɓɨmbɨlaga ɨbɨba kakʉ.› *»

17 Kumbuso yi, Yeso ʉsa ndɨ. Opupa ka Yelusalɛma, ɨnda ndɨ kasyɛ ka Betania.

Yeso ogbongini sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ kapágɨgʉ ndɨ bumo

(Malɨkɔ 11:12-14, 20-24)

18 Na ɓʉsɔɓɨ ɓa ɓʉgala ɓi, ko ngbingo nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kaigoku ka Yelusalɛma, ɨmʉkana ndɨ nza. 19 Ka kpɔlɔ wo pisi, ɨna ndɨ sɨbʉkʉsɔ simoti, akpʉɗa. Luki limoti, atakanya ndɨ asɨ mapakʉ aka nɨ kɛgʉ no bumo kʉgʉ yi. Kʉwa wa, agbanga ndɨ sɨbʉkʉsɔ si nɨsɔ ɓɛ: «Katʉkya na lɨsyɛ li nɨlɨ, wakaɓʉkʉtɨgʉ ndɛkɛ ɓata bumo kadwɛ ka muliɓo!» Wa aka wa, sɨbʉkʉsɔ si nɨsɔ okwa ndɨ.

20 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓɨna ndɨ mina ɓɛyɔ, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ. Ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Igyonosi pɨyɛ ɓʉnɨ sɨbʉkʉsɔ si nɨsɨ kokwo ko ngbinga ɓemoti aka ɓɛnɛ?»

21 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, kika nɨ ma na baya, nɨ makɛgʉ na ɓotumo, iɓunu makwanano ɓi kagya aka mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ nogyi mina ka sɨbʉkʉsɔ si nɨsɨ. Luki limoti, gʉtʉgʉ ngʉpa yi nɨyɨ, maɓɨkyatʉ ɓɨ ɓɛ: ‹Mukuko, wiɗikitoku ko liɓa lidingi.› Ko ngbingo ɓemoti aka igyonoso ɓi ɓɛyɔ. 22 Kika nɨ ma na baya, yasɨ nɨyɔ makʉnga, Kunzi amʉpátʉ.»

Wanɨ nɔ apá Yeso ngu?

(Malɨkɔ 11:27-33; Luka 20:1-8)

23 Yeso ingya ndɨ ɓata ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino kaɓɨkyaga Mongoni Manza, ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓodoku ndɨ kamuusa ɓɛ: «Masɨ nɨmana wakagya ma, wakagya no ngu tino? Wanɨ nɔ ʉpá ndɨ ngu yi nɨyɔ?»

24 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Na ɨmɨ, nakamumuusa lɨkpʉmʉka limoti aka. Makesikisyo, namʉtʉmbʉlyaga kʉwa ɓɛ nakagya no ngu ka wanɨ. 25 Yɛkɨ a ɓɛyɔ! Iɓatiso ka Yuani apʉnya yanɨ? Kʉgʉ wa lɨsyɛ ikanɨ ka ɓambanzʉ?»

Kʉwa wa, ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya luga kaɓʉ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Takosikisya ɓɛ apʉnya kʉgʉ wa lɨsyɛ, atimuusatʉ ɓɛ: ‹Yɛkɨ a ɓɛyɔ! Ko bulya ɨkɨ yɔ makaɓɨnɨkyanagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka kakɨ?› 26 Takosikisya amɓɛ ka ɓambanzʉ, taɓangatʉ ɓi ambaza ka ɓambanzʉ ɓi nɨɓa. A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓibagatʉ ndɨ ɓɛ Yuani a ndɨ mugyalandʉ.»

27 Kʉwa wa, ɓasikisya ndɨ Yeso ɓɛ: «Takibigʉ.» Ɨyɨ aka gɔnɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ ɨmɨ aka, nakamʉtʉmbʉlyɨgʉ gɔnɨ ikanɨ nagyaga makpʉmʉka mi nɨmɔ no ngu ka wanɨ.»

Lizuni ka ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi ɓaɓa

28 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ: «Iɓunu makaɨna ɓʉnɨ ko bulya lizuni li nɨlɨ? A ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ a ndɨ na ɓomiki ɓaɓa. Alʉkʉ yi nɨnɔ aɓɨkya ndɨ mikakɨ wa mambwa ɓɛ: ‹Mikamɨ! Na lɨsyɛ li nɨlɨ waga kagya ligubo ko tika ya muzabibu.› 29 Ɨyɨ aka ɓɛ: ‹Nakopagʉ!› Luki limoti, kumbuso yi oyikosa ndɨ tamanaga kakɨ, ɨnda ndɨ kagya ligubo.

30 Alʉkʉ nɔ aɓɨkya ndɨ mikakɨ wagɔgɔ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aɓɨkya ndɨ mino nɨnɔ wa mambwa. Ɨyɨ, asikisya ndɨ ɓɛ: ‹Iyo ba, nagatʉ!› Luki limoti, nɨ kogagʉ.

31 Yɛkɨ a ɓɛyɔ! Luga ka ɓomiki ɓaɓa ɓi nɨɓɔ, wanɨ nɔ agya ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ abaɓʉ a ndɨ mino kapa?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Nɨnɔ wa mambwa.»

Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na ɓaɗanda ɓɔ ɓogulyo ndɛkɛ kambwa kunu ka Ɓʉngama ko Kunzi. 32 A ɓɛyɔ, Yuani odoku ndɨ ku kunu kamʉwanya pisi ya ɓungbingbili, iɓunu makabaɨlyagʉ ndɨ. Luki limoti, ɓandɔmbɛ na ɓaɗanda, ɓabaɨlyatʉ ndɨ. Gʉtʉgʉ ko ngbingo yi nɨnɔ mɨna ndɨ mino makpʉmʉka mi nɨmɔ, makopupagʉ ndɨ ka ɓʉnyɛ kunu ɓɛ mabaɨlyɨ.»

Lizuni ka ɓagya-ligubo ɓʉɗɨya

(Malɨkɔ 12:1-12; Luka 20:9-19)

33 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ: «Hukononi lizuni lagɔgɔ. A ndɨ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ akʉna ndɨ tiko ya muzabibu, okungula ndɨ, akpɔ ndɨ lɨɓyɛ lɨʉta bumo yi, opika ndɨ na mʉnala manda ko bulya ka ɓoɓuɓulyo. Kumbuso yi, ʉkanana ndɨ na ɓagya-ligubo koɓuulyaga tiko yi nɨyɔ, akpakyana ndɨ.

34 Nɨyɔ ngbinga mubuulya masɔlɔ ɨtʉlyana ndɨ, ʉtɨka ɓagya-ligubo kakɨ kʉ ka ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓɛ ɓapíku kʉwa masɔlɔ mi ma kakɨ.

35 Luki limoti, ɓadɨma-ɓotiko ɓi nɨɓɔ ɓugwi ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ. Ɓalya ndɨ ɓemoti na bʉma ɓɨsʉsʉsʉ. Ɓamwɔ wagɔgɔ, ɓayipaga ndɨ wagɔgɔ ɓata na matamʉ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓadikisa ndɨ mino.

36 Kʉwa wa, ʉtɨka ɓata ndɨ ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ. Ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓudingi kaʉkɨtaga nɨɓɔ a ndɨ nɨ utikini kambwa. Luki limoti, ɓadɨma-ɓotiko ɓʉgyagya ndɨ ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓʉgya ndɨ mino nɨɓɔ ɓa mambwa.

37 Ka muliɓo, atɨka ndɨ mikakɨ ɓɨkpɛ, anasɨma ɓɛ: ‹ɓaɓangatʉ.› 38 Luki limoti, nɨyɔ ɓagya-ligubo ɓo tiko yi nɨyɔ ɓamɨna kodoku, ɓaɓɨkyana luga kaɓʉ ɓɛ: ‹Alʉkʉ yi nɨnɔ alya ndɛkɛ lisima nɨmʉ! Donuku, tamwini, iɓusu kʉwa ɓɔ totigoli na lisimo kakɨ.› 39 Kʉwa wa, ɓagwi ndɨ, ɓambimba kunzi wo tiko, ɓamwɔ kʉ ɓɛyɔ.»

40 Kumbuso yi, Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ mombukwono tiko igoku ndɛkɛ mino, ʉgya ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓʉ?» 41 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono tiko ulumwisaga nɨ kɛgʉ no nzonzi, ʉpá kʉwa ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ tiko yi nɨyɔ nɨɓɔ ɓiko ɓanapága masɔlɔ ko ngbingo nɨnɔ okwononi.»

42 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ: «Makanotongulogigʉ mbɛyɨ ndɨ ka Moɓiso Motu kʉ ikpikaga mino ɓɛ:

‹Lɨtalʉ nɨlɔ ɓopipiko ɓakya ndɨ,

ilu lɔ ɨɨta kʉwa la angba.

Mombukwono-dosu nɔ agya ndɨ ɓɛyɔ.

Ku kusu, a lɨkpʉmʉka lɨmbanga.› *

43 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ɓata ambɛ: ɓamʉkʉpyatʉ iɓunu ɓʉngama ko Kunzi, ɓʉpá ɓatʉ nɨɓɔ ɓika kaɓʉkʉta bumo yi. [ 44 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ogwa kʉgʉ wa lɨtalʉ li nɨlɔ oɓunikaga ndɛkɛ ɓɨsɛkɛ-sɛkɛ, na mʉtʉ yi nɨnɔ lɨtalʉ li nɨlɔ agwilya ndɛkɛ, akpʉtɨkana ndɛkɛ ɓɨsɛkɛ-sɛkɛ.]»

45 Nɨyɔ ɓokumu-kumu na Ɓafalisayɔ ɓʉkana bɛyɔ, ɓiba ndɨ ɓɛ a ndɨ kaɓɨkya ko bulya kaɓʉ. 46 Ɓakɨsa kʉwa ndɨ pisi kagwi, luki limoti, ɓaɓanga ɓambaza ka ɓambanzʉ kyɛ ɓambaza ɓi nɨɓɔ ɓibagatʉ ndɨ ɓɛ Yeso a mugyalandʉ aka.

22

Lizuni ko bulyo dumo wo vononi

(Luka 14:15-24)

1 Yeso idukulaga ndɨ kaʉnzɨnɨlya ɓata ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ na mozuni, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: 2 «Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ a mʉɗɔngɔnɨ abɛ ngama ɓemoti nɨnɔ alyisisya ndɨ mikakɨ mʉlʉkʉ yi dumo mudingi mʉvanana. 3 Ngama yi nɨnɔ ʉtɨka ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ kaumokoku ɓatʉ nɨɓɔ ɓutikisya ndɨ ko dumo. Luki limoti, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakya ndɨ kodoku.

4 Kʉwa wa, ʉtɨka ndɨ ɓata ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ, ʉɓɨkya ɓɛ: ‹Windoni kaʉɓɨkya ɓatʉ nɨɓɔ nutikisyi ɓi ɓɛ: Mbɨya wanʉ, malɨlɨ a kʉwa muɓyo! Numwisisini ɓi ɓangɔmbɛ na ɓanyama kamɨ ɓagɔgɔ ɓanvʉɗʉ-nvʉɗʉ. Masɨ a makɨtʉlya, doniku ko dumo wo vononi!›

5 Luki limoti, yalɨkya yi nɨyɔ kudwisagʉ ndɨ pɔ gʉtʉgʉ lɨmbɛngɨ aka. Ɓemoti ɨmagalya ndɨ ɨyɨ ko tiko kakɨ na wagɔgɔ ɨnda ndɨ kagaba makpʉmʉka kakɨ. 6 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓugwi ndɨ ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ, ɓʉlya ndɨ ɓɨsʉsʉsʉ, ɓʉmwɔgɔ.

7 Lɨmbɛngɨ akandɨkanaga ndɨ ngama yi nɨnɔ ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ. Ʉtɨka kʉwa ndɨ ɓasʉda kakɨ kaulumwisogo ɓatʉ ɓanyɛ ɓi nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ na kabʉsya gʉɗʉ yi nɨnɔ.

8 Kumbuso yi, ʉɓɨkya ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ ɓɛ: ‹Malɨlɨ mo dumo oɓyini ɓi. Luki limoti, ɓatʉ nɨɓɔ nutikisyi ɓi ɓakokwononigʉ kodoku. 9 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, syoni mʉ ma sɛngɨ. Huɓikyoni ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ mabangana na ɨɓʉ ɓɛ ɓoduku ko dumo wo vononi.›

10 Ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓosya ndɨ pisi. Ɓʉmʉmʉla ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kabangana na ɨɓʉ iki ɓatʉ ɓanyɛ ikanɨ ɓanza. Ɓodoku kʉwa ndɨ na ɨɓʉ, ndaɓʉ yo dumo otuma ndɨ ɓɨɗɛ.

11 Nɨyɔ ngama yi nɨnɔ ogulya ndɨ ka ndaɓʉ kyɛ ʉmɨnɨ ɓobiko, amɨna ndɨ mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ kimokisyagʉ ndɨ ɓotu ɓayo dumo. 12 Amuusa ndɨ ɓɛ: ‹Yɛ wai! A ɓʉnɨ wingyiku mino kʉnʉ, nɨ wakimokisyigʉ ɓotu ɓayo dumo?› Luki limoti, alʉkʉ nɔ adaka ndɨ ɨyɨ ɓiwo.

13 Kʉwa wa, ngama yi nɨnɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ ɓɛ: ‹Mukondoni alʉkʉ yi nɨmʉ magʉ na maɓɔkʉ, mambimba kunzi ko biti! Kʉ ɓɛyɔ, ika ndɛkɛ kaigomisogo na kaɨlya manzʉ ɓɨkyalʉ-kyalʉ.›» 14 Kumbuso yi, Yeso omosisyoku ɓɛ: «Ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉmakaga ɓa ɓakpʉ, luki limoti nɨɓɔ ɓʉpʉnaga ɓa ɓakɛɗɛ.»

Ɓafalisayɔ ɓakamuusa Yeso ko bulya yɨkalya manzanza

(Malɨkɔ 12:13-17; Luka 20:20-26)

15 Ɓafalisayɔ ɓaga ndɨ kagyɨlya Yeso dikiɗi, ɓalɨka ndɨ ɓɛ igwinoni pisi ka mʉnzɨna kakɨ. 16 Kʉwa wa, ɓatikilyoku ndɨ ɓaɓɨɓya ɓemoti-ɓemoti kaɓʉ pa imoti na ɓatʉ ɓa liɗu ka Ɛlɔdɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo! Takaiba ɓɛ wa mʉtʉ walɨngʉnʉ, wowonisilogo na ɓungbingbili ɓɛyɔ Kunzi apago mino ɓɛ ɔɓɨlɨ kusu iki. Wakaɓangagɨgʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka, kyɛ wakʉndagɨgʉ gɔnɨ ɓambanzʉ kaɓyɛnɛnɛ na ɨbɨba kaɓʉ. 17 Tɨɓɨkya nɛkɨ mʉtamanagɨ kakʉ: Ambɛ, takwananatʉ kakalya ikanɨ takokolyonitɔgʉ manzanza ka Ngama Kaizalɨ?»

18 Luki limoti, Yeso iba ndɨ tamanaga kaɓʉ yanyɛ. Usikisya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mina kakɨsa kɛɓɔ? 19 Iwonyoni ɓuyi nɨɓɔ makalyaga na iɓu manzanza.»

Ɓapá kʉwa ndɨ ambuma ɓemoti. 20 Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Mulundu no lino li nɨlɨ, a la ka wanɨ?» 21 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ma ka Ngama Kaizalɨ.»

Yeso aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, mupóni nɛkɨ Kaizalɨ makpʉmʉka nɨmɔ okwononi na ɨyɨ. Mapá Kunzi nɨmɔ ko Kunzi.»

22 Nɨyɔ ɓʉkana sikisyo yi nɨyɔ, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ, ɓasa ndɨ wa, ɓaga.

Ɓasadukayɔ ɓakamuusa Yeso ko bulyo pupo ka mbʉkʉ

(Malɨkɔ 12:18-27; Luka 20:27-40)

23 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ aka lɔ, Ɓasadukayɔ ɓemoti-ɓemoti ɓakpuɗoku ndɨ Yeso. (Ɨɓʉ ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɓamanda kopupogigʉ ka ɓambʉkʉ.) Ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: 24 «Muwonisilo! Musa aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Kika nɨ mʉmbanzʉ okwini, asa mukakɨ nɨ koɓukuti na ɨyɨ, akwanana ɓɛ mamakɨ amɨgɨlyɨ woko yi nɨnɔ, kyɛ aɓʉkʉtɨlyagɨ yaa-dakɨ nɨnɔ okwa ndɨ ɓomiki.›

25 Wɨna sɛ, luga kusu a ndɨ na ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓopupa ndɨ mʉma mimoti. Pʉta ava ndɨ muko, luki limoti, okwa ndɨ nɨ koɓukutigʉ na ɨyɨ. Asɨlya kʉwa ndɨ syononoga kakɨ woko yi nɨnɔ. 26 Syononoga kakɨ yi nɨnɔ okwa ndɨ gɔnɨ. Igyonosa ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ka mamaɓʉ yi nɨnɔ wa masaa, kadwɛ ka nɨnɔ wa maɗɨya na ɨka. 27 Kumbuso ɨɓʉ ɓasɨ kolumwogo, muko yi nɨnɔ ʉɓyɛ kʉwa ndɨ gɔnɨ ɨyɨ. 28 Ka lɨsyɛ lipupa ka ɓambʉkʉ, muko yi nɨnɔ ika ndɛkɛ muka wanɨ luga kaɓʉ? A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓasɨ maɗɨya na ɨka ɓavatʉ ndɨ!»

29 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ma ɓuɓungogo, kyɛ makɛgʉ kotombisyo Moɓiso Motu ikanɨ ngu ko Kunzi. 30 A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ ɓamanda opupa ndɛkɛ mino ka ɓambʉkʉ, ɓalʉkʉ ɓakʉvɨgʉ ndɛkɛ ɓata ɓoko ikanɨ ɓoko kavyɛgɛ. Luki limoti, ɓika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓamalaika ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ!

31 Ko bulyo yipupa ka ɓambʉkʉ, makanotongulogigʉ mbɛyɨ ɓɛyɔ Kunzi aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: 32 ‹Ɨmɨ, na Kunzi ka Abalahamʉ, ka Isaka na ka Yakɔbɔ.› * Yeso omotiloku ndɨ ɓɛ, Kunzi kɛgʉ Kunzi ka ɓamanda, luki limoti, a Kunzi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na ɔɓɨlɨ!»

33 Ɓambaza ka ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ mʉtɨwɨ mi nɨmɔ, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ.

Mʉtʉʉ nɨmɔ okitogi magɔgɔ na ɨzangɨya

(Malɨkɔ 12:28-34; Luka 10:25-28)

34 Ngbingo yi nɨnɔ Ɓafalisayɔ ɓʉkana ndɨ mina ɓɛ Yeso udokisini Ɓasadukayɔ, Ɓafalisayɔ ɓi nɨɓɔ ɓamʉmʉkana kʉwa ndɨ pa imoti. 35 Ɓemoti kaɓʉ nɨnɔ ibaga ndɨ mʉtʉʉ kʉgbɛ, akpuɗoku ndɨ Yeso kakɨsa kaɓɔɓɔ, amuusa ɓɛ: 36 «Muwonisilo! Kʉsɔ wa mʉtʉʉ masɨ, mʉtʉʉ tina mɔ okitogi magɔgɔ na ɨzangɨya kʉgbɛ?»

37 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «‹Mʉpa Mombukwana-dakʉ Kunzi na lɨmbɛngɨ kakʉ lasɨ, na mʉtamanagɨ kakʉ masɨ na yimibo kakʉ yasɨ.› * 38 Mʉtʉʉ ma ɨzangɨya kʉgbɛ na ma mambwa nɨmɔ. 39 Mʉtʉʉ ma mɨɓa a mʉɗɔngɔnɨ: ‹Mʉpa mamakʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ wɨpago mino ɨwɛ mombukwana-dakʉ yi.› * 40 Mʉtʉʉ mɨɓa mi nɨmɔ a madʉlʉ ma masɨ nɨmɔ ikpikaga ka Mʉtʉʉ ka Musa na ka ɓakɨtaɓʉ ka ɓogyalandʉ.»

Kilisito nɨ Mombukwana ngama Daudi

(Malɨkɔ 12:35-37; Luka 20:41-44)

41 Ngbingo yi nɨnɔ Ɓafalisayɔ ɓa ndɨ mina ɓʉmʉmʉkana, Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: 42 «Mʉtamanagɨ kunu a ɓʉnɨ kʉgʉ ka Kilisito? Opupa ndɨ ka lɨvananza ka wanɨ?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «A miko-mika ngama Daudi.»

43 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Yɛkɨ a ɓɛyɔ, pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu, Daudi akwanana ndɨ lɨkɨ kamaka Kilisito ɓɛ Mombukwono-dosu? A ɓɛyɔ, Daudi aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

44 ‹Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ Mombukwana-damɨ ɓɛ:

Da wiki ka kumbanzɨkanɨkɔ kamɨ,

kadwɛ kʉ kwa kʉ nubiso mino ɓomuyoniso kakʉ

kusili kakʉ.› * 45 Kika nɛkɨ nɨ Daudi akamaka Kilisito ɓɛ Mombukwono-dosu, igyonosa kʉwa lɨkɨ ɓɛ iki ɓata miko-mikakɨ?»

46 Kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana ndɨ kasikisya Yeso lɨkpʉmʉka. Katʉkya ka lɨsyɛ li nɨlɔ, kɛgʉ na mʉtʉ nɨnɔ ɨkpʉnda ndɨ ɓata ɓɛ amuusogi makpʉmʉka.

23

Yeso akauyoyo ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ

(Malɨkɔ 12:38-40; Luka 11:39-44, 46-52; 20:45-47)

1 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓambaza ka ɓambanzʉ na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: 2 «Ligubo ka ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ nɨ kaʉtʉmbʉlyaga ɓambanzʉ Mʉtʉʉ ka Musa. 3 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, humukononi, managya masɨ nɨmɔ ɓika kamʉtʉmbʉlyaga.

Luki limoti, makoɓyenitɔgʉ yɨgya kaɓʉ. A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ nɨmɔ ɓamʉpága, kɛgʉ imu mɔ ɓagyaga. 4 Ɓʉkandɨlyaga ɓambanzʉ mokumbogi mutititi, yapʉpʉ kabɨnɨka, ɓubinikisa ka mambɨga. Luki limoti, ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi ɓakavɨlɨgʉ pɔ gʉtʉgʉ na kpɛngbɛ aka kaubinikiso.

5 Makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓakagya, ikaga ko bulya kaiwonisa aka kambwa ka ɓambanzʉ. Ɓɨkpɨkɨlaga ɓapanga ɓaya ɓotu ka tʉndʉkʉtɔ ikanɨ ka makamba. Kʉgʉ yi, ɓokpikaga ndɨ mina gɛlɛ-gɛlɛ yimoti-yimoti ya Mongoni ko Kunzi. Ɓopundisaga ndɨ gɔnɨ ɓamʉ ɓaya ɓalɔpɔ kaɓʉ ɓayɨndanda na malɛndɛ*. 6 Ko dumo, ɓapaga kaikonono ka ɓapa ɓaya ɨbɨba. Ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba kaɓʉ, ɓikononogo ka moliki ma kambwa. 7 Ɨɓʉ ɓapaga kʉgbɛ ɓɛ ɓiki kaumuuso na ɨbɨba ka ɓapa ɓaya musilyoni, ɓanʉmaka ɓɛ: ‹Muwonisilo!›.

8 Luki limoti, iɓunu makoboilyonitɔgʉ lino la ‹Muwonisilo!›. A ɓɛyɔ, Muwonisilo kunu a ɓemoti aka. Na iɓunu ɓasɨ ma luki-limoti. 9 Makamokogonitɔgʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ka ɔɓɨlɨ ɓɛ ‹Baba!›. A ɓɛyɔ, Obonu a ɓemoti aka nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 10 Makoboilyonitɔgʉ ɓɛ ɓamʉmakagɨ ɓɛ ‹Ngama!›. A ɓɛyɔ, Ngama kunu a ɓemoti aka nɨ Kilisito.

11 Mʉmbanzʉ wa ɨɓɨba kʉgbɛ luga kunu, akwanana ɓɛ iki mʉgya-ligubo kunu. 12 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨbɨnɨkaga, Kunzi asisagatʉ. Luki limoti, nɨnɔ isisogo, Kunzi abɨnɨkagatʉ.

13 Kumbu kunu ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ! Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Makaʉdʉlyaga ɓambanzʉ pisi yigulyo ka ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Iɓunu ɓamombukwono-donu ɓi makɛgʉ kogulya kʉ ɓɛgɛyɔ na manʉkpɨngba gɔnɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakapa ɓɛ ɓogulyi.

[ 14 Kumbu kunu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ! Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Mʉkʉpyaga ɓowoko mukumba kaɓʉ masɨ, magyaga malʉmba mandandanda ka yiwoniso kambwa ka ɓambanzʉ. Kinili, ɓamusombisa ndɛkɛ yapʉ kʉgbɛ.]

15 Kumbu kunu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ! Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Molingyogo giyo kʉgbɛ, manakpakyana ko moɓo mudingi-dingi, kakɨsa pisi tino yɔ makwanano mino kayikoso ɔɓɨlɨ ka mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ɓɛ ɨɨtɨ mʉɓɨɓya kunu. Kamʉbaɨlya, maɗikitisa kʉwa ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ nganga yɨɓa kamʉkɨtaga iɓunu!

16 Kumbu kunu, iɓunu ɓatʉ ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ nɨɓɔ mukpokyonisogo ɓodonu! Maɓɨkyaga ɓɛ mʉmbanzʉ kakɔ silika ko lino la Ndaɓʉ ko Kunzi, nɨyɔ kagyɨgʉ lɨkpʉmʉka. Luki limoti, kika nɨ akuni ko lino la ɔlɔ nɨnɔ ikaga ka Ndaɓʉ ko Kunzi, okwononi ɓɛ agyɨ nɨlɔ aku mina silika. 17 Ma ɓongingi na ɓatʉ ɓa koloɓu ya mamɔmɔ! Ɨkɨ yɔ a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga? Ɔlɔ ikanɨ Ndaɓʉ ko Kunzi nɨyɔ aɓuɓisaga ɔlɔ yi nɨnɔ ɓitu?

18 Maɓɨkyagatʉ gɔnɨ ɓɛ: ‹Mʉmbanzʉ kakɔ silika ko lino la gbɔgbɔ nɨnɔ ɓapágo mino apɛpɛ, nɨyɔ kagyɨgʉ lɨkpʉmʉka. Luki limoti, kika nɨ akuni ko lino la apɛpɛ nɨnɔ a kʉgʉ wa gbɔgbɔ, okwononi ɓɛ agyɨ nɨlɔ aku mino silika.› 19 Ɓatʉ ɓa koloɓu ya mamɔmɔ! Ɨkɨ yɔ a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga? Apɛpɛ ikanɨ gbɔgbɔ yi nɨnɔ aɓuɓisaga apɛpɛ ɓitu? 20 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ akɔgɔ silika ko lino la gbɔgbɔ nɨnɔ ɓapágo mina apɛpɛ, akakɔ ko lino li nɨlɔ na ko lino la masɨ nɨmɔ a kʉgʉ yi.

21 Na gɔnɨ, mʉtʉ yi nɨnɔ akɔgɔ silika ko lina la Ndaɓʉ ko Kunzi, akakɔ ko lino li nɨlɔ na ko lino ko Kunzi nɨnɔ ikaga kʉsɔ yi. 22 Na mʉmbanzʉ yi nɨnɔ akɔgɔ silika ko lino la kʉgʉ wa lɨsyɛ, akakɔ ko lino lo kiti wa ɓʉngama ko Kunzi na ko Kunzi nɨnɔ ikaga kʉgʉ yi.

23 Kumbu kunu iɓunu ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ! Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! A ɓɛyɔ, mapága Kunzi zaka wa makpʉmʉka masɨ. Luki limoti, mɨnaga payaya makpʉmʉka mi nɨmɔ a na ɨzangɨya kʉgbɛ ka Mʉtʉʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ: kaika ngbingbili, kaika no kumbu na kaika mʉtʉ walɨngʉnʉ. Makwanano ɓi kagya nɨmɔ nɨ makinigʉ magɔgɔ payaya. 24 Iɓunu ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓukpokyonisaga ɓatʉ ɓa koloɓu ya mamɔmɔ! Mʉtʉmbaga ɓoɓingi ɓakɛkɛkɛ ko liɓo limwo, luki limoti, mamyo nyama mudingi abɛ ngamia!

25 Kumbu kunu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ! Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Masʉkʉsaga kɔpɔ na sanɨ kunzi yi aka. Luki limoti, kʉsɔ yi ika mutumo na makpʉmʉka mo kuɓakʉ na tamanaga yanyɛ. 26 Mufalisayɔ! Wa mʉtʉ wo koloɓu ya mamɔmɔ! Sʉkʉsa mbɛyɨ kɔpɔ kʉsɔ yi, kʉwa wa kunzi yi ɨsʉkʉsatʉ gɔnɨ ɓɨngɔ!

27 Kumbu kunu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ! Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Ma mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓambʉkʉ nɨɓayɔ ɓogboɗyaga na mʉkpʉndʉ ɓitu, aninisana ɓayanza kunzi yi. Luki limoti nɨ a ɓayitumo no kuwo ya ɓamanda na pɔpɔtʉ dididi kʉsɔ yi ɓɨɗɛ. 28 Iɓunu ma mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, ko misa ka ɓambanzʉ, minisanaga abɛ makika ɓatʉ ɓongbingbili, luki limoti, ma ɓutumo kʉsɔ kunu na kʉɓɔɓɔkʉ na yɨgya yanyɛ.

29 Kumbu kunu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ! Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Makopika ɓambʉkʉ ka ɓogyalandʉ ko Kunzi, manoɓungusya ɓɨnza, ɓɨngɔ nɨɓayɔ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓongbingbili ko misa kakɨ. 30 Iɓunu, maɓɨkyaga ɓɛ: ‹Takika ndɨ gɔnɨ ko ngbingo ka ɓotitosu, takʉkananɨgʉ ndɨ na ɨɓʉ ko dikiɗi yiɗukusaga ɓangʉ ka ɓogyalandʉ.› 31 Iɓunu, miyipaga gɔnɨ kubatʉ ɓɛ ma ɓomiko-mika ɓalʉkʉ nɨɓɔ ɓulumwisaga ndɨ ɓogyalandʉ. 32 Lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓotitonu ɓapʉnga ndɨ, iɓunu, wisisiloni kʉwa nolu na kodwisa ka muliɓo!

33 Lɨvananza ka ɓanzʉka! Pisi tina yɔ makwanana ndɛkɛ mina kanyɨka yigyogyiso ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ? 34 Kinili, ɨmɨ, namʉtɨkɨlyatʉ ɓogyalandʉ, ɓatʉ ɓa yimibo na ɓowonisilo. Mʉmwɔgɔ ndɛkɛ ɓemoti-ɓemoti kaɓʉ, mʉbangɨlaga ɓagɔgɔ kʉgʉ wa salaba, mʉtɨna ɓagɔgɔ ɓata pimbo ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba kunu na mukpumyo ka ɓagʉɗʉ ɓemoti-ɓemoti. 35 Ɛɛɛ, iɓunu kʉwa ndɛkɛ ɓɔ mɨɓʉnya lɨnʉnʉ ko bulya ɓangʉ ka ɓatʉ ɓasɨ nɨyɔ aɗʉkaga ndɨ payaya ka ɔɓɨlɨ. Ɓapʉnga mbɛyɨ ndɨ koɗukusaga ɓangʉ ka Abeli nɨnɔ a ndɨ mʉtʉ wongbingbili kadwɛ ka nɨyɔ ka Zakalia nɨnɔ a ndɨ mika Balakia. Ɨyɨ Zakalia, mamwɔ ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi luga wa pa yotu kʉgbɛ na gbɔgbɔ. 36 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ: ɓatʉ ɓa lɨvananza la lɨsyɛ li nɨlɨ, ɓɨɓʉnya ndɛkɛ lɨnʉnʉ ko bulya makpʉmʉka nɨmɔ masɨ.»

Yeso akalya kumbu ko bulyo Yelusalɛma

(Luka 13:34-35)

37 «Eeeze iɓunu ɓatʉ ɓa Yelusalɛma, ɓatʉ ɓa Yelusalɛma, iɓunu makaumwisiso na matamʉ ɓogyalandʉ nɨɓɔ Kunzi utikoku! Nganga yɨnga yɔ napa ndɨ mino kaʉmʉmʉla ɓatʉ kakʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ kɔkʉ ʉmʉmʉlago mino ɓomikakɨ ka ɓɛpapandʉlʉ, luki limoti, iɓunu makapagʉ ndɨ! 38 Wiboni sɛ ɓɨnza ambɛ ndaɓʉ kunu otigala ndɛkɛ ngundu. 39 Nakamʉɓɨkya ambɛ, katʉkya mbɨya wanʉ, makɛmɨnɨgʉ ɓata kadwɛ kʉ kwa kʉ maɓɨkya ndɛkɛ mino ɓɛ: ‹Kunzi aɗukulyi mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku ɓʉɓʉnga ko lino ka Mombukwono-dosu!› *»

24

Yeso akaɓɨkya ɓɛ ɓapanzatʉ ɓanʉ Ndaɓʉ ko Kunzi

(Malɨkɔ 13:1-2; Luka 21:5-6)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kaaga nɨ opupini ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakpuɗoku ndɨ. Ɓamonisilo kʉwa ɓɛyɔ Ndaɓʉ ko Kunzi ipika ndɨ mino. 2 Luki limoti, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Matʉ kaɨna masɨ nɨma? A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ka masɨ nɨmɔ makaɨna wanʉ, lɨtalʉ gʉtʉgʉ limoti aka kotigoligʉ ndɛkɛ wanʉ kʉgʉ wa lagɔgɔ, apanzɨkana ndɛkɛ masɨ.»

Mokingyosi nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ ka muliɓo ma ɔɓɨlɨ

(Malɨkɔ 13:3-13; Luka 21:7-19)

3 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mina wakika ka Ngʉpa ya Mizeituni, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakpuɗoku ndɨ ɓɨkɛɗɛ, ɓamuusa ɓɛ: «Tɨɓɨkya mbɛyɨ, lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɛkɛ ngbinga tino? Likingyosi tino lɔ atimibisa ndɛkɛ yigoku kakʉ na muliɓo ma ɔɓɨlɨ?»

4 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Wiminyonito, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kamuɓonitɔgʉ! 5 Ɓambanzʉ ɓudingi ɓodokuto ndɛkɛ ko lino kamɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨmɨ nɨ Kilisito!› Ɓuɓungusaga ndɛkɛ ɓambanzʉ ɓudingi! 6 Mʉkanatʉ ndɛkɛ ɓomongoni ɓa mʉnga na ɓakʉambɛ ɓi. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, makoɓongonitɔgʉ. A ɓɛyɔ, masɨ nɨmɔ igyonosatʉ, luki limoti kikigʉ mbɛyɨ muliɓo ma ɔɓɨlɨ.

7 A ɓɛyɔ, lɨvananza limoti abʉmanaga ndɛkɛ na lɨvananza lagɔgɔ, ɓʉngama ɓimoti ʉlananaga ndɛkɛ na ɓʉngama ɓagɔgɔ. Ayʉndɨ na ɓazigizo ɓika ndɛkɛ ka ɓapa dididi. 8 Luki limoti, nɨyɔ yasɨ ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉpʉnganagɨ ma mʉzʉzʉla ma liɓukuti aka.

9 Kʉwa wa, ɓamʉgaba ndɛkɛ kayigyogyiso, ɓamʉmwɔgɔ. Ɓamʉmʉya ko giyo yasɨ ko bulya lino kamɨ. 10 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓambanzʉ ɓudingi ɓogwa ndɛkɛ ka baya kaɓʉ. Ɓagabanaga ndɛkɛ na ɓamʉyana luga kaɓʉ. 11 Ɓogyalandʉ ɓudingi ɓa ɓɔngɔ ɓopuponokuto ndɛkɛ, ɓuɓungusaga ɓambanzʉ ɓudingi. 12 Ɓʉnyɛ ika kʉwa ndɛkɛ ɓakpʉ kʉgbɛ, sɨpananɨsɔ ka ɓambanzʉ ɓudingi adɨkaga.

13 Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ okibya ndɛkɛ kadwɛ ka muliɓo, inisanatʉ na muhukuso. 14 Ɓaɓɨkyaga ndɛkɛ Mongoni Manza ma Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ ka ɔɓɨlɨ wasɨ, iba ɓʉdɛmʉ inisoni ka mababa masɨ. Kʉwa wa, muliɓo ma ɔɓɨlɨ odoku.»

Yigyogyiso obeɗulini

(Malɨkɔ 13:14-23; Luka 21:20-24)

15 «Ko ngbingo yi nɨnɔ, mamɨnatʉ ndɛkɛ alʉkʉ nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ ‹Mʉpʉpʉta mʉmbanga›, * ɓamomosini ka Pa yo Tu. A mʉtʉ yi nɨnɔ mugyalandʉ Danyɛlɛ anzɨna ndɨ ko bulya kakɨ. (Mʉtʉ yi nɨnɔ akatangʉlaga lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, ʉkanɨtɔ isi yi.)

16 Kʉwa wa, ɓatʉ nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ ka Yudɛa ɓogwa ndɛkɛ mbangʉ miso ya ɓangʉpa. 17 Mʉmbanzʉ kiko kugbondo, kosyigʉ ndɛkɛ ɓata kava luki ka ndaɓʉ. 18 Mʉmbanzʉ kika ko tiko, kɨgɨgʉ ndɛkɛ ɓata kava kutuko.

19 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ɓoko ɓa ɓamʉma na nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ kaulunguso ɓomiki ɓalya ndɛkɛ kumbu! 20 Lumboni ambɛ mbangʉ kunu kikonitɔgʉ ko ngbinga wa ndɔɓɔ ikanɨ ka Lɨsyɛ la kimumbiso.

21 A ɓɛyɔ, ka masyɛ mi nɨmɔ, yigyogyisa ika ndɛkɛ yakpʉ kʉgbɛ nɨyɔ kanigyonosigʉ ndɛkɛ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ ma ɔɓɨlɨ kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ. Na inguo ya yigyogyiso yi nɨyɔ kigyonosigʉ ndɛkɛ ɓata. 22 Kunzi kokundumosi ndɨ masyɛ mi, iba kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ ahʉka ndɛkɛ. Luki limoti, okundumosa ndɨ ɓɛyɔ ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ.

23 Kika nɨ mʉmbanzʉ amuɓikyini ɓɛ: ‹Winoni! Kilisito a wanʉ!› Ikanɨ ‹A kʉ!›, makaɓinikyononitɔgʉ. 24 A ɓɛyɔ, ɓakilisito ɓa ɓɔngɔ na ɓogyalandʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓopupokuto ndɛkɛ. Ɓagyaga ndɛkɛ mokingyosi makpʉkpʉ na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga kakɨsa kauɓungusaga gʉtʉgʉ ɓatʉ nɨɓɔ aka ɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ. 25 Ɛɛɛ, hukononi! Ɨmɨ, namutukusyogini motili kambwa aka.

26 Kika nɨ mʉmbanzʉ amuɓikyini ɓɛ: ‹Winoni! Kilisto a ka ɨsa!›, makindonitɔgʉ kʉ ɓɛyɔ. Ikanɨ kamʉɓɨkya ɓɛ: ‹Winoni! A ka ndaɓʉ ya kʉsɔ!›, makaɓinikyononitɔgʉ.

27 A ɓɛyɔ, doku ko Mika-mʉmbanzʉ ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ngbangbata kangɨnana, ozigo ɔɓɨlɨ wasɨ katʉkya ka ɨngɛngɛ adwɛ ka dumbe. 28 Pa yasɨ nɨyɔ manda ika ndɛkɛ mino, ɓombu nɨɓɔ ɓalyaga makɔlɔ ɓamʉmʉkana wa gɔ wa.»

Doku ko Mika-Mʉmbanzʉ

(Malɨkɔ 13:24-27; Luka 21:25-28)

29 «Ngbinga mʉkɛɗɛ kumbusa wa masyɛ ma yigyogyiso yi nɨyɔ,

‹Mɔnɨ olimika ndɛkɛ ɓipi.

Tɨmba kanzɨgʉ ndɛkɛ ɓata.

Mangʉtʉ onyukogoku ndɛkɛ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ.

Makpʉmʉka mo ngu nɨmɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɨzʉkʉla ndɛkɛ ɓingbwuku-ngbwuku.› *

30 Kʉwa wa, likingyosi ko Mika-Mʉmbanzʉ inisanatʉ ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ. Mababa masɨ ka ɓambanzʉ nɨɓɔ kusili wa mɔnɨ igomisagatʉ ndɛkɛ. Ɓamɨna kʉwa ndɛkɛ Mika-Mʉmbanzʉ nɨ anodoku ka ɓɛkʉɓa no ngu na ɨbɨba yakpʉ. 31 Ɓofya ndɛkɛ sɨɓa nɨyɔ apága lɨyʉ lapʉ. Mika-Mʉmbanzʉ ʉtɨka ndɛkɛ ɓamalaika kakɨ ka mondu masɨ makwanganya ma ɔbɨlɨ, kaʉmʉmʉla ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ ka ɓanakpangbala ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ.»

Yeso akatwa lizuni ko bulya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ aɓʉkʉtaga

(Malɨkɔ 13:28-31; Luka 21:29-33)

32 «Hukononi mʉtɨwɨ nɨmɔ sɨbʉkʉsɔ akapá. Ngbingo yi nɨnɔ mapakʉ ma sɨbʉkʉsɔ obuukonogo mino, magɔgɔ apʉnga kaɓaka, mibaga ɓɛ syangasʉ a kʉwa ɓuwobi koɓuniko. 33 Mʉɗɔngɔnɨ gɔnɨ, ngbingo yi nɨnɔ iɓunu mɨna ndɛkɛ mina makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ, wiboni ambɛ doku ko Mika-Mʉmbanzʉ a kʉwa ɓuwobi, a ka mupumi.

34 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓatʉ ɓa lɨvananza li nɨlɨ ɓakolumwogigʉ ɓasɨ nɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ kanigyonosigʉ. 35 Lɨsyɛ na lɨtɔmbʉ olimikatʉ ndɛkɛ, luki limoti lɨkpʉmʉka kamɨ kolimikigʉ ndɛkɛ lu.»

Kunzi yɨkaka aka nɔ akaibo ngbingo wa muliɓo

(Malɨkɔ 13:32-37; Luka 17:26-30, 34-36)

36 «Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kibigʉ lɨsyɛ ikanɨ ngbingo yi nɨnɔ makpʉmʉka mi nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ mino, iki ɓamalaika ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ ikanɨ Miki. Luki limoti, Baba mʉkaka aka nɔ akaibo. 37 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ igyonosa ndɨ mino ko ngbingo ka Nʉa, ika ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ ko ngbingo yi nɨnɔ Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ mino. 38 A ɓɛyɔ, kambwa wo tumo yidingi, ɓambanzʉ ɓikaga ndɨ kalyalya, ɓanomwo, ɓanavanana, ɓanʉgaba ɓomikaɓʉ ka ɓovononi kadwɛ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Nʉa ogulya ndɨ mino ka ɨngbɔlɔ. 39 Ɓakatamanagɨgʉ ndɨ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka, kadwɛ kʉ kwa kʉ tumo yidingi odoku ndɨ mino kaulumwisaga ɓasɨ ɓɨgbatata.

Ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Mika-mʉmbanzʉ igoku ndɛkɛ mino. 40 Ngbingo yi nɨnɔ, ɓambanzʉ ɓaɓa ɓikaga ndɛkɛ ko tiko, ɓavaga ndɛkɛ ɓemoti, ɓasa wagɔgɔ. 41 Ɓoko ɓaɓa ɓikaga ndɛkɛ kadwa mʉpʉnga, ɓava ndɛkɛ ɓemoti, ɓasa wagɔgɔ.

42 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, wikoni nɛkɨ ɓuɓisi, kyɛ makibigʉ lɨsyɛ nɨlɔ Mombukwono-donu igoku ndɛkɛ mino. 43 Wiboni ɓɨnza ambɛ, mombukwana ndaɓʉ kibaga ndɨ ngbingo yi nɨnɔ mʉtʉ wo kuɓakʉ odoku mino, iba ikaga ɓongbinga ɓasɨ wakɨtʉlya kyɛ ɓakoɓunonitɔgʉ ndaɓʉ kakɨ. 44 Kinili, wikoni nɛkɨ ɓakɨtʉlya, kyɛ Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ ko ngbingo yi nɨnɔ makikigʉ mino na mʉtamanagɨ.»

Lizuni ka mʉgya-ligubo wongbingbili na wa yimibo

(Luka 12:41-48)

45 «Wanɨ sɛ kʉwa nɔ a mʉgya-ligubo walɨngʉnʉ na wakimibo? A nɨnɔ mombukwana-dakɨ asɨlya ligubo lɨlʉpyaga malɨlɨ ka ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ ko ngbingo yi nɨnɔ okwononi mino. 46 Ɨgyagya ka mʉgya-ligubo nɨnɔ mombukwana-dakɨ kigoku, atakanya iɗukufini ɓiguɓu kagya ligubo li nɨlɔ. 47 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mombukwana-dakɨ abisa ngama kaanda mukumba kakɨ masɨ.

48 Luki limoti, kika mʉgya-ligubo wanyɛ nɨnɔ ɨɓɨkyaga ɓɛ: ‹Mombukwana-damɨ kɛgʉ kaigoku mbɨya wanʉ.› 49 Apʉnga kʉwa kaʉbʉma ɓawai-dakɨ ɓagya-ligubo, kalyalya na komwo pa imoti na ɓadangbala.

50 Mombukwana-dakɨ yi nɨnɔ igoku ɓanʉ ka lɨsyɛ na ko ngbingo yi nɨnɔ kikigʉ mino kaibo. 51 Akpumyo, agyogyisa mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi ugyogyisa ndɛkɛ mino ɓatʉ ɓa kʉɓɔbɔkʉ, ambimbo ka pa nɨyɔ ɓagamanaga mino, ɓanɨlya manzʉ ɓɨkyalʉ-kyalʉ.»

25

Bɨbʉ ka ɓasɨka tɛkɛɓɛ

1 «Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓokingyasa ndɛkɛ ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ na ɓasɨka tɛkɛɓɛ. Ɨɓʉ, ɓʉva ndɨ ɓatala kaɓʉ, ɓaga katɨlya mombukwono dumo wa ndʉwa. 2 Luga kaɓʉ, kuɓukumuti ɓa ndɨ nɨɓɔ ɓakimibo. Na kuɓukumuti ɓagɔgɔ ɓatʉ ɓʉzɨnga. 3 Nɨɓɔ ɓʉzɨnga ɓʉva ndɨ ɓatala kaɓʉ aka, nɨ ɓakovigʉ molingo magɔgɔ mʉmatɨla kʉsɔ yi. 4 Luki limoti, nɨɓɔ ɓakimibo, ɓʉva ndɨ ɓatala na molingo magɔgɔ ka ɓasupa.

5 Nɨyɔ mombukwono dumo wa ndʉwa olipya nɨ kanodukugʉ, ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓasɨ ɓapʉnga ndɨ kazɨnga ɓatɔtɔ, ɓalalana ndɨ.

6 Lugo wo biti, lɨyʉ limoti aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Winoni! Mombukwana dumo wa ndʉwa a ko pisi! Gyoni, togoni katɨlya!› 7 Kʉwa wa, ɓoko ɓasɨ ɓozuzuka ndɨ, ɓʉtʉnaga ɓatala kaɓʉ.

8 Ɓasɨka ɓʉzɨnga ɓʉɓɨkya ndɨ nɨɓɔ ɓakimibo ɓɛ: ‹Tipóni gɔnɨ mino ɨkya molingo, kyɛ ɓatala kusu ɓanolimiko.› 9 Luki limoti, ɓusikisya ndɨ ɓɛ: ‹Kalɨ! Molingo mi nɨma a makɛɗɛ, kakwananɨgʉ katɨtʉlyana ɓasɨ! Windoni koluwo mokunu ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓagabaga.›

10 Ngbingo yi nɨnɔ ɓɨnda ndɨ mino, mombukwono dumo wo vononi osiloku. Ɓawai daɓʉ kuɓukumuti nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓakɨtʉlya, ɓingya ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ka ndaɓʉ yo dumo. Kumbuso yi, ɓadʉla ndɨ mupumi.

11 Kʉwa wa, nɨɓɔ ɓʉzɨnga ɓigoku ndɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: ‹Hiii Mombukwono-dosu! Mombukwono-dosu! Tihukwilyanɔ ɓaka mupumi!› 12 Luki limoti, osikisya ndɨ ɓɛ: ‹A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, nakamumibigʉ!›»

13 Yeso aɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Wikogoni nɛkɨ ɓuɓisi! Kyɛ makibigʉ lɨsyɛ ɨkanɨ ngbingo.»

Lizuni ka ɓagya-ligubo nɨɓɔ ɓʉpága ndɨ ɓuyi

(Luka 19:11-27)

14 «Ɓokingyasa ndɛkɛ Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ a ndɨ na lɨgʉndʉ. Kambwa katʉkya, ʉmaka ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ, ʉgbananɨlyaga makpʉmʉka kakɨ. 15 Kaɓyɛnɛnɛ no ngu ka mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka, apá ndɨ mʉgya-ligubo ɓemoti ɓambuma kuɓukumuti. * Wagɔgɔ, apá ndɨ ɓambuma ɓaɓa. Na wagɔgɔ ɓata, apá ambuma ɓemoti. Kumbuso yi, aga ndɨ ɨyɨ.

16 Mʉgya-ligubo nɨnɔ ɓapá ɓambuma kuɓukumuti, aga ndɨ na iɓu koyikosogo, inisana ndɨ ɓata na ɓagɔgɔ kʉgʉ yi kuɓukumuti. 17 Nɨnɔ ɓapá ndɨ ɓambuma ɓaɓa, aga ndɨ ɨyɨ koyikosogo ɓɛgɛyɔ, inisana ndɨ na ɓagɔgɔ kʉgʉ yi ɓaɓa gɔnɨ. 18 Luki limoti, nɨnɔ ɓapá ndɨ ambuma ɓemoti, ɨnda ndɨ kakpɔ lɨɓyɛ, olumbo, asʉma ndɨ.

19 Nɨyɔ masyɛ akɨtaga mudingi, mombukwana-daɓʉ igoku ndɨ. Ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓagya-ligubo kakɨ ɓi nɨɓɔ ɓɛ ɓatʉmbʉlyagɨ ɨsaɓʉ ya makpʉmʉka kakɨ. 20 Mʉgya-ligubo nɨnɔ ɓapá ndɨ ɓambuma kuɓukumuti, odoku, apá ɓagɔgɔ kuɓukumuti kʉgʉ yi. Aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu! Wɛsa ndɨ na ɓambuma kuɓukumuti. Wɨna! Ninisana ndɨ ɓata na ɓagɔgɔ kuɓukumuti gɔnɨ.›

21 Mombukwana-dakɨ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹A ɓɨnza! Wa mʉgya-ligubo wanza. Wo ɓi na ɓungbingbili ko luki lɨkɛdɛ, nubisa ɓanʉ ngama koɓuulyaga makpʉmʉka mudingi. Gulyo ka ɨgyagya ka Mombukwana-dakʉ!›

22 Mʉgya-ligubo nɨnɔ ɓapá ndɨ ɓambuma ɓaɓa, odoku ndɨ gɔnɨ ɨyɨ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu! Wɛsa ndɨ na ɓambuma ɓaɓa aka. Wɨna! Ninisana ndɨ ɓata na ɓambuma ɓagɔgɔ ɓaɓa kʉgʉ yi.›

23 Mombukwana-dakɨ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹A ɓɨnza, wa mʉgya-ligubo wanza na walɨngʉnʉ! Wo ɓi mʉtʉ walɨngʉnʉ koɓuulyogo luki lɨkɛɗɛ, nubisa ɓanʉ ngama koɓuulyogo makpʉmʉka mudingi. Gulyo ka ɨgyagya ka Mombukwana-dakʉ!›

24 Kʉwa wa, mʉgya-ligubo nɨnɔ ɓapá ndɨ ambuma ɓemoti, odoku, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Hiii Mombukwono-dosu, nibagatʉ ambɛ wa mʉɗɨya. Wobuulyaga kʉ wakakʉnagɨgʉ mino, wanyɔgɔ masɔlɔ kʉ wakokunigʉ mino. 25 Kinili, naɓangatʉ ndɨ, naga kasʉma ambuma kakʉ ka lɨtɔmbʉ. Wɨna! Va ambuma kakʉ nɨmʉ.›

26 Mombukwana-dakɨ asikisya ndɨ ɓɛ: ‹Wa mʉgya-ligubo wanyɛ, mʉfɔlɔɓɔndɔ! Wibagatʉ ndɨ ɓɛ nobuulyaga kʉ nakakʉnagɨgʉ mino, namʉmʉla masɔlɔ nɨmɔ nakokunigʉ. 27 Yɛkɨ a ɓɛyɔ! Wakwanana ndɨ kobisa ɓuyi kamɨ ka baki, iba wa nigiku mino, nakwanano bi konyoku nɨ itundini. 28 Mukupyoni nɛkɨ ambuma yi nɨnɔ, mapá mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ noɓu tɛkɛɓɛ. 29 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kika no luki, ɓamatɨlyatʉ ɓata, ika kʉwa na imu makpʉ. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ no luki ɓakʉpya gʉtʉgʉ luki lɨkɛɗɛ aka nɨlɔ akwanano ɓi kaika nolu. 30 Mʉgya-ligubo yi nɨmʉ kɛgʉ na ɨzangɨya, muɗikitoni kunzi ko biti, a pa ya kigomisogo na kaɨlya manzʉ.›»

Ɓɛyɔ Mika-Mʉmbanzʉ akɔ ndɛkɛ mino mʉngɨmbɔ ma ɔɓɨlɨ

31 «Ngbingo yi nɨnɔ Mika-Mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ mina ka ɨbɨba kakɨ, pa imoti na ɓamalaika ɓasɨ, ika ndɛkɛ ko kiti kakɨ wa ɓʉngama, ka ɨbɨba ya kʉgʉ wa lɨsyɛ. 32 Ɓambanzʉ ɓo giyo yasɨ ɓamʉmʉkana ndɛkɛ kambwa kakɨ. Ʉgbanana ndɛkɛ ɓambanzʉ dididi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ muɓuɓulyo ʉgbananaga mino ɓamɛmɨ na ɓakɔndɔlɔ. 33 Ubisa ndɛkɛ ɓakɔndɔlɔ ka nakpangbala wa kumbanzɨkanɨkɔ kakɨ, ubisa ɓamɛmɨ ka kulekuke.

34 Nɨɓɔ ɓa ka kumbanzɨkanɨkɔ, ngama ʉɓɨkya kʉwa ndɛkɛ ɓɛ: ‹Doniku, iɓunu nɨɓɔ Baba amuɗukulyoni ndɨ ɓʉɓʉnga. Voni lisimo la ɓʉngama nɨlɔ ɓamuɓungusilyaga ndɨ katʉkya ko ngbingo nɨnɔ aka nɔ ɓagya ndɨ mino ɔɓɨlɨ. 35 A ɓɛyɔ, na ndɨ kaɨmʉkana nza, mɛpátʉ ndɨ malɨlɨ. Na ndɨ na mʉsasa, mɛpá liɓo limwo. Na ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino mubiko, mɛtɨlyatʉ ndɨ. 36 Ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino ndumbu, mɛpátʉ ndɨ ɓotu. Na ndɨ no koloɓu, modokutɔ ndɨ kɛnda. Ko ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino ka bɔlɔkɔ, modokutɔ ndɨ kɛnda.›

37 Kʉwa wa, ɓatʉ ɓongbingbili ɓamuusa ndɛkɛ ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, ngbinga tino nɔ tʉmɨna ndɨ mina na nza, tʉpá malɨlɨ? Ikanɨ na mʉsasa, tʉpá liɓo limwo? 38 Ngbinga tina nɔ wa ndɨ mino mubiko, tʉtɨlya? Ikanɨ wa ndɨ ndumbu, tʉpá ɓotu? 39 Na ngbinga tina nɔ tʉmɨna ndɨ mino no koloɓu, ikanɨ ka bɔlɔkɔ taga kaʉnda?›

40 Kʉwa wa, ngama usikisya ndɛkɛ ɓɛ: ‹A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, lasɨ nɨlɔ magyɨlya ndɨ ɓemoti luga ka ɓomiki ɓakɛkɛkɛ ɓi nɨɓa ɨkanɨ ɓemoti luga ka ɓomika-mama, mɛgyɨlya ndɨ ɨmɨ ɓɨkpɛ.›

41 Kʉwa wa, ʉɓɨkya ndɛkɛ nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ ka kulekuke kakɨ ɓɛ: ‹Tukyoni ɓuwobi na ɨmɨ, iɓunu migbongisisoni! Windoni ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Ɓuku ɓi nɨɓɔ iɓungusyaga ndɨ ko bulya ka mumuyoniso na ɓamalaika kakɨ! 42 A ɓɛyɔ, na ndɨ kaɨmʉkana nza, makɛpágʉ ndɨ malɨlɨ. Na ndɨ na mʉsasa, makɛpágʉ ndɨ liɓo limwo. 43 Ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mina mubiko, makɛtɨlyagʉ ndɨ. Ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mina ndumbu, makɛpágʉ ndɨ ɓotu. Na ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mina no koloɓu ikanɨ ka bɔlɔkɔ, makodokugʉ ndɨ kɛnda.›

44 Kʉwa wa, ɓasikisya ndɛkɛ ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, ngbinga tina nɔ wa ndɨ mina kaɨmʉkana nza, ikanɨ mʉsasa, ikanɨ wa ndɨ mubiko, ikanɨ wa ndɨ ndumbu, ikanɨ no koloɓu, ikanɨ ka bɔlɔkɔ nɨ takusingyigʉ?›

45 Ngama usikisya kʉwa ndɛkɛ ɓɛ: ‹A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, lasɨ nɨlɔ makagyɨlyagʉ ndɨ ɓemoti luga ka ɓomiki ɓakɛkɛkɛ bi nɨɓa, makɛgyɨlyagʉ ndɨ ɨmɨ.› 46 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓopupa ndɛkɛ wa, ɓaga kaigyogyiso ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Luki limoti, nɨɓɔ ɓongbingbili, ɓogulyo ndɛkɛ ka ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»

26

Ɓangama ɓakagya dikiɗi kamwisiso Yeso

(Malɨkɔ 14:1-2; Luka 22:1-2; Yuani 11:45-53)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ama ndɨ mina kapá mʉtɨwɨ mi nɨmɔ masɨ, ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: 2 «Makaiba ɓɛ yɨnga wa Pasɨka ika ɓanʉ kumbusa wa masyɛ maɓa. Ɓasʉtatʉ Mika-Mʉmbanzʉ kyɛ ɓabangɨlagɨ ka mʉsalaba.»

3 Kʉwa wa, ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓamʉmʉkana ndɨ ka ndaɓʉ ko kumu-kumu ɓɛyɔ ka Kayafa. 4 Ɓagya ndɨ dikiɗi kagwisiso Yeso ɓɨpɛlɛ na kamwisiso. 5 Luki limoti, ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Takagwinitɔgʉ ko ngbinga wa yɨnga, kyɛ ɓambanzʉ ɓakovikimonogoni.»

Muka ɓemoti akpozyini Yeso na malazi ka mʉ

(Malɨkɔ 14:3-9; Yuani 12:1-8)

6 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mina ka Betania, ogulya ndɨ ka ndaɓʉ ka Simoni nɨnɔ a ndɨ keɓu-keɓu. 7 Muko ɓemoti akpuɗoku ndɨ. Muko yi nɨnɔ a ndɨ na malazi ma lɨgabʉ lapʉ kʉgbɛ ko supa nɨnɔ ɓagya ndɨ na lɨtalʉ la alibati. Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kalyalya, muko yi nɨnɔ akpazyaga ndɨ na malazi mi nɨmɔ ka mʉ. 8 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɨna ɓɛyɔ, ʉtʉla. Ɓaɓɨkya ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ akapʉta mino malazi ɓɛyɔ? 9 Ɓakwanano ɓi kagaba ka lɨgabʉ lapʉ kʉgbɛ na kaʉpá ɓatʉ ɓa yangya ɓuyi ɓi!»

10 Yeso andʉnga ndɨ yɨkpʉkpʉmʉkya kaɓʉ, umuusa kʉwa ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kaɨkpʉkpʉmʉkya kʉgʉ ka muko yi nɨmʉ? Nɨlɔ egyilyi, a yanza! 11 A ɓɛyɔ, mika ndɛkɛ pa imoti na ɓatʉ ɓa yangya masyɛ masɨ. Luki limoti, ɨmɨ, takikigʉ ndɛkɛ pa imoti na iɓunu aka. 12 Ngbingo yi nɨnɔ ekpozyi mino na malazi nɨma ka nzʉyɨ, akeɓungusyogo ko bulya lɨsyɛ nɨlɔ ɓelumba ɓanʉ mino. 13 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ: ɓapa ɓayasɨ kʉ ɓaɓɨkyaga ndɛkɛ mino Mongoni Manza mi nɨma ka ɔɓɨlɨ wasɨ, ɓatamanaga ndɛkɛ nɨlɔ muko yi nɨmʉna ogyi, ɓanatʉmbʉlaga yi.»

Yuda Isikalioti oɓingisyini kagaba Yeso

(Malɨkɔ 14:10-11; Luka 22:3-6)

14 Kʉwa wa, Yuda Isikalioti, ɓemoti luga ka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa, ɨnda ndɨ ka ɓokumu-kumu. 15 Umuusa ndɨ ɓɛ: «Nakamʉgabɨlya, mɛpá ɨkɨ?» Kʉwa wa, ɓapá ɓambuma ɓayo ɓuyi ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa. 16 Katʉkya ko ngbingo yi nɨnɔ, Yuda apʉnga kʉwa ndɨ kakɨsa pisi kaʉgabɨlya Yeso.

Yeso akalya Pasɨka na ɓaɓɨɓya kakɨ

(Malɨkɔ 14:12-26; Luka 22:7-23; Yuani 13:21-30; 1 Ɓakolito 11:23-25)

17 Ka lɨsyɛ la mambwa la yɨnga wa Mukati mokofulu, ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓakpuɗoku ndɨ, ɓamuusa ɓɛ: «Wakapa ɓɛ tuɓungusilyogiku malɨlɨ ma Pasɨka yanɨ?»

18 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Windoni ka gʉɗʉ, * ka alʉkʉ ɓemoti ɓɛnɛ. Maɓikyoku ɓɛ: Muwonisilo akaɓɨkya ɓɛ: ‹Ngbingo kamɨ a kʉwa ɓuwobi. Nakalya Pasɨka kʉ kakʉ pa imoti na ɓaɓɨɓya kamɨ.›» 19 Ɓaɓɨɓya ɓagya ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Yeso ʉkpamya ndɨ mino, ɓamba kʉwa ndɨ malɨlɨ ma Pasɨka kʉ ɓɛyɔ.

20 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ ogwo, Yeso ika ndɨ kalyalya pa imoti na ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa. 21 Ngbingo nɨnɔ ɓa ndɨ mino kalyalya, aɓɨkya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓemoti kunu ɛgabatʉ.» 22 Ɓatʉtʉmbwa ɓalya ndɨ kumbu, ɓapʉnga kamuusogo yɨkaka-yɨkaka ɓɛ: «Mombukwono-dosu! Ɨmɨ?»

23 Yeso osikisya ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ akamakyaga kʉɓɔkʉkɔ ka sanɨ pa imoti na ɨmɨ nɔ ɛgaba ɓanʉ. 24 Mika-mʉmbanzʉ akokwa mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga ndɨ mino ko bulya kakɨ. Luki limoti, kumbu yidingi ka mʉtʉ yi nɨnɔ akagaba yi! Ika gʉtʉgʉ ndɨ ɓɨnza kʉgbɛ nɨ kɨɓukutigʉ!»

25 Kʉwa wa, Yuda nɨnɔ a ndɨ kagaba, amuusa ɓɛ: «Muwonisilo! Ɨmɨ?» Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Woɓikyi nɨ ɨwɛ!»

26 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kalyalya, Yeso ava ndɨ mukati. Kumbuso kabibisa Kunzi, oɓunonogo, ʉpága ɓaɓɨɓya kakɨ. Ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Voni, malya, a nzʉyɨ kamɨ.» 27 Kʉwa wa, ava ndɨ kɔpɔ, kumbuso kabibiso Kunzi, ʉpá. Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mwoni iɓunu ɓasɨ! 28 A ɓɛyɔ, nɨyɨna a ɓangʉ kamɨ. Ɓangʉ ya agʉmɛ ko Kunzi. Oɗukonaga ndɛkɛ ko bulya ka ɓatʉ ɓudingi na ko bulya mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ. 29 Nakamʉɓɨkya ambɛ, nakamwigʉ ndɛkɛ ɓata vinya wa muzabibu, kadwɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ namwo ndɛkɛ mino nɨnɔ wambɨya pa imoti na iɓunu ɓasɨ ka ɓʉngama ka Baba.»

30 Kʉwa wa, ɓɨmbɨla ndɨ lɨmbʉ libibisa Kunzi. † Kumbuso yi, ɓopupa ndɨ wa, ɓaga ka Ngʉpa ya Mizeituni.

Yeso oɓikyini ɓɛ Pɛtɛlɛ amanganyatʉ

(Malɨkɔ 14:27-31; Luka 22:31-34; Yuani 13:36-38)

31 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «No biti ya lɨsyɛ li nɨlɨ, iɓunu ɓasɨ mɛmanganyatʉ. A ɓɛyɔ, ikpikaga ndɨ ɓɛ:

‹Namwɔ ndɛkɛ muɓuɓulyo ka ɓakɔndɔlɔ.

Na ambaza kaɓʉ omisikana ɓingbwi.› *

32 Luki limoti, kumbuso ɨmɨ kopupo ka mbʉkʉ, metokonyoku ndɛkɛ ka Galilaya.»

33 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ ɓɛngɛnɨ ɓasɨ ɓakuginyo, luki limoti, ɨmɨ nakʉmanganyɨgʉ ndɛkɛ!»

34 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, no biti ya lɨsyɛ li nɨlɨ, kambwa kɔkʉ kaalɨka, wika nɨ wemongonyini nganga yɨsaa.»

35 Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ kiko ɓɛ tokwi pa imoti, nakʉmanganyɨgʉ ndɛkɛ!» Ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛgɛyɔ.

Yeso akalʉmba ko tiko ya Gɛtɛsɛmanɨ

(Malɨkɔ 14:32-42; Luka 2:39-46)

36 Kʉwa wa, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓosila ndɨ ka Gɛtɛsɛmanɨ. Ngbingo yi nɨnɔ ɓadwɛ ndɨ mino, ʉɓɨkya ɓɛ: «Wikonononi wanʉ ko ngbingo yi nɨnɔ na mbɛyɨ mino kaɨnda kalʉmba kʉ.» 37 Kumbuso yi, ɓaga ndɨ na Pɛtɛlɛ na ɓomika Zɛbɛdayɔ ɓaɓa. Yeso apʉnga ndɨ kalya kumbu, otuma na kʉɓangakʉ ɓɨɗɛ.

38 Kʉwa wa, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nakalya kumbu kʉgbɛ ɓuwobi kokwo. Wikoni wanʉ, mika ɓuɓisi aka pa imoti na ɨmɨ.»

39 Kumbuso yi, isisila ndɨ kambwa yɨkɛɗɛ, ogwo mokpukpu. Apʉnga kalʉmba ɓɛ: «Babooo! Kika nɨ akwananatʉ, ikiɗisyanɔ ɓaka kɔpɔ wa yigyogyiso yi nɨmʉ! Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, kikonitɔgʉ sɨpananɨsɔ kamɨ. Luki limoti, iki nɨsɔ kakʉ aka.»

40 Kumbuso yi, Yeso igoku ndɨ wa ʉsa ndɨ mina ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉtakanya kʉwa ndɨ ka ɓatɔtɔ. Amuusa ndɨ Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Wakokwononigʉ kaika muɓisi pa imoti na ɨmɨ gʉtʉgʉ ka saa-imoti aka? 41 Wikoni ɓuɓisi, manalʉmba, kyɛ makogulyonitɔgʉ ka kʉɓɔɓɔkʉ! Lɨmbɛngɨ a na mʉsasa kagya ɓʉnza, luki limoti, nzʉyɨ a na ɓʉpɔ.»

42 Yeso ʉkɨɗa ndɨ ka nganga ya yɨɓa, alʉmba ɓɛ: «Babooo! Kika nɨ kokwononigʉ ɓi ɓɛ kɔpɔ wa yigyogyiso yi nɨmʉ akɨɗɨ nɨ nakamwɨgʉ, sɨpananɨsɔ kakʉ igyonosi nɛkɨ!»

43 Ngbingo yi nɨnɔ igoku ndɨ mino ɓuwobi na ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉtakanya ɓata ɓʉlalana aka kyɛ tɔtɔ a ndɨ nɨ ubeɗulini. 44 Kʉwa wa, Yeso ʉsa ndɨ ɓata, ɨnda kalʉmba ka nganga ya yɨsaa. Malʉmba mi a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨmɔ ma mambwa aka.

45 Kumbuso yi, igoku ndɨ kʉ ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ mino, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ambɛ, ma asɨ ka ɓatɔtɔ aka na kaimumbiso? Ngbingo itulyonini! Ɓiko kasʉta Mika-mʉmbanzʉ ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ ɓanyɛ. 46 Zuzukoni, togoni! Winoni, mʉtʉ yi nɨnɔ akɛgaba, osiliniku!»

Ɓagwini Yeso

(Malɨkɔ 14:43-50; Luka 22:47-53; Yuani 18:3-12)

47 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a mbɛyɨ ndɨ mina kanzɨna aka nɔ, ɓemoti luga ka ɓaɓɨɓya kakɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yuda opuponoku. A ndɨ pa imoti na ambaza mudingi ka ɓambanzʉ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓadʉkpa na ɓɛngbɨngɨlɨ. Ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓɔ ɓutikoku ndɨ. 48 Yuda nɨnɔ a ndɨ nɨ agobini Yeso, a ndɨ nɨ uɓikyini kambwa aka ɓɛyɔ agyo mino, ʉɓɨkya ɓɛ: «Alʉkʉ nɨnɔ napututo, iba ɨyɨ nɨnɔ. Mugwini!»

49 Yuda akpuɗoku ndɨ Yeso ɓɨgala-gala, amuusa ɓɛ: «Muwonisilo! wanodokuuu!» Apututa kʉwa.

50 Ɨyɨ asikisya ndɨ ɓɛ: «Wai! Gyanɔ nɨlɔ woduku kagya.» Kʉwa wa, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓisisiloku ndɨ, ɓagwi.

51 Ɓemoti ka ɓaɓɨɓya ka Yeso anyɔ ndɨ dʉkpa kakɨ, ayipa mʉgya-ligubo ko kumu-kumu, akɔ kutiliko.

52 Luki limoti, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wigisa dʉkpa kakʉ ka pa yi! A ɓɛyɔ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ abʉmanaga na dʉkpa, okwa ndɛkɛ dʉkpa gɔnɨ. 53 Ambɛ, wakɛgʉ kaiba ɓɛ nakwanana kakʉnga Baba kesingyo? Wa aka wa, etikilyoku kakɨtaga ɓambaza tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ka ɓamalaika.‡ 54 Luki limoti, kutikoku ɓamalaika ɓɛyɔ, Moɓiso Motu akwanana kaɨtʉlyana lɨkɨ? A ɓɛyɔ, Moɓiso mi nɨmɔ akaɓɨkya ɓɛ masɨ okwononi kaigyonasa ɓɛyɔ aka yɔ.»

55 Kʉwa wa, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓambaza nɔ ɓɛ: «Moduku kegwi na ɓadʉkpa na ɓɛngbɨngɨlɨ abɛ nakika mʉtʉ wo kuɓakʉ? Nikaga ndɨ pa imoti na iɓunu masyɛ masɨ wakiko ka Ndaɓʉ ko Kunzi nɨ nanapá mʉtʉʉ, makegwigʉ ndɨ. 56 Luki limoti, masɨ nɨmana akaigyonosa kyɛ ɨtʉlyanɨ ɓɛyɔ ɓogyalandʉ ɓokpikaga ndɨ mino.»

Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓasɨ ɓasa ndɨ Yeso, ɓogwa mbangʉ.

Yeso akasamba ka Basa-Yidingi ka ɓangama ka Ɓayuda

(Malɨkɔ 14:53-65; Luka 22:54-55, 63-71; Yuani 18:13-14, 19-24)

57 Ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓagwi ndɨ Yeso, ɓaga na ɨyɨ ka Kayafa nɨnɔ a ndɨ kumu-kumu. Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana kʉ ɓɛyɔ. 58 Pɛtɛlɛ a ndɨ kaɓyɨɓya Yeso mina ɓyɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ ka ndaɓʉ ko kumu-kumu. Ogulya ndɨ ka pa yangba, ikoku pa imoti na ɓazamʉ kaɨna ɓɛyɔ isilyoku mino.

59 Ɓokumu-kumu na ɓangama ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓa Basa-Yidingi ɓa ndɨ kaʉkɨsa ɓadɛmʉ ɓa ɓɔngɔ, kyɛ ɓinisoni no pisi kamwisiso Yeso. 60 Luki limoti, ɓakɨnagʉ ndɨ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓatʉ ɓudingi ɓodogoku ndɨ mino kaɓʉkʉlyaga ɓɔngɔ.

Ka muliɓo, ɓatʉ ɓaɓa ɓodoku ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: 61 «Mʉtʉ yi nɨmʉ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Nakwanana kapanza Ndaɓʉ ko Kunzi, kopika ɓata kumbusa wa masyɛ masaa.›»

62 Kʉwa wa, kumu-kumu amaga ndɨ, amuusa Yeso ɓɛ: «Ambɛ, wakɛgʉ kosikisyo? Wakaɓɨkya ɓʉ ka ɓangbanga nɨɓana ɓambanzʉ ɓakaʉpɨ́lyaga ɓa?» 63 Luki limoti, Yeso adaka ndɨ ɓiwo.

Kumu-kumu aɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Nakaumuuso ko lino ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ, tɨɓɨkya pisi ka silika, ɨwɛ nɨ Kilisito, Miko Kunzi?»

64 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ mombukwana-dakɨ woɓikyini! Luki limoti, nakamʉɓɨkya ambɛ katʉkya mbɨya wanʉ, mamɨnatʉ Mika-mʉmbanzʉ wakiko ka kumbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi nɨnɔ wo Ngu. Na mamɨnatʉ ndɛkɛ gɔnɨ nɨ anodoku ka ɓɛkʉɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ.»

65 Kʉwa wa, kumu-kumu yi nɨnɔ ɨnʉaga ndɨ ɓotu. Aɓɨkya ɓɛ: «Atumbwini Kunzi! Takɛgʉ ɓata na nzoyi ya ɓadɛmʉ. Mapʉnya kaʉkana ɓɛyɔ atumbwi mino. 66 Makaɓɨkya ɓʉ?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Okwononi ɓamwɨ!»

67 Kʉwa wa, ɓaɓakyaga ndɨ Yeso na ɓotikito ko miso, ɓayipaga ɓangwasɨ. Ɓagɔgɔ ɓayipaga ndɨ ɓangwasɨ, 68 ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Kilisito! Ndʉnga pisi ka ɓugyalandʉ! Tɨɓɨkya, wanɨ nɔ uipi?»

Pɛtɛlɛ amongonyini Yeso

(Malɨkɔ 14:66-72; Luka 22:56-62; Yuani 18:15-18, 25-27)

69 Ko ngbingo yi nɨnɔ, Pɛtɛlɛ a ndɨ ɨyɨ wakiko kunzi ka pa yangba. Kʉwa wa, mʉgya-ligubo ɓemoti mʉsɨka yi akpuɗoku ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Ɨwɛ, watʉ ndɨ gɔnɨ pa imoti na Yeso mʉtʉ wa Galilaya.» 70 Luki limoti, Pɛtɛlɛ anganya ndɨ kambwa ka ɓatʉ ɓasɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nakibigʉ nɨlɔ wakapa kaɓɨkya.»

71 Kumbuso yi, isisila ndɨ miso ya mupumi ma pa yangba. Mʉgya-ligubo mʉsɨka yi wagɔgɔ amɨna ndɨ, ʉɓɨkya ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨmʉna a ndɨ pa imoti na Yeso mʉtʉ wa Nazalɛtɨ.» 72 Pɛtɛlɛ anganya ɓata ndɨ, akɔ silika ɓɛ: «Ɨmɨ, nakamibigʉ mʉtʉ yi nɨmʉ!»

73 Kumbusa yɨkɛɗɛ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓakpuɗoku ndɨ Pɛtɛlɛ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ, wa gɔnɨ ɓemoti kaɓʉ. Gʉtʉgʉ mʉnzɨna kakʉ aka akowonisilo ɓɨnza ɓɛ wa Mugalilaya!» 74 Pɛtɛlɛ akɔ ndɨ silika, aɓɨkya ɓɛ: «Nigyogyisi! Kika nɨ nakaɓɨkya ɓɔngɔ. Nakamibigʉ alʉkʉ yi nɨmʉ!» Wa aka wa, kɔkʉ alɨka ndɨ.

75 Pɛtɛlɛ atamana mʉnzɨna nɨmɔ Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kambwa kɔkʉ kaalɨka, wika nɨ wemongonyini nganga yɨsaa.» Kʉwa wa, opupa ndɨ kunzi, apʉnga ndɨ kagama no kumbu kʉgbɛ.

27

Ɓogoni na Yeso kambwa ka ngama mudingi ɓɛyɔ ka Pilatʉ

(Malɨkɔ 15:1; Luka 23:1-2; Yuani 18:28-32)

1 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓolikilya ndɨ dikiɗi kakɨsa kamwisiso Yeso. 2 Kumbuso kakondisiso, ɓaga na ɨyɨ, ɓamomosa ndɨ ɓɨgbʉ kambwa ka ngama Pilatʉ nɨnɔ andaga ndɨ iwili ya Lʉma.

Yuda ibongisini

(Ligubo 1:18-19)

3 Nɨyɔ Yuda nɨnɔ agaba ndɨ Yeso ʉkana ɓɛ ɓomosini mʉtʉʉ kamwɔ Yeso, apʉnga ndɨ kalya kumbu kʉgbɛ. Umigisya kʉwa ndɨ ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓambuma ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa ɓaya ɓuyi. 4 Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nogyi ɓi ɓʉnyɛ koɗukusaga ɓangʉ ka mʉmbanzʉ yi nɨnɔ kɛgʉ ɓi na ɓʉnyɛ.»

Luki limoti, ɨɓʉ ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Katindigʉ iɓusu. Undi ɨwɛ aka.»

5 Yuda ombimba ndɨ ɓuyi ɓi nɨɓɔ ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Kumbuso yi, atʉkya ndɨ, aga kaibongiso.

6 Ɓokumu-kumu ɓapʉnaga ndɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Mʉtʉʉ kusu katɨkpamyagʉ ɓɛ tobisogi inguo yo ɓuyi ɓi nɨɓa ka kpokoyo ya ndaɓʉ ya malʉmba. A ɓɛyɔ, a mʉkalya ma ɓangʉ.»

7 Kumbuso wa yʉkanana, ɓoluwa ndɨ no ɓuyi ɓi nɨɓɔ tiko ka maɓɔkʉ ka alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ alʉkaga ndɨ ɓambɨkɛ. Ɓoluwa ndɨ tiko yi nɨyɔ ko bulya yilumbo mino ɓobiko. 8 Kinili, kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ, tiko yi nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ «Tiko ya Ɓangu».

9 Kʉwa wa, ɨtʉlyana nɨlɔ ɨɓɨkya ndɨ pisi ka mugyalandʉ Yelemia ɓɛ: «Ɓava ndɨ ɓambuma ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa ɓaya ɓuyi. Lɨgabʉ li nɨlɔ Ɓezaleli ɓobisa ndɨ ko bulya kakɨ. 10 Ɓoluwa ndɨ no ɓuyi ɓi nɨɓɔ tiko ka maɓɔkʉ ka mʉlʉka ɓambɨkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mombukwono-dosu ɛɓɨkya ndɨ mino.» *

Ɓogoni na Yeso kambwa ka Pilatʉ

(Malɨkɔ 15:2-15; Luka 23:2-3, 18-25; Yuani 18:29–19:16)

11 Ɓɨnda kʉwa ndɨ na Yeso kambwa ka ngama wa iwili ɓɛyɔ ka Pilatʉ. Ɨyɨ Pilatʉ amuusa ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ ngama ka Ɓayuda?» Yeso asikisya ɓɛ: «Ɨwɛ nɔ woɓikyi.»

12 Kumbuso yi, ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓasʉngʉlya ndɨ. Luki limoti, nɨ kosikisyigʉ. 13 Kʉwa wa, Pilatʉ amuusa ndɨ ɓata ɓɛ: «Wakɛgʉ kaʉkana ɓangbanga ɓasɨ nɨɓana ɓakaʉpɨ́lyaga ɓa?» 14 Luki limoti, Yeso kasikisyagʉ ndɨ ka lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ambanga ndɨ ngama mudingi kʉgbɛ.

Pilatʉ okpomyini ɓɛ ɓamwɨ Yeso

(Malɨkɔ 15:6-15; Luka 23:15-25; Yuani 18:39–19:16)

15 Ka yɨnga ya Pasɨka, ngama mudingi akʉlaga ndɨ mʉtʉ wa bɔlɔkɔ ɓemoti nɨmɔ ambaza ka ɓambanzʉ atwaga ndɨ. Ikaga ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ ambaza apaga ndɨ. 16 Ko ngbingo yi nɨnɔ, a ndɨ na mʉtʉ wa bɔlɔkɔ ɓemoti wakimibisikoso kʉgbɛ. Lino kakɨ ndɨ nɨ Balaba.

17 Kʉwa wa, Pilatʉ umuusa ndɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓamʉmʉkana ndɨ wa ɓɛ: «Wanɨ nɔ makapa ɓɛ namʉkʉlyɨ luga ka Balaba ɨɓʉ na Yeso nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Kilisito?» 18 Uusa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ a ndɨ kaiba ɓɛ ɓasʉta ndɨ Yeso ko bulya imi aka.

19 Ngbingo nɨnɔ Pilatʉ a mbɛyɨ ndɨ mino wakiko aka kasombiso Yeso, mukakɨ atikilyoku ndɨ lɨyʉ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ na ɓʉnyɛ, wakimokyonitɔgʉ ka lɨkpʉmʉka kakɨ! A ɓɛyɔ, no biti yi nɨyɨ, nigyogyisi kʉgbɛ ko nziki ko bulya kakɨ.»

20 Luki limoti, ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓʉtɨwa ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ ɓakʉlagɨ Balaba, ɓamwɔ Yeso.

21 Ngama umuusa ndɨ ɓɛ: «Luga ka ɓatʉ ɓaɓa ɓi nɨɓa, wanɨ nɔ makapa ɓɛ namʉkʉlyɨ?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Balaba.»

22 Pilatʉ umuusa ndɨ ɓata ɓɛ: «Nagya kʉwa ɨkɨ na Yeso nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Kilisito?» Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓabangɨlagɨ ka mʉsalaba!»

23 Pilatʉ ɨgɨlya ɓata ɓɛ: «Ɓʉnyɛ tino sɛ ɓɔ agya ndɨ?» Luki limoti, ɓidukulaga ndɨ asɨ kapamɨkanaga aka na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Ɓabangɨlagɨ ka mʉsalaba!»

24 Ngbingo yi nɨnɔ Pilatʉ ɨna ndɨ mino ɓɛ kakwananɨgʉ kagya ɓata luki na ɨpʉmbʉ akaisisilogo aka, atɨka ndɨ ɓɛ ɓoviku liɓo, ɨsʉkʉsa maɓɔkʉ kambwa kaɓʉ ɓasɨ. Aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓangu ka mʉtʉ yi nɨmʉ koɗukogonitɔgʉ ko lina kamɨ. A kʉwa lɨkpʉmʉka kunu aka!»

25 Ɓatʉ ɓasɨ ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓangʉ kakɨ aɗʉkagɨ ka mʉ kusu na ka ɓomikusu!»

26 Kʉwa wa, Pilatʉ ʉkʉlya ndɨ Balaba. Atinisisa ndɨ Yeso pimbo. Kumbuso yi, ʉpá ndɨ kyɛ ɓabangɨlagɨ ka mʉsalaba.

Ɓasʉda ɓakatɨba Yeso

(Malɨkɔ 15:16-20; Yuani 19:2-3)

27 Kʉwa wa, ɓasʉda ɓaga ndɨ na Yeso ka ndaɓʉ ka ngama wa iwili. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉmʉmʉla ndɨ ɓasʉda ɓasɨ, ɓakungulo Yeso ɓikululu. 28 Ɓanyɔgɔ ndɨ ɓotu, ɓamokisya kanzʉ wangbʉ. 29 Ɓoɓungusyaga ndɨ ɓiwilili muligi nɨmɔ a ndɨ no mowo, ɓamokisya ka mʉ. Ɓagwisiso lɨgʉgʉ ka kʉɓɔkʉkɔ kwa kumbanzɨkanɨkɔ. Kumbuso yi, ɓoɓuna ndɨ moli kambwa kakɨ katɨba, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Ngama ka Ɓayuda, tumuusito!» 30 Ɓaɓakyaga ndɨ na ɓotikito. Ɓava kʉwa ndɨ lɨgʉgʉ li nɨlɔ ɓanatɨnaga nolu ka mʉ.

31 Kumbuso katɨba ɓɛyɔ, ɓanyɔ ndɨ kanzʉ. Ɓamokisyo ɓata ɓotu kakɨ, ɓaga kʉwa ndɨ na ɨyɨ kabangɨlaga ka mʉsalaba.

Ɓasʉda ɓabongilogini Yeso ka mʉsalaba

(Malɨkɔ 15:21-32; Luka 23:26-43; Yuani 19:17-27)

32 Ngbingo yi nɨnɔ ɓasʉda ɓopupa ndɨ mina wa, ɓabangana na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ a ndɨ mʉtʉ wa Kulɛnɛ, ina ndɨ ɓɛ Simoni. Ɓabinikisa ndɨ na mapʉpʉ mʉsalaba ka Yeso.

33 Nɨyɔ ɓosila ndɨ ka pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Gɔlɔgɔta (isi yi nɨ: Pa ya Mukuwa ma mʉ), 34 ɓapá ndɨ Yeso vinya mʉmatanaga no luki lozyo. Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ akɨngɨla ndɨ mino, akya komwo.

35 Kʉwa wa, ɓabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba. Ɓatwa ndɨ lɨɓɛsɛ ko bulya yɨgbananaga ɓotu kakɨ. * 36 Kumbuso yi, ɓikanana ndɨ wa kaɓuulyogo.

37 Na kʉgʉ wa mʉ kakɨ, ɓokpika ndɨ isi ya lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓasʉngʉlya ndɨ mina ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ nɨ Yeso, ngama ka Ɓayuda.»

38 A ndɨ na ɓatʉ ɓo kuɓakʉ ɓaɓa nɨɓɔ ɓʉbangɨlaga ndɨ gɔnɨ ka kpɔlɔ ka Yeso. Ɓemoti ka nakpangbala wa kʉmbanzɨkanɨkɔ, na wagɔgɔ ka kulekuke. 39 Ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kakɨtaga wa, ɓa ndɨ katʉmbwa Yeso, ɓanagbɨtya ɓamʉ, 40 ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Wa ndɨ kapa kapanza Ndaɓʉ ko Kunzi, wopika yagɔgɔ ka masyɛ masaa. Wihukusa nɛkɨ mombukwana-dakɨ yi, kika nɨ wa Miko Kunzi, syoku ka mʉsalaba!»

41 Ɓokumu-kumu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ pa imoti na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓa ndɨ gɔnɨ katɨba ɓɛgɛyɔ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: 42 «Uhukusa ndɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ. Kakwananɨgʉ kaihukuso ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓɨkpɛ! A ngama ka Ɓezaleli. Osyikunɔ ka mʉsalaba, iɓusu, taɓɨnɨkyana kʉwa gɔnɨ! 43 A ɓɛyɔ, ɨgʉmya ndɨ ko Kunzi, aɓɨkya ndɨ ɓɛ a Miko Kunzi. Kika nɨ Kunzi apagatʉ, ahukusi nɛkɨ mbɨya wanʉ!»

44 Gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓo kuɓakʉ aka nɨɓɔ ɓʉbangɨlaga ndɨ ka kpɔlɔ ka Yeso, ɓa ndɨ katʉmbwa ɓɛgɛyɔ.

Kukwakʉ ka Yeso

(Malɨkɔ 15:33-41; Luka 23:44-49; Yuani 19:28-30)

45 Katʉkya ndɨ ka saa sita, biti ohuma ndɨ ɔɓɨlɨ wasɨ ka ɓasaa ɓayɨsaa. 46 Nɨyɔ saa tisa a kʉwa ndɨ ɓuwobi kaɨtʉlyana, Yeso igomisa ndɨ na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Eli, Eli, lama sabakatani?» Isi nɨ: «Hiii Kunzi! Hiii Kunzi! Ko bulya ɨkɨ yɔ wesi mino?» *

47 Nɨyɔ ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti luga ka nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓamʉkana mino ɓɛyɔ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Akamaka Ɨlɨya.» 48 Wa aka wa, ɓemoti kaɓʉ apɨkɨta ndɨ, ovoku luki limoti ɓɨfʉɓʉ-fʉɓʉ, olubo ko vinya wa muzabibu wozyo. Kumbuso yi, abanga kʉwa ndɨ ka lɨgʉgʉ, apá Yeso ɓɛ omwi. 49 Luki limoti, ɓagɔgɔ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wosoni! Tinini mbɛyɨ ikanɨ Ɨlɨya odokuto kahukuso!»

50 Luki limoti, Yeso igomisa ɓata ndɨ na lɨyʉ lapʉ. Osisa lɨmbɛngɨ.

51 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, kutuko nɨkwɔ ikaga ndɨ kubongiso kagbanana pa yotu na pa yotu kʉgbɛ kʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi kʉ, anʉɨka ndɨ luga katʉkya kʉgʉ kadwɛ kusili. Mugi ɨzʉkʉla ndɨ ɓingbuku-ngbuku, matamʉ makpʉkpʉ alɨkanaga ndɨ ɓɨkpakpakpa. 52 Gʉtʉgʉ ɓambʉkʉ aka oukwikana ndɨ na ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ nɨ ɓaɓinikyonini Kunzi, ɓabɨlɨla ndɨ. 53 Ɓopupoku kʉwa ka ɓambʉkʉ. Kumbuso gɔnɨ Yeso kopupa ndɨ ka mbʉkʉ, ɓingya ka Yelusalɛma, gʉɗʉ wotu. Kʉ ɓɛyɔ, ɓupuponilya ndɨ ɓambanzʉ ɓudingi.

54 Nɨyɔ ngama ka ɓasʉda ka Ɓalʉma pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ kaɓuulyaga Yeso ɓamɨna azigizo na masɨ nɨmɔ akɨtanaga ndɨ wa, ɓogwa ndɨ ombombo kʉgbɛ. Ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ka lɨngʉnʉ, mʉtʉ yi nɨmʉ a ndɨ asɨ Miko Kunzi aka!»

55 Wa gɔ wa, a ndɨ na ɓoko ɓudingi nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɨna ka ɓʉɓyɨ nɨlɔ akɨtanaga ndɨ lɔ. Ɓotukyoku ndɨ pa imoti na Yeso ka Galilaya, kasingyo ka mogubo. 56 Luga kaɓʉ, a mbɛyɨ ndɨ nɨ Malia mʉtʉ wa Magadala, Malia nɨnɔ aɓʉkʉta ndɨ Yakɔbɔ ɨɓʉ na Yɛzɛfʉ sɛ kʉwa amakɨ ɓomika Zɛbɛdayɔ.

Ɓanalumbo Yeso

(Malɨkɔ 15:42-47; Luka 23:50-56; Yuani 19:38-42)

57 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ ɨtʉlyana, alʉkʉ ɓemoti wa lɨngama, mʉtʉ wa Alimatia nɨnɔ ina ɓɛ Yɛzɛfʉ, a ndɨ gɔnɨ ɨyɨ mʉɓɨɓya ka Yeso, osiloku ndɨ. 58 Ɨnda kʉwa ndɨ ka ngama mudingi wa iwili ɓɛyɔ ka Pilatʉ, akʉnga ɓɛ ɓapɨ́ nzʉyɨ ka Yeso. Pilatʉ akpamya ndɨ ɓɛ ɓapɨ́. 59 Yɛzɛfʉ ɨnda ndɨ kava. Akandaga na kutuko kwambɨya, 60 amongosa ndɨ ka mbʉkʉ yambɨya nɨyɔ ɨkpʉlya ndɨ ka lɨtalʉ. Kumbuso yi, adʉla ndɨ mupumi mi na lɨtalʉ lidingi, aga ndɨ. 61 Ko ngbingo yi nɨnɔ, Malia Magadala na Malia nɨnɔ wagɔgɔ ɓa ndɨ wa, ɓakikonono kambwa wa mbʉkʉ.

Ɓasʉda ɓakoɓuulya mbʉkʉ

62 Ɓʉgala ɓi, akaɨɓɨkya ɓɛ lɨsyɛ li nɨlɔ a kambwa wa nɨlɔ la kiɓungusyogo ka Lɨsyɛ la kimumbiso, ɓokumu-kumu na Ɓafalisayɔ ɓaga ndɨ ka Pilatʉ. 63 Ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu! Totomonini ɓata ɓɛyɔ mʉtʉ waɓɔngɔ yi nɨmʉ aɓɨkya ndɨ mino ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ ndɨ mino muɓisi aka ɓɛ: ‹Kumbusa wa masyɛ masaa, nopupatʉ ka mbʉkʉ.› 64 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, pá nɛkɨ mʉtʉʉ ɓɛ ɓoɓuulyogi mbʉkʉ kadwɛ kʉ kwa kʉ masyɛ masaa ɨtʉlyano mino. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakodonikuto kaɓiɓo, ɓaga kaʉɓɨkya ɓambanzʉ ɓɛ: ‹Opupini ɓi luga ka ɓamanda.› Mʉnzɨma ma mɨɓa mi nɨma ika ɓanʉ manyɛ kakɨtaga nɨmɔ ma mambwa.»

65 Pilatʉ usikisya ndɨ ɓɛ: «Matʉ na ɓasʉda nɨɓɔ ɓokwononi koɓuulya mbʉkʉ. Wogoni, ɓoɓuulyogi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mini mino ɓɨnza.» 66 Ɓaga kʉwa ndɨ ka mbʉkʉ, ɓadʉla ndɨ miso ma mbʉkʉ na lɨtalʉ ɓingbufu, ɓubisa ndɨ ɓasʉda wa koɓuulyo.

28

Yeso opupini ka mbʉkʉ

(Malɨkɔ 16:1-10; Luka 24:1-12; Yuani 20:1-10)

1 Nɨyɔ Lɨsyɛ la kimumbiso akɨtaga ndɨ, kʉwa na ɓʉgala ɓi ka lɨsyɛ la mambwa la pɔsɔ* ko mbolugo, Malia nɨnɔ a ndɨ mʉtʉ wa gʉɗʉ wa Magadala pa imoti na Malia wagɔgɔ, ɓaga ndɨ kaanda mbʉkʉ.

2 Ko ngbingo ɓemoti, azigizo wapʉ apʉnga ndɨ. Malaika ka Mombukwono-dosu, osyoku ndɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɨnda ndɨ katɛ ka kpɔlɔ lɨtalʉ lidingi nɨlɔ otikya ndɨ mbʉkʉ, ika ndɨ kʉgʉ yi. 3 A ndɨ kanzɛ kʉgbɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ngbangbata kangɨnana, ɓotu kakɨ a ndɨ ɓitu abɛ libu.

4 Ɓoɓuɓulya nɨɓɔ ɓa ndɨ koɓuulyaga mbʉkʉ ɓapʉnga ndɨ kagʉgʉma ɓikpwukpwukpwu na kʉɓangakʉ, kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓɨɨta ndɨ mina abɛ ɓamanda.

5 Luki limoti, malaika nɨnɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓɛ: «Makoɓongonitɔgʉ. Nakaiba ambɛ makakɨsa Yeso, nɨnɔ ɓabongilogi ɓi ka mʉsalaba. 6 Kɛgʉ ɓata wanʉ! A bɛyɔ, opupini ɓi ka mbʉkʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aɓɨkya ndʉkʉ mino. Doniku, winoni kʉ o bi mino mumongoso. 7 Windoni ɓɨgala kaʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: ‹Opupini ɓi luga ka ɓamanda. Matokonyoku ka Galilaya. Maminoku ɓanʉ kʉ ɓɛyɔ.› Nɨlɔ no ɓi ambɛ namʉɓɨkyɨ nɨlɔ.»

8 Ɓoko ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓatʉkya ndɨ ɓɨgala-gala ka mbʉkʉ ɓotumini na kʉɓangakʉ ɓɨɗɛ na magyagya mudingi gɔnɨ. Ɓɨnda ndɨ mbangʉ kaʉtʉmbʉlyaga ɓaɓɨɓya ka Yeso mongoni mi nɨmɔ.

9 Ko ngbingo ɓemoti, Yeso ɓɨkpɛ abangana ndɨ na ɓoko ɓi nɨɓɔ, umuuso. Ɓakpuɗoku ndɨ, ɓavɨlaga magʉ na ɓabibiso. 10 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Makoɓongonitɔgʉ! Windoni kaʉɓɨkyaga ɓomika-mama ɓɛ ɓaga ka Galilaya. Ɓeminoku kʉ ɓɛyɔ.»

Ɓoɓuɓulyo ɓa mbʉkʉ ɓogoni kapága mongoni

11 Ngbingo yi nɨnɔ ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓa mbɛyɨ ndɨ mino ko pisɨ aka, ɓoɓuɓulyo ɓemoti-ɓemoti ɓa mbʉkʉ ɓatʉkya ndɨ, ɓaga ka gʉɗʉ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉtʉmbʉlyaga ndɨ ɓokumu-kumu lasɨ nɨlɔ akɨtanaga ndɨ.

12 Kʉwa wa, ɓokumu-kumu ɓi nɨɓɔ pa imoti na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓagya ndɨ dikiɗi. Ɓʉkanana ndɨ kaʉpá ɓasʉda ɓi nɨɓɔ ɓuyi ɓudingi ɓɨpɛlɛ. 13 Ɓʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓikyoni ambɛ: ‹Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓoduku ɓi no biti kaiɓo manda kakɨ ko ngbingo yi nɨnɔ to ɓi mino ka ɓatɔtɔ.› 14 Kika nɨ mongoni asilyini ngama mudingi wa iwili, iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi ɓɔ tatʉmbʉlyaga mongoni mi nɨmɔ. Tagya yasɨ ambɛ iɓunu makogulyonitɔgʉ ka ɓukpwuku-kpwuku.»

15 Kʉwa wa, ɓasʉda ɓi nɨɓɔ ɓava ndɨ ɓuyi na ɓagya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓʉkpamya ndɨ mino. Mongoni mi nɨmɔ ɨtʉlyana ndɨ luga ka Ɓayuda kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ.

Yeso upupilyini ɓaɓɨɓya kakɨ

(Malɨkɔ 16:14-18; Luka 24:36-49; Yuani 20:19-23; Ligubo 1:6-8)

16 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓi nɨɓɔ tɛkɛɓɛ na ɓemoti ɓaga ndɨ ka Galilaya, ka ngʉpa nɨyɔ Yeso ʉwanyaga ndɨ. 17 Ngbingo yi nɨnɔ ɓamɨna ndɨ mino, ɓabibiso. Luki limoti, ɓemoti-ɓemoti kaɓʉ ɓa ndɨ na ɓotumo.

18 Kumbuso yi, Yeso ukpuɗoku ndɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɓɛpóni ndɨ ngu yasɨ ya kʉgʉ wa lɨsyɛ na kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ. 19 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, windoni ka ɓɛvananza ɓayasɨ, huyikosoni ɓiki ɓaɓɨɓya kamɨ. Huɓotisoni ko lino ka Baba, ko Miki na ka Lɨmbɛngɨ-Lotu. 20 Huwonisiloni kaɓyɛ masɨ nɨmɔ namʉɓɨkyaga ndɨ. Wiboni ɓɨnza ambɛ na pa imoti na iɓunu ɓongbinga ɓasɨ kadwɛ ka muliɓo ma ɔɓɨlɨ.»

* 1:6 1:6 muka Ulia: Ina ndɨ ɓɛ Betisɛba.

* 1:11 1:11 Wanda ka 2 Ɓangama 24:12-16.

† 1:16 1:16 «Masiya» ka Libelenia na «Kilisito» ka Ligiliki akaɓɨkya ɓɛ Nɨnɔ Kunzi apʉnaga

‡ 1:17 1:17 Ka Ɓayuda, lɨvananza limoti agyaga ndɨ ɓyanga 40

§ 1:21 1:21 Yeso: Isi yo lino Yeso nɨ Mombukwono-dosu Muhukuso.

* 2:6 2:6 Wanda ka Mika 5:1.

* 2:15 2:15 Wanda ka Ɔsɛya 11:1.

* 2:18 2:18 Wanda ka Yelemia 31:15.

* 2:23 2:23 Ka ɓapa ɓayagɔgɔ ɓamakaga ɓɛ Mʉnazalɛtɨ. Matayɔ 22:11.

* 3:2 3:2 Matayɔ alɨkyaga Ɓʉngama ko Kunzi ɓɛ Ɓʉngama ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ

† 3:3 3:3 Isaya 40:3kaɓyɛnɛnɛ na Moɓiso mandɛlɨ ma Ligiliki.

* 4:4 4:4 Wanda ka Yɨgɨlya 8:3.

* 4:6 4:6 Wanda ka Mambʉ 91:11-12.

* 4:7 4:7 Wanda ka Yɨgɨlya 6:16.

* 4:10 4:10 Wanda ka Yɨgɨlya 6:13.

* 4:16 4:16 Wanda ka Isaya 8:23–9:1.

* 5:21 5:21 Wanda ko Pupo 20:13.

* 5:27 5:27 Wanda ko Pupo 20:14.

* 5:31 5:31 Wanda ka Yɨgɨlya 24:1.

* 5:33 5:33 Wanda ka Ɓalawi 19:12; Lɨtatanga 30:3; Yɨgɨlya 23:22-24.

* 5:38 5:38 Wanda ko Pupo 21:24; Ɓalawi 24:20; Yɨgɨlya 19:21.

* 5:43 5:43 Wanda ka Ɓalawi 19:18.

* 8:17 8:17 Wanda ka Isaya 53:4.

* 8:28 8:28 Gɛlasɨ: A ndɨ gʉɗʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. A ndɨ ka ɓakilɔmɛtɛlɛ banda tɛkɛɓɛ miso ya Zebu na ya ibombu Gɛnɛzalɛtɨ ikanɨ ya Galilaya.

* 10:12 10:12 Yuuso ka Ɓayuda a ndɨ ɓɛyɔ

* 10:36 10:36 Wanda ka Mika 7:6.

* 11:10 11:10 Wanda ka Malaki 3:1.

* 12:21 12:21 Wanda ka Isaya 42:1-4.

* 12:40 12:40 Wanda ka Yɔna 2:1.

* 13:15 13:15 Wanda ka Isaya 6:9-10.

* 13:35 13:35 Wanda ka Mambʉ 78:2.

* 16:18 16:18 Pɛtɛlɛ: Isi yo lino li nɨlɔ nɨ lɨtalʉ.

* 17:21 17:21 Mʉgɛlɛ-gɛlɛ mi nɨma kɛgʉ kʉsɔ wa Moɓiso mandɛlɨ ma Ligiliki.

* 17:24 17:24 Wanda ko Pupo 30:11-16.

* 18:16 18:16 Wanda ka Yɨgɨlya 19:15.

* 19:4 19:4 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 1:27.

* 19:5 19:5 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 2:24.

* 19:19 19:19 Wanda ka Ɓalawi 19:18.

* 21:5 21:5 Wanda ka Zakalia 9:9.

* 21:9 21:9 Wanda ka Mambʉ 118:25-26.

* 21:13 21:13 Wanda ka Isaya 56:7.

* 21:13 21:13 Wanda ka Yelemia 7:11.

* 21:16 21:16 Wanda ka Mambʉ 8:3.

* 21:42 21:42 Wanda ka Mambʉ 118:22-23.

* 22:32 22:32 Wanda ko Pupo 3:6.

* 22:37 22:37 Wanda ka Yɨgɨlya 6:5.

* 22:39 22:39 Wanda ka Ɓalawi 19:18.

* 22:44 22:44 Wanda ka Mambʉ 110:1.

* 23:5 23:5 malɛndɛ: Ɓayuda ɓopundisaga ndɨ ɓamʉ ɓaya ɓalɔpɔ kaɓʉ, kowonisilo likingyosi ɓɛ Kunzi ʉpʉnogoni ndɨ.

* 23:39 23:39 Wanda ka Mambʉ 118:26.

* 24:15 24:15 Wanda ka Danyɛlɛ 9:27; 11:31; 12:11.

* 24:29 24:29 Wanda ka Isaya 13:10; 34:4.

* 25:15 25:15 Ambuma ɓemoti wo ɓuyi ɓi nɨɓɔ uluwaga ndɨ ɓangɔmbɛ kuɓukumuti.

* 26:18 26:18 Gʉɗʉ yi nɨnɔ nɨ Yelusalɛma.

† 26:30 26:30 Ɓayuda, ngbingo yi nɨnɔ ɓamaga ndɨ mino kalya malɨlɨ ma Pasɨka, ɓɨmbɨlaga ndɨ Mambʉ 113-118 na 136.

* 26:31 26:31 Wanda ka Zakalia 13:7.

‡ 26:53 26:53 Ɓambaza tɛkɛɓɛ na ɓaɓa a ndɨ banda ɓasʉda mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓɛlɔfʉ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka na ɓaɓa.

* 27:10 27:9-10 Wanda ka Zakalia 11:12-13; Yelemia 18:2-3; 19:1-2; 32:6-15.

* 27:35 27:35 Wanda ka Mambʉ 22:19.

* 27:46 27:46 Wanda ka Mambʉ 22:1.

* 28:1 28:1 lɨsyɛ la mambwa la pɔsɔ: Ilu lɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ lɨsyɛ la Mungu.

Malɨkɔ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mongoni Manza ka Yeso ɓɛyɔ

Malɨkɔ

okpikaga ndɨ mino

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Mongoni Manza nɨmɔ Malɨkɔ okpika ndɨ nɨma. Malɨkɔ kɛgʉ ɨyɨ atʉtʉmbwa ka Yeso, luki limoti ɓakpakyanatʉ ndɨ pa imoti na Pɔlɔ, ɓagya gɔnɨ ndɨ ligubo lo Mongoni Manza ɨɓʉ na Pɛtɛlɛ. A ɓɛyɔ, makpʉmʉka mi nɨmɔ okpiko ka kitaɓʉ yi nɨyɨ, a nɨmɔ ʉkana ndɨ na Pɛtɛlɛ nɨ anʉtʉmbʉlyaga ɓambanzʉ ɔɓɨlɨ ka Yeso-Kilisito ka lɨtɔmbʉ li nɨlɨ. Ukpikilya ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, kauwonisilo ka lɨngʉnʉ ɓɛ Yeso a Mika Kunzi.

Kʉsɔ wa Moɓiso, Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ atikokuto ndɛkɛ mʉtʉ ɓemoti kauhukuso ɓatʉ ɓa Izaleli nɨɓɔ ɓa ɓatʉ kakɨ. Yeso osiloku ndɨ ka lɨtɔmbʉ li nɨlɨ nɨ Ɓalʉma ɓogoni ndɨ kava lɨtɔmbʉ la mugi ma Izaleli, ɓika ndɨ kʉ ɓɛyɔ. Ɓezaleli ɓʉmʉkanaga kʉwa ndɨ ɨɓʉ aka.

Ɓezaleli ɓikaga ndɨ katamana ɓɛ Kilisito nɨnɔ Kunzi awanyaga ndɨ katikoku, uhukusagatʉ ndɛkɛ ka maɓɔkʉ ka Ɓalʉma. Luki limoti, kɛgʉ ko bulya muhukuso mi nɨmɔ, mɔ Yeso odoku mino. Uhukusaga ndɨ asɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ aka ɓɔ ɓasa ndɨ Mumuyoniso, ɓasa ɓʉnyɛ, ɓapʉnga kamʉkana asɨ ɨyɨ aka.

Malɨkɔ atʉmbʉlaga ndɨ ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ, nɨyɔ Yeso agya ndɨ ka lɨtɔmbʉ, ɓɛyɔ ʉpá mino ɓambanzʉ mʉtʉʉ, atʉmbʉlaga gɔnɨ kʉ kwa kʉ na pupo ka Yeso ka mbʉkʉ. Yeso a ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza no ngu yasɨ, anohukuso ɓokoloɓu, anokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, anagya makpʉmʉka mʉmbanga mbanga mudingi nɨmɔ okitogi yimibo ka ɓambanzʉ. Luki limoti, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ Yeso a mino Miko Kunzi yɔ, kɨbɨnɨkagʉ ndɨ. Moɓiso akaɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ, Mika-Mʉmbanzʉ kodokugʉ ndɨ ɓɛ kyɛ ɓiki kagugubyo. Luki limoti, odoku ndɨ kaugugubya ɓambanzʉ, na kapá ɔɓɨlɨ kakɨ abɛ mʉkalya kaʉkʉlaga ɓatʉ ɓudingi ka ɓʉnyɛ.» (Malɨkɔ 10:45)

Ɓangama ka Ɓayuda ɓamʉyatʉ ndɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓamwɔ ndɨ mino. Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓyɛgɛ Yeso, okwoni, ibi ɓɛ ɓagyogyisatʉ, luki limoti, muliɓo kakɨ ika na ɨzangɨya.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ :

Yuani-Mubatizaɨ akaɓɨkyaga Mongoni Manza 1:1-8

Iɓatiso ka Yeso na ɓɛyɔ Mumuyoniso a ndɨ mino kakɨsa kaɓɔɓɔ 1:9-13

Yeso ogoni kaiko ka Galilaya 1:14–9:50

Yeso otukyini ka Galilaya, aga ka Yelusalɛma 10:1-52

Pɔsɔ wa muliɓo ka Yeso ka lɨtɔmbʉ, kasombiso na kukwakʉ kakɨ 11:1–15:47

Yeso opupini ka mbʉkʉ 16:1-8

Yeso upupilyini ɓaɓɨɓya kakɨ 16:9-20

1

Yuani-Mubatizaɨ akaɓɨkyaga Mongoni Manza

(Matayɔ 3:1-12; Malɨkɔ 1:1-8; Yuani 1:19-28)

1 Mʉpʉnganagɨ ma Mongoni Manza ka Yeso-Kilisito, Miko Kunzi nɨma. 2 Kʉsɔ wa kɨtaɓʉ ka mugyalandʉ Isaya, ikpikaga ɓɛ:

«Ɨmɨ Kunzi, nakatɨka atʉtʉmbwa kamɨ kambwa kakʉ,

kauɓungusilyo pisi.

3 Mʉmbanzʉ ɓemoti akatʉɓɨlaga ka ɨsa ɓɛ:

‹Ɓungusyoni pisi ka Mombukwono-dosu,

munonilyoni ɓopisi kakɨ ɓingbingbili!›»

4 Yuani-Mubatizaɨ opuponoku ndɨ ka ɨsa, anʉkʉwa ɓambanzʉ ɓɛ: «Yikosoni mambɛngɨ, miɓotisiso, Kunzi amʉpɨlya ɓʉnyɛ kunu.» 5 Ɓatʉ ɓasɨ ɓa iwili ya Yudɛa na ɓa gʉɗʉ wa Yelusalɛma ɓasilyogoku ndɨ Yuani-Mubatizaɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓatwaga ndɨ ɓʉnyɛ kaɓʉ ka pa yangba, Yuani anuɓotiso ka Yɔlɔdanɨ*.

6 Yuani imokisyaga ndɨ kutuko kwo tukatʉ ta ngamia na mʉkaɓa ma sibokuso sa nyama ka ɨɗʉkʉfɨsɔ. Ʉlyaga ndɨ ɓanabʉnyɛnyɛ no nzuki nɨyɔ ikaga ko tutu. 7 Akʉwaga ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku kumbusa kamɨ, a no ngu kɛkɨtaga ɨmɨ. Nakakwananɨgʉ gʉtʉgʉ kodidiko, na kakʉlaga ligi ya ɓɛkpakʉ kakɨ. 8 Ɨmɨ, namuɓotisaga ɓi ko liɓo, luki limoti, ɨyɨ, amuɓotisaga ɓanʉ ka Lɨmbɛngɨ-Lotu.»

Yuani akaɓotiso Yeso

(Matayɔ 3:13; Luka 3:21-22)

9 Ka masyɛ mi nɨmɔ, Yeso otukyoku ndɨ ka Nazalɛtɨ, ka iwili ya Galilaya adwɛ ka Yɔlɔdanɨ. Kʉ ɓɛyɔ, Yuani aɓotisa ndɨ. 10 Nɨyɔ aka yɔ Yeso opupoku ko liɓo, ɨna ndɨ lɨsyɛ koukwikono, Lɨmbɛngɨ-Lotu asilyoku ndɨ abɛ likpondi. 11 Kʉwa wa, lɨyʉ otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓɛ: «Ɨwɛ, wa mikamɨ mʉpaka, nogwaga na ɨwɛ magyagya kʉgbɛ.»

Abɨlɨ akaɓɔɓɔ Yeso ka ɨsa

(Matayɔ 4:1-11; Luka 4:1-13)

12 Kumbuso yi, Lɨmbɛngɨ-Lotu akpamya ndɨ Yeso kaaga ka ɨsa. 13 Kʉ ɓɛyɔ, agya ndɨ masyɛ ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya nɨ abɨlɨ anaɓɔɓɔ. Ikaga ndɨ pa imoti na ɓanyama ɓo tutu, ɓamalaika ɓanagugubyo.

Yeso akaʉmaka ɓaɓɨɓya ɓakwanganya

(Matayɔ 4:12-22; Luka 4:14-15; 5:1-11)

14 Nɨyɔ ɓagwi Yuani-Mubatizaɨ, Yeso aga ndɨ ɨyɨ ka Galilaya. Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko Kunzi. 15 Aɓɨkyaga ndɨ ɓɛ: «Ngbingo itulyonini. Ɓʉngama ko Kunzi a kʉwa ɓuwobi. Yikosoni mambɛngɨ, maɓɨnɨkyana Mongoni Manza!»

16 Yeso a ndɨ kakpakyana ka mutili ma ibombu yidingi ya Galilaya, ʉmɨna ndɨ ɓanyɔ-ɓosi ɓaɓa, Simoni ɨɓʉ na mamakɨ ɓɛyɔ ka Andɨlɨa nɨ ɓanolubo moyo. 17 Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓyeniku. Namuitisa kʉwa ɓanyɔ-ɓambanzʉ†.» 18 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓasa ndɨ moyo kaɓʉ, ɓapʉnga kaɓɨɓya.

19 Nɨyɔ Yeso idukula ndɨ ɓata mina yɨkɛɗɛ ɓɛnɛ, ʉmɨna ndɨ ɓomika Zɛbɛdayɔ, Yakɔbɔ ɨɓʉ na mamakɨ ɓɛyɔ ka Yuani. Ɓa ndɨ ka ɨngbɔlɔ yidingi‡ kaɓʉ nɨ ɓanoɓungusyogo moyo. 20 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ʉmaka ndɨ. Ɓasa ndɨ abaɓʉ ka ɨngbɔlɔ pa imoti na ɓagya-ligubo kakɨ, ɓaga ndɨ ɨɓʉ kaɓɨɓya Yeso.

Yeso anyuni mʉtʉ ɓemoti lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ

(Luka 4:31-37)

21 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓogulya ndɨ ka Kapɛlɛnaumu. Ka Lɨsyɛ la kimumbiso, Yeso ogulya ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, apʉnga kapá mʉtʉʉ. 22 Mʉtʉʉ kakɨ ʉmbanga ndɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kamʉkana ɓɔ kʉgbɛ. A ɓɛyɔ, a ndɨ kapá mʉtʉʉ no ngu nɨ kɛgʉ abɛ ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ kaɓʉ. 23 Kʉ kwa kʉ, ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda kʉ, alʉkʉ ɓemoti ɓɛnɛ a ndɨ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ. Alʉkʉ yi nɨnɔ apʉnga ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ: 24 «Hu! Yeso, mʉtʉ wa Nazalɛtɨ, lo kusu na iɓunu ogwogi ɓʉnɨ? Woduku katilumwisogo? Nakaumiba ɓɨnza! Ɨwɛ nɨ Mʉtʉ Wotu nɨnɔ Kunzi atikoku!»

25 Yeso apamɨlyaga ndɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, aɓɨkya ɓɛ: «Daka! Pupa ka alʉkʉ yi nɨmʉ!» 26 Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ nɨlɔ ayunga ndɨ alʉkʉ nɔ ɓɨnyɛ, opupa ndɨ ɓindeɗe nɨ apamɨkana ɓiliya-liya. 27 Lɨkpʉmʉka nɨlɔ ʉpá ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ ombombo, ɓapʉnga ndɨ kauusana ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka tina sɛ pɨyɛ lɨ? A mʉtʉʉ mambɨya, mutumo no ngu. Akapamɨlyaga gʉtʉgʉ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ aka, anamʉkana!» 28 Ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka, mongoni ka Yeso awawa ndɨ ka iwili ya Galilaya yasɨ.

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓudingi ɓa ɓokoloɓu

(Matayɔ 8:14-17; Luka 4:38-41)

29 Kʉwa wa, Yeso opupa ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda. Ɓa ndɨ na Yakɔbɔ ɨɓʉ na Yuani, ɓingya ndɨ ka Simoni na ka Andɨlɨa. 30 Kʉ ɓɛyɔ, tɨtakɨ Simoni nɨnɔ muko yi a ndɨ wakanga, anɨmʉkana ɓʉdɨ. Nɨyɔ aka yɔ Yeso osila wa, ɓatʉmbʉlyaga ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ. 31 Yeso akpʉɗa, agwi kʉɓɔkʉkɔ, amomoso, muko yi nɨnɔ ahʉka ndɨ. Kumbuso yi, apʉnga ndɨ kaugugubyo.

32 Na ɓʉgɔgɔ, nɨyɔ mɔnɨ ogwo, ɓadulyoku ndɨ Yeso na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓokoloɓu na nɨɓɔ ɓa ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. 33 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa gʉɗʉ ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana ko misa ma mupumi ma ndaɓʉ wa. 34 Yeso uhukusa ndɨ ɓambanzʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓa ndɨ kaigyogyiso na ɓokoloɓu dididi, okpumya ndɨ gɔnɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mudingi. Apakya ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ kanzɨna, kyɛ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ nɨmɔ a ndɨ kamiba ɓɨnza.

Yeso akalingyo Galilaya

(Luka 4:42-44)

35 Ko mbolugo, Yeso ozuzuka ndɨ, opupa kunzi. Ɨnda kʉwa ndɨ kunzi wa gʉɗʉ ka pa yi nɨyɔ mʉmbanzʉ kɛgʉ ndɨ mino. Kʉ ɓɛyɔ, apʉnga ndɨ kalʉmba. 36 Simoni na ɓawai-dakɨ ɓɨnda ndɨ kakɨsa. 37 Nɨyɔ ɓamɨna, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓasɨ ɓakaʉkɨsa yi.»

38 Luki limoti, Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Togoni ka ɓapa ɓayagɔgɔ, ko giyo nɨyɨna ɓuwobi-ɓuwobi wanʉ. Kʉ ɓɛyɔ, nakwanana gɔnɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza. A ɓɛyɔ, nɨlɔ nodulyoku ndɨ yɨpɛpɛ nɨlɔ.» 39 Kʉwa wa, Yeso alingya ndɨ Galilaya wasɨ, anaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda, anokpumya mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ.

Yeso ahukusini keɓu-keɓu

(Matayɔ 8:1-4; Luka 5:12-16)

40 Lɨsyɛ limoti, keɓu-keɓu ɓemoti asilyoku ndɨ Yeso, ogwo no moli kambwa kakɨ, ɨtatanaga na ɨyɨ ɓɛ: «Kikiliki, wakapa, wakwanana ɓaka kengumoso.»

41 Yeso akwilya ndɨ kumbu, anana ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, avɨla, aɓɨkya ɓɛ: «Noboilyini, ngʉmana!» 42 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, keɓu-keɓu asya ndɨ, angʉmana ɓɨngɔ. 43 Wa aka wa, Yeso anzɨnɨlya ndɨ na ɗɨya, kumbuso yi, apupisa ndɨ, anaɓɨkya ɓɛ: 44 «Wɨmɨnyatʉ! Wakatumbulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ. Luki limoti, wɨnda kaimoniso ko kumu. Kumbuso yi, wapá apɛpɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mʉtʉʉ ka Musa aɓɨkyago mino, iba mʉtʉ wasɨ ibi ɓɛ woukini ɓi.»

45 Luki limoti, nɨyɔ aka yɔ alʉkʉ nɔ aga, apʉnga ndɨ kopoɓo na kowowiso lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Kinili, Yeso kipupisogigʉ ndɨ ɓata ɓɨngbanganya ko misa ka ɓambanzʉ ka gʉɗʉ. Ikaga kʉwa ndɨ kunzi aka, ka ɓapa nɨɓayɔ ɓambanzʉ ɓakikogigʉ ndɨ mino. Kʉ ɓɛyɔ, ɓambanzʉ ɓadulyogoku ndɨ kotukyoku ka ɓapa ɓayasɨ.

2

Yeso ahukusini zɛgɛsɨ

(Matayɔ 9:1-8; Luka 5:17-26)

1 Kumbusa wa masyɛ makɛɗɛ, Yeso igoku ndɨ ka Kapɛlɛnaumu. Ɓambanzʉ ɓʉkana ndɨ ɓɛ a ka ndaɓʉ. 2 Ɓamʉmʉkana kʉwa ndɨ kʉ ɓudingi, kadwɛ kʉ kwa kʉ mikya pa kotigalagʉ ɓata ndɨ mino, iki gʉtʉgʉ ya kunzi aka ikanɨ ko misa ma mupumi. Yeso a ndɨ kaʉɓɨkyaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi. 3 Kʉwa wa, ɓatʉ ɓakwanganya ɓadulyoku ndɨ Yeso na zɛgɛsɨ mʉbɨnɨka. 4 Luki limoti, ɓakakwananagʉ ndɨ kasiliso kambwa ka Yeso ko bulya ambaza ka ɓambanzʉ. Ɓoukwilya kʉwa ndɨ ngala kugbondo tili na pa nɨyɔ Yeso a ndɨ mino. Kumbuso yi, ɓasisa kʉwa ndɨ zɛgɛsɨ nɔ kʉgʉ wa kalagba nɨyɔ a ndɨ mino wakanga pisi ka ngala yi nɨyɔ. 5 Nɨyɔ Yeso ɨna baya kaɓʉ ɓɛyɔ, aɓɨkya ndɨ zɛgɛsɨ nɔ ɓɛ: «Mikamɨ, nupilyini ɓʉnyɛ kakʉ.»

6 Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓakikonono wa, ɓapʉnga ndɨ kaimuusa ɓɛ: 7 «Ko bulya ɨkɨ yɔ alʉkʉ yi nɨmʉna o mino kanzɨna ɓɛyɔ? Akatʉmbwa Kunzi! Wanɨ nɔ akwanana kapɨlya ɓʉnyɛ, kiki Kunzi aka yɨkaka?» 8 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ Yeso andʉnga ndɨ tamanaga kaɓʉ, umuusa ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino na inguo ya tamanaga yi nɨyɔ? 9 Ɨkɨ yɔ a yopoli kʉgbɛ kaɓɨkya zɛgɛsɨ ɓɛ: ‹Nupilyini ɓʉnyɛ kakʉ›, ikanɨ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Wamaga, wava kalagba kakʉ, wakpakyana?› 10 Luki limoti, nakapa ambɛ wiboni ɓɛ Mika-mʉmbanzʉ a no ngu yɨpɨlya ɓʉnyɛ ka ɔɓɨlɨ.» Kʉwa wa, aɓɨkya ndɨ zɛgɛsɨ nɔ ɓɛ: 11 «Nakaʉɓɨkya ambɛ, wamaga, wava kalagba kakʉ, wɨga kʉ kakʉ!» 12 Wa aka wa, alʉkʉ nɔ aka ndɨ ɓɨvanga ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ wa, ava kalagba kakɨ, ɨga. Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓɨdɛ, ɓapʉnga ndɨ kabibiso Kunzi, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Takaninigʉ ndɨ inguo ya lɨkpʉmʉka li nɨlɨ!»

Yeso amokini Lawi

(Matayɔ 9:9-13; Luka 5:27-32)

13 Kʉwa wa, Yeso ɨga ɓata ndɨ ka mutili ma ibombu yidingi ya Galilaya. Ambaza ka ɓambanzʉ wasɨ asingyoku ndɨ, apʉnga kaʉpá mʉtɨwɨ. 14 Wa a ndɨ mina kakɨtaga wa, amɨna Lawi, mika Alʉfayɔ, wakika ka bilo yilipiso manzanza. Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓyeku!» Lawi amaga ndɨ, apʉnga kaɓɨɓya. 15 Kumbuso yi, Yeso ɨnda ndɨ kalyalya kʉ ka Lawi. Ɓa ndɨ pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ, ɓandɔmbɛ ɓa manzanza ɓakpʉ na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓudingi nɨɓɔ ɓʉmɨnaga ndɨ abɛ ɓagya-manyɛ. A ɓɛyɔ, ɓudingi ɓa inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓikaga ndɨ kaɓɨɓya ɓingbooo. 16 Nɨyɔ ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ na Ɓafalisayɔ ɓamɨna ndɨ mino Yeso kalyalya pa imoti na ɓandɔmbɛ na ɓagya-manyɛ, ɓumuusa kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ o mina kalyalya pa imoti na ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na ɓagya-manyɛ?» 17 Nɨyɔ Yeso ʉmʉkana ndɨ ɓɛyɔ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓapʉpʉ ɓakakɨsagɨgʉ mʉnganga, luki limoti, nɨɓɔ aka ɓɔ ɓa ɓokoloɓu. Nakodokugʉ kaʉkɨsa ɓatʉ ɓongbingbili, luki limoti, nɨɓɔ ɓanyɛ.»

Koginyo malɨlɨ ko ngbingo

(Matayɔ 9:14-17; Luka 5:33-39)

18 Lɨsyɛ limoti, ɓaɓɨɓya ka Yuani-Mubatizaɨ na Ɓafalisayɔ ɓa ndɨ koginya malɨlɨ ko ngbingo. Kʉwa wa, ɓambanzʉ ɓodoku ndɨ kamuusa Yeso ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓaɓɨɓya ka Yuani na nɨɓɔ ka Ɓafalisayɔ aka ɓɔ ɓoginyaga ɨɓʉ malɨlɨ ko ngbingo, nɨ nɨɓɔ kakʉ ɓakɛgʉ sɛ ɨɓʉ koginyo?»

19 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Makasɨma ɓɛ ɓawai-dakɨ mombukwono dumo wo vononi ɓakwananatʉ koginya malɨlɨ ngbingo yi nɨnɔ ɓa mbɛyɨ mino pa imoti na mbʉnya muko? Kigyonosigʉ! Ngbingo yi nɨnɔ mbʉnya muko o mino pa imoti na ɨɓʉ aka, ɓakakwananɨgʉ koginyo malɨlɨ. 20 Luki limoti, ikatʉ ndɛkɛ na lɨsyɛ nɨlɔ ɓatʉmba mino mbʉnya muko luga kaɓʉ. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓoginyatʉ kʉwa ndɛkɛ malɨlɨ ko ngbingo.

21 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka koɗikogigʉ ɨnzanza na panga ya kutuko kwambɨya. Kagya ɓɛyɔ, panga yambɨya yi nɨyɔ anʉwatʉ ɨnzanza, ngala ahʉmana ɓata kʉgbɛ. 22 Na ɓata, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kaɓʉngwagɨgʉ vinya wambɨya ka ɓambɨkɛ ɓayo bokuto ta ɓamanya ɓayɨgbangbalaga. Kagya ɓɛyɔ, vinya opumukisagatʉ ɓambɨkɛ, ɓambɨkɛ ʉlɨkaga, vinya agbɔ wasɨ. Kinili, okwononi kaɓʉngwa vinya wambɨya ka ɓambɨkɛ ɓayambɨya gɔnɨ.»

Yeso nɨ ngama wa Lɨsyɛ la kimumbiso

(Matayɔ 12:1-18; Luka 6:1-5)

23 Ka Lɨsyɛ la kimumbiso limoti ɓɛnɛ, Yeso a ndɨ kakɨtaga ka ɓotiko ɓaya nganʉ. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓapʉnga ndɨ katɨnaga ɓɛkaza ɓi na lɨgʉndʉ. 24 Kʉwa wa, Ɓafalisayɔ ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Wɨna! Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓaɓɨɓya kakʉ ɓakagya nɨlɔ ɓapakya ka Lɨsyɛ la kimumbiso?» 25 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Makonotongulogigʉ ndɨ iɓunu lɨkpʉmʉka nɨlɔ ngama Daudi agya ndɨ wa a ndɨ mina na yangya pa imoti na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ, na ɓɨmʉkana ndɨ nza? 26 Ogulya ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, alya mukati nɨmɔ ɓapága ndɨ Kunzi, ʉpága ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. Likpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɨ ko ngbingo ko kumu-kumu Abiatali. Luki limoti, mʉtʉʉ aɓɨkyaga ndɨ ɓɛ ɓokumu aka ɓɔ ɓakwanana ndɨ kalya mukati mi nɨmɔ.» 27 Yeso opipiloku kʉwa ndɨ ɓɛ: «Kunzi agya ndɨ Lɨsyɛ la kimumbiso ko bulya ka ɓambanzʉ, luki limoti, kʉgyagʉ ndɨ ɓambanzʉ ko bulya Lɨsyɛ la kimumbiso. 28 Kinili, Mika-mʉmbanzʉ a gɔnɨ ngama gʉtʉgʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso aka.»

3

Yeso ahukusini mʉtʉ wa kʉɓɔkʉkɔ kukwo

(Matayɔ 12:9-14; Luka 6:6-11)

1 Kʉwa wa, Yeso ogulya ɓata ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda. Alʉkʉ ɓemoti a ndɨ kʉ ɓɛyɔ na kʉɓɔkʉkɔ kukwo. 2 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kʉ ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ kanda Yeso ɓɨngbangbangba, ikanɨ ahukusatʉ mʉtʉ yi nɨnɔ ka Lɨsyɛ la kimumbiso. A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kakɨsa ɓɛ ɓamɨna na ɨɓɔ no pisi tino, kyɛ ɓasʉngɨlyɨ. 3 Yeso aɓɨkya kʉwa ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ ɓɛ: «Wamaga luga ka ɓambanzʉ ɓasɨ kʉʉ.» 4 Kʉwa wa, Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉʉ atɨɓɨkya pɨyɛ ɓɛ okwononi kagya ɓʉnɨ ka Lɨsyɛ la kimumbiso? Okwononi kagya lɨkpʉmʉka lanza, ikanɨ kagya nɨlɔ lanyɛ? Kahukuso ɔɓɨlɨ ka mʉmbanzʉ, ikanɨ kamwɔ?» Luki limoti, ɓadakyana ndɨ ɓiwo. 5 Yeso ʉnda ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓɨngbangbangba, kanɨ anʉmɨnyɨlya kumbu ko bulya mʉ mapʉ kaɓʉ. Aɓɨkya kʉwa ndɨ alʉkʉ nɔ ɓɛ: «Nana kʉɓɔkʉkɔ.» Anana ndɨ, kʉɓɔkʉkɔ ahʉka ɓɛyɔ aka yɔ ikaga ndɨ mino 6 Nɨyɔ aka yɔ Ɓafalisayɔ ɓopupa ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba, ɓamʉmʉkana ko dikiɗɨ ɓɨgala na ɓatʉ ɓa liɗu ka ngama Ɛlɔdɨ * kakɨsa pisi tina yɔ ɓamwisiso mina Yeso.

Ambaza mudingi ka ɓambanzʉ asilyini Yeso

7 Kumbuso yi, Yeso ɓakɨɗa ndɨ na ɓaɓɨɓya kakɨ misa ya mutili ma ibombu ya Galilaya, nɨ ambaza mudingi ka ɓambanzʉ anaɓɨɓya ɓingbooo. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka Galilaya, ka Yudɛa, 8 ka Yelusalɛma, ka iwili ya Idumeya, ka iwili nɨyɔ kʉsyakʉ wa Yɔlɔdanɨ na ka ɓewili nɨɓayɔ ɓuwobi-ɓuwobi na gʉɗʉ wa Tilo na Sidɔna. Ambaza yi nɨnɔ asilyoku ndɨ Yeso, kyɛ ʉkana ndɨ mongoni ma masɨ nɨmɔ a ndɨ kagya. 9 Nɨyɔ ɨna ɓɛyɔ, ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ ɓaɓungusyilyogi ɨngbɔlɔ, kyɛ ambaza kamotosyonitɔgʉ. 10 Yɛkɨ a ndɨ kauhukuso ɓambanzʉ ɓakpʉ, ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɓokoloɓu ɓa ndɨ kaiɗuso ɓɛ ɓavɨlɨ. 11 Nɨyɔ ɓatʉ ɓa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ɓamɨnaga ndɨ Yeso, ɓogwaga ndɨ kambwa kakɨ, ɓanapamɨkanaga ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ miko Kunzi!» 12 Luki limoti, Yeso ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɨkpɔkpɔkpɔ ɓɛ ɓakanyonitɔgʉ mʉgɔngʉ kunzi.

Yeso akaʉpʉnaga ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa

(Matayɔ 10:1-4; Luka 6:12-16)

13 Kʉwa wa, Yeso aɗaka ndɨ ka ngʉpa, ʉmakaga ɓatʉ ɓi nɨɓɔ a ndɨ na nza yi kaɓʉ, ɓakpuɗoku ndɨ. 14 Ʉpʉnaga ndɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa luga kaɓʉ, ʉlʉka kʉwa ndɨ ɓɛ ɓatʉtʉmbwa. Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɓikogi pa imoti na ɨɓʉ, iki kaʉtɨkaga kaɓɨkyaga Mongoni Manza, 15 ʉpá ndɨ gɔnɨ ngu yikpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. 16 Mino ka ɓatʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓi nɨɓɔ nɨma: Simoni, nɨnɔ Yeso alʉka ndɨ gɔnɨ ɓɛ Pɛtɛlɛ, 17 Yakɔbɔ na mamakɨ ɓɛyɔ ka Yuani. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓa ndɨ ɓomika Zɛbɛdayɔ: Yeso ʉlʉka ndɨ ɓɛ Boanɛlɨgɛ, isi yi nɨ «Ɓomika ngbangbata»†. 18 Andɨlɨa, Filipi, Batulumei, Matayɔ, Tʉma, Yakɔbɔ mika Alʉfayɔ, Tadei, Simoni nɨnɔ akɨsaga ndɨ kʉlɨkanaga ya lɨvananza kakɨ, 19 sɛ kʉwa Yuda Isikalioti, nɨnɔ agaba ndɨ Yeso.

Yeso na lɨvananza kakɨ

20 Kumbuso yi, Yeso igoku ndɨ ka mʉsɛngɨ. Ambaza mudingi ka ɓambanzʉ omumukonoku ndɨ ɓata. Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakɛgʉ ɓata ndɨ no ngbingo gʉtʉgʉ nɨnɔ mʉlyalya aka. 21 Nɨyɔ ɓava-kʉkakɨ ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓotukyoku ndɨ, ɓɨnda kava. A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Mʉ kakɨ kɛgʉ ɓata tili!»

Yeso akausikisya ɓatʉ nɨɓɔ ɓapílyogi ɓangbanga

(Matayɔ 12:22-32; Luka 11:14-23; 12:10)

22 Lɨsyɛ limoti, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ nɨɓɔ ɓodoku ndɨ kotukyoku ka Yelusalɛma, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Yeso a na Abɨlɨ kʉsɔ kakɨ nɨnɔ ina ɓɛ Belizebuli. Abɨlɨ yi nɨnɔ a ngama wa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. Ɨyɨ nɔ akapá ngu yikpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ!» 23 Kʉwa wa, Yeso ʉmaka ndɨ, ʉtʉlya mozuni mi nɨma: «Igyonosa lɨkɨ Abɨlɨ kayikpumyo ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi? 24 Lɨvananza la ɓʉngama ɓumoti kapʉnga kabʉmana luga yi, iba ɓʉngama ɓi nɨɓɔ osyini. 25 Ɓatʉ ɓa lɨvananza limoti ɓakapʉnga kaʉlanana luga kaɓʉ, iba lɨvananza li nɨlɔ oponzikonini. 26 Kika nɛkɨ nɨ Abɨlɨ akabʉmana na ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓɨkpɛ, kɨgbananaga, ngu kakɨ kakwananɨgʉ kaidukulogo. Luki limoti, iko muliɓo mi.

27 Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kaingyo ka ndaɓʉ ko tutungyo katʉpa lɨngama kakɨ nɨ kanagwigʉ mbɛyɨ, akanda. 28 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ: Kunzi ʉpɨlyatʉ ndɛkɛ ɓambanzʉ ɓʉnyɛ, na mosikoni masɨ nɨmɔ ɓasɨkaga. 29 Luki limoti, mʉmbanzʉ kasɨkaga Lɨmbɛngɨ-Lotu, kikigʉ ndɛkɛ na mʉpɨlya gʉtʉgʉ ikii aka, kyɛ ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ ika wa aka wa kadwɛ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»

30 Yeso a ndɨ kaʉnzɨnɨlya ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓɛyɔ, kyɛ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ.»

Lɨvananza la lɨngʉnʉ ka Yeso

(Matayɔ 12:46-50; Luka 8:19-21)

31 Kʉwa wa, amakɨ na ɓamamakɨ Yeso ɓodoku ndɨ. Ɓamaga ndɨ kunzi, ɓatɨka mʉtʉ ɓemoti kamaka. 32 Ambaza ka ɓambanzʉ a ndɨ wakiko, akungulini Yeso ɓikululu, ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Amakʉ na ɓamamakʉ ɓa kunzi kʉ, ɓakaʉkɨsa.» 33 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Mama nɨ wanɨ? Ɓomika-mama nɨ ɓa ɨkɨ?» 34 Kumbuso yi, ʉnda ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ nɨ ɓakungulini wa ɓizumuuu, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mama na ɓomika-mama, nɨɓa. 35 A ɓɛyɔ, ɓomika-mama na mama, nɨ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ agyaga sɨpananɨsɔ ko Kunzi.»

4

Yeso akatwa lizuni ka mʉkʉkʉna

(Matayɔ 13:1-9; Luka 8:4-8)

1 Yeso apʉnga ɓata ndɨ kapá mʉtɨwɨ nɨ a ka kpɔlɔ-kpɔlɔ wa ibombu ya Galilaya. Ambaza mudingi kʉgbɛ ka ɓambanzʉ asingyoku ndɨ. Kʉwa wa, aɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ yidingi, iko. Ɨngbɔlɔ yi a ndɨ ka lɨmbɛngɨ lo liɓo, na ɓambanzʉ ɓa ndɨ kubi, ɓuwobi no liɓo. 2 Yeso apʉnga ndɨ kauwonisilo makpʉmʉka makpʉ pisi ka mozuni. Kʉsɔ wa mʉtɨwɨ kakɨ, a ndɨ kaʉɓɨkya ɓɛ: 3 «Hukononi! Mʉtʉ ɓemoti ɨnda ndɨ kakʉna* mʉpʉnga ko tiko. 4 Nɨyɔ a ndɨ kakʉna ɓɛyɔ, bumo yi yagɔgɔ anyʉkaga ko pisi. Ɓombu ɓodoku ndɨ, ɓalya. 5 Masɔlɔ magɔgɔ anyʉkaga ndɨ ka pa ya ngyengye nɨyɔ kɛgʉ ndɨ na lɨtɔmbʉ lakpʉ. Nɨmɔ aɓaka ndɨ ɓɨgala-gala kyɛ lɨtɔmbʉ kɛgʉ ndɨ lakpʉ wa. 6 Luki limoti, nɨyɔ mɔnɨ osumbo, awɨsɨya, ʉmɨlaga kyɛ lyo yi kigwinanagʉ ndɨ ɓɨnza ka lɨtɔmbʉ. 7 Masɔlɔ magɔgɔ anyʉkaga ndɨ lugo wo kpokiki. Kpokiki aɓaka ndɨ, akandaga ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ nɨ koɓukutigʉ. 8 Luki limoti, magɔgɔ anyʉkaga ndɨ ka lɨtɔmbʉ la dɔɓɔ. Aɓaka, opingo, aɓʉkʉta ndɨ ɓɛkaza ɓɨyʉyʉyʉ. Ɨkaza imoti-imoti aɓʉkʉtaga ndɨ bumo ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa, yagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na yagɔgɔ ɓata mɨya.» 9 Kumbuso yi, Yeso omotiloku ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ma kʉkana, ʉkanɨtɔ!»

Ko bulya ɨkɨ yɔ Yeso anzɨnaga ndɨ mino pisi ka mozuni

(Matayɔ 13:10-17; Luka 8:9-10)

10 Nɨyɔ Yeso ɨtɛ ndɨ mina ɓyɨ na ambaza, ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ pa imoti na ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓapʉnga ndɨ kamuusogo ko bulya mozuni. 11 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Kunzi amumibisatʉ iɓunu ɓodikiɗi ɓaya Ɓʉngama kakɨ. Luki limoti, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓʉkanaga ɨɓʉ pisi ka mozuni. 12 Kʉwa wa gɔ wa,

‹Ɓakwanana kaanda ɓɨnza,

luki limoti, nɨ ɓakɛgʉ kaɨna.

Ɓakwanana kaʉkana ɓɨnza,

luki limoti, nɨ ɓakɛgʉ kotombisyo.

Ɓakotombisyaga ndɨ,

ɓakwanana ndɨ kamigilyoku Kunzi,

Kunzi ʉpɨlya ɓʉnyɛ*.›»

Yeso akatʉmbʉlaga isi ya lizuni ka mʉkʉkʉna

(Matayɔ 13:18-23; Luka 8:11-15)

13 Kumbuso yi, Yeso ʉɓɨkya ɓata ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓɛ: «Makɛgʉ kotombisyo isi ya lizuni li nɨlɨ! Makwanana kʉwa kotombisyo ɓesi ɓaya mozuni magɔgɔ lɨkɨ? 14 Mʉkʉkʉna akakʉna Lɨkpʉmʉka ko Kunzi. 15 Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓa abɛ kpɔlɔ-kpɔlɔ wo pisi kʉ Lɨkpʉmʉka ko Kunzi anyʉkaga ndɨ mino. Ɓʉkanagatʉ, luki limoti Abɨlɨ odoku ɓɨgala, anyɔ Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ikuni kʉsɔ kaɓʉ. 16 Ɓagɔgɔ ɓa abɛ pa ya ngyengye nɨyɔ kɛgʉ ndɨ na lɨtɔmbʉ lakpʉ. Nɨyɔ ɓʉkanaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓogwi na magyagya ɓɨgala-gala. 17 Luki limoti, Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ kikogigʉ no lyo kʉsɔ kaɓʉ, ɓogwigo ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka. Nɨyɔ ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ na yigyogyiso usilyogo mino ko bulya Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓatʉkya ɓɨkwa ka baya. 18 Ɓagɔgɔ ɓata ɓa abɛ pa yo kpokiki kʉ ɓakʉna ndɨ mino masɔlɔ magɔgɔ. Ɓʉkanagatʉ Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, 19 luki limoti, ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓa ɔɓɨlɨ, mʉsasa ma lɨngama na mʉsasa magɔgɔ dididi akandaga Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ kʉsɔ kaɓʉ ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ nɨ kopígʉ bumo. 20 Ka muliɓo, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓa abɛ lɨtɔmbʉ la dɔɓɔ kʉ masɔlɔ magɔgɔ anyʉkaga ndɨ mino. Ɓʉkanaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓabaɨlya, aɓʉkʉta bumo. Ɓatʉ ɓa baya ɓi ɓemoti-ɓemoti ɓaɓʉkʉtaga bumo ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa, ɓagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya, ɓagɔgɔ ɓata mɨya.»

Yeso akatwa lizuni la tala

(Luka 8:16-18)

21 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Ɓakatʉnagɨgʉ tala kyɛ ɓagbukumisyi na mʉmbɨ ikanɨ ɓabisi kusyokoto. Luki limoti, ɓabisaga kʉgʉ, ka pa nɨyɔ ɓabisogo mino. 22 A ɓɛyɔ, lasɨ nɨlɔ a lakɨsʉma imibisikosatʉ ndɛkɛ, na lasɨ nɨlɔ a ko dikiɗi ipupisa ɓɨngbanganya. 23 Mʉtʉ kika na motili ma kʉkana, ʉkanɨtɔ!»

24 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Ɛɛɛ, wiminyonito sɛ na lɨkpʉmʉka nɨlɔ makaʉkana lɔ! Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉgyaga mino ɓɛngɛnɨ, Kunzi amumigisya ndɛkɛ iɓunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, na ɓamʉmatɨlya ɓata kakɨtaga. 25 A ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ a no luki, ɓamatɨlyatʉ ɓata. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ no luki ɓakʉpya gʉtʉgʉ luki lɨkɛɗɛ aka nɨlɔ akwanano ɓi kaika nolu.»

Lizuni lo bumo nɨyɔ ɨɓakɨlyaga nɨ iyu aka

26 Yeso oɓikyoku ndɨ ɓata ɓɛ: «Ɓʉngama ko Kunzi a mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ nɨnɔ akʉna ndɨ masɔlɔ ko tiko kakɨ. 27 Alalaga ndɨ ɓɨpɛ no biti, anozuzuka masyɛ masɨ. Ko ngbingo yi nɨnɔ, tiko anaɓaka, malɨlɨ anopingo nɨ alʉkʉ nɔ kɛgʉ kaiba ɓɛ akaɓaka lɨkɨ. 28 Lɨtɔmbʉ yɨkaka aka lɔ oɓokisaga malɨlɨ, apʉngaga mbɛyɨ mapakʉ mi, kumbuso yi ɨkaza, ka muliɓo bumo yɨngata kʉgʉ wa ɨkaza. 29 Ngbingo yi nɨnɔ mʉpʉnga atana mino, apʉnga kabuulyo kyɛ iko nɨ ngbingo mubuulyo itulyonini.»

Yeso akatwa lizuni la libumo lɨkɛɗɛ

(Matayɔ 13:31-32, 34; Luka 13:18-19)

30 Kumbuso yi, Yeso oɓikyoku ɓata ndɨ ɓɛ: «Takwanana kokingyasa Ɓʉngama ko Kunzi na ɨkɨ? Tokingyasa pɨyɛ na lizuni tino? 31 A abɛ libumo lɨkɛɗɛ nɨlɔ ɓakʉnaga, ikaga lɨkɛɗɛ kʉgbɛ kakɨtaga bumo yasɨ ya ɔɓɨlɨ. 32 Luki limoti, opingo kʉwa, ɨɨta sɨbʉkʉsɔ sidingi kakɨtaga bʉkʉtɔ tasɨ to tiko. Aɓaka tabɨ yakpʉkpʉ, ɓombu ɓagya ɓandaɓʉ kaɓʉ kʉgʉ yi, ɓiko kaɨgbʉka ka kululuko kwi.»

33 Yeso ʉtɨwaga ndɨ ɓambanzʉ pisi ka mozuni dididi ɓɛyɔ ka nɨma. Ʉtɨwaga ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɓakwananɨtɔ kotombisyo. 34 Ʉnzɨnɨlyaga ndɨ pisi ka mozuni aka. Luki limoti, nɨyɔ ɓikaga ndɨ asɨ na ɓaɓɨɓya kakɨ aka, ʉtʉmbʉlyaga ndɨ makpʉmʉka masɨ.

Yeso opomilyini mbumbo

(Matayɔ 8:23-27; Luka 8:22-25)

35 Na ɓʉgɔgɔ ɓa lɨsyɛ li nɨlɔ aka lɔ, Yeso ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Tozobini kʉsyakʉ.» 36 Ɓasa kʉwa ndɨ ambaza ka ɓambanzʉ, ɓaɓɨɓya ɓaga ndɨ pa imoti na Yeso ka ɨngbɔlɔ yidingi nɨyɔ a ndɨ mino. Ɓɛngbɔlɔ ɓayidingi-dingi ɓayagɔgɔ atʉ ndɨ gɔnɨ ɓuwobi na ɨɓʉ wa. 37 Mbumbo yapʉ kʉgbɛ odoku ndɨ ɓigbututu, mʉɓaka apʉnga kokotukosaga liɓo ka ɨngbɔlɔ yi nɨyɔ, ɨngbɔlɔ apʉnga ndɨ komwaga liɓo. 38 Luki limoti, Yeso a ndɨ miso ya kumbusa wa ɨngbɔlɔ, mʉlala ɓɨpɛ, mʉ ka apiɓu. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓabanda ndɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Muwonisilo, tanolumwogo, nɨlɔ kɛgʉ gʉtʉgʉ ɨwɛ kaudwiso lɨmbɛngɨ aka?»

39 Nɨyɔ Yeso ozuzuko, apamɨlya ndɨ mbumbo, aɓɨkya liɓo ɓɛ: «Daka! Pɨla ɓipisiii!» Kʉwa wa, mbumbo adakɨlya ndɨ, pa aka ndɨ lɨngʉnʉ ɓiwo. 40 Kumbuso yi, Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kaɓanga? Makɛgʉ nɛkɨ mbɛyɨ na baya kadwɛ mɔnɨ na ɓʉɓwanʉ?» 41 Luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ. Ɓapʉnga ndɨ kauusono ɓɛ: «Inguo ya mʉmbanzʉ tino pɨyɛ mʉ? Gʉtʉgʉ mbumbo aka no liɓo akamʉkana!»

5

Yeso ahukusini mʉtʉ wa lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ

(Matayɔ 8:28-34; Luka 8:26-39)

1 Kumbuso yi, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓadwɛ ndɨ kʉsyakʉ wagɔgɔ wa ibombu ya Galilaya, kʉ ka Ɓagɛlasɨ. 2 Nɨyɔ Yeso osya ndɨ ka ɨngbɔlɔ, wa aka wa, mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ a ndɨ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, opupoku ndɨ ka ɓekunde, asilya ndɨ. 3 Ikaga kʉwa ndɨ ɨyɨ ka ɓekunde aka. Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka kakwananagɨgʉ ndɨ ɓata kagwi, ikanɨ kamakya ka kpʉkpʉ. 4 A ɓɛyɔ, magʉ kakɨ ikaga ndɨ ɓongbinga ɓasɨ ka kpʉkpʉ, maɓɔkʉ mʉkanda na selegeni ɓingbufu. Luki limoti, ɨtɨnaga ndɨ ɓaselegeni ɓi nɨɓɔ ɓitututu, ʉlaga kpʉkpʉ yi nɨyɔ yasɨ. Kikogigʉ ndɨ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ akwananaga ndɨ kagwigo. 5 Ɓongbingo ɓasɨ, biti na lɨsyɛ, ikaga ndɨ kaamama ɓɨgbagbagba ka ɓekunde na ka ɓangʉpa, anapamɨkanaga, anɨkɔ ɓapwayɨ na matamʉ.

6 Nɨyɔ aminoku Yeso asɨ ɓyɨ aka, opikitoku, ogwo na moli ɓikpwu kambwa kakɨ, 7 apamɨkana ɓɛ: «Yeso, Miko-Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ, nɨlɔ kusu na iɓunu opukogi ɓʉnɨ? Kikiliki ko lino ko Kunzi, wakegyogyisonitɔgʉ ɓaka!» 8 A ndɨ kanzɨna ɓɛyɔ kyɛ Yeso a ndɨ nɨ oɓikyini ɓɛ: «Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, pupo ka alʉkʉ yi nɨmʉ!» 9 Kʉwa wa, Yeso amuusa ndɨ ɓɛ: «Wina ɓʉ?» Asikisya ɓɛ: «Nina ɓɛ ‹Ndube›, kyɛ ta ɓudingi.» 10 Ɨtatanaga ndɨ na Yeso kʉgbɛ ɓɛ kokpumyonitɔgʉ ɓaka mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mi nɨmɔ kunzi wa mugi mi nɨmɔ.

11 Ambaza mudingi ka ɓangʉya a ndɨ kalyalya ka ngʉpa wa. 12 Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ: «Tɨtɨkanɔ ɓaka kʉsɔ ka ɓangʉya ɓi nɨɓa, tɨsɨlya pisi kogulya kʉsɔ kaɓʉ.» 13 Yeso asɨlya ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ pisi, opupa kʉwa ndɨ, ogulya ka ɓangʉya. Kʉsɔ wa ambaza, ɓangʉya ɓa ndɨ banda ɓɛlɔfʉ ɓaɓa. Ɓongbutukana kʉwa ndɨ ko dida wa ngʉpa kadwɛ ko liɓo lidingi, ɓolumwogo.

14 Ɓoɓuɓulyo ka ɓangʉya ɓaga ndɨ mbangʉ kapága mongoni mi nɨmɔ ka gʉɗʉ na ko giyo. Ɓambanzʉ ɓodoku ndɨ kaɨna nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ. 15 Nɨyɔ ɓosila ɓuwobi na Yeso, ɓamɨna ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ nɔ mukuliko, nɨ imokisyini kutuko, mʉpɨla ɓɨnza ɓipiii. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ. 16 Nɨɓɔ ɓɨna ndɨ nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ, ɓutumbulyogoku ɓatʉ ɓagɔgɔ: iki nɨlɔ asilya ndɨ alʉkʉ yi nɨnɔ a ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ nɔ, na iki nɨlɔ usilya ndɨ ɓangʉya.

17 Kʉwa wa, ɓapʉnga ndɨ kaɨtatanaga na Yeso ɓɛ opupinɔ ɓaka ka lɨtɔmbʉ kaɓʉ. 18 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kaɗaka ka ɨngbɔlɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ nɔ ɨtatanaga na Yeso ɓɛ ɓaganɔ ɓaka pa imoti na ɨyɨ. 19 Yeso akya, luki limoti, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wɨga kʉ kakʉ, ka lɨvananza kakʉ, utumbulyogoku lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ Mombukwono-dosu ugyilyi, na ɓɛyɔ ukwilyi mino kumbu.» 20 Alʉkʉ yi nɨnɔ ɨmagalya ndɨ, apʉnga ndɨ kaɓɨkyaga nɨlɔ Yeso agyɨlya ndɨ ka iwili ya Ɓagʉɗʉ-Tɛkɛɓɛ. Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓatʉ ɓasɨ ɓɨdɛ.

Yeso ahukusini muka ɓemoti, abililisa gɔnɨ mika Yailo

(Matayɔ 9:18-26; Luka 8:40-56)

21 Nɨyɔ Yeso azaba ɓata ndɨ ka ɨngbɔlɔ kʉsyakʉ wa Galilaya, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ amʉmʉkana ndɨ ɓuwobi na ɨyɨ wa. A ndɨ wakamaga ka kpɔlɔ-kpɔlɔ wa ibombu wa. 22 Ngama ɓemoti wa ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yailo, osiloku ndɨ gɔnɨ wa. Nɨyɔ amɨna Yeso, ogwo kambwa kakɨ, 23 ɨtatanaga ndɨ na ɨyɨ kʉgbɛ, anaɓɨkya ɓɛ: «Mikamɨ mʉsɨka yi a ɓuwobi kosisa lɨmbɛngɨ. Kikiliki, dokunɔ ɓaka kabisilya maɓɔkʉ, kyɛ ahʉkɨ, isisilaga na ɔɓɨlɨ.»

24 Kʉwa wa, Yeso ɓaga ndɨ na ɨyɨ. Ambaza mudingi a ndɨ kaɓɨɓya ɓingbooo, amotosya ɓɨkpwɔ.

25 Kʉsɔ wa ambaza wa, a ndɨ na muko ɓemoti nɨnɔ ɓangʉ apupaga ndɨ katʉkya ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨɓa. 26 A ndɨ nɨ igyogyisini kʉgbɛ ka maɓɔkʉ ka ɓamʉnganga. Ama ndɨ mukumbo kakɨ masɨ ɓingbufu ka bʉkʉtɔ, luki limoti ɓangʉ idukulogo kopupo aka. 27 Nɨyɔ muko nɔ ʉkana mongoni ka Yeso, ogulya ndɨ ka ambaza, kumbuso ka Yeso, avɨla mʉ ma kutuko kakɨ. 28 A ɓɛyɔ, a ndɨ katamanaga ɓɛ: «Nakavɨla gʉtʉgʉ kutuko kakɨ aka, nahʉkatʉ.»

29 Nɨyɔ aka yɔ avɨla kutuko ka Yeso, ɓangʉ asa ndɨ kapupo wa aka wa, ɨmʉkana ndɨ ɓɨnza. 30 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Yeso ɨmʉkana ndɨ ɓɛ ngu apupini mino. Oyikana kʉwa ndɨ ka ambaza ka ɓambanzʉ, uusa ɓɛ: «Wanɨ pɨyɛ nɔ ovili kutuko kamɨ?»

31 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Wakɛgʉ mbɛyɨ kaɨna ɓɛyɔ ambaza umotosi mino ɓɨkpwɔ ɓɛnɛ? Wa pɨyɛ ɓata kauuso lɨkɨ ɓɛ: ‹Wanɨ nɔ evili?›»

32 Luki limoti, Yeso ɨkwɛ ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ kakɨ kyɛ amɨnɨ mʉtʉ yi nɨnɔ agya ndɨ ɓɛyɔ. 33 Nɨyɔ muko yi nɨnɔ iba lɨkpʉmʉka nɨlɔ asilya ndɨ, apʉnga ndɨ kagʉgʉma na kʉɓangakʉ. Odoku kʉwa ndɨ kogwa kambwa ka Yeso, atʉmbʉlyaga lɨkpʉmʉka lasɨ ka ɓungbingbili. 34 Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Mikamɨ, baya kakʉ uhukusini. Waga na mazɨyɔ, woukini.»

35 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a mbɛyɨ ndɨ mino kanzɨna aka nɔ, ɓambanzʉ ɓotukyoku ndɨ kʉ ka ngama wa ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Mikakʉ osisini lɨmbɛngɨ. Wa sɛ pɨyɛ ɓata kadomiso Muwonisilo ko bulya ɨkɨ?» 36 Luki limoti, Yeso kobisagʉ ndɨ lɨmbɛngɨ ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, aɓɨkya ngama nɔ ɓɛ: «Wakoɓongonitɔgʉ! Wika na ɓaya aka!» 37 Yeso kapagʉ ndɨ kaɨnda na ɓatʉ ɓagɔgɔ kiki asɨ Pɛtɛlɛ aka, Yakɔbɔ na mamakɨ ɓɛyɔ ka Yuani. 38 Ɓosila kʉwa ndɨ ka ndaɓʉ ka ngama Yailo. Kʉ ɓɛyɔ, Yeso atakanya ndɨ ɨpʉmbʉ, ɓambanzʉ ɓanagamana na ɓanakʉgwaga. 39 Ingya ndɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kapá ɨpʉmbʉ na kagamana ɓɛnɛ? Miki kɛgʉ mukwo, luki limoti, a ka tɔtɔ.» 40 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓatɨba ndɨ ɓɨkyaaa.

Luki limoti, Yeso upupisisa ndɨ ɓasɨ kunzi. Ava ndɨ abakɨ miki, amakɨ sɛ kʉwa ɓaɓɨɓya kakɨ ɓasaa ɓi nɨɓɔ, ogulya kʉ miki a ndɨ mino. 41 Agwi kʉɓɔkʉkɔ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Talita kumu» isi yi ɓɛ: «Mikya ɓasɨka, nakaʉɓɨkya ambɛ, zuzuko!» 42 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, miki nɔ amaga ndɨ, apʉnga kakpakyana. A ndɨ na ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨɓa. Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓambanzʉ ɓɨdɛ kaɨna lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 43 Luki limoti, Yeso aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Kpɔ kpɔ kpɔ, makatumbulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ.» Kumbuso yi, ʉkpamya ndɨ ɓɛ: «Mupóni luki lɨlya.»

6

Ɓatʉ ɓa Nazalɛtɨ ɓakɛgʉ kaɓɨnɨkyana Yeso

(Matayɔ 13:53-58; Luka 4:16-30)

1 Yeso atʉkya ndɨ ka pa yi nɨyɔ, ɨnda ndɨ kʉ opinga ndɨ mino, pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ. 2 Nɨyɔ Lɨsyɛ la kimumbiso ɨtʉlyana, apʉnga ndɨ kapá mʉtʉʉ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda. Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓɨdɛ ɓatʉ ɓudingi ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kamʉkana wa. Ɓapʉnga ndɨ kauusono ɓɛ: «Wanɨ nɔ awonisila masɨ mi nɨma? Yimibo tina yɔ ɓapá ndɨ ɓɛnɛ? Apʉnya no ngu yɨgya makpʉmʉka mʉmbanga-mbaga ɓɛnɛ yanɨ? 3 Kɛgʉ mbɛyɨ mutwo maɓaʉ mʉ? Mika Malia? Mamakɨ Yakɔbɔ, Yɔsɛ, Yuda na Simoni? Takikogigʉ mbɛyɨ pa imoti na ɓasalɨ kakɨ wanʉ?» Kinili ɓakakwananagʉ ndɨ kaɓɨnɨkyana.

4 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mugyalandʉ ikaga na ɨbɨba ka ɓapa ɓayasɨ, luki limoti, kikogigʉ na ɨbɨba kʉ kaɓʉ, luga wa lɨvananza kakɨ na ka ndaɓʉ kakɨ.» 5 Yeso kakwananagʉ ndɨ ɓata kagya lɨkpʉmʉka lɨmbanga gʉtʉgʉ limoti aka kʉ ɓɛyɔ. Luki limoti, ubisilya ndɨ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓemoti-ɓemoti aka maɓɔkʉ, ɓahʉka ndɨ. 6 A ndɨ kombomboyo kyɛ ɓambanzʉ ɓakɛgʉ ndɨ kaɓɨnɨkyana.

Yeso akaʉtɨka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa

(Matayɔ 10:5-15; Luka 9:1-6)

Kumbuso yi, Yeso ɨnda ndɨ kolingyo giyo yasɨ nɨyɔ ɓuwobi-ɓuwobi anapá mʉtʉʉ. 7 Kʉwa wa, ʉmaka ndɨ ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa, apʉnga ndɨ kaʉtɨka ɓaɓa-ɓaɓa nɨ upíni ngu yikpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. 8 Ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɛ: «Makigwinonogonitɔgʉ no luki ko pisi kiki asɨ mʉdʉkpɔ aka. Makavonitɔgʉ mukati, kʉgba, gʉtʉgʉ ɓuyi aka ko fuku kunu. 9 Wimokisyoni ɓɛkpakʉ, luki limoti, makimokisyonitɔgʉ ɓasimizi ɓaɓa.» 10 Yeso uɓikyoku ɓata ndɨ ɓɛ: «Ɓakamʉtɨlya ɓanʉ ka ndaɓʉ imoti ɓɛnɛ, wikoni wa aka wa, kadwɛ kʉ kwa kʉ mopupo mino. 11 Puponi ka ɓapa ɓayasɨ kʉ ɓakamʉtɨlyɨgʉ ɓanʉ mino na kʉ ɓakya ɓanʉ mino kamʉmʉkana. Mɨbʉmaga liɓungu la magʉ kunu* kauwonisilo ɓɛ ɓamukyini.» 12 Kʉwa wa, ɓatʉtʉmbwa ɓaga ndɨ kauɓikyogoku ɓambanzʉ ɓɛ okwononi ɓayikosi ɔɓɨlɨ kaɓʉ ko Kunzi. 13 Ɓokpumya ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ makpʉ, ɓugboɗyaga ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓudingi molingo, ɓanahʉka.

Kukwakʉ ka Yuani-Mubatizaɨ

(Matayɔ 14:1-12; Luka 9:7-9)

14 Ngama mudingi ɓɛyɔ ka Ɛlɔdɨ Atipasɨ ʉkana ndɨ mongoni ka Yeso, kyɛ lino kakɨ a ndɨ na ɨbɨba pa yasɨ. Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Yuani-Mubatizaɨ nɔ opupiku ka ɓabɨlɨ! Kinili, a kʉwa no ngu kagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga.» 15 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɛ: «Ɨlɨya nɔ.» Ɓagɔgɔ ɓata ɓɛ: «A mugyalandʉ ɓemoti abɛ ɓemoti ka ɓogyalandʉ ɓandɛlɨ.» 16 Luki limoti, nɨyɔ Ɛlɔdɨ ʉkana mongoni mi nɨmɔ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ Yuani nɨnɔ nakusisa ndɨ mʉ nɔ opupiku ɓata ka ɓabɨlɨ!» 17 A ɓɛyɔ, ɨyɨ Ɛlɔdɨ nɔ akpamya ndɨ ɓɛ ɓagwi Yuani, ɓamakya ka bɔlɔkɔ. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɨ kyɛ Ɛlɔdɨ ava ndɨ Elodia. Elodia a ndɨ muko mamakɨ nɨnɔ miki yi ɓɛyɔ ka Filipi. 18 Yuani a ndɨ kayoyisa ngama Ɛlɔdɨ ɓɛ kokwononigʉ kava muzyakɨ. 19 Nɨyɔ Elodia ɨna ɓɛyɔ, abisa ndɨ Yuani no yoko, a ndɨ kapa kamwisiso. Luki limoti, kɛgʉ ndɨ wakinisono no pisi yi, 20 kyɛ Ɛlɔdɨ aɓangagatʉ ndɨ Yuani. Ibagatʉ ndɨ gɔnɨ ɓɛ a mʉtʉ wongbingbili na wotu, na ikaga ndɨ kaɓuulyogo. Ngbingo yi nɨnɔ Ɛlɔdɨ amʉkanaga ndɨ mino, tamanaga kakɨ amisikanaga ndɨ ɓingbwi, luki limoti apaga ndɨ kamʉkana aka.

21 Lɨsyɛ limoti, Elodia inisana ndɨ no pisi yanza kamwisiso Yuani. A ndɨ lɨsyɛ lo dumo yitomosyo yɨɓʉkʉta ka ngama Ɛlɔdɨ. Ɨyɨ Ɛlɔdɨ alyisa ndɨ dumo, ʉmaka kʉwa ɓangama kakɨ nɨɓɔ ɓagyaga ndɨ na ɨɓʉ ligubo, ɓangama ka ɓasʉda na ɓambanzʉ ɓudingi-dingi ɓa Galilaya. 22 Mika Elodia nɨnɔ mʉsɨka yi ingya ndɨ ka ndaɓʉ, apʉnga koɓino. Moɓino kakɨ aɓosila ndɨ ngama Ɛlɔdɨ na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ʉmaka ndɨ ko dumo. Ngama aɓɨkya kʉwa ndɨ mʉsɨka nɔ ɓɛ: «Ɨkʉnga luki lasɨ nɨlɔ wakapa, nʉpátʉ.» 23 Kumbuso yi, akʉlya ndɨ silika ɓɛ: «Nʉpátʉ luki lasɨ nɨlɔ wɛkʉnga, gʉtʉgʉ kika kagbanana ɓʉngama kamɨ lugo aka.» 24 Kʉwa wa, mʉsɨka yi nɨnɔ opupa ndɨ, ɨnda kamuusa amakɨ ɓɛ: «Nakʉngɨ luki tino?»

Amakɨ asikisya ndɨ ɓɛ: «Kʉnga mʉ ka Yuani-Mubatizaɨ.»

25 Mʉsɨka nɔ ɨga ndɨ ɓɨgala-gala kʉ ka ngama, aɓikyoku ɓɛ: «Nakapa ambɛ ɨpá mbɨya-mbɨya wanʉ mʉ ka Yuani-Mubatizaɨ ka papɨ.» 26 Ngama alya ndɨ kumbu kʉgbɛ. Luki limoti, kakwananagʉ ndɨ ɓata kakya ko bulya silika nɨnɔ akɔ ndɨ kambwa ka ɓatʉ nɨɓɔ ʉmaka ndɨ ko dumo. 27 Atɨka kʉwa ndɨ ɓɨgala-gala sʉda kakɨ ɓemoti nɨnɔ aɓuulyaga ndɨ, akpamya ɓɛ akuku Yuani-Mubatizaɨ mʉ. Alʉkʉ nɔ ɨnda ndɨ ka bɔlɔkɔ, akoku ndɨ mʉ. 28 Kumbuso yi, odoku ndɨ nomu ka papɨ, apá mʉsɨka yi nɨnɔ. Mʉsɨka yi nɨnɔ apóku ndɨ amakɨ. 29 Ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya ka Yuani ɓʉkana ndɨ mino mongoni mi nɨmɔ ɓɛyɔ, ɓobinikoku ndɨ manda kakɨ, ɓolumba ndɨ.

Yeso ulyolyisini ɓambanzʉ ɛlɔfʉ kuɓukumuti

(Matayɔ 14:13-21; Luka 9:10-17; Yuani 6:1-14)

30 Nɨyɔ ɓatʉtʉmbwa ɓigononoku ndɨ ɓuwobi na Yeso, ɓatʉmbʉlyaga ndɨ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓagya ndɨ, na mʉtɨwɨ masɨ nɨmɔ ɓapá ndɨ. 31 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Togoni mbɛyɨ iɓusu aka ɓɨkɛɗɛ ka pa nɨyɔ mʉmbanzʉ kɛgʉ mino, mimumbisoku.» Aɓɨkya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɓambanzʉ ɓudingi kʉgbɛ ɓasilyogoku ndɨ, ɓanaga. Ɓaɓɨɓya ɓakɛgʉ ndɨ gʉtʉgʉ no ngbingo mʉlyalya aka. 32 Ɓakɨɗa kʉwa ndɨ asɨ ɨɓʉ aka ka ɨngbɔlɔ ɓapʉnga kaɨnda ka pa nɨyɔ mʉmbanzʉ kɛgʉ ndɨ mino. 33 Luki limoti, ɓatʉ ɓudingi ɓʉmɨna ndɨ nɨ ɓanaga, ɓumibo. Kʉwa wa, ɓambanzʉ ɓa gʉɗʉ ɓasɨ ɓatɨnɨka ndɨ na mbangʉ, ɓaɗɨkya ndɨ nɨ ɨɓʉ kadwɛ kambwa ka Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ka pa nɨyɔ ɓa ndɨ mino kaɨnda. 34 Nɨyɔ Yeso osya ka ɨngbɔlɔ, amɨna ndɨ ambaza mudingi, alya kumbu kʉgbɛ kyɛ a ndɨ abɛ ɓakɔndɔlɔ nɨɓɔ ɓakɛgʉ na muɓuɓulyo. Apʉnga ndɨ kaupá mʉtʉʉ kʉgʉ wa makpʉmʉka mudingi.

35 Yɛkɨ ngbingo a kʉwa ndɨ nɨ okitogini, ɓaɓɨɓya ɓakpuɗoku ndɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Wanʉ a ɨsa, na ngbingo okitogini gɔnɨ, 36 hʉkpamya ɓatʉ ɓi nɨɓa, ɓaga ko giyo nɨyɔ a ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ wanʉ na ka sɛngɨ nɨyɨna ɓuwobi-ɓuwobi wanʉ kailuulyo luki lɨlya.» 37 Yeso usikisya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Hupóno nɨ iɓunu aka malɨlɨ.»

Luki limoti, ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Wakapa ɓɛ tuluulyiku mukati ma ɓambuma mɨya yɨɓa† todoku kaʉpá?» 38 Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Ma na mukati mɨnga? Windoni mbɛyɨ kaɨna.»

Nɨyɔ ɓondoku, ɓasikisya ɓɛ: «Ta na mukati kuɓukumuti na ɓosi ɓaɓa aka.»

39 Kʉwa wa, Yeso ʉkpamya ndɨ ɓɛ ɓulikisi ɓambanzʉ ɓasɨ ka magbʉta ka tɔnɨtɔ. 40 Ɓikanana ndɨ ka magbʉta ma mɨya-yimoti-yimoti, na magɔgɔ ma ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti kuɓukumuti. 41 Yeso ava ndɨ mukati kuɓukumuti na ɓosi ɓaɓa ɓi nɨɓɔ, ɨkwɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ, abibisa Kunzi. Kumbuso yi, oɓunonogo mukati, ʉpága ɓaɓɨɓya kakɨ pa imoti na ɓosi ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓɛ ɓʉlʉpyagɨ kʉwa. 42 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓalyalya ndɨ, ɓikutaga ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ. 43 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓamʉmʉla ndɨ ɓodongbu ɓaya mukati na ɓosi nɨɓɔ ɓasɨkana ndɨ. Otuma ndɨ mʉmbɨ tɛkɛɓɛ na mɨɓa. 44 Luga ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓalyalya ndɨ, ɓalʉkʉ ɓa ndɨ ɛlɔfʉ kuɓukumuti.

Yeso akakpakyana kʉgʉ wo liɓo

45 Kumbusa yɨkɛɗɛ, Yeso ʉkpamya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ kaɗaka ka ɨngbɔlɔ kyɛ ɓazabɨ mbɛyɨ ɨɓʉ kambwa kʉsyakʉ wa ibombu, miso ka gʉɗʉ wa Bɛtɛsaida. Ɨyɨ, asɨkana ndɨ kapá ambaza ka ɓambanzʉ lɨgʉndʉ. 46 Kumbusa kaʉpá lɨgʉndʉ, aga ndɨ kalʉmba ka ngʉpa. 47 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ ogwo, ɨngbɔlɔ yidingi a kʉwa ndɨ ka lɨmbɛngɨ lo liɓo. Yeso a ndɨ ɨyɨ mʉkaka aka kubi. 48 Ɨna ndɨ ɓɛ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ kawɔ ɨngbɔlɔ kyɛ avivi a ndɨ kautundulo kumbuso. Kʉwa ɓuwobi lɨsyɛ katɨnɨkaga, ɓamɨna ndɨ Yeso nɨnɔ odoku nɔ misa ya kʉ ɓa ndɨ mino. A ndɨ kakpakyana kʉgʉ wo liɓo, anapa kaʉkɨtaga. 49 Nɨyɔ ɓamɨna ɓɛyɔ, ɓakʉgwaga ndɨ kyɛ ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ abɨlɨ. 50 A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓamɨnatʉ ndɨ, ɓotuma ndɨ na kʉɓangakʉ ɓɨɗɛ. Luki limoti, ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wikoni na lɨlʉkʉ! Ɨmɨ nɔ, makoɓongonitɔgʉ!» 51 Kumbuso yi, aɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ pa imoti na ɨɓʉ, avivi adakɨlya ndɨ. Ɓaɓɨɓya ɓotuma ndɨ na ombombo ɓɨɗɛ, 52 kyɛ ɓakotombisyagʉ ndɨ isi ya lɨkpʉmʉka lɨmbanga nɨlɔ agya ndɨ kʉgʉ wa mukati. A ɓɛyɔ, mambɛngɨ kaɓʉ a ndɨ ɓɨdɨsɨlɨ.

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ka iwili ya Gɛnɛzalɛtɨ

53 Ngbingo yi nɨnɔ ɓazaba ndɨ mino, ɓosila ka iwili ya Gɛnɛzalɛtɨ, ɓafʉma ɨngbɔlɔ. 54 Nɨyɔ aka yɔ ɓosya ka ɨngbɔlɔ, ɓambanzʉ ɓamiba ndɨ Yeso. 55 Ɓapʉnga ndɨ kolingyo iwili yi nɨyɔ yasɨ. Ɓanadulyoku Yeso na ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu kʉgʉ wa ɓakalagba ka ɓapa ɓayasɨ kʉ ɓʉkanaga ndɨ mino ɓɛ a kʉ. 56 Ɓapa ɓayasɨ kʉ Yeso ɨndaga ndɨ mino, iki ka sɛngɨ, ka ɓagʉɗʉ ikanɨ ka ɓasɔkɔ, ɓambanzʉ ɓabisilyaga ndɨ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu kunzi. Ɨɓʉ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓavɨlɨnɔ ɓaka gʉtʉgʉ mʉ ma kutuko kakɨ aka. Na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓavɨlaga ndɨ, ɓahʉkagatʉ ndɨ.

7

Yeso akanzɨna ko bulya yɨgya ka ɓatɨtɛ ndɨ

(Matayɔ 15:1-9)

1 Lɨsyɛ limoti, Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka Yelusalɛma, ɓamʉmʉkana ɓuwobi na Yeso. 2 Ɓʉmɨna kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓemoti-ɓemoti nɨ ɓanalyalya na maɓɔkʉ ma mokoku, isi yi ɓɛ nɨ ɓakisukusigʉ kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya ya kanisa kaɓʉ. 3 A ɓɛyɔ, Ɓafalisayɔ na Ɓayuda ɓasɨ ɓaɓangagatʉ ndɨ yɨgya ka ɓatɨtaɓʉ nɨyɔ akʉngaga ndɨ ɓɛ ɓɨsʉkʉsɨ maɓɔkʉ ɓɨnza* kambwa kalyalya. 4 Ngbingo yi nɨnɔ ɓigononogoku ndɨ mino ka sɔkɔ, ɓakalyalyagɨgʉ ndɨ nɨ ɓakisukusigʉ maɓɔkʉ. Ɓobibisagatʉ ndɨ gɔnɨ yɨgya yagɔgɔ dididi nɨyɔ ka ɓatɨtaɓʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ kaʉsʉkʉsa ɓakɔpɔ, ɓambɨkɛ na ɓasani ɓa ɓangwɛyɨ.

5 Kʉwa wa, Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓaɓɨɓya kakʉ ɓakaɓyɛgɨgʉ mino ɨɓʉ yɨgya ka ɓotitosu? Wɨna mbɛyɨ, ɓakalyalya na maɓɔkʉ ma mokoku aka!» 6 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓugyalandʉ ka Isaya a ndɨ ɓa lɨngʉnʉ kʉgʉ kunu. Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ okpikaga ndɨ mino ɓɛ:

‹Ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɓɛɓangagatʉ,

luki limoti, ɓɛmɨnaga payaya.

7 Malʉmba nɨmɔ ɓagyaga a ma payaya,

a ɓɛyɔ, mʉtʉʉ kaɓʉ,

ikaga asɨ yɨgya ka ɓambanzʉ aka*›

8 Makaasa mʉtʉʉ ko Kunzi, manɨgʉmya ka yɨgya ka ɓambanzʉ.»

9 Yeso ʉɓɨkya ɓata ɓɛ: «Masaga mʉtʉʉ ko Kunzi ko bulya yiɓuulyogo yɨgya kunu aka. 10 A ɓɛyɔ, Musa aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mʉɓanga abakʉ na amakʉ.› Omotiloku ɓɛ: ‹Mʉmbanzʉ kagbusya abakɨ ikanɨ amakɨ, okwononi ɓamwɨ.› 11 Luki limoti, iɓunu maɓɨkyaga ɓɛ: Mʉmbanzʉ kaɓɨkya abakɨ ikanɨ amakɨ ɓɛ: ‹Luki nɨlɔ nakwanano ɓi nolu kausingyo a kɔlɔbanɨ.› Isi yi ɓɛ ‹apɛpɛ ko Kunzi›, 12 kaɓɨkya ɓɛyɔ, makakpamya mʉtʉ yi nɨnɔ ɓɛ kobinikonitɔgʉ ɓuti ka abakɨ ikanɨ amakɨ. 13 Kinili, molimogo lɨkpʉmʉka ko Kunzi pisi kapánana yɨgya ka ɓotitonu. Managya gɔnɨ makpʉmʉka magɔgɔ dididi abɛ nɨmɔ.»

Luki nɨlɔ apʉtaga mʉmbanzʉ

(Matayɔ 15:10-20)

14 Kʉwa wa, Yeso alɨkya ɓata ndɨ ambaza ka ɓambanzʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Iɓunu ɓasɨ, imukononi, motombisyo ɓɨnza lɨkpʉmʉka li nɨlɨ: 15 Kɛgʉ na lɨkpʉmʉka la kunzi nɨlɔ kingyo kʉsɔ ka mʉmbanzʉ, akwanana kapʉta. Luki limoti, nɨlɔ akwanana kapʉta mʉmbanzʉ, a luki li nɨlɔ opupogo ka lɨmbɛngɨ kakɨ. [ 16 Nɨnɔ apa kaʉkana, ʉkana.]»

17 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso atʉkya ndɨ mino ɓuwobi na ambaza ka ɓambanzʉ, ingya ka ndaɓʉ. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓamuusa kʉwa ndɨ isi ya lizuni li nɨlɔ. 18 Uɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ iɓunu aka, makɛgʉ nɛkɨ na yimibo? Makɛgʉ kotombisyo ɓɛ luki lasɨ la kunzi kingyo kʉsɔ ka mʉmbanzʉ akwananatʉ kapʉta? 19 Makpʉmʉka mi nɨmɔ kingyogigʉ ka lɨmbɛngɨ ka mʉmbanzʉ, luki limoti, ka mʉma. Kumbuso yi, opupo, ɨnda ka lɨmbɨ.» (Pisi ka mʉnzɨna mi nɨmɔ, Yeso a ndɨ kowonisilo ɓɛ ɓakwanana kalya malɨlɨ masɨ.)

20 Yeso oɓikyoku ndɨ ɓata ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka nɨlɔ opupaga ka lɨmbɛngɨ ka mʉmbanzʉ lɔ apʉtaga. 21 A ɓɛyɔ, tamanaga yanyɛ opupaga ka lɨmbɛngɨ ka mʉmbanzʉ. Akpamya kʉwa kagya ɓʉɗanda, kaiɓo, kamwɔ mʉmbanzʉ, 22 kasyɛ na muko ikanɨ na mʉlʉkʉ wodi, kaika na lɨgbʉgbʉ, kaika mʉɗɨya, kaika na ɓokoli, kagya ɓɨlya ikanɨ ɓʉɗanda, kaika no misa mopi, kaʉnzɨnzɨnya ɓɛngɛnɨ, kaɨbɨnɨka na kaika na ɓungingi. 23 Makpʉmʉka manyɛnyɛ mi nɨmɔ masɨ opupogo kʉsɔ ka mʉmbanzʉ, apʉta.»

Waɓasulia aɓinikyonini Yeso

(Matayɔ 15:21-28)

24 Kumbuso yi, Yeso atʉkya ndɨ wa, aga ka iwili ya Tilo. Kʉ ɓɛyɔ, ingya ndɨ ɓɨpɛlɛ ka ndaɓʉ yimoti ɓɛnɛ. Kɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ ɓibito ɓɛ a kʉ ɓɛyɔ, luki limoti, ɓambanzʉ ɓiba ndɨ aka. 25 Muka ɓemoti nɨnɔ mikakɨ muko yi a ndɨ kaigyogyiso na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, ʉkana ndɨ gɔnɨ mongoni ka Yeso. Muko yi nɨnɔ akpuɗoku ndɨ ɓɨgala-gala, ogwo kambwa kakɨ. 26 Kɛgʉ ndɨ ɨyɨ Waɓayuda. Ɨɓʉkʉta ndɨ ka Foinikia ka iwili ya Sulia. Ɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ opupisi lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ nɨlɔ a ndɨ kʉsɔ ko mikakɨ. 27 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Hʉsa mbɛyɨ ɓomiki ɓikutogi. A ɓɛyɔ, kɛgʉ ɓɨnza kava malɨlɨ kaɓʉ, kaumbimbilyo ɓɛnva.» 28 Muko yi nɨnɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, a ɓɛyɔ! Luki limoti, gʉtʉgʉ ɓɛnva aka ɓalyagatʉ gɔnɨ kumbo ya ɓamalɨlɨ nɨyɔ ʉnyʉkɨlyaga ɓomiki ka mɨza.» 29 Yeso aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ko bulyo mʉnzɨna mi nɨmɔ wosikisyi mɔ, wɨga kʉ kakʉ, lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ apupini mikakʉ.» 30 Nɨyɔ muko yi nɨnɔ ɨga ndɨ kʉ kakɨ, atakanya mikakɨ wakanga nɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ nɨlɔ apupini.

Yeso ahukusini adʉka nɨnɔ a ndɨ gɔnɨ ɓoɓo

31 Kumbuso yi, Yeso atʉkya ɓata ndɨ ka iwili ya Tilo, akɨtaga ka Sidɔna, akɨtanaga ka Ɓagʉɗʉ-Tɛkɛɓɛ, igoku kʉwa ndɨ misa ya ibombu ya Galilaya. 32 Kʉ ɓɛyɔ, ɓadulyoku ndɨ na adʉka ɓemoti nɨnɔ a ndɨ gɔnɨ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓʉnzɨna. Ɓɨtatanaga ndɨ na ɨyɨ ɓɛ abisilyi maɓɔkʉ kyɛ ahʉkɨ. 33 Yeso ɨtɛ ndɨ na ɨyɨ katʉkya ka ambaza, amakya ndɨ ɓakpɛngbɛ ka motili, ɨɓakya maɓɔkʉ na ɓotikito, avɨla ndɨ lɨsasʉ ka ɓoɓo yi nɨnɔ. 34 Kumbuso yi, Yeso ɨkwɛ ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, osiso muyukumi, aɓikyoku alʉkʉ nɔ ɓɛ: «Ɛfata» isi yi ɓɛ: «Hukwikono!» 35 Wa aka wa, motili ahukwikana ndɨ, lɨsasʉ apolimono, apʉnga ndɨ kanzɨna ɓɨngbanganya. 36 Yeso ʉgbɨtyaga ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ ɓakatumbulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ. Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ Yeso ʉgbɨtyaga ndɨ mino ɓɛyɔ, ɓowowisa kʉwa ɓata ndɨ mongoni mi nɨmɔ kʉgbɛ. 37 Ɓambanzʉ ɓombombaya ndɨ ɓata kʉgbɛ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Masɨ nɨmɔ akagya a manza kʉgbɛ! Akauhukwo ɓaadʉka motili, anunziniso ɓoɓoɓo!»

8

Yeso ulyolyisini ɓambanzʉ ɛlɔfʉ yɨkwanganya

(Matayɔ 15:32-39)

1 Lɨsyɛ lagɔgɔ, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ amʉmʉkana ndɨ ɓata ka kpɔlɔ ka Yeso. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ no luki nɨlɔ ɓakwanana ndɨ kalya. Yeso ʉmaka kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: 2 «Nakaʉmɨnɨlya ɓatʉ ɓi nɨɓana kumbu. Ta kʉwa na ɨɓʉ na masyɛ masaa, ɓakɛgʉ ɓata no luki lɨlya. 3 Nakumigiso ka ɓakʉkaɓʉ na ɓanza, nzʉyɨ ʉdɨkagatʉ ko pisi, kyɛ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓotukyiku ɓi ɓyɨɓyɨ ɓyɨ.» 4 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ta wanʉ ka ɨsa, takwanana kainisa na malɨlɨ nɨmɔ ɓikutaga na imu yanɨ?» 5 Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Ma na mukati mɨnga?» Ɨɓʉ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Maɗɨya na ɨka.»

6 Yeso ʉkpamya kʉwa ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ ɓikononi wasɨ. Kumbusa kava mukati maɗɨya na ɨka mi nɨmɔ, abibisa ndɨ Kunzi, oɓunonogo, ʉpága ɓaɓɨɓya kakɨ, ɓʉgbananɨlyaga kʉwa ndɨ ɓambanzʉ. Ɓagya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ. 7 Ɓatʉ ndɨ gɔnɨ mino na ɓomikya ɓosi ɓakɛɗɛ. Yeso abibisa ndɨ Kunzi ko bulya ɓosi ɓi nɨɓɔ, ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ ɓʉlʉpyagɨ gɔnɨ. 8 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓalyalya ndɨ, ɓikutogo ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ. Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ɓamʉmʉla ndɨ ɓodongbu ɓaya mukati na ɓosi nɨɓɔ ɓasɨkana ndɨ, ɓotumisa mʉmbɨ maɗɨya na ɨka. 9 Wɨna sɛ, ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓalyalya ndɨ, ɓa ndɨ banda ɛlɔfʉ yɨkwanganya. Kumbuso yi, Yeso ʉpá ndɨ lɨgʉndʉ kaɨganana ka ɓakʉkaɓʉ. 10 Kolipyagʉ ɓata, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓaɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ yidingi, ɓaga ka iwili ya Dalamanuta.

Ɓafalisayɔ ɓakungini Yeso likingyosi

(Matayɔ 16:1-4)

11 Ɓafalisayɔ ɓasilyoku ndɨ Yeso, ɓapʉnga ndɨ na ɨɓʉ ɓoɗongoso kakɨsa kaɓɔ ɓɛ ʉgyɨlyɨ likingyosi kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. 12 Yeso alya ndɨ kumbu kʉgbɛ ka lɨmbɛngɨ, oɓikyoku ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ ɓo mino kakʉnga likingyosi? A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓakɨnɨgʉ ndɛkɛ gʉtʉgʉ limoti aka!» 13 Kumbuso yi, ʉsa ndɨ, aɗaka ndɨ ɓata ka ɨngbɔlɔ, ɓazaba kʉsyakʉ wagɔgɔ wa ibombu.

Yɨgya ka Ɓafalisayɔ na nɨyɔ ka Ɛlɔdɨ

(Matayɔ 16:5-12)

14 Ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ nɨ ɓoɓusolini kava mukati. Ɓa ndɨ nomu mumoti aka ka ɨngbɔlɔ. 15 Yeso ʉpá mʉtʉʉ ɓɛ: «Wiminyonito na kʉɓɔɓɔkʉ ka Ɓafalisayɔ na yɨgya ka Ɛlɔdɨ. A ɓɛyɔ, yɨgya kaɓʉ a mʉɗɔngɔnɨ abɛ sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisaga mukati*.» 16 Ɓaɓɨɓya ɓapʉnga ndɨ kanzɨna luga kaɓʉ kyɛ ɓakɛgʉ ndɨ na mukati.

17 Yeso ʉndʉnga ndɨ, umuusa ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kaidomiso na tamanaga ɓɛ makɛgʉ na mukati? Makɛgʉ mbɛyɨ kotombisya lɨkpʉmʉka? Makanibigʉ mbɛyɨ lɨkpʉmʉka? Mambɛngɨ kunu a nɛkɨ ɓɨdɨsɨlɨ aka? 18 Ma no miso, makɛgʉ kaɨna? Ma na motili, makɛgʉ kaʉkana? Makɛgʉ katamana, 19 ngbingo yi nɨnɔ noɓunanaga ndɨ mino mukati kuɓukumuti, nulyolyisa ɓambanzʉ ɛlɔfʉ kuɓukumuti? Motumisaga ndɨ mbɨyɔ yɨnga na ɓodongbu nɨɓayɔ asɨkana ndɨ?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Tɛkɛɓɛ na mɨɓa.» 20 Yeso uusoku ɓata ndɨ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ noɓunanaga ndɨ mina mukati maɗɨya na ɨka, nulyolyisa ɓambanzʉ ɛlɔfʉ yɨkwanganya, motumisa ndɨ mʉmbɨ mɨnga na ɓodongbu nɨɓayɔ asɨkana ndɨ?» Ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «Maɗɨya na ɨka.» 21 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Makonotombisyigʉ aka?»

Yeso ahukusini mʉtʉ wo koloɓu ya mamɔmɔ

22 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓosila ndɨ ka Bɛtɛsaida. Kʉ ɓɛyɔ, ɓadulyoku ndɨ na mʉtʉ wa koloɓu ya mamɔmɔ, ɓɨtatanaga na ɨyɨ ɓɛ avɨlɨ. 23 Kʉwa wa, Yeso agwi ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, ɨnda na ɨyɨ kunzi wa mugi. Kʉ ɓɛyɔ, aɓakya ndɨ na ɓotikito ko miso, abisilya maɓɔkʉ, amuusa ndɨ ɓɛ: «Watʉ kaɨna luki?» 24 Alʉkʉ nɔ ɨkwɛ ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Nakaʉmɨna ɓambanzʉ, nakaʉmɨna mʉɗɔngɔnɨ abɛ bʉkʉtɔ, luki limoti ɓakakpakyana.» 25 Yeso ɨgɨlya ndɨ ɓata kabisilyo maɓɔkʉ ko miso, alʉkʉ nɔ ɨna ndɨ ɓɨngbanganya. Ahʉka ndɨ, apʉnga kotombisya makpʉmʉka dididi. 26 Yeso apá ndɨ lɨgʉndʉ kaɨga kʉ kakɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Wakigonitɔgʉ ɓata pisi ka mugi mi nɨmɔ.»

Pɛtɛlɛ oɓikyini ɓɨngbanganya ɓɛ Yeso nɨ Kilisito

(Matayɔ 16:13-20; Luka 9:18-21)

27 Kʉwa wa, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓaga ndɨ miso ya sɛngɨ nɨyɔ ikaga ndɨ ɓuwobi na gʉɗʉ wa Kaizalɨa-Filipi. Ko pisi, umuuso ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓa pɨyɛ kaɓɨkya ɓɛ ɨmɨ nɨ wanɨ?» 28 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɨwɛ nɨ Yuani-Mubatizaɨ, ɓagɔgɔ ɓɛ ɨwɛ nɨ mugyalandʉ Ɨlɨya, ɓagɔgɔ ɓata ɓɛ wa ɓemoti ka ɓogyalandʉ.» 29 Yeso umuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Sɛ kʉwa iɓunu, maɓɨkyaga ɓɛ ɨmɨ nɨ wanɨ?» Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ Kilisito.»

30 Yeso ʉgbɨtyaga kʉwa ndɨ ɓɛ ɓakaɓikyonitɔgʉ mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ.

Yeso akatʉmbʉlaga bulyo kukwakʉ no pupo kakɨ ka mbʉkʉ

(Matayɔ 16:21-28; Luka 9:22-27)

31 Kumbuso yi, Yeso apʉnga ndɨ kaʉpá ɓaɓɨɓya kakɨ mʉtʉʉ ɓɛ: «Okwononi ɓɛ Mika-mʉmbanzʉ igyogyisi kʉgbɛ. Ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda, ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓakyatʉ ndɛkɛ. Ɓamwisiso, luki limoti, kumbusa wa masyɛ masaa, opupoku ka mbʉkʉ.» 32 Yeso ʉɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɨngbanganya. Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ amaka ndɨ ɓɨkɛɗɛ, apʉnga kayoyiso. 33 Luki limoti, Yeso oyikana ndɨ, ʉnda ɓaɓɨɓya kakɨ ɓizumuuu, ayoyiso Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Abɨlɨ mʉ! Kɨtaga kumbusa kamɨ! Tamanaga kakʉ kɛgʉ abɛ nɨyɔ ko Kunzi, luki limoti, a abɛ nɨyɔ ka ɓambanzʉ.»

Mʉmbanzʉ akwanana kaɓɨɓya Yeso lɨkɨ?

(Matayɔ 16:24-28; Luka 9:23-27)

34 Kumbuso yi, Yeso amaka ndɨ ambaza ka ɓambanzʉ pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kapa kɛɓɨɓya, okwononi ɨmʉyɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓɨkpɛ, abɨnɨka mʉsalaba kakɨ, apʉnga kɛɓɨɓya. 35 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kapa kaɓuulyogo ɔɓɨlɨ kakɨ, aputikosatʉ ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ. Luki limoti, nɨnɔ aputikosa ndɛkɛ ɔɓɨlɨ kakɨ ka mombukwana-dakɨ yi ko bulya Mongoni Manza, aɓuulyagatʉ. 36 A na ɨzangɨya tino mʉmbanzʉ kainisono na lɨngama lasɨ la ɔɓɨlɨ nɨ aputini ɔɓɨlɨ kakɨ? Ɨkɨ yɔ akwanana kapá ɓata kyɛ ahukusi ɔɓɨlɨ kakɨ? 37 Kɛgʉ no luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ mʉmbanzʉ akwanana kakalya ko bulya yihukuso ɔɓɨlɨ kakɨ. 38 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨmʉkanaga suni ko bulya kamɨ na ko bulya lɨkpʉmʉka kamɨ, ko misa ka ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ, nɨɓɔ ɓa abɛ ɓaɗanda, ɓanyɛ na ɓakamibigʉ gɔnɨ Kunzi. Ɨmɨ, Mika-mʉmbanzʉ amɨnyɨlya ndɛkɛ gɔnɨ suni ɓɛgɛyɔ wa odoku ndɛkɛ mino ka ɨbɨba ka Abakɨ pa imoti na ɓamalaika ɓotu.»

9

1 Yeso uɓikyoku ndɨ ɓata ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti luga kunu wanʉ, ɓakokwigʉ kanɨ ɓakaninigʉ Ɓʉngama ko Kunzi kodoku no ngu.»

Miso ka Yeso igomosyonini

(Matayɔ 17:1-13; Luka 9:28-36)

2 Kumbusa wa masyɛ maɗɨya, Yeso ava ndɨ Pɛtɛlɛ, Yakɔbɔ na Yuani, ɓaga ndɨ na ɨɓʉ aka ɓɨkɛɗɛ kʉgʉ wa ngʉpa yɨkʉngʉ kʉgbɛ. Kʉ ɓɛyɔ, misa ka Yeso igomosyana ndɨ kambwa kaɓʉ. 3 Ɓotu kakɨ oɓuɓa ndɨ ɓiwenge-wenge kʉgbɛ. Kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ka lɨtɔmbʉ lasɨ nɨnɔ akwanana koɓuɓiso ɓotu ɓɛyɔ. 4 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓasaa ɓi nɨɓɔ ɓamɨna ndɨ Ɨlɨya na Musa ɓigbututu nɨ ɓananzɨna na Yeso. 5 Pɛtɛlɛ aka ndɨ na Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, a ɓɨnza iɓusu kaiko wanʉ. Topiki ɓangbangba ɓayɨsaa: nɨyɔ kakʉ, nɨyɔ ka Musa na nɨyɔ ka Ɨlɨya.» 6 A ɓɛyɔ, Pɛtɛlɛ a ndɨ kanzɨna nɨ kɛgʉ kaiba ɓɛ akaɓɨkya ɓʉ. Ɨɓʉ na ɓawai-dakɨ ɓaɓa ɓa ndɨ nɨ ɓotumini na ombombo ɓɨɗɛ. 7 Ɨkʉɓa odoku ndɨ, utikyo ɨɓʉ ɓasɨ na kululuko. Lɨyʉ kotukyoku ka ɨkʉɓa imoti ɓɛnɛ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mikamɨ mʉpaka nɨmʉ. Mumukononi ɨyɨ aka!» 8 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓaɓɨɓya ɓɨkwɛkwɛ ndɨ, luki limoti nɨ ɓakaminigʉ ɓata mʉmbanzʉ. A kʉwa ndɨ asɨ Yeso aka mʉkaka pa imoti na ɨɓʉ.

9 Nɨyɔ ɓa ndɨ kosyoku ka ngʉpa, Yeso ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɛ: «Kpɔkpɔkpɔ, makatumbulyogonɨtɔgʉ mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ mini lɔ, kadwɛ kʉ kwa kʉ Mika-mʉmbanzʉ opupo ɓanʉ mino ka mbʉkʉ.» 10 Ɨɓʉ ɓoɓuulya ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ka mambɛngɨ aka. Luki limoti, ɓapʉnga ndɨ kauusono ɓɛ: «Ɨsɨ yi zuzuko ka kukwakʉ nɨ ɨkɨ?»

11 Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓaɓɨkyaga mino ɓɛ: ‹Okwononi Ɨlɨya igiku mbɛyɨ?›» 12 Yeso usikisyoku ndɨ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, Ɨlɨya igiku mbɛyɨ, oɓungusyaga makpʉmʉka masɨ. Luki limoti, ko bulya ɨkɨ yɔ ikpikaga gɔnɨ mino ko Moɓiso Motu ɓɛ okwononi Mika-mʉmbanzʉ igyogyisi kʉgbɛ, ɓamɨna payaya? 13 Luki limoti, nakamʉɓɨkya ambɛ Ɨlɨya odoniku ndɨ, ɓambanzʉ ɓagya ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino kapa, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Moɓiso ikpikaga ndɨ mino ko bulya kakɨ.»

Yeso ahukusini miki ɓemoti wa lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ

(Matayɔ 17:14-21; Luka 9:37-43)

14 Nɨyɔ Yeso pa imoti na ɓaɓɨɓya ɓasaa ɓi nɨɓɔ ɓosila ndɨ ɓuwobi na ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ, ɓamɨna ambaza mudingi ka ɓambanzʉ ukungulini ɓikululu. Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ ka ɓoɗongoso. 15 Nɨyɔ aka yɔ ɓambanzʉ ɓamɨna Yeso, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ, ɓɨnda mbangʉ kamuuso. 16 Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Makagya na ɨɓʉ ɓoɗongoso kʉgʉ wa lɨkpʉmʉka tino?»

17 Mʉtʉ ɓemoti luga wa ambaza asikisya ndɨ ɓɛ: «Muwonisilo, nudulyiku no mikamɨ mʉlʉkʉ yi nɨnɔ a na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ. Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ aitisoni ɓoɓo. 18 Ayungogo pa yasɨ, anabʉmya ɓɨngɔmʉ-ngɔmʉ, ofu anatumo ka mʉnɔkʉ ɓɨɗɛ, anɨlya manzʉ, ʉmɨlaga ɓikokolo-kokolo. Nitotonogi ɓi na ɓaɓɨɓya kakʉ ambɛ ɓokpumyinɔ ɓaka lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ, luki limoti ʉgyagya.»

19 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Eeeze iɓunu, lɨvananza la masyɛ mi nɨma makɛgʉ na baya, ma ɓanyɛ! Nakwanana ndɛkɛ kaika pa imoti na iɓunu ɓongbinga ɓɨnga? Nakwanana kapɨla ɓʉzʉ kunu ɓongbinga ɓɨnga? Doku nɛkɨ na ɨyɨ.» 20 Ɓadulyoku ndɨ na ɨyɨ. Nɨyɔ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ amɨna Yeso, ayunga ndɨ miki nɔ no ngu, ogwo ɓɨngɔmʉ, okpungbukonogo ɓikpungbulu-kpungbulu kanɨ ofu anapupo ka mʉnɔkʉ. 21 Yeso amuusa ndɨ abakɨ miki yi nɨnɔ ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka li nɨlɨ apʉnga ndɨ na ɨyɨ ngbingo tino?» Asikisya ɓɛ: «Katʉkya ndɨ ka limiki kakɨ aka. 22 Ngbingo wagɔgɔ, lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɨ agwisisogo ko ɓuku ikanɨ ko liɓo kakɨsa kamwɔ. Luki limoti, kika nɨ wakwananatʉ kagya luki, kikiliki, tisingyanɔ ɓaka!»

23 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ woɓikyi mina ɓɛ: ‹Kika nɨ wakwananatʉ kagya luki?› Kunzi akwanana kagya makpʉmʉka masɨ ka mʉtʉ nɨnɔ a na baya kʉ kakɨ.»

24 Wa aka wa, abakɨ miki nɔ aɓɨkya ndɨ na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Noɓinikyonini! Isingyanɔ ɓaka kyɛ baya kamɨ a yɨkɛɗɛ!»

25 Nɨyɔ Yeso ɨna ɓɛ ambaza mudingi ka ɓambanzʉ okomumukonoku aka, apamɨlya kʉwa ndɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ aitisogo ɓoɓo ikanɨ adʉka, pupo kʉsɔ ka ɓomikya-ɓalʉkʉ yi nɨmʉ, wakamigilyonitɔgʉ ndɛkɛ ɓata!» 26 Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ apamɨkana ndɨ, ayungo ɓata miki nɔ no ngu kʉgbɛ, apupo kʉwa ndɨ. Miki aka ndɨ ɓɨkpɔngbɔmʉ. Ɓambanzʉ ɓudingi aka ndɨ ɓɛ: «okwini.» 27 Luki limoti, Yeso agwi ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, amomoso, miki aka ndɨ ɓɨgba.

28 Nɨyɔ Yeso ingyo ka ndaɓʉ, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓamuusa ndɨ nɨ ɓitini na ɨɓʉ ɓɨkɛɗɛ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ iɓusu takokwononigʉ ɓi kokpumyo lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ?» 29 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓakwanana kokpumyo inguo ya lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ pisi ka malʉmba aka.»

Yeso igilyini katʉmbʉlaga bulyo kukwakʉ na pupo kakɨ ka mbʉkʉ

(Matayɔ 17:22-23; Luka 9:43-45)

30 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓatʉkya ndɨ wa, ɓakɨtanaga ka iwili ya Galilaya. Kɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ mʉmbanzʉ ibito pa nɨyɔ a ndɨ mino. 31 A ɓɛyɔ, a ndɨ kaʉpá ɓaɓɨɓya kakɨ mʉtʉʉ ɓɛ: «Ɓasʉtatʉ ɓanʉ Mika-mʉmbanzʉ ka maɓɔkʉ ka ɓambanzʉ. Ɓamwɔ, masyɛ masaa kumbusa wa kukwakʉ kakɨ, opupoku ka mbʉkʉ.» 32 Luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓakɛgʉ ndɨ kotombisyo isi ya mʉnzɨna mi nɨmɔ, ɓanaɓanga kamuuso.

Wanɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨbɨba luga ka ɓaɓɨɓya?

(Matayɔ 18:1-5; Luka 9:46-48)

33 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓosila kʉwa ndɨ ka Kapɛlɛnaumu. Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino ka ndaɓʉ, Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Mo ɓi kagya ɓoɗongoso kʉgʉ wo luki tino ko pisi?» 34 Luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓadakyana ndɨ ɓiwo. A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kagya ɓoɗongoso ko pisi kakɨsa kaiba ɓɛ wanɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨbɨba kʉgbɛ. 35 Kʉwa wa, Yeso ika ndɨ, ʉmaka ɓaɓɨɓya kakɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa, ʉɓɨkya ɓɛ: «Mʉtʉ kapa kaika wa mambwa, okwononi iki mʉtʉ wa muliɓo ka ɓatʉ ɓasɨ, ika gɔnɨ mʉgya-ligubo kaɓʉ.» 36 Kumbuso yi, ava ndɨ miki, abisa luga kaɓʉ. Nɨyɔ adungo, ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: 37 «Mʉtʉ nɨnɔ atɨlya miki abɛ nɨmʉ ko lino kamɨ, etilyi ɨmɨ ɓɨkpɛ. Na nɨnɔ akɛtɨlya, ketilyigʉ ɨmɨ aka, luki limoti, atilyi nɨnɔ etikoku ndɨ.»

Nɨnɔ kɛgʉ mumuyoniso kusu a wai-dosu

(Luka 9:49-50)

38 Kʉwa wa, Yuani aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, tamini ɓi mʉtʉ ɓemoti kokpumya mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ko lino kakʉ. To ɓi kapa kapakya kyɛ kɛgʉ ka mʉɗɔngɔ kusu.» 39 Luki limoti, Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Makapokyonitɔgʉ, kyɛ kɛgʉ na mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana kagya lɨkpʉmʉka lɨmbanga ko lino kamɨ, kumbuso yi ɛnzɨnɨlya yanyɛnyɛ. 40 A ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ mumuyoniso kusu, a wai-dosu. 41 Na mʉtʉ wasɨ nɨnɔ amʉpá ndɛkɛ gʉtʉgʉ kɔpɔ yo liɓo aka kyɛ ma ɓatʉ ka Kilisito, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ yi nɨnɔ inisanatʉ ndɛkɛ na mʉkalya kakɨ.»

Angɛ, makogwonitɔgʉ ka ɓʉnyɛ

(Matayɔ 18:6-9; Luka 17:1-2)

42 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kamokyisiso ɓemoti ka ɓomiki nɨɓɔ ɓɛɓɨnɨkyana ka ɓʉnyɛ, okwononi kakpɨkɨla lɨtalʉ lakpʉ ko singasʉ, ɓaɗɨkɨta ko liɓa lidingi ɓikudumu. 43 Kika nɨ kʉɓɔkʉkɔ umokyini ka ɓʉnyɛ, kɔ. A ɓɨnza kʉgbɛ ɨwɛ kogulya ka ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ na kʉɓɔkʉkɔ kumuti kakɨtaga wa wogulyo ɓi mino nomu masɨ. Kumbuso yi, wɨnda kʉwa ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ko ɓuku nɨɓɔ kolimikigʉ ndɛkɛ. 44 [Kʉ ɓɛyɔ, a na ɓatʉtʉ nɨɓɔ ɓʉlyaga ɓambanzʉ, ɓakokwogigʉ. A gɔnɨ no ɓuku nɨɓɔ kolimikigʉ ndɛkɛ.] 45 Kika nɨ kʉgʉkɔ umokyini ka ɓʉnyɛ, kɔ. A ɓɨnza kʉ kakʉ kogulya ka ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ na kʉgʉkɔ kumuti kakɨtaga wa wogulyo ɓi mino nomu masɨ. Kumbuso yi, ɓʉɗɨkɨta kʉwa ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 46 [Kʉ ɓɛyɔ, a na ɓatʉtʉ nɨɓɔ ɓʉlyaga ɓambanzʉ, ɓakokwogigʉ. A gɔnɨ no ɓuku nɨɓɔ kolimikigʉ ndɛkɛ.] 47 Kika nɨ liso umokyini ka ɓʉnyɛ, muko. A ɓɨnza kʉ kakʉ kogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi no liso limoti kakɨtaga wa wogulyo ɓi mino nomu masɨ. Kumbuso yi, ɓʉɗɨkɨta ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 48 Kʉ ɓɛyɔ, ‹a na ɓatʉtʉ nɨɓɔ ɓʉlyaga ɓambanzʉ, ɓakokwogigʉ. A gɔnɨ no ɓuku nɨɓɔ kolimikigʉ ndɛkɛ*.› 49 A ɓɛyɔ, ɓakongogo ndɛkɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ko ɓuku mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓoɓungusyogo mino malɨlɨ na liniko*.

50 Liniko a luki lanza. Luki limoti, liniko kandapamanaga, luki tino ɓata lɔ akwanana kondingimosogo? Wikoni na liniko kʉsɔ kunu, mika na mazɨyɔ luga kunu.»

10

Yeso akapá mʉtʉʉ ko bulya yisikiso muko

(Matayɔ 19:1-12; Luka 16:18)

1 Nɨyɔ Yeso atʉkya ndɨ mino wa, aga ka iwili ya Yudɛa, azaba ndɨ kʉsyakʉ wagɔgɔ wa Yɔlɔdanɨ. Ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓamʉmʉkana ɓata ndɨ ka kpɔlɔ kakɨ, apʉnga kaʉpá mʉtʉʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ agyaga ndɨ mino. 2 Ɓafalisayɔ ɓemoti-ɓemoti ɓodoku ndɨ kaɓɔɓɔ na mʉnzɨna, ɓamuusa ɓɛ: «Ambɛ, mʉtʉʉ kusu akpamyatʉ mʉlʉkʉ kasikisa mukakɨ?» 3 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉʉ tino sɛ mbɛyɨ mɔ Musa amʉpá ndɨ?» 4 Ɨɓʉ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Musa atɨpá ndɨ mʉtʉʉ ɓɛ mʉlʉkʉ akpikogi balʉwa musikisa muko, kumbuso yi, akpumyo sɛ kʉwa.» 5 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Amukpikilya ndɨ mʉtʉʉ mi nɨmɔ ɓɛyɔ ko bulya ɓʉpʉ ɓa mambɛngɨ kunu. 6 Luki limoti, katʉkya ndɨ ka mʉpʉnganagɨ, ngbingo yi nɨnɔ Kunzi a ndɨ mino kagya ɔɓɨlɨ, agya ndɨ mʉlʉkʉ na muko*. 7 ‹Kinili, mʉlʉkʉ asaga ndɛkɛ abakɨ na amakɨ, ɓika kʉwa pa imoti na mukakɨ, 8 ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓɨɨta nzʉyɨ yimoti*.› Kʉwa wa, ɓakikigʉ ɓata ɓaɓa, luki limoti, nzʉyɨ imoti aka. 9 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kogbonosonitɔgʉ nɨlɔ Kunzi omotoni.»

10 Nɨyɔ ɓogulya ka ndaɓʉ, ɓaɓɨɓya ɓamuusa ɓata ndɨ Yeso lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 11 Ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kasikisa mukakɨ, ava wagɔgɔ, iba ogyini ɓɨlya. 12 Muka wasɨ katʉkya mbʉnyakɨ, avyɛ, iba ogyini gɔnɨ ɓɨlya.»

Yeso akauɗukilyo ɓomiki ɓʉɓʉnga

(Matayɔ 19:13-15; Luka 18:15-17)

13 Ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti ɓadulyoku ndɨ Yeso na ɓomiki ɓɛ ubisilyi maɓɔkʉ. Luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓʉnyakɨlya ndɨ. 14 Nɨyɔ Yeso ɨna ɓɛyɔ, lɨmbɛngɨ atʉla ndɨ, ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Husoni ɓomiki ɓoduku kʉnʉ no mino! Makupokyonitɔgʉ, kyɛ Ɓʉngama ko Kunzi a ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa abɛ ɨɓʉ. 15 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ kabaɨlyagɨgʉ Ɓʉngama ko Kunzi mʉɗɔngɔnɨ abɛ miki mʉkɛɗɛ, kakwananɨgʉ ndɛkɛ kogulya mino.» 16 Kumbuso yi, udungaga ndɨ ɓomiki ɓɔ, ubisilya maɓɔkʉ, uɗukilya ɓʉɓʉnga.

Yeso na mʉtʉ wa lɨngama

(Matayɔ 19:16-30; Luka 18:18-30)

17 Nɨyɔ Yeso atʉkɨlya ndɨ lɨgʉndʉ, alʉkʉ ɓemoti adulyoku ndɨ mbangʉ, ogwa na moli kambwa kakɨ, amuusa ɓɛ: «Muwonisilo wanza, nakwanana pɨyɛ kagya ɓʉnɨ kainisono na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ?» 18 Asikisya ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino kɛmaka ɓɛ mʉtʉ wanza? Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kɛgʉ wanza kiki nɨ Kunzi aka mʉkaka. 19 Wibagatʉ mʉtʉʉ nɨma: ‹Wakamwonitɔgʉ mʉmbanzʉ, wakogyonitɔ ɓɨlya, wakiɓonitɔgʉ, wakaɓukulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉka, wakagyilyonitɔgʉ mʉmbanzʉ ɓʉnyɛ, mʉɓanga abakʉ na amakʉ*.›»

20 Alʉkʉ yi nɨnɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Muwonisilo, nagyaga mʉtʉʉ mi nɨmɔ masɨ katʉkya ndɨ ka limiki kamɨ.» 21 Yeso anda ndɨ ɓizumuuu, na sɨpananɨsɔ sasɨ aɓɨkya ɓɛ: «Uɓwi luki limoti aka: waga, wagaba makpʉmʉka kakʉ masɨ. Ʉgbananɨlyaga ɓatʉ ɓa yangya ɓuyi ɓi. Kʉwa wa, winisana ndɛkɛ na lɨngama kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kumbuso yi doku, weɓyoku.» 22 Luki limoti, wa alʉkʉ nɔ ʉkana mino ɓɛyɔ, alya ndɨ kumbu, aga nɨ ongbutini ɓikpu kyɛ a ndɨ na lɨngama lidingi.

23 Yeso ʉnda ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ nɨ ɓakungulini ɓizumuuu, ʉɓɨkya ɓɛ: «A yapʉpʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na mukumbo kogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi!» 24 Ɓaɓɨɓya ɓombombaya ndɨ ngbingo yi nɨnɔ ɓʉkana mino mʉnzɨna mi nɨmɔ. Luki limoti, Yeso uɓikyoku ɓata ɓɛ: «Ɓomikamɨ, a yapʉpʉ kogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi! 25 A yapʉpʉ ka ngamia kakɨtanaga ka ngala ya mʉsaɗa. Luki limoti, a ɓata yapʉpʉ kʉgbɛ ka mʉtʉ wa lɨngama kogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi.» 26 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓombomboyo ɓata ndɨ kʉgbɛ, ɓanuusana ɓɛ: «Wanɨ sɛ kʉwa nɔ akwanana kainisa na muhukuso?» 27 Yeso ʉnda ndɨ ɓizumuu, ʉɓɨkya ɓɛ: «Luki nɨlɔ ɓambanzʉ ɓakakwananɨgʉ kagya gʉtʉgʉ iki yi aka, Kunzi agyatʉ ɨyɨ, kyɛ kɛgʉ no luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ agyagya Kunzi.»

28 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓusu, tosoni ndɨ masɨ, tapʉnga kaʉɓɨɓya.» 29 Yeso asikisya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ kasa ndaɓʉ kakɨ, ʉsa ɓamamakɨ, ʉsa ɓasalɨ kakɨ, asa amakɨ ikanɨ abakɨ, ʉsa ɓomikakɨ ikanɨ ɓotiko kakɨ ko bulya kamɨ, na ko bulya Mongoni Manza, 30 katʉkya mbɨya wanʉ, mʉtʉ yi nɨnɔ inisana na ɓandaɓʉ, ɓamamakɨ, ɓasalɨ, ɓamakɨ, ɓomiki na ɓotiko kakɨtaga nganga mɨya imoti, pa imoti na igyogyiso gɔnɨ. Na ka masyɛ nɨmɔ akodoku, inisana ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 31 Luki limoti, ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓa kambwa ɓika ndɛkɛ kumbuso, na nɨɓɔ ɓudingi ɓa kumbuso ɓika kʉwa ndɛkɛ kambwa.»

Yeso oɓikyini ka nganga ya yɨsaa bulya kukwakʉ kakɨ

(Matayɔ 20:17-19; Luka 18:31-34)

32 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ mino ko pisi kaɗaka ka Yelusalɛma, ɨyɨ, a ndɨ kakpakyana kambwa kaɓʉ. Ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ kombomboyo, na ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaʉɓɨɓya ɓa ndɨ na kʉɓangakʉ. Yeso akɨɗa ndɨ ka kpɔlɔ na ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓaɓa, apʉnga kaʉtʉmbʉlyaga nɨlɔ asilyo ɓanʉ. 33 Ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Takaɗaka ka Yelusalɛma. Kʉ ɓɛyɔ, ɓasʉtatʉ Mika-mʉmbanzʉ ka ɓokumu-kumu na ka ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ. Ɨɓʉ, ɓaɓɨkya ɓanʉ ɓɛ ɓamwɨ, ɓasʉta ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi. 34 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓatɨba ɓanʉ ɓɨkyaaa, ɓaɓakyaga na ɓotikito, ɓatɨna pimbo, ɓamwɔ. Luki limoti, kumbusa wa masyɛ masaa, opupoku ka mbʉkʉ.»

Yakɔbɔ na Yuani ɓokungini ɓʉngama

(Matayɔ 20:20-28)

35 Kumbuso yi, ɓomika Zɛbɛdayɔ ɓaɓa ɓɛyɔ ka Yakɔbɔ na Yuani, ɓakpuɗoku ndɨ Yeso, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Muwonisilo, to ɓi kapa ambɛ tɨgyɨlya nɨlɔ takaʉkʉnga.» 36 Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Makapa ɓɛ namʉgyɨlyɨ ɨkɨ?» 37 Ɨɓʉ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Takapa ambɛ ko ngbingo yi nɨnɔ wika ɓanʉ mino ka ɨbɨba kakʉ, tilikiso ɓuwobi na ɨwɛ, mʉtʉ ɓemoti ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kakʉ, wagɔgɔ ka kulekuke.» 38 Luki limoti, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Makɛgʉ kaiba nɨlɔ makɛkʉnga. Makwananatʉ kamwo kɔpɔ wa yigyogyiso nɨnɔ namwo ɓanʉ? Ikanɨ kogwo inguo ya iɓatiso* nɨyɔ, ɨmɨ, nogwa ɓanʉ?» 39 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, takwananatʉ.» Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Makwananatʉ kamwo kɔpɔ wa yigyogyiso yi nɨnɔ, mogwa inguo ya iɓatiso yi nɨyɔ, ɨmɨ, nogwo. 40 Luki limoti, ka nɨlɔ o ndɨ kalikiso mʉmbanzʉ ka kumbanzɨkanɨkɔ ikanɨ ka kulekuke kamɨ, kɛgʉ ligubo kamɨ. Ɓapa nɨɓayɔ a ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓuɓungusilyaga ndɨ.»

41 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ tɛkɛɓɛ ɓʉkana mino ɓɛyɔ, mambɛngɨ ʉtʉla ndɨ na Yakɔbɔ ɨɓʉ na Yuani. 42 Yeso ʉmaka kʉwa ndɨ ɓasɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Mibagatʉ ɓɛ ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓa ɓɛvananza ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓatɨwaga ɓɛvananza kaɓʉ na mʉpamʉ. Ɓatʉ ɓakpʉkpʉ ɓʉɗɨtaga ɓatʉ ɓagɔgɔ na ɓʉngama kaɓʉ ɓɨnvɨ. 43 Luki limoti, kikonitɔgʉ ɓɛyɔ luga kunu. Ɓemoti kunu kapa kaiko mʉtʉ wa ɨbɨba, okwononi iki mʉgya-ligubo kunu. 44 Mʉmbanzʉ kapa kaiko wa mambwa luga kunu, okwononi iki musunzu ka ɓatʉ ɓasɨ. 45 A ɓɛyɔ, Mika-mʉmbanzʉ kodokugʉ ndɨ kyɛ ɓiki kagugubyo. Luki limoti, odoku ndɨ kaugugubyo ɓambanzʉ, kapá ɔɓɨlɨ kakɨ abɛ mʉkalya kaʉkʉlaga ɓatʉ ɓudingi ka ɓʉnyɛ.»

Yeso ahukusini Balatimayɔ

(Matayɔ 20:29-34; Luka 18:35-43)

46 Kʉwa wa, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓosila ndɨ ka Yeliko. Wa ɓa ndɨ mino kʉwa kopupa ka gʉɗʉ yi nɨnɔ pa imoti na ambaza mudingi ka ɓambanzʉ, mʉtʉ ɓemoti wo koloɓu ya mamɔmɔ a ndɨ wakiko ka kpɔlɔ wo pisi, anɨkʉkʉngya. Mʉtʉ yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Balatimayɔ, mika Tɨmayɔ. 47 Nɨyɔ ʉkana ɓɛ Yeso wa Nazalɛtɨ nɔ, apʉnga ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ: «Yeso, Mika ngama Daudi, ikwilyanɔ ɓaka kumbu!» 48 Ɓambanzʉ ɓudingi ɓanyakɨlyaga ndɨ ɓɛ adakɨ. Luki limoti, apamɨkanaga kʉwa ɓata ndɨ kʉgbɛ ɓɛ: «Mika ngama Daudi, ikwilyanɔ ɓaka kumbu!»

49 Yeso amaga ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Mumokoni.» Ɓamaka kʉwa ndɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Wika kʉwa na lɨlʉkʉ aka! Wamaga, akaʉmaka!» 50 Kʉwa wa, ambimba ndɨ koti kakɨ, atʉkya ɓɨɗafa, aga kʉ Yeso a ndɨ mino. 51 Yeso amuusa ndɨ ɓɛ: «Wakapa ɓɛ nʉgyɨlyɨ ɨkɨ?» Ɨyɨ aka na ɨyɨ ɓɛ: «Muwonisilo, nakapa ambɛ napʉngɨ ɓata kaɨna.» 52 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Waga, baya kakʉ uhukusini.» Alʉkʉ nɔ apʉnga ɓata ndɨ kaɨna wa ka wa, apʉnga kʉwa kaɓɨɓya Yeso.

11

Yeso ogulyini ka Yelusalɛma

(Matayɔ 21:1-11; Luka 19:28-40; Yuani 12:12-19)

1 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa kʉwa ndɨ ɓuwobi kadwɛ ka Yelusalɛma, misa yo giyo ya Bɛtɛfagɨ na Betania, ɓuwobi na Ngʉpa ya Mizeituni. Kʉwa wa, Yeso ʉtɨka ndɨ ɓaɓɨɓya ɓaɓa kambwa luga ka ɓaɓɨɓya kakɨ, 2 ʉɓɨkya ɓɛ: «Windoni ka mugi nɨmana a kambwa kunu ma. Nɨyɔ aka yɔ mosilo, matakanya mikya punda mʉkandɨla wa, nɨnɔ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kanoɗokigʉ mino. Mukuloniku, modoku na ɨyɨ kʉnʉ. 3 Mʉmbanzʉ kamumuusa ɓɛ: ‹Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kagya bɛyɔ?› Musikisyoni ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu a no nzoyi yi, luki limoti, kolipyigʉ na ɨyɨ, amigisokuto.›»

4 Ɓaɓɨɓya ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓaga kʉwa ndɨ, ɓatakanya mikya punda mʉkandɨla kunzi, ɓuwobi na mupumi ma ndaɓʉ ka kpɔlɔ wo pisi. Ɓakʉla ndɨ. 5 Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓa ndɨ wa, ɓumuusa ndɨ ɓɛ: «Ɨkɨ yɔ makagya yɔ? Ko bulya ɨkɨ yɔ ma mino kakʉla?» 6 Ɓusikisya ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Yeso ʉɓɨkya ndɨ mino. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉsa ndɨ kaaga na ɨyɨ. 7 Ɓadulyoku ndɨ Yeso no mikya punda nɔ, ɓolosogo ɓotu kaɓʉ kʉgʉ yi, ika mino. 8 Ɓambanzʉ ɓakpʉ ɓa ndɨ koolosogo ɓotu kaɓʉ ko pisi, ɓagɔgɔ ɓanolosogo mangʉ ma masɨsɨ nɨmɔ ɓakɔgɔ ndɨ ka ɓotiko. 9 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kakpakyana kambwa na kumbuso ka Yeso ɓapʉnga ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ:

«Kunzi avɨ ɨbɨba!

Kunzi aɗukulyi ɓʉɓʉnga nɨnɔ akodoku ko lino ka Mombukwono-dosu!

10 Kunzi oɗuki ɓʉɓʉnga ka ɓʉngama nɨɓɔ akodoku, ɓʉngama ka titosu ɓɛyɔ ka Daudi!

Kunzi nɨnɔ kʉgʉ kʉgbɛ avɨ ɨbɨba!»

11 Yeso osila kʉwa ndɨ ka Yelusalɛma, ogulyo ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Kʉ ɓɛyɔ, oyikanaga ndɨ, ɨna makpʉmʉka masɨ, opupo. A kʉwa ndɨ ɓʉgɔgɔ, aga pa imoti na ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓaɓa miso ya Betania.

Yeso ogbongini sɨbʉkʉsɔ

(Matayɔ 21:18-19)

12 Ɓʉgala ɓi, wa ɓa ndɨ mino katʉkya ka Betania, Yeso ɨmʉkana ndɨ nza. 13 Ɨna ndɨ ɓyɨ sɨbʉkʉsɔ simoti ɓɛnɛ opiyoni mapakʉ ɓipi. Aga ndɨ kaanda anasɨma ɓɛ akwananatʉ kaɨna bumo kʉgʉ yi. Luki limoti, nɨyɔ osila kʉwa ndɨ ɓuwobi nosu, atakanya asɨ mapakʉ aka. A ɓɛyɔ, kɛgʉ ndɨ ko ngbingo wo bumo yi. 14 Kʉwa wa, Yeso agbanga ndɨ sɨbʉkʉsɔ si nɨsɔ ɓɛ: «Katʉkya na lɨsyɛ li nɨlɨ, mʉmbanzʉ kalyɨgʉ ndɛkɛ ɓata bumo kakʉ!» Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓʉkana ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ.

Yeso ukpumyini ɓambula ka Ndaɓʉ ko Kunzi

(Matayɔ 21:12-17; Luka 19:45-48; Yuani 2:13-22)

15 Kumbuso yi, ɓosila ndɨ ka Yelusalɛma. Nɨyɔ Yeso ogulyo ka Ndaɓʉ ko Kunzi, apʉnga ndɨ kaukpumya ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kagaba na nɨɓɔ ɓa ndɨ koluwo kʉ ɓɛyɔ. Utindikaga ndɨ ɓamɨza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kogomosyono ɓuyi, na ɓokiti ka nɨɓɔ ɓa ndɨ kaʉgaba ɓonzuwo. 16 Ʉpakya ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓa likumbogi kakɨtanaga nolu ka pa yangba ya Ndaɓʉ ko Kunzi. 17 Kumbuso yi, ʉpá ndɨ mʉtʉʉ ɓɛ: «Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɨngbanganya ka Moɓiso kakɨ ɓɛ:

‹Ɓalɨkyaga ndɛkɛ ndaɓʉ kamɨ ɓɛ ndaɓʉ ya malʉmba ka ɓɛvananza ɓayasɨ.›

Luki limoti, iɓunu moitisini kʉwa pa ya kɨsʉma ka ɓatʉ ɓo kuɓakʉ!*» 18 Ngbingo yi nɨnɔ ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓʉkana ndɨ mino lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ kakɨsa ɓɛ ɓamwɔ sɛ pɨyɛ no pisi tino. A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kaɓanga kyɛ mʉtʉʉ kakɨ a ndɨ kaʉmbanga ɓatʉ ɓasɨ. 19 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ ogwo, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓopupa ndɨ ka Yelusalɛma.

Mʉtʉʉ ko bulya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ Yeso agbanga ndɨ

(Matayɔ 21:20-22)

20 Ɓʉgalo ɓi na ɓʉsɔɓɨ, ngbingo yi nɨnɔ ɓa ɓata ndɨ mino kakɨtaga ko pisi yi nɨyɔ, ɓɨna ndɨ sɨbʉkʉsɔ si nɨsɔ kʉwa sikwo kadwɛ kʉ kwa kʉ ko lyo. 21 Pɛtɛlɛ atamana nɨlɔ okitogi ɓi, aɓɨkya Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, wɨna sɨbʉkʉsɔ si nɨsɔ wogbongi ɓi kʉ okwi mino.» 22 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Muboilyoni Kunzi. 23 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ yi nɨnɔ aɓɨkya ngʉpa yi nɨyɨna ɓɛ: ‹Mukuko, wiɗikitoku ko liɓo lidingi›, nɨ kɛgʉ na ɓotumo ka lɨmbɛngɨ, kika na baya ɓɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ igyonosatʉ, Kunzi agyɨlyatʉ. 24 Kinili, nakamʉɓɨkya ambɛ, luki lasɨ nɨlɔ makʉngaga, wikoni na baya ɓɛ minisonini nolu. Kunzi amʉpátʉ. 25 Ngbingo yi nɨnɔ momogi mino kalʉmba, makika na lɨkpʉmʉka na mʉmbanzʉ, mapɨlya, kyɛ Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ amʉpɨlyɨtɔ gɔnɨ ɓʉnyɛ kunu. [ 26 Luki limoti, makupilyogi ɓɛngɛnɨ, Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ kamʉpɨlyɨgʉ ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ.]»

Ngu ka Yeso akotukyoku yanɨ?

(Matayɔ 21:23-27; Luka 20:1-8)

27 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓigoku ɓata ndɨ ka Yelusalɛma. Wa a ndɨ mino kakpakyana ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓokumu-kumu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓakpuɗoku ndɨ, 28 ɓamuusa ɓɛ: «Wakagya makpʉmʉka mi nɨmana no ngu tino? Wanɨ nɔ ʉpá ndɨ ngu kagya yi?» 29 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nakamumuuso lɨkpʉmʉka limoti aka. Isikisyoni, namʉtʉmbʉlyaga kʉwa ɓɛ nakagya no ngu ka wanɨ. 30 Iɓatiso ka Yuani apʉnya kʉgʉ wa lɨsyɛ ikanɨ ka ɓambanzʉ? Isikisyoni.»

31 Luki limoti, ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya luga kaɓʉ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Takosikisyo ɓɛ apʉnya kʉgʉ wa lɨsyɛ,» atimuusatʉ ɓɛ: «Yɛkɨ a ɓɛyɔ! Ko bulya ɨkɨ yɔ makaɓɨnɨkyanagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka kakɨ?» 32 Takosikisya ɓɛ: «ka ɓambanzʉ», (Ɓa ndɨ kaɓanga ambaza ka ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ wa. A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓibagatʉ ndɨ ɓɛ Yuani a ndɨ mugyalandʉ walɨngʉnʉ.) 33 Kʉwa wa, ɓasikisya ndɨ Yeso ɓɛ: «Takibigʉ.» Yeso aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ ɨmɨ aka, nakamʉtʉmbʉlyɨgʉ gɔnɨ ikanɨ nagyaga makpʉmʉka mi nɨmɔ no ngu ka wanɨ.»

12

Lizuni ka ɓagya-ligubo ɓʉɗɨya

(Matayɔ 21:33-46; Luka 20:9-19)

1 Kumbuso yi, Yeso apʉnga ndɨ kaʉnzɨnɨlya pisi ka mozuni. Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ ɓemoti akʉna ndɨ tiko ya muzabibu, okungula ndɨ, akpɔ lɨɓyɛ lɨʉta bumo yi, opika ndɨ mʉnala ko bulya ka ɓoɓuɓulyo ɓo tiko. Kumbuso yi, ʉkanana ndɨ na ɓagya-ligubo koɓuulyaga tiko yi nɨyɔ, akpakyana ndɨ. 2 Nɨyɔ ngbinga mubuulyo masɔlɔ ɨtʉlyana, atɨka mʉgya-ligubo kakɨ ɓemoti kʉ ka ɓagya-ligubo ɓo tiko yi nɨyɔ ɓɛ ɓapíku kʉwa masɔlɔ mi ma kakɨ. 3 Luki limoti, ɓagwi ndɨ mʉgya-ligubo nɔ, ɓalya na bʉma ɓɨsʉsʉsʉ, ɓamigisoku maɓɔkʉ papuyi. 4 Mombukwono tiko atikoku ɓata ndɨ mʉgya-ligubo wagɔgɔ. Ɓayipaga ndɨ ka mʉ, ɓaɓuɓiso ɓitu na mosikoni. 5 Atikoku ɓata wagɔ, ɓamwɔ. Utikoku kʉwa ndɨ ɓagɔgɔ ɓakpʉ, ɓagya-ligubo ɓɔ ɓʉbʉma ndɨ ɓemoti-ɓemoti, ɓʉmwɔgɔ ɓagɔgɔ. 6 Mombukwono tiko asɨkana kʉwa ndɨ na mʉtʉ ɓemoti aka: mʉtʉ yi ndɨ nɨ mikakɨ nɨnɔ mʉpaka. Ka muliɓo, atɨka ndɨ, anasɨma ɓɛ: ‹ɓaɓangatʉ.› 7 Luki limoti, ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨkyana ndɨ luga kaɓʉ ɓɛ: ‹Alʉkʉ yi nɨnɔ alya ndɛkɛ lisima nɨmʉ! Doniku, tamwini, kyɛ lisimo iki kʉwa lo kusu!› 8 Ɓagwi ndɨ miki nɔ, ɓamwɔ, ɓombimba manda kakɨ kunzi wo tiko.»

9 Yeso uusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono tiko agya kʉwa ɓanʉ ɓʉ? Odoku ɓanʉ, ulumwisaga ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ, ʉpá kʉwa ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ tiko yi nɨyɔ. 10 Makanotongulogigʉ nɨlɔ ɓokpikaga ka Moɓiso Motu ɓɛ:

‹Lɨtalʉ nɨlɔ ɓopipiko ɓombimba ndɨ

ilu kʉwa lɔ ɨɨta ndɨ lɨtalʉ la ɨzangɨya ka muɓumbe.

11 Mombukwono-dosu nɔ agya ndɨ ɓɛyɔ,

a lɨkpʉmʉka lɨmbanga ko miso kusu!*›»

12 Ɓangama ka Ɓayuda ɓakɨsa ndɨ pisi kagwi Yeso. Luki limoti, ɓaɓanga ndɨ ambaza ka ɓambanzʉ. Ɓa ndɨ nɨ ɓibini ɓɛ atwa ndɨ lizuni li nɨlɔ ko bulya kaɓʉ. Ɓasa ndɨ, ɓaga.

Yuuso ko bulya yɨkalya manzanza

(Matayɔ 22:15-22; Luka 20:20-26)

13 Ɓatikilyoku ndɨ Yeso Ɓafalisayɔ ɓemoti-ɓemoti na ɓatʉ ɓa liɗu ka Ɛlɔdɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓapʉnga ndɨ kaɓɔɓɔ na mʉnzɨna. 14 Ɓodoku ndɨ kamuusa Yeso ɓɛ: «Muwonisilo! Tibagatʉ ambɛ wa mʉtʉ walɨngʉnʉ, wakaɓangagɨgʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka. Wakʉndagɨgʉ gɔnɨ ɓambanzʉ kaɓyɛnɛnɛ na ɨbɨba kaɓʉ. Luki limoti, wowonisilogo na ɓungbingbili ɓɛyɔ Kunzi apaga mino ɓɛ ɔɓɨlɨ kusu iki. Tɨɓɨkya nɛkɨ ambɛ, takwananatʉ kakalya manzanza ka Kaizalɨ, Ngama mudingi wa Ɓalʉma? Takalyɨtɔ ikanɨ takokolyonitɔ?» 15 Luki limoti, Yeso iba ndɨ tamanaga kaɓʉ ya kʉɓɔɓɔkʉ, usikisya ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kakɨsa kɛɓɔ? Ipóniku ambuma ɓemoti, namɨnɨ.» 16 Ɓapá ndɨ ambuma ɓemoti. Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Mulundu no lino ka wanɨ lɨ?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ma ka Ngama Kaizalɨ.» 17 Yeso aka kʉwa ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Mupóni nɛkɨ Kaizalɨ makpʉmʉka nɨmɔ okwononi na ɨyɨ. Mapá Kunzi nɨmɔ ko Kunzi.» Nɨyɔ ɓʉkana sikisyo yi nɨyɔ, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ.

Ɓasadukayɔ ɓamuusini Yeso bulyo yipupo ka mbʉkʉ

(Matayɔ 22:23-33; Luka 20:27-40)

18 Ɓemoti-ɓemoti luga ka Ɓasadukayɔ nɨɓɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɓamanda kopupogigʉ ka mbʉkʉ ɓakpuɗoku ndɨ Yeso, ɓamuusa kʉwa ɓɛ: 19 «Muwonisilo! Musa atɨɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mamakɨ mʉmbanzʉ kokwo, asa mukakɨ nɨ koɓukutigʉ na ɨyɨ, akwanana ɓɛ mamakɨ amɨgɨlyɨ woko yi nɨnɔ, kyɛ aɓʉkʉtɨlyagɨ yaa-dakɨ nɨnɔ okwa ndɨ ɓomiki.› 20 A ndɨ na ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓopupa ndɨ mʉma mimoti. Pʉta ava ndɨ muko, luki limoti, okwa ndɨ nɨ koɓukutigʉ na ɨyɨ. 21 Syononogo kakɨ amɨgɨlya ndɨ woko yi nɨnɔ, okwa ndɨ nɨ koɓukutigʉ ɨyɨ ɓɛgɛyɔ. Igyonosa ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ka mamaɓʉ yi nɨnɔ wa masaa, 22 na kaɓʉ ɓasɨ maɗɨya na ɨka. Ɓolumwaga ndɨ nɨ ɓakoɓukutigʉ na ɨyɨ. Kumbuso yi, muko yi nɨnɔ okwa kʉwa ndɨ gɔnɨ ɨyɨ. 23 Ka lɨsyɛ lipupo ka ɓambʉkʉ, wa ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwoga ndɨ ɓopupo mino, muko yi nɨnɔ ika ndɛkɛ muko wanɨ luga kaɓʉ? A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓasɨ maɗɨya na ɨka ɓavatʉ ndɨ!» 24 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Kinili maɓuɓungogo, kyɛ makɛgʉ kotombisyo Moɓiso Motu ikanɨ ngu ko Kunzi. 25 A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ ɓamanda opupa ndɛkɛ mino ka ɓambʉkʉ, ɓalʉkʉ ɓakʉvɨgʉ ndɛkɛ ɓata ɓoko ikanɨ ɓoko kavyɛgɛ. Luki limoti, ɓika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓamalaika ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. 26 Ko bulya yipupo ka ɓambʉkʉ, makanotongulogigʉ mbɛyɨ ndɨ ka kɨtaɓʉ ka Musa nɨlɔ Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓuwobi na gbɔgɔ nɨyɔ a ndɨ kagbʉndɨkana? Aɓɨkya ndɨ Musa ɓɛ: ‹Ɨmɨ, na Kunzi ka Abalahamʉ, Kunzi ka Isaka na Kunzi ka Yakɔbɔ*›» 27 Yeso omotiloku ndɨ ɓɛ: «Kunzi kɛgʉ Kunzi ka ɓamanda, luki limoti, a Kunzi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ɓuɓisi. Iɓunu, ma ɓuɓungaga lɨngʉnʉ.»

Mʉtʉʉ mudingi kʉgbɛ

(Matayɔ 22:34-40; Luka 10:25-28)

28 Muwonisilo wa mʉtʉʉ ɓemoti a ndɨ wa ngbingo yi nɨnɔ Yeso ɓa ndɨ mino ka ɓoɗongoso na Ɓasadukayɔ. Muwonisilo nɔ ɨna ndɨ ɓɛ Yeso usikisya ndɨ yanza. Akpuɗoku kʉwa ndɨ, amuusa ɓɛ: «Mʉtʉʉ tino mɔ a mudingi kʉgbɛ kakɨtaga magɔ masɨ?» 29 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉʉ nɨmɔ a mudingi kʉgbɛ kakɨtaga magɔ masɨ nɨma: ‹Ʉkana, Izaleli! Mombukwono-dosu Kunzi kusu nɨ Mombukwono-dosu yɨkaka aka. 30 Mʉpa Mombukwana-dakʉ Kunzi na lɨmbɛngɨ kakʉ lasɨ, na mʉtamanagɨ kakʉ masɨ na yimibo kakʉ yasɨ, no ngu kakʉ yasɨ.› * 31 Mʉtʉʉ ma yɨɓa nɨma: ‹Mʉpa ɓɛngɛnɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ wɨpago mino ɨwɛ mombukwana-dakʉ.› * Kɛgʉ na mʉtʉʉ magɔgɔ nɨmɔ okitogi nɨmana mɨɓa ma na ɨzangɨya.»

32 Kʉwa wa muwonisilo wa mʉtʉʉ aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «A ɓɨnza, Muwonisilo! Woɓikyi ka lɨngʉnʉ ɓɛ Mombukwono-dosu a Kunzi ɓemoti aka na kɛgʉ no Kunzi wagɔgɔ kiki asɨ ɨyɨ aka. 33 Mʉmbanzʉ akwanana kapa Kunzi na lɨmbɛngɨ kakɨ lasɨ, na yimibo kakɨ yasɨ, no ngu kakɨ yasɨ na kapa ɓɛngɛnɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨpaga mino ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi. Nɨyɔ a na ɨzangɨya kʉgbɛ kaʉkɨtaga gʉtʉgʉ ɓanyama ɓasɨ nɨɓɔ tabʉsyɨlyaga Kunzi ikanɨ ɓapɛpɛ ɓagɔgɔ ɓasɨ nɨɓɔ tapága.»* 34 Nɨyɔ Yeso ɨna ndɨ ɓɛ asikisyi na yimibo, aɓɨkya ɓɛ: «Wakɛgʉ ɓyɨ na Ɓʉngama ko Kunzi.» Kumbuso yi, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kɨkpʉndagʉ ndɨ ɓata kamuuso lɨkpʉmʉka.

Kilisito ɨɓʉ na Ngama Daudi

(Matayɔ 22:41-46; Luka 20:41-44)

35 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kapá mʉtɨwɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, uusa ndɨ ɓɛ: «Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓakwanana pɨyɛ kaɓɨkya lɨkɨ ɓɛ Kilisito a miko-mika ngama Daudi? 36 Daudi ɓɨkpɛ, nɨ a mutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu, aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

‹Mombukwono-dosu Kunzi aɓɨkya ndɨ Mombukwana-damɨ ɓɛ:

Doku kaiko ka kumbanzɨkanɨkɔ kamɨ,

kadwɛ kʉ kwa kʉ nubiso ndɛkɛ mino ɓomuyoniso kakʉ

kusili wa ɓakagba kakʉ.› *

37 Daudi ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi amakaga Kilisito ɓɛ ‹Mombukwono-dosu.› Igyonoso kʉwa lɨkɨ ɓɛ Kilisito iki miko-mikakɨ?»

Ambaza wakpʉ ka ɓambanzʉ a ndɨ kamʉkana Yeso na magyagya.

Yeso akauyoyo ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ

(Matayɔ 23:1-36; Luka 20:45-47)

38 Kʉsɔ wa mʉtʉʉ kakɨ, Yeso ʉɓɨkyaga ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ: «Wiɓuulyonito na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ, ɓapaga kakpakyana nɨ ɓimokisyogini ɓalɔpʉ ɓakpʉkpʉ, ɓiki kaumuuso na ɨbɨba ka ɓapa ɓaya musilyoni. 39 Ɓakɨsaga kaiko ka moliki ma kambwa aka ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba, na gɔnɨ ka moliki ma ɨbɨba ka ɓapa ɓaya ɓodumo. 40 Ɓʉkʉpyaga ɓowoko no ɓou makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓikaga nomu, na ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ, ɓanʉɓɔɓɔ na malʉmba mandandanda kyɛ ɓinisoni abɛ ɓatʉ ɓanza. Kinili, Kunzi usombisa ndɛkɛ yapʉ kʉgbɛ.»

Yeso akabɨba apɛpɛ ko woko

(Luka 21:1-4)

41 Kʉwa wa, Yeso ika ndɨ ka kpɔlɔ wa mʉmbɨ ma apɛpɛ ka Ndaɓʉ ko Kunzi. A ndɨ kaɨna ɓɛyɔ ɓambanzʉ ɓa ndɨ mino kaɗɨkɨta ɓuyi ka mʉmbɨ. Ɓatʉ ɓa lɨngama ɓakpʉ ɓa ndɨ kaɗɨkɨta ɓuyi ɓudingi. 42 Woko muko yi ɓemoti wa yangya odoku ndɨ gɔnɨ ɨyɨ kaɗɨkɨta ɨkya ɓambuma maɓa nɨɓɔ kɛgʉ ndɨ na ɨzangɨya kʉgbɛ. 43 Yeso ʉmaka kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, woko wa yangya yi nɨmʉna nɔ opí ɨyɨ yidingi ka mʉmbɨ kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ. 44 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓopí ɓuyi nɨɓɔ ɓa kɛgʉ ɓata ɓi na ɨɓʉ na ligubo. Luki limoti, ɨyɨ, ka yangya kakɨ, opí masɨ nɨmɔ o ɓi nomu kaiɓuulyogo ka ɔɓɨlɨ kakɨ.»

13

Yeso oɓikyini ɓɛ ɓapanzatʉ ɓanʉ Ndaɓʉ ko Kunzi

(Matayɔ 24:1-2; Luka 21:5-6)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kopupo ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓemoti ka ɓaɓɨɓya kakɨ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Muwonisilo, wɨna! Matamʉ tino mana manzanza ma! Ɓandaɓʉ tino ɓayɨna ɓayidingi-dingi ɓa!» 2 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Watʉ kaɨna ɓandaɓʉ ɓayidingi-dingi ɓi nɨɓa-yɨna? Lɨtalʉ gʉtʉgʉ limoti aka kotigoligʉ ndɛkɛ kʉgʉ wa lagɔgɔ, apanzɨkana ndɛkɛ masɨ.»

Yigyogyiso nɨyɔ odoku ndɛkɛ kambwa wa muliɓo ma ɔɓɨlɨ

(Matayɔ 24:3-14; Luka 21:7-19)

3 Yeso a ndɨ wakika ka Ngʉpa ya Mizeituni kambwa wa Ndaɓʉ ko Kunzi. Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ, Yakɔbɔ, Yuani na Andɨlɨa ɓamuusa ndɨ ɓɨkɛɗɛ ɓɛ: 4 «Tɨɓɨkya mbɛyɨ, lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɛkɛ ngbinga tino? Luki tino lɔ atimibisa ndɛkɛ ngbingo yi nɨnɔ makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ odoku ndɛkɛ mino?»

5 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Wiminyonito, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kamuɓonitɔgʉ. 6 Ɓambanzʉ ɓudingi ɓodokuto ndɛkɛ ko lino kamɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨmɨ nɨ Masiya›. Ɓʉɓɔgɔ ndɛkɛ ɓambanzʉ ɓudingi. 7 Ngbingo yi nɨnɔ mʉkana ndɛkɛ mino ɓomongoni ɓa mʉnga na ɓakʉambɛ ɓi, makoɓongonitɔgʉ. Masɨ nɨmɔ igyonosatʉ, luki limoti, kikigʉ mbɛyɨ muliɓo ma ɔɓɨlɨ. 8 A ɓɛyɔ, lɨvananza limoti abʉmanaga ndɛkɛ na lɨvananza lagɔgɔ, ɓʉngama ɓimoti ʉlananaga ndɛkɛ na ɓʉngama ɓagɔgɔ. Ka ɓapa dididi, ika ndɛkɛ na ɓazigizo na ayʉndɨ wapʉ. Makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉpʉnganagɨ ma mʉzʉzʉla ma liɓukuti aka.

9 Luki limoti, iɓunu, wiɓuulyonito! Ɓamulikisatʉ ndɛkɛ ka ɓongbongu, ɓamʉbʉma ɓɨɓɛtɛlɛ ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda. Ɓamusombisa ndɛkɛ kambwa ka ɓangama ɓa ɓewili na ɓangama ɓakpʉkpʉ ko bulya kamɨ. Mika kʉwa ndɛkɛ ɓadɛmʉ kamɨ kambwa kaɓʉ. 10 A ɓɛyɔ, okwononi mbɛyɨ ɓɛ ɓaɓɨkyagɨ Mongoni Manza ka ɓambanzʉ ɓasɨ. 11 Ngbingo yi nɨnɔ ɓamugwi ndɛkɛ mino, ɓɨnda na iɓunu kamusombiso, makombomboyonitɔgʉ kambwa ɓɛ toɓikyoku ɓʉnɨ. Luki limoti, ɓikyoni nɨlɔ aka lɔ amupupo ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ. A ɓɛyɔ, kɛgʉ iɓunu ɓɔ manzɨna ndɛkɛ, luki limoti a Lɨmbɛngɨ-Lotu. 12 Ko ngbingo yi nɨnɔ, mʉmbanzʉ agabaga ndɛkɛ mamakɨ ɓɨkpɛ ka kukwakʉ, baba agya mikakɨ ɓɛgɛyɔ. Ɓomiki ɓʉɨtɨlya ndɛkɛ ɓaɓʉkʉta kaɓʉ, ɓumwisiso. 13 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓamʉmʉya ndɛkɛ ko bulya lino kamɨ, luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ okibya ndɛkɛ kadwɛ ka muliɓo, inisana na muhukuso.»

Yigyogyiso yidingi

(Matayɔ 24:15-28; Luka 21:20-24)

14 «Mamɨnatʉ ndɛkɛ nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ ‹Mʉpʉpʉta mʉmbanga›,* ɓamomosini ka pa nɨyɔ kokwononigʉ ɓɛ iki mino. (Mʉtʉ yi nɨnɔ akatangʉlaga lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, ʉkanɨtɔ isi yi ɓɨnza.) Kʉwa wa, ɓatʉ nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ ka iwili ya Yudɛa ɓogwa ndɛkɛ mbangʉ misa ya ɓangʉpa. 15 Mʉtʉ nɨnɔ ikaga ndɛkɛ kugbondo, kakwananɨgʉ ɓata kosyo kovoku luki ka ndaɓʉ. 16 Mʉtʉ nɨnɔ ikaga ndɛkɛ ko tiko, kakwananɨgʉ ndɛkɛ ɓata kaɨga kʉ kakɨ kava kutuko. 17 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ɓoko ɓa ɓamʉma na nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ kaulunguso ɓomiki ɓalya ndɛkɛ kumbu. 18 Lumboni ambɛ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ kigyonosonitɔgʉ ko ngbingo wa ndɔɓɔ. 19 A ɓɛyɔ, masyɛ mi nɨmɔ ika ndɛkɛ masyɛ makigyogyisa yakpʉ kʉgbɛ nɨyɔ kanigyonosigʉ ndɛkɛ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ ma ɔɓɨlɨ, wa Kunzi agya ndɨ mino masɨ kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ. Na inguo ya yigyogyiso yi nɨyɔ kigyonosigʉ ndɛkɛ ɓata. 20 Mombukwono-dosu kokundumosi ndɨ masyɛ mi nɨmɔ, iba kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ ahʉka ndɛkɛ. Luki limoti, okundumosa ndɨ ɓɛyɔ ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ. 21 Kika nɨ mʉmbanzʉ amuɓikyini ɓɛ: ‹Winoni! Kilisito a wanʉ!› Ikanɨ ‹A kʉ!›, makaɓinikyononitɔgʉ. 22 A ɓɛyɔ, ɓakilisito ɓa ɓɔngɔ na ɓogyalandʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓopupokuto ndɛkɛ. Ɓagyaga ndɛkɛ mokingyosi na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga kakɨsa kauɓungusogo gʉtʉgʉ ɓatʉ nɨɓɔ aka ɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ. 23 Ɛɛɛ iɓunu, wiminyonito nɛkɨ! Ɨmɨ, namutukusyi motili kambwa aka ka masɨ nɨmɔ.»

Mika-mʉmbanzʉ akaigoku

(Matayɔ 24:29-31; Luka 21:25-28)

24 «Luki limoti, ka masyɛ mi nɨmɔ, kumbusa wa igyogyiso yi nɨyɔ, mɔnɨ olimika ndɛkɛ ɓipi. Tɨmba kanzɨgʉ ndɛkɛ ɓata. 25 Mangʉtʉ onyukogoku* ndɛkɛ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Makpʉmʉka mo ngu nɨmɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɨzʉkʉla ndɛkɛ ɓingbwuku-ngbwuku. 26 Ɓamɨna kʉwa ndɛkɛ Mika-mʉmbanzʉ kodoku ka ɓɛkʉɓa, mutumo no ngu yidingi na ɨbɨba*. 27 Ʉtɨka ndɛkɛ ɓamalaika ka mondu masɨ makwanganya ma ɔɓɨlɨ katʉkya ka mutili mumoti kadwɛ ka magɔgɔ kaʉmʉmʉla ɓambanzʉ ɓasɨ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ.»

Yeso akatwa lizuni la sɨbʉkʉsɔ

(Matayɔ 24:32-35; Luka 21:29-33)

28 «Hukononi mʉtɨwɨ nɨmɔ sɨbʉkʉsɔ akapá. Ngbingo yi nɨnɔ mapakʉ ma sɨbʉkʉsɔ obuukonogo mino, magɔgɔ apʉnga kaɓaka, mibaga ɓɛ syangasʉ a kʉwa ɓuwobi koɓuniko. 29 Mʉɗɔngɔnɨ gɔnɨ, ngbingo yi nɨnɔ iɓunu mɨna ndɛkɛ mino makpʉmʉka mi nɨmɔ kaigyonoso, wiboni ambɛ doku ko Mika-mʉmbanzʉ a kʉwa ɓuwobi, a ka mupumi. 30 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓatʉ ɓa lɨvananza li nɨlɨ ɓakolumwogigʉ ɓasɨ nɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ kanigyonosigʉ. 31 Lɨsyɛ na lɨtɔmbʉ olimikatʉ ndɛkɛ, luki limoti lɨkpʉmʉka kamɨ kolimikigʉ ndɛkɛ lu.»

Kunzi yɨkaka aka nɔ akaibo ngbinga wa muliɓo

(Matayɔ 24:36-44)

32 «Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kibigʉ lɨsyɛ ikanɨ ngbingo yi nɨnɔ makpʉmʉka mi nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ mino, iki ɓamalaika ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ ikanɨ Miki. Luki limoti, Baba mʉkaka aka nɔ akaiba. 33 Wiminyonito! Wikogoni ɓuɓisi, kyɛ makibigʉ ɓɛ ika ndɛkɛ ko ngbinga tino. 34 Ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ atʉkyɨlya ndɨ lɨgʉndʉ. Asa ndɨ ndaɓʉ kakɨ, ʉsɨlya ɓagya-ligubo koɓuulyogo. Apá ndɨ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka pisi ya ligubo, akpamya ndɨ zamʉ ɓɛ iki wakɨtʉlya koɓuulyaga mupumi. 35 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, wikoni nɛkɨ ɓuɓisi, kyɛ makibigʉ ngbinga tino nɔ mombukwana ndaɓʉ igoku ndɛkɛ mino: yagɔgɔ ika ndɛkɛ na ɓʉgɔgɔ ikanɨ ka gʉndʉ, yagɔgɔ ka kɔkʉ wa mambwa ikanɨ na ɓʉsɔɓɨ. 36 Kigoku ɓigbututu, kokwononigʉ ɓɛ amʉtakanyɨ ka ɓatɔtɔ ɓingbwungono. 37 Nɨlɨna nakamʉɓɨkya lɨ, nakaʉɓɨkya ɓambanzʉ ɓasɨ: ‹Wikogoni ɓuɓisi!›»

14

Ɓangama ɓakagyɨlya Yeso dikiɗi

(Matayɔ 26:1-5; Luka 22:1-2; Yuani 11:45-53)

1 A ndɨ nɨ otigolini masyɛ maɓa kadwɛ ka yɨnga wa Pasɨka nɨnɔ ɓalyaga ndɨ mino Mukati wokofulu. Ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓa ndɨ kakɨsa pisi niyɔ ɓagwisiso mina Yeso ɓɨpɛlɛ na kamwisiso. 2 A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Takagwinitɔgʉ ko ngbingo wa yɨnga, kyɛ ɓambanzʉ ɓakovikimonogoni.»

Muko ɓemoti aɗukini Yeso na malazi ka mʉ

(Matayɔ 26:6-13; Yuani 12:1-8)

3 Yeso a kʉwa ndɨ ka Betania, ka ndaɓʉ ka Simoni nɨnɔ a ndɨ keɓu-keɓu. Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kalyalya ka mɨza, muko ɓemoti ogulyoku ndɨ. Muko yi nɨnɔ a ndɨ na malazi mutumo ɓɨɗɛ ko mʉkɛʉ nɨmɔ ɓagya ndɨ ka lɨtalʉ la alibati. Malazi nɨmɔ a ndɨ ma lɨgabʉ lapʉ kʉgbɛ. Ʉlandɨ ndɨ mʉkɛʉ mi nɨmɔ, aɗuka ndɨ na imu Yeso ka mʉ. 4 Mambɛngɨ ʉtʉla ndɨ ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓa ndɨ wa, ɓaɓɨkya ndɨ luga kaɓʉ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ akapʉta mino malazi ɓɛnɛ? 5 Ɓakwanana gʉtʉgʉ ɓi kagaba ka ɓambuma kakɨtaga mɨya yɨsaa, ɓʉgbananɨlyaga ɓatʉ ɓa yangya ɓuyi ɓi!» Ɓanyakɨlya ndɨ muko yi nɨnɔ ɓɨnyaka-nyaka. 6 Luki limoti, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Musoni. Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kanyakɨlya? Egyilyi lɨkpʉmʉka lanza. 7 A ɓɛyɔ, mikaga ndɛkɛ na ɓatʉ ɓa yangya masyɛ masɨ. Makwanana kaʉgyɨlya ɓʉnza ɓongbinga ɓasɨ nɨɓɔ mopo mino. Luki limoti, ɨmɨ, takikigʉ ɓanʉ pa imoti na iɓunu masyɛ masɨ. 8 Muko yi nɨmʉ, ogyi nɨlɔ okwononi ɓi kagya. Eɗuki na malazi ka nzʉyɨ, keɓungusyogo ko bulya lɨsyɛ nɨlɔ ɓelumbo ɓanʉ mino. 9 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓapa ɓayasɨ kʉ ɓaɓɨkyaga ndɛkɛ mino Mongoni Manza ka ɔɓɨlɨ wasɨ, ɓatamanaga ndɛkɛ nɨlɔ muko yi nɨmʉna ogyi, ɓanatʉmbʉlaga yi.»

Yuda awakɨtʉlya kagaba Yeso

(Matayɔ 26:14-16; Luka 22:3-6)

10 Kʉwa wa, Yuda Isikalioti, ɓemoti luga ka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa, ɨnda ndɨ ka ɓokumu-kumu kyɛ ʉgabɨlyɨ Yeso. 11 Nɨyɔ ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓogwa ndɨ magyagya, ɓawanyaga ɓuyi. Yuda apʉnga kʉwa kakɨsa pisi kaʉgabɨlya Yeso.

Yeso akalya Pasɨka na ɓaɓɨɓya kakɨ

(Matayɔ 26:17-25; Luka 22:7-14, 21-23; Yuani 13:21-30)

12 Ka lɨsyɛ la mambwa la yɨnga wa Mukati mokofulu, lɨsyɛ nɨlɔ ɓʉsasaga ndɨ mino ɓakɔndɔlɔ ɓa Pasɨka, ɓaɓɨɓya ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Wakapa ɓɛ tɨndɨ kauɓungusilyogo malɨlɨ ma Pasɨka yanɨ?» 13 Yeso ʉtɨka kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya ɓaɓa luga ka ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Windoni ka gʉɗʉ, alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ika na mbɨkɛ yɔ liɓo yɨbɨnɨka amʉtɨlyatʉ. Muɓyeni. 14 Pa nɨyɔ ogulyo mino, mumuusoniku mombukwana ndaɓʉ ɓɛ: ‹Muwonisilo akauuso ɓɛ: ndaɓʉ tino yɔ alya mino malɨlɨ ma Pasɨka pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ?› 15 Amʉwanya kʉwa miso ma ndaɓʉ mudingi ka ndaɓʉ ya kʉgʉ, nɨyɔ ayiɓungusyaga ɓɨnza, ɓɨngɔ. Matiɓungusilyaga kʉwa pa ɨlyalya kʉ ɓɛyɔ.» 16 Ɓaɓɨɓya ɓaga ndɨ, ɓosila ka gʉɗʉ, ɓatakanya masɨ ɓɛyɔ Yeso a ndɨ mino nɨ uɓikyini, ɓamba kʉwa ndɨ malɨlɨ ma Pasɨka kʉ ɓɛyɔ.

17 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ ogwo, Yeso odoku na ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa. 18 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mina kalyalya, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ ɓemoti luga kunu, nɨnɔ takalyalya na ɨyɨ pa imoti, akɛgaba.» 19 Ɓatʉtʉmbwa ɓalya ndɨ kumbu, ɓapʉnga kamuusogo yɨkaka-yɨkaka ɓɛ: «Ɨmɨ?» 20 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A ɓemoti luga kunu, nɨnɔ ta na ɨyɨ kalyalya ka sanɨ ɓemoti. 21 Mika-mʉmbanzʉ akokwo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga ndɨ mino ko bulya kakɨ. Luki limoti, kumbu yidingi ka mʉtʉ yi nɨnɔ akagaba! Ika gʉtʉgʉ ndɨ ɓɨnza nɨ kɨɓukutigʉ!»

Malɨlɨ ka Mombukwono-dosu

(Matayɔ 26:26-30; Luka 22:14-20; 1 Ɓakolito 11:23-25)

22 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kalyalya, Yeso ava mukati. Kumbuso kabibisa Kunzi, oɓunanaga ndɨ, ʉpága ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Voni, lyoni nzʉyɨ kamɨ nɨyɨ.» 23 Ava kʉwa ndɨ kɔpɔ wa vinya. Kumbuso kabibisa Kunzi, ʉpága, ɨɓʉ ɓasɨ ɓamwa ndɨ. 24 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ɓangʉ kamɨ nɨyɨ, ɓangʉ yi nɨyɔ akotulyasa agʉmɛ ko Kunzi. Ɓangʉ yi nɨyɔ akoɗukonogo ko bulya ka ɓatʉ ɓudingi.* 25 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, nakamwigʉ ndɛkɛ ɓata vinya wa muzabibu kadwɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ namwo ndɛkɛ mino nɨnɔ wambɨya ka Ɓʉngama ko Kunzi.»

26 Kʉwa wa, ɓɨmbɨla ndɨ lɨmbʉ libibiso Kunzi. * Kumbuso yi, ɓopupa ndɨ wa, ɓaga ka Ngʉpa ya Mizeituni.

Yeso akaɓɨkya ɓɛ Pɛtɛlɛ amanganyatʉ

(Matayɔ 26:31-35; Luka 22:31-34; Yuani 13:36-38)

27 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Iɓunu ɓasɨ mɛsatʉ ɓanʉ mʉkaka. A ɓɛyɔ, ɓatangʉlaga ko Moɓiso ɓɛ:

‹Namwɔ ndɛkɛ muɓuɓulyo ka ɓakɔndɔlɔ,

ɓakɔndɔlɔ ɓazanzʉkana ɓingbwi.›*

28 Luki limoti, kumbuso ɨmɨ kopupo ka mbʉkʉ, metokonyoku ndɛkɛ ka Galilaya.» 29 Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ ɓɛngɛnɨ ɓasɨ ɓakʉsa, ɨmɨ, nakʉsɨgʉ gʉtʉgʉ ikii aka!» 30 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, no biti ya lɨsyɛ li nɨlɨ, kambwa kɔkʉ kaalɨka nganga yɨɓa, wika nɨ wemongonyini nganga yɨsaa.» 31 Luki limoti, Pɛtɛlɛ ɨgɨlyaga ndɨ kaɓɨkya na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ kiko ɓɛ tokwi pa imoti, nakʉmanganyɨgʉ ndɛkɛ!» Ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛgɛyɔ.

Yeso akalʉmba ka Gɛtɛsɛmanɨ

(Matayɔ 26:36-46; Luka 22:39-46)

32 Kʉwa wa, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓosila ndɨ ka pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ Gɛtɛsɛmanɨ. Kʉ ɓɛyɔ, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wikonononi wanʉ, ngbingo yi nɨnɔ no mina kaɨnda kalʉmba.» 33 Ava ndɨ Pɛtɛlɛ, Yakɔbɔ na Yuani ɓaga na ɨɓʉ. Yeso apʉnga ndɨ kalya kumbu, otumo na kʉɓangakʉ ɓɨɗɛ. 34 Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nakalya kumbu kʉgbɛ ɓuwobi kokwo. Wikoni wanʉ, mika ɓuɓisi aka!» 35 Isisila ndɨ yɨkɛɗɛ kambwa, ogwo mokpukpu, alʉmba ɓɛ kakwanana, Kunzi ekiɗisilyi ɓyɨ ngbingo wa kigyogyiso yi nɨmʉ. 36 Ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Aba,† Babooo, kɛgʉ na lɨkpʉmʉka nɨlɔ ʉkɨtaga ɨwɛ. Ikiɗisyanɔ ɓaka kɔpɔ wa yigyogyiso yi nɨmʉ. Wakogyonito nɨlɔ ɨmɨ nakapa, luki limoti, gya nɨlɔ aka lɔ ɨwɛ wakapa.»

37 Kʉwa wa, Yeso igoku ndɨ wa ʉsa ndɨ mino ɓaɓɨɓya ɓasaa ɓi nɨɓɔ, ʉtakanya ka ɓatɔtɔ. Amuusa ndɨ Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Simoni, wa ka tɔtɔ? Wakokwononigʉ kaika muɓisi gʉtʉgʉ ka saa-imoti aka? 38 Wikoni ɓuɓisi, manalʉmba, kyɛ makogwonitɔgʉ ka kʉɓɔɓɔkʉ. Lɨmbɛngɨ a na mʉsasa kagya ɓʉnza, luki limoti, nzʉyɨ a na ɓʉpɔ.»

39 Yeso akɨɗa ɓata ndɨ, alʉmba mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ alʉmba ndɨ nɨmɔ ka mambwa. 40 Nɨyɔ ɨgɨlya ɓata kaɨnda kʉ ɓaɓɨɓya ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ mino, ʉtakanya ɓata ɓʉlalaga aka kyɛ tɔtɔ a ndɨ nɨ ubeɗulini. Ɓakɛgʉ ɓata ndɨ kaiba ɓɛ ɓaɓɨkya Yeso ɓʉ. 41 Yeso ʉsa ndɨ ɓata ka nganga ya yɨsaa. Nɨyɔ igoku, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ambɛ, ma mbɛyɨ asɨ ka ɓatɔtɔ aka na kaimumbiso? Ama kʉwa ɓʉɓwa! Ngbingo itulyonini! Ɓiko kasʉta Mika-mʉmbanzʉ ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ ɓanyɛ. 42 Zuzukoni, togoni! Winoni, mʉtʉ yi nɨnɔ akɛgaba, osiliniku!»

Ligwigwi ka Yeso

(Matayɔ 26:47-56; Luka 22:47-53; Yuani 18:3-12)

43 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a mbɛyɨ ndɨ mino kanzɨna aka, ɓemoti luga ka ɓatʉtʉmbwa kakɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yuda opuponoku. A ndɨ pa imoti na ambaza mudingi ka ɓambanzʉ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓadʉkpa na ɓɛngbɨngɨlɨ. Ɓokumu-kumu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓɔ ɓutikoku ndɨ. 44 Yuda nɨnɔ a ndɨ nɨ agobini, a ndɨ nɨ uɓikyini kambwa aka ɓɛyɔ agyo mino. Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ nɨnɔ napututo, iba ɨyɨ nɨnɔ. Mugwini, maga na ɨyɨ nɨ manaɓuulyo ɓɨnza.» 45 Nɨyɔ ɓosiloku ndɨ, Yuda akpuɗoku ndɨ Yeso ɓɨgala-gala, amaka ɓɛ: «Muwonisilo!» Apututa kʉwa. 46 Kʉwa wa, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓisisiloku ndɨ wa Yeso a ndɨ mino, ɓagwi. 47 Luki limoti, ɓemoti ka nɨɓɔ ɓa ndɨ wa anyɔ ndɨ dʉkpa kakɨ, ayipo mʉgya-ligubo ko kumu-kumu, akɔ kutiliko. 48 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Moduku kegwi na ɓadʉkpa na ɓɛngbɨngɨlɨ abɛ nakika mʉtʉ wo kuɓakʉ? 49 Nikaga ndɨ masyɛ masɨ luga kunu kapá mʉtʉʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, makegwigʉ ndɨ. Luki limoti, masɨ nɨmana akaigyonoso kyɛ Moɓiso Motu ɨtʉlyanɨ.»

50 Ɓaɓɨɓya ɓasɨ ɓasa kʉwa ndɨ Yeso, ɓogwa mbangʉ. 51 Mʉwanza ɓemoti nɨnɔ a ndɨ na ɨkwɛmbɛ ya kɨkandɨla, a ndɨ kaɓɨɓya Yeso. Ɓakɨngɨla ndɨ kagwi, 52 luki limoti, ʉʉkaga, asa ndɨ ɨkwɛmbɛ, apɨkɨta ndumbu.

Ɓanaga kasombiso Yeso

(Matayɔ 26:57-68; Luka 22:54-55, 63-71; Yuani 18:13-14, 19-24)

53 Ɓaga kʉwa ndɨ na Yeso ko kumu-kumu. Kʉ ɓɛyɔ, ɓokumu-kumu ɓasɨ, ɓambɔkʉ-mbɔkʉ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓamʉmʉkana ndɨ. 54 Pɛtɛlɛ a ndɨ kaɓyɨɓya Yeso mina ɓyɨ kadwɛ ka pa yangba ya ndaɓʉ ko kumu-kumu. Ika ndɨ pa imoti na ɓazamʉ, apʉnga kaʉta ɓuku.

55 Ɓokumu-kumu na ɓangama ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓa Basa-Yidingi ɓa ndɨ kaʉkɨsa ɓadɛmʉ ɓa ɓɔngɔ, kyɛ ɓinisoni no pisi kamwisisa Yeso. Luki limoti, ɓakɨnagʉ ndɨ. 56 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓakpʉ ɓa ndɨ kaɓʉkʉlyaga Yeso ɓɔngɔ. Luki limoti, mʉnzɨna kaɓʉ a ndɨ asɨ dididi aka. 57 Ɓemoti-ɓemoti ɓamagaga ndɨ kaɓʉkʉlyaga ɓɔngɔ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: 58 «Iɓusu, tamʉkanatʉ ndɨ mʉtʉ yi nɨmʉ nɨ anaɓɨkya ɓɛ: ‹Napanzatʉ ɓanʉ Ndaɓʉ ko Kunzi yi nɨyɨ ipika ndɨ na ɓambanzʉ yɨ. Kumbusa wa masyɛ masaa, nopika ɓanʉ nɨyɔ kipikigʉ na ɓambanzʉ.›» 59 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, mʉnzɨna kaɓʉ a ndɨ asɨ dididi aka. 60 Kʉwa wa, kumu-kumu amaga ndɨ luga ka ɓambanzʉ, amuusa Yeso ɓɛ: «Ambɛ, wakɛgʉ kosikisyo? Wakaɓɨkya ɓʉ ka ɓangbanga nɨɓana ɓambanzʉ ɓakaʉpɨ́lyaga ɓa?» 61 Yeso adaka ndɨ ɓiwo nɨ kosikisyigʉ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka. Kumu-kumu amuusa ndɨ ɓata ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ Kilisito, Miko Kunzi nɨnɔ tabibisogo?» 62 Yeso osikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo! Mamɨnatʉ ndɛkɛ Mika-mʉmbanzʉ wakiko misa ka kumbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi nɨnɔ wo Ngu. Mamɨnatʉ ndɛkɛ gɔnɨ nɨ anodoku ka ɓɛkʉɓa ɓaya kʉgʉ wa lɨsyɛ.» 63 Kʉwa wa, kumu-kumu ɨnʉaga ndɨ ɓotu, aɓɨkya ɓɛ: «Takɛgʉ ɓata na nzoyi ya ɓadɛmʉ. 64 Mukonini na motili kunu aka ɓɛyɔ atumbwi mino Kunzi. Makaɓɨkya ɓʉ?» Ɨɓʉ ɓasɨ ɓakɔ ndɨ ɓɛ okwononi ɓamwɨ. 65 Ɓemoti-ɓemoti kaɓʉ ɓaɓakyaga ndɨ Yeso na ɓotikito ko miso. Ɓakandɨla ndɨ miso, ɓapʉnga kayipaga makɔfɨ, ɓanamuusa ɓɛ: «Wanɨ nɔ uipi? Tɨɓɨkya pisi ka ɓugyalandʉ!» Ɓazamʉ ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi ɓagwi ndɨ, ɓaɓɨtaga.

Pɛtɛlɛ amongonyini Yeso

(Matayɔ 26:69-75; Luka 22:56-62; Yuani 18:15-18, 25-27)

66 Ngbingo yi nɨnɔ Pɛtɛlɛ a mbɛyɨ ndɨ mino ka pa yangba aka wa, mʉgya-ligubo ɓemoti muko yi ko kumu-kumu odoku ndɨ. 67 Nɨyɔ amɨna nɨ anʉta ɓuku, anda ɓizumuuu, aɓɨkya ɓɛ: «Ɨwɛ, mikagatʉ ndɨ gɔnɨ pa imoti na Yeso, mʉtʉ wa Nazalɛtɨ.» 68 Luki limoti, anganya ndɨ, anaɓɨkya ɓɛ: «Ɨmɨ, nakɛgʉ kaiba nɨlɔ wakaɓɨkya lɔ. Nakɛgʉ gʉtʉgʉ kotombisyo yi» Kumbuso yi, opupa ndɨ misa ya mupumi ma pa yangba. [Kʉwa wa, kɔkʉ alɨka ndɨ.]

69 Nɨyɔ mʉgya-ligubo muko yi nɨnɔ amɨna ndɨ ɓata kʉ, ɨgɨlya kaʉɓɨkya ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ a ɓemoti kaɓʉ!» 70 Luki limoti, Pɛtɛlɛ anganya ɓata ndɨ asɨ ɓɨɗaka-ɗaka. Kumbusa yɨkɛɗɛ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓaɓɨkya ɓata ɓɛ: «A ɓɛyɔ, wa gɔnɨ ɓemoti kaɓʉ, kyɛ ɨwɛ wa Mʉgalilaya gɔnɨ.» 71 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ akɔ ndɨ silika ɓɛ: «Kunzi egyogyisi kika nɨ nakaɓɨkya ɓɔngɔ! Nakamibigʉ alʉkʉ yi nɨmʉna makaɓɨkya mʉ!» 72 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, kɔkʉ alɨka ndɨ ka nganga ya yɨɓa. Pɛtɛlɛ atamana mʉnzɨna nɨmɔ Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kambwa kɔkʉ kaalɨka nganga yɨɓa, wika nɨ wemongonyini nganga yɨsaa.» Kʉwa wa, apʉnga ndɨ mʉgamʉ.

15

Ɓa kʉwa na Yeso kambwa ka Pilatʉ

(Matayɔ 27:1-2, 11-14; Luka 23:1-5; Yuani 18:28-38)

1 Na ɓʉsɔɓɨ ɓiɓo, ɓokumu-kumu pa imoti na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na ɓambɔkʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa Basa-Yidingi ɓolikilya ndɨ dikiɗi kakɨsa kamwisisa Yeso. Nɨyɔ ɓakondisiso, ɓaga na ɨyɨ, ɓasa ndɨ ka maɓɔkʉ ka ngama Pilatʉ nɨnɔ andaga ndɨ iwili ya Lʉma. 2 Pilatʉ amuusa ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ ngama ka Ɓayuda?»

Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ mombukwana-dakʉ nɔ woɓikyi ɓɛyɔ.» 3 Ɓokumu-kumu ɓasʉngʉlya ndɨ ka ɓopisi dididi. 4 Pilatʉ amuusa ndɨ ɓata ɓɛ: «Wakɛgʉ gʉtʉgʉ kosikisya lɨkpʉmʉka limoti aka? Wakɛgʉ kaʉkana ɓɛyɔ ɓo mino kaʉsʉngʉlya ɓɛnɛ?» 5 Luki limoti, Yeso kosikisyagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka. Lɨkpʉmʉka ambanga ndɨ Pilatʉ.

