^

Logo (Logoti)

Logoti (Logo): BÚKÙ TÀ TƗ́DHƗ́//RU YÌZO DHƗ ÀDHYA New Testament

copyright © 2015 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Logo
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-10

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 10 May 2025

942af0a0-42ea-5477-8f1a-fed39823f32b

MÀTÁYÒ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Rúbí Tanɨ Màtáyò dré tɨsɨ̀le dhɨ

Búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Dhya búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá Màtáyò ꞌɨ. Akódhɨ nda tá mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi ꞌɨ. Dɨ, Yésu dré akódhɨ nɨ azízó adrélé áyɨ àpóstolò mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo ró. Búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Màtáyò adré Rúbí Tanɨ longó tadházóá dhɨ, Yésu Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Mèsɨ́yà dré tá lazílé kɨ́nó lésè dhɨ ꞌɨ. Gìká amù akódhɨ nda tà bǐ ɨ́ dré tá lazílé pròfétà ɨ tí áyɨ Kúlí na dhɨ kɨ ꞌo, kɨtswázó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ lésè. Lavúlé dhɨ, Màtáyò adré Rúbí Tanɨ kòdhɨ nɨ tɨsɨ̀ Yúdà ànzɨ ɨ dré. Dɨ, Rúbí Tanɨ nda kókpà móndyá títí ɨ dré.

Búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Màtáyò adré Yésu nɨ lɨ́drɨ̀ nɨ tà tɨtɨ́ mìbhalé tí kònɨ̀nɨ: akódhɨ nɨ tìma, akódhɨ nɨ bàtísimò dòma, akódhɨ nɨ tabhìma, akódhɨ nɨ àzí Gìká nɨ kúlí longózó dhɨ, tsàle akódhɨ nɨ àzí móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́zó àyɨ kɨ drà ɨ lésè dhɨ ɨ́be. Àmvolásà dhɨ, Màtáyò adré Yésu nɨ atsí dré tòle kɨdhólé Gàlìláyà lésè tsàle Yèrúsalémà na dhɨ nɨ tà tɨtɨ́, akódhɨ nɨ pósò kùdù nɨ tà ɨ́be, tsàle akódhɨ nɨ dràma ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ kɨ tà ɨ́be.

Màtáyò adré kpà tadhá dhɨ, Yésu dhya kàdrɨ̀ adrélépi Gìká nɨ tà tadhá dhɨ ꞌɨ. Tàko ko, adré Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà àndu ngɨ, adrézó kpà Òpɨ̀ bhù àdhya nɨ tà tadhá ngádra ꞌá móndyá títí ɨ dré. Màtáyò adré tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ Yésu dré tadhálé dhɨ kɨ lanzɨ́ kònɨ̀nɨ: (1) tà Yésu dré tadhálé kòngó drìna dhɨ ɨ (Màtáyò 5–7); (2) tà Yésu dré lazílé áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ dri àyɨ kɨ mùzo lɨ̀le Rúbí Tanɨ longóbe dhɨ ɨ (Màtáyò 10); (3) Òpɨ̀ bhù àdhya nɨ tà lùzu ró dhɨ ɨ (Màtáyò 13); (4) Yésu nɨ lebèbhá kɨ adrema nɨ tà (Màtáyò 18); (5) lókyá kùdù nɨ tà, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ atsama nɨ tà (Màtáyò 24–25).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Yésu Krísto nɨ kómvó ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ tìma (1:1–2:23)

2) Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ àzí (3:1-12)

3) Yésu nɨ bàtísimò dòma, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ tabhìma (3:13–4:11)

4) Yésu nɨ àzí bvò Gàlìláyà àdhya na dhɨ (4:12–18:35)

5) Yésu nɨ atsí ngàzo Gàlìláyà lésè lɨ̀le Yèrúsalémà na dhɨ (19:1–20:34)

6) Yésu nɨ pósò kùdù, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ dràma (21:1–27:66)

7) Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ (28:1-20)

1

Yésu Krísto nɨ kómvó

(À kònò kpà Lúkà 3:23-38)

1 Yésu Krísto angá Dàwídì nɨ súrú lésè, ɨ̀ndɨ̀ Dàwídì angá ɨ́na Àbàrámà nɨ súrú lésè. Kònɨ̀dhɨ Yésu Krísto nɨ tábhí kɨ tìma nɨ tà tɨsɨ̀le dhɨ ꞌɨ:

2 Àbàrámà ti tá Ɨ̀sákà, Ɨ̀sákà dré Yàkóbhò nɨ tìzo gò, Yàkóbhò dré Yúdà kɨ tìzo adrúpi nɨ ɨ́be. 3 Yúdà ɨ Tàmárà be dhɨ ɨ̀ dré Fàrésà kɨ tìzo Zárà be. Fàrésà dré Èsèrómà nɨ tìzo, Èsèrómà dré Àrámà nɨ tìzo. 4 Àrámà dré Àmìnàdábà nɨ tìzo, Àmìnàdábà dré Nàsónà nɨ tìzo, Nàsónà dré Sàlòmónà nɨ tìzo. 5 Sàlòmónà ɨ Rábà be dhɨ ɨ̀ dré Bòwésà nɨ tìzo. Bòwésà ɨ Rútà be dhɨ ɨ̀ dré Yòbédè nɨ tìzo. Yòbédè dré Yésè nɨ tìzo, 6 Yésè dré ópɨ́ Dàwídì nɨ tìzo.

Dàwídì ɨ Ùríyà nɨ tòkó be dhɨ ɨ̀ dré Sòlòmónò nɨ tìzo. 7 Sòlòmónò dré Ròbòwámà nɨ tìzo, Ròbòwámà dré Àbɨ́yà nɨ tìzo, Àbɨ́yà dré Àsáfà nɨ tìzo. 8 Àsáfà dré Yòsàfátà nɨ tìzo, Yòsàfátà dré Yòrámà nɨ tìzo, Yòrámà dré Òzɨ́yà nɨ tìzo. 9 Òzɨ́yà dré Yòwàtámà nɨ tìzo, Yòwàtámà dré Àkázà nɨ tìzo, Àkázà dré Èzèkɨ́yà nɨ tìzo. 10 Èzèkɨ́yà dré Mànásè nɨ tìzo, Mànásè dré Àmónà nɨ tìzo, Àmónà dré Yòsɨ́yà nɨ tìzo. 11 Yòsɨ́yà dré Yèkònɨ́yà kɨ tìzo adrúpi nɨ ɨ́be, lókyá Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ rùzo dòle Bàbìlónà na àdzú sè dhɨ ꞌá.

12 Àyɨ nda kɨ dòma Bàbìlónà na dhɨ àmvolésè dhɨ, Yèkònɨ́yà dré Sàlàtɨ̀yélè nɨ tìzo, Sàlàtɨ̀yélè dré Zòròbàbélè nɨ tìzo. 13 Zòròbàbélè dré Àbìyúdà nɨ tìzo, Àbìyúdà dré Èlìyàkímà nɨ tìzo, Èlìyàkímà dré Àzórà nɨ tìzo. 14 Àzórà dré Sàdókà nɨ tìzo, Sàdókà dré Àkímà nɨ tìzo, Àkímà dré Èlìyúdà nɨ tìzo. 15 Èlìyúdà dré Èlèyàzárà nɨ tìzo, Èlèyàzárà dré Màtánà nɨ tìzo, Màtánà dré Yàkóbhò nɨ tìzo, 16 Yàkóbhò dré Yòséfà nɨ tìzo. Yòséfà nda tá Màrɨ́yà nɨ agó ꞌɨ. Dɨ Màrɨ́yà nda dré Yésu, adrélé zìle Mèsɨ́yà dhɨ nɨ tìzo.

17 Kɨdhólé Àbàrámà rú atsálé Dàwídì rú dhɨ, máti tá mudrí-drì-su. Kɨdhólé Dàwídì rú atsálé Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ dòma Bàbìlónà na dhɨ rú dhɨ, máti kpà mudrí-drì-su. Kɨdhólé àyɨ nda kɨ dòma rú atsálé Mèsɨ́yà nɨ tìma rú dhɨ, máti kókpà mudrí-drì-su.

Yésu Krísto nɨ tìma

(À kònò kpà Lúkà 2:1-7)

18 Yésu Krísto nɨ tìma tá kònɨ̀nɨ: À zɨ̀ tá Yésu nɨ andre, Màrɨ́yà, Yòséfà dré tòko ró. Dɨ, drìdrì ɨ̀ dré ru amúzó dhɨ kandrá dhɨ, Màrɨ́yà kisú tá ɨ́na ꞌa Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. 19 Dɨ agó nɨ Yòséfà dré adrélé móndɨ́ gyǎgya ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, lè tá kanyò fèle drá móndɨ́ ɨ mi ko gò, dré kisùzoá dhɨ, ɨ́ nɨ akódhɨ nɨ tayɨ́ kòlyà.

20 Dɨ dré tá adréràꞌa tà nda nɨ kisù dhɨ ꞌá dhɨ, ángéló Mírì àdhya dré agázó akódhɨ kandrá toróbɨ́ na, tàá drá dhɨ: «Yòséfà, Dàwídì nɨ mvá, mɨ́ ro Màrɨ́yà nɨ dòma mòle dhɨ ko. Tàko ko, ꞌa dré kisúlé kòdhɨ, kisú Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. 21 A nɨ mváagó ti. Mɨ́ nɨ akódhɨ nɨ rú zi Yésu. Tàko ko, akódhɨ nɨ áyɨ móndyá kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ lésè.»*

22 Dɨ tà nda kòdhɨ ɨ̀ atsá títí kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà Mírì dré tá longólé áyɨ pròfétà tí dhɨ ɨ̀ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. Akódhɨ longó tá dhɨ:

23 «Mɨ̀ nò rè ká! Kyánzɨ àgo tà nìlepi rè ko dhɨ nɨ ꞌa kisú gò, dré mváagó tìzo.

À nɨ rú nɨ nɨ zi Èmànùwélè.»†

Rú nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Gìká túmä́ní àma ɨ́be».

24 Dɨ Yòséfà kòlaró dre dhɨ, dré Màrɨ́yà nda nɨ dòzo mòle ngóró ángéló Mírì àdhya dré tá tàle akódhɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 25 Dɨ, ayí ɨ́na akódhɨ be ko, tsàle lókyá dré mváagó tìzo dhɨ ꞌá. Gò dré mváagó nda nɨ rú zìzo Yésu.

2

Tògyabhá ɨ̀ alɨ̀ Yésu nɨ kɨtó

1 À ti tá Yésu Bètèlémè, bvò Yùdáyà àdhya lé dhɨ na, ópɨ́ Èródè nɨ lókyá ꞌá.* Akódhɨ nɨ tìma àmvolésè dhɨ, tògyabhá bhìbhínyà tà ndabhá nìle dhɨ ɨ̀ dré angázó kìtú dré apfǒrà lésè, alɨ̀le atsálé Yèrúsalémà le. 2 Ɨ̀ dré lizízóá dhɨ: «Mvámvá tìle Yúdà ànzɨ kɨ ópɨ́ ro dhɨ ángwà? Tàko ko, mà nò tá akódhɨ nɨ bhìbhínyà kìtú dré apfǒrà lésè gò, mà dré alɨ̀zo kɨtswálé akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha.»

3 Dɨ ópɨ́ Èródè kòyi tà nda dre dhɨ, akódhɨ nɨ drì dré abɨ́zó, ngóró móndyá títí Yèrúsalémà le dhɨ kya tɨ́nɨ. 4 Dré Yúdà ànzɨ kɨ kòwánà kàdrɨ̀ kɨ kɨmózó tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be gò, lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Pròfétà ɨ̀ adré tá tàá dhɨ, à nɨ Mèsɨ́yà nɨ ti ángolé ya?»

5 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Bètèlémè, Yùdáyà le dhɨ na. Àngyá ko, pròfétà kɨ àlo tɨsɨ̀ kònɨ̀nɨ:

6 ‹Dɨ mɨ, Bètèlémè bvò Yúdà àdhya lé nɨ,

ámɨ tà tsà bhàandre kàdrɨ̀kàdrɨ̀ Yùdáyà le dhɨ kya ɨ kòfalé ko.

Tàko ko, ópɨ́ àlo dhɨ nɨ apfò mɨ́ lésè.

A nɨ áma móndyá, Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ drì ko kábilígyà lɨkɨ́lépi tɨ́nɨ.›†»

7 Èródè kòyi tà nda dre dhɨ, dré tògyabhá nda kɨ zìzo lùzu ró gò, àyɨ kɨ lizízó lókyá bhìbhínyà nda dré tá kɨdhózó apfòle dhɨ nɨ nìzo. 8 Gò dré àyɨ kɨ mùzo Bètèlémè na, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòlɨ̀ móndyá kònàle dhɨ kɨ lizí, mvámvá nda nɨ tà nìzo dóro. Dɨ mɨ̀ kòkisú akódhɨ dre dhɨ, mɨ̀ kàmù kúlí má dré, má kòkɨtswáró kpà lɨ̀le akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha be dhɨ bvó.»

9 Dɨ tògyabhá nda ɨ̀ kòyi ópɨ́ nda nɨ kúlí dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le. Ɨ̀ dré tá adréràꞌa láti ꞌá dhɨ, bhìbhínyà ɨ̀ dré tá nòle kìtú dré apfǒrà lésè nda adré tá lɨ̀le àyɨ kandrána, tsàle áyɨ kɨkɨ́ àrà mvámvá nda dré tá adrézó dhɨ drìle. 10 Dɨ ɨ̀ kònò bhìbhínyà nda áyɨ kɨkɨ́ràꞌa dre dhɨ, ɨ̀ dré lenzézó lavúlé. 11 Ɨ̀ kòfɨ dzó na dre dhɨ, ɨ̀ dré mvámvá nda nɨ nòzo andre nɨ Màrɨ́yà be gò, ɨ̀ dré dhèzo àyɨ kɨ kórókó titì mvámvá nda kandrá, akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo. Dɨ ɨ̀ dré ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ ɨ̀ dré adólé dhɨ kɨ kɨnzɨ́zó fèle drá. Ɨ̀ fè tá órò, béndélé, ɨ̀ndɨ̀ màlásɨ̀ ledélé mírè sè dhɨ be.

12 Àmvolásà dhɨ, Gìká dré tà longózó àyɨ dri toróbɨ́ na tàzoá dhɨ, ɨ̀ kògò nzɨ̀le Èródè vélésè ko. Dɨ ɨ̀ dré láti àzya dòzo, nzɨ̀zo àyɨ kɨ bvò na.

Yòséfà ɨ̀ lapá Èzèpétò na

13 Tògyabhá nda ɨ̀ kòlɨ̀ dre dhɨ, ángéló Mírì àdhya dré agázó Yòséfà kandrá toróbɨ́ na, tàá drá dhɨ: «Mɨ́ nga mvámvá kòdhɨ nɨ do andre nɨ be, lapázó àyɨ ɨ́be Èzèpétò na. Mɨ̀ kàdré kònàle tsàle lókyá má dré dra tàzoá mɨ́ kàgò dhɨ ꞌá. Tàko ko, Èródè adré ꞌòle mvámvá nda nɨ nda pfùle dràle.»

14 Dɨ Yòséfà dré ngàzo ngátsi kɨ́tógá sè mvámvá nda nɨ do andre nɨ be gò, lapázó àyɨ ɨ́be Èzèpétò na. 15 Ɨ̀ dré adrézó kònàle tsàle lókyá Èródè dré dràzo dhɨ ꞌá. Tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà Mírì dré tá longólé áyɨ pròfétà tí dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. Akódhɨ longó tá dhɨ: «Má azí áma mváagó apfòle Èzèpétò lésè.»‡

Èródè ꞌo ànzɨàgo ɨ tupfúlé todràle

16 Èródè kònò dhɨ, tògyabhá nda ɨ̀ lɨtɨ́ tá ɨ dre dhɨ, akódhɨ nɨ togó dré aswázó tà tàndɨ ró. Dɨ dré móndɨ́ kɨ mùzo lɨ̀le Bètèlémè na ɨ̀ndɨ̀ bhà làgásà dhɨ ɨ ꞌásè, ànzɨàgo títí kóná ɨ́be rì dhɨ kɨ tupfú todràle, túmä́ní àyɨ kóná tsabhá rè rì ko dhɨ ɨ́be. Kɨ tá kóná nda kɨ bvó lókyá dré tá yìle tògyabhá nda ɨ vélésè dhɨ sè. 17 Dɨ tà Mírì dré tá longólé pròfétà Yèrèmɨ́yà tí dhɨ dré ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ. Akódhɨ longó tá dhɨ:

18 «Kúlí adré angálé Rámà lésè.

À adré ngòle adrézó tongólé.

Ràkélè adré áyɨ ànzɨmvá kɨ ngo nɨ̀.

Adré lèá à kòtɨndrɨ̀ áyɨ togó wà dhɨ ko,

ànzɨmvá nda ɨ̀ dré adrélé vélé yó dhɨ sè.»§

Yòséfà ɨ̀ lɨ̀ bhà mo Nàzàrétà na

19 Èródè nɨ dràma àmvolésè dhɨ, ángéló Mírì àdhya dré agázó toróbɨ́ na Yòséfà kandrá Èzèpétò na, tàá drá dhɨ: 20 «Mɨ́ nga mvámvá do andre nɨ be, nzɨ̀zo àyɨ ɨ́be Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ bvò na. Tàko ko, móndyá adrébhá tá láti nda mvámvá nda nɨ ꞌòzo dràle dhɨ ɨ̀ todrà akɨ́lé dre.»

21 Dɨ Yòséfà dré ngàzo mvámvá nda nɨ do andre nɨ be gò, nzɨ̀zo àyɨ ɨ́be Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ bvò na. 22 Dɨ, dré yìzoá tàle dhɨ, Àrèkèláwò atsá tá ópɨ́ ro Yùdáyà drìle áyɨ atá Èródè nɨ àrà ꞌa dhɨ, dré ɨ́na adrézó ngá ro nzɨ̀ma kònàle dhɨ sè. Dɨ Gìká dré gòzo tà longó drá toróbɨ́ na gò, ɨ̀ dré lɨ̀zo bvò Gàlìláyà àdhya na. 23 Ɨ̀ kòtsa kònàle dre dhɨ, ɨ̀ dré bhà mòzo adrézó bhàandre rú zìle Nàzàrétà dhɨ na. Tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà longólé pròfétà ɨ tí dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. Ɨ̀ longó tá dhɨ: «À nɨ akódhɨ nɨ zi Nàzàrétà mvá ro.»*

3

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi ledé láti Mírì Yésu dré

(À kònò kpà Márokò 1:1-8; Lúkà 3:1-18; Yòwánɨ̀ 1:19-28)

1 Lókyá nda àmvolésè dhɨ, Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi dré pfòzo adrélé Gìká nɨ kúlí longó duku Yùdáyà àdhya na. 2 Adré tá tàá dhɨ: «Mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé. Tàko ko, Òpɨ̀ bhù àdhya atsá ànyɨ dre.» 3 Yòwánɨ̀ nda tá dhya pròfétà Èsáyà dré tá tà nɨ nɨ tàzo dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ tà tá dhɨ:

«Dhya àlo adré kúlí loyó duku na, adrézó tàá dhɨ:

‹Mɨ̀ kòledé láti Mírì dré alɨ̀zo!

Mɨ̀ kòlotó láti atsálé pyà akódhɨ dré!›*»

4 Yòwánɨ̀ asó tá kɨ́tá ledélé kàmílò bhɨ́ sè dhɨ ɨ́ rú, káfà ledélé kàꞌwá kɨ́nɨ́ sè dhɨ nɨ ꞌɨ̀zo áyɨ kípílé ꞌá. Akódhɨ nɨ mányàngá tá kɨ́sa ꞌɨ, túmä́ní apé mbɨ̀ na dhɨ be. 5 Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tá apfòle Yèrúsalémà lésè, bvò wä́yi Yùdáyà àdhya lésè, ɨ̀ndɨ̀ bvò wä́yi Yòròdánè làgásè dhɨ lésè, alɨ̀le Yòwánɨ̀ vélé. 6 Ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ ta ngádra ꞌá gò, akódhɨ dré adrézó bàtísimò fe àyɨ dré yǐandre Yòròdánè àdhya na.

7 Dɨ, akódhɨ kònò Fàrìsáyò ɨ, Sàdùkáyò ɨ́be bǐ dhɨ ɨ adréràꞌa alɨ̀le kɨtswálé bàtísimò do ɨ́ vélé dre dhɨ, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ, nì àtrá kɨ àrèbhá nɨ ɨ, àdhi tadhá àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ kòlapá Gìká nɨ kombà adrélépi alɨ̀le dhɨ sílésè dhɨ nɨ̀? 8 Lè mɨ̀ kàdré tà adrébhá tadhá dhɨ, mɨ̀ ladzá àmɨ kɨ togó dre dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. 9 Mɨ̀ kòbhà àmɨ adrélé kisùá àmɨ léna dhɨ ‹Àma àmakya Àbàrámà nɨ ànzɨ ꞌɨ› dhɨ ko. Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Gìká rìnyí ɨ́be kɨtswázó ànzɨ ꞌo topfòle Àbàrámà dré kɨ́rà kònɨ ɨ lésè. 10 À ga kùbalú fa kómvó ɨ rú dre. Dɨ à nɨ fa títí adrébhá lòꞌwa dóro ꞌa ko dhɨ kɨ togá lebhélé àtsɨ́ na.

11 Má adré mána bàtísimò fe àmɨ dré yǐ sè tadházóá dhɨ, mɨ̀ ladzá àmɨ kɨ togó dre. Dɨ, dhya àlo áma lavúlépi rìnyí sè dhɨ nɨ ɨ́na adhé má bvó. Má kɨtswá akódhɨ nda nɨ lɨndrɨ̀ sè ko. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kámókà tɨngɨ́ bwà ko. Akódhɨ nɨ bàtísimò fe àmɨ dré Tɨrɨ́ Lólo sè, ɨ̀ndɨ̀ àtsɨ́ sè. 12 Akódhɨ ndàkpá ɨ́be ɨ́ drɨ́gá. Ásà dhɨ, a nɨ ngánò àngbó ɨ́na drìna dhɨ nɨ awá, lòꞌwa nɨ nɨ lomvózó dàle kòbhó na gò, kúyí nɨ nɨ kùzo zàle àtsɨ́ adrélépi adrálé ko dhɨ na.»

Yésu nɨ bàtísimò dòma

(À kònò kpà Márokò 1:9-11; Lúkà 3:21-22)

13 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré angázó Gàlìláyà lésè alɨ̀le Yòwánɨ̀ vélé kɨtswálé bàtísimò do Yòròdánè na. 14 Dɨ, Yòwánɨ̀ lè tá ɨ́na bàtísimò fèle Yésu dré ko gò, dré tàzoá drá dhɨ: «Adré tá lèá dhɨ, mɨ́ kòfè bàtísimò má dré mɨ. Dɨ, mɨ́ gò mɨ́na alɨ̀le bàtísimò do má vélé ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» 15 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ kòkaꞌì tà kòdhɨ kàdré kònɨ̀nɨ lókyá kònɨ̀dhɨ sè. Tàko ko, adré lèá dhɨ, mà kòꞌo tà gyǎgya títí Gìká dré adrélé lèle mà kòꞌo dhɨ ɨ kɨtswálé títí.» Dɨ Yòwánɨ̀ dré bàtísimò kaꞌìzo fèle drá. 16 Yésu kòdo bàtísimò dre dhɨ, dré apfòzo yǐ lésè. Dɨ gbǎ kòdhwa, bhù dré ru lanzízó gò, Yésu dré Gìká nɨ Tɨrɨ́ nòzo asíràꞌa kòbhòlà tɨ́nɨ adhélé ɨ́ dri. 17 Gò kúlí dré apfòzo bhù lésè tàá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma Mváagó má dré lèle tò dhɨ ꞌɨ. Áma togó adré kɨnɨ́lé akódhɨ nɨ tà sè tò.»†

4

Dzáborò tabhì Yésu nɨ lɨtɨ́lé duku na

(À kònò kpà Márokò 1:12-13; Lúkà 4:1-13)

1 Àmvolásà dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo dré Yésu nɨ drìzo lɨ̀zo akódhɨ be duku na, Dzáborò kòtabhìró akódhɨ lɨtɨ́lé be dhɨ bvó. 2 Kònàle dhɨ, Yésu dré tàbirí mvòzo kìtú nyadhɨ-rì ɨ̀ndɨ̀ ngátsi nyadhɨ-rì gò, tàbirí dré akódhɨ nɨ ꞌòzo. 3 Dɨ Dzáborò dré áyɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ kòtà kɨ́rà kònɨ ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòladzá ru atsálé mápà ro.» 4 Dɨ, Yésu logó drá dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹Móndɨ́ adré ngbà ꞌí adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be mápà sè ko. Be ró dhɨ, adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be kúlí títí adrébhá apfòle Gìká sílésè dhɨ ɨ sè.›*»

5 Gò Dzáborò dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába Yèrúsalémà, bhàandre lólo dhɨ na, akódhɨ nɨ bha tépelò nɨ drì kàkú na. 6 Dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ wa dhèle bvò dri. Àngyá ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

‹Gìká nɨ tòlɨ́ fe áyɨ ángéló ɨ dré ámɨ tà sè.

Àyɨ nda kɨ ámɨ ko kɨ́tó,

mɨ́ kòdheró ámɨ pá si kɨ́rà dri ko.›†»

7 Dɨ Yésu gò logóá drá dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré kókpà tàá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kòtabhì Mírì ámɨ Gìká ko.›‡»

8 Gò Dzáborò dré gòzo akódhɨ nɨ dri mbàzo ába kòngó àlo mvumvù lavúlé dhɨ drìna, òpɨ̀ wä́yi bvò àdhya kɨ tadházó drá àyɨ kɨ rúku ɨ́be. 9 Dré tàzoá drá dhɨ: «Má nɨ òpɨ̀ títí kòdhɨ kɨ fe mɨ́ dré, mɨ́ kàdhé ámɨ kórókó titì má kandrá áma lɨndrɨ̀ bhàzo dhɨ.» 10 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Sàtánà, mɨ́ nga kònwásè! Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kàdré ngbà ꞌí Mírì ámɨ Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha kòdhya. Mɨ́ kàdré kpà lɨ̀sámbò ꞌo ngbà ꞌí akódhɨ nɨ rú sè kalóma.›§» 11 Dɨ Dzáborò dré ngàzo akódhɨ nɨ tayɨ́. Gò ángéló ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ nɨ ledé.

Yésu kɨdhó Gìká nɨ kúlí longó

(À kònò kpà Márokò 1:14-15; Lúkà 4:14-15)

12 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré yìzoá tàle dhɨ, à ru tá Yòwánɨ̀ bhèle bǎdzó na gò, dré gòzo gòle Gàlìláyà na. 13 Dré rè zyà tsàzo Nàzàrétà na gò, dré bhàandre nda nɨ tayɨ́zó lɨ̀zo bhà mo Kàpàrànàwúmà na. Bhàandre nda tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya mìle, bvò Zàbùlónà ànzɨ kya Nèfàtálì ànzɨ ɨ́be dhɨ na.* 14 Tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà longólé pròfétà Èsáyà tí dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. Akódhɨ longó tá dhɨ:

15 «Móndyá bvò Zàbùlónà ànzɨ kya Nèfàtálì ànzɨ ɨ́be dhɨ na dhɨ ɨ,

àyɨ adrébhá tä́pä́ríandre mìle, ɨ̀ndɨ̀ Yòròdánè nɨ taꞌá na dhɨ ɨ,

àyɨ adrébhá Gàlìláyà, bvò móndyá súrú twá ro dhɨ kya na dhɨ ɨ,

16 ɨ̀ adré tá lɨrɨ́lé tínímvá na gò,

ɨ̀ dré ngádra kàdrɨ̀ dhɨ nɨ nòzo.

Ɨ̀ adré tá lɨrɨ́lé lɨ́ndrɨ́ dràdrà àdhya zàle gò,

ngádra dré apfòzo ngá kazá àyɨ kòfalé.»†

17 Kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré ngàzo adrélé Gìká nɨ kúlí longó, adrézó tàá dhɨ: «Mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé. Tàko ko, Òpɨ̀ bhù àdhya atsá ànyɨ dre!»‡

Yésu kɨdhó áyɨ lebèbhá kɨ azí

(À kònò kpà Márokò 1:16-20; Lúkà 5:1-11)

18 Kìtú àlo, Yésu dré tá adréràꞌa atsílé tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya mìlésè dhɨ ꞌá dhɨ, nò tá móndɨ́ rì adrúpi ró dhɨ ɨ. Àyɨ nda ɨ tá Sìmónà adrélé kpà rú zìle Pétèró dhɨ, túmä́ní adrúpi nɨ Àndréyà be dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ adré tá kɨmbá bhe yǐ na. Tàko ko, àyɨ tá kosyá bhebhá ꞌɨ. 19 Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀ má vésè. Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, mɨ̀ gò vélé adrélé kosyá bhebhá ɨ ró ko. Má nɨ àmɨ kɨ ꞌo adrélé móndɨ́ ndabhá ɨ ró.» 20 Dɨ gbǎ lókyá nda sè dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨmbá kɨ tayɨ́zó gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ lebè.

21 Yésu kòlɨ̀ drìdrì tsà dre dhɨ, dré móndɨ́ rì àruka adrébhá kpà adrúpi ró dhɨ kɨ nòzo. Àyɨ nda ɨ tá Yàkóbhò ɨ Yòwánɨ̀ be, Zèbèdáyò nɨ ànzɨ ꞌɨ. Ɨ̀ adré tá bwátù na túmä́ní àyɨ kɨ atá Zèbèdáyò be, adrélé àyɨ kɨ kɨmbá kɨ mì ledé. Gò Yésu dré àyɨ kɨ azízó. 22 Dɨ gbǎ kòdhwa, ɨ̀ dré àyɨ kɨ bwátù tayɨ́zó àyɨ kɨ atá be gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ lebè.

Yésu tatsí tà tadhábe, Rúbí Tanɨ longóbe, ɨ̀ndɨ̀ dràbhá kɨ tɨdrɨ́be

(À kònò kpà Lúkà 6:17-19)

23 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré ngàzo adrélé tatsílé bvò wä́yi Gàlìláyà àdhya ꞌásè, tà tadhábe Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè, Rúbí Tanɨ Gìká nɨ Òpɨ̀ àdhya nɨ longóbe, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́be àyɨ kɨ drà títí ɨ lésè. 24 Dɨ akódhɨ nɨ rúbí adré tá laꞌúlé bvò nda ꞌásè títí, tsàle byá bvò Sìríyà àdhya na. À adré tá móndyá títí drà twátwa ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ ngáaswa twátwa ɨ́be dhɨ kɨ adzí akódhɨ vélé, túmä́ní móndɨ́ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be dhɨ ɨ́be, móndɨ́ àgɨlɨ́lɨ́ ɨ́be dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ pá be àbvò ro dhɨ ɨ́be. Dɨ akódhɨ adré tá àyɨ kɨ tɨdrɨ́ títí. 25 Móndɨ́ zyandre angábhá Gàlìláyà lésè, bhàandre zìle Mudrí dhɨ ɨ lésè, Yèrúsalémà lésè, Yùdáyà lésè, ɨ̀ndɨ̀ Yòròdánè nɨ taꞌá lésè dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ lebè.

5

Tà Yésu dré tadhálé kòngó drìna dhɨ ɨ

1 Kìtú àlo, Yésu kònò móndɨ́ zyandre adrébhá tá ru kɨmó dhɨ ɨ dre dhɨ, dré mbàzo kòngó àlo drìna gò lɨrɨ́lé. Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga gò, 2 dré kɨdhózó adrélé àyɨ kɨ tadhá kònɨ̀nɨ:

Tà adrézó lenzélé ásà dhɨ ɨ

(À kònò kpà Lúkà 6:20-23)

3 «Kólénzé móndyá adrébhá àyɨ kɨ no lemerè ro àyɨ kɨ togó na dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, Òpɨ̀ bhù àdhya àyɨkya ꞌɨ!

4 Kólénzé móndyá adrébhá àwó ngo dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, Gìká nɨ àyɨ kɨ togó tɨndrɨ̀!

5 Kólénzé móndyá adrébhá àyɨ kɨ tà bha kìní mi dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, ɨ̀ nɨ bvò Gìká dré lazílé dhɨ nɨ kisú tàyɨlé ro!

6 Kólénzé móndyá adrébhá lovó ɨ́be adrézó tà gyǎgya ꞌo dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, Gìká nɨ tà ɨ̀ dré adrézó lovó nɨ ɨ́be nda nɨ ꞌo kɨtswálé àyɨ dré títí!

7 Kólénzé móndyá adrébhá àyɨ kɨ àzya kɨ kɨzà bha dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, Gìká nɨ àyɨ kɨ tàndɨ kɨ kɨzà bha!

8 Kólénzé móndyá adrébhá togó lólo ɨ́be dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, ɨ̀ nɨ Gìká nɨ no!

9 Kólénzé móndyá adrébhá tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, à nɨ àyɨ kɨ zi Gìká nɨ ànzɨ ɨ ró!

10 Kólénzé móndyá adrélé mì pfòle ɨ̀ dré adrélé tà gyǎgya ꞌo dhɨ sè dhɨ ɨ dré.

Tàko ko, Òpɨ̀ bhù àdhya àyɨkya ꞌɨ!

11 Kólénzé àmɨ dré, à kàdré àmɨ kɨ lodhá, adrézó àmɨ kɨ mì pfo, adrézó tà kònzɨ ta àmɨ rú kɨnzò sè áma tà sè dhɨ. 12 Mɨ̀ kàdré lenzélé, adrézó arɨ́ ɨ́be tà nda ɨ sè! Tàko ko, làgɨ́ múrúngú adré àmɨ kɨ letè bhù na. À pfo tá kpà pròfétà atú àmɨ kandrá dhɨ kɨ mì kònɨ̀nɨ.»

Tà tadhálé tàꞌí nɨ tà rú, ɨ̀ndɨ̀ tálà nɨ tà rú dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 9:50; Lúkà 14:34-35)

13 Yésu gò tàá dhɨ: «Àmɨ tàꞌí bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ. Dɨ, tàꞌí nda nɨ aswaaswa kòtɨ̀ akɨ́lé lásà dhɨ, à nɨ kɨtswá logóá ngɨ́nɨ? Tàꞌí nda kɨtswá gòle vélé tà àlo ꞌo ko. À adré kutúá gò, móndɨ́ ɨ̀ dré adrézó atóá àyɨ pálé.

14 Àmɨ ngádra bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ. À kɨtswá bhàandre sìle kòngó drìna dhɨ nɨ zu bwà ko. 15 À dhɨ̀ gà kpà tálà bhàle lɨ̀drɨ́ zàna ko na. Be ró dhɨ, à adré dhɨ̀á bhàle zá kuru mɨ́sá drìna gò, dré adrézó ngá kazá móndyá títí adrébhá dzó lé dhɨ ɨ dré. 16 Dɨ mɨ̀ kàdré kókpà àmɨ kɨ ngádra tayɨ́ adrélé ngá kazá móndɨ́ ɨ kòfalé kònɨ̀nɨ, ɨ̀ kàdréró tà dóro mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ no, adrézó àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ nɨ rú bha kùle.»

Tà tadhálé tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà dri dhɨ

17 «Lè mɨ̀ kòkisù ko tàle dhɨ, má alɨ̀ kɨtswálé tátrɨ́trɨ́ kúlí Mósè àdhya ɨ̀ndɨ̀ tà pròfétà ɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ kɨ pfu dhɨ. Má alɨ̀ tà nda kɨ pfu ko. Be ró dhɨ, má alɨ̀ mána tà nda kɨ ꞌo kɨtswálé títí dhɨ bvó. 18 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Tsàle bhù kɨ kùdù bvò be dhɨ na dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ wárágà pá mvá tsà dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè tà mvá tsà tɨsɨ̀le lána dhɨ ꞌɨ yà dhɨ kɨtswá tàdzí akɨ́lé ko, tsàle lókyá tà títí nda ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo kɨtswálé títí dhɨ ꞌá. 19 Dɨ ásà dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi tà mvá tsà àlo tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ nɨ ŋo gò, adrézó áyɨ àzya nɨ tadhá adrélé kpà ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, à nɨ akódhɨ nda nɨ zi móndɨ́ tàko ró lavúlé móndyá títí Òpɨ̀ bhù àdhya na dhɨ ɨ rúsè. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi tà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo gò, adrézó tà nda kɨ tadhá móndɨ́ ɨ dré dhɨ, à nɨ akódhɨ nda nɨ zi móndɨ́ kàdrɨ̀ ro Òpɨ̀ bhù àdhya na. 20 Dɨ, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Àmɨ kɨ tà gyǎgya kòlavú tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kya Fàrìsáyò kya be ko dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tàdzí fɨ̀le Òpɨ̀ bhù àdhya na ko.»

Tà tadhálé togóaswa nɨ tà dri dhɨ

21 «Mɨ̀ yi tàle dhɨ, à tà tá àma kɨ tábhí ɨ dré dhɨ: ‹Lè mɨ́ kòpfu móndɨ́ dràle ko.* Dhya ángùdhi móndɨ́ pfùlepi dràle dhɨ nɨ pfo áyɨ totó tàbvó tàlepi kandrá.› 22 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Dhya ángùdhi áyɨ togó tayɨ́lépi adrélé aswálé áyɨ adrúpi rú dhɨ nɨ pfo tàbvó tàlepi kandrá. Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ adrúpi nɨ zi móndɨ́ tàko ró dhɨ nɨ pfo Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kandrá. Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ adrúpi nɨ zi tɨrɨ́ kɨza líyí ro dhɨ kɨtswá ɨ́na lɨ̀le líferò nɨ àtsɨ́ na.

23 Dɨ ásà dhɨ, mɨ́ kàdré ꞌòle ngá fe Gìká dré àlètárɨ̀ kandrá gò, tà àmɨ kòfalé ámɨ adrúpi be dhɨ dré agázó mɨ́ léna dhɨ, 24 lè mɨ́ kòtayɨ́ ngá mɨ́na nda àlètárɨ̀ kandrá. Mɨ́ kòlɨ̀ rè zyà mɨ̀ dré àmɨ kɨ kòfalé ledézó ámɨ adrúpi nda be ꞌíká, gò mɨ́ kàgòró ngá nda nɨ fe Gìká dré ndò.

25 Mɨ̀ kàdré lɨ̀le dhya adrélépi ámɨ asíkì dhɨ be tàbvó tǎrà na dhɨ, lè mɨ̀ kòyi ru mbèlè akódhɨ be mɨ̀ dré rè dhu adréràꞌa láti ꞌá dhɨ ꞌá. Mɨ́ kòꞌo kònɨ̀nɨ ko dhɨ, akódhɨ nɨ ámɨ fe tàbvó tàlepi drɨ́gá, tàbvó tàlepi nda dré ámɨ fèzo pòlísì drɨ́gá gò, ámɨ bhèzo bǎdzó na. 26 Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Mɨ́ kɨtswá apfòle kònalésè ko, tsàle lókyá mɨ́ dré dra màri nda nɨ logózó akɨ́lé títí dhɨ ꞌá.»

Tà tadhálé múná tà dri dhɨ

27 «Mɨ̀ yi tàle dhɨ, à tà tá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kòꞌo múná tà ko.›† 28 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Dhya ángùdhi adrélépi tòkó àlo dhɨ nɨ no gò adrézó rúbhá lovó bha akódhɨ nɨ tà sè dhɨ, ꞌo ɨ́na múná tà tòkó nda be áyɨ togó na dre. 29 Ámɨ mì drɨ́ágó lésè dhɨ kàdré ámɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na nɨ̀ dhɨ, lè mɨ́ kàngɨ́ ámɨ mì nda bhèle mɨ́ rúsè vwàvwà ro. Àngyá ko, mɨ́ dré ngá àlo mɨ́ rú dhɨ nɨ tayɨ́lé abɨ́lé dhɨ dóro lavúlé, ámɨ rúbhá wä́yi dhɨ nɨ bhèle líferò na dhɨ rúsè. 30 Ámɨ drɨ́ágó kàdré kó ámɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na nɨ̀ dhɨ, lè mɨ́ kòli ámɨ drɨ́ágó nda bhèle mɨ́ rúsè vwàvwà ro. Àngyá ko, mɨ́ dré ngá àlo mɨ́ rú dhɨ nɨ tayɨ́lé abɨ́lé dhɨ dóro lavúlé, ámɨ rúbhá wä́yi dhɨ dré lɨ̀le líferò na dhɨ rúsè.»

Tà tadhálé tòkó tɨngama nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 19:9; Márokò 10:11-12; Lúkà 16:18)

31 «Mɨ̀ yi tàle dhɨ, à tà tá dhɨ: ‹Lè dhya adrélépi áyɨ tòkó nɨ le tɨngálé dhɨ kòfè drá wárágà adrélépi tadhá dhɨ, ɨ́ tɨngá akódhɨ dre dhɨ.›‡ 32 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Kàdré ngbà ꞌí ndòtò tà sè ko dhɨ, dhya ángùdhi áyɨ tòkó nɨ tɨngálépi dhɨ ꞌo ɨ́na akódhɨ atsálé tòkó zàràbhù ro dhɨ ró. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya ángùdhi tòkó tɨngálé dre dhɨ nɨ adólépi mòle dhɨ, adré kpà múná tà ꞌo.»

Tà tadhálé mòndrà sɨ̀ma nɨ tà dri dhɨ

33 «Mɨ̀ yi kpà tàle dhɨ, à tà tá àma kɨ tábhí ɨ dré dhɨ: ‹Lè mɨ́ kòŋò mòndrà mɨ́ dré sɨ̀le dhɨ ko. Dɨ, mɨ́ kàdré be mòndrà mɨ̀ dré sɨ̀le Mírì kandrá dhɨ kɨ ꞌo títí.›§ 34 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Lè mɨ̀ kòsɨ̀ mòndrà àlomvá ko. Mɨ̀ kòsɨ̀ mòndrà bhù nɨ rú sè ko. Tàko ko, bhù nda Gìká nɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ꞌɨ. 35 Mɨ̀ kòsɨ̀ kpà mòndrà bvò nɨ rú sè ko. Tàko ko, bvò nda àrà Gìká dré adrézó áyɨ pá bha drìá dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ kòsɨ̀ kpà mòndrà Yèrúsalémà nɨ rú sè ko. Tàko ko, bhàandre nda bhàandre Ópɨ́ kàdrɨ̀ àdhya ꞌɨ. 36 Mɨ́ kòsɨ̀ kpà mòndrà ámɨ drì nɨ rú sè ko. Tàko ko, mɨ́ kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ ámɨ drìbhɨ́ àlo dhɨ nɨ ladzá atsálé kini yà, kó ngalè kemve yà dhɨ bwà ko. 37 Mɨ̀ kàdré dɨ tà kaꞌì ꞌòle dhɨ, mɨ̀ kòtà ngbà ꞌí ‹Àyíya› kòdhya. Mɨ̀ kàdré tà kaꞌì ꞌòle ko dhɨ, mɨ̀ kòtà ngbà ꞌí ‹Kóko› kòdhya. Tà àzya kɨtswálé bhàle kúlí nda ɨ dri dhɨ, adré ɨ́na angálé Dhya kònzɨ vélésè.»

Tà kònzɨ logoma tà kònzɨ ꞌòle dhɨ tí dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 6:29-30)

38 «Mɨ̀ yi tàle dhɨ, à tà tá dhɨ: ‹Mì kɨ ru kisú mì be. Sí kɨ kpà ru kisú sí be.›* 39 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Dhya àlo kòꞌo tà kònzɨ àmɨ rú dhɨ, mɨ̀ kògò lɨgɨ́lé akódhɨ rú ko. Be ró dhɨ, dhya àlo kòsa ámɨ kóbhólé drɨ́ágó lésè dhɨ dhɨ, mɨ́ kògò mɨ́na àzya nɨ nɨ alá akódhɨ dré kpà sàle. 40 Dhya àlo kòlè ámɨ drìle tàbvó tàlepi kandrá ámɨ kɨ́tá agá lésè dhɨ nɨ dòzo dhɨ, mɨ́ kòtayɨ́ kpà akódhɨ ámɨ kɨ́tá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ do. 41 Dhya àlo kòru mɨ ꞌòle atsí to ɨ́ be kìlòméterè àlo dhɨ, mɨ̀ kòlɨ̀ túmä́ní akódhɨ be kìlòméterè rì. 42 Mɨ́ kàdré ngá fe dhya ángùdhi adrélépi ngá zi mɨ́ tí dhɨ dré. Dhya àlo kàdré ngá le zìle mɨ́ tí màri ró dhɨ, mɨ́ kògà ngá nda nɨ fèma drá dhɨ ko.»

Dhyá kɨ kàrɨbhá kɨ lèma

(À kònò kpà Lúkà 6:27-28, 32-36)

43 «Mɨ̀ yi tàle dhɨ, à tà tá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le, adrézó ámɨ kàrɨbhá nɨ ga.›† 44 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ kàrɨbhá kɨ le. Mɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí móndyá adrébhá àmɨ kɨ mì pfo dhɨ ɨ dré. 45 Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ adré àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ nɨ ànzɨ ɨ ró. Tàko ko, akódhɨ adré kìtú ꞌo kàle móndɨ́ kònzɨ ɨ dri, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ dóro ɨ dri. Adré kpà kozya ꞌo dhìle móndɨ́ gyǎgya ɨ dri, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ gyǎgya ko dhɨ ɨ dri. 46 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí móndyá adrébhá àmɨ kɨ le dhɨ kɨ le kòdhya dhɨ, mɨ̀ nɨ àdho làgɨ́ kisú ásà? Ndɨ̀ndɨ̀ mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ̀ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ. 47 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí mòdo fe àmɨ kɨ adrúpi ɨ dré dhɨ, mɨ̀ adré àdho tà dóro ꞌo móndɨ́ àruka kya kɨ lavú? Ndɨ̀ndɨ̀ pàgánò ɨ̀ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ. 48 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré móndɨ́ dóro kɨtswálé títí dhɨ ɨ ró, ngóró àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ dré adrélé dóro kɨtswálé títí dhɨ tɨ́nɨ.»

6

Ngá fèma lemerèbhá ɨ dré dhɨ

1 Yésu gò tàá dhɨ: «Mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kàdréró ngbà ꞌí àmɨ kɨ tà gyǎgya kɨ ꞌo móndɨ́ ɨ mi, ɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ no dhɨ ko. Tàko ko, mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya làgɨ́ kisú àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ vélésè ko.

2 Mɨ́ kàdré dɨ ngá fe lemerèbhá ɨ dré dhɨ, lè mɨ́ kòyo tà nda drìdrì ngóró túrúpfúbhá ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ ko. Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ adré gòká vo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ láti ɨ ꞌásè, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ tà bha kuru ngá ɨ̀ dré adrélé fèle dhɨ kɨ tà sè. Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Ɨ̀ kisú àyɨkya làgɨ́ wä́yi ɨ̀ dré kɨtswálé kisúlé dhɨ dre. 3 Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ kàdré ngá fe lemerèbhá ɨ dré dhɨ, mɨ́ kòtayɨ́ ámɨ lìdzí tà ámɨ drɨ́ágó dré adrélé ꞌòle dhɨ nɨ ni ko. 4 Be ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na ámɨ ngá fe lùzu ró. Dɨ ámɨ Atá adrélépi tà adrélé ꞌòle lùzu ró dhɨ kɨ no dhɨ nɨ làgɨ́ múrúngú fe mɨ́ dré.»

Tà zìma Gìká tí dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 11:2-4)

5 «Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí dhɨ, mɨ̀ kòꞌo túrúpfúbhá kya tɨ́nɨ ko. Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ adré tà le zìle Gìká tí ɨ̀ dré adréràꞌa àyɨ kɨ totó kuru lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ láti andre ɨ ꞌásè dhɨ ꞌá, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ no be dhɨ bvó. Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Ɨ̀ kisú àyɨkya làgɨ́ wä́yi ɨ̀ dré kɨtswálé kisúlé dhɨ dre. 6 Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ kàdré tà le zìle Gìká tí dhɨ, mɨ́ kòfɨ kalóma dzómvá na, dzóti asé mɨ́ vélé gò, adrézó tà zi ámɨ Atá tí lùzu ró. Dɨ ámɨ Atá adrélépi tà adrélé ꞌòle lùzu ró dhɨ kɨ no nda nɨ làgɨ́ múrúngú fe mɨ́ dré.

7 Mɨ̀ dré adréràꞌa tà zi Gìká tí dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré tà àlo ta rä pàgánò kya tɨ́nɨ ko. Àngyá ko, àyɨ nda ɨ̀ adré kisùá dhɨ, ɨ̀ kàdré kúlí ta bǐ dhɨ, Gìká nɨ àyɨ kɨ yi. 8 Dɨ mɨ̀ kòꞌo tà àyɨkya tɨ́nɨ ko. Tàko ko, àmɨ kɨ Atá nì tà mɨ̀ dré adrélé lèle zìle dhɨ ɨ drìdrì, mɨ̀ dré tà nda kɨ ziràꞌa tíá ko dhɨ ꞌá. 9 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí kònɨ̀nɨ:

‹Àma kɨ Atá bhù na dhɨ,

lè móndyá wä́yi dhɨ ɨ̀ kònì dhɨ, mɨ Gìká lólo ꞌɨ dhɨ be.

10 Ámɨ Òpɨ̀ kàtsá móndyá wä́yi ɨ kòfalé wà.

Tà mɨ́ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ̀ kòꞌo ru kònwa bvò dri,

ngóró dré adrélé ꞌòle bhù na dhɨ tɨ́nɨ.

11 Mɨ́ kàfè àma dré mápà kɨtswálépi àma sè kìtú ándrò kònɨ̀dhɨ sè dhɨ wà.

12 Mɨ́ kòtrì àma kɨ tàkonzɨ̀ ɨ,

ngóró mà dré kpà adrélé móndyá tàkonzɨ̀ ꞌobhá àma rú dhɨ kya kɨ tri dhɨ tɨ́nɨ.

13 Mɨ́ kòtayɨ́ àma tà dré tabhìle, àma kɨ ꞌòzo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko.

Be ró dhɨ, mɨ̀ kàpá àma Dhya kònzɨ drɨ́gásè.›*

14 Mɨ̀ kàdré móndyá tàkonzɨ̀ ꞌobhá àmɨ rú dhɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri dhɨ, àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ nɨ kókpà àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri. 15 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tri ko dhɨ, àmɨ kɨ Atá kɨtswá kpà àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri ko.»

Tàbirí mvòma adrézó tà zi Gìká tí dhɨ

16 «Mɨ̀ kàdré tàbirí mvo adrézó tà zi Gìká tí dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ kɨ mìbhalé adrélé kɨzà ro túrúpfúbhá kya tɨ́nɨ dhɨ ko. Àngyá ko, àyɨ nda ɨ̀ adré àyɨ kɨ mìbhalé ladzá atsálé kɨzà ro tadházóá móndɨ́ ɨ dré dhɨ, ɨ̀ adré tàbirí mvo. Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Ɨ̀ kisú àyɨkya làgɨ́ wä́yi ɨ̀ dré kɨtswálé kisúlé dhɨ dre. 17 Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ dré adréràꞌa tàbirí mvo dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ́ kàdré ámɨ mìbhalé dzɨ, adrézó kpà dò da mɨ́ dri, 18 dhya àlo kònìró ko tàle dhɨ, mɨ́ adré tàbirí mvo dhɨ. Ngbà ꞌí ámɨ Atá adrélépi tà adrélé ꞌòle lùzu ró dhɨ kɨ ni dhɨ nɨ nìá nɨ̀. Dɨ ámɨ Atá adrélépi tà lùzu ró nda kɨ no nda nɨ làgɨ́ múrúngú fe mɨ́ dré.»

Ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ kɨ lokoma bhù na dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 12:33-34)

19 «Lè mɨ̀ kòndà ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ ɨ lokólé àmɨ dré kònwa bvò dri ko. Tàko ko, bvò kònɨ̀dhɨ àrà órò dré adrézó ngá si, kɨ̀ndrɨ̀ dré adrézó ngá mbe, ɨ̀ndɨ̀ kùgú ɨ̀ dré adrézó fɨ̀le ngá kugù dhɨ ꞌɨ. 20 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ kɨ nda lokólé àmɨ dré bhù na. Kònàle dhɨ, órò sì ngá ko na, kɨ̀ndrɨ̀ mbe ngá ko na, kùgú ɨ̀ fɨ kpà ngá kugù ko na. 21 Tàko ko, àrà ángùdhi àmɨ kɨ ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ ɨ̀ dré adrézó lána dhɨ na dhɨ, àmɨ kɨ togó nɨ adré kókpà kònàle.»

Dhyá kɨ mì tálà rúbhá àdhya ꞌɨ

(À kònò kpà Lúkà 11:34-36)

22 «Dhyá kɨ mì tálà adrélépi ngádra fe rúbhá dré dhɨ ꞌɨ. Ámɨ mì kàdré dóro dhɨ, ámɨ rúbhá wä́yi dhɨ nɨ adré ngádra ꞌá. 23 Dɨ, ámɨ mì kàdré drà ro dhɨ, ámɨ rúbhá wä́yi dhɨ nɨ ɨ́na adré tínímvá na. Dɨ ngádra adrélépi mɨ́ léna dhɨ kàdré ɨ́na tínímvá ro dhɨ, tínímvá nda nɨ adré kàdrɨ̀ lavúlé!»

Gìká yà, kó ngalè làfa yà dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 16:13)

24 «Dhya àlo kɨtswá mírì rì dhɨ kɨ tà ꞌo lókyá àlo sè bwà ko. Tàko ko, kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, a nɨ àlo nɨ nɨ ga, adrézó àzya nɨ nɨ le. Kó ngalè, a nɨ tro àlo nɨ rú, adrézó àzya nɨ nɨ ayɨ́zè. Dɨ mɨ̀ kɨtswá adrélé Gìká nɨ tà ꞌo, adrézó kpà làfa nɨ tà ꞌo àyɨ kɨ màrábà tɨ́nɨ lókyá àlo sè bwà ko.»

Dhyá kɨ togó bhàma lanzìle ko dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 12:22-31)

25 «Dɨ ásà dhɨ, má adré tàá ámɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ nɨ tà sè ko, ngalè mɨ̀ nɨ dra àdho ngá nya ya, kó ngalè mɨ̀ nɨ dra àdho ngá mvu ya dhɨ. Mɨ̀ kòbhà kpà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle àmɨ kɨ rúbhá nɨ tà sè ko, ngalè mɨ̀ nɨ dra àdho asó àmɨ rú ya dhɨ. Àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ lavú tsì mányàngá ko? Àmɨ kɨ rúbhá lavú tsì kɨ́tá ko? 26 Mɨ̀ nò rè àrɨ́ ɨ ká. Ɨ̀ kidhí ngá ko na, ɨ̀ akónà ngá ko na, ɨ̀ lokó kpà ngá kòbhó na ko na. Dɨ, àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ adré ɨ́na ngá fe àyɨ dré tèle. Dɨ àmɨ kɨ tà lavú tsì àrɨ́ kya ko? 27 Àmɨ kòfalé dhɨ, àdhi nɨ kɨtswá áyɨ lɨ́drɨ̀ nɨ lókyá nɨ drì tɨmbà tsà, dré adrélé áyɨ togó bha lanzìle dhɨ sè bwà dhɨ nɨ̀?

28 Mɨ̀ adré kpà àmɨ kɨ togó bha lanzìle kɨ́tá nɨ tà sè àdho tà sè? Mɨ̀ nò rè ngalè pfò mbɨ̀ na dhɨ ɨ̀ adré topfòle ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. Ɨ̀ ꞌo àzí ko na. Ɨ̀ ledé kpà kɨ́tá ko na. 29 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Ndɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ Sòlòmónò rúku nɨ ɨ́be títí dhɨ asó tá kɨ́tá aveave pfò nda kɨ àlo àdhya tɨ́nɨ dhɨ ko. 30 Gìká kàdré kó mbɨ̀ adrélépi ándrò kònwa gò kìdru dra bhèzoá àtsɨ́ na dhɨ kɨ tosó kònɨ̀nɨ be dhɨ, a nɨ dɨ vélé àmɨ kɨ tosó dóro àyɨ kɨ lavú ngɨ́nɨ? Àmɨ àmɨkya móndɨ́ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsà dhɨ ꞌɨ!

31 Mɨ̀ kòbhà dɨ àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle, adrézó tàá dhɨ ‹Mà nɨ dra àdho ngá nya?› ya, ‹Mà nɨ dra àdho ngá mvu?› ya, kó ngalè ‹Mà nɨ dra àdho asó?› ya dhɨ ko. 32 Tàko ko, pàgánò ɨ̀ adré àyɨkya ngá títí nda kɨ nda kòdhya landè àko ró. Àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ nì kpà tàle dhɨ, àmɨ lovó ɨ́be ngá nda kɨ kisúzó dhɨ be. 33 Dɨ mɨ̀ kàdré rè zyà Gìká nɨ Òpɨ̀ nda akódhɨ nɨ tà gyǎgya ɨ́be ꞌíká, gò akódhɨ kòtɨmbàró kpà ngá nda ɨ títí àmɨ dré ndò.

34 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle tà adrébhá alɨ̀le kìdru dhɨ kɨ tà sè dhɨ ko. Àngyá ko, tà kìdru àdhya kɨ kɨtswá kìtú kìdru nda sè. Kìtú àlo àlo títí dhɨ kɨ kɨzà kɨtswá kìtú nda sè.»

7

Móndɨ́ kɨ tàbvó tàma ko dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 6:37-38, 41-42)

1 Yésu gò tàá dhɨ: «Mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ tàbvó ta ko, Gìká kòtàró kpà àmɨ kɨ tàbvó ko dhɨ bvó. 2 Tàko ko, Gìká nɨ àmɨ kɨ tàbvó ta ngóró mɨ̀ dré adrélé móndɨ́ kɨ tàbvó ta dhɨ tɨ́nɨ. A nɨ kpà àmɨ kɨ tà tabhì ngóró mɨ̀ dré adrélé móndɨ́ kɨ tà tabhì dhɨ tɨ́nɨ.

3 Mɨ́ adré mɨ́na kayísá kórònyá mvá ámɨ adrúpi mìna dhɨ nɨ no gò, adrézó fa gú mɨ́ mìna dhɨ nɨ atógyà ko àdho tà sè? 4 Mɨ́ adré ámɨ ꞌo ngɨ́nɨ tàá ámɨ adrúpi dré dhɨ ‹Mɨ́ ꞌo má kàpèró kayísá kórònyá mvá mɨ́ mìlésè› dhɨ, tákò fa gú dré adréràꞌa ámɨ tàndɨ mìna dhɨ ꞌá dhɨ? 5 Mɨ túrúpfú líyí ꞌɨ! Mɨ́ kàpè rè zyà fa gú nda mɨ́ mìlésè ꞌíká, gò mɨ́ kògòró ngá no dra kɨtswázó kayísá kórònyá mvá nda nɨ apè ámɨ adrúpi mìlésè ndò.»

Tà lólo fèma móndyá dra tà nda kɨ gabhá dhɨ ɨ dré ko dhɨ

6 «Mɨ̀ kòfè tà lólo kòkɨ́ ɨ dré ko, ɨ̀ kògòró àyɨ kɨ alá àmɨ kɨ tɨtsɨ́ ko sè. Mɨ̀ kòbhe àmɨ kɨ màyɨ̀kà aveave dhɨ ɨ tɨ̀gá ɨ kandrá ko, ɨ̀ kàtóró àyɨ pálé ko sè.»

Tà zìma, ngá ndàma ɨ̀ndɨ̀ dzóti gàma

(À kònò kpà Lúkà 11:9-13)

7 «Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí gò, kòꞌoró tà nda àmɨ dré. Mɨ̀ kàdré ngá nda gò, mɨ̀ kòkisúró. Mɨ̀ kàdré dzóti ga gò, à kònzìró àmɨ dré. 8 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi tà zi Gìká tí dhɨ adré kisúá. Dhya adrélépi ngá nda dhɨ adré kisúá. Dhya adrélépi dzóti ga dhɨ dré dhɨ, à adré kpà nzìá.

9 Àmɨ ànzɨ kɨ atá ro nɨ ɨ, àmɨ kɨ mvá kàdré mápà zi àmɨ tí dhɨ, mɨ̀ nɨ tsì kɨ́rà fe drá kòdhya? 10 Àmɨ kɨ mvá kàdré kosyá zi àmɨ tí dhɨ, mɨ̀ nɨ tsì nì fe drá kòdhya? 11 Dɨ àmɨ móndɨ́ kònzɨ ró nɨ ɨ, mɨ̀ kònì adrélé ngá dóro fe àmɨ kɨ ànzɨmvá ɨ dré dhɨ be dhɨ, àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ nɨ ngá dóro fe dhya adrébhá zìá ɨ́ tí dhɨ ɨ dré tà tàndɨ ró!»

Tà dóro ꞌòma móndɨ́ ɨ dré dhɨ

12 «Dɨ tà títí ɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré tà ꞌo móndɨ́ ɨ dré ngóró mɨ̀ dré adrélé lèle ɨ̀ kòꞌo àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ adré tà títí Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí ɨ̀ndɨ̀ pròfétà ɨ̀ dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo kòdhya.»

Fɨ̀ma dzóti wàlepi ko dhɨ ꞌásè dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 13:24)

13 «Mɨ̀ kòlavú dzóti wàlepi ko dhɨ ꞌásè fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na. Tàko ko, dzóti adrézó fɨ̀le ꞌásà ɨ̀ndɨ̀ láti adrézó lavúlé ꞌásà lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ wawà. Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré fɨ̀le dzóti wawà nda ꞌásè dhɨ àyɨ. 14 Dɨ, dzóti adrézó fɨ̀le ꞌásà ɨ̀ndɨ̀ láti adrézó lavúlé ꞌásà lɨ̀le lɨ́drɨ̀ kisú dhɨ wa ɨ́na ko. Ngbà ꞌí móndɨ́ àlo àlo dhɨ ɨ̀ adré dzóti nda nɨ kisú àyɨ.»

Fa ɨ lòꞌwa nɨ ɨ́be dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 6:43-44)

15 «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ pròfétà kɨnzò ro dhɨ kɨ tà sè. Àngyá ko, àyɨ nda ɨ̀ adré àyɨ kɨ ladzá alɨ̀le àmɨ vélé ngóró kábilígyà ɨ tɨ́nɨ. Tákò àyɨ léna dhɨ, àyɨ kàlagɨ́ àtrá ꞌɨ. 16 Mɨ̀ nɨ kɨtswá àyɨ kɨ ni lòꞌwa ɨ̀ dré adrélé ꞌàle dhɨ ɨ sè. À adré tsì vínò lòꞌwa kɨ kùtsí sílé ꞌí? À adré kó fígì lòꞌwa kɨ áyɨ̀dhá sílé ꞌí? Tàdzí ko. 17 Fa dóro títí dhɨ ɨ̀ adré lòꞌwa dóro ꞌa kòdhya. Dɨ, fa kònzɨ ɨ̀ adré àyɨkya lòꞌwa kònzɨ ꞌa kòdhya. 18 Fa dóro kɨtswá lòꞌwa kònzɨ ꞌa bwà ko. Fa kònzɨ kɨtswá kpà lòꞌwa dóro ꞌa bwà ko. 19 Fa títí adrébhá lòꞌwa dóro ꞌa ko dhɨ ɨ, à adré togá lebhélé àtsɨ́ na. 20 Dɨ ngóró mɨ̀ dré adrélé fa kɨ ni lòꞌwa ɨ̀ dré adrélé ꞌàle dhɨ ɨ sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà pròfétà kɨnzò ro dhɨ kɨ ni, tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè.

Tà tàma ɨ̀ndɨ̀ tà ꞌòma

(À kònò kpà Lúkà 13:25-27)

21 Móndyá títí adrébhá áma zi ‹Mírì, Mírì!› dhɨ ɨ̀ kɨtswá fɨ̀le Òpɨ̀ bhù àdhya na ko. Ngbà ꞌí àyɨ adrébhá tà áma Atá bhù na dhɨ dré adrélé lèle à kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo dhɨ kɨ fɨ lána àyɨ. 22 Kìtú tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ tàá má dré dhɨ: ‹Mírì, Mírì, mà longó tá tsì ámɨ kúlí pròfétà kya tɨ́nɨ ámɨ rú sè ko? Mà dro tá tsì tɨrɨ́ kònzɨ ɨ ámɨ rú sè ko? Mà ꞌo tá tsì tà lɨ́ndrɨ́ga ró bǐ dhɨ ɨ ámɨ rú sè ko?› 23 Dɨ, má nɨ go tàá àyɨ dré dhɨ: ‹Má nì àmɨ tàdzí ko! Àmɨ tà kònzɨ ꞌobhá nɨ ɨ, mɨ̀ nga má mìlésè!›»

Dzó sìma kɨ́rà dri dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 6:47-49)

24 «Dɨ dhya ángùdhi adrélépi áma kúlí kòdhɨ kɨ yi gò adrézó kaꞌìá ꞌòle dhɨ, sù ngóró agó tògya ró áyɨ dzó sìlepi kɨ́rà dri dhɨ tɨ́nɨ. 25 Kozya dré dhìzo, yǐ dré tìzo gò, lyǎ dré dzó nda nɨ vìzo dhɨ, dzó nda dré arɨ́zó ko, pá nɨ nɨ bhàle kɨ́rà dri dhɨ sè.

26 Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi áma kúlí kòdhɨ kɨ yi gò adrézó kaꞌìá ꞌòle ko dhɨ, sù ngóró agó azaaza áyɨ dzó sìlepi sɨ́nyɨ́ dri dhɨ tɨ́nɨ. 27 Dɨ kozya dré dhìzo, yǐ dré tìzo gò, lyǎ dré dzó nda nɨ vìzo dhɨ, dzó nda dré arɨ́zó akɨ́lé nyɨ̌nyɨ.»

28 Yésu kòtà tà nda ɨ akɨ́lé dre dhɨ, móndyá zyandre ɨ̀ dré adrézó vélé síbhálé be ngbo tà dré tadhálé nda kɨ tà sè. 29 Tàko ko, akódhɨ nɨ kúlí ɨ tá lanzìlanzì ro. Adré tá ɨ́na àyɨ kɨ tadhá ngóró àyɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kya tɨ́nɨ ko.

8

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo kàrɨ́ dré rùle dhɨ

(À kònò kpà Márokò 1:40-45; Lúkà 5:12-16)

1 Yésu kàsí kòngó nda drìlésè dre dhɨ, móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ lebè. 2 Dɨ agó àlo kàrɨ́ dré rùle dhɨ dré alɨ̀zo adhélé áyɨ kórókó titì Yésu kandrá, tàzoá drá dhɨ: «Mírì, mɨ rìnyí ɨ́be kɨtswázó áma temvé tɨdrɨ́lé, mɨ́ kòlè dhɨ.» 3 Dɨ Yésu dré áyɨ drɨ́gá kɨdzɨ̀zo akódhɨ nɨ tabè gò, tàzoá drá dhɨ: «Má lè ꞌí. Mɨ́ kàdré kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ wà!» Gbǎ kòdhwa, agó nda dré adrɨ́zó kàrɨ́ drà nda lésè. 4 Gò Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ kònò dóro, mɨ́ kòlongóró tà kòdhɨ dhya àlo dré ko. Be ró dhɨ, mɨ́ lɨ̀ mɨ́na ámɨ tadhá kòwánà dré nòle, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ fè ngá Gìká dré ngóró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ, tadházóá móndɨ́ ɨ dré dhɨ, mɨ́ adrɨ́ dre káyà dhɨ.»

Sòdá kɨ kàdrɨ̀ àlo dhɨ kaꞌì Yésu bàti

(À kònò kpà Lúkà 7:1-10; Yòwánɨ̀ 4:43-54)

5 Yésu kògò tsàle Kàpàrànàwúmà na dre dhɨ, Rómà kɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ àlo dhɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, akódhɨ nɨ ti lizí 6 tàzoá dhɨ: «Mírì, áma màrábà adré ayílé drà be bhà na. Akódhɨ nɨ pá àbvò ro, ɨ̀ndɨ̀ rúbhá nɨ adré aswálé tò.» 7 Yésu tà drá dhɨ: «Má nɨ lɨ akódhɨ nɨ tɨdrɨ́.» 8 Dɨ, sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda logó drá dhɨ: «Mírì, má kɨtswá mána ámɨ lɨndrɨ̀ sè ko. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ mɨ́ dré fɨ̀zo áma dzó na dhɨ ko. Dɨ, mɨ́ kòtà ndɨrɨ kúlí àlo gò, áma màrábà nda kàdrɨ́ró. 9 Tàko ko, áma tàndɨ, ma áma kàdrɨ̀ kɨ rìnyí zàle. Ma kpà sòdá ɨ́be má zàle. Má kàdré tàá àyɨ kɨ àlo dré dhɨ ‹Mɨ́ lɨ̀!› dhɨ, adré lɨ̀le. Má kàdré tàá àzya nɨ dré dhɨ ‹Mɨ́ alɨ̀!› dhɨ, adré alɨ̀le. Má kàdré kó tàá áma màrábà dré dhɨ ‹Mɨ́ ꞌo tà kòdhɨ!› dhɨ, adré ꞌòá.» 10 Dɨ Yésu kòyi tà nda dre dhɨ, akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo. Dré áyɨ alázó tàá móndyá adrébhá áyɨ lebè dhɨ ɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Má kisú rè dhya àlo adrélépi tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be kònɨ̀nɨ dhɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ kòfalé ko. 11 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ angá kìtú dré apfǒrà lésè ɨ̀ndɨ̀ kìtú dré ndǐrà lésè, lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè túmä́ní Àbàrámà ɨ́be, Ɨ̀sákà be, ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò be Òpɨ̀ bhù àdhya na. 12 Dɨ, kàdré móndyá kɨtswábhá tá fɨ̀le Òpɨ̀ nda na dhɨ kɨ tà sè dhɨ, à nɨ àyɨ kɨ bhe kɨvɨ̀ na, àrà tínímvá ro dhɨ na. Kònàle dhɨ, à nɨ adré tongólé, adrézó kpà síkálándrá tsɨ.»

13 Gò Yésu dré tàzoá sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré dhɨ: «Mɨ́ nzɨ mɨ́ bhàna. Tà nda kòꞌo ru mɨ́ dré ngóró mɨ́ dré adrélé kaꞌìle dhɨ tɨ́nɨ!» Dɨ akódhɨ nɨ màrábà nda dré adrɨ́zó gbǎ lókyá nda sè.

Yésu tɨdrɨ́ dràbhá bǐ dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 1:29-34; Lúkà 4:38-41)

14 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré lɨ̀zo Pétèró nɨ dzó na gò, akódhɨ nɨ àdrá nɨ kisú lángá na, rúbhá nɨ dré tá adrélé àtsɨ ró dhɨ sè. 15 Dɨ Yésu dré tòkó nda nɨ drɨ́gá tabèzo gò, rúbhá àtsɨ́ nda dré pfòzo rúásà. Gò tòkó nda dré ngàzo kɨdhólé ngá fe Yésu dré nyàle.

16 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, à dré móndɨ́ bǐ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àyɨ léna dhɨ kɨ adzízó Yésu vélé. Dɨ akódhɨ dré tɨrɨ́ kònzɨ nda kɨ dròzo topfòle àyɨ lésè kúlí sè. Dré kpà móndɨ́ drà ɨ́be dhɨ kɨ tɨdrɨ́zó títí. 17 Dɨ tà longólé pròfétà Èsáyà tí dhɨ dré ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ. Longó tá dhɨ:

«Akódhɨ nɨ tàndɨ do àma kɨ tà yàyà dhɨ ɨ,

àma kɨ drà kɨ dòzo kpà ɨ́ rú.»*

Móndyá adrébhá Yésu nɨ le lebèle dhɨ ɨ

(À kònò kpà Lúkà 9:57-62)

18 Yésu kònò móndɨ́ zyandre ru kɨmóbhá ɨ́ làgásè kúrú dhɨ ɨ dre dhɨ, dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòzya tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na. 19 Gò tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ àlo dré áyɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Tadhálépi, má nɨ ámɨ lebè àrà títí ángùdhi mɨ́ dré adrézó lɨ̀le dhɨ ɨ ꞌásè.» 20 Yésu logó drá dhɨ: «Kɨ̀lɨ̀wá ɨ àyɨ kɨ bhú ɨ́be. Àrɨ́ ɨ kpà àyɨ kɨ bhà ɨ́be. Dɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá ɨ́na àrà ɨ́ dré kɨtswázó áyɨ drì la lovózó dhɨ àko.»

21 Go Yésu nɨ lebèlepi àzya dhɨ dré tàzoá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ kòtayɨ́ rè zyà ma lɨ̀le áma atá nɨ si ꞌíká.» 22 Dɨ, Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ lebè ma! Mɨ́ tayɨ́ móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ɨ àyɨ kɨ àbvò kɨ si.»

Yésu kɨkɨ́ kàgùmá

(À kònò kpà Márokò 4:35-41; Lúkà 8:22-25)

23 Yésu ɨ̀ dré tombàzo bwátù na lebèbhá nɨ ɨ́be gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé zyàle tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na. 24 Gbǎ kòdhwa, kàgùmá dré ngàzo adrélé vìle tä́pä́ríandre nda mi gò, yǐ adrélépi longálé dhɨ dré adrézó lodàle bwátù na. Dɨ, Yésu adré tá ɨ́na ayí ko. 25 Gò akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ làgá, akódhɨ nɨ toró tàzoá dhɨ: «Mírì, mɨ́ tɨdrɨ́ àma wà! Mà adré dràle!» 26 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsà nɨ ɨ, mɨ̀ adré ngá ro àdho tà sè?» Dɨ dré ngàzo lɨgɨ́lé lyǎandre nda ɨ dri tä́pä́ríandre nda be gò, ngá dré gòzo bhùle ndiii. 27 Dɨ àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòndɨ tá ɨ́na móndɨ́ kárá be ngɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ, ndɨ̀ndɨ̀ lyǎandre ɨ tä́pä́ríandre be dhɨ ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle nɨ?»†

Yésu tɨdrɨ́ àgo rì tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àyɨ léna dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 5:1-20; Lúkà 8:26-39)

28 Yésu kòzya tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na tsàle bvò Gàdárà kya na dre dhɨ, àgo rì tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àyɨ léna dhɨ ɨ̀ dré apfòzo mógó lésè alɨ̀le ru kisú akódhɨ be. Àyɨ nda ɨ̀ dré tá adrélé móndɨ́ tòmbátòmba ɨ ró tò dhɨ sè dhɨ, dhya àlo kɨtswá tá lavúlé àrà nda ꞌásè bwà ko. 29 Gò ɨ̀ dré ngàzo loyóá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Gìká nɨ Mváagó, àma kòfalésè mɨ́ be dhɨ, àdho tà ꞌɨ? Mɨ́ alɨ̀ tsì kònwa àma kɨ ꞌo kònzɨ lókyá bhàle dhɨ kandrá?»