Ɓokpomyini ɓɛ ɓamwɨ Yeso

(Matayɔ 27:15-26; Luka 23:15-25; Yuani 18:39–19:16)

6 Ka yɨnga wa Pasɨka wasɨ, Pilatʉ akʉlaga ndɨ mʉtʉ wa bɔlɔkɔ ɓemoti. Ikaga ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ ambaza ka ɓambanzʉ atwaga ndɨ. 7 Kʉ ka bɔlɔkɔ kʉ, a ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Balaba pa imoti na ɓalʉkʉ ɓi nɨɓɔ ɓugwi ndɨ, kyɛ ɓamwɔ ndɨ alʉkʉ ɓemoti ɓɛnɛ ngbingo yi nɨnɔ ɓambanzʉ ɓavɨkɨmanaga ndɨ mino. 8 Ambaza ka ɓambanzʉ ɨnda ndɨ kʉ ka Pilatʉ. Apʉnga kʉwa ndɨ kakʉnga ɓɛ ʉgyɨlyɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ʉgyɨlyaga ndɨ mino ka ɓʉndɛlɨ. 9 Kʉwa wa, Pilatʉ umuusa ndɨ ɓɛ: «Makapa ɓɛ namʉkʉlyɨ ngama ka Ɓayuda?» 10 A ɓɛyɔ, Pilatʉ a ndɨ kaiba ɓɛ ɓokumu-kumu ɓasʉta ndɨ Yeso ko bulya imi aka. 11 Luki limoti, ɓokumu-kumu ɓa ndɨ kapɨpya ambaza ka ɓambanzʉ kaɓɨkya Pilatʉ ɓɛ ʉkʉlyɨ nɔ ɨɓʉ Balaba aka. 12 Pilatʉ umuusa ndɨ ɓata ɓɛ: «Ma nɛkɨ kapa ɓɛ nagyɨ ɨkɨ na alʉkʉ yi nɨmʉ mamakaga ɓɛ ngama ka Ɓayuda mʉ?» 13 Ɓapamɨkanaga ndɨ ɓɛ: «Mʉbangɨlaga ka mʉsalaba!» 14 Pilatʉ umuusa ndɨ ɓata ɓɛ: «Ɓʉnyɛ tino sɛ mbɛyɨ ɓɔ ogyi ɓi?» Luki limoti, ɓidukulaga ndɨ ɓata kapamɨkanaga pʉlʉ ɓɛ: «Mʉbangɨlaga ka mʉsalaba!» 15 Kaungongoliso mambɛngɨ, Pilatʉ ʉkʉlya ndɨ Balaba. Atinisisa kʉwa ndɨ Yeso pimbo, ʉpá ɓɛ ɓabangɨlagɨ ka mʉsalaba.

Ɓasʉda ɓakatɨba Yeso

(Matayɔ 27:27-31; Yuani 19:2-3)

16 Ɓasʉda ɓaga kʉwa ndɨ na Yeso ka pa yangba ka ɨmbaa ka ngama wa iwili. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉmaka ndɨ ɓasʉda ɓasɨ. 17 Ɓamokisya ndɨ kanzʉ wangbʉ, ɓalʉka ndɨ muligi nɨmɔ a ndɨ no mowo ɓiwilili, ɓamokisya ka mʉ abɛ sɨkpakpasʉ ka ɓangama. 18 Kumbuso yi, ɓamuusaga ndɨ ɓɛ: «Ngama ka Ɓayuda, tumuusito ba!» 19 Ɓakilyaga ndɨ na lɨgʉgʉ ka mʉ ɓingwengwengwe, ɓanaɓakya na ɓotikito. Ɓoɓunaga ndɨ moli kambwa kakɨ, ɓanodidiko kadwɛ kʉ kwa kʉ ka lɨtɔmbʉ. 20 Nɨyɔ ɓama katɨba ɓɛyɔ, ɓanyɔ ndɨ kanzʉ yi nɨnɔ, ɓamokisya ɓata ɓotu kakɨ.

Ɓabongilogini Yeso ka mʉsalaba

(Matayɔ 27:32-44; Luka 23:26-43; Yuani 19:17-27)

Kʉwa wa, ɓɨnda ndɨ na ɨyɨ kunzi kabangɨlaga ka mʉsalaba.

21 Nɨyɔ ɓa ndɨ kopupoku kʉ, ɓamɨna ndɨ alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Simoni, a ndɨ mʉtʉ wa Kulɛnɛ. Ɨyɨ Simoni a ndɨ abakɨ Alesandulia ɨɓʉ na Lufu*. Oɓyeku ndɨ wa nɨ anigoku ko tiko. Ɓasʉda ɓabinikisa ndɨ na mapʉpʉ mʉsalaba ka Yeso. 22 Ɓaga ndɨ na Yeso ka pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Gɔlɔgɔta, isi yi nɨ: «Pa ya Ɨkpʉkpʉkʉsɔ.» 23 Ɓapá ndɨ vinya wa muzabibu mʉmatanaga no luki lozyo, luki limoti, akya kamwo. 24 Kʉwa wa, ɓasʉda ɓabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba. Ɓatwa ndɨ lɨɓɛsɛ ko bulya yɨgbananaga ɓotu kakɨ* kakɨsa ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ava ɨkɨ. 25 A ndɨ saa-tatʉ ya ɓʉsɔɓɨ ngbingo yi nɨnɔ ɓabangɨlaga ndɨ mino ka mʉsalaba. 26 Ɓokpika ndɨ kʉgʉ wo mikya lɨɓaʉ moɓiso nɨmɔ a ndɨ katʉmbʉlaga isi ya kukwakʉ kakɨ ɓɛ: «Ngama ka Ɓayuda.» 27 Ɓʉbangɨlaga ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓo kuɓakʉ ɓaɓa ka kpɔlɔ ka Yeso. Ɓemoti ka kʉmbanzɨkanɨkɔ, wagɔgɔ ka kulekuke. 28 [Nɨlɔ otulyoso Moɓiso Motu nɨmɔ ikpikaga ndɨ ɓɛ: «Ɓamatana ndɨ na ɓagya-manyɛ.»*]

29 Ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kakɨtaga wa, ɓa ndɨ katʉmbwa Yeso, ɓanagbɨtya ɓamʉ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Ɛɛɛ, wa ndɨ kapa kapanza Ndaɓʉ ko Kunzi, wopiko yagɔgɔ ka masyɛ masaa, 30 wihukuso nɛkɨ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi, syoku ka mʉsalaba!» 31 Ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓa ndɨ gɔnɨ luga kaɓʉ katɨba ɓɛgɛyɔ, ɓanaɓɨkyana ɓɛ: «Uhukusa ndɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ. Kakwananɨgʉ kaihukuso ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓɨkpɛ! 32 Kilisito, ngama wa Izaleli, osyikunɔ mbɨya wanʉ ka mʉsalaba, takɨna ɓɛyɔ, taɓɨnɨkyana kʉwa!» Gʉtʉgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉbangɨlaga ndɨ na ɨɓʉ, ɓa ndɨ katʉmbwa ɓɛgɛyɔ.

Kukwakʉ ka Yeso

(Matayɔ 27:45-56; Luka 23:44-49; Yuani 19:28-30)

33 A ndɨ saa sita, biti ohuma ndɨ ɔɓɨlɨ wasɨ ka ɓasaa ɓayɨsaa. 34 Na saa tisa, Yeso apamɨkana ndɨ ɓɛ: «Eloi, Eloi, lama sabakatani?» Isi yi ɓɛ: «Hiii Kunzi kamɨ! Hiii Kunzi kamɨ! Ko bulya ɨkɨ yɔ wesi mino?»*

35 Nɨyɔ ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti luga ka nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓamʉkana mino ɓɛyɔ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Hukononi, akamaka Ɨlɨya.» 36 Ɓemoti kaɓʉ ɨnda ndɨ mbangʉ, oluboku luki limoti lafʉɓʉ-fʉɓʉ ko vinya nɨnɔ wonzuwo-nzuwo. Kumbuso yi, amakyana ndɨ ka lɨgʉgʉ, ananɨlya Yeso ɓɛ omwi, anaɓɨkya ɓɛ: «Ɓundoni! Tɨnɨ ikanɨ Ɨlɨya odokuto kasisa ka mʉsalaba!» 37 Luki limoti, Yeso apamɨkana ndɨ ɓata, osiso kʉwa lɨmbɛngɨ.

38 Kutuko nɨkwɔ ikaga ndɨ kubongiso kagbanana pa yotu na pa yotu kʉgbɛ kʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi kʉ, anʉɨka ndɨ luga katʉkya kʉgʉ kadwɛ kusili. 39 Nɨyɔ ngama ka ɓasʉda ka Ɓalʉma nɨnɔ a ndɨ wakamaga kambwa ka Yeso wa, ɨna mina ɓɛyɔ osisa ndɨ mino lɨmbɛngɨ, ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Ka lɨngʉnʉ, mʉtʉ yi nɨmʉ a ndɨ asɨ Miko Kunzi aka!»

40 Ɓoko ɓagɔgɔ ɓa ndɨ kʉ gɔ kʉ, ɓanɨna ɓyɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ. Luga kaɓʉ, a ndɨ nɨ Malia mʉtʉ wa Magadala, Malia amakɨ Yakɔbɔ nɨnɔ miki yi na mamakɨ ɓɛyɔ ka Yɔsɛ, sɛ kʉwa Salʉmɛ. 41 Ɓoko ɓi nɨɓa ɓa ndɨ kaɓɨɓya Yeso, ɓanasingyo ka mogubo ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ ndɨ mino ka Galilaya. Atʉ ndɨ gɔnɨ na ɓoko ɓagɔgɔ ɓudingi nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓɨɓya kadwɛ kʉ kwa kʉ ka Yelusalɛma.

Ɓalumbini Yeso

(Matayɔ 27:57-61; Luka 23:50-56; Yuani 19:38-42)

42 A kʉwa ndɨ ɓʉgɔgɔ. Lɨsyɛ li nɨlɔ, a ndɨ lɨsyɛ nɨlɔ ɓiɓungusyaga ndɨ mino ka yɨnga. Ikaga ndɨ lɨsyɛ nɨlɔ a kambwa wa Lɨsyɛ la kimumbiso. 43 Yɛzɛfʉ, mʉtʉ wa gʉɗʉ wa Alimatia, a ndɨ mʉtʉ wa ɨbɨba ka Basa-Yidingi, osiloku ndɨ. Ikaga ndɨ kaɓʉndaga Ɓʉngama ko Kunzi. Aga kʉwa ndɨ nɨ kɛgʉ na kʉɓangakʉ ka ngama mudingi ɓɛyɔ ka Pilatʉ kakʉnga manda ka Yeso. 44 Luki limoti, Pilatʉ ombombaya ndɨ kaʉkana ɓɛ Yeso okwini ɓi. Amaka kʉwa ndɨ ngama ka ɓasʉda ka Ɓalʉma, amuusa ɓɛ: «Okwini ɓi ndɛlɨ?» 45 Nɨyɔ ʉkana mʉtʉmbʉlagɨ ka ngama ka ɓasʉda yi nɨnɔ, Pilatʉ akpamya kʉwa ndɨ Yɛzɛfʉ kava manda ka Yeso. 46 Yɛzɛfʉ oluwa ndɨ kutuko kwanza, asisa ndɨ ka mʉsalaba, otikyaga na kutuko kwi nɨkwɔ, amongosa ka mbʉkʉ nɨyɔ ɓakpɔ ndɨ ka lɨtalʉ. Kumbuso yi, adʉla ndɨ mupumi mi na lɨtalʉ lidingi ɓingbufu. 47 Malia Magadala na Malia nɨnɔ amakɨ Yɔsɛ ɓa ndɨ wa kaɨna pa nɨyɔ ɓa ndɨ mino kalumba Yeso.

16

Yeso opupini ka mbʉkʉ

(Matayɔ 28:1-8; Luka 24:1-12; Yuani 20:1-10)

1 Kumbusa wa Lɨsyɛ la kimumbiso, Malia Magadala, Malia nɨnɔ amakɨ Yakɔbɔ na Salʉmɛ ɓoluwa ndɨ malazi kotutwogoku na imu manda ka Yeso. 2 Ka lɨsyɛ la Mʉngʉ na ɓʉsɔɓɨ ɓiɓo, ngbingo yi nɨnɔ mangbamʉ ma mɔnɨ opupogoku mino, ɓaga ndɨ ka mbʉkʉ. 3 Ɓa ndɨ kauusana ɓɛ: «Wanɨ sɛ kʉwa nɔ atitindikilya lɨtalʉ nɨlɔ ɓotikyi ɓi nolu mupumi ma mbʉkʉ?» 4 Luki limoti, nɨyɔ ɓɨkwɛ, ɓɨna ndɨ lɨtalʉ nɨlɔ lidingi lɔ kanɨ ɓotini ka kpɔlɔ. 5 Kʉwa wa, ɓogulya ndɨ ka mbʉkʉ, ɓamɨna mʉwanza ɓemoti wakimokisya kanzʉ wotu, ikini miso ya kʉmbanzɨkanɨkɔ. Kʉɓangakʉ utuma ndɨ ɓamama ɓi nɨɓɔ ɓɨɗɛ. 6 Luki limoti, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Makoɓongonitɔgʉ. Makakɨsa Yeso nɨnɔ mʉtʉ wa Nazalɛtɨ, nɨnɔ ɓabongilogi bi ka mʉsalaba. Opupini ɓi ka mbʉkʉ, kɛgʉ ɓata wanʉ. Winoni pa nɨyɔ ɓabisi ɓi mino. 7 Mbɨya wanʉ, huɓikyoniku ɓaɓɨɓya kakɨ, gʉtʉgʉ Pɛtɛlɛ aka ɓɛ: ‹Ogoni ɨyɨ kambwa, matokonyokʉ ka Galilaya. Maminoku ɓanʉ kʉ ɓɛyɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ amʉɓɨkya ndɨ mino.›» 8 Ɓopupa kʉwa ndɨ, ɓaga mbangʉ ɓyɨ na mbʉkʉ, kyɛ nzʉyɨ a ndɨ kaʉtwa ɓɨkyakyakya, ɓanombomboyo. Ɓakatʉmbʉlyagagʉ ndɨ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka likpʉmʉka li nɨlɔ, kyɛ ɓa ndɨ na kʉɓangakʉ.

Yeso apuponilyini Malia Magadala

(Matayɔ 28:9-10; Yuani 20:11-18)

[ 9 Kumbuso Yeso kopupo ka mbʉkʉ ko mbolugo, ka lɨsyɛ la Mungu, apuponilya mbɛyɨ ndɨ Malia Magadala nɨnɔ anyɔ ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ maɗɨya na ɨka. 10 Aga ndɨ kaʉpága ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ pa imoti na Yeso mongoni mi nɨmɔ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa mbɛyɨ ndɨ asɨ ka idumasʉ aka, ɓanagamana. 11 Luki limoti, nɨyɔ ɓʉkana ɓɛyɔ Malia ʉɓɨkya mino ɓɛ Yeso a muɓisi, aminito, kanɨ ɓakaɓinikyonigʉ.

Yeso upuponilyini ɓaɓɨɓya ɓaɓa

(Luka 24:13-35)

12 Kumbuso yi, Yeso upuponilya ndɨ ɓaɓɨɓya ɓaɓa luga kaɓʉ nɨ igomosyonini. Ɓaɓɨɓya ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɨnda ka mugi mumoti ɓɛnɛ. 13 Ɓigoku ndɨ kaʉpága ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ mongoni mi nɨmɔ. Luki limoti, ɓakʉɓɨnɨkyanagʉ ndɨ ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ.

Yeso upuponilyini ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓemoti

(Matayɔ 28:16-20; Luka 24:36-49; Yuani 20:19-23; Ligubo 1:6-8)

14 Yeso upuponilya ndɨ ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓemoti wa ɓa ndɨ mino kalyalya. Uyoyisa ndɨ kyɛ ɓakɛgʉ ndɨ na baya na kyɛ ɓa ndɨ na ɓotumo ka mambɛngɨ, kyɛ ɓakɛgʉ ndɨ kaʉɓɨnɨkyana ɓatʉ nɨɓɔ ɓamɨna ndɨ kanɨ opupini ka mbʉkʉ. 15 Kumbuso yi, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Windoni ka ɔɓɨlɨ wasɨ, muɓikyogoku ɓatʉ ɓasɨ Mongoni Manza. 16 Nɨnɔ aɓɨnɨkyana ndɛkɛ Mongoni Manza mi nɨmɔ na ɓaɓotiso, inisanatʉ ndɛkɛ na muhukuso. Luki limoti, nɨnɔ kaɓɨnɨkyanɨgʉ ndɛkɛ Mongoni Manza mi nɨmɔ, Kunzi amakya ndɛkɛ ka mʉngɨmbɔ. 17 Ɓumibaga ndɛkɛ ɓasɨ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ka yɨgya yɨmbanga-mbanga yi nɨyɨ: ko lino kamɨ, ɓokpumyaga ndɛkɛ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, ɓanzɨnaga ndɛkɛ masasʉ mambɨya, 18 ɓugwiga ndɛkɛ ɓanzʉka na maɓɔkʉ ikanɨ komwo sʉmʉ, kanɨ luki kʉgyɨgʉ. Ɓubisilyaga ndɛkɛ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu maɓɔkʉ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓahʉka.»

Yeso igini ka Baba

(Luka 24:50-53; Ligubo 1:9-11)

19 Nɨyɔ Mombukwono-dosu Yeso ʉɓɨkya ɓɛyɔ, Kunzi aɗokisa ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, ikoku ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kakɨ. 20 Ɓaɓɨɓya ɓaga kʉwa ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓapa ɓayasɨ. Mombukwono-dosu a ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ka mogubo mi nɨmɔ masɨ. Lɨngʉnʉ la Mongoni Manza nɨmɔ ɓapága ndɨ, a ndɨ kainisono pisi ka mokingyosi mʉmbanga-mbanga nɨmɔ ɓa ndɨ kagya.]

* 1:5 1:5 Yɔlɔdanɨ: A liɓo lidingi ka mugi ma Palesitina.

† 1:17 1:17 ɓanyɔ-ɓambanzʉ: Ɓika kaʉkisa na kaʉnyɔgɔ ɓambanzʉ ka ɓʉnyɛ kaɓʉ.

‡ 1:19 1:19 ɨngbɔlɔ: Ɨngbɔlɔ yi nɨyɔ ikaga ndɨ yidingi mʉɗɔngɔnɨ abɛ mikya bato.

* 3:6 3:6 Ɛlɔdɨ: A Ɛlɔdɨ yi nɨnɔ ɓamakaga ndɨ ɓɛ Atipasɨ.

† 3:17 3:17 Ɓomika ngbangbata: Yeso alʉka ndɨ Yakɔbɔ na Yuani ɓɛyɔ ko bulya ɗɨya.

* 4:3 4:3 kakʉna: Ka Izaleli ɓomisyaga ndɨ ɨɓʉ masɔlɔ mumisyo.

* 4:12 4:12 Wanda ka Isaya 6:9-10.

* 6:11 6:11 Kaɨbʉmaga liɓungu la magʉ: Yɨgya yi nɨyɔ owonisilaga ndɨ ɓɛ ɓatʉ ɓa mugi ɓakutilyigʉ ɓaɓɨɓɨkya ɓa Mongoni Manza. Wanda gɔnɨ kʉsɔ Luka 10:11; Ligubo 13:51; 18:6.

† 6:37 6:37 Ko ngbingo ka Yeso, ambuma ɓemoti ikaga ndɨ mʉkalya ma lɨsyɛ limoti ka mʉgya-ligubo. Wanda gɔnɨ ka Matayɔ 20:2.

* 7:3 7:3 Kaɨsʉkʉsa maɓɔkʉ: Kambwa kalyalya Ɓayuda ɓɨsʉkʉsaga ndɨ ɨɓʉ maɓɔkʉ kadwɛ ka mongusu kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya ka ɓatɨtaɓʉ.

* 7:7 7:6-7 Wanda ka Isaya 29:13.

* 8:15 8:15 Wanda ka Luka 12:1.

* 9:48 9:48 Wanda ka Isaya 66:24.

* 9:49 9:49 liniko: A likingyosi la apɛpɛ nɨnɔ ɓapága ndɨ Kunzi nɨ ɓagyini na liniko. Wanda gɔnɨ ka Ɓalawi 2:13.

* 10:6 10:6 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 1:27; 5:2.

* 10:8 10:8 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 2:24.

* 10:19 10:19 Wanda ko Pupo 20:12-16; Yɨgɨlya 5:16-20.

* 10:38 10:38 inguo ya iɓatiso: Ko pisi ya likingyosi li nɨlɨ, Yeso akanzɨna kʉgʉ wa yigyogyiso na kukwakʉ kakɨ.

* 11:17 11:17 Wanda ka Isaya 56:7; Yelemia 7:11.

* 12:11 12:11 Wanda ka Mambʉ 118:22-23.

* 12:26 12:26 Wanda ko Pupo 3:2, 6.

* 12:30 12:30 Wanda ka Yɨgɨlya 6:4-5.

* 12:31 12:31 Wanda ka Ɓalawi 19:18.

* 12:33 12:33 Wanda ka Ɔsɛya 6:6.

* 12:36 12:36 Wanda ka Mambʉ 110:1.

* 13:14 13:14 Wanda ka Danyɛlɛ 9:27; 11:31; 12:11.

* 13:25 13:25 Wanda ka Isaya 13:10; 34:4; Ezekieli 32:7; Yuweli 2:10; 3:4.

* 13:26 13:26 Wanda ka Danyɛlɛ 7:13.

* 14:24 14:24: Wanda ko Pupo 24:8; Yelemia 31:31-34.

* 14:26 14:26 Ɓayuda, ngbingo yi nɨnɔ ɓamaga ndɨ mino kalya malɨlɨ ma Pasɨka, ɓɨmbɨlaga ndɨ Mambʉ 113-118 na 136.

* 14:27 14:27 Wanda ka Zakalia 13:7.

† 14:36 14:36 Aba: Ka Lɨlamɛɛ, lino li nɨlɔ owonisilaga abakɨ mʉtʉ yi nɨnɔ akanzɨna ɓɨkpɛ ikanɨ nɨnɔ ɓakanzɨna ko bulya kakɨ.

* 15:21 15:21 Wanda ka Ɓalʉma 16:13.

* 15:24 15:24 Wanda ka Mambʉ 22:19.

* 15:28 15:28 Wanda ka Isaya 53:12.

* 15:34 15:34 Wanda ka Mambʉ 22:2.

Luka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Mongoni Manza ka Yeso ɓɛyɔ

Luka

okpikaga ndɨ mino

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Mongoni Manza ɓɛyɔ Luka okpikaga ndɨ mino nɨma. Luka kɛgʉ ndɨ ɨyɨ atʉtʉmbwa ka Yeso. Luki limoti, ikaga ndɨ pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakpakyanaga ndɨ na Yeso, anumuusa ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ ka Yeso a ndɨ mino kadwɛ kʉ kwa kʉ iba ndɨ mino ɓɨnza. Kumbuso yi, akpikilya kʉwa ndɨ mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Tiofilo kɨtaɓʉ yi nɨyɨ. Luka a ndɨ mʉnganga, ɓakpakyanaga ndɨ ɓongbinga ɓasɨ na atʉtʉmbwa ɓɛyɔ ka Pɔlɔ. Luga ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓokpikaga ndɨ Moɓiso, ɨyɨ mʉkaka aka nɔ kɛgʉ ndɨ Muyuda. Luki limoti, atʉmbʉlaga yɨgya ka Ɓayuda ɓɛ kyɛ ɓawai-dakɨ ɓibitɔ ɓɨnza ɓɛ Yeso nɨ wanɨ.

Luka aɓɨkya ndɨ ɓɛ Ɓayuda ɓa ndɨ kaɓʉndaga ngama nɨnɔ uhukusogo. A Muhukuso nɨnɔ ɓogyalandʉ ko Kunzi ɓaɓɨkya ndɨ ka Moɓiso ɓɛ Kunzi atikoku ndɛkɛ. Kunzi a ndɨ kaiba ɓɛ Muhukuso kiki, iɓusu ɓasɨ tika ɓatʉ ɓuɓungogo. Atikoku ndɨ mukpekpe mɔ Mikakɨ kauhukusogo ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɓɛvananza ɓayasɨ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana. Miki yi nɨ Yeso-Kilisito.

Luka atʉmbʉlaga ndɨ ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ ɓɛyɔ Yeso ɨɓʉkʉta ndɨ mino, ligubo nɨlɔ agya ndɨ ka ɔɓɨlɨ. Atʉmbʉlaga gɔnɨ ɓɛyɔ ʉtɨwaga ndɨ mino ɓambanzʉ, atʉmbʉlaga bulyo ya kukwakʉ na pupa ka Yeso mbʉkʉ. Yeso a ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza no ngu yasɨ, anohukuso ɓokoloɓu, anokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, anagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga mudingi nɨmɔ okitogi yimibo ka ɓambanzʉ.

Luka okpikatʉ gɔnɨ kɨtaɓʉ ya yɨɓa: kɨtaɓʉ yi nɨ «Ligubo ka ɓatʉtʉmbwa». Atʉmbʉlaga ndɨ kʉsɔ yi nɨlɔ usilya ndɨ ɓatʉtʉmbwa katʉkya wa Kunzi aɗokisa ndɨ mino Yeso kʉgʉ wa lɨsyɛ na ɓɛyɔ Mongoni Manza ɨtʉlyana ndɨ mino ɓapa ɓayasɨ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Isi ya lɨkpʉmʉka nɨlɔ Luka okpikaga ndɨ mino kɨtaɓʉ yi nɨyɨ 1:1-4

Ɓɛyɔ Yuani-Mubatizaɨ na Yeso ɓɨɓʉkʉta ndɨ mino 1:5–2:52

Kʉʉ ka Yuani-Mubatizaɨ 3:1-20

Iɓatiso ka Yeso na ɓɛyɔ Abɨlɨ a ndɨ mino kaɓɔɓɔ 3:21–4:13

Yeso ogoni kaiko ka Galilaya 4:14–9:50

Yeso opupini ka Galilaya, ɨnda ka Yelusalɛma 9:51–19:27

Pɔsɔ ya muliɓo ka Yeso kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ, yɨsasambya na kukwakʉ kakɨ 19:28–23:56

Yeso opupini ka mbʉkʉ 24:1-12

Yeso upuponilyini ɓaɓɨɓya kakɨ, Kunzi aɗokiso kʉgʉ wa lɨsyɛ 24:13-53

1

Lɨkpʉmʉka la mambwa

1 Ambɔkʉ Tiofilo, mʉtʉ wa ɨbɨba kʉgbɛ, ɓambanzʉ ɓudingi ɓokingiloni kokpiko mongoni ma lɨkpʉmʉka nɨlɔ igyonosa ndɨ luga kusu. 2 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨna ndɨ no miso ka mambwa ɓatɨtʉmbʉlyaga ndɨ mino, na ɓɨɨta kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓɨkya ɓa lɨkpʉmʉka ko Kunzi. 3 Kinili, kumbuso mʉkpɨma, ɨmɨ, nini ɨmɨ ɓɨnza gɔnɨ kaukpikilyo ka ɓungbingbili, ɨwɛ Tiofilo, lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ igyonosa ndɨ katʉkya ka mambwa, 4 iba wibatʉ lɨngʉnʉ la mʉtɨwɨ nɨmɔ ɓʉpá ndɨ.

Malaika opíni mongoni ma yɨɓʉkʉta ka Yuani-Mubatizaɨ

5 Ko ngbingo yi nɨnɔ Ɛlɔdɨ Mbɔkʉ a ndɨ mino ngama wa iwili ka Ɓayuda, a ndɨ no kumu ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Zakalia. Ɨyɨ, a ndɨ ko pigo ya ɓukumu ka Abia. Mukakɨ ɓɛyɔ ka Ɛlɨsabɛtɨ a ndɨ ka lɨvananza ka Aluni nɨnɔ a ndɨ kumu mudingi. 6 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓa ndɨ ɓongbingbili ko misa ko Kunzi. Ɓagyaga ndɨ mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu nɨ ɓakɛgʉ na dakɨ yi. 7 Luki limoti, ɓakɛgʉ ndɨ no miki kyɛ Ɛlɨsabɛtɨ a ndɨ ndʉya. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓa kʉwa ndɨ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ kʉgbɛ.

8 Lɨsyɛ limoti, Zakalia a kʉwa ndɨ kagya ligubo kakɨ la ɓukumu kambwa ko Kunzi kyɛ mʉ ma ligubo a kʉwa ndɨ ka lɨgbʉta kakɨ. 9 Kaɓyɛnɛnɛ na mʉtɨwɨ ma ligubo li nɨlɔ, lɨɓɛsɛ awanya kʉwa ndɨ ɨyɨ kogulya ka pa Yotu Kʉgbɛ ka ndaɓʉ ka Mombukwono-dosu Kunzi kasumbo adʉdʉ.* 10 Ko ngbingo yi nɨnɔ Zakalia a ndɨ mino kasumbo adʉdʉ nɔ, ambaza ka ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kunzi, ɓa ndɨ kalʉmba.

11 Kʉwa wa, malaika ɓemoti ka Mombukwono-dosu apuponilyoku, amaga ɓɨgba ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kwa gbɔgbɔ nɨyɔ a ndɨ mino kasumbo adʉdʉ yɔ. 12 Ngbingo yi nɨnɔ Zakalia amɨna mino ɓɛyɔ, ombomboyo, ogwa kʉɓangakʉ kʉgbɛ. 13 Luki limoti, malaika aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Zakalia, wakoɓongonitɔgʉ, kyɛ Kunzi ukonini malʉmba kakʉ. Mukakʉ ɓɛyɔ ka Ɛlɨsabɛtɨ ʉɓʉkʉtɨlya ɓanʉ miki mʉlʉkʉ yi, walʉka ɓɛ Yuani. 14 Ɨwɛ wogwa ɓanʉ ɨgyagya kʉgbɛ na ɓambanzʉ ɓudingi ɓogwa ɓanʉ magyagya ko bulya liɓukuti kakɨ. 15 A ɓɛyɔ, ika ndɛkɛ mʉtʉ mudingi kambwa ka Mombukwono-dosu. Ɨyɨ kamwigʉ ndɛkɛ vinya gʉtʉgʉ makana magɔgɔ nɨmɔ mapʉ aka. Ika ndɛkɛ mutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu katʉkya ka mʉma ka amakɨ. 16 Uyikosa ndɛkɛ ɓomikya Ɓezaleli ɓudingi kamɨgɨlya Mombukwana-daɓʉ Kunzi. 17 Odoku ndɛkɛ kambwa ko Kunzi abɛ atʉtʉmbwa pa imoti na lɨmbɛngɨ no ngu mʉɗɔngɔnɨ abɛ mugyalandʉ Ɨlɨya, kaigiso mambɛngɨ ka ɓaba-ɓomiki ka ɓomikaɓʉ. Uyikosa ndɛkɛ ɓatʉ ɓanyɛ kodoku ɓatʉ ɓa lɨngʉnʉ kaiko ɓakɨtʉlya kagya mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu Kunzi na kagugubyo.»

18 Luki limoti, Zakalia aɓɨkya malaika ɓɛ: «Luki tino lɔ emibiso ɓɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ a lɨngʉnʉ? Kyɛ ɨmɨ na kʉwa mbɔkʉ-mbɔkʉ, muka kamɨ a kʉwa mbɔkʉ-mbɔkʉ gɔnɨ.»

19 Malaika amigisya ɓɛ «Ɨmɨ nɨ Gabilieli, nikaga ɓuwobi no Kunzi ɓongbinga ɓasɨ kagugubyo. Ɨyɨ nɔ etikiku kaʉɓɨkya na kaʉpá mongoni manza mi nɨma. 20 Yɛkɨ ɨwɛ wakoɓinikyonigʉ mʉnzɨna kamɨ nɨmɔ igyonosa ɓanʉ ko ngbingo yi, ɛɛɛ wɨna sɛ, wɨɨta kʉwa ɓoɓo, wakakwananɨgʉ ɓata kanzɨna kadwɛ ndɛkɛ ka lɨsyɛ li nɨlɔ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonoso mino.»

21 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓatʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kunzi kaɓʉnda Zakalia. Nɨyɔ olipya kʉwa ɓɨndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi kʉ, lɨkpʉmʉka ʉmbanga ndɨ. 22 Wa opupoku mino kakwananagʉ ndɨ ɓata kanzɨna na ɨɓʉ. Kinili ɓambanzʉ ɓiba kʉwa ndɨ ɓɛ a abɛ inini lɨkpʉmʉka lɨmbanga kʉ ka ndaɓʉ kʉ. A kʉwa ndɨ kaʉwanyaga ɓapa na maɓɔkʉ kyɛ a kʉwa ndɨ ɓoɓo.

23 Nɨyɔ Zakalia ama ngbingo wa ligubo kakɨ ɓɛyɔ, ɨga kʉ kakɨ. 24 Kʉwa kumbusa wa masyɛ mi nɨmɔ, mukakɨ ɓɛyɔ ka Ɛlɨsabɛtɨ ava mʉma. Katʉkyagʉ ndɨ kʉ kakɨ ka ɓatɨmba kuɓukumuti. A ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: 25 «Wɨna lɨkpʉmʉka lanza nɨlɔ Mombukwono-dosu Kunzi ogyi ɓi ko bulya kamɨ, kɛtʉmba suni ya ɓʉndʉya ko misa ka ɓambanzʉ.»

Malaika opíni mongoni ma yɨɓʉkʉta ka Yeso

26 Nɨyɔ mʉma ka Ɛlɨsabɛtɨ ɨtʉlyana ɓatɨmba maɗɨya, Kunzi atikoku malaika Gabilieli ka gʉɗʉ ɓemoti wa Galilaya nɨnɔ ina ɓɛ Nazalɛtɨ. 27 Atikoku ndɨ ka mʉsɨka ɓemoti nɨnɔ a ndɨ kavanana na mʉlʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yɛzɛfʉ ka lɨvananza ka ngama Daudi. Mʉsɨka yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Malia. 28 Malaika apuponilya Malia kʉ a ndɨ mino, aɓɨkya ɓɛ: «Gwanɔ magyagya Malia, Mombukwono-dosu uɗukilyini ɓʉɓʉnga. Ɨyɨ a pa imoti na ɨwɛ.»

29 Nɨyɔ Malia ʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛyɔ, ombomboya kʉgbɛ, imuusa ɓɛ: «Inguo ya yuuso tino sɛ yɨna?» 30 Malaika aɓɨkya ɓɛ: «Wakoɓongonitɔgʉ, Malia, kyɛ winisonini na ɓʉɓʉnga ko Kunzi. 31 Wava ɓanʉ mʉma, waɓʉkʉta miki mʉlʉkʉ yi, walʉka ɓanʉ ɓɛ Yeso.† 32 Ɨyɨ ika ndɛkɛ mʉtʉ wa ɨbɨba, ɓalʉka ndɛkɛ ɓɛ Mika Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ. Mombukwono-dosu Kunzi apá ndɛkɛ ɓʉngama ka tɨtakɨ ɓɛyɔ ka Daudi, 33 ika ndɛkɛ ngama kʉgʉ ka Ɓezaleli ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ɓʉngama kakɨ kikigʉ ndɛkɛ na muliɓo.»

34 Kumbuso yi, Malia amuusa malaika ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa kʉwa ɓanʉ lɨkɨ kyɛ ɨmɨ sanibigʉ lɨkpʉmʉka ka ɓalʉkʉ?»

35 Malaika amigisyoku ɓɛ: «Lɨmbɛngɨ-Lotu lɔ usilyoku ɓanʉ, ngu ko Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ utikya ɓanʉ abɛ kululuko. Kinili miki yi nɨnɔ waɓʉkʉta ɓanʉ ika ndɛkɛ mʉtʉ Wotu, ɓalʉka ndɛkɛ ɓɛ Miko Kunzi. 36 Wɨkwɛ sɛ, Ɛlɨsabɛtɨ nɨnɔ a ndɨ ndʉya ka lɨvananza kakʉ a kʉwa ɨyɨ na mʉma ma ɓatɨmba maɗɨya. Aɓʉkʉta ɓanʉ miki mʉlʉkʉ yi, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ a kʉwa mino mbɔkʉ-mbɔkʉ yɔ. 37 Kyɛ kɛgʉ na lɨkpʉmʉka nɨlɔ a lapʉpʉ kʉgbɛ ko Kunzi.»

38 Malia asikisya kʉwa ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ musunzu ka Mombukwono-dosu. Yasɨ igyonosi kʉgʉ kamɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ weɓikyi mino.» Kumbuso yi, malaika aga ndɨ.

Malia ogoni kanda Ɛlɨsabɛtɨ

39 Kumbuso wa masyɛ makɛɗɛ, Malia ava ndɨ lɨgʉndʉ kaaga ɓɨgala-gala kʉ ka mugi mimoti ka iwili ya ɓangʉpa ɓaya Yudɛa. 40 Nɨyɔ adwɛ kʉ ɓɛyɔ, ogulya ndɨ ka ndaɓʉ ka Zakalia, amuusa mukakɨ ɓɛyɔ ka Ɛlɨsabɛtɨ. 41 Ko ngbingo yi nɨnɔ Ɛlɨsabɛtɨ ʉkana mino yuuso ka Malia, miki aɗwo ɓiɗuku-ɗuku ka mʉma. Ɛlɨsabɛtɨ otuma na Lɨmbɛngɨ-Lotu. 42 Kʉwa wa apamɨkana ɓɛ: «Kunzi uɗukilyini ɓʉɓʉnga kahʉkɨtaga ɓoko ɓasɨ na gɔnɨ miki yi nɨnɔ waɓʉkʉta ɓanʉ, ɓʉɓʉnga kakɨ a kʉwa kʉgʉ kakɨ gɔnɨ! 43 Ngasa yɨmbanga tino sɛ ɨna amakɨ Mombukwana-damɨ edulyiku mina ɓɛnɛ? 44 Kyɛ ko ngbingo yi nɨnɔ nukoni mino yuuso kakʉ, miki oɗwa na magyagya ɓiɗuku-ɗuku ka mʉma kamɨ. 45 Ɨgyagya yidingi kʉ kakʉ kyɛ woɓinikyonini ɓɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Mombukwono-dosu Kunzi ʉɓɨkya ndʉkʉ igyonosatʉ.»

Malia akatʉmbʉlaga ɓʉnza ko Kunzi

46 Kʉwa wa Malia aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

«Lɨmbɛngɨ kamɨ akobibiso ɓudingi ka Mombukwono-dosu Kunzi,

47 na mutumo na ɨgyagya

ko bulya ko Kunzi, Muhukuso kamɨ,

48 kyɛ umokini ɓazwa kakɨ ɓo kumbu kʉgʉ ka musunzu kakɨ, ɨmɨ mʉtʉ wa payaya.

Katʉkya mbɨya wanʉ, ɓɛvananza ɓayasɨ ɓɛmaka kʉwa ɓɛ mʉtʉ wa ɓʉɓʉnga,

49 kyɛ Kunzi Mombukwono Ngu egyilini lɨkpʉmʉka lɨmbanga.

Lino kakɨ nɨ Kunzi Wotu.

50 Owonisilaga kumbu kakɨ ka ɓɛvananza ɓayasɨ

nɨɓayɔ ɓaɓangaga.

51 Ogyini makpʉmʉka makpʉkpʉ no ngu ya kʉɓɔkʉkɔ kakɨ:

ukpumya ɓatʉ ɓa yɨbɨba,

52 usisa ɓangama ka moliki ma ɓʉngama

luki limoti uɗokisa ɓatʉ ɓa payaya kʉgʉ.

53 Ʉpá ɓatʉ ɓanza makpʉmʉka manzanza,

luki limoti umigisa ɓatʉ ɓa mukumbo maɓɔkʉ papuyi.

54 Usingyoku ɓosunzu kakɨ ɓɛyɔ ka lɨvananza la Izaleli.

Ɨyɨ kaɓʉsalagʉ kaukwilya kumbu,

55 kʉgʉ ka Abalahamʉ na ɓɛvananza kakɨ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ,

mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ʉpá ndɨ mino ɓotitosu agʉmɛ.»

56 Malia asyɛsyɛ ndɨ kʉ ka Ɛlɨsabɛtɨ ɓuwobi kadwɛ ɓatɨmba ɓasaa. Kumbuso yi, ɨga ndɨ kʉ kakɨ.

Yɨɓʉkʉta ka Yuani-Mubatizaɨ

57 Nɨyɔ ngbingo wa liɓukuti ka Ɛlɨsabɛtɨ ɨtʉlyana, aɓʉkʉta miki mʉlʉkʉ yi. 58 Ɓapɨmbanɨ kakɨ na ɓɛvananza ɓʉkana ndɨ ɓɛ Kunzi Mombukwono-dosu awonisilyini ɓʉnza. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓogwa ndɨ magyagya pa imoti na ɨyɨ.

59 Nɨyɔ miki otulyasa masyɛ ɓʉgɨna, ɓodoku kʉwa ndɨ kakɔ. Ɓa ndɨ kapa kalʉka na ɨyɨ abakɨ ɓɛyɔ ka Zakalia. 60 Luki limoti amakɨ osikisya ɓɛ: «Kalɨ, kɛgʉ ɓɛyɔ, ɓalʉka ɓɛ Yuani.»

61 Ɨɓʉ aka na ɨyɨ ɓɛ: «Kɛgʉ na mʉtʉ ɓemoti ka lɨvananza kakʉ nɨnɔ ina ɓɛyɔ!» 62 Kʉwa wa ɓamuusa ndɨ abakɨ nɨ ɓananzɨna liɓoɓo ɓɛ ɓibi, ɓɛyɔ a ndɨ mino kapa kalʉka mikakɨ.

63 Zakalia akʉnga ndɨ lɨɓaʉ nɨlɔ ɓokpikaga mino, kumbuso yi okpika ndɨ ɓɛ: «Lino kakɨ ɓɨkpɛ nɨ Yuani.» Ɓombombaya ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ. 64 Na ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ, mʉnɔkʉ ahukwikana ndɨ, apʉnga kʉwa ndɨ ɓata kanzɨna, apʉnga ndɨ kapamɨkanaga kanɨ anobibisa Kunzi. 65 Kʉwa wa, ɓasɨ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ka mugi ɓogulya ndɨ ka kʉɓangakʉ, na kʉ ka iwili ya ɓangʉpa ɓaya Yudɛa, ɓatʉ ɓasɨ ɓanatʉmbʉla kʉwa ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ aka lɔ. 66 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓʉkanaga ndɨ lɨkpʉmʉko li nɨlɔ, ɓapʉngaga ndɨ katamana ko bulya yi, ɓanimuusa ɓɛ miki yi nɨmʉna ika sɛ pɨyɛ ndɛkɛ ɓʉnɨ? Kʉɓɔkʉkɔ kwo ngu ka Mombukwono-dosu a ndɨ pa imoti na ɨyɨ.

Zakalia akatʉmbʉlaga makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga ko Kunzi

67 Abakɨ ɓɛyɔ ka Zakalia otuma ndɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu, apʉnga ndɨ kanzɨna abɛ mugyalandʉ, anaɓɨkya ɓɛ:

68 «Mombukwono-dosu Kunzi ka Ɓezaleli avɨ ɨbɨba,

kyɛ ohukusogini lɨvananza kakɨ, ʉkʉlaga ka ɓusunzu.

69 Atitikilyiniku Muhukuso nɨnɔ wongu,

ka lɨvananza ka musunzu kakɨ ɓɛyɔ ka Daudi.

70 A ɓɛgɛyɔ atʉmbʉlaga ndɨ mino ndɛlɨ kʉgbɛ ka mʉnɔkʉ ka ɓogyalandʉ kakɨ ɓɨkpɛ:

71 Apá ndɨ agʉmɛ ɓɛ atɨkʉlaga ndɛkɛ ka maɓɔkʉ ka ɓomuyoniso kusu,

na ka ɓasɨ nɨɓɔ ɓakɨsaga katɨgya ɓʉnyɛ.

72 Ɓɛgɛyɔ, ʉmɨnɨlya ndɨ ɓotitosu kumbu,

atamana ndɨ agʉmɛ kakɨ wotu ko Kunzi.

73 Kyɛ Kunzi apá ndɨ titosu ɓɛyɔ ka Abalahamʉ agʉmɛ wotu kakɨ,

74 katɨkʉlaga ka maɓɔkʉ ka ɓomuyoniso kusu,

na katɨsa kagugubyo kʉwa nɨ takɛgʉ na kʉɓangakʉ.

75 Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ tiki ɓotu na ɓongbingbili ko misa kakɨ

ka masyɛ masɨ ma ɔɓɨlɨ kusu.

76 Na ɨwɛ mikamɨ, ɓʉlʉka ndɛkɛ ɓɛ mugyalandʉ ko Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ,

kyɛ wodoku ndɛkɛ koɓungusyaga pisi ka Mombukwono-dosu kambwa,

77 na kowonisilo lɨvananza kakɨ ɓɛ uhukusaga ndɛkɛ pisi

kaʉpɨlya ɓʉnyɛ kaɓʉ.

78 Kunzi nɨnɔ kusu a na lɨmbɛngɨ lanza kʉgbɛ no kumbu:

atitikilyoku ndɛkɛ lɨmɔmɔ kotukyoku kʉgʉ abɛ mangbamʉ ma mɔnɨ,

79 kauzigo nɨɓɔ ɓa ko biti na kʉsɔ wa kʉɓangakʉ kwa kukwakʉ,

katiwonisilo kaɓyɛ pisi ya mazɨyɔ.»

80 Miki a kʉwa ndɨ kopingo nɨ lɨmbɛngɨ anatumo. Ikaga ndɨ ɨyɨ ka ɨsa aka, kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ imibisikosa ndɨ mino ɓɨngbanganya ka ɓomikya Ɓezaleli.

2

Yɨɓʉkʉta ka Yeso

(Matayɔ 1:18-25)

1 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ngama mudingi wa Lʉma ɓɛyɔ ka Ogisiti apá ndɨ mʉtʉʉ ɓɛ ɓʉtangɨ ɓambanzʉ kakɨ ɓasɨ. 2 Lɨtatanga nɨlɔ la mambwa lɔ igyonosa ndɨ ko ngbingo yi nɨnɔ Kilinio a ndɨ mino ngama wa iwili ya Sulia. 3 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓɨndaga ndɨ ka yikpikisiso, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka ka mugi mi nɨmɔ ɨɓʉkʉta mino.

4 Yɛzɛfʉ atʉkya ndɨ gɔnɨ ɨyɨ ka gʉɗʉ wa Nazalɛtɨ, kʉ ka iwili ya Galilaya, kaɨnda ka gʉɗʉ wa Bɛtɛlɛhɛmʉ, mugi ma kɨɓʉkʉta ka ngama Daudi, ka iwili ya Yudɛa. Ɨnda ndɨ kʉ ɓɛyɔ kyɛ a ndɨ ɨyɨ ka lɨvananza ka Daudi, 5 kayikpikisiso ɨɓʉ na Malia nɨnɔ ɓa ndɨ kavanana na ɨyɨ. Malia a sɛ kʉwa ndɨ wa na mʉma.

6 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kʉ ka Bɛtɛlɛhɛmʉ, masyɛ kakɨ ma liɓukuti ɨtʉlyana. 7 Aɓʉkʉta ndɨ miki mʉlʉkʉ yi, pʉta kakɨ. Atikyogo na ɓotu ɓaya ɓʉdɨ, amongosa ka kpokoyo nɨnɔ ɓanyama ɓalyalyaga ndɨ mino, kyɛ ɓakɛgʉ ndɨ ɓata ɨɓʉ na pa ka ndaɓʉ ka ɓobiko.

Malaika upupilyini ɓoɓuɓulyo ɓa ɓanyama

8 Ka iwili yi nɨyɔ gɔnɨ yɔ, ɓoɓuɓulyo ɓa ɓanyama ɓasyɛgɛ ndɨ kunzi ko tutu, kauɓuulyogo ɓanyama kaɓʉ. 9 Malaika ka Mombukwono-dosu Kunzi upuponilyo, ɨbɨba ya mangbamʉ ka Mombukwono-dosu ukungulo. Ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ. 10 Luki limoti, malaika ʉɓɨkya ɓɛ: «Makoɓongonitɔgʉ, kyɛ noduku kamʉpá mongoni manza nɨmɔ mʉpá ɨgyagya yidingi ka ɓambanzʉ ɓasɨ. 11 Na lɨsyɛ li nɨlɨ, Muhukuso iɓukutini ko bulya kunu kʉ ka mugi ka Daudi, ɨyɨ nɨ Masiya, Mombukwono-dosu. 12 Mamiba miki yi nɨnɔ ka makpʉmʉka mi nɨma: Matakanya miki wawɛsɛ mutikyogo na ɓotu ɓaya ɓʉdɨ, mumongoso ka kpokoyo nɨnɔ ɓanyama ɓalyalyaga mino.»

13 Ambaza ka ɓamalaika osyoku ɓigbututu katʉkya kʉgʉ wa lɨsyɛ, pa imoti na malaika wagɔgɔ, ɓapʉnga kabibiso Kunzi, ɓanaɓɨkya ɓɛ: 14 «Ɨbɨba ko Kunzi kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉgbɛ, na mazɨyɔ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ʉpaga!»

Ɓoɓuɓulyo ɓa ɓanyama ɓogoni ka Bɛtɛlɛhɛmʉ

15 Ngbingo yi nɨnɔ ɓamalaika ɓatʉkya mino kaɨga kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɓoɓuɓulyo ɓa ɓanyama ɓaɓɨkyana luga kaɓʉ ɓɛ: «Togoni nɛkɨ ka Bɛtɛlɛhɛmʉ, tiniku nɨlɔ opupi kʉ, nɨlɔ Mombukwono-dosu Kunzi atiwonisili.»

16 Ɓɨnda ndɨ ɓɨgala-gala, ɓatakanya Malia na Yɛzɛfʉ, sɛ kʉwa miki wawɛsɛ mumongoso ka kpokoyo nɨnɔ ɓanyama ɓalyalyaga ndɨ mino. 17 Nɨyɔ ɓamɨna, ɓatʉmbʉlaga nɨlɔ malaika ʉɓɨkya ndɨ ko bulya ko miki wawɛsɛ yi nɨnɔ. 18 Lɨkpʉmʉka ʉmbanga ndɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ. 19 Luki limoti, Malia a ndɨ koɓuulyogo lɨkpʉmʉka nɨlɔ lasɨ, obiso mino lɨmbɛngɨ. 20 Kumbuso yi, ɓoɓuɓulyo ɓa ɓanyama ɓɨga ndɨ nɨ ɓanabibisa Kunzi, ɓanambɨmbɨlya ka masɨ nɨmɔ ɓʉkana ndɨ na nɨmɔ ɓɨna ndɨ, kyɛ masɨ igyonosa ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aka yɔ malaika ʉɓɨkya ndɨ mino.

Ɓalukini miki

21 Nɨyɔ masyɛ ɓʉgɨna ɨtʉlyana wa miki ɨɓʉkʉta mino, adwɛ ko ngbingo kakɨ mʉkɔ, ɓalʉka ɓɛ Yeso, lino li nɨlɔ malaika atwa ndɨ kambwa amakɨ kava mʉma.

Ɓogoni na Yeso kambwa ko Kunzi

22 Kʉwa wa masyɛ ma kiɓuɓiso kaɓʉ ɨtʉlyana mino, kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ ka Musa, Yɛzɛfʉ na Malia ɓaga ndɨ no miki ka Yelusalɛma kabiso ka maɓɔkʉ ka Mombukwono-dosu, 23 kyɛ, ikpika ndɨ ka Mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu ɓɛ: «Okwononi kapá abɛ apɛpɛ ka Mombukwono-dosu miki mʉlʉkʉ yi wasɨ, nɨnɔ pʉto yi.» 24 Ɓɨnda ndɨ ka Yelusalɛma kapá gɔnɨ apɛpɛ ɓɛgɛyɔ mʉtʉʉ mi nɨmɔ ɨɓɨkya ndɨ mino: «Ɓonzuwo ɓaɓa gʉtʉgʉ ɓomikya ɓamokpondi ɓaɓa aka.»

25 Wɨna sɛ wa, alʉkʉ ɓemoti a ndɨ ka Yelusalɛma kʉ ina ndɨ ɓɛ Simioni. A ndɨ mʉtʉ wongbingbili na mʉtʉ mʉɓanga Kunzi kʉgbɛ. Ikaga ndɨ kaɓʉnda mʉtʉ yi nɨnɔ akwanana ndɨ kohukusa lɨvananza la Izaleli. Lɨmbɛngɨ-Lotu a ndɨ kʉgʉ kakɨ. 26 Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ awonisila ndɨ ɓɛ kokwigʉ nɨ kanaminigʉ Kilisito nɨnɔ Mombukwono-dosu atikoku. 27 Akpamya ndɨ kogulya ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Ngbingo yi nɨnɔ Yɛzɛfʉ na Malia ɓɨnda mino no mikaɓʉ ɓɛyɔ ka Yeso, kabiso ka maɓɔkʉ ko Kunzi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉtʉʉ aɓɨkyaga ndɨ mino, 28 Simioni adungo, abibisa Kunzi, aɓɨkya ɓɛ:

29 «Mbɨya wanʉ, Eeeze Mombukwono-dosu, hutulyosini ɓagʉmɛ kakʉ:

Wakwanana kʉwa kasa musunzu kakʉ kokwo ka mazɨyɔ,

30 kyɛ ninini muhukuso kakʉ no misa kamɨ,

31 muhukuso mi nɨmɔ woɓungusyaga ndɨ ko misa ka ɓambanzʉ ɓasɨ:

32 A lɨmɔmɔ li nɨlɔ uziga ɓanʉ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ nɨɓɔ ɓakumibigʉ

na nɨlɔ apá ɓanʉ ɨbɨba ka Izaleli, lɨvananza kakʉ.»

33 Lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ Simioni a ndɨ kaɓɨkya ko bulya ka Yeso, ʉmbanga ndɨ ɓaɓʉkʉta kakɨ. 34 Simioni akʉnga Kunzi ɓɛ uɗukilyi ɓʉɓʉnga, aɓɨkya Malia amakɨ Yeso ɓɛ: «Kunzi atikoku ndɨ miki yi nɨmʉna ko bulya yi nɨyɔ ɓɛ ugwisisi ikanɨ umomosi ɓatʉ ɓudingi luga ko ɓomikya Ɓezaleli. Ika ɓanʉ likingyosi ɓɛ Kunzi akagya ligubo kakɨ nɨ ɓambanzʉ ɓakɛgʉ kabaɨlya, 35 na ɓata opupisa ɓanʉ mʉtamanagɨ masɨ nɨmɔ ɨsʉma ka mambɛngɨ ka ɓambanzʉ ɓudingi. Sɛ kʉwa ɨwɛ, Malia, wigomisaga ndɛkɛ ko bulya ko miki yi nɨmʉ abɛ ɓakutumo dʉkpa.»

Ana, mugyalandʉ muko yi akanzɨna ko bulya ka Yeso

36 Mugyalandʉ ɓemoti muko yi ina ndɨ ɓɛ Ana, ikaga ndɨ gɔnɨ ɨyɨ ka Yelusalɛma. A ndɨ mika Fanueli, ka lɨvananza ka Aseli. A kʉwa ndɨ mbɔkʉ-mbɔkʉ kʉgbɛ. Ɓagya ndɨ ɓyanga maɗɨya na ɨka na mbʉnyakɨ nɨnɔ ava ndɨ nɨ a mbɛyɨ mʉsɨka aka. 37 Kumbuso yi, ika kʉwa ndɨ woko aka, na kʉ odwisa ndɨ mino ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓʉgɨna na ɓɨkwanganya. Katʉkyagɨgʉ ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, luki limoti agyɨlyaga ndɨ Kunzi ligubo biti na lɨsyɛ: Avaga ndɨ ngbingo ko ginyo malɨlɨ na kalʉmba. 38 Odoku ndɨ ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ, apʉnga kabibiso Kunzi. Ʉtʉmbʉlyaga ɓambanzʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓʉnda ɓɛ pisi tino yɔ Kunzi ʉkʉlaga mino ɓatʉ ɓa Yelusalɛma ka ɓusunzu.

Ɓaɓʉkʉta ka Yeso ɓigini na Yeso ka Nazalɛtɨ

39 Ngbingo yi nɨnɔ Yɛzɛfʉ na Malia ɓama mino kagya masɨ nɨmɔ mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu Kunzi akʉngaga ndɨ, ɓɨga na Yeso ka Galilaya, ka gʉɗʉ wa Nazalɛtɨ. 40 Miki apʉnga ndɨ kopingo na kopingogo. A ndɨ mutumo na yimibo na ɓʉɓʉnga ko Kunzi a ndɨ pa imoti na ɨyɨ.

Yeso otigolini ka Yelusalɛma

41 Ɓyanga ɓayasɨ, abakɨ na amakɨ Yeso ɓaɗakaga ndɨ ka Yelusalɛma ka yɨnga ya Pasɨka. 42 Wa Yeso otulyoso mino ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨɓa, ɓaɗaka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛyɔ aka yɔ ɓagyaga ndɨ mino ka ɓʉndɛlɨ. 43 Ngbingo yi nɨnɔ yɨnga osyo mino, ɓɨga, luki limoti miki Yeso asɨkana kʉ ka Yelusalɛma nɨ abakɨ na amakɨ ɓakibigʉ. 44 Ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ Yeso akakpakyana ka ambaza ka ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɨganana. Nɨyɔ ɓagya lɨsyɛ limoti ka lɨgʉndʉ nɨ ɓakɛgʉ kamɨna, ɓapʉnga kʉwa ndɨ kakɨsa luga ka ɓɛvananza kaɓʉ na ɓawai-daɓʉ. 45 Luki limoti, ɓakamɨnagʉ ndɨ. Kinili ɓɨga ɓata ndɨ kakɨsa kʉ kwa kʉ ka Yelusalɛma.

46 Kumbusa wa masyɛ masaa, ɓatokonyoku ka Ndaɓʉ ko Kunzi: A ndɨ mukuliko pa imoti na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ, anʉmʉkana na anumuuso makpʉmʉka magɔgɔ. 47 Lɨkpʉmʉka ʉmbanga ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kamʉkana, kaɨna yimibo kakɨ na sikisyo kakɨ ka makpʉmʉka nɨmɔ ɓa ndɨ kamuusogo mɔ. 48 Ngbingo yi nɨnɔ abakɨ na amakɨ ɓamɨna mino, lɨkpʉmʉka ʉmbanga kʉgbɛ, na kʉ amakɨ amuusi ɓɛ: «Mikamɨ, ɨkɨ pɨyɛ yɔ watigyi ɓi mino ɓɛyɔ? Tomomini iɓusu na abakʉ ɓɨgbagbagba kaʉkɨsa.»

49 Umigisya ɓɛ: «Mo ɓi kɛkɨsa ko bulya ɨkɨ? Makɛgʉ kaiba ɓɛ okwononi ɓɛ niki ka ndaɓʉ ka Baba?» 50 Luki limoti, ɓakɛgʉ ndɨ kaiba isi ya lɨkpʉmʉka nɨlɔ a ndɨ kaʉɓɨkya lɔ.

51 Kʉwa wa Yeso ɨga ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ka Nazalɛtɨ. Agyaga ndɨ mʉtʉʉ kaɓʉ masɨ. Amakɨ oɓuulyaga ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ lasɨ ka lɨmbɛngɨ. 52 Yeso a ndɨ kopingo kanɨ yimibo kakɨ anisisilo kambwa, anaɓosilo Kunzi na ɓambanzʉ.

3

Yuani-Mubatizaɨ akaɓɨkyaga Mongoni Manza

(Matayɔ 3:1-12; Malɨkɔ 1:1-8; Yuani 1:19-28)

1 A ndɨ syangasʉ sa tɛkɛɓɛ na kuɓukumuti sa ɓʉngama ka Tibelio, ngama mudingi wa Lʉma. Ko ngbingo yi nɨnɔ, Potio Pilatʉ andaga ndɨ iwili ya Yudɛa, Ɛlɔdɨ a ndɨ ngama wa Galilaya. Mamakɨ ɓɛyɔ ka Filipi a ndɨ gɔnɨ ngama wa iwili ya Itulia na Talakoniti ɓɛgɛyɔ Lisania a ndɨ mino ngama wa Abɨlɛnɛ. 2 Ana na Kayafa ɓa ndɨ ɓokumu-kumu. Mongoni ko Kunzi asilya ndɨ Yuani, mika Zakalia ka ɨsa. 3 Kumbuso yi, Yuani ɨnda ndɨ kolingyo giyo yasɨ ya mutili mo liɓo ma Yɔlɔdanɨ, anakʉwa ɓɛ: «Yikosoni mambɛngɨ, miɓotisiso, Kunzi amʉpɨlya ɓʉnyɛ kunu.»

4 Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ ikpika ndɨ mino ka kɨtaɓʉ ka mugyalandʉ Isaya ɓɛ:

«Mʉmbanzʉ ɓemoti akapamɨkanaga ka ɨsa ɓɛ:

Ɓungusyoni pisi ka Mombukwono-dosu,

nononi ɓopisi kakɨ ɓingbingbili!

5 Tikyoni mombuɗu masɨ,

gbotomosogoni ɓangʉpa ɓayasɨ na ɓokpumo ɓayasɨ mʉɗɔngɔnɨ,

nononi ɓopisi ɓaɨyɨgaga,

mosulyo nɨɓayɔ ɓaya maɓyɛ.

6 Na ɓatʉ ɓasɨ ɓɨna ndɛkɛ muhukuso ko Kunzi.»

7 Nɨyɔ Yuani ʉmɨna ɓambanzʉ ɓudingi ɓanadulyoku ɓɛ uɓotisi, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓunu lɨvananza ka ɓanzʉkaaa! Wanɨ nɔ amuwonyi pisi kapɨkɨta ngbʉta ko Kunzi nɨyɔ akodoku? 8 Wonisoni nɛkɨ pisi ka yɨgya ɓɛ moyikosoni mambɛngɨ, mosoni kaɓɨkya kʉsɔ kunu ɓɛ: ‹Titosu nɨ Abalahamʉ!› A ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ambɛ, Kunzi akwanana koitiso matamʉ mi nɨma kaiko ɓomika Abalahamʉ. 9 Gbɔnɨ a mbɨya wanʉ yakɨtʉlya kagbɨta bʉkʉtɔ ka motino mi: ɓagbɨtatʉ bʉkʉtɔ tasɨ nɨtɔ kɛgʉ kaɓʉkʉta bumo yanzanza, ɓaɗɨkɨta ko ɓuku.»

10 Ɓambanzʉ ɓudingi kʉsɔ wa ambaza ɓamuusaga ndɨ Yuani ɓɛ: «Okwononi sɛ kʉwa bɛ tagyɨ ɓʉnɨ?» 11 Usikisyaga ndɨ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kika na ɓasimizi ɓaɓa, apá mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ na ɨyɨ ɓemoti, na nɨnɔ a na malɨlɨ, agyɨ ɓɛgɛyɔ.»

12 Ɓandɔmbɛ ɓa manzanza ɓodoku ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ kayiɓotisiso, ɓamuusa Yuani ɓɛ: «Muwonisilo, okwononi ɓɛ iɓusu tagyɨ ɓʉnɨ?» 13 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Makokungonitɔgʉ ɓuyi kakɨtaga nɨɓɔ mʉtʉʉ ka ɓangama aɓɨkya.»

14 Ɓasʉda ɓamuusa ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ ɓɛ: «Sɛ kʉwa iɓusu, takwanana kagya ɓʉnɨ?» Usikisya ndɨ ɓɛ: «Makukupyogonitɔgʉ ɓambanzʉ ɓuyi no ɓou gʉtʉgʉ kaʉɓʉkʉlyaga lɨkpʉmʉka aka. Luki limoti, gwogoni magyagya na mʉkalya kunu aka.»

15 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kaɓʉndɨla, na mʉsasa. Ɓimuusaga ndɨ ɓɛ kɛgʉ sɛ ɓanʉ Yuani nɨ Kilisito? 16 Yuani usikisya ɨɓʉ ɓasɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nakamuɓotiso ko liɓo, luki limoti nɨnɔ akodoku a no ngu kɛkɨtaga ɨmɨ, nakakwananɨgʉ gʉtʉgʉ kakʉla ligi ya ɓɛkpakʉ kakɨ aka. Ɨyɨ, amuɓotisa ɓanʉ na Lɨmbɛngɨ-Lotu no ɓuku. 17 A na ɗunga mugwi, wakɨtʉlya kapɨpa mʉpʉnga. Amʉmʉla ndɛkɛ mʉpʉnga, abiso ka basa ya masɔlɔ kakɨ. Luki limoti, abʉsya ndɛkɛ ɓɛvʉlʉ ko ɓuku nɨɓɔ kolimikogigʉ.»

18 Kʉwa wa, Yuani ʉpaga ndɨ mʉtʉʉ mɔgɔgɔ na ɓopisi dididi na kaʉɓɨkyaga Mongoni Manza. 19 Luki limoti, Yuani a ndɨ kayoyiso Ɛlɔdɨ ngama wa Galilaya kyɛ ava ndɨ Elodia, muko mamakɨ ɓɛyɔ ka Filipi. Na kyɛ agya ndɨ gɔnɨ makpʉmʉka manyɛnyɛ makpʉ. 20 Kumbuso yi, Ɛlɔdɨ agya ɓata ndɨ lɨkpʉmʉka lanyɛ kʉgbɛ kagwisisa Yuani.

Yuani aɓotisini Yeso

(Matayɔ 3:13-17; Malɨkɔ 1:9-11)

21 Kumbuso kauɓotiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa, Yuani aɓotisa ndɨ gɔnɨ Yeso. Ko ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kalʉmba wa, lɨsyɛ ohukwikono, 22 Lɨmbɛngɨ-Lotu asilyoku ndɨ abɛ likpondi. Kʉwa wa, lɨyʉ otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ Mikamɨ mʉpaka, nɨnɔ nobiso mino lɨmbɛngɨ.»

Puponogo ka Yeso

(Matayɔ 1:1-17)

23 Yeso a ndɨ na ɓyanga banda ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa ko ngbingo yi nɨnɔ apʉnga ndɨ mino ligubo kakɨ. Ɓambanzʉ ɓapandaga ndɨ ɓɛ a mika Yɛzɛfʉ, Yɛzɛfʉ nɨnɔ a ndɨ mika Eli. 24 Eli nɨnɔ a ndɨ mika Matatɨ, Matatɨ nɨnɔ a ndɨ mika Lawi. Lawi nɨnɔ a ndɨ mika Meleki, Meleki nɨnɔ a ndɨ mika Yanaɨ, Yanaɨ nɨnɔ a ndɨ mika Yɛzɛfʉ. 25 Yɛzɛfʉ nɨnɔ a ndɨ mika Matatɨa, Matatɨa nɨnɔ a ndɨ mika Amosi, Amosi nɨnɔ a ndɨ mika Naʉmʉ, Naʉmʉ nɨnɔ a ndɨ mika Esili, Esili nɨnɔ a ndɨ mika Nagai. 26 Nagai nɨnɔ a ndɨ mika Matɨ, Matɨ nɨnɔ a ndɨ mika Matatɨa, Matatɨa nɨnɔ a ndɨ mika Simeini, Simeini nɨnɔ a ndɨ mika Yoseki, Yoseki nɨnɔ a ndɨ mika Yoda. 27 Yoda nɨnɔ a ndɨ mika Yuanani, Yuanani nɨnɔ a ndɨ mika Lɛsa, Lɛsa nɨnɔ a ndɨ mika Zelubabeli, Zelubabeli nɨnɔ a ndɨ mika Salatieli, Salatieli nɨnɔ a ndɨ mika Neli. 28 Neli nɨnɔ a ndɨ mika Meleki, Meleki nɨnɔ a ndɨ mika Adi, Adi nɨnɔ a ndɨ mika Kɔsamʉ, Kɔsamʉ nɨnɔ a ndɨ mika Ɛlɛmadamʉ, Ɛlɛmadamʉ nɨnɔ mika Ɛlɨ. 29 Ɛlɨ nɨnɔ a ndɨ mika Yeso, Yeso nɨnɔ a ndɨ mika Eliezeli, Eliezeli nɨnɔ a ndɨ mika Yɔlamʉ, Yɔlamʉ nɨnɔ a ndɨ mika Matatɨ, Matatɨ nɨnɔ a ndɨ mika Lawi. 30 Lawi nɨnɔ a ndɨ mika Simioni, Simioni nɨnɔ a ndɨ mika Yuda, Yuda nɨnɔ a ndɨ mika Yɛzɛfʉ, Yɛzɛfʉ nɨnɔ a ndɨ mika Yɔnamʉ, Yɔnamʉ nɨnɔ a ndɨ mika Eliakɨmʉ. 31 Eliakɨmʉ nɨnɔ a ndɨ mika Mɨlɨa, Mɨlɨa nɨnɔ a ndɨ mika Mɨna, Mɨna nɨnɔ a ndɨ mika Matata, Matata nɨnɔ a ndɨ mika Natanɨ, Natanɨ nɨnɔ a ndɨ mika Daudi. 32 Daudi nɨnɔ a ndɨ mika Yɛsɛ, Yɛsɛ nɨnɔ a ndɨ mika Obedi, Obedi nɨnɔ a ndɨ mika Bɔazɨ, Bɔazɨ nɨnɔ a ndɨ mika Sɔlɔmɔnɔ, Sɔlɔmɔnɔ nɨnɔ a ndɨ mɨka Nasoni. 33 Nasoni nɨnɔ a ndɨ mika Aminadabʉ, Aminadabʉ nɨnɔ a ndɨ mika Adimi, Adimi nɨnɔ a ndɨ mika Alini, Alini nɨnɔ a ndɨ mika Esiloni, Esilomi nɨnɔ a ndɨ mika Pelesi, Pelesi nɨnɔ a ndɨ mika Yuda. 34 Yuda nɨnɔ a ndɨ mika Yakɔbɔ, Yakɔbɔ nɨnɔ a ndɨ mika Isaka, Isaka nɨnɔ a ndɨ mika Abalahamʉ, Abalahamʉ nɨnɔ a ndɨ mika Tela, Tela nɨnɔ a ndɨ mika Naholi. 35 Naholi nɨnɔ a ndɨ mika Selugi, Selugi nɨnɔ a ndɨ mika Leu, Leu nɨnɔ a ndɨ mika Pelegi, Pelegi nɨnɔ a ndɨ mika Ɨbɛlɛ, Ɨbɛlɛ nɨnɔ a ndɨ mika Sala. 36 Sala nɨnɔ a ndɨ mika Kenanɨ, Kenanɨ nɨnɔ a ndɨ mika Alifakisadi, Alifakisadi nɨnɔ a ndɨ mika Sɛmʉ, Sɛmʉ nɨnɔ a ndɨ mika Nʉa, Nʉa nɨnɔ a ndɨ mika Lameki. 37 Lameki nɨnɔ a ndɨ mika Metusɛla, Metusɛla nɨnɔ a ndɨ mika Ɨnʉka, Ɨnʉka nɨnɔ a ndɨ mika Yaledi, Yaledi nɨnɔ a ndɨ mika Maleleli, Maleleli nɨnɔ a ndɨ mika Kainana. 38 Kainana nɨnɔ a ndɨ mika Enosi, Enosi nɨnɔ a ndɨ mika Sɛtɨ, Sɛtɨ nɨnɔ a ndɨ mika Adamʉ, Adamʉ nɨnɔ a ndɨ miko Kunzi.

4

Mumuyoniso akaɓɔɓɔ Yeso

(Matayɔ 4:1-11; Malɨkɔ 1:12-13)

1 Yeso igoku kʉwa ka mutili ma Yɔlɔdanɨ, mutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu. Lɨmbɛngɨ lɨ nɨlɔ a ndɨ kakpokyoniso kʉ ka ɨsa. 2 Kʉ ɓɛyɔ, mumuyoniso a ndɨ kaɓɔɓɔ ka masyɛ ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya. Kalyalyagɨgʉ ndɨ ka masyɛ mi nɨmɔ. Nɨyɔ masyɛ mi nɨmɔ ɨtʉlyana, ɨmʉkana ndɨ nza.

3 Kʉwa wa, mumuyoniso aɓɨkya ɓɛ: «Wakika Miko Kunzi, kpamya lɨtalʉ li nɨlɨ ɨɨtɨ mukati.»

4 Yeso asikisya ɓɛ: «Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ɓɛ: ‹Ɔɓɨlɨ ka mʉmbanzʉ kɛgʉ asɨ ko bulya malɨlɨ aka.*›»

5 Kumbuso yi, mumuyoniso ɨnda ndɨ na ɨyɨ ka pa yɨkʉngʉ kʉgbɛ, amanya ko ngbinga ɓemoti, moliki ma ɓʉngama masɨ ma ɔɓɨlɨ. 6-7 Aɓɨkya ɓɛ: «Wakoɓuna moli kambwa kamɨ kebibiso, nʉpátʉ ɓʉngama na ɨbɨba yasɨ nɨyɨ wakaɨna yɨ, kyɛ ɓɛpá ndɨ ɨmɨ. Nakwanana gɔnɨ kapá mʉtʉ wasɨ nɨnɔ napa kapá.»

8 Yeso amigisya ɓɛ: «Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ɓɛ: ‹Mubibiso Mombukwana-dakʉ Kunzi, waɓanga asɨ ɨyɨ aka mʉkaka.*›»

9 Mumuyoniso aga ndɨ ɓata na ɨyɨ ka Yelusalɛma, aɗokisa kugbondo wa Ndaɓʉ ko Kunzi, aɓɨkya ɓɛ: «Wakika Miko Kunzi, bumbuko katʉkya wanʉ wadwɛ wasɨ, 10 kyɛ ikpikaga ɓɛ: ‹Kunzi ʉkpamɨlyatʉ ɓamalaika kakɨ ɓɛ ɓuɓuulyogi,› 11 ɓʉbɨnɨkɨ ka maɓɔkʉ, ‹kyɛ wakidwoni kʉgʉkɔ ka lɨtalʉ.*›»

12 Luki limoti, Yeso amigisya ɓɛ: «Moɓiso ko Kunzi akaɓɨkya ɓɛ: ‹Wakaɓoɓonitɔgʉ Mombukwana-dakʉ Kunzi.*›»

13 Nɨyɔ mumuyoniso ama kʉwa ndɨ kaɓɔɓɔ Yeso ka ɓopisi dididi, asa ndɨ mbɛyɨ.

Yeso opungini ligubo kakɨ ka Galilaya

(Matayɔ 4:12-17; Malɨkɔ 1:14-15)

14 Katʉkya kʉwa ndɨ wa, Yeso ɨga ndɨ ka Galilaya mutumo ɓɨɗɛ no ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu, mongoni kakɨ ɨtʉlyana ndɨ ka iwili yi nɨyɔ yasɨ. 15 Atɨwaga ndɨ ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda na ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kabɨba.

Ɓambanzʉ ɓa Nazalɛtɨ ɓakɛgʉ kabaɨlya Yeso

(Matayɔ 13:53-58; Malɨkɔ 6:1-6)

16 Yeso ɨnda ndɨ ka Nazalɛtɨ, kʉ opinga ndɨ mino. Lɨsyɛ la kimumbiso, ingya ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ agyaga ndɨ mino. Amaga ndɨ katangʉlaga Moɓiso. 17 Ɓapá kɨtaɓʉ nɨyɔ mugyalandʉ Isaya okpika ndɨ. Akʉlana*, ɨna ndɨ pa nɨyɔ ikpikaga mino ɓɛ:

18 «Lɨmbɛngɨ ka Mombukwono-dosu a pa imoti na ɨmɨ,

kyɛ egboɗya ndɨ molingo kaʉɓɨkyaga ɓatʉ ɓayangya

Mongoni Manza.

Etikoku kaʉɓɨkyaga ɓatʉ ɓa ligbito ɓɛ ɓakʉlɨkanagatʉ,

nɨɓɔ ɓa na ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ ɓɛ miso ʉkʉlɨkanatʉ ɓata,

nɨɓɔ ɓakaigyogyiso ɓɛ ɓakʉlɨkanagatʉ,

19 kaɓɨkya bulyo syangasʉ si nɨsɔ Mombukwono-dosu

uwonisila ndɛkɛ mino ɓambanzʉ ɓʉnza kakɨ.*»

20 Kumbuso yi Yeso oɗukufa kɨtaɓʉ, amigisya ndɨ mʉgya-ligubo. Ɓambanzʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa, ɓa kʉwa ndɨ kanda asa ɨyɨ aka ɓɨngbangbangba. 21 Kʉwa wa, apʉnga ndɨ kaʉɓɨkya ɓɛ: «Na lɨsyɛ li nɨlɨ, Moɓiso mi nɨma itulyonini kʉgʉ kunu nɨɓɔ makɛmʉkana.»

22 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kabibisa Yeso, nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓɨdɛ ko bulya mʉnzɨna mʉmbanga-mbanga nɨmɔ a ndɨ kopupa ka mʉnɔkʉ kakɨ. Ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ mbɛyɨ asɨ mika Yɛzɛfʉ aka mʉ!»

23 Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «Lɨngʉnʉ aka makwanana ɓanʉ kɛtʉlya ligbitoku li nɨlɨ: ‹Mʉnganga, wihukusanɔ nɨ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi.› Mɛɓɨkyatʉ ɓanʉ gɔnɨ ɓɛ: ‹Tʉkana ndɨ masɨ nɨmɔ wagya ndɨ ka Kapɛlɛnaumu, gya kʉwa ɓɛgɛyɔ wa kʉnʉ wa.›»

24 Uɓikyoku ɓata ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mugyalandʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka, kɛgʉ na ɨbɨba ka mugi mi nɨnɔ iɓukuti mino. 25 Na ɓata, nakwanana kamʉɓɨkya lɨngʉnʉ aka ambɛ ko ngbingo ka mugyalandʉ Ɨlɨya, ɓowoko ɓoko ɓi ɓa ndɨ ɓakpʉ ka Izaleli. Ko ngbingo yi nɨnɔ mbwayɨ kalʉkagɨgʉ ndɨ ka ɓyanga ɓɨsaa na ɓatɨmba maɗɨya. Kʉwa wa mufefenge ma nza ɨtʉlyana ndɨ ka mugi masɨ. 26 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, Kunzi katɨkagʉ ndɨ Ɨlɨya ka ɓemoti luga kaɓʉ kiki asɨ ko woko ɓemoti muko yi aka nɨnɔ ikaga ndɨ ka Zalɛpɛta ka iwili ya Sidɔna. 27 Na gɔnɨ, ɓakeɓu-keɓu ɓa ndɨ ɓudingi kʉgbɛ ka Izaleli ko ngbingo ka mugyalandʉ Elisa. Wɨna sɛ, gʉtʉgʉ ɓemoti kaɓʉ aka luga kaɓʉ kahʉkagʉ ndɨ kiki asɨ Namani aka nɨnɔ mʉtʉ wa iwili ya Sulia.»

28 Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda ɓʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, mambɛngɨ ʉkandɨkanaga ndɨ ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ. 29 Ɓamanana ndɨ ɓigwo, ɓatindikaga ndɨ Yeso kunzi wa gʉɗʉ, ɓɨnda ndɨ na ɨyɨ kʉgʉ wa ngʉpa nɨyɔ ɓopika ndɨ mino gʉɗʉ kaɓʉ, kyɛ ɓa ndɨ kapa katindikoku kʉnʉ wasɨ. 30 Luki limoti, akɨtaga ndɨ luga kaɓʉ, ɨmagalya ndɨ ɨyɨ ya kakɨ.

Yeso ahukusini mʉtʉ wa lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ

(Malɨkɔ 1:21-28)

31 Yeso osya ndɨ kʉwa ka Kapɛlɛnaumu, gʉɗʉ wa iwili ya Galilaya. Kʉ ɓɛyɔ ʉtɨwaga ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ ka Lɨsyɛ la kimumbiso. 32 Mʉtʉʉ kakɨ ʉmbangaga ndɨ ɓambanzʉ kʉgbɛ kyɛ atɨwaga ndɨ no ngu.

33 Kʉsɔ wa ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, alʉkʉ ɓemoti a ndɨ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ. Apʉnga ndɨ kakʉgwaga: 34 «Hu! Yeso mʉtʉ wa Nazalɛtɨ, lo kusu na iɓunu ogwogi ɓʉnɨ? Woduku ɓi katimosisyo? Nakaumiba ɓɨnza ambɛ ɨwɛ nɨ wanɨ. Ɨwɛ nɨ Mʉtʉ Wotu ko Kunzi.»

35 Yeso apamyaga ndɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, aɓɨkya ɓɛ: «Daka! Pupa ka alʉkʉ yi nɨmʉ!» Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ abʉmya ndɨ alʉkʉ nɔ wasɨ ɓɨngɔmʉ kambwa ka ɓambanzʉ ɓasɨ, opupa ndɨ nɨ kagyogyisigʉ 36 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ʉmbanga ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ, ɓapʉnga ndɨ kaimuusa luga kaɓʉ ɓɛ: «Inguo ya mʉnzɨna tina pɨyɛ ma? Akapa mʉtʉʉ ka mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ no ɓou no ngu, anopupo!»

37 Mongoni ka Yeso ɨtʉlyana ndɨ pa yasɨ ka iwili yi nɨyɔ.

Yeso uhukusini ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu

(Matayɔ 8:14-17; Malɨkɔ 1:29-34)

38 Yeso opupa ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, aga kʉ ka Simoni. Tɨtakɨ Simoni nɨnɔ muko yi a ndɨ kayɨmʉkana ɓʉdɨ, ɓaɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ ahukusi. 39 Yeso akpʉɗa ndɨ, adidikyo. Apamya ndɨ koloɓu, koloɓu osyo. Wa aka wa, ahʉka ndɨ, apʉnga ndɨ kahugugubyo.

40 Ngbingo yi nɨnɔ mɔnɨ odidiko mino, ɓadulyoku ndɨ na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓokoloɓu dididi. Ubisilyaga ndɨ maɓɔkʉ yɨkaka-yɨkaka, anuhukuso. 41 Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ upupagatʉ ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓudingi, anapamɨkanaga ɓɛ: «Ɨwɛ, nɨ Miko Kunzi!» Luki limoti Yeso ʉnzɨnɨlyaga ndɨ na ɗɨya, anʉpakya kanzɨna kyɛ ɓa ndɨ kamibo ɓɛ ɨyɨ nɨ Masiya.

42 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, Yeso opupa ndɨ kaɨnda ka pa nɨyɔ mʉmbanzʉ kɛgʉ ndɨ mino. Ambaza ka ɓambanzʉ apʉnga ndɨ kakɨsa, nɨyɔ ɓamɨna, ɓa ndɨ kapa kakpɨngba ɓɛ kusonitɔgʉ ɓata. 43 Luki limoti, Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «Okwononi gɔnɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ma Ɓʉngama ko Kunzi ka ɓagʉɗʉ ɓagɔgɔ, kyɛ Kunzi etikoku ndɨ ko bulya yi nɨyɔ.» 44 Idukulaga ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda.

5

Yeso umokini ɓaɓɨɓya ɓa mambwa

(Matayɔ 4:18-22; Malɨkɔ 1:16-20)

1 Lɨsyɛ limoti, Yeso a ndɨ wakamaga ka kpɔlɔ-kpɔlɔ wa ibombu ya Gɛnɛzalɛtɨ.* Ambaza ka ɓambanzʉ otundukonoku ndɨ kahʉkana Mongoni Manza ko Kunzi, ɓamotosyo ɓɨkpwɔ. 2 Ɨna ndɨ mangbɔlɔ maɓa ɓuwobi na kubi. Ɓogwi ɓosi ɓɔ ɓafʉma ndɨ, ɓosya kasʉkʉsa moyo kaɓʉ. 3 Yeso aɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ imoti, nɨyɔ ka Simoni, aɓɨkya ndɨ ɓɛ osisili mbɛyɨ mino ɓyɨ na kubi. Ika kʉwa ndɨ ka ɨngbɔlɔ, apʉnga kapá mʉtɨwɨ ka ambaza ka ɓambanzʉ.

4 Nɨyɔ ama kanzɨna ɓɛyɔ, aɓɨkya Simoni ɓɛ: «Sisilo ɨngbɔlɔ ka pa yodu, kumbuso yi, molubo moyo kunu.» 5 Simoni amigisya ɓɛ: «Muwonisilo, tosilyi luba moyo, luki limoti takogwigʉ musi gʉtʉgʉ ɓemoti aka. Yɛkɨ ɨwɛ kʉwa nɔ wekpomyi, nɨgɨlyatʉ ɓata kolubo.» 6 Ɓoluba kʉwa ndɨ, ɓugwi ɓosi ɓudingi kʉgbɛ, moyo kaɓʉ apʉnga ndɨ katɨnɨkaga. 7 Ɓʉmaka ndɨ na maɓɔkʉ ɓawai-daɓʉ nɨɓɔ ɓasɨkana ndɨ ka ɨngbɔlɔ yagɔgɔ ɓɛ ɓusingyiku kanyɔ moyo. Ɓodoku ndɨ, ɨɓʉ ɓasɨ pa imoti, ɓotumisa ndɨ mangbɔlɔ masɨ maɓa na ɓosi, apʉnga ndɨ komwaga liɓo. 8 Nɨyɔ Simoni Pɛtɛlɛ ɨna ɓɛyɔ, ogwa no moli kambwa ka Yeso, aɓɨkya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, tʉkya ɓuwobi na ɨmɨ kyɛ na mʉtʉ wa ɓʉnyɛ!» 9 Kyɛ kʉɓangakʉ agya ndɨ kʉgbɛ, kaʉmɨna ɓosi ɓudingi nɨɓɔ ɓugwi ndɨ ɓɔ. 10 Gʉtʉgʉ Yakɔbɔ na Yuani ɓomika Zɛbɛdayɔ aka, ɓawai-dakɨ Simoni, ɓaɓanga ndɨ ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ. Luki limoti, Yeso aɓɨkya ndɨ Simoni ɓɛ: «Wakoɓongonitɔgʉ, katʉkya mbɨya wanʉ, wakikigʉ ɓata mʉnyɔ ɓosi, luki limoti wika kʉwa mʉnyɔ ɓambanzʉ ka ɓʉnyɛ kaɓʉ.»

11 Ɓafʉma ndɨ mangbɔlɔ, ɓasa masɨ, ɓapʉnga kaɓɨɓyo yi.

Yeso ahukusini keɓu-keɓu

(Matayɔ 8:1-4; Malɨkɔ 1:40-45)

12 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino ka gʉɗʉ ɓemoti ɓɛnɛ, mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ keɓu-keɓu a ndɨ nɨ amoni nzʉyɨ yasɨ ɓɨtɨta, asilyoku ndɨ. Nɨyɔ amɨna Yeso, ogwa mokpukpu kambwa kakɨ, ɨgama na ɨyɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu! Wakapa, wakwanana ɓaka kengumoso.»

13 Yeso anana ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, avɨla, aɓɨkya ɓɛ: «Noponi, ngʉmana!» Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, alʉkʉ nɔ angʉmana ndɨ ɓɨngɔ. 14 Kʉwa wa Yeso agbɨtyaga ɓɨkpɔkpɔkpɔ ɓɛ: «Wakatumbulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ. Luki limoti, wɨnda kayiwonisyo ko kumu, kumbuso yi, wapá apɛpɛ ɓɛyɔ Mʉtʉʉ ka Musa aɓɨkyo mino, iba mʉtʉ wasɨ ibi ɓɛ woukini ɓi.»

15 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, mongoni ka Yeso a kʉwa ndɨ asɨ kaɗa aka kʉgbɛ. Ɓambaza ɓakpʉkpʉ ka ɓambanzʉ ɓamʉmʉkanaga ndɨ kamʉkana, anohukuso ɓokoloɓu kaɓʉ. 16 Luki limoti Yeso atʉkyaga ndɨ ɓɨpɛlɛ luga kaɓʉ, ɨnda ka ɨsa kalʉmba.

Yeso ahukusini zɛgɛsɨ

(Matayɔ 9:1-8; Malɨkɔ 2:1-12)

17 A kʉwa ndɨ lɨsyɛ limoti, Yeso a ndɨ kapa mʉtɨwɨ. Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa Mʉtʉʉ ka Musa ɓa ndɨ ɓukuliko wa gɔ wa, ɓodoku ndɨ katʉkya ko giyo yasɨ ya Galilaya, ya Yudɛa na ka gʉɗʉ wa Yelusalɛma. Ngu ka Mombukwono-dosu yɔ apága ndɨ ɓututungyo kohukuso ɓokoloɓu. 18 Wɨna sɛ ɓambanzʉ ɓosiloku ndɨ, nɨ ɓabinikini zɛgɛsɨ ɓemoti kʉgʉ wa kalagba. Ɓa ndɨ kakɨsa pisi kaguliso ka ndaɓʉ nɨyɔ Yeso a ndɨ mino, na kabiso kambwa kakɨ. 19 Luki limoti, ɓakɛgʉ ndɨ kaiba ɓɛ ɓagulisa pisi yanɨ ko bulya ambaza ka ɓambanzʉ. Ɓaɗaka kʉwa ndɨ na ɨyɨ kugbondo, ɓatʉmba ndɨ mino mapala koukulya ngala, ɓasisa kʉwa ndɨ na kalagba kakɨ luga ka ɓambanzʉ, kambwa ka Yeso. 20 Nɨyɔ Yeso ɨna baya kaɓʉ ɓɛyɔ, aɓɨkya ndɨ zɛgɛsɨ nɔ ɓɛ: «Yɛ wai, nupilyini ɓʉnyɛ kakʉ.»

21 Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ ɓapʉnga ndɨ kaimuusa ɓɛ: «Mʉtʉ tino pɨyɛ mʉna akatʉmbwa Kunzi mʉ? Wanɨ nɔ akwanana kapɨlya ɓʉnyɛ, kiki Kunzi aka yɨkaka?»

22 Yeso andʉnga ndɨ mʉtamanagɨ kaɓʉ, umuusa ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino na mʉtamanagɨ mi nɨmɔ? 23 Ɨkɨ yɔ a yopoli kʉgbɛ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Nupilyini ɓʉnyɛ kakʉ!›, ikanɨ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Wamaga, wakpakyana!› 24 Luki limoti, nakapa kamumibiso ambɛ Mika-mʉmbanzʉ a no ngu yasɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ kapɨlya ɓʉnyɛ.» Kʉwa wa aɓɨkya ndɨ zɛgɛsɨ nɔ ɓɛ: «Nakaʉɓɨkya ambɛ wamaga, wava kalagba kakʉ, wɨga kʉ kakʉ!»

25 Wa aka wa, alʉkʉ nɔ amaga ndɨ ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ, abɨnɨka kalagba nɨyɔ a ndɨ mino wakanga, aga kʉ kakɨ nɨ anabibiso Kunzi. 26 Lɨkpʉmʉka lɔ ʉmbanga ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ. Ɓasɨ ba ndɨ kabibiso Kunzi nɨ kʉɓangakʉ utumini ka mambɛngɨ ɓɨɗɛ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Tinini lɨkpʉmʉka lɨmbanga na lɨsyɛ li nɨlɨ.»

Yeso amokini Lawi

(Matayɔ 9:1-8; Malɨkɔ 2:1-12)

27 Kumbusa wa nɨyɔ, Yeso opupa ndɨ, amɨna ndɔmbɛ wa manzanza ɓemoti, ina ndɨ ɓɛ Lawi, wakiko ka bilo kakɨ. Yeso aka na ɨyɨ aka ɓɛ: «Iɓyeku!»

28 Lawi amaga, asa ndɨ makpʉmʉka masɨ, apʉnga kaɓɨɓya. 29 Kʉwa wa, Lawi alyisisya ndɨ Yeso dumo mudingi kʉ kakɨ, ɓandɔmbɛ ɓa manzanza ɓakpʉ na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓa ndɨ kalyalya pa imoti na ɨɓʉ. 30 Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ na ɨɓʉ, ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya ka kpɔlɔ, ɓanumuusa ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ makalyalya na komwo pa imoti na ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na ɓagya-manyɛ?»

31 Yeso umigisya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓapʉpʉ ɓakakɨsagɨgʉ mʉnganga, luki limoti, nɨɓɔ aka ɓɔ ɓa ɓokoloɓu ɓɔ ɓakɨsaga. 32 Nakodokugʉ kaʉkɨsa ɓatʉ ɓongbingbili, luki limoti nɨɓɔ ɓanyɛ, iba kyɛ ɓayikosi ɔɓɨlɨ kaɓʉ.»

Yeso akatʉmbʉlaga bulyo yiginyo malɨlɨ ko ngbingo wa malʉmba

(Matayɔ 9:14-17; Malɨkɔ 2:18-22)

33 Ɓafalisayɔ ɓaɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Ɓaɓɨɓya ka Yuani na nɨɓɔ kusu ɓoginyagatʉ malɨlɨ ko ngbingo ɓɨgala-gala, ɓalʉmbagatʉ gɔnɨ. Luki limoti nɨɓɔ kakʉ, ɓikaga ɨɓʉ asɨ kalyalya na komwo aka ko ngbingo yi nɨnɔ.»

34 Yeso umigisya ɓɛ: «Makasɨma ɓɛ makwanana kaʉgbʉma ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓumoki ko dumo wo vononi ɓɛ ɓakolyolyonitɔgʉ ko ngbingo yi nɨnɔ ɓo mino pa imoti na mbʉnya muko? Kigyonosigʉ! 35 Luki limoti, ikatʉ ndɛkɛ na lɨsyɛ nɨlɔ ɓatʉmba mino mbʉnya muko luga kaɓʉ. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓoginyatʉ ndɛkɛ malɨlɨ ko ngbingo.»

36 Yeso utulyoku gɔnɨ lizuni li nɨlɨ: «Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kanʉagɨgʉ panga ya kutuko kwambɨya koɗiko noyu ɨnzanza, kagya ɓɛyɔ, kutuko nɨkwɔ kwa mbɨya kwɔ anʉɨka kyɛ panga yi nɨyɔ yambɨya yɔ kakwananɨgʉ na ɨnzanza. 37 Sɛ kʉwa gɔnɨ, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kaɓʉngwagɨgʉ vinya wambɨya ka ɓambɨkɛ ɓayo bokuto ta ɓanyama ɓayɨgbangbalaga. Kagya ɓɛyɔ, vinya opumukisagatʉ ɓambɨkɛ, vinya agbɔ wasɨ. 38 Kinili, okwononi kaɗuko vinya wambɨya ka ɓambɨkɛ ɓayambɨya gɔnɨ. 39 Na gɔnɨ, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kapa kamwo vinya wambɨya nɨ amwini sɛ nɨnɔ mʉkpaga. Kyɛ aɓɨkya ɓɛ: ‹Nɨnɔ mʉkpaga a wanza kʉgbɛ.›»

6

Yeso akaɓɨkya lɨkpʉmʉka ko bulyo ya Lɨsyɛ la kimumbiso

(Matayɔ 12:1-8; Malɨkɔ 2:23-28)

1 Lɨsyɛ la kimumbiso limoti, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ kakɨtaga pisi ka ɓotiko ɓaya nganʉ. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓanatɨnaga ɓɛkazo ɓi, ɓanatubo na maɓɔkʉ, ɓanalya. 2 Ɓafalisayɔ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓa ndɨ wa, ɓumuusa ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ makagya nɨlɔ ɓapakya kagya ka Lɨsyɛ la kimumbiso?»

3 Yeso umigisya ɓɛ: «Makatangʉlagagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ ngama Daudi agya ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino na ɓanza ɨɓʉ na ɓawai-dakɨ? 4 Ingya ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ava mukati nɨmɔ ɓapága ndɨ Kunzi. Alya, ʉpá gɔnɨ ndɨ ɓawai-dakɨ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓokumu ɓalyaga ndɨ mino nɨ ɨɓʉ aka mukati mi nɨmɔ.»

5 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Mika-mʉmbanzʉ nɔ a mombukwana Lɨsyɛ la kimumbiso.»

Yeso ahukusini mʉtʉ ɓemoti wa kʉɓɔkʉkɔ kukwo

(Matayɔ 12:9-14; Malɨkɔ 3:1-6)

6 A ndɨ ɓata Lɨsyɛ la kimumbiso lagɔgɔ, Yeso ogulya ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, apʉnga ndɨ kapá mʉtɨwɨ. Kʉ ɓɛyɔ, mʉtʉ ɓemoti a ndɨ na kʉɓɔkʉkɔ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ kukwo. 7 Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ ɓa ndɨ kanda Yeso ɓɨngbangbangba, ɓɛ ikanɨ ahukusatʉ mʉmbanzʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso. A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kakɨsa ɓɛ ɓamɨna na ɨɓɔ no pisi tino, kyɛ ɓasʉngʉlyɨ. 8 Luki limoti, Yeso a ndɨ kaiba tamanaga kaɓʉ. Aɓɨkya kʉwa alʉkʉ nɔ a ndɨ kʉɓɔkʉkɔ kukwa nɔ ɓɛ: «Wamaga, wodoku wa luga ka ɓambanzʉ wa.» Amaga ndɨ, isisilo luga kaɓʉ. 9 Kumbuso yi, Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «Nakamumuusa ambɛ: Luki tina pɨyɛ lɔ okwononi kagya ka Lɨsyɛ la kimumbiso? Kagya lɨkpʉmʉka lanza ka Lɨsyɛ la kimumbiso ikanɨgʉ kagya lɨkpʉmʉka lanyɛ? Kahukuso ɔɓɨlɨ ka mʉmbanzʉ ikanɨ kapʉta?»

10 Yeso ʉnda ɨɓʉ ɓasɨ ɓizumuuu, kumbuso yi, aɓɨkya kʉwa alʉkʉ nɔ ɓɛ: «Nana kʉɓɔkʉkɔ.» Anana ndɨ, kʉɓɔkʉkɔ ahʉka ɓɛyɔ aka yɔ ikaga ndɨ mino. 11 Luki limoti, mambɛngɨ ʉkandɨkanaga ndɨ ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ, ɓapʉnga ndɨ kaimuusa luga kaɓʉ ɓɛ ɓakwanana kagya Yeso ɓʉnɨ.

Yeso upunogini ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa

(Matayɔ 10:1-4; Malɨkɔ 3:13-19)

12 Ka masyɛ mi ndɨ nɨmɔ, Yeso aga kalʉmba ka ngʉpa, asɨlya ndɨ asɨ malʉmba aka. 13 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, ʉmaka ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉpʉnaga tɛkɛɓɛ na ɓaɓa luga kaɓʉ nɨɓɔ ʉlʉka kʉwa ndɨ ɓɛ ɓatʉtʉmbwa. 14 A ndɨ nɨ: Simoni (nɨnɔ Yeso alʉka ndɨ gɔnɨ ɓɛ Pɛtɛlɛ), mamakɨ ɓɛyɔ ka Andɨlɨa, Yakɔbɔ, Yuani, Filipi, Batulumei, 15 Matayɔ, Tʉma, Yakɔbɔ yi nɨnɔ mika Alʉfayɔ, Simoni* nɨnɔ a ndɨ kakɨsa ɨpandasɨ ka mugi kaɓʉ, 16 Yuda mika Yakɔbɔ sɛ kʉwa Yuda Isikalioti nɨnɔ agaba ndɨ Yeso.

Yeso akatɨwa nɨ anohukuso ɓokoloɓu

(Matayɔ 4:23-25)

17 Yeso pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓosyoku ndɨ ka ngʉpa, ɓamaga ndɨ ka pa yanza ɓɨkpa. Wa ɓɛyɔ, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓagɔgɔ ɓudingi ɓa ndɨ wa. Ambaza wakpʉ ka ɓambanzʉ a ndɨ wa gɔ wa: ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓodoku ndɨ katʉkya iwili yasɨ ya Yudɛa, ka gʉɗʉ wa Yelusalɛma, ka mutili ma Tilo sɛ kʉwa Sidɔna. 18 Ɓodoku ndɨ kamʉkana na ɓɛ Yeso uhukusi. Gʉtʉgʉ nɨɓɔ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ a ndɨ kaugyogyiso, ɓahʉka ndɨ. 19 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓakɨsaga ndɨ kavɨla, kyɛ a ndɨ no ngu kʉsɔ kakɨ nɨyɔ uhukusaga ndɨ na iyu ɨɓʉ ɓasɨ.

Yeso akapá mʉtɨwɨ ko bulyo ɨgyagya no kumbu

(Matayɔ 5:1-12)

20 Kʉwa wa Yeso ʉnda ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓizumuuu aɓɨkya ɓɛ:

«Ɨgyagya kunu iɓunu yi nɨɓɔ ma na yangya,

kyɛ Ɓʉngama ko Kunzi a ɓo kunu!

21 Ɨgyagya kunu iɓunu yi nɨɓɔ ma na nza mbɨya yi nɨmʉ,

kyɛ mikutatʉ ndɛkɛ!

Ɨgyagya kunu iɓunu yi nɨɓɔ ma kagama mbɨya yi nɨmʉ,

kyɛ matɨbatʉ ndɛkɛ!

22 Gwoni magyagya kika kanɨ ɓambanzʉ ɓakamʉmʉya, ɓanamʉkya, ɓanamʉtʉmbwa, ɓanamʉbɨnɨkya makpʉmʉka manyɛnyɛ ɓitititi, ko bulya ko Mika-mʉmbanzʉ. 23 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, gwoni magyagya, mobumbukaga ɓɨtɨta-tɨta, kyɛ minisona ndɛkɛ na mʉkalya mudingi kʉgʉ wa lɨsyɛ. A ɓɛyɔ, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɓatɨtaɓʉ ɓugyogyisaga ndɨ mino ɓogyalandʉ.

24 Luki limoti, kumbu kunu iɓunu yi nɨɓɔ ma na mukumbo,

kyɛ ɨgyagya kunu kʉwa yu nɨyɔ aka yɔ mo mino yɔ!

25 Kumbu kunu iɓunu yi nɨɓɔ ma ɓakikutogo mbɨya yi wanʉ,

kyɛ mɨmʉkanatʉ ndɛkɛ nza!

Kumbu kunu iɓunu yi nɨɓɔ makatɨba mbɨya wanʉ,

kyɛ malyatʉ ndɛkɛ kumbu, migomisogo!

26 Kumbu kunu kika nɨ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓakamʉbɨba, kyɛ a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɓatɨtaɓʉ ɓʉgyaga ndɨ mino ɓogyalandʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ.»

Huponi ɓomuyoniso kunu

(Matayɔ 5:38-48; 7:12)

27 «Luki limoti, nakamʉɓɨkya iɓunu nɨɓɔ makɛmʉkana ambɛ: Huponi ɓomuyoniso kunu, hugyoni ɓɨnza nɨɓɔ ɓakamʉmʉya. 28 Wolikyoni ɓʉɓʉnga ko Kunzi ka nɨɓɔ ɓakamugbusyo, mʉkʉngʉlya nɨɓɔ ɓakamugyogyiso. 29 Mʉmbanzʉ kʉɓɨta ka panga, wayikosilya gɔnɨ nɨyɔ yagɔgɔ. Mʉmbanzʉ kʉkʉpya koti kakʉ, wasɨlya gɔnɨ simizi. 30 Mʉmbanzʉ wasɨ kʉkʉnga luki, wapá. Mʉmbanzʉ kʉkʉpya luki, wakaɓikyonitɔgʉ ɓɛ umigisilyi. 31 Nɨlɔ mapaga ɓɛ ɓamʉgyɨlyɨ, ugyilyoni ɓɛngɛnɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ.

32 Kika nɨ mʉpaga nɨɓɔ aka ɓɔ ɓamʉpaga, minisana na ɨzangɨya tino? Gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓanyɛ ɓapananaga luga kaɓʉ aka gɔnɨ. 33 Kika nɨ magyaga ɓʉnza ka nɨɓɔ aka ɓɔ ɓamʉgyɨlyaga ɓʉnza, minisana na ɨzangɨya tino? Gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓanyɛ aka ɓagyaga ɓɛgɛyɔ. 34 Minisana na ɨzangɨya tino, kika nɨ mukupisaga iɓunu ɓatʉ ɓi nɨɓɔ aka ɓɔ ɓakwanana kamumigisilyo? Gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓanyɛ ɓokupisanaga luga kaɓʉ aka iba ɓigisyoni luki li nɨlɔ aka lɔ! 35 Luki limoti, iɓunu huponi ɓomuyoniso kunu, hugyoni ɓɨnza. Kupisoni nɨ makɛgʉ ɓata na mʉtamanagɨ ɓɛ ɓamumigisyatʉ. Kʉwa wa, minisana ndɛkɛ na mʉkalya mudingi, mika ndɛkɛ ɓomiko Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ. A ɓɛyɔ, ɓʉnza kakɨ a ka ɓatʉ ɓasɨ iki ka nɨɓɔ ɓakamigisyogigʉ ɨbɨba na ka ɓatʉ ɓanyɛ. 36 Wikoni na mambɛngɨ mo kumbu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Obonu o mino na lɨmbɛngɨ lo kumbu.»

Makokonitɔgʉ mʉkɔmbʉ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ

(Matayɔ 5:38-48; 7:12)

37 «Makokonitɔgʉ mʉkɔmbʉ ka mʉmbanzʉ, Kunzi kamʉkʉlyɨgʉ ndɛkɛ nɨmɔ kunu ɓɛgɛyɔ, makubisonitɔgʉ ɓɛngɛnɨ na mʉkɔmbʉ, Kunzi kamubisigʉ ndɛkɛ na mʉkɔmbʉ ɓɛgɛyɔ, hupilyoni ɓɛngɛnɨ, Kunzi amʉpɨlya ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ. 38 Hupóponi ɓɛngɛnɨ, Kunzi amʉpápa ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ. Amuɗukilyaga ndɛkɛ ka mbɨyɔ kunu ɨsangɨ ya mʉpʉnga nɨyɔ yanza, mʉpɨpa, mʉkpɨndɨla ɓɨnza ɓɨmvɨ, mutumo na mʉkala, onogwanana ɓɨgbɨya-gbɨya. A ɓɛyɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉgyaga mino ɓɛngɛnɨ, Kunzi amumigisya ndɛkɛ iɓunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ.»

39 Kʉwa wa Yeso ʉtʉlya ɓata lizuni lagɔgɔ ɓɛ: «Mʉtʉ wa koloɓu ya mamɔmɔ akwananatʉ kakpokyonisa dakɨ? Gʉtʉgʉ iki yi aka! Kagya ɓɛyɔ, ɓogwa ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ka lɨɓyɛ. 40 Mʉɓɨɓya gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kakɨtaga muwonisilo kakɨ, luki limoti mʉɓɨɓya wasɨ nɨnɔ ɓawonisilaga ɓɨnza, ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ muwonisilo kakɨ.

41 Ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino kamɨna asɨ okuku aka nɨnɔ a ko liso ka mamakʉ, nɨ wakɛgʉ sɛ kaɨna ingbi nɨyɔ a ka nɨlɔ kakʉ? 42 Wakwanana pɨyɛ kaɓɨkya mamakʉ lɨkɨ ɓɛ: ‹Ya, gya mbɛyɨ nʉnyʉ okuku ko liso›, ɨwɛ nɨnɔ wakɛgʉ gʉtʉgʉ kaɨna ingbi nɨyɔ a ko liso kakʉ? Ɨwɛ mʉtʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ mʉna, wɨnyɔ mbɛyɨ ingbi nɨyɔ a ko liso kakʉ. Kumbuso yi, wakwanana kʉwa kaɨna ɓɨngbanganya kanyɔ okuku nɨnɔ a ko liso ka mamakʉ.»

Ɓibogo sɨbʉkʉsɔ ko bumo yi

(Matayɔ 7:16-20; 12:33-35)

43 «Sɨbʉkʉsɔ sanza kaɓʉkʉtagɨgʉ bumo yanyɛ, na gɔnɨ sɨbʉkʉsɔ sanyɛ kaɓʉkʉtagɨgʉ bumo yanza. 44 A ɓɛyɔ, ɓibaga bʉkʉtɔ tasɨ ko bumo yi aka. Ɓakapwagɨgʉ manga kʉgʉ wa sɨbʉkʉsɔ so mowo, na ɓakapwagɨgʉ mbʉnyɛ kʉgʉ wa muligi mo mowo. 45 Mʉtʉ wanza agyaga makpʉmʉka manzanza nɨmɔ opupaga ka lɨmbɛngɨ kakɨ lanza. Mʉtʉ wanyɛ agyaga makpʉmʉka manyɛnyɛ nɨmɔ opupaga ka lɨmbɛngɨ kakɨ lanyɛ. Kyɛ mʉnɔkʉ ka mʉmbanzʉ opupisaga makpʉmʉka nɨmɔ ikaga mutumo ka lɨmbɛngɨ kakɨ.»

Bɨbʉ ka ɓopipiko ɓaɓa

(Matayɔ 7:24-27)

46 «Ko bulya ɨkɨ yɔ mɛmakaga mino ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, Mombukwono-dosu› nɨ makɛgʉ kagya nɨlɔ nakamʉɓɨkya? 47-48 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɛɓɨɓyaga, anʉkana lɨkpʉmʉka kamɨ, anagya, a mʉɗɔngɔnɨ abɛ alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ a ndɨ kopika ndaɓʉ. Akpɔ ndɨ lɨɓyɛ lodu, obisa muɓumbe kʉgʉ wa lɨtalʉ. Ngbingo yi nɨnɔ tumo odoku mino, liɓo oɓuna ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ ɓa ndaɓʉ yi nɨyɔ, luki limoti nɨ koɗukonigʉ, kyɛ ndaɓʉ ipika ndɨ yanza. 49 Luki limoti, mʉmbanzʉ wasɨ nɨnɔ ʉkanaga lɨkpʉmʉka kamɨ nɨ kɛgʉ kagya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ no mino kaɓɨkya, a abɛ alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ opika ndɨ ndaɓʉ kʉgʉ wa lɨtɔmbʉ aka nɨ kokpugʉ muɓumbe. Ngbingo yi nɨnɔ liɓo okikoku mino ka kpɔlɔ-kpɔlɔ wa ndaɓʉ yi nɨyɔ, oɗukana ndɨ ɓɨgala-gala, yasɨ ɓɨgbatata.»

7

Yeso ahukusini mʉgya-ligubo ka ngama ka ɓasʉda wa Lʉma

(Matayɔ 8:5-13)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso ama ndɨ mino kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ a ndɨ na ilu ka ambaza nɨnɔ a ndɨ na ɨyɨ mukungulo nɔ, ogulya kʉwa ndɨ ka gʉɗʉ wa Kapɛlɛnaumu. 2 Kʉ ɓɛyɔ, ngama ɓemoti ka ɓasʉda wa Lʉma a ndɨ na mʉgya-ligubo nɨnɔ apaga ndɨ kʉgbɛ. Mʉgya ligubo yi nɨnɔ a ndɨ no koloɓu ɓuwobi kosisa lɨmbɛngɨ. 3 Nɨyɔ ngama ka ɓasʉda yi nɨnɔ ʉkana mongoni ka Yeso, atɨkɨlya ndɨ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓemoti-ɓemoti ka Ɓayuda ɓɛ ɓamokilyiku, oduku kahukuso mʉgya-ligubo kakɨ. 4 Nɨyɔ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓi nɨɓɔ ɓadwɛ kʉ Yeso a ndɨ mino, ɓɨtatanaga na ɨyɨ kʉgbɛ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «A mʉtʉ nɨnɔ okwononi ɓɛ mʉgyɨlya ɓɛyɔ o mino kaʉɓɨkya, 5 kyɛ apagatʉ mugi kusu, ɨyɨ aka gɔnɨ nɔ atipikisilyo ndaɓʉ kusu ya malʉmba.»

6 Kʉwa wa, Yeso aga ndɨ pa imoti na ɨɓʉ. A kʉwa ndɨ ɓuwobi kadwɛ aka ka mʉsɛngɨ, kanɨ ngama yi nɨnɔ anatikilyoku ɓawai-dakɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wakigbomisonitɔgʉ mʉ. Kokwononigʉ ɓɛ wingyoku kʉnʉ ka ndaɓʉ kamɨ. 7 Kinili nimini ɓi gɔnɨ ɨmɨ ambɛ sokwononɨgʉ kaɨnda kʉ kakʉ. Luki limoti, ɓikyanɔ lɨkpʉmʉka limoti aka, mʉgya-ligubo kamɨ akwanana kahʉka. 8 Ɨmɨ, na kusili wa mʉtʉʉ ka ɓangama kamɨ, na gɔnɨ na na ɓasʉda kusili wa mʉtʉʉ kamɨ. Nakaɓɨkya ɓemoti ambɛ: ‹Waga!›, aga, nakaɓɨkya wagɔgɔ ambɛ: ‹Doku!›, odoku, nakaɓɨkya mʉgya-ligubo kamɨ ambɛ: ‹Gya ɓɛnɛ!›, agya ɓɛyɔ aka yɔ.»

9 Nɨyɔ Yeso ʉkana mʉnzɨna mi nɨmɔ ngama ka ɓasʉda a ndɨ kanzɨna mɔ, lɨkpʉmʉka ambanga. Oyikana ndɨ ka ambaza ka ɓambanzʉ nɨnɔ a ndɨ kaɓɨɓya nɔ, ɨyɨ aka ɓɛ: «Nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ: Nakaninigʉ ndɛkɛ baya yidingi abɛ nɨyɨ lugo ko ɓomikya Ɓezaleli!»

10 Nɨyɔ ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉtɨka ndɨ ɓosilo, ɓatakanya ndɨ mʉgya-ligubo nɨ oukini.

Yeso abililisini manda ko mika woko muko yi

11 Ɓʉgala ɓi, Yeso ɨnda kʉwa ndɨ ka mugi mimoti nɨmɔ ina ndɨ ɓɛ Naini, ɓaɓɨɓya kakɨ na ambaza mudingi ka ɓambanzʉ ɓa ndɨ pa imoti na ɨɓʉ. 12 Nɨyɔ ɓa kʉwa ndɨ ɓuwobi kadwɛ ka mupumi ma gʉɗʉ yi nɨnɔ, abangana ndɨ na ɓambanzʉ nɨ ɓanɨnda kolumbo manda ka mʉwanza ɓemoti. Ɨɓʉkʉta ndɨ ɨyɨ mʉkaka aka ka amakɨ, nɨnɔ a kʉwa ndɨ gɔnɨ woko. Ambaza mudingi ka ɓambanzʉ ɓa gʉɗʉ ɓa ndɨ pa imoti no woko yi nɨnɔ. 13 Nɨyɔ Mombukwono-dosu amɨna muko yi nɨnɔ, akwilya kumbu, aɓɨkya ɓɛ: «Wasa mʉgamʉ.» 14 Kumbuso yi, isisila ndɨ, avɨla sanda, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na iyu yɨbɨnɨka ɓamaga. Kʉwa wa Yeso aka ɓɛ: «Mikya-ɓawanzaaa, nakaʉɓɨkya ambɛ, wamaga!» 15 Wa aka wa, mikya ɓalʉkʉ yi nɨnɔ a ndɨ manda nɔ iko, apʉnga ndɨ kanzɨna. Kumbuso yi, Yeso apá ndɨ amakɨ.

16 Lɨkpʉmʉka lɔ uɓongisa ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ, ɓapʉnga ndɨ kabibisa Kunzi ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Mugyalandʉ ɓemoti mudingi opupiniku luga kusu!» na gɔnɨ: «Kunzi osingyiniku lɨvananza kakɨ!»

17 Na mongoni ma lɨkpʉmʉka nɨlɔ Yeso agya ndɨ lɔ, ɨtʉlyana kʉwa ndɨ ka iwili yasɨ ya Yudɛa no giyo yasɨ nɨyɔ ɓuwobi-ɓuwobi wa.

Yeso nɨ Masiya nɨnɔ a ɓanʉ kodoku

(Matayɔ 11:2-19)

18 Ɓaɓɨɓya ka Yuani-Mubatizaɨ ɓapága ndɨ Yuani mongoni masɨ. Kʉwa wa, Yuani ʉmaka ndɨ ɓaɓa luga kaɓʉ, 19 ʉtɨka ndɨ kʉ ka Mombukwono-dosu kamuusa ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kodoku, ikanɨgʉ takwanana kaɓʉnda wagɔgɔ?»

20 Nɨyɔ ɓatu ɓi nɨɓɔ ɓadwɛ kʉ Yeso a ndɨ mino, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Yuani-Mubatizaɨ atitikiku kaumuusa ɓɛ: ‹Ɨwɛ nɨ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kodoku ikanɨgʉ takwanana kaɓʉnda wagɔgɔ?›»

21 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Yeso uhukusa ndɨ ɓatʉ ɓudingi ɓa ɓokoloɓu dididi, nɨɓɔ ɓakɨgyagya, nɨɓɔ ɓa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, uhukusa ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓa ndɨ no koloɓu ya mamɔmɔ. 22 Kumbuso yi, Yeso usikisya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɛ: «Windoni katʉmbʉlyaga Yuani nɨlɔ mini na nɨlɔ mukoni: ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ ɓakaɨna ɓata, nɨɓɔ ɓa mʉtɨngbɨ ɓakakpakyana ngbingbili, ɓakeɓu-keɓu ɓoukini, ɓaadʉka ɓakaʉkana, ɓamanda akozuzuko na ɓatʉ ɓa payaya ɓakaʉkana Mongoni Manza. 23 Ɨgyagya ka mʉtʉ nɨnɔ kupigʉ ndɛkɛ kɛɓɨɓya ka baya!»

Yeso akanzɨna ko bulya ka Yuani-Mubatizaɨ

24 Nɨyɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ Yuani utikoku ɓaga ndɨ, Yeso apʉnga ndɨ kanzɨnɨlya ambaza ka ɓambanzʉ ko bulya ka Yuani, anaɓɨkya ɓɛ: «Mɨnda ndɨ kaɨna ɨkɨ kʉ ka ɨsa? Lɨgʉgʉ nɨlɔ a ndɨ kodimbo na muvivi? Kalɨ! 25 Ambɛ, mɨnda ndɨ kaɨna ɨkɨ? Mʉmbanzʉ ɓemoti wakimokisyaga yanzanza? Luki limoti, niɓɔ ɓimokisyaga ɓotu ɓaya lɨgabʉ lapʉ, ɓika na ɔɓɨlɨ wanza, ɓikaga ka ɓandaɓʉ ka ɓangama. 26 Mɨnda sɛ kʉwa ndɨ kaɨna ɨkɨ? Mugyalandʉ ɓemoti? Iyo, nakamʉɓɨkya ambɛ akitogito mugyalandʉ. 27 Kyɛ ikpika ko bulya kakɨ ɓɛ:

‹Nakatɨka atʉtʉmbwa kamɨ kambwa kakʉ,

kyɛ uɓungusyili pisi.›»

28 Nakamʉɓɨkya ambɛ: «Kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ ɨɓʉkʉta na muko, nɨnɔ a mudingi kakɨtaga Yuani. Luki limoti nɨnɔ a mʉkɛɗɛ kʉgbɛ ka Ɓʉngama ko Kunzi a mudingi kakɨtaga ɨyɨ. 29 Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓasɨ na gʉtʉgʉ ɓandɔmbɛ ɓa manzanza aka ɓamʉkana ndɨ, ɓiba ɓɛ Kunzi a ngbingbili, Yuani uɓotisa ndɨ. 30 Luki limoti Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓakaɓɨnɨkyanagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ Kunzi a ndɨ kapa kʉgʉ kaɓʉ, ɓamʉya ndɨ ɓɛ Yuani uɓotisi.»

31 Yeso aɓɨkya ɓata ɓɛ: «Nakwanana pɨyɛ kaukingyoso ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ na ɓɛkɨ? Ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓa wanɨ? 32 Ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓomiki ɓi nɨɓɔ ɓa ɓakikaga ka pa yangba, ɓanʉtʉɓɨlaga ɓɛngɛnɨ ɓɛ: ‹Tamungbotilyi ɓi ɓyɛmbɨ nɨ makoɓinigʉ! Tamumbimbilyi ɓi mambʉ ma idumasʉ nɨ makogomigʉ ɓɛgɛyɔ!› 33 A ɓɛyɔ, nɨyɔ Yuani-Mubatizaɨ odoku ndɨ, kalyagɨgʉ ndɨ mukati, kamwogigʉ ndɨ gɔnɨ vinya, iɓunu aka ɓɛ: ‹A na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ.› 34 Mika-mʉmbanzʉ odoku kʉwa ndɨ, analyalya, anomwo, iɓunu aka ɓɛ: ‹Mundoni alʉkʉ wa mʉsasa yi nɨmʉna, akalyalya na kamwo vinya pa imoti na ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ!› 35 Luki limoti, yimibo ko Kunzi inisononi ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaɨlya.»

Yeso ogulyini ka ndaɓʉ ka Simoni

36 Mufalisayɔ ɓemoti amaka ndɨ Yeso kalyalya ɨɓʉ na ɨyɨ kʉ kakɨ. Yeso ɨnda ndɨ kʉ ka alʉkʉ yi nɨnɔ, iko, ɓapʉnga kalyalya. 37 Muka ɓemoti wa yɨgya yanyɛ, ikaga ndɨ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ. Nɨyɔ ʉkana ɓɛ Yeso akalyalya kʉ ka Mufalisayɔ nɔ, odoku ndɨ na mʉkɛʉ mimoti nɨmɔ ɓagya ndɨ na lɨtalʉ la alibati,* otumini na malazi ɓɨɗɛ. 38 Amaga ndɨ kumbusa ka Yeso ka kpɔlɔ wa magʉ kakɨ. A ndɨ kagama, anuɗukusogo ɓomomiso-miso ka magʉ ka Yeso. Kumbuso yi akpaga kʉwa ndɨ no tukatʉ kakɨ, anopututo magʉ, akpazya ndɨ na malazi. 39 Nɨyɔ Mufalisayɔ yi ninɔ amaka ndɨ Yeso ɨna ɓɛyɔ, aɓɨkya ndɨ kʉsɔ kakɨ ɓɛ: «Kiko ɓi ɓɛ alʉkʉ yi nɨmʉ a mugyalandʉ walɨngʉnʉ, akwanano ɓi kaiba ɓɛ muko yi nɨnɔ akavɨvɨla nɔ a na yɨgya yanyɛ.»

40 Kʉwa wa, Yeso aɓɨkya Mufalisayɔ nɔ ɓɛ: «Simoni, na na lɨkpʉmʉka kaʉɓɨkya.» Simoni asikisya ɓɛ: «Muwonisilo, ɓɨkyanɔ.»

41 Yeso aɓikyoku ɓɛ: «Ɓalʉkʉ ɓaɓa ɓa ndɨ no luɓu ka mʉtʉ ɓemoti. Ɓemoti a ndɨ no luɓu wa ɓambuma ɓamɨya kuɓukumuti na wagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti. 42 Yɛkɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓakɛgʉ ndɨ no ɓuyi kakalya luɓu yi nɨnɔ, ʉpɨlya ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa. Luga ka ɓatʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ, wanɨ nɔ ika na sɨpananɨsɔ kʉgbɛ na alʉkʉ yi nɨnɔ?»

43 Simoni asikisya ɓɛ: «Nakaɨna abɛ nɨnɔ apɨlya ndɨ nɨ a na ɓuyi ɓudingi kʉgbɛ.» Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Ɛɛɛ, wosikisyiku ngbingbili.»

44 Kumbuso, oyikana ndɨ kʉ ka muko yi nɨnɔ, aɓɨkya Simoni ɓɛ: «Watʉ kamɨna muko yi nɨmʉ? Wa nogulyiku mino kʉ kakʉ wanʉ, wakepigʉ liɓo la magʉ, luki limoti muko yi nɨmʉna esukusi magʉ no ɓomomiso-miso, ɛkpaga no tukatʉ kakɨ. 45 Waketitilyigʉ ɓi kepututo, luki limoti muko yi nɨmʉ kupigʉ kepututo magʉ katʉkya wa aka wa nogulyiku mino wanʉ. 46 Weketikiligʉ molingo ka mʉ, luki limoti ɨyɨ etikilito magʉ na malazi. 47 Kinili nakaʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ: sɨpananɨsɔ sidingi nɨsɔ owonisili, akaibisiso ɓɛ ɓapilyini ɓʉnyɛ ɓudingi nɨɓɔ kakɨ. Luki limoti, nɨnɔ Kunzi apɨlyaga ɓʉnyɛ ɓakɛɗɛ, owonisilaga sɨpananɨsɔ sɨkɛɗɛ gɔnɨ.»

48 Kumbuso yi, Yeso aɓɨkya kʉwa muko yi nɔ ɓɛ: «Ɓupilyini ɓʉnyɛ kakʉ.»

49 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kalyalya pa imoti na Yeso, ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya luga kaɓʉ ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉna a mbɛyɨ wanɨ, kaɨkpʉnda kapɨlya ɓʉnyɛ?»

50 Luki limoti Yeso aɓɨkya kʉwa ndɨ muko yi nɨnɔ ɓɛ: «Baya kakʉ uhukusini, waga na mazɨyɔ.»

8

Ɓoko nɨɓɔ ɓakpakyanaga ndɨ pa imoti na Yeso

1 Kumbuso yi, Yeso ɨnda ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ma Ɓʉngama ko Kunzi ka ɓagʉɗʉ no giyo dididi. Ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓa ndɨ pa imoti na ɨɓʉ. 2 Ɓoko ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ Yeso ʉnyɔ ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, uhukuso ɓokoloɓu, ɓa ndɨ pa imoti na ɨɓʉ gɔnɨ: a ndɨ nɨ Malia Magadala, nɨnɔ Yeso anyɔ ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ maɗɨya na ɨka, 3 Yuana, muka Suza nɨnɔ a ndɨ zamʉ ka Ɛlɔdɨ Atipasɨ, na ɓagɔgɔ ɓudingi. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓapága ndɨ ɓuyi kaɓʉ kabɨnɨka ɓuti ka Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ.

Yeso akatwa lizuni la lɨkʉna

(Matayɔ 13:1-9; Malɨkɔ 4:1-9)

4 Ɓambanzʉ ɓasingyoku ndɨ Yeso kotukyoku ka ɓagʉɗʉ dididi. Nɨyɔ ambaza mudingi a ndɨ kamʉmʉkana ɓɛyɔ, ʉtʉlya kʉwa lizuni li nɨlɨ:

5 «Mʉtʉ ɓemoti ɨnda ndɨ kakʉna masɔlɔ kakɨ. Nɨyɔ a ndɨ kakʉna ɓɛyɔ, bumo yi yagɔgɔ anyʉkaga ko pisi. Ɓambanzʉ ɓaɗɨtaga ndɨ, ɓombu ɓalya. 6 Nɨyɔ yagɔgɔ anyʉka ndɨ ka lɨtalʉ. Nɨyɔ aɓaka, ʉmɨlaga kyɛ lɨtɔmbʉ kɛgʉ ndɨ no liɓo. 7 Yagɔgɔ anyʉka ndɨ ko kpokiki. Nɨyɔ apʉnga kaɓaka, kpokiki aɓaka ndɨ gɔnɨ iyu, akandaga ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ. 8 Luki limoti nɨyɔ yagɔgɔ anyʉka ndɨ ka lɨtɔmbʉ la dɔɓɔ. Aɓaka ndɨ, aɓʉkʉta ɓɛkaza ɓɨyʉyʉyʉ. Ɨkaza imoti-imoti aɓʉkʉtaga ndɨ bumo yakpʉ kʉgbɛ.» Nɨyɔ Yeso ama kaʉtʉmbʉlyaga lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛyɔ, apamɨkana ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ma kʉkana, ʉkanɨtɔ!»

Ko bulyo tino yɔ Yeso anzɨnaga ndɨ mino pisi ka mozuni

(Matayɔ 13:10-17; Malɨkɔ 4:10-12)

9 Kʉwa wa ɓaɓɨɓya kakɨ ɓamuusa ndɨ Yeso isi ya lizuni li nɨlɔ. 10 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Kunzi amumibisatʉ iɓunu ɓodikiɗi ɓaya Ɓʉngama kakɨ. Luki limoti, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓʉkanaga ɨɓʉ pisi ka mozuni mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga ndɨ mino ka moɓiso ɓɛ:

‹Ɓika kaanda nɨ ɓakɛgʉ kaɨna,

ɓanʉkana nɨ ɓakɛgʉ kotombisyo.›»

Yeso akaʉtʉmbʉlyaga ɓaɓɨɓya lizuni la lɨkʉna

(Matayɔ 13:18-23; Malɨkɔ 4:13-20)

11 «Mʉtʉmbʉlagɨ ma lizuni nɨma: masɔlɔ a likingyosi la lɨkpʉmʉka ko Kunzi. 12 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓa abɛ pisi kʉ masɔlɔ magɔgɔ anyʉkaga ndɨ mino. Ɓʉkanagatʉ, luki limoti mumuyoniso odoku, anyɔ lɨkpʉmʉka ka mambɛngɨ kaɓʉ. Ʉkpɨngba kabaɨlya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ na kainisono na muhukuso. 13 Masɔlɔ nɨmɔ ogwa ndɨ ka lɨtalʉ, a nɨɓɔ ɓʉkanaga lɨkpʉmʉka, ɓogwi na ɨgyagya. Luki limoti ɓa abɛ sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ kɛgʉ no lyo, ɓaɓɨnɨkyanaga ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka. Ko ngbinga wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, ɓatʉkya ka baya. 14 Nɨmɔ ogwa ndɨ ko kpokiki, a likingyosi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉkanaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, luki limoti ngbingo yi nɨnɔ ɓo mino kaidukulogo ka baya, mʉtamanagɨ mudingi, mʉsasa ma mukumbo na ma lɨtɔmbʉ ʉkanda ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ. Ka muliɓo mi nɨ ɓakopígʉ masɔlɔ mʉngata. 15 Nɨmɔ ogwa ndɨ ka lɨtɔmbʉ la dɔɓɔ a likingyosi ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉkanaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi na lɨmbɛngɨ lanza, ɓanagya yi. Ɓoɓuulyogo, aɓʉkʉta masɔlɔ, ɓakoyikonogigʉ ka baya gʉtʉgʉ ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ aka.»

Yeso akatwa lizuni la tala

(Malɨkɔ 4:21-25)

16 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ atʉnaga tala agbukumisya ɓata na mʉmbɨ ikanɨ abiso kusyokoto. Luki limoti, abisaga kʉgʉ, ka pa nɨyɔ ɓabisogo mino iba ɓatʉ nɨɓɔ ɓika kogulya ɓɨnɨ ɓʉngbanganya.

17 Kʉwa wa gɔ wa, kɛgʉ na lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ la kɨsʉma nɨ kimibisikosigʉ, ipupisa ka pa yangba. 18 Ɛɛɛ, wiminyonito ɓɛyɔ mo mino kaʉkana yɔ! A ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ a no luki, ɓamatɨlyatʉ ɓata. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ no luki ɓakʉpya gʉtʉgʉ nɨlɔ akasɨma ɓɛ a nolu.»

Lɨvananza la lɨngʉnʉ ka Yeso

(Matayɔ 12:46-50; Malɨkɔ 3:31-35)

19 Amakɨ na ɓamamakɨ Yeso ɓodoku ndɨ kanda, luki limoti ɓakakwananagʉ ndɨ kasilyo ko bulya ambaza ka ɓambanzʉ. 20 Ɓaɓikyoku kʉwa ɓɛ: «Amakʉ na ɓamamakʉ ɓakaʉkɨsa kunzi kʉ, ɓakapa kaʉmɨna.»

21 Luki limoti Yeso usikisya ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓɛ: «Mama na ɓomika-mama nɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉkanaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓanagya yi.»

Yeso opomilyini mbumbo

(Matayɔ 8:23-27; Malɨkɔ 4:35-41)

22 Lɨsyɛ limoti Yeso aɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Tozobini kʉsyakʉ wa ibombu.» Kʉwa wa, ɓaga ndɨ. 23 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kazaba nɔ, Yeso alala ndɨ ɓɨpɛ. Mbumbo yapʉ apʉnga ndɨ kovivo ko ngbinga ɓemoti aka, ɨngbɔlɔ apʉnga komwaga liɓo. Ɓa kʉwa ndɨ ka mʉkpanga ma kukwakʉ. 24 Ɓaɓɨɓya ɓɨnda ndɨ kagbugbutiso, ɨɓʉ aka ɓɛ: «Muwonisilo, Muwonisilo, tanolumwogo!»

Nɨyɔ Yeso ogbugbutoku, apamɨlya mbumbo na mʉɓaka, mbumbo asa ndɨ kovivo, pa aka ndɨ ɓiwo. 25 Kumbuso yi, ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya ɓɛ: «Baya kunu a yanɨ?»

Luki limoti ɓaɓanga ndɨ, ɓombomboyo, ɓanuusana ɓɛ: «Inguo ya mumbanzʉ tino pɨyɛ mʉ? Akapá mʉtʉʉ gʉtʉgʉ ko mbumbo no liɓo, masɨ anamʉkana!»

Yeso anyuni mʉlʉkʉ ɓemoti mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ

(Matayɔ 8:28-34; Malɨkɔ 5:1-20)

26 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓazaba ndɨ kʉsyakʉ, ka iwili ya Ɓagɛlasɨ, tili na iwili ya Galilaya. 27 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kosya ka ɨngbɔlɔ, mʉlʉkʉ ɓemoti wa gʉɗʉ yi nɨnɔ, odoku ndɨ kambwa kakɨ. Mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ na mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. Mututu kɛgʉ ɓuwobi, ikaga kʉwa ndɨ ɨyɨ asɨ ndumbu aka. Kasyɛgɨgʉ ɓata ndɨ ka ndaɓʉ ɓɛgɛyɔ. Luki limoti, ikaga kʉwa ndɨ ɨyɨ ka ɓambʉkʉ aka. 28 Nɨyɔ amɨna Yeso ɓɛyɔ, apamɨkana, ogwa kambwa kakɨ, apamɨkana ɓɛ: «Yeso, Miko-Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ, nɨlɔ kusu na ɨwɛ opukogi ɓʉnɨ? Kikiliki, wakegyogyisonito ɓaka!» 29 A ndɨ kanzɨna ɓɛyɔ kyɛ Yeso a ndɨ nɨ opíni mʉtʉʉ ka lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ ɓɛ opupi kʉsɔ kakɨ. Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ a ndɨ nɨ andungulyogini nganga ɓɨkyɔ. Gʉtʉgʉ ɓakakanda ndɨ maɓɔkʉ na magʉ na ɓaselegeni ɓɛ kyɛ kokyogonito, ɨtɨnaga ndɨ asɨ ɓitututu. Lɨmbɛngɨ nɨlɔ la ɓʉnyɛ lɔ akpamyaga ndɨ kaɨnda kʉ ka ɨsa.

30 Yeso amuusa ɓɛ: «Wina ɓʉ?»

Asikisya ɓɛ: «Nina bɛ ‹Ndube›» Aɓɨkya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ a ndɨ nɨ amingyini mudingi. 31 Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mi nɨmɔ ɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ kukpomyonitɔgʉ ɓaka kogwa ka lɨɓyɛ lo ɓuku.

32 Wɨna sɛ ambaza mudingi ka ɓangʉya a ndɨ kalyalya ka ngʉpa wa. Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ ʉsɨlyɨ pisi kogulya ka ɓangʉya ɓi nɨɓɔ. Abaɨlya. 33 Kʉwa wa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ opupa ndɨ kʉsɔ ka alʉkʉ nɔ, ogulya ndɨ kʉsɔ wa ɓangʉya. Ambaza ka ɓangʉya wasɨ osya ndɨ ko dido wa ngʉpa kadwɛ ka ibombu, ɓolinda ndɨ.

34 Ngbingo yi nɨnɔ ɓoɓuɓulyo ɓa ɓangʉya ɓɨna ndɨ mino lɨkpʉmʉka nɨlɔ, ɓɨga ndɨ mbangʉ kapága mongoni mi nɨmɔ ka gʉɗʉ na ka ɓogiyo. 35 Ɓambanzʉ ɓodoku ndɨ kaɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ. Nɨyɔ ɓosilo ɓuwobi na Yeso, ɓatakanya kʉwa ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ apupa ndɨ nɔ mukuliko ɓuwobi na Yeso, kanɨ imokisyini kutuko, mʉpɨla ɓɨnza ɓipisiii. Ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ. 36 Nɨɓɔ ɓɨna ndɨ nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ, ɓutumbulyogoku ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɛyɔ alʉkʉ nɔ ahʉka ndɨ mino. 37 Kʉwa wa ɓatʉ ɓasɨ ɓa iwili ya Gɛlasɨ ɓaɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ opupi kʉ kaɓʉ, kyɛ ɓa ndɨ kaɓanga kʉgbɛ. Yeso aɗaka ndɨ ka ɨngbɔlɔ, atʉkyɨlya lɨgʉndʉ. 38 Mʉtʉ yi nɨnɔ Yeso anyɔ ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ nɔ ɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ ɓaganɔ ɓaka pa imoti na ɨyɨ.

Luki limoti, kanɨ Yeso kopagʉ. Aɓɨkya ɓɛ: 39 «Wɨga kʉ kakʉ, wotumbulogoku lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ Kunzi ugyilyi.»

Aga ndɨ, oɓikyogoku ka gʉɗʉ wasɨ nɨlɔ Yeso agyɨlya ndɨ.

Yeso ahukusini muko ɓemoti, abililisa gɔnɨ mika Yailo muko yi

(Matayɔ 9:18-26; Malɨkɔ 5:21-43)

40 Nɨyɔ Yeso ɨga ɓata kʉsyakʉ wa ibombu, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ atɨlya ndɨ, kyɛ ɨɓʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kaɓʉnda. 41 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ngama ɓemoti wa ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yailo odoku ndɨ, ogwa kambwa ka Yeso, ɨtatanaga na ɨyɨ ɓɛ adwɨnɔ ɓaka kʉ kakɨ, 42 kyɛ mikakɨ ɓemoti aka muko yi, wa ɓyanga banda tɛkɛɓɛ na ɓɨɓa, a ɓuwobi kosisa lɨmbɛngɨ.

Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a kʉwa ndɨ mino kaaga kʉ, ambaza amotosya ndɨ ɓɨkpwɔ. 43 Kʉsɔ wa ambaza wa, a ndɨ na muko ɓemoti nɨnɔ ɓangʉ apupaga ndɨ kʉsɔ wa ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨɓa. A ndɨ nɨ omoni mukumbo kakɨ masɨ kaʉkalyaga ɓamʉnganga, luki limoti kɛgʉ ndɨ na mʉtʉ nɨnɔ akwanana ndɨ kahukuso. 44 Muko yi nɨnɔ akpuɗoku ndɨ Yeso ya kumbuso, avɨla mʉ ma kutuko kakɨ. Wa aka wa, ɓangʉ asa ndɨ kapupo. 45 Yeso aka ɓɛ: «Wanɨ pɨyɛ nɔ evili?»

Ɓatʉ ɓasɨ ɓanganya ndɨ, Pɛtɛlɛ aka ɓɛ: «Muwonisilo, wakɛgʉ mbɛyɨ kaɨna ɓɛyɔ ɓambanzʉ ɓukunguli mino yɨ, ɓumotosya ɓɛnɛ?»

46 Luki limoti, Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Iyo, mʉmbanzʉ ɓemoti evilito, kyɛ nimukonito ngu kepupo.» 47 Nɨyɔ muko yi nɨnɔ ɨna ɓɛ ɓandungini, odoku gʉgʉma na kʉɓangakʉ, ogwa kambwa ka Yeso. Kambwa ka ɓambanzʉ ɓasɨ wa, atʉmbʉlaga ndɨ ko bulya tino yɔ avɨla ndɨ mino Yeso na ɓɛyɔ ahʉka ndɨ mino ko ngbinga ɓemoti. 48 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mikya ɓoko mʉna, baya kakʉ uhukusini. Waga na mazɨyɔ.»

49 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kanzɨna nɔ, mʉtʉ ɓemoti otukyoku ndɨ ka Yailo, ngama wa ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, aɓɨkya ɓɛ: «Mikakʉ osisini lɨmbɛngɨ. Wasa ɓata kadomiso Muwonisilo.»

50 Nɨyɔ Yeso ʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ ɓɛyɔ, aɓɨkya Yailo ɓɛ: «Wakoɓongonitɔgʉ! Wika na baya aka, mikakʉ ahʉkatʉ.»

51 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso adwɛ mino ka ndaɓʉ ka Yailo, kapagʉ ndɨ mʉtʉ wagɔgɔ kogulya pa imoti na ɨyɨ ka ndaɓʉ, kiki asɨ nɨ Pɛtɛlɛ aka, Yuani, Yakɔbɔ, abakɨ na amakɨ miki. 52 Ɓatʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kagama na kaɨgama ko bulya ko miki yi nɨnɔ okwa ndɨ nɔ. Luki limoti Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Wosoni kagama, miki kɛgʉ mukwo, luki limoti a ka tɔtɔ.»

53 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓatɨba ndɨ ɓɨkyaaa, kyɛ ɓa ndɨ kaiba ɓɛ miki a manda. 54 Luki limoti Yeso agwi kʉɓɔkʉkɔ, aɓɨkya na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Miki aaa, wamaga!» 55 Ozuzukoku, amaga ndɨ ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ. Yeso aka ndɨ ɓɛ ɓapɨ́ malɨlɨ. 56 Abakɨ na amakɨ ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ kaɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ lɨmbanga lɔ, luki limoti Yeso ʉpá ndɨ mʉtɨwɨ ɓɛ ɓakatumbulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka.

9

Yeso akaʉtɨka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa

(Matayɔ 10:5-15; Malɨkɔ 6:7-13)

1 Kʉwa wa, Yeso ʉmʉmʉla ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ʉpá ngu na ɓʉngama kokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ masɨ na kohukuso ɓokoloɓu. 2 Kumbuso yi, ʉtɨka ndɨ kaɓɨkyaga mongoni ma Ɓʉngama ko Kunzi na kauhukuso ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu. 3 Ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Makovonitɔgʉ gʉtʉgʉ luki limoti aka abɛ mʉdʉkpɔ, kʉgba, mukati gʉtʉgʉ ɓuyi aka, na makuvonitɔgʉ ɓasimizi ɓaɓa-ɓaɓa. 4 Pa yasɨ kʉ ɓamʉtɨlya ɓanʉ mino, wikoni iɓunu asɨ ka ndaɓʉ yi nɨyɔ aka yɔ, kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ mopupa ɓanʉ mino ka mugi mi nɨmɔ. 5 Pa yasɨ kʉ ɓambanzʉ ɓakamʉtɨlyɨ ɓanʉ mino, puponi ka mugi kaɓʉ, mɨbʉmaga liɓungu la ɓakagba kunu, kaumibisa ɓʉnyɛ kaɓʉ.»

6 Kʉwa wa ɓatʉtʉmbwa ɓaga ndɨ, ɓolingya giyo yasɨ. Ɓanaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓapa ɓayasɨ, ɓanuhukuso ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu.

Ɛlɔdɨ Atipasɨ a ndɨ kakɨsa kamiba Yeso

(Matayɔ 14:1-12; Malɨkɔ 6:14-29)

7 Wa Ɛlɔdɨ nɨnɔ a ndɨ ngama wa Galilaya ʉkana mino lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ a ndɨ kaigyonosa lɔ, amama ɓɨgbagba nɨ kɛgʉ ɓata kaiba ɓɛ agya ɓʉnɨ. Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Yuani-Mubatizaɨ opupiniku ka ɓabɨlɨ!» 8 Ɓagɔgɔ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mugyalandʉ Ɨlɨya ipupisiniku ɓata!»

Ɓagɔgɔ ɓaɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Mugyalandʉ wandɛlɨ ɓemoti opupiniku ka ɓabɨlɨ!» 9 Luki limoti, Ɛlɔdɨ aɓɨkya ɓɛ: «Ɨmɨ nakusisoni ndɨ Yuani mʉ. Wanɨ sɛ kʉwa ɓata mʉna nakaʉkana makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga kʉgʉ kakɨ mʉ?» A ndɨ kakɨsa kamɨna Yeso.

Yeso olyolyisini ambaza mudingi ka ɓambanzʉ

(Matayɔ 14:13-21; Malɨkɔ 6:30-44; Yuani 6:1-14)

10 Nɨyɔ ɓatʉtʉmbwa ɓigononoku, ɓatʉmbʉlyaga ndɨ Yeso masɨ nɨmɔ ɓa ndɨ nɨ ɓogyini. Ɨnda ndɨ na ɨɓʉ ka pa nɨyɔ mʉmbanzʉ kɛgʉ ndɨ mino, ɓuwobi na gʉɗʉ ɓemoti nɨnɔ ina ɓɛ Bɛtɛsaida. 11 Luki limoti, nɨyɔ ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓaga ndɨ kaʉkɨsa. Nɨyɔ ɓadwɛ, Yeso ʉtɨlya, ʉnzɨnɨlya kʉgʉ wa Ɓʉngama ko Kunzi, uhukusa ndɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaigyogyiso na ɓokoloɓu.

12 Ngbingo yi nɨnɔ mɔnɨ apʉnga mino kogwo, ɓatʉtʉmbwa ɓakpuɗoku ndɨ Yeso, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Hʉɓɨkya nɛkɨ ambaza ka ɓambanzʉ ɓɛ ɓaga kakɨsa pa ya ɓusisini no luki lɨlya ka sɛngɨ na ka ɓandaɓʉ nɨɓaɨna ɓuwobi-ɓuwobi wanʉ, kyɛ ta wanʉ ka ɨsa.»

13 Luki limoti ʉɓɨkya ɓɛ: «Hupóno malɨlɨ asɨ nɨ iɓunu aka ɓamombukwana-daɓʉ ɓi.»

Ɓasikisya ɓɛ: «Ta iɓusu asɨ na mukati kuɓukumuti aka na ɓosi ɓaɓa. Wakapa ɓɛ tɨndɨ koluwo malɨlɨ ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓana ɓasɨ?» 14 A ɓɛyɔ, ɓambanzʉ ɓa ndɨ wa banda ɓɛlɔfʉ kuɓukumuti.

Yeso ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Hulikisoni nɛkɨ ka magbʉta. Lɨgbʉta limoti-limoti ika na ɓambanzʉ banda ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti.»

15 Ɓaɓɨɓya ɓagya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ, ɓulikisa ndɨ ɓasɨ. 16 Yeso ava mukati nɨmɔ kuɓukumuti mɔ na ɓosi ɓaɓa, ɨkwɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ, amigisya Kunzi ɨbɨba. Kumbuso yi agbananaga, ʉpá ɓaɓɨɓya ɓɛ ɓalʉpyɨ ka ambaza ka ɓambanzʉ. 17 Ɓasɨ ɓalyalya, ɓikutaga ndɨ ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ. Ɓaɓɨɓya ɓamʉmʉla kʉwa nɨmɔ otigala ndɨ mɔ, ogwa ndɨ mʉmbɨ tɛkɛɓɛ na mɨɓa.

Pɛtɛlɛ oɓikyini ɓɨngbanganya ɓɛ Yeso nɨ Masiya

(Matayɔ 16:13-19; Malɨkɔ 8:27-29)

18 Lɨsyɛ limoti Yeso akɨɗa ndɨ kalʉmba, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ pa imoti na ɨyɨ. Umuusa ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓa pɨyɛ kaɓɨkya ɓɛ ɨmɨ nɨ wanɨ?»

19 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓakaɓɨkya ɓɛ ɨwɛ nɨ Yuani-Mubatizaɨ, ɓagɔgɔ ɓɛ ɨwɛ nɨ mugyalandʉ Ɨlɨya, ɓagɔgɔ ɓata ɓɛ ɨwɛ nɨ mugyalandʉ ɓemoti wandɛlɨ nɨnɔ opupiku ɓi ka ɓabɨlɨ.»

20 Kumbuso yi, Yeso umuusa kʉwa ndɨ ɨɓʉ ɓɛ: «Sɛ kʉwa iɓunu, makaɓɨkya ɓɛ ɨmɨ nɨ wanɨ?»

Pɛtɛlɛ amigisya ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ Masiya nɨnɔ ko Kunzi.»

21 Yeso ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɛ ɓakaɓikyonito mʉmbanzʉ. 22 Omotiloku ndɨ ɓata ɓɛ: «Okwononi ɓɛ Mika-mʉmbanzʉ igyogyisi kʉgbɛ, ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda, ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓambimbo, ɓamwisiso. Luki limoti, ka lɨsyɛ la masaa kumbusa wa kukwakʉ kakɨ, opupoku ka mbʉkʉ.»

23 Kumbuso yi ʉɓɨkya ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kapa kɛɓɨɓya, okwononi ɨmʉyɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ, abɨnɨka mʉsalaba kakɨ masyɛ masɨ, anɛɓɨɓya. 24 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kapa kaɓuulyogo ɔɓɨlɨ kakɨ kʉnʉ kusili wa mɔnɨ, aɓungusatʉ, luki limoti mʉtʉ yi nɨnɔ aɓungusa ndɛkɛ ɔɓɨlɨ kakɨ ko bulya kamɨ, ahukusatʉ ndɛkɛ. 25 A ɨzangɨya tino mʉmbanzʉ kainisono na lɨngama lasɨ la ɔɓɨlɨ, nɨ aɓungusini ikanɨ aputini ɔɓɨlɨ kakɨ ɓɨkpɛ? 26 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨmʉkanaga suni ko bulya kamɨ na ko bulya lɨkpʉmʉka kamɨ, Mika-mʉmbanzʉ amɨnyɨlya ndɛkɛ ɨyɨ suni ɓɛgɛyɔ wa odoku ndɛkɛ mino ka ɨbɨba kakɨ na ka ɨbɨba ka Baba pa imoti na ɓamalaika ɓotu. 27 Luki limoti, nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ, a lɨngʉnʉ: ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓana ɓa wanʉ, ɓakokwigʉ ndɛkɛ kanɨ ɓakinigʉ Ɓʉngama ko Kunzi.»

Miso ka Yeso igomosyonini

(Matayɔ 17:1-8; Malɨkɔ 9:2-8)

28 Ɓuwobi kadwɛ pɔsɔ imoti kumbusa wa mʉnzɨna mi nɨmɔ, Yeso aɗaka ndɨ ka ngʉpa pa imoti na Pɛtɛlɛ, Yuani na Yakɔbɔ kalʉmba. 29 Ko ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino kalʉmba nɔ, misa kakɨ igomosyana ndɨ, ɓotu kakɨ oɓuɓa ndɨ ɓitu abɛ ngbangbata kangɨnana. 30 Ɓambanzʉ ɓaɓa ɓopupana ndɨ ɓigbututu kanzɨna na Yeso: a ndɨ nɨ Musa na mugyalandʉ Ɨlɨya. 31 Ɨbɨba ko Kunzi ukungula ndɨ ɓikululu. Ɓa ndɨ kanzɨna na Yeso kʉgʉ wa kukwakʉ kakɨ nɨkwɔ igyonosa ndɛkɛ ka Yelusalɛma. 32 Pɛtɛlɛ na ɓawai-dakɨ ɓa ndɨ ɓuɗukono ka ɓatɔtɔ ɓingbwungono. Nɨyɔ ɓozuzukoku, ɓɨna ndɨ ɨbɨba ka Yeso pa imoti na ɓalʉkʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ka kpɔlɔ kakɨ ɓɔ. 33 Ko ngbingo yi nɨnɔ ɓatu ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ mino kaasanana na Yeso, Pɛtɛlɛ aɓɨkya kʉwa ɨyɨ ɓɛ: «Muwonisilo, a ɓɨnza iɓusu kaika wanʉ. Topiki ɓangbangba ɓayɨsaa, nɨyɔ kakʉ, nɨyɔ ka Musa na nɨyɔ ka Ɨlɨya.» A ndɨ kanzɨna nɨ kɛgʉ kaiba ɓɛ akaɓɨkya ɓʉ.

34 Nɨyɔ a ndɨ kanzɨna ɓɛyɔ, lindindi odoku ndɨ ɓɨkwa, utikya ɨɓʉ ɓasɨ na kululuko. Ɓaɓɨɓya ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ wa lindindi utikya ndɨ mino ɓɛyɔ. 35 Lɨyʉ otukyoku ka lindindi kʉ ɓɛ: «Nɨmʉna a Mikamɨ mʉpaka nɨnɔ napʉnaga ndɨ. Mumukononi ɨyɨ!»

36 Kumbusa wa lɨyʉ nɨlɔ, ɓaɓɨɓya ɓɨkwɛ ndɨ, ɓamɨna kʉwa Yeso aka mʉkaka. Ɓadakyana ndɨ ɓiwo, kanɨ ɓakatumbulyogigʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓɨna ndɨ lɔ.

Yeso ahukusini miki ɓemoti wa lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ

(Matayɔ 17:14-18; Malɨkɔ 9:14-27)

37 Ɓʉgala ɓi, Yeso na ɓaɓɨɓya ɓasaa ɓosya ndɨ ka ngʉpa, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ akpuɗoku ndɨ. 38 Wɨna sɛ, alʉkʉ ɓemoti kʉsɔ wa ambaza wa apʉnga kapamɨkanaga, ɓɛ: «Muwonisilo, kikiliki, nakaʉkʉnga ambɛ ɨndɨlyanɔ ɓaka mikamɨ mʉlʉkʉ yi nɨmʉ, a ɨyɨ yɨkaka aka kʉ kamɨ! 39 Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ limoti akagyogyiso, ko ngbinga ɓemoti akugwisogo, anzimbo no ngu, ofu atumo ka mʉnɔkʉ ɓɨɗɛ. Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ asaga kanɨ agyogyisini. 40 Nitotonogi ɓi na ɓaɓɨɓya kakʉ ambɛ ɓokpumyi lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ, luki limoti ʉgyagya.»

41 Yeso usikisya ɓɛ: «Eeeze iɓunu, lɨvananza la masyɛ mi nɨma, makɛgʉ na baya, ma ɓanyɛ! Nakwanana ndɛkɛ kaika pa imoti ɓongbinga ɓɨnga? Nakwanana kapɨla ɓʉzʉ kunu ɓongbinga ɓɨnga? Doku no mikakʉ kʉnʉ!»

42 Ko ngbingo yi nɨnɔ miki a kʉwa ndɨ mina kaisisilo ɓuwobi na Yeso, lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ li nɨlɔ abʉmya wasɨ ɓɨngɔmʉ, anzimba ndɨ no ngu. Luki limoti, Yeso apamɨlya ndɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, miki ahʉka, amigisya abakɨ. 43 Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓɨdɛ kaɨna ngu yidingi ko Kunzi.

Yeso igilyini kaɓɨkya ɓɛ okwatʉ ɓanʉ

(Matayɔ 17:22-23; Malɨkɔ 9:30-32)

Ɓambanzʉ yɨkaka-yɨkaka ɓa ndɨ kombomboya ka masɨ nɨmɔ Yeso agya ndɨ. Ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: 44 «Hukononi ɓɨnza nɨlɔ nakamʉɓɨkya: ɓasʉtatʉ ɓanʉ Mika-mʉmbanzʉ ka maɓɔkʉ ka ɓambanzʉ.» 45 Luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓakɛgʉ ndɨ kotombisyo isi ya mʉnzɨna mi nɨmɔ. Isi a ndɨ na ɨɓʉ yakɨsʉma kyɛ ɓakibonitɔgʉ. Ɓa ndɨ gɔnɨ kaɓanga kamuusa bulyo yi.

Wanɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨɓɨba kʉgbɛ?

(Matayɔ 18:1-5; Malɨkɔ 9:33-37)

46 Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya luga kaɓʉ ɓɛ wanɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨbɨba kʉgbɛ. 47 Yeso andʉnga ndɨ tamanaga kaɓʉ. Kʉwa wa ava ndɨ miki ɓemoti abiso ɓuwobi na ɨyɨ, 48 ʉɓɨkya ɓɛ: «Mʉmbanzʉ yi nɨnɔ abibisa miki ɓɛyɔ ka nɨmʉna ko bulya kamɨ, ebibisi ɨmɨ ɓɨkpɛ, na mʉmbanzʉ yi nɨnɔ akebibiso, akabibiso gɔnɨ nɨnɔ etikoku ndɨ. Kyɛ mʉmbanzʉ yi nɨnɔ akainisono abɛ mʉtʉ wa payaya kʉgbɛ luga kunu ɓasɨ, ɨyɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨbɨba.»

Mʉmbanzʉ yi nɨnɔ kɛgʉ mumuyoniso kakʉ a wai-dakʉ

(Malɨkɔ 9:38-40)

49 Kʉwa wa, Yuani aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, tamini ɓi mʉtʉ ɓemoti kokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ko lino kakʉ. To ɓi kapa kapakya kyɛ kɛgʉ ka mʉɗɔngɔ kusu.»

50 Luki limoti, Yeso aka na ɨyɨ ɓɛ: «Makapokyonitɔgʉ, kyɛ mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ mumuyoniso kakʉ, a wai-dakʉ.»

Yeso akakɨtaga ka Samalia, iwili ya simuyoniso ka Ɓayuda

51 Nɨyɔ masyɛ ka Yeso obimono kaɗaka kʉgʉ wa lɨsyɛ, otiwolya ndɨ lɨgʉndʉ kaɗaka ka Yelusalɛma. 52 Ʉtɨka ndɨ ɓatʉ ɓemoti ɓɛnɛ kambwa. Ɓɨnda ndɨ, ɓingyo ka mugi mimoti ka Ɓasamalia kaɓungusilyo pa ya ɓusisini. 53 Luki limoti, ɓatʉ ɓa mugi mi nɨmɔ ɓakya ndɨ katɨlya kyɛ a ndɨ ɨyɨ kaɨnda misa ka Yelusalɛma. 54 Ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛyɔ ka Yakɔbɔ ɨɓʉ na Yuani ɓɨna mino ɓɛyɔ, ɨɓʉ aka ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wopatʉ ɓɛ takʉngɨ ɓuku kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ na kaulumwisogo?»

55 Yeso oyikana ndɨ misa kʉ ɓa ndɨ mino, uyoyiso. 56 Kumbuso yi, ɓɨnda kʉwa ndɨ ka mugi magɔgɔ.

Ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓakapa kaɓɨɓya Yeso

(Matayɔ 8:19-22)

57 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ mino ko pisi, alʉkʉ ɓemoti aɓɨkya ɓɛ: «Nʉɓɨɓya pa yasɨ kʉ wɨnda ndɛkɛ mino.»

58 Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Ɓanzɨyɔ ɓa na maɓaga, ɓombu ɓa na ɓandaɓʉ, luki limoti Mika-mʉmbanzʉ kɛgʉ na pa yakanga na yakimumbiso.»

59 Aɓɨkya ndɨ mʉtʉ wagɔgɔ ɓɛ: «Iɓyeku.» Luki limoti, alʉkʉ nɔ aɓɨkya ɓɛ: «Muwonisilo, ɨsɨlya mbɛyɨ ngbingo kaɨnda kalumba baba.»

60 Yeso amigisya ndɨ ɓɛ: «Hʉsa ɓamanda, ɓolumbi ɓamanda kaɓʉ, ɨwɛ, wɨnda kaɓɨkyaga mongoni ma Ɓʉngama ko Kunzi.»

61 Alʉkʉ wagɔgɔ aɓɨkya ɓata ɓɛ: «Muwonisilo, nʉɓɨɓyatʉ ndɛkɛ, luki limoti ɨsɨlya mbɛyɨ ngbingo naga kaɨnanana na lɨvananza kamɨ.»

62 Yeso aɓɨkya ɓɨngbanganya ɓɛ: «Mʉmbanzʉ yi nɨnɔ apʉngaga kɛɓɨɓya, ɨkwɛ ɓata kumbuso, kakwananɨgʉ ka Ɓʉngama ko Kunzi.»

10

Yeso utikini ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka na ɓaɓa

1 Kumbuso yi, Mombukwono-dosu ʉpʉnaga ɓambanzʉ ɓagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka na ɓaɓa, ʉtɨka ndɨ ɓaɓa-ɓaɓa kambwa ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ no giyo yasɨ nɨyɔ ɨyɨ mombukwana-dakɨ a ndɨ mino kaɨnda. 2 Kambwa wa lɨgʉndʉ kaɓʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Masɔlɔ a mudingi, luki limoti ɓagya-ligubo ɓa ɓakɛɗɛ. Muɓikyoni nɛkɨ mombukwono tiko ambɛ utikiku ɓagya-ligubo kanyɔ masɔlɔ kakɨ. 3 Wogoni! Namutiki abɛ ɓomikya ɓakɔndɔlɔ lugo ko ɓosukopi. 4 Makovonitɔgʉ ɓuyi, kʉgba, gʉtʉgʉ ɓɛkpakʉ aka, makamuusonito mʉmbanzʉ ko pisi.

5 Ka ndaɓʉ yasɨ nɨyɔ mogulyaga ɓanʉ mino, ɓikyogoni ɓanʉ amɓɛ: ‹Mazɨyɔ iki ka ndaɓʉ yi nɨyɨ.› 6 Kika nɨ mʉtʉ wa mazɨyɔ a ka ndaɓʉ yi nɨyɔ, mazɨyɔ kunu ika kʉgʉ kakɨ. Kiki, mazɨyɔ mi nɨmɔ amumigilyoku. 7 Wikoni ka ndaɓʉ yi nɨyɔ aka yɔ, manalya na komwo nɨmɔ ɓika kamʉpá kyɛ mʉgya-ligubo okwononi na mʉkalya kakɨ. Makikonitɔgʉ kaamama ka ɓandaɓʉ gbalɨ. 8 Makogulyaga ɓanʉ ka gʉɗʉ ɓemoti ɓɛnɛ, ɓatʉ ɓi ɓamʉtɨlya, lyoni nɨmɔ ɓika kamʉpá, 9 muhukuso ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu nɨɓɔ ɓika kʉ, mʉɓɨkya ɓɛ: ‹Ɓʉngama ko Kunzi a kʉwa ɓuwobi.› 10 Luki limoti, makogulya ɓanʉ ka gʉɗʉ ɓemoti nɨ ɓakamutilyigʉ, puponi wa, momisikana ka gʉɗʉ yi nɨnɔ, manaɓɨkya ɓɛ: 11 ‹Tibumini liɓungu* la gʉɗʉ kunu, gʉtʉgʉ nɨlɔ a ka ɓakagba kusu aka. Luki limoti, wiboni ɓɨnza ambɛ Ɓʉngama ko Kunzi a kʉwa ɓuwobi.› 12 Nakamʉɓɨkya ambɛ ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, Kunzi ugyogyisa ndɛkɛ ɓatʉ ɓa gʉɗʉ yi nɨnɔ kʉgbɛ kaʉkɨtaga nɨɓɔ ɓa Sɔdɔmʉ.*»

Ɓatʉ ɓa ɓagʉɗʉ nɨɓɔ ɓamʉya kabaɨlya

(Matayɔ 11:20-24)

13 «Kumbu kakʉ, gʉɗʉ wa Kɔlazini! Kumbu kakʉ gʉɗʉ wa Bɛtɛsaida! Makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ igyonasa ndɨ kʉ kunu kigyonosa ndɨ ka Tilo na Sidɔna, iba ɓatʉ ɓi ɓowonisiloni ndɨ kumbu kaɓʉ ndɛlɨ, ɓimokisya ɓotu ɓaya lɨlɛɓʉ, ɓiɓuɓisa nzʉyɨ na libu ɓitu, ɓoyikono. 14 Kinili, ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, ɓamugyogyisa ndɛkɛ kʉgbɛ kakɨtaga Tilo na Sidɔna. 15 Sɛ ɨwɛ Kapɛlɛnaumu, wakasɨma ɓɛ waɗakatʉ ɓanʉ kadwɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ? Usisa ndɛkɛ kadwɛ ka ɓabɨlɨ.»

16 Yeso ʉɓɨkya ɓata ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kamʉmʉkana, emukoni ɨmɨ, mʉmbanzʉ kamʉmʉya, emuyi ɨmɨ, mʉmbanzʉ kɛmʉya, amuyi nɨnɔ etikoku.» Kumbuso yi ɓaga ndɨ.

Igoku ka ɓaɓɨɓya ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka na ɓaɓa

17 Ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka na ɓaɓa ɓigononoku mino, ɓa kʉwa ndɨ nɨ ɓotumini na magyagya ɓɨɗɛ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, gʉtʉgʉ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ aka o ɓi katɨmʉkana ngbingo yi nɨnɔ to ɓi mino kaʉpamyaga ko lino kakʉ!»

18 Yeso usikisya ɓɛ: «Namɨna ndɨ Abɨlɨ kogwoku kʉgʉ wa lɨsyɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ngbangbata kangɨnana. 19 Hukononi: namʉpá ndɨ ngu kaʉɗɨtaga ɓanzʉka, ɓanakwaa-gbanɨ, no ngu yasɨ ka Mumuyoniso, luki gʉtʉgʉ limoti aka kamʉgyɨgʉ ndɛkɛ ɓʉnyɛ. 20 Luki limoti, makogwonitɔgʉ magyagya asɨ kyɛ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ akamʉmʉkana, gwoni magyagya mudingi kʉgbɛ kyɛ Kunzi okpikoni ndɨ mino kunu kʉgʉ wa lɨsyɛ.»

Yeso akamibisiso Abakɨ ka ɓaɓɨɓya kakɨ

(Matayɔ 11:25-27; 13:16-17)

21 Ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ, Yeso otuma na magyagya ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu, ɨyɨ aka ɓɛ: «Baba ooo, Mombukwana masɨ nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ na nɨmɔ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ, nubibisini kyɛ uwonisilo ɓatʉ nɨɓɔ ɓakibigʉ luki makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ ʉsʉmɨlya ndɨ ɓatʉ ɓa yimibo na nɨɓɔ ɓa akili. Iyo Ba, a ɓɛyɔ kyɛ wabaɨlya ndɨ ɓɛyɔ.»

22 «Baba epóni makpʉmʉka masɨ. Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka kibigʉ ɓɛ Miki nɨ wanɨ kiki asɨ Baba aka, na gʉtʉgʉ mʉmbanzʉ ɓemoti aka kibigʉ ɓɛ Baba nɨ wanɨ kiki asɨ Miki aka, na sɛ kʉwa nɨɓɔ Miki akapa kaumibiso.»

23 Kumbuso yi, Yeso oyikana ndɨ misa ka ɓaɓɨɓya kakɨ, ɨyɨ aka ɓɛ: «Magyagya iɓunu kaɨna nɨlɨna makaɨna lɨ! 24 A ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ, ɓogyalandʉ na ɓangama ɓakpʉ ɓa ndɨ na mʉsasa kaɨna makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmana makaɨna ma, luki limoti ɓakɨnagʉ ndɨ. Ɓa ndɨ gɔnɨ na mʉsasa kaʉkana nɨmana makaʉkana ma, luki limoti ɓakʉkanagʉ ndɨ.»

Lizuni ka Musamalia wanza

25 Kʉwa wa, muwonisilo wa Mʉtʉʉ ka Musa ɓemoti amaga ndɨ kaɓɔɓɔ Yeso, amuusa ɓɛ: «Muwonisilo, nakwanana pɨyɛ kagya ɓʉnɨ kainisono na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ?»

26 Yeso asikisya ɓɛ: «Ɓokpika sɛ mbɛyɨ ka Mʉtʉʉ ɓʉnɨ? Ʉkanaga ɓʉnɨ kʉsɔ yi wa watangʉlaga mino?»

27 Alʉkʉ nɔ amigisya ɓɛ: «Mʉpa Mombukwana-dakʉ Kunzi na lɨmbɛngɨ kakʉ lasɨ, na mʉtamanagɨ kakʉ masɨ, no ngu kakʉ yasɨ, na yimibo kakʉ yasɨ.*» Na: «Wapa wai-dakʉ ɓɛyɔ aka yɔ wɨpaga mino.*»

28 Yeso amigisya ɓɛ: «Ɛɛɛ, wosikisyiku ɓɨnza. Gya nɛkɨ ɓɛyɔ winisana na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»

29 Yɛkɨ muwonisilo wa mʉtʉʉ a ndɨ kapa kowonisilo ɓungbingbili kakɨ, amuusa Yeso ɓɛ: «Wai sɛ kʉwa nɨ wanɨ?»

30 Yeso amigisya na mʉtʉmbʉlagɨ ɓɛ: «A ndɨ lɨsyɛ limoti, mʉtʉ ɓemoti otukyoku ka Yelusalɛma kosya ka mugi ma Yeliko. Kadwɛ ko pisi, abangana na ɓonzikaɓʉ, ɓagwi, ɓabʉma, ɓakʉpya makpʉmʉka masɨ, ɓanyɔ ɓotu, ɓaga, ɓasa ɓuwobi kokwo. 31 Kumbuso yi, kumu-kumu ɓemoti a ndɨ kosyoku ko pisi yi nɨyɔ gɔnɨ yɔ. Nɨyɔ amɨna mʉtʉ yi nɨnɔ, ɨkɨta ka kpɔlɔ, akpangba, aga yakakɨ. 32 Kagya yɨkɛɗɛ ɓɛnɛ, Mulawi odoku wa gɔ wa. Nɨyɔ amɨna alʉkʉ nɔ, ɨkɨta gɔnɨ ka kpɔlɔ, akpangba, aga. 33 Luki limoti, Musamalia ɓemoti nɨnɔ otukyoku ndɨ ɨyɨ ɓyɨ, oɓyeku ko pisi yi nɨyɔ gɔnɨ yɔ. Nɨyɔ odweku wa, amɨna, akwilya kumbu. 34 Akpuɗoku, asʉkʉsa ɓapwayɨ na vinya, ogboɗya na molingo, akanda. Kumbuso yi abɨnɨka kʉgʉ wa punda kakɨ, aga na ɨyɨ ka ndaɓʉ ka ɓobiko† ɓɛ ɓatʉkɨ. 35 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ kʉwa, Musamalia anyɔ ɓuyi ɓambuma ɓaɓa‡ apá mombukwana ndaɓʉ, aɓɨkya ɓɛ: ‹Mʉtʉka alʉkʉ yi nɨmʉna ɓɨnza, nakalya ɓanʉ masɨ nɨmɔ wagyɨlya ko ngbingo wa kigoku.›»

36 Ka muliɓo, Yeso amuusa kʉwa ɓɛ: «Wanɨ nɔ luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓasaa ɓɔ akaʉmɨnɨkyana abɛ kika ndɨ wai-dakɨ mʉtʉ yi nɨnɔ ɓonzikaɓʉ ɓabʉma ndɨ nɔ?»

37 Muwonisilo wa Mʉtʉʉ ka Musa asikisya ɓɛ: «Nɨnɔ akwilya ndɨ kumbu.»

Yeso opipiloku kʉwa na ɨyɨ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, wɨnda, ɨwɛ wogyoku ɓɛgɛyɔ!»

Yeso ogoni kanda Malata ɨɓʉ na Malia

38 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ mino ka lɨgʉndʉ, adwɛ ndɨ ka mugi mimoti kʉ muko nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Malata atɨlya ndɨ mino kʉ kakɨ. 39 A ndɨ na mamakɨ ɓemoti mʉsɨka yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Malia nɨnɔ a ndɨ wakiko kambwa ka Mombukwono-dosu, anʉkana mʉtɨwɨ kakɨ. 40 Luki limoti, Malata a ndɨ kaɗanga ɓɨɗanga-ɗanga na mogubo. Odoku ka kpɔlɔ ka Yeso ko ngbinga mʉkɛɗɛ, aɓɨkya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wɨna mbɛyɨ ɓɛyɔ Malia esi mino mʉkaka na mogubo masɨ ɓɛnɛ! Ɨɓɨkyɨlya nɛkɨ yakakɨ ambɛ esingyiku.»

41 Mombukwono-dosu asikisya ɓɛ: «Malata, Malata, wakombomboyo na kahiyungo ko bulya makpʉmʉka ɓinzenge-nzenge, 42 wɨna sɛ, luki limoti aka lɔ a la ɨzangɨya. Malia opuni ɓi nɨlɔ a lanza kʉgbɛ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakʉpyɨgʉ ndɛkɛ.»

11

Yeso akauwonisilo ɓaɓɨɓya kakɨ kalʉmba

(Matayɔ 6:9-13; 7:7-11)

1 Lɨsyɛ limoti, Yeso a ndɨ kalʉmba ka pa imoti ɓɛnɛ. Nɨyɔ ama kalʉmba, mʉɓɨɓya kakɨ ɓemoti amuusa ɓɛ: «Mombukwono-dosu, tiwonisila gɔnɨ iɓusu kalʉmba ɓɛyɔ Yuani-Mubatizaɨ uwonisila ndɨ mino ɓaɓɨɓya kakɨ.»

2 Kʉwa wa, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ mo mino kalʉmba, ɓikyogoni ɓɛ:

‹Obosu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ,

lino kakʉ a lotu.

Ɓʉngama kakʉ oduku!

3 Tɨpáganɔ masyɛ masɨ malɨlɨ nɨmɔ okwononi na iɓusu.

4 Watɨpɨlya ɓʉnyɛ kusu,

ɓɛgɛyɔ iɓusu tʉpɨlyaga mino ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓatɨgyɨlyaga ɓʉnyɛ.

Wakatisonitɔgʉ kogwa ka kʉɓɔɓɔkʉ.›»

Kungoni, Kunzi amʉpátʉ

5 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Kika mbɛyɨ nɨ mʉtʉ ɓemoti luga kunu a na mamakɨ, ɨnda kʉ kakɨ na gʉndʉ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Yaya, ɨpá mino malɨlɨ, 6 kyɛ wai ɓemoti esilyiniku, nakɛgʉ gʉtʉgʉ na malɨlɨ kapá mbɨya wanʉ.› 7 Kika nɨ mamakʉ usikisyiniku kʉ ka ndaɓʉ ɓɛ: ‹Ɨsa kedomiso! Tidulogini iɓusu na ɓomikamɨ, tangaga, nakakwananɨgʉ katʉkya kaʉpá malɨlɨ.›» 8 Yeso omotiloku ɓɛ: «Ɛɛɛ a ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mamakʉ otukyokuto kaʉpá malɨlɨ! Gʉtʉgʉ kotukyi kyɛ a wai-dakʉ, otukyokuto ʉpá kyɛ ika kanɨ wakungini na lɨmbɛngɨ lɨnda. 9 Kinili, ɨmɨ nakamʉɓɨkya ambɛ: Kungoni, ɓamʉpátʉ. Kisoni, minisonisatʉ nolu. Yiponi holi, ɓamuukulyatʉ mupumi. 10 A ɓɛyɔ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akʉngaga, ɓapágatʉ. Nɨnɔ akɨsaga, inisanagatʉ nolu. Na nɨnɔ ayipogo holi, ɓahukwilyagatʉ mupumi.

11 Abakɨ miki tino nɔ luga kunu, mikakɨ kakʉnga musi, akwanana kʉwa kapá nzʉka! 12 Ikanɨgʉ kakʉnga lakɨ, apá kʉwa nakwaa-gbanɨ? 13 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ mo mino ɓanyɛ, luki limoti mibagatʉ kaʉpá ɓomiki kunu makpʉmʉka manzanza. Obonu nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ a wanza, kinili a lɨngʉnʉ ɓɛ ʉtɨkɨlyatʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakʉngaga Lɨmbɛngɨ-Lotu.»

Yeso a no ngu kakɨtaga Abɨlɨ

(Matayɔ 12:22-30; Malɨkɔ 3:22-27)

14 Lɨsyɛ limoti, Yeso a ndɨ kokpumya lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ kʉsɔ ka alʉkʉ ɓemoti. Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ a kʉwa ndɨ nɨ aitisini ɓoɓo. Nɨyɔ lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ apupa ndɨ ɓɛyɔ, ɓoɓo apʉnga kanzɨna. Kʉwa wa, ambaza ka ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ. 15 Luki limoti ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Akopkumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ no ngu ka Belizebuli*, nɨnɔ a ngama wa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mi nɨmɔ!»

16 Ɓagɔgɔ ɓa ndɨ kaɓɔɓɔ Yeso, ɓanaɓɨkya ɓɛ agyɨ likingyosi kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. 17 Luki limoti, Yeso a ndɨ kaiba tamanaga kaɓʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Lɨvananza la ɓʉngama ɓumoti kapʉnga kabʉmana lugo yi, iba ɓʉngama ɓi nɨɓɔ osyini. Ɓandaɓʉ ɓoyi oɗukana ɓayasɨ ɓɨgbatata. 18 Kika nɛkɨ nɨ Abɨlɨ akabʉmana na mombukwana-dakɨ yi, ɓʉngama kakɨ akwanana kʉwa kaidukulogo kaamaga lɨkɨ? Kyɛ makabɨkya bɛ nokpumyaga mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ no ngu ka Belizebuli. 19 Kika nɨ ɨmɨ nakokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ no ngu ka Belizebuli, ɓomikunu, ɓa kʉwa ɨɓʉ kokpumyo no ngu ka wanɨ? Kinili, iɓunu ɓamombukwana-daɓʉ bi ɓɔ mika ndɛkɛ ɓazozi. 20 Luki limoti, ɨmɨ, nakokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ no ngu ko Kunzi. Nɨyɔ akowonisilo ɓɛ Ɓʉngama ko Kunzi odunuku luga kunu!

21 Ngbingo yi nɨnɔ tutungyo ikaga mino na makpʉmʉka ma lʉnga masɨ, oɓuulyogo ndaɓʉ kakɨ ɓɨnza. Lɨngama kakɨ lasɨ ikaga ka mazɨyɔ gɔnɨ. 22 Luki limoti, tutungyo wongu kakɨtaga ɨyɨ kodoku, andʉngʉlyaga, akʉpya makpʉmʉka ma lʉnga nɨmɔ ɨtambyago bi nomu, alʉpyaga masɨ nɨmɔ ika nɨ akupyini.

23 Mʉtʉ nɨnɔ kɛgʉ pa imoti na ɨmɨ, a mumuyoniso kamɨ, nɨnɔ kɛgʉ kamʉmʉla pa imoti na ɨmɨ, a komisyo.

24 Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ kapupo mʉmbanzʉ, aga kolingyo ɓapa ka ɓɛsa ɓilelele. Akɨsa pa ya kimumbiso, luki limoti nɨ kinigʉ. Kʉwa wa ilu aka ɓɛ: ‹Nakaɨga ka ndaɓʉ kamɨ, kʉ nopupiku ɓi mino.› 25 Nɨyɔ ɨga ɓata, atakanya yɨkpaga ɓɨngɔ na yiɓungusya ɓɨnza. 26 Aga kʉwa kava mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ magɔgɔ maɗɨya na ɨka nɨmɔ manyɛnyɛ kakɨtaga ɨyɨ, ɓogulyo, ɓilikisyo wa. Ɔɓɨlɨ ka mʉtʉ yi nɨnɔ ika kʉwa wanyɛ kakɨtaga wa a ndɨ mino kambwa.»

Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓʉkanaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi!

27 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso aɓɨkya ndɨ mino ɓɛyɔ, muko ɓemoti ka ambaza apamɨkana ɓɛ: «Ɨgyagya yidingi ka muko yi nɨnɔ wasyɛ ndɨ ka mʉma kakɨ, ulunguso!»

28 Luki limoti, Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓɨkya yɨpɛpɛ ɓi ambɛ: ‹Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓʉkanaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓanagya!›»

Yeso akausikisyo ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka ko bulya likingyosi nɨlɔ ɓakʉnga ndɨ

(Matayɔ 12:38-42)

29 Ngbingo yi nɨnɔ ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓa ndɨ mino kobwo, Yeso, idukulaga ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ ɓa ɓanyɛ. Iɓunu, makakʉnga likingyosi no ɓou, luki limoti makɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata likingyosi lagɔgɔ kiki nɨlɔ aka lɔ ka mugyalandʉ Yɔna. 30 A ɓɛyɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Yɔna a ndɨ likingyosi ka ɓatʉ ɓa Nɨnawɛ, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Mika-mʉmbanzʉ ika ndɛkɛ mino likingyosi kambwa ka ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ. 31 Ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, ngama muko yi nɨnɔ otukyoku ndɨ ɓyɨ ka gʉɗʉ wa Sɨba kodoku kaʉkana mʉnzɨna ma yimibo ka ngama Sɔlɔmɔnɔ, amaga ndɛkɛ kambwa ka ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ kaʉsʉngʉlya! Winoni sɛ, wanʉ, a na mʉtʉ mudingi kakɨtaga Sɔlɔmɔnɔ.» 32 Ka lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga, ɓatʉ ɓa Nɨnawɛ ɓamanana ndɛkɛ ɓigwo kambwa ka ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ ka mʉɗɔngɔ kaʉsʉngʉlya! Kyɛ ɓagomosyanatʉ ndɨ ɨɓʉ ɔɓɨlɨ kaɓʉ ngbingo yi nɨnɔ ɓamʉkana ndɨ mino Yɔna. Wɨna sɛ wanʉ a na mʉtʉ mudingi kakɨtaga Yɔna!

Tala wa nzʉyɨ

(Matayɔ 5:15; 6:22-23)

33 «Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka katʉnagɨgʉ tala asʉma ikanɨ agbukumisya ɓata na mʉmbɨ. Luki limoti, abisaga kʉgʉ iba ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓika kogulya ka ndaɓʉ ɓɨnɨ ɓʉngbanganya. 34 Miso kakʉ nɨ tala wa nzʉyɨ kakʉ. Ngbingo yi nɨnɔ miso kakʉ kɛgʉ mino no koloɓu, nzʉyɨ kakʉ yasɨ a ka ɓʉngbanganya. Luki limoti, kika no koloɓu, nzʉyɨ kakʉ yasɨ a gɔnɨ ko biti. 35 Ɛɛɛ, wɨmɨnya sɛ! Ɓʉngbanganya kakʉ kikonitɔgʉ ɓimbusu-mbusu abɛ biti. 36 Nzʉyɨ kakʉ yasɨ kika ɓɨngbanganya, nɨ kɛgʉ na ɓumbusu-mbusu, ika yasɨ ka ɓʉngbanganya, mʉɗɔngɔnɨ abɛ tala kuzigo na ɓʉngbanganya kakɨ.»

Yeso akauyoyo Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ

(Matayɔ 23:1-36; Malɨkɔ 12:38-40)

37 Nɨyɔ Yeso ama ndɨ kanzɨna ɓɛyɔ, Mufalisayɔ ɓemoti amaka ndɨ kalyalya kʉ kakɨ. Ogulya ndɨ, iko, apʉnga kalyalya. 38 Nɨyɔ Mufalisayɔ nɔ amɨna Yeso kalyalya nɨ kisukusigʉ maɓɔkʉ,† lɨkpʉmʉka ambanga. 39 Mombukwono-dosu aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Iɓunu Ɓafalisayɔ, masʉkʉsa kɔpɔ na sanɨ asɨ kunzi aka. Luki limoti, kʉsɔ kunu mikaga ɓutumo no kuɓakʉ na ɗɨya ɓɨɗɛ! 40 Makibigʉ luki! Makasɨma ɓɛ Kunzi nɨnɔ agya makpʉmʉka ma kunzi kibigʉ gɔnɨ nɨmɔ ma kʉsɔ? 41 Hupóni ɓatʉ ɓayangya nɨmɔ ma na imu, iba masɨ iki kʉwa ɓɨngɔ ko bulya kunu.

42 Kumbu kunu iɓunu Ɓafalisayɔ! A ɓɛyɔ, mapága Kunzi zaka wa makpʉmʉka masɨ, luki limoti makaɓʉsala kaiko ɓingbingbili na ɓambanzʉ na kapa Kunzi. Makwanano ɓi kagya ɓɛyɔ, nɨ makosigʉ magɔgɔ.

43 Kumbu kunu Ɓafalisayɔ! Iɓunu mapaga kaiko ka moliki ma kambwa ka ɓandaɓʉ kunu ɓaya malʉmba. Mapaga gɔnɨ ɓɛ ɓambanzʉ ɓiki kamumuuso na ɨbɨba ka ɓapa ɓaya musilyoni. 44 Kumbu kunu! Ma abɛ ɓambʉkʉ nɨɓayɔ kimibisikonogigʉ, ɓambanzʉ ɓanakpakyana kʉgʉ yi‡ nɨ ɓakɛgʉ kaibo.»

45 Kʉwa wa, ɓemoti luga ka ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, nɨyɔ wakaɓɨkya ɓɛyɔ, wakatɨtʉmbwa na iɓusu gɔnɨ!»

46 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Kumbu kunu gɔnɨ, iɓunu ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ! Mubinikisaga ɓambanzʉ mokumbogi mutititi kabɨnɨka, nɨmɔ iɓunu makavɨlɨgʉ gʉtʉgʉ na kpɛngbɛ aka kaubinikiso. 47 Kumbu kunu! Makopika ɓambʉkʉ ka ɓogyalandʉ ko Kunzi nɨɓɔ ɓotitonu ɓulumwisaga ndɨ. 48 Kʉwa ɓɛgɛyɔ makowonisila ɓɛ maɓɨnɨkyanatʉ ndɨ gɔnɨ iɓunu lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓotitonu ɓagya ndɨ lɔ. Ɨɓʉ ɓulumwisaga ndɨ ɓogyalandʉ, iɓunu makopika kʉwa ɓambʉkʉ kaɓʉ! 49 Kinili Kunzi aɓɨkya ndɨ ka yimibo kakɨ ɓɛ: ‹Nʉtɨkɨlyatʉ ɓogyalandʉ na ɓatʉtʉmbwa. Ɓulumwisaga ndɛkɛ ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ, ɓugyogyisa ɓagɔgɔ.› 50 Katʉkya wa aka wa ɓagya ndɨ mino ɔɓɨlɨ, ɓulumwisogoni ɓogyalandʉ ɓudingi, na iɓunu ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨna ɓɔ ɓamugyogyisa ndɛkɛ. 51 Ɓamwɔ mbɛyɨ ndɨ Abeli, ka muliɓo, ɓamwɔ ndɨ Zakalia, ka pa yangba ya Ndaɓʉ ko Kunzi, luga wa gbɔgbɔ nɨyɔ ɓapága ndɨ mino ɓapɛpɛ na pa yotu kʉgbɛ.* Iyo, nakamʉɓɨkya ambɛ ɓugyogyisa ndɛkɛ ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ ko bulya makpʉmʉka nɨmɔ masɨ.

52 Kumbu kunu ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ! Mudulyogoni ɓɛngɛnɨ pisi ya kiba lɨkpʉmʉka ko Kunzi ɓɨkpwɔkpwɔkpwɔ. Iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi makɛgʉ iɓunu kogulyo, manʉkpɨngba gɔnɨ nɨɓɔ ɓakapa kogulyo.»

53 Nɨyɔ Yeso opupa ka ndaɓʉ yi nɨyɔ, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ ɓanyɔ ndɨ zigo. Ɓapʉnga ndɨ kakpɨma ɓuwobi-ɓuwobi ka ɓopisi ɓaya makpʉmʉka dididi. 54 Ka lɨngʉnʉ, ɓa ndɨ kalɨkaga ɓɛkyɛ akwanana ndɨ kasakaga ka mʉnzɨna kakɨ.

12

Takikonitɔgʉ ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ

(Matayɔ 10:26-27)

1 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓambaza ɓakpʉkpʉ kʉgbɛ ka ɓambanzʉ ɓamʉmʉkana ndɨ ka kpɔlɔ ka Yeso, ɓotoni ɓikpwɔ, ɓanaɗɨtana magʉ ɓɨnvɨnvɨnvɨ. Yeso apʉnga mbɛyɨ kaʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ aka ɓɛ: «Wiminyonito na kʉɓɔɓɔkʉ ka Ɓafalisayɔ nɨkwɔ a abɛ sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisaga mukati. 2 Masɨ nɨmɔ a makɨsʉma inisanatʉ ka ɓʉngbanganya, na nɨmɔ a ko dikiɗi, imibisikosatʉ ndɛkɛ. 3 Kinili masɨ nɨmɔ makaɓɨkya ko biti, ɓambanzʉ ɓʉkana ndɛkɛ ka ɓʉngbanganya. Masɨ nɨmɔ makaɓɨkya na ɓepisi-pisi nɨ midulogini ka ndaɓʉ, ɓakʉwa ndɛkɛ ka ɓakugbondo.»

Muɓongoni Kunzi aka yɨkaka

(Matayɔ 10:28-31)

4 «Nakamʉɓɨkya iɓunu ɓawai ambɛ: makuɓongonitɔgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓamwɔgɔ nzʉyɨ, luki limoti, nɨ kumbuso yi, ɓakakwananɨgʉ kagya luki lagɔgɔ kʉgʉ yi. 5 Luki limoti, nakamʉɓɨkya ambɛ wanɨ nɔ mokwononi kaɓanga: muɓongoni Kunzi nɨnɔ, kumbusa wa kukwakʉ, a no ngu kamʉɗɨkɨta ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Iyo, nakamʉɓɨkya ambɛ ɨyɨ nɔ mokwononi kaɓanga yi!

6 Ɓakʉgabagɨgʉ mbɛyɨ ɓakyɔkyɔɗɔ kuɓukumuti ka ɓambuma ɓaɓa? Luki limoti, Kunzi kaɓʉsalɨgʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kaɓʉ. 7 Gʉtʉgʉ tukatʉ ta ɓamʉ kunu aka tasɨ, atɨtanga. Makoɓongonitɔgʉ nɛkɨ! iɓunu ma na ɨzangɨya kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓakyɔkyɔɗɔ ɓudingi.»

Lɨmbɛngɨ-Lotu akauwonisilo ɓaɓɨɓya ɓɛyɔ okwononi mino kanzɨna

(Matayɔ 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 «Nakamʉɓɨkya ɓata ambɛ: mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɛɓɨnɨkyana ko misa ka ɓambanzʉ, Mika-mʉmbanzʉ aɓɨnɨkyana ndɛkɛ ɨyɨ ɓɛgɛyɔ ko misa ka ɓamalaika ko Kunzi, 9 luki limoti mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɛmanganya ko misa ka ɓambanzʉ, Mika-mʉmbanzʉ amanganya ndɛkɛ ɨyɨ ɓɛgɛyɔ ko misa ka ɓamalaika ko Kunzi. 10 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akanzɨna yanyɛnyɛ ko bulya ko Mika-mʉmbanzʉ, inisatʉ na mʉpɨlya. Luki limoti nɨnɔ atʉmbwa Lɨmbɛngɨ-Lotu, kinisigʉ ndɛkɛ na mʉpɨlya.

11 Ngbingo yi nɨnɔ ɓɨnda ɓanʉ mino na iɓunu ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda, ka ɓangama na ɓatʉ ɓakpʉkpʉ, makomomonitɔgʉ kakɨsa ɓɛyɔ mosomboku mino ikanɨ ɓɛyɔ moɓikyoku mino. 12 A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ-Lotu amuwonisilatʉ nɨlɔ moɓikyoku ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ.»

Lizuni ka mʉtʉ wa mukumbo mudingi nɨnɔ kɛgʉ na yimibo

13 Kʉwa wa mʉtʉ ɓemoti ka ambaza aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo,* ɨɓɨkyɨlyanɔ ɓaka mika mama ambɛ tagbananɨ na ɨyɨ mukumbo nɨmɔ baba atɨsɨlya ndɨ.» 14 Luki limoti Yeso asikisya ɓɛ: «Alʉkʉ aaa, wanɨ nɔ ebisi zozi kunu ikanɨ mʉtʉ mʉgbananaga lɨngama kunu na mamakʉ?» 15 Kumbuso yi ʉɓɨkya ɓɛ: «Wiminyonito na mʉsasa ma mukumbo, kyɛ ɔɓɨlɨ ka mʉmbanzʉ kɛgʉ ko bulya ɓudingi ɓa mukumbo kakɨ, gʉtʉgʉ nɨ a na lɨngama lidingi aka.»

16 Kumbuso yi, Yeso atwa kʉwa lizuni li nɨlɨ: «Mʉtʉ wa mukumbo ɓemoti a ndɨ na ɓotiko nɨɓayɔ apá ndɨ masɔlɔ makpʉ. 17 Apʉnga ndɨ katamanaga, animuusa ɓɛ: ‹Nagya sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Nakɛgʉ na pa nɨyɔ nobisa mino masɔlɔ kamɨ.› 18 Ɨyɨ aka ɓɛ: ‹Okwononi napanzɨ ɓabasa ɓaya masɔlɔ kamɨ, nopika nɨɓayɔ ɓayakpʉkpʉ kʉgbɛ, kʉsɔ yi nobiso ɓanʉ mino masɔlɔ na mukumbo kamɨ masɨ. 19 Kumbuso yi, naɓɨkya kʉwa lɨmbɛngɨ kamɨ ɓɛ: Na kʉwa na mukumbo mudingi ka ɓyanga ɓakpʉ, noyukumatʉ kʉwa mbɛyɨ, nika kʉwa asɨ kalyalya aka, komwo na kazananɨlya ɔɓɨlɨ.› 20 Luki limoti Kunzi aɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨwɛ ngingi mʉna! Wakokwo no biti yi nɨyɨna aka yɨ. Wasɨlya kʉwa wanɨ mukumbo mi nɨmana wapɨmbya ɓɨkyɔkyɔkyɔ mana?›»

21 Yeso omotiloku ɓɛ: «A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ka nɨɓɔ ɓɨmʉmʉlyaga mukumbo, luki limoti kanɨ ɓakɛgʉ nomu kʉ ko Kunzi.»

Kunzi apága masɨ nɨmɔ okwononi ka ɔɓɨlɨ

(Matayɔ 6:25-34)

22 Kumbuso yi Yeso ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Kinili nakamʉɓɨkya ambɛ: Makigbomisonitɔgʉ ɓamʉ ko bulya ɔɓɨlɨ kunu, iki ko bulya malɨlɨ, iki ko bulya nzʉyɨ kunu ikanɨ ko luki la kimokisyo. 23 A ɓɛyɔ, ɔɓɨlɨ a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga malɨlɨ, nzʉyɨ a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga ɓotu. 24 Huminoni mbɛyɨ ɓombu! Ɓakakʉnagɨgʉ, ɓakobuulyogigʉ, ɓakɛgʉ na pa nɨyɔ ɓobisaga mino masɔlɔ, luki limoti Kunzi ulyolisagatʉ! Wɨna sɛ, iɓunu ma na ɨzangɨya yidingi kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓombu! 25 Wanɨ nɔ akwanana luga kunu, pisi kaigbomisa mʉ, kosisilo mino masyɛ ma ɔɓɨlɨ kakɨ? 26 Kika nɛkɨ ɓɛ makakwananɨgʉ kagya luki lɨkɛɗɛ abɛ nɨlɔ, ko bulya ɨkɨ yɔ makaigbomisa ɓamʉ ka makpʉmʉka magɔgɔ? 27 Wondoni mbɛyɨ maʉwa mo tutu ɓizumuuu, winoni ɓɛyɔ aɓakaga mino: kagyagɨgʉ ligubo, kakʉɓagɨgʉ ɓotu. Luki limoti, nakamʉɓɨkya ambɛ, gʉtʉgʉ ngama Sɔlɔmɔnɔ aka ka lɨngama kakɨ lasɨ, kimokisyagʉ ndɨ kutuko kwanza gʉtʉgʉ kumoti aka abɛ lɨʉwa limoti luga wa nɨma. 28 Kika nɛkɨ nɨ Kunzi akomokisyogo mapakʉ mo tutu nɨmɔ a na lɨsyɛ li nɨlɨ wa, na ɓʉgala ɓaɗɨkɨta ko ɓuku, ko bulya ɨkɨ yɔ kakwananɨgʉ mino kamumokisyogo iɓunu ɓɨkpɛ? Eeeze, sɛ kʉwa iɓunu ɓana ma na baya yɨkɛɗɛ aaa!

29 Sɛ kʉwa iɓunu, makomomonitɔgʉ kakɨsa ɓɛ talya ɨkɨ, ikanɨ ɓɛ tomwo ɨkɨ. Makigbomisonitɔgʉ ɓamʉ ka nɨlɔ. 30 A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi ɓɔ ɓikaga kaamama kakɨsa masɨ mi nɨmɔ. Luki limoti, Obonu ibagatʉ ɓɛ ma na mʉsasa ma makpʉmʉka mi nɨmɔ. 31 Luki limoti kisoni mbɛyɨ Ɓʉngama ko Kunzi, kumbuso yi amʉpá kʉwa gɔnɨ magɔgɔ kʉgʉ yi.

32 Makoɓongonitɔgʉ, iɓunu ambaza mʉkɛɗɛ aaa! Baba ɨna ndɨ ɓɨnza kamʉpá Ɓʉngama kakɨ! 33 Goboni mukumbo kunu, mʉpá ɓatʉ ɓa yangya ɓuyi ɓi. Ika abɛ makɨgyɨlya iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi ligi yɨsʉma ɓuyi nɨyɔ ɓuyi koɓungigʉ mino. Bisoni lɨngama kunu kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉ kapʉtɨkanɨgʉ ndɛkɛ mino. Mʉtʉ wo kuɓakʉ kakpʉɗɨgʉ, mʉkɛkɛɗʉ kalyɨgʉ ɓɛgɛyɔ. 34 A ɓɛyɔ, pa yi nɨyɔ mukumbo kakʉ o mino, lɨmbɛngɨ kakʉ ika kʉ gɔ kʉ.»

Wikoni ɓakɨtʉlya kaɓʉnda Mika-mʉmbanzʉ

35 «Wikoni ɓakɨtʉlya kagya ligubo, mikondini ɗʉkʉfɨtɔ ɓingbufu, ɓatala kunu ɓʉtʉna ɓingbiii! 36 Wikoni abɛ ɓagya-ligubo nɨɓɔ ɓikaga kaɓʉnda mombukwana-daɓʉ nɨ anigoku ko dumo. Ngbingo yi nɨnɔ osiloku mino, koyipa holi ɓahukulya mupumi ɓɨgala-gala. 37 Magyagya ka ɓagya-ligubo nɨɓɔ, kika nɨ mombukwana-daɓʉ iginiku, ʉtakanya ɓuɓisi! A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, imokisya kutuko kwa ligubo, ulikiso ɓagya-ligubo kakɨ ka mɨza, ʉlʉpyaga malɨlɨ. 38 Kagyɨgʉ luki kika nɨ iginiku na gʉndʉ gʉtʉgʉ ko mboluga aka, ʉtakanya ɓuɓisi, ɓika na magyagya! 39 Wiboni gɔnɨ ɓɨnza ɓɛ mombukwana ndaɓʉ kibogigʉ ngbingo yi nɨnɔ mʉtʉ wo kuɓakʉ odogoku mino. Kibaga ndɨ, iba kasagɨgʉ mʉtʉ wo kuɓakʉ kogulya kʉ kakɨ. 40 Wikoni nɛkɨ ɓakɨtʉlya, kyɛ Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ ko ngbingo yi nɨnɔ makikigʉ mino na mʉtamanagɨ.»

Ɓaɓɨɓya ɓokwononi kaiko abɛ ɓagya-ligubo ɓanza na ɓa kimibo

(Matayɔ 24:45-51)

41 Kʉwa wa Pɛtɛlɛ amuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu, lizuni li nɨlɨna wakaɓɨkya lɨ a ko bulya kusu aka ikanɨ ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ?»

42 Mombukwono-dosu asikisya ndɨ ɓɛ: «Wanɨ sɛ kʉwa nɔ a mʉgya-ligubo walɨngʉnʉ na wakimibo? A nɨnɔ mombukwana-dakɨ asɨlya ligubo lɨlʉpyaga malɨlɨ ka ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ ko ngbingo yi nɨnɔ okwononi mino. 43 Ɨgyagya ka mʉgya-ligubo nɨnɔ mombukwana-dakɨ kigoku, atakanya iɗukufini ɓiguɓu kagya ligubo li nɨlɔ. 44 Nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya, a lɨngʉnʉ: mombukwana-dakɨ abisa ngama kaanda mukumbo kakɨ masɨ. 45 Luki limoti, kika nɨ mʉgya-ligubo nɔ oɓikyini ɓɛ: ‹Mombukwana-damɨ kɛgʉ kaigoku mbɨya wanʉ!› apʉnga kaʉbʉma ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ ɓalʉkʉ na ɓoko ɓi, kalyalya, komwo na kadamʉwa, 46 kʉwa wa mombukwana-dakɨ yi nɨnɔ igoku ɓanʉ ka lɨsyɛ na ko ngbingo yi nɨnɔ kikigʉ mino kaibo, akpumyo,† agyogyisa mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi ugyogyisa ndɛkɛ mino ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ka ɓungbingbili.

47 Mʉgya-ligubo nɨnɔ ibaga nɨlɔ mombukwana-damɨ apaga, nɨ kɛgʉ wakɨtʉlya kagya ɓɛyɔ, alya pimbo yidingi kʉgbɛ. 48 Luki limoti, nɨnɔ kibogigʉ nɨlɔ mombukwana-damɨ apaga, anagya makpʉmʉka nɨmɔ okwononi ɓɛ ɓagyogyisi mino, alya pimbo yɨkɛɗɛ. Nɨnɔ ɓapá mudingi, ɓakʉnga ndɛkɛ kaigiso mudingi gɔnɨ. Kasɨlya mʉmbanzʉ kaanda makpʉmʉka mudingi, akʉnga kʉwa ndɛkɛ ɓata mudingi kakɨtaga.»

Ɓambanzʉ ɓakaɨgbananaga ko bulya mʉtɨwɨ ka Yeso

(Matayɔ 10:34-36)

49 Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Nodoku ndɨ kaɗɨkɨta ɓuku ka ɔɓɨlɨ, no ɓi kapa kʉgbɛ ambɛ ogbundikoninɔ gʉtʉgʉ ɓi! 50 Na na iɓatiso nɨyɔ okwononi ɓɛ nogwi. Lɨmbɛngɨ kamɨ a kʉgʉ ɓɨɗa kadwɛ kʉ kwa kʉ igyonoso mino! 51 Makasɨma ɓɛ nodoku ndɨ kapá mazɨyɔ ka ɔɓɨlɨ? Nakamʉɓɨkya ambɛ: kɛgʉ ɓɛyɔ, luki limoti ɓambanzʉ ɓɨgbananagatʉ ko bulya kamɨ. 52 Katʉkya mbɨya-mbɨya wanʉ, lɨvananza limoti la ɓambanzʉ kuɓukumuti ɨgbananagatʉ ɓanʉ ko bulya mʉtɨwɨ kamɨ, ɓasaa ɓuyikonilya ɓaɓa na ɓaɓa ɓuyikonilya ɓasaa. 53 Abakɨ miki ɓɨgbanana ndɛkɛ no mikakɨ, miki ɓɨgbanana na abakɨ. Amakɨ miki ɓɨgbanana no mikakɨ mʉsɨka yi, miki nɨnɔ mʉsɨka yi nɔ ɓɨgbanana na amakɨ, tɨtakɨ miki ɓɨgbanana na muzyakɨ, muzyozyo ɓɨgbanana na tɨtakɨ.»

Wiboni nɨlɔ akakɨtaga mbɨya wanʉ

(Matayɔ 16:2-3)

54 Yeso aɓɨkya ɓata ndɨ ambaza ka ɓambanzʉ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ mɨnaga mino ɓɛkʉɓa ɓayo mbwayɨ miso ka dumbe, maɓɨkyaga ɓɨgala-gala ɓɛ: ‹Mbwayɨ alʉkatʉ›, igyonosa ɓɛyɔ aka yɔ. 55 Ngbingo yi nɨnɔ mɨnaga mino muvivi anovivo katʉkya miso ka zebu, maɓɨkyaga ɓɛ: ‹ɓʉzʉ ikatʉ kʉgbɛ›, igyonosa ɓɛyɔ aka yɔ. 56 Iɓunu ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓana! Ma ɓakɨtʉlya kaiba isi ya makpʉmʉka ma ɔɓɨlɨ nɨmɔ akainisoniso kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ na kʉgʉ wa lɨsyɛ, luki limoti ko bulya ɨkɨ yɔ makɛgʉ mino kaiba isi ya makpʉmʉka nɨmɔ akaigyonosa mbɨya wanʉ?»

Okwononi kaʉkanana na mumuyoniso kakʉ

(Matayɔ 5:25-26)

57 «Ko bulya ɨkɨ yɔ makakɔgɨgʉ iɓunu ɓamombukwana-donu lɨkpʉmʉka kunu na ɓungbingbili ko pisi ya yɨgya kunu? 58 Makika kaɨnda kambwa ka ɓazozi na mumuyoniso kakʉ, gya ngu kaʉkanana na ɨyɨ nɨ ma mbɛyɨ ko pisi aka. Wakagya ɓɛyɔ, iba waukogini mumuyoniso kakʉ ɓɛ kudwisonitɔgʉ kambwa ka zozi, zozi ukitisaga ka maɓɔkʉ ka polisi, polisi ugwi. 59 Nakaʉɓɨkya bɛyɔ ambɛ ɓakugwi, wakopupikugʉ kʉ ɓɛyɔ kanɨ wakanokolyigʉ ɓuyi ɓasɨ nɨɓɔ ika nɨ ɓukuni.»

13

Kayikoso ɔɓɨlɨ kunu ikanɨ kolumwogo

1 Ko ngbingo yi ndɨ nɨnɔ, ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti ɓodoku ndɨ katʉmbʉlyaga Yeso, ɓɛyɔ Pilatʉ ulumwisaga ndɨ mino Ɓagalilaya ko ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kapá Kunzi ɓapɛpɛ. Na ɓangʉ kaɓʉ amatɨkana ndɨ na nɨyɔ ka ɓanyama ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kaʉpá ka apɛpɛ. 2 Yeso umigisya ɓɛ: «Makasɨma ɓɛ ɓulumwisaga ndɨ Ɓagalilaya ɓi nɨɓɔ kyɛ ɓa ndɨ ɓatʉ ɓanyɛ kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓagɔgɔ ɓasɨ? 3 Haaa, luki limoti nakamʉɓɨkya ambɛ makoyikosi yɨgya kunu, iɓunu ɓasɨ molumwaga ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨɓʉ gɔnɨ. 4 Ikanɨ makasɨma ɓɛ ɓambanzʉ tɛkɛɓɛ na ɓʉgɨna ɓi nɨɓɔ mʉnala ma Siloamu ʉgbɨgbɨla ndɨ, ulumwisogo, ɓɔ ɓa ndɨ ɓagya-manyɛ kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓasɨ ɓa Yelusalɛma? 5 Haaa, luki limoti nakamʉɓɨkya ambɛ makoyikosi yɨgya kunu, iɓunu ɓasɨ molumwaga ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨɓʉ gɔnɨ.»

Yeso akatwa lizuni la ɓʉgɔ nɨɓɔ kaɓʉkʉtagɨgʉ

6 Kumbuso yi Yeso ʉɓɨkya ndɨ lizuni li nɨlɨ: «Mʉmbanzʉ ɓemoti a ndɨ na ɓʉgɔ nɨɓɔ akʉna ndɨ ko tiko kakɨ. Odogoku ndɨ kaanda bumo yi, luki limoti nɨ kinigʉ. 7 Aɓɨkya kʉwa zamʉ wo tiko ɓɛ: ‹Wɨna mbɛyɨ! A kʉwa ɓyanga ɓɨsaa wa nodogoku mino kaanda magɔ kusili wa ɓʉgɔ ɓi nɨɓa nɨ nakɛgʉ katakanya yi. Gbɨta! Ko bulya ɨkɨ yɔ o mino kohuma pa payaya?› 8 Luki limoti zamʉ nɨnɔ asikisya ndɨ ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, wasa mbɛyɨ ɓata ka syangasʉ si nɨsɨ. Nakpɔ mbɛyɨ ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ ɓi, noɗuka na lɨtɔmbʉ la dɔɓɔ. 9 Takagya ɓɛyɔ, akwananatʉ yagɔgɔ kaɓʉkʉta ka syangasʉ sa kumbuso! Koɓukuti sɛ kʉwa, wogbitisiso!›»

Yeso ahukusini muko ɓemoti ka Lɨsyɛ la kimumbiso

10 Lɨsyɛ limoti la kimumbiso, Yeso a ndɨ kapá mʉtɨwɨ ka ndaɓʉ imoti ya malʉmba ka Ɓayuda. 11 Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na muko ɓemoti nɨnɔ a ndɨ no koloɓu kʉsɔ wa ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓʉgɨna. Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ limoti a ndɨ nɨ andungulyogini, aɗukufo mʉgɔngʉ ɓiguɓu nɨ kɛgʉ wa akwanana ndɨ mino gʉtʉgʉ kananɨkana aka. 12 Nɨyɔ Yeso amɨna ɓɛyɔ, amaka, aɓɨkya ɓɛ: «Yɛ ma, koloɓu kakʉ osyini.» 13 Abisilya ndɨ maɓɔkʉ, wa aka wa ananɨkana, apʉnga ndɨ kabibiso Kunzi. 14 Luki limoti, nɨyɔ ngama wa ndaɓʉ ya malʉmba yi nɨyɔ ɨna ɓɛ Yeso ahukusini mʉmbanzʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso, lɨmbɛngɨ akandɨkanaga ndɨ ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ. Ɨyɨ aka na ambaza ka ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana wa ɓɛ: «Masyɛ ma ligubo a maɗɨya, dogoniku kayihukuso ka masyɛ mi nɨmɔ aka mɔ nɨ kɛgʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso!»

15 Luki limoti, Mombukwono-dosu amigisya ɓɛ: «Ma ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ! Ka Lɨsyɛ la kimumbiso, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka luga kunu kakʉlagɨgʉ ngɔmbɛ ikanɨ punda kakɨ ka pa ɨlyalya, atundulo komwa liɓo? 16 Na muko yi nɨmʉ, miko mika Abalahamʉ nɨnɔ abɨlɨ akandaga ndɨ ka ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓʉgɨna, kokwononigʉ ɓi ɓɛ ɓakʉlagɨ ka ligbito kakɨ ka Lɨsyɛ la kimumbiso?»

17 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kaʉɓɨkya ɓɛyɔ, ɓomuyoniso kakɨ ɓasɨ ɓɨmʉkana ndɨ suni. Luki limoti ambaza wasɨ ka ɓambanzʉ ogwa ndɨ magyagya kaɨna makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga masɨ nɨmɔ a ndɨ kagya mɔ.

Ɓokingyasa Ɓʉngama ko Kunzi na ɨkɨ?

(Matayɔ 13:31-32; Malɨkɔ 4:30-32)

18 Kumbuso yi Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Ɓʉngama ko Kunzi a mʉɗɔngɔnɨ na ɨkɨ? Nokingyasa pɨyɛ na ɨkɨ? 19 A abɛ libumo lɨkɛɗɛ nɨlɔ mʉtʉ ɓemoti ava ndɨ, akʉna ko tiko kakɨ. Nɨyɔ aɓaka, ɨɨta kʉwa ndɨ sɨbʉkʉsɔ sidingi, ɓombu ɓodoku kopika ɓandaɓʉ kaɓʉ kʉgʉ wa tabɨ yi.»

20 Yeso aɓɨkya ɓata ɓɛ: «Nokingyasa Ɓʉngama ko Kunzi na ɨkɨ? 21 A mʉɗɔngɔnɨ abɛ sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisaga mukati. Muka ɓemoti ava ndɨ, opula na fufu wakpʉ kadwɛ kʉkwakʉ fufu ofula ndɨ mino wasɨ ɓɨdaɨ-daɨ!»

Wanɨ nɔ ogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi?

(Matayɔ 7:13-14, 21-23)

22 Kumbuso yi, Yeso ɨnda ndɨ misa ka Yelusalɛma, anolingyo ɓagʉɗʉ no giyo dididi, anapá mʉtʉʉ. 23 Mʉtʉ ɓemoti amuusa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ɓambanzʉ ɓakɛɗɛ aka ɓɔ ɓinisonisa ndɛkɛ na muhukuso?»

Yeso usikisya ɓɛ: 24 «Gyoni ngu yasɨ kogulya ka mupumi makpwɔ. A ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓambanzʉ ɓudingi ɓakɨngɨla ndɛkɛ kogulya mino, luki limoti ɓakakwananɨgʉ. 25 Ngbingo yi nɨnɔ mombukwana ndaɓʉ amaga ndɛkɛ mino, adʉlaga mupumi, iɓunu, mika ndɛkɛ kunzi, mapʉnga koyipa holi manaɓɨkya ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, tihukulyanɔ ɓaka mupumi.› Ɨyɨ amusikisya ndɛkɛ ɓɛ: ‹Nakibigʉ kʉ mapʉnya mino!› 26 Iɓunu aka ndɛkɛ ɓɛ: ‹Talyalyaga ndɨ, tanomwo pa imoti na iɓunu, ɨwɛ gɔnɨ nɔ watɨpága ndɨ mʉtɨwɨ ka ɓapa yangba ɓaya ɓagʉɗʉ kusu.› 27 Luki limoti, ɨgɨlya ndɛkɛ ɓata kamʉɓɨkya ɓɛ: ‹Nakibigʉ kʉ mapʉnya mino. Tukyoni ɓuwobi na ɨmɨ, iɓunu ɓasɨ ma ɓagya-manyɛ!› 28 Kʉ ɓɛyɔ, ɓagamana ndɛkɛ na kaɨlya manzʉ wa mamɨna ndɛkɛ mino Abalahamʉ, Isaka, Yakɔbɔ na ɓogyalandʉ ɓasɨ nɨɓɔ ka Ɓʉngama ko Kunzi, luki limoti ɓamumbimba ndɛkɛ iɓunu kunzi! 29 Ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti ɓodogoku ndɛkɛ katʉkya ka ɨngɛngɛ na ka dumbe, ka zɨɓɔ na zebu, ɓika ndɛkɛ ɓakikogo kalyalya ka ɓʉngama ko Kunzi. 30 A ɓɛyɔ, nɨɓɔ ɓa kumbuso, ɓika ndɛkɛ kambwa, na nɨɓɔ ɓa kambwa ɓika kʉwa ndɛkɛ kumbuso.»

Ɓatʉ ɓa Yelusalɛma ɓakɛgʉ kamʉkana Yeso

(Matayɔ 23:37-39)

31 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Ɓafalisayɔ ɓemoti-ɓemoti ɓakpuɗoku ndɨ Yeso, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Tʉkya wanʉ, waga ka pa yagɔgɔ, kyɛ ngama Ɛlɔdɨ Atipasɨ akapa kaumwisiso.»

32 Yeso umigisya ɓɛ: «Windoni kaɓɨkya nzɨyɔ nɨnɔ amɓɛ: ‹Na lɨsyɛ li nɨlɨna nakokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, kohukuso ɓokoloɓu, na ɓʉgala nagya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ. Kumbusa wa masyɛ mi nɨmɔ, nama ligubo kamɨ.› 33 Luki limoti, ʉɓɨkya ɓɛ: okwononi ɓɛ nidukulogi na lɨgʉndʉ kamɨ na lɨsyɛ li nɨlɨ, na ɓʉgala, na lɨsyɛ nɨlɔ lagɔgɔ, kyɛ kokwononigʉ ɓɛ ɓamwɨ mugyalandʉ kunzi wa Yelusalɛma.

34 Eeeze iɓunu ɓatʉ ɓa Yelusalɛma, ɓatʉ ɓa Yelusalɛma, makahulumwisogo ɓogyalandʉ, manʉbʉma na matamʉ nɨɓɔ Kunzi utikoku! Nganga yɨnga yɔ napa ndɨ mino kaʉmʉmʉla ɓatʉ kakʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ kɔkʉ ʉmʉmʉlaga mino ɓomikakɨ ka ɓɛpapandʉlʉ, luki limoti, iɓunu makapagʉ ndɨ! 35 Ɛɛɛ winoni sɛ, ndaɓʉ kunu otigala ngundu. Nakamʉɓɨkya ambɛ: makɛmɨnɨgʉ ɓata kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ maɓɨkya ndɛkɛ mino ɓɛ: ‹Kunzi aɗukulyi mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku ɓʉɓʉnga ko lina ka Mombukwono-dosu!›»

14

Yeso ahukusini mʉtʉ wo koloɓu ka Lɨsyɛ la kimumbiso

1 Lɨsyɛ limoti la kimumbiso, Yeso ɨnda ndɨ kʉ ka ngama ɓemoti ka Ɓafalisayɔ nɨnɔ amaka ndɨ kalyalya kʉ kakɨ. Ɓambanzʉ ɓa ndɨ kanda Yeso ɓizumuuu. 2 Wɨna sɛ, alʉkʉ ɓemoti wo koloɓu ya ngunde a ndɨ wakamaga wa. 3 Kʉwa wa, Yeso umuuso ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ ɓɛ: «Mʉtʉʉ kusu apagatʉ ikanɨ amʉyatʉ kahukuso mʉmbanzʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso?»

4 Luki limoti ɓadakyana ndɨ ɓiwo. Kʉwa wa Yeso avɨla ndɨ alʉkʉ nɔ, ahukuso, apá lɨgʉndʉ. 5 Kumbuso yi Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ ɓɛ: «Wanɨ nɔ luga kunu, mikakɨ ikanɨ ngɔmbɛ kakɨ kogwa ka lɨɓyɛ, kakwananɨgʉ kanyɔ gʉtʉgʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso aka?»

6 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ʉmbanga ndɨ kaigisyo.

Kunzi ʉbɨnɨkaga ɓatʉ nɨɓɔ ɓisisogo

7 Yɛkɨ Yeso ɨnaga ndɨ ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉmakaga ka malɨlɨ ɓakɨsaga kaiko ka moliki ma kambwa aka, ʉtʉlya ndɨ lizuni li nɨlɨ: 8 «Mʉmbanzʉ kʉmaka ko dumo wo vononi, wakikonitɔgʉ ka ɓuliki ɓa kambwa. Kyɛ yagɔgɔ ɓamokito gɔnɨ mʉtʉ wa ɨbɨba kaʉkɨtaga ɨwɛ, 9 iba mʉtʉ yi nɨnɔ amumoki iɓunu ɓasɨ ɓaɓa, kodonukuto kaʉɓɨkya ɓɛ: ‹Mʉsɨlya mbɛyɨ alʉkʉ yi nɨmʉ ɓuliki ɓi nɨɓa.› Wɨnda kʉwa kaiko ka ɓuliki ɓa kumbuso mutumo no suni ɓɨɗɛ. 10 Luki limoti, ɓakʉmaka ko dumo, wɨnda kaiko ka ɓuliki ɓa kumbuso, iba ngbingo yi nɨnɔ mombukwono dumo odoku mino, ʉɓɨkyɨ nɨ ɨyɨ ɓɛ: ‹Waiaaa, da wiki kʉnʉ kambwa.› Wika kʉwa na ɨbɨba kambwa ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ mika na ɨɓʉ kalyalya. 11 A ɓɛyɔ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨbɨnɨkaga, Kunzi asisagatʉ. Na nɨnɔ isisogo, Kunzi abɨnɨkagatʉ.»

12 Kumbuso yi, Yeso aɓɨkya mʉtʉ yi nɨnɔ amaka ndɨ nɔ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ wo mino kaʉmaka ɓambanzʉ kalyalya kʉ kakʉ na ɓʉsɔɓɨ ikanɨ gʉtʉgʉ na ɓʉgɔgɔ aka, wakumokonitɔgʉ ɓawai-dakʉ, ɓamamakʉ, lɨvananza kakʉ, gʉtʉgʉ ɓapɨmbanɨ kakʉ aka nɨɓɔ ɓa mukumbo. Kyɛ ɨɓʉ ɓakwananatʉ gɔnɨ kaʉmaka ko ngbingo kaɓʉ, ika kʉwa abɛ ɓakumigisyo masɨ nɨmɔ upí ɓi. 13 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ wo mino kalyisiso dumo, hʉmaka ɓokwino, ɓatʉ ɓakɨgyagya, nɨɓɔ ɓa mʉdɨlɨ na nɨɓɔ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ. 14 Wakagya ɓɛyɔ, Kunzi uɗukilyatʉ ɓʉɓʉnga kyɛ ɨɓʉ ɓakakwananɨgʉ kaumigisyo. Kunzi ʉkalya ndɛkɛ gɔnɨ ko ngbingo yi nɨnɔ ɓatʉ ɓongbingbili ɓopupa ndɛkɛ mino ka ɓambʉkʉ.»

Yeso akatwa lizuni ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉmakaga ko dumo

(Matayɔ 22:1-10)

15 Nɨyɔ ɓʉkana mʉnzɨna mi nɨmɔ ɓɛyɔ, mʉtʉ ɓemoti luga ka nɨɓɔ ɓa ndɨ kalyalya pa imoti na Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Ɨgyagya ka mʉtʉ yi nɨnɔ alyalya ndɛkɛ ko dumo nɨnɔ wa Ɓʉngama ko Kunzi!»

16 Yeso amigisya na lizuni li nɨlɨ: «Mʉtʉ ɓemoti alyisisa ndɨ dumo mudingi, ʉmaka ndɨ ɓambanzʉ ɓudingi. 17 Nɨyɔ ngbinga wa malɨlɨ ɨtʉlyana, atɨka mʉgya-ligubo kakɨ kaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ ɓasɨ nɨɓɔ ʉmaka ndɨ ɓɛ ɓoduku kyɛ ngbingo wa malɨlɨ itulyonini! 18 Luki limoti ɨɓʉ ɓasɨ, yɨkaka-yɨkaka ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓɛ ʉpɨlyɨ. Mʉtʉ wa mambwa aɓɨkya mʉgya-ligubo nɔ ɓɛ aɓikyiku mombukwana-dakɨ ɓɛ: ‹Noluwi ɓi tiko, okwononi ɓɛ naga mbɛyɨ kaɨnoku yi. Kikiliki, ɨpɨlyatʉ.› 19 Mʉtʉ wagɔgɔ aɓɨkya ɓɛ: ‹Nuluwi ɓi ɓangɔmbɛ tɛkɛɓɛ* ko bulya ligubo lɨkpɔ tiko, nakaɨnda kaʉnda. Kikiliki, ɨpɨlyatʉ ɓaka.› 20 Mʉtʉ wagɔgɔ ɓata ɓɛ: ‹Navi ɓi muko mbɨya-mbɨya wanʉ, kinili nakɛgʉ ɨmɨ kaɨnda kʉ.› 21 Mʉgya-ligubo ɨga ndɨ ka mombukwana-dakɨ, apága mongoni mi nɨmɔ masɨ. Nɨyɔ ʉkana ɓɛyɔ, lɨmbɛngɨ akandɨkanaga ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ, aɓɨkya mʉgya-ligubo kakɨ nɔ ɓɛ: ‹Wogoni bɨgala ka mʉ ma sɛngɨ, ka ɓopisi ɓaya gʉɗʉ, idulyoku wanʉ na ɓatʉ ɓa yangya, nɨɓɔ ɓa kɨgyagya, nɨɓɔ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ na nɨɓɔ ɓa mʉdɨlɨ.› 22 Ngbingo yi nɨnɔ mʉgya-ligubo igoku mino, aɓɨkya ɓɛ: ‹Ngama, nogyi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aka yɔ weɓikyi mino, luki limoti pa atʉ aka mbɛyɨ ɓata.› 23 Kʉwa wa aɓɨkya ɓɛ: ‹Syo ka mʉ ma sɛngɨ na ka ɓapa ɓayagɔgɔ kʉ wakwanana mino kaʉtakanya ɓambanzʉ. Hʉɓɨkya ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ wabangana na ɨɓʉ ambɛ ɓoduku, iba dumo kamɨ otumi.› 24 Nakamʉɓɨkya ambɛ: ‹luga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉmaka ndɨ kambwa, kɛgʉ na mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ alyalya ndɛkɛ ko dumo kamɨ!›»

Ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓokwononi kaasa makpʉmʉka masɨ

(Matayɔ 10:37-38)

25 Kʉwa wa, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ a ndɨ kaɓɨɓya Yeso. Oyikana ndɨ miso kʉ kaɓʉ, ʉɓɨkya ɓasɨ ɓɛ: 26 «Mʉmbanzʉ ika mʉɓɨɓya kamɨ iba ɛpaga kʉgbɛ kakɨtaga abakɨ, amakɨ, mukakɨ, ɓomikakɨ, ɓamamakɨ, gʉtʉgʉ kakɨtaga ɔɓɨlɨ kakɨ mombukwana-dakɨ yi aka. Kogyi ɓɛyɔ, kakwananɨgʉ kaika mʉɓɨɓya kamɨ. 27 Mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ kabɨnɨka mʉsalaba kakɨ kɛɓɨɓya, kakwananɨgʉ kaiko mʉɓɨɓya kamɨ. 28 Wanɨ mbɛyɨ nɔ luga kunu kapa kopika mʉnala, kapʉngɨgʉ mbɛyɨ kaiko, imuusa ɓɛ ligubo li nɨlɔ alya ɓuyi ɓɨnga. Kumbuso yi, anda ikanɨ atʉ no ɓuyi ɓudingi nɨɓɔ akwanana komosisyo noɓu ligubo li nɨlɔ. 29 Luki limoti, kakpɔ asɨ muɓumbe aka nɨ komagʉ, ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓika kaɨna, ɓika katɨba, 30 ɓanaɓɨkya ɓɛ: ‹Yooo! mʉtʉ yi nɨmʉna aɓʉkʉlaga ndɨ ɓɛ akopiko, luki limoti kanɨ komagʉ!› 31 Mʉɗɔngɔnɨ gɔnɨ abɛ ngama ɓemoti mudingi kapa kaɨnda kabʉmana na ngama wagɔgɔ, apʉnga mbɛyɨ iko, imuusa ɓɛ: ‹Na na ɓasʉda ɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ aka, nakwananatʉ kakpumyo noɓu mumuyoniso kamɨ nɨnɔ a ɨyɨ na ɨɓʉ ɓɛlɔfʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa?› 32 Kɨna ɓɛ kakwananɨgʉ kakpumyo, atɨkɨlya ɓambanzʉ nɨ a mbɛyɨ asɨ ɓyɨ aka kakʉnga ɓɛ ɓʉkananɨ ka mazɨyɔ.» 33 Kʉwa wa Yeso opipiloku ɓɛ: «Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka luga kunu, kakwananɨgʉ kaiko mʉɓɨɓya kamɨ kanɨ kosigʉ masɨ nɨmɔ a nomu.»

Liniko la ndapulu kɛgʉ na ɨzangɨya

(Matayɔ 5:13; Malɨkɔ 9:50)

34 «Liniko a luki lanza. Luki limoti, liniko kandapamanaga, luki tino ɓata lɔ akwanana kondingimosogo? 35 Kikigʉ ɓata na ɨzangɨya gʉtʉgʉ ko pisi imoti aka, luki limoti ɓombimbo kʉwa limbimbo. Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ma kʉkana, ʉkanɨtɔ!»

15

Kɔndɔlɔ nɨnɔ oɓungaga ndɨ inisini

(Matayɔ 5:13; Malɨkɔ 9:50)

1 Lɨsyɛ limoti, ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓa yɨgya-yanyɛ ɓasɨ ɓakpuɗoku ndɨ Yeso kamʉkana. 2 Luki limoti Ɓafalisayɔ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉna akaʉtɨlya na kalyalya na ɓatʉ ɓa yɨgya-yanyɛ!» 3 Yeso utulyoku kʉwa ndɨ lizuni li nɨlɨ:

4 «Mʉtʉ ɓemoti luga kunu kika na ɓakɔndɔlɔ mɨya, ɓemoti luga kaɓʉ oɓungogo, kakwananɨgʉ kaʉsa nɨɓɔ ɓatɛkɛɓɛ kʉɓɔmʉ na kʉɓɔmʉ ka ɨsa, aga kakɨsa nɨnɔ ika nɨ oɓungogini ɓi kadwɛ kʉ kwa kʉ aminoku mino? 5 Ngbingo yi nɨnɔ amɨna mino, ogwa magyagya. Abɨnɨka ka mambɨga. 6 Kumbuso yi ɨga kʉ kakɨ, ʉmaka ɓawai-dakɨ na ɓapɨmbanɨ kakɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: ‹Doniku kogwa magyagya pa imoti na ɨmɨ kyɛ naminini kɔndɔlɔ kamɨ nɨnɔ oɓungaga ndɨ!› 7 Nakamʉɓɨkya ambɛ a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, ɨgyagya ikaga yidingi kʉgʉ wa lɨsyɛ wa mʉtʉ wanyɛ oyikasaga mino ɔɓɨlɨ kakɨ kakɨtaga nɨyɔ ɓambanzʉ ɓongbingbili ɓatɛkɛɓɛ kʉɓɔmʉ na kʉɓɔmʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ na mʉsasa koyikoso ɔɓɨlɨ kaɓʉ.»

Lɨfalanga nɨlɔ oɓunga ndɨ inisini

8 Yeso aɓɨkya kʉwa wa ɓɛ: «Kika nɨ muko ɓemoti a na ɓambuma tɛkɛɓɛ, ɓemoti yi oɓungo, kakwananɨgʉ katʉna tala, akpaga ndaɓʉ, akɨsa ɓɨwɛsɛɛɛ kadwɛ kʉ kwa kʉ aminoku mino? 9 Ngbingo yi nɨnɔ amɨna mino, ʉmaka ɓawai-dakɨ na ɓapɨmbanɨ kakɨ ʉɓɨkya ɓɛ: ‹Da mogwini ɨgyagya pa imoti na ɨmɨ kyɛ naminini ambuma yi nɨnɔ eɓungi ɓi!› 10 Nakamʉɓɨkya ambɛ a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ: Kunzi na ɓamalaika kakɨ ɓogwaga magyagya mudingi ko bulya ka mʉtʉ wanyɛ ɓemoti nɨnɔ oyikasaga ɔɓɨlɨ kakɨ.»

Miki nɨnɔ oɓungaga ndɨ iginiku ka abakɨ

11 Yeso idukulaga ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Mʉtʉ ɓemoti a ndɨ no ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi ɓaɓa. 12 Mupipilo aɓɨkya abakɨ ɓɛ: ‹Baba, ipóku ɨmɨ mukumbo ma lisimo li la kamɨ.› Kʉwa wa ʉgbananɨlyaga ndɨ ɓomikakɨ mukumbo. 13 Kumbuso wa masyɛ makɛɗɛ, mupipilo amʉmʉla ndɨ nɨmɔ kakɨ, aga ndɨ no ɓuyi ɓi ka mugi mimoti ma ɓyɨ. Kʉ ɓɛyɔ, apʉta ndɨ ɓuyi kakɨ ɓasɨ, anakpakyana gbalɨ. 14 Nɨyɔ ama kapʉta ɓuyi ɓasɨ, ayʉndɨ mudingi ogulya ndɨ ka mugi mi nɨmɔ, apʉnga ndɨ ka yangya ka makpʉmʉka masɨ. 15 Ogulya ndɨ ligubo ka mʉtʉ ɓemoti wa mugi mi nɨmɔ. Alʉkʉ yi nɨnɔ atɨka ndɨ ko tutu kauɓuulyogo ɓangʉya kakɨ. 16 Ikagatʉ ndɨ gɔnɨ na mʉsasa kalya malɨlɨ nɨmɔ ɓangʉya ɓalyaga ndɨ mɔ, luki limoti kɛgʉ gʉtʉgʉ ndɨ na mʉtʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana ndɨ kapá.

17 Kʉwa wa apʉnga ndɨ koyikosogo lɨmbɛngɨ. Ɨyɨ aka ɓɛ: ‹Ɓagya ligubo nɨɓɔ ka baba ɓalyalyaga ɓɨnza, na ɓa na malɨlɨ mudingi kakɨtaga! Wɨna sɛ, na kʉwa ɨmɨ kokwa na nza kʉnʉ! 18 Natʉkyatʉ, nɨga ka baba, naɓikyoku ambɛ: Ba, nogyoni ndɨ ɓʉnyɛ ko misa ko Kunzi na ko misa ka kʉ. 19 Nakokwononigʉ ɓata ambɛ ɨmaka ɓɛ mikakʉ. Ɨva gʉtʉgʉ kʉwa asɨ abɛ mʉgya-ligubo kakʉ.› 20 Kʉwa wa, ava ndɨ lɨgʉndʉ kaɨga kʉ ka abakɨ.

Ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ ndɨ mino asɨ ɓyɨ aka, abakɨ amɨna, amibo, akwilya kumbu kʉgbɛ. Aga ndɨ mbangʉ katɨlya, apututo ɓipututu. 21 Kʉwa wa miki aka na ɨyɨ ɓɛ: ‹Ba, nogyoni ndɨ ɓʉnyɛ ko misa ko Kunzi na ko misa ka kʉ, nakokwononigʉ ɓata ɓɛ ɓɛmakɨ ɓɛ mikakʉ.› 22 Luki limoti, abakɨ ʉɓɨkya ɓagya-ligubo kakɨ ɓɛ: ‹Doniku na kutuko nɨkwɔ kwanza kʉgbɛ, mamokisya mikamɨ. Mumokyoni pɛtɛ ka kpɛngbɛ, mamokisyogo ɓɛkpakʉ. 23 Doniku na ngɔmbɛ nɨnɔ wanvʉɗʉ-nvʉɗʉ, mamwɔ. Tolyolyini, togwa magyagya. 24 A ɓɛyɔ, mikamɨ nɨnɔ a ndɨ nɨ okwini, a ɓata mbɨya-mbɨya wanʉ muɓisi. A ndɨ nɨ oɓungogini, inisonini ɓata!› Kʉwa wa, ɓapʉnga ndɨ dumo.

25 Ko ngbingo yi nɨnɔ, pʉta a ndɨ ɨyɨ ko tiko. Nɨyɔ a kʉwa ndɨ kaigoku, adwɛ ɓuwobi na mʉsɛngɨ, ʉkana kʉwa ɓyɛmbɨ nɨɓɔ ogwanana ɓɔ. 26 Amaka ɓemoti ka ɓagya-ligubo, amuusa ɓɛ lɨkpʉmʉka tino lɔ a kʉnʉ? 27 Asikisya ɓɛ: ‹Mamakʉ iginiku, kinili abakʉ amwilyini ngɔmbɛ yi nɨnɔ wanvʉɗʉ-nvʉɗʉ kyɛ mikakɨ igiku wapʉpʉ.› 28 Kʉwa wa pʉta angbʉta ndɨ, akya kogulya ka ndaɓʉ. Abakɨ opupoku ndɨ kaɨtatanaga na ɨyɨ ɓɛ ogulyinɔ ɓaka, 29 luki limoti miki asikisya ndɨ abakɨ ɓɛ: ‹Hʉkana! Ɨmɨ nikaga kaugugubyo ka ɓyanga ɓudingi, nakoɓunagʉ mʉtʉʉ kakʉ gʉtʉgʉ lɨsyɛ limoti aka. Luki limoti wakɛpágʉ ɨmɨ mikya mɛmɨ ambɛ togwi na ɨyɨ magyagya na ɓawai-damɨ. 30 Luki limoti yɛkɨ mikakʉ nɨnɔ apʉta ndɨ ɓuyi kakʉ na ɓaɗanda igiku ɨyɨ, wamwɨlya ɨwɛ ngɔmbɛ nɨnɔ wanvʉɗʉ-nvʉɗʉ!› 31 Abakɨ asikisya ɓɛ: ‹Mikamɨ, ɨwɛ wikaga pa imoti na ɨmɨ masyɛ masɨ. Mukumbo kamɨ masɨ a makakʉ. 32 Luki limoti okwononi mbɛyɨ ɓi kalyisa dumo aka na kogwa magyagya, kyɛ mamakʉ yi nɨmʉna wakamɨna mʉ, a kʉwa ndɨ nɨ okwini, luki limoti iginiku muɓisi. A ndɨ nɨ oɓungogini, luki limoti inisini ɓata!›»

16

Mʉgya-ligubo wa ɓokoli

1 Yeso ʉbɨbɨlya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ bɨbʉ yi nɨyɨ: «Mʉtʉ wa mukumbo ɓemoti a ndɨ na mʉgya-ligubo nɨnɔ a ndɨ kapita wa mukumbo kakɨ. Ɓambanzʉ ɓodogoku ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Kapita kakʉ akapʉta mukumbo kakʉ payaya.› 2 Kʉwa wa mombukwana mukumbo amaka ndɨ mʉgya-ligubo yi nɨnɔ aɓɨkya ɓɛ: ‹Nakaʉkana mongoni manyɛnyɛ kʉgbɛ kʉgʉ kakʉ na nakaɨna ambɛ a ɓɛyɔ. Ɨtangɨlya nɛkɨ makpʉmʉka kamɨ masɨ kyɛ wakikigʉ ɓata kapita kamɨ.› 3 Kapita yi nɨnɔ imuusa ɓɛ: ‹Ngama kamɨ kɛgʉ ɓata kapa ɓɛ nikito kapita kakɨ. Nagya sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Nakɛgʉ no ngu yɨdɨma ɓotiko. A gɔnɨ suni ka mʉtʉ ɓɛyɔ no mino yɨ kaiko kaɨkʉkʉngya. 4 Iyaaa! nibini ɓɛyɔ nagya mino iba ngbingo yi nɨnɔ ɓekpumya ɓanʉ mino ka ligubo, ɓambanzʉ ɓɛtɨlyɨtɔ ka ɓa kʉ kaɓʉ.› 5 Kʉwa wa apʉnga ndɨ kaʉmakaga ɓatʉ ɓasɨ yɨkaka-yɨkaka nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓoluɓu ka mombukwana-dakɨ. Amuusa ndɨ mʉtʉ wa mambwa ɓɛ: ‹Luki tino lɔ okwononi ɓɛ mumigisyo mombukwana-damɨ?› 6 Asikisya ɓɛ: ‹Ɓangbɔngbɔlɔ ɓa molingo mɨya.› Kapita aɓɨkya ɓɛ: ‹Balʉwa kakʉ wa ɓoluɓu nɨmʉ, wika ɓɨgala, wokpika ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti.› 7 Kumbuso yi aɓɨkya wagɔgɔ ɓɛ: ‹Sɛ kʉwa ɨwɛ, wa na luɓu wa ɨnga?› Asikisya ɓɛ: ‹Ɓasaki ɓaya nganʉ mɨya.› Kapita aɓɨkya ɓɛ: ‹Balʉwa kakʉ nɨmʉ, kpiko ɓatɛkɛɓɛ ɓʉgɨna.› 8 Kʉwa wa mombukwana mukumbo abɨba ndɨ luga ka ɓatʉ ɓagɔgɔ kapita yi nɨnɔ wa ɓokoli nɔ ko bulya yimibo kakɨ. Ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓa na ɓokoli kʉgbɛ luga kaɓʉ kaʉkɨtaga nɨɓɔ ɓa ka ɓʉngbanganya.» 9 Nakamʉɓɨkya ambɛ husingyoni ɓambanzʉ no ɓuyi kunu kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ. Ngbingo yi nɨnɔ ɓuyi osyo mino, ɓamʉtɨlya ka mugi ma ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 10 Mʉmbanzʉ kika na ɓungbingbili ka makpʉmʉka makɛkɛkɛ, ika na ɓungbingbili gɔnɨ ka nɨmɔ makpʉkpʉkpʉ. Mʉmbanzʉ kika na ɓokoli ka makpʉmʉka makɛkɛkɛ, ika na ɓokɔli gɔnɨ na kʉɓɔɓɔkʉ ka nɨmɔ makpʉkpʉkpʉ. 11 Kika nɛkɨ nɨ makɛgʉ na ɓungbingbili ko bulya mukumbo ma payaya nɨmɔ kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ, wanɨ nɔ amʉpá ndɛkɛ ɨzangɨya ya lɨngʉnʉ? 12 Makiki na ɓungbingbili ko bulya mukumbo ka mʉtʉ wagɔgɔ, wanɨ nɔ amʉpá nɨmɔ kunu?

13 «Kɛgʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ akwanana kaugugubyo ɓangama ɓaɓa. A ɓɛyɔ, amʉya ɓemoti, apa wagɔgɔ, ikanɨ ɨgʉmya ka ɓemoti, amɨna wagɔgɔ payaya. Makakwananɨgʉ kagugubyo ko ngbinga ɓemoti Kunzi no ɓuyi.»

Yeso akaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ makpʉmʉka dididi

(Matayɔ 11:12-13; 5:31-32; Malɨkɔ 10:11-12)

14 Nɨyɔ Ɓafalisayɔ ɓa ndɨ kaʉkana mʉnzɨna mi nɨmɔ ɓɛyɔ, ɓatɨba ndɨ Yeso ɓɨkyaaa, kyɛ ɓapagatʉ ndɨ ɨɓʉ ɓuyi. 15 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mɨgyaga ko misa ka ɓambanzʉ abɛ ɓatʉ ɓongbingbili, luki limoti Kunzi ibatʉ mambɛngɨ kunu masɨ. Kyɛ luki nɨlɔ inisaga na ɨbɨba ko misa ka ɓambanzʉ ikaga luki la payaya ko misa ko Kunzi.

16 Kadwɛ ko ngbingo ka Yuani-Mubatizaɨ, a ndɨ ngbingo wa Mʉtʉʉ ka Musa na ɓogyalandʉ. Katʉkya ndɨ ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Mongoni Manza ma Ɓʉngama ko Kunzi iɓikyogoni ndɨ, na mʉtʉ wasɨ ɓemoti-ɓemoti akagya kɛkɛlɛ kogulya mino. 17 A yapʉpʉ lɨsyɛ na ɔɓɨlɨ kolimiko, luki limoti a yapʉpʉ kʉgbɛ mikya liɓiso gʉtʉgʉ mʉkɛɗɛ aka wa Mʉtʉʉ kolimiko.

18 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ asikisaga mukakɨ, ava wagɔgɔ, ikaga abɛ kasyɛ na muko ikanɨ mbʉnya ɓɛngɛnɨ, na mʉtʉ nɨnɔ avaga muko nɨ mbʉnyakɨ asikisini, mʉtʉ yi nɨnɔ ogyini ɓɨlya.»

Yeso akabɨba bɨbʉ ka mʉtʉ wa mukumbo na Lazalɔ

19 «A ndɨ na mʉtʉ wa mukumbo ɓemoti nɨnɔ imokisyaga ndɨ ɓotu ɓayanzanza na ɓaya lɨgabʉ lapʉ. Masyɛ masɨ ikaga ndɨ kogwa magyagya, analyalya ɓɨnza. 20 A ndɨ gɔnɨ na mʉtʉ wa yangya ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Lazalɔ, a ndɨ na ɓapwayɨ nzʉyɨ yasɨ. Ikaga ndɨ ɨyɨ wakanga ka kpɔlɔ wa mupumi ma ndaɓʉ ka mʉtʉ wa mukumbo yi nɨnɔ. 21 Lazalɔ ikagatʉ ndɨ na mʉsasa kalya makɔmbɔ nɨmɔ anyʉkaga ndɨ ka mɨza ka alʉkʉ nɨnɔ. Luki limoti ɓɛnva kʉwa ɓɔ ɓodogoku ndɨ kaɗyo ɓapwayɨ. 22 Lɨsyɛ limoti, mʉtʉ wa yangya nɨnɔ okwa ndɨ, ɓamalaika ɓaga ndɨ na ɨyɨ ɓuwobi na Abalahamʉ ka Paladiso. Kumbuso yi, mʉtʉ wa mukumbo okwa ndɨ gɔnɨ, ɓalumbo. 23 Ka ɓabɨlɨ kʉ a ndɨ kalya kumbu kʉgbɛ. Kʉwa wa, ɨkwɛ kʉgʉ, amɨna Abalahamʉ ɓyɨ, sɛ kʉwa Lazalɔ ka kpɔlɔ kakɨ. 24 Apamɨkana ɓɛ: ‹Baba Abalahamʉ, ɨmɨnɨlyanɔ ɓaka kumbu, mʉtɨkanɔ ɓaka Lazalɔ kalubo kpɛngbɛ ko liɓo, edudulisi lɨsasʉ, kyɛ nakaigyogyisa kʉgbɛ ko ɓuku ɓi nɨɓa.› 25 Luki limoti, Abalahamʉ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mikamɨ, tamana mbɛyɨ ambɛ winisana ndɨ na lɨngama lidingi ka ɔɓɨlɨ kakʉ nɨ Lazalɔ a sɛ ndɨ ɨyɨ kalya kumbu yidingi. Mbɨya wanʉ, a kʉwa ɨyɨ kogwa magyagya kʉnʉ, wa kʉwa ɨwɛ kaigyogyiso. 26 Na gɔnɨ, lɨɓyɛ lodu a luga kusu na iɓunu. Kʉwa wa gɔ wa, nɨɓɔ ɓika kapa katʉkya kʉnʉ kaɨnda kʉ mo mino kʉ ɓakakwananɨgʉ. Na nɨɓɔ ɓika kapa katʉkya kʉ kodoku kʉnʉ, ɓakakwananɨgʉ kazaba ɓɛgɛyɔ.› 27 Mʉtʉ wa mukumbo aka na ɨyɨ ɓɛ: ‹Kikiliki baba, ɨtɨkɨlyanɔ ɓaka Lazalɔ kʉ ka lɨvananza kamɨ, 28 kyɛ na na ɓomika mama kuɓukumuti. Ɨndɨ kaʉɓɨkya kambwa aka iba ɓakodonikutɔgʉ ɓata ɨɓʉ kʉnʉ ka pa ya kigyogyiso yi nɨyɨ.› 29 Luki limoti, Abalahamʉ amigisya ɓɛ: ‹Ɓamamakʉ ɓa no moɓiso ma mʉtʉʉ ka Musa na ɓogyalandʉ, ɓʉmʉkanɨ asɨ ɨɓʉ aka!› 30 Mʉtʉ wa mukumbo nɔ aka na ɨyɨ ɓɛ: ‹Baba Abalahamʉ, kɛgʉ nɨlɔ okwononi nɨlɔ aka lɔ. Luki limoti, kika nɨ mʉmbanzʉ opupiniku ka ɓabɨlɨ ɨnda kʉ ɓo mino, ɓoyikosatʉ ɔɓɨlɨ kaɓʉ.› 31 Luki limoti, Abalahamʉ aɓɨkya ɓɛ: ‹Ɓakopo kahʉkana mʉtʉʉ ka Musa na kahʉmʉkana ɓogyalandʉ, ɓakabaɨlyɨgʉ kika gʉtʉgʉ nɨ mʉmbanzʉ opupiniku ka ɓabɨlɨ aka.›»

17

Kaugwisiso na kaʉpɨlya ɓɛngɛnɨ

(Matayɔ 18:6-7, 21-22; Malɨkɔ 9:42)

1 Yeso ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Ɓopisi ɓayɨgya ɓʉnyɛ kɛgʉ na nyɨka, luki limoti kumbu ka mʉtʉ yi nɨnɔ ulutaga ɓɛngɛnɨ kagya ɓʉnyɛ! 2 Akwanano ɓi ɓɛ ɓakpɨkɨlɨ lɨtalʉ lakpʉ ko singasʉ, ɓaɗɨkɨta ko liɓo lidingi, iba kulutonito ɓatʉ ɓa baya yɨkɛɗɛ katʉkya ko pisi ya ɓungbingbili. 3 Wiminyonito ɓɨnza:

Kika nɨ mamakʉ ugyilyini ɓʉnyɛ, muyoyisatʉ. Kʉkʉnga mʉpɨlya, wapɨlya. 4 Kika nɨ ugyilyini ɓʉnyɛ nganga maɗɨya na ɨka ka lɨsyɛ limoti, odoku kaʉkʉnga mʉpɨlya nganga maɗɨya na ɨka gɔnɨ, wapɨlya.»

Baya akwanana kagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga

5 Ɓatʉtʉmbwa ɓaɓɨkya ndɨ Mombukwono-dosu ɓɛ: «Tɨmatɨlya baya kusu.»

6 Mombukwono-dosu igisya ɓɛ: «Makiko ɓi na baya gʉtʉgʉ kanɨ a yɨkɛɗɛ aka abɛ maya ma agbɛɗɛ-gbɛɗɛ, makwanano ɓi kaɓɨkya sɨbʉkʉsɔ si nɨsɨna ɓɛ: ‹Mukuko, wikunoku ka lɨmbɛngɨ lo liɓo lidingi,› Amʉmʉkanatʉ ɓi.»

Ɓagya-ligubo ɓakwanana kagya ɨkɨ?

7 «Tovini mbɛyɨ abɛ mʉtʉ ɓemoti luga kunu a na mʉgya-ligubo ɓemoti nɨnɔ akpɔgɔ ɓotiko ikanɨ uɓuulyaga ɓambaza ka ɓanyama. Ngbingo yi nɨnɔ mʉgya-ligubo igogoku mino ko tiko, akwananatʉ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Doku ɓɨkwa kalyalya?› 8 Kalɨ, luki limoti aɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨmbambɨlya malɨlɨ, kumbuso yi wigomosyana ɓotu, wodoku kegugubyo ko ngbingo yi nɨnɔ niko mino kalyalya na komwo. Kumbuso yi wakwanana kʉwa gɔnɨ ɨwɛ kalyalya na komwo.› 9 Abibisa mʉgya-ligubo kakɨ kyɛ ika nɨ ogyini nɨlɔ akpamyi? 10 A mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓunu gɔnɨ: ngbingo yi nɨnɔ mogyini mino masɨ nɨmɔ Kunzi akamʉkpamya, ɓikyoni ambɛ: ‹Ta ɓagya-ligubo ɓapayaya aka, togyi ligubo nɨlɔ aka lɔ kusu.›»

Yeso uhukusini ɓakeɓu-keɓu tɛkɛɓɛ

11 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kaɨnda misa ka Yelusalɛma, aɓyɛ ka mʉlɨlɨ ma iwili ya Samalia na Galilaya. 12 Nɨyɔ a kʉwa ndɨ ɓuwobi kosila ka mugi mimoti ɓɛnɛ, ɓakeɓu-keɓu tɛkɛɓɛ ɓakpuɗoku ndɨ. Ɓamaga ndɨ ɓyɨ na ɨyɨ, 13 ɓapʉnga kapamɨkanaga ɓɛ: «Muwonisilo, Yeso aaa, kikiliki tikwilyanɔ ɓaka kumbu!»

14 Yeso ʉmɨna ndɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Windoni kʉ ɓokumu ɓo mino ɓamʉkpɨmɨ nzʉyɨ.*»

Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kaɨnda aka nɔ, ɓahʉka. 15 Nɨyɔ ɓemoti luga kaɓʉ ɨna ɓɛ oukini, igoku ndɨ ka Yeso anabibiso Kunzi na lɨyʉ lapʉ. 16 Ogwa ndɨ mokpukpu kambwa kakɨ, amigisya ɨbɨba. A ndɨ Musamalia. 17 Kʉwa wa Yeso aka ɓɛ: «Kɛgʉ ɓambanzʉ ɓasɨ tɛkɛɓɛ ɓɔ ɓongumoni? Nɨɓɔ ɓagɔgɔ kʉɓɔmʉ ɓa kʉwa yanɨ? 18 Kɛgʉ gʉtʉgʉ na mʉtʉ ɓemoti aka nɨnɔ igiku kamigisilyo Kunzi ɨbɨba, kiki asɨ mʉɓyɨ yi aka nɨmʉ.» 19 Kumbuso yi, Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Wamaga, waga. Baya kakʉ uhukusini.»

Ɓʉngama ko Kunzi a luga kunu

(Matayɔ 24:23-28, 37-41)

20 Ɓafalisayɔ ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Ɓʉngama ko Kunzi odoku pɨyɛ ndɛkɛ ngbingo tino?»

Umigisya ɓɛ: «Ɓʉngama ko Kunzi kɛgʉ kodoku abɛ luki la kimibisikono. 21 Ɓakaɓɨkyɨgʉ ndɛkɛ ɓɛ: ‹Winoni, iɓu nɨɓa!› ikanɨ ‹Iɓu nɨɓɔ kʉʉ!› Kyɛ Ɓʉngama ko Kunzi a luga kunu.»

Lɨsyɛ nɨlɔ Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ mino

22 Kumbuso yi Yeso ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Ngbingo wagɔ odokuto ndɛkɛ nɨnɔ miko mina na mʉsasa kamɨna Mika-mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka, luki limoti nɨ makaminigʉ. 23 Ɓamʉɓɨkyaga ndɛkɛ ɓɛ: ‹A kʉʉ!› ikanɨ ‹A wanʉ!›, luki limoti makindonitɔgʉ kʉ, makogonitɔgʉ mbangʉ kʉ ɓɛyɔ. 24 A ɓɛyɔ, lɨsyɛ li nɨlɔ Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ mino, ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ngbangbata kangɨnana. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ngbangbata angɨnanaga mino katʉkya ka muliɓo ma ɔɓɨlɨ na kadwɛ ka magɔgɔ, ɓambanzʉ ɓamɨna ndɛkɛ Mika-mʉmbanzʉ ɓɛgɛyɔ ka lɨsyɛ nɨlɔ opuponoku ndɛkɛ mino. 25 Luki limoti okwononi ɓɛ Mika-mʉmbanzʉ igyogyisi mbɛyɨ kʉgbɛ, ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨna ɓambimbo. 26 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ igyonosa ndɨ mino ko ngbingo ka Nʉa, ika ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ ngbingo yi nɨnɔ Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ mino. 27 Ɓambanzʉ ɓikaga ndɨ kalyalya, ɓanomwo, ɓanavanana kadwɛ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Nʉa ogulya ndɨ mino ka ɨngbɔlɔ. Tumo odoku kʉwa ndɨ ɓɨyakpa, ɓambanzʉ ɓasɨ ɓolumwaga ndɨ. 28 A ɓata mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ igyonosa ndɨ mino ko ngbingo ka Lɔtɨ. Ɓambanzʉ ɓikaga ndɨ kalyalya, ɓanomwo, ɓanaluwo na ɓanagaba makpʉmʉka, ɓanadɨma ɓotiko na ɓanopiko ɓandaɓʉ. 29 Luki limoti lɨsyɛ li nɨlɔ Lɔtɨ opupa ndɨ mino ka Sɔdɔmʉ, Kunzi olukusa ndɨ ɓuku na libu longiɗo-ngiɗo katʉkya kʉgʉ wa lɨsyɛ abɛ mbwayɨ, ulumwisaga ndɨ ɓasɨ. 30 Ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Mika-mʉmbanzʉ igoku ndɛkɛ mino.

31 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, mʉmbanzʉ nɨnɔ ikaga ndɛkɛ kugbondo, kingyigʉ ndɛkɛ ɓata ka ndaɓʉ kakɨsa mukumbo kakɨ. Mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ ikaga ndɛkɛ ko tiko kakwananɨgʉ ndɛkɛ ɓata kaɨga kava luki kʉ kakɨ. 32 Eee, tomomoni sɛ nɨlɔ asilya ndɨ muka Lɔtɨ.* 33 Mʉtʉ yi nɨnɔ akɨsaga kaɓuulyogo ɔɓɨlɨ kakɨ, aɓungusatʉ ndɛkɛ, luki limoti mʉtʉ yi nɨnɔ aɓungusatʉ ndɛkɛ ɔɓɨlɨ kakɨ, aɓuulyagatʉ ndɛkɛ. 34 Nakamʉɓɨkya ambɛ no biti yi nɨyɔ, ɓambanzʉ ɓaɓa ɓikaga ndɛkɛ ka kanga imoti: ɓavaga ndɛkɛ ɓemoti, ɓasa wagɔgɔ. 35 Ɓoko ɓaɓa ɓikaga ndɛkɛ kadwa mʉpʉnga pa imoti: ɓavaga ndɛkɛ ɓemoti, ɓasa wagɔgɔ. 36 [Ɓalʉkʉ ɓaɓa ɓikaga ndɛkɛ kagya ligubo ko tiko: ɓavaga ndɛkɛ ɓemoti, ɓasa wagɔgɔ.†]»

37 Ɓaɓɨɓya ɓamuusa kʉwa ndɨ Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu, makpʉmʉka mi nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ yanɨ?‡»

Yeso usikisya ɓɛ: «Kʉ manda ma nyama ikago mino, ɓombu nɨɓɔ ɓalyaga makɔlɔ ɓamʉmʉkanaga wa gɔ wa.»

18

Yeso akapá mʉtɨwɨ ko bulya malʉmba

1 Kumbuso yi, Yeso ʉtʉlya kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya lizuni nɨlɨ kauwonisilo ɓɛ ɓakwanana kalʉmba masyɛ masɨ nɨ ɓakɛgʉ kadɨkaga. 2 Ʉɓɨkya ɓɛ: «Kʉsɔ wa gʉɗʉ ɓemoti ɓɛnɛ, a ndɨ na zozi ɓemoti nɨnɔ kaɓangagɨgʉ ndɨ Kunzi, anʉmɨna ɓatʉ ɓasɨ payaya aka. 3 Kʉsɔ wa gʉɗʉ yi nɨnɔ gɔnɨ aka nɔ, a ndɨ na woko ɓemoti muko yi nɨnɔ odogoku ndɨ ɓongbinga ɓasɨ kaɓɨkya zozi nɔ ɓɛ: ‹Tɨkʉlya ngbanga kusu na mumuyoniso kamɨ.› 4 Kʉsɔ wa masyɛ makpʉ, zozi a ndɨ asɨ kakya aka. Luki limoti ka muliɓo aɓɨkya kʉsɔ kakɨ ɓɛ: ‹A ɓɛyɔ, nakaɓangagɨgʉ Kunzi, na nʉmɨnaga ɓatʉ ɓasɨ payaya aka, 5 luki limoti, woko yi nɨmʉna edomisini. Kinili okwononi ɓɛ nakʉlyɨ ngbanga kakɨ. Kumbuso yi kikigʉ ɓata kodoku ɓongbinga ɓasɨ kegbomisa mʉ.›»

6 Kʉwa wa, Mombukwono-dosu omotiloku ɓɛ: «Hukononi ɓɨnza lɨkpʉmʉka li nɨlɔ zozi wanyɛ nɔ akaɓɨkya! 7 A ɓɛyɔ, Kunzi kakwananɨgʉ kaʉkʉlya ɓatʉ kakɨ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ ngbanga wanza, ngbingo yi nɨnɔ ɓo mino kaɨgama na ɨyɨ biti na lɨsyɛ? Kusingyigʉ ɓɨgala? 8 Nakamʉɓɨkya ambɛ: ʉkʉlyatʉ ngbanga kaɓʉ ɓɨkwa. Luki limoti wa Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɛkɛ mino kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ ʉtakanyatʉ ndɛkɛ ɓatʉ ɓa baya?»

Malʉmba ka Mufalisayɔ na ndɔmbɛ wa manzanza

9 Yeso atwa ndɨ gɔnɨ lizuni nɨlɨna ko bulya ka ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓɨmɨnaga ndɨ ɓingbingbili ko misa ko Kunzi na ɓanʉmɨna ɓatʉ ɓagɔgɔ asɨ payaya aka. Aɓɨkya ɓɛ: 10 «A ndɨ lɨsyɛ limoti, ɓalʉkʉ ɓaɓa ɓaɗaka ndɨ kalʉmba ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓemoti a ndɨ Mufalisayɔ, wagɔgɔ ndɔmbɛ wa manzanza. 11 Mufalisayɔ, amaga, apʉnga kʉwa ndɨ kaɨlʉmbɨlya ɓɛ: ‹Kunzi o, nakaubibisa kyɛ na kɛgʉ ɨmɨ abɛ ɓatʉ ɓagɔgɔ. Ɓa ɓatʉ ɓo kuɓakʉ, ɓatʉ ɓʉsyɛ na ɓoko ikanɨ ɓambʉnya ɓɛngɛnɨ, na kɛgʉ ɨmɨ abɛ ndɔmbɛ wa manzanza yi nɨmʉ. 12 Noginyagatʉ malɨlɨ ko ngbingo nganga yɨɓa ka pɔsɔ, napágatʉ liɗu limoti la tɛkɛɓɛ la mukumbo kamɨ masɨ.› 13 Luki limoti, ndɔmbɛ amaga ndɨ ɨyɨ ɓyɨ, kakwanana gʉtʉgʉ ndɨ kaɨkwɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ, luki limoti iyipa ndɨ ikubasʉ, aɓɨkya ɓɛ: ‹Kunzi o, ɨpɨlyanɔ ɓaka kyɛ na ɨmɨ mʉtʉ wanyɛ.›»

14 Yeso omotiloku ɓɛ: «Nakamʉɓɨkya lɨngʉnʉ ambɛ, alʉkʉ nɔ ɨga ndɨ kʉ kakɨ nɨ Kunzi aitisini mʉtʉ wongbingbili kakɨtaga Mufalisayɔ. Ka lɨngʉnʉ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨbɨnɨkaga, Kunzi asisagatʉ. Na nɨnɔ isisogo, Kunzi abɨnɨkagatʉ.»

Ɓʉngama ko Kunzi a ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨgyaga abɛ ɓomiki

(Matayɔ 19:13-15; Malɨkɔ 10:13-16)

15 Ɓambanzʉ ɓadulyoku ndɨ Yeso na ɓomiki ɓawɛsɛ ɓɛ ubisilyi maɓɔkʉ. Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓɨna ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ kaʉnyakɨlya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. 16 Luki limoti Yeso ʉmaka ɓɛ ɓakpuɗiku na ɓomiki, aɓɨkya ɓɛ: «Husoni ɓomiki ɓoduku kʉnʉ no mino! Makupokyonitɔgʉ, kyɛ Ɓʉngama ko Kunzi a ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa abɛ ɨɓʉ. 17 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, nɨnɔ kɛgʉ kaɓɨnɨkyana Ɓʉngama ko Kunzi mʉɗɔngɔnɨ abɛ miki, kakwananɨgʉ ndɛkɛ kogulya mino.»

Mʉtʉ wa lɨngama lidingi

(Matayɔ 19:16-30; Malɨkɔ 10:17-31)

18 Ngama ɓemoti ka Ɓayuda amuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo wanza, nakwanana pɨyɛ kagya ɓʉnɨ kainisono na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ?»

19 Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino kɛmaka ɓɛ mʉtʉ wanza? Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kɛgʉ wanza kiki nɨ Kunzi aka mʉkaka. 20 Wibagatʉ mʉtʉʉ: ‹wakogyonitɔ ɓɨlya, wakamwonitɔgʉ mʉmbanzʉ, wakiɓonitɔgʉ, wakaɓukulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉka, mʉɓanga abakʉ na amakʉ.›»

21 Alʉkʉ nɔ asikisya ɓɛ: «Nagyagatʉ mʉtʉʉ mi nɨmɔ masɨ katʉkya ndɨ ka limiki.»

22 Nɨyɔ Yeso ʉkana ɓɛyɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Utigolyi ɓata luki limoti: Gaba mukumba kakʉ masɨ, hʉlʉpya ɓatʉ ɓa yangya ɓuyi ɓi, wika kʉwa na lɨngama kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kumbuso yi doku, wɛɓyoku.»

23 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ alʉkʉ nɔ ʉkana lɨkpʉmʉka lɔ ɓɛyɔ, alya ndɨ kumbu, kyɛ a ndɨ na mukumbo makpʉ kʉgbɛ.

24 Nɨyɔ Yeso ɨna ɓɛ alʉkʉ nɔ a ndɨ no kumbu, oɓikyoku ɓɛ: «A yapʉpʉ ka ɓatʉ ɓa mukumbo kogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi! 25 A ɓipoli kʉgbɛ ngamia kazabana ka ngala ya mʉsaɗa kakɨtaga mʉtʉ wa mukumbo kogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi.»

26 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓamʉkana, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Wanɨ sɛ kʉwa nɔ akwanana kainisono na muhukuso?»

27 Yeso osikisya ɓɛ: «Kɛgʉ na lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ agyagya Kunzi.»

28 Kʉwa wa Pɛtɛlɛ aɓɨkya ɓɛ: «Iɓusu, tosoni ndɨ masɨ nɨmɔ ta ndɨ nomu, tapʉnga kaʉɓɨɓya.»

29 Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, kika nɨ mʉmbanzʉ osini ndaɓʉ kakɨ, ikanɨ amakɨ, ɓamamakɨ, ɓaɓʉkʉta kakɨ, ɓomikakɨ, ko bulya Ɓʉngama ko Kunzi, 30 mʉtʉ yi nɨnɔ inisono na ɓʉngama ɓakpʉ ka masyɛ mi nɨma, na ko ngbingo yi nɨnɔ akodoku, inisana ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»

Yeso oɓikyini ɓata ɓɛ okwatʉ ɓanʉ na opupoku ka mbʉkʉ

(Matayɔ 20:17-19; Malɨkɔ 10:32-34)

31 Yeso akɨɗa ndɨ na ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓaɓa, ʉɓɨkya ɓɛ: «Hukononi, takaɨnda ka Yelusalɛma, masɨ nɨmɔ ɓogyalandʉ ɓokpika ndɨ ko bulya ko Mika-mʉmbanzʉ igyonosa ɓanʉ kʉ. 32 A ɓɛyɔ, ɓasʉta ɓanʉ ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓamɨna payaya, ɓatʉmbwa, ɓaɓakyɨlya ɓotikito. 33 Ɓatɨna pimbo, ka muliɓo mi ɓamwɔ. Kumbusa wa masyɛ masaa, opupoku ka mbʉkʉ.»

34 Luki limoti ɓaɓɨɓya ɓakotombisyagʉ ndɨ luki kyɛ isi ya mʉnzɨna nɨmɔ a ndɨ na ɨɓʉ makɨsʉma. Ɓakɛgʉ ndɨ kaiba ɓɛ Yeso akapa kaɓɨkya lɨkpʉmʉka tino.

Yeso ahukusini mʉtʉ wo koloɓu ya mamɔmɔ ka Yeliko

(Matayɔ 20:29-34; Malɨkɔ 10:46-52)

35 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a kʉwa ndɨ mino ɓuwobi kadwɛ ka Yeliko, mʉtʉ ɓemoti wo koloɓu ya mamɔmɔ a ndɨ wakiko ka kpɔlɔ-kpɔlɔ wo pisi nɨ anɨkʉkʉngya. 36 Ʉkana ndɨ mungilito ma ambaza ka ɓambanzʉ nɨ anakɨtaga, uusa ndɨ ɓɛ a pɨyɛ ɓʉnɨ. 37 Ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ Yeso mʉtʉ wa Nazalɛtɨ nɔ akakɨtaga.

38 Kʉwa wa apʉnga ndɨ kapamɨkanaga, anaɓɨkya ɓɛ: «Yeso, Mika ngama Daudi, ikwilyanɔ ɓaka kumbu!»

39 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kambwa kakɨ ɓanyakɨlya ndɨ ɓɛ adakɨ. Luki limoti idukulogo kapamɨkana kʉwa kʉgbɛ: «Mika ngama Daudi, ikwilyanɔ ɓaka kumbu!»

40 Yeso amaga, aɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓoduku na ɨyɨ. Ngbingo yi nɨnɔ mʉtʉ yi akpuɗoku mino, Yeso amuusa ɓɛ: 41 «Wakapa ɓɛ nʉgyɨlyɨ ɨkɨ?»

Asikisya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, nakapa ambɛ napʉngɨ ɓata kaɨna.»

42 Yeso aɓɨkya ɓɛ: «A ɓɨnza, miso ʉkʉlɨkanɨ! Baya kakʉ uhukusini.»

43 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, miso akʉlɨkana ndɨ, apʉnga kaɓɨɓya Yeso nɨ anabibiso Kunzi. Nɨyɔ ambaza wasɨ ɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ, apʉnga ndɨ gɔnɨ kabibiso Kunzi.

19

Yeso ogulyini ka Zakayɔ

1 Nɨyɔ Yeso ogulya ndɨ ka Yeliko, akɨtanaga luga wa gʉɗʉ yi nɨnɔ. 2 Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Zakayɔ. A ndɨ ngama ka ɓandɔmbɛ ɓa manzanza na mʉtʉ wa lɨngama. 3 A ndɨ kakɨsa kamɨna Yeso, luki limoti yɛkɨ a ndɨ mukuɗu kakwananagʉ ndɨ kamɨna yi ko bulya ambaza ka ɓambanzʉ. 4 Aga kʉwa ndɨ mbangʉ kambwa, aɗaka ka sɨbʉkʉsɔ simoti ɓɛ kyɛ amɨnɨ Yeso nɨnɔ a ndɨ kokitogoku wa. 5 Nɨyɔ Yeso osila ka pa nɨyɔ, ɨkwɛ kʉgʉ, ɨyɨ aka ɓɛ: «Zakayɔ syoku ɓɨgala! Kyɛ na mubiko kakʉ na lɨsyɛ li nɨlɨ.»

6 Zakayɔ osyoku ndɨ ɓɨgala, atɨlya ndɨ Yeso na magyagya. 7 Nɨyɔ ɓatʉ ɓasɨ ɓɨna ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Alʉkʉ mʉna oga kasyɛ ka mʉtʉ wanyɛ!»

8 Luki limoti Zakayɔ amaga ndɨ, aɓɨkya Mombukwono-dosu, ɓɛ: «Muwonisilo, hʉkana: nakagbanana mukumbo kamɨ lugo, nʉpá ɓatʉ ɓa yangya liɗu limoti, na nakavaga ndɨ ɓuyi ka mʉmbanzʉ ka ɓokoli, namigisya kʉwa nganga yɨkwanganya.»

9 Yeso aka ɓɛ: «Na lɨsyɛ nɨlɨ, muhukuso ogulyini ka ndaɓʉ yi nɨyɨ, kyɛ nɨmʉna a ɨyɨ ka lɨvananza ka Abalahamʉ gɔnɨ. 10 Ka lɨngʉnʉ, Mika-mʉmbanzʉ odoku ndɨ kaʉkɨsa na kauhukuso nɨɓɔ ɓa ndɨ nɨ ɓoɓungogini.»

Yeso akatwa lizuni ka ɓagya-ligubo ɓasaa

(Matayɔ 25:14-30)

11 Ngbingo yi nɨnɔ ɓambanzʉ ɓʉkana ndɨ mino lɨkpʉmʉka nɨlɔ, Yeso omotiloku lizuni limoti kyɛ a kʉwa ndɨ ɓuwobi na Yelusalɛma. Ɓambanzʉ ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ Ɓʉngama ko Kunzi obiko. 12 Oɓikyoku kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ ɓemoti ka lɨvananza la ɓʉngama aga ndɨ ka mugi ma ɓyɨ kolyoku ɓʉngama, kumbuso yi, igoku kalya ɓʉngama kʉ kaɓʉ. 13 Kambwa wa lɨgʉndʉ, ʉmaka ndɨ ɓambanzʉ tɛkɛɓɛ luga ka ɓagya-ligubo kakɨ, ʉpága ndɨ yɨkaka-yɨkaka likuta limoti la ɔlɔ, ʉɓɨkya ɓɛ: ‹Tundisoni ɔlɔ nɨmʉ kadwɛ kʉ kwa kʉ nigoku ndɛkɛ mino.› 14 Luki limoti ɓatʉ ɓa mugi kakɨ ɓakapagɨgʉ ndɨ. Ɓʉtɨka kʉwa ndɨ ɓambanzʉ no mongoni kumbusa kakɨ kaɓikyoku ɓɛ: ‹Takɛgʉ kabaɨlya ɓɛ alʉkʉ nɔ alyɨtɔ ɓʉngama ku kusu.›

15 Nɨyɔ ɓapá ɓʉngama, igoku. Utikisya ɓagya-ligubo nɨɓɔ ʉpá ndɨ ɔlɔ ɓɛ ibi kʉwa ɓɛyɔ ɓatundisa ndɨ mino. 16 Nɨnɔ wa mambwa odoku ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, kʉgʉ wa likuta limoti la ɔlɔ nɨlɔ wɛpá ndɨ, ninisoni ɓata na makuta magɔgɔ tɛkɛɓɛ.› 17 Ngama aka ɓɛ: ‹A ɓɨnza! Wa mʉgya-ligubo wanza. Yɛkɨ wo ɓi na ɓungbingbili ko luki lɨkɛdɛ, nubisa ɓanʉ ngama kaʉnda ɓagʉɗʉ tɛkɛɓɛ.› 18 Mʉgya-ligubo wa maɓa odoku ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, kʉgʉ wa likuta limoti la ɔlɔ nɨlɔ wɛpá ndɨ, ninisoni ɓata na makuta magɔgɔ kuɓukumuti.› 19 Ngama aka ɓɛ: ‹Ɨwɛ, nubisini ngama kaʉnda ɓagʉɗʉ kuɓukumuti.› 20 Mʉgya-ligubo wa masaa odoku, aɓɨkya ɓɛ: ‹Yɛ ba, likuta la ɔlɔ kakʉ nɨlɔ wɛpá ndɨ nɨlɨ. Noɓuulyaga ndɨ ɓɨnza, yɨkanda ɓingbufu na ɨnzanza ya kutuko. 21 A ɓɛyɔ, na ndɨ kaʉɓanga, kyɛ wa mʉtʉ mʉɗɨya. Wapʉnaga makpʉmʉka nɨmɔ wakobisogigʉ, wanobuulya masɔlɔ nɨmɔ wakakʉnagɨgʉ.› 22 Ngama aɓikyoku ɓɛ: ‹Wa mʉgya-ligubo wanyɛ! Nakaʉkʉlya ngbanga kaɓyɛnɛnɛ na mʉnzɨna kakʉ. Wibagatʉ ndɨ ɓɛ na mʉtʉ mʉɗɨya, ɓɛ napʉnaga makpʉmʉka nɨmɔ nakobisogigʉ, nobuulyaga masɔlɔ nɨmɔ nakakʉnagɨgʉ. 23 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, ko bulya ɨkɨ yɔ wakobisagʉ ndɨ mino ɓuyi kamɨ ka baki? Iba wa nigiku mino, nonyuku nɨ itundini.› 24 Kumbuso yi ngama ʉɓɨkya ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓɛ: ‹Mukupyoni likuta la ɔlɔ li nɨlɔ, mapá mʉtʉ yi nɨnɔ a nomu tɛkɛɓɛ.› 25 Ɓaɓɨkya ɓɛ: ‹Ngama, a kʉwa ɨyɨ na makuta tɛkɛɓɛ!› 26 Usikisya ɓɛ: ‹Nakamʉɓɨkya ambɛ, kika nɨ mʉmbanzʉ a no luki ɓamatɨlyatʉ ɓata. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ no luki ɓakʉpya gʉtʉgʉ luki lɨkɛɗɛ aka nɨlɔ akwanano ɓi kaiko nolu. 27 Doniku sɛ kʉwa na ɓomuyoniso kamɨ, nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ niki ngama kaɓʉ, mʉkɔ ɓingo kambwa kamɨ wa.›»

Yeso ogulyini ka Yelusalɛma

(Matayɔ 21:1-11; Malɨkɔ 11:1-11; Yuani 12:12-19)

28 Nɨyɔ Yeso ama ndɨ kaɓɨkya lɨkpʉmʉka nɨlɔ, aga ka Yelusalɛma. A ndɨ ɨyɨ kambwa nɨ ambaza anaɓɨɓya kumbuso.

29 Wa a kʉwa ndɨ mino ɓuwobi kadwɛ ka Bɛtɛfagɨ na Betania, ɓuwobi na ngʉpa nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ Ngʉpa ya Mizeituni, ʉtɨka ɓaɓɨɓya ɓaɓa luga ka ɓaɓɨɓya kakɨ kambwa. 30 Ʉɓɨkya ɓɛ: «Windoni ka mugi nɨmana kambwa ma. Ngbingo yi nɨnɔ mosilo mino kʉ, matakanya mikya punda mʉkandɨla nɨnɔ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kanoɗokigʉ mino. Mukuloniku, modoku na ɨyɨ kʉnʉ. 31 Mʉmbanzʉ kamumuusa ɓɛ: ‹Makakʉla ko bulya ɨkɨ?› Maɓɨkya ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu a no nzoyi yi.›»

32 Ɓaɓɨɓya ɓaɓa nɨɓɔ ɓaga kʉwa ndɨ, ɓatakanya punda mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aka yɔ Yeso ʉɓɨkya ndɨ mino. 33 Wa ɓa ndɨ mino kakʉla mikya punda nɔ, ɓamombukwana-dakɨ ɓumuusa ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ ma mino kakʉla?»

34 Ɓusikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu a no nzoyi yi.» 35 Kumbuso yi ɓadulyoku ndɨ Yeso no mikya punda nɔ. Ɓolosa ndɨ ɓotu kaɓʉ kʉgʉ wa nyama, ɓaɗokiso mino Yeso. 36 Ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino kaisisilo miso ka Yelusalɛma, ɓambanzʉ ɓolosaga ndɨ ɓotu kaɓʉ ko pisi.

37 Wa a kʉwa ndɨ mino ɓuwobi kosila ka mukpulu-kpulu ma Ngʉpa ya Mizeituni, ambaza wasɨ ka ɓaɓɨɓya otuma ndɨ na magyagya ɓɨɗɛ. Apʉnga ndɨ kabibisa Kunzi na lɨyʉ lapʉ ko bulya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga masɨ nɨmɔ ɓɨna ndɨ mɔ. 38 Ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Kunzi aɗukulyi ngama nɨnɔ akodoku ko lina ka Mombukwono-dosu ɓʉɓʉnga! Kunzi apɨ́ mazɨyɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ na avɨ ɨbɨba kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉgbɛ!»

39 Luki limoti, Ɓafalisayɔ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓa ndɨ kʉsɔ wa ambaza ɓaɓɨkya Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, hʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakʉ ambɛ ɓadakɨ.»

40 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓakadaka, matamʉ kʉwa mɔ apamɨkanaga!»

Yeso akatʉmbʉlaga ɓɛyɔ Yelusalɛma apanzɨkana ɓanʉ mino

41 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a kʉwa ndɨ mino ɓuwobi na Yelusalɛma, amɨna, apʉnga kagama. 42 Anaɓɨkya ɓɛ: «Heee ɓe, Yelusalɛma, kiko ɓi nɨ wa gɔnɨ ɨwɛ kaiba na lɨsyɛ nɨlɨna ɓɛ luki tino lɔ akwanano ɓi kaʉpá mazɨyɔ! Luki limoti mbɨya wanʉ, luki li nɨlɔ a lakɨsʉma ko misa kakʉ, wakakwananɨgʉ kaɨna! 43 A ɓɛyɔ, lɨsyɛ limoti odokuto ndɛkɛ nɨlɔ ɓomuyoniso kakʉ ɓukungula ndɛkɛ mino ɓikululu, ɓʉmbɨmbɨta mutili masɨ ɓɨmbɨtɨtɨ. 44 Ɓʉpanza ndɛkɛ ɓɨgbatata, ɓulumwisaga ɓatʉ kakʉ. Ɓakasɨgʉ ndɛkɛ gʉtʉgʉ lɨtalʉ limoti aka lakibiso kʉgʉ wa lagɔgɔ, kyɛ wakibagʉ ndɨ ngbingo yi nɨnɔ Kunzi udulyoku ndɨ mino isingo.»