30 Àyɨ làgana vwàvwà ro tsà dhɨ, tɨ̀gá kɨ pä̀rí andre adré tá ngá nya. 31 Dɨ tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ̀ dré Yésu nɨ ti lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kàdré ꞌòle àma kɨ dro dhɨ, mɨ́ kòmù àma lɨ̀le tɨfɨ́lé tɨ̀gá kòna ɨ léna.» 32 Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀!» Dɨ ɨ̀ dré topfòzo àgo rì nda ɨ lésè, lɨ̀le tɨfɨ́lé tɨ̀gá nda ɨ léna. Gbǎ kòdhwa, tɨ̀gá nda ɨ̀ dré ndìzo títí kòngó nda nɨ gòlòko ꞌásè, ledhélé tä́pä́ríandre na todràle. 33 Gò tɨ̀gá nda kɨ lɨkɨ́bhá ɨ̀ dré ngàzo ràle tà títí lavúbhá nda kɨ rúbí longó bhàandre na. Ɨ̀ longó tá kpà tà atsálépi àgo rì tá tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àyɨ léna nda ɨ rú dhɨ. 34 Gò móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré apfòzo bhàandre nda lésè alɨ̀le ru kisú Yésu be. Dɨ, ɨ̀ kònò akódhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó, kòngaró àyɨ kɨ bvò ꞌásè be dhɨ bvó.

9

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo pá be àbvò ro dhɨ

(À kònò kpà Márokò 2:1-12; Lúkà 5:17-26)

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré mbàzo bwátù na gòle zyàle tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na, tsàle áyɨ tàndɨ nɨ bhàandre na.* 2 Kònàle dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ dré agó àlo pá be àbvò ro dhɨ nɨ adózó kíndri dri alɨ̀zo ába akódhɨ vélé. Yésu kònò àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì dre dhɨ, dré tàzoá agó pá be àbvò ro nda dré dhɨ: «Áma mvá, mɨ́ tsɨ togó! À trì ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ dre!» 3 Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá àruka ɨ̀ dré dhèzo adrélé kisùá àyɨ léna dhɨ: «Dhya kòndɨ adré ɨ́na Gìká nɨ dha kúlí kòdhɨ sè!»

4 Yésu dré tà ɨ̀ dré tá adrélé kisùle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ adré àmɨkya tà kònzɨ kisù àmɨ léna àdho tà sè? 5 Tà kɨtswálé tàle mbèlè agó pá be àbvò ro kònɨ̀dhɨ dré dhɨ, ángùdhi ꞌɨ: ‹À trì ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ dre› dhɨ, kó ngalè, ‹Mɨ́ nga, mɨ́ kɨdhó atsí to› dhɨ? 6 Má adré lèá mɨ̀ kònì dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá rìnyí ɨ́be adrézó tàkonzɨ̀ tri bvò dri.» Dɨ dré tàzoá agó pá be àbvò ro nda dré dhɨ: «Mɨ́ nga, mɨ́ do ámɨ kíndri, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ nzɨ mɨ́ bhàna!» 7 Dɨ agó nda dré ngàzo nzɨ̀le ɨ́ bhàna. 8 Móndyá zyandre ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré gàzo tirì dré. Gò ɨ̀ dré ngàzo adrélé Gìká nɨ rú bha kùle, dré rìnyí múrúngú afèle móndɨ́ ɨ dré kònɨ̀nɨ dhɨ sè.

Yésu azí Màtáyò

(À kònò kpà Márokò 2:13-17; Lúkà 5:27-32)

9 Yésu kàpfò kònalésè gò adrélé lɨ̀le dre dhɨ, dré agó àlo rú be Màtáyò dhɨ nɨ no adréràꞌa lɨrɨ́lé mèdáyɨ̀ lagɨ́rà na. Dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ lebè ma!» Dɨ Màtáyò nda dré ngàzo adrélé Yésu nɨ lebè.

10 Bvóá dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo lebèbhá nɨ ɨ́be Màtáyò nɨ dzó na gò, ɨ̀ dré lɨrɨ́zó mɨ́sá làgásè adrélé ngá nya. Dɨ mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá bǐ dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ bǐ adrélé nòle tàkonzɨ̀bhá ro dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ alɨ̀ tá kpà lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè túmä́ní àyɨ ɨ́be. 11 Dɨ Fàrìsáyò ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lizíá Yésu nɨ lebèbhá ɨ tí dhɨ: «Àmɨ kɨ tadhálépi adré ngá nya túmä́ní mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀bhá ɨ́be àdho tà sè?»

12 Yésu kòyi tà lizílé nda dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Móndyá rúbhá be dóro dhɨ ɨ̀ ndà gà kódzó ko na. Be ró dhɨ, móndyá drà ro dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya ndàá àyɨ. 13 Dɨ, mɨ̀ kòlɨ̀ àmɨkya tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ nɨ àndu nda nìle: ‹Má adré móndyá adrébhá àyɨ kɨ àzya kɨ kɨzà bha dhɨ kɨ nda kòdhya. Má adré mána mòbòmà adrélé fèle má dré dhɨ kɨ nda kòdhya ko.›† Tàko ko, má alɨ̀ móndyá adrébhá àyɨ kɨ no gyǎgya dhɨ kɨ azí kòdhya ko. Be ró dhɨ, má alɨ̀ mána tàkonzɨ̀bhá kɨ azí kòdhya.»

À lizí Yésu tàbirí mvòma nɨ tà dri

(À kònò kpà Márokò 2:18-22; Lúkà 5:33-39)

14 Àmvolásà dhɨ, Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ lebèbhá ɨ̀ dré alɨ̀zo Yésu vélé lizíá tíá dhɨ: «Àma Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ ɨ, mà adré kó tàbirí mvo rä, adrézó tà zi Gìká tí dhɨ, ámɨ lebèbhá ɨ̀ adré dɨ àyɨkya tàbirí mvo ko àdho tà sè?» 15 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Móndyá azílé gwányá làmó àdhya lé dhɨ kɨ kɨtswá tsì adrélé kɨzà ro, ɨ̀ dré adréràꞌa túmä́ní tòkó líyí be dhɨ ꞌá? Tàdzí ko! Dɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, à nɨ tòkó líyí nda nɨ tɨngá àyɨ kòfalésè gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tàbirí mvo lókyá nda sè.

16 Dhya àlo kàdré kɨ́tá àku ró lasɨ́lépi dhɨ ɨ́be dhɨ, dhɨ kɨ́tá tɨ́dhɨ́ ro dhɨ kɨ́tá àku nda dri ko na. Tàko ko, kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, kɨ́tá tɨ́dhɨ́ nda nɨ kɨ́tá àku nda nɨ asé gò, kɨ́tá àku nda dré gòzo vélé lasɨ́lé lɨ̀le drìdrì.

17 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya àlo dà vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ kɨ́nɨ́ dhɨ̀le adrézó vínò lɨkɨ́, akùbhá dre dhɨ ɨ léna ko na. Tàko ko, kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, vínò tɨ́dhɨ́ nda nɨ abhò kɨ́nɨ́ àku nda kɨ lasɨ́ gò, vínò dré kutúzó gò, kɨ́nɨ́ nda ɨ̀ dré abɨ́zó títí. Ásà dhɨ, à adré vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ da kɨ́nɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ɨ léna, adrézó ngá rì nda kɨ lɨkɨ́ dóro.»

Yésu tɨdrɨ́ tòkó àlo dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tɨngá mvátòkó àlo dhɨ dràdrà lésè

(À kònò kpà Márokò 5:21-43; Lúkà 8:40-56)

18 Yésu dré tá adréràꞌa tà nda kɨ ta dhɨ ꞌá dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ àlo dré alɨ̀zo adhélé áyɨ kórókó titì akódhɨ kandrá, tàzoá drá dhɨ: «Áma zapi drà nyànomvá kòndɨ. Dɨ, mɨ́ alɨ̀ ámɨ drɨ́gá bha akódhɨ dri wà, kàdrɨ́ró be dhɨ bvó!» 19 Dɨ Yésu ɨ̀ dré ngàzo lebèbhá nɨ ɨ́be adrélé lɨ̀le agó nda vésè.

20 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, tòkó àlo kàrɨ́ dré adrézó ràle rúásà kóná be mudrí-drì-rì dhɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ Yésu àmvolésè gò, akódhɨ nɨ kɨ́tá ti tabè. 21 Àngyá ko, adré tá ɨ́na kisùá dhɨ: «Má kòtabè ngbà ꞌí akódhɨ nɨ kɨ́tá ti kòdhya dhɨ, má nɨ adrɨ́.» 22 Dɨ Yésu dré áyɨ alázó tòkó nda nɨ no gò, tàzoá dhɨ: «Áma zapi, mɨ́ tsɨ togó! Ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tɨdrɨ́ mɨ dre.» Dɨ akódhɨ nda dré adrɨ́zó gbǎ lókyá nda sè.

23 Dɨ Yésu kòlɨ̀ tsàle Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ nda bhàna dre dhɨ, dré lärí tswabhá kɨ nòzo túmä́ní móndɨ́ zyandre adrébhá tongólé dhɨ ɨ́be. 24 Dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nga kònwásè. Tàko ko, mvátòkó kòdhɨ drà ko. Adré ɨ́na ayí ko.» Gò ɨ̀ dré dhèzo adrélé akódhɨ nɨ gu. 25 À kòdro móndyá zyandre nda ɨ topfòle kɨvɨ̀ na dre dhɨ, Yésu dré fɨ̀zo dzó nda na, mvátòkó nda nɨ drɨ́gá ru gò, akódhɨ dré ngàzo kuru. 26 Gò tà nda nɨ rúbí dré laꞌúzó bvò nda ꞌásè títí.

Yésu tɨdrɨ́ àgo rì mì kùdúkùdu ró dhɨ ɨ

27 Yésu kàpfò dzó nda lésè adrélé lɨ̀le dre dhɨ, àgo rì mì kùdúkùdu ró dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ lebè loyóába dhɨ: «Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà àma kɨ kɨzà wà!» 28 Yésu kòtsa bhàna fɨ̀le dzó na dre dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga. Dɨ akódhɨ dré àyɨ kɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ adré kaꞌìá dhɨ, má nɨ kɨtswá àmɨ kɨ tɨdrɨ́ bwà?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àyíya, Mírì.» 29 Gò Yésu dré àyɨ kɨ mì tabèzo, tàzoá dhɨ: «Tà nda kòꞌo ru àmɨ dré ngóró mɨ̀ dré adrélé kaꞌìle dhɨ tɨ́nɨ!» 30 Dɨ àyɨ kɨ mì dré ru nzìzo adrélé ngá no. Gò Yésu dré àyɨ kɨ bí sèzo tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kòlongóró tà kòdhɨ dhya àlo dré ko.» 31 Dɨ, ɨ̀ kòpfò dzó nda ꞌásè dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨkya lɨ̀zo Yésu nɨ rúbí longóbe laꞌúlé bvò nda ꞌásè títí.

Yésu tɨdrɨ́ ábhä́bhä́ àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be dhɨ

32 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle dzó nda lésè dhɨ ꞌá dhɨ, à dré agó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna, adrélépi kpà ábhä́bhä́ ro dhɨ nɨ adzízó Yésu vélé. 33 Dɨ Yésu dré tɨrɨ́ kònzɨ nda nɨ dròzo pfòle ábhä́bhä́ nda lésè dhɨ, dré kɨdhózó adrélé kúlí ta. Móndyá zyandre kònàle dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «À nò rè tàdzí tà ꞌòle làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ Ɨ̀sèrélè ꞌa ko!» 34 Dɨ, Fàrìsáyò ɨ̀ adré tá àyɨkya tàá dhɨ: «Dhya kòdhɨ adré tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ nɨ rìnyí sè.»

Lànyá líyí nɨ ti lizima, kòmùró àzibhá ɨ lɨ̀le áyɨ lànyá lokó dhɨ

35 Gò Yésu dré ngàzo adrélé tatsílé bhàandre títí ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ bhà títí ɨ ꞌásè, tà tadhábe Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè, Rúbí Tanɨ Gìká nɨ Òpɨ̀ àdhya nɨ longóbe, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́be àyɨ kɨ drà títí ɨ lésè. 36 Dɨ dré tá adréràꞌa móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ no dhɨ ꞌá dhɨ, adré tá kɨzà do áyɨ togó na àyɨ kɨ tà sè. Tàko ko, ɨ̀ adré tá landèle tò, ɨ̀ndɨ̀ tà adré tá àyɨ kɨ lavú. Àyɨ tá ngóró kábilígyà adrébhá àyɨ kɨ lɨkɨ́lépi àko dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 37 Dɨ dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Lànyá ka amvú na lavúlé dre. Dɨ, àzibhá adrébhá lànyá nda nɨ lokó dhɨ kɨ àbvò yókódhó. 38 Mɨ̀ kàdré dɨ lànyá nda nɨ líyí nɨ ti lizí, kòmùró àzibhá ɨ lɨ̀le áyɨ lànyá lokó be dhɨ bvó.»

10

Yésu tibhù àpóstolò mudrí-drì-rì dhɨ ɨ lɨ̀le àzí na

(À kònò kpà Márokò 3:13-19; 6:7-13; Lúkà 6:12-16; 9:1-6)

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ azízó gò, rìnyí fèzo àyɨ dré kɨtswázó tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro móndɨ́ ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ drà títí ɨ lésè. 2 Àpóstolò mudrí-drì-rì nda kɨ rú ɨ tá: Sìmónà (adrélé kpà rú zìle Pétèró dhɨ), adrúpi nɨ Àndréyà, Yàkóbhò Zèbèdáyò nɨ mvá, adrúpi nɨ Yòwánɨ̀, 3 Fìlípò, Bàràtòlòmáyò, Tòmá, Màtáyò (mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi dhɨ), Yàkóbhò Àlàfáyò nɨ mvá, Tàdáyò, 4 Sìmónà (adrélépi àtsɨ ró áyɨ súrú nɨ tà sè dhɨ), ɨ̀ndɨ̀ Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà (dra Yésu nɨ lefèlepi kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ).

5 Dɨ Yésu dré dhya mudrí-drì-rì nda kɨ tibhùzo, tà lazízó àyɨ dri kònɨ̀nɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna ko. Mɨ̀ fɨ kpà bhàandre àlo Sàmàrɨ́yà kya na ko. 6 Be ró dhɨ, mɨ̀ lɨ̀ àmɨkya Ɨ̀sèrélè ànzɨ avɨ̀bhá kábilígyà ɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ véna. 7 Mɨ̀ dré adréràꞌa lɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré longóá móndɨ́ ɨ dré dhɨ: ‹Òpɨ̀ bhù àdhya atsá ànyɨ dre!› 8 Mɨ̀ kàdré dràbhá kɨ tɨdrɨ́, adrézó móndɨ́ dràbhá dre dhɨ kɨ tɨngá dràdrà lésè, adrézó móndɨ́ kàrɨ́ dré rùle dhɨ kɨ tɨdrɨ́, adrézó tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè. Mɨ̀ kàdré tà ꞌo móndɨ́ ɨ dré àngyá, ngóró mɨ̀ dré kisúlé àngyá dhɨ tɨ́nɨ.

9 Mɨ̀ do órò ꞌɨ yà, àrezá ꞌɨ yà, kó ngalè làfa lòꞌwa mvá ꞌɨ yà dhɨ àmɨ rú ko. 10 Mɨ̀ kòdo kòmvò atsí sè dhɨ ꞌɨ yà, kɨ́tá agá lésè dhɨ nɨ àzya ꞌɨ yà, kámókà àzya ꞌɨ yà, kó ngalè kùtù fa ꞌɨ yà dhɨ ko. Tàko ko, adré lèá dhɨ, dhya àzí ꞌòlepi dhɨ kònya áyɨ landè.

11 Bhàandre ángùdhi yà, ngalè bhà tsà ángùdhi yà mɨ̀ dré dra fɨ̀zo lána dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòndà rè zyà móndɨ́ kɨtswálépi àmɨ kɨ kaꞌì dòle dóro dhɨ ꞌíká gò, mɨ̀ kàdréró ayílé akódhɨ nda bhàna tsàle kìtú mɨ̀ dré dra ngàzo àrà nda ꞌásè dhɨ tú. 12 Mɨ̀ kàdré fɨ̀le dzó àlo dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòtà dhɨ: ‹Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré dzó kònɨ̀dhɨ ꞌá.› 13 Móndyá dzó nda lé dhɨ ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ kaꞌì dòle dóro dhɨ, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨkya nda kàdré àyɨ dri. Dɨ, ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ kaꞌì dòle dóro ko dhɨ, mɨ̀ kòꞌo tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨkya nda agòle àmɨ vélé. 14 Dzó ángùdhi yà, ngalè bhàandre ángùdhi yà dra àmɨ kɨ kaꞌìzo dòle lána dóro ko yà, kó ngalè àmɨ kɨ kúlí yìzo ko yà dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòpfò ꞌásà, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòtowá tàpfulɨ́ndrɨ́ àmɨ pásè tadházóá dhɨ, mɨ̀ tayɨ́ àyɨ kɨ tà títí dre. 15 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Kìtú Gìká dré dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ tà ŋo móndyá bhàandre nda lésè dhɨ ɨ dri, móndyá Sòdómà ɨ lésè Gòmórà be dhɨ kya kɨ lavú.»

Kɨzà adrébhá alɨ̀le dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 13:9-13; Lúkà 21:12-17)

16 «Mɨ̀ yi rè ká! Má adré àmɨ kɨ mu ngóró kábilígyà ɨ tɨ́nɨ trú kàlagɨ́ ɨ kòfalé. Ásà dhɨ, lè mɨ̀ kàdré tògya ró ngóró nì ɨ tɨ́nɨ, adrélé kpà tà àko àmɨ rú ngóró kòbhòlà ɨ tɨ́nɨ. 17 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ móndɨ́ kɨ tà sè. Tàko ko, ɨ̀ nɨ àmɨ kɨ ꞌo topfòle tàbvó tǎrà ɨ ꞌásè, adrézó àmɨ kɨ bhwa àyɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè. 18 Áma tà sè dhɨ, à nɨ àmɨ kɨ tidrì topfòzo àmɨ ɨ́be gùvèrènérè ɨ kandrásè ɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ kàdrɨ̀ ɨ kandrásè, mɨ̀ kòkɨtswáró áma tà mɨ̀ dré nòle ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré yìle dhɨ kɨ longó àyɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré. 19 Dɨ, à kàdré àmɨ kɨ dri tàbvó tàle dhɨ, mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle tà mɨ̀ dré dra tàle àmɨ rúsè yà, kó ngalè mɨ̀ nɨ tà nda nɨ ta ngɨ́nɨ ya dhɨ dri dhɨ ko. Gìká nɨ tà mɨ̀ dré kɨtswálé tàle dhɨ nɨ fe àmɨ dré gbǎ lókyá nda sè. 20 Àngyá ko, mɨ̀ nɨ adré tà nda nɨ ta àmɨ ko. Be ró dhɨ, àmɨ kɨ Atá nɨ Tɨrɨ́ nɨ adré tàá àmɨ tí dhɨ nɨ̀.

21 Móndɨ́ kɨ àyɨ kɨ adrúpi kɨ lefè todràle kàrɨbhá ɨ drɨ́gá. Ànzɨ kɨ atá kɨ kpà àyɨ kɨ ànzɨ kɨ lefè todràle. Ànzɨmvá kɨ lɨgɨ́ àyɨ kɨ tibhá ɨ rú, adrézó àyɨ kɨ ꞌo todràle. 22 Móndyá títí dhɨ kɨ togó kònzɨ bha àmɨ rú áma tà sè. Dɨ, dhya adrélépi ɨ́na togó tsɨ, adrézó áyɨ totó tätä tsàle kùdù na dhɨ nɨ adrɨ́. 23 À kàdré àmɨ kɨ mɨ̀ pfo bhàandre àlo dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòlapá lɨ̀le àzya nɨ léna. Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ kɨtswá tàdzí tatsílé bhàandre títí Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya ɨ ꞌásè drìdrì Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra agòzo dhɨ kandrá ko.

24 Dhya adrélé tadhálé dhɨ lavú ɨ́na dhya adrélépi áyɨ tadhá dhɨ ko. Dhya adrélépi màrábà ro dhɨ lavú kpà áyɨ mírì ko. 25 Adré lèá dhɨ, dhya adrélé tadhálé dhɨ kàtsá dhya adrélépi áyɨ tadhá dhɨ tɨ́nɨ. Adré kpà lèá dhɨ, màrábà kàtsá áyɨ mírì tɨ́nɨ. À kàdré dzó líyí zi Bèlèzèbúlè ro be dhɨ, à nɨ dɨ vélé móndyá akódhɨ nɨ dzó lé dhɨ kɨ lodhá ngɨ́nɨ?»*

Dhya kɨtswálépi mɨ̀ dré ròle dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 12:2-9)

26 «Dɨ mɨ̀ kòro móndɨ́ àlomvá ko. Tàko ko, à nɨ tà títí lùzu ró dhɨ kɨ tadhá ngádra ꞌá. À nɨ kpà tà títí zùle zùzù dhɨ kɨ ꞌo apfòle móndɨ́ ɨ̀ dré nìle dóro. 27 Dɨ tà má dré adrélé tàle àmɨ dré tínímvá na dhɨ ɨ, mɨ̀ kàdré tàá ngádra ꞌá. Tà adrélé tàle àmɨ bína kòyàyà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré longóá dzódrì ɨ lésè. 28 Mɨ̀ kòro dhya adrébhá móndɨ́ kɨ rúbhá kɨ tupfú todràle gò, ɨ̀ dré kɨtswázó àyɨ kɨ lɨ́drɨ̀ pfu bwà ko dhɨ ɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya Gìká kɨtswálépi móndɨ́ kɨ lɨ́drɨ̀ kɨ tupfú todràle àyɨ kɨ rúbhá ɨ́be líferò na dhɨ nɨ ro kòdhya.

29 À adré zakó tsì kɨ̀tsɨ̀kɨ́rɨ́nyà rì dhɨ kɨ lagɨ́ làfa lòꞌwa mvá àlo dhɨ sè? Dɨ tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, àyɨ nda kɨ àlo kɨtswá dhèle kìní mi, Gìká àmɨ kɨ Atá dré tà nda nɨ ni àko ró ko. 30 Kàdré dɨ àmɨ kɨ tà sè dhɨ, akódhɨ nà ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ drìbhɨ́ ɨ títí nànà. 31 Mɨ̀ kàdré dɨ ngá ro ko. Àmɨ kɨ tà lavú kɨ̀tsɨ̀kɨ́rɨ́nyà zyandre dhɨ kya byá!

32 Dhya ángùdhi adrélépi tàá móndɨ́ ɨ kandrá dhɨ ɨ́ kaꞌì ma dre dhɨ, má nɨ kókpà tàá áma Atá bhù na dhɨ kandrá dhɨ, má kaꞌì akódhɨ nda dre. 33 Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na áma ga móndɨ́ ɨ kandrá dhɨ, má nɨ kókpà akódhɨ nda nɨ ga áma Atá bhù na dhɨ kandrá.»

Yésu alɨ̀ tà ru lanzɨ́zó dhɨ nɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé

(À kònò kpà Lúkà 12:51-53; 14:26-27)

34 «Lè mɨ̀ kòkisù ko tàle dhɨ, má alɨ̀ kɨtswálé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe bvò dri dhɨ. Má alɨ̀ kɨtswálé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe ko. Be ró dhɨ, má alɨ̀ mána kɨtswálé àdzú so móndɨ́ ɨ kòfalé. 35 Tàko ko, má alɨ̀ mváagó kɨ kòfalé lanzɨ́ atá nɨ be. Má alɨ̀ mvátòkó kɨ kòfalé lanzɨ́ andre nɨ be, adrézó kpà àdramvá kɨ kòfalé lanzɨ́ àdrá nɨ be. 36 Dhyá kɨ kàrɨbhá kɨ adré móndɨ́ dhyá kɨ tàndɨ nɨ dzó na dhɨ ꞌɨ.†

37 Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ atá ꞌɨ yà, kó ngalè áyɨ andre ꞌɨ yà dhɨ nɨ le áma lavú dhɨ, kɨtswá má sè ko. Dhya adrélépi áyɨ mváagó ꞌɨ yà, kó ngalè áyɨ mvátòkó ꞌɨ yà dhɨ nɨ le áma lavú dhɨ, kɨtswá má sè ko. 38 Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ fa kɨpakɨpa do, adrézó áma lebè dhɨ ko dhɨ, kɨtswá kpà má sè ko. 39 Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ lɨ́drɨ̀ lɨkɨ́ áyɨ tàndɨ dré dhɨ, nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ ꞌo avɨ̀le. Dɨ, dhya adrélépi áyɨ lɨ́drɨ̀ fe áma tà sè dhɨ nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ kisú.»

Làgɨ́ à dré dra kisúlé dhɨ

(À kònò kpà Márokò 9:41)

40 «Dhya ángùdhi adrélépi àmɨ kɨ kaꞌì dòle dóro dhɨ, adré áma tàndɨ nɨ kaꞌì kòdhya. Dhya adrélépi áma kaꞌì dòle dóro dhɨ, adré dhya áma amùlepi dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya. 41 Dhya ángùdhi adrélépi pròfétà àlo dhɨ nɨ kaꞌì dòle dóro, dré adrélé pròfétà ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, akódhɨ nda nɨ làgɨ́ adrélé fèle pròfétà ɨ dré dhɨ nɨ kisú. Dhya adrélépi móndɨ́ àlo gyǎgya dhɨ nɨ kaꞌì dòle dóro, dré adrélé móndɨ́ gyǎgya ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, akódhɨ nda nɨ làgɨ́ adrélé fèle móndɨ́ gyǎgya ɨ dré dhɨ nɨ kisú. 42 Dɨ má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi ndɨ̀ndɨ̀ kópò àlo yǐ kɨ̀drɨ́ àdhya nɨ fe áma ànzɨmvá kɨ àlo dré mvùle, dré adrélé áma lebèlepi ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, akódhɨ nda nɨ làgɨ́ ɨ́na nɨ kisú bàti.»

11

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi mù móndɨ́ ɨ Yésu véna

(À kònò kpà Lúkà 7:18-35)

1 Yésu kòlazí tà nda ɨ áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ dri akɨ́lé dre dhɨ, dré ngàzo adrélé tatsílé tà tadhábe ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ kúlí longóbe bhàandre bvò Gàlìláyà àdhya lé dhɨ ɨ ꞌásè.

2 Dɨ Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi, adrélépi tá bǎdzó na dhɨ kòyi tà Krísto dré tá adrélé ꞌòle dhɨ ɨ dre dhɨ, dré áyɨ lebèbhá kɨ mùzo 3 akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mɨ Mèsɨ́yà adrélépi tá alɨ̀le dhɨ ꞌɨ? Kó ngalè, mà kàdré dhu rè dhya àzya nɨ letè kòdhya?» 4 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ gò tà mɨ̀ dré adrélé yìle, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré adrélé nòle kònɨ kɨ tɨtɨ́ Yòwánɨ̀ dré: 5 Mì kùdúkùdu ɨ̀ adré ngá no, mèrèkpè ɨ̀ adré atsí to, móndɨ́ kàrɨ́ dré rùle dhɨ ɨ̀ adré adrɨ́lé, móndɨ́ bíbhálé be kùdúkùdu ró dhɨ ɨ̀ adré tà yi, móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ɨ̀ adré angálé dràdrà lésè, ɨ̀ndɨ̀ à adré Rúbí Tanɨ longó lemerèbhá ɨ dré. 6 Kólénzé dhya ángùdhi dra dhèlepi áma tà sè ko dhɨ dré!»

7 Dɨ Yòwánɨ̀ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré kɨdhózó adrélé Yòwánɨ̀ nɨ tà ta móndyá zyandre ɨ dré, adrézó tàá dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ tá duku na àdho no? Mɨ̀ lɨ̀ kòzó lyǎ dré tá adrélé vìle dhɨ nɨ no? 8 Mɨ̀ lɨ̀ tá àdho no? Mɨ̀ lɨ̀ móndɨ́ kɨ́tá aveave asólépi ɨ́ rú dhɨ nɨ no? Mɨ̀ yi rè ká! Móndyá adrébhá kɨ́tá aveave dhɨ kɨ tosó dhɨ ɨ àyɨkya ópɨ́ kɨ dzó kàdrɨ̀ ɨ ꞌásè be. 9 Mɨ̀ lɨ̀ tá dɨ àdho no? Mɨ̀ lɨ̀ pròfétà nɨ no? Àyíya! Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Yòwánɨ̀ nda lavú pròfétà byá. 10 Tàko ko, akódhɨ dhya tà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo tà nɨ dri Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ꞌɨ:

‹Mɨ́ nò ká! Má nɨ dhya dra áma kúlí longólépi dhɨ nɨ mu lɨ̀le mɨ́ kandrána.

Akódhɨ nda nɨ láti ledé mɨ́ dré mɨ́ kandrána.›*

11 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Móndyá títí tòkó dré tìle dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, dhya àlo kàdrɨ̀ Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nda nɨ lavúlépi dhɨ apfò rè tàdzí ko. Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, dhya tàko lavúlé Òpɨ̀ bhù àdhya na dhɨ lavú ɨ́na akódhɨ. 12 Kɨdhólé lókyá Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi dré kɨdhózó Gìká nɨ kúlí longó dhɨ sè atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ, à adré ru pfu Òpɨ̀ bhù àdhya be, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ rìnyi ró dhɨ ɨ̀ adré láti nda topázóá. 13 Tàko ko, pròfétà títí dhɨ ɨ Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí be dhɨ ɨ̀ longó tá Òpɨ̀ nda nɨ tà, atsálé Yòwánɨ̀ nɨ lókyá ꞌá. 14 Mɨ̀ kàdré áma kúlí le kaꞌìle dhɨ, Yòwánɨ̀ nda Èlɨ́yà adrélépi tá alɨ̀le dhɨ ꞌɨ. 15 Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi!

16 Má nɨ kɨtswá móndyá ándrò kònɨ kɨ tà tadhá àdho ngá rú? Àyɨ nda ɨ̀ sù ngóró ànzɨmvá lɨrɨ́bhá ngá lagɨ́rà na, adrélé kúlí loyó àyɨ kòfalésè dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ adré loyóá dhɨ:

17 ‹Mà tswà lärí àmɨ dré wóyá,

mɨ̀ to àmɨkya lärí nda ko.

Mà ngo àwó longó wóyá,

mɨ̀ tongó àmɨkya ko.›

18 Tàko ko, Yòwánɨ̀ nda dré alɨ̀zo dhɨ, nya tá ngá ko, mvu kpà ngá ko gò, à dré adrézó tàá dhɨ: ‹Akódhɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna.› 19 Dɨ, ma, Móndɨ́ nɨ Mvá, má dré alɨ̀zo dhɨ, má adré mána ngá nya, adrézó kpà ngá mvu gò, à dré adrézó tàá dhɨ: ‹Dhya kòdhɨ kòvongbolo líyí ꞌɨ, wá lìtsí líyí ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá kɨ arúpi tàkonzɨ̀bhá ɨ́be dhɨ ꞌɨ!› Dɨ, à adré Gìká nɨ tògyá no gyǎgya, tà adrélé ꞌòle tògyá nda sè dhɨ ɨ sè.»

Kɨzà bhàandre Yésu nɨ gabhá rè dhɨ kya

(À kònò kpà Lúkà 10:13-15)

20 Gò Yésu dré ngàzo adrélé lawàle bhàandre ɨ́ dré tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró bǐ dhɨ kɨ ꞌòzo ꞌásà dhɨ ɨ dri, móndyá ꞌásà dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó ladzálé ko dhɨ sè. 21 Tà dhɨ: «Kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, àmɨ Kòràzínàbhá ro nɨ ɨ! Kɨzà kpà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, àmɨ Bètèsàyɨ́dàbhá ro nɨ ɨ! Àngyá ko, má kòꞌo tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró má dré ꞌòle àmɨ véna dhɨ ɨ Tírè na ɨ̀ndɨ̀ Sìdónà na dhɨ, kònò móndyá bhàandre nda ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ asó tá kɨ́tá lirí àyɨ rú kɨ́nó, àyɨ kɨ drì pfòzo tópfó sè tadházóá dhɨ, ɨ̀ ladzá àyɨ kɨ togó káyà dhɨ dre. 22 Má adré dɨ tàá àmɨ dré dhɨ: Kìtú Gìká dré dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ tà ŋo àmɨ dri móndyá Tírè ɨ lésè Sìdónà be dhɨ kya kɨ lavú.

23 Dɨ àmɨ Kàpàrànàwúmàbhá ro nɨ ɨ, mɨ̀ adré tsì kisùá dhɨ, Gìká nɨ àmɨ kɨ tà tɨngá tsàle byá kurú na bhù na bàti? Tàdzí ko! A nɨ àmɨ kɨ tà tɨrɨ́ tsàle byá móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ àrà na. Àngyá ko, má kòꞌo tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró má dré ꞌòle àmɨ véna dhɨ ɨ Sòdómà na dhɨ, kònò bhàandre nda nɨ tá adré ngbú rè be atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. 24 Má adré dɨ tàá àmɨ dré dhɨ: Kìtú Gìká dré dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ tà ŋo àmɨ dri móndyá Sòdómà lésè dhɨ kya kɨ lavú.»

Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kisuma Yésu véna dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 10:21-22)

25 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré tàzoá dhɨ: «Á! Tátá, Mírì bhù kya bvò be nɨ, má adré àwoyà ta mɨ́ dré, mɨ́ dré tà kòdhɨ kɨ zùle tògyabhá ɨ dré ɨ̀ndɨ̀ móndyá tà nibhá ɨ dré gò, mɨ́ dré tà nda kɨ tadházó ànzɨmvá ɨ dré dhɨ sè. 26 Àyíya, Tátá, tàko ko, tà mɨ́ dré ꞌòle nda tá dóro mɨ́ mìlésè.

27 Áma Atá tayɨ́ tà títí dhɨ ɨ má drɨ́gá dre. Dhya àlo Gìká nɨ Mváagó nìlepi bàti dhɨ yókódhó, ngbà ꞌí Gìká Atá nì nɨ̀. Dhya àlo Gìká Atá nìlepi bàti dhɨ kpà yókódhó. Ngbà ꞌí akódhɨ nɨ Mváagó nì nɨ̀, ɨ̀ndɨ̀ dhya Mváagó nda dré adrézó áyɨ Atá nɨ le tadhálé àyɨ dré dhɨ ɨ̀ nì àyɨ.

28 Àmɨ títí adrébhá ngá lanzì do adrézó landèle nɨ ɨ, mɨ̀ alɨ̀ má vélé wà, má kòꞌoró àmɨ adrélé lovólé be dhɨ bvó. 29 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ má dré adrélé tidrìle, mɨ̀ kàdréró áma tà nda nìle. Tàko ko, áma togó yàyà ànzɨmvá kya tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ nɨ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kisú àmɨ kɨ togó na. 30 Àngyá ko, àmɨ kɨ tayɨma má dré adrélé tidrìle dhɨ dóro, ɨ̀ndɨ̀ ngá má dré adrélé fèle àmɨ dré dòle dhɨ lanzì ko.»

12

Yésu Mírì sàbátù àdhya ꞌɨ

(À kònò kpà Márokò 2:23-28; Lúkà 6:1-5)

1 Àmvolásà, sàbátù àlo dhɨ, Yésu ɨ̀ adré tá lavúlé amvú ngánò àdhya ɨ ꞌásè. Tàbirí dré akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ ꞌòzo gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé ngánò lòꞌwa vu, adrézó tsɨ̀á. 2 Fàrìsáyò ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Ámɨ lebèbhá ɨ̀ adré àyɨkya tà àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé logálé sàbátù tú dhɨ nɨ ꞌo!»

3 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nà rè tà Dàwídì dré tá ꞌòle ɨ̀ dré adréràꞌa tàbirí ɨ́be akódhɨ nɨ arúpi ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ ko? 4 Akódhɨ fɨ tá Gìká nɨ dzó kàdrɨ̀ na gò, ɨ̀ dré mápà fèle Gìká dré dhɨ nɨ adózó nyàle arúpi nɨ ɨ́be. Tákò àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tá ɨ́na mápà nda nɨ nyàma logá àyɨ dré. Ngbà ꞌí kòwánà kɨ tá kɨtswá nyàá dhɨ àyɨ. 5 Mɨ̀ nà rè kpà Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na ko tàle dhɨ, kòwánà ɨ̀ adré àyɨkya àzí ꞌo tépelò na gba kàdré sàbátù tú gò, adrézó tà bha àyɨ dri ko dhɨ? 6 Dɨ má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya kàdrɨ̀ tépelò nda nɨ lavúlépi dhɨ be kònwárè! 7 Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹Má adré móndyá adrébhá àyɨ kɨ àzya kɨ kɨzà bha dhɨ kɨ nda kòdhya. Má adré mána mòbòmà adrélé fèle má dré dhɨ kɨ nda kòdhya ko.›* Kònò mɨ̀ kònì tá kúlí kòdhɨ kɨ àndu be dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tá tà bha móndyá tà àko àyɨ rú dhɨ ɨ dri ko. 8 Tàko ko, Móndɨ́ nɨ Mvá, Mírì sàbátù àdhya ꞌɨ.»

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo dhɨ sàbátù tú

(À kònò kpà Márokò 3:1-6; Lúkà 6:6-11)

9 Yésu kòtayɨ́ àrà nda dre dhɨ, dré lɨ̀zo fɨ̀le Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. 10 Kònàle dhɨ, agó àlo drɨ́gá nɨ dré ꞌyòzo ꞌyoꞌyò dhɨ tá be. Fàrìsáyò àruka ɨ̀ adré tá tà ɨ̀ dré kɨtswázó Yésu nɨ asíkì ásà dhɨ nɨ nda gò, ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, à kàdré móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ sàbátù tú dhɨ ꞌí?» 11 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré kábilígyà àlo dhɨ ɨ́be gò, kábilígyà nda dré dhèzo bhú na sàbátù tú dhɨ, dhya nda kɨtswá tsì aséá gbǎ kìtú nda sè ko? 12 Dɨ móndɨ́ kɨ tà lavú kábilígyà kya byá! Ásà dhɨ, àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tà dóro ꞌòma sàbátù tú dhɨ nɨ kaꞌì.»

13 Dɨ Yésu dré tàzoá agó nda dré dhɨ: «Mɨ́ kɨdzɨ̀ ámɨ drɨ́gá.» Akódhɨ dré kɨdzɨ̀zoá gò, drɨ́gá nɨ nda dré adrɨ́zó atsálé dóro àzya nɨ tɨ́nɨ. 14 Dɨ Fàrìsáyò nda ɨ̀ dré pfòzo ru yi, kɨtswázó láti nda Yésu nɨ pfùzo dràle dhɨ bvó.

Yésu màrábà Gìká dré zɨ̀le dhɨ ꞌɨ

15 Dɨ Yésu dré tà nda nɨ yìzo gò, àrà nda nɨ tayɨ́zó lɨ̀zo. Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le akódhɨ vésè gò, dré àyɨ kɨ dràbhá títí dhɨ kɨ tɨdrɨ́zó. 16 Dré àyɨ kɨ logázó, ɨ̀ kòtadháró móndɨ́ ɨ dré ɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. 17 Tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà Gìká dré tá longólé pròfétà Èsáyà tí dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. Akódhɨ longó tá dhɨ:

18 «Kònɨ̀dhɨ áma adhemakandra má dré zɨ̀le dhɨ ꞌɨ.

Akódhɨ dhya má dré adrélé lèle tò, ɨ̀ndɨ̀ áma togó dré adrézó kɨnɨ́lé tà nɨ nɨ sè dhɨ ꞌɨ.

Má nɨ áma Tɨrɨ́ bha akódhɨ dri gò,

dré áma tà gyǎgya longózó súrú títí dhɨ ɨ dré.

19 Akódhɨ kɨtswá lawàle móndɨ́ ɨ́be ko, kɨtswá kpà trèle ko.

Kɨtswá áyɨ kúlí loyó móndɨ́ ɨ dré yìle láti ɨ bhálésè ko.

20 Kɨtswá kòzó bhèlebhéle dhɨ nɨ ŋo ko.

Kɨtswá kpà tálà adrélépi ꞌòle adrálé dhɨ nɨ avó adrálé ko,

tsàle lókyá dré dra áma tà gyǎgya ꞌòzo tà kònzɨ lavú dhɨ ꞌá.

21 Dɨ súrú títí bvò dri dhɨ kɨ àyɨ kɨ mì bha akódhɨ véna.»†

Yésu nɨ tà, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ àdhya be dhɨ

(À kònò kpà Márokò 3:22-30; Lúkà 11:14-23)

22 Àmvolásà dhɨ, à dré agó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna, adrélépi kpà mì kùdúkùdu ró ɨ̀ndɨ̀ ábhä́bhä́ ro dhɨ nɨ adzízó Yésu vélé. Dɨ Yésu dré akódhɨ nda nɨ tɨdrɨ́zó gò, akódhɨ dré kɨdhózó adrélé kúlí ta, adrézó kpà ngá no. 23 Móndyá zyandre títí dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «Dhya kòdhɨ tsì Dàwídì nɨ Mvá, Mèsɨ́yà ro dhɨ ꞌɨ ko?» 24 Dɨ, Fàrìsáyò ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨkya tàzoá dhɨ: «Dhya kòdhɨ adré ngbà ꞌí tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè, Bèlèzèbúlè, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ nɨ rìnyí sè.»

25 Dɨ, Yésu dré ɨ́na tà ɨ̀ dré tá adrélé kisùle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Òpɨ̀ ángùdhi móndyá zàlá dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ, òpɨ̀ nda nɨ tà nɨ akɨ́ títí. Bhàandre ángùdhi yà, kó ngalè dzó ángùdhi yà móndyá lána dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ, kɨtswá kpà áyɨ totó bwà ko. 26 Sàtánà kàdré Sàtánà nɨ dro dhɨ, adré ɨ́na ru pfu áyɨ tàndɨ be. Akódhɨ nɨ òpɨ̀ nɨ dɨ áyɨ totó ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 27 Má kàdré mána tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro Bèlèzèbúlè nɨ rìnyí sè dhɨ, àmɨ kɨ móndyá ɨ̀ adré dɨ àyɨ kɨ dro àdhi nɨ rìnyí sè? Dɨ ásà dhɨ, àyɨ nda kɨ tà mɨ̀ dré adrélé tàle nda kɨ bvó ta àyɨ. 28 Dɨ, má kàdré mána tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro Gìká nɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè dhɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, Gìká nɨ Òpɨ̀ atsá àmɨ kòfalé dre káyà dhɨ.

29 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya àlo kɨtswá fɨ̀le agó kòmbá àlo dhɨ nɨ dzó na akódhɨ nɨ ngá wu bwà ko, kàdrò zyà rè kòmbá nda bǎ sè ꞌíká ko dhɨ. Dɨ kàdrò akódhɨ dre dhɨ, a nɨ kɨtswá ngá títí akódhɨ nɨ dzó na nda kɨ wu.

30 Dhya ángùdhi adrélépi túmä́ní má be ko dhɨ adré ɨ́na ru pfu má be. Dhya adrélépi móndɨ́ kɨ kɨmó túmä́ní má be ko dhɨ, adré ɨ́na àyɨ kɨ lapé.

31 Dɨ ásà dhɨ, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Gìká nɨ kɨtswá tàkonzɨ̀ títí móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tri, túmä́ní làdhá títí ɨ̀ dré adrélé dhàle ɨ́ rú dhɨ ɨ́be. Dɨ, kɨtswá ɨ́na làdhá dhàle Tɨrɨ́ Lólo rú dhɨ nɨ tri ko. 32 Dhya ángùdhi adrélépi kúlí kònzɨ ta Móndɨ́ nɨ Mvá rú dhɨ, Gìká nɨ akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na kúlí kònzɨ ta Tɨrɨ́ Lólo rú dhɨ, à kɨtswá akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri lókyá kònɨ̀dhɨ sè yà, kó ngalè lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè yà dhɨ ko.»

Fa ɨ lòꞌwa nɨ ɨ́be dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 6:43-45)

33 Yésu gò tàá dhɨ: «Fa kàdré dóro dhɨ, lòꞌwa nɨ kɨ kókpà adré dóro. Fa kàdré kó kònzɨ dhɨ, lòꞌwa nɨ kɨ kókpà adré kònzɨ. Tàko ko, à adré fa ni lòꞌwa nɨ ɨ sè. 34 Àmɨ, nì àtrá kɨ àrèbhá nɨ ɨ, àmɨ kó kònzɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ dɨ kɨtswá tà àlo dóro dhɨ nɨ ta ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? Àngyá ko, ti adré tà adrélépi gàle togó na dhɨ kɨ ta kòdhya. 35 Dhya dóro adré tà dóro ꞌo apfòle tà dóro títí dré zùle áyɨ togó na dhɨ ɨ lésè. Dɨ, dhya kònzɨ adré ɨ́na tà kònzɨ ꞌo apfòle tà kònzɨ títí dré zùle áyɨ togó na dhɨ ɨ lésè. 36 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Kìtú dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, móndyá títí dhɨ kɨ kúlí tàko àlo àlo títí ɨ̀ dré tàle dhɨ kɨ tà ta Gìká kandrá. 37 Tàko ko, kúlí mɨ́ dré tàle dhɨ kɨ tà sè dhɨ, a nɨ ámɨ tàbvó ta ngalè ámɨ nòzo gyǎgya yà, kó ngalè tà bhàzo mɨ́ dri yà dhɨ.»

Tà tadhálé pròfétà Yónà nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Márokò 8:11-12; Lúkà 11:29-32)

38 Àmvolásà dhɨ, Fàrìsáyò àruka ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá àruka ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Tadhálépi, mà adré lèá dhɨ, mɨ́ kòꞌo tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ àma dré nòle.» 39 Dɨ Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Móndyá ándrò adrébhá kònzɨ ɨ̀ndɨ̀ zàràbhù ro dhɨ ɨ̀ adré tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ nda nòle. Dɨ, à kɨtswá tà àzya lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo àyɨ dré nòle dhɨ ko, kàdré ngbà ꞌí pròfétà Yónà àdhya ꞌɨ ko dhɨ. 40 Tàko ko, ngóró Yónà dré tá ayílé kìtú na ɨ̀ndɨ̀ ngátsi na kosyá àgá léna dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kókpà ayí bvò na kìtú na ɨ̀ndɨ̀ ngátsi na.

41 Kìtú dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, Nìnívèbhá kɨ nga tà bha móndyá ándrò nɨ ɨ dri. Tàko ko, Nìnívèbhá nda ɨ̀ dré tá tà Yónà dré longólé àyɨ dré dhɨ nɨ yìzo dhɨ, ɨ̀ ladzá tá àyɨkya àyɨ kɨ togó ꞌí. Dɨ mɨ̀ nò rè ká! Dhya kàdrɨ̀ Yónà nda nɨ lavúlépi dhɨ be kònwárè! 42 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, kìtú dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, ópɨ́ kàdrɨ̀ tòko ró bvò tàbhu na dhɨ drìle dhɨ nɨ nga tà bha móndyá ándrò nɨ ɨ dri. Tàko ko, ópɨ́ nda angá tá ɨ́na làwú làvo lésè alɨ̀le ópɨ́ Sòlòmónò nɨ tògyakúlí yi ꞌí. Dɨ mɨ̀ nò rè ká! Dhya kàdrɨ̀ Sòlòmónò nda nɨ lavúlépi dhɨ be kònwárè!»

Tɨrɨ́ kònzɨ nɨ gòma fɨ̀le móndɨ́ léna dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 11:24-26)

43 Yésu gò tàá dhɨ: «Tɨrɨ́ kònzɨ àlo dhɨ kòpfò dhya àlo lésè dhɨ, adré anyálé àrà fà ro dhɨ ɨ ꞌásè, àrà ɨ́ dré kɨtswázó lovólé lána dhɨ nɨ ndabe. Dɨ, kòkɨtswá kisúá bwà ko dhɨ, 44 adré tàá dhɨ: ‹Má nɨ go fɨ̀le áma dzó má dré apfòzo lásà dhɨ na.› Kògò tsàle dre dhɨ, adré kisúá dhɨ, dzó nda ngbo: À awá ꞌálé nɨ, ngá lána dhɨ kɨ tobhàzo kpǎkpa dre. 45 Dɨ adré lɨ̀le tɨrɨ́ kònzɨ áyɨ lavúbhá nzi-drì-rì dhɨ kɨ nda lɨ̀zo àyɨ ɨ́be gò, ɨ̀ dré adrézó tɨfɨ́lé adrélé dhya nda léna. Dɨ dhya nda nɨ tà kùdù ro dhɨ vélé kònzɨ wáláká nɨ nɨ lavú. Dɨ tà nda nɨ adré kókpà kònɨ̀nɨ móndyá ándrò adrébhá kònzɨ nɨ ɨ dré.»

Yésu nɨ andre ɨ adrúpi nɨ ɨ́be dhɨ

(À kònò kpà Márokò 3:31-35; Lúkà 8:19-21)

46 Yésu dré tá adréràꞌa tà ta móndyá zyandre ɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ andre ɨ adrúpi nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré atsázó adrélé àyɨ kɨ totó kɨvɨ̀ na. Ɨ̀ adré tá tà le tàle akódhɨ be. 47 Dhya àlo dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Ámɨ andre ɨ ámɨ adrúpi ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré àyɨ kɨ totó kɨvɨ̀ na. Ɨ̀ adré tà le tàle mɨ́ be.»

48 Yésu logó dhya nda dré dhɨ: «Áma andre àdhi ꞌɨ? Áma adrúpi ɨ àdhibhá ꞌɨ?» 49 Dré drɨ́gá bhèzo áyɨ lebèbhá ɨ véna, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè áma andre ɨ áma adrúpi ɨ́be kònɨ ɨ ká! 50 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi tà áma Atá bhù na dhɨ dré adrélé lèle à kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ɨ́na áma adrúpi ꞌɨ, áma amvúpi ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ áma andre ꞌɨ.»

13

Pɨ́dhɨ́gó agó kórɨ̀ rɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Márokò 4:1-9; Lúkà 8:4-8)

1 Kìtú nda sè dhɨ, Yésu dré apfòzo dzó lésè lɨ̀le lɨrɨ́lé tä́pä́ríandre mìle. 2 Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré ru kɨmólé akódhɨ làgásè kúrú dhɨ sè dhɨ, dré mbàzo lɨrɨ́lé bwátù na kɨtswálé tà tadhá, móndyá zyandre títí nda ɨ̀ dré adréràꞌa àyɨ kɨ totó yǐ mìle dhɨ ꞌá. 3 Dɨ dré kɨdhózó tà bǐ dhɨ kɨ tadhá àyɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè, adrézó tàá dhɨ:

«Mɨ̀ yi rè ká! Kìtú àlo dhɨ, agó àlo dhɨ pfò tá lɨ̀le kórɨ̀ rɨ áyɨ amvú na. 4 Dré tá adréràꞌa kórɨ̀ rɨ dhɨ ꞌá dhɨ, kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá láti mìle gò, àrɨ́ ɨ̀ dré adàzo tetéá títí. 5 Kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá bvò kɨ́rà ro adrélépi kìní ɨ́be tsà dhɨ dri. Ɨ̀ dré apfòzo mbèlè, kìní dré nzìle ko dhɨ sè. 6 Dɨ, kìtú kòka dre dhɨ, dré àyɨ kɨ zàzo ꞌyòle, àyɨ kɨ kɨ́drɨ dré fɨ̀le kìní na dóro ko dhɨ sè. 7 Kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá kùtsí kòfalé gò, kùtsí nda dré mbàzo àyɨ kɨ amó. 8 Dɨ, kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá àyɨkya kìní dóro dri gò, ɨ̀ dré lòꞌwa ꞌàzo dóro. Àlo nɨ ꞌa lòꞌwa nyadhɨ-nzi, àzya nɨ nyadhɨ-na, àzya nɨ nyadhɨ-àlo-drì-mudrí.» 9 Yésu gò tàá dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi!»

Yésu ngɨ tà ɨ́ dré adrézó tà ta móndɨ́ ɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè dhɨ nɨ àndu

(À kònò kpà Márokò 4:10-12; Lúkà 8:9-10)

10 Àmvolásà dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mɨ́ adré tà ta móndɨ́ ɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè àdho tà sè?» 11 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Gìká fè àmɨ dré tògyá Òpɨ̀ bhù àdhya nɨ tà lùzu ró dhɨ kɨ nìzo. Dɨ, fè ɨ́na tògyá nda àyɨ dré ko. 12 Tàko ko, dhya ángùdhi tà nìlepi bǐ dhɨ dré dhɨ, à nɨ tà dré nìle nda kɨ drì tɨmbà gò, akódhɨ dré adrézó vélé tà nìnì ɨ́be bǐ lavúlé. Dɨ, dhya ángùdhi tà nìlepi ko dhɨ dré dhɨ, à nɨ ndɨ̀ndɨ̀ tà tsà dré nìle dhɨ nɨ tɨngá. 13 Tà nda sè dhɨ, má adré tà ta àyɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè. Tàko ko, tágba ɨ̀ dré adrézó ngá no dhɨ, ɨ̀ adré ngá nda kɨ no dóro ko. Tágba ɨ̀ dré adrézó tà yi dhɨ, ɨ̀ adré tà nda kɨ yi dóro ko, adrézó kpà tà nda kɨ àndu ni ko. 14 Dɨ tà Gìká dré tá longólé pròfétà Èsáyà tí dhɨ ɨ̀ ꞌo ru àyɨ léna kònɨ̀nɨ. Akódhɨ longó tá dhɨ:

‹Mɨ̀ nɨ adré tà yi ꞌí,

dɨ, mɨ̀ kɨtswá tà mɨ̀ dré adrélé yìle nda kɨ àndu ni tàdzí ko.

Mɨ̀ nɨ adré ngá no ꞌí,

dɨ, mɨ̀ kɨtswá ngá mɨ̀ dré adrélé nòle nda kɨ atógyà tàdzí ko.

15 Tàko ko, móndyá kòdhɨ kɨ togó andírì dre.

Ɨ̀ tabhó àyɨ kɨ bíbhálé, àyɨ kɨ mì dròzo dròdrò.

Ɨ̀ kòꞌo tá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, kònò ɨ̀ nɨ tá ngá no àyɨ kɨ mì sè,

adrézó tà yi àyɨ kɨ bíbhálé sè, adrézó tà ni àyɨ kɨ togó na,

ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó adzázó má vélé gò,

má dré àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó.›*

16 Dɨ, kólénzé ɨ́na àmɨ dré, àmɨ kɨ mì dré adrélé ngá no, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ bíbhálé dré adrélé tà yi dhɨ sè! 17 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Pròfétà bǐ dhɨ ɨ móndɨ́ gyǎgya bǐ dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ tá lovó ɨ́be tò kɨtswázó tà mɨ̀ dré adrélé nòle dhɨ kɨ no gò, ɨ̀ dré àyɨkya nòzoá ko. Àyɨ tá kpà lovó ɨ́be tò kɨtswázó tà mɨ̀ dré adrélé yìle dhɨ kɨ yi gò, ɨ̀ dré àyɨkya yìzoá ko.»

Yésu ngɨ pɨ́dhɨ́gó agó kórɨ̀ rɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ nɨ àndu

(À kònò kpà Márokò 4:13-20; Lúkà 8:11-15)

18 «Dɨ mɨ̀ yi rè pɨ́dhɨ́gó agó kórɨ̀ rɨ̀lepi dhɨ àdhya nda adré lèá tàle ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. 19 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé láti mìle nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà dre dhɨ, ɨ̀ adré àndu nɨ nɨ ni ko gò, Dhya kònzɨ dré adrézó atsálé kórɨ̀ rɨ̀le nda nɨ tɨngɨ́ àyɨ kɨ togó lésè. 20 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé bvò kɨ́rà ro dhɨ dri nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ adré ndɨrɨ kaꞌìá arɨ́ sè. 21 Dɨ, ɨ̀ dré adrélé kúlí nda nɨ tayɨ́ adrélé tɨ̀le àyɨ kɨ togó na ko dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré ngbà ꞌí tròle rúá lókyá tsà sè. Dɨ kàdré tà ɨ̀ dré adrézó kɨzà nya ásà dhɨ ꞌɨ yà, ngalè tà adrézó àyɨ kɨ mì pfo kúlí nda nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ yà dhɨ, ɨ̀ adré àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda nɨ tayɨ́ mbèlè. 22 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé kùtsí kòfalé nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, tà bvò kòndɨ àdhya adrébhá àyɨ kɨ togó ꞌo lanzìle dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ ngá lovó adrélépi àyɨ kɨ lɨtɨ́ dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré kúlí nda nɨ amó gò, dré adrézó lòꞌwa ꞌa ko. 23 Dɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré àyɨkya Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé kìní dóro dri nda ɨ tɨ́nɨ. Àyɨ nda ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ adré àndu nɨ nɨ ni gò, ɨ̀ dré adrézó lòꞌwa ꞌa dóro. Àlo nɨ adré lòꞌwa ꞌa nyadhɨ-nzi, àzya nɨ nyadhɨ-na, àzya nɨ nyadhɨ-àlo-drì-mudrí.»

Pɨ́dhɨ́gó mbɨ̀ ngánò kòfalé dhɨ nɨ tà dri dhɨ

24 Yésu dré gòzo pɨ́dhɨ́gó àzya pɨ àyɨ dré, tàzoá dhɨ: «Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró dhya àlo kórɨ̀ dóro rɨ̀lepi áyɨ amvú na dhɨ tɨ́nɨ. 25 Dɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré tá adréràꞌa ayí ko ngátsi sè dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ kàrɨbhá dré ɨ́na atsázó mbɨ̀ kórɨ̀ rɨ ngánò kòfalé gò lɨ̀zo. 26 Dɨ ngánò nda kòmba adrélé lòꞌwa ꞌa dre dhɨ, mbɨ̀ nda dré kpà apfòzo. 27 Gò amvú líyí nda nɨ màrábà ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ vélé tàá drá dhɨ: ‹Mírì, mɨ́ rɨ tsì kórɨ̀ dóro ámɨ amvú na kòdhya ko? Mbɨ̀ angá dɨ ɨ́na ángolésè?› 28 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: ‹Kàrɨbhá ꞌo tà kòdhɨ nɨ̀.› Dɨ màrábà nda ɨ̀ gò akódhɨ nɨ lizí: ‹Mɨ́ lè mà kòlɨ̀ mbɨ̀ nda nɨ akú?› 29 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: ‹Kóko! Mɨ̀ kòlɨ̀ mbɨ̀ nda nɨ akú dhɨ, mɨ̀ nɨ dra akúá túmä́ní ngánò ɨ́be. 30 Mɨ̀ tayɨ́ àyɨ rìti dhɨ ɨ adrélé mbàle túmä́ní tsàle lókyá dra lànyá lokózó dhɨ ꞌá. Dɨ lókyá nda sè dhɨ, má nɨ tàá dhya dra lànyá lokóbhá dhɨ ɨ dré dhɨ: Mɨ̀ akú rè zyà mbɨ̀ todròle kɨtswálé zàle ꞌíká, gò mɨ̀ kòlokóró ngánò tobhàle áma kòbhó na ndò.›»

Pɨ́dhɨ́gó mùtádì lòꞌwa nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Márokò 4:30-32; Lúkà 13:18-19)

31 Yésu dré gòzo pɨ́dhɨ́gó àzya pɨ àyɨ dré, tàzoá dhɨ: «Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró mùtádì lòꞌwa dhya àlo dré dòle rɨ̀le áyɨ amvú na dhɨ tɨ́nɨ. 32 Lòꞌwa nda konyókonyó mvá lavúlé lòꞌwa àruka títí dhɨ ɨ rúsè. Dɨ, kàpfò dre dhɨ, dré ɨ́na mbàzo atsálé kàdrɨ̀ ngá àruka títí kidhílé amvú ꞌá dhɨ kɨ lavú. Atsá fa tɨ́nɨ gò, àrɨ́ ɨ̀ dré adrézó alɨ̀le bhà si kólá nɨ ɨ drìna.»

Pɨ́dhɨ́gó tàkú nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 13:20-21)

33 Yésu dré gòzo pɨ́dhɨ́gó àzya pɨ àyɨ dré, tàzoá dhɨ: «Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró tàkú mvá tsà tòkó àlo dré adólé amúlé fóndro kàdrɨ̀ dhɨ be gò, tàkú nda dré fóndro nda nɨ ꞌòzo avólé títí dhɨ tɨ́nɨ.»

34 Dɨ Yésu tà tá tà nda kòdhɨ ɨ títí móndyá zyandre ɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè. Tà tà àlo àyɨ dré pɨ́dhɨ́gó àko dhɨ ko, 35 kɨtswálé tà longólé pròfétà tí kònɨ̀dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó:

«Má nɨ tà adó tàle àyɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè.

Má nɨ tà zùle kɨ́nó kɨdhólé bvò nɨ bhàma lésè dhɨ kɨ longó.»†

Yésu ngɨ pɨ́dhɨ́gó mbɨ̀ nɨ tà dri dhɨ nɨ àndu

36 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré móndyá zyandre nda kɨ tayɨ́zó gò, nzɨ̀zo bhàna. Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Mɨ́ ngɨ àma dré pɨ́dhɨ́gó mbɨ̀ amvú na dhɨ àdhya nɨ àndu wà.»

37 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Dhya kórɨ̀ dóro rɨ̀lepi nda, Móndɨ́ nɨ Mvá ꞌɨ. 38 Amvú nda bvò ꞌɨ. Kórɨ̀ dóro nda, Gìká nɨ ànzɨ akódhɨ nɨ Òpɨ̀ na dhɨ ꞌɨ. Mbɨ̀ nda, Dhya kònzɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ. 39 Kàrɨbhá mbɨ̀ kórɨ̀ rɨ̀lepi nda, Dzáborò ꞌɨ. Lókyá lànyá lokózó nda, lókyá kùdù ꞌɨ. Dhya adrébhá lànyá lokó nda ɨ, ángéló ꞌɨ.

40 Dɨ ngóró à dré adrélé mbɨ̀ nda nɨ akú kɨtswálé zàle àtsɨ́ na dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, a nɨ kókpà adré kònɨ̀nɨ lókyá kùdù sè. 41 Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ áyɨ ángéló kɨ amù, tà títí adrébhá móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ kɨ akú túmä́ní móndyá títí adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ ɨ́be, àyɨ kɨ tɨngázó pfòle Gìká nɨ Òpɨ̀ ꞌásè. 42 Dɨ ángéló nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ bhèzo àtsɨ́ adrélépi adrálé ko dhɨ na. Kònàle dhɨ, ɨ̀ nɨ adré tongólé, adrézó kpà síkálándrá tsɨ. 43 Dɨ, móndyá gyǎgya dhɨ kɨ adré àyɨkya lagúlé kìtú tɨ́nɨ àyɨ kɨ Atá nɨ Òpɨ̀ na. Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi!»

Pɨ́dhɨ́gó ngá làgɨ́ kyàkyà zùle dhɨ nɨ tà dri dhɨ

44 «Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró ngá làgɨ́ kyàkyà zùle amvú àlo na dhɨ tɨ́nɨ. Agó àlo dhɨ kisú tá ngá làgɨ́ kyàkyà nda gò, gòzo zùá tódhyá. Dɨ togó kɨ̀nɨ́ dré dhɨ, dré lɨ̀zo áyɨ ngá títí dhɨ kɨ lagɨ́ gò, amvú nda nɨ gɨ̀zo ɨ́ dré.»

Pɨ́dhɨ́gó màyɨ̀kà làgɨ́ kyàkyà dhɨ nɨ tà dri dhɨ

45 «Òpɨ̀ bhù àdhya sù kpà ngóró agó àlo adrélépi tá màyɨ̀kà aveave dhɨ kɨ nda dhɨ tɨ́nɨ. 46 Akódhɨ kòkisú màyɨ̀kà àlo làgɨ́ kyàkyà dhɨ dre dhɨ, dré lɨ̀zo áyɨ ngá títí dhɨ kɨ lagɨ́ gò, gɨ̀zoá.»

Pɨ́dhɨ́gó kɨmbá nɨ tà dri dhɨ

47 «Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró kɨmbá à dré bhèle yǐandre na gò, dré kosyá kɨ kárá títí dhɨ kɨ turúzó dhɨ tɨ́nɨ. 48 Kɨmbá nda kòga kosyá sè bǐ dre dhɨ, kosyá bhebhá ɨ̀ dré asézóá apfòle yǐ mìle. Dɨ ɨ̀ dré lɨrɨ́zó kosyá dóro dhɨ kɨ kɨpè tobhàle kánzɨ̀ ɨ ꞌásè gò, kosyá kònzɨ dhɨ kɨ bhèzo. 49 Tà nda nɨ kókpà adré kònɨ̀nɨ lókyá kùdù sè. Ángéló kɨ alɨ̀ móndyá kònzɨ kɨ kòfalé lanzɨ́ móndyá gyǎgya ɨ́be gò, 50 ɨ̀ dré móndyá kònzɨ nda kɨ bhèzo àtsɨ́ adrélépi adrálé ko dhɨ na. Kònàle dhɨ, ɨ̀ nɨ adré tongólé, adrézó kpà síkálándrá tsɨ.»

Ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro ɨ̀ndɨ̀ àku ró dhɨ ɨ

51 Dɨ Yésu lizí àyɨ tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ yi tà kòdhɨ ɨ títí, àndu nɨ kɨ nìzo vélé?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àyíya!» 52 Akódhɨ gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Dɨ dhya ángùdhi adrélépi tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhá gò Òpɨ̀ bhù àdhya nɨ tà tadházó drá dhɨ, dhya nda ngóró bhà líyí adrélépi ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ ɨ́be gò, dré adrézó ngá tɨ́dhɨ́ dhɨ kɨ adó lásà ngá àku dhɨ ɨ́be dhɨ tɨ́nɨ.»

Nàzàrétàbhá ɨ̀ kaꞌì Yésu ko

(À kònò kpà Márokò 6:1-6; Lúkà 4:16-30)

53 Yésu kòpɨ pɨ́dhɨ́gó nda ɨ akɨ́lé dre dhɨ, dré àrà nda nɨ tayɨ́zó gò, 54 lɨ̀zo tsàle bhàandre ɨ́ dré tá mbàzo lána dhɨ na.‡ Dɨ dré kɨdhózó adrélé tà tadhá Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. Gò móndyá nda ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ yi síbhálé be ngbo, adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòndɨ kisú ɨ́na tògyá kòdhɨ túmä́ní rìnyí adrézó tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo dhɨ be dhɨ ángwà? 55 Akódhɨ kòndɨ tsì dhya adrélépi fa ledé dhɨ nɨ mvá ꞌɨ ko? Andre nɨ nɨ rú tsì Màrɨ́yà ko? Adrúpi nɨ ɨ tsì, Yàkóbhò, Yòséfà, Sìmónà tsàle Yúdà ko? 56 Amvúpi nɨ ɨ títí àma kòfalé ko? Akódhɨ kisú dɨ tà kòdhɨ ɨ títí dhɨ ángwà?» 57 Dɨ tà nda sè dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá Yésu nɨ kaꞌì bwà ko. Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «À adré ngbà ꞌí pròfétà nɨ lɨndrɨ̀ bha ko dhɨ akódhɨ nɨ tàndɨ bha ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ tàndɨ nɨ dzó ꞌá.» 58 Dɨ akódhɨ ꞌo tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró bǐ dhɨ ɨ kònàle ko, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìle ko dhɨ sè.

14

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ dràma

(À kònò kpà Márokò 6:14-29; Lúkà 9:7-9)

1 Lókyá nda sè dhɨ, Èródè adrélépi tá ópɨ́ ro bvò Gàlìláyà àdhya drìle dhɨ dré Yésu nɨ rúbí yìzo. 2 Dré tàzoá áyɨ màrábà ɨ dré dhɨ: «Dhya kòdhɨ Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi ꞌɨ! Angá ɨ́na dràdrà lésè nɨ̀. Ásà dhɨ, akódhɨ rìnyí ɨ́be adrézó tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo.»

3 Tàko ko, Èródè nda ꞌo tá Yòwánɨ̀ rùle adròle, bhèle bǎdzó na dhɨ nɨ̀. ꞌO tá kònɨ̀nɨ áyɨ adrúpi Fìlípò nɨ tòkó, Èròdɨ́yà nɨ tà sè. 4 Àngyá ko, Yòwánɨ̀ adré tá tàá Èródè dré dhɨ: «Kɨtswá mɨ́ dré adrézó ámɨ adrúpi nɨ tòkó ɨ́be dhɨ ko.» 5 Ásà dhɨ, Èródè adré tá Yòwánɨ̀ nɨ le pfùle dràle. Dɨ, adré tá ɨ́na móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ ro, ɨ̀ dré adrélé Yòwánɨ̀ nɨ no pròfétà ro dhɨ sè.

6 Dɨ, kìtú Èródè nɨ tìzo ásà dhɨ sè dhɨ, Èròdɨ́yà nɨ zapi dré apfòzo ngá to Èródè ɨ kandrá móndyá dré azílé gwányá lé dhɨ ɨ́be gò, tà nda dré Èródè nɨ togó ꞌòzo kɨnɨ́lé tò. 7 Dɨ akódhɨ dré mòndrà sɨ̀zo tàzoá dhɨ, ɨ́ nɨ ngá ángùdhi mvátòkó nda dré lèle zìle ɨ́ tí dhɨ nɨ fe drá. 8 Dɨ andre nɨ kòtà akódhɨ nɨ drì dre dhɨ, akódhɨ dré tàzoá Èródè dré dhɨ: «Mɨ́ kàfè má dré Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ drì kònwa sǎnɨ̀ na.» 9 Gò ópɨ́ nda nɨ togó dré kɨzà nyàzo tà nda sè. Dɨ, mòndrà dré tá sɨ̀le móndyá azílé nda ɨ kandrá dhɨ ɨ sè dhɨ, dré ɨ́na tòlɨ́ fèzo tà zìle nda nɨ ꞌòzo gò, 10 móndɨ́ mùzo lɨ̀le Yòwánɨ̀ nɨ drì li bǎdzó na. 11 Gò akódhɨ nɨ drì nda nɨ adózó sǎnɨ̀ na alɨ̀zo fèá mvátòkó nda dré. Dɨ akódhɨ nda dré fèzoá áyɨ andre dré. 12 Bvóá dhɨ, Yòwánɨ̀ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré tsàzo akódhɨ nɨ àbvò do sìle. Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo tà nda nɨ longó Yésu dré.

Yésu fè ngá nyàle móndɨ́ ngùlù-nzi dhɨ ɨ dré

(À kònò kpà Márokò 6:30-44; Lúkà 9:10-17; Yòwánɨ̀ 6:1-14)

13 Yésu kòyi rúbí nda dre dhɨ, dré mbàzo bwátù na kɨtswálé lɨ̀le kalóma àrà móndɨ́ àko dhɨ na dhɨ bvó. Dɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo bhàandre bǐ dhɨ ɨ lésè lɨ̀le akódhɨ vésè pá sè, tä́pä́ríandre mìlésè. 14 Dɨ Yésu kàsí bwátù lésè dre dhɨ, dré móndyá zyandre lavúlé nda kɨ nòzo, kɨzà dòzo áyɨ togó na àyɨ kɨ tà sè gò, dré àyɨ kɨ dràbhá kɨ tɨdrɨ́zó.

15 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ àrà bhà àko dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ lókyá lavú dre. Mɨ́ kòfè dɨ láti móndyá zyandre kònɨ ɨ dré lɨ̀zo mányàngá gɨ nyàle bhà àma làgásè dhɨ ɨ ꞌásè wà.» 16 Dɨ, Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Kɨtswá ɨ̀ dré lɨ̀zo dhɨ ko. Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ kòfè ngá àyɨ dré nyàle dhɨ àmɨ.» 17 Dɨ, ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àma ngbà ꞌí kònwa dhɨ mápà ɨ́be nzi, ɨ̀ndɨ̀ kosyá ɨ́be rì.» 18 Yésu gò tàá dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀ ngá nda ɨ́be má vélé.» 19 Gò dré tàzoá móndyá zyandre nda ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòlɨrɨ́ mbɨ̀ dri. Dɨ kàdó mápà nzi nda ɨ kosyá rì nda ɨ́be dre dhɨ, dré mì tɨngázó kurú na bhù na, tà tanɨ zìzo Gìká tí ngá nda ɨ dri. Dré mápà nda kɨ toŋòzo lanzɨ́lé áyɨ lebèbhá ɨ dré gò, ɨ̀ dré lanzɨ́zóá móndyá zyandre ɨ dré. 20 Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ dré nyàzoá pìzo. Gò akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àmbí nɨ kɨ lokózó gàle kánzɨ̀ mudrí-drì-rì dhɨ ɨ sè bǐbi. 21 Àgo ngá nda kɨ nyabhá dhɨ ɨ tá ànyɨ́ànyɨ ngùlù-nzi. (À nà tá tòkó ɨ ànzɨmvá ɨ́be ko.)

Yésu to atsí tä́pä́ríandre drǐsè

(À kònò kpà Márokò 6:45-52; Yòwánɨ̀ 6:15-21)

22 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré áyɨ lebèbhá kɨ ꞌòzo lɨ̀le mbàle bwátù na, ɨ̀ kòzyaró drìdrì ɨ́ kandrána tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na. Tàko ko, lè tá rè zyà láti fèle móndyá zyandre nda ɨ dré lɨ̀zo ꞌíká. 23 Kòfè láti àyɨ dré dre dhɨ, dré mbàzo kalóma kòngó àlo drìna kɨtswálé tà ta Gìká be. Gò ngá dré anízó akódhɨ nɨ kɨ kònàle kalóma.

24 Dɨ, bwátù nda lɨ̀ tá ɨ́na vwàle kìní rúsè vwàvwà ro. Lyǎandre adré tá vìle sɨ́nyà dri rúá gò, yǐ adrélépi longálé dhɨ dré adrézó ru tswa rúá. 25 Dɨ ngátsi kɨ́tógá àmvolésè dhɨ, Yésu dré ngàzo adrélé atsí to tä́pä́ríandre drǐsè, adrézó lɨ̀le áyɨ lebèbhá nda ɨ véna. 26 Ɨ̀ kònò akódhɨ adréràꞌa atsí to tä́pä́ríandre drǐsè dre dhɨ, tirì dré gàzo àyɨ léna bǐ gò, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Kòdhɨ móndɨ́ lɨ́ndrɨ́ ꞌɨ!» Gò ɨ̀ dré ngàzo adrélé tetrélé tirì dré. 27 Dɨ, gbǎ kòdhwa, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tsɨ togó! Ma ꞌɨ. Mɨ̀ ro ngá ko.» 28 Pétèró logó drá dhɨ: «Mírì, kàdré mɨ ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ tà má dré má kòlɨ̀ró mɨ́ véna yǐ drǐsè wà.» 29 Yésu gò tàá drá dhɨ: «Mɨ́ alɨ̀!»