Yeso akaukpumyo ɓambula ka Ndaɓʉ ko Kunzi

(Matayɔ 21:12-17; Malɨkɔ 11:15-19; Yuani 2:13-22)

45 Yeso ogulya kʉwa ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, apʉnga kaukpumyo ɓambula. 46 Ʉɓɨkya ɓɛ: «Ikpikaga ka Moɓiso Motu ɓɛ: ‹Ndaɓʉ kamɨ ika ndɛkɛ ndaɓʉ ya malʉmba.› Luki limoti, iɓunu moitisini kʉwa pa ya kɨsʉma ka ɓatʉ ɓo kuɓakʉ!»

47 Masyɛ masɨ Yeso apága ndɨ mʉtɨwɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Ɓokumu-kumu, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na ɓangama ɓakɨsaga ndɨ ɓɛ ɓamwɔ sɛ pɨyɛ no pisi tino. 48 Luki limoti ɓakɛgʉ ndɨ kaiba ɓɛ ɓamwɔ lɨkɨ, kyɛ ɓambanzʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓamʉkanaga ndɨ na mʉsasa kʉgbɛ.

20

Wanɨ nɔ akpamya Yeso kaukpumyo ɓambanzʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi?

(Matayɔ 21:23-27; Malɨkɔ 11:27-33)

1 Lɨsyɛ limoti, Yeso a ndɨ kapá mʉtɨwɨ na kaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Mongoni Manza ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓopuponoku kʉwa ndɨ pa imoti na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ, 2 ɓamuusa ɓɛ: «Tɨɓɨkya mbɛyɨ ambɛ wakagya makpʉmʉka mi nɨmana no ngu tino? Wanɨ nɔ ʉpá ndɨ ngu yi nɨyɔ?»

3 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Na mbɛyɨ gɔnɨ ɨmɨ kamumuuso lɨkpʉmʉka limoti aka. Iɓikyoni ambɛ: 4 Iɓatiso ka Yuani apʉnya ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ ikanɨ ka ɓambanzʉ?»

5 Luki limoti ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya luga kaɓʉ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Takosikisya ɓɛ: ‹Apʉnya kʉgʉ wa lɨsyɛ›, atimuusatʉ ɓɛ: ‹Ko bulya ɨkɨ yɔ makaɓɨnɨkyanagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka kakɨ?› 6 Luki limoti, takosikisya ambɛ: ‹Ka ɓambanzʉ›, ɓatʉ ɓasɨ ɓatɨmakatʉ na matamʉ! Kyɛ ɓibagatʉ ɓɛ Yuani a ndɨ mugyalandʉ.» 7 Kʉwa wa, ɓasikisya ndɨ Yeso ɓɛ: «Takibigʉ ambɛ apʉnya yanɨ.»

8 Yeso uɓikyoku kʉwa ɓɛ: «Gʉtʉgʉ ɨmɨ aka, nakamʉtʉmbʉlyɨgʉ gɔnɨ ikanɨ nagyaga makpʉmʉka mi nɨmɔ no ngu ka wanɨ.»

Yeso akatwa lizuni ka ɓagya-ligubo ɓʉɗɨya

(Matayɔ 21:33-46; Malɨkɔ 12:1-12)

9 Kumbuso yi, Yeso ʉtʉlya ndɨ ɓambanzʉ lizuni li nɨlɨ: «Alʉkʉ ɓemoti akʉna ndɨ tiko ya muzabibu. Kʉwa wa ʉkanana ndɨ na ɓagya-ligubo koɓuulyogo tiko yi nɨyɔ. Aga kʉwa ndɨ ka mugi ma ɓyɨ kʉ osyosyoku ndɨ mino ɓinyeku-nyeku. 10 Nɨyɔ ngbinga mubuulyo masɔlɔ ɨtʉlyana, atikoku ndɨ mʉgya-ligubo ɓemoti kʉ ka ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓʉkanana ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ ɓapíku kʉwa masɔlɔ mi ma kakɨ. Luki limoti, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓalya ndɨ alʉkʉ nɔ na bʉma ɓɨsʉsʉsʉ, ɓamigisoku maɓɔkʉ papuyi. 11 Mombukwono tiko atikoku ɓata ndɨ mʉgya-ligubo wagɔgɔ, luki limoti ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ ɓabʉma ndɨ ɨyɨ ɓɛgɛyɔ, ɓaɓuɓisa ndɨ ɓitu na mosikoni, ɓamigisoku ndɨ gɔnɨ maɓɔkʉ papuyi. 12 Atɨka ndɨ ɓata mʉgya-ligubo wa masaa. Ɓakɔgɔ ndɨ ɓapwayɨ, ɓakpumyo. 13 Mombukwono tiko aɓɨkya kʉwa ɓɛ: ‹Nagya sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Nakatɨka mikamɨ nɨnɔ mʉpaka. A abɛ ɓakwananatʉ kaɓanga.› 14 Luki limoti nɨyɔ ɓagya-ligubo ɓo tiko yi nɨyɔ ɓamɨna kodoku, ɓaɓɨkyana luga kaɓʉ ɓɛ: ‹Ɨyɨ nɔ mombukwana lisimo li nɨlɨ. Tamwini, kyɛ lisimo iki kʉwa lo kusu.› 15 Ɓapupisa kʉwa ndɨ no gilito kunzi wo tiko, ɓamwɔ.»

Kumbuso yi, Yeso umuusa ɓɛ: «Ɛɛɛ, mombukwono tiko yi nɨyɔ ʉgya sɛ kʉwa ndɛkɛ ɓʉnɨ?

16 Odoku ndɛkɛ, ulumwisogo ɓagya-ligubo ɓi nɨɓɔ, ʉpá kʉwa ɓagya-ligubo ɓagɔgɔ tiko yi nɨyɔ.»

Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓʉkana mʉnzɨna mi nɨmɔ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Kɛgʉ ɓɛyɔ, kɨgyananɨgʉ ndɛkɛ gʉtʉgʉ iki yi aka!»

17 Luki limoti Yeso ʉnda ɓizumuuu, ʉɓɨkya ɓɛ: «Moɓiso ko Kunzi akaɓɨkya ɓɛ: ‹Lɨtalʉ nɨlɔ ɓopipiko ɓombimba ndɨ, ilu lɔ ɨɨta kʉwa lɨtalʉ lidingi la lindu.› 18 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ogwa kʉgʉ wa lɨtalʉ li nɨlɔ oɓunikaga ndɛkɛ ɓɨsɛkɛ-sɛkɛ, na mʉtʉ yi nɨnɔ lɨtalʉ li nɨlɔ agwilya ndɛkɛ, akpʉta ndɛkɛ ɓɨsɛkɛ-sɛkɛ.»

Tupíni ɓangama makpʉmʉka kaɓʉ na tapá Kunzi ma kakɨ gɔnɨ

(Matayɔ 22:15-22; Malɨkɔ 12:13-17)

19 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na ɓokumu-kumu ɓa ndɨ kakɨsa kagwɨ Yeso kyɛ ɓa ndɨ nɨ ɓibini ɓɛ atwa ndɨ lizuni li nɨlɔ ko bulya kaɓʉ aka. Luki limoti, ɓʉɓanga ndɨ ɓambanzʉ. 20 Ɓapʉnga kʉwa ndɨ kaɓyɛ Yeso no miso ɓɨkyɛkyɛkyɛ. Ɓatɨkɨlya ɓatʉ ɓa ɓokoli nɨɓɔ ɓɨgyaga ndɨ abɛ ɓakiko ɓongbingbili. Ɓa ndɨ kamuusogo kyɛ ɓa ndɨ kapa kagwi na ɓʉnyɛ, ɓanakɨsa ɓɛɓɔ ka mʉnzɨna kakɨ. Ɓa kʉwa ndɨ kakɨsa no pisi tino yo ɓasʉta mino ka maɓɔkʉ ka ngama mudingi wa iwili. 21 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉtɨka ndɨ ɓɔ ɓamuusa kʉwa ɓɛ: «Muwonisilo, takaiba ambɛ nɨlɔ waɓɨkyaga, wanowonisilo ikaga ngbingbili. Wakʉndagɨgʉ ɨwɛ ɓambanzʉ kaɓyɛnɛnɛ na ɨbɨba kaɓʉ, luki limoti wowonisilogo pisi ko Kunzi ka ɓungbingbili. 22 Tɨɓɨkyanɔ, mʉtʉʉ kusu akpamyatʉ ikanɨ apakyatʉ koluo manzanza ka Kaizalɨ, Ngama mudingi ka Ɓalʉma?»

23 Luki limoti Yeso andʉnga ndɨ ɓokoli kaɓʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: 24 «Iwonisiloni mbɛyɨ ambuma ɓemoti.» Kumbuso yi umuusa ɓɛ: «Mulundu no lino ka wanɨ lɔ a kʉgʉ yi?»

Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «A ma ka Kaizalɨ ngama mudingi wa Lʉma.»

25 Kʉwa wa Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «Kika nɛkɨ nɨ a ɓɛyɔ, mupóni Kaizalɨ makpʉmʉka nɨmɔ kakɨ. Mapá Kunzi nɨmɔ kakɨ gɔnɨ.»

26 Ɓakamɨnagʉ ndɨ na ɓʉnyɛ ka nɨmɔ aɓɨkya ndɨ kambwa ka ɓambanzʉ. Luki limoti, mʉnzɨna mi nɨmɔ usikisya ndɨ mɔ udikisa mʉnɔkʉ ɓɨdɛ, ɓadakyana ndɨ ɓiwo.

Yeso akanzɨna ko bulya bɨlɨla ka ɓamanda

(Matayɔ 22:23-33; Malɨkɔ 12:18-27)

27 Kʉwa wa Ɓasadukayɔ ɓemoti-ɓemoti ɓakpuɗoku ndɨ Yeso, (Ɓasadukayɔ ɓa ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakaɓɨnɨkyanagɨgʉ ndɨ ɓɛ ɓopupagatʉ ka mbʉkʉ kumbusa wa kukwakʉ) ɓamuusa ndɨ Yeso ɓɛ: 28 «Muwonisilo, Musa atikpikilya ndɨ ɓɛ: ‹Mʉmbanzʉ kavanana, okwo, asa mukakɨ nɨ kɛgʉ na ɓomiki, okwononi ɓɛ mamakɨ amɨgɨlyɨ woko yi nɨnɔ kyɛ aɓʉkʉtɨlyagɨ mamakɨ ɓomiki.› 29 Wɨna sɛ, a ndɨ na ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓopupa ndɨ mʉma mimoti. Pʉta ava ndɨ muko, luki limoti, okwa ndɨ nɨ koɓukutigʉ na ɨyɨ. 30 Syononogo kakɨ amɨgɨlya ndɨ woko yi nɨnɔ, kumbuso yi okwa ndɨ nɨ koɓukutigʉ ɨyɨ ɓɛgɛyɔ. 31 Kʉwa wa igyonosa ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ka mamaɓʉ yi nɨnɔ wa masaa na kaɓʉ ɓasɨ maɗɨya na ɨka. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓokwa ndɨ nɨ ɓakaɓukutigʉ miki gʉtʉgʉ ɓemoti aka. 32 Ka muliɓo, muko yi nɨnɔ okwa kʉwa ndɨ gɔnɨ ɨyɨ. 33 Ka lɨsyɛ lipupa ka ɓambʉkʉ, muko yi nɨnɔ ika ndɛkɛ muka wanɨ luga kaɓʉ? A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓasɨ maɗɨya na ɨka ɓavatʉ ndɨ!»

34 Yeso ukikisya ɓɛ: «Ɓalʉkʉ na ɓoko ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓakavanana. 35 Luki limoti, ɓalʉkʉ na ɓoko ɓi nɨɓɔ Kunzi ʉmɨna ɓɛ ɓakwananatʉ kaika ka ɔɓɨlɨ nɨnɔ akodoku, na kopupa ka ɓambʉkʉ, ɓakavananɨgʉ ndɛkɛ. 36 A ɓɛyɔ, ɓakakwananɨgʉ ndɛkɛ kolumwogo, kyɛ ɔɓɨlɨ kaɓʉ ika ndɛkɛ kʉwa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓamalaika. Ɓa ɓomika Kunzi, kyɛ ika kanɨ ɓopuponi ndɨ ka mbʉkʉ. 37 Gʉtʉgʉ Musa uwonisila ndɨ kambwa aka ɓɛ ɓamanda abɨlɨlatʉ ndɛkɛ. Kʉsɔ wa moɓiso nɨmɔ atʉmbʉlaga lɨkpʉmʉka la gbɔgɔ nɨyɔ a ndɨ kagbʉndɨkana nɨ kɛgʉ kosilogo, Musa akamaka Mombukwono-dosu ɓɛ: ‹Kunzi ka Abalahamʉ, Kunzi ka Isaka na Kunzi ka Yakɔbɔ.›»

38 Yeso omotiloku ɓɛ: «Kunzi kɛgʉ Kunzi ka ɓamanda, luki limoti a Kunzi ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ɓuɓisi na nɨɓɔ ɓʉsɨmaga ɓɛ ɓokwoni ndɨ, kyɛ ɨɓʉ ɓasɨ ɓa na ɔɓɨlɨ ko bulya kakɨ.»

39 Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓemoti-ɓemoti ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, wosikisyiku ɓɨnza.» 40 A ɓɛyɔ, ɓakɨkpʉndagʉ ndɨ ɓata kamuusogo makpʉmʉka magɔgɔ.

Yeso akaɓɨkya ɓɛ Masiya nɨ Mombukwana ngama Daudi

(Matayɔ 22:41-46; Malɨkɔ 12:35-37)

41 Kʉwa wa Yeso ʉɓɨkya ɓata ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓakwanana pɨyɛ kaɓɨkya lɨkɨ ɓɛ Kilisito a miko-mika ngama Daudi? 42 Kyɛ ngama Daudi mombukwana-dakɨ yi akaɓɨkya ka kɨtaɓʉ ya Mambʉ ka Ɓayuda ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu Kunzi aɓɨkya Mombukwana-damɨ ɓɛ: Da wiki ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kamɨ, 43 na kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ nubiso mino ɓomuyoniso kakʉ kusili wa ɓakagba kakʉ.› 44 A ɓɛyɔ, Daudi amakaga Masiya ɓɛ ‹Mombukwono-dosu›, igyonosa kʉwa lɨkɨ ɓɛ iki ɓata miko-mikakɨ?»

Makikonitɔgʉ abɛ ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ

(Matayɔ 23:1-36; Malɨkɔ 12:38-40)

45 Kumbuso yi, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ kambwa ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kamʉkana wa ɓɛ: 46 «Wiɓuulyonito na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ, ɓapaga kakpakyana nɨ ɓimokisyogini ɓalɔpʉ ɓakpʉkpʉ. Ɓapaga kʉgbɛ ɓɛ ɓiki kaumuuso na ɨbɨba ka ɓapa ɓaya musilyoni. Ɓakɨsaga kaiko ka moliki ma kambwa aka ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba, na gɔnɨ ka moliki ma ɨbɨba ka ɓapa ɓaya ɓodumo. 47 Ɓʉkʉpyaga ɓowoko no ɓou makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓikaga nomu, na ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ, ɓanʉɓɔɓɔ na malʉmba mandandanda kyɛ ɓinisoni abɛ ɓatʉ ɓanza. Kinili, Kunzi usombisa ndɛkɛ yapʉ kʉgbɛ.»

21

Yeso abibini apɛpɛ ko woko wa yangya

(Malɨkɔ 12:41-44)

1 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɨkwɛ ka kpɔlɔ kakɨ, ʉmɨna ɓatʉ ɓo ɓuyi nɨ ɓanaɗɨkɨta apɛpɛ kaɓʉ ka mʉmbɨ. 2 Amɨna ndɨ gɔnɨ woko muko yi nɨnɔ wa yangya nɨ anaɗɨkɨta ɨkya mafalanga maɓa. 3 Aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Nakamʉɓɨkya lɨngʉnʉ ambɛ woko wa yangya yi nɨmʉna nɔ opí ɨyɨ yidingi kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ. 4 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓopí nɨyɔ kɛgʉ ɓata ɓi na ɨɓʉ na ligubo. Luki limoti, woko yi nɨmʉna, ka yangya kakɨ, opí ɨyɨ masɨ nɨmɔ o ɓi nomu kaiɓuulyogo ka ɔɓɨlɨ kakɨ.»

Kumbu nɨyɔ odoku ndɛkɛ kambwa wa muliɓo ma ɔɓɨlɨ

(Matayɔ 24:1-2; Malɨkɔ 13:1-2)

5 Ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti ɓapʉnga ndɨ kanzɨna ko bulya Ndaɓʉ ko Kunzi. Ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ a yanza kʉgbɛ na matamʉ mi manzanza, na makpʉmʉka manzanza nɨmɔ ɓambanzʉ ɓapá ndɨ apɛpɛ yi ko Kunzi. Luki limoti, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: 6 «Lɨsyɛ limoti odokuto ndɛkɛ ka masɨ nɨmɔ makaɨna ma, lɨtalʉ gʉtʉgʉ limoti aka kotigoligʉ ndɛkɛ kʉgʉ wa lagɔgɔ, apanzɨkana ndɛkɛ masɨ.»

7 Kumbuso yi ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Muwonisilo, lɨkpʉmʉka nɨlɔ igyonosa ndɛkɛ ngbinga tino? Likingyosi tino lɔ atimibisa ndɛkɛ ngbinga yi nɨnɔ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɛkɛ mino?»

8 Yeso usikisya ɓɛ: «Wiminyonito, mʉmbanzʉ kamuɓonitɔgʉ. Ɓatʉ ɓudingi ɓodokuto ndɛkɛ ko lino kamɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨmɨ nɨ Masiya› na ‹Ngbingo yi nɨnɔ itulyonini.› Luki limoti, makuɓiɓyonitɔgʉ. 9 Ngbingo yi nɨnɔ mʉkana ndɛkɛ mino ɓomongoni ɓa mʉnga na ɓambanzʉ kavɨkɨmanaga, makombomboyonitɔgʉ. Okwononi ɓɛ nɨlɔ igyonosito ndɛkɛ mbɛyɨ, luki limoti kɛgʉ ɓɛ muliɓo ma ɔɓɨlɨ ika ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ.»

10 Kumbuso yi omotiloku ɓɛ: «Lɨvananza limoti abʉmana ndɛkɛ na lɨvananza lagɔgɔ, ɓʉngama ɓimoti ʉlanana ndɛkɛ na ɓʉngama ɓagɔgɔ. 11 Ka ɓewili dididi, ika ndɛkɛ na ɓazigiso ɓapʉ, ayʉndɨ na ɓokoloɓu ɓayanyɛnyɛ uhuma ndɛkɛ ɓambanzʉ, ika ndɛkɛ gɔnɨ na makpʉmʉka muɓongiso na mʉmbanga-mbanga kainisono kʉgʉ wa lɨsyɛ. 12 Luki limoti, kambwa wa nɨmɔ masɨ kaigyonoso, ɓamugwito ndɛkɛ, ɓamugyogyiso. Ɓamulikisa ndɛkɛ ko ngbongu ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda, ɓamʉmakya ka bɔlɔkɔ. Ɓaga ndɛkɛ na iɓunu kamusombiso kambwa ka ɓangama ɓakpʉkpʉ na ɓangama ɓa ɓewili kyɛ ko bulya lino kamɨ. 13 Yigyogyiso yi nɨyɔ ika kʉwa ndɛkɛ kunu pisi ya kʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Mongoni kamɨ. 14 Wikoni ɓakɨtʉlya kanɨ makɛgʉ kombomboyo kakɨsa ɓɛ maɓɨkya ɓʉnɨ nɨ ɓamulikisini ko ngbongu. 15 Ɨmɨ mombukwana-dakɨ yi nɔ namuwonisilo mʉnzɨna mi nɨmɔ na yimibo nɨyɔ ɓomuyoniso kunu ɓakakwananɨgʉ mino kobiso ɗongoso na iɓunu, gʉtʉgʉ kamusikisya lɨkpʉmʉka aka. 16 Gʉtʉgʉ ɓobonu aka na ɓomonu, ɓomomonu, ɓonguwo kunu na ɓawai-donu ɓamʉgabatʉ ndɛkɛ. Ɓulumwisaga ndɛkɛ ɓatʉ ɓudingi luga kunu. 17 Ɓatʉ ɓasɨ ɓamʉmʉya ndɛkɛ ko bulya kamɨ. 18 Luki limoti iɓunu mika ndɛkɛ ka mazɨyɔ aka nɨ gʉtʉgʉ litukatʉ aka kamunyukigʉ. 19 Pisi ka lɨmbɛngɨ lɨnda, mohukusagatʉ mambɛngɨ kunu.»

Yeso akatʉmbʉlaga ɓɛyɔ Yelusalɛma apanzɨkana ndɛkɛ mino

(Matayɔ 24:15-21; Malɨkɔ 13:14-19)

20 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ mamɨna ndɛkɛ mino Yelusalɛma nɨ ɓasʉda ɓakungulini ɓikululu, miba ndɛkɛ ɓɛ panzɨkana kakɨ a kʉwa ɓuwobi. 21 Kʉwa wa nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ ka iwili ya Yudɛa ɓogwa ndɛkɛ mbangʉ misa ya ɓangʉpa. Nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ ka Yelusalɛma ɓakɨɗa ndɛkɛ ɓɨkɛɗɛ, na nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ ka sɛngɨ ɓakogʉlyɨgʉ ndɛkɛ ɓata ka gʉɗʉ. 22 Kyɛ ka masyɛ mi nɨmɔ Kunzi ogyogyisa ndɛkɛ lɨvananza kakɨ, iba masɨ nɨmɔ ikpikaga ndɨ ka Moɓiso igyonosi. 23 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ɓoko ɓa ɓamʉma na nɨɓɔ ɓika ndɛkɛ kaulunguso ɓomiki ɓalya ndɛkɛ kumbu. Kumbu yidingi ika ndɛkɛ ka mugi mi nɨmɔ na ngbʉta ko Kunzi inisana ndɛkɛ ka ɓatʉ ɓi. 24 Ɓulumwisaga ndɛkɛ ɓagɔgɔ na ɓadʉkpa, ɓaga ndɛkɛ na ɓagɔgɔ ɓɛdʉnga ka ligbito pa yasɨ ka ɓogiyo ɓayasɨ. Na ɓɛvananza nɨɓayɔ ɓakamibigʉ Kunzi ɓaɗɨtaga ndɛkɛ Yelusalɛma kadwɛ kʉ kwa kʉ ngbingo kaɓʉ osyo mino.»

Mika-mʉmbanzʉ igokuto ndɛkɛ

(Matayɔ 24:29-31; Malɨkɔ 13:24-27)

25 Kʉwa wa, Yeso oɓikyoku ɓata ɓɛ: «Makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga inisana ndɛkɛ ka mɔnɨ, tɨmba na ka mangʉtʉ. Mbumbo ya moɓo makpʉkpʉ na mʉɓaka apá ndɛkɛ mʉʉngwa mudingi, na ɓɛvananza aɓanga ndɛkɛ kʉgbɛ. 26 Ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti ɓahʉmwana ndɛkɛ na kʉɓangakʉ katamana lɨkpʉmʉka nɨlɔ osiloku ndɛkɛ ka ɔɓɨlɨ wasɨ. A ɓɛyɔ, makpʉmʉka mongu masɨ nɨmɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ abɛ mɔnɨ, tɨmba na mangʉtʉ atʉkya ndɛkɛ ka ɓapa kaɓʉ. 27 Kʉwa wa ɓamɨna ndɛkɛ Mika-mʉmbanzʉ kodoku ka ɨkʉɓa, no ngu pa imoti na ɨbɨba yidingi. 28 Ko ngbingo yi nɨnɔ makpʉmʉka mi nɨmɔ apʉnga ndɛkɛ mino kaigyonoso, womogoni, mananɨkana, mika ɓakɨtʉlya kyɛ Kunzi ika kʉwa ndɛkɛ ɓuwobi kamʉkʉlaga.»

Yeso akokingyoso Ɓʉngama ko Kunzi no ngbingo wo mbwayɨ

(Matayɔ 24:32-35; Malɨkɔ 13:28-31)

29 Kumbuso yi Yeso ʉpá ndɨ likingyosi li nɨlɨ: «Wondoni mbɛyɨ sɨbʉkʉsɔ si nɨsɨ na bʉkʉtɔ tagɔgɔ tasɨ. 30 Kapʉnga kaɓaka mapakʉ mambɨya, iba syangasʉ a kʉwa ɓuwobi koɓuniko. 31 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ makɨna kʉwa ndɛkɛ makpʉmʉka mi nɨmɔ kaigyonoso, miba kʉwa ndɛkɛ ɓɛ Ɓʉngama ko Kunzi a ɓuwobi.

32 A lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓatʉ ɓa lɨvananza nɨlɨ ɓakolumwogigʉ ɓasɨ nɨ makpʉmʉka nɨmɔ masɨ kanigyonosigʉ. 33 Lɨsyɛ na lɨtɔmbʉ olimikatʉ ndɛkɛ, luki limoti lɨkpʉmʉka kamɨ kolimikigʉ ndɛkɛ lu.»

Yeso odoku ndɛkɛ ɓigbututu

34 Yeso omotiloku ɓɛ: «Wiminyonito! Makiɗondomosonitɔgʉ ko bulya malɨlɨ na lɨbʉma, makidomisonitɔgʉ ko bulya ɔɓɨlɨ. Kanɨ kɛgʉ ɓɛ lɨsyɛ nɨlɔ amusilyi ndɛkɛ ɓigbututu kanɨ makɛgʉ na tamanago yi. 35 Lɨsyɛ nɨlɔ usilya ndɛkɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ ɓigbututu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓosi ɓigwinonogo mino ka kuyakʉ. 36 Makololonitɔgʉ, lumboni ɓongbinga ɓasɨ. Iba miki ndɛkɛ no ngu yɨpɨlya masɨ nɨmɔ ika kodoku, makwanana kaamaga kambwa ko Mika-mʉmbanzʉ.»

37 Na lɨsyɛ, Yeso olipyaga ndɨ kapá mʉtɨwɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, luki limoti opupaga ndɨ kaɨnda kasyɛ ka Ngʉpa ya Mizeituni. 38 Na ɓatʉ ɓasɨ ɓopupyaga ndɨ na ɓʉsɔɓɨ ɓiɓo ka Ndaɓʉ ko Kunzi kamʉkana.

22

Yuda akakɨsa kagwisiso Yeso

(Matayɔ 26:1-5; Malɨkɔ 14:1-2; Yuani 11:45-53)

1 Yɨnga nɨnɔ ɓalyaga ndɨ mino mukati wokofulu, nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Pasɨka a kʉwa ndɨ ɓuwobi. 2 Ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓa ndɨ kakɨsa pisi kamwɔ Yeso ɓɨpɛlɛ, kyɛ ɓa ndɨ kaʉɓanga ɓambanzʉ. 3 Kʉwa wa, Abɨlɨ ogulya ndɨ kʉsɔ ka Yuda Isikalioti, ɓemoti ka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa. 4 Aga ndɨ kaʉkanana na ɓokumu-kumu na ɓangama ka ɓazamʉ ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi ko bulya kʉgabɨlya Yeso. 5 Ɓogwa ndɨ magyagya kʉgbɛ ko bulya yi, ɓʉkanana ndɨ kapá ɓuyi. 6 Yuda aɓɨnɨkyana kʉwa ndɨ, apʉnga kakɨsa pisi kaʉgabɨlya Yeso ɓɨpɛlɛ.

Yeso utikini ɓaɓɨɓya ɓaɓa kaamba malɨlɨ ma Pasɨka

(Matayɔ 26:17-25; Malɨkɔ 14:12-21; Yuani 13:21-30)

7 Ka yɨnga nɨyɔ ɓalyaga mino mukati nɨ ɓakagyɨgʉ na sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ofulisogo, lɨsyɛ nɨlɔ ɓʉmwɔgɔ ndɨ mino ɓomikya ɓakɔndɔlɔ ko bulya malɨlɨ ma Pasɨka ɨtʉlyana ndɨ. 8 Kʉwa wa Yeso atɨka ndɨ Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Yuani, ʉɓɨkya ɓɛ: «Wogoni katiɓungusilyogo malɨlɨ ma Pasɨka.» 9 Ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Wakapa sɛ ɓɛ toɓungusyogiku yanɨ?» 10 Yeso usikisya ɓɛ: «Hukononi, nɨyɔ mogulya ka gʉɗʉ, mabangana na alʉkʉ ɓemoti obinikini mbɨkɛ yo liɓo. Wogoni pa imoti na ɨɓʉ kadwɛ ka ndaɓʉ yi nɨyɔ ogulyoku mino, 11 mamuuso mombukwana ndaɓʉ ɓɛ: ‹Muwonisilo akaumuusa ɓɛ ndaɓʉ tino yɔ alya mina Pasɨka pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ?› 12 Amʉwanya kʉwa miso ma ndaɓʉ mudingi ka ndaɓʉ ya kʉgʉ, nɨyɔ ayiɓungusyaga ɓɨnza. Moɓungusyaga kʉwa pa ɨlyalya kʉ ɓɛyɔ.» 13 Ɓaga ndɨ, ɓatakanya masɨ ɓɛyɔ Yeso a ndɨ mino nɨ uɓikyini, ɓamba kʉwa ndɨ malɨlɨ ma Pasɨka kʉ ɓɛyɔ.

Gbɔgbɔ ka Mombukwono-dosu

(Matayɔ 26:26-30; Malɨkɔ 14:22-26; 1 Ɓakolito 11:23-25)

14 Nɨyɔ ngbinga mʉlyalya ɨtʉlyana, Yeso apʉnga ndɨ kalyalya pa imoti na ɓatʉtʉmbwa. 15 Kumbuso yi ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Na ndɨ na mʉsasa kʉgbɛ kalya Pasɨka yi nɨmʉ ma pa imoti na iɓunu kambwa wa kigyogyiso. 16 Kyɛ nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ nakalyɨgʉ ndɛkɛ ɓata Pasɨka kadwɛ kʉ kwa kʉ igyonosa ndɛkɛ mino ka Ɓʉngama ko Kunzi.» 17 Kʉwa wa ɓapá kɔpɔ wa vinya, amigisya Kunzi ɨbɨba, kumbuso yi aɓɨkya ɓɛ: «Muvoni kɔpɔ wa vinya yi nɨmʉ, mamwo luga kunu ɓasɨ. 18 A ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya ambɛ, katʉkya mbɨya-mbɨya wanʉ, nakomwigʉ ndɛkɛ ɓata vinya wa muzabibu kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ Ɓʉngama ko Kunzi odoku ndɛkɛ mino.» 19 Kʉwa wa ava ndɨ mukati, nɨyɔ amigisya Kunzi ɨbɨba, oɓunonogo, ʉlʉpyaga, ʉɓɨkya ɓɛ: «Nzʉyɨ kamɨ nɨyɨ ipi ko bulya kunu. Gyogoni ɓɛyɔ kɛtamana yi.» 20 Kumbuso wa malɨlɨ, Yeso ʉpá kɔpɔ wa vinya ɓɛgɛyɔ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Kɔpɔ yi nɨmʉna a agʉmɛ wambɨya ko Kunzi pisi ka ɓangʉ kamɨ nɨyɔ oɗukogi ko bulya kunu. 21 Luki limoti hukononi! Mʉtʉ yi nɨnɔ akegaba ka ɓomuyoniso akalyalya pa imoti na ɨmɨ. 22 A ɓɛyɔ, Mika-mʉmbanzʉ akokwo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi oɓungusyaga ndɨ mino, luki limoti kumbu yidingi ka mʉtʉ yi nɨnɔ akagabo yi!» 23 Kʉwa wa ɓatʉtʉmbwa ɓapʉnga ndɨ kauusono luga kaɓʉ ɓɛ wanɨ sɛ nɔ akwanana kagya inguo ya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ.

Wanɨ nɔ a mʉtʉ wa ɨbɨba luga ka ɓaɓɨɓya?

24 Kumbuso yi ɓaɓɨɓya ɓapʉnga ndɨ kolutono ɓanimuuso ɓɛ wanɨ nɔ mʉtʉ wa ɨbɨba kʉgbɛ luga kaɓʉ. 25 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓa ɓɛvananza ɓayɔ ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓatɨwaga ɓɛvananza kaɓʉ na mʉpamʉ na nɨɓɔ ɓa no ngu kʉgʉ kaɓʉ ɓapaga ɓɛ ɓʉmakɨ ɓɛ: ‹Ɓagya-manza.› 26 Iɓunu makogyonitɔgʉ abɛ ɨɓʉ! Luki limoti mʉtʉ yi nɨnɔ a abɛ pʉta luga kunu okwononi kaiko abɛ miki. Na mʉtʉ yi nɨnɔ a abɛ ngama okwononi kaiko abɛ mʉgya-ligubo. 27 Mʉtʉ tino pɨyɛ nɔ a na ɨɓɨba kʉgbɛ? A mʉtʉ yi nɨnɔ ikaga wakiko kalyalya, ikanɨ nɨnɔ ikaga kagya ligubo la malɨlɨ? A mʉtʉ yi nɨnɔ ikaga wakiko. Iyo, a ɓɛyɔ, luki limoti ɨmɨ na luga kunu abɛ mʉgya-ligubo. 28 Iɓunu mikaga ndɨ pa imoti na ɨmɨ ɓongbinga ɓasɨ wa ɓikaga ndɨ mino kegyogyiso. 29 Na ɨmɨ kamʉpá Ɓʉngama ɓɛgɛyɔ baba ɛpá ndɨ minɔ ɨmɨ. 30 Kʉwa ɓɛgɛyɔ malyalya ndɛkɛ, momwo pa imoti na ɨmɨ ka Ɓʉngama kamɨ, mikanana ndɛkɛ ka moliki ma ɓʉngama kosombiso mababa tɛkɛɓɛ na maɓa ka Ɓezaleli.»

Yeso akaɓɨkya Pɛtɛlɛ ɓɛ amanganyatʉ

(Matayɔ 26:31-35; Malɨkɔ 14:27-31; Yuani 13:36-38)

31 Yeso aɓɨkya kʉwa ndɨ Simoni Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Hʉkana ɓɨnza, Simoni: Ɓahukulyi Abɨlɨ pisi ɓɛ amʉpɨpɨ ɓasɨ ɓɛyɔ ɓapɨpaga mino mʉpʉnga. 32 Luki limoti ɨmɨ nulumbilyito ɓi ambɛ baya kakʉ kodikogonitɔgʉ, ɨwɛ, wakemigilyoku ɓanʉ ɓata, utumisa ɓamamakʉ mambɛngɨ.» 33 Pɛtɛlɛ aka ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, na wakɨtʉlya kaɨnda ka ligbito, gʉtʉgʉ ka kukwakʉ aka pa imoti na ɨwɛ.» 34 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Pɛtɛlɛ, nakaʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ no biti ya lɨsyɛ li nɨlɨ, kɔkʉ kalɨkagʉ nɨ wakanemongonyigʉ nganga yɨsaa.»

Wikoni ɓakɨtʉlya kaʉlanana

35 Kʉwa wa Yeso umuusa ndɨ ɓaɓɨɓya ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ namʉtɨka ndɨ mino kaɓɨkyaga Mongoni Manza nɨ makigwinonogigʉ no luki abɛ ɓuyi, kʉgba, ɓɛkpakʉ, mazangatʉ ndɨ luki?» Ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «Haaa, takazangagʉ ndɨ luki gʉtʉgʉ limoti aka.» 36 Ʉɓɨkya kʉwa ɓɛ: «Luki limoti mbɨya wanʉ, mʉtʉ nɨnɔ a no ɓuyi okwononi kʉwa kava. A mʉɗɔngɔnɨ gɔnɨ abɛ nɨnɔ a na kʉgba. Na nɨnɔ kɛgʉ na dʉkpa ya lʉnga, okwononi kagaba koti kakɨ, oluwa imoti. 37 Kyɛ nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ okwononi igyonosi kʉgʉ ka ɨmɨ nɨlɔ ikpikaga ndɨ ka Moɓiso ɓɛ: ‹Ɓamatana ndɨ pa imoti na ɓagya-manyɛ.› Iyo nakamʉɓɨkya ambɛ nɨlɔ ikpikaga ndɨ kʉgʉ kamɨ ika kʉwa kaigyonoso.» 38 Ɓaɓɨɓya ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wɨna ɓadʉkpa ɓayɨɓa nɨɓa yɨ.» Usikisya ndɨ ɓɛ: «Ama ɓʉɓwa.»

Yeso ogoni kalʉmba ka Ngʉpa ya Mizeituni

(Matayɔ 26:36-46; Malɨkɔ 14:32-42)

39 Kʉwa wa Yeso opupa ndɨ kunzi wa gʉɗʉ, aga ka Ngʉpa ya Mizeituni ɓɛyɔ aka yɔ agyaga ndɨ mino. Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓaɓyɛ ndɨ. 40 Nɨyɔ ɓadwɛ ka pa yi nɨyɔ, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Lumboni kyɛ makogwonitɔgʉ ka kʉɓɔɓɔkʉ.» 41 Kumbuso yi idukula ndɨ ɓyɨ na ɨɓʉ, oɓuno moli, alʉmba, 42 ɨyɨ aka ɓɛ: «Baba ooo, wakapa, wekiɗisya ɓaka kɔpɔ yi nɨmʉ. Luki limoti, sɨpananɨsɔ kakʉ sɔ igyonosi nɨ kɛgʉ nɨsɔ kamɨ.» 43 [Kʉwa wa malaika ɓemoti kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ apuponilyoku, atumisa ndɨ lɨmbɛngɨ. 44 Yeso a ndɨ ko kumbu yidingi, idukulaga kʉwa ndɨ kalʉmba na kɛkɛlɛ. Ɓungu apʉnga ndɨ kaɗʉka wasɨ abɛ ɓɛgbɛtɛtɨyɛ ɓa ya ɓangʉ.] 45 Kumbuso wa malʉmba, igoku kʉnʉ ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ mino. Ʉtakanya ka ɓatɔtɔ ɓingbwungono ko bulya kumbu. 46 Umuusa ɓɛ: «Heɓeee, ma kʉwa ka ɓatɔtɔ? Zuzukoni, malʉmba kyɛ makogwonitɔgʉ ka kʉɓɔɓɔkʉ.»

Ɓangama ka Ɓayuda ɓagwini Yeso

(Matayɔ 26:47-56; Malɨkɔ 14:43-50; Yuani 18:3-11)

47 Ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ ndɨ mino asɨ kanzɨna aka ɓɛyɔ, ambaza ka ɓambanzʉ opuponoku. Yuda, nɨnɔ a ndɨ ɓemoti ka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa nɔ a ndɨ kaukpokyonisoku. Akpuɗoku ndɨ Yeso kapututo. 48 Luki limoti, Yeso amuusa ndɨ ɓɛ: «Yuda, wakapututa Mika-mʉmbanzʉ kowonisilo ɓɛ wagobini?» 49 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓɨna nɨlɔ a ndɨ kapa kaigyonoso lɔ, ɓamuusa ɓɛ: «Mombukwono-dosu, tʉlananɨtɔ na ɓatʉ ɓi nɨɓa na ɓadʉkpa kusu?» 50 Ɓemoti luga kaɓʉ ayipo mʉgya-ligubo ko kumu-kumu, akɔ ndɨ kutiliko kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ. 51 Luki limoti Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «Wosoni, ama ɓʉɓwa.» Avɨla ndɨ kutiliko ka alʉkʉ nɔ, ahukuso. 52 Kumbuso yi Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓokumu-kumu, ɓangama ka ɓazamʉ ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ nɨɓɔ ɓodoku ndɨ kagwi ɓɛ: «Moduku kegwi na ɓadʉkpa na ɓɛngbɨngɨlɨ abɛ nakika mʉtʉ wo kuɓakʉ? 53 Nikaga ndɨ pa imoti na iɓunu masyɛ masɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, makegwigʉ ndɨ. Luki limoti ngbingo a kʉwa no kunu iɓunu pa imoti na ngama wo biti.»

Pɛtɛlɛ amongonyini Yeso

(Matayɔ 26:57-58, 69-75; Malɨkɔ 14:53-54, 66-72; Yuani 18:12-18, 25-27)

54 Kʉwa wa ɓagwi ndɨ Yeso. Ɓaga na ɨyɨ, ɓamingyisa ndɨ ka ndaɓʉ ko kumu-kumu. Pɛtɛlɛ a kʉwa ndɨ ɨyɨ kaɓɨɓya nɨ a ɓyɨ. 55 Ɓagbʉnda ndɨ ɓuku ka pa yangba, ɓikanana ndɨ wa, Pɛtɛlɛ odoku ndɨ gɔnɨ kaiko luga kaɓʉ. 56 Mʉgya-ligubo ɓemoti muko yi amɨna ndɨ wakiko ka kpɔlɔ wo ɓuku, anda ɓizumuuu, ɨyɨ aka ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉna a tʉ ndɨ gɔnɨ pa imoti na ɨyɨ.» 57 Luki limoti Pɛtɛlɛ anganya ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Eze, nakamibigʉ ɨmɨ.» 58 Kagya ɓata yɨkɛɗɛ ɓɛnɛ, mʉtʉ wagɔgɔ amɨna ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Gʉtʉgʉ ɨwɛ aka, wa ɓemoti kaɓʉ gɔnɨ.» Luki limoti Pɛtɛlɛ asikisya alʉkʉ nɔ ɓɛ: «Wai aaa, nakɛgʉ ɨmɨ ɓemoti kaɓʉ.» 59 Kagya ɓata abɛ saa imoti ɓɛnɛ, mʉtʉ wagɔgɔ otiwolya ɓɛ: «A ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨmʉ ɓa ndɨ pa imoti na ɨyɨ, kyɛ a Mʉgalilaya.» 60 Luki limoti Pɛtɛlɛ asikisya ɓɛ: «Alʉkʉ aaa, nakɛgʉ kaiba ambɛ wakapa kaɓɨkya ɓʉnɨ.» Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ a ndɨ mino kanzɨna nɔ, kɔkʉ alɨka. 61 Mombukwono-dosu oyikana ndɨ, anda Pɛtɛlɛ ɓɨngbangbangba. Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ atamana lɨkpʉmʉka nɨlɔ Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kambwa kɔkʉ kaalɨka na lɨsyɛ li nɨlɨ, wika nɨ wemongonyini nganga yɨsaa.» 62 Pɛtɛlɛ opupa ndɨ kunzi, apʉnga ndɨ kagama no kumbu kʉgbɛ.

Ɓakatʉmbwa na kabʉma Yeso

(Matayɔ 26:67-68; Malɨkɔ 14:65)

63 Ɓalʉkʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓuulyaga Yeso ɓa ndɨ katɨba na kabʉma. 64 Ɓakanda ndɨ miso na kutuko, ɓanamuusa ɓɛ: «Tɨtʉlya, wanɨ nɔ uipi!» 65 Ɓaɓuɓisa ndɨ ɓitu na mosikoni.

Ɓogoni na Yeso ka Basa-Yidingi

(Matayɔ 26:59-66; Malɨkɔ 14:55-64; Yuani 18:19-24)

66 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda, ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓamʉmʉkana ndɨ. Ɓaga ndɨ na Yeso kasombiso ka Basa-Yidingi, 67 ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Kika nɨ ɨwɛ nɨ Kilisito, tɨɓɨkya.» Luki limoti, usikisya ndɨ ɓɛ: «Nakamʉɓɨkya, makɛbaɨlyɨgʉ, 68 na nakamumuuso lɨkpʉmʉka, makesikisyigʉ. 69 Luki limoti katʉkya mbɨya-mbɨya wanʉ, Mika-mʉmbanzʉ ika ɓanʉ wakiko ka kʉmbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi nɨnɔ a nɔ ngu.» 70 Kʉwa wa ɓatʉ ɓasɨ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ nɔ wa nɛkɨ Miko Kunzi?» Usikisya ndɨ ɓɛ: «Moɓikyini nɨ iɓunu, Ɨmɨ nɨ ɨyɨ.» 71 Ɓaɓɨkyana kʉwa ndɨ ɓɛ: «Takɛgʉ ɓata na nzoyi ya ɓadɛmʉ! Timukyonili nɨ iɓusu aka nɨlɔ opupisi ka mʉnɔkʉ kakɨ.»

23

Ɓogoni na Yeso kambwa ka Pilatʉ

(Matayɔ 27:1-2, 11-14; Malɨkɔ 15:1-5; Yuani 18:28-38)

1 Kumbuso yi, ambaza wasɨ atʉkya, ɓaga ndɨ na Yeso kʉ ka Pilatʉ. 2 Kʉ ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ kasʉngʉlya ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Tatakanya ndɨ mʉtʉ yi nɨmʉna nɨ anʉpʉta ɓatʉ kusu ɓamʉ. Anʉɓɨkya ɓɛ ɓakuluwonito ɓamanzanza ka ngama mudingi wa Lʉma. Anɨbɨba ɓɛ ɨyɨ nɨ Masiya, ngama.» 3 Pilatʉ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Ɨwɛ nɔ wa ngama ka Ɓayuda?» Yeso amigisya ɓɛ: «Ɨwɛ nɔ wakaɓɨkya ɓɛyɔ.» 4 Pilatʉ ʉɓɨkya kʉwa ɓokumu-kumu na ambaza nɨnɔ amʉmʉkana ndɨ wa ɓɛ: «Nakɛgʉ ɨmɨ kaɨna lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ okwononi ɓɛ ɓabisi mino alʉkʉ yi nɨmʉ na mʉkɔmbʉ.» 5 Luki limoti ɓatʉ nɨɓɔ ɓasʉngʉlya ndɨ Yeso ɓaɓɨkya ɓata ndɨ ɓɨngbanganya na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Kʉsɔ wa muwonisili kakɨ, alʉkʉ yi nɨmʉna akaʉkpamya ɓambanzʉ kavɨkɨmanaga. Apʉnga ndɨ kapá mʉtʉʉ mi nɨmɔ katʉkya ka Galilaya aka, kumbuso yi akɨtanaga ka mugi masɨ ka Ɓayuda, na mbɨya yi nɨmʉ, osiliniku wanʉ.» 6 Wa Pilatʉ ʉkana mino lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓɛyɔ, uusa ɓɛ: «Mʉtʉ mʉna a Mʉgalilaya?» Ɓasikisya ɓɛ: «Iyo ngama!» 7 Ngbingo yi nɨnɔ ʉkana mino ɓɛ Yeso otukyiku ka iwili nɨyɔ Ɛlɔdɨ Atipasɨ andaga ndɨ, atɨka ndɨ Yeso kʉ kakɨ. Ka masyɛ mi nɨmɔ, ɨyɨ Ɛlɔdɨ a ndɨ gɔnɨ wa ka Yelusalɛma wa.

Ɓogoni na Yeso ka Ɛlɔdɨ

(Matayɔ 27:11-26; Malɨkɔ 15:1-15; Yuani 18:39–19:16)

8 Nɨyɔ Ɛlɔdɨ amɨna Yeso, ogwa magyagya kyɛ ʉkanagatʉ ndɨ nɨ ɓananzɨna ko bulya ka Yeso. Kinili katʉkya ka ɓʉndɛlɨ aka ikaga ndɨ na mʉsasa kʉgbɛ kamɨna yi. A ndɨ gɔnɨ na mʉtamanagɨ ɓɛ amininɔ gʉtʉgʉ nɨ anagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga. 9 Amuusaga ndɨ makpʉmʉka mudingi luki limoti nɨ Yeso kosikisyigʉ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka. 10 Ɓokumu-kumu na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓa ndɨ wa nɨ ɓanabɨnɨkɨlya Yeso makpʉmʉka ɓitititi. 11 Ɛlɔdɨ na ɓasʉda kakɨ ɓa ndɨ katɨba ɓikyekyekye, ɓanamɨna payaya. Kumbuso yi, amokisyiso kutuko kwanza, amigiso ɓata kʉ ka Pilatʉ. 12 Lɨsyɛ nɨlɔ, Ɛlɔdɨ nɨnɔ ɓakoɓyogɨgʉ ndɨ na Pilatʉ, ɓɨɨta kʉwa ndɨ ɓawai.

Pilatʉ oɓikyini ɓɛ okwononi Yeso okwi

(Matayɔ 27:15-26; Malɨkɔ 15:6-15; Yuani 18:39–19:16)

13 Pilatʉ ʉmʉmʉla ndɨ ɓokumu-kumu, ɓangama ka Ɓayuda pa imoti na ɓambanzʉ ɓagɔgɔ, 14 ʉɓɨkya ɓɛ: «Medulyiku ɓi na mʉtʉ mʉna manaɓɨkya ɓɛ akaʉkpamya ɓambanzʉ kavɨkɨmanaga. A ɓɛyɔ, no ɓi kamuusogo ko misa kunu makpʉmʉka masɨ nɨmɔ motumbulogi ko bulya kakɨ, luki limoti nakaminigʉ na lɨkpʉmʉka lanyɛ gʉtʉgʉ limoti aka. 15 Ɛlɔdɨ kaminigʉ ɓi ɨyɨ na ɓʉnyɛ ɓɛgɛyɔ, kyɛ amigisikuto ɓi kʉnʉ. A nɛkɨ ɓɨngbanganya ɓɛ mʉtʉ mʉna kogyigʉ luki lanyɛ gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ okwononi mino ɓɛ ɓamwɨ. 16 Kinili, ɨmɨ natinisiso pimbo aka, kumbuso yi nasiso.» 17 [Ka ɓayɨnga ɓaya Pasɨka ɓayasɨ, Pilatʉ ʉkʉlyaga ndɨ mʉtʉ wa ligbito ɓemoti.]

18 Luki limoti ɓagbʉngʉkana ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓɛ: «Mʉmwɔ mʉtʉ yi nɨmʉ! Watikulyoku Balaba!» 19 Balaba nɨnɔ ɓagwi ndɨ ka bɔlɔkɔ kyɛ ʉkpamya ndɨ ɓambanzʉ kavɨkɨmanaga ka gʉɗʉ, amwɔ ndɨ gɔnɨ mumbanzʉ. 20 Yɛkɨ Pilatʉ a ndɨ kapa aka kakʉla Yeso, ɨgɨlya ɓata ndɨ kaʉɓɨkya ɓɛyɔ. 21 Luki limoti ɓidukulaga ndɨ kapamɨkana, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Mʉbangɨlaga ka mʉsalaba! Mʉbangɨlaga ka mʉsalaba!»

22 Pilatʉ ʉɓɨkya ndɨ ka nganga ya yɨsaa ɓɛ: «Ɓʉnyɛ tino ɓɔ ogyi ɓi? Nakaminigʉ ɨmɨ na lɨkpʉmʉka lanyɛ gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ okwononi mino ɓɛ ɓamwɨ. Natinisisa pimbo aka, kumbuso yi nasiso.» 23 Luki limoti ɓambanzʉ ɓotiwolya ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ ɓabangɨlagɨnɔ Yeso ka mʉsalaba aka. Lɨmbɛngɨ akundumono Pilatʉ, 24 abaɨlya ndɨ kaʉgyɨlya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino kapa. 25 Akʉla Balaba, mʉtʉ yi nɨnɔ ɓagwi ndɨ ka ligbito kyɛ ʉkpamya ndɨ ɓambanzʉ kavɨkɨmanaga na amwɔ ndɨ gɔnɨ mʉmbanzʉ. Kʉwa wa, ʉpá ndɨ Yeso ɓɛ ɓagyɨ ɓɛyɔ ɓa mino kapa.

Ɓanaga kamwɔ Yeso ka mʉsalaba

(Matayɔ 27:32-44; Malɨkɔ 15:21-32; Yuani 19:17-27)

26 Ngbingo yi nɨnɔ ɓasʉda ɓa ndɨ mino kaaga na Yeso, ɓabangana na Simoni nɨnɔ mʉtʉ wa Kulɛnɛ nɨ anigoku ko tiko. Ɓabinikisa ndɨ mʉsalaba kumbuso ka Yeso no bou.

27 Ambaza mudingi a ndɨ kaɓɨɓya. Ɓoko nɨɓɔ ɓa ndɨ luga kaɓʉ ɓanagamana, na kalya kumbu ko bulya kakɨ. 28 Yeso oyikono, ʉɓɨkya ɓɛ: «Iɓunu ɓoka ɓa Yelusalɛma, makegomonitɔgʉ ɨmɨ! Luki limoti wigomoni iɓunu ɓamombukwana-donu pa imoti na ɓomikunu! 29 Iyo, kyɛ ngbingo odokuto nɨnɔ ɓambanzʉ ɓaɓɨkya ɓanʉ mino ɓɛ: ‹Ɨgyagya ka ɓandʉya, ko ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓakaɓʉkʉtagʉ na nɨɓɔ ɓakulungusagʉ ɓomiki!› 30 Ɓambanzʉ ɓapʉnga ɓanʉ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Gwoni kʉgʉ kusu› na kaɓɨkya ɓokpumo ɓɛ: ‹Titikyoni!› 31 A ɓɛyɔ, kika nɨ ɓakogyogyiso sɨbʉkʉsɔ siɓisi ɓɛyɔ, angɛnɛngɛnɛ kʉwa nɨsɔ sikwo?»

32 Ɓagatʉ ndɨ gɔnɨ na ɓalʉkʉ ɓagɔgɔ ɓaɓa, ɓagya-manyɛ ɓi, kaʉmwɔ pa imoti na Yeso. 33 Nɨyɔ ɓosila ndɨ mino ka pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ «Ɨkpʉkpʉkʉsɔ sa Mʉ», ɓasʉda ɓabangɨlaga ndɨ Yeso ka mʉsalaba, ɓʉbangɨlaga gɔnɨ ɓagya-manyɛ, ɓemoti ka kʉmbanzɨkanɨkɔ, wagɔgɔ ka kulekuke. 34 Yeso aka ndɨ ɓɛ: «Baba ooo, hʉpɨlyanɔ ɓaka kyɛ ɓakɛgʉ kaiba nɨlɔ ɓakagya.» Ɓatwa kʉwa ndɨ lɨɓɛsɛ ko bulya yɨgbananaga ɓotu kakɨ. 35 Ɓambanzʉ ɓa ndɨ ɓakamanana wa ɓigwo, ɓanɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ. Ɓangama ka Ɓayuda ɓa ndɨ katɨba ɓɨkyaaa, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Uhukusa ndɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ. Ihukusinɔ kʉwa ɨyɨ mombukwana-dakɨ, kika nɨ ɨyɨ nɨ Kilisito nɨnɔ Kunzi apʉnaga ndɨ.»

36 Ɓasʉda ɓa ndɨ gɔnɨ katɨba, ɓisisiloku ɓuwobi na ɨyɨ, ɓapá ndɨ vinya wozyo, 37 ɨɓʉ aka ɓɛ: «Kika nɨ wa ngama ka Ɓayuda, wihukuso nɛkɨ mombukwana-dakɨ yi!» 38 Ɓokpika ndɨ ka mʉsalaba kakɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨmʉna nɨ ngama ka Ɓayuda.»

39 Ɓemoti luga ka ɓagya-manyɛ nɨɓɔ ɓʉbangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba ɓɔ a ndɨ katʉmbwa Yeso, anaɓɨkya ɓɛ: «Kɛgʉ mbɛyɨ ɨwɛ nɨ Masiya? Wihukusa nɛkɨ ɨwɛ mombukwana-dakɨ, watihukusa kʉwa gɔnɨ iɓusu!»

40 Luki limoti nɨnɔ wagɔgɔ nɔ apamyaga, ɨyɨ aka ɓɛ: «Ɨwɛ mʉnaaa, wakɛgʉ gʉtʉgʉ kaɓanga Kunzi aka, ɨwɛ nɨnɔ wakaigyogyisa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨyɨ? 41 Iɓusu, ɓakatigyogyiso ka ɓungbingbili. Takainisana na mʉkalya nɨmɔ okwononi na yɨgya yanyɛ kusu. Luki limoti, ɨyɨ kagyagʉ ndɨ ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka.» 42 Kumbuso yi omotiloku ɓɛ: «Yeso, wakeɓusolonitɔgʉ ɓaka ngbingo yi nɨnɔ wodoku ndɛkɛ mino ka Ɓʉngama kakʉ.» 43 Yeso amigisya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, na lɨsyɛ li nɨlɨ takaiko pa imoti na ɨwɛ ka Paladiso.»

Yeso osisini lɨmbɛngɨ

(Matayɔ 27:45-56; Malɨkɔ 15:33-41; Yuani 19:28-30)

44 A ndɨ banda saa sita, biti ohuma ɔɓɨlɨ wasɨ kadwɛ ka saa tisa. 45 Mɔnɨ olimika ndɨ, kutuko nɨkwɔ ikaga ndɨ kubongiso kagbanana pa yotu na pa yotu kʉgbɛ kʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, anʉɨka ndɨ lugo. 46 Yeso igomisa ndɨ na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Baba ooo, nigisini lɨmbɛngɨ kamɨ ka maɓɔkʉ kakʉ.» Nɨyɔ aɓɨkya ɓɛyɔ, osisa lɨmbɛngɨ. 47 Nɨyɔ ngama ka ɓasʉda ɨna nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ, abibisa Kunzi, ɨyɨ aka ɓɛ: «Ka lɨngʉnʉ, mʉtʉ yi nɨmʉna a ndɨ asɨ mʉtʉ wongbingbili aka!» 48 Ambaza wasɨ ka ɓambanzʉ nɨnɔ odoku ndɨ kaɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ, ɨga kʉwa ndɨ nɨ otumini no kumbu ɓɨɗɛ. 49 Ɓawai-dakɨ Yeso ɓasɨ, gʉtʉgʉ ɓoko aka nɨɓɔ ɓodoku ndɨ kabiso kotukyoku ka Galilaya, ɓamaga ndɨ ɓyɨ kaɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ a ndɨ kaigyonoso lɔ.

Yɛzɛfʉ akalumbo Yeso

(Matayɔ 27:57-61; Malɨkɔ 15:42-47; Yuani 19:38-42)

50-51 A ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ ka Alimatia, ka iwili ya Yudɛa, ina ndɨ ɓɛ Yɛzɛfʉ. A ndɨ ɓemoti ka ɓambɔkʉ-mbɔkʉ niɓɔ ɓakɔgɔ ndɨ mʉkɔmbʉ ka ɓambanzʉ ka Basa-Yidingi. A ndɨ mʉtʉ wa lɨmbɛngɨ lanza, ɔɓɨlɨ kakɨ a ndɨ ɓingbingbili, aɓʉndaga ndɨ Ɓʉngama ko Kunzi. Luki limoti, koɓingisyagʉ ndɨ ɨyɨ nɨlɔ ɓɛngɛnɨ ɓa ndɨ nɨ ɓoɓikyini na nɨlɔ ɓagya ndɨ kʉgʉ ka Yeso. 52 Aga ndɨ ka Pilatʉ kakʉnga manda ka Yeso. 53 Kumbuso yi, atotisa ndɨ ka mʉsalaba, atikyogo na kutuko kwa hʉɗʉ-hʉɗʉ, abisa ka mbʉkʉ nɨyɔ ɓakpɔ ndɨ ka lɨtalʉ. Mbʉkʉ yi nɨyɔ a ndɨ nɨ ɓakanalumbigʉ mino mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka. 54 A ndɨ lɨsyɛ la kuɓukumuti, nɨlɔ ɓambanzʉ ɓiɓungusyaga ndɨ mino ko bulya Lɨsyɛ la kimumbiso. 55 Kʉwa wa ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓodoku ndɨ na Yeso katʉkya ka Galilaya, ɓaɓyɛ Yɛzɛfʉ. Ɓɨna mbʉkʉ na ɓɛyɔ ɓongosa ndɨ mino manda ka Yeso. 56 Kumbuso yi, ɓɨganana ndɨ, ɓoɓungusyogo molingo na malazi ko bulya manda. Lɨsyɛ la kimumbiso, ɓolipyaga nɨ ɓakogyigʉ ligubo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉtʉʉ ka Musa ikpika ndɨ mino.

24

Yeso opupini ka mbʉkʉ

(Matayɔ 28:1-10; Malɨkɔ 16:1-8; Yuani 20:1-10)

1 Kʉwa ka lɨsyɛ la Mungu ko mbolugo, ɓoko ɓava malazi dididi nɨmɔ ɓoɓungusyaga ndɨ, ɓaga ka mbʉkʉ. 2 Ɓatakanya lɨtalʉ lidingi nɨlɔ otikya ndɨ mbʉkʉ nɨ ɓotini ka kpɔlɔ. 3 Ɓogulya ndɨ, luki limoti nɨ ɓakotokonyigʉ ɓata manda ka Mombukwono-dosu Yeso. 4 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kombomboya nɔ, ɓalʉkʉ ɓaɓa ɓakimokisyo ɓotu ɓayawenge-wenge ɓupuponilya ndɨ, ɓamaga ka kpɔlɔ kaɓʉ. 5 Nɨyɔ ɓoko ɓogwa kʉɓangakʉ bɛyɔ, ɓodidika ndɨ. Ɓalʉkʉ ɓi nɨɓɔ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kakɨsa mʉtʉ yi nɨnɔ a muɓisi luga wa ɓamanda? 6 Kɛgʉ wanʉ, opupini ka mbʉkʉ. Tomononi lɨkpʉmʉka nɨlɔ amʉɓɨkya ndɨ ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino ka Galilaya ɓɛ: 7 ‹Okwononi ɓɛ ɓasʉtɨ Mika-mʉmbanzʉ ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ ɓanyɛ, ɓabangɨlaga ka mʉsalaba, kumbusa wa masyɛ masaa, opupa ka mbʉkʉ.›» 8 Ɓoko ɓatamana kʉwa ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Yeso aɓɨkya ndɨ lɔ. 9 Ɓatʉkya ndɨ ka mbʉkʉ, ɓaga kapága mongoni mi nɨmɔ ka ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓemoti na ka ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ. 10 A ndɨ wa nɨ Malia wa Magadala, Yuana na Malia amakɨ Yakɔbɔ. Ɓoko ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ gɔnɨ pa imoti na ɨɓʉ ɓʉtʉmbʉlyaga ndɨ ɓatʉtʉmbwa mongoni nɨmɔ ɓɛgɛyɔ. 11 Luki limoti ɓatʉtʉmbwa ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ ɓoko ɓakagya ɓakpɨɓa, kanɨ ɓakoɓinikyonɨgʉ. 12 Kʉwa wa Pɛtɛlɛ atʉkya ndɨ, aga mbangʉ ka mbʉkʉ, aɓɨmya, ɨna asɨ ɓapanga ɓaya ɓotu aka. Kumbuso yi ɨga kʉ kakɨ, otumini na ombombo ɓɨɗɛ ko bulya lɨkpʉmʉka nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ.

Yeso upupilyini ɓaɓɨɓya ɓaɓa ko pisi ya Emausi

(Malɨkɔ 16:12-13)

13 Ka lɨsyɛ nɨlɔ aka lɔ, ɓaɓɨɓya ɓaɓa luga ka ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓa ndɨ kaɨnda ka mugi mimoti nɨmɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ Emausi. Mugi mi nɨmɔ a ndɨ banda kilomɛtɛlɛ tɛkɛɓɛ na imoti* kadwɛ ka Yelusalɛma. 14 Ɓa ndɨ kanzɨna luga kaɓʉ ko bulya lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ. 15 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kanzɨna na kaɨnzɨnzɨnya luga kaɓʉ ɓɛyɔ, Yeso mombukwana-dakɨ yi ukpuɗoku ndɨ, ɓɨsʉngya na ɨɓʉ. 16 Ɓaɓɨɓya ɓatʉ ndɨ kamɨna yi, luki limoti misa kaɓʉ a ndɨ nɨ upiini ɓipi nɨ ɓakɛgʉ kamibo. 17 Yeso umuusa ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka tino lɔ mo mino kaɨnzɨnzɨnya ko pisi ɓɛnɛ?» Ɓamaga kʉwa ndɨ, ɓotumini no kumbu ɓɨɗɛ. 18 Ɓemoti luga kaɓʉ nɨnɔ ina ndɨ Kɔlɔpasɨ, asikisya ɓɛ: «Ɨwɛ mʉkaka aka nɔ luga ka ɓatʉ ɓa Yelusalɛma wakukonigʉ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosi ɓi kʉ ka masyɛ mi nɨma?»

19 Kumbuso yi umuusa ɓata ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka tina sɛ?» Ɓaɓɨɓya ɓasikisya ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ asilyi ɓi Yeso mʉtʉ wa Nazalɛtɨ, nɨnɔ a ndɨ mugyalandʉ wo ngu. Owonisila ndɨ ngu ya ɓugyalandʉ ko pisi ya yɨgya na mʉnzɨna kakɨ kambwa ko Kunzi na ko misa ka ɓambanzʉ ɓasɨ. 20 Luki limoti ɓokumu-kumu na ɓangama kusu ɓasʉta ndʉkʉ ka Pilatʉ ɓɛ ɓamwɨ, ɓabangɨlaga ndʉkʉ ka mʉsalaba. 21 Iɓusu ta ndɨ kasɨma ambɛ ɨyɨ nɔ Kunzi atikoku kaʉkʉlaga Ɓezaleli ka ɓubaya. Luki limoti, na lɨsyɛ li nɨlɨ a kʉwa masyɛ masaa wa lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosi ɓi mino. 22 Luki limoti, ɓoko ɓemoti-ɓemoti ka mʉɗɔngɔ kusu ɓatigugumisito nzʉyɨ kʉgbɛ. Ɓoga na lɨsyɛ li nɨlɨ ko mbolugo ka mbʉkʉ, 23 luki limoti nɨ ɓakotokonyigʉ ɓata manda kakɨ. Ɓigoku katɨtʉmbʉlyaga ɓɛ ɓamalaika ɓupupilyi, ɓʉtʉmbʉlyaga ɓɨngbanganya ɓɛ a muɓisi. 24 Kʉwa wa ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti luga kusu ɓɨnda ka mbʉkʉ, ɓatakanya makpʉmʉka masɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓoko ɓʉɓɨkya ndɨ mino, luki limoti kanɨ ɓakaminigʉ ɓata Yeso.» 25 Kʉwa wa Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «Iɓunu ɓongingi aaa, ma ɓuti ka baɨlya makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓogyalandʉ kaɓɨkyaga ndɨ! 26 Kakwananɨgʉ mbɛyɨ ndɨ ɓɛ Masiya† igyogyisi ɓɛyɔ kambwa kaingya ka ɨbɨba kakɨ?» 27 Kumbuso yi ʉtʉmbʉlyaga ndɨ nɨlɔ ɓa ndɨ nɨ ɓokpikini ko bulya kakɨ ka Moɓiso masɨ ko Kunzi. Apʉnga mbɛyɨ ndɨ na kɨtaɓʉ ka Musa, idukulogo kumbuso yi ka ɓakɨtaɓʉ ɓayasɨ nɨɓayɔ ka ɓogyalandʉ. 28 Nɨyɔ ɓosila ɓuwobi na mugi mi nɨmɔ ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ mino kaɨnda, Yeso agya ndɨ abɛ anʉsaga. 29 Luki limoti ɓotiwolya kaɓɨkya ɓɛ: «Tikini na iɓunu wanʉ kyɛ a kʉwa ɓʉgɔgɔ, biti ika gɔnɨ kolipyo.» Ingya kʉwa ndɨ ka ndaɓʉ, ika pa imoti na ɨɓʉ kʉ. 30 Nɨyɔ ɓa kʉwa ndɨ kalyalya, ava mukati, abibisa Kunzi. Kumbuso yi, oɓunonogo, ʉpá. 31 Kʉwa wa miso uukwikona ndɨ, ɓamibo, luki limoti ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ ulimikya ndɨ pɛlɛ. 32 Ɓaɓɨkyana ndɨ ɓɛ: «Iyo, mambɛngɨ o ɓi na iɓusu ɓɨsamʉ-samʉ ngbingo yi nɨnɔ o ɓi mino kanzɨna na iɓusu ko pisi na katɨtʉmbʉlyaga Moɓiso ko Kunzi!» 33 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ ɓatʉkya, ɓɨga ndɨ ka Yelusalɛma. Nɨyɔ ɓosila kʉ, ɓʉtakanya ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓemoti ɓʉmʉmʉkana pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓɨɓya Yeso. 34 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, Mombukwono-dosu opupini ka mbʉkʉ, apuponilyito Simoni!» 35 Kʉwa wa ɨɓʉ ɓʉtʉmbʉlyaga ndɨ gɔnɨ lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ igyonosa ndɨ nɨ ɓa ko pisi, na ɓɛyɔ ɓamiba ndɨ mino Yeso ko ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino koɓunonaga mukati.

Yeso upuponilyini ɓaɓɨɓya kakɨ

(Matayɔ 28:16-20; Malɨkɔ 16:14-18; Yuani 20:19-23; Ligubo 1:6-8)

36 Ko ngbingo yi nɨnɔ ɓaɓɨɓya ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ mino kanzɨna ɓɛyɔ, Yeso mombukwana-dakɨ yi opuponoku ɓigbututu, ʉɓɨkya ɓɛ: «Mazɨyɔ iki pa imoti na iɓunu!» 37 Ɓotuma ndɨ na kʉɓangakʉ, kyɛ ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ ɓaminini abɨlɨ. 38 Luki limoti Yeso ʉɓɨkya ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ makombomboyo? Ko bulya ɨkɨ yɔ ma mino na ɓotumo ka mambɛngɨ? 39 Winoni magʉ na maɓɔkʉ kamɨ: Ɨmɨ aka nɔ ɓɨkpɛ! Ivilogoni, mɛndaga, kyɛ abɨlɨ kɛgʉ na nzʉyɨ no kuwo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mo mina kɛmɨna ɓɛnɛ.» 40 A ndɨ kaɓɨkya ɓɛyɔ nɨ anʉwanya maɓɔkʉ na magʉ. 41 Ɓaɓɨɓya ɓotuma ndɨ na magyagya ɓɨɗɛ, ɓombombaya ndɨ kʉgbɛ, ɓakakwananagʉ ndɨ kabaɨlya ɓɛ Yeso nɔ akanzɨna nɔ. Kʉwa wa umuusa ɓɛ: «Makɛgʉ no luki lɨlya wanʉ?» 42 Ɓapá ndɨ dongbu ya musi mukongo. 43 Yeso ava ndɨ, alya ko misa ka ɓʉ. 44 Kumbuso yi ʉɓɨkya ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ na mbɛyɨ ndɨ mino luga kunu, namʉɓɨkya ndɨ ɓɨngbanganya ambɛ: ‹Okwononi ɓɛ masɨ nɨmɔ ikpikaga ndɨ kʉgʉ kamɨ ka Mʉtʉʉ ka Musa, ka moɓiso ka ɓogyalandʉ, ka Mambʉ ka Ɓayuda akwanana ndɨ ɓɛ igyonosi.›» 45 Kʉwa wa uhukwa ndɨ yimibo kyɛ ɓʉkanɨ nɨlɔ a ka Moɓiso. 46 Ʉɓɨkya ɓɛ: «Ikpika ka Moɓisa ɓɛ: ‹Masiya igyogyisatʉ, opupa ka mbʉkʉ kumbusa wa masyɛ masaa.› 47 Okwononi kaʉɓɨkyaga ɓɛvananza ɓayasɨ Mongoni Manza ko lino kakɨ, kapʉnga ɓanʉ ka Yelusalɛma kyɛ ɓambanzʉ ɓoyikoni, ɓinisonisa na mʉpɨlya. 48 Iɓunu ɓɔ ma ɓadɛmʉ ɓa lɨkpʉmʉka nɨlɔ. 49 Na ɨmɨ, mombukwana-dakɨ namʉtɨkɨlyatʉ Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ Baba amʉwanyaga ndɨ. Luki limoti, wikoni ka Yelusalɛma aka kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ motumo mino no ngu kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ.»

Yeso oɗokini kʉgʉ wa lɨsyɛ

(Malɨkɔ 16:19-20; Ligubo 1:9-11)

50 Kumbuso yi, Yeso aga ndɨ na ɓaɓɨɓya kakɨ kunzi wa Yelusalɛma ɓuwobi na mugi mi nɨmɔ ina ndɨ ɓɛ Betania. Kʉ ɓɛyɔ, ubisilya maɓɔkʉ, uɗukilya ndɨ ɓʉɓʉnga. 51 Ko ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino kauɗukilyo ɓʉɓʉnga nɔ, asanana na ɨɓʉ, aɗaka ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 52 Kumbuso yi ɓabibisa kʉwa ndɨ, ɓɨganana ka Yelusalɛma kanɨ ɓotumini na magyagya ɓɨɗɛ. 53 Kʉ ɓɛyɔ, ɓikaga ndɨ ɓongbinga ɓasɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓanabibiso.

* 1:9 1:9 Ɓokumu ɓasumbaga ndɨ adʉdʉ abɛ malʉmba kaɓʉ kambwa ko Kunzi.

† 1:31 1:31 Lino li nɨlɔ akaɓɨkya gɔnɨ ɓɛ Muhukuso.

* 4:4 4:4 Wanda ka Yɨgɨlya 8:3.

* 4:8 4:8 Wanda ka Yɨgɨlya 6:13.

* 4:11 4:11 Wanda ka Mambʉ 91:11-12.

* 4:12 4:12 Wanda ka Yɨgɨlya 6:16.

* 4:17 4:17 Akʉlana: Ko ngbingo yi nɨnɔ ɓoɗukufaga ndɨ kɨtaɓʉ abɛ kʉlʉgbʉ.

* 4:19 4:19 Wanda ka Isaya 61:1-2.

* 5:1 5:1 Ɓalɨkyagatʉ gɔnɨ ɓɛ ibombu ya Galilaya.

* 6:15 6:15 Ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Zɨlɔtɨ.

* 7:37 7:37 alibati: Ɓʉsɔlɔ ɓa tʉkʉtɔ totu nɨtɔ ɓalʉkaga ndɨ notu makpʉmʉka dididi abɛ: ɓambɨkɛ, mawɛngʉ, ɓosupa.

* 10:11 10:11 Kaɨbʉma liɓungu: Yɨgya nɨyɔ owonisilaga ndɨ ka Ɓayuda yɨgbanana ka ɓaɓɨɓya na gʉɗʉ yi nɨnɔ.

* 10:12 10:12 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 18:16; 19:29.

* 10:27 10:27 Wanda ka Yɨgɨlya 6:5.

* 10:27 10:27 Wanda ka Ɓalawi 19:18.

† 10:34 10:34 Ka ɓagʉɗʉ ɓakpʉkpʉ, ɓopika ɓandaɓʉ ko bulya ɓobiko. Ɓakalyaga mino ɓuyi masyɛ masɨ ka malɨlɨ na mosisini.

‡ 10:35 10:35 Ɓuyi ɓakpʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ makuta maɓa ma ɔlɔ.

* 11:15 11:15 Belizebuli: Bamakagatʉ gɔnɨ ɓɛ Abɨlɨ.

† 11:38 11:38 Ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓandɛlɨ ɓɨnaga ndɨ ɓɛ a na ɨzangɨya yidingi kayɨsʉkʉsa maɓɔkʉ kambwa mʉlyalya. Malɨkɔ 7:3-4. Luki limoti, Yeso amʉyatʉ ndɨ ɨyɨ (Matayɔ 15:2) na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakagyagɨgʉ ndɨ ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ (Matayɔ 15:20; Malɨkɔ 7:2-5).

‡ 11:44 11:44 Kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ ka Ɓayuda, kakpakyana kʉgʉ wa mbʉkʉ, apága ndɨ ɓʉnyɛ kambwa ko Kunzi.

* 11:51 11:51 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 4:8.

* 12:13 12:13 Muwonisilo: Ɓamakagatʉ gɔnɨ Yeso ɓɛyɔ, ikanɨ Labi, Labuni ka Libelenia (Yuani 20:16).

† 12:46 12:46 Takwanana gɔnɨ koyikasa ɓɛ: Agyogyiso ɓanʉ mʉgya-ligubo yɨtʉla kʉgbɛ.

* 14:19 14:19 Ɓʉkandɨlaga ndɨ ɓɛngbɨngɨlɨ ka mʉ ɓaɓa-ɓaɓa. Ngbingo yi nɨnɔ ɓikaga ndɨ mino kakpakyana, ɓanoluto ɓagɨta nɨɓayɔ akpɔgɔ kʉwa ndɨ lɨtɔmbʉ.

* 17:14 17:14 Ɓokumu ɓɔ ɓakpɨmaga ndɨ, ɨɓʉ gɔnɨ ɓɔ ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ mʉmbanzʉ oukini.

* 17:32 17:32 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 19:26.

† 17:36 17:36 Mʉgɛlɛ-gɛlɛ mi nɨma kɛgʉ ka moɓiso dididi mandɛlɨ. Wanda ka Matayɔ 24:40.

‡ 17:37 17:37 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Yeso igoku ndɛkɛ mino, ɓambanzʉ ɓasɨ ɓamɨna ndɛkɛ ɓɨngbanganya.

* 24:13 24:13 Ɓuwobi abɛ lɨgʉndʉ la ɓasaa ɓaɓa.

† 24:26 24:26 Ɓamakagatʉ gɔnɨ ɓɛ Kilisito.

Yuani

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Mongoni Manza ka Yeso ɓɛyɔ

Yuani

okpikaga ndɨ mino

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Mongoni Manza nɨmɔ atʉtʉmbwa ɓɛyɔ ka Yuani okpika ndɨ nɨma. Atʉmbʉlaga ndɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ Yeso agya ndɨ ka lɨtɔmbʉ wanʉ, mʉtʉʉ mi nɨmɔ ʉpá ndɨ ɓambanzʉ, kukwakʉ na pupo ka Yeso ka mbʉkʉ. Yeso a ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza no ngu yasɨ, anohukuso ɓokoloɓu, anokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, anagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga mudingi nɨmɔ okitogi yimibo ka ɓambanzʉ.

Kɨtaɓʉ yi nɨyɨ kɛgʉ mʉɗɔngɔnɨ na nɨyɔ Matayɔ ikanɨ Malɨkɔ ikanɨ Luka okpika ndɨ. A ɓɛyɔ, Yuani akasɨma ɓɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ukpikilya ndɨ kɨtaɓʉ yi nɨyɨ ɓibatʉ ɓakɨtaɓʉ nɨɓayɔ Matayɔ, Malɨkɔ ikanɨ Luka ɓokpika ndɨ. Ɓibo gɔnɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ Yeso atʉmbʉlaga ndɨ kʉsɔ yi na nɨlɔ agya ndɨ. Katʉmbʉlagagʉ ɓata makpʉmʉka mi nɨmɔ Matayɔ, Malɨkɔ ikanɨ Luka ɓatʉmbʉlaga ndɨ ɨɓʉ.

Ka mʉpʉnganagɨ ma kɨtaɓʉ yi nɨyɨ, Yuani owonisila ɓɛ Yeso nɨ wanɨ. Aɓɨkya ndɨ ɓɛ a Mʉnzɨna ko Kunzi mɔ odoku ndɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ kaɨɨta mʉmbanzʉ. Yeso agya ndɨ makpʉmʉka mudingi mʉmbanga-mbanga nɨmɔ okitogi yimibo ka ɓambanzʉ, kyɛ ɓibi ɓɛ a Ngama nɨnɔ Kunzi apʉnaga ndɨ kambwa aka, aɓɨkya ɓɛ ɨyɨ nɔ uhukuso ndɛkɛ ɓambanzʉ.

Ko ngbingo ka Yeso, ɓambanzʉ ɓa ndɨ ɓakɨgbananaga: ɓemoti-ɓemoti ɓaɓɨnɨkyanatʉ Yeso kyɛ ɓoɓingisyatʉ ndɨ ɓɛ a Miko-Kunzi. Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓamʉya ndɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ a mʉtʉ ka Mumuyoniso, na okwononi ɓɛ ɓamwɨ. Yuani akaɓɨkya ɓɛ: «Luki limoti, ɓokpika ndɨ nɨmana kyɛ maɓɨnɨkyanɨ ɓɛ Yeso nɨ Masiya, Miko-Kunzi. Makaɓɨnɨkyana ɓɛyɔ, minisana na ɔɓɨlɨ pisi ko lino kakɨ.» Yuani 20:31.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Kobibiso Mʉnzɨna 1:1-18

Yuani-Mubatizaɨ akaɓɨkyaga Mongoni Manza 1:19-34

Yeso akaʉpʉnaga ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa mambwa 1:35-51

Yeso ogyini nganga maɗɨya na ɨka makpʉmʉka mi nɨmɔ akaʉmbaga ɓambanzʉ 2:1–12:50

Pɔsɔ wa muliɓo ka Yeso ka lɨtɔmbʉ, kasombiso, na kukwakʉ kakɨ 12:1–19:42

Yeso opupini ka mbʉkʉ 20:1-10

Yeso upupilyini ɓaɓɨɓya kakɨ 20:11–21:25

1

Yeso-Kilisito nɨ Mʉnzɨna ko Kunzi

1 Ka mʉpʉnganagɨ, kambwa Kunzi kagya ɔɓɨlɨ, Mʉnzɨna a kʉwa ndɨ wa. Mʉnzɨna a ndɨ pa imoti no Kunzi. Mʉnzɨna a ndɨ Kunzi ɓɨkpɛ. 2 A ɓɛyɔ, Ɨyɨ a ndɨ pa imoti no Kunzi ka mʉpʉnganagɨ. 3 Kunzi agya ndɨ makpʉmʉka masɨ pisi ka mʉnzɨna aka, kɛgʉ no luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ kigyonosagʉ ndɨ pisi ka mʉnzɨna. 4 Ɔɓɨlɨ opupa ndɨ ka Mʉnzɨna. Ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ ʉpága ɓambanzʉ ɓʉngbanganya. 5 Ɓʉngbanganya ɓi nɨɓɔ anzɛgɛ ko biti, luki limoti biti kahumagʉ ndɨ.

6 A ndɨ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ Kunzi atikoku ndɨ. Mʉtʉ yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yuani*. 7 Odoku ndɨ abɛ dɛmʉ wa ɓʉngbanganya ɓi nɨɓɔ kyɛ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓaɓɨnɨkyanɨ ɓʉngbanganya pisi ka mʉtʉʉ kakɨ. 8 Ɨyɨ ɓɨkpɛ kɛgʉ ndɨ ɓʉngbanganya, luki limoti, odoku ndɨ kaiko dɛmʉ wa ɓʉngbanganya ɓi nɨɓɔ.

9 Ɓʉngbanganya ɓi nɨɓɔ a nɨɓɔ ɓa lɨngʉnʉ. Odoku ndɨ ka ɔɓɨlɨ kauzigo ɓatʉ ɓasɨ.

10 Mʉnzɨna a ndɨ ka ɔɓɨlɨ. Kunzi agya ndɨ ɔɓɨlɨ pisi ka mʉnzɨna mi nɨmɔ, luki limoti, ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓakamibagʉ ndɨ. 11 Mʉnzɨna odoku ndɨ kʉ kaɓʉ ɓɨkpɛ, luki limoti, nɨ ɓava-kʉkakɨ ɓakatilyigʉ. 12 Luki limoti, ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓatɨlyatʉ ndɨ, ɓaɓɨnɨkyana. Nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ, ʉpá kʉwa ngu kaiko ɓomiko Kunzi. 13 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɨɓʉkʉtagʉ abɛ ɓomiko Kunzi pisi ka ɓangʉ, ikanɨ ka nzʉyɨ, ɨkanɨ ɓɛyɔ ɓambanzʉ ɓɨɓʉkʉtaga mino, luki limoti ɓɨɓʉkʉta no Kunzi.

14 Mʉtʉ yi nɨnɔ ɓa ndɨ kamaka ɓɛ Mʉnzɨna nɔ ɨɨta ndɨ mʉmbanzʉ. Mʉmbanzʉ yi nɨnɔ odoku ndɨ kaiko luga kusu, otumini na ɨzɨyɔ na lɨngʉnʉ ɓɨɗɛ. Tɨna ndɨ ɨbɨba kakɨ, ɨbɨba yi nɨyɔ Kunzi apá ndɨ Mikakɨ wa ɓemoti. 15 Yuani nɔ a dɛmʉ kakɨ, atʉɓɨlagatʉ ndɨ ɓɛ: «Na ndɨ kanzɨna ko bulya kakɨ ngbingo yi nɨnɔ naɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: ‹Mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku kumbuso kamɨ a mʉtʉ mudingi kʉgbɛ kɛkɨtaga. A ɓɛyɔ, kambwa wa kɨɓʉkʉta kamɨ, ɨyɨ a kʉwa ndɨ wa.›»

16 Iɓusu ɓasɨ tinisanatʉ ndɨ na ɨzɨyɔ kakɨ, totumaga ndɨ ɓasɨ na ɓʉɓʉnga kakɨ ɓakpʉ kakɨtanaga. 17 A ɓɛyɔ, Kunzi apá ndɨ Mʉtʉʉ pisi ka Musa, luki limoti, ɨzɨyɔ na lɨngʉnʉ odoku ndɨ pisi ka Yeso-Kilisito. 18 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kanaminigʉ Kunzi. Luki limoti, mʉtʉ yɨkaka nɨnɔ atimibisisa ndɨ Kunzi nɨ Mikakɨ wa ɓemoti. Ɨyɨ miki yi nɨnɔ a Kunzi, ikaga pa imoti no Kunzi.

Yuani-Mubatizaɨ akatʉmbʉlaga nɨyɔ ɨna ndɨ no miso

(Matayɔ 3:1-12; Malɨkɔ 1:1-8; Luka 3:1-18)

19 Mʉtʉmbʉlagɨ ka Yuani-Mubatizaɨ nɨma ngbingo yi nɨnɔ Ɓayuda ɓatikilyoku ndɨ mino ɓokumu na Ɓalawi kotukyoku ka Yelusalɛma kamuusa ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ wanɨ?»

20 Yuani kanganyagʉ ndɨ, luki limoti, osikisya ndɨ ɓɨngbanganya kambwa ka ɓatʉ ɓasɨ ɓɛ: «Nakɛgʉ ɨmɨ Kilisito.»

21 Ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Wa nɛkɨ wanɨ? Ɨwɛ nɨ Ɨlɨya?» Yuani usikisya ndɨ ɓɛ: «Kalɨ, nakɛgʉ ɨmɨ ɨyɨ.» Ɓamuuso ɓata ndɨ ɓɛ: «Wa mugyalandʉ?» Ɨyɨ aka ɓɛ: «Kalɨ.»

22 Kʉwa wa, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Ɨwɛ sɛ kʉwa nɨ wanɨ? Tɨɓɨkya kyɛ okwononi tɨgɨ kausikisyo ɓatʉ nɨɓɔ ɓatitikiku. Wa pɨyɛ kaɓɨkya ɓʉ ko bulya kakʉ ɓɨkpɛ?»

23 Yuani usikisya kʉwa ndɨ ɓɛ:

«Ɨmɨ nɨ mʉtʉ yi nɨnɔ akatʉɓɨlaga ka ɨsa ɓɛ:

‹Nononi pisi ka Mombukwono-dosu,›»

mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mugyalandʉ Isaya aɓɨkya ndɨ mino.

24 Ɓafalisayɔ ɓatʉ ndɨ gɔnɨ luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓutikoku ndɨ ka Yuani. 25 Ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Kika nɛkɨ nɨ wakɛgʉ Kilisito, ikanɨ Ɨlɨya, ikanɨ mugyalandʉ, ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino koɓotiso?» 26 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nakamuɓotiso no liɓo. Luki limoti, atʉ na mʉtʉ ɓemoti luga kunu nɨnɔ makamibigʉ. 27 Mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku kumbuso kamɨ. Ɨmɨ, nakokwononigʉ gʉtʉgʉ kakʉla ligi ya ɓɛkpakʉ kakɨ aka.»

28 Masɨ nɨma akɨtanaga ndɨ ka Betania, kʉsyakʉ wa Yɔlɔdanɨ, kʉ Yuani oɓotisaga ndɨ mino.

Yeso nɨ Mikya-Kɔndɔlɔ ko Kunzi

29 Ɓʉgalo ɓi, Yuani amɨna ndɨ Yeso nɨ anodoku, aɓɨkya ɓɛ: «Mikya-Kɔndɔlɔ ko Kunzi nɨnɔ atʉmbaga ɓʉnyɛ ka ɓambanzʉ nɨmʉ. 30 Na ndɨ kanzɨna kʉgʉ kakɨ ngbingo yi nɨnɔ naɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: ‹Mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku kumbuso kamɨ, a mʉtʉ mudingi kʉgbɛ kɛkɨtaga. A ɓɛyɔ, kambwa wa kɨɓʉkʉta kamɨ, ɨyɨ a kʉwa ndɨ wa.› 31 Ɨmɨ ɓɨkpɛ, nakamibogigʉ ndɨ. Luki limoti, nodoku ndɨ koɓotiso no liɓo kyɛ namibisisi na ɓatʉ ɓasɨ ɓa Izaleli.» 32 Yuani ʉtʉmbʉlyaga ndɨ nɨlɔ ɨna ndɨ ɓɛ: «Nɨna ndɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu kosyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ likpondi. Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ ika ndɨ kʉgʉ ka Yeso. 33 Ɨmɨ, nakɛgʉ ndɨ kamibo. Luki limoti, Kunzi nɨnɔ etikoku ndɨ koɓotiso no liɓo, ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Wɨnatʉ ndɛkɛ Lɨmbɛngɨ-Lotu kosyoku na kaiko kʉgʉ ka mʉmbanzʉ. Mʉtʉ yi nɨnɔ nɔ oɓotisa na Lɨmbɛngɨ-Lotu.› 34 Nɨnatʉ ndɨ masɨ mi nɨmɔ, nakamʉtʉmbʉlyaga ɓɛ ɨyɨ nɨ Miko Kunzi.»

Yeso upunogini ɓaɓɨɓya ɓa mambwa

35 Na ɓʉgala ɓi, Yuani a mbɛyɨ ndɨ ɓata wa aka wa pa imoti na ɓaɓɨɓya ɓaɓa luga ka ɓaɓɨɓya kakɨ. 36 Nɨyɔ amɨna Yeso kakɨtaga, ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Mikya-Kɔndɔlɔ ko Kunzi nɨmʉ.»

37 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ɓapʉnga ndɨ kaɓɨɓya Yeso. 38 Yeso oyikana ndɨ, ʉmɨna nɨ ɓanaɓɨɓya, ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Makakɨsa ɨkɨ?» Ɓasikisya ɓɛ: «Labi, isi yi nɨ ‹Muwonisilo›, wikaga yanɨ?»

39 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Doniku, mɨnatʉ.» Ɓodoku ndɨ, ɓaga kaɨna pa nɨyɔ a ndɨ mino, ɓika ndɨ na ɨɓʉ na ɓʉgɔgɔ ɓi nɨɓɔ. A ndɨ banda saa-kumi.

40 Andɨlɨa nɨnɔ mamakɨ Simoni-Pɛtɛlɛ, a ndɨ ɓemoti ka ɓatʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ mʉnzɨna ka Yuani na kaɓɨɓya Yeso. 41 Ɨnda mbɛyɨ ndɨ ka mamakɨ ɓɛyɔ ka Simoni, aɓikyoku ɓɛ: «Taminini ɓi Masiya», isi yi nɨ «Kilisito». 42 Kumbuso yi, ɨnda kʉwa ndɨ na Simoni kʉ ka Yeso. Yeso anda ndɨ Simoni ɓizumuuu, aɓɨkya ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ Simoni, mika Yuani. Ɓʉmakaga kʉwa ɓanʉ ɓɛ Kɛfa†». Isi yo lino li nɨlɔ ɓɛ Pɛtɛlɛ.

Yeso amokini Filipi ɨɓʉ na Natanaeli

43 Na ɓʉgala ɓagɔgɔ, Yeso a ndɨ wakɨtʉlya kaɨnda ka Galilaya. Ɓabangana kʉwa ndɨ na Filipi, ɨyɨ aka na ɨyɨ ɓɛ: «Iɓyeku!» 44 Filipi a ndɨ mʉtʉ wa gʉɗʉ wa Bɛtɛsaida kʉ Andɨlɨa na Pɛtɛlɛ ɓɨɓʉkʉta ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ mino. 45 Kumbuso yi, Filipi ɓabangana ndɨ na Natanaeli, aɓɨkya ɓɛ: «Taminini ɓi mʉtʉ yi nɨnɔ Musa okpikaga ndɨ mongoni kakɨ ka kɨtaɓʉ ya Mʉtʉʉ, na nɨnɔ ɓogyalandʉ ko Kunzi ɓokpikaga ndɨ gɔnɨ ko bulya kakɨ. Ɨyɨ nɨ Yeso wa Nazalɛtɨ, mika Yɛzɛfʉ.»

46 Natanaeli amuusa ndɨ ɓɛ: «Luki lanza akwananatʉ gɔnɨ kopupo ka Nazalɛtɨ?» Filipi asikisya ndɨ ɓɛ: «Dawɨnɨ nɔ.» 47 Nɨyɔ Yeso amɨna Natanaeli nɨ anodoku, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Muizaleli walɨngʉnʉ nɨmʉ. Kɛgʉ mʉtʉ wa ɓokoli.»

48 Natanaeli amuusa ndɨ ɓɛ: «Wemibi lɨkɨ?» Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Kambwa gʉtʉgʉ Filipi kaʉmaka, numinito ɓi. Wo ɓi kusili wa sɨbʉkʉsɔ simoti ɓɛnɛ.»

49 Natanaeli aka ndɨ ɓata na ɨyɨ ɓɛ: «Muwonisilo, ɨwɛ nɨ Miko Kunzi, ɨwɛ nɨ Ngama ka ɓomikya Ɓezaleli.»

50 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Woɓinikyonini kyɛ nuɓikyi ɓɛ numinito ɓi kusili wa sɨbʉkʉsɔ? Wɨnatʉ ɓanʉ ɓata makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga kʉgbɛ!» 51 Omotiloku ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mɨnatʉ ndɛkɛ lɨsyɛ nɨ oukwikonini, ɓamalaika ko Kunzi ɓanaɗaka, ɓonosyo kʉgʉ ko Mika-mʉmbanzʉ.»

2

Dumo wa ndʉwa ka Kana

1 Kumbusa wa masyɛ maɓa, dumo wa ndʉwa a ndɨ ka Kana, kʉ ka Galilaya. Amakɨ Yeso a ndɨ kʉ gɔ kʉ. 2 Ɓamaka ndɨ gɔnɨ Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ko dumo yi nɨnɔ. 3 Nɨyɔ vinya osyo, amakɨ Yeso aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓakɛgʉ ɓata na vinya.»

4 Luki limoti, Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Yɛ ma, nɨlɔ kusu na ɨwɛ ogwi ɓʉ? Ngbingo kamɨ kanitulyonigʉ mbɛyɨ.»

5 Amakɨ ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓagya-ligubo ɓɛ: «Gyoni masɨ nɨmɔ amʉɓɨkya.»

6 Wa ɓɛyɔ, a ndɨ na ɓambɨkɛ ɓayakpʉkpʉ maɗɨya nɨɓɔ ɓagya ndɨ na matamʉ. Kʉsɔ yi, Ɓayuda ɓobisaga ndɨ mino moɓo nɨmɔ ɓiɓuɓisaga ndɨ nomu kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya kaɓʉ. Mbɨkɛ yimoti akwanana ndɨ kaingyo ɓalitɛlɛ ɓayo liɓo banda mɨya yimoti*. 7 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓagya-ligubo ɓɛ: «Tumisogoni ɓambɨkɛ ɓi nɨɓa no moɓo.» Ɓotumisaga ndɨ ɓɨkyɛɛkyɛɛ. 8 Kumbuso yi, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Tugoni mino liɓo li nɨlɨ, mapóku ngama wo dumo.» Ɓagya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ. 9 Ngama wo dumo akɨngɨla ndɨ liɓo li nɨlɔ nɨ iitini kʉwa vinya. Kɛgʉ ndɨ kaibo ɓɛ vinya yi nɨnɔ apʉnya yanɨ. Luki limoti, ɓagya-ligubo nɨɓɔ ɓatʉga ndɨ liɓo, ɓatʉ ndɨ ɨɓʉ kaiba. Ngama wo dumo amaka kʉwa alʉkʉ yi nɨnɔ agya ndɨ ndʉwa, 10 ɨyɨ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ waɓuulyogi mino vinya wanza kadwɛ mɔnɨ ɓʉɓwanʉ? Ɓɛngɛnɨ ɓasɨ ɓapʉngaga mbɛyɨ kapá nɨnɔ wanza. Kumbuso yi, ɓakadamʉwa, ɓapá sɛ kʉwa zalamba.»

11 A lɨkpʉmʉka lɨmbanga la mambwa nɨlɔ Yeso agya ndɨ. A ndɨ ka Kana, kʉ ka Galilaya. Yeso owoniso ɨbɨba kakɨ, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ.

12 Kumbuso yi, ɓaga ndɨ ka Kapɛlɛnaumu, ɨɓʉ na amakɨ, ɓamamakɨ na ɓaɓɨɓya kakɨ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓagya ndɨ masyɛ makɛɗɛ aka.

Yeso akaukpumyo ɓambula ka Ndaɓʉ ko Kunzi

(Matayɔ 21:12-13; Malɨkɔ 11:15-17; Luka 19:45-46)

13 Nɨyɔ yɨnga ya Pasɨka ka Ɓayuda a kʉwa ndɨ ɓuwobi, Yeso aɗaka ndɨ ka Yelusalɛma. 14 Kʉ ɓɛyɔ, ʉtakanya ndɨ ɓambanzʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi nɨ ɓanʉgaba ɓangɔmbɛ, ɓakɔndɔlɔ na ɓonzuwo. Ɓatʉ ɓugomosyono ɓuyi ɓa ndɨ nɨ ɓikononini ka ɓamɨza kaɓʉ. 15 Yeso agya ndɨ mufimbo no ligi, apʉnga kaukpumyo ɓatʉ ɓasɨ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, pa imoti na ɓakɔndɔlɔ na ɓangɔmbɛ kaɓʉ. Omisya ndɨ ɓuyi ka ɓogomosyono ɓuyi, utindika ɓamɨza ɓitigbo-tigbo. 16 Ɨyɨ aka na ɓogobiso ɓonzuwo ɓɛ: «Tumboni masɨ nɨma wanʉ, mokoitisonitɔgʉ ndaɓʉ ka Baba abɛ sɔkɔ!» 17 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓatamana ndɨ mʉgɛlɛ-gɛlɛ nɨmɔ ikpikaga ka Moɓiso Motu ɓɛ: «Mombukwono-dosu, sɨpananɨsɔ kamɨ ko bulya ndaɓʉ kakʉ ezungusini lɨmbɛngɨ ɓɨzʉʉʉ.»

18 Ɓayuda ɓamuusa kʉwa ndɨ Yeso ɓɛ: «Likingyosi lɨmbanga tino lɔ wakwanana katɨgyɨlya katimoniso ɓɛ wa no ngu yɨgya ɓɛyɔ?»

19 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ponzoni Ndaɓʉ ko Kunzi yi nɨyɨ, nɨgɨlyatʉ kopika ka masyɛ masaa.» 20 Ɓayuda ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓopika ndɨ Ndaɓʉ ko Kunzi yi nɨyɨ ka ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya na maɗɨya, ɨwɛ, wɨgɨlya kopika ka masyɛ masaa aka?»

21 Luki limoti, Ndaɓʉ ko Kunzi yi nɨyɔ Yeso a ndɨ kanzɨna ko bulya yi nɨ nzʉyɨ kakɨ. 22 Kinili, ngbingo yi nɨnɔ Yeso opupoku ndɨ mino ka mbʉkʉ, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓatamana ndɨ ɓɛ aɓɨkyatʉ ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Ɓaɓɨnɨkyana kʉwa ndɨ Moɓiso na mʉnzɨna nɨmɔ Yeso aɓɨkya ndɨ.

Yeso ibagatʉ mambɛngɨ ka ɓambanzʉ

23 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino ka Yelusalɛma ka yɨnga ya Pasɨka, ɓambanzʉ ɓudingi ɓaɓɨnɨkyana ndɨ kaɨna mokingyosi mʉmbanga-mbanga nɨmɔ agyaga ndɨ. 24 Luki limoti, Yeso kɨtambyagɨgʉ ndɨ na ɨɓʉ, kyɛ a ndɨ kaumibo ɨɓʉ ɓasɨ ɓɨnza. 25 Kɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ ɓatʉmbʉlyagɨ ɔɓɨlɨ ka mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka. A ɓɛyɔ, ɨyɨ mombukwana-dakɨ ibagatʉ ndɨ nɨlɔ a ka mambɛngɨ ka ɓambanzʉ.

3

Nikodimo akaaga ka Yeso

1 Luga ka Ɓafalisayɔ, a ndɨ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Nikodimo. A ndɨ ɓemoti ka ngama ka Ɓayuda. 2 Lɨsyɛ limoti, asilyoku kʉwa ndɨ Yeso no biti, aɓɨkya ɓɛ: «Muwonisilo, takaiba ambɛ Kunzi nɔ utikoku ndɨ katiwonisilo. A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga ɓɛyɔ wo mino kagya, kanɨ Kunzi kɛgʉ pa imoti na ɨyɨ.» 3 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ nakaʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ kigilyi kaɨɓʉkʉta, kakwananɨgʉ kaɨna Ɓʉngama ko Kunzi» 4 Nikodimo amuusa ndɨ ɓɛ: «Igyonosa lɨkɨ mʉmbanzʉ kayɨɓʉkʉta ɓata nɨ a kʉwa mbɔkʉ-mbɔkʉ? Akwananatʉ ɓata kogulya ka mʉma ka amakɨ, ɨgɨlya kaɨɓʉkʉta?» 5 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ kiɓukuti ko liɓo na ka Lɨmbɛngɨ, kakwananɨgʉ kogulya ka Ɓʉngama ko Kunzi. 6 Nɨnɔ ɨɓʉkʉtaga na ɓomikya-ɓambanzʉ, a mʉmbanzʉ, nɨnɔ ɨɓʉkʉtaga na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi a lɨmbɛngɨ. 7 Wakombomboyonitɔgʉ ka nɨlɔ nuɓikyi ɓɛ: ‹Wokwononi kaɨgɨlya kaɨɓʉkʉta.› 8 Ovivi ovivaga pa yasɨ kʉ apaga mino. Ʉkanagatʉ kukwo yi, luki limoti, wakibogigʉ ɓɛ apʉnyaga yanɨ ikanɨ ɨndaga yanɨ. Igyonosaga ɓɛgɛyɔ ka mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨɓʉkʉta na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi.»

9 Kʉwa wa, Nikodimo amuusa ndɨ ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka nɨlɔ igyonosa lɨkɨ?» 10 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Muwonisilo mudingi ka mugi ma Izaleli ɓɛyɔ wo mino yɔ, wakibigʉ lɨkpʉmʉka li nɨlɨ? 11 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, iɓusu, taɓɨkyaga makpʉmʉka nɨmɔ tibogo, ta ɓadɛmʉ ɓa nɨmɔ tinoni. Luki limoti, iɓunu, makapagɨgʉ katɨɓɨnɨkyana. 12 Makɛbaɨlyagɨgʉ gʉtʉgʉ iki yi aka ngbingo yi nɨnɔ namʉnzɨnɨlyaga mino ko bulya makpʉmʉka ma lɨtɔmbʉ. Angɛnɛngɛnɛ kʉwa ka makpʉmʉka ma kʉgʉ wa lɨsyɛ aka? 13 Wɨna sɛ, kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ oɗokoni kʉgʉ wa lɨsyɛ, kiki asɨ Mika-Mʉmbanzʉ aka nɨnɔ osyoku ndɨ ɨyɨ kʉ. 14 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Musa aɗokisa ndɨ mino nzʉka wa ngwɛyɨ kʉgʉ wa mʉngbɨngɨlɨ kʉ ka ɨsa*, okwononi ɓɛ ɓaɗokisi Mika-Mʉmbanzʉ ɓɛgɛyɔ, 15 iba mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓɨnɨkyana inisoni na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 16 A ɓɛyɔ, Kunzi apa ndɨ ɔɓɨlɨ kʉgbɛ. Kinili, apá ndɨ mino Mikakɨ wa ɓemoti, kyɛ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓɨnɨkyana koɓungogonitɔgʉ, luki limoti, inisoni na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 17 Kunzi katikokugʉ ndɨ Mikakɨ kakɔ mʉkɔmbʉ ka ɔɓɨlɨ. Luki limoti, atikoku ndɨ kahukuso yi. 18 Mʉtʉ yi nɨnɔ aɓɨnɨkyana, ɓakabisigʉ na mʉkɔmbʉ. Luki limoti, nɨnɔ kaɓɨnɨkyanagʉ, ɓabisoni na mʉkɔmbʉ, kyɛ kaɓɨnɨkyanagʉ Miki wa ɓemoti ko Kunzi. 19 Winoni ɓɛyɔ Kunzi akɔgɔ mino mʉkɔmbʉ: ɓʉngbanganya odonuku ndɨ ka ɔɓɨlɨ, luki limoti, ɓambanzʉ ɓapaga ɨɓʉ biti aka kakɨtaga ɓʉngbanganya kyɛ yɨgya kaɓʉ a yanyɛ. 20 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ agyaga ɓʉnyɛ, amʉyaga ɓʉngbanganya ɓafɛ. Mʉtʉ yi nɨnɔ, amʉyaga kakpʉɗa ɓʉngbanganya, kyɛ yɨgya kakɨ yanyɛ kinisononi. 21 Luki limoti, nɨnɔ agyaga lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ odogoku ɨyɨ ka ɓʉngbanganya, kyɛ yɨgya kakɨ inisoni ɓɨnza ɓɛ akaɓyɛnɛnɛ na sɨpananɨsɔ ko Kunzi.»

Yuani-Mubatizaɨ ɨɓʉ na Yeso

22 Kumbuso yi, Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓaga ndɨ ka iwili ya Yudɛa. Ika ndɨ pa imoti na ɨɓʉ kʉ ɓɛyɔ ka masyɛ, anuɓotiso ɓambanzʉ. 23 Yuani atʉ ndɨ gɔnɨ ɨyɨ kauɓotiso ɓambanzʉ ka Ainoni, ɓuwobi na Salimu kyɛ liɓa a ndɨ lakpʉ kʉ ɓɛyɔ. Ɓambanzʉ ɓadulyogoku ndɨ, anuɓotiso. 24 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓa mbɛyɨ ndɨ nɨ ɓakanamokyigʉ Yuani ka ligbito.

25 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓemoti-ɓemoti ka Yuani ɓapʉnga ndɨ ɓoɗongoso na Muyuda ɓemoti kʉgʉ wa yɨgya kaɓʉ ko bulya kiɓuɓiso. 26 Ɓɨnda ndɨ ka Yuani, ɓaɓikyoku ɓɛ: «Muwonisilo, alʉkʉ yi nɨnɔ ma ndʉkʉ na ɨɓʉ kʉsyakʉ wa Yɔlɔdanɨ, nɨnɔ watʉmbʉlaga ndɨ lɨkpʉmʉka kakɨ, a kʉwa gɔnɨ koɓotiso. Ɓatʉ ɓasɨ ɓakagbɔ kʉ o mino!» 27 Yuani usikisya ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ akwanana kainisono no luki, kanɨ Kunzi kapágʉ ndɨ. 28 Iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi mɛmʉkanatʉ ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: ‹Ɨmɨ, nakɛgʉ Kilisito, luki limoti, Kunzi etikoku ndɨ kambwa kakɨ.› 29 Mombukwana muko nɔ ikaga mbʉnya muko. Luki limoti, wai-dakɨ mbʉnya muko nɨnɔ a ka kpɔlɔ kakɨ, anamʉkana, ogwaga magyagya kʉgbɛ ko bulya lɨyʉ ka mbʉnya muko. Kinili, na na magyagya ɓɨsɨnɨ-sɨnɨ mbɨya wanʉ. 30 Okwononi ɓɛ ɨbɨba kakɨ oɓoɓoyi, nɨyɔ kamɨ agbʉwa.»

Nɨnɔ akodoku kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ

31 «Mʉtʉ yi nɨnɔ otukyiku kʉgʉ wa lɨsyɛ ukitogi ɓatʉ ɓasɨ. Nɨnɔ wa lɨtɔmbʉ a ɨyɨ mʉtʉ wa lɨtɔmbʉ aka, anzɨnaga ko bulya makpʉmʉka ma lɨtɔmbʉ. Mʉtʉ yi nɨnɔ otukyiku kʉgʉ wa lɨsyɛ ukitogi ɓatʉ ɓasɨ. 32 Atʉmbʉlaga makpʉmʉka nɨmɔ ɨna ndɨ na nɨmɔ ʉkana ndɨ. Luki limoti, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kaɓɨnɨkyanagɨgʉ nɨlɔ ikaga kaɓɨkya. 33 Mʉtʉ yi nɨnɔ abaɨlyaga lɨkpʉmʉka kakɨ, oɓinikyononi ɓɛ Kunzi nɨ lɨngʉnʉ. 34 Mʉtʉ yi nɨnɔ Kunzi atikoku, aɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi, kyɛ Kunzi atumisogo na Lɨmbɛngɨ kakɨ ɓɨɗɛ. 35 Baba apagatʉ Mikakɨ, asilyoni makpʉmʉka masɨ. 36 Nɨnɔ aɓɨnɨkyana Miki, a na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Nɨnɔ akya kaɓɨnɨkyana, kinisonigʉ ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ. Luki limoti, ngbʉta ko Kunzi ika kʉgʉ kakɨ.»

4

Yeso akanzɨna na Waɓasamalia

1 Nɨyɔ Yeso iba ɓɛ Ɓafalisayɔ ɓukonini ɓɛ ɨsaɓʉ ka ɓaɓɨɓya kakɨ akobwa kʉgbɛ, na akauɓotisa ɓambanzʉ kakɨtaga Yuani, 2 (a ɓɛyɔ, kɛgʉ Yeso mombukwana-dakɨ nɔ uɓotisaga ndɨ, luki limoti, ɓaɓɨɓya kakɨ.) 3 Atʉkya ndɨ ka Yudɛa, ɨga ɓata ka Galilaya. 4 Kadwɛ kʉ ɓɛyɔ, akwanana ndɨ kakɨtaga pisi ka Samalia.

5 Adwɛ kʉwa ndɨ ka gʉɗʉ ɓemoti wa Samalia, nɨnɔ ina ɓɛ Sikali, ɓuwobi no tiko nɨyɔ Yakɔbɔ apá ndɨ mikakɨ ɓɛyɔ ka Yɛzɛfʉ. 6 Lɨkɔ ka Yakɔbɔ a ndɨ kʉ ɓɛyɔ. Yeso a ndɨ nɨ hupini na lɨgʉndʉ ɓɨdapaɗa, ika kʉwa ndɨ ka kpɔlɔ wa lɨkɔ. A ndɨ banda mɔnɨ ka mʉsɨkatʉ.

7 Waɓasamalia odoku ndɨ katʉga liɓo, Yeso aɓɨkya ɓɛ: «Yɛ ma, imusanɔ ɓaka mino liɓo.» 8 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ nɨ ɓogoni koluwo malɨlɨ ka gʉɗʉ. 9 Waɓasamalia aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Eze! Muyuda ɓɛyɔ wo mino yɨ, wakaɨkpʉnda kɛkʉnga ɨmɨ Waɓasamalia liɓo lɨkɨ?» (A ɓɛyɔ, Ɓayuda ɓakʉkananagɨgʉ ndɨ na Ɓasamalia.) 10 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Wakamibo ɓi apɛpɛ nɨnɔ Kunzi apága, wiba ɓɛ wanɨ nɔ akaʉkʉnga liɓo, iba ɨwɛ nɔ wakungi ɓi. Winisono ɓi no liɓo nɨlɔ apága ɔɓɨlɨ.» 11 Muko yi nɨnɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wakɛgʉ no luki lɨtʉga liɓo na lɨkɔ* a lodu kʉgbɛ. Wakwanana kʉwa kainisono no liɓo li nɨlɔ la ɔɓɨlɨ lɔ lɨkɨ? 12 Tɨtosu ɓɛyɔ ka Yakɔbɔ nɔ atɨsɨlya ndɨ iɓusu lɨkɔ li nɨlɨ. Ɨyɨ ɓɨkpɛ nɔ omwaga ndɨ, iki ɓomikakɨ gʉtʉgʉ ɓambaza ka ɓanyama kakɨ aka. Wakaɨmɨna abɛ ɨwɛ nɔ wakitogi Yakɔbɔ?» 13 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ wasɨ komwo liɓo li nɨlɨ, ɨmʉkanatʉ ɓanʉ ɓata mʉsasa. 14 Luki limoti, nɨnɔ omwo ndɛkɛ liɓo nɨlɔ ɨmɨ napá, kɨmʉkanɨgʉ ndɛkɛ ɓata mʉsasa gʉtʉgʉ iki yi aka. Liɓo li nɨlɔ ɨɨta ndɛkɛ kʉsɔ kakɨ lɨkpakpa nɨlɔ ika kopupisa liɓo la ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.» 15 Muko nɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ipóku nɛkɨ liɓo li nɨlɔ, iba nakimukononitɔgʉ ndɛkɛ ɓata mʉsasa. Kʉwa wa gɔ wa, nakodukugʉ ndɛkɛ ɓata wanʉ katʉga liɓo.» 16 Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Wɨnda kamokoku mbʉnyakʉ, modoku na ɨyɨ wanʉ.» 17 Muka nɔ asikisya ɓɛ: «Nakɛgʉ ɨmɨ na mʉlʉkʉ.» Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Woɓikyi lɨngʉnʉ ɓɛ wakɛgʉ na mulʉkʉ, 18 kyɛ wa kʉwa na ɓovononi kuɓukumuti. Nɨnɔ ma na ɨyɨ mbɨya wanʉ, kɛgʉ mbʉnyakʉ. Woɓikyi lɨngʉnʉ.» 19 Kʉwa wa, muka aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, nakaɨna abɛ wa mugyalandʉ. 20 Ɓotitosu ɓabibisaga ndɨ Kunzi kʉgʉ wa ngʉpa yi nɨyɨ. Iɓunu, maɓɨkyaga ɓɛ pa nɨyɔ okwononi mino kabibisa Kunzi nɨ Yelusalɛma aka.» 21 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ma, ɨɓɨnɨkyana nɔ. Ngbingo odokuto nɨnɔ makɨndɨgʉ ndɛkɛ mino kabibiso Baba kʉgʉ wa ngʉpa yi nɨyɨ ikanɨ ka Yelusalɛma. 22 Iɓunu Ɓasamalia, mabibisogo Kunzi nɨ makɛgʉ kamibo. Iɓusu Ɓayuda, tabibisogo nɨ tanamibo, kyɛ muhukuso akotukyoku ka Ɓayuda. 23 Luki limoti, ngbingo akodoku, na itulyonini, nɨnɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓabibisogo mino Kunzi ka lɨngʉnʉ, ɓabibisogo ndɛkɛ Baba ka Lɨmbɛngɨ na lɨngʉnʉ. A ɓɛyɔ, Baba ʉkɨsaga inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. 24 Kunzi nɨ Lɨmbɛngɨ, na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓabibisogo, okwononi ɓɛ ɓabibisi ka Lɨmbɛngɨ na ka lɨngʉnʉ.» 25 Muko nɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nakaiba ɓɨnza ambɛ Masiya akodoku (nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Kilisito). Wa odoku ndɛkɛ mino, ɨyɨ, atɨtʉmbʉlyagatʉ masɨ.» 26 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ Kilisito, nɨnɔ nakaʉnzɨnɨlya nɔ.»

27 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓaɓɨɓya ka Yeso ɓigoku ndɨ. Ɓa ndɨ kombomboyo kyɛ ɓamɨna ndɨ Yeso kanzɨna na muko. Wɨna sɛ, gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka kamuusagʉ ndɨ muko nɔ ɓɛ: «Wakakɨsa ɨkɨ?» Ikanɨ kamuusa Yeso ɓɛ: «Wakanzɨna na ɨyɨ ko bulya ɨkɨ?» 28 Muko nɔ asa kʉwa ndɨ mbɨkɛ wa, ɨga, utumbulyogoku ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ: 29 «Donuku kamɨna! Alʉkʉ ɓemoti a kʉ, etumbulyogi masɨ nɨmɔ nogyoni. Kɛgʉ sɛ ɓanʉ ɓi Kilisito nɨnɔ?» 30 Ɓatʉkya kʉwa ndɨ wa, ɓɨnda kamɨna Yeso.

31 Kʉwa wa, ɓaɓɨɓya ɓɨtatanaga ndɨ na Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, lyalya mbɛyɨ!» 32 Luki limoti, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nakalya malɨlɨ nɨmɔ makɛgʉ iɓunu kaibo.» 33 Ɓaɓɨɓya ɓapʉnga kʉwa ndɨ kauusono ɓɛ: «Mʉtʉ ɓemoti sɛ kʉwa nɔ oduku kapá malɨlɨ?» 34 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Malɨlɨ kamɨ nɨ kagya sɨpananɨsɔ ka nɨnɔ etikoku ndɨ na kotulyosa ligubo nɨlɔ ɛpá ndɨ. 35 Makaɓɨkyagɨgʉ mbɛyɨ iɓunu ɓamombukwono-donu ɓɛ: ‹Osikoni ɓatɨmba ɓakwanganya ngbinga mubuulyo masɔlɔ ɨtʉlyana?› Luki limoti, ɨmɨ nakamʉɓɨkya ambɛ, wikweni, winoni ɓotiko. Malɨlɨ ongotini, a kʉwa kakʉnga kobuulyo. 36 Mʉtʉ nɨnɔ akobuulyo inisonini ɨyɨ na mʉkalya kakɨ, a kʉwa kamʉmʉla masɔlɔ ko bulya ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Kʉwa wa, mʉkʉkʉna na mʉtʉ mubuulyo ɓogwa magyagya ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa. 37 A ɓɛyɔ, a lɨngʉnʉ nɨlɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ: ‹Mʉtʉ ɓemoti nɔ akʉnaga, wagɔgɔ obuulyo.› 38 Ɨmɨ, namʉtɨka ndɨ kobuulyo ko tiko nɨyɔ makagyagʉ ndɨ mino ligubo. Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɔ ɓɨkɔ ndɨ mino ɓungu ɓɨkya, iɓunu modoku kobuulya masɔlɔ ma ligubo kaɓʉ aka.»

39 Ɓasamalia ɓakpʉ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Yeso, kyɛ muko yi nɨnɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Etumbulyogi masɨ nɨmɔ nogyoni.» 40 Kinili, nɨyɔ Ɓasamalia ɓodoku ndɨ ɓuwobi na ɨyɨ, ɓɨtatanaga ndɨ na ɨyɨ ɓɛ kogonitɔgʉ mbɛyɨ. Agya ndɨ ɓata wa masyɛ maɓa. 41 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓudingi kʉgbɛ ɓabaɨlya ndɨ ko bulya lɨkpʉmʉka nɨlɔ a ndɨ kaɓɨkya. 42 Ɓaɓɨkyaga kʉwa ndɨ muko nɔ ɓɛ: «Takoɓinikyonigʉ ko bulya nɨlɔ aka lɔ watiɓikyi, luki limoti, kyɛ timukyonili kʉwa nɨ iɓusu aka. Tibini lɨngʉnʉ ambɛ ɨyɨ nɔ a Muhukuso wa ɔɓɨlɨ.»

Yeso akahukuso mika ngama ka ɓasʉda

43 Nɨyɔ Yeso agya masyɛ maɓa ka mugi mi nɨmɔ, atʉkya ndɨ wa, aga ka Galilaya. 44 Ɨyɨ Yeso mombukwana-dakɨ ɓɨkpɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mugyalandʉ kɛgʉ na ɨbɨba kʉ kaɓʉ.» 45 Nɨyɔ osila ka Galilaya, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ kʉ ɓatɨlya ndɨ, kyɛ ɓɨndatʉ ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ ka yɨnga wa Pasɨka ka Yelusalɛma, ɓɨna ndɨ masɨ nɨmɔ Yeso agya ndɨ kʉ.

46 Yeso ɨga kʉwa ndɨ ka Kana kʉ ka Galilaya, kʉ oyikosa ndɨ mino liɓo kaɨɨta vinya. Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na ngama ɓemoti ka ɓasʉda nɨnɔ mikakɨ mʉlʉkʉ yi a ndɨ no koloɓu kʉ ka Kapɛlɛnaumu. 47 Nɨyɔ ʉkana ndɨ ɓɛ Yeso otukyiniku ɓi ka Yudɛa, a kʉwa ka Galilaya, odoku ndɨ kamɨna. Ɨtatanaga kʉwa ndɨ na ɨyɨ ɓɛ ɨndɨ nɔ ɓaka ka Kapɛlɛnaumu kahukusilyo mikakɨ nɨnɔ a ndɨ ɓuwobi kosisa lɨmbɛngɨ. 48 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Makini ndɛkɛ iɓunu mokingyosi na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga aka, makaɓɨnɨkyanɨgʉ ndɛkɛ gʉtʉgʉ iki yi aka.» 49 Ngama yi nɨnɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, taganɔ ɓaka kʉ kamɨ kanɨ miki kanodokigʉ.» 50 Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Wɨga, miki oukini.»

Alʉkʉ nɔ ʉkana ndɨ nɨlɔ Yeso aɓɨkya ndɨ, ɨga. 51 Ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ ndɨ mino ko pisi aka, ɓabangana na ɓagya-ligubo kakɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Miki oukini.» 52 Kʉwa wa, umuusa ndɨ ɓɛ: «Ouki ɓi ngbinga tino?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ouki ɓi isyeiku ɓi, na saa-saɓa ya mʉsɨkatʉ.» 53 Baba nɔ ibo kʉwa ndɨ ɓɛ o ɓi ko ngbingo nɨnɔ aka nɔ Yeso aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: «Miki oukini.» Kʉwa wa, ngama nɔ na ndaɓʉ kakɨ yasɨ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Yeso.

54 Nɨlɔ a ndɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga la yɨɓa nɨlɔ Yeso agya ndɨ. Agya ndɨ ngbingo yi nɨnɔ igoku ndɨ mino ka Galilaya kotukyoku ka Yudɛa.

5

Yeso ahukusini zɛgɛsɨ

1 Kʉwa wa, Ɓayuda ɓa ndɨ no dumo ka Yelusalɛma, Yeso aga ndɨ kʉ gɔ kʉ. 2 Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na ziwa ɓemoti ɓuwobi na mupumi ma gʉɗʉ yi nɨnɔ, nɨmɔ ɓalɨkyaga ɓɛ «mupumi ka Ɓakɔndɔlɔ». Ziwa yi nɨnɔ a ndɨ na ɓangbangba kuɓukumuti ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ ɓi. Ɓamakaga ndɨ ziwa yi nɨnɔ ka Libelenia ɓɛ «Bɛtɛsaida». 3 Kʉsɔ wa ɓangbangba ɓi nɨɓayɔ, ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓudingi ɓikaga ndɨ ɓakanganana wa. Ikaga ndɨ na ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ, nɨɓɔ ɓa dɨlɨ na ɓazɛgɛsɨ. [Ɓikaga ndɨ kaɓʉnda ɓɛ liɓo obunzikoni, 4 a ɓɛyɔ, malaika ka Mombukwono-dosu osyogoku ndɨ ɓongbingo ɓemoti-ɓemoti ka ziwa yi nɨnɔ kabunzo. Mʉtʉ wo koloɓu wa mambwa nɨnɔ osyaga ndɨ ko liɓo li nɨlɔ kanɨ malaika obunzini, aʉkaga ndɨ lɨngʉnʉ.] 5 Luga kaɓʉ, a ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ a ndɨ no koloɓu ka ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa na ɓʉgɨna. 6 Nɨyɔ Yeso amɨna wakanga, ʉkana ndɨ gɔnɨ ɓɛ a ndɨ no koloɓu ka masyɛ mudingi, amuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Watʉ kapa kahʉka?»

7 Alʉkʉ nɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, nakikogigʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ esiso ko liɓo ngbingo yi nɨnɔ ɓobunzaga mino. Nɨyɔ nakɨngɨlaga ambɛ nosyi kʉ ɓɛyɔ, mʉtʉ wagɔgɔ osyo kambwa kamɨ.»

8 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wamaga, va kalagba kakʉ na wakpakyana!» 9 Wa aka wa, alʉkʉ nɔ ahʉka ndɨ. Ava kalagba kakɨ, apʉnga ndɨ kakpakyana.

Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɨ ka Lɨsyɛ la kimumbiso. 10 Ɓayuda ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ ahʉka ndɨ nɔ ɓɛ: «Lɨsyɛ li nɨlɨ, a Lɨsyɛ la kimumbiso. Wakakwananɨgʉ kabɨnɨka kalagba kakʉ.»

11 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ ehukusi nɔ eɓikyi ɓɛ: ‹Va kalagba kakʉ, wakpakyana.›»

12 Ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ tino nɔ uɓikyi ɓi ɓɛ: ‹Va kalagba kakʉ, wakpakyana?›»

13 Luki limoti, alʉkʉ yi nɨnɔ ahʉka ndɨ nɔ kɛgʉ ndɨ kamibo Yeso. A ɓɛyɔ, Yeso a ndɨ nɨ olimikogini ka ambaza nɨnɔ a ndɨ wa.

14 Kumbuso yi, Yeso atakanya ka Ndaɓʉ ko Kunzi, aɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ, mbɨya wanʉ wohukini. Wakogyonitɔgʉ ɓata ɓʉnyɛ, kyɛ wigyogyisa kʉwa kakɨtaga ɓɛyɔ wo ɓi mino.»

15 Mʉtʉ yi nɨnɔ ɨnda ndɨ kaʉɓɨkya Ɓayuda ɓɛ Yeso nɔ ahukusa ndɨ. 16 Kinili, ɓapʉnga ndɨ mino kakɨsa kagyogyiso Yeso, kyɛ ahukusa ndɨ mʉmbanzʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso. 17 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Baba agyaga ligubo ɓongbinga ɓasɨ, ɨmɨ na gɔnɨ mino aka ɓilubi.»

18 Nɨyɔ Ɓayuda ɓʉkana mʉnzɨna mi nɨmɔ, ɓidukulaga kʉwa ndɨ ɓata kakɨsa Yeso ɓɨvaka-vaka kamwɔ. Ɓa ndɨ kagya ɓɛyɔ, kɛgʉ asɨ kyɛ Yeso ɨnaga ndɨ Lɨsyɛ la kimumbiso payaya, luki limoti, kyɛ aɓɨkyaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Kunzi nɨ abakɨ ɓɨkpɛ, na ɨyɨ mombukwana-dakɨ a mʉɗɔngɔnɨ no Kunzi.

Kunzi apá ndɨ Mikakɨ ngu yasɨ

19 Yeso uɓikyoku ndɨ ɓata Ɓayuda ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, Miki kakwananɨgʉ kagya luki na mʉtamanagɨ kakɨ, kiki nɨlɔ aka lɔ ɨnaga na Abakɨ. Nɨlɔ Baba agyaga, Miki agya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ. 20 A ɓɛyɔ, Baba apagatʉ Miki, awonisilaga masɨ nɨmɔ agyaga. Awonisila kʉwa ndɛkɛ ɓata makpʉmʉka mudingi-dingi kʉgbɛ, kʉwa wa gɔ wa, nɔkʉ amʉdɨka ndɛkɛ ɓɨdɛ. 21 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Baba ubililisogo mino ɓamanda, ʉpá ɔɓɨlɨ, ka lɨngʉnʉ, Miki ʉpága ɓatʉ nɨɓɔ ɨyɨ ʉbaɨlyaga ɓɛgɛyɔ. 22 Na gɔnɨ, Baba kakɔgɨgʉ ngbanga ka mʉmbanzʉ, luki limoti, apóni ndɨ Miki ngu yi nɨyɔ yasɨ, 23 kyɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓaɓangɨ Miki mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓaɓangaga mino Baba. Mʉtʉ yi nɨnɔ kaɓangagɨgʉ Miki, kaɓangagɨgʉ gɔnɨ Baba nɨnɔ atikoku.

24 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ʉkanaga lɨkpʉmʉka kamɨ, na aɓɨnɨkyana nɨnɔ etikoku ndɨ, a na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Ɓakamakyɨgʉ ndɛkɛ ka mʉngɨmbɔ, luki limoti, otukyoni ka kukwakʉ akɨtaga ka ɔɓɨlɨ. 25 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ngbingo akodoku, na a kʉwa gɔnɨ wakɨtʉlyana aka, nɨnɔ ɓamanda ɓʉkana ndɛkɛ mino lɨyʉ ko Miko-Kunzi. Na nɨɓɔ ɓʉkana ndɛkɛ, ɓinisanatʉ na ɔɓɨlɨ. 26 A ɓɛyɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ wasɨ o mino ka maɓɔkʉ ka Baba, apá gɔnɨ Miki, ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ wasɨ a kʉwa gɔnɨ ka maɓɔkʉ ko Miki. 27 Apá ndɨ Miki ngu yɨkɔ ɓangbanga, kyɛ a Mika-mʉmbanzʉ. 28 Makombomboyonitɔgʉ, kyɛ ngbingo akodoku nɨnɔ ɓamanda ɓayasɨ nɨɓayɔ a ka ɓambʉkʉ ɓʉkana ndɛkɛ mino lɨyʉ ko Mika-mʉmbanzʉ, 29 ɓopupogoku. Nɨɓɔ ɓagyaga ndɨ ɓʉnza, ɓopupoku ndɛkɛ kainisoniso na ɔɓɨlɨ, luki limoti, nɨɓɔ ɓagyaga ndɨ ɓʉnyɛ, ɓopupoku ndɛkɛ kaingyo ka mʉngɨmbɔ.»

30 Yeso omotiloku ndɨ ɓɛ: «Nakakwananɨgʉ kagya luki gʉtʉgʉ limoti aka no ngu kamɨ. Nakɔgɔ ngbanga kaɓyɛnɛnɛ na nɨlɔ baba ɛkpamyaga, na ngbanga kamɨ ikaga wongbingbili kyɛ nakakɨsagɨgʉ kagya sɨpananɨsɔ kamɨ, luki limoti, nɨsɔ ka mʉtʉ yi nɨnɔ etikoku.»

Miko-Kunzi a na ɓadɛmʉ ɓudingi

31 Yeso omotiloku ndɨ kʉwa ɓɛ: «Nakika dɛmʉ kamɨ mombukwana-dakɨ yi, ɓʉdɛmʉ kamɨ kɛgʉ ɓa lɨngʉnʉ. 32 Luki limoti, mʉtʉ wagɔ nɔ a dɛmʉ kamɨ, na nakaiba ambɛ ɓʉdɛmʉ kakɨ kʉgʉ kamɨ a ɓa lɨngʉnʉ. 33 Iɓunu, mʉtɨkatʉ ndɨ ɓatʉtʉmbwa kʉ ka Yuani, na ɓʉdɛmʉ kakɨ kʉgʉ kamɨ a ndɨ ɓa lɨngʉnʉ. 34 Ɨmɨ, nakɛgʉ na nza ya ɓʉdɛmʉ ka mʉmbanzʉ. Luki limoti, nakaɓɨkya ɓɛyɔ kyɛ winisononi na muhukuso. 35 Yuani a ndɨ abɛ tala mʉtʉna na mʉnzɛ. Iɓunu, mabaɨlya ndɨ kazananɨlyaga ɓʉngbanganya ɓi nɨɓɔ ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka.

36 Luki limoti, ɓʉdɛmʉ kamɨ a ɓudingi kʉgbɛ kakɨtaga nɨɓɔ ka Yuani. A ɓɛyɔ, mogubo nɨmɔ Baba ɛpá ndɨ ɓɛ nagyagɨ, imu mɔ nagyaga, na imu mɔ epupilyaga ɓʉdɛmʉ na kowonisilo ɓɛ Baba nɔ etikoku ndɨ. 37 Na Baba nɨnɔ etikoku ndɨ a gɔnɨ dɛmʉ kamɨ. Makanukonigʉ ndɛkɛ lɨyʉ kakɨ ikanɨ kamɨna. 38 Makoɓuulyogigʉ lɨkpʉmʉka kakɨ ka mambɛngɨ kunu, kyɛ makaɓɨnɨkyanagʉ mʉtʉ yi nɨnɔ atikoku ndɨ. 39 Mikaga ɓakiɗukufo ɓiguɓu katangʉlaga Moɓiso Motu, kyɛ matamanaga ɓɛ makiko kagya ɓɛyɔ, makwanana kainiso na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Luki limoti, dɛmʉ kamɨ nɨ Moɓiso mi nɨmɔ gɔnɨ mɔ. 40 Luki limoti, makya kodoku kʉ kamɨ kainiso na ɔɓɨlɨ.

41 Nakakɨsagɨgʉ ɨbɨba kotukyoku ka ɓambanzʉ, 42 luki limoti, nakamumibo: kʉsɔ kunu, makɛgʉ na sɨpananɨsɔ ko Kunzi. 43 Ɨmɨ, nodoku ndɨ ko lino ka Baba, luki limoti, makapagɨgʉ kɛtɨlya. Mʉtʉ wagɔ kodoku ko lino kakɨ ɓɨkpɛ, matɨlyatʉ ndɛkɛ. 44 Makwanana kaɓɨnɨkyana lɨkɨ? Iɓunu mapánanaga ɨbɨba luga kunu aka nɨ makɛgʉ kakɨsa nɨyɔ otukyogoku ko Kunzi yɨkaka.

45 Makotomononitɔgʉ ɓɛ ɨmɨ, namʉpɨ́lyagatʉ ndɛkɛ ɓangbanga ka Baba. Musa nɨnɔ mobisa ndɨ baya kunu kʉgʉ kakɨ, ɨyɨ nɔ amʉpɨ́lyaga ndɛkɛ. 46 A ɓɛyɔ, makaɓɨnɨkyana ndɨ Musa, iba meɓinikyononi gɔnɨ, kyɛ ɨyɨ, okpikagatʉ ndɨ mongoni kʉgʉ kamɨ. 47 Luki limoti, kika nɨ makɛgʉ kaɓɨnɨkyana moɓiso kakɨ, makwanana kʉwa kaɓɨnɨkyana mʉnzɨna kamɨ lɨkɨ?»

6

Yeso ulyolyisini ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ kuɓukumuti

(Matayɔ 14:13-21; Malɨkɔ 6:30-44; Luka 9:10-17)

1 Kumbuso yi, Yeso azaba ndɨ kʉsyakʉ wa ibombu ya Galilaya nɨyɔ ɓalɨkyaga gɔnɨ ɓɛ Tibelia. 2 Ambaza mudingi ka ɓambanzʉ a ndɨ kaɓɨɓya. A ɓɛyɔ, ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɨna mokingyosi mʉmbanga-mbanga nɨmɔ Yeso agyaga ndɨ kauhukuso ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu. 3 Yeso aɗaka ndɨ ka ngʉpa, ɓikanana ndɨ kʉ ɓɛyɔ pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ. 4 Wɨna sɛ, yɨnga ka Ɓayuda nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Pasɨka a kʉwa ndɨ ɓuwobi. 5 Yeso ɨkwɛ ndɨ, amɨna ambaza mudingi nɨ anadulyoku. Aɓɨkya kʉwa ndɨ Filipi ɓɛ: «Taluwoku mukati yanɨ kaulyoliso na ɨyɨ ɓatʉ ɓi nɨɓa?» 6 Aɓɨkya ndɨ ɓɛyɔ ko bulya yɨkɨngɨla Filipi aka. A ɓɛyɔ, Yeso atʉ ndɨ kaiba kambwa aka ɓɛ agya ɓʉ.

7 Filipi asikisya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ takaluwo mukati ma ɓambuma ɓamɨya ɓaɓa*, kɨtʉlyanigʉ ka ɓatʉ ɓasɨ.» 8 Ɓemoti luga ka ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛyɔ ka Andɨlɨa nɨnɔ a ndɨ mamakɨ Simoni-Pɛtɛlɛ, aɓɨkya ɓɛ: 9 «Miki ɓemoti atʉ na mukati kuɓukumuti ma saili wanʉ† pa imoti na ɓosi ɓaɓa. Luki limoti, malɨlɨ mi nɨmɔ kɛgʉ gʉtʉgʉ luki aka ka ɓambanzʉ ɓudingi ɓɛnɛ.»

10 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Hulikisoni ɓambanzʉ ɓasɨ.» Tɔnɨtɔ a ndɨ tidingi wa ɓɨgbɛsɛɛɛ, ɓikonono kʉwa ndɨ. Ɓalʉkʉ ɓa ndɨ banda ɓɛlɔfʉ kuɓukumuti. 11 Yeso ava kʉwa ndɨ mukati, nɨyɔ abibiso Kunzi, ʉgbananɨlyaga ndɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa. Agya ndɨ na ɓosi ɓɛgɛyɔ, ʉpága mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino kapa. 12 Nɨyɔ ɓikutaga ndɨ, Yeso ʉɓɨkya ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Mumuloni ɓodongbu nɨɓayɔ osikoni kyɛ koputikononitɔgʉ.» 13 Ɓamʉmʉla kʉwa ndɨ, ɓotumisa mʉmbɨ tɛkɛɓɛ na mɨɓa na ɓodongbu ɓaya mukati kuɓukumuti ɓaya saili nɨɓayɔ asɨkana ndɨ.

14 Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓɨna ndɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga nɨlɔ Yeso agya ndɨ lɔ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉna a lɨngʉnʉ mugyalandʉ nɨnɔ a ndɨ kakwanana kodoku ka ɔɓɨlɨ.» 15 Yeso andʉnga kʉwa ndɨ ɓɛ ɓakodoku kagwi ka mapʉpʉ ɓɛ kyɛ iki ngama, atʉkya ndɨ, aga ɓata mʉkaka ka ngʉpa.

Yeso akakpakyana kʉgʉ wo liɓo

(Matayɔ 14:22-33; Malɨkɔ 6:45-52)

16 Nɨyɔ ɓʉgɔgɔ ogwo, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɨnda ndɨ ka mutili ma ibombu. 17 Ɓaɗaka kʉwa ndɨ ka ɨngbɔlɔ, ɓapʉnga kazaba, ɓaga misa ka Kapɛlɛnaumu. Biti a ndɨ nɨ olipyini, Yeso kɛgʉ ndɨ mudoku kaʉtakanya. 18 Ovivi a ndɨ wapʉ, mʉɓaka anokotukosa liɓo la ibombu ɓɨgbɨya-gbɨya. 19 Nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓagya ɓakilɔmɛtɛlɛ banda kuɓukumuti ikanɨ maɗɨya kʉgʉ wo liɓo, ɓamɨna ndɨ Yeso nɨ anukpuɗoku. A ndɨ kakpakyana kʉgʉ wo liɓo ɓɨpapapa. Ɓogwa ndɨ ombombo kʉgbɛ. 20 Luki limoti, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɔ, makoɓongonitɔgʉ.» 21 Ɓaɓɨɓya ɓa kʉwa ndɨ kapa ɓɛ ɓavɨ, luki limoti, ɨngbɔlɔ ɨfʉma ndɨ ɓɨgala kubi ka pa nɨyɔ ɓa ndɨ mino kaɨnda.

Ambaza ka ɓambanzʉ akakɨsa Yeso

22 Na ɓʉgalo ɓi, ambaza ka ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓotigala ndɨ kʉsyakʉ wagɔgɔ wa ibombu ɓatamana ndɨ ɓɛ ɨngbɔlɔ o ɓi wa imoti aka. Yeso kaɗakagʉ ndɨ pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ, luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓɨnda ndɨ asɨ ɨɓʉ aka. 23 Wɨna sɛ, mangbɔlɔ magɔgɔ otukyoku ndɨ ka gʉɗʉ wa Tibelia. Mangbɔlɔ mi nɨmɔ a kʉwa ndɨ nɨ osilini ɓuwobi na pa nɨyɔ ɓambanzʉ ɓalya ndɨ mino mukati, kumbuso Mombukwono-dosu kabibiso Kunzi. 24 Ambaza ka ɓambanzʉ ɨna ndɨ ɓɛ Yeso ikanɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakɛgʉ ɓata wa. Ɓaɗaka kʉwa ndɨ ka mangbɔlɔ, ɓaga kakɨsa ka Kapɛlɛnaumu.

Yeso nɨ mukati ma ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ

25 Nɨyɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓadwɛ, ɓatokonyoku ndɨ Yeso kʉsyakʉ wagɔgɔ wa ibombu, ɓamuusa ɓɛ: «Muwonisilo, wosiliku wanʉ ngbingo tino?» 26 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, makɛgʉ kɛkɨsa asɨ kyɛ mini ɓi makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga, luki limoti kyɛ malyi ɓi mukati, mikutogo ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ. 27 Makogyonitɔgʉ ligubo ko bulya malɨlɨ nɨmɔ apʉtɨkanaga. Luki limoti, gyoni ka nɨmɔ olipyogo, apá ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Mika-mʉmbanzʉ amʉpátʉ ndɛkɛ malɨlɨ mi nɨmɔ. A ɓɛyɔ, Baba nɨnɔ a Kunzi ɓɨkpɛ owonisila ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ ɨyɨ nɔ atikoku.» 28 Ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Takwanana kagya ɓʉ kotulyoso mogubo nɨmɔ Kunzi apaga?» 29 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ligubo nɨlɔ Kunzi akapa ɓɛ gyoni nɨlɨ: iɓinikyononi ɨmɨ yi nɨnɔ ɓetikoku ndɨ.» 30 Ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka lɨmbanga tino lɔ wakwanana katɨgyɨlya kyɛ tʉɓɨnɨkyanɨ? Wakagya luki tino? 31 Ɓotitosu ɓalyatʉ ndɨ malɨlɨ nɨmɔ ɓalɨkyaga ɓɛ mana kʉ ka ɨsa. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga ndɨ mino ka Moɓiso Motu ɓɛ: ‹Kunzi ʉpá ndɨ mukati nɨmɔ otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ.›» 32 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, kɛgʉ Musa nɔ amʉpá ndɨ mukati nɨmɔ otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. Luki limoti, Baba nɔ apága mukati ma lɨngʉnʉ nɨmɔ otukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. 33 A ɓɛyɔ, mukati ko Kunzi, a nɨmɔ osyogoku kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, apá ɔɓɨlɨ ka lɨtɔmbʉ.» 34 Ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, tɨpága masyɛ masɨ mukati mi nɨmɔ aka mɔ.»

35 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ mukati nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ. Mʉmbanzʉ kodoku kʉ kamɨ, ɛɓɨnɨkyana, kɨmʉkanɨgʉ ndɛkɛ ɓata nza na mʉsasa gʉtʉgʉ iki yi aka. 36 Luki limoti, namʉɓɨkyatʉ ndɨ ambɛ: wɨna sɛ, mɛmɨnatʉ ndɨ kanɨ makoɓinikyonigʉ. 37 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ baba ɛpá, odokuto kʉ kamɨ. Kedulyoku, nakakpumyigʉ ndɛkɛ. 38 A ɓɛyɔ, nakotukyokugʉ ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ kagya sɨpananɨsɔ kamɨ, luki limoti nɨsɔ ka nɨnɔ etikoku ndɨ. 39 Na sɨpananɨsɔ ka nɨnɔ etikoku ndɨ a ɓɛ nakaɓungusogonitɔgʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ka nɨɓɔ epóku, luki limoti nupupisatʉ ɓasɨ ka ɓambʉkʉ ka lɨsyɛ la muliɓo. 40 A ɓɛyɔ, sɨpananɨsɔ ka baba a ɓɛ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ amɨna Miki, aɓɨnɨkyana, inisoni na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Ɨmɨ, napupisatʉ ndɛkɛ ka mbʉkʉ ka lɨsyɛ la muliɓo.»

41 Ɓayuda ɓapʉnga kʉwa ndɨ kanzɨnzɨnya Yeso kyɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ ɨyɨ nɨ mukati nɨmɔ osyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. 42 Ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Kɛgʉ mbɛyɨ Yeso mʉ? Mika Yɛzɛfʉ? Takamibigʉ mbɛyɨ abakɨ na amakɨ? Akwanana pɨyɛ kaɓɨkya ɓata lɨkɨ ɓɛ osyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ?» 43 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Wosoni kaɨnzɨnzɨnya luga kunu. 44 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kodoku kʉ kamɨ, kiki nɨ Baba nɨnɔ etikoku ndɨ aka nɔ alutiniku. Ɨmɨ, napupisatʉ ndɛkɛ mʉtʉ yi nɨnɔ ka mbʉkʉ ka lɨsyɛ la muliɓo. 45 Ikpikaga ka moɓiso ka ɓogyalandʉ ɓɛ: ‹Kunzi ʉtɨwa ndɛkɛ ɓambanzʉ ɓasɨ.› Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ amʉkana Baba, aɓyɛ mʉtʉʉ kakɨ, odokuto kʉ kamɨ. 46 Kɛgʉ na mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ aminoni Baba, kiki nɨnɔ aka nɔ otukyoku ko Kunzi, ɨyɨ nɔ aminoni Baba. 47 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, nɨnɔ ɛɓɨnɨkyana, a na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 48 Ɨmɨ nɨ mukati nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ. 49 Ɓotitonu ɓalyatʉ ndɨ mana ka ɨsa, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, ɓolumwaga ndɨ. 50 Luki limoti, mukati mi nɨmɔ osyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ nɨma. Mʉtʉ yi nɨnɔ alya, kokwigʉ ndɛkɛ. 51 Ɨmɨ nɨ mukati ma ɔɓɨlɨ nɨmɔ osyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Mʉmbanzʉ kalya, ika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Mukati mi nɨmɔ napá ndɛkɛ ambɛ ɓambanzʉ ɓinisoni na ɔɓɨlɨ nɨ nzʉyɨ kamɨ.»

52 Kʉwa wa, Ɓayuda ɓapʉnga ndɨ ɓoɗongoso luga kaɓʉ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ akwanana pɨyɛ katɨpá nzʉyɨ kakɨ ɓɛ talyɨ lɨkɨ?» 53 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, makolyi nzʉyɨ ko Mika-mʉmbanzʉ, momwo ɓangʉ kakɨ, makikigʉ na ɔɓɨlɨ kʉsɔ kunu. 54 Mʉmbanzʉ kalya nzʉyɨ kamɨ, omwo ɓangʉ kamɨ, ika na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Napupisa ndɛkɛ ka mbʉkʉ ka lɨsyɛ la muliɓo. 55 A ɓɛyɔ, nzʉyɨ kamɨ a malɨlɨ ma lɨngʉnʉ, ɓangʉ kamɨ a luki limwo la lɨngʉnʉ. 56 Mʉtʉ nɨnɔ alyaga nzʉyɨ kamɨ, omwa ɓangʉ kamɨ, ikaga kʉsɔ kamɨ na ɨmɨ kʉsɔ kakɨ. 57 Baba nɨnɔ etikoku ndɨ a na ɔɓɨlɨ, ɨmɨ, na na ɔɓɨlɨ ko ngu kakɨ. A ɓɛgɛyɔ, mʉmbanzʉ nɨnɔ ɛlya, inisa na ɔɓɨlɨ pisi kʉ kamɨ. 58 Mukati mi nɨma otukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kɛgʉ abɛ nɨmɔ ɓotitonu ɓalya ndɨ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, ɓokwaga ndɨ aka. Luki limoti, nɨnɔ alya mukati mi nɨma, ika na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.» 59 Yeso anzɨna ndɨ mʉnzɨna mi nɨmana ka Kapɛlɛnaumu nɨ akapá mʉtʉʉ ka ndaɓʉ ya malʉmba.

Mʉnzɨna nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ

60 Nɨyɔ ɓʉkana mʉnzɨna ka Yeso ɓɛyɔ, ɓudingi ɓa ɓaɓɨɓya kakɨ aka ndɨ ɓɛ: «Mʉnzina mi nɨmana a mʉmbanga kʉgbɛ, wanɨ nɔ akwanana kapa kaʉkana?»

61 Yeso andʉnga ndɨ ɓɛ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakaɨnzɨnzɨnya ko bulya mʉnzɨna mi nɨmɔ. Kinili, umuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka li nɨlɨ amutulisito mambɛngɨ? 62 Kika nɨ a ɓɛyɔ, ika kʉwa lɨkɨ nɨ maminini Mika-mʉmbanzʉ kaɗaka ɓata ka pa nɨyɔ a ndɨ mino kambwa? 63 Lɨmbɛngɨ ko Kunzi lɔ apága ɔɓɨlɨ. Nzʉyɨ kakwananɨgʉ kagya luki. Mʉnzɨna nɨmɔ namʉɓɨkya ndɨ mɔ a mutumo no ngu ya lɨmbɛngɨ, na imu mɔ apága ɔɓɨlɨ. 64 Luki limoti, ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti luga kunu ɓakɛgʉ kaɓɨnɨkyana. A ɓɛyɔ, Yeso ibagatʉ ndɨ katʉkya ka ɓʉndɛlɨ aka ɓɛ atʉ na nɨɓɔ ɓakaɓɨnɨkyanagɨgʉ ndɨ na nɨnɔ agaba ndɛkɛ.» 65 Omotiloku ndɨ ɓɛ: «Kinili, namuɓikyi ambɛ: ‹Kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ akwanana kodoku kʉ kamɨ kiki nɨ baba aka nɔ ahukwilyini pisi.›»

66 Katʉkya ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓudingi ɓa ɓaɓɨɓya kakɨ ɓasa ndɨ, ɓakakpakyanagɨgʉ ndɨ ɓata na ɨɓʉ.

67 Yeso umuusa kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓɛ: «Yɛgʉ iɓunu, ma kʉwa gɔnɨ iɓunu kapa kɛsa?» 68 Simoni-Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, tɨnda ɓata ka wanɨ? Ɨwɛ wa na mʉnzɨna nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 69 Iɓusu, takaɓɨnɨkyana, takaiba ambɛ ɨwɛ nɨ Mʉtʉ Wotu nɨnɔ Kunzi atikoku ndɨ.» 70 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ mbɛyɨ ɨmɨ aka nɔ namʉpʉnaga ndɨ iɓunu ɓasɨ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa? Luki limoti, ɓemoti luga kunu a mumuyoniso!» 71 Yeso a ndɨ kanzɨna ko bulya ka Yuda nɨnɔ a ndɨ mika Simoni Isikalioti. A ɓɛyɔ, Yuda nɔ a ndɨ kagaba, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ a ndɨ mino ɓemoti ka ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓaɓa yɔ.

7

Ɓamamakɨ Yeso ɓakɛgʉ kaɓɨnɨkyana

1 Kumbuso yi, Yeso alingya ndɨ Galilaya wasɨ. A ɓɛyɔ, kɛgʉ ndɨ kapa kalingyo Yudɛa kyɛ ɓangama ka Ɓayuda ɓa ndɨ kakɨsa kamwisiso. 2 Wɨna sɛ, yɨnga ɓemoti ka Ɓayuda nɨnɔ ɓamakaga ndɨ ɓɛ yɨnga wa Ɓangbangba* a kʉwa ndɨ ɓuwobi. 3 Ɓamamakɨ Yeso ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Tɨtʉkyɨlya iɓusu wanʉ, waga ka Yudɛa iba ɓaɓɨɓya kakʉ nɨɓɔ kʉ ɓɨnɨtɔ gɔnɨ ɨɓʉ nɨlɔ wika kagya. 4 Kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ agyaga lɨkpʉmʉka ko dikiɗi, nɨ a sɛ kakɨsa kaimibisisoko ɓɨngbanganya. Kika nɨ wakagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga, wiwonisa nɛkɨ ka ɓambanzʉ ɓasɨ.» 5 A ɓɛyɔ, gʉtʉgʉ ɓamamakɨ ɓɨkpɛ ɓakɛgʉ ndɨ kaɓɨnɨkyana. 6 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ kamɨ wanza kanitulyonigʉ mbɛyɨ. Luki limoti, nɨnɔ kunu ikaga ɨyɨ asɨ wanza aka ɓongbinga ɓasɨ. 7 Ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓakakwananɨgʉ kamʉmʉya iɓunu. Luki limoti, ɓɛmʉyatʉ ɨmɨ kyɛ na dɛmʉ kaʉɓɨkyaga yɨgya kaɓʉ yanyɛ. 8 Windoni iɓunu ka yɨnga. Nakɛgʉ mino ɨmɨ kaɨnda kyɛ ngbingo kamɨ kɛgʉ mbɛyɨ wakɨtʉlyana.» 9 Nɨyɔ aɓɨkya ɓɛyɔ, asɨkana ndɨ ɨyɨ ka Galilaya.

Yeso ogoni ka yɨnga

10 Nɨyɔ ɓamamakɨ ɓɨnda ndɨ ka yɨnga, Yeso ɨnda ndɨ gɔnɨ ɨyɨ ɓɨpɛlɛ nɨ ɓambanzʉ ɓakibigʉ. 11 Kʉwa wa, ɓangama ka Ɓayuda ɓapʉnga ndɨ kakɨsa ɓɨvaka-vaka, ɓanuusogo ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨnɔ a yanɨ?» 12 Kʉsɔ wa ambaza kʉ, ɓambanzʉ ɓa ndɨ kaɨnzɨnzɨnya yakpʉ kʉgʉ ka Yeso. Ɓatʉ ɓagɔ ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «A mʉtʉ wanza.» Ɓatʉ ɓɔ ɓɛ: «Haaa, akauluta ɓambanzʉ ko pisi yanyɛ.» 13 Luki limoti, kɛgʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ aɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka ɓɨngbanganya, kyɛ ɓʉɓangaga ndɨ ɓangama ka Ɓayuda.

14 Ngbingo yi nɨnɔ dumo a kʉwa ndɨ mino ɓɨkɔkpwɔ, Yeso aga ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, apʉnga kapá mʉtɨwɨ. 15 Ɓayuda ɓombombaya ndɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Alʉkʉ mʉna apʉnya mbɛyɨ na yimibo yanɨ? Wɨna sɛ, kɨndagʉ gʉtʉgʉ ndɨ ka ɨkɔlɔ ɓɛgɛyɔ.» 16 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Mʉtɨwɨ nɨmɔ ɨmɨ napága, kikogigʉ makamɨ, luki limoti, ikaga ma ko Kunzi nɨnɔ etikoku ndɨ. 17 Mʉmbanzʉ kika wakɨtʉlya kagya nɨlɔ Kunzi apaga, iba pisi ka mʉtʉʉ mi nɨmɔ ɓɛ akotukyoku ka Baba ikanɨ kamɨ ɓɨkpɛ. 18 Mʉtʉ yi nɨnɔ anzɨnaga ko lina kakɨ ɓɨkpɛ, akɨsaga ɨbɨba kakɨ aka mombukwana-dakɨ yi. Luki limoti, nɨnɔ akɨsaga ɨbɨba ka nɨnɔ atikoku ndɨ, aɓɨkyaga lɨngʉnʉ nɨ kʉɓɔɓɔkʉ kɛgʉ kʉsɔ kakɨ. 19 Musa kamʉpágʉ mbɛyɨ ndɨ mʉtʉʉ? Luki limoti, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kɛgʉ kaɓyɛ mʉtʉʉ mi nɨmɔ. Mbɨya wanʉ, ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kakɨsa kemwisiso?» 20 Ambaza asikisya ndɨ ɓɛ: «Wa na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ! Wanɨ mbɛyɨ nɔ akakɨsa kaumwisiso?» 21 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Nagya ndɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga limoti aka, amudikisa ndɨ iɓunu ɓasɨ nɔkʉ ɓɨdɛ. 22 Iɓunu mʉkɔgɔ ɓomiki gʉtʉgʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso aka kyɛ Musa amʉpá ndɨ mʉtʉʉ kagyaga ɓɛyɔ. Ka lɨngʉnʉ, kodokugʉ ndɨ ka Musa, luki limoti, ka ɓotitonu. 23 Kika nɛkɨ nɨ ɓʉkɔgɔtʉ ɓomiki ka Lɨsyɛ la kimumbiso, a ko bulya yiɓuulya mʉtʉʉ ka Musa. Ko bulya ɨkɨ sɛ kʉwa yɔ mambɛngɨ o mino kamʉkandɨkana wa nauhukusi mino mʉmbanzʉ ka Lɨsyɛ la kimumbiso? 24 Makokogonitɔgʉ mʉkɔmbʉ kaɓyɛnɛnɛ na nɨyɔ mɨnaga no miso aka, luki limoti, kogoni ka ɓungbingbili.»

Yeso nɨ Masiya?

25 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓa Yelusalɛma ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Kɛgʉ mʉtʉ yi nɨnɔ ɓakakɨsa kamwisiso nɨmʉ? 26 Wɨna sɛ, akanzɨna ɓɨngbanganya kambwa ka ɓambanzʉ na ɓakɛgʉ gʉtʉgʉ kaɓukyo aka. Ɓangama ɓibito nɛkɨ ɓi lɨngʉnʉ ɓɛ ɨyɨ nɨ Masiya? 27 Takaiba ambɛ mʉtʉ yi nɨmʉna apʉnya yanɨ. Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ Masiya odoku ndɛkɛ mino, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kibigʉ ndɛkɛ ɓɛ apʉnya yanɨ.»

28 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a kʉwa ndɨ mino kapá mʉtɨwɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, aɓɨkya ndɨ na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Matʉ kemibo ɓɨnza na mibatʉ kʉ no mino kapʉnya? Nakodokugʉ ndɨ ko ngu kamɨ ɓɨkpɛ, luki limoti, nɨnɔ etikoku ndɨ aɓɨkyaga ɨyɨ asɨ lɨngʉnʉ aka. Iɓunu, makamibigʉ. 29 Ɨmɨ, namibatʉ kyɛ notukyoku ndɨ kʉ kakɨ, ɨyɨ nɔ etikoku.»

30 Ɓakɨsa kʉwa ndɨ ɓɛ ɓagwi Yeso lɨkɨ, luki limoti, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananagʉ ndɨ kagwi, kyɛ ngbingo kakɨ kɛgʉ mbɛyɨ ndɨ wakɨtʉlyana. 31 Kʉsɔ wa ambaza, ɓambanzʉ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ Masiya odoku ndɛkɛ mino, agyatʉ ndɛkɛ gɔnɨ ɨyɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makpʉ kakɨtaga alʉkʉ yi nɨmʉ?»

Ɓafalisayɔ ɓutikini ɓazamʉ kagwi Yeso

32 Ɓafalisayɔ ɓʉmʉkana ndɨ ɓambanzʉ nɨ ɓanɨnzɨnzɨnya ko bulya ka Yeso ka ambaza kʉ. Kʉwa wa, ɓokumu-kumu na Ɓafalisayɔ ɓʉtɨka ndɨ ɓazamʉ kagwi.

33 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓɛ: «Na mbɛyɨ ɓata pa imoti na iɓunu ko ngbinga mʉkɛɗɛ. Kumbuso yi, nɨgatʉ katakanya nɨnɔ etikoku ndɨ. 34 Mɛkɨsatʉ ndɛkɛ ɓɨvaka-vaka, luki limoti, makɛmɨnɨgʉ. Makakwananɨgʉ ndɛkɛ kosila kʉ niko mino.» 35 Ɓayuda ɓuusana ndɨ luga kaɓʉ ɓɛ: «A sɛ kʉwa kaɨnda yanɨ, nɨyɔ takakwananɨgʉ mino kamɨna? A sɛ kapa kaɨnda ka Ɓayuda ɓi nɨɓɔ ɓa ɓumisikono luga ka Ɓagiliki na kaʉpá Ɓagiliki mʉtɨwɨ kakɨ? 36 Atiɓikyi ɓi ɓɛ: ‹Mɛkɨsatʉ ndɛkɛ ɓɨvaka-vaka, luki limoti, makɛmɨnɨgʉ. Makakwananɨgʉ ndɛkɛ kosila kʉ niko mino.› Isi ya mʉnzɨna mi nɨmɔ nɨ ɨkɨ?»

Liɓo nɨlɔ apága ɔɓɨlɨ

37 Lɨsyɛ la muliɓo la yɨnga yi nɨnɔ a ndɨ lɨsyɛ lidingi kʉgbɛ. Lɨsyɛ li nɨlɔ, Yeso amaga ndɨ ɓɨgba, aɓɨkya na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kika na mʉsasa, oduku komwo liɓo kʉnʉ no mino. 38 Ka mʉtʉ yi nɨnɔ, ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso Motu aɓɨkyaga mino ɓɛ: ‹Mambɛngɨ mo moɓo mudingi-dingi nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ akɨka ndɛkɛ katʉkya ka lɨmbɛngɨ ka mʉtʉ nɨnɔ ɛɓɨnɨkyana.›» 39 Yeso a ndɨ kanzɨna ɓɛyɔ ko bulya Lɨmbɛngɨ ko Kunzi nɨlɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ɓika ndɛkɛ nolu. A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ kɛgʉ mbɛyɨ ndɨ lidoku, kyɛ Kunzi a ndɨ nɨ kanapígʉ Yeso ɨbɨba.

Ɓambanzʉ ɓigbononogini ko bulya ka Yeso

40 Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓagɔgɔ luga wa ambaza ɓʉkana mino mʉnzɨna mi nɨmɔ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ aka Mugyalandʉ nɨnɔ ɓawanyaga ndɨ!» 41 Ɓagɔgɔ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Masiya nɔ!» Luki limoti, ɓagɔgɔ ɓata ɓɛ: «Ambɛ, Masiya akwananatʉ kotukyoku ka Galilaya? 42 Moɓiso Motu kaɓɨkyagɨgʉ mbɛyɨ ɓɛ Masiya ɨɓʉkʉta ndɛkɛ ka lɨvananza ka ngama Daudi na ka Bɛtɛlɛhɛmʉ, mugi nɨmɔ Daudi a ndɨ mino?» 43 Kʉwa wa, ambaza ɨgbananaga ndɨ ko bulya ka Yeso. 44 Ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓa ndɨ kapa kagwi, luki limoti, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kavɨlagʉ ndɨ.

Ɓangama ka Ɓayuda ɓakɛgʉ kaɓɨnɨkyana Yeso

45 Kumbuso yi, ɓazamʉ nɨɓɔ ɓokumu-kumu na Ɓafalisayɔ ɓʉtɨka ndɨ, ɓigoku. Ɓumuusa kʉwa ndɨ ɓazamʉ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ makodukugʉ mino na Yeso?» 46 Ɓusikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨmbanga! Takanamukonigʉ ndɛkɛ mʉmbanzʉ ananzɨna abɛ alʉkʉ yi nɨnɔ kʉ!» 47 Ɓafalisayɔ ɓumuusa ndɨ ɓɛ: «Ambɛ, mogulyini kʉwa gɔnɨ iɓunu ka kʉɓɔɓɔkʉ kwi nɨkwɔ? 48 Atʉ mbɛyɨ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kusu ka ɓangama ikanɨ ka Ɓafalisayɔ nɨnɔ aɓɨnɨkyana? 49 Luki limoti, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakibigʉ mʉtʉʉ ka Musa. Ɓovoni ndɨ ligbongoni.»

50 Nikodimo a ndɨ ɓemoti ka Ɓafalisayɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa. Ɨyɨ nɔ odoku ndɨ kamɨna Yeso kambwa, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: 51 «Mʉtʉʉ kusu, akɔgɔtʉ mʉkɔmbʉ ka mʉmbanzʉ nɨ ɓakanomukonigʉ ikanɨ ɓakanibigʉ ɓɛ ogyi ɓi ɨkɨ?» 52 Luki limoti, ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Wa kʉwa ɨwɛ mʉtʉ wa Galilaya gɔnɨ? Kpɨma mbɛyɨ Moɓiso Motu ɓɨnza ikanɨ wɨnatʉ gʉtʉgʉ ɓɛ mugyalandʉ ɓemoti opupatʉ ndɛkɛ ka Galilaya.»

Yeso na aɗanda ɓemoti

[ 53 Kumbuso yi, ɨɓʉ ɓasɨ ɓɨganana ndɨ ka ɓakʉkaɓʉ.

8

1 Luki limoti, Yeso aga ndɨ ɨyɨ ka Ngʉpa ya Mizeituni. 2 Ɓʉgala ɓi na ɓʉsɔɓɨ ɓiɓo, ɨga ndɨ ɓata ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓakpuɗoku ndɨ. Iko, apʉnga ndɨ kaʉpá mʉtɨwɨ. 3 Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ na Ɓafalisayɔ ɓodoku kʉwa ndɨ wa na muko ɓemoti nɨnɔ ɓagwi ndɨ na mʉlʉkʉ. Ɓamomosa ndɨ kambwa ka ɓambanzʉ ɓɨgbʉ, 4 ɓaɓɨkya Yeso ɓɛ: «Muwonisilo, ɓagwi muko yi nɨmʉ na mʉlʉkʉ mbɨya wa. 5 Kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ kusu, Musa atɨkpamya ndɨ kaʉmwɔgɔ inguo ya ɓoko ɓi nɨɓa na matamʉ. Ɨwɛ, wa sɛ kʉwa kaɓɨkya ɓʉ?»

6 Ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛyɔ ko bulya yɨkɨngɨla Yeso, kyɛ ɓa ndɨ kakɨsa kasʉngʉlya. Luki limoti, Yeso odidika ndɨ, apʉnga kokpiko na kpɛngbɛ ka lɨtɔmbʉ. 7 Nɨyɔ ɓisisilaga ndɨ mino kamuusogo, Yeso ananʉkana ndɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Mʉtʉ nɨnɔ kanogyigʉ ndɛkɛ ɨyɨ ɓʉnyɛ luga kunu, apʉngɨ nɨ ɨyɨ kamaka lɨtalʉ la mambwa.» 8 Kumbuso yi, odidika ndɨ ɓata, apʉnga ɓata kokpiko ka lɨtɔmbʉ. 9 Ngbingo yi nɨnɔ ɓʉkana mino ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ katʉkya yɨkaka-yɨkaka kaɨpʉnga na ɓambɔkʉ. Yeso otigolo mʉkaka aka wa ɨɓʉ na muko yi nɨnɔ wa a mbɛyɨ ndɨ ɓata mino wakamaga kambwa ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa. 10 Kʉwa wa, Yeso amaga ɓata ndɨ, amuuso muko nɔ ɓɛ: «Yɛ ma, ɓatʉ nɨɓɔ ɓusungulyi ɓa yanɨ? Kɛgʉ nɛkɨ na mʉmbanzʉ nɨnɔ ubisi na mʉkɔmbʉ?» 11 Asikisya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ ɓemoti aka Mombukwono-dosu.» Yeso aka na ɨyɨ ɓɛ: «Ɛɛɛ, nakubisigʉ ɨmɨ na mʉkɔmbʉ ɓɛgɛyɔ. Waganɔ, luki limoti, wakigilyonitɔgʉ ɓata kagya ɓʉnyɛ.»]

Yeso nɨ ɓʉngbanganya ɓa ɔɓɨlɨ

12 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ ɓʉngbanganya ɓa ɔɓɨlɨ. Mʉmbanzʉ kɛɓɨɓya kakpakyanɨgʉ ndɛkɛ ko biti, luki limoti, inisona ndɛkɛ na ɓʉngbanganya ɓa ɔɓɨlɨ.» 13 Ɓafalisayɔ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ nɔ wa dɛmʉ kakʉ ka mombukwana-dakɨ yi. Ɓʉdɛmʉ kakʉ kɛgʉ nɛkɨ ɓa lɨngʉnʉ.» 14 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ nakika dɛmʉ kamɨ mombukwana-dakɨ yi, ɓʉdɛmʉ kamɨ a ɓa lɨngʉnʉ, kyɛ nakaiba ambɛ napʉnya yanɨ na nakaɨnda yanɨ. Luki limoti, iɓunu, makɛgʉ kaiba ɓɛ napʉnya yanɨ ikanɨ nakaɨnda yanɨ. 15 Iɓunu, makɔgɔ lɨkpʉmʉka kaɓyɛnɛnɛ na tamanaga ka ɓambanzʉ. Luki limoti, ɨmɨ, nakakɔgɨgʉ lɨkpʉmʉka ka mʉmbanzʉ. 16 Na gʉtʉgʉ nakakɔ lɨkpʉmʉka ka mʉmbanzʉ, ika ka ɓungbingbili aka kyɛ nakɛgʉ mʉkaka. Luki limoti, ta pa imoti na Baba nɨnɔ etikoku. 17 Wɨna sɛ, ka mʉtʉʉ kunu, ɓokpikatʉ ndɨ ɓɛ ɓʉdɛmʉ ka ɓatʉ ɓaɓa ɓɔ ikaga ɓa lɨngʉnʉ. 18 Na dɛmʉ kamɨ mombukwana-dakɨ yi. Baba nɨnɔ etikoku ndɨ a gɔnɨ dɛmʉ kamɨ.» 19 Ɓafalisayɔ ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Abakʉ a sɛ kʉwa yanɨ?» Yeso aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Makemibigʉ na makamibigʉ Baba. Makemiba ndɨ, iba mamibatʉ gɔnɨ Baba.»

20 Yeso a ndɨ kanzɨna ɓɛyɔ ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino ka Ndaɓʉ ko Kunzi. A ndɨ ka kpɔlɔ wa kpokoyo nɨnɔ ɓaɗɨkɨtaga mino apɛpɛ. Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kagwigʉ ndɨ kyɛ ngbingo kakɨ kɛgʉ ndɨ wakɨtʉlyana.

Yeso oɓikyini ɓɛ akaɨnda kʉ ka Baba

21 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nogoni ɨmɨ. Mɛkɨsatʉ ɓanʉ, luki limoti, mokwo ndɛkɛ ka ɓʉnyɛ kunu. Makakwananɨgʉ kosila kʉ no mino kaɨnda.» 22 Ɓayuda ɓuusana ndɨ luga kaɓʉ ɓɛ: «A sɛ kʉwa kaɨnda kaibongiso, kyɛ akaɓɨkya ɓɛ: ‹Makakwananɨgʉ kosila kʉ no mino kaɨnda?›» 23 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Iɓunu, ma ɓatʉ ɓa wasɨ wanʉ, luki limoti, ɨmɨ, na mʉtʉ wa kʉgʉ. Iɓunu, ma ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, luki limoti, ɨmɨ, nakɛgʉ mʉtʉ wa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. 24 Kinili, namuɓikyi ɓi ambɛ mokwaga ndɛkɛ ka ɓʉnyɛ kunu. A ɓɛyɔ, makoɓinikyoni ɓɛ ɨmɨ nɨ, ‹Natʉ›, mokwaga ndɛkɛ ka ɓʉnyɛ kunu aka.» 25 Ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ mbɛyɨ nɨ wanɨ ɓɨkpɛ?» Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ nɨnɔ namʉɓɨkya ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ. 26 Na na makpʉmʉka makpʉ kamʉɓɨkya na kamubiso mino na mʉngɨmbɔ. Luki limoti, naɓɨkyaga ka ɔɓɨlɨ nɨlɔ aka lɔ nʉkana ndɨ na nɨnɔ etikoku ndɨ. Ɨyɨ, aɓɨkyaga lɨngʉnʉ.»

27 Ɓakɛgʉ ndɨ kaiba ɓɛ a ndɨ kaʉnzɨnɨlya ko bulya ka Abakɨ. 28 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ngbingo yi nɨnɔ maɗokisa ndɛkɛ mino Mika-mʉmbanzʉ, miba kʉwa ndɛkɛ ɓɛ ɨmɨ nɨ ‹Natʉ›. Miba ɓɛ nakagyagɨgʉ luki gʉtʉgʉ limoti aka ka sɨpananɨsɔ kamɨ, luki limoti, naɓɨkyaga nɨlɔ aka lɔ Baba ewonisila ndɨ. 29 Nɨnɔ etikoku ndɨ a pa imoti na ɨmɨ. Kɛsagʉ ndɨ mʉkaka, kyɛ nagyaga ɓongbinga ɓasɨ nɨlɔ aka lɔ aɓosogo.»

30 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino kanzɨna ɓɛyɔ, ɓambanzʉ ɓakpʉ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ.

Kʉlɨkanaga ya lɨngʉnʉ

31 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ Ɓayuda nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ ɓɛ: «Makiko kaɓyɛ mʉnzɨna kamɨ ɓɨnza, miko ka lɨngʉnʉ ɓaɓɨɓya kamɨ. 32 Miba ndɛkɛ lɨngʉnʉ, na lɨngʉnʉ amʉkʉlaga.» 33 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Ta lɨvananza ka Abalahamʉ, mʉmbanzʉ katibisagʉ iɓusu ɓusunzu gʉtʉgʉ lɨsyɛ limoti aka. Wakatɨɓɨkya lɨkɨ ɓɛ takʉlɨkanagatʉ ndɛkɛ?»

34 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ agyaga ɓʉnyɛ a musunzu wa ɓʉnyɛ. 35 Musunzu kikogigʉ ɓongbinga ɓasɨ ka lɨvananza. Luki limoti, miki ikaga ɨyɨ mino ka ɓongbinga ɓasɨ. 36 Kika nɛkɨ nɨ Miki amukulogini, mika kʉwa ndɛkɛ ɓʉkʉlɨkanaga lɨngʉnʉ. 37 Nakaiba ambɛ ma lɨvananza ka Abalahamʉ. Luki limoti, makakɨsa kemwisiso, kyɛ makɛgʉ kabaɨlya mʉnzɨna kamɨ. 38 Ɨmɨ, nakaɓɨkya nɨlɔ nɨna ndɨ ka Baba. Iɓunu, makagya nɨlɔ mʉkana ndɨ na obonu.» 39 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Obosu nɨ Abalahamʉ.» Yeso aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Makiko ɓi ka lɨngʉnʉ ɓomika Abalahamʉ, makwanano ɓi kagya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Abalahamʉ agyaga ndɨ mino. 40 Luki limoti, mbɨya wanʉ makakɨsa kemwisiso. Wɨna sɛ, Abalahamʉ kagyagʉ ndɨ ɨyɨ inguo ya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Ɨmɨ namʉɓɨkyaga ndɨ lɨngʉnʉ nɨlɔ nʉkana ndɨ kotukyoku ko Kunzi. 41 Iɓunu, makagya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ obonu wagɔgɔ agyaga ndɨ mino.» Ɓasikisya ndɨ Yeso ɓɛ: «Takɛgʉ ɓomiki ɓa ɓʉɗanda. Obosu ɓemoti nɨ Kunzi aka.» 42 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kunzi kiko ɓi Obonu, makwananatʉ ɓi kɛpa. A ɓɛyɔ, ɨmɨ nopupa ndɨ ko Kunzi, nodoku sɛ kʉwa. Nakodokugʉ ndɨ ko ngu kamɨ ɓɨkpɛ, luki limoti, ɨyɨ nɔ etikoku ndɨ. 43 Ko bulya ɨkɨ yɔ makɛgʉ mino kotombisyo lɨkpʉmʉka nɨlɔ nakamʉɓɨkya? A kyɛ makakwananɨgʉ kaʉkana mʉnzɨna kamɨ. 44 Obonu nɨ mumuyoniso, mapaga kagya nɨlɔ aka lɔ aɓosilogo. Ɨyɨ, a ndɨ mʉmwɔ ɓambanzʉ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ. Gʉtʉgʉ lɨsyɛ limoti aka kanomogigʉ ndɛkɛ ka lɨngʉnʉ, kyɛ lɨngʉnʉ kɛgʉ kʉsɔ kakɨ. Ngbingo yi nɨnɔ aɓʉkʉlaga mino ɓɔngɔ, anzɨnaga ɨyɨ asɨ mʉɗɔngɔnɨ aka, kyɛ ikaga ɨyɨ ɓɛyɔ aka yɔ katʉkya ndɨ ka ɓʉndɛlɨ. A ɓɛyɔ, a mʉtʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ na mombukwana kʉɓɔɓɔkʉ. 45 Luki limoti, ɨmɨ naɓɨkyaga lɨngʉnʉ, kinili, makɛɓɨnɨkyanagɨgʉ. 46 Mʉtʉ tino luga kunu nɔ akwanana kaɓɨkya ɓɨngbanganya ɓɛ nagya ndɨ ɓʉnyɛ? Kika nɛkɨ nɨ nakaɓɨkya lɨngʉnʉ, ko bulya ɨkɨ yɔ makɛgʉ mino kɛɓɨnɨkyana? 47 Mʉtʉ ko Kunzi ʉkanaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi. Kika nɨ iɓunu makʉkanagɨgʉ, a kyɛ makɛgʉ ɓatʉ ko Kunzi.»

Yeso na Abalahamʉ

48 Kʉwa wa, Ɓayuda ɓasikisya ndɨ Yeso ɓɛ: «Iɓusu, toɓikyito ɓi lɨngʉnʉ ambɛ wa Musamalia, na gɔnɨ ɓɛ wa na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ.»

49 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Nakɛgʉ ɨmɨ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ, luki limoti, naɓangagatʉ Baba. Iɓunu, makɛɓangagɨgʉ ɨmɨ. 50 Ɨmɨ, nakakɨsagɨgʉ ɨbɨba kamɨ, luki limoti, Kunzi nɔ ɛkɨsɨlyaga ɨmɨ. Ɨyɨ nɔ akɔgɔ mʉngɨmbɔ. 51 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ koɓuulyogo mʉnzɨna kamɨ, kokwigʉ ndɛkɛ.»

52 Ɓayuda ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mbɨya wanʉ, tibini sɛ kʉwa lɨngʉnʉ ambɛ wa na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ! Abalahamʉ okwoni ndɨ, ɓogyalandʉ ɓokwogo gɔnɨ. Ɨwɛ, wakaɓɨkya ɓɛ: ‹Mʉmbanzʉ koɓuulyogo mʉnzɨna kamɨ, kokwigʉ ndɛkɛ.› 53 Wa mʉtʉ wa ɨbɨba kakɨtaga obosu ɓɛyɔ ka Abalahamʉ? Okwoni ndɨ, ɓogyalandʉ ɓokwogo gɔnɨ. Wa mbɛyɨ kaɨva abɛ wanɨ?» 54 Yeso osikisya ɓɛ: «Nakɨbɨba ɨmɨ mombukwana-dakɨ yi, ɨbɨba yi nɨyɔ kikigʉ na ɨzangɨya. Baba yi nɨnɔ maɓɨkyaga ɓɛ Obonu, ɨyɨ nɔ ɛbɨbaga ɨmɨ. 55 Luki limoti, makamibigʉ. Ɨmɨ, namibatʉ ɨmɨ. Nakaɓɨkyo ɓi ambɛ nakamibigʉ, niko ɓi mʉtʉ waɓɔngɔ abɛ iɓunu. Luki limoti, namibatʉ na noɓuulyagatʉ mʉnzɨna kakɨ. 56 Obonu ɓɛyɔ ka Abalahamʉ ogwaga ndɨ magyagya ka tamanaga kaɨna lɨsyɛ nɨlɔ nodoku ndɛkɛ mino. A lɨngʉnʉ, ɨnatʉ ndɨ, otumo na magyagya ɓɨɗɛ.» 57 Ɓayuda ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wakanotulyosigʉ ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti. Wamɨna kʉwa ndɨ Abalahamʉ yi lɨkɨ?» 58 Yeso aka na ɨɓʉ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, kambwa Abalahamʉ kaɨɓʉkʉta, ɨmɨ ‹natʉ.›»

59 Ɓapʉnaga kʉwa ndɨ matamʉ kamakaga nomu. Luki limoti, Yeso ɨsʉma ndɨ, opupo ka Ndaɓʉ ko Kunzi.

9

Yeso ahukusini mʉtʉ nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ nɨ kɨnagɨgʉ

1 Lɨsyɛ limoti, Yeso a ndɨ kakpakyana ko pisi, amɨna alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ nɨ kɨnagɨgʉ. 2 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Muwonisilo, ko bulya ɨkɨ yɔ alʉkʉ yi nɨmʉ ɨɓʉkʉta ndɨ mino nɨ kɨnagɨgʉ? A ndɨ ko bulya ɓʉnyɛ kakɨ ikanɨ nɨɓɔ ka ɓaɓʉkʉta kakɨ?» 3 Yeso osikisya ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ ko bulya ɓʉnyɛ kakɨ ikanɨ nɨɓɔ ka ɓaɓʉkʉta kakɨ. Luki limoti, a ɓɛyɔ kyɛ ligubo ko Kunzi inisoni pisi kʉ kakɨ. 4 Okwononi tagyɨ ligubo ka nɨnɔ etikoku ndɨ na lɨsyɛ. Biti a kʉwa kolipyo, ngbingo yi nɨnɔ mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ mino kagya ligubo. 5 Ngbingo yi nɨnɔ na mbɛyɨ mino ka ɔɓɨlɨ, ɨmɨ nɨ ɓʉngbanganya ɓa ɔɓɨlɨ.»

6 Nɨyɔ Yeso anzɨna ɓɛyɔ, aɓakya ndɨ ɓotikito ka lɨtɔmbʉ, opula kʉwa, agboɗya noɓu alʉkʉ yi nɨnɔ ko miso. 7 Aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wɨnda kaɨsʉkʉsa miso ka ziwa wa Siloamu.» Isi ya «Siloamu» nɨ «Mʉtʉ yi nɨnɔ ɓatiki». Alʉkʉ nɔ aga ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ, ɨsʉkʉsa miso, igoku kʉwa nɨ anɨna ɓɨngbanganya.

8 Ɓapɨmbanɨ kakɨ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓamɨnaga ndɨ kambwa kaɨkʉkʉngya, ɓuusa ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ mbɛyɨ alʉkʉ nɨnɔ ikaga ndɨ wakiko kaɨkʉkʉngya nɨmʉ?» 9 Ɓagɔgɔ ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, ɨyɨ aka nɔ.» Ɓagɔgɔ ɓata ɓɛ: «Kalɨ, kɛgʉ ɨyɨ, ɓaɓyɛnɛnɛ na ɨyɨ.» Luki limoti, alʉkʉ nɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ aka nɔ.» 10 Ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Miso uhukwikoni ɓi lɨkɨ?» 11 Osikisya ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Yeso opuli ɓi lɨtɔmbʉ, egboɗyo nolu ko miso, ɛɓɨkya ɓɛ: ‹Wɨnda kaɨsʉkʉsa ka Siloamu.› Nago ɓi, nogyoku ɓɛyɔ aka yɔ, napʉnga kaɨna.» 12 Ɓamuusa ɓata ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨnɔ a yanɨ?» Usikisya ɓɛ: «Sibigʉ.»

Ɓafalisayɔ ɓakakpɨma mʉtʉ nɨnɔ ɓahukusa ndɨ

13 Kʉwa wa, ɓɨnda ndɨ na alʉkʉ nɨnɔ ahʉka ndɨ nɔ kʉ ka Ɓafalisayɔ. 14 Wɨkwɛ sɛ a ndɨ Lɨsyɛ la kimumbiso lɔ Yeso opula ndɨ mino lɨtɔmbʉ, ahukusa alʉkʉ yi nɨnɔ. 15 Ɓafalisayɔ ɓamuusa ndɨ gɔnɨ alʉkʉ yi nɨnɔ ɓɛ igyonosa ndɨ lɨkɨ ɓɛ apʉngɨ kaɨna ɓɛyɔ? Uɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Egboɗya ndɨ lɨtɔmbʉ ko miso, nisukusoku, mbɨya wanʉ nakaɨna.» 16 Ɓafalisayɔ ɓagɔgɔ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ mʉtʉ ko Kunzi, kyɛ kɛgʉ kaɓanga Lɨsyɛ la kimumbiso.» Luki limoti, ɓagɔgɔ ɓata ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ wanyɛ akwanana pɨyɛ kagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga ɓɛnɛ lɨkɨ?» Ɓafalisayɔ ɓɨgbananaga ndɨ luga kaɓʉ. 17 Ɓamuusa ɓata ndɨ alʉkʉ nɨnɔ ahʉka ndɨ nɔ ɓɛ: «Ɨwɛ, wakaɓɨkya ɓʉ kʉgʉ ka mʉtʉ yi nɨnɔ uhukusi ɓi?» Osikisya ndɨ ɓɛ: «A mugyalandʉ.»

18 Luki limoti, ɓangama ka Ɓayuda ɓakaɓɨnɨkyanagʉ ndɨ ɓɛ alʉkʉ nɔ ɨɓʉkʉta ndɨ nɨ kɨnagɨgʉ, mbɨya wanʉ akaɨna ɓɨngbanganya. Ɓʉmaka kʉwa ndɨ ɓaɓʉkʉta kakɨ, 19 ɓumuusa ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ a mikunu ɓɨkpɛ? Makaɓɨkya lɨngʉnʉ ɓɛ ɨɓʉkʉta ndɨ kanɨ kɨnagɨgʉ? Ɨkɨ yɔ igyonosi kʉwa ɓɛ apʉngɨ kaɨna?» 20 Ɓaɓʉkʉta kakɨ ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «Takaiba ɓɛ a mikusu na ɨɓʉkʉta ndɨ nɨ kɨnagɨgʉ. 21 Luki limoti, takɛgʉ kaiba ɓɛyɔ opungi mino kaɨna ɓɛnɛ. Takɛgʉ gɔnɨ kamibo mʉtʉ yi nɨnɔ ahukusi. Takibigʉ iɓusu. Mumuusogono ɨyɨ aka, a kʉwa iti ya mʉmbanzʉ, akwanana kamʉtʉmbʉlyaga.» 22 Ɓaɓʉkʉta kakɨ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɓa ndɨ kaʉɓanga ɓangama ka Ɓayuda. A ɓɛyɔ, ɨɓʉ ɓangama ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ nɨ ɓukononini ɓɛ mʉmbanzʉ kaɓɨkya ɓɛ Yeso nɨ Masiya, ɓakpumyo lɨngʉnʉ ka ndaɓʉ ya malʉmba. 23 Kinili, ɓaɓʉkʉta ko miki yi nɨnɔ ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «A iti ya mʉmbanzʉ, mumuusogoni ɨyɨ aka.»

24 Ka nganga ya yɨɓa, Ɓafalisayɔ ɓamaka ndɨ ɓata alʉkʉ yi nɨnɔ ahʉka ndɨ nɔ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓɨkya lɨngʉnʉ kambwa ko Kunzi. Iɓusu, takaiba ambɛ mʉtʉ yi nɨnɔ a mʉtʉ wanyɛ.» 25 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Nakibigʉ ikanɨ a mʉtʉ wanyɛ. Luki limoti, nakaiba lɨkpʉmʉka limoti aka: nakɨnagɨgʉ ndɨ, mbɨya wanʉ na kʉwa kaɨna.»

26 Ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Ugyi ɓi ɓʉ? Uhukusi ɓi lɨkɨ?» 27 Usikisya ndɨ ɓɛ: «Namutumbulyogini ɓi, luki limoti, makɛgʉ kaʉkana. Ko bulya ɨkɨ makapa ɓɛ namʉtʉmbʉlyagɨ ɓata? Ma kʉwa gɔnɨ iɓunu kapa kaɨɨta ɓaɓɨɓya kakɨ?» 28 Ɓapʉnga kʉwa ndɨ katʉmbwa, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Sɨ ɨwɛ nɔ wa mʉɓɨɓya kakɨ! Luki limoti, ta iɓusu ɓaɓɨɓya ka Musa. 29 Iɓusu, tibagatʉ ɓɛ Kunzi akpʉmʉkaga ndɨ na Musa. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨmʉ, takibigʉ ɓɛ apʉnya yanɨ!» 30 Alʉkʉ nɔ usikisya ndɨ ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka lɨmbanga a kyɛ makibigʉ ɓɛ apʉnya yanɨ, luki limoti, ehukusini! 31 Takaiba ɓɛ Kunzi kʉmʉkanagɨgʉ ɓatʉ ɓanyɛ. Luki limoti, amʉkanaga mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓangaga, anagya sɨpananɨsɔ kakɨ. 32 Tanukonigʉ ndɛkɛ ɓɛ mʉmbanzʉ ahukusini mʉtʉ nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ nɨ kɨnagɨgʉ. 33 Alʉkʉ yi nɨmʉ kotukyiku ndɨ ko Kunzi, kakwananɨgʉ ɓi kagya luki.» 34 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Katʉkya wa aka wa ɓʉɓʉkʉta ndɨ mino, wikaga ɨwɛ ka ɓʉnyɛ aka. Wakapa kʉwa katɨtɨwa?» Kʉwa wa, ɓapupisa ndɨ kunzi wa ndaɓʉ ya malʉmba.

Mʉtʉ nɨnɔ misa akʉlɨkana ndɨ, aɓinikyonini Yeso

35 Yeso ʉkana ndɨ mongoni ɓɛ Ɓafalisayɔ ɓakpumyini alʉkʉ nɨnɔ ahʉka ndɨ nɔ. Ɨnda kʉwa ndɨ katakanya, amuusa ɓɛ: «Watʉ kaɓɨnɨkyana Mika-mʉmbanzʉ?» 36 Alʉkʉ nɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ɨɓɨkya ɓɛ ɨyɨ nɨ wanɨ iba naɓɨnɨkyanɨ.» 37 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɛɛɛ, waminini, ɨyɨ nɔ wakanzɨna na ɨyɨ mbɨya wanʉ.» 38 Alʉkʉ nɔ aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, noɓinikyonini.» Oɓuna ndɨ moli kambwa kakɨ. 39 Kumbuso yi, Yeso aka ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nodoku ndɨ ka ɔɓɨlɨ ko bulya mʉngɨmbɔ: okwononi ɓɛ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ ɓɨnɨ na nɨɓɔ ɓɨnaga ɓagʉna ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ.» 40 Nɨyɔ Ɓafalisayɔ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ɓʉkana mʉnzɨna mi nɨmɔ ɓɛyɔ, ɓamuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ambɛ, ta kʉwa gɔnɨ iɓusu ɓʉgʉna koloɓu ya mamɔmɔ?» 41 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Makiko ɓi no koloɓu ya mamɔmɔ, makikigʉ ɓi na ɓʉnyɛ. Luki limoti, mbɨya wanʉ makaɓɨkya ɓɛ: ‹Takaɨna.› Kinili, ma ka ɓʉnyɛ aka.»

10

Lizuni ka muɓuɓulyo wa ɓakɔndɔlɔ

1 Yeso oɓikyoku ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ kogulyi pisi ka mupumi ma lindilo ka ɓakɔndɔlɔ, luki limoti aɗaka, ingya ka ngala, a mʉtʉ wo kuɓakʉ na munzikaɓʉ. 2 Luki limoti, muɓuɓulyo ka ɓakɔndɔlɔ nɔ ogulyaga ɨyɨ pisi ka mupumi. 3 Zamʉ ahukwilyaga mupumi, ɓakɔndɔlɔ ɓʉkana lɨyʉ ka muɓuɓulyo. Ɨyɨ, apʉnga kaʉmaka yɨkaka-yɨkaka no mino kaɓʉ, upupisa kunzi. 4 Kupupiso ɓasɨ kunzi, akɨtaga kambwa kaɓʉ, apʉnga kakpakyana. Ɓakɔndɔlɔ aka ɓingbooo kumbusa kakɨ kyɛ ɓibatʉ lɨyʉ kakɨ. 5 Ɓakaɓɨɓyagɨgʉ mubiko. Luki limoti, ɓomisikono ɓingbwi, kyɛ ɓakibigʉ lɨyʉ ka mubiko.»

6 Yeso ʉtwɨlya ndɨ lizuni li nɨlɨ, luki limoti, ɓambanzʉ ɓakotombisyagʉ ndɨ.

Yeso nɨ muɓuɓulyo wanza

7 Yeso ʉɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɨmɨ nɨ mupumi ma lindilo ka ɓakɔndɔlɔ. 8 Ɓasɨ nɨɓɔ ɓodoku ndɨ kambwa kamɨ, ɓa ɓatʉ ɓo kuɓakʉ na ɓonzikaɓʉ. Luki limoti, ɓakɔndɔlɔ ɓakʉmʉkanagʉ ndɨ. 9 Ɨmɨ nɨ mupumi. Mʉmbanzʉ kingyo pisi kʉ kamɨ inisanatʉ na muhukuso. Akwananatʉ kaingyo, opupoku, atakanya malɨlɨ aka. 10 Mʉtʉ wo kuɓakʉ odogoku ɨyɨ kaiɓo aka, kamwɔ na kapʉta. Ɨmɨ, nodoku kyɛ ɓambanzʉ ɓinisoni na ɔɓɨlɨ, na ɓiki na ɨyɨ wakpʉ kʉgbɛ.

11 Ɨmɨ na muɓuɓulyo wanza. Muɓuɓulyo wanza apága ɔɓɨlɨ kakɨ ko bulya ɓakɔndɔlɔ kakɨ. 12 Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ ogugubyaga ɓuyi aka kɛgʉ muɓuɓulyo, na gʉtʉgʉ ɓakɔndɔlɔ aka ɓakɛgʉ ɓakakɨ. Kamɨna sukopi kodoku, ʉsa, apɨkɨta. Sukopi yi nɨnɔ ubumbukya ɓakɔndɔlɔ, umisyo ɓingbwi. 13 A ɓɛyɔ, alʉkʉ yi nɨnɔ agyaga ligubo ko bulya ɓuyi aka, kikogigʉ no kumbu ka ɓakɔndɔlɔ. 14 Ɨmɨ na muɓuɓulyo wanza. Numibatʉ ɓakɔndɔlɔ kamɨ, ɓakɔndɔlɔ kamɨ ɓemiba gɔnɨ, 15 mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Baba emibaga mino, namiba gɔnɨ Baba. Ɨmɨ, nakapá ɔɓɨlɨ kamɨ ko bulya ɓakɔndɔlɔ kamɨ. 16 Natʉ ɓata na ɓakɔndɔlɔ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ka lindilo li nɨlɨ. Nokwononi gɔnɨ kaaga na ɨɓʉ, ɓʉkana lɨyʉ kamɨ. Moɗu masɨ maɓa ɓodoku kʉwa ambaza ɓemoti na muɓuɓulyo ɓemoti.

17 Baba ɛpaga kyɛ nakapá ɔɓɨlɨ kamɨ, kumbuso yi, ninisanatʉ ɓata na ɨyɨ. 18 Kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ akwanana kɛkʉpya ɔɓɨlɨ, luki limoti, nakapá na lɨmbɛngɨ kamɨ. Na no ngu kapá, na no ngu kainisono ɓata na ɨyɨ. Nɨyɔ akaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ nɨmɔ Baba ɛpá ndɨ.»

19 Ɓayuda ɓɨgbananaga ɓata ndɨ ka nganga ya yɨɓa ko bulya mʉnzɨna mi nɨmɔ. 20 Ɓatʉ ɓudingi luga kaɓʉ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ! A na ibikyasʉ! Ma mbɛyɨ kamʉkana ko bulya ɨkɨ?» 21 Luki limoti, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɛ: «Mʉnzɨna mi nɨma kɛgʉ mʉnzɨna ka mʉtʉ wa lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ. Lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ akwanana mbɛyɨ kauhukuso ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓaya mamɔmɔ lɨkɨ?»

Ɓayuda ɓakɛgʉ kapa Yeso

22 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ɓa ndɨ kalya dumo wakɨgɨlya koukwo Ndaɓʉ ko Kunzi ka Yelusalɛma. A ndɨ ko ngbingo wa ɓʉdɨ ɓapʉ. 23 Yeso a ndɨ kaɨnanaga magʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi kʉ ka Pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Pa ka Sɔlɔmɔnɔ. 24 Ɓayuda ɓakungula kʉwa ndɨ ɓikululu, ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Wakatigbomisa ɓamʉ ɓɛnɛ kadwɛ ko ngbingo tino? Kika nɨ ɨwɛ nɨ Masiya, tɨɓɨkya nɛkɨ ɓɨngbanganya.» 25 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Namuɓikyoni ndɨ. Luki limoti, makaɓɨnɨkyanagɨgʉ. Mogubo nɨmɔ nakagya ko lino ka Baba imu mɔ akepupilyo ɓʉdɛmʉ. 26 Luki limoti, iɓunu, makɛgʉ kaɓɨnɨkyana kyɛ makɛgʉ ɓakɔndɔlɔ kamɨ. 27 Ɓakɔndɔlɔ kamɨ ɓʉkanagatʉ lɨyʉ kamɨ, numibagatʉ, na ɓɛɓɨɓyagatʉ. 28 Ɨmɨ, nʉpága ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ɓakoɓungogigʉ ndɛkɛ. Gʉtʉgʉ mʉmbanzʉ ɓemoti aka kɛkʉpyɨgʉ ndɛkɛ ya kaɓʉ. 29 Baba nɔ ɛpá ndɨ ya kaɓʉ, na ɨyɨ a no ngu kakɨtaga makpʉmʉka masɨ. Kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana kakʉpya luki. 30 Wɨna sɛ, iɓusu na Baba ta luki limoti.»

31 Ɓayuda ɓɨgɨlya kʉwa ndɨ kava matamʉ ɓɛ ɓamakagɨ nomu. 32 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ: «Namuwonisila ndɨ mogubo manzanza mudingi kotukyoku ka Baba. Luga wa mogubo mi nɨmɔ, tino lɔ mo mino kapa kɛmaka na matamʉ?» 33 Ɓayuda ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ ko bulya ligubo lanza lɔ to mino kapa kaʉmakaga na matamʉ, luki limoti, a kyɛ wakatʉmbwa Kunzi. Ɨwɛ wa mikya-ɓambanzʉ aka na wakapa kaɨgya abɛ Kunzi.» 34 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ikpikaga ka mʉtʉʉ kunu ɓɛ Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Iɓunu ma ɓokunzi.›* 35 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kolimogo Moɓiso. Luki limoti, Kunzi ʉmaka ndɨ ɓɛ ɓokunzi ɓatʉ nɨɓɔ ɓamʉkanaga ndɨ. 36 Baba ɛpʉnaga ndɨ ɨmɨ, etikoku ka ɔɓɨlɨ. Kinili, naɓɨkyaga ɓɛ na Miko Kunzi. Makwanana pɨyɛ kaɓɨkya lɨkɨ ɓɛ nakatʉmbwa Kunzi? 37 Kika nɨ nakɛgʉ kagya mogubo ka Baba, makeɓinikyonito. 38 Luki limoti, nakagya, ɓinikyononi gʉtʉgʉ kʉwa mogubo kamɨ aka, gʉtʉgʉ makɛɓinikyoni ɨmɨ. Wiboni, motombisyo ɓɨnza ɓɛ Baba a kʉsɔ kamɨ, na ɨmɨ kʉsɔ kakɨ.» 39 Ɓakɨsa ɓata ndɨ kagwi, luki limoti, ʉʉkaga.

40 Yeso ɨga ndɨ kʉsyakʉ wa Yɔlɔdanɨ kʉ Yuani oɓotisaga ndɨ mino ka ɓʉndɛlɨ, ika ndɨ kʉ ɓɛyɔ. 41 Ɓambanzʉ ɓudingi ɓadulyoku ndɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Yuani kagyagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga gʉtʉgʉ limoti aka. Luki limoti, lasɨ nɨlɔ atʉmbʉlaga ndɨ ko bulya ka Yeso a ndɨ lɨngʉnʉ.» 42 Na kʉ ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓudingi ɓaɓɨnɨkyana ndɨ.

11

Kukwakʉ ka Lazalɔ

1 A ndɨ na mʉtʉ wo koloɓu ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Lazalɔ. Ɨyɨ Lazalɔ ikaga ndɨ ka mugi ma Betania. Ɓasalɨ kakɨ ɓɛyɔ ka Malia na Malata ɓikaga ndɨ kʉ gɔ kʉ. 2 (A Malia yi nɨnɔ ogboɗya ndɨ magʉ ka Mombukwono-dosu na malazi, akpaga no tukatʉ kakɨ. Mamakɨ ɓɛyɔ ka Lazalɔ nɔ a ndɨ no koloɓu.) 3 Ɓasalɨ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓatɨkɨlya ndɨ Yeso mayʉ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wai-dakʉ akaɨmʉkana.» 4 Nɨyɔ Yeso ʉkana mino mongoni mi nɨmɔ, ɨyɨ aka ɓɛ: «Kokwigʉ no koloɓu yi nɨyɔ. Luki limoti, isi yi nɨ kowonisilo ɨbɨba ko Kunzi, kyɛ Mikakɨ avɨ ɨbɨba.»

5 Wɨna sɛ, Yeso apaga ndɨ Lazalɔ pa imoti na ɓasalɨ kakɨ ɓɛyɔ ka Malia na Malata. 6 Luki limoti, nɨyɔ ʉkana ndɨ ɓɛ Lazalɔ a no koloɓu, agya mbɛyɨ ɓata masyɛ maɓa ka pa nɨyɔ a ndɨ mino yɔ, 7 kumbuso yi, ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Tigini ɓata ka Yudɛa.» 8 Ɓaɓɨɓya ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Muwonisilo, Ɓayuda ɓo ɓi kakɨsa kaʉmwɔ na matamʉ mbɨya aka ɓi wanʉ. Wa ɓata kapa kaɨga kʉ ɓɛyɔ?» 9 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Takɛgʉ mbɛyɨ na ɓasaa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ka lɨsyɛ limoti? Kika nɨ mʉmbanzʉ akakpakyana na lɨsyɛ kakwananɨgʉ kasakaga, kyɛ akaɨna ɓɨngbanganya. 10 Luki limoti, mʉmbanzʉ kakpakyana no biti, asakagatʉ kyɛ kɛgʉ kaɨna ɓɨngbanganya.» 11 Kumbuso kaɓɨkya ɓɛyɔ, Yeso amatɨla ɓata ndɨ ɓɛ: «Wai-dosu ɓɛyɔ ka Lazalɔ a ka tɔtɔ, luki limoti, nakaɨnda kazuzukiso.» 12 Ɓaɓɨɓya ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, kika nɨ a ka tɔtɔ, ahʉkatʉ.» 13 A ɓɛyɔ, Yeso a ndɨ kaɓɨkya ɓɛ Lazalɔ okwini, luki limoti, ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ ɨɓʉ kasɨma ɓɛ a kanzɨna ko bulya tɔtɔ aka. 14 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ: «Lazalɔ okwini ɓi. 15 Nakogwa magyagya ko bulya kunu, kyɛ nakɛgʉ ɓi kʉ. Na ɓɛyɔ, makwananatʉ kɛɓɨnɨkyana. Luki limoti, togoni kʉ kakɨ.» 16 Kʉwa wa, Tʉma nɨnɔ ɓamakaga gɔnɨ ɓɛ «Muɓigi» ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya ɓadakɨ ɓɛ: «Togoni nɛkɨ kʉwa ɓasɨ aka, iba tolumwogi pa imoti na ɨɓʉ.»

Yeso a no ngu kapupiso mʉmbanzʉ ka mbʉkʉ

17 Nɨyɔ Yeso osila ndɨ, atakanya Lazalɔ nɨ a kʉwa na masyɛ makwanganya ka mbʉkʉ. 18 Betania a ɓuwobi na Yelusalɛma, banda ɓakilɔmɛtɛlɛ ɓasaa aka. 19 Kinili, Ɓayuda ɓakpʉ ɓa ndɨ nɨ ɓodunuku katakanya Malia na Malata, kautumiso mambɛngɨ ko bulya kukwakʉ ka mamaɓʉ. 20 Ngbingo yi nɨnɔ Malata ʉkana mino ɓɛ Yeso akodoku, ɨnda ndɨ katɨlya. Luki limoti, Malia asɨkana ndɨ ɨyɨ wakiko ka ndaɓʉ. 21 Malata aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wakiko ɓi wanʉ, iba mika-mama kokwigʉ. 22 Luki limoti, mbɨya wanʉ, nakaiba ambɛ masɨ nɨmɔ wakʉnga Kunzi, ʉpátʉ.» 23 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mamakʉ akopupa ka mbʉkʉ.» 24 Malata asikisya ndɨ ɓɛ: «Nakaiba ambɛ opupokuto ndɛkɛ ngbingo yi nɨnɔ ɓambanzʉ ɓopupa ndɛkɛ mino ka lɨsyɛ la muliɓo.» 25 Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɔ nupupisaga ɓambanzʉ ka ɓambʉkʉ, ɨmɨ nɨ ɔɓɨlɨ. Mʉtʉ yi nɨnɔ ɛɓɨnɨkyana, ika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ gʉtʉgʉ kokwo. 26 Mʉmbanzʉ wasɨ nɨnɔ ikaga kʉsɔ kamɨ, kɛɓɨnɨkyana, kokwigʉ ndɛkɛ. Watʉ kaɓɨnɨkyana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ?» 27 Asikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, Mombukwono-dosu, nakaɓɨnɨkyana ambɛ ɨwɛ nɨ Masiya, Miko Kunzi, nɨnɔ akwanana ndɨ kodoku ka ɔɓɨlɨ.»

Yeso akagama Lazalɔ

28 Nɨyɔ Malata aɓɨkya ɓɛyɔ, aga ndɨ. Kʉwa wa, amaka Malia, aɓɨkya na ɓepisi-pisi ɓɛ: «Muwonisilo a kʉ, akaʉmaka.» 29 Nɨyɔ aka yɔ Malia ʉkana ɓɛyɔ, atʉkya ndɨ ɓɨkwa, ɨnda katakanya. 30 Wɨna sɛ, Yeso a ndɨ nɨ kanodwigʉ ka mʉsɛngɨ. A mbɛyɨ ndɨ ka pa nɨyɔ Malata ɨnda ndɨ mino katɨlya. 31 Ɓayuda nɨɓɔ ɓa ndɨ katumisa Malia lɨmbɛngɨ ka ndaɓʉ kʉ, ɓamɨna ndɨ kaamaga ɓɨkwa na kopupo. Ɓaɓyɛ, ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ akaɨnda kagama ka mbʉkʉ. 32 Nɨyɔ Malia osila kʉ Yeso a ndɨ mino, amɨna, ogwa ka magʉ kakɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wakiko ɓi wanʉ, iba mika-mama kokwigʉ.» 33 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso amɨna ndɨ mino kagama, ʉmɨna gɔnɨ Ɓayuda nɨɓɔ ɓodoku ndɨ na ɨɓʉ kagama, nzʉyɨ atwa ndɨ ɓɨkyakyakya, alya kumbu kʉgbɛ. 34 Uusa ndɨ ɓɛ: «Mabisiku ɓi yanɨ?» Ɓasikisya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, dawɨnɨnɔ.» 35 Yeso agama ndɨ. 36 Ɓayuda ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a ndɨ wai-dakɨ aka!» 37 Luki limoti, ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Sɨ ɨyɨ nɔ ahukusa ndɨ mʉtʉ wo koloɓu ya mamɔmɔ. Kakwananɨgʉ gɔnɨ ɓi kakpɨngbɨlya Lazalɔ kukwakʉ?»

Yeso apupisini Lazalɔ ka mbʉkʉ

38 Nzʉyɨ atwa ɓata ndɨ Yeso, aga ka mbʉkʉ. Mbʉkʉ yi nɨyɔ ɓakpɔ ndɨ ka lɨtalʉ, ɓotikya na lɨtalʉ lidingi ɓikpwu. 39 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Tumboni lɨtalʉ!» Mamakɨ Lazalɔ ɓɛyɔ ka Malata aɓɨkya ɓɛ: «Mombukwono-dosu, a kʉwa kolumbo, kyɛ a kʉwa na masyɛ makwanganya wa ɓalumbi ɓi mino.» 40 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Nakuɓikyigʉ mbɛyɨ ɓi ambɛ wakaɓɨnɨkyana, wɨnatʉ ɨbɨba ko Kunzi?»

41 Ɓatʉmba kʉwa ndɨ lɨtalʉ. Yeso ɨkwɛ ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, aɓɨkya ɓɛ: «Babooo, nakaubibiso kyɛ wemukonini. 42 Ɨmɨ, nibagatʉ ambɛ wɛmʉkanaga masyɛ masɨ. Luki limoti, noɓikyi ɓɛyɔ ko bulya ka ɓambanzʉ nɨɓana ɓekunguli ɓa, iba ɓaɓɨnɨkyanitɔ ɓɛ ɨwɛ nɔ wetikoku ndɨ.» 43 Nɨyɔ aɓɨkya ɓɛyɔ, apamɨkana ndɨ na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Lazalɔ, pupoku!» 44 Opupoku kʉwa ndɨ, magʉ na maɓɔkʉ mʉkandaga na ɓapanga ɓaya ɓotu, miso mutikya na kutuko. Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mukulogoni, masa aga.»

Ɓangama ɓakagya dikiɗi kamwisiso Yeso

45 Ɓayuda ɓakpʉ nɨɓɔ ɓodoku ndɨ ka Malia, ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Yeso kaɨna nɨlɔ agya ndɨ. 46 Luki limoti, ɓagɔgɔ luga kaɓʉ, ɓɨnda ndɨ ka Ɓafalisayɔ na ɓʉtʉmbʉlyaga lɨkpʉmʉka nɨlɔ Yeso agya ndɨ lɔ. 47 Kʉwa wa, ɓokumu-kumu na Ɓafalisayɔ ɓamʉmʉkana ndɨ ka Basa-Yidingi kaɓʉ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Tagya sɛ ɓʉ? Alʉkʉ mʉna a kʉwa kagya mokingyosi makpʉ. 48 Takasɨlya ngbingo kagyaga aka ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓasɨ ɓaɓɨnɨkyanatʉ. Kumbuso yi, Ɓalʉma ɓodoku kʉwa ɓanʉ kapʉta Ndaɓʉ ko Kunzi na mugi kusu.»

49 Luki limoti, ɓemoti luga kaɓʉ, nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Kayafa na nɨnɔ a ndɨ kumu-kumu ka syangasʉ si nɨsɔ, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓunu, makibigʉ luki! 50 Makibigʉ ambɛ a gʉtʉgʉ ɓɨnza mʉmbanzʉ ɓemoti kokwo ko bulya ka ɓatʉ ɓudingi? Kigyonoso ɓɛyɔ, lɨvananza lasɨ kolumwogigʉ.»

51 (Mʉnzɨna mi nɨmɔ kotukyokugʉ ndɨ kakɨ ka mombukwana-dakɨ yi. Luki limoti, ɓɛyɔ a ndɨ mino kumu-kumu ka syangasʉ nɨsɔ, a ndɨ kaɓɨkya na ɓugyalandʉ ɓɛ Yeso akwanana ndɨ kokwo ko bulya lɨvananza ka Ɓayuda. 52 Na kukwakʉ kakɨ kɛgʉ asɨ ko bulya ka Ɓayuda aka. Luki limoti, a gɔnɨ ko bulya kaʉmʉmʉla ka imoti, ɓomiko Kunzi nɨɓɔ ɓomisikana ndɨ ɓingbwi.)

53 Katʉkya kʉwa ndɨ ka lɨsyɛ nɨlɔ aka lɔ, ɓangama ka Ɓayuda ɓʉkanana ndɨ kamwisiso Yeso. 54 Kinili, Yeso kipupisogigʉ ndɨ ɓata ɓɨngbanganya luga ka Ɓayuda. Luki limoti, atʉkya kʉwa ndɨ wa, ɨnda ka iwili nɨyɔ ɓuwobi na ɨsa, ka gʉɗʉ nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Efulaimu. Ɓikaga kʉwa ndɨ kʉ pa imoti na ɓaɓɨɓya kakɨ.

55 Yɨnga ya Pasɨka ka Ɓayuda a kʉwa ndɨ ɓuwobi. Ɓambanzʉ ɓudingi ɓatʉkya ndɨ ko giyo kaɓʉ, ɓaɗamba ka Yelusalɛma kaiɓuɓiso kambwa wa yɨnga ya Pasɨka. 56 Ɓa ndɨ kakɨsa Yeso ɓɨvaka-vaka, ɓanimuuso luga kaɓʉ kʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi ɓɛ: «Makaɨna ɓʉnɨ? Odokutɔ gɔnɨ ka yɨnga ikanɨ kodukugʉ?» 57 Ɓokumu-kumu na Ɓafalisayɔ ɓa ndɨ nɨ ɓopíni mʉtʉʉ ɓɛ mʉmbanzʉ kibo kʉ Yeso o mino, akwanana kaʉɓɨkya kyɛ ɓɨndɨ kagwi.

12

Malia akagboɗyo Yeso na malazi ka magʉ

(Matayɔ 26:6-13; Malɨkɔ 14:3-9)

1 Masyɛ maɗɨya kambwa wa yɨnga ya Pasɨka, Yeso aga ndɨ ka Betania, kʉ ka Lazalɔ nɨnɔ apupisa ndɨ ka mbʉkʉ. 2 Kʉ ɓɛyɔ, ɓambambambya ndɨ. Malata nɔ a ndɨ kaugugubyo. Lazalɔ a ndɨ ɓemoti ka nɨɓɔ ɓa ndɨ pa imoti na Yeso ka mɨza. 3 Kʉwa wa, Malia ava ndɨ supa ya malazi matʉmbɛ-tʉmbɛ na ma lɨgabʉ lapʉ. Agboɗyo kʉwa ndɨ na imu Yeso ka magʉ, akpaga no tukatʉ kakɨ. Sʉ ya malazi ohuma ndɨ ndaɓʉ yasɨ. 4 Luki limoti Yuda Isikalioti, ɓemoti ka ɓaɓɨɓya ka Yeso, nɨnɔ agaba ɓanʉ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: 5 «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓakogobigʉ mino malazi mi nɨma ka ɓambuma ɓamɨya ɓasaa*, ɓʉpá ɓatʉ ɓa yangya ɓuyi ɓi?» 6 Kaɓɨkyagʉ ndɨ ɓɛyɔ kyɛ a ndɨ kaʉmɨnɨlya ɓatʉ ɓa yangya kumbu, luki limoti, kyɛ a ndɨ mʉtʉ wo kuɓakʉ. Ɨyɨ nɔ oɓuulyaga ndɨ mʉmbɨ ma apɛpɛ na iɓagatʉ ndɨ mino ɓuyi ɓi. 7 Luki limoti, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mʉsa! Ogyi ɓɛyɔ ko bulya lɨsyɛ nɨlɔ ɓelumbo ndɛkɛ mino. 8 A ɓɛyɔ, mika ndɛkɛ pa imoti na ɓatʉ ɓa yangya masyɛ masɨ. Luki limoti, ɨmɨ, takikigʉ ndɛkɛ pa imoti na iɓunu aka.»

Ɓangama ɓakagya dikiɗi kamwisisa Lazalɔ

9 Ambaza mudingi ka Ɓayuda iba ndɨ ɓɛ Yeso a ndɨ ka Betania. Ɓɨnda kʉwa ndɨ kʉ, kɛgʉ asɨ ko bulya ka Yeso aka, luki limoti, kyɛ ɓamɨnɨ gɔnɨ Lazalɔ nɨnɔ ɨyi Yeso apupisa ndɨ ka mbʉkʉ. 10 Kʉwa wa, ɓokumu-kumu ɓʉkanana ndɨ gɔnɨ ɓɛ ɓamwisisi Lazalɔ, 11 kyɛ Ɓayuda ɓakpʉ ɓa ndɨ kopupo ka mʉɗɔngɔ kaɓʉ ko bulya kakɨ, na kaɓɨnɨkyana Yeso.

Yeso ogulyini ka Yelusalɛma

(Matayɔ 21:1-11; Malɨkɔ 11:1-11; Luka 19:28-40)

12 Na ɓʉgalo ɓi, ambaza wakpʉ nɨnɔ odoku ndɨ ka yɨnga wa Pasɨka ʉkana ndɨ ɓɛ Yeso a gɔnɨ kodoku ka Yelusalɛma. 13 Ɓava ndɨ mangʉ, ɓaga katɨlya nɨ ɓanapamɨkanaga ɓɛ:

«Ɨbɨba ko Kunzi!

Kunzi aɗukulyi mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku ko lino ka Mombukwono-dosu ɓʉɓʉnga!

Kunzi aɗukulyi ngama wa Izaleli ɓʉɓʉnga.»

14 Yeso inisana ndɨ no mikya punda, aɗaka kʉgʉ yi. Igyonosa ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga ndɨ mino ɓɛ:

15 «Makoɓongonitɔgʉ, iɓunu ɓatʉ ɓa gʉɗʉ wa Siona!

Winoni, ngama kunu odunuku,

a wakiko kʉgʉ wa mikya punda.»

16 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓakotombisyagʉ mbɛyɨ ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɨkwa. Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ Yeso ogulya ndɨ mino ka ɨbɨba, ɓatamana sɛ kʉwa ɓɛ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ikpikaga ndɨ ko bulya kakɨ, ɓambanzʉ ɓagyɨlya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

17 Ɓambanzʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ pa imoti na Yeso ngbingo yi nɨnɔ apupisoku ndɨ mino Lazalɔ ka mbʉkʉ, na azuzukiso luga ka ɓamanda, ɓatʉmbʉlaga ndɨ nɨlɔ ɓɨna ndɨ no miso. 18 Kinili, ambaza ka ɓambanzʉ odoku ndɨ katɨlya. A ndɨ nɨ ukonini ɓɛ Yeso nɔ agya ndɨ likingyosi nɨlɔ. 19 Ɓafalisayɔ ɓaɓɨkyana kʉwa luga kaɓʉ ɓɛ: «Minini! Makakwananɨgʉ ɓata kagya luki. Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa kʉwa kumbuso kakɨ aka!»

Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti luga ka Ɓagiliki ɓakakɨsa Yeso

20 Luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓodoku ndɨ kabibiso Kunzi ngbinga wa yɨnga, Ɓagiliki ɓemoti-ɓemoti ɓatʉ ndɨ gɔnɨ wa. 21 Ɓakpuɗoku ndɨ Filipi, nɨnɔ a ndɨ mʉtʉ wa gʉɗʉ wa Bɛtɛsaida ka iwili ya Galilaya, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ, to ɓi kapa kamɨna Yeso.» 22 Filipi ɨnda ndɨ kaɓɨkya Andɨlɨa. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓɨnda kaɓɨkya Yeso. 23 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Ngbingo itulyonini nɨnɔ Mika-mʉmbanzʉ ava mino ɨbɨba. 24 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, lɨsɔlɔ kogwi ka lɨtɔmbʉ, okwo, ika ndɛkɛ asɨ ilu aka. Luki limoti, kokwo, aɓʉkʉta kʉwa bumo yakpʉ. 25 Mʉtʉ yi nɨnɔ apaga ɔɓɨlɨ kakɨ aɓungusatʉ. Luki limoti, nɨnɔ amʉyaga ɔɓɨlɨ kakɨ ka lɨtɔmbʉ li nɨlɨ, ika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 26 Mʉmbanzʉ kapa kegugubyo, ɛɓɨɓyɨ. Mʉgya-ligubo kamɨ ika ndɛkɛ kʉ gɔ kʉ ɨmɨ niko mino. Mʉmbanzʉ kika mʉgya-ligubo kamɨ, Baba abibisatʉ.»

Yeso akanzɨna ko bulya kukwakʉ kakɨ

27 «Mbɨya wanʉ, lɨmbɛngɨ egwini ɓʉpɔ. Naɓɨkya ɓʉ? Naɓɨkyɨ sɛ kʉwa ɓɛ: Babooo, ihukusaganɔ ɓaka ko ngbingo wa yigyogyiso yi nɨmʉ? Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ nadulyoku ndɨ nɨmʉna aka mʉ. 28 Ba, bibisanɔ lino kakʉ!» Kʉwa wa, lɨyʉ otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓɛ: «Nobibisoni lino kamɨ, nɨgɨlyatʉ ndɛkɛ ɓata kobibiso.»

29 Ambaza ka ɓambanzʉ nɨnɔ a ndɨ wakamaga wa, ʉkana ndɨ lɨyʉ li nɨlɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Ngbangbata sɛ nɔ opomikoni!» Ɓagɔgɔ ɓɛ: «Malaika nɔ anzinilyi!» 30 Luki limoti, Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Lɨyʉ li nɨlɨ kopupigʉ ko bulya kamɨ, luki limoti, ko bulya kunu. 31 Ngbingo itulyonini, Kunzi akapʉnga kakɔ mʉngɨmbɔ ma ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. Mbɨya wanʉ, akakpumyo ngama wa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. 32 Wa ɓeɗokisa ndɛkɛ mino kʉgʉ, nuluta ndɛkɛ ɓambanzʉ ɓasɨ kʉ kamɨ.» 33 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛyɔ kowonisilo ɓɛ inguo ya kukwakʉ tina kwɔ okwa ndɛkɛ.

34 Ambaza ka ɓambanzʉ asikisya ndɨ ɓɛ: «Iɓusu, tʉkana ndɨ ka mʉtʉʉ ɓɛ Masiya ika ndɛkɛ ɨyɨ na ɔɓɨlɨ aka kadwɛ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Wa kʉwa kaɓɨkya lɨkɨ ɓɛ: ‹Okwononi ɓɛ ɓaɗokisi Mika-mʉmbanzʉ kʉgʉ.› Mika-mʉmbanzʉ yi nɨnɔ nɨ wanɨ?» 35 Yeso aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Ɓʉngbanganya atʉ mbɛyɨ ɓata luga kunu ko ngbinga mʉkɛɗɛ. Kpokyononi na lɨsyɛ, kyɛ biti kamuhumonito. Mʉtʉ nɨnɔ akpakyanaga no biti, kibogigʉ ɓɛ akaaga yanɨ. 36 Ɓinikyononi nɛkɨ ɓʉngbanganya ngbingo yi nɨnɔ ma mbɛyɨ mino na ɨɓʉ aka, kyɛ mɨɨtɨ ɓatʉ ɓa ɓʉngbanganya.»

Kumbuso Yeso kaɓɨkya ɓɛyɔ, ɨmagalya ndɨ ɨyɨ, isumoku.

Ɓayuda ɓokyini kaɓɨnɨkyana Yeso

37 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ Yeso agya ndɨ mino mokingyosi mʉmbanga-mbanga ko misa ka ɓʉ ɓɛyɔ, ɓakaɓɨnɨkyanagʉ ndɨ, 38 kʉwa wa gʉ wa, mʉnzɨna nɨmɔ mugyalandʉ Isaya aɓɨkya ndɨ ɨtʉlyana:

«Mombukwono-dosu, wanɨ nɔ aɓɨnɨkyana ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ ta ndɨ kaɓɨkyaga?

Mombukwono-dosu awonisila ndɨ wanɨ kʉɓɔkʉkɔ kwo ngu kakɨ?»

39 Kinili, ɓakakwananɨgʉ ndɨ kaɓɨnɨkyana, kaɓyɛnɛnɛ na nɨlɔ Isaya aɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ:

40 «Kunzi udulogoni ndɨ miso,

ʉdʉlaga yimibo.

Agya ndɨ ɓɛyɔ,

kyɛ ɓakinogonitɔgʉ ɓata,

yimibo kaɓʉ kotombisyogonitɔgʉ ɓata luki.

Kinili, ɓakoyikosagʉ ndɨ ɔɓɨlɨ kaɓʉ,

Iba nuhukusatʉ ndɨ!»

41 Isaya aɓɨkya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɨna ndɨ ɨbɨba ka Yeso kambwa, anzɨnagatʉ ndɨ ko bulya kakɨ.

42 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, ɓudingi luga ka ɓangama ka Ɓayuda ɓaɓɨnɨkyanatʉ ndɨ. Ɓakɛgʉ ndɨ kapa kaipupiso kyɛ Ɓafalisayɔ ɓakukpumyoni ka ndaɓʉ ya malʉmba kaɓʉ. 43 A ɓɛyɔ, Ɓafalisayɔ ɓapaga ndɨ ɨɓʉ ɨbɨba ka ɓambanzʉ kakɨtaga nɨyɔ odogoku ko Kunzi.

Ɓakɔ mʉngɨmbɔ pisi ka lɨkpʉmʉka ka Yeso

44 Kʉwa wa, Yeso apamɨkana ɓɛ: «Nɨnɔ ɛɓɨnɨkyana, kɛɓɨnɨkyanagʉ ɨmɨ aka, luki limoti, aɓɨnɨkyana gɔnɨ nɨnɔ etikoku ndɨ. 45 Nɨnɔ akɛmɨna, akamɨna gɔnɨ nɨnɔ etikoku ndɨ. 46 Ɨmɨ, nodoku ndɨ ka ɔɓɨlɨ abɛ ɓʉngbanganya, kyɛ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɛɓɨnɨkyana kikonitɔgʉ ko biti. 47 Mʉmbanzʉ kʉkana lɨkpʉmʉka kamɨ nɨ kogyigʉ, nakakʉlyɨgʉ mʉkɔmbʉ. A ɓɛyɔ, nakodokugʉ ndɨ kakɔ mʉngɨmbɔ ka ɔɓɨlɨ, luki limoti, nodoku ndɨ kahukuso. 48 Mʉmbanzʉ kɛmʉya, akya kaɓɨnɨkyana lɨkpʉmʉka kamɨ, a na zozi kakɨ. Mʉtɨwɨ nɨmɔ napága ndɨ mɔ abisa ndɛkɛ ka mʉngɨmbɔ ka lɨsyɛ la muliɓo. 49 A ɓɛyɔ, nakanzɨnagɨgʉ ko ngu kamɨ ɓɨkpɛ. Baba nɨnɔ etikoku ndɨ nɔ ɛkpamya ndɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓɛ nakwanana kaɓɨkya ikanɨ katɨwa ɓʉnɨ. 50 Nakaiba ɓɨnza ambɛ, mʉtʉʉ ka Baba apága ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Kinili, nɨlɔ naɓɨkyaga, ikaga mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aka yɔ Baba ɛkpamya ndɨ mino.»

13

Yeso akaʉsʉkʉsa ɓaɓɨɓya kakɨ magʉ

1 A ndɨ nɨ otigolini lɨsyɛ limoti kadwɛ ka Pasɨka. Yeso a kʉwa ndɨ kaimibo ɓɛ ngbingo kakɨ itulyonini katʉkya ka ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ na kaaga ka abakɨ. Ʉpaga ndɨ ɓava-kʉkakɨ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ ka ɔɓɨlɨ, idukulogo kaʉpa kadwɛ ka muliɓo.

2 Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓa ndɨ kalya malɨlɨ ma ɓʉgɔgɔ. Mumuyoniso a ndɨ nɨ amingyini Yuda mika Simoni-Isikalioti ɓɛ agabɨ Yeso. 3 Yeso a ndɨ kaiba ɓɛ Abakɨ apá ndɨ ngu ka makpʉmʉka masɨ, na gɔnɨ ɓɛ otukyoku ndɨ kʉ kakɨ ko Kunzi na a ndɨ kaɨga kʉ gɔ kʉ. 4 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa mbɛyɨ ndɨ mino aka ka mɨza, amaga ndɨ, ɨnyɔ kutuko kwa mbanzɨ, ava kutuko kumoti ɓɛnɛ, ɨkpɨkɨla ka ɨɗʉkʉfɨsɔ. 5 Kumbuso yi, oɗuka ndɨ liɓo ka sani, apʉnga kaʉsʉkʉsa ɓaɓɨɓya kakɨ magʉ na kaʉkpaga na kutuko nɨkwɔ ɨkpɨkɨla ndɨ ka ɨɗʉkʉfɨsɔ. 6 Nɨyɔ adwɛ ka Simoni Pɛtɛlɛ, ɨyɨ Pɛtɛlɛ amuusa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ɨwɛ kʉwa nɔ wakɛsʉkʉsa magʉ?» 7 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Nɨlɔ nakagya mbɨya wanʉ wakibigʉ, luki limoti, wibatʉ ɓanʉ.» 8 Pɛtɛlɛ aka ndɨ ɓɛ: «Ɨwɛ kɛsʉkʉsa ɨmɨ magʉ? Kɨgyananɨgʉ!» Luki limoti, Yeso aka na ɨyɨ ɓɛ: «Nakusukusi magʉ, takikigʉ ndɛkɛ ɓata pa imoti na ɨwɛ.» 9 Simoni Pɛtɛlɛ aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓata ɓɛ: «Mombukwono-dosu, kiko nɛkɨ nɨ a ɓɛyɔ, wakɛsukusonitɔgʉ asɨ magʉ aka. Luki limoti, ɨsʉkʉsatʉ gɔnɨ maɓɔkʉ na mʉ!» 10 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ isukusogi, kɛgʉ ɓata na nza ya kɨsʉkʉsaga, akwanana kʉwa kaɨsʉkʉsa asɨ magʉ aka. A ɓɛyɔ, iɓunu ma ɓɨngɔ, luki limoti kɛgʉ iɓunu ɓasɨ.» 11 A ɓɛyɔ, Yeso a ndɨ kamibo mʉtʉ nɨnɔ agaba ɓanʉ, kinili aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Iɓunu ɓasɨ makɛgʉ ɓɨngɔ.»

12 Nɨyɔ ʉma kaʉsʉkʉsa magʉ, imokisyo ɓata ndɨ kutuko kakɨ kwa mbanzɨ, igoku ɓata kalyalya, umuusa ndɨ ɓɛ: «Mibito isi ya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ namugyilyi? 13 Iɓunu, mɛmakaga ɓɛ Muwonisilo, Mombukwono-dosu, maɓɨkyaga lɨngʉnʉ, kyɛ na ɓɛyɔ aka yɔ. 14 Kika nɛkɨ nɨ ɨmɨ, Muwonisilo na Mombukwono-donu, namusukusini magʉ, iɓunu makwanana gɔnɨ kasʉkʉsana magʉ luga kunu. 15 A ɓɛyɔ, ɨmɨ namupí likingyosi, kyɛ gyoni iɓunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ namugyilyi mino. 16 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, musunzu kakwananɨgʉ kaiko ngama ka mombukwana-dakɨ, gʉtʉgʉ atʉtʉmbwa aka kakwananɨgʉ kakɨtaga mʉtʉ yi nɨnɔ atiki. 17 Mbɨya wanʉ mibini lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, makagya ɓɛyɔ namugyilyi mino, mika ndɛkɛ ɓatʉ ɓa magyagya.»

18 Yeso omotiloku ndɨ ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, nakɛgʉ kamʉɓɨkya iɓunu ɓasɨ. Ɨmɨ, nakaumibo ɓatʉ nɨɓɔ nupunogoni ndɨ. Luki limoti, okwononi itulyosi nɨlɔ ikpikaga ndɨ ka Moɓiso Motu ɓɛ: ‹Mʉtʉ yi nɨnɔ talyalyaga ndɨ na ɨyɨ, eitilyini›. * 19 Namuɓikyi lɨkpʉmʉka li nɨlɨ mbɨya yi nɨmʉ kambwa ɓɛ igyonosi. Ngbingo yi nɨnɔ igyonosa ɓanʉ mino, maɓɨnɨkyana ɓanʉ ɓɛ ‹ɨmɨ, natʉ›. 20 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉmbanzʉ katɨlya mʉtʉ yi nɨnɔ natiki, etilyi ɨmɨ. Mʉmbanzʉ kɛtɨlya, atilyi gɔnɨ nɨnɔ etikoku ndɨ.»

Yeso oɓikyini ɓɛ Yuda agabatʉ

(Matayɔ 26:20-25; Malɨkɔ 14:17-21; Luka 22:21-23)

21 Nɨyɔ Yeso ama ndɨ mino kanzɨna ɓɛyɔ, lɨmbɛngɨ alya ndɨ kumbu, aɓɨkya ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, ɓemoti kunu ɛgabatʉ.» 22 Ɓaɓɨɓya ɓapʉnga ndɨ kaandanana luga kaɓʉ, nɨ ɓakɛgʉ kotombisyo ɓɛ akanzɨna ko bulya ka wanɨ. 23 Wa ɓa ndɨ mino kalyalya, ɓemoti ka ɓaɓɨɓya kakɨ nɨnɔ ɨyɨ Yeso apaga ndɨ, a ndɨ ka kpɔlɔ kakɨ. 24 Simoni Pɛtɛlɛ anʉta ndɨ mʉɓɨɓya yi nɨnɔ ɓɛ kyɛ amuusi Yeso ikanɨ a ndɨ kaɓɨkya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ko bulya ka wanɨ. 25 Mʉɓɨɓya yi nɨnɔ ɨgʉmya ndɨ ka Yeso, amuusa ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wanɨ?» 26 Yeso asikisya ndɨ: «Nakolubo dongbu ya mukati mi nɨma ko supu, mʉtʉ yi nɨnɔ napá, iba ɨyɨ nɨnɔ.» Yeso olubo kʉwa ndɨ, apá Yuda Isikalioti mika Simoni. 27 Nɨyɔ aka yɔ Yuda ava, Abɨlɨ ingya ndɨ kʉsɔ kakɨ. Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Nɨyɔ wakapa kagya, gya ɓɨgala-gala.»

28 Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka luga ka nɨɓɔ ɓa ndɨ kalyalya wa, kotombisyagʉ ndɨ isi ya mʉnzɨna mi nɨmɔ. 29 A ɓɛyɔ, yɛkɨ Yuda nɔ oɓuulyaga ndɨ ɓuyi, ɓatʉ ɓagɔgɔ luga ka ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ Yeso akaɓɨkya ɓɛ oluwi malɨlɨ nɨmɔ ɓakwanana ndɨ kalya ka yɨnga, ikanɨ ɨndɨ kaʉpá ɓatʉ ɓa yangya luki lɨkɛɗɛ. 30 Yuda ava kʉwa ndɨ dongbu ya mukati mi nɨmɔ, ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, opupa ndɨ. A kʉwa ndɨ nɨ biti olipyini.

Mʉtʉʉ mambɨya

31 Nɨyɔ Yuda opupo, Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mbɨya-mbɨya yi nɨmʉ, Mika-Mʉmbanzʉ ovini ɨbɨba, Kunzi ovini gɔnɨ ɨbɨba pisi kʉ kakɨ. 32 Kika nɨ Kunzi ovini ɨbɨba pisi kʉ kakɨ, ɨyɨ Kunzi mombukwana-dakɨ yi owonisilatʉ gɔnɨ ɨyɨ ɨbɨba ko Miki pisi kʉ kakɨ ɓɨkwa. 33 Ɓomikamɨ, nakɛgʉ ɓata na iɓunu ko ngbingo mʉnda. Mɛkɨsatʉ, luki limoti, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ nʉɓɨkya ndɨ mino Ɓayuda, namuɓikyi kʉwa gɔnɨ iɓunu mbɨya yi nɨmʉ ɓɛ: makakwananɨgʉ kaɨnda kʉ ɨmɨ no mino kaaga. 34 Nakamʉpá mʉtʉʉ mambɨya: ponononi luga kunu. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨmɨ namʉpa ndɨ mino, ponononi iɓunu ɓɛgɛyɔ. 35 Kika nɨ ma na sɨpananɨsɔ luga kunu, ɓatʉ ɓasɨ ɓiba ndɛkɛ ɓɛ ma ɓaɓɨɓya kamɨ.»

Yeso akaɓɨkya ɓɛ Pɛtɛlɛ amanganyatʉ

(Matayɔ 26:31-35; Malɨkɔ 14:27-31; Luka 22:31-34)

36 Simoni Pɛtɛlɛ amuusa ndɨ Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wa sɛ kʉwa kaɨnda yanɨ?» Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Kʉ no mino kaɨnda, wakakwananɨgʉ kɛɓyɛ mbɨya wanʉ, luki limoti, wɛɓyɛtʉ ndɛkɛ kumbuso.» 37 Pɛtɛlɛ amuuso ɓata ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ko bulya ɨkɨ nakakwananɨgʉ kaʉɓyɛ mbɨya wanʉ? Na wakɨtʉlya kapá ɔɓɨlɨ kamɨ ko bulya kakʉ.» 38 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Watʉ aka wakɨtʉlya kapá ɔɓɨlɨ kakʉ ko bulya kamɨ? A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, kambwa kɔkʉ kaalɨka, wika nɨ wemongonyini nganga yɨsaa.»

14

Yeso nɨ pisi nɨyɔ ɨndaga kʉ ka Baba

1 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ɓɛ: «Makombomboyonitɔgʉ. Muɓinikyononi Kunzi, mɛɓɨnɨkyana gɔnɨ ɨmɨ. 2 Ka ndaɓʉ ka Baba ɓapa a ɓayakpʉ. Kiki ɓi ɓɛyɔ, nakakwananigʉ ɓi kamʉɓɨkya ambɛ nogoni kamuɓungusilyogo yi. 3 Nakaaga kamuɓungusilyogo pa, nigokuto ɓata kamʉva, iba kʉ ɨmɨ niko mino, wikoni iɓunu kʉ gɔ kʉ. 4 Mibatʉ kʉ no mino kaɨnda, mibatʉ gɔnɨ pisi yi.» 5 Tʉma aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, takibigʉ kʉ wo mino kaɨnda. Tiba kʉwa pisi lɨkɨ?» 6 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ pisi, lɨngʉnʉ na ɔɓɨlɨ. Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kaɨnda ka Baba nɨ koɓyigʉ pisi kʉ kamɨ. 7 Makemibo ɓi ɓɨnza, mamibatʉ gɔnɨ ɓi Baba. Katʉkya mbɨya wanʉ, mamibatʉ na maminoni.»

8 Filipi aɓɨkya ndɨ Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu, tɨwanya kʉwa asɨ Baba aka, ama kʉwa gʉtʉgʉ ɓʉɓwa.» 9 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Eze, Filipi, mututu kɛgʉ ɓuwobi wa tiko mino na iɓunu, wakemibagʉ? Mʉtʉ yi nɨnɔ ɛmɨna, aminoni gɔnɨ Baba. Ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino kaɓɨkya ɓɛ: ‹Tɨwanya Baba?› 10 Wakɛgʉ kaɓɨnɨkyana ambɛ, ɨmɨ, na kʉsɔ ka Baba na Baba kʉsɔ kamɨ? Mʉnzɨna masɨ nɨmɔ namʉɓɨkyaga, kopupogigʉ na ɨmɨ, luki limoti, Baba nɨnɔ a kʉsɔ kamɨ nɔ agyaga mogubo kakɨ. 11 Iɓinikyononi ngbingo yi nɨnɔ no mino kamʉɓɨkya ɓɛ: Ɨmɨ na kʉsɔ ka Baba na Baba a kʉsɔ kamɨ. Makoɓinikyoni ɓɛyɔ, iɓinikyononi gʉtʉgʉ asɨ ko bulya mogubo kakɨ aka. 12 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, mʉtʉ yi nɨnɔ eɓinikyononi, agya ndɛkɛ mogubo nɨmɔ nagyaga. Agyaga ndɛkɛ gɔnɨ makpʉmʉka makpʉkpʉ kʉgbɛ, kyɛ ɨmɨ nakaaga ka Baba. 13 Makpʉmʉka masɨ nɨmɔ makʉnga ndɛkɛ ko lino kamɨ, namʉgyɨlyatʉ ndɛkɛ iba Baba avɨ ɨbɨba pisi ko Miki. 14 Makakʉnga luki ko lino kamɨ, namʉgyɨlyatʉ.»

Yeso uwonyogini ɓaɓɨɓya Lɨmbɛngɨ-Lotu

15 Yeso omotiloku ndɨ ɓɛ: «Makɛpa, magya mʉtʉʉ kamɨ. 16 Ɨmɨ, nakʉnga ɓanʉ Baba, amʉpɨ́ mʉtʉ wagɔgɔ nɨnɔ ika na iɓunu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ kamʉtʉngbʉlaga: 17 mʉtʉ yi nɨ Lɨmbɛngɨ nɨlɔ la lɨngʉnʉ. Ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓakakwananɨgʉ kabaɨlya, kyɛ ɓakamɨnagɨgʉ na ɓakamibogigʉ. Luki limoti, iɓunu mamibatʉ kyɛ ikaga ɓuwobi na iɓunu, na a ka mambɛngɨ kunu. 18 Nakamʉsɨgʉ ndɛkɛ ɓokwino, nigokuto ndɛkɛ ɓata ɓuwobi na iɓunu. 19 Otigoli yɨkɛɗɛ, ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓakɛmɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata, luki limoti, iɓunu, mɛmɨnatʉ. Ɨmɨ na na ɔɓɨlɨ, iɓunu mika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ gɔnɨ. 20 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, mibatʉ ndɛkɛ ɓɛ ɨmɨ na kʉsɔ ka Baba, iɓunu kʉsɔ kamɨ na ɨmɨ kʉsɔ kunu.

21 Mʉtʉ yi nɨnɔ ibaga mʉtʉʉ kamɨ, agya, ɨyɨ nɔ ɛpaga. Baba apa ndɛkɛ mʉtʉ yi nɨnɔ ɛpaga, ɨmɨ napa ndɛkɛ gɔnɨ, nimibisisa kʉ kakɨ.»

22 Yuda yi nɨmʉ kɛgʉ ndɨ Yuda Isikalioti, amuusa Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ko bulya ɨkɨ yɔ wiwoniso mino ku kusu aka nɨ kɛgʉ ka ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ?» 23 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kɛpa, agyatʉ nɨlɔ niko kaɓɨkya. Baba apatʉ, iɓusu na Baba todoku ndɛkɛ kʉ kakɨ, tiko kʉsɔ kakɨ. 24 Mʉtʉ yi nɨnɔ kɛpagɨgʉ, kagyagigʉ nɨlɔ niko kaɓɨkya. Mʉtʉʉ mi nɨmɔ makaʉkana kɛgʉ ma kamɨ, luki limoti a nɨmɔ ka Baba nɨnɔ etikoku ndɨ. 25 Namuɓikyi ɓɛyɔ kyɛ na mbɛyɨ ɓata luga kunu aka. 26 Luki limoti, mʉtʉ wagɔgɔ nɨnɔ noɓikyi ɓi ambɛ odoku ndɛkɛ kamʉtʉngbʉlaga nɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨnɔ Baba atikoku ko lino kamɨ. Ɨyɨ amuwonisila ndɛkɛ makpʉmʉka masɨ, amutomosya masɨ nɨmɔ namʉɓɨkyaga ndɨ.

27 Namusilyi mazɨyɔ, namʉpá mazɨyɔ kamɨ. Ɨmɨ, nakamupígʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓapága mino. Makombomboyonitɔgʉ ikanɨ kaɓanga. 28 Mukonito ɓi ɓɛyɔ namuɓikyi ɓi mino ɓɛ: ‹Nogoni, luki limoti, nigokuto ndɛkɛ ɓuwobi na iɓunu.› Kiko ɓi nɨ mɛpagatʉ, gwoni magyagya kyɛ nakaaga ka Baba. A ɓɛyɔ, Baba a mʉtʉ wa ɨbɨba kʉgbɛ kɛkɨtaga ɨmɨ. 29 Namuɓikyi lɨkpʉmʉka li nɨlɨ mbɨya wanʉ kanɨ kanigyonosigʉ, kyɛ ngbingo yi nɨnɔ igyonosa ɓanʉ mino, ɓinikyononito. 30 Nakɛgʉ ɓata na iɓunu na mʉnzɨna manda kyɛ ngama wa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ a kʉwa kodoku. Ɨyɨ kakwananɨgʉ kagya luki gʉtʉgʉ limoti aka, 31 luki limoti, okwononi ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓibi ɓɛ napagatʉ Baba, na ɨmɨ nagyaga mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɛkpamya ndɨ mino. Womogoni, totukyini wanʉ.»

15

Yeso nɨ muzabibu ma lɨngʉnʉ

1 «Ɨmɨ nɨ muzabibu ma lɨngʉnʉ, Baba nɔ a mombukwono tiko. 2 Akɔgɔ tabɨ kamɨ yasɨ nɨyɔ kaɓʉkʉtagɨgʉ. Oɓungusyogo nɨyɔ aɓʉkʉtaga, kyɛ aɓʉkʉtɨ yakpʉ kakɨtaga. 3 Iɓunu, ma kʉwa ɓɨngɔ pisi ka mʉtɨwɨ nɨmɔ namʉpága ndɨ. 4 Wikoni kʉsɔ kamɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨmɨ no mino kʉsɔ kunu. Mʉtabɨ mumoti kakwananɨgʉ kaɓʉkʉta bumo yɨkaka nɨ kɛgʉ ka muzabibu. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, iɓunu makakwananɨgʉ kaɓʉkʉta bumo makiki kʉsɔ kamɨ. 5 Ɨmɨ nɨ muzabibu, iɓunu ma tabɨ. Nɨnɔ ikaga kʉsɔ kamɨ, ɨmɨ kʉsɔ kakɨ, aɓʉkʉta bumo yakpʉ. A ɓɛyɔ, kiki na ɨmɨ, makakwananɨgʉ kagya luki gʉtʉgʉ limoti aka. 6 Mʉmbanzʉ kiki kʉsɔ kamɨ, ɓambimba kunzi mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtabɨ, ʉmɨla. Ɓavaga tabɨ yi nɨyɔ ʉmɨlaga, ɓabʉsya ko ɓuku, agbʉndɨkana. 7 Makiko kʉsɔ kamɨ na lɨkpʉmʉka kamɨ iko kʉsɔ kunu, kungoni masɨ nɨmɔ makapa, minisanatʉ na imu. 8 Makaɓʉkʉta bumo yakpʉ, lino ka Baba avatʉ ɨbɨba, kʉwa wa, mɨɨta ndɛkɛ ɓaɓɨɓya kamɨ ɓa lɨngʉnʉ. 9 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Baba ɛpa mino, namupa ɨmɨ ɓɛgɛyɔ. Wikoni ka sɨpananɨsɔ kamɨ. 10 Makagya mʉtʉʉ kamɨ, mika ndɛkɛ ka sɨpananɨsɔ kamɨ. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨmɨ, nagyaga ndɨ mino mʉtʉʉ ka Baba, nikaga ka sɨpananɨsɔ kakɨ.

11 Namʉɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ kyɛ gwoni magyagya abɛ ɨmɨ. Ɨgyagya kunu ika kʉwa yidingi kakɨtaga. 12 Nakamʉpá mʉtʉʉ ambɛ ponononi luga kunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ namʉpa ndɨ mino ɨmɨ. 13 Kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ a na sɨpananɨsɔ sidingi kakɨtaga mʉtʉ yi nɨnɔ apága ɔɓɨlɨ kakɨ ka ɓawai-dakɨ. 14 Iɓunu, mika ɓawai kika nɨ makagya nɨlɔ ɨmɨ, nakamʉkpamya kagya. 15 Nakamʉmakɨgʉ ɓata ɓɛ ɓosunzu, kyɛ musunzu kibogigʉ nɨlɔ mombukwana-dakɨ agyaga. Nakamʉmaka ambɛ ɓawai, kyɛ namumibisoni masɨ nɨmɔ nʉkana ndɨ na Baba. 16 Kɛgʉ iɓunu ɓɔ mɛpʉnaga ndɨ, luki limoti, ɨmɨ nɔ namʉpʉnaga. Namʉtɨka ambɛ windoni, ɓukutogoni bumo na bumo nɨyɔ kikigʉ ndɛkɛ na muliɓo. Kʉwa wa, Baba amʉpá masɨ nɨmɔ makʉngaga ndɛkɛ ko lino kamɨ. 17 Ka muliɓo, mʉtʉʉ kamɨ nɨma: ponononi luga kunu.»

Ɔɓɨlɨ akamʉya Yeso na ɓaɓɨɓya kakɨ

18 «Kika nɨ ɔɓɨlɨ akamʉmʉya, wiboni ambɛ apʉnga ndɨ kɛmʉya ɨmɨ kambwa kunu. 19 Makika ndɨ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ, ɔɓɨlɨ amʉpatʉ ɓi kyɛ miko ɓi ɓatʉ kakɨ. Luki limoti, ɨmɨ, namupunogoni ndɨ katʉkya luga ka ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ. Iɓunu, makɛgʉ ɓata ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ, kinili ɔɓɨlɨ akamʉmʉya. 20 Tomononi lɨkpʉmʉka nɨlɔ namʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Musunzu kɛgʉ na ɨbɨba kakɨtaga mombukwana-dakɨ.› Kika nɨ ɓambanzʉ ɓegyogyisa ndɨ, ɓamugyogyiso ndɛkɛ iɓunu ɓɛgɛyɔ. Na kika nɨ ɓagyatʉ ndɨ mʉtɨwɨ kamɨ, ɓagya ndɛkɛ nɨmɔ kunu ɓɛgɛyɔ. 21 Luki limoti, ɓamʉgya ndɛkɛ nɨmɔ masɨ ko bulya kamɨ, kyɛ ɓakamibigʉ nɨnɔ etikoku ndɨ. 22 Nakoduku ndɨ na nakunzinilyi ndɨ, iba ɓakɛgʉ na ɓʉnyɛ. Mbɨya wanʉ, ɓakɛgʉ ɓata no pisi ya kanganya ɓʉnyɛ kaɓʉ. 23 Nɨnɔ akɛmʉya, akamʉya gɔnɨ Baba. 24 Nakogyi ndɨ luga kaɓʉ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kagyagʉ ndɨ, iba ɓakɛgʉ na ɓʉnyɛ. Mbɨya wanʉ, ɓɨnatʉ ndɨ, luki limoti, ɓa asɨ katɨmʉya aka iɓusu na Baba. 25 Luki limoti, igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɨtʉlyanɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓokpika ndɨ ka mʉtʉʉ kaɓʉ ɓɛ: ‹Ɓɛmʉya ndɨ payaya aka.›

26 Namutikilyokuto ndɛkɛ kotukyoku ka Baba, mʉtʉ nɨnɔ ikaga ndɛkɛ kamʉtʉngbʉlaga. Mʉtʉ yi nɨ Lɨmbɛngɨ la lɨngʉnʉ nɨlɔ akodoku ka Baba. Ɨyɨ nɔ ika ndɛkɛ dɛmʉ kamɨ. 27 Na iɓunu mika ndɛkɛ ɓadɛmʉ kamɨ gɔnɨ, kyɛ ma ndɨ pa imoti na ɨmɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ.»

16

1 «Namʉɓɨkya ndɨ makpʉmʉka nɨmɔ kyɛ makotukyonitɔgʉ ka baya kunu. 2 Ɓamukpumyagatʉ ndɛkɛ ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba. Na ngbingo atʉ ndɛkɛ kodoku nɨnɔ ɓamʉmwɔgɔ ndɛkɛ mino, ɓanasɨma ɓɛ ɓakapá Kunzi apɛpɛ. 3 Ɓagyaga ndɛkɛ ɓɛyɔ kyɛ ɓakamibigʉ Baba, gʉtʉgʉ ɨmɨ aka. 4 Luki limoti, namuɓikyi ɓɛyɔ kyɛ wa ngbingo yi nɨnɔ ɨtʉlyana ndɛkɛ mino, matamana ɓɛ, ɨmɨ, namʉɓɨkyatʉ ndɨ.»

Ligubo ka Lɨmbɛngɨ-Lotu

«Nakamʉɓɨkyagʉ ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ, kyɛ ta ndɨ pa imoti na iɓunu. 5 Mbɨya wanʉ, nanɨga kʉ ka mʉtʉ yi nɨnɔ etikoku ndɨ. Na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kɛgʉ kemuuso ɓɛ: ‹Wakaɨnda yanɨ?› 6 Luki limoti, yɛkɨ namuɓikyi ɓɛyɔ, kumbu amutumini kʉwa ka mambɛngɨ ɓɨɗɛ. 7 Wɨna sɛ, ɨmɨ, nakamʉɓɨkya lɨngʉnʉ. A ɨzangɨa kunu ɓɛ ɨmɨ naga. A ɓɛyɔ, nakogo, nɨnɔ akwanana ndɛkɛ kamʉtʉngbʉlaga kamudulyikugʉ ndɛkɛ ɓata. Luki limoti, nakaga, namutikilyokuto ndɛkɛ. 8 Ngbingo yi nɨnɔ odoku ndɛkɛ mino, uwonisila ndɛkɛ ɓɨngbanganya ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ko bulya ɓʉnyɛ, bulyo ɓungbingbili na bulyo mʉngɨmbɔ ko Kunzi. 9 Ko bulyo ɓʉnyɛ, kyɛ ɓakapagʉ kaɓɨnɨkyana. 10 Ko bulyo ɓungbingbili, kyɛ nakaaga ka Baba na makɛmɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata. 11 Ko bulyo mʉngɨmbɔ ko Kunzi, kyɛ ɓokoni ndɨ mʉngɨmbɔ ka ngama wa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ.

12 Na ɓata na makpʉmʉka mudingi kamʉɓɨkya. Luki limoti, makakwananɨgʉ kabɨnɨka ɓuti ɓi mbɨya wanʉ. 13 Ngbingo yi nɨnɔ Lɨmbɛngɨ la lɨngʉnʉ odoku ndɛkɛ mino, amukpokyonisaga ndɛkɛ ka lɨngʉnʉ aka. A ɓɛyɔ, kanzɨnagɨgʉ ndɛkɛ ko lino kakɨ ɓɨkpɛ. Luki limoti, aɓɨkyaga ndɛkɛ masɨ nɨmɔ ʉkanaga na amʉɓɨkyaga makpʉmʉka nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ. 14 Owonisaga ndɛkɛ ɨbɨba kamɨ kyɛ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ amʉɓɨkyaga ndɛkɛ, opupaga ndɛkɛ ka nɨmɔ a kʉsɔ kamɨ. 15 Makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ka Baba a makamɨ gɔnɨ. Kinili namuɓikyi ambɛ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ Lɨmbɛngɨ amʉɓɨkyaga ndɛkɛ, opupaga ndɛkɛ ka nɨmɔ a kʉsɔ kamɨ.»

Kumbu kunu akoyikono magyagya

16 «Osikoni yɨkɛɗɛ, makɛmɨnɨgʉ ɓata, kumbuso wo ngbinga mʉkɛɗɛ mɛmɨnatʉ ɓata.» 17 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓagɔgɔ ɓapʉnga kʉwa ndɨ kaimuuso luga kaɓʉ ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka tino lɔ akatɨɓɨkya lɔ? Akatɨɓɨkya ɓɛ: ‹Osikoni yɨkɛɗɛ, makɛmɨnɨgʉ ɓata, na kumbuso wo ngbinga mʉkɛɗɛ mɛmɨnatʉ ɓata›. Na ɓɛ: ‹Nakaɨnda ka Baba.›» 18 Ɓisisilaga ndɨ kaimuuso ɓɛ: «Nɨyɔ akaɓɨkya ɓɛ: ‹Ngbinga mʉkɛɗɛ› isi yi nɨ ɨkɨ? Takɛgʉ kaiba ikanɨ akanzɨna ko bulyo luki tino.»

19 Yeso iba ndɨ ɓɛ ɓa ndɨ kapa kamuuso lɨkpʉmʉka. Ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Makaimuuso ko bulya lɨkpʉmʉka nɨlɔ namuɓikyi ɓi ɓɛ: ‹Osikoni yɨkɛɗɛ, makɛmɨnɨgʉ ɓata, na kumbuso wo ngbinga mʉkɛɗɛ mɛmɨnatʉ ɓata?› 20 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, iɓunu, magamanatʉ ndɛkɛ, mogulya ko kumbu. Luki limoti, ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓogwa ndɛkɛ ɨɓʉ magyagya. Iɓunu, mika ndɛkɛ ko kumbu luki limoti, kumbu kunu oyikana ndɛkɛ magyagya. 21 Ngbingo nɨnɔ muko o mino kaɓʉkʉta, ikaga ko kumbu kyɛ a ngbingo kakɨ wa yigyogyiso. Luki limoti, kaɓʉkʉta, katamanɨgʉ ɓata yigyogyiso yi nɨyɔ. Ikaga kʉwa na magyagya kyɛ oɓukutini. 22 Iɓunu gɔnɨ, ma ko kumbu mbɨya wanʉ. Luki limoti, namʉmɨnatʉ ndɛkɛ ɓata nɨ mambɛngɨ amutumini na magyagya ɓɨɗɛ. Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kamʉkʉpyɨgʉ ndɛkɛ magyagya mi nɨmɔ.

23 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, makemuusigʉ ndɛkɛ ɓata lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka. A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakamʉɓɨkya ambɛ, Baba amʉpátʉ masɨ nɨmɔ makʉngaga ndɛkɛ ko lino kamɨ. 24 Kadwɛ na lɨsyɛ nɨlɨ, makonokungigʉ luki ko lino kamɨ. Kungoni, minisanatʉ nolu iba ɨgyagya kunu iki kʉwa yidingi.»

Yeso aɗitogoni ndɨ ɔɓɨlɨ wasɨ

25 Yeso oɓikyoku ɓata ɓɛ: «Namʉɓɨkyaga ndɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ pisi ka mozuni. Ngbingo odokuto ndɛkɛ nɨnɔ nakamʉnzɨnɨlyɨgʉ ɓata mino ɓɛyɔ, luki limoti, namʉnzɨnɨlya ndɛkɛ ɓɨngbanganya ko bulya ka Baba. 26 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, makʉngaga ndɛkɛ Baba makpʉmʉka masɨ ko lino kamɨ. Nakɛgʉ kamʉɓɨkya ambɛ ɨmɨ nɔ namʉkʉngʉlyaga ndɛkɛ. 27 A ɓɛyɔ, ɨyɨ Baba ɓɨkpɛ amʉpagatʉ, kyɛ iɓunu, mɛpagatʉ, maɓɨnɨkyana ɓɛ notukyoku ndɨ ko Kunzi. 28 Notukyoku ndɨ ka Baba, nodoku ka ɔɓɨlɨ. Mbɨya wanʉ, nakasa ɔɓɨlɨ, nɨga ka Baba.» 29 Ɓaɓɨɓya kakɨ ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Iyaaa, mbɨya wanʉ, wa kʉwa kanzɨna ɓɨngbanganya. Wakɛgʉ ɓata katwa mozuni. 30 Mbɨya wanʉ, takaiba ambɛ wibaga makpʉmʉka masɨ, kɛgʉ ɓata na ɨzangɨya ɓɛ mʉmbanzʉ umuusito ɓata lɨkpʉmʉka. Kinili, takaɓɨnɨkyana ɓɛ wotukyoku ndɨ ko Kunzi.»

31 Yeso umuusa ndɨ ɓɛ: «Moɓinikyonini sɛ kʉwa mbɨya wanʉ? 32 Ɛɛɛ, ngbingo a sɛ kodoku, itulyonini, nɨnɔ momisikana ndɛkɛ mino ɓingbwi, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka ɨmagalya ka nakpangbala kakɨ. Ngbingo nɨnɔ mɛsa ndɛkɛ mino mʉkaka ɓɨnvʉɓʉ. Luki limoti, nakɛgʉ mʉkaka kyɛ Baba a pa imoti na ɨmɨ. 33 Namʉɓɨkya ndɨ masɨ nɨmɔ kyɛ winisononi na mazɨyɔ kʉsɔ kamɨ. Migyogyisatʉ ndɛkɛ ka ɔɓɨlɨ. Luki limoti, makoɓongonitɔgʉ. Ɨmɨ, noɗitoni ndɨ masɨ ka ɔɓɨlɨ ɓɨnvɨ.»

17

Yeso akaʉlʉmbɨlya ɓaɓɨɓya kakɨ

1 Nɨyɔ Yeso ama kanzɨna ɓɛyɔ, ɨkwɛ ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, aɓɨkya ɓɛ: «Babooo, ngbingo itulyonini. Mubibiso mikakʉ, kyɛ ɨyɨ ubibisi gɔnɨ. 2 Wapóni ndɨ ɓʉngama kʉgʉ ka ɓambanzʉ ɓasɨ, kyɛ ʉpɨ́ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ wapá ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 3 Ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ yi nɨ kaumibo ɨwɛ, Kunzi ɓemoti, nɨnɔ walɨngʉnʉ na ɨmɨ Yeso-Kilisito nɨnɔ wetikoku ndɨ. 4 Ɨmɨ, nubibisoni kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ. Nomoni ligubo nɨlɔ wetikoku ndɨ kagya. 5 Babooo, mbɨya wanʉ, imigisyoku ɨbɨba ɓuwobi na ɨwɛ, ɨbɨba mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨyɔ nikaga ndɨ noyu kʉ kakʉ kambwa wagyɨ ɔɓɨlɨ.

6 Numibisikosoni ka ɓatʉ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ ka ɔɓɨlɨ, wɛpá. Ɓa ndɨ ɓatʉ kakʉ, wepóku, ɓoɓuulyogo lɨkpʉmʉka kakʉ. 7 Mbɨya yi nɨmʉ, ɓakaiba ɓɛ masɨ nɨmɔ wɛpá ndɨ, apʉnya kʉ kakʉ. 8 Kyɛ nukitisyaga ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ aka lɔ wɛɓɨkyaga ndɨ, ɓaɓɨnɨkyana. Ɓiba ndɨ ka lɨngʉnʉ ɓɛ nopunyoku kʉ kakʉ na kaɓɨnɨkyana ɓɛ ɨwɛ nɔ wetikoku ndɨ.

9 Ɨmɨ, nakaʉkʉngɨlya. Nakɛgʉ kaʉkʉngɨlya ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ, luki limoti, nɨɓɔ wɛpá ndɨ kyɛ ɓa kʉwa ɓatʉ kakʉ. 10 Masɨ nɨmɔ na nomu a ma kakʉ na nɨmɔ kakʉ a ma kamɨ, ɨbɨba kamɨ akainisoniso ko pisi kaɓʉ. 11 Nakɛgʉ ɓata ka ɔɓɨlɨ, luki limoti ɨɓʉ ɓa mbɛyɨ kʉ kwa kʉ, wɨna sɛ, ɨmɨ nakaaga kʉ kakʉ. Baba Wotuooo, huɓuulyogo ko ngu yo lino kakʉ. Lino nɨlɔ wɛpá ndɨ, kyɛ ɓiki luki limoti mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ iɓusu to mino na ɨwɛ. 12 Ngbingo yi nɨnɔ nikaga ndɨ mino pa imoti na ɨɓʉ, nuɓuulyaga ndɨ ko ngu yo lino kakʉ nɨlɔ wɛpá ndɨ. Nuɓuulyaga ndɨ ɓɨnza na gʉtʉgʉ ɓemoti luga kaɓʉ koɓungagagʉ ndɨ, kiki nɨnɔ aka nɔ oɓungaga ndɨ kyɛ Moɓiso Motu ɨtʉlyanɨ. 13 Mbɨya wanʉ, nakaaga kʉ kakʉ. Nakaɓɨkya lɨkpʉmʉka li nɨlɨ nɨ na mbɛyɨ ɓata ka ɔɓɨlɨ aka iba ɨgyagya kamɨ iki ɓɨɗɛ kʉsɔ kaɓʉ. 14 Ɨmɨ, nʉɓɨkya ndɨ lɨkpʉmʉka kakʉ, na ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓʉmʉya ndɨ ɓɨkanganga kyɛ ɨɓʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨmɨ gɔnɨ takɛgʉ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ. 15 Nakɛgʉ kalʉmba ambɛ hʉtʉmba ka ɔɓɨlɨ, luki limoti, huɓuulyogo ka mumuyoniso. 16 Ɨɓʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨmɨ gɔnɨ takɛgʉ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ. 17 Huɓuɓisa ɓitu pisi ka lɨngʉnʉ, kyɛ mʉnzɨna kakʉ nɨ lɨngʉnʉ. 18 Nakaʉtɨka ka ɔɓɨlɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ wɛtikoku ndɨ gɔnɨ mino ɨmɨ. 19 Nakaʉpá ɔɓɨlɨ kamɨ abɛ apɛpɛ ko bulya kaɓʉ, kyɛ ɓɨpɨ́ gɔnɨ ɨɓʉ na lɨngʉnʉ kʉ kakʉ.

20 Nakɛgʉ kahʉlʉmbɨlya ɓaɓɨɓya ɓi nɨɓana aka ɓa, luki limoti, nakaʉlʉmbɨlya gɔnɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓʉkana ndɛkɛ mʉtʉʉ kaɓʉ, ɓɛɓɨnɨkyana. 21 Nakalʉmba kyɛ ɨɓʉ ɓasɨ ɓiki luki limoti, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨwɛ Baba wo mino kʉsɔ kamɨ na ɨmɨ kʉsɔ kakʉ. Ɨɓʉ gɔnɨ ɓiki luki limoti kyɛ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓaɓɨnɨkyanɨ ɓɛ ɨwɛ nɔ wetikoku ndɨ. 22 Ɨmɨ, nupóni ndɨ ɨbɨba nɨyɔ wɛpá ndɨ kyɛ ɓiki luki limoti mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ to mino na ɨwɛ. 23 Ɔɓɨlɨ kamɨ a kʉsɔ kaɓʉ na nɨnɔ kakʉ kʉsɔ kamɨ, iba ɓiki ka imoti na lɨngʉnʉ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓiba ɓɛ ɨwɛ nɔ wetikoku, hʉpaga mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ wɛpaga mino.

24 Babooo, ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ wɛpá ndɨ, nakapa ambɛ kʉ niko mino, ɓiki ɨɓʉ kʉ gɔ kʉ, kyɛ ɓɨnɨ ɨbɨba nɨyɔ kamɨ. Ɨbɨba yi nɨyɔ wɛpá ndɨ kyɛ wɛpatʉ ndɨ kambwa kagya ɔɓɨlɨ. 25 Babooo, wa mʉtʉ wongbingbili. Ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓakumibigʉ, luki limoti, ɨmɨ numibatʉ pa imoti na ɓaɓɨɓya ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ɓɛ ɨwɛ nɔ wetikoku ndɨ. 26 Ɨmɨ, numibisikosoni ko misa ka ɓʉ na nidukulagatʉ kaumibisikoso, kyɛ sɨpananɨsɔ nɨsɔ wa nosu kʉgʉ kamɨ iki gɔnɨ ka mambɛngɨ kaɓʉ, na ɨmɨ niki gɔnɨ ka mambɛngɨ kaɓʉ.»

18

Ɓasʉda ɓagwini Yeso

(Matayɔ 26:47-56; Malɨkɔ 14:43-53; Luka 22:47-53)

1 Nɨyɔ ama kanzɨna ɓɛyɔ, Yeso opupa ndɨ na ɓaɓɨɓya kakɨ, aga kʉsyakʉ wo liɓo nɨlɔ ina ɓɛ Kidoloni. Ɓogulya ndɨ ko tiko yimoti nɨyɔ a ndɨ kʉ ɓɛyɔ. 2 Yuda, nɨnɔ agaba ndɨ, ibagatʉ ndɨ pa nɨyɔ kyɛ Yeso ɓamʉmʉkanagatʉ ndɨ na ɓaɓɨɓya kakɨ kʉ ɓɨgala-gala. 3 Ɨyɨ Yuda ɨnda kʉwa ndɨ ko tiko kʉ. A ndɨ pa imoti na ambaza ka ɓasʉda na ɓazamʉ ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi nɨɓɔ ɓokumu-kumu na Ɓafalisayɔ ɓapá ndɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na mamɔmɔ, ɓatala na makpʉmʉka ma ɓangʉ. 4 Yeso a ndɨ kaiba masɨ nɨmɔ a ndɨ kasilyo. Ukpuɗoku ndɨ, umuusa ɓɛ: «Makakɨsa wanɨ?» 5 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Yeso nɨnɔ mʉtʉ wa Nazalɛtɨ.» Ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɨmɨ nɨmʉ.»

Yuda nɨnɔ a ndɨ nɨ agobini, a ndɨ gɔnɨ wakamaga pa imoti na ɨɓʉ wa. 6 Nɨyɔ Yeso ʉɓɨkya kʉwa ɓɛ: «Ɨmɨ nɨmʉ», ɓɨga na lɨbɔ kumbuso, ɓogwaga wasɨ ɓɨngɔmʉ-ngɔmʉ. 7 Ɨgɨlya ɓata ndɨ kaumuusa ɓɛ: «Makakɨsa wanɨ?» Ɨɓʉ aka ɓɛ: «Yeso, mʉtʉ wa Nazalɛtɨ.» 8 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Namuɓikyi ambɛ ɨmɨ nɨmʉ. Kika nɛkɨ nɨ ɨmɨ nɔ makɛkɨsa, husoni ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓaga.»

9 Anzɨna ndɨ ɓɛyɔ, kotulyoso mʉnzɨna nɨmɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Babaooo, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka koɓungagagʉ ndɨ luga ka ɓatʉ nɨɓɔ wɛpá ndɨ.»

10 Simoni Pɛtɛlɛ a ndɨ na dʉkpa, anyʉʉlya, ayipo mʉgya-ligubo ko kumu-kumu, akɔ kutiliko kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ ɓɨkya. Lino ka mʉgya-ligubo nɔ ndɨ nɨ Malikusi. 11 Luki limoti, Yeso aɓɨkya kʉwa ndɨ Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Wigiso dʉkpa ka sɨkpakasʉ si. Baba nɔ eɓungusyilyaga ndɨ kɔpɔ wa yigyogyiso yi nɨmʉ. Ambɛ, wakapa ɓɛ nakamwonitɔgʉ?»

Ɓasʉda ɓanaga na Yeso ko kumu-kumu ɓɛyɔ ka Ana

12 Ambaza ka ɓasʉda na ngama kaɓʉ, sɛ kʉwa ɓazamʉ ka ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ka Ɓayuda ɓagwi kʉwa ndɨ Yeso, ɓakanda. 13 Ɓaga mbɛyɨ ndɨ na ɨyɨ ka Ana. Ɨyɨ Ana, a ndɨ abakɨ muka Kayafa nɨnɔ a ndɨ kumu-kumu ka syangasʉ si nɨsɔ. 14 Kayafa nɔ ʉpá ndɨ ɓambɔkʉ ka ɓayuda mʉtʉʉ ɓɛ: «A gʉtʉgʉ ɓɨnza mʉtʉ ɓemoti kokwo ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ.»

Pɛtɛlɛ amongonyini Yeso

(Matayɔ 26:69-70; Malɨkɔ 14:66-68; Luka 22:55-57)

15 Simoni Pɛtɛlɛ na mʉɓɨɓya wagɔgɔ ɓa ndɨ kaɓyɨɓya Yeso kumbuso. Mʉɓɨɓya yi nɨnɔ ɓibananagatʉ ndɨ no kumu-kumu, kinili ɓogulya ndɨ pa imoti na Yeso ka pa yangba ya ndaɓʉ ko kumu-kumu. 16 Luki limoti, Pɛtɛlɛ asɨkana ndɨ ɨyɨ kʉnzi, ɓuwobi na mupumi. Mʉɓɨɓya yi nɨnɔ ɓibananaga ndɨ no kumu-kumu nɔ opupoku ndɨ, ɓanzɨna na muko yi nɨnɔ a ndɨ zamʉ wa mupumi, kumbuso yi, agulyiso Pɛtɛlɛ. 17 Muko yi nɨnɔ amuusa ndɨ Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Wakɛgʉ mbɛyɨ gɔnɨ ɨwɛ ɓemoti ka ɓaɓɨɓya ka alʉkʉ yi nɨmʉ?» Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Kalɨ, nakɛgʉ ɨmɨ mʉɓɨɓya kakɨ.»

18 Ɓʉdɨ a ndɨ ɓapʉ kʉgbɛ. Ɓagya-ligubo na ɓazamʉ ɓa ndɨ nɨ ɓogbundini ɓuku, ɓamanana ka kpɔlɔ yi kaʉta. Pɛtɛlɛ a ndɨ gɔnɨ ɨyɨ wakamaga wa, anʉta.

Kumu-kumu akasombisa Yeso

(Matayɔ 26:59-66; Malɨkɔ 14:55-64; Luka 22:66-71)

19 Kumu-kumu apʉnga ndɨ kamuusogo Yeso ko bulya ɓaɓɨɓya kakɨ na ko bulya mʉtɨwɨ kakɨ. 20 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, nʉnzɨnɨlyaga ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓɨngbanganya. Masyɛ masɨ natɨwaga ndɨ ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba, ka Ndaɓʉ ko Kunzi na ka ɓapa ɓayasɨ nɨɓayɔ Ɓayuda ɓasɨ ɓamʉmʉkanaga ndɨ mino. Nakaɓɨkyagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka ko dikiɗi. 21 Wakemuusogo ko bulya ɨkɨ? Umuuso ɓatʉ nɨɓɔ ɓɛmʉkanaga ndɨ. Ɨɓʉ, ɓibatʉ ɓɨnza nɨlɔ naɓɨkyaga ndɨ.»

22 Nɨyɔ Yeso aɓɨkya ɓɛyɔ, zamʉ ɓemoti nɨnɔ a ndɨ wa aɓɨta Yeso, aɓɨkya ɓɛ: «Ambɛ, kumu-kumu nɔ wakasikisya ɓɛyɔ?» 23 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Kika nɨ noɓikyi ɓɨnyɛ, wonisila ɓʉnyɛ ɓi. Luki limoti, kika nɨ noɓikyi ɓɨnza, ko bulya ɨkɨ yɔ weipi mino?» 24 Kʉwa wa, Ana atɨka ndɨ Yeso kʉ ko kumu-kumu ɓɛyɔ ka Kayafa. Ɨyɨ Yeso a mbɛyɨ ndɨ mʉkanda aka.

Pɛtɛlɛ amongonyini ɓata Yeso

(Matayɔ 26:71-75; Malɨkɔ 14:69-72; Luka 22:58-62)

25 Ko ngbingo yi nɨnɔ, Simoni Pɛtɛlɛ a ndɨ wakamaga aka wa, anʉta ɓuku. Ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Wakikogigʉ mbɛyɨ gɔnɨ mʉɓɨɓya kakɨ?» Luki limoti, Pɛtɛlɛ anganya ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Kalɨ! Nakɛgʉ ɨmɨ mʉɓɨɓya kakɨ.» 26 Ɓemoti ka ɓagya-ligubo ko kumu-kumu, nɨnɔ a ndɨ mamakɨ alʉkʉ nɨnɔ Pɛtɛlɛ akɔ ndɨ kutiliko, aɓɨkya ɓɛ: «Ambɛ, ɨmɨ, nakamuminigʉ mbɛyɨ ɓi na ɨyɨ ko tiko?» 27 Pɛtɛlɛ ɨgɨlya ɓata ndɨ kaanganya. Wa aka wa, kɔkʉ alɨka ndɨ.

Yeso akasamba kambwa ka Pilatʉ

(Matayɔ 27:1-2, 11-14; Malɨkɔ 15:1-5; Luka 23:1-5)

28 Kʉwa wa, ɓasʉda ɓatʉkya ndɨ na Yeso ka Kayafa ko mbolugo, ɓaga ndɨ na ɨyɨ ka basa ka ngama mudingi. Luki limoti, ɓangama ka ɓayuda ɓakogulyagʉ ndɨ ɨɓʉ kʉ ɓɛyɔ. Ɓa ndɨ kapa kaiko ɓakiɓuɓiso aka kyɛ ɓiki ɓakɨtʉlya kalya Pasɨka. 29 Kinili, ngama mudingi ɓɛyɔ ka Pilatʉ opupoku ndɨ kaʉtakanya, umuusa ɓɛ: «Magwi alʉkʉ yi nɨmʉna ko bulya ɨkɨ?» 30 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Kiki ɓi mʉtʉ wanyɛ, iba takodukugʉ na ɨyɨ kʉ kakʉ.» 31 Pilatʉ aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Muvoni iɓunu ɓamombukwana-daɓʉ ɓi, masombiso kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ kunu.» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Takɛgʉ iɓusu na luusa kamwɔ mʉmbanzʉ.»

32 Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Yeso aɓɨkya ndɨ ɨtʉlyanɨ, kowonisilo inguo ya kukwakʉ nɨkwɔ okwa ndɛkɛ. 33 Kʉwa wa, Pilatʉ ogulya ɓata ndɨ ka basa, amaka Yeso, amuusa ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ ngama ka Ɓayuda?» 34 Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Upupi asɨ ɨwɛ aka ɓɨkpɛ, ikanɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɔ ɓutumbulyogi?» 35 Pilatʉ asikisya ɓɛ: «Na sɛ ɨmɨ muyuda? Sɨ ɓava-kʉkakʉ na ɓokumu-kumu ɓɔ ɓoduku na ɨwɛ. Wogyi ɓi ɨkɨ?» 36 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓʉngama kamɨ kɛgʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. Kika ndɨ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, iba ɓatʉ kamɨ ɓebumonilyito ɓi ɓɛ ɓakegobonitɔgʉ ka Ɓayuda. Luki limoti, ɓʉngama kamɨ kɛgʉ ɓa wanʉ.» 37 Pilatʉ amuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wa nɛkɨ ngama?» Yeso asikisya ɓɛ: «Ɨwɛ nɔ wakaɓɨkya ɓɛ na ngama. Ɨmɨ, nɨɓʉkʉta ndɨ na nodoku ndɨ ka ɔɓɨlɨ, kyɛ naɓɨkyagɨ ɓɨngbanganya makpʉmʉka ma lɨngʉnʉ. Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akɨsaga makpʉmʉka ma lɨngʉnʉ, ɛmʉkanagatʉ.» 38 Pilatʉ amuusa ndɨ ɓɛ: «Lɨngʉnʉ mbɛyɨ nɨ ɨkɨ?»

Pilatʉ okuni ɓɛ ɓamwɨ Yeso

(Matayɔ 27:15-31; Malɨkɔ 15:6-20; Luka 23:13-25)

Nɨyɔ Pilatʉ aɓɨkya ɓɛyɔ, opupa ɓata ndɨ kʉ Ɓayuda ɓa ndɨ mino, ʉɓɨkya ɓɛ: «Nakinigʉ ɨmɨ ɨɓɔ gʉtʉgʉ imoti aka nɨyɔ okwononi mino ɓɛ ɓamwɨ alʉkʉ yi nɨmʉ. 39 Luki limoti, kaɨna ɓɛyɔ magyaga mino ka ɓʉndɛlɨ, namʉkʉlyagatʉ mʉtʉ ɓemoti wa ligbito ka Pasɨka. Ma nɛkɨ kapa ɓɛ namʉkʉlyɨ ngama ka Ɓayuda?» 40 Kʉwa wa, ɓapʉnga ndɨ kagbʉngbʉkana ɓɛ: «Kalɨ, kɛgʉ alʉkʉ yi nɨmʉ! Takapa Balaba aka.» Wɨna sɛ, Balaba yi nɨnɔ a ndɨ munzikaɓʉ.

19

1 Kʉwa wa, Pilatʉ akpamya ndɨ ɓɛ ɓaga na Yeso, ɓatiniku pimbo. 2 Ɓasʉda ɓoipa ndɨ muligi mo mowo ɓiwilili abɛ ɨkpakpasʉ, ɓamokisya ndɨ. Ɓamokisya gɔnɨ ndɨ kanzʉ wangbʉ. 3 Ɓɨndaga ndɨ ɓuwobi na ɨyɨ, ɓanatɨba ɓikyekyekye ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Tumuusito, ngama ka Ɓayuda!» Ɓanaɓɨtaga.

4 Pilatʉ opupoku ndɨ ɓata, ʉɓɨkya Ɓayuda ɓɛ: «Hukononi, nakamunyulyoku kyɛ wiboni ambɛ, nakaminigʉ ɨmɨ na ɨɓɔ gʉtʉgʉ imoti aka nɨyɔ namakyɨ mino ka mʉngɨmbɔ.» 5 Yeso opupoku kʉwa ndɨ, na ɨkpakpasʉ so mowo ka mʉ, ɓamokisyini kanzʉ wangbʉ. Pilatʉ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Mʉtʉ kunu nɨmʉ.» 6 Nɨyɔ ɓokumu-kumu na ɓazamʉ ɓamɨna, ɓagbʉngʉkana ndɨ ɓɛ: «Mʉbangɨlaga ka mʉsalaba! Mʉbangɨlaga ka mʉsalaba!» Pilatʉ ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Muvoni iɓunu ɓamombukwana-donu, mabongilogoku. A ɓɛyɔ, nakaminigʉ ɨmɨ na ɨɓɔ nɨyɔ namakyɨ mino ka mʉngɨmbɔ.» 7 Ɓayuda ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Iɓusu ta na mʉtʉʉ, kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ mi nɨmɔ, okwononi ɓɛ alʉkʉ yi nɨmʉ okwi, kyɛ akaɨbɨba ɓɛ a Miko Kunzi.»

8 Nɨyɔ Pilatʉ ʉkana ɓɛyɔ, aɓanga ndɨ ɓata kʉgbɛ. 9 Ɨga ndɨ ka ndaɓʉ, amuusa Yeso ɓɛ: «Wa mbɛyɨ mʉkɨ?» Luki limoti, nɨ Yeso kasikisyigʉ. 10 Pilatʉ amuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ambɛ, wedokilyi ɨmɨ? Wakɛgʉ mbɛyɨ kaiba ambɛ ɨmɨ nɔ nakwanana kaʉkʉlaga ikanɨ kaʉbangɨlaga ka mʉsalaba?» 11 Yeso asikisya ɓɛ: «Ɓʉngama kakʉ kɛgʉ kʉgʉ kamɨ, kiki asɨ nɨɓɔ aka ɓɔ Kunzi upóku ndɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kinili, mʉtʉ yi nɨnɔ egobi ɓi ka maɓɔkʉ kakʉ, obinikini ɓʉnyɛ ɓudingi kakɨtaga nɨɓɔ kakʉ.»

12 Katʉkya ko ngbingo yi nɨnɔ, Pilatʉ apʉnga ndɨ kakɨsa pisi kasiso Yeso. Luki limoti, Ɓayuda ɓapʉnga ɓata ndɨ kagbʉngbʉkana ɓɛ: «Wakasisa alʉkʉ yi nɨmʉ iba wakɛgʉ wai-dakɨ Kaizalɨ. Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akaidondiso ɓɛ a ngama, a mumuyoniso ka Kaizalɨ.» 13 Nɨyɔ Pilatʉ ʉkana ɓɛyɔ, apupisisa ndɨ Yeso. Ika ndɨ ko kiti nɨnɔ ʉkɔgɔ ndɨ mino ɓangbanga, ka pa nɨyɔ ɓoɗukya ndɨ na matamʉ. Pa nɨyɔ ɓalɨkyaga na Libelenia ɓɛ «Gabata.» 14 Lɨsyɛ li nɨlɔ a ndɨ lɨsyɛ la kiɓungusyogo ka yɨnga wa Pasɨka, banda sa-sita. Pilatʉ ʉɓɨkya kʉwa ndɨ Ɓayuda ɓɛ: «Ngama kunu nɨmʉ!» 15 Luki limoti, ɓagbʉngʉkana ndɨ ɓɛ: «Mʉmwɔ! Mʉmwɔ! Mʉbangɨlaga ka mʉsalaba!» Pilatʉ umuusa ndɨ ɓɛ: «Makapa ɓɛ nabangɨlagɨ ngama kunu ka mʉsalaba?» Ɓokumu-kumu ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Takɛgʉ iɓusu na ngama wagɔgɔ, asɨ Kaizalɨ aka.» 16 Pilatʉ ʉpá kʉwa ndɨ Yeso ɓɛ kyɛ ɓabangɨlagɨ ka mʉsalaba.

Ɓasʉda ɓakabangɨlaga Yeso ka mʉsalaba

(Matayɔ 27:32-44; Malɨkɔ 15:21-32; Luka 23:26-43)

Ɓasʉda ɓava kʉwa ndɨ Yeso. 17 Ɨyɨ Yeso mombukwana-dakɨ yi nɔ abɨnɨka ndɨ mʉsalaba kakɨ, opupa ndɨ kunzi wa gʉɗʉ. Ɨnda kʉwa ndɨ miso ya pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ «Pa ya Ɨkpʉkpʉkʉsɔ» isi yi na Libelenia ɓɛ «Gɔlɔgɔta.» 18 Kʉ ɓɛyɔ, ɓabangɨlaga ndɨ Yeso ka mʉsalaba na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓaɓa, nɔ kʉ, nɔ kʉ. 19 Pilatʉ okpika ndɨ ko mikya-lɨɓaʉ, ɓabanga ka mʉsalaba. A ndɨ yikpiko ɓɛ: «Yeso mʉtʉ wa Nazalɛtɨ, Ngama ka Ɓayuda.» 20 Ɓayuda ɓudingi ɓatangʉlaga ndɨ moɓiso mi nɨmɔ, kyɛ pa nɨyɔ ɓabangɨlaga ndɨ mino Yeso a ndɨ ɓuwobi na gʉɗʉ. A ndɨ yikpiko ka Libelenia, Lilatini na Ligiliki. 21 Kʉwa wa, ɓokumu-kumu ka Ɓayuda ɓaɓɨkya ndɨ Pilatʉ ɓɛ: «Wokokpikoni ɓɛ: ‹Ngama ka Ɓayuda,› luki limoti kpiko ɓɛ: ‹Alʉkʉ yi nɨmʉ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: Ɨmɨ nɨ Ngama ka Ɓayuda!›» 22 Luki limoti, Pilatʉ usikisya ndɨ ɓɛ: «Nɨyɔ nokpiki, ikpikini.»

23 Nɨyɔ ɓasʉda ɓama kabangɨlaga Yeso, ɓava ndɨ ɓotu kakɨ, ɓagbananaga ka ɓapanga ɓayɨkwanganya. Sʉda ɓemoti-ɓemoti ava ndɨ panga yi yimoti. Ɓava ndɨ gɔnɨ kanzʉ kakɨ nɨnɔ ɨtɨla ndɨ nɨ kɛgʉ na ɓapanga, katʉkya kʉgʉ adwɛ kusili, a ndɨ kutuko kumuti aka. 24 Ɓasʉda ɓaɓɨkyana ndɨ luga kaɓʉ ɓɛ: «Takayiɓogonitɔgʉ kanzʉ yi nɨmʉ, totwini mino lɨɓɛsɛ, iba tɨnɨ ɓɛ wanɨ nɔ asumbo.» Lɨkpʉmʉka li nɨlɨ igyonosa ndɨ kyɛ ɨtʉlyanɨ Moɓiso Motu nɨmɔ akaɓɨkya ɓɛ:

«Ɓagbananaga ndɨ ɓotu kamɨ,

ɓatwa lɨɓɛsɛ ko bulya kanzʉ kamɨ.»

Ɓasʉda ɓagya ndɨ ɓɛyɔ.

25 Amakɨ Yeso, mamakɨ-amakɨ nɨnɔ muko yi, Malia nɨnɔ a ndɨ muko Kɨlɨɔpasɨ sɛ kʉwa Malia mʉtʉ wa Magadala ɓa ndɨ ɓakamaga ɓuwobi na mʉsalaba ka Yeso. 26 Nɨyɔ Yeso amɨna ndɨ amakɨ pa imoti na mʉɓɨɓya yi nɨnɔ apága ndɨ kʉgbɛ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mama, mikakʉ nɨmʉ.» 27 Kumbuso yi, aɓɨkya ndɨ mʉɓɨɓya nɔ ɓɛ: «Amakʉ kʉwa nɨmʉ.» Katʉkya ka lɨsyɛ li nɨlɔ, mʉɓɨɓya nɔ aga ndɨ na Malia kʉ kakɨ.

Kukwakʉ ka Yeso

(Matayɔ 27:45-56; Malɨkɔ 15:33-41; Luka 23:44-49)

28 Kumbuso yi, Yeso a ndɨ kaiba ɓɛ masɨ itulyonini. Kotulyasa nɨlɔ ikpikaga ndɨ ka Moɓiso Motu, aɓɨkya ɓɛ: «Nakaɨmʉkana mʉsasa mo liɓo.» 29 Wa ɓɛyɔ, a ndɨ na mbɨkɛ yimoti yitumo na vinya wozyo ɓɨɗɛ. Kʉwa wa, ɓasʉda ɓava ndɨ luki limoti la fʉɓʉ-fʉɓʉ, ɓoluba ndɨ ka vinya yi nɨnɔ, ɓakpɨkɨla ndɨ ka mʉ ma mikya mʉngbɨngɨlɨ ma sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ɓalɨkyaga ɓɛ ɨsɔpɔ, ɓokpuɗisa ndɨ ka mʉnɔkʉ ka Yeso. 30 Nɨyɔ Yeso amya vinya wozyo yi nɨnɔ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Masɨ itulyonini.» Abʉmya kʉwa ndɨ mʉ, osisa lɨmbɛngɨ.

Sʉda ɓemoti atumini Yeso na syogbu ka mbanzɨ

31 Lɨsyɛ li nɨlɔ a ndɨ lɨsyɛ la kiɓungusyogo ka Lɨsyɛ la kimumbiso. Kinili, Ɓayuda ɓakɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ ɓamanda ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉbangɨlaga ndɨ iki ka mʉsalaba aka kyɛ Lɨsyɛ la kimumbiso li nɨlɔ, a ndɨ lidingi. Ɓakʉnga kʉwa ndɨ Pilatʉ ɓɛ ɓuɓunogi magʉ kyɛ ɓutotisogi. 32 Ɓasʉda ɓodoku kʉwa ndɨ koɓunaga magʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉbangɨlaga ndɨ na ɓa Yeso ka mʉsalaba. Ɓapʉnga ndɨ na mʉtʉ wa mambwa sɛ kʉwa nɨnɔ wagɔ. 33 Nɨyɔ ɓosilo ka Yeso, ɓɨna ndɨ ɓɛ okwini, kinili, ɓakaɓunagʉ ndɨ ɓata magʉ. 34 Luki limoti, sʉda ɓemoti atuma ndɨ na syogbu ka mbanzɨ, ko ngbinga ɓemoti aka, liɓo na ɓangʉ opupa ndɨ. 35 Mʉtʉ yi nɨnɔ ɨna ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɨ nɔ akatʉmbʉlaga yi. Mʉtʉmbʉlagɨ kakɨ a ma lɨngʉnʉ. Ɨyɨ akaiba ɓɛ akaɓɨkya lɨngʉnʉ ko bulya kyɛ iɓunu ɓinikyononito gɔnɨ. 36 Masɨ nɨmɔ igyonosa ndɨ kyɛ ɨtʉlyanɨ nɨlɔ Moɓiso Motu aɓɨkyaga ɓɛ: «Gʉtʉgʉ mukuwo kakɨ mumuti aka koɓunikigʉ ndɛkɛ.» 37 Moɓiso magɔgɔ Motu akaɓɨkya ɓɛ: «Ɓandaga ndɛkɛ mʉtʉ yi nɨnɔ ɓatuma ndɨ na syogbu.»

Ɓanaga kalumba Yeso

(Matayɔ 27:57-61; Malɨkɔ 15:42-47; Luka 23:50-56)

38 Kumbuso yi, Yɛzɛfʉ mʉtʉ wa Alimatia, ɨnda ndɨ kakʉnga Pilatʉ manda ka Yeso. Pilatʉ abaɨlya ndɨ. Yɛzɛfʉ ikaga ndɨ mʉɓɨɓya ka Yeso ko dikiɗi kyɛ a ndɨ kaʉɓanga ɓangama ka Ɓayuda, ovoku kʉwa ndɨ manda ka Yeso. 39 Nikodimo nɨnɔ ɨnda ndɨ ka Yeso lɨsyɛ limoti no biti, odoku ndɨ na malazi nɨmɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ manɛmanɛ mʉmatanaga no luki abɛ adʉdʉ. Malazi mi nɨmɔ a ndɨ banda kilo ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa. 40 Kʉwa wa, ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓava ndɨ manda ka Yeso, ɓakandaga ndɨ na ɓabandi ɓi nɨɓayɔ ɓogboɗyaga ndɨ na malazi mi nɨmɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Ɓayuda ɓagyaga ndɨ mino kambwa kalumbo mʉmbanzʉ. 41 Tiko yimoti a ndɨ ka pa nɨyɔ ɓabangɨlaga ndɨ mino Yeso ka mʉsalaba. Kʉsɔ wo tiko yi nɨyɔ, a ndɨ na mbʉkʉ yimoti yambɨya nɨyɔ a ndɨ nɨ ɓakanalumbigʉ mino mʉmbanzʉ. 42 Kaɨna ɓɛ lɨsyɛ li nɨlɔ a ndɨ lɨsyɛ la kiɓungusyogo ka Lɨsyɛ la kimumbiso ka Ɓayuda, ɓalumba ndɨ Yeso wa kyɛ mbʉkʉ yi nɨyɔ a ndɨ ɓuwobi.

20

Yeso opupini ka mbʉkʉ

(Matayɔ 28:1-8; Malɨkɔ 16:1-8; Luka 24:1-12)

1 Ka lɨsyɛ la Mungu ko mbolugo, Malia nɨnɔ mʉtʉ wa gʉɗʉ wa Magadala ɨnda ndɨ ka mbʉkʉ. Nɨyɔ osila kʉ, ɨna ɓɛ lɨtalʉ lidingi nɨlɔ ɓadʉla ndɨ nolu mbʉkʉ, ɓa ndɨ nɨ ɓotumbini. 2 Aga ndɨ mbangʉ ka Simoni Pɛtɛlɛ na ka mʉɓɨɓya wagɔ nɨnɔ Yeso apaga ndɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɓanyuni Mombukwono-dosu ka mbʉkʉ, takibigʉ ambɛ ɓabisiku yanɨ.» 3 Pɛtɛlɛ na mʉɓɨɓya nɨnɔ wagɔ nɔ ɓaga ndɨ ka mbʉkʉ. 4 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓaga ndɨ mbangʉ. Luki limoti, mʉɓɨɓya nɨnɔ wagɔ nɔ a ndɨ kapɨkɨta mbangʉ yapʉ kakɨtaga Pɛtɛlɛ, adwɛ ndɨ ɨyɨ kambwa. 5 Odidika ndɨ, aɓɨmya, ɨna ɓotu ɓayiɗukusila ka kpɔlɔ, luki limoti, nɨ kingyigʉ. 6 Kʉwa wa, Simoni Pɛtɛlɛ, nɨnɔ a ndɨ kaɓiɓyoku, osiloku. Ogulya ndɨ ka mbʉkʉ, ɨna ɓabandɨ ɓayiɗukusilo wa, 7 ɨna gɔnɨ ndɨ panga ya kutuko nɨkwɔ ɓatikya ndɨ noku Yeso mʉ. Panga ya kutuko yi nɨyɔ a ndɨ yiɗukufogo, yibisa di ka pa yagɔgɔ nɨ kɛgʉ pa imoti na ɓabandɨ. 8 Kʉwa wa, mʉɓɨɓya wagɔgɔ nɨnɔ aɗɨkya ndɨ kosila ka mbʉkʉ, ogulya gɔnɨ. Ɨna ndɨ, aɓɨnɨkyana. 9 A ɓɛyɔ, kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ nɨ ɓakonotombisyigʉ isi ya lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓokpika ndɨ ko Moɓiso ɓɛ Yeso opupatʉ ndɛkɛ ka mbʉkʉ. 10 Kumbuso yi, ɓaɓɨɓya ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓɨganana ndɨ.

Yeso apuponilyini Malia Magadala

(Matayɔ 28:9-10; Malɨkɔ 16:9-11)

11 Malia a ndɨ wakamaga kunzi, ka kpɔlɔ wa mbʉkʉ, anagama. Ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ ndɨ mina kagama aka nɔ, odidika ndɨ kaɓɨmya mbʉkʉ, 12 ʉmɨna kʉwa ndɨ ɓamalaika ɓaɓa ɓimokisyogini ɓotu ɓayotutu, ɓikogini ka pa nɨyɔ ɓongosa ndɨ mina manda ka Yeso. Ɓemoti a ndɨ miso ya mʉ, wagɔ miso ya magʉ. 13 Ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Yɛ ma, wakagama ɨkɨ?» Usikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓanyuni Mombukwana-damɨ ka mbʉkʉ, nakibigʉ ambɛ ɓabisiku yanɨ.» 14 Kumbuso kaɓɨkya ɓɛyɔ, oyikana ndɨ, amɨna Yeso wakamaga, luki limoti, nɨ kamibigʉ. 15 Yeso amuusa ndɨ ɓɛ: «Yɛ ma, wakagama ɨkɨ? Wakakɨsa wanɨ?» Malia a ndɨ kasɨma ɓɛ zamʉ wo ɓotiko nɔ. Aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Yɛ ba, kika nɨ ɨwɛ nɔ wanyu ɓi, ɨwanya kʉ wabisi ɓi mino, naviku.» 16 Yeso amaka ndɨ ɓɛ: «Malia!» Malia oyikana ndɨ, aɓɨkya na Libelenia ɓɛ: «Labuni!» isi yi ɓɛ «Muwonisilo.»

17 Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wakevilonitɔgʉ, kyɛ nakanoɗokigʉ mbɛyɨ ka Baba. Luki limoti, wɨnda kaʉɓɨkya ɓomika-mama ambɛ nakaɗaka ka Baba nɨnɔ a gɔnɨ Obonu, ko Kunzi kamɨ nɨnɔ a gɔnɨ Kunzi kunu.»

18 Malia yi nɨnɔ wa Magadala nɔ ɨnda kʉwa ndɨ kaʉɓɨkya ɓaɓɨɓya ɓɛ aminito Mombukwono-dosu, ʉtʉmbʉlyaga ɓɛyɔ aɓɨkya ndɨ mino.

Yeso upuponilyini ɓaɓɨɓya kakɨ

(Matayɔ 28:16-20; Malɨkɔ 16:14-18; Luka 24:36-49)

19 Ɓʉgɔgɔ ɓa lɨsyɛ la Mungu li nɨlɔ aka lɔ, ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana. Ɓadʉlaga ndɨ pumi ya ndaɓʉ nɨyɔ ɓa ndɨ mino ɓɨkpwɔkpwɔkpwɔ, kyɛ ɓa ndɨ kaʉɓanga Ɓayuda. Yeso odoku ndɨ, amaga luga kaɓʉ ɓɨgba, ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Mazɨyɔ iki pa imoti na iɓunu!» 20 Kumbusa kaɓɨkya ɓɛyɔ, ʉwanya maɓɔkʉ na mbanzɨ. Ɓaɓɨɓya ɓogwa kʉwa ndɨ magyagya kamɨna Mombukwono-dosu. 21 Yeso ɨgɨlya ɓata ndɨ kaʉɓɨkya ɓɛ: «Mazɨyɔ iki pa imoti na iɓunu! Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Baba ɛtɨka ndɨ mino, nakamʉtɨka ɨmɨ ɓɛgɛyɔ.» 22 Nɨyɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛyɔ, uusya ndɨ na ahʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Lɨmbɛngɨ-Lotu iki kʉsɔ kunu. 23 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ mʉpɨlyaga ndɛkɛ ɓʉnyɛ, ɓinisanaga ndɛkɛ na mʉpɨlya. Ɓasɨ nɨɓɔ makʉpɨlyɨgʉ ndɛkɛ, ɓakinisonigʉ ndɛkɛ na mʉpɨlya.»

Tʉma oɓinikyonini kʉwa ɓɛ Yeso opupini ka mbʉkʉ

24 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ Yeso upuponilya ndɨ mino, Tʉma nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ «Muɓigi», ɓemoti ka ɓaɓɨɓya tɛkɛɓɛ na ɓaɓa, kɛgʉ ndɨ ɨyɨ wa. 25 Ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ ɓaɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Taminito sɛ iɓusu Mombukwono-dosu.» Luki limoti, Tʉma usikisya ndɨ ɓɛ: «Nakini ɓepukulu ɓayo sumani ka maɓɔkʉ kakɨ, nakatuni kpɛngbɛ ka ɓepukulu ɓi nɨɓɔ, nakovili mbanzɨ kakɨ, nakaɓɨnɨkyanɨgʉ pɔ.»

26 Kumbusa wa pɔsɔ ɓemoti, ɓaɓɨɓya ɓamʉmʉkana ɓata ndɨ ka ndaɓʉ yi nɨyɔ. Tʉma a kʉwa ndɨ pa imoti na ɨɓʉ. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ pumi a ndɨ mino yɨdʉlaga aka yɔ, Yeso odoku ndɨ, ɨyɨ aka luga kaɓʉ ɓɨgba, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mazɨyɔ iki pa imoti na iɓunu!» 27 Kʉwa wa, aɓɨkya ndɨ Tʉma ɓɛ: «Mʉtʉna kpɛngbɛ kakʉ wanʉ, wɨna maɓɔkʉ kamɨ. Makya kʉɓɔkʉkɔ wanʉ, wɛvɨla mbanzɨ. Wakikonitɔgʉ ɓata na ɓotumo, luki limoti, ɓɨnɨkyana kʉwa.» 28 Tʉma asikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwana-damɨ, Kunzi kamɨ!» 29 Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Woɓinikyonini sɛ kʉwa kyɛ weminini? Ɨgyagya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyanaga nɨ ɓakinigʉ!»

Yuani akatʉmbʉlaga isi ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ

30 Yeso agyatʉ ndɨ ɓata makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga magɔ makpʉ ko misa ka ɓaɓɨɓya kakɨ. Makpʉmʉka mi nɨmɔ kikpikagagʉ ndɨ ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ. 31 Luki limoti, ɓokpika ndɨ nɨmana kyɛ maɓɨnɨkyanɨ ɓɛ Yeso nɨ Masiya, Miko-Kunzi. Makaɓɨnɨkyana ɓɛyɔ, minisana na ɔɓɨlɨ pisi ko lino kakɨ.

21

Yeso upuponilyini ɓaɓɨɓya maɗɨya na ɨka

1 Kumbuso yi, Yeso upuponilya ɓata ndɨ ɓaɓɨɓya kakɨ ka kpɔlɔ wa ibombu ya Tibelia. Upuponilya ndɨ ɓɛnɛ: 2 Lɨsyɛ limoti, Simoni Pɛtɛlɛ, Tʉma nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Muɓigi, Natanaeli nɨnɔ a ndɨ mʉtʉ wa Kana ka iwili ya Galilaya, ɓomika Zɛbɛdayɔ ɓaɓa na ɓaɓɨɓya kakɨ ɓagɔgɔ ɓaɓa, ɓa ndɨ pa imoti. 3 Simoni Pɛtɛlɛ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Nakaaga ka ɓosi.» Ɨɓʉ ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Gʉtʉgʉ iɓusu aka, taga na iɓunu.» Ɓaga kʉwa ndɨ, ɓaɗaka ka ɨngbɔlɔ. Luki limoti, biti yi nɨyɔ, ɓakanyɔgʉ ndɨ musi gʉtʉgʉ ɓemoti aka. 4 Nɨyɔ lɨsyɛ a ndɨ kosyoku, Yeso a ndɨ wakamaga kubi, luki limoti ɓaɓɨɓya ɓakɛgʉ ndɨ kamibo. 5 Yeso umuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ɓomikamɨ, mugwito ɓosi?» Ɨɓʉ aka ndɨ ɓɛ: «Haaa.» 6 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Luboni moyo ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kwa ɨngbɔlɔ, mugwito ɓosi kʉ ɓɛyɔ.» Ɓoluba kʉwa ndɨ, moyo ʉgyagya kanyɔ kyɛ ɓosi ɓa ndɨ nɨ ɓoyumonini mino ɓɨyʉ. 7 Mʉɓɨɓya nɨnɔ Yeso apaga ndɨ aɓɨkya Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Mombukwono-dosu aka mʉ!» Nɨyɔ Simoni Pɛtɛlɛ ʉkana ɓɛyɔ, imokisya ndɨ kutuko kyɛ a ndɨ ndumbu, ɨyɨ aka ndɨ ko liɓo ɓikudumu. 8 Ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ ɓa ndɨ kodoku aka ɓɨwɛsɛɛ na ɨngbɔlɔ nɨ ɓananyɔ moyo nɨmɔ a ndɨ nɨ oyumonini na ɓosi mɔ. A ɓɛyɔ, ɓakɛgʉ ndɨ ɓata ɓyɨ na kubi, a kʉwa ndɨ abɛ mɛtɛlɛ mɨya imoti aka. 9 Nɨyɔ ɓɨfʉma, ɓatakanya ndɨ musi kʉgʉ wa makamʉ, na mukati. 10 Yeso ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Doniku mino na ɓosi nɨɓɔ mapʉnya kaʉnyɔ.»

11 Simoni Pɛtɛlɛ aɗaka kʉwa ndɨ ka ɨngbɔlɔ, apʉnga koluta moyo nɨmɔ a ndɨ mʉyʉmana na ɓosi ɓakpʉkpʉ mɨya imoti ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti na ɓasaa. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino ɓudingi yɔ, moyo katɨnɨkagagʉ ndɨ. 12 Yeso ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Doniku kalyalya.» Gʉtʉgʉ mʉɓɨɓya ɓemoti aka kɨkpʉndagʉ ndɨ kamuusa ɓɛ: «Ɨwɛ nɨ wanɨ?» Ɓa ndɨ kaiba ɓɨnza ɓɛ Mombukwono-dosu nɔ. 13 Yeso ukpuɗoku ndɨ, ava mukati, ʉpága pa imoti na ɓosi.

14 A kʉwa ndɨ nganga ya yɨsaa Yeso kaupuponilyo ɓaɓɨɓya kakɨ, katʉkya wa opupoku ndɨ mino ka mbʉkʉ.

Yeso akapá Pɛtɛlɛ ligubo

15 Nɨyɔ ɓama kalyalya, Yeso amuusa ndɨ Simoni Pɛtɛlɛ ɓɛ: «Simoni, mika Yuani, wɛpagatʉ kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓi nɨɓa?» Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, Mombukwono-dosu, wibatʉ ɓɨnza ɓɛ nʉpagatʉ.» Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Huɓuulyogo ɓomikya ɓakɔndɔlɔ kamɨ!» 16 Ɨgyɨlya ɓata ndɨ kamuusa ɓɛ: «Simoni, mika Yuani, wɛpagatʉ?» Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, Mombukwono-dosu, wibatʉ ɓɨnza ɓɛ nʉpagatʉ.» Yeso aka ndɨ ɓata na ɨyɨ ɓɛ: «Huɓuulyogo ɓakɔndɔlɔ kamɨ!» 17 Kumbuso yi, Yeso amuusa ɓata ndɨ ka nganga ya yɨsaa ɓɛ: «Simoni, mika Yuani, wɛpagatʉ?» Pɛtɛlɛ alya ndɨ kumbu kʉgbɛ ka yuuso ya yɨsaa yi nɨyɔ ɓɛ: «Wɛpagatʉ?» Asikisya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wibaga makpʉmʉka masɨ, wibatʉ ɓɛ nʉpatʉ!» Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Huɓuulyogo ɓakɔndɔlɔ kamɨ! 18 A lɨngʉnʉ, a lɨngʉnʉ, nakaʉɓɨkya ambɛ, ngbingo yi nɨnɔ wa ndɨ mino mʉwanza, wɨkpɨkɨlaga ndɨ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi mʉkaɓa, waga kʉ wapaga ndɨ mino. Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ wadʉɓa ndɛkɛ mino, wananaga ndɛkɛ maɓɔkʉ, mʉtʉ wagɔgɔ ʉkpɨkɨla mʉkaɓa, aga na ɨwɛ kʉ wakɛgʉ ɓi mino kapa.» 19 Ka mʉnzɨna mi nɨmɔ, Yeso a ndɨ kowonisila ɓɛyɔ Pɛtɛlɛ okwa mino, apá ɨbɨba ko Kunzi. Kumbuso yi, Yeso aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Iɓyeku!»

Yeso akanzɨna ko bulya ka mʉɓɨɓya nɨnɔ apaga ndɨ

20 Nɨyɔ Pɛtɛlɛ oyikono, amɨna ndɨ mʉɓɨɓya nɨnɔ Yeso apaga ndɨ nɨ anodoku. Mʉɓɨɓya yi nɨnɔ nɔ amuusa ndɨ Yeso na ɓepisi-pisi lɨsyɛ nɨlɔ ɓa ndɨ mina kalya Pasɨka ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wanɨ nɔ akaʉgaba?» 21 Nɨyɔ Pɛtɛlɛ amɨna mʉɓɨɓya yi nɨnɔ ɓɛyɔ, amuusa Yeso ɓɛ: «Mombukwono-dosu, yɛgʉ sɛ kʉwa nɨmʉ, lɨkpʉmʉka tino lɔ asilya ndɛkɛ?» 22 Yeso asikisya ndɨ ɓɛ: «Nakapa ambɛ kokwonito kadwɛ kʉ kwa kʉ nigoku ndɛkɛ mino, la kakʉ mino nɨ ɨkɨ? Ɨwɛ, iɓyeku.» 23 Kinili, mongoni mi nɨmɔ aɗa kʉwa luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Yeso ɓɛ mʉɓɨɓya yi nɨnɔ kokwigʉ ndɛkɛ ɨyɨ. Wɨna sɛ, Yeso kaɓɨkyagʉ ndɨ ɓɛ kokwigʉ, luki limoti, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nakapa ɓɛ kokwonito kʉ kwa kʉ nigoku ndɛkɛ mino, la kakʉ mino nɨ ɨkɨ?»

24 Dɛmʉ wa makpʉmʉka mi nɨmɔ nɨ mʉɓɨɓya yi nɨnɔ. Ɨyɨ gɔnɨ nɔ okpikaga. Takaiba ambɛ ɓʉdɛmʉ kakɨ a ɓalɨngʉnʉ.

25 Yeso agyatʉ ndɨ makpʉmʉka magɔgɔ mudingi. Nakaɨna abɛ ɓakokpikaga ndɨ masɨ, imoti-imoti, iba pa kikigʉ ndɨ ka ɔɓɨlɨ wasɨ nɨyɔ ɓakwanana kobiso mino ɓakɨtaɓʉ ɓi nɨɓayɔ.

* 1:6 1:6 Ɨyɨ nɨ Yuani-Mubatizaɨ.

† 1:42 1:42 Kɛfa: A lino la Lɨlamɛɛ.

* 2:6 2:6 ɓalitɛlɛ ɓayo liɓo banda mɨya yimoti: A mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓabido ɓakpʉkpʉ kuɓukumuti.

* 3:14 3:14 Wanda ka Lɨtatanga 21:9.

* 4:11 4:11 lɨkɔ: Ɓakpɔgɔ ndɨ lɨkɔ kʉ lɨkpɔ.

* 6:7 6:7 Ko ngbingo ka Yeso, ambuma ɓemoti ikaga ndɨ mʉkalya ma lɨsyɛ limoti ka mʉgya-ligubo. Wanda gɔnɨ ka Matayɔ 20:2.

† 6:9 6:9 saili: A bumo nɨyɔ inisaga abɛ gbagala.

* 7:2 7:2 yɨnga wa Ɓangbangba: a ndɨ yɨnga ka Ɓayuda nɨnɔ agyaga ndɨ pɔsɔ ɓemoti, ɓalyaga ndɨ ka tɨmba wa kʉɓɔmʉ na nɨnɔ wa tɛkɛɓɛ kanɨ ɓomoni kanyɔ masɔlɔ. Ɓatamanaga ndɨ ngbingo yi nɨnɔ ɓomikya-Ɓezaleli ɓa ndɨ mino ka ɨsa. Ko ngbingo wa yɨnga yi nɨnɔ, ɓatʉ ɓasɨ ɓikaga ndɨ ka ɓangbangba. Yelusalɛma a kʉwa ndɨ pa yidingi kʉ ɓalyaga ndɨ mino yɨnga yi nɨnɔ. Wanda kaƁalawi 23:34-36; Yɨgɨlya 16:13.

* 10:34 10:34 Wanda ka Mambʉ 82:6.

* 12:5 12:5 ɓambuma ɓamɨya ɓasaa: Wanda gɔnɨ Yuani 6:7.

* 13:18 13:18 Wanda ka Mambʉ 41:10.

Ligubo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ligubo

ka ɓatʉtʉmbwa

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Ligubo ka ɓatʉtʉmbwa a kɨtaɓʉ ya yɨɓa nɨyɔ Luka okpika ndɨ. Akatʉmbʉlaga mogubo dididi nɨmɔ ɓatʉtʉmbwa ɓagya ndɨ. Nɨyɔ ya mambwa a «Mongoni Manza ɓɛyɔ Luka okpika ndɨ mino.» Kʉsɔ yi, atʉmbʉlaga ndɨ ɓɛyɔ Yeso ɨɓʉkʉta ndɨ mino, anzɨna ko bulya ɔɓɨlɨ ka Yeso ka lɨtɔmbʉ, kukwakʉ ka Yeso, ɓɛyɔ opupa ndɨ mino ka mbʉkʉ, na ɓɛyɔ Kunzi aɗokisa ndɨ mino kʉgʉ wa lɨsyɛ.

Ka Ligubo ka ɓatʉtʉmbwa, akatʉmbʉlaga ɓɛyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu usilya ndɨ mino ɓatʉtʉmbwa, na ɓɛyɔ ɓakpakyanaga ndɨ mino ka ɓagʉɗʉ kaɓɨkyaga Mongoni Manza no ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu. Atʉmbʉlaga gɔnɨ ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ na yigyogyiso yasɨ nɨyɔ ɓatʉtʉmbwa ɓabangana ndɨ na iyu ko ngbingo wa ligubo.

Ɓayuda ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓongbingo ɓagɔgɔ ɓɛ Lɨkpʉmʉka ko Kunzi a asɨ ko bulya kaɓʉ aka. Luka atʉmbʉlaga ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ, ɓɛyɔ ɓatʉtʉmbwa ɓapʉnga ndɨ mino kabɨkyaga Mongoni Manza ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda.

Atʉmbʉlaga ligubo lidingi nɨlɔ ɓatʉtʉmbwa ɓaɓa ɓɛyɔ ka Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Pɔlɔ ɓagya ndɨ. Pɛtɛlɛ nɔ ʉpá ndɨ ɓatʉ ɓa Yelusalɛma Mongoni Manza kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓudingi kaɓʉ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ mino. Pɔlɔ apága ndɨ ɨyɨ Mongoni Manza ka ɓagʉɗʉ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda kauwonisilo pisi ka Kilisito. Kɨtaɓʉ yi nɨyɨ akatɨwonisilo ɓɛ tokwononi kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Yeso-Kilisito ka ɓapa ɓayasɨ ka ɔɓɨlɨ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Yelusalɛma 1:1–8:3

Masyɛ ma muliɓo ka Yeso-Kilisito ka lɨtɔmbʉ li nɨlɨ 1:1-11

Ɓapunogini Matɨasɨ kaiko atʉtʉmbwa 1:12-26

Doku ka Lɨmbɛngɨ-Lotu 2:1-13

Ɓatʉtʉmbwa ɓopupini ɓadɛmʉ ɓo Mongoni Manza ka Yelusalɛma 2:14–8:3

Ɓakaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓagʉɗʉ ɓa Yudɛa na ka Samalia 8:4–12:25

Ɓakaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓapa ɓayasɨ ka ɔɓɨlɨ 13:1–28:31

Lɨgʉndʉ la mambwa ka Pɔlɔ koɓikyogoku Mongoni Manza 13:1–14:28

Ɓatʉ ɓa Yelusalɛma ɓa ndɨ kaɓʉndaga Pɔlɔ 15:1-35

Lɨgʉndʉ la yɨɓa ka Pɔlɔ koɓikyogoku Mongoni Manza 15:36–18:23

Lɨgʉndʉ la yɨsaa ka Pɔlɔ koɓikyogoku Mongoni Manza 18:24–21:16

Ɓagwini Pɔlɔ ka bɔlɔkɔ ka Yelusalɛma 21:17–23:22

Ɓogoni na Pɔlɔ ka Kaizalɨa 23:23–26:32

Ɓogoni na Pɔlɔ ka Lʉma 27:1–28:31

1

Luka akatʉmbʉlaga lɨkpʉmʉka la kɨtaɓʉ kakɨ

1 Ambɔkʉ Tiofilo,

Kʉsɔ wa kɨtaɓʉ kamɨ ya mambwa, natʉmbʉlaga ndɨ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ Yeso apʉnga ndɨ kagya na kowonisilo katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, 2 kadwɛ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Kunzi aɗokisa ndɨ mino kʉgʉ wa lɨsyɛ. Yeso a ndɨ nɨ upunogini ɓatʉtʉmbwa, kambwa kaɗaka kʉgʉ wa lɨsyɛ, ʉpá mʉtʉʉ pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu.

Yeso uwonyogini ɓatʉtʉmbwa Lɨmbɛngɨ-Lotu

3 A ɓɛyɔ, kumbusa wa kukwakʉ kakɨ, Yeso upuponilya ndɨ ɓatʉtʉmbwa kauwonisilo ɓɨngbanganya ka ɓopisi dididi ɓɛ opupiniku ɓi ka mbʉkʉ. Kʉsɔ wa masyɛ ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya, Yeso upuponilyaga ndɨ, anʉnzɨnɨlya ko bulya Ɓʉngama ko Kunzi. 4 Lɨsyɛ limoti, ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kalyalya pa imoti, ʉgbɨtyaga ndɨ ɓɛ: «Makotukyonitɔgʉ ka Yelusalɛma wa. Luki limoti, muɓundogoni apɛpɛ nɨnɔ aka nɔ Baba amʉwanyaga ndɨ. Apɛpɛ yi nɨnɔ ɨmɨ mombukwana-dakɨ namʉpá ndɨ mongoni mi. 5 A ɓɛyɔ, Yuani oɓotisa ndɨ ko liɓo. Luki limoti, iɓunu, kumbusa wa masyɛ makɛɗɛ, ɓamuɓotiso ɓanʉ na Lɨmbɛngɨ-Lotu.»

Yeso akaɗaka kʉgʉ wa lɨsyɛ

6 Kʉwa wa, ɓatʉtʉmbwa nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana pa imoti na Yeso, ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wakaumigisilyo Ɓezaleli Ɓʉngama mbɨya wanʉ?» 7 Yeso usikisya ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ bulyo kunu kaiba ngbingo ikanɨ lɨsyɛ nɨlɔ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɛkɛ mino. Baba yɨkaka aka nɔ akaiba ko ngu kakɨ. 8 Luki limoti, motumo ɓanʉ no ngu ngbingo yi nɨnɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu amusilya mino. Miko ɓadɛmʉ kamɨ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Yelusalɛma, ka iwili ya Yudɛa na Samalia wasɨ na kadwɛ ka mondu ma ɔɓɨlɨ wasɨ.»

9 Kumbusa wa mʉnzɨna mi nɨmɔ, Kunzi aɗokisa ndɨ Yeso kʉgʉ wa lɨsyɛ nɨ ɓatʉtʉmbwa kakɨ ɓanamɨna. Kʉwa wa, ɨkʉɓa aɗika ndɨ ɓiwaɗi nɨ ɓakaminigʉ ɓata.

10 Ko ngbingo yi nɨnɔ ɓazwa kaɓʉ ɓa mbɛyɨ ndɨ mino ɓakɨtʉlya aka kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉ Yeso a ndɨ mino kaaga, ɓatʉ ɓaɓa ɓakimokisyogo ɓotu ɓitutu ɓupuponilyoku ndɨ ɓigbututu. 11 Ɓʉɓɨkya ndɨ ɓatʉtʉmbwa ɓɛ: «Iɓunu ɓatʉ ɓa Galilaya, ko bulya ɨkɨ yɔ momononi mino ɓigwo, mananda asɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ aka ɓɛyɔ? Yeso nɨnɔ Kunzi atumbi luga kunu kaɗokiso kʉgʉ wa lɨsyɛ, igoku ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ mamini mino kaaga yi.» 12 Kʉwa wa, ɓatʉtʉmbwa ɓatʉkya ka ngʉpa nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ Ngʉpa ya Mizeituni, ɓɨga ka Yelusalɛma. Ngʉpa yi nɨyɔ kɛgʉ ndɨ ɓyɨ na gʉɗʉ, a ndɨ abɛ kilomɛtɛlɛ imoti aka. 13 Ngbingo yi nɨnɔ ɓosilo mino ka Yelusalɛma, ɓaɗaka ndɨ ka ndaɓʉ ya kʉgʉ nɨyɔ ɓamʉmʉkanaga ndɨ mino. A ndɨ nɨ Pɛtɛlɛ, Yuani, Yakɔbɔ, Andɨlɨa, Filipi, Tʉma, Batulumei, Matayɔ, Yakɔbɔ mika Alʉfayɔ, Simoni nɨnɔ a ndɨ kakɨsa ɨpandasɨ ka mugi kaɓʉ na Yuda mika Yakɔbɔ. 14 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓamʉmʉkanaga ndɨ masyɛ masɨ kalʉmba pa imoti na mʉtamanagɨ mimoti. Ɓalʉmbaga ndɨ na ɓoko, na Malia amakɨ Yeso, na ɓamamakɨ Yeso.

Ɓapunogini Matɨasɨ kagya ligubo ka pa ka Yuda

15 Ka masyɛ mi nɨmɔ aka mɔ, ɓambanzʉ abɛ mɨya na ɓatɛkɛɓɛ-ɓaɓa nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ, ɓamʉmʉkana ndɨ. Pɛtɛlɛ amaga ndɨ luga ka ɨɓʉ, ɨyɨ aka ɓɛ: 16 «Ɓomika-mamaaa, okwononi ɓi ɓɛ ɨtʉlyanɨ nɨlɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓɨkya ndɨ ka Moɓiso. Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ anzɨna ndɨ kambwa kʉsɔ ka Daudi ko bulya ka Yuda. Ɨyɨ Yuda nɔ ɨɨta ndɨ kʉwa ngama ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓagwi ndɨ Yeso. 17 Yuda a ndɨ ɓemoti kusu, ikaga ndɨ gɔnɨ na ligubo mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓusu. 18 Oluwa ndɨ tiko no ɓuyi ɓi nɨɓɔ ɓakalya ndɨ na ɨɓʉ ko bulya lɨkpʉmʉka lanyɛ li nɨlɔ agya ndɨ lɔ. Kʉ ɓɛyɔ, ogwoku ndɨ na mʉ ɓɨpɛ, mʉma amalɨka, ɓasɔpʉ ɓayasɨ ayobuka ndɨ ɓigbondo. 19 Ɓatʉ ɓasɨ ɓa Yelusalɛma ɓʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ. Kinili ɓalʉka ndɨ tiko yi nɨyɔ ka lɨsasʉ kaɓʉ ɓɛ: ‹Akɛlɨdamʉ›, isi yi nɨ: ‹Tiko ya Ɓangʉ›. 20 Wina sɛ, ikpikaga ka kɨtaɓʉ ya Mambʉ ka Ɓayuda ɓɛ:

‹Pa kakɨ iki ndɛkɛ ngundu,

mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kikigʉ ndɛkɛ mino.›

Ikpiko gɔnɨ ɓɛ:

‹Mʉtʉ wagɔgɔ nɔ avɨ ndɛkɛ pa ya ligubo kakɨ.›

21-22 Kinili, okwononi ɓɛ mʉtʉ ɓemoti ogulyi luga kusu, kaiko dɛmʉ wo pupo ka Mombukwono-dosu Yeso ka mbʉkʉ. Iki ɓemoti ka nɨɓɔ tikaga ndɨ na ɨɓʉ ɓongbinga ɓasɨ, wa tolingyaga ndɨ mino giyo pa imoti na Ɓamombukwono-dosu Yeso, katʉkya ko ngbingo yi nɨnɔ Yuani aɓotisa ndɨ mino, na kadwɛ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Kunzi aɗokisa ndɨ mino kʉgʉ wa lɨsyɛ.»

23 Kʉwa wa, ɓumomosa ndɨ ɓatʉ ɓaɓa: A ndɨ nɨ Yɛzɛfʉ, nɨnɔ ɓamakaga ndɨ ɓɛ Balisaba, ɓalʉka ndɨ gɔnɨ ɓɛ Yusuto sɛ kʉwa Matɨasɨ. 24 Kumbuso yi, ɓatʉ nɨɓɔ ɓamʉmʉkana ndɨ wa, ɓalʉmba ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ɨwɛ nɨnɔ wiba mambɛngɨ ka ɓatʉ ɓasɨ, tiwonisilo nɨnɔ wapunogi luga ka ɓatʉ ɓaɓa ɓi nɨɓa, 25 iki atʉtʉmbwa ka Yeso, agyɨ ɓanʉ ligubo li nɨlɔ Yuda osi ɓi ɨyɨ, ɨmagalya ka pa yi nɨyɔ kakɨ.» 26 Kʉwa wa, ɓatwa ndɨ lɨɓɛsɛ. Lɨɓɛsɛ awanya Matɨasɨ nɨnɔ ɓamakya ndɨ ka mʉɗɔngɔ ka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓemoti.

2

Lɨmbɛngɨ-Lotu usilyini ɓaɓɨɓya

1 Nɨyɔ lɨsyɛ la Patɛkɔtɨ ɨtʉlyana, ɓaɓɨɓya ɓasɨ ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana pa imoti. 2 Ko ngbingo ɓemoti, mungbi oɓuka ndɨ katukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ muvivi mapʉ, otumo ɓɨɗɛ ka ndaɓʉ yasɨ nɨyɔ ɓa ndɨ mino ɓakikonono. 3 Ɓɨna kʉwa ndɨ luki anipupisoku abɛ maɗaɗa mo ɓuku. Ɨgbananaga ndɨ, ibisogo limoti-limoti kʉgʉ ka mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka. 4 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓotuma ndɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu, ɓapʉnga kanzɨna masasʉ magɔgɔ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ a ndɨ mino kaʉkpamya.

5 Wɨna sɛ, Ɓayuda nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ko giyo yasɨ ya ɔɓɨlɨ, ɓikaga ndɨ ka Yelusalɛma wa. Ɓaɓangaga ndɨ Kunzi kʉgbɛ. 6 Ngbingo yi nɨnɔ ɓʉkana ndɨ mino mungbi mi nimɔ, ɓamʉmʉkana ambaza ɓemoti. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓanombomboya kʉgbɛ, kyɛ mʉtʉ ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ a ndɨ kaʉmʉkana ɓaɓɨɓya nɨ ɓakanzɨna ka lɨsasʉ kakɨ ɓɨkpɛ. 7 Lɨkpʉmʉka lɔ ʉmbanga ndɨ kʉgbɛ, ɓotumo na ombombo ɓɨɗɛ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ nɨɓana ɓakanzɨna ɓa, ɓakɛgʉ mbɛyɨ ɓasɨ asɨ Ɓagalilaya aka? 8 Igyonoso kʉwa ɓʉnɨ ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kusu ʉmʉkanɨ kanzɨna lɨsasʉ kakɨ la kɨɓʉkʉta? 9 Atʉ ndɨ na ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka mugi ma Palatɨ, Medi, Elamu, Mezopotamia, Yudɛa, Kapadokia, Poto na ka iwili ya Azia, 10 Fuligia, Pamufilia, Misili, ka pa yimoti ya Libia nɨyɔ a ɓuwobi na gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Kuleni. Atʉ ndɨ na nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka gʉɗʉ wa Lʉma, 11 ka mugi ma Kɛlɛtɛ na nɨmɔ ma Alabia. Luga kaɓʉ, atʉ ndɨ na Ɓayuda ɓɨkpɛ, na ɓagɔgɔ niɓɔ ɓagyaga mʉtʉʉ ka Musa. Wɨna sɛ, iɓusu ɓasɨ takaʉmʉkana kanzɨna makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga ko Kunzi ka masasʉ kusu.»

12 Ɓombombaya ndɨ ɓasɨ, lɨkpʉmʉka ʉmbanga kʉgbɛ. Ɓuusono ɓɛ: «Isi ya lɨkpʉmʉka lɨna pɨyɛ nɨ ɨkɨ?» 13 Luki limoti, ɓagɔgɔ ɓapʉnga kaʉtɨba ɓaɓɨɓya, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Nɨɓana ɓokwini lɨbʉma!»

Pɛtɛlɛ akanzɨna kambwa wa ambaza ka ɓambanzʉ

14 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ amaga ndɨ pa imoti na ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓemoti, apʉnga ndɨ kaɓɨkya na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Iɓunu ɓomikya Ɓayuda, na iɓunu ɓasɨ nɨɓɔ mikaga ka Yelusalɛma, pongoni motili, mibo nɨlɨ, mʉkana ɓɨnza nɨlɔ nakamʉɓɨkya. 15 Ɓatʉ nɨɓana ɓakɛgʉ na lɨbʉma ɓɛyɔ mo mino kaʉmɨna yɨ, kyɛ mɔnɨ a mbɛyɨ ka saa-tatʉ ya ɓʉsɔɓɨ aka. 16 Luki limoti, lɨkpʉmʉka nɨlɔ mugyalandʉ Yueli aɓɨkya ndɨ, a kʉwa kaigyonoso mbɨya wanʉ:

17 ‹Kunzi akaɓɨkya ɓɛ: Ka masyɛ ma muliɓo,

nuɗukulya ndɛkɛ ɓambanzʉ ɓasɨ Lɨmbɛngɨ kamɨ,

ɓomikunu, ɓalʉkʉ na ɓoko ɓi ɓika ndɛkɛ ɓogyalandʉ,

ɓawanza na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ kunu ɓalʉtaga ndɛkɛ ɓonziki.

18 Iyo, ka masyɛ mi nɨmɔ,

noɗuka ndɛkɛ Lɨmbɛngɨ kamɨ

kʉgʉ ka ɓagya-ligubo kamɨ ɓoko na ɓalʉkʉ ɓi,

ɓika kʉwa ndɛkɛ ɓogyalandʉ.

19 Nagya ndɛkɛ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga kʉgʉ wa lɨsyɛ

na mokingyosi mʉpá ombombo ka ɔɓɨlɨ wa.

Mɨna ndɛkɛ ɓangʉ,

ɓuku na muki ɓindegbu-ndengbu.

20 Mɔnɨ opiya ndɛkɛ ɓipi,

tɨmba angbamya ɓɨngbʉ abɛ ɓangʉ.

Nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ kambwa wa lɨsyɛ nɨlɔ Mombukwono-dosu odoku ndɛkɛ mino,

lɨsyɛ li nɨlɔ lidingi na la ɨbɨba.

21 Kʉwa wa, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨgama ndɛkɛ no lino ko Mombukwono-dosu, inisono ndɛkɛ na muhukuso.›

22 Iɓunu ɓomikya Ɓezaleli, hukononi ɓɨnza lɨkpʉmʉka nɨlɨna nakamʉɓɨkya lɨ: Kunzi amuwonisatʉ ndɨ ɓɛ Yeso nɨnɔ mʉtʉ wa Nazalɛtɨ nɨ wanɨ. Makaiba ɓɨnza ɓɛ Kunzi agya ndɨ luga kunu, pisi ka Yeso, makpʉmʉka makpʉkpʉ, mʉmbanga-mbanga na mokingyosi mʉpá ombombo. 23 Ɓasʉta ndɨ alʉkʉ yi nɨnɔ ka maɓɔkʉ kunu, Kunzi a ndɨ kaiba nɨlɔ kambwa aka, abaɨlya ɓɛ igyonosi ɓɛyɔ. Mamwɔ ndɨ pisi kabongisiso ka mʉsalaba ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi. 24 Luki limoti, Kunzi, akʉlaga ndɨ ka mʉzʉzʉla ma kukwakʉ pisi kapupiso ka mbʉkʉ, kyɛ kukwakʉ kakwananɨgʉ ndɨ kakʉkʉmɨlyaga. 25 A ɓɛyɔ, Daudi anzɨna ndɨ ko bulya kakɨ ɓɛ:

‹Namɨnaga ndɨ Mombukwono-dosu kambwa kamɨ ɓongbinga ɓasɨ,

a ɓuwobi na ɨmɨ kyɛ nakomomonitɔgʉ.

26 Kinili, lɨmbɛngɨ kamɨ a na mazɨyɔ,

mʉnɔkʉ kamɨ amutumo na magyagya ɓɨɗɛ,

gʉtʉgʉ nzʉyɨ kamɨ ika ndɛkɛ yakɨtʉlya ka mʉtamanagɨ,

27 a ɓɛyɔ, wakasɨgʉ ndɛkɛ lɨmbɛngɨ kamɨ kozingo ka ɓabɨlɨ,

wakasɨgʉ ndɛkɛ mʉgya-ligubo kakʉ Wotu kapɔ.

28 Wewonisila ndɨ ɓopisi ɓaya ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ,

wetumisa ndɛkɛ na magyagya ɓɨɗɛ wa tiko mino na ɨwɛ.›

29 Ɓomika-mama, nakwanana kamʉɓɨkya lɨngʉnʉ ko bulya ka titosu ɓɛyɔ ka Daudi ɓɛ: okwoni ndɨ, ɓalumbo. Mbʉkʉ kakɨ a mbɛyɨ ɓata wa aka wa kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ. 30 Luki limoti, a ndɨ mugyalandʉ, iba ndɨ ɓɛ Kunzi akʉlya ndɨ silika ɓɛ amomosa ndɛkɛ miki ɓemoti luga wa lɨvananza kakɨ nɨnɔ alya ndɛkɛ ɓʉngama ka pa kakɨ. 31 Daudi ɨna ndɨ kambwa aka ɓɛ Kilisito opupokuto ndɛkɛ ka mbʉkʉ ngbingo yi nɨnɔ aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ:

‹Kunzi kasɨgʉ ndɛkɛ kozingo ka ɓabɨlɨ,

na nzʉyɨ kakɨ kapʉgʉ ndɛkɛ.›

32 Kunzi apupisatʉ ndɨ Yeso yi nɨnɔ nakanzɨna ko bulya kakɨ ka mbʉkʉ, iɓusu ɓasɨ ta ɓadɛmʉ ɓa lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 33 Kʉwa wa, Kunzi aɗokisa ndɨ kʉgʉ, alikiso ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kakɨ. Apá ndɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ awanyaga ndɨ mino. Yeso atitikilyoku ndɨ. A nɨlɔ makaɨna na kaʉkana mbɨya wanʉ. 34 A ɓɛyɔ, Daudi kaɗakagʉ ndɨ ɨyɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, luki limoti aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

‹Mombukwono-dosu Kunzi aɓɨkya ndɨ Mombukwana-damɨ ɓɛ:

dawiki ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kamɨ,

35 kadwɛ kʉ kwa kʉ nubiso mino ɓomuyoniso kakʉ kusili wa ɓakagba kakʉ.›

36 Kinili, ɓɛvananza ɓayasɨ ɓaya Izaleli ɓokwononi kaiba ɓɨnza ɓɛ Yeso yi nɨnɔ mabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba, Kunzi aitisa ndɨ Mombukwono-dosu na Kilisito!»

Ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ ɓasaa ɓaboilyini Kunzi

37 Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓʉkana mino lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛyɔ, ɓogwa ndɨ ombombo kʉgbɛ. Ɓamuuso Pɛtɛlɛ na ɓatʉtʉmbwa ɓagɔgɔ ɓɛ: «Ɓomika-mama, tagya nɨlɨna ɓʉ?» 38 Pɛtɛlɛ usikisya ɓɛ: «Ikosoni mambɛngɨ na mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka ogwo iɓatiso ko lino ka Yeso-Kilisito, Kunzi amʉpɨlyatʉ ɓʉnyɛ kunu, amʉpá Lɨmbɛngɨ-Lotu. 39 A ɓɛyɔ, agʉmɛ ko Kunzi a ko bulya kunu na ɓomikunu. A ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ɓyɨ, na ɓasɨ nɨɓɔ Mombukwono-dosu Kunzi ʉmaka ndɛkɛ.»

40 Pɛtɛlɛ idukulogo ɓata ndɨ kaʉtʉmbʉlyaga makpʉmʉka magɔgɔ kaʉpá mʉsasa ka baya na kautumiso mambɛngɨ, anaɓɨkya ɓɛ: «Puponi ka mʉɗɔngɔ ka ɓatʉ ɓa lɨsyɛ li nɨlɨ kyɛ ɓa ɓanyɛ, Kunzi amuusagatʉ.» 41 Ɓudingi luga kaɓʉ ɓabaɨlya ndɨ mʉnzɨna ka Pɛtɛlɛ, ɓogwo iɓatiso. Lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓambanzʉ abɛ ɓɛlɔfʉ ɓasaa ɓabaɨlya ndɨ, ɓɨmatɨla ka liɗu ka ɓatʉ ɓa baya.

Ɔɓɨlɨ ka ɓatʉ ɓa baya ikaga ndɨ ɓʉnɨ?

42 Ɓikaga ndɨ ɓakɨtʉlya ɓongbinga ɓasɨ kaʉkana mʉtɨwɨ ka ɓatʉtʉmbwa, ɔɓɨlɨ kaɓʉ ikaga ndɨ abɛ ɓomika-muko, ɓanalyalya pa imoti na ɓanalʉmba pa imoti. 43 Mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka luga kaɓʉ ikaga ndɨ na kʉɓangakʉ, kyɛ Kunzi agyaga ndɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makpʉ pisi ka ɓatʉtʉmbwa. 44 Ɓikaga ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ luki limoti, ɓanobiso mukumbo kaɓʉ pa imoti. 45 Ɓagabaga ndɨ lɨngama na mukumbo kaɓʉ, ɓagbananaga ɓuyi ɓi luga kaɓʉ ɓasɨ kaɓyɛnɛnɛ na yangya ka mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka. 46 Lɨmbɛngɨ limoti, ɓamʉmʉkanaga ndɨ masyɛ masɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓanalyalya pa yimoti*. Ɓalyalyaga ndɨ na magyagya, na mambɛngɨ makisiso ka ɓandaɓʉ kaɓʉ. 47 Ɓabibisaga ndɨ Kunzi, ɓambanzʉ ɓasɨ ɓanʉpa. Masyɛ masɨ Mombukwono-dosu ʉmatɨlaga ndɨ ka liɗu kaɓʉ, ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓinisanaga ndɨ na muhukuso.

3

Zɛgɛsɨ okpokyonini

1 Lɨsyɛ limoti, Pɛtɛlɛ na Yuani ɓa ndɨ kaɗaka ka Ndaɓʉ ko Kunzi ka malʉmba ma saa-tisa. 2 Ɓuwobi na mupumi mi, nɨmɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ «Mupumi Manza», mʉlʉkʉ ɓemoti ikaga ndɨ wa. Mʉlʉkʉ yi nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ zɛgɛsɨ. Masyɛ masɨ ɓabinikogoku ndɨ wa, kyɛ iki kaɨkʉkʉngya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓogulyaga ndɨ kʉ ɓɛyɔ. 3 Nɨyɔ amɨna ndɨ Pɛtɛlɛ na Yuani nɨ ɓanogulyo kʉ, ʉkʉnga ɓuyi. 4 Ɓanda ndɨ ɓɨngbangbangba, Pɛtɛlɛ aka na ɨyɨ ɓɛ: «Tindoku!» 5 Alʉkʉ nɔ ʉnda ndɨ ɓizumuuu, kyɛ a ndɨ na mʉtamanagɨ ɓɛ ɓakapá luki. 6 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nakɛgʉ gʉtʉgʉ na lɨfalanga aka ikanɨ ɔlɔ. Luki limoti, nakaʉpá tʉmatʉ nɨtɔ na notu: ko lino ka Yeso-Kilisito nɨnɔ mʉtʉ wa Nazalɛtɨ, wamaga, wakpakyana!»

7 Kumbuso yi, Pɛtɛlɛ agwi ndɨ kʉɓɔkʉkɔ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ kamomoso. Wa aka wa, magʉ apingaga ndɨ, 8 ɨyɨ aka ndɨ ɓɨndɔmʉ, ɓɨgba, apʉnga kakpakyana. Ɓogulya ndɨ na Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Yuani, anobumbukogo nɨ anabibiso Kunzi. 9 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa, ɓamɨna nɨ anakpakyana, anabibiso Kunzi. 10 Nɨyɔ ɓibo ɓɛ ɨyɨ nɔ ikaga ndɨ wakiko kaɨkʉkʉngya ka kpɔlɔ wa mupumi ma Ndaɓʉ ko Kunzi, nɨmɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ «Mupumi Manza», ɓaɓanga ndɨ, ɓapʉnga kombomboyo ko bulya lɨkpʉmʉka nɨlɔ akɨtyanaga ndɨ lɔ.

Pɛtɛlɛ akanzɨna ka Ndaɓʉ ko Kunzi

11 Alʉkʉ nɔ kɛgʉ ndɨ ɓata kapa katʉkya ka kpɔlɔ ka Pɛtɛlɛ na Yuani. Ɓatʉ ɓasɨ ɓombomboya ndɨ kʉgbɛ, ɓaga mbangʉ kʉ ɓa ndɨ mino ka pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ «Pa ya kɨgbʉka ka ngama Sɔlɔmɔnɔ.» 12 Nɨyɔ Pɛtɛlɛ ɨna ndɨ ɓɛyɔ, ʉɓɨkya ɓambanzʉ ɓɛ: «Iɓunu Ɓezaleli, ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kombomboyo ka lɨkpʉmʉka li nɨlɨ? Ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino katɨnda ɓɨngbangbangba abɛ iɓusu ɓɔ takpokyonisi pisi ko ngu na ɓungbingbili kusu kambwa ko Kunzi? 13 Kunzi ka Abalahamʉ, ka Isaka na ka Yakɔbɔ, Kunzi ka ɓotitosu, owonisi ɨbɨba ka musunzu kakɨ ɓɛyɔ ka Yeso. Iɓunu masʉta ndɨ, mamanganya kambwa ka Pilatʉ nɨnɔ a ndɨ wakɨtʉlya kakʉlaga. 14 A ndɨ Wotu na Wongbingbili, luki limoti, iɓunu mamanganya ndɨ, maɓɨkya Pilatʉ ɓɛ amʉkʉlyɨ mʉgya-manyɛ. 15 Wɨna sɛ, iɓunu mamwisisa ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ atɨpága ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ, luki limoti Kunzi apupisa ndɨ ka mbʉkʉ. Tɨna ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ no miso. 16 Alʉkʉ yi nɨmʉna makamɨna mʉ, mamibagatʉ. Ohuki pisi ka baya yo lino ka Yeso, lino li nɨlɔ apingisogini. Baya yɔ ahukusi lɨngʉnʉ ɓɛyɔ ma kʉwa mino kamɨna yɨ.

17 Ɓomika-mama, mbɨya wanʉ, nakaiba ɓɨnza ambɛ iɓunu na ɓangama kunu magya ndɨ Yeso ɓɛyɔ kyɛ makɛgʉ ndɨ kaiba. 18 Luki limoti, Kunzi otulyosa ndɨ nɨlɔ aɓɨkya ndɨ ka ɓʉndɛlɨ pisi ka ɓogyalandʉ ɓasɨ ɓɛ Masiya kakɨ igyogyisatʉ ndɛkɛ. 19 Yikosoni nɛkɨ ɔɓɨlɨ kunu, mamigilyoku Kunzi kyɛ olimogi ɓʉnyɛ kunu. 20 Kʉwa wa, Mombukwono-dosu amʉpátʉ ndɛkɛ ngbingo muyukumo, amʉtɨkɨlya Yeso, Masiya nɨnɔ amʉpʉnɨlyaga ndɨ katʉkya ka ɓʉndɛlɨ. 21 Mbɨya wanʉ, okwononi ɓɛ Yeso iki mbɛyɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ aka kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ Kunzi obiso ndɛkɛ mino masɨ ka ɓungbingbili. Katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, Kunzi oɓikyoni ndɨ nɨlɔ pisi ka ɓogyalandʉ kakɨ ɓotu. 22 A ɓɛyɔ, Musa aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mombukwono-donu Kunzi amʉtɨkɨlya ndɛkɛ mugyalandʉ abɛ ɨmɨ, opupa ndɛkɛ luga wa lɨvananza kunu. Ukonogoni ndɛkɛ masɨ nɨmɔ iko kamʉɓɨkya. 23 Mʉtʉ yi nɨnɔ kikigʉ ndɛkɛ kamʉkana, ɓapupisa ndɛkɛ ka lɨvananza ko Kunzi, ɓamwɔ.› 24 Katʉkya ko ngbingo ka Samueli, ɓogyalandʉ ɓasɨ na nɨɓɔ ɓa ndɨ kumbuso kaɓʉ, ɓanzɨnagatʉ ndɨ ko bulya nɨlɔ akaigyonoso ka masyɛ mi nɨma. 25 Iɓunu ma ka ɨkɔngɔ ka ɓogyalandʉ na nɨɓɔ ɓa agʉmɛ nɨnɔ Kunzi agya ndɨ na ɓotitonu, kaɓɨkya Abalahamʉ ɓɛ: ‹Ɓopiga ɓaya ɔɓɨlɨ ɓayasɨ inisana ndɛkɛ na ɓʉɓʉnga pisi ka lɨvananza kakʉ.› 26 Kinili, Kunzi atikoku mbɛyɨ ndɨ mʉgya-ligubo kakɨ ko bulya kunu, kyɛ amuɗukilyi ɓʉɓʉnga, anyɔgɔ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kunu ka ɓʉnyɛ kakɨ.»

4

Pɛtɛlɛ na Yuani ɓa ko ngbongu ka Basa-Yidingi

1 Pɛtɛlɛ na Yuani ɓa ndɨ kanzɨna kambwa ka ɓambanzʉ. Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓokumu, ngama ka ɓazamʉ ya Ndaɓʉ ko Kunzi na Ɓasadukayɔ ɓopuponoku ndɨ ɓɨwɛɛɛ. 2 Mambɛngɨ a ndɨ kaʉtʉla kyɛ ɓatʉtʉmbwa ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kaʉpá ɓambanzʉ mʉtʉʉ na kaʉɓɨkya ɓɛ yɛkɨ Yeso opupa ndɨ ka mbʉkʉ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, ɓopupa ndɛkɛ ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ. 3 Ɓugwi kʉwa ndɨ, yɛkɨ a kʉwa ndɨ ɓʉgɔgɔ, ɓʉmakya ka bɔlɔkɔ kadwɛ na ɓʉgala ɓi. 4 Luki limoti, ɓatʉ ɓudingi luga ka nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ mʉtʉʉ, ɓabaɨlya ndɨ. Ɓa kʉwa ndɨ banda ɓɛlɔfʉ kuɓukumuti.

5 Ɓʉgala ɓi, ɓangama ka Ɓayuda, ɓambɔkʉ-mbɔkʉ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓamʉmʉkana ndɨ ka Yelusalɛma. 6 Kumu-kumu ɓɛyɔ ka Ana a ndɨ wa gɔ wa, Kayafa, Yuani, Alesandulia sɛ kʉwa ɓatʉ ɓasɨ ɓa lɨvananza ko kumu-kumu. 7 Ɓupupisoku ndɨ Pɛtɛlɛ na Yuani, ɓumomoso kambwa kaɓʉ, ɓumuusa ndɨ ɓɛ: «Ko ngu ka wanɨ ikanɨ ko lino ka wanɨ yɔ mogyi ɓi mino lɨkpʉmʉka li nɨlɔ?»

8 Kʉwa wa, yɛkɨ Pɛtɛlɛ a ndɨ mutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu ɓɨɗɛ, usikisya ɓɛ: «Iɓunu ɓangama, sɛ kʉwa iɓunu ɓambɔkʉ-mbɔkʉ, 9 na lɨsyɛ li nɨlɨ, kika nɨ iɓusu ta ko ngbongu, a ko bulya ɓʉnza nɨɓɔ tagyilyi ɓi zɛgɛsɨ yi nɨmʉ na ɓɛyɔ ouki mino yi. 10 Iɓunu na ɓomikya Ɓezaleli ɓasɨ wibonito sɛ ɓɨnza ambɛ kika nɨ alʉkʉ yi nɨmʉna omogi kambwa kunu mʉna a wapʉpʉ, a ko lino ka Yeso-Kilisito mʉtʉ wa Nazalɛtɨ. Ɨyɨ nɨnɔ mabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba, Kunzi apupisoku ka mbʉkʉ. 11 Ɨyɨ nɨnɔ Moɓiso Motu aɓɨkyaga ko bulya kakɨ ɓɛ:

‹Lɨtalʉ nɨlɔ iɓunu, ɓopipiko, mombimba ndɨ

iitoni kʉwa lɨtalʉ la ɨzangɨya la muɓumbe.›

12 Muhukuso kɛgʉ ka mʉtʉ wagɔgɔ gʉtʉgʉ ɓemoti aka, kyɛ kɛgʉ no lino gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ ɓʉpá ɓambanzʉ kʉnʉ kusili wa mɔnɨ ɓɛ kyɛ ʉpɨ́ muhukuso.»

13 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓamʉmʉkanaga ndɨ ka Basa-Yidingi ɓombomboya ndɨ kʉgbɛ, kaɨna ɓɛyɔ Pɛtɛlɛ na Yuani ɓa ndɨ mino kanzɨna nɨ ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ, kyɛ ɓumibagatʉ ndɨ ɓɛ ɓa ɓatʉ ɓa payaya na ɓakaɓyɛgʉ ndɨ ɨkɔlɔ. Ɓandʉnga kʉwa ndɨ ɓɛ ɓikaga ndɨ pa imoti na Yeso. 14 Luki limoti, ɓatʉ ndɨ kamɨna alʉkʉ nɨnɔ ahʉka ndɨ wakamaga ɓuwobi na ɨɓʉ. Nɔkʉ ʉdɨka ndɨ ɓɨdɛ. 15 Ɓʉkpamya kʉwa ndɨ ɓɛ ɓopupi kunzi. Ɓapʉnga ndɨ kanzɨna luga kaɓʉ, 16 ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Tʉgya sɛ ɓatʉ nɨɓana ɓʉnɨ? A ɓɨngbanganya ɓɛ ɓagyatʉ ndɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga, ɓatʉ ɓasɨ ɓa Yelusalɛma ɓakaiba, kɛgʉ na yanganya. 17 Luki limoti, kɛgʉ ɓɨnza ɓɛ mongoni mi nɨmɔ isisilogi kawawa luga ka ɓambanzʉ. Tʉpakya nɛkɨ na ɗɨya ambɛ ɓakanzinilyonitɔgʉ ɓata mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ko lino ka Yeso.»

18 Kumbuso yi, ɓʉmaka ɓata ndɨ, ɓʉgbɨtyaga ɓɨkpɔkpɔkpɔ ɓɛ ɓakonzinonitɔgʉ ɓata ikanɨ ɓakowonisilonitɔgʉ ko lino ka Yeso. 19 Luki limoti, Pɛtɛlɛ na Yuani ɓusikisya ɓɛ: «Gʉtʉgʉ mbɛyɨ iɓunu aka, atʉ ngbingbili ko misa ko Kunzi kamʉɓanga iɓunu nɨ takɛgʉ kaɓanga Ɨyɨ? 20 Kiko iɓusu aka, takakwananɨgʉ kaasa kanzɨna ko bulya lɨkpʉmʉka nɨlɔ tɨna ndɨ, tʉkana.» 21 Ɓatʉ ɓa Basa-Yidingi ɓʉnyakɨlya ɓata ndɨ, ɓʉsa. Ɓakɨnagʉ ndɨ pisi nɨyɔ ɓakwanana ndɨ mino kaugyogyiso ko bulya ka ɓambanzʉ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kabibiso Kunzi ka nɨlɔ akɨtaga ndɨ lɔ. 22 Alʉkʉ yi nɨnɔ inisana ndɨ na muhukuso mʉmbanga nɔ, a ndɨ na ɓyanga kakɨtaga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya.

Malʉmba ka nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ

23 Nɨyɔ ɓasisa Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Yuani, ɓɨnda kʉwa ndɨ kaʉtʉmbʉlyaga ɓawai-daɓʉ masɨ nɨmɔ ɓokumu-kumu na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓʉɓɨkya ndɨ. 24 Nɨyɔ ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓalʉmba ndɨ ɓasɨ na lɨmbɛngɨ limoti ɓɛ: «Ngamaaa, ɨwɛ nɔ wagya ndɨ lɨsyɛ, lɨtɔmbʉ, moɓo makpʉkpʉ na masɨ nɨmɔ a kʉsɔ yi. 25 Pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu, wanzinisa ndɨ titosu ɓɛyɔ ka Daudi, mʉgya-ligubo kakʉ ɓɛ:

‹Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓɛvananza ɓo mino kavɨkɨmanaga?

Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓambanzʉ ɓo mino kagya ɓodikiɗi ɓaya payaya?

26 Ɓangama ɓa ɔɓɨlɨ ɓɨmbamba ndɨ ka lʉnga,

Ɓatʉ ɓakpʉkpʉ ɓamʉmʉkana ndɨ

kagyogyiso Mombukwono-dosu

na kagyogyiso Masiya nɨnɔ apʉnaga ndɨ.›

27 Iyo, a ɓɛyɔ, ngama Ɛlɔdɨ ɨɓʉ na Pɔsɔ Pilatʉ ɓamʉmʉkana ndɨ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ, pa imoti na ɓɛvananza ɓayagɔgɔ na ɓomikya-Ɓezaleli. Ɓamʉmʉkana ndɨ kagyogyiso Yeso, mʉgya-ligubo kakʉ wotu, nɨnɔ wapʉnaga ndɨ ɓɛ iki Masiya. 28 Ɓagya ndɨ ɓɛyɔ kotulyoso nɨlɔ wosisilya ndɨ katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, ko ngu na ka sɨpananɨsɔ kakʉ. 29 Mombukwono-dosu, mbɨya wanʉ, wɨnanɔ ɓaka ɓɛyɔ ɓo mino katigyogyiso yi. Ʉpá ɓosunzu kakʉ ngu kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka kakʉ nɨ ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ. 30 Nonokunɔ kʉɓɔkʉkɔ kakʉ ɓambanzʉ ɓahʉkɨ, ɓɨnɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga na mokingyosi ko lino ka mʉgya-ligubo kakʉ wotu ɓɛyɔ ka Yeso.»

31 Nɨyɔ ɓama kalʉmba ɓɛyɔ, pa nɨyɔ ɓa ndɨ mino ɓʉmʉmʉkana yɔ ɨzʉkʉla ndɨ ɓingbwuku-ngbwuku. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓotuma ndɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu, ɓapʉnga kaɓɨkyaga Mongoni ko Kunzi nɨ ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ.

Yʉkanana ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ

32 Ambaza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ ɓikaga ndɨ lɨmbɛngɨ limoti na mʉtamanagɨ mumoti. Kɛgʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ aɓɨkyaga ndɨ ɓɛ mukumbo kakɨ a makakɨ ɓɨkpɛ. Luki limoti, ɓobisaga ndɨ masɨ pa yimoti ko bulya kaɓʉ. 33 Ɓatʉtʉmbwa ɓatʉmbʉlaga ndɨ no ngu yasɨ mongoni nɨmɔ Mombukwono-dosu Yeso opupa ndɨ mino ka mbʉkʉ. Kunzi uɗukilya ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ ɓʉɓʉnga ɓudingi. 34 Mʉtʉ wa yangya kikogigʉ ndɨ luga kaɓʉ. A ɓɛyɔ, nɨɓɔ ɓikaga ndɨ na ɓotiko ikanɨ ɓandaɓʉ ɓagabaga ndɨ, ɓodoku no ɓuyi ɓi 35 ɓʉpá ɓatʉtʉmbwa. Ɨɓʉ ɓʉgbananɨlyaga kʉwa ndɨ kaɓyɛnɛnɛ na yangya ka mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka.

36 A ndɨ na alʉkʉ ɓemoti ina ndɨ ɓɛ Yɛzɛfʉ, ɓatʉtʉmbwa ɓalʉka ndɨ ɓɛ Balanaba, isi yi ɓɛ «Nɨnɔ utumisaga ɓɛngɛnɨ mambɛngɨ». Alʉkʉ yi nɨnɔ a ndɨ Mulawi, mʉtʉ wa uzu ya Kipulo, 37 agaba ndɨ tiko kakɨ, aga ndɨ na ɓuyi ɓi, upóku ɓatʉtʉmbwa.

5

Yɨgya yanyɛ ka Anania na Safila

1 Luki limoti, atʉ ndɨ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Anania. Nɨyɔ ɓʉkanana na mukakɨ ɓɛyɔ ka Safila, ɓagaba ndɨ gɔnɨ tiko kaɓʉ. 2 Ɓʉkanana ndɨ na mukakɨ, asʉma ndɨ ɓuyi ɓagɔgɔ, ɨnda kʉwa ndɨ kaʉpá ɓatʉtʉmbwa nɨɓɔ otigala ndɨ. 3 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ amuusa ndɨ ɓɛ: «Anania, ko bulya ɨkɨ yɔ abɨlɨ umingyi mino ɓɛyɔ kaɓɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu, wasʉma ɓuyi ɓagɔgɔ nɨɓɔ wogobi ɓi mino tiko? 4 Kambwa kagaba tiko, tiko yi nɨyɔ kɛgʉ ɓi ya kakʉ? Kumbuso kagabo yi, ɓuyi ɓi kɛgʉ ɓi gɔnɨ ɓa kakʉ? Ipungonogi mbɛyɨ na ɨwɛ ɓʉnɨ kagya ɓɛyɔ? Ɛɛɛ, wakuɓugʉ sɛ ɓambanzʉ, luki limoti, waɓu Kunzi!»

5 Nɨyɔ aka yɔ Anania ʉkana ɓɛyɔ, ogwa ndɨ ɓingbiii, okwo wa aka wa. Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ, ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ. 6 Ɓotugbo ɓodoku kʉwa ndɨ, ɓatikyogo, ɓabɨnɨka, ɓaga ndɨ kalumbo.

7 Nɨyɔ agya abɛ saa yɨsaa ɓɛnɛ, mukakɨ osiloku ndɨ, nɨ kɛgʉ kaiba nɨlɔ okitonogi. 8 Pɛtɛlɛ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Ɨɓɨkya mbɛyɨ, ɓuyi ɓasɨ nɨɓɔ ogwi ɓi ko tiko nɨɓana aka ɓa?» Asikisya ndɨ ɓɛ: «Iyo, iɓu nɨɓɔ aka ɓɔ.» 9 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mukononi pɨyɛ ɓi na mbʉnyakʉ ɓʉnɨ kakɨngɨlaga Lɨmbɛngɨ ka Mombukwono-dosu? Ʉkana, ɓatʉ nɨɓɔ ɓapʉnya kalumbo mbʉnyakʉ, ɓa mbɨya wanʉ ka mupumi wa, ɓakaaga na ɨwɛ ɓɛgɛyɔ.» 10 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ogwo ka magʉ ka atʉtʉmbwa wa, okwa ndɨ. Ɓotugbo ɓogulyoku ndɨ, ɓatakanya nɨ odokini. Ɓaga ndɨ na ɨyɨ, ɓalumboku ka kpɔlɔ ka mbʉnyakɨ. 11 Kʉwa wa, kanisa yasɨ na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ, ɓaɓanga ndɨ kʉgbɛ.

Ɓatʉtʉmbwa ɓakagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga

12 Ɓatʉtʉmbwa ɓagyaga kʉwa ndɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga na mokingyosi makpʉ luga ka ɓambanzʉ. Ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaya ndɨ ɓamʉmʉkanaga ndɨ ɓasɨ ka pa nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ pa ya yɨgbʉka ka Sɔlɔmɔnɔ. 13 Kɛgʉ ndɨ na mʉtʉ wodi nɨnɔ ɨkpʉndaga ndɨ kamatɨkana na ɨɓʉ. Wɨna sɛ, ɓambanzʉ ɓubibisaga ndɨ kʉgbɛ. 14 Ambaza ka ɓalʉkʉ na ɓoko nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyanaga ndɨ Mombukwono-dosu ikaga ndɨ kobwo, anɨmatɨla ka ɓatʉ ɓa baya. 15 Ɓʉbɨnɨkaga ndɨ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ko ɓopisi, ɓumongoso ka ɓakʉlʉgbʉ ikanɨ ka ɓakalagba. Ɓagyaga ndɨ ɓɛyɔ kyɛ Pɛtɛlɛ kakɨtaga wa, mulundu kakɨ akwananɨ kaʉdʉnda mino ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ. 16 Ambaza ka ɓambanzʉ odogokuto ndɨ gɔnɨ kotukyoku ka ɓagʉɗʉ nɨɓɔ ɓuwobi na Yelusalɛma. Ɓodogoku ndɨ na ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu na nɨɓɔ ɓa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓahʉkagatʉ ndɨ.

Yigyogyiso ka ɓatʉtʉmbwa

17 Kʉwa wa, Kumu-Kumu pa imoti na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ na ɨɓʉ, isi yi ɓɛ liɗu ka Ɓasadukayɔ, ɓʉmɨnɨlya ndɨ ɓatʉtʉmbwa imi. 18 Ɓugwi, ɓʉmakya ndɨ ka bɔlɔkɔ yidingi. 19 Luki limoti, no biti malaika ɓemoti ka Mombukwono-dosu oukwa ndɨ pumi ya bɔlɔkɔ, upupisoku, ʉɓɨkya ɓɛ: 20 «Wogoni ka Ndaɓʉ ko Kunzi, mʉɓɨkyaga ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ la ɔɓɨlɨ wambɨya.»

21 Nɨyɔ ɓatʉtʉmbwa ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓagya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ. Ɓopupya ndɨ ɓiɓo ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓapʉnga kapá mʉtʉʉ.

Kumu-Kumu na ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ, ɓʉmʉmʉla ndɨ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓasɨ ka Ɓayuda ka mʉnzɨna ka Basa-Yidingi. Ɓʉtɨka kʉwa ndɨ ɓambanzʉ kaumokoku ɓatʉtʉmbwa ka bɔlɔkɔ. 22 Luki limoti, nɨyɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓosilo kʉ ɓɛyɔ, ɓakʉtakanyagʉ ndɨ ɓata ɓatʉtʉmbwa. Ɓigoku ndɨ kaʉpága mongoni mi nɨma: 23 «Totokonyi pumi ya bɔlɔkɔ yɨdʉlaga ɓɨnza ɓɨkpwɔkpwɔkpwɔ. Ɓazamʉ ɓo ɓi ka pa kaɓʉ aka kambwa wo pumi. Luki limoti, nɨyɔ toukwi mupumi, takatokonyigʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka.» 24 Nɨyɔ ngama ka ɓazamʉ ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi na ɓokumu-kumu ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓamama ndɨ ɓɨgbagbagba, ɓanimuuso ɓɛ isilyoku sɛ kʉwa ɓʉ. 25 Kʉwa wa, mʉtʉ ɓemoti upuponilyoku ndɨ ɓɨwɛɛɛ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ nɨɓɔ mugwi ɓi ɓa sɛ kaʉpá ɓambanzʉ mʉtʉʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi kʉ.»

26 Kumbuso yi, ngama ka ɓazamʉ na ɓatʉ kakɨ ɓɨnda ndɨ kaugwi. Ɓodoku na ɨɓʉ, luki limoti, ɓakʉgya ndɨ na ɓou kyɛ ɓa ndɨ kaɨɓangɨlya ɓɛ ɓambanzʉ ɓakubumonitɔgʉ na matamʉ.

27 Nɨyɔ ɓosiloku ndɨ na ɨɓʉ, ɓumomoso kambwa wa Basa-Yidingi. Kʉwa wa, Kumu-Kumu apʉnga ndɨ kausombiso, 28 ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Takamupokyigʉ mbɛyɨ ɓi kapá mʉtʉʉ ko lino ka mʉtʉ yi nɨnɔ? Mʉtʉʉ kunu itulyonini ka Yelusalɛma wasɨ. Makapa katigboɗyo molingo ma ndʉga ka mʉnɔkʉ ko bulya kukwakʉ kakɨ!» 29 Pɛtɛlɛ na ɓatʉtʉmbwa ɓagɔgɔ ɓosikisya ndɨ ɓɛ: «Okwononi kaɓanga Kunzi nɨ kɛgʉ kaʉɓanga ɓambanzʉ aka. 30 Mabangɨlaga ndɨ Yeso ka mʉsalaba, mamwɔ. Luki limoti, Kunzi nɨnɔ ka ɓotitosu apupisoku ndɨ ka mbʉkʉ. 31 Kunzi aɗokisa ndɨ kʉgʉ, alikiso ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kakɨ, abisa ndɨ Ngama na Muhukuso kyɛ Ɓezaleli ɓoyikoni, Kunzi ʉpɨlya ɓʉnyɛ kaɓʉ. 32 Iɓusu, ta ɓadɛmʉ ɓa lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, pa imoti na Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ Kunzi ʉpá ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓangaga.»

33 Nɨyɔ ɓatʉ ɓa Basa-Yidingi ɓʉmʉkana mino ɓɛyɔ, miso ʉtana ndɨ ɓɨngbʉ, ɓa ndɨ kapa kaʉma ɓatʉtʉmbwa. 34 Luki limoti, luga kaɓʉ wa, a ndɨ na Mufalisayɔ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Gamalieli, muwonisilo wa mʉtʉʉ ka Musa. Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓaɓangaga ndɨ kʉgbɛ. Amaga ndɨ luga kaɓʉ, aɓɨkya ɓɛ ɓupupisi mbɛyɨ ɓatʉtʉmbwa kunzi. 35 Kumbuso yi, aɓɨkya ɓɛ: «Iɓunu Ɓezaleli, wiminyonito ka nɨlɔ makapa kagya ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓa. 36 Kanokitogigʉ masyɛ makpʉ wa Teuda ipupisa ndʉkʉ mino. Ɨyɨ, ɨmɨnaga ɓi abɛ kika mʉtʉ mudingi, ɓambanzʉ banda ɓamɨya ɓakwanganya ɓaɓɨɓyaga ndʉkʉ ɓingbooo. Luki limoti, ɓamwoni ndʉkʉ, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓasɨ ɓomisikono ɓingbwi, gʉtʉgʉ ɓemoti aka kasɨkanagʉ ndʉkʉ. 37 Kumbusa kakɨ, Yuda nɨnɔ mʉtʉ wa Galilaya ipupisoku ɓi ɓɛgɛyɔ, wa ɓa ndʉkʉ mino kaʉtanga ɓambanzʉ. Ɨyɨ, uluta ndɨ ɓambanzʉ ɓakpʉ kaɓɨɓya. Luki limoti, ɓamwɔ ndʉkʉ gɔnɨ, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓasɨ ɓomisikono. 38 Mbɨya wanʉ, na nɛkɨ kamʉɓɨkya ambɛ tumboni tamanaga kunu ka ɓatʉ ɓi nɨɓa, musiso. Kiko lɨkpʉmʉka ka ɓambanzʉ, osyatʉ. 39 Luki limoti, kika nɨ akotukyoku ko Kunzi, makakwananɨgʉ kakpɨngba. Ɛɛɛ, wiminyonito sɛ, makulonononito no Kunzi!»

Ɓatʉ ɓa Basa-Yidingi ɓabaɨlya ndɨ mʉnzɨna ka Gamalieli. 40 Ɓʉmaka kʉwa ndɨ ɓatʉtʉmbwa, ɓutinisiso fimbo, ɓʉgbɨtyaga ɓɛ ɓakoɓikyonitɔgʉ ɓata lɨkpʉmʉka ko lino ka Yeso. Kumbuso yi, ɓusisa ndɨ. 41 Kʉwa wa, ɓatʉtʉmbwa ɓopupa ndɨ ka Basa-Yidingi. Ɓa ndɨ ɓutumo na magyagya ɓɨɗɛ, kyɛ Kunzi ɨna ndɨ ɓɨnza ɓɛ ɓigyogyisi ko bulya lino ka Yeso. 42 Masyɛ masɨ, ka Ndaɓʉ ko Kunzi na ka ɓandaɓʉ ɓayagɔgɔ dididi, ɓisisilaga ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Yeso ɓɛ ɨyɨ nɨ Masiya.

6

Ɓupunogini ɓambanzʉ maɗɨya na ɨka kausingyo ɓatʉtʉmbwa

1 Ka masyɛ mi nɨmɔ, yɛkɨ ɓaɓɨɓya ɓa ndɨ kobwo kʉgbɛ, Ɓayuda nɨɓɔ ɓanzɨnaga Ligiliki ɓapʉnga ndɨ kaɨgama na nɨɓɔ ɓanzɨnaga Libelenia, ɓanaɓɨkya ɓɛ masyɛ masɨ, ngbingo mʉgbananaga malɨlɨ, ɓakʉpágɨgʉ ɓowoko kaɓʉ malɨlɨ ɓɨnza. 2 Kʉwa wa, ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓʉmʉmʉla ndɨ ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ ɓasɨ, ɓʉɓɨkya ɓɛ: «Kokwononigʉ ɓɛ tasɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko bulya yɨgbananaga malɨlɨ. 3 Kinili, ɓomika-mama, hupunogoni ɓambanzʉ maɗɨya na ɨka luga kunu nɨɓɔ ɓa yɨgya yanza, ɓutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu na yimibo. Tʉpá ɨɓʉ ligubo li nɨlɔ. 4 Iɓusu, togulyonogo malʉmba na kaɓɨkyaga Mongoni Manza.» 5 Lɨkpʉmʉka lɔ uɓosa ndɨ ɓatʉ ɓasɨ. Ɓʉpʉnaga kʉwa ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓa: Etieni, mʉtʉ wa baya yidingi na mutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu, Filipi, Pɔlɔkɔlɔ, Nikanɔlɔ, Timoni, Palamɛna sɛ kʉwa Nɨkʉla, mʉtʉ wa Atiokia nɨnɔ abaya ndɨ ka kanisa ka Ɓayuda. 6 Kumbuso yi, ɓodoku ndɨ na ɨɓʉ kambwa ka ɓatʉtʉmbwa, ɓubisilya maɓɔkʉ, ɓʉlʉmbɨlya.

7 Mongoni Manza ko Kunzi a kʉwa ndɨ ka isisilogo aka. Ka Yelusalɛma, ɓaɓɨɓya ɓobwa ndɨ ɓakpʉ na ɓokumu ɓudingi ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Yeso.

Ɓagwini Etieni

8 Etieni nɨnɔ Kunzi aɗukilya ndɨ ɓʉɓʉnga, atumiso no ngu, agyaga ndɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga na mokingyosi makpʉkpʉ luga ka ɓambanzʉ. 9 Kʉwa wa, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓapʉnga ndɨ ɓoɗongoso na Etieni. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓatʉ ɓa ndaɓʉ ya malʉmba nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ «Ɓosunzu ɓʉkʉlɨkanaga.» A ndɨ Ɓayuda ɓa gʉɗʉ wa Kulɛnɛ, nɨyɔ ya Alesandulia, sɛ kʉwa nɨɓɔ ɓa iwili ya Kilikia na nɨyɔ ya Azia. Ɨɓʉ ɓɔ ɓa ndɨ kobiso ɓoɗongoso na Etieni, 10 luki limoti, ɓakakwananagʉ ndɨ kakɨtaga kyɛ a ndɨ kanzɨna na yimibo nɨyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu apága ndɨ. 11 Kʉwa wa, ɓʉkalyaga ndɨ ɓambanzʉ kyɛ ɓaɓɨkyɨ ɓɛ: «Tamukoni ɓi nɨ anatʉmbwa Musa no Kunzi.» 12 Ɓuvikimosaga ndɨ ɓambanzʉ, ɓambɔkʉ-mbɔkʉ na ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ. Kʉwa wa, ɓodoku ndɨ kagwi Etieni, ɓaga na ɨyɨ ka Basa-Yidingi. 13 Ɓodokuto ndɨ gɔnɨ na ɓadɛmʉ ɓa ɓɔngɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Alʉkʉ mʉna kɛgʉ kaɨga kumbuso na mʉnzɨna manyɛnyɛ ko bulya ndaɓʉ yotu ko Kunzi na ko bulya mʉtʉʉ ka Musa! 14 A ɓɛyɔ, tamukonito ɓi nɨ anaɓɨkya ɓɛ Yeso yi nɨnɔ mʉtʉ wa Nazalɛtɨ apanza ɓanʉ Ndaɓʉ ko Kunzi yi nɨyɨna, ogomosyono yɨgya nɨyɔ Musa atɨsɨlya ndɨ.»

15 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka Basa-Yidingi ɓa ndɨ kanda Etieni ɓɨngbangbangba. Ɓɨna ndɨ miso kakɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨmɔ ka malaika.

7

Etieni akanzɨna kambwa ka ɓambanzʉ ka Basa-Yidingi

1 Kʉwa wa, kumu-kumu amuusa ndɨ Etieni ɓɛ: «A lɨngʉnʉ nɨlɔ ɓakaɓɨkya ko bulya kakʉ?» 2 Etieni asikisya ndɨ ɓɛ: «Iɓunu ɓomika-mamaaa na iɓunu ɓababaaa, imukononito ɓɨnza! Kunzi nɨnɔ wa ɨbɨba apuponilyatʉ ndɨ titosu Abalahamʉ ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ ndɨ mino ka mugi ma Mezopotamia, kambwa kaiko ka mugi ma Alani. 3 Aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Tʉkya ku kunu, ka lɨvananza kakʉ, waga ka mugi nɨmɔ nakaʉwanya.› 4 Kʉwa wa, Abalahamʉ atʉkya ndɨ ka mugi ka Ɓakalidea, ɨnda ndɨ kaiko ka Alani. Kʉ ɓɛyɔ, abakɨ okwa ndɨ. Kumbuso yi, Kunzi atumboku ndɨ kʉ, adukusoku ka mugi mi nɨma mo mino mbɨya wanʉ. 5 Kʉ ɓɛyɔ, Kunzi kapágʉ ndɨ gʉtʉgʉ mugi aka ɨkanɨ mikya pa mʉkɛɗɛ kaɗɨta lɨsɔkʉ. Luki limoti, awanyaga ndɨ ɓɛ apátʉ mugi mi nɨma, na ka ɓomiko-mikakɨ. Wɨna sɛ, ko ngbingo yi nɨnɔ, Abalahamʉ kɛgʉ ndɨ no miki. 6 Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Lɨvananza kakʉ ika ndɛkɛ ka mugi ka ɓatʉ ɓagɔgɔ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓuitisa ndɛkɛ ɓosunzu, ɓugyogyisa ndɛkɛ ka ɓyanga ɓamɨya ɓakwanganya.› 7 Luki limoti, Kunzi aɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ: ‹Ɨmɨ, nakɔtʉ ndɛkɛ mʉkɔmbʉ ka ɓatʉ ɓa mugi mi nɨmɔ ɓika ndɛkɛ nɨ ɓuitisini ɓosunzu. Kʉwa wa, nupupisatʉ ndɛkɛ, ɓodoku kebibiso ka pa yi nɨyɨ.› 8 Kumbuso yi, Kunzi ɓʉkanana ndɨ na Abalahamʉ. Yʉkanana yi a ndɨ pisi ka sɨmʉɨsɔ. Kinili, Abalahamʉ akusisa ndɨ mikakɨ ɓɛyɔ ka Isaka kumbusa wa masyɛ ɓʉgɨna ma yɨɓʉkʉta kakɨ. Isaka agya ndɨ ɓɛgɛyɔ na nɨnɔ kakɨ ɓɛyɔ ka Yakɔbɔ. Yakɔbɔ agya ndɨ ɓɛgɛyɔ na ɓotitosu tɛkɛɓɛ na ɓaɓa.

9 Titosu ɓikaga ndɨ no miso mopi na mamaɓʉ ɓɛyɔ ka Yɛzɛfʉ. Ɓagaba ndɨ ka ɓusunzu ka Misili. Luki limoti, Kunzi a ndɨ pa imoti na ɨyɨ, 10 anyɔgɔ ndɨ ka yigyogyiso kakɨ yasɨ. Apá ndɨ ɨzɨyɔ na yimibo kanzɨna kambwa ka Falaɔ. Ngama amomosa ndɨ kaanda mugi ma Misili na kaamalya ndaɓʉ kakɨ yasɨ. 11 Luki limoti, ayʉndɨ ogulya ndɨ ka mugi masɨ ma Misili na nɨmɔ ma Kanana. Kumbu yidingi, ɓotitosu ɓakɛgʉ ndɨ na malɨlɨ. 12 Yakɔbɔ ʉkana ndɨ ɓɛ malɨlɨ a ka Misili, ʉtɨka mbɛyɨ ndɨ ɓotitosu ka nganga ya mambwa. 13 Ka nganga ya yɨɓa, Yɛzɛfʉ imibisikoso na ɓamamakɨ. Kʉwa wa, Ngama Falaɔ iba ndɨ litino ka Yɛzɛfʉ. 14 Kumbuso yi, Yɛzɛfʉ ʉtɨka ndɨ ɓambanzʉ kavoku abakɨ ɓɛyɔ ka Yakɔbɔ na lɨvananza kakɨ lasɨ. Ɓatʉ ɓasɨ ɓa ndɨ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka na kuɓukumuti. 15 Yakɔbɔ ɨnda ndɨ ka Misili, okwa ndɨ kʉ ɓɛyɔ, gʉtʉgʉ ɓotitosu aka. 16 Ɓabɨnɨka ndɨ ɓamanda kaɓʉ ka Sekemu, ɓolumboku ka pa ya ɓambʉkʉ nɨyɔ Abalahamʉ oluwa ndɨ no ɓuyi ka maɓɔkʉ ka ɓomika Hamoli ka iwili ya Sekemu.

17 Yɛkɨ masyɛ nɨmɔ Kunzi awanyaga ndɨ Abalahamʉ kapá mino agʉmɛ a kʉwa ndɨ ɓuwobi kaɨtʉlyana, ɓambanzʉ ɓɨtʉndaga ndɨ, ɓobwo ɓakpʉ kʉ ka Misili. 18 Kumbuso yi, ngama mudingi wagɔgɔ alya ndɨ ɓʉngama ka Misili. Ɨyɨ ngama yi nɨnɔ kamibagʉ ndɨ Yɛzɛfʉ. 19 Aɓɔ ndɨ lɨvananza kusu, ʉgyagya ɓotitosu, ʉpá ndɨ mʉtʉʉ mapʉ ɓɛ ɓumbimbogi ɓomikaɓʉ nɨɓɔ ɓawɛsɛ kyɛ ɓokwogi. 20 Musa ɨɓʉkʉta ndɨ ko ngbingo yi nɨnɔ, a ndɨ miki wanza ko misa ko Kunzi. Ɓakwisa ndɨ ka ɓatɨmba ɓasaa aka ka ndaɓʉ ka abakɨ. 21 Ngbingo yi nɨnɔ ɓabisoku ndɨ mino ɓɨkɛɗɛ, mika Ngama Falaɔ muko yi ɨvɨlya ndɨ, ikwisilyo abɛ mikakɨ mʉɓʉkʉta. 22 Kʉwa wa, ɓawonisila ndɨ Musa yimibo yasɨ ka Ɓamisili, ɨɨta mʉtʉ wa kibo mʉnzɨna na mogubo dididi.

23 Nɨyɔ otulyoso ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya, ɨkandaga ndɨ kaɨnda kaʉndoku ɓamamakɨ ɓɛyɔ ka ɓomikya Ɓezaleli. 24 Kʉ ɓɛyɔ, amɨna ndɨ Mumisili ɓemoti nɨ anagyogyiso mʉva-kʉkakɨ. Asingyoku ndɨ alʉkʉ nɔ ɓa ndɨ kagyagya nɔ, igiso likosi, amwɔ Mumisili. 25 Musa a ndɨ kasɨma ɓɛ ɓamamakɨ ɓakwanana ndɨ kaiba ɓɛ Kunzi apʉnaga ndɨ ɨyɨ kauhukuso. Luki limoti, ɓakotombisyagʉ ndɨ. 26 Ɓʉgala ɓi, upuponilya ndɨ Ɓezaleli ɓaɓa nɨ ɓanabʉmana. Akɨsa ndɨ kaʉgbʉmaga, ʉɓɨkya ɓɛ: ‹Ɓawai, ma ɓatʉ ɓemoti, ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kabʉmana?› 27 Luki limoti, nɨnɔ a ndɨ kagyogyiso ɓɛngɛnɨ, atindika ndɨ Musa, amuusa ɓɛ: ‹Wanɨ nɔ utwi ngama na kaiko zozi kusu? 28 Wakapa kɛmwɔ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ wamwi ɓi mino Mumisili isyeiku ɓi?› 29 Nɨyɔ Musa ʉkana ɓɛyɔ, apɨkɨta ndɨ wa, ɨnda kaiko ka mugi nɨmɔ ina ɓɛ Madiani. Kʉ ɓɛyɔ, ʉɓʉkʉta ndɨ ɓomiki ɓaɓa.

30 Kumbusa wa ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya, malaika apuponilya ndɨ Musa ka gbɔgɔ nɨyɔ a ndɨ kagbʉndɨkana ka ɨsa ka ngʉpa ya Sinai. 31 Nɨyɔ Musa ɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ, ombombaya ndɨ kʉgbɛ. Ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino kaisisilo ɓɛkyɛ ɨnɨ ɓɨnza, ʉkana ndɨ lɨyʉ ka Mombukwono-dosu anaɓɨkya ɓɛ: 32 ‹Ɨmɨ nɨ Kunzi ka ɓatɨtakʉ, Kunzi ka Abalahamʉ, ka Isaka na ka Yakɔbɔ.› Nzʉyɨ atwa ndɨ Musa ɓɨkyakyakya nɨ kikpundigʉ ɓata kaɨkwɛ kʉ. 33 Mombukwono-dosu aka na ɨyɨ ɓɛ: ‹Wɨnyɔgɔ ɓɛkpakʉ, kyɛ pa yi nɨyɔ wo mino wakamaga yɔ, a pa yotu. 34 Ninini ɓɛyɔ ɓo mino kaugyogyiso ɓatʉ kamɨ ka Misili. Nukonini mʉgamʉ kaɓʉ, ɨmɨ nosyiku kaʉkʉlaga. Doku mbɨya wanʉ, nakaʉtɨka ka Misili.›

35 Musa yi nɨnɔ Ɓezaleli ɓamanganya ndɨ, ɓamuusa ɓɛ: ‹Wanɨ nɔ utwi ngama na kaiko zozi?› Ɨyɨ kʉwa nɔ Kunzi atɨka ndɨ kaiko ngama na kaʉkʉlaga pisi ka malaika yi nɨnɔ apuponilya ndɨ ka gbɔgɔ. 36 Musa nɔ upupisoku ndɨ ɓomikya Ɓezaleli ka Misili. Agya ndɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga na nɨmɔ muɓongiso ka Misili, ko liɓo la liniko lidingi nɨlɔ ɓalɨkyaga ɓɛ liɓo Langbʉ na ka ɨsa ka ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya. 37 Musa yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓomikya Ɓezaleli ɓɛ: ‹Kunzi amʉtɨkɨlyatʉ ndɛkɛ mugyalandʉ abɛ ɨmɨ, iko mʉva-kukunu.› 38 Ngbingo yi nɨnɔ ɓomikya Ɓezaleli ɓamʉmʉkana ndɨ mino ka ɨsa, Musa a ndɨ wa pa imoti na ɓotitosu. Malaika anzɨnaga ndɨ na ɨyɨ kʉgʉ wa ngʉpa ya Sinai, apá kʉwa ndɨ mʉnzɨna ma ɔɓɨlɨ nɨmɔ atikitisyaga ndɨ iɓusu.

39 Luki limoti, ɓotitosu ɓakapagɨgʉ ndɨ kamʉkana, ɓamʉya ndɨ ɓɨkanganga, ɓa ndɨ kapa kaɨga ɓata ka Misili. 40 Ɓaɓɨkya ndɨ Aluni ɓɛ: ‹Tɨgyɨlya ɓokunzi nɨɓɔ ɓakwanana katikpokyoniso. A ɓɛyɔ, Musa yi nɨmʉ nɔ atipupisiku ɓi ka Misili, takɛgʉ kaiba ɓɛ ɨkɨ yɔ agyi ɓi.› 41 Ka masyɛ mi nɨmɔ aka mɔ, ɓɨgyɨlya ndɨ mulundu ko mikya ngɔmbɛ, ɓapá ndɨ mulundu ma mikya ngɔmbɛ yi nɨnɔ ɓapɛpɛ. Ɓalisisa ndɨ dumo ko luki li nɨlɔ ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓagya ndɨ lɔ. 42 Kʉwa wa, Kunzi ʉpá ndɨ mʉgɔngʉ, ʉsa ɓɛ ɓiki kobibiso mangʉtʉ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga ndɨ mino ka kɨtaɓʉ ka ɓogyalandʉ ɓɛ:

‹Iɓunu Ɓezaleli,

ɨmɨ nɔ mɛpá ndɨ apɛpɛ wa ɓanyama na ɓapɛpɛ ɓagɔgɔ

ka ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya ka ɨsa?

43 Iɓunu mabɨnɨkaga ndɨ ɓangbangba ko kunzi kunu ɓɛyɔ ka Moloki

na lɨngʉtʉ ko kunzi kunu ɓɛyɔ ka Lefani.

Mɨgyɨlya ndɨ lundu yi nɨyɔ ɓɛkyɛ miki kobibiso.

Kinili, namuhokiso ndɛkɛ ɓyɨ kakɨtaga mugi ma Babiloni.›

44 Kʉ ka ɨsa, ɓotitosu ɓa ndɨ na ngbangba nɨyɔ ikaga ndɨ na kpokoyo wa agʉmɛ. Musa opika ndɨ ngbangba yi nɨyɔ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi akpamya ndɨ mino, agya ndɨ ka likingyosi li nɨlɔ ɨna ndɨ. 45 Kumbuso yi, ɓʉpá kʉwa ndɨ ɓomika ɓotitosu ngbangba yi nɨyɔ. Ɨɓʉ ɓabɨnɨka ndɨ ngbingo yi nɨnɔ Yɔsʉa a ndɨ mino ngama kaɓʉ. Ɓɨnda ndɨ gɔnɨ na iyu ka mugi ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ Kunzi ukpumya ndɨ kambwa kaɓʉ. Ngbangba yi nɨyɔ ikaga ndɨ kʉ ɓɛyɔ kadwɛ ko ngbingo ka ngama Daudi. 46 Daudi inisana ndɨ na ɨzɨyɔ ko misa ko Kunzi, aɓɨkya ndɨ ɓɛ akapikilyo Kunzi ka Yakɔbɔ ndaɓʉ. 47 Luki limoti, Sɔlɔmɔnɔ kʉwa nɔ opika ndɨ.

48 Luki limoti, Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ kikogigʉ ka ɓandaɓʉ nɨɓayɔ ɓambanzʉ ɓopikogo. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mugyalandʉ aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ:

49 ‹Mombukwono-dosu akaɓɨkya ɓɛ, kʉgʉ wa lɨsyɛ a kiti wa ɓʉngama kamɨ,

na lɨtɔmbʉ a pa kamɨ ya kibiso magʉ.

Makepikilyo inguo ya ndaɓʉ tino?

Pa kamɨ ya kimumbiso ika ndɛkɛ yanɨ?

50 Kɛgʉ mbɛyɨ ɨmɨ nɔ nagya makpʉmʉka masɨ mi nɨma?›

51 Eze iɓunu ɓatʉ ɓa mʉ mapʉaaa! Mambɛngɨ ɓingbongili, nɨ makɛgʉ kaʉkana. Mikaga kobiso ɓoɗongoso na Lɨmbɛngɨ-Lotu ɓongbinga ɓasɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓotitonu ndɨ gɔnɨ! 52 Mugyalandʉ tino pɨyɛ nɔ ɓotitonu ɓakagyogyisagʉ ndɨ? Ɓulumwisaga ndɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓɨkyaga ɓɛ Mʉtʉ Wongbingbili odokuto ndɛkɛ. Mbɨya wanʉ, masutini ɓi, mamwɔ. 53 A ɓɛyɔ, minisana ndɨ na mʉtʉʉ ko Kunzi pisi ka ɓamalaika. Luki limoti, nɨ makoɓuulyogigʉ.»

Kukwakʉ ka Etieni

54 Nɨyɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ka Basa-Yidingi ɓʉkana mʉnzɨna mi nɨmɔ, miso ʉtana ndɨ ɓɨngbʉ na Etieni, ɓɨlya manzʉ ɓɨkyalʉkyalʉ. 55 Luki limoti, Etieni a ndɨ mutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu. Ɨkwɛ ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɨna ɨbɨba ko Kunzi, na Yeso wakamaga ka kʉmbanzɨkanikɔ ko Kunzi. 56 Ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Nakaɨna lɨsyɛ ɓikpo, na Mika-mʉmbanzʉ wakamaga ka kʉmbanzɨkanikɔ ko Kunzi.» 57 Nɨyɔ ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓagbʉngʉkana ndɨ ɓihooo, ɓɨdʉlaga motili, ɨɓʉ ɓasɨ ɓagwi ndɨ Etieni. 58 Ɓopupa ndɨ na ɨyɨ kunzi wa gʉɗʉ, ɓapʉnga ndɨ kabʉma na matamʉ. Ɓadɛmʉ ɓava ndɨ ɓotu kaɓʉ, ɓoɗukusilo kambwa ka mʉwanza ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Saulo. 59 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kabʉma na matamʉ nɔ, Etieni alʉmba ɓɛ: «Mombukwono-dosu Yeso, va lɨmbɛngɨ kamɨ.» 60 Kʉwa wa, oɓuna ndɨ moli, apamɨkana ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wakondonitɔgʉ ɓʉnyɛ kaɓʉ!» Kumbuso yi, osisa ndɨ lɨmbɛngɨ.

8

1 Saulo abaɨlyatʉ ndɨ gɔnɨ ɓɛ ɓamwɨ Etieni.

Saulo akogyogyiso kanisa

Ka lɨsyɛ li nɨlɔ aka lɔ, yigyogyiso yidingi ɨpʉnganaga ndɨ ka kanisa ya Yelusalɛma. Ɓatʉtʉmbwa ɓotigala ndɨ ɨɓʉ wa aka wa, ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ ɓasɨ ɓomisikono ɓingbwi ka iwili ya Yudɛa na nɨyɔ ya Samalia. 2 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓangaga ndɨ Kunzi ɓalumba ndɨ Etieni, ɓagama ndɨ no kumbu kʉgbɛ. 3 Luki limoti, Saulo a ndɨ kakɨsa no ngu kolumwisaga kanisa, anakpɨma ɓandaɓʉ ɓɨkpɛkpɛkpɛ kaugwi ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ iki ɓalʉkʉ ikanɨ ɓoko ɓi, anʉɗɨkɨta ka bɔlɔkɔ.

Filipi akaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Samalia

4 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓomisikana ndɨ ɓɔ ɓikaga ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka pa yasɨ kʉ ɓakpakyanaga ndɨ mino. 5 Filipi ɨnda ndɨ ka gʉɗʉ ɓemoti mudingi wa Samalia kaɓɨkyaga mongoni ko bulya ka Kilisito. 6 Ambaza ka ɓambanzʉ ɓamʉkanaga ndɨ lɨmbɛngɨ limoti, ɓanɨna makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ ikaga ndɨ kagya. 7 Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ upupaga ndɨ ɓambanzʉ ɓakpʉ nɨ anapamɨkanaga. Ɓazɛgɛsɨ ɓakpʉ na ɓatʉ ɓakɨgyagya ɓahʉkagatʉ ndɨ gɔnɨ. 8 Kʉwa wa, magyagya mudingi ingya ndɨ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ.

9 Wɨna sɛ, ka gʉɗʉ yi nɨnɔ, a ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Simoni. Katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, ʉkɨmaga ndɨ ɓanɛkɔ, ɓatʉ Ɓasamalia ɓanaɓanga. Ɨbɨbaga ndɨ kʉgbɛ. 10 Ɓatʉ ɓasɨ, iki ɓomiki ikanɨ ɓambɔkʉ ɓamʉkanaga ndɨ kʉgbɛ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ a ngu ko Kunzi, nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ ‹Ngu Yidingi.›»

11 Ɓamʉkanaga ndɨ Simoni kyɛ katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, udikisaga ndɨ nɔkʉ ɓɨdɛ na ɓanɛkɔ ɓi nɨɓɔ kakɨ ɓɔ. 12 Luki limoti, nɨyɔ ɓabaɨlya Mongoni Manza nɨmɔ Filipi a ndɨ kaɓɨkyaga ko bulya Ɓʉngama ko Kunzi na ko lino ka Yeso-Kilisito, ɓalʉkʉ na ɓoko ɓiɓotisisa ndɨ. 13 Gʉtʉgʉ Simoni mombukwana-dakɨ yi abaɨlya ndɨ, ɓaɓotisiso, ɓikaga kʉwa ndɨ na Ɓafilipi aka. Mʉnɔkʉ adɨkaga ndɨ ɓɨdɛ kaɨna mokingyosi na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ igyonosaga ndɨ.

14 Ka Yelusalɛma, ɓatʉtʉmbwa ɓʉkana ɓɛ Ɓasamalia ɓoboilyini lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓʉtɨkɨlya kʉwa ndɨ Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Yuani. 15 Nɨyɔ ɓosilo ka Samalia, ɓʉlʉmbɨlya ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ ɓɔ kyɛ Lɨmbɛngɨ-Lotu usilyi. 16 A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ-Lotu kɛgʉ na ɨɓʉ lisilyo, ɓuɓotiso mbɛyɨ ndɨ ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso aka. 17 Kʉwa wa, Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Yuani ɓubisilya ndɨ maɓɔkʉ, Lɨmbɛngɨ-Lotu usilya kʉwa ndɨ.

18 Nɨyɔ Simoni ɨna ɓɛ Lɨmbɛngɨ-Lotu usilyini ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ ɓɔ ngbingo yi nɨnɔ ɓatʉtʉmbwa ɓubisilya ndɨ mino maɓɔkʉ, udulyoku ndɨ Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Yuani no ɓuyi, ʉɓɨkya ɓɛ: 19 «Ipóniku gɔnɨ ngu yi nɨyɔ, iba nakabisilyogo ɓanʉ mʉmbanzʉ maɓɔkʉ, Lɨmbɛngɨ-Lotu asyilyo.» 20 Luki limoti, Pɛtɛlɛ asikisya ndɨ ɓɛ: «Wigyogyinɔ gʉtʉgʉ pa imoti no ɓuyi kakʉ! Wakasɨma ɓɛ wakwananatʉ koluwo no ɓuyi luki nɨlɔ Kunzi apága ka ɨzɨyɔ! 21 Wakɛgʉ na pa ka lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, kundigʉ ɓɛgɛyɔ, kyɛ wakɛgʉ ngbingbili kambwa ko Kunzi. 22 Wasa tamanaga yanyɛ, walʉmba Mombukwono-dosu, yagɔgɔ akwananatʉ kaʉpɨlya inguo ya tamanaga yi nɨyɔ. 23 A ɓɛyɔ, nakaɨna ɓɛ wa mutumo na mʉsasa, na wa ka bɔlɔkɔ ya ɓʉnyɛ.» 24 Simoni asikisya kʉwa ndɨ Pɛtɛlɛ ɨɓʉ na Yuani ɓɛ: «Ilumbilyono asɨ nɨ iɓunu aka, iba lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka kesilyonitɔgʉ ɓɛyɔ moɓikyi mino.»

25 Kumbuso kapága mongoni ka nɨmɔ igyonosa ndɨ na kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu, Pɛtɛlɛ na Yuani ɓɨga ndɨ ka Yelusalɛma. Ko pisi, ɓa ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko giyo dididi ya Samalia.

Filipi ɓobongonini na Muetiopia

26 Malaika ɓemoti ka Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ Filipi ɓɛ: «Wɨnda miso ya zebu, ka syʉngbʉ wo pisi yi nɨyɔ atʉkyaga ka Yelusalɛma kaɨnda ka Gaza.»

27 Filipi atʉkya ndɨ, aga. Ko pisi, abangana ndɨ na Muetiopia ɓemoti. Ɨyɨ alʉkʉ yi nɨnɔ a ndɨ mʉtʉ wa ɨbɨba* kʉgbɛ kʉ kaɓʉ. Ɨyɨ gɔnɨ nɔ andaga ndɨ lɨngama lasɨ ka ngama mudingi muko yi wa Etiopia ɓɛyɔ ka Kandaki. Ɨyɨ Muetiopia yi nɨnɔ a ndɨ nɨ ogoni kabibiso Kunzi ka Yelusalɛma. 28 A kʉwa ndɨ kaɨga kʉ kakɨ. Ikini ka masuwa kakɨ nɨnɔ ɓapunda ɓalutaga ndɨ, anatangʉlaga kɨtaɓʉ ka mugyalandʉ Isaya. 29 Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓɨkya ndɨ Filipi ɓɛ: «Mʉkpʉɗa masuwa yi nɨmʉ.»

30 Filipi ɨnda ndɨ mbangʉ, amʉkana Muetiopia nɨ anatangʉlaga kɨtaɓʉ ka mugyalandʉ Isaya. Filipi amuusa ɓɛ: «Watʉ kotombisyo lɨkpʉmʉka li nɨlɔ wakatangʉlaga lɔ?» 31 Asikisya ɓɛ: «Nakwanana kotombisyo lɨkɨ nɨ mʉmbanzʉ ketumbulyogigʉ?» Kʉwa wa, amaka ndɨ Filipi ɓɛ oɗokiku kaiko ka kpɔlɔ kakɨ. 32 A ndɨ katangʉlaga Moɓiso mi nɨma:

«Ɓɨnda ndɨ na ɨyɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ kɔndɔlɔ

ka pa yi nɨyɔ ɓumwɔgɔ mino ɓanyama,

mʉɗɔngɔnɨ abɛ mikya kɔndɔlɔ mʉdaka ɓiwo

kambwa ka mʉtʉ yi nɨnɔ ʉkɔgɔ tukatʉ,

nɨ kɛgʉ kaiɓukuso.

33 Ɓayopisaga ndɨ nɨ ɓakakugʉ ngbanga kakɨ ka ɓungbingbili.

Wanɨ nɔ apága ndɛkɛ mongoni mo puponogo kakɨ?

Kyɛ ɓatumboni ndɨ ɔɓɨlɨ kakɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ.»

34 Alʉkʉ yi nɨnɔ aka na Filipi ɓɛ: «Kikiliki, mugyalandʉ akanzɨna ɓɛyɔ ko bulya ka wanɨ? A ko bulya kakɨ aka ikanɨ ka mʉtʉ wagɔgɔ?» 35 Kʉwa wa, Filipi apʉnga ndɨ kozukogo pa ya Moɓiso mi nɨmɔ aka mɔ, aɓɨkyaga Mongoni Manza ka Yeso. 36 Ɓidukulaga ndɨ na lɨgʉndʉ, ɓadwɛ ka pa yimoti nɨyɔ a ndɨ no liɓo. Mʉtʉ wa ɨbɨba yi nɨnɔ aɓɨkya ndɨ Filipi ɓɛ: «Yɛ ba! Liɓo nɨlɨ, ɨkɨ ɓata yɔ otigoli ɓɛ ɓeɓotisi?»

[ 37 Filipi asikisya ndɨ ɓɛ: «Kika nɨ woɓinikyonini na lɨngʉnʉ, ɓakwanana kauɓotiso.» Alʉkʉ nɔ asikisya ɓɛ: «Na na baya ambɛ Yeso-Kilisito a Miko Kunzi.»] 38 Akpamya ɓɛ ɓamomosi masuwa. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓosya ndɨ ko liɓo, Filipi aɓotiso. 39 Nɨyɔ ɓopupoku ndɨ ko liɓo, Lɨmbɛngɨ ka Mombukwono-dosu aga ndɨ na Filipi nɨ alʉkʉ yi nɨnɔ kaminigʉ ɓata. Luki limoti, aga kʉwa ndɨ nɨ otumini na magyagya ɓɨɗɛ. 40 Filipi ɨzʉkyana kʉwa ndɨ nɨ odwini ka mugi ma Azoto. A ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ nɨɓɔ a ndɨ mino kakɨtaga, kadwɛ kʉ kwa kʉ adwɛ ndɨ mino ka mugi ma Kaizalɨa.

9

Saulo ayikosini ɔɓɨlɨ

1 Ka masyɛ mi nɨmɔ, Saulo ikaga ndɨ kaʉnyakɨlya ɓaɓɨɓya ka Mombukwono-dosu, anʉpapandɨa kukwakʉ. Lɨsyɛ limoti, aga ndɨ kʉ ko kumu-kumu, 2 akʉnga ndɨ ɓabalʉwa kaɨnda ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda ka gʉɗʉ wa Damasɨkɨ. Kʉsɔ wa ɓabalʉwa ɓi nɨɓɔ, ɓasɨlya ndɨ pisi ɓikpo ɓɛ kʉtakanya ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓakaɓyɨɓya lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu iki ɓalʉkʉ ikanɨ ɓoko, ugwi, ɨndɨ na ɨɓʉ ka Yelusalɛma. 3 Nɨyɔ a mbɛyɨ ndɨ mino ko pisi aka, ɓuwobi kadwɛ ka Damasɨkɨ, ko ngbinga ɓemoti aka, mangbamʉ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ akungula ndɨ ɓikululu. 4 Ɨyɨ aka ndɨ wasɨ ɓɨngɔmʉ, ʉkana lɨyʉ nɨ anaɓɨkya ɓɛ: «Saulo, Saulo, wakegyogyiso ko bulya ɨkɨ?» 5 Amuusa ɓɛ: «Mombukwono-dosu, ɨwɛ nɨ wanɨ?»

Lɨyʉ asikisya ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ Yeso nɨnɔ wakagyogyiso nɔ. 6 Luki limoti, wamaga, wingya ka gʉɗʉ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉɓɨkyatʉ nɨlɔ wakwanana kagya.»

7 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ ka mʉɗɔngɔ, ɓamaga ndɨ. Nɔkʉ ʉdɨka ɓɨdɛ. Ɓa ndɨ kaʉkana lɨyʉ, luki limoti nɨ ɓakɛgʉ kamɨna mʉmbanzʉ. 8 Saulo amaga ndɨ, akʉla miso, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ akʉla ndɨ mino miso yɔ, luki limoti kɛgʉ ɓata kaɨna. Ɓagwi kʉwa ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, ɓaga na ɨyɨ ka Damasɨkɨ. 9 Agya ndɨ masyɛ masaa nɨ kɛgʉ kaɨna, nɨ kɛgʉ kalyalya gʉtʉgʉ komwo liɓo aka.

10 Kʉ ka Damasɨkɨ kʉ, a ndɨ na mʉɓɨɓya ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Anania. Mombukwono-dosu apuponilya ndɨ ko nziki, amaka ɓɛ: «Anania!» Anania aka ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɨmʉna, Mombukwono-dosu». 11 Mombukwono-dosu aɓɨkya ɓɛ: «Wɨnda ko pisi nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ ‹Yongbingbili›, wingyo ka ndaɓʉ ka Yuda. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉwanyɨ alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ɓɛ Saulo, nɨnɔ a mʉtʉ wa Talasɨ. Akalʉmba mbɨya wanʉ. 12 Ɨyɨ aminito ɓi ko nziki alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ɓɛ Anania nɨ anogulyo kʉ a ndɨ mino, abisilya maɓɔkʉ ɓɛ kyɛ apʉngɨ ɓata kaɨna.» 13 Anania osikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, numukoni ɓi ɓambanzʉ ɓudingi ɓananzɨna lɨkpʉmʉka ka alʉkʉ yi nɨmʉ ɓɛyɔ ugyogyisogo ɓi mino ɓatʉ kakʉ ka Yelusalɛma. 14 Oduku ɓi wanʉ kyɛ ɓokumu-kumu ɓɔ ɓatwi ɓi ɓɛ oduku kaugwi ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓʉɓɨnɨkyana.»

15 Luki limoti, Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ Anania ɓɛ: «Wɨnda, kyɛ napunogini alʉkʉ yi nɨnɔ ɓɛ iki kegugubyo. Aɓɨkyaga lɨkpʉmʉka kamɨ ka ɓɛvananza dididi, kambwa ka ɓangama na kambwa ka Ɓezaleli. 16 Nawonisila ɓanʉ nɨ ɨmɨ yigyogyiso yasɨ nɨyɔ asilyo ɓanʉ ko bulya kamɨ.»

17 Kʉwa wa, Anania aga ndɨ. Nɨyɔ agulyo ka ndaɓʉ, abisilya ndɨ Saulo maɓɔkʉ, aɓɨkya ɓɛ: «Saulo, mika-mama, Mombukwono-dosu Yeso nɨnɔ upuponilyi ɓi ko pisi ngbingo yi nɨnɔ wo ɓi mino kodoku kʉnʉ nɔ etikiku. Etikiku kyɛ miso ʉkʉlɨkanɨ, wotumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu.»

18 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, makpʉmʉka nɨmɔ a ndɨ ko misa ka Saulo abɛ masɔbɨ apupo, apʉnga ndɨ kʉwa ɓata kaɨna. Kʉwa wa, amaga ndɨ, ɓaɓotiso. 19 Kumbuso yi, alyalya ndɨ, ngu amigilyoku ɓata.

Saulo akaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Damasɨkɨ

Saulo agya ɓata ndɨ mino masyɛ makɛɗɛ na ɓaɓɨɓya nɨɓɔ ɓa ndɨ ka Damasɨkɨ wa. 20 Kolipyagʉ ndɨ, apʉnga kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda ɓɛ Yeso nɨ Miko Kunzi. 21 Nɔkʉ ʉdɨkaga ndɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓamʉkanaga ndɨ ɓɨdɛ. Ɓanuuso ɓɛ: «Kɛgʉ mbɛyɨ alʉkʉ yi nɨmʉ nɔ ugyogyisaga ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓatwaga ndɨ lino ka Yeso ka Yelusalɛma? Kodukugʉ ɓi mbɛyɨ kaugwi na kaaga na ɨɓʉ kambwa ka ɓokumu-kumu?»

22 Luki limoti, Saulo ikaga kʉwa ndɨ asɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza na kɛkɛlɛ. Owoniso ɓɛ Yeso nɨ Kilisito, gʉtʉgʉ Ɓayuda aka nɨɓɔ ɓikaga ndɨ ka Damasɨkɨ ɓakɛgʉ ɓata ndɨ kaiba ɓɛ ɓaɓɨkya ɓʉ.

23 Nɨyɔ olipya ɓɛyɔ, Ɓayuda ɓʉkanana ndɨ ɓɛ okwononi ɓamwɨ Saulo. 24 Luki limoti, ʉkana ndɨ dikiɗi yi nɨyɔ. Biti na lɨsyɛ ɓikaga kʉwa ndɨ koɓuulyogo pumi ya gʉɗʉ ɓɛ kyɛ ɓamwɨ. 25 Biti yimoti, ɓaɓɨɓya kakɨ ɓava ndɨ, ɓamakya ka mʉmbɨ, ɓasiso ka mʉzʉlʉ ɓɨyɛɛɛ kunzi wa gʉɗʉ.

Saulo igini ka Yelusalɛma

26 Nɨyɔ Saulo osilo ka Yelusalɛma, a ndɨ kapa kamatɨkana na ɓaɓɨɓya ɓagɔgɔ. Luki limoti, ɨɓʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kaɓanga kyɛ ɓakɛgʉ ndɨ kaɓɨnɨkyana ɓɛ a kʉwa mʉɓɨɓya gɔnɨ. 27 Kʉwa wa, Balanaba ava ndɨ, ɨnda na ɨyɨ kambwa ka ɓatʉtʉmbwa. Ʉtʉmbʉlyaga ndɨ ɓɛyɔ Saulo amɨna ndɨ mino Mombukwono-dosu ko pisi, na ɓɛyɔ Mombukwono-dosu anzɨnɨlya ndɨ mino. Ʉtʉmbʉlyaga gɔnɨ ɓɛyɔ Saulo aɓɨkyaga ndɨ mino Mongoni Manza ko lino ka Yeso ka Damasɨkɨ nɨ kɛgʉ na kʉɓangakʉ. 28 Katʉkya kʉwa wa aka wa, Saulo amatɨkana ndɨ na ɨɓʉ. Ɓagaga ndɨ, ɓanigoku ka Yelusalɛma kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko lino ka Mombukwono-dosu nɨ ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ. 29 Ikaga ndɨ kanzɨna, anagya ɓoɗongoso na Ɓayuda nɨɓɔ ɓanzɨnaga ndɨ Ligiliki. Luki limoti, ɨɓʉ ɓa ndɨ kakɨsa kamwɔ aka. 30 Nɨyɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓalʉmbaga ndɨ na ɨɓʉ ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓaga ndɨ na ɨyɨ ka Kaizalɨa, katʉkya wa, ɓamogosa ndɨ ka mugi ma Talasɨ.

31 Ko ngbingo yi nɨnɔ, Kanisa a ndɨ ka mazɨyɔ ka Yudɛa wasɨ, ka Galilaya na ka Samalia. Kanisa idukulaga ndɨ ka baya, ikaga ndɨ kaɓanga Mombukwono-dosu, ɨtʉndaga ndɨ pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu

Pɛtɛlɛ ahukisini Ayɨnɨya

32 Pɛtɛlɛ ikaga ndɨ kolingyo ɓewili ɓayasɨ ɓi nɨɓayɔ. Lɨsyɛ limoti, ɨnda ndɨ kaʉnda ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaya ndɨ kʉ ka gʉɗʉ wa Luda. 33 Kʉ ɓɛyɔ, atakanya ndɨ mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Ayɨnɨya. Alʉkʉ yi nɨnɔ a ndɨ zɛgɛsɨ, ikaga ndɨ wakanga aka ka kalagba ka ɓyanga ɓʉgɨna. 34 Pɛtɛlɛ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Ayɨnɨya, Yeso-Kilisito uhukusini. Wamaga, woɓungusyaga ɓusisini kakʉ!» Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, amaga ndɨ. 35 Nɨyɔ ɓatʉ ɓasɨ ɓa gʉɗʉ wa Luda na ɓatʉ ɓa ɨsa ya Salɔnɨ ɓɨna ɓɛyɔ, ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Mombukwono-dosu.

Pɛtɛlɛ ozuzukisini manda ka Dolika

36 Ka mugi ma Yɔpa, a ndɨ na mʉɓɨɓya muko yi ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Tabita. Lino li nɨlɔ ka Ligiliki nɨ «Dolika», isi yi nɨ «Longu». Ʉgyaga ndɨ ɓambanzʉ ɓɨnza, anusingyo ɓatʉ ɓa yangya. 37 Lɨsyɛ limoti, agʉna ndɨ, okwo. Nɨyɔ ɓasʉkʉsaga, ɓamongosa ka ndaɓʉ yimoti ya kʉgʉ. 38 Ɓaɓɨɓya ɓʉkana ndɨ ɓɛ Pɛtɛlɛ a ka Luda nɨnɔ a ɓuwobi na Yɔpa. Ɓatɨkɨlya kʉwa ndɨ ɓalʉkʉ ɓaɓa kaɓikyoku ɓɛ: «Kikiliki, doku mbɛyɨ kʉnʉ ɓɨkwa.» 39 Pɛtɛlɛ atʉkya ndɨ, ɓɨnda pa imoti na ɨɓʉ. Nɨyɔ ɓosilo, ɓaga ndɨ na ɨɓʉ ka ndaɓʉ yi nɨyɔ ya kʉgʉ yɔ. Ɓowoko ɓasɨ ɓakpuɗoku ndɨ nɨ ɓanagamana, ɓanawoniso ɓakoti na ɓotu nɨɓayɔ Dolika ʉtɨlyaga ndɨ ngbingo yi nɨnɔ ɓikaga ndɨ mino na ɨɓʉ. 40 Pɛtɛlɛ upupisa ndɨ ɓatʉ ɓasɨ kunzi, oɓuno moli, alʉmba ndɨ. Kumbuso yi, oyikono kʉ manda a ndɨ mino, ɨyɨ aka ɓɛ: «Tabita, wamaga!»

Kʉwa wa, akʉla miso, amɨna Pɛtɛlɛ, ɨyɨ aka ɓiziko. 41 Pɛtɛlɛ agwi ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, amomoso. Ʉmaka kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya na ɓowoko, umomosilyo nɨ a kʉwa ɓata muɓisi. 42 Ɓatʉ ɓasɨ ɓa Yɔpa ɓʉkana ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ɓatʉ ɓudingi ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Mombukwono-dosu. 43 Pɛtɛlɛ asyɛsyɛ ndɨ ɓɨndɨ ka Yɔpa, ka alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Simoni nɨnɔ oɓungusyaga ndɨ bokuto ta ɓanyama.

10

Malaika ɓemoti ko Kunzi apuponilyini Kuneli

1 A ndɨ na mʉtʉ ɓemoti ka Kaizalɨa nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Kuneli. Alʉkʉ yi nɨnɔ a ndɨ ngama ka ɓasʉda mɨya yimoti. Ambaza yi nɨnɔ ɓamakaga ndɨ ɓɛ «ambaza ka Ɓetalia». 2 A ndɨ mʉtʉ wongbingbili, aɓangaga ndɨ Kunzi pa imoti na ɓatʉ ɓasɨ ɓa ndaɓʉ kakɨ. Ʉpapága ndɨ kʉgbɛ Ɓayuda ɓi nɨɓɔ ɓa yangya, na alʉmbaga ndɨ masyɛ masɨ. 3 Lɨsyɛ limoti, mɔnɨ kadwɛ ɓuwobi ɓasaa-tisa, malaika ɓemoti ko Kunzi apuponilyoku ndɨ ɓɨwɛɛɛ abɛ kika ko nziki. Ɨyɨ malaika nɔ ogulya ndɨ kʉ kakɨ, amaka ɓɛ: «Kuneli!» 4 Kuneli anda ndɨ ɓɨngbangbangba, kʉɓangakʉ atumini ɓɨɗɛ, amuusa ɓɛ: «A sɛ ɓʉnɨ, Mombukwono-dosu?» Malaika asikisya ɓɛ: «Kunzi ukonini malʉmba kakʉ, atamana ɓɛyɔ usingyogo mino ɓatʉ ɓa yangya. 5 Mbɨya wanʉ, ʉtɨka nɛkɨ ɓambanzʉ ka gʉɗʉ wa Yɔpa, ɓɨndɨ kamokoku alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ɓɛ Simoni, ɓamakagatʉ gɔnɨ ɓɛ Pɛtɛlɛ. 6 Ɨyɨ alʉkʉ nɔ ikaga ka Simoni, nɨnɔ oɓungusyogo bokuto ta ɓanyama. Obiso mugi ka mutili mo liɓo lidingi.» 7 Nɨyɔ malaika yi nɨnɔ ɓa ndɨ kanzɨna na Kuneli nɔ aga, Kuneli ʉmaka kʉwa ndɨ ɓagya-ligubo ɓaɓa luga ka ɓagya-ligubo kakɨ na sʉda ɓemoti. Sʉda yi nɨnɔ a ndɨ mʉgya-ligubo kakɨ wandɛlɨ, na mʉtʉ mʉɓanga Kunzi kʉgbɛ. 8 Kumbuso Kuneli kaʉtʉmbʉlyaga lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ akɨtanaga ndɨ lɔ, ʉtɨka ka Yɔpa.

Lɨmbɛngɨ-Lotu anzinilyini Pɛtɛlɛ

9 Ɓʉgala ɓi, ɓagya-ligubo ɓaɓa ɓi nɨɓɔ na sʉda yi nɨnɔ ɓatʉkyɨlya ndɨ lɨgʉndʉ kaɨnda ka Yɔpa. Nɨyɔ, ɓa kʉwa ndɨ ɓuwobi kadwɛ, Pɛtɛlɛ aɗaka ndɨ kalʉmba na mʉsɨkatʉ ka ndaɓʉ ya kʉgʉ. 10 Ɨmʉkana ndɨ nza, akʉnga malɨlɨ. Luki limoti, ko ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino kambambambya aka nɔ, ahʉmwana ndɨ abɛ kika nɨ okwini. 11 Ɨna ndɨ ko nziki nɨ lɨsyɛ oukwikonini, luki limoti anosyoku kotukyoku abɛ kɨkwɛmbɛ yidingi ɓogwigogini ka mondu mi masɨ makwanganya kadwɛ kʉ kwa kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ. 12 Kʉsɔ yi, a ndɨ na mobi masɨ ma ɓanyama ɓa magʉ makwanganya, ɓanyama nɨɓɔ ɓakpakyanaga na ɓamʉma wasɨ na ɓombu. 13 Kʉwa wa, ʉkana ndɨ lɨyʉ ɓɛ: «Pɛtɛlɛ, wamaga. Ʉmwɔgɔ, ʉlya!» 14 Pɛtɛlɛ osikisya ɓɛ: «Kalɨ, Mombukwono-dosu! Nakonolyigʉ ndɛkɛ luki lanyɛ ikanɨ nɨlɔ la mʉsʉgʉ.» 15 Ʉkana ɓata ndɨ lɨyʉ ka nganga ya yɨɓa ɓɛ: «Luki nɨlɔ Kunzi oɓuɓisoni, wakoitisonitɔgʉ abɛ kiko lanyɛ.»

16 Lɨyʉ li nɨlɔ ɨgɨlya ndɨ nganga yɨsaa. Kumbuso yi, luki li nɨlɔ aɗaka ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ.

17 Pɛtɛlɛ a kʉwa ndɨ kombomboyo ko bulya isi yo nziki yi nɨyɔ. Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓatʉ nɨɓɔ Kuneli utikoku ndɨ ɓopuponoku ko miso ma mupumi wa, kyɛ ɓa ndɨ nɨ ɓuwonyogini ndaɓʉ ka Simoni. 18 Ɓoipa ndɨ holi, ɓuusa ɓɛ: «Simoni nɨnɔ ina ɓɛ Pɛtɛlɛ ikaga wanʉ?» 19 Ko ngbingo yi nɨnɔ Pɛtɛlɛ a mbɛyɨ ndɨ mino lɨmbɛngɨ ko bulya isi yo nziki yi nɨyɔ aka yɔ, Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓasaa ɓakaʉkɨsa. 20 Wamaga, wosyo, maga pa yimoti na ɨɓʉ nɨ wakɛgʉ na ɓotumo, kyɛ ɨmɨ nɔ nutikiku.» 21 Nɨyɔ Pɛtɛlɛ osyoku, ɨyɨ aka ndɨ na ɓalʉkʉ nɨɓɔ ɓɛ: «Ɨmɨ nɔ makɛkɨsa? A sɛ ɓʉnɨ?» 22 Ɓasikisya ɓɛ: «Ngama ka ɓasʉda ɓɛyɔ ka ambɔkʉ Kuneli nɔ atitikiku. Ɨyɨ, a mʉtʉ wongbingbili, aɓangagatʉ Kunzi, Ɓayuda ɓasɨ ɓabɨbaga kʉgbɛ. Malaika ɓemoti ko Kunzi aɓikyi ɓɛ utikiku ɓambanzʉ kaʉmaka, ʉkanɨ nɨlɔ waɓikyoku.» 23 Ɓogulyo kʉwa ndɨ na Pɛtɛlɛ ka ndaɓʉ, ʉwanya pa ya ɓusisini.

Ɓʉgala ɓi, ɓapʉngaga ndɨ lɨgʉndʉ pa imoti na ɨɓʉ. Ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ nɨ ɓoboilyini ka Yɔpa, ɓubisoku ndɨ.

Pɛtɛlɛ ogoni ka Kuneli

24 Ɓosila ndɨ ka Kaizalɨa na ɓʉgala ɓi. Kuneli a kʉwa ndɨ kaʉɓʉndaga aka nɨ umumulini ɓava-kʉkakɨ pa imoti na ɓawai-dakɨ ɓa lɨmbɛngɨ nɨɓɔ ʉmaka ndɨ. 25 Ngbingo yi nɨnɔ Pɛtɛlɛ a ndɨ mino kogulya ka Kaizalɨa, Kuneli ɨnda ndɨ katɨlya. Oɓuna ndɨ moli kambwa kakɨ, odidiko kadwɛ kʉ kwa kʉ ka lɨtɔmbʉ. 26 Luki limoti, Pɛtɛlɛ amomosa ndɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Wamaga, kyɛ na mʉmbanzʉ abɛ ɨwɛ gɔnɨ.» 27 Ɓogulya ndɨ ɨɓʉ na Kuneli ka ndaɓʉ nɨ ɓanɨkpʉkpʉmʉkya. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉtakanya ɓambanzʉ ɓakpʉ ɓʉmʉmʉkana. 28 Ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Mibaga ɓɨnza ɓɛ kokwononigʉ Muyuda kakɔ lɨmbɨda na mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ Muyuda ikanɨ kogulya ka ndaɓʉ kakɨ. Luki limoti, Kunzi ewonisini ɓi ɓɛ nakaminonitɔgʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka abɛ kiko wanyɛ ikanɨ mʉtʉ wa mʉsʉgʉ. 29 Kinili, ngbingo yi nɨnɔ mutiki ɓi mino ɓambanzʉ kɛmaka, noduku nɨ nakɛgʉ na ɓotumo. Iɓikyoni nɛkɨ nɨlɔ metikisyi mino.» 30 Kuneli asikisya ndɨ ɓɛ: «A kʉwa masyɛ masaa, wa no ɓi mino kalʉmba kʉ kamɨ na saa-tisa mɔnɨ ɓʉɓwa gɔnɨ ɓʉɓwa nʉ. Alʉkʉ ɓemoti wakimokisyogo ɓotu ɓayawenge-wenge epuponilyo ndʉkʉ ɓigbututu, ɨyɨ aka ɓɨgba kambwa kamɨ. 31 Ɛɓɨkya ɓɛ: ‹Kuneli, Kunzi ukonini ɓi malʉmba kakʉ, ʉtamana gɔnɨ ɓɛyɔ ʉpápaga mino ɓatʉ ɓa yangya. 32 Ʉtɨka nɛkɨ ɓambanzʉ ka Yɔpa, ɓɨndɨ kamaka alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ɓɛ Simoni, lino kakɨ lagɔgɔ nɨ Pɛtɛlɛ. Ikaga ka mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ ina gɔnɨ ɓɛ Simoni. Simoni yi nɨnɔ oɓungusyogo bokuto ta ɓanyama, ibiso mugi ka mutili mo liɓo lidingi.› 33 Kinili, nutiki ɓi ɓambanzʉ ɓɨgala-gala kaʉmaka, wogyi ɓɨnza kodoku. Ta kʉwa mbɨya wanʉ ɓasɨ kambwa ko Kunzi, kaʉkana lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ Mombukwono-dosu utikiku katɨɓɨkya.»

Pɛtɛlɛ akanzɨna kʉ ka Kuneli

34 Pɛtɛlɛ aka ndɨ ɓɛ: «Mbɨya wanʉ, nibini lɨngʉnʉ ambɛ ko misa ko Kunzi ɓatʉ ɓasɨ ɓa mʉɗɔngɔnɨ aka, 35 luki limoti, ko giyo yasɨ, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓangaga Kunzi, anagya masɨ ka ɓungbingbili, Kunzi apaga mʉtʉ yi nɨnɔ. 36 Kunzi utikilyoku ndɨ Ɓezaleli lɨkpʉmʉka kakɨ, ʉɓɨkyaga Mongoni Manza ma mazɨyɔ pisi ka Yeso-Kilisito nɨnɔ a Mombukwana ɓatʉ ɓasɨ. 37 Makaiba lɨkpʉmʉka nɨlɔ akitanaga ndɨ ka Yudɛa wasɨ, kapʉnga ka Galilaya kumbusa wa kʉʉ ka Yuani ko bulya iɓatiso. 38 Makaiba ɓɛyɔ Kunzi atumisa ndɨ mino Yeso mʉtʉ wa Nazalɛtɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu, apá ngu. Olingyaga ndɨ giyo yasɨ, anagya asɨ ɓʉnza aka, anuhukuso ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ mumuyoniso a ndɨ na ɨɓʉ ɓʉɗɨta ɓɨnvɨ kyɛ Kunzi a ndɨ pa yimoti na ɨyɨ. 39 Iɓusu ta ɓadɛmʉ ɓa lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ agya ndɨ kʉ ka mugi ka Ɓayuda na ka Yelusalɛma. Ɓamwɔ ndɨ pisi ka bangɨlaga ka mʉsalaba. 40 Luki limoti, Kunzi apupisoku ndɨ ka mbʉkʉ kumbusa wa masyɛ masaa, awoniso ɓɨngbanganya, 41 kɛgʉ ka ɓatʉ ɓasɨ, luki limoti kusu nɨɓɔ Kunzi atɨpʉnaga ndɨ kambwa ɓɛ tiki ɓadɛmʉ. Iɓusu nɨɓɔ talyalya ndɨ, tomwo na ɨɓʉ kumbuso wo pupo kakɨ ka mbʉkʉ. 42 Atɨkpamya ndɨ kaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Mongoni Manza, kaumibiso ɓɛ ɨyɨ nɔ Kunzi atikoku ndɨ kaiko zozi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa mbɛyɨ ɓuɓisi na nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ. 43 Ɓogyalandʉ ɓasɨ ɓaɓɨkyaga ndɨ ko bulya kakɨ ɓɛ: ‹Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓɨnɨkyana Yeso, inisono na mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ ko lino kakɨ.›»

Lɨmbɛngɨ-Lotu usilyini ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda

44 Ko ngbingo yi nɨnɔ Pɛtɛlɛ a mbɛyɨ ndɨ mino kanzɨna aka nɔ, Lɨmbɛngɨ-Lotu usilya ndɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kaʉkana lɨkpʉmʉka ko Kunzi. 45 Ɓayuda nɨɓɔ ɓabaya ndɨ, nɨɓɔ ɓakpakyana ndɨ pa imoti na Pɛtɛlɛ, ɓombomboya ndɨ kʉgbɛ. Ɓa ndɨ kombomboyo kaɨna ɓɛ Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ Kunzi otikoku ndɨ a gɔnɨ kausilyo ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. 46 A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kanzɨna masasʉ dididi, kabibiso Kunzi. Pɛtɛlɛ aka kʉwa ndɨ ɓɛ: 47 «Mbɨya wanʉ, ɓatʉ nɨɓana ɓinisonini na Lɨmbɛngɨ-Lotu abɛ iɓusu. Wanɨ ɓata nɔ aɓɨkya ɓɛ ɓakuɓotisoni?» 48 Akpamya ndɨ ɓɛ ɓuɓotisi ko lino ka Yeso-Kilisito. Ka muliɓo, ɓaɓɨkya ndɨ Pɛtɛlɛ ɓɛ ɓagyɨ mbɛyɨ ɓata mino na ɨɓʉ masyɛ makɛɗɛ.

11

Pɛtɛlɛ akatʉmbʉlaga ka Yelusalɛma nɨlɔ igyonosa ndɨ

1 Ɓatʉtʉmbwa pa imoti na ɓatʉ ɓa baya nɨɓɔ ɓikaga ndɨ ka Yudɛa ɓʉkana ndɨ ɓɛ ɓɛvananza ɓayagɔgɔ ɓoboilyini gɔnɨ ɨɓʉ lɨkpʉmʉka ko Kunzi. 2 Nɨyɔ Pɛtɛlɛ igoku ka Yelusalɛma, Ɓayuda ɓi nɨɓɔ ɓʉkɔ* ndɨ, ɓapʉnga na ɨɓʉ ɓoɗongoso, 3 ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Wogulyi ɓi ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓava-kukusu, malyalyo ɓi pa yimoti na ɨɓʉ!»

4 Luki limoti, Pɛtɛlɛ apʉnga ndɨ kaʉtʉmbʉlyaga ɓɨnza-ɓɨnza makpʉmʉka masɨ nɨmɔ igyonosa ndɨ. Ʉɓɨkya ɓɛ: 5 «Ɨmɨ, na ndɨ kalʉmba ka Yɔpa. Kumbuso yi, nahʉmwana ndɨ, ɛgya abɛ nakika ko nziki, nɨna luki limoti anosyoku abɛ kɨkwɛmbɛ yidingi ɓogwigogini ka mondu mi masɨ makwanganya kadwɛ ɓuwobi na ɨmɨ. 6 Nanda ndɨ kʉsɔ yi ɓɨngbangbangba, nʉmɨna ɓanyama ɓa magʉ makwanganya, nɨɓɔ ɓotutu, nɨɓɔ ɓakpakyanaga na ɓamʉma wasɨ na ɓombu. 7 Nʉkana ndɨ gɔnɨ lɨyʉ anɛɓɨkya ɓɛ: ‹Pɛtɛlɛ, wamaga. Ʉmwɔgɔ, ʉlya!› 8 Luki limoti, nosikisya ndɨ ɓɛ: ‹Kalɨ, Mombukwono-dosu! Nakonolyigʉ ndɛkɛ luki lanyɛ ikanɨ nɨlɔ la mʉsʉgʉ.› 9 Nukonoku ɓata ndɨ lɨyʉ ka nganga ya yɨɓa ɓɛ: ‹Luki nɨlɔ Kunzi oɓuɓisoni, wakoitisonitɔgʉ abɛ kiko lanyɛ.› 10 Igyonosana ndɨ ɓɛyɔ nganga yɨsaa, kumbuso yi, luki li nɨlɔ ɨga ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 11 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓatʉ ɓasaa nɨɓɔ ɓutikoku ndɨ kɛmaka kotukyoku ka Kaizalɨa, ɓosiloku ka ndaɓʉ yi nɨyɔ ta ndɨ mino. 12 Lɨmbɛngɨ-Lotu ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ taga na ɨɓʉ nɨ nakɛgʉ na ɓotumo. Ɓomika-mama nɨɓana maɗɨya ɓana ɓebisoku ndɨ, togulya ka Kuneli. 13 Ɨyɨ atɨtʉmbʉlyaga ndɨ ɓɛyɔ malaika apuponilya ndɨ mino ka ndaɓʉ kakɨ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Mʉtɨka mʉmbanzʉ ka Yɔpa kamokoku Simoni, nɨnɔ ɓamakaga gɔnɨ ɓɛ Pɛtɛlɛ. 14 Ɨyɨ Simoni amʉɓɨkyaga ɓanʉ makpʉmʉka nɨmɔ amʉpá muhukuso na ɓatʉ ɓa ndaɓʉ kakʉ ɓasɨ.› 15 Nɨyɔ napʉnga kanzɨna, Lɨmbɛngɨ-Lotu usilyo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ atisilya ndɨ mino ka mambwa. 16 Natamana kʉwa ndɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: ‹Yuani oɓotisa ndɨ ko liɓo. Luki limoti, iɓunu, ɓamuɓotiso ndɛkɛ ka Lɨmbɛngɨ-Lotu› 17 Kika nɛkɨ nɨ Kunzi utikilyiniku ka ɨzɨyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu li nɨlɔ gɔnɨ lɔ atitikilyoku ndɨ iɓusu, ngbingo yi nɨnɔ taɓɨnɨkyana ndɨ mino Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, ɨmɨ sɛ pɨyɛ kʉwa nɨ wanɨ kagya ɓoɗongoso no Kunzi?»

18 Nɨyɔ ɓʉkana ɓɛyɔ, mambɛngɨ ʉdʉdʉla ndɨ, ɓapʉnga kabibiso Kunzi, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «A nɛkɨ lɨngʉnʉ ɓɛ Kunzi uhukwilyini gɔnɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda pisi kayikoso ɔɓɨlɨ, na kainisono na ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ.»

Mʉpʉnganagɨ ma kanisa ya Atiokia

19 Nɨyɔ Etieni okwo†, ɓapʉnga ndɨ kaugyogyiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaya ndɨ, ɓomisikono kʉwa ndɨ ɓingbwi. Ɓaga ndɨ, ɓadwɛ kʉ kwa kʉ ka mugi ma Foinikia, Kipulo na Atiokia. Kʉ ɓɛyɔ, ɓa ndɨ kaʉɓɨkyaga Ɓayuda aka Mongoni Manza ko Kunzi. 20 Luki limoti, luga kaɓʉ, ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓatʉ ɓa Kipulo na Kulɛnɛ, ɓosila ndɨ ka Atiokia. Ɓapʉnga kʉwa ndɨ kanzɨna na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓanzɨnaga ndɨ Ligiliki, na kaʉɓɨkyaga Mongoni Manza ka Mombukwono-dosu Yeso. 21 Kʉɓɔkʉkɔ kwo ngu ka Mombukwono-dosu a ndɨ pa yimoti na ɨɓʉ. Kinili, ɓambanzʉ ɓudingi kʉgbɛ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ, ɓamɨgɨlya Mombukwono-dosu.

22 Nɨyɔ ɓatʉ ɓa kanisa ya Yelusalɛma ɓʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ, ɓatɨka kʉwa ndɨ Balanaba ka Atiokia. 23 Ngbingo yi nɨnɔ osilo mino, ɨna ɓɛyɔ Kunzi uɗukilya ndɨ mino ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓabaya ndɨ ɓʉɓʉnga, ogwa magyagya. Utumisa ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ mambɛngɨ kaigwinonogo na Mombukwono-dosu lɨmbɛngɨ limoti. 24 A ɓɛyɔ, Balanaba a ndɨ mʉtʉ wongbingbili, mutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu na baya ɓɨɗɛ. Ambaza mudingi ka ɓambanzʉ aɓɨnɨkyana ndɨ Mombukwono-dosu.

25 Kʉwa wa, Balanaba aga ndɨ kakɨsa Saulo ka Talasɨ. 26 Nɨyɔ amɨna ndɨ, ɓaga na ɨyɨ ka Atiokia. Kʉsɔ wa syangasʉ simoti iti, ɓamʉmʉkanaga ndɨ ka kanisa yi nɨyɔ kʉ, ɓanʉtɨwa ɓambanzʉ ɓakpʉ. Ɓapʉnga ndɨ kaʉmaka ɓaɓɨɓya ɓɛ ɓakilisito ka nganga ya mambwa kʉ ɓɛyɔ.

27 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ɓogyalandʉ ɓotukyoku ndɨ ka Yelusalɛma ɓodoku ka Atiokia. 28 Ɓemoti kaɓʉ nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Agabʉ, amaga ndɨ, Lɨmbɛngɨ-Lotu akpamya kaɓɨkyaga ɓɛ ayʉndɨ wapʉ ahumatʉ ɓanʉ ɔɓɨlɨ wasɨ. Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ ko ngbingo nɨnɔ Kɔlɔdɛ a ndɨ mino ngama mudingi wa Lʉma. 29 Ɓaɓɨɓya ɓʉkanana ndɨ ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka kaɓyɛnɛnɛ no ngu kakɨ, apɨ́ luki, ɓʉtɨtɨkyɨ ɓamamaɓʉ nɨɓɔ ɓa Yudɛa. 30 Ɓagya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ. Ɓʉtɨkɨlya ndɨ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓa Yudɛa ɓangyɔ ɓi nɨɓɔ na Balanaba ɨɓʉ na Saulo.

12

Ɓamwini Yakɔbɔ, ɓamakya Pɛtɛlɛ ka bɔlɔkɔ

1 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ngama Ɛlɔdɨ apʉnga ndɨ kaugyogyiso ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti ɓa kanisa. 2 Akpamya ndɨ ɓɛ ɓamwɨ Yakɔbɔ nɨnɔ mamakɨ Yuani na dʉkpa. 3 Nɨyɔ ɨna ndɨ ɓɛ Ɓayuda ɓakogwa magyagya ko bulya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, agwisisa ndɨ gɔnɨ Pɛtɛlɛ. A ndɨ ko ngbingo wa yɨnga nɨyɔ ɓalyaga mino mukati ɓikofulu. 4 Nɨyɔ agwi Pɛtɛlɛ, amakya ka bɔlɔkɔ, obisa ndɨ magbʉta makwanganya dididi ma ɓasʉda ɓakwanganya-ɓakwanganya kaɓuulyogo. A ndɨ kapa kasombiso kumbusa wa yɨnga wa Pasɨka. 5 Ɓa kʉwa ndɨ kaɓuulyogo Pɛtɛlɛ ka bɔlɔkɔ aka kʉ, nɨ kanisa iɗukufini ɓiguɓu kalʉmbɨlya.

Pɛtɛlɛ opupini ka bɔlɔkɔ

6 Ɛlɔdɨ a kʉwa ndɨ kapa kasombiso na ɓʉgala ɓi, no biti yi nɨyɔ, Pɛtɛlɛ a ndɨ wakanga luga ka ɓasʉda ɓaɓa mʉkanda na ɓaselegeni ɓayɨɓa kanɨ ɓazamʉ ɓanoɓuulyo mupumi ma bɔlɔkɔ. 7 Malaika ɓemoti ka Mombukwono-dosu opuponoku ndɨ ɓigbututu, ndaɓʉ yi nɨyɔ a ndɨ mino yɔ oɓuɓa ndɨ ɓitu. Malaika azʉkʉla ndɨ Pɛtɛlɛ, azuzukiso, aɓɨkya ɓɛ: «Wamaga ɓɨgala-gala!» Kʉwa wa, ɓaselegeni nɨɓayɔ ɓakanda ndɨ na iɓu maɓɔkʉ atɨnɨkaga ndɨ. 8 Malaika aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Wɨkandɨla mʉkaɓa, wɨkandɨlaga ɓɛkpakʉ.» Agya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ. Malaika aɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Wimokisyo koti kakʉ, weɓyeku.» 9 Pɛtɛlɛ opupa ndɨ ka bɔlɔkɔ nɨ anaɓɨɓya malaika. Luki limoti, kɛgʉ ndɨ kaiba ɓɛ nɨlɔ malaika a ndɨ kagya a lɨngʉnʉ. A ndɨ kasɨma ɓɛ nziki. 10 Ngbingo yi nɨnɔ ɓakɨtaga ndɨ mino lɨgbʉta la mambwa ka ɓasʉda, kumbuso yi nɨlɔ la maɓa, ɓosila kʉwa ndɨ ka mupumi nɨmɔ ɓagya ndɨ na ɓangwɛyɨ, nɨmɔ ɓaɓyɛgɛ ndɨ mino kaɨnda ka gʉɗʉ. Mupumi mɔ oukwikana ndɨ nɨ imu aka kambwa kaɓʉ, ɓopupa ndɨ. Ɓisisilogo ko pisi yimoti ɓɛnɛ, malaika alimikya ndɨ ɓɨpɛlɛ.

11 Niyɔ Pɛtɛlɛ imibo, ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Nibini sɛ kʉwa mbɨya wanʉ ambɛ Mombukwono-dosu atikiku malaika kakɨ kɛkʉlaga ka maɓɔkʉ ka Ɛlɔdɨ, na ka masɨ nɨɓɔ Ɓayuda ɓo ɓi kapa kɛgya.»

12 Ngbingo yi nɨnɔ ibo mino lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛyɔ, aga ndɨ ka Malia, amakɨ Yuani nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Malɨkɔ. Ɓambanzʉ ɓudingi ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana kʉ ɓɛyɔ kalʉmba. 13 Pɛtɛlɛ oyipa ndɨ holi ka mupumi ma kunzi. Mʉgya-ligubo muko yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Lɔda akpuɗoku ndɨ, kaʉkanɨlya. 14 Iba ndɨ lɨyʉ ka Pɛtɛlɛ, ogwa magyagya kʉgbɛ, kanɨ koukwigʉ mupumi. Ɨga ndɨ mbangʉ kaʉɓɨkya ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɛ Pɛtɛlɛ a kunzi kʉ. 15 Ɨɓʉ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Wa na ibikyasʉ!» Luki limoti, otiolya ndɨ kaɓɨkya ɓɛ a lɨngʉnʉ. Ɓaɓɨkya kʉwa ɓɛ: «A nɛkɨ malaika kakɨ!» 16 Luki limoti, Pɛtɛlɛ a ndɨ asɨ koipa aka holi. Nɨyɔ ɓoukwa kʉwa ndɨ mupumi, ɓamɨna, ɓombomboya ndɨ kʉgbɛ. 17 Udokisa ndɨ na maɓɔkʉ, ʉtʉmbʉlyaga ɓɛyɔ Mombukwono-dosu apupisi mino ka bɔlɔkɔ. Uɓikyoku ɓata ɓɛ: «Muɓikyonikuto gɔnɨ Yakɔbɔ na ɓakilisito ɓagɔgɔ.» Kumbuso yi, opupa ndɨ, aga ka pa yagɔgɔ.

18 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, ɓasʉda ɓapʉnga ndɨ ɨpʉmbʉ luga kaɓʉ, ɓanuusono ɓɛ: «Pɛtɛlɛ a yanɨ?» 19 Ɛlɔdɨ apá mʉtʉʉ ɓɛ ɓakɨsɨ ɓɨvaka-vaka, luki limoti nɨ ɓakaminigʉ. Usombisa ndɨ ɓasʉda nɨɓɔ ɓa ndɨ kaɓuulyogo, akpamya ɓɛ ɓulumwisogi. Kumbuso yi, atʉkya ndɨ ka Yudɛa, aga ka Kaizalɨa, agya ndɨ mino masyɛ kʉ ɓɛyɔ.

Kukwakʉ ka Ɛlɔdɨ

20 Ɛlɔdɨ ikaga ndɨ no yoko yapʉ na ɓatʉ ɓa mugi ma Tilo na Sidɔna. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉkanana ndɨ kaɨnda kamɨna. Ɓapʉnga mbɛyɨ ndɨ kaʉkanana na Balasɨtɔ, nɨnɔ oɓuulyaga ndɨ ndaɓʉ ka ngama, kumbuso yi, ɓaga ndɨ kaɨtatanaga na Ɛlodɨ kyɛ malɨlɨ nɨmɔ ɓalyaga ndɨ otukyogoku ndɨ kʉ kakɨ. 21 Ka lɨsyɛ nɨlɔ ɓʉkanana ndɨ mino, Ɛlɔdɨ imokisyaga ɓotu ɓaya ɓʉngama, ika ka ɓuliki kakɨ ɓa ɓʉngama, apʉnga kanzɨna kambwa ka ɓambanzʉ. 22 Ɓambanzʉ ɓapʉnga ndɨ kapamɨkanaga, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Kɛgʉ ɓata mʉmbanzʉ nɔ akanzɨna, a kʉwa lɨyʉ ko kunzi.» 23 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, malaika ɓemoti ka Mombukwono-dosu agyogyisa ndɨ kyɛ kapágʉ ndɨ Kunzi ɨbɨba, ugwa ndɨ ɓodulu wakamaga, okwo.

24 Kʉwa wa, Lɨkpʉmʉka ko Kunzi isisilaga ndɨ kʉgbɛ, omisikana ka ɓapa ɓa yasɨ. 25 Nɨyɔ Balanaba na Saulo ɓama ndɨ ligubo kaɓʉ ka Yelusalɛma, ɓɨga kʉwa ndɨ pa imoti na Yuani nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Malɨkɔ.

13

Ɓapunogini Balanaba ɨɓʉ na Saulo ka ligubo

1 Kʉsɔ wa kanisa ya Atiokia, a ndɨ na ɓogyalandʉ na ɓowonisilo. Luga kaɓʉ, a ndɨ nɨ: Balanaba, Simioni nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Mʉtʉ Wopi, Lukio mʉtʉ wa Kulɛnɛ, Manaeni nɨnɔ ɓopinga ndɨ na ngama Ɛlɔdɨ Atipasɨ sɛ kʉwa Saulo. 2 Lɨsyɛ limoti, ɓa ndɨ kabibiso Mombukwono-dosu nɨ ɓanoginyo gɔnɨ malɨlɨ. Kʉwa wa, Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Itilyoni di Balanaba na Saulo ka ligubo nɨlɔ nʉmakaga ndɨ mino.» 3 Kumbusa koginyo malɨlɨ na kalʉmba, ɓubisilya kʉwa ndɨ maɓɔkʉ, ɓʉpá kʉwa ndɨ lɨgʉndʉ.

Balanaba na Saulo ɓogoni ka Kipulo

4 Kʉwa wa, Lɨmbɛngɨ-Lotu ʉtɨka ndɨ Balanaba na Saulo ka lɨsʉ la Seleukia. Kʉ ɓɛyɔ, ɓaɗaka ndɨ ka bato, ɓaga ko uzu ya Kipulo. 5 Nɨyɔ ɓosila ka Salamɨ, ɓaɓɨkyaga ndɨ mongoni ko Kunzi ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda. Yuani-Malɨkɔ a ndɨ pa imoti na ɨɓʉ, anusingyo gɔnɨ ka ligubo.

6 Kʉwa wa, ɓakpata ndɨ uzu wasɨ, ɓadwɛ ka gʉɗʉ wa Pafɔ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓatakanya ndɨ mʉkɨma ɓanɛkɔ ɓemoti nɨnɔ ɨna ndɨ ɓɛ Bala-Yeso. A ndɨ Muyuda, ɨvaga ndɨ abɛ mugyalandʉ. 7 Ɓikaga ndɨ na ngama wa iwili ɓɛyɔ ka Seligio-Pɔlɔ nɨnɔ a ndɨ na yimibo yakpʉ. Ngama yi nɨnɔ ʉmaka kʉwa ndɨ Balanaba na Saulo kʉ kakɨ, kyɛ a ndɨ na mʉsasa kaʉkana lɨkpʉmʉka ko Kunzi. 8 Luki limoti, Ɨlɨma (Isi yo lino li nɨlɔ ka Ligiliki nɨ mʉkpɨma ɓanɛkɔ) obisa ndɨ ɗongoso na ɨɓʉ, kyɛ kɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ ngama abaɨlyɨ. 9 Saulo nɨnɔ ina ndɨ gɔnɨ ɓɛ Pɔlɔ, otuma ndɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu, anda Ɨlɨma ɓɨngbangbangba, 10 ɨyɨ aka na ɨyɨ ɓɛ: «Wa mika mumuyoniso, wa mutumo na ɓokoli ɓɨɗɛ, wa mʉtʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ kʉgbɛ! Wakagyɨgʉ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ! Wasa kʉwa ndɛkɛ koɓuna muki ka ɓopisi ɓaya ɓungbingbili ka Mombukwono-dosu ngbingo tino? 11 Hʉkana, mbɨya wanʉ, Mombukwono-dosu akaugyogyiso, wakagʉna koloɓu ya mamɔmɔ. Ko ngbingo ɓemoti ɓɛnɛ, wakɨnɨgʉ ɓanʉ ɓata mangbamʉ ma mɔnɨ.»

Kolipyagʉ ɓata ndɨ, miso apiyo Ɨlɨma ɓipi, ingya ndɨ ko biti nɨyɔ yopi. Apʉnga kʉwa ndɨ kaamama ɓɨgbagbagba kakɨsa mʉtʉ nɨnɔ akwanana kakpokyoniso. 12 Nɨyɔ ngama ɨna lɨkpʉmʉka nɨlɔ igyonosa ndɨ lɔ, aɓɨnɨkyana ndɨ. A ɓɛyɔ, lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu atʉngana ndɨ pima.

Pɔlɔ na Balanaba ɓogoni ka Atiokia

13 Katʉkya ka Pafɔ, Pɔlɔ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ ɓaɗaka ndɨ ka bato, ɓɨnda miso ya Peliga ka iwili ya Pamufilia. Kʉ ɓɛyɔ, Yuani-Malɨkɔ ʉsa ndɨ, ɨga ka Yelusalɛma. 14 Ɓidukulaga ndɨ na lɨgʉndʉ kaɓʉ katʉkya ka Peliga ɓadwɛ ndɨ ka Atiokia nɨnɔ ka Pisidia. Ka Lɨsyɛ la kimumbiso, ɓogulya ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, ɓikonono. 15 Nɨyɔ ɓama katangʉlaga ka kɨtaɓʉ ya Mʉtʉʉ ka Musa na nɨyɔ ka Ɓogyalandʉ, ɓangama ɓa ndaɓʉ ya likungoni yi nɨyɔ, ɓatɨka ndɨ mʉmbanzʉ kaʉɓɨkya kʉwa ɓɛ: «Ɓomika-mama, makika na lɨkpʉmʉka nɨlɔ utumiso ɓambanzʉ mambɛngɨ, makwanana kaɓɨkya!» 16 Pɔlɔ amaga ndɨ, ʉgbʉma na maɓɔkʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Hukononi, iɓunu ɓomikya Ɓezaleli na iɓunu ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ mabibisogo Kunzi! 17 Kunzi wa lɨvananzo li nɨlɨ, Kunzi ka Ɓezaleli upunogoni ndɨ ɓotitosu. Umbuwisa ndɨ ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino ɓobiko ka Misili. Kumbuso yi, upupisoku ndɨ pisi ko ngu kakɨ. 18 Abɨnɨka ndɨ ɓuti kaɓʉ ka ɨsa ka ɓyanga banda ɓatɛkɛɓɛ-ɓakwanganya. 19 Kumbuso yi, olumwisaga ndɨ ɓɛvananza maɗɨya na ɨka ka Kanana. Ava kʉwa ndɨ giyo kaɓʉ, ʉpá lɨvananza kakɨ ɓɛ iki lisimo kaɓʉ. 20 Masɨ nɨmɔ igyonosa ndɨ ka ɓyanga banda ɓamɨya ɓakwanganya na ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti. Kumbuso yi, Kunzi umomosilyo kʉwa ndɨ ɓotitosu ɓazozi, kadwɛ ko ngbingo ka mugyalandʉ Samueli. 21 Kʉwa wa, ɓotitosu ɓakʉnga ndɨ ngama. Kunzi ʉpá Saulo nɨnɔ a ndɨ mika Kisi ka lɨbaba ka Benyamini. Alya ndɨ ɓʉngama ka ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya. 22 Kumbuso katʉmba Saulo, Kunzi apá ndɨ Daudi ɓʉngama. Kunzi mombukwana-dakɨ aɓɨkya ndɨ ko bulya ka Daudi ɓɛ: ‹Naminini Daudi mika Yɛsɛ, nasyɛ lɨmbɛngɨ kʉ kakɨ, agyaga ndɛkɛ sɨpananɨsɔ kamɨ.› 23 Kunzi ʉwanyaga ndɨ ɓomikya Ɓezaleli mʉtʉ ɓemoti ka lɨvananza ka Daudi. Mʉtʉ yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yeso, Muhukuso ka Ɓezaleli. 24 Kambwa Yeso kodoku, Yuani ʉɓɨkyagatʉ ndɨ ɓomikya Ɓezaleli ɓasɨ ɓɛ ɓoyikosi yɨgya kaɓʉ, ɓiɓotisiso. 25 Ngbingo yi nɨnɔ Yuani a kʉwa ndɨ mino ɓuwobi na muliɓo ma ligubo kakɨ, uusaga ndɨ ɓɛ: ‹Masɨmaga ɓɛ ɨmɨ nɨ wanɨ? Ɨmɨ nakɛgʉ mʉtʉ yi nɨnɔ makaɓʉndaga. Luki limoti, ɨyɨ akodoku kumbuso kamɨ. Nakokwononigʉ gʉtʉgʉ kakʉla ligi ya ɓɛkpakʉ kakɨ.›

26 Ɓomika-mama, iɓunu lɨvananza ka Abalahamʉ na iɓunu ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ mabibisogo, Kunzi otikoku ndɨ mongoni ma muhukuso mi nɨma ko bulya kusu. 27 Ɓatʉ ɓa Yelusalɛma na ɓangama kaɓʉ ɓakamibagʉ ndɨ Yeso. Ɓakotombisyagʉ ndɨ ɓɨnza moɓiso ka ɓogyalandʉ nɨmɔ ɓatangʉlaga ndɨ ka Masyɛ masɨ ma kimumbiso. Luki limoti, ɓotulyosa ndɨ moɓiso mi nɨmɔ pisi kakɔ ngbanga ka Yeso. 28 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓakɨnagʉ ndɨ mino ɨɓɔ gʉtʉgʉ imoti aka nɨyɔ okwononi ndɨ ɓɛ ɓamwisisi mino, ɓakʉnga ndɨ Pilatʉ ɓɛ ɓamwɨ. 29 Nɨyɔ ɓotulyoso masɨ nɨmɔ ikpikaga ndɨ ko bulya kakɨ, ɓasisoku ndɨ katʉkya ka mʉsalaba, ɓalumbo. 30 Luki limoti, Kunzi apupisa ndɨ ka mbʉkʉ. 31 Kʉsɔ wa masyɛ mudingi, Yeso upuponilyaga ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨndaga ndɨ pa imoti na ɨɓʉ katʉkya ka Galilaya na kadwɛ ka Yelusalɛma. Mbɨya wanʉ, ɨɓʉ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa kʉwa ɓadɛmʉ kakɨ kambwa ka ɓambanzʉ. 32 Iɓusu takamʉɓɨkyaga kʉwa Mongoni Manza mi nɨmɔ Kunzi ʉwanyaga ndɨ ɓotitosu, 33 otulyosoni ko bulya kusu, puponogo kaɓʉ, apupisa ndɨ Yeso ka mbʉkʉ. Ikpikaga ka Mambʉ, kʉpakʉkɔ kwa maɓa ɓɛ:

‹Ɨwɛ wa Mikamɨ mʉlʉkʉ yi,

na lɨsyɛ li nɨlɨ, ɨmɨ niitoni kʉwa abakʉ.›

34 Kunzi apupisatʉ ndɨ ka mbʉkʉ kyɛ koponi. Aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

‹Namʉpátʉ ndɛkɛ ɓʉɓʉnga ɓotu na nɨɓɔ ɓa lɨngʉnʉ,

nɨmɔ nawanyaga ndɨ Daudi.›

35 Kinili, akaɓɨkya gɔnɨ ka moɓiso magɔgɔ ɓɛ:

‹Wakakwananɨgʉ ndɛkɛ kasa mʉgya-ligubo kakʉ Wotu

kapɔ ka mbʉkʉ.›

36 Ngbingo yi nɨnɔ Daudi a mbɛyɨ ndɨ mino ka ɔɓɨlɨ, agyaga ndɨ mogubo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi akpamyaga ndɨ mino. Kumbuso yi, okwo, ɓalumba ndɨ ka kpɔlɔ ka ɓatɨtakɨ, apɔ. 37 Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ Kunzi apupisa ndɨ ka mbʉkʉ, kapɔgʉ ndɨ ɨyɨ.

38 Ɓomika-mama, wiboni ambɛ: Na lɨsyɛ li nɨlɨ, minisono na mʉpɨlya pisi ka Yeso. Gʉtʉgʉ mʉtʉʉ ka Musa aka kakwananagʉ ndɨ kamʉkʉlaga ka ɓʉnyɛ. 39 Luki limoti, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ abaya Yeso, inisononi na ɓungbingbili. 40 Ɛɛɛ, wiminyonito nɛkɨ kyɛ kamusilyonito nɨlɔ ikpikaga ka ɓakɨtaɓʉ ka ɓogyalandʉ ɓɛ:

41 ‹Iɓunu ɓatʉ ɓakɨbɨnɨka, hukononi!

Gwoni ombombo, tukyoni ko misa ka mɨ!

Kyɛ, ɨmɨ, nakamʉgyɨlya lɨkpʉmʉka lɨmbanga,

ɓakamʉtʉmbʉlyaga yi, makaɓɨnɨkyanɨgʉ!›»

42 Nɨyɔ Pɔlɔ ɨɓʉ na Balanaba ɓopupa ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba, ɓʉɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓɨgɨlyɨtɔ ɓata mʉtʉʉ mi nɨmɔ aka mɔ ka Lɨsyɛ la kimumbiso nɨlɔ akodoku. 43 Kumbusa wa musilyoni, Ɓayuda ɓudingi na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓabaya ndɨ ka kanisa ka Ɓayuda, ɓaɓyɛ ndɨ Pɔlɔ na Balanaba, ɓananzɨna na ɨɓʉ, ɓanutumiso mambɛngɨ ɓɛ ɓakosonononitɔgʉ na mazɨyɔ ko Kunzi. 44 Ka Lɨsyɛ la kimumbiso lagɔgɔ, ɓambanzʉ banda ɓasɨ ɓa gʉɗʉ ɓamʉmʉkana ndɨ kaʉkana lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu. 45 Nɨyɔ Ɓayuda ɓʉmɨna ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓɛyɔ, ɓotuma ndɨ na imi ɓɨɗɛ. Ɓapʉnga kʉwa ndɨ koyikoso di masɨ nɨmɔ Pɔlɔ a ndɨ kaɓɨkyaga, ɓaɓuɓiso ɓitu. 46 Kʉwa wa, Pɔlɔ ɨɓʉ na Balanaba ɓʉɓɨkya ndɨ nɨ ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ ɓɛ: «Okwononi mbɛyɨ ɓi ɓɛ ɓamʉɓɨkyagɨ iɓunu Ɓayuda lɨkpʉmʉka ko Kunzi. Yɛkɨ makɛgʉ kabaɨlya, manɨmɨna ɓɛ makokwononigʉ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, kinili, iɓusu takaaga kʉwa miso ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. 47 A ɓɛyɔ, Mombukwono-dosu atɨkpamya ndɨ ɓɛ:

‹Nʉpʉnaga ndɨ kaiko ɓʉngbanganya ka ɓatʉ ɓagɔgɔ,

kokpokyoniso mongoni ma muhukuso

kadwɛ ka muliɓo ma ɔɓɨlɨ.›»

48 Ngbingo yi nɨnɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda ɓʉkana mino ɓɛyɔ, ɓogwa magyagya. Ɓobibisa ndɨ lɨkpʉmʉka ko Mombukwono-dosu. Ɓasɨ nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ ka ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ɓabaɨlya ndɨ. 49 Lɨkpʉmʉka ko Mombukwono-dosu ɨtʉlyana ndɨ ka mutili mi nɨmɔ masɨ. 50 Luki limoti, Ɓayuda ɓuvikimosaga kʉwa ndɨ ɓoko nɨɓɔ ɓakimibisikono ka ɓagʉɗʉ nɨɓɔ ɓabibisaga ndɨ Kunzi pa imoti na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakinisono ka ɓagʉɗʉ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉgyagya kʉwa ndɨ Pɔlɔ na Balanaba, ɓukpumyo kʉ kaɓʉ. 51 Ɓaga ndɨ nɨ ɓanɨbʉmaga liɓungu la ɓakagba kaɓʉ,* ɓɨnda ndɨ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Ikonio. 52 Kʉ ka Atiokia kʉ, ɓaɓɨɓya ɓotigala ndɨ nɨ ɓotumini na magyagya na Lɨmbɛngɨ-Lotu ɓɨɗɛ.

14

Pɔlɔ na Balanaba ɓakaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Ikonio

1 Kʉ ka Ikonio kʉ, Pɔlɔ na Balanaba ɓogulya ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda. Mʉnzɨna kaɓʉ ʉdwa ndɨ ɓambanzʉ mambɛngɨ, ɓatʉ ɓudingi ɓabaɨlya ndɨ, iki Ɓayuda na gʉtʉgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda. 2 Luki limoti, Ɓayuda nɨɓɔ ɓakabaɨlyagʉ ndɨ ɓʉ, ɓuvikimosogo ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda kaʉmʉya nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɨ. 3 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, Pɔlɔ na Balanaba ɓika ndɨ mututu manda ka Ikonio. Ɓa ndɨ ɓakɨgʉmya ka Mombukwono-dosu, ɓanzɨnaga ndɨ nɨ ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ. Ɨyɨ Mombukwono-dosu ʉpá ndɨ ngu yɨgya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga na mokingyosi. Owonisa ndɨ gɔnɨ ɓɛ nɨlɔ ɓa ndɨ kaɓɨkyaga ko bulya mazɨyɔ kakɨ a ndɨ la lɨngʉnʉ. 4 Kʉsɔ wa gʉɗʉ, ɓambanzʉ ɓɨgbananaga ndɨ: liɗu limoti a ndɨ ka nakpangbala ka Ɓayuda, lagɔgɔ ka ɓatʉtʉmbwa.

5 Ɓayuda, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda pa imoti na ɓangama kaɓʉ, ɓʉkanana ndɨ kaugyogyiso Pɔlɔ na Balanaba na kaʉmwɔ na matamʉ. 6 Nɨyɔ Pɔlɔ na Balanaba ɓʉkana mino lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ɓapɨkɨta ndɨ miso ya ɓagʉɗʉ ɓa Likaonia ɓi nɨɓa: Lusetula, Delibe na ɓuwobi-ɓuwobi yi. 7 Kʉ ɓɛyɔ, ɓidukulaga ndɨ gɔnɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza.

Pɔlɔ na Balanaba ɓakaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Lusetula

8 Kʉ ka Lusetula, a ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ zɛgɛsɨ, kakpakyanagʉ. 9 Lɨsyɛ limoti a ndɨ kamʉkana Pɔlɔ nɨ akanzɨna. Pɔlɔ anda kʉwa ndɨ ɓɨngbangbangba, ɨna ɓɛ a na baya nɨyɔ akwanana kahukuso. 10 Ɨyɨ aka ndɨ na ɨyɨ na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Wamaga!» Alʉkʉ nɔ aka ndɨ ɓɨndɔmʉ, amaga, apʉnga kakpakyana. 11 Nɨyɔ ɓambaza ka ɓambanzʉ ɓa Likaonia ɓɨna nɨlɔ Pɔlɔ agya ndɨ lɔ, ɓapamɨkanaga ndɨ na lɨva-kʉkaɓʉ ɓɛ: «Ɓokunzi ɓiitini abɛ ɓambanzʉ, ɓosiliniku kʉnʉ ku kusu.»

12 Ɓalʉka ndɨ Balanaba ɓɛ Zeusi, Pɔlɔ ɓɛ Elime*, kyɛ ɨyɨ nɔ anzɨnaga ndɨ. 13 Kumu ɓemoti ka Zeusi odoku ndɨ kunzi wa mupumi ma gʉɗʉ na ɓangɔmbɛ ɓomumu ɓi ɓubongogini maʉwa. Ɓʉkanana ndɨ na ambaza ka ɓambanzʉ ɓɛ ɓupíku ɓatʉtʉmbwa ka apɛpɛ.

14 Luki limoti, nɨyɔ Balanaba na Pɔlɔ ɓʉkana mongoni mi nɨmɔ, ɓɨyɨɓaga ndɨ ɓotu, ɓɨnda kʉwa ndɨ ɓɨgala-gala luga wa ambaza ka ɓambanzʉ, ɓanapamɨkanaga ɓɛ: 15 «Ɓomika-mama, ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kagya ɓɛyɔ? Iɓusu ta ɓambanzʉ, mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓunu gɔnɨ. Kika nɨ takamʉɓɨkyaga Mongoni Manza a kyɛ wosoni makpʉmʉka ma gbalɨ, mamigilyoku Kunzi walɨngʉnʉ nɨnɔ agya ndɨ lɨsyɛ, lɨtɔmbʉ, moɓo na masɨ nɨmɔ a kʉsɔ yi. 16 Ka ɓʉndɛlɨ ndɨ, Kunzi ʉsa ndɨ ɓambanzʉ ɓasɨ kagya ɓɛyɔ ɓɨnaga ndɨ mino. 17 Luki limoti, Kunzi kasagʉ ndɨ kaiwoniso pisi kagya ɓʉnza. A ɓɛyɔ, amulukusyaga mbwayɨ, amʉpá masɔlɔ ma ɓotiko ka ɓongbingo ɓi, amʉpá malɨlɨ, amutumisa na magyagya ɓɨɗɛ.» 18 Gʉtʉgʉ mʉnzɨna mi nɨmɔ, Pɔlɔ na Balanaba ɓa ndɨ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ aka kaʉɓɨkya ɓambaza ɓɛ ɓakupónitɔgʉ apɛpɛ.

19 Ɓayuda nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka Atiokia na Ikonio, ɓavikimosaga ndɨ ambaza ka ɓambanzʉ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓayipaga ndɨ Pɔlɔ na matamʉ, ɓaluto kunzi wa gʉɗʉ, ɓanasɨma ɓɛ okwini. 20 Luki limoti, nɨyɔ ɓaɓɨɓya ɓamʉmʉkana ndɨ ka kpɔlɔ kakɨ, Pɔlɔ amaga ndɨ, ɨga ka gʉɗʉ. Ɓʉgala ɓi, ɓaga ndɨ na Balanaba ka Delibe.

Pɔlɔ na Balanaba ɓigini ka Atiokia

21 Pɔlɔ na Balanaba ɓaɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza ka gʉɗʉ wa Delibe, ɓinisono na ɓaɓɨɓya ɓudingi. Kumbuso yi, ɓɨga ndɨ ka gʉɗʉ wa Lusetula, wa Ikonio na wa Atiokia nɨnɔ kʉ ka Pisidia. 22 Kʉ ɓɛyɔ, ɓutumisa ndɨ ɓaɓɨɓya mambɛngɨ, ɓʉɓɨkya ɓɛ ɓigwinonogi yapʉ ka baya. Ɓʉɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ: «Tokwononi kakɨtaga ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓudingi kambwa kaingyo ka Ɓʉngama ko Kunzi.» 23 Pɔlɔ na Balanaba ɓʉpʉnɨlyaga ndɨ ɓazɛɛ ka ɓakanisa yimoti-yimoti. Kumbuso kalʉmba na koginyo malɨlɨ, ɓubisa ndɨ ka maɓɔkʉ ka Mombukwono-dosu nɨnɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ.

24 Kumbuso yi, Pɔlɔ na Balanaba ɓakɨtanaga ndɨ ka iwili ya Pisidia, ɓadwɛ ka Pamufilia. 25 Ɓʉɓɨkyaga ndɨ gɔnɨ ɓambanzʉ Lɨkpʉmʉka ko Kunzi ka Peliga. Kumbuso yi, ɓaga ndɨ ka Atalia. 26 Katʉkya wa, ɓaɗaka ndɨ ka bato, ɓɨga ka Atiokia, kʉ, ɓubisa ndɨ mino ka maɓɔkʉ ko Kunzi ka ligubo nɨlɔ ɓa ndɨ nɨ ɓogyini.

27 Nɨyɔ ɓosila ndɨ ka Atiokia, ɓʉmʉmʉla ndɨ ɓatʉ ɓa kanisa, ɓʉtʉmbʉlyaga masɨ nɨmɔ Kunzi ʉgyɨlya ndɨ. Ɓʉtʉmbʉlyaga gɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi uhukwilya ndɨ mino ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda mupumi ma baya. 28 Pɔlɔ na Balanaba ɓasyɛsyɛ ndɨ ɓata ɓɨndɨ pa imoti na ɓaɓɨɓya.

15

Ɓambanzʉ ɓakagya ɓoɗongoso ko bulya sɨmʉɨsɔ

1 Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓotukyoku ndɨ ka Yudɛa, ɓosya ka Atiokia. Kʉ ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ kaʉtɨwa ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaya ndɨ ɓɛ: «Makikusisi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉtʉʉ ka Musa aɓɨkya mino, makakwananɨgʉ kainisono na muhukuso.» 2 Lɨkpʉmʉka atʉkya ndɨ ka ɓakpɨɓa, Pɔlɔ na Balanaba ɓapʉnga ndɨ kasaana na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. Ɓʉkanana kʉwa ndɨ ɓɛ Pɔlɔ, Balanaba pa imoti na ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓaɗakɨ ka Yelusalɛma kainzinzinyoku pa imoti na ɓatʉtʉmbwa na ɓazɛɛ ɓa kanisa ko bulya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ.

3 Ka lɨgʉndʉ li nɨlɔ, kanisa ʉpá ndɨ makpʉmʉka nɨmɔ okwononi kabɨnɨka ɓuti kaɓʉ. Ɓakɨtanaga ndɨ ko giyo ya Foinikia na Samalia, ɓanatʉmbʉlaga ɓɛyɔ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda ɓabaya ndɨ mino Kunzi. Mongoni mi nɨmɔ ʉpá ndɨ ɓakilisito magyagya kʉgbɛ. 4 Nɨyɔ ɓosilo ka Yelusalɛma, kanisa, ɓatʉtʉmbwa pa imoti na ɓazɛɛ ɓa kanisa ɓʉtɨlya ndɨ. Kʉwa wa, ɓʉtʉmbʉlyaga ndɨ masɨ nɨmɔ Kunzi ʉgyɨlya ndɨ. 5 Luki limoti, Ɓafalisayɔ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓabaya ndɨ, ɓamaga ndɨ, ɓaɓɨkya ɓɛ: «Okwononi ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaya nɨ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓikusisi, ɓʉkpamya kagya mʉtʉʉ ka Musa.»

6 Kʉwa wa, ɓatʉtʉmbwa pa imoti na ɓazɛɛ ɓa kanisa ɓamʉmʉkana ndɨ kakpɨma lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 7 Nɨyɔ ɓagya ɓoɗongoso ɓɨndɨ, Pɛtɛlɛ amaga ndɨ, ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Ɓomika-mama, makaiba ɓɛ Kunzi epunogoni ndɨ ndɛlɨ aka luga kunu kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, ɓɛ kyɛ ɓʉkanɨ, ɓabaɨlya. 8 Kunzi nɨnɔ ibaga mambɛngɨ ka ɓambanzʉ, owoniso ɓɛ uhukwilyoni ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda pisi kaʉpá Lɨmbɛngɨ-Lotu, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ atɨpá ndɨ mino gɔnɨ iɓusu. 9 Ɨyɨ kamakyagʉ ndɨ lɨbaba luga kusu na ɨɓʉ, oɓuɓisa ndɨ mambɛngɨ kaɓʉ ɓitu kyɛ ɓaboilyoni. 10 Mbɨya wanʉ, ko bulya ɨkɨ yɔ makɛgʉ mino kaɓanga Kunzi? Makapa kaubinikiso ɓaɓɨɓya ɓuti ɓa likumbogi nɨlɔ iki ɓotitosu, iki iɓusu ɓamombukwono-dosu takakwananɨgʉ ndɨ kabɨnɨka? 11 A ɓɛyɔ, ta na baya ambɛ tinisana na muhukuso pisi ka ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨɓʉ.»

12 Kʉwa wa, ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ wa ɓadakyana ndɨ ɓiwo. Ɓapʉnga ndɨ kamʉkana Pɔlɔ ɨɓʉ na Balanaba ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino katʉmbʉlaga mokingyosi masɨ na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ ɓagya ndɨ ko ngu ko Kunzi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. 13 Nɨyɔ ɓama kanzɨna, Yakɔbɔ aka ndɨ ɓɛ: «Ɓomika-mama, imukononi mbɛyɨ! 14 Simoni atitumbulyogini ɓɛyɔ Kunzi uɓuulyaga ndɨ mino ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, kyɛ ɨpʉnɨlyagɨ lɨvananza limoti luga kaɓʉ. 15 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a mʉɗɔngɔnɨ na mʉnzɨna ka ɓogyalandʉ ɓɛyɔ ikpikaga mino ka Moɓiso Motu ɓɛ:

16 ‹Kumbusa wa lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, nigokuto ndɛkɛ,

nomosa ndɛkɛ ɓata ndaɓʉ ka Daudi nɨyɔ oɗukana ndɨ,

nopikatʉ ndɛkɛ ɓata,

nomosa ɓɨgbʉ,

17 kyɛ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓamigilyiku Mombukwono-dosu,

iyo, ɓatʉ ɓa mababa masɨ nɨmɔ nɨpʉnɨlyaga ndɨ, ɓiki ɓatʉ kamɨ ɓɨkpɛ.

18 Mombukwono-dosu aɓɨkya ɓɛyɔ,

oɓikyoni ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ndɛlɨ.›»

19 Yakɔbɔ idukulaga ndɨ kanzɨna ɓɛ: «Kinili, ɨmɨ, na na mʉtamanagɨ ambɛ kokwononigʉ kauɓukutisilyo ɓatʉ nɨɓɔ ɓamigilyoku Kunzi nɨ ɓakɛgʉ Ɓayuda makpʉmʉka nganga. 20 Luki limoti, okwononi tukpikilyi ɓɛ: ɓakulyonitɔgʉ ɓanyama ɓi nɨɓɔ ɓʉpága ka ɓokunzi, ɓasɨ ɓʉɗanda, ɓakulyonitɔgʉ ɓanyama ɓi nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ kanɨ ɓudulini ɓasɔngʉ ikanɨ kalya ɓangʉ* 21 A ɓɛyɔ, katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, ɓambanzʉ ɓopungoni ndɨ kaɓɨkyaga Mʉtʉʉ ka Musa ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ. Ka masyɛ masɨ ma kimumbiso, ɓikaga ndɨ katangʉlaga gɔnɨ Mʉtʉʉ mi nɨmɔ ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka ɓayuda.»

Ɓutikilyini ɓakilisito ɓa Atiokia balʉwa

22 Kʉwa wa, ɓatʉtʉmbwa, ɓazɛɛ ɓa kanisa na kanisa wasɨ ɓʉkanana ndɨ kaʉpʉnaga ɓambanzʉ luga kaɓʉ, na kaʉtɨka pa imoti na Pɔlɔ ɨɓʉ na Balanaba ka Atiokia. Ɓapʉnaga ndɨ Yuda nɨnɔ ɨna ndɨ gɔnɨ ɓɛ Balisaba na Sila. Ɓalʉkʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓatʉ ɓa kinisono luga ka ɓakilisito. 23 Ɓʉtɨka kʉwa ndɨ na balʉwa yi nɨmʉ:

«Iɓusu ɓatʉtʉmbwa na ɓazɛɛ ɓa kanisa tamumuusogitɔ iɓunu ɓomomosu ka baya nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda kʉ ka Atiokia, ka Sulia na ka Kilikia. 24 Tukoni ɓi ɓɛ ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓotukyi ɓi kʉnʉ nɨ takukpomyigʉ, ɓɨndo ɓi kamugbomiso na kamunzingimoso ɓamʉ na mʉnzɨna kaɓʉ. 25 Kinili, tukononi ɓi pa imoti kaʉpʉnaga ɓambanzʉ na kamʉtɨkɨlya. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakpakyana pa imoti na ɓomomosu ɓa lɨmbɛngɨ ɓɛyɔ ka Balanaba na Pɔlɔ, 26 ɨɓʉ ɓapóni ɔɓɨlɨ kaɓʉ kagugubyo Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. 27 Tamutikilyito gɔnɨ Yuda na Sila. Ɨɓʉ ɓɔ ɓamʉtʉmbʉlyaga ɓɨngbanganya mongoni mi nɨmɔ tamukpikilyi mɔ. 28 A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ-Lotu pa imoti na iɓusu tini ɓi ɓɨnza ɓɛ takamubinikisoni ɓata likumbogi lagɔgɔ. Luki limoti, mokwononi kagya ɓɛ: 29 Makolyonitɔgʉ makɔlɔ ka ɓanyama nɨɓɔ ɓʉpága abɛ apɛpɛ ka ɓokunzi, makolyonitɔgʉ ɓangʉ, makulyonitɔgʉ ɓanyama ɓi nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ kanɨ ɓudulini ɓasɔngʉ, wosoni ɓʉɗanda. Makagya ɓɛyɔ, iba mogyini ɓɨnza. Tamumuusogito ɓata.»

30 Ka muliɓo, Pɔlɔ, Balanaba, Yuda pa imoti na Sila ɓatʉkya ndɨ, ɓaga ka Atiokia. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉmʉmʉla ndɨ ɓakilisito ɓasɨ, ɓʉpá balʉwa yi nɨnɔ. 31 Nɨyɔ ɓatangʉlaga ndɨ, ɓogwa magyagya, mambɛngɨ utumo. 32 Yuda na Sila nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi ɓogyalandʉ, ɓutumisa ndɨ ɓakilisito mambɛngɨ na ɓumomoso ka baya pisi ka mʉnzɨna dididi. 33 Ɓagya mbɛyɨ ɓata ndɨ mino masyɛ kʉ ɓɛyɔ. Kumbuso yi, ɓakilisito ɓʉpá ndɨ lɨgʉndʉ ka mazɨyɔ kaɨga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓutikoku ndɨ. [ 34 Luki limoti, Sila ɨna ndɨ ɓɨnza kotigolo kʉ ɓɛyɔ.]

35 Pɔlɔ na Balanaba ɓasyɛsyɛ ndɨ mbɛyɨ ɓata mino ka Atiokia kʉ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓikaga ndɨ kowonisilo na kaɓɨkyaga pa imoti na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓudingi lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu.

Pɔlɔ ɓosononini na Balanaba

36 Kumbusa wa masyɛ makɛɗɛ, Pɔlɔ aɓɨkya ndɨ Balanaba ɓɛ: «Tɨgɨ kaʉndaga ɓakilisito ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ kʉ taɓɨkyaga ndɨ mino mongoni ko Mombukwono-dosu, tiniku mbɛyɨ ɓɛ ɓa ɓʉ.» 37 Balanaba a ndɨ wakɨtʉlya ɓɛ ɓaga pa imoti na Yuani nɨnɔ ɓamakaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ Malɨkɔ. 38 Luki limoti, Pɔlɔ akya ndɨ lɨmbɛngɨ limoti, kyɛ ɨyɨ Yuani ʉsa ndɨ ɓɨgbʉ ka Pamufilia, akya ndɨ kaɨnda pa imoti na ɨɓʉ ka ligubo. 39 Pɔlɔ na Balanaba ɓadwanana ndɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓasanana ndɨ mino. Balanaba ava kʉwa ndɨ Malɨkɔ, ɓaɗaka ka bato, ɓaga ko uzu wa Kipulo. 40 Nɨyɔ ɓakilisito ɓʉlʉmbɨlya, Pɔlɔ ava kʉwa ndɨ ɨyɨ Sila, ɓaga. 41 Ɓakɨtanaga ndɨ luga wa iwili ya Sulia na nɨyɔ ya Kilikia. Kʉ ɓɛyɔ, Pɔlɔ utumisa ndɨ ɓatʉ ɓa makanisa mambɛngɨ.

16

Timotio ɓogoni pa imoti na Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila

1 Pɔlɔ osila kʉwa ndɨ ka Delibe, kumbuso yi, ka Lusetula. Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na mʉɓɨɓya ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Timotio. Amakɨ a ndɨ Waɓayuda, na a ndɨ nɨ aɓinikyonini Kunzi, luki limoti, abakɨ a ndɨ ɨyɨ Mugiliki. 2 Ɓakilisito nɨɓɔ ɓikaga ndɨ ka Lusetula na ka Ikonio ɓabɨbaga ndɨ Timotio kʉgbɛ. 3 Pɔlɔ a ndɨ kapa ɓɛ ɓiki kakpakyanaga na ɨyɨ. Akusiso kʉwa ndɨ kyɛ Ɓayuda ɓikaga ndɨ ka iwili yi nɨyɔ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓasɨ ɓibagatʉ ndɨ ɓɛ abakɨ a Mugiliki. 4 Ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakɨtaga ndɨ mino, ɓikaga ndɨ kaʉɓɨkyaga ɓaɓɨɓya mʉtʉʉ nɨmɔ ɨpá ndɨ na ɓatʉtʉmbwa na ɓazɛɛ ɓa kanisa ya Yelusalɛma. Ɓʉɓɨkyaga ndɨ ɓɛ ɓaɓyɨ mʉtʉʉ mi nɨmɔ. 5 Makanisa isisilaga kʉwa ndɨ kangata ka baya, ɓaɓɨɓya ɓonobwa masyɛ masɨ.

Ɓamokini Pɔlɔ ka Makedonia

6 Pɔlɔ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨnda ndɨ kabiso, ɓakɨtanaga ndɨ pisi aka ko giyo ya Fuligia na Galatia, kyɛ Lɨmbɛngɨ-Lotu ʉpakya ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko Kunzi ka iwili ya Azia. 7 Nɨyɔ ɓosilo ɓuwobi na Misia, ɓakɨngɨla kaaga ka iwili ya Bitinia, luki limoti, Lɨmbɛngɨ ka Yeso ʉpakya. 8 Kinili, ɓakɨtanaga kʉwa ndɨ pisi ka Misia, ɓosya ka Tolowasi. 9 No biti, Pɔlɔ alʉtaga ndɨ nziki. Amɨna ndɨ Mumakedonia ɓemoti wakamaga kambwa kakɨ, anɨtatanaga na ɨyɨ, anaɓɨkya ɓɛ: «Kikiliki, tisingyokuto gɔnɨ kʉnʉ ka Makedonia!» 10 Kumbuso wo nziki yi nɨyɔ, takɨsa ndɨ kaaga ɓɨgala ka Makedonia. A ɓɛyɔ, ta kʉwa ndɨ nɨ tibini ɓɛ Kunzi nɔ atimoki kaɨnda kaɓɨkyaga Mongoni Manza kʉ ɓɛyɔ.

Ludia aɓinikyonini Mombukwono-dosu

11 Kʉwa wa, taɗaka ndɨ ka bato, tatʉkya ka Tolowasi wa, taga ngbingbili ko uzu wa Samotilake. Ɓʉgala ɓi, tosila ndɨ ka Nɛapoli. 12 Katʉkya kʉ, taga ndɨ ka Filipi nɨnɔ gʉɗʉ wa mambwa ka iwili ya Makedonia. Ɓalʉma ɓɔ ɓandaga ndɨ gʉɗʉ yi nɨnɔ. Tagya ndɨ mino masyɛ kʉ ɓɛyɔ. 13 Ka Lɨsyɛ la kimumbiso, topupa ndɨ kunzi wa gʉɗʉ, taga ka mutili mo liɓo. A ɓɛyɔ, ta ndɨ kasɨma ambɛ tatakanyatʉ pa ya malʉmba. Tikonono kʉwa ndɨ, tapʉnga kanzɨna na ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana kʉ ɓɛyɔ. 14 Lugo ko ɓoko ɓi nɨɓɔ, ɓemoti a ndɨ Waɓatuatɛla, ina ndɨ ɓɛ Ludia. Agabaga ndɨ ɓotu ɓayangbʉngbʉ ɓaya lɨgabʉ lapʉ, anaɓanga Kunzi. Muko yi nɨnɔ atɨmʉkanagatʉ ndɨ, Mombukwono-dosu ahukwa ndɨ lɨmbɛngɨ ɓikpo kaʉkana ɓɨnza lɨkpʉmʉka nɨlɔ Pɔlɔ aɓɨkyaga ndɨ. 15 Kumbuso yi, iɓotisisa ndɨ na ndaɓʉ kakɨ. Atitikisyo, ɨyɨ aka ɓɛ: «Makɨna ɓɛ naɓinikyonini Mombukwono-dosu ka lɨngʉnʉ, doniku kaiko kʉ kamɨ.» Otiwolya ndɨ ɓɨndɔndɔlɔndɔ.

Ɓagwini Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila ka bɔlɔkɔ

16 Lɨsyɛ limoti, ngbingo yi nɨnɔ ta ndɨ mino kaɨnda ka malʉmba, mʉgya-ligubo ɓemoti muko yi atikpuɗoku ndɨ. Mʉgya-ligubo yi nɨnɔ a ndɨ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ nɨlɔ awonisilaga ndɨ kaɓɨkyaga makpʉmʉka nɨmɔ kanigyonosigʉ. Ɓugyalandʉ ɓi nɨɓɔ ʉpága ndɨ ɓambʉkwakɨ ɓuyi ɓudingi. 17 Apʉnga ndɨ katɨɓɨɓya iɓusu na Pɔlɔ, anapamɨkanaga ɓɛ: «Ɓatʉ nɨɓana ɓa ɓagya-ligubo ko Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ-Kʉgbɛ. Ɓakamʉwanya pisi nɨyɔ makwanana mino kainisono na muhukuso.» 18 Kʉsɔ wa masyɛ makpʉ, agyaga kʉwa ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ. Ka muliɓo, lɨmbɛngɨ akundumana ndɨ Pɔlɔ, oyikono, ɨyɨ aka na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ ɓɛ: «Nakaʉɓɨkya ko lino ka Yeso-Kilisito ambɛ pupo ka muko yi nɨmʉ!» Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ aka ndɨ ɓindeɗe.

19 Nɨyɔ ɓamombukwana muko yi nɨnɔ ɓɨna ɓɛ ɨzangɨya kaɓʉ osyini, ɓugwi kʉwa ndɨ Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila, ɓupupisa ka pa yangba kambwa ka ɓangama. 20 Ɓusilisa ndɨ kambwa ka ɓazozi ka Ɓalʉma, ɨɓʉ aka ɓɛ: «Ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓa Ɓayuda, ɓaputini gʉɗʉ kusu. 21 Ɓakowonisilo yɨgya yi nɨyɔ iɓusu Ɓalʉma takoɓingisyogigʉ ikanɨ kagya yi.»

22 Kʉwa wa, mambɛngɨ ʉkandɨkanaga ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka ambaza wa ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ ko bulya ka Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila. Ɓazozi ɓakpamya ndɨ ɓɛ ɓʉnyʉ ndumbu, ɓʉtɨnɨ pimbo. 23 Nɨyɔ ɓupa kaʉkʉɓa, ɓʉɗɨkɨta ka bɔlɔkɔ, ɓakpamya zamʉ ɓɛ uɓuulyogi ɓɨnza. 24 Ngbingo yi nɨnɔ ɓakpamya ndɨ mino zamʉ ɓɛyɔ, ʉmakya ndɨ ka kasɔ ka pa yakpwɔ, ʉmakyaga magʉ ka kpʉkpʉ.

25 Lugo wo biti, Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila ɓa ndɨ kalʉmba, ɓanɨmbɨla kabibiso Kunzi nɨ ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ ɓagɔgɔ ɓanʉmʉkana. 26 Ko ngbingo ɓemoti aka, azigizo wapʉ azʉkʉla ndɨ muɓumbe ma ndaɓʉ ya bɔlɔkɔ. Wa aka wa, pumi yasɨ oukwikanaga ndɨ, ɓaselegeni ka ɓatʉ ɓasɨ ɓa bɔlɔkɔ ɓatɨnɨkaga ndɨ ɓitututu. 27 Nɨyɔ zamʉ ozuzuko, ɨna ndɨ pumi ɓikpokpo, anyɔ kʉwa sabɨ kakɨ ɓɛkyɛ ɨmwɨ kyɛ a ndɨ kasɨma ɓɛ ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ ɓokyogini. 28 Luki limoti, Pɔlɔ apamɨkana ndɨ ɓɛ: «Wakimwonitɔgʉ, ta ɓasɨ wa aka wa!»

29 Kʉwa wa, zamʉ nɔ akʉnga ndɨ tala, ogulyo ɓɨgala-gala ka ndaɓʉ ya bɔlɔkɔ, ogwa ndɨ kambwa ka Pɔlɔ na Sila nɨ nzʉyɨ anatwa ɓɨkyakyakya. 30 Kumbuso yi, upupisa ndɨ, umuusa ɓɛ: «Iɓunu ɓababa, okwononi ɓɛ nagyɨ ɓʉnɨ kainisono na muhukuso?» 31 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Mʉɓɨnɨkyana Mombukwono-dosu Yeso, winisono na muhukuso, ɨwɛ pa imoti na ndaɓʉ kakʉ.» 32 Kʉwa wa, ɓaɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza ka Mombukwono-dosu pa imoti na ɓatʉ ɓa ndaɓʉ kakɨ ɓasɨ. 33 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ wo biti nɔ, zamʉ ʉva ndɨ, ʉsʉkʉsa ɓapwayɨ ɓɨngɔ. Wa aka wa, ɓaɓotisa ndɨ, ɨyɨ pa imoti na ndaɓʉ kakɨ ɓasɨ. 34 Kumbuso yi, aga ndɨ na Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila kʉ kakɨ, ʉpá malɨlɨ. Alʉkʉ nɔ pa imoti na ndaɓʉ kakɨ yasɨ ɓogwa ndɨ magyagya, kyɛ ɓa ndɨ nɨ ɓaɓinikyonini Kunzi.

35 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, ɓangama ka ɓazozi ɓʉtɨka ndɨ ɓambanzʉ kaɓɨkyoku zamʉ ɓɛ usisi. 36 Zamʉ atʉmbʉlyaga ndɨ Pɔlɔ mongoni mi nɨmɔ ɓɛ: «Ɓazozi ɓotikiku mayʉ ɓɛ namusisi. Mbɨya wanʉ, makwanana kʉwa kopupo, maga na mazɨyɔ.» 37 Luki limoti, Pɔlɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓutikoku ndɨ ɓɔ ɓɛ: «Ɓatitinisisi ɓi fimbo ka pa yangba nɨ ɓakatisombisigʉ, ɓatɨmakya ka bɔlɔkɔ. Wɨna sɛ ta ɓomikya Ɓalʉma. Mbɨya wanʉ, ko bulya ɨkɨ yɔ ɓakapa katipupiso ɓɨpɛlɛ? Kigyonosigʉ! Ɓodukuno nɨ ɨɓʉ aka ɓamombukwana-daɓʉ ɓi katipupiso yi!»

38 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɨga ndɨ, ɓʉtʉmbʉlyaga ɓangama lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Nɨyɔ ɓʉkana ɓɛ Pɔlɔ na Sila ɓa ɓomikya Ɓalʉma, ɓaɓanga ndɨ ɓɨnyɛ. 39 Kʉwa wa, ɓodoku ndɨ, ɓɨtatanaga na ɨɓʉ, ɓusiso. Kumbuso yi, ɓʉɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓopupi ka gʉɗʉ yi nɨnɔ. 40 Ngbingo yi nɨnɔ Pɔlɔ na Sila ɓopupa ndɨ mino ka bɔlɔkɔ, ɓɨnda ka ma Ludia. Kʉ ɓɛyɔ, ɓɨnanana ndɨ na ɓakilisito, ɓutumisa mambɛngɨ, kumbuso yi, ɓaga ndɨ ɨɓʉ.

17

Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila ɓanaga ka Tesalonika

1 Pɔlɔ ɨɓʉ na Sila ɓaga ndɨ pisi ka gʉɗʉ wa Amufipoli na Apɔlɔnia, ɓosila kʉwa ndɨ ka Tesalonika kʉ Ɓayuda ɓa ndɨ mino na ndaɓʉ ya malʉmba. 2 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Pɔlɔ agyaga ndɨ mino kambwa, ogulya ndɨ kʉ ɓɛyɔ. Ka Masyɛ ma kimumbiso masaa, ɓikaga ndɨ kagya ɓoɗongoso na ɨɓʉ kʉ ko bulya Moɓiso Motu. 3 Ikaga ndɨ kaʉtʉmbʉlyaga, anowoniso ɓɛ okwononi Kilisito igyogyisi, opupoku ka mbʉkʉ. Ɨyɨ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Yeso yi nɨnɔ, nakamʉɓɨkyaga Mongoni Manza ko bulya kakɨ, ɨyɨ nɨ Kilisito.»

4 Nɨyɔ Ɓayuda ɓemoti-ɓemoti ɓʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ɓabaya ndɨ, ɓaɓyɛ kʉwa ndɨ Pɔlɔ na Sila. Ɓagiliki ɓudingi nɨɓɔ ɓabibisaga ndɨ Kunzi pa imoti na ɓoko ɓakpʉ ɓakinisono, ɓabaya ndɨ gɔnɨ.

5 Luki limoti, Ɓayuda ɓagɔgɔ ɓotuma ndɨ na imi ɓɨɗɛ. Ɓʉpʉnaga ndɨ na lɨgʉndʉ ɓawanza ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓayɨgya yanyɛ. Ɓamʉmʉla kʉwa ndɨ ambaza wasɨ kavɨkɨmanaga ka gʉɗʉ, ɓaga ndɨ ka ndaɓʉ ka Yasoni kakɨsa Pɔlɔ na Sila ɓɨvaka-vaka ɓɛkyɛ ɓupupisi ko misa ka ɓambanzʉ. 6 Yɛkɨ ɓakʉmɨnagʉ ndɨ, ɓaga kʉwa ndɨ na Yasoni pa imoti na ɓakilisito ɓemoti-ɓemoti ɓɨdaɗa-daɗa ko misa ka ɓangama ɓa gʉɗʉ nɨ ɓanapamɨkanaga ɓɛ: «Ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓaputini ɔɓɨlɨ wasɨ, mbɨya wanʉ, ɓodwiniku kʉwa gɔnɨ wanʉ, 7 Yasoni nɔ utilyi ɓi kʉ kakɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓana ɓasɨ ɓakɛgʉ kaɓyɛ mʉtʉʉ ka ngama mudingi wa Lʉma kyɛ ɓakaɓɨkya ɓɛ atʉ na ngama wagɔgɔ nɨnɔ ina ɓɛ Yeso.» 8 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ʉtʉla ndɨ ɓatʉ ɓakpʉ na ɓangama ɓa gʉɗʉ, 9 ɓusiso kʉwa ndɨ Yasoni nɨ ɓikolyogini.

Pɔlɔ na Sila ɓogoni ka gʉɗʉ wa Bɛlɔya

10 Nɨyɔ biti olipyo, ɓakilisito ɓamogosa ndɨ Pɔlɔ na Sila ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Bɛlɔya. Nɨyɔ ɓosilo kʉ ɓɛyɔ, ɓaga ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda. 11 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ kʉ ɓa ndɨ ɓanza kaʉkɨtaga Ɓatesalonika. Ɓa ndɨ kabaɨlya Lɨkpʉmʉka ko Kunzi na mʉsasa makpʉ. Masyɛ masɨ, ɓakpɨmaga ndɨ Moɓiso ɓɛkyɛ ɓibi ɓɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Pɔlɔ ʉɓɨkyaga ndɨ, a ndɨ la lɨngʉnʉ. 12 Ɓudingi luga kaɓʉ ɓabaɨlya ndɨ. Luga ka Ɓagiliki, ɓoko ɓakinisono na ɓalʉkʉ ɓudingi ɓabaɨlya ndɨ gɔnɨ.

13 Nɨyɔ Ɓayuda ɓa Tesalonika ɓʉkana ɓɛ Pɔlɔ akaɓɨkyaga gɔnɨ Mongoni Manza ko Kunzi ka Bɛlɔya, Ɓaga ndɨ kʉ ɓɛyɔ, ɓapʉnga gɔnɨ kapá ɨpʉmbʉ na kauvikimosogo ɓambaza ka ɓambanzʉ. 14 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓakilisito ɓamogosa ndɨ Pɔlɔ miso yo liɓo lidingi, luki limoti, Sila na Timotio ɓasɨkana mbɛyɨ ndɨ ɨɓʉ wa aka wa. 15 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨnda ndɨ kabiso Pɔlɔ, ɓasilisa ndɨ ka gʉɗʉ wa Atɛnɛ. Kumbuso yi, ɓigoku ndɨ ka Bɛlɔya na mayʉ nɨmɔ Pɔlɔ utikilyoku ndɨ Sila ɨɓʉ na Timotio ɓɛ ɓɨndɨ katakanya ɓɨgala-gala.

Pɔlɔ a kʉwa ka Atɛnɛ

16 Ngbingo yi nɨnɔ Pɔlɔ a ndɨ mino kaɓʉndaga Sila na Timotio ka Atɛnɛ, a ndɨ no kumbu kʉgbɛ kyɛ gʉɗʉ yi nɨnɔ a ndɨ wakɨgʉmya ka gbɨlɨtɔ. 17 Agyaga ndɨ ɓoɗongoso na Ɓayuda na ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓaɓangaga ndɨ Kunzi kʉsɔ wa ndaɓʉ ya malʉmba. Ka ɓapa ɓaya musilyoni, ikaga ndɨ na ɓoɗongoso masyɛ masɨ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓosilyanaga ndɨ na ɨɓʉ. 18 Ɓatʉ ɓa kimibo ɓemoti-ɓemoti ka liɗu ka Ɓɛpikulio na ka Ɓasitoiko, ɓapʉnga ndɨ ɓoɗongoso na ɨyɨ. Ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ ɓuusaga ndɨ ɓɛ: «Tongolobi mʉna a mbɛyɨ kapa kaɓɨkya ɓʉ?» Ɓagɔgɔ ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓɛ: «Akainisono abɛ a mʉɓɨɓɨkya wo mongoni ko ɓokunzi ɓo di.» Ɓa ndɨ kanzɨna ɓɛyɔ kyɛ Pɔlɔ a ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko bulya ka Yeso na ɓɛyɔ opupoku ndɨ mino ka mbʉkʉ. 19 Ɓava kʉwa ndɨ Pɔlɔ, ɓaga na ɨyɨ ka Pa Yidingi nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ «Alɨyɔpagɔ», ɓamuusa ndɨ ɓɛ: «Wakwananatʉ katɨtʉmbʉlya isi ya mʉtʉʉ mambɨya nɨmɔ wakapá? 20 Wakatɨɓɨkyaga makpʉmʉka mo di. Ta nɛkɨ kapa kaiba ambɛ nɨyɔ yasɨ isi yi nɨ ɨkɨ.» 21 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓa Atɛnɛ ɓasɨ pa imoti na ɓobiko nɨɓɔ ɓikaga luga kaɓʉ ɓokitisaga ndɨ ɓongbingo kaɓʉ ɓayasɨ kaɓɨkyaga na kaʉkana ɓomongoni ɓayambɨya.

22 Kʉwa wa, Pɔlɔ amaga ndɨ kambwa ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka Alɨyɔpagɔ wa, ɨyɨ aka ɓɛ: «Iɓunu ɓatʉ ɓa Atɛnɛ, nakaɨna abɛ maɓaɨpá ko ɓokunzi kʉgbɛ. 23 A ɓɛyɔ, wa no ɓi mino kalingyo gʉɗʉ kunu, nɨnagatʉ ɓi ɓapa nɨɓayɔ mubibisogo mino ɓokunzi kunu. Ninito ɓi gɔnɨ gbɔgbɔ yimoti nɨ ɓokpikini mino ɓɛ: ‹A ko bulya ko kunzi yi nɨnɔ takamibogigʉ.› Kinili, ɨmɨ, nakamʉɓɨkyaga Mongoni ka nɨnɔ mabibisogo nɨ makɛgʉ kamibo. 24 Kunzi yi nɨnɔ agya ndɨ ɔɓɨlɨ na masɨ nɨmɔ a kʉsɔ yi, ɨyɨ nɔ a Mombukwana lɨsyɛ na lɨtɔmbʉ, kikogigʉ na ɓandaɓʉ nɨɓayɔ ɓambanzʉ ɓopikogo. 25 Kɛgʉ na nza yi ɓɛ ɓambanzʉ ɓaguguɓyi abɛ kika na yangya. A ɓɛyɔ, ɨyɨ nɔ ʉpága ɓatʉ ɓasɨ ɔɓɨlɨ, muyukumi na makpʉmʉka masɨ. 26 Katʉkya ka mʉmbanzʉ ɓemoti, agya ndɨ mababa ka ɓambanzʉ kyɛ ɓiki ka ɔɓɨlɨ wasɨ. Ubisilyaga ndɨ ɓongbingo na lɨlɨ ka ɓogiyo. 27 Kunzi agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɓambanzʉ ɓakɨsɨ. Gʉtʉgʉ ɓakiko kakɨsa nɨ ɓakazakaɗaga, ɓakwananatʉ aka kamɨna. Wɨna sɛ, Kunzi a ɓuwobi na iɓusu ɓasɨ yɨkaka-yɨkaka. 28 A ɓɛyɔ:

‹Ta na ɔɓɨlɨ ko bulya kakɨ, tanɨgyɨgyɨlya na takaidukulogo kaiko na ɔɓɨlɨ.›

A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓemoti-ɓemoti ka ɓayoko kunu ɓaɓɨkya ndɨ mino ɓɛ:

‹Ta gɔnɨ iɓusu ɓomikakɨ.›

29 Yɛkɨ ta ɓomiko Kunzi, takikonitɔgʉ na tamanaga ambɛ akwanana kaika mʉɗɔngɔnɨ abɛ kunzi yi nɨnɔ ɓagyaga na ɔlɔ, na ngwɛyɨ ikanɨ lɨtalʉ nɨyɔ ɓambanzʉ ɓagya na ɓʉgɛgɛlɛ na yimibo. 30 Luki limoti, Kunzi kɛgʉ ɓata kaanda ɓongbingo nɨɓɔ ɓambanzʉ ɓa ndɨ mino ko biti. Mbɨya wanʉ, akaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ ɓasɨ na ka ɓogiyo ɓayasɨ ɓɛ ɓoyikosi mambɛngɨ. 31 A ɓɛyɔ, obisoni lɨsyɛ nɨlɔ akɔ ndɛkɛ mino ngbanga ka ɔɓɨlɨ wasɨ, ka ɓungbingbili, pisi ka mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ apʉnaga ndɨ. Apupisa ndɨ ka mbʉkʉ ɓɛkyɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓibi ɓɛ mʉtʉ yi ɨyɨ nɨnɔ.»

32 Nɨyɔ ɓamʉkana Pɔlɔ nɨ ananzɨna ko bulya yipupa ka mbʉkʉ, ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ ɓapʉnga ndɨ katɨba ɓɨkyaaa, ɓagɔgɔ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Tʉmʉkanatʉ ɓanʉ mbɛyɨ ɓata lɨsyɛ lagɔgɔ.» 33 Kʉwa wa, Pɔlɔ ʉsa ndɨ. 34 Luki limoti, ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓaga ndɨ pa imoti na ɨɓʉ, ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Kunzi. Luga kaɓʉ, a ndɨ nɨ Dionisi, mʉtʉ ɓemoti wa Alɨyɔpagɔ, muko ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Damali na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓata.

18

Pɔlɔ a kʉwa ka Kolito

1 Kumbusa wa nɨyɔ, Pɔlɔ atʉkya ndɨ ka Atɛnɛ, aga ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Kolito. 2 Kʉ ɓɛyɔ, atakanya ndɨ Muyuda ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Akila. Ɨyɨ Akila a ndɨ mʉtʉ wa Pɔtɔ. A ndɨ nɨ iginiku mbɨya aka kotukyoku ka mugi ma Italia ɨɓʉ na mukakɨ ɓɛyɔ ka Pelesila, kyɛ ngama mudingi ɓɛyɔ ka Kɔlɔdɛ a ndɨ nɨ opíni mʉtʉʉ ɓɛ Ɓayuda ɓasɨ ɓopupi ka Lʉma. Pɔlɔ ɨnda kʉwa ndɨ kanda Akila ɨɓʉ na mukakɨ. 3 Yɛkɨ Pɔlɔ agyaga ndɨ ligubo la ɓangbangba ɓaya lɨbʉɗya abɛ Akila gɔnɨ, ɓika kʉwa ndɨ na ɨɓʉ pa imoti kagya ligubo li nɨlɔ. 4 Ka masyɛ masɨ ma kimumbiso, Pɔlɔ agyaga ndɨ ɓoɗongoso ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, anagya yasɨ ɓɛ Ɓayuda na Ɓagiliki ɓamʉkanɨtɔ.

5 Nɨyɔ Sila na Timotio ɓotukyoku ka Makedonia, ɓosiloku ka Kolito, Pɔlɔ ɨpá ndɨ wasɨ kaɓɨkyaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi. A ndɨ kaʉtʉmbʉlyaga Ɓayuda ɓɛ Yeso nɨ Masiya. 6 Luki limoti, Ɓayuda ɓa ndɨ kaɓunilyo muki aka, ɓanatʉmbwa. Kʉwa wa, ʉbʉmɨlya ndɨ liɓungu la ɓotu kakɨ ɓipupupu, ɨyɨ aka ɓɛ: «Makoɓungogo gʉtʉgʉ ɓata iɓunu, kɛgʉ ɓata lɨkpʉmʉka kamɨ. Katʉkya mbɨya wanʉ, nakaɨnda ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda.» 7 Pɔlɔ atʉkya kʉwa ndɨ wa, ɨnda kaiko ka mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Tito-Yusito. Ɨyɨ Tito-Yusito abibisagatʉ ndɨ Kunzi, ndaɓʉ kakɨ ikaga ndɨ ka kpɔlɔ wa nɨyɔ ya malʉmba ka Ɓayuda. 8 Kilisipo nɨnɔ a ndɨ ngama wa ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, aɓɨnɨkyana ndɨ Mombukwono-dosu pa imoti na ɓatʉ ɓa ndaɓʉ kakɨ ɓasɨ. Ɓatʉ ɓa Kolito ɓakpʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kamʉkana Pɔlɔ, ɓaɓɨnɨkyana ndɨ gɔnɨ, ɓiɓotisiso.

9 Biti yimoti, Pɔlɔ alʉtaga ndɨ nziki nɨ Mombukwono-dosu anaɓɨkya ɓɛ: «Wakoɓongonitɔgʉ, wika asɨ kanzɨna aka, wakodokonitɔgʉ, 10 kyɛ na pa imoti na ɨwɛ. Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kʉvɨlɨgʉ kyɛ na na ɓambanzʉ ɓudingi ka gʉɗʉ yi nɨmʉ.» 11 Pɔlɔ agya ndɨ kʉ ɓɛyɔ syangasʉ simoti na ɓatɨmba maɗɨya, kaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Lɨkpʉmʉka ko Kunzi.

Ngama Galio akasombiso Pɔlɔ

12 Ko ngbingo yi nɨnɔ Galio a ndɨ mino ngama wa iwili ya Akaya, Ɓayuda ɓʉkanana ndɨ ko bulya ka Pɔlɔ. Ɓagwi, ɓaga ndɨ na ɨyɨ kambwa ka ɓazozi, 13 ɨɓʉ aka ndɨ ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ akaʉkpamya ɓambanzʉ kabibiso Kunzi nɨ kɛgʉ ɓɛyɔ mʉtʉʉ aɓɨkyaga mino.» 14 Nɨyɔ Pɔlɔ a ndɨ kapa kanzɨna, Galio aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ: «Iɓunu Ɓayuda, kamwo ɓi mʉmbanzʉ ikanɨ kagya ɓʉnyɛ, ɨmɨ, nakwananatʉ ɓi kamʉmʉkana. 15 Luki limoti, yɛkɨ makagya ɓoɗongoso ko bulya mʉnzɨna, mino na ko bulya mʉtʉʉ kunu, nɨlɔ amundi iɓunu aka. Ɨmɨ, nakakwananɨgʉ kakɔ inguo ya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ.» 16 Kumbuso yi, Galio ukpumya ndɨ. 17 Kʉwa wa, ɨɓʉ ɓasɨ ɓagwi ndɨ Sositeni, ngama wa ndaɓʉ ya malʉmba. Ɓalya ndɨ ɓɨsʉsʉsʉ kambwa ka ɓazozi wa, nɨ Galio kɛgʉ gʉtʉgʉ kobiso mino lɨmbɛngɨ aka.

Pɔlɔ igini ka Atiokia

18 Pɔlɔ asyɛsyɛ mbɛyɨ ndɨ ɓata aka ɓɨndɨ ka Kolito wa. Kumbuso yi, ɓasanana ndɨ na ɓakilisito, ɓaɗaka ndɨ ka bato kaaga ka Sulia pa imoti na Pelesila na Akila. Iwisisa ndɨ mʉ ɓɨngɔ ka lɨsʉ nɨlɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ Kenekulɨa, kyɛ a ndɨ nɨ akuni silika kambwa ko Kunzi*. 19 Nɨyɔ ɓadwɛ ka Ɛfɛsɔ, Pɔlɔ ʉsa kʉwa ndɨ wa aka wa. Aga ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, apʉnga ɓoɗongoso na ɨɓʉ. 20 Ɓayuda ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓiki mbɛyɨ ɓata na ɨɓʉ wa aka wa. Luki limoti nɨ Pɔlɔ kopagʉ. 21 Nɨyɔ a ndɨ kaasanana na ɨɓʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Kunzi kapa, nigokuto ɓanʉ ɓata kamʉnda.»

Kʉwa wa, atʉkya ndɨ na bato ka Ɛfɛsɔ wa, aga. 22 Nɨyɔ adwɛ ka Kaizalɨa, osyo, aɗaka ndɨ ka Yelusalɛma kaumuuso ɓatʉ ɓa kanisa. Kumbuso yi, osyo kʉwa ndɨ ka Atiokia. 23 Agya ndɨ wa masyɛ makɛɗɛ aka, nɨyɔ atʉkya wa, apʉnga ndɨ kolingyo giyo yimoti-yimoti katʉkya ka Galatia adwɛ ka Fuligia. Kʉ ɓɛyɔ, utumisa ndɨ ɓaɓɨɓya ɓasɨ mambɛngɨ.

Apɔlɔ odwini ka Ɛfɛsɔ na ka Kolito

24 Muyuda ɓemoti nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ ka Alesandulia ina ndɨ ɓɛ Apɔlɔ, a ndɨ nɨ osilini ka Ɛfɛsɔ. Anzɨnaga ndɨ ɓipoli-poli na ibaga ndɨ Moɓiso ko Kunzi ɓɨnza kʉgbɛ. 25 Ɓawonisila ndɨ kaɓyɛ pisi ka Mombukwono-dosu. Agyaga ndɨ kɛkɛlɛ kaɓɨkyaga na kowonisilo ka ɓungbingbili Mongoni Manza ka Yeso. Luki limoti, ibaga ndɨ ɨyɨ iɓatiso ka Yuani aka. 26 Apʉnga ndɨ kanzɨna nɨ kɛgʉ na kʉɓangakʉ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda kʉ. Nɨyɔ Pelesila ɨɓʉ na Akila ɓamʉkana ndɨ, ɓamaka kʉ kaɓʉ, ɓawonisila ɓata ɓɨngbanganya kʉgbɛ pisi ko Kunzi. 27 Yɛkɨ a ndɨ kapa kaɨnda ka iwili ya Akaya, ɓakilisito ɓatumisa ndɨ lɨmbɛngɨ, ɓukpikilya kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya nɨɓɔ kʉ kambwa aka ɓɛ ɓatɨlyɨtɔ ɓɨnza. Nɨyɔ osilo kʉ ɓɛyɔ, usingya ndɨ kʉgbɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓinisana ndɨ na muhukuso pisi ka ɨzɨyɔ ko Kunzi. 28 A ɓɛyɔ, ʉnzɨnɨlyaga ndɨ Ɓayuda na ɓou ɓɨngbanganya ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ, anowoniso pisi ka Moɓiso Motu ɓɛ Yeso nɨ Kilisito.

19

Pɔlɔ akaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Ɛfɛsɔ

1 Ngbingo yi nɨnɔ Apɔlɔ a ndɨ mino ka Kolito, Pɔlɔ akɨtanaga ndɨ ka iwili ya ɓangʉpa, adwɛ ka Ɛfɛsɔ. Kʉ ɓɛyɔ, ʉtakanya ndɨ ɓaɓɨɓya ɓemoti-ɓemoti, 2 ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Ambɛ, minisanatʉ ndɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu ngbingo yi nɨnɔ mabaya ndɨ mino?» Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Kalɨ! Takanukonigʉ ndɨ gʉtʉgʉ iki yi aka nɨ ɓananzɨna ko bulya Lɨmbɛngɨ-Lotu.»

3 Umuuso ɓata ndɨ ɓɛ: «Mogwa ndɨ iɓatiso tino?» Ɓasikisya ɓɛ: «Nɨyɔ ka Yuani.» 4 Pɔlɔ ʉɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Yuani uɓotisaga ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓapaga ndɨ kayikoso ɔɓɨlɨ kaɓʉ. Ʉɓɨkyaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ ɓabaɨlyɨ mʉtʉ yi nɨnɔ akodoku kumbuso kakɨ. Mʉtʉ yi ndɨ nɨ Yeso.»

5 Nɨyɔ ɓʉkana ɓɛyɔ, ɓiɓotisisa ndɨ ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso. 6 Pɔlɔ ubisilya ndɨ maɓɔkʉ, Lɨmbɛngɨ-Lotu usilyo. Ɓapʉnga ndɨ kanzɨna ka masasʉ dididi na kaɓɨkyaga makpʉmʉka nɨmɔ kanigyonosigʉ. 7 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓasɨ ɓa ndɨ ɓuwobi tɛkɛɓɛ na ɓaɓa.

8 Kʉsɔ wa ɓatɨmba ɓasaa, Pɔlɔ ɨndaga ndɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda, ananzɨna nɨ kɛgʉ na kʉɓangakʉ. Agyaga ndɨ na ɨɓʉ ɓoɗongoso ko bulya Ɓʉngama ko Kunzi, anakɨsa ɓɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓikaga ndɨ kamʉkana ɓabaɨlyɨ. 9 Luki limoti, ɓagɔgɔ ɓa ndɨ mambɛngɨ muti, ɓakya ka baya, ɓapʉnga kanzɨna yanyɛnyɛ ko bulya yo pisi ka Mombukwono-dosu ka musilyoni wa. Kʉwa wa, Pɔlɔ ʉsa ndɨ, aga ndɨ pa imoti na ɓaɓɨɓya aka. Ɓikaga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya na ɨɓʉ masyɛ masɨ ka ndaɓʉ ya ɨkɔlɔ ka alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Tilano. 10 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɨ ka ɓyanga ɓɨɓa. Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka iwili ya Azia, iki Ɓayuda na gʉtʉgʉ Ɓagiliki aka ɓʉkana ndɨ lɨkpʉmʉka ko Mombukwono-dosu.

Ɓomika Sɛkɛva ɓakakɨngɨla kokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ

11 Kunzi agyaga ndɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga pisi ka Pɔlɔ. 12 Kinili, ɓubisilyaga ndɨ ɓatʉ ɓa ɓokoloɓu ɓotu na matambala nɨmɔ ikaga ndɨ nɨ odundini nzʉyɨ ka Pɔlɔ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓahʉkagatʉ ndɨ, mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ anupupo gɔnɨ. 13 Ɓayuda ɓemoti-ɓemoti ɓikaga ndɨ kaamama ka ɓapa dididi kakɨngɨla kokpumyo mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso. Ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Nakamʉɓɨkya ambɛ puponi ko lino ka Yeso nɨnɔ Pɔlɔ akaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka kakɨ.»

14 Kumu-kumu ɓemoti Muyuda nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Sɛkɛva a ndɨ na ɓomiki maɗɨya na ɨka. Ɓomikakɨ ɓɔ ɓagyaga ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 15 Luki limoti, lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ usikisya ndɨ ɓɛ: «Namibatʉ Yeso, namiba gɔnɨ Pɔlɔ ɓɨnza. Luki limoti, iɓunu ma ɓa wanɨ?»

16 Alʉkʉ yi nɨnɔ a ndɨ na lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ nɔ ubumbukyoku ɓomika Sɛkɛva, ʉkʉkʉmilyaga, ʉgyagya ndɨ ɓɨnyɛ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓomiki ɓɔ ɓopupoku ndɨ ka ndaɓʉ ɓondumbu na ɓeviɗi. 17 Ɓatʉ ɓasɨ ɓa Ɛfɛsɔ, iki Ɓayuda na gʉtʉgʉ Ɓagiliki aka ɓʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓanga ndɨ, ɓobibisa lino ka Mombukwono-dosu Yeso. 18 Ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓa ndɨ nɨ ɓoboilyini, ɓodogoku ndɨ kaɓɨnɨkyana na kaɓɨkyaga ɓʉnyɛ kaɓʉ nɨɓɔ ɓagyaga ndɨ ɓɨngbanganya ko misa ka ɓambanzʉ. 19 Luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉkɨmaga ndɨ ɓanɛkɔ, ɓudingi ɓodoku ndɨ na ɓakɨtaɓʉ kaɓʉ ɓaya ɓanɛkɔ kabʉsya kambwa ka ɓambanzʉ ɓasɨ. Ɓagya kʉwa ndɨ ɨsaɓʉ ya ɓakɨtaɓʉ ɓi nɨɓɔ, apá ɓuyi ɓambuma ɓɛlɔfʉ ɓatɛkɛɓɛ kuɓukumuti. 20 Kinili, pisi ko ngu ka Mombukwono-dosu, lɨkpʉmʉka ko Kunzi ɨgbata ndɨ, ɨtʉlyana ka ɓapa ɓayasɨ.

Ɓambanzʉ ɓovikimonogini ka Ɛfɛsɔ

21 Kumbusa wa lɨkpʉmʉko li nɨlɔ, Pɔlɔ osisila ndɨ kaɨnda ka Yelusalɛma pisi ka iwili ya Makedonia na nɨyɔ ya Akaya. Ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Nakadwɛ kʉ, nakwananatʉ ɓanʉ gɔnɨ kaaga ka Lʉma.» 22 Ʉtɨka kʉwa ndɨ ka Makedonia ɓatʉ ɓaɓa luga ka nɨɓɔ ɓesingyaga ndɨ ka ligubo, a ndɨ nɨ Timotio ɨɓʉ na Ɨlasɨtɔ. Ɨyɨ mombukwana-dakɨ otigolo mbɛyɨ ndɨ ɓata ka Azia aka.

23 Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓambanzʉ ɓavɨkɨmanaga ndɨ ka Ɛfɛsɔ ko bulya Pisi ka Mombukwono-dosu. 24 Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na mutwo-mabɨsya ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Demetilio. Ɨyɨ Demetilio otwaga ndɨ ka ɓangwɛyɨ ɓekingyosi ɓayɨkɛkɛkɛ ɓaya ɓandaɓʉ ko kunzi muko yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Alitemisi. Ligubo li nɨlɔ ʉpága ndɨ ɓotwa-mabɨsya ɓuyi ɓudingi. 25 Demetilio ʉmʉmʉla kʉwa ndɨ ɓotwa-mabɨsya na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga ndɨ ɓʉsɔlɔ ɓa ligubo li nɨlɔ. Ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Ɓomika-mama, makaiba ɓɨnza ɓɛ talyalyaga ka ligubo li nɨlɨ. 26 Mbɨya wanʉ, makaɨna na kaʉkana nɨlɔ Pɔlɔ akagya. Kɛgʉ asɨ ka Ɛfɛsɔ aka, luki limoti lɨkpʉmʉko nɨlɔ a kʉwa ɓuwobi kaɨtʉlyana ka Azia wasɨ. Ulutoni ɓatʉ ɓudingi, uyikasa tamanaga kaɓʉ ɓɛ ɓokunzi nɨɓɔ ɓambanzʉ ɓutwogo ɓakɛgʉ ɓokunzi. 27 Kɛgʉ asɨ ligubo kusu aka lɔ akakɨsa kapʉtɨkana, luki limoti, gʉtʉgʉ ɨbɨba ya ndaɓʉ ko kunzi mudingi Alitemisi aka. Ɨyɨ nɨnɔ ɓabibisogo ɓapa ɓayasɨ ka Azia na ka ɔɓɨlɨ wasɨ!»

28 Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛyɔ, ɓavɨkɨmanaga ndɨ, ɓanapamɨkanaga ɓɛ: «Alitemisi wa Ɛfɛsɔ a mudingi!»

29 Kʉwa wa, gʉɗʉ wasɨ avɨkɨmanaga ndɨ. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓʉkanana ndɨ kaaga ɓɨgala-gala ka pa yangba nɨyɔ ɓamʉmʉkanaga ndɨ mino, ɓagwi ndɨ Gayɔ na Alisitaliko, Ɓamakedonia ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓakpakyana ndɨ na Pɔlɔ. 30 Pɔlɔ a ndɨ wakɨtʉlya kaɨnda kambwa ka ambaza yi nɨnɔ, luki limoti ɓaɓɨɓya ɓapakya ndɨ. 31 Gʉtʉgʉ ɓangama ɓemoti-ɓemoti ɓa Azia nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓawai-dakɨ, ɓatɨkɨlya ndɨ ɓambanzʉ kaɓɨkya ɓɛ kipupisonitɔgʉ kʉ ɓɛyɔ. 32 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓambanzʉ ɓapʉnga ndɨ kanzɨna gbalɨ, ɓanzɨngɨmana ndɨ. Luga kaɓʉ, ɓambanzʉ ɓudingi ɓakɛgʉ ndɨ kaiba gʉtʉgʉ ɓɛ ɓomumukoni ko bulya ɨkɨ. 33 Kʉwa wa, ɓambanzʉ ɓemoti-ɓemoti luga wa ambaza ɓatʉmbʉlyaga ndɨ Alesandulia lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Ɓayuda ɓakpamya ndɨ ɓɛ akɨtagɨ kambwa. Kʉwa wa, Alesandulia ʉgbʉma na maɓɔkʉ ɓɛ ɓadakɨ kyɛ a ndɨ kapa kanzɨna. 34 Luki limoti, nɨyɔ ɓambanzʉ ɓibo ɓɛ Alesandulia a Muyuda, ɨɓʉ ɓasɨ ɓapʉnga ndɨ kapamɨkanaga ka ɓasaa banda ɓaɓa ɓɛ: «Alitemisi wa Ɛfɛsɔ a mudingi!» 35 Ka muliɓo, ndɔmbɛ mudingi wa gʉɗʉ yi nɨnɔ udokisa ndɨ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɓatʉ ɓa Ɛfɛsɔ, ɓambanzʉ ɓasɨ ɓakaiba ɓɛ Ɛfɛsɔ a pa yi nɨyɔ oɓuulyogo ndaɓʉ ko kunzi Alitemisi mudingi na mulundu kakɨ nɨmɔ ogwoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 36 Kɛgʉ na mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana kaanganya. Kinili, okwononi mbɛyɨ kosisa mambɛngɨ, nɨ makogyigʉ lɨkpʉmʉka ɓɨsɔsɔsɔ. 37 A ɓɛyɔ, ɓalʉkʉ ɓi nɨɓana moduku na ɨɓʉ ɓa ɓakiɓigʉ ka ndaɓʉ ko kunzi kusu ikanɨ katʉmbwa yi. 38 Kika nɨ Demetilio na ɓotwa-maɓɨsya nɨɓɔ ɓagyaga na ɨɓʉ ligubo ɓakɛgʉ kaʉkanana na mʉmbanzʉ, masyɛ mʉkɔ ɓangbanga atʉ, ɓazozi ɓatʉ gɔnɨ, ɓakwanana kaaga kʉ ɓɛyɔ. 39 Makika na lɨkpʉmʉka lagɔgɔ lɨɓɨkya, nɨyɔ igyonosa kʉwa ɓanʉ kambwa ka ɓangama. 40 A ɓɛyɔ, kaɓyɛnɛnɛ na lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosi na lɨsyɛ li nɨlɨ, ɓakwanana katɨpɨlyaga ɓangbanga ɓɛ tovikimonogini. Takɛgʉ no pisi yi nɨyɔ tatʉmbʉlaga mino mʉ ma musilyoni mi nɨma.» 41 Nɨyɔ ama kanzɨna ɓɛyɔ, ʉpá ɓambanzʉ lɨgʉndʉ.

20

Pɔlɔ igini ɓata ka Makedonia, akɨtanaga ka Giliki

1 Nɨyɔ pa adakɨlya, Pɔlɔ ʉmʉmʉla kʉwa ndɨ ɓaɓɨɓya, utumiso mambɛngɨ. Kumbuso yi, ʉpága maɓɔkʉ, aga ndɨ ka Makedonia. 2 Akɨtanaga ndɨ pisi kʉ ɓɛyɔ, ʉpá ndɨ ɓaɓɨɓya mʉtʉʉ makpʉ. Kumbuso yi, ɨnda ndɨ ka mugi ma Giliki, 3 agya ndɨ kʉ ɓɛyɔ ɓatɨmba ɓasaa. Nɨyɔ a kʉwa ndɨ ɓuwobi kaɗaka ka bato kaɨnda ka mugi ma Sulia, ʉkana ndɨ ɓɛ Ɓayuda ɓagyilini dikiɗi. Kʉwa wa, osisilya ndɨ kaɨga kumbuso, akɨtanaga pisi ka Makedonia. 4 A ndɨ kakpakyana pa imoti na ɓatʉ ɓi nɨɓa: Sopateli mika Pilo nɨnɔ a ndɨ Mubeloya, Ɓatesalonika ɓɛyɔ ka Alisitaliko ɨɓʉ na Sekundo, Mʉdelibe nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Gayɔ, Timotio, sɛ kʉwa Tikiko ɨɓʉ na Tolofimo nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓatʉ ɓa Azia. 5 Ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓɔ ɓapʉngaga ndɨ lɨgʉndʉ kaɨnda katɨɓʉndaga ka Tolowasi. 6 Kumbusa wa yɨnga nɨyɔ ɓalyaga ndɨ mino mukati ɓikofulu, taɗaka ndɨ ka bato ka lɨsʉ la Filipi, kumbusa wa lɨgʉndʉ la masyɛ kuɓukumuti, tʉtakanyaga ndɨ ka Tolowasi, tagya na ɨɓʉ pɔsɔ yimoti.

Pɔlɔ opipilini kaaga ka Tolowasi

7 Lɨsyɛ la Mʉngʉ na ɓʉgɔgɔ, ta ndɨ ɓʉmʉmʉkana koɓunonogo mukati nɨ Pɔlɔ ananzɨna. Yɛkɨ a ndɨ kapa kopupyo na ɓʉgala ɓi, idukulaga ndɨ no bulo kadwɛ lugo wo biti. 8 Ta ndɨ ɓʉmʉmʉkana ka ndaɓʉ yi nɨyɔ ya kʉgʉ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓatala ɓakpʉ ɓʉtʉna ɓingbiii. 9 Wɨna sɛ, a ndɨ na Mʉwanza ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Eutiko, a ndɨ wakiko ka lidilisa wa, ɨyɨ aka ndɨ tɔtɔ ɓɨpɛ ko ngbingo yi nɨnɔ Pɔlɔ a ndɨ mino kanzɨna ɓɨndɨɨɨ nɔ. Mʉwanza nɔ onyukoku ndɨ ka tɔtɔ, ogwoku kotukyoku ka ndaɓʉ ya kʉgʉ nɨyɔ ya yɨsaa. Nɨyɔ ɓa kʉwa ndɨ ɓɛ ɓamomosi, a ndɨ nɨ okwini. 10 Kʉwa wa, Pɔlɔ osyoku ndɨ, odidiko ɓuwobi na ɨyɨ, apututo, aɓɨkya ɓɛ: «A muɓisi, wosoni kombomboyo!»

11 Nɨyɔ Pɔlɔ ɨgɨlya ndɨ ɓata kaɗaka ka ndaɓʉ ya kʉgʉ, oɓunonogo mukati, alya. Idukulaga ndɨ ɓata kanzɨna ɓɨndɨɨɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ lɨsyɛ atɨnɨkaga ndɨ mino. Kumbuso yi, aga ndɨ. 12 Ɓɨga ndɨ na mʉwanza yi nɨnɔ nɨ a muɓisi, ɓatʉ ɓasɨ ɓotumini na magyagya ɓɨɗɛ.

Pɔlɔ otukyini ka Tolowasi, aga ka Milɛtʉ

13 Taga kʉwa ndɨ iɓusu kambwa, taɗaka ka bato kaɨnda ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Asosi. Kʉ ɓɛyɔ, takwanana kʉwa ndɨ kava Pɔlɔ na lɨgʉndʉ kyɛ a ndɨ nɨ osisilyini kaɨnda na magʉ. 14 Nɨyɔ tosilyono na Pɔlɔ ka Asosi, tava kʉwa ndɨ ka bato, taga pa imoti na ɨɓʉ ka gʉɗʉ wa Mitileni. 15 Tatʉkya ndɨ ɓʉgalo ɓi, tadwɛ ko uzu nɨyɔ ina ɓɛ Kio. Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, tadwɛ ndɨ ko uzu nɨyɔ ina ɓɛ Samosi, kʉwa na ɓʉgala ɓi topupana ndɨ ka gʉɗʉ wa Milɛtʉ. 16 A ɓɛyɔ, Pɔlɔ a ndɨ wakɨtʉlya kakɨtanaga ka Ɛfɛsɔ nɨ komogigʉ, kyɛ kɛgʉ ndɨ kapa kalya ngbingo ka iwili ya Azia. A ndɨ kaiɗuso ɓɛ odwino gʉtʉgʉ ka Yelusalɛma kambwa wa Patɛkɔtɨ.

Pɔlɔ ɓosononini na ɓazɛɛ ɓa kanisa ya Ɛfɛsɔ

17 Katʉkya ka Milɛtʉ wa, Pɔlɔ ʉtɨka ndɨ ɓambanzʉ ka Ɛfɛsɔ kaumokoku ɓazɛɛ ɓa kanisa. 18 Nɨyɔ ɓosiloku, Pɔlɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Katʉkya ka lɨsyɛ nɨlɔ aka lɔ nosiloku ndɨ mino wanʉ ka Azia, makaiba yɨgya kamɨ ɓɨnza ɓɛyɔ na ndɨ mino ɓongbinga ɓasɨ luga kunu. 19 Nagugubya ndɨ Mombukwono-dosu nɨ nakɛgʉ na yɨbɨnɨka, ka mʉgamʉ na ka yigyogyiso ko bulya ɓodikiɗi nɨɓayɔ Ɓayuda ɓɛgyɨlyaga ndɨ. 20 Makaiba ɓɛ nakamʉsʉmɨlyagʉ ndɨ gʉtʉgʉ luki limoti aka nɨlɔ la ɨzangɨya. Namʉɓɨkyaga ndɨ ɓɨngbanganya lɨkpʉmʉka ko Kunzi, namʉpá mʉtɨwɨ ko misa ka ɓambanzʉ ɓasɨ na ka ɓandaɓʉ kunu. 21 Nʉɓɨkyaga ndɨ Ɓayuda, gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓɛ ɓayikosi ɔɓɨlɨ kaɓʉ, ɓamigilyiku Kunzi, ɓaɓɨnɨkyana Mombukwono-dosu Yeso. 22 Mbɨya wanʉ, Lɨmbɛngɨ-Lotu akɛkpamya kaɨnda ka Yelusalɛma. Nakɛgʉ kaiba ambɛ ikoku ɓanʉ na ɨmɨ kʉ ɓʉ. 23 Luki limoti, ka ɓagʉɗʉ yɨkaka-yɨkaka, Lɨmbɛngɨ-Lotu ewonisilagatʉ kambwa ɓɛ bɔlɔkɔ na yigyogyiso akɛɓʉndaga. 24 Nakamɨnagɨgʉ ɔɓɨlɨ kamɨ abɛ luki la ɨzangɨya. Luki limoti, ɨzangɨya kamɨ a ɓɛ nadwɨ ka muliɓo ma ligubo nɨlɔ Mombukwono-dosu Yeso ɛpá. Ligubo li nɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ma ɨzɨyɔ ko Kunzi.

25 Nikaga ndɨ kakpakyana luga kunu ɓasɨ, na naɓɨkyaga mongoni ma Ɓʉngama ko Kunzi. Luki limoti, katʉkya mbɨya wanʉ, nakaiba ambɛ makɛmɨnɨgʉ ɓanʉ ɓata. 26 Kinili, na lɨsyɛ li nɨlɨ nakamʉgbɨtyaga ɓɛ ɓemoti kunu koɓungogo, kendigʉ ɓata ɨmɨ. 27 A ɓɛyɔ, namʉtʉmbʉlyaga ndɨ lɨkpʉmʉka ko Kunzi lasɨ nɨ nakamusumilyigʉ luki gʉtʉgʉ limoti aka. 28 Wiminyonito iɓunu ɓamombukwana-donu. Ɓuulyogoni ambaza wasɨ nɨnɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu amʉpá ɓɛ wikoni ɓoɓuɓulyo ɓi. Moɓuulyaga gɔnɨ kanisa ko Kunzi, nɨyɔ inisana ndɨ noyu pisi ka ɓangʉ ko mikakɨ ɓɨkpɛ. 29 Ɨmɨ, nakaiba ɓɨnza ambɛ kumbusa wa lɨgʉndʉ kamɨ, ɓambanzʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓanyama ɓʉɗɨya ɓingyatʉ luga kunu, ɓakikigʉ no nzonzi wa ambaza. 30 Gʉtʉgʉ luga kunu aka, ɓambanzʉ ɓipupisatʉ ndɛkɛ kaɓɨkyaga mʉtʉʉ ma kʉɓɔɓɔkʉ kyɛ ɓuluti ɓaɓɨɓya kumbuso kaɓʉ. 31 Wiminyonito! Manatamana ambɛ ka ɓyanga ɓɨsaa, nikaga ndɨ kamʉpá mʉtɨwɨ yɨkaka-yɨkaka biti na lɨsyɛ ka mʉgamʉ.

32 Mbɨya wanʉ, namupíni ko Kunzi na ko mongoni kakɨ ma ɨzɨyɔ. Mongoni mi nɨmɔ a no ngu kamupiko ka baya, kamʉpá lisimo pa imoti na ɓatʉ kakɨ ɓasɨ. 33 Ɨmɨ, nakɛgʉ ndɨ na mʉsasa mo ɓuyi ikanɨ ma ɔlɔ ikanɨ ma ɓotu ka mʉmbanzʉ. 34 Iɓunu ɓamombukwana-donu makaiba ɓɛyɔ nagyaga ndɨ mino ligubo na maɓɔkʉ kamɨ, ko bulya kamɨ, na ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ takpakyanaga ndɨ na ɨɓʉ. 35 Ka masɨ nɨmɔ nagyaga ndɨ, namuwonisila ndɨ ɓɛ tokwononi kaɨkɔ ɓungu pisi ka ligubo, kabɨnɨka ɓuti ka ɓatʉ ɓa yangya. Manatamana gɔnɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Mombukwono-dosu Yeso ɓɨkpɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Ɨzangɨya ka mʉtʉ nɨnɔ apága luki okitogi nɨyɔ ka nɨnɔ ɓapága.›»

36 Nɨyɔ Pɔlɔ ama kanzɨna ɓɛyɔ, oɓuna ndɨ moli pa imoti na ɨɓʉ ɓasɨ, ɓalʉmba. 37 Ɨɓʉ ɓasɨ ɓagbʉngʉkana ndɨ na mʉgamʉ, ɓanapututo na kapanana maɓɔkʉ. 38 Ɓalya ndɨ kumbu kʉgbɛ ka nɨlɔ Pɔlɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓakamɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata. Ka muliɓo, ɓɨnda ndɨ kabiso ka lɨsʉ.

21

Pɔlɔ ogoni ka Yelusalɛma

1 Nɨyɔ tasanana na ɨɓʉ, taɗaka ndɨ ɓata ka bato, taga ngbingbili ko uzu nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Kosi. Ɓʉgala ɓi, tadwɛ ndɨ ka mugi nɨmɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Lodo. Katʉkya ka Lodo, tadwɛ ka Patala. 2 Kʉ ɓɛyɔ, tatakanya ndɨ bato ɓemoti nɨ anaga ka Foinikia. Taɗaka ndɨ mino, taga. 3 Nɨyɔ ta kʉwa ndɨ ɓuwobi na Kipulo, tasa ndɨ miso ya zebu, taga iɓusu ka Sulia. Tɨfʉma ka Tilo, ka pa yi nɨyɔ bato osisaga ndɨ mino makpʉmʉka. 4 Kʉ ɓɛyɔ, tʉtakanya ndɨ ɓaɓɨɓya, tagya na ɨɓʉ pɔsɔ yimoti. Lɨmbɛngɨ-Lotu ʉkpamya ndɨ kapakya Pɔlɔ kaɗaka ka Yelusalɛma. 5 Luki limoti, nɨyɔ pɔsɔ yi nɨyɔ akɨtaga, tidukulaga ndɨ na lɨgʉndʉ kusu. Ɓambanzʉ ɓasɨ, iki ɓoko na ɓomiki ɓɨnda ndɨ katibiso kunzi wa gʉɗʉ. Kʉ ɓɛyɔ, iɓusu ɓasɨ toɓuna ndɨ moli kubi wa, talʉmba. 6 Nɨyɔ tasanana, taɗaka ndɨ ka bato, ɓaɓɨɓya ɓɨga kʉwa ndɨ ka ɓa kʉ-kaɓʉ. 7 Katʉkya ka Tilo, tomosisya ndɨ kazaba, tadwɛ ka Tolemai. Kʉ ɓɛyɔ, tɨnanana ndɨ na ɓomomosu ɓakilisito, tasyɛ ndɨ na ɨɓʉ lɨsyɛ limoti. 8 Ɓʉgala ɓi, tatʉkyɨlya ndɨ lɨgʉndʉ, tadwɛ ka Kaizalɨa. Tika ndɨ ka ndaɓʉ ka Filipi nɨnɔ ɓamakaga ndɨ ɓɛ «Mʉɓɨɓɨkya wo Mongoni Manza». Ɨyɨ Filipi a ndɨ ɓemoti ka ɓambanzʉ maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓʉpʉnaga ndɨ ka Yelusalɛma. 9 A ndɨ na ɓasɨka ɓakwanganya nɨɓɔ ɓa ndɨ nɨ ɓakanibigʉ lɨkpʉmʉka ka ɓalʉkʉ. Ɓasɨka ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓugyalandʉ ɓʉtʉmbʉlaga makpʉmʉka ko lino ko Kunzi. 10 Iɓusu ta kʉwa ndɨ wa nɨ togyini masyɛ makpʉ. Mugyalandʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ Agabʉ, otukyoku ndɨ ka Yudɛa, osiloku wa. 11 Odoku katɨnda, ava mʉkaɓa ka Pɔlɔ, ɨkanda ndɨ nomu magʉ na maɓɔkʉ. Ɨyɨ aka ɓɛ: «Lɨmbɛngɨ-Lotu akaɓɨkya ɓɛ: ‹Ka Yelusalɛma, Ɓayuda ɓakandaga ɓanʉ mombukwana mʉkaɓa mi nɨma ɓɛyɔ, ɓagaba ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ bi nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi.›»

12 Nɨyɔ tʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛyɔ, iɓusu na ɓatʉ ɓa Kaizalɨa tapakya ndɨ Pɔlɔ kaɗaka ka Yelusalɛma. 13 Luki limoti, Pɔlɔ osikisya ndɨ ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ makagamana na kɛpá ombombo ɓɛyɔ? Na wakɨtʉlya kaikondisiso gʉtʉgʉ kokwo aka ka Yelusalɛma ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso.» 14 Nɨyɔ tɨna ɓɛ kɛgʉ katɨmʉkana, tasa kʉwa ndɨ. Taɓɨkya ɓɛ: «Sɨpananɨsɔ ka Mombukwono-dosu igyonosi nɛkɨ!»

15 Kumbusa wa masyɛ makɛɗɛ, tiɓungusyaga ndɨ, taɗaka ka Yelusalɛma. 16 Ɓaɓɨɓya ɓa Kaizalɨa ɓɨnda ndɨ katibiso ka alʉkʉ ɓemoti ka Kipulo nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Munasoni. Ɨyɨ Munasoni a ndɨ mʉɓɨɓya wandɛlɨ, tasyɛ kʉwa ndɨ kʉ kakɨ.

Pɔlɔ ogoni kʉ ka Yakɔbɔ

17 Nɨyɔ tosilo ka Yelusalɛma, ɓomomosu ɓakilisito ɓatɨtɨlya ndɨ na magyagya. 18 Ɓʉgala ɓi, tɨnda ndɨ pa imoti na Pɔlɔ kʉ ka Yakɔbɔ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓazɛɛ ɓasɨ ɓa kanisa ɓa ndɨ ɓʉmʉmʉkana kʉ. 19 Nɨyɔ Pɔlɔ ama kaumuusogo, ʉtʉmbʉlyaga ndɨ ɓuwobi-ɓuwobi nɨlɔ Kunzi ʉgyɨlya ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi pisi ka ligubo kakɨ. 20 Nɨyɔ ɓazɛɛ ɓʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ɓabibisa ndɨ Kunzi. Kumbuso yi, ɓaɓɨkya ndɨ Pɔlɔ ɓɛ: «Mamakɨ, watʉkaɨna ɓɛyɔ Ɓayuda ɓudingi ɓoboilyi mino ɓɛnɛ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓakaɓyɛ mʉtʉʉ ka Musa lɨmbɛngɨ limoti. 21 Wɨna sɛ, ɓukoni ɓi ɓɛ a abɛ wakaʉtɨwa Ɓayuda ɓasɨ nɨɓɔ ɓikaga luga ka ɓɛvananza ɓayagɔgɔ ɓɛ ɓasɨ kaɓyɛ mʉtʉʉ ka Musa. Upokyi ɓi gɔnɨ ɓɛ ɓakukusisonitɔgʉ ɓomikaɓʉ, ɓakoɓyonitɔgʉ yɨgya ya ɓʉndɛlɨ ka Ɓayuda. 22 Tagya sɛ kʉwa ɓʉnɨ kyɛ ɓibatʉ aka ɓɛ wosiliniku wanʉ? 23 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, gya nɛkɨ nɨlɔ takaʉɓɨkya. Ta wanʉ na ɓalʉkʉ ɓakwanganya nɨɓɔ ɓakoni silika kambwa ko Kunzi kaɨpá ko Kunzi. 24 Windoni pa imoti na ɨɓʉ, miɓuɓisoku. Kalyatʉ gɔnɨ nɨlɔ okwononi kyɛ ɓiwisisi ɓamʉ. Kʉwa wa, ɓambanzʉ ɓasɨ ɓakwanana kaiba ɓɛ mongoni masɨ nɨmɔ ɓʉkana ndɨ ko bulya kakʉ a maɓɔngɔ. Luki limoti, ɓibo gɔnɨ ɓɛ ɨwɛ wagyagatʉ mʉtʉʉ. 25 Tukpikilyini ɓi ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaya nɨ ɓakɛgʉ Ɓayuda nɨlɔ ɓakwanana kagya. Ɓakakwananɨgʉ kalya makɔlɔ nɨmɔ ɓopí ɓokunzi ka ɓapɛpɛ, ikanɨ kalya ɓangʉ gʉtʉgʉ nyama yi nɨnɔ ɓamwogo kanɨ ɓadulini ɓasɔngʉ, ɓakogyonitɔgʉ gɔnɨ ɓʉɗanda.»

26 Ɓʉgala ɓi, Pɔlɔ ɓɨnda ndɨ na ɓalʉkʉ ɓi nɨɓɔ, ɓiɓuɓisa ndɨ. Kumbuso yi, ingya ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ʉtʉmbʉlyaga ndɨ ɓɛ masyɛ ma kiɓuɓiso osyo ko ngbingo tino, isi yi ɓɛ ɓakwanana kaʉpɨ́lya ɓemoti-ɓemoti apɛpɛ ngbingo tino.

Ɓagwini Pɔlɔ

27 Nɨyɔ masyɛ maɗɨya na ɨka a kʉwa ndɨ ɓuwobi kosyo, Ɓayuda nɨɓɔ ɓa Azia ɓamɨna ndɨ Pɔlɔ ka Ndaɓʉ ko Kunzi. Kʉwa wa, ɓavikimosaga ambaza wasɨ ka ɓambanzʉ, ɓagwi ndɨ Pɔlɔ. 28 Ɓanapamɨkanaga ɓɛ: «Iɓunu Ɓezaleli, singyoniku! Alʉkʉ yi nɨmʉ nɔ akaɓɨkyaga ka ɓapa ɓayasɨ, akaʉpá ɓambanzʉ ɓasɨ mʉtɨwɨ manyɛ ko bulya kusu, ko bulya mʉtʉʉ ka Musa na ko bulya Ndaɓʉ ko Kunzi yi nɨyɨ. Umokyini gɔnɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓapʉta pa Yotu yi nɨyɨ.» 29 A ɓɛyɔ, ɓamɨnatʉ ndɨ Pɔlɔ kambwa wa ka Yelusalɛma na Mʉɛfɛsɔ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Tolofimo. Ɨɓʉ ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ Pɔlɔ amingyisatʉ ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi.

30 Gʉɗʉ wasɨ avɨkɨmanaga ndɨ, ɓambanzʉ ɓotinikoku ndɨ ɓingbufu. Ɓagwi Pɔlɔ, ɓaluta ndɨ ɓikpwukpwukpwu kunzi wa Ndaɓʉ ko Kunzi. Kumbuso yi, ɓadʉlaga ndɨ pumi yi. 31 Ɓa kʉwa ndɨ kakɨsa kamwɔ. Kʉwa wa, mongoni asilya ndɨ ngama ka ambaza wa ɓasʉda ɓɛ gʉɗʉ wasɨ wa Yelusalɛma ovikimonogini. 32 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ʉva ndɨ ɓasʉda na ɓakʉmanda kaɓʉ ɓaga ndɨ ɓangʉ kʉ ɓɛyɔ. Nɨyɔ ɓambanzʉ ɓʉmɨna, ɓasa ndɨ kabʉma Pɔlɔ. 33 Ngama ka ɓasʉda isisiloku kʉwa ndɨ ɓuwobi na ɨyɨ, agwisiso. Akpamya ɓɛ ɓakandɨ na ɓaselegeni ɓayɨɓa. Kumbuso yi, uusa ɓɛ: «Wanɨ mʉ? Ogyi ɨkɨ?» 34 Luki limoti, luga wa ambaza wa, ɓambanzʉ ɓa ndɨ kapamɨkana gbalɨ kanɨ ngama ka ɓasʉda kotombisyagʉ gʉtʉgʉ lɨkpʉmʉka limoti aka, kinili, akpamya kʉwa ndɨ ɓɛ ɓaga na Pɔlɔ ka mʉkɔɓɔ ka ɓasʉda. 35 Nɨyɔ Pɔlɔ osilo ka mupumi, ɓasʉda ɓabɨnɨka ndɨ kyɛ ambaza ka ɓambanzʉ a ndɨ nɨ ovikimonogini. 36 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓasɨ ɓa ndɨ kaɓɨɓya, ɓanapamɨkanaga ɓɛ: «Mumwoni!»

Pɔlɔ akozukogo lɨkpʉmʉka kakɨ

37 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ kʉwa mino ɓuwobi kamakya Pɔlɔ ka mʉkɔɓɔ ka ɓasʉda, ɨyɨ aka ndɨ na ngama ka ɓasʉda ɓɛ: «Wakwananatʉ kɛsɨlya ngbingo kaɓɨkya lɨkpʉmʉka?»

Ngama ka ɓasʉda amuusa ndɨ ɓɛ: «Wibatʉ Ligiliki? 38 Kɛgʉ ɨwɛ nɨ Mumisili yi nɨnɔ opí ɓi ɨpʉmbʉ ka masyɛ mi nɨma, ʉva ɓonzikaɓʉ ɓɛlɔfʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya kaɨnda na ɨɓʉ ka ɨsa?»

39 Pɔlɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, na Muyuda wa Talasɨ, ka iwili ya Kilikia. Nɨɓʉkʉta ka gʉɗʉ wa kinisono. Kikiliki, ɨsɨlya mbɛyɨ mino ngbingo nanzɨnɨ na ɓatʉ ɓi nɨɓa.» 40 Ngama asɨlya ndɨ mʉnzɨna. Pɔlɔ amaga kʉwa ndɨ ko misa ma mupumi, ʉgbʉma ndɨ ɓambanzʉ na kʉɓɔkʉkɔ. Nɨyɔ ɓadaka, ʉɓɨkya ndɨ na Libelenia ɓɛ:

22

1 «Ɓomika-mama, ɓababa, pongoni mbɛyɨ motili ka nɨlɔ nakamʉɓɨkya mbɨya wanʉ kowonisilo ɓɛ nakogyigʉ ɓʉnyɛ.» 2 Nɨyɔ ɓamʉkana Pɔlɔ nɨ akanzɨna lɨva-kʉkaɓʉ ɓɛyɔ, ɨɓʉ aka ndɨ ɓiwo. Pɔlɔ aka ndɨ na ɨɓʉ ɓɛ:

3 «Ɨmɨ, na Muyuda. Nɨɓʉkʉta ka Talasɨ ka iwili ya Kilikia, luki limoti, nopinga wa ka Yelusalɛma wa. Gamalieli nɔ a ndɨ malima kamɨ. Ewonisilaga ndɨ ɓɛyɔ okwononi mino kaɓyɛ mʉtʉʉ ka ɓotitosu ka ɓungbingbili. Nagugubya ndɨ Kunzi na kɛkɛlɛ ɓɛgɛyɔ iɓunu ɓasɨ mo mino kagya na lɨsyɛ li nɨlɨ. 4 Nugyogyisaga ndɨ, numwisiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨɓyaga ndɨ pisi ko Mombukwono-dosu. Nugwisisaga ndɨ ɓalʉkʉ na ɓoko ka bɔlɔkɔ. 5 Kumu-kumu na basa yasɨ ka ɓazɛɛ ɓakaiba ɓɨnza nɨlɔ nakaɓɨkya. A ɓɛyɔ, ɓɛpátʉ ndɨ ɓabalʉwa kaupoku ɓomomosu ɓa Damasɨkɨ. Na ndɨ kapa kaɨnda kaugwi ɓakilisito nɨɓɔ ɓa ndɨ kʉ, kodoku na ɨɓʉ kaugyogyiso ka Yelusalɛma.»

Pɔlɔ akatʉmbʉlaga ɓɛyɔ Kunzi amaka ndɨ mino

6 «Na mbɛyɨ ndɨ ko pisi aka, ɓuwobi kadwɛ ka Damasɨkɨ. Mɔnɨ a kʉwa ndɨ banda ka mʉsɨkatʉ, ko ngbinga ɓemoti aka, ɓʉngbanganya osyoku ndɨ ɓigbututu kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ekungulo ɓikululu. 7 Nogwa ndɨ wasɨ ɓɨngɔmʉ, nʉkana lɨyʉ limoti anɛɓɨkya ɓɛ: ‹Saulo, Saulo, ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino kegyogyiso?› 8 Nuusa ndɨ ambɛ: ‹Ɨwɛ nɨ wanɨ, Mombukwono-dosu?› Lɨyʉ li nɨlɔ esikisyo ɓɛ: ‹Ɨmɨ nɨ Yeso wa Nazalɛtɨ nɨnɔ wakegyogyiso nɔ.› 9 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ta ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ɓɨnatʉ ndɨ ɓʉngbanganya ɓi nɨɓɔ, luki limoti nɨ ɓakukonigʉ lɨyʉ li nɨlɔ. 10 Nuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, nagyɨ sɛ ɓʉnɨ?› Esikisya ndɨ ɓɛ: ‹Wamaga, waga ka Damasɨkɨ. Kʉ ɓɛyɔ, ɓʉɓɨkyatʉ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ Kunzi akaʉkpamya ɓɛ gya.› 11 Miso epiya ndɨ ɓipi na ɓʉpʉ ɓa ɓʉngbanganya ɓi nɨɓɔ. Ɓatʉ nɨɓɔ ta ndɨ na ɨɓʉ ɓegwi kʉwa ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, ɓaga na ɨmɨ ka Damasɨkɨ.

12 Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na mʉlʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Anania. Aɓangagatʉ ndɨ Kunzi, anaɓyɛ mʉtʉʉ kusu. Ɓayuda ɓasɨ nɨɓɔ ɓikaga ndɨ kʉ ɓabɨbaga ndɨ kʉgbɛ. 13 Anania esilyoku ndɨ, ɨyɨ aka na ɨmɨ ɓɛ: ‹Saulo, mika-mama, miso ʉkʉlɨkanɨ!› Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, miso ɛkʉlɨkana ndɨ, namɨna Anania. 14 Kumbuso yi, ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Kunzi ka ɓotitosu upunogoni ndɨ kambwa aka ɓɛ wiba sɨpananɨsɔ kakɨ, wamɨna Mʉtʉ Wongbingbili, ʉkana lɨyʉ kakɨ. 15 A ɓɛyɔ, wika dɛmʉ kakɨ ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ kaɓɨkyaga nɨlɔ wini ɓi na nɨlɔ ukoni ɓi. 16 Mbɨya wanʉ, wakaɓʉnda ɓata ɨkɨ? Wamaga, wiɓotisiso, wakʉnga mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ ko lino kakɨ.›»

Pɔlɔ akatʉmbʉlaga ɓɛyɔ Mombukwono-dosu atɨka ndɨ mino

17 «Kumbuso yi, nigoku ndɨ ka Yelusalɛma. Lɨsyɛ limoti, nɨyɔ na ndɨ kalʉmba ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɛgyɨlya ndɨ abɛ nakika ko nziki, 18 namɨna ndɨ Mombukwono-dosu, ɛɓɨkya ɓɛ: ‹Wiɗuso, tʉkya ɓɨgala-gala ka Yelusalɛma wa. A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓana wanʉ ɓakapagʉ ɓanʉ kaʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ʉɓɨkyaga ɓanʉ ko bulya kamɨ.› 19 Nasikisya ndɨ ɓɛ: ‹Mombukwono-dosu, ɓakaiba ɓɨnza ɓɛ nogulyaga ndɨ ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka Ɓayuda kaugwisiso na kaubumisiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉɓɨnɨkyana. 20 Ngbingo yi nɨnɔ ɓamwɔ ndɨ mino dɛmʉ kakʉ ɓɛyɔ ka Etieni, ɨmɨ mombukwana-dakɨ na ndɨ wa gɔ wa, noɓingisya ndɨ ɓɛ ɓamwɨ, noɓuulyaga gɔnɨ ndɨ ɓotu ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ kamwɔ.› 21 Kʉwa wa, Mombukwono-dosu ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: ‹Waga, kyɛ nakaʉtɨka ɓyɨ, ka ɓɛvananza ɓayagɔgɔ.›»

Pɔlɔ na ngama ka ɓasʉda wa Lʉma

22 Ɓambanzʉ ɓʉkana ndɨ mʉtʉmbʉlagɨ ka Pɔlɔ kadwɛ ka mʉnzɨna mi nɨma. Kʉwa wa, ɓapʉnga ndɨ kapamɨkana, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Mumwoni mʉtʉ yi nɨmʉ! Mumwoni! Mʉtʉ ɓɛyɔ ka nɨmʉ, kokwononigʉ na ɔɓɨlɨ!» 23 Ɓa ndɨ kapamɨkanaga, ɓanombimbo ɓotu na komisyo liɓungu kʉgʉ. 24 Ngama ka ɓasʉda akpamya kʉwa ndɨ ɓɛ ɓaga na Pɔlɔ ka mʉkɔɓɔ kaɓʉ, ɓatɨnɨ fimbo ɓɛ kyɛ anzɨnɨ. A ɓɛyɔ, a ndɨ kapa kaiba ɓɛ ɓambanzʉ ɓakapamɨkanaga ɓɛyɔ ko bulya ɨkɨ. 25 Nɨyɔ ɓa kʉwa ndɨ kakanda Pɔlɔ ɓɛkyɛ ɓatɨnɨ, ɨyɨ Pɔlɔ aɓɨkya kʉmanda nɨnɔ a ndɨ wa ɓɛ: «Ɓabʉmagatʉ Mʉlʉma nɨ ɓakasombisigʉ?» 26 Nɨyɔ kʉmanda yi nɨnɔ ʉkana ɓɛyɔ, ɨnda ndɨ katʉmbʉlyaga ngama kakɨ, aɓɨkya ɓɛ: «Wagya sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Alʉkʉ yi nɨmʉna a Mʉlʉma!» 27 Ngama odoku kʉwa ndɨ, amuuso Pɔlɔ ɓɛ: «Ɨɓɨkya, ɨwɛ, wa Mʉlʉma?» Pɔlɔ oɓingisyo. 28 Kʉmanda aka ndɨ ɓata na ɨyɨ ɓɛ: «Nakalya ndɨ ɨmɨ ɓuyi ɓakpʉ ɓɛ kyɛ niki Mʉlʉma.» Pɔlɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ, na Mʉlʉma ɓɨkpɛ.» 29 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kapa kanziniso Pɔlɔ na mapʉpʉ ɓomisikana ndɨ. Nɨyɔ kʉmanda iba ɓɛ akondisisi ɓi Mʉlʉma, ogwa ombombo.

Pɔlɔ akasamba ka Basa-Yidingi

30 Ɓʉgala ɓi, ngama ka ɓasʉda a ndɨ kapa kaiba ɓɨnza ɓɛ Ɓayuda ɓasungulyi Pɔlɔ ko bulya ɨkɨ. Ʉkpamya kʉwa ndɨ ɓatʉ kakɨ ɓɛ ɓakulogiku, ʉkpamya gɔnɨ ɓokumu-kumu na ɓatʉ ɓa Basa-Yidingi ɓasɨ kamʉmʉkana. Kumbuso yi, ɓodoku ndɨ na Pɔlɔ, ɓamomosa kambwa kaɓʉ.