Dɨ Pétèró dré pfòzo bwátù ꞌásè gò, kɨdhólé atsí to yǐ drǐsè, adrézó lɨ̀le Yésu véna. 30 Dɨ, kònò lyǎandre nda dre dhɨ, tirì dré akódhɨ nɨ ꞌòzo gò, dré kɨdhózó adrélé tandrùle. Dɨ dré loyózóá dhɨ: «Mírì, mɨ́ tɨdrɨ́ ma wà!» 31 Gbǎ kòdhwa, Yésu dré áyɨ drɨ́gá kɨdzɨ̀zo akódhɨ nɨ ru gò, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsà nɨ, mɨ́ kayí tà mɨ́ léna àdho tà sè?» 32 Ɨ̀ kòmbà fɨ̀le bwátù na dre dhɨ, lyǎandre nda dré rɨ̀zo adrélé kɨ́rɨ. 33 Dɨ Yésu nɨ lebèbhá bwátù na nda ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ kórókó titì akódhɨ kandrá, tàzoá dhɨ: «Mɨ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti!»

Yésu tɨdrɨ́ dràbhá ɨ Gènèsàrétè na

(À kònò kpà Márokò 6:53-56)

34 Ɨ̀ kòzya tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá na dre dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo bvò Gènèsàrétè àdhya na. 35 Móndyá kònàle dhɨ ɨ̀ kònò Yésu nìle kyá dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo akódhɨ nɨ rúbí ꞌo ayɨ́lé bvò wä́yi nda ꞌásè. Dɨ móndɨ́ ɨ̀ dré àyɨ kɨ dràbhá títí dhɨ kɨ adzízó akódhɨ vélé gò, 36 akódhɨ nɨ ti lizízó, kòtayɨ́ró dràbhá nda ɨ adrélé ngbà ꞌí áyɨ kɨ́tá ti tabè kòdhya. Dɨ àyɨ títí akódhɨ nɨ kɨ́tá nda nɨ tabèbhá dhɨ ɨ̀ dré adrɨ́zó.

15

Gìká nɨ kúlí bhèma adrézó móndɨ́ kɨ labhɨ lebè dhɨ

(À kònò kpà Márokò 7:1-13)

1 Àmvolásà dhɨ, Fàrìsáyò àruka ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré angázó Yèrúsalémà lésè alɨ̀le Yésu vélé gò, lizíá tíá dhɨ: 2 «Ámɨ lebèbhá ɨ̀ adré àma kɨ tábhí kɨ labhɨ ŋo àdho tà sè? Àngyá ko, ɨ̀ adré àyɨkya ngá nya drɨ́gá dzɨ àko ró.»

3 Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya Gìká nɨ tòlɨ́ ŋo, kɨtswázó àmɨ kɨ labhɨ lɨkɨ́ àdho tà sè? 4 Tàko ko, Gìká tà tá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kàdré ámɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ bha ámɨ andre be.›* Tà kpà dhɨ: ‹Dhya ángùdhi adrélépi tà kònzɨ ta áyɨ atá rú yà, kó ngalè áyɨ andre rú yà dhɨ, lè à kòꞌo akódhɨ nda dràle dràdrà.›† 5 Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tàá dhɨ, dhya àlo kòtà áyɨ atá dré yà, kó ngalè áyɨ andre dré yà dhɨ, ‹Ngá má dré tá kɨtswálé fèle ámɨ ledé dhɨ, ngá má dré dra fèle Gìká dré dhɨ ꞌɨ› dhɨ, 6 adré dɨ lèá vélé dhya nda kòbhà áyɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ áyɨ andre be ngá nda sè dhɨ ko. Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya Gìká nɨ kúlí bhe gàrà dri, adrézó àmɨ kɨ tàndɨ kɨ labhɨ lebè. 7 Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Pròfétà Èsáyà dré tá adréràꞌa Gìká nɨ kúlí longó àmɨ kɨ tà sè dhɨ ꞌá dhɨ, longó tá tà nda kyá tàzoá dhɨ:

8 ‹Móndyá kòdhɨ ɨ̀ adré áma lɨndrɨ̀ bha ngbà ꞌí ti sè.

Dɨ, àyɨ kɨ togó vwà ɨ́na má rúsè vwàvwà.

9 Ɨ̀ adré lɨ̀sámbò ꞌo má dré wóyá.

Tàko ko, ɨ̀ adré tòlɨ́ angábhá móndɨ́ ɨ vélésè dhɨ kɨ tadhá ngóró tòlɨ́ nda ɨ̀ angá tá má vélésè na tɨ́nɨ.›‡»

Tà adrébhá móndɨ́ kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró Gìká mìlésè dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 7:14-23)

10 Gò Yésu dré móndyá zyandre kònàle dhɨ kɨ azízó, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ yi vo rè tà kònɨ̀dhɨ, àndu nɨ nɨ nìzo ká! 11 Ngá adrélépi fɨ̀le móndɨ́ nɨ síbhálé ꞌásè dhɨ adré akódhɨ nɨ ꞌo atsálé ndǐ ró dhɨ nɨ̀ ko. Be ró dhɨ, tà adrélépi apfòle móndɨ́ sílésè dhɨ adré ɨ́na akódhɨ nɨ ꞌo atsálé ndǐ ró dhɨ nɨ̀.»

12 Gò Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Mɨ́ nì, tà mɨ́ dré tàle kòdhɨ dhe Fàrìsáyò ɨ léna kònzɨ dhɨ be?» 13 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Fa ángùdhi áma Atá bhù na dhɨ dré kidhílé nɨ̀ ko dhɨ, à nɨ tɨngɨ́á. 14 Mɨ̀ tayɨ́ àyɨ nda ɨ. Àyɨ mì kùdúkùdu kɨ drì kobhá mì kùdúkùdu ró dhɨ ꞌɨ. Dɨ mì kùdúkùdu àlo dhɨ kàdré mì kùdúkùdu àzya se drìle dhɨ, àyɨ rìti nda kɨ ledhé bhú na.»

15 Gò Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ ngɨ kúlí alaala mɨ́ dré tàle nda nɨ àndu àma dré wà.» 16 Dɨ Yésu logó dhɨ: «Àmɨ, àmɨ dhu rè tà nìnì àko? 17 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, ngá ángùdhi adrélépi fɨ̀le móndɨ́ nɨ síbhálé ꞌásè dhɨ adré fɨ̀le akódhɨ nɨ ꞌa na gò, adrélé apfòle akódhɨ nɨ rúbhá lésè dhɨ? 18 Dɨ, tà ángùdhi adrélépi apfòle móndɨ́ sílésè dhɨ adré ɨ́na angálé akódhɨ nɨ togó lésè. Tà nda ɨ́na tà adrélépi móndɨ́ ꞌo atsálé ndǐ ró dhɨ ꞌɨ. 19 Tàko ko, tà adrébhá apfòle móndɨ́ kɨ togó lésè dhɨ ɨ, tà kònɨ ꞌɨ: tà kònzɨ kisùle dhɨ ɨ, móndɨ́ kɨ tupfuma nɨ tà, múná tà, ndòtò tà, kugù tà, tà tàma móndɨ́ ɨ rú kɨnzò sè dhɨ nɨ tà, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ rú tàma kònzɨ dhɨ nɨ tà. 20 Tà nda kòdhɨ ɨ̀ adré móndɨ́ kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró dhɨ nɨ̀. Dɨ, ngá nyàma drɨ́gá dzɨ àko ró dhɨ adré ɨ́na móndɨ́ kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró ko.»

Tòkó àlo súrú twá ro dhɨ kaꞌì Yésu bàti

(À kònò kpà Márokò 7:24-30)

21 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré àrà nda nɨ tayɨ́zó gò, lɨ̀zo tsàle bvò Tírè ɨ làga Sìdónà be dhɨ na. 22 Dɨ Kànánà tòkó àlo bvò nda lésè dhɨ dré alɨ̀zo akódhɨ vélé gò, kɨdhólé adrélé loyóá dhɨ: «Mírì, Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà áma kɨzà wà! Áma zapi tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna. Adré kɨzà nya lavúlé.» 23 Dɨ, Yésu logó ɨ́na kúlí drá ko. Gò akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Mɨ́ dro akódhɨ nzɨ̀le. Tàko ko, akódhɨ adré tetrélé àma àmvolésè tò.» 24 Yésu logó dhɨ: «Gìká amù ma ngbà ꞌí Ɨ̀sèrélè ànzɨ avɨ̀bhá kábilígyà ɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ vélé.»

25 Dɨ, tòkó nda dré ɨ́na adhézó áyɨ kórókó titì akódhɨ kandrá, tàzoá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ ledé ma wà!» 26 Yésu gò logóá dhɨ: «Kɨtswá ànzɨmvá kɨ mápà dòzo bhèle kòkɨ́ ɨ dré dhɨ ko.» 27 Dɨ, tòkó nda tà drá dhɨ: «Mírì, kònɨ̀nɨ bàti. Dɨ, ndɨ̀ndɨ̀ kòkɨ́ ɨ̀ adré àyɨkya mápà kórònyá adrébhá ledhélé àyɨ kɨ líyí nɨ mɨ́sá zàle dhɨ kɨ nya kòdhya.» 28 Yésu logó drá dhɨ: «Á! Tòkó, mɨ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be kàdrɨ̀! Tà nda kòꞌo ru mɨ́ dré ngóró mɨ́ dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ.» Dɨ tòkó nda nɨ zapi dré adrɨ́zó gbǎ lókyá nda sè.

Yésu tɨdrɨ́ dràbhá bǐ dhɨ ɨ

29 Yésu kòtayɨ́ àrà nda dre dhɨ, dré lɨ̀zo tsàle tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya làgana. Dɨ dré mbàzo kòngó àlo drìna gò lɨrɨ́lé. 30 Gò móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo túmä́ní mèrèkpè ɨ́be, mì kùdúkùdu ɨ́be, móndɨ́ rúbhá be àbvò ro dhɨ ɨ́be, ábhä́bhä́ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ dràbhá àruka bǐ dhɨ ɨ́be, àyɨ kɨ tobhà Yésu kandrá. Gò akódhɨ dré àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó títí. 31 Dɨ móndyá zyandre nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. Tàko ko, ɨ̀ nò tá ábhä́bhä́ nda ɨ adréràꞌa kúlí ta, móndyá rúbhá be àbvò ro nda ɨ adréràꞌa adrɨ́lé, mèrèkpè nda ɨ adréràꞌa atsí to, ɨ̀ndɨ̀ mì kùdúkùdu nda ɨ adréràꞌa ngá no. Gò ɨ̀ dré Gìká Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya nɨ rú bhàzo kùle.

Yésu fè ngá nyàle móndɨ́ ngùlù-su dhɨ ɨ dré

(À kònò kpà Márokò 8:1-10)

32 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré áyɨ lebèbhá kɨ azízó, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Má adré kɨzà do áma togó na móndyá zyandre kònɨ kɨ tà sè. Tàko ko, àma túmä́ní àyɨ ɨ́be kìtú na, ɨ̀ndɨ̀ ngá ɨ̀ dré kɨtswálé nyàle dhɨ vélé yókódhó. Dɨ má lè àyɨ kɨ logólé nzɨ̀le tàbirí be ko, ɨ̀ kòlandèró ledhézó láti bhálé ko dhɨ sè.» 33 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àrà bhà àko kònɨ̀dhɨ ꞌá dhɨ, mà nɨ kɨtswá mápà kisú fèle móndyá zyandre kònɨ ɨ dré nyàle pìzo ásà dhɨ ángwà?» 34 Yésu lizí àyɨ tí dhɨ: «Àmɨ mápà ɨ́be ángopɨ́?» Ɨ̀ logó dhɨ: «Nzi-drì-rì, ɨ̀ndɨ̀ kosyá àruka tsàtsà dhɨ ɨ́be.»

35 Gò Yésu dré tàzoá móndyá zyandre nda ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòlɨrɨ́ bvò dri. 36 Dré mápà nzi-drì-rì nda kɨ adózó kosyá nda ɨ́be, àwoyà fèzo Gìká dré gò, toŋòzoá lanzɨ́lé áyɨ lebèbhá ɨ dré gò, ɨ̀ dré lanzɨ́zóá móndyá zyandre nda ɨ dré. 37 Dɨ móndyá títí nda ɨ̀ dré nyàzoá pìzo. Gò akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àmbí nɨ kɨ lokózó gàle kánzɨ̀ nzi-drì-rì dhɨ ɨ sè bǐbi. 38 Àgo ngá nyabhá nda ɨ tá ngùlù-su. (À nà tá tòkó ɨ ànzɨmvá ɨ́be ko.)

39 Gò Yésu dré láti fèzo móndyá zyandre nda ɨ dré nzɨ̀zo. Dré mbàzo bwátù na gò, zyàle tsàle bvò Màgàdánà àdhya na.

16

Fàrìsáyò ɨ Sàdùkáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ lizí Yésu tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo

(À kònò kpà Márokò 8:11-13; Lúkà 12:54-56)

1 Àmvolásà dhɨ, Fàrìsáyò ɨ Sàdùkáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, kɨtswálé akódhɨ nɨ tabhì. Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó, kòꞌoró tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró angálépi Gìká vélésè dhɨ. 2 Dɨ Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Ɨ̀ndró sè, bhù mìbhalé kàdré wà dhɨ, mɨ̀ adré tàá dhɨ: ‹Kìdru, kozya kɨtswá dhìle ko.› 3 Drùbhì sè, bhù mìbhalé kàdré ngbàràngbàrà ro dhɨ, mɨ̀ adré tàá dhɨ: ‹Ándrò, kozya nɨ dhi.› Mɨ̀ nì kó bhù mìbhalé nɨ làsú lanzɨ́lé dhɨ be dhɨ, mɨ̀ kɨtswá dɨ àmɨkya tà adrébhá lókyá twátwa dhɨ kɨ tadhá dhɨ kɨ ni lanzɨ́lé bwà ko àdho tà sè? 4 Móndyá ándrò adrébhá kònzɨ ɨ̀ndɨ̀ zàràbhù ro dhɨ ɨ̀ adré tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ nda nòle. Dɨ, à kɨtswá tà àzya lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo àyɨ dré nòle dhɨ ko, kàdré ngbà ꞌí pròfétà Yónà àdhya ꞌɨ ko dhɨ.» Gò Yésu dré àyɨ kɨ tayɨ́zó, lɨ̀zo.

Tàkú Fàrìsáyò kya Sàdùkáyò ɨ́be dhɨ

(À kònò kpà Márokò 8:14-21)

5 Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kòzya tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na dre dhɨ, lebèbhá nɨ nda ɨ̀ dré atógyàzoá dhɨ, ɨ̀ tɨvɨ̀ tá mápà dòma atsí na dhɨ. 6 Gò Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ lɨkɨ́ tàkú Fàrìsáyò kya Sàdùkáyò ɨ́be dhɨ nɨ tà sè.» 7 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré ngàzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè adrézó tàá dhɨ: «Akódhɨ tà kònɨ̀nɨ, mà dré mápà adólé ko dhɨ sè.» 8 Yésu dré tà ɨ̀ dré adrélé tàle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsà nɨ ɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tà kayí àmɨ kòfalésè mɨ̀ dré adrélé mápà àko dhɨ sè àdho tà sè? 9 Mɨ̀ nì vo dhu rè tà àlo ko? Mɨ̀ tɨvɨ̀ vo àmɨkya mápà nzi má dré lanzɨ́lé móndyá ngùlù-nzi dhɨ ɨ dré dhɨ kɨ tà dre? Mɨ̀ gò tá àmbí nɨ kɨ lokó gàle kánzɨ̀ ángopɨ́? 10 Mɨ̀ tɨvɨ̀ kókpà àmɨkya mápà nzi-drì-rì má dré lanzɨ́lé móndyá ngùlù-su dhɨ ɨ dré dhɨ kɨ tà dre? Mɨ̀ gò tá àmbí nɨ kɨ lokó gàle kánzɨ̀ ángopɨ́? 11 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, má adré tá mápà tà ta àmɨ dré kòdhya ko dhɨ? Dɨ, má tà tá mána dhɨ: ‹Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ tàkú Fàrìsáyò kya Sàdùkáyò ɨ́be dhɨ nɨ tà sè.›» 12 Gò lebèbhá nɨ ɨ̀ dré nìzoá tàle dhɨ, akódhɨ adré tá tàá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ lɨkɨ́ tàkú mápà àdhya nɨ tà sè ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ lɨkɨ́ tà Fàrìsáyò ɨ̀ dré tá adrélé tadhálé Sàdùkáyò ɨ́be dhɨ kɨ tà sè.

Pétèró tà ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ

(À kònò kpà Márokò 8:27-30; Lúkà 9:18-21)

13 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo tsàle bvò bhàandre Kàyìsàríyà Fìlípò àdhya làga dhɨ na. Gò akódhɨ dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Móndɨ́ ɨ̀ adré tàá dhɨ, ma, Móndɨ́ nɨ Mvá àdhi ꞌɨ?» 14 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tàá dhɨ, mɨ Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi ꞌɨ. Àruka nɨ ɨ̀ adré tàá dhɨ, mɨ Èlɨ́yà ꞌɨ. Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ, mɨ Yèrèmɨ́yà ꞌɨ yà, kó ngalè pròfétà kɨ àzya ꞌɨ yà dhɨ.» 15 Yésu gò lizíá àyɨ tí dhɨ: «Dɨ àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tàá dhɨ, ma àdhi ꞌɨ?» 16 Sìmónà Pétèró logó dhɨ: «Mɨ mɨ́na Mèsɨ́yà, Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ Mváagó ꞌɨ.» 17 Yésu gò tàá drá dhɨ: «Sìmónà, Yónà nɨ mvá, Gìká bhà tà tanɨ mɨ́ dri dre. Àngyá ko, móndɨ́ tadhá tà kòdhɨ mɨ́ dré nɨ̀ ko. Be ró dhɨ, áma Atá bhù na dhɨ tadhá mɨ́ dré nɨ̀. 18 Má adré kpà tàá mɨ́ dré dhɨ: Mɨ Pétèró ꞌɨ. Má nɨ Èkèlézyà mána nɨ si kɨ́rà kònɨ̀dhɨ dri.* Ndɨ̀ndɨ̀ dràdrà nɨ rìnyí kɨtswá ɨ́na Èkèlézyà nda nɨ lavú ko. 19 Má nɨ Òpɨ̀ bhù àdhya nɨ lìfùngúlà ànzɨ kɨ fe tayɨ́lé mɨ́ drɨ́gá. Tà ángùdhi mɨ́ dré dra ꞌɨ̀le kònwa bvò dri dhɨ, à nɨ kókpà tà nda nɨ ꞌɨ bhù na. Tà ángùdhi mɨ́ dré dra trɨ̀le bvò dri dhɨ, à nɨ kókpà tà nda nɨ trɨ bhù na.»

20 Gò Yésu dré áyɨ lebèbhá nda kɨ logázó, ɨ̀ kòtadháró dhya àlo dré dhɨ, ɨ Mèsɨ́yà ꞌɨ dhɨ ko.

Yésu longó áyɨ dràma nɨ tà, áyɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ be

(À kònò kpà Márokò 8:31–9:1; Lúkà 9:22-27)

21 Kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré kɨdhózó adrélé tadhá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ, adré tá lèá dhɨ, ɨ́ kòlɨ̀ Yèrúsalémà na kɨtswálé kɨzà nya lavúlé Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo ɨ drɨ́gá, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ drɨ́gá ɨ̀ndɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ drɨ́gá, à kòpfuró ɨ dràle gò, kìtú nɨ na sè dhɨ, Gìká kòtɨngáró ɨ dràdrà lésè.

22 Dɨ Pétèró dré Yésu nɨ drìzo gàrà dri gò, kɨdhózó adrélé tà ta akódhɨ dri, tàzoá dhɨ: «Mírì, Gìká kòlɨkɨ́ mɨ! Tà nda kòdhɨ kɨtswá tàdzí atsálé mɨ́ rú ko!» 23 Dɨ, Yésu dré áyɨ alázó tàá Pétèró dré dhɨ: «Sàtánà, mɨ́ nga má mìlésè gòle má àmvona! Mɨ́ adré láti nda áma ꞌòzo dhèle. Tàko ko, mɨ́ adré tà kisù Gìká àdhya tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na tà kisù móndɨ́ kya tɨ́nɨ.»

24 Gò Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Dhya àlo kàdré lèá alɨ̀le má vésè dhɨ, lè akódhɨ nda kòtayɨ́ áyɨ tàndɨ nɨ tà, kàdó áyɨ fa kɨpakɨpa gò, kàdréró áma lebè. 25 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ le tɨdrɨ́lé dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ ꞌo avɨ̀le. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na áyɨ lɨ́drɨ̀ fe áma tà sè dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ kisú. 26 Àngyá ko, dhya àlo kòkisú ngá bvò kòndɨ àdhya ɨ títí gò, áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ tayɨ́zó avɨ̀le dhɨ, akódhɨ nda kisú ɨ́na àdho tà dóro ꞌɨ? A nɨ go àdho ngá fe kòdhya kɨtswázó áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ kisú dhɨ? 27 Tàko ko, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ agò áyɨ Atá nɨ mìlanzìlanzì na akódhɨ nɨ ángéló ɨ́be gò, dré tà logózó móndɨ́ àlo àlo títí ɨ dré, tà ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí. 28 Má adré tà bàti ta àmɨ dré dhɨ: Móndɨ́ àruka adrébhá àyɨ kɨ totó kònwa nɨ ɨ̀ kɨtswá dràle drìdrì ɨ̀ dré dra Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ nòzo alɨ̌ràꞌa áyɨ Òpɨ̀ na dhɨ kandrá ko.»

17

Yésu nɨ làsú ladzá ru atsálé lagulagu ró

(À kònò kpà Márokò 9:2-13; Lúkà 9:28-36)

1 Kìtú nzi-drì-àlo àmvolésè dhɨ, Yésu dré Pétèró kɨ drìzo Yàkóbhò ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ adrúpi nɨ Yòwánɨ̀ be gò, ɨ̀ dré lɨ̀zo àyɨ pátí mbàle kòngó àlo mvumvù dhɨ drìna. 2 Kònàle dhɨ, Yésu nɨ làsú dré ngàzo ru ladzá àyɨ mìle. Akódhɨ nɨ mìbhalé dré kɨdhózó adrélé lagúlé kìtú tɨ́nɨ. Akódhɨ nɨ kɨ́tá ɨ̀ dré kpà atsázó kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ ngádra tɨ́nɨ. 3 Gbǎ kòdhwa, Mósè ɨ Èlɨ́yà be dhɨ ɨ̀ dré agázó àyɨ kandrá, adrélé tà ta Yésu be. 4 Dɨ Pétèró dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Mírì, dóro nɨ mà dré adrélé kònwa dhɨ. Mɨ́ kàdré lèá dhɨ, má nɨ wémà na dhɨ kɨ ledé kònwa: àlo nɨ mɨ́ dré, àlo nɨ Mósè dré, ɨ̀ndɨ̀ àlo nɨ Èlɨ́yà dré.» 5 Dré rè dhu adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, ndùrùku lagulagu ró dhɨ dré apfòzo àyɨ kɨ asó rùkù gò, kúlí dré apfòzo lásà tàá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma Mváagó má dré lèle tò dhɨ ꞌɨ. Áma togó adré kɨnɨ́lé akódhɨ nɨ tà sè tò. Mɨ̀ kòyi akódhɨ!»

6 Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré gàzo tirì sè bǐ gò, ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ mìbhalé bha kìní mi. 7 Dɨ, Yésu dré ɨ́na áyɨ kisízó ànyɨ àyɨ làga, àyɨ kɨ tabè gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nga! Mɨ̀ ro ngá ko.» 8 Ɨ̀ kòtɨngá mì dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo vélé móndɨ́ àzya no ko, ngbà ꞌí Yésu ꞌɨ kalóma.

9 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa asílé kòngó nda drìlésè dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré lazízóá àyɨ dri dhɨ: «Mɨ̀ kòlongó tà agálépi àmɨ mìle kòdhɨ dhya àlo dré ko, tsàle lókyá Gìká dré dra Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ tɨngázó dràdrà lésè dhɨ ꞌá.»

10 Gò akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ̀ adré tàá dhɨ, lè Èlɨ́yà kàlɨ̀ rè zyà Mèsɨ́yà kandrá ꞌíká àdho tà sè?» 11 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Tà bàti ró dhɨ, Èlɨ́yà adré alɨ̀le tà títí dhɨ kɨ ledé. 12 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Èlɨ́yà atsá dre. Dɨ, móndɨ́ ɨ̀ nì tá àyɨkya akódhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ꞌòzo ngóró ɨ̀ dré tá lèle dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kókpà kɨzà nya àyɨ drɨ́gá kònɨ̀nɨ.» 13 Dɨ Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré nìzoá tàle dhɨ, akódhɨ adré tá Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ tà ta àyɨ dré kòdhya.

Yésu tɨdrɨ́ mváagó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ

(À kònò kpà Márokò 9:14-29; Lúkà 9:37-43a)

14 Ɨ̀ kògò tsàle móndyá zyandre ɨ véna dre dhɨ, agó àlo dhɨ dré alɨ̀zo adhélé áyɨ kórókó titì Yésu kandrá, 15 tàzoá dhɨ: «Mírì, mɨ́ bhà áma mváagó nɨ kɨzà wà! Àgɨlɨ́lɨ́ adré akódhɨ nɨ lebhé, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ adré kɨzà nya tò. Vésè be bǐ, adré ledhélé àtsɨ́ na, kó ngalè yǐ na. 16 Má drì tá akódhɨ lɨ̀zo ába ámɨ lebèbhá ɨ véna. Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya akódhɨ nɨ tɨdrɨ́ bwà ko.» 17 Dɨ Yésu logó dhɨ: «Àmɨ, móndyá ándrò tà kaꞌìkaꞌì àko ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tayɨ́bhá lɨtɨ́lé nɨ ɨ, mà nɨ adré vélé àmɨ ɨ́be vwàle lókyá be ángopɨ́? Má nɨ àmɨ kɨ tà mvo vwàle lókyá be ángopɨ́? Mɨ̀ adrì mvámvá nda alɨ̀zo ába má vélé.» 18 Dɨ ɨ̀ kàlɨ̀ akódhɨ be dre dhɨ, Yésu dré lɨgɨ́zó tɨrɨ́ kònzɨ akódhɨ lé dhɨ be gò, dré dròzoá pfòle lásà. Dɨ mvámvá nda dré adrɨ́zó gbǎ lókyá nda sè.

19 Àmvolásà dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó àyɨ pátí ànyɨ akódhɨ làga, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mà kɨtswá tá tɨrɨ́ kònzɨ nda kònàdhɨ nɨ dro bwà ko àdho tà sè?»

20 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kɨtswá tá bwà ko, mɨ̀ dré adrélé tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsà dhɨ sè. Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ kàdré tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsàmvá ngóró mùtádì lòꞌwa tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá tàá kòngó kònɨ̀dhɨ dré dhɨ ‹Mɨ́ kisí mɨ kònwásè lɨ̀le kònàle› gò, kòngó nda dré áyɨ kisízó. Dɨ tà àlo mɨ̀ dré kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ nɨ adré yókódhó.» [ 21 *]

Yésu gò áyɨ dràma nɨ tà longó, áyɨ ngàma dràdrà lésè dhɨ be

(À kònò kpà Márokò 9:30-32; Lúkà 9:43b-45)

22 Kìtú àlo dhɨ, Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kɨmó tá ru bvò Gàlìláyà àdhya na. Gò akódhɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «À nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá. 23 Ɨ̀ dré akódhɨ nɨ pfùzo dràle gò, kìtú nɨ na sè dhɨ, Gìká dré akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè.» Dɨ kúlí nda sè dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ togó dré gàzo kɨzà sè bǐ.

Mèdáyɨ̀ tépelò àdhya nɨ gɨ̀ma

24 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo tsàle Kàpàrànàwúmà na. Gò dhya adrébhá tá mèdáyɨ̀ tépelò àdhya nɨ lagɨ́ dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo Pétèró vélé lizíá tíá dhɨ: «Àmɨ kɨ tadhálépi adré mèdáyɨ̀ tépelò àdhya nɨ gɨ?»† 25 Pétèró logó àyɨ dré dhɨ: «Àyíya, akódhɨ adré gɨ̀á.» Pétèró kògò fɨ̀le dzó na dre dhɨ, Yésu dré zyà kúlí dòzo tàle nɨ̀. Tà dhɨ: «Sìmónà, mɨ́ kisù mɨ́na ngɨ́nɨ? Ópɨ́ bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ adré àdhibhá kɨ ꞌo adrélé mèdáyɨ̀ gɨ dhɨ kòdhya: àyɨ kɨ tàndɨ kɨ ànzɨ ɨ, kó ngalè, móndɨ́ àruka àyɨ kɨ òpɨ̀ zàle dhɨ ɨ?» 26 Pétèró logó dhɨ: «Móndɨ́ àruka ɨ.» Yésu gò tàá drá dhɨ: «Kàdré dɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, ópɨ́ kɨ ànzɨ nda ɨ̀ kɨtswá àyɨkya gɨ̀á ko. 27 Dɨ, má lè mána móndyá kòna kɨ togó ꞌòle aswálé àma rú ko. Ásà dhɨ, mɨ́ lɨ̀ kosyá bhe tä́pä́ríandre na. Mɨ́ adó kosyá mɨ́ dré dra asélé drìdrì dhɨ, síbhálé nɨ nɨ nzìzo gò, làfa lòꞌwa àlo dhɨ nɨ kisúzó sílána. Dɨ mɨ́ do làfa lòꞌwa nda lɨ̀zo ába àyɨ véna mèdáyɨ̀ gɨ àma dré mɨ́ be.»

18

Dhya kàdrɨ̀ lavúlé Òpɨ̀ bhù àdhya na dhɨ àdhi ꞌɨ?

(À kònò kpà Márokò 9:33-37; Lúkà 9:46-48)

1 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Dhya kàdrɨ̀ lavúlé Òpɨ̀ bhù àdhya na dhɨ àdhi ꞌɨ?» 2 Dɨ Yésu dré mvámvá àlo dhɨ nɨ azízó bhàle àyɨ kɨ kɨ́tó ꞌá gò, 3 tàzoá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó atsázó ànzɨmvá ɨ tɨ́nɨ ko dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tàdzí fɨ̀le Òpɨ̀ bhù àdhya na ko. 4 Dɨ dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tà bha kìní mi ngóró mvámvá kònɨ̀dhɨ àdhya tɨ́nɨ dhɨ, nɨ adré dhya kàdrɨ̀ lavúlé Òpɨ̀ bhù àdhya na dhɨ ꞌɨ. 5 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi mvámvá kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ kaꞌì dòle dóro áma rú sè dhɨ, adré áma tàndɨ nɨ kaꞌì kòdhya.»

Tà adrébhá móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 9:42-48; Lúkà 17:1-2)

6 «Dɨ, dhya àlo kàdré ɨ́na ànzɨmvá adrébhá áma kaꞌì kònɨ kɨ àlo ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ, dóro nɨ tá kɨ́rà kàdrɨ̀ ꞌɨ̀le akódhɨ nda kembé gò, akódhɨ nɨ bhèzo dràle yǐandre nɨ tä́lí na dhɨ. 7 Kɨzà vo ngɨ́nɨ bvò kòndɨ dri, tà adrébhá móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ kɨ tà sè dhɨ! Tà bàti ró dhɨ, tà nda kòdhɨ kɨ ngbú adré be. Dɨ, kɨzà nɨ adré kàdrɨ̀ dhya ángùdhi adrélépi tà nda kɨ àndu bha dhɨ dré! 8 Ámɨ drɨ́gá ꞌɨ yà, kó ngalè ámɨ pá ꞌɨ yà dhɨ kàdré ámɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na nɨ̀ dhɨ, lè mɨ́ kòli akódhɨ nda bhèle mɨ́ rúsè vwàvwà ro. Àngyá ko, mɨ́ dré fɨ̀le lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ na ngbà ꞌí drɨ́gá be àlo yà, kó ngalè pá be àlo yà dhɨ dóro lavúlé, ámɨ bhèle àtsɨ́ adrélépi adrálé ko dhɨ na drɨ́gá be rì ɨ̀ndɨ̀ pá be rì dhɨ rúsè. 9 Ámɨ mì kàdré kó ámɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na nɨ̀ dhɨ, lè mɨ́ kàngɨ́ mì nda bhèle mɨ́ rúsè vwàvwà ro. Àngyá ko, mɨ́ dré fɨ̀le lɨ́drɨ̀ na ngbà ꞌí mì be àlo dhɨ dóro lavúlé, ámɨ bhèle àtsɨ́ líferò àdhya na mì be rì dhɨ rúsè.»

Pɨ́dhɨ́gó kábilígyà avɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 15:3-7)

10 «Mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kàdréró ànzɨmvá kònɨ kɨ àlo no móndɨ́ tàko ró ko. Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Àyɨ nda kɨ ángéló ɨ̀ adré ngbú áma Atá bhù na dhɨ nɨ mìbhalé no. [ 11 *]

12 Mɨ̀ kisù àmɨkya ngɨ́nɨ? Agó àlo kàdré kábilígyà ɨ́be nyadhɨ-nzi gò àyɨ kɨ àlo dré avɨ̀zo dhɨ, a nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? A nɨ zakó tsì kábilígyà nyadhɨ-su-drì-mudrí-drì-nzi-drì-su nda kɨ tayɨ́ kòngó drìna gò, lɨ̀zo akódhɨ avɨ̀lepi nda nɨ ndabe. 13 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Kòkisú kábilígyà nda dre dhɨ, a nɨ lenzé akódhɨ nɨ tà sè lavúlé, dré adrélé lenzélé kábilígyà nyadhɨ-su-drì-mudrí-drì-nzi-drì-su avɨ̀bhá ko nda kɨ tà sè dhɨ rúsè. 14 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ adré lèá ko, ànzɨmvá kònɨ kɨ àlo dré avɨ̀le dhɨ.»

Ámɨ adrúpi tàkonzɨ̀ ꞌòlepi mɨ́ rú dhɨ nɨ tà

15 «Ámɨ adrúpi àlo dhɨ kòꞌo tàkonzɨ̀ mɨ́ rú dhɨ, mɨ́ kòlɨ̀ rè zyà kalóma akódhɨ véna, akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ nda nɨ tadhá drá. Akódhɨ kòyi mɨ dhɨ, kòdhɨ mɨ́ gò ámɨ adrúpi nda nɨ kisú dre. 16 Dɨ, kòyi ɨ́na mɨ ko dhɨ, mɨ́ kòdrì móndɨ́ àlo yà, ngalè rì yà dhɨ, mɨ̀ kòlɨ̀ró akódhɨ véna, ‹kɨtswálé tà títí dhɨ kɨ bvó lanzɨ́ móndɨ́ rì yà kó ngalè na yà tà nda kɨ nobhá mì sè dhɨ kɨ kúlí sè.›† 17 Akódhɨ kògà àyɨ nda kɨ yìma rè dhɨ, mɨ́ kòlɨ̀ tà nda nɨ ta Èkèlézyà kandrá. Kògà ndɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nda nɨ kúlí yìma rè dhɨ, mɨ́ kàdré akódhɨ nɨ no pàgánò tɨ́nɨ, kó ngalè mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi tɨ́nɨ.

18 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Tà ángùdhi mɨ̀ dré dra ꞌɨ̀le kònwa bvò dri dhɨ, à nɨ kókpà tà nda nɨ ꞌɨ bhù na. Tà ángùdhi mɨ̀ dré dra trɨ̀le bvò dri dhɨ, à nɨ kókpà tà nda nɨ trɨ bhù na.

19 Má adré kpà tàá àmɨ dré dhɨ: Móndɨ́ rì àmɨ kòfalé bvò dri dhɨ ɨ̀ kàdré ru yi, tà ángùdhi ɨ̀ dré adrélé zìle áma Atá bhù na dhɨ tí dhɨ dri dhɨ, akódhɨ nɨ tà nda nɨ ꞌo àyɨ dré. 20 Àngyá ko, àrà ángùdhi móndɨ́ rì yà, ngalè na yà dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru kɨmó áma rú sè dhɨ na dhɨ, ma kókpà túmä́ní àyɨ ɨ́be.»

Tàkonzɨ̀ trìma àma kòfalésè dhɨ

21 Gò Pétèró dré áyɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mírì, áma adrúpi kàdré tàkonzɨ̀ ꞌo má rú dhɨ, má nɨ akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ tri tsàle vésè be ángopɨ́? Tsàle vésè be nzi-drì-rì?» 22 Yésu logó drá dhɨ: «Kóko! Má adré tàá mɨ́ dré dhɨ, tsàle vésè be nzi-drì-rì dhɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kàdré akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ tri tsàle vésè be nyadhɨ-na-drì-mudrí vésè be nzi-drì-rì.»‡

Pɨ́dhɨ́gó màrábà áyɨ àzízɨ̌ nɨ kɨzà bhàlepi ko dhɨ nɨ tà dri dhɨ

23 «Tà nda sè dhɨ, Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró tà kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ: Ópɨ́ àlo dhɨ lè tá áyɨ màri áyɨ màrábà ɨ rú dhɨ kɨ tà ꞌòle akɨ́lé. 24 Dɨ kòkɨdhó adrélé áyɨ màri nda kɨ tà ꞌo dre dhɨ, à dré màrábà àlo adrélépi tá màri kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ɨ́be ɨ́ rú dhɨ nɨ adrìzo alɨ̀zo ába akódhɨ vélé. Màri akódhɨ nda rú dhɨ tá làfa lòꞌwa ngùlù-mudrí.§ 25 Dɨ màrábà nda dré tá kɨtswálé ngá logó màri nda tí bwà ko dhɨ sè dhɨ, mírì nɨ dré tòlɨ́ fèzo tàzoá dhɨ, à kòlagɨ́ akódhɨ, tòkó nɨ, ànzɨmvá nɨ ɨ, tsàle akódhɨ nɨ ngá títí dhɨ ɨ́be, kɨtswázó màri nda nɨ logó. 26 Dɨ màrábà nda dré dhèzo áyɨ kórókó titì áyɨ mírì kandrá, tàzoá drá dhɨ: ‹Mɨ́ tadhá ámɨ togó vwàvwà má vélé wà! Má nɨ ámɨ màri logó mɨ́ dré títí.› 27 Dɨ mírì nɨ dré akódhɨ nɨ kɨzà bhàzo gò, màri nda nɨ tà tayɨ́zó, akódhɨ nɨ tàndɨ nɨ tayɨ́zó kpà lɨ̀le.

28 Dɨ, màrábà nda kòpfò dre dhɨ, dré ɨ́na lɨ̀zo áyɨ àzízɨ̌ àlo áyɨ màri ɨ́be làfa lòꞌwa nyadhɨ-nzi dhɨ nɨ kisú.* Dré akódhɨ nɨ rùzo bèle kembe ꞌá, adrézó akódhɨ nɨ kɨzɨ́, adrézó tàá dhɨ: ‹Mɨ́ logó áma màri mɨ́ rú dhɨ!› 29 Àzízɨ̌ nɨ nda dré dhèzo áyɨ kórókó titì akódhɨ kandrá, akódhɨ nɨ ti lizízó tàzoá dhɨ: ‹Mɨ́ tadhá ámɨ togó vwàvwà má vélé wà! Má nɨ ámɨ màri logó.› 30 Dɨ, màrábà nda kaꞌì tá kúlí nda ko. Be ró dhɨ, lɨ̀ ɨ́na áyɨ àzízɨ̌ nda nɨ ꞌo bhèle bǎdzó na, kòlogóró màri ɨ́ rú nda akɨ́lé títí be dhɨ bvó. 31 Dɨ màrábà àruka ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré kɨzà nyàzo tò. Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo tà títí lavúbhá nda kɨ tɨtɨ́ àyɨ kɨ mírì dré. 32 Dɨ mírì nda dré màrábà nda nɨ azízó, tàzoá drá dhɨ: ‹Mɨ màrábà kònzɨ nɨ, má tayɨ́ tá áma màri mɨ́ rú dhɨ, mɨ́ dré áma ti lizílé dhɨ sè. 33 Adré dɨ tá kpà lèá dhɨ, mɨ́ kòbhà ámɨ àzízɨ̌ nɨ kɨzà, ngóró má dré ámɨ kɨzà bhàle dhɨ tɨ́nɨ.› 34 Dɨ togóaswa dré dhɨ, mírì nɨ dré akódhɨ nɨ fèzo bǎdzó lɨkɨ́bhá ɨ drɨ́gá, ɨ̀ kàdréró akódhɨ nɨ rúbhá ꞌo aswálé, tsàle lókyá dré màri ɨ́ rú nda nɨ logóràꞌa akɨ́lé títí dhɨ ꞌá.»

35 Yésu gò tàá dhɨ: «Áma Atá bhù na dhɨ nɨ kókpà àmɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ ꞌo kònɨ̀nɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ adrúpi kɨ tàkonzɨ̀ tri togó wä́yi sè ko dhɨ.»

19

Yésu tadhá tà tòkó tɨngama nɨ tà dri

(À kònò kpà Márokò 10:1-12)

1 Yésu kòtà tà nda ɨ akɨ́lé dre dhɨ, dré ngàzo Gàlìláyà lésè, lɨ̀le bvò Yùdáyà àdhya na, Yòròdánè nɨ taꞌá na. 2 Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lebèzo gò, dré àyɨ kɨ dràbhá kɨ tɨdrɨ́zó.

3 Gò Fàrìsáyò àruka ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, kɨtswálé akódhɨ nɨ tabhì lɨtɨ́lé. Dɨ ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, agó kòtɨngá áyɨ tòkó tà ángùdhi dré adrézó akódhɨ nɨ le tɨngálé ásà dhɨ sè dhɨ ꞌí?» 4 Yésu logó dhɨ: «Mɨ̀ nà rè Gìká nɨ Kúlí na ko tàle dhɨ, ngá títí dhɨ kɨ kɨdhoma ꞌá dhɨ, ‹Gìká ngá títí dhɨ kɨ bhàlepi dhɨ bhà tá àyɨ agó ɨ tòkó be› dhɨ?* 5 Gìká tà tá kpà dhɨ: ‹Ásà dhɨ, agó nɨ áyɨ atá nɨ tayɨ́ áyɨ andre be, ru amúzó áyɨ tòkó be gò, àyɨ rìti nda ɨ̀ dré atsázó rúbhá àlo ró.›† 6 Dɨ ɨ̀ gò vélé adrélé rì ko. Be ró dhɨ, àyɨ ngá àlo ꞌɨ. Ásà dhɨ, lè móndɨ́ ɨ̀ kòlanzɨ́ ngá Gìká dré amúlé nɨ̀ dhɨ ko.» 7 Fàrìsáyò nda ɨ̀ gò lizíá tíá dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, Mósè fè tá dɨ tòlɨ́ tàzoá dhɨ, agó adrélépi áyɨ tòkó nɨ le tɨngálé dhɨ kòfè wárágà drá akódhɨ nɨ tɨngázó gò, mùzoá nzɨ̀le dhɨ àdho tà sè?» 8 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mósè kaꞌì tá ɨ́na àmɨ kɨ tòkó kɨ tɨngama, àmɨ kɨ togó dré adrélé tòmbátòmba dhɨ sè. Dɨ, tà nda tá ɨ́na kònɨ̀nɨ kɨdhoma lésè ko. 9 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Kàdré ngbà ꞌí ndòtò tà sè ko dhɨ, agó ángùdhi áyɨ tòkó nɨ tɨngálépi gò gòzo tòkó àzya adó mòle dhɨ, adré ɨ́na múná tà ꞌo.»

10 Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Agó nɨ tà tòkó nɨ be dhɨ kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, dóro nɨ làmó mòle ko dhɨ.» 11 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Móndyá títí dhɨ ɨ̀ kɨtswá kúlí kòdhɨ nɨ kaꞌì bwà ko. Ngbà ꞌí àyɨ Gìká dré rìnyí fèzo àyɨ dré dhɨ kɨ kɨtswá kaꞌìá dhɨ àyɨ. 12 Tàko ko, tà twátwa àgo ɨ̀ dré adrézó làmó mo ko dhɨ ɨ be. Àruka nɨ ɨ, à ti àyɨ adrélé làmó lovó àko gò ɨ̀ dré atsázó ùníkì ɨ ró.‡ Àruka nɨ ɨ, móndɨ́ ꞌo àyɨ atsálé ùníkì ɨ ró dhɨ nɨ̀. Àruka nɨ ɨ̀ gà kó làmó atsázó ùníkì ɨ ró, adrélé àyɨ kɨ fe Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà ꞌo. Dhya ángùdhi kɨtswálépi kúlí nda nɨ kaꞌì dhɨ, kàdré kaꞌìá!»

Yésu zi tà tanɨ Gìká tí ànzɨmvá ɨ dri

(À kònò kpà Márokò 10:13-16; Lúkà 18:15-17)

13 Àmvolásà dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ dré àyɨ kɨ ànzɨmvá kɨ adrìzo alɨ̀zo àyɨ ɨ́be Yésu vélé, kòbhàró drɨ́gá àyɨ dri, tà zìzo Gìká tí àyɨ dré be dhɨ bvó. Dɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨkya lawàzo móndyá nda ɨ dri tà nda sè. 14 Dɨ, Yésu dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ ànzɨmvá kònɨ ɨ alɨ̀le má vélé. Mɨ̀ logá àyɨ ko. Àngyá ko, Òpɨ̀ bhù àdhya móndyá adrébhá àyɨ nda ɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré.» 15 Dré drɨ́gá bhàzo àyɨ dri, tà tanɨ zìzo àyɨ dré gò, lɨ̀zo.

Yésu ɨ kàdhúrà àlo ngá líyí ro dhɨ be dhɨ

(À kònò kpà Márokò 10:17-31; Lúkà 18:18-30)

16 Àmvolásà dhɨ, kàdhúrà àlo dhɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Tadhálépi, lè má kòꞌo àdho tà dóro kòdhya kɨtswázó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú dhɨ?» 17 Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ adré áma lizí tà dóro nɨ tà dri àdho tà sè? Dhya adrélépi dóro dhɨ ngbà ꞌí àlo kwákwá. Dɨ, mɨ́ kàdré lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ le kisúlé dhɨ, lè mɨ́ kàdré tà tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo.» 18 Kàdhúrà nda gò lizíá dhɨ: «Tà ángùdhi?» Yésu gò logóá dhɨ: «Lè mɨ́ kòpfu móndɨ́ dràle ko. Mɨ́ kòꞌo múná tà ko. Mɨ́ kòkugù ngá ko. Mɨ́ kòtà tà móndɨ́ rú kɨnzò sè ko. 19 Mɨ́ kàdré ámɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ bha ámɨ andre be. Mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé ámɨ tàndɨ nɨ le dhɨ tɨ́nɨ.»§ 20 Kàdhúrà nda tà drá dhɨ: «Má lɨkɨ́ tòlɨ́ nda kòdhɨ ɨ títí. Lè dɨ má kògò àdho tà ꞌo kòdhya?» 21 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré lèá ámɨ tà kàdré dóro kɨtswálé títí Gìká mìlésè dhɨ, mɨ́ lɨ̀ ámɨ ngá títí dhɨ kɨ lagɨ́ gò, làfa nɨ nɨ lanzɨ́zó lemerèbhá ɨ dré, mɨ́ kàdréró ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ ɨ́be bhù na. Dɨ mɨ́ alɨ̀ adrélé áma lebè.» 22 Kàdhúrà nda kòyi kúlí nda ɨ dre dhɨ, dré ngàzo lɨ̀le kɨzà be tò, dré tá adrélé ngá ɨ́be zyandre ró dhɨ sè.

23 Gò Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Ngá líyí nɨ fɨ̀ma Òpɨ̀ bhù àdhya na dhɨ kòkóròko. 24 Má adré gòle tàá àmɨ dré dhɨ: Ngá líyí nɨ fɨ̀ma Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ ɨ́na kòkóròko lavúlé, kàmílò dré lavúlé sìndánì nɨ bhálé ꞌásè dhɨ rúsè.»* 25 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, àdhi nɨ kɨtswá lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú nɨ̀?» 26 Yésu dré àyɨ kɨ nòzo dɨ̀ɨɨ́ gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Móndɨ́ ɨ mìlésè dhɨ, tà nda kòdhɨ tà kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ ꞌɨ. Dɨ, Gìká mìlésè dhɨ, tà àlo kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ yókódhó.»

27 Gò Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Mà tayɨ́ tà títí dhɨ ɨ adrézó ámɨ lebè. Mà nɨ dɨ àdho tà dóro kisú ásà kòdhya?» 28 Yésu gò logóá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Bvò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ na dhɨ, lókyá Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra lɨrɨ́zó áyɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya mìlanzìlanzì ro dhɨ dri dhɨ tú dhɨ, àmɨ áma lebèbhá nɨ kɨ kókpà lɨrɨ́ lɨrɨ́rà mudrí-drì-rì adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ɨ drǐsè, adrélé Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ súrú mudrí-drì-rì dhɨ kɨ tàbvó ta. 29 Dhya ángùdhi áyɨ dzó ɨ ꞌɨ yà, áyɨ adrúpi ɨ ꞌɨ yà, áyɨ amvúpi ɨ ꞌɨ yà, áyɨ atá ꞌɨ yà, áyɨ andre ꞌɨ yà, áyɨ ànzɨ ɨ ꞌɨ yà, kó ngalè áyɨ amvú ɨ ꞌɨ yà dhɨ kɨ tayɨ́lépi áma tà sè dhɨ, a nɨ ngá nda kɨ vúdrì kisú tsàle vésè be nyadhɨ-nzi. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, a nɨ kókpà lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú tàyɨlé ro. 30 Dɨ, móndɨ́ bǐ adrébhá drìdrì nyànomvá dhɨ kɨ go adrélé bvólé ro. Móndɨ́ bǐ adrébhá bvólé ro nyànomvá dhɨ kɨ go adrélé drìdrì.»

20

Pɨ́dhɨ́gó àzí ꞌobhá vínò amvú na dhɨ kɨ tà dri dhɨ

1 Yésu gò tàá dhɨ: «Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró tà kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ: Amvú líyí àlo dhɨ pfò tá drùbhì kɨ́nó kɨtswálé móndɨ́ kɨ nda dòle àzí ꞌo áyɨ vínò amvú na. 2 Kòkisú móndɨ́ àruka ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ru yìzo àyɨ ɨ́be, akódhɨ kòfèró làfa lòꞌwa àlo àlo àyɨ àlo àlo títí ɨ dré àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí.* Dré àyɨ kɨ mùzo lɨ̀le àzí ꞌo áyɨ vínò amvú na.

3 Sáà nzi-drì-su drùbhì àdhya sè dhɨ, dré gòzo pfòle ngá lagɨ́rà na, móndɨ́ àruka kɨ no adréràꞌa àyɨ kɨ totó àngyá gò, 4 dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: ‹Àmɨ, mɨ̀ lɨ̀ kókpà àzí ꞌo áma vínò amvú na. Má nɨ go làgɨ́ gyǎgya dhɨ nɨ fe àmɨ dré.› 5 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le.

Kìtú rírí sè, ɨ̀ndɨ̀ sáà na kìtú rírí àmvolésè dhɨ sè dhɨ, amvú líyí nda dré gòzo pfòle ꞌòá kònɨ̀nɨ. 6 Sáà nzi ɨ̀ndró àdhya sè dhɨ, dré gòzo tódhyá pfòle móndɨ́ àruka kɨ kisú adréràꞌa àyɨ kɨ totó àngyá gò, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ adré àmɨ kɨ totó kònwa àngyá kìtú ndìle àdho tà sè?› 7 Ɨ̀ logó drá dhɨ: ‹Àma kònwa, à dré àma kɨ zìle àzí ꞌo ko dhɨ sè.› Dɨ akódhɨ tà àyɨ dré dhɨ: ‹Àmɨ, mɨ̀ lɨ̀ kókpà àzí ꞌo áma vínò amvú na.›

8 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, amvú líyí nda dré tàzoá dhya adrélépi tá áyɨ àzí ꞌobhá kɨ drì ko dhɨ dré dhɨ: ‹Mɨ́ azí àzí ꞌobhá ɨ, làfa fèzo àyɨ dré àyɨ kɨ àzí sè. Mɨ́ kɨdhó rè zyà àyɨ dòle kùdù ro dhɨ ɨ vélésè ꞌíká, gò mɨ́ kògòró lavúlé àyɨ dòle drìdrì dhɨ ɨ véna ndò.› 9 Àzí ꞌobhá dòle sáà nzi ɨ̀ndró àdhya sè nda ɨ̀ kàtsá dre dhɨ, àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré làfa lòꞌwa kisúzó àlo àlo. 10 Dɨ àyɨ dòle drìdrì nda ɨ̀ kàtsá dre dhɨ, ɨ̀ adré tá kisùá dhɨ, ɨ̀ nɨ tá làfa kisú bǐ lavúlé. Dɨ, àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré kpà làfa lòꞌwa kisúzó àlo àlo. 11 Ɨ̀ kòkisú làfa lòꞌwa nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré dhèzo adrélé amvú líyí nda nɨ ndrɨ, 12 adrézó tàá dhɨ: ‹Dhya dòle kùdù ro kòdhɨ ɨ̀ ꞌo àzí ngbà ꞌí sáà àlo. Dɨ, mɨ́ fè mɨ́na làfa àyɨ dré ngóró mɨ́ dré afèle àma dré dhɨ pɨ́, tágba mà dré àzí ꞌòzo landèzo kìtú àtsɨ́ sè kìtú ndìle dhɨ!›

13 Dɨ, amvú líyí nda logó àyɨ kɨ àlo dré dhɨ: ‹Áma arúpi, má ꞌo mɨ kònzɨ ko. Mà yi tá tsì ru mɨ́ be, mɨ́ kòꞌoró àzí làfa lòꞌwa àlo sè dhɨ ko? 14 Mɨ́ do dɨ làfa mɨ́na lɨ̀zo ába. Má adré mána làfa le fèle dhya dòle kùdù ro dhɨ ɨ dré ngóró má dré fèle mɨ́ dré dhɨ pɨ́. 15 Má kɨtswá mána tà má dré adrélé lèle ꞌòle áma làfa sè dhɨ nɨ ꞌo ko? Mɨ́ adré kó mɨ́na áma no mì kònzɨ sè, má dré adrélé móndɨ́ kɨ ꞌo dóro dhɨ sè?›»

16 Dɨ Yésu go tàá dhɨ: «Móndyá adrébhá bvólé ro dhɨ kɨ go adrélé drìdrì. Móndyá adrébhá drìdrì dhɨ kɨ go adrélé bvólé ro.»

Yésu gò tódhyá áyɨ dràma nɨ tà longó, áyɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ be

(À kònò kpà Márokò 10:32-34; Lúkà 18:31-34)

17 Yésu ɨ̀ dré tá adréràꞌa mbàle Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ dré áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ drìzo gàrà dri gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: 18 «Mɨ̀ yi rè ká! Mà adré mbàle Yèrúsalémà na. Kònàle dhɨ, à nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè kòwánà kàdrɨ̀ ɨ drɨ́gá tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be. Ɨ̀ dré tà ŋòzo akódhɨ dri kɨtswálé dràdrà sè gò, 19 akódhɨ nɨ fèzo pàgánò ɨ drɨ́gá. Àyɨ nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ gùzo, tswàzoá gò, tidízóá dràle fa kɨpakɨpa dri. Dɨ kìtú nɨ na sè dhɨ, Gìká dré akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè.»

Tà Yàkóbhò kɨ andre Yòwánɨ̀ be dhɨ dré zìle Yésu tí dhɨ

(À kònò kpà Márokò 10:35-45)

20 Àmvolásà dhɨ, Zèbèdáyò nɨ tòkó ɨ ànzɨàgo nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ Yésu làga. Gò tòkó nda dré dhèzo áyɨ kórókó titì akódhɨ kandrá, kɨtswázó tà zi tíá be dhɨ bvó. 21 Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ adré àdho tà le zìle má tí?» Akódhɨ logó drá dhɨ: «Mɨ́ kòlazí kúlí tayɨ́lé, áma ànzɨàgo rì nɨ ɨ̀ kòlɨrɨ́ró mɨ́ làga ámɨ Òpɨ̀ na: àlo nɨ ámɨ drɨ́ágó lésè, àzya nɨ ámɨ lìdzí lésè.» 22 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì tà mɨ̀ dré adrélé zìle kòdhɨ ko. Mɨ̀ nɨ kɨtswá tsì kópò kɨzà àdhya má dré adrélé ꞌòle mvùle dhɨ nɨ mvu bwà?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mà nɨ kɨtswá.» 23 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ nɨ kópò mána nɨ mvu. Dɨ, kàdré ɨ́na móndɨ́ dra bhàle lɨrɨ́lé áma drɨ́ágó lésè yà, kó ngalè áma lìdzí lésè yà dhɨ kɨ tà sè dhɨ, tà nda kòdhɨ nò ma ko. Áma Atá ledé lɨrɨ́rà nda ɨ dhya dré kɨpèle kɨtswálé lɨrɨ́lé drìá dhɨ ɨ dré.»

24 Yésu nɨ lebèbhá mudrí àruka ɨ̀ kòyi tà zìle nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó adrúpi rì nda ɨ rú. 25 Dɨ Yésu dré àyɨ kɨ azízó títí gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì tàle dhɨ, móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ adré àyɨkya òpɨ̀ nya àyɨ dri rìnyí sè dhɨ be. Àyɨ kɨ dhya kàdrɨ̀kàdrɨ̀ dhɨ ɨ̀ adré kpà tà ꞌo adrézó àyɨ kɨ rìnyí tadhá àyɨ dré. 26 Dɨ, adré lèá dhɨ, tà nda kàdré kònɨ̀nɨ àmɨ kòfalé ko. Be ró dhɨ, lè dhya ángùdhi adrélépi lèá atsálé kàdrɨ̀ àmɨ kòfalé dhɨ, kàdré àmɨ kɨ màrábà ro. 27 Lè kpà dhya ángùdhi adrélépi lèá adrélé drìdrì àmɨ kòfalé dhɨ, kàdré àmɨ kɨ màrábà ro. 28 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá alɨ̀ bvò dri, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró tà ꞌo ɨ́ dré dhɨ bvó ko. Be ró dhɨ, alɨ̀ ɨ́na kɨtswálé tà ꞌo móndɨ́ ɨ dré dhɨ bvó. Alɨ̀ kpà kɨtswálé áyɨ lɨ́drɨ̀ fe ngóró làgɨ́ kàdrɨ̀ fèle móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ apázó tàkonzɨ̀ lésè dhɨ tɨ́nɨ.»

Yésu tɨdrɨ́ àgo rì mì kùdúkùdu ró dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 10:46-52; Lúkà 18:35-43)

29 Yésu ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle bhàandre Yèríkò àdhya lésè dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ adré tá alɨ̀le akódhɨ vésè. 30 Dɨ àgo rì mì kùdúkùdu ró lɨrɨ́bhá láti làga dhɨ ɨ̀ kòyi Yésu adré tá lavúlé dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé loyóá dhɨ: «Mírì, Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà àma kɨ kɨzà wà!» 31 Móndyá zyandre nda ɨ̀ dré adrézó tetrélé àyɨ dri, ɨ̀ kòtayɨ́ró kúlí adrézó kɨ́rɨ. Dɨ, ɨ̀ dré gòzo vélé adrélé kúlí loyó wáláká nɨ nɨ lavú: «Mírì, Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà àma kɨ kɨzà wà!» 32 Gò Yésu dré áyɨ kɨkɨ́zó, àyɨ kɨ azí lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré lèá má kòꞌo àmɨ dré àdho tà kòdhya?» 33 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mírì, àma kɨ mì kònzì ru adrélé ngá no!» 34 Dɨ Yésu dré kɨzà dòzo áyɨ togó na àyɨ kɨ tà sè gò, dré àyɨ kɨ mì tabèzo. Gbǎ kòdhwa, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé ngá no gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ lebè.

21

Yésu fɨ Yèrúsalémà na ópɨ́ tɨ́nɨ

(À kònò kpà Márokò 11:1-11; Lúkà 19:28-40; Yòwánɨ̀ 12:12-19)

1 Yésu ɨ̀ dré tá adréràꞌa ꞌòle tsàle Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo ànyɨ bhà rú zìle Bètèfágè dhɨ kandrá, ànyɨ kòngó Òlívè fa kya làga. Gò Yésu dré áyɨ lebèbhá rì dhɨ kɨ mùzo lɨ̀le drìdrì, 2 tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ bhà àmɨ kandrá kònàdhɨ léna. Kònàle dhɨ, mɨ̀ nɨ ndɨrɨ púndà ꞌɨ̀le dhɨ kɨ kisú, mvámvá nɨ be. Mɨ̀ atrɨ̀ àyɨ, alɨ̀zo àyɨ ɨ́be má vélé. 3 Dhya àlo kòlizí tà àmɨ tí dhɨ, mɨ̀ kòtà drá dhɨ: ‹Mírì adré lèá nɨ̀.› Dɨ akódhɨ nɨ ndɨrɨ púndà nda kɨ tayɨ́ mɨ̀ dré alɨ̀zo àyɨ ɨ́be.»

4 Tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà longólé pròfétà tí dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. Akódhɨ longó tá dhɨ:

5 «Mɨ̀ kòtà zapi Sìyónà àdhya dré dhɨ:

‹Mɨ́ nò ká! Ámɨ ópɨ́ adré alɨ̀le mɨ́ vélé.

Akódhɨ nɨ togó yàyà, ɨ̀ndɨ̀ lɨrɨ́ ɨ́na púndà dri,

púndà nɨ mvámvá dri.›*»

6 Gò Yésu nɨ lebèbhá rì nda ɨ̀ dré lɨ̀zo ꞌòá ngóró dré tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 7 Ɨ̀ kàsé púndà nda ɨ mvámvá nɨ be atsázó àyɨ ɨ́be Yésu vélé dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨ́tá bhèzo àyɨ dri gò, akódhɨ dré mbàzo lɨrɨ́lé drìá. 8 Gò móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨ́tá kɨ lasézó láti mǐsè. Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré fa bí kɨ toŋòzo lebhélé láti mǐsè, Yésu kòlavúró drìásà be dhɨ bvó. 9 Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ dré adrézó lɨ̀le akódhɨ kandrána ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ vésè, adrélé loyóába dhɨ:

«Òsánà kàdré Dàwídì nɨ Mvá dré!†

Tà tanɨ kàdré dhya adrélépi alɨ̀le Mírì nɨ rú sè dhɨ dri!

Òsánà kàdré Gìká kurú na bhù na dhɨ dré!»‡

10 Yésu kòfɨ Yèrúsalémà na dre dhɨ, móndyá títí bhàandre nda lé dhɨ ɨ̀ dré adrézó lyàle lyàlyà, adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòdhɨ àdhi ꞌɨ?» 11 Dɨ móndyá zyandre adrébhá lɨ̀le Yésu ɨ́be nda ɨ̀ adré tá logóá dhɨ: «Akódhɨ Yésu ꞌɨ, pròfétà angálépi Nàzàrétà, Gàlìláyà na dhɨ lésè dhɨ ꞌɨ.»

Yésu dro móndyá adrébhá ngá lagɨ́ dhɨ ɨ topfòle tépelò ꞌásè

(À kònò kpà Márokò 11:15-19; Lúkà 19:45-48; Yòwánɨ̀ 2:13-22)

12 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré fɨ̀zo tépelò na gò, móndyá títí adrébhá tá ngá lagɨ́ ɨ̀ndɨ̀ ngá gɨ kònàle dhɨ kɨ dro topfòle ꞌásà. Dré mɨ́sá móndyá adrébhá tá làfa topfó dhɨ kya kɨ lebhézó bvò dri, túmä́ní gbólókó móndyá adrébhá tá kòbhòlà lagɨ́ dhɨ kya ɨ́be. 13 Gò dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹À nɨ áma dzó zi dzó adrézó tà ta má be dhɨ ró.› Dɨ, mɨ̀ gò àmɨkya dzó nda nɨ bha adrélé àrà kùgubhá ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ zu dhɨ ró!»§

14 Gò móndɨ́ mì kùdúkùdu ró dhɨ ɨ móndɨ́ mèrèkpè ro dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ Yésu làga tépelò na gò, akódhɨ dré àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó. 15 Dɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ nò tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró Yésu dré ꞌòle nda ɨ. Ɨ̀ yi tá kpà ànzɨmvá adréràꞌa kúlí loyó tépelò na adrézó tàá dhɨ: «Òsánà kàdré Dàwídì nɨ Mvá dré!» Dɨ àyɨ kɨ togó dré aswázó Yésu rú gò, 16 ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ́ adré tà ànzɨmvá nɨ ɨ̀ dré adrélé tàle kòdhɨ nɨ yi?» Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àyíya! Mɨ̀ nà rè Gìká nɨ Kúlí na ko tàle dhɨ, ‹Mɨ́ ꞌo ànzɨmvá ɨ ànzɨ kùrí ɨ́be dhɨ ɨ adrélé ámɨ rú bha kùle› dhɨ?»* 17 Dɨ Yésu dré àyɨ kɨ tayɨ́zó gò, pfòzo bhàandre ꞌásè lɨ̀le ayílé Bètànɨ́yà na.

Yésu tatrɨ́ fígì fa lòꞌwa ꞌàlepi ko dhɨ

(À kònò kpà Márokò 11:12-14, 20-24)

18 Drùbhì kɨ́nó, Yésu dré tá adréràꞌa gòle Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá dhɨ, tàbirí dré akódhɨ nɨ ꞌòzo. 19 Akódhɨ dré fígì fa àlo dhɨ nɨ nòzo láti mìle. Dɨ, a nɨ lɨ tsàle ànyɨ làgá dhɨ, kisú ɨ́na lòꞌwa nɨ àlomvá ko. Kisú ngbà ꞌí bí nɨ ɨ kòdhya. Dɨ dré tàzoá fígì fa nda dré dhɨ: «Mɨ́ kògò vélé lòꞌwa ꞌa tàdzí ko!» Gbǎ kòdhwa, fa nda dré ꞌyòzo.

20 Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Fígì fa kònɨ̀dhɨ ꞌyo ɨ́na mbèlè kònɨ̀nɨ ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» 21 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ kàdré tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be gò, adrézó tà kayí àmɨ léna ko dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà kɨtswá tà làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ ꞌo, túmä́ní tà kàdrɨ̀ dra tà nda kɨ lavúbhá dhɨ ɨ́be. Mɨ̀ nɨ kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ tàá kòngó kònɨ̀dhɨ dré dhɨ, ‹Mɨ́ nga kònwásè lɨ̀le dhèle yǐandre na!› gò, tà nda dré ru ꞌòzo. 22 Tà ángùdhi mɨ̀ dré dra zìle Gìká tí, adrézó kaꞌìá dhɨ akódhɨ nɨ ꞌòá dhɨ, mɨ̀ nɨ tà nda nɨ kisú.»

À lizí Yésu tí ngalè akódhɨ nɨ rìnyí angá ángolésè ya dhɨ

(À kònò kpà Márokò 11:27-33; Lúkà 20:1-8)

23 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo fɨ̀le tépelò na gò, kɨdhólé adrélé tà tadhá móndɨ́ ɨ dré. Gò kòwánà kàdrɨ̀ ɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ vélé lizíá tíá dhɨ: «Rìnyí mɨ́ dré adrézó tà kòdhɨ kɨ ꞌo dhɨ angá ɨ́na ángolésè? Àdhi fè rìnyí nda mɨ́ dré nɨ̀?» 24 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má nɨ kókpà tà àlo dhɨ nɨ lizí àmɨ tí. Mɨ̀ kòlogó kúlí má tí dhɨ, má nɨ kpà tàá àmɨ dré ngalè rìnyí má dré adrézó tà kòdhɨ kɨ ꞌo dhɨ angá ángolésè ya dhɨ. 25 Bàtísimò Yòwánɨ̀ dré fèle dhɨ angá tá ɨ́na ángolésè: Gìká vélésè, kó ngalè móndɨ́ ɨ vélésè?» Gò ɨ̀ dré dhèzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè, adrézó tàá dhɨ: «Mà kòtà dhɨ ‹Bàtísimò nda angá Gìká vélésè› dhɨ, akódhɨ nɨ go lizíá àma tí dhɨ: ‹Mɨ̀ kaꞌì dɨ Yòwánɨ̀ ko àdho tà sè?› 26 Dɨ, mà kòtà kó dhɨ ‹Bàtísimò nda angá móndɨ́ ɨ vélésè› dhɨ, mà nɨ go móndyá zyandre dhɨ kɨ ro. Tàko ko, àyɨ títí nda ɨ̀ adré kaꞌìá dhɨ, Yòwánɨ̀ tá ɨ́na pròfétà ꞌɨ.» 27 Dɨ ɨ̀ dré logózóá Yésu dré dhɨ: «Mà nì ko.» Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, má kɨtswá kókpà tàá àmɨ dré ngalè rìnyí má dré adrézó tà nda kɨ ꞌo dhɨ angá ángolésè ya dhɨ ko.»

Pɨ́dhɨ́gó ànzɨàgo rì dhɨ kɨ tà dri dhɨ

28 Yésu gò tàá dhɨ: «Mɨ̀ kisù àmɨkya tà kònɨ̀dhɨ dri ngɨ́nɨ? Agó àlo dhɨ tá ànzɨàgo ɨ́be rì. Dré lɨ̀zo mváagó nɨ àlo véna tàá drá dhɨ: ‹Áma mvá, mɨ́ lɨ̀ ándrò àzí ꞌo vínò amvú na.› 29 Dɨ mváagó nda logó drá dhɨ: ‹Kóko. Má lè lɨ̀le ko.› Dɨ, dré gòzo áyɨ tà kisùle nda nɨ ladzá gò, lɨ̀zo àzí ꞌo. 30 Agó nda dré kpà lɨ̀zo mváagó nɨ rì véna, tàá drá làsú be kònɨ̀nɨ. Mváagó nda dré logózóá drá dhɨ: ‹Àyíya, atálágó, má nɨ lɨ.› Dɨ, dré ɨ́na lɨ̀zo ko. 31 Àyɨ rìti nda ɨ kòfalé dhɨ, àdhi ꞌo tà áyɨ atá dré tá lèle dhɨ nɨ̀?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mváagó nɨ àlo ꞌɨ.»

Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ tòkó zàràbhù ro dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ fɨ Gìká nɨ Òpɨ̀ na drìdrì àmɨ kandrána. 32 Tàko ko, Yòwánɨ̀ alɨ̀ tá láti tà gyǎgya àdhya nɨ tadhá àmɨ dré gò, mɨ̀ dré àmɨkya akódhɨ nɨ kaꞌìzo ko. Dɨ, mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ tòkó zàràbhù ro dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá àyɨkya akódhɨ ꞌí. Tágba mɨ̀ dré tá àyɨ nda kɨ tà kaꞌìkaꞌì nòzo dhɨ, mɨ̀ gò àmɨ kɨ togó ladzá akódhɨ nɨ kaꞌì ko.»

Pɨ́dhɨ́gó vínò lɨkɨ́bhá kònzɨ dhɨ kɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Márokò 12:1-12; Lúkà 20:9-19)

33 «Mɨ̀ yi rè pɨ́dhɨ́gó àzya ká. Amvú líyí àlo dhɨ bhe tá vínò áyɨ amvú na. Dré gàrà nɨ kɨ tobhàzo kɨ́rà sè, bhú gàzo kɨtswázó vínò lòꞌwa zwa gò, dzó mvumvù dhɨ nɨ sìzo kɨtswázó amvú nda nɨ lɨkɨ́. Dré amvú nda nɨ tayɨ́zó vínò lɨkɨ́bhá àruka ɨ drɨ́gá gò, lɨ̀zo atsí na làwú làvo na. 34 Lókyá vínò lòꞌwa kɨ̀zo dhɨ kòkɨtswá dre dhɨ, dré áyɨ màrábà kɨ mùzo kɨtswálé lòꞌwa ɨ́na tɨ́nɨ dhɨ nɨ adó vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ véna. 35 Dɨ, vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ dré àyɨkya màrábà nda kɨ turúzó, àlo nɨ nɨ tswàzo, àzya nɨ nɨ pfùzo dràle gò, àzya nɨ nɨ lebhézó dràle kɨ́rà sè. 36 Gò amvú líyí nda dré gòzo màrábà àruka bǐ wáláká nɨ kɨ lavúbhá dhɨ kɨ mu lɨ̀le. Dɨ, vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ dré kpà àyɨ kɨ ꞌòzo ngóró ɨ̀ dré tá ꞌòle drìdrì dhɨ tɨ́nɨ. 37 Kùdù ro dhɨ, amvú líyí nda dré áyɨ mváagó nɨ mùzo lɨ̀le àyɨ véna. Adré tá kisùá dhɨ: ‹Ɨ̀ nɨ áma mváagó nɨ lɨndrɨ̀ bha!› 38 Dɨ, vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ kònò mváagó nda adréràꞌa alɨ̀le dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: ‹Kònàdhɨ dhya dra amvú kònɨ̀dhɨ nɨ kisúlépi tàyɨlé ro dhɨ ꞌɨ. Mà kòlɨ̀ akódhɨ nɨ pfu dràle, amvú dré tá kɨtswálé kisúlé tàyɨlé ro nda nɨ dòzo àma dré!› 39 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo akódhɨ nɨ ru bhèle amvú nda ꞌásè kɨvɨ̀ na gò, pfùzoá dràle.»

40 Yésu gò lizíá dhɨ: «Lókyá amvú líyí nda dré dra agòzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ vínò lɨkɨ́bhá nda kɨ tà sè dhɨ?» 41 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «A nɨ drìkònzɨbhá nda kɨ tupfú todràle gò, gòzo amvú nda nɨ tayɨ́ vínò lɨkɨ́bhá àruka ɨ drɨ́gá, ɨ̀ kòlogóró ɨ́ dré vínò lòꞌwa ɨ́na tɨ́nɨ dhɨ lókyá lòꞌwa nda nɨ kɨ̀zo dhɨ sè.»

42 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nà rè tà tɨsɨ̀le kònɨ̀dhɨ Gìká nɨ Kúlí na ko?

‹Kɨ́rà dzó sibhá ɨ̀ dré gàle gàgà dhɨ,

gò atsálé kɨ́rà agógó dzó nda dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ró.

Kòrɨ̀dhɨ tà Mírì dré ꞌòle nɨ̀ dhɨ ꞌɨ.

Dɨ tà nda lɨ́ndrɨ́ga ró àma mìlésè!›†

43 Má adré dɨ tàá àmɨ dré dhɨ: Gìká nɨ áyɨ Òpɨ̀ tɨngá àmɨ drɨ́gásè gò, fèzoá móndyá dra Òpɨ̀ nda nɨ lòꞌwa ꞌabhá dhɨ ɨ dré. 44 Dhya ángùdhi dra dhèlepi kɨ́rà nda dri dhɨ nɨ ŋo. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, kɨ́rà nda nɨ dhya ángùdhi ɨ́ dré dra adhézó drìá dhɨ nɨ kɨnyɨ́.»