23

1 Pɔlɔ ʉnda ndɨ ɓatʉ ɓa Basa-Yidingi ɓɨngbangbangba, ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Ɓomika-mama, lɨmbɛngɨ kɛgʉ kɛdwa ka ligubo lasɨ nɨlɔ nagyɨlya Kunzi kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ.» 2 Luki limoti, kumu-kumu Anania ʉkpamya ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓuwobi na Pɔlɔ ɓɛ ɓaɓɨtɨ. 3 Kʉwa wa, Pɔlɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kunzi nɔ ʉɓɨta kʉwa ɓanʉ ɨwɛ, ɨwɛ nɨnɔ abɛ likingyosi la ikubasʉ sa ndaɓʉ si nɨsɔ ɓoɗingogo na pɛmbɛ. Wa wakiko kesombiso ɓɛyɔ mʉtʉʉ aɓɨkyaga mino, wɨna sɛ, ɨwɛ ɓɨkpɛ woɓunini mʉtʉʉ ɓɛyɔ weɓitisisi mino yi!» 4 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓuwobi na Pɔlɔ wa, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kumu-kumu ko Kunzi nɔ wakaɓuɓisa ɓɛyɔ!» 5 Pɔlɔ osikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓomika-mama, nakɛgʉ ɓi kaiba ambɛ kumu-kumu nɔ. A ɓɛyɔ, ikpiko ka Moɓiso Motu ɓɛ: ‹Wakatumbwonitɔgʉ ngama wa lɨvananza kakʉ.›»

6 Pɔlɔ a ndɨ kaiba ɓɛ ɓambanzʉ ɓagɔgɔ ka Basa-Yidingi wa, ɓa ndɨ Ɓasadukayɔ na ɓagɔgɔ Ɓafalisayɔ. Kinili, aɓɨkya ndɨ na lɨyʉ lapʉ kambwa kaɓʉ ɓɛ: «Ɓomika-mama, ɨmɨ na Mufalisayɔ, mikya-ɓafalisayɔ. Kika nɨ nakasamba, a kyɛ na na mʉtamanagɨ ambɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, ɓopupokuto ndɛkɛ ka ɓambʉkʉ.» 7 Nɨyɔ aɓɨkya ɓɛyɔ, Ɓafalisayɔ ɓapʉnga ndɨ kasaana na Ɓasadukayɔ, ɓambanzʉ ɓɨgbananaga ndɨ. 8 A ɓɛyɔ, Ɓasadukayɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ kumbusa wa kukwakʉ, ɓakopupogigʉ ka mbʉkʉ. Ɓomotiloku gɔnɨ ɓɛ ɓamalaika ɓakɛgʉ, gʉtʉgʉ lɨmbɛngɨ ko Kunzi aka. Luki limoti, Ɓafalisayɔ ɓaɓɨnɨkyanagatʉ ɨɓʉ makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ. 9 Gbʉngbʉ aka ndɨ ɓihooo! Ɓowonisilo ɓa mʉtʉʉ ɓagɔgɔ ka liɗu ka Ɓafalisayɔ ɓamanana ndɨ ɓigwo, ɓagya ndɨ ɓoɗongoso yapʉ, ɨɓʉ aka ndɨ ɓɛ: «Takaɨna abɛ alʉkʉ yi nɨmʉ kogyigʉ luki lanyɛ gʉtʉgʉ limoti aka. Abɨlɨ ikanɨ malaika sɛ nɔ anzinilyi ɓi?» 10 Nɨyɔ ɗongoso atʉkya kʉwa ka ɓakpɨɓa, ngama ka ɓasʉda aɓanga ndɨ ɓɛ ɓakasinzogonitɔgʉ Pɔlɔ. Kinili, ʉkpamya ndɨ ɓasʉda kosyo luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓamʉmʉkana ndɨ wa, ɓanyoku, ɓamigiso ka mʉkɔɓɔ. 11 No biti yi nɨyɔ aka yɔ, Mombukwono-dosu apuponilya ndɨ Pɔlɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Wigwinɔ lɨmbɛngɨ aka! Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ waɓɨkyaga ndɨ mino lɨkpʉmʉka kamɨ ka Yelusalɛma, okwononi kagya ɓɛgɛyɔ ka Lʉma.»

Ɓayuda ɓakagyɨlya Pɔlɔ dikiɗi

12 Ɓʉgala ɓagɔgɔ, Ɓayuda ɓemoti-ɓemoti ɓagya ndɨ dikiɗi ɓɨpɛlɛ. Ɓakɔ ndɨ silika ɓɛ ɓakalyalyɨgʉ ikanɨ komwo luki kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓamwɔ mino Pɔlɔ. 13 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓagya ndɨ dikiɗi yi nɨyɔ, ɓa ndɨ kakɨtaga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya. 14 Ɓaga ndɨ ka ɓokumu-kumu na ɓazɛɛ, ɓʉɓɨkya ɓɛ: «Iɓusu, takuni ɓi silika ambɛ takalyɨgʉ luki kanɨ takanamwigʉ Pɔlɔ. 15 Mbɨya wanʉ, ukononi na ɓatʉ ɓa Basa-Yidingi, maɓikyoku ngama ka ɓasʉda ɓɛ amunyulyiku Pɔlɔ kyɛ makapa kakpɨma lɨkpʉmʉka kakɨ ɓɨnza. Tika kʉwa iɓusu ɓakɨlɨka kamosisyo kanɨ kanosilikugʉ wanʉ.»

16 Luki limoti, mʉbʉbʉgʉ ɓemoti ka Pɔlɔ ʉkana ndɨ dikiɗi yi nɨyɔ. Aga ndɨ ka mʉkɔɓɔ, ogulyo, atʉmbʉlyaga ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 17 Kʉwa wa, Pɔlɔ amaka ngama ka ɓasʉda ɓemoti, ɨyɨ aka na ɨyɨ ɓɛ: «Mubisoku mbɛyɨ mʉwanza nɨmʉ kʉ ka kʉmanda kyɛ a na lɨkpʉmʉka kaɓɨkya.» 18 Ngama ka ɓasʉda yi nɨnɔ, ɓaga ndɨ na mʉwanza nɔ kʉ ka kʉmanda, aɓɨkya ɓɛ: «Mʉtʉ wa bɔlɔkɔ nɨnɔ ina ɓɛ Pɔlɔ, emoki, ɛɓɨkya ɓɛ noduku no mikya-ɓawanza yi nʉmʉna kʉnʉ kyɛ a na lɨkpʉmʉka kauzukilyogo.» 19 Kʉmanda amaka ndɨ mʉwanza nɔ ɓɨkɛɗɛ, amuusa ɓɛ: «A sɛ ɓʉnɨ?» 20 Asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɓayuda ɓukononi ɓi ɓɛ ɓakaʉkʉnga Pɔlɔ na ɓʉgala, upupisilyoku kambwa ka ɓatʉ ɓa Basa-Yidingi abɛ ɓakiko kapa ɓakpɨmɨ lɨkpʉmʉka kakɨ ɓɨnza. 21 Luki limoti, wakukononitɔgʉ. A ɓɛyɔ, ɓambanzʉ kakɨtaga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya luga kaɓʉ ɓa na ɨyɨ mʉlɨka. Ɓaku ɓi silika ɓɛ ɓakalyalyɨgʉ ikanɨ komwo luki kanɨ ɓakanamwigʉ. Mbɨya wanʉ, ɓa ɓakɨtʉlya kaɓʉndaga kʉwa nɨlɔ aka lɔ waɓɨkya.» 22 Kʉwa wa, kʉmanda ɓasanana ndɨ na mʉwanza yi nɨnɔ nɨ agbityogini ɓɛ katumbulyogonitɔgʉ mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉko li nɨlɔ.

Ɓatikini Pɔlɔ ka ngama wa iwili ɓɛyɔ ka Felisi

23 Kʉwa wa, kʉmanda ʉmaka ndɨ ɓangama ka ɓasʉda ɓaɓa luga ka nɨɓɔ ɓagɔgɔ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Huvoni ɓasʉda ɓamɨya ɓaɓa, mʉva ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓabʉmanaga kʉgʉ wa ɓapunda na ɓamɨya ɓaɓa nɨɓɔ ɓabʉmanaga na ɓosyogbu. Ɓiki ɓakɨtʉlya kaɨnda ka Kaizalɨa na saa-tatʉ yo biti. 24 Muɓungusilyogonito gɔnɨ Pɔlɔ ɓapunda nɨɓɔ ɓakpokyoniso, ɓadwiso ɓɨnza kʉ ka ngama Felisi.» 25 Kumbuso yi, akpika ndɨ ɓalʉwa ɓɛ:

26 «Ɨmɨ Kɔlɔdɛ Lusiasi, numuusogito ɨwɛ ngama wa ɨbɨba kʉgbɛ ɓɛyɔ ka Felisi. 27 Ɓayuda ɓo ɓi nɨ ɓagwini alʉkʉ yi nɨmʉna nutikilyi mʉ, ɓo ɓi kapa kamwɔ. Nɨyɔ nukoni ɓi ɓɛ a Mʉlʉma, nasingyo ɓi na ɓasʉda kamɨ, nahukusogo. 28 Yɛkɨ no ɓi kapa kaiba ambɛ Ɓayuda ɓasungulyi ko bulya ɨkɨ, nago ɓi na ɨyɨ ka Basa-Yidingi kaɓʉ. 29 Nini ɓi ambɛ ɓo ɓi kagya ɓoɗongoso na Pɔlɔ ko bulya mʉtʉʉ kaɓʉ. Luki limoti, kɛgʉ na ɨɓɔ gʉtʉgʉ yimoti aka nɨyɔ ɓakwanana mino kamwɔ ikanɨ kagwi. 30 Nɨyɔ nukoni ɓi ɓɛ Ɓayuda ɓakagyɨlya dikiɗi kyɛ ɓamwɨ, nʉtɨkɨlyo ɓi ɓɨgala-gala. Nʉɓɨkyo ɓi ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓasungulyi ɓi ambɛ ɓɨndɨ na ngbanga yi nɨnɔ kʉ kakʉ.»

31 Ɓasʉda ɓagya ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ ɓʉkpamya ndɨ mino. Ɓava ndɨ Pɔlɔ, ɓaga na ɨyɨ no biti yi nɨyɔ aka yɔ kadwɛ kʉ kwa kʉ ka gʉɗʉ wa Atipatilisi. 32 Ɓʉgala ɓi, ɓasʉda ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na magʉ ɓigononoku kʉwa ndɨ ɨɓʉ ka mʉkɔɓɔ, ɓʉsa ndɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kʉgʉ wa ɓapunda kaidukulogo na Pɔlɔ. 33 Nɨyɔ aka yɔ ɓosilo ka Kaizalɨa, ɓapá ndɨ ngama Felisi ɓalʉwa, ɓawanya kʉwa gɔnɨ ndɨ Pɔlɔ. 34 Ngama atangʉlaga ndɨ, amuuso Pɔlɔ ɓɛ: «Wa mʉtʉ wa iwili tino?» Nɨyɔ ʉkana ndɨ ɓɛ Pɔlɔ a mʉtʉ wa Kilikia, 35 ɨyɨ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Tanda lɨkpʉmʉka kakʉ ngbingo yi nɨnɔ ɓatʉ nɨɓɔ ɓusungulyi ɓi, ɓosiloku ɓanʉ mino.» Akpamya ndɨ ɓɛ ɓaɓuulyogi Pɔlɔ ka ndaɓʉ nɨyɔ Ɛlɔdɨ Mbɔkʉ opikisisa ndɨ.

24

Ɓayuda ɓakasʉngʉlya Pɔlɔ

1 Kumbusa wa masyɛ kuɓukumuti, Kumu-Kumu Anania, ɓazɛɛ ɓemoti-ɓemoti pa imoti na bʉbʉma wa mʉnzɨna ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Teletulo ɓɨnda ndɨ ka Kaizalɨa. Kʉ ɓɛyɔ, ɓasʉngʉlya ndɨ Pɔlɔ ka ngama Felisi. 2 Ɓamokoku ndɨ Pɔlɔ, Teletulo apʉnga ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «Ngama, kiki ndɨ ɨwɛ, iba takɛgʉ motili ɓɨdɛɛɛ. A ɓɛyɔ, ɓʉbʉbʉma ɓa ligubo kakʉ oyikosoni makpʉmʉka mudingi ka mugi mi nɨma. 3 Ngama, tubibisaga ɓongbinga ɓasɨ na ka ɓapa ɓayasɨ, ka masɨ nɨmɔ wagyaga. 4 Kʉwa wa gɔ wa, nakɛgʉ kapa kaʉlyɨlya ngbingo, no ɓi kapa ambɛ watimukonino gʉtʉgʉ mbɛyɨ ɓi ko ngbinga mʉkɛɗɛ. 5 Tini ɓi iɓusu ambɛ alʉkʉ yi nɨmʉ a luki lanyɛ, ɨyɨ abɛ ngama ka liɗu ka ɓatʉ ɓa Nazalɛtɨ*, akaudwonoso Ɓayuda ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ. 6 Okingilito ɓi gɔnɨ kagya makɔkɔ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, tagwi kʉwa ɓi. [To ɓi ɓɛ tasombisi kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ kusu, 7 luki limoti, kʉmanda Lusiasi odoku ɓi no ɓou katɨkʉpya. 8 Ʉkpamya ɓi ɓatʉ nɨɓɔ ɓasungulyi ɓi kodoku kʉ kakʉ.] Wakwanana kʉwa mbɛyɨ kamuusogo nɨ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi, wiba ikanɨgʉ takaɓɨkya ɓɔngɔ.» 9 Ɓayuda ɓoɓingisya ndɨ, ɨɓʉ aka ɓɛ a ɓɛyɔ aka yɔ Teletulo oɓikyi mino yɔ.

Pɔlɔ akasamba kambwa ka ngama Felisi

10 Kʉwa wa, ngama Felisi akpamya ndɨ Pɔlɔ ɓɛ anzɨnɨ, Pɔlɔ aka ndɨ ɓɛ: «Ngama, nakaiba ambɛ wa zozi wandɛlɨ ka mugi mi nɨma, kinili nakasamba kambwa kakʉ lɨmbɛngɨ ɓipisiii. 11 Wakwanana kakpɨma ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi ambɛ kanokitogigʉ masyɛ tɛkɛɓɛ na maɓa, wa noɗoki ɓi mino kabibiso Kunzi ka Yelusalɛma. 12 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ketokonyigʉ ɓi ka ɓoɗongoso ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ikanɨ ka ndaɓʉ ya malʉmba ka Ɓayuda ikanɨ ka gʉɗʉ ikanɨ kakpamya ambaza ka ɓambanzʉ kavɨkɨmanaga. 13 Ɓatʉ ɓi nɨɓana ɓesungulyi mbɨya wanʉ, ɓakakwananɨgʉ kaumibiso ɓɛ ɓesungulyi ko bulya ɨkɨ. 14 Luki limoti, nakaiba ambɛ nagugubyaga Kunzi nɨnɔ ka ɓotitosu, nanaɓyɛ pisi ka Mombukwono-dosu, nɨyɔ ɨɓʉ ɓalɨkyaga ɓɛ lɨgbʉta ka ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ. Na gɔnɨ na baya ka masɨ nɨmɔ ikpikaga ka kɨtaɓʉ ya Mʉtʉʉ na ka ɓakɨtaɓʉ ka Ɓogyalandʉ. 15 Mʉtamanagɨ kamɨ a makɨtʉlya ko Kunzi. Ɨɓʉ ɓa gɔnɨ na mʉtamanagɨ mi nɨmɔ ɓɛ ɓatʉ ɓa ɓungbingbili ikanɨ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ ɓopupokuto ndɛkɛ ka ɓambʉkʉ. 16 Kinili, ɨmɨ, nagyaga kɛkɛlɛ kaiko lɨmbɛngɨ lanza ɓongbinga ɓasɨ kambwa ko Kunzi na kambwa ka ɓambanzʉ.

17 Kumbusa wa ɓyanga ɓudingi, nigoku ndɨ ka Yelusalɛma kaʉpápa ɓava-kʉkamɨ na kapá Kunzi ɓapɛpɛ. 18 Na ndɨ kaiɓuɓiso ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓɛtakanya kʉwa ndɨ nɨ nanama ligubo li nɨlɔ. Ambaza ka ɓambanzʉ kɛgʉ ndɨ ikanɨ ɨpʉmbʉ. 19 Luki limoti, Ɓayuda ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka Azia, ɓa tʉ ndɨ wa. Ɨɓʉ ɓɔ ɓakwanana ndɨ kodoku kɛsʉngʉlya kʉ kakʉ, ɓakika ndɨ na lɨkpʉmʉka na ɨmɨ. 20 Kiki ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓi nɨɓana ɓa wanʉ ɓatʉmbʉlagɨ nɛkɨ ɓʉnyɛ nɨɓɔ ɓɛmɨna ndɨ na iɓu wa ɓesombisa ndɨ mino ka Basa-Yidingi. 21 Lɨkpʉmʉka limoti aka lɔ naɓɨkya ndɨ na lɨyʉ lapʉ kambwa kaɓʉ ɓɛ: ‹Na na baya ambɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ ɓopupokuto ndɛkɛ ka ɓambʉkʉ, kinili nakasamba na lɨsyɛ li nɨlɨ kambwa kunu.›»

22 Yɛkɨ ngama Felisi ibaga ndɨ ɓɨnza pisi ka Mombukwono-dosu, akitisaga ndɨ ngbanga ka lɨsyɛ lagɔgɔ, ɨyɨ aka na ɨɓʉ ɓɛ: «Nakɔ ɓanʉ ngbanga kunu ngbingo yi nɨnɔ kʉmanda Lusiasi odoku ɓanʉ mino.» 23 Akpamya kʉwa ndɨ ngama ka ɓasʉda ɓɛ aɓuulyogi Pɔlɔ, anasɨlya gɔnɨ mino ɓongbingo ɓaya kɨnanaga magʉ nɨ kɛgʉ kaʉpakya ɓawai-dakɨ kasingyo.

Pɔlɔ a kambwa ka ngama Felisi na mukakɨ ɓɛyɔ ka Dulusila

24 Kumbusa wa masyɛ makɛɗɛ, ngama Felisi ɓodoku ndɨ ɨɓʉ na mukakɨ ɓɛyɔ ka Dulusila nɨnɔ a ndɨ Waɓayuda. Ngama atikisya ndɨ Pɔlɔ, ʉkana nɨlɔ Pɔlɔ a ndɨ kaɓɨkya ko bulya baya kʉsɔ ka Yeso-Kilisito. 25 Luki limoti, nɨyɔ Pɔlɔ apʉnga ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko bulya ɓungbingbili, kaigwi lɨmbɛngɨ, mʉngɨmbɔ ka masyɛ nɨmɔ akodoku, Felisi aɓanga ndɨ, ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Mbɨya wanʉ, wakwanana mbɛyɨ kaɨga. Nʉmakatʉ ɓanʉ ɓata kumbuso.» 26 Ngama a ndɨ na mʉtamanagɨ ɓɛ Pɔlɔ akwananatʉ ndɨ kaɨkalyaga, kinili atikisyaga ndɨ ɓongbinga ɓasɨ kyɛ ɓiki na ɨyɨ ka ɓabʉbʉ.

27 Kumbusa wa ɓyanga ɓɨɓa, Pɔlɔkio Fɛsɨtɔ alya ndɨ ɓʉngama ka pa ka Felisi. Yɛkɨ Felisi a ndɨ ɨyɨ kakɨsa kaiponoso na Ɓayuda, asa ndɨ Pɔlɔ ka bɔlɔkɔ aka.

25

Pɔlɔ akapa kasamba kambwa ka Kaizalɨ aka

1 Nɨyɔ ngama wa iwili ɓɛyɔ ka Fɛsɨtɔ agya masyɛ masaa wa osila ndɨ mino ka iwili yi nɨyɔ, atʉkya ndɨ ka Kaizalɨa aɗaka ka Yelusalɛma. 2 Kʉ ɓɛyɔ, ɓokumu-kumu na ɓangama ka Ɓayuda ɓasʉngʉlya ndɨ Pɔlɔ kambwa kakɨ. Ɓamalya lɨkpʉmʉka li no ngu, 3 ɨɓʉ aka ndɨ na ngama Fɛsɨtɔ ɓɛ ʉgyɨlyɨnɔ ɓaka yasɨ kadukusoku Pɔlɔ ka Yelusalɛma wa. A ɓɛyɔ, ɓa ndɨ nɨ ɓalikini ɓɛ ɓamwɨ ko pisi. 4 Luki limoti, ngama Fɛsɨtɔ usikisya ndɨ ɓɛ: «Pɔlɔ iki ka bɔlɔkɔ aka kʉ ka Kaizalɨa kʉ, ɨmɨ na na lɨgʉndʉ kʉ gɔ kʉ.» 5 Ɨyɨ aka ɓata ɓɛ: «Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓanzɨnaga luga kunu ɓakwanana kaɨnda pa imoti na ɨmɨ ka Kaizalɨa. Kika nɨ Pɔlɔ agyatʉ ndɨ ɓʉnyɛ ɓakwanana kasʉngʉlya.»

6 Kumbuso Fɛsɨtɔ kagya na ɨɓʉ masyɛ ɓanda ɓʉgɨna ikanɨ tɛkɛɓɛ, ɨga ka Kaizalɨa. Ɓʉgala ɓi, ika ndɨ ka basa yɨkɔ ɓangbanga, akpamya ɓɛ ɓoduku na Pɔlɔ. 7 Nɨyɔ osilo, Ɓayuda nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka Yelusalɛma ɓakungula ndɨ ɓikululu. Ɓabɨnɨkɨlya ndɨ makpʉmʉka ɓitititi nɨmɔ gʉtʉgʉ ɨɓʉ aka ɓakakwananɨgʉ katʉmbʉlaga mʉ mi. 8 Pɔlɔ ɨtʉmbʉlyaga kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nakogyigʉ ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka, nakoɓunigʉ mʉtʉʉ ka Ɓayuda ikanɨ nɨmɔ ma Ndaɓʉ ko Kunzi gʉtʉgʉ nɨmɔ ka Kaizalɨ aka.»

9 Ngama Fɛsɨtɔ a ndɨ kapa kaʉbaɨlya Ɓayuda, ɨyɨ aka ndɨ na Pɔlɔ ɓɛ: «Watʉ kapa kaɨga ka Yelusalɛma kyɛ ɓakuku ngbanga kʉ ɓɛyɔ?» 10 Pɔlɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ na wanʉ ka basa ka Kaizalɨ nɨyɔ ɓʉkɔgɔ mino ɓangbanga. Ɓakwanana kesombiso wanʉ. Nakugyilyigʉ Ɓayuda ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨwɛ mombukwana-dakɨ wa mino kaiba ɓɨnza. 11 Kika nɨ nogyi ɓi ɓʉnyɛ ikanɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ akwanana kemwisiso, ɨmɨ, nakoyagʉ. Luki limoti, kika nɨ ɓakɛbɨnɨkɨlyaga makpʉmʉka, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kokwononigʉ kɛsʉta kʉ kaɓʉ. Nakapa ambɛ nasambɨ kambwa ka ngama Kaizalɨ aka!» 12 Kʉwa wa, ngama Fɛsɨtɔ anzɨna ndɨ na ɓatʉ kakɨ nɨɓɔ ɓapága mʉtɨwɨ, asikisya Pɔlɔ ɓɛ: «Yɛkɨ wotiwolyi ɓɛ wokosomboku kambwa ka ngama Kaizalɨ aka, waga kʉwa kʉ kwa kʉ.»

Pɔlɔ a kambwa ka ngama Agilipa

13 Kumbusa wa masyɛ makɛɗɛ, ngama Agilipa ɨɓʉ na mamakɨ mukoyi ɓɛyɔ ka Belenike ɓosila ndɨ ka Kaizalɨa, ɓamuusoku ngama Fɛsɨtɔ. 14 Yɛkɨ ɓa ndɨ kagya kʉ ɓɛyɔ masyɛ mudingi, Fɛsɨtɔ atʉmbʉlyaga kʉwa ndɨ ngama Agilipa lɨkpʉmʉka ka Pɔlɔ. Ɨyɨ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Alʉkʉ ɓemoti a wanʉ nɨnɔ Felisi asa ndɨ ka bɔlɔkɔ. 15 Ngbingo yi nɨnɔ naga ndɨ mino ka Yelusalɛma, ɓokumu-kumu na ɓazɛɛ ka Ɓayuda ɓasʉngʉlya ndɨ, ɓɛɓɨkya ɓɛ nakʉ lɨkpʉmʉka kakɨ kyɛ ɓamwɨ. 16 Nusikisya ndɨ ɓɛ: ‹Ɓalʉma ɓakasʉtagɨgʉ mʉmbanzʉ nɨ ɓakanosombigʉ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓasungulyi, mʉtʉ yi ɨtʉmbʉlyaga gɔnɨ nɨlɔ ɓiko kanɨ ɓasungulyini mino.› 17 Tosiloku ndɨ pa imoti na ɨɓʉ wanʉ. Kolipyagʉ, ɓʉgala ɓi aka nika ndɨ ka basa yɨkɔ ɓangbanga, nakpamya ndɨ ɓɛ ɓoduku na alʉkʉ yi nɨmʉ. 18 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓasʉngʉlya ndɨ, ɓodoku ndɨ gɔnɨ. Luki limoti, ɓakaɓɨkyɨlyagʉ ndɨ makpʉmʉka ɓanyɛnyɛ ɓɛyɔ na ndɨ mino na mʉtamanagɨ. 19 Ɓa ndɨ kagya na ɨɓʉ ɓoɗongoso ko bulya kanisa kaɓʉ aka ɓɨkpɛ na ko bulya ka alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Yeso, ɓaɓɨkyaga ɓɛ okwoni ndɨ, luki limoti Pɔlɔ aɓɨkyaga ɨyɨ ɓɛ a muɓisi. 20 Ɨmɨ, nakɛgʉ ndɨ kaiba ɓɛ nakwanana kakɔ inguo ya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓʉnɨ. Kʉwa wa, namuusa ndɨ Pɔlɔ ikanɨ akwananatʉ kaɗaka ka Yelusalɛma kyɛ ɓakuku ngbanga kakɨ ko bulya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 21 Luki limoti, Pɔlɔ a ndɨ kapa ɓɛ asambɨ kambwa ka ngama mudingi wa Lʉma aka. Nakpamya kʉwa ndɨ ɓɛ iki ka bɔlɔkɔ aka kadwɛ kʉ kwa kʉ natɨka ndɛkɛ mino kʉ ɓɛyɔ.»

22 Ngama Agilipa aɓɨkya ndɨ Fɛsɨtɔ ɓɛ: «Ɨmɨ gɔnɨ, no ɓi kapa kamʉkana alʉkʉ yi nɨmʉ.»

Fɛsɨtɔ aka ndɨ na ɨyɨ ɓɛ: «Wamʉkana kʉwa na ɓʉgala.»

23 Ɓʉgala ɓi, Agilipa ɨɓʉ na Belenike ɓosiloku ndɨ na ɨbɨba, ɓambanzʉ kumbuso kaɓʉ ɓingbooo, ɓingyo ka basa yɨkɔ ɓangbanga pa imoti na ɓangama ka ɓasʉda na ɓangama ɓa mʉsɛngɨ. Kʉwa wa, Fɛsɨtɔ akpamya ndɨ ɓɛ ɓoduku na Pɔlɔ. 24 Fɛsɨtɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ngama Agilipa, na iɓunu ɓasɨ nɨɓɔ ma mbɨya wanʉ pa imoti na iɓusu, muminoni alʉkʉ yi nɨmʉ. Ɓayuda ɓasɨ ɓoduku ɓi kasʉngʉlya kʉ kamɨ ka Yelusalɛma mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɓoduku mino wanʉ, ɓanapamɨkanaga ɓɛ okwononi okwi. 25 Ɨmɨ, nini ɓi ɓɛ kogyigʉ luki nɨlɔ ɓakwanana mino kamwɔ. Luki limoti, ɨyɨ mʉkaka aka nɔ a ndɨ kapa kasamba kambwa ka ngama mudingi wa Lʉma, nɨna ndɨ ɨmɨ ɓɨnza gɔnɨ katɨka kʉ ɓɛyɔ. 26 Nakinigʉ ɓi lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ nɨlɔ nakwanano ɓi kokpika ko bulya kakɨ kapá ngama mudingi wa Lʉma. Kinili, noduku na ɨyɨ kambwa kunu, ɓɨkpɛ kambwa kakʉ ka ngama Agilipa. Ɓakamuusogo, nakwanana kʉwa kokpiko luki. 27 A ɓɛyɔ, nakaɨna ɓɛ kɛgʉ ngbingbili katɨka mʉtʉ wa bɔlɔkɔ ka Lʉma nɨ takanibigʉ ɓɛ ɓasungulyi ɓi ko bulya ɨkɨ.»

26

Pɔlɔ akasamba kambwa ka ngama Agilipa

1 Kʉwa wa, Ngama Agilipa aka ndɨ na Pɔlɔ ɓɛ: «Wakwanana kʉwa kasamba.»

Pɔlɔ anana ndɨ kʉɓɔkʉkɔ, ɨyɨ aka ɓɛ: 2 «Ngama, na lɨsyɛ li nɨlɨ, na na ɨgyagya yidingi kasamba kambwa kakʉ ka makpʉmʉka masɨ nɨmɔ Ɓayuda ɓesungulyi ɓi mino. 3 A ɓɛyɔ, wibagatʉ ɓɨnza yɨgya yasɨ ka Ɓayuda na ɓoɗongoso kaɓʉ. Kikiliki, ɨmʉkanatʉ na lɨmbɛngɨ lɨnda.

4 Ɓayuda ɓasɨ ɓamibatʉ ɔɓɨlɨ kamɨ katʉkya ka limiki. Ɓibagatʉ gɔnɨ ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ kamɨ a ndɨ mino luga wa lɨvananza kamɨ na ka Yelusalɛma. 5 Ɓemibagatʉ katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, ɓakapa, ɓakwanana kepupilyo ɓʉdɛmʉ ɓɛ na ndɨ ka liɗu ka Ɓafalisayɔ. Luga wa moɗu ma kanisa kusu, liɗu li nɨlɔ ikaga na mʉtʉʉ mapʉ kʉgbɛ. 6 Na ko ngbongu mbɨya wanʉ kyɛ mʉtamanagɨ kamɨ asyɛ ka agʉmɛ nɨnɔ Kunzi ʉgyɨlya ndɨ ɓotitosu. 7 Biti na lɨsyɛ, mababa kusu tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓakabibiso Kunzi na ɓa na mʉtamanagɨ kaɨna ɓɛyɔ agʉmɛ yi nɨnɔ ɨtʉlyana ndɛkɛ mino. Ngama, Ɓayuda ɓɛsʉngʉlya ko bulya mʉtamanagɨ mi nɨmɔ aka mɔ. 8 Ko bulya ɨkɨ yɔ iɓunu makɛgʉ mino na baya ɓɛ Kunzi ozuzukisagatʉ ɓamanda?

9 Ɨmɨ mombukwana-dakɨ, na ndɨ kasɨma ɓɛ nʉlananatʉ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓatwaga ndɨ lino ka Yeso mʉtʉ wa Nazalɛtɨ ka ɓopisi ɓayasɨ. 10 Nagya ndɨ ɓɛyɔ ka Yelusalɛma. Ɓokumu-kumu ɓɔ ɓɛtwa ndɨ, nugwisisaga ndɨ ɓakilisito ɓudingi ka ɓabɔlɔkɔ dididi, nɨyɔ ɓakɔgɔ lɨkpʉmʉka kaɓʉ ɓɛ ɓʉmwɨ, ɨmɨ noɓingisyagatʉ ndɨ gɔnɨ. 11 Ɓongbingo ɓasɨ, nakɨtanagatʉ ndɨ ka ɓandaɓʉ ɓaya malʉmba ka ɓayuda ɓayasɨ, nanugyogyiso ɓakilisito kyɛ ɓatʉmbwɨ lino ka Yeso-Kilisito. Nikaga ndɨ na lɨngangɨ na ɨɓʉ, kinili nɨndaga ndɨ kaugyogyiso ka ɓagʉɗʉ ɓogiyo ɓayagɔgɔ.»

Pɔlɔ akatʉmbʉlaga ɓɛyɔ abaya ndɨ mino Yeso

12 «A ɓɛyɔ, ɓokumu-kumu ɓɔ ɓɛtwa ndɨ, ɓɛtɨka ka Damasɨkɨ. 13 Ngama, ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino ko pisi, na mʉsɨkatʉ, nɨna kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɓʉngbanganya ɓiwenge-wenge kakɨtaga ɓyɨ ɓʉngbanganya ɓa mɔnɨ. Ɓʉngbanganya ɓi nɨmɔ ekungula ndɨ ɓikululu pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ta ndɨ na ɨɓʉ. 14 Iɓusu ɓasɨ togwa ndɨ wasɨ. Nʉkana ndɨ lɨyʉ limoti ɛnɛɓɨkya na Libelenia ɓɛ: ‹Saulo, Saulo, ko bulya ɨkɨ yɔ wo mino kegyogyiso? Wakagya mʉ mapʉ ma payaya mʉɗɔngɔnɨ abɛ nyama yi nɨnɔ mombukwana-dakɨ akwanana katɨnaga.› 15 Nuusa kʉwa ndɨ ɓɛ: ‹Ɨwɛ nɨ wanɨ, Mombukwono-dosu?› Mombukwono-dosu esikisya ndɨ ɓɛ: ‹Ɨmɨ nɨ Yeso, nɨnɔ wakagyogyiso. 16 Luki limoti, tʉkya, wamaga. Nupuponilyi kyɛ nuitisi mʉgya-ligubo kamɨ. Wika kaʉɓɨkyaga ɓambanzʉ ɓɛyɔ wemini mino na nɨlɔ nuwonisila ndɛkɛ ɓata kumbuso. 17 Nuɓuulyaga ndɛkɛ ka maɓɔkʉ Ɓayuda na ka ɓɛvananza ɓayagɔgɔ, kʉ no mino kaʉtɨka. 18 Nakaʉtɨka kyɛ ʉkʉlɨ miso, upupisoku ko biti kyɛ ɓɨnɨ ɓʉngbanganya. Kopupo ko ngu ka Abɨlɨ na kamigilyoku Kunzi. Ɓakɛɓɨnɨkyana kʉwa, ɓinisanatʉ na mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ kaɓʉ, ɓiko na lɨdɔdɔ luga ka ɓatʉ ko Kunzi.›»

Pɔlɔ akatʉmbʉlaga ligubo nɨlɔ agya ndɨ

19 «Ngama Agilipa, nakakwananɨgʉ ndɨ kakya kagya nɨlɔ nɨna ndɨ ko nziki kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. 20 Luki limoti, nʉɓɨkyaga mbɛyɨ ndɨ ɓatʉ ɓa Damasɨkɨ, na nɨɓɔ ɓa Yelusalɛma sɛ kʉwa ka iwili yasɨ ya Yudɛa na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda. Nʉɓɨkyaga ndɨ ɓɛ ɓayikosi ɔɓɨlɨ, ɓamigilyoku Kunzi, ɓowonisilo pisi ka yɨgya ɓɛ ɓayikosoni ɔɓɨlɨ. 21 Ɓayuda ɓɛgwi ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi ko bulya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ɓakɨsa ndɨ kɛmwɔ. 22 Luki limoti, Kunzi eɓuulyagatʉ kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ. Na dɛmʉ kakɨ kambwa ka ɓambanzʉ ɓasɨ, iki ɓomiki ɨkanɨ ɓambɔkʉ. Nakɛgʉ kaɓɨkyaga luki lagɔgɔ di na nɨlɔ ɓogyalandʉ na Musa ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ igyonosatʉ ndɛkɛ. 23 Ɨɓʉ ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ Kilisito igyogyisatʉ, iko mʉtʉ wa mambwa kopupo ka mbʉkʉ luga ka nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ. Ʉɓɨkyaga ndɛkɛ ɓatʉ ɓa lɨvananza kusu mongoni ma muhukuso na gʉtʉgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda aka.»

Pɔlɔ akakɨsa ɓɛ ngama Agilipa ayikosi ɔɓɨlɨ

24 Ngbingo yi nɨnɔ Pɔlɔ a ndɨ mino kozukogo lɨkpʉmʉka kakɨ, ambɔkʉ Fɛsɨtɔ apamɨkana ɓɛ: «Pɔlɔ, wa ibikyasʉ! Balʉwa nɨnɔ waɓyɛ ndɨ wakpʉ nɔ uputoni!»

25 Pɔlɔ asikisya ndɨ ɓɛ: «Ngama, nakɛgʉ na ibikyasʉ, mʉnzɨna kamɨ a ma lɨngʉnʉ na mo ɓungbingbili. 26 Ngama Agilipa nɨmʉ akaiba ɓɨnza lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Kinili, nakanzɨna kambwa kakɨ nɨ nakɛgʉ na kʉɓangakʉ. Na na lɨmbɛngɨ ɓɨɗɛ ɓɛ akaiba makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ kyɛ kɛgʉ na nɨlɔ igyonosa ndɨ ko dikiɗi. 27 Ngama Agilipa, watʉ na baya ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓogyalandʉ ɓaɓɨkya ndɨ? Nakaiba ambɛ wa na baya ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ!»

28 Ngama asikisya ndɨ Pɔlɔ ɓɛ: «Wakasɨma ɓɛ wakwananatʉ keitiso Mukilisito ko ngbinga mʉkɛɗɛ ɓɛyɔ?»

29 Pɔlɔ asikisya ɓɛ: «Iki gʉtʉgʉ mbɨya wanʉ ikanɨ kumbuso ndɛkɛ, nakakʉnga Kunzi ambɛ kikonitɔgʉ asɨ ɨwɛ aka, gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakɛmʉkana na lɨsyɛ li nɨlɨ ɓɨɨtɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨmɨ, kanɨ ɓakɛgʉ ɓata na ɓaselegeni ɓi nɨɓa!»

30 Kʉwa wa, ngama mudingi, ngama wa iwili, Belenike na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓudingi nɨɓɔ ɓa ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ɓamaga ndɨ, 31 ɓa ndɨ komisikono nɨ ɓananzɨna luga kaɓʉ ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ kogyigʉ ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka nɨɓɔ okwononi mino ɓɛ ɓamwɨ ɨkanɨ kagwi.» 32 Agilipa aɓɨkya ndɨ Fɛsɨtɔ ɓɛ: «Ɓakwanano ɓi kasiso alʉkʉ yi nɨmʉ kiki ɓi ɓɛ oɓikyi ɓi ɓɛ asamba kambwa ka ngama mudingi wa Lʉma aka.»

27

Ɓamogosini Pɔlɔ ka Lʉma

1 Nɨyɔ ɓʉkanana katimogoso ka Italia pisi ka bato, ɓʉpá kʉwa ndɨ Pɔlɔ na ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓa bɔlɔkɔ ɓagɔgɔ ka maɓɔkʉ ka Yulio nɨnɔ a ndɨ ngama wa liɗu ka ɓasʉda mɨya. Ɨyɨ Yulio a ndɨ ka liɗu ka ɓasʉda nɨlɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ «Ɓasʉda ka Kaizalɨ». 2 Taɗaka ndɨ ka bato ɓemoti wa gʉɗʉ wa Adalamiti, nɨnɔ a ndɨ kaifumoku ka masʉ ma iwili ya Azia. Taga kʉwa ndɨ. Ta ndɨ kʉ ɓɛyɔ na Mumakedonia ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Alisitaliko mʉtʉ wa Tesalonika. 3 Ɓʉgala ɓi, tɨfʉma ndɨ ka Sidɔna. Yulio a ndɨ kagya Pɔlɔ ɓɨnza. Asɨlya kʉwa ndɨ pisi kaɨnda kaɨnanana na ɓawai-dakɨ ɓɛ ɓapágɨ makpʉmʉka nɨmɔ akwanana ndɨ kaiko na mʉsasa mi. 4 Katʉkya wa, taɗakaga ndɨ, taɓyɛ mutili aka ko uzu nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Kipulo kyɛ ovivi a ndɨ wapʉ kambwa kusu. 5 Tazaba ndɨ liɓo lidingi ɓuwobi na iwili ya Kilikia na nɨyɔ ya Pamufilia, tadwɛ ka lɨsʉ ka gʉɗʉ wa Mila ka iwili ya Likia. 6 Kʉ ɓɛyɔ, ngama ka ɓasʉda yi nɨnɔ atakanya ndɨ bato ɓemoti wa gʉɗʉ wa Alesandulia nɨ anaga ka Italia. Atiɗokisa ndɨ mino.

7 Kʉsɔ wa masyɛ mudingi, takpakyana ndɨ ɓɨwɛsɛ, tadwɛ ndɨ ɓuwobi na gʉɗʉ wa Kinido ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓudingi. Luki limoti, avivi kɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ taga miso ya kʉ ɓɛyɔ, kinili ta kʉwa ndɨ kopupono ka Kɨlɛtɛ pisi ka kpɔlɔ-kpɔlɔ wa lɨtalʉ lidingi nɨlɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Salimoni kyɛ avɨvɨ kɛgʉ ndɨ wapʉ kʉgbɛ kʉ ɓɛyɔ. 8 Tidukulaga ndɨ kakpakyana aka ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓudingi, tɨfʉma ndɨ ka pa yi nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ «Masʉ manza», ɓuwobi na gʉɗʉ wa Lasea.

9 Yɛkɨ masyɛ atɨkɨtanɨlyaga ndɨ mudingi, tosila kʉwa ndɨ ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ kʉgbɛ kakpakyana kʉgʉ wo liɓo kyɛ ngbingo muginyo malɨlɨ a kʉwa ndɨ nɨ okitogini gɔnɨ. Pɔlɔ utukusya kʉwa ndɨ motili ɓɛ: 10 «Ɓomika-mama, nakaɨna abɛ takatʉkyɨlya lɨgʉndʉ, ikatʉ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, iki makpʉmʉka ikanɨ bato apʉtɨkanatʉ, iɓusu tahʉkaga kukwakʉ ɓaka ɓɨkwɛ.»

11 Luki limoti, ngama ka ɓasʉda a ndɨ wakɨgʉmya kʉgbɛ ka mʉnzɨna ka sʉfɛlɛ wa bato na mombukwana bato kakɨtaga nɨmɔ ka Pɔlɔ. 12 A ndɨ ngbingo wa ɓʉdɨ ɓapʉ, na lɨsʉ li nɨlɔ kikogigʉ lanza ko ngbingo yi nɨnɔ. Ɓudingi ɓa ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka bato ɓa ndɨ ɓakɨtʉlya katʉkya na kaaga ka Foinikia kaiko kʉ kadwɛ kʉ kwa kʉ ngbingo yi nɨnɔ akɨtaga mino. Foinikia a lɨsʉ la Kɨlɛtɛ nɨlɔ a iikono miso kʉ mɔnɨ ogwaga mino.

Mbumbo yapʉ ka lɨmbɛngɨ lo liɓo

13 Kʉwa wa, ovivi apʉnga ndɨ kovivo nɨ kɛgʉ wapʉ kotukyoku ka Zebu, ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka bato ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ ɓagyatʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino nɨ ɓosisilini. Ɓapwa bato, ɓakpatɨla ndɨ ɓuwobi na mutili mo uzu wa Kɨlɛtɛ. 14 Kolipyagʉ, kotukyoku ko uzu, ovivi wapʉ nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ «ovivi wa zɨɓɔ-ɨngɛngɛ» apʉnga ndɨ kovivo wapʉ kʉgbɛ. 15 Ovivi yi nɨnɔ atundula ndɨ bato nɨ kɛgʉ wa ɨtɨlyanago mino. Takɨka kʉwa ndɨ. 16 Takɨka ndɨ miso ya kʉsɨlɨ ko mikyo uzu nɨnɔ ɓamakaga ɓɛ Kauda. Tagya ndɨ ngu yasɨ koluto ɨngbɔlɔ nɨyɔ ɓuɗusogo na iyu ɓambanzʉ. 17 Ɓagya-ligubo ɓa bato ɓoɗokisa ndɨ ɨngbɔlɔ yi nɨyɔ ka bato, ɓalingisyogo bato no ligi ya kiɗuso. Ɓa ndɨ kaɓanga ɓɛ ɓakitilyonogonitɔ ko mbumi ya mutili ma Libia. Ɓosisa kʉwa ndɨ lɨɓaʉ liti nɨlɔ ikaga ndɨ lɨkpɨkɨla ka bato ko liɓo kyɛ bato iki kakɨka ɓɨwɛsɛɛɛ. 18 Ɓʉgala ɓi, mbumbo idukulaga ndɨ katiyongo aka no ngu. Ɓagya-ligubo ɓa bato ɓapʉnga ndɨ kombimbo mukumbo ko liɓo kyɛ bato opolimoni. 19 Ɓʉgala ɓagɔgɔ, ɓapʉnga ndɨ kombimbo nɨ ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi makpʉmʉka ma bato ko liɓo. 20 Kʉsɔ wa masyɛ mudingi, iki mɔnɨ ikanɨ mangʉtʉ kinisonogigʉ ndɨ. Mbumbo kɛgʉ ndɨ kaɨgaga mayʉ, takɛgʉ ndɨ ɓata na mʉtamanagɨ ɓɛ tahʉkatʉ.

21 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka bato ɓa ndɨ nɨ ɓogyini masyɛ mudingi na ɓanza. Pɔlɔ amaga ndɨ luga kaɓʉ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɓawai, makɛmʉkano ɓi iba makotukyigʉ ɓi ka Kɨlɛtɛ, takabanganɨgʉ ɓi no mbumbo, makpʉmʉka kapʉtɨkanɨgʉ ɓi gɔnɨ ɓɛnɛ. 22 Luki limoti, mbɨya wanʉ makikonitɔgʉ na kʉɓangakʉ kyɛ mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti luga kunu kokwigʉ, luki limoti, bato aka nɔ akapʉtɨkana. 23 A ɓɛyɔ, no biti yi nɨyɨ, malaika ko Kunzi nɨnɔ nɨgʉmya kʉ kakɨ na nɨnɔ nabibisogo epuponilyito, 24 ɛɓɨkyo ɓi ɓɛ: ‹Pɔlɔ, wakoɓongonitɔgʉ, okwononi ɨwɛ kasamba kambwa ka Kaizalɨ. Ko bulyo mazɨyɔ kakɨ kʉgʉ kakʉ, Kunzi uhukusogi ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ma ɨɓʉ ka lɨgʉndʉ.› 25 Ɓawai, makoɓongonitɔgʉ nɛkɨ kyɛ, na wakɨgʉmya ko Kunzi, masɨ igyonoso ɓaka yɔ eɓikyi ɓi mino. 26 Titilyonogokuto ka mutili mo uzu yimoti ɓɛnɛ.»

27 Totulyosa ndɨ ɓapɔsɔ ɓaɓa nɨ mbumbo anatiyungo aka gbalɨ kʉgʉ wo liɓo lidingi la Meditelane. Lugo wo biti, ɓagya-ligubo ɓa bato ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ ta kʉwa ɓuwobi kadwɛ kubi. 28 Ɓakandɨla ndɨ lɨtalʉ na muligi, ɓaɗɨkɨta ko liɓo, ɓɨna ndɨ ɓɛ ɓudu ɓi a mɛtɛlɛ ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa na maɗɨya na ɨka. Nɨyɔ ɓisisilo, ɓaɗɨkɨta ɓata, ɓɨna kʉwa ɓɛ a ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓʉgɨna. 29 Ɓa ndɨ kaɓanga ɓɛ bato kokpokpogonitɔgʉ ɓaka ka matamʉ. Kinili, ɓosisaga ndɨ ligi yɨkwanganya nɨyɔ a ndɨ yɨkpɨkɨlaga na ɓangwɛyɨ ɓayitititi miso ya liɓo li ɓɛkyɛ bato amagɨ, ɓaɓʉndɨla ndɨ na lɨmbɛngɨ lɨnda ɓɛ lɨsyɛ asyɨ. 30 Luki limoti, ɓagya-ligubo ɓa bato ɓa ndɨ kakɨsa kapɨkɨta. Ɓosisa kʉwa ndɨ mikya-ɨngbɔlɔ nɨnɔ ɓiɗusaga na ɨyɨ ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, ɓaɓɔ ɓɛ ɓakosisogo ligi miso ya mʉ ma bato. 31 Luki limoti, Pɔlɔ aɓɨkya ndɨ kʉmanda na ɓasʉda ɓɛ: «Ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓakiki ka bato aka, makakwananɨgʉ ɓi kahʉkaga.»

32 Kʉwa wa, ɓasʉda ɓakɔgɔ ndɨ ligi yo mikya-ɨngbɔlɔ yi nɨnɔ, akɨka ndɨ.

33 Kambwa lɨsyɛ katɨnɨkaga, Pɔlɔ ʉɓɨkya ndɨ ɓatʉ ɓasɨ ɓɛ ɓalyalyɨ. Ʉɓɨkya ɓɛ: «Na lɨsyɛ li nɨlɨ, odwini kʉwa masyɛ tɛkɛɓɛ na makwanganya nɨmɔ mo mino ka mʉɓʉndɨlagɨ nɨ makɛgʉ kalya luki. 34 Nakamʉɓɨkya ambɛ lyoni nɛkɨ mino mikyo luki, kyɛ miki ɓapʉpʉ aka. A ɓɛyɔ, lɨkpʉmʉka kagyɨgʉ mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu.»

35 Kumbusa wa mʉnzɨna mi nɨmɔ ɓɛyɔ, Pɔlɔ ava ndɨ mukati, abibiso Kunzi kambwa ka ɓambanzʉ ɓasɨ, oɓunonogo, apʉnga kalya. 36 Nzʉyɨ upolimana ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ, ɓalya kʉwa ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ. 37 Kʉsɔ wa bato, ta ndɨ ɓasɨ ɓambanzʉ mɨya yɨɓa ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na ɨka na maɗɨya (276). 38 Nɨyɔ ɓikutogo, ɓambimba ndɨ nganʉ ko liɓo ɓɛkyɛ bato opolimoni.

Bato olindini

39 Nɨyɔ lɨsyɛ asyɛ, ɓagya-ligubo ɓa bato ɓakibagʉ ndɨ ɓata pa. Luki limoti, ɓɨna kʉwa ndɨ ɓyɨ pa yo mbumi yimoti ɓɛnɛ, ɓʉkanana ndɨ ɓɛ bato akwanana kaɨnda kaɨfʉma kʉ ɓɛyɔ. 40 Ɓakʉlaga ndɨ ligi nɨyɔ ɓamʉ ɓi a ndɨ ɓayɨkpɨkɨlaga na ɓangwɛyɨ, ɓasa ndɨ kolindo ko liɓo. Ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ, ɓakʉla ndɨ ligi ya ambʉ nɨnɔ ananaga bato ka mʉ mo liɓo. Kumbuso yi, ɓobongisa ndɨ kutuko ka mʉ ma bato, muvivi utundulo, ɓaga miso kʉ mbumi a ndɨ mino. 41 Luki limoti, ɓadwɛ ndɨ ka liɗuku lo mbumi yi nɨyɔ, luga wa ɓodungo ɓayɨɓa, bato akpakpaga ndɨ wa aka wa. Mʉ mi olinda ndɨ ɓɨɓɛ ko mbumi nɨ kɛgʉ ɓata koɗwo, lɨbɔ li lasɨ a ndɨ kapanzɨkana na mʉɓaka mapʉ nɨmɔ a ndɨ kaigyonoso.

42 Kʉwa wa, ɓasʉda ɓa ndɨ kapa kaulumwisogo ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ, ɓɛkyɛ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kokyogonitɔgʉ pisi kogwo liɓo. 43 Luki limoti, kʉmanda wa Lʉma a ndɨ na mʉsasa kahukusogo Pɔlɔ, ʉpakya ndɨ kagya ɓɛyɔ. Ʉkpamya ɓatʉ nɨɓɔ ɓibaga ndɨ kogwo liɓo ɓɛ ɓapʉngɨ nɨ ɨɓʉ kogwo, ɓopupana kubi. 44 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakwanana kaʉɓyɛ gɔnɨ nɨ ɓigwinonogini ka ɓodongbu ɓaya maɓaʉ, ikanɨ ka nɨɓayɔ apanzɨkana ndɨ ka bato. Kinili, ɓatʉ ɓasɨ ɓosila ndɨ kubi ɓɨnza aka.

28

Pɔlɔ a ko uzu wa Melita

1 Nɨyɔ tahʉkaga ɓɛyɔ, ɓatɨɓɨkya ndɨ ɓɛ lino lo uzu nɨyɔ ta ndɨ mino nɨ Melita. 2 Ɓatʉ ɓa mugi mi ɓatɨgya ndɨ ɓɨnza kʉgbɛ, ɓatɨtɨlya ndɨ. Yɛkɨ mbwayɨ a ndɨ kalʉka na ɓʉdɨ gɔnɨ, ɓatɨgbʉndɨlya ɓuku ɓɛ tʉtɨ iɓusu ɓasɨ. 3 Pɔlɔ atʉpa ndɨ ɓɛnzyaga koɗikitoku ko ɓuku. Mbʉma opupa ndɨ kʉsɔ yi ko bulya ɓʉzʉ, ayangata ndɨ ka kʉɓɔkʉkɔ. 4 Nɨyɔ ɓatʉ ɓa mugi ɓamɨna mbʉma kanɨ ayongotini ka kʉɓɔkʉkɔ ɓɛyɔ, ɓapʉnga ndɨ kaɨnzɨnzɨnya ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨmʉ a asɨ mʉgya-manyɛ aka. Oukogi mbɛyɨ ɓɨkwɛ ko liɓo, luki limoti, ɓungbingbili ko Kunzi akapa ɓaka ɓɛ okwi.»

5 Luki limoti, Pɔlɔ ɨkpazya ndɨ nzʉka yi nɨnɔ ko ɓuku nɨ kimukonigʉ gʉtʉgʉ luki limoti aka. 6 Ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ kʉɓɔkʉkɔ afulatʉ Pɔlɔ ikanɨ okwo ɓigbututu. Nɨyɔ ɓaɓʉndɨla ɓɨndɨ nɨ luki kagyigʉ, ɓoyikasa tamanaga kaɓʉ, ɓapʉnga ndɨ kaɓɨkya ɓɛ a kunzi.

7 Ngama wo uzu yi nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Pubiliyɔ, a ndɨ no tiko ɓuwobi na pa yi nɨyɔ. Ɨyɨ Pubiliyɔ atɨtɨlya ndɨ ɓɨnza, tasyɛ masyɛ masaa kʉ kakɨ. 8 Abakɨ Pubiliyɔ a ndɨ wakanga, anɨmʉkana ɓʉdɨ, anapʉwa gɔnɨ ɓangʉ. Pɔlɔ ingya ndɨ kʉ a ndɨ mino, alʉmbɨlya, abisilya maɓɔkʉ, ahʉka ndɨ. 9 Kumbuso yi, ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ kayɨmʉkana ko uzu yi nɨnɔ ɓodoku ndɨ gɔnɨ, ɓahʉka ndɨ. 10 Ɓambanzʉ ɓapága ndɨ ɨbɨba kʉgbɛ. Nɨyɔ ta kʉwa ndɨ katʉkya, ɓatɨpápa ndɨ.

Pɔlɔ odwini ka Lʉma

11 Kumbusa wa ɓatɨmba ɓasaa, tatʉkyɨlya ndɨ lɨgʉndʉ ka bato nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ «Ɓokunzi ka ɓoɓigi». Bato yi nɨyɔ a ndɨ bato wa gʉɗʉ wa Alesandulia, ɓafʉma ndɨ ko uzu wa, kaɓʉndaga ɓɛ ngbinga wa ɓʉdɨ ɓapʉ akɨtagɨ mbɛyɨ. 12 Nɨyɔ tosilo ka Silakuse, tagya ndɨ kʉ ɓɛyɔ masyɛ masaa. 13 Katʉkya wa, taɓyɛ ka mutili mo liɓo lidingi aka kadwɛ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Legio. Ɓʉgala ɓi, muvivi nɨmɔ kɛgʉ ndɨ mapʉ kotukyoku miso ya Zebu apʉnga ndɨ kovivo. Kumbusa wa masyɛ maɓa, tadwɛ ndɨ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ Puteoli. 14 Kʉ ɓɛyɔ, tʉtakanya ndɨ ɓomomosu ɓakilisito, ɓatɨɓɨkya ndɨ ɓɛ tasyɨ mbɛyɨ na ɨɓʉ pɔsɔ yimoti. Lɨgʉndʉ kusu ka Lʉma a ndɨ ɓɛyɔ. 15 Nɨyɔ ɓomomosu ɓa Lʉma ɓʉkana ndɨ mino mongoni kusu, ɓodoku ndɨ katɨtɨlya ka sɔkɔ wa Apiyo, na ka Tiletabeline*. Nɨyɔ Pɔlɔ ʉmɨna ndɨ, abibiso Kunzi, ngu amigoku ɓata. 16 Nɨyɔ tosila ndɨ ka Lʉma, ɓawanya Pɔlɔ ndaɓʉ di, ɓapá sʉda ɓemoti nɨnɔ a ndɨ kaɓuulyogo.

Pɔlɔ akaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Lʉma

17 Kumbusa wa masyɛ masaa, Pɔlɔ ʉmaka ndɨ ɓangama ka Ɓayuda nɨɓɔ ɓa ndɨ kʉ ka Lʉma. Nɨyɔ ɓamʉmʉkana, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓomika-mama, nakʉgyɨlyagʉ ndɨ ɓava-kukusu ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka ikanɨ koɓuno yɨgya yaɓʉndɛlɨ ka ɓotitosu. Luki limoti, ɓegwi ndɨ ka Yelusalɛma, ɓɛsʉta ka maɓɔkʉ ka Ɓalʉma. 18 Nɨyɔ ɓesombiso, ɓa ndɨ kapa kesiso. A ɓɛyɔ, ɓakɛmɨnagʉ ndɨ gʉtʉgʉ na lɨkpʉmʉka limoti aka nɨlɔ ɓakwanana ndɨ mino kɛmwɔ. 19 Luki limoti, Ɓayuda ɓakɛgʉ ndɨ ɨɓʉ kabaɨlya. Kinili, nɨna ndɨ ambɛ okwononi ɓɛ ngama mudingi wa Lʉma aka nɔ akʉ ngbanga kamɨ. Kʉsɔ wa nɨyɔ yasɨ, nakɛgʉ ndɨ na tamanaga kaʉsʉngʉlya ɓava-kukusu. 20 Kinili, namumoki ambɛ namʉɓɨkyɨ ɓɛyɔ. A ɓɛyɔ, namʉkandɨla na selegeni ɓɛnɛ ko bulya mʉtamanagɨ nɨnɔ Ɓezaleli ɓa nomu.» 21 Ɓasikisya ndɨ ɓɛ: «Iɓusu, takamɨnagʉ balʉwa gʉtʉgʉ ɓemoti aka kotukyoku ka Yudɛa ko bulya kakʉ. Gʉtʉgʉ momosu Muyuda kodokugʉ katɨpága mongoni, ikanɨ katɨɓɨkya lɨkpʉmʉka lanyɛ ko bulya kakʉ. 22 Luki limoti, to ɓi kapa kaʉkana tamanaga kakʉ. A ɓɛyɔ, takaiba ambɛ ɓapa ɓayasɨ, ɓambanzʉ ɓakɛgʉ kabaɨlya liɗu li nɨlɔ wo mino.»

23 Kʉwa wa, ɓangama ka Ɓayuda ɓi nɨɓɔ ɓobisa ndɨ lɨsyɛ limoti kosilyono na Pɔlɔ. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓodoku kʉwa ndɨ ɓakpʉ kʉgbɛ ka pa nɨyɔ Pɔlɔ asyɛgɛ ndɨ mino. Katʉkya na ɓʉsɔɓɨ kadwɛ na ɓʉgɔgɔ, Pɔlɔ a ndɨ kaʉtʉmbʉlyaga, anʉpá mʉtʉʉ ko bulya Ɓʉngama ko Kunzi. Anakɨsa ɓɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ lɨkpʉmʉka ka Yeso, pisi ka mʉtʉʉ ka Musa, na ka ɓakɨtaɓʉ ka ɓogyalandʉ. 24 Luga kaɓʉ, ɓemoti-ɓemoti ɓaɓɨnɨkyana ndɨ nɨlɔ a ndɨ kaɓɨkya, luki limoti ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakya ndɨ. 25 Ngbingo yi nɨnɔ ɓa ndɨ mino komisikono, ɓakɛgʉ ndɨ kaʉkanana luga kaɓʉ. Pɔlɔ ʉmatɨlya ndɨ lɨkpʉmʉka limoti aka ɓɛ: «Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓɨkya ndɨ lɨngʉnʉ ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino kaʉnzɨnɨlya ɓotitonu, pisi ka mugyalandʉ Isaya ɓɛ:

26 ‹Waga, hʉɓɨkya ɓatʉ nɨɓana ɓɛ:

Mikatʉ kaʉkana ɓɨnza, luki limoti makotombisyigʉ.

Mikatʉ kaanda ɓɨnza, luki limoti makɨnɨgʉ.

27 A ɓɛyɔ, mambɛngɨ ka ɓatʉ nɨɓana a kʉwa muti.

Ɓidulogoni ndɨ motili,

ɓaɓʉwa miso,

kyɛ misa kaɓʉ kinonitɔgʉ,

motili kaɓʉ kukononitɔgʉ,

mambɛngɨ kaɓʉ kotombisyonitɔgʉ

ɓɛkyɛ ɓakemigilyonitɔgʉ, nuhukuso!›»

28 Pɔlɔ opipiloku kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wibonito sɛ ɓɛ Kunzi otikoniku Muhukuso ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. Ɓʉkanatʉ ndɛkɛ ɨɓʉ.»

[ 29 Nɨyɔ Pɔlɔ aɓɨkya ɓɛyɔ, Ɓayuda ɓaga ndɨ nɨ ɓanagya ɓoɗongoso kʉgbɛ luga kaɓʉ.]

30 Pɔlɔ agya ndɨ ɓyanga ɓɨɓa ka ndaɓʉ nɨyɔ apága ndɨ mino ɓuyi yɔ. Ʉtɨlyaga ndɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓodogoku ndɨ kanda. 31 Aɓɨkyaga ndɨ mongoni ma Ɓʉngama ko Kunzi, anuwonisilo ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito nɨ kɛgʉ na kʉɓangakʉ, nɨ ɓakɛgʉ gɔnɨ kapakya.

* 2:46 2:46 ɓanalyalya pa yimoti: Akwananatʉ kaiko ka mɨza ka Mombukwono-dosu, ikanɨ kalya kɔmɔnyɔ, ikanɨ kalya malɨlɨ aka ɓɨkpɛ.

* 8:27 8:27 mʉtʉ wa ɨbɨba: A mʉlʉkʉ yi nɨnɔ kikɔgigʉ ndɨ wasɨ na agyaga ndɨ ligubo kʉ ka lʉpangʉ ka ngama

* 11:2 11:2 ɓʉkɔ: Ɓayuda ɓukusisaga ndɨ ɓambanzʉ kowonisilo ɓɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaboilyini Kunzi.

† 11:19 11:19 nɨyɔ Etieni okwo: Ɓidukulaga ndɨ kaugyogyiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaya ndɨ kakɨtaga ɓyanga tɛkɛɓɛ. Kinili, ɓomisikana ndɨ.

* 13:51 13:51 Wanda ka Luka 10:11.

* 14:12 14:12 Ka kanisa ka Ɓagiliki, Zeusi a ndɨ lino ka ngama ka ɓokunzi, Elime nɨlɔ ka atʉtʉmbwa kaɓʉ.

* 15:20 15:20 Wanda ka Ɓalawi 17:10-16; 18:6-18.

* 18:18 18:18 akuni silika kambwa ko Kunzi: Wanda gɔnɨ Lɨtatanga. 6:5-18. Kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya ka Ɓayuda, mʉmbanzʉ kakɔ ndɨ silika kambwa ko Kunzi, kɨwɨgʉ ndɨ ɓata mʉ kadwɛ kʉ kwa kʉ ngbingo yi nɨnɔ ɨtʉlyana mino.

* 24:5 24:5 Mʉtʉ wa Nazalɛtɨ a lino nɨlɔ ɓapá ndɨ Yeso. Wanda gɔnɨ Matayɔ 2:23. A gɔnɨ lino ka ɓakilisito ɓa mambwa.

* 28:15 28:15 Tiletabeline: Ka Ligiliki a «Ɓandaɓʉ ɓayɨsaa ka ɓobiko.»

Ɓalʉma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓalʉma

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa yi nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Lʉma nɨmʉ. Kanogagʉ ndɨ ɨyɨ kʉ ɓɛyɔ, mʉtʉ wagɔgɔ nɔ ʉpága ndɨ Ɓalʉma Mongoni Manza, omosa ndɨ baya kʉ ɓɛyɔ. Pɔlɔ ukpikilya ndɨ kyɛ ɓibi ɓɛ atʉ. Kinili ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ, ko ngbingo yi nɨnɔ ika ndɛkɛ mino kaaga ka Ɛsɨpanya, aɓyɛtʉ pisi kʉ ɓɛyɔ kautumiso mambɛngɨ ɓɛ ɓiki ko pisi ka Kilisito aka. Ʉɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ ɓalʉmbɨlyɨ kyɛ inisoni no pisi yi nɨyɔ atʉkɨlya mino lɨgʉndʉ. Pɔlɔ uwonisilo ka balʉwa yi nɨmʉ luki li nɨlɔ a la ɨzangɨya kʉgbɛ ka baya nɨ Kilisito. Aɓɨkya ɓɛ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagya ndɨ ɓʉnyɛ ɓakinisonigʉ ndɛkɛ ɓata na ɨbɨba ko Kunzi. Luki limoti, ɓakwanana mbɨya wanʉ kaʉkanana no Kunzi pisi kamatɨkana na Yeso-Kilisito.

Kunzi apʉnaga ndɨ Pɔlɔ ɓɛkyɛ iki atʉtʉmbwa kaɓɨkyaga Mongoni Manza. Pɔlɔ akaɓɨkya ɓɛ Mongoni Manza mi nɨmɔ, a ngu ko Kunzi ka mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓɨnɨkyana. Ɓakakwananɨgʉ ɓata kaɓɨkya ɓɛ mʉtʉ yi nɨmʉ a Muyuda ikanɨ kɛgʉ Muyuda. Ɓakilisito ɓasɨ ɓa mʉɗɔngɔnɨ ko misa ko Kunzi, kɛgʉ na mʉtʉ yi nɨnɔ akitogi ɓɛngɛnɨ. Ʉvaga abɛ ɓatʉ ɓongbingbili, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso aɓɨkyaga mino ɓɛ: «Mʉtʉ wongbingbili ika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ pisi ka baya.» Ɓalʉma 1:17.

Pɔlɔ akaɓɨkya gɔnɨ ɓɛ okwononi ɓakilisito ɓasɨ ɓʉkananɨ, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kamuyonitɔgʉ ɓɛngɛnɨ, kabisonitɔgʉ na mʉkɔmbʉ, kakonitɔgʉ ngbanga kakɨ gʉtʉgʉ yɨgya kakɨ kiki ɓɛyɔ okwononi mino.

Balʉwa yi nɨmʉ, nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya Ɓalʉma a wanza kʉgbɛ, katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, Ɓakilisito ɓatɨlya ndɨ ɓɨnza.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Pɔlɔ akaɓɨkyaga Mongoni Manza 1:1-17

Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓɔ ɓagya ndɨ ɓʉnyɛ 1:18–3:20

Ɓɛyɔ Kunzi ʉva ndɨ mino ɓomikya-ɓambanzʉ kaiko ɓatʉ ɓongbingbili 3:21–4:25

Ɓatʉ ko Kunzi ɓinisanatʉ ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wambɨya 5:1–8:39

Kunzi amuyini Izaleli, luki limoti kɛgʉ ka ɓongbinga ɓasɨ 9:1–11:36

Ɔɓɨlɨ wambɨya nɨnɔ wa sɨpananɨsɔ 12:1–15:13

Nɨyɔ Pɔlɔ osisilya ndɨ, na yuuso 15:14–16:27

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ, mʉgya-ligubo ka Yeso-Kilisito nɔ nakpiki balʉwa yi nɨmʉ. Kunzi ɛmaka ndɨ kaika atʉtʉmbwa, ɛtɛ di kaɓɨkyaga Mongoni Manza kakɨ. 2 Mongoni Manza mi nɨmɔ Kunzi awanyaga ndɨ ndɛlɨ aka, pisi ka ɓogyalandʉ kakɨ ka Moɓiso Motu. 3-4 Akanzɨna ko bulya ko Mikakɨ, Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ abɛ mʉmbanzʉ pisi ka lɨvananza ka ngama Daudi. Luki limoti, wa opupa ndɨ mino ka mbʉkʉ, Lɨmbɛngɨ-Lotu owonisila ndɨ no ngu ɓɛ a Miko Kunzi. 5 Ko pisi ka Yeso, Kunzi ɛpá ɨzɨyɔ kaika atʉtʉmbwa ka ɨbɨba kakɨ, kauluto ɓambanzʉ ɓa ɓɛvananza ɓayasɨ kabaɨlya na kagya Mʉtʉʉ kakɨ. 6 Ma gɔnɨ kʉsɔ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, iɓunu ɓi nɨɓɔ Kunzi amʉmakaga kaiko ɓatʉ ka Yeso-Kilisito. 7 Nakamukpikilyo iɓunu nɨɓɔ ma kʉ ka Lʉma, iɓunu ɓasɨ nɨɓɔ Kunzi amʉpa, amʉmaka kaiko ɓatʉ kakɨ ɓotu. Obosu Kunzi na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito amuɗukilyi ɨzɨyɔ na mazɨyɔ.

Pɔlɔ akapa kaɨnda kaʉnda Ɓakilisito ɓa Lʉma

8 Kambwa wa yasɨ, namigisyaga Kunzi kamɨ ɨbɨba pisi ka Yeso-Kilisito ko bulya kunu ɓasɨ, kyɛ mongoni ma baya kunu akomisikono ka ɔɓɨlɨ wasɨ. 9 Kunzi nɨnɔ nagugubyogo na lɨmbɛngɨ limoti kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko mikakɨ, akaiba ɓɛ nakaɓɨkya lɨngʉnʉ. Akaiba ɓɛ nasyɛgɛ lɨmbɛngɨ kunu, 10 ɓongbinga ɓasɨ wa nalʉmbago mino. Nakakʉnga Kunzi ambɛ kapa, eukulyi pisi kaɨnda kamʉnda. 11 A ɓɛyɔ, na na mʉsasa kʉgbɛ kamʉmɨna, kyɛ namʉpɨ́ apɛpɛ nɨnɔ wa Lɨmbɛngɨ-Lotu, iba wikoni ɓakamaga ɓingumu ka baya. 12 Na kʉgbɛ, nakapa kamʉmɨna kyɛ totumisoni mambɛngɨ ka baya.

13 Iɓunu ɓomika-mamaaa, nakapa ambɛ wiboni ɓɛ nikagatʉ ndɨ na mʉtamanagɨ nganga ɓɨkyɔ kaɨnda kamʉnda, luki limoti kadwɛ mɔnɨ na ɓʉɓwanʉ pisi kanoukwikonigʉ. Nakapa ambɛ ligubo kamɨ aɓʉkʉtɨ masɔlɔ luga kunu ɓɛgɛyɔ aɓʉkʉta ndɨ mino ka ɓɛvananza ɓayagɔgɔ. 14 Nokwononi kaɨnda ka ɓatʉ ɓasɨ iki ka ɓatʉ ɓa ɨbɨba ikanɨ ka nɨɓɔ ɓa payaya, iki ka ɓatʉ ɓa ɓalʉwa ikanɨ ka nɨɓɔ ɓakasʉmagʉ. 15 Kinili, na gɔnɨ na mʉsasa koɓikyogoku Mongoni Manza ku kunu ka nɨɓɔ mikaga ka Lʉma.

Ngu ya Mongoni Manza

16 Nakɛgʉ no suni kaɓɨkyaga Mongoni Manza. A ɓɛyɔ, a ngu nɨyɔ Kunzi uhukusogo na iyu ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabalyaga, kapʉnga mbɛyɨ na Ɓayuda sɛ kʉwa nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. 17 A ɓɛyɔ, Mongoni Manza akowonisilo ɓɛyɔ Kunzi uitisogo mino ɓambanzʉ kodoku ɓatʉ ɓongbingbili ko misa kakɨ. A pisi ka baya aka, katʉkya ka mʉpʉnganagɨ na kadwɛ ka muliɓo, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso aɓɨkyaga mino ɓɛ: «Mʉtʉ wongbingbili ika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ pisi ka baya.»*

Ngbʉta ko Kunzi ka ɓatʉ ɓanyɛ

18 Kunzi akowonisilo ngbʉta kakɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ ka ɓʉnyɛ ɓasɨ na yɨgya yanyɛ yasɨ ka ɓambanzʉ. Ɓakpɨngbaga lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ pisi ka yɨgya kaɓʉ yanyɛ yi nɨyɔ. 19 Luki limoti, lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓambanzʉ ɓakwanana kaiba ko bulya ko Kunzi a ɓɨngbanganya, kyɛ ɨyɨ nɔ umibisa ndɨ ɓɨngbanganya. 20 A ɓɛyɔ, katʉkya ndɨ wa aka wa Kunzi agya ndɨ mino ɔɓɨlɨ, makpʉmʉka nɨmɔ kinisonogigʉ, akaɨɓɨkya ɓɛ ngu kakɨ ya ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ na yimibisikoso kakɨ ɓɛ a Kunzi, inisanaga ɓɨngbanganya ka makpʉmʉka nɨmɔ agya ndɨ. Kinili, ɓambanzʉ ɓakikigʉ no pisi yi nɨyɔ ɓɨgbʉka mino. 21 Ɓamibatʉ Kunzi, luki limoti ɓakaɓangagɨgʉ na kamigisilyo ɨbɨba ɓɛyɔ okwononi mino. Ɓamʉ kaɓʉ odonuku ɓiyoyoyo, mambɛngɨ kaɓʉ ma ɓungingi otigoloni ko biti. 22 Ɓɨbɨbaga ɓɛ ɓa na yimibo, luki limoti ɓa ɓongingi. 23 Ka pa yibibiso Kunzi nɨnɔ kokwogigʉ, ɓobibisaga kʉwa ɨɓʉ gbɨlɨtɔ payaya nɨtɔ ɓambanzʉ ɓagya ka likingyosi ka mʉtʉ wa lɨtɔmbʉ, ikanɨ la ɓombu, ikanɨ la ɓanyama ɓa magʉ makwanganya, ikanɨ la ɓanyama nɨɓɔ ɓolutikonogo wasɨ.

24 Kinili, Kunzi ʉsa kʉwa ndɨ kagya makpʉmʉka ma mʉsʉgʉ kaɓyɛnɛnɛ na mʉsasa ma mambɛngi kaɓʉ, kʉwa wa gɔ wa, ɓapʉnga kagyɨlyana makpʉmʉka mo suni luga kaɓʉ. 25 Ɓogomosyono lɨngʉnʉ nɨlɔ ko Kunzi na lɨkpʉmʉka la kʉɓɔɓɔkʉ. Ɓanobibiso na kogugubyo makpʉmʉka nɨmɔ Kunzi agya ndɨ nɨ ɓakɛgʉ kabibisa ɨyɨ Kunzi mombukwana-dakɨ. Ɨyɨ nɨnɔ okwononi na ɨbɨba ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A ɓɛyɔ.

26 Kinili, Kunzi ʉsa ndɨ ka mʉsasa ma nzʉyɨ nɨmɔ mʉpá suni. Ɓoko kaɓʉ ɓanasyɛnɛnɛ luga kaɓʉ, yɨgya yi nɨyɔ a di na nɨyɔ igyonosogo. 27 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, ɓalʉkʉ ɓasa kasyɛ na ɓoko, ɓanapa kayʉngana na kasyɛnɛnɛ luga kaɓʉ, ɓanagya lɨkpʉmʉka lo suni. Kʉwa wa gɔ wa, ɓakainiso na mʉkalya nɨmɔ okwononi na yɨgya yanyɛ kaɓʉ.

28 Yɛkɨ ɓakapagʉ ndɨ kamiba Kunzi, Kunzi ʉsa ndɨ ka yimibo kaɓʉ ya ɓungingi, kinili ɓakagya nɨlɔ ɓakakwanɨgʉ ɓi kagya. 29 Ɓaɓutumo na lɨkpʉmʉka nɨlɔ kɛgʉ la ɓungbingbili, ɓʉnyɛ, mʉsasa, ɗɨya, ɓaɓutumo na imi, ɓanamwɔnɔnɔ luga kaɓʉ, ipʉmbʉ, kʉɓɔɓɔkʉ na ɓanagya nɨlɔ aka lɔ ɓopo. Ɓanaɓʉkʉlyanaga makpʉmʉka, 30 ɓanaɓɨkyana makpʉmʉka manyɛnyɛ, ɓa ɓomuyoniso ko Kunzi, ɓakɛgʉ kaɓangana, ɓatʉ ɓakɨbɨnɨka na ɓayɨbɨba, ɓatʉ ɓa ɓokoli na ɓatʉ ɓakugbomiso ɓaɓʉkʉta kaɓʉ ɓamʉ. 31 Ɓakɛgʉ na yimibo, ɓanaɓɨkya makpʉmʉka nɨ ɓakɛgʉ kagya, ɓatʉ ɓa lɨmbɛngɨ lapʉ nɨ ɓakɛgʉ no kumbu na ɓatʉ ɓagɔgɔ. 32 Wɨkwɛ sɛ, ɓibatʉ mʉngɨmbɔ ko Kunzi nɨmɔ akaɓɨkya ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨgyaga ɓɛyɔ ɓokwononi na kukwakʉ. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ aka yɔ, ɓakaidukulogo aka na yɨgya yi nɨyɔ, ɓanʉbaɨlya gɔnɨ nɨɓɔ ɓagyaga makpʉmʉka mi nɨmɔ.

2

Kunzi akɔtʉ ndɛkɛ ngbanga ka ɓambanzʉ

1 Ɨwɛ yi nɨnɔ wakakɔ ngbanga ka ɓɛngɛnɨ, wakikigʉ ndɛkɛ no pisi nɨyɔ wɨgbʉka mino ka mʉngɨmbɔ ɓɛgɛyɔ, gʉtʉgʉ sɛ pɨyɛ nɨ wa wanɨ aka. Kyɛ kika kanɨ wakakɔ ngbanga ka ɓatʉ ɓagɔgɔ, wanagya ɓata abɛ ɨɓʉ gɔnɨ, wakaɨmakya nɨ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi ka mʉngɨmbɔ. 2 Tibagatʉ ambɛ Kunzi akɔgɔ ka lɨngʉnʉ ngbanga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga inguo ya makpʉmʉka mi nɨmɔ. 3 Wakasɨma ɓɛ wanyɨkatʉ mʉngɨmbɔ ko Kunzi, ɨwɛ yi nɨnɔ wakɔgɔ ngbanga ka ɓɛngɛnɨ ka makpʉmʉka nɨmɔ wagyagatʉ gɔnɨ ɨwɛ? 4 Ikanɨ ɓudingi ɓa ɓʉnza ko Kunzi, lɨmbɛngɨ kakɨ lɨnda na lɨmbɛngɨ kakɨ lo kumbu, kudwisogigʉ ɨwɛ lɨmbɛngɨ? Wakɛgʉ kaiba ambɛ ɓʉnza ko Kunzi ɓɔ ʉkpamya koyikoso yɨgya? 5 Luki limoti, wa na lɨmbɛngɨ lapʉ na nɨlɔ kapagʉ koyikono. Kinili, wakaɨmakɨlya ngbʉta yidingi nɨyɔ ko Kunzi ka lɨsyɛ nɨlɔ owonisila ndɛkɛ mino ngbʉta kakɨ na kakɔ ngbanga ka ɓungbingbili, 6 akalya ndɛkɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya kakɨ. 7 Kunzi ʉpá ndɛkɛ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɨsaga ɓongbinga ɓasɨ kagya ɓʉnza na ɓanakɨsa ɨbɨba, na bibiso pa imoti na ɔɓɨlɨ nɨnɔ kosyigʉ ndɛkɛ. 8 Luki limoti, owonisila ndɛkɛ ngbʉta kakɨ, kikigʉ ndɛkɛ no kumbu ka nɨɓɔ ɓakamʉkanagɨgʉ, na nɨɓɔ ɓamʉya kagya lɨngʉnʉ ko Kunzi, ɓanaɓyɛ pisi ya ɓʉnyɛ aka. 9 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnyɛ, kapʉnga ka Ɓayuda sɛ kʉwa ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓigyogyisa ndɛkɛ, ɓalya kumbu. 10 Luki limoti, Kunzi ʉpá ndɛkɛ ɨbɨba, bibiso na mazɨyɔ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnza, kapʉnga ka Ɓayuda adwɛ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. 11 A ɓɛyɔ, Kunzi kakɔgɨgʉ mʉmbanzʉ na mʉlɨlɨ.

12 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnyɛ kanɨ ɓakibigʉ Mʉtʉʉ ka Musa, ɓolumwaga ndɛkɛ kanɨ Mʉtʉʉ mi nɨmɔ kugyogyisigʉ. Luki limoti, ɓasɨ nɨɓɔ ɓakagya ɓʉnyɛ nɨ ɓakaiba Mʉtʉʉ ka Musa, Kunzi akɔ ndɛkɛ ngbanga kaɓʉ kaɓyɛnɛnɛ na Mʉtʉʉ mi nɨmɔ. 13 A ɓɛyɔ, kɛgʉ asɨ nɨɓɔ ɓʉkanaga Mʉtʉʉ ɓɔ ɓa ɓongbingbili ko misa ko Kunzi, luki limoti, nɨɓɔ aka ɓɔ ɓagyaga Mʉtʉʉ mi nɨmɔ. 14 Ɓɛvananza ɓayagɔgɔ ɓakɛgʉ ɨɓʉ na Mʉtʉʉ ka Musa. Luki limoti, ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ ɓagyaga nɨyɔ aka yɔ Mʉtʉʉ mi nɨmɔ aɓɨkyaga. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓakɛgʉ mino na Mʉtʉʉ mi nɨmɔ, ɓowonisilogo ɓɛ ɓibagatʉ nɨlɔ ɓokwononi kagya. 15 Ɓakowonisilo ɓɛ nɨlɔ Mʉtʉʉ apaga a lakikpiko ka mambɛngɨ kaɓʉ. Mambɛngɨ kaɓʉ akaiba lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, gʉtʉgʉ tamanaga kaɓʉ aka ʉsʉngʉlyagatʉ ko ngbingo wagɔgɔ, ngbingo wagɔgɔ ʉmamalya. 16 Igyonosa ndɛkɛ ɓɛyɔ ka Lɨsyɛ nɨlɔ Kunzi akɔ ndɛkɛ mino ngbanga wa ɓodikiɗi ka ɓambanzʉ pisi ka Yeso-Kilisito, kaɓyɛnɛnɛ na Mongoni Manza nɨmɔ nakaɓɨkyaga.

Ɓayuda na Mʉtʉʉ

17 Sɛ kʉwa ɨwɛ, wɨmakaga ɓɛ wa Muyuda, wɨgʉmyaga ka Mʉtʉʉ ka Musa, wɨbɨbaga ɓɛ wa mʉtʉ ko Kunzi, 18 wibagatʉ nɨlɔ Kunzi apaga na Mʉtʉʉ uwonisiloni kapʉnaga nɨlɔ okwononi, 19 wɨvaga abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ ukpokyonisogo ɓatʉ ɓo koloɓu ya mamɔmɔ na ɓʉngbanganya ka nɨɓɔ ɓa ko biti, 20 muwonisilo ka ɓongingi na ka ɓomiki ɓakɛkɛkɛ. A ɓɛyɔ, wakaiba ɓɨnza ɓɛ Mʉtʉʉ uwonisiloni yimibo yasɨ na lɨngʉnʉ. 21 Ɛɛɛ, ɨwɛ nɨnɔ wakauwonisilo ɓatʉ ɓagɔgɔ, ko bulya tino yɔ wakɛgʉ mino kaiwonisilo ɨwɛ ɓamombukwana-dakɨ yi? Ɨwɛ nɨnɔ wakakʉwa ɓɛ wosoni kuɓakʉ, ko bulya tino yɔ wo mino kaiɓo? 22 Ɨwɛ nɨnɔ wakaɓɨkya ɓɛ mʉmbanzʉ kosyonitɔgʉ na muko ikanɨ mbʉnya ɓɛngɛnɨ, ko bulya tino yɔ wo mino kagya ɓɛyɔ? Ɨwɛ nɨnɔ hʉmʉya ɓokunzi gbalɨ, ko bulya tino yɔ wo mino kaiɓo mukumbo ka ɓandaɓʉ ka ɓokunzi ɓi nɨɓɔ? 23 Wɨbɨbaga ɓɛ wiba Mʉtʉʉ ko Kunzi, luki limoti, wamɨnaga Kunzi payaya ko pisi yiɓuno Mʉtʉʉ kakɨ. 24 A ɓɛyɔ, ikpikaga ka Moɓiso ɓɛ: «Ɓɛvananza ɓayagɔgɔ ɓakatʉmbwa lino ko Kunzi ko bulya kunu.»

25 A ɓɛyɔ, sɨmʉɨsɔ ika na ɨzangɨya iba wakagya Mʉtʉʉ, luki limoti, wakoɓuno Mʉtʉʉ, wika abɛ mʉtʉ nɨnɔ ɓakanakugʉ. 26 Kika kanɨ mʉtʉ yi nɨnɔ ɓakanakugʉ akagya Mʉtʉʉ, Kunzi kamɨnɨgʉ abɛ kika kanɨ ɓakɔni ndɨ? 27 Mʉtʉ nɨnɔ ɓakanakugʉ, luki limoti agyagatʉ Mʉtʉʉ, akɔ ndɛkɛ ngbanga kakʉ, ɨwɛ nɨnɔ wakoɓuna Mʉtʉʉ, gʉtʉgʉ kika kanɨ wibagatʉ Mʉtʉʉ ɓɛyɔ ɓokpiko mino na gʉtʉgʉ kika kanɨ ɓukoni ndɨ aka. 28 A ɓɛyɔ, Muyuda walɨngʉnʉ kɛgʉ nɨnɔ inisaga ka nzʉyɨ aka na kɛgʉ nɨnɔ ɓɨnaga ipukuli ya sɨmʉɨsɔ ka nzʉyɨ kakɨ. 29 Luki limoti, Muyuda walɨngʉnʉ a nɨnɔ wa ka lɨmbɛngɨ, nɨnɔ ɓakɔ sɨmʉɨsɔ ka lɨmbɛngɨ kakɨ, sɨmʉɨsɔ nɨsɔ otukyoku pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu, nɨ kɛgʉ pisi ka Mʉtʉʉ nɨmɔ ɓokpikaga ndɨ ko moɓiso. Muyuda yi nɨnɔ Kunzi nɔ abibaga, kɛgʉ ɓambanzʉ.

3

Ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɓanyɛ ko misa ko Kunzi

1 Kaiko sɛ kʉwa Muyuda a na ɨzangɨya tino? Gʉtʉgʉ sɨmʉɨsɔ aka a na ɨzangɨya tino? 2 Ɨzangɨya a yidingi ka ɓopisi ɓayasɨ. Kunzi uhukwilyo mbɛyɨ ndɨ asɨ Ɓayuda aka lɨkpʉmʉka kakɨ. 3 Ɨkɨ sɛ kʉwa? Kika kanɨ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓakɛgʉ ndɨ ɓongbingbili, lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ayikosatʉ Kunzi kasa ɓungbingbili kakɨ? 4 Kigyonosigʉ, gʉtʉgʉ iki yi aka! A ɓɨngbanganya ɓɛ Kunzi aɓɨkyaga lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, kika gʉtʉgʉ kanɨ ɓatʉ ɓasɨ ɓa na kʉɓɔɓɔkʉ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya mino ɓɛ:

«Kunziooo, ɓumibi ɓɛ wa wongbingbili ka mʉnzɨna kakʉ,

gʉtʉgʉ ɓakʉsʉngʉlya nɨ ngbanga kogwigʉ na ɨwɛ.»*

5 Luki limoti, kika kanɨ ɓʉnyɛ nɨɓɔ tagyaga owonisilini ɓɨngbanganya ɓungbingbili ko Kunzi, taɓɨkya kʉwa ɓʉnɨ? Takwananatʉ kaɓɨkya ambɛ Kunzi kɛgʉ ngbingbili kyɛ atɨpága azaɓʉ? (Nakanzɨna abɛ mʉmbanzʉ). 6 Kigyonosigʉ, gʉtʉgʉ iki yi aka! Kyɛ kika kanɨ Kunzi kɛgʉ ngbingbili, akɔ ngbanga wa ɔɓɨlɨ lɨkɨ?

7 Luki limoti, kika kanɨ ɓɔngɔ kamɨ akowonisilo lɨngʉnʉ ko Kunzi ɓɨngbanganya na kowonisilo ɨbɨba kakɨ, ko bulya ɨkɨ sɛ kʉwa yɔ ɓo mino kebisa na ngbanga abɛ mʉtʉ wa ɓʉnyɛ? 8 Ko bulya ɨkɨ takaɓɨkyɨgʉ mino ɓɛ: «Togyini ɓʉnyɛ iba ɓʉnza ipupisi mino?» Ɓatʉ ɓagɔgɔ, ka lɨngʉnʉ, ɓakɛɓʉkʉlyaga lɨkpʉmʉka, ɓanaɓɨkya ɓɛ ɨmɨ nɔ nanzɨnaga ɓɛyɔ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, Kunzi ubisatʉ ndɛkɛ na ngbanga na ɓokwononi ɓɛyɔ.

9 Ɨkɨ sɛ kʉwa? Iɓusu Ɓayuda, tukitogi ɓɛngɛnɨ na ɨkɨ? Haaa, gʉtʉgʉ no luki limoti aka! Nowonisilini ɓi ambɛ ɓatʉ ɓasɨ, kapʉnga ka Ɓayuda adwɛ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓa ɓasɨ asɨ ka ɓʉnyɛ aka. 10 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya mino ɓɛ:

«Kɛgʉ na mʉtʉ wa ɓungbingbili gʉtʉgʉ ɓemoti aka.

11 Kɛgʉ gʉtʉgʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ mutombisyo lɨkpʉmʉka,

kɛgʉ gʉtʉgʉ na mʉtʉ ɓemoti aka nɨnɔ akakɨsa Kunzi. 12 Ɓatʉ ɓasɨ ɓapilyoni Kunzi mʉgɔngʉ, ɓasɨ ɓoɓungogoni.

Kɛgʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ akagya lɨkpʉmʉka lanza, gʉtʉgʉ ɓemoti aka.

13 Mʉyʉ kaɓʉ a abɛ mbʉkʉ nɨyɔ ikaga ɓikpo,

masasʉ kaɓʉ a nɨmɔ ma kʉɓɔɓɔkʉ,

mʉnzɨna nɨmɔ opupaga ka nɔkʉ kaɓʉ a abɛ lɨngangɨ la nzʉka,

14 nɔkʉ kaɓʉ a itumo na mogbongoni na mʉnzɨna manyɛnyɛ.

15 Magʉ kaɓʉ a ɓipoli-poli kaɨnda kaugbukumisyo ɓambanzʉ,

16 ɓasaga pa yɨpʉtɨkana na kumbu ka ɓapa ɓayasɨ nɨɓayɔ ɓakɨtanaga mino,

17 ɓakibigʉ ɨɓʉ pisi ya mazɨyɔ.

18 Ɓakɛgʉ ɨɓʉ na kʉɓangakʉ ko Kunzi gʉtʉgʉ iki yi aka.»

19 Wɨna sɛ, tibagatʉ ambɛ masɨ nɨmɔ Mʉtʉʉ aɓɨkyaga, aɓɨkyaga ko bulya ka nɨɓɔ ɓa kusili wa Mʉtʉʉ. Kʉwa wa gɔ wa, kikigʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ akwanana koukwa mʉnɔkʉ kaɨkɨsɨlya ɓungbingbili kakɨ, iba ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ ɓogulyi ka mʉkɔmbʉ ko Kunzi. 20 Kinili, kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti nɨnɔ inisana ndɛkɛ na ɓungbingbili ko misa ko Kunzi ko bulya yɨgya Mʉtʉʉ. A ɓɛyɔ, Mʉtʉʉ amibisaga imu mʉmbanzʉ ɓʉnyɛ kakɨ aka.

Baya aitisogo mʉmbanzʉ ngbigbili ko misa ko Kunzi

21 Luki limoti mbɨya wanʉ, Kunzi owonisiloni kʉwa ɓɛyɔ atiitisaga mino ɓongbingbili ko misa kakɨ kanɨ kɛgʉ pisi kagya Mʉtʉʉ. Ɓakɨtaɓʉ ɓaya Mʉtʉʉ na nɨɓayɔ ka ɓogyalandʉ oɓikyoni ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛ: 22 Kunzi uitisaga ɓambanzʉ kaiko ɓongbingbili ko misa kakɨ pisi kabaɨlya Yeso-Kilisito. Agyaga ɓɛyɔ ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaɨlyaga, kyɛ yɨgbananaga kɛgʉ ɓata luga kaɓʉ, 23 ɓasɨ ɓogyoni ɓʉnyɛ, ɓazanga kʉwa ɨbɨba ko Kunzi. 24 Luki limoti, Kunzi pisi ka ɨzɨyɔ kakɨ, uitisoni ɓambanzʉ ngbingbili ko misa kakɨ pisi ka Yeso-Kilisito nɨnɔ ʉkʉlaga ka ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ. 25 Kunzi apá ndɨ abɛ apɛpɛ, kyɛ pisi ka kukwakʉ kakɨ, ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ ɓabaɨlya ɓinisoni na mʉpɨlya. Kunzi agya ndɨ ɓɛyɔ kowonisilo ɓungbingbili kakɨ. Ka ɓʉndɛlɨ ndɨ, ko bulya lɨmbɛngɨ lɨnda kakɨ, kʉpágʉ ndɨ ɓambanzʉ azaɓʉ ko bulya ɓʉnyɛ kaɓʉ. 26 Luki limoti, mbɨya yi nɨmʉ, akowonisilo ɓungbingbili kakɨ kyɛ iki wongbingbili na kauikoso ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaɨlya Yeso kaiko ɓatʉ ɓo ngbingbili.

27 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, pisi ya kɨbɨba a tʉ ɓata? Haaa, gʉtʉgʉ iki yi aka! Ko bulya ɨkɨ? Ko bulyo yɨgya Mʉtʉʉ? Haaa. Luki limoti, ko bulya baya. 28 A ɓɛyɔ, takaiba ambɛ mʉmbanzʉ kɨɨtagɨgʉ wongbingbili ko misa ko Kunzi ko pisi yɨgya Mʉtʉʉ, luki limoti ko bulya baya. 29 Kunzi a sɛ kʉwa Kunzi ka Ɓayuda aka? Kɛgʉ gɔnɨ Kunzi ka ɓɛvananza ɓayagɔgɔ? A ɓɛyɔ, a gɔnɨ Kunzi ka ɓɛvananza ɓayagɔgɔ, 30 kyɛ Kunzi a ɓemoti aka, uitiso ndɛkɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓongbingbili ko misa kakɨ pisi ka baya aka, iki Muyuda abɛ kɛgʉ Muyuda. 31 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, toyopisaga sɛ kʉwa Mʉtʉʉ ko bulya baya? Haaa, luki limoti, tokwononi kapá ɨbɨba ka Mʉtʉʉ.

4

Likingyosi ka Abalahamʉ

1 Taɓɨkyɨ sɛ kʉwa ɓʉnɨ ko bulya ka titosu ɓɛyɔ ka Abalahamʉ? Ɨkɨ yɔ inisana ndɨ na iyu? 2 Kika ndɨ nɨ Kunzi aitisa ndɨ Abalahamʉ ngbingbili pisi ka yɨgya kakɨ, Abalahamʉ akwananatʉ ndɨ kaɨbɨba. Luki limoti, kakwananɨgʉ kaɨbɨba ko misa ko Kunzi. 3 A ɓɛyɔ, Moɓiso ko Kunzi aɓɨkyaga ɓɛ: «Abalahamʉ abalya ndɨ Kunzi, kinili Kunzi ava ndɨ abɛ mʉtʉ wongbingbili ko bulya baya kakɨ.»* 4 Mʉgya-ligubo inisanagatʉ na mʉkalya kakɨ, mʉkalya mi nɨmɔ kɛgʉ abɛ luki nɨlɔ ɓapága ka ɨzɨyɔ, luki limoti a nɨlɔ okwononi ɓɛ ɓapɨ́tɔ aka. 5 Wɨna sɛ, mʉtʉ yi nɨnɔ kagyagɨgʉ ligubo, luki limoti, abaɨlya Kunzi nɨnɔ aitisogo mʉtʉ wanyɛ kaiko wongbingbili, Kunzi aitisagatʉ mʉtʉ yi nɨnɔ mʉtʉ wongbingbili pisi ka baya kakɨ. 6 A ɓɛgɛyɔ ngama Daudi anzɨna ndɨ mino ko bulya ɓʉnza ka mʉtʉ nɨnɔ Kunzi avaga abɛ mʉtʉ wongbingbili kanɨ kondigʉ yɨgya kakɨ ɓɛ:

7 «Ɨgyagya ka ɓatʉ nɨɓɔ Kunzi ʉpɨlyaga yɨgya yanyɛ kaɓʉ,

olimaga ɓʉnyɛ kaɓʉ!

8 Ɨgyagya ka mʉtʉ nɨnɔ Mombukwono-dosu katangagɨgʉ ɓata ɓʉnyɛ kakɨ.»*

9 Ɨgyagya yi nɨyɔ a asɨ ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ aka ɓɔ ɓʉkɔ, ikanɨ a tʉ gɔnɨ ka nɨɓɔ ɓakʉkɔgʉ? A ɓɛyɔ, toɓikyi ɓi ambɛ: «Kunzi ava ndɨ Abalahamʉ abɛ mʉtʉ wongbingbili ko bulya baya kakɨ.» 10 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ igyonosa ndɨ ngbingo tino? A ndɨ kambwa wa sɨmʉɨsɔ ka Abalahamʉ ikanɨ kumbuso yi? A ndɨ kambwa, kɛgʉ kumbuso yi. 11 Ɓakɔ ndɨ Abalahamʉ kumbuso, sɨmʉɨsɔ kakɨ a ndɨ abɛ likingyosi*: likingyosi li nɨlɔ a ndɨ kowonisilo ɓɛ Kunzi ava ndɨ abɛ mʉtʉ wongbingbili ko bulya baya kakɨ kanɨ ɓakanakugʉ gʉtʉgʉ. Kinili, Abalahamʉ ɨɨta kʉwa abakɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabayaga kanɨ ɓakanukugʉ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, Kunzi ʉvaga abɛ ɓatʉ ɓongbingbili. 12 A gɔnɨ abakɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉkɔ, kɛgʉ nɨɓɔ ɓɨgʉmya asɨ ka sɨmʉɨsɔ aka, luki limoti nɨɓɔ ɓaɓyɛgɛ likingyosi ka obosu ɓɛyɔ ka Abalahamʉ. Ɨyɨ abaya ndɨ kanɨ ɓakanakugʉ.

Agʉmɛ ko Kunzi a ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaya

13 Kunzi apá ndɨ Abalahamʉ na lɨvananza kakɨ agʉmɛ ɓɛ ɨɓʉ ɓɔ ɓalya ndɛkɛ ɔɓɨlɨ*. Kunzi kapágʉ ndɨ Abalahamʉ agʉmɛ yi nɨnɔ kyɛ agya ndɨ Mʉtʉʉ, luki limoti a kyɛ Kunzi amɨna ndɨ mʉtʉ wongbingbili ko bulya baya kakɨ. 14 A ɓɛyɔ, kika kanɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga Mʉtʉʉ aka ɓɔ ɓakwanana kaiko na makpʉmʉka nɨmɔ ɓawanyaga ndɨ, baya iko nɛkɨ ndɨ payaya, agʉmɛ ko Kunzi kikigʉ nɛkɨ ndɨ na ɨzangɨya ɓɛgɛyɔ. 15 A ɓɛyɔ, Mʉtʉʉ alɨkyaga ngbʉta ko Kunzi. Luki limoti, Mʉtʉʉ kiki, ɓakoɓunigʉ ɓɛgɛyɔ.

16 Kinili agʉmɛ ɨpá ndɨ ko bulya baya ɓɛ kyɛ iki apɛpɛ wa ɨzɨyɔ nɨnɔ Kunzi apá. Na gɔnɨ iki mʉkwanana ka ɓɛvananza ka Abalahamʉ ɓayasɨ, kɛgʉ asɨ ka nɨɓɔ ɓagyaga Mʉtʉʉ aka, luki limoti a gɔnɨ ka nɨɓɔ ɓabayaga ɓɛyɔ Abalahamʉ nɨnɔ obosu ɓasɨ abaya ndɨ mino. 17 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Moɓiso Motu aɓɨkya mino ɓɛ: «Nuitisoni abakɨ ɓɛvananza ɓayidingi*.» A obosu kambwa ko Kunzi nɨnɔ abaya ndɨ. A Kunzi nɨnɔ obililisaga ɓamanda, agya nɨlɔ kanigyonosigʉ ndɨ. 18 Abalahamʉ a ndɨ na mʉtamanagɨ kainisoniso na nɨlɔ kakwananɨgʉ ndɨ ɓata kaiko na mʉtamanagɨ mi. Abaya ndɨ, ɨɨta kʉwa ndɨ «abakɨ ɓɛvananza ɓayidingi» mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ: «Lɨvananza kakʉ ika ndɛkɛ lidingi*.» 19 A kʉwa ndɨ na ɓyanga ɓuwobi kadwɛ mɨya yimoti. Baya kakɨ kadɨkagagʉ ndɨ gʉtʉgʉ ɓɛyɔ a ndɨ mino kaɨna ɓɛ nzʉyɨ kakɨ a kʉwa yakupo. A ndɨ gɔnɨ kaɨna ɓɛ Sala kakwananɨgʉ ndɨ ɓata kaɓʉkʉta. 20 Kasananagʉ ndɨ na baya kakɨ. Kɛgʉ ndɨ na ɓotumo ka agʉmɛ nɨnɔ Kunzi apá ndɨ. Luki limoti, baya yi nɨyɔ apá ndɨ ngu, abibisa ndɨ Kunzi. 21 A ndɨ kaiba ɓɨnza-ɓɨnza ɓɛ Kunzi a gɔnɨ no ngu yasɨ kotulyoso nɨlɔ awanyaga ndɨ. 22 Kinili, Kunzi amɨna ndɨ ɓɛ a mʉtʉ wongbingbili. 23 Luki limoti, lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓɛ «Kunzi amɨna ndɨ ɓɛ a mʉtʉ wongbingbili» kikpikagagʉ ndɨ ko bulya kakɨ mʉkaka aka. 24 Ikpikaga ndɨ gɔnɨ ko bulya kusu yi nɨɓɔ tokwononi kaiko ɓatʉ ɓongbingbili, iɓusu nɨɓɔ tabaya Kunzi nɨnɔ apupisa ndɨ Mombukwono-dosu Yeso ka mbʉkʉ. 25 Kunzi asʉta ndɨ ka kukwakʉ ko bulya ɓʉnyɛ kusu, apupisa ndɨ ka mbʉkʉ kyɛ tiki ɓongbingbili.

5

Yʉkanana kusu no Kunzi pisi ka Yeso

1 Kinili, tiitoni ɓongbingbili ko misa ko Kunzi pisi ka baya kusu. Mbɨya wanʉ, ta kʉwa na mazɨyɔ pa imoti no Kunzi pisi ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. 2 Tinisana na ɓʉnza ɓi nɨɓɔ pisi kʉ kakɨ na ko pisi ya baya. Ta kʉwa mbɨya wanʉ ɓakisulyo ka ɓʉnza ɓi nɨɓɔ. Ta na magyagya ko bulya mʉtamanagɨ mi nɨmɔ ta na imu kaiko ka ɨbɨba ko Kunzi. 3 Na ɓata, togwaga magyagya gʉtʉgʉ kanɨ takaigyogyiso aka, kyɛ tibagatʉ ambɛ igyogyiso apága lɨmbɛngɨ lɨnda, 4 lɨmbɛngɨ lɨnda apága kibyo, kibyo apága mʉtamanagɨ. 5 Mʉtamanagɨ mi nɨmɔ katɨsagɨgʉ kayɨtambya payaya. A ɓɛyɔ, Kunzi otumisoni mambɛngɨ kusu na sɨpananɨsɔ kakɨ pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ atɨpá.

6 A ɓɛyɔ, ko ngbingo yi nɨnɔ takɛgʉ ndɨ mino iɓusu no ngu, Kilisito ukwilyaga ndɨ ɓatʉ ɓanyɛ ko ngbingo yi nɨnɔ Kunzi abisa ndɨ. 7 A yapʉpʉ kakwilyogo mʉtʉ wongbingbili. Yagɔgɔ, mʉmbanzʉ akwananatʉ kaiko wakɨtʉlya kakwilyogo mʉtʉ wanza. 8 Luki limoti, Kunzi atiwonisila ɓɨngbanganya ɓɛyɔ atɨpaga mino kʉgbɛ: Kilisito atikwilyaga mbɛyɨ ndɨ kanɨ ta asɨ ɓatʉ ɓanyɛ aka. 9 Pisi ka kukwakʉ kakɨ, tinisononi ɓongbingbili ko misa ko Kunzi, akowonisila ɓɛ atihukusaga ndɛkɛ ka ngbʉta ko Kunzi. 10 Ta ndɨ ɓomuyoniso ko Kunzi, luki limoti atɨpá kʉwa ndɨ yʉkanana na ɨyɨ pisi ka kukwakʉ ko Mikakɨ. Yɛkɨ tinisononi na yʉkanana na ɨyɨ, tahʉkaga kʉwa ndɛkɛ pisi ka ɔɓɨlɨ ko Mikakɨ. 11 Kɛgʉ asɨ nɨyɔ aka yɔ, togwaga magyagya ko Kunzi ko bulya ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito nɨnɔ atihukulya pisi mbɨya wanʉ kaʉkanana no Kunzi.

Adamʉ na Kilisito

12 Ɓʉnyɛ ogulya ndɨ ka ɔɓɨlɨ ko bulya ka mʉtʉ ɓemoti, ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ ogulyisoku kʉwa ndɨ kukwakʉ. Kinili, kukwakʉ kwi nɨkwɔ ʉɗagba kʉwa ɓatʉ ɓasɨ kyɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓogyoni ɓʉnyɛ. 13 A ɓɛyɔ, kambwa wa Mʉtʉʉ, ɓʉnyɛ a kʉwa ndɨ ka ɔɓɨlɨ aka. Luki limoti, yɛkɨ Mʉtʉʉ kɛgʉ mbɛyɨ ndɨ imu, Kunzi kandagɨgʉ ndɨ gɔnɨ bulyo ɓʉnyɛ. 14 Luki limoti, katʉkya ko ngbingo ka Adamʉ kadwɛ ka nɨnɔ ka Musa, kukwakʉ a ndɨ kʉgʉ ka ɓatʉ ɓasɨ, gʉtʉgʉ nɨɓɔ aka ɓɔ ɓakagyagʉ ndɨ ɓʉnyɛ abɛ Adamʉ nɨnɔ oɓuna ndɨ Mʉtʉʉ ko Kunzi.

Adamʉ a ndɨ likingyosi ka mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kodoku. 15 Luki limoti, ɓʉnyɛ ka Adamʉ kɛgʉ mʉɗɔngɔnɨ na apɛpɛ nɨnɔ Kunzi apá ndɨ ka ɨzɨyɔ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓudingi ɓolumwaga ndɨ ko bulya ɓʉnyɛ ka mʉtʉ ɓemoti, luki limoti ɨzɨyɔ ko Kunzi a yidingi kʉgbɛ na apɛpɛ nɨnɔ apá ndɨ ka ɨzɨyɔ ka ɓatʉ ɓudingi, pisi ka mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ ina ɓɛ Yeso-Kilisito. 16 Masɔlɔ ma apɛpɛ nɨnɔ Kunzi apá a di na ɓʉnyɛ ka mʉtʉ ɓemoti. A ɓɛyɔ, ngbanga nɨnɔ ogwa ndɨ na mʉtʉ ɓemoti apá kʉwa mʉngɨmbɔ. Luki limoti, nɨlɔ Kunzi apá ka ɨzɨyɔ kumbusa wa ɓʉnyɛ ɓudingi ka ɓambanzʉ lɔ uitiso ɓongbingbili ko misa kakɨ. 17 A ɓɛyɔ, kika kanɨ kukwakʉ inisana ndɨ no ngu a ko bulya ɓʉnyɛ ka mʉtʉ ɓemoti, a ko bulya ka mʉtʉ ɓemoti yi nɨnɔ. Luki limoti, ɓambanzʉ ɓinisononi kʉwa na mukumbo mudingi kʉgbɛ pisi ka Yeso-Kilisito ɨyɨ mʉkaka. Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ Kunzi ʉpá ɨzɨyɔ yidingi, uitiso ɓongbingbili, ɓika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ, ɓalya ndɛkɛ ɓʉngama pisi ka mʉtʉ ɓemoti yi nɨnɔ, Yeso-Kilisito.

18 Kinili, ɓʉnyɛ ka mʉtʉ ɓemoti ʉmakya ndɨ ɓatʉ ɓasɨ ka mʉngɨmbɔ. A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ yɨgya ya ɓungbingbili ka mʉtʉ ɓemoti ʉkʉlaga ndɨ mino ɓatʉ ɓasɨ ka mʉngɨmbɔ, ʉpá ɔɓɨlɨ. 19 A ɓɛyɔ, ko bulya mʉ mapʉ ka mʉtʉ ɓemoti, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ ogulya ndɨ ka ɓʉnyɛ. A ɓɛgɛyɔ, pisi ka mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ amʉkana ndɨ Kunzi, ambaza mudingi ka ɓambanzʉ ɨɨta ndɨ wongbingbili ko misa ko Kunzi.

20 Nɨyɔ Mʉtʉʉ odoku, ɓʉnyɛ obwo. Luki limoti, kʉ ɓʉnyɛ obwo mino, ɨzɨyɔ ko Kunzi obwo kʉwa ɓata iyu kugbɛ gɔnɨ. 21 Kinili, ɓɛgɛyɔ ɓʉnyɛ owonisila ndɨ mino ngu kakɨ pisi ka kukwakʉ, a ɓɛgɛyɔ ɨzɨyɔ ko Kunzi owonisila ndɨ mino ngu kakɨ pisi ka ɓungbingbili katiguliso ka ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, pisi ka Mombukwono-dosu ɓɛyɔ ka Yeso-Kilisito.

6

Kokwo ka nɨlɔ ondi ɓʉnyɛ na kaiko na ɔɓɨlɨ pa imoti na Kilisito

1 Taɓɨkya sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Tokwononi kaidukulogo kagya ɓʉnyɛ ɓɨsɛlɛ-sɛlɛ ɓɛ kyɛ ɨzɨyɔ ko Kunzi isisilogi kobwo? 2 Haaa, gʉtʉgʉ iki yi aka! ka nɨlɔ ondi ɓʉnyɛ, ta kʉwa iɓusu abɛ ɓamanda, takwanana ɓata kaidukulogo kaiko ka ɓʉnyɛ lɨkɨ? 3 Makibigʉ ambɛ pisi ka iɓatiso, tamatɨkana na Yeso-Kilisito na gɔnɨ ko pisi yi nɨyɔ, tamatɨkana na ɨɓʉ ka kukwakʉ kakɨ? 4 Ɓɛgɛyɔ, pisi ka iɓatiso, ɓatilumboni pa imoti na ɨɓʉ kyɛ tamatɨkanɨ na ɨɓʉ ka kukwakʉ kakɨ, iba ɓɛgɛyɔ Kilisito opupa ndɨ mino ka mbʉkʉ pisi ko ngu ya ɨbɨba ka Baba, iɓusu tiki kʉwa na ɔɓɨlɨ wambɨya.

5 A ɓɛyɔ, tomotikononi na ɨɓʉ pisi ka kukwakʉ ɓɛgɛyɔ okwa ndɨ mino. Kʉwa wa gɔ wa, tamatɨkana ndɛkɛ gɔnɨ na ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ ko pisi yipupa ka mbʉkʉ. 6 Takaiba ɓɨnza ambɛ ɓabongilogoni ndɨ ɔɓɨlɨ nɨnɔ kusu wandɛlɨ pa imoti na Kilisito ka mʉsalaba, kyɛ nzʉyɨ kusu ya ɓʉnyɛ okwi, iba takikonitɔgʉ ɓata ɓosunzu ɓa ɓʉnyɛ. 7 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kokwo, iba okulikonogini ka ɓʉnyɛ. 8 Kika kanɨ tokwoni pa imoti na Kilisito, ta na baya ambɛ tika ndɛkɛ pa imoti na ɨɓʉ gɔnɨ. 9 A ɓɛyɔ, takaiba ɓɨnza ambɛ wa aka wa Kilisito opupa ndɨ mino ka mbʉkʉ, kokwigʉ ndɛkɛ ɓata: kukwakʉ kandʉngʉlyagɨgʉ ndɛkɛ ɓata. 10 Ka nɨlɔ ondi ɓʉnyɛ, okwa ndɨ ka nganga imoti aka, luki limoti, a kʉwa na ɔɓɨlɨ mbɨya wanʉ ko bulya ko Kunzi. 11 Kʉwa gɔnɨ, iɓunu wivoni abɛ makika ɓamanda ka nɨlɔ ondi ɓʉnyɛ, abɛ ɔɓɨlɨ kunu a ko bulya ko Kunzi pisi ka matɨkana kunu na Yeso-Kilisito.

12 Mbɨya wanʉ, ɓʉnyɛ kondungulyogonitɔgʉ ɓata nzʉyɨ nɨyɔ kunu ya lɨtɔmbʉ yɔ ɓɛkyɛ wikoni kagya mʉsasa mi. 13 Makosonitɔgʉ ɓata pa ya nzʉyɨ kunu gʉtʉgʉ yimoti aka kogugubyo ɓʉnyɛ abɛ pisi yɨgya lɨkpʉmʉka nɨlɔ kɛgʉ lo ngbingbili. Luki limoti, wipóni iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi ko Kunzi abɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓozuzukoku ka kukwakʉ. Wipóni nzʉyɨ kunu yasɨ kagugubyo Kunzi abɛ pisi yɨgya lɨkpʉmʉka lo ngbingbili. 14 A ɓɛyɔ, ɓʉnyɛ kamʉndʉngʉlyagɨgʉ ɓata kyɛ makɛgʉ ɓata kusili wa Mʉtʉʉ, luki limoti, ma kʉwa kusili wa ɨzɨyɔ ko Kunzi.

Ɓosunzu ɓa ɓungbingbili

15 Ɨkɨ sɛ kʉwa ɓata? Tagyɨ ɓʉnyɛ kyɛ ta kɛgʉ ɓata kusili wa Mʉtʉʉ, luki limoti kyɛ ta kʉwa kusili wa ɨzɨyɔ ko Kunzi? Haaa, gʉtʉgʉ iki yi aka! 16 Makaiba ɓɨnza ambɛ makɨpá ka ligubo ka mʉtʉ wagɔgɔ pisi kagya Mʉtʉʉ kakɨ, mɨɨta kʉwa ɓosunzu ka mombukwono-donu yi nɨnɔ makagya Mʉtʉʉ kakɨ nɔ. Ikanɨ mika ɓosunzu ɓa ɓʉnyɛ nɨɓɔ atɨkaga ka kukwakʉ, ikanɨ mika kamʉkana Kunzi nɨnɔ atɨkaga ka ɔɓɨlɨ wongbingbili. 17 Kunzi avɨ ɨbɨba! Ma ndɨ ka ɓʉndɛlɨ ɓosunzu ɓa ɓʉnyɛ. Luki limoti, mbɨya wanʉ, ma kʉwa kagya na lɨmbɛngɨ limoti muwonisilo nɨmɔ ɓamʉpá ndɨ. 18 Mokulikonogoni ndɨ ka ɓʉnyɛ, mɨɨta kʉwa ɓosunzu ɓa ɓungbingbili. 19 Nakanzɨna abɛ mʉmbanzʉ ko bulya nzʉyɨ ya ɓʉpɔ nɨyɔ mɨɓʉkʉta nɔyʉ. A ɓɛyɔ, kambwa, ma ndɨ kanɨ mipíni ɓasɨ abɛ ɓosunzu kagya lɨkpʉmʉka la mʉsʉgʉ, na nɨlɔ lanyɛ kaɗiiso Kunzi. Mbɨya wanʉ, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, wipóni kʉwa ɓasɨ abɛ ɓosunzu kogugubyo ɓungbingbili iba ɔɓɨlɨ kunu iki ɓitu.

20 Ngbingo yi nɨnɔ ma ndɨ mino ɓosunzu ɓa ɓʉnyɛ, ɓungbingbili kɛgʉ ndɨ no ngu kʉgʉ kunu. 21 Minisana ndɨ na ɨzangɨya tino kagya makpʉmʉka nɨmɔ mo mino no suni mbɨya wanʉ? A ɓɛyɔ, muliɓo ma yɨgya yi nɨyɔ nɨ kukwakʉ! 22 Luki limoti, mbɨya wanʉ, mokulikonogoni ka ɓʉnyɛ, ma kʉwa ɓosunzu ko Kunzi. Ma kʉwa na ɨzangɨya kyɛ a kʉwa kaɓuɓiso ɔɓɨlɨ kunu, na ka muliɓo, minisana ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 23 A ɓɛyɔ, mʉkalya ma ɓʉnyɛ nɨ kukwakʉ. Luki limoti, nɨlɔ Kunzi apága ka ɨzɨyɔ nɨ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ pisi ka matɨkana na Yeso-Kilisito, Mombukwono-dosu.

7

Kaiko ɓʉkʉlɨkanaga ka ɓusunzu ɓa Mʉtʉʉ

1 Ɓamamakɨ, makaiba ɓɨngbanganya nɨlɔ nakamʉɓɨkya kyɛ mibagatʉ Mʉtʉʉ, mʉmbanzʉ ikaga kusili wa Mʉtʉʉ ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ a mbɛyɨ mino na ɔɓɨlɨ. 2 Likingyosi a ɓɛ, muko wo vononi nɨnɔ ikaga wakɨkpɨkɨla na Mʉtʉʉ ka ɔɓɨlɨ kakɨ na mbʉnyakɨ ko ngbingo yi nɨnɔ mʉlʉkʉ a mbɛyɨ mino ka mʉ aka. Luki limoti, mʉlʉkʉ kokwo, iba muko okulikonogini ka Mʉtʉʉ mi nɨmɔ ikaga ndɨ mino wakɨkpɨla na ɨyɨ mɔ. 3 Kika kanɨ muko ovyini ɓata nɨ mbʉnyakɨ a mbɛyɨ ka mʉ aka, ɓaɓɨkya ɓɛ ogyi ɓɨlya. Luki limoti, mbʉnyakɨ kokwo iba okulikonogini ka Mʉtʉʉ mi nɨmɔ a ndɨ mino wakɨkpɨkɨla. Kavyɛ, ɓakaɓɨkyɨgʉ ɓata ɓɛ ogyi ɓɨlya. 4 Ɓamamakɨ, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ko bulya kunu, iɓunu mokwoni ka nɨlɔ ondi Mʉtʉʉ pisi kamatɨkana na nzʉyɨ ka Kilisito. Kinili, iɓunu ma kʉwa mukumbo ka mʉtʉ wagɔgɔ, nɨnɔ ɓapupisa ndɨ ka mbʉkʉ kyɛ taɓʉkʉtɨlyɨ Kunzi masɔlɔ nɨmɔ okwononi. 5 A ɓɛyɔ, wa tikaga ndɨ mino tanaɓyɛ yɨgya ya nzʉyɨ, mʉsasa manyɛ nɨmɔ ikaga ndɨ pisi ka Mʉtʉʉ agyaga ndɨ ligubo ka nzʉyɨ kusu yasɨ, anaɓʉkʉta masɔlɔ, masɔlɔ mi nɨmɔ atɨtɨka ka kukwakʉ. 6 Luki limoti, mbɨya wanʉ, tokulikonogoni kʉwa ka Mʉtʉʉ mi nɨmɔ. A ɓɛyɔ, tiitoni kʉwa abɛ ɓamanda kaɓyɛnɛnɛ na lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a ndɨ na iɓusu lɨkpɨkɨla lɔ. Kinili, takwanana kʉwa kagugubyo Kunzi na yɨgya yambɨya pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu, kanɨ kɛgʉ ɓata na yɨgya yandɛlɨ ɓɛyɔ ikpikaga mino ka Mʉtʉʉ.

Ligubo la Mʉtʉʉ

7 Taɓɨkya sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Mʉtʉʉ nɨ ɓʉnyɛ? Haaa! Gʉtʉgʉ iki aka. Luki limoti, Mʉtʉʉ mɔ emibisa ndɨ ɓɛ ɓʉnyɛ nɨ ɨkɨ. A ɓɛyɔ, nakakwananɨgʉ ndɨ kaiba ambɛ kaiko na mʉsasa ko luki ka ɓɛngɛnɨ nɨ ɨkɨ, kika ndɨ kanɨ Mʉtʉʉ kaɓɨkyagʉ ɓɛ: «Wakikonitɔgʉ na mʉsasa ko luki ka ɓɛngɛnɨ.»* 8 Ɓʉnyɛ inisana ndɨ na ngala katʉkya ka mʉtʉʉ, aɓʉkʉta kʉwa mobi masɨ ma mʉsasa manyɛ kʉsɔ ka ɨmɨ. A ɓɛyɔ, Mʉtʉʉ kiki, ɓʉnyɛ kikigʉ ɓɛgɛyɔ. 9 Ka ɓʉndɛlɨ ndɨ, wa Mʉtʉʉ kɛgʉ ndɨ mino, na ndɨ muɓisi, luki limoti wa mʉtʉʉ odoku mino, ɓʉnyɛ ipupiso, 10 ɨmɨ nokwo. Kinili, mʉtʉʉ nɨmɔ akwanana ndɨ kɛtɨka kaiko na ɔɓɨlɨ, ɛtɨka kʉwa ndɨ ka kukwakʉ. 11 A ɓɛyɔ, ɓʉnyɛ inisana ndɨ no pisi katʉkya ka mʉtʉʉ, ɛɓɔ, emwisiso.

12 Kinili, Mʉtʉʉ a imu motu, makpʉmʉka nɨmɔ atʉmbʉlaga a motu, mongbingbili na manza. 13 Kika kʉwa ɓɛyɔ, luki lanza li nɨlɔ akwananatʉ ɓata kemwisiso? Haaa! Gʉtʉgʉ iki yi aka. Luki limoti, ɓʉnyɛ ava ndɨ luki lanza li nɨlɔ, ɛmwɔ. Ko pisi yi nɨyɔ, mʉtʉʉ ewonisila ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ ɓʉnyɛ kɛgʉ luki lanza. Kinili, ɓʉnyɛ ɨtɨkɨtɨlaga kʉwa ndɨ mino kaiko ɓʉnyɛ aka lɨngʉnʉ.

Ɓʉnyɛ undungulyogoni ɓambanzʉ

14 A ɓɛyɔ, tibagatʉ ambɛ Mʉtʉʉ andaga ɔɓɨlɨ wa lɨmbɛngɨ, luki limoti, ɨmɨ na na nzʉyɨ ya ɓʉpɔ, ɓegoboni abɛ musunzu ka ɓʉnyɛ. 15 A lɨmbanga! Nakɛgʉ kotombisyo nɨlɔ nakagya! Nɨlɔ nakapa, nakɛgʉ kagya ilu, luki limoti, nɨlɔ nakamʉya, ilu lɔ nakagya. 16 Kika kanɨ nakagya nɨlɔ nakɛgʉ kapa, isi yi ɓɛ nibini ambɛ Mʉtʉʉ a manza. 17 Kinili, kɛgʉ ɓata ɨmɨ nɔ nakagya nɨlɔ, luki limoti a ɓʉnyɛ nɨɓɔ a kʉsɔ kamɨ. 18 Nakaiba ambɛ lɨkpʉmʉka lanza kikogigʉ kʉsɔ kamɨ, ɨmɨ mʉtʉ wa nzʉyɨ ya ɓʉpɔ. A ɓɛyɔ, na na mʉsasa kagya ɓʉnza, luki limoti ngu yɨgya kɛgʉ. 19 A ɓɛyɔ, ɓʉnza nɨɓɔ nakapa kagya, nakɛgʉ kagya, luki limoti ɓʉnyɛ nɨɓɔ nakɛgʉ kapa kagya, iɓu ɓɔ nakagya. 20 Nakiko kagya nɨlɔ nakɛgʉ kapa, kɛgʉ ɓata ɨmɨ nɔ nakagya ɓɛyɔ, luki limoti a ɓʉnyɛ nɨɓɔ a kʉsɔ kamɨ.

21 Kinili, nondungi ambɛ igyonosogo na ɨmɨ ɓɛ: nɨyɔ napaga kagya ɓʉnza, asɨ ɓʉnyɛ aka ɓɔ ipupisogo kambwa kamɨ. 22 Kʉsɔ wa lɨmbɛngɨ kamɨ ɓɨkpɛ, nogwaga magyagya na Mʉtʉʉ ko Kunzi. 23 Luki limoti, na ɓata kaɨna ka nzʉyɨ kamɨ yasɨ mʉtʉʉ magɔgɔ nɨmɔ akabʉmana na mʉtʉʉ nɨmɔ tamanaga kamɨ apaga. Mʉtʉʉ mi nɨmɔ ebiso musunzu wa Mʉtʉʉ ma ɓʉnyɛ nɨmɔ a kʉsɔ kamɨ. 24 Heɓe! Ambɛ kumbu a yidingi na ɨmɨ eee! Wanɨ sɛ nɔ ɛkʉlaga ka nzʉyɨ yi nɨ yɨna akɛtɨka ka kukwakʉ yɨna? 25 Kunzi avɨ ɨbɨba pisi ka Yeso-Kilisito nɨnɔ Muhukuso kusu!

Kinili, na musunzu wa Mʉtʉʉ ko Kunzi ko pisi ya yimibo kamɨ, luki limoti, ko pisi ya nzʉyɨ ya ɓʉpɔ, na musunzu wa ɓʉnyɛ.

8

Kaiko na ɔɓɨlɨ pisi ka Lɨmbɛngɨ ko Kunzi

1 Kʉwa wa gɔ wa, mʉngɨmbɔ kɛgʉ ɓata kʉgʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ɓʉmatɨkana na Yeso-Kilisito. 2 A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ ma Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ ka mʉtʉ nɨnɔ amatɨkana na Yeso-Kilisito, ukulogoni ka mʉtʉʉ ma ɓʉnyɛ na kukwakʉ. 3 Kunzi otulyosa ndɨ nɨlɔ Mʉtʉʉ kakwananɨgʉ ndɨ kagya kyɛ ɓʉpɔ ɓa nzʉyɨ odukusoku ndɨ Mʉtʉʉ mi nɨmɔ ɓipoli. Ko bulyo yɨtʉmba ɓʉnyɛ, Kunzi akɔ ndɨ ngbanga wa ɓʉnyɛ nɨɓɔ ikaga ka nzʉyɨ pisi katikoku Mikakɨ ɓɨkpɛ. Miki yi nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ na nzʉyɨ abɛ nzʉyɨ ka ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ. 4 Kunzi agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɔɓɨlɨ kusu iki mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mʉtʉʉ aɓɨkyaga mino. Kʉwa wa gɔ wa, kɛgʉ ɓata yɨgya ya nzʉyɨ yɔ ika katikpokyoniso, luki limoti nɨyɔ ya Lɨmbɛngɨ-Lotu. 5 A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓyɛgɛ mʉsasa ma nzʉyɨ, tamanaga kaɓʉ ikaga ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ aka lɔ. Luki limoti, nɨɓɔ ɓaɓyɛgɛ mʉsasa ma Lɨmbɛngɨ-Lotu, tamanaga kaɓʉ ikaga gɔnɨ ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ aka lɔ. 6 Wɨna sɛ, tamanaga ya mʉsasa ma nzʉyɨ atɨkaga ka kukwakʉ, luki limoti, nɨyɔ ya Lɨmbɛngɨ-Lotu atɨkaga ka ɔɓɨlɨ na mazɨyɔ. 7 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓasyɛ lɨmbɛngɨ ka mʉsasa ma nzʉyɨ ɓa ɓomuyoniso ko Kunzi. Ɓakagyagɨgʉ ɓata mʉtʉʉ ko Kunzi, ɓakakwananɨgʉ gʉtʉgʉ kagya yi aka. 8 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓyɛgɛ mʉsasa ma nzʉyɨ ɓakakwananɨgʉ kaponoso Kunzi.

9 Wɨna sɛ, iɓunu makaɓyɛgɨgʉ ɓata mʉsasa ma nzʉyɨ, luki limoti, maɓyɛgɛ kʉwa mʉsasa ma Lɨmbɛngɨ-Lotu, kyɛ Lɨmbɛngɨ ko Kunzi a kʉsɔ kunu. Mʉmbanzʉ kiki na Lɨmbɛngɨ ka Kilisito, iba kɛgʉ mʉtʉ kakɨ. 10 Kika kanɨ Kilisito a kʉsɔ kunu, gʉtʉgʉ nzʉyɨ kunu kokwo ko bulya lɨkpʉmʉka la ɓʉnyɛ, Lɨmbɛngɨ-Lotu amʉpátʉ ɔɓɨlɨ, kyɛ Kunzi amuitisoni ɓongbingbili. 11 Kika kanɨ Lɨmbɛngɨ ko Kunzi nɨnɔ apupisa ndɨ Yeso ka mbʉkʉ a kʉsɔ kunu, Kunzi nɨnɔ apupisa ndɨ Kilisito ka mbʉkʉ, amʉpátʉ gɔnɨ ɔɓɨlɨ ka nzʉyɨ kunu ya kukwakʉ. Amʉpá ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ pisi ka Lɨmbɛngɨ kakɨ nɨlɔ ikaga kʉsɔ kunu.

12 Kinili, ɓamamakɨ, ta na luɓu, luki limoti kɛgʉ luɓu wa nzʉyɨ ɓɛ kyɛ tiki kagya mʉsasa mi. 13 A ɓɛyɔ, makika kaɓyɛ lɨkpʉmʉka la nzʉyɨ, mokwatʉ. Luki limoti, makamwɔ yɨgya yanyɛ ya nzʉyɨ pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu, mikatʉ na ɔɓɨlɨ. 14 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ Lɨmbɛngɨ ko Kunzi ukpokyonisogo, ɓa ɓomiko Kunzi. 15 A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ nɨlɔ miniso nolu, kɛgʉ lɨmbɛngɨ la ɓusunzu, kamutumisa ɓata na kʉɓangakʉ. Luki limoti, a Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ amuitiso ɓomiko Kunzi, atɨkpamya kamaka Kunzi na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Aba! Baba!» 16 Lɨmbɛngɨ ko Kunzi akatimibiso ɓɨngbanganya ka mambɛngɨ kusu ɓɛ ta ɓomiko Kunzi. 17 Kika kanɨ ta ɓomikakɨ, takwanana kʉwa ndɛkɛ kalya lisimo nɨlɔ ʉwanyaga ndɨ ɓatʉ kakɨ. Talya ndɛkɛ lisimo li nɨlɔ pa imoti na Kilisito. A ɓɛyɔ, takiko kaigyogyiso pa imoti na ɨɓʉ, togulya ndɛkɛ ka ɨbɨba pa imoti na ɨɓʉ gɔnɨ.

Ɨbɨba nɨyɔ a ndɛkɛ kodoku

18 Nakaɨna ambɛ takakwananɨgʉ kokingyoso ɨbɨba yi nɨyɔ a ndɛkɛ kodoku no kumbu nɨyɔ takalya mbɨya wanʉ. 19 Makpʉmʉka masɨ nɨmɔ Kunzi agya ndɨ, akaɓʉndaga na mʉsasa kʉgbɛ ngbingo nɨnɔ Kunzi uwonisila ndɛkɛ mino ɓomikakɨ ɓɨngbanganya. 20 A ɓɛyɔ, makpʉmaka masɨ nɨmɔ Kunzi agya ndɨ ogulyoni kusili wa mʉtʉʉ ma makpʉmʉka ma payaya. Kɛgʉ makpʉmʉka mi nɨmɔ mɔ apa ndɨ, luki limoti Kunzi nɔ obisa ndɨ kusili wa mʉtʉʉ mi nɨmɔ. Wɨna sɛ, mʉtamanagɨ a ɓɛ: 21 lɨsyɛ limoti, Kunzi akʉlagatʉ ndɛkɛ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ agya ndɨ ka ɓusunzu ɓa mʉtʉʉ mi nɨmɔ apʉtaga masɨ, kyɛ ogulyi kʉwa ka kʉlɨkanaga ya ɨbɨba nɨyɔ ka ɓomiko Kunzi. 22 A ɓɛyɔ, takaiba ambɛ kadwɛ mɔnɨ na ɓʉɓwanʉ, makpʉmʉka masɨ nɨmɔ Kunzi agya ndɨ akaigomisogo, anɨmʉkana mʉzʉzʉla abɛ muko yi nɨnɔ mʉma ikaga kalya. 23 Luki limoti, kɛgʉ asɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ aka mɔ. Gʉtʉgʉ iɓusu aka nɨɓɔ tinisa ndɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu abɛ talʉ-talʉ wa apɛpɛ ko Kunzi, tikaga gɔnɨ kaigomisogo ka mambɛngɨ kusu. Tikaga kaɓʉndɨla na mʉsasa ambɛ Kunzi atiitisi ɓomikakɨ, atɨkʉlaga ka ɓusunzu. 24 A ɓɛyɔ, toukoni, luki limoti pisi ka mʉtamanagɨ aka. Wakika kaɨna nɨlɔ wakatamanaga, iba kɛgʉ ɓata mʉtamanagɨ mɔ. Mʉtʉ tino nɔ obisaga mʉtamanagɨ ko luki nɨlɔ a kʉwa kaɨna? 25 Luki limoti, takika na mʉtamanagɨ ko luki nɨlɔ takɛgʉ kaɨna, isi yi ɓɛ takaɓʉndɨlaga na lɨmbɛngɨ lɨnda.

26 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu atisingyogo mino ka ɓʉpɔ. A ɓɛyɔ, takibigʉ kalʉmba ɓɛyɔ okwononi mino. Luki limoti, Lɨmbɛngɨ-Lotu ɓɨkpɛ lɔ atɨlʉmbɨlyaga ka yɨgama nɨyɔ mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kozukogo pisi ka mʉnzɨna. 27 Kunzi nɨnɔ ibaga ka mambɛngɨ ka ɓambanzʉ, ibagatʉ nɨlɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu ikaga kapa kakʉnga. A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ-Lotu ʉlʉmbɨlyaga ɓatʉ ko Kunzi ɓɛyɔ Kunzi apaga mino.

28 Takaiba ɓɨnza ambɛ ka makpʉmuka masɨ, Kunzi ʉgyɨlyaga ɓʉnza ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓapaga. A ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ʉmakaga ndɨ kaɓyɛnɛnɛ ɓɛyɔ osisilya ndɨ mino. 29 A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ kambwa aka, ubisa gɔnɨ ndɨ di kaika abɛ Mikakɨ. Kʉwa wa gɔ wa, Mikakɨ ika ndɛkɛ pʉta luga ka ɓamamakɨ ɓudingi. 30 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ kambwa aka ɓɔ, ʉmakaga ndɨ nɨ ɨyɨ gɔnɨ. Nɨɓɔ ʉmakaga ndɨ, uitisa ndɨ nɨ ɨyɨ gɔnɨ ɓongbingbili. Na nɨɓɔ uitisa ndɨ ɓongbingbili, ʉpá ndɨ nɨ ɨyɨ gɔnɨ ɨbɨba kakɨ.

Ɓudingi ɓa sɨpananɨsɔ ko Kunzi

31 Kaɓyɛnɛnɛ na lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, taɓɨkya kʉwa ɓata ɓʉnɨ? Kunzi kika ka mutili kusu, wanɨ kʉwa ɓata nɔ akwanana katiikyonilyo? 32 Ɨyɨ, kakyagʉ ndɨ kapá Mikakɨ, luki limoti asʉta ndɨ ka kukwakʉ ko bulya kusu ɓasɨ. Atimimya kʉwa ɓata lɨkɨ makpʉmʉka masɨ pa imoti na Mikakɨ? 33 Wanɨ nɔ akwanana kaʉsʉngʉlya ɓatʉ nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga? Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka! A ɓɛyɔ, Kunzi nɔ uitisa ɓatʉ ɓongbingbili. 34 Wanɨ kʉwa nɔ akwanana kaubiso na mʉngɨmbɔ? Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka! A ɓɛyɔ, Yeso-Kilisito okwa ndɨ, na ɓata opupa ka mbʉkʉ, ikaga wakiko ka kʉmbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi katɨlʉmbɨlya. 35 Luki tino lɔ akwanana katigbonoso na sɨpananɨsɔ ka Kilisito? Ika sɛ kumbu, ombombo, yigyogyiso, nza, yangya, lʉnga ikanɨ kukwakʉ? 36 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga mino ka Moɓiso ko Kunzi ɓɛ:

«Ɓikaga kakɨsa masyɛ masɨ katɨmwɔ ko bulya kakʉ,

ɓanatɨgya abɛ ɓakɔndɔlɔ nɨɓɔ ɓikaga kaɨnda kaʉkɔ ɓingo.»*

37 Luki limoti, ka masɨ nɨmɔ ikaga katɨgya mɔ, tikaga ɓotutungyo kʉgbɛ pisi ka nɨnɔ atɨpa ndɨ. 38 A ɓɛyɔ, nakaiba ɓɨnza ambɛ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka, kakwananɨgʉ katigbonoso na sɨpananɨsɔ ko Kunzi: iki kukwakʉ, ɔɓɨlɨ, ɓamalaika, ɓangama, ngu, lɨkpʉmʉka la masyɛ mi nɨma ikanɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ okodoku, 39 iki ngu ya kʉgʉ ikanɨ nɨyɔ ya kusili, gʉtʉgʉ luki limoti aka nɨlɔ Kunzi agya ndɨ. Lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka kakwananɨgʉ katigbonoso na sɨpananɨsɔ nɨsɔ Kunzi atiwonisila ndɨ kʉsɔ ka Yeso-Kilisito Mombukwono-dosu.

9

Kunzi na ɓatʉ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ

1 Nakaɓɨkya lɨngʉnʉ kyɛ na kʉsɔ ka Kilisito, nakɛgʉ kamʉɓɔ. Lɨyʉ kamɨ la kʉsɔ nɨlɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu okpokyonisogo, akemibiso ɓɨngbanganya ɓɛ nakɛgʉ kaɓɨkya ɓɔngɔ. 2 Nakalya kumbu yidingi pa imoti na yigyogyiso ka lɨmbɛngɨ nɨyɔ kɛgʉ na muliɓo. 3 A ɓɛyɔ, ko bulya lɨvananza nɨlɔ nɨɓʉkʉta mino, napatʉ ɓi ambɛ Kunzi ɛgbangɨ ɨmɨ, nɨgbanana na Yeso-Kilisito ka pa kaɓʉ. 4 Ɨɓʉ nɨ Ɓezaleli. Kunzi uitisa ndɨ ɓomikakɨ, uwonilisa ndɨ ɨbɨba kakɨ, akɔ ndɨ liwai na ɨɓʉ, ʉpá ndɨ Mʉtʉʉ, uwonilisa ndɨ ɓɛyɔ okwononi mino kabibiso, ʉpá ndɨ ɓagʉmɛ. 5 Ɓa ka lɨvananza ka ɓotitosu ɓɛyɔ ka Abalahamʉ, Isaka na Yakɔbɔ. Kilisito ɨɓʉkʉta ndɨ gɔnɨ pisi ka nzʉyɨ ka lɨvananza li nɨlɔ gɔnɨ lɔ, ɨyɨ nɨnɔ a kʉgʉ wa masɨ, a Kunzi nɨnɔ wa ɨbɨba ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

6 Kɛgʉ ɓɛ kyɛ agʉmɛ ko Kunzi ogwa kʉwa ndɨ payaya. A ɓɛyɔ, kɛgʉ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓopupa ka lɨvananza ka Ɓezaleli ɓɔ ɓa Ɓezaleli ɓa lɨngʉnʉ, 7 ɓatʉ nɨɓɔ ɓopupa ka lɨvananza ka Abalahamʉ ɓakɛgʉ ɓasɨ ɓomikakɨ ɓa lɨngʉnʉ. A ɓɛyɔ, Kunzi aɓɨkya ndɨ Abalahamʉ ɓɛ: «Nʉpá ndɛkɛ ɓomiki nɨɓɔ nʉwanyaga ndɨ pisi ka Isaka.»* 8 Isi yi ɓɛ, ɓomiko Kunzi ɓa lɨngʉnʉ kɛgʉ nɨɓɔ ɓɨɓʉkʉta ko pisi ya nzʉyɨ, luki limoti, a asɨ nɨɓɔ aka ɓɔ ɓɨɓʉkʉta pisi ka agʉmɛ. 9 A ɓɛyɔ, agʉmɛ yi a ndɨ ɓɛ: «Nodoku ndɛkɛ ko ngbingo yi nɨmʉna gɔnɨ mʉ, Sala ika ndɛkɛ kanɨ aɓukutini miki mʉlʉkʉ yi.»* 10 Kɛgʉ asɨ nɨyɔ aka yɔ, Lɨbɨka ʉɓʉkʉta ndɨ ɓomiki ɓalʉkʉ ɓi ɓaɓa ɨɓʉ na titosu ɓɛyɔ ka Isaka. 11-12 Ɓomiki ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ mbɛyɨ ɓakɨɓʉkʉta, kanɨ ɓakanogyigʉ gʉtʉgʉ ɓʉnza aka ikanɨ ɓʉnyɛ, Kunzi aɓɨkya ndɨ Lɨbɨka ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ ɓɛ: «Pʉta agugubyaga ndɛkɛ miki*.» Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ otulyosi nɨlɔ a ndɨ nɨ oɓungusyogini kambwa. A ɓɛyɔ, Kunzi kʉpʉnagɨgʉ ɓambanzʉ kanda yɨgya kaɓʉ, luki limoti, lɨpʉpʉna kakɨ aɓyɛnɛnɛgɛ na molikoni kakɨ kʉ kaɓʉ. 13 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ikpikaga mino ɓɛ:

«Napa ndɨ Yakɔbɔ, luki limoti namʉya Esaʉ.»*

14 Taɓɨkya sɛ kʉwa ɓata ɓʉnɨ? Ambɛ Kunzi kɛgʉ wongbingbili? A wongbingbili! 15 A ɓɛyɔ, aɓɨkya ndɨ Musa ɓɛ: «Nika ndɛkɛ no kumbu ka mʉtʉ nɨnɔ napa kamɨnyɨlya kumbu, nagyɨlya ndɛkɛ ɓʉnza nɨnɔ napa kagyɨlya ɓʉnza.»* 16 A ɓɛyɔ, ɓʉnza ko Kunzi kandagɨgʉ nɨlɔ mʉmbanzʉ apaga, ikanɨ kɛkɛlɛ kakɨ, luki limoti lɨkpʉmʉka li nɨlɔ andi asɨ Kunzi aka mombukwana kumbu. 17 Kʉsɔ wa Moɓiso Motu, Kunzi aɓɨkya ndɨ ngama wa Misili ɓɛ: «Nʉpá ndɨ ɓʉngama kyɛ nowonisili ngu kamɨ pisi kʉ kakʉ na lɨtɔmbʉ lasɨ iba lino kamɨ.»* 18 Kinili, Kunzi ikaga na kumbu ka nɨnɔ apaga kamɨnyɨlya kumbu, otiwoso lɨmbɛngɨ ka nɨnɔ apaga katiwoso lɨmbɛngɨ.

Ngbʉta no kumbu ko Kunzi

19 Wɛɓɨkyatʉ yagɔgɔ ɓɛ: «Kika nɛkɨ nɨ a ɓɛyɔ, ko bulya tino yɔ Kunzi o mino kauyoyiso ɓambanzʉ? A ɓɛyɔ, wanɨ nɔ akwanana kagya ɗongoso na nɨlɔ akapa?» 20 Luki limoti, ɨwɛ mʉtʉ tino sɛ kʉwa nɔ wakwanana kagya ɗongoso no Kunzi? Mbɨkɛ ya tʉkʉtɔ akwananatʉ kamuusa mʉlʉka-ɓambɨkɛ ɓɛ: «Wɛlʉka ndɨ ɓɛnɛ ko bulya ɨkɨ?» 21 Mʉlʉka ɓambɨkɛ akwanana kagya na tʉkʉtɔ ɓɛyɔ aka yɔ opo mino: akwanana kalʉka na mʉɓʉngʉ ma tʉkʉtɔ mimoti, mbɨkɛ ya lɨgabʉ lapʉ ikanɨ nɨyɔ ya lɨgabʉ kusili.

22 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ka nɨyɔ Kunzi agya ndɨ. Apa ndɨ kowonisilo ngbʉta kakɨ na kaibisikoso ngu kakɨ. Luki limoti, ʉɓʉndɨlya ndɨ na lɨmbɛngɨ lɨnda, ɓambanzʉ nɨɓɔ ngbʉta kakɨ akwanana ndɨ kauipo na nɨɓɔ ɓakwanana ndɨ kogulya ka mʉngɨmbɔ.

23 Apatʉ ndɨ gɔnɨ kowonisilo ɨbɨba kakɨ yidingi ka ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ a na ɨɓʉ no kumbu. Uɓungusyaga ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ kambwa aka kogulya ka ɨbɨba kakɨ. 24 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ nɨ iɓusu. Katɨmakagagʉ ndɨ asɨ iɓusu aka luga ka Ɓayuda, luki limoti luga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda gɔnɨ. 25 A nɨlɔ Kunzi aɓɨkya ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga mino ka kɨtaɓʉ ka mugyalandʉ Ɔsɨa ɓɛ:

«Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ ɓatʉ kamɨ,

nʉmaka ndɛkɛ ambɛ ɓatʉ kamɨ,

ɓatʉ nɨɓɔ nakʉpagɨgʉ ndɨ,

nʉmaka kʉwa ndɛkɛ ambɛ ɓatʉ kamɨ ɓʉpaka.*

26 Ka pa nɨyɔ ɓʉɓɨkya ndɨ mino ɓɛ:

‹Makɛgʉ ɓatʉ kamɨ,›

ɓʉmaka ndɛkɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɛ ɓomiko Kunzi nɨnɔ apága ɔɓɨlɨ.»*

27 Isaya apamɨkana ndɨ ko bulya ɓomikya Ɓezaleli: «Gʉtʉgʉ Ɓezaleli ɓakiko ɓi ɓudingi abɛ mbumi ko liɓo lidingi, ɓakɛɗɛ aka luga kaɓʉ ɓɔ ɓinisana ndɛkɛ na muhukuso. 28 A ɓɛyɔ, Mombukwono-dosu otulyasa ndɛkɛ ka ɔɓɨlɨ, lasɨ nɨlɔ aɓɨkya ndɨ nɨ kolipyisigʉ.»* 29 Ɓɛgɛyɔ Isaya aɓɨkya ndɨ mino ka mambwa ɓɛ:

«Mombukwono-dosu nɨnɔ a no ngu yasɨ katisili ndɨ ɓomiki,

iba tiitoni kʉwa abɛ gʉɗʉ wa Sɔdɔmʉ,

iba ta mʉɗɔngɔnɨ abɛ gʉɗʉ wa Gɔmɔlɔ.»*

Muhukuso a pisi ka baya, kɛgʉ pisi ka Mʉtʉʉ

30 Taɓɨkya sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Ɓɛvananza ɓayagɔgɔ ɓakɛgʉ ndɨ kakɨsa kaiko ɓongbingbili ko misa ko Kunzi. Wɨna sɛ, Kunzi uitisoni kʉwa ɓongbingbili pisi ka baya. 31 Luki limoti, Ɓezaleli ɓa ndɨ kapa kaɨɨta ɓongbingbili pisi ka Mʉtʉʉ, wɨna sɛ, ɓakadwɛgʉ ndɨ mino. 32 Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ ko bulya ɨkɨ? Kyɛ ɓakɛgʉ ndɨ kakɨsa ɓungbingbili ko misa ko Kunzi pisi ka baya, luki limoti ɓa ndɨ kasɨma ɓɛ ɓika ɓongbingbili pisi ka yɨgyɨgyɨlya. Ɓasakaga ka «lɨtalʉ nɨlɔ lisokisogo,» 33 ɓɛyɔ ikpikaga mino ɓɛ:

«Wɨkwɛ sɛ, nakobiso kʉ ka gʉɗʉ wa Siona lɨtalʉ lisokisogo,

lɨtalʉ la kugwisiso ɓambanzʉ.

Luki limoti, mʉtʉ nɨnɔ abaɨlya lɨtalʉ nɨlɔ, kikigʉ ndɛkɛ no suni.»*

10

1 Ɓomika-mamaaa, mʉsasa ma lɨmbɛngɨ kamɨ na malʉmba kamɨ ko Kunzi ko bulya ka Ɓayuda a ambɛ ɓinisoni na muhukuso. 2 A ɓɛyɔ, nakwanana kaɓɨkya ɓɨngbanganya ko bulya kaɓʉ ambɛ ɓa na kɛkɛlɛ kʉgbɛ ko bulya ko Kunzi, luki limoti kɛkɛlɛ yi kɛgʉ yɨmatɨkanaga na yimibo ya lɨngʉnʉ. 3 Ɓakotombisyagʉ ndɨ ɓɛyɔ Kunzi uitisogo mino ɓambanzʉ ɓatʉ ɓongbingbili ko misa kakɨ, ɓɨkɨsɨlya ndɨ nɨ ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi pisi yi. Kʉwa wa gɔ wa, ɓakya ndɨ kaɓyɛ pisi yi nɨyɔ Kunzi uitisaga mino ɓambanzʉ ɓatʉ ɓongbingbili. 4 A ɓɛyɔ, Kilisito odwisoni Mʉtʉʉ ka Musa ka muliɓo, ɓɛ kyɛ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaya ɓɨɨtɨ ɓongbingbili ko misa ko Kunzi.

Muhukuso a ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaya

5 A ɓɛyɔ, ko bulya kaiko ngbingbili ko pisi yɨgya Mʉtʉʉ, Musa okpikaga ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga mʉtʉʉ iko na ɔɓɨlɨ ko pisi yi.»* 6 Luki limoti, nɨlɔ ɨɓɨkya ndɨ ko bulya kaiko ngbingbili ka baya nɨlɨ: «Wakimuusonitɔgʉ ɓɛ wanɨ nɔ aɗaka kʉgʉ wa lɨsyɛ?» Isi yi ɓɛ kasisoku Kilisito. 7 Wakimuusonitɔgʉ gɔnɨ ɓɛ: «Wanɨ nɔ osyo ka lɨɓyɛ lodu kʉ?» Isi ɓɛ kapupisoku Kilisito luga wa ɓamanda. 8 Luki limoti, Moɓiso aɓɨkya ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka ko Kunzi a ɓuwobi na ɨwɛ ka mʉnɔkʉ kakʉ na ka lɨmbɛngɨ kakʉ.»* Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a mongoni ma baya nɨmɔ takakʉwaga. 9 Wakaɓɨkya ɓɨngbanganya ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ ɓɛ Yeso nɨ Mombukwono-dosu, wakabaɨlya ka lɨmbɛngɨ kakʉ ɓɛ Kunzi apupisatʉ ndɨ ka mbʉkʉ, winisono na muhukuso. 10 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kabaɨlya ka lɨmbɛngɨ, Kunzi aitisatʉ mʉtʉ wongbingbili, katʉmbʉlaga gɔnɨ ɓɨngbanganya na mʉnɔkʉ kakɨ, inisono na muhukuso. 11 A ɓɛyɔ, Moɓiso aɓɨkya ɓɛ: «Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ abaɨlya, kokwigʉ ndɛkɛ suni.» 12 Kinili, ɓudididi kɛgʉ ɓata luga ka Ɓayuda na nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda kyɛ Mombukwana-daɓʉ ɓasɨ a ɓemoti. Ʉpága ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓɨtatanaga na ɨyɨ makpʉmʉka manzanza mudingi. 13 A ɓɛyɔ, Moɓiso ko Kunzi akaɓɨkya ɓɛ: «Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɨtatanaga ndɛkɛ no lino ka Mombukwono-dosu inisanatʉ ndɛkɛ na muhukuso*.»

14 Ɓɨtatanaga sɛ kʉwa na ɨyɨ lɨkɨ kanɨ ɓakabaɨlyagʉ? Ɓabaɨlya lɨkɨ kanɨ ɓakʉkanagʉ ndɨ mongoni kakɨ? Ɓʉkana lɨkɨ kanɨ ɓakuɓikyogigʉ mongoni kakɨ? 15 Na ɓata, ɓaɓɨkyaga mongoni mi lɨkɨ kanɨ ɓakutikigʉ ɓambanzʉ kaɓɨkyaga? Ɓɛyɔ ikpikaga mino ɓɛ: «A magyagya mudingi kaʉmɨna ɓambanzʉ kodoku no mongoni manza!»* 16 Luki limoti, kɛgʉ ɓatʉ ɓasɨ ɓɔ ɓabaɨlya ndɨ Mongoni Manza. A ɓɛyɔ, Isaya aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu, wanɨ nɔ aɓɨnɨkyana ndɨ kʉʉ kusu?»* 17 Kinili, baya odogoku pisi kaʉkana mongoni nɨmɔ ɓikaga kaɓɨkyaga, mongoni mi nɨmɔ nɨ kʉʉ ya lɨkpʉmʉka ka Kilisito. 18 Luki limoti, nakauusa ambɛ: «Ɓayuda ɓakʉkanagʉ ndɨ kʉʉ yi nɨyɔ?» Ɓʉkana ndɨ ɓɨnza! Moɓiso ko Kunzi akaɓɨkya ɓɛ:

«Mayʉ ka ɓakʉkʉwa imukosa ndɨ ka ɔɓɨlɨ wasɨ,

Mʉnzɨna kaɓʉ adwɛ kʉ kwa kʉ ka muliɓo ma ɔɓɨlɨ.»* 19 Nuusoku ɓata ambɛ: «Ɓezaleli ɓakotombisyagʉ ndɨ?» Musa aɗɨkya ndɨ kaʉɓɨkya ɓɛ:

«Namudukusoku ndɛkɛ ɓatʉ ɓa imi na lɨvananza la payaya.

Namukondikosaga ndɛkɛ mambɛngɨ na lɨvananza nɨlɔ kɛgʉ na yimibo.»*

20 Isaya ɨkpʉnda ndɨ gɔnɨ kaɓɨkya ɓɛ Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

«Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛkɨsagɨgʉ ndɨ, ɓeminoni,

Nipupisa ndɨ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛmuusogigʉ ndɨ lɨkpʉmʉka.»

21 Luki limoti, ko bulya ka Ɓezaleli, aɓɨkya ɓɛ:

«Masyɛ masɨ, nʉnanɨlyaga ndɨ maɓɔkʉ

lɨvananza nɨlɔ liɓuna muki na nɨlɔ la sɨlɨ-sɨlɨ.»*

11

Kunzi kumbimbagʉ ndɨ Ɓezaleli

1 Nakauusa nɛkɨ ɓɛ: Kunzi umbimboni ɓatʉ kakɨ? Haaa! Gʉtʉgʉ iki yi aka! A ɓɛyɔ, ɨmɨ mombukwana-dakɨ na Muizaleli, ka lɨvananza ka Abalahamʉ na ko pigo ka Benyamini. 2 Kunzi kumbimbagʉ ndɨ ɓatʉ kakɨ nɨɓɔ ɨpʉnɨlyaga ndɨ kambwa aka. Mibatʉ nɨlɔ Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ko bulya ka Ɨlɨya wa a ndɨ mino kaɨgama kambwa ko Kunzi ko bulya ka Ɓezaleli ɓɛ: 3 «Heɓeee, Mombukwono-dosu! Ɓulumwisogini ɓogyalandʉ kakʉ, ɓʉpanza gɔnɨ ɓagbɔgbɔ ɓa ɓapɛpɛ kakʉ. Notigolini kʉwa ɨmɨ mʉkaka aka, na ɓa gɔnɨ kapa kɛmwɔ.» 4 Luki limoti, Kunzi asikisya ndɨ ɓʉnɨ? Asikisya ndɨ ɓɛ: «Niɓuulyogi ɓi ɓambanzʉ ɛlɔfʉ maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓakoɓunigʉ ɓi moli kambwa ko kunzi nɨnɔ lina ɓɛ Bali.»* 5 Mbɨya wanʉ, a gɔnɨ ɓɛgɛyɔ, a tʉ na ɓatʉ ɓakɛɗɛ nɨɓɔ Kunzi upunogoni ndɨ ko bulya ɨzɨyɔ kakɨ. 6 Ʉpʉnaga ndɨ pisi ka ɨzɨyɔ, kɛgʉ pisi ka yɨgya kaɓʉ. Kiki ndɨ ɓɛyɔ, ɨzɨyɔ ko Kunzi kikigʉ ndɨ ɨzɨyɔ ya lɨngʉnʉ.

7 Nɨlɔ a sɛ kʉwa kaɨɓɨkya ɓʉnɨ? Ɓezaleli ɓakɨnagʉ ndɨ nɨlɔ ɓa ndɨ kakɨsa, luki limoti ɓatʉ ɓi nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ, ɓɨnatʉ ndɨ ɨɓʉ. Nɨɓɔ ɓagɔgɔ ɓasɨkana ndɨ, ɓɨɨta ndɨ na mʉ mapʉ. 8 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya mino ɓɛ: «Kunzi ʉpá ndɨ lɨmbɛngɨ liti. Kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ, udulogoni miso kyɛ ɓakinonitɔgʉ, ʉdʉlaga motili kyɛ ɓakukononitɔgʉ.»* 9 Ngama Daudi aɓɨkyatʉ gɔnɨ ɓɛ:

«Malɨlɨ ma ɓodumo kaɓʉ ɨɨtɨ kpaka ikanɨ kuyakʉ,

kaugwisiso na kaʉpá azaɓʉ.

10 Misa kaɓʉ opiyi ɓipi kyɛ ɓakinonitɔgʉ ɓata,

udidikiso gɔngʉ kaɓʉ ɓongbinga ɓasɨ.»

11 Na kʉwa kauusa ambɛ: «Wa Ɓayuda ɓasakaga ndɨ mino, ɓogwa kʉwa ndɨ lɨngʉnʉ aka?» Haaa, kɛgʉ ɓɛyɔ! Luki limoti, pisi ka sakaga kaɓʉ, ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓinisana ndɨ na muhukuso. Kʉwa wa, Ɓayuda ɓapʉnga ndɨ kaʉmɨna no misa mopi. 12 Ɓʉnyɛ ka Ɓayuda apá ndɨ ɨzangɨa yidingi ya lɨmbɛngɨ ka ɔɓɨlɨ, kugwakʉ kaɓʉ apá ndɨ gɔnɨ ɨzangɨa yidingi ya lɨmbɛngɨ ka ɓɛvananza. A ɓɛyɔ, ɓayuda ɓasɨ ɓakamɨgɨlya Kunzi ika kʉwa ɓata ɨzangɨya yidingi kʉgbɛ!

Muhukuso ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda

13 Mbɨya wanʉ, nakamʉɓɨkya iɓunu nɨɓɔ makɛgʉ Ɓayuda. Ɨmɨ, na atʉtʉmbwa ka ɓɛvananza nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, nogwaga magyagya kʉgbɛ ka ligubo li nɨlɔ kamɨ lɔ. 14 Kinili, na na mʉtamanagɨ kagya ɓɛ ɓava-kʉkamɨ ɓamʉmɨnɨlyɨ imi iba nuhukusogi ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ. 15 A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ Kunzi ʉtɛ ndɨ mino Ɓayuda ka kpɔlɔ, Kunzi ʉkanana ndɨ na ɔɓɨlɨ. Ika sɛ kʉwa ɓʉnɨ wa ɓamigilyoku ɓata mino Kunzi? Ika kʉwa abɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, ɓapʉngini ɓata ɔɓɨlɨ!

16 Ɓakapá Kunzi igbutu ya mukati nɨyɔ ya mambwa, mukati masɨ nɨmɔ otigolo ika kʉwa makakɨ gɔnɨ*. Ɓakapá lyo ya ɨbʉkʉsɔ, tabɨ yi ika kʉwa ya kakɨ gɔnɨ. 17 Ɓezaleli ɓa abɛ ɨbʉkʉsɔ sa mizeituni nɨsɔ Kunzi akɔgɔ ndɨ mino tabɨ yi. Ɨwɛ nɨnɔ wa kɛgʉ Muyuda, wa abɛ mʉtabɨ ma ɨbʉkʉsɔ so tutu nɨsɔ ɓokpokpisa ndɨ ka pa ya tabɨ nɨyɔ ɓakɔgɔ ndɨ yɔ. Wa kʉwa gɔnɨ ɨwɛ kanvɨnvɨlya liɓo kotukyoku ko lyo ya ɨbʉkʉsɔ sa mizeituni si nɨsɔ. 18 Kinili, wakinonitɔgʉ tabɨ nɨyɔ ɓakɔgɔ ndɨ yɔ payaya. Wakaɨbɨba ko bulya ɨkɨ? Kɛgʉ ɨwɛ nɔ wolyolyisogo lyo, luki limoti lyo yɔ ulyolyisogo.

19 Wakwananatʉ yagɔgɔ kɛɓɨkya ɓɛ: «Ɓakɔgɔ ndɨ tabɨ yi nɨyɔ kyɛ ɓɛkpokpisi kʉwa ɨmɨ wa.» 20 A lɨngʉnʉ. Ɓakɔgɔ ndɨ kyɛ kɛgʉ ndɨ na baya. Ɨwɛ, wamʉkpakpa wa ko bulya baya. Wakibibonitɔgʉ, luki limoti wika na kʉɓangakʉ. 21 A ɓɛyɔ, kika kanɨ Kunzi kʉɓɨɓɨlagagʉ ndɨ Ɓayuda nɨɓɔ ɓa abɛ tabɨ ya ɨbʉkʉsɔ nɨsɔ sɨkʉna, angɛnɛngɛnɛ kʉwa ɨwɛ aka? 22 Winini ɓɛyɔ Kunzi owonisilo mino ko ngbinga ɓemoti ɓʉnza na ɗɨya kakɨ. A mʉɗɨya na ɓatʉ nɨɓɔ ɓogwo, a na ɓʉnza na ɨwɛ. Luki limoti, okwononi kaɨtɨkɨtɨlaga ka ɓʉnza ko Kunzi. Kiki ɓɛyɔ, ɓʉkɔtʉ gɔnɨ ɨwɛ. 23 Kika kanɨ Ɓayuda ɓosini ɓʉsɨlɨ-sɨlɨ kaɓʉ, ɓukpokpisatʉ wa gɔ wa ɓa ndɨ mino kambwa. A ɓɛyɔ, Kunzi a na ngu kaukpokpiso ɓata wa gɔ wa ɓa ndɨ mino. 24 Ɨwɛ yi nɨnɔ wa kɛgʉ Muyuda, wa abɛ mʉtabɨ ma ɨbʉkʉsɔ so tutu nɨmɔ ɓakɔ ndɨ, ɓokpokpiso ka ɨbʉkʉsɔ sɨkʉna, lɨkpʉmʉka li nɨlɔ kigyonosogigʉ. Ɓayuda ɓa abɛ tabɨ ya ɨbʉkʉsɔ sɨkʉna. Kunzi akwanana nɛkɨ ɓata kaukpokpiso ka ɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ɓotukyoku ndɨ mino.

Lɨvananza ka Ɓezaleli ahʉka ndɛkɛ lasɨ

25 Ɓamamakɨ, nakapa kamumibiso dikiɗi yi nɨyɨ, iba makivonitɔgʉ abɛ ɓatʉ ɓa kimibo kʉgbɛ: Ɓatʉ ɓagɔgɔ luga ka Ɓezaleli ɓika ndɛkɛ ka ɓʉsɨlɨ-sɨlɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ ka ɓɛvananza ɓayagɔgɔ ɓinisana ndɛkɛ mino na muhukuso. 26 Nɨyɔ a pisi yi nɨyɔ lɨvananza lasɨ la Izaleli inisono ndɛkɛ mino na muhukuso ɓɛyɔ moɓiso ko Kunzi aɓɨkya mino ɓɛ: «Muhukuso otukyoku ndɛkɛ ka Siona, olimaga ndɛkɛ yɨgya yanyɛ ka ɓomika Yakɔbɔ. 27 Nagya ndɛkɛ na ɨɓʉ agʉmɛ yi nɨmʉ, ngbingo yi nɨnɔ nasʉkʉsaga ndɛkɛ mino ɓʉnyɛ kaɓʉ.»

28 Ɓayuda ɓiitoni ɓomuyoniso ko Kunzi kyɛ ɓakya ndɨ Mongoni Manza. Likpʉmʉka li nɨlɔ iitoni ɨzangɨya ku kunu ɓatʉ ɓa ɓɛvananza ɓayagɔgɔ. Luki limoti, kaɓyɛnɛnɛ ɓɛyɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ mino pisi ka ɓatɨtaɓʉ, asyɛgɛ lɨmbɛngɨ kʉgʉ kaɓʉ aka. 29 A ɓɛyɔ, Kunzi kapágɨgʉ luki mambɛngɨ maɓa, koyikosogigʉ tamanaga kakɨ kʉgʉ ka mʉtʉ nɨnɔ ikaga kanɨ apunogini. 30 Ka ɓʉndɛlɨ ndɨ, makamʉkanagʉ ndɨ Kunzi. Mbɨya wanʉ, Kunzi amukwilyoni kumbu kyɛ Ɓayuda ɓakya ndɨ kamʉkana. 31 Na gɔnɨ, mbɨya wanʉ Ɓayuda ɓakya ndɨ kamʉkana Kunzi kyɛ amukwilyi kumbu. Kʉwa wa gɔ wa, Kunzi akwanana gɔnɨ kahukwilyo ɨɓʉ kumbu. 32 A ɓɛyɔ, Kunzi uitisoni ɓatʉ ɓasɨ abɛ ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ ko bulya yɨkya kamʉkana, kyɛ uwonisili ɨɓʉ ɓasɨ kumbu kakɨ.

Kunzi a mudingi kʉgbɛ

33 Lɨngama ko Kunzi kɛgʉ no ngbimi! Yimibo na ɓʉgɛgɛlɛ kakɨ kɛgʉ no kingyoso. Kɛgʉ na mʉtʉ yi nɨnɔ akwanana kotombisyo tamanaga kakɨ ikanɨ kaiba ɓopisi ɓaya makpʉmʉka kakɨ.

34 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso aɓɨkya mino ɓɨngbanganya ɓɛ:

«Wanɨ nɔ iba tamanaga ka Mombukwono-dosu?

Wanɨ nɔ akwanana kapá mʉtɨwɨ?»*

35 «Wanɨ nɔ aɗɨkya ndɨ kapá luki,

ɓɛ kyɛ ɓakalyɨtɔ kumbuso yi?»*

36 A ɓɛyɔ, masɨ otukyoku kʉ kakɨ, masɨ a makakɨ na ko bulya kakɨ. Kunzi avɨ ɨbɨba ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A ɓɛyɔ.

12

Ɔɓɨlɨ wambɨya kʉsɔ ka Yeso-Kilisito

1 Ɓamamakɨ, kaɨna ɓɛyɔ Kunzi atikwilya mino kumbu, nakamʉkʉnga ambɛ wipóni iɓunu ɓamombukwana-donu ko Kunzi abɛ apɛpɛ muɓisi, ninɔ wotu na muɓosilo Kunzi. Nɨyɔ a pisi ya lɨngʉnʉ nɨyɔ okwononi mino kabibiso Kunzi. 2 Makoɓyenitɔgʉ yɨgya ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, luki limoti, musoni Kunzi kamuikoso na kamʉpá yimibo yambɨya. Kʉwa wa gɔ wa, makwanana kotombisyo lɨkpʉmʉka li nɨlɔ Kunzi apaga: lɨkpʉmʉka lanza, nɨlɔ aɓosilogo na nɨlɔ lanza kʉgbɛ.

3 Kaɓyɛnɛnɛ na ɓʉnza nɨɓɔ Kunzi egyɨlya, nakamʉɓɨkya iɓunu ɓasɨ ambɛ: mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu kikonitɔgʉ na yɨbɨba kakɨtaga ɓɛyɔ okwononi mino. Luki limoti, wikoni na tamanaga nɨyɔ okwononi, kaɓyɛnɛnɛ na baya nɨyɔ Kunzi apá ndɨ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka. 4 A ɓɛyɔ, ta na nzʉyɨ yimoti nɨyɔ a na mababa makpʉ. Luki limoti, lɨbaba limoti-limoti a na ligubo kakɨ. 5 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, gʉtʉgʉ takika ɓudingi, ta nzʉyɨ yimoti aka kʉsɔ ka Yeso. Ta ɓakizukonogo ɓasɨ pa imoti abɛ mababa ma nzʉyɨ yimoti. 6 Ta na ɓapɛpɛ dididi nɨɓɔ atɨpá yɨkaka-yɨkaka. Mʉtʉ kika na apɛpɛ wa ɓugyalandʉ, okwononi agyɨ ligubo li nɨlɔ kaɓyɛnɛnɛ na baya kakɨ. 7 Mʉtʉ wagɔgɔ kika na apɛpɛ mugugubya ɓɛngɛnɨ, ugugubyi. Nɨnɔ a na apɛpɛ muwonisilo, okwononi owonisili. 8 Nɨnɔ a na apɛpɛ mutumisa ɓɛngɛnɨ mambɛngɨ, okwononi utumisi. Nɨnɔ a na apɛpɛ wa sɨpasʉ, okwononi kapá na lɨmbɛngɨ limoti. Nɨnɔ a na apɛpɛ wa kʉnanaga ɓɛngɛnɨ, ʉnanagɨ na kɛkɛlɛ na nɨnɔ usingyogo ɓatʉ ɓa yangya, okwononi agyɨ na magyagya.

9 Sɨpananɨsɔ kikonitɔgʉ na kʉɓɔɓɔkʉ. Kyoni lɨkpʉmʉka lanyɛ, migwinonogo na lɨkpʉmʉka lanza. 10 Ponononi luga kunu abɛ ɓomika-muko, magya kɛkɛlɛ kobibisono. 11 Wikoni ɓatʉ ɓʉgya ligubo no ngu nɨ makɛgʉ ɓaɓɔfʉ. Mugugubyoni Mombukwono-dosu na kɛkɛlɛ. 12 Wikoni na magyagya ko bulya mʉtamanagɨ kunu, mika na lɨmbɛngɨ lɨnda ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, wigwinonogoni na malʉmba. 13 Usingyoni ɓomomonu ɓakilisito nɨɓɔ ɓa ka yangya, manʉtɨlya ɓobiko ɓɨnza.

14 Hukungulyoni nɨɓɔ ɓakamugyogyiso ɓʉɓʉnga ko Kunzi. Kunzi uɗukilyo ɓʉɓʉnga nɨ kugbongigʉ. 15 Gwoni magyagya pa imoti na nɨɓɔ ɓakogwa magyagya, gomoni pa imoti na nɨɓɔ ɓakagama. 16 Wikoni na yʉkanana yanza luga kunu. Makikonito ɓatʉ ɓakɨbɨnɨka, luki limoti ɓakamʉpá gʉtʉgʉ ligubo la payaya aka, magya. Makiwonisonito iɓunu ɓamombukwana-donu abɛ makika ɓatʉ ɓa yimibo.

17 Makomigisyonito mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka ɓʉnyɛ ka ɓʉnyɛ. Kisoni kagya nɨlɔ ɓatʉ ɓasɨ ɓiko mino kagbɨtya ɓamʉ. 18 Kika nɨ akwananatʉ, gyoni ngu ka mutili kunu kaika na mazɨyɔ na ɓatʉ ɓasɨ. 19 Ɓamamakɨ, makigisyonitɔgʉ likosi. Mʉmbanzʉ kamʉgyɨlya ɓʉnyɛ, musoni ka maɓɔkʉ ko Kunzi kyɛ Mombukwono-dosu aɓɨkya ka Moɓiso ɓɛ: «Ɨmɨ nɔ nigisya likosi, ɨmɨ nɔ nakalya ɓʉnyɛ.»* 20 Moɓiso mi nɨmɔ aɓɨkyatʉ gɔnɨ ɓɛ: «Mumuyoniso kakʉ kika na nza, wapá malɨlɨ. Kika na mʉsasa, wamusa liɓo. A ɓɛyɔ, wakika kagya ɓɛyɔ, ika abɛ wakika kaɗuko na makamʉ mo ɓuku ka mʉ.»* 21 Wakosonitɔgʉ ɓʉnyɛ kaʉndʉngʉlyaga. Luki limoti, ndʉngʉlyaga ɓʉnyɛ pisi kagya ɓʉnza.

13

Uɓongogonito ɓangama

1 Mʉtʉ wasɨ okwononi kaʉɓanga ɓangama kyɛ ɓʉngama ɓasɨ otukyogoku ko Kunzi. Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ka ɓʉngama Kunzi nɔ ubisogo. 2 Kinili, mʉmbanzʉ nɨnɔ agyaga ɗongoso na ɓangama, agyaga ɗongoso ka nɨlɔ Kunzi omoso. Ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga ɓɛyɔ ɓimokyisiso ndɛkɛ nɨ ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ka mʉngɨmbɔ. 3 A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnza ɓakʉɓangagɨgʉ ɓangama, luki limoti nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnyɛ aka ɓɔ ɓʉɓangaga. Wapatʉ kaiko kanɨ wakɛgʉ kaʉɓanga ɓangama? Gya nɛkɨ ɓʉnza, ngama ubibiso, 4 kyɛ a ka ligubo ko Kunzi kaʉkpamya kagya lɨkpʉmʉka lanza. Luki limoti, wakika kagya ɓʉnyɛ, ɛɛɛ! Mʉɓangatʉ kyɛ akwananatʉ kaʉpá azaɓʉ. Ɨyɨ a ka ligubo ko Kunzi kowonisilo ngbʉta ko Kunzi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnyɛ. 5 Kinili, okwononi kaʉɓanga ɓangama, kɛgʉ asɨ ko bulya yɨkya ngbʉta ko Kunzi aka, luki limoti kyɛ lɨyʉ kunu la kʉsɔ akamʉkpamya kagya ɓɛyɔ.

6 Kinili gɔnɨ makalyaga mino manzanza. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓogyisisaga ligubo li nɨlɔ kyɛ Kunzi nɔ ubisa ɓɛ ɓagyagɨ ɓɨnza. 7 Mupóni mʉtʉ wasɨ nɨlɔ okwononi ɓɛ ɓapɨ́: kika manzanza, makalya, kika ɓatakisi, muluwo, kika kaɓanga mʉmbanzʉ, maɓanga, kika kabibiso, mabibiso.

Kaiko na sɨpananɨsɔ na ɓɛngɛnɨ

8 Makikonito no luɓu ka mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka, kiki asɨ sɨpananɨsɔ aka luga kunu. Mʉtʉ yi nɨnɔ ʉpaga ɓɛngɛnɨ otulyosaga Mʉtʉʉ masɨ. 9 A ɓɛyɔ, Mʉtʉʉ nɨmɔ aɓɨkyaga ɓɛ: «Wakosyonitɔgʉ na muko ikanɨ mbʉnya ɓɛngɛnɨ, wakamwonitɔ mʉmbanzʉ, wakiɓonitɔgʉ, wakototonilyonitɔgʉ luki ka ɓɛngɛnɨ», na magɔgɔ masɨ amʉmʉkana ka mʉtʉʉ mimoti aka ɓɛ: «Mʉpa wai-dakʉ abɛ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi.»* 10 Mʉtʉ yi nɨnɔ apaga wai-dakɨ kagyɨlyɨgʉ ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka. Kinili, sɨpananɨsɔ otulyosaga Mʉtʉʉ masɨ.

Wikoni ɓakɨtʉlya ka yigoku ka Yeso

11 Gyoni ɓɛyɔ kyɛ makaiba ɓɨnza ambɛ ngbinga tino nɔ ta mino mbɨya wanʉ: ngbingo muzuzuko itulyonini. A ɓɛyɔ, mbɨya wanʉ, muhukuso a kʉwa ɓuwobi na iɓusu kakɨtaga ngbingo yi nɨnɔ tabaɨlya ndɨ mino. 12 Biti idukulogini, lɨsyɛ a ɓuwobi katɨnɨkaga. Tosini nɛkɨ yɨgya yanyɛ yo biti, tava makpʉmʉka ma lʉnga nɨmɔ ɓʉlananaga nomu na lɨsyɛ. 13 Tikini na yɨgya yanza nɨyɔ okwononi kaiko na lɨsyɛ. Tiɓuulyini ka mʉkɔɗɔɗɔ ma malɨlɨ, ka lɨbʉma, ka ɓɨlya, ka makpʉmʉka manyɛnyɛ, ka mosooni na ko misa mopi. 14 Luki limoti, wimokisyoni ɔɓɨlɨ wambɨya kʉsɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, nɨ makosigʉ ɓata lɨkpʉmʉka la nzʉyɨ kamuluto kagya mʉsasa ma nzʉyɨ.

14

Makabisonito mʉmbanzʉ na mʉkɔmbʉ

1 Mutilyoni ɓɨnza mʉtʉ nɨnɔ a na ɓʉpɔ ka baya nɨ makɛgʉ na ɨɓʉ na ɓoɗongoso ka mʉtamanagɨ kakɨ. 2 Mʉtʉ wagɔgɔ ɨnaga pisi ka baya kakɨ ɓɛ akwanana kalya malɨlɨ masɨ*. Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ a na ɓʉpɔ ka baya alyaga ɨyɨ asɨ mapakʉ aka. 3 Mʉtʉ yi nɨnɔ alyaga ɨyɨ makpʉmʉka masɨ kokwononigʉ kamɨna payaya nɨnɔ alyaga ɨyɨ mapakʉ aka. Na gɔnɨ, nɨnɔ alyaga mapakʉ kabisonito na mʉkɔmbʉ nɨnɔ alyaga makpʉmʉka masɨ, kyɛ Kunzi atilyoni. 4 Ɨwɛ nɨ wanɨ kabiso mʉgya-ligubo ka mʉtʉ wagɔgɔ na mʉngɨmbɔ? Mʉgya-ligubo yi nɨnɔ kigwinonogo ka ligubo kakɨ ikanɨ kasa, nɨlɔ andi mbʉkwakɨ aka. Luki limoti, igwinonogo ka ligubo kakɨ kyɛ Mombukwono-dosu nɔ a no ngu kamomoso.

5 Mʉtʉ wagɔgɔ ɨnaga abɛ masyɛ magɔgɔ mɔ a na ɨzangɨya kakɨtaga, luki limoti ka mʉtʉ wagɔgɔ, masyɛ masɨ a mʉɗɔngɔnɨ. Okwononi mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ibi ɓɨnza ka lɨmbɛngɨ kakɨ nɨlɔ akabaɨlya. 6 Mʉtʉ nɨnɔ obibisaga lɨsyɛ limoti kakɨtaga magɔgɔ, agyaga ɓɛyɔ ko bulya yɨpá Mombukwono-dosu ɨbɨba. Mʉtʉ nɨnɔ alyaga malɨlɨ masɨ, agyaga ɓɛyɔ ko bulya yɨpá Mombukwono-dosu ɨbɨba kyɛ amigisyaga Kunzi ɨbɨba ko bulya malɨlɨ. Mʉtʉ nɨnɔ alyaga ɨyɨ mapakʉ aka agyaga ɓɛyɔ ko bulya yɨpá Mombukwono-dosu ɨbɨba, ɨyɨ amigisya gɔnɨ Kunzi ɨbɨba. 7 A ɓɛyɔ, kɛgʉ na mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kusu nɨnɔ a na ngu kʉgʉ wa ɔɓɨlɨ kakɨ ka mombukwana-dakɨ yi, kɛgʉ gɔnɨ na mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ a no ngu kʉgʉ wa kukwakʉ kakɨ ka mombukwana-dakɨ yi, 8 takika na ɔɓɨlɨ, a ko bulya yibibiso Mombukwono-dosu, takokwo, a ko bulya kabibiso ɨyɨ aka gɔnɨ. Kinili, kika gʉtʉgʉ kanɨ ta na ɔɓɨlɨ ikanɨ tokwini, ta mukumbo ka Mombukwono-dosu. 9 A ɓɛyɔ, Kilisito okwa ndɨ, opupo ka mbʉkʉ kyɛ iki Ngama ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwogoni na nɨɓɔ ɓa ɓuɓisi. 10 Luki limoti, ɨwɛ, ko bulya ɨkɨ yɔ wabisaga mino mamakʉ na mʉngɨmbɔ? Na ɨwɛ, ko bulya ɨkɨ yɔ wamɨnaga mino mamakʉ payaya? Iɓusu ɓasɨ tika ndɛkɛ ko ngbongu kambwa ko Kunzi. 11 A ɓɛyɔ, Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ɓɛ:

«Ɨmɨ, Mombukwono-donu, nakamʉɓɨkya lɨngʉnʉ ɓɛ:

ɓatʉ ɓasɨ ɓoɓuna ndɛkɛ moli kambwa kamɨ,

na ɨɓʉ ɓasɨ ɓebibisa ndɛkɛ.»*

12 Kinili, mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kusu ozukaga ndɛkɛ lɨkpʉmʉka kakɨ mombukwana-dakɨ yi kambwa ko Kunzi.

Wakagwisisonito mamakʉ ka ɓʉnyɛ

13 Tosini nɛkɨ kobisono na mʉkɔmbʉ luga kusu. Luki limoti, okwononi kagya ɓɛ: Takagyilyonito mʉmbanzʉ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ akwanana kasokisogo ikanɨ kagwisiso. 14 Matɨkana kamɨ na Mombukwono-dosu Yeso emibisoni ɓɨnza ɓɛ malɨlɨ gʉtʉgʉ mimoti aka kɛgʉ ɔpɛ. Luki limoti, mʉmbanzʉ kɨna ɓɛ a ɔpɛ, alya ka yakɔlyɨ aka, mʉtʉ yi nɨnɔ imokyini nɨ ɨyɨ aka ka ɓʉnyɛ. 15 Wakika mʉtʉ wanyɛ ko misa ka mamakʉ ko bulya malɨlɨ nɨmɔ walyaga, wakɛgʉ na sɨpananɨsɔ. Wakoputikosonito baya ka mʉtʉ nɨnɔ Kilisito akwilyaga ndɨ ko bulya malɨlɨ. 16 Kokwononigʉ ɓɛ luki nɨlɔ a lanza ku kunu* inisoni abɛ kika luki lanyɛ ko misa ka ɓatʉ ɓagɔgɔ. 17 A ɓɛyɔ, Ɓʉngama ko Kunzi kɛgʉ ko bulya malɨlɨ ikanɨ ko bulya luki limwo. Luki limoti, a ko bulya makpʉmʉka nɨmɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu apága: ɓungbingbili, mazɨyɔ na magyagya. 18 Mʉtʉ yi nɨnɔ agugubyogo Kilisito ko pisi yi nɨyɔ, ikaga mʉtʉ wanza ko misa ko Kunzi na ko misa ka ɓambanzʉ.

19 Kinili, tokisini na kɛkɛlɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ a na ɨzangɨya ko bulya yɨpá mazɨyɔ, na nɨlɔ atihukwilya pisi katʉngbʉlanaga ka baya. 20 Makoputonitɔgʉ ligubo ko Kunzi ko bulya malɨlɨ. A lɨngʉnʉ ɓɛ takwanana kalya malɨlɨ masɨ, luki limoti, kɛgʉ ɓɨnza kalya luki nɨlɔ akwanana kagwisiso ɓɛngɛnɨ. 21 Kɛgʉ ɓɨnza kalya makɔlɔ ikanɨ kamwo vinya na kagya makpʉmuka masɨ nɨmɔ akwanana kagwisiso mamakʉ. 22 Ɓuulyogo tamanaga kakʉ mombukwana-dakɨ ko bulya makpʉmʉka mi nɨma kambwa ko Kunzi. Ɨgyagya ka mʉtʉ nɨnɔ kikogigʉ na ɓotumo ka lɨmbɛngɨ kanɨ akapa kagya lɨkpʉmʉka! 23 Luki limoti, Kunzi amakya ndɛkɛ ka mʉngɨmbɔ mʉmbanzʉ nɨnɔ akalya malɨlɨ na ɓotumo kyɛ nɨyɔ akowonisilo ɓɛ kɛgʉ wakamaga ka baya. Lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ kɛgʉ kotukyoku ka baya a ɓʉnyɛ.

15

Togyogini nɨlɔ uɓosilo gɔnɨ ɓɛngɛnɨ

1 Iɓusu nɨɓɔ ta ɓapʉpʉ ka baya, tokwononi kaʉtʉngbʉlaga ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na ɓʉpɔ ka baya. Tokokwononigʉ kakɨsa nɨlɔ aka lɔ atiɓosilo. 2 Okwononi ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kusu akɨsɨ kauɓosilo ɓɛngɛnɨ, kaʉtʉngbʉlaga, na kaungotiso ka baya. 3 A ɓɛyɔ, Kilisito kakɨsagɨgʉ ndɨ nɨlɔ aɓosilaga ndɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ. Luki limoti, igyonosa ndɨ ɓɛyɔ Moɓiso ko Kunzi ikpiko mino ɓɛ: «Kunziooo! Mosikoni nɨmɔ ɓʉsɨkaga ndɨ, emigilyoku kʉwa ndɨ ɨmɨ*.» 4 Masɨ nɨmɔ ikpikaga ndɨ ndɛlɨ ka Moɓiso ko Kunzi, ikpikaga ndɨ kyɛ atɨtɨwɨ. Moɓiso mi nɨmɔ atɨpága lɨmbɛngɨ lɨnda, atitumisa mambɛngɨ ɓɛkyɛ tiki na mʉtamanagɨ. 5 Kunzi nɨnɔ apága lɨmbɛngɨ lɨnda na otumiso mambɛngɨ, amʉpɨ́ yʉkanana luga kunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Yeso-Kilisito apaga mino. 6 Kʉwa wa gɔ wa, iɓunu ɓasɨ, mika kabibiso Kunzi, Abakɨ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito na lɨyʉ limoti.

Mongoni Manza a ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ

7 Tilyononi luga kunu kyɛ Kunzi avɨ ɨbɨba mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Kilisito amʉtɨlya ndɨ mino. 8 A ɓɛyɔ, nakamʉɓɨkya lɨngʉnʉ ambɛ Kilisito odoku ndɨ kaiko mʉgya-ligubo ka Ɓayuda kowonisilo lɨngʉnʉ ko Kunzi pisi kautulyoso ɓagʉmɛ nɨɓɔ Kunzi ʉpá ndɨ ɓatɨtaɓʉ. 9 Odoku ndɨ gɔnɨ kyɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓabibisi Kunzi ko bulya lɨmbɛngɨ kakɨ lo kumbu, ɓɛgɛyɔ Moɓiso aɓɨkya mino ɓɛ:

«Kinili, nubibisaga ndɛkɛ luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda,

nɨmbɨlaga ndɛkɛ ko bulya ɨbɨba yo lino kakʉ.»*

10 Moɓiso aɓɨkyatʉ gɔnɨ ɓɛ:

«Iɓunu, ɓatʉ nɨɓɔ makɛgʉ Ɓayuda, gwoni magyagya pa imoti na

lɨvananza nɨlɔ Kunzi apʉnaga ndɨ!»*

11 Oɓikyoku ɓata ɓɛ:

«Iɓunu ɓɛvananza ɓayasɨ, mubibisoni Kunzi,

iɓunu ɓatʉ ɓasɨ, mubibisoni.»*

12 Mugyalandʉ Isaya aɓɨkya gɔnɨ ɓɛ:

«Mʉtʉ ɓemoti ka lɨvananza ka Yɛsɛ* odokuto ndɛkɛ,

amaga ndɛkɛ, alya ɓʉngama kʉgʉ wa ɓɛvananza,

na ɓɛvananza ɓobisa ndɛkɛ mʉtamanagɨ kaɓʉ kʉ kakɨ.»

13 Kunzi nɨnɔ apága mʉtamanagɨ, amutumisi na magyagya na mazɨyɔ ko bulya baya nɨyɔ ma noyu kʉ kakɨ, iba motumi na mʉtamanagɨ pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu.

Pɔlɔ akaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda

14 Ɓamamakɨ, ɨmɨ ɓɨkpɛ nakaiba ɓɨnza ambɛ ma ɓatʉ ɓanza kʉgbɛ, ɓutumo na masɨ nɨmɔ okwononi ɓɛ mibi, mibagatʉ kapánana mʉtɨwɨ. 15 Luki limoti, namukpikilyagatʉ makpʉmʉka mudingi ka balʉwa kamɨ nɨ nakɛgʉ na kʉɓangakʉ, kamutomosyo mʉtʉʉ nɨmɔ mʉkana ndɨ. Nokpikaga ndɨ ɓɛyɔ ko bulya ɨzɨyɔ nɨyɔ Kunzi ɛpá ndɨ, 16 kaika mʉgya-ligubo ka Yeso-Kilisito luga wa ɓɛvananza nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. Nakagya ligubo abɛ kumu ko Kunzi kaɓɨkyaga Mongoni Manza kakɨ, iba ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓɨɨtɨ apɛpɛ nɨnɔ aɓosilaga Kunzi, apɛpɛ nɨnɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓuɓisoni ɓitu. 17 Kʉsɔ wa matɨkana kusu na Yeso-Kilisito, nakwanana nɛkɨ kaɨbɨba ko bulya ligubo nɨlɔ nakagyɨlya Kunzi. 18 A ɓɛyɔ, nakɨkpʉnda kaɓɨkya lɨkpʉmʉka, ika nɨlɔ aka lɔ Kilisito otulyosa ndɨ pisi kʉ kamɨ kyɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓamibi Kunzi. Agya ndɨ nɨlɔ pisi ka mʉnzɨna na yɨgya kamɨ, 19 pisi ko ngu ya mokingyosi na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ nagya ndɨ ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu. Kinili, naɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza ka Kilisito ka ɓa pa ɓayasɨ katʉkya ka Yelusalɛma na kadwɛ ka iwili ya Ililiko. 20 Luki limoti, na ndɨ kapa kaɓɨkyaga Mongoni Manza asɨ ka ɓapa nɨɓayɔ ɓakanukonigʉ mino mongoni ka Kilisito, kyɛ nakɛgʉ ndɨ kapa kopika ka muɓumbe ka mʉtʉ wagɔgɔ. 21 Nagya ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso aɓɨkya mino ɓɛ:

«Ɓatʉ nɨɓɔ ɓakʉɓɨkyagagʉ ndɨ Mongoni kakɨ, ɓamɨnatʉ ndɛkɛ,

a ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakʉkanagʉ ndɨ Mongoni kakɨ, ɓotombisyatʉ ndɛkɛ.»*

Pɔlɔ a na tamanaga kaaga ka Lʉma

22 Ligubo lo Mongoni Manza lɔ ɛkpɨngba ndɨ nganga ɓɨkyɔ kaɨnda ku kunu kʉ. 23 Luki limoti, mbɨya wanʉ nomoni ligubo kamɨ ka ɓewili ɓi nɨɓayɨ. Kʉsɔ wa ɓyanga ɓudingi, nikaga na mʉsasa kaɨnda kamʉmɨna. 24 Naɓyɛ ɓanʉ kʉ, ngbingo yi nɨnɔ nika ɓanʉ mino kaɨnda ka Ɨsɨpanyɛ. A ɓɛyɔ, na na mʉtamanagɨ kamʉmɨna wa nika ɓanʉ mino kakɨtaga kʉ ɓɛyɔ. Togwa ɓanʉ na iɓunu magyagya ka masyɛ makɛɗɛ. Na gɔnɨ kapa ambɛ ipoponito ɓanʉ ko bulya lɨgʉndʉ li nɨlɔ. 25 Luki limoti, mbɨya wanʉ, nakaɨnda ka Yelusalɛma kagya ligubo pa imoti na ɓatʉ ko Kunzi nɨɓɔ kʉ ɓɛyɔ. 26 A ɓɛyɔ, ɓakilisito ɓa iwili ya Makedonia na nɨɓɔ ɓa Akaya ɓukononi ɓi, ɓʉmʉmʉla ɓangyɔ ko bulya ka ɓatʉ ɓa yangya nɨɓɔ ɓa luga ka ɓatʉ ko Kunzi nɨɓɔ ɓa ka Yelusalɛma. 27 Ɓukononi ɓi nɨ ɨɓʉ aka kaʉmʉmʉla ɓangyɔ ɓi nɨɓɔ kyɛ okwononi ɓi kagya ɓɛyɔ aka yɔ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓinisana ndɨ na muhukuso ko bulya ka Ɓayuda, okwononi nɛkɨ ɓɛ ɨɓʉ ɓusingyitɔ gɔnɨ Ɓayuda na mukumbo kaɓʉ. 28 Wa nama ɓanʉ mino kaʉlʉpyá ɓangyɔ ɓi nɨɓɔ, naɓyɛ ɓanʉ pisi kʉ kunu kaaga ka Ɨsɨpanyɛ. 29 Nakaiba ambɛ wa nosila ɓanʉ mino ku kunu kʉ, nadwɛ ɓanʉ mutumo na ɓʉɓʉnga ka Yeso-Kilisito ɓɨɗɛ.

30 Ɓamamakɨ, nakaɨtatanaga na iɓunu ko lina ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, na ka sɨpananɨsɔ nɨsɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu apága ambɛ isingyoni ka lʉnga nɨlɔ no mino pisi ka malʉmba. 31 Ilumbilyoni ambɛ Kunzi eɓuulyogitɔ ka maɓɔkʉ ka ɓomuyoniso ɓo Mongoni Manza nɨɓɔ ka Yudɛa, iba ɓatʉ ko Kunzi nɨɓɔ ka Yelusalɛma ɓʉtɨlyɨtɔ ɓangyɔ nɨɓɔ nakaɨnda na iɓu. 32 Kʉwa wa gɔ wa, Kunzi kapa, nadwɛ ɓanʉ ku kunu kʉ, mutumo na magyagya ɓɨɗɛ. Noyukuma ɓanʉ mino yɨkɛɗɛ luga kunu. 33 Kunzi nɨnɔ apága mazɨyɔ iki pa imoti na iɓunu ɓasɨ. A ɓɛyɔ.

16

Pɔlɔ akaumuusogo Ɓakilisito Ɓalʉma

1 Namusilyi mʉsalɨ kusu ɓɛyɔ ka Foibɛ nɨnɔ a mʉgya-ligubo ka kanisa ya Kenekulɨa, 2 ambɛ mutilyoni ɓɨnza ko lino ka Mombukwono-dosu, ɓɛyɔ okwononi mino kaʉgyɨlya ɓatʉ ko Kunzi. Musingyoni ka masɨ nɨmɔ ika na nzoyi yi. A ɓɛyɔ, ɨyɨ obinikoni ɓuti ka ɓatʉ ɓudingi gʉtʉgʉ ɨmɨ aka mombukwana-dakɨ yi.

3 Namuusogito Pelesila ɨɓʉ na mbʉnyakɨ ɓɛyɔ ka Akila, iɓusu na ɨɓʉ ta ɓagya-ligubo ka Yeso-Kilisito. 4 Ɓa ndɨ ɓuwobi kolumwogo ko bulya kamɨ. Kɛgʉ asɨ ɨmɨ aka nɔ nakaumigisyo ɨbɨba, luki limoti makanisa ma giyo ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓakagya ɓɛgɛyɔ. 5 Numuusogito gɔnɨ ɓatʉ ɓa kanisa nɨɓɔ ɓamʉmʉkanaga ka ndaɓʉ kaɓʉ. Namuusito wai-damɨ ɓɛyɔ ka Ɨpɛnɛtʉ nɨnɔ a mʉtʉ wa mambwa ka baya mongoni ka Kilisito ka iwili ya Azia. 6 Namuusogito Malia nɨnɔ amugugubya ndɨ kʉgbɛ. 7 Numuusogito ɓava-kʉkamɨ ɓɛyɔ ka Andoloniko na Yunia, nɨɓɔ ɓatigwi ndɨ na ɨɓʉ ka bɔlɔkɔ. Ɓa na ɨbɨba yidingi luga ka ɓatʉtʉmbwa, ɨɓʉ gɔnɨ ɓɔ ɓɨɨta ndɨ ɓakilisito kambwa kamɨ.

8 Namuusito Apuliatʉ, wai-damɨ mʉpaka kʉsɔ ka Mombukwono-dosu. 9 Namuuso Ulubano, mʉgya-ligubo ka Kilisito pa imoti na iɓusu, na Sitakisi, wai-damɨ mʉpaka. 10 Namuuso Apɨlɛ, nɨnɔ igwinanaga ndɨ ka baya. Numuusogo gɔnɨ ɓatʉ ɓa ndaɓʉ ka Alisitobulu. 11 Namuusito mamakɨ ɓɛyɔ ka Elodiyo. Numuusogo ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana Mombukwono-dosu, nɨɓɔ ɓikaga ka ndaɓʉ ka Nalukiso. 12 Namuusogito Tɨlɨfɨna ɨɓʉ na Tɨlɨfʉsa. Ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓaguguɓya ndɨ Mombukwono-dosu na kɛkɛlɛ. Namuusogo gɔnɨ wai-damɨ ɓɛyɔ ka Palusi, nɨnɔ agyɨlya ndɨ gɔnɨ Mombukwono-dosu ligubo na kɛkɛlɛ. 13 Namuusito Lʉfʉ, nɨnɔ mʉgya-ligubo walɨngʉnʉ ka Mombukwono-dosu na amakɨ. Ɨyɨ mama yi nɨnɔ navaga gɔnɨ abɛ mama aka ɓɨkpɛ. 14 Namuusito Asukilisito, Fuligo, Ɨlɨmɛ, Patʉlʉba, Ɨlɨma na ɓomomosu nɨɓɔ ɓa pa imoti na ɨɓʉ. 15 Namuusito Fɨlɔlɔgɔ na Yulia, Nɨlɨɔ na mʉsalɨ kakɨ, Ulipa na ɓatʉ ko Kunzi ɓasɨ nɨɓɔ ɓa pa imoti na ɨɓʉ. 16 Tilyononi, mopututonogo abɛ ɓomika-muko. Makanisa ka Kilisito masɨ amumuusogito.

Lɨkpʉmʉka la muliɓo

17 Iɓunu ɓamamakɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ wiminyonito na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamakya yɨgbananaga, kyɛ ɓakaʉtʉmba ɓakilisito ko pisi ya ɓungbingbili, ɓanagya di na nɨlɔ ɓamuwonisilya ndɨ. Makuɓyenitɔgʉ. 18 A ɓɛyɔ, inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ kagugubyo Kilisito, Mombukwono-dosu, luki limoti ɓakoguguɓyo asɨ ɓamʉma kaɓʉ aka. Pisi ka mʉnzɨna kaɓʉ mandɛngɛ-ndɛngɛ na ma kʉɓɔɓɔkʉ, ɓʉɓɔɓɔgɔ ɓatʉ ɓa mambɛngɨ mopoli. 19 Ɓatʉ ɓasɨ ɓibagatʉ ɓɛyɔ iɓunu maɓangaga mino Mombukwono-dosu. Kinili, nakogwa magyagya ko bulya kunu. Nakapa ambɛ wikoni ɓagɛgɛlɛ ɓʉgya lɨkpʉmʉka lanza, mika ɓakɨmɨnya kakya ɓʉnyɛ. 20 Kunzi, nɨnɔ apága mazɨyɔ, aɗɨtagatʉ ɓanʉ Abɨlɨ kusili wa ɓakagba kunu. Ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito iki pa imoti na iɓunu.

21 Timotio, nɨnɔ tagyaga na ɨyɨ ligubo amumuusito. Ɓava-kʉkamɨ ɓɛyɔ ka Lukio, Yasoni na Sosipateli ɓamumuusogito gɔnɨ. 22 Ɨmɨ Telitio, nɨnɔ nokpiki moɓiso mi nɨma, namumuusito ko lino ka Mombukwono-dosu.

23 Gayɔ, nɨnɔ etilyi ɓi kʉ kakɨ amumuusogito. Ɓatʉ ɓa kanisa ɓamʉmʉkanaga kʉ kakɨ. Ɨlasɨtɔ nɨnɔ oɓuulyogo ɓuyi ɓa gʉɗʉ amumuusito, gʉtʉgʉ momosu ɓɛyɔ ka Kwalatʉ.

[ 24 Ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito iki pa imoti na iɓunu ɓasɨ. A ɓɛyɔ.]

Bibiso ya muliɓo

25 Tabibisini Kunzi! Ɨyɨ nɔ akwanana kamungotiso ka baya, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mongoni Manza nɨmɔ nakaɓɨkyaga o mino kaɓɨkya. Pisi ka Mongoni Manza mi nɨmɔ nakaɓɨkyaga ko bulya ka Yeso-Kilisito, Kunzi ibisikosa ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a ndɨ la kɨsʉma katʉkya ka ɓʉndɛlɨ aka. 26 Luki limoti mbɨya wanʉ, ipupisoni kʉwa ɓɨngbanganya pisi ka moɓiso ka Ɓogyalandʉ, Kunzi wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ opóni mʉtʉʉ ɓɛkyɛ ɓɛvananza ɓayasɨ ɓabaɨlyɨ, ɓagya mʉtʉʉ mi nɨmɔ. 27 Kunzi mʉkaka, mombukwana ɓʉgɛgɛlɛ ɓasɨ avɨ ɨbɨba pisi ka Yeso-Kilisito ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A ɓɛyɔ.

* 1:17 1:17 Wanda ka Abakuki 2:4.

* 3:4 3:4 Wanda ka Mambʉ 51:6.

* 4:3 4:3 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 15:6.

* 4:8 4:8 Wanda ka Mambʉ 32:1-2.

* 4:11 4:11 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 17:9-14.

* 4:13 4:13 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 12:2-3; 17:4-6; 22:15-18.

* 4:17 4:17 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 17:5.

* 4:18 4:18 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 15:5.

* 7:7 7:7 Wanda ko Pupo 20:17; Yɨgɨlya 5:21.

* 8:36 8:36 Wanda ka Mambʉ 44:22.

* 9:7 9:7 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 21:12.

* 9:9 9:9 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 18:10, 14.

* 9:11-12 9:11-12 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 25:23.

* 9:13 9:13 Wanda ka Malaki 1:2-3.

* 9:15 9:15 Wanda ko Pupo 33:19.

* 9:17 9:17 Wanda ko Pupo 9:16.

* 9:25 9:25 Wanda ka Ɔsɛya 2:25.

* 9:26 9:26 Wanda ka Ɔsɛya 2:1.

* 9:28 9:27-28 Wanda ka Isaya 10:22-23.

* 9:29 9:29 Wanda ka Isaya 1:9; Mʉpʉnganagɨ 19:23-28.

* 9:33 9:33 Wanda ka Isaya 8:14; 28:16.

* 10:5 10:5 Wanda ka Ɓalawi 18:5.

* 10:8 10:6-8 Wanda ka Yɨgɨlya 30:12-14.

* 10:13 10:13 Wanda ka Yuweli 3:5.

* 10:15 10:15 Wanda ka Isaya 52:7.

* 10:16 10:16 Wanda ka Isaya 53:1.

* 10:18 10:18 Wanda ka Mambʉ 19:5.

* 10:19 10:19 Wanda ka Yɨgɨlya 32:21.

* 10:21 10:21 Wanda ka Isaya 65:2.

* 11:4 11:4 Wanda ka 1 Ɓangama 19:18.

* 11:8 11:8 Wanda ka Yɨgɨlya 29:3; Isaya 6:10.

* 11:16 11:16 Wanda ka Lɨtatanga 15:19-20.

* 11:34 11:34 Wanda ka Isaya 40:13.

* 11:35 11:35 Wanda ka Yɔbʉ 41:3.

* 12:19 12:19 Wanda ka Yɨgɨlya 32:35.

* 12:20 12:20 Wanda ka Mogbitoku 25:21-22.

* 13:9 13:9 Wanda ko Pupo 20:13-17; Yɨgɨlya 5:17-21; Ɓalawi 19:18.

* 14:2 14:2 Wanda ka 1 Ɓakolito 10:25-27.

* 14:11 14:11 Wanda ka Isaya 45:23.

* 14:16 14:16 Wanda ka 1 Ɓakolito 10:29.

* 15:3 15:3 Wanda ka Mambʉ 69:10.

* 15:9 15:9 Wanda ka Mambʉ 18:50.

* 15:10 15:10 Wanda ka Yɨgɨlya 32:43.

* 15:11 15:11 Wanda ka Mambʉ 117:1.

* 15:12 15:12 Yɛsɛ: A ndɨ abakɨ Daudi.

* 15:21 15:21 Wanda ka Isaya 52:15.

1Ɓakolito

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Balʉwa wa mambwa

nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓakolito

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Pɔlɔ nɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Kolito balʉwa yi nɨmʉ. Ɨnda ndɨ kʉ ɓɛyɔ ka lɨgʉndʉ kakɨ la yɨɓa, agya syangasʉ simoti na ɓatɨmba maɗɨya. Ko ngbingo yi nɨnɔ, ʉɓɨkyaga ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda Mongoni Manza kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓapʉnga ndɨ mino kaɓyɛ pisi ka Kilisito. Kolito a ndɨ gʉɗʉ wanza kʉgbɛ ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓabato ɓosilogoku ndɨ wa kotukyoku ka ɓapa ɓayasɨ, na ɓambula ɓikaga ndɨ gɔnɨ ɓudingi. Ɓaɗanda ɓakɛgʉ ndɨ na kɨsa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ. Ka muliɓo, ɓuɓungusaga ndɨ ɓakilisito ɓa Kolito.

Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ akpamya ndɨ Pɔlɔ katamana ko bulyo yi, kadwɛ kʉ kwa kʉ ukpikilya ndɨ mino balʉwa wa mambwa (wanda 1 Ɓakolito 5:9), kaʉɓɨkya ɓɛ ɓakosyonitɔgʉ ka mʉɗɔngɔ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. A ɓɛyɔ, Ɓakolito ɓakpikilyatʉ ndɨ Pɔlɔ. Luki limoti, ɓakaɓyɛgʉ ndɨ mʉtɨwɨ mudingi nɨmɔ ʉpá ndɨ. Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓodoku ndɨ katʉmbʉlyaga Pɔlɔ makpʉmʉka dididi ko bulya ka Ɓakolito, mongoni mi nɨmɔ kɛgʉ ndɨ manza.

Osisilya kʉwa ndɨ kausikisya ka balʉwa yi nɨnɔ ɓakpikilya ndɨ nɔ, ʉpá gɔnɨ mʉtɨwɨ. Pɔlɔ ʉpá ndɨ mʉtɨwɨ ko bulya makpʉmʉka makpʉ abɛ yɨgbananaga ka Ɓakilisito, ɓɨlya, vanana, kalya makɔlɔ nɨmɔ ɓopí ka apɛpɛ wa gbɨlɨtɔ, Malɨlɨ ka Mombukwono-dosu, makpʉmʉka mi nɨmɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu apága, na pupo ka mbʉkʉ.

Pɔlɔ a ndɨ wakisiso ko misa ka ɓʉ kaʉtʉmbʉlyaga makpʉmʉka mi nɨmɔ okwononi ndɨ ʉɓɨkyɨ. Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ yigwinonogo na Yeso aka yɔ okwononi kapá pisi ka makpʉmʉka mi nɨmɔ, na kaika na sɨpananɨsɔ na mʉmbanzʉ okitogi makpʉmʉka masɨ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1-9

Ɓakilisito ɓokokwononigʉ kabʉmana ikanɨ kaɨgbananaga 1:10–4:21

Ɓakilisito ɓokokwononigʉ kagyagyana 5:1–6:20

Ɓalʉkʉ na ɓoko kaɓʉ 7:1-40

Okwononi kamʉkana Kunzi nɨ kɛgʉ gbɨlɨtɔ 8:1–11:1

Ɓɛyɔ ɓakilisito ɓokwononi mino kaiko ka makanisa 11:2–14:40

Ɓɛyɔ Kilisito aɗɨtaga ndɨ mino kukwakʉ 15:1-58

Kabɨnɨka ɓuti ka ɓatʉ ɓa yangya 16:1-4

Pɔlɔ a wakɨtʉlya ka lɨgʉndʉ 16:5-12

Mʉtɨwɨ na yuuso 16:13-24

1

Yuuso

1 Ɨmɨ, Pɔlɔ, Kunzi ɛmakaga ndɨ ɓɛ niki atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito kyɛ ɨyɨ Kunzi nɔ abaɨlya ndɨ. Iɓusu na mika-mama ɓɛyɔ ka Sositeni, tamumuusito. 2 Namukpikilyi iɓunu kanisa ko Kunzi nɨyɔ a ka Kolito, iɓunu nɨɓɔ Kunzi amʉmakaga ndɨ ɓɛ wikoni ɓatʉ kakɨ ɓɨkpɛ, amuɓuɓisa ndɨ ɓitu pisi ka Yeso-Kilisito. Balʉwa yi nɨmʉ, a gɔnɨ ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓatwaga lino ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ka ɓapa ɓayasɨ ka ɔɓɨlɨ. Ɨyɨ nɔ a Mombukwana-daɓʉ na Mombukwono-dosu gɔnɨ. 3 Obosu Kunzi ɨɓʉ na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓamuɗukilyi ɨzɨyɔ na mazɨyɔ.

Pɔlɔ akamigisilya Kunzi ɨbɨba

4 Namigisyaga Kunzi nɨnɔ kamɨ ɨbɨba masyɛ masɨ ko bulya kunu, ka ɨzɨyɔ nɨyɔ amʉpá ndɨ pisi ka Yeso-Kilisito. 5 A ɓɛyɔ, pisi kaiko luki limoti na Kilisito, Kunzi amupóni ndɨ lɨngama lasɨ, nɨlɔ la mʉnzɨna na nɨlɔ la yimibo. 6 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ akainisono pisi kaigwinonogo kunu ko mongoni nɨmɔ takamʉpága kʉgʉ ka Kilisito. 7 Mbɨya wanʉ, kɛgʉ nɛkɨ ɓata na apɛpɛ ko Kunzi gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ amuɓwi, iɓunu ɓi nɨɓɔ makaɓʉndaga ngbingo nɨnɔ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito igoku ndɛkɛ mino. 8 Ɨyɨ nɔ amumomosa ndɛkɛ lɨngʉnʉ kadwɛ ka muliɓo, kyɛ mʉmbanzʉ kamuɓukulyogonitɔgʉ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka ka lɨsyɛ li nɨlɔ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito odoku ndɛkɛ mino. 9 Kunzi utulyosogo ɓagʉmɛ kakɨ ɓasɨ. Ɨyɨ nɔ amʉmakaga ndɨ ɓɛ wikoni luki limoti no mikakɨ ɓɛyɔ ka Yeso-Kilisito, Mombukwono-dosu.

Yɨgbananaga ka Kanisa ya Kolito

10 Ɓomika-mama, nakaɨgama na iɓunu ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ambɛ wikoni na yʉkanana. Yɨgbananaga kikonitɔgʉ luga kunu! Wikoni luki limoti, lɨmbɛngɨ limoti na tamanaga yimoti. 11 A ɓɛyɔ, ɓomika-mama, ɓatʉ ɓa lɨvananza ka Kolowe ɓeɓikyi ɓi ɓɛ atʉ na kʉkanaga luga kunu. 12 Nakapa kaɓɨkya ɓɛ: luga kunu, mʉtʉ ɓemoti akaɓɨkyaga ɓɛ: «Ɨmɨ, na mʉtʉ ka Pɔlɔ!» Wagɔgɔ ɓɛ: «Na ɨmɨ mʉtʉ ka Apɔlɔ!» Wagɔgɔ ɓɛ: «Na ɨmɨ mʉtʉ ka Pɛtɛlɛ!» Wagɔgɔ ɓata ɓɛ: «Na ɨmɨ mʉtʉ ka Kilisito!» 13 Makasɨma ɓɛ Kilisito a wakɨgbananaga? Ambɛ, Pɔlɔ nɔ ɓabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba ko bulya kunu? Ikanɨ, mogwa ndɨ iɓatiso ko lino ka Pɔlɔ? 14 Nakamigisya Kunzi ɨbɨba, kyɛ nakaɓotisagʉ ndɨ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu, kiki nɨ Kilisipo aka na Gayɔ. 15 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, kɛgʉ nɛkɨ na nɨnɔ akwanana kaɓɨkya ɓɛ ɓaɓotisa ndɨ ko lino kamɨ. 16 Iyo, iyo! Naɓotisatʉ ndɨ gɔnɨ Sɛtɛfanɔ na ɓatʉ ɓa ndaɓʉ kakɨ. Luki limoti, nakibigʉ ikanɨ naɓotisa ndɨ ɓata mʉtʉ wagɔgɔ tino. 17 Kilisito ketikokugʉ ndɨ kauɓotiso ɓambanzʉ, luki limoti, kaɓɨkyaga Mongoni Manza. Kapagɨgʉ ɓɛ naɓɨkyagɨ Mongoni Manza mi nɨmɔ na mʉnzɨna ma yimibo ka ɓambanzʉ, kyɛ ɨzangɨya ya kukwakʉ ka Kilisito ka mʉsalaba kikonitɔgʉ payaya.

Yeso-Kilisito nɨ ngu na yimibo ko Kunzi

18 A ɓɛyɔ, Mongoni Manza ma kukwakʉ ka Kilisito ka mʉsalaba a abɛ lɨkpʉmʉka la ɓungingi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakoɓungogo. Luki limoti, a ngu ko Kunzi ku kusu ɓi nɨɓɔ tinisono na muhukuso. 19 Kyɛ Moɓiso Motu aɓɨkya ɓɛ:

«Nɨna ndɛkɛ ɓʉgɛgɛlɛ ka ɓagɛgɛlɛ payaya,

Napʉta yimibo ka ɓatʉ ɓa yimibo.»

20 Kʉwa wa, ɓatʉ ɓa yimibo ɓaɓɨkya sɛ kʉwa ɓata ɓʉnɨ? Gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓa balʉwa aka? Ikanɨ ɓatʉ ɓakibo mʉnzɨna? Kunzi owonisiloni ndɨ ɓɛ yimibo ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ a ɓungingi. 21 A ɓɛyɔ, Kunzi, pisi ka yimibo kakɨ omosoni ndɨ ɓɛ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓakamibonito pisi ka yimibo kaɓʉ. Kinili, ɨna ndɨ ɓɨnza kauhukusogo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓabaya pisi ka mongoni nɨmɔ naɓɨkyaga, aninisono abɛ lɨkpʉmʉka la ɓungingi. 22 Ɓayuda ɓapaga ɨɓʉ ɓɛ ɓʉgyɨlyɨ makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga kyɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ. Ɓagiliki ɓakɨsaga ɨɓʉ yimibo. 23 Wɨna sɛ, iɓusu takaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Kilisito nɨnɔ ɓabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba. Ɓayuda ɓaɓɨkyaga ɓɛ Mongoni mi nɨmɔ a lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ogwisisogo ka baya, na Ɓagiliki ɓanaɓɨkya ɨɓʉ ɓɛ a lɨkpʉmʉka la ɓungingi. 24 Luki limoti, ka ɓatʉ nɨɓɔ Kunzi ʉmakaga ndɨ, iki Muyuda ikanɨ Mugiliki, Kilisito a ngu na yimibo ko Kunzi. 25 A ɓɛyɔ, lɨkpʉmʉka li nɨlɔ Kunzi agyaga aninisono abɛ ɓungingi, a ɓʉgɛgɛlɛ ɓudingi kakɨtaga ɓʉgɛgɛlɛ ka ɓambanzʉ. Na nɨlɔ inisonogo abɛ kiko ɓʉpɔ kʉ kakɨ a no ngu kakɨtaga ngu ka ɓambanzʉ.

26 Ɓomika-mama, winoni mbɛyɨ ɓɛyɔ Kunzi amʉmakaga mino: luga kunu, kaɓyɛnɛnɛ na tamanaga ya lɨmbanzʉ, ɓatʉ ɓa ɓʉgɛgɛlɛ ɓa ɓakɛɗɛ, ɓatʉ ɓa kinisoniso ɓa ɓakɛɗɛ na ɓatʉ ɓa ɨbɨba ɓa ɓakɛɗɛ gɔnɨ. 27 Luki limoti, Kunzi apʉnaga ndɨ makpʉmʉka nɨmɔ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓɨnaga abɛ kiko ma payaya, kyɛ upísisi ɓatʉ ɓa ɓʉgɛgɛlɛ suni. Apʉnaga ndɨ makpʉmʉka nɨmɔ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓɨnaga abɛ kiko ma ɓʉpɔ, kyɛ upísisi ɓatʉ ɓo ngu suni. 28 Apʉnaga ndɨ gɔnɨ makpʉmʉka nɨmɔ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓɨnaga abɛ kɛgʉ na ɨzangɨya, nɨmɔ ma payaya ko misa ka ɓambanzʉ na nɨmɔ kɛgʉ pɔ gʉtʉgʉ luki, kyɛ apʉtɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ ɓɨnaga abɛ kiko ma ɨzangɨya. 29 Kinili, kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana kaɨbɨba kambwa ko Kunzi. 30 Pisi kʉ kakɨ, iɓunu ma luki limoti na Yeso-Kilisito na ɨyɨ nɔ atidulyoku ndɨ na yimibo nɨyɔ otukyoku ko Kunzi. Pisi ka Kilisito, Kunzi atigyoni ndɨ ɓatʉ ɓongbingbili, ɓatʉ ɓotu, atɨkʉlaga ka ɓʉnyɛ. 31 Kinili, Moɓiso Motu aɓɨkyaga ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kapa kaɨbɨba, ɨbɨbɨ na nɨlɔ Mombukwono-dosu agya.»*

2

Mongoni Manza ko bulya ka Yeso nɨnɔ ɓabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba

1 Ɓomika-mama, ngbingo yi nɨnɔ nɨnda ndɨ mino ku kunu kamʉɓɨkyaga Mongoni kʉgʉ wa ɓodikiɗi ko Kunzi, ɨmɨ, nakiwonisilagʉ ndɨ abɛ mʉtʉ wa kiba mʉnzɨna ikanɨ abɛ mʉtʉ wa yimibo yidingi. 2 A ɓɛyɔ, wa na ndɨ mino luga kunu, nakapagʉ ndɨ kobiso lɨmbɛngɨ ka makpʉmʉka magɔgɔ, kiki asɨ kamibo Yeso-Kilisito aka nɨnɔ ɓabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba. 3 Kinili, nɨnda ndɨ ku kunu ka ɓʉpɔ, nzʉyɨ anɛtwa ɓɨkyakyakya na kʉɓangakʉ. 4 Mʉnzɨna na mʉtʉʉ kamɨ kɛgʉ ndɨ nɨmɔ makuɓulisya ɓambanzʉ ikanɨ nɨmɔ ma yimibo ya ɔɓɨlɨ. Luki limoti, Lɨmbɛngɨ ko Kunzi a ndɨ kowonisila ngu kakɨ, 5 kyɛ baya kunu kigumyonitɔgʉ ka yimibo ka ɓambanzʉ, luki limoti ko ngu ko Kunzi.

Ɓʉgɛgɛlɛ ko Kunzi

6 Ngbingo yi nɨnɔ tʉtɨwago mino ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉngata ka baya, tatɨwaga na yimibo ya lɨngʉnʉ nɨ kɛgʉ nɨyɔ ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, ikanɨ nɨyɔ ka ɓangama, kyɛ ɓa ɓatʉ ɓulumwogo. 7 Yimibo nɨyɔ tanzɨnaga na iyu, a nɨyɔ otukyogoku ko Kunzi. A lɨkpʉmʉka nɨlɔ mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kotombisyo na yimibo kakɨ ɓɨkpɛ na a lakɨsʉma ka ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ Kunzi oɓungusyaga ndɨ kambwa kagya ɔɓɨlɨ kyɛ tikito gɔnɨ ka ɨbɨba kakɨ. 8 Luga ka ɓangama ɓa ɔɓɨlɨ, kɛgʉ na ɓemoti nɨnɔ iba ndɨ yimibo yi nɨyɔ. Ɓakiba ndɨ, iba ɓakabangɨlagagʉ ndɨ Mombukwana ɨbɨba ka mʉsalaba. 9 Luki limoti, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikogo mino ka Moɓiso Motu ɓɛ:

«Nɨlɔ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kɨnagʉ ikanɨ kaʉkana,

nɨlɔ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓɛmoti aka katamanagagʉ,

imu mɔ Kunzi oɓungusyaga ndɨ ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓapaga.»*

10 A ɓɛyɔ, Kunzi atihukulya ndɨ iɓusu ɓɨngbanganya dikiɗi kakɨ pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu. Lɨmbɛngɨ-Lotu ibaga masɨ, gʉtʉgʉ tamanaga nɨyɔ ayakɨsʉma kʉsɔ ko Kunzi. 11 Kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana kaiba tamanaga ka mʉtʉ wagɔgɔ, kiki nɨ lɨmbɛngɨ nɨlɔ aka lɔ a kʉsɔ ka mʉtʉ yi nɨnɔ. A ɓɛgɛyɔ, kɛgʉ na nɨnɔ akwanana kaiba tamanaga ko Kunzi, kiki asɨ Lɨmbɛngɨ ko Kunzi aka. 12 Takinisanagʉ ndɨ iɓusu na lɨmbɛngɨ la ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. Luki limoti, na Lɨmbɛngɨ nɨlɔ otukyoku ko Kunzi, kyɛ tibi makpʉmʉka manzanza nɨmɔ Kunzi atɨpá ndɨ ka ɨzɨyɔ. 13 Ngbingo yi nɨnɔ tanzɨnaga mino, takanzɨnagɨgʉ na yimibo ka ɓambanzʉ, luki limoti, taɓɨkyaga nɨlɔ Lɨmbɛngɨ ko Kunzi atiwonisilogo, tanozukogo makpʉmʉka ma Lɨmbɛngɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ kʉsɔ kaɓʉ.

14 Mʉtʉ yi nɨnɔ ikaga ɨyɨ na tamanaga ka ɓambanzʉ aka, kabaɨlyagɨgʉ lɨkpʉmʉka nɨlɔ otukyogoku ka Lɨmbɛngɨ ko Kunzi. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a ɓungingi kʉ kakɨ, kakwananɨgʉ kotombisyo, kyɛ Lɨmbɛngɨ-Lotu aka lɔ awonisilo ɓi. 15 Mʉtʉ nɨnɔ a na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi akwanana kotombisyo makpʉmʉka masɨ. Luki limoti, nɨmɔ Lɨmbɛgɨ ko Kunzi agyaga ɨyɨ, kɛgʉ na mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana kotombisyo. 16 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikogo mino ka Moɓiso Motu ɓɛ:

«Wanɨ nɔ ibaga tamanaga ka Mombukwono-dosu?

Wanɨ nɔ akwanana katɨwa?»*

Luki limoti, iɓusu, ta na tamanaga ka Kilisito!

3

Ɓatʉ ka Kilisito nɨ ɓa wanɨ?

1 Ɓomika-mama, wa ta ndɨ mino na iɓunu, nakamʉnzɨnɨlyagɨgʉ ndɨ ɨmɨ abɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi. Luki limoti, akʉngaga ndɨ ɓɛ namʉnzɨnɨlyɨ abɛ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, abɛ ɓomiki ɓakɛkɛkɛ ka baya. 2 Namʉpága ndɨ molungo aka nɨ kɛgʉ malɨlɨ mousu-usu kyɛ makakwananɨgʉ ndɨ kotokwo. Gʉtʉgʉ mbɨya wanʉ, makakwananɨgʉ ɓɛgɛyɔ, 3 kyɛ ma mbɛyɨ ɓata abɛ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉna aka mʉ. A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ mo mino no miso mopi na mosooni luga kunu, nɨyɔ kɛgʉ kowonisilo ɓɛ ma mbɛyɨ ɓata abɛ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ aka? Yɨgya kunu kɛgʉ kaɓyɛnɛnɛ na nɨyɔ ya ɔɓɨlɨ aka? 4 Ngbingo yi nɨnɔ ɓemoti luga kunu o mino kaɓɨkya ɓɛ: «Na ɨmɨ mʉtʉ ka Pɔlɔ», na wagɔ ɓɛ «Na ɨmɨ mʉtʉ ka Apɔlɔ», yɨgya yi nɨyɔ kɛgʉ mbɛyɨ ya ɔɓɨlɨ?

5 Apɔlɔ mbɛyɨ nɨ wanɨ? Na Pɔlɔ nɨ wanɨ? Iɓusu, ta ɓagya-ligubo ko Kunzi, nɨɓɔ tamʉwanyaga ndɨ pisi ya baya. Tagya ndɨ ɓɛyɔ kaɓyɛnɛnɛ na apɛpɛ nɨnɔ Mombukwono-dosu apá ndɨ mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka. 6 Ɨmɨ nakʉna ndɨ masɔlɔ, Apɔlɔ oɗukaga ɨyɨ no liɓo, luki limoti, Kunzi oɓokiso. 7 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ akʉnaga na nɨnɔ oɗukaga liɓo, ɓasɨ ɓa payaya. Kunzi yɨkaka aka nɔ a na ɨzangɨya kyɛ ɨyɨ nɔ oɓokisaga masɔlɔ. 8 Nɨnɔ akʉnaga na nɨnɔ oɗukaga liɓo, ɓasɨ ɓa mʉɗɔngɔnɨ. Kunzi akalya ndɛkɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka kaɓyɛnɛnɛ na ligubo nɨlɔ agya ndɨ. 9 A ɓɛyɔ, tagyaga ligubo pa imoti no Kunzi. Iɓunu, ma tiko kakɨ.

Ma gɔnɨ ndaɓʉ nɨyɔ akopiko. 10 Kaɓyɛnɛnɛ na apɛpɛ nɨnɔ Kunzi ɛpá, nakpɔ ndɨ muɓumbe mʉɗɔngɔnɨ abɛ mupipiko wa kimibo. Mbɨya wanʉ, mʉtʉ wagɔgɔ nɔ akopika kʉgʉ yi. Luki limoti, mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ɨmɨnyɨtɔ ɓɛyɔ o mino kopika kʉgʉ yi. 11 A ɓɛyɔ, mʉtʉ wagɔgɔ kakwananɨgʉ ɓata kobiso muɓumbe magɔgɔ kiki nɨmɔ aka mɔ. Muɓumbe mi nɨ Yeso-Kilisito. 12 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakwanana kopika kʉgʉ wa muɓumbe mi nɨmɔ na ɔlɔ, fɨza ikanɨ na matamʉ ma lɨgabʉ lapʉ, ɓagɔgɔ na makʉ, nyasɨ ikanɨ na kasa. 13 Ligubo ka mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka inisona ndɛkɛ ɓɨngbanganya ka Lɨsyɛ lɨkɔ mʉngɨmbɔ. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓuku akɨngɨla ndɛkɛ na owonisilo ɨzangɨya ya ligubo ka mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka. 14 Mʉmbanzʉ kopika ndɨ ka muɓumbe mi nɨmɔ nɨ ligubo kakɨ kopyigʉ, inisanatʉ ndɛkɛ na mʉkalya. 15 Luki limoti, ligubo li nɨlɔ kapyɛ, mʉtʉ yi nɨnɔ agya ndɨ, kinisonigʉ ndɛkɛ no luki. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ ahʉkatʉ ndɛkɛ, luki limoti, ahʉka ndɛkɛ abɛ kakɨtanaga luga wa lɨɗaɗa lo ɓuku.

16 Makibogigʉ mbɛyɨ ambɛ ma Ndaɓʉ ko Kunzi na Lɨmbɛngɨ kakɨ ikaga kʉsɔ kunu? 17 Mʉmbanzʉ kapanza Ndaɓʉ ko Kunzi, Kunzi apanza ndɛkɛ ɨyɨ ɓɛgɛyɔ. A ɓɛyɔ, Ndaɓʉ ko Kunzi a ɓitu, iɓunu ɓɔ ma ndaɓʉ yi nɨyɔ.

18 Mʉmbanzʉ kiɓonitɔgʉ mombukwana-dakɨ yi. Mʉmbanzʉ ɓemoti luga kunu kɨmɨna abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ a na yimibo ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, okwononi ɨgyɨ abɛ ngingi, kyɛ inisoni kʉwa na yimibo ya lɨngʉnʉ. 19 A ɓɛyɔ, yimibo ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ a ɓungingi ko misa ko Kunzi. Kinili, Moɓiso Motu aɓɨkya ɓɛ: «Kunzi ungyosaga ɓatʉ ɓa yimibo yi nɨyɔ ka ɓokoli kaɓʉ ɓɨkpɛ.»* 20 Aɓɨkyagatʉ gɔnɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu ibagatʉ tamanaga ka ɓatʉ ɓa yimibo, iba ɓɛ a ya payaya.»* 21 Mʉmbanzʉ kibibogonitɔgʉ nɛkɨ ko bulya ka mʉtʉ wa lɨtɔmbʉ, kyɛ makpʉmʉka masɨ a mo kunu, 22 iki Pɔlɔ, Apɔlɔ ikanɨ Pɛtɛlɛ, lɨtɔmbʉ, ɔɓɨlɨ, kukwakʉ, makpʉmʉka mambɨya ikanɨ nɨmɔ akodoku. Masɨ a mo kunu, 23 luki limoti, iɓunu ma ɓatʉ ka Kilisito, na ɨyɨ Kilisito a wa ko Kunzi.

4

Ɓatʉtʉmbwa ka Kilisito

1 Mokwononi nɛkɨ katɨva abɛ ɓagya-ligubo ka Kilisito nɨɓɔ Kunzi ubisa kaɓɨkyaga ɓodikiɗi kakɨ. 2 Mʉtʉ nɨnɔ ikaga na ligubo ɓɛyɔ ka nɨlɔ, okwononi kaika mʉtʉ wongbingbili. 3 Kʉ kamɨ, kagyɨgʉ luki kika nɨ iɓunu ikanɨ ɓazozi ɓa ɔɓɨlɨ makesombiso yi. Gʉtʉgʉ ɨmɨ aka, nakisombisigʉ nɨ ɨmɨ mombukwana-dakɨ yi. 4 Lɨmbɛngɨ a na ɨmɨ ɓɨdɛɛɛ, luki limoti, kɛgʉ ɓɛkyɛ na mʉtʉ wongbingbili. Zozi kamɨ nɨ Mombukwono-dosu. 5 Kinili, makasombisonitɔgʉ mʉmbanzʉ kambwa wo ngbingo nɨnɔ ibisa ndɨ. Ɓundogoni yigoku ka Mombukwono-dosu. Opupisa ndɛkɛ ka ɓʉngbanganya nɨlɔ a lakɨsʉma ko biti, owonisila tamanaga ya ɓodikiɗi nɨyɔ ka mambɛngɨ ka ɓambanzʉ. Kʉwa wa, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka inisona ndɛkɛ na ɨbɨba nɨyɔ okwononi na ɨyɨ kotukyoku ko Kunzi.

6 Ɓamamakɨ, novi likingyosi ka Apɔlɔ na nɨlɔ kamɨ ka mombukwana-dakɨ yi kyɛ amʉtɨwɨ. Takapa ambɛ ɓyeni likingyosi kusu, mibo isi ya mʉnzɨna mi nɨma: «Makokpokyononitɔgʉ kunzi wa Moɓiso.» Mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu kabibisonitɔgʉ mʉmbanzʉ sɨpakala, amɨna wagɔgɔ payaya. 7 Wanɨ nɔ ubiso kʉgʉ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ? Kɛgʉ mbɛyɨ Kunzi nɔ ʉpá ndɨ masɨ nɨmɔ wa na imu? Kika nɨ a ɓɛyɔ, ko bulya ɨkɨ sɛ kʉwa yɔ wo mino kaɨbɨba abɛ ɓakʉpágʉ ndɨ mʉpá?

8 Mbɨya wanʉ, ma kʉwa na masɨ nɨmɔ ma na nzoyi yi! Ma kʉwa na lɨngama! Miitoni ɓangama, luki limoti, takɛgʉ iɓusu ɓangama! Makiko ɓi ɓangama ka lɨngʉnʉ, iba talya ɓʉngama ɓi nɨɓɔ pa imoti na iɓunu. 9 Luki limoti, ɛgyɨlya abɛ iɓusu ɓatʉtʉmbwa, Kunzi atiitisoni ɓatʉ ɓa muliɓo. Ko misa ka ɓambanzʉ, ta abɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakwanana kaulumwisogo ka pa yangba. Ɔɓɨlɨ wasɨ, katʉkya ka ɓamalaika adwɛ ka ɓambanzʉ ɓakatɨmɨna abɛ ɓatʉ ɓa payaya. 10 Iɓusu, ta ɓatʉ ɓo bikyatʉ ko bulya ka Kilisito, luki limoti, ma iɓunu ɓatʉ ɓa ɓʉgɛgɛlɛ ka ɔɓɨlɨ kunu kʉsɔ ka Kilisito. Ta na ɓʉpɔ, luki limoti, ma iɓunu no ngu. Ɓamubibisaga iɓunu kʉgbɛ, luki limoti, ɓatɨmɨnaga iɓusu payaya! 11 Kadwɛ ko ngbingo yi nɨmʉ, takaigyogyiso na nza na mʉsasa, takɛgʉ na ɓotu, ɓakatɨbʉma, tanamama ɓɨgbagbagba. 12 Takaɨkɔ ɓungu ɓɨkya kagya mogubo iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi. Nɨyɔ ɓatɨtʉmbwaga, tuɗukulyaga ɓatʉ ɓi ɓʉɓʉnga. Nɨyɔ ɓatigyogyisogo, tɨkʉkaga asɨ manzʉ aka. 13 Ɓakatɨnzɨnzɨnya yanyɛnyɛ, tosikisya ɓɨwɛsɛɛɛ. Kadwɛ ko ngbingo yi nɨmʉ, ɓatɨmɨnaga abɛ makpʉmʉka mʉpɔ ma ɔɓɨlɨ, ɓatʉ ɓasɨ ɓanatɨnda asɨ na ɨnyʉkʉ aka.

14 Nakɛgʉ kamukpikilyo ɓɛyɔ kamupísa suni, luki limoti, a ko bulya kamʉtɨwa iɓunu abɛ ɓomikamɨ ɓʉpaka kʉgbɛ. 15 A ɓɛyɔ, gʉtʉgʉ ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ ɓakamuwonisilo kaiko kʉsɔ ka Kilisito, wiboni ambɛ obonu a ɓemoti aka. Ɨmɨ nɨ obonu pisi ka Yeso-Kilisito, kyɛ ɨmɨ nɔ namʉɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza. 16 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, kikiliki, ɓyeni yɨgya kamɨ. 17 Kinili, namutikilyi ɓi Timotio, mikamɨ mʉpaka, nɨnɔ wongbingbili kambwa ka Mombukwono-dosu. Ɨyɨ nɔ amutomosyaga ɓanʉ ɓopisi ka Yeso-Kilisito nɨɓayɔ naɓyɛgɛ ka ɔɓɨlɨ kamɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ nowonisilaga mino pa yasɨ ka makanisa masɨ.

18 Ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kunu ɓakaɨbɨba, ɓanasɨma ɓɛ nakodukugʉ ɓanʉ ɓata kamʉnda. 19 Luki limoti, Mombukwono-dosu kapa, nodokuto ɓanʉ ɓɨkwa kamʉnda. Nakobisigʉ ɓanʉ lɨmbɛngɨ ka mʉnzɨna ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɨbɨbaga ɓɔ, luki limoti, ka nɨlɔ ɓagyaga. 20 Kyɛ Ɓʉngama ko Kunzi kɛgʉ ko bulya mʉnzɨna, luki limoti, a ko bulya ngu ya yɨgya. 21 Makapa ɨkɨ? Makapa ɓɛ namudulyiku na mufimbo, ikanɨ na sɨpananɨsɔ na lɨmbɛngɨ la mazɨyɔ?

5

Ɓɨlya ka kanisa ya Kolito

1 Mongoni akaɗa pa yasɨ ɓɛ makagya lɨkpʉmʉka la ɓʉɗanda luga kunu. Ɓakaɓɨkya ɓɛ ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ ogikosini, kakɨtaga gʉtʉgʉ nɨɓɔ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi. A ɓɛyɔ, ɓakaɓɨkya ɓɛ atʉ na mʉtʉ ɓemoti luga kunu nɨnɔ avi ɓi muko abakɨ! 2 Na iɓunu makaɨbɨba kʉgbɛ! Makwanano ɓi kalya kumbu, makpumya mʉtʉ yi nɨnɔ ogyi inguo ya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ luga kunu. 3-4 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ no mino ɨmɨ ɓyɨ na iɓunu ka nzʉyɨ, na pa imoti na iɓunu ka lɨmbɛngɨ. Ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso, nokuni ɓi mʉngɨmbɔ ka mʉtʉ yi nɨnɔ ogyi ɓi ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ abɛ nakiko ɓi luga kunu. Ngbingo yi nɨnɔ mamʉmʉkanaga ndɛkɛ mino, nikaga ndɛkɛ pa imoti na iɓunu ka lɨmbɛngɨ, na ngu ka Mombukwono-dosu Yeso ikaga ndɛkɛ luga kunu. 5 Makwanana nɛkɨ kasʉta mʉtʉ yi nɨnɔ ka Abɨlɨ, iba nzʉyɨ kakɨ ya ɓʉnyɛ apʉtɨkanɨ,* luki limoti, lɨmbɛngɨ inisono na muhukuso ka lɨsyɛ nɨlɔ Mombukwono-dosu igoku ndɛkɛ mino.

6 Makɛgʉ na nɨlɔ mɨbɨba mino! Makibogigʉ mbɛyɨ ambɛ sɨbʉkʉsɔ sɨkɛɗɛ nɨsɔ ofulisaga mukati, ofulisaga mʉɓʉngʉ masɨ? 7 Wingumosoni nɛkɨ! Tumboni sɨbʉkʉsɔ si nɨsɔ sandɛlɨ sɔ. Na ɓɛyɔ, mɨɨta mʉɓʉngʉ mambɨya nɨmɔ kɛgʉ na sɨbʉkʉsɔ si nɨsɔ. Ma kʉwa ɓɛyɔ, kyɛ Kilisito okwoni ndɨ ko bulya kusu abɛ mikya kɔndɔlɔ nɨnɔ ɓapága ka apɛpɛ ka Pasɨka. 8 Talyini nɛkɨ Pasɨka, kikonitɔgʉ na mukati nɨmɔ ɓobisi na sɨbʉkʉsɔ sandɛlɨ nɨsɔ ofulisogo ikanɨ yɨgya ya ɓɨlya. Luki limoti, tolyini nɨmɔ mokofulu, mambɛngɨ ɓɨngɔ na ka lɨngʉnʉ.

9 Kʉsɔ wa balʉwa nɨnɔ namukpikilyi ɓi, namuɓikyi ɓi ambɛ makokogonitɔgʉ lɨmbɨda na ɓaɗanda. 10 Nakoɓikyigʉ ɓi ambɛ makukonononitɔgʉ na ɓaɗanda ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ, gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓasɨ ɓa mʉsasa, gʉtʉgʉ ɓonzikaɓʉ, gʉtʉgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓobibisaga gbɨlɨtɔ. Kiko ɓi ɓɛyɔ, iba mopupatʉ ɓi ka ɔɓɨlɨ! 11 Luki limoti, namukpikilyi ɓi ambɛ makikonitɔgʉ kaʉkanana na mʉtʉ yi nɨnɔ akaɨmaka ɓɛ mukilisito, nɨ a sɛ aɗanda, mʉtʉ wa mʉsasa, mʉtʉ nɨnɔ obibisaga gbɨlɨtɔ, mʉtʉ nɨnɔ ʉɓʉkʉlyaga ɓɛngɛnɨ makpʉmʉka, adangbala wa makana ikanɨ munzikaɓʉ. Makokwononigʉ gʉtʉgʉ kalyalya na inguo ya mʉtʉ yi nɨnɔ. 12-13 Kɛgʉ liguba kamɨ kakɔ mʉngɨmbɔ ka ɓatʉ ɓa kunzi, Kunzi nɔ ʉkʉlya ndɛkɛ. Luki limoti, iɓunu, makakwananɨgʉ kaʉkʉlya ɓatʉ ɓa kanisa kunu mʉngɨmbɔ? Ikpikaga ka Moɓiso Motu ɓɛ: «Mukpumyoni mʉtʉ wanyɛ luga kunu.»*

6

Ngbanga luga ka ɓakilisito

1 Kika kanɨ mʉtʉ ɓemoti luga kunu ɓodwononini na mukilisito dakɨ, ɨkpʉnda lɨkɨ kasungulyoku ka ɓazozi ɓa kunzi nɨ kindigʉ ka ɓatʉ ko Kunzi? 2 Makibigʉ mbɛyɨ ambɛ ɓatʉ ko Kunzi ɓɔ ɓakɔ ndɛkɛ mʉngɨmbɔ ma ɔɓɨlɨ? Kika nɨ a ɓɛyɔ, makakwananɨgʉ gɔnɨ kakɔ ngbanga wa makpʉmʉka makɛkɛkɛ? 3 Makibigʉ mbɛyɨ ambɛ iɓusu ɓɔ takɔ ndɛkɛ ngbanga ka ɓamalaika? Angɛnɛngɛnɛ sɛ kʉwa asɨ makpʉmʉka ma ɔɓɨlɨ yi nɨmʉna aka mʉ? 4 Kika kanɨ makolutono ko bulya makpʉmʉka ɓɛyɔ ka nɨma, ko bulya ɨkɨ yɔ mo mino kaɨnda na imu ko misa ka ɓatʉ nɨɓɔ kanisa kumibigʉ? 5 Nakamʉɓɨkya ambɛ a suni. Kɛgʉ gʉtʉgʉ na mʉtʉ ɓemoti wa yimibo luga kunu, nɨnɔ akwanana kakɔ ngbanga ka ɓakilisito ɓadakɨ? 6 Atʉ sɛ kʉwa ɓɨnza Ɓakilisito kaɨsasambya kambwa ka ɓatʉ ɓa kunzi?

7 A ɓɛyɔ, kaiko na ɓangbanga luga kunu akowonisila ɓɛ ma kʉwa ɓugwa aka. Ko bulya ɨkɨ yɔ makokibyogigʉ mino lɨkpʉmʉka lanyɛ? Ko bulya ɨkɨ yɔ mamʉyaga ɓɛ ɓamʉkʉpyɨ makpʉmʉka kunu? 8 Luki limoti, iɓunu ɓɔ mʉgyagyaga ɓɛngɛnɨ, manʉkʉpya makpʉmʉka. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ mugyogyisaga ɓɔ, ɓa ɓomomonu ɓakilisito aka. 9 Makibogigʉ ambɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga ɓʉnyɛ ɓakinisonigʉ ndɛkɛ na pa ka Ɓʉngama ko Kunzi? Mʉmbanzʉ kamuɓonitɔgʉ: ɓatʉ ɓa yɨgya yanyɛ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓobibisaga gbɨlɨtɔ, ɓatʉ ɓʉsyɛ na ɓoko ikanɨ ɓambʉnya ɓɛngɛnɨ, ɓalʉkʉ nɨɓɔ ɓasyɛnɛnɛgɛ luga kaɓʉ na ɓoko luga kaɓʉ, 10 ɓatʉ ɓo kuɓakʉ, ɓa mʉsasa, ɓadangbala ɓa makana, ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉɓʉkʉlyaga ɓɛngɛnɨ makpʉmʉka, ɓonzikaɓʉ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓasɨ ɓakinisonigʉ ndɛkɛ na pa ka Ɓʉngama ko Kunzi. 11 Ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kunu ɓa ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨɓʉ. Luki limoti, Kunzi amusukusogoni ndɨ, ɨtɨlya yo kunu di, amuitiso ɓongbingbili ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito pisi ka Lɨmbɛngɨ ko Kunzi nɨnɔ kusu.

Nzʉyɨ nɨ ndaɓʉ ka Lɨmbɛngɨ-Lotu

12 Ɓatʉ ɓagɔ luga kunu ɓaɓɨkyaga ɓɛ: «Nakwanana kagya makpʉmʉka masɨ ɓɛyɔ nopo mino.» Iyo, luki limoti, masɨ kɛgʉ na ɨzangɨya kʉ kunu. Nakwanana kaɓɨkya ɓɛ: «Nakwanana kagya masɨ ɓɛyɔ nopo mino», luki limoti, nakabaɨlyɨgʉ ambɛ ɨmɨ niki musunzu wo luki gʉtʉgʉ limoti aka. 13 Maɓɨkyagatʉ gɔnɨ ɓɛ: «Ɓagya ndɨ malɨlɨ ko bulya mʉma na mʉma ko bulya malɨlɨ.» Luki limoti, Kunzi apʉta ndɛkɛ makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ maɓa. A ɓɛyɔ, Kunzi kagyagʉ ndɨ nzʉyɨ ko bulya yɨgya ɓɨlya, agya ndɨ ko bulya ka Mombukwono-dosu na nzʉyɨ a ya ka Mombukwono-dosu. 14 Kunzi nɨnɔ apupisa ndɨ Mombukwono-dosu Yeso ka mbʉkʉ, atipupisa ndɛkɛ iɓusu ɓɛgɛyɔ pisi ko ngu kakɨ.

15 Makibogigʉ ɓɛ nzʉyɨ kunu a mababa ma nzʉyɨ ka Kilisito? Nakwanana sɛ kʉwa kava pa ya nzʉyɨ ka Kilisito namatana na pa ya nzʉyɨ ka aɗanda? Kigyonosigʉ! 16 Makibogigʉ ambɛ mʉtʉ yi nɨnɔ amatɨkanaga na aɗanda, ɓikaga kʉwa na ɨyɨ nzʉyɨ imoti? A ɓɛyɔ, Moɓiso Motu aɓɨkyaga ɓɛ: «Ɨɓʉ ɓaɓa ɓika kʉwa nzʉyɨ imoti.»* 17 Luki limoti, nɨnɔ ɨmatɨkanaga na Mombukwono-dosu ɓɨɨtaga kʉwa ɨɓʉ na ɨyɨ luki limoti ka lɨmbɛngɨ.

18 Makogyonitɔ ɓɨlya! Ɓʉnyɛ ɓagɔgɔ ɓasɨ nɨɓɔ mʉmbanzʉ agyaga ikaga kunzi wa nzʉyɨ kakɨ. Luki limoti, nɨnɔ agyaga ɓɨlya, agyaga ɓʉnyɛ ka nzʉyɨ kakɨ ka mombukwana-dakɨ. 19 Makibigʉ mbɛyɨ ambɛ nzʉyɨ kunu nɨ Ndaɓʉ ko Kunzi nɨyɔ a na Lɨmbɛngɨ-Lotu? Lɨmbɛngɨ-Lotu li nɨlɔ Kunzi amʉpá ndɨ, ikaga kʉsɔ kunu. Nzʉyɨ kunu kɛgʉ yo kunu ka ɓamombukwono-donu, 20 kyɛ Kunzi amuluwa ndɨ na lɨgabʉ lapʉ. Mubibisogoni nɛkɨ Kunzi na nzʉyɨ kunu.

7

Pɔlɔ akanzɨna ko bulya vanana

1 Na kʉwa kamusikisya mbɨya wanʉ lɨkpʉmʉka nɨlɔ mekpikilyi ɓi ɓɛ: «A ɓɨnza mʉlʉkʉ kaika mʉkɔndɨ.» 2 Iyo, luki limoti, ko bulya yɨkya ɓɨlya luga kunu, okwononi mʉlʉkʉ yɨkaka-yɨkaka iki na mukakɨ ɓɨkpɛ, muko ika gɔnɨ na mbʉnyakɨ. 3 Mʉlʉkʉ okwononi kagyɨlya mukakɨ masɨ nɨmɔ mʉlʉkʉ agyɨlyaga muko, muko agyɨlya mbʉnyakɨ ɓɛgɛyɔ. 4 Nzʉyɨ ka muko kɛgʉ ɓata ya kakɨ, a kʉwa nɨyɔ ka mbʉnyakɨ. Nɨyɔ ka mʉlʉkʉ a kʉwa nɨyɔ ka mukakɨ. 5 Makokyonononitɔgʉ ka ɓusisini, kiki ɓɛ mukononi ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka ko bulya malʉmba. Makagya ɓɛyɔ, kumbuso yi mɨgɨlya ɓata ɔɓɨlɨ kunu wa ndaɓʉ. Kiki ɓɛyɔ, makakwananɨgʉ kaigwi mambɛngɨ, Abɨlɨ apʉnga kamʉkɨngɨlaga. 6 Nɨlɔ noɓikyi kɛgʉ mʉtʉʉ, luki limoti, a kʉwa bulyo kunu aka. 7 Nakapa ambɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓikinɔ gʉtʉgʉ ɓi ɓakɔndɨ abɛ ɨmɨ. Luki limoti, Kunzi ʉpá ndɨ ɓatʉ ɓasɨ yɨkaka-yɨkaka ɓapɛpɛ dididi.

8 Nakaʉɓɨkya nɨɓɔ ɓakanovononigʉ ikanɨ ɓowoko ambɛ a ɓɨnza kaiko ɓɛyɔ aka yɔ, abɛ ɨmɨ nɨ ɓakovononigʉ. 9 Luki limoti, ɓakokwononi kaigwi mambɛngɨ, ɓavananɨ, kyɛ a ɓɨnza kavanana nɨ makokwigʉ mʉsasa.

10 Nakapá mʉtʉʉ mi nɨma ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓovonononi. Mʉtʉʉ mi kopupokugʉ na ɨmɨ luki limoti, opupoku ka Mombukwono-dosu ɓɛ: muko katukyonitɔ mbʉnyakɨ. 11 Luki limoti, katʉkya, kovyenitɔgʉ ɓata. Kiki ɓɛyɔ, amɨgɨlyɨ mbʉnyakɨ. Na gɔnɨ, mʉlʉkʉ kasikisonitɔgʉ mukakɨ ɓɛgɛyɔ.

12 Ka ɓatʉ ɓagɔgɔ*, kika nɨ mʉlʉkʉ mukilisito a na muko nɨnɔ kɛgʉ ɨyɨ mukilisito, na muko yi nɨnɔ kabaɨlya vononi, mʉlʉkʉ kasikisonitɔgʉ. Ɨmɨ ɓɨkpɛ nɔ nakamʉɓɨkya, kɛgʉ Mombukwono-dosu. 13 Na gɔnɨ, kika kanɨ muko nɨnɔ a mukilisito a ka mʉlʉkʉ nɨnɔ kɛgʉ ɨyɨ mukilisito, mʉlʉkʉ yi nɨnɔ kabaɨlya kaika ɨɓʉ na ɨyɨ, muko yi nɨnɔ katukyonitɔgʉ. 14 A ɓɛyɔ, mʉlʉkʉ nɨnɔ kɛgʉ mukilisito a ɓuwobi no Kunzi pisi ka matɨkana na mukakɨ. Na gɔnɨ muko nɨnɔ kɛgʉ mukilisito a ɓuwobi no Kunzi pisi ka matɨkana na mbʉnyakɨ. Kiki ɓi ɓɛyɔ, ɓomikaɓʉ ɓiko ɓi abɛ ɓomika ɓapaganʉ, luki limoti, ka lɨngʉnʉ ɓa ɓuwobi no Kunzi. 15 Mʉlʉkʉ ikanɨ muko nɨnɔ konoboilyigʉ kapa kaasanana na mukilisito nɨnɔ ɓavanana ndɨ na ɨyɨ, asa. Ka nɨlɔ, mʉlʉkʉ ikanɨ muko mukilisito kɛgʉ musunzu, Kunzi amʉmakaga ndɨ ɓɛ wikoni ka mazɨyɔ. 16 Ɨwɛ muko yi nɨnɔ wa mukilisito, wakɛgʉ kaiba ɓɛ mbʉnyakʉ akwanana kainisono na muhukuso pisi kʉ kakʉ? Na ɨwɛ mʉlʉkʉ yi nɨnɔ wa mukilisito, wakɛgʉ kaiba ɓɛ mʉkakʉ akwanana kainisono na muhukuso pisi kʉ kakʉ?

Kaiko ɓɛyɔ aka yɔ Kunzi ʉmakaga ndɨ mino

17 Mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka isisilogi kaiko na ɔɓɨlɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aka yɔ Mombukwono-dosu abisa ndɨ mino, na kaiko ɓɛyɔ aka yɔ a ndɨ mino kambwa Kunzi kamakaga. Mʉtʉʉ mi nɨmɔ nakapága ka makanisa masɨ imu nɨmɔ. 18 Kika nɨ Kunzi amakaga ndɨ mʉmbanzʉ nɨ ɓakuni, kokisonitɔgʉ kasʉma ipukulu ya ɨmʉɨsɔ kakɨ. Kika nɨ amakaga ndɨ nɨ ɓakanakugʉ, kikusisonitɔgʉ ɓata. 19 Ɓakʉkɔ abɛ ɓakukugʉ, kagyɨgʉ luki. Luki limoti, ɨzangɨya nɨ kagya mʉtʉʉ ko Kunzi. 20 Mʉtʉ wasɨ yɨkaka-yɨkaka iki ɓɛyɔ aka yɔ a ndɨ mino ngbingo yi nɨnɔ Kunzi amakaga ndɨ mino. 21 Kika nɨ wa ndɨ musunzu ngbingo yi nɨnɔ Kunzi ʉmakaga ndɨ mino, wakigbomisonitɔgʉ mʉ. Luki limoti, wakinisono na ngasa yɨkʉlɨkanaga, wakokitisogonitɔgʉ ngasa yi nɨyɔ payaya. 22 A ɓɛyɔ, nɨnɔ a ndɨ musunzu wa Mombukwono-dosu amakaga ndɨ mino, Mombukwono-dosu akulogoni ndɨ. A ɓɛgɛyɔ, nɨnɔ kɛgʉ ndɨ musunzu wa Mombukwono-dosu amakaga ndɨ mino, a kʉwa musunzu ka Kilisito. 23 Kunzi amuluwoni ndɨ na lɨgabʉ lapʉ. Ɓambanzʉ ɓakamuitisonitɔgʉ ɓata ɓosunzu. 24 Ɓamamakɨ, okwononi ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka iki ɓɛyɔ aka yɔ a ndɨ mino wa Kunzi amakaga ndɨ mino.

Mʉtʉʉ ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ka ɓovononi

25 Ko bulyo ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ka ɓovononi, nakɛgʉ na mʉtʉʉ kapʉnya ka Mombukwono-dosu nɨmɔ nakwanana kamʉpá. Luki limoti, nakamʉpá tamanaga kamɨ abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ mokwononi kaɓɨnɨkyana lɨkpʉmʉka kakɨ, kaɓyɛnɛnɛ na ɨzɨyɔ nɨyɔ ninisana na iyu ka Mombukwono-dosu.

26 Ko bulya ya ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓa masyɛ mi nɨma, nakaɨna ɓɨnza ambɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka iki ɓɛyɔ aka yɔ o mino. 27 Wakapa kavanana, wavanana. Kika kanɨ wa mʉkɔndɨ, wakokisonitɔgʉ kavanana. 28 Luki limoti, wakava muko, wakogyigʉ ɓʉnyɛ. Mʉsɨka kavanana, kogyigʉ ɓʉnyɛ ɓɛgɛyɔ. Luki limoti, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakavanana ɓikatʉ ndɛkɛ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ka ɔɓɨlɨ kaɓʉ wa masyɛ masɨ, kinili nakapa kamʉtɨwa kyɛ makingyonitɔgʉ ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓi nɨɓɔ.

29 Ɓamamakɨ, nakapa kaɓɨkya ɓɛ masyɛ osikoni makɛɗɛ. Katʉkya mbɨya wanʉ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na ɓoko ɓiki abɛ ɓakɔndɨ, 30 nɨɓɔ ɓakagama, ɓiki abɛ ɓakɛgʉ kagama. Ɓatʉ nɨɓɔ ɓakatɨba, ɓiki abɛ ɓakɛgʉ katɨba, nɨɓɔ ɓakoluwo makpʉmʉka, ɓiki abɛ ɓakɛgʉ no luki. 31 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓakalya lɨngama la ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, ɓiki abɛ ɓakɛgʉ kalya. A ɓɛyɔ, ɔɓɨlɨ yi nɨmʉna a kʉwa ɓuwobi kakɨtaga.

32 No ɓi kapa ambɛ makikonitɔgʉ kaigbomiso ɓamʉ. Mʉkɔndɨ ikaga wakɨgʉmya ka mogubo ka Mombukwono-dosu, anakɨsa ɓopisi tino ɓayɔ Mombukwono-dosu ogwo mino magyagya. 33 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na muko asyɛgɛ lɨmbɛngɨ ka makpʉmʉka ma ɔɓɨlɨ, anakɨsa ɓopisi tino ɓayɔ mukakɨ ogwo mino magyagya, 34 ika kʉwa wakɨgbananaga. A ɓɛgɛyɔ, iki muko nɨnɔ kɛgʉ ko vononi ikanɨ mʉsɨka nɨnɔ konovyigʉ ɓasyɛgɛ mambɛngɨ ka lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu kyɛ ɓiki ɓitu ka nzʉyɨ na ka lɨmbɛngɨ. Muko wo vononi asyɛgɛ ɨyɨ lɨmbɛngɨ ka makpʉmʉka ma ɔɓɨlɨ, anakɨsa ɓopisi tino ɓayɔ mbʉnyakɨ ogwo mino magyagya.

35 Nakaɓɨkya ɓɛyɔ ko bulya ɨzangɨya kunu, kɛgʉ ɓɛ nakamʉlɨkɨlyaga ɓakpaka. Nakapa kamuwonisilo ɓɛyɔ okwononi mina kaiko, kyɛ mugugubyoni Mombukwono-dosu nɨ makɛgʉ na ɓunzenge-nzenge.

36 Mʉmbanzʉ kɨna ɓɛ kɛgʉ kagya muko nɨnɔ akasʉnga ɓɨnza, mʉsasa kabeɗuwo alʉkʉ yi nɨnɔ, agyɨnɔ ɓɛyɔ oboilyi mino, ɓavanana. Kogyigʉ ɓʉnyɛ. 37 Luki limoti, alʉkʉ yi nɨnɔ kiki na mʉtamanagɨ mʉvanana kanɨ ɓakakpomyigʉ ka mapʉpʉ, kaɓɨkya ɓɨngbanganya ɓɛ kavananɨgʉ, ogyi ɓɨnza. 38 Kinili, alʉkʉ yi nɨnɔ kava muko ɓimbu nɨnɔ o ɓi kasʉnga, ogyi ɓɨnza. Luki limoti, kakya kava ɓɛyɔ iba ogyi kʉwa ɓata ɓɨnza kʉgbɛ.

39 Muko ikaga ka maɓɔkʉ ka mbʉnyakɨ ngbingo yi nɨnɔ mʉlʉkʉ a mbɛyɨ mino ka mʉ. Mʉlʉkʉ kokwo, iba vononi osyini, akwanana kʉwa kava mʉtʉ yi nɨnɔ apo. Luki limoti, vanana yi iki luga ka ɓakilisito aka. 40 Kiko ɓi ɨmɨ, muko iko ɓi na magyagya kʉgbɛ kaiko woko aka. Nɨyɔ a mʉtamanagɨ kamɨ, nakaɨna abɛ natʉ gɔnɨ ɨmɨ na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi.

8

Apɛpɛ wa makɔlɔ nɨmɔ ɓʉpága ɓokunzi

1 Ka nɨlɔ ondi apɛpɛ wa makɔlɔ nɨnɔ ɓʉpága ɓokunzi, takaiba ambɛ «iɓusu ɓasɨ ta na yimibo» ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓɛyɔ mo mino kaɓɨkya. Yimibo apága yɨbɨnɨka, luki limoti, sɨpananɨsɔ opikaga ka baya. 2 Mʉmbanzʉ kiko kasɨma ɓɛ a na yimibo, kanibigʉ ɓɛyɔ okwononi mino ɓɛ ibi. 3 Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ apaga Kunzi, Kunzi amibagatʉ.

4 Ka nɨlɔ ondi apɛpɛ wa makɔlɔ nɨnɔ ɓʉpága ɓokunzi, takwananatʉ kalya makɔlɔ mi nɨmɔ? Takaiba ɓɨnza ambɛ gbɨlɨtɔ kɛgʉ luki la ɓangbɔlɔ kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ, Kunzi a ɓemoti aka. 5 Atʉ na makpʉmʉka kʉgʉ wa lɨsyɛ na kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ nɨmɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓalɨkyaga ɓɛ ɓokunzi. Yɛkɨ a ɓɛyɔ, atʉ nɛkɨ na «ɓokunzi» ɓakpʉ na «ɓangama» ɓakpʉ. 6 Luki limoti, ka nakpangbala kusu yɨpɛpɛ, Kunzi a ɓemoti aka, Obosu nɨnɔ agya ndɨ makpʉmʉka masɨ, ta na ɔɓɨlɨ ko ngu kakɨ. Na gɔnɨ, Mombukwono-dosu a ɓemoti aka, nɨ Yeso-Kilisito. Kunzi agya ndɨ makpʉmʉka masɨ pisi kʉ kakɨ, ɨyɨ nɔ atɨpága ɔɓɨlɨ.

7 Luki limoti, ɓatʉ ɓasɨ ɓakibigʉ lɨngʉnʉ la lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓibanana ndɨ kaubibiso ɓokunzi aka. Kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ, ɓalyaga makɔlɔ nɨmɔ ɓɨnaga abɛ ɓʉpá ɓokunzi ka ɓapɛpɛ, tamanaga kaɓʉ a ya ɓʉpɔ, ɓɨmɨnaga kʉwa abɛ ɓoputikonini pisi ka makɔlɔ mi nɨmɔ. 8 Wɨna sɛ, kɛgʉ malɨlɨ mɔ atikpuɗisa ɓanʉ ɓuwobi no Kunzi. Takalya abɛ tokolyigʉ, a mʉɗɔngɔnɨ aka.

9 Wiminyonito, yɛkɨ makɛgʉ ɓata ɓosunzu, yɨgya kunu kubumyonitɔgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓʉngata ka baya. 10 A ɓɛyɔ, kika kanɨ mʉtʉ yi nɨnɔ baya kakɨ kanongotigʉ uminini, ɨwɛ nɨnɔ wa na yimibo, kalyalya ka ndaɓʉ nɨyɔ ɓubibisaga mino ɓokunzi, kɨnɨgʉ abɛ kika ɓɨnza kalya makɔlɔ nɨmɔ ɓʉpága ɓokunzi? 11 Kika ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ oɓungagatʉ ko bulya yimibo kakʉ. Wɨna sɛ, Kilisito okwa ndɨ ko bulya kakɨ gɔnɨ. 12 Makʉgyɨlya ɓomomonu nɨɓɔ ɓakanongotigʉ ka baya ɓʉnyɛ, mutulisa mambɛngɨ, a mʉɗɔngɔnɨ abɛ makagyɨlya Kilisito mombukwana-dakɨ yi ɓʉnyɛ. 13 Kinili, mika-mama kogwa ka ɓʉnyɛ ko bulya malɨlɨ, nakalyɨgʉ ndɛkɛ ɓata makɔlɔ kyɛ nakagwisisoni.

9

Mʉkalya ka atʉtʉmbwa

1 Nakɛgʉ mbɛyɨ gɔnɨ mʉkʉlɨkanaga kagya ɓɛyɔ nopo mino? Nakɛgʉ mbɛyɨ atʉtʉmbwa? Nakamɨnagʉ mbɛyɨ ndɨ gɔnɨ Yeso Mombukwono-dosu? Makɛgʉ mbɛyɨ masɔlɔ ma ligubo nɨlɔ nagyɨlyaga Mombukwono-dosu? 2 Gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakaɓɨkya ɓɛ nakɛgʉ atʉtʉmbwa, iɓunu yɨpɛpɛ matʉ kaiba ɓɛ na atʉtʉmbwa. A ɓɛyɔ, yɛkɨ ma kʉwa luki limoti na Ɓamombukwono-dosu, iɓunu ɓɔ makowonisila ɓɛ na atʉtʉmbwa.

3 Nusikisyaga ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɛsʉngʉlyaga ɓɛ: 4 tokokwononigʉ kainisono na luki lɨlya ikanɨ nɨlɔ limwo ka ligubo nɨlɔ tagyaga? 5 Tokokwononigʉ gɔnɨ iɓusu kaʉva ɓoko nɨɓɔ tiko kakpakyana pa imoti na ɨɓʉ ka ligubo mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓatʉtʉmbwa ɓagɔgɔ, ɓamamakɨ Mombukwono-dosu na gʉtʉgʉ Pɛtɛlɛ aka? 6 Ikanɨ iɓusu na Balanaba aka ɓɔ tokwononi kaigugubyo iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi kainisono no luki ka ɔɓɨlɨ kusu? 7 Sʉda tina nɔ ɨkɨsɨlyaga nɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi makpʉmʉka ma ɓʉsʉda? Ikanɨ mʉtʉ tina nɔ kakwananɨgʉ kalya bumo ya muzabibu nɨnɔ akʉna ndɨ? Ikanɨ, muɓuɓulya wa ɓamanya tina nɔ kakwananɨgʉ komwo maziɓa ka ɓanyama nɨɓɔ uɓuulyogo?

8 Makasɨma ɓɛ nakaɓɨkya ɓɛyɔ kyɛ nawakɨgʉmya ka tamanaga ka ɓambanzʉ? Gʉtʉgʉ Mʉtʉʉ ka Musa aka aɓɨkyaga ɓɛgɛyɔ. 9 A ɓɛyɔ, ikpikaga ka Mʉtʉʉ ka Musa ɓɛ: «Wakakondilonitɔgʉ ngɔmbɛ mʉnɔkʉ kanɨ akaɗɨta nganʉ*.» Kunzi asyɛgɛtʉ gɔnɨ lɨmbɛngɨ ka ɓangɔmbɛ? 10 Kɛgʉ mbɛyɨ kanzɨna ɓɛyɔ ko bulya kusu? A ɓɛyɔ, ɓokpika ndɨ mʉnzɨna mi nɨmɔ ko bulya kusu. Okwononi ɓɛ mʉtʉ nɨnɔ akadɨma tiko na nɨnɔ akobuulyo, ɓagyɨ ligubo na mʉtamanagɨ ɓɛ ka muliɓo, ɓinisanatʉ gɔnɨ ɨɓʉ na masɔlɔ mi ma kaɓʉ. 11 Takʉna ndɨ masɔlɔ ma lɨmbɛngɨ kʉsɔ kunu. Ika kʉwa lɨkpʉmʉka lɨmbanga tino kika kanɨ ta na mʉsasa kalya luki ka maɓɔkʉ kunu? 12 Kika nɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakalyalya ka maɓɔkʉ kunu, kɛgʉ iɓusu ɓɔ talyalyo ɓi kaʉkɨtaga ɨɓʉ?

Takagyagʉ ndɨ iɓusu ɓɛyɔ, luki limoti, takokibya masɨ mi nɨmɔ kyɛ takokpingbonitɔgʉ Mongoni Manza ka Kilisito.

13 Makibigʉ ambɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga ligubo ka Ndaɓʉ ko Kunzi, ɓalyalyaga ka ligubo li nɨlɔ? Na nɨɓɔ ɓʉpága ɓapɛpɛ ka gbɔgbɔ, ɓalyayaga ka ɓapɛpɛ ɓi nɨɓɔ gɔnɨ ɓɔ. 14 Na gɔnɨ, Mombukwono-dosu oɓikyoni ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨkyaga Mongoni Manza, ɓalyalyagɨ ka Mongoni Manza.

15 Luki limoti, nakagyagʉ ɨmɨ ɓɛyɔ, na nakokpikigʉ ɓɛkyɛ na mino kakʉnga luki. Okwononi gʉtʉgʉ nokwi kanɨ mʉmbanzʉ kokpingbigʉ yɨbɨba kamɨ ko bulya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 16 Nakakwananɨgʉ kaɨbɨba ko bulya yɨɓɨkyaga Mongoni Manza, kyɛ a ligubo nɨlɔ nokwononi kagya. Nokogyi ɓɛyɔ, iko kumbu yidingi na ɨmɨ. 17 Nakɨtwa ndɨ nɨ ɨmɨ ka ligubo li nɨlɨ, nakwananatʉ ɓi kaiko na mʉkalya. Luki limoti, yɛkɨ a likumbogi nɨlɔ ɓebinikisa ndɨ, nakwanana kagya aka. 18 Mʉkalya kamɨ sɛ kʉwa nɨ ɨkɨ? Imu nɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza payaya kanɨ nakigumyigʉ kakʉnga nɨlɔ Mongoni Manza akwanano ɓi kɛpá.

19 A ɓɛyɔ, nakɛgʉ musunzu ka mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka. Luki limoti, nɨɨta musunzu ka ɓambanzʉ ɓasɨ kyɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ ɓakpʉ. 20 Luga ka Ɓayuda, nɨgyaga abɛ Muyuda kyɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ. Nakɛgʉ ɨmɨ kusili wa Mʉtʉʉ ka Musa, luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ nikaga mino luga kaɓʉ, nɨgyaga abɛ nakika gɔnɨ ɨmɨ kusili wa Mʉtʉʉ mi nɨmɔ kyɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ. 21 Nɨyɔ nikaga gɔnɨ luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakibogigʉ Mʉtʉʉ mi nɨmɔ, nɨgyaga abɛ ɨɓʉ, nɨ nakɛgʉ kanda mʉtʉʉ, kyɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ. Kɛgʉ ɓɛkyɛ na di na mʉtʉʉ ko Kunzi, kyɛ na kusili wa mʉtʉʉ ka Kilisito. 22 Ka nɨɓɔ ɓa na ɓʉpɔ ka baya, nɨgyaga abɛ mʉpɔ kyɛ ɓinisoni na muhukuso. Ka ɓatʉ ɓasɨ, navaga yɨgya kaɓʉ aka, kyɛ nagyaga yasɨ ambɛ ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ ɓinisoni na muhukuso. 23 Nagyaga nɨmɔ masɨ ko bulyo Mongoni Manza, kyɛ ninisonito gɔnɨ ɨmɨ na ɓʉɓʉngo ɓi.

24 Mibaga ɓɨnza ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga masindani ma mbangʉ, ɓapɨkɨtaga ɓasɨ. Luki limoti, mʉtʉ ɓemoti aka nɔ ɓapága mʉkalya. Ɛɛɛ, pikitoni nɛkɨ mbangʉ wa makwanano mino kainisono na mʉkalya. 25 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga masindani, ɓiginyilyagatʉ. Ɓagyaga ɓɛyɔ kyɛ ɓʉbangɨ ɓɛgbɛgbɛ, wɨna sɛ ɓɛgbɛgbɛ ɓi nɨɓayɔ kolipyogigʉ na pʉtɨkana. Luki limoti, tagyaga iɓusu ɓɛyɔ kyɛ tinisoni na nɨɓayɔ kapʉtɨkanɨgʉ ndɛkɛ. 26 Kinili, nakɛgʉ kapɨkɨta gbalɨ. Nakabʉmana luki limoti, kɛgʉ abɛ nakika kabʉmana na ovivi. 27 Nakogyogyisa nzʉyɨ kamɨ kʉgbɛ, iba nakozongonitɔgʉ mʉkalya, kumbusa kaʉɓɨkyaga ɓatʉ ɓagɔgɔ Mongoni Manza.

10

Pɔlɔ akapá mʉtʉʉ ko bulya gbɨlɨtɔ

1 Ɓomika-mama, nakapa ambɛ tomononi nɨlɔ usilya ndɨ ɓotitosu. Ɓa ndɨ kakpakyana ɨɓʉ ɓasɨ kusili wa ɨkʉɓa, ɓazaba ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ ɓasɨ liɓo lidingi langbʉ. 2 Ɓamatɨkana ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ na Musa pisi kogwa iɓatiso ka ɨkʉɓa na ko liɓo li nɨlɔ. 3 Ɓalyaga ndɨ ɨɓʉ ɓasɨ malɨlɨ mumoti ma lɨmbɛngɨ. 4 Na ɓomwaga ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ ɓasɨ liɓo la lɨmbɛngɨ limoti aka. A ɓɛyɔ, ɓomwaga ndɨ liɓo nɨlɔ opupaga ndɨ ka lɨtalʉ. Lɨtalʉ li nɨ Kilisito nɨnɔ ɓa ndɨ kakpakyana pa imoti na ɨɓʉ. 5 Luki limoti, ɓudingi luga kaɓʉ ɓakɛgʉ ndɨ ɓʉkwanana ko misa ko Kunzi, kinili, ɓolumwaga ndɨ ka ɨsa.

6 Makpʉmʉka mi nɨmɔ a likingyosi ku kusu iba takikonitɔgʉ na mʉsasa manyɛ ɓɛyɔ ɓotitosu ɓa ndɨ mino na imu*. 7 Makobibisogonitɔgʉ gbɨlɨtɔ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓagyaga ndɨ mino. A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga mino ka Moɓiso Motu ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓikanana ndɨ kalyalya na komwo, kumbuso yi, ɓamaga ndɨ koɓino*.» 8 Takikonitɔgʉ kagya ɓɨlya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓagyaga ndɨ mino, ɓolumwaga ndɨ ɓɛlɔfʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓasaa ka lɨsyɛ limoti. 9 Takakingilogonitɔgʉ Kilisito mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓagyaga ndɨ mino, ɓanzʉka ɓulumwisaga ndɨ. 10 Takikonitɔgʉ kaɨgama mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓagyaga ndɨ mino, malaika ko Kunzi nɨnɔ ʉmwɔgɔ ɓambanzʉ, ulumwisaga ndɨ.

11 Makpʉmʉka mi nɨmana masɨ usilya ndɨ ɓotitosu kyɛ iki likingyosi ko bulya kusu. Ikpikaga ndɨ katiwonisilo kambwa, kyɛ ta ko ngbingo nɨnɔ a ɓuwobi na muliɓo. 12 Kinili, mʉtʉ yi nɨnɔ akasɨma ɓɛ a wakamaga ka baya, ɨmɨnyɨtɔ ɓɛ kogwonitɔ. 13 Kʉɓɔɓɔkʉ nɨkwɔ amusilyogo, a nɨkwɔ aka kwɔ usilyaga ɓatʉ ɓasɨ. Kunzi nɨnɔ otulyosaga nɨlɔ aɓɨkyaga, kakwananɨgʉ kasa Mumuyoniso ɓɛ amʉmakyɨ ka kʉɓɔɓɔkʉ kakɨtaga ngu kunu. Luki limoti, makogulya gʉtʉgʉ mino, amʉpátʉ ngu kokibyo na kopupago mino.

Makomotonitɔgʉ ligubo ko Kunzi na gbɨlɨtɔ

14 Kinili, ɓomika-mama ɓʉpakaaa, wiminyonito! Makobibisonitɔgʉ gbɨlɨtɔ. 15 Nakamʉnzɨnɨlya abɛ ɓatʉ ɓa yimibo. Wondilyoni mbɛyɨ iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi lɨkpʉmʉka nɨlɔ nakaɓɨkya. 16 Tomononi wa tamwago mina kɔpɔ wa ɓʉɓʉnga, tamigisilyagatʉ Kunzi ɨbɨba. Ngbingo yi nɨnɔ tamwogo mino, takamatɨkanagɨgʉ mbɛyɨ pa imoti na ɓangʉ ka Kilisito? Na ngbingo yi nɨnɔ tagbananago mino mukati, talya, takamatɨkanagɨgʉ mbɛyɨ pa imoti na nzʉyɨ ka Kilisito? 17 Yɛkɨ mukati a mumoti aka, gʉtʉgʉ iɓusu takiko ɓakpʉ, ta nzʉyɨ yimoti, kyɛ iɓusu ɓasɨ talyaga mukati mumoti.

18 Winoni mbɛyɨ likingyosi la yɨgya ka Ɓezaleli: ɓatʉ nɨɓɔ ɓalyaga apɛpɛ nɨnɔ ɓabisaga ka gbɔgbɔ, ɓakikogigʉ mbɛyɨ ɓʉmatɨkana no Kunzi pisi ka apɛpɛ yi nɨnɔ? 19 Na sɛ kapa kaɓɨkya ɓʉ? Ambɛ makɔlɔ nɨmɔ ɓʉpága gbɨlɨtɔ ka apɛpɛ mɔ a na ɨzangɨya? Ikanɨ gbɨlɨtɔ tɔ a na ɨzangɨya? 20 Kalɨ! Luki limoti, nakaɓɨkya ambɛ apɛpɛ nɨnɔ mʉtʉ yi nɨnɔ kamibigʉ Kunzi apága, usilyaga ɓabɨlɨ, kasilyogigʉ Kunzi. Nakɛgʉ kapa ambɛ motikononi na ɓabɨlɨ. 21 Makakwananɨgʉ komwo ko ngbinga ɓemoti ka kɔpɔ ka Mombukwono-dosu na ka nɨnɔ ka ɓabɨlɨ. Makakwananɨgʉ gɔnɨ kalyalya ko ngbinga ɓemoti, ka mɨza ka Mombukwono-dosu na ka nɨnɔ ka ɓabɨlɨ. 22 Ikanɨ, takapa kadwaga imi ka Mombukwono-dosu? Makasɨma ɓɛ iɓusu ɓɔ takitogi no ngu?

Togyini makpʉmʉka masɨ ka ɨbɨba ko Kunzi

23 Ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kunu ɓaɓɨkyaga ɓɛ: «Takwanana kagya masɨ.» Iyo, luki limoti, masɨ kɛgʉ manza. «Takwanana kagya masɨ.» Iyo, luki limoti, masɨ kakwananɨgʉ kopika baya kusu. 24 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kokisonitɔgʉ ɨzangɨya kakɨ ka mombukwana-dakɨ yi, luki limoti, nɨyɔ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ.

25 Lyoni masɨ nɨmɔ ɓagabaga ka sɔkɔ nɨ mambɛngɨ kɛgʉ kamʉdwa ko bulyo yi. 26 A ɓɛyɔ, ikpikaga ɓɛ: «Ɔɓɨlɨ na masɨ nɨmɔ a kʉsɔ yi a ma ka Mombukwono-dosu.»

27 Kika nɨ mʉtʉ nɨnɔ kamibigʉ Kunzi amumokini kalyalya kʉ kakɨ, makabaɨlya kaɨnda, lyoni masɨ nɨmɔ ɓamʉpá nɨ mambɛngɨ kɛgʉ kamʉdwa ko bulya yi. 28 Luki limoti, mʉtʉ ɓemoti kamʉɓɨkya ɓɛ: «Makɔlɔ mi nɨmana a nɨmɔ ɓapá ndɨ abɛ apɛpɛ ka gbɨlɨtɔ.» Kika ɓɛyɔ, makolyonitɔgʉ ko bulya ka mʉtʉ yi nɨnɔ amuɓikyi na ɓɛkyɛ lɨmbɛngɨ kadwonitɔ. 29 Nakɛgʉ kaɓɨkya ko bulya mambɛngɨ kunu, luki limoti, ko bulya ka nɨlɔ ka nɨnɔ amuɓikyi.