45 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ kòyi pɨ́dhɨ́gó Yésu dré pɨ̀le nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré nìzoá tàle dhɨ, akódhɨ tà tá tà nda ɨ àyɨ rú dhɨ be. 46 Gò ɨ̀ dré ngàzo adrélé láti nda kɨtswázó akódhɨ nɨ ru. Dɨ, ɨ̀ adré tá àyɨkya móndyá zyandre dhɨ kɨ ro, àyɨ nda ɨ̀ dré tá adrélé Yésu nɨ no pròfétà ro dhɨ sè.

22

Pɨ́dhɨ́gó gwányá làmó àdhya nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 14:15-24)

1 Gò Yésu dré gòzo tódhyá tà tadhá àyɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè, tàzoá dhɨ: 2 «Òpɨ̀ bhù àdhya sù ngóró tà kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ: Ópɨ́ àlo dhɨ adré tá gwányá làmó àdhya nɨ ꞌo áyɨ mváagó dré. 3 Dré áyɨ màrábà kɨ mùzo lɨ̀le móndyá dré tá azílé gwányá nda lé dhɨ kɨ azí ngá nya. Dɨ, àyɨ nda ɨ̀ dré àyɨkya gàzo rè. 4 Dɨ ópɨ́ nda dré gòzo màrábà àruka kɨ mu lɨ̀le kúlí kònɨ kɨ ta móndyá azílé nda ɨ dré: ‹Mɨ̀ yi rè ká! Má ꞌo ngá títí dhɨ ɨ ladhɨ́lé áma gwányá sè dhɨ dre. Má ꞌo áma tíàgo ɨ tilílé, áma tí ngbòlò dò ro dhɨ ɨ́be. Tà títí dhɨ ɨ̀ kɨtswá dre. Mɨ̀ alɨ̀ gwányá lé wà!› 5 Dɨ, móndyá azílé nda ɨ̀ dré àyɨkya tà nda nɨ nòzo tà tàko ró. Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo àyɨ kɨ tà ꞌobe kòdhya. Àlo nɨ lɨ̀ tá áyɨ amvú na. Àzya nɨ lɨ̀ ɨ́na áyɨ àzí làfa àdhya kɨ tà ꞌobe. 6 Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré màrábà nda kɨ turúzó, àyɨ kɨ ꞌòzo kònzɨ gò, àyɨ kɨ tupfúzó todràle. 7 Dɨ ópɨ́ nda nɨ togó dré aswázó tà nda sè. Dré áyɨ sòdá zyandre dhɨ kɨ mùzo lɨ̀le móndyá kàrɨ́ kutúbhá nda kɨ tupfú todràle gò, bhàandre àyɨkya nɨ zàzo vèle. 8 Gò dré tàzoá áyɨ màrábà ɨ dré dhɨ: ‹Gwányá làmó àdhya gànzi ró. Dɨ, móndyá má dré azílé nda ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya gwányá nda sè ko. 9 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ lɨ̀ láti andre ɨ ꞌásè, móndyá títí mɨ̀ dré dra kisúlé dhɨ kɨ azí alɨ̀le gwányá lé.› 10 Dɨ màrábà nda ɨ̀ dré lɨ̀zo láti ɨ ꞌásè, móndyá títí ɨ̀ dré kisúlé dhɨ kɨ kɨmó alɨ̀zo àyɨ ɨ́be, tágba àyɨ nda ɨ̀ kàdré tá móndɨ́ dóro ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ kònzɨ ꞌɨ yà dhɨ. Gò dzó làmó gwányá àdhya dré gàzo móndyá azílé nda ɨ sè bǐ.

11 Dɨ, ópɨ́ nda kàfɨ́ móndyá azílé nda kɨ no dre dhɨ, dré agó àlo kɨ́tá làmó gwányá àdhya nɨ asólépi ko dhɨ nɨ nòzo. 12 Dré lizízóá tíá dhɨ: ‹Áma arúpi, mɨ́ afɨ́ kònwa kɨ́tá làmó gwányá àdhya àko ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?› Agó nda tá kúlí logólé dhɨ àko. 13 Dɨ ópɨ́ nda dré tàzoá áyɨ màrábà ɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ adrò akódhɨ nɨ pá ɨ drɨ́gá nɨ ɨ́be, akódhɨ nɨ bhèzo kɨvɨ̀ na, àrà tínímvá ro dhɨ na. Kònàle dhɨ, à nɨ adré tongólé, adrézó kpà síkálándrá tsɨ.› 14 Tàko ko, à adré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ azí. Dɨ, à adré ngbà ꞌí móndɨ́ àlo àlo dhɨ kɨ kɨpè kòdhya.»

Kàyìsárà, Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ mèdáyɨ̀ gɨ̀ma

(À kònò kpà Márokò 12:13-17; Lúkà 20:20-26)

15 Àmvolásà dhɨ, Fàrìsáyò ɨ̀ dré ngàzo ru yi, kɨtswázó Yésu nɨ ꞌo laꞌɨ̀le kúlí dré tá adrélé tàle dhɨ ɨ sílé dhɨ bvó. 16 Dɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ lebèbhá kɨ mùzo móndɨ́ àruka ópɨ́ Èródè àdhya ɨ́be lɨ̀le Yésu véna tàá drá dhɨ: «Tadhálépi, mà nì tàle dhɨ, mɨ́ adré tròle tà bàti rú dhɨ be. Mɨ́ adré Gìká nɨ tà tadhá tà bàti sè. Mɨ́ adré kpà móndɨ́ kɨ lɨndrɨ̀ nɨ tà kisù ko, mɨ́ dré adrélé àyɨ kɨ no twátwa ko dhɨ sè. 17 Dɨ mɨ́ tà rè àma dré tà mɨ́ dré adrélé kisùle tà kònɨ̀dhɨ dri dhɨ ká: Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, mà kàdré Kàyìsárà nɨ mèdáyɨ̀ gɨ dhɨ ꞌí? Kó ngalè, kaꞌì ko?»

18 Dɨ, Yésu dré ɨ́na tà kònzɨ ɨ̀ dré tá adrélé lèle ꞌòle nda nɨ nìzo kyá gò, logózóá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ túrúpfúbhá nɨ ɨ, mɨ̀ adré áma tabhì lɨtɨ́lé àdho tà sè? 19 Mɨ̀ tadhá má dré làfa lòꞌwa adrézó mèdáyɨ̀ gɨ ásà dhɨ.» Dɨ ɨ̀ dré dènárì àlo dhɨ nɨ fèzo drá.* 20 Gò dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Móndɨ́ lɨ́ndrɨ́ kònɨ̀dhɨ tsàle rú tɨsɨ̀le drìá kònɨ̀dhɨ be dhɨ, àdhi àdhya ꞌɨ?» 21 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Kàyìsárà àdhya ꞌɨ.» Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré dɨ ngá Kàyìsárà àdhya nɨ fe Kàyìsárà dré, adrézó kpà ngá Gìká àdhya nɨ fe Gìká dré.» 22 Ɨ̀ kòyi akódhɨ nɨ kúlí nda dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó lɨ̀zo.

Tà lizílé ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Márokò 12:18-27; Lúkà 20:27-40)

23 Kìtú nda sè dhɨ, Sàdùkáyò àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo Yésu vélé kɨtswálé tà lizí tíá. (Àyɨ nda ɨ̀ adré tàá dhɨ, ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ yókódhó.) Dɨ ɨ̀ tà drá dhɨ: 24 «Tadhálépi, Mósè tɨsɨ̀ àma dré dhɨ: ‹Agó àlo adrélépi mvá àko dhɨ kòdrà áyɨ tòkó nɨ tayɨ́ dhɨ, lè adrúpi nɨ kòdo tàyɨ́tòkó nda mòle, kɨtswázó ànzɨ ti áyɨ adrúpi dràlepi nda dré.›† 25 Dɨ àma kòfalé dhɨ, àgo nzi-drì-rì adrúpi ró dhɨ ɨ tá be. Àyɨ kɨ kàyo dré tòkó àlo dhɨ nɨ mòzo gò, dràzo. Dré tá adrélé mvá àko dhɨ sè dhɨ, dré áyɨ tòkó nda nɨ tayɨ́zó áyɨ adrúpi ɨ́ bvó dhɨ dré. 26 Tà nda dré kpà ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ adrúpi nɨ nɨ rì rú, adrúpi nɨ nɨ na rú, tsàle byá adrúpi nɨ nɨ nzi-drì-rì rú. 27 Kùdù ro dhɨ, tòkó nda dré kpà dràzo. 28 Dɨ kìtú móndɨ́ ɨ̀ dré dra ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ tú dhɨ, adrúpi nzi-drì-rì nda ɨ kòfalé dhɨ, tòkó nda nɨ adré tsítsì dhɨ àdhi dré? Àngyá ko, àyɨ títí nda ɨ̀ do tá akódhɨ mòle àyɨ dré tòko ró.»

29 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨtɨ́ àmɨ kɨ tàndɨ ɨ dre, mɨ̀ dré Gìká nɨ Kúlí ɨ rìnyí nɨ ɨ́be dhɨ kɨ nìle ko dhɨ sè. 30 Kìtú móndɨ́ ɨ̀ dré dra ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ tú dhɨ, ɨ̀ gò adrélé ru mo ko. Ɨ̀ gò kpà adrélé àyɨ kɨ ànzɨ kɨ fe mòle ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ nɨ àyɨkya adré ngóró ángéló bhù na dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 31 Dɨ kàdré ɨ́na ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ nà rè tà Gìká dré tàle àmɨ dré dhɨ ko? Akódhɨ tà dhɨ: 32 ‹Ma Gìká Àbàrámà àdhya ꞌɨ, Ɨ̀sákà àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò àdhya ꞌɨ.›‡ Dɨ Gìká nda Gìká àbvò kya ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, akódhɨ ɨ́na Gìká móndyá lɨ́drɨ̀ ro dhɨ kya ꞌɨ.» 33 Dɨ móndyá zyandre kònàle dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré adrézó gàle tà Yésu dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ sè.

Tòlɨ́ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ

(À kònò kpà Márokò 12:28-34; Lúkà 10:25-28)

34 Fàrìsáyò ɨ̀ kòyi, Yésu kɨkɨ́ tá Sàdùkáyò kɨ kúlí dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo ru kɨmó akódhɨ làga. 35 Gò àyɨ kɨ àlo Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nìlepi dóro lavúlé dhɨ dré tà kònɨ̀dhɨ nɨ lizízó akódhɨ tí, kɨtswázó akódhɨ nɨ tabhì: 36 «Tadhálépi, Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na dhɨ, tòlɨ́ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ángùdhi ꞌɨ?»

37 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «‹Lè mɨ́ kàdré Mírì ámɨ Gìká nɨ le ámɨ togó sè wä́yi, ámɨ lɨ́drɨ̀ sè wä́yi, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ tà kisùkisù sè wä́yi.›§ 38 Kòdhɨ tòlɨ́ drìdrì dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tòlɨ́ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ꞌɨ. 39 Tòlɨ́ nɨ rì adrélépi kpà kàdrɨ̀ àlo nɨ tɨ́nɨ dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: ‹Lè mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé ámɨ tàndɨ nɨ le dhɨ tɨ́nɨ.›* 40 Tà títí Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí ɨ̀ndɨ̀ pròfétà ɨ̀ dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ̀ adré àyɨ kɨ totó tòlɨ́ rì nda kòdhɨ ɨ dri.»

Mèsɨ́yà ɨ Dàwídì be dhɨ

(À kònò kpà Márokò 12:35-37; Lúkà 20:41-44)

41 Fàrìsáyò ru kɨmóbhá nda ɨ̀ dré rè dhu adréràꞌa Yésu làga dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: 42 «Mɨ̀ kisù àmɨkya Mèsɨ́yà nɨ tà sè ngɨ́nɨ? Akódhɨ àdhi nɨ mvá ꞌɨ?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Akódhɨ Dàwídì nɨ mvá ꞌɨ.» 43 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, Dàwídì dré tá adréràꞌa tà ta Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ ꞌá dhɨ, zi ɨ́na Mèsɨ́yà nda áyɨ Mírì ro ngɨ́nɨ? Àngyá ko, Dàwídì tà tá dhɨ:

44 ‹Mírì Gìká tà áma Mírì dré dhɨ:

Mɨ́ alɨ̀ lɨrɨ́lé áma drɨ́ágó lésè,

tsàle lókyá má dré dra ámɨ kàrɨbhá kɨ bhàzo

adrélé ámɨ pá zàle dhɨ ꞌá.›†

45 Dɨ Dàwídì kòzi Mèsɨ́yà áyɨ Mírì ro dhɨ, Mèsɨ́yà nda nɨ kɨtswá kpà adrélé akódhɨ nɨ mvá ro ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» 46 Dɨ dhya àlo àyɨ kòfalé kɨtswálépi kúlí logó Yésu tí dhɨ tá yókódhó. Kɨdhólé kìtú nda sè dhɨ, dhya àlo dré gòzo vélé tà tabhì lizílé akódhɨ tí ko.

23

Yésu tà tà tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ rú Fàrìsáyò ɨ́be àyɨ kɨ túrúpfú tà sè

(À kònò kpà Márokò 12:38-40; Lúkà 11:39-52; 20:45-47)

1 Gò Yésu dré tàzoá móndyá zyandre ɨ dré áyɨ lebèbhá ɨ́be dhɨ: 2 «À tayɨ́ àzí tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ drɨ́gá Fàrìsáyò ɨ́be, ɨ̀ kàdréró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà tadhá móndɨ́ ɨ dré.* 3 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àyɨ nda kɨ kúlí yi, adrézó tà títí ɨ̀ dré adrélé tàle àmɨ dré dhɨ kɨ kaꞌì ꞌòle. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo kòdhya ko. Tàko ko, ɨ̀ adré tà ɨ̀ dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ ꞌo kòdhya ko. 4 Ɨ̀ adré àyɨkya ngá lanzìlanzì kɨtswálé dòle bwà ko dhɨ kɨ todrò tobhàle móndɨ́ ɨ dri gò, ɨ̀ dré adrézó ndɨ̀ndɨ̀ drɨ́gámbɨ́lɨ́ le sòle àyɨ kɨ ledézó dhɨ ko.

5 Tà títí ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, ɨ̀ adré ꞌòá móndɨ́ ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ no be dhɨ bvó. Ɨ̀ adré àyɨ kɨ kpúkúbhú tsàtsà adrézó wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo drìá dhɨ kɨ tobhà lána dhɨ kɨ kɨwá, adrézó kpà àyɨ kɨ kánzò kɨ ti ꞌo atsálé kàtswa.† 6 Ɨ̀ adré lèá lɨrɨ́lé mɨ́sá lɨndrɨ̀ àdhya gwányá ɨ ꞌásè dhɨ ɨ làgásè, adrézó kpà lèá lɨrɨ́lé àrà lɨndrɨ̀ àdhya lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè dhɨ ɨ ꞌásè. 7 Ɨ̀ adré lèá dhɨ, à kàdré mòdo fe àyɨ dré lɨndrɨ̀ sè ngá lagɨ́rà ɨ ꞌásè, adrézó kpà àyɨ kɨ zi ‹Rábbì›.‡

8 Dɨ, àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé zìle Rábbì ro ko. Àngyá ko, àmɨ kɨ tadhálépi ngbà ꞌí àlo kwákwá, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ títí dhɨ ɨ adrúpi ꞌɨ. 9 Mɨ̀ kàdré kpà dhya àlo bvò dri dhɨ nɨ zi àmɨ kɨ Atá ro ko. Àngyá ko, àmɨ kɨ Atá ngbà ꞌí àlo kwákwá. Akódhɨ àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ ꞌɨ. 10 Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà àmɨ adrélé zìle móndɨ́ kɨ drì kòlepi ró ko. Àngyá ko, àmɨ kɨ drì kòlepi ngbà ꞌí àlo kwákwá. Akódhɨ Mèsɨ́yà ꞌɨ. 11 Adré lèá dhɨ, dhya kàdrɨ̀ lavúlé àmɨ kòfalé dhɨ kàdré àmɨ kɨ màrábà ro. 12 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tà bha kuru dhɨ, Gìká nɨ akódhɨ nda nɨ tà tɨrɨ́ kìní mi. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tà bha kìní mi dhɨ, Gìká nɨ akódhɨ nda nɨ tà tɨngá kuru.

13 Àmɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ. Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Tàko ko, mɨ̀ adré àmɨkya láti kɨkɨ́ móndɨ́ ɨ dré, ɨ̀ kòfɨró Òpɨ̀ bhù àdhya na ko. Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ adré fɨ̀le lána ko gò, mɨ̀ dré adrézó móndyá adrébhá lèá fɨ̀le lána dhɨ kɨ tayɨ́ fɨ̀le ko. [ 14 §]

15 Àmɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ. Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Mɨ̀ adré àmɨkya tatsílé bvò drǐsè ɨ̀ndɨ̀ yǐ mǐsè, kɨtswálé móndɨ́ àlo dhɨ nɨ ꞌo togó ladzá àmɨ kɨ Gìká nɨ kaꞌì. Dɨ, akódhɨ nda kònɨ̀ dra kaꞌì dhɨ, mɨ̀ adré akódhɨ nɨ ꞌo atsálé mvá líferò àdhya ró, adrélé kònzɨ àmɨ kɨ lavú vwàvwà ro.

16 Àmɨ móndɨ́ kɨ drì kobhá mì kùdúkùdu ró nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ! Mɨ̀ adré àmɨkya tàá dhɨ, dhya àlo kàdré mòndrà sɨ tépelò nɨ rú sè dhɨ, mòndrà nda tà tàko ꞌɨ. Dɨ, dhya àlo kàdré ɨ́na mòndrà sɨ órò tépelò le dhɨ nɨ rú sè dhɨ, lè akódhɨ kàdré mòndrà dré sɨ̀le nda nɨ lɨkɨ́. 17 Àmɨ móndɨ́ azaaza mì kùdúkùdu ró dhɨ ꞌɨ! Ngá kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ángùdhi ꞌɨ: órò nda ꞌɨ, kó ngalè, tépelò adrélépi órò nda nɨ ꞌo atsálé lólo nda ꞌɨ? 18 Mɨ̀ adré kpà tàá dhɨ, dhya àlo kàdré mòndrà sɨ àlètárɨ̀ nɨ rú sè dhɨ, mòndrà nda tà tàko ꞌɨ. Dɨ, dhya àlo kàdré ɨ́na mòndrà sɨ ngá fèle àlètárɨ̀ nda dri dhɨ nɨ rú sè dhɨ, lè akódhɨ kàdré mòndrà nda nɨ lɨkɨ́. 19 Àmɨ mì kùdúkùdu ꞌɨ! Ngá kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ángùdhi ꞌɨ: ngá fèle nda ꞌɨ, kó ngalè, àlètárɨ̀ adrélépi ngá nda nɨ ꞌo atsálé lólo nda ꞌɨ? 20 Dɨ dhya ángùdhi adrélépi mòndrà sɨ àlètárɨ̀ nɨ rú sè dhɨ, adré sɨ̀á àlètárɨ̀ nda nɨ rú sè, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí drìá dhɨ kɨ rú sè. 21 Dhya ángùdhi adrélépi mòndrà sɨ tépelò nɨ rú sè dhɨ, adré sɨ̀á tépelò nda nɨ rú sè, ɨ̀ndɨ̀ Gìká adrélépi adrélé lána dhɨ nɨ rú sè. 22 Dhya ángùdhi adrélépi mòndrà sɨ bhù nɨ rú sè dhɨ, adré sɨ̀á Gìká nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya nɨ rú sè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ nɨ rú sè.

23 Àmɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ. Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Mɨ̀ adré ngá nzɨ̌ tsàtsà títí mɨ̀ dré adrélé lokólé àmɨ kɨ amvú na, lanzɨ́lé ꞌa be mudrí dhɨ kɨ àlo fe Gìká dré: ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ ménetè, àmɨ kɨ fènúwì, tsàle àmɨ kɨ kúmè.* Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tà kàdrɨ̀ lavúlé tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ bhe gàrà dri: tà gyǎgya ꞌòma, móndɨ́ kɨ kɨzà bhàma, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ kaꞌìma. Adré tá lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo, ngá fèma Gìká dré dhɨ nɨ tɨvɨ̀ àko ró. 24 Àmɨ móndɨ́ kɨ drì kobhá mì kùdúkùdu ró dhɨ ꞌɨ! Mɨ̀ adré àmɨkya ŋǒŋó kogá àmɨ kɨ yǐ lésè gò, adrézó kàmílò te kòdhya!

25 Àmɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ. Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Mɨ̀ adré àmɨkya kópò kɨ rúbhá dzɨ sǎnɨ̀ kya ɨ́be gò, àyɨ kɨ ꞌa dré adrézó gàle ngá lovó sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ lovó kònzɨ sè bǐ. 26 Mɨ, Fàrìsáyò mì kùdúkùdu ró nɨ, mɨ́ kòdzɨ̀ rè zyà kópò nɨ ꞌálé ꞌíká, gò rúbhá nɨ kògòró kpà atsálé ndǐ àko ndò.

27 Àmɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ. Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Àmɨ ngóró mógó rúbhá tswàle mvèle kemve dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Kɨvɨ̀ lésè dhɨ, mógó nda kɨ rúbhá avé tò. Dɨ, àyɨ kɨ ꞌa ga ɨ́na àbvò kɨ fà sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí ndǐ ró dhɨ ɨ sè bǐ. 28 Tà nda kòdhɨ kókpà kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ tà sè. Kɨvɨ̀ lésè dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ adré àmɨ kɨ no ngóró móndɨ́ gyǎgya dhɨ ɨ ró. Tákò, àmɨ kɨ togó na dhɨ, mɨ̀ ga túrúpfú tà sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ sè bǐ.

29 Àmɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ. Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Mɨ̀ adré àmɨkya mógó kɨ tobhà pròfétà ɨ dré, adrézó kpà mógó móndyá gyǎgya dhɨ kya kɨ ledé avélé tò. 30 Mɨ̀ adré kpà tàá dhɨ: ‹Kònò mà kàdré tá àma kɨ tábhí kɨ lókyá ꞌá be dhɨ, mà kɨtswá tá ru amú àyɨ ɨ́be adrézó pròfétà kɨ kàrɨ́ kutú dhɨ ko.› 31 Ásà dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tadhá dhɨ, àmɨ dhya pròfétà kɨ tupfúbhá todràle dhɨ kɨ ànzɨ ꞌɨ. 32 Mɨ̀ kògò dɨ adrélé tà kònzɨ àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ dré kɨdhólé ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo kɨtswálé títí. 33 Àmɨ nì ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ nì àtrá kɨ àrèbhá ꞌɨ! Mɨ̀ nɨ àmɨkya lapá Gìká nɨ tàbvó tàma sílésè ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró, mɨ̀ dré kɨtswázó fɨ̀le líferò na ko dhɨ?

34 Dɨ mɨ̀ yi rè ká! Má nɨ pròfétà kɨ tibhù tògyabhá ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ tà tadhábhá ɨ́be lɨ̀le àmɨ véna. Dɨ, mɨ̀ nɨ àyɨ kɨ àruka kɨ tupfú todràle, adrézó àruka nɨ kɨ tidí fa kɨpakɨpa ɨ drǐsè, adrézó àruka nɨ kɨ tswa àmɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè, adrézó àruka nɨ kɨ ladró bhàandre àlo àlo dhɨ ɨ ꞌásè. 35 Dɨ ásà dhɨ, móndyá gyǎgya títí dhɨ kɨ kàrɨ́ kutúlé bvò dri dhɨ nɨ ngo àmɨ dri. Kɨdhólé Àbélè adrélépi tá gyǎgya dhɨ rú, tsàle Zàkàrɨ́yà, Bàràkɨ́yà nɨ mvá mɨ̀ dré pfùle dràle tépelò ɨ kòfalé àlètárɨ̀ be dhɨ rú dhɨ, àyɨ kɨ kàrɨ́ nɨ ngo àmɨ dri. 36 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Tà nda kòdhɨ kɨ atsá títí móndyá ándrò nɨ ɨ rú.»

Yésu ngo Yèrúsalémà nɨ tà sè

(À kònò kpà Lúkà 13:34-35)

37 «Á! Yèrúsalémà, Yèrúsalémà, mɨ adrélépi pròfétà kɨ tupfú todràle, adrézó kpà dhya Gìká dré adrélé amùle mɨ́ vélé dhɨ kɨ lebhé todràle kɨ́rà sè nɨ! Tsàle vésè be ángopɨ́, má lè tá ámɨ ànzɨ kɨ kɨmólé má zàle, ngóró tàꞌú dré adrélé áyɨ ànzɨmvá kɨ kɨmó áyɨ kupfú zàle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ? Dɨ, mɨ̀ lè tá àmɨkya ko. 38 Dɨ mɨ̀ yi rè ká! À tayɨ́ àmɨ kɨ dzó ngbo dre. 39 Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, mɨ̀ gò vélé áma no ko, tsàle lókyá mɨ̀ dré dra tàzoá dhɨ ‹Tà tanɨ kàdré dhya adrélépi alɨ̀le Mírì nɨ rú sè dhɨ dri!› dhɨ ꞌá.»†

24

Yésu longó tépelò nɨ pfùma nɨ tà

(À kònò kpà Márokò 13:1-2; Lúkà 21:5-6)

1 Yésu kàpfò tépelò lésè gò adrélé lɨ̀le dre dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ làgá, akódhɨ nɨ ꞌo tépelò nda nɨ dzó kàdrɨ̀ dhɨ kɨ no. 2 Dɨ, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ́ nò tsì dzó kàdrɨ̀ kònɨ ɨ títí ꞌí? Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, à gò vélé àyɨ kɨ kɨ́rà kɨ àlo kisú àzya nɨ dri ko. À nɨ kɨ́rà nda kɨ lebhé títí kìní mi.»

Tà dra ru ꞌobhá lókyá kùdù nɨ tà tadházó dhɨ ɨ

(À kònò kpà Márokò 13:3-13; Lúkà 21:7-19)

3 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo mbàle kòngó Òlívè fa kya drìna gò, akódhɨ dré lɨrɨ́zó. Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó àyɨ pátí ànyɨ làgá, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mɨ́ tà rè àma dré, tà nda kòdhɨ kɨ atsá ángutú ya dhɨ ká? Àdho tà nɨ ru ꞌo drìdrì tadházóá dhɨ, ámɨ agòma ànyɨ, ɨ̀ndɨ̀ lókyá kùdù ànyɨ káyà dhɨ nɨ̀?»

4 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ dóro, dhya àlo kòlɨtɨ́ró àmɨ ko. 5 Tàko ko, móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ alɨ̀ áma rú sè adrélé tàá dhɨ, ‹Ma Mèsɨ́yà ꞌɨ!› gò, ɨ̀ dré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ lɨtɨ́zó. 6 Mɨ̀ nɨ àdzú kɨ kpòrò yi ànyɨ, adrézó kpà àdzú kɨ rúbí yi làwú làvo na. Dɨ, mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kòtayɨ́ró àmɨ kɨ togó adrélé gàle ásà dhɨ ko. Tàko ko, adré lèá dhɨ, tà nda kòdhɨ ɨ̀ kòꞌo rè zyà ru ꞌíká. Dɨ, lókyá kùdù atsá rè ko. 7 Súrú kɨ àdzú bhu súrú àruka ɨ́be. Òpɨ̀ kɨ kpà àdzú bhu òpɨ̀ àruka ɨ́be. Kàrábhò nɨ dhe, ɨ̀ndɨ̀ kàdíkàdi nɨ bvò kosé àrà twátwa ɨ ꞌásè. 8 Dɨ, tà títí nda kòdhɨ kɨ ngbà ꞌí adré ngóró tòkó nɨ mváaswa nɨ kɨdhoma tɨ́nɨ.

9 Lókyá nda sè dhɨ, à nɨ àmɨ kɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá gò, ɨ̀ dré adrézó àmɨ kɨ mì pfo, adrézó àmɨ kɨ tupfú todràle. Súrú títí bvò dri dhɨ kɨ togó kònzɨ bha àmɨ rú áma tà sè. 10 Móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ kpà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tayɨ́, adrézó ru lefè, adrézó ru ga àyɨ kòfalésè. 11 Pròfétà kɨnzò ro dhɨ kɨ apfò bǐ adrélé móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ lɨtɨ́. 12 Tà kònzɨ dré dra atsálé kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ sè dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ lèle nɨ kɨdrɨ́. 13 Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi togó tsɨ, adrézó áyɨ totó tätä tsàle kùdù na dhɨ nɨ ɨ́na adrɨ́. 14 À nɨ Rúbí Tanɨ Gìká nɨ Òpɨ̀ àdhya kòdhɨ nɨ longó bvò wä́yi ꞌásè, tà nɨ nɨ tadházó súrú títí ɨ dré ꞌíká, gò lókyá kùdù dré gòzo atsálé ndò.»

Kɨzà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ

(À kònò kpà Márokò 13:14-23; Lúkà 21:20-24)

15 «Dɨ mɨ̀ nɨ ‹ngá adrélé gàle gàgà adrélépi ngá lólo dhɨ kɨ kɨzá dhɨ› nɨ no adréràꞌa áyɨ totó àrà lólo dhɨ na, ngóró longólé pròfétà Dànyélè tí dhɨ tɨ́nɨ.* (Lè dhya adrélépi tà kòdhɨ nɨ na dhɨ kàdré àndu nɨ nɨ ni dóro.) 16 Lókyá nda sè dhɨ, lè móndyá dra adrébhá bvò Yùdáyà àdhya na dhɨ ɨ̀ kòlapá ràle kòngó ɨ drìna. 17 Lè kpà dhya dra adrélépi áyɨ dzó drìna dhɨ kàsí fɨ̀le dzó na, áyɨ ngá kɨ do lapázó ába dhɨ ko. 18 Dhya dra adrélépi amvú na dhɨ kògò nzɨ̀le ɨ́ bhàna áyɨ kɨ́tá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ do lapázó ába dhɨ ko. 19 Kìtú nda ɨ tú dhɨ, kɨzà nɨ adré kàdrɨ̀ tòkó ꞌa ɨ́be dhɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ tòkó adrébhá bà fe ànzɨmvá ɨ dré dhɨ ɨ dré. 20 Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí, àmɨ kɨ lapama nda kàdréró kɨdhɨ̀ lókyá sè yà, kó ngalè sàbátù tú yà dhɨ ko.† 21 Tàko ko, kɨzà kìtú nda kya nɨ adré kàdrɨ̀ lavúlé. À nò rè kɨzà kárá be kònɨ̀nɨ nda ko, kɨdhólé bvò bhǎrà lésè atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. À kɨtswá kpà gòle vélé nòá tàdzí ko. 22 Kònò Gìká kòkɨ tá kìtú nda kɨ bvó ko dhɨ, dhya àlo bvò dri dhɨ kɨtswá tá adrɨ́lé bwà ko. Dɨ, Gìká nɨ ɨ́na kìtú nda kɨ bvó kɨ móndyá ɨ́ dré zɨ̀le dhɨ kɨ tà sè.

23 Lókyá nda sè dhɨ, à kàdré tàá àmɨ dré dhɨ ‹Mɨ̀ nò rè ká, Mèsɨ́yà kònwa!› dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ko. À kàdré kó tàá dhɨ ‹Akódhɨ kònàle!› dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ko. 24 Tàko ko, mèsɨ́yà kɨnzò ro dhɨ kɨ apfò pròfétà kɨnzò ro dhɨ ɨ́be adrélé tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá àyɨ kɨ rìnyí tadhá dhɨ kɨ ꞌo, kòkɨtswá dhɨ, ɨ̀ dré ndɨ̀ndɨ̀ móndyá Gìká dré zɨ̀le dhɨ kɨ lɨtɨ́zó. 25 Mɨ̀ yi rè ká! Má longó tà nda kòdhɨ ɨ drìdrì àmɨ dré.

26 Dɨ à kàdré tàá àmɨ dré dhɨ ‹Mɨ̀ nò rè ká, Mèsɨ́yà kònàle duku na!› dhɨ, mɨ̀ kòlɨ̀ kònàle ko. À kàdré kó tàá dhɨ ‹Akódhɨ kònwa dzó ꞌá!› dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ko. 27 Tàko ko, ngóró bhù dré adrélé lagúlé ngá kazá kìtú dré apfǒrà lésè tsàle kìtú dré ndǐrà na dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ agòma nɨ adré kókpà kònɨ̀nɨ. 28 Àrà ángùdhi àbvò dré adrézó lána dhɨ drìle dhɨ, àrɨ́ àgáàga dhɨ kɨ kókpà ru kɨmó kɨtswálé àbvò nda nɨ te.»

Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ agòma

(À kònò kpà Márokò 13:24-27; Lúkà 21:25-28)

29 «Gbǎ kɨzà kàdrɨ̀ kìtú nda kya àmvolésè dhɨ, ‹kìtú nɨ mì nɨ atsá tínímvá ro, mbǎ gò vélé mvèle ko, bhìbhínyà kɨ ledhé bhù lésè, ɨ̀ndɨ̀ rìnyí bhù na dhɨ kɨ ru kɨzɨ́.›‡

30 Dɨ lókyá nda sè dhɨ, tà dra Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ agòma tadhálépi dhɨ nɨ agá bhù mìbhalé ꞌá gò, súrú títí bvò dri dhɨ ɨ̀ dré tongózó. Dɨ ɨ̀ dré Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ nòzo adréràꞌa alɨ̀le ndùrùku ɨ drǐsè, rìnyí kàdrɨ̀ be ɨ̀ndɨ̀ mìlanzìlanzì kàdrɨ̀ be. 31 Gò akódhɨ dré áyɨ ángéló kɨ mùzo gòká kúlí ꞌuꞌù be, lɨ̀le áyɨ móndyá ɨ́ dré zɨ̀le dhɨ kɨ kɨmó bvò nɨ pá su dhɨ ɨ lésè, kɨdhólé bhù nɨ kùdù àlo lésè, tsàle byá àzya nɨ na.»

Tà tadhálé fígì fa nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Márokò 13:28-31; Lúkà 21:29-33)

32 «Lè mɨ̀ kàdré tà tadhálé fígì fa nɨ tà rú dhɨ nɨ àndu ni dóro. Fígì fa nɨ dríti kàdré atsálé màlɨmálɨ gò, bí nɨ dré adrézó ròle dhɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, yǐgú ànyɨ dhɨ be. 33 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, lókyá mɨ̀ dré dra tà títí nda kòdhɨ kɨ nòzo adréràꞌa ru ꞌo dhɨ tú dhɨ, lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá láti ꞌá, ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ dzó tí káyà dhɨ. 34 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Móndyá dra adrébhá lɨ́drɨ̀ ɨ́be lókyá nda sè dhɨ ɨ̀ kɨtswá dràle títí drìdrì tà títí nda ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo dhɨ kandrá ko. 35 Bhù ɨ bvò be dhɨ kɨ akɨ́. Dɨ, áma kúlí ɨ̀ kɨtswá àyɨkya tàdzí akɨ́lé ko.»

Gìká nì ngbà ꞌí lókyá kùdù nɨ̀

(À kònò kpà Márokò 13:32-37; Lúkà 17:26-30, 34-36)

36 «Dɨ, dhya àlo nì ɨ́na kìtú ꞌɨ yà, kó ngalè sáà ꞌɨ yà tà nda ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo dhɨ ko. Ndɨ̀ndɨ̀ ángéló bhù na dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ yà dhɨ, ɨ̀ nì ko. Gìká Atá nì ngbà ꞌí nɨ̀ kalóma. 37 Lókyá Móndɨ́ nɨ Mvá dré adréràꞌa ꞌòle agòle dhɨ ꞌá dhɨ, tà kɨ adré ngóró Nówè nɨ lókyá ꞌá dhɨ tɨ́nɨ. 38 Tàko ko, kìtú yǐ lìti andre kandrá dhɨ ɨ sè dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ adré tá àyɨkya ngá nya, adrézó ngá mvu, adrézó ru mo, adrézó àyɨ kɨ ànzɨ kɨ fe mòle, tsàle kìtú Nówè dré fɨràꞌa bwátù kàdrɨ̀ na dhɨ ꞌá. 39 Àyɨ nda ɨ̀ nì tá tà adrélépi tá ꞌòle atsálé dhɨ àlomvá ko, tsàle yǐ dré tiràꞌa àyɨ kɨ wu títí dhɨ ꞌá. Tà nda kòdhɨ kɨ adré kókpà kònɨ̀nɨ kìtú Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra agòzo dhɨ tú. 40 Àgo rì dhɨ kɨ adré àzí ꞌo amvú na. À nɨ àlo nɨ nɨ do, àzya nɨ nɨ tayɨ́. 41 Tòkó rì dhɨ kɨ adré ngá ꞌi. À nɨ àlo nɨ nɨ do, àzya nɨ nɨ tayɨ́.

42 Mɨ̀ kàdré dɨ tàmìga dri. Àngyá ko, mɨ̀ nì kìtú ángùdhi àmɨ kɨ Mírì dré dra agòzo dhɨ ko. 43 Dɨ, adré lèá dhɨ, mɨ̀ kònì tà kònɨ̀dhɨ dóro: Dzó líyí kònì tá lókyá ángùdhi ngátsi sè kùgú dré kɨtswázó atsálé ásà dhɨ be dhɨ, kònò a nɨ tá adré tàmìga dri, kòtayɨ́ró kùgú nda áyɨ dzóti ŋo ko. 44 Dɨ àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kàdré kókpà gànzi ró. Tàko ko, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ atsá sáà mɨ̀ dré adrélé kisùle ko dhɨ sè.»