Mʉtʉ ɓemoti akwananatʉ kauuso ɓɛ: «Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓɛpakyaga kagya ɓɛyɔ na mino kapa ko bulya lɨmbɛngɨ ka mʉtʉ wagɔgɔ? 30 Nakamigisya Kunzi ɨbɨba ko bulya luki nɨlɔ nakalya, ko bulya ɨkɨ yɔ ɓɛnzɨnzɨnya mino ko bulya malɨlɨ mi nɨmɔ?»

31 Kinili, kika nɨ makalyalya, komwo ikanɨ kagya makpʉmʉka masɨ, gyogoni ka ɨbɨba ko Kunzi aka. 32 Yɨgya kunu kugwisisonito Ɓayuda ikanɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda gʉtʉgʉ kanisa ko Kunzi aka. 33 Ɓyeni yɨgya kamɨ. Nagyaga yapʉ ɓɛ yɨgya kamɨ yasɨ uɓosili ɓambanzʉ ɓasɨ. Nakakɨsagɨgʉ ɨzangɨya kamɨ ka mombukwana-damɨ, luki limoti, nɨyɔ ka ɓatʉ ɓasɨ, kyɛ ɓinisoni na muhukuso.

11

1 Ɓyeni yɨgya kamɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨmɨ mombukwana-dakɨ yi naɓyɛgɛ mino yɨgya ka Kilisito.

Lɨkpʉmʉka la kitikya mʉ ko ngbingo wa malʉmba

2 Nakamubibisa kyɛ mɛtamanaga ɓongbinga ɓasɨ, makaɓyɛ mʉtɨwɨ kamɨ ɓɛyɔ aka yɔ namuwonisila ndɨ mino. 3 Luki limoti, nakapa ambɛ wiboni lɨkpʉmʉka li nɨlɨ: Kilisito nɨ ngama ka mʉlʉkʉ wasɨ, mʉlʉkʉ nɨ ngama ka mukakɨ na Kunzi nɨ ngama ka Kilisito. 4 Mʉlʉkʉ wasɨ kika mʉ makitikyo kanɨ akalʉmba ikanɨ kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko lino ko Kunzi, akaminisiso Kilisito payaya. 5 Luki limoti, muko wasɨ kika mʉ ɓikpo kanɨ akalʉmba ikanɨ kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko lino ko Kunzi, akaminisisa mbʉnyakɨ nɨnɔ ngama kakɨ payaya. A mʉɗɔngɔnɨ abɛ kika mʉ mʉwa*. 6 Muko kiki mʉ makitikyo, akwanana nɛkɨ gɔnɨ kaiwisisa mʉ! Luki limoti, yɛkɨ a suni ka muko kaikusisa tukatʉ ikanɨ kaiwisisa mʉ, a nɛkɨ ɓɨnza kaitikya mʉ. 7 Mʉlʉkʉ kakwananɨgʉ ɨyɨ kaitikya mʉ, kyɛ a likingyosi na ɨbɨba ko Kunzi. Luki limoti, muko a ɨyɨ ɨbɨba ka mʉlʉkʉ. 8 A ɓɛyɔ, Kunzi kagyagʉ ndɨ mʉlʉkʉ wa mambwa ka nzʉyɨ ka muko, luki limoti, muko wa mambwa opupa ndɨ ka mʉlʉkʉ. 9 Na kʉgbɛ, Kunzi kagyagʉ ndɨ mʉlʉkʉ ko bulya ka muko, luki limoti, agya ndɨ muko ko bulya ka mʉlʉkʉ. 10 Kinili, ko bulya ka ɓamalaika, muko akwanana kaitikya mʉ, kowonisilo ɓɛ a kusili ka mbʉnyakɨ. 11 Luki limoti, ka ɔɓɨlɨ kusu pa imoti na Mombukwono-dosu, muko kikigʉ ɓɨnza nɨ kɛgʉ na mʉlʉkʉ, mʉlʉkʉ kikigʉ gɔnɨ ɓɨnza nɨ kɛgʉ na muko. 12 A ɓɛyɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ muko wa mambwa opupa ndɨ mino ka nzʉyɨ ka mʉlʉkʉ, mʉlʉkʉ ɨɓʉkʉtaga gɔnɨ ɨyɨ na muko, na masɨ apʉnya ko Kunzi.

13 Wondoni mbɛyɨ nɨ iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi: atʉ ɓɨnza muko kaika mʉ ɓikpo kanɨ akalʉmba? 14 Ɓambanzʉ ɓibagatʉ ɓɛ a suni mʉlʉkʉ kaiko no tukatʉ ɓivukuku. 15 Luki limoti, a ɨbɨba muko kaika notu ɓɛyɔ, kyɛ Kunzi apá ndɨ tukatʉ tidingi kaitikya notu mʉ. 16 Mʉmbanzʉ kapa ɓata kagya ɓoɗongoso ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ibito ɓɨnza ɓɛ: iki makanisa ko Kunzi ikanɨ iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi takɛgʉ na yɨgya yagɔgɔ.

Pɔlɔ akauyoyiso ɓakilisito ko bulya malɨlɨ ma musilyoni

17 Nakɛgʉ kamʉbɨba wa no mino kamʉpá mʉtɨwɨ mi nɨma. A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ mamʉmʉkanago mino, mʉmʉkana kunu kikogigʉ na ɨzangɨya, luki limoti, opupisaga lɨkpʉmʉka lanyɛ aka. 18 Ya mambwa, ɓeɓikyi ɓi ɓɛ ngbingo yi nɨnɔ mamʉmʉkanago mino, yɨgbananaga ikagatʉ luga kunu. Nakaɨna abɛ o mino ɓɛyɔ aka yɔ. 19 Okwononito ɓɛ yɨgbananaga ikitɔ aka luga kunu, iba ɓakilisito ɓalɨngʉnʉ luga kunu ɓimibisikosito. 20 Ngbingo yi nɨnɔ mamʉmʉkanago mino, kɛgʉ malɨlɨ ka Mombukwono-dosu mɔ malyaga. 21 A ɓɛyɔ, nɨyɔ aka yɔ mikago mino kapʉnga kalyalya, mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka oɗusaga kalya malɨlɨ nɨmɔ aka mɔ odogoku ɨyɨ na imu, kʉwa wa gɔwa, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓikaga na nza, ɓagɔgɔ ɓadamʉa ɓɨzɛngɛ. 22 Makɛgʉ iɓunu na ɓandaɓʉ nɨɓayɔ makwanana mino kalyalya na komwo? Ikanɨ makaɨna kanisa ko Kunzi payaya na makapa kaupíso ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ no luki suni? Makapa ɓɛ namʉɓɨkyɨ ɓʉnɨ? Okwononi ɓɛ namʉbɨbɨ? Haaa, nakakwananɨgʉ kamʉbɨba ko bulya lɨkpʉmʉka nɨlɔ!

Malɨlɨ ka Mombukwono-dosu

(Matayɔ 26:26-29; Malɨkɔ 14:22-25; Luka 22:15-20)

23 A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ nɨmɔ Mombukwono-dosu ɛpá ndɨ ɨmɨ, imu nɨma, namukitisilyaga kʉwa iɓunu: biti yi nɨyɔ ɓagaba ndɨ mino, Mombukwono-dosu Yeso ava ndɨ mukati, 24 nɨyɔ amigisilya Kunzi ɨbɨba, oɓunonogo, aɓɨkya ɓɛ: «Nzʉyɨ kamɨ nɨyɨ, namupí iɓunu. Gyogoni ɓɛyɔ kɛtamano yi.» 25 Nɨyɔ ɓama kalya, ava ndɨ kɔpɔ wa vinya ɓɛgɛyɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Kɔpɔ yi nɨmʉ nɨ agʉmɛ wambɨya ko Kunzi, nɨnɔ ɓangʉ kamɨ oɗukogi mino katulyoso. Ɓongbingo ɓasɨ wa momwaga ndɛkɛ mino, gyogoni ɓɛyɔ kɛtamana yi.» 26 A ɓɛyɔ, ɓongbinga ɓasɨ wa malyaga ndɛkɛ mino mukati mi nɨma na kamwo kɔpɔ yi nɨmʉ, makaɓɨkyaga kukwakʉ ka Mombukwono-dosu ɓɨngbanganya kadwɛ kʉ kwa kʉ igoku ndɛkɛ mino.

27 Kinili, nɨnɔ akalya mukati ikanɨ kamwa kɔpɔ ka Mombukwono-dosu nɨ kokwononigʉ, akagya ɓʉnyɛ ka nzʉyɨ na ɓangʉ ka Mombukwono-dosu. 28 Ɛɛɛ, okwononi ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ɨkpɨmɨ ɓɨnza, alya kʉwa mukati na kamwa kɔpɔ yi nɨmʉ. 29 Kyɛ mʉmbanzʉ kalya mukati na kamwo kɔpɔ, nɨ kɛgʉ kotombisyo isi ya nzʉyɨ ka Mombukwono-dosu, akaɨmakya nɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ka mʉngɨmbɔ. 30 Kinili, ɓudingi luga kunu ɓa na ɓokoloɓu, ɓa na pɨka ɓɨpɛkɛ-pɛkɛ na ɓagɔgɔ ɓokwogoni ndɨ. 31 Takɨkpɨmaga mbɛyɨ ndɨ nɨ iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi, tanyɨkatu ɓi mʉkɔmbʉ ko Kunzi. 32 Luki limoti, Mombukwono-dosu akatisombiso na katiyoyiso, kyɛ takogulyonitɔgʉ ka mʉkɔmbʉ pa imoti na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ.

33 Kinili, ɓomika-mama, ngbingo yi nɨnɔ mamʉmʉkanaga mino kalya malɨlɨ ka Mombukwono-dosu, a ɓɨnza kaɓʉndanaga. 34 Mʉmbanzʉ kika na nza, alyalyɨ mbɛyɨ kʉ kakɨ, kyɛ makimokyonitɔgʉ ka mʉkɔmbʉ ngbingo wa musilyoni kunu. Noɓungusyagatʉ ɓanʉ makpʉmʉka magɔgɔ nɨmɔ osikoni wa nodoku mino.

12

Ɓapɛpɛ nɨɓɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu ʉpága

1 Ɓomika-mama, nakɛgʉ kapa ambɛ wikoni ko biti ko bulya ɓapɛpɛ nɨɓɔ lɨmbɛngɨ Lotu ʉpága. 2 Makaiba ɓɛ ngbingo yi nɨnɔ ma ndɨ mino nɨ makanamibigʉ Kunzi, mikaga ndɨ ɓakɨgʉmya ka gbɨlɨtɔ nɨtɔ kanzɨnagɨgʉ, makakwananɨgʉ ndɨ kaigwi mambɛngɨ kambwa kaɓʉ. 3 Mbɨya wanʉ, nakapa kamumibiso ɓɛ: mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ Lɨmbɛngɨ ko Kunzi ikaga kʉsɔ kakɨ, kakwananɨgʉ kagbanga Yeso. Na Lɨmbɛngɨ-Lotu kiki kʉsɔ ka mʉtʉ yi nɨnɔ, kakwananɨgʉ kaɓɨkya ɓɛ: «Yeso nɨ Mombukwono-dosu!»

4 Ɓapɛpɛ ɓa dididi, luki limoti, Lɨmbɛngɨ-Lotu aka lɔ ʉpága. 5 Ɓopisi ɓaya mogubo ka Kanisa a dididi, luki limoti, ɓagugubyogo Mombukwono-dosu ɓemoti aka. 6 Mogubo a dididi, luki limoti, Kunzi ɓemoti aka nɔ ʉpága ɓatʉ ɓasɨ mogubo masɨ mi nɨmɔ. 7 Lɨmbɛngɨ-Lotu akagya ligubo ka mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ko bulya ɨzangɨya ka ɓatʉ ɓasɨ. 8 Lɨmbɛngɨ apága mʉtʉ wagɔgɔ kanzɨna na yimibo, Lɨmbɛngɨ limoti li nɨlɔ aka lɔ apá mʉtʉ wagɔ ngu kauwonisilo ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka ko Kunzi na yimibo. 9 Apá wagɔ baya yapʉ, wagɔgɔ ngu kohukuso ɓokoloɓu. 10 Lɨmbɛngɨ apága mʉtʉ wagɔ ngu yɨgya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga, apá wagɔ apɛpɛ kanzɨna na ɓugyalandʉ, apá wagɔ yimibo kotombisyo lɨkpʉmʉka nɨlɔ otukyogoku ka Lɨmbɛngɨ-Lotu ikanɨ nɨlɔ la kʉɓɔɓɔkʉ. Apága mʉtʉ wagɔ apɛpɛ kanzɨna masasʉ ka Ɓamalaika, apá wagɔ yimibo kotongbomosyogo masasʉ mi nɨmɔ. 11 Lɨmbɛngɨ limoti li nɨlɔ aka lɔ agyaga makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ, apá mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka apɛpɛ kakɨ ɓɛyɔ abaɨlyago mino.

Kanisa a abɛ nzʉyɨ nɨyɔ a na mababa mudingi

12 A ɓɛyɔ, Kilisito a mʉɗɔngɔnɨ abɛ nzʉyɨ nɨyɔ a na mababa mudingi. Gʉtʉgʉ mababa mi nɨmɔ kika mudingi, a nzʉyɨ yimoti aka. 13 Iɓusu ɓasɨ, Ɓayuda ikanɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, ɓosunzu ikanɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓosunzu, togwa ndɨ iɓatiso kyɛ tiki nzʉyɨ yimoti ka Lɨmbɛngɨ-Lotu limoti. Iɓusu ɓasɨ tinisana ndɨ na Lɨmbɛngɨ-Lotu li nɨlɔ.

14 Nzʉyɨ kɛgʉ na lɨbaba limoti aka, luki limoti, a na imu mudingi. 15 Kika nɨ kʉgʉkɔ oɓikyini ɓɛ: «Nakɛgʉ ɨmɨ kʉɓɔkʉkɔ, nakɛgʉ nɛkɨ lɨbaba la nzʉyɨ.» Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, a lɨbaba limoti aka luga wa mababa ma nzʉyɨ. 16 Na kika nɨ kutiliko oɓikyini ɓɛ: «Yɛkɨ nakɛgʉ ɨmɨ liso, nakɛgʉ nɛkɨ lɨbaba la nzʉyɨ.» Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, a lɨbaba limoti aka luga wa mababa ma nzʉyɨ. 17 Kika ndɨ nɨ nzʉyɨ yasɨ a liso, akwanana kʉwa ndɨ kaʉkana lɨkɨ? Kika ndɨ nɨ a kutiliko, akwanana kʉwa ndɨ kaiba sʉ yo luki lɨkɨ? 18 A ɓɛyɔ, Kunzi obisaga ndɨ lɨbaba limoti-limoti la nzʉyɨ kaɓyɛnɛnɛ na sɨpananɨsɔ kakɨ. 19 Masɨ kika ndɨ lɨbaba limoti aka, iba nzʉyɨ kɛgʉ! 20 Mababa a mudingi luki limoti, nzʉyɨ a yimoti aka.

21 Liso kakwananɨgʉ kaɓɨkya kʉɓɔkʉkɔ ɓɛ: «Nakɛgʉ na nzoyi kakʉ!» Gʉtʉgʉ mʉ aka kakwananɨgʉ kaɓɨkya magʉ ɓɛ: «Nakɛgʉ na nzoyi kunu!» 22 Mababa ma nzʉyɨ nɨmɔ inisonogo abɛ kiko ma payaya, ikaga gɔnɨ imu na ɨzangɨya aka. 23 Mababa nɨmɔ tɨnaga payaya, imu mɔ tobibisaga kakɨtaga magɔ. Nɨmɔ apága suni kaɨna, imu mɔ toɓuulyaga kʉgbɛ, 24 kakɨtaga mababa ma ɨbɨba ma nzʉyɨ kusu. Kunzi agya ndɨ nzʉyɨ, apá ɨbɨba yidingi ka mababa nɨmɔ tɨnaga payaya. 25 Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ mababa ma nzʉyɨ kikonitɔgʉ na yɨgbananaga. Luki limoti, atʉngbʉlanagɨ mabɔbɔ. 26 Kika kanɨ lɨbaba limoti akaigomisogo, magɔgɔ masɨ igomisogo pa imoti na ilu. Kika nɨ limoti ovini ɨbɨba, magɔgɔ masɨ ogwa magyagya pa yimoti na ilu.

27 Iɓunu ma nzʉyɨ ka Kilisito, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka luga kunu a lɨbaba la nzʉyɨ yi nɨyɔ. 28 Kunzi ubisa ndɨ ɓatʉtʉmbwa ka pa ya mambwa ka kanisa, ka pa ya yɨɓa ɓogyalandʉ na ya yɨsaa ɓowonisili. Kumbuso yi, atʉ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na apɛpɛ kagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga, kauhukuso ɓambanzʉ, kausingyo ɓɛngɛnɨ, kaʉnanaga ɓatʉ ɓagɔgɔ, kanzɨna masasʉ ka ɓamalaika. 29 Ɓasɨ ɓakɛgʉ ɓatʉtʉmbwa, ikanɨ ɓogyalandʉ ikanɨ ɓowonisili. Ɓasɨ ɓakɛgʉ na apɛpɛ kagya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga, 30 kauhukusa ɓambanzʉ, kanzɨna masasʉ ka ɓamalaika, ikanɨ kotongbomosyo masasʉ mi nɨmɔ. 31 Hukisoni nɛkɨ ɓapɛpɛ nɨɓɔ ɓa na ɨzangɨya kʉgbɛ. Ko bulyo yi nɨyɔ, nakamuwonisila mbɨya wanʉ pisi yanza kʉgbɛ kakɨtaga ɓayagɔgɔ ɓayasɨ.

13

Sɨpananɨsɔ okitogi makpʉmʉka masɨ

1 Nakanzɨna gʉtʉgʉ masasʉ ka ɓambanzʉ na nɨmɔ ka ɓamalaika, luki limoti, nakiki na sɨpananɨsɔ, na mʉɗɔngɔnɨ abɛ lɨyʉ la ngwɛyɨ ikanɨ kengele nɨyɔ akoɓuko. 2 Nakanzɨna gʉtʉgʉ na ɓugyalandʉ ikanɨ kandʉnga makpʉmʉka masɨ nɨmɔ makɨsʉma ikanɨ kaika na yimibo yasɨ ikanɨ kaika na baya nɨyɔ nakwanana na iyu kohokisa ɓangʉpa, luki limoti, nakiki na sɨpananɨsɔ, na payaya aka. 3 Nakʉlʉpya gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓa yangya lɨngama kamɨ lasɨ, nɨsʉta ɓɛ ɓɛbʉsyɨ ko ɓuku, nakiki na sɨpananɨsɔ, nɨyɔ kɛgʉ na ɨmɨ na ɨzangɨya.

4 Mʉtʉ wa sɨpananɨsɔ okibyagatʉ, ikaga mʉtʉ wanza, kikogigʉ no miso mopi, kɨbɨnɨkagɨgʉ, kikogigʉ na lɨmbɛngɨ lidingi, 5 kagyagɨgʉ lɨkpʉmʉka lo suni, kakɨsagɨgʉ ɓʉnza kakɨ aka ka mombukwana-dakɨ yi, kangbʉtagɨgʉ ɓɨkwa, kobisogigʉ lɨkpʉmʉka lanyɛ ka lɨmbɛngɨ. 6 Mʉtʉ wa sɨpananɨsɔ kogwogigʉ magyagya ka lɨkpʉmʉka lanyɛ, luki limoti, ogwaga magyagya ka lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 7 Apɨlyaga makpʉmʉka masɨ, oɓuulyaga baya ka ɓongbinga ɓasɨ, ikaga na mʉtamanagɨ na anokibyo ɓongbinga ɓasɨ.

8 Sɨpananɨsɔ kosyogigʉ. Luki limoti, ɓugyalandʉ osyatʉ ndɛkɛ, apɛpɛ mʉnzɨna masasʉ ka ɓamalaika ikatʉ ndɛkɛ na muliɓo, yimibo olimikaga ndɛkɛ. 9 A ɓɛyɔ, yimibo kusu a yɨkɛɗɛ na ɓugyalandʉ kusu a ɓikpufu. 10 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ yimibo ya lɨngʉnʉ odoku ndɛkɛ mino, nɨyɔ yo kpufu osyo.

11 Ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino miki, nanzɨnaga ndɨ abɛ miki, natamanaga ndɨ abɛ miki, nanotombisyo makpʉmʉka abɛ miki. Luki limoti, wa nɨɨta kʉwa mino mʉmbanzʉ, nasa lɨbɛnzɨ lasɨ. 12 Mbɨya wanʉ, takaɨna lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ abɛ mulundu ka nɛlaga wombulu-mbulu, luki limoti, kumbuso, tɨnatʉ ndɛkɛ ɓɨngbanganya. Mbɨya wanʉ, nakaiba luki lɨkɛɗɛ aka. Luki limoti, kumbuso, namiba ndɛkɛ Kunzi ɓɨnza mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ emibago mino.

13 Mbɨya wanʉ, makpʉmʉka masaa mi nɨma akpakyanaga pa imoti aka: baya, mʉtamanagɨ na sɨpananɨsɔ. Luki limoti, nɨlɔ la ɨzangɨya kʉgbɛ luga wa makpʉmʉka masaa mi nɨmɔ nɨ sɨpananɨsɔ.

14

Ɨzangɨya ya ɓapɛpɛ ka Lɨmbɛngɨ-Lotu

1 Kisoni mbɛyɨ kaika na sɨpananɨsɔ kambwa wa masɨ. Kisoni gɔnɨ kaika na ɓapɛpɛ ka Lɨmbɛngɨ-Lotu, kʉgbɛ kaika na apɛpɛ wa ɓugyalandʉ. 2 Mʉtʉ yi nɨnɔ akanzɨna masasʉ mʉmbanga-mbanga, kʉnzɨnɨlyagɨgʉ ɓambanzʉ, luki limoti, anzɨnɨlyaga Kunzi. A ɓɛyɔ, kɛgʉ na mʉtʉ yi nɨnɔ akwanana kotombisyo. Pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu, mʉtʉ yi nɨnɔ aɓɨkyaga makpʉmʉka nɨmɔ a makɨsʉma. 3 Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ anzɨnaga na ɓugyalandʉ, ʉnzɨnɨlyaga ɓambanzʉ. Ʉnzɨnɨlyaga ɓɛyɔ kaupika ka baya, kautumisa na kaududulisa mambɛngɨ. 4 Nɨnɔ anzɨnaga masasʉ mʉmbanga-mbanga, ipikilyaga baya kakɨ ka mombukwana-dakɨ yi. Luki limoti, nɨnɔ anzɨnaga na ɓugyalandʉ opikaga baya ya kanisa yasɨ.

5 No ɓi kapa ambɛ iɓunu ɓasɨ nzinogoni masasʉ mʉmbanga-mbanga, luki limoti, no ɓi kapa ɓata kʉgbɛ ambɛ nzinogoni na ɓugyalandʉ. Mʉtʉ yi nɨnɔ anzɨnaga na ɓugyalandʉ a na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga nɨnɔ anzɨnaga masasʉ mʉmbanga-mbanga. Kika kanɨ atʉ na mʉtʉ yi nɨnɔ akwanana katʉmbʉlaga nɨlɔ akaɓɨkya, kanisa yasɨ amagatʉ ka baya. 6 Ɓomika-mama, nika na ɨzangɨya tino ko misa kunu, nakodoku ku kunu, napʉnga kamʉnzɨnɨlya ka masasʉ mʉmbanga-mbanga? Nika na ɨzangɨya tino ko misa kunu kika nɨ mʉnzɨna kamɨ kɛgʉ kamuwonisila makpʉmʉka nɨmɔ ikaga makɨsʉma, kamuwonisila yimibo, ɓugyalandʉ ikanɨ mʉtɨwɨ?

7 Takava likingyosi la makpʉmʉka mo dumo abɛ sɨɓa ikanɨ dɔmʉ, kika nɨ mayʉ mi kɛgʉ koɓuko dididi, takwanana kaiba lɨyʉ la sɨɓa ikanɨ la dɔmʉ lɨkɨ? 8 Ɓakongboti nguɗu ya lʉnga ɓɨnza, wanɨ nɔ akwanana kaiɓungusyogo kaɨnda ka lʉnga? 9 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ku kunu: makiko kaɓɨkya makpʉmʉka nɨmɔ ɓambanzʉ ɓakɛgʉ kotombisyo, ɓiba kʉwa isi yi lɨkɨ? Nɨyɔ a abɛ makika kaɗɨkɨtaga tɔyɨ ka bʉtʉlʉ. 10 Masasʉ a mudingi ka ɔɓɨlɨ, masɨ okitisaga asɨ mʉnzɨna aka. 11 Mʉtʉ ɓemoti kika kanzɨna lɨsasʉ nɨlɔ nakibigʉ, iɓusu na ɨyɨ ɓasɨ tiko abɛ ɓongingi. 12 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ku kunu! Yɛkɨ ma na mʉsasa ma ɓapɛpɛ ɓa Lɨmbɛngɨ-Lotu, hukisoni nɛkɨ na kɛkɛlɛ, kʉgbɛ yi nɨɓɔ ɓakopika kanisa ka baya.

13 Kinili, nɨnɔ anzɨnaga ka masasʉ mʉmbanga-mbanga akwanana kakʉnga Kunzi kyɛ apɨ́ ngu koyikoso masasʉ mi nɨmɔ. 14 Kika nɨ nakalʉmba na masasʉ mi nɨmɔ, lɨmbɛngɨ lɔ akalʉmba, luki limoti, yimibo kɛgʉ kagya luki. 15 Nakwanana sɛ kʉwa kagya ɓʉnɨ? Nalʉmba na lɨmbɛngɨ na yimibo gɔnɨ. Nɨmbɨla na lɨmbɛngɨ na yimibo kamɨ gɔnɨ. 16 A ɓɛyɔ, wakiko kalʉmba ka lɨmbɛngɨ, wanamigisya Kunzi ɨbɨba, mʉtʉ wagɔgɔ nɨnɔ a ka musilyoni nɨ kɛgʉ kotombisyo lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, kakwananɨgʉ koɓingisya ɓɛ «A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ» kyɛ kɛgʉ kaiba nɨlɔ wakaɓɨkya. 17 Malʉmba kakʉ a manza, luki limoti kapikigʉ mʉtʉ wagɔgɔ ka baya.

18 Nakamigisya Kunzi ɨbɨba ɓɛyɔ nanzɨnaga mino masasʉ mʉmbanga-mbaga kamʉkɨtaga iɓunu ɓasɨ. 19 Luki limoti, ka makutana napaga kaɓɨkya makpʉmʉka kuɓukumuti nɨmɔ ɓambanzʉ ɓʉkana ɓɨnza, kyɛ nʉtɨwɨ gɔnɨ ɓɛngɛnɨ, nɨ nakoɓikyigʉ makpʉmʉka ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na masasʉ mʉmbanga-mbanga.

20 Ɓomika-mama, makikonitɔgʉ na tamanaga ya lɨbɛnzɨ, luki limoti, tamanaga kunu iki abɛ nɨyɔ ka ɓambɔkʉ. Pisi kagya ɓʉnyɛ, wikoni abɛ ɓomiki. 21 Kʉsɔ wa Mʉtʉʉ, Mombukwono-dosu aɓɨkya ɓɛ:

«Nanzɨnɨlyaga ndɛkɛ lɨvananza li nɨlɔ

pisi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa masasʉ dididi

na pisi ka nɔkʉ ka ɓobiko.

Na gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, ɓakɛmʉkanɨgʉ ndɛkɛ.»*

22 Kinili, apɛpɛ mʉnzɨna ka masasʉ mʉmbanga-mbanga a likingyosi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakanaɓinikyonigʉ Kunzi. Luki limoti, kɛgʉ na ɨzangɨya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓinikyononi. Apɛpɛ mʉnzɨna na ɓugyalandʉ a likingyosi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓinikyononi, kɛgʉ na ɨzangɨya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakanaɓinikyonigʉ.

23 Kiko mbɛyɨ nɨ kanisa wasɨ omumukonini, ɓatʉ ɓasɨ ɓananzɨna ka masasʉ mʉmbanga-mbanga, ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ kotombisyo lɨkpʉmʉka ikanɨ nɨɓɔ ɓakanaɓinikyonigʉ Kunzi ɓakogulya ka musilyoni kunu, ɓakaɓɨkyɨgʉ ɓɛ ma no bikyatʉ? 24 Luki limoti, ɓatʉ ɓasɨ ɓakiko kanzɨna na ɓugyalandʉ, mʉtʉ nɨnɔ kɛgʉ kotombisyo lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ikanɨ nɨnɔ kanaɓinikyonigʉ Kunzi, kogulya, imibo ɓʉnyɛ kakɨ ko bulya nɨlɔ iko kanɨ ukonini. Ɓasombiso ka lɨkpʉmʉka nɨlɔ iko kanɨ ukonini, 25 ɓodikiɗi nɨɓayɔ ikaga na ɓoyu kʉsɔ kakɨ ipupiso ka ɓʉngbanganya. Ogwo kʉwa mokpukpu kabibiso Kunzi, anaɓɨkya ɓɛ: «A lɨngʉnʉ ɓɛ Kunzi a luga kunu!»

Ɓɛyɔ kanisa okwononi mino kakpakyana

26 Ɓomika-mama, takwanana sɛ kʉwa kaɓɨkya ɓʉnɨ? Ngbingo yi nɨnɔ mamʉmʉkanaga mino, mʉtʉ ɓemoti akwanana kaɨmbɨla, wagɔ apá mʉtɨwɨ, wagɔ atʉmbʉlaga lɨkpʉmʉka nɨlɔ a lakɨsʉma, wagɔ apá mʉtʉʉ ka lɨsasʉ lɨmbanga na wagɔ ɓata oyikasa nɨlɔ ɓoɓikyi. Okwononi ɓɛ nɨmɔ masɨ iki na ɨzangɨya kopika kanisa ka baya. 27 Ɓambanzʉ ɓakapa kanzɨna ka masasʉ mʉmbanga-mbaga, okwononi ɓɛ ɓiki ɓaɓa aka ikanɨ ɓasaa, ɓanzɨnɨ ɓemoti kumbuso ka wagɔgɔ. Mʉtʉ ɓemoti ikitɔ, koyikosogo nɨlɔ ɓiko kaɓɨkya. 28 Luki limoti mʉtʉ muikoso kiki, ɓadakɨ ɓiwo ka musilyoni. Mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka anzɨnɨ ka lɨmbɛngɨ kakɨ mombukwana-dakɨ yi no Kunzi kakɨ. 29 Ɓatʉ ɓaɓa ikanɨ ɓasaa ɓanzɨnɨ na ɓugyalandʉ, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓiko kakpɨma nɨlɔ ɓakaɓɨkya. 30 Luki limoti, Kunzi kawonisilo mʉtʉ ɓemoti lɨkpʉmʉka nɨlɔ a lakɨsʉma, okwononi ɓɛ mʉtʉ yi nɨnɔ akanzɨna adakɨ. 31 A ɓɛyɔ, iɓunu ɓasɨ makwanana kanzɨna na ɓugyalandʉ, mʉtʉ ɓemoti kumbuso ka wagɔgɔ. Kʉwa wa gɔ wa, ɓatʉ ɓasɨ ɓakwanana kaʉkana mʉtʉʉ mi nɨmɔ, utumiso mambɛngɨ. 32 Mambɛngɨ ka ɓogyalandʉ ʉmʉkanaga ɓogyalandʉ. 33 A ɓɛyɔ, Kunzi kɛgʉ Kunzi wa ɓunzenge-zenge, luki limoti a Kunzi wa mazɨyɔ.

Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ igyonosogo mino ka makanisa masɨ ka ɓatʉ ko Kunzi, 34 ɓoko ɓokwononi kaiko ɓiwo ka musilyoni ma kanisa. Kɛgʉ na nɨnɔ ɓakwanana kasɨlya mʉnzɨna. Okwononi ɓɛ ɓoko ɓiki ɓatʉ ɓakʉkana, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mʉtʉʉ aɓɨkyaga mino. 35 Ɓakika na lɨkpʉmʉka la kuuso, ɓumuusi ɓambʉnyaɓʉ ka mʉsɛngɨ. A suni muko kanzɨna ka musilyoni.

36 Makasɨma ɓɛ Mongoni ko Kunzi apʉnya ndɨ ku kunu? Ikanɨ amudulyoku ndɨ asɨ iɓunu aka? 37 Mʉmbanzʉ kika kasɨma ɓɛ a mugyalandʉ ko Kunzi ikanɨ ɓɛ a na apɛpɛ wa Lɨmbɛngɨ-Lotu, okwononi ibito ɓɨnza ɓɛ nɨlɨna nakamukpikilyo lɨ a mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu. 38 Luki limoti, kibi lɨkpʉmʉka nɨlɔ, nɨlɔ andi kʉwa asɨ ɨyɨ aka.

39 Ɓomika-mama, yɛkɨ a ɓɛyɔ, kisoni kambwa wa masɨ kainisono na apɛpɛ mʉnzɨna na ɓugyalandʉ. Makapokyonitɔgʉ mʉmbanzʉ kanzɨna ka masasʉ mʉmbanga-mbanga. 40 Luki limoti, masɨ igyonosi ka ɓungbingbili na ɓɛyɔ okwononi mino.

15

Pɔlɔ akaɓɨkyaga Mongoni Manza nɨmɔ ʉkana ndɨ

1 Ɓomika-mama, mbɨya wanʉ, nakapa kamutomosya Mongoni Manza nɨmɔ namʉɓɨkyaga ndɨ, nɨmɔ mabaɨlya ndɨ na nɨmɔ mo mina ɓakigwinonogo ɓingbufu. 2 Minisanatʉ na muhukuso pisi ko Mongoni Manza mi nɨmɔ makiko kaɓyɛ ɓɛyɔ aka yɔ namʉɓɨkyaga ndɨ mino. Makogyi ɓɛyɔ, baya kunu ika payaya.

3 Kambwa wa makpʉmʉka masɨ, namukitisilyaga mbɛyɨ ndɨ mʉtʉʉ nɨmɔ ɨmɨ mombukwana-dakɨ yi nʉkana ndɨ. Kilisito okwa ndɨ ko bulya ɓʉnyɛ kusu, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikago mino ka Moɓiso Motu. 4 Ɓalumba ndɨ, opupa ka mbʉkʉ kumbusa wa masyɛ masaa, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso Motu aɓɨkya ndɨ mino. 5 Apuponilya ndɨ Pɛtɛlɛ, kumbuso yi ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa. 6 Kʉwa wa, upuponilya ko ngbinga ɓemoti ɓaɓɨɓya kakɨ kakɨtaga ɓamɨya kuɓukumuti. Ɓudingi luga ka ɓaɓɨɓya ɓi nɨɓɔ ɓatʉ mbɛyɨ ɓata aka ka ɔɓɨlɨ, luki limoti, ɓagɔgɔ ɓokwogoni ndɨ. 7 Kumbuso yi, apuponilya ndɨ Yakɔbɔ, kʉwa wa, upuponilyo ɓatʉtʉmbwa ɓasɨ.

8 Kumbuso ka ɓatʉ ɓɨ nɨɓɔ ɓasɨ, epuponilya ndɨ gɔnɨ ɨmɨ, ɨmɨ nɨnɔ na ndɨ abɛ miki yi nɨnɔ ɨɓʉkʉtaga nɨ kanongotigʉ. 9 A ɓɛyɔ, na mupipilo luga ka ɓatʉtʉmbwa ɓasɨ. Nakokwononigʉ gʉtʉgʉ ɓɛ ɓɛmakɨ ɓɛ atʉtʉmbwa, kyɛ nogyogyisa ndɨ Kanisa ko Kunzi. 10 Luki limoti, na kʉwa ɓɛyɔ no mino mbɨya yi nɨmʉ pisi ka ɨzɨyɔ ko Kunzi. Ɨzɨyɔ yi nɨyɔ aɓʉkʉtatʉ ndɨ masɔlɔ. Nagya ndɨ ligubo kaʉkɨtaga ɓatʉtʉmbwa ɓagɔgɔ ɓasɨ. A ɓɛyɔ, kɛgʉ ndɨ ɨmɨ, luki limoti, ɨzɨyɔ ko Kunzi nɨyɔ a pa imoti na ɨmɨ. 11 Kinili, iki ɨɓʉ ikanɨ ɨmɨ, takaɓɨkyaga Mongoni Manza mi nɨmɔ aka mɔ mabaɨlya ndɨ.

Kunzi upupisagatʉ ɓambanzʉ ka ɓambʉkʉ

12 Takaɓɨkyaga ɓɛ Kilisito opupatʉ ndɨ ka mbʉkʉ. Ko bulya ɨkɨ yɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kunu ɓaɓɨkyaga mino ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ ɓakopupigʉ ndɛkɛ ka ɓambʉkʉ? 13 Kika nɛkɨ nɨ a ɓɛyɔ, Kilisito kopupagʉ ndɨ ka mbʉkʉ ɓɛgɛyɔ. 14 Kika nɨ Kilisito kopupagʉ ndɨ ka mbʉkʉ, takɛgʉ na Mongoni Manza nɨmɔ takwanana kaɓɨkyaga, baya kunu a gɔnɨ payaya. 15 Na gɔnɨ, nɨyɔ akowonisila ɓɛ ta ɓadɛmʉ ɓa ɓɔngɔ ko misa ko Kunzi, kyɛ taɓɨkya ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ Kunzi apupisatʉ ndɨ Kilisito ka mbʉkʉ. Wɨna sɛ, Kunzi kakwananɨgʉ ndɨ kagya ɓɛyɔ, kika nɨ a lɨngʉnʉ ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwogo, ɓakopupogigʉ ka ɓambʉkʉ. 16 A ɓɛyɔ, kika nɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwogo, ɓakopupogigʉ ka ɓambʉkʉ, Kilisito kopupagʉ ndɨ nɛkɨ gɔnɨ ɨyɨ ka mbʉkʉ. 17 Na kika nɨ Kilisito kopupagʉ ndɨ ka mbʉkʉ, baya kunu a ya payaya na ma asɨ ka ɓʉnyɛ kunu aka. 18 Na ɓata, nɨyɔ akowonisila ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ kʉsɔ ka Kilisito, ɓa nɛkɨ gɔnɨ ɨɓʉ ɓuɓungogo. 19 Kika nɨ a ko bulya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉna aka mʉ nɔ tobisa mino mʉtamanagɨ kusu ka Kilisito, ta ɓatʉ ɓʉlya kumbu kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ.

20 Luki limoti, a lɨngʉnʉ ɓɛ Kilisito opupatʉ ndɨ luga ka ɓamanda. A abɛ talʉ-talʉ, kyɛ ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ ɓopupito ndɛkɛ gɔnɨ ɨɓʉ. 21 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ kukwakʉ odoku ndɨ mino pisi ka mʉtʉ ɓemoti, pupo ka mbʉkʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, odoku pisi ka mʉtʉ ɓemoti gɔnɨ. 22 Ɓɛgɛyɔ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓokwaga mino kyɛ ɓa Ɓava-adamʉ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓinisana ndɛkɛ ɓata na ɔɓɨlɨ kyɛ tomotikononi na Kilisito.* 23 Luki limoti, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka opupa ndɛkɛ kaɓyɛnɛnɛ no ngbingo kakɨ: Kilisito nɔ a mʉtʉ wa mambwa, opuponi ndɨ ɨyɨ. Kumbuso yi ɓatʉ kakɨ ɓopupa ndɛkɛ ngbingo yi nɨnɔ igoku ndɛkɛ mino. 24 Kumbuso yi, ika kʉwa lɨsyɛ la muliɓo. Ko ngbingo yi nɨnɔ, Kilisito apʉta ndɛkɛ ɓʉngama ɓasɨ, ɨbɨba yasɨ na ngu yasɨ, amigisya kʉwa Kunzi Baba ɓʉngama. 25 A ɓɛyɔ, okwononi ɓɛ Kilisito iki ngama kadwɛ kʉ kwa kʉ ʉɗɨta ndɛkɛ mino ɓomuyoniso kakɨ ɓasɨ ɓɨnvɨ kusili wa magʉ kakɨ. 26 Mumuyoniso nɨnɔ ɓamwɔ ndɛkɛ ka muliɓo, nɨ kukwakʉ. 27 Iyo, Moɓiso Motu akaɓɨkya ɓɛ: «Kunzi obisa ndɨ makpʉmʉka masɨ kusili wa magʉ kakɨ*.» Luki limoti, a ɓɨngbanganya ɓɛ Kunzi kɛgʉ ɨyɨ ka «makpʉmʉka masɨ» mi nɨmɔ, kyɛ ɨyɨ nɔ apá ndɨ Kilisito ngu kʉgʉ wa masɨ. 28 Ngbingo yi nɨnɔ Kunzi obiso ndɛkɛ mino makpʉmʉka masɨ kusili ko Miki, ɨyɨ Kilisito mombukwana-dakɨ yi ibiso ndɛkɛ kusili ko Kunzi nɨnɔ apá ndɨ ngu kaiko kʉgʉ wa makpʉmʉka masɨ. Kʉwa wa gɔ wa, Kunzi ika ndɛkɛ lɨngʉnʉ kʉgʉ wa masɨ.

29 Tomononi mbɛyɨ ɓata lɨkpʉmʉka ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓiɓotisisogo ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwogo. Ɓinisono na ɨzangɨya tino? Kika nɨ a lɨngʉnʉ ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwogo ɓakopupogigʉ ka ɓambʉkʉ, ko bulya ɨkɨ kʉwa yɔ ɓiɓotisisogo mino ko bulya kaɓʉ? 30 Na ɓata, ko bulya ɨkɨ yɔ iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi to mino ɓongbinga ɓasɨ kaɨkɨsɨlya kukwakʉ? 31 Ɓomika-mama, kukwakʉ ɛzʉzaga masyɛ masɨ. A lɨngʉnʉ ɓɛyɔ nɨbɨbaga mino ko bulya kunu ka matɨkanaga na Yeso-Kilisito Mombukwono-dosu. 32 Nʉlanana ndɨ na ɓambanzʉ ka Ɛfɛsɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓʉɗɨya abɛ ɓanyama ɓo tutu. Kika ndɨ ka yɨgya ko ɓomikya-ɓambanzʉ, ninisana ndɨ na ɨzangɨya tino? Kika nɨ ɓamanda ɓakopupogigʉ ka ɓambʉkʉ, okwononi nɛkɨ «tolyolyini, tomwo kyɛ ɓʉgala tokwatʉ*».

33 Wiminyonito sɛ: «Kakɔ lɨmbɨda na ɓatʉ ɓanyɛ, apʉtagatʉ yɨgya yanza ka mʉmbanzʉ.» 34 Wigilyoni tamanaga kunu yanza, masa kagya ɓʉnyɛ. Ɓatʉ ɓagɔ luga kunu ɓakamibigʉ Kunzi. Nakamʉɓɨkya ɓɛyɔ kamupíso suni.

Ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ ɓopupa ndɛkɛ ka ɓambʉkʉ lɨkɨ?

35 Luki limoti, mʉtʉ ɓemoti akwananatʉ kauuso ɓɛ: «Ɓamanda ɓopupa ndɛkɛ ka ɓambʉkʉ lɨkɨ? Ɓika ndɛkɛ na ɓʉsɔlɔ ɓa nzʉyɨ tino?» 36 Eeeze, wa ngingi! Ngbingo yi nɨnɔ wakʉnaga mino lɨsɔlɔ, okwononi mbɛyɨ okwi, kumbuso yi aɓaka sɛ kʉwa. 37 Lɨsɔlɔ nɨlɔ wakakʉna lɔ, kɛgʉ ilu nɨ malɨlɨ nɨmɔ aɓaka ɓanʉ, luki limoti, a libumo payaya aka la mʉpʉnga ikanɨ libumo lagɔgɔ. 38 Kunzi oɓokisaga kʉwa libumo li nɨlɔ ɓɛyɔ opo mino, oɓukutisa libumo yɨkaka-yɨkaka kaɓyɛnɛnɛ na ɓʉsɔlɔ kakɨ.

39 Nzʉyɨ yasɨ kɛgʉ mʉɗɔngɔnɨ. Ɓambanzʉ ɓa na nzʉyɨ kaɓʉ, ɓanyama na nɨyɔ kaɓʉ, ɓombu na ɓosi ɓa na nɨyɔ kaɓʉ gɔnɨ.

40 Nzʉyɨ ya kʉgʉ wa lɨsyɛ a di na nɨyɔ ya lɨtɔmbʉ, ɨbɨba ya kʉgʉ wa lɨsyɛ a di na nɨyɔ ya lɨtɔmbʉ. 41 Mɔnɨ angɨngaga di, tɨmba di, mangʉtʉ di gɔnɨ. Gʉtʉgʉ mangʉtʉ aka luga kaɓʉ anzɛgɛ dididi aka gɔnɨ.

42 Ika ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ ngbingo yi nɨnɔ ɓamanda opupa ndɛkɛ mino ka ɓambʉkʉ. Ɓulumbaga ɓambanzʉ, kumbuso yi ɓapɔ, wa ɓopupa ndɛkɛ mino ka ɓambʉkʉ, ɓika kʉwa ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 43 Ɓolumbogo nzʉyɨ nɨ kɛgʉ na ɨbɨba ikanɨ no ngu. Luki limoti, opupogo kʉwa na ɨbɨba no ngu. 44 Ngbingo yi nɨnɔ ɓolumbaga mino, ikaga nzʉyɨ ya lɨmbanzʉ. Luki limoti, kopupo ka mbʉkʉ ɨɨta kʉwa nzʉyɨ ya lɨmbɛngɨ. Kika nɛkɨ nɨ nzʉyɨ ya lɨmbanzʉ atʉ, nzʉyɨ ya lɨmbɛngɨ atʉ nɛkɨ gɔnɨ aka. 45 A ɓɛyɔ, Moɓiso Motu aɓɨkyaga ɓɛ: «Mʉtʉ wa mambwa ɓɛyɔ ka Adamʉ a ndɨ na ɔɓɨlɨ ka nzʉyɨ ya lɨtɔmbʉ.» Luki limoti, Adamʉ yi nɨnɔ wa kumbuso nɨ Lɨmbɛngɨ nɨlɔ apága ɔɓɨlɨ*. 46 Kɛgʉ nzʉyɨ ya lɨmbɛngɨ yɔ odogoku ka mambwa, luki limoti, nɨyɔ ya lɨmbanzʉ. Nzʉyɨ ya lɨmbɛngɨ odogoku iyu kumbuso. 47 Kunzi agya ndɨ Adamʉ wa mambwa na liɓungu. A ɨyɨ mʉtʉ wa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. Luki limoti, Adamʉ wa yɨɓa otukyoku ndɨ ɨyɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 48 Ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ Kunzi agya ndɨ na liɓungu, luki limoti, nɨɓɔ ɓa kʉgʉ ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 49 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ to mino abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ Kunzi agya ndɨ na liɓungu, tika ndɛkɛ gɔnɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ.

50 Ɓomika-mamaaa, nakapa kaɓɨkya ambɛ: luki nɨlɔ Kunzi agya ndɨ ka nzʉyɨ na ka ɓangʉ kakwananɨgʉ kalya lisimo la Ɓʉngama ko Kunzi. Nɨlɔ akwanana kapɔ, kinisonigʉ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

51 Mbɨya wanʉ, nakamumibisa dikiɗi yimoti: takokwigʉ ndɛkɛ ɓasɨ, luki limoti, tigomosyanatʉ ndɛkɛ ɓasɨ. 52 Igyonosa ndɛkɛ ɓɛyɔ ko ngbinga ɓemoti abɛ kʉta, wa ɓofya ndɛkɛ mino sɨɓa ya muliɓo. A ɓɛyɔ, wa sɨɓa oɓuka ndɛkɛ mino, ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ ɓopupa ndɛkɛ ka ɓambʉkʉ na nzʉyɨ nɨyɔ kapʉgʉ ndɛkɛ ɓata, iɓusu ɓasɨ tigomosyono. 53 A ɓɛyɔ, okwononi ɓɛ pɔpɔtʉ ta nzʉyɨ yi nɨyɨ imokisyi nzʉyɨ nɨyɔ kakwananɨgʉ ɓata kapɔ. Okwononi ɓɛ nzʉyɨ yi nɨyɨna ya kukwakʉ yi imokisyi nzʉyɨ nɨyɔ kokwigʉ ndɛkɛ ɓata. 54 Ngbingo yi nɨnɔ nzʉyɨ yi nɨyɔ apɔgɔ imokisyo ndɛkɛ mino nzʉyɨ yi nɨyɔ kapɔgɨgʉ, nzʉyɨ ya kukwakʉ imokisyo nɨyɔ kokwogigʉ, iba Moɓiso Motu mi nɨmana itulyonini sɛ kʉwa: «Kukwakʉ kɛgʉ ɓata, ɓoɗitini lɨngʉnʉ ɓɨnvɨ!»

55 «Eeeze kukwakʉ, ngu kakʉ a kʉwa yanɨ?

Eeeze kukwakʉ, syogbu kakʉ a kʉwa yanɨ?»*

56 Kukwakʉ inisonogo no ngu pisi ka ɓʉnyɛ, mʉtʉʉ mɔ apága ɓʉnyɛ ngu. 57 Luki limoti, tamigisilyini Kunzi ɨbɨba, ɨyɨ nɔ atɨpága ngu pisi ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito.

58 Kinili, ɓomika-mama ɓʉpaka, witilyonogoni ɓingbu kanɨ makɛgʉ kapɨka ɓɨpɛkɛ-pɛkɛ. Mugugubyoni Mombukwono-dosu masyɛ masɨ, kyɛ makaiba ɓɨnza ɓɛ ɓungu ɓasɨ nɨɓɔ makaɨkɔ ka ligubo kakɨ, kokwigʉ payaya.

16

Mapʉmʉ ko bulya kanisa ya Yelusalɛma

1 Kʉwa ka nɨlɔ ondi lɨkpʉmʉka la mapʉmʉ ka ɓakilisito nɨɓɔ ɓikaga ka Yelusalɛma, ɓyeni gɔnɨ iɓunu mʉtʉʉ mi nɨmɔ nowonisila ndɨ ka Makanisa ma Galatia. 2 Makokwononigʉ kaɓʉndaga kamʉmʉla makpʉmʉka wa aka wa nosilo mina kʉ. Masyɛ ma Mungu masɨ, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka iki kobisaga ka kpɔlɔ, kʉ kakɨ, luki nɨlɔ inisana nolu kaɓyɛnɛnɛ no ngu kakɨ 3 Wa nosila ɓanʉ mino ku kunu, nʉtɨka ɓanʉ ɓambanzʉ nɨɓɔ miko nɨ mupunogini na ɓabalʉwa ambɛ ɓɨndɨ na ɓamapʉmʉ kunu ka Yelusalɛma. 4 Kakwanana ɓɛ nɨndɨtɔ gɔnɨ, tɨnda kʉwa ɓanʉ na ɨɓʉ kʉgʉkɔ kumoti.

Tamanaga ka Pɔlɔ ko bulya lɨgʉndʉ

5 Nakɨtaga ɓanʉ pisi ka Makedonia, nosilo sɛ kʉwa ku kunu, kyɛ na na tamanaga kaɓyɛ pisi kʉ ɓɛyɔ. 6 Yagɔgɔ tagyatʉ ɓanʉ mino na iɓunu masyɛ makɛɗɛ, ikanɨ gʉtʉgʉ ngbingo wa ndɔɓɔ wasɨ aka. Mɛpápa kʉwa ɓanʉ, nidukulaga na lɨgʉndʉ kamɨ. 7 A ɓɛyɔ, nakɛgʉ kapa kamʉmɨna na lɨgʉndʉ aka. No ɓi katamanaga ambɛ Mombukwono-dosu kapa, tasyɨtɔ ɓi na iɓunu masyɛ makɛɗɛ.

8 Luki limoti, no ɓi kapa kaiko wanʉ ka Ɛfɛsɔ, kadwɛ ka lɨsyɛ la Patɛkɔtɨ, 9 kyɛ ninisonini no ngbinga wanza kagya ligubo nɨlɔ aɓʉkʉtatʉ masɔlɔ. Luki limoti, ɓomuyoniso ɓa ɓakpʉ.

10 Timotio kosila ɓanʉ kʉ, gyoni yasɨ ɓɛ ɨmʉkanɨ ɓɨnza, kyɛ amʉgya-ligubo ka Mombukwono-dosu abɛ ɨmɨ gɔnɨ. 11 Gʉtʉgʉ mʉmbanzʉ ɓemoti aka kaminonitɔgʉ payaya. Luki limoti, mupóponito kyɛ isisilogi na lɨgʉndʉ kakɨ ka mazɨyɔ, igoku kɛtakanya. Takaɓʉndaga pa imoti na ɓomika-mama pisi ka baya.

12 Ka mutili ka momosu ɓɛyɔ ka Apɔlɔ, nigomoni na ɨyɨ nganga ɓɨkyɔ ambɛ ɓaga pa imoti na ɓomomosu ɓagɔgɔ ku kunu kʉ, luki limoti, kɛgʉ mbɛyɨ kapa kaɨnda mbɨya wanʉ. Ɨnda kʉwa ɓanʉ wa gɔwa inisono ɓanʉ mino no ngbingo.

Mʉtʉʉ na yuuso ya muliɓo

13 Hukwoni miso, migwinanaga ɓingbufu ka baya. Wikoni na lɨlʉkʉ, mika ɓatʉ ɓo ngu. 14 Gyogoni masɨ ka sɨpananɨsɔ.

15 Ɓomika-mama, nakamʉkʉnga ɓata luki limoti. Sɨ mamibatʉ Sɛtɛfanɔ na lɨvananza kakɨ, ɨɓʉ ɓɔ ɓa ndɨ ɓakilisito ɓa mambwa ka mugi ma Akaya, ɓɨpá ndɨ kaugugubya ɓakilisito ɓagɔgɔ. 16 Humukononi inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga na ɨɓʉ ligubo na kɛkɛlɛ.

17 Nakogwa magyagya ɓɛyɔ Sɛtɛfanɔ, Folotunato na Akaiko ɓosiliku mino yɨ. Ta ndɨ na ɨɓʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ makika wa. 18 Ɓetumisaga ndɨ lɨmbɛngɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓamʉgyɨlyaga ndɨ gɔnɨ mino iɓunu. Makozunonitɔgʉ na inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ.

19 Makanisa nɨmɔ a ka iwili ya Azia amumuusogito. Akila na Pelesila pa imoti na kanisa nɨyɔ amʉmʉkanaga ka ndaɓʉ kaɓʉ ɓamumuusogi kʉgbɛ ko lino ka Mombukwono-dosu. 20 Ɓakilisito ɓasɨ nɨɓana ɓa wanʉ ɓamumuusogito.

Tilyononi, mopututonogo abɛ ɓomika-muko.

21 Ɨmɨ Pɔlɔ ɓɨkpɛ nɔ nokpikogi ambɛ namumuusogito.

22 Mʉmbanzʉ kapogi Mombukwono-dosu, mʉtʉ yi ɨgbangɨ!

Malanata, isi yi ɓɛ Mombukwono-dosu, doku!

23 Ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso iki pa imoti na iɓunu.

24 Namʉpaga iɓunu ɓasɨ pisi ka matɨkanaga na Yeso-Kilisito. A ɓɛyɔ!

* 1:31 1:31 Wanda ka Yelemia 9:24.

* 2:9 2:9 Wanda ka Isaya 64:3.

* 2:16 2:16 Wanda ka Isaya 40:13.

* 3:19 3:19 Wanda ka Yɔbʉ 5:13.

* 3:20 3:20 Wanda ka Mambʉ 94:11.

* 5:5 5:5 Wanda gɔnɨ ka 1 Timotio 1:20. Kasʉta mʉmbanzʉ ka mumuyoniso kyɛ nzʉyɨ kakɨ ya ɓʉnyɛ apʉtɨkanɨ, isi yi ɓɛ kalikisa mʉmbanzʉ ko ngbinga ɓemoti ɓɛnɛ kanɨ ogyini ɓʉnyɛ ka Kanisa ɓɛkyɛ ɨɓɨmyɨ, otuɓo, kumbuso yi, akwanana ɓata kaɨga ka Kanisa.

* 5:12-13 5:12-13 Wanda ka Yɨgɨlya 17:7.

* 6:16 6:16 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 2:24.

* 7:12 7:12 ɓatʉ ɓagɔgɔ: A ɓalʉkʉ ikanɨ ɓoko nɨɓɔ ɓavanana kanɨ ɓakanamibigʉ Kilisito, ɓemoti kaɓʉ kabaɨlya Yeso nɨ kosononigʉ na ɓɛngɛnɨ.

* 9:9 9:9 Wanda ka Yɨgɨlya 25:4.

* 10:6 10:6 Wanda ka Lɨtatanga 11:4.

* 10:7 10:7 Wanda ko Pupo 32:6.

* 11:5 11:5 mʉ mʉwa: Ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓakagwi ndɨ muko ka ɓɨlya, ɓawaga ndɨ muko yi nɨnɔ mʉ ɓɨngɔ kowonisilo ɓɛ ogyi ɓɨlya.

* 14:21 14:21 Wanda ka Isaya 28:11-12.

* 15:22 15:22 Wanda ka Ɓalʉma 5:12-21.

* 15:27 15:27 Wanda ka Mambʉ 8:7.

* 15:32 15:32 Wanda ka Isaya 22:13.

* 15:45 15:45 Adamʉ wa kumbuso, nɨ Kilisito. Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 2:7.

* 15:55 15:55 Wanda ka Isaya 25:8; Ɔsɛya 13:14.

2 Ɓakolito

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Balʉwa wa yɨɓa

nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓakolito

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wagɔgɔ nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Kolito nɨmʉ. Ka balʉwa yi nɨnɔ wa mambwa, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ a ndɨ na mʉsasa kaɨnda kaundoku yi, luki limoti kagagʉ ndɨ ɓata. Ʉɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ ɓʉmʉmʉlɨ ɓangyɔ, ɨyɨ nɔ ɨnda kaʉva kyɛ ɓʉtɨkɨlyɨ ɓakilisito ɓa Yelusalɛma. Timotio nɔ a ndɨ kaaga ka Kolito, ko pisi, ʉkana ndɨ mongoni ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ ka ɓakilisito a ndɨ mino kʉ ɓɛyɔ. Mongoni mi nɨmɔ kɛgʉ ndɨ manza. Ʉkana ndɨ gɔnɨ ɓɛ Ɓayuda ɓemoti-ɓemoti ɓaga ndɨ ka Kolito, ɓapá mʉtʉʉ di no Mongoni Manza nɨmɔ Pɔlɔ ʉpá ndɨ. Ɓayuda ɓi nɨɓɔ ɓʉɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ Pɔlɔ kɛgʉ atʉtʉmbwa walɨngʉnʉ ka Kilisito. Timotio igoku ndɨ, atʉmbʉlyaga Pɔlɔ, Pɔlɔ alya ndɨ kumbu kʉgbɛ.

Kinili, Pɔlɔ ukpikilya kʉwa ndɨ, kaʉtʉmbʉlyaga lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a ndɨ ka tamanaga yi, na nɨyɔ agya ndɨ ɓɛyɔ kogonitɔgʉ kaʉnda. Pɔlɔ aɓɨkya ndɨ ka balʉwa yi nɨnɔ ɓɛ a atʉtʉmbwa ka Kilisito. Luki limoti, ɓɛyɔ agyago mino ligubo kakɨ a di na ɓatʉ ɓagɔgɔ. Luki li nɨlɔ agyaga ɓɛ ɓamʉyɨ ilu nɨlɔ. Ɨtatanaga ndɨ gɔnɨ ɓɛ ɓɨmatanagɨ na Ɓakolito ka ligubo. Ʉɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ ɓidukulogi kaʉmʉmʉla ɓangyɔ aka ko bulya yɨbɨnɨka na iɓu ɓuti ka ɓakilisito ɓa Yelusalɛma. Omotiloku ɓɛ a ndɨ na mʉsasa kaundoku, kyɛ uɓikyiku ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakanosigʉ ɓʉnyɛ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. Kika kanɨ Pɔlɔ akpakpa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ a atʉtʉmbwa, a kyɛ a ndɨ na mʉsasa ɓɛ ɓambanzʉ ɓibi Mongoni Manza, ɓiba gɔnɨ ɓɛ Yeso nɨ Mombukwono-dosu.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso ka Pɔlɔ, na akamisyo Kunzi ɨbɨba 1:1-11

Ligubo ka ɓatʉtʉmbwa luga ka ɓakilisito 1:12–2:17

Kapa ɓɛngɛnɨ ɓɛyɔ Kilisito atɨpa ndɨ mino 3:1–7:16

Kabɨnɨka ɓuti ka ɓatʉ ɓa yangya 8:1–9:15

Pɔlɔ akaɓɨkya ɓɛ a atʉtʉmbwa ka lɨngʉnʉ 10:1–13:10

Yuuso ya muliɓo 13:11-13

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ, na atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito pisi ka sɨpananɨsɔ ko Kunzi. Iɓusu no mika-mama ɓɛyɔ ka Timotio ɓɔ tamukpikilyi balʉwa yi nɨmʉ, iɓunu ɓatʉ ɓa Kanisa ko Kunzi ka Kolito na ɓatʉ ɓasɨ ko Kunzi nɨɓɔ ɓa ka iwili ya Akaya. 2 Obosu Kunzi ɨɓʉ na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓamuɗukilyi ɨzɨyɔ na mazɨyɔ.

Pɔlɔ akamigisya Kunzi ɨbɨba

3 Tabibisini Kunzi, Abakɨ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, Baba wa lɨmbɛngɨ lo kumbu, atitumisogo mambɛngɨ ɓongbinga ɓasɨ. 4 Atitumisogo mambɛngɨ ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ kusu ɓasɨ, kyɛ pisi ko ngu nɨyɔ tinisono na iyu kotukyoku kʉ kakɨ, takwananɨtɔ gɔnɨ iɓusu kaʉgyɨlya ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɛgɛyɔ. 5 A ɓɛyɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ talyago mino kumbu pa imoti na Kilisito ka yigyogyiso kakɨ dididi, ɨyɨ atitumisogo mambɛngɨ ɓɛgɛyɔ. 6 Kika nɨ iɓusu takaigyogyiso, a kyɛ mambɛngɨ amutumi, minisono na muhukuso. Kika nɨ ɓatitumisini mambɛngɨ, a kyɛ mambɛngɨ amutumi gɔnɨ iɓunu kyɛ mokibyi yigyogyiso yi nɨyɔ mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓusu. 7 Kinili, tikaga ɓakɨtambya na iɓunu kyɛ tibagatʉ ambɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ migyogyisogo mino pa imoti na iɓusu, mambɛngɨ amutumogo ɓɛgɛyɔ pa imoti na iɓusu.

8 Ɓomika-mama, to ɓi kapa ɓɛ wibonito ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ dididi nɨɓɔ tabangana ndɨ na iɓu ka iwili ya Azia. Ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓi a ndɨ ɓapʉ kʉgbɛ, akɨtaga ngu kusu, takɛgʉ ndɨ ɓata gʉtʉgʉ na mʉtamanagɨ ɓɛ takwananatʉ kaiko na ɔɓɨlɨ. 9 Ta ndɨ kaɨna abɛ ɓatikulyini ngbanga ɓɛ ɓatɨmwɨ. Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ takibumonito kubatʉ, luki limoti, tɨgʉmyɨ ko Kunzi nɨnɔ upupisaga ɓambanzʉ ka ɓambʉkʉ. 10 Kunzi nɔ atɨkʉlaga ndɨ ka inguo ya kukwakʉ kwi nɨkwɔ, atɨkʉlagatʉ aka ɓata. A ɓɛyɔ, ta na baya kʉ kakɨ ɓɛ idukulagatʉ katɨkʉlaga aka. 11 Iɓunu gɔnɨ makatɨbɨnɨka pisi ka malʉmba. Kunzi ʉkanatʉ malʉmba ka ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓakatɨlʉmbɨlya, atiɗukilya ɓʉɓʉnga. Kʉwa wa gɔ wa, ɓatʉ ɓudingi ɓabibisatʉ ndɛkɛ ko bulya kusu.

Pɔlɔ kɛgʉ ɓata na lɨgʉndʉ ka Kolito

12 Ɨbɨba kusu nɨ ɓʉdɛmʉ ɓa mambɛngɨ kusu, tɨgyaga ndɨ ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ, kʉgbɛ yi, luga kunu na lɨmbɛngɨ la kisiso nɨ takɛgʉ na ɓokoli, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi apago mino. Yɨgya yi nɨyɔ kotukyokugʉ ndɨ ka yimibo ka ɓomikya ɓambanzʉ, luki limoti a ndɨ ɨzɨyɔ ko Kunzi. 13-14 A ɓɛyɔ, ka ɓabalʉwa kusu, tamukpikilyaga ndɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ aka mɔ makwanana katangʉlaga na kotombisyo. Nakaɨna abɛ motombisyatʉ ndɛkɛ ɓɨnza lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, kyɛ mbɨya yi nɨmʉ, makanotombisyigʉ mbɛyɨ. Lɨkpʉmʉka li a ɓɛ tɨbɨbaga ndɛkɛ na iɓunu mabɔbɔ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Yeso, Mombukwono-dosu igoku ndɛkɛ mino.

15 Kaɓyɛnɛnɛ na mʉtamanagɨ mi nɨmɔ, na ndɨ mbɛyɨ na mʉsasa kaɨnda kamundoku ku kunu kʉ kyɛ minisoni na ɓʉɓʉnga ka nganga ya yɨɓa. 16 Na ndɨ na mʉtamanagɨ kaɓyɛ pisi ku kunu kʉ, kumbuso yi nadwɛ ka Makedonia. Ngbingo kamɨ wakigoku kʉ ɓɛyɔ, noɓyeku ɓata pisi ku kunu iba mɛpágɨtɔ mukumbo nɨmɔ abɨnɨka ɓuti kamɨ ka lɨgʉndʉ la Yudɛa. 17 Tamanaga yi nɨyɨ epupa ndɨ ka lɨmbɛngɨ aka? Ikanɨ, wa nosisilyago mino kagya luki, nagyaga yimibo ya lɨmbanzʉ? Nakwanana kaɓɨkya ɓɛ «iyo» ikanɨ «kalɨ» ko ngbinga ɓemoti? 18 Kunzi a dɛmʉ, lɨkpʉmʉka nɨlɔ tamʉɓɨkyaga ndɨ kɛgʉ ndɨ na mambɛngɨ maɓa. 19 Silivanɔ, Timotio na ɨmɨ tamʉɓɨkyaga ndɨ mongoni ka Yeso-Kilisito, Miko Kunzi. Yeso kaɓɨkyagɨgʉ lɨkpʉmʉka na mambɛngɨ maɓa. Luki limoti, ɨyɨ nɨ «Iyo» nɨnɔ otukyoku ko Kunzi. 20 A ɓɛyɔ, Kunzi utulyosa ndɨ ɓagʉmɛ ɓasɨ nɨɓɔ ʉwanyaga ndɨ pisi ka Yeso. Kinili, pisi ka Yeso, takwanana kaɓɨkya ɓɛ «A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ» kabibiso Kunzi. 21 Kunzi nɔ atipiko iɓusu na iɓunu ka baya pisi ka Kilisito. Ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi nɔ atɨpʉnaga. 22 Atibisa ndɨ na ɨɗa yimoti ɓɛnɛ kowonisila ɓɛ ta ɓatʉ kakɨ. Atitumisa na Lɨmbɛngɨ-Lotu abɛ luki la mambwa ka makpʉmʉka mi nɨmɔ atɨwanyaga.

23 Kunzi nɔ a dɛmʉ kamɨ, kika nɨ nakaɓɨkya ɓɔngɔ, nokwi. Nakɨgagʉ ndɨ ɓata ka Kolito kʉ kyɛ nakamulisoni kumbu. 24 Ligubo kusu kɛgʉ kaiko ɓangama kʉgʉ wa baya kunu kyɛ baya kunu a kʉwa ya kamaga. Luki limoti, takapa kamatɨkana na iɓunu ka ligubo kyɛ miki na magyagya.

2

1 Kinili, nakɨnagʉ ndɨ ɓata ɓɨnza kaɨnda kamundoku kyɛ nakamulyisoni kumbu. 2 Nakamulyisa kumbu, wanɨ nɔ togwa kʉwa na ɨyɨ magyagya? Kikigʉ mbɛyɨ asɨ mʉtʉ yi nɨnɔ aka nɔ nalyisi kumbu? 3 Namukpikilya ndɨ balʉwa ɓɛyɔ* kyɛ ngbingo yi nɨnɔ nosilo mino ku kunu kʉ, makelyisonitɔgʉ kumbu iɓunu nɨɓɔ makwanana ndɨ kegwiso magyagya. Nakaiba ɓɨnza ɓɛ magyagya kamɨ a nɨmɔ kunu ɓasɨ. 4 Namukpikilya ndɨ balʉwa yi nɨnɔ nɨ nanalya kumbu kʉgbɛ, lɨmbɛngɨ ekondikonogini ɓɨsʉlʉ-sʉlʉ, ɓomomiso-miso ɓetumini ɓɨɗɛ ko miso. Nakamukpikilyagʉ ndɨ kyɛ lyoni kumbu, luki limoti, a ndɨ kowonisila sɨpananɨsɔ sidingi nɨsɔ na nosu kʉgʉ kunu.

Kapɨlya mʉtʉ nɨnɔ ogyi ɓʉnyɛ

5 Kika nɨ mʉmbanzʉ ogyini lɨkpʉmʉka lilyisisa kumbu, kegyilyigʉ ɨmɨ, luki limoti amugyilyi iɓunu ɓasɨ. Nakakya kʉwa ɓɔngɔ, naɓɨkya ambɛ agyilyi ɓemoti-ɓemoti luga kunu. 6 Mʉtʉ yi nɨnɔ amalyɨ kʉwa ka azaɓʉ yi nɨnɔ aka nɔ ɓatʉ ɓudingi ɓapɨ́ ɓi. 7 Mbɨya wanʉ, okwononi kapɨlya mʉtʉ yi nɨnɔ na katumisa lɨmbɛngɨ kyɛ kolyonitɔgʉ kʉwa kumbu kʉgbɛ wa adɨkago mino. 8 Kinili, nakamʉkʉnga ambɛ muwonisiloni mʉtʉ yi nɨnɔ sɨpananɨsɔ. 9 A ɓɛyɔ, wa namukpikilya ndɨ mino balʉwa yi nɨnɔ, namʉkɨngɨla ndɨ ɓʉkɨngɨla kyɛ nibi ikanɨ mɛmʉkanagatʉ ka makpʉmʉka masɨ. 10 Ngbingo yi nɨnɔ mapilyi mino mʉmbanzʉ, ɨmɨ napilyini gɔnɨ. Kika nɨ nopilyini ka masɨ nɨmɔ nokwononi mino kapɨlya, nagyaga ɓɛyɔ ko bulya kunu ko misa ka Kilisito, 11 kyɛ Abɨlɨ katindungulyogonitɔ. A ɓɛyɔ, tibagatʉ ɓokoli kakɨ ɓayasɨ.

Pɔlɔ a lɨmbɛngɨ ɓɨɗa ka mugi ma Tolowasi

12 Ngbingo yi nɨnɔ nosila ndɨ mino ka Tolowasi kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Kilisito, Mombukwono-dosu eukwilya ndɨ mupumi ɓikpo kagya ligubo kʉ ɓɛyɔ. 13 Luki limoti, na ndɨ lɨmbɛngɨ ɓɨɗa kyɛ nakatakanyagʉ ndɨ mika-mama ɓɛyɔ ka Tito. Kinili, tasanana ndɨ na ɓatʉ ɓa Tolowasi, naga ka Makedonia.

Yeso-Kilisito nɔ apága ɨbɨba

14 Kunzi avɨ ɨbɨba, kyɛ atɨmakyaga masyɛ masɨ ka mʉɗɔngɔ ma ɨbɨba ka ɓotutungyo nɨmɔ Kilisito atikpokyonisigo mino. Atɨva iɓusu kokpokyoniso mongoni ka Kilisito ka ɓapa ɓayasɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ sʉ yanza ohumago mino. 15 A ɓɛyɔ, ta abɛ sʉ yanza ka Kilisito kambwa ko Kunzi. Sʉ yi nɨyɔ a ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓinisononi na muhukuso na gʉtʉgʉ ka nɨɓɔ ɓoɓungogo. 16 Ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓoɓungogo, a sʉ ya kukwakʉ, nɨyɔ atɨkaga ka kukwakʉ. Luki limoti, ka nɨɓɔ ɓinisono na muhukuso, a sʉ ya ɔɓɨlɨ, nɨyɔ apága ɔɓɨlɨ. Wanɨ sɛ kʉwa nɔ okwononi ka inguo ya ligubo li nɨlɔ? 17 Takɛgʉ iɓusu abɛ ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓagyaga ɓokoli ka lɨkpʉmʉka ko Kunzi. Luki limoti, taɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi ka ɓungbingbili, kyɛ ɨyɨ nɔ atitikoku ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓagya-ligubo ka Kilisito.

3

Ɓagya-ligubo ɓa agʉmɛ wambɨya

1 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a sɛ kʉwa kowonisila ɓɛ topungini ɓata kaɨbɨba nɨ iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi? Tokwononi sɛ kʉwa kamuwonisilo ikanɨ kamʉkʉnga ɓabalʉwa kusu ɓa ligubo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓagyago mino? 2 Balʉwa kusu nɨ iɓunu aka, ikpikaga ka mambɛngɨ kusu. Ɓatʉ ɓasɨ ɓakwanana kotombisyo na katangʉlaga. 3 A ɓɛyɔ, a ɓɨngbanganya ɓɛ ma balʉwa yi nɨnɔ Kilisito akpikaga ndɨ, iɓusu kʉwa ɓɔ tamudukulyoku na ɨyɨ. Balʉwa yi nɨnɔ kikpikagagʉ ndɨ na maɓɔkʉ, luki limoti pisi ka Lɨmbɛngɨ ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ. Kikpikagagʉ ndɨ gɔnɨ kʉgʉ wa mɨza wa lɨtalʉ*, luki limoti ka mambɛngɨ ka ɓambanzʉ.

4 Takanzɨna ɓɛyɔ kaɓyɛnɛnɛ na yɨgʉmya kusu ko Kunzi pisi ka Kilisito. 5 Kɛgʉ ɓɛkyɛ takwanana kagya luki no ngu kusu ɓamombukwono-dosu ɓi, luki limoti ngu kusu otukyogoku ko Kunzi. 6 Ɨyɨ nɔ atɨpá ngu kaiko ɓagya-ligubo ɓa agʉmɛ wambɨya. Agʉmɛ yi nɨnɔ kɛgʉ pisi ka Mʉtʉʉ, luki limoti ka Lɨmbɛngɨ-Lotu. Mʉtʉʉ atɨkaga ka kukwakʉ, Lɨmbɛngɨ-Lotu apá ilu ɔɓɨlɨ.

7 Mʉtʉʉ nɨmɔ apága kukwakʉ ikpikaga ndɨ kʉgʉ wa mɨza wa lɨtalʉ, ɨbɨba ko Kunzi anzɛ ndɨ ko ngbingo yi nɨnɔ. Miso ka Musa oɓuɓa ndɨ ɓiwenge-wenge ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, ɓomikya Ɓezaleli ɓakakwananɨgʉ ndɨ ɓata kanda* ko bulya ɨbɨba yi nɨyɔ. 8 Kika nɨ a ɓɛyɔ, ɓudingi ɓa ɨbɨba ya ligubo la Lɨmbɛngɨ-Lotu iko sɛ kʉwa ndɛkɛ ɓʉnɨ? 9 Kika kanɨ ligubo lɨmakya ka mʉngɨmbɔ inisononi ndɨ na ɨbɨba, ika kʉwa lɨkɨ ka nɨlɔ la kuitisa ɓambanzʉ ɓongbingbili ko misa ko Kunzi? 10 Takwanana kaɓɨkya ɓɛ ɨbɨba yi nɨyɔ a mbɨya wanʉ kɛgʉ no kingyoso na nɨyɔ yandɛlɨ, kyɛ nɨyɔ yambɨya yi nɨmʉ okitogi ɓyɨ. 11 A ɓɛyɔ, kika kanɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ kolipyogigʉ a ndɨ na ɨbɨba, ika kʉwa lɨkɨ ka nɨmɔ asyɛsyɛgɛ!

12 Tɨgʉmya ko Kunzi pisi ka mʉtamanagɨ mi nɨmɔ. 13 Takɛgʉ iɓusu abɛ Musa nɨnɔ itikya ndɨ miso na kɨtambala kyɛ ɓomikya Ɓezaleli ɓakinonitɔgʉ muliɓo ma ɨbɨba nɨyɔ anzɛ ndɨ ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka. 14 Luki limoti, ɓakotombisyagʉ ndɨ. A ɓɛyɔ, kadwɛ gʉtʉgʉ na lɨsyɛ li nɨlɨ, nɨyɔ ɓomikya Ɓezaleli ɓatangʉlaga moɓiso ka Agʉmɛ Wandɛlɨ, kɨtambala yi nɨyɔ a na ɨɓʉ asɨ itikyo aka. Kɨtambala yi nɨyɔ akwanana kakʉlɨkana ka mʉtʉ yi nɨnɔ aka nɔ ɓomotikononi na Kilisito. 15 Kadwɛ na lɨsyɛ li nɨlɨ, ɓongbinga ɓasɨ wa ɓatangʉlaga mino moɓiso ka Musa, yimibo kaɓʉ ikaga yitikya aka na kɨtambala yi nɨyɔ. 16 Luki limoti, mʉmbanzʉ kamigilyoku Mombukwono-dosu, kɨtambala yi nɨyɔ atʉkya. 17 Mombukwono-dosu yi nɨnɔ nɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu. Pa nɨyɔ Lɨmbɛngɨ ka Mombukwono-dosu a mino, kʉlɨkanaga a wa. 18 Iɓusu ɓasɨ nɨɓɔ takɛgʉ ɓata na kɨtambala ko miso, ɨbɨba ka Mombukwono-dosu akanzɛ kʉgʉ kusu mʉɗɔngɔnɨ abɛ ka nɛlaga. Ta kʉwa ɓuikono ka likingyosi ka Mombukwono-dosu, ɨbɨba kusu anidukulogo kambwa aka. Nɨyɔ a ligubo la Lɨmbɛngɨ ka Mombukwono-dosu.

4

Ɨzangɨya kʉsɔ wa ɓambɨkɛ ɓaya tʉkʉtɔ

1 Kunzi atikwilya ndɨ kumbu, atɨpá ligubo li nɨlɨ, kinili takakwananɨgʉ ɓata kaɨga kumbuso. 2 Tosoni ɓodikiɗi na makpʉmʉka mo suni, takɛgʉ na ɓokoli na takogomosyonogigʉ lɨkpʉmʉka ko Kunzi. Luki limoti, tumibisaga ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ ɓɨngbanganya, kyɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ibi ka lɨmbɛngɨ kakɨ ɓɛ ta ɓatʉ ɓongbingbili kambwa ko Kunzi. 3 Kika nɨ Mongoni Manza nɨmɔ takaɓɨkyaga a na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ kotombisyo, a na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ asɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ aka ɓɔ ɓakaɓyɛ pisi yiɓungogo. 4 Ɨɓʉ ɓakɛgʉ kaɓɨnɨkyana kyɛ Abɨlɨ nɨnɔ a kunzi wa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ukundumosoni yimibo. Upiyasa miso ɓipi kyɛ ɓakinonito ɓʉngbanganya ɓa Mongoni Manza ma ɨbɨba ka Kilisito nɨnɔ a likingyosi ko Kunzi. 5 A ɓɛyɔ, takaɓɨkyagɨgʉ mongoni kusu ka ɓamombukwono-dosu, luki limoti nɨmɔ ka Mombukwono-dosu, Yeso-Kilisito. Iɓusu yɨpɛpɛ, tiitoni kʉwa ɓosunzu kunu ko bulya kakɨ. 6 Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓʉngbanganya anzɨ ko biti*.» Ɨyɨ gɔnɨ nɔ odoku ndɨ na ɓʉngbanganya ka mambɛngɨ kusu, kyɛ atiwonisili ɨbɨba kakɨ nɨyɔ anzɛgɛ ko misa ka Kilisito.

7 Luki limoti, iɓusu ɓi nɨɓɔ ta na ɨzangɨya yi nɨyɔ ta abɛ ɓambɨkɛ ɓaya tʉkʉtɔ, kyɛ ɓambanzʉ ɓibi ɓɨnza ɓɛ ngu yɨmbanga yi nɨyɔ kotukyokugʉ ku kusu, luki limoti ko Kunzi. 8 Tikaga ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓongbinga ɓasɨ, luki limoti tokibyaga wa aka wa. Ɓikaga katiyongo, luki limoti tigwiga mambɛngɨ aka. 9 Ɓatigyogyisogo, luki limoti Kunzi katɨsagɨgʉ. Ɓatɨbʉmyagatʉ ɓɨngɔmʉ-ngɔmʉ, luki limoti ɓakatɨmwɔgɨgʉ. 10 Tabɨnɨkaga ɓongbinga ɓasɨ kukwakʉ ka Yeso ka nzʉyɨ kusu, kyɛ ɔɓɨlɨ kakɨ inisonitɔ gɔnɨ ka nzʉyɨ kusu. 11 Ta na ɔɓɨlɨ, luki limoti, kukwakʉ ikaga katɨzʉza aka ko bulya ka Yeso, kyɛ ɔɓɨlɨ kakɨ inisoni gɔnɨ ka nzʉyɨ kusu nɨyɔ ya lɨtɔmbʉ. 12 Kinili, kukwakʉ akagya ligubo kʉsɔ kusu, luki limoti, ɔɓɨlɨ anagya ɨyɨ kʉsɔ kunu.

13 Ikpikaga ka Moɓiso ɓɛ: «Noɓinikyononi, kinili nanzɨna* ndɨ.» Iɓusu ta gɔnɨ na baya yi nɨyɔ aka yɔ, kinili takanzɨna. 14 Takaiba ambɛ Kunzi nɨnɔ apupisa ndɨ Mombukwono-dosu Yeso ka mbʉkʉ, atipupisa ndɛkɛ iɓusu ɓɛgɛyɔ pa imoti na Yeso, atibisa iɓusu na iɓunu ɓuwobi na ɨyɨ. 15 A ɓɛyɔ, takokibya masɨ mi nɨmɔ ko bulya ɓʉnza kunu kyɛ ɓʉɓʉnga ko Kunzi oɗukoni kʉgbɛ kʉgʉ ka ɓambanzʉ ɓudingi, iba ɓamigisilyi Kunzi ɨbɨba yidingi ko bulya ɨbɨba kakɨ.

Baya yɔ apága ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ

16 Kinili, takɛgʉ kadɨkaga. Kika gʉtʉgʉ nɨ nzʉyɨ kusu akaɨnda pʉtɨkana, ɔɓɨlɨ kusu wa lɨmbɛngɨ ɨɨtaga wambɨya masyɛ masɨ. 17 A ɓɛyɔ, yigyogyisa nɨyɔ ta na iyu mbɨya wanʉ kɛgʉ yapʉ, na a ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka tokokingyoso na ɨbɨba nɨyɔ ika ndɛkɛ ya ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Yigyogyisa yi nɨyɔ, iyu yɔ akatiɓungusilyaga ɨbɨba yi nɨyɔ. 18 Iɓusu, takɛgʉ kakɨsa nɨlɔ ɓakwanana kaɨna, luki limoti, nɨlɔ ɓakakwananɨgʉ kaɨna. A ɓɛyɔ, nɨlɔ inisonogo, kolipyogigʉ, luki limoti, nɨlɔ kinisonogigʉ a la ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

5

1 A ɓɛyɔ, nzʉyɨ kusu nɨyɔ ta na iyu kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ a abɛ ngbangba. Takaiba ambɛ, kapʉtɨkana gʉtʉgʉ, ta na ndaɓʉ ya ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ nɨyɔ Kunzi atiɓungusilyaga kʉgʉ wa lɨsyɛ. Ndaɓʉ yi nɨyɔ kipikagʉ na ɓambanzʉ, luki limoti na ɨyɨ ɓɨkpɛ. 2 Mbɨya-mbɨya wanʉ, takaigomisogo, ta na mʉsasa kʉgbɛ kaimokisya kʉgʉ wa nzʉyɨ yi nɨyɔ ta na iyu kutuko kwagɔgɔ. Kutuko kwi nɨkwɔ nɨ ndaɓʉ kusu nɨyɔ ya kʉgʉ wa lɨsyɛ. 3 Takimokisyo yi, takikigʉ ndɛkɛ ɓondumbu. 4 A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ ta mbɛyɨ ɓata mino ka ngbangba yi nɨyɨna aka yɨ, takaɨgama mʉɗɔngɔnɨ abɛ ta kika na likumbogi liti. Kɛgʉ ɓɛ takapa kaasanana na nzʉyɨ ya lɨtɔmbʉ, luki limoti, takapa kaimokisya nzʉyɨ ya kʉgʉ wa lɨsyɛ kyɛ ɔɓɨlɨ ohumi kukwakʉ. 5 Kunzi nɔ atiɓungusyaga ndɨ ko bulya ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ, atɨpá mbɛyɨ ndɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu ka makpʉmʉka mi nɨmɔ atɨwanyaga ndɨ.

6 Kinili, takɛgʉ mino na kʉɓangakʉ ɓongbinga ɓasɨ. Takaiba ɓɛ takika na nzʉyɨ ya lɨtɔmbʉ, ta ɓyɨ na Mombukwono-dosu, 7 kyɛ takakpakyana pisi ka baya nɨ kɛgʉ pisi ka nɨlɔ takaɨna. 8 A ɓɛyɔ, takɛgʉ ɓutumo na kʉɓangakʉ, ta na mʉsasa kaasanana na nzʉyɨ yi nɨyɔ, tɨnda kaiko ɓuwobi na Mombukwono-dosu. 9 Luki limoti, gʉtʉgʉ takika na nzʉyɨ yi nɨyɨ ikanɨ takasanana na iyu, lɨkpʉmʉka la ɨzangɨya nɨ kaɓosilo yi. 10 A ɓɛyɔ, iɓusu ɓasɨ tikatʉ ndɛkɛ ko ngbongu kambwa ka Kilisito, mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka inisono na mʉkalya kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya kakɨ yanza ikanɨ yanyɛ ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino ka lɨtɔmbʉ.

Kaʉkanana no Kunzi pisi ka Kilisito

11 Tibagatʉ isi yɨɓanga Mombukwono-dosu, kinili tagyaga kɛkɛlɛ ɓɛ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓamibitɔ gɔnɨ. Kunzi atimiba ɓɨnza, na na mʉtamanagɨ ɓɛ matimibagatʉ gɔnɨ ɓɨnza ka mambɛngɨ kunu. 12 Takɛgʉ kaɨbɨba kambwa kunu, luki limoti, takamuwonisilo pisi kaika na ɓugindo ko bulya kusu. Kinili, makwanana kʉwa kausikisyo ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga na ɓugindo ka makpʉmʉka nɨmɔ inisonogo nɨ kɛgʉ nɨmɔ ikaga ka mambɛngɨ. 13 Kika kanɨ tinisaga abɛ ɓatʉ ɓobikyatʉ, a ko bulya ko Kunzi. Luki limoti, kika kanɨ ta ɓamʉ ngbingbili, a ko bulya kunu. 14 Takpakyanaga kusili wa sɨpananɨsɔ ka Kilisito, iɓusu ɓi nɨɓɔ tibaga ɓɨnza ambɛ mʉtʉ ɓemoti nɔ ukwilyaga ndɨ ɓatʉ ɓasɨ. Kinili, iɓusu ɓasɨ tamatɨkana na ɨɓʉ ko pisi ya kukwakʉ kakɨ. 15 Okwa ndɨ ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ, kyɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa na ɔɓɨlɨ, ɔɓɨlɨ kaɓʉ kikonitɔgʉ ɓata ko bulya kaɓʉ ɓɨkpɛ. Luki limoti, iki kʉwa ko bulya ka nɨnɔ okwa ndɨ, opupo ka mbʉkʉ ko bulya kaɓʉ.

16 Kinili, katʉkya mbɨya wanʉ, takɛgʉ ɓata kamɨna mʉmbanzʉ abɛ mʉmbanzʉ wa nzʉyɨ ya lɨtɔmbʉ. Kiko gʉtʉgʉ nɨ tamiba ndɨ Kilisito abɛ mʉmbanzʉ wa nzʉyɨ ya lɨtɔmbʉ, mbɨya yi nɨmʉ, kɛgʉ ɓata ɓɛyɔ. 17 Mʉmbanzʉ kiko kʉsɔ ka Kilisito, a kʉwa mʉtʉ wambɨya. Lɨkpʉmʉka landɛlɨ kɛgʉ ɓata, a kʉwa nɨlɔ lambɨya aka. 18 Masɨ mi nɨma atʉkya ko Kunzi, atɨpá kaiko na yʉkanana na ɨyɨ pisi ka Kilisito. Atɨpá gɔnɨ ligubo kaʉɓɨkyaga ɓatʉ ɓagɔgɔ kaiko kaʉkanana na ɨyɨ. 19 A ɓɛyɔ, Kunzi agya ndɨ ɓɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓiki kaʉkanana na ɨyɨ pisi ka Kilisito nɨ kɛgʉ ɓata kanda ɓʉnyɛ ka ɓambanzʉ. Atɨpá kʉwa ligubo kaɓɨkyaga mongoni ma yʉkanana yi nɨyɔ.

20 Iɓusu kʉwa ɓɔ tamalyaga lɨkpʉmʉka ka Kilisito, a kʉwa abɛ Kunzi ɓɨkpɛ nɔ akamʉmaka pisi ku kusu. Ko lino ka Kilisito, takaɨtatanaga na iɓunu ambɛ hukonononi no Kunzi. 21 Kilisito kɛgʉ ndɨ na ɓʉnyɛ, Kunzi abinikisa ndɨ ɓʉnyɛ kusu, kyɛ pisi ka Kilisito tɨɨtɨ kʉwa ɓatʉ ɓongbingbili ko misa ko Kunzi.

6

1 Kinili, iɓusu nɨɓɔ takagya ligubo pa imoti no Kunzi, takaɨtatanaga na iɓunu ambɛ: ɨzɨyɔ nɨyɔ minisana na iyu, kogonitɔgʉ payaya. 2 A ɓɛyɔ, Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

«Ko ngbingo nɨnɔ okwononi, nʉmʉkanatʉ ndɨ.

Ka lɨsyɛ la muhukuso, nusingyatʉ ndɨ.*»

Iyo, mbɨya wanʉ, a ngbingo nɨnɔ okwononi, mbɨya wanʉ a lɨsyɛ la muhukuso.

3 Takapagɨgʉ ɓɛ mʉmbanzʉ ogwi no lino kusu gʉtʉgʉ ko pisi yimoti aka, kyɛ ligubo kusu kinisonitɔgʉ payaya. 4 Luki limoti, takɨsaga kowonisilo ɓongbinga ɓasɨ ambɛ ta ɓagya-ligubo ɓa lɨngʉnʉ ko Kunzi. Tokibyaga yigyogyiso kʉgbɛ, yangya, ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, 5 ɓatɨbʉmagatʉ ndɨ, ɓatɨmakya ka bɔlɔkɔ, ɓʉkpamya ɓambanzʉ katɨvɨkɨmyanaga, ɓatigyisisaga ndɨ ligubo lapʉ, takikogigʉ ndɨ no ngbingo wa tɔtɔ, gʉtʉgʉ luki lɨlya aka. 6 Ɔɓɨlɨ kusu akowonisila ɓɛ ta ɓagya-ligubo ko Kunzi pisi kaika lɨmbɛngɨ ɓɨngɔ, kaika na yimibo, kaika lɨmbɛngɨ lɨnda, kaika na yɨgya yanza, kaika pa imoti na Lɨmbɛngɨ-Lotu, kaika na sɨpananɨsɔ sa lɨngʉnʉ, 7 kapá mʉtʉʉ ma lɨngʉnʉ, pisi ko ngu ko Kunzi. Makpʉmʉka ma lʉnga kusu kaiɓuulyogo na kabʉmana na imu nɨ kagya ɓungbingbili ko misa ko Kunzi. 8 Ɓambanzʉ ɓatibibisagatʉ yagɔgɔ ɓatɨmɨna payaya, ɓatɨtʉmbwagatʉ yagɔgɔ ɓatɨɓanga. Ɓatɨvagatʉ abɛ ɓatʉ ɓa ɓɔngɔ, luki limoti, taɓɨkyaga iɓusu lɨngʉnʉ aka. 9 Ɓatɨgyaga abɛ ɓakatimibogigʉ, luki limoti, ɓatimibaga ɓɨnza. Ɓatɨmɨnaga abɛ takika kokwogo, luki limoti, ta mbɛyɨ ɓapʉpʉ aka. Ɓatigyogyisagatʉ, luki limoti, ɓakatɨmwɔgɨgʉ. 10 Ɓatilyisagatʉ kumbu, luki limoti, tikaga iɓusu ɓongbinga ɓasɨ ka magyagya aka. Ɓatɨmɨnaga abɛ ɓatʉ ɓa yangya, luki limoti, tungomikosagatʉ ɓatʉ ɓudingi. Ɓatɨmɨnaga abɛ ɓatandɨ, luki limoti, ta na makpʉmʉka masɨ.

11 Iɓunu, ɓava-kukusu Ɓakolito, tamuhukwilyi mambɛngɨ ɓɨngbanganya, tamʉɓɨkya makpʉmʉka masɨ. 12 Tamuwonisilo ɓi iɓunu sɨpananɨsɔ, luki limoti, iɓunu ɓɔ makatiwonisilyigʉ ɓi iɓusu sɨpananɨsɔ. 13 Mbɨya yi nɨmʉ, nakamʉnzɨnɨlya ɓɛyɔ baba ʉnzɨnɨlyaga mino ɓomikakɨ, tihukwilyoni mambɛngɨ.

Makomotikononitɔgʉ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakanoboilyigʉ

14 Makomotikononitɔgʉ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakanoɓinikyonigʉ. A ɓɛyɔ, yʉkanana tino yɔ akwanana kaiko luga wa ɓungbingbili na ɓʉnyɛ? Luga wa ɓʉngbanganya no biti? 15 Kilisito akwananatʉ kaʉkanana na Abɨlɨ? Ikanɨ mʉtʉ nɨnɔ oɓinikyononi, akwananatʉ kaʉkanana na nɨnɔ konoɓinikyonigʉ? 16 Ɓokunzi ɓakwananatʉ kaiko ka Ndaɓʉ ko Kunzi? Iɓusu ta Ndaɓʉ ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ ɓɛgɛyɔ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ:

«Tika ndɛkɛ na ɨɓʉ,

nakpakyana ndɛkɛ pa imoti na ɨɓʉ.

Nika ndɛkɛ Kunzi kaɓʉ,

ɨɓʉ ɓika ndɛkɛ lɨvananza kamɨ.»

17 Kinili Kunzi akaɓɨkya ɓɛ:

«Puponi luga kaɓʉ, wosonononi na ɨɓʉ.

Makovilonitɔgʉ luki lanyɛ,

ɨmɨ, namʉtɨlyatʉ.»

18 Mombukwono-dosu nɨnɔ wo ngu-kʉgbɛ aɓɨkya ndɨ ɓata ɓɛ:

«Nika ndɛkɛ Obonu,

mika kʉwa ɓomikamɨ.»*

7

1 Iɓunu ɓawai aaa, yɛkɨ Kunzi atipóni ndɨ ɓagʉmɛ ɓi nɨɓa, tingumosini ka masɨ nɨmɔ akwanana kapʉta nzʉyɨ ikanɨ lɨmbɛngɨ kusu. Tagya kɛkɛlɛ kaiko lɨngʉnʉ ɓotu, na kaɓanga Kunzi.

Pɔlɔ akogwa magyagya

2 Tihukwilyoni mambɛngɨ! Takagyogyisagʉ ndɨ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka, ikanɨ kaɓungusaga ka baya, ikanɨ kagyisiso ligubo ka iɓu. 3 Nakɛgʉ kanzɨna ɓɛyɔ kamʉmakya ka mʉkɔmbʉ. A ɓɛyɔ, namʉɓɨkyatʉ ndɨ ɓɛ: Ta ɓongbinga ɓasɨ pa imoti na iɓunu, iki kanɨ ta ɓuɓisi gʉtʉgʉ nɨ tokwini aka. 4 Nɨɓʉsalaga kʉgbɛ na iɓunu, nikaga na ɓugindo kʉgbɛ ko bulya kunu. Kʉsɔ wa yigyogyiso kusu yasɨ, nakadɨkagɨgʉ, nikaga mutumo na magyagya ɓɨɗɛ.

5 A ɓɛyɔ, wa tosila ndɨ mino ka Makedonia, takimumbisagʉ ndɨ gʉtʉgʉ iki aka. Tabangana ndɨ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ dididi: ɓambanzʉ ɓa ndɨ katisooniso, totuma kʉwa ndɨ na ombombo ɓɨɗɛ. 6 Luki limoti, Kunzi nɨnɔ otumisaga mambɛngɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga ko kumbu, atitumisa ndɨ wa Tito osiloku ndɨ mino. 7 Kɛgʉ asɨ yɨnanana kusu aka na Tito yɔ atitumisa ndɨ mambɛngɨ, luki limoti, a kyɛ matumisatʉ ndɨ gɔnɨ ɨyɨ lɨmbɛngɨ. Atɨtʉmbʉlyagatʉ ndɨ ɓɛyɔ ma ndɨ mino na mʉsasa kɛmɨna ɓata, ɓɛyɔ ma ndɨ mino kalya kumbu na ɓɛyɔ mɨpá ndɨ mino ko bulya kamɨ. Nɨlɔ lasɨ, ɛpá ndɨ ɓata magyagya kʉgbɛ.

8 Gʉtʉgʉ balʉwa kamɨ kamulyisa ndɨ kumbu, nakɛgʉ ɨmɨ no kumbu. A ɓɛyɔ, nalyatʉ ndɨ kumbu wa niba ndɨ mino ɓɛ balʉwa yi nɨnɔ amulyisatʉ ndɨ mino kumbu. 9 Mbɨya yi nɨmʉ na ka magyagya, kɛgʉ ɓɛkyɛ malya ndɨ kumbu, luki limoti, kyɛ kumbu yi nɨyɔ oyikasatʉ ndɨ ɔɓɨlɨ kunu. Kunzi nɔ abaɨlya ndɨ kumbu yi nɨyɔ. Takamʉgyɨlyagʉ ndɨ ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka. 10 A ɓɛyɔ, kumbu yi nɨyɔ Kunzi abaɨlyaga, ayikosaga ɔɓɨlɨ, atɨka ka muhukuso. Inguo yo kumbu yi nɨyɔ a iyu yanza. Luki limoti, kumbu ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ kayikosogigʉ mʉmbanzʉ, atɨkaga iyu ka kukwakʉ. 11 Kumbu kunu aɓosilatʉ ndɨ Kunzi, winoni kʉwa masɔlɔ mi nɨmɔ amʉɓʉkʉtɨlya ndɨ: Ma kʉwa ndɨ ɓopoli-poli kaɨgyɨgyɨlya, kakʉnga mʉpɨlya, nɔkʉ kamʉdɨka ɓɨdɛ ka lɨkpʉmʉka lanyɛ, kaika na kʉɓangakʉ, kaika na mʉsasa kɛmɨna ɓata, kaika ɓakɨpá ku kamɨ, kaika ɓakɨtʉlya kakɨsa nɨlɔ okwononi. Mowonisila ndɨ ka ɓopisi ɓayasɨ ɓɛ makɛgʉ ndɨ na ɓʉnyɛ ko pisi gʉtʉgʉ yimoti aka.

12 Kika nɨ namukpikilya ndɨ, kɛgʉ ko bulya ka mʉtʉ yi nɨnɔ agya ndɨ ɓʉnyɛ ikanɨ nɨnɔ ɓagyɨlya ndɨ ɓʉnyɛ. Luki limoti, a ndɨ kyɛ yɨgyɨgyɨlya na kɛkɛlɛ ko bulya kusu inisoni ɓɨngbanganya ko misa ko Kunzi. 13 Kinili, yɨgya kunu atitumisa ndɨ mambɛngɨ.

Kɛgʉ asɨ nɨyɔ aka yɔ, luki limoti, togwatʉ ndɨ gɔnɨ magyagya kʉgbɛ kamɨna Tito ɓɨsamʉ-samʉ kaɨna ɓɛyɔ iɓunu ɓasɨ madudulisa ndɨ mino lɨmbɛngɨ. 14 Kika kanɨ nɨbɨbatʉ ndɨ mino ko bulya kunu ko misa kakɨ, makɛpágʉ ndɨ suni. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ tamʉɓɨkyaga ndɨ mino lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ ɓongbinga ɓasɨ, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɨbɨba kusu inisana ndɨ mino ya lɨngʉnʉ ko misa ka Tito. 15 Sɨpananɨsɔ kakɨ kʉgʉ kunu akaidukulaga aka, nɨyɔ akatamanaga ɓɛyɔ ma ndɨ mina ɓasɨ ɓakɨtʉlya kamʉkana, na ɓɛyɔ matɨlya ndɨ mino na ɨbɨba kʉgbɛ na kʉɓangakʉ. 16 Nakogwa magyagya kyɛ na wakɨtambya na iɓunu ka makpʉmʉka masɨ.

8

Kausingyo ɓɛngɛnɨ na lɨmbɛngɨ lanza

1 Ɓomika-mama, takapa kamumibiso ɓɛyɔ Kunzi oɗuka ndɨ mino ɨzɨyɔ ka Makanisa ma Makedonia. 2 Ɓakilisito ɓa ndɨ kaigyogyisa kʉgbɛ, luki limoti, ɓa ndɨ ɓutuma na magyagya aka, ɓanapápa nɨ ɓakɛgʉ na muliɓo, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino ɓakangya kʉgbɛ yɔ. 3 Nɨnaga ndɨ no miso ɓɛyɔ ɓapága ndɨ mino makpʉmʉka. Ɓapága ndɨ na lɨmbɛngɨ lanza nɨmɔ ɓikaga ndɨ na imu, ɓanapá gʉtʉgʉ kakɨtaga aka. 4 Ɓɨtatanaga ndɨ na iɓusu kʉgbɛ ɓɛ ɓusingyito gɔnɨ ɨɓʉ ɓakilisito ɓa Yelusalɛma. 5 Ɓagya ndɨ makpʉmʉka makpʉ kakɨtaga nɨmɔ ta ndɨ na mʉtamanagɨ mi. Ɓɨpá ndɨ mbɛyɨ ɨɓʉ ɓɨkpɛ ka Mombukwono-dosu, pisi ka sɨpananɨsɔ ko Kunzi, ɓɨpá gɔnɨ ko bulya kusu. 6 Kinili, tɨtatanaga ndɨ na Tito ambɛ omosisito ligubo nɨlɔ apʉnga ndɨ la ɓangyɔ ko bulya ka ɓakilisito ɓa Yelusalɛma. 7 Ma na makpʉmʉka masɨ ɓɨkɛɗɛ-kɛɗɛ: ma na baya, mʉnzɨna, yimibo, kɛkɛlɛ ka masɨ na sɨpananɨsɔ nɨsɔ mikaga nosu kʉgʉ kusu. Kinili, kaɓyɛnɛnɛ na makpʉmʉka mi nɨma, okwononi nɛkɨ gɔnɨ kaiko ɓatʉ ɓa sɨpasʉ.

8 Nakɛgʉ kamʉpá mʉtʉʉ. Luki limoti, nakamʉtʉmbʉlyaga ɓɛyɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓagyaga mino kɛkɛlɛ, nakapa kotombisyo ikanɨ sɨpananɨsɔ kunu a sa lɨngʉnʉ. 9 A ɓɛyɔ, mibagatʉ ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. Ɨyɨ nɨnɔ a ndɨ mʉtʉ wa mukumbo, ɨgya mʉtʉ wa yangya ko bulya kunu, kyɛ miki kʉwa ɓatʉ ɓa mukumbo pisi ka yangya kakɨ.

10 Kaɓyɛnɛnɛ na lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, mʉtamanagɨ kamɨ nɨma: o ɓi ɓɨnza komosisya ligubo la ɓangyɔ li nɨlɔ mopungi ɓi ka syangasʉ nɨsɔ okitogi ɓi. Ka syangasʉ si nɨsɔ, iɓunu, makɛgʉ ndʉkʉ ɓatʉ ɓa mambwa asɨ kapá aka, luki limoti, ma ndʉkʉ gɔnɨ ɓatʉ ɓa mambwa ɓakɨtʉlya kagya yi. 11 Mbɨya-mbɨya yi nɨmʉ, mosisyoni nɛkɨ ligubo li nɨlɔ. Wikoni ɓakɨtʉlya komosisya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ma ndɨ mino ɓakɨtʉlya wa mapʉnga ndɨ mino, kaɓyɛnɛnɛ na makpʉmʉka nɨmɔ ma na imu. 12 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kika na mʉsasa mʉpá luki, Kunzi abaɨlyaga kapá luki nɨlɔ wa nolu, nɨ kɛgʉ nɨlɔ wakɛgʉ na ilu.

13 Mʉtamanagɨ kamɨ, kɛgʉ kamʉmakya ka yangya ko bulya yɨbɨnɨka ɓuti ka ɓatʉ ɓagɔgɔ, luki limoti, okwononi kaiko mʉɗɔngɔnɨ. 14 Mbɨya-mbɨya yi nɨmʉ, makika na makpʉmʉka makpʉ, makwanana gɔnɨ kausingyo na imu ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa ka yangya. Lɨsyɛ lagɔgɔ, ɓakinisono na mukumbo, ɓakwananatʉ gɔnɨ kamusingyo nɨ mingyini ka yangya. Kʉwa wa gɔ wa, mika kʉwa mʉɗɔngɔnɨ. 15 A ɓɛyɔ Moɓiso o mino kaɓɨkya ɓɛ:

«Mʉtʉ yi nɨnɔ atʉpa ndɨ yakpʉ, kɛgʉ ndɨ na iyu yidingi kakɨtaga,

na nɨnɔ atʉpa ndɨ yɨkɛɗɛ, kazangagʉ ndɨ luki.»*

Tito ogoni na ɓawai-dakɨ ka Kolito

16 Kunzi avɨ ɨbɨba ɓɛyɔ apá ndɨ mino Tito lɨmbɛngɨ lanza kamusingya abɛ iɓusu gɔnɨ. 17 Tito atɨmʉkanatʉ ndɨ, na ɓata, a ndɨ wakɨtʉlya kaaga ku kunu ɓɨgala-gala. 18 Takatɨka na momosu ɓemoti nɨnɔ lino kakɨ ava ndɨ ɨbɨba ka Makanisa masɨ, ko bulya Mongoni Manza nɨmɔ aɓɨkyaga ndɨ. 19 Na ɓata, Makanisa mɔ atwa ndɨ ɓɛ tɨsʉngyɨ na ɨɓʉ ka ligubo lanza li nɨlɨ. Tabɨnɨka ligubo li nɨlɔ, ko bulya ɨbɨba ka Mombukwono-dosu ɓɨkpɛ, na kowonisilo mʉsasa kusu kausingya ɓatʉ ɓagɔgɔ.

20 Ɓatɨpá ndɨ ɓuyi ɓakpʉ. Takɛgʉ ndɨ kapa ɓɛ lino kusu apʉtɨkanɨ ko bulya ɓuyi ɓi nɨɓɔ. 21 Takɛgʉ kakɨsa kagya na kɛkɛlɛ yasɨ nɨyɔ a yanza ko misa ko Kunzi aka, luki limoti, ko misa ka ɓambanzʉ gɔnɨ.

22 Takatɨka momosu wagɔgɔ pa imoti na ɨɓʉ nɨnɔ tandɨlya ndɨ ɓɨndɨ, tɨna ndɨ ambɛ a na lɨmbɛngɨ lanza. Mbɨya yi nɨmʉ, a kʉwa na kɛkɛlɛ kʉgbɛ kyɛ a wakɨɓʉsala na iɓunu. 23 Tito, a wai-damɨ, tagyaga na ɨyɨ ligubo ko bulya kunu. Ɓomomosu ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓokpokyoni na ɨɓʉ, ɓa ɓatʉtʉmbwa nɨɓɔ Makanisa utiki. Ɓagyaga ligubo ko bulya ɨbɨba ka Kilisito. 24 Uwonisiloni sɨpananɨsɔ, iba Makanisa ibitɔ ɓɛ takɨbɨbagɨgʉ payaya ko bulya kunu.

9

Kausingya ɓatʉ ɓagɔgɔ

1 Kɛgʉ na ɨzangɨya kamukpikilyo ko bulya makpʉmʉka nɨmɔ musingyaga ndɨ na imu ɓakilisito ɓa Yelusalɛma. 2 A ɓɛyɔ, nibagatʉ ɓɛ ma na lɨmbɛngɨ lanza, na ndɨ na ɓugindo ko bulya kunu kambwa ka ɓatʉ ɓa Makedonia, nanaɓɨkya ɓɛ: «Katʉkya ka syangasʉ nɨsɔ aka sɔ okitogi ɓi, Ɓakilisito ɓa iwili ya Akaya, ɓikaga ɓakɨtʉlya kosingyo.» Yɨgya kunu ya kɛkɛlɛ, uzuzukisoni ɓatʉ ɓudingi luga kaɓʉ. 3 Nakamʉtɨkɨlya Tito na ɓomomosu ɓagɔgɔ, iba ɓugindo ɓi nɨɓɔ tikaga na iɓu ko bulya kunu, kinisononitɔgʉ payaya. Kinili, wikoni ɓakɨtʉlya ɓɛyɔ namʉɓɨkya ndɨ mino. 4 Nakaɓanga kyɛ takodoku na ɓatʉ ɓa Makedonia nɨ takamutokonyigʉ ɓakɨtʉlya, nogwatʉ suni, luki limoti nɨyɔ kunu ika kʉwa yɨkɨtanaga. 5 Kinili, nini ɓi ɓɨnza kaʉtɨka ɓomomosu ɓi nɨɓa ɓɛ ɓaga nɨ ɨɓʉ kambwa, ɓʉmʉmʉlaga ɓangyɔ nɨɓɔ mʉwanyaga ndɨ. Mubisa kʉwa wa, nɨlɔ akowonisilo ɓɛ mapága na lɨmbɛngɨ limoti nɨ kɛgʉ pisi ko ɓou.

6 Wiboni ɓɨnza: nɨnɔ akʉnaga yɨkɛɗɛ, obuulyaga yɨkɛɗɛ gɔnɨ. Nɨnɔ akʉnaga yakpʉ, obuulyaga yakpʉ gɔnɨ. 7 Okwononi nɛkɨ mʉtʉ wasɨ apɨ́ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ opo mino, nɨ kɛgʉ na lɨmbɛngɨ lɨkandɨkanaga ikanɨ kapá ka mapʉpʉ. A ɓɛyɔ, Kunzi apaga mʉtʉ yi nɨnɔ apága na magyagya. 8 Kunzi a na ngu kamuɗukilyo ɓʉɓʉnga dididi, kyɛ masyɛ masɨ, miki na makpʉmʉka masɨ nɨmɔ okwononi, na ɓata, mika na nɨmɔ makwanana na imu kosingyo mogubo manzanza masɨ. 9 A ɓɛyɔ ikpikago mino ka Moɓiso ɓɛ:

«Hʉpága ɓatʉ ɓa yangya nɨ kɛgʉ katatanɨlya,

ɓʉnza kakɨ ika ndɛkɛ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»*

10 Kunzi nɨnɔ apága mʉkʉkʉna masɔlɔ na malɨlɨ, amʉpátʉ gɔnɨ iɓunu masɔlɔ nɨmɔ ma na mʉsaso mi, oɓokiso. Kʉwa wa gɔ wa, ɓʉnza kunu aɓʉkʉta masɔlɔ makpʉ. 11 Mika kʉwa na lɨngama ko pisi yasɨ kyɛ miki ɓongbinga ɓasɨ ɓakɨtʉlya kapápa. Ɓatʉ ɓudingi ɓabibisatʉ kʉwa Kunzi ka ɓangyɔ ɓi nɨɓɔ tiko kaʉpá kotukyoku ku kunu. 12 A ɓɛyɔ, ligubo li nɨlɔ magyaga kaʉpá ɓangyɔ, kikogigʉ na ɨzangɨya asɨ kausingyo nolu ɓatʉ ko Kunzi ka yangya kaɓʉ aka, luki limoti, ɓatʉ ɓudingi ɓamigisilyogo Kunzi ɨbɨba kaɨna ɓɛyɔ. 13 Kaɓyɛnɛnɛ na masɔlɔ ma ligubo kunu, ɓambanzʉ ɓakabibiso Kunzi kaɨna ɓɛyɔ mo mino kobibiso Mongoni Manza ka Kilisito. Ɓabibisatʉ gɔnɨ Kunzi ka lɨmbɛngɨ lanza kunu ɓɛyɔ magbananaga mino mukumbo kunu na ɨɓʉ, sɛ kʉwa na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ. 14 Ɓamʉlʉmbɨlyatʉ kowonisilo sɨpananɨsɔ si nɨsɔ ɓa nosu kʉgʉ kunu ko bulya ɨzɨyɔ yidingi nɨyɔ Kunzi amuwonisila ndɨ. 15 Tamigisilyini Kunzi ɨbɨba ko bulya apɛpɛ kakɨ nɨnɔ kɛgʉ no kingyoso!

10

Pɔlɔ akaamalya ligubo kakɨ

1 Ɓambanzʉ ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɨmɨ Pɔlɔ, nikaga abɛ mʉtʉ wa kʉɓangakʉ kanɨ na luga kunu, luki limoti, nakika ɓyɨ na iɓunu, nanzɨnaga na ɗɨya. Nakamʉkʉnga pisi ka ɓutombiii na ɓʉnza ka Kilisito ambɛ, 2 kikiliki, makeɗiisonitɔgʉ wa nosila mino ku kunu. A ɓɛyɔ, nikatʉ mʉɗɨya na ɓatʉ nɨɓɔ ɓatamanaga ɓɛ tagyaga ligubo abɛ ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ. 3 A lɨngʉnʉ ɓɛ ta ɓambanzʉ, luki limoti, takabʉmanagɨgʉ abɛ ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ. 4 Makpʉmʉka ma ɓangʉ mi nɨmɔ tabʉmanaga na imu kɛgʉ nɨmɔ ɓambanzʉ ɓotwo. Luki limoti, a nɨmɔ mo ngu ko Kunzi, akwanana kagyogyiso mumuyoniso. Takobumoniso tamanaga yanyɛ, tobumoniso 5 gɔnɨ lɨkpʉmʉka lasɨ la kɨbɨba nɨlɔ akolutono na yimibo ko Kunzi. Takoyikasa tamanaga ka ɓambanzʉ kyɛ ɓaɓangɨ Kilisito. 6 Ngbingo yi nɨnɔ kʉɓangakʉ kunu inisono mino ɓɨngbanganya, tika kʉwa ɓakɨtʉlya kaʉpá ɓatʉ ɓa mʉ mapʉ azaɓʉ.

7 Gyoni angɛ ka makpʉmʉka! Mʉmbanzʉ kɛɓɨkya ɓɛ a ka mutili ka Kilisito, okwononi obisi mʉtamanagɨ ka lɨkpʉmʉka li nɨlɨ: kika nɨ a ka mutili ka Kilisito, iɓusu ta kʉ gɔ kʉ! 8 Kunzi atɨpá ndɨ ɓʉngama kamupiko ka baya, kɛgʉ kamumigiso kumbuso. Niyipaga ikubasʉ kʉgbɛ ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ nɨ nakɛgʉ mino no suni. 9 Nakɛgʉ kapa ambɛ winoni abɛ nakika kamuɓongiso na ɓabalʉwa kamɨ. 10 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ: «Ɓabalʉwa ka Pɔlɔ ɓa ɓapʉpʉ na ɓo ngu, luki limoti, ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi kika luga kusu, kikogigʉ no ngu, mʉnzɨna kakɨ ikaga ma payaya gɔnɨ.» 11 Mʉtʉ yi nɨnɔ akanzɨna ɓɛyɔ, ibito lɨkpʉmʉka li nɨlɨ: iki lɨkpʉmʉka nɨlɔ tokpiki nɨ ta ɓyɨ ikanɨ nɨlɔ tagya ndɛkɛ nɨ ta kʉwa luga kunu, kɛgʉ na ɓudididi.

12 A ɓɛyɔ, takakwananigʉ ɓi kaipimo ikanɨ kaikingyoso abɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨbɨnɨkaga ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi. Ɓa ɓongingi, ɓipimogo nɨ ɨɓʉ aka, ɓanikingyoso ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi. 13 Iɓusu, takiyipigʉ kubatʉ kakɨtaga. Luki limoti, takɨsaga kaamalya ko piki nɨnɔ aka nɔ Kunzi atɨpá ndɨ nɨnɔ akatɨtɨka kadwɛ ku kunu. 14 Takɛgʉ kasɨɗa mʉlɨlɨ kusu, iko ɓi ɓɛyɔ kika ndɨ nɨ takadwɛgʉ ndɨ ku kunu. A ɓɛyɔ, ta ndɨ ɓatʉ ɓa mambwa kosila ku kunu kamʉɓɨkyaga Mongoni Manza ka Kilisito. 15 Takibibigʉ ko bulya liguba nɨlɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓagya kyɛ takaɓuulyogo piki yi nɨnɔ aka nɔ ɓatɨpá ndɨ. Luki limoti, ta na mʉtamanagɨ ɓɛ baya kunu idukulagatʉ, takwanana kʉwa kagya mogubo dididi luga kunu kaɓyɛnɛnɛ na piki nɨnɔ ɓatɨkʉlya ndɨ. 16 Kʉwa wa, takwanana kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓewili ɓi nɨɓayɔ ɓyɨɓyɨ-ɓyɨ na iɓunu nɨ takɛgʉ kaɨbɨba na masɔlɔ ma ligubo nɨlɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓagya ndɨ ka ɓopiki kaɓʉ.

17 Ikpikaga ka Moɓiso ɓɛ: «Mʉtʉ kapa kaɨbɨba, ɨbɨbɨ ka nɨlɔ aka lɔ Mombukwono-dosu agya.»* 18 A ɓɛyɔ, kɛgʉ mʉtʉ yi nɨnɔ ɨbɨbaga nɔ ɓaɓingisyogo, luki limoti, a nɨnɔ Mombukwono-dosu abɨbaga.

11

Pɔlɔ na ɓatʉtʉmbwa ɓa ɓɔngɔ

1 Nakamʉɓɨkya ambɛ ipilyonito, mʉnzɨna kamɨ kiko abɛ mʉtʉ wa ibikyasʉ! Iyo, ipilyonitɔ! 2 Na no iɓunu na imi, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Kunzi a mino noyu kʉgʉ kunu. A ɓɛyɔ, naɓɨkya ndɨ ambɛ mavanana ndɛkɛ na mʉlʉkʉ ɓemoti, mʉlʉkʉ yi nɨ Kilisito. Nakapa kamumomosa kambwa kakɨ abɛ mʉsɨka nɨnɔ kanibigʉ lɨkpʉmʉka ka ɓalʉkʉ. 3 Mibatʉ ɓɨnza ɓɛyɔ nzʉka aɓɔ ndɨ mina Ɛva pisi ka ɓokoli. Na kʉwa na kʉɓangakʉ ambɛ tamanaga kunu koputikononitɔgʉ ɓɛyɔ, amʉtɨka kaasanana na ɓungbingbili na lɨngʉnʉ nɨlɔ mo mino kʉsɔ ka Kilisito. 4 A ɓɛyɔ, mɨnaga makpʉmʉka masɨ ɓɨnza aka. Mʉmbanzʉ kodoku kamʉɓɨkya lɨkpʉmʉka ka Yeso wagɔgɔ nɨ kɛgʉ nɨnɔ iɓusu tamʉɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka kakɨ, mabaɨlya. Mikagatʉ gɔnɨ ɓakɨtʉlya kabaɨlya lɨmbɛngɨ lodi nɨ kɛgʉ nɨlɔ minisana ndɨ nolu ikanɨ kabaɨlya mongoni manza magɔgɔ nɨ kɛgʉ nɨmɔ tamʉɓɨkyaga ndɨ.

5 Wɨna sɛ, nakaɨna abɛ ɓatʉtʉmbwo ɓi nɨɓɔ ɓakaʉbɨba ɓɔ ɓakekitogigʉ gʉtʉgʉ iki yi aka. 6 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ nanzɨnago mino ɓiti yɔ, luki limoti, kɛgʉ yɨpɛpɛ pisi ka yimibo. Ɓongbinga ɓasɨ, tamuwonisilaga yimibo yi nɨyɔ ɓɨngbanganya ka ɓopisi dididi.

7 Namʉɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza ko Kunzi ka ɨzɨyɔ. Nisisa kusili kyɛ iɓunu minisoni na ɨbɨba. Ambɛ, nagya ndɨ ɓɨnyɛ? 8 Ngbingo yi nɨnɔ nagyaga ndɨ mino ligubo luga kunu, makanisa magɔgɔ mɔ ɛkalyaga ndɨ. Nɨyɔ ikaga kʉwa ndɨ abɛ nakika kabʉka ɓuyi kaɓʉ, nanodoku na iɓu kamusingyo. 9 Wa nikaga ndɨ mino na yangya luga kunu, nakamudomisogigʉ ndɨ na yɨkʉkʉngya, kyɛ ɓomomosu nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ka Makedonia ɓedulyoku ndɨ na masɨ nɨmɔ na ndɨ mino wakangya. Ka masɨ, niɓuulyaga ndɨ ɓɛ nakamubinikisonitɔgʉ ɓuti kamɨ, niko asɨ kaiɓuulyo aka. 10 Pisi ka lɨngʉnʉ ka Kilisito nɨyɔ a kʉsɔ kamɨ, nakaɓɨkya ɓɛ: mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kɛpakya kaiyipo ikubasʉ ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, ka iwili yasɨ ya Akaya. 11 Ko bulya ɨkɨ yɔ no mino kanzɨna ɓɛyɔ? A kyɛ nakamʉpagɨgʉ? Haaa, kɛgʉ ɓɛyɔ, Kunzi akaiba ɓɛ namʉpagatʉ.

12 Nɨyɔ nakagya, nidukulaga kagyo yi aka, iba ɓatʉtʉmbwa ɓi nɨɓɔ ɓakikonito no pisi ya kɨbɨba ɓɛ ɓagyaga ligubo mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓusu. 13 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ɓatʉtʉmbwa ɓa ɓɔngɔ, ɓagya-ligubo ɓa ɓokoli. Ɓɨɓɔgɔ ɓɛ ɓa ɓatʉtʉmbwa ka Kilisito. 14 Kɛgʉ lɨkpʉmʉka lɨmbanga, kyɛ Abɨlɨ ɓɨkpɛ ɨɓɔgɔtʉ gɔnɨ ɓɛ a malaika wa ɓʉngbanganya. 15 Kɛgʉ nɛkɨ gɔnɨ lɨkpʉmʉka lɨmbanga ɓagya-ligubo ka Abɨlɨ ɓakɨɓɔ abɛ ɓa ɓagya-ligubo ɓongbingbili. Muliɓo kaɓʉ ika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ na yɨgya kaɓʉ.

Yigyogyisa ka Pɔlɔ abɛ atʉtʉmbwa

16 Nakapa ɓata kaɓɨkya ambɛ, makeminonitɔgʉ abɛ ngingi. Kika nɛkɨ nɨ a ɓɛyɔ, kɛgʉ na lɨkpʉmʉka, kyɛ ɨmɨ, nɨbɨbɨ mbɛyɨ gɔnɨ mino. 17 Mʉnzɨna mi nɨmɔ nakanzɨna, kɛgʉ mʉnzɨna mi nɨmɔ Mombukwono-dosu apaga, luki limoti, a abɛ ngingi kyɛ na kaɨbɨba. 18 Ɓɛgɛyɔ ɓatʉ ɓudingi ɓɨbɨbaga mino ko bulya makpʉmʉka ma lɨtɔmbʉ, ɨmɨ, na mbɛyɨ gɔnɨ kaɨbɨba ɓɛyɔ. 19 Iɓunu ma ɓatʉ ɓa yimibo, mokibyagatʉ gɔnɨ kaiko pa imoti na ɓongingi! 20 A ɓɛyɔ, mokibyagatʉ ɓɛ ɓamubisi ɓusunzu, ɓiɓa mukumba kunu, ɓanalyalya ka gɔngʉ kunu, ɓamʉmɨna payaya na ɓamʉɓɨtaga. 21 Na no suni kaɓɨkya yi: takɛgʉ ndɨ iɓusu no ngu yɨgya ɓɛyɔ!

Luki limoti, nɨnɔ aka nɔ akwanana kaɨbɨba ka lɨkpʉmʉka limoti, ɨmɨ nagya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ. Nakanzɨna abɛ ngingi. 22 Ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓa Ɓebelenia? Ɨmɨ na gɔnɨ Muebelenia. Ɓa Ɓezaleli? Gʉtʉgʉ ɨmɨ aka na gɔnɨ Muizaleli. Ɓa ka lɨvananza ka Abalahamʉ? Ɨmɨ na kʉ gɔ kʉ. 23 Nakanzɨna mbɨya wanʉ abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ na mʉ: ɓa ɓagya-ligubo ka Kilisito? Ɨmɨ, na mʉgya-ligubo kakɨ kaʉkɨtaga ɓyɨ. Nagya ndɨ mogubo mapʉpʉ makpʉ kaʉkɨtaga ɨɓʉ, ɓegwi nganga ɓɨkyɔ ka bɔlɔkɔ kaʉkɨtaga ɨɓʉ, nalya bʉma ɓɨsʉsʉ kaʉkɨtaga ɨɓʉ, nɨgɨlyagatʉ kaɨna kukwakʉ no miso. 24 Nganga kuɓukumuti, Ɓayuda ɓɛtɨnatʉ ndɨ pimbo ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa na kʉɓɔmʉ*. 25 Ɓalʉma ɓɛtɨnatʉ ndɨ pimbo nganga yɨsaa. Nganga yimoti, ɓa ndɨ ɓɛ ɓɛmwɨ na matamʉ. Toɗukanatʉ ndɨ gɔnɨ na ɨngbɔlɔ nganga yɨsaa, nganga yimoti, nolipyagatʉ, nasyɛ ka lɨmbɛngɨ lo liɓo. 26 Ka magʉndʉ kamɨ, nabangana ndɨ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓudingi: tumo ko moɓo, ɓonzikaɓʉ, ɓava-kʉkamɨ Ɓayuda na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ndɨ Ɓayuda. Natʉ ndɨ gɔnɨ na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ka ɓagʉɗʉ, ka ɓasyʉngbʉ, ko liɓo lidingi, na luga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɨɓɔgɔ ndɨ ɓɛ ɓa Ɓakilisito. 27 Nagyaga ndɨ liguba lapʉ, ngbingo wagɔgɔ nakikogigʉ ndɨ no ngbingo wa tɔtɔ. Nganga ɓɨkyɔ, nɨmʉkanaga ndɨ nza, mʉsasa mo liɓo, nɨ luki lɨlya kɛgʉ. Nigyogyisaga ndɨ na ɓʉdɨ no ndumbu. 28 Nakotwogigʉ makpʉmʉka masɨ. Pa imoti na nɨyɔ, masyɛ masɨ, lɨmbɛngɨ kamɨ asyɛgɛ ndɨ kʉgʉ wa Makanisa masɨ. 29 Mʉmbanzʉ kika mʉpɔ, ɨmɨ na mʉpɔ gɔnɨ. Mʉmbanzʉ kɨga kumbuso ka baya, nalyaga kumbu kʉgbɛ.

30 Kika ɓɛ nɨbɨbɨ, nɨbɨba ko bulya ɓʉpɔ kamɨ. 31 Kunzi nɨnɔ wa ɨbɨba ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, Abakɨ Mombukwono-dosu Yeso akaiba ɓɛ nakɛgʉ kaɓɨkya ɓɔngɔ. 32 Wa na ndɨ mino ka Damasɨkɨ, ko ngbingo ka ngama mudingi ɓɛyɔ ka Aleta, ngama wa iwili kakɨ ubisa ndɨ ɓambanzʉ ko pumi ya gʉɗʉ kyɛ ɓegwi. 33 Luki limoti, ɓawai-damɨ ɓɛmakya ndɨ ka mʉmbɨ, ɓesisa ndɨ pisi ka lidilisa na muligi ɓɨyɛɛɛ kunzi wa gʉɗʉ, nahʉkaga ndɨ.

12

Pɔlɔ a na ɨgyagya kaigyogyiso ko bulya ka Kilisito

1 Kɛgʉ ɓɨnza kaɨbɨba, luki limoti nidukulagatʉ kaɨbɨba aka. Nakanzɨna mbɨya wanʉ ka nɨlɔ Mombukwono-dosu ewonisila ndɨ na nɨlɔ emibisa ndɨ. 2 Namibatʉ mukilisito ɓemoti*, a kʉwa ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨkwanganya† wa Kunzi aɗokisa ndɨ mino kadwɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉgbɛ. Aɗokisa ndɨ na nzʉyi kakɨ ikanɨ lɨmbɛngɨ aka? Nakibigʉ ɨmɨ, luki limoti, Kunzi mʉkaka aka nɔ akaibo. 3 Nakaiba ɓɛ Kunzi aɗokisa ndɨ alʉkʉ yi nɨnɔ kadwɛ ka Paladiso. Nakaɓɨkya ɓata ambɛ nakibigʉ ikanɨ Kunzi aɗokisa ndɨ na nzʉyi kakɨ ikanɨ lɨmbɛngɨ aka. Nakibigʉ ɨmɨ, luki limoti, Kunzi mʉkaka aka nɔ akaibo. 4 Kʉ ka Paladiso, alʉkʉ yi nɨnɔ ʉkana ndɨ mʉnzɨna mʉmbanga-mbanga nɨmɔ mʉtʉ wa lɨtɔmbʉ kɨkpʉndɨgʉ kaɨgɨlya kozukogo. 5 Nakwanana kaɨbɨba ko bulya ka inguo ya mʉtʉ yi nɨnɔ. Luki limoti, ɨmɨ, nɨbɨba ko bulya ɓʉpɔ kamɨ aka. 6 Nakapa kaɨbɨba, nakikigʉ ɓi abɛ ngingi, kyɛ naɓɨkyo ɓi lɨngʉnʉ aka. Luki limoti, nakɛgʉ kapa kagya ɓɛyɔ kyɛ ɓakevonitɔgʉ abɛ mʉtʉ mudingi ɓɛyɔ ɓo mino kɛmɨna ikanɨ ɓɛyɔ ɓo mino kɛmʉkana.

7 Kakya ɓɛ nakikoni na yɨbɨnɨka ko bulya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga nɨmɔ ɓewonisila ndɨ, ɓɛmakyatʉ ndɨ luki la mʉzʉzʉla ka nzʉyɨ. Luki li nɨlɔ a abɛ malaika ka Abɨlɨ nɨnɔ ɓatikoku ndɨ kɛbʉma kyɛ nakikonitɔgʉ na yɨbɨnɨka. 8 Nɨtatanaga ndɨ na Mombukwono-dosu nganga yɨsaa ambɛ ɛkʉlagɨ ka yigyogyiso yi nɨyɔ. 9 Luki limoti, esikisya ndɨ ɓɛ: «Ɨzɨyɔ kamɨ yɔ okwononi na ɨwɛ. Ngu kamɨ inisaga ɓɨngbanganya kʉsɔ wa ɓʉpɔ.» Okwononi ɓɛ nɨbɨbɨ pisi ka ɓʉpɔ iba ngu ka Kilisito iki kʉgʉ kamɨ. 10 Kinili, nogwaga magyagya ka ɓʉpɔ, mosikoni, ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, yigyogyiso na ko kumbu nɨyɔ nalyaga ko bulya ka Kilisito. A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ no mina ka ɓʉpɔ, a ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ nikago mino no ngu.

Kʉɓangakʉ ka Pɔlɔ ko bulya ka Ɓakolito

11 Nakanzɨna kʉwa abɛ mʉtʉ wa ibikyasʉ, iɓunu ɓɔ meitisa ɓɛyɔ na mapʉpʉ. Iɓunu ɓɔ makwanano ɓi kɛbɨba. A ɓɛyɔ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ nakɛgʉ mino na ɨzangɨya yi, nakɛgʉ yɨpɛpɛ kusili ka ɓatʉtʉmbwa nɨɓɔ mʉmɨnaga abɛ ɓatʉ ɓa ɨzangɨya. 12 Mogubo nɨmɔ nagya ndɨ kowonisilo ɓɛ na atʉtʉmbwa, igyonosa ndɨ kʉ ku kunu pisi ka aɗalʉ mʉnda kamɨ. Mogubo mi nɨmɔ a ndɨ mokingyosi, makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga na nɨmɔ mudikisa nɔkʉ. 13 Luki tino lɔ nakamʉgyɨlagʉ ndɨ lanza ɓɛyɔ nakagyagʉ ndɨ mino ka makanisa magɔgɔ? A asɨ ko pisi yimoti aka nɨyɔ nakamubinikisagʉ ndɨ mino ɓuti kamɨ. Ipilyonitɔ ka nɨlɔ!

14 Mbɨya yi nɨmʉ, na wakɨtʉlya kaɨnda ɓata kʉ kunu ka nganga ya yɨsaa. Makabɨnɨkɨgʉ ɓuti kamɨ ɓɛgɛyɔ. Nakɛgʉ na mʉsasa ma mukumbo kunu, luki limoti, na na mʉsasa kunu ɓamombukwono-donu. A ɓɛyɔ, kɛgʉ ɓomiki ɓɔ ɓʉkɨsɨlyaga ɓaɓʉkʉta kaɓʉ ɓuyi, luki limoti, nɨlɔ a ligubo ka ɓaɓʉkʉta. 15 Ɨmɨ, nika na ɨgyagya kalʉpyaga masɨ nɨmɔ na nomu na kaɨpá ɨmɨ mombukwana-dakɨ yi ko bulya kunu. Kika kanɨ namuponi kʉgbɛ ɓɛyɔ, mɛmʉya kʉwa ɓata ɨmɨ mʉmʉya?

16 A ɓɛyɔ, mokwononi kabaɨlya ɓɛ nakamubinikisagʉ ndɨ ɨmɨ ɓuti kamɨ. Luki limoti, ɓatʉ ɓudingi ɓɨnaga abɛ na mʉtʉ waɓɔngɔ, abɛ ninisana ndɨ na iɓunu pisi ka ɓokoli. 17 Ambɛ, mʉtʉ tino nɔ natɨka ndɨ kamʉɓɔ, kamʉmʉla mukumbo ko lino kamɨ? 18 Nɨtatanaga ndɨ na Tito ɓɛ ɨndɨ kʉ kunu, natɨka na momosu wagɔgɔ ɓemoti. Ambɛ, Tito amuɓulisyatʉ ndɨ, ava ɓuyi kunu? Takɛgʉ mbɛyɨ ndɨ na ɨyɨ na mʉtamanagɨ mumoti? Takaɓyɛgʉ ndɨ na ɨyɨ pisi yimoti aka? 19 Ambɛ, katʉkya ka ɓʉndɛlɨ masɨmaga ɓɛ takɨsaga kaɨsasambya ɓɛkyɛ tinisoni abɛ ɓatʉ ɓanza ko miso kunu? Kɛgʉ ɓɛyɔ! Tanzɨnaga kambwa ko Kunzi pisi ka Yeso-Kilisito. Ɓomika-mama ɓʉpaka, tamʉɓɨkyaga masɨ mi nɨmɔ kamupiko ka baya.

20 A ɓɛyɔ, na na kʉɓangakʉ ɓɛ ngbingo yi nɨnɔ nosila ɓanʉ mino ku kunu, nakamutokonyonitɔgʉ nɨ kɛgʉ ɓɛyɔ no mino kapa. Iɓunu gɔnɨ nɨ makɛmɨnɨgʉ ɓɛyɔ mo mina kapa. Na na kʉɓangakʉ kamʉtakanya ka mosooni, imi, mambɛngɨ mʉkandɨkanaga, yɨgbananaga, kaɓʉkʉlyanaga makpʉmʉka, nzɨnzɨnyana, yɨbɨnɨka na ka ɓunzenge-nzenge. 21 Na gɔnɨ na kʉɓangakʉ amɓɛ ka lɨgʉndʉ kamɨ lagɔgɔ ku kunu, Kunzi kepónitɔgʉ suni kambwa kunu. Nakwanana kʉwa kalya kumbu ko bulya ka ɓatʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓakaidukulogo kagya ɓʉnyɛ ɓɛyɔ aka yɔ ɓagyaga ndɨ mino. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakonosigʉ kagya makpʉmʉka manyɛnyɛ, ɓa mbɛyɨ ɓata ka mʉsʉgʉ aka, ɓʉɗanda na kagya ɓɛyɔ ɓoboilyi mino.

13

Pɔlɔ akapá mʉtʉʉ ma muliɓo

1 Ika kʉwa nganga kamɨ ya yɨsaa kaɨnda kʉ kunu. Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso ikpikaga ndɨ mino ɓɛ: «Okwononi kakɔ lɨkpʉmʉka lasɨ kanɨ mumukonini ɓadɛmʉ ɓaɓa ikanɨ ɓasaa.»* 2 Na na lɨkpʉmʉka kaʉɓɨkya ɓatʉ nɨɓɔ ɓagya ndɨ ɓʉnyɛ ka masyɛ nɨmɔ akɨtaga ndɨ na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ambɛ nakɨnda ɓanʉ ɓata kamʉnda, nakikigʉ ɓanʉ no kumbu na mʉmbanzʉ. Namʉɓɨkyatʉ ndɨ ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino kʉ kunu ka nganga ya yɨɓa, luki limoti, nigilyi ɓata kamʉɓɨkya yi kyɛ nakɛgʉ pa imoti na iɓunu. 3 A ɓɛyɔ, makapa likingyosi nɨlɔ akowonisilo ɓɛ Kilisito anzɨnaga pisi kʉ kamɨ. Kilisito kɛgʉ mʉpɔ, luki limoti, akowonisilo ngu kakɨ luga kunu. 4 A lɨngʉnʉ, ɓabangɨlaga ndɨ ka mʉsalaba ka ɓʉpɔ ɓa nzʉyɨ, mbɨya yi nɨmʉ, a na ɔɓɨlɨ pisi ko ngu ko Kunzi. Ta na ɓʉpɔ abɛ ɨyɨ gɔnɨ, luki limoti, tinisana ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ pisi kʉ kakɨ ko ngu ko Kunzi nɨyɔ tagya na iyu ligubo ku kunu.

5 Wiɓimyoni mbɛyɨ iɓunu ɓamombukwano-donu ɓi, kaɨna ikanɨ ma tʉ ɓakamaga ka baya. Makibogigʉ mbɛyɨ ambɛ Yeso-Kilisito a kʉsɔ kunu? Kiki ɓɛyɔ, nɨyɔ akowonisilo ɓɛ maɓugwo ka baya. 6 Luki limoti, nakaɨna abɛ iɓunu mibatʉ ɓanʉ ɓɛ iɓusu tokogwagʉ ka baya. 7 Takakʉnga Kunzi ambɛ makogyonitɔgʉ lɨkpʉmʉka lanyɛ gʉtʉgʉ limoti aka, takɛgʉ gɔnɨ kapa kowonisilo ɓɛ iɓusu ɓɔ ta ɓakamaga ka baya. Luki limoti, takapa ɓɛ gyoni ɓʉnza gʉtʉgʉ kika kainisana abɛ takika kogwogwo. 8 A ɓɛyɔ, takakwananɨgʉ kagya luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ a di na lɨngʉnʉ. Nɨlɔ tokwononi kagya, nɨ kodukulaga aka lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 9 Togwaga magyagya ngbingo yi nɨnɔ mikago mino ɓapʉpʉ, gʉtʉgʉ iɓusu takiko ka ɓʉpɔ. Tikaga kamʉlʉmbɨlya kyɛ ɔɓɨlɨ kunu idukulogi kaika wanza kʉgbɛ. 10 Kinili, namukpikilyi ɓɛyɔ nɨ na ɓyɨ na iɓunu kyɛ nakikonitɔgʉ ɓanʉ mʉtʉla wa namusilyo mino, kaɓyɛnɛnɛ na ɓʉngama nɨɓɔ Mombukwono-dosu ɛpá. Ɓʉngama ɓi nɨɓɔ a ko bulya kamupika ka baya nɨ kɛgʉ kamumigiso kumbuso.

11 Ɓomika-mama, nopipili kʉwa kamʉɓɨkya ambɛ namusini, tigoloni ɓɨnza. Gyoni kɛkɛlɛ kaɓungusyo ɔɓɨlɨ kunu, tumisononi mambɛngɨ, wikoni luki limoti, mika ka mazɨyɔ. Kunzi wa sɨpananɨsɔ na mazɨyɔ ika ndɛkɛ pa imoti na iɓunu.

12 Tilyononi, mopututonogo abɛ ɓomika-muko.

Ɓakilisito ɓasɨ ɓamumuusogito.

13 Ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito na sɨpananɨsɔ ko Kunzi na silyono ya Lɨmbɛngɨ-Lotu iki na iɓunu ɓasɨ.

* 2:3 2:3 Pɔlɔ akanzɨna wanʉ ko bulya balʉwa ɓemoti nɨnɔ ukpikilya ndɨ Ɓakolito, kɛgʉ 1Ɓakolito.

* 3:3 3:3 Pɔlɔ akanzɨna ko bulya mʉtʉʉ ka Musa. Wanda gɔnɨ Pupo 24:12; Yelemia 31:33; Ezekieli 11:19; 36:26.

* 3:7 3:7 Wanda ko Pupo 34:29.

* 4:6 4:6 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 1:3.

* 4:13 4:13 Wanda ka Mambʉ 116:10.

* 6:2 6:2 Wanda ka Isaya 49:8.

* 6:18 6:16-18 Wanda ka Ɓalawi 26:12; Ezekieli 37:27; Isaya 52:11; Yelemia 31:9; Ezekieli 20:34; 2 Samueli 7:14; Isaya 43:6.

* 8:15 8:15 Wanda ko Pupo 16:18.

* 9:9 9:9 Wanda ka Mambʉ 112:9.

* 10:17 10:17 Wanda ka Yelemia 9:23; 1 Ɓakolito 1:31.

* 11:24 11:24 ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa na kʉɓɔmʉ: Moɓiso ma Ligiliki akaɓɨkya ɓɛ kakɨtaga pimbo ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya nɨyɔ ikpikaga ndɨ ka kɨtaɓʉ ya Yɨgɨlya 25:3.

* 12:2 12:2 mukilisito ɓemoti: Mʉtʉ yi nɨ Pɔlɔ mombukwana-dakɨ.

† 12:2 12:2 ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨkwanganya: A ngbingo yi nɨnɔ Pɔlɔ a ndɨ mino ka Talasɨ ikanɨ ka Atiokia, kambwa wa lɨgʉndʉ kakɨ la mambwa lɨɓɨkyaga Mongoni Manza.

* 13:1 13:1 Wanda ka Yɨgɨlya 19:15; Matayɔ 18:16; 1 Timotio 5:19; Ɓebelenia 10:28.

Ɓagalatia

1

2

3

4

5

6

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓagalatia

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Pɔlɔ nɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Galatia balʉwa yi nɨmʉ. Ɨnda ndɨ kʉ ɓɛyɔ nganga yɨɓa kaʉɓɨkyaga Mongoni Manza. Iki Ɓayuda ikanɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Mongoni Manza mi nɨmɔ kaɨɨta Ɓakilisito. Pɔlɔ ʉɓɨkyaga ndɨ ɓɛ baya ka Yeso aka yɔ akwanana kagya ɓɛ Kunzi ʉvɨ abɛ ɓatʉ ɓongbingbili. Kumbuso, Ɓayuda ɓemoti-ɓemoti ɓaga ndɨ kʉ ka Galatia, ɓanaɓɨkya ɓɛ ɓazɛɛ ka ɓakilisito ɓa Yelusalɛma ɓɔ ɓutiki. Ɓoyikasa ndɨ Mongoni Manza masɨ nɨmɔ Pɔlɔ aɓɨkyaga ndɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ Pɔlɔ kɛgʉ atʉtʉmbwa walɨngʉnʉ, na Mongoni Manza mi nɨmɔ akaɓɨkyaga a ma ɓɔngɔ. Ɓʉtʉmbʉlyaga ɓɛyɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓaɓɨnɨkyana ndɨ mino, ɓokwononi gɔnɨ kagya ɓɛyɔ Mʉtʉʉ ka Musa aɓɨkyaga mino. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓamalya ndɨ mino kʉgbɛ nɨ sɨmʉʉsɔ. Ɓaɓɨkyaga ɓɛ sɨmʉʉsɔ sɔ okwononi kagya ɓɛ Kunzi ʉvɨ ɓambanzʉ kaiko ɓatʉ ɓongbingbili. Ɓagalatia ɓapʉnga kʉwa ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ kayikusiso. Nɨyɔ Pɔlɔ ʉkana ndɨ mongoni mi nɨmɔ, lɨmbɛngɨ atʉla ndɨ kʉgbɛ, kyɛ kɛgʉ lɨkpʉmʉka lɨɓyɛ Mʉtʉʉ ka Musa lɔ agyaga ɓɛ Kunzi ʉvɨ ɓambanzʉ kaiko ɓongbingbili.

Kinili, Pɔlɔ ukpikilya kʉwa ndɨ gɔnɨ Ɓagalatia, kaʉɓɨkya ɓɛ Kunzi kaɓɨkyagʉ ndɨ ɓɛyɔ. Sɨmʉʉsɔ si nɨsɔ akanzɨna ko bulya yi a ɓɛ lɨmbɛngɨ ka mʉmbanzʉ okwononi kaiko ɓɨngɔ. Ʉɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ Kunzi ava ndɨ Abalahamʉ nɨnɔ a ndɨ abakɨ Ɓayuda mʉtʉ wongbingbili kambwa ɓɛ ɓakʉ. Baya aka yɔ agyaga ɓɛ Kunzi ʉvɨ ɓambanzʉ kaiko ɓatʉ ɓongbingbili, iyu gɔnɨ yɔ agya ɓɛ ɓiki na ɔɓɨlɨ nɨnɔ aɓosilo Kunzi.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Pɔlɔ a lɨngʉnʉ atʉtʉmbwa, nɨlɔ aɓɨkyaga a lɨngʉnʉ 1:1-10

Kunzi nɔ apʉnaga Pɔlɔ kaiko atʉtʉmbwa 1:11-24

Mongoni Manza aɓɨkyaga pɨyɛ ɓʉnɨ ka lɨngʉnʉ? 2:1-21

Baya aka yɔ akwanana kahukuso mʉmbanzʉ 3:1–4:31

Tikini na sɨpananɨsɔ luga kusu, tosini Lɨmbɛngɨ-Lotu kananaga ɔɓɨlɨ kusu 5:1-6

Yuuso ya muliɓo 6:11-18

1

Yuuso

1-2 Ɨmɨ Pɔlɔ, nɨnɔ atʉtʉmbwa pa imoti na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ togwi na ɨɓʉ ligubo ɓɔ tukpikilyi ɓatʉ ɓa makanisa ma Galatia balʉwa yi nɨmʉ. Nakɛgʉ atʉtʉmbwa ko pisi ka ɓambanzʉ, kɛgʉ ɨɓʉ ɓɔ ɓebisa ɓɛgɛyɔ. Luki limoti, na atʉtʉmbwa pisi ka Yeso-Kilisito na ko Kunzi Baba nɨnɔ apuposa ndɨ ka mbʉkʉ. 3 Kunzi Obosu na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓamuɗukilyi ɨzɨyɔ na mazɨyɔ. 4 Kilisito ɨsʉta ndɨ mombukwana-dakɨ yi katipupiso ka ɓʉnyɛ kusu. Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ atɨkʉlagɨ ka ɔɓɨlɨ wanyɛ wa lɨsyɛ li nɨlɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi Obosu apa ndɨ mino. 5 Kunzi avɨ ɨbɨba ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ!

Mongoni Manza a mumoti aka

6 Akɛmbanga ɓɛyɔ mo mino kasa ɓɨkwa, Kunzi nɨnɔ amʉmakaga ndɨ pisi ka ɨzɨyɔ ka Kilisito na kapʉnga kaɓyɛ Mongoni Manza magɔgɔ*. 7 Kɛgʉ ɓɛkyɛ atʉ na Mongoni Manza magɔgɔ. Luki limoti, a na ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓakamʉɓɔɓɔ, ɓanakɨsa kogomosyono Mongoni Manza ka Kilisito. 8 Iki iɓusu ikanɨ malaika nɨnɔ otukyiku kʉgʉ wa lɨsyɛ kaɓɨkyaga Mongoni Manza di na nɨmɔ taɓɨkyaga ndɨ, ogwito ɓodulu! 9 Na ɓata kaɨgɨlya kamʉɓɨkya nɨlɔ tamʉɓɨkya ndɨ ambɛ: mʉmbanzʉ kodoku kamʉɓɨkyaga Mongoni Manza magɔ di na nɨmɔ tamʉɓɨkyaga ndɨ, mʉtʉ yi nɨnɔ ogwito ɓodulu!

10 Ambɛ, nakika kanzɨna ɓɛyɔ, na sɛ kakɨsa ambɛ ɓambanzʉ ɓɔ ɓɛbɨbɨ? Haaa. Nakakɨsa ambɛ Kunzi mʉkaka aka nɔ ɛbɨbɨ. Na sɛ kakɨsa kauɓosilyo ɓambanzʉ? Haaa. Nakiko ɓi kakɨsa kauɓosilo ɓambanzʉ, nakikigʉ ɓi mʉgya-ligubo ka Kilisito.

Kunzi apunogini Pɔlɔ kaɓɨkyaga Mongoni Manza

11 Ɓamamakɨ, nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ, Mongoni Manza nɨmɔ naɓɨkyaga ndɨ, kotukyokugʉ ka ɓambanzʉ. 12 Kɛgʉ mʉmbanzʉ nɔ ekitisyaga ndɨ ikanɨ kewonisilo. Luki limoti, Yeso-Kilisito nɔ ewonisila ndɨ ɨmɨ.

13 Mʉkanatʉ ndɨ ɓɛyɔ nɨgyaga ndɨ mino ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino ka dini ka Ɓayuda. Mibagatʉ gɔnɨ ɓɛyɔ nogyogyisaga ndɨ mino kanisa ko Kunzi kʉgbɛ, nanagya kɛkɛlɛ kapanzo yi. 14 Ka dini yi nɨyɔ, nagyaga ndɨ kɛkɛlɛ kaʉkɨtaga ɓadamɨ Ɓayuda kaamalya no ngu yɨgya ka ɓotitosu.

15 Luki limoti, ka ɨzɨyɔ kakɨ, Kunzi ɛpʉnaga ndɨ kambwa ɨmɨ kaɨɓʉkʉta, ɛmakaga. 16 Emibisa ndɨ Mikakɨ kyɛ naɓɨkyagɨ Mongoni Manza kakɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. Nakɨndagʉ ndɨ kakʉnga mʉtʉʉ ka mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka. 17 Nakaɗakagʉ ndɨ ka Yelusalɛma ɓɛgɛyɔ kyɛ tɨnananɨ na nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓatʉtʉmbwa kambwa kamɨ. Luki limoti, naga ndɨ ɨmɨ ka mugi ma Alabia, kumbuso yi, nigoku ka Damasɨkɨ. 18 Kumbusa wa ɓyanga ɓɨsaa, naɗaka ndɨ ka Yelusalɛma kyɛ tɨnananɨ na Pɛtɛlɛ, tagya ndɨ na ɨyɨ ɓapɔsɔ ɓaɓa. 19 Nakamɨnagʉ ndɨ atʉtʉmbwa wagɔ, kiki asɨ Yakɔbɔ aka nɨnɔ mamakɨ Mombukwono-dosu.

20 Lasɨ nɨlɔ namukpikilyi wanʉ, a lɨngʉnʉ. Nakamʉɓɨkya ɓɨngbanganya kambwa ko Kunzi ambɛ nakɛgʉ kamʉɓɔ.

21 Kumbuso yi, naga ndɨ ka iwili ya Sulia na nɨyɔ ya Kilikia. 22 Luki limoti, ɓatʉ ɓa makanisa ka Kilisito nɨmɔ ka iwili ya Yudɛa ɓakɛmibogigʉ ndɨ. 23 Ɓʉkanaga ndɨ asɨ mongoni aka ɓɛ: «Alʉkʉ yi nɨnɔ atigyogyisaga ndɨ a kʉwa mbɨya wanʉ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ma baya nɨyɔ akɨsaga ndɨ kapanza.» 24 Ɓabibisaga kʉwa ndɨ Kunzi ko bulya kamɨ.

2

Pɔlɔ na ɓatʉtʉmbwa ɓagɔgɔ

1 Kumbusa wa ɓyanga tɛkɛɓɛ na ɓɨkwanganya, tɨga ɓata ndɨ ka Yelusalɛma na Balanaba. Tava kʉwa ndɨ gɔnɨ Tito. 2 Naga ndɨ kʉ, kyɛ Kunzi nɔ ɛɓɨkya ndɨ ko nziki ɓɛ okwononi naga. Kʉ ɓɛyɔ, nʉpága ndɨ ɓambɔkʉ ɓa kanisa mongoni ma ligubo nɨlɔ nagya ndɨ kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. Nagya ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ ligubo nɨlɔ nagya ndɨ kambwa na nɨlɔ nakagya mbɨya wanʉ kikonitɔgʉ la payaya. 3 Gʉtʉgʉ Tito nɨnɔ takpakyanaga ndɨ na ɨyɨ kanɨ a Mugiliki, ɓakakpamyagʉ ndɨ ɓɛ ɓakusisi, 4 wɨna sɛ, ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ nɨɓɔ ɓogulya luga kusu, ɓa ndɨ kakɨsa kaiba ɓɛyɔ tɨgyaga mino wa Yeso-Kilisito atɨkʉlaga mino. Ɓa ndɨ ɓata kapa katimigiso ka ɓusunzu. 5 Takʉɓɨnɨkyanagʉ ndɨ gʉtʉgʉ iki yi yɨkɛɗɛ aka, kyɛ ta ndɨ koɓuulyogo ko bulya kunu lɨngʉnʉ la Mongoni Manza.

6 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ abɛ ɓambɔkʉ ɓa kanisa ɓakɛpágʉ ndɨ mʉtʉʉ mambɨya. A ɓɛyɔ, ɓʉmbɔkʉ kaɓʉ, kɛgyagʉ ndɨ ɨmɨ luki, kyɛ Kunzi kakɔgɨgʉ ɨyɨ mʉkɔmbʉ ka mʉmbanzʉ kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya kakɨ ya kunzi. 7 Luki limoti, ɓɨnatʉ ndɨ ɓɛ Kunzi ɛpʉnaga ndɨ ko bulya yɨɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ apʉnaga ndɨ mino Pɛtɛlɛ kaɓɨkyaga ka Ɓayuda. 8 A ɓɛyɔ, Kunzi ebisa ndɨ atʉtʉmbwa ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ abiso mino Pɛtɛlɛ kaiko atʉtʉmbwa ka Ɓayuda. 9 Yakɔbɔ, Pɛtɛlɛ na Yuani*, nɨɓɔ ɓa ndɨ abɛ madʉlʉ ma kanisa ɓibatʉ ndɨ ɨzɨyɔ nɨyɔ Kunzi ɛpá ndɨ. Ɓatisingya kʉwa ndɨ iɓusu na Balanaba kowonisila yʉkanana. Taga kʉwa ndɨ iɓusu kaɓɨkyaga Mongoni Manza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, ɨɓʉ, ɓaga ndɨ ka Ɓayuda. 10 Ɓatɨɓɨkya ndɨ lɨkpʉmʉka limoti aka ɓɛ tʉtamanɨtɔ ɓatʉ ɓa yangya. Napʉnga ndɨ kagya ɓɛyɔ aka yɔ lɨmbɛngɨ limoti.

Pɔlɔ akanzɨnɨlya Pɛtɛlɛ

11 Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ Pɛtɛlɛ osila ndɨ mino ka Atiokia, nayoyisa ndɨ ko misa ka ɓambanzʉ, kyɛ a ndɨ nɨ opungini kagya ɓɨnyɛ. 12 A ɓɛyɔ, kambwa ɓɛ ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓikaga ndɨ na Yakɔbɔ, ɓosiliku, Pɛtɛlɛ alyalyaga ndɨ pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. Luki limoti, kumbuso ɨɓʉ kosilo, upupa ndɨ, asa kalyalya na ɨɓʉ kyɛ a ndɨ kaʉɓanga Ɓayuda. 13 Ɓayuda ɓagɔgɔ ɓogulya ndɨ gɔnɨ ka yɨgya yi nɨyɔ yanyɛ yɔ, na kʉ ɓaluta ndɨ mino Balanaba. 14 Nɨyɔ nɨna ndɨ ambɛ ɓakɛgʉ ɓata kakpakyana ka ɓungbingbili ɓo Mongoni Manza, naɓɨkya ndɨ Pɛtɛlɛ ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ amɓɛ: «Kika nɨ ɨwɛ Muyuda wakaɓyɛ yɨgya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, wakwanana kʉwa kauyikasa lɨkɨ ka mapʉpʉ kaɓyɛ yɨgya kunu?»

Mʉmbanzʉ wasɨ inisa na muhukuso pisi ka baya

15 Iɓusu, ta Ɓayuda, takɛgʉ ɓatʉ ɓo giyo yagɔgɔ nɨɓɔ ɓakibigʉ mʉtʉʉ ko Kunzi. 16 Tibagatʉ ambɛ mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kainisa na ɓungbingbili kambwa ko Kunzi pisi kagya mʉtʉʉ. Luki limoti, inisa noɓu ko bulya baya kakɨ ka Yeso-Kilisito. Kinili, iɓusu gɔnɨ, taɓinikyononi ndɨ Yeso-Kilisito, kyɛ tinisoni ɓongbingbili pisi ka baya kusu kakɨ nɨ kɛgʉ ko bulya yɨɓyɛ mʉtʉʉ. A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kainisana na ɓungbingbili kambwa ko Kunzi kyɛ aɓyɛgɛ mʉtʉʉ. 17 Iɓusu, takakɨsa kaiko ɓongbingbili pisi ka matɨkana na Yeso-Kilisito. Luki limoti, iɓusu, ta gɔnɨ ɓilubi ko pisi ya ɓʉnyɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. Yɨgya yi nɨyɔ akowonisila ɓɛ Kilisito nɔ akatiluto ko pisi ya ɓʉnyɛ? Haaa, kɛgʉ ɓɛyɔ! 18 A ɓɛyɔ, nakɨgɨlya ɓata kopika ndaɓʉ nɨyɔ napanza ndɨ ɨmɨ mombukwana-dakɨ yi, akowonisila ɓɛ nakagyagɨgʉ mʉtʉʉ. 19 Wɨna sɛ, kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ mi nɨmɔ, ɨmɨ nokwoni ndɨ. Mʉtʉʉ mɔ agya ndɨ ɓɛ kukwakʉ nɨkwɔ esilyi. Nɨyɔ yasɨ igyonosa ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ niki na ɔɓɨlɨ ko misa ko Kunzi. Tokwa ndɨ pa imoti na Kilisito ka mʉsalaba. 20 Kɛgʉ ɓata ɨmɨ nɔ na muɓisi, luki limoti, Kilisito nɔ a muɓisi kʉsɔ kamɨ. Mbɨya wanʉ, ɔɓɨlɨ kamɨ a abɛ mʉmbanzʉ, na na ɨyɨ ko bulya baya ko Mika Kunzi nɨnɔ ɛpa ndɨ, ɨsʉta ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ko bulya kamɨ. 21 Nakakwananɨgʉ kagya ɨzɨyɔ ko Kunzi kyɛ kika nɨ mʉtʉʉ mɔ ʉpága ɓambanzʉ ɓungbingbili, kukwakʉ ka Kilisito kɛgʉ nɛkɨ ndɨ na ɨzangɨya.

3

Mʉtʉʉ ikanɨ baya

1 Eze iɓunu Ɓagalatia! Ma ɓongingi! Wanɨ nɔ amʉkʉma ndɨ? Wɨna sɛ, ɓamʉtʉmbʉlyagatʉ ndɨ ɓɨngbanganya mongoni ma kukwakʉ ka Yeso-Kilisito ka mʉsalaba. 2 Nakapa ambɛ isikisyoni ka lɨkpʉmʉka limoti li nɨlɨ: Lɨmbɛngɨ ko Kunzi amusilyo pisi kagya mʉtʉʉ, ikanɨ kaʉkana ikanɨ kabaɨlya Mongoni Manza? 3 Ɓungingi tino ɓɔ ma noɓu ɓɛyɔ? Mapʉnga ndɨ pisi ka Lɨmbɛngɨ ko Kunzi, mbɨya wanʉ, ma kʉwa kapa komosisyo pisi ka yɨgya ya nzʉyɨ? 4 Makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makpʉ nɨmɔ amusilya ndɨ, a ndɨ ma payaya aka? Kɛgʉ ndɨ nɨmɔ ma payaya. 5 Ngbingo yi nɨnɔ Kunzi amutumisago mino na Lɨmbɛngɨ kakɨ, agya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga luga kunu, agyaga ɓɛyɔ kyɛ magyaga mʉtʉʉ ikanɨ mabaɨlyaga Mongoni Manza?

Mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kaɨyɨta wongbingbili pisi ka mʉtʉʉ

6 Abalahamʉ abaɨlya ndɨ Kunzi, kinili, Kunzi ava ndɨ ɓɛ a mʉtʉ wongbingbili. 7 Wiboni nɛkɨ ɓɨnza ambɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na baya, ɨɓʉ ɓɔ ɓa lɨvananza la lɨngʉnʉ ka Abalahamʉ. 8 Moɓiso Motu oɓikyoni ndɨ katʉkya ka ɓʉndɛlɨ ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ-Ɓayuda ɓinisana ndɛkɛ ɓongbingbili ko misa ko Kunzi ko bulya baya kaɓʉ. Kinili, Moɓiso mi nɨmɔ aɓɨkya ndɨ Abalahamʉ kambwa ɓɛ: «Kunzi uɗukilya ndɛkɛ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓʉɓʉnga ko bulya kakʉ.» 9 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, Kunzi uɗukilya ndɛkɛ ɓʉɓʉnga ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakabaya, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aɗukilya ndɨ mino Abalahamʉ.

10 Luki limoti, Kunzi ʉgbangatʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga ɓakɨgʉmya ko bulya mʉtʉʉ. A ɓɛyɔ, Moɓiso Motu aɓɨkyaga ɓɛ: «Ligbongoni iki kʉgʉ ka mʉtʉ wasɨ nɨnɔ kaɓyɛgɨgʉ ɓongbinga ɓasɨ nɨmɔ ikpikaga ka kɨtaɓʉ ya mʉtʉʉ.» 11 A ɓɨngbanganya ɓɛ mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kinisonogigʉ wongbingbili ko misa ko Kunzi pisi ka mʉtʉʉ, kyɛ ikpikaga ɓɛ: «Mʉtʉ wongbingbili ika na ɔɓɨlɨ pisi ka baya.» 12 Wɨna sɛ, mʉtʉʉ na baya a makpʉmʉka maɓa dididi. Luki limoti, Moɓiso aɓɨkyaga ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga mʉtʉʉ, ika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓokpika ndɨ mino kʉsɔ yi.»

13 Kilisito atɨkʉlaga ndɨ ka ligbongoni la mʉtʉʉ, ɨvɨlya kʉwa ndɨ nɨ ɨyɨ ligbongoni ko bulya kusu. A ɓɛyɔ, Moɓiso Motu aɓɨkya ɓɛ: «Ligbongoni aɓyɨ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ɓabongilogi ka mʉsalaba.»* 14 Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ɓʉɓʉnga nɨɓɔ Kunzi awanyaga ndɨ Abalahamʉ, akɨtagɨtɔ gɔnɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, ko ngungu ka Yeso-Kilisito. Na pisi ka baya, tinisoni na Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ Kunzi atɨwanyaga ndɨ.

Agʉmɛ a wandɛlɨ kakɨtaga mʉtʉʉ

15 Ɓamamakɨ, tovini mbɛyɨ likingyosi ko bulya yɨgya kusu. Nɨyɔ mʉmbanzʉ asaga agʉmɛ walɨngʉnʉ, mʉtʉ wagɔ kakwananɨgʉ kayikoso ikanɨ kamatɨla luki kʉgʉ yi. 16 A mʉɗɔngɔnɨ na ɓagʉmɛ nɨɓɔ Kunzi apá ndɨ Abalahamʉ na lɨvananza kakɨ. Moɓiso kɛgʉ kaɓɨkya ɓɛ «ka ɓɛvananza kakɨ», kyɛ kɛgʉ ndɨ ɓambanzʉ ɓakpʉ. Luki limoti, akaɓɨkya ɓɛ «ka lɨvananza kakʉ». Nɨyɔ akowonisilo ɓɛ mʉtʉ ɓemoti aka. Mʉtʉ yi nɨnɔ nɨ Kilisito. 17 Nakapa kaɓɨkya ɓɛ: Kunzi apóni ndɨ agʉmɛ walɨngʉnʉ. Mʉtʉʉ nɨmɔ opupa ndɨ imu kumbusa wa ɓyanga ɓamɨya ɓakwanganya na ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa koɓunigʉ ikanɨ koyikosigʉ agʉmɛ ko Kunzi. 18 Luki limoti, kika kanɨ lisimo ko Kunzi odogoku pisi ka mʉtʉʉ, kakwananɨgʉ ɓata ɓɛ oduku pisi ka agʉmɛ. Wɨna sɛ, Kunzi apá ndɨ Abalahamʉ ɨzɨyɔ pisi ka agʉmɛ.

19 Ligubo la mʉtʉʉ kʉwa nɨ ɨkɨ? Ɓamatɨla ndɨ ko bulya yiwonisila ɓɛ ɓomikya ɓambanzʉ ɓoɓunatʉ ndɨ mʉtʉʉ. Ibisa ndɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ miki nɨnɔ Kunzi awanyaga ndɨ Abalahamʉ ɨɓʉkʉta ndɛkɛ mino. Kunzi ʉpá ndɨ Ɓamalaika mʉtʉʉ kakɨ pisi ka mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ anzɨnɨlyaga ndɨ na ɓambanzʉ ko lino ko Kunzi, mʉtʉ yi ndɨ nɨ Musa. 20 Wɨna sɛ, takɛgʉ no nzoyi ka mʉtʉ yi nɨnɔ ngbingo yi nɨnɔ mʉmbanzʉ o mina ɓemoti aka, Kunzi, ɨyɨ, mʉkaka aka.

Isi ya Mʉtʉʉ

21 Nɨyɔ a nɛkɨ kowonisila ɓɛ Mʉtʉʉ a makɨgbanana na ɓagʉmɛ ko Kunzi? Pɔ, gʉtʉgʉ iki yi aka! Kika nɨ Kunzi opóni ndɨ Mʉtʉʉ nɨmɔ akwanana kaʉpá ɓambanzʉ ɔɓɨlɨ nɨnɔ walɨngʉnʉ, ɓambanzʉ ɓakwanana nɛkɨ ɓi kaiko ɓongbingbili ko misa ko Kunzi pisi ka Mʉtʉʉ. 22 Luki limoti, Moɓiso Motu akaɓɨkya ɓɛ ɔɓɨlɨ wasɨ amʉɗɨta na ɓʉnyɛ ɓɨnvɨ, kyɛ Kunzi ʉpí ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana pisi ka baya kaɓʉ ka Yeso-Kilisito apɛpɛ nɨnɔ ʉwanyaga ndɨ.

23 Kambwa Kunzi katiwonisilo pisi ya baya, mʉtʉʉ a ndɨ nɨ atikondogini ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ abɛ ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ, kaɓʉndɨla ɓɛ baya yi nɨnɔ inisoni. 24 Mʉtʉʉ a kʉwa ndɨ muɓuɓulyo kusu kadwɛ kʉ kwa kʉ Kilisito odoku ndɨ mino, kyɛ tinisoni ɓongbingbili ko misa ko Kunzi pisi ka baya. 25 Mbɨya wanʉ, ɓɛyɔ ngbingo wa baya odunuku mino yɔ, takɛgʉ ɓata kusili ka muɓuɓulyo yi nɨnɔ.

26 A ɓɛyɔ, iɓunu ɓasɨ ma ɓomiko Kunzi, pisi ka baya kunu ka Yeso-Kilisito. 27 Iyo, iɓunu ɓasɨ nɨɓɔ mogwa ndɨ iɓatiso kʉsɔ ka Yeso-Kilisito, ma kʉwa abɛ makimokisya Kilisito. 28 Kɛgʉ nɛkɨ ɓata na ɓudididi luga ka Ɓayuda na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, luga ka ɓosunzu na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓosunzu, luga ka ɓalʉkʉ na ɓoko. A ɓɛyɔ, iɓunu ɓasɨ ma luki limoti ka matɨkana kunu na Yeso-Kilisito. 29 Kika nɨ ma ɓatʉ ka Kilisito, ma nɛkɨ ka lɨvananza ka Abalahamʉ, na minisanatʉ ndɛkɛ na agʉmɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi awanyaga ndɨ mino.

4

Ɓakilisito ɓakɛgʉ ɓata ɓosunzu, luki limoti, ɓomiko Kunzi

1 Nakapa kaɓɨkya ɓɛ: a ɓɨnza miki kalya lisimo ka abakɨ. Luki limoti, ngbingo yi nɨnɔ a mbɛyɨ mino mʉkɛɗɛ aka, a mʉɗɔngɔnɨ abɛ musunzu, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ a nɨ ɨyɨ mino mombukwana lɨngama lasɨ. 2 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ika mbɛyɨ kusili ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakakwiso, kadwɛ wa lɨsyɛ li nɨlɔ abakɨ atwa ndɨ ɨtʉlyana mino. 3 Iɓusu gɔnɨ, ngbingo yi nɨnɔ ta mbɛyɨ ndɨ mino abɛ ɓomiki ɓakɛkɛkɛ, ta ndɨ ɓosunzu ɓa makpʉmʉka gbalɨ nɨmɔ a ndɨ no ngu kʉgʉ wa ɔɓɨlɨ. 4 Luki limoti, nɨyɔ ngbingo ɨtʉlyana ndɨ, Kunzi atikoku Mikakɨ. Muko aɓʉkʉta ndɨ, apʉnga ndɨ kakpakyana kusili wa mʉtʉʉ ka Ɓayuda. 5 Kunzi atikoku ndɨ kaʉkʉlaga ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ kusili wa mʉtʉʉ na katiitiso ɓomikakɨ.

6 Ko bulyo yi nɨyɔ mo mino ɓomikakɨ, Kunzi otikoku ndɨ Lɨmbɛngɨ ko Mikakɨ. Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ a ka mambɛngɨ kusu nɨlɔ apamɨkanaga ɓɛ: «Aba! Baba!» 7 Kinili, wakɛgʉ ɓata musunzu, luki limoti miki wa ndaɓʉ. Yɛkɨ wa miki, walyatʉ ndɛkɛ lisimo nɨlɔ Kunzi ʉwanyaga ndɨ ɓomikakɨ.

Pɔlɔ akalya kumbu ko bulya ka Ɓagalatia

8 Ka ɓʉndɛlɨ, makamibogigʉ ndɨ Kunzi na ma ndɨ ɓosunzu ka ɓokunzi ɓa payaya. 9 Luki limoti, mbɨya wanʉ mamibatʉ Kunzi, ikanɨ Kunzi nɔ amumibo. Ogwogi ɓata ɓʉ kaɨgɨlya makpʉmʉka magbalɨ mi nɨmɔ kɛgʉ no ngu na ɨzangɨya? Makapa ɓata kaimigiso ka ɓusunzu? 10 Mɨpága kʉgbɛ ka mʉtʉʉ kunu kʉgʉ wa masyɛ, ɓatɨmba, ɓongbingo na ɓyanga. 11 Na na kʉɓangakʉ kyɛ akɛgyɨlya abɛ nokwi ɓi ngbufu-ngbufu payaya ko bulya kunu.

12 Ɓamamakɨ, kikiliki, wikoni abɛ ɨmɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ nɨɨta mino abɛ iɓunu. Makɛgyɨlyagʉ ndɨ ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumoti aka. 13 Makaiba ɓɨnza ɓɛ namʉɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza ka nganga ya mambwa kyɛ na ndɨ no koloɓu. 14 Makwananatʉ ndɨ kɛɓakyɨlya ɓotikito ikanɨ ketindikogo ko bulya koloɓu kamɨ. Luki limoti, mɛtɨlya ndɨ abɛ malaika ko Kunzi, abɛ Yeso-Kilisito mombukwana-dakɨ yi. 15 Ma ndɨ ka magyagya. Ogwi kʉwa ɓata ɓʉ mbɨya wanʉ? A ɓɛyɔ, nakwananatʉ ɓi kaiko dɛmʉ kunu: kiko ɓi kanɨ mʉmbanzʉ ɨnyɔgɔ liso apá mʉtʉ wagɔgɔ, makwananatʉ ndɨ kɛgyɨlya yi ɓɛyɔ! 16 Niitini kʉwa mumuyoniso kunu mbɨya wanʉ, kyɛ nakamʉɓɨkyaga makpʉmʉka ma lɨngʉnʉ?

17 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓakaɨpá na iɓunu ɓɔ, tamanaga kaɓʉ kɛgʉ yanza. Ɓakapa kamugbonosono na ɨmɨ, kyɛ miki ɓakɨgʉmya kʉ kaɓʉ. 18 A ɓɨnza kaɨpá na mʉmbanzʉ ka makpʉmʉka manzanza ɓongbinga ɓasɨ, kɛgʉ asɨ ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ no mina luga kunu. 19 Ɓomikamɨ, na ɓata na mʉzʉzʉla ko bulya kunu abɛ nɨmɔ muko ikaga na imu kambwa wa liɓukuti. Mʉzʉzʉla mi nɨmɔ ika ndɛkɛ kadwɛ kʉ kwa kʉ yɨgya ka Kilisito amumingyano mino. 20 No ɓi kapa ambɛ niki luga kunu mbɨya wanʉ, kyɛ nibi ambɛ nakwanana kamʉnzɨnɨlya lɨkɨ. Mʉ egbomini ko bulya kunu.

Likingyosi ka Agali ɨɓʉ na Sala

21 Iɓikyoni, iɓunu nɨɓɔ mapaga kaiko kusili wa mʉtʉʉ, makibogigʉ ɓɛyɔ mʉtʉʉ aɓɨkyaga mino? 22 A ɓɛyɔ, ikpikaga ndɨ ɓɛ Abalahamʉ ʉɓʉkʉta ndɨ ɓomiki ɓaɓa: ɓemoti na Agali nɨnɔ a ndɨ musunzu, wagɔgɔ na Sala, nɨnɔ a ndɨ muko wa ndaɓʉ.* 23 Mika musunzu ɨɓʉkʉta ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ miki wasɨ ɨɓʉkʉtaga mino. Luki limoti, nɨnɔ ka muko wa ndaɓʉ ɨɓʉkʉta ndɨ kaɓyɛnɛnɛ na agʉmɛ nɨnɔ Kunzi apá ndɨ. 24 Bɨbʉ yi nɨyɨ a abɛ likingyosi. Ɓoko ɓaɓa ɓi nɨɓa ɓa likingyosi la ɓagʉmɛ ɓaɓa. Agʉmɛ wa mambwa nɨ Agali nɨnɔ ɓomikakɨ ɓɨɓʉkʉtaga ka ɓusunzu. A likingyosi la agʉmɛ nɨnɔ igyonosa ndɨ ka ngʉpa ya Sinai. 25 Agali a likingyosi la ngʉpa ya Sinai ka mugi ma Alabia. A mʉɗɔngɔnɨ abɛ Yelusalɛma * wa lɨsyɛ li nɨlɨ, kyɛ a ka ɓusunzu pa imoti na ɓatʉ kakɨ ɓasɨ. 26 Luki limoti, Yelusalɛma wa kʉgʉ kɛgʉ ka ɓusunzu, ɨyɨ nɨ omosu. 27 A ɓɛyɔ, Moɓiso Motu akaɓɨkya ɓɛ:

«Gwanɔ magyagya, ɨwɛ ndʉya, ɨwɛ nɨnɔ wakaɓʉkʉtagʉ!

Pamɨkanaganɔ na magyagya, ɨwɛ nɨnɔ wakɨmʉkanagʉ mʉzʉzʉla ma liɓukuti!

A ɓɛyɔ, muko nɨnɔ ɓasikisogo ʉɓʉkʉta ndɛkɛ ɓomiki

ɓakpʉ kakɨtaga nɨnɔ ikaga ko vononi*.»

28 Ɓamamakɨ, iɓunu, mɨɓʉkʉta ndɨ kaɓyɛnɛnɛ na agʉmɛ ko Kunzi, mʉɗɔngɔnɨ abɛ Isaka. 29 Ka ɓʉndɛlɨ, miki nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ miki wasɨ ɨɓʉkʉtaga mino, agyogyisaga ndɨ nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ pisi ka Lɨmbɛngɨ ko Kunzi. Nɨyɔ yasɨ a ɓata kaigyonoso aka ka masyɛ mi nɨma. 30 Luki limoti, Moɓiso Motu akaɓɨkya ɓʉ? Akaɓɨkya ɓɛ: «Mukpumyo muko nɨnɔ musunzu yi no mikakɨ, kyɛ mika musunzu kakwananɨgʉ kalya lisimo pa imoti no mika muko wa ndaɓʉ.» * 31 Kinili ɓamamakɨ, takɛgʉ ɓomika musunzu, luki limoti, ta ɓomika muko wa ndaɓʉ.

5

Mukilisito okulikonogoni

1 Kilisito atɨkʉlaga ndɨ lɨngʉnʉ, kyɛ takikonitɔgʉ ɓata ka ɓusunzu. Wikoni kʉwa wa aka wa, makimokyonitɔgʉ ɓata ka ɓusunzu.

2 Hukononi, ɨmɨ Pɔlɔ, nakamʉɓɨkya ambɛ: makikusiso, Kilisito kikigʉ ɓata na ɨzangɨya kʉ kunu. 3 Na ɓata kaɨgɨlya kaɓɨkya ambɛ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ apa kaikusiso, okwononi agyɨ mʉtʉʉ ka Musa masɨ. 4 Iɓunu nɨɓɔ makɨsaga kaiko ɓongbingbili pisi ka mʉtʉʉ, ma ɓakɨgbananaga na Kilisito. Ɨzɨyɔ ko Kunzi amuzongoni. 5 Luki limoti, iɓusu ɓi nɨɓɔ tabaya, taɓakɨgʉmya ko Kunzi nɨnɔ atidukusoku ndɛkɛ ɓongbingbili. Takaɓʉnda nɨlɔ pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ akagya ligubo pisi ka baya kusu. 6 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kamatɨkana na Yeso-Kilisito, kikusiso ikanɨ kikusisigʉ a mʉɗɔngɔnɨ. Luki li nɨlɔ okitogi nɨ baya nɨyɔ akainisoniso pisi ka sɨpananɨsɔ.

7 Ma ndɨ na yɨgya yanza kambwa! Wanɨ ɓata nɔ amʉkpɨngba ndɨ kaɓyɛ makpʉmʉka ma lɨngʉnʉ? 8 Ɓulyisyo yi nɨyɔ kɛgʉ kotukyoku ko Kunzi nɨnɔ amʉmakaga. 9 Ɓɛyɔ ɓaɓɨkyaga mino ɓɛ: «Sɨbʉkʉsɔ sɨkɛɗɛ nɨsɔ ofulisogo mukati, adukusogoku fufu wasɨ ɓɨdayɨ-dayɨ.» 10 Ɨmɨ, na wakɨgʉmya kunu, kʉsɔ ka Mombukwono-dosu. Nakaiba ambɛ makikigʉ na tamanaga di na ɨmɨ. Luki limoti, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akamʉɓɔɓɔ, iki wanɨ ikanɨ wanɨ, igyogyisatʉ ndɛkɛ.

11 Ɓamamakɨ, ɨmɨ nakika kaɓɨkyaga ɓɛ okwononi kaikusiso, ɓa ɓata kegyogyiso ko bulya ɨkɨ? Nakiko ɓi kaɓɨkya ɓɛyɔ iba takɛgʉ ɓakɨgbanana. Luki limoti taɓakɨgbanana kyɛ nakaɓɨkyaga bulyo kukwakʉ ka Kilisito ka mʉsalaba. 12 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamʉpʉta ɓamʉ na lɨkpʉmʉka la kikusiso, okwononi ɓidukyi ɓakambwa kaɓʉ ɓigbogbogbo.

Lɨmbɛngɨ-Lotu na mʉsasa ma nzʉyɨ

13 Ɓamamakɨ, Kunzi amʉmakaga ndɨ kyɛ makʉlɨkanagɨ. Luki limoti, kʉlɨkanaga yi nɨyɔ, kikonitɔgʉ pisi komosisyo mʉsasa kunu masɨ ma nzʉyɨ. Tungbulonogoni ka sɨpananɨsɔ. 14 A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ ka Musa masɨ a ka nɨma: «Mʉpa ɓɛngɛnɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ wɨpaga mino ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi.»* 15 Luki limoti, makiko kakʉkana na kalyanana luga kunu abɛ ɓanyama ɓotutu, wiminyonito ambɛ makomwonononitɔgʉ.

16 Kinili, nakamʉɓɨkya ɓɛ: wosoni Lɨmbɛngɨ-Lotu kokpokyoniso ɔɓɨlɨ kunu, kʉwa wa gɔ wa, makikigʉ ɓata kaɓyɛ mʉsasa kunu ma nzʉyɨ. 17 A ɓɛyɔ, mʉsasa ma nzʉyɨ abʉmanaga na nɨmɔ ma Lɨmbɛngɨ-Lotu. Mʉsasa ma Lɨmbɛngɨ abʉmanaga na nɨmɔ ma nzʉyɨ. Masɔlɔ ma bʉmana kaɓʉ ikaga kʉwa ɓɛ takagyɨgʉ ɓata nɨlɔ takapa kagya. 18 Luki limoti, kika nɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu akamukpokyoniso, makɛgʉ ɓata ɓosunzu ɓa mʉtʉʉ.

19 Tibaga ɓɨnza ambɛ mʉsasa ma nzʉyɨ atɨtɨkaga ka makpʉmʉka nɨma: ɓɨlya, tamanaga yanyɛ, ɓʉɗanda, 20 kaubibiso ɓokunzi gbalɨ, lʉga, mʉyana, saana, imi, kaiko na lɨmbɛngɨ likuɗu, kakɨsa kaʉkɨtaga ɓɛngɛnɨ, yɨgbananaga, 21 kaiko na lɨmbɛngɨ ɓikpo, lɨbʉma, lɨgbʉgbʉ na makpʉmʉka magɔgɔ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨma. Nakaɨgɨlya kamʉɓɨkya ɓɛyɔ namʉɓɨkya ndɨ mino kambwa: nɨɓɔ ɓakagya makpʉmʉka mi nɨmɔ, ɓakinisonigʉ ndɛkɛ na pa ka Ɓʉngama ko Kunzi.

22 Luki limoti, masɔlɔ ka Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨma: sɨpananɨsɔ, magyagya, mazɨyɔ, kaiko na lɨmbɛngɨ lɨnda, ɓʉnza, yɨgya yanza, baya, 23 kaiko ɓitombiii na kaiɓuulyo ɓɨnza. Kɛgʉ na mʉtʉʉ gʉtʉgʉ mumoti aka nɨmɔ apakyaga makpʉmʉka ɓɛyɔ ka nɨma. 24 Ɓatʉ ka Yeso-Kilisito ɓobongilogoni ndɨ yɨgya ya nzʉyɨ ka mʉsalaba, pa imoti na ɓʉnyɛ nɨɓɔ ʉkandaga ndɨ na mʉsasa manyɛ. 25 Lɨmbɛngɨ atɨpóni ɔɓɨlɨ, tosini Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ gɔnɨ lɔ katikpokyoniso. 26 Takikonitɔgʉ ɓatʉ ɓakɨbɨnɨka, tosini dwanana ikanɨ kaiko na imi luga kusu.

6

Kosingyono ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ

1 Ɓomika-mama, kika nɨ ɓatokonyini mʉmbanzʉ nɨ anagya ɓʉnyɛ, iɓunu ɓi nɨɓɔ makakpakyana ko ngu ya Lɨmbɛngɨ ko Kunzi, mumigisoni ko pisi yanza, ka ɓutombiii. Wiminyonito sɛ, kyɛ makogwonitɔgʉ gɔnɨ iɓunu ka kʉɓɔɓɔkʉ. 2 Singyononi ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, na ɓɛyɔ, motulyasa kʉwa mʉtʉʉ ka Kilisito. 3 Kika nɨ mʉmbanzʉ akaɨmɨna ɓɛ a mʉtʉ wa ɨzangɨya, luki limoti nɨ kɛgʉ ɓɛyɔ, akaɨɓɔ ɨyɨ aka mombukwana-dakɨ yi. 4 Mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka aɓɨmyɨ yɨgya kakɨ ɓɨkpɛ. Kɨna ɓɛ okwononi kaɨbɨba, ogwi magyagya ka lɨmbɛngɨ kakɨ aka. Luki limoti, kikonitɔgʉ na tamanaga ɓɛ ukitogi ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ. 5 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka amalya ndɛkɛ nɨ ɨyɨ yɨgya kakɨ.

6 Mʉtʉ yi nɨnɔ ɓawonisilogo Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, okwononi kagbanana mukumbo kakɨ na muwonisilo kakɨ.

7 Ɓakamuɓonitɔgʉ: ɓakatɨbagɨgʉ Kunzi. Masɨ nɨmɔ mʉmbanzʉ akʉnaga, imu gɔnɨ aka mɔ obuulyogo. 8 Mʉtʉ yi nɨnɔ akʉnaga nɨlɔ oɓosilaga mʉsasa ma nzʉyɨ kakɨ, obuulyo ndɛkɛ masɔlɔ ma mʉsasa mi nɨmɔ gɔnɨ mɔ. Masɔlɔ mi nɨ kukwakʉ. Luki limoti, nɨnɔ akʉnaga nɨlɔ aɓosilogo Lɨmbɛngɨ-Lotu, obuulyo ndɛkɛ masɔlɔ nɨmɔ opupogo ka Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ. Masɔlɔ mi nɨ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 9 Takuponitɔgʉ kagya ɓʉnza. Takodikogi, tobuulyatʉ ndɛkɛ masɔlɔ mi ko ngbingo nɨnɔ akodoku. 10 Kinili, ɓɛyɔ ta mbɛyɨ mino no ngbingo ɓɛnɛ, tugyilyini ɓatʉ ɓasɨ ɓʉnza, kʉgbɛ yi, ɓomomosu ka baya.

Lɨkpʉmʉka la muliɓo

11 Winoni ɓɛyɔ no mino kamukpikilyo moɓiso makpʉkpʉ mi nɨma na maɓɔkʉ kamɨ. 12 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓamʉkpamyaga kaikusiso ka mapʉpʉ, ɓakɨsaga kaiwoniso ɓɛ kyɛ ɓambanzʉ ɓʉbɨbɨ. Ɓagyaga ɓɛyɔ kyɛ ɓakugyogyisonitɔgʉ ɓɛ ɓakaɓɨkyaga mongoni ma kukwakʉ ka Kilisito ka mʉsalaba. 13 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓikusisogo, ɓakagyagɨgʉ ɨɓʉ mʉtʉʉ. Ɓakɨsaga kamukusiso kyɛ ɓiki kaɨbɨba na ɓepukulu ɓaya ɨmʉʉsɔ kunu. 14 Ɨmɨ, nakakɨsagɨgʉ inguo ya ɨbɨba yi nɨyɔ, kiki asɨ nɨyɔ aka yɔ ya mʉsalaba ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. A ɓɛyɔ, pisi ka mʉsalaba mi nɨmɔ, ɔɓɨlɨ a kʉwa abɛ okwoni ku kamɨ, na ɨmɨ gɔnɨ, na kʉwa abɛ nokwoni ndɨ ka ɔɓɨlɨ. 15 Kinili, takikusiso ikanɨ takikusisi, kɛgʉ na ɨzangɨya. Ɨzangɨya nɨ kaiko na ɔɓɨlɨ wambɨya. 16 Mazɨyɔ na ɓʉnza iki na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓaɓyɛgɛ pisi yi nɨyɔ, ika gɔnɨ na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ.

17 Katʉkya mbɨya wanʉ, mʉmbanzʉ kegbomisonitɔgʉ ɓata mʉ, kyɛ na na ɓepukulu ka nzʉyɨ nɨɓayɔ akowonisila ɓɛ na mʉtʉ ka Yeso*.

18 Ɓamamakɨ, ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito iki na iɓunu ɓasɨ. Iyo a ɓɛyɔ!

* 1:6 1:6 Mongoni Manza magɔgɔ: Kaɓyɛnɛnɛ na ɓaɓɨɓɨkya ɓa «Mongoni Manza magɔgɔ», kainisoniso na muhukuso akʉngaga ndɨ kaɓɨnɨkyana Yeso-Kilisito. Luki limoti, kʉgʉ wa nɨyɔ, akʉngaga ɓata ndɨ kagya mʉtʉʉ ka Ɓayuda mʉɗɔngɔnɨ abɛ kaikusiso na kaika di na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda. Wanda 2:3-5,12-14.

* 2:9 2:9 Yuani wanʉ, a nɨnɔ atʉtʉmbwa.

* 3:13 3:13 Wanda ka Yɨgɨlya 21:23.

* 4:22 4:22 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 16:15; 21:2.

* 4:25 4:25 Yelusalɛma: A likingyosi la dini ka Ɓayuda.

* 4:27 4:27 Wanda ka Isaya 54:1.

* 4:30 4:30 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 21:10.

* 5:14 5:14 Wanda ka Ɓalawi 19:18.

* 6:17 6:17 Pɔlɔ a ndɨ na ɓepukulu ka nzʉyɨ nɨɓayɔ akowonisilo ɓɛ ɓagyogyisa ndɨ ɓɛyɔ ɓagya ndɨ mino Yeso.

Ɓaɛfɛsɔ

1

2

3

4

5

6

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓaɛfɛsɔ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Pɔlɔ nɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Ɛfɛsɔ balʉwa yi nɨmʉ. Akpika ndɨ kanɨ a ka bɔlɔkɔ ka Lʉma. Gʉɗʉ wa Ɛfɛsɔ a ndɨ wanza kʉgbɛ luga ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ ɓa Lʉma nɨɓɔ ɓa ka Azia. Ɓatʉ ɓudingi luga kaɓʉ kʉ ɓɛyɔ ɓagyaga ndɨ ɓumbula. Ɓapikilya ndɨ kunzi kaɓʉ nɨnɔ ɓamakaga na Ligiliki ɓɛ Alitemisi ndaɓʉ yanza. Ɓatʉ ɓa Lʉma ɓamakaga ɨɓʉ kunzi yi nɨnɔ ɓɛ Diana. Alitemisi yi nɨnɔ a sanamʉ muko yi. Ɓɨndaga ndɨ kabibiso ka ndaɓʉ yi nɨyɔ. Ɓatʉ ɓasɨ kʉ ɓɛyɔ ɓaɓɨnɨkyana sanamʉ yi nɨyɔ kiki asɨ Ɓayuda aka ɨɓʉ na Ɓakilisito.

Nɨyɔ Pɔlɔ igoku ndɨ ka Ɛfɛsɔ ka lɨgʉndʉ kakɨ ya yɨɓa, ʉpá ndɨ Ɓayuda ɓa kʉ mʉtʉʉ ka lɨsyɛ la mungu kaɓʉ. Kumbuso yi, igoku ndɨ kyɛ kakwananɨgʉ ndɨ kolipya kʉ ɓɛyɔ, luki limoti, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ ɨndatʉ ɓata kaʉnda. Nɨyɔ aga ɓata ka nganga ya yɨsaa, agya ɓyanga ɓɨsaa nɨ anʉɓɨkyaga ɓambanzʉ Mongoni Manza aka (Wanda Ligubo 19-20). Pɔlɔ atʉmbʉlaga ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɨ ka balʉwa yi nɨmʉ: Kunzi atimibisisa ndɨ nɨlɔ a ndɨ la kɨsʉma, nɨlɔ omosa ndɨ ka ɨzɨyɔ kakɨ. Akaɨɓɨkya ɓɛ ɓamʉmʉla ndɛkɛ makpʉmʉka masɨ ma kʉgʉ wa lɨsyɛ na nɨmɔ ma lɨtɔmbʉ kyɛ Yeso-Kilisito iki ngama kʉgʉ yi. Omotiloku ɓɛ Ɓakilisito ɓokwononi kaʉkanana, na kaiko abɛ ɓomika-muko, kɛgʉ ɓɨnza kaɓɨkya ɓɛ mʉtʉ yi nɨmʉ a Muyuda, ikanɨ nɨnɔ kʉ kɛgʉ yi. Mumuyoniso kaɓʉ a mʉkaka aka, ɨyɨ nɨ Abɨlɨ. Kʉwa wa gʉ wa, ɓakilisito ɓokwononi kalʉmba pa imoti kyɛ Abɨlɨ kundungulyogonitɔgʉ.

Pɔlɔ atʉmbʉlagatʉ ndɨ gɔnɨ ɓɛyɔ mʉlʉkʉ okwononi mino kaiko na mukakɨ, ɓɛyɔ ɓomiki ɓokwononi mino kaiko na ɓaɓʉkʉta kaɓʉ, na ɓɛyɔ ɓosunzu ɓokwononi mino kaiko na ɓamombukwana-daɓʉ. Aɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ ɓakilisito ɓokwononi mino kaiko luki limoti na Kilisito.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1-2

Kilisito atiɗukulya ndɨ ɓʉɓʉnga na Lɨmbɛngɨ-Lotu 1:3–3:21

Tikini na ɔɓɨlɨ wambɨya pa imoti na Kilisito 4:1–6:20

Yuuso ya muliɓo 6:21-24

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ, Kunzi ɛmakaga ndɨ ka sɨpananɨsɔ kakɨ, kaika atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito. Nakamukpikilyo iɓunu ɓatʉ ko Kunzi nɨɓɔ mabaɨlya Yeso-Kilisito kʉ ka Ɛfɛsɔ*. 2 Kunzi Obosu na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓamuɗukilyi ɓʉɓʉnga, ɓamʉpá mazɨyɔ.

Kunzi atiɗukilyaga ɓʉɓʉnga pisi ka Kilisito

3 Kunzi, Abakɨ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito avɨ ɨbɨba! Atiɗukilyoni ɓʉɓʉnga pisi ka matɨkana na Kilisito, atɨpá ɓapɛpɛ ɓa Lɨmbɛngɨ-Lotu kakɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. 4 Pisi ka Kilisito, Kunzi atipunogoni ndɨ kaika ɓatʉ kakɨ kambwa kagya ɔɓɨlɨ. Agya ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ tiki ɓotu nɨ takɛgʉ na ɨɗa kambwa kakɨ. Ko bulya sɨpananɨsɔ kakɨ, 5 osisilya ndɨ kambwa aka ɓɛ tika ndɛkɛ ɓomikakɨ pisi ka Yeso-Kilisito. Abaɨlya ndɨ ɓɛyɔ, kaɓyɛnɛnɛ na sɨpananɨsɔ kakɨ. 6 Tabibisini nɛkɨ Kunzi ka ɨzɨyɔ kakɨ nɨyɔ atɨpá ndɨ pisi ko Mikakɨ mʉpaka.

7 Pisi ka ɓangʉ ka Kilisito, Kunzi atikulogoni ndɨ, atɨpɨlya ɓʉnyɛ kusu. Kʉwa wa gɔ wa, atiwonisiloni ndɨ ɓudingi ɓa ɨzɨyɔ kakɨ, 8 atitumiso noyu, atɨpá yimibo yasɨ na akili wasɨ. 9 Atimibisa ndɨ dikiɗi kakɨ, kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya yanza kakɨ, nɨlɔ osisilya ndɨ kambwa aka ɓɛ otulyasa ndɛkɛ pisi ka Kilisito. 10 Tamanaga yi nɨyɔ, Kunzi otulyasa ndɛkɛ ko ngbingo yi nɨnɔ abisa ndɨ: kamʉmʉla masɨ nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ na kusili wa mɔnɨ kaiko kusili wa ɓʉngama ka Kilisito aka yɨkaka.

11 Kʉsɔ wa matɨkana kusu na Kilisito, tinisononi na nɨlɔ atɨwanyaga ndɨ. A ɓɛyɔ, Kunzi atipunogoni ndɨ kambwa aka, kaɓyɛnɛnɛ na tamanaga kakɨ. Otulyosaga makpʉmʉka masɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ osisilyogo mino na ɓɛyɔ apaga mino. 12 Tobibisini nɛkɨ ɓudingi ko Kunzi, iɓusu nɨɓɔ ta ndɨ ɓa mambwa kobiso tamanaga kusu kʉsɔ ka Kilisito!

13 Iɓunu gɔnɨ, maɓinikyononi ndɨ Kilisito ngbingo yi nɨnɔ mʉkana ndɨ mino mongoni ma lɨngʉnʉ, Mongoni Manza nɨmɔ amudulyoku ndɨ na muhukuso. Kʉwa wa, Kunzi amubisa ndɨ na ɨɗa kowonisila ɓɛ ma kʉwa ɓatʉ kakɨ. Ɨɗa yi nɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ awanyaga ndɨ. 14 Lɨmbɛngɨ-Lotu li nɨlɔ nɨ mʉkalya ma mambwa ma lisimo nɨlɔ Kunzi ubisilya ndɨ ɓatʉ kakɨ. Tinisana ndɛkɛ na mʉkalya mɨ nɨmɔ ngbingo yi nɨnɔ kʉlɨkanaga kusu ɨtʉlyana ndɛkɛ mino. Tobibisini nɛkɨ ɓudingi ko Kunzi.

Pɔlɔ akaʉlʉmbɨlya ɓakilisito

15 Nukononi ɓɛyɔ maɓɨnɨkyana mino Mombukwono-dosu Yeso na ɓɛyɔ mʉpaga mino ɓatʉ ko Kunzi ɓasɨ. 16 Kinili, nabibisogo Kunzi masyɛ masɨ ko bulya kunu. Nakamʉɓʉsalagɨgʉ ka malʉmba kamɨ. 17 Nakʉngaga Kunzi ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, Baba wa ɨbɨba, kamʉpá Lɨmbɛngɨ kakɨ iba wikoni na yimibo na ɓʉngbanganya, na kʉ kwa kʉ mamibo mino ɓɨnza. 18 Nakʉngaga ambɛ amuhukwi mambɛngɨ ɓɨngbanganya, kyɛ mibi mʉtamanagɨ tino mɔ Kunzi amʉmakaga ndɨ mino. Miba gɔnɨ ɨbɨba yidingi na lɨngama kakɨ lasɨ nɨlɔ ubisilya ndɨ ɓatʉ kakɨ, 19 miba ngu yidingi nɨyɔ Kunzi atiwonisilo iɓusu ɓi nɨɓɔ takaɓɨnɨkyana. Owonisila ndɨ ngu kakɨ yasɨ, 20 ngbingo yi nɨnɔ apupisa ndɨ mino Kilisito luga ka ɓamanda, alikiso ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kakɨ kʉ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 21 Kʉ ɓɛyɔ, a ngama ka ɓangama ɓasɨ, iki ka ɓatʉ ɓudingi-dingi ɓasɨ ikanɨ ka ɓotutungyo ɓasɨ, iki ka ɓatʉ ɓo ngu ikanɨ ɓamalaika ɓasɨ. A ngama kʉgʉ wa masɨ nɨmɔ ɓakwanana katwa ka ɔɓɨlɨ yi nɨmʉna ikanɨ ka ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ akodoku. 22 Kunzi obisoni ndɨ makpʉmʉka masɨ kusili wa magʉ ka Kilisito, abisa ndɨ Kilisito kʉgʉ wa makpʉmʉka masɨ, abiso ɓɛ iki mʉ ma kanisa. 23 Kanisa nɨ nzʉyɨ ka Kilisito. Kilisito a wakiko kʉsɔ yi na Kunzi a mutumo kʉsɔ ka Kilisito.

2

Kainisana na muhukuso pisi ka ɨzɨyɔ ko Kunzi

1 Ka ɓʉndɛlɨ, ma ndɨ ɓukwo ko bulya yɨgya yanyɛ na ɓʉnyɛ kunu. 2 Mɨpága ndɨ ka yɨgya yanyɛ ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, managya mʉtʉʉ ka ngama wo ngu yo ovivi. Ngama yi nɨnɔ a lɨmbɛngɨ la ɓʉnyɛ nɨlɔ akagya ligubo kʉsɔ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakaɓangagɨgʉ Kunzi. 3 Ka ɓʉndɛlɨ, iɓusu ɓasɨ ta ndɨ gɔnɨ abɛ ɨɓʉ. Ɔɓɨlɨ kusu aɓyɛnɛnɛgɛ ndɨ na mʉsasa ma nzʉyɨ, anagya sɨpananɨsɔ si na nɨsɔ sa mambɛngɨ kusu. Kinili, ko bulya yɨgya kusu yanyɛ nɨyɔ tɨɓʉkʉta noyu, takakwananɨgʉ ndɨ kanyɨka ngbʉta ko Kunzi mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓatʉ ɓagɔ.

4 Luki limoti, kumbu ko Kunzi a yidingi. Ko bulyo ya sɨpananɨsɔ sidingi nɨsɔ atiwonisila ndɨ, 5 iɓusu nɨɓɔ ta ndɨ ɓukwo ko bulya ɓʉnyɛ kusu, atɨpá ɓata ɔɓɨlɨ pa imoti na Kilisito. A pisi ka ɨzɨyɔ ko Kunzi yɔ minisana ndɨ mino na muhukuso. 6 Kʉsɔ wa matɨkana kusu na Yeso-Kilisito, Kunzi atipupisa ndɨ pa imoti na ɨɓʉ ka mbʉkʉ, atilikiso na ɨɓʉ ka ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 7 Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ atiwonisili ka ɓyanga nɨɓɔ akodoku ɨzɨyɔ kakɨ yidingi na yɨmbanga. Atiwonisila ɓʉnza kakɨ ka matɨkana kusu na Yeso-Kilisito. 8 A ɓɛyɔ, ɨzɨyɔ ko Kunzi yɔ amʉpá muhukuso pisi ka baya. Muhukuso mi nɨmɔ kotukyokugʉ ku kunu, luki limoti, a apɛpɛ ko Kunzi. 9 Makinisanagʉ ndɨ na imu pisi ka yɨgya kunu. Kinili, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ mino kaiyipo ikubasʉ. 10 A ɓɛyɔ, ta ligubo ko Kunzi, atɨgya ndɨ ka matɨkana kusu na Yeso-Kilisito kyɛ tiki kagya makpʉmʉka manzanza ka ɔɓɨlɨ. Oɓungusyaga ndɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ kambwa aka ɓɛkyɛ tiki kagyo yi.

Kaiko luki limoti kʉsɔ ka Kilisito

11 Ɓayuda ɓi nɨɓɔ ɓa na ɓepukulu ɓaya sɨmʉʉsɔ, ɓɨmakaga ɓɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓikusiso. Iɓunu ɓi nɨɓɔ makɛgʉ Ɓayuda ɓakɨɓʉkʉta, makɛgʉ na ɓepukulu ɓi nɨɓɔ. Ɓamʉmakaga ɓɛ makɛgʉ ɓakikusiso. Eee, tomononi ɓɛyɔ ma ndɨ mino kambwa, 12 ma ndɨ ɓyɨ na Kilisito, makakwananɨgʉ ndɨ kaiko luga ka ɓomikya Ɓezaleli. Makɛgʉ ndɨ ka ɓagʉmɛ nɨnɔ Kunzi ʉgyɨlya ndɨ kaʉnana na ɨɓʉ. Makɛgʉ ndɨ na mʉtamanagɨ na makɛgʉ no Kunzi ka ɔɓɨlɨ. 13 Luki limoti, mbɨya wanʉ ka matɨkana na Yeso-Kilisito, iɓunu nɨɓɔ ma ndɨ ɓyɨ no Kunzi, ma kʉwa ɓɨkpʉɗʉ no Kunzi pisi ka ɓangʉ ka Kilisito. 14 A ɓɛyɔ, ɨyɨ nɔ atɨpá mazɨyɔ. Ɨyɨ nɔ agya ndɨ ɓɛ Ɓayuda na ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓiki luki limoti. Pisi kapá nzʉyɨ kakɨ, mʉlɨlɨ nɨmɔ ʉgbanana ndɨ, agyaga ndɨ ɓɛ ɓiki ɓomuyoniso luga kaɓʉ, kɛgʉ ɓata. 15 Atʉmba ndɨ mʉtʉʉ ka Ɓayuda, ɓopisi ɓi na yɨgyo yi. Ʉgya ɨɓʉ ɓasɨ kaiko ɓatʉ ɓumoti, ɓɨɨta ɓambɨya, ka matɨkana na ɨyɨ. Kʉwa wa gɔ wa, obisa ndɨ mazɨyɔ luga kaɓʉ. 16 Pisi ka kukwakʉ kakɨ ka mʉsalaba, Kilisito ʉmʉmʉla ndɨ ɓasɨ kaiko nzʉyɨ yimoti, atʉmba ndɨ simuyoniso, uhukwilya pisi kamatɨkana no Kunzi. 17 Kilisito odoku ndɨ kapága Mongoni Manza ma mazɨyɔ kunu ka nɨɓɔ ma ndɨ ɓyɨ no Kunzi, na ka nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓuwobi na ɨyɨ. 18 A ɓɛyɔ, pisi ka Kilisito iɓusu ɓasɨ, iki Ɓayuda ikanɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, takwanana kasilyo Baba ko ngungu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu li nɨlɔ.

19 Kinili, iɓunu ɓatʉ nɨɓɔ makɛgʉ Ɓayuda, makɛgʉ ɓata ɓobiko ikanɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓotukyoku ndɨ ɓyɨ. Luki limoti, ma kʉwa ɓatʉ ɓotu, ɓatʉ ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi. 20 Ma kʉwa gɔnɨ iɓunu ɓakipika ka ndaɓʉ nɨyɔ ɓatʉtʉmbwa na ɓogyalandʉ ɓakpɔ ndɨ muɓumbe mi. Yeso-Kilisito mombukwana-dakɨ yi nɨ lɨtalʉ nɨlɔ osulyaga muɓumbe mi. 21 Pisi ka matɨkana kusu na Kilisito, ndaɓʉ yi nɨyɔ a yakamaga ɓingbufu, na a kʉwa kaidukulogo kaiko yotu kʉsɔ ka Mombukwono-dosu. 22 Iɓunu gɔnɨ ma ɓakipiko pa imoti na ɓatʉ ɓagɔ ɓasɨ kaiko ka ndaɓʉ nɨyɔ Kunzi ikago mino pisi ka Lɨmbɛngɨ kakɨ.

3

Pɔlɔ akaʉtʉmbʉlyaga ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓodikiɗi ka Kilisito

1 Kinili, ɨmɨ Pɔlɔ na ka bɔlɔkɔ kyɛ na mʉgya-ligubo ka Yeso-Kilisito ko bulya kunu ɓi nɨɓɔ makɛgʉ Ɓayuda. 2 A ɓɛyɔ, mʉkanatʉ ndɨ ɓɛyɔ Kunzi ɛpá ndɨ mino ligubo pisi ka ɓʉnza kakɨ ko bulya kunu. 3 Eukwoni ndɨ yimibo, kemibisa ɓodikiɗi kakɨ ɓɛyɔ namukpikilyi ɓi mino ka ɓukuɗu yɔ. 4 Makatangʉlaga moɓiso kamɨ, makwanana kotombisyo ɓɛyɔ nibaga mino dikiɗi ka Kilisito. 5 Kunzi kumibisagʉ ndɨ ɓatʉ ɓandɛlɨ. Luki limoti, mbɨya wanʉ uwonisiloni ɓatʉ kakɨ ɓotu: ɓatʉtʉmbwa na ɓogyalandʉ, pisi ka Lɨmbɛngɨ kakɨ. 6 Dikiɗi yi nɨyɨ: pisi ka Mongoni Manza, ɓakwanana kaʉpá ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda na Ɓayuda pa imoti, mʉkalya nɨmɔ Kunzi asʉma ndɨ ko bulya lɨvananza kakɨ. Ɓa mababa ma nzʉyɨ yimoti, ɓakainisono gɔnɨ ɨɓʉ na agʉmɛ nɨnɔ Kunzi awanyaga ndɨ pisi ka Yeso-Kilisito.

7 Kunzi ebisoni ndɨ mʉgya-ligubo wa Mongoni Manza mi nɨmɔ, pisi ka apɛpɛ nɨnɔ ɛpá ndɨ kaɓyɛnɛnɛ no ngu kakɨ. 8 Nakɛgʉ pɔ luki luga ka ɓatʉ ɓasɨ ko Kunzi. Luki limoti, ɓɛpá ndɨ ɨzɨyɔ yi nɨyɔ kaʉɓɨkyaga ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda lɨngama ka Kilisito nɨlɔ kɛgʉ na muliɓo. 9 Nakwanana kauwonisilo ɓatʉ ɓasɨ ɓɨngbanganya ɓɛyɔ Kunzi o mino kotulyoso dikiɗi yi nɨyɔ. Ɨyɨ nɔ agya ndɨ makpʉmʉka masɨ, asʉma ndɨ dikiɗi yi nɨyɔ katʉkya ka ɓʉndɛlɨ. 10 Kinili, mbɨya wanʉ, pisi ka Kanisa, ɓangama ɓasɨ na ɓotutungyo ɓa ɔɓɨlɨ wa kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓakwanana kʉwa kaiba yimibo ko Kunzi. Kunzi owonisilaga yimibo yi nɨyɔ ko ɓopisi dididi. 11 Nɨyɔ yasɨ akaɓyɛnɛnɛ na tamanaga ya ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ko Kunzi, nɨyɔ otulyosa ndɨ pisi ka Yeso-Kilisito Mombukwono-dosu. 12 Kʉsɔ wa matɨkana kusu na Yeso-Kilisito na pisi ka baya kusu kʉ kakɨ, takwanana kodoku kambwa ko Kunzi lɨmbɛngɨ ɓɨdɛɛɛ. 13 Kinili, nakamʉkʉnga ambɛ makogwonitɔgʉ ɓʉpɔ ka yigyogyiso yi nɨyɔ nakaigyogyiso ko bulya kunu. Yigyogyiso yi nɨyɔ akamʉpá ɨbɨba ya lɨngʉnʉ.

Ɓudingi ɓa sɨpananɨsɔ ka Kilisito

14 Kinili, nakoɓuna moli kambwa ko Kunzi Baba, 15 nɨnɔ apága ɔɓɨlɨ ka ɓɛvananza ɓayasɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ na kʉnʉ kusili wa mɔnɨ. 16 Nakakʉnga Kunzi nɨnɔ a na ɨbɨba yidingi na lɨngama lasɨ ambɛ amʉpɨ́ ɓʉpʉpʉ pisi ka Lɨmbɛngɨ kakɨ iba miki no ngu ka mambɛngɨ kunu. 17 Kilisito iki ka mambɛngɨ kunu pisi ka baya. Wikoni no lyo ka sɨpananɨsɔ, migwinonogo ɓingbufu kʉsɔ yi. 18 Kʉwa wa, makwanana kotombisyo pa imoti na lɨvananza lasɨ ko Kunzi ɓɛ Kilisito atɨpaga kʉgbɛ. 19 Iyo, makwanana ɓanʉ kotombisyo sɨpananɨsɔ si nɨsɔ gʉtʉgʉ ɓɛyɔ okitogi nɨmɔ yimibo yasɨ yɔ, iba miki kʉwa na ɔɓɨlɨ wasɨ ko Kunzi, Kunzi ika mutumo kʉsɔ kunu.

20 Kunzi a no ngu kagya yakpʉ kakɨtaga nɨyɔ takʉngaga na nɨyɔ tatamanaga, agyaga ligubo kʉsɔ kusu pisi ko ngu yi nɨyɔ. 21 Ɨbɨba kʉ kakɨ, ka kanisa na pisi ka Yeso-Kilisito, ka ɓongbinga ɓasɨ na ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

4

Kaiko luki limoti kʉsɔ ka Kilisito

1 Ɨmɨ nɨnɔ na ka bɔlɔkɔ kyɛ naguguɓyogo Mombukwono-dosu, na nɛkɨ kamʉɓɨkya ambɛ iɓunu ɓi nɨɓɔ Kunzi amʉmakaga, wikoni na yɨgya nɨyɔ okwononi na molikoni mi nɨmɔ. 2 Wikoni masyɛ masɨ ɓakisiso, ɓotombiii na lɨmbɛngɨ lɨnda, manokibyono luga kunu ka sɨpananɨsɔ. 3 Gyoni yapʉ koɓuulyo yimoti nɨyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu akamʉpá pisi ka mazɨyɔ nɨmɔ akamʉmʉmʉla pa imoti. 4 Nzʉyɨ a yimoti, Lɨmbɛngɨ-Lotu a limoti gɔnɨ. Kunzi amʉmakaga ka mʉtamanagɨ mumoti gɔnɨ. 5 Mombukwono-dosu a ɓemoti, baya yimoti, iɓatiso yimoti, 6 Kunzi a ɓemoti, Abakɨ ɓatʉ ɓasɨ, a kʉgʉ ka ɓasɨ, agyaga ligubo pisi ka ɓasɨ na a kʉsɔ ka ɓasɨ.

7 Luki limoti, Kunzi apá ndɨ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ɨzɨyɔ, Kilisito apá ɨyɨ apɛpɛ. 8 Kinili ikpikaga ɓɛ:

«Ngbingo yi nɨnɔ aɗaka ndɨ mino kʉgʉ,

aga ndɨ na ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ,

ʉpá ɓambanzʉ ɓapɛpɛ.»*

9 «Aɗaka ndɨ kʉgʉ.» Isi yi sɛ kʉwa nɨ ɨkɨ? Isi yi nɨ kambwa kaɗaka, Kilisito osya mbɛyɨ ndɨ kusili kʉgbɛ, kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ. 10 Nɨnɔ osyoku ndɨ, ɨyɨ gɔnɨ nɔ aɗaka ndɨ kʉgʉ kʉgbɛ kakɨtaga lɨsyɛ kyɛ ɨtʉlyanɨ ka ɓapa ɓayasɨ. 11 Ɨyɨ nɔ ʉpá ndɨ ɓambanzʉ ɓapɛpɛ dididi: ʉpá ndɨ ɓatʉ ɓagɔ kaiko ɓatʉtʉmbwa, ɓagɔ ɓogyalandʉ, ɓagɔ ɓaɓɨɓɨkya ɓo Mongoni Manza, ɓagɔ ɓata ɓapasɨtɛlɛ na ɓowonisilo. 12 Agya ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ ɓatʉ ko Kunzi ɓiki ɓʉkwanana kotulyoso ligubo kakɨ, ko bulya lipipiko la kanisa, nzʉyɨ ka Kilisito. 13 Kʉwa wa gɔ wa, iɓusu ɓasɨ tika kʉwa luki limoti ka baya kusu, tamiba ɓasɨ Miko Kunzi. Tɨɨta ɓatʉ ɓʉngata ka baya, tiko na yɨgya yanza mʉɗɔngɔnɨ abɛ Kilisito. 14 Kʉwa wa, takikigʉ ɓata abɛ ɓomiki kaamama ɓɨgbagbagba abɛ ɨngbɔlɔ nɨyɔ mbumbo oyungaga ka lɨmbɛngɨ lo liɓo. Takikigʉ ɓata kogwogwo ka mʉtʉʉ ka ɓatʉ gbalɨ nɨɓɔ ɓʉɓɔɓɔgɔ ɓɛngɛnɨ na kaʉbʉmya pisi ka ɓokoli kaɓʉ. 15 Luki limoti, pisi kaɓɨkyaga lɨngʉnʉ ka sɨpananɨsɔ, topingo ka makpʉmʉka masɨ na kadwɛ kʉ kwa kʉ tɨɨta mino abɛ Kilisito nɨnɔ a mʉ ma kanisa. 16 Pisi kʉ kakɨ, mababa masɨ ma nzʉyɨ a pa yimoti na ka yimoti. Na nzʉyɨ yasɨ a yakizukyonogo ɓɨnza ko ngu ya moziko. Kʉwa wa, ngbingo yi nɨnɔ lɨbaba limoti-limoti o mino kagya ligubo ɓɛyɔ okwononi mino, nzʉyɨ yasɨ akangata na kaipiko ka sɨpananɨsɔ.

Ɔɓɨlɨ wambɨya kʉsɔ ka Kilisito

17 Kinili nakaɨtatanaga na iɓunu ko lino ka Mombukwono-dosu ɓɛ: ɔɓɨlɨ kunu kikonitɔgʉ ɓata abɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi. Tamanaga kaɓʉ ikaga asɨ ya payaya aka. 18 Yimibo kaɓʉ opiyoni biti ɓipi, ɓakɛgʉ na ɔɓɨlɨ nɨnɔ Kunzi apága. A ɓɛyɔ, ɓakibigʉ luki gʉtʉgʉ limoti aka kyɛ ɓa na mʉ mapʉ. 19 Ɓakɛgʉ gʉtʉgʉ no mikyo suni aka. Ɓipóni asɨ ka yɨgya yanyɛ aka na ɓanagya makpʉmʉka manyɛnyɛ masɨ nɨ ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ.

20 Luki limoti, ɓakamuwonisilagʉ ndɨ iɓunu ɓɛyɔ ko bulya ka Kilisito! 21 Mʉkanatʉ ndɨ mongoni ka Yeso ɓɨnza, ɓamuwonisilo lɨngʉnʉ nɨlɔ a kʉsɔ kakɨ. 22 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, makwanana nɛkɨ kaasanana na yɨgya kunu yandɛlɨ, mopupa ka ɔɓɨlɨ kunu wandɛlɨ nɨnɔ apága mʉsasa ma kʉɓɔɓɔkʉ nɨmɔ atɨkaga mʉmbanzʉ kapʉtɨkana. 23 Okwononi kaiko ɓatʉ ɓambɨya ka mambɛngɨ na tamanaga kunu, 24 mogulya ka ɔɓɨlɨ wambɨya nɨnɔ Kunzi agya ndɨ ka likingyosi kakɨ. Ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ a wongbingbili na a na ɓutu ɓa lɨngʉnʉ.

25 Kinili, okwononi kaasanana na ɓɔngɔ! Mʉmbanzʉ wasɨ aɓɨkyagɨ mamakɨ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, kyɛ iɓusu ɓasɨ ta mababa ma nzʉyɨ yimoti aka. 26 Kika nɨ mongbutini, makogwonitɔgʉ ka ɓʉnyɛ. Okwononi ngbʉta kunu osyi kambwa mɔnɨ kogwo. 27 Makasilyonitɔgʉ mumuyoniso ngbingo gʉtʉgʉ iki yi aka kamʉndʉngʉlyaga. 28 Nɨnɔ iɓaga ndɨ, asɨ kuɓakʉ, luki limoti iɗukufi ɓiguɓu kagya ligubo na maɓɔkʉ kakɨ. Kʉwa wa gɔ wa, ika na ɔɓɨlɨ wanza. Akwanana gɔnɨ kaiko no luki kausingyo nolu ɓatʉ ɓa yangya. 29 Mʉnzɨna manyɛ gʉtʉgʉ mumoti aka kopuponitɔgʉ ka nɔkʉ kunu. Ɓikyogoni nɨmɔ aka mɔ manza, nɨmɔ akwanana kaika na ɨzangɨya kaupiko ɓatʉ ɓagɔ na nɨmɔ akwanana kapá ɨzɨyɔ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓiko kamʉmʉkana. 30 Makalyisisonitɔgʉ Lɨmbɛngɨ-Lotu kumbu. Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ a ɨɗa nɨyɔ Kunzi amubisa ndɨ kowonisila ɓɛ ma ɓatʉ kakɨ kadwɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ amʉkʉlaga ndɛkɛ mino ka ɓʉnyɛ. 31 Wosoni tamanaga yasɨ ka mumuyoniso: gbɔkɔ, ngbʉta, pamɨkanaga na mosikoni. Wosoni ɓʉnyɛ ɓasɨ! 32 Luki limoti, wikoni ɓanza, ɓutumo na sɨpananɨsɔ luga kunu. Pilyononi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi amʉpɨlya ndɨ mino pisi ka Kilisito.

5

Kaiko ka ɓʉngbanganya

1 Ma ɓomiki nɨɓɔ Kunzi ʉpaga, ɓyeni nɛkɨ yɨgya kakɨ. 2 Wikoni na sɨpananɨsɔ luga kunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kilisito atɨpa ndɨ mino. Apá ndɨ ɔɓɨlɨ kakɨ ko bulya kusu abɛ apɛpɛ nɨnɔ wa sʉ yanza kambwa ko Kunzi.

3 Ma ka lɨvananza ko Kunzi, kinili yɨgya yasɨ ya ɓʉɗanda, ya mʉsʉgʉ, gʉtʉgʉ ya mʉsasa ma mukumbo aka kinisononitɔgʉ luga kunu. 4 Kɛgʉ gɔnɨ ɓɨnza kopupisogo mʉnzɨna ma gbalɨ, mo suni ikanɨ manyɛ, kyɛ kɛgʉ na ɨzangɨya. Luki limoti, mʉnzɨna kunu iki nɨmɔ mumigisyo Kunzi ɨbɨba aka. 5 Wiboni ɓɨnza ambɛ: aɗanda wasɨ, mʉtʉ wa mʉsʉgʉ na nɨnɔ wa mʉsasa ma mukumbo (mʉsasa ma mukumbo a mʉɗɔngɔnɨ abɛ kaubibiso ɓokunzi), nɨɓɔ ɓasɨ ɓakinisonigʉ ndɛkɛ ka Ɓʉngama ka Kilisito na ko Kunzi.

6 Mʉmbanzʉ kamuɓonitɔgʉ na mʉnzɨna ma payaya, kyɛ inguo ya mʉnzɨna mi nɨmɔ, alɨkyaga ngbʉta ko Kunzi ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakaɓangagɨgʉ. 7 Kinili, makusyonitɔgʉ inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ka mʉɗɔngɔ. 8 Mikaga ndɨ kambwa ko biti, luki limoti, mbɨya wanʉ, pisi ka matɨkana kunu na Mombukwono-dosu, ma kʉwa ka ɓʉngbanganya. Wikoni na yɨgya abɛ ɓatʉ ɓa ɓʉngbanganya. 9 A ɓɛyɔ, masɔlɔ ma ɓʉngbanganya nɨ ɓʉnza, ɓungbingbili na lɨngʉnʉ. 10 Gyoni yapʉ kotombisyo makpʉmʉka nɨmɔ aɓosogo Mombukwono-dosu. 11 Makomotikononitɔgʉ ka makpʉmʉka ma payaya nɨmɔ ɓagyaga ko biti. Luki limoti, pupisoni ka ɓʉngbanganya. 12 A ɓɛyɔ, makpʉmʉka mi nɨmɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓagyaga ko dikiɗi, apágatʉ suni kopupiso yi. 13 Wɨna sɛ, ngbingo yi nɨnɔ ɓopupisaga mino dikiɗi, lɨkpʉmʉka li ipupisaga kʉwa ka ɓʉngbanganya. 14 A ɓɛyɔ, masɨ nɨmɔ ipupisaga ka pa yangba, ɨɨtaga kʉwa ɓʉngbanganya. Kinili ɓaɓɨkyaga ɓɛ:

«Ɨwɛ mʉna wa ka tɔtɔ aaa, zuzuko!

Pupoku ka ɔɓɨlɨ ka ɓamanda,

Kilisito anzɛ kʉgʉ kakʉ.»

15 Wiminyonito nɛkɨ na yɨgya kunu. Makikonitɔgʉ abɛ ɓongingi, luki limoti, wikoni abɛ ɓatʉ ɓa yimibo. 16 Wakiko no ngbingo kagya luki, ngbingo yi nɨnɔ kuukogɔnɨtɔgʉ, kyɛ masyɛ mi nɨmana, a manyɛ. 17 Makikonitɔgʉ nɛkɨ ɓongingi, luki limoti, gyoni yapʉ kaiba nɨlɔ Mombukwono-dosu akapa.

18 Makodomwonitɔgʉ vinya, kyɛ apʉtaga mʉ ka mʉmbanzʉ, luki limoti, wikoni ɓutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu. 19 Tumisonogoni mambɛngɨ na mambʉ, mambʉ mubibiso na mambʉ nɨmɔ akotukyoku ka mambɛngɨ. Mumbimbimbyoni, mabibiso Mombukwono-dosu ka mambɛngɨ kunu masɨ. 20 Mumigisilyoni Kunzi Baba ɨbɨba masyɛ masɨ na ka makpʉmʉka masɨ, ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito.

Mʉtʉʉ ko bulya ka ɓoko na ɓambʉnyaɓʉ

21 Ɓongononi mabɔbɔ ko bulya kʉɓangakʉ ka Kilisito nɨkwɔ a kʉsɔ kunu.

22 Iɓunu ɓoko aaa, huɓongoni ɓombunyonu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ maɓangaga mino Mombukwono-dosu. 23 A ɓɛyɔ, mʉlʉkʉ nɨ mʉ ka mukakɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kilisito o mino mʉ ma kanisa. Kilisito nɨ Muhukuso wa kanisa, na kanisa a nzʉyɨ kakɨ. 24 Ɓoko ɓakwanana nɛkɨ kaʉɓanga ɓambʉnyaɓʉ ka makpʉmʉka masɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ kanisa aɓangaga mino Kilisito.

25 Iɓunu ɓalʉkʉ aaa, huponi ɓoko kunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kilisito apa ndɨ mino kanisa. Apá ndɨ ɔɓɨlɨ kakɨ ko bulyo yi. 26 Agya ndɨ ɓɛyɔ, koɓuɓiso kanisa ɓitu ko bulya ko Kunzi, ongumasa pisi ko liɓo* na mʉnzɨna. 27 Abaɨlya ndɨ ɓɛ kanisa inisoni kambwa kakɨ na ɨbɨba, nɨ kɛgʉ na ɨɗa ikanɨ ɨɓɔ yagɔgɔ gʉtʉgʉ imoti aka. Luki limoti, iki ɓitu nɨ kɛgʉ wa ɓamɨnya mino. 28 Ɓalʉkʉ ɓakwanana nɛkɨ kaʉpa ɓoko kaɓʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɓapago mino nzʉyɨ kaɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi. Nɨnɔ apaga mukakɨ, ɨpaga ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi. 29 A ɓɛyɔ, kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ omuyoni nzʉyɨ kakɨ ɓɨkpɛ. Luki limoti, olyolyisogo, anoɓuulyo mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kilisito agyaga mino na kanisa. 30 A ɓɛyɔ, ta mababa ma nzʉyɨ kakɨ. 31 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga mino ɓɛ: «Kinili, mʉlʉkʉ asaga ndɛkɛ abakɨ na amakɨ ɓakpakpana na mukakɨ, ɨɓʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓɨɨta kʉwa nzʉyɨ yimoti.»* 32 A yapʉpʉ kʉgbɛ kotombisyo dikiɗi yi nɨyɨ, luki limoti, ɨmɨ nakamʉɓɨkya ambɛ a lɨkpʉmʉka li nɨlɔ akanda Kilisito na Kanisa. 33 Luki limoti, a gɔnɨ ko bulya kunu: mʉlʉkʉ wasɨ akwanana kapa mukakɨ ɓɛyɔ ɨpago mino mombukwana-dakɨ yi, muko aɓanga mbʉnyakɨ.

6

Mʉtʉʉ ko bulya ka ɓomiki na ɓaɓʉkʉta kaɓʉ

1 Iɓunu ɓomiki, huɓongoni ɓaɓʉkʉta kunu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mombukwono-dosu apaga mino. Mokwononi kagya ɓɛyɔ. 2 Mʉtʉʉ ma mambwa nɨmɔ Kunzi apá ndɨ mino agʉmɛ nɨma: «Mʉɓanga abakʉ na amakʉ, 3 kyɛ wiki ɓɨnza, wika gɔnɨ na ɔɓɨlɨ mʉnda*.»

4 Sɛ kʉwa iɓunu ɓababa, makutulisonitɔgʉ ɓomikunu mambɛngɨ. Luki limoti, ukwisoni, manʉtɨwa na manuwonisilo mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu.

Mʉtʉʉ ko bulya ka ɓosunzu na ɓamombukwana-daɓʉ

5 Iɓunu ɓosunzu aaa, huɓongoni ɓamombukwana-donu ɓi nɨɓana kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ, manʉbibiso na lɨmbɛngɨ limoti, mʉɗɔngɔnɨ abɛ makiko ɓi kagugubyo Kilisito. 6 Makugugubyonitɔgʉ asɨ ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ ɓo mino kamʉnda kyɛ minisoni ɓanza. Luki limoti, tulyosoni sɨpananɨsɔ ko Kunzi na mambɛngɨ kunu masɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓosunzu ka Kilisito. 7 Gyoni ligubo kunu la ɓusunzu na lɨmbɛngɨ lanza mʉɗɔngɔnɨ abɛ makiko kagyɨlya Mombukwono-dosu. Makogyonitɔgʉ abɛ makiko kagyɨlya mʉmbanzʉ. 8 Wiboni ambɛ mʉmbanzʉ kiko musunzu ikanɨ mʉkʉlɨkanaga, Mombukwono-dosu akalya ndɛkɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka kaɓyɛnɛnɛ na ɓʉnza nɨɓɔ ika kanɨ ogyoni ndɨ.

9 Iɓunu ɓamombukwana-daɓʉ, ugyilyoni ɓosunzu kunu ɓɛgɛyɔ. Wosoni kaʉnyakɨlya ɓɨnyaka-nyaka. Wiboni ambɛ iɓunu na ɓosunzu kunu ma na Muwonisilo ɓemoti kʉgʉ wa lɨsyɛ. Ɨyɨ ʉmɨnaga ɓatʉ ɓasɨ mʉɗɔngɔnɨ aka.

Makpʉmʉka ma lʉnga ka Mukilisito

10 Ka muliɓo, kisoni ngu kunu pisi ka matɨkana na Mombukwono-dosu ko ngu kakɨ yidingi. 11 Voni makpʉmʉka ma lʉnga masɨ nɨmɔ Kunzi akamʉpá, iba mumuyoniso kamundungilyogonitɔgʉ na ɓokoli kakɨ. 12 A ɓɛyɔ, takɛgʉ kabʉmana na ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. Luki limoti, takabʉmana na ɓotutungyo ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɓangama, ɓatʉ ɓo ngu na ɓamombukwana ɔɓɨlɨ yi nɨmʉna wo biti mʉ. 13 Kinili, voni mbɨya wanʉ makpʉmʉka ko Kunzi masɨ ma lʉnga! Kʉwa wa gɔ wa, ngbingo yi nɨnɔ lɨsyɛ lanyɛ odoku ndɛkɛ mino, makwanana kaisulyo kambwa ka mumuyoniso. Ka muliɓo ma lʉnga, makwanana kaiko ɓakisulyo.

14 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, wikoni ɓakɨtʉlya: mɨkandɨla lɨngʉnʉ ɓingbufu abɛ mʉkaɓa, mimokisyo ɓungbingbili abɛ kutuko kwa ngwɛyɨ nɨkwɔ oɓuulyogo mbanzɨ. 15 Wimokisyoni kɛkɛlɛ yɨɓɨkyaga Mongoni Manza ma mazɨyɔ abɛ ɓɛkpakʉ. 16 Baya kunu iki ɓongbinga ɓasɨ abɛ kɔpɨ nɨyɔ makwanana na iyu kolimogo ɓuku ɓa ɓomongwo ɓasɨ ka Mumuyoniso. 17 Vonito gɔnɨ muhukuso abɛ ɨkpakpasʉ sa ngwɛyɨ na Lɨkpʉmʉka ko Kunzi abɛ dʉkpa nɨyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu atɨpá. 18 Nɨmɔ masɨ, mukungogoni Kunzi ɓongbinga ɓasɨ ka mobi ma malʉmba masɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu iko mino kamuwonisilo. Wikoni ɓongbinga ɓasɨ ɓakɨtʉlya, hulumbilyoni ɓatʉ ko Kunzi ɓasɨ. 19 Ikungilyonito gɔnɨ, iba ngbingo yi nɨnɔ nanzɨnaga ɓanʉ mino, Kunzi ɛwanyɨ ɓɛyɔ nakwanana mino kaɓɨkya. Kʉwa wa gɔ wa, nakikigʉ kazakaɗaga kaibisikoso dikiɗi ya Mongoni Manza. 20 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ no mino ka bɔlɔkɔ ɓɛnɛ, na ɨmɨ mʉɓɨɓɨkya wa Mongoni Manza mi nɨmɔ aka mɔ. Ikungulyoni nɛkɨ iba nakikonito na kʉɓangakʉ, luki limoti, iba naɓɨkyagɨ ɓɛyɔ okwononi mino.

Yuuso ya muliɓo

21 Nakapa ambɛ wibonito gɔnɨ iɓunu lɨkpʉmʉka kamɨ na ligubo nɨlɔ nakagya. Momosu mʉpaka na mʉgya-ligubo ka Mombukwono-dosu ɓɛyɔ ka Tikiko amʉpágatʉ ɓanʉ mongoni masɨ. 22 Namutikilyi ambɛ amʉpágɨ mongoni kusu, amutumisa gɔnɨ mambɛngɨ.

23 Kunzi Baba na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓuɗukilyi ɓomomosu ɓasɨ mazɨyɔ, ɓʉpá sɨpananɨsɔ na baya! 24 Ɨzɨyɔ ko Kunzi iki pa imoti na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓapaga Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito na sɨpananɨsɔ nɨsɔ kɛgʉ na muliɓo.

* 1:1 1:1 Moɓiso mandɛlɨ magɔgɔ kɛgʉ no lino la Ɛfɛsɔ. Ka masyɛ mi nɨmɔ Pɔlɔ agya ndɨ ka Ɛfɛsɔ, Wanda ka Ligubo 18:19-21; 19:1-40.

* 4:8 4:8 Wanda ka Mambʉ 68:19.

* 5:26 5:26 pisi ko liɓo: Akanzɨna ko bulya iɓatiso (wanda gɔnɨ Tito 3:5).

* 5:31 5:31 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 2:24.

* 6:3 6:3 Wanda ko Pupo 20:12; Yɨgɨlya 5:16.

Ɓafilipi

1

2

3

4

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓafilipi

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Pɔlɔ nɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Filipi balʉwa yi nɨmʉ. Ka lɨgʉndʉ kakɨ ya yɨɓa, aɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza ka gʉɗʉ yi nɨnɔ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓatʉ ɓa gʉɗʉ yi nɨnɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ mino (Wanda Ligubo 16:11-40). Nɨyɔ ɓagwi ka bɔlɔkɔ ko bulya ligubo ka Mombukwono-dosu, Ɓafilipi ɓʉmʉmʉla ndɨ ɓangyɔ, ɓatɨkɨlya ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ Epafolodito.

Pɔlɔ ukpikilya kʉwa ndɨ balʉwa yi nɨmʉ ko ngbingo yi nɨnɔ, kaumigisyo ɨbɨba, na kaʉɓɨkya gɔnɨ ɓɛ ʉmɨnatʉ ndɨ ɓangyɔ ɓi nɨɓɔ ɓatikilyoku ndɨ. Ʉɓɨkya gɔnɨ ɓɛ ɓigwinonogi yapʉ ka baya, ɓakapílyonitɔgʉ Kunzi mʉgɔngʉ ikanɨ kaʉmʉkana ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakaʉpá ɓambanzʉ mʉtʉʉ di na nɨmɔ ko Kunzi. Utomosya ɓata ɓɛ ɓiitoni luki limoti na Kilisito, na a mʉtamanagɨ mi nɨmɔ okwononi iki luga kaɓʉ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso, na malʉmba 1:1-11

Ɓɛyɔ Pɔlɔ o mino kaɨna ɔɓɨlɨ 1:12-30

Yeso-Kilisito aka nɔ a mʉtʉ yi nɨnɔ kɨbɨnɨkagʉ ndɨ 2:1-18

Yɨgya ka Timotio ɨɓʉ na Epafolodito 2:19-30

Mʉmbanzʉ okwononi kaɓosilo Kunzi 3:1–4:9

Pɔlɔ akaumigisyo Ɓafilipi ɨbɨba 4:10-20

Yuuso ya muliɓo 4:21-23

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ iɓusu na Timotio, ɓosunzu ka Yeso-Kilisito iɓusu ɓɔ tamukpilyi iɓunu ɓatʉ ɓasɨ ɓa gʉɗʉ wa Filipi balʉwa yi nɨmʉ. Tukpikilyi ɓatʉ ko Kunzi ɓasɨ pisi ka Yeso-Kilisito pa imoti na ɓapatʉ ɓa kanisa na ɓadiakɛlɛ. 2 Obosu Kunzi na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓamuɗukilyi ɨzɨyɔ na mazɨyɔ.

Pɔlɔ akamigisya Kunzi ɨbɨba

3 Namigisyaga Kunzi ɨbɨba ɓongbinga ɓasɨ wa namʉtamanaga mino. 4 Ɓongbinga ɓasɨ wa nikaga mino kamʉlʉmbɨlya, nalʉmbaga na ɨgyagya, 5 kyɛ tamatɨkana ndɨ na iɓunu katʉngbʉla ligubo lɨɓɨkyaga Mongoni Manza katʉkya ka lɨsyɛ nɨlɔ mabaya ndɨ mino na kadwɛ mɔnɨ na ɓʉɓwanʉ. 6 Nakaiba ɓɨnza ambɛ Kunzi nɨnɔ apʉnga ndɨ ligubo nɨlɔ lanza lɔ kʉsɔ kunu, idukulaga ndɛkɛ nolu kadwɛ kʉ kwa kʉ omosisya ndɛkɛ mino ka lɨsyɛ nɨlɔ Yeso-Kilisito igoku ndɛkɛ mino. 7 A ɓɨnza kʉgbɛ ɨmɨ kaiko na mʉtamanagɨ manza ko bulya kunu ɓasɨ. Nobiso lɨmbɛngɨ kamɨ kʉgʉ kunu kyɛ iɓunu ɓasɨ tomotikononi na iɓunu ka ligubo nɨlɔ Kunzi ewonisilo mino ɨzɨyɔ kakɨ. A ɓɛyɔ, mogyini ɓata ɓɛgɛyɔ wa no mino ka bɔlɔkɔ wanʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ na ndʉkʉ mino kaɓɨkyaga no ngu Mongoni Manza na kowonisilo ɓɛ a malɨngʉnʉ. 8 Kunzi akaiba ɓɛ nɨlɔ nakaɓɨkya a lɨngʉnʉ. Namʉpaga ɓasɨ kʉgbɛ ɓɛyɔ Yeso-Kilisito amʉpaga mino. 9 Namʉlʉmbɨlyaga ambɛ sɨpananɨsɔ kunu idukulogi kʉgbɛ. Sɨpananɨsɔ nɨsɔ amuitiso kaiko na yimibo ya lɨngʉnʉ na mutombisyi manza, 10 iba wiboni kapʉnaga nɨlɔ a lanza kʉgbɛ. Kʉwa wa, mika ɓɨngɔ, nɨ makɛgʉ wa ɓamuyoyiso mino ka lɨsyɛ nɨlɔ Kilisito igoku ndɛkɛ mino. 11 Pisi ka Yeso-Kilisito, ɔɓɨlɨ kunu otuma ndɛkɛ na yɨgya ya ɓungbingbili ko bulya ɨbɨba na kadondisyo Kunzi.

Yidukulogo yo Mongoni Manza

12 Iɓunu ɓamamakɨ, nakapa ambɛ wiboni ɓɛ lɨkpʉmʉka nɨlɔ esilya ndɨ lɔ, ilu lɔ odukulaga ndɨ Mongoni Manza. 13 Kinili ɓasʉda ɓasɨ nɨɓɔ ka ngama mudingi na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓakaiba ɓɛ na ka bɔlɔkɔ kyɛ nakagugubyo Kilisito. 14 Mongoni ma ligwigwi kamɨ ʉmatɨlya ndɨ ɓomomosu ɓudingi luga ka nɨɓɔ ɓa ndɨ kanɨ ɓoɓinikyonini baya kʉgbɛ. Ɓapʉnga kʉwa ndɨ kaɓɨkyaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi na kɛkɛlɛ nɨ ɓakɛgʉ ɓata na kʉɓangakʉ. 15 A lɨngʉnʉ ɓɛ ɓatʉ ɓudingi luga kaɓʉ, ɓakaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Kilisito na imi na ɓoɗongoso. Luki limoti, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakaɓɨkyaga na lɨmbɛngɨ lanza. 16 Nɨɓɔ ɓagyaga ɓɛyɔ kyɛ ɓɛpatʉ. Ɓakaiba ɓɛ na wakɨtʉlya kaamalya Mongoni Manza. 17 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Kilisito na imi na ɓoɗongoso, ɓanasɨma ɓɛ ɓakamatɨla yigyogyiso kamɨ wa no mino kʉnʉ ka bɔlɔkɔ.

18 Mʉtamanagɨ kaɓʉ kika mongbingbili ikanɨ manyɛ, kagyɨgʉ lɨkpʉmʉka kyɛ ɨɓʉ ɓasɨ ɓakaɓɨkyaga Mongoni Manza ka Kilisito, kinili nakogwa magyagya. Nidukulagatʉ aka kogwa magyagya. 19 Nakaiba ɓɨnza ambɛ pisi ka malʉmba kunu na ɓɛyɔ Lɨmbɛngɨ ka Yeso-Kilisito o mino kɛtʉngbʉlaga, nakʉlɨkanagatʉ ɓanʉ. 20 Kaɓyɛnɛnɛ na nɨlɔ nakaɓʉnda na nɨlɔ no mino na mʉtamanagɨ kʉgbɛ, nakogwigʉ suni ko pisi ya lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka. Luki limoti, iki mbɨya wanʉ na ka ɓongbinga ɓasɨ, nika kabibiso Kilisito na kɛkɛlɛ na nzʉyɨ kamɨ yasɨ, iki kanɨ na muɓisi gʉtʉgʉ kanɨ nokwini aka. 21 A ɓɛyɔ, kʉ kamɨ, ɔɓɨlɨ kamɨ nɨ Kilisito. Kukwakʉ a ɨzangɨya kʉ kamɨ. 22 Luki limoti, nakika muɓisi, nakwanana kagya ligubo la ɨzangɨya. Kinili luga wa kukwakʉ na ɔɓɨlɨ, sibigʉ ambɛ napʉna ɨkɨ. 23 Na kʉwa wakɨgbananaga: nakapa kokwo iba niki pa imoti na Kilisito, nɨyɔ okitogi na ɨzangɨya kʉgbɛ. 24 Luki limoti, nakika muɓisi, ika na ɨzangɨya kʉgbɛ ko bulya kunu. 25 Yɛkɨ na na ɓɨnɨkyana ka nɨlɔ, nakaiba ambɛ nika ɓanʉ na iɓunu kaidukulogo kamʉtʉngbʉlaga ɓasɨ kopingo na kaiko na magyagya ka baya, 26 iba wa nigoku ɓanʉ mino ɓuwobi na iɓunu, ɨbɨba kunu pisi kʉ kamɨ, ka matɨkana na Yeso-Kilisito idukulogi.

Lʉnga lo Mongoni Manza

27 Lɨkpʉmʉka la ɨzangɨya a ɓɛ wikoni na yɨgya kaɓyɛnɛnɛ na Mongoni Manza ka Kilisito. Kʉwa wa, nakodoku abɛ nakodukugʉ kamʉnda, nʉkanɨ ɓaka ɓɛ maɓakisulyo ka mʉtamanagɨ mimoti, na iɓunu ɓasɨ makaʉlanana ko bulya baya nɨyɔ akotukyoku ko Mongoni Manza. 28 Makuɓongonitɔgʉ ɓomuyoniso kunu gʉtʉgʉ iki yi aka. Yɨgya yi nɨyɔ owonisila ɓɛ ɓaɓuɓungogo, luki limoti, owonisila ku kunu ɓɛ minisononi na muhukuso. Nɨyɔ igyonoso no ngu ko Kunzi. 29 A ɓɛyɔ, Kunzi amupóni ngasa kagugubyo Kilisito, kɛgʉ asɨ pisi ka baya aka, luki limoti a gɔnɨ pisi ka yigyogyiso ko bulya kakɨ. 30 Mbɨya wanʉ, ta pa imoti na iɓunu ka lʉnga. Iɓunu mɛmɨnatʉ kaʉlanana lʉnga li nɨlɔ, na kadwɛ mɔnɨ na ɓʉɓwanʉ, makaʉkana aka ɓɛ na asɨ kaʉlanana aka.

2

Yisiso ka Kilisito na ɓudingi kakɨ

1 Matɨkana kunu na Kilisito kamʉpágʉ mbɛyɨ ngu? Sɨpananɨsɔ kakɨ kamutumisagʉ mambɛngɨ? Makɛgʉ mbɛyɨ ɓʉmatɨkana na Lɨmbɛngɨ-Lotu? Makikogigʉ mbɛyɨ na sɨpananɨsɔ no kumbu luga kunu? 2 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, itumisoni lɨmbɛngɨ na magyagya, mika na yʉkanana, mika lɨmbɛngɨ limoti na mʉtamanagɨ mimoti. 3 Makogyonitɔgʉ ɓoɗongoso ikanɨ kaika na lɨmbɛngɨ la kɨbɨnɨka ka lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka. Luki limoti, wikoni na lɨmbɛngɨ la kisiso, manʉmɨna ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓanza kʉgbɛ kamʉkɨtaga iɓunu ɓɨkpɛ. 4 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kokisonitɔgʉ ɨzangɨya kakɨ ka mombukwana-dakɨ aka, luki limoti, atamanɨtɔ gɔnɨ nɨyɔ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ. 5 Wikoni luga kunu na yɨgya abɛ nɨyɔ ka Yeso-Kilisito.

6 Ɨyɨ nɨnɔ a ndɨ Kunzi aka, kakɨsagʉ ndɨ kaiko mʉɗɔngɔnɨ no Kunzi.

7 Luki limoti akya ndɨ masɨ, ɨɨta ndɨ abɛ musunzu*.

Ɨɨta ndɨ abɛ mʉmbanzʉ luga ka ɓambanzʉ, ɓamiba ndɨ ɓɛ a mʉmbanzʉ lɨngʉnʉ.

8 Isisa ndɨ nɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ, abaɨlya ndɨ kagya mʉtʉʉ kadwɛ ka kukwakʉ, kukwakʉ nɨkwɔ ka mʉsalaba.

9 Kinili Kunzi aɗokisa ndɨ kʉgʉ kʉgbɛ, apá ndɨ lino. Lino li nɨlɔ a lidingi kakɨtaga mino magɔgɔ masɨ.

10 Kunzi apa ndɨ ɓɛ masɨ nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ, kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ na kusili wa lɨtɔmbʉ*, oɓuni moli kambwa ka Yeso,

11 masɨ aɓɨkyɨ ɓɨngbanganya ɓɛ Yeso-Kilisito nɨ Mombukwono-dosu, ka ɨbɨba ko Kunzi Baba.

Kaiko ɓatʉ ɓʉnzɛ ka ɔɓɨlɨ

12 Iɓunu ɓamamakɨ ɓʉpaka, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ magyaga ndɨ mino mʉtʉʉ ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino luga kunu, gyoni kʉwa ɓata ɓɨnza kʉgbɛ wa takɛgʉ ɓata mino na iɓunu. Gyoni ligubo la muhukuso kunu na kʉɓangakʉ nɨ nzʉyi anamʉtwa ɓɨkyakyakya, 13 kyɛ Kunzi akagya ligubo kʉsɔ kunu, kamʉpá mʉsasa no ngu kagya nɨlɔ akaɓosilo. 14 Gyoni masɨ nɨ makɛgʉ na yɨgama, gʉtʉgʉ ɓoɗongoso aka. 15 Kʉwa wa gɔ wa, makikigʉ na ɓʉnyɛ, mika ɓitu, mika ɓomiko Kunzi nɨ makɛgʉ no pisi yi nɨyɔ ɓamuyoyiso mino luga ka ɓatʉ ɓanyɛ na ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. Mika kanzɛ luga kaɓʉ abɛ mangʉtʉ kʉgʉ wa lɨsyɛ, 16 kanɨ manuwonisilo mongoni nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ. Kʉwa wa gɔ wa, nakwanana ndɛkɛ kaiko na ɓugindo ko bulya kunu ka lɨsyɛ nɨlɔ Kilisito igoku ndɛkɛ mino, kyɛ ika kanɨ nakokwagʉ ndɨ ligubo ka iɓu, ikanɨ kokwo ngbufu-ngbufu payaya. 17 Gʉtʉgʉ ɓangʉ kamɨ kaɗʉkaga, ika abɛ kɨmatɨla ka apɛpɛ wa baya kunu nɨnɔ mapága Kunzi. Nika na magyagya, togwa magyagya pa imoti na iɓunu ɓasɨ. 18 Gwoni gɔnɨ iɓunu magyagya, mogwa magyagya pa imoti na ɨmɨ.

Pɔlɔ atikini Timotio ɨɓʉ na Epafolodito ka Filipi

19 Na na tamanaga kʉsɔ ka Mombukwono-dosu Yeso ambɛ namʉtɨkɨlyatʉ Timotio mbɨya, iba nogwi ɓanʉ magyagya kaʉkana mongoni kunu na ɨyɨ. 20 Ɨyɨ aka mʉkaka nɔ a na tamanaga abɛ ɨmɨ, analya kumbu kʉgbɛ ko bulya kunu. 21 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓakakɨsa asɨ ɨzangɨya kaɓʉ aka kanɨ kɛgʉ nɨyɔ ka Yeso-Kilisito. 22 Iɓunu, makaiba ɓɛyɔ Timotio owonisilo mino ɓungbingbili kakɨ: ogyoni ligubo lo Mongoni Manza pa imoti na ɨmɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ miki ka kpɔlɔ ka abakɨ. 23 Kinili, na na mʉtamanagɨ katɨka ku kunu wa niba ɓanʉ mino lɨkpʉmʉka kamɨ ɓɨnza. 24 Na gɔnɨ na baya ambɛ Mombukwono-dosu kapa, ɨmɨ nagatʉ ɓanʉ gɔni kamʉmɨna ɓɨkwa.

25 Luki limoti, nini ɓi ɓɨnza ambɛ namʉtɨkɨlyɨ mbɛyɨ Epafolodito. Ɨyɨ a mika-mama ka baya. Akagya ligubo na akaʉlanana pa imoti na ɨmɨ ko Mongoni Manza. Ɨyɨ nɔ matikoku ndʉkʉ na makpʉmʉka mi nɨmɔ na ndʉkʉ nzoyi yi. 26 A gɔnɨ na mʉsasa kʉgbɛ kamʉmɨna ɓata iɓunu ɓasɨ. Alya ndʉkʉ kumbu kʉgbɛ ɓɛgɛyɔ mʉkana ndʉkʉ mino ɓɛ a na nzʉyɨ. 27 A ɓɛyɔ, agʉna ndʉkʉ yapʉ, ɓuwobi kosisa lɨmbɛngɨ. Kunzi akwilyito ɓi kumbu, kɛgʉ asɨ ɨyɨ aka, luki limoti na ɨmɨ gɔnɨ ɓɛ kyɛ nakolyonitɔgʉ ɓata kumbu kʉgbɛ. 28 Kinili, okwononi ɓɛ namʉtɨkɨlyɨ yakakɨ ɓɨgala iba gwoni magyagya ngbingo yi nɨnɔ mamɨna ɓata mino, kumbu kamɨ ɨgba kʉwa gɔnɨ. 29 Kʉwa wa gɔ wa, mutilyoni na magyagya ko lino ka Mombukwono-dosu. Okwononi kaubibiso inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓa, 30 kyɛ o ɓi ɓuwobi kokwo ka ligubo ka Kilisito. Okitogi ɓi ka mʉkpanga ma lɨɓyɛ wa oduku ɓi mino kesingyo ko ngbingo yi nɨnɔ makakwananɨgʉ ɓi mino kodoku iɓunu ɓamombukwono-donu.

3

Pisi ya lɨngʉnʉ kaiko ngbingbili ko misa ko Kunzi

1 Iɓunu ɓamamakɨ, nakapa kamʉɓɨkya ka muliɓo ambɛ: «Gwoni magyagya pisi ka matɨkanaga kunu na Mombukwono-dosu.» Nakɛgʉ na ɓuti kamukpikilyo ɓata mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ namukpikilya ndɨ mino. Nɨyɔ yasɨ a ko bulya kamuɓuulyogo. 2 Wiminyonito na ɓagya-ligubo ɓanyɛ ɓa abɛ ɓɛnva. Wiminyonito na nɨɓɔ ɓɨgʉmyaga ko bulya sɨmʉɨsɔ. 3 A ɓɛyɔ, iɓusu ɓɔ ɓatɨkɔ sɨmʉɨsɔ sa lɨngʉnʉ kyɛ tagugubyogo Kunzi no ngu ya Lɨmbɛngɨ kakɨ. Ta na ɓugindo kyɛ tomotikononi na Yeso-Kilisito, takɨgʉmyagʉ ka ɨzangɨya ya nzʉyɨ. 4 Wɨna sɛ, nakwananatʉ gɔnɨ ɓi ɨmɨ kaɨgʉmya ka lɨkpʉmʉka la nzʉyɨ. Mʉmbanzʉ kapa kaɨgʉmya ka lɨkpʉmʉka la nzʉyɨ, nakwananatʉ gɔnɨ ɨmɨ kaɨgʉmya mino kʉgbɛ. 5 Ɓɛkɔndɨ kanɨ na na masyɛ ɓʉgɨna. Na Muizaleli, ko pigo ka Benyamini. Na Muebelenia, ɓatɨtɛ ɓa ndɨ ɓasɨ asɨ Ɓebelenia aka, pisi ka mʉtʉʉ nɨmɔ Ɓayuda ɓagyaga ndɨ, nagyaga ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ Mufalisayɔ wanza. 6 Na ndɨ na kɛkɛlɛ kʉgbɛ kogyogyiso Kanisa*. Kaɓyɛnɛnɛ na ɓungbingbili pisi kagya mʉtʉʉ, nakɛgʉ ndɨ na dakɨ yi. 7 Luki limoti, masɨ nɨmɔ nɨnaga ndɨ abɛ kika na ɨzangɨya, nakaɨna mbɨya wanʉ payaya ko bulya ka Kilisito. 8 A ɓɛyɔ, nɨnaga masɨ payaya ko bulya lɨkpʉmʉka nɨlɔ la ɨzangɨya kʉgbɛ. Lɨkpʉmʉka li nɨ kamibo Mombukwana-damɨ ɓɛyɔ ka Yeso-Kilisito. Nasa ndɨ masɨ ko bulya kakɨ, nakaɨna masɨ abɛ mozoyo iba niki na ɨzangɨya na Kilisito, 9 na kaiko mʉmatɨkana na ɨyɨ lɨngʉnʉ. Nakakwananɨgʉ kaɨbɨba ɓɛ na mʉtʉ wongbingbili kyɛ nagyaga ndɨ mʉtʉʉ. Luki limoti, na mʉtʉ wongbingbili ko bulya baya kamɨ ka Kilisito. Ɓungbingbili otukyogoku ko Kunzi nɨnɔ ʉpága ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaɨlya. 10 Mʉsasa kamɨ, nɨ kamibo Kilisito, kaiba ngu yi nɨyɔ opupa ndɨ noyu ka mbʉkʉ, kaigyogyiso ɓɛyɔ igyogyisa ndɨ mino na kokwo ɓɛyɔ okwa ndɨ mino, 11 nika na mʉtamagɨ ambɛ nopupatʉ ndɛkɛ gɔnɨ ɨmɨ ka mbʉkʉ.

Kapɨkɨta mbangʉ kadwɛ ka muliɓo

12 Nakɛgʉ kapa kaɓɨkya ɓɛ nodwini ka muliɓo ikanɨ na kʉwa mʉkwanana. Luki limoti, na mbɛyɨ ka mbangʉ aka kakɨsa kainisono na mʉkalya, kyɛ na kʉwa ka maɓɔkʉ ka Yeso-Kilisito. 13 Ɓamamakɨ, kɛgʉ ɓɛkyɛ na kʉwa na mʉkalya, luki limoti nakagya ɓɛnɛ: nakaɓʉsala lasɨ nɨlɔ a kumbuso, nagya kɛkɛlɛ ka nɨlɔ a kambwa kamɨ. 14 Kinili nakaidukulogo na mbangʉ aka kadwɛ ka muliɓo, kava mʉkalya nɨmɔ Kunzi akatɨmalɨkya kʉgʉ wa lɨsyɛ pisi ka Yeso-Kilisito. 15 Iɓusu ɓasɨ nɨɓɔ ta kʉwa ɓʉngata ka baya, tikini na mʉtamanagɨ mi nɨmɔ mʉɗɔngɔnɨ. Luki limoti, makika na tamanaga yodi, Kunzi amuwonisilatʉ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ ɓɨngbanganya. 16 Kika gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, tidukulogini kagya ɓɛyɔ aka yɔ tapʉnga ndɨ mino kagya.

17 Iɓunu ɓamamakɨ, ɓyoni likingyosi kamɨ iɓunu ɓasɨ. Tanupóni likingyosi, kinili hundoni nɨɓɔ ɔɓɨlɨ kaɓʉ akaɓyɛnɛ na likingyosi li nɨlɔ. 18 Namʉɓɨkyaga ɓongbinga ɓasɨ, nakaɨgɨlya ɓata kamʉɓɨkya mbɨya wanʉ kʉwa na ɓomomiso-miso ambɛ ɓatʉ ɓudingi ɓɨgyaga abɛ ɓomuyoniso ka Kilisito nɨnɔ okwa ndɨ ka mʉsalaba. 19 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓopipilo koɓungogo kyɛ kunzi kaɓʉ nɨ mʉma kaɓʉ. Ɓɨbɨbaga na lɨkpʉmʉka nɨlɔ akwanano ɓi kaʉpá suni. Ɓobisaga ɨɓʉ lɨmbɛngɨ asɨ ka makpʉmʉka ma ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ. 20 Luki limoti, mugi kusu a kʉgʉ wa lɨsyɛ, kʉ ɓɛyɔ, taɓʉndaga mino igoku ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito katihukusogo. 21 Oyitisa ndɛkɛ nzʉyɨ kusu ya ɓʉpɔ ka nzʉyɨ ya ɨbɨba. Agya ndɛkɛ ɓɛyɔ, pisi ko ngu nɨyɔ a noyu kaiko kʉgʉ wa makpʉmʉka masɨ.

4

Mʉtʉʉ

1 Ɓamamakɨ, namʉpaga kʉgbɛ, na na mʉsasa kʉgbɛ kamʉmɨna ɓata. Iɓunu nɨ ɨgyagya kamɨ, na na ɓugindo ko bulya kunu. Kinili, wigwinonogoni yapʉ na Mombukwono-dosu.

2 Ɨwɛ Ivodia iɓunu na Sitiko, nakaɨtatanaga na iɓunu ambɛ wikoni na yʉkanana luga kunu kʉsɔ ka Mombukwono-dosu. 3 Na ɨwɛ nɨnɔ wagyaga ligubo ka ɓungbingbili pa imoti na ɨmɨ, hʉtʉngbʉlaga ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓɨnza kyɛ ɨɓʉ ɓɔ tʉlanana na ɨɓʉ lʉnga kaɓɨkyaga Mongoni Manza pa imoti na Kɨlɨmɛtɨ na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ. Mino ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ a ka kɨtaɓʉ ya ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

4 Gwoni magyagya ɓongbinga ɓasɨ ka matɨkana kunu na Mombukwono-dosu. Na ɓata kaɨgɨlya kaɓɨkya ambɛ, gwoni magyagya.

5 Wonisiloni yɨgya yanza kunu ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ. Mombukwono-dosu a ɓuwobi kodoku. 6 Makigbomisonitɔgʉ ɓamʉ ka lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka, luki limoti, lumboni ka makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ma na mʉsasa mi, mamigisya Kunzi ɨbɨba ka lasɨ nɨlɔ ika kanɨ amugyilini. 7 Kʉwa wa gɔ wa, mazɨyɔ ko Kunzi nɨmɔ okitogi yimibo yasɨ, oɓuulyogo mambɛngɨ kunu na tamanaga kunu pisi ka matɨkana kunu na Yeso-Kilisito.

8 Ɓamamakɨ, nakapa kopipila ɓata kamʉɓɨkya ambɛ bisoni tamanaga kunu ka lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ la lɨngʉnʉ, nɨlɔ la ɨbɨba, nɨlɔ la ɓungbingbili, nɨlɔ kɛgʉ na ɨɓɔ, nɨlɔ liɓosilono, nɨlɔ okwononi na ɓɨnɨkyana, lasɨ nɨlɔ lanza kʉgbɛ na nɨlɔ okwononi no bibiso. 9 Gyoni nɨmɔ ɓamuwonisila ndɨ na nɨmɔ mava ndɨ na ɨmɨ, pisi ka mʉnzɨna na pisi ka yɨgya kamɨ. Kʉwa wa, Kunzi nɨnɔ apága mazɨyɔ ika pa imoti na iɓunu.

Pɔlɔ akaumigisya Ɓafilipi ɨbɨba

10 Nogwi ɓi magyagya kʉgbɛ ka ɔɓɨlɨ kamɨ pa imoti na Mombukwono-dosu kyɛ mowonisili ɓata ɓɛ mɛtamanagatʉ. Nakaiba ɓɨnza ambɛ mɛtamanagatʉ ndɨ luki limoti, makikogigʉ ndɨ no pisi kewonisilo yi. 11 Nakɛgʉ kaɓɨkya ɓɛyɔ ko bulya yangya. A ɓɛyɔ, nibananatʉ ɨmɨ ɓongbinga ɓasɨ, kogwa magyagya na masɨ nɨmɔ nikaga nomu. 12 Nibananatʉ kaika ka yangya, nibananatʉ gɔnɨ kaika ka ɓundei. Nibananatʉ ɓongbinga ɓasɨ na pa yasɨ kaika na nza ikanɨ wakikuto, kaiko ka ɓundei ikanɨ kaiko na yangya. 13 Nakwanana kagya nɨmɔ masɨ ko ngungu ka Kilisito nɨnɔ ɛpága ngu. 14 Luki limoti, mogyi ɓɨnza kamatɨkana pa imoti na ɨmɨ ka yigyogyiso. 15 Iɓunu Ɓafilipi, makaiba ɓɨnza ɓɛ wa natʉkya ndɨ mino ka Makedonia, ko ngbingo yi nɨnɔ ɓapʉnga ndɨ mino kaɓɨkyaga Mongoni Manza, kanisa kunu aka yɔ ɛpápága ndɨ. 16 Katʉkya wa na ndɨ mino kʉwa ka Tesalonika, mɛtɨkɨlyatʉ ndɨ makpʉmʉka nganga ɓɨkyɔ nɨmɔ na ndɨ na yangya yi. 17 Nakɛgʉ wa kɨgʉmya kunu ambɛ wikoni kɛpápá, luki limoti na na mʉsasa ambɛ winisononito gɔnɨ na ɓʉɓʉnga. 18 Mbɨya wanʉ, na kʉwa na masɨ nɨmɔ na ndʉkʉ no nzoyi yi, na kʉwa na imu mudingi kakɨtaga. Epafolodito edulyiku ɓi na masɨ nɨmɔ mɛtikilyiku ɓi. Masɨ nɨmɔ mepí ɓi abɛ apɛpɛ wa sʉ ya tʉmbɛ-tʉmbɛ kambwa ko Kunzi. Kunzi apaga inguo ya apɛpɛ nɨnɔ, aɓosogo kʉgbɛ. 19 Kunzi nɨnɔ kamɨ, amʉpátʉ nɨmɔ ma no nzoyi yi, kaɓyɛnɛnɛ na ɨbɨba ya lɨngama kakɨ pisi ka Yeso-Kilisito. 20 Tabibisini Obosu Kunzi ɓongbinga ɓasɨ. A ɓɛyɔ.

Yuuso ya muliɓo

21 Numuusito ɓatʉ ɓasɨ ko Kunzi nɨɓɔ ɓabaya Yeso-Kilisito. Ɓomomonu nɨɓana kʉnʉ ɓamumuusito gɔnɨ. 22 Ɓatʉ ɓasɨ ko Kunzi ɓamumuusito, kʉgbɛ nɨɓɔ ɓikaga ka ngama mudingi Kaizalɨ.

23 Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito amuɗukilyi ɓʉɓʉnga.

* 2:7 2:7 Wanda ka Isaya 52:13–53:12; Matayɔ 20:28.

* 2:10 2:10 kusili wa lɨtɔmbʉ: A pa yi nɨyɔ Ɓayuda ɓaɓɨkyaga ndɨ mino ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ ɓikaga mino.

* 3:6 3:6 Wanda ka Ligubo 8:3; 22:4; 26:9-11.

Ɓakɔlɔsaɨ

1

2

3

4

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓakɔlɔsaɨ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Kɔlɔsɨ nɨmʉ. Kanogagʉ ndɨ ɨyɨ kʉ ɓɛyɔ, luki limoti, ʉkana ndɨ ɓɛ Ɓakilisito nɨɓɔ kʉ ɓɛyɔ ɓa ɓakigwinonogo yapʉ ka baya. Epafalasɨ nɨnɔ ɓakpakyanaga ndɨ na ɨyɨ nɔ ʉɓɨkyaga ndɨ mbɛyɨ Mongoni Manza. Kumbusa wa ɓyanga, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓaga ndɨ gɔnɨ ka Kɔlɔsɨ, ɓʉpá ndɨ mʉtʉʉ di na Mongoni Manza nɨmɔ Epafalasɨ ʉpá ndɨ. Ɓʉɓɨkya ndɨ ɓɛ mʉtʉ yi nɨnɔ okwononi kainisoniso na muhukuso pisi ko Kunzi, okwononi ubibisi ɓamalaika, na makpʉmʉka magɔgɔ nɨmɔ ukitogi ɓambanzʉ. Ɓʉɓɨkyaga gɔnɨ ndɨ ɓɛ okwononi ɓikusisi, na ɓɛ ɓokokwononigʉ kalya malɨlɨ masɨ.

Nɨyɔ Epafalasɨsɨ ʉkana ndɨ lɨkpʉmʉka lɨ nɨlɔ, aga ndɨ katakanya Pɔlɔ kʉ a ndɨ mino ka bɔlɔkɔ ka Lʉma, atʉmbʉlyaga. Kʉwa wa, Pɔlɔ ukpikilya ndɨ Ɓakɔlɔsaɨ balʉwa yi nɨmʉ, kaʉɓɨkya ɓɛ baya ka Kilisito aka yɔ akwanana kapá mʉmbanzʉ muhukuso.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1-2

Malʉmba kaigiso ɨbɨba 1:3-14

Kilisito nɨ wanɨ, agya ɨkɨ? 1:15–2:19

Ɔɓɨlɨ wambɨya pa imoti na Yeso-Kilisito 2:20–4:6

Yuuso ya muliɓo 4:7-18

1

Pɔlɔ akaumuusogo Ɓakɔlɔsaɨ

1 Ɨmɨ Pɔlɔ, atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito pisi ka sɨpananɨsɔ ko Kunzi, pa imoti na momosu ɓɛyɔ ka Timotio, 2 takamukpikilyo iɓunu lɨvananza ko Kunzi nɨlɔ ka Kɔlɔsaɨ balʉwa yi nɨmʉ, iɓunu kʉ, ma ɓomomosu ɓa lɨngʉnʉ ka Kilisito. Obosu Kunzi amʉpɨ́ ɨzɨyɔ na mazɨyɔ.

Pɔlɔ akamigisya Kunzi ɨbɨba

3 Tamigisyaga Kunzi nɨnɔ Abakɨ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɨbɨba ko bulya kunu ɓongbinga ɓasɨ wa tikaga mino kamʉlʉmbɨlya. 4 A ɓɛyɔ, tukonito ɓi mongoni ma baya kunu ka Yeso-Kilisito, na sɨpananɨsɔ nɨsɔ ma nosu ka ɓatʉ ko Kunzi ɓasɨ. 5 Ngbingo yi nɨnɔ Mongoni Manza nɨmɔ a mʉnzɨna ma lɨngʉnʉ amusilya ndɨ mino ka mambwa, mibatʉ ndɨ nɨyɔ Kunzi amuɓungusilyo kʉgʉ wa lɨsyɛ. Baya kunu na sɨpananɨsɔ kunu a sakipiko ka mʉtamanagɨ mi nɨmɔ. 6 Mongoni Manza mi nɨmɔ akomisikono, anidukulogo kaɓʉkʉta masɔlɔ ka ɔɓɨlɨ wasɨ. A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ agya ndɨ mino luga kunu katʉkya ka lɨsyɛ nɨlɔ mʉkana ndɨ mino ka nganga ya mambwa mongoni ma ɨzɨyɔ ko Kunzi. Mandʉnga ndɨ lɨngʉnʉ la ɨzɨyɔ yi nɨyɔ. 7 Wai-dosu wa ligubo ɓɛyɔ ka Epafalasɨ nɔ amuwonisila ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Ɨyɨ a mʉgya-ligubo wongbingbili ka Kilisito ko bulya kunu. 8 Ɨyɨ nɔ atimibisi ɓi ɓɛyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu amʉpá ndɨ mino sɨpananɨsɔ luga kunu.

9 Kinili, iɓusu tamʉlʉmbɨlyaga gɔnɨ ɓongbinga ɓasɨ katʉkya ka lɨsyɛ nɨlɔ aka lɔ tʉkana ndɨ mino mongoni kunu. Takʉngaga Kunzi ambɛ amumibisi sɨpananɨsɔ kakɨ pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ apága ɓʉgɛgɛlɛ na yimibo. 10 Kʉwa wa-gɔ-wa ɔɓɨlɨ kunu akwanana kaɓosilo Mombukwono-dosu, managya ɓongbinga ɓasɨ nɨlɔ a lanza ko misa kakɨ. Maɓʉkʉta kʉwa masɔlɔ dididi ma yɨgya yanzanza, midukulaga kamiba Kunzi ɓɨnza. 11 Takakʉnga ambɛ amutumisi na ngu ya ɨbɨba kakɨ, iba miki na aɗalʉ mʉnda kokibyo yigyogyiso yasɨ. 12 Mumigisilyoni Obosu Kunzi ɨbɨba na ɨgyagya, ɨyɨ nɨnɔ amʉpá ngu kainisono na lɨdɔdɔ nɨlɔ asʉma ka ɓʉngama ɓa ɓʉngbanganya ko bulya ka ɓatʉ kakɨ. 13 Ɨyɨ nɔ atɨnyɔgɔ ndɨ ko ngu yo biti nɨyɔ atɨɗɨta ndɨ ɓɨnvɨ, atigulyisa ka ɓʉngama ko Mikakɨ mʉpaka. 14 Takʉlɨkanaga pisi kʉ kakɨ, tinisana na mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ pisi kʉ kakɨ gɔnɨ.

Kilisito na ligubo kakɨ

15 Kilisito nɨ likingyosi ko Kunzi nɨnɔ takamɨnagɨgʉ. Ɨyɨ nɔ a pʉta ka makpʉmʉka masɨ nɨmɔ Kunzi agya ndɨ. 16 A ɓɛyɔ, a pisi kʉ kakɨ yɔ Kunzi agya ndɨ mino makpʉmʉka masɨ nɨmɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ na nɨmɔ ka lɨtɔmbʉ, nɨmɔ inisonogo na nɨmɔ kinisonogigʉ, iki ngu ka ɓamalaika, ɓatʉ ɓakpʉkpʉ, ɓangama na ɓatʉ ɓo ngu. Pisi kʉ kakɨ aka na ko bulya kakɨ, Kunzi agya ndɨ makpʉmʉka masɨ mi nɨmɔ. 17 Kilisito a ndɨ kambwa wa makpʉmʉka masɨ, pisi kʉ kakɨ luki lasɨ a ka po yi. 18 Ɨyɨ nɨ mʉ ma nzʉyɨ, nzʉyɨ yi nɨyɔ nɨ Kanisa. Ɨyɨ nɔ a mʉpʉnganagɨ wa ɔɓɨlɨ wambɨya. A pʉta, mʉtʉ wa mambwa kopupa ka mbʉkʉ. Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ iki mʉtʉ wa mambwa ka ɓopisi ɓayasɨ. 19 A ɓɛyɔ, Kunzi apa ndɨ kaiko mutumo kʉsɔ ko Mikakɨ. 20 Apa ndɨ kaʉkanana na ɔɓɨlɨ wasɨ pisi kʉ kakɨ. Ko pisi ya ɓangʉ ko Mikakɨ nɨyɔ aɗʉkaga ndɨ ka mʉsalaba, Kunzi ʉpá ndɨ mazɨyɔ ka makpʉmʉka masɨ iki ka lɨtɔmbʉ ikanɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ.

21 Ka ɓʉndɛlɨ ndɨ, iɓunu ma gɔnɨ ndɨ ɓyɨ no Kunzi. Ma ndɨ ɓomuyoniso kakɨ pisi ka mʉtamanagɨ na yɨgya yanyɛ. 22 Luki limoti, ko pisi ya kukwakʉ nɨkwɔ Mikakɨ okwa ndɨ ka nzʉyɨ, Kunzi ukonononi na iɓunu kyɛ wipupisoni kambwa kakɨ ɓitu, ɓɨngɔ nɨ kɛgʉ wa ɓamuyoyiso mino. 23 Luki limoti, okwononi kaiko ka baya, ɓakamaga na ɓakisulyo ɓingbufu. Makopilyonitɔgʉ mʉgɔngʉ ka mʉtamanagɨ nɨmɔ minisana ndɨ nomu katʉkya wa mʉkana ndɨ mino Mongoni Manza. Mongoni Manza mi nɨmɔ ɨɓɨkyaga ndɨ ka ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ. Ɨmɨ Pɔlɔ, niitoni kʉwa mʉgya-ligubo yi.

Yigyogyisa ka Pɔlɔ ko bulya Kanisa

24 Mbɨya wanʉ, nakogwa magyagya ka yigyogyisa nɨyɔ nakalya ko bulya kunu. A ɓɛyɔ, pisi ka nzʉyɨ kamɨ, nakotulyoso nɨlɔ ozongi ka yigyogyiso ka Kilisito ko bulya nzʉyɨ kakɨ, isi nɨ Kanisa. 25 Niitoni mʉgya-ligubo wa Kanisa, kaɓyɛnɛnɛ na ligubo nɨlɔ Kunzi ɛpá ko bulya kunu: etikoku kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka kakɨ lasɨ. 26 Lɨkpʉmʉka li nɨ dikiɗi nɨyɔ ʉsʉmɨlya ndɨ ɓatʉ ɓasɨ ɓɨkpʉ, luki limoti upupisilyo kʉwa ɓatʉ kakɨ mbɨya wanʉ. 27 A ɓɛyɔ, Kunzi a ndɨ kapa kaumibiso isi yo dikiɗi nɨyɔ yanza na ya ɨzangɨya, nɨyɔ oɓungusyaga ndɨ ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ. Dikiɗi yi nɨyɨ: Kilisito a kʉsɔ kunu, amʉpá mʉtamanagɨ ɓɛ mikatʉ ndɛkɛ ka ɨbɨba ko Kunzi. 28 Kinili, takauwonisilo ɓatʉ ɓasɨ ambɛ Kilisito nɨ wanɨ. Tanutukusyo ɓasɨ motili na kauwonisilo yɨkaka-yɨkaka na yimibo yasɨ, iba mʉtʉ wasɨ angatɨ ka baya pisi kamatɨkana na Kilisito. 29 Kinili, nakagya ligubo, na nʉlanana no ngu nɨyɔ otukyoku ka Kilisito. Ngu yi nɨyɔ akagya ligubo kʉsɔ kamɨ ɓɨnza.

2

1 A ɓɛyɔ, nakapa ɓɛ wiboni ambɛ nakaʉlanana yapʉ ko bulya kunu, ko bulya ka ɓakilisito ɓa Laodikia, na ko bulya ka ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakaneminigʉ ndɨ. 2 Nakapa ambɛ mambɛngɨ kaɓʉ iki mutumo, ɓiko luki limoti ka sɨpananɨsɔ, ɓiki ɓutumo na yimibo nɨyɔ yɨkɨtanaga. Kinili, ɓakwanana ndɛkɛ kaiba dikiɗi ko Kunzi. Dikiɗi yi nɨyɔ nɨ Kilisito mombukwana-dakɨ yi. 3 Ɨzangɨya yasɨ ya yimibo na ɓʉgɛgɛlɛ ko Kunzi a ya kɨsʉma kʉsɔ kakɨ. 4 Nakamʉɓɨkya ɓɛyɔ iba mʉmbanzʉ kamuɓonitɔgʉ no ɓobulo ɓaya payaya. 5 Kiko gʉtʉgʉ nɨ takɛgʉ pa imoti na iɓunu ka nzʉyɨ, ta pa imoti na iɓunu ka lɨmbɛngɨ. Na na ɨgyagya kamʉmɨna ɓɛyɔ mo mino ɓakamaga ɓingbu na ɓakisulyo ka baya ka Kilisito.

Ɔɓɨlɨ ka ɓakilisito

6 Yɛkɨ maɓinikyononi Yeso-Kilisito abɛ Mombukwono-dosu, wikoni kʉwa ɓʉmatɨkana aka pa imoti na ɨyɨ. 7 Wikoni ɓakɨtɨkɨtɨlyaga kʉsɔ kakɨ, mapiko ɔɓɨlɨ kunu wasɨ kʉgʉ kakɨ, mikoni ɓongbinga ɓasɨ ɓakipiko kʉgbɛ ka baya kaɓyɛnɛnɛ na mʉtɨwɨ nɨmɔ mʉkana ndɨ. Wikoni gɔnɨ ɓutumo na lɨmbɛngɨ libibiso.

8 Wiɓuulyonito, mʉmbanzʉ kamuɓɔnitɔgʉ na mʉnzɨna ma kʉɓɔɓɔkʉ na ma payaya. Yimibo yi nɨyɔ ipiko kʉgʉ wa yɨgya ka ɓambanzʉ, kʉgʉ wa mʉtʉʉ nɨmɔ ɓambanzʉ ɓobiso ka ɔɓɨlɨ nɨ kɛgʉ kʉgʉ ka Kilisito. 9 A ɓɛyɔ, Kunzi mombukwana-dakɨ yi ɨɨta mʉmbanzʉ pisi ka Kilisito, amutumo ɓɨɗɛ kʉsɔ kakɨ. 10 Minisononi na masɨ pisi kʉ kakɨ, ɨyɨ nɨ ngama ka ɓangama na a kʉgʉ wa masɨ.

11 Na ɓata, pisi ka matɨkana na Yeso yɔ ɓamʉkɔ mino. Sɨmʉɨsɔ si nɨsɔ kɛgʉ nɨsɔ ɓambanzʉ ɓakɔgɔ na maɓɔkʉ, luki limoti, a nɨsɔ apʉnya ka Kilisito, nɨsɔ atɨkʉlaga ka ɓʉnyɛ. 12 Pisi ka iɓatiso, ɓamulumboni pa imoti na Kilisito, mopupoku pa imoti na ɨɓʉ gɔnɨ ka mbʉkʉ. A ɓɛyɔ, moɓinikyononi ngu ko Kunzi nɨyɔ apupisa ndɨ ka mbʉkʉ. 13 Ka ɓʉndɛlɨ ndɨ, ma ndɨ abɛ ɓamanda ko bulya ɓʉnyɛ kunu na kyɛ ma lɨvananza nɨlɔ ɓakʉkɔgɨgʉ. Luki limoti, mbɨya wanʉ Kunzi amupóni ɓata ɔɓɨlɨ wambɨya pa imoti na Kilisito. Atɨpɨlya ɓʉnyɛ kusu ɓasɨ. 14 Alimogoni ndɨ balʉwa wo luɓu nɨnɔ atɨsʉngʉlyaga ndɨ kyɛ takagyagɨgʉ ndɨ mʉtʉʉ. Alimogoni ndɨ balʉwa yi nɨnɔ pisi kabangɨlaga ka mʉsalaba. 15 Kinili, Kunzi ukupyoni ndɨ ɓangama ngu, akʉpya gɔnɨ ngu ya ɓʉnyɛ. Ʉnyɔ gɔngʉ kunzi, ukpokyoniso ɓingbooo abɛ ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ ko dumo wa ɨbɨba ko Mikakɨ.

16 Kinili, mʉmbanzʉ kamusombisonitɔgʉ ka nɨlɔ makalya ikanɨ ka nɨlɔ makomwo ikanɨ ko bulya yɨnga sɨpakala, gʉtʉgʉ kaɓɨkɨla tɨmba ikanɨ Lɨsyɛ la kimumbiso. 17 Makpʉmʉka nɨmɔ masɨ a asɨ abɛ mulundu ma lɨkpʉmʉka nɨlɔ akwanana ndɨ kodoku, luki limoti lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ nɨ Kilisito aka. 18 Mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ inisaga abɛ mʉtʉ wa kisiso na nɨnɔ ubibisogo ɓamalaika, kamusombisonitɔgʉ. Inguo ya mʉtʉ nɨnɔ ɨgʉmyaga kʉgbɛ ko bulya ɓonziki nɨɓayɔ alʉtaga, anɨbɨba na tamanaga ya payaya nɨyɔ ya lɨmbanzʉ. 19 Kɛgʉ ɨyɨ wakigwinonogo na Kilisito nɨnɔ a sɛ ɨyɨ mʉ. Nzʉyɨ yasɨ ikaga na ngu ko bulya ka Kilisito. Ɨyɨ nɔ ozukonogo moziko na siso pa imoti kyɛ angatɨ ɓɛyɔ Kunzi apaga mino.

Kokwo no kopupo ka mbʉkʉ pa imoti na Kilisito

20 Mokwoni ndɨ pa imoti na Kilisito, makʉlɨkanaga ka mʉtʉʉ nɨmɔ ɓambanzʉ ɓobiso ka ɔɓɨlɨ. Ko bulya ɨkɨ yɔ ma ɓata mino kaɨgya abɛ makiko ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ yɨ nɨmʉ? Ko bulyo tino yɔ makapa ɓata mino mʉtʉʉ nɨmɔ ɓambanzʉ ɓobiso, nɨmɔ akaɓɨkya ɓɛ: 21 «Wakolyonito» ikanɨ «Wakokingyonito» ikanɨ «Wakovilonito!» 22 Mʉtʉʉ mi nɨma a ko bulya makpʉmʉka masɨ nɨmɔ apʉtɨkanaga ɓɨkwa kanɨ ɓotumiyini. Nɨmɔ a asɨ mʉtʉʉ nɨmɔ aka mɔ ɓambanzʉ ɓobiso ka ɔɓɨlɨ na yɨgya ka ɓambanzʉ aka. 23 A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ mi nɨmɔ inisogo abɛ kika na yimibo, kyɛ akʉngaga ɓɛ ɓobibisi yɨgya ka ɓambanzʉ, kaisiso na kaigyogyiso nzʉyɨ. Luki limoti, nɨlɔ kakwananɨgʉ kakpɨngba mʉsasa ma nzʉyɨ.

3

1 Mopuponi ka mbʉkʉ pa imoti na Kilisito. Kisoni nɛkɨ makpʉmʉka nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ, kʉ Kilisito a mino wakiko ka kʉmbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi. 2 Wipóni kʉgbɛ ka makpʉmʉka nɨmɔ a kʉgʉ, nɨ kɛgʉ ka nɨmɔ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ. 3 A ɓɛyɔ, mokwoni ndɨ, ɔɓɨlɨ kunu a wakɨsʉma pa imoti na Kilisito kʉsɔ ko Kunzi. 4 Ɔɓɨlɨ kunu walɨngʉnʉ kʉwa nɨ Kilisito. Nɨyɔ opuponoku ndɛkɛ, mopupana kʉwa ndɛkɛ na ɨɓʉ ka ɨbɨba kakɨ.

Ɔɓɨlɨ wambɨya pa imoti na Kilisito

5 Wosoni nɛkɨ lɨkpʉmʉka la ɔɓɨlɨ lasɨ nɨlɔ a kʉsɔ kunu: ɓʉɗanda, lɨkpʉmʉka la mʉsʉgʉ, tamanaga yanyɛ, mʉsasa manyɛ na lɨmbɛngɨ ɓikpo ko bulya mukumbo, nɨyɔ a mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓʉnyɛ ɓubibiso gbɨlɨtɔ. 6 Yɨgya yanyɛ yi nɨyɔ, alɨkyaga ngbʉta ko Kunzi kʉgʉ ka nɨɓɔ ɓoɓunogo mʉtʉʉ kakɨ. 7 Iɓunu magyaga ndɨ ɓɛgɛyɔ wa mikaga ndɨ mino ka ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ.

8 Luki limoti mbɨya wanʉ, wosoni kʉwa gɔnɨ nɨmana masɨ: ɓangbʉta, simuyoniso, ɗɨya, mosikoni na mʉnzɨna manyɛnyɛ kopupa ka nɔkʉ kunu. 9 Ɓikyonogoni lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ aka kyɛ masoni ndɨ ɔɓɨlɨ kunu wandɛlɨ na yɨgya yi. 10 Mimokisyoni yɨgya yambɨya, ma ɓatʉ ɓambɨya nɨɓɔ Kunzi nɨnɔ agya ɔɓɨlɨ, uitisogo ɓambɨya ɓongbinga ɓasɨ ka likingyosi kakɨ. Ko pisi yi nɨyɔ, makwanana kamiba ɓɨnza. 11 Kinili, yɨgbananaga kɛgʉ ɓata luga ka Ɓayuda na nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda, ka nɨɓɔ ɓikusisogo na nɨɓɔ ɓakikusisogigʉ, ɓobiko na ɓasenzi, ka ɓosunzu na nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓosunzu. Luki limoti a kʉwa Kilisito aka nɨnɔ a masɨ na kʉsɔ ka ɓatʉ ɓasɨ.

12 Ma ɓatʉ ko Kunzi. Amuponi ndɨ, ɨpʉnɨlyaga yo kunu. Kinili, mokwononi kaiko na lɨmbɛngɨ lokumbu, nɨlɔ lanza, lakisiso, lawɛsɛ na lɨnda. 13 Kibyononi, mapɨlyana ɓongbinga ɓasɨ kika kanɨ mʉmbanzʉ a na lɨkpʉmʉka na ɓɛngɛnɨ. Pilyononi ɓɛgɛyɔ Mombukwono-dosu amʉpɨlya ndɨ mino iɓunu. 14 Kakɨtaga nɨlɔ lasɨ, wikoni na sɨpananɨsɔ kyɛ isu sɔ a muligi nɨmɔ akamʉmʉmʉla ɓɨnza pa imoti. 15 Mazɨyɔ ka Kilisito ananagɨ mambɛngɨ kunu. Kunzi amʉmakaga ka mazɨyɔ mi nɨmɔ kyɛ ma luki limoti. Mumigisilyogoni ɨbɨba ɓongbinga ɓasɨ. 16 Mʉnzɨna ka Kilisito iki kʉsɔ kunu na lɨngama li lasɨ. Wonisilononi, manatɨwana na yimibo yasɨ. Mumbimbilyoni Kunzi mambʉ dididi nɨ manabibiso ɓɛyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu iko mino kamuwonisilo. 17 Lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ makagya ikanɨ kaɓɨkya, gyoni masɨ ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso, manabibiso Obosu Kunzi pisi kʉ kakɨ.

Yɨgya yambɨya nɨyɔ ka ɓatʉ ko Kunzi

18 Iɓunu ɓoko aaa, huɓongoni ɓombunyonu ɓɛyɔ okwononi mino kagya kambwa ka Mombukwono-dosu.

19 Iɓunu ɓalʉkʉ aaa, huponi ɓoko kunu kanɨ makɛgʉ kaʉnyakɨlya.

20 Iɓunu ɓomiki aaa, humukononi ɓobonu na ɓomonu ka makpʉmʉka masɨ kyɛ a lɨkpʉmʉka nɨlɔ Mombukwono-dosu apaga.

21 Iɓunu ɓababa aaa, makulyisonitɔgʉ ɓomikunu kumbu kyɛ ɓakodikogoni.

22 Iɓunu ɓosunzu aaa, humukononi ɓamombukwana-donu nɨɓana kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ ka makpʉmʉka masɨ. Makoɓongonitɔgʉ asɨ misa kaɓʉ aka ɓɛ kyɛ ɓamʉbɨbɨ, luki limoti gyoni mʉtʉʉ kaɓʉ na lɨmbɛngɨ lanza ko bulya kʉɓangakʉ kunu ka Mombukwono-dosu. 23 Masɨ nɨmɔ makagya, gyoni na lɨmbɛngɨ limoti abɛ makika kagyɨlya Mombukwono-dosu nɨ makɛgʉ kaʉgyɨlya ɓambanzʉ. 24 Wiboni ɓɨnza ambɛ Mombukwono-dosu amʉpátʉ ndɛkɛ mʉkalya nɨmɔ ubisilyo ɓatʉ kakɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. A ɓɛyɔ, Mbukwano-donu walɨngʉnʉ nɨnɔ mikaga kagugubyo nɨ Kilisito. 25 Luki limoti, nɨnɔ agyaga ɓʉnyɛ, inisana ndɛkɛ na mʉkalya ma ɓʉnyɛ nɨɓɔ agyaga ndɨ, kyɛ Kunzi ʉmɨnaga ɨyɨ ɓatʉ ɓasɨ mʉɗɔngɔnɨ aka ko misa kakɨ.

4

1 Iɓunu ɓi nɨɓɔ ma na ɓosunzu, hugyoni ɓosunzu kunu ɓɨnza na ka ɓungbingbili. Wiboni ɓɨnza ambɛ ma gɔnɨ iɓunu na Mbukwonu kʉgʉ wa lɨsyɛ.

Mʉtɨwɨ

2 Wigwinonogoni na malʉmba. Makika kalʉmba, makuponitɔgʉ, manamigisilya Kunzi ɨbɨba. 3 Tilumbilyonito gɔnɨ iɓusu ambɛ Kunzi atihukulyi pisi kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka kakɨ na kaɓɨkyaga dikiɗi ka Kilisito. A ɓɛyɔ, na mbɨya wanʉ ka bɔlɔkɔ ko bulyo yi nɨyɔ. 4 Ilumbilyoni nɛkɨ ambɛ naɓɨkyagɨ dikiɗi yi nɨyɔ na kaibisiso isi yi ɓɨngbangangya ɓɛyɔ okwononi mino ɓɛ nagyɨ.

5 Wikoni na yimibo kambwa ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakonoboilyigʉ. Ngbingo wasɨ nɨnɔ minisono mino na ngala kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓikyogoni ɓɛyɔ okwononi mino. 6 Okwononi ɓɛ mʉnzɨna kunu iki ɓongbinga ɓasɨ manza na ma ɨzangɨya, iba wiboni kasikisya mʉtʉ wasɨ lɨkpʉmʉka ɓɛyɔ okwononi mino.

Yuuso ya muliɓo

7 Momosu ɓɛyɔ ka Tikiko nɔ amʉpága kʉwa ɓanʉ mongoni kamɨ masɨ. A momosu wa sɨpananɨsɔ, mʉgya-ligubo walɨngʉnʉ, wai nɨnɔ tagyaga na ɨyɨ ligubo ko Mombukwono-dosu. 8 Namutikilyi ya kakɨ ko bulyo yi nɨyɔ ambɛ amʉpágɨ mongoni kusu, amutumisa mambɛngɨ. 9 Nutiki ɨɓʉ na mʉva-kukunu ɓemoti ɓɛyɔ ka Onesimo. A wai mʉpaka na mʉtʉ walɨngʉnʉ. Ɨɓʉ kʉwa ɓɔ ɓamuzukilyogo lasɨ nɨlɔ okitonogi ɓi kʉnʉ.

10 Alisitaliko nɨnɔ ta na ɨyɨ ka bɔlɔkɔ amumuusogito. Malɨkɔ nɨnɔ mʉbʉbʉgʉ ka Balanaba amumuusogito gɔnɨ. (Ɓɛgɛyɔ namupí mino mʉtʉʉ ko bulya ka Malɨkɔ, kamusilyo, magya ɓɨnza). 11 Gʉtʉgʉ Yeso aka nɨnɔ ina ɓɛ Yusuto amumuusogito gɔnɨ ɨyɨ. Luga ka Ɓayuda nɨɓɔ ɓoboilyi ɓi, nɨɓɔ ɓasaa aka ɓɔ ɓa pa imoti na ɨmɨ ka ligubo la Ɓʉngama ko Kunzi. Ɨɓʉ gɔnɨ ɓɔ ɓaketumisa lɨmbɛngɨ.

12 Mʉva-kukunu ɓɛyɔ ka Epafalasɨ amumuusogito gɔnɨ. A mʉgya-ligubo ka Yeso-Kilisito, amʉlʉmbɨlyaga ɓongbinga ɓasɨ na kɛkɛlɛ ɓɛ kyɛ wikoni ɓakamaga yapʉ ka baya, misisilogo kangata kʉsɔ yi, miko ɓakɨtʉlya kagya ɓongbinga ɓasɨ sɨpananɨsɔ ko Kunzi. 13 Nakwanana kapupilyo ɓʉdɛmʉ ambɛ akaigyogyiso kʉgbɛ ko bulya kunu na ko bulya ka ɓomomosu nɨɓɔ ka gʉɗʉ wa Laodikia na ka nɨnɔ wa Iyelapoli. 14 Wai-dosu ɓɛyɔ ka mʉnganga Luka ɨɓʉ na Dɨma ɓamumuusogito gɔnɨ.

15 Tumuusogito ɓomomosu ɓa Laodikia pa imoti na momosu ɓɛyɔ ka Nimifa na ɓatʉ ɓa kanisa nɨɓɔ ɓamʉmʉkanaga ka ndaɓʉ kakɨ. 16 Makatangʉlaga balʉwa yi nɨmʉna, mukitisilyogo gɔnɨ ɓatʉ ɓa kanisa ya Laodikia. Iɓunu matangʉlaga ɓanʉ gɔnɨ nɨnɔ nʉtɨkɨlya ndɨ ɨɓʉ. 17 Muɓikyoni Alikipɔ ɓɛ: «Ɓuulyogo, wagya ɓɨnza ligubo ka Mombukwono-dosu nɨlɔ ɓʉpá ndɨ.»

18 Ɨmɨ Pɔlɔ nɔ namukpikilyi yuuso yi nɨyɨ na maɓɔkʉ kamɨ: namumuusogito. Makoɓusolonito ɓɛ na ka bɔlɔkɔ.

Mazɨyɔ ko Kunzi iki pa imoti na iɓunu.

1 Tesalonika

1

2

3

4

5

Balʉwa wa mambwa

nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓatesalonika

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wa mambwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Tesalonika nɨmʉ. Pɔlɔ aga ndɨ kʉ ɓɛyɔ, ʉɓɨkyaga Mongoni Manza ka Yeso-Kilisito (Wanda Ligubo ka ɓatʉtʉmbwa 17:1-10). Ɓatesalonika ɓapʉnga ndɨ kaɓyɛ pisi ka Kilisito. Luki limoti, kumbuso wo ngbinga mʉkɛɗɛ, Ɓayuda ɓemoti-ɓemoti nɨɓɔ ɓa ndɨ luga kaɓʉ ɓʉkpamya ndɨ ɓambanzʉ kavɨkɨmanaga na Pɔlɔ ɨɓʉ na wai-dakɨ. Ɓakilisito ɓasʉma ndɨ Pɔlɔ ɨɓʉ na ɓawai-dakɨ. No biti, ɓopupa ndɨ na ɨɓʉ kunzi wa gʉɗʉ, Pɔlɔ aga ndɨ na ɓawai-dakɨ ka gʉɗʉ wa Bele.

Kumbusa wa ɓyanga ɓɨɓa, Pɔlɔ atɨka ndɨ Timotio kaundoku Ɓakilisito ɓa Tesalonika ɓɛyɔ ɓa ndɨ mino kakpokyoniso ɔɓɨlɨ kaɓʉ. Nɨyɔ igoku, aɓɨkya Pɔlɔ ɓɛ ɓa mbɛyɨ kaɓyɛ pisi ka Kilisito aka. Luki limoti, ɓemoti-ɓemoti luga kaɓʉ ɓakɛgʉ kapa kagya ligubo ko bulya yɨbɨnɨka ɓuti ɓa ɔɓɨlɨ kaɓʉ. Ɓakaɓɨkya ɓɛ Yeso akaigoku mbɨya wanʉ, kagya ɓata ligubo, kɛgʉ na ɨzangɨya. Ɓagɔgɔ ɓa kʉwa ndɨ mambɛngɨ ɓɨɗa, kyɛ ɓaɓʉkʉta kaɓʉ ɓudingi na ɓawai-daɓʉ ɓokwogoni, luki limoti, Yeso kanigikugʉ. Kinili, Pɔlɔ ukpikilya ndɨ kautumiso mambɛngɨ, ʉtʉmbʉlyaga gɔnɨ ɓɛyɔ Yeso igoku ndɛkɛ mino, na ɓɛyɔ ʉgya ndɛkɛ mino ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana. Kʉwa wa gɔ wa, ɓakwanana kaiko na mʉtamanagɨ ɓɛ ɓika ndɛkɛ ɓongbinga ɓasɨ pa imoti na Mombukwono-dosu.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1

Ɓɛyɔ Ɓatesalonika ɓaɓɨnɨkyana ndɨ mino 1:2–3:13

Ɔɓɨlɨ nɨnɔ aɓosilogo Kunzi 4:1-12

Mʉtamanagɨ kaigoku ka Kilisito 4:13–5:11

Mʉtɨwɨ, na yuuso ya muliɓo 5:12-28

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ pa imoti na Silivanɔ ɨɓʉ na Timotio, tamumuusogito iɓunu ɓomomosu ɓa Kanisa ya Tesalonika. Tamukpikilyi iɓunu balʉwa yi nɨmʉ, Kanisa nɨyɔ ko Kunzi Obosu na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. Ɓʉɓʉnga na mazɨyɔ iki na iɓunu!

Yɨgya na baya ka Ɓatesalonika

2 Tamigisilyaga Kunzi ɓongbinga ɓasɨ ɨbɨba ko bulya kunu. Tamʉtwaga masyɛ masɨ wa tikaga mino kalʉmba. 3 Tamʉtamanaga ɓongbinga ɓasɨ ka yɨgya kunu ko misa ko Kunzi Obosu: iki ko pisi ya baya kunu ikanɨ ko pisi ya sɨpananɨsɔ ɓɛyɔ mo mino kagya ligubo na ɓɛyɔ mobiso mino mʉtamanagɨ kunu ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. 4 Ɓamamakɨ, takaiba ɓɛ Kunzi amuponi, amupunogoni ndɨ kaiko ɓatʉ kakɨ. 5 A ɓɛyɔ, ngbingo yi nɨnɔ taɓɨkyaga ndɨ mino Mongoni Manza ku kunu, takaɓɨkyagagʉ ndɨ na mʉnzɨna aka, luki limoti, a ndɨ ko ngu na ko pisi ya Lɨmbɛngɨ-Lotu, na ka lɨngʉnʉ. Mibatʉ ndɨ ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ kusu a ndɨ mino luga kunu, ko bulya ɨzangɨya kunu. 6 Mapʉnga ndɨ kaɓyɛ yɨgya kusu na nɨyɔ ka Mombukwono-dosu, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ma ndɨ mino ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ yɔ, pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu, mabayatʉ ndɨ lɨkpʉmʉka ko Kunzi na magyagya. 7 Kinili, miitoni kʉwa likingyosi lanza ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ ɓa iwili ya Makedonia na ka nɨyɔ ya Akaya. 8 A ɓɛyɔ, lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu apʉnga ndɨ kaɨgbata katʉkya ku kunu, adwɛ ka Makedonia na ka Akaya. Na gɔnɨ, mongoni ma baya kunu ko Kunzi itulyononi ndɨ ka ɓapa ɓayasɨ, gʉtʉgʉ iɓusu aka takɛgʉ ɓata no luki nɨlɔ takwanana kamatɨla. 9 Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓatʉmbʉlagatʉ ndɨ ɓɛyɔ matɨtɨlya ndɨ mino, ngbingo yi nɨnɔ taga ndɨ mino ku kunu. Ɓatʉmbʉlaga gɔnɨ ɓɛyɔ mʉsa ndɨ mino ɓokunzi, mapʉnga kagugubyo Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ na walɨngʉnʉ, 10 na ɓɛyɔ mikaga mino kaɓʉndaga Mikakɨ ɓɛyɔ ka Yeso nɨnɔ akotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Ɨyɨ nɔ Kunzi abililisa ndɨ luga wa ɓamanda, kyɛ atɨkʉlagɨ ka ngbʉta ko Kunzi nɨyɔ akodoku.

2

Ligubo nɨlɔ Pɔlɔ agya ndɨ ka Tesalonika

1 Ɓamamakɨ, iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi makaiba ɓɨnza ɓɛ lɨgʉndʉ kusu ku kunu kɛgʉ ndɨ payaya. 2 Kambwa kosila ku kunu, mʉkanatʉ ndɨ ɓɛyɔ ɓatigyogyisa ndɨ mino, ɓatɨtʉmbwa ka gʉɗʉ wa Filipi. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ a ndɨ mino ɓudingi yɔ, Kunzi kusu atɨpátʉ ndɨ ngu kamʉɓɨkyaga Mongoni Manza kakɨ. 3 Mʉtʉʉ kusu kɛgʉ ndɨ nɨmɔ ma ɓɔngɔ, ikanɨ nɨmɔ ma mʉtamanagɨ manyɛ, ikanɨ nɨmɔ makʉɓɔɓɔkʉ. 4 Luki limoti, iɓusu, tanzɨnaga ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ Kunzi apago mino. A ɓɛyɔ, atɨmɨna ndɨ ɓɛ tokwononito ko misa kakɨ, atɨpá ligubo kaɓɨkyaga Mongoni Manza. Takakyagɨgʉ ligubo li nɨlɔ kyɛ tinisoni ɓanza ko misa ka ɓambanzʉ, luki limoti, ko misa ko Kunzi nɨnɔ ibaga mambɛngɨ kusu. 5 Makaiba ɓɨnza ɓɛ mʉnzɨna kusu kɛgʉ ndɨ nɨmɔ muɓulyisyo. Kunzi akaiba ɓɨnza ɓɛ takakɨsagɨgʉ ndɨ kalyalya ka gɔngʉ kunu pisi ka mʉnzɨna manzanza. 6 Takɛgʉ ndɨ kakɨsa ɓɛ ɓambanzʉ ɓatɨbɨbɨ, iki iɓunu ikanɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ. 7 Wɨna sɛ, iɓusu abɛ ɓatʉtʉmbwa ka Kilisito takwanana ndɨ kamubinikiso ɓuti kusu, luki limoti, ta ndɨ ɓitombiii luga kunu, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ amakɨ-ɓomiki asyɛgɛ mino lɨmbɛngɨ ka ɓomikakɨ. 8 Tamʉpaga ndɨ kʉgbɛ, takikogigʉ ndɨ ɓakɨtʉlya asɨ kamʉɓɨkyaga Mongoni Manza aka, luki limoti, ta ndɨ ɓakɨtʉlya kapá ɔɓɨlɨ kusu ɓɨkpɛ ko bulya kunu kyɛ tamʉpaga ndɨ kʉgbɛ. 9 Ɓamamakɨ, makatamana ɓɨnza ɓɛyɔ tagyaga ndɨ mino ligubo, tɨkɔgɔ ndɨ ɓungu ɓɨkya. Ngbingo yi nɨnɔ tikaga ndɨ mino kaɓɨkyaga Mongoni Manza ko Kunzi, tigugubyaga ndɨ biti na lɨsyɛ kyɛ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu kobinikonitɔgʉ ɓuti kusu.

10 Iɓunu ma ɓadɛmʉ kusu gʉtʉgʉ Kunzi aka. Yɨgya kusu kambwa kunu ka ɓatʉ nɨɓɔ maɓɨnɨkyana, a ndɨ yɨgya yotu, yo ngbingbili nɨ kɛgʉ wa ɓoyoyiso mino. 11 Makaiba ɓɨnza ɓɛ yɨgya kusu kambwa ka mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kunu a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ baba ʉgyaga mino ɓomikakɨ. 12 Tamʉpága ndɨ mʉtʉʉ, tanamutumisa mambɛngɨ, tanamʉgbɨtyaga ambɛ ɔɓɨlɨ kunu iki wanza ko misa ko Kunzi, nɨnɔ amʉmakaga ka Ɓʉngama na ka ɨbɨba kakɨ.

13 Kinili, takamigisilya ɓata Kunzi ɨbɨba ɓongbinga ɓasɨ kyɛ ngbingo yi nɨnɔ tamʉɓɨkyaga ndɨ mino makpʉmʉka ko Kunzi, makabaɨlyagʉ ndɨ abɛ lɨkpʉmʉka ka mʉmbanzʉ, luki limoti abɛ nɨlɔ ko Kunzi. Iyo, a lɨkpʉmʉka nɨlɔ apʉnya lɨngʉnʉ ko Kunzi, akagya ligubo kʉsɔ kunu yi nɨɓɔ maɓɨnɨkyana. 14 Ɓamamakɨ, ka lɨngʉnʉ, maɓyɛ ndɨ likingyosi la yɨgya ka ɓatʉ ɓa Makanisa ko Kunzi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana Yeso-Kilisito kʉ ka iwili ya Yudɛa. Ɓomomonu ɓɨkpɛ ɓamugyogyisa ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Ɓayuda ɓugyogisa ndɨ mino ɨɓʉ. 15 Ɨɓʉ ɓɔ ɓamwɔ ndɨ Mombukwono-dosu Yeso na ɓogyalandʉ, ɓatigyogyiso gɔnɨ iɓusu. Lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓagyaga kaɓosilogigʉ Kunzi, ɨɓʉ ɓa ɓomuyoniso ka ɓatʉ ɓasɨ. 16 Ɓikaga katɨpakya ɓɛ takuɓikyogonitɔgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓayuda Mongoni Manza nɨmɔ akwanana kaʉpá muhukuso. Pisi ka yɨgya yi nɨyɔ, ɓakaidukulogo kotiwoso ɓʉnyɛ kaɓʉ nɨɓɔ ɓagyaga ɓongbinga ɓasɨ. Luki limoti, ka muliɓo ngbʉta ko Kunzi usilyoni kʉwa.

Pɔlɔ a ɓata na mʉsasa kaundoku Ɓatesalonika

17 Ɓamamakɨ, tasanana ndɨ na iɓunu ka nzʉyɨ ko ngbingo, luki limoti, kɛgʉ ka mambɛngɨ. Ta ndɨ na mʉsasa kunu kʉgbɛ, kinili togyi ɓi yasɨ kaɨnda ɓata kamʉmɨna. 18 Tikaga ndɨ na mʉsasa kaɨnda kamuminoku aka ɓata. Ɨmɨ, Pɔlɔ nosisyagatʉ ndɨ lɨgʉndʉ kaɨnda ku kunu, luki limoti, Abɨlɨ anatɨkpɨngba. 19 Iɓunu ma na mʉtamanagɨ, ɨgyagya na ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɓututungyo kusu nɨɓayɔ tika ndɛkɛ mino na ɓugindo ka lɨsyɛ nɨlɔ Mombukwono-dosu Yeso igoku ndɛkɛ mino. 20 A lɨngʉnʉ ɓɛ iɓusu, tikaga na magyagya na ɓugindo ko bulya kunu.

3

1 Ka muliɓo, takakwananɨgʉ ndɨ ɓata kaɓʉndɨla ɓɨndɨ, kinili, tɨna ndɨ ɓɨnza kotigolo iɓusu ɓaɓa ka Atɛnɛ, 2 tamʉtɨkɨlya kʉwa ndɨ momosu ɓɛyɔ ka Timotio nɨnɔ agyaga ligubo ko Kunzi nɨlɔ lɨɓɨkyaga Mongoni Manza ka Kilisito pa imoti na iɓusu. Tamʉtɨkɨlya ndɨ kyɛ ongotisiku baya kunu, amutumisi mambɛngɨ ka baya, 3 iba mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu kogwonitɔgʉ ɓʉpɔ ka yigyogyiso yi nɨyɔ. A ɓɛyɔ, makaiba ɓɨnza iɓunu ɓamombukwana-donu ɓɛ okwononi ɓɛ tigyogyisi ɓɛyɔ. 4 Ngbingo yi nɨnɔ ta ndɨ mino ku kunu, tamʉɓɨkya ndɨ kambwa aka ɓɛ ɓatigyogyisatʉ ndɛkɛ. Makaiba ɓɨnza ambɛ yigyogyiso yi kʉwa nɨyɔ atisilya ndɨ yɔ. 5 Kinili, kaɨna ɓɛ kɛgʉ ndɨ ɓɨnza kaiko kaɨɓʉɓʉndya, namʉtɨkɨlya ndɨ Timotio kyɛ ɨndɨ kaiba ɓɛyɔ baya kunu a kʉwa mino. Na ndɨ kaɓanga ambɛ yagɔgɔ Mumuyoniso amuɓoɓoni, kika ndɨ nɨ a ɓɛyɔ, ligubo kusu ɨnda ndɨ payaya.

6 Luki limoti, mbɨya-mbɨya wanʉ, Timotio iginiku, atɨpága mongoni manza kʉgʉ wa baya na sɨpananɨsɔ kunu. Atiɓikyi ɓɛ matɨtamanaga masyɛ masɨ, na ɓɛ ma ɓata na mʉsasa katɨmɨna ɓɛgɛyɔ iɓusu ta gɔnɨ mino na imu kʉgʉ kunu. 7 Kinili, ɓomika-mama, gʉtʉgʉ ta ndɨ ka yigyogyiso na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, baya kunu yɔ atitumisaga ndɨ mambɛngɨ. 8 Mbɨya-mbɨya wanʉ, mambɛngɨ atisyini kyɛ maɓʉmatɨkana na Mombukwono-dosu aka. 9 Nakibigʉ ikanɨ takwanana kamigisya Kunzi ɨbɨba ɓʉ ko bulya kunu. A ɓɛyɔ, taɓutumo na magyagya ɓɨɗɛ kambwa kakɨ ko bulya kunu. 10 Talʉmbaga Kunzi na kɛkɛlɛ biti na lɨsyɛ kyɛ atihukwilyi pisi kaɨnanana ɓata na iɓunu na kamʉmatɨlya nɨlɔ amuɓwi ka baya.

11 Kunzi ɓɨkpɛ, Obosu, pa imoti na Mombukwono-dosu Yeso, ɓatihukwilyi pisi kaɨnda ku kunu. 12 Mombukwono-dosu amʉmatɨlyɨ sɨpananɨsɔ sidingi luga kunu na ɓambanzʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ iɓusu tamʉpaga mino. 13 Amungotisi mambɛngɨ kyɛ miki ɓatʉ ɓotu nɨ kɛgʉ wa ɓamuyoyiso mino kambwa ka Kunzi Obosu, ka lɨsyɛ nɨlɔ Mombukwono-dosu Yeso odoku ndɛkɛ mino pa imoti na ɓatʉ kakɨ ɓasɨ.

4

Yɨgya nɨyɔ Kunzi apaga

1 Ka muliɓo, ɓamamakɨ, tamuwonisilyoni ndɨ yɨgya nɨyɔ okwononi kaɓosilo Kunzi. A ɓɛyɔ, ɔɓɨlɨ kunu a kʉwa kakpakyana ɓɛyɔ aka yɔ. Mbɨya-mbɨya wanʉ, takamʉkʉnga na kaɨtatanaga na iɓunu ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso ambɛ widukulogoni kʉwa asɨ kagya aka ɓʉnza. 2 Makaiba ɓɛyɔ tamʉpá ndɨ mino mʉtʉʉ nɨmɔ otukyoku ka Mombukwono-dosu Yeso. 3 Kunzi apaga ɓɛ wikoni ɓatʉ ɓotu na nɨ makɛgʉ kagya ɓɨlya. 4 Mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka iki na mukakɨ kyɛ ɓiki na ɔɓɨlɨ nɨnɔ okwononi na ɨbɨba, nɨnɔ muɓosila Kunzi, 5 kanɨ kisigʉ kogwa ka mʉsasa manyɛ, mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi. 6 Kaɓyɛnɛnɛ na mʉnzɨna mi nɨmɔ, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kagyilyonitɔgʉ ɓɛngɛnɨ ɓʉnyɛ ikanɨ kaɓɔ. Tamuɓikyoni ndɨ, ta ɓata kaɨgyɨlya kamʉɓɨkya ambɛ Mombukwono-dosu ugyogyisatʉ ndɛkɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakagya inguo ya makpʉmʉka mi nɨmɔ. 7 A ɓɛyɔ, Kunzi katɨmakagʉ kyɛ tiki kagya lɨkpʉmʉka lanyɛ, luki limoti, kyɛ tiki ɓotu. 8 Kinili, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ okyi mʉtʉʉ mi nɨma, kakyigʉ mʉmbanzʉ, luki limoti, akyi Kunzi nɨnɔ amʉpága Lɨmbɛngɨ-Lotu kakɨ.

9 Kɛgʉ na ɨzangɨya ɓɛ tamukpikilyi ka nɨlɔ ondi sɨpananɨsɔ luga kunu, kyɛ Kunzi amuwonisiloni ndɨ ɓɛyɔ makwanana mino kaiko na sɨpananɨsɔ luga kunu. 10 A nɨlɔ mʉgyɨlyaga ɓomomonu ɓasɨ ka iwili yasɨ ya Makedonia. Luki limoti, ɓamamakɨ, takamʉkʉnga ambɛ widukulogoni kʉwa asɨ kagya aka ɓʉnza. 11 Gyoni kɛkɛlɛ kaika na mazɨyɔ. Mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka andɨ mbɛyɨ lɨkpʉmʉka kakɨ ɓɨkpɛ, agya ligubo na maɓɔkʉ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ tamʉpá ndɨ mino mʉtʉʉ. 12 Makagya ɓɛyɔ, minisanatʉ na ɨbɨba ko misa ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓakilisito. Makikigʉ ɓakɨgʉmya ka mʉmbanzʉ.

Yigoku ka Mombukwono-dosu

13 Ɓamamakɨ, takapa ambɛ wiboni lɨkpʉmʉka ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwogo, kyɛ makikonitɔgʉ kalya kumbu mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓakɛgʉ na mʉtamanagɨ. 14 Ta na baya ambɛ Yeso okwatʉ ndɨ, opupo ka mbʉkʉ. Kinili, ta gɔnɨ na baya ambɛ Kunzi upupisatʉ ndɛkɛ ka mbʉkʉ pa imoti na Yeso ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ nɨ ɓaɓinikyonini.

15 Kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu, tamuɓikyi ɓɛ: Iɓusu ɓi nɨɓɔ ta mbɛyɨ na ɔɓɨlɨ aka kadwɛ kʉ kwa kʉ Mombukwono-dosu igoku ndɛkɛ mino, takʉkɨtagɨgʉ ndɛkɛ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ. 16 Tʉkana ndɛkɛ mungbi, lɨyʉ ka ngama ka ɓamalaika, sɛ kʉwa nɨlɔ la sɨɓa ko Kunzi. Kumbuso yi, Mombukwono-dosu ɓɨkpɛ osyoku kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kʉwa wa, ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ kʉsɔ ka Yeso, ɓika ndɛkɛ ɓatʉ ɓa mambwa kopupoku ka mbʉkʉ. 17 Kumbuso yi, iɓusu ɓi nɨɓɔ tika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ aka ko ngbingo yi nɨnɔ, ɓatɨbɨnɨka ndɛkɛ pa imoti na ɨɓʉ kʉgʉ wa lɨsyɛ, kobongonoku na Mombukwono-dosu kʉ. Tika kʉwa ndɛkɛ ɓongbinga ɓasɨ pa imoti na Ɓamombukwono-dosu kʉ. 18 Tumisononi nɛkɨ mambɛngɨ na mʉnzɨna mi nɨma.

5

Kaɓʉndaga lɨsyɛ nɨlɔ Mombukwono-dosu odoku ndɛkɛ mino

1 Ɓamamakɨ, kɛgʉ na ɨzangɨya ɓɛ namukpilyi lɨkpʉmʉka ko bulya lɨsyɛ ɨkanɨ ko bulya ngbingo yi nɨnɔ makpʉmʉka mi nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ mino. 2 Makaiba iɓunu ɓamombukwana-donu ɓɛ lɨsyɛ ka Mombukwono-dosu odoku ndɛkɛ ɓigbututu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉtʉ wo kuɓakʉ odogoku mino no biti. 3 Ngbingo yi nɨnɔ, ɓambanzʉ ɓika ndɛkɛ mino kaɓɨkya ɓɛ: «Ta ka mazɨyɔ na pa mbɛyɨ ɓiwo», ko ngbingo yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ, ɓʉnyɛ usilya ndɛkɛ ɓigbututu, mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉzʉzʉla nɨmɔ asilyaga muko wa mʉma ka liɓukuti. Gʉtʉgʉ mʉmbanzʉ ɓemoti aka kahʉkagɨgʉ ndɛkɛ mino. 4 Ɓamamakɨ, luki limoti, iɓunu makɛgʉ ko biti, ɓɛkyɛ lɨsyɛ li nɨlɔ amusilyi ndɛkɛ ɓigbututu abɛ mʉtʉ wo kuɓakʉ. 5 A ɓɛyɔ, iɓunu ɓasɨ ma ɓatʉ ɓa ɓʉngbanganya na ɓa lɨsyɛ lɨsyɛ. Takɛgʉ iɓusu ɓatʉ ɓɔ biti ɨkanɨ nɨɓɔ ɓakapagɨgʉ ɓʉngbanganya. 6 Kinili, takololonitɔgʉ abɛ ɓatʉ ɓagɔgɔ, luki limoti, tikini ɓuɓisi, tika ɓakɨmɨnya. 7 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓalalaga, ɓalalaga no biti, na nɨɓɔ ɓikaga na lɨbʉma, ɓomwaga no biti. 8 Luki limoti, iɓusu ta ɓatʉ ɓa lɨsyɛ lɨsyɛ, tokwononi kaiko ɓakɨmɨnya. Timokisyini baya na sɨpananɨsɔ abɛ kutuko kwa ngwɛyɨ kaiɓuulyo mbanzɨ, timokisyo mʉtamanagɨ ma muhukuso abɛ sɨkpakpasʉ sa ngwɛyɨ katiɓuulyogo yi. 9 Kunzi katɨpʉnagagʉ ndɨ ɓɛ tigyogyisi ko bulya ngbʉta kakɨ. Luki limoti, ɓɛ tinisoni na muhukuso ko pisi ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. 10 Ɨyɨ, atikwilyaga ndɨ iɓusu, kyɛ takika gʉtʉgʉ ɓuɓisi ikanɨ ɓukwo, tiki ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ pa imoti na ɨɓʉ ka lɨsyɛ nɨlɔ igoku ndɛkɛ mino. 11 Kinili, tumisononi mambɛngɨ, midukulogo kongotiso baya kunu, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mikago mino kagya.

Mʉtʉʉ na yuuso ya muliɓo

12 Ɓamamakɨ, takamʉɓɨkya ambɛ hudondisyoni ɓatʉ nɨɓɔ ɓakagya ligubo luga kunu, ɓakamukpokyoniso ko pisi ka Mombukwono-dosu na kamʉpá mʉtʉʉ. 13 Hubibisogoni kʉgbɛ, miko na sɨpananɨsɔ na ɨɓʉ ko bulya ligubo kaɓʉ. Wikoni na mazɨyɔ luga kunu.

14 Ɓamamakɨ, takamʉkʉnga ambɛ huɓikyoni ɓatʉ nɨɓɔ ɓakapagɨgʉ ligubo ambɛ ɓɨmɨnyɨtɔ, hutumisoni mambɛngɨ nɨɓɔ ɓa na ɓuti, husingyoni ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ no ngu, wikoni na lɨmbɛngɨ lɨnda ka ɓatʉ ɓasɨ. 15 Wiɓuulyonito, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kamigisilyonitɔgʉ dakɨ ɓʉnyɛ ka ɓʉnyɛ, luki limoti, kisoni ɓongbinga ɓasɨ kagya ɓʉnza aka luga kunu na ka ɓambanzʉ ɓasɨ.

16 Gwoni magyagya masyɛ masɨ. 17 Lumbogoni masyɛ masɨ. 18 Mumigisilyogoni Kunzi ɨbɨba ka makpʉmʉka masɨ kyɛ nɨlɔ a sɨpananɨsɔ kakɨ pisi ka Yeso-Kilisito.

19 Makokpingbonitɔgʉ ligubo la Lɨmbɛngɨ-Lotu. 20 Makinonitɔgʉ mʉtʉʉ ka ɓogyalandʉ ko Kunzi payaya. 21 Luki limoti, kpimoni makpʉmʉka masɨ, moɓingisyo nɨmɔ manzanza. 22 Nyikoni mobi ma ɓʉnyɛ masɨ.

23 Kunzi ɓɨkpɛ nɨnɔ mombukwana mazɨyɔ amuitisi ɓatʉ ɓotu ka ɓopisi ɓayasɨ, oɓuulyogi tamanaga, lɨmbɛngɨ na nzʉyɨ kunu yasɨ, kyɛ kikonitɔgʉ na ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ ɓumuti aka ngbingo yi nɨnɔ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito igoku ndɛkɛ mino. 24 Mʉtʉ yi nɨnɔ amʉmakaga ndɨ, a mʉtʉ walɨngʉnʉ, ɨyɨ, otulyosatʉ lɨkpʉmʉka li nɨlɨ.

25 Ɓamamakɨ, tilumbilyonitɔ gɔnɨ iɓusu.

26 Tilyononi, mopututonogo abɛ ɓomika-muko.

27 Nakamʉkʉnga ko lino ka Mombukwono-dosu ambɛ mutongulogoni balʉwa yi nɨmʉ ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaya Yeso-Kilisito.

28 Ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito iki pa imoti na iɓunu.

2 Tesalonika

1

2

3

Balʉwa wa yɨɓa

nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ

Ɓatesalonika

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wa yɨɓa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa Tesalonika nɨmʉ. Akaʉtʉmbʉlya ɓata ɓɛyɔ Kilisito igoku ndɛkɛ mino, na ɓɛyɔ muliɓo ma ɔɓɨlɨ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana Yeso ika ndɛkɛ gɔnɨ mino. Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ka gʉɗʉ yi nɨnɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ Kilisito igoniku ndɨ, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɛ kɛgʉ ɓɛyɔ, luki limoti, lɨsyɛ li a kʉwa ɓuwobi.

Nɨɓɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ lɨsyɛ li a kʉwa ɓuwobi, ɓakapagɨgʉ ɓata kagya ligubo, ɓanaɓɨkya ɓɛ ligubo kɛgʉ na ɨzangɨya. Luki limoti, ɓagaga kalyalya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga ligubo. Kinili, Pɔlɔ ukpikilya ndɨ ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka okwononi kaɨkɔ ɓungu kyɛ alyalyɨ. Ʉɓɨkya gɔnɨ ɓɛ ɓigwinonogi na baya aka, ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓika kagya ɓʉnza aka.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1-2

Yigoku ka Yeso oɓungusya ndɛkɛ makpʉmʉka masɨ 1:3-12

Mombukwono-dosu kanigikugʉ mbɛyɨ 2:1-12

Kaigwinonogo yapʉ ka baya 2:13-17

Malʉmba na ligubo 3:1-15

Yuuso ya muliɓo 3:16-18

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ pa imoti na Silivanɔ ɨɓʉ na Timotio, tamumuusogito iɓunu ɓomomosu ɓa Kanisa ya Tesalonika. Tamukpikilyi iɓunu balʉwa yi nɨmʉ, Kanisa nɨyɔ ko Kunzi Obosu na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. 2 Obosu Kunzi na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓamuɗukilyi ɨzɨyɔ na mazɨyɔ.

Kunzi akɔtʉ ndɛkɛ ngbanga ka ɓambanzʉ

3 Ɓomika-mama, tokwononi kamigisya Kunzi ɨbɨba ɓongbinga ɓasɨ ko bulya kunu. Okwononi tagyɨ ɓɛyɔ kyɛ baya kunu akopingo, na sɨpananɨsɔ nɨsɔ ma nosu luga kunu akaidukulogo ɓɛgɛyɔ. 4 Kinili, ta na ɓugindo ko bulya kunu kambwa wa Makanisa ko Kunzi, ko bulya lɨmbɛngɨ kunu lɨnda na baya kunu gʉtʉgʉ makaigyogyiso na kalya kumbu. 5 Masɨ nɨmɔ akowonisilo ɓɛ Kunzi opungini kakɔ ngbanga ka ɓungbingbili, kyɛ yigyogyiso amuitiso ndɛkɛ ɓʉkwanana kaingyo ka Ɓʉngama kakɨ. 6 A ɓɛyɔ, Kunzi a wongbingbili. Ugyogyisa ndɛkɛ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakamugyogyiso ɓɛgɛyɔ, 7 iɓunu ɓi nɨɓɔ makaigyogyiso, amuyukumisatʉ pa imoti na iɓusu. Agya ndɛkɛ ɓɛyɔ wa Mombukwono-dosu Yeso ipupisa ndɛkɛ mino kʉgʉ wa lɨsyɛ pa imoti na ɓamalaika kakɨ ɓo ngu, 8 odoku ndɛkɛ luga wa lɨɗaɗa lo ɓuku, ugyogyisa ndɛkɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakyaga kamiba Kunzi na nɨɓɔ ɓakabaɨlyagʉ Mongoni Manza ka Mombukwono-dosu Yeso. 9 Yigyogyisa kaɓʉ ika ndɛkɛ pʉtɨkana ya ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ɓakɨnɨgʉ ndɛkɛ miso ka Mombukwono-dosu, ubisa ndɛkɛ ɓyɨ no ngu kakɨ ya ɨbɨba. 10 Ka lɨsyɛ li nɨlɔ odoku ndɛkɛ mino, ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ka mutili kakɨ, ɓabibisatʉ ndɛkɛ na nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ, nɔkʉ ʉdɨka ɓɨdɛ. Iɓunu gɔnɨ mika ndɛkɛ pa imoti na ɨɓʉ kyɛ moɓinikyononi ndɨ mongoni nɨmɔ tamʉɓɨkyaga ndɨ.

11 Kinili, tikaga ɓongbinga ɓasɨ kamʉkʉngʉlya. Takakʉnga Kunzi ambɛ amuitisi ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwononi ka ɔɓɨlɨ nɨnɔ amʉmakaga mino. Pisi ko ngu kakɨ, amusingyi kotulyoso mʉsasa kunu manza na ligubo kunu ka baya. 12 Kika ɓɛyɔ, lino ka Mombukwono-dosu Yeso avatʉ ɨbɨba, na ɨyɨ amʉpátʉ gɔnɨ ɨbɨba. Nɨyɔ yasɨ a ɨzɨyɔ ko Kunzi na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito.

2

Kambwa wa yigoku ka Mombukwono-dosu

1 Ɓamamakɨ, ka nɨlɔ ondi yigoku ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, na mʉmʉkana kusu ka kpɔlɔ kakɨ, takamʉkʉnga ambɛ: 2 mʉmbanzʉ kamʉɓɨkya ɓɛ lɨsyɛ la kigoku ka Mombukwono-dosu itulyonini, wikoni mambɛngɨ ɓɨdʉʉʉ, makoɓongonitɔgʉ. Gʉtʉgʉ ɓakika kanzɨna pisi ka ɓugyalandʉ ikanɨ pisi ka ɓomongoni ikanɨ pisi ka balʉwa ɓɛ apʉnya ku kusu, makoɓinikyononitɔgʉ. 3 Mʉmbanzʉ kamuɓonitɔgʉ gʉtʉgʉ ko pisi imoti aka. A ɓɛyɔ, kambwa lɨsyɛ li nɨlɔ kaɨtʉlyana, ɓatʉ ɓudingi ɓakya ndɛkɛ lɨkpʉmʉka ko Kunzi, kumbuso yi, Mʉgya-manyɛ nɨnɔ apʉtɨkana ndɛkɛ ka muliɓo, ipupisoku sɛ kʉwa. 4 Amʉya ndɛkɛ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓobibisaga abɛ kika nɨmɔ ko Kunzi. Ɨnda ndɛkɛ kaisopisogo ka Ndaɓʉ ko Kunzi, aɓɨkya ɓɛ ɨyɨ nɨ Kunzi*.

5 Makɛgʉ ɓata katamana ɓɛ namʉtʉmbʉlyatʉ ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, ngbingo yi nɨnɔ na ndɨ mino ku kunu? 6 Makaiba luki tino lɔ akakpɨngba Mʉgya-manyɛ yi nɨnɔ mbɨya wanʉ. Ɨyɨ odoku ndɛkɛ ko ngbingo nɨnɔ aka nɔ Kunzi abisilya ndɨ. 7 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, ɨyɨ Mʉgya-manyɛ yi nɨnɔ opungoni ndɨ ligubo kakɨ ɓɨpɛlɛ. Luki limoti, opuponoku ndɛkɛ iba mʉtʉ yi nɨnɔ akakpɨngba mbɨya-mbɨya yi nɨmʉ kɛgʉ ɓata. 8 Nɨyɔ Mʉgya-manyɛ yi nɨnɔ ipupisa ndɛkɛ, Mombukwono-dosu Yeso amwɔ ndɛkɛ na ɔhʉ wa mʉnɔkʉ aka, alumwisogo no ngu nɨyɔ ipupisoku ndɛkɛ noyu. 9 Mʉgya-manyɛ odoku ndɛkɛ no ngu ka Abɨlɨ, agya makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga dididi, mokingyosi na makpʉmʉka ma ɓɔngɔ. 10 Agya ndɛkɛ makpʉmʉka manyɛnyɛ ka ɓopisiɓi ɓayasɨ kaʉɓɔ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwononi koɓungogo. Ɓoɓunganga ndɛkɛ kyɛ ɓakabaɨlyagʉ ndɨ na kapa lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ nɨlɔ akwanana ndɨ kauhukuso. 11 Kinili, Kunzi utikilyoni kʉwa ngu ya kʉɓɔɓɔkʉ kauɓungusogo ɓɛkyɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ lɨkpʉmʉka la ɓɔngɔ. 12 Kinili, ɓʉmakyatʉ ndɛkɛ ka mʉngɨmbɔ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakya ndɨ kaɓɨnɨkyana lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, ɓanogwa magyagya ka lɨkpʉmʉka lanyɛ.

Kunzi amupunogoni ndɨ kainiso na muhukuso

13 Ɓamamakɨ, iɓusu, tokwononi kamigisya Kunzi ɨbɨba ɓongbinga ɓasɨ ko bulya kunu yi nɨɓɔ Kunzi amʉpa. A ɓɛyɔ, Kunzi amupunogoni ndɨ iɓunu katʉkya ka mʉpʉnganagɨ ma ɔɓɨlɨ kyɛ minisoni na muhukuso. Lɨmbɛngɨ-Lotu amuɓuɓisatʉ kyɛ baya kunu a ya kɨgʉmya ka lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 14 Kunzi amʉmakaga ndɨ kaika ɓɛyɔ pisi ko Mongoni Manza nɨnɔ tamʉɓɨkyaga ndɨ. Ɨyɨ apa ndɨ ɓɛ winisononi na ɨbɨba ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito.

15 Kinili ɓamamakɨ, wigwinonogoni na wikoni ɓakɨtʉlya ka mʉtʉʉ nɨmɔ tamʉpá ndɨ, iki pisi ka mʉnzɨna ɨkanɨ ka balʉwa kusu.

16 Kunzi Obosu nɨnɔ atɨpa ndɨ, na pisi ka ɨzɨyɔ kakɨ, atitumisaga mambɛngɨ ɓongbinga ɓasɨ, atɨpá mʉtamanagɨ manza. Takaʉkʉnga pa imoti na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓɨkpɛ ambɛ, 17 ɓamutumisi mambɛngɨ, ɓamʉpá ngu kagya masyɛ masɨ lɨkpʉmʉka lanza pisi ka yɨgya yanza na mʉnzɨna.

3

Pɔlɔ akakʉnga ɓɛ ɓʉlʉmbɨlyɨ

1 Ɓamamakɨ, ka muliɓo, tilumbilyoni kyɛ lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu ɨtʉlyanɨ ɓɨgala-gala ka ɓapa ɓayasɨ na avɨ ɨbɨba, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ o mino kaigyonoso ku kunu. 2 Tilumbilyoni gɔnɨ Kunzi kyɛ atɨkʉlagɨ ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ ɓanyɛ na ɓʉɗɨya. A ɓɛyɔ, kɛgʉ ɓatʉ ɓasɨ ɓɔ ɓa na baya.

3 Luki limoti, Mombukwono-dosu a mʉtʉ walɨngʉnʉ, amutumisatʉ ndɛkɛ no ngu, amuɓuulyogo ka Mʉgya-manyɛ. 4 Taɓakɨgʉmya ku kunu pisi ka Mombukwono-dosu. Ta na baya ambɛ makagya nɨlɔ tamuɓikyi na midukulogo kagya yi. 5 Mombukwono-dosu okpokyonisi mambɛngɨ kunu, mika na sɨpananɨsɔ no Kunzi, mika na aɗalʉ mʉnda mʉɗɔngɔnɨ abɛ Kilisito.

Okwononi mʉtʉ wasɨ agyɨ ligubo

6 Ɓamamakɨ, takamʉɓɨkya ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ambɛ makosyonitɔgʉ ka mʉɗɔngɔ ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓakapagɨgʉ ligubo na nɨɓɔ ɓakɛgʉ kaɓyɛ mʉtʉʉ nɨmɔ tamʉpá ndɨ. 7 Iɓunu ɓamombukwono-donu makaiba ɓɨnza ɓɛyɔ makwanano mino kaɓyɛ yɨgya kusu. A ɓɛyɔ, iɓusu takɛgʉ ndɨ ɓavivo ngbingo yi nɨnɔ tikaga ndɨ mino pa imoti na iɓunu. 8 Takɛgʉ ndɨ ɓatʉ ɓakɨkʉkʉngya luga kunu. Luki limoti, tɨkɔgɔ ndɨ ɓungu ɓɨkya, tupo ɓɨdapaɗa. Tigugubyaga ndɨ biti na lɨsyɛ kyɛ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kobinikonitɔgʉ ɓuti kusu. 9 Takwananatʉ ndɨ kamʉkʉnga ɓɛ tisingyoniku, luki limoti, takagyagɨgʉ ndɨ ɓɛyɔ, kyɛ ta ndɨ na mʉsasa ɓɛ tamʉpɨ́ likingyosi ɓɛ gyogoni abɛ iɓusu. 10 Kinili, ngbingo yi nɨnɔ tikaga ndɨ mino ku kunu, tamʉpága ndɨ mʉtʉʉ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ kakya kagya ligubo, kolyolyonitɔgʉ ɓɛgɛyɔ.»

11 Luki limoti, takaʉkana mbɨya yi nɨmʉ ɓɛ luga kunu ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓikaga payaya, ɓakapagɨgʉ ligubo, ligubo kaɓʉ kʉwa asɨ nɨ ɓanvɛnvɛ aka. 12 Takaʉkpamya inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ na kaʉpá mʉtʉʉ ko lino ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ambɛ ɓagyɨ ligubo ɓongbinga ɓasɨ, ko bulya yɨbɨnɨka ɓuti kaɓʉ ka ɓamombukwana-daɓʉ.

13 Iɓunu, ɓamamakɨ, makuponitɔgʉ kagya ɓʉnza. 14 Mʉmbanzʉ koboilyi kaɓyɛ mʉtʉʉ mi nɨma tamupɨ́ ka balʉwa yi nɨmʉ, mumiboni ɓɨnza, makasyonitɔgʉ ka mʉɗɔngɔ kyɛ ɨmʉkanɨ suni. 15 Makavonitɔgʉ sɛ abɛ mumuyoniso, luki limoti, mupóni mʉtʉʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ momonu.

Ɓʉɓʉnga na yuuso

16 Mombukwono-dosu nɨnɔ a mombukwana mazɨyɔ, amuɗukilyi mazɨyɔ ɓongbinga ɓasɨ na ka ɓopisi ɓayasɨ. Mombukwono-dosu iki pa imoti na iɓunu ɓasɨ.

17 Ɨmɨ Pɔlɔ ɓɨkpɛ nɔ namukpikilyi lɨkpʉmʉka li nɨlɨ ambɛ namumuusogito. Nobisaga maɓɔkʉ ka ɓabalʉwa kamɨ ɓasɨ ɓɛyɔ, maɓɔkʉ kamɨ nɨmɔ.

18 Ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito iki pa imoti na iɓunu ɓasɨ.

* 2:4 2:4 Wanda ka Danyɛlɛ 11:36; Ezekieli 28:2.

1 Timotio

1

2

3

4

5

6

Balʉwa wa mambwa

nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ

Timotio

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wa mambwa nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ Timotio nɨmʉ. Pɔlɔ aga ndɨ ka gʉɗʉ wa Lisitilo kaɓɨkyaga Mongoni Manza kʉ Timotio ikaga ndɨ mino. Nɨyɔ Timotio ʉkana ndɨ mʉnzɨna ka Pɔlɔ, apʉnga ndɨ kaɓɨɓya Kilisito. Ɓakpakyanaga ndɨ na ɨyɨ ɓongbinga ɓasɨ, na ɓagyaga ndɨ gɔnɨ na ɨyɨ ligubo. Nɨyɔ Pɔlɔ ʉkanaga ndɨ ɓɛ ɓakilisito ɓa gʉɗʉ yimoti ɓɛnɛ ɓakapɨlya Kilisito mʉgɔngʉ, ikanɨ lɨkpʉmʉka limoti akakɨtanaga kʉ ɓɛyɔ, atɨkaga ndɨ Timotio kaɨnda kaʉpá mʉtɨwɨ. Atɨka kʉwa ndɨ ka Ɛfɛsɔ kaɨnda kautumiso ɓakilisito ɓi nɨɓɔ kʉ ɓɛyɔ mambɛngɨ.

Balʉwa yi nɨmʉ atakanya ndɨ kʉ ɓɛyɔ. Atomosya ndɨ gɔnɨ ɓɛ uɓikyiku ɓakilisito ɓɛ ɓiɓuulyito na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakaʉpá ɓambanzʉ mʉtʉʉ di no Mongoni Manza, ʉtʉmbʉlya gɔnɨ ɓɛyɔ ɓakilisito ɓokwononi mino kaiko na yɨgya ka makanisa, na ɓɛyɔ okwononi mino ɓʉpʉnagɨ ɓatʉ ɓakamalya makanisa.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1-2

Ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ ka Ɓakilisito okwononi mino kaiko 1:3–3:13

Nɨyɔ a ndɨ yakɨsʉma ko pisi yi nɨyɔ tapʉna ndɨ 3:14–4:5

Pɔlɔ akapá Timotio mʉtʉʉ 4:6–6:21

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ, na atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito pisi ko ngu ko Kunzi Muhukuso kusu na Yeso-Kilisito nɨnɔ tobisogo mino mʉtamanagɨ. 2 Nakaukpikilyo ɨwɛ Timotio, mikamɨ walɨngʉnʉ pisi ka baya. Obosu Kunzi na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓuwonisili ɨzɨyɔ, ɓʉmɨnyɨlya kumbu, ɓʉpá mazɨyɔ.

Okwononi kaɨmɨnya na ɓowonisilo ɓa kʉɓɔɓɔkʉ

3 Wika ka Ɛfɛsɔ aka mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ nʉɓɨkya ndʉkʉ mino wa na ndʉkʉ mino kaaga ka Makedonia. Kʉ ɓɛyɔ, a na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakapá mʉtɨwɨ ma kʉɓɔɓɔkʉ, hʉɓɨkya ambɛ ɓasɨ. 4 Hʉɓɨkya ambɛ ɓasɨ kaʉkana ɓabɨbʉ ɓaya ɓɔngɔ, pa imoti na ɓabɨbʉ ɓayo puponogo ka ɓatɨtaɓʉ nɨɓayɔ kɛgʉ na muliɓo. Nɨlɔ lasɨ opupisaga ɓoɗongoso, nɨ kɛgʉ na ɨzangɨya kodukula ligubo ko Kunzi nɨnɔ apága muhukuso pisi ka baya. 5 Ɨsɨ ya mʉtʉʉ mi nɨmɔ a ɓɛ widukulogoni na sɨpananɨsɔ nɨsɔ opupaga ka lɨmbɛngɨ lanza, mika na tamanaga yanza na baya ya lɨngʉnʉ. 6 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓosoni pisi, ɓoɓungogoni kʉwa ɨɓʉ ka ɓoɗongoso ɓaya payaya aka. 7 Ɓapaga kaiko ɓowonisilo ɓa Mʉtʉʉ ka Musa, luki limoti ɓakotombisyogigʉ nɨlɔ ɓikaga kaɓɨkya ikanɨ ɓakibogigʉ makpʉmʉka mi nɨmɔ ɓikaga kaamalya mɔ.

8 A ɓɛyɔ, tibaga ambɛ Mʉtʉʉ a manza iba ɓakagya na imu ligubo ɓɛyɔ okwononi mino. 9 Tokwononi ɓata gɔnɨ kaiba ambɛ ɓakobisogigʉ mʉtʉʉ ko bulya ka ɓatʉ ɓongbingbili. Luki limoti, ɓobisogo ko bulya ka ɓagya-manyɛ, ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakʉkanagɨgʉ, ka ɓatʉ ɓʉɗɨya na ɓatʉ ɓanyɛ, ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakaɓangagɨgʉ Kunzi ikanɨ kaɓanga makpʉmʉka motu, nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ ɓabaɓʉ ikanɨ ɓamaɓʉ, ko bulya ka nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ ɓɛngɛnɨ, 10 ka ɓatʉ ɓa ɓɨlya, ka ɓalʉkʉ nɨɓɔ ɓasyɛnɛnɛgɛ luga kaɓʉ, ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉgabaga ɓɛngɛnɨ ka ɓusunzu, ka ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ, ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɔgɔ silika na ɓɔngɔ, na ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓamʉyaga mʉtʉʉ ma lɨngʉnʉ. 11 Mʉtɨwɨ mi a ka Mongoni Manza nɨmɔ Kunzi ɛpá ndɨ. Mongoni Manza mi nɨmɔ otukyoku ko Kunzi nɨnɔ wa lɨkpakpa la ɓʉnza.

Pɔlɔ akamigisya Kunzi ɨbɨba

12 Nakamigisya Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɨbɨba, ɨyɨ nɨnɔ ɛpága ngʉ ka ligubo kamɨ. Nakamigisya ɨbɨba kyɛ ɛmɨna ndɨ ɓɛ nokwononito kagya ligubo kakɨ, 13 gʉtʉgʉ ɓɛyɔ nanzɨnaga ndɨ mino yanyɛnyɛ ko bulya kakɨ, nanatʉmbwa, nanugyogyiso ɓatʉ kakɨ. Luki limoti, Kunzi ekwilyoni kumbu, kyɛ masɨ nɨmɔ nagyaga ndɨ, nagyaga ndɨ ka ɓungingi kyɛ nakɛgʉ ndɨ mubaya. 14 Mombukwono-dosu ewonisiloni ndɨ ɨzɨyɔ yidingi, niniso na baya na sɨpananɨsɔ nɨsɔ otukyoku pisi ka matɨkana na Yeso-Kilisito. 15 Lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ nɨlɔ okwononi ɓɛ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓaɓɨnɨkyanɨ nɨlɨ: Yeso-Kilisito odoku ndɨ ka ɔɓɨlɨ kauhukusogo ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ. Ɨmɨ na mʉtʉ wa ɓʉnyɛ kaʉmaga ɓatʉ ɓasɨ luga kaɓʉ, 16 luki limoti Kunzi ɛmɨnyɨlya ndɨ kumbu. Kʉwa wa gʉ wa, Yeso-Kilisito owonisila ndɨ lɨmbɛngɨ lɨnda ko bulya kamɨ, ɨmɨ mʉtʉ wa ɓʉnyɛ kʉgbɛ. A likingyosi ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓabaɨlya ndɛkɛ, ɓinisa na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 17 Tapíni Ngama wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ɨbɨba, tabibiso ɓongbinga ɓasɨ, ɨyɨ Kunzi nɨnɔ a mʉkaka, nɨnɔ kokwogigʉ na nɨnɔ takamɨnagɨgʉ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

18 Timotio mikamɨ, nakaʉpá mʉtʉʉ mi nɨma mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉnzɨna ma ɓugyalandʉ a ndɨ mino ko bulya kakʉ. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ lɔ ʉpá ngʉ ya kʉlanana lʉnga lanza. 19 Ɓuulyaga baya kakʉ na tamanaga yanza. Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓosoni tamanaga yanza kadwɛ kʉ kwa kʉ baya kaɓʉ oɓungogoni mino. 20 Imeneo ɨɓʉ na Alesandulia ɓa luga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. Nʉsa kʉwa ka maɓɔkʉ ka Abɨlɨ* kyɛ ɓakibonononito ɓata katʉmbwa lino ko Kunzi.

2

Mʉtʉʉ ko bulya malʉmba

1 Kambwa wa lɨkpʉmʉka lasɨ, nakamʉɓɨkya ambɛ windoni ko Kunzi na mokungoni, na malʉmba, na yɨtatanaga na mamigisya ɨbɨba ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ. 2 Okwononi kaʉlʉmbɨlya ɓangama na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ka ɓapa ɓayakpʉkpʉ iba tiki ɓɨnza, ɓipisiii, tika na yɨgya yanza, ɓakigwinonogo ɓɨnza no Kunzi. 3 Lɨkpʉmʉka nɨlɔ a lanza na liɓosilo Kunzi, Muhukuso kusu, 4 nɨnɔ apaga ɓɛ ɓambanzʉ ɓasɨ ɓinisoni na muhukuso, ɓibo lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 5 A ɓɛyɔ, Kunzi a ɓemoti aka, nɨnɔ obiso yʉkanana lugo ko Kunzi na ɓambanzʉ a ɓemoti. Mʉtʉ yi, nɨ Yeso-Kilisito. 6 Ɨpá ndɨ nɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi abɛ mʉkalya kaʉkʉlaga ɓatʉ ɓasɨ. Agya ndɨ ɓɛyɔ wa ngbingo ɨtʉlyana ndɨ mino kowonisila ɓɛ Kunzi apaga ɓɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓinisoni na muhukuso. 7 Kinili ɓebisa ndɨ mino mʉkʉkʉwa na atʉtʉmbwa kauwonisilo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda lɨkpʉmʉka la baya na la lɨngʉnʉ. Nakɛgʉ kaɓɨkya ɓɔngɔ, nakaɓɨkya lɨngʉnʉ aka.

Yɨgya ka ɓalʉkʉ na ɓoko

8 Nakapa nɛkɨ ambɛ ka ɓapa ɓayasɨ, ɓalʉkʉ ɓalʉmbagɨ kanɨ ɓononini maɓɔkʉ motu kʉgʉ, nɨ ɓakɛgʉ na ɗɨya nɨ ɓakɛgʉ kasaana. 9 Na gɔnɨ, nakapa ambɛ ɓoko ɓimokisyogi ɓɛyɔ okwononi mino, kanɨ kɛgʉ na yiwonisilo ikanɨ kagya kʉwa kʉgbɛ. Ɓakilukisonitɔgʉ tukatʉ tɨmbanga, ɓakimokisyonitɔgʉ makpʉmʉka ma ɔlɔ ikanɨ kaibongiso makpʉmʉka ko singasʉ, ikanɨ kaimokisyo ɓotu ɓaya lɨgabʉ lapʉ kʉgbɛ, 10 luki limoti, ɓiki na yɨgyɨgyɨlya yanza ɓɛyɔ okwononi mino ko ɓoko nɨɓɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɓaɓangaga Kunzi. 11 Ɓoko ɓokwononi kaʉkana mʉtɨwɨ kanɨ ɓaɓʉdakyana ɓiwo, na lɨmbɛngɨ la kisiso. 12 Nakakpomyigʉ ɨmɨ muko kapá mʉtɨwɨ, ikanɨ kaiko kʉgʉ ka mʉlʉkʉ, luki limoti, iki ɨyɨ mʉdaka ɓiwo. 13 A ɓɛyɔ, ɓapʉnga mbɛyɨ ndɨ kagya Adamʉ, kʉwa wa Ɛva. 14 Kɛgʉ Adamʉ nɔ ɓaɓɔ ndɨ, luki limoti muko nɔ ɓaɓɔ ndɨ, oɓuna mʉtʉʉ ko Kunzi. 15 Luki limoti, muko inisa ndɛkɛ na muhukuso pisi kaɓʉkʉtaga, kiko sɛ kanɨ igwinonogini ka baya, ka sɨpananɨsɔ, ka yiɓuɓiso na kaika ɓitombiii.

3

Ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwononi kaamalya kanisa

1 Lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, a la lɨngʉnʉ: mʉmbanzʉ kapa kaamalya ligubo la kanisa, iba opo ligubo lanza. 2 Okwononi nɛkɨ ɓɛ mʉtʉ wa kamalya kanisa iki mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ na ɨɓɔ gʉtʉgʉ imoti aka. Okwononi ɓɛ iki na muko ɓemoti aka, iki mʉtʉ wa kiginyilyo, iki mʉtʉ mutombisya lɨkpʉmʉka na mʉtʉ nɨnɔ okwononi, iki mʉtʉ wa kʉtɨlya ɓobiko na mʉtʉ wakiba kapá mʉtʉʉ. 3 Kikonito adangbala wa makana, ikanɨ mʉtʉ wa ɓonduyi, luki limoti iki mʉtʉ wo tombii, na wa mazɨyɔ. Kikonito mʉtʉ wa mʉsasa mo ɓuyi. 4 Okwononi kaiko mʉtʉ wa kamalya ndaɓʉ kakɨ ɓɨnza, anʉtɨwa ɓomikakɨ, iba ɓiki ɓomiki ɓakʉkana na nɨɓɔ ɓa ɨbɨba. 5 A ɓɛyɔ, mʉtʉ kibi kaamalya ndaɓʉ kakɨ ka mombukwana-dakɨ, oɓuulyaga kʉwa kanisa ko Kunzi lɨkɨ? 6 Kokwononigʉ kaika mʉtʉ wambɨya ka baya, kyɛ lɨmbɛngɨ la ɓugindo kamingyoni, ogulya ka mʉngɨmbɔ ɓɛyɔ mumuyoniso ogulya ndɨ mino. 7 Okwononi gɔnɨ ɓɛ iki mʉtʉ nɨnɔ ɓatʉ ɓa kunzi ɓika kanzɨna yanzanza ko bulya kakɨ iba ɓakaminonito ɓɨdɛ, igwinono ka kpaka ka mumuyoniso.

Ɓɛyɔ ɓadiakɛlɛ ɓokwononi mino kaiko

8 Ɓadiakɛlɛ ɓokwononi gɔnɨ kaiko ɓatʉ ɓa ɨbɨba na nɨɓɔ ɓalɨngʉnʉ. Ɓokokwononigʉ kaiko ɓadangbala ɓa makana ikanɨ kakɨsa ɓuyi ko pisi yanyɛ. 9 Okwononi ɓiki ɓakigwinonogo ka baya ya lɨngʉnʉ nɨlɔ inisa pa imoti na tamanaga yanza. 10 Okwononi kaʉndɨlya, kika kanɨ ɓakinisigʉ na ɨɓɔ, ɓakwanana kagya ligubo la ɓʉdiakɛlɛ. 11 Ɓoko kaɓʉ ɓokwononi kaiko ɓatʉ ɓa ɨbɨba, ɓakikonito ɓatʉ ɓakudwonoso ɓambanzʉ ko pisi ya ɓalʉmɨ, luki limoti ɓiki ɓatʉ ɓa kiginyilyo na ɓatʉ ɓa ɓungbingbili ka ɓopisi ɓayasɨ. 12 Okwononi ɓɛ diakɛlɛ iki na muko ɓemoti aka, ika mʉtʉ wa kʉmamalya ɓomikakɨ ɓɨnza na ndaɓʉ kakɨ yasɨ. 13 Ɓadiakɛlɛ nɨɓɔ ɓagyaga ligubo kaɓʉ ɓɨnza, ɓa na ɨbɨba, ɓakwanana kaɓɨkyaga lɨmbɛngɨ ɓɨdɛɛɛ mongoni ma baya nɨmɔ tamatɨkana mino na Yeso-Kilisito.

Dikiɗi nɨyɔ Kunzi atiwonisilo

14 Nukpikilyi moɓiso mi nɨma kanɨ na na mʉtamanagɨ kaɨnda ɓɨkwa kaʉnda. 15 Luki limoti, nakolipyo kodoku, balʉwa yi nɨmʉ kʉwa nɔ owonisila ɓɛyɔ wokwononi mino kaiko luga wa lɨvananza ko Kunzi, isi yi ɓɛ kanisa ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ. Iyu yɔ a lɨdʉlʉ na muɓumbe ma lɨngʉnʉ. 16 A ɓɛyɔ, dikiɗi ya baya kusu a yidingi:

Ipupisoku ndɨ abɛ mikya-ɓambanzʉ.

Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓɨkya ndɨ ko bulya kakɨ ɓɛ a mʉtʉ wongbingbili.

Ɓamalaika ɓamɨna ndɨ.

Ɓaɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka kakɨ ka ɓɛvananza ɓayasɨ.

Ɓaɓɨnɨkyana ndɨ ka ɓapa ɓayasɨ ka ɔɓɨlɨ.

Ɓaɗokisa kʉwa ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ ka ɨbɨba.

4

Mʉtʉʉ ma kʉɓɔɓɔkʉ

1 Lɨmbɛngɨ-Lotu akaɓɨkya ɓɨngbanganya ɓɛ ko ngbingo wa mupipilo, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasaga ndɛkɛ baya kaɓyɛ lɨkpʉmʉka la kʉɓɔɓɔkʉ na mʉtɨwɨ ma lɨbɨlɨ. 2 Ɓatʉ ɓa ɓokoli na ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓʉɓɔɓɔgɔtʉ ndɛkɛ. Mambɛngɨ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ okwoni abɛ ɓakabʉsya ndɨ na ngwɛyɨ nɨyɔ angbamyaga no ɓuku ɓɨngbʉ. 3 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓatɨwaga ɓɛ kokwononigʉ kavanana ikanɨ kalya malɨlɨ magɔgɔ. Luki limoti, Kunzi agya ndɨ malɨlɨ nɨmɔ ɓɛ kyɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya, ɓibo lɨngʉnʉ, ɓalyagɨ kanɨ ɓamigisilyini ɨbɨba. 4 Wɨna sɛ, masɨ nɨmɔ Kunzi agya ndɨ a manza, kɛgʉ na nɨlɔ okwononi kakya, luki limoti okwononi kamigisilya Kunzi ɨbɨba kambwa kalya. 5 A ɓɛyɔ, lɨkpʉmʉka ko Kunzi na malʉmba oitisaga luki lasɨ lanza kambwa ko Kunzi.

Mʉgya-ligubo wanza ka Yeso-Kilisito

6 Wakuzukilyogo ɓomomosu lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓɨngbanganya, wika mʉgya-ligubo wanza ka Yeso-Kilisito. Ko pisi yi nɨyɔ, wowonisila ɓɛ wakokwiso lɨmbɛngɨ kakʉ na lɨkpʉmʉka la baya na mʉtɨwɨ ma lɨngʉnʉ nɨmɔ ʉkana ndɨ. 7 Luki limoti, kyatʉ ɓabɨbʉ ɓayagbalɨ nɨɓayɔ kɛgʉ kaɓyɛnɛnɛ na baya. Gya yapʉ kaika wakigwinonogo no Kunzi. 8 Ɓazʉna ɓayapʉpʉ a na ɨzangɨya yɨkɛɗɛ. Wɨna sɛ, kaigwinonogo no Kunzi a na ɨzangɨya ka ɓopisi ɓayasɨ kyɛ apága mʉtamanagɨ ka ɔɓɨlɨ wambɨya wanʉ, atɨwanyaga nɨnɔ akodoku. 9 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a la lɨngʉnʉ, nɨlɔ okwononi ɓɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓaɓɨnɨkyanɨ. 10 A ɓɛyɔ, takiko kaigyogyiso na kaʉlanana, a asɨ kyɛ tobisoni mʉtamanagɨ kusu ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ, ninɔ a Muhukuso ka ɓatʉ ɓasɨ, kʉgbɛ ka nɨɓɔ ɓabaɨlya.

11 Ɓɨkyaga, wapá mʉtɨwɨ ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. 12 Mʉmbanzʉ kundungulyogonito ɓɛ kyɛ wa miki. Luki limoti, wika likingyosi lanza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa baya, iki ko pisi ya mʉnzɨna, iki ko pisi ya yɨgya, iki ko pisi ya sɨpananɨsɔ, iki ko pisi ya baya ikanɨ ko pisi ya ɔɓɨlɨ wanza. 13 Hʉtangʉlyaga ɓambanzʉ Moɓiso, hʉtɨwa, huwonisilo, kadwɛ kʉ kwakʉ nodoku ɓanʉ mino. 14 Wakoɓusolonitɔgʉ apɛpɛ wa Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨnɔ a kʉsɔ kakʉ. Winisana ndɨ na ɨyɨ wa ɓogyalandʉ ɓanzɨna ndɨ mino na wa ɓambɔkʉ ɓubisilya ndɨ mino maɓɔkʉ. 15 Bisatʉ lɨmbɛngɨ ka lɨkpʉmʉka nɨlɔ, wɨpá mino, iba ɓatʉ ɓasɨ ɓɨnɨ ɓɛyɔ wo mino kaidukulogo. 16 Wɨmɨnyatʉ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi, wɨmɨnya gɔnɨ ka mʉtɨwɨ kakʉ. Wigwinanagatʉ na imu ɓɨnza. Wakagya ɓɛyɔ, ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi winisa na muhukuso, uhukuso gɔnɨ nɨɓɔ ɓika kaʉmʉkana.

5

Mʉtɨwɨ ka nɨɓɔ ɓabaya

1 Wakayoyisonitɔgʉ mbɔkʉ-mbɔkʉ no ɓou, luki limoti mʉtɨwa ɓɨwɛsɛɛ abɛ abakʉ. Hʉtɨwa ɓomikya-ɓawanza abɛ ɓamamakʉ, 2 ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ abɛ ɓamakʉ, ɓomikya-ɓasɨka abɛ ɓasalɨ kakʉ, pisi ka ɔɓɨlɨ wanza.

3 Hubibiso ɓowoko ɓoko ɓi nɨɓɔ ɓa kɛgʉ na mʉmbanzʉ. 4 Luki limoti, woko kika na ɓomiki ikanɨ ɓomiko-mikakɨ, okwononi mbɛyɨ ɓɛ ɓowonisili baya kaɓʉ ka lɨvananza kaɓʉ ɓɨkpɛ. Ɓumigisya ɓaɓʉkʉta-kaɓʉ na ɓatɨtaɓʉ ɓʉnza nɨɓɔ ɓʉgyɨlya ndɨ kyɛ Kunzi apaga ɓɛyɔ. 5 Woko walɨngʉnʉ nɨnɔ kɛgʉ na mʉmbanzʉ, obisaga tamanaga kakɨ ko Kunzi. Biti na lɨsyɛ ikaga kalʉmba, anobiso yangya kakɨ ko Kunzi. 6 Luki limoti, woko nɨnɔ wa mʉsasa manyɛ ɓikpo, ikaga nɨ okwoni ndɨ ɨyɨ gʉtʉgʉ kanɨ a mbɛyɨ muɓisi aka. 7 Lɨkpʉmʉka nɨlɔ wokwononi kauzukilyogo ɓowoko nɨlɔ, iba ɓakikonito na ɓɛɓɔ. 8 Mʉmbanzʉ kumumuli ɓava-kʉkakɨ, na kʉgbɛ nɨɓɔ ɓa lɨvananza kakɨ ɓɨkpɛ, iba osini baya kakɨ. Mʉtʉ nɨnɔ a wanyɛ kʉgbɛ kakɨtaga nɨnɔ kanoboilyigʉ.

9 Wakapa kava mʉmbanzʉ abɛ woko, okwononi iki na ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya (60). Okwononi gɔnɨ iki mʉtʉ yi nɨnɔ avanana ndɨ na mʉlʉkʉ ɓemoti aka. 10 Okwononi ɓɛ ɓamibitɔ gɔnɨ ko pisi ya yɨgyɨgyɨlya kakɨ yanza. Okwononi ɓɛ iki mʉtʉ nɨnɔ ukwisa ndɨ ɓomikakɨ ɓɨnza, nɨnɔ ʉtɨlyaga ndɨ ɓobiko, nɨnɔ ʉsʉkʉsaga ndɨ ɓatʉ ko Kunzi magʉ*, nɨnɔ usingyaga ndɨ ɓatʉ ɓa kigyogyiso, na nɨnɔ agyaga ndɨ ɓʉnza ka ɓopisi dididi.

11 Luki limoti, wakukpikonito ɓowoko nɨɓɔ ɓa mbɛyɨ ɓasɨka aka kyɛ mʉsasa mʉvanana kʉgya, ɓapá Kilisito mʉgɔngʉ, 12 ɓɨmakya ka mʉngɨmbɔ kyɛ ika kanɨ ɓaɓunini agʉmɛ nɨnɔ ɓagyilya ndɨ ka mambwa. 13 Yɛkɨ ɓakikogigʉ na tʉmatʉ tɨgya, ligubo kaɓʉ kʉwa asɨ kaamama aka ɓɨgbagba gba ko bomiso ɓaya ɓandaɓʉ. Na ɓata, ɓikaga ɓatʉ ɓa ɓalʉmɨ, ɓanogulyo ka makpʉmʉka gbalɨ na kanzɨna nɨlɔ kokwononigʉ. 14 Kinili, nakapa ambɛ ɓowoko nɨɓɔ ɓa mbɛyɨ ɓasɨka ɓavananɨ, ɓaɓʉkʉtɨ, ɓamʉmʉla ɓandaɓʉ kaɓʉ, iba ɓomuyoniso ɓakinonito no pisi nɨyɔ ɓatigwi mino na ɨɓɔ. 15 A ɓɛyɔ, ɓowoko ɓagɔgɔ ɓogwini ɓi, ɓaga kaɓɨɓya Abɨlɨ. 16 Luki limoti, mʉtʉ ko Kunzi muko yi kika na ɓowoko ka lɨvananza kakɨ, okwononi abɨnɨkɨ ɓuti kaɓʉ. Kʉwa wa gɔ wa, kanisa akwanana kaʉbɨnɨka ɓowoko nɨɓɔ aka ɓɔ ɓa kɛgʉ na ɓambanzʉ, kanɨ kikigʉ kʉwa na ɓuti kʉgbɛ.

17 Ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓa kanisa nɨɓɔ ɓagyaga ligubo kaɓʉ ɓɨnza, ɓokwononi kaiko na mʉkalya nganga yɨɓa, kʉgbɛ ka nɨɓɔ ɓaɓɨkyaga Mongoni Manza, ɓanatɨwa. 18 A ɓɛyɔ, Moɓiso Motu akaɓɨkya ɓɛ: «Wakakondilonitɔgʉ ngɔmbɛ mʉnɔkʉ kanɨ anatikila nganʉ†.» Aɓɨkya gɔnɨ ɓɛ: «Mʉgya-ligubo okwononi na mʉkalya* kakɨ.» 19 Ɓakasʉngʉlya mbɔkʉ-mbɔkʉ wa kanisa, wakoboilyonitɔgʉ mbɛyɨ kiki asɨ ka mʉnɔkʉ ka ɓadɛmʉ ɓaɓa aka ikanɨ ɓasaa. 20 Huyoyiso nɨɓɔ ɓakagya ɓʉnyɛ ko misa ka ɓambanzʉ iba ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓaɓangɨtɔ gɔnɨ. 21 Nakaʉɓɨkya kambwa ko Kunzi, kambwa ka Yeso-Kilisito na ɓamalaika ɓotu, ambɛ gwi mʉtʉʉ nɨmɔ kanɨ wakakugʉ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka na mʉlɨlɨ. 22 Wakikonitɔgʉ ɓɨgala-gala kabisilya mʉmbanzʉ maɓɔkʉ kapa ligubo ka kanisa. Wakomotikononito gɔnɨ na ɓambanzʉ ka ɓʉnyɛ kaɓʉ. Wiɓuulya kʉgbɛ ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi.

23 Ko bulya yigomisaga kakʉ ya mʉma, na ko bulya ɓʉpɔ ɓa nzʉyɨ kakʉ, wakomwogɔnitɔgʉ asɨ liɓo aka, luki limoti mwagatʉ gɔnɨ mino ɨkya vinya. 24 Ɓʉnyɛ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ inisaga ɓɨngbanganya kanɨ ɓakanakugʉ ngbanga. Luki limoti, nɨɓɔ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ ipupisaga kumbuso. 25 A ɓɛgɛyɔ, yɨgya yanza inisogo ɓɨngbanganya, gʉtʉgʉ nɨyɔ kinisogigʉ ɓɨkwa kakwananɨgʉ kaiko yakɨsʉma.

6

1 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ɓosunzu ɓokwononi kaʉɓanga ɓamombukwana-daɓʉ kʉgbɛ iba ɓakosikogonitɔgʉ lino ko Kunzi na kaɨna mʉtɨwɨ kusu ɓɨdɛ. 2 Nɨɓɔ ɓamombukwana-daɓʉ ɓa kʉsɔ wa baya, ɓakuminonito ɓɨdɛ kyɛ ɓa ɓamamaɓʉ ka baya. Luki limoti, ɓokwononi kaugugubya ɓɨnza kʉgbɛ kyɛ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi nɨɓɔ ɓinisanaga na ɨzangɨya kaɓʉ ɓɔ, ɓa ɓatʉ ɓa baya nɨɓɔ Kunzi ʉpaga.

Nɨlɔ wokwononi kaʉtɨwa na kaʉɓɨkya ɓambanzʉ ilu nɨlɔ.

Mʉtɨwɨ ma kʉɓɔɓɔkʉ na ɨzangɨya ya lɨngʉnʉ

3 Mʉmbanzʉ kapá mʉtʉʉ modi, kanɨ kɛgʉ kaɓɨnɨkyana lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, ikanɨ mʉtʉʉ nɨmɔ akaɓyɛnɛnɛ na baya kusu, 4 mʉtʉ yi nɨnɔ a na lɨmbɛngɨ lidingi na kibigʉ luki. Mʉsasa ma ɓoɗongoso na mosooni ko bulya isi yo mino, a kʉsɔ kakɨ abɛ koloɓu. Lɨkpʉmʉka nɨlɔ apága kʉwa imi, mosooni, mosikoni, tamanaga yanyɛ, 5 na ɓoɗongoso kanɨ kɛgʉ na muliɓo na ɓatʉ nɨɓɔ yimibo kaɓʉ adangbɨkana, ɓaɓʉsala lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. Ɓasɨmaga ɓɛ kabaya Kunzi a pisi ya kinisono na lɨngama.

6 A lɨngʉnʉ ɓɛ kabaya Kunzi a ɨzangɨya yidingi kika kanɨ wa na ɨgyagya na nɨlɔ wa nolu. 7 A ɓɛyɔ, takodokugʉ ndɨ no luki kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ, takɨgɨgʉ ndɛkɛ nolu ɓɛgɛyɔ. 8 Kinili, takika na malɨlɨ na ɓotu, a ɓɨnza. 9 Luki limoti, nɨɓɔ ɓapaga kaiko na lɨngama ɓogulyaga ka kʉɓɔɓɔkʉ, ɓigwinono ka kpaka pisi ka mʉsasa dididi ma ɓungingi na manyɛnyɛ nɨmɔ uɓungusogo ɓambanzʉ, ʉpʉta. 10 A ɓɛyɔ, mʉsasa mo ɓuyi a litino la mʉgbɛ ɓa ɓʉnyɛ dididi. Ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa ndɨ na inguo ya mʉsasa mɨ nɨmɔ ɓogwoni ndɨ ka baya, ɓogulya ka yigyogyiso yakpʉ.

Mʉtʉʉ ma muliɓo

11 Luki limoti, ɨwɛ mʉtʉ ko Kunzi, nyɨkatʉ makpʉmʉka nɨmɔ. Kɨsa ɓungbingbili, wigwinonogo no Kunzi, na baya, na sɨpananɨsɔ, na lɨmbɛngɨ lɨnda na ɓʉwɛsɛɛ. 12 Hʉlanana lʉnga lanza ko bulya ya baya, wigwinonogo na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ kyɛ Kunzi ʉmaka ndɨ ko bulya yi, ngbingo yi nɨnɔ wozukaga ndɨ mino lɨkpʉmʉka la baya kakʉ ko misa ka ɓatʉ ɓudingi. 13 Nakaʉɓɨkya lɨkpʉmʉka li nɨlɨ ko misa ko Kunzi nɨnɔ apága ɔɓɨlɨ ka makpʉmʉka masɨ, na kambwa ka Yeso-Kilisito nɨnɔ ozukaga ndɨ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ kambwa ka Pɔsɔ Pilatʉ ɓɛ: 14 Ɓuulyaga mʉtʉʉ nɨmɔ ɓʉpá ndɨ, wika ɓitu kanɨ wa kɛgʉ na ɓɛɓɔ kadwɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito opuponoku ndɛkɛ mino. 15 Opuponoku ndɛkɛ ko ngbingo yi nɨnɔ Kunzi oɓungusyaga ndɨ. A Kunzi nɨnɔ Mombukwana ngu, a ɓemoti aka, a lɨkpakpa la ɓʉnza, a Ngama ka Ɓangama, a Mbʉkwono ka ɓamombukwono-dosu. 16 Kokwogigʉ ɨyɨ, ikaga ka ɓʉngbanganya nɨɓɔ mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kakpʉɗa. Kɛgʉ na mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ aminoni, kɛgʉ gɔnɨ na mʉtʉ nɨnɔ akwanana kamɨna. Ɨbɨba kʉ kakɨ no ngu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

Mʉtʉʉ ka ɓatʉ ɓa lɨngama

17 Hʉɓɨkya nɨɓɔ ɓa na lɨngama ka ɔɓɨlɨ wa mbɨya-mbɨya wanʉ ambɛ kupónitɔgʉ ɓugindo. Ɓakobisonito mʉtamanagɨ kaɓʉ ka mukumbo nɨmana mʉpʉtɨkana ma. Luki limoti, ɓɨgʉmyɨ ko Kunzi nɨnɔ atɨpága makpʉmʉka masɨ mudingi ɓɛ kyɛ togwi nomu magyagya. 18 Hʉɓɨkya ambɛ ɓiki kagya ɓʉnza, ɓiki ɓatʉ ɓa lɨngama pisi ka yɨgyɨgyɨlya yanzanza, ɓanatʉngbʉlana na lɨmbɛngɨ lanza, ɓanʉpápa gɔnɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ. 19 Ɓakagya ɓɛyɔ, ɓibisilyo ndɛkɛ alɔngɔ wanza na nɨnɔ kapʉtɨkanɨgʉ ko bulya lɨsyɛ nɨlɔ akodoku iba ɓinisi ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ.

Lɨkpʉmʉka la muliɓo

20 Ɨwɛ Timotio, ɓuulyogo lɨkpʉmʉka nɨlɔ winisa nolu ɓɨnza. Wasa ɓoɗongoso ɓaya payaya nɨɓayɔ kɛgʉ na ɨzangɨya ko pisi ya baya. Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨmaga ɓɛ a yimibo ambɛ kanɨ a kʉɓɔɓɔkʉ. 21 Ko bulya yimibo yi nɨyɔ aka yɔ, baya ka ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓi nɨɓɔ odongbikononi.

Ɨzɨyɔ ko Kunzi iki pa imoti na iɓunu.

* 1:20 1:20 nʉsa kʉwa ka maɓɔkʉ ka Abɨlɨ: wanda mʉtʉmbʉlagɨ ka 1 Ɓakol. 5:5.

* 5:10 5:10 ʉsʉkʉsaga ndɨ ɓatʉ ko Kunzi magʉ: Wanda gɔnɨ Luka 7:44ɓatɨlyaga ndɨ mubiko ɓɛyɔ.

† 5:18 5:18 anatikila nganʉ: Wanda ka 1 Ɓakolito 9:9na mʉtʉmbʉlagɨ mi.

* 5:18 5:18 Wanda ka Yɨgɨlya 25:4; 1 Ɓakolito 9:9; Matayɔ 10:10; Luka 10:7.

2 Timotio

1

2

3

4

Balʉwa wa yɨɓa

nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ

Timotio

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wa yɨɓa nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ Timotio nɨmʉ. Akpika ndɨ kanɨ a ka bɔlɔkɔ ka Lʉma. Ɓawai-dakɨ ɓasɨ ɓapɨkɨta ndɨ, ɓasa ɓɨyatʉlʉ. Luka nɨnɔ mʉnganga aka nɔ kasagʉ ndɨ. Pɔlɔ iba ndɨ ɓɛ ngbingo kakɨ itulyonini, otigoli kʉwa kukwakʉ aka. Kinili, akpikilya kʉwa ndɨ Timotio kapá mʉtɨwɨ, kyɛ ava ndɨ abɛ mikakɨ ɓɨkpɛ.

Balʉwa yi nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ wa muliɓo nɨmʉ. Akpɨkilya ndɨ kʉsɔ yi ɓɛ igwinonogi yapʉ ka baya abɛ ɨyɨ, iki na lɨmbɛngɨ lɨnda kaɓɨkyaga Lɨkpʉmʉka ka Yeso, gʉtʉgʉ ɓakiko kagyagya. Iki gɔnɨ kaɨmɨnya na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ kaɓyɛ ɓɛyɔ Mongoni Manza aɓɨkyaga mino. Pɔlɔ omotiloku ɓɛ ʉlananatʉ ndɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ lʉnga, lʉnga lanza, a kʉwa ɓuwobi kaɨnda ka Mombukwono-dosu. Opipiloku ɓɛ Mukilisito wasɨ okwononi kagya ɓɛyɔ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1-2

Pɔlɔ akapá Timotio mʉtʉʉ 1:3-18

Ɓɛyɔ mʉmbanzʉ okwononi mino kaiko sʉda wanza ka Kilisito 2:1-26

Ɓambanzʉ ɓika ndɛkɛ ɓʉnɨ ka masyɛ ma muliɓo 3:1-9

Kaigwinonogo yapʉ ka baya 3:10–4:8

Yɨtangʉla, na yuuso ya muliɓo 4:9-22

1

1 Ɨmɨ Pɔlɔ, na atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito pisi ka sɨpananɨsɔ ko Kunzi. Ɛtɨka kaɓɨkyaga mongoni ma agʉmɛ wo ɔɓɨlɨ nɨnɔ ta na ɨyɨ pisi ka matɨkana na Yeso-Kilisito. 2 Nakaukpikilyo ɨwɛ Timotio, mikamɨ mʉpaka. Obosu Kunzi na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓuɗukilyi ɨzɨyɔ, ɓʉmɨnyɨlya kumbu, ɓʉpá mazɨyɔ.

Pɔlɔ akamigisya Kunzi ɨbɨba

3 Namigisyaga Kunzi nɨnɔ nakagugubyo ɨbɨba na lɨmbɛngɨ lanza ɓɛyɔ ɓatɨtɛ ɓagyaga ndɨ mino. Biti na lɨsyɛ, namigisyaga Kunzi ɨbɨba ɓɛyɔ nʉtamanaga mino ɓongbinga ɓasɨ ka malʉmba kamɨ. 4 Nɨyɔ natamanaga ɓɛyɔ uɗukusaga ndɨ mino ɓamomiso-miso, nogwa mʉsasa ambɛ nʉmɨnɨ iba lɨmbɛngɨ kamɨ otumi na magyagya. 5 Natamanagatʉ gɔnɨ baya kakʉ nɨyɔ ya lɨngʉnʉ, baya nɨyɔ ka tɨtakʉ mukoyi ɓɛyɔ ka Loisi, na nɨyɔ ka amakʉ ɓɛyɔ ka Euniki. Nakaiba ɓɨnza ambɛ a gɔnɨ kʉsɔ kakʉ. 6 Kinili, nakautomosya ambɛ wakozunonito na apɛpɛ nɨnɔ Kunzi ʉpá ndɨ ka lɨsyɛ nɨlɔ nubisilya ndɨ mino maɓɔkʉ. 7 A ɓɛyɔ, Kunzi katɨpágʉ lɨmbɛngɨ la kʉɓangakʉ. Luki limoti, Lɨmbɛngɨ nɨlɔ atɨpága ngu, sɨpananɨsɔ na lɨmbɛngɨ lo tombiii. 8 Wakikonito nɛkɨ no suni kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko bulya ka Mombukwono-dosu. Wakikonito gɔnɨ no suni ko bulya kamɨ nɨnɔ na ka bɔlɔkɔ ko bulya kakɨ. Luki limoti, baya kayigyogyiso pa imoti na ɨmɨ ko bulya Mongoni Manza kaɓyɛnɛnɛ no ngu nɨyɔ Kunzi ʉpá. 9 Ɨyɨ nɔ atɨpá muhukuso, atɨmaka kaika ɓatʉ kakɨ. Kɛgʉ ko bulya yɨgya yanza kusu, luki limoti, a ko bulya nɨyɔ osisilya ndɨ mino ɓɛyɔ na katiwonisilo ɨzɨyɔ kakɨ. Atɨpá ndɨ ɨzɨyɔ yi nɨyɔ ko pisi ka Yeso-Kilisito kambwa kagya ɔɓɨlɨ. 10 Luki limoti, ɨzɨyɔ yi nɨyɔ inisa kʉwa mbɨya wanʉ wa Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito odoku mino. Ɨyɨ nɨnɔ aɗɨtaga ngu ya kukwakʉ na katiwonisilo ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ko pisi ya Mongoni Manza.

11 Kunzi ɛtwa kaɓɨkyaga Mongoni Manza abɛ atʉtʉmbwa na muwonisilo. 12 Nakayigyogyiso ko bulya yi nɨyɔ. Luki limoti, na kɛgʉ mino no suni kyɛ nakaiba ambɛ nɨgʉmya ka wanɨ. Nakaiba ɓɨnza ambɛ a no ngu koɓuulyogo nɨlɔ ɛpá ndɨ kadwɛ ka lɨsyɛ la mupipilo. 13 Wiko kaɓyɛ likingyosi la mʉnzɨna ma lɨngʉnʉ nɨmɔ nuwonisilo. Wigwinonogo na baya na sɨpananɨsɔ nɨsɔ tamatɨkana mino na Yeso-Kilisito. 14 Ɓuulyogo ɓɨnza ko pisi yo ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ a kʉsɔ kakʉ, mʉtʉʉ manza nɨmɔ ɓʉpá ndɨ.

15 Ɓɛgɛyɔ wo mino kaiba, ɓatʉ ɓasɨ ɓa iwili ya Azia ɓesini ɓi. Figɛlɔ na Ɛlɨmɔgɛnɛ ɓa luga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ gɔnɨ ɓɔ. 16 Mombukwono-dosu okwilyi lɨvananza ka Ɔnɛsifɔlɔ kumbu. A ɓɛyɔ, odogoku ɓi ɓongbinga ɓasɨ ketumiso lɨmbɛngɨ, kanɨ kɛgʉ no suni kodoku kɛnda kʉnʉ ka bɔlɔkɔ. 17 Nɨyɔ osiloku ka Lʉma, ɛkɨsa na kɛkɛlɛ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɛmɨna ndɨ mino. 18 Mombukwono-dosu Yeso aminisitɔ ndɛkɛ ɓʉnza ko Kunzi ka lɨsyɛ la mupipilo. Iyo, wakaiba ɓɨnza masɨ nɨmɔ ɛgyɨlya ndɨ ka Ɛfɛsɔ.

2

Sʉda wanza ka Yeso-Kilisito

1 Ɨwɛ mikamɨ, kɨsa kaiko no ngu nɨyɔ okotukyoku pisi ka ɨzɨyɔ ka Yeso-Kilisito. 2 Nɨlɔ ʉkana ndɨ kanɨ nakaɓɨkyaga kambwa ka ɓadɛmʉ ɓudingi, hʉɓɨkyaga gɔnɨ ɨwɛ ɓatʉ ɓa lɨngʉnʉ nɨɓɔ ɓakwanana gɔnɨ kaukitisilyogo ɓɛngɛnɨ.

3 Baɨlya gɔnɨ ka yigyogyiso abɛ sʉda walɨngʉnʉ ka Yeso-Kilisito. 4 Sʉda nɨnɔ ʉlananaga, kogulyogigʉ ka makpʉmʉka ɓinzenge-nzenge ka ɓambanzʉ, kapa ɓɛ mombukwana-dakɨ ogwi magyagya na ɨyɨ. 5 Mʉtʉ nɨnɔ agyaga masindani ma mbangʉ, kakwananɨgʉ kopupo tutungyo kanɨ akapɨkɨta gbalɨ. 6 Na ɓata, mʉtʉ yi nɨnɔ ɨkɔgɔ ɓungu kadɨma tiko nɔ akwanana kaiko mʉtʉ wa mambwa kalya malɨlɨ mi. 7 Bisatʉ lɨmbɛngɨ ka lɨkpʉmʉka nɨlɔ nakaɓɨkya lɔ, Mombukwono-dosu ʉpátʉ ngu kotombisyo masɨ.

8 Mʉtamana Yeso-Kilisito nɨnɔ a ndɨ ka lɨvananza ka ngama Daudi. Opupa ndɨ ka mbʉkʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mongoni Manza mi nɨmɔ nakaɓɨkyaga o mino kowonisilo. 9 Nakaigyogyiso ko bulya ya Mongoni Manza mi nɨmɔ, na mʉkandila na selegeni abɛ mʉgya-manyɛ. Luki limoti, lɨkpʉmʉka ko Kunzi kɛgʉ ilu la kɨkpɨkɨla. 10 Kinili, nakapɨlya masɨ ko bulya ka nɨɓɔ Kunzi ɨpʉnɨlyaga. Nakagya ɓɛyɔ iba ɨɓʉ ɓinisonitɔ gɔnɨ na muhukuso ko pisi ka Yeso-Kilisito pa imoti na ɨbɨba nɨyɔ ya ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 11 Lɨkpʉmʉka li nɨlɨ a la lɨngʉnʉ:

Takokwo pa imoti na Kilisito, tika ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ pa imoti na ɨɓʉ gɔnɨ.

12 Takokibyo, talya ndɛkɛ na ɨɓʉ gɔnɨ ɓʉngama.

Takamanganya, atɨmanganya ndɛkɛ ɨyɨ ɓɛgɛyɔ.

13 Takiki ɓongbingbili, ika ɨyɨ wongbingbili aka,

kyɛ kakwananɨgʉ kaɨmanganyɨlya ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi.

Mugya-ligubo wongbingbili

14 Hutomosyo ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka nɨlɔ lasɨ, ʉɓɨkya ɓɨngbanganya kambwa ko Kunzi ambɛ ɓakikonitɔgʉ kobiso ɓoɗongoso na ɓambanzʉ ko bulya mino. Ɓoɗongoso kɛgʉ na ɨzangɨya kyɛ ʉpʉtaga nɨɓɔ ɓikaga kaʉkana. 15 Gya ngu kainisono ko misa ko Kunzi abɛ mʉtʉ wanza. Wiko abɛ mʉgya-ligubo nɨnɔ kikogigʉ no suni ko pisi ya ligubo kakɨ, nɨnɔ aɓɨkyaga ka ɓungbingbili Lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 16 Wasa mʉnzɨna ma payaya, nɨmɔ a di na baya. Nɨɓɔ ɓakpakpɨkanaga na imu ɓidukulaga kʉwa koɓungaga ɓyɨ no Kunzi. 17 Mʉnzɨna kaɓʉ a kʉwa abɛ kʉmbʉɗʉ. Imeneo ɨɓʉ na Fileto ɓa luga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. 18 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓoɓungogoni ɓyɨ na lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. Ɓonzingimosogo baya ka ɓambanzʉ, ɓanʉɓɨkya ɓɛ lipupupo kusu ka ɓambʉkʉ igyonosoni ndɨ. 19 Luki limoti, muɓumbe mapʉ nɨmɔ Kunzi obisa ndɨ a imu wa aka wa. Mʉnzɨna mi nɨmɔ ikpikaga kʉgʉ yi nɨma: «Mombukwono-dosu umibatʉ ɓatʉ kakɨ*», na gɔnɨ: «Mʉmbanzʉ kaɓɨkya ɓɛ a mʉtʉ ka Mombukwono-dosu, asɨ ɓʉnyɛ.» 20 Kʉsɔ wa ndaɓʉ yidingi, kikogigʉ asɨ na makpʉmʉka ma ɔlɔ aka ikanɨ nɨmɔ ma fɨza. Luki limoti, ikagatʉ gɔnɨ na nɨmɔ ma maɓaʉ na nɨmɔ ma tʉkʉtɔ. Ɓigugubyogo na makpʉmʉka magɔgɔ ka ɓongbingo, magɔgɔ ka ɓongbinga ɓasɨ. 21 Kinili, mʉmbanzʉ kasa muwonisilo ma kʉɓɔɓɔkʉ mi nɨmɔ, ika kʉwa abɛ luki nɨlɔ ɓigugubyaga na ilu ka ɓongbingo. Ika kʉwa ɨyɨ kamʉkana mombukwana-dakɨ aka, ika na ɨzangɨya kʉ kakɨ. Ika gɔnɨ wakɨtʉlya kagya makpʉmʉka manzanza masɨ.

22 Pɨkɨta mʉsasa manyɛ ma lɨwanza, wakɨsa ɓungbingbili, baya, sɨpananɨsɔ, mazɨyɔ, pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ɓabibisaga Mombukwono-dosu na lɨmbɛngɨ limoti. 23 Luki limoti, wasa ɓoɗongoso ɓaya ɓungingi na nɨɓayɔ kɛgʉ na ɨzangɨya. Wakaiba ɓɨnza ambɛ nɨyɔ yasɨ opupisaga asɨ mosooni aka. 24 Wɨna sɛ, mʉgya-ligubo ko Kunzi kokwononigʉ kasaana. Okwononi kaika na mazɨyɔ na ɓatʉ ɓasɨ. Iki mʉtʉ wakibo kapá mʉtʉʉ na wa lɨmbɛngɨ lɨnda. 25 Okwononi kaʉpá ɓatʉ nɨɓɔ ɓolutonogo na ɨyɨ mʉtʉʉ na lɨmbɛngɨ lawɛsɛ, opuso Kunzi anuikasa mambɛngɨ kaiba lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 26 Kʉwa wa, ɓakwanana ɓata kainiso na tamanaga yanza, ɓahʉkaga ka kpaka ka mumuyoniso nɨyɔ a ndɨ mino nɨ ugwini na kaubisa kagya sɨpananɨsɔ kakɨ.

3

Nɨlɔ odoku ndɛkɛ ka masyɛ ma muliɓo

1 Wibatʉ ɓɨnza amɓɛ ka masyɛ ma muliɓo, ika ndɛkɛ ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ. 2 A ɓɛyɔ, ɓambanzʉ ɓika kʉwa ndɛkɛ kaɨpa asɨ ɨɓʉ aka, ɓatʉ ɓa mʉsasa mo ɓuyi, ɓatʉ ɓa kɨbɨba na ɓa kɨbɨnɨka. Ɓika ndɛkɛ ɓatʉ ɓʉtʉmbwa Kunzi, ɓatʉ ɓuɓuno mʉtʉʉ ka ɓaɓʉkʉta kaɓʉ, ɓatʉ ɓubuɗiso lɨkpʉmʉka na nɨ ɓakɛgʉ kaɓanga makpʉmʉka ko Kunzi. 3 Ɓika ndɛkɛ ɓapʉ, kanɨ ɓakɛgʉ no kumbu. Ɓika ndɛkɛ ɓatʉ ɓʉɓʉkʉlyaga ɓɛngɛnɨ makpʉmʉka, ɓatʉ ɓo ɓou, ɓatʉ ɓʉɗɨya kanɨ ɓakɛgʉ kapa ɓʉnza. 4 Ɓika ndɛkɛ ɓatʉ ɓʉgyagyana, ɓatʉ ɓa mʉ mapʉ na ɓakɨbɨnɨka. Ɓapaga ndɛkɛ magyagya ma ɔɓɨlɨ kakɨtaga Kunzi. 5 Ɓinisanaga ndɛkɛ abɛ ɓatʉ ko Kunzi, luki limoti ɓanɨna ngu kakɨ payaya. Wakikonito ka mʉɗɔngɔ ka inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. 6 Ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓogulyaga ka ɓandaɓʉ, ɓanʉɓɔɓɔ ɓoko nɨɓɔ ɓabaɨlyaga makpʉmʉka masɨ. Ɓoko ɓi nɨɓɔ, ɓʉnyɛ ʉkʉkʉmɨlyaga ɓɨkɔkɔkɔ nɨ ɓakɛgʉ ɓakamaga ka baya. Ɓogulyaga kʉwa ka ɓopisi ɓaya mʉsasa dididi. 7 Ɓapaga ɓongbinga ɓasɨ ɓɛ ɓiki kaʉpá mʉtʉʉ. Luki limoti ɓakibagʉ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 8 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Yani ɨɓʉ na Yambʉlɛ * ɓobisa ndɨ mino ɗongoso na Musa, a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓo mino kobiso ɗongoso na lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. Yimibo ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ oputikononi, baya kaɓʉ a kʉwa payaya. 9 Luki limoti, ɓakidukuligʉ ndɛkɛ kyɛ ɓungingi kaɓʉ inisono ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ ɓɛyɔ igyonosa ndɨ mino na Yani ɨɓʉ na Yambʉlɛ.

Mʉtɨwɨ ma muliɓo

10 Luki limoti, ɨwɛ wɛɓyɛ pima ka mʉtɨwɨ, ka yɨgya, ka tamanaga, ka baya, ka lɨmbɛngɨ lɨnda, ka sɨpananɨsɔ na ka ɓungbingbili. 11 Watʉ kaiba ɓɛyɔ ɓegyogyisa ndɨ mino na ɓɛyɔ nalya ndɨ mino kumbu ka Atiokia, Ikonio, na kʉ ka Lusetula. Nigyogyisa ndɨ kʉgbɛ, luki limoti, Mombukwono-dosu ɛkʉlaga ka yigyogyiso yi nɨyɔ yasɨ. 12 A ɓɛyɔ, ɓakwanana kaugyogyiso ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓapa kaɓyɛ Kunzi ka ɓungbingbili ko pisi yɨmatɨkana na Yeso-Kilisito. 13 Luki limoti, ɓatʉ ɓanyɛ na ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓidukulaga ndɛkɛ ka ɓʉnyɛ. Ɓika kauɓɔɓɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ, kumbuso yi, ɓʉɓɔɓɔ ɨɓʉ ɓɛgɛyɔ. 14 Luki limoti, ɨwɛ wigwinonogo ka lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓuwonisila ndɨ, waɓɨnɨkyana na lɨmbɛngɨ limoti. Wakaumiba ɓɨnza ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓuwonisila ndɨ. 15 A ɓɛyɔ, wibaga Moɓiso Motu katʉkya ka limiki aka. Akwanana kaʉpá yimibo kyɛ winisono na muhukuso pisi kabaɨlya Yeso-Kilisito. 16 Moɓiso Motu masɨ ikpikaga pisi ka yimibo ko Kunzi. A na ɨzangɨya kowonisila lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, katɨwa, koyoyiso na kaʉnanaga ɓambanzʉ kakpakyana ka ɓungbingbili. 17 Kʉwa wa gɔ wa, mʉtʉ ko Kunzi ika wakiɓungusyo ɓɨnza, iko wakɨtʉlya kagya makpʉmʉka manzanza masɨ.

4

1 Nakaʉgbɨtyaga kambwa ko Kunzi na kambwa ka Yeso-Kilisito nɨnɔ akɔ ndɛkɛ ngbanga ka nɨɓɔ ɓa ɓuɓisi na nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, na nɨnɔ odoku ndɛkɛ abɛ ngama ɓɛ: 2 ɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi na kɛkɛlɛ, iki ko ngbingo wanza ikanɨ ko ngbingo wanyɛ. Yoyiso, wanutumiso ɓambanzʉ mambɛngɨ pisi ka mʉtɨwɨ na lɨmbɛngɨ lɨnda kʉgbɛ. 3 A ɓɛyɔ, ngbingo wagɔgɔ odokuto nɨnɔ ɓambanzʉ ɓakapagʉ ndɛkɛ ɓata mino kaʉkana muwonisilo ma lɨngʉnʉ. Luki limoti ɓika kʉwa ndɛkɛ kaɓɨɓya mʉsasa kaɓʉ aka. Ɓikungulaga ndɛkɛ ɓikululu na ambaza ka ɓowonisili, ɓanʉɓɨkya nɨlɔ ɓapaga kaʉkana. 4 Ɓɨdʉlaga ndɛkɛ motili ka lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, ɓanʉkana asɨ ɓabɨbʉ ɓaya kʉɓɔɓɔkʉ aka. 5 Luki limoti, ɨwɛ, wiɓuulyatʉ ka makpʉmʉka masɨ, pɨlya yigyogyiso, gya ligubo kakʉ lo Mongoni Manza, wika mʉgya-ligubo walɨngʉnʉ ko Kunzi.

6 A ɓɛyɔ, ka nɨlɔ endi ɨmɨ, na kʉwa ɨmɨ wakɨtʉlya ɓɛ ɓɛpɨ́ abɛ apɛpɛ. Ngbingo kamɨ wa kukwakʉ itulyonini. 7 Nulononini ɓi lʉnga lanza, nadwɛ ka muliɓo ma mbangʉ kamɨ, noɓuulyaga baya. 8 Mbɨya wanʉ, mʉkalya ma ɓututungyo a kʉwa kɛɓʉndaga. A ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɓungbingbili nɨɓayɔ Mombukwono-dosu, nɨnɔ zozi walɨngʉnʉ ɛpá ndɛkɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ igoku ndɛkɛ mino. Kɛpɨ́gʉ ndɛkɛ asɨ ɨmɨ aka, luki limoti, ʉpá ndɛkɛ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓapa kamɨna wa opuponoku ndɛkɛ mino.

Mʉtɨwɨ dididi

9 Gya ngu kekpuɗoku ɓɨgala-gala. 10 A ɓɛyɔ Dɨma esoni, a wakɨpá ka lɨkpʉmʉka la ɔɓɨlɨ wa masyɛ mi nɨma, ogoni ndɨ ka Tesalonika. Kɛlɛsɨkɛ aga ka Galatia, Tito aga ɨyɨ ka Dalamatia. 11 Luka mʉkaka aka nɔ ta na ɨyɨ. Mʉvatʉ ɓanʉ Malɨkɔ kyɛ ɛtʉngbʉla ɓanʉ ka ligubo. 12 Natiki ɓi Tikiko ka Ɛfɛsɔ. 13 Wakika ɓanʉ kodoku, wɛvɨlya koti nɨnɔ nasa ndɨ ka Tolowasi kʉ ka Kalapɔ. Idulyokutɔ gɔnɨ na lukutu ya ɓakɨtaɓʉ, kʉgbɛ nɨyɔ yo bokuto.

14 Mutwo-mabɨsya ɓɛyɔ ka Alesandulia egyogyisa ndɨ kʉgbɛ. Mombukwono-dosu akalyatʉ ndɛkɛ ka yɨgya yi nɨyɔ. 15 Wɨmɨnyatʉ gɔnɨ ɨwɛ na ɨyɨ kyɛ obisaga ndʉkʉ ɓoɗongoso kʉgbɛ ka mʉtʉʉ kusu.

16 Wa napʉnga ndɨ mino kasamba ka mambwa, kɛgʉ ndɨ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ a ndɨ ka mutili kamɨ. Ɓɛsa ndɨ ɓasɨ ɓɨgbʉ, Kunzi ʉpɨlyɨtɔ! 17 Luki limoti, Mombukwono-dosu esingyatʉ ndɨ, ɛpá ngu kaɓɨkyaga Mongoni Manza kadwɛ ka muliɓo ɓɛ kyɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ Ɓayuda ɓʉkanɨtɔ. Ehukusaga ndɨ ka manzʉ ko sukopi. 18 Mombukwono-dosu ɛkʉlaga ndɛkɛ ka makpʉmʉka manyɛnyɛ masɨ, ehukusogo, emingyiso ka Ɓʉngama kakɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. Mombukwono-dosu avɨ ɨbɨba ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

Yuuso ya muliɓo

19 Namuusito Pelesila ɨɓʉ na Akila pa imoti na lɨvananza ka Ɔnɛsifɔlɔ. 20 Ɨlasɨtɔ otigoli ɓi ka Kolito. Nasi ɓi Tolofimo ka Milɛtʉ kyɛ o ɓi na nzʉyɨ. 21 Gya yapʉ kodoku kambwa wa syangasʉ.

Eyubulo, Pudi, Linusi, Kolodiya sɛ kʉwa ɓomomosu ɓagɔgɔ ɓasɨ ka baya ɓumumuusogito gɔnɨ.

22 Mombukwono-dosu uɓuulyogito.

Ɨzɨyɔ ko Kunzi iki pa imoti na iɓunu.

* 2:19 2:19 Wanda ka Lɨtatanga 16:5.

* 3:8 3:8 Yani ɨɓʉ na Yambʉlɛ: A ndɨ mino ma liyuda nɨmɔ ɓʉlʉkaga ndɨ ɓamazi ɓa Misili nɨɓɔ ɓokpiko lɨkpʉmʉka kaɓʉ ka kɨtaɓʉ yo Pupo 7:11, 22.

Tito

1

2

3

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ

Tito

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ Tito nɨmʉ. Tito kɛgʉ ndɨ ɨyɨ Muyuda abɛ Pɔlɔ, luki limoti, apʉna ndɨ ɨyɨ kaɓɨɓya Yeso, na ɓakpakyanaga ndɨ na Pɔlɔ ɓongbinga ɓasɨ kagya ligubo lo Mongoni Manza. Balʉwa yi nɨmʉ atakanya ndɨ Tito ko uzu wa Kɛlɛtɨ. Pɔlɔ asa ndɨ kʉ ɓɛyɔ kyɛ ʉpʉnagɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓʉmamalya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana Yeso. Akwanana ndɨ gɔnɨ kauwonisilo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɛyɔ ɓokwononi mino kaiko luga kaɓʉ, na ɓɛyɔ ɓokwononi mino kakpokyoniso ɔɓɨlɨ kaɓʉ. Ʉtʉmbʉlyaga ndɨ gɔnɨ ɓɛyɔ ɓokwononi mino kaʉpá ɓambɔkʉ-mbɔkʉ, ikanɨ ɓomiki, ikanɨ ɓosunzu mʉtʉʉ, na ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwononi kaʉmamalya ɓatʉ nɨɓɔ baɨlya okwononi mino kaiko.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso, na malʉmba 1:1-4

Ɓɛyɔ ɓokwononi mino kaʉpá ɓangama ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya mʉtʉʉ 1:5-16

Ɓɛyɔ ɓokwononi mino kaʉpá ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya mʉtʉʉ 2:1–3:11

Yuuso ya muliɓo 3:12-15

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ nɨnɔ na mʉgya-ligubo ko Kunzi na atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito nɔ nakpiki balʉwa yi nɨmʉ. Kunzi ɛtɨka ndɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ʉpʉnaga ndɨ ɓɛ ɓaɓɨnɨkyanɨ na kyɛ numibisi lɨngʉnʉ iba ɓiki ɓatʉ ɓongbingbili ko misa kakɨ. 2 Kʉwa wa gʉwa, ɓiko na mʉtamanagɨ ma ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Kunzi nɨnɔ kaɓɨkyagɨgʉ ɓɔngɔ, atiwonyogoni ndɨ ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ kambwa kagya makpʉmʉka masɨ. 3 Nɨyɔ ngbinga ɨtʉlyana kʉwa, Kunzi Muhukuso kusu umibisa ndɨ ɓambanzʉ lɨkpʉmʉka kakɨ. Epóku ndɨ mongoni mi nɨmɔ, ɛkpamya kʉwa ɓɛ naɓɨkyagɨ.

4 Nukpikilyi ɨwɛ Tito balʉwa yi nɨmʉ, mikamɨ walɨngʉnʉ nɨnɔ ta na ɨwɛ luki limoti ka baya. Ɨzɨyɔ na mazɨyɔ ko Kunzi Baba na Yeso-Kilisito Muhukuso kusu iki pa imoti na ɨwɛ.

Tito akaumomosa ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓa kanisa ka Kɨlɛtɛ

5 Nusi ɓi ko uzu wa Kɨlɛtɛ komosisyo ɓopisi ɓaya mogubo nɨɓayɔ osikoni ɓi, kaumomoso ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓa makanisa ka ɓagʉɗʉ ɓasɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɨmɨ mombukwana-dakɨ nʉpí ɓi mino mʉtʉʉ. 6 Mbɔkʉ-mbɔkʉ wa kanisa kokwononigʉ kaiko na ɓɛɓɔ. Okwononi kaiko na muko ɓemoti aka. Ɓomikakɨ ɓokwononi kaiko ɓakilisito, nɨ ɓakɛgʉ na yɨgya yanyɛ ikanɨ mʉ mapʉ. 7 A ɓɛyɔ, mʉtʉ wa kamalya kanisa kokwononigʉ kaiko na ɓɛɓɔ, kyɛ a zamʉ nɨnɔ andaga makpʉmʉka ko Kunzi. Kokwononigʉ kaiko mʉtʉ wa lɨmbɛngɨ lidingi, ikanɨ wa lɨmbɛngɨ likuɗu, ikanɨ wa lɨbʉma, ikanɨ nɨnɔ mʉsaana na ɓambanzʉ, ikanɨ mʉtʉ yi nɨnɔ akakɨsa kangamɨkana ko pisi yanyɛ. 8 Luki limoti, okwononi iki mʉtʉ yi nɨnɔ a wakɨtʉlya kaʉtɨlya ɓobiko na nɨnɔ apaga ɓʉnza. Okwononi iki mʉtʉ wa yimibo, wongbingbili, wotu na nɨnɔ kɛgʉ lɨmbɛngɨ ɓikpo. 9 Okwononi igwinonogo ɓingbufu ka Lɨkpʉmʉka ko Kunzi nɨlɔ la lɨngʉnʉ, kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ nɨmɔ ɓawonisila ndɨ. Kʉwa wa, akwanana kaʉtɨwa ɓambanzʉ ko pisi ya lɨngʉnʉ, na kaʉkɨtaga nɨɓɔ ɓiko kakɨsa koyikoso lɨkpʉmʉka kakɨ.

10 A ɓɛyɔ, a na ɓatʉ ɓa mʉ mapʉ ɓudingi, ɓipuuu luga ka Ɓayuda nɨɓɔ ɓoɓinikyononi. Liguba kaɓʉ nɨ yɨnzɨnzɨnya aka na kaʉɓɔɓɔ ɓɛngɛnɨ. 11 Okwononi kaudokisa ɓatʉ ɓi nɨɓɔ kyɛ ɓapanzaga ɓandaɓʉ ɓayasɨ na mʉtʉʉ manyɛ, ɓanakɨsa ɨɓʉ kangamɨkana no pisi yanyɛ. 12 Ɓemoti ka ɓogyalandʉ kaɓʉ nɨnɔ a gɔnɨ Mʉkɛlɛtɛ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓakɛlɛtɛ ɓa masyɛ masɨ ɓatʉ ɓa ɓɔngɔ, ɓanyama ɓʉɗɨya, ɓakapagɨgʉ ligubo na mambɛngɨ usomikononi no nzoyi ya malɨlɨ ɓikpo.» 13 Mʉtʉmbʉlagɨ mi nɨma a ma lɨngʉnʉ. Kinili, okwononi kauyoyiso yapʉ, iba ɓiki na baya yo ngbingbili. 14 Kʉwa wa gʉ wa, ɓasa kaɓyɛ ɓomongoni ɓaya kʉɓɔɓɔkʉ ka Ɓayuda, na mʉtʉʉ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓosonononi ndɨ na lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ. 15 Makpʉmʉka masɨ a manzanza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ɓanza ko misa ko Kunzi. Luki limoti, kɛgʉ no luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ ikaga lanza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓanyɛ ko misa ko Kunzi, na nɨɓɔ ɓakanaɓinikyonigʉ. A ɓɛyɔ, yimibo na mambɛngɨ kaɓʉ ikaga ka ɓʉnyɛ aka. 16 Ɓɨbɨbaga ɓɛ ɓamibatʉ Kunzi, luki limoti, yɨgya kaɓʉ a di. Ɓa ɓatʉ nɨɓɔ ɓakʉpagɨgʉ, ɓa na mʉ mapʉ na ɓakakwananagɨgʉ kagya ligubo lanza gʉtʉgʉ limoti aka.

2

Mʉtʉʉ ma lɨngʉnʉ

1 Luki limoti, ɨwɛ, nakaʉɓɨkya ambɛ ʉtɨwa ɓambanzʉ kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ ma lɨngʉnʉ. 2 Hʉɓɨkya ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓalʉkʉ ɓi ɓɛ ɓiki ɓatʉ ɓa kiginyilyo, ɓiki ɓatʉ nɨɓɔ yɨgya kaɓʉ akapá ɨbɨba nɨ ɓakɛgʉ mambɛngɨ ɓikpo, ɓiki ɓakisulyo ka baya, ɓatʉ ɓa sɨpananɨsɔ na nɨɓɔ ɓa lɨmbɛngɨ lɨnda. 3 Hʉɓɨkya gɔnɨ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓoko ɓi ɓɛ ɓiki na yɨgya nɨyɔ okwononi ko misa ko Kunzi, ɓakikonitɔgʉ ɓatʉ ɓa ɓanvɛnvɛ ikanɨ ɓadangbala ɓa makana. Luki limoti, ɓiki ɓatʉ ɓʉpá mʉtɨwɨ manza, 4 ɓuwonisi ɓasɨka ɓi nɨɓɔ ɓa ka ɓovononi kaika na sɨpananɨsɔ na ɓambʉnyaɓʉ na ɓomikaɓʉ, 5 ɓiki ɓotombiii, ɓiki na ɔɓɨlɨ wanza, ɓoko ɓakigugubyo ka ɓandaɓʉ kaɓʉ, ɓatʉ ɓa yɨgya yanza, ɓanʉɓanga ɓambʉnyaɓʉ. A ɓɛyɔ, iba mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kotumbwonitɔgʉ lɨkpʉmʉka ko Kunzi.

6 Okwononi gɔnɨ kautumisa ɓawanza mambɛngɨ ɓɛ ɓiki na tamanaga yanza. 7 Ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi, wokwononi kaika likingyosi pisi ka yɨgya yanza. Mʉtʉʉ kakʉ iki ma lɨngʉnʉ, na nɨmɔ okwononi. 8 Mʉnzɨna kakʉ iki mongbingbili nɨmɔ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kobuɗiso. Kika ɓɛyɔ, ɓomuyoniso kakʉ ɓogwa suni nɨ ɓakɛgʉ na lɨkpʉmʉka lanyɛ gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ ɓakwanana kaɓɨkya ko bulya kusu.

9 Okwononi ɓɛ ɓosunzu ɓʉɓangɨ ɓamombukwana-daɓʉ ka ɓopisi ɓayasɨ. Ɓanagya mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓiko mino kapa kanɨ ɓakɛgʉ kagya na ɨɓʉ ɓoɗongoso, 10 ikanɨ kaiɓo mukumbo kaɓʉ. Luki limoti, okwononi ɓiki ɓongbinga ɓasɨ ɓatʉ ɓanza, ɓatʉ ɓakʉkana iba ɓapɨ́ ɨbɨba ka mʉtʉʉ masɨ ko Kunzi, Muhukuso kusu.

11 A ɓɛyɔ, Kunzi owonisila ndɨ ɨzɨyɔ kakɨ ka ɓatʉ ɓasɨ, kyɛ ɓinisoni na muhukuso. 12 Ɨzɨyɔ yi nɨyɔ atiwonisilogo kaasa yɨgya yanyɛ na mʉsasa ma ɔɓɨlɨ. Kʉwa wa gʉ wa, takwanana kaiko ka ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ɓatʉ ɓotombii, ɓongbingbili, na ɓakigwinonogo na Kunzi. 13 Kinili, takwanana kaɓʉndɨlaga lɨsyɛ lanza nɨlɔ tobiso mino mʉtamanagɨ. Ka lɨsyɛ nɨlɔ, ɨbɨba ko Kunzi mudingi na Yeso-Kilisito, Muhukuso kusu inisana ndɛkɛ. 14 Ɨyɨ mombukwana-dakɨ apóni ndɨ ɔɓɨlɨ kakɨ ko bulya kusu. Agya ndɨ, ɓɛ kyɛ atɨkʉlagɨ ka ɓʉnyɛ ɓasɨ, atingumoso ko misa ko Kunzi. Tɨɨta kʉwa ɓatʉ kakɨ ɓɨkpɛ, nɨɓɔ ɓiko ɓongbinga ɓasɨ ɓakɨtʉlya kagya lɨkpʉmʉka lanza.

15 A ɓɛyɔ, nɨlɔ a lɨkpʉmʉka nɨlɔ wokwononi kaamalya no ngu. Hutumiso ɓambanzʉ mambɛngɨ, wanuyoyiso. Mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kundungulyogonitɔgʉ.

3

Yɨgya ka ɓakilisito

1 Hutomosyo ɓatʉ ɓasɨ ambɛ ɓiki ɓakisiso kambwa ka ɓangama ɓasɨ. Okwononi ɓʉɓangɨ, ɓiko ɓakɨtʉlya kagya ɓʉnza. 2 Ɓakikonitɔgʉ kaʉtʉmbwa ɓambanzʉ, kasaana. Luki limoti, ɓiki na yɨgya yanza, ɓonowonisilo ɓongbinga ɓasɨ ɓutombiii na ɓatʉ ɓasɨ. 3 A ɓɛyɔ, kambwa, iɓusu ta ndɨ gɔnɨ ɓongingi, ɓatʉ ɓuɓuno mʉtʉʉ ko Kunzi na nɨɓɔ ɓuɓungogo. Ta ndɨ ɓosunzu ɓa mʉsasa manyɛ na yɨgya dididi. Ɔɓɨlɨ kusu a ndɨ wanyɛ, mutumo na mʉsasa. Ɓakatɨpagɨgʉ ndɨ na takapananagɨgʉ ndɨ ɓɛgɛyɔ. 4 Luki limoti, Kunzi Muhukuso kusu uwonisila ndɨ ɓambanzʉ ɓʉnza na sɨpananɨsɔ kakɨ, 5 atihukusa ndɨ. Kagyagʉ ndɨ ɓɛyɔ kyɛ ta ndɨ na yɨgya ya ɓungbingbili, luki limoti a ndɨ pisi ka lɨmbɛngɨ kakɨ lo kumbu. Atihukusa ndɨ gɔnɨ pisi ka yɨsʉkʉsaga ya yɨɓʉkʉta yambɨya, pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ atɨpá ɔɓɨlɨ wambɨya. 6 A ɓɛyɔ, pisi ka Muhukuso kusu Yeso-Kilisito, Kunzi atiɗukilyoni ndɨ Lɨmbɛngɨ-Lotu ɓɨgbɨya-gbɨya. 7 Kʉwa wa gɔ wa, pisi ka ɨzɨyɔ kakɨ, atiitisa ɓongbingbili ko misa ko Kunzi katɨpá ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ nɨnɔ tikaga na mʉtamanagɨ mi. 8 Lɨkpʉmʉka li nɨlɨ a la lɨngʉnʉ.

Nakapa ambɛ wamalya yapʉ katɨwa lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, iba ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana Kunzi ɓidukulogi kagya ɓʉnza aka. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a lanza na la ɨzangɨya ko bulya ka ɓambanzʉ. 9 Luki limoti, nyɨka ɓoɗongoso ɓaya ɓungingi, ɓabɨbʉ ɓaya puponogo ka ɓotitonu, mosooni na ɓoɗongoso ko bulya mʉtʉʉ. Makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ a payaya, kɛgʉ na ɨzangɨya. 10 Mʉmbazʉ kiko kaugbonoso ɓambanzʉ, muyoyiso nganga yɨɓa. Kumukoni, watɛ ka kpɔlɔ. 11 A ɓɛyɔ, inguo ya mʉtʉ yi nɨnɔ amuɓungogo. Ko pisi yakidukulogo na lɨkpʉmʉka lanyɛ, akaɨmakya nɨ ɨyɨ mumbukwana-dakɨ yi ɓɨkpɛ ka mʉngɨmbɔ.

Mʉnzɨna ma muliɓo

12 Nʉtɨkɨlyatʉ ɓanʉ Alitemisi ikanɨ Tikiko. Ɓakadwɛ kʉ, wagya kɛkɛlɛ kodoku iba tabanganɨ ɓanʉ ka Nikopoli. A ɓɛyɔ, nosisilyi ɓi kaika kʉ ɓɛyɔ ko ngbingo wa syangasʉ. 13 Muɓungusilyogo zozi nɨnɔ ina ɓɛ Zenasi ɨɓʉ na Apɔlɔ lɨgʉndʉ ɓɨnza, iba ɓakozongonitɔgʉ tʉmatʉ. 14 Okwononi gɔnɨ ɓɛ ɓatʉ kusu ɓibononi kagya ɓʉnza, iba ɓikitɔ gɔnɨ kausingyo nɨɓɔ ɓiko ka yangya ya lɨngʉnʉ. Ɓakagya ɓɛyɔ, ligubo kaɓʉ aɓʉkʉtatʉ masɔlɔ.

15 Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ta pa imoti na ɨɓʉ, ɓumuusogito. Tumuusogitɔ gɔnɨ ɓomomosu ka baya.

Ɨzɨyɔ ko Kunzi iki na iɓunu ɓasɨ.

Filimono

Balʉwa nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ

Filimono

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa yi nɨnɔ Pɔlɔ akpikilya ndɨ wai-dakɨ ɓɛyɔ ka Filimono nɨmʉ. Filimono a ndɨ ɨyɨ Mʉkɔlɔsɨ, a ndɨ gɔnɨ mʉtʉ mudingi ka gʉɗʉ yi nɨnɔ. Amʉkana ndɨ Pɔlɔ nɨ anaɓɨkyaga Mongoni Manza. Kolipyagʉ, aɓɨnɨkyana ndɨ, ingyo ka mʉɗɔngɔ ka ɓakilisito.

Luga ka ɓosunzu ka Filimono, a ndɨ na alʉkʉ ɓemoti nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Onesimo. Onesimo akyaga ndɨ, aga ndɨ kʉ Pɔlɔ a ndɨ mino ka bɔlɔkɔ. Pɔlɔ aɓɨkyaga ndɨ Mongoni Manza nɨmɔ akanzɨna ko bulya ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito. Onesimo osya kʉwa ndɨ ko pisi yi nɨyɔ gɔnɨ yɔ.

Pɔlɔ akpikilya kʉwa ndɨ Filimono balʉwa yi nɨmʉ kaɓɨkya ɓɛ apɨlyɨ Onesimo, kyɛ ɓakpakyana ndɛkɛ na ɨyɨ ka ligubo lo Mongoni Manza. Ko ngbingo yi nɨnɔ, Filimono akwanana ndɨ kagya na Onesimo nɨnɔ a ndɨ musunzu kakɨ, ɓɛyɔ aka yɔ opo mino, ikanɨ gʉtʉgʉ kamwɔ aka. Pɔlɔ ɨtatanaga ndɨ na ɨyɨ ka balʉwa yi nɨmʉ ɓɛ kavonitɔgʉ Onesimo ɓata abɛ musunzu nɨnɔ akyaga ndɨ. Aɓɨkya ndɨ ɓɛ okwononi atɨlyɨ ɓɨnza, kyɛ ɓa kʉwa ɓʉmatɨkana ka Yeso-Kilisito.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1-3

Pɔlɔ akamigisya Kunzi ɨbɨba ko bulya ka Filimono 4-7

Pɔlɔ akaɨtatanaga na Filimono ko bulya ka Onesimo 8-22

Yuuso ya muliɓo 23-25

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɔlɔ nɨnɔ na ka bɔlɔkɔ ko bulya ka Yeso-Kilisito, takakpiko balʉwa yi nɨmʉ pa imoti na mika-mama ɓɛyɔ ka Timotio.

Takaukpikilyo ɨwɛ Filimono, momosu wa sɨpananɨsɔ na nɨnɔ tagyaga na iɓunu ligubo pa imoti, 2 na mʉsalɨ kusu ɓɛyɔ ka Apiya pa imoti na momosu ɓɛyɔ ka Alikipɔ nɨnɔ ta na ɨɓʉ kaʉlanana ko bulya baya na ɓatʉ ɓa Kanisa nɨɓɔ ɓamʉmʉkanaga kʉ kakʉ. 3 Ɨzɨyɔ na Mazɨyɔ kotukyoku ko Obosu Kunzi na Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito iki na iɓunu.

Pɔlɔ akabibisa Kunzi ko bulya ka Filimono

4 Filimono, namigisyaga Kunzi kamɨ ɨbɨba ɓongbinga ɓasɨ nɨ nanʉtamana ka malʉmba. 5 A ɓɛyɔ, nʉkanagatʉ mongoni ma sɨpananɨsɔ kakʉ ko bulya ka ɓakilisito ɓasɨ na nɨmɔ ma baya kakʉ ka Mombukwono-dosu Yeso. 6 Nakakʉnga Kunzi ɓɛ baya nɨyɔ atɨmatano mino na iɓunu aɓʉkʉtɨ masɔlɔ makpʉ. Huwonisila nɛkɨ ɓambanzʉ ɓʉnza ɓasɨ nɨɓɔ ta na iɓu ka ɔɓɨlɨ kusu pisi ka yɨmatanaga na Kilisito. 7 Mamakɨ, a ɓɛyɔ, nogwa ndɨ magyagya kʉgbɛ na lɨmbɛngɨ kamɨ a litumo ko bulya sɨpananɨsɔ kakʉ, kyɛ utumisatʉ ɓakilisito mambɛngɨ.

Pɔlɔ akaɨtatanaga ko bulya ka Onesimo

8 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ Kilisito ɛpá mino ɓʉngama kaʉkpamya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ wokwononi kagya, 9 no ɓi kapa kaʉkʉnga luki limoti ko lino la sɨpananɨsɔ. Ɨmɨ Pɔlɔ, mbɔkʉ-mbɔkʉ ɓɛyɔ no mino ɨyɨ, na mbɨya wanʉ ka bɔlɔkɔ ko bulya ka Yeso-Kilisito. 10 Nakaɨtatanaga na ɨwɛ wa no mino ka bɔlɔkɔ ko bulya ko mikamɨ ɓɛyɔ ka Onesimo, nɨnɔ a kʉwa mikamɨ pisi ka baya. 11 Kambwa, a ndɨ mʉtʉ wa payaya kʉ kakʉ, luki limoti, mbɨya yi nɨmʉ a kʉwa mʉtʉ wa ɨzangɨya kʉ kakʉ na kʉ kamɨ.

12 Mbɨya yi nɨmʉ, nakaumigisilyo ya kakɨ, a kʉwa abɛ mutabi ma nzʉyɨ kamɨ. 13 Ɨmɨ, no ɓi kapa ambɛ iki ɓuwobi na ɨmɨ kʉnʉ. Ngbingo yi nɨnɔ no mino ka bɔlɔkɔ wanʉ ko bulya Mongoni Manza, iki ɓi kegugubyo ka pa kakʉ. 14 Luki limoti, nakakwananigʉ ɓi kagya ɓɛyɔ nɨ nakumuusigʉ. Nakɛgʉ gɔnɨ kapa ɓɛ gya ɓʉnza pisi ko ɓou, luki limoti, nakapa ɓɛ gya na lɨmbɛngɨ lanza.

15 A ɓɛyɔ, nakaɨna abɛ Onesimo ʉsa ndɨ ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka, luki limoti mika kʉwa ɓanʉ na ɨɓʉ ɓongbinga ɓasɨ. 16 Mbɨya wanʉ, kɛgʉ ɓata asɨ musunzu aka, luki limoti, a kʉwa na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga musunzu, a kʉwa momosu mʉpaka. Ɓɛgɛyɔ napaga mino ɨmɨ kʉgbɛ, okwononi kʉwa ɨwɛ kapa ɓata kʉgbɛ kakɨtaga, abɛ musunzu, na kʉwa ɓata abɛ momosu kʉsɔ ka Mombukwono-dosu.

17 Kika nɨ wɛvaga abɛ wai-dakʉ, mʉtɨlya ɨyɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ kiko ɓi ɨmɨ aka. 18 Kʉgya ndɨ ɓʉnyɛ ikanɨ a ndɨ na luɓu kakʉ, imuuso kʉwa ɨmɨ. 19 Ɨmɨ Pɔlɔ ɓɨkpɛ nɔ nokpikogi lɨkpʉmʉka li nɨlɨ: Ɨmɨ nɔ nʉkalya ɓanʉ luɓu kakɨ nɨ wokoɓusoligʉ sɛ ambɛ ɨmɨ nɔ nudulyoku ndɨ no mongoni ma muhukuso. 20 A ɓɛyɔ mamakɨ, ɨgyɨlya ɓɛyɔ ko lino ka Mombukwono-dosu, wetumisa lɨmbɛngɨ abɛ mamakʉ kʉsɔ ka Kilisito.

21 Wa no mino kaukpikilyo wanʉ, na na baya ambɛ wagyatʉ ɓɛyɔ nukpikilyi mino, nakaiba ambɛ wagyatʉ gʉtʉgʉ kakɨtaga wa. 22 Pa imoti na nɨyɔ, iɓungusilyagatʉ gɔnɨ pa ya ɓusisini, kyɛ na na baya ambɛ pisi ka likungoni kunu, tɨnananatʉ ɓata.

Yuuso ya muliɓo

23 Epafalasɨ, nɨnɔ ta na ɨyɨ kʉnʉ ka bɔlɔkɔ ko bulya ka Yeso-Kilisito, umuusogito. 24 Malɨkɔ, Alisitaliko, Dɨma pa imoti na Luka, ɓomika-mama nɨɓɔ tagyaga na ɨɓʉ ligubo, ɓumuusogito gɔnɨ.

25 Ɨzɨyɔ ko Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito iki na iɓunu.

Ɓebelenia

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Moɓiso ɓɛyɔ ɓukpikilya ndɨ mino

Ɓebelenia

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa yi nɨmʉ ɓukpikilya ndɨ Ɓayuda ɓi nɨɓɔ ɓapʉnaga ndɨ kaɓɨɓya Kilisito. Ɓakamibigʉ mʉtʉ yi nɨnɔ akpika ndɨ. Luki limoti, lɨkpʉmʉka la ɨzangɨya a ɓɛ kyɛ akatʉkya ko Moɓiso yɔ ava mino likingyosi kauwonisilo lɨngʉnʉ. Ɓugyogyisa ndɨ ɓakilisito ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓa mambwa kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓakɨsa ndɨ mino kaɨsʉma. Kinili, ɓukpikilya ndɨ balʉwa yi nɨmʉ ɓɛ ɓigwinonogi yapʉ ka baya, na ɓakosonitɔgʉ pisi yi nɨyɔ.

Ka ɓʉndɛlɨ, Kunzi ʉkananatʉ ko ngbinga ɓemoti na Ɓayuda. Ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ mʉmbanzʉ kagya ɓʉnyɛ, okwononi amwɨ nyama ko bulya apɛpɛ. Kunzi apɨlyatʉ mʉtʉ yi nɨnɔ. Balʉwa yi nɨmʉ akatʉmbʉlaga ɓɛ yʉkanana yambɨya yi nɨyɔ Kunzi obiso a ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana Mikakɨ okitogito nɨyɔ ya mambwa.

A ɓɛyɔ, nɨyɔ Yeso-Kilisito ʉgyɨlya ɓomikya-ɓambanzʉ okitogito nɨyɔ ɓamalaika, ikanɨ Musa, ikanɨ Aluni ikanɨ Yɔsʉa ɓagya ndɨ. Yeso nɔ a Mikya-kɔndɔlɔ ko Kunzi nɨnɔ okwa ndɨ ko bulya ɓʉnyɛ ka ɓatʉ ɓasɨ. Mʉtʉ yi nɨnɔ aɓɨnɨkyana Yeso, kɛgʉ ɓata na mʉsasa kapá nyama ka apɛpɛ ko bulya ɓʉnyɛ kakɨ. Luki limoti, Kunzi apɨlyatʉ ndɛkɛ ɓʉnyɛ kakɨ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Miko Kunzi a mʉtʉ mudingi 1:1-3

Yeso a mʉtʉ mudingi kaʉkɨtaga ɓamalaika 1:4–2:18

Yeso a mʉtʉ mudingi kakɨtaga Musa ɨɓʉ na Yɔsʉa 3:1–4:13

Yeso a kumu-kumu 4:14–7:28

Yeso odoku ndɨ na yʉkanana ya kʉgʉ kakɨtaga nɨyɔ ya mambwa 8:1–9:22

Apɛpɛ ka Yeso a ɓemoti aka na a nɨnɔ wa muliɓo 9:23–10:31

Ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti luga ka ɓatʉ ɓa baya yidingi ɓa ɓʉndɛlɨ 11:1-40

Toɓyini yɨgya ka Yeso 12:1–13:19

Malʉmba, na yuuso ya muliɓo 13:20-25

1

Kunzi ʉnzɨnɨlya ndɨ ɓambanzʉ pisi ko Mikakɨ

1 Ka ɓʉndɛlɨ, Kunzi ʉnzɨnɨlya ndɨ ɓotitosu nganga ɓɨkyɔ, na ka ɓopisi dididi pisi ka ɓogyalandʉ. 2 Luki limoti, mbɨya-mbɨya yi nɨmʉ, ka masyɛ ma muliɓo mi nɨmana to mino ma, akatɨnzɨnɨlya pisi ko Mikakɨ. Agya ndɨ ɔɓɨlɨ pisi ko Mikakɨ, abiso ɓɛ ɨyɨ nɔ ika ndɛkɛ mombukwana makpʉmʉka masɨ. 3 Miki yi nɨnɔ a ɓʉngbanganya ɓa ɨbɨba ko Kunzi, a likingyosi la lɨngʉnʉ ko Kunzi ɓɨkpɛ. Akpokyonisogo ɔɓɨlɨ ɓɛyɔ okwononi mino pisi ka mʉnzɨna kakɨ mo ngu. Nɨyɔ asʉkʉsaga ɓʉnyɛ ka ɓambanzʉ, ika kʉwa ka kʉmbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi nɨnɔ wo Ngu.

Miko Kunzi ukitogito Ɓamalaika

4 Miki a mʉtʉ mudingi kaʉkɨtaga ɓamalaika, kinili, Kunzi apóni lino lidingi kʉgbɛ kakɨtaga nɨlɔ kaɓʉ. 5 A ɓɛyɔ, Kunzi kaɓɨkyagʉ ndɨ malaika gʉtʉgʉ ɓemoti aka ɓɛ:

«Ɨwɛ, wa mikamɨ,

na lɨsyɛ li nɨlɨ, ɨmɨ kʉwa nɨ abakʉ.»

Kanaɓikyigʉ ndɛkɛ malaika gʉtʉgʉ ɓemoti aka ɓɛ:

«Ɨmɨ, nika ndɛkɛ abakɨ,

ɨyɨ Mikamɨ.»*

6 Luki limoti, wa Kunzi a ndɨ mino katikoku Mikakɨ wa mambwa ka ɔɓɨlɨ, aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

«Ɓamalaika ɓasɨ ko Kunzi ɓokwononi kabibiso.»

7 Aɓɨkya kʉwa ndɨ ko bulya ka ɓamalaika ɓɛ:

«Kunzi ʉgyaga ɓamalaika kakɨ kaiko abɛ muvivi*

ɓagya-ligubo kakɨ abɛ lɨɗaɗa lo ɓuku.»

8 Luki limoti, aɓɨkya ndɨ gɔnɨ ko bulya ko Mikakɨ ɓɛ:

«Kunziooo, ɓuliki kakʉ ɓa ɓʉngama,

a ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

Wokpokyonisa ɓʉngama kakʉ ka ɓungbingbili.

9 Wapa lɨkpʉmʉka longbingbili,

wakya nɨlɔ lanyɛ.

Kinili, Kunzi,

Kunzi kakʉ, umomosa ndɨ,

ugboɗya molingo,

ʉpʉnaga ɨwɛ aka luga ka ɓawai-dakʉ.»*

10 Aɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ:

«Katʉkya ka mʉpʉnganagɨ, ɨwɛ, Mombukwono-dosu nɔ wagya ndɨ ɔɓɨlɨ,

kʉgʉ wa lɨsyɛ a ligubo la maɓɔkʉ kakʉ.

11 Masɨ nɨmɔ olimikatʉ ndɛkɛ, luki limoti, ɨwɛ wika ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

Lɨtɔmbʉ na lɨsyɛ oɓuɓa ndɛkɛ ɓitu abɛ ɨnzanza ya kutuko.

12 Oɗukufaga ndɛkɛ abɛ ɓotu,

a ɓɛyɔ, ɓigomosyana ndɛkɛ abɛ ɓotu.

Luki limoti, ɨwɛ wika ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ aka, ɔɓɨlɨ kakʉ kikigʉ ndɛkɛ na muliɓo.»

13 «Kunzi kaɓɨkyagʉ ndɨ malaika gʉtʉgʉ ɓemoti aka ɓɛ:

Wika ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kamɨ,

kadwɛ kʉ kwa kʉ nubisa ndɛkɛ mino ɓomuyoniso kakʉ kusili wa ɓakagba kakʉ.»*

14 Ambɛ, ɓamalaika ɓakɛgʉ mbɛyɨ asɨ mambɛngɨ nɨmɔ aka mɔ agugubyaga Kunzi? Ʉtɨkaga kausingya ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwononi kainisono na muhukuso.

2

Muhukuso ma ɨzangɨya yidingi

1 Kinili, okwononi tidukulogi kʉgbɛ kaigwinono lɨngʉnʉ ka mongoni mi nɨmɔ tʉkana ndɨ, kyɛ takoɓungogonitɔgʉ. 2 A ɓɛyɔ, mʉnzɨna nɨmɔ ɓamalaika ɓaɓɨkyaga ndɨ, a ndɨ ma lɨngʉnʉ. Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akya ndɨ kagya, oɓuna mʉtʉʉ mi nɨmɔ, inisanatʉ ndɨ na yigyogyiso nɨyɔ okwononi na ɨyɨ. 3 Takwanana kʉwa kanyɨka yigyogyiso lɨkɨ kika nɨ takaɨna payaya muhukuso ma ɨzangɨya yidingi abɛ nɨmɔ? Mombukwono-dosu nɔ apʉnga ndɨ kaɓɨkyaga mongoni ma muhukuso mi nɨmɔ, kumbuso yi, ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ, ɓatimibisa ndɨ ɓɛ a ma lɨngʉnʉ. 4 Kunzi owonisila ndɨ ɓɛ mʉnzɨna kaɓʉ a ndɨ ma lɨngʉnʉ pisi ka mokingyosi na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga. Agya ndɨ ɓɛyɔ pisi kaʉlʉpyaga ɓapɛpɛ ɓa Lɨmbɛngɨ-Lotu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ a ndɨ mino kapa.

Yeso okwa ndɨ ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ

5 A ɓɛyɔ, Kunzi kʉpágʉ ɓamalaika ngu kʉgʉ wa ɔɓɨlɨ nɨnɔ a ndɛkɛ kodoku. 6 Luki limoti, Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ka pa imoti ɓɛ:

«Kunziooo! Mʉmbanzʉ nɨ wanɨ, kyɛ wasyɨ lɨmbɛngɨ kʉ kakɨ?

Mikya-ɓambanzʉ nɨ wanɨ, kyɛ waɓuulyogi?

7 Wabisa ndɨ kusili ka ɓamalaika ko ngbinga mʉkɛɗɛ,

wakungula ndɨ na ɨbɨba na ɓʉngama,

8 wobisa ndɨ makpʉmʉka masɨ kusili wa ɓakagba kakɨ.»

Kunzi obisa ndɨ makpʉmʉka masɨ kusili kakɨ. A ɓɛyɔ, kasagʉ ndɨ luki gʉtʉgʉ limoti aka ɓɛ kikonitɔgʉ kusili wa ɓʉngama kakɨ. Wɨna sɛ, mbɨya yi nɨmʉ, takaɨna ɓɨnza ambɛ makpʉmʉka masɨ kɛgʉ mbɛyɨ kusili wa ɓʉngama kakɨ. 9 Luki limoti, nɨlɔ tibaga a ɓɛ ɓosisa ndɨ ko ngbinga mʉkɛɗɛ ɓʉngama ka Yeso kusili ka ɓamalaika, mbɨya-mbɨya yi nɨmʉ a kʉwa mukungulo na ɨbɨba na ɓʉngama. Pisi ka ɨzɨyɔ ko Kunzi, igyogyisa ndɨ, okwo ko bulya ka ɓatʉ ɓasɨ. 10 A ɓɛyɔ, aɓosila ndɨ Kunzi nɨnɔ agya ndɨ ɔɓɨlɨ na oɓuulyaga makpʉmʉka masɨ nɨmɔ a kʉsɔ yi, aɗokisa Yeso pisi ka yigyogyiso kyɛ ɓatʉ ɓudingi ɓogulyi ka ɨbɨba kakɨ. A ɓɛyɔ, Yeso nɔ owonisa pisi ya muhukuso.

11 Wɨna sɛ, Yeso nɨnɔ asʉkʉsaga ɓʉnyɛ ka ɓambanzʉ na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ʉsʉkʉsaga ɓa ɓatʉ ɓemoti. Kinili, Yeso kikogigʉ no suni kaʉmaka ɓɛ ɓomika-mama. 12 A ɓɛyɔ, aɓɨkya ndɨ Kunzi ɓɛ:

«Nʉɓɨkyaga ndɛkɛ ɓomika-mama lɨkpʉmʉka kakʉ,

nubibisaga ndɛkɛ ka ɓapa ɓayasɨ kʉ ɓiko mino kosilyonogo.»*

13 Ɨyɨ aka ɓata ndɨ ɓɛ:

«Nasyɛgɛ ndɛkɛ lɨmbɛngɨ kamɨ ko Kunzi.»

Omotiloku ɓɛ:

«Ɨmɨ nɨmʉ pa imoti na ɓomiki nɨɓɔ Kunzi ɛpá ndɨ.»*

14 Kaɨna ɓɛ ɓomiki ɓi nɨɓɔ ɓasɨ ɓa ɓomikya-ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa na nzʉyɨ na ɓangʉ, Yeso ɨgya ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨɓʉ. Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ pisi ka kukwakʉ kakɨ, aɗɨtɨ mumuyoniso nɨnɔ a ndɨ no ngu ya kukwakʉ, 15 ʉkʉlaga gɔnɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ abɛ ɓusunzu ka ɔɓɨlɨ kaɓʉ wasɨ kyɛ ɓa ndɨ na kʉɓangakʉ kwa kukwakʉ. 16 A ɓɛyɔ, kodokugʉ ndɨ kausingyo ɓamalaika, luki limoti ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa lɨvananza ka Abalahamʉ. 17 Kinili, okwononi ndɨ ɨgyɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓamamakɨ, kyɛ ɨɨtɨ kumu-kumu nɨnɔ wakʉmɨnya ɓambanzʉ kumbu na nɨnɔ wongbingbili ka ligubo ko Kunzi kyɛ olimogi ɓʉnyɛ ka ɓambanzʉ. 18 A ɓɛyɔ, Yeso igyogyisatʉ ndɨ ngbingo yi nɨnɔ mumuyoniso akɨngɨla ndɨ mino. Akwanana nɛkɨ ɨyɨ kausingyo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ mumuyoniso ʉkɨngɨlaga.

3

Yeso akitogito Musa

1 Kinili, ɓomika-mama, iɓunu nɨɓɔ Kunzi amʉmakaga, wigumyoni ka Yeso. Ɨyɨ nɨ atʉtʉmbwa no kumu-kumu wa baya nɨyɔ takaɓɨkyaga mongoni mi. 2 Agya ndɨ ligubo ngbingbili ko misa ko Kunzi nɨnɔ apʉnaga ndɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Musa agyaga ndɨ mino ka Ndaɓʉ ko Kunzi. 3 Mʉtʉ yi nɨnɔ opikaga ndaɓʉ a na ɨbɨba kakɨtaga ndaɓʉ ɓɨkpɛ. A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Yeso inisana ndɨ mino na ɨbɨba kʉgbɛ kakɨtaga nɨyɔ ka Musa. 4 A ɓɛyɔ, ɓandaɓʉ ɓayasɨ ipikaga na mʉmbanzʉ, luki limoti Kunzi nɔ agya makpʉmʉka masɨ. 5 Musa a ndɨ mʉtʉ wongbingbili ka Ndaɓʉ ko Kunzi yasɨ, mʉgya-ligubo nɨnɔ aɓɨkyaga ndɨ kambwa aka lɨkpʉmʉka nɨlɔ Kunzi akwanana ndɨ kaɓɨkyaga yi. 6 Luki limoti, Kilisito a wongbingbili, ɨyɨ abɛ miki nɨnɔ ɓamomosa ndɨ ka mʉ ma Ndaɓʉ ko Kunzi. Takoɓuulyogo ɓungbingbili na mʉtamanagɨ ka lɨkpʉmʉka li nɨlɔ odoku ndɛkɛ lɔ, tiko ndaɓʉ yi nɨyɔ.

Kunzi akoɓungusyogo pa ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓabaɨlya

7 Kinili, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Lɨmbɛngɨ-Lotu aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ:

«Na lɨsyɛ li nɨlɨ, makʉkana lɨyʉ ko Kunzi,

8 makikonitɔgʉ mambɛngɨ ɓɨdɨsɨlɨ,

mʉɗɔngɔnɨ abɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ mavɨkɨmanaga ndɨ mino no Kunzi,

abɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ malɨkaga ndɨ mino ka ɨsa.»

9 Kunzi oɓikyoku ɓɛ:

«Ɓotitonu ɓɛlɨkaga ndɨ,

kakɨsa kaiba lɨmbɛngɨ kamɨ,

gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɓɨna ndɨ mino masɨ nɨmɔ nagya ndɨ, 10 ka ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya.

Kinili, lɨmbɛngɨ ɛtʉla ndɨ na lɨvananza li nɨlɔ,

naɓɨkya ɓɛ: ‹Ɓoɓungogo ɓongbinga ɓasɨ,

ɓakonotombisyigʉ mʉtamanagɨ kamɨ ko bulya kaɓʉ.›

11 Kinili, nakɔ ndɨ silika yi nɨmʉ na lɨmbɛngɨ lɨtʉla ɓɛ:

Ɓakingyigʉ ndɛkɛ ɓata ka pa ya kimumbiso nɨyɔ nuɓungusilyaga ndɨ!»*

12 Wiminyonitɔ, ɓomika-mama, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu kikonitɔgʉ na lɨmbɛngɨ lanyɛ na nɨlɔ lapʉ. Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ, atɨka kaasanana Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ. 13 Luki limoti, tumisononi mambɛngɨ masyɛ masɨ nɨ ta mbɛyɨ ko ngbingo yi nɨnɔ Moɓiso akaalɨkya ɓɛ «Lɨsyɛ li nɨlɨ», iba ɓʉnyɛ kaɓonitɔgʉ gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka luga kunu wa akya mino kotombisyo. 14 A ɓɛyɔ, takoɓuulyogo baya nɨyɔ tinisana ndɨ na iyu kadwɛ ka muliɓo, tika kʉwa luki limoti na Kilisito. 15 Moɓiso Motu akaɓɨkya ɓɛ:

«Na lɨsyɛ li nɨlɨ, makʉkana lɨyʉ ko Kunzi

makikonitɔgʉ lɨmbɛngɨ ɓɨdɨsɨlɨ,

mʉɗɔngɔnɨ abɛ ka lɨsyɛ li nɨlɔ mavɨkɨmanaga ndɨ mino na ɨyɨ.»*

16 Ɓa wanɨ ɓɔ ɓʉkana ndɨ lɨyʉ ko Kunzi, ɓavɨkɨmanaga na ɨyɨ? Kɛgʉ mbɛyɨ ndɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ Musa unyoku ndɨ ka Misili? 17 Ɓa wanɨ mbɛyɨ ɓɔ ɓatulisa ndɨ Kunzi lɨmbɛngɨ ka ɓyanga ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya? Kɛgʉ mbɛyɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓagya ndɨ ɓʉnyɛ, ɓolumwaga ndɨ ka ɨsa? 18 Ɓa wanɨ ɓɔ Kunzi ʉkʉlya ndɨ silika ɓɛ ɓakingyigʉ ndɛkɛ ɓata ka pa ya kimumbiso nɨyɔ uɓungusilyaga ndɨ? Kɛgʉ ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓavɨkɨmanaga ndɨ? 19 A ɓɛyɔ, tɨnaga ɓɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakogulyagʉ ndɨ kʉ ɓɛyɔ kyɛ ɓakɛgʉ ndɨ na baya.

4

1 Kunzi atɨsɨlya ndɨ agʉmɛ ɓɛ togulyatʉ ndɛkɛ ka pa ya kimumbiso nɨyɔ atiɓungusilyogo. Timinyini nɛkɨ, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu kozongonitɔ kogulya kʉ. 2 A ɓɛyɔ, tʉkana ndɨ Mongoni Manza mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓotitosu. Luki limoti, kupágʉ ndɨ ɨzangɨya kyɛ ɓakatɨlyagʉ ndɨ na baya ngbingo yi nɨnɔ ɓʉkana ndɨ mino. 3 Iɓusu nɨɓɔ tabaɨlya, togulyatʉ ndɛkɛ ka pa ya kimumbiso yi nɨyɔ. Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ:

«Nakɔ ndɨ silika na lɨmbɛngɨ lɨtʉla ɓɛ:

Ɓakingyigʉ ndɛkɛ ɓata ka pa ya kimumbiso nɨyɔ nuɓungusilyaga ndɨ!»*

Kunzi aɓɨkya ndɨ mʉnzɨna mi nɨma nɨ omoni ligubo kakɨ katʉkya wa agya ndɨ mino ɔɓɨlɨ. 4 A ɓɛyɔ, ka pa imoti ka Moɓiso, ɨɓɨkyatʉ ko bulya lɨsyɛ la maɗɨya-na-ɨka ɓɛ: «Ka lɨsyɛ la maɗɨya-na-ɨka, Kunzi imumbisa ndɨ kumbuso kama mogubo kakɨ masɨ.»* 5 Ayakɨɓɨkya gɔnɨ ka Moɓiso mi nɨmɔ kʉgʉ kʉʉ ɓɛ: «Ɓakingyigʉ ndɛkɛ ɓata ka pa ya kimumbiso nɨyɔ nuɓungusilyaga ndɨ.»* 6 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ Mongoni Manza ka mambwa, ɓakingyagʉ ndɨ ka pa yi nɨyɔ kyɛ ɓoɓuna ndɨ mʉtʉʉ. Wɨna sɛ, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakwanana kogulya yi. 7 Kinili, Kunzi obiso lɨsyɛ lagɔgɔ nɨlɔ ɓalɨkyaga ɓɛ «Lɨsyɛ li nɨlɨ». Oɓikyoni ndɨ lɨkpʉmʉka la lɨsyɛ li nɨlɔ ndɛlɨ aka pisi ka ngama Daudi, ka mʉgɛlɛ-gɛlɛ nɨmɔ totwi kʉ ɓɛ:

«Na lɨsyɛ li nɨlɨ, makʉkana lɨyʉ ko Kunzi,

makikonitɔgʉ mambɛngɨ ɓɨdɨsɨlɨ.»

8 A ɓɛyɔ, kika ndɨ nɨ Yɔsʉa udwisatʉ ndɨ ɓambanzʉ ka pa ya kimumbiso yi nɨyɔ, Kunzi kakwananɨgʉ ndɨ ɓata kanzɨna kumbuso yi ko bulya lɨsyɛ lagɔgɔ. 9 Kinili, Kunzi uɓungusilyogoni ɓata ɓatʉ kakɨ pa ya kimumbiso mʉɗɔngɔnɨ abɛ Lɨsyɛ la kimumbiso. 10 A ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ ogulyogo ka pa ya kimumbiso yi nɨyɔ Kunzi oɓungusyaga ndɨ, imumbisaga ka mogubo kakɨ masɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi imumbisa ndɨ mino. 11 Togyini nɛkɨ kɛkɛlɛ kogulya ka pa yi nɨyɔ kyɛ mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kogwonitɔgʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓotitosu nɨɓɔ ɓakya ndɨ kaʉkana.

12 A ɓɛyɔ, mʉnzɨna ko Kunzi a na ɔɓɨlɨ, no ngu, a mʉpyɛ kakɨtaga mʉpanga nɨmɔ apyɛgɛ mutili masɨ. Ingyogo kadwɛ kagbanana lɨmbɛngɨ na mʉtamanagɨ, moziko no nunu nɨyɔ ikaga ko kuwo. Andʉngagatʉ mʉsasa na tamanaga ka mʉmbanzʉ. 13 Kɛgʉ no luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ a lakɨsʉma ko misa ko Kunzi, luki limoti, masɨ a ɓikpo na ɓɨngbanganya kambwa ka nɨnɔ tozukaga ndɛkɛ mino lɨkpʉmʉka kusu.

Yeso a Kumu-kumu

14 A ɓɛyɔ, ta no Kumu-kumu, Yeso Miko-Kunzi nɨnɔ ɨnda ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉ ka Abakɨ. Tigwinonogini nɛkɨ lɨngʉnʉ ka baya nɨyɔ tikaga kanzɨna ko bulya yi. 15 Ta no Kumu-kumu nɨnɔ akwanana kaigyogyiso pa imoti na iɓusu ka ɓʉpɔ kusu. Ɨyɨ nɔ ɓalɨkaga ndɨ ka ɓopisi dididi mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓusu, luki limoti kagyagʉ ndɨ ɓʉnyɛ. 16 Tisisilini nɛkɨ na lɨmbɛngɨ limoti ko kiti wa ɓʉngama ko Kunzi, kʉ ɨzɨyɔ o mino. Tinisanatʉ na mʉpɨlya na ɨzɨyɔ, atisingyo ko ngbingo yi nɨnɔ okwononi.

5

1 Ɓapʉnaga kumu-kumu wasɨ luga ka ɓambanzʉ, ɓamomoso kagyɨlya Kunzi ligubo ko bulya ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. Ligubo kakɨ nɨ kapá mukumbo na ɓapɛpɛ ko bulya ɓʉnyɛ. 2 Ɨyɨ mombukwana-dakɨ a na ɓʉpɔ, kinili, akwanana kaiko no kumbu ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakibigʉ lɨkpʉmʉka na nɨɓɔ ɓoɓungaga ndɨ. 3 Kaɨna ɓɛ a na ɓʉpɔ, okwononi mbɛyɨ kapá apɛpɛ ko bulya ɓʉnyɛ kakɨ sɛ kʉwa nɨnɔ ka ɓatʉ ɓagɔgɔ. 4 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kaɨbɨnɨka ɓɛ a kumu-kumu. Kunzi aka nɔ apʉnaga, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ apʉnaga ndɨ mino Aluni.

5 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, Kilisito kɨtwagʉ ndɨ nɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi kaiko kumu-kumu. Kunzi nɔ atwa ndɨ, aɓɨkya ɓɛ:

«Ɨwɛ nɨ mikamɨ,

na lɨsyɛ li nɨlɨ, na kʉwa abakʉ.»

6 Aɓɨkyatʉ ndɨ gɔnɨ ka pa yagɔgɔ ɓɛ:

«Wa kumu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ,

mʉɗɔngɔnɨ abɛ Melekisedeki.»*

7 Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino ka ɔɓɨlɨ, alʉmbaga ndɨ, anɨtatanaga no Kunzi pisi ka mʉkʉgwa na kaugwonoso ɓomomiso-miso. Alʉmbaga ndɨ Kunzi nɨnɔ akwanana ndɨ kahukuso ka kukwakʉ. Kunzi amʉkanatʉ ndɨ kyɛ aɓangagatʉ ndɨ. 8 Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ a ndɨ mino miko Kunzi yɔ, ibanana ndɨ na kʉɓangakʉ pisi ka yigyogyiso yi nɨyɔ inisana ndɨ noyu. 9 Kunzi aɗokisa kʉwa ndɨ kʉgbɛ, ɨɨta ndɨ muhukuso ma ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓaɓangaga. 10 A ɓɛyɔ, Kunzi atwa ndɨ kaiko kumu-kumu mʉɗɔngɔnɨ abɛ Melekisedeki.

Wiminyonito kaasanana na baya

11 Ta na makpʉmʉka makpʉ kaɓɨkya ko bulya lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, luki limoti, a yapʉpʉ kamʉtʉmbʉlyaga, kyɛ ma ɓuti kotombisyo. 12 Makwanano ɓi kʉwa kaika ɓowonisilo aka katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, luki limoti, ma ɓata na mʉsasa ɓɛ ɓamuwonisili makpʉmʉka ma mambwa ma lɨkpʉmʉka ko Kunzi. Ma mbɛyɨ ɓata na mʉsasa ma molungo aka nɨ kɛgʉ malɨlɨ mutokwo. 13 Wɨna sɛ, mʉtʉ yi nɨnɔ olungogo a mbɛyɨ ɓata miki aka, kakwananɨgʉ kaiba lɨkpʉmʉka longbingbili. 14 Luki limoti, malɨlɨ mutokwo a ka ɓeti ɓaya ɓambanzʉ, pisi ka yɨgyɨgyɨlya kaɓʉ, ɓibononogo kagbanana ɓʉnza na ɓʉnyɛ.

6

1 Kinili, tosini mʉtʉʉ ma mambwa nɨmɔ tʉkana ndɨ kʉgʉ ka Kilisito ko bulya kidukulogo kʉwa na mʉtʉʉ ko bulya ka ɓatʉ ɓʉngata. Takigilyonitɔgʉ ɓata kopika lɨkpʉmʉka li nɨlɔ la mambwa abɛ: kaasanana na lɨkpʉmʉka li nɨlɔ atɨkaga ka kukwakʉ, kabaɨlya Kunzi, 2 kaʉkana mʉtʉʉ ko bulya iɓatiso dididi, kaubisilyo ɓambanzʉ maɓɔkʉ, kopupa ka mbʉkʉ na kakɔ mʉngɨmbɔ ma ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 3 Tidukulogini kambwa! Kunzi kapa, makpʉmʉka nɨmɔ tokwononi kagya nɨmɔ.

4 A ɓɛyɔ, ɓatʉ nɨɓɔ ɓinisononi ndɨ na mangbamʉ ma lɨngʉnʉ ko Kunzi, ɓaɗyo apɛpɛ nɨnɔ wa kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɓinisono na Lɨmbɛngɨ-Lotu, 5 ɓiba ka lɨngʉnʉ ɓɛ lɨkpʉmʉka ko Kunzi a lanza, ɓiba gɔnɨ ngu ya ɔɓɨlɨ nɨnɔ akodoku ndɛkɛ, 6 wɨna sɛ, ɓakogwa ɓata, a kʉwa yapʉpʉ kaumigiso ɓata kayikoso ɔɓɨlɨ. Nɨyɔ a kʉwa abɛ ɓakabangɨlaga ɓata Miko-Kunzi ka mʉsalaba nganga ya yɨɓa, na ɓa ɓata kapá suni ko misa ka ɓambanzʉ.

7 A ɓɛyɔ, lɨtɔmbʉ nɨlɔ mbwayɨ alʉkɨlyaga ɓongbinga ɓasɨ, anʉpá ɓakʉkʉna malɨlɨ, Kunzi oɗukogo mino ɓʉɓʉnga. 8 Luki limoti, lɨtɔmbʉ li nɨlɔ kapá kpokiki na tɔnɨtɔ tagɔgɔ tanyɛ, kɛgʉ na ɨzangɨya. Kunzi a ɓuwobi kagbango yi, ɓopipila kabʉsya.

9 Ɓomika-mama ɓʉpakaaa, gʉtʉgʉ takanzɨna ɓɛyɔ, takɛgʉ na ɓotumo ko bulya kunu, takaiba ɓɛ ma ko pisi yanza nɨyɔ ya muhukuso. 10 A ɓɛyɔ, Kunzi a wongbingbili. Kaɓʉsalɨgʉ mogubo kunu, gʉtʉgʉ sɨpananɨsɔ nɨsɔ mawonisila ndɨ ka mogubo nɨmɔ magya ndɨ. Mogubo mi nɨmɔ makaidukologo aka kaʉgyɨlya ɓakilisito ɓagɔgɔ. 11 Luki limoti, takamʉɓɨkya ambɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka igwinonogi na kɛkɛlɛ ka yɨgya yi nɨyɔ aka yɔ kyɛ mʉtamanagɨ kunu itulyosi kadwɛ ka muliɓo. 12 Ɓʉpɔ kamumingyonitɔgʉ, luki limoti, ɓyoni yɨgya ya lɨmbɛngɨ lɨnda ka nɨɓɔ ɓabaɨlya. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓinisanatʉ na ɓʉnza nɨɓɔ Kunzi uwanyaga ndɨ.

Agʉmɛ ko Kunzi kakwananɨgʉ kaigomosyono

13 Ngbingo yi nɨnɔ Kunzi apá ndɨ mino Abalahamʉ agʉmɛ, akɔtʉ ndɨ gɔnɨ silika ko lino kakɨ ka mombukwana-dakɨ. Kɛgʉ na mʉtʉ wagɔgɔ nɨnɔ akitogi Kunzi nɨnɔ Kunzi akwanana kakɔ silika ko lino kakɨ. 14 Aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «A ɓɛyɔ, nuɗukilyatʉ ndɛkɛ ɓʉɓʉnga kʉgbɛ, notundiso lɨvananza kakʉ.»* 15 Abalahamʉ aɓʉnda ndɨ na lɨmbɛngɨ lɨnda, inisana ndɨ na nɨlɔ Kunzi awanyaga ndɨ. 16 Ngbingo yi nɨnɔ ɓambanzʉ ɓakɔgɔ mino silika, ɓakɔgɔ ko lino ka mʉtʉ yi nɨnɔ ukitogi. Silika apága mʉnzɨna ngu, omosisyo ɓoɗongoso. 17 Kunzi apa ndɨ kauwonisilo ɓɨngbanganya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakwanana ndɨ kainiso no luki li nɨlɔ ʉwanyaga ndɨ ɓɛ kakwananɨgʉ kogomosyono mʉtamanagɨ kakɨ gʉtʉgʉ iki yi aka. Kinili, amatɨla ndɨ silika kʉgʉ wa agʉmɛ yi nɨnɔ. 18 Kʉwa wa gɔ wa, makpʉmʉka maɓa mi nɨmɔ kakwananɨgʉ kaigomosyono. Kunzi kakwananɨgʉ ndɛkɛ gɔnɨ mino kaɓɨkya ɓɔngɔ. Makpʉmʉka mi nɨmɔ atitumisaga mambɛngɨ kʉgbɛ, iɓusu nɨɓɔ tasa ndɨ masɨ kyɛ tigwinonogi ɓingbufu ka mʉtamanagɨ nɨmɔ Kunzi atɨwanyaga ndɨ. 19 Mʉɓʉndagɨ mi nɨmɔ ka ɔɓɨlɨ kusu a abɛ lɨtalʉ liti nɨlɔ ɓakpɨkɨlaga ka bato, ɓaɗɨkɨta ko liɓo kafʉma no iyu. Lɨtalʉ li nɨlɔ ikaga liti na lapʉ, akɨtanaga ɓigye kutuko nɨkwɔ ɓobongisogo kagbanana pa Yotu na pa Yotu-Kʉgbɛ. 20 Yeso ingya ndɨ kʉ ɓɛyɔ kambwa kusu na ko bulya kusu. Ɨɨta ndɨ kumu-kumu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ abɛ Melekisedeki.

7

Melekisedeki a Ngama, a gɔnɨ Kumu

1 Melekisedeki yi nɨmʉ a ndɨ ngama wa Salemu na kumu ko Kunzi nɨnɔ Kʉgʉ wa lɨsyɛ Kʉgbɛ. Ngbingo yi nɨnɔ Abalahamʉ a ndɨ mino kaigoku ka lʉnga nɨ ubumini ɓangama, Melekisedeki ɨnda ndɨ kabangana na ɨyɨ, aɗukilyo ɓʉɓʉnga. 2 Abalahamʉ apá ndɨ zaka wa makpʉmʉka masɨ nɨmɔ akʉpya ndɨ kʉ. Isi yo lino la Melekisedeki nɨ «Ngama wa ɓungbingbili», na gɔnɨ ɓata, a ndɨ ngama wa Salemu isi yi ɓɛ «Ngama wa mazɨyɔ.» 3 Moɓiso katʉmbʉlagʉ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka kʉgʉ wa ɔɓɨlɨ ka abakɨ, amakɨ ikanɨ puponogo kakɨ. Katʉmbʉlagʉ ndɨ gɔnɨ lɨkpʉmʉka ko bulya lɨsyɛ la kɨɓʉkʉta ikanɨ la kʉ kwa kʉ kakɨ. A mʉɗɔngɔnɨ abɛ Miko-Kunzi, a kumu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

4 Winoni mbɛyɨ iɓunu ɓamombukwana-donu ɓi ɓɛyɔ o mino mudingi yɔ! Gʉtʉgʉ titosu aka ɓɛyɔ ka Abalahamʉ apátʉ ndɨ zaka ka makpʉmʉka masɨ nɨmɔ akʉpya ndɨ ka lʉnga. 5 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓopupa ka lɨvananza ka Lawi, ɓɨɨta ɓokumu, ɓa na mʉtʉʉ. Mʉtʉʉ mi akaɓɨkya ɓɛ okwononi kaʉkʉnga ɓatʉ ɓasɨ Ɓezaleli zaka wa makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓinisonogo na imu, na ɓamamaɓʉ nɨɓɔ ɓa ka lɨvananza ka Abalahamʉ. 6 Wɨna sɛ, Melekisedeki kɛgʉ ndɨ ɨyɨ ka lɨvananza ka Lawi. Luki limoti, avatʉ ndɨ zaka ka maɓɔkʉ ka Abalahamʉ, aɗukilya ndɨ gɔnɨ ɓʉɓʉnga, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ Kunzi a ndɨ mino nɨ apɨ́ agʉmɛ yɔ. 7 Okwononi kaiba nɨ makɛgʉ na ɓotumo ɓɛ mʉtʉ yi nɨnɔ uɗukilyogo ɓɛngɛnɨ ɓʉɓʉnga a mʉtʉ mudingi kakɨtaga nɨnɔ inisonogo na ɓʉɓʉnga. 8 Ɓokumu nɨɓɔ ɓavaga zaka, ɓa ɓatʉ ɓukwo. Luki limoti, Melikisedeki avatʉ ndɨ zaka, a na ɔɓɨlɨ aka, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Moɓiso o mino katʉmbʉlaga. 9 Takwanana kaɓɨkya ka muliɓo ɓɛ: Ngbingo yi nɨnɔ Abalahamʉ apá ndɨ mino zaka ya makpʉmʉka kakɨ, Lawi apátʉ ndɨ gɔnɨ ɨyɨ pisi ka Abalahamʉ. 10 A ɓɛyɔ, Abalahamʉ a tɨtakɨ Lawi. Gʉtʉgʉ ɓɛyɔ ɨyɨ Lawi kɛgʉ ndɨ mino wakɨɓʉkʉta yɔ, a kʉwa ndɨ na ɔɓɨlɨ aka kyɛ a ka ɓangʉ ka Abalahamʉ, ngbingo yi nɨnɔ Melekisedeki ɨnda ndɨ mino kabangana na ɨyɨ.

11 Ɓukumu ɓɔ a ndɨ litino la mʉtʉʉ nɨmɔ Kunzi ʉpá ndɨ Ɓezaleli. Luki limoti, ligubo la ɓukumu ka lɨvananza ka Lawi kakwananɨgʉ ndɨ kotulyoso ɓopisi ɓayasɨ. Kinili, okwononi ndɨ ɓata kumu wagɔgɔ abɛ Melekisedeki nɨnɔ kɛgʉ ndɨ ɨyɨ ka lɨvananza ka Aluni. 12 A ɓɛyɔ, ɓukumu kigomosyono, mʉtʉʉ igomosyono gɔnɨ. 13 Mʉnzɨna mi nɨma akaɨnzɨna ko bulya ka Mombukwono-dosu nɨnɔ a ɨyɨ ka liɗu lagɔgɔ. Ka liɗu li nɨlɔ, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka konogyigʉ ndɛkɛ ligubo la ɓukumu ka gbɔgbɔ. 14 A ɓɛyɔ, a ɓɨngbanganya ɓɛ Mombukwono-dosu a ka liɗu ka Yuda nɨlɔ Musa katwagʉ ndɨ, ngbingo yi nɨnɔ a ndɨ mino kanzɨna ko bulya ɓokumu.

Yeso a kumu abɛ Melekisedeki

15 Nɨyɔ akowonisilo lɨkpʉmʉka li nɨlɨ ɓɨngbanganya a ɓɛ: kumu wagɔgɔ odoniku, a mʉɗɔngɔnɨ abɛ Melekisedeki. 16 Ɓakatwagʉ ndɨ kaiko kumu kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ ka ɓomikya-ɓambanzʉ. Luki limoti, ɨɨta ndɨ ɓɛyɔ ko ngu ya ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 17 A ɓɛyɔ, Moɓiso atʉmbʉlaga ɓɛ:

«Wa kumu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ

mʉɗɔngɔnɨ abɛ Melikisedeki.»*

18 Kinili, Kunzi olimogoni ndɨ mʉtʉʉ mi nɨmɔ ma mambwa, kyɛ a ndɨ ɓipoli nɨ kɛgʉ na ɨzangɨya. 19 Mʉtʉʉ ka Musa kapágʉ ndɨ masɔlɔ manza. Luki limoti, ɓatipóni mʉtamanagɨ manza kʉgbɛ nɨmɔ atikpuɗiso ko Kunzi.

20 Na ɓata, Kunzi akɔtʉ ndɨ silika. Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓɨɨta ndɨ ɓokumu nɨ ɓakakugu silika. 21 Luki limoti, Yeso ɨɨta ndɨ kumu pisi ka silika, ngbingo yi nɨnɔ Kunzi aɓɨkya ndɨ mino ɓɛ:

«Mombukwono-dosu akuni silika,

kigomosyonigʉ ɓata:

‹Wa kumu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.›»*

22 Kinili, Yeso nɔ a mʉtʉ yi nɨnɔ atimibisa lɨngʉnʉ la agʉmɛ nɨnɔ a wanza kʉgbɛ.

23 Ɓudididi ɓagɔgɔ ɓata nɨɓa: ɓokumu ɓagɔgɔ ɓa ndɨ ɓudingi kʉgbɛ kyɛ kukwakʉ kwɔ ʉkpɨngba ndɨ kaidukulogo na ligubo kaɓʉ. 24 Luki limoti, Yeso a na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ligubo kakɨ la ɓukumu kɛgʉ ndɛkɛ na muliɓo. 25 Kinili, akwanana kauhukuso ka lɨngʉnʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakpuɗoni Kunzi pisi kʉ kakɨ, kyɛ ɨyɨ a na ɔɓɨlɨ masyɛ masɨ kaʉlʉmbɨlya.

26 Yeso kʉwa nɨ Kumu-kumu nɨnɔ okwononi ndɨ ko bulya kusu. A wotu, kɛgʉ na lɨkpʉmʉka lanyɛ ikanɨ ɓʉnyɛ. Kunzi ateni ndɨ di na ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ, aɗokiso kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉgbɛ. 27 Kɛgʉ ɨyɨ abɛ ɓokumu-kumu ɓagɔgɔ. Kɛgʉ na mʉsasa kapá apɛpɛ masyɛ masɨ ko bulya ɓʉnyɛ kakɨ mbɛyɨ, kumbuso yi ko bulya ɓʉnyɛ ka ɓambanzʉ. Apá ndɨ ɨyɨ apɛpɛ nganga yimoti aka wa ɨpá ndɨ mino ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi. 28 A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ ka Musa umomosagatʉ ɓokumu-kumu ɓatʉ ɓa ɓʉpɔ. Luki limoti, silika nɨnɔ Kunzi akɔ ndɨ kumbusa wa mʉtʉʉ mi nɨmɔ, amomosa ndɨ Miki nɨnɔ mʉkwanana kaika kumu-kumu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

8

Yeso nɨ kumu-kumu kusu

1 Lɨkpʉmʉka la ɨzangɨya kʉgbɛ nɨlɔ takapa kaɓɨkya nɨlɨ: ta na kumu-kumu ɓemoti, a kʉgʉ wa lɨsyɛ, wakiko ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kwa ɓuliki ɓa ɓʉngama ko Kunzi nɨnɔ wo ngu kʉgbɛ. 2 Akagya ligubo la ɓukumu-kumu ka pa Yotu-Kʉgbɛ, isi ɓɛ ka ngbangba nɨyɔ ipika ndɨ na Mombukwono-dosu nɨ kɛgʉ mʉmbanzʉ.

3 Ɓamomosogo kumu-kumu wasɨ kyɛ iki kapá mukumbo na ɓapɛpɛ. Kinili, okwononi nɛkɨ ɓɛ kumu-kumu kusu ɓɛyɔ ka Kilisito ikitɔ gɔnɨ no luki lɨpá. 4 Kika ndɨ nɨ a kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ, kikigʉ ndɨ kumu, kyɛ atʉ kʉwa na ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓapága ɓapɛpɛ kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ ka Musa. 5 Ligubo li nɨlɔ ɓokumu ɓi nɨɓɔ ɓagyaga a gʉ likingyosi aka, a mulundu ma makpʉmʉka mi nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨlɔ Kunzi awonisa ndɨ Musa. Ngbingo yi nɨnɔ Musa a kʉwa ndɨ mino ɓuwobi kopika ngbangba, Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Angɛ, gya ligubo lasɨ ɓɛyɔ nuwonisila ndɨ mino ka ngʉpa.» 6 Luki limoti, mbɨya yi nɨmʉ Yeso a kʉwa na ligubo lidingi kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓokumu ɓi nɨɓɔ. A luga wa agʉmɛ wanza kʉgbɛ nɨnɔ ɓatɨwanyaga ndɨ.

7 A ɓɛyɔ, kika ndɨ nɨ agʉmɛ wa mambwa a ndɨ wanza, kikigʉ ndɨ ɓata na ɨzangɨya kainisono na nɨnɔ wa maɓa. 8 Luki limoti, Kunzi a ndɨ kauyoyiso ɓatʉ kakɨ wa aɓɨkya mino ɓɛ:

«Mombukwono-dosu aɓɨkya ndɨ ɓɛ: ka masyɛ mi nɨmɔ akodoku,

nagyatʉ agʉmɛ wambɨya na Ɓezaleli

na ɓomikya-Ɓayuda.

9 Kikigʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨnɔ nʉgyɨlya ndɨ ɓatɨtaɓʉ

lɨsyɛ nɨlɔ nugwi ndɨ mino kʉɓɔkʉkɔ,

nunyoku ka Misili.

Ɨyɨ aka ndɨ ɓata ɓɛ:

Yɛkɨ ɓakaɓyɛgʉ ndɨ agʉmɛ yi nɨnɔ,

kinili, ɨmɨ, nʉsa ndɨ.

10 Omotiloku ndɨ ɓɛ Agʉmɛ yi nɨnɔ nʉgyɨlya ndɛkɛ Ɓezaleli nɨmʉ:

Kumbusa wa masyɛ mi nɨmɔ:

nopika ndɛkɛ mʉtʉʉ kamɨ ka yimibo kaɓʉ,

nokpikaga ka mambɛngɨ kaɓʉ,

nika ndɛkɛ Kunzi kaɓʉ,

ɨɓʉ, ɓika kʉwa ndɛkɛ ɓava-kʉkamɨ.

11 Kɛgʉ ndɛkɛ ɓata na mʉtʉ yi nɨnɔ awonisila ndɛkɛ mʉtʉ wagɔgɔ ikanɨ mamakɨ ɓɛ emibi,

kyɛ ɓemiba ndɛkɛ ɓasɨ,

ɨɓʉ ɓasɨ, iki ɓomiki ikanɨ ɓambɔkʉ.

12 A ɓɛyɔ, napɨlyatʉ ndɛkɛ ɓʉnyɛ kaɓʉ,

nakatamanɨgʉ ndɛkɛ ɓata ɓʉnyɛ kaɓʉ.»*

13 Ngbingo yi nɨnɔ Kunzi anzɨna ndɨ mino ko bulya agʉmɛ wambɨya, mʉnzɨna mi nɨmɔ oyitisa kʉwa ndɨ nɨnɔ wa mambwa luki landɛlɨ. Wɨna sɛ, luki kɨɨta landɛlɨ, ambʉkʉmana iba a kʉwa ɓuwobi kolimiko.

9

Malʉmba ma ɔɓɨlɨ na nɨmɔ ma kʉgʉ wa lɨsyɛ

1 Agʉmɛ wandɛlɨ a ndɨ na ɓopisi nɨɓayɔ okwononi kaɓyɛ ko bulya likungoni, ndaɓʉ ya malʉmba mi a ndɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ. 2 A ɓɛyɔ, ɓopika ndɨ ngbangba nɨyɔ, ɓagbanana ndɨ ka ɓapa ɓayɨɓa. Ɓalɨkya ndɨ pa ya mambwa ɓɛ pa yotu. Kʉ ɓɛyɔ, a ndɨ na pa yibiso tala, sɛ kʉwa mɨza nɨnɔ ɓabisaga ndɨ mino mukati nɨmɔ ɓapága ndɨ Kunzi. 3 Kumbusa wa kutuko nɨkwɔ kwa yɨɓa, a ndɨ na pa yagɔgɔ nɨyɔ ɓalɨkyaga ndɨ ɓɛ Pa Yotu Kʉgbɛ. 4 Kambwa kadwɛ kʉ, a ndɨ na gbɔgbɔ nɨyɔ ɓagya ndɨ na ɔlɔ ko bulya yɨbʉsya adʉdʉ, andananaga ndɨ na sanduku wa agʉmɛ nɨnɔ ɓagboɗya ndɨ wasɨ na ɔlɔ. Kʉsɔ wa sanduku yi nɨnɔ, mana a ndɨ ka mbɨkɛ yimoti nɨyɔ ɓagya ndɨ na ɔlɔ, mʉɗanga ka Aluni nɨmɔ aɓaka ndɨ maʉwa ka mu mi, sɛ kʉwa ɓomikya-ɓamɨza ɓa lɨtalʉ nɨɓɔ ɓokpika ndɨ mino Mʉtʉʉ ma agʉmɛ. 5 Kʉgʉ wa sanduku yi nɨnɔ, a ndɨ na ɓamalaika nɨɓɔ ɓʉmakaga ɓɛ ɓamakelubi nɨɓɔ ɓowonisogo ɨbɨba ko Kunzi. Ɓɛpapɨ kaɓʉ otikyaga ndɨ pa yi nɨyɔ ɓakpazyaga ndɨ mino ɓangʉ ko bulya mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ. Luki limoti, mbɨya yi nɨmʉ, kɛgʉ mbɛyɨ ngbingo katʉmbʉlaga lɨkpʉmʉka limoti-limoti kʉgʉ yi.

6 Nɨyɔ ɓoɓungusyaga ndɨ yasɨ ɓɛyɔ, ɓokumu ɓogulyaga ndɨ masyɛ masɨ ka pa ya mambwa kagya ligubo kaɓʉ. 7 Luki limoti, kumu-kumu aka nɔ ogulyaga ndɨ nganga yimoti aka ka nzɛ ka pa yi nɨyɔ ya yɨɓa. Ogulyaga ndɨ kʉ ɓɛyɔ na ɓangʉ ka nyama kapá Kunzi ko bulya ɓʉnyɛ kakɨ ɓɨkpɛ, na nɨɓɔ ka ɓambanzʉ. 8 Lɨmbɛngɨ-Lotu akowoniso ɓɛ pisi yigulyo ka Pa Yotu-Kʉgbɛ kanoukwikonigʉ mbɛyɨ, kyɛ pa ya mambwa a mbɛyɨ ɓata wa aka wa. 9 Nɨyɔ a kʉwa likingyosi ko ngbingo yi nɨmʉ. Nɨyɔ akowoniso ɓɛ iki mukumbo ikanɨ ɓapɛpɛ nɨɓɔ ɓapága Kunzi, kakwananɨgʉ koitiso lɨmbɛngɨ ka mʉtʉ yi nɨnɔ abibisaga Kunzi lanza. 10 Makpʉmʉka mi nɨmɔ a yɨgya ka ɓambanzʉ aka. Yɨgya yi nɨyɔ ɨgʉmya ndɨ ka nɨyɔ ɓakwanana ndɨ kalya ikanɨ komwo ikanɨ ko pisi ya mʉtʉʉ dididi ma kiɓuɓiso. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ iɓungusyaga ndɨ kadwɛ ka lɨsyɛ li nɨlɔ Kunzi oitiso mino makpʉmʉka masɨ mambɨya.

Kilisito apá ndɨ ɔɓɨlɨ kakɨ abɛ apɛpɛ

11 Luki limoti, Kilisito odoku ndɨ abɛ kumu-kumu katɨpá makpʉmʉka manzanza nɨmɔ a kʉwa wa. Ɨyɨ ogulya ndɨ ka ngbangba nɨyɔ a ndɨ ya ɨzangɨya na yanza kʉgbɛ. Kipikagʉ ndɨ na ɓomikya ɓambanzʉ, akaɨɓɨkya ɓɛ kɛgʉ luki la lɨtɔmbʉ li nɨlɨ. 12 Ingya ndɨ ka Pa Yotu-Kʉgbɛ nganga yimoti aka. Kʉ ɓɛyɔ, kapágʉ ndɨ apɛpɛ wa ɓangʉ ya ɓamɛmɨ na ɓomikya-ɓangɔmbɛ, luki limoti, apá ndɨ ɓangʉ kakɨ ɓɨkpɛ, atɨkʉlaga lɨngʉnʉ. 13 A ɓɛyɔ, kika nɨ ɓuɓuɓisaga ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓʉnyɛ kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya ka ɓatɨtaɓʉ, pisi kaʉkpazya na ɓangʉ ka ɓamɛmɨ ikanɨ nɨyɔ ka ɓomikya-ɓangɔmbɛ ɨkanɨ kaumbwoso na libu ka ɓangɔmbɛ nɨɓɔ ɓʉbʉsyaga ndɨ, 14 kika nɨ a ɓɛyɔ, iko sɛ kʉwa lɨkɨ ka ɓangʉ ka Kilisito? Pisi ka Lɨmbɛngɨ la ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, ɨpá ndɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ ko Kunzi abɛ apɛpɛ nɨnɔ kɛgʉ na ɨɗa. Ɓangʉ kakɨ oyikosatʉ mʉtamanagɨ kusu kaasa yɨgya yanyɛ, kyɛ tiki kagugubyo Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ.

15 Kinili, Kilisito a lɨzabʉ la agʉmɛ wambɨya, kyɛ ɓatʉ nɨɓɔ Kunzi ʉmakaga ndɨ ɓinisoni na ɓʉnza ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ nɨɓɔ ʉwanyaga ndɨ. Pisi ka kukwakʉ kakɨ, ʉkʉlaga ndɨ ɓambanzʉ kopupo ka ɓʉnyɛ nɨɓɔ ɓa ndɨ mino ka agʉmɛ wandɛlɨ.

16 Mʉmbanzʉ kokwo, asa agʉmɛ, okwononi kowonisilo ɓɛ mʉtʉ yi nɨnɔ asi agʉmɛ yi nɨnɔ okwoni ndɨ. 17 A ɓɛyɔ, agʉmɛ a na ɨzangɨya kumbusa wa kukwakʉ aka. Luki limoti, mombukwana-dakɨ yi kiko mbɛyɨ ɓata na ɔɓɨlɨ aka kɛgʉ na ɨzangɨya. 18 Kinili, agʉmɛ wandɛlɨ kapʉngagʉ ndɨ ligubo aka nɨ ɓangʉ kanoɗukogigʉ. 19 A ɓɛyɔ, Musa apʉnga mbɛyɨ ndɨ kaʉtangʉlyaga ɓatʉ ɓasɨ mʉtʉʉ masɨ mi nɨmɔ ikpikaga ndɨ. Ava kʉwa ndɨ ɓangʉ ka ɓomikya-ɓangɔmbɛ na ɓamɛmɨ pa imoti no liɓo. Kumbuso yi, mumbuzu ma ɨsɔpɔ pa imoti na panga ya kutuko kwangbʉ, amakya kʉsɔ yi, akpazya kʉgʉ wa kɨtaɓʉ ya mʉtʉʉ na kʉgʉ ka ɓatʉ ɓasɨ. 20 Anaɓɨkya ɓɛ: «Nɨyɨ a ɓangʉ katʉlyoso agʉmɛ nɨyɔ Kunzi amʉɓɨkya ndɨ mino ɓɛ muɓongogonitɔ.»* 21 Musa akpazya gɔnɨ ndɨ ɓangʉ kʉgʉ wa ngbangba na kʉgʉ wa makpʉmʉka masɨ nɨmɔ ɓagyaga ndɨ na imu ligubo. 22 Kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ, ɓudingi ɓa makpʉmʉka ingumosaga na ɓangʉ aka. Ɓangʉ koɗukogi, mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ kikigʉ.

Kilisito nɨ apɛpɛ nɨnɔ atʉmbaga ɓʉnyɛ

23 Okwononi nɛkɨ ɓɛ mokingyosi ma makpʉmʉka masɨ mi nɨmɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ ingumosi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ. Luki limoti, okwononi ɓongumosi makpʉmʉka ma kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓɨkpɛ pisi ka ɓapɛpɛ nɨɓɔ ɓanza kʉgbɛ. 24 A ɓɛyɔ, Kilisito kingyagʉ ndɨ ka Pa Yotu-Kʉgbɛ nɨyɔ ipika ndɨ na ɓambanzʉ, a gʉ ndɨ likingyosi la Pa Yotu-Kʉgbɛ aka. Luki limoti, ingya ndɨ ɨyɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, kʉ o mino mbɨya yi nɨmʉ kambwa ko Kunzi ko bulya kusu. 25 Ɓyanga ɓasɨ, kumu-kumu ka Ɓayuda ogulyogo ka pa Yotu-Kʉgbɛ na ɓangʉ ka nyama. Luki limoti, Kilisito kingyagʉ ndɨ ɨyɨ kʉ ɓɛyɔ kyɛ ɨgɨlyagɨ kaɨpá ka apɛpɛ. 26 Kagya ndɨ abɛ ɨɓʉ, iba igyogyisoni ɓɨkyɔ katʉkya wa aka wa ɓagya ndɨ mino ɔɓɨlɨ. Luki limoti, mbɨya yi nɨmʉ, masyɛ ma muliɓo a kʉwa ɓuwobi, Kilisito iwonisa ndɨ ɨyɨ nganga yimoti aka, kolimogo ɓʉnyɛ na kaɨpá ɨyɨ mombukwana-dakɨ ka apɛpɛ. 27 Mʉtʉ wasɨ okwaga nganga yimoti aka. Kumbuso yi, Kunzi akɔ lɨkpʉmʉka kakɨ. 28 A ɓɛgɛyɔ Kilisito ɨpá ndɨ mino nganga yimoti aka ka apɛpɛ ko bulya yilimogo ɓʉnyɛ ka ɓatʉ ɓudingi. Igokuto ndɛkɛ ɓata, kikigʉ ko bulya yilimogo ɓʉnyɛ, luki limoti, kaʉpá ɓatʉ nɨɓɔ ɓakaɓʉndaga muhukuso.

10

1 Mʉtʉʉ ka Musa kɛgʉ kowonisilo ka lɨngʉnʉ makpʉmʉka mi nɨmɔ atʉ, luki limoti a mulundu ma makpʉmʉka nɨmɔ odoku ndɛkɛ. Mʉtʉʉ mi nɨmɔ akʉngaga ɓɛ ɓapágɨ mʉgbɛ ma ɓapɛpɛ mumoti aka ɓyanga ɓasɨ. Kakwananɨgʉ kauitiso ɓanza ɓatʉ nɨɓɔ ɓakpʉɗa ko Kunzi. 2 Kika ndɨ nɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓabibisaga Kunzi ɓɛyɔ ɓʉpɨlyagatʉ ɓʉnyɛ ka nganga yimoti aka, ɓakɨmɨnɨgʉ ɓata ndɨ abɛ ɓakika na ɓʉnyɛ, ɓakapɨ́gʉ ndɨ ɓata apɛpɛ. 3 Luki limoti, pisi ka ɓapɛpɛ ɓi nɨɓɔ, ɓambanzʉ ɓatamanaga ɓʉnyɛ kaɓʉ ɓyanga ɓasɨ. 4 A ɓɛyɔ, ɓangʉ ka ɓomumu ɓa ɓangɔmbɛ na ɓogbungulu kakwananɨgʉ gʉtʉgʉ kasʉkʉsaga ɓʉnyɛ.

5 Kinili, ngbingo yi nɨnɔ Kilisito a ndɨ mino kogulya kʉ ka ɔɓɨlɨ, aɓɨkya ndɨ Kunzi ɓɛ:

«Wakapagʉ ndɨ apɛpɛ ikanɨ mukumbo

Luki limoti, wɛgyɨlya ndɨ nzʉyɨ.

6 Wokogwagʉ ndɨ magyagya na ɓanyama ɓʉbʉsya ka gbɔgbɔ

ikanɨ ɓapɛpɛ ɓʉpɨlya ɓʉnyɛ.

7 Naɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: ‹Kunziooo, ɨmɨ nɨmʉ,

noduku kagya sɨpananɨsɔ kakʉ,

mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓokpikaga ndɨ mino lɨkpʉmʉka kamɨ ka kɨtaɓʉ ya Mʉtʉʉ.›»*

8 Kilisito aɓɨkya mbɛyɨ ndɨ ɓɛ: «Wakapagʉ ndɨ apɛpɛ, mukumbo, ɓanyama ɓʉbʉsya kʉgʉ wa gbɔgbɔ gʉtʉgʉ apɛpɛ mʉpɨlya ɓʉnyɛ kuɓosilyagʉ ndɨ ɓɛgɛyɔ.» Wɨna sɛ, ɓʉpága ɓapɛpɛ ɓasɨ ɓi nɨɓɔ kaɓyɛnɛnɛ ɓɛyɔ mʉtʉʉ o mino kaɓɨkya. 9 Kumbuso yi, ɨyɨ aka ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɨmʉ, noduku kagya sɨpananɨsɔ kakʉ.» Ko pisi yi nɨyɔ, ulimaga ɓapɛpɛ ɓandɛlɨ, ubisa kʉwa nɨɓɔ kakɨ. 10 Yeso-Kilisito agyatʉ ndɨ sɨpananɨsɔ ko Kunzi, ɨpá ɨyɨ mombukwana-dakɨ nganga yimoti aka. Kinili, atiɓuɓisa kʉwa.

11 Masyɛ masɨ, kumu wasɨ amagaga kagya ligubo kakɨ, ʉpága ɓongbinga ɓasɨ ɓapɛpɛ mʉɗɔngɔnɨ aka. Luki limoti, ɓapɛpɛ ɓi nɨɓɔ ɓakakwananɨgʉ ndɛkɛ katʉmba ɓʉnyɛ*. 12 Wɨna sɛ, Kilisito apá ndɨ ka ɓongbinga ɓasɨ apɛpɛ ɓemoti aka ko bulya yɨpɨlya ɓʉnyɛ. Kumbuso yi, ikoku ndɨ ka kʉmbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi. 13 Kʉ ɓɛyɔ, akaɓʉndaga mbɨya yi nɨmʉ ɓɛ Kunzi ubisi ɓomuyoniso kakɨ kusili wa ɓakagba kakɨ. 14 Pisi ka apɛpɛ ɓemoti yi nɨnɔ aka nɔ, uitisoni ɓatʉ ɓa lɨngʉnʉ ka ɓongbinga ɓasɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ uɓuɓiso.

15 Lɨmbɛngɨ-Lotu a gɔnɨ katɨtʉmbʉlyaga lɨkpʉmʉka li nɨlɔ. Anaɓɨkya mbɛyɨ ɓɛ:

16 «Mombukwono-dosu akaɓɨkya ɓɛ:

Nomosa ndɛkɛ na ɨɓʉ agʉmɛ yi nɨmʉ,

kumbusa wa masyɛ mi nɨmɔ.

Nobisa ndɛkɛ mʉtʉʉ kamɨ ka mambɛngɨ kaɓʉ,

Nokpika ka tamanaga kaɓʉ.»*

17 Kumbuso yi, omotiloku ɓɛ:

«Nakatamanɨgʉ ndɛkɛ ɓata ɓʉnyɛ ikanɨ yɨgya yanyɛ kaɓʉ.»*

18 Wɨna sɛ, kika nɨ ɓopilyini ɓʉnyɛ, kɛgʉ ɓata na ɨzangɨya kapá apɛpɛ ko bulya ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ.

Takpuɗini Kunzi

19 Ɓomika-mama, pisi a kʉwa na iɓusu ɓikpo kogulya ka Pa Yotu-Kʉgbɛ ko ngungu ya ɓangʉ ka Yeso. 20 Atihukwilyoni ndɨ pisi, pisi yi nɨyɔ a yambɨya na nɨyɔ atɨkaga ka ɔɓɨlɨ kakɨtanaga ka kutuko nɨkwɔ agbananaga Pa Yotu na Pa Yotu-Kʉgbɛ, isi ɓɛ pisi ka nzʉyɨ kakɨ mombukwana-dakɨ. 21 Ta no kumu-kumu ɓemoti nɨnɔ Kunzi amomoso ka mʉ ma Ndaɓʉ ko Kunzi. 22 Takpuɗini nɛkɨ na lɨmbɛngɨ la lɨngʉnʉ, ɓutumo na baya, na lɨmbɛngɨ nɨlɔ ɓɨngɔ nɨ kɛgʉ na mʉtamanagɨ manyɛ, na nzʉyɨ nɨyɔ ɓosukusogi no liɓo lanza. 23 Tigwinonogini ɓigugugu ka mʉtamanagɨ nɨmɔ tikaga kanzɨna ko bulya yi, kyɛ Kunzi kakwananɨgʉ kagomosyono agʉmɛ nɨnɔ atɨwanyaga ndɨ. 24 Toɓuulyonogini mabɔbɔ, tanakpamyana kapa na kagya lɨkpʉmʉka lanza. 25 Takosonitɔgʉ kamʉmʉkana ka musilyoni kusu ɓɛyɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓagyaga mino. Luki limoti, totumisonini mambɛngɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mo mino kaɨna ɓɛ masyɛ ka Mombukwono-dosu a kʉwa ɓuwobi.

26 A ɓɛyɔ, takiko kagya ɓʉnyɛ ka yakɔlyɨ nɨ takaiba ɓɨngbanganya lɨngʉnʉ, kɛgʉ ɓata na apɛpɛ nɨnɔ akwanana kasʉkʉsa ɓʉnyɛ. 27 Luki limoti, atitigolyi kʉwa kaɓʉndaga ka kʉɓangakʉ ngbingo nɨnɔ Kunzi akɔ mino mʉngɨmbɔ, na ɓɛyɔ lɨɗaɗa lo ɓuku ʉgbʉnda ndɛkɛ mino ɓomuyoniso kakɨ. 28 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ oɓuno mʉtʉʉ ka Musa, ɓamwɨ nɨ ɓakɛgʉ no nzonzi, kika nɨ ɓadɛmʉ ɓinisonini ɓaɓa ikanɨ ɓasaa kaɓɨkya ɓɛ ogyi ɓi ɓʉnyɛ. 29 Ika kʉwa lɨkɨ ka mʉtʉ yi nɨnɔ akamɨna Miko Kunzi payaya? Ɨna ɓangʉ ya agʉmɛ nɨnɔ ɓaɓuɓisa ndɨ na iyu payaya, anatʉmbwa Lɨmbɛngɨ la ɨzɨyɔ ko Kunzi? 30 A ɓɛyɔ, takamibo mʉtʉ yi nɨnɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɨmɨ nɔ nigisaga ndɛkɛ ɓʉnyɛ, ɨmɨ nɔ nakalyaga ndɛkɛ.» Omotiloku gɔnɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu akɔtʉ ndɛkɛ mʉngɨmbɔ ka ɓatʉ kakɨ.»* 31 A lɨkpʉmʉka la kʉɓangakʉ kʉgbɛ kogwa ka maɓɔkʉ ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ.

32 Tomononi mbɛyɨ nɨlɔ amusilya ndɨ ka masyɛ mi nɨmɔ akɨtaga ndɨ. Ka masyɛ mi nɨmɔ, nɨyɔ minisana ndɨ na ɓʉngbanganya ko Kunzi, mokibya ndɨ yigyogyiso ya lʉnga lapʉ. 33 Ɓʉtʉmbwatʉ ndɨ ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kunu, ɓugyogyiso ka pa yangba. Ɓongbingo ɓagɔgɔ mikagatʉ ndɨ gɔnɨ ɓakɨtʉlya kausingyo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓugyogyisaga ndɨ ɓɛyɔ. 34 A ɓɛyɔ, ɓamugyogyisatʉ ndɨ pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ ka bɔlɔkɔ. Mabaɨlya gɔnɨ na magyagya ɓɛ ɓamʉkʉpyɨ mukumbo kunu, kyɛ ma ndɨ kaiba ɓɛ ma na lɨngama lanza kʉgbɛ, nɨlɔ la ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 35 Makodikogonitɔgʉ, kyɛ minisana na mʉkalya mudingi ko bulya yi nɨyɔ. 36 Mokwononi kokibyo, kyɛ motulyosi sɨpananɨsɔ ko Kunzi, minisono na nɨlɔ amʉwanyaga ndɨ. 37 A ɓɛyɔ, ikpikaga ɓɛ:

«Osikoni ngbinga mʉkɛɗɛ, mʉkɛɗɛ kʉgbɛ,

mʉtʉ yi nɨnɔ okwononi kodoku, odoku ndɛkɛ,

kolyipyigʉ ɓata.

38 Kunzi oɓikyoku ɓɛ:

Mʉtʉ wongbingbili ko misa kamɨ,

ika na ɔɓɨlɨ pisi ka baya.

Luki limoti, kɨga kumbuso, nakogwigʉ magyagya na ɨyɨ.»*

39 Takɛgʉ abɛ ɓatʉ ɓakɨga kumbuso, ɓoɓungogo. Luki limoti, ta ɓatʉ ɓa baya na nɨɓɔ ko pisi ya muhukuso.

11

Baya

1 Kaiko na baya ko Kunzi, a kaiko wakɨtambɨya ka lɨkpʉmʉka nɨlɔ wanamʉtamanagɨ mi, na kabaɨlya ɓɛ a lɨngʉnʉ lɨkpʉmʉka nɨlɔ wakaninigʉ. 2 Kunzi ʉbaɨlya ndɨ ɓotitosu pisi ka baya kaɓʉ.

3 Pisi ka baya, takaiba ɓɛ Kunzi agya ndɨ ɔɓɨlɨ na mʉnzɨna aka kinili makpʉmʉka nɨmɔ inisogo agya ndɨ katʉkya ka nɨmɔ kinisonogigʉ.

4 Pisi ka baya, Abeli apá ndɨ Kunzi apɛpɛ wa ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga nɨnɔ ka Kaina. Pisi ka baya Abeli gɔnɨ, Kunzi atwa ndɨ mʉtʉ wongbingbili, kyɛ ɨyɨ mombukwana-dakɨ abaɨlyatʉ ndɨ apɛpɛ kakɨ. Pisi ka baya kakɨ, mongoni ka Abeli ikaga ɓata kaidukulogo aka gʉtʉgʉ ɓɛyɔ okwa ndɨ mino yɔ*.

5 Pisi ka baya, Ɨnʉka kokwagʉ ndɨ, Kunzi aɗokisa ndɨ muɓisi kʉgʉ wa lɨsyɛ. Mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti kamɨnagʉ ndɨ ɓata, kyɛ Kunzi aɗokisatʉ ndɨ ɓɛ iki ɓuwobi na ɨyɨ. Moɓiso ko Kunzi akatʉmbʉlaga ɓɛ kambwa kaɗokiso kʉgʉ wa lɨsyɛ, Ɨnʉka agyatʉ ndɨ lɨkpʉmʉka lanza nɨlɔ aɓosila ndɨ Kunzi*. 6 Wɨna sɛ, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kaɓosilyo Kunzi nɨ kɛgʉ na baya. A ɓɛyɔ, mʉtʉ nɨnɔ akapa kakpuɗa Kunzi, okwononi kabaɨlya mbɛyɨ ɓɛ Kunzi atʉ na ʉkalyagatʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨɓyaga.

7 Pisi ka baya, Nʉa amʉkanatʉ ndɨ Kunzi ka makpʉmʉka nɨmɔ a ndɨ kaigyonoso kanɨ ɓakaninigʉ mbɛyɨ. Ogwi ka lɨmbɛngɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Kunzi aɓɨkya ndɨ, agya ɨngbɔlɔ nɨnɔ ɨyɨ mombukwana-dakɨ na lɨvananza kakɨ ɓahʉka ndɨ mino. Amakyatʉ kʉwa ndɨ ɔɓɨlɨ ka mʉngɨmbɔ. Pisi ka baya kakɨ, Kunzi atwa ndɨ mʉtʉ wongbingbili*.

8 Pisi ka baya, Abalahamʉ amʉkanatʉ ndɨ Kunzi ngbingo yi nɨnɔ amaka ndɨ mino. Aga ndɨ ka mugi nɨmɔ Kunzi awanyaga ndɨ kaiko lisimo kakɨ. Asa ndɨ kʉ-kaɓʉ nɨ kɛgʉ kaiba ɓɛ akomolyoku yanɨ. 9 Pisi ka baya, ika ndɨ ka mugi nɨmɔ ɓawanyaga ndɨ abɛ mubiko. Ikaga ndɨ ka ɓangbangba, pa imoti na Isaka ɨɓʉ na Yakɔbɔ nɨɓɔ Kunzi ʉpá ndɨ gɔnɨ agʉmɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ Abalahamʉ. 10 A ɓɛyɔ, Abalahamʉ a ndɨ kaɓʉndaga gʉɗʉ nɨnɔ wa muɓumbe mapʉ, nɨnɔ Kunzi apimaga ndɨ, apiko.

11 Pisi ka baya, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ Sala a ndɨ mino ndʉya na mbɔkʉ-mbɔkʉ kʉgbɛ yɔ, aɓʉkʉta ndɨ kyɛ a ndɨ na baya ɓɛ Kunzi atulyosatʉ agʉmɛ nɨnɔ awanyaga ndɨ. 12 Kinili, pisi ka mʉtʉ ɓemoti nɨnɔ a kʉwa sɛ ndɨ ɨyɨ kaɓʉndaga kukwakʉ, ɨɓʉkʉta ɓɛvananza ɓayakpʉ kʉgbɛ abɛ mangʉtʉ, abɛ mbumi ya mutili mo liɓo lidingi nɨyɔ ɓakakwananɨgʉ katanga*.

13 Ɓatʉ ɓasɨ ɓi nɨɓa ɓokwa ndɨ ka baya nɨ ɓakinisonigʉ na makpʉmʉka nɨmɔ Kunzi ʉwanyaga ndɨ. Luki limoti, ɓɨnatʉ ndɨ, ɓatɨlya ka ɓʉɓyɨ aka. Ɓabaɨlya gɔnɨ ɓɛ ɓa ndɨ ɓobiko aka na ɓatʉ ɓa lɨgʉndʉ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ*. 14 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓanzɨnaga ɓɛyɔ, ɓowonisilogo ɓɨngbanganya ɓɛ ɓakaɨkɨsɨlya mugi kaɓʉ. 15 Ɓakika ndɨ ɓata lɨmbɛngɨ ka mugi nɨmɔ ɓotukyoku ndɨ mino, ɓakwananatʉ ndɨ kakɨsa pisi kaɨga ɓata kʉ ɓɛyɔ. 16 A ɓɛyɔ, ɓa na mʉsasa ma mugi manza kʉgbɛ, mugi mi nɨ nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kinili, Kunzi kɛgʉ no suni ɓɛ ɓamakɨ ɓɛ Kunzi kaɓʉ, kyɛ uɓungusilyogoni ndɨ gʉɗʉ.

17 Pisi ka baya, Abalahamʉ apá ndɨ Isaka ka apɛpɛ ngbingo yi nɨnɔ Kunzi akɨngɨla ndɨ mino baya kakɨ. A ndɨ wakɨtʉlya kapá mʉkpekpe mo mikakɨ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ Kunzi a ndɨ mino nɨ apíni agʉmɛ yɔ. 18 Kunzi a ndɨ nɨ aɓikyini ɓɛ: «Wambʉwa ndɛkɛ pisi ka Isaka.»* 19 Luki limoti, Abalahamʉ a ndɨ na mʉtamanagɨ ɓɛ Kunzi a no ngu kabililiso Isaka. Kinili, Kunzi amigisilya ndɨ mikakɨ, mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉtʉ yi nɨnɔ opupiku ka mbʉkʉ luga wa ɓamanda.

20 Pisi ka baya, Isaka uɗukilya ndɨ Yakɔbɔ ɨɓʉ na Esaʉ ɓʉɓʉnga ka makpʉmʉka nɨmɔ igyonosa ndɛkɛ.

21 Pisi ka baya, Yakɔbɔ a kʉwa ndɨ ɓuwobi kokwo, uɗukulyo ɓomika Yɛzɛfʉ ɓasɨ ɓaɓa ɓʉɓʉnga. Ɨtʉngbʉla ka mʉdʉkpɔ kakɨ, abibiso Kunzi.

22 Pisi ka baya, Yɛzɛfʉ a kʉwa ndɨ ɓuwobi kokwo, atʉmbʉlaga ɓɛ Ɓezaleli ɓopupokuto ndɛkɛ ka Misili, na ɓɛyɔ okwononi mino ɓɛ ɓagyɨ ndɛkɛ mino no kuwo kakɨ*.

23 Pisi ka baya, abakɨ na amakɨ Musa ɓasʉma ndɨ ka ɓatɨmba ɓasaa kumbuso kaɓʉkʉta yi. Yɛkɨ ɓɨna ndɨ ɓɛ miki a wanza, ɓakaɓangagʉ ndɨ koɓuno mʉtʉʉ ka ngama.

24 Pisi ka baya, Musa nɨ a kʉwa iti ya mʉmbanzʉ aka, akya ndɨ ɓɛ ɓambanzʉ ɓiki kaɓɨkya ɓɛ a miko-mika Falaɔ nɨnɔ ɨɓʉkʉta ndɨ no mikakɨ muko yi. 25 Apa ndɨ kaigyogyiso pa imoti na lɨvananza ko Kunzi nɨ kogwigʉ magyagya kaiko ka ɓʉnyɛ ko ngbingo. 26 Ɨna ndɨ ɓɛ kaigyogyiso abɛ Kilisito a ndɨ na ɨzangɨya kʉgbɛ kakɨtaga lɨngama la Misili. A ɓɛyɔ, ɓazwa kakɨ ɓa ndɨ ɓyɨ kʉgbɛ kʉgʉ wa mʉkalya nɨmɔ odoku ndɛkɛ.

27 Pisi ka baya, Musa atʉkya ndɨ ka Misili nɨ kɛgʉ kaɓanga ɗɨya ka ngama. Igwinanaga ndɨ ka baya abɛ kiko kamɨna Kunzi yi nɨnɔ ɓakamɨnagɨgʉ. 28 Pisi ka baya aka, alisisa ndɨ yɨnga wa Pasɨka, akpamya ndɨ ɓɛ ɓakpazyɨ ɓangʉ ko pumi ɓɛkyɛ malaika nɨnɔ akpakyanaga na kukwakʉ kulumwisogonitɔ ɓapʉta ka Ɓomikya-ɓezaleli.

29 Pisi ka baya, Ɓomikya-ɓezaleli ɓazaba ndɨ liɓo lidingi Langbʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓakiko kakpakyana ka lɨtɔmbʉ. Luki limoti, nɨyɔ Ɓamisili ɓɨkpʉnda kazaba ɓɛgɛyɔ, ɓolumwaga ndɨ.

30 Pisi ka baya, gʉɗʉ wa Yeliko oɗukana ndɨ wa Ɓomikya-ɓezaleli ɓalingikyana ndɨ mino ka masyɛ maɗɨya na ɨka.

31 Pisi ka baya, Laaba nɨnɔ a ndɨ aɗanda, kokwagʉ ndɨ pa imoti na ɓatʉ nɨɓɔ ɓoɓuna ndɨ mʉtʉʉ ko Kunzi, kyɛ ʉtɨlyatʉ ndɨ ɓɨnza ɓatʉ nɨɓɔ ɓogulya ndɨ ɓɨpɛlɛ ka gʉɗʉ.

32 Nakwanana ɓata kaɓɨkya ɨkɨ? Nakɛgʉ ɓata no ngbingo kanzɨna ko bulya ka Gidioni, Ɓalaki, Samusoni, Yefuta, Daudi, Samueli na ɓogyalandʉ. 33 Pisi ka baya, ɓakʉpyatʉ ndɨ giyo ka ɓangama, ɓagyatʉ ndɨ makpʉmʉka mo ngbingbili, ɓinisana na makpʉmʉka nɨmɔ Kunzi ʉwanyaga ndɨ. Ɓʉdʉlagatʉ ndɨ ɓokpwingi nɔkʉ, 34 ɓolimagatʉ ndɨ maɗaɗa mo ɓuku, ɓahʉkaga kukwakʉ kwa ɓadʉkpa. Ɓa ndɨ ɓapɔ, luki limoti ɓɨɨta ɓotutungyo. Ɓakɛgʉ ndɨ na bɨtya liso ka lʉnga, ɓumisyaga ndɨ ɓasʉda nɨɓɔ ɓodogoku ndɨ kaubumoniso ɓingbwi. 35 Pisi ka baya, ɓoko ɓʉmɨnatʉ ndɨ ɓatʉ kaɓʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ kopupo ka ɓambʉkʉ, ɓumigisyo ya kaɓʉ.

Pisi ka baya, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakya ndɨ kakʉlɨkanaga kumbusa wa yigyogyiso kʉgbɛ kyɛ ɓopupi ka ɓambʉkʉ na ɓinisono na ɔɓɨlɨ nɨnɔ wanza kʉgbɛ. 36 Ɓagɔgɔ ɓata ɓokibya ndɨ mosikoni na bʉma, ɓʉkandaga ndɨ ɓagɔgɔ, ɓʉmakya ka bɔlɔkɔ. 37 Ɓʉmwɔgɔ ndɨ ɓagɔgɔ na matamʉ, ɓʉsɨkɨsa ɓagɔgɔ na siyi, ɓʉmwɔgɔ ɓagɔgɔ na ɓadʉkpa. Ɓagɔgɔ ɓanamama ɓɨgbagbagba, ɓimokisyogini bokuto ka ɓakɔndɔlɔ ikanɨ nɨtɔ ka ɓamɛmɨ. Ɓa ndɨ ɓatʉ ɓa yangya, ɓugyogyisaga ndɨ ɓɨnyɛ, ɓanʉgya yapʉpʉ-pʉpʉ. 38 Ɔɓɨlɨ kakwananagʉ ndɨ na inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. Ɓamamaga ndɨ ɓɨgbagbagba ka ɓɛsa na ka ɓangʉpa, ɓikaga ndɨ ka matamʉ na ka maɓyɛ nɨmɔ ka lɨtɔmbʉ.

39 Kunzi ʉbaɨlya ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓasɨ ko bulya baya kaɓʉ. Luki limoti, ɓakinisanagʉ ndɨ no luki li nɨlɔ Kunzi awanyaga ndɨ. 40 A ɓɛyɔ, Kunzi atiɓungusilyogoni ndɨ lɨkpʉmʉka lanza kʉgbɛ, kinili kapagʉ ndɨ ɓɛ ɓɨɨtɨ ɓanza nɨ takɛgʉ pa imoti na ɨɓʉ.

12

Kunzi nɨ Obosu

1 Iɓusu gɔnɨ, ta na ɓadɛmʉ ɓudingi nɨɓɔ ɓa na iɓusu ɓukungulo. Yɛkɨ a ɓɛyɔ, tosini likumbogi lasɨ na ɓʉnyɛ nɨɓɔ akwanana kotiwoso lɨkpakyanɨlɨ kusu, tiɗufulo na mbangʉ kadwɛ ka muliɓo ma lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓatɨwanyaga ndɨ. 2 Topyini miso ka Yeso nɨnɔ a mʉpʉnganagɨ na muliɓo ma baya kusu. Apatʉ ndɨ kokwo ka mʉsalaba, nɨ kinigʉ suni ka inguo ya kukwakʉ kwi nɨkwɔ. Atʉ ndɨ kaiba magyagya nɨmɔ a ndɨ kodoku, mbɨya yi nɨmʉ a wakiko ka kʉmbanzɨkanɨkɔ kwa ɓuliki ɓa ɓʉngama ko Kunzi.

3 Mutomononi mʉtʉ yi nɨnɔ okibya ndɨ yigyogyiso ka maɓɔkʉ ka ɓatʉ ɓanyɛ. Kinili, takuponitɔgʉ, takodikogonitɔgʉ, 4 kyɛ ka lʉnga li nɨlɔ mo mino na ɓʉnyɛ, makanobumonigʉ mbɛyɨ kadwɛ ka kukwakʉ. 5 Moɓusoloni mʉtɨwɨ nɨmɔ Kunzi amʉtɨwaga mʉɗɔngɔnɨ abɛ kika kaʉtɨwa ɓomikakɨ?

«Mikamɨ, wakinonitɔgʉ payaya yoyiso ka Mombukwono-dosu,

wakodikogonitɔgʉ ngbingo yi nɨnɔ o mino kauyoyiso.

6 Kyɛ Mombukwono-dosu ayoyisogo mʉtʉ yi nɨnɔ apaga,

ayipogo mʉtʉ wasɨ nɨnɔ avaga abɛ mikakɨ.»

7 Yɛkɨ a ɓɛyɔ, kibyoni yigyogyiso nɨyɔ Kunzi o mino kamuyoyiso. Amʉgyaga mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓomikakɨ. Ambɛ, miki tino nɔ abakɨ kayoyisogigʉ? 8 Kika nɨ Kunzi kɛgʉ kamuyoyiso abɛ ɓomikakɨ ɓasɨ, isi yi ɓɛ makɛgʉ ɓomikakɨ, ma ɓomiki ɓa ɓʉɓala. 9 Kika nɨ ɓobosu ɓanatiyoyisaga ndɨ, tanʉmʉkana, igyonoso kʉwa lɨkɨ ɓɛ takamukononitɔgʉ Obosu nɨnɔ wa lɨmbɛngɨ kyɛ tiki na ɔɓɨlɨ? 10 Ɓobosu ɓatiyoyisaga ndɨ ka masyɛ makɛɗɛ ɓɛyɔ ɓapaga ndɨ mino. Luki limoti, Kunzi atiyoyisogo ko bulya ɓʉnza kusu, kyɛ atiɓuɓisi abɛ ɨyɨ. 11 Nɨyɔ ɓatiyoyisogo, inisogo ko ngbingo yi nɨnɔ abɛ ɓakiko katɨgya ɓɨnyɛ nɨ kɛgʉ abɛ kiko lɨkpʉmʉka la ɨgyagya. Luki limoti, kumbuso, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉgyaga ndɨ ɓɛyɔ, ɓinisonogo kʉwa ndɛkɛ na ɔɓɨlɨ wongbingbili na nɨnɔ wa mazɨyɔ.

Yoyiso na mʉtɨwɨ

12 Nononi nɛkɨ maɓɔkʉ nɨmɔ a mʉkapaga, na moli nɨmɔ a mʉdɨkaga. 13 Kpokyononi ka ɓopisi nɨɓayɔ ɓa yongbingbili, kyɛ mʉtʉ wa mʉdɨlɨ kosokogonitɔ, luki limoti, akpakyanɨ ɓɛyɔ okwononi mino.*

14 Kisoni mazɨyɔ na ɓatʉ ɓasɨ na yiɓuɓiso ko misa ko Kunzi. Kiki ɓɛyɔ, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kamɨnɨgʉ ndɛkɛ. 15 Wiminyonito, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kosononoitɔgʉ na ɨzɨyɔ ko Kunzi. Mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kiitonitɔgʉ abɛ sɨbʉkʉsɔ sozyo nɨsɔ aɓakaga, amakya lɨkpʉmʉka lanyɛ luga ka ɓambanzʉ ɓudingi, ʉpʉta. 16 Wiminyonito, mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka luga kunu kikonitɔgʉ mʉtʉ wa ɓɨlya, ikanɨ mʉtʉ wa kɨna makpʉmʉka ko Kunzi payaya mʉɗɔngɔnɨ abɛ Esaʉ nɨnɔ agaba ndɨ ɓʉpʉta kakɨ ko bulya mikya malɨlɨ aka. 17 Ɓɛyɔ mibaga mino, akɨsa kʉwa ndɨ kumbuso yi ɓɛ abakɨ aɗukilyi ɓʉɓʉnga, luki limoti, kinisanagʉ ndɨ na iɓu. Kɨnagʉ ndɨ ɓata pisi kogomosyono lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ a ndɨ mino kaugwonoso ɓomomiso-miso yɔ.

18 Iɓunu makanosiligʉ ko luki nɨlɔ okwononi ndɨ ɓɛ ɓavɨlɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Ɓezaleli ɓosila ndɨ mino ka ngʉpa ya Sinai. Ngʉpa yi nɨyɔ a ndɨ no ɓuku ɓongiɗo-ngiɗo, opiyoni no biti ɓipi, no mbumbo, 19 lɨyʉ la sɨɓa a ndɨ kogwonono kʉ ɓɛyɔ na mʉnzɨna. Nɨyɔ Ɓezaleli ɓʉkana ndɨ lɨyʉ li nɨlɔ ɓɛyɔ, ɓaɓɨkya ndɨ ɓɛ Kunzi kuɓikyonitɔgʉ ɓata luki gʉtʉgʉ limoti aka.* 20 A ɓɛyɔ, ɓakakwananɨgʉ ndɨ ɓata kapɨlya mʉtʉʉ mi nɨnɔ Kunzi ʉpá ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ wasɨ, gʉtʉgʉ nyama aka kavɨla ngʉpa okwononi ɓamwɨ na matamʉ.»*

21 Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a ndɨ liɓongiso, Musa aka ndɨ ɓɛ: «Nakaɓanga, nzʉyɨ akɛtwa ɓɨkyakyakya!»*

22 Luki limoti, iɓunu, mosiloni ɓuwobi na ngʉpa ya Siona, ka mugi ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ. A Yelusalɛma nɨnɔ wa kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉ ɓɛlɔfʉ na ɓɛlɔfʉ ka ɓamalaika ɓo mino kogwa magyagya. 23 Iɓunu, mokpuɗoni musilyoni ma magyagya nɨmɔ ka ɓapʉta ko Kunzi, nɨɓɔ ɓukpikaga mino kʉgʉ wa lɨsyɛ. Makpuɗoni gɔnɨ Kunzi, nɨnɔ a zozi ka ɓatʉ ɓasɨ, na ka mambɛngɨ ka ɓatʉ ɓo ngbingbili nɨɓɔ ɓolumwaga ndɨ, ɓiitoni ɓanza. 24 Makpuɗoni Yeso nɨnɔ obisa yʉkanana pisi ka agʉmɛ wambɨya na ɓangʉ kakɨ nɨyɔ aɗukaga ndɨ. Ɓangʉ yi nɨyɔ atɨɓɨkyaga makpʉmʉka manzanza kʉgbɛ kakɨtaga nɨyɔ ka Abeli.*

25 Wiminyonito, makakyonitɔgʉ kamʉkana mʉtʉ yi nɨnɔ akamʉnzɨnɨlya. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakya ndɨ kamʉkana mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kaʉpá mʉtʉʉ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ, ɓakanyɨkagʉ ndɨ ka yigyogyiso. A ɓɨngbanganya ɓɛ, takapɨlya Kunzi mʉgɔngʉ nɨnɔ akatɨpá mʉtʉʉ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, takanyɨkɨgʉ yigyogyiso. 26 Ko ngbingo yi nɨnɔ, lɨyʉ kakɨ ogugumisatʉ ndɨ lɨtɔmbʉ, luki limoti, mbɨya yi nɨmʉ atɨpá kʉwa agʉmɛ yi nɨmʉ: «Nogugumisa kʉwa ndɛkɛ ɓata lɨtɔmbʉ nganga yimoti, kikigʉ lɨtɔmbʉ aka, luki limoti na kʉgʉ wa lɨsyɛ gɔnɨ*.» 27 Mʉnzɨna mi nɨma «nganga yimoti» akowonisilo ɓɛ makpʉmʉka mi nɨmɔ Kunzi agya ndɨ agʉgʉmatʉ ndɛkɛ, olimikogo, nɨmɔ kagʉgʉmɨgʉ ndɛkɛ mɔ otigolo.

28 Tikini nɛkɨ na magyagya, kyɛ tinisononi na ɓʉngama nɨɓɔ ɓakakwananɨgʉ kogomosyono. Towonisilini magyagya mi pisi kagugubyo Kunzi ɓɛyɔ aɓosilo mino, tanabibiso, tanaɓanga. 29 A ɓɛyɔ, Kunzi kusu a ɓuku nɨɓɔ olumwisogo*.

13

Kagya lɨkpʉmʉka nɨlɔ okwononi kaɓosila Kunzi

1 Widukulogoni kapanana mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓomika-muko. 2 Makoɓusolonitɔgʉ kaʉtɨlya ɓobiko. Ko pisi yi nɨyɔ, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓʉtɨlyatʉ ndɨ ɓamalaika nɨ ɓakɛgʉ kaibo*. 3 Hutomononi ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ka bɔlɔkɔ abɛ makika pa imoti na ɨɓʉ. Hutomononi gɔnɨ nɨɓɔ ɓakaigyogyiso, mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓakiko ɓi kamugyogyiso iɓunu.

4 Okwononi ɓatʉ ɓasɨ ɓobibisi vanana. Muko na mʉlʉkʉ ɓakimokyonitɔgʉ ka ɓʉɗanda. Kunzi usombisatʉ ndɛkɛ ɓatʉ ɓa ɓɨlya na nɨɓɔ ɓasyɛgɛ na ɓoko ikanɨ ɓambʉnya ɓɛngɛnɨ.

5 Makosyogonitɔgʉ lɨmbɛngɨ ko bulya ɓuyi aka, gwoni magyagya na makpʉmʉka mi nɨmɔ ma na imu, kyɛ Kunzi mombukwana-dakɨ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Nakʉsɨgʉ ndɛkɛ, nakatʉkyɨgʉ ndɛkɛ ɓuwobi na ɨwɛ.»* 6 Kinili, takwanana kaɓɨkya na lɨmbɛngɨ limoti ɓɛ:

«Mombukwono-dosu a mʉtʉ yi nɨnɔ esingyogoku,

nakikigʉ na kʉɓangakʉ.

Mʉmbanzʉ ɛgya pɨyɛ ɨkɨ?»*

7 Hutomononi ɓapʉta kunu, nɨɓɔ ɓamʉɓɨkyaga ndɨ mongoni ko Kunzi. Mutomononi ɔɓɨlɨ kaɓʉ na ɓɛyɔ ɓokwa ndɨ mino, maɓyɛ pisi ya baya kaɓʉ. 8 Yeso-Kilisito a mʉɗɔngɔnɨ iki isyeikuɓi, na lɨsyɛ-li-nɨlɨ na ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 9 Makisonitɔgʉ koɓungogo na mobi ma mʉtʉʉ dididi. A ɓɛyɔ, a ɓɨnza ɓɛ lɨmbɛngɨ kunu iki litumo na ɨzɨyɔ ko Kunzi nɨ kɛgʉ ka ɓopisi dididi nɨɓayɔ ɨgʉmyaga ka lɨkpʉmʉka la malɨlɨ. Lɨkpʉmʉka la malɨlɨ kikogigʉ na ɨzangɨya gʉtʉgʉ imoti aka ka nɨɓɔ ɓaɓyɛgɛ.

10 Iɓusu, ta na gbɔgbɔ kusu, ɓokumu ka Ɓayuda nɨɓɔ ɓagyaga ligubo ka Pa Yotu-kʉgbɛ ɓakakwananɨgʉ kalya luki nɨlɔ ɓopí ka gbɔgbɔ kusu. 11 Kumu-kumu ka Ɓayuda ɨndaga na ɓangʉ ka ɓanyama ka Pa Yotu-Kʉgbɛ kapá ka apɛpɛ ko bulya yilimogo ɓʉnyɛ. Luki limoti, ɓʉbʉsyaga ɓanyama ɓi nɨɓɔ kunzi wa gʉɗʉ*. 12 Kinili, Yeso okwa ndɨ gɔnɨ kunzi wa gʉɗʉ wa Yelusalɛma kyɛ ungumosi ɓambanzʉ na ɓangʉ kakɨ mombukwana-dakɨ.* 13 Togoni nɛkɨ kʉ o mino kunzi wa gʉɗʉ, tabaɨlya yigyogyiso mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨyɨ. 14 A ɓɛyɔ, takɛgʉ na gʉɗʉ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ. Luki limoti, takakɨsa gʉɗʉ yi nɨnɔ akodoku. 15 Pisi ka Yeso, tapíni Kunzi apɛpɛ nɨnɔ mubibiso masyɛ masɨ, isi yi ɓɛ apɛpɛ yi iki nɨnɔ wa mambʉ kobibiso lino kakɨ. 16 Makoɓusolonitɔgʉ kagya ɓʉnza, na kosingyono, kyɛ inguo ya ɓapɛpɛ ɓi nɨɓɔ ɓaɓosilogo Kunzi nɨɓɔ.

17 Humukononi ɓapʉta kunu, mʉɓanga. A ɓɛyɔ, ɓamuɓuulyogo ɓongbinga ɓasɨ, kyɛ ɓatʉmbʉlagatʉ ndɛkɛ ligubo nɨlɔ ɓagya ndɨ ko misa ko Kunzi. Makʉmʉkana, ɓagya ligubo kaɓʉ na magyagya nɨ ɓakɛgʉ kaɨtangʉla. Ɓakiko kaɨtangʉla, ligubo kaɓʉ kikigʉ na ɨzangɨya ku kunu.

18 Widukulogoni katɨlʉmbɨlya aka. Ta na baya ambɛ ta mambɛngɨ ɓɨdɛɛɛ. A ɓɛyɔ, ta na mʉsasa kaiko na yɨgya yanza ka ɓopisi ɓayasɨ. 19 Nakamʉkʉnga na kɛkɛlɛ ambɛ lumboni kyɛ Kunzi eukwilyi ɓata pisi kaɨga ɓɨgala-gala ku kunu.

Malʉmba

20 Kunzi, litino la mazɨyɔ, nɨnɔ apupisoku Mombukwono-dosu Yeso luga ka ɓamanda, ɨɨta muɓuɓulyo mudingi ka ɓakɔndɔlɔ, pisi koɗukusaga ɓangʉ kakɨ, nɨyɔ apiko agʉmɛ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 21 Kunzi amʉpɨ́ ngʉ kagya ɓʉnza ka ɓopisi dididi, kyɛ motulyosi sɨpananɨsɔ kakɨ. Pisi ka Yeso-Kilisito, atɨgyɨlyɨ nɨlɔ a lanza. Avɨ ɨbɨba ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! Iyo a ɓɛyɔ!

Ɓomongoni ɓaya muliɓo na yuuso

22 Ɓomika-mama, nakamʉɓɨkya ambɛ hukononi ɓitombiii mʉtʉʉ mutumiso mambɛngɨ mi nɨma. A ɓɛyɔ, nakamukpikilyigʉ balʉwa mʉnda. 23 No ɓi kapa kamʉɓɨkya gɔnɨ ambɛ ɓasisini ɓi momosu ɓɛyɔ ka Timotio ka bɔlɔkɔ. Kosiloku ɓɨkwa, tɨndatʉ pa imoti na ɨyɨ kamundoku.

24 Humuusogoni ɓapʉta kunu ɓa makanisa ɓasɨ na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓɨpá ko Kunzi. Ɓomomonu nɨɓɔ ɓa ka mugi ma Italia, ɓamumuusogito gɔnɨ.

25 Ɨzɨyɔ ko Kunzi iki pa imoti no iɓunu ɓasɨ!

* 1:5 1:5 Wanda ka Mambʉ 2:7; 2 Samueli 7:14; 1.

* 1:7 1:7 muvivi ka Ligiliki a lɨmbɛngɨWanda ka Mambʉ104:4

* 1:9 1:8-9 Wanda ka Mambʉ 45:7-8.

* 1:13 1:13 Wanda ka Mambʉ 110:1.

* 2:12 2:12 Wanda ka Mambʉ 22:23.

* 2:13 2:13 Wanda ka Isaya 8:17-18.

* 3:11 3:11 Wanda ka Mambʉ 95:7-11.

* 3:15 3:15 Wanda ka Mambʉ 95:7-8.

* 4:3 4:3 Wanda ka Mambʉ 95:11.

* 4:4 4:4 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 2:2.

* 4:5 4:5 Wanda ka Mambʉ 95:11.

* 5:6 5:6 Wanda ka Mambʉ 110:4.

* 6:14 6:14 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 22:16-17.

* 7:17 7:17 Wanda ka Mambʉ 110:4.

* 7:21 7:21 Wanda ka Mambʉ 110:4.

* 8:12 8:12 Wanda ka Yelemia 31:31-34.

* 9:20 9:20 Wanda ko Pupo 24:8.

* 10:7 10:7 Wanda ka Mambʉ 40:7-9.

* 10:11 10:11 Wanda ko Pupo 29:38.

* 10:16 10:16 Wanda ka Yelemia 31:33.

* 10:17 10:17 Wanda ka Yelemia 31:34.

* 10:30 10:30 Wanda ka Yɨgɨlya 32:35-36.

* 10:38 10:38 Wanda ka Abakuki 2:3-4.

* 11:4 11:4 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 4:3-10.

* 11:5 11:5 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 5:24.

* 11:7 11:7 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 6:13-22.

* 11:12 11:12 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 22:17.

* 11:13 11:13 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 23:4.

* 11:18 11:17-18 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 21:12; 22:1-14.

* 11:22 11:22 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 50:24-25; Pupo 13:19.

* 12:13 12:13 Wanda ka Mogbitoku 4:26.

* 12:19 12:19 Wanda ko Pupo 19:16-22.

* 12:20 12:20 Wanda ko Pupo 19:12.

* 12:21 12:21 Wanda ka Yɨgɨlya 9:19.

* 12:24 12:24 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 4:10.

* 12:26 12:26 Wanda ka Agai 2:6.

* 12:29 12:29 Wanda ka Yɨgɨlya 4:24.

* 13:2 13:2 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 18:1-8; 19:1-3.

* 13:5 13:5 Wanda ka Yɨgɨlya 31:6, 8; Yɔsʉa 1:5.

* 13:6 13:6 Wanda ka Mambʉ 118:6.

* 13:11 13:11 Wanda ka Ɓalawi 16:27.

* 13:12 13:12 Wanda ka Yuani 19:17, 20.

Yakɔbɔ

1

2

3

4

5

Balʉwa ka

Yakɔbɔ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Yakɔbɔ nɔ ukpikilya ɓatʉ ɓasɨ ko Kunzi nɨɓɔ ɓomisikono ka ɔɓɨlɨ balʉwa yi nɨmʉ. Wɨna sɛ, Yakɔbɔ a ndɨ mʉtʉ wa ɨbɨba luga ka ɓakilisito ka Yelusalɛma. Ɓopupa ndɨ na Yeso mʉma mumoti. Luga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ukpilya ndɨ balʉwa yi nɨmʉ, ɓemoti-ɓemoti ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓɛ ɓoɓinikyononi, luki limoti yɨgya kaɓʉ kɛgʉ ndɨ kowonisilo yi. Kinili, akaʉɓɨkya ɓɛ baya akpakyanaga na yɨgya yanza.

Yakɔbɔ ʉkana ndɨ ɓɛ kʉ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ ɓɔ, ɓatʉ ɓa yangya ɓikaga ndɨ kaigyogiso kyɛ ɓatʉ ɓa mukumbo bikaga ndɨ kayɨbɨba. Kinili, ʉɓɨkya ndɨ ɓatʉ ɓa mukumbo ɓɛ ɓakikonitɔgʉ ka yɨgya abɛ ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ li nɨlɨ, ɓusingyogito ɓatʉ ɓa yangya. Ʉɓɨkya ɓata ɓɛ ɓanyɨkɨ mosooni, ɓakikonitɔgʉ na lɨsasʉ lapʉ. Ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana ɓokwononi kagya ɓongbinga ɓasɨ ɓʉnza aka mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ moɓiso aɓɨkyaga mino.

Makpʉmʉka mi nɨmɔ balʉwa yi nɨmʉ oɓungusyogo ko bulya ka ɓakilisito ka muliɓo nɨma: kosingyono, kalʉmbyana na kaumigiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓoɓungaga ndɨ ko pisi ya lɨngʉnʉ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ ka Yakɔbɔ nɨyɨ:

Yuuso 1:1

Baya na yimibo 1:2-18

Kaʉkana lɨkpʉmʉka ko Kunzi na kagya ɓɛyɔ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ aɓɨkyaga mino 1:19-27

Takukonitɔgʉ ɓambanzʉ na mʉlɨlɨ 2:1-13

Baya, na yɨgya yanza 2:14-26

Yimibo, na mʉnzɨna 3:1-18

Sɨpananɨsɔ sa ɔɓɨlɨ kɛgʉ yanza 4:1–5:6

Kaiko na lɨmbɛngɨ lɨnda, na malʉmba 5:7-20

1

1 Ɨmɨ Yakɔbɔ, musunzu ko Kunzi na ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, numuusogito lɨvananza ko Kunzi nɨlɔ a limisikono ka ɔɓɨlɨ wasɨ.

Baya na yimibo

2 Ɓamamakɨ, gwoni magyagya ngbingo yi nɨnɔ mo mino kabangana na ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ dididi, 3 kyɛ makaiba ambɛ baya kunu kiko yakamaga ko ngbingo wa ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ, amʉpá kʉwa lɨmbɛngɨ lɨnda. 4 Luki limoti, okwononi ɓɛ lɨmbɛngɨ lɨnda kunu agyɨ ligubo kadwɛ ka muliɓo iba wikoni ɓatʉ ɓakamaga ka lɨngʉnʉ, kanɨ lɨkpʉmʉka gʉtʉgʉ limoti aka kamuɓwigʉ. 5 Mʉmbanzʉ kiki na yimibo luga kunu, akʉngɨ Kunzi, apátʉ. A ɓɛyɔ, Kunzi upága ɓatʉ ɓasɨ na lɨmbɛngɨ limoti, na sɨpananɨsɔ. 6 Luki limoti, okwononi ɓɛ akʉngɨ na baya nɨ kɛgʉ na ɓotumo. A ɓɛyɔ, mʉtʉ nɨnɔ akʉngaga na ɓotumo ka lɨmbɛngɨ ikaga abɛ lɨmbɛngɨ lo liɓo lidingi nɨlɔ mbumbo oyongogo. 7 Ipigo ya mʉtʉ yi nɨnɔ kotomononitɔgʉ ɓɛ Mombukwono-dosu akwanana kapá luki, 8 kyɛ a na mambɛngɨ maɓa, mʉtʉ muikonogo ka ɓopisi ɓayasɨ.

Yangya na lɨngama

9 Momosu wa yangya ogwi magyagya ɓɛyɔ Kunzi a mino kabɨnɨka kʉgʉ, 10 nɨnɔ wa lɨngama ɓɛyɔ Kunzi asiso mino wasɨ. A ɓɛyɔ, mʉtʉ wa lɨngama oɗukana ndɛkɛ abɛ maʉwa mo tutu. 11 Mɔnɨ opupogo, ɓʉzʉ ɓi umiliso tɔnɨtɔ, maʉwa apaɗa, obuukono. A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ mʉtʉ wa lɨngama akɨtanaga ndɛkɛ mino, asa mogubo kakɨ.

Kapɨlya yigyogyiso na kʉɓɔɓɔkʉ

12 Ɨgyagya ka mʉtʉ nɨnɔ amagaga no ngu ko ngbingo wa kʉɓɔɓɔkʉ. A ɓɛyɔ kisulyo ka baya, ɓamokisya kʉwa ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɓututungyo. Ika na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ nɨnɔ Kunzi ʉwanyaga ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓapaga. 13 Mʉmbanzʉ kapa kagya ɓʉnyɛ, koɓikyonitɔgʉ ɓɛ: «Kunzi no akɛkpamya.» A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kakpamya Kunzi kagya ɓʉnyɛ na Kunzi ɓɨkpɛ kakwananɨgʉ kakpamya mʉmbanzʉ kagya ɓʉnyɛ ɓɛgɛyɔ. 14 Luki limoti, mʉsasa manyɛ ka mʉmbanzʉ aka mɔ alutogo, agwilisa ka ɓʉnyɛ. 15 Kumbuso yi mʉsasa mi nɨmɔ kabeɗulo, atɨka kʉwa ka ɓʉnyɛ. Ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ kangata gɔnɨ, aɓʉkʉta kʉwa kukwakʉ.

16 Wiminyonito ɓamamakɨ ɓʉpaka, ɓakamuɓonitɔgʉ. 17 Makpʉmʉka manzanza masɨ, ɓapɛpɛ ɓanzanza ɓasɨ ɓotukyogoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɓotukyogoku ko Kunzi nɨnɔ agya ɓʉngbanganya ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Kigomosyonogigʉ, koyikonogigʉ, kɛgʉ na kululukɔ ɓɛgɛyɔ. 18 Apa ndɨ katɨpá ɔɓɨlɨ pisi ka mʉnzɨna ma lɨngʉnʉ, ɓɛkyɛ tiki ɓatʉ ɓa mambwa ka masɨ nɨmɔ agya ndɨ.

Kaʉkana lɨkpʉmʉka ko Kunzi na kagya

19 Iɓunu ɓamamakɨ nɨɓɔ namʉpa kʉgbɛ, wiboni ɓɨnza ambɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kunu okwononi kaiko ɓipoli-poli kaʉkana lɨkpʉmʉka, luki limoti ika ɓiti kanzɨna, nɨ kɛgʉ na lɨmbɛngɨ likuɗu. 20 A ɓɛyɔ, mʉtʉ wa lɨmbɛngɨ likuɗu kagyagɨgʉ lɨkpʉmʉka lo ngbingbili ko misa ko Kunzi. 21 Kinili, mokwononi kasa lɨkpʉmʉka lanyɛ lasɨ na lɨkpʉmʉka lasɨ la ɗɨya. Gwini na lɨmbɛngɨ la kisiso, mʉnzɨna nɨmɔ Kunzi akʉna ka mambɛngɨ kunu kyɛ imu mɔ akwanana kamuhukuso.

22 Makogwonitɔgʉ magyagya asɨ kaʉkana aka lɨkpʉmʉka ko Kunzi, luki limoti okwononi mika kagya likpʉmʉka li nɨlɔ. Makogyi ɓɛyɔ, a payaya. 23 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kika nɨ anʉkanaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi kanɨ kɛgʉ kagya yi, ika mʉɗɔngɔnɨ abɛ mʉmbanzʉ kɨɓɨmya ka nɛlaga, ɨmɨna ɓɛyɔ o mino. 24 Kumbuso ɨyɨ kaɨmɨna, aga, aɓʉsala ɓɨgala ɓɛyɔ ikanɨ o ɓi mino. 25 Luki limoti, mʉtʉ nɨnɔ akpɨmaga mʉtʉʉ manza masɨ nɨmɔ atɨpága kʉlɨkanaga ka ɓusunzu, igwinonogo na imu ka lɨngʉnʉ. Kogwogigʉ magyagya asɨ kaʉkanaka aka, kumbuso yi aɓʉsala, luki limoti agyɨgyɨlyagatʉ. A ɓɛyɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ ika na ɓʉɓʉnga ka masɨ nɨmɔ ika kagya.

26 Mʉmbanzʉ kika kasɨma ɓɛ a mʉtʉ ko Kunzi walɨngʉnʉ, kanɨ kokondilɨgʉ lɨsasʉ kakɨ, akaɨtambya payaya. Baya kakɨ ika ya payaya. 27 Baya yanza na ya lɨngʉnʉ nɨyɔ Kunzi apaga nɨyɨ: Kabɨnɨka ɓuti ka ɓokwino na ɓowoko ka igyogyisa *kaɓʉ, na kanyɨka yɨgya yanyɛ ya ɔɓɨlɨ.

2

Makakonitɔgʉ mʉmbanzʉ na mʉlɨlɨ

1 Iɓunu ɓamamakɨ nɨɓɔ mobisa baya kunu ka Mombukwono-dosu wa ɨbɨba ɓɛyɔ ka Yeso-Kilisito, makakonitɔgʉ mʉmbanzʉ na mʉlɨlɨ. 2 Mʉtʉ ɓemoti wa mukumbo nɨnɔ wakimokisyogo ɓotu ɓayanzanza na pɛtɛ ya ɔlɔ kogulya kʉ mo mino ɓʉmʉmʉkana ka malʉmba, kumbuso yi mʉtʉ wagɔgɔ nɨnɔ wakimokisyo ɓɛnzanza ogulya gɔnɨ, 3 makabibiso nɨnɔ a wakimokisyaga ɓɨnza, maɓɨkya ɓɛ: «Ba, dawiki ka pa yanza wanʉ,» maɓɨkya nɨnɔ wa yangya ɓɛ: «Wamaga kʉʉ», ikanɨ «Wika wasɨ ɓuwobi na magʉ kamɨ,» 4 kika kanɨ makagya ɓɛyɔ, makɛgʉ kaʉmɨna ɓambanzʉ mʉɗɔngɔnɨ. Makakɔ lɨkpʉmʉka na tamanaga yanyɛ.

5 Hukononi, ɓamamakɨ ɓʉpaka, Kunzi nɔ ʉpʉnaga ɓatʉ ɓa yangya ɓa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ kaiko ɓatʉ ɓa lɨngama ka baya, iba ɓinisi na ɓʉngama nɨɓɔ ʉwanyaga ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓapaga. 6 Luki limoti, ma iɓunu kaʉmɨna ɓatʉ ɓa yangya payaya! Kɛgʉ mbɛyɨ ɓatʉ ɓa mukumbo ɓɔ ɓamugyogyisogo, ɓanamugwisiso? 7 Ɨɓʉ ɓɔ ɓanzɨnaga yanyɛnyɛ no lino lanza nɨlɔ Kunzi amʉpá.

8 A ɓɛyɔ, kika kanɨ makagya mʉtʉʉ ma Ɓʉngama ko Kunzi ɓɛyɔ Moɓiso aɓɨkya mino ɓɛ: «Mʉpa ɓɛngɛnɨ ɓɛyɔ aka yɔ wɨpaga mino ɨwɛ mombukwana-dakɨ yi*», makagya ɓɨnza. 9 Luki limoti, makiko kaʉkɔgɔ ɓambanzʉ na mʉlɨlɨ, makagya ɓʉnyɛ. A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ amubisatʉ na mʉngɨmbɔ kyɛ makɛgʉ kagyɨgyɨlya yi. 10 Kyɛ mʉmbanzʉ kagya mʉtʉʉ masɨ, luki limoti oɓuna mumoti, iba oɓunini mɔgɔgɔ masɨ. 11 A ɓɛyɔ, Kunzi yi nɨnɔ gɔnɨ nɔ aɓɨkya ɓɛ: «Wakosyonitɔgʉ na muko ikanɨ mbʉnya ɓɛngɛnɨ», aɓɨkyatʉ gɔnɨ ɓɛ: «Wakamwonitɔgʉ mʉmbanzʉ*.» Kinili wakosyi gʉtʉgʉ na muko ikanɨ mbʉnya ɓɛngɛnɨ, luki limoti wamwɔ mʉmbanzʉ, woɓunini asɨ mʉtʉʉ aka. 12 Nzinogoni, manɨgyɨgyɨlya abɛ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ mʉtʉʉ usombisa ndɛkɛ. Mʉtʉʉ mi nɨmɔ mɔ apága kʉlɨkanaga. 13 A ɓɛyɔ, Kunzi kikigʉ ndɛkɛ nɔ kumbu wa ika ndɛkɛ mino kakɔ mʉngɨmbɔ ka nɨnɔ kʉmɨnɨlyagɨgʉ ɓɛngɛnɨ kumbu. Luki limoti, nɨnɔ ikaga no kumbu, Kunzi kamakyɨgʉ ndɛkɛ ka mʉngɨmbɔ.

Baya kiki na yɨgyɨgyɨlya iba a yikwo

14 Iɓunu ɓamamakɨ, a na ɨzangɨa tino mʉmbanzʉ kaɓɨkya ɓɛ: «Na na baya» kanɨ kɛgʉ kowonisilo pisi ka yɨgyɨgyɨlya? Baya yi akwananatʉ kahukusogo? Haaa! 15 Kika kanɨ momonu mukilisito a wakangya ka ɓotu ikanɨ ka malɨlɨ, 16 ika na ɨzangɨya tino kaɓɨkya ɓɛ: «Wɨnda ɓɨnza, wimokisyaga ɓɨnza, wikuto» kanɨ wakapígʉ tʉmatʉ nɨtɔ o mino wakangya? 17 Baya a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ: kiko asɨ iyu aka kanɨ kɛgʉ na ɨgyɨgyɨlyo yi, iba a ikwo.

18 Luki limoti mʉtʉ wagɔgɔ kaɓɨkya ɓɛ: «Ɨwɛ wa na baya, ɨmɨ na na yɨgyɨgyɨlya yanza», nasikisya ambɛ: «Iwoniso ɓɛyɔ baya kakʉ akwanana mino kaiko kanɨ kɛgʉ na yɨgyɨgyɨlyo yi. Ɨmɨ nuwonisa kʉwa baya kamɨ pisi ka yɨgyɨgyɨlya.» 19 Woboilyoni ɓɛ Kunzi a ɓemoti? A ɓɨnza! Ɓabɨlɨ ɓabaɨlya ɓʉ ɓɛgɛyɔ, ɓanagʉgʉma ɓikpwukpwukpwu na kʉɓangakʉ. 20 Ngingi mʉna! Wakapa kaɨna asɨ likingyosi aka ɓɨngbanganya ɓɛ baya kiki na yɨgyɨgyɨlya, iba a yikwo? 21 Kunzi ava mbɛyɨ ndɨ titosu ɓɛyɔ ka Abalahamʉ abɛ mʉtʉ wongbingbili ko pisi tino? Ko bulyo ya yɨgyɨgyɨlya kakɨ kyɛ apá ndɨ mikakɨ ɓɛyɔ ka Isaka abɛ apɛpɛ ka gbɔgbɔ. 22 Winini kʉ baya kakɨ amatɨkana ndɨ mino na yɨgyɨgyɨlya? Abalahamʉ inisana ndɨ ɓɛ a na baya yapʉ pisi ka yɨgyɨgyɨlya kakɨ. 23 Kinili Moɓiso ɨtʉlyana ɓɛ: «Abalahamʉ abaɨlya ndɨ Kunzi. Ko pisi ya baya yi nɨyɔ, Kunzi ava ndɨ mʉtʉ wongbingbili, amaka ndɨ ɓɛ wai.» 24 Minini, mʉmbanzʉ ikaga mʉtʉ wongbingbili ko misa ko Kunzi ko bulya yɨgyɨgyɨlya kakɨ, kɛgʉ asɨ ko bulya baya aka.

25 A mʉɗɔngɔnɨ gɔnɨ abɛ aɗanda nɨnɔ ina ndɨ ɓɛ Laaba. Kunzi amɨna ndɨ mʉtʉ wongbingbili pisi ka yɨgyɨgyɨlya kakɨ kyɛ ʉtɨlya ndɨ ɓomikya-ɓezaleli ɓi nɨɓɔ ɓʉtɨka ndɨ, umigisa ndɨ ko pisi yagɔgɔ. 26 A ɓɛyɔ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, nzʉyɨ kiki na lɨmbɛngɨ, iba a ikwo. Na baya kiki na yɨgyɨgyɨlya, iba a ikwo gɔnɨ.

3

Toɓuulyini lɨsasʉ

1 Ɓamamakɨ, ɓatʉ ɓudingi luga kunu ɓakikonitɔgʉ na mʉsasa kaiko ɓowonisilo. A ɓɛyɔ, makaiba ɓɨnza ɓɛ ngbanga kusu ka ɓowonisilo ika ndɛkɛ mʉtʉla kʉgbɛ kaʉkɨtaga ɓatʉ ɓagɔgɔ. 2 Tagyaga ɓʉnyɛ na ɓopisi dididi. Mʉmbanzʉ kogwogi pisi ka mʉnzɨna kakɨ, iba a mʉtʉ walɨngʉnʉ, nɨnɔ akwanana koɓuulyogo nzʉyɨ kakɨ yasɨ. 3 Tʉkandɨlagatʉ ɓanyama nɨɓɔ ɓina ɓɛ ɓafalasɨ nɔkʉ na ɓasinga kyɛ ɓiki katɨmʉkana, tanuluto kʉ tiko mino kapa. 4 Tovini mbɛyɨ likingyosi la ɓabato. Ɓa ɓakpʉkpʉ, ovivi wapʉ anutundulo. Luki limoti ɓʉnanaga na mikyo luki mʉkɛɗɛ aka abɛ ambʉ, ɓanaga kʉ kwa kʉ sʉfɛlɛ ika mino kapa. 5 A ɓɛgɛyɔ, lɨsasʉ a luki lɨkɛɗɛ kʉgbɛ ka nzʉyɨ, luki limoti opupisaga makpʉmʉka makpʉkpʉ.

Winoni mbɛyɨ ɓɛyɔ mikya-lɨkalʉ lo ɓuku agbʉndaga mino tutu yidingi! 6 A ɓɛyɔ, lɨsasʉ a abɛ ɓuku, otuma ɓʉnyɛ. A lɨbaba la nzʉyɨ nɨlɔ apʉtaga ɔɓɨlɨ kusu wasɨ. Agbʉndaga ɔɓɨlɨ kusu katʉkya ka yɨɓʉkʉta adwɛ ka kukwakʉ na ɓuku nɨɓɔ otukyogoku ka lɨɓyɛ lo ɓuku. 7 Mʉmbanzʉ akwanana kausiso ɓanyama ɓo tutu, ɓombu, ɓanyama nɨɓɔ ɓolutikonogo ikanɨ ɓosi, ɓanamʉkana. Mʉtʉ yi nɨnɔ usisogo ɓusiso. 8 Luki limoti, kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana kakandɨla lɨsasʉ. A luki lɨtʉla, kapɨlɨgʉ, otumini na lɨngangɨ nɨlɔ amwɔgɔ. 9 Tabibisaga Mombukwono-dosu, Obosu na lɨsasʉ, luki limoti tʉgbangaga ɓata nolu gɔnɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ Kunzi ʉgya ndɨ ka likingyosi kakɨ. 10 Mʉnzɨna mu bibiso na nɨmɔ ma mogbongoni opupaga ka mʉnɔkʉ mimoti aka. Kokwononigʉ ɓɛ iki ɓɛyɔ ɓamamakɨ. 11 Kɛgʉ na lɨkpakpa gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ opupisaga liɓo ladɛ na nɨlɔ lozyo ka lɨkɔ limoti. 12 Ɓamamakɨ, ɓʉgɔ kaɓʉkʉtagɨgʉ manga, ɓʉvʉka kaɓʉkʉtagɨgʉ ndimo. Lɨkpakpa lo liɓo la liniko kakwananɨgʉ kopupiso liɓo ladɛ.

Yimibo nɨyɔ otukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ

13 Mʉtʉ wa yimibo ikanɨ mʉtʉ wa ɓʉgɛgɛle a tʉ luga kunu? Owonisi nɛkɨ pisi ka yɨgyɨgyɨlya yanza, nɨyɔ akagya na lɨmbɛngɨ la kisiso na yimibo. 14 Luki limoti makika na imi, na mʉsasa ma kʉkɨtaga ɓɛngɛnɨ, makibibonitɔgʉ. Makoitisonitɔ kʉɓɔɓɔkʉ abɛ lɨngʉnʉ. 15 Inguo ya yimibo yi nɨyɔ kotukyogikugʉ kʉgʉ wa lɨsyɛ, a yimibo ya ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, yimibo ya nzʉyɨ, yimibo yi otukyogoku ka Mumuyoniso. 16 A ɓɛyɔ, ɓambanzʉ ɓakika na imi na mʉsasa kaʉkɨtaga ɓɛngɛnɨ, yɨgya yanyɛ na ɓʉnyɛ dididi ikaga wa. 17 Yimibo ya kʉgʉ wa lɨsyɛ a mbɛyɨ iyu ɓitu, kumbuso yi a na mazɨyɔ, yawɛsɛ na ɨzɨyɔ, yitumo no kumbu, anaɓʉkʉta yɨgyɨgyɨlya yanzanza. Kʉkɔgɨgʉ iyu ɓambanzʉ na mʉlɨlɨ, kɛgʉ na kʉɓɔɓɔkʉ ɓɛgɛyɔ. 18 Ɓatʉ nɨɓɔ ɓapaga mazɨyɔ, ɓakʉnaga mazɨyɔ luga ka ɓambanzʉ, na masɔlɔ mi nɨmɔ ɓobuulyogo nɨ yɨgya yogbingbili.

4

Kapa ɔɓɨlɨ, wika mumuyoniso ko Kunzi

1 Lʉnga, ɨpʉmbʉ akopupoku luga kunu no pisi tino? Akopupoku pisi ka mʉsasa manyɛ nɨmɔ akaʉlanana kʉsɔ kunu. 2 Ma na mʉsasa ma tʉmatʉ, luki limoti makɛgʉ no pisi kainiso notu, mikaga kʉwa ɓakɨtʉlya kaʉmwɔ ɓambanzʉ. Ma na musasa mo luki, luki limoti makakwananɨgʉ kainiso nolu. Mapʉngaga kʉwa wa ɨpʉmbʉ na ʉlanana luga kunu. Makakwananɨgʉ kainiso na nɨlɔ makapa kyɛ ma kɛgʉ kakʉnga Kunzi. 3 Makakʉnga gʉtʉgʉ, makinisigʉ no luki li nɨlɔ kyɛ tamanaga kunu ikaga yanyɛ. Makʉngaga ko bulya yimosisyo mʉsasa manyɛ kunu. 4 Iɓunu ɓatʉ ɓanyɛ ɓana! Makibogigʉ sɛ ambɛ wakapa ɔɓɨlɨ, wika mumuyoniso ko Kunzi? Nɨnɔ apa kakɔ lɨmbɨda na ɔɓɨlɨ, ika kʉwa mumuyoniso ko Kunzi. 5 Makinonitɔgʉ abɛ Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya payaya ɓɛ: «Kunzi ikaga na imi ko bulya lɨmbɛngɨ nɨlɔ obiso kʉsɔ kusu!» 6 Luki limoti, Kunzi atiɗukilyoni ɓʉɓʉnga ɓudingi kyɛ Moɓiso akaɓɨkya ɓɛ: «Kunzi ʉlananaga na ɓatʉ ɓa kɨbɨnɨka, luki limoti uɗukilyaga ɓatʉ ɓa kisiso ɓʉɓʉnga*.» 7 Gyoni nɛkɨ mʉtʉʉ ko Kunzi. Gyoni ɗongoso na mumuyoniso, amʉpɨkɨtatʉ ɓyɨ. 8 Mukpuɗoniku Kunzi, amʉkpʉɗokutɔ gɔnɨ iɓunu. Wisukusoni maɓɔkʉ, iɓunu ɓatʉ ɓanyɛ, ɓuɓisoni mambɛngɨ, iɓunu ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ. 9 Lyoni kumbu, magama, mɨgama! Ɓʉtɔtɔ kunu ɨɨtɨ mʉgamʉ, ɨgyagya kunu ɨɨta kumbu. 10 Wisisoni kambwa ko Mombukwono-dosu, amʉbɨnɨkatʉ.

Wakikonitɔgʉ zozi ka mʉmbanzʉ

11 Ɓamamakɨ, makɔnzɨnyonogonitɔgʉ yanyɛnyɛ luga kunu. Mʉtʉ nɨnɔ anzɨnɨlyaga mamakɨ yanyɛnyɛ, ikanɨ kasombiso, anzɨnaga yanyɛ ka mʉtʉʉ ko Kunzi, anosombiso mʉtʉʉ mi nɨmɔ. Wakosombiso mʉtʉʉ, wakɛgʉ ɓata mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga mʉtʉʉ, wa kʉwa abɛ zozi. 12 Kunzi mʉkaka nɔ obisa ndɨ mʉtʉʉ, ɨyɨ gɔnɨ nɔ a zozi, ɨyɨ mʉkaka nɔ akwanana kohukuso ikanɨ kamwɔ. Wakaɨva abɛ wanɨ, ɨwɛ nɨnɔ wa zozi ka mʉtʉ wagɔgɔ?

Wakikonitɔgʉ mʉtʉ wa kɨbɨnɨka

13 Imukononi mbɨya wanʉ, iɓunu nɨɓɔ maɓɨkyaga ɓɛ: «Na lɨsyɛ nɨlɨ ikanɨ na ɓʉgala, taga ɓanʉ ka gʉɗʉ sɨpakala, tagya kʉ syangasʉ simoti, tagaba magabʉ, tiniso no ɓuyi.» 14 Makibigʉ ikanɨ ɔɓɨlɨ kunu ika na ɓʉgala ɓʉnɨ! A ɓɛyɔ, ma abɛ muki payaya, nɨmɔ inisogo ko ngbinga mʉkɛɗɛ, kumbuso yi olimiko. 15 Okwononi yɨpɛpɛ kaɓɨkyaga ɓɛ: «Mombukwono-dosu kapa, tikatʉ ɓapʉpʉ, tagya ɓanʉ makpʉmʉka dididi.» 16 Luki limoti, mbɨya wanʉ, ma ɓakɨbɨnɨka, manɨbɨba. Inguo ya yɨbɨnɨka yi nɨyɔ kɛgʉ yanza. 17 A ɓɛyɔ, nɨnɔ ibaga kagya lɨkpʉmʉka lanza nɨ kɛgʉ kagya, ɨmakyaga ka ɓʉnyɛ.

5

Kumbu ka ɓatʉ ɓa lɨngama

1 Imukononi mbɨya wanʉ, iɓunu ɓatʉ ɓa lɨngama! Gomononi, mapamɨkanaga ko bulya kumbu nɨyɔ amʉtakanya ndɛkɛ! 2 Lɨngama kunu opuni, ɓatʉtʉ ɓolyini ɓotu kunu. 3 Ɔlɔ na fɨza kunu ogwini nzʉma. Nzʉma yi nɨyɔ yɔ amʉsʉngʉlya ndɛkɛ, amʉlya nzʉyɨ abɛ ɓuku kamusumbo nɨ ɨɓʉ. Mimumulyoni lɨngama la lɨsyɛ la mupipilo. 4 Makʉkalyagɨgʉ ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga kagya mogubo ka ɓotiko kunu. Hukononi kʉ ɓo mino kayɨgama. Yɨgama kaɓʉ odwini ka motili ko Kunzi, Mombukwana ngu yasɨ. 5 Ɔɓɨlɨ kunu kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ ikoni asɨ ko bulya kaiɗya nzʉyɨ aka na magyagya. Molingogoni abɛ ɓanyama nɨɓɔ ɓukwisogo ko bulya kʉmwɔ. 6 Mubisoni ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ na lɨkpʉmʉka ka mʉkɔmbʉ, mumwisiso nɨ ɓakɛgʉ na iɓunu na mʉ mapʉ.

Kaiko na lɨmbɛngɨ lɨnda nɨ manalʉmba

7 Ɓamamakɨ, wikoni na lɨmbɛngɨ lɨnda kadwɛ kʉ kwa kʉ Mombukwono-dosu igoku ndɛkɛ mino. Winoni mbɛyɨ ɓɛyɔ mʉdɨma ɓotiko ikaga mino na lɨmbɛngɨ lɨnda kaɓʉndaga lɨsyɛ nɨlɔ masɔlɔ angata mino. Aɓʉndɨlaga mbwayɨ ya mambwa na nɨyɔ ya muliɓo na lɨmbɛngɨ lɨnda. 8 Iɓunu, wikoni na lɨmbɛngɨ lɨnda gɔnɨ. Wisulyoni kyɛ yigoku ka Mombukwono-dosu a kʉwa ɓuwobi.

9 Ɓamamakɨ, makonzɨnɨlyonogonitɔ yanyɛnyɛ, iba Kunzi kamubisonito na mʉngɨmbɔ. Zozi a kʉwa wa kamaga ka mupumi, a ɓuwobi kogulyo! 10 Ɓamamakɨ, hutomononi ɓogyalandʉ nɨɓɔ ɓanzɨnaga ndɨ ko lino ko Kunzi. Wikoni na lɨmbɛngɨ lɨnda ka yigyogyiso abɛ ɨɓʉ. 11 Tʉmakaga ambɛ ɓatʉ ɓa magyagya kyɛ ɓokibyatʉ ndɨ. Mʉkanagatʉ gɔnɨ bɨbʉ ya lɨmbɛngɨ lɨnda ka Yɔbʉ ɓɛyɔ igyogyisa ndɨ mino na mibatʉ ɓʉɓʉnga nɨɓɔ Mombukwono-dosu aɗukilya ndɨ ka muliɓo. A ɓɛyɔ, Mombukwono-dosu a mutumo na kumbu na ɓʉnza.

12 Kʉgbɛ wa nɨyɔ, ɓamamakɨ, makokogonitɔgʉ silika ko lino la kʉgʉ wa lɨsyɛ, ikanɨ ka nɨlɔ la ɔɓɨlɨ, gʉtʉgʉ ko lino lo luki lagɔgɔ aka. Makabaɨlyaga ɓɛ «Iyo» ika «Iyo» aka, makanganyaga ɓɛ «Haaa» ika «Haaa» aka gɔnɨ, iba Kunzi kamubisonito na mʉngɨmbɔ.

13 Mʉmbanzʉ kika ka yigyogyiso luga kunu, alʉmbɨ. Kika na magyagya, ɨmbɨlɨ. 14 Mʉmbanzʉ kika no koloɓu, ʉmakɨ ɓazɛɛ ɓa kanisa, ɓalʉmbɨlya, ɓagboɗyo molingo ko lina ka Mombukwono-dosu. 15 Malʉmba nɨmɔ ma baya mɔ, akwanana kahukuso mʉtʉ wo koloɓu. Mombukwono-dosu amigisya ngu. Kagyo ɓi ɓʉnyɛ, Kunzi apɨlya. 16 Twogoni ɓʉnyɛ luga kunu, manalʉmbɨlyana iba minisi na muhukuso. Malʉmba ka mʉtʉ wongbingbili ikaga no ngʉ kʉgbɛ. 17 Ɨlɨya a ndɨ mʉmbanzʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ iɓusu gɔnɨ. Alʉmba ndɨ na kɛkɛlɛ ɓɛ mbwayɨ kolukonitɔgʉ. Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ aka yɔ ka ɓyanga ɓɨsaa na ɓatɨmba maɗɨya. 18 Kumbuso yi, ɨgɨlya ndɨ ɓata kalʉmba, mbwayɨ alʉka ndɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, lɨtɔmbʉ apá masɔlɔ.

19 Ɓamamakɨ, mʉtʉ ɓemoti luga kunu, kasa pisi ya lɨngʉnʉ, mʉtʉ wagɔgɔ amigisoku ɓata ko pisi yi nɨyɔ, 20 wiboni ambɛ mʉtʉ nɨnɔ anyɔgɔ mʉtʉ wa ɓʉnyɛ ko pisi ya ɓʉnyɛ, ohukusogo lɨmbɛngɨ ka mʉtʉ yi nɨnɔ ka kukwakʉ. Kunzi apɨlya ɓʉnyɛ ɓudingi.

* 1:27 1:27 Wanda ka Isaya 1:17.

* 2:8 2:8 Wanda ka Ɓalawi 19:18.

* 2:11 2:11 Wanda ko Pupo 20:14; Yɨgɨlya 5:18; Pupo 20:13; Yɨgɨlya 5:17.

* 4:6 4:6 Wanda ka Mogbitoku 3:34.

1 Pɛtɛlɛ

1

2

3

4

5

Balʉwa wa mambwa nɨnɔ

Pɛtɛlɛ

akpika ndɨ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wa mambwa nɨnɔ Pɔlɔ ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa ɓagʉɗʉ kuɓukumuti ɓa Azia nɨmʉ. Ngbingo yi nɨnɔ Yeso a ndɨ mino ka ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, ɓakpakyanaga ndɨ na Pɛtɛlɛ. Nɨyɔ Yeso asa ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, Pɛtɛlɛ a ndɨ atʉtʉmbwa ka Ɓayuda. Ɓugyogyisa ndɨ ɓakilisito ɓi nɨɓɔ ukpikilya ndɨ ɓɔ kʉgbɛ kyɛ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito.

Kinili, Pɛtɛlɛ ukpikilya ndɨ kaʉɓɨkya ɓɛ ɓigwinonogi yapʉ ka baya kyɛ ɓakɛgʉ ɓatʉ ɓa mambwa kaigyogyiso. Ʉɓɨkya ndɨ gɔnɨ ɓɛ Yeso nɨnɔ ɓaɓɨnɨkyana ndɨ ɨyɨ nɨnɔ, ɓagyogyisatʉ ndɨ mbɛyɨ kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓamwɔ ndɨ mino. Nɨyɔ akaɓɨkya ɓɛ ɓakiko kaigyogiso, okwononi ɓiki na lɨmbɛngɨ lɨnda abɛ ɨyɨ. Ʉtʉmbʉlyaga ndɨ gɔnɨ ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ kaɓʉ okwononi mino kaiko luga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakapagɨgʉ Kunzi.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ ka 1 Pɛtɛlɛ nɨyɨ:

Yuuso 1:1-2

Baya yapʉ 1:3-12

Ɔɓɨlɨ wotu 1:13–2:17

Kilisito ɨnatʉ yigyogyiso 2:18-25

Ɓakilisito na yigyogyiso 3:1–4:19

Ɓɛyɔ yɨgya ka ɓangama ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana okwononi mino kaiko 5:1-11

Yuuso ya muliɓo 5:12-14

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Pɛtɛlɛ atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito nɔ nukpikilyi ɓatʉ nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓomisikono kʉwa abɛ ɓobiko ka ɓewili ɓaya Poto, Galatia, Kapadokia, Azia na Bitinia. 2 Obosu Kunzi amupunogoni ndɨ kambwa aka ɓɛyɔ aɓɨkya ndɨ mino. Lɨmbɛngɨ-Lotu amuteni ndɨ di kaiko ɓatʉ kakɨ, kaiko kagya mʉtʉʉ ka Yeso-Kilisito na kaiko ɓitu pisi ka ɓangʉ kakɨ.

Kunzi amuɗukilyi ɨzɨyɔ, amʉpá mazɨyɔ mudingi.

Mʉtamanagɨ nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ

3 Tabibisini Kunzi, abakɨ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito! Pisi ko kumbu kakɨ yɔ atɨ́pa mino ɔɓɨlɨ wambɨya, kyɛ apupisa ndɨ Yeso-Kilisito ka mbʉkʉ. Kinili ta mino na mʉtamanagɨ nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ, 4 takwanana kainisa na makpʉmʉka nɨmɔ Kunzi oɓuulyaga ndɨ ko bulya ka ɓatʉ kakɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. Makpʉmʉka mi nɨmɔ kakwananɨgʉ kapɔ ikanɨ kapʉtɨkana ikanɨ kolimiko yi. 5 Mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mo mino kabaɨlya yɔ, a no ngu kamuɓuulyogo ko bulya muhukuso. Muhukuso mi nɨmɔ imibisikoso ndɛkɛ ka lɨsyɛ la mupipilo.

6 Kinili maɓutumo na magyagya gʉtʉgʉ ɓɛyɔ mo mino kaigyogyisa ko ngbinga mʉkɛɗɛ na ɓopisi dididi. 7 Yigyogyiso yi nɨyɔ a ko bulya ya kibisikoso ɨzangɨya ya baya kunu. Kika kanɨ ɓakongogo ɔlɔ nɨnɔ a luki lɨpʉtɨkana ko ɓuku kaiba ɓɛ a wanza, a abɛ baya kunu nɨyɔ a na ɨzangɨa kugbɛ a mino kakɨtanaga ka ɓʉzʉ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɔlɔ. Kinili Kunzi abibisa ndɛkɛ, adondisyo na abisa kʉgʉ, mʉtʉ wa baya ya lɨngʉnʉ wa Yeso-Kilisito odoku ndɛkɛ mino. 8 Mapagatʉ Yeso, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ makanaminigʉ mino yɔ. Maɓinikyononi gʉtʉgʉ ɓɛyɔ aka yɔ ma kɛgʉ mbɛyɨ mino kamɨna mbɨya wanʉ. Kinili mokogwa magyagya mudingi nɨmɔ mʉmbanzʉ kakwananɨgʉ kozukogo. 9 Mokogwa magyagya kyɛ minisoni na muhukuso, nɨmɔ a mʉkalya ma baya kunu.

10 Ɓogyalandʉ ɓakɨsa ndɨ, ɓakpɨma ɓuwobi-ɓuwobi bulyo muhukuso mi nɨmɔ. Ɓaɓɨkyaga ndɨ kambwa mongoni ko bulya apɛpɛ nɨnɔ Kunzi amʉwanyaga ndɨ. 11 Ɓakɨsa ndɨ yapʉ kandʉnga ngbingo na pisi tino yɔ lɨkpʉmʉka nɨlɔ Lɨmbɛngɨ ka Kilisito aɓɨkya ndɨ, akwanana mino kaigyonoso. A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ a ndɨ kʉsɔ kaɓʉ, aɓɨkyaga ndɨ kambwa aka ɓɛyɔ Kilisito igyogyisa ndɛkɛ mino, na ɓɛyɔ ɨbɨba kakɨ akwanana ndɛkɛ mino kodoku kumbuso yi. 12 Kunzi umibisa ndɨ ɓogyalandʉ ɓɛ Mongoni Manza mi nɨmɔ ʉpá ndɨ, kɛgʉ ndɨ ko bulya kaɓʉ ɓɨkpɛ, luki limoti a ndɨ ko bulya kunu. Mbɨya wanʉ, ɓaɓɨɓɨkya ɓa Mongoni Manza ɓamʉɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Gʉtʉgʉ ɓamalaika aka ɓɨkpɛ, ɓa gɔnɨ na mʉsasa kaibo yi.

Wikoni ɓitu pisi ka yɨgya kunu

13 Kinili, okwononi kaiko ɓakɨtʉlya ka ligubo, wikoni ɓuɓisi. Bisoni mʉtamanagɨ kunu ko bulya apɛpɛ nɨnɔ minisono ndɛkɛ na ɨyɨ wa Yeso-Kilisito odoku mino. 14 Muɓongoni Kunzi, makikonitɔgʉ ɓata na mʉsasa manyɛ nɨmɔ mikaga ndɨ na imu ka ɓʉndɛlɨ, wa mikaga ndɨ mino ko biti. 15 Luki limoti, wikoni ɓitu pisi ka yɨgya kunu yasɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ Kunzi nɨnɔ amʉmakaga a mino ɓitu. 16 A ɓɛyɔ, Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ɓɛ: «Wikoni ɓotu kyɛ ɨmɨ na wotu.»*

17 Ka malʉmba kunu, mamakaga Kunzi ɓɛ Baba, mʉtʉ yi nɨnɔ usombisaga ɓatʉ ɓasɨ ka ɓungbingbili kaɓyɛnɛnɛ na lasɨ nɨlɔ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka ogyi. Kinili, ka masyɛ mi nɨmɔ amutigyolyi ka ɔɓɨlɨ wanʉ, wonisiloni pisi ka yɨgya kunu ɓɛ maɓangagatʉ Kunzi. 18 Makaiba ɓɛyɔ Kunzi amuluwa ndɨ mino, kamʉnyɔgɔ ka yɨgya yanyɛnyɛ nɨyɔ ɓotitonu ɓamuwonisila ndɨ. Kɛgʉ ndɨ pisi ka makpʉmʉka nɨmɔ akwanana kapʉtɨkana abɛ falanga ikanɨ ɔlɔ. 19 Luki limoti, makʉlɨkanaga ndɨ pisi ka ɓangʉ ya lɨgabʉ lapʉ nɨyɔ ka Kilisito. Ɨyɨ nɨnɔ ɓamwɔ ndɨ abɛ mikya-kɔndɔlɔ nɨnɔ wanza nɨ kɛgʉ na mʉdɨlɨ ikanɨ na ipukulu. 20 Kunzi apʉnaga ndɨ Kilisito kanɨ kanogyigʉ ɔɓɨlɨ. Awonisa ndɨ ko bulya ɓʉnza kunu ka ɓongbingo ɓi nɨɓana ɓa mupipilo ɓa. 21 Pisi kʉ kakɨ, mabaɨlya Kunzi nɨnɔ apupisa ndɨ ka mbʉkʉ, apá ɨbɨba. Kinili mobisaga baya kunu na mʉtamanagɨ kunu ko Kunzi.

22 Iɓunu, miɓuɓisoni pisi kagya lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, kapanana ka lɨngʉnʉ abɛ ɓamamakɨ. Ponononi kʉgbɛ luga kunu, na lɨmbɛngɨ limoti. 23 A ɓɛyɔ, miɓukutoni nganga ya yɨɓa. Kɛgʉ na ɓababa nɨɓɔ ɓa nzʉyɨ ya lɨtɔmbʉ, luki limoti pisi ka ɓʉsɔlɔ nɨɓɔ kokwogigʉ. Ɓʉsɔlɔ ɓi nɨɓɔ nɨ mʉnzɨna mo ngu na ma ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ko Kunzi. 24 Kyɛ ikpikaga ɓɛ:

«Ɓatʉ ɓasɨ ɓa abɛ tɔnɨtɔ

ɨbɨba kaɓʉ yasɨ a abɛ maʉwa,

Tɔnɨtɔ kʉmɨlaga, maʉwa mi obuukono.

25 Luki limoti, lɨkpʉmʉka ka Mombukwono-dosu

Ikogo ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.»*

Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ nɨ Mongoni Manza nɨmɔ ɓamʉɓɨkyaga ndɨ.

2

Lɨtalʉ lo ngu na lɨvananza lotu

1 Wosoni nɛkɨ lɨkpʉmʉka lanyɛ lasɨ, ɓokoli, kʉɓɔɓɔkʉ, gʉtʉgʉ imi aka na ʉnzɨnzɨnya ɓɛngɛnɨ. 2 Wikoni abɛ ɓomiki nɨɓɔ ɓiɓukuti mbɨya, na mʉsasa ma molungo ma lɨngʉnʉ nɨmɔ ma lɨkpʉmʉka ko Kunzi ɓongbinga ɓasɨ. Makika komwo, makwanana kopingo na kainisono na muhukuso. 3 Kinili, Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ɓɛ: «Miboni ɓʉnza ka Mombukwono-dosu Kunzi.»*

4 Mukpuɗoniku Mombukwono-dosu, lɨtalʉ lo ngu nɨlɔ ɓambanzʉ ɓombimba ndɨ. Luki limoti Kunzi opunogoni ndɨ kyɛ ɨna ɓɛ a luki la ɨzangɨya kʉgbɛ. 5 Iɓunu widukuloniku abɛ matamʉ mongu, iba ɓopiki na iɓunu ndaɓʉ ya malʉmba nɨyɔ ya lɨmbɛngɨ. Kʉsɔ yi miko lɨgbʉta ka ɓokumu ɓotu nɨɓɔ ɓa na ligubo kapá Kunzi apɛpɛ wa Lɨmbɛngɨ nɨnɔ aɓosilo pisi ka Yeso-Kilisito. 6 A ɓɛyɔ, Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya ɓɛ:

«Napunaga ndɨ lɨtalʉ la lɨgabu lapʉ

nɨlɔ osulyogo muɓumbe ma ndaɓʉ, nobiso ka Siona,

mʉtʉ nɨnɔ abaɨlya lɨtalʉ li nɨlɔ

kokwigʉ ndɛkɛ suni.» *

7 Lɨtalʉ nɨlɔ a na lɨgabʉ lapʉ kʉgbɛ kunu ka ɓatʉ nɨɓɔ mabaya, luki limoti ka nɨɓɔ ɓakabaɨlyagʉ:

«Lɨtalʉ nɨlɔ ɓopipiko ɓombimba ndɨ

odonuku kʉwa lɨtalʉ lidingi kosulyo muɓumbe ma ndaɓʉ.»*

8 Moɓiso ko Kunzi aɓɨkyatʉ gɔnɨ ka pa yagɔgɔ ɓɛ:

«A lɨtalʉ lisokisogo

a gɔnɨ nɨlɔ ligwisisa ɓambanzʉ.»*

Ɓatʉ nɨɓɔ ɓasakaga ndɨ kyɛ ɓakapagʉ ndɨ kabaɨlya lɨkpʉmʉka ko Kunzi. Kunzi ʉpʉnaga ndɨ ɨɓʉ ka nɨyɔ. 9 Luki limoti, ma iɓunu ɓatʉ nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ, ɓokumu ka Ngama, lɨvananza lotu, lɨvananza ko Kunzi. Ɨyɨ amʉpʉnaga ndɨ kaɓɨkyaga makpʉmʉka manzanza nɨmɔ agya ndɨ*. Ɨyɨ nɨnɔ amʉmakaga kopupo ko biti na kogulya ka ɓʉngbanganya kakɨ nɨɓɔ ɓanza. 10 Ma kɛgʉ ndɨ kambwa lɨvananza ko Kunzi, luki limoti ma kʉwa mbɨya wanʉ lɨvananza kakɨ. Kunzi kɛgʉ ndɨ kamʉmɨnyɨlya kumbu kambwa, luki limoti a kʉwa mbɨya wanʉ kamʉmɨnyɨlya kumbu*.

Okwononi kaika na yɨgya yanza luga ka ɓɛngɛnɨ

11 Ɓomika-mama ɓʉpakaaa, ma ɓobiko, mugi kunu kɛgʉ kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ. Wiɓuulyoni na mʉsasa ma nzʉyɨ nɨmɔ akaʉlanana na lɨmbɛngɨ. 12 Wikoni na yɨgya yanza luga ka nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi, iba ɓakamʉkʉlyaga gʉtʉgʉ lɨkpumuka lanyɛ aka, ɓiki kaɨna yɨgya kunu yanza aka. Kʉwa wa gɔwa, ɓabibisa ndɛkɛ Kunzi wa igoku mino.

13 Huɓongoni ɓatʉ ɓakpʉkpʉ ɓasɨ ko bulya ka Mombukwono-dosu. Muɓongoni ngama mudingi nɨnɔ a na ɓʉngama kʉgʉ ka ɓatʉ ɓasɨ, 14 mʉɓanga ɓangama ɓa ɓewili. Utikoku ndɨ ɓangama ɓi nɨɓɔ kaugyogyiso ɓatʉ ɓanyɛ ɓasɨ, na kaubibiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓagyaga lɨkpʉmʉka lanza. 15 A ɓɛyɔ, Kunzi akapa ɓɛ wikoni kagya ɓɨnza iba ɓatʉ nɨɓɔ ɓakibigʉ luki na nɨɓɔ ɓa ɓungingi ɓakikonitɔgʉ na nɨlɔ ɓaɓɨkya. 16 Ɔɓɨlɨ kunu iki abɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓokulikonogoni ka ɓusunzu. Luki limoti, kʉlɨkanaga kunu kikonitɔgʉ abɛ kutuko kasʉma ɓʉnyɛ, wikoni na ɨgya abɛ ɓosunzu ko Kunzi. 17 Huɓongoni ɓatʉ ɓasɨ, mʉpa ɓomomonu ɓa baya, maɓanga Kunzi, maɓanga ngama mudingi.

Yigyogyiso nɨyɔ Kilisito alya ndɨ

18 Iɓunu ɓosunzu, huɓongoni ɓombukwono-donu ka ɓopisi ɓayasɨ. Makuɓongonitɔgʉ asɨ nɨɓɔ aka ɓɔ ɓanza na ɓotombii, luki limoti huɓongonito gɔnɨ nɨɓɔ ɓʉɗɨya. 19 A ɨzangɨya kapɨlya yigyogyiso ka lɨkpʉmʉka nɨlɔ wakogyigʉ ko bulya yɨɓanga Kunzi. 20 A ɓɛyɔ, makika kalya bʉma ko bulya ɓʉnyɛ nɨɓɔ mogyi, ika na ɨzangɨya tino? Luki limoti, ɓakamugyogyiso ko bulya yɨgya yanza kunu, kika kanɨ mopilyini ɓʉzʉ ɓi, nɨyɔ a na ɨzangɨya yidingi kambwa ko Kunzi. 21 Kunzi amʉmaka ko bulya yi nɨyɔ kyɛ Kilisito ɓɨkpɛ alya ndɨ igyogyiso ko bulya kunu. Amʉsɨlya kʉwa likingyosi ɓɛ kyɛ kpokyononi ka masɔkʉ kakɨ. 22 Kagyagʉ ndɨ ɓʉnyɛ, lɨkpʉmʉka la kʉɓɔɓɔkʉ gʉtʉgʉ limoti aka kopupagʉ ndɨ ka mʉnɔkʉ kakɨ*. 23 Nɨyɔ ɓa ndɨ katʉmbwa, kigisyagʉ ndɨ, wa a ndɨ mino kaigyogyiso, kʉlananagʉ ndɨ na ɓatʉ ɓi ɓɛgɛyɔ. Luki limoti ɨsa ndɨ ka maɓɔkʉ ko Kunzi nɨnɔ akɔgɔ lɨkpʉmʉka ka ɓungbingbili. 24 Kilisito ɓɨkpɛ abɨnɨka ndɨ ɓʉnyɛ kusu ka nzʉyɨ kakɨ ka mʉsalaba. Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ iɓusu tiki abɛ ɓamanda ko bulya ɓʉnyɛ, tiniso na ɔɓɨlɨ wongbingbili. Minisono na muhukuso ko pisi ya ɓeviɗi kakɨ. 25 A ɓɛyɔ, ma ndɨ abɛ ɓakɔndɔlɔ ɓuɓungogo. Luki limoti, mbɨya wanʉ migoniku ka nɨnɔ a muɓuɓulyo kunu na nɨnɔ akamuɓuulyogo.

3

Vononi ka ɓakilisito

1 Iɓunu ɓoko aaa, huɓongoni ɓombunyonu ɓɛgɛyɔ. Kʉwa wa gʉ wa, ɓatʉ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ nɨɓɔ ɓiko kanɨ ɓakanoboilyigʉ lɨkpʉmʉka ko Kunzi, ɓakwanana koyikono pisi ka ɨgya kunu, gʉtʉgʉ makonzini. 2 A ɓɛyɔ, okwononi ɓɨnɨ asɨ ɨgya yanza kunu aka pa imoti na kʉɓangakʉ. 3 Makokisonitɔgʉ kainiso ɓanza asɨ ka nzʉyɨ aka, abɛ ka lɨlʉlʉka lo tukatʉ, kaimokisyo makpʉmʉka ma ɔlɔ ikanɨ kaimokisyo ɓotu ɓayanzanza. 4 Luki limoti, kisoni yɨpɛpɛ ɓʉnza ɓa mʉtʉ wa kʉsɔ, ɓʉnza ɓa lɨmbɛngɨ lawɛsɛɛ na la mazɨyɔ nɨɓɔ kakwananɨgʉ kapaɗa. Ɓʉnza ɓi nɨɓɔ a na ɨzangɨya yidingi ko Kunzi. 5 Kinili ka ɓʉndɛlɨ ɓoko ɓa baya nɨɓɔ ɓobisa ndɨ mʉtamanagɨ ko Kunzi, ɓiɓungusyaga ndɨ ɓɛgɛyɔ kanɨ ɓanʉɓanga ɓambʉnyaɓʉ. 6 A abɛ Sala nɨnɔ aɓangaga ndɨ Abalahamʉ, anamaka ɓɛ «Mombukwana-damɨ.» Makiko kagya ɓʉnza ɓɛyɔ, kanɨ makɛgʉ kaɓanga luki, miko ɓomikakɨ ɓoko ɓi.

7 Iɓunu ɓalʉkʉ aaa, wikoni mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ na ɓoko kunu kanɨ manibo ambɛ ɓa kɛgʉ no ngu abɛ iɓunu. Wikoni na ɨɓʉ kanɨ manudondisyo kyɛ iɓunu na ɨɓʉ makwanana ndɛkɛ kainiso na mʉkalya ma ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ ka maɓɔkʉ ko Kunzi. Gyoni ɓɛyɔ kyɛ kikonitɔgʉ no luki nɨlɔ akpɨngba malʉmba kunu.

Kaigyogyiso ka ɓungbingbili

8 Ka muliɓo, iɓunu ɓasɨ wikoni na tamanaga imoti na lɨmbɛngɨ limoti. Ponononi abɛ ɓomika-muko, wikoni na yɨgya yanza na yisiso luga kunu. 9 Makigisyonitɔgʉ ɓʉnyɛ ka ɓʉnyɛ, gʉtʉgʉ mosikoni aka. Luki limoti, wikoni na mʉnzɨna ma ɓʉɓʉnga kyɛ Kunzi amʉmaka ndɨ ko bulya yi, iba amuɗukilyi ɓʉɓʉnga. 10 Ɓɛgɛyɔ Moɓiso ko Kunzi aɓɨkyaga mino ɓɛ:

«Mʉmbanzʉ yi nɨnɔ apa kaiko na ɔɓɨlɨ wanza, na kaiko na magyagya

asɨ mʉnɔkʉ manyɛ, asa lɨkpʉmʉka la kʉɓɔɓɔkʉ.

11 Asɨ lɨkpʉmʉka lanyɛ, agya lɨkpʉmʉka lanza,

akɨsɨ mazɨyɔ, igwinonogo nomu.

12 A ɓɛyɔ, misa ko Mombukwono-dosu ikaga ka ɓatʉ ɓongbingbili,

ʉkanagatʉ malʉmba kaɓʉ,

luki limoti, ʉpɨlyaga ɓatʉ ɓanyɛ mʉgɔngʉ*.»

13 Wanɨ nɔ amʉgya ɓʉnyɛ kika kanɨ ma na kɛkɛlɛ kagya lɨkpʉmʉka lanza? 14 Luki limoti, kika gʉtʉgʉ kanɨ makaigyogyiso nɨ managya ɓʉnza, gwoni asɨ magyagya aka. Makuɓongonitɔgʉ ɓambanzʉ gʉtʉgʉ ikii aka, makombomboyonitɔgʉ. 15 Luki limoti, mubibisoni Kilisito ka mambɛngɨ kunu, ɨyɨ abɛ Mombukwono-dosu. Wikogoni ɓongbinga ɓasɨ ɓakɨtʉlya kausikisyo nɨɓɔ ɓiko kamumuuso isi ya mʉtamanagɨ nɨmɔ ma na imu. 16 Luki limoti, gyoni ɓɛyɔ na lɨmbɛngɨ lawɛsɛɛ na la kʉɓangakʉ. Wikoni na mambɛngɨ ɓɨngɔ. Makiko ɓɛyɔ, nɨɓɔ ɓiko kamʉnzɨnzɨnya yanyɛ ko bulya yɨgya kunu abɛ ɓaɓɨɓya ka Kilisito, ɓogwa suni. 17 Kika kanɨ Kunzi oponi ɓɛ wigyogyiso kanɨ wakagya ɓʉnza, a ɓɨnza, kanɨ kɛgʉ ko pisi yɨgya ɓʉnyɛ. 18 A ɓɛyɔ, Kilisito igyogyisa ndɨ nganga yimoti aka ko bulya ɓʉnyɛ ka ɓambanzʉ. Okwa ndɨ ɨyɨ payaya aka ko bulya ka ɓatʉ ɓanyɛ, kamuluto ko Kunzi. Ɓamwɔ ndɨ ka nzʉyɨ, luki limoti opupo kʉwa ndɨ ka mbʉkʉ pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu. 19 Pisi ko ngu ya Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ, aga ndɨ kakʉwa kʉʉ ka mambɛngɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ. Mambɛngɨ mi nɨmɔ a ndɨ ka bɔlɔkɔ. 20 Isi yi ɓɛ mambɛngɨ ka ɓambanzʉ ɓi nɨɓɔ ɓakya ndɨ kamʉkana Kunzi wa a ndɨ mino kaʉɓʉndɨla na lɨmbɛngɨ lɨnda. A ndɨ ko ngbingo yi nɨnɔ Nʉa a ndɨ mino kaɓaka ɨngbɔlɔ. Ɓatʉ ɓakɛɗɛ aka ɓɔ ɓahʉkaga ndɨ ko tumo. Ɓatʉ ɓʉgɨna aka ɓogulya ndɨ ka ɨngbɔlɔ*. 21 Liɓo li nɨlɔ a ndɨ likingyosi la iɓatiso nɨyɔ akamuhukuso mbɨya wanʉ. Kɛgʉ yi ko bulya yɨsʉkʉsa mokoku ma nzʉyɨ, luki limoti, ko bulya kakʉnga Kunzi lɨmbɛngɨ langɔ. Iɓatiso akamuhukuso kyɛ Yeso-Kilisito opuponi ka mbʉkʉ. 22 Ɨyɨ nɨnɔ aga ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, a ka kʉmbanzɨkanɨkɔ ko Kunzi. Kʉ ɓɛyɔ, a ngama ka ɓamalaika, ngama ka ɓatʉ ɓakpʉkpʉ na ngama wa makpʉmʉka masɨ mo ngu nɨmɔ a kʉgʉ wa lɨsyɛ.

4

Ɔɓɨlɨ wambɨya

1 A ɓɛyɔ, Kilisito igyogyisoni ndɨ ka nzʉyɨ, wikoni gɔnɨ iɓunu ɓakɨtʉlya kaigyogyiso mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨyɨ. Mʉtʉ nɨnɔ igyogyiso ka nzʉyɨ, kidukulogigʉ ɓata kagya ɓʉnyɛ. 2 Ka masyɛ mi nɨmɔ motigoli na imu kʉnʉ ka ɔɓɨlɨ, wikoni kʉwa kagya ɓɛyɔ Kunzi iko mino kapa ka ɔɓɨlɨ kunu. Makikonitɔgʉ ɓata kagya mʉsasa manyɛ ma nzʉyɨ. 3 A ɓɛyɔ, molyoni ndɨ ngbingo mudingi kagya lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi ɓapaga. Mikaga ndɨ kakpakyana gbalɨ, mʉsasa manyɛ mutumo ɓɨɗɛ, lɨbʉma, manuɓino ɓodumo ɓanyɛ nɨɓɔ ɓamʉmʉkanaga mino komwo na kagya lɨkpʉmʉka lanyɛ, na kobibiso gbɨlɨtɔ. Nɨyɔ a lɨkpʉmʉka lo suni. 4 Mbɨya wanʉ lɨkpʉmʉka umbongini ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakamibigʉ Kunzi kyɛ ɓakɛgʉ ɓata kamʉmɨna pa imoti na ɨɓʉ ka lɨkpʉmʉka lanyɛ. Kinili ɓikaga kamʉbɨnɨkɨlya makpʉmʉka ɓitititi. 5 Luki limoti, ɓasambatʉ ndɛkɛ kambwa ko Kunzi ka masɨ nɨmɔ ɓagya ndɨ. A ɓɛyɔ, a wakɨtʉlya kausombiso ɓatʉ nɨɓɔ ɓuɓisi na nɨɓɔ ɓokwogoni ndɨ. 6 Kinili Kilisito aɓɨkyaga ndɨ gɔnɨ mino Mongoni Manza ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwoni ndɨ. Ɓusombisa ndɨ ko bulya makpʉmʉka nɨmɔ ɓagya ndɨ wa ɓa ndɨ mino ka ɔɓɨlɨ. Luki limoti, mbɨya wanʉ, ko pisi ya Lɨmbɛngɨ-Lotu, ɓakwananatʉ kʉwa kaiko na yɨgya nɨyɔ Kunzi apaga.

Ɔɓɨlɨ ka ɓatʉ ko Kunzi

7 Muliɓo ma makpʉmʉka masɨ a kʉwa ɓuwobi. Wikoni nɛkɨ na tamanaga yanza, mika kaɨmɨnya iba wikonitɔ ɓakɨtʉlya kalʉmba. 8 Kambwa wa lɨkpʉmʉka lasɨ, ponononi luga kunu kʉgbɛ kyɛ sɨpananɨsɔ otikyogo ɓʉnyɛ ɓakpʉ*. 9 Tilyononi luga kunu ɓɨnza kanɨ makɛgʉ no miso mundindilo. 10 Mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka abisi apɛpɛ nɨnɔ Kunzi apá ndɨ kausingyo ɓɛngɛnɨ. Mika kʉwa ɓagya-ligubo ɓanza nɨɓɔ ɓoɓuulyaga ɓapɛpɛ dididi nɨɓɔ Kunzi amʉlʉpyaga. 11 Mʉtʉ nɨnɔ a na apɛpɛ kaɓɨkyaga Lɨkpʉmʉka ko Kunzi, aɓɨkyagɨ. Nɨnɔ a na apɛpɛ mugugubyo ɓɛngɛnɨ ugugubyi no ngu nɨyɔ Kunzi apá ndɨ. Kʉwa wa, Kunzi avɨ ɨbɨba ka ɓopisi ɓaya makpʉmʉka masɨ, pisi ka Yeso-Kilisito nɨnɔ a na ɨbɨba no ngu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

A ɓɨnza kaigyogyisa abɛ mukilisito

12 Iɓunu ɓomika-mama ɓʉpakaaa, lɨkpʉmʉka kamumbongonito ko bulya yigyogyiso yapʉ nɨyɔ makalya. Makinonitɔgʉ abɛ kiko lɨkpʉmʉka lɨmbanga lɔ akamʉgya. 13 Luki limoti, gwoni magyagya kyɛ makaigyogyiso mʉɗɔngɔnɨ abɛ Kilisito. Kinili mogwa ndɛkɛ magyagya mudingi wa inisono ndɛkɛ mino ka ɨbɨba kakɨ. 14 Ɨgyagya kunu, kika kanɨ ɓakamʉtʉmbwa ko bulya ka Kilisito. A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ la ɨbɨba nɨlɔ a Lɨmbɛngɨ ko Kunzi a kʉsɔ kunu. 15 Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti luga kunu kigyogyisonito abɛ mʉmwɔ ɓambanzʉ, ikanɨ abɛ mʉtʉ wo kuɓakʉ, ikanɨ abɛ mʉgya-manyɛ ikanɨ abɛ mʉtʉ wa kɨɗaɨlya lɨkpʉmʉka ka ɓatʉ ɓagɔgɔ. 16 Luki limoti, mʉmbanzʉ kika kaigyogyiso kyɛ a mukilisito, kinonito suni, abibisi Kunzi nɨnɔ apá lino li nɨlɔ.

17 Ngbingo musombiso odunuku, lɨvananza ko Kunzi lɔ apʉnga kaika ko ngbongu. Luki limoti, kɨpʉnga na iɓusu, opipilo kʉwa ɓʉnɨ ka nɨɓɔ ɓakapagʉ ɓakabaɨlya Mongoni Manza? 18 A ɓɛyɔ Moɓiso ko Kunzi aɓɨkya mino ɓɛ:

«Kika kanɨ mʉtʉ wongbingbili oukogini pisi ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ,

ika kʉwa ɓʉnɨ ka nɨɓɔ ɓamʉya Kunzi

na ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ*?»

19 Kinili, okwononi ɓɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakaigyogyiso kyɛ ɓakagya nɨlɔ Kunzi apaga, ɓidukulogi kagya ɓʉnza aka. Ɓobisi ɔɓɨlɨ kaɓʉ ka maɓɔkʉ ko Kunzi nɨnɔ ʉgya kyɛ utulyosogo ɓagʉmɛ kakɨ ɓasɨ.

5

Mʉtʉʉ ko bulya ka ɓazɛɛ ɓa kanisa

1 Na kʉwa kaʉɓɨkya ɓazɛɛ ɓa kanisa nɨɓɔ ɓa luga kunu mbɨya wanʉ. Ɨmɨ mombukwana-dakɨ yɨ na mʉzɛɛ abɛ iɓunu gɔnɨ. Nɨnatʉ ndɨ no miso igyogyiso ka Kilisito. Kinili nikatʉ ndɛkɛ na pa wa ɨbɨba kakɨ ipupiso ndɛkɛ mino. Nakapa kamʉɓɨkya ɓɛ: 2 Muɓuulyogoni ambaza nɨnɔ Kunzi amʉpá mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓoɓuɓulyo ɓa ɓanyama ɓagyaga mino. Makogyonitɔ ligubo ɓɛ kyɛ ɓamukpomyi kayapʉ, luki limoti, gyoni na lɨmbɛngɨ lanza ɓɛyɔ Kunzi apaga mino. Makogyonitɔgʉ ligubo kyɛ minisoni no ɓui, luki limoti gyoni pisi kaɨpá. 3 Makokisonitɔgʉ kaɨva abɛ ɓangama kʉgʉ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ Kunzi amʉpá. Luki limoti, wikoni likingyosi lanza ka ambaza. 4 Ko ngbingo yi nɨnɔ Ngama ka ɓoɓuɓulyo odoku ndɛkɛ mino, mɨbanga kʉwa ndɛkɛ ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɨbɨba nɨɓayɔ kapʉtɨkanɨgʉ ndɛkɛ.

5 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, iɓunu ɓawanza, huɓongoni ɓambɔkʉ. Iɓunu ɓasɨ miko na lɨmbɛngɨ la kisiso luga kunu kyɛ Moɓiso aɓɨkya ɓɛ: «Kunzi ʉlananaga na ɓatʉ ɓa kɨbɨnɨka, luki limoti, uɗukulyogo ɓatʉ ɓa kisiso ɓʉɓʉnga*.» 6 Wisisoni nɛkɨ kambwa ko Kunzi nɨnɔ wo ngu, iba amʉbɨnɨkɨ ndɛkɛ ka lɨsyɛ nɨlɔ awanyaga ndɨ lɔ*. 7 Bisoni ɓuti ɓa mambɛngɨ kunu ka maɓɔkʉ kakɨ kyɛ asyɛgɛ lɨmbɛngɨ ku kunu.

8 Wiminyonito, makololonitɔgʉ! Kyɛ mumuyoniso kunu ɓɛyɔ ka Abɨlɨ akaamama ɓɨgbagbagba kanɨ analʉngɨkyana abɛ kpwingi, kakɨsa mʉtʉ yi nɨnɔ alya. 9 Bisoni na ɨyɨ ɗongoso, mɨtɨkɨtɨlyaga ka baya. Wiboni ambɛ ɓomomonu ɓakaigyogyiso ka ɔɓɨlɨ wasɨ ɓɛgɛyɔ. 10 Migyogyisatʉ mbɛyɨ ɓata ko ngbinga mʉkɛɗɛ. Luki limoti Kunzi wa ɨzɨyɔ amʉmaka kogulya ka ɨbɨba ya ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ pisi ka matɨkana na Yeso-Kilisito. Kʉwa wa gʉ wa, amudwisatʉ ka muliɓo, amungotiso, amʉpá ngu, amumomosa kanɨ makɛgʉ kapɨka ɓɨpɛkɛ-pɛkɛ. 11 Ɨyɨ nɔ a no ngu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

Yuuso ya muliɓo

12 Sila nɨnɔ a mika-mama wa lɨmbɛngɨ nɔ etungbuli ɓi kamukpikilya igbutu ya balʉwa yi nɨmʉ. Nopo kamutumisa mambɛngɨ na kamʉɓɨkya ambɛ nɨyɔ a ɨzɨyɔ ya lɨngʉnʉ ko Kunzi, wigwinonogoni na iyu aka. 13 Kanisa ya Babiloni, nɨyɔ Kunzi apʉnaga abɛ iɓunu, amumuusogito. Gʉtʉgʉ mikamɨ aka ɓɛyɔ ka Malɨkɔ, amumuusogito gɔnɨ. 14 Tilyononi, mopututonogo luga kunu abɛ ɓomika-muko.

Mazɨyɔ iki pa imoti na iɓunu ɓatʉ ka Kilisito ɓasɨ.

* 1:16 1:16 Wanda ka Ɓalawi 19:2.

* 1:25 1:24-25 Wanda ka Isaya 40:6-8.

* 2:3 2:3 Wanda ka Mambʉ 34:9.

* 2:6 2:6 Wanda ka Isaya 28:16.

* 2:7 2:7 Wanda ka Mambʉ 118:22.

* 2:8 2:8 Wanda ka Isaya 28:16.

* 2:9 2:9 Wanda ko Pupo 19:5-6; Isaya 43:20; Pupo 19:5; Yɨgɨlya 4:20; 7:6; Isaya 43:21; 9:1.

* 2:10 2:10 Wanda ka Ɔsɛya 1:6, 9; 2:1, 23, 25.

* 2:22 2:22 Wanda ka Isaya 53:9.

* 3:12 3:12 Wanda ka Mambʉ 34:13-17.

* 3:20 3:20 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 6:1–7:24.

* 4:8 4:8 Wanda ka Mogbitoku 10:12; Yakɔbɔ 5:20.

* 4:18 4:18 Wanda ka Mogbitoku 11:31.

* 5:5 5:5 Wanda ka Mogbitoku 3:34.

* 5:6 5:6 Wanda ka Matayɔ 23:12; Luka 14:11; 18:14.

2 Pɛtɛlɛ

1

2

3

Balʉwa wa yɨɓa nɨnɔ

Pɛtɛlɛ

akpika ndɨ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Kɨtaɓʉ ya yɨɓa nɨyɔ atʉtʉmbwa Pɛtɛlɛ okpika ndɨ nɨyɨ. A ɓɛyɔ, ukpikilya ndɨ ɓakilisito ɓa gʉɗʉ yimoti ɓɛnɛ. Gʉtʉgʉ mʉtʉ ɓemoti aka kaɓɨkyagʉ ɓɛ balʉwa yi nɨmʉ a nɨnɔ ukpikilya ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓukpikilya ndɨ balʉwa wa mambwa, kyɛ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kibigʉ ɓɛ Pɛtɛlɛ ukpika ndɨ ɓabalʉwa ɓaɓa ɓi nɨɓɔ aka ɓɔ. Aɓɨkya ndɨ ɨyɨ asɨ ɓɛ balʉwa yi nɨmʉ a balʉwa wa yɨɓa nɨnɔ akpika ndɨ (Wanda 2 Pɛtɛlɛ 3:1).

Pɛtɛlɛ aɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti ɓɨndaga ka ɓakilisito, ɓanʉtɨwa makpʉmʉka di no Mongoni Manza nɨmɔ ʉtɨwa ndɨ. Ɓagyaga ndɨ nɨyɔ ɓopo, ɓanaɓɨkya ɓɛ Yeso kigikugʉ ndɛkɛ ɓata. Pɛtɛlɛ aɓɨkya gɔnɨ ndɨ ɓɛ ɔɓɨlɨ ka mukilisito okwononi kaɓosilo Kunzi. Mʉtʉʉ mi nɨmɔ Yeso ʉpá ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɓʉ wa a ndɨ mino ka ɔɓɨlɨ mɔ a ma lɨngʉnʉ. Lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓokwononi kogwi ka lɨmbɛngɨ kaɓʉ nɨlɔ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ ka 2 Pɛtɛlɛ nɨyɨ:

Yuuso 1:1-2

Ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ ka mukilisito okwononi mino kaiko 1:3-15

Wigwinonogoni ɓingbufu ka mʉtʉʉ nɨmɔ mʉkana ndɨ 1:16-21

Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓuwonisilogo ɓɛngɛnɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ kɛgʉ lo ngbingbili 2:1-22

A ɓɛyɔ, Yeso igokuto ndɛkɛ 3:1-18

1

Yuuso

1 Ɨmɨ Simoni-Pɛtɛlɛ nɨnɔ na mʉgya-ligubo na atʉtʉmbwa ka Yeso-Kilisito nɔ nakaukpikilyo ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na baya yidingi mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨyɔ kusu, pisi ka ɓungbingbili ko Kunzi na Muhukuso kusu Yeso-Kilisito.

2 Kunzi na Yeso Mombukwono-dosu nɨnɔ mamibaga ɓamuɗukilyi ɨzɨyɔ na mazɨyɔ makpʉ.

Kunzi amʉmakaga na amʉpʉnaga

3 A ɓɛyɔ, pisi ko ngu kakɨ, Kunzi atɨpá ndɨ masɨ nɨmɔ okwononi ka ɔɓɨlɨ kusu. Igyonosa ndɨ ɓɛyɔ kyɛ tiki ɓakigwinonogo na kabibiso nɨnɔ atɨmakaga ndɨ kaiko pa imoti ka ɨbɨba na ɓʉnza kakɨ ɓɨkpɛ. 4 Kaɓyɛnɛnɛ na ɨbɨba no ngu yi nɨyɔ, Kunzi atɨpá ndɨ agʉmɛ wanza na mudingi kʉgbɛ. Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ makʉlɨkanagɨ ka mʉsasa manyɛ ma ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, maɓyɛ kʉwa yɨgya kakɨ mombukwana-dakɨ yi. 5 Kinili, gyoni kɛkɛlɛ kamatɨla ɓʉnza kʉgʉ wa baya kunu, yimibo ka ɓʉnza. 6 Mamatɨla yigwi mambɛngɨ ka yimibo, miko na lɨmbɛngɨ lɨnda kaigwi mambɛngɨ na mamatɨla lɨmbɛngɨ lɨnda kaigwinonogo ko Kunzi. 7 Kʉgʉ wa lɨmbɛngɨ la kigwinonogo ko Kunzi wikoni na lɨɓʉkʉtana, kʉgʉ wa lɨɓʉkʉtana mamatɨla sɨpananɨsɔ. 8 A ɓɛyɔ, makika na yɨgya nɨyɔ yasɨ, moɓuulyogo, amʉpátʉ ngu kagya ligubo na kaɓʉkʉta bumo na makwanana kamibo Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓɨnza. 9 Luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ kɛgʉ na yɨgya yi nɨyɔ, azwa kakɨ a mukuɗu, a abɛ mʉtʉ wo koloɓu ya mamɔmɔ. Oɓusoloni ɓɛ Kunzi asukusoni ndɨ ɓʉnyɛ kakɨ ɓandɛlɨ.

10 Kinili, ɓomika-mama, gyoni kɛkɛlɛ kʉgbɛ kabaɨlya molikoni nɨmɔ Kunzi amʉmakaga ndɨ mino, na ɓɛyɔ amʉpʉnaga mino. Makagya nɨlɔ lasɨ, makogwigʉ ndɛkɛ ka ɓʉnyɛ gʉtʉgʉ iki yi aka. 11 Makagya ɓɛyɔ, Kunzi amuukulya mupumi ɓikpo kogulya ka Ɓʉngama ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ka Mombukwono-dosu na Muhukuso kusu Yeso-Kilisito.

12 Kinili, niko asɨ kamutomosyo aka masyɛ masɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ miboni ndɨ mino yɔ na ɓɛyɔ migwinonogo mino ka lɨngʉnʉ nɨyɔ ɓamʉpá ndɨ. 13 Nakaɨna ɓɨnza kamuzuzukiso na kamutomosyo ngbingo yi nɨnɔ na mbɛyɨ ɓata mino kakʉtaga aka. 14 A ɓɛyɔ, nakaiba ambɛ nika ɓanʉ kaasa nzʉyɨ ya lɨtɔmbʉ yi nɨyɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito emibisa ndɨ mino. 15 Luki limoti, nagya ndɛkɛ lasɨ ambɛ nakokwo gʉtʉgʉ, wikoni katamanaga masyɛ masɨ makpʉmʉka mi nɨmɔ.

Ɓatʉ nɨɓɔ ɓɨna ndɨ ɨbɨba ka Kilisito

16 A ɓɛyɔ, takamuzukilyagagʉ ndɨ lɨkpʉmʉka lo ngu ya kigoku ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito abɛ ɓabɨbʉ ɓaya ɓɔngɔ na ɓaya ɓokoli. Luki limoti, tɨna ndɨ ɓʉdingi kakɨ no miso. 17 A ɓɛyɔ, Kunzi Baba alingisaga ndɨ ɓɔkʉ. Apá ɨbɨba ngbingo yi nɨnɔ lɨyʉ la ɨbɨba yidingi ko Kunzi otukyoku ndɨ mino kʉgʉ wa lɨsyɛ, anaɓɨkya ɓɛ: «Nɨmʉna a mikamɨ mʉpaka, nogwaga magyagya na ɨyɨ kʉgbɛ.» 18 Iɓusu ɓamombukwono-dosu ɓi ɓɔ tʉkana ndɨ lɨyʉ li nɨlɔ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ngbingo yi nɨnɔ ta ndɨ mino na ɓa Yeso ka ngʉpa yotu.*

19 Ta gɔnɨ kabaɨlya mʉnzɨna nɨmɔ ɓogyalandʉ ɓaɓɨkyaga ndɨ. Mogyi ɓɨnza kaigwinonogo nomu. A mʉɗɔngɔnɨ abɛ tala nɨnɔ akanzɛ ko biti, kadwɛ ko ngbingo yi nɨnɔ lɨsyɛ atɨnɨkaga mino na ko ngbingo nɨnɔ lɨngʉtʉ lo mbolugo anzɛ ɓanʉ mino ka mambɛngɨ kunu. 20 Kambwa wa yasɨ, wiboni ambɛ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ katʉmbʉlaga ɨyɨ mʉkaka ɓugyalandʉ ɓa Moɓiso Motu. 21 A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kanonzinigʉ ndɨ na ɓugyalandʉ ka sɨpananɨsɔ kakɨ ɓɨkpɛ. Luki limoti, ɓaɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka ko Kunzi ko pisi ya Lɨmbɛngɨ-Lotu.

2

Kunzi ugyogyisatʉ ndɛkɛ ɓowonisilo ɓa ɓɔngɔ

1 Ka ɓʉndɛlɨ, ɓogyalandʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓatʉ ndɨ luga ka ɓomikya Ɓezaleli. Ɓowonisilo ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓopuponokuto ndɛkɛ luga kunu ɓɛgɛyɔ. Ɓamakya ndɛkɛ mʉtɨwɨ manyɛ na ma ɓɔngɔ ɓɨpɛlɛ, ɓamanganya ndɛkɛ Muwonisilo nɨnɔ uhukusa ndɨ, ɓɨmakyɨlya kʉwa ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi ɓʉnyɛ nɨɓɔ ulumwisogo ndɛkɛ ɓɨgbatata. 2 Ɓambanzʉ ɓakpʉ ɓʉɓɨɓyaga ndɛkɛ ɓingbooo ka lɨkpʉmʉka lanyɛ. Ɓɨnaga ndɛkɛ pisi ya lɨngʉnʉ payaya ko bulya kaɓʉ. 3 Kakɨsa kainisoniso na mukumbo, ɓowonisilo ɓa kʉɓɔɓɔkʉ ɓi nɨɓɔ ɓalyalyaga ndɛkɛ ka gɔngʉ kunu pisi ka ɓabibʉ ɓaya ɓɔngɔ-ɓɔngɔ. Luki limoti, Kunzi umokyoni ndɨ ka mʉkɔmbʉ ndɛlɨ, ɓakolipyigʉ no lumwogo.

4 A ɓɛyɔ, Kunzi kukwilyagʉ ndɨ ɓamalaika nɨɓɔ ɓagya ndɨ ɓʉnyɛ kumbu, luki limoti, ʉɗɨkɨta ndɨ ka pa ya kigyogyiso. Na kʉ ɓɛyɔ, ɓʉkandaga na ɓaselegeni kaɓʉndaga lɨsyɛ lɨkɔ ngbanga. 5 Kunzi kakwilyagʉ ndɨ gɔnɨ ɔɓɨlɨ wandɛlɨ kumbu, luki limoti, ulumwisaga ndɨ ɓatʉ ɓanyɛ ɓa ɔɓɨlɨ no tumo. Ahukusa ndɨ Nʉa aka mʉkaka nɨnɔ aɓɨkyaga ndɨ lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, pa imoti na ɓatʉ ɓagɔgɔ maɗɨya na ɨka*. 6 Kunzi ʉmakyatʉ ndɨ gɔnɨ ɓagʉɗʉ ɓa Sɔdɔmʉ na Gɔmɔlɔ ka mʉngɨmbɔ, ulumwisogo no ɓuku. Ko pisi yi nɨyɔ, uwonisila ndɨ ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ likingyosi la nɨlɔ usilya ndɛkɛ*. 7 Ahukusa ndɨ mʉtʉ wongbingbili ɓɛyɔ ka Lɔtɨ, nɨnɔ lɨmbɛngɨ akandɨkanaga ndɨ na yɨgya ya ɓʉɗanda ka ɓatʉ ɓanyɛ*. 8 A ɓɛyɔ, ɨyɨ yi nɨnɔ mʉtʉ wongbingbili ikaga ndɨ luga ka ɓatʉ ɓanyɛ, anɨna, anʉkana masyɛ masɨ nɨmɔ apʉtaga ndɨ lɨmbɛngɨ la ɓʉngbingbili kakɨ. 9 Kinili, Mombukwono-dosu ibagatʉ ɓɛyɔ okwononi mino kaʉkʉlaga ka ɓʉkpɛkɨ-kpɛkɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓigwinono na ɨyɨ. Luki limoti, a mbɛyɨ kauɓuulyogo ɓatʉ ɓanyɛ wa aka wa, anaɓʉnda kaugyogyiso ka lɨsyɛ lɨkɔ mʉkɔmbʉ. 10 Kʉgbɛ, ugyogyiso ndɛkɛ ɓatʉ nɨɓɔ ɓikaga kaɓyɛ tamanaga yanyɛ ya nzʉyɨ kaɓʉ, ɓanɨna ɓʉngama ka Mombukwono-dosu payaya.

Ɓowonisilo ɓa ɓɔngɔ ɓi nɨɓɔ ɓʉmɨnaga ɓatʉ ɓagɔgɔ payaya, ɓa ɓakɨbɨnɨka, ɓakɛgʉ na kʉɓangakʉ na ɓatʉ ɓa ɨbɨba ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. Luki limoti ɓikaga kaʉtʉmbwa. 11 Gʉtʉgʉ ɓamalaika aka, nɨɓɔ ɓukitogi sɛ ɓowonisilo ɓa ɓɔngɔ ɓi nɨɓɔ no ngu na ɓututungyo, ɓakakɔgɨgʉ ngbanga ka ɓatʉ ɓa ɨbɨba ɓi nɨɓɔ ikanɨ kaʉtʉmbwa ko misa ka Mombukwono-dosu. 12 Ɓowonisilo ɓa ɓɔngɔ ɓi nɨɓɔ ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓanyama nɨɓɔ ɓakɛgʉ na yimibo, ɓʉɓʉkʉta ndɨ ko bulya kaugwigo ka ɓakpaka aka na kaʉmwɔgɔ. Ɓatʉmbwaga makpʉmʉka masɨ, gʉtʉgʉ nɨmɔ ɓakibigʉ. Ɓolumwogo ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓanyama ɓi nɨɓɔ. 13 Ɓugyogyiso ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɨɓʉ ɓugyogyisaga ndɨ mino ɓatʉ ɓagɔgɔ. Ɓogwaga magyagya kotulyoso ɓɨngbanganya tamanaga kaɓʉ yanyɛ na mʉsɨkatʉ. Ɓogwaga magyagya kamʉɓɔɓɔ kanɨ ma na ɨɓʉ kalyalya, ɓuliki kaɓʉ luga kunu apága suni. 14 Miso kaɓʉ amutumo na tamanaga ya ɓʉɗanda aka ɓɨɗɛ, ɓakupogigʉ ɨɓʉ kagya ɓʉnyɛ. Ɓuɓulisyogo ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na mambɛngɨ ɓipoli. Ɓa gɔnɨ na mambɛngɨ ma lɨgbʉgbʉ ko bulya mukumbo. Ligbongoni ko Kunzi a kʉgʉ kaɓʉ! 15 Ɓosoni ndɨ pisi yo ngbingbili, ɓoɓungogo na ɓaɓyɛ nɨyɔ ka Balama, mika Beoli. Ɨyɨ Balama apaga ndɨ ɓuyi nɨɓɔ ɓapága ndɨ ko bulya lɨkpʉmʉka lanyɛ. 16 Luki limoti, ɓayoyisa ndɨ ko bulya ɓʉnyɛ kakɨ. A ɓɛyɔ, punda muko yi nɨnɔ kanzɨnagɨgʉ, apʉnga ndɨ kanzɨna na lɨyʉ abɛ mʉmbanzʉ. Kʉwa wa gʉ wa, punda yi nɨnɔ apakya ndɨ yɨgya ya ɓungingi ka mugyalandʉ yi nɨnɔ*.

17 Ɓowonisilo ɓa ɓɔngɔ ɓi nɨɓɔ ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ makpakpa nɨmɔ mʉfaga. Ɓa gɔnɨ abɛ ɓɛkʉɓa nɨɓayɔ akawɨwɨla na mbumbo. Kunzi uɓungusyilogoni ndɨ pa ko biti nɨyɔ ɓindengbu-ndengbu. 18 Mʉnzɨna kaɓʉ ikaga nɨmɔ makɨbɨnɨka na nɨmɔ kɛgʉ na ɨzangɨya. Pisi ka mʉnzɨna mi nɨmɔ, ɓugwisisogo ɓatʉ nɨɓɔ ɓupupogi ɓatʉ ɓanyɛ ka mʉɗɔngɔ mbɨya ɓɛ ɓiki kagya ɓʉɗanda. 19 Ɓʉɓɨkyaga ɓɛ ɓakʉlɨkanagatʉ ndɛkɛ. Luki limoti, ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi ɓa ɓosunzu ɓa ɓʉɗanda nɨɓɔ akaulumwisogo. A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka a musunzu wo luki lasɨ nɨlɔ ikaga na ɨyɨ lɨɗɨta. 20 A ɓɛyɔ, ɓambanzʉ ɓoukogoni ndɨ ka yɨgya yanyɛnyɛ ya ɔɓɨlɨ, pisi kamibo Mombukwono-dosu na Muhukuso kusu ɓɛyɔ ka Yeso-Kilisito. Luki limoti, ɓakɨga ɓata kumbuso ka yɨgya yanyɛ yi nɨyɔ a ndɨ nɨ uɗitini yɔ, ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ ɓopipilo na ɨyɨ ika kʉwa wanyɛ kʉgbɛ kakɨtaga nɨnɔ wa mambwa. 21 A gʉtʉgʉ ndɨ ɓɨnza kaiko kanɨ ɓakibigʉ pisi ya ɓungbingbili. Kɛgʉ ndɨ na ɨzangɨya ɓɛ ɓibi, kumbuso yi, ɓasa ɓata mʉtʉʉ motu nɨmɔ ɓʉpá ndɨ. 22 Lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓagya ndɨ, akowonisila lɨngʉnʉ la ligbitoku nɨlɔ aɓɨkyaga ɓɛ: «Ɨnva igilyini kalya mozoyo kakɨ»* na: «Ngʉya nɨnɔ apʉnya kaɨsʉkʉsaga, ɨgɨlya ɓata kaituluba ka bʉtʉlʉ.»

3

Mombukwono-dosu igokuto ndɛkɛ

1 Iɓunu ɓawai, balʉwa kamɨ wa yɨɓa kamukpikilyo nɨmʉ. Kʉsɔ wa ɓabalʉwa nɨɓana ɓasɨ ɓaɓa, no ɓi kapa kozuzukiso kʉsɔ kunu tamanaga yanza ka mʉtʉʉ mi nɨmɔ mʉkana ndɨ. 2 Nakapa ambɛ tomononi makpʉmʉka nɨmɔ ɓogyalandʉ ɓotu ɓamʉɓɨkya ndɨ ka ɓʉndɛlɨ. Tomononi gɔnɨ mʉtʉʉ ka Mombukwono-dosu na Muhukuso, nɨmɔ ɓatʉtʉmbwa kunu ɓamʉpá ndɨ. 3 Kambwa wa yasɨ, wiboni ambɛ ka masyɛ ma muliɓo ɓambanzʉ ɓopuponokuto ndɛkɛ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓiko kaɓyɛ mʉsasa kaɓʉ aka ɓamombukwana-daɓʉ ɓi. Ɓamʉtɨbaga ndɛkɛ ɓɨkyaaa, 4 ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Sɨ Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ odokuto ndɛkɛ! A kʉwa yanɨ? A ɓɛyɔ, katʉkya wa aka wa ɓotitosu ɓolumwaga ndɨ mino, makpʉmʉka masɨ a mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aka yɔ a ndɨ mino wa Kunzi agya ndɨ mino ɔɓɨlɨ.» 5 Ɓakaɓʉsala ka yakɔlyɨ ɓɛ: katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, Kunzi agya ndɨ lɨsyɛ na lɨtɔmbʉ pisi ka mʉnzɨna kakɨ aka. Agbanana ndɨ lɨtɔmbʉ no liɓo, amʉmʉla kʉwa ndɨ lɨtɔmbʉ lugo wo liɓo. 6 Kunzi olumwisaga ndɨ ɔɓɨlɨ wandɛlɨ no liɓo li nɨlɔ gɔnɨ lɔ, pisi ko tumo yidingi. 7 Pisi ka mʉnzɨna mi nɨmɔ gɔnɨ mɔ, Kunzi obisoni lɨsyɛ na ɔɓɨlɨ wa lɨsyɛ li nɨlɨ alɔngɔ ka lɨsyɛ li nɨlɔ akɔ ndɛkɛ mino ngbanga ka ɓatʉ ɓa ɓʉnyɛ. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, lɨsyɛ na ɔɓɨlɨ agbʉndɨkana ndɛkɛ no ɓuku.

8 Luki limoti, iɓunu ɓawai, makoɓusolonitɔgʉ ɓɛ: ka Mombukwono-dosu, lɨsyɛ limoti a mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti na ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti a mʉɗɔngɔnɨ abɛ lɨsyɛ limoti. 9 Mombukwono-dosu kɛgʉ kolipyo katulyoso agʉmɛ kakɨ ɓɛyɔ ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨmaga mino. Luki limoti, a na lɨmbɛngɨ lɨnda na iɓunu kyɛ kɛgʉ kapa ɓɛ mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka oɓungogitɔ. Apaga ɓɛ ɓatʉ ɓasɨ ɓopupi ka ɓʉnyɛ.

10 Lɨsyɛ ka Mombukwono-dosu odoku ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ mʉtʉ wo kuɓakʉ odogoku mino. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, lɨsyɛ olimika ndɛkɛ na mungbi, makpʉmʉka masɨ nɨmɔ anzɛgɛ kʉ, agbʉndɨkana no ɓuku ɓingbiii, ɔɓɨlɨ na masɨ nɨmɔ a kʉsɔ yi olumwogo. 11 Yɛkɨ masɨ igyonosa ndɛkɛ ɓɛyɔ, okwononi ɓɛ yɨgya kunu iki sɛ kʉwa ɓʉnɨ? Okwononi ɓɛ yɨgya kunu iki yotu na yakɨgʉmya ko Kunzi, 12 manaɓʉndaga lɨsyɛ ko Kunzi na kagya yasɨ ambɛ oduku ɓɨkwa. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ɓuku agbʉnda ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ wasɨ, na makpʉmʉka masɨ nɨmɔ anzɛgɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ apyɛ ɓɨgbatata. 13 Luki limoti, kaɓyɛnɛnɛ na agʉmɛ ko Kunzi, takaɓʉndaga lɨsyɛ na ɔɓɨlɨ wambɨya*, kʉ ɓungbingbili ika ndɛkɛ mino.

14 Kinili, iɓunu ɓawai, yɛkɨ makaɓʉndaga lɨsyɛ li nɨlɔ, gyoni ngu kunu yasɨ kaiko ɓanza nɨ makɛgʉ na ɨɗa ko misa ko Kunzi, miko ka mazɨyɔ na ɨyɨ. 15 Wiboni sɛ ambɛ lɨmbɛngɨ lɨnda ko Mombukwono-dosu nɨ pisi ya muhukuso kunu. A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ momosu mʉpaka ɓɛyɔ ka Pɔlɔ amukpikilya ndɨ gɔnɨ mino kaɓyɛnɛnɛ na yimibo yi nɨyɔ Kunzi apá ndɨ. 16 Okpikaga ndɨ ɓɛyɔ ka ɓabalʉwa ɓasɨ nɨɓɔ a ndɨ kanzɨna mino ko bulya yi nɨyɔ. Kʉsɔ wa ɓabalʉwa ɓi nɨɓɔ, atʉ na ɓapa ɓayagɔ nɨɓayɔ a ɓayapʉpʉ kotombisyo. Ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ na yimibo na nɨɓɔ ɓakɛgʉ ɓakigwinonogo ɓɨnza ka baya ɓoyikosogo isi yi mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓoyikosogo gɔnɨ mino ɓapa ɓayagɔ ɓaya Moɓiso Motu. Nɨyɔ ɓagyaga ɓɛyɔ, ɓɨpʉtaga ɨɓʉ ɓamombukwana-daɓʉ ɓi.

17 Iɓunu ɓawai, mbɨya wanʉ, mibini iɓunu lɨkpʉmʉka li nɨlɨ. Wiminyonito nɛkɨ, kyɛ ɓʉnyɛ ka ɓatʉ ɓanyɛ kamuɓungusogonitɔgʉ. Wikoni kʉwa ɓingbufu ka baya. 18 Widukulogoni kopingo aka ka ɨzɨyɔ na kamibo Mombukwono-dosu na Muhukuso kusu Yeso-Kilisito. Ɨbɨba kʉ kakɨ, katʉkya mbɨya wanʉ na kadwɛ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A asɨ ɓɛyɔ aka yɔ.

* 1:18 1:17-18: Matayɔ 17:1-5; Malɨkɔ 9:2-7; Luka 9:28-35.

* 2:5 2:5 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 6:1–7:24.

* 2:6 2:6 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 19:24.

* 2:7 2:7 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 19:1-16.

* 2:16 2:16 Wanda ka Lɨtatanga 22:4-35.

* 2:22 2:22 Wanda ka Mogbitoku 26:11.

* 3:13 3:13 Wanda ka Isaya 65:17; 66:22.

1 Yuani

1

2

3

4

5

Balʉwa wa mambwa ka nɨnɔ

Yuani

akpika ndɨ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wa mambwa nɨnɔ Yuani akpika ndɨ nɨmʉ. Yuani okpikatʉ ndɨ mbɛyɨ kɨtaɓʉ yagɔgɔ, kʉ anzɨna ndɨ mino ko bulya ɔɓɨlɨ ka Yeso ka lɨtɔmbʉ. Kɨtaɓʉ yi nɨ: «Mongoni Manza ɓɛyɔ Yuani okpika ndɨ mino.» Kumbusa wa nɨyɔ, ukpika ndɨ gɔnɨ ɓabalʉwa ɓagɔgɔ ɓaɓa.

Ka ɓongbingo ɓemoti-ɓemoti, ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓʉɓɔgɔ ndɨ ɓambanzʉ ɓɛ Yeso-Kilisito nɨnɔ odoku ndɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ kaiko mikya ɓambanzʉ kɛgʉ Miko-Kunzi. Ɓaɓɨkyagatʉ ndɨ gɔnɨ ɓɛ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka akwanana kagya ɓɛyɔ aka yɔ opo mino, Kunzi kɨnɨgʉ abɛ kagya ɓʉnyɛ.

Kinili, Yuani ukpikilya ndɨ Ɓakilisito kaʉtʉmbʉlyaga ɓɛ Yeso nɨ wanɨ. Ʉɓɨkya gɔnɨ ɓɛ a lɨngʉnʉ ɓɛ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ atʉ, uwonisa ndɨ gɔnɨ pisi tino yɔ mʉmbanzʉ akwanana mino kainiso na ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ. Pisi yi nɨ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓɨnɨkyana Yeso, inisanatʉ na ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ. Omotiloku kaʉɓɨkya ɓambanzʉ ɓɛ okwononi kamatɨkana no Kunzi pa imoti no Mikakɨ ɓɛyɔ ka Yeso. Okwononi gɔnɨ kapa Kunzi na kaʉpa ɓakilisito ɓagɔgɔ ɓasɨ. Ɓakagya ɓɛyɔ, ɓiko lɨmbɛngɨ ɓɨdɛɛ ɓɛ ɓinisanatʉ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Lɨkpʉmʉka ko Kunzi apága ɔɓɨlɨ 1:1-4

Tokpokyonini ka ɓʉngbanganya 1:5–2:6

Mʉtʉʉ mambɨya 2:7-17

Ɓomuyoniso ka Kilisito, na ɓomiko Kunzi 2:18–3:10

Sɨpananɨsɔ luga kunu 3:11–4:21

Kopupo tutungyo ka makpʉmʉka ma lɨtɔmbʉ 5:1-21

1

Mʉnzɨna ko Kunzi apága ɔɓɨlɨ

1 Takamukpikilyo balʉwa yi nɨmʉ ko bulya Mʉnzɨna nɨmɔ apága ɔɓɨlɨ, nɨmɔ a ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ. Tʉkanatʉ ndɨ Mʉnzɨna mi nɨmɔ, tɨna, tanda ɓizumuuu, tavɨlaga na maɓɔkʉ. 2 Ngbingo nɨnɔ ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ ipupisa ndɨ mino, tamɨnatʉ ndɨ. Kinili, takaamalya ɓʉdɛmʉ ɓi, kamʉɓɨkyaga mongoni mi nɨmɔ ma ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ a ndɨ pa imoti na Baba, nɨnɔ ipupisa ndɨ kusu. 3 Nɨlɔ tɨna ndɨ, tʉkana, ilu kʉwa lɔ takamʉɓɨkyaga iba wikoni gɔnɨ na yʉkanana na iɓusu. Wɨna sɛ, yʉkanana kusu a nɨyɔ ta mino pa imoti na Ɓababa no Mikakɨ ɓɛyɔ ka Yeso-Kilisito. 4 Iɓusu, takamukpikilyo lɨkpʉmʉka li nɨlɨ kyɛ magyagya kusu ogwononi ɓɨgbɨya-gbɨya.

Kunzi nɨ ɓʉngbanganya

5 Mongoni mi nɨmɔ tʉkana ndɨ na Yeso-Kilisito nɨma, imu mɔ tamʉɓɨkyaga ɓɛ Kunzi nɨ ɓʉngbanganya, kʉsɔ kakɨ, kɛgʉ gʉtʉgʉ no mikyo biti aka. 6 Takoɗongyo ambɛ ta na yʉkanana na ɨɓʉ, luki limoti kanɨ takakpakyana ko biti, takaɓɨkya ɓɔngɔ na yɨgya kusu kɛgʉ ya lɨngʉnʉ. 7 Luki limoti, takiko kakpakyana ka ɓʉngbanganya, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi mombukwana-dakɨ yi o mino ka ɓʉngbanganya, tiko na yʉkanana luga kusu, ɓangʉ ko Mikakɨ Yeso asʉkʉsa ɓʉnyɛ kusu ɓasɨ.

8 Takaɓɨkya ambɛ takagyagɨgʉ ɓʉnyɛ, iba takaɨɓɔ nɨ iɓusu aka, lɨngʉnʉ kɛgʉ kʉsɔ kusu. 9 Luki limoti, takatwɨlyaga Kunzi ɓʉnyɛ kusu ɓɨngbanganya, atɨpɨlyatʉ, atɨsʉkʉsa ɓʉnyɛ kusu ɓasɨ, kyɛ a wongbingbili na walɨngʉnʉ. 10 Takaɓɨkya ambɛ takagyagɨgʉ ɓʉnyɛ, iba takaitiso Kunzi mʉtʉ waɓɔngɔ, nɨyɔ akowonisilo ɓɛ lɨkpʉmʉka kakɨ kɛgʉ kʉsɔ kusu.

2

Kilisito nɔ atɨmamalyaga

1 Ɓomikamɨ, nakamukpikilyo lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, kyɛ makogwonitɔgʉ ka ɓʉnyɛ. Luki limoti, mʉmbanzʉ kogwo, tatʉ na mʉtʉ yi nɨnɔ atɨmamalyaga kambwa ka Baba. Ɨyɨ nɨ Yeso-Kilisito, mʉtʉ wongbingbili. 2 A ɓɛyɔ, ɨpá ndɨ abɛ apɛpɛ ko bulya mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ kusu. Kɛgʉ asɨ ɓʉnyɛ kusu aka, luki limoti ko bulya nɨɓɔ ka ɓatʉ ɓasɨ.

3 Kika nɨ tagyagatʉ mʉtʉʉ ko Kunzi, takwanana kaɓɨkya ɓɨngbanganya ambɛ tamibagatʉ. 4 Mʉmbanzʉ kaɓɨkya ɓɛ amibatʉ Kunzi, luki limoti nɨ kɛgʉ kagya mʉtʉʉ kakɨ, a mʉtʉ waɓɔngɔ, lɨngʉnʉ kɛgʉ kʉsɔ kakɨ. 5 Luki limoti, nɨnɔ oɓuulyogo lɨkpʉmʉka ko Kunzi, sɨpananɨsɔ ko Kunzi a sakipiko kʉsɔ kakɨ. Takwanana kaiba yʉkanana kusu no Kunzi ko pisi yi nɨyɔ. 6 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓɨkya ɓɛ ta na yʉkanana no Kunzi, ɔɓɨlɨ kakɨ okwononi kaika mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨnɔ ka Yeso ndɨ.

Mʉtʉʉ mambɨya

7 Iɓunu ɓawaiaaa, kɛgʉ mʉtʉʉ mambɨya mɔ nakamukpikilyo, luki limoti, a nɨmɔ mandɛlɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ aka ndɨ. Mʉtʉʉ mandɛlɨ mi nɨmɔ nɨ lɨkpʉmʉka nɨlɔ mʉkana ndɨ. 8 Luki limoti, nakamukpikilyo mʉtʉʉ mambɨya, nɨmɔ lɨngʉnʉ li akainisono kʉsɔ ka Kilisito na kʉsɔ kunu gɔnɨ. A ɓɛyɔ, biti akakɨtaga, ɓʉngbanganya ɓa lɨngʉnʉ a kʉwa kanzɛ ka ɔɓɨlɨ kunu.

9 Mʉtʉ yi nɨnɔ oɗongyogo kaɓɨkya ɓɛ a ka ɓʉngbanganya, luki limoti, anamʉya mamakɨ, a mbɛyɨ asɨ ko biti aka. 10 Nɨnɔ apaga mamakɨ, a ka ɓʉngbanganya, kɛgʉ no luki kʉsɔ kakɨ nɨlɔ akwanana mino kamakya mʉmbanzʉ ka ɓʉnyɛ. 11 Luki limoti, nɨnɔ amɨnaga mamakɨ no miso mopi, a ko biti. Akpakyanaga ko biti nɨ kɛgʉ kaiba ɓɛ akaɨnda yanɨ, kyɛ biti apiyosoni miso ɓipi.

12 Nakamukpikilyo iɓunu ɓomikamɨ, kyɛ Kunzi amupilyoni ndɨ ɓʉnyɛ kunu ko lino ka Yeso. 13 Nakamukpikilyo iɓunu ɓababa, kyɛ mamibatʉ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ. Nakamukpikilyo iɓunu ɓawanza, kyɛ mandungulyogoni Mumuyoniso.

14 Namukpikilya ndɨ iɓunu ɓomiki, kyɛ mamibatʉ Baba. Namukpikilya ndɨ iɓunu ɓababa, kyɛ mamibatʉ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ. Namukpikilya ndɨ iɓunu ɓawanza, kyɛ ma no ngu: lɨkpʉmʉka ko Kunzi a kʉsɔ kunu, mandungulyogoni gɔnɨ Mumuyoniso.

15 Makaponitɔgʉ ɔɓɨlɨ, gʉtʉgʉ makpʉmʉka nɨmɔ a kʉsɔ yi. Mʉmbanzʉ kapa ɔɓɨlɨ, kakwananɨgʉ ɓata kapa Obosu. 16 A ɓɛyɔ, makpʉmʉka masɨ mi nɨma a ma ɔɓɨlɨ: mʉsasa manyɛ, mʉsasa ma makpʉmʉka nɨmɔ tɨnaga no miso na yɨbɨba ko bulya mukumbo. Masɨ mi nɨma kotukyokugʉ ka Baba, luki limoti, otukyoku ka ɔɓɨlɨ. 17 Ɔɓɨlɨ na mʉsasa kakɨ akɨtagatʉ, luki limoti, mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga sɨpananɨsɔ ko Kunzi a na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

Mumuyoniso ka Kilisito

18 Ɓomikamɨ, ngbingo wa muliɓo kʉwa nɨmʉ. Mʉkanatʉ ndɨ ɓanaɓɨkya ɓɛ mumuyoniso ka Kilisito akodoku. Luki limoti, mbɨya wanʉ, ɓomuyoniso ka Kilisito ɓakpʉ ɓopuponini ɓi. Ta kʉwa kaiba ambɛ ngbingo wa muliɓo a kʉwa ɓuwobi. 19 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓopupa ndɨ luga kusu, luki limoti, ɓakɛgʉ ndɨ pa imoti na iɓusu. Ɓakika ndɨ pa imoti na iɓusu, iba ɓakatɨsagʉ ndɨ. Luki limoti, ɓatɨsa ndɨ kyɛ inisoni ɓɨngbanganya ɓɛ ɓakɛgʉ ndɨ pa imoti no iɓusu.

20 Luki limoti, iɓunu, ma ɓutumo na Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ Kilisito amʉpá ndɨ. Kinili, iɓunu ɓasɨ mibagatʉ lɨngʉnʉ. 21 Kika nɛkɨ nɨ namukpikilyi, kɛgʉ ɓɛkyɛ makibogigʉ lɨngʉnʉ, luki limoti, a kyɛ mibagatʉ. Mibagatʉ gɔnɨ ɓɛ ɓɔngɔ kopupogigʉ ka lɨngʉnʉ.

22 Wanɨ sɛ kʉwa nɔ a mʉtʉ waɓɔngɔ? A mʉtʉ yi nɨnɔ anganyaga ɓɛ Yeso kɛgʉ Kilisito. Mʉtʉ yi nɨnɔ a mumuyoniso ka Kilisito, amanganyaga Baba no Miki. 23 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ amanganyaga Miki, amanganyaga gɔnɨ Baba. Nɨnɔ abaɨlyaga Miki, abaɨlyaga gɔnɨ Baba.

24 Kinili, ɓuulyogoni ka mambɛngɨ kunu mʉtʉʉ nɨmɔ mʉkana ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ. Makoɓuulyo mʉtʉʉ mi nɨmɔ, mika ndɛkɛ gɔnɨ iɓunu kʉsɔ ko Miki na kʉsɔ ka Baba. 25 Luki nɨlɔ Kilisito atɨwanyaga ndɨ nɨ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

26 Namukpikilya ndɨ nɨlɔ ko bulya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɨsaga kamʉɓɔ. 27 Luki limoti, Kilisito amʉpátʉ ndɨ iɓunu Lɨmbɛngɨ kakɨ, Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ a kʉsɔ kunu, makɛgʉ ɓata na mʉsasa ɓɛ mʉmbanzʉ amuwonisilo. A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ owonisilaga masɨ: owonisilaga lɨngʉnʉ, kɛgʉ ɓɔngɔ. Kinili, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ amuwonisila ndɨ mino, wikoni kʉsɔ ka Kilisito.

28 Mbɨya wanʉ, ɓomikamɨ, wikoni kʉsɔ kakɨ iba takikonitɔ na kʉɓangakʉ ngbingo yi nɨnɔ opuponoku ndɛkɛ mino. Ka lɨsyɛ li nɨlɔ, takɨmʉkanɨgʉ ndɛkɛ suni kambwa kakɨ. 29 Mibagatʉ ɓɛ Kilisito a wongbingbili, yɛkɨ a ɓɛyɔ, makwanana gɔnɨ kaiba ɓɛ mʉtʉ wasɨ nɨnɔ agyaga ɓungbingbili a miko Kunzi.

3

Ta ɓomiko Kunzi

1 Winoni ɓɛyɔ Baba atɨpa ndɨ mino! Sɨpananɨsɔ kakɨ a sidingi kʉgbɛ, kinili ɓatɨmakaga ɓɛ ɓomiko Kunzi. A ɓɛyɔ, ta ɓomikakɨ aka ɓɨkpɛ. Kika nɨ ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓakatimibigʉ, a kyɛ ɓakamibagʉ ndɨ Kunzi. 2 Iɓunu ɓawaiaaa, mbɨya wanʉ, ta ɓomiko Kunzi, ɓɛyɔ tika ndɛkɛ mino kanibisikonigʉ mbɛyɨ ɓɨngbanganya. Luki limoti, takaiba ambɛ ngbingo yi nɨnɔ Kilisito opuponoku ndɛkɛ mino, tɨɨta kʉwa ndɛkɛ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨyɨ, kyɛ tamɨna ndɛkɛ ɓɛyɔ aka yɔ o mino. 3 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ a na mʉtamanagɨ mi nɨma kʉsɔ ka Kilisito, iɓuɓisaga ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi ɓitu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kilisito o mino.

4 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ agyaga ɓʉnyɛ, oɓunogo mʉtʉʉ ko Kunzi, kyɛ kagya ɓʉnyɛ nɨ koɓuno mʉtʉʉ. 5 Miba ɓɨnza ɓɛ Kilisito odoku ndɨ katʉmba ɓʉnyɛ, wɨna sɛ ɓʉnyɛ kɛgʉ kʉsɔ kakɨ. 6 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ ʉkananaga na ɨyɨ, kagyagɨgʉ ɓata ɓʉnyɛ. Luki limoti, nɨnɔ akpakpɨkanaga na ɓʉnyɛ, owonisaga ɓɛ kamɨnagʉ ndɨ, kamibagʉ ɓɛgɛyɔ.

7 Ɓomikamɨ, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kamuɓonitɔgʉ! Mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga lɨkpʉmʉka longbingbili, ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi a wongbingbili mʉɗɔngɔnɨ abɛ Kilisito. 8 Nɨnɔ agyaga ɓʉnyɛ a mika-mumuyoniso, kyɛ mumuyoniso apʉnga ndɨ kagya ɓʉnyɛ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ aka. Kinili, Miko-Kunzi odoku ndɨ kʉwa ɨyɨ kapʉta ligubo ka mumuyoniso.

9 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ iitoni miko-Kunzi, kakpakpɨkanagɨgʉ ɓata na ɓʉnyɛ, kyɛ ngu ko Kunzi nɨyɔ apága ɔɓɨlɨ akagya ligubo kʉsɔ kakɨ. Kakwananɨgʉ ɓata kagya ɓʉnyɛ kyɛ a kʉwa miko Kunzi. 10 Ɓomiko Kunzi ɓa di na ɓomiko mumuyoniso ko pisi yi nɨyɨ: Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ kagyagɨgʉ lɨkpʉmʉka longbingbili, ikanɨ nɨnɔ kapagɨgʉ mamakɨ, kɛgʉ ɨyɨ miko Kunzi.

Mʉtʉʉ ko bulya sɨpananɨsɔ

11 A ɓɛyɔ, mʉtʉʉ nɨmɔ mʉkana ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ nɨma: topononini. 12 Takikonitɔgʉ abɛ Kaina nɨnɔ amwɔ ndɨ mamakɨ, a ndɨ ɨyɨ mika-mumuyoniso. Amwɔ ndɨ ko bulya ɨkɨ? Kyɛ yɨgya kakɨ a ndɨ yanyɛ, nɨyɔ ka mamakɨ yo ngbingbili.

13 Ɓomika-mamaaa, ɔɓɨlɨ kiko kamʉmʉya, kamumbongonitɔgʉ. 14 Takaiba ambɛ topupogoni ka kukwakʉ, togulya ka ɔɓɨlɨ. A ɓɨngbanganya kyɛ tʉpagatʉ ɓomomosu. Mʉmbanzʉ kiki na sɨpananɨsɔ, a mbɛyɨ ɨyɨ ka kukwakʉ aka. 15 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ andaga mamakɨ na miso mopi, a mʉmwɔmwɔ. Wɨna sɛ, mibagatʉ ɓɨnza ɓɛ gʉtʉgʉ mʉmwɔmwɔ ɓemoti aka kɛgʉ na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 16 Tiba ndɨ ɓɛ sɨpananɨsɔ nɨ ɨkɨ ko pisi yi nɨyɨ: Kilisito apá ndɨ ɔɓɨlɨ kakɨ ko bulya kusu. Takwanana nɛkɨ gɔnɨ iɓusu kaiko ɓakɨtʉlya kapá ɔɓɨlɨ kusu ko bulya ka ɓomomosu. 17 Kika nɨ mʉtʉ ɓemoti a na lɨngama, anamɨna mamakɨ ka yangya luki limoti nɨ lɨmbɛngɨ kɛgʉ kadwa, mʉtʉ yi nɨnɔ akwananatʉ kaɓɨkya ɓɛ apatʉ Kunzi? 18 Ɓomikamɨ, sɨpananɨsɔ kusu kikonitɔgʉ ka mʉnzɨna manzanza aka. Luki limoti, okwononi ɓɛ iki sa lɨngʉnʉ, aninisono ka yɨgya.

Kakpʉɗa Kunzi nɨ takɛgʉ na kʉɓangakʉ

19 Takagya ɓɛyɔ, tinisono ɓɛ ta ɓatʉ ɓa lɨngʉnʉ. Mambɛngɨ kusu ika na mazɨyɔ kambwa ko Kunzi. 20 Gʉtʉgʉ lɨmbɛngɨ kusu katɨsʉngʉlya, takaiba ambɛ Kunzi a mudingi kakɨtaga nɨlɔ lɨmbɛngɨ o mino katɨsʉngʉlya, ibaga makpʉmʉka masɨ. 21 Iɓunu ɓawaiaaa, lɨmbɛngɨ katisungulyi, takpʉɗa Kunzi nɨ takɛgʉ na kʉɓangakʉ. 22 Kʉwa wa, atɨpátʉ masɨ nɨmɔ tiko kakʉnga kyɛ takagya mʉtʉʉ kakɨ, tanagya nɨlɔ aɓosilogo. 23 Mʉtʉʉ mi nɨmɔ a ɓɛ taɓɨnɨkyanɨ lino ko mikakɨ ɓɛyɔ ka Yeso-Kilisito, tapanana ɓɛyɔ Kilisito aɓɨkya ndɨ mino. 24 Mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga mʉtʉʉ ko Kunzi ikaga kʉsɔ ko Kunzi, Kunzi kʉsɔ kakɨ. Tibaga ambɛ Kunzi ikaga kʉsɔ kusu, pisi ka Lɨmbɛngɨ-Lotu nɨlɔ atɨpá ndɨ.

4

Takwanana kaibo Lɨmbɛngɨ ko Kunzi lɨkɨ?

1 Iɓunu ɓawaiaaa, makuɓinikyononitɔgʉ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ ɓa na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi. Luki limoti, kpimonito mbɛyɨ mʉnzɨna kaɓʉ ɓɨnza, kaiba ikanɨ lɨmbɛngɨ li nɨlɔ ɓa nolu apʉnya ko Kunzi. A ɓɛyɔ, ɓogyalandʉ ɓa ɓɔngɔ ɓakpʉ ɓomisikononi ka ɔɓɨlɨ ɓingbwi. 2 Makwanana kaiba Lɨmbɛngɨ ko Kunzi ko pisi yi nɨyɨ: mʉtʉ wasɨ nɨnɔ aɓɨkyaga ɓɛ Yeso-Kilisito ɨɨta ndɨ mʉmbanzʉ abɛ iɓusu, mʉtʉ yi nɨnɔ a na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi. 3 Luki limoti, nɨnɔ kɛgʉ kabaɨlya Yeso-Kilisito ɓɛyɔ, kɛgʉ na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi, luki limoti, a na nɨlɔ ka mumuyoniso ka Kilisito. Mʉkanatʉ ndɨ ɓɛ mumuyoniso ka Kilisito odokuto. Mbɨya wanʉ, a kʉwa ka ɔɓɨlɨ.

4 Luki limoti, iɓunu ɓomikamɨ, ma ɓomiko-Kunzi, mundungulyogoni ɓogyalandʉ ɓa ɓɔngɔ: A ɓɛyɔ, Lɨmbɛngɨ nɨlɔ a kʉsɔ kunu, a no ngu kʉgbɛ kakɨtaga nɨlɔ a kʉsɔ ka ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ. 5 Ɓogyalandʉ ɓa ɓɔngɔ ɓa ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ, kinili, mʉnzɨna kaɓʉ a nɨmɔ ma ɔɓɨlɨ. Ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓɔ ɓʉmʉkanaga. 6 Luki limoti, iɓusu ta ɓomiko-Kunzi. Mʉtʉ yi nɨnɔ amibaga Kunzi atɨmʉkanagatʉ. Nɨnɔ kamibogigʉ, katɨmʉkanagɨgʉ. Tibaga Lɨmbɛngɨ la lɨngʉnʉ na nɨlɔ la kʉɓɔɓɔkʉ ko pisi yi nɨyɔ.

Kunzi nɨ sɨpananɨsɔ

7 Iɓunu ɓawaiaaa, topononini, kyɛ sɨpananɨsɔ otukyoku ko Kunzi. Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ a na sɨpananɨsɔ a miko Kunzi, amibagatʉ gɔnɨ Kunzi. 8 Nɨnɔ kɛgʉ na sɨpananɨsɔ kamibigʉ Kunzi, kyɛ Kunzi nɨ sɨpananɨsɔ. 9 Wɨna ɓɛyɔ Kunzi atiwonisila ndɨ mino sɨpananɨsɔ kakɨ: atikoku ndɨ Mikakɨ wa ɓemoti ka ɔɓɨlɨ, ɓɛ kyɛ tinisoni na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ko pisi kakɨ. 10 Sɨpananɨsɔ si nɨsɔ, kɛgʉ ɓɛ iɓusu ɓɔ tapa ndɨ Kunzi, luki limoti, ɨyɨ nɔ atɨpa ndɨ, atikoku ndɨ Mikakɨ abɛ apɛpɛ ko bulya mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ kusu.

11 Iɓunu ɓawaiaaa, kika nɨ Kunzi atɨpa ndɨ ɓɛyɔ, takwanana gɔnɨ iɓusu kapanana. 12 Mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kanaminigʉ Kunzi. Kika nɨ takapanana luga kusu, Kunzi a kʉsɔ kusu, sɨpananɨsɔ kakɨ a gɔnɨ sakipiko kʉsɔ kusu.

13 Tibaga ambɛ ta kʉsɔ ko Kunzi, ɨyɨ kʉsɔ kusu ko pisi yi nɨyɨ: Atipóni ndɨ Lɨmbɛngɨ kakɨ. 14 Iɓusu, tɨnatʉ ndɨ, ta ɓadɛmʉ ambɛ Baba atikoku ndɨ Mikakɨ ɓɛ iki Muhukuso wa ɔɓɨlɨ. 15 Mʉtʉ yi nɨnɔ aɓɨkyaga ɓɛ Yeso nɨ Miko-Kunzi, Kunzi a kʉsɔ kakɨ, ɨyɨ kʉsɔ ko Kunzi. 16 Iɓusu, tiboni, tabaɨlya ambɛ Kunzi atɨpatʉ.

Kunzi nɨ sɨpananɨsɔ. Mʉtʉ yi nɨnɔ a ka sɨpananɨsɔ, a kʉsɔ ko Kunzi, Kunzi kʉsɔ kakɨ. 17 Kika nɨ sɨpananɨsɔ a sakipiko kʉsɔ kusu, takikigʉ ndɛkɛ na kʉɓangakʉ ka lɨsyɛ la mʉngɨmbɔ. A ɓɛyɔ, kyɛ ɔɓɨlɨ kusu kʉnʉ kusili wa mɔnɨ, akaɓyɛnɛnɛ na nɨnɔ ka Yeso-Kilisito. 18 Kʉɓangakʉ kikogigʉ ka sɨpananɨsɔ, luki limoti, sɨpananɨsɔ sa lɨngʉnʉ okpumyogo kʉɓangakʉ. Mʉmbanzʉ ikaga na kʉɓangakʉ nɨ akaɓʉnda yigyogyiso. Nɨnɔ ikaga na kʉɓangakʉ, kɛgʉ wa kipiko ka sɨpananɨsɔ sa lɨngʉnʉ.

19 Iɓusu ta na sɨpananɨsɔ, kyɛ Kunzi nɔ atɨpa ndɨ ka mambwa. 20 Mʉmbanzʉ kaɓɨkya ɓɛ apagatʉ Kunzi, amʉya sɛ mamakɨ, mʉtʉ yi nɨnɔ a na ɓɔngɔ. A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kamʉya mamakɨ nɨnɔ akamɨna, kakwananɨgʉ kapa Kunzi nɨnɔ kamɨnagɨgʉ. 21 Mʉtʉʉ nɨmɔ Kilisito atɨpá ndɨ nɨma: mʉtʉ yi nɨnɔ apaga Kunzi okwononi gɔnɨ kapa mamakɨ.

5

Baya apága ɨbɨba ka ɔɓɨlɨ

1 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ abaɨlyaga ɓɛ Yeso nɨ Kilisito, mʉtʉ yi nɨnɔ a miko-Kunzi, mʉtʉ wasɨ nɨnɔ apaga baba, ʉpagatʉ gɔnɨ ɓomikakɨ. 2 Takwanana kaiba ambɛ tʉpagatʉ ɓomiko-Kunzi ko pisi nɨyɨ: Takiko kapa Kunzi na kagya mʉtʉʉ kakɨ. 3 A ɓɛyɔ, takiko kapa Kunzi isi ɓɛ takagya mʉtʉʉ kakɨ. Mʉtʉʉ kakɨ kɛgʉ mapʉ, 4 kyɛ ɓomiko Kunzi ɓasɨ ɓandungulyogoni ɔɓɨlɨ. Tandʉngʉlyaga ɔɓɨlɨ pisi ka baya kusu. 5 Wanɨ sɛ nɔ akwanana kandʉngʉlyaga ɔɓɨlɨ? A mʉtʉ yi nɨnɔ aka nɔ aɓɨnɨkyana ɓɛ Yeso nɨ Miko-Kunzi.

Ɓadɛmʉ ka Yeso-Kilisito

6 Yeso-Kilisito odoku ndɨ pisi ko liɓo na ɓangʉ. Kodokugʉ ndɨ asɨ pisi ko liɓo aka, luki limoti, odoku ndɨ gɔnɨ pisi ka ɓangʉ. Lɨmbɛngɨ-Lotu a dɛmʉ wa lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, kyɛ Lɨmbɛngɨ li nɨlɔ nɨ lɨngʉnʉ. 7 A ɓɛyɔ, ɓadɛmʉ ɓa ɓasaa: 8 Lɨmbɛngɨ, liɓo na ɓangʉ*. Ɨɓʉ ɓasɨ ɓasaa ɓa ɓakʉkanana. 9 Kika kanɨ tabaɨlyagatʉ ɓʉdɛmʉ ka ɓambanzʉ, a ɓɛyɔ, tabaɨlyagatʉ gɔnɨ ɓʉdɛmʉ ko Kunzi nɨɓɔ a na ɨzangɨya kakɨtaga. A ɓʉdɛmʉ nɨɓɔ Kunzi apupilya ndɨ Mikakɨ. 10 Mʉmbanzʉ kaɓɨnɨkyana Miko-Kunzi kikigʉ ɓata na ɓotumo ka ɓʉdɛmʉ ɓi nɨɓɔ. Luki limoti, nɨnɔ kaɓɨnɨkyanagʉ Kunzi, akaitiso ɨyɨ Kunzi mʉtʉ waɓɔngɔ, kyɛ kabaɨlyagʉ ndɨ ɓʉdɛmʉ nɨɓɔ Kunzi apupilya ndɨ Mikakɨ. 11 Ɓʉdɛmʉ ɓi a ɓɛ: Kunzi atipóni ndɨ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Mikakɨ nɔ a pisi kadwɛ ka ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ. 12 Mʉtʉ yi nɨnɔ a no Miki, a na ɔɓɨlɨ yi nɨnɔ, nɨnɔ kɛgʉ no Miko-Kunzi, kɛgʉ na ɔɓɨlɨ.

Ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ

13 Namukpikilyo iɓunu nɨɓɔ maɓɨnɨkyana lino ko Miko-Kunzi lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, iba kyɛ wiboni ɓɛ ma na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 14 Iɓusu takwanana kaɨgʉmya ko Kunzi nɨ takɛgʉ na kʉɓangakʉ: tibagatʉ ambɛ takakʉnga luki, kaɓyɛnɛnɛ na sɨpananɨsɔ kakɨ, atɨmʉkanatʉ. 15 Tibatʉ ambɛ ʉkanagatʉ likungoni kusu. Kinili, takwanana gɔnɨ kaiba ambɛ atɨpátʉ masɨ nɨmɔ takʉngaga.

16 Kika nɨ mʉmbanzʉ aminini mamakɨ nɨ anagya ɓʉnyɛ nɨɓɔ kakwananɨgʉ kamakya ka kukwakʉ, okwononi ɓɛ alʉmbɨlyɨ mamakɨ yi nɨnɔ. Kunzi ahukusatʉ, kika nɨ a lɨngʉnʉ ɓɛ ɓʉnyɛ kakɨ kakwananɨgʉ kamakya ka kukwakʉ. A ɓɛyɔ, atʉ na ɓʉnyɛ nɨɓɔ amakyaga ka kukwakʉ, luki limoti, nakoɓikyigʉ ambɛ ɓalʉmbɨlyɨ mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga inguo ya ɓʉnyɛ ɓi nɨɓɔ. 17 Yɨgya yanyɛ yasɨ a ɓʉnyɛ, luki limoti, atʉ na ɓʉnyɛ nɨɓɔ kamakyagɨgʉ mʉmbanzʉ ka kukwakʉ.

18 Tibagatʉ ambɛ ɓomiko-Kunzi ɓakakpakpɨkanagɨgʉ ɓata na ɓʉnyɛ, kyɛ Miko-Kunzi akauɓuulyogo, Mumuyoniso kakwananɨgʉ gɔnɨ kaʉgya luki.

19 Tibagatʉ ambɛ ta ɓomiko-Kunzi kika gʉtʉgʉ nɨ ɔɓɨlɨ wasɨ a kusili ka Mumuyoniso.

20 Tibagatʉ gɔnɨ ambɛ Miko-Kunzi odoniku ndɨ, atɨpá yimibo iba tamibi Kunzi walɨngʉnʉ. Ta ɓakʉkanana na Kunzi yi nɨnɔ walɨngʉnʉ ko pisi ko Mikakɨ Yeso-Kilisito. Ɨyɨ nɨ Kunzi walɨngʉnʉ, ɨyɨ nɨ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

21 Ɓomikamɨ, wiminyonito na ɓokunzi ɓa payaya.

* 5:8 5:8 liɓo na ɓangʉ: Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓaɓɨkyaga ɓɛ liɓo na ɓangʉ nɨ iɓatiso na kukwakʉ ka Yeso.

2 Yuani

Balʉwa wa yɨɓa nɨnɔ

Yuani

akpika ndɨ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Balʉwa wa yɨɓa nɨnɔ Yuani akpika ndɨ nɨmʉ. Akpikilya ndɨ «Muko yi nɨnɔ Kunzi apʉnaga ndɨ pa imoti na ɓomikakɨ». Muko yi nɨ Kanisa, ɓomikakɨ nɨ ɓakilisito. Ʉtʉmbʉlyagatʉ ndɨ ɓɛyɔ ɓakilisito ɓokwononi mino kaiko na sɨpananɨsɔ luga kaɓʉ. Ʉɓɨkya gɔnɨ ɓɛ okwononi kaigwinonogo yapʉ ka baya, na kaiɓuulyo na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakaʉpá ɓambanzʉ mʉtʉʉ di no Mongoni Manza.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1-3

Tikini ka lɨngʉnʉ na sɨpananɨsɔ 4-11

Yuuso ya muliɓo 12-13

1

Yuuso

1 Ɨmɨ mʉzɛɛ nɔ nakpiki ɓalʉwa yi nɨmʉ. Nukpikilyi ɨwɛ Mama nɨnɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ na ɓomikakʉ nɨɓɔ nʉpaga lɨmbɛngɨ limoti. Kɛgʉ asɨ ɨmɨ aka nɔ namʉpaga, luki limoti, ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓibaga lɨngʉnʉ, ɓamʉpagatʉ gɔnɨ. 2 Tamʉpaga kyɛ lɨngʉnʉ a kʉsɔ kusu, na ika ndɛkɛ kadwɛ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

3 Kunzi Baba pa imoti na Yeso-Kilisito, Miki yi nɨnɔ ka Baba, ɓatɨpɨ́ ɨzɨyɔ, mʉpɨlya ma ɓʉnyɛ na mazɨyɔ kyɛ tiki ka lɨngʉnʉ na sɨpananɨsɔ.

Tikini ka lɨngʉnʉ na ka sɨpananɨsɔ

4 Nogwa ndɨ magyagya kʉgbɛ kaɨna ɓɛ ɓomikakʉ ɓagɔgɔ ɓa ka lɨngʉnʉ kaɓyɛnɛnɛ na mʉtʉʉ nɨmɔ Baba atɨpá ndɨ. 5 Mbɨya yi nɨmʉ, yɛ Ma, nakaʉɓɨkya ambɛ: topononini. Kɛgʉ mʉtʉʉ mambɨya mɔ nukpikilyi mɔ, luki limoti, a nɨmɔ aka mɔ tikaga na imu katʉkya ndɨ ka mʉpʉnganagɨ. 6 Kapanana nɨ kakpakyana ka mʉtʉʉ ko Kunzi. Mʉtʉʉ mi nɨmɔ mʉkana ndɨ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ, akaɓɨkya ɓɛ ponononi.

7 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓa ɓɔngɔ ɓakpʉ ɓomisikononi ɓingbwi ka ɔɓɨlɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakaɓɨnɨkyanagɨgʉ ɓɛ Yeso-Kilisito ɨɨta ndɨ mʉmbanzʉ abɛ iɓusu. Mʉtʉ yi nɨnɔ amʉyaga kaɓɨnɨkyana ɓɛyɔ, a mʉtʉ waɓɔngɔ na a gɔnɨ mumuyoniso ka Kilisito. 8 Ɛɛɛ, wiminyonito nɛkɨ, kyɛ makoɓungusonitɔgʉ masɔlɔ ma ligubo kusu. Luki limoti, mokwononi kainisono na mʉkalya kunu masɨ.

9 Mʉtʉ wasɨ nɨnɔ koɓuulyogigʉ mʉtɨwɨ ka Kilisito, nɨnɔ agyaga di, kɛgʉ na yʉkanana no Kunzi. Luki limoti, nɨnɔ oɓuulyogo a na yʉkanana na Baba no Miki gɔnɨ. 10 Mʉmbanzʉ kodoku katɨwa ku kunu nɨ kopigʉ mʉtɨwɨ mi nɨma, makatilyonitɔgʉ, makamuusonitɔgʉ ɓɛgɛyɔ. 11 Mʉmbanzʉ kamuuso, iba ɓʉkananaga na ɨyɨ ko pisi ya yɨgya yanyɛ kakɨ.

Yuuso ya muliɓo

12 Natʉ ɓata na makpʉmʉka makpʉ kamuzukilyogo, luki limoti, nakɛgʉ ɓi kapa kamukpikilyo ka balʉwa aka. Kinili, na na tamanaga kadwɛ kʉ mo mino, tɨkpʉkpʉmʉkya kʉwa ɓanʉ miso ko miso, iba tiki ɓutumo na magyagya ɓɨɗɛ.

13 Ɓomika Mʉsalɨ* kakʉ nɨnɔ Kunzi apʉnaga ndɨ, ɓumuusogito gɔnɨ.

* 1:13 13 Ɓomika Mʉsalɨ: Ɓa ɓatʉ ɓa Kanisa yi nɨyɔ Yuani alʉmbaga ndɨ mino.

3 Yuani

Balʉwa wa yɨsaa nɨnɔ

Yuani

akpika ndɨ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Yuani nɔ akpika ndɨ balʉwa wa yɨsaa yi nɨmʉ. Akpikilya ndɨ Mukilisito ɓemoti nɨnɔ ina ɓɛ Gayɔ. Yuani ʉtɨka ndɨ ɓambanzʉ ka ɓewili yimoti-yimoti kyɛ ɓɨndɨ kaʉɓɨkyaga ɓakilisito Mongoni Manza. Luki limoti, nɨyɔ ɓosilo ka gʉɗʉ ka Gayɔ, alʉkʉ ɓemoti kʉ ɓɛyɔ nɨnɔ ina ɓɛ Diotɛlɛfɛ akya ndɨ ɓɛ ɓokosyonitɔgʉ kʉ kakɨ. Ɓakilisito nɨɓɔ ɓʉtɨlya ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓɛ ɓasyɨ kʉ kaɓʉ, Diotɛlɛfɛ ukpumya ndɨ ka kanisa.

Kinili, Yuani akpikilya kʉwa ndɨ Gayɔ kaɓɨkya ɓɛ igwinonogi yapʉ ka baya, ɓiki kaʉtɨlya ɓɨnza ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓika kodoku kaɓɨkyaga Mongoni Manza.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1-4

Mukilisito okwononi kasingyo wai-dakɨ 5-12

Yuuso ya muliɓo 13-15

1

Yuuso

1 Ɨmɨ mʉzɛɛ nɔ nukpikilyi ɨwɛ Gayɔ balʉwa yi nɨmʉ, wai mʉpaka nɨnɔ nʉpaga lɨmbɛngɨ limoti.

2 Wai-damɨ mʉpakaaa, nakaʉlʉmbɨlya ambɛ wika ɓɨnza ka ɓopisi ɓayasɨ, wika wapʉpʉ ka nzʉyɨ, ɓɛgɛyɔ lɨmbɛngɨ kakʉ o mino.

3 Nogwi ɓi magyagya kʉgbɛ ngbingo yi nɨnɔ ɓomomosu ɓoduku ɓi mino, ɓɛpágo ɓi ɓomongoni ko bulya lɨngʉnʉ nɨlɔ a kʉsɔ kakʉ, na ɓɛyɔ wo mino kakpakyana ka lɨngʉnʉ. 4 Kɛgʉ no luki nɨlɔ ɛpága magyagya abɛ mongoni nɨmɔ nʉkanaga ɓɛ ɓomikamɨ ɓakakpakyana ka lɨngʉnʉ.

Gayɔ mʉtʉ wongbingbili

5 Wai-damɨ mʉpakaaa, wakaʉgyɨlya ɓomomosu makpʉmʉka masɨ ka ɓungbingbili, gʉtʉgʉ nɨɓɔ aka ɓɔ ɓobiko ɓi. 6 Ɓupupilyi ɓi ɓʉdɛmʉ ko bulya sɨpananɨsɔ kakʉ kambwa wa kanisa. Kikiliki, bɨnɨka ɓuti kaɓʉ kyɛ ɓidukulogi na lɨgʉndʉ kaɓʉ ɓɛyɔ akwanana mino kaɓosilo Kunzi. 7 A ɓɛyɔ, ɓasya kʉwa ndɨ ndaki ko bulya ligubo ka Kilisito, nɨ ɓakukungigʉ ɓapaganʉ luki gʉtʉgʉ limoti aka. 8 Kinili, takwanana kausingyo inguo ya ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, iba tamatɨkanɨ na ɨɓʉ kaɓɨkyaga mongoni ko bulya lɨngʉnʉ.

Diotɛlɛfɛ ɨɓʉ na Demetilio

9 Nukpikilya ndɨ ɓatʉ ɓa kanisa kunu mikya balʉwa, luki limoti, Diotɛlɛfɛ nɨnɔ apaga ɓɛ ɓamʉkanagɨ asɨ ɨyɨ aka, akya ndɨ kaʉkana nɨlɔ na ndɨ kaɓɨkya. 10 Kinili, ngbingo yi nɨnɔ nodoku ɓanʉ mino, nanyɔ ɓanʉ mʉgɔngʉ kunzi, ɨyɨ nɨnɔ atɨɓɨkyɨlyaga makpʉmʉka manyɛnyɛ, anatɨɓʉkʉlyaga magɔgɔ. Luki limoti, nɨlɔ lasɨ katʉnganagɨgʉ: kapagɨgʉ kaʉtɨlya ɓomomosu nɨɓɔ ɓɨkɨtaga ka kanisa, ʉpakyaga, anukpumyo ka kanisa ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓapaga kaʉtɨlya.

11 Wai-damɨ mʉpakaaa, wakoɓiɓilyogonitɔgʉ lɨkpʉmʉka lanyɛ, luki limoti, ɓɨɓɨlyaga nɨlɔ lanza. Mʉtʉ yi nɨnɔ agyaga ɓʉnza, a miko-Kunzi, ninɔ agyaga ɓʉnyɛ kamibigʉ Kunzi.

12 Ɓatʉ ɓasɨ ɓakanzɨna asɨ yanzanza aka ko bulya ka Demetilio, lɨngʉnʉ nɨlɔ a kʉsɔ kakɨ akowonisilo ɓʉdɛmʉ ɓi nɨɓɔ. Iɓusu gɔnɨ, takapupilyo ɓʉdɛmʉ ɓanza, na ɨwɛ wakaiba ambɛ ɓʉdɛmʉ kusu a ɓa lɨngʉnʉ.

Yuuso ya muliɓo

13 Natʉ na makpʉmʉka makpʉ kaʉɓɨkya, luki limoti, nakɛgʉ ɓi kapa kokpiko kʉgʉ wa balʉwa. 14 Nakatamanaga ambɛ nʉmɨnatʉ ɓanʉ kumbusa wa masyɛ makɛɗɛ, tɨkpʉkpʉmʉkya kʉwa ɓanʉ miso ko miso. 15 Mazɨyɔ iki na ɨwɛ!

Ɓawai-dakʉ ɓumuusogito. Umuusagatʉ gɔnɨ ɓawai-dosu, mʉmbanzʉ yɨkaka-yɨkaka.

Yuda

Balʉwa nɨnɔ

Yuda

akpika ndɨ

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Yuda nɔ akpika ndɨ balʉwa yi nɨmʉ. Yeso nɔ a ndɨ pʉta kaɓʉ ɨɓʉ na Yakɔbɔ. Balʉwa yi nɨmʉ aɓyɛnɛnɛtʉ na balʉwa wa yɨɓa nɨnɔ Pɛtɛlɛ akpika ndɨ. Yuda ukpikilya ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ Kunzi ʉpʉnaga ndɨ, ʉɓɨkya ɓɛ ɓiɓuulyitɔ na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakaʉpá ɓambanzʉ mʉtʉʉ di no Mongoni Manza. Yɨgya kaɓʉ akowonisilo ɓɛ ɓakɛgʉ ɓatʉ ka Yeso, kyɛ kɛgʉ yɨgya yanza. Yuda ʉtʉmbʉlyagatʉ ndɨ gɔnɨ ɓɛyɔ Kunzi ʉgyaga mino ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakɛgʉ na yɨgya yanza.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1-2

Muliɓo ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓapága mʉtʉʉ ma ɓɔngɔ 3-23

Malʉmba ma muliɓo 24-25

1

Yuuso

1 Ɨmɨ, Yuda, mʉgya-ligubo ka Yeso-Kilisito, mamakɨ Yakɔbɔ.

Nakakpiko balʉwa yi nɨmʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ Baba Kunzi ʉmakaga. Huponi ndɨ, uɓuulyogo pisi ka Yeso-Kilisito.

2 Kunzi amukwilyi kumbu, amuɗukulyo mazɨyɔ na sɨpananɨsɔ ɓɨgbɨya-gbɨya.

Ɓowonisilo ɓa ɓɔngɔ

3 Iɓunu ɓawaiaaa, no ɓi na mʉsasa mudingi kamukpikilyo ko bulya muhukuso nɨmɔ Kunzi atɨmatanaga mino. Luki limoti, nini ɓi ambɛ okwononi namukpikilyi aka, kyɛ amutumisi mambɛngɨ kaʉlanana ko bulya baya nɨyɔ Kunzi apá lɨngʉnʉ ka ɓatʉ kakɨ. 4 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓanyɛ ɓagɔgɔ ɓimokyoni ndɨ ɓɨpɛlɛ luga kunu. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakoyikoso isi ya ɨzɨyɔ ko Kunzi kusu kyɛ ɓiki kagya ɓʉɗanda. Kʉwa wa-gɔ-wa, ɓamanganyaga Yeso-Kilisito, nɨnɔ a Ngama na Mombukwono-dosu yɨkaka. Katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, Moɓiso Motu oɓikyoni ndɨ ɓɛ mʉngɨmbɔ ko Kunzi a kʉgʉ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ.

5 Makaiba ɓɨnza lɨkpʉmʉka lasɨ nɨlɔ nakapa kamʉɓɨkya. Luki limoti, nakapa kamutomosyo ɓɛyɔ Mombukwono-dosu unyoku ndɨ mino Ɓezaleli ka Misili, kumbuso yi, ulumwisogo nɨɓɔ ɓakya ndɨ kaɓɨnɨkyana. 6 Hutomononi gɔnɨ ɓamalaika nɨɓɔ ɓakoɓuulyagʉ ndɨ ɓʉngama nɨɓɔ ɓʉpá ndɨ, ɓasa ɓapa kaɓʉ: Kunzi umokyoni ndɨ ka pa yo pi, ʉkandaga na selegeni lɨngʉnʉ kaɓʉndaga lɨsyɛ lidingi lɨkɔ mʉngɨmbɔ. 7 Hutomononi gɔnɨ ɓatʉ ɓa Sɔdɔmʉ na Gɔmɔlɔ, na ɓatʉ ɓa ɓagʉɗʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ka kpɔlɔ-kpɔlɔ yi: ɔɓɨlɨ kaɓʉ a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓamalaika ɓi nɨɓɔ. Ɓa ndɨ ɓakɨmakya ka ɓʉɗanda ɓɨkɔkpwɔ, ɓanasyɛnɛnɛ ɓɛyɔ kigyonosogigʉ mino. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakaigyogyiso ko ɓuku ɓa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, a likingyosi lapʉ ka ɓatʉ ɓasɨ.

8 A mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ, ɔɓɨlɨ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ a abɛ nɨnɔ ka ɓatʉ ɓa ɓagʉɗʉ ɓi nɨɓɔ: tamanaga kaɓʉ asyɛgɛ asɨ ka ɓʉɗanda aka, ɓanɨna ɓʉngama ko Kunzi payaya, ɓanʉtʉmbwa ɓatʉ ɓa ɨbɨba ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ. 9 Wɨna sɛ, gʉtʉgʉ malaika mudingi aka ɓɛyɔ ka Mikaeli kagyagʉ ndɨ ɓɛyɔ. Wa ɓa ndɨ mino kasaana, ɓanoɗuso na mumuyoniso manda ka Musa, kɨkpʉndagʉ ndɨ kasɨkaga. Luki limoti, aɓɨkya ndɨ ɓaka ɓɛ: «Mombukwono-dosu ugyogyisi.» 10 Luki limoti, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakatʉmbwa nɨlɔ ɓakibogigʉ gʉtʉgʉ. Yimibo kaɓʉ a mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨyɔ ɓanyama ɓɨɓʉkʉtaga na iyu, iyu yɔ umwisisogo. 11 Kumbu kaɓʉ! Ɓagya ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ Kaina. Ɓogwa ndɨ gɔnɨ ko bulya ɓuyi ɓɛyɔ Balama ogwa ndɨ mino. Na ɓata, ɓolumwogo kyɛ, ɓavɨkɨmanaga ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ Kɔla* avɨkɨmanaga ndɨ mino. 12 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉpʉtaga ɓodumo kunu ɓa magyagya. Ɓalyalyaga, ɓikutogo ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ nɨ ɓakɛgʉ no suni, ɓanɨtamana asɨ nɨ ɨɓʉ aka. Ɓa abɛ ɓɛkʉɓa nɨɓayɔ apɨkɨtaga na muvivi nɨ kɛgʉ kolukusa mbwayɨ. Ɓa gɔnɨ abɛ bʉkʉtɔ nɨtɔ kaɓʉkʉtagɨgʉ gʉtʉgʉ kika ngbingo yi aka. A bʉkʉtɔ nɨtɔ ɓakomukaga aka, okwa lɨngʉnʉ. 13 Ɓomisyaga yɨgya kaɓʉ yo suni ɓɛyɔ liɓo lidingi otindikaga mino ofu kakɨ kubi. Ɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ mangʉtʉ nɨmɔ amamaga ɓɨgbagbagba, Kunzi uɓungusilyoni ndɨ pa ko biti nɨyɔ yopi ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

14 Ɨnʉka nɨnɔ mʉtʉ wa maɗɨya na ɨka kumbuso ka Adamʉ, aɓɨkya ndɨ ka ɓʉndɛlɨ aka pisi ka ɓugyalandʉ ko bulya kaɓʉ ɓɛ: «Mombukwono-dosu odoku ndɛkɛ na ɓɛlɔfʉ na ɓɛlɔfʉ ɓa ɓamalaika kakɨ ɓotu, 15 kakɔ mʉkɔmbʉ ka ɓatʉ ɓasɨ. Ʉmakya ndɛkɛ ɓatʉ ɓanyɛ ɓasɨ ka mʉngɨmbɔ ko bulya yɨgya yanyɛ kaɓʉ na ko bulya mʉnzɨna mʉtʉla-tʉla masɨ nɨmɔ ɓatʉ ɓanyɛ na ɓa ɓʉnyɛ ɓagyɨlyaga ndɨ.» 16 Masyɛ masɨ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓikikogigʉ na magyagya, ɓanɨgama ɓɨfɨfɨfɨ. Ɓagyaga ɨɓʉ asɨ mʉsasa kaɓʉ aka, ɓananzɨna na yɨbɨnɨka, ɓanuɓulisyo ɓambanzʉ kyɛ ɓiki kalyalya ka mʉgɔngʉ kaɓʉ.

Mʉtɨwɨ ko bulya ka ɓakilisito

17 Luki limoti, iɓunu ɓawaiaaa, tomononi lɨkpʉmʉka nɨlɔ ɓatʉtʉmbwa ka Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito ɓamʉɓɨkya ndɨ ka ɓʉndɛlɨ. 18 Ɓamʉɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Ɓambanzʉ ɓodokuto ndɛkɛ ko ngbingo wa muliɓo, ɓamʉtɨbaga ndɛkɛ, ɔɓɨlɨ kaɓʉ ika ndɛkɛ kaɓyɛnɛnɛ na mʉsasa kaɓʉ manyɛ.» 19 Ɨɓʉ ɓɔ ɓopupiso yɨgbananaga. Ɓakɛgʉ na Lɨmbɛngɨ ko Kunzi, luki limoti, ɓikaga ɓakɨgʉmya ka tamanaga ya lɨmbanzʉ. 20 Luki limoti, iɓunu ɓawaiaaa, wigwinonogoni yapʉ ka baya kunu yotu kʉgbɛ, manalʉmba ko ngu ya Lɨmbɛngɨ-Lotu. 21 Wikoni ka sɨpananɨsɔ ko Kunzi, manaɓʉndaga Mombukwono-dosu Yeso-Kilisito, amʉpá ndɛkɛ ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ ko bulya ɓʉnza kakɨ.

22 Wikoni na lɨmbɛngɨ lo kumbu ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa na ɓotumo, 23 huhukusogoni, mupupiso ko ɓuku ɓa mʉkɔmbʉ. Wikoni no kumbu na ɓatʉ ɓagɔgɔ, luki limoti, kumbu yi iki yɨmatɨkanaga na kʉɓangakʉ. Makudundonitɔgʉ, gʉtʉgʉ ɓotu kaɓʉ aka nɨɓayɔ apʉtɨkana na yɨgya kaɓʉ yanyɛ.

Ɨbɨba ko Kunzi

24-25 Tamigisilyini Kunzi mʉkaka aka ɨbɨba, nɨnɔ atiuhukuso pisi ka Yeso-Kilisito Mombukwono-dosu. Ɨyɨ nɔ amuɓuulyogo ɓɛ makogwonitɔgʉ ka ɓʉnyɛ, amupupiso ɓɨngbanganya kambwa kakɨ nɨ makɛgʉ na ɨɓɔ, miko ɓutumo na ɨgyagya ka ɨbɨba kakɨ. Ɨbɨba, ɓudingi, ngu na ɓʉngama amɨgɨlyɨ ɨyɨ, katʉkya ka ɓʉndɛlɨ, mbɨya wanʉ na ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! A ɓɛyɔ.

* 1:11 1:11 Kaina: Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 4:3-8; Balama: Wanda ka Lɨtatanga 22:1-35; Kɔla: Wanda ka Lɨtatanga 16:1-35.

Ɓonziki

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Ɓonziki

ka Yuani

Lɨkpʉmʉka la mambwa

Yuani nɨnɔ a ndɨ atʉtʉmbwa ka Yeso nɔ akpika ndɨ balʉwa yi nɨmʉ. Atʉmbʉlaga masɨ nɨmɔ okpika ndɨ, masɨ nɨmɔ ina ndɨ, na masɨ nɨmɔ ʉkana ndɨ ɨyɨ mombukwana-dakɨ yi. Aɓɨkya ɓɛ a lɨmbɛngɨ ko Kunzi lɔ asilya ndɨ kyɛ ibi masɨ mi nɨmɔ.

Ɓagwi ndɨ Yuani, ɓaga na ɨyɨ ko uzu wa Patimosi nɨnɔ a ka Azia. Kinili, akpika ndɨ balʉwa yi nɨmʉ kautumiso ɓakilisito mambɛngɨ, kyɛ ɓikaga ndɨ kaʉgyagya kʉgbɛ. Kʉwa wa gɔ wa, ʉɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓigwi mambɛngɨ aka kadwɛ ka lɨsyɛ la muliɓo, na kaiko na mʉtamanagɨ kyɛ Yeso aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, nasɨlya ndɛkɛ kalya bumo ya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ apága ɔɓɨlɨ, a ko tika ko Kunzi.» (Wanda Ɓonziki 2:7.) A ɓɛyɔ, Yeso akodoku kaɗɨtaga ɓʉnyɛ.

Kɨtaɓʉ yi nɨyɨ a na makpʉmʉka ma ɨzangɨya: Lɨkpʉmʉka la mambwa a ɓɛ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ akagya ligubo ka ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ, ɓakilisito ɓigyogyisatʉ ndɛkɛ, kadwɛ kʉ kwa kʉ ɓagɔgɔ luga kaɓʉ ɓokwaga ndɛkɛ mino.

Lɨkpʉmʉka ya yɨɓa a ɓɛ Yeso nɨnɔ a Mombukwono-dosu, ika ndɛkɛ tutungyo kʉgʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakapagɨgʉ Kunzi, gʉtʉgʉ kʉgʉ wa mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ aka.

Lɨkpʉmʉka la yɨsaa a ɓɛ Kunzi ubisilyoni ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana mʉkalya, kʉgbɛ yi, nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ ndɨ ko bulya kakɨ. Mʉnzɨna mi nɨmɔ a no ngu, a gɔnɨ na mʉtamanagɨ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓinisono na yigyogyiso yapʉ.

Mʉnzɨna mi nɨmɔ owonisilatʉ gɔnɨ ɓɛ gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓa Lʉma ɓugyogyisatʉ ndɨ, Mikya kɔndɔlɔ ko Kunzi ʉkʉlagatʉ ndɛkɛ kyɛ ɨyɨ nɔ a tutungyo. Iyu yɔ utumisa ndɛkɛ mambɛngɨ kʉgbɛ.

Nɨyɔ a ɓonziki nɨɓɔ Yuani ɨna ndɨ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɔɓɨlɨ yi nɨmʉ ika ndɛkɛ mino na muliɓo, a mongoni mi nɨmɔ Kunzi omosa ndɛkɛ, na ɓɛyɔ uhukusa ndɛkɛ mino ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓamʉkana ndɨ.

Kunzi aɓɨkya ndɨ ɓɛ iki Mumuyoniso ikanɨ ɓatʉ kakɨ ikanɨ ɓamalaika kakɨ, Yeso opupa ndɛkɛ tutungyo kʉgʉ kaɓʉ, ʉɗɨkɨta ndɛkɛ ka lɨɓyɛ lodu kʉgbɛ. Ɔɓɨlɨ wambɨya na gʉɗʉ wambɨya ikatʉ ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ lambɨya. Kʉwa wa gɔ wa, Kunzi ɨɓʉ na Mombukwono-dosu Yeso pa imoti na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓamʉkana ndɨ, ɓikatʉ ndɛkɛ mino.

Yɨgbananaga ya kɨtaɓʉ yi nɨyɨ:

Yuuso 1:1-8

Yeso iwonisilini ka Yuani 1:9-20

Balʉwa ka ɓakilisito wa ɓagʉɗʉ maɗɨya na ɨka 2:1–3:22

Bibiso ya kʉgʉ wa lɨsyɛ 4:1-11

Kɨtaɓʉ nɨyɔ ɓoɗika ndɨ nganga maɗɨya na ɨka 5:1–6:17

Bibiso kambwa ko kiti ko Kunzi nɨnɔ wa ɓʉngama 7:1-17

Ɓasɨɓa maɗɨya na ɨka 8:1–11:19

Gbɨta, na ɓanyama ɓaɓa 12:1–13:18

Ngbanga ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakanokwogigʉ, na nɨɓɔ ɓakʉlɨkanaga 14:1–15:8

Ɓakɔpɔ nɨɓayɔ a ndɨ na ngbʉta ko Kunzi 16:1-21

Ɓʉɗɨtagatʉ ndɛkɛ ɓomuyoniso ko Kunzi 17:1–20:10

Ngbanga wa muliɓo 20:11-15

Kʉgʉ wa lɨsyɛ lambɨya, na ɔɓɨlɨ wambɨya 21:1-8

Yelusalɛma wambɨya 21:9–22:5

Yigoku ka Kilisito 22:6-21

1

Lɨkpʉmʉka la mambwa

1 Kɨtaɓʉ yi nɨyɨ a na ɓodikiɗi nɨɓayɔ Kunzi awonisila ndɨ Yeso-Kilisito. Agya ndɨ ɓɛyɔ kyɛ Yeso-Kilisito umibisi ɓagya-ligubo kakɨ ɓɨngbanganya makpʉmʉka nɨmɔ akwanana kaigyonoso kumbusa wo ngbinga mʉkɛɗɛ. Kilisito amibisa ndɨ mugya-ligubo kakɨ ɓɛyɔ ka Yuani ɓodikiɗi ɓi nɨɓayɔ pisi ka malaika kakɨ. 2 Yuani aɓɨkya ndɨ ɓɨngbanganya ɓɛ masɨ nɨmɔ ɨna ndɨ, a lɨkpʉmʉka ko Kunzi na lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ nɨlɔ Yeso-Kilisito aɓɨkya ndɨ. 3 Ɨgyagya ka mʉtʉ nɨnɔ atangʉlaga kambwa ka ɓambanzʉ moɓiso ma ɓugyalandʉ mi nɨma. Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓʉkanaga mongoni mi nɨmɔ, ɓanoɓuulyo nɨmɔ ikpikaga kʉsɔ yɨ, kyɛ ngbingo wa makpʉmʉka mi nɨmɔ a kʉwa ɓuwobi kaɨtʉlyana.

Yuuso ka makanisa maɗɨya na ɨka

4 Ɨmɨ Yuani, nakamukpikilyo iɓunu makanisa maɗɨya na ɨka, ka iwili ya Azia: Kunzi nɨnɔ atʉ, nɨnɔ a ndɨ na nɨnɔ akodoku amʉpɨ́ Ɨzɨyɔ na mazɨyɔ. Makpʉmʉka mi nɨmɔ akotukyoku gɔnɨ ka mambɛngɨ maɗɨya na ɨka nɨmɔ a kambwa wo kiti kakɨ wa ɓʉngama, 5 akotukyoku ka Yeso-Kilisito, dɛmʉ wongbingbili. Ɨyɨ nɔ a mʉtʉ wa mambwa kopupa ka mbʉkʉ, ngama ka ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ.

Atɨpa, atɨkʉlaga ka ɓʉnyɛ kusu pisi ka ɓangʉ kakɨ. 6 Atɨpá ɓʉngama ko ɓokumu ɓɛkyɛ tiki kagugubyo Kunzi nɨnɔ Abakɨ. Ɨbɨba no ngu ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ iki ya kakɨ! A ɓɛyɔ.

7 Wikweni, akodoku ka ɓɛkʉɓa,

ɓatʉ ɓasɨ ɓamɨnatʉ,

gʉtʉgʉ nɨɓɔ ɓatuma ndɨ no syogbu,*

na ɓɛvananza ɓayasɨ ɓaya ɔɓɨlɨ ɓagamanatʉ ndɛkɛ ko bulya kakɨ.

Iyo, a ɓɛyɔ!

8 Mombukwono-dosu Kunzi akaɓɨkya ɓɛ: «Ɨmɨ nɨ Alʉfa na Ɔmɛga,* nɨnɔ atʉ, nɨnɔ a ndɨ na nɨnɔ akodoku, nɨnɔ wo Ngu-Kʉgbɛ.»

Yuani akatʉmbʉlaga ɨbɨba ka Yeso

9 Ɨmɨ momonu ɓɛyɔ ka Yuani, namʉmatɨkana na iɓunu pisi ka kaigyogyiso, pisi ka ɓʉngama na ko pisi ya lɨmbɛngɨ lɨnda kʉsɔ ka Yeso. Ɓegwi ndɨ, ɓaga na ɨmɨ ko uzu nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ Patimosi kyɛ na ndɨ kaɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi, na na ndɨ dɛmʉ ka Yeso. 10 Ka lɨsyɛ ka Mombukwono-dosu, Lɨmbɛngɨ ko Kunzi esilya ndɨ, nʉkana ndɨ lɨyʉ lapʉ kumbusa kamɨ abɛ lɨyʉ la sɨɓa. 11 Lɨyʉ li nɨlɔ aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kpikaga makpʉmʉka nɨmɔ wakaɨna ka kɨtaɓʉ, watɨka ka makanisa maɗɨya na ɨka mi nɨma: Ɛfɛsɔ, Simuluna, Peligamu, Tuatɛla, Salidi, Filadelifia na Laodikia.»

12 Kʉwa wa, noyikana ndɨ kyɛ namɨnɨ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kɛnzɨnɨlya nɔ. Nɨyɔ noyikono, nʉmɨna kʉwa ɓatala maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓa ɔlɔ. 13 Luga wa ɓatala ɓi nɨɓɔ, nɨna ndɨ luki limoti abɛ mika-mʉmbanzʉ. Mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ wakimokisyo kanzʉ mʉnda, ikpikilini mʉkaɓa ma ɔlɔ ka mbanzɨ. 14 Mʉ no tukatʉ kakɨ a ndɨ ɓitu abɛ pamba, iyo abɛ libu. Miso kakɨ ananzɛ abɛ lɨɗaɗa lo ɓuku. 15 Magʉ kakɨ a ndɨ kangɨnga abɛ ɓakagya ndɨ na ngwɛɨ ya lɨgabʉ lapʉ kʉgbɛ kumbuso kabʉsya ko ɓuku, na lɨyʉ kakɨ a ndɨ kaʉngwa abɛ dungo yo liɓo lidingi. 16 A ndɨ na mangʉtʉ maɗɨya na ɨka mugwi ka kʉɓɔkʉkɔ kakɨ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ. Dʉkpa nɨyɔ yɨpyɛ ka mutili masɨ mɨɓa a ndɨ kopupoku ka mʉnɔkʉ kakɨ. Miso kakɨ ananzɛ abɛ mɔnɨ wa mʉsɨkatʉ. 17 Nɨyɔ namɨna, nogwa ɓɨngɔmʉ ka magʉ kakɨ abɛ nakokwo mukwo. Kʉwa wa, ebisa ndɨ na kʉɓɔkʉkɔ kakɨ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Wakoɓongonitɔgʉ, ɨmɨ nɨ mʉtʉ wa mambwa na wa muliɓo, 18 ɨmɨ na na ɔɓɨlɨ. Nokwatʉ ndɨ, luki limoti, mbɨya wanʉ na na ɔɓɨlɨ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Na na lifungula la kukwakʉ na nɨlɔ la mugi ka ɓabɨlɨ. 19 Kpikaga nɛkɨ nɨlɔ wini, nɨlɔ atʉ na nɨlɔ igyonosa ɓanʉ kumbuso yi. 20 Dikiɗi ya mangʉtʉ maɗɨya na ɨka nɨmɔ wini ka kʉɓɔkʉkɔ kamɨ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ na ɓatala maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓʉgya ndɨ na ɔlɔ nɨyɨ: Mangʉtʉ maɗɨya na ɨka nɨ ɓamalaika† ɓa makanisa maɗɨya na ɨka na ɓatala maɗɨya na ɨka nɨ makanisa maɗɨya na ɨka.»

2

Balʉwa ka Kanisa ya Ɛfɛsɔ

1 Mukpikilyo malaika wa Kanisa ya Ɛfɛsɔ ɓɛ:

«Mʉtʉ yi nɨnɔ a na mangʉtʉ maɗɨya na ɨka mugwi ka kʉɓɔkʉkɔ kakɨ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ, anakpakyana luga wa ɓatala maɗɨya na ɨka ɓa ɔlɔ, akaɓɨkya ɓɛ: 2 Nibagatʉ yɨgya kakʉ, kɛkɛlɛ kakʉ na aɗalʉ mʉnda kakʉ. Nibagatʉ ɓɨnza ambɛ wakakwananɨgʉ kakɔ lɨmbɨda na ɓatʉ ɓanyɛ. Hʉndʉnga ndɨ nɨɓɔ ɓɨmakaga ɓɛ ɓatʉtʉmbwa nɨ ɓakɛgʉ sɛ ɓatʉtʉmbwa, humiba ndɨ ɓɛ ɓa ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ. 3 Ɨwɛ, wa na aɗalʉ mʉnda, wigyogyisa ndɨ ko bulya kamɨ, gʉtʉgʉ ɓɛyɔ, wakɨgagʉ ndɨ kumbuso. 4 Luki limoti, nakauyoyiso ko bulya lɨkpʉmʉka limoti: wakɛgʉ ɓata na ɨmɨ na sɨpananɨsɔ ɓɛyɔ wa ndɨ mino nosu ka mambwa. 5 Tamana ɓɛyɔ wogwa ndɨ mino! Wɨɓɨmya kʉwa, wagya ɓɛyɔ wagyaga ndɨ mino ka mambwa. Wakiɓimyi, nodokuto kʉ kakʉ, natʉmba tala kakʉ ka po yi. 6 Luki limoti, ɓʉnza nɨɓɔ nakaɨna kʉsɔ kakʉ a kyɛ wamʉyaga yɨgya ka Ɓanikolai* mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɨmɨ namʉyaga mino.

7 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ʉkanɨtɔ ɓɨnza nɨlɔ Lɨmbɛngɨ akaɓɨkya ka Makanisa!

Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, nasɨlya ndɛkɛ kalya bumo ya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ apága ɔɓɨlɨ a ko tika ko Kunzi*.»

Balʉwa ka Kanisa ya Simuluna

8 Mukpikilya malaika wa Kanisa ya Simuluna ɓɛ:

«Mʉtʉ wa mambwa na wa muliɓo, nɨnɔ okwa ndɨ, inisono ɓata na ɔɓɨlɨ, akaɓɨkya ɓɛ: 9 Nibagatʉ yigyogyiso kakʉ na yangya kakʉ, wɨna sɛ ɨwɛ, wa mʉtʉ wa mukumbo! Nibagatʉ gɔnɨ ɓɛyɔ ɓambanzʉ ɓikaga mino kaʉtʉmbwa, ɓanɨɓɨkya ɓɛ ɨɓʉ nɨ Ɓayuda nɨ ɓakɛgʉ sɛ Ɓayuda, ɓa ambaza ka Abɨlɨ. 10 Wakoɓongonitɔgʉ yigyogyiso nɨyɔ akodoku. Ʉkana, mumuyoniso ʉmakya ɓanʉ ɓatʉ ɓemoti-ɓemoti luga kunu ka bɔlɔkɔ kakɨngɨla baya kunu, migyogyiso ɓanʉ ka masyɛ tɛkɛɓɛ. Wigwinonogo ka ɓungbigbili aka kadwɛ ka kukwakʉ, numokisya ndɛkɛ ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɓututungyo, nʉkalya na ɔɓɨlɨ wa ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

11 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ʉkanɨtɔ ɓɨnza nɨlɔ Lɨmbɛngɨ akaɓɨkyaga ka Makanisa!

Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, kokwigʉ ndɛkɛ ka lɨmbɛngɨ kukwakʉ kwa yɨɓa.»

Balʉwa ka Kanisa ya Peligamu

12 Mukpikilyo malaika wa Kanisa ya Peligamu ɓɛ:

«Mʉtʉ yi nɨnɔ a na dʉkpa yɨpyɛ mutili masɨ mɨɓa, akaɓɨkya ɓɛ: 13 Nibagatʉ kʉ wikago mino, kʉ ɓɛyɔ a kiti wa ɓʉngama ka Abɨlɨ. Luki limoti, wa wakigwinonogo ko lino kamɨ, wakasananagʉ na baya nɨyɔ wikaga noyu ka lɨkpʉmʉka kamɨ, gʉtʉgʉ ko ngbingo yi nɨnɔ ɓamwɔ ndɨ mino dɛmʉ kamɨ walɨngʉnʉ ɓɛyɔ ka Atipasɨ, kʉ ku kunu kʉ, ka mugi ka Abɨlɨ. 14 Luki limoti, na na lɨkpʉmʉka lɨkɛɗɛ ka uyoyiso yi: Luga ka ɓatʉ kakʉ, atʉ na ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓaɓakɨgʉmya ka mʉtʉʉ ka Balama. Ɨyɨ nɨnɔ awonisila ndɨ Balaka kauɓulisyo ɓomikya Ɓezaleli, kaʉkpamya ɓɛ ɓiki kaʉlya ɓanyama nɨɓɔ ɓʉpága ndɨ ka apɛpɛ ka ɓokunzi na kagya ɓɨlya. 15 Na ɓata, luga ka ɓatʉ kakʉ, atʉ na ɓatʉ ɓagɔgɔ nɨɓɔ ɓa gɔnɨ ɓakɨgʉmya ka mʉtʉʉ ka Ɓanikolai. 16 Yikono nɛkɨ. Wakogyi ɓɛyɔ, nodokuto ɓanʉ ɓɨkwa kʉ kakʉ, nataya lʉnga na ɓatʉ nɨɓɔ na dʉkpa nɨyɔ akopupo ka mʉnɔkʉ kamɨ.

17 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ʉkanɨtɔ ɓɨnza nɨlɔ Lɨmbɛngɨ akaɓɨkyaga ka Makanisa!

Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, napá ndɛkɛ mana† nɨnɔ a wa kɨsʉma na lingyengye lotu. Kʉgʉ wa lingyengye li nɨlɔ, lino lambɨya o mino likpiko. Mʉtʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kibigʉ, kiki asɨ nɨnɔ aka nɔ ika nɨ ɓapíni.»

Balʉwa ka Kanisa ya Tuatɛla

18 Mukpikilyo malaika wa Kanisa ya Tuatɛla ɓɛ:

«Miko Kunzi nɨnɔ misa kakɨ akanzɛ abɛ lɨɗaɗa lo ɓuku, magʉ anangɨnga abɛ ngwɛyɨ ya lɨgabʉ lapʉ, akaɓɨkya ɓɛ: 19 Nibagatʉ yɨgya kakʉ, sɨpananɨsɔ kakʉ, ɓungbingbili kakʉ, ligubo kakʉ na aɗalʉ mʉnda kakʉ. Nakaiba ɓɨnza ambɛ wa kʉwa kegugubya mbɨya wanʉ kakɨtaga ɓɛyɔ wegugubyaga ndɨ mino kambwa. 20 Luki limoti, na na lɨkpʉmʉka limoti kauyoyiso: Wasilyoni muko yi nɨnɔ ina ɓɛ Yezebeli pisi kauɓungusogo ɓagya-ligubo kamɨ, pisi kauwonisilo kagya ɓʉɗanda na kaʉlya ɓanyama nɨɓɔ ɓʉpága ka apɛpɛ ka ɓokunzi. Wɨna sɛ, ɨɓɨkyaga ɓɛ ɨyɨ nɨ mugyalandʉ ko Kunzi. 21 Nasilyoni ngbingo ambɛ oyikoni, luki limoti, kapagɨgʉ kaasanana na ɓʉɗanda kakɨ. 22 Kinili, nabʉmya ɓanʉ na yigyogyisa kʉgbɛ kʉgʉ wa kanga. Nʉgya ɓanʉ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓasyɛgɛ na ɨyɨ ɓɛgɛyɔ, ɓakopo kaasa yɨgya yi nɨyɔ. 23 Nulumwisagatʉ ɓanʉ ɓaɓɨɓya kakɨ. Kʉwa wa gɔ wa, Makanisa masɨ iba ɓanʉ ɓɛ ɨmɨ nɔ nakpɨmaga mambɛngɨ na tamanaga ka ɓambanzʉ. Nakalyaga ɓanʉ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kunu kaɓyɛnɛnɛ na yɨgya kakɨ.

24 Luki limoti, iɓunu ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ ɓa Kanisa ya Tuatɛla, nɨɓɔ makaɓyɛgɨgʉ mʉtʉʉ mi nɨmɔ na makibigʉ nɨyɔ ɓalɨkyaga ɓɛ: ‹Ɓodikiɗi ka Abɨlɨ›, nakamʉɓɨkya ambɛ nakamubinikisigʉ likumbogi lagɔgɔ. 25 Luki limoti, nakamʉɓɨkya ambɛ wigwinonogoni na nɨlɔ aka lɔ ma nolu, kadwɛ kʉ kwakʉ nodoku ndɛkɛ mino. 26 Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, isisilogo kagya sɨpananɨsɔ kamɨ kadwɛ ka muliɓo, napá ndɛkɛ ɓʉngama kʉgʉ wa ɓɛvananza ɓayasɨ. 27 Ika ndɛkɛ kaukpokyoniso na mufimbo ma ngwɛyɨ, anʉmʉla ɓipupu pu abɛ ɓambɨkɛ. 28 Ika ndɛkɛ gɔnɨ no ngu mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨyɔ kamɨ katʉkya ka Baba, napá ndɛkɛ lɨngʉtʉ la ɓʉsɔɓɨ.

29 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ʉkanɨtɔ ɓɨnza nɨlɔ Lɨmbɛngɨ akaɓɨkyaga ka Makanisa!»

3

Balʉwa ka Kanisa ya Salidi

1 Mukpikilyo malaika wa Kanisa ya Salidi ɓɛ:

«Mʉtʉ yi nɨnɔ a na mambɛngɨ ko Kunzi maɗɨya na ɨka na mangʉtʉ maɗɨya na ɨka akaɓɨkya ɓɛ: Nibagatʉ yɨgya kakʉ, ɓambanzʉ ɓasɨmaga ɓɛ wamuɓisi, ambɛgyɛ kanɨ wokwoni ndɨ. 2 Zuzuko, woɓungusyogo ɓɨnza nɨmɔ osikoni ɓɛ okwi kambwa yi nɨnɔ olumwogo kʉwa mino masɨ, kyɛ nakinigʉ ɨmɨ yɨgya kakʉ gʉtʉgʉ imoti aka yɨkwanana ko misa ko Kunzi kamɨ. 3 Tamana nɛkɨ mʉtʉʉ nɨmɔ ɓʉpá ndɨ na nɨmɔ ʉkana ndɨ, woɓuulyogo, woyikono. Wakiɓimyi, nodoku ɓanʉ abɛ mʉtʉ wo kuɓakʉ, wakibigʉ ngbingo yi nɨnɔ nodoku ɓanʉ mino kaungyoso. 4 A ɓɛyɔ, watʉ mino na ɓambanzʉ kʉ ka Salidi kʉ, nɨɓɔ ɓakonokpoɗigʉ ɓotu kaɓʉ. Ɨɓʉ ɓɔ takpakyana ndɛkɛ iɓusu na ɨɓʉ, ɓoɓuɓini na ɓotu kaɓʉ ɓitu, kyɛ ɓaɓʉkwanana. 5 Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, ɓamokisya ndɛkɛ kutuko kwotu, nakolimigʉ ndɛkɛ lino kakɨ ka kɨtaɓʉ ya ɔɓɨlɨ. Namupupilya ndɛkɛ ɓʉdɛmʉ kambwa ka Baba na kambwa ka ɓamalaika kakɨ.

6 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ʉkanɨtɔ ɓɨnza nɨlɔ Lɨmbɛngɨ akaɓɨkyaga ka Makanisa!»

Balʉwa ka Kanisa ya Filadelifia

7 Mukpikilyo malaika wa Kanisa ya Filadelifia ɓɛ:

«Mʉtʉ yi nɨnɔ a wotu na nɨnɔ a na lɨkpʉmʉka la lɨngʉnʉ, nɨnɔ a na lifungula la ɓʉngama ka Daudi, nɨnɔ koukwo, mʉmbanzʉ kadʉlɨgʉ, kadʉla, mʉmbanzʉ koukwigʉ. Akaɓɨkya ɓɛ: 8 Nibagatʉ yɨgya kakʉ. Niba ɓʉpɔ kakʉ, luki limoti, woɓuulyagatʉ lɨkpʉmʉka kamɨ na wakanemongonyigʉ ndɛkɛ. A ɓɛyɔ, noukwoni mupumi ɓikpo kambwa kakʉ, mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ kadʉla. 9 Nʉpá ndɛkɛ ɨwɛ ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓa ka ambaza ka Abɨlɨ. Ɓɨmakaga ɓɛ Ɓayuda nɨ ɓakɛgʉ sɛ Ɓayuda, ɓa ɓatʉ ɓa kʉɓɔɓɔkʉ. Nuɓunisa ndɛkɛ moli kambwa kakʉ, ɓiba lɨngʉnʉ ɓɛ ɨmɨ nʉpagatʉ. 10 Yɛkɨ woɓuulyaga ndɨ lɨkpʉmʉka kamɨ na lɨmbɛngɨ lɨnda, ɨmɨ nuɓuulyogo ndɛkɛ ɓɛgɛyɔ ka yigyogyiso nɨyɔ a ndɛkɛ kodoku kaʉkɨngɨlaga ɓatʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ. 11 Na ɓuwobi kodoku. Ɓuulyogo ɓɨnza nɨlɔ wa nolu, kyɛ mʉmbanzʉ kukupyonitɔgʉ ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɓʉngama. 12 Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, nayitisa ndɛkɛ lɨdʉlʉ ka Ndaɓʉ ko Kunzi kamɨ na kopupigʉ ndɛkɛ ɓata kʉ ɓɛyɔ. Nokpika ndɛkɛ kʉgʉ kakɨ lino ko Kunzi kamɨ na lino la gʉɗʉ ko Kunzi kamɨ. Gʉɗʉ yi nɨ Yelusalɛma wambɨya nɨnɔ osyoku ndɛkɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ, kʉ ko Kunzi kamɨ. Nokpikatʉ ndɛkɛ gɔnɨ kʉgʉ kakɨ lino kamɨ lambɨya.

13 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili ʉkanɨtɔ ɓɨnza nɨlɔ Lɨmbɛngɨ akaɓɨkyaga ka Makanisa!»

Balʉwa ka Kanisa ya Laodikia

14 Mukpikilyo malaika wa Kanisa ya Laodikia ɓɛ:

«Mʉtʉ yi nɨnɔ ina ɓɛ ‹A Ɓɛyɔ›, dɛmʉ wongbingbili na walɨngʉnʉ, litino la masɨ nɨmɔ Kunzi agya, akaɓɨkya ɓɛ: 15 Nibagatʉ yɨgya kakʉ. Nibagatʉ ambɛ wa abɛ liɓo nɨlɔ kɛgʉ ladɛ ikanɨ lazʉ. Wikino gʉtʉgʉ ɓi abɛ liɓo nɨlɔ ladɛ ikanɨ nɨlɔ lazʉ. 16 Luki limoti, kyɛ wa abɛ liɓo la yapa-yapa, isi yi ɓɛ wakɛgʉ abɛ liɓo ladɛ ikanɨ abɛ nɨlɔ lazʉ, nuzoyatʉ. 17 Ɨwɛ wiyipaga ikubasʉ ɓɛ: ‹Na na lɨngama, niitoni mʉtʉ wa lɨngama, nakɛgʉ na yangya yo luki gʉtʉgʉ limoti aka.› Luki limoti, wakibogigʉ ɓɛ wa mʉtʉ wa kigyogyiso, mʉtʉ wo kumbu, mʉtʉ wa yangya, mʉtʉ nɨnɔ kɨnagɨgʉ na mʉtʉ nɨnɔ ikaga ndumbu. 18 Kinili, nakaʉɓɨkya ambɛ, doku kaluwo ɔlɔ nɨnɔ mukongo ɓɨngɔ kʉnʉ kʉ kamɨ, kyɛ wɨɨtɨ kʉwa lɨngʉnʉ mʉtʉ wa lɨngama. Woluwo gɔnɨ kutuko kwotu, kaitikyo noku ndumbu kyɛ wakikonitɔgʉ ɓata no suni. Luwatʉ gɔnɨ ɨbʉkʉsɔ so miso, iba pʉngatʉ kʉwa gɔnɨ kaɨna. 19 Nuyoyisagatʉ, nʉpá gɔnɨ azaɓʉ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ nʉpaga. Gya nɛkɨ kɛkɛlɛ, woyikono. 20 Hʉkana, na wakamaga ka mupumi, nanoyipa holi. Mʉmbanzʉ kʉkana lɨyʉ kamɨ, eukwilya mupumi, ningya kʉ kakɨ, talyalya na ɨyɨ pa yimoti. 21 Mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, nalikisa ndɛkɛ ko kiti kamɨ wa ɓʉngama, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛgɛyɔ ɨmɨ nopupa ndɨ mino tutungyo, tikoku na Baba ko kiti kakɨ wa ɓʉngama.

22 Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili, ʉkanɨtɔ ɓɨnza nɨlɔ Lɨmbɛngɨ akaɓɨkyaga ka Makanisa!»

4

Ɓɛyɔ ɓabibisogo mino Kunzi kʉgʉ wa lɨsyɛ

1 Kumbuso yɨ, nɨna ɓata ndɨ lɨkpʉmʉka lagɔgɔ ko nziki. Nɨna ndɨ mupumi mumoti kʉgʉ wa lɨsyɛ, oukwikonini ɓigbongomu. Nʉkana ɓata ndɨ lɨyʉ nɨlɔ nʉkana ndɨ ka mambwa. Lɨyʉ li nɨlɔ a ndɨ abɛ nɨlɔ la sɨɓa, anɛɓɨkya ɓɛ: «Ɗokoku kʉnʉ, nakauwonisilo makpʉmʉka nɨmɔ okwononi ɓɛ igyonosa ɓanʉ.»

2 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, Lɨmbɛngɨ ko Kunzi esilya ndɨ. Namɨna ndɨ kiti ɓemoti wa ɓʉngama kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉ kanɨ mʉtʉ ɓemoti ikini kʉgʉ yi. 3 Mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kangɨnga abɛ matamʉ ma lɨgabʉ lapʉ nɨmɔ ɓalɨkyaga ɓɛ yasipi na salaɗio. Isiɓe a ndɨ nɨ okungulini kiti wa ɓʉngama yi nɨnɔ ɓikululu, ananzɛ abɛ lɨtalʉ la lɨgabʉ lapʉ nɨlɔ ɓalɨkyaga ɓɛ zumalidi. 4 Ɓokiti ɓa ɓʉngama ɓagɔgɔ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓakwanganya ɓa ndɨ no kiti yi nɨnɔ mukungulo kanɨ ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓakwanganya ɓikogini kʉgʉ yi. Ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓakimokisyogo ɓotu ɓa yotu na ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɔlɔ ka ɓamʉ. 5 Ngɨnanaga ya ngbangbata, mungbi na pamɨkanaga ya ngbangbata, a ndɨ kotukyoku ko kiti wa ɓʉngama kʉ. Ɓatala maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓa mambɛngɨ maɗɨya na ɨka ko Kunzi, ɓa ndɨ kapyɛ kambwa wo kiti yi nɨnɔ. 6 Kambwa wo kiti wa, a ndɨ kainisono abɛ liɓo lidingi ɓingele-ngele abɛ vɛlʉ, anangɨnanaga abɛ nɛlaga.

Lugo na ka ɓakpɔlɔ-kpɔlɔ ɓasɨ ɓo kiti, a ndɨ na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya, nzʉyɨ yi yasɨ asɨ miso ɓigwo iki kambwa ikanɨ kumbuso. 7 Luki ya mambwa a ndɨ kainisono abɛ kpwingi, nɨlɔ ya yɨɓa a ndɨ kainisono abɛ lɨnzɨɗɔgʉ la ngɔmbɛ. Nɨlɔ ya yɨsaa a ndɨ miso abɛ mʉmbanzʉ, nɨlɔ ya yɨkwanganya abɛ windi nɨ a ka mbangʉ. 8 Luki limoti-limoti ka makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga mi nɨmɔ, a ndɨ na ɓɛpapɨ maɗɨya asɨ miso aka iki kʉgʉ wa ɓɛpapandʉlʉ ikanɨ kusili yi. Biti abɛ lɨsyɛ, nɨ ɓakɛgʉ kaupo kaɨmbɨla ɓɛ:

«Mʉtʉ Wotu, Mʉtʉ Wotu, Mʉtʉ Wotu nɨ Mombukwono-dosu Kunzi, nɨnɔ Wongu-Kʉgbɛ,

nɨnɔ a ndɨ, nɨnɔ a mbɨya wanʉ na nɨnɔ akodoku!»

9 Makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya mi nɨmɔ, ɨmbɨlaga kabibiso, kapá ɨbɨba na kamigisilyo ɨbɨba nɨnɔ a wakiko ko kiti wa ɓʉngama. Mʉtʉ yi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 10 Ɓongbingo ɓasɨ wa makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya mi nɨmɔ ɨmbɨlaga ndɨ mino, ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓakwanganya ɓi nɨɓɔ ɓodidikaga ndɨ kadwɛ ka lɨtɔmbʉ, kambwa ka mʉtʉ yi nɨnɔ a wakiko ko kiti wa ɓʉngama. Ɓanabibiso nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Ɓodogoku ndɨ, kobiso ɓɛgbɛgbɛ kaɓʉ kambwa wo kiti kakɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ:

11 «Mombukwono-dosu no Kunzi kusu, wokwononi kaiko na ɨbɨba, bibiso no ngu,

kyɛ ɨwɛ nɔ wagya makpʉmʉka masɨ,

masɨ igyonosa ndɨ ka sɨpananɨsɔ kakʉ.»

5

Mikya-Kondɔlɔ aka nɔ okwononi koukwo kɨtaɓʉ

1 Kʉwa wa, nɨna ndɨ mulukutu ma kɨtaɓʉ yimoti ka kʉɓɔkʉkɔ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ ka mʉtʉ nɨnɔ a ndɨ wakiko ko kiti wa ɓʉngama. Kɨtaɓʉ yi nɨyɔ a ndɨ na moɓiso kʉsɔ na kunzi, yɨdʉla ɓingbufu, ikpokposogo na ndiko nganga maɗɨya na ɨka. 2 Namɨna ndɨ gɔnɨ malaika nɨnɔ wongu, anaɓɨkya na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Wanɨnɔ okwononi kapwaga ndiko yi nɨyɔ na koukwo kɨtaɓʉ yi nɨyɨ?»

3 Luki limoti, iki kʉgʉ wa lɨsyɛ ikanɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ gʉtʉgʉ kusili wa lɨtɔmbʉ aka, kɛgʉ ndɨ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana ndɨ koukwo kɨtaɓʉ yi nɨyɔ ikanɨ kaanda kʉsɔ yi. 4 Ɨmɨ aka ndɨ liɓulu ɓɨpɛ, kyɛ mʉmbanzʉ kinisanagʉ ndɨ, nɨnɔ akwanana ndɨ koukwo kɨtaɓʉ ikanɨ kaanda kʉsɔ yi. 5 Luki limoti, mbɔkʉ-mbɔkʉ ɓemoti ka ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓakwanganya ɓi nɨɓɔ, ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wasa kagama. Mʉmɨna kpwingi wa lɨvananza ka Yuda, wa liɓukuti ka ngama Daudi, opupa ndɨ tutungyo. Ɨyɨ nɔ akwanana kapwaga ndiko maɗɨya na ɨka yi nɨyɔ, oukwo kɨtaɓʉ!»

6 Kʉwa wa, namɨna ndɨ Mikya-Kɔndɔlɔ wakamaga lugo wo kiti wa ɓʉngama nɨnɔ a ndɨ mukungulo na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ. Mikya kɔndɔlɔ yi nɨnɔ a ndɨ kainisono abɛ ɓakakɔ singasʉ. A ndɨ na mapakala maɗɨya na ɨka no miso maɗɨya na ɨka gɔnɨ, nɨmɔ a mambɛngɨ maɗɨya na ɨka ko Kunzi nɨmɔ otikoku ka ɔɓɨlɨ wasɨ. 7 Mikya kɔndɔlɔ yi nɨnɔ, isisila ndɨ, ava kɨtaɓʉ nɨyɔ a ndɨ ka kʉɓɔkʉkɔ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ ka mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ wakiko ko kiti wa ɓʉngama. 8 Nɨyɔ ava kɨtaɓʉ ɓɛyɔ, makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya mi nɨmɔ pa imoti na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓakwanganya, ɓoɓuna ndɨ moli kambwa ko Mikya-Kɔndɔlɔ wa. Mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka a ndɨ na dɔmʉ pa imoti na ɓakɔpɔ ɓa ɔlɔ, ɓotumini ɓɨɗɛɗɛɗɛ na adʉdʉ. Nɨmɔ masɨ mɔ a malʉmba ka ɓatʉ ɓotu. 9 Ɓa ndɨ kaɨmbɨla lɨmbʉ lambɨya, ɓanaɓɨkya ɓɛ:

«Ɨwɛ nɔ wokwononi kava kɨtaɓʉ,

wapwaga ndiko yi.

A ɓɛyɔ, ɨwɛ, ɓʉmwɔtʉ ndɨ. Na pisi ka ɓangʉ kakʉ,

waluulya ndɨ Kunzi ɓambanzʉ ɓakpʉ,

ɓa ɓopigo ɓayasɨ, ɓa masasʉ masɨ, ɓa ɓɛvananza ɓayasɨ na ɓa ɓogiyo ɓayasɨ.

10 Uitisa ndɨ ɓava-ngama na ɓokumu kyɛ ɓagugubyi Kunzi kusu,

na ɨɓʉ ɓika ndɛkɛ ɓangama ka ɔɓɨlɨ.»

11 Kʉwa wa, nɨkwɛ ɓata ndɨ, nʉkana mayʉ ka ɓamalaika ɓudingi kanɨ ɓakungulini kiti wa ɓʉngama ɓikululu. Nɨna makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga na ɓambɔkʉ-mbɔkʉ. Ɨsaɓʉ kaɓʉ a ndɨ ɓɛlɔfʉ na ɓɛlɔfʉ na ɓamilio na ɓamilio. 12 Ɓa ndɨ kaɨmbɨla na lɨyʉ lapʉ ɓɛ:

«Mikya-Kɔndɔlɔ nɨnɔ ɓamwɔ ndɨ

okwononi kava ngu,

lɨngama, yimibo no ɓou,

ɨbɨba, bibiso na mambʉ.»

13 Nʉkana ndɨ gɔnɨ nɨ makpʉmʉka masɨ nɨmɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ, nɨmɔ a ka lɨtɔmbʉ, kusili wa lɨtɔmbʉ, ko liɓo, masɨ nɨmɔ a ka ɔɓɨlɨ, nɨ ɓanambɨmbɨmbya ɓɛ:

«Mambʉ, ɨbɨba, bibiso, ngu, ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ,

iki ka nɨnɔ a wakiko ko kiti wa ɓʉngama ikanɨ ko Mikya-Kɔndɔlɔ.»

14 Makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya mi nɨmɔ, a ndɨ imu kosikisya ɓɛ: «A Ɓɛyɔ!» Ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓoɓunaga ndɨ ɨɓʉ moli, ɓanabibiso.

6

Ɓondiko maɗɨya opukogini

1 Kʉwa wa, namɨna ndɨ Mikya-Kɔndɔlɔ anapwa ndiko ya mambwa luga wa ɓondiko maɗɨya na ɨka. Nʉkana ndɨ luki limoti luga wa makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya nɨ anapamɨkana na lɨyʉ lapʉ abɛ ngbangbata ɓɛ: «Doku!» 2 Kumbuso yi, namɨna ndɨ falasɨ ɓemoti nɨnɔ wotu. Mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kʉgʉ yi a ndɨ na mʉɗɔtɔmʉ mugwi, ɓapá ndɨ ɓɛgbɛgbɛ. A kʉwa ndɨ tutungyo aka na a kʉwa ɓata kaɨnda kopupo tutungyo gɔnɨ.

3 Nɨyɔ Mikya-Kɔndɔlɔ apwa ndiko ya yɨɓa, nʉkana ndɨ luki lɨmbanga ya yɨɓa nɨ anapamɨkana ɓɛ: «Doku!» 4 Kumbuso yi, falasɨ nɨnɔ wangbʉ yi opuponoku ndɨ. Mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kʉgʉ yi, ɓapá ndɨ dʉkpa nɨyɔ yakpʉ, ɓapá ngu ɓɛ ɨndɨ katʉmba mazɨyɔ ka ɔɓɨlɨ, ɓambanzʉ ɓapʉnga kamwɔnɔnɔ luga kaɓʉ.

5 Nɨyɔ Mikya-Kɔndɔlɔ apwa ndiko ya yɨsaa, nʉkana ndɨ luki lɨmbanga ya yɨsaa nɨ anapamɨkana ɓɛ: «Doku!» Nɨyɔ nɨkwɛ, namɨna falasɨ nɨnɔ wopi. Mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kʉgʉ yi a ndɨ na kilo yigwi. 6 Nʉkana ndɨ luki limoti abɛ lɨyʉ luga wa makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya anaɓɨkya ɓɛ: «Kilo yimoti ya nganʉ a mʉkalya ma ligubo la lɨsyɛ limoti, kilo yɨsaa ya saili * a mʉkalya ma ligubo la lɨsyɛ limoti. Luki limoti, wakoputonitɔgʉ molingo ikanɨ vinya.»

7 Nɨyɔ Mikya-Kɔndɔlɔ apwa ndiko ya yɨkwanganya, nʉkana ndɨ lɨyʉ lo luki lɨmbanga la yɨkwanganya nɨ anapamɨkana ɓɛ: «Doku!» 8 Kʉwa wa, nɨkwɛ ndɨ, namɨna falasɨ nɨnɔ wo bosuɓo. Mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kʉgʉ yi a ndɨ lino ɓɛ Kukwakʉ, a ndɨ kakpakyana pa imoti na Mugi ka ɓabɨlɨ. Ɓʉpá ndɨ ɨɓʉ ngu ka panga yimoti luga wa ɓapanga ɓayɨkwanganya ɓaya ɔɓɨlɨ, kaulumwisogo ɓambanzʉ na ɓadʉkpa, pisi ka ayʉndɨ, pisi ka ɓokoloɓu ɓayapʉpʉ na pisi ka ɓanyama ɓʉɗɨya ɓo tutu.

9 Nɨyɔ Mikya-Kɔndɔlɔ apwa ndiko ya kuɓukumuti, nɨna ndɨ kusili wa gbɔgbɔ, mambɛngɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ ndɨ ko bulya yɨɓɨkyaga lɨkpʉmʉka ko Kunzi na kyɛ ɓapupilya ndɨ ɓʉdɛmʉ. 10 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, ɓapamɨkana ndɨ ɓɛ: «Mombukwono-dosu wotu na walɨngʉnʉ, wa kʉwa kaɓʉndɛ ɨkɨ kakɔ ngbanga ka ɓatʉ ɓa ɔɓɨlɨ na kaigiso likosi wa ɓoɗukosaga ndɨ mino ɓangʉ kusu?» 11 Kʉwa wa, ɓapá ndɨ mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka luga kaɓʉ kanzʉ wotu. Ɓʉɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓimumbisi mbɛyɨ ɓata mino ko ngbinga mʉkɛɗɛ, kadwɛ kʉ kwakʉ ɨsaɓʉ ka ɓagya-ligubo ɓadaɓʉ na ɓamamaɓʉ nɨɓɔ ɓakaɓʉndaga gɔnɨ kolumwonogo abɛ ɨɓʉ, ɨtʉlyana mino.

12 Kumbuso yi, namɨna ɓata ndɨ Mikya-Kɔndɔlɔ, apwa ndiko ya maɗɨya. Ko ngbingo yi nɨnɔ, azigizo wapʉ ayonga ndɨ ɔɓɨlɨ. Mɔnɨ opiya ndɨ ɓipi abɛ kutuko kwa lɨlɛɓʉ, tɨmba wasɨ angbamya ɓɨngbʉ abɛ ɓangʉ. 13 Mangʉtʉ ma lɨsyɛ obuukana ndɨ ka lɨtɔmbʉ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ kou yo bumo ya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ ɓalɨkyaga ɓɛ ɓutini, obuukonogo mino no mbumbo yapʉ. 14 Lɨsyɛ olimika ndɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ kʉlʉgbʉ iɗukufaga mino. Ɓangʉpa ɓayasɨ na ɓouzu ɓayasɨ atʉkyaga ndɨ ka ɓapa ɓoyi.

15 Ɓangama ɓa lɨtɔmbʉ, ɓatʉ ɓakpʉkpʉ, ɓangama ka ɓasʉda, ɓatʉ ɓa mukumbo, ɓatʉ ɓongu na ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓasɨ, ɓosunzu ikanɨ nɨɓɔ ɓʉkʉlɨkanaga, ɓɨsʉmaga ndɨ ka maɓyɛ na ka ɓangala ɓaya matamʉ ma ɓangʉpa. 16 Kʉwa wa, ɓaɓɨkyaga ndɨ ɓangʉpa na matamʉ ɓɛ: «Tigbigbiloni, takinisonito ko misa ka mʉtʉ yi nɨnɔ a wakiko ko kiti wa ɓʉngama na tiki ɓyɨ na ngbʉta ko Mikya-Kɔndɔlɔ. 17 A ɓɛyɔ, lɨsyɛ lidingi la ngbʉta kaɓʉ odunuku, wanɨ nɔ akwanana kahʉkaga mino?»

7

Ɓatʉ ko Kunzi ɓa na ɓakase ka tʉndʉkʉtɔ

1 Kumbusa wa nɨlɔ, nʉmɨna ndɨ ɓamalaika ɓakwanganya ɓakamanana ka mondu makwanganya ma ɔɓɨlɨ. Ɓa ndɨ na ovivi wa mondu makwanganya mugwi ɓɛ kyɛ gʉtʉgʉ ovivi wa lindu limoti aka kovivonitɔgʉ, iki ka lɨtɔmbʉ, ko liɓo lidingi ikanɨ ka bʉkʉtɔ. 2 Kʉwa wa, namɨna ndɨ malaika wagɔgɔ, kotukyoku miso ya ɨngɛngɛ. A ndɨ na kase ko Kunzi yi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ. Ʉpamya ndɨ ɓamalaika ɓakwanganya nɨɓɔ ɓʉpá ndɨ ngu yɨpʉta lɨtɔmbʉ no liɓo lidingi ɓɛ: 3 «Makoputonitɔgʉ lɨtɔmbʉ gʉtʉgʉ liɓo lidingi aka ikanɨ bʉkʉtɔ kadwɛ kʉ kwakʉ tomosisyo mino kaʉdwaga ɓosunzu ko Kunzi kusu ɓakase ka tʉndʉkʉtɔ.» 4 Kʉwa wa, ɓɛtʉlya ndɨ ɨsaɓʉ ka ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓʉdwaga ndɨ na ɓakase. Ɓa ndɨ ɓɛlɔfʉ mɨya imoti ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya na ɓakwanganya, ka ɓopigo ɓayasɨ ka Ɓezaleli. 5 Ko pigo ka Yuda, ɓa ndɨ ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa nɨɓɔ ɓʉdwaga ndɨ na kase,

ko pigo ka Lubeni, ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

ko pigo ka Gadi, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

6 ko pigo ka Aseli, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

ko pigo ka Nafutali, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

ko pigo ka Manasɨ, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

7 ko pigo ka Simioni, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

ko pigo ka Lawi, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

ko pigo ka Isakali, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

8 ko pigo ka Zabuloni, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

ko pigo ka Yɛzɛfʉ, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa,

na ko pigo ka Benyamini, ɓɛlɔfʉ tɛkɛɓɛ na ɓaɓa gɔnɨ.

Musilyoni mudingi

9 Kʉwa wa, namɨna ndɨ ambaza mudingi ka ɓambanzʉ. Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ ndɨ kaʉtanga. A ndɨ ɓambanzʉ ɓo giyo yasɨ, ɓa ɓopigo ɓayasɨ, ɓa ɓɛvananza ɓayasɨ na ɓa masasʉ masɨ. Ɓa ndɨ ɓakamanana kambwa wo kiti wa ɓʉngama na kambwa ko Mikya-Kɔndɔlɔ, ɓimokisyogini ɓakanzʉ ɓotutu kanɨ ɓogwini mangʉ ma masɨsɨ. 10 Ɓa ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ: «Muhukuso akotukyoku ko Kunzi kusu, nɨnɔ a wakiko ko kiti wa ɓʉngama, na otukyoku gɔnɨ ko Mikya-Kɔndɔlɔ!» 11 Kʉwa wa, ɓamalaika ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ no kiti wa ɓʉngama mukungulo, ɓambɔkʉ-mbɔkʉ na makpʉmʉka mʉmbanga-mbanga makwanganya, ɓodidika ndɨ kadwɛ ka lɨtɔmbʉ, kambwa wo kiti wa ɓʉngama, ɓanabibiso Kunzi. 12 Ɓa ndɨ kaɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ! Bibiso, ɨbɨba, yimibo, kamigisya Kunzi ɨbɨba, ɓʉkpʉ, ɓou no ngu, a ko Kunzi kusu, ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ! Asɨ ɓɛyɔ aka yɔ!»

13 Kʉwa wa, mbɔkʉ-mbɔkʉ ɓemoti luga kaɓʉ emuusa ndɨ ɓɛ: «Ɓatʉ tino pɨyɛ ɓɔ ɓimokisyogi ɓakanzʉ ɓotutu ɓɔ? Ɓapʉnya yanɨ?» 14 Nasikisya ndɨ ɓɛ: «Mombukwana-damɨ, ɨwɛ nɔ wakaiba!» Ɛɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ:

«Nɨɓana, a ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓopupogi ka yigyogyiso yidingi.

Ɓusukusoni ɓakanzʉ kaɓʉ,

ɓuɓuɓiso ɓitu na ɓangʉ ko Mikya-Kɔndɔlɔ.

15 Kinili, ɓaɓakamanana kambwa wo kiti wa ɓʉngama ko Kunzi,

ɓikaga kabibiso, biti na lɨsyɛ, ka ndaɓʉ kakɨ.

Mʉtʉ yi nɨnɔ a wakiko ko kiti wa ɓʉngama, uɓuulyagatʉ ndɛkɛ.

16 Ɓakɨmʉkanɨgʉ ndɛkɛ ɓata nza, ikanɨ mʉsasa,

gʉtʉgʉ mɔnɨ aka kusumbigʉ ndɛkɛ ɓata, ikanɨ ɓʉzʉ.

17 A ɓɛyɔ, Mikya-Kɔndɔlɔ nɨnɔ a lugo wo kiti wa ɓʉngama,

uɓuulyagatʉ ndɛkɛ,

ukpokyoniso ka lɨkpakpa lo liɓo la ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ,

Kunzi ʉkpaga ndɛkɛ ɓamomiso-misa kaɓʉ ɓasɨ.»

8

Ɓopwini ndiko ya maɗɨya na ɨka

1 Nɨyɔ Mikya-Kɔndɔlɔ apwa kʉwa ndɨ ndiko ya maɗɨya na ɨka, pa adakyana ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓiwo ka ɓadakika abɛ ɓatɛkɛɓɛ ɓasaa. 2 Kumbuso yi, nʉmɨna ndɨ ɓamalaika maɗɨya na ɨka ɓakamanana kambwa ko Kunzi, ɓʉpá ndɨ ɓasɨɓa maɗɨya na ɨka.

3 Kʉwa wa, malaika wagɔgɔ odoku ndɨ kaamaga ka kpɔlɔ-kpɔlɔ wa gbɔgbɔ. A ndɨ na sani wa ɔlɔ nɨnɔ ɓabʉsyaga mino adʉdʉ. Ɓapá kʉwa ndɨ adʉdʉ wakpʉ kyɛ apɨ́ ka apɛpɛ pa imoti na malʉmba ka ɓatʉ ko Kunzi ɓasɨ kʉgʉ wa gbɔgbɔ wa ɔlɔ nɨnɔ a ndɨ kambwa wo kiti wa ɓʉngama nɔ. 4 Muki ma adʉdʉ yi nɨnɔ, pa imoti na malʉmba ka ɓatʉ ko Kunzi, apʉnga ndɨ katʉkya ka maɓɔkʉ ka malaika, anaɗaka ko Kunzi. 5 Kumbuso yi, malaika ava ndɨ sani wa adʉdʉ yi nɨnɔ, atumisa ndɨ na makamʉ mo ɓuku ɓa gbɔgbɔ ɓɨɗɛ, ambimboku ndɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ. Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, a kʉwa ndɨ mʉpamʉ ma ngbangbata, gbʉngbʉ, ngɨnanaga yi sɛ kʉwa azigizo.

Ɓamalaika ɓakofya ɓasɨɓa

6 Kʉwa wa, ɓamalaika maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓasɨɓa maɗɨya na ɨka ɓayigwigo, ɓiɓungusyaga ndɨ ɓapʉnga kofyo.

7 Malaika wa mambwa ofya ndɨ sɨɓa. Kʉwa wa, mbwayɨ ya mambʉnga no ɓuku yɨmatɨkana na ɓangʉ alʉka ndɨ. Mutili mimoti ma lɨtɔmbʉ ka mɨsaa osilaga ndɨ. Mutili mimoti ka mɨsaa ma bʉkʉtɔ pa imoti na tɔnɨtɔ osilaga ndɨ gɔnɨ.

8 Kumbuso yi, malaika wa yɨɓa ofya ndɨ sɨɓa. Ɓaɗɨkɨta kʉwa ndɨ ko liɓo lidingi, luki limoti nɨlɔ a ndɨ abɛ ngʉpa yidingi kika kagbʉndɨkana. Mutili mimoti ka mɨsaa mo liɓo li nɨlɔ, ɨɨta ndɨ ɓangʉ. 9 Lɨgbʉta limoti la yɨsaa la ɓanyama nɨɓɔ ɓikaga ko liɓo na lɨgbʉta limoti la yɨsaa la ɓabato, ɓapʉtɨkana ndɨ.

10 Kumbuso yi, malaika wa yɨsaa ofya ndɨ sɨɓa. Lɨngʉtʉ lidingi nɨlɔ a ndɨ kagbʉndɨkana abɛ lɨɗaɗa lo ɓuku, opukoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, ogwoku kʉgʉ wa mutili mimoti ma mɨsaa mo moɓo na makpakpa. 11 Lino la lɨngʉtʉ li nɨlɔ nɨ Ɓuzyo. Kʉwa wa, mutili mimoti ma mɨsaa mo moɓo oziwa ndɨ ɓizyo. Ɓatʉ ɓudingi ɓi nɨɓɔ ɓomwa ndɨ, ɓolumwaga ndɨ kyɛ liɓo li nɨlɔ a kʉwa ndɨ ɓizyo.

12 Kʉwa wa, malaika wa yɨkwanganya ofya ndɨ sɨɓa. Mutili mimoti ma mɨsaa mo ma mɔnɨ apʉtɨkana ndɨ pa yimoti na nɨmɔ ma tɨmba na nɨmɔ ma mangʉtʉ. Kinili, ɓʉngbanganya kɛgʉ ndɨ ɓata ka mutili mimoti ma mɨsaa mo ngbingo wa lɨsyɛ na nɨmɔ mo biti gɔnɨ.

13 Kumbuso yi, nɨkwɛ ndɨ ɓata, namʉkana kʉwa ndɨ windi ɓemoti nɨnɔ a ndɨ nɨ itundulini kʉgʉ kʉgbɛ, anigomiso na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Heɓe! Heɓe! Kumbu yidingi ka ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ ka ɓasɨɓa nɨɓayɔ ɓamalaika ɓasaa ɓayagɔgɔ ɓakaɓʉnda kofyo!»

9

1 Kumbuso yi, malaika wa kuɓukumuti ofya ndɨ sɨɓa. Nɨna ndɨ lɨngʉtʉ limoti nɨlɔ ogwoku ndɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Ɓapá ndɨ lɨngʉtʉ li nɨlɔ lifungula la lɨɓyɛ lodu la mugi ka ɓabɨlɨ. 2 Lɨngʉtʉ li nɨlɔ, oukwa kʉwa ndɨ lɨɓyɛ lodu la mugi ka ɓabɨlɨ. Muki ondindikana ndɨ ɓindengbu-ndengbu, anopupoku ka lɨɓyɛ kʉ abɛ ɓakabʉsya fulu. Muki mi nɨmɔ atikya ndɨ mɔnɨ na lɨsyɛ ɓiwaɗi. 3 Ɓanokilingbo ɓapʉnga ndɨ kopupoku ko muki kʉ, ɓomisikono wasɨ ɓingbwi. Ɓʉpá ndɨ ngu mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨyɔ ka nakwaa-gbanɨ. 4 Ɓʉɓɨkya ndɨ ɓɛ ɓakoputonitɔgʉ mapakʉ, gʉtʉgʉ tɔnɨtɔ aka, ikanɨ bʉkʉtɔ, luki limoti, ɓɛ ɓugyogyisi ɓatʉ nɨɓɔ ɓakɛgʉ na ɓakase ko Kunzi ka tʉndʉkʉtɔ kaɓʉ. 5 Ɓakʉpágʉ ndɨ ɓanokilingbo ɓi nɨɓɔ mʉtʉʉ kaʉmwɔgɔ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, luki limoti, ɓɛ ɓugyogyisi ka ɓatɨmba kuɓukumuti. Mʉzʉzʉla kaɓʉ ikaga ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨmɔ ka nakwaa-gbanɨ. 6 Ka masyɛ mi nɨmɔ, ɓambanzʉ ɓakɨsatʉ ndɛkɛ kukwakʉ, luki limoti, ɓakɨnɨgʉ ndɛkɛ. Ɓatatanɨlyatʉ ndɛkɛ kukwakʉ, luki limoti, kukwakʉ ʉpɨkɨta.

7 Ɓanokilingbo ɓi nɨɓɔ, ɓa ndɨ kainisono mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓafalasɨ nɨ ɓuɓungusyogini kaɨnda ka lʉnga. Ɓa ndɨ no luki limoti abɛ ɓɛgbɛgbɛ ka ɓamʉ kaɓʉ abɛ nɨɓayɔ ɓaya ɔlɔ, misa kaɓʉ abɛ nɨmɔ ka ɓambanzʉ. 8 Tukatʉ kaɓʉ a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨtɔ ka ɓoko, manzʉ abɛ nɨmɔ ko kpwingi. 9 Kubatʉ kaɓʉ a ndɨ kainisono abɛ ɓakimokisyo ɓotu ɓaya ngwɛyɨ. Ɓɛpapɨ kaɓʉ a ndɨ koɓuko abɛ mayʉ ma ɓamasuwa ɓa lʉnga ɓɛyɔ oɓukogo mino kanɨ ɓafalasɨ ɓudingi ɓakauluto kaɨnda ka lʉnga. 10 Kʉndʉ kaɓʉ a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨyɔ ka ɓanakwaa-gbanɨ, no mowo ɓɨbakaka. Ngu yigyogyiso ɓambanzʉ ka ɓatɨmba kuɓukumuti a ndɨ ka kʉndʉ kaɓʉ. 11 Ngama kaɓʉ nɨ malaika wa lɨɓyɛ lodu la mugi ka ɓabɨlɨ, nɨnɔ ina ka Libelenia ɓɛ «Abadoni», ka Ligiliki ɓɛ «Apolioni» isi yi ɓɛ «Mʉpʉpʉta».

12 Yigyogyiso ya mambwa okitogini. Kumbusa wa nɨyɔ, yigyogyiso yagɔgɔ yɨɓa, opuponokuto ɓata.

13 Malaika wa maɗɨya ofya ndɨ sɨɓa. Nʉkana kʉwa ndɨ lɨyʉ limoti kotukyoku ka mondu makwanganya ma gbɔgbɔ wa ɔlɔ nɨnɔ a ndɨ kambwa ko Kunzi. 14 Lɨyʉ li nɨlɔ, aɓɨkya ndɨ malaika wa maɗɨya nɨnɔ a ndɨ na sɨɓa nɔ ɓɛ: «Ʉkʉlaga ɓamalaika ɓakwanganya nɨɓɔ ɓaɓʉkpɨkɨla ko liɓo lidingi Efulati.» 15 Ɓʉkʉlaga kʉwa ndɨ. Ɓa ndɨ ɓakɨtʉlya kolumusogo ko ngbingo yi nɨnɔ, ka lɨsyɛ li nɨlɔ, ka tɨmba yi nɨnɔ na ka syangasʉ si nɨsɔ mutili mimoti ma mɨsaa ka ɓambanzʉ. 16 Ɓɛtʉlya ndɨ ɨsaɓʉ ka ɓasʉda nɨɓɔ ɓʉɗakɨlya ndɨ ɓafalasɨ kaɨnda ka lʉnga, ɓa ndɨ ɓamilio ɓamɨya ɓaɓa. 17 Kʉwa wa, nʉmɨna ndɨ ɓafalasɨ ɓi nɨɓɔ ko nziki pa imoti na ɓasʉda nɨɓɔ ɓa ndɨ kʉgʉ yi. Ɓasʉda ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓakimokisyogo ɓatʉ ɓaya ngwɛyɨ ka ɓambanzɨ ɓɨngbʉngbʉ abɛ ɓuku, ɓayagɔgɔ ɓipipi abɛ ɓɛkʉɓa na ɓayagɔgɔ aninisa abɛ moɗiɗi ma selengunde. Ɓamʉ ka ɓafalasɨ a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨɓayɔ ka ɓokpwingi. Ɓuku, muki na libu lazʉ a ndɨ kopupo ka nɔkʉ kaɓʉ ɓivulu-vulu. 18 Mutili mimoti ma mɨsaa ka ɓambanzʉ, ɓolumwanaga ndɨ ka mʉzʉzʉla mɨsaa mi nɨmɔ, ko ɓuku, ko muki na ka libu lazʉ nɨlɔ a ndɨ kopupo ka nɔkʉ ka ɓafalasɨ ɓi nɨɓɔ. 19 A ɓɛyɔ, ngu ka ɓafalasɨ ɓi nɨɓɔ a ndɨ ka nɔkʉ kaɓʉ na ka kʉndʉ kaɓʉ. Kʉndʉ kaɓʉ nɨyɔ ɓʉgyagyaga ndɨ na iyu ɓambanzʉ, a ndɨ na ɓamʉ abɛ ɓanzʉka.

20 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓasɨkana ndɨ nɨ ɓakokwogigʉ ka mʉzʉzʉla mi nɨmɔ, ɓakasananagʉ ndɨ na ɓokunzi nɨɓɔ ɓɨgyɨlya ndɨ na maɓɔkʉ kaɓʉ. Ɓisisilaga ndɨ kobibiso mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ, ɓasanamʉ ɓaya ɔlɔ, fɨza, ɓangwɛyɨ, matamʉ na ɓɛngbɨngɨlɨ. Makpʉmʉka mi nɨmɔ masɨ kakwananɨgʉ ndɨ kaɨna, ikanɨ kaʉkana, ikanɨ kakpakyana. 21 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, ɓakasananagʉ ndɨ na yɨgya kaɓʉ yanyɛ, yɨmwɔ ɓambanzʉ, ya lʉga, ya ɓɨlya na yo kuɓakʉ.

10

Malaika no mikya kɨtaɓʉ

1 Kʉwa wa, namɨna ɓata ndɨ malaika wagɔgɔ nɨnɔ wongu kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Ɨkʉɓa a ndɨ na ɨyɨ yitikyo ɓiwaɗi, isiɓe akungulini ka mʉ ɓikululu, miso ananzɛ abɛ mɔnɨ, magʉ abɛ maɗaɗa mo ɓuku. 2 A ndɨ no mikya kɨtaɓʉ mugwi. Kɨtaɓʉ yi nɨyɔ a ndɨ yihukwikono. Kʉgʉkɔ kakɨ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ a ndɨ ko liɓo lidingi na nɨkwɔ kwa kulekuke kubi. 3 Apamɨkana ndɨ na lɨyʉ lapʉ abɛ kpwingi kiko kalʉngʉkyana. Nɨyɔ apamɨkana ɓɛyɔ, ɓangbangbata maɗɨya na ɨka ɓapamɨkana ndɨ. 4 Nɨyɔ ɓangbangbata maɗɨya na ɨka ɓapamɨkana ɓɛyɔ, na kʉwa ndɨ wakɨtʉlya kokpikogo, luki limoti, nʉkana ndɨ lɨyʉ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɓɛ: «Wakokpikonitɔgʉ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ ɓangbangbata maɗɨya na ɨka ɓoɓikyi, ɓuulya ka lɨmbɛngɨ kakʉ aka.» 5 Kʉwa wa, malaika nɨnɔ namɨna ndɨ wakamaga kʉgʉkɔ kumoti ko liɓo lidingi, kwagɔgɔ kubi, anana ndɨ kʉɓɔkʉkɔ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ. 6 Akɔ kʉwa ndɨ silika ko lino ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ, nɨnɔ agya ndɨ lɨsyɛ na masɨ nɨmɔ a mino, lɨtɔmbʉ na masɨ nɨmɔ a mino, liɓo lidingi na masɨ nɨmɔ a kʉsɔ yi. Malaika yi nɨnɔ aɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Ngbingo a kʉwa mukuɗu! 7 Luki limoti, ko ngbingo yi nɨnɔ malaika wa maɗɨya na ɨka ofya ndɛkɛ mino sɨɓa, Kunzi otulyasa ndɛkɛ ɓodikiɗi kakɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ aɓɨkyaga ndɨ mino pisi ka ɓogyalandʉ nɨɓɔ ɓagugubya ndɨ.»

8 Kumbuso yi, lɨyʉ nɨlɔ nʉkana ndɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ ɛɓɨkya ɓata ɓɛ: «Wɨnda kava mikya kɨtaɓʉ nɨnɔ muhukwikono ka maɓɔkʉ ka malaika nɨnɔ a wakamaga kʉgʉkɔ kumoti ko liɓo lidingi kwagɔgɔ kubi.»

9 Kʉwa wa, nakpʉɗa ndɨ malaika, nakʉnga ndɨ mikya kɨtaɓʉ yi nɨnɔ. Ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Vanɔ, walya. Ika ɓɨndɛngɛ-ndɛngɛ abɛ nzuki ka mʉnɔkʉ, luki limoti, ika ɓizyo ka mʉma kakʉ.» 10 Nava ndɨ mikya kɨtaɓʉ yi nɨnɔ ka maɓɔkʉ ka malaika, nalya. A ndɨ ɓɨndɛngɛ-ndɛngɛ ka mʉnɔkʉ abɛ nzuki. Luki limoti, nɨyɔ nomyo, mʉma apʉnga ndɨ kɛtʉla.

11 Kumbuso yi, ɓɛɓɨkya kʉwa ndɨ ɓɛ: «Wisisilaga ɓata kanzɨna na ɓugyalandʉ ka ɓopigo, ka ɓɛvananza, ka masasʉ dididi na ka ɓangama.»

11

Ɓadɛmʉ ɓaɓa

1 Kʉwa wa, ɓɛpá ndɨ lɨgʉgʉ limoti nɨlɔ lipima nolu ɓʉnda, ɓɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wamaga, wɨnda kopimo ɓʉnda ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi na gbɔgbɔ, ʉtanga gɔnɨ ɓambanzʉ nɨɓɔ ɓabibisogo Kunzi kʉsɔ yi. 2 Luki limoti, wakopimonitɔgʉ pa yangba ya Ndaɓʉ ko Kunzi kyɛ ɓʉsɨlya ndɨ ɓatʉ nɨɓɔ ɓakamibigʉ. Ɓaɗɨtaga ndɛkɛ gʉɗʉ wotu ka ɓatɨmba ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya na ɓaɓa. 3 Nʉtɨka ndɛkɛ ɓadɛmʉ kamɨ ɓaɓa, ɓakimokisyogo ɓotu ɓaya lɨlɛɓʉ. Ɓanzɨna ndɛkɛ na ɓugyalandʉ ka masyɛ ɛlɔfʉ yimoti ɓamɨya ɓaɓa na ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya.» 4 Ɓadɛmʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ nɨ bʉkʉtɔ tɨɓa ta mizeituni na ɓatala ɓaɓa nɨɓɔ ɓa ɓakamaga kambwa ka Mombukwana wa lɨtɔmbʉ.* 5 Mʉmbanzʉ kakɨsa kaʉdwa, ɓuku opupoku ka noku kaɓʉ, ulumwisogo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. A ɓɛyɔ, mʉmbanzʉ kɨkpʉnda kaʉdwa, okwo inguo ya kukwakʉ kwi nɨkwɔ. 6 Ɓadɛmʉ ɓi nɨɓɔ ɓa no ngu yɨkpɨngba lɨsyɛ ɓɛ kyɛ mbwayɨ kolukonitɔgʉ ka masyɛ mi nɨmɔ ɓiko mino ɨɓʉ kanzɨna na ɓugyalandʉ. Ɓa gɔnɨ no ngu yiikosa liɓo kaɨɨta ɓangʉ. Ɓa ɓata gɔnɨ no ngu yɨpá yigyogyiso dididi ka ɔɓɨlɨ ɓongbinga ɓasɨ mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ɓopo mino.* 7 Ngbingo yi nɨnɔ ɓama ndɛkɛ mino kanzɨna na ɓugyalandʉ ɓɛyɔ, nyama nɨnɔ opupoku ndɛkɛ ka lɨɓyɛ lodu la mugi ka ɓabɨlɨ, ʉlanana ndɛkɛ na ɨɓʉ, ʉkɨtaga no ngu, ulumwisogo*. 8 Ɓamanda kaɓʉ ika ndɛkɛ ka pa yangba ya gʉɗʉ mudingi kʉ ɓabangɨlaga ndɨ mino Mombukwono-dosu ka mʉsalaba. Ɓakingyosogo gʉɗʉ yi nɨnɔ na Sɔdɔmʉ* ikanɨ Misili. 9 Ɓatʉ ɓa ɓɛvananza ɓayasɨ, ɓopigo ɓayasɨ, masasʉ masɨ na giyo yasɨ, ɓika ndɛkɛ kaanda ɓamanda kaɓʉ no miso aka ka masyɛ masaa na nusu nɨ ɓakɛgʉ kapa ɓɛ ɓolumbi. 10 Ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ ɓasɨ ɓika ndɛkɛ ka magyagya ko bulya kukwakʉ ka ɓogyalandʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ. Ɓalyisa kʉwa ndɛkɛ dumo, ɓapanana mukumbo ɓɨzazaza kyɛ ɓogyalandʉ ɓi nɨɓɔ ɓulyisa ndɨ kumbu kʉgbɛ. 11 Luki limoti, kumbusa wa masyɛ masaa na nusu mi nɨmɔ, ɔhʉ nɨnɔ apága ɔɓɨlɨ usilya ndɨ kotukyoku ko Kunzi, ingya ka ɓamanda ka ɓogyalandʉ ɓi nɨɓɔ abɨlɨla ndɨ*. Kʉwa wa, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ wa, ɓotuma ndɨ na ombombo ɓɨɗɛ. 12 Ɓogyalandʉ ɓaɓa ɓi nɨɓɔ ɓʉkana ndɨ lɨyʉ limoti lapʉ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ʉɓɨkya ɓɛ: «Ɗokoniku!» Ɓaɗaka kʉwa ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ ko miso ka ɓomuyoniso kaɓʉ, ɓɛkʉɓa utikya ndɨ. 13 Ko ngbingo yi nɨnɔ aka nɔ, azigizo wapʉ oyunga ndɨ ɔɓɨlɨ. Mutili mimoti ko tili tɛkɛɓɛ ya gʉɗʉ apanzɨkana ndɨ. Ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ maɗɨya na ɨka (7.000) ɓolumwaga ndɨ na azigizo yi nɨnɔ. Kʉwa wa, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓasɨkana ndɨ ɓotuma ndɨ na ombombo ɓɨɗɛ, ɓabibiso Kunzi nɨnɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ.

14 Yigyogyiso ya yɨɓa okitogini, luki limoti, nɨyɔ ya yɨsaa a ko pisi.

Sɨɓa ya maɗɨya na ɨka

15 Kʉwa wa, malaika wa maɗɨya na ɨka ofya ndɨ sɨɓa. Mayʉ mapʉ iɓukusa ndɨ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, ɓɛ: «Mbɨya wanʉ, ɓʉngama kʉgʉ wa ɔɓɨlɨ a kʉwa ka maɓɔkʉ ka Mombukwono-dosu ɨɓʉ na Masiya kakɨ. Ika ndɛkɛ ngama ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.» 16 Ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓakwanganya (24) nɨɓɔ ɓikaga ka ɓokiti kaɓʉ ɓa ɓʉngama kambwa ko Kunzi, ɓodidika ndɨ kadwɛ ka lɨtɔmbʉ, ɓanabibiso Kunzi, 17 nɨ ɓanaɓɨkya ɓɛ:

«Takaumigisilyo ɨbɨba, ɨwɛ Mombukwono-dosu Kunzi, Wongu-Kʉgbɛ, ɨwɛ yi nɨnɔ wambɨya wanʉ na wa ndɨ,

kyɛ womosa ndɨ ɓʉngama kakʉ pisi ko ngu yidingi kakʉ.

18 Mambɛngɨ ʉkandɨkakanaga ndɨ ɓatʉ ɓa ɓɛvananza ɓayagɔgɔ ɓɨkpɛkɨ-kpɛkɨ,

luki limoti, lɨngangɨ kakʉ inisononi.

Ngbingo mʉkɔ mʉngɨmbɔ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, itulyonini,

a ngbingo kaʉkalya ɓagya-ligubo kakʉ, ɓogyalandʉ kakʉ,

na ɓatʉ kakʉ ɓasɨ na nɨɓɔ ɓʉɓangaga,

ɓatʉ ɓa payaya na ɓatʉ ɓa ɨbɨba.

A ngbingo kaulumwisogo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓapʉtaga ɔɓɨlɨ*!»

19 Kʉwa wa, Ndaɓʉ ko Kunzi nɨyɔ ikaga kʉgʉ wa lɨsyɛ oukwikana ndɨ, kpokoyo wa agʉmɛ inisono. Kumbuso yi, a kʉwa ndɨ ngɨnanaga ya ngbangbata, gbʉngbʉ, pamɨkanaga ya ngbangbata, azigizo pa imoti no mbwayɨ yidingi ya mambʉnga.

12

Muko na gbɨta

1 Kumbuso yi, likingyosi lidingi opupana ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, muka ɓemoti a ndɨ wakimokisya mɔnɨ, tɨmba a ndɨ kusili wa magʉ kakɨ. Kʉgʉ wa mʉ kakɨ, a ndɨ na ɓɛgbɛgbɛ ɓaya mangʉtʉ tɛkɛɓɛ na maɓa. 2 Muko yi nɨnɔ a ndɨ na mʉma, a ndɨ kakʉgwaga ko bulya mʉzʉzʉla ma liɓukuti.

3 Likingyosi lagɔgɔ opupana ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, a ndɨ gbɨta ɓemoti nɨnɔ mudingi ongbomyini ɓɨngbʉ. Gbɨta yi nɨnɔ a ndɨ na ɓamʉ maɗɨya na ɨka na mapakala tɛkɛɓɛ. Ɓamʉ ɓayasɨ a ndɨ na ɓɛgbɛgbɛ aka. 4 Mʉkʉndʉ kakɨ oluta ndɨ mutili mimoti ma mɨsaa ma mangʉtʉ, oɗukoku ndɨ ɓigbwuuu kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ. Amaga ndɨ kambwa ka muko yi nɨnɔ a ndɨ ɓuwobi kaɓʉkʉta ɓɛkyɛ alyɨ miki ngbingo yi nɨnɔ opupoku mino. 5 Kʉwa wa, muko yi nɨnɔ aɓʉkʉta ndɨ miki mʉlʉkʉ yi nɨnɔ alya ndɛkɛ ɓʉngama kʉgʉ ka ɓɛvananza ɓayasɨ pisi ka mufimbo ma ngwɛyɨ. Luki limoti, ɓaɗokisa ndɨ mikakɨ ɓɨkwa ɓuwobi no Kunzi, ko kiti kakɨ wa ɓʉngama. 6 Muko yi nɨnɔ apɨkɨta kʉwa ndɨ ka ɨsa, ka pa yi nɨyɔ Kunzi a ndɨ nɨ aɓungusilyogini ɓɛkyɛ ɓiki kakwisa kʉ ka masyɛ ɛlɔfʉ yimoti ɓamɨya ɓaɓa na ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya (1.260).

7 Kʉwa wa, lʉnga atɨnɨka ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. Mikaeli pa imoti na ɓamalaika kakɨ, ɓataya ndɨ lʉnga na ɓagbɨta. Ɓamalaika ka gbɨta ɓogulyo kʉwa ndɨ gɔnɨ ɨɓʉ ka lʉnga. 8 Luki limoti, ɓabʉma ndɨ gbɨta. Iki ɨyɨ ikanɨ ɓamalaika kakɨ ɓakakwananɨgʉ ndɨ ɓata ɨɓʉ kaiko kʉgʉ wa lɨsyɛ. 9 Kʉwa wa, ɓaɗikitoku ndɨ gbɨta kʉnʉ wasɨ. Gbɨta mudingi yi nɨnɔ nɨ nzʉka wandɛlɨ nɨnɔ ina ɓɛ «Mumuyoniso» ikanɨ «Abɨlɨ», nɨnɔ ikaga kaʉɓɔɓɔ ɓatʉ ɓasɨ ɓa lɨtɔmbʉ. Ɓambimba ndɨ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ pa imoti na ɓamalaika kakɨ.

10 Kumbuso yi, nʉkana ndɨ lɨyʉ lapʉ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, anaɓɨkya ɓɛ: «Mbɨya wanʉ, muhukuso odunuku. Mbɨya wanʉ, Kunzi kusu owonisilini ngu na ɓʉngama kakɨ. Mbɨya wanʉ, ngu ka Masiya kakɨ inisonini. A ɓɛyɔ, ɓatindikini ka lɨtɔmbʉ, mʉtʉ yi nɨnɔ ikaga ndɨ kaʉsʉngʉlya ɓomomosu biti na lɨsyɛ kambwa ko Kunzi.

11 Ɓomomosu ɓandʉngɨlyaga ndɨ pisi ko ngu ya ɓangʉ ko Mikya-Kɔndɔlɔ na pisi ka mʉnzɨna ma lɨngʉnʉ nɨmɔ ɓopupilya ndɨ mino ɓʉdɛmʉ. Ɓa ndɨ ɓakɨtʉlya kapá ɔɓɨlɨ kaɓʉ kadwɛ ka kukwakʉ. 12 Kinili, gwoni magyagya, ɨwɛ lɨsyɛ na iɓunu ɓasɨ nɨɓɔ mikaga kʉgʉ wa lɨsyɛ! Luki limoti, kumbu kunu, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ma ka lɨtɔmbʉ na ko liɓo lidingi kyɛ mumuyoniso osyini ku kunu, a mutumo na lɨngangɨ ɓɨɗɛ kyɛ akaiba ɓɛ a no ngbingo mukuɗu.»

13 Nɨyɔ gbɨta iba ɓɛ ɓatindikiniku kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ, apʉnga ndɨ kakpumya muko nɨnɔ aɓʉkʉta ndɨ miki mʉlʉkʉ yi nɔ. 14 Luki limoti, ɓapa ndɨ muko yi nɨnɔ ɓɛpapɨ ɓayɨɓa abɛ nɨɓayɔ ko windi mudingi ɓɛ kyɛ awɨwɨ, aga ka ɨsa ka pa yi nɨyɔ ɓaɓungusilyaga ndɨ, ɓyɨ na nzʉka yi nɨnɔ. Na kʉ ɓɛyɔ, ɓikaga ndɨ kakwiso ka ɓyanga ɓɨsaa na nusu. 15 Kʉwa wa, nzʉka yi nɨnɔ ozoya ndɨ liɓo akɨka ɓɛyɔ liɓo lidingi akɨka mino kumbusa ka muko, ɓɛ kyɛ liɓo li nɨlɔ akikisi. 16 Luki limoti, lɨtɔmbʉ asingya ndɨ muko yi nɨnɔ, lɨtɔmbʉ oukwa ndɨ mʉnɔkʉ, omya liɓo nɨlɔ opupa ndɨ ka mʉnɔkʉ ka gbɨta. 17 Lɨmbɛngɨ atʉla ndɨ gbɨta na muko yi nɨnɔ. Gbɨta aga kʉwa ndɨ kataya lʉnga na ɓomiki ɓagɔgɔ nɨɓɔ ka muko yi nɨnɔ. Isi yi ɓɛ na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓoɓuulyogo mʉtʉʉ ko Kunzi, ɓanopupo ɓʉdɛmʉ ko bulya ka Yeso. 18 Kumbuso yi, gbɨta yi nɨnɔ amaga ndɨ kubi wo liɓo lidingi.

13

Nyama wa mambwa

1 Kʉwa wa, namɨna ndɨ nyama ɓemoti anopupoku ko liɓo lidingi. A ndɨ na ɓamʉ maɗɨya na ɨka na mapakala tɛkɛɓɛ. Kʉgʉ wa lɨpakala limoti-limoti a ndɨ na ɓɛgbɛgbɛ. Na kʉgʉ wa ɓamʉ, ɓokpika ndɨ mino mʉtʉmbwa Kunzi. 2 Nyama yi nɨnɔ namɨna ndɨ nɔ, a ndɨ kainiso abɛ sukopi. Magʉ kakɨ a ndɨ abɛ nɨmɔ ka ɨmbʉɓʉ, mʉnɔkʉ abɛ nɨmɔ ka kpwingi. Gbɨta yi nɨnɔ apá ndɨ ɓututungyo kakɨ, kiti wa ɓʉngama kakɨ no ngu yidingi. 3 Mʉ mumoti luga wa ɓamʉ ka nyama yi nɨnɔ, a ndɨ kainiso abɛ kika nɨ ɓagbitini ɓɨnyɛ ɓuwobi kokwo, luki limoti, pwayɨ yi a kʉwa ndɨ nɨ oɓyini. Ɓatʉ ɓasɨ ɓa lɨtɔmbʉ ɓombombaya ndɨ kamɨna nyama yi nɨnɔ, ɓapʉnga ndɨ kaɓɨɓya ɓingbooo. 4 Ɓatʉ ɓasɨ ɓapʉnga ndɨ koɓuna moli kambwa ka gbɨta, kyɛ apá ndɨ nyama yi nɨnɔ ɓʉngama kakɨ. Ɓapʉnga ndɨ gɔnɨ koɓuna moli kambwa ka nyama yi nɨnɔ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Wanɨ nɔ a mʉɗɔngɔnɨ na nyama yi nɨmʉ? Wanɨ nɔ akwanana katayana na ɨyɨ ndʉmbɨ?»

5 Ɓapá ndɨ nyama yi nɨnɔ ngu yɨnzɨna, ɓugindo na nɨyɔ ɨtʉmbwa Kunzi. Ɓasɨlya ndɨ ɓʉngama ka ɓatɨmba ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya na ɓaɓa (42). 6 Kʉwa wa, apʉnga ndɨ katʉmbwa Kunzi, anatʉmbwa lino kakɨ, pa kakɨ ya ɓuliki na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓikaga kʉgʉ wa lɨsyɛ. 7 Ɓahukwilya ndɨ mupumi kabʉmana na ɓatʉ ko Kunzi, anʉbʉma. Ɓapá ndɨ gɔnɨ ɓʉngama kʉgʉ ka ɓatʉ ɓasɨ, ɓopigo ɓayasɨ, ɓɛvananza ɓayasɨ, masasʉ masɨ na giyo yasɨ. 8 Ɓatʉ ɓasɨ ɓa lɨtɔmbʉ ɓabibisatʉ ndɛkɛ, ɓasɨ nɨɓɔ mino kaɓʉ kɛgʉ ndɨ makikpiko katʉkya ka mʉpʉnganagɨ ma ɔɓɨlɨ ikanɨ ka kɨtaɓʉ ya ɔɓɨlɨ nɨyɔ ko Mikya-Kɔndɔlɔ nɨnɔ ɓamwɔ ndɨ.

9 «Mʉtʉ yi nɨnɔ a na motili, ʉkanɨtɔ. 10 Mʉtʉ yi nɨnɔ ɓatwa ndɨ kaɨnda ka bɔlɔkɔ, ɓamakyatʉ ndɛkɛ ka bɔlɔkɔ, mʉtʉ yi nɨnɔ ɓatwa ndɨ ɓɛ okwa ndɛkɛ dʉkpa, ɓamwɔ ndɛkɛ na dʉkpa aka. Kʉwa wa gɔ wa, ɓatʉ ko Kunzi ɓokwononi kaiko na aɗalʉ mʉnda pa imoti na baya.»

Nyama wa yɨɓa

11 Kumbuso yi, namɨna ndɨ nyama wagɔgɔ anopupoku ka lɨtɔmbʉ. A ndɨ na mapakala maɓa mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨmɔ ko mikya-kɔndɔlɔ, a ndɨ kanzɨna abɛ gbɨta. 12 Agyaga ndɨ mʉtʉʉ masɨ nɨmɔ nyama wa mambwa obisaga ndɨ kambwa kakɨ. Akpamyaga ndɨ lɨtɔmbʉ pa imoti na ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓa kʉsɔ yi ɓɛ ɓoɓuni moli kambwa ka nyama wa mambwa nɨnɔ a ndɨ na ipukulu ya pwayɨ yidingi nɨyɔ ɓagbɨta ndɨ. 13 Nyama yi nɨnɔ wa yɨɓa nɔ, a ndɨ kagya mokingyosi mʉmbanga-mbanga. Osisogoku ndɨ gʉtʉgʉ ɓuku aka kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, kadwɛ kʉnʉ ka lɨtɔmbʉ ko misa ka ɓatʉ ɓasɨ. 14 Ʉɓɔɓɔgɔ ndɨ ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ pisi ka mokingyosi nɨmɔ ɓakpamya ndɨ ɓɛ iki kagya kambwa ka nyama wa mambwa. Ʉɓɨkya ndɨ ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ ɓɛ ɓagyɨ sanamʉ ka nyama nɨnɔ ɓagbɨta ndɨ na mʉpanga, luki limoti, isisilaga ndɨ kaika na ɔɓɨlɨ aka. 15 Kumbuso yi, nyama wa yɨɓa inisana ndɨ no ngu, ahusyo na ɔhʉ wa ɔɓɨlɨ sanamʉ ka nyama wa mambwa, kyɛ sanamʉ yi nɨyɔ, akwananɨ kanzɨna na kaulumwisogo ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakikigʉ kabibiso. 16 Nyama wa yɨɓa yi nɨnɔ apá ndɨ mʉtʉʉ ka ɓatʉ ɓasɨ: ɓatʉ ɓa payaya na ɓatʉ ɓa ɨbɨba iki ɓatʉ ɓa mukumbo na nɨɓɔ ɓa yangya iki ɓatʉ ɓʉkʉlɨkanaga na ɓosunzu, ɓɛ ɓubisi ɨɗa ka kʉɓɔkʉkɔ kwa kʉmbanzɨkanɨkɔ ikanɨ ka ɨtʉndʉkʉsɔ. 17 Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka, kakwananɨgʉ ndɨ koluwo ikanɨ kagaba luki nɨ kɛgʉ na kɛlɛ yi nɨyɔ, isi yi ɓɛ lino ka nyama yi nɨnɔ ikanɨ ɨsaɓʉ yi nɨyɔ akowonisilo lino kakɨ.

18 Wanʉ, okwononi kʉwa kaiko na yimibo. Mʉtʉ yi nɨnɔ a na yimibo, akwanana kotombisyo ɨsaɓʉ yo lino ka nyama, kyɛ a ɨsaɓʉ yo lino ka mʉmbanzʉ ɓemoti ɓɛnɛ. Ɨsaɓʉ yi a mɨya maɗɨya, ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya na maɗɨya (666).

14

Lɨmbʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓinisana ndɨ na muhukuso

1 Kumbuso yi, nɨkwɛ ndɨ, namɨna ndɨ Mikya-Kɔndɔlɔ wakamaga ka ngʉpa ya Siona. A ndɨ pa imoti na ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ mɨya yimoti ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya na ɓakwanganya (144.000). Ɓa ndɨ no lino kakɨ na nɨlɔ ka Abakɨ ka tʉndʉkʉtɔ kaɓʉ. 2 Kʉwa wa, nʉkana ndɨ lɨyʉ limoti kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, anaʉngwa abɛ ɓodungo ɓayakpʉkpʉ na gɔnɨ abɛ mʉpamʉ mapʉ ma ngbangbata. Lɨyʉ li nɨlɔ nʉkana ndɨ lɔ a ndɨ abɛ ɓakiko kaʉngbata ɓadɔmʉ. 3 Ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ mɨya yimoti ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya na ɓakwanganya ɓi nɨɓɔ (144.000), ɓa ndɨ kaɨmbɨla lɨmbʉ lambɨya kambwa wo kiti wa ɓʉngama, kambwa ka makpʉmʉka makwanganya na kambwa ka ɓambɔkʉ-mbɔkʉ. Kɛgʉ na mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka nɨnɔ akwanana ndɨ kakɨngɨlaga lɨmbʉ li nɨlɔ, kiki asɨ ɓambanzʉ ɓɛlɔfʉ mɨya yimoti ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya na ɓakwanganya (144.000) aka nɨɓɔ Mikya-Kɔndɔlɔ ulua ndɨ na ɓangʉ kakɨ ka ɔɓɨlɨ.

4 Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakapʉtagʉ ndɨ nzʉyɨ kaɓʉ kasyɛ na ɓoko, ɓiɓuulyatʉ ndɨ. Ɓaɓɨɓyaga Mikya-Kɔndɔlɔ pa yasɨ kʉ iko mino kaɨnda. Ɓuluwa ndɨ luga ka ɓatʉ ɓagɔgɔ kyɛ ɓiki ɓatʉ ɓa mambwa, kaʉpá ka apɛpɛ ko Kunzi na ko Mikya-Kɔndɔlɔ. 5 Ɓakaɓɨkyagʉ ndɨ ɨɓʉ ɓɔngɔ gʉtʉgʉ lɨsyɛ limoti aka. Ɓakɛgʉ na ɨɓɔ gʉtʉgʉ yimoti aka.

Ɓamalaika ɓasaa

6 Kumbuso yi, namɨna ndɨ malaika wagɔgɔ nɨnɔ a ndɨ kawɨwa kʉgʉ kʉgbɛ. A ndɨ no Mongoni Manza ma ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ nɨmɔ akwanana ndɨ kaʉɓɨkyaga ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ: ɓogiyo ɓayasɨ, ɓopigo ɓayasɨ, masasʉ masɨ na ɓɛvananza ɓayasɨ. 7 Kʉwa wa, aɓɨkya ndɨ na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Muɓongoni Kunzi, mabibiso, kyɛ ngbingo kakɨ kakɔ mʉngɨmbɔ ka ɓambanzʉ itulyonini. Ɓunoni moli kambwa ka mʉtʉ yi nɨnɔ agya ndɨ lɨsyɛ na lɨtɔmbʉ, liɓo lidingi na makpakpa.»

8 Malaika wa yɨɓa, aɓyeku ndɨ nɨnɔ wa mambwa, anaɓɨkya ɓɛ: «Mugi mudingi ma Babiloni oponzikonini, oponzikonini lɨngʉnʉ. Ɨyɨ nɨnɔ umusaga ndɨ ɓatʉ ɓasɨ vinya wa ngbʉta ya ɓɨlya kakɨ.»

9 Malaika wa yɨsaa, uɓyeku ndɨ nɨɓɔ ɓaɓa ɓa mambwa, anaɓɨkya na lɨyʉ lapʉ ɓɛ: «Mʉmbanzʉ koɓuna moli kambwa ka nyama yi nɨnɔ na kambwa wa sanamʉ kakɨ, ɓabiso ɨɗa ka ɨtʉndʉkʉsɔ ikanɨ ka kʉɓɔkʉkɔ kakɨ, 10 ɨyɨ gɔnɨ, amwatʉ vinya wa ngbʉta ko Kunzi. Vinya yi nɨnɔ ɓaɓungusyaga ndɨ nɨ ɓakamotonigʉ no liɓo, ɓaɓʉngwa ka kɔpɔ kakɨ wa ngbʉta. Mʉtʉ yi nɨnɔ igyogyisa ndɛkɛ ko ɓuku na libu lazʉ kambwa ka ɓamalaika ɓotu na kambwa ko Mikya-Kɔndɔlɔ. 11 Muki mo ɓuku ɓa yigyogyiso kaɓʉ ika ndɛkɛ kaɗaka kʉgʉ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. Yukumo kikigʉ ndɛkɛ biti na lɨsyɛ, ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓoɓunaga ndɨ moli kambwa ka nyama na sanamʉ kakɨ, na ka ɓasɨ nɨɓɔ ɓubisa ndɨ ɨɗa yo lino kakɨ.»

12 Kinili, okwononi ɓɛ ɓatʉ ko Kunzi nɨɓɔ ɓagyaga mʉtʉʉ kakɨ, ɓabaɨlya Yeso, ɓiki na aɗalʉ mʉnda.

13 Kumbuso yi, nʉkana ndɨ lɨyʉ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ anaɓɨkya ɓɛ: «Kpiko lɨkpʉmʉka li nɨlɨ: ‹Katʉkya mbɨya wanʉ, ɨgyagya a ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓakokwo kanɨ ɓa kʉsɔ ka Mombukwono-dosu!›» Lɨmbɛngɨ akaɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ, ɓimumbisatʉ kumbusa wa yigyogyiso, kyɛ yɨgyɨgyɨlya kaɓʉ yanza iko pa imoti na ɨɓʉ.»

Kobuulyo masɔlɔ ma ɔɓɨlɨ

14 Nɨyɔ nɨkwɛ ɓata, nɨna ndɨ ɨkʉɓa yimoti ɓitu. Mʉtʉ ɓemoti a ndɨ wakiko kʉgʉ yi, aninisa abɛ mika-mʉmbanzʉ. A ndɨ na ɓɛgbɛgbɛ ɓaya ɔlɔ ka mʉ, na dʉkpa yɨpyɛ yɨkɔ masɔlɔ. 15 Malaika wagɔgɔ opupoku ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi, apamya ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ wakiko kʉgʉ wa lɨkʉɓa ɓɛ: «Va kʉwa dʉkpa kakʉ, wapʉnga kobuulyo masɔlɔ! Ngbingo mubuulyo itulyonini kyɛ masɔlɔ ma ɔɓɨlɨ a kʉwa mʉngata.» 16 Kʉwa wa, mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ wakiko kʉgʉ wa ɨkʉɓa, ava ndɨ dʉkpa kakɨ, obuulya ndɨ masɔlɔ ma ɔɓɨlɨ.

17 Malaika wagɔgɔ opupoku ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi nɨyɔ kʉgʉ wa lɨsyɛ. A ndɨ gɔnɨ ɨyɨ na dʉkpa yɨpyɛ.

18 Kumbuso yi, malaika wagɔgɔ nɨnɔ a ndɨ no ngu kʉgʉ wo ɓuku, opupoku ndɨ ka gbɔgbɔ, apamya ndɨ mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ na dʉkpa yɨpyɛ nɔ, aɓɨkya ɓɛ: «Va dʉkpa kakʉ, wakɔgɔ dangʉlʉ ya muzabibu nɨyɔ a ka ɔɓɨlɨ, kyɛ a kʉwa yɨngata.» 19 Malaika yi nɨnɔ, ava ndɨ dʉkpa kakɨ ka ɔɓɨlɨ, akɔgɔ dangʉlʉ ya muzabibu nɨyɔ a ka ɔɓɨlɨ, aɗɨkɨta ndɨ ka pa yi nɨyɔ ɓaʉtaga ndɨ mino vinya wa ngbʉta ko Kunzi. 20 Pa yi nɨyɔ ɓaʉtaga ndɨ mino dangʉlʉ ya muzabibu yɔ ikaga ndɨ kunzi wa gʉɗʉ. Ɓangʉ yidingi akɨka ndɨ ka pa yi nɨyɔ, ka ɓʉnda ɓa ɓakilɔmɛtɛlɛ mɨya yɨsaa (300). Ɓudu ɓi a ndɨ mɛtɛlɛ yimoti no dongbu.

15

Ɓamalaika maɗɨya na ɨka na yigyogyiso ya muliɓo

1 Kumbuso yi, nɨna ɓata ndɨ likingyosi lagɔgɔ lidingi na lɨmbanga kʉgbɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ. A ndɨ ɓamalaika maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓa ndɨ na yigyogyiso maɗɨya na ɨka yigwi. Yigyogyiso yi nɨyɔ, akowonisilo muliɓo ma ngbʉta ko Kunzi.

2 Nɨna ɓata ndɨ luki abɛ liɓo lidingi aninisono ɓɨngala-ngala abɛ vɛlʉ, otumini na lɨɗaɗa lo ɓuku. Nʉmɨna ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓopupa ndɨ ɓotutungyo ka nyama, ka sanamʉ kakɨ na ɨsaɓʉ nɨyɔ akowonisilo lino kakɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, ɓa ndɨ ɓakamaga kʉgʉ wo liɓo lidingi li nɨlɔ la ngala-ngala lɔ, ɓugwigogini ɓadɔmʉ nɨɓɔ Kunzi ʉpá ndɨ. 3 Ɓa ndɨ kaɨmbɨla lɨmbʉ ka Musa, musunzu ko Kunzi, na nɨlɔ ko Mikya-Kɔndɔlɔ, ɓanaɓɨkya ɓɛ:

«Mombukwono-dosu Kunzi, nɨnɔ Wongu-Kʉgbɛ,

yɨgya kakʉ a yidingi na yɨmbanga!

Ngama ka ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ,

tamanaga ya mogubo kakʉ a yo ngbingbili na ya lɨngʉnʉ!

4 Mombukwono-dosu, kɛgʉ na mʉmbanzʉ nɨnɔ kʉɓangagɨgʉ.

Kɛgʉ gɔnɨ na mʉmbanzʉ nɨnɔ kubibisogigʉ,

a ɓɛyɔ, ɨwɛ mʉkaka aka nɔ wa wotu.

Ɓambanzʉ ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ, ɓodoku ndɛkɛ koɓuna moli kambwa kakʉ,

yɨgya kakʉ ya ɓungbingbili inisononi ɓɨngbanganya.»

5 Kumbuso yi, nɨna ndɨ Ndaɓʉ ko Kunzi nɨ oukwikonini kʉgʉ wa lɨsyɛ, nɨyɔ a ndɨ na ngbangba ya agʉmɛ ko Kunzi. 6 Ɓamalaika maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓa ndɨ na yigyogyiso maɗɨya na ɨka yigwi, ɓopupoku ndɨ ka Ndaɓʉ ko Kunzi yi nɨyɔ. Ɓa ndɨ ɓakimokisyogo ɓotu ɓaya pamba ɓitutu, ɓikondini kaɓa ya ɔlɔ ka ɗʉkʉfɨtɔ kaɓʉ. 7 Luki limoti luga wa makpʉmʉka makwanganya mi nɨmɔ, ʉpá ndɨ ɓamalaika maɗɨya na ɨka ɓi nɨɓɔ ɓakɔpɔ ɓa ɔlɔ maɗɨya na ɨka. Ɓakɔpɔ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ ɓutumo ɓɨɗɛ na ngbʉta ko Kunzi nɨnɔ a na ɔɓɨlɨ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ. 8 Ndaɓʉ ko Kunzi otuma ndɨ muki ɓindengbu-ndengbu na ɨbɨba no ngu ko Kunzi. Mʉmbanzʉ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kakwananɨgʉ ndɨ kaingyo ka ndaɓʉ yi nɨyɔ, kadwɛ kʉ kwakʉ yigyogyiso nɨyɔ ɓamalaika maɗɨya na ɨka ɓodoku ndɨ na iyu ɨtʉlyana ndɨ mino.

16

Ɓakɔpɔ maɗɨya na ɨka ɓa ngbʉta ko Kunzi

1 Kumbuso yi, nʉkana ndɨ lɨyʉ lapʉ kotukyoku ka Ndaɓʉ ko Kunzi anʉɓɨkya ɓamalaika maɗɨya na ɨka ɓɛ: «Windoni kauɗuko ɓakɔpɔ maɗɨya na ɨka ɓa ngbʉta ko Kunzi ka ɔɓɨlɨ!»

2 Kʉwa wa, malaika wa mambwa aga ndɨ, aɗuka ndɨ kɔpɔ kakɨ kʉgʉ wa ɔɓɨlɨ. Ɓakʉmbʉɗʉ ɨtwaga ndɨ ka nzʉyɨ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɨɗa ka nyama na ɓanobibiso gɔnɨ sanamʉ ka nyama yi nɨnɔ.

3 Nɨnɔ wa yɨɓa, aɗuka ndɨ kɔpɔ kakɨ ko liɓo lidingi. Liɓo li nɨlɔ ɨɨta ndɨ ɓangʉ, mʉɗɔngɔnɨ abɛ nɨyɔ ya manda. Masɨ nɨmɔ a ndɨ na ɔɓɨlɨ ko liɓo lidingi kʉ, olumwogo.

4 Nɨnɔ wa yɨsaa, aɗuka ndɨ kɔpɔ kakɨ ko moɓo na ka makpakpa. Moɓo mi nɨmɔ ɨɨta ndɨ ɓangʉ gɔnɨ. 5 Kʉwa wa, namʉkana ndɨ malaika nɨnɔ a no ngu kʉgʉ wo moɓo nɨ anaɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ, wa Wotu, ɨwɛ nɨnɔ watʉ na wa ndɨ, wakɔgɔ ngbanga ka ɓungbingbili. 6 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓi nɨɓa ɓoɗukusaga ndɨ ɓangʉ ka ɓatʉ kakʉ na nɨyɔ ka ɓogyalandʉ kakʉ. Mbɨya wanʉ, wa kʉwa kaumusa ɓangʉ, ɓa kʉwa kobuulyogo masɔlɔ ma ɗɨya kaɓʉ!»

7 Kumbuso yi, nʉkana ndɨ lɨyʉ kotukyoku ka gbɔgbɔ, anaɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ, Mombukwono-dosu Kunzi, nɨnɔ Wongu-Kʉgbɛ, ɨwɛ wakɔgɔ ngbanga ka lɨngʉnʉ na ka ɓungbingbili!»

8 Malaika wa yɨkwanganya aɗuka ndɨ kɔpɔ kakɨ kʉgʉ wa mɔnɨ. Ɓakpamya ndɨ mɔnɨ kaʉbʉsya ɓambanzʉ na ɓʉzʉ kakɨ. 9 Ɓambanzʉ ɓosilaga ndɨ na ɓʉzʉ ɓapʉ ɓi nɨɓɔ, ɓapʉnga ndɨ katʉmbwa Kunzi nɨnɔ akwanana kapá mʉtʉʉ ka inguo ya yigyogyiso yi nɨyɔ. Luki limoti, ɓakya ndɨ kaasanana na ɓʉnyɛ kaɓʉ na kabibiso Kunzi.

10 Malaika wa kuɓukumuti, aɗuka ndɨ kɔpɔ kakɨ kʉgʉ wo kiti wa ɓʉngama ka nyama, biti ohuma ndɨ ɓʉngama ka nyama yi nɨnɔ. Ɓambanzʉ ɓɨlya ndɨ manzʉ ɓɨkyalʉ-kyalʉ na mʉzʉzʉla. 11 Ɓatʉmbwa ndɨ Kunzi wa kʉgʉ wa lɨsyɛ ko bulya mʉzʉzʉla na ɓapwayɨ kaɓʉ, luki limoti ɓidukulaga ndɨ na yɨgya yanyɛ aka.

12 Malaika wa maɗɨya, aɗuka ndɨ kɔpɔ kakɨ ko liɓo lidingi Efulati. Liɓo li nɨlɔ afa ndɨ ɓigbʉtʉ, kyɛ pisi inisoni ko bulya ka ɓangama nɨɓɔ ɓa ndɨ kodoku misa ya ɨngɛngɛ. 13 Kʉwa wa, nɨna ndɨ mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ masaa, mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɓanasangaɓa, nɨ anopupoku ka mʉnɔkʉ ka gbɨta, ka nɨmɔ ka nyama na ka nɨmɔ ka mugyalandʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ. 14 Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mi nɨmɔ, a nɨmɔ ka abɨlɨ, agyaga mokingyosi mʉmbanga-mbanga. Imu mɔ ɨndaga ka ɓangama ɓasɨ ɓa ɔɓɨlɨ, ʉmʉmʉla ko bulya yibumoniso lʉnga ka lɨsyɛ lidingi ko Kunzi nɨnɔ wongu.

15 Mombukwono-dosu aka ɓɛ: «Nodoku ɓigbututu abɛ mʉtʉ wo kuɓakʉ. Ɨgyagya ka mʉtʉ yi nɨnɔ kikigʉ ka tɔtɔ, anoɓuulyo ɓotu kakɨ ɓɨnza, kyɛ kokpokyononitɔgʉ ndumbu, inisono payaya ko misa ka ɓambanzʉ.»

16 Mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ mi nɨmɔ, ʉmʉmʉla ndɨ ɓangama ka pa nɨyɔ ɓalɨkyaga na Libelenia ɓɛ: «Alumagedoni.»

17 Malaika wa maɗɨya na ɨka, aɗuka ndɨ kɔpɔ kakɨ ka ovivi. Kʉwa wa, lɨyʉ lapʉ iɓukusa ndɨ, kotukyoku ka Ndaɓʉ ko Kunzi ko kiti wa ɓʉngama, aɓɨkya ɓɛ: «Omolyini ɓʉɓwa!» 18 Ngɨnanaga ya ngbangbata apʉnga ndɨ, gbʉngbʉ, mʉpamʉ ma ngbangbata sɛ kʉwa azigizo wapʉ, nɨnɔ kanigyonosigʉ ndɨ katʉkya wa aka wa ɓambanzʉ ɓiko mino ka ɔɓɨlɨ. 19 Gʉɗʉ mudingi alɨkanaga ndɨ ka ɓapanga ɓayɨsaa, ɓagʉɗʉ ɓo giyo yasɨ ɓoɗukanaga ndɨ. Kʉwa wa, Kunzi atamana ndɨ gʉɗʉ mudingi Babiloni, amusa kɔpɔ wa vinya wa ngbʉta kakɨ. 20 Ɓouzu ɓayasɨ olimikaga ndɨ, ɓangʉpa asa kainisono. 21 Kumbuso yi, mbwayɨ yakpʉ na mambʉnga nɨmɔ ɓuti ɓi a ndɨ banda ɓakilo ɓatɛkɛɓɛ ɓakwanganya (40), ʉlʉkya ndɨ ɓambanzʉ. Ɓambanzʉ ɓatʉmbwa ndɨ Kunzi ko bulya yigyogyiso yo mbwayɨ ya mambʉnga. A ɓɛyɔ, yigyogyiso yi nɨyɔ a ndɨ yapʉ kʉgbɛ.

17

Aɗanda mudingi

1 Kʉwa wa, malaika ɓemoti luga ka ɓamalaika maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓakɔpɔ maɗɨya na ɨka isisiloku ndɨ, ɛɓɨkya ɓɛ: «Doku, nakauwonisilo ɓɛyɔ ɓakɔ ɓanʉ mino ngbanga ka aɗanda mudingi. Aɗanda yi nɨnɔ nɨ gʉɗʉ mudingi nɨnɔ ɓapika ndɨ ka mutili mo moɓo makpʉkpʉ. 2 Ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓa ɔɓɨlɨ ɓagya ndɨ ɓʉɗanda pa imoti na ɨɓʉ, ɓatʉ ɓa lɨtɔmbʉ ɓadamwa ndɨ vinya wa ɓʉɗanda kakɨ.»

3 Lɨmbɛngɨ ko Kunzi esilya ndɨ, malaika aga ndɨ na ɨmɨ ka ɨsa. Kʉ ɓɛyɔ, namɨna ndɨ muko ɓemoti wakiko kʉgʉ wa nyama ɓemoti wangbʉ. Nyama yi nɨnɔ a ndɨ na ɓamʉ maɗɨya na ɨka, mapakala tɛkɛɓɛ no mino mʉtʉmbwa Kunzi ka nzʉyɨ kakɨ yasɨ. 4 Muko yi nɨnɔ a ndɨ wakimokisyo ɓotu ɓayoɓusukuu na ɓayangbʉ kʉgbɛ. A ndɨ wakiɓungusyogo ɓɨ gbɔ, imokisyogini makpʉmʉka ma ɔlɔ, ma matamʉ ma lɨgabʉ lapʉ na sanga. A ndɨ na kɔpɔ wa ɔlɔ mugwi. Kɔpɔ yi nɨnɔ a ndɨ mutumo na mʉsʉgʉ ma ɓʉɗanda kakɨ ɓɨɗɛ. 5 Ka ɨtʉndʉkʉsɔ kakɨ, ɓokpika ndɨ dikiɗi imoti, isi yi ɓɛ: «Gʉɗʉ mudingi Babiloni, amakɨ ɓaɗanda na mʉsʉgʉ ma ɔɓɨlɨ.» 6 Kʉwa wa, namɨna ndɨ muko yi nɨnɔ nɨ odomwini ɓangʉ ka ɓatʉ ko Kunzi na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ ndɨ kyɛ ɓa ndɨ ɓadɛmʉ ka Yeso.

Nɨyɔ namɨna ɓɛyɔ, mʉnɔkʉ ɛdɨka ndɨ ɓɨdɛ. 7 Kʉwa wa, malaika emuusa ndɨ ɓɛ: «Mʉnɔkʉ udikilyi ɨkɨ? Nʉtʉmbʉlyagatʉ isi yɔ dikiɗi ka muko yi nɨnɔ na nɨyɔ ka nyama yi nɨnɔ a na ɨyɨ mʉbɨnɨka, nɨnɔ a na ɓamʉ maɗɨya na ɨka na mapakala tɛkɛɓɛ. 8 Nyama yi nɨnɔ wamini, atʉ ndɨ, luki limoti kɛgʉ ɓata. Opupoku kʉwa ndɛkɛ ka mugi ma lɨɓyɛ lodu ka ɓabɨlɨ, ɓɨnda kʉwa kamosisyo lɨngʉnʉ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ mino kaɓʉ kikpikagagʉ ndɨ ka kɨtaɓʉ ya ɔɓɨlɨ walɨngʉnʉ katʉkya ka mʉpʉnganagɨ ma lɨtɔmbʉ, ɓotumo ndɛkɛ na ombombo ɓɨɗɛ kamɨna nyama yi nɨnɔ. A ɓɛyɔ, nyama yi nɨnɔ atʉ ndɨ. Mbɨya wanʉ, kɛgʉ ɓata, luki limoti, ipupisatʉ ndɛkɛ ɓata!

9 Wanʉ, okwononi kʉwa kaiko na yimibo na ɓʉgɛgɛlɛ. Ɓamʉ maɗɨya na ɨka nɨ ɓangʉpa maɗɨya na ɨka nɨɓayɔ muko yi nɨnɔ o mino wakiko. Ɓamʉ ɓi nɨɓa yɔ a gɔnɨ ɓangama ɓakpʉkpʉ maɗɨya na ɨka. 10 Ɓangama kuɓukumuti luga kaɓʉ ɓogwoni. Ɓemoti akagya ligubo, wagɔgɔ kɛgʉ mudoku. Ngbingo yi nɨnɔ odoku ndɛkɛ mino, agya ndɛkɛ ligubo ko ngbinga mʉkɛɗɛ aka. 11 Nyama yi nɨnɔ a ndɨ, luki limoti, mbɨya wanʉ kɛgʉ ɓata, ɨyɨ nɔ a ngama wa ɓʉgɨna. A gɔnɨ ɓemoti ka ɓangama maɗɨya na ɨka, nɨnɔ ɓɨnda kʉwa kamosisyo lɨngʉnʉ.

12 Mapakala tɛkɛɓɛ (10) mi nɨmɔ wini ɓi nɨ ɓangama tɛkɛɓɛ. Ɓangama ɓi nɨɓɔ, ɓakanopungigʉ mbɛyɨ ligubo. Luki limoti, ɓalya ndɛkɛ ɓʉngama pa imoti na nyama yi nɨnɔ ka saa yimoti. 13 Ɨɓʉ ɓasɨ tɛkɛɓɛ ɓa na tamanaga yimoti, kapá nyama yi nɨnɔ ngu na ɓʉngama kaɓʉ. 14 Ɓʉlanana ndɛkɛ na Ɓomikya-Kɔndɔlɔ, luki limoti, Mikya-Kɔndɔlɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, kyɛ a ɨyɨ Mombukwono-dosu ka ɓa mombukwono-dosu, Ngama wakpʉ ka ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓasɨ. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓaɓɨnɨkyana, nɨɓɔ ʉmakaga, ɨpʉnɨlyaga, ɓopupa ndɛkɛ ɓotutungyo gɔnɨ pa imoti na ɨyɨ.»

15 Malaika yi nɨnɔ ɛɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Liɓo li nɨlɔ wini, wa aɗanda o mino wakiko wa, a ɓambanzʉ ɓa ɓɛvananza ɓayasɨ, ɓambaza ɓasɨ, giyo yasɨ, na masasʉ masɨ. 16 Mapakala tɛkɛɓɛ nɨmɔ wini, pa imoti na nyama yi nɨnɔ, ɓamʉyatʉ ndɛkɛ aɗanda yi nɨnɔ. Ɓakʉpyatʉ ndɛkɛ masɨ nɨmɔ a nomu, ɓasa ndumbu ɓɨyatʉlʉ. Ɓalya ndɛkɛ makɔlɔ kakɨ, ɓaɗɨkɨta ɓɛnzɛkɛ-nzɛkɛ nɨɓayɔ asɨkana ɓayasɨ ko ɓuku. 17 A ɓɛyɔ, Kunzi obisa ndɨ kʉsɔ kaɓʉ tamanaga yimoti, kotulyoso sɨpananɨsɔ kakɨ na kapá nyama yi nɨnɔ ɓʉngama kaɓʉ, kadwɛ kʉ kwa kʉ mʉnzɨna ko Kunzi ɨtʉlyana ndɛkɛ mino. 18 Muko yi nɨnɔ wamini nɔ nɨ gʉɗʉ mudingi nɨnɔ ʉndaga ɓangama ɓa ɔɓɨlɨ.»

18

Gʉɗʉ wa Babiloni ogwini

1 Kumbuso yi, namɨna ndɨ malaika wagɔgɔ kosyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. Malaika yi nɨnɔ a ndɨ no ngu kʉgbɛ, ɨbɨba kakɨ oɓuɓisa ndɨ ɔɓɨlɨ wasɨ ɓitu. 2 Kʉwa wa, apamɨkana ndɨ ɓɛ: «Babiloni, gʉɗʉ mudingi ogwini, oputikonini lɨngʉnʉ! Mbɨya wanʉ, a kʉwa mugi ka ɓabɨlɨ na mobi ma mambɛngɨ ma ɓʉnyɛ masɨ. A pa ya kɨgbʉka ka mobi ma ɓombu masɨ na ɓanyama ɓa mʉsʉgʉ na ɓanyɛnyɛ. 3 A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓo giyo yasɨ ɓadamʉwa ndɨ vinya wa ɓʉɗanda ɓanyɛ. Ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓa lɨtɔmbʉ ɓamatɨkana ndɨ na ɨɓʉ ka ɓʉɗanda. Ɓambula ɓa lɨtɔmbʉ ɓinisana ndɨ na lɨngama lidingi pisi ka mukumbo kakɨ.»

4 Kumbuso yi, nʉkana ndɨ lɨyʉ lagɔgɔ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, anaɓɨkya ɓɛ: «Iɓunu ɓatʉ kamɨ, puponi ka Babiloni kyɛ makomotikononitɔ na ɨyɨ ka ɓʉnyɛ kakɨ, mingya ka yigyogyiso nɨyɔ a ɓanʉ mino ɨyɨ kaingyo. 5 A ɓɛyɔ, ɓʉnyɛ kakɨ obeɗuloni adwɛ kʉgʉ wa lɨsyɛ, Kunzi akatamana aka yɨgya yanyɛ yi nɨyɔ kakɨ yɔ. 6 Mugyoni ɓɛgɛyɔ ʉgyaga ndɨ mino ɓɛngɛnɨ. Mugyilyoni nganga yɨɓa kakɨtaga nɨyɔ agya ndɨ ɨyɨ. Mutumisilyoni nganga yɨɓa vinya wapʉ ka kɔpɔ nɨnɔ umusaga ndɨ mino ɓɛngɛnɨ. 7 Apaga ndɨ ɨbɨba na mukumbo kʉgbɛ. Mumokyoni ka yigomisogo no kumbu. Aɓɨkyaga ndɨ ɓɛ: ‹Na wakiko ko kiti wa ɓʉngama, nakɛgʉ woko, nakalyɨgʉ ndɛkɛ ɨmɨ kumbu gʉtʉgʉ iki yi aka.› 8 Kinili, ɓokoloɓu ɓaya kukwakʉ, lɨlɛɓʉ na nza asilya ndɛkɛ lɨsyɛ limoti, ɓuku alumwisogo. A ɓɛyɔ, Mombukwono-dosu Kunzi wo ngu nɔ akɔgɔ ngbanga ka aɗanda yi nɨnɔ.»

9 Ɓangama ɓakpʉkpʉ ɓa lɨtɔmbʉ ɓagyaga ndɨ na ɨɓʉ ɓʉɗanda, ɓaningomikoso pa imoti na ɨɓʉ. Ɓagamanatʉ kʉwa ndɛkɛ, ɓɨtangʉla ko bulya kakɨ wa ɓɨna ndɛkɛ mino muki mo ɓuku nɨɓɔ ika ndɛkɛ nɨ abusyini, anoɗungwo ɓindengbu-ndengbu. 10 Ɓamagaga ndɛkɛ ɓyɨ, kyɛ ɓika ndɛkɛ kaɓanga yigyogyiso yidingi kakɨ, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Heɓeee! Kumbu! Kumbu yidingi kʉ kakʉ, Babiloni, gʉɗʉ mudingi na wongu! Yigyogyiso kakʉ osiliku ko ngbinga ɓemoti aka!»

11 Ɓambʉla ɓa ɔɓɨlɨ ɓagamana ndɛkɛ, ɓɨtangʉlaga ɓɛgɛyɔ ko bulya kakɨ, kyɛ kɛgʉ ɓata na mʉmbanzʉ nɨnɔ akoluwo mukumbo kaɓʉ abɛ: 12 ɔlɔ ikanɨ fɨza, matamʉ ma lɨgabʉ lapʉ, sanga, ɓotu nɨɓayɔ ɓagya ndɨ no wizi yanza, ɓotu ɓayanzanza ɓiɓusukuu na ɓɨngbʉ kʉgbɛ, ɓotu abɛ matambala, mobi ma maɓaʉ nɨmɔ kinisonogigʉ, mukumbo masɨ nɨmɔ ɓotwa na sɨɓa, nɨmɔ ɓotwa na maɓaʉ ma lɨgabʉ lapʉ ikanɨ ka ngwɛyɨ na ka matamʉ, 13 ɨpaka ya ɨbʉkʉsɔ na mapakʉ magɔgɔ nɨmɔ olumbaga manza, malazi, adʉdʉ, vinya, molingo, fufu, nganʉ, ɓangɔmbɛ, ɓakɔndɔlɔ, ɓafalasɨ, ɓamasuwa nɨɓɔ ɓanyama ɓulutogo, ɓosunzu gʉtʉgʉ ɓatʉ ɓa bɔlɔkɔ aka. 14 Ɓambʉla ɓi nɨɓɔ, ɓaɓɨkya gʉɗʉ yi nɨnɔ ɓɛ: «Mukumbo masɨ nɨmɔ wapaga ndɨ kaiko nɔmʉ, upikitini. Mukumbo masɨ ma lɨgabʉ lapʉ na nɨmɔ manzanza, uɓungini, wakɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata gʉtʉgʉ limoti aka.» 15 Ɓambʉla ɓi nɨɓɔ ɓinisana ndɨ na lɨngama lidingi ko bulya gʉɗʉ yi nɨnɔ. Ɓamagaga ndɛkɛ ɓyɨ kaɓanga kaɨna yigyogyiso nɨyɔ ika ndɛkɛ nɨ asilyini. Ɓagamanaga ndɛkɛ, ɓɨtangʉla, 16 ɓanaɓɨkya ɓɛ: «Heɓeee! Kumbu! Kumbu yidingi ka gʉɗʉ mudingi. Gʉɗʉ nɨnɔ ikaga ndɨ wakimokisyo ɓotu nɨɓayɔ ɓagya ndɨ no wizi yanza pa imoti na ɓotu ɓayanza ɓiɓusukuu na ɓayangbʉ kʉgbɛ. Ikaga ndɨ wakiɓungusyogo ɓɨɓwɛmʉ, imokisyogini makpʉmʉka ma ɔlɔ, ma matamʉ ma lɨgabʉ lapʉ na sanga! 17 Lɨngama lidingi li nɨlɔ, oputikonini ko ngbinga ɓemoti aka.»

Iki ɓasʉfɛlɛ ɓasɨ ɓa ɓabato na ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa kʉsɔ yi, iki ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓɨgagaɓyaga ka bato na ɓogwi ɓosi ɓamagaga ndɨ ɓyɨ. 18 Nɨyɔ ɓɨna muki mo ɓuku nɨɓɔ abʉsya ndɨ ɓindengbu-ndengbu, ɨɓʉ aka ndɨ ɓɛ: «Kɛgʉ na gʉɗʉ nɨnɔ akwanana ndɨ kaiko mʉɗɔngɔnɨ na gʉɗʉ mudingi abɛ nɨmʉ!» 19 Ɓimisya kʉwa ndɨ liɓungu ka ɓamʉ, ɓanagama, ɓanɨtangʉla. Ɓa ndɨ kapamɨkanaga ɓɛ: «Heɓeee! Kumbu! Kumbu yidingi ka gʉɗʉ mudingi yi nɨmʉ! Ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓagyaga ndɨ ɓumbula na ɓabato, ɓangamɨkana ndɨ na lɨngama kakɨ. Luki limoti, ko ngbinga ɓemoti aka, lɨngama li nɨlɔ oputikonini.»

20 Ɨwɛ lɨsyɛ gwanɔ magyagya kyɛ gʉɗʉ oputikonini! Gwoni magyagya, iɓunu ɓatʉ ko Kunzi, ɓatʉtʉmbwa na ɓogyalandʉ kyɛ Kunzi akuni ngbanga kakɨ ka ɓʉnyɛ nɨɓɔ ikaga ndɨ kamʉgyɨlya.

21 Kumbuso yi, malaika ɓemoti nɨnɔ wongu, ava ndɨ lɨtalʉ nɨlɔ a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ abɛ lɨtalʉ nɨlɔ ɓagʉgaga mino makpʉmʉka, aɗɨkɨta ndɨ ko liɓo lidingi ɓikudumu, aɓɨkya ɓɛ: «Ɓaɗɨkɨta ndɛkɛ Babiloni no ɓou ɓɛyɔ, ɓakamɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata gʉtʉgʉ iki yi aka. 22 Ɓakʉkanɨgʉ ndɛkɛ ɓata kʉ kakʉ mayʉ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓʉngbataga ɓadɔmʉ na ɓɨmbɨlaga. Ɓakʉkanɨgʉ ndɛkɛ gɔnɨ lɨyʉ la mbaa ikanɨ ɓasɨɓa. Ɓakamɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata mʉgɛgɛlɛ gʉtʉgʉ ɓemoti aka kʉ kakʉ ikanɨ kaʉkana lɨyʉ la lɨtalʉ nɨlɔ ɓagʉgaga mino mukumbo ɓɛgɛyɔ. 23 Ɓakamɨnɨgʉ ndɛkɛ ɓata tala mʉtʉna kʉ kakʉ ikanɨ kaʉkana ɓɛ ɓambanzʉ ɓovononi. A ɓɛyɔ, ɓambula kakʉ ɓa ndɨ ɓatʉ ɓa ɨbɨba kʉgbɛ ka ɔɓɨlɨ. Uɓungusaga ndɨ ɓatʉ ɓasɨ pisi ka makɔkɔ ma lʉga kakʉ.»

24 Ɓangʉ ka ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ ɓulumwisaga ndɨ ka ɔɓɨlɨ, aɗʉkaga ndɨ ka Babiloni iki nɨyɔ ka ɓogyalandʉ ikanɨ nɨyɔ ka ɓatʉ ko Kunzi.

19

Ɓakaɨmbɨla lɨmbʉ la ɨbɨba kʉgʉ wa lɨsyɛ

1 Kumbuso yi, nʉkana ndɨ gbʉngbʉ kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, mʉɗɔngɔnɨ abɛ ambaza ka ɓambanzʉ ɓudingi ɓakiko kanzɨna, anaɓɨkya ɓɛ: «Aleluya! Muhukuso, ɨbɨba no ngu a ko Kunzi kusu! 2 Ngbanga kakɨ ikaga ka lɨngʉnʉ na ka ɓungbingbili. Akuni ngbanga ka aɗanda mudingi, nɨnɔ a ndɨ kapʉta lɨtɔmbʉ na ɓʉɗanda kakɨ. Kunzi amigisilyini ɓʉnyɛ ka ɓʉnyɛ ko bulya ɓangʉ ka ɓosunzu kakɨ!» 3 Ɓaɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Aleluya! A ɓɛyɔ, muki mo ɓuku nɨɓɔ asilisogi gʉɗʉ yi nɨnɔ, oɗunguwa ndɛkɛ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ!» 4 Ɓambɔkʉ-mbɔkʉ ɓatɛkɛɓɛ ɓaɓa na ɓakwanganya (24) na makpʉmʉka makwanganya, ɓodidika ndɨ, ɓabibiso Kunzi nɨnɔ a wakiko ko kiti wa ɓʉngama, ɓanaɓɨkya ɓɛ: «A ɓɛyɔ! Aleluya!»

Dumo mʉvanana ko Mikya-Kɔndɔlɔ

5 Kumbuso yi, lɨyʉ limoti iɓukusa ndɨ kotukyoku ko kiti wa ɓʉngama kʉ ɓɛ: «Mubibisoni Kunzi kusu, iɓunu ɓagya-ligubo kakɨ ɓasɨ, iɓunu ɓasɨ nɨɓɔ maɓangaga iki ɓatʉ ɓa payaya ikanɨ ɓatʉ ɓa ɨbɨba!» 6 Kʉwa wa, nʉkana ndɨ lɨyʉ limoti mʉɗɔngɔnɨ abɛ gbʉngbʉ ya ambaza mudingi ka ɓambanzʉ, anaʉngwa abɛ ɓodungo ɓayakpʉkpʉ na ɓata gɔnɨ abɛ mʉpamʉ mapʉ ma ngbangbata, anoɓuko ɓɛ: «Aleluya! A ɓɛyɔ, mbɨya wanʉ, Mombukwono-dosu, Kunzi kusu, Mombukwono Ngu-Kʉgbɛ ovini ɓʉngama. 7 Togwini magyagya, tikoni ka mazɨyɔ, tabibiso kyɛ ngbingo mʉvanana ko Mikya-Kɔndɔlɔ itulyonini. Muko yi nɨnɔ ɓakavanana na ɨyɨ, iɓungusyogini kʉwa gɔnɨ ɓɨɓwɛmʉ. 8 Ɓapá ndɨ muko yi nɨnɔ kutuko nɨkwɔ ɓagya ndɨ no wizi yanza ya gbɨnyɛ-gbɨnyɛ ɓɛ imokisyi.» (Kutuko kwi nɨkwɔ nɨ likingyosi la yɨgyɨgyɨlya ya ɓungbingbili ka ɓatʉ ko Kunzi.)

9 Kʉwa wa, malaika ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Kpikaga ambɛ: Magyagya ka nɨɓɔ ɓutikisyi ko dumo wo vononi ko Mikya-Kɔndɔlɔ.»

Kumbuso yi, omotiloku ɓɛ: «Nɨmɔ a mʉnzɨna ma lɨngʉnʉ ko Kunzi.»

10 Nogwa ndɨ ka magʉ kakɨ kabibiso, luki limoti, ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mbaaa, wakogyonitɔgʉ ɓɛyɔ! Na mʉgya-ligubo mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨwɛ, abɛ ɓamamakʉ nɨɓɔ ɓoɓuulyaga lɨngʉnʉ nɨlɔ Yeso owonisila ndɨ. Kunzi nɔ, wokwononi kabibiso! A ɓɛyɔ, lɨngʉnʉ li nɨlɔ Yeso owonisila ndɨ, nɨ lɨmbɛngɨ nɨlɔ ikaga kʉsɔ ka ɓogyalandʉ ko Kunzi.»

Mʉtʉ yi nɨnɔ a kʉgʉ wa falasɨ wotu

11 Kumbuso yi, nɨna ndɨ lɨsyɛ nɨ oukwikonini, falasɨ wotu opuponoku ndɨ. Mʉtʉ yi nɨnɔ a kʉgʉ yi, ina ɓɛ Mʉtʉ wongbingbili na wa Lɨngʉnʉ. Akɔgɔ ngbanga ka ɓungbingbili, anabʉmana ka ɓungbingbili. 12 Miso kakɨ a ndɨ kanzɛ abɛ lɨɗaɗa lo ɓuku. A ndɨ nɨ imokisyini ɓɛgbɛgbɛ ɓayakpʉ. Ɓokpika ndɨ lino limoti kʉgʉ kakɨ, nɨlɔ ibaga ndɨ asɨ nɨ ɨyɨ aka. 13 A ndɨ wakimokisyo kutuko nɨkwɔ ɓogboɗya ndɨ na ɓangʉ. Mʉtʉ yi ina ɓɛ: «Lɨkpʉmʉka ko Kunzi.» 14 Ɓasʉda ɓa kʉgʉ wa lɨsyɛ ɓapʉnga ndɨ kaɓɨɓya ɓingbooo. Ɓa ndɨ ɓʉɗakaga ka ɓafalasɨ ɓotutu, ɓimokisyogini ɓotu ɓayanzanza ɓayo wizi yahʉɗʉ-hʉɗʉ ɓitutu. 15 Opupa ndɨ tutungyo ka ɓogiyo na dʉkpa yɨpyɛ nɨyɔ opupa ndɨ ka mʉnɔkʉ kakɨ. Ika ndɛkɛ kaukpokyoniso na mufimbo ma ngwɛyɨ, aʉta bumo ya muzabibu ka pa nɨyɔ ɓaʉtaga mino vinya wa ngbʉta ko Kunzi, Mombukwono Ngu-Kʉgbɛ. 16 Kʉgʉ wa kutuko kakɨ na kʉgʉ wa sɨbɛsʉ kakɨ, ɓokpika ndɨ lino li nɨlɨ: «Ngama ka ɓangama, Mombukwono-dosu ka ɓa mombukwono-dosu.»

17 Kumbuso yi, namɨna ndɨ malaika ɓemoti wakamaga ka mɔnɨ. A ndɨ kaʉpamyaga ɓombu ɓasɨ nɨɓɔ ɓa ndɨ kawɨwa kʉgʉ wa lɨsyɛ, anʉɓɨkya ɓɛ: «Doniku, mumukononi pa imoti ka yɨnga mudingi ko Kunzi! 18 Doniku kalya makɔlɔ ka ɓangama, ka ɓangama ka ɓasʉda, ka ɓatʉ ɓo ngu, ka ɓafalasɨ pa imoti na nɨmɔ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓa kʉgʉ kaɓʉ, makɔlɔ ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓaɓʉkʉlɨkanaga na nɨmɔ ka ɓosunzu, iki ɓatʉ ɓa payaya ikanɨ ɓatʉ ɓa ɨbɨba.»

19 Kʉwa wa, namɨna ndɨ nyama, sɛ kʉwa ɓangama ɓa lɨtɔmbʉ pa imoti na ɓasʉda kaɓʉ, nɨ ɓomumukonini kaata ndʉmbɨ na mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ kʉgʉ wa falasɨ pa imoti na ɓasʉda kakɨ. 20 Ɓagwi ndɨ nyama yi nɨnɔ pa imoti na mugyalandʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ nɨnɔ ikaga ndɨ kagya mokingyosi ko misa kakɨ. Uɓungusaga ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉgya ndɨ na ɨɗa ka nyama yi nɨnɔ na nɨɓɔ ɓobibisaga ndɨ sanamʉ kakɨ, pisi ka mokingyosi mi nɨmɔ. Ɓaɗɨkɨta ndɨ nyama yi nɨnɔ pa imoti na mugyalandʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ ka lɨɗaɗa lo ɓuku ka libu lazʉ nɨ ɓa mbɛyɨ ɓuɓisi aka. 21 Ɓulumwisaga ndɨ nɨɓɔ ɓasɨkana ndɨ na dʉkpa nɨyɔ opupa ndɨ ka mʉnɔkʉ ka mʉtʉ nɨnɔ a ndɨ kʉgʉ wa falasɨ. Kʉwa wa, ɓombu ɓasɨ ɓikutaga ndɨ ɓɨkpɛkɛɗɛ-kpɛkɛɗɛ na makɔlɔ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ.

20

Abɨlɨ a ka bɔlɔkɔ ka ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti (1.000)

1 Kʉwa wa, namɨna ndɨ malaika ɓemoti nɨ anosyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ. A ndɨ nɨ ogwini lifungula la lɨɓyɛ lodu la mugi ka ɓabɨlɨ na selegeni nɨyɔ yakpʉ. 2 Agwi ndɨ gbɨta, nzʉka wandɛlɨ nɨnɔ ina ɓɛ: «Mumuyoniso» ikanɨ «Abɨlɨ», akpɨkɨla ndɨ ka ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti. 3 Aɗɨkɨta ndɨ ka lɨɓyɛ lodu, ofunga ndɨ na lifungula ɓɨkpɛ, oɗiko no ndiko, ɓɛkyɛ ɓakoukwonitɔgʉ kyɛ gbɨta yi nɨnɔ kuɓungusogonitɔgʉ ɓata ɓambanzʉ kadwɛ kʉ kwakʉ ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti (1.000) ɨtʉlyana mino. Kumbuso yi, ɓasisatʉ ko ngbinga mʉkɛɗɛ.

4 Kumbuso yi, nʉmɨna ndɨ ɓokiti ɓa ɓʉngama. Ɓʉpá ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓa ndɨ mino ɓakikogo ngu yɨkɔ ngbanga. Nɨna ndɨ gɔnɨ mambɛngɨ ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓʉmwɔgɔ ndɨ ko bulya ɓungbingbili ɓa lɨngʉnʉ nɨɓɔ Yeso owonisila ndɨ, na ko bulya lɨkpʉmʉka ko Kunzi. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ, ɓakabibisogigʉ ndɨ nyama, ikanɨ sanamʉ kakɨ. Ɓakubisagʉ ndɨ ɨɗa kakɨ ka tʉndʉkʉtɔ ikanɨ ka maɓɔkʉ. Ɓinisana ɓata ndɨ na ɔɓɨlɨ, ɓapʉnga kʉwa ndɨ kalya ɓʉngama pa imoti na ɓa Kilisito ka ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti (1.000). 5 Ɓatʉ ɓagɔgɔ ɓakinisanagʉ ndɨ ɓata na ɔɓɨlɨ kadwɛ kʉ kwakʉ ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti (1.000) ɨtʉlyana ndɨ mino. Nɨyɔ a pupo ya mambwa ka mbʉkʉ. 6 Ɨgyagya ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓopupa ndɛkɛ ka mbʉkʉ ka mambwa! Ɓa ɓatʉ ko Kunzi. Kukwakʉ kwa yɨɓa kikigʉ ndɛkɛ no ngu kʉgʉ kaɓʉ, ɓika ndɛkɛ ɓokumu ko Kunzi na nɨɓɔ ka Kilisito. Ɓalya ndɛkɛ ɓʉngama pa imoti na ɨyɨ ka ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti (1.000).

7 Nɨyɔ ɓyanga ɛlɔfʉ yimoti (1.000) ɨtʉlyana ndɛkɛ, ɓapupisa abɨlɨ ka bɔlɔkɔ, 8 aga kaʉɓɔɓɔ ɓɛvananza ka mondu makwanganya masɨ ma ɔɓɨlɨ, isi ɓɛ Gogi na Magogi. Abɨlɨ ʉmʉmʉla ndɛkɛ ka mutili kakɨ ɓɛkyɛ ɓaga ka lʉnga, ɓika ɓudingi abɛ mbumi yo liɓo lidingi. 9 Ɓaga ndɨ ka ɔɓɨlɨ wasɨ, ɓokungula ndɨ mʉkɔɓɔ ka ɓatʉ ko Kunzi ɓikululu pa imoti na gʉɗʉ kakɨ mʉpaka. Luki limoti, ɓuku otukyoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ, ulumusaga ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ. 10 Kumbuso yi, ɓaɗɨkɨta ndɨ mumuyoniso nɨnɔ ikaga ndɨ kaʉɓɔɓɔ ka lɨɓyɛ lo ɓuku na ka libu lazʉ, kʉ gɔ kʉ nyama na mugyalandʉ wa kʉɓɔɓɔkʉ ɓa ndɨ mino. Ɓika ndɛkɛ biti na lɨsyɛ ka mʉzʉzʉla mapʉ ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

Ngbanga wa muliɓo

11 Kumbuso yi, namɨna ndɨ kiti wa ɓʉngama ɓemoti mudingi, oɓuɓini ɓitu pa imoti na mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ mino wakiko. Ɔɓɨlɨ na lɨsyɛ apɨkɨta ndɨ ɓyɨ, nɨ ɓakominigʉ ɓata. 12 Nʉmɨna ndɨ ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, iki ɓatʉ ɓa payaya ikanɨ ɓatʉ ɓa ɨbɨba ɓakamaga kambwa wo kiti wa ɓʉngama yi nɨnɔ. Ɓakɨtaɓʉ a ndɨ ɓayihukwikono. Kɨtaɓʉ yagɔgɔ a ndɨ yihukwo, kɨtaɓʉ yi a ndɨ nɨyɔ ya ɔɓɨlɨ. Ɓapʉnga ndɨ kakɔ ngbanga ka ɓatʉ nɨɓɔ ɓokwaga ndɨ, kaɓyɛnɛnɛ na yɨgyɨgyɨlya kaɓʉ, mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ a ndɨ mino ya kikpiko ka ɓakɨtaɓʉ. 13 Liɓo lidingi opupisa ndɨ ɓamanda nɨɓayɔ a ndɨ kʉsɔ yi. Kukwakʉ na mugi ka ɓabɨlɨ opupisa ndɨ ɓamanda nɨɓayɔ a ndɨ kʉsɔ kaɓʉ. Ɓakɔ kʉwa ndɨ ngbanga ka mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka, kaɓyɛnɛnɛ na yɨgyɨgyɨlya kakɨ. 14 Kumbuso yi, ɓaɗɨkɨta ndɨ kukwakʉ pa imoti na mugi ka ɓabɨlɨ ka lɨɓyɛ lo ɓuku. Lɨɓyɛ lo ɓuku li nɨlɔ nɨ kukwakʉ kwa yɨɓa. 15 Ɓʉɗɨkɨta ndɨ gɔnɨ ɓatʉ ɓasɨ nɨɓɔ mino kaɓʉ kɛgʉ ndɨ ka kɨtaɓʉ ya ɔɓɨlɨ, ka lɨɓyɛ lo ɓuku.

21

Kʉgʉ wa lɨsyɛ lambɨya na ɔɓɨlɨ wambɨya

1 Kʉwa wa, namɨna ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ lambɨya na ɔɓɨlɨ wambɨya. A ɓɛyɔ, kʉgʉ wa lɨsyɛ wa mambwa na ɔɓɨlɨ wa mambwa ɓa ndɨ nɨ ɓolimikogini, liɓo lidingi kɛgʉ ndɨ ɓata ɓɛgɛyɔ. 2 Namɨna kʉwa ndɨ gʉɗʉ wotu, Yelusalɛma wambɨya, anosyoku kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ kʉ ko Kunzi. A ndɨ muɓungusyaga ɓizeɗe abɛ muka wa ibisoku nɨnɔ ikaga kaɓʉnda kaɨnda kosilyono na mbʉnyakɨ. 3 Nʉkana ndɨ lɨyʉ lapʉ kotukyoku ko kiti wa ɓʉngama ɓɛ: «Mbɨya wanʉ, Ndaɓʉ ko Kunzi a kʉwa luga ka ɓambanzʉ! Ika kʉwa pa imoti na ɨɓʉ na ɨɓʉ ɓika kʉwa ɓatʉ kakɨ. Ɨyɨ Kunzi mombukwana-dakɨ yi, ika ndɛkɛ pa imoti na ɨɓʉ, ika kʉwa ndɛkɛ Kunzi kaɓʉ. 4 Ʉkpaga ndɛkɛ ɓamomiso-misa kaɓʉ ɓasɨ. Kukwakʉ kikigʉ ndɛkɛ ɓata, iki lɨlɛɓʉ, yɨgama, gʉtʉgʉ mʉzʉzʉla aka. A ɓɛyɔ, ɔɓɨlɨ wandɛlɨ olimikini.» 5 Kʉwa wa, mʉtʉ yi nɨnɔ a ndɨ wakiko ko kiti wa ɓʉngama aɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Wɨkwɛ, nakoyitisa makpʉmʉka masɨ mambɨya.» Ɛɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Kpikaga lɨkpʉmʉka li nɨlɨ, kyɛ a la lɨngʉnʉ na longbingbili.» 6 Omotiloku ɓata ndɨ ɓɛ: «Igyonosini! Ɨmɨ nɨ Alʉfa na Ɔmɛga isi yi ɓɛ mʉpʉnganagɨ na muliɓo. Mʉtʉ yi nɨnɔ a na mʉsasa, namusa ndɛkɛ ka ɨzɨyɔ liɓo nɨlɔ opupaga ka lɨkpakpa la ɔɓɨlɨ. 7 Mʉkalya ka mʉtʉ yi nɨnɔ opupa ndɛkɛ tutungyo, imu nɨmɔ. Nika ndɛkɛ Kunzi kakɨ, ɨyɨ ika mikamɨ*. 8 Luki limoti, ɓatʉ ɓa ombombo, nɨɓɔ ɓakanoɓinikyonigʉ, nɨɓɔ ɓanyɛ, ɓamwɔmwɔ, ɓatʉ ɓa ɓɨlya, ɓalɨmba, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓobibisaga gbɨlɨtɔ na ɓatʉ ɓa ɓɔngɔ ɓasɨ, pa kaɓʉ nɨ lɨɓyɛ lo ɓuku na libu lazʉ. Kukwakʉ kwa yɨɓa nɨkwɔ.»

Yelusalɛma wambɨya

9 Kʉwa wa, ɓemoti luga ka ɓamalaika maɗɨya na ɨka nɨɓɔ ɓa ndɨ na ɓakɔpɔ maɗɨya na ɨka, otumini yigyogyiso maɗɨya na ɨka kʉsɔ yi, isisiloku ndɨ ɓuwobi na ɨmɨ, ɛɓɨkya ɓɛ: «Doku, nakaʉwanya mʉsɨka nɨnɔ ɓakavanana na Mikya-Kɔndɔlɔ.» 10 Lɨmbɛngɨ esilya ndɨ, malaika eɗokisa ndɨ ka lɨbɛbɛlʉ la ngʉpa yɨkʉngʉ kʉgbɛ*. Ɛwanya kʉwa ndɨ gʉɗʉ wotu, Yelusalɛma nɨ anosyoku kotukyoku kʉgʉ wa lɨsyɛ, kʉ ko Kunzi, 11 anangɨnga na ɨbɨba ko Kunzi. A ndɨ ɓingele-ngele abɛ lɨtalʉ la lɨgabʉ lapʉ nɨlɔ ɓalɨkyaga ɓɛ yasipi, nɨlɔ angɨngaga abɛ nɛlaga. 12 A ndɨ ka lʉɓa yɨkʉngʉ. Lʉɓa yi nɨyɔ a ndɨ na pumi tɛkɛɓɛ na mɨɓa nɨmɔ ɓamalaika tɛkɛɓɛ na ɓaɓa ɓoɓuulyaga ndɨ. Ɓokpika ndɨ kʉgʉ wo pumi yi nɨyɔ, mino ma mababa tɛkɛɓɛ na maɓa ma Izaleli. 13 Akpangbala ɓemoti-ɓemoti a ndɨ na mupumi mɨsaa. Akpangbala wa ɨngɛngɛ mupumi mɨsaa, nɨnɔ wa zɨɓɔ mupumi mɨsaa, nɨnɔ wa zebu mupumi mɨsaa na nɨnɔ wa dumbe mupumi mɨsaa gɔnɨ. 14 Ɓopika ndɨ lʉɓa wa gʉɗʉ yi nɨyɔ kʉgʉ wa muɓumbe ma matamʉ tɛkɛɓɛ na maɓa. Mina ka ɓatʉtʉmbwa tɛkɛɓɛ na ɓaɓa nɨɓɔ ko Mikya-Kɔndɔlɔ a ndɨ mukpikaga kʉgʉ wa matamʉ mi nɨmɔ.

15 Malaika nɨnɔ ta ndɨ kanzɨna na ɨyɨ, a ndɨ na lɨgʉgʉ ligwi nɨlɔ ɓoɗinga ndɨ na ɔlɔ. Lɨgʉgʉ li nɨlɔ ɓapimaga ndɨ nolu gʉɗʉ, pumi yi na kubatʉ ti*. 16 Gʉɗʉ yi nɨnɔ a ndɨ na ɓakpangbala ɓakwanganya mʉɗɔngɔnɨ. Ɓʉnda na ɓʉhʉ ɓi a ndɨ asɨ mʉɗɔngɔnɨ aka. Malaika apimogo kʉwa ndɨ na lɨgʉgʉ li nɨlɔ. Ɓʉnda a ndɨ ɓakilɔmɛtɛlɛ ɓɛlɔfʉ ɓaɓa na ɓamɨya ɓakwanganya (2.400 km), ɓʉhʉ na ɓʉkʉngʉ a ndɨ mʉɗɔngɔnɨ gɔnɨ. 17 Malaika opima ndɨ ɓʉkʉngʉ ɓa lʉɓa na kipimo yi nɨyɔ ɓopimaga ndɨ na iyu makpʉmʉka. Ɓʉkʉngʉ ɓi a ndɨ banda ɓamɛtɛlɛ ɓatɛkɛɓɛ maɗɨya (60). 18 Ɓopika ndɨ lʉɓa yi nɨyɔ na matamʉ ma lɨgabʉ lapʉ, nɨmɔ ɓalɨkyaga ɓɛ yasipi. Gʉɗʉ a ndɨ ɨyɨ mupika na ɔlɔ nɨnɔ wanza, anangɨnga abɛ nɛlaga. 19 Muɓumbe ma lʉɓa ya gʉɗʉ a ndɨ muɓungusyogo na mobi ma matamʉ ma lɨgabʉ dididi. Matamʉ ma muɓumbe ma mambwa a ndɨ nɨmɔ ma yasipi, nɨmɔ ma mɨɓa a ndɨ nɨmɔ ma safilo, nɨmɔ ma mɨsaa a ndɨ nɨmɔ ma kalidoni, nɨmɔ ma mɨkwanganya a ndɨ nɨmɔ ma zumalidi, 20 nɨmɔ ma kuɓukumuti a ndɨ nɨmɔ ma sadoniki, nɨmɔ ma maɗɨya a ndɨ nɨmɔ ma akiki, nɨmɔ ma maɗɨya na ɨka a ndɨ nɨmɔ ma kilisoliti, nɨmɔ ma ɓʉgɨna a ndɨ nɨmɔ ma belulo, nɨmɔ ma kʉɓɔmʉ a ndɨ nɨmɔ ma topazo, nɨmɔ ma tɛkɛɓɛ a ndɨ nɨmɔ ma kilisopalazo, nɨmɔ ma tɛkɛɓɛ na mimoti a ndɨ nɨmɔ ma ayikito na nɨmɔ ma tɛkɛɓɛ na mɨɓa a ndɨ nɨmɔ ma amazito. 21 Ko pumi tɛkɛɓɛ na mɨɓa, mupumi mimoti-mimoti ikaga ndɨ na libumo la mʉsanga limoti. Ɓagya ndɨ mupumi mimoti-mimoti na libumo la mʉsanga limoti. Ɓoɓungusyaga ndɨ pa yangba ya gʉɗʉ na ɔlɔ nɨnɔ wanza, anangɨnga abɛ nɛlaga.

22 Kʉsɔ wa gʉɗʉ yi nɨnɔ, nakɨnagʉ ndɨ Ndaɓʉ ko Kunzi kyɛ Mombukwono-dosu Kunzi nɨnɔ wo Ngu pa imoti no Mikya-Kɔndɔlɔ ɓɔ ɓa Ndaɓʉ ko Kunzi kʉ ɓɛyɔ. 23 Gʉɗʉ yi nɨnɔ kɛgʉ na nza ya mangbamʉ ma mɔnɨ, ikanɨ nɨyɔ ya tɨmba, kyɛ ɨbɨba ko Kunzi ikaga kanzɛ kʉgʉ yi, tala kakɨ nɨ Mikya-Kɔndɔlɔ. 24 Ɓɛvananza ɓakpakyanaga ndɛkɛ ka ɓʉngbanganya kakɨ na ɓangama ɓa ɔɓɨlɨ ɓoɗuka ndɛkɛ lɨngama kaɓʉ kʉ ɓɛyɔ. 25 Pumi ya gʉɗʉ yi nɨnɔ olipyaga ndɛkɛ ɓikpo, anasyɛ ɓɛgɛyɔ kyɛ biti kikigʉ ndɛkɛ ɓata kʉ ɓɛgɛyɔ. 26 Ɓoɗuka ndɛkɛ ɨbɨba na lɨngama ka ɓɛvananza ka gʉɗʉ yi nɨnɔ. 27 Luki lanyɛ gʉtʉgʉ limoti aka kingyigʉ ndɛkɛ kʉ, gʉtʉgʉ munzikaɓʉ aka ikanɨ mʉtʉ waɓɔngɔ. A ɓɛyɔ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓingya ndɛkɛ kʉ, a nɨɓɔ aka ɓɔ mino kaɓʉ ikpikaga ka kɨtaɓʉ ya ɔɓɨlɨ nɨyɔ ko Mikya-Kɔndɔlɔ.

22

1 Kumbuso yi, malaika yi nɨnɔ ɛwanya ndɨ liɓo lidingi nɨlɔ apága ɔɓɨlɨ, anangɨnga abɛ nɛlaga. Liɓo li nɨlɔ a ndɨ kopupoku ko kiti wa ɓʉngama ko Kunzi na ko Mikya-Kɔndɔlɔ. 2 Liɓo li nɨlɔ a ndɨ kakɨka luga wa ndaki wa gʉɗʉ. Ka mutili masɨ mɨɓa mo liɓo, a ndɨ na sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ apága ɔɓɨlɨ, nɨsɔ aɓʉkʉtaga ndɨ nganga tɛkɛɓɛ na yɨɓa ka syangasʉ simoti, isi yi ɓɛ nganga yimoti ka tɨmba. Mapakʉ mi a ɨbʉkʉsɔ sihukusa ɓambanzʉ. 3 Kikigʉ ndɛkɛ ɓata no luki gʉtʉgʉ limoti aka nɨlɔ Kunzi agbanga.

Kiti wa ɓʉngama ko Kunzi na ko Mikya-Kɔndɔlɔ ika ndɛkɛ ka gʉɗʉ yi nɨnɔ, ɓagya-ligubo kakɨ ɓika ndɛkɛ kabibisa kʉ ɓɛyɔ. 4 Ɓamɨnatʉ ndɛkɛ ɓɛngba ɓayo miso, lino kakɨ ika ndɛkɛ likpiko ka tʉndʉkʉtɔ kaɓʉ. 5 Biti kikigʉ ndɛkɛ ɓata. Ɓakikigʉ ndɛkɛ ɓata na mʉsasa ma ɓʉngbanganya ɓa tala, ikanɨ mɔnɨ, kyɛ Mombukwono-dosu Kunzi uziga ndɛkɛ na ɓʉngbanganya kakɨ, ɨɓʉ ɓalya ɓʉngama ka ɓɛnzɛ na ɓɛnzɛ.

Yigoku ka Yeso

6 Kumbuso yi, malaika yi nɨnɔ ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mʉnzɨna mi nɨmɔ a malɨngʉnʉ na mongbingbili. Mombukwono-dosu Kunzi, nɨnɔ ʉpága ɓogyalandʉ lɨmbɛngɨ kakɨ, atikiku malaika kakɨ, kauwonisilo ɓagya-ligubo kakɨ lɨkpʉmʉka li nɨlɔ okwononi ɓɛ igyonosi ɓɨkwa.»

7 Yeso akaɓɨkya ɓɛ: «Hʉkana, na kodoku ɓɨkwa! Magyagya ka mʉtʉ yi nɨnɔ oɓuulyogo lɨkpʉmʉka la ɓugyalandʉ nɨlɔ ikpikaga ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ!»

8 Ɨmɨ Yuani nɔ nʉkana ndɨ, nɨna lɨkpʉmʉka nɨlɨ. Ngbingo yi nɨnɔ nʉkana ndɨ mino, nɨna, noɓuna ndɨ moli kambwa ka malaika yi nɨnɔ a ndɨ kewonisilo lɨkpʉmʉka nɨlɔ, kabibiso yi. 9 Luki limoti, ɛɓɨkya ndɨ ɓɛ: «Mbaaa, wakogyonitɔgʉ ɓɛyɔ! Na mʉgya-ligubo mʉɗɔngɔnɨ abɛ ɨwɛ gɔnɨ, pa imoti na ɓava-kʉkakʉ ɓogyalandʉ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓoɓuulyogo lɨkpʉmʉka nɨlɔ ikpikaga ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ. Kunzi nɔ, wokwononi kabibiso!»

10 Kumbuso yi, ɛɓɨkya ɓata ndɨ ɓɛ: «Wakosumonitɔgʉ mʉnzɨna ma ɓugyalandʉ ma kɨtaɓʉ yi nɨyɨ. A ɓɛyɔ, lɨkpʉmʉka li nɨlɔ a kʉwa ɓuwobi kaɨtʉlyana. 11 Mʉtʉ wa yɨgya yanyɛ, isisilogi na yɨgya yanyɛ kakɨ, mʉtʉ wa mʉsʉgʉ, isisilogi kagya lɨkpʉmʉka la mʉsʉgʉ, mʉtʉ wo ngbingbili, isisilogo kagya ɓungbingbili, mʉtʉ wotu, isisilogo kaiɓuɓiso.»

12 Yeso akaɓɨkya ɓɛ: «Ʉkana, na kodoku ɓɨkwa! Nakodoku na mʉkalya kapá mʉtʉ yɨkaka-yɨkaka, kaɓyɛnɛnɛ na ligubo nɨlɔ agya ndɨ. 13 Ɨmɨ nɨ Alʉfa na Ɔmɛga, mʉpʉnganagɨ na muliɓo.»

14 Ɨgyagya ka nɨɓɔ ɓakasʉkʉsa ɓotu kaɓʉ. Kʉwa wa gɔ wa, ɓakwanana kalya bumo ya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ apága ɔɓɨlɨ na kaingya ka gʉɗʉ yi nɨnɔ pisi ko pumi yi. 15 Luki limoti, kunzi wa gʉɗʉ, atʉ na ɓatʉ ɓanyɛ, ɓalɨmba, ɓaɗanda, ɓamwɔ-ɓambanzʉ, ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓobibisaga gbɨlɨtɔ na ɓatʉ nɨɓɔ ɓapaga ɓɔngɔ na ɓa kʉɓɔɓɔkʉ.

16 «Ɨmɨ Yeso, natiki malaika kamɨ kamuwonisilo ɓʉdɛmʉ ɓa makpʉmʉka mi nɨma masɨ ka makanisa. Nopupa ko pigo ka ngama Daudi, na lɨngʉtʉ lɨnzɛ la ɓʉsɔɓɨ.»

17 Lɨmbɛngɨ ko Kunzi ɨɓʉ na Muko wo vononi ɓakaɓɨkya ɓɛ: «Doku!»

Mʉtʉ yi nɨnɔ akaʉkana lɨkpʉmʉka li nɨlɔ, aɓɨkyɨ gɔnɨ ɨyɨ ɓɛ: «Doku!»

Mʉtʉ yi nɨnɔ akaɨmʉkana mʉsasa oduku, nɨnɔ akapa liɓo nɨlɔ apaga ɔɓɨlɨ, oduku kava ka ɨzɨyɔ.

Lɨkpʉmʉka la muliɓo

18 Ɨmɨ Yuani, nakapá mʉtʉʉ mi nɨma ka mʉtʉ wasɨ nɨnɔ akaʉkana mʉnzɨna ma ɓugyalandʉ nɨmɔ ikpikaga ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ: Mʉmbanzʉ kamatɨla luki lagɔgɔ kʉgʉ wa mʉnzɨna mi nɨmɔ, Kunzi amatɨlya ndɛkɛ yigyogyiso yi nɨyɔ ikpikaga mino. 19 Mʉmbanzʉ kanyɔ lɨkpʉmʉka limoti ka mʉnzɨna ma ɓugyalandʉ nɨmɔ ikpikaga ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ, Kunzi atʉmba ndɛkɛ liɗuku kakɨ lo bumo ya sɨbʉkʉsɔ nɨsɔ apága ɔɓɨlɨ, kogulyigʉ ndɛkɛ ka gʉɗʉ wotu mʉɗɔngɔnɨ ɓɛyɔ ikpikaga mino ka kɨtaɓʉ yi nɨyɨ.

20 Dɛmʉ wa mʉnzɨna mi nɨmɔ, akaɓɨkya ɓɛ: «Iyo, na kodoku ɓɨkwa!»

A ɓɛyɔ! Dokunɔ, Mombukwono-dosu Yeso!

21 Ɨzɨyɔ ka Mombukwono-dosu Yeso iki na iɓunu ɓasɨ.

* 1:7 1:7 Wanda ka Zakalia 12:10; Yuani 19:37.

* 1:8 1:8 Alʉfa na Ɔmɛga: a liɓiso la mambwa na la muliɓo ka ligiliki.

† 1:20 1:20 ɓamalaika: A ɓambɔkʉ ɓa makanisa mi nɨmɔ

* 2:6 2:6 Ɓanikolai: Kɨtaɓʉ yi nɨyɨ aka yɨ ya Ɓonziki ka Yuani yɔ akanzɨna kʉgʉ wa liɗu ka ɓatʉ ɓi nɨɓa. Ɓapága ndɨ mʉtʉʉ ma ɓɔngɔ. Mʉtʉʉ mi kibisikonogigʉ ɓɨnza. Wanda ka Ɓonziki ka Yuani 2:15.

* 2:7 2:7 Wanda ka Mʉpʉnganagɨ 2:8-9; Ɓonziki ka Yuani 22:2.

† 2:17 2:17 mana: Mukati nɨmɔ otukyogoku ndɨ kʉgʉ wa lɨsyɛ. Wanda ko Pupo 16:1-4.

* 6:6 6:6 saili: A bumo nɨyɔ inisogo abɛ gbagala. Wanda gɔnɨ Yuani 6:9

* 11:4 11:4 Wanda ka Zakalia 4:3, 11-14.

* 11:6 11:6 Wanda ka 1 Ɓangama 17:1; Pupo 7:17-19; 1 Samueli 4:8.

* 11:7 11:7 Wanda ka Danyɛlɛ 7:3, 7, 21.

* 11:8 11:8 Sɔdɔmʉ: A likingyosi la ɓʉnyɛ. Misili a likingyosi ka ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakamibogigʉ Kunzi, ɓomuyoniso ka ɓomikya Ɓezaleli. Ɓatʉ ɓi nɨɓɔ ɓakamibogigʉ Kunzi ɓobibisaga gbɨlɨtɔ

* 11:11 11:11 Wanda ka Ezekieli 37:5-10.

* 11:18 11:18 Wanda ka Mambʉ 2:1, 5; 110:5; 115:12-13.

* 21:7 21:7 Wanda ka 2 Samueli 7:14; Mambʉ 89:27-28.

* 21:10 21:10 Wanda ka Ezekieli 40:2.

* 21:15 21:15 Wanda ka Ezekieli 40:3.