Màrábà tògya ró mírì nɨ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 12:41-48)

45 «Màrábà tògya ró mírì nɨ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ, àdhi ꞌɨ? Akódhɨ nda, dhya mírì nɨ dré bhàle áyɨ màrábà àruka áyɨ dzó lé dhɨ ɨ drìle, kɨtswálé mányàngá fe àyɨ dré nyàle lókyá kɨtswálépi dhɨ sè dhɨ ꞌɨ. 46 Màrábà nda nɨ mírì kàtsá akódhɨ nɨ kisú adréràꞌa ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, kólénzé nɨ adré akódhɨ dré! 47 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Akódhɨ nɨ mírì nɨ akódhɨ nɨ bha adrélé áyɨ ngá títí dhɨ ɨ drìle. 48 Dɨ, màrábà nda kàdré ɨ́na kònzɨ gò adrélé kisùá ɨ́ léna dhɨ ‹Áma mírì adré gìle agòma sè› gò, 49 dré kɨdhózó adrélé áyɨ àzízɨ̌ kɨ tswa, adrézó ngá nya, adrézó ngá mvu, adrézó kpà wá tsi dhɨ, 50 akódhɨ nɨ mírì nɨ atsá kìtú dré adrélé letèle ko dhɨ tú, ɨ̀ndɨ̀ sáà dré adrélé nìle ko dhɨ sè. 51 Dɨ a nɨ akódhɨ nɨ togá, akódhɨ nɨ tà bhàzo adrélé túmä́ní túrúpfúbhá kya be. Kònàle dhɨ, à nɨ adré tongólé, adrézó kpà síkálándrá tsɨ.»

25

Pɨ́dhɨ́gó kyánzɨ mudrí dhɨ kɨ tà dri dhɨ

1 Yésu gò tàá dhɨ: «Dɨ Òpɨ̀ bhù àdhya nɨ adré ngóró tà kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ: Kyánzɨ mudrí dhɨ ɨ̀ do tá àyɨ kɨ tálà, topfòzo ába kɨtswálé tòkó líyí nɨ drì letè. 2 Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, nzi dhɨ ɨ tá azaaza ró, ɨ̀ndɨ̀ nzi dhɨ ɨ tá tògya ró. 3 Àyɨ azaaza ró nda ɨ̀ do tá àyɨ kɨ tálà ꞌí, dɨ, ɨ̀ do tá dò ko. 4 Dɨ, àyɨ tògya ró nda ɨ̀ do tá àyɨkya dò mòlàngɨ̀ na túmä́ní àyɨ kɨ tálà ɨ́be. 5 Tòkó líyí nda dré tá adrélé gìle dhɨ sè dhɨ, kyánzɨ nda ɨ̀ dré landèzo títí gò, ɨ̀ dré ledhézó ayí be adrélé ayí ko.

6 Ngátsi kɨ́tógá sè dhɨ, à dré ngàzo kúlí yo tàzoá dhɨ: ‹Mɨ̀ nò rè ká! Tòkó líyí adré alɨ̀le! Mɨ̀ pfò lɨ̀le ru kisú akódhɨ be!› 7 Gò kyánzɨ títí nda ɨ̀ dré larózó, àyɨ kɨ tálà kɨ ledé. 8 Dɨ kyánzɨ azaaza ró nda ɨ̀ dré tàzoá àyɨ tògya ró nda ɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ afè àma dré àmɨ kɨ dò nɨ àruka wà. Àngyá ko, àma kɨ tálà adré adrálé.› 9 Dɨ, àyɨ tògya ró nda ɨ̀ logó dhɨ: ‹Kóko! Dò nda kɨtswá àma dré àmɨ ɨ́be ko. Mɨ̀ kòlɨ̀ be gɨ̀á àmɨ dré móndɨ́ adrébhá dò lagɨ́ dhɨ ɨ véna.› 10 Dɨ, ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨ̀le gɨ̀á dhɨ ꞌá dhɨ, tòkó líyí dré atsázó. Dɨ kyánzɨ adrébhá gànzi ró nda ɨ̀ dré fɨ̀zo akódhɨ be dzó làmó gwányá àdhya na gò, dzóti asézó.

11 Àmvolásà dhɨ, kyánzɨ àruka nda ɨ̀ dré agòzo atsálé gò, tàá dhɨ: ‹Mírì, mírì, mɨ́ nzì àma dré dzóti wà!› 12 Dɨ, tòkó líyí nda logó dhɨ: ‹Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Má nì mána àmɨ ko.›»

13 Yésu gò tàá dhɨ: «Dɨ mɨ̀ kàdré tàmìga dri! Tàko ko, mɨ̀ nì kìtú ꞌɨ yà, kó ngalè sáà ꞌɨ yà má dré dra agòzo dhɨ ko.»

Pɨ́dhɨ́gó màrábà na dhɨ kɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 19:11-27)

14 «Òpɨ̀ bhù àdhya nɨ kókpà adré ngóró tà kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ: Agó àlo dhɨ adré tá ꞌòle lɨ̀le atsí na. Dɨ dré áyɨ màrábà kɨ azízó, áyɨ ngá kɨ tayɨ́zó àyɨ drɨ́gá, ɨ̀ kàdréró àzí ꞌo ásà be dhɨ bvó. 15 Àlo nɨ dré dhɨ, fè tá làfa lòꞌwa rú zìle tàlétà dhɨ ɨ nzi.* Àzya nɨ dré dhɨ, fè tá tàlétà rì. Àzya nɨ dré dhɨ, fè tá tàlétà àlo. Lanzɨ́ tá tàlétà nda ɨ àyɨ àlo àlo dhɨ ɨ dré, ngóró ɨ̀ dré kɨtswálé àzí ꞌo ásà bwà dhɨ tɨ́nɨ. Gò dré lɨ̀zo atsí na.

16 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, dhya tàlétà nzi dhɨ kɨ kisúlépi nda dré lɨ̀zo àzí ꞌo ásà gò, tàlétà nzi àruka kɨ kisúzó bhàle drìá. 17 Dhya tàlétà rì dhɨ kɨ kisúlépi nda dré kpà ꞌòzoá kònɨ̀nɨ gò, tàlétà rì àruka kɨ kisúzó bhàle drìá. 18 Dɨ, dhya tàlétà àlo dhɨ nɨ kisúlépi nda dré ɨ́na lɨ̀zo bhú dhi kìní na, áyɨ mírì nɨ làfa nda nɨ zùzo.

19 Lókyá kòlavú vwàvwà ro dre dhɨ, màrábà nda kɨ mírì dré agòzo àyɨ kɨ azí, ɨ̀ kòtàró ɨ́ dré dhɨ ɨ̀ ꞌo tá àzí áyɨ làfa sè ngɨ́nɨ ya dhɨ. 20 Dɨ dhya tàlétà nzi dhɨ kɨ kisúlépi nda dré atsázó ába túmä́ní tàlétà nzi àruka ɨ́be, tàá dhɨ: ‹Mírì, mɨ́ tayɨ́ tá má drɨ́gá tàlétà nzi kònɨ ɨ. Mɨ́ nò ká, má kisú tàlétà nzi àruka ɨ bhàle drìá dre.› 21 Dɨ Mírì nɨ tà drá dhɨ: ‹Áma màrábà dóro má dré kɨtswálé kaꞌìle nɨ, mɨ́ ꞌo dóro! Mɨ́ tadhá dhɨ, mɨ́ kɨtswá má dré kaꞌìle tà mvá tsà tayɨ́lé mɨ́ drɨ́gá dhɨ sè. Dɨ ásà dhɨ, má nɨ ámɨ bha adrélé tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ɨ drìle. Mɨ́ alɨ̀ lenzélé ámɨ mírì vélé!›

22 Gò dhya tàlétà rì dhɨ kɨ kisúlépi nda dré kpà atsázó tàá dhɨ: ‹Mírì, mɨ́ tayɨ́ tá má drɨ́gá tàlétà rì kònɨ ɨ. Mɨ́ nò ká, má kisú tàlétà rì àruka ɨ bhàle drìá dre.› 23 Dɨ Mírì nɨ tà drá dhɨ: ‹Áma màrábà dóro má dré kɨtswálé kaꞌìle nɨ, mɨ́ ꞌo dóro! Mɨ́ tadhá dhɨ, mɨ́ kɨtswá má dré kaꞌìle tà mvá tsà tayɨ́lé mɨ́ drɨ́gá dhɨ sè. Dɨ má nɨ ámɨ bha adrélé tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ɨ drìle. Mɨ́ alɨ̀ lenzélé ámɨ mírì vélé!›

24 Gò dhya tàlétà àlo dhɨ nɨ kisúlépi nda dré kpà atsázó tàá dhɨ: ‹Mírì, má nì tá tàle dhɨ, mɨ agó tòmbá ꞌɨ dhɨ be. Mɨ́ adré mɨ́na ngá akónà àrà mɨ́ dré ngá kidhízó ko dhɨ na, adrézó kpà ngá lokó àrà mɨ́ dré kórɨ̀ rɨ̀zo ko dhɨ na. 25 Dɨ má adré tá ngá ro gò, má dré lɨ̀zo làfa mɨ́na nɨ zu kìní na. Mɨ́ nò ká, ngá mɨ́na kònɨ̀dhɨ.› 26 Dɨ, mírì nɨ tà drá dhɨ: ‹Mɨ, màrábà kònzɨ ɨ̀ndɨ̀ tòbvo ró dhɨ ꞌɨ! Mɨ́ nì tá tàle dhɨ, má adré ngá akónà àrà má dré ngá kidhízó ko dhɨ na, adrézó kpà ngá lokó àrà má dré kórɨ̀ rɨ̀zo ko dhɨ na dhɨ be. 27 Adré dɨ tá lèá dhɨ, mɨ́ kòbhà tá làfa mána dzó adrézó làfa ꞌo lendrélé dhɨ na, kònò má kònɨ̀ agò dhɨ, má nɨ tá làfa mána nɨ adó àmupi nɨ be.› 28 Dɨ mírì nda gò tàá dhɨ: ‹Mɨ̀ do tàlétà kòdhɨ akódhɨ drɨ́gásè, fèle dhya adrélépi ába mudrí dhɨ dré. 29 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi ngá ɨ́be dhɨ dré dhɨ, à nɨ akódhɨ nɨ ngá nda kɨ drì tɨmbà gò, akódhɨ dré adrézó vélé ngá ɨ́be bǐ lavúlé. Dɨ, kàdré ɨ́na dhya adrélépi ngá àko dhɨ nɨ tà sè dhɨ, à nɨ ndɨ̀ndɨ̀ ngá mvá tsà dré adrézó ába dhɨ nɨ do drɨ́gásà. 30 Kàdré màrábà tàko ró kòdhɨ nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ bhe akódhɨ kɨvɨ̀ na, àrà tínímvá ro dhɨ na. Kònàle dhɨ, à nɨ adré tongólé, adrézó kpà síkálándrá tsɨ.›»

Tàbvó tàma kùdù ro dhɨ

31 Yésu gò tàá dhɨ: «Lókyá Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra agòzo áyɨ mìlanzìlanzì na ángéló ɨ́be títí dhɨ sè dhɨ, a nɨ lɨrɨ́ áyɨ lɨrɨ́rà mìlanzìlanzì ro òpɨ̀ àdhya dri. 32 Dɨ à nɨ móndyá títí súrú títí ɨ lésè dhɨ kɨ kɨmó akódhɨ kandrá gò, dré àyɨ kɨ kòfalé lanzɨ́zó ngóró kábilígyà lɨkɨ́lépi dré adrélé kábilígyà kɨ kòfalé lanzɨ́ ndrǐ ɨ́be dhɨ tɨ́nɨ. 33 A nɨ kábilígyà nda kɨ bha áyɨ drɨ́ágó lésè gò, ndrǐ nda kɨ bhàzo áyɨ lìdzí lésè.

34 Dɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nda nɨ tàá àyɨ adrébhá áyɨ drɨ́ágó lésè nda ɨ dré dhɨ: ‹Àmɨ áma Atá dré tà tanɨ bhàzo àmɨ dri nɨ ɨ, mɨ̀ alɨ̀ wà! Mɨ̀ kòkisú òpɨ̀ áma Atá dré ledélé àmɨ dré kɨ́nó bvò nɨ bhàma lésè dhɨ tàyɨlé ro. 35 Tàko ko, ma tá tàbirí ɨ́be gò, mɨ̀ dré ngá afèzo má dré nyàle. Ma tá yǐ lovó ɨ́be gò, mɨ̀ dré yǐ afèzo má dré mvùle. Ma tá móndɨ́ twá ꞌɨ gò, mɨ̀ dré áma kaꞌìzo dòle àmɨ véna. 36 Ma tá kɨ́tá asólé dhɨ àko gò, mɨ̀ dré kɨ́tá tosózó má rú. Ma tá drà ro gò, mɨ̀ dré alɨ̀zo áma lomɨ́. Ma tá bǎdzó na gò, mɨ̀ dré alɨ̀zo áma no.›

37 Dɨ móndyá gyǎgya nda kɨ go logóá drá dhɨ: ‹Mírì, mà nò tá mɨ adréràꞌa tàbirí ɨ́be gò, mà dré ngá fèzo mɨ́ dré nyàle yà, kó ngalè mà nò tá mɨ adréràꞌa yǐ lovó ɨ́be gò, mà dré yǐ fèzo mɨ́ dré mvùle yà dhɨ ángutú? 38 Mà nò tá mɨ adréràꞌa móndɨ́ twá ro gò, mà dré ámɨ kaꞌìzo dòle àma vélé yà, kó ngalè mà nò tá mɨ adréràꞌa kɨ́tá àko gò, mà dré kɨ́tá tosózó mɨ́ rú yà dhɨ ángutú? 39 Mà nò tá mɨ adréràꞌa drà ro yà, kó ngalè bǎdzó na yà gò, mà dré lɨ̀zo ámɨ no dhɨ ángutú?› 40 Dɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nda nɨ logóá àyɨ dré dhɨ: ‹Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Tà ángùdhi mɨ̀ dré tá ꞌòle áma adrúpi tàko lavúlé kònɨ kɨ àlo dré dhɨ, mɨ̀ ꞌo tà nda áma tàndɨ dré.›

41 Dɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nda nɨ tàá àyɨ adrébhá áyɨ lìdzí lésè nda ɨ dré dhɨ: ‹Àmɨ tátrɨ́trɨ́ ɨ́be àmɨ dri nɨ ɨ, mɨ̀ nga àmɨkya má mìlésè, lɨ̀le àtsɨ́ adrélépi adrálé ko, Gìká dré ledélé Dzáborò dré ángéló nɨ ɨ́be dhɨ na. 42 Tàko ko, ma tá tàbirí ɨ́be gò, mɨ̀ dré ngá afèzo má dré nyàle dhɨ ko. Ma tá yǐ lovó ɨ́be gò, mɨ̀ dré yǐ afèzo má dré mvùle dhɨ ko. 43 Ma tá móndɨ́ twá ꞌɨ gò, mɨ̀ dré áma kaꞌìzo dòle àmɨ véna ko. Ma tá kɨ́tá asólé dhɨ àko gò, mɨ̀ dré kɨ́tá tosózó má rú ko. Ma tá drà ro ɨ̀ndɨ̀ bǎdzó na gò, mɨ̀ dré alɨ̀zo áma no ko.› 44 Dɨ àyɨ nda kɨ kókpà go logóá drá dhɨ: ‹Mírì, mà nò tá mɨ adréràꞌa tàbirí ɨ́be yà, yǐ lovó ɨ́be yà, móndɨ́ twá ro yà, kɨ́tá àko yà, drà ro yà, kó ngalè bǎdzó na yà dhɨ gò, mà dré tà ꞌòzo mɨ́ dré ko dhɨ ángutú?› 45 Dɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nda nɨ logóá àyɨ dré dhɨ: ‹Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Tà ángùdhi mɨ̀ dré tá ꞌòle dhya tàko lavúlé kònɨ kɨ àlo dré ko dhɨ, mɨ̀ ꞌo kókpà tà nda má dré ko.› 46 Dɨ àyɨ nda kɨ lɨ tà ŋòle àyɨ dri kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú. Dɨ, móndyá gyǎgya nda kɨ àyɨkya lɨ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú.»

26

Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ yi ru kɨtswázó Yésu nɨ pfu dràle

(À kònò kpà Márokò 14:1-2; Lúkà 22:1-2; Yòwánɨ̀ 11:45-53)

1 Yésu kòtà tà nda ɨ akɨ́lé títí dre dhɨ, dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: 2 «Ngóró mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, tayɨ́ kìtú rì gwányá Pásɨkà àdhya dré atsázó. Dɨ à adré ꞌòle Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá, ɨ̀ kòtidíró akódhɨ dràle fa kɨpakɨpa dri be dhɨ bvó.»

3 Lókyá nda sè dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ àyɨ kɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ru kɨmózó kòwánà kɨ kàdrɨ̀ rú be Kàyáfà dhɨ nɨ dzó kàdrɨ̀ na. 4 Gò ɨ̀ dré ru yìzo kɨtswázó Yésu nɨ ru túrúpfú sè, pfùle dràle. 5 Dɨ, ɨ̀ adré tá tàá dhɨ, ɨ̀ kòꞌo tà nda gwányá Pásɨkà àdhya tú ko, móndyá zyandre dhɨ ɨ̀ kòlɨgɨ́ró àyɨ ɨ́be ko sè.

Tòkó àlo dhɨ dà màlásɨ̀ Yésu dri

(À kònò kpà Márokò 14:3-9; Yòwánɨ̀ 12:1-8)

6 Àmvolásà dhɨ, Yésu lɨ̀ tá Bètànɨ́yà na, fɨ̀le Sìmónà atú kàrɨ́ dré tá rùle dhɨ nɨ dzó na gò, dré lɨrɨ́zó mɨ́sá làga kɨtswálé ngá nya. 7 Gò tòkó àlo dhɨ dré afɨ́zó mòlàngɨ̀ mvá ledélé àlàbásterè sè, gàlepi màlásɨ̀ làgɨ́ kyàkyà dhɨ sè bǐ dhɨ be.* Dré áyɨ kisízó mòlàngɨ̀ nda be ànyɨ Yésu làga gò, màlásɨ̀ nda nɨ da akódhɨ dri. 8 Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó gò, ɨ̀ dré adrézó tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «À kɨzá tsì màlásɨ̀ kòdhɨ àdho tà sè? 9 Kònò à nɨ tá kɨtswá lagɨ́á làgɨ́ be kàdrɨ̀ gò, làfa nɨ nɨ fèzo lemerèbhá ɨ dré!»

10 Yésu dré tà ɨ̀ dré adrélé tàle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré tòkó kònɨ̀dhɨ nɨ drì kɨzá àdho tà sè? Tà dré ꞌòle má dré kòdhɨ, tà avélépi tò dhɨ ꞌɨ. 11 Àngyá ko, mɨ̀ adré ngbú adrélé lemerèbhá ɨ́be àmɨ kòfalé. Dɨ, mɨ̀ kɨtswá ngbú adrélé túmä́ní má be ko. 12 Akódhɨ dà màlásɨ̀ kònɨ̀dhɨ má rú drìdrì, kɨtswázó áma rúbhá ledé bhàle mógó na dhɨ bvó. 13 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Àrà títí bvò wä́yi ꞌásè à dré dra Rúbí Tanɨ kòdhɨ nɨ longózó dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ, à nɨ kókpà tà tòkó kònɨ̀dhɨ dré ꞌòle kòdhɨ nɨ tɨtɨ́, akódhɨ nɨ tà kisùzo.»

Yùdásɨ̀ ɨ̀ yi ru kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be, kòlefèró Yésu àyɨ drɨ́gá

(À kònò kpà Márokò 14:10-11; Lúkà 22:3-6)

14 Àmvolásà dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo, rú be Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà dhɨ dré ngàzo lɨ̀le kòwánà kàdrɨ̀ ɨ véna, 15 àyɨ kɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nɨ àdho ngá afè má dré, má kòlefèró Yésu àmɨ drɨ́gá be dhɨ bvó dhɨ?» Dɨ ɨ̀ dré làfa lòꞌwa ledélé àrezá sè dhɨ kɨ nàzo nyadhɨ-àlo-drì-mudrí, fèle drá. 16 Dɨ kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, Yùdásɨ̀ dré kɨdhózó adrélé lókyá dóro Yésu nɨ lefèzo àyɨ drɨ́gá dhɨ nɨ nda.

Yésu ɨ̀ nya gwányá Pásɨkà àdhya lebèbhá nɨ ɨ́be

(À kònò kpà Márokò 14:12-21; Lúkà 22:7-14, 21-23; Yòwánɨ̀ 13:21-30)

17 Gwányá Mápà tàkú àko dhɨ àdhya nɨ kìtú nɨ àlo sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mɨ́ adré lèá dhɨ, mà kòladhɨ́ ngá mɨ́ dré gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nyàzo dhɨ ángwà?» 18 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ bhàandre na agó dra tadhálé àmɨ dré dhɨ véna. Mɨ̀ kòtà drá dhɨ: ‹Dhya tà tadhálépi dhɨ adré tàá dhɨ: Lókyá mána atsá ànyɨ. Mà nɨ Pásɨkà nya áma lebèbhá ɨ́be ámɨ dzó na.›» 19 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré ꞌòzoá ngóró dré tá lazílé àyɨ dri dhɨ tɨ́nɨ. Gò ɨ̀ dré ngá ladhɨ́zó kɨtswázó gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nya.

20 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, Yésu ɨ̀ dré tsàzo lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè túmä́ní akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ́be. 21 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa ngá nya dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré tàzoá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Àmɨ kɨ àlo nɨ áma lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá.» 22 Dɨ kɨzà dré àyɨ kɨ ꞌòzo lavúlé gò, àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tàá drá dhɨ: «Mírì, zakó ɨ́na ma ꞌɨ ko?» 23 Akódhɨ logó dhɨ: «Dhya drɨ́gá sòlepi má be sǎnɨ̀ àlo na dhɨ nɨ áma lefè nɨ̀. 24 Tà bàti ró dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lɨ dràle ngóró tɨsɨ̀le akódhɨ nɨ tà dri Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, kɨzà nɨ ɨ́na adré kàdrɨ̀ dhya dra Móndɨ́ nɨ Mvá nda nɨ lefèlepi dhɨ dré! Dóro nɨ tá dhya nda nɨ tìle ko dhɨ.» 25 Gò Yùdásɨ̀ adrélépi tá ꞌòle akódhɨ nɨ lefè nda dré tàzoá dhɨ: «Rábbì, zakó tsì ma ꞌɨ ko?» Yésu logó drá dhɨ: «Ámɨ tàndɨ mɨ́ tà dre.»

Mírì nɨ rúbhá ɨ kàrɨ́ nɨ be dhɨ

(À kònò kpà Márokò 14:22-26; Lúkà 22:14-20; 1 Kòrítòbhá ɨ 11:23-25)

26 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa ngá nya dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré mápà adózó, tà tanɨ zìzo drìá Gìká tí gò, ŋòzoá fèle áyɨ lebèbhá ɨ dré gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ do nyàle. Kònɨ̀dhɨ áma rúbhá ꞌɨ.»

27 Dré kpà kópò adózó, àwoyà tàzo Gìká dré gò, fèzoá àyɨ dré gò, tàzoá dhɨ: «Àmɨ títí, mɨ̀ mvu. 28 Kònɨ̀dhɨ áma kàrɨ́ adrélépi tà Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ ꞌo kɨtswálé títí dhɨ ꞌɨ. Kàrɨ́ nda nɨ kutú móndɨ́ zyandre ɨ dré, Gìká kòtrìró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ásà be dhɨ bvó.† 29 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Má gò vélé vínò kòdhɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ mvu ko, tsàle kìtú mà dré dra vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ mvùzo àmɨ ɨ́be áma Atá nɨ Òpɨ̀ na dhɨ tú.»

30 Dɨ ɨ̀ dré longó ngòzo lenzézó Gìká nɨ rú sè gò, ɨ̀ dré pfòzo lɨ̀le mbàle kòngó Òlívè fa kya drìna.

Yésu longó dhɨ, Pétèró nɨ áyɨ ga

(À kònò kpà Márokò 14:27-31; Lúkà 22:31-34; Yòwánɨ̀ 13:36-38)

31 Gò Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Ngátsi kònɨ̀dhɨ sè dhɨ, àmɨ títí mɨ̀ nɨ áma tayɨ́ adrélé kalóma. Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

‹Má nɨ kábilígyà lɨkɨ́lépi nɨ tswa dràle gò,

à dré kábilígyà nda kɨ pä̀rí ꞌòzo ayɨ́lé.›‡

32 Dɨ, má kònga mána dràdrà ꞌásè dre dhɨ, má nɨ lɨ drìdrì àmɨ kandrána Gàlìláyà na.» 33 Dɨ Pétèró tà drá dhɨ: «Tágba móndyá títí dhɨ ɨ̀ kòtayɨ́ mɨ yà dhɨ, má kɨtswá mána ámɨ tayɨ́ tàdzí ko!» 34 Yésu logó drá dhɨ: «Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Ndɨ̀ndɨ̀ ngátsi ándrò kònɨ̀dhɨ sè, drìdrì àgólòwa dré dra tsírà bhèzo dhɨ kandrá dhɨ, mɨ́ nɨ áma ga vésè be na.» 35 Dɨ, Pétèró logó drá dhɨ: «Tágba kòkɨtswá mà dré dràzo túmä́ní mɨ́ be yà dhɨ, má kɨtswá tàdzí ámɨ ga ko.» Gò Yésu nɨ lebèbhá àruka títí dhɨ ɨ̀ dré kókpà tàzoá kònɨ̀nɨ.

Yésu zi tà Gìká tí Gètèsèmánì na

(À kònò kpà Márokò 14:32-42; Lúkà 22:39-46)

36 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo lebèbhá nɨ ɨ́be tsàle àrà rú zìle Gètèsèmánì dhɨ na.§ Gò dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨrɨ́ kònwa, má kòlɨ̀ró adrélé tà zi Gìká tí kònàle.» 37 Dré Pétèró kɨ drìzo Zèbèdáyò nɨ ànzɨ rì dhɨ ɨ́be ɨ́ vésè. Gò akódhɨ nɨ togó dré kɨdhózó adrélé kɨzà nya, adrézó lanzìle lavúlé. 38 Dɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Áma togó adré ŋòle kɨzà dré, tsàle ndɨ̀ndɨ̀ dràdrà mìle. Mɨ̀ kàdré kònwa, adrélé tàmìga dri má be.»

39 Kòlɨ̀ vwàle àyɨ rúsè tsà dre dhɨ, dré dhèzo áyɨ mìbhalé bha kìní mi gò, tà zìzo Gìká tí kònɨ̀nɨ: «Áma Atá, kòkɨtswá mɨ́ mìlésè dhɨ, mɨ́ kòdo kópò kɨzà àdhya kòdhɨ má vélésè wà. Dɨ, mɨ́ kòꞌo ngóró má dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kòꞌo ngóró mɨ́ dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ.»

40 Gò dré gòzo áyɨ lebèbhá nda ɨ véna, àyɨ kɨ kisú ayí na. Dré tàzoá Pétèró dré dhɨ: «Mɨ̀ kɨtswá tá tsì adrélé tàmìga dri má be ngbà ꞌí sáà àlo bwà ko? 41 Lè mɨ̀ kàdré tàmìga dri, adrélé kpà tà zi Gìká tí, kòtayɨ́ró àmɨ tà dré tabhìle, àmɨ kɨ ꞌòzo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko. Bàti, dhyá kɨ togó àtsɨ ró adrézó tà dóro ꞌo. Dɨ, dhyá kɨ rúbhá ɨ́na yàyà.»

42 Gò dré gòzo lɨ̀le vésè nɨ rì sè, tà zi Gìká tí kònɨ̀nɨ: «Áma Atá, kòkɨtswá mɨ́ dré kópò kòdhɨ nɨ dòzo má vélésè má dré mvùá àko ró dhɨ ko dhɨ, mɨ́ kòꞌo tà mɨ́ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kòdhya.»

43 Gò dré gòzo tódhyá gòle àyɨ kɨ kisú ayí na, àyɨ kɨ mì dré tá adrélé ayí ro dhɨ sè. 44 Dɨ dré àyɨ kɨ tayɨ́zó gò, gòzo lɨ̀le vésè nɨ na sè tà zi Gìká tí ngóró dré tá zìle drìdrì dhɨ tɨ́nɨ.

45 Gò dré gòzo gòle áyɨ lebèbhá nda ɨ véna, tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré dhu rè ayí ko, adrézó lovólé? Mɨ̀ nò rè ká! Lókyá kɨtswá dre. À adré ꞌòle Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè tàkonzɨ̀bhá ɨ drɨ́gá. 46 Mɨ̀ nga, mà kòlɨ̀ró! Dhya adrélépi áma lefè dhɨ atsá dre!»

Yésu nɨ rùma

(À kònò kpà Márokò 14:43-50; Lúkà 22:47-53; Yòwánɨ̀ 18:3-12)

47 Gbǎ kòdhwa, Yésu dré rè dhu adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, Yùdásɨ̀, akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo dré atsázó. Adrì tá ɨ́ vésè móndɨ́ zyandre angábhá kòwánà kàdrɨ̀ ɨ vélésè ɨ̀ndɨ̀ bhàgo ɨ vélésè dhɨ ɨ be. Àyɨ nda ɨ̀ ru tá sápɨ́ ɨ fa ɨ́be àyɨ drɨ́gá. 48 Yùdásɨ̀ adrélépi ꞌòle Yésu nɨ lefè nda tà tá àyɨ dré dhɨ, ɨ́ nɨ akódhɨ àdhi ꞌɨ yà dhɨ nɨ tadhá àyɨ dré dhɨ kònɨ̀nɨ: «Dhya má dré dra kamúlé dhɨ, akódhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ kòru dɨ akódhɨ, lɨ̀zo ába.» 49 Dɨ Yùdásɨ̀ nda dré ndɨrɨ áyɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, tàá drá dhɨ: «Rábbì, mòdo mɨ́ dré!» Dré akódhɨ nɨ kamúzó. 50 Dɨ Yésu dré logózóá drá dhɨ: «Áma arúpi, mɨ́ ꞌo tà mɨ́ dré alɨ̀zo ꞌòá dhɨ.» Gò móndyá nda ɨ̀ dré dhèzo Yésu dri, akódhɨ nɨ ru.

51 Gbǎ kòdhwa, dhya adrébhá tá túmä́ní Yésu be dhɨ kɨ àlo dré ngàzo áyɨ sápɨ́ asé gò, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ màrábà nɨ bí bvwàzo kɨ̀le. 52 Dɨ, Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ logó sápɨ́ mɨ́na àrà nɨ na. Àngyá ko, móndyá títí adrébhá sápɨ́ ru àyɨ drɨ́gá dhɨ kɨ todrà sápɨ́ sè. 53 Mɨ́ nì ko tàle dhɨ, má nɨ tá kɨtswá áma Atá nɨ ti lizí gò, akódhɨ dré ángéló zyandre lavúlé dhɨ kɨ amùzo àma kɨ lɨkɨ́ dhɨ? 54 Dɨ, má kòꞌo tá kònɨ̀nɨ dhɨ, tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na adrébhá tàá dhɨ, tà kòdhɨ kɨ ru ꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ tá dɨ ru ꞌo ngɨ́nɨ?»

55 Gò Yésu dré tàzoá móndyá zyandre nda ɨ dré dhɨ: «Ma vo kùgú ꞌɨ gò, mɨ̀ dré adrézó alɨ̀le sápɨ́ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ fa ɨ́be kɨtswálé áma ru nɨ? Kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, má adré tá lɨrɨ́lé tà tadhá tépelò na dhɨ, mɨ̀ ru tá ma ko. 56 Dɨ, tà kòdhɨ ɨ̀ atsá títí kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà pròfétà ɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ ɨ̀ kòꞌoró ru be dhɨ bvó.» Gò akódhɨ nɨ lebèbhá títí dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó lapázó.

Yésu pfò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ɨ kandrá bhàgo kàdrɨ̀ ɨ́be

(À kònò kpà Márokò 14:53-65; Lúkà 22:54-55, 63-71; Yòwánɨ̀ 18:13-14, 19-24)

57 Dhya Yésu nɨ rubhá nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába Kàyáfà, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ bhàna. Kònàle dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ kɨmó tá ru.

58 Dɨ Pétèró ro dhɨ, lebè tá ɨ́na Yésu lárá ro, tsàle byá kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda nɨ bhàꞌálé na. Dré fɨ̀zo lɨrɨ́lé tépelò lɨkɨ́bhá ɨ kòfalé, kɨtswálé nòá ngalè tà nda nɨ kùdù nɨ adré ngɨ́nɨ ya dhɨ.

59 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ́be títí dhɨ ɨ̀ adré tá tà adrélé tàle Yésu rú kɨnzò sè dhɨ kɨ nda, kɨtswázó akódhɨ nɨ ꞌo dràle dhɨ bvó. 60 Dɨ, ɨ̀ kisú tá àyɨkya tà àlo ko, tágba móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ dré apfòzo tà ta akódhɨ rú kɨnzò sè dhɨ. Kùdù ro dhɨ, móndɨ́ rì dhɨ ɨ̀ dré apfòzo 61 tàá dhɨ: «Dhya kònɨ̀dhɨ tà dhɨ: ‹Má nɨ kɨtswá tépelò Gìká àdhya nɨ pfu gò, gòzo sìá kìtú na àmvolésè.›»

62 Gò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ dré ngàzo áyɨ totó lizíá Yésu tí dhɨ: «Mɨ́ logó mɨ́na kúlí tà dhya kònɨ ɨ̀ dré adrélé tàle mɨ́ rú kòdhɨ ɨ sè ko?» 63 Dɨ, Yésu adré tá ɨ́na kɨ́rɨ. Gò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda dré tàzoá drá dhɨ: «Má adré ámɨ kodzó Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ rú sè, mɨ́ kòsɨ̀ró mòndrà tàzoá àma dré ngalè mɨ Mèsɨ́yà, Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ yà dhɨ.» 64 Yésu logó drá dhɨ: «Ámɨ tàndɨ mɨ́ tà dre. Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ no adréràꞌa lɨrɨ́lé Gìká rìnyí líyí nɨ drɨ́ágó lésè. Mɨ̀ nɨ kpà akódhɨ nɨ no adréràꞌa agòle ndùrùku bhù na dhɨ ɨ drǐsè.» 65 Dɨ kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda dré áyɨ kɨ́tá lasɨ́zó kɨzà dré gò, tàzoá dhɨ: «Akódhɨ dha Gìká dre! Mà nɨ dɨ go vélé móndɨ́ àruka kɨtswábhá tà ta akódhɨ rú dhɨ kɨ nda àdho tà sè? Mɨ̀ nò rè ká! Mɨ̀ yi làdhá dré dhàle Gìká rú kòdhɨ àmɨ kɨ bíbhálé sè dre. 66 Mɨ̀ adré dɨ kisùá ngɨ́nɨ?» Dɨ ɨ̀ logó dhɨ: «Akódhɨ kɨtswá dràdrà sè!»

67 Gò ɨ̀ dré tùsú lufúzó akódhɨ mi, akódhɨ nɨ tisìzo. Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré akódhɨ nɨ mì tosázó, 68 adrézó tàá dhɨ: «Mèsɨ́yà, mɨ́ tà rè àma dré pròfétà ro dhɨ, ngalè àdhi sa mɨ nɨ̀ ya dhɨ ká!»

Pétèró gà Yésu rè

(À kònò kpà Márokò 14:66-72; Lúkà 22:56-62; Yòwánɨ̀ 18:15-18, 25-27)

69 Lókyá nda sè dhɨ, Pétèró adré tá ɨ́na lɨrɨ́lé kɨvɨ̀ na, bhàꞌálé nda na. Gò mvátòkó àlo màrábà ro dhɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Mɨ tá kókpà túmä́ní Yésu Gàlìláyà lésè dhɨ be.» 70 Dɨ, Pétèró dré ɨ́na tà nda nɨ gàzo rè móndyá títí ɨ kandrá, tàzoá dhɨ: «Má nì ngalè mɨ́ adré àdho tà ta ya dhɨ ko.»

71 Gò dré ngàzo pfòle bhàꞌálé nda ꞌásè, áyɨ totó ànyɨ dzóti làga. Mvátòkó àzya dhɨ dré akódhɨ nɨ nòzo gò, tàzoá móndyá adrébhá tá akódhɨ làga dhɨ ɨ dré dhɨ: «Dhya kòndɨ tá túmä́ní Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ be.» 72 Dɨ Pétèró dré gòzo tódhyá tà nda nɨ ga gò, mòndrà sɨ̀zo tàzoá dhɨ: «Má nì agó kòdhɨ ko!»

73 Gí ko, móndyá kònàle nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ Pétèró làga, tàá drá dhɨ: «Mɨ àyɨ kɨ àlo ꞌɨ bàti! Ámɨ kúlí kómvó adré tadhá dhɨ, mɨ́ angá ángolésè ya dhɨ nɨ̀.» 74 Dɨ Pétèró dré ngàzo mòndrà sɨ, tàzoá dhɨ: «Tátrɨ́trɨ́ kàdré má dri, má kàdré kɨnzò ta dhɨ! Má nì agó kòdhɨ ko!» Gbǎ kòdhwa, àgólòwa dré tsírà bhèzo. 75 Gò kúlí Yésu dré tá tàle dhɨ dré agázó Pétèró léna. Tà tá dhɨ: «Drìdrì àgólòwa dré dra tsírà bhèzo dhɨ kandrá dhɨ, mɨ́ nɨ áma ga vésè be na.» Dɨ Pétèró dré pfòzo kɨvɨ̀ na gò, ngòle kaꞌílé kaꞌikaꞌi kɨzà dré.

27

À drì Yésu lɨ̀zo ába Pìlátò véna

(À kònò kpà Márokò 15:1; Lúkà 23:1-2; Yòwánɨ̀ 18:28-32)

1 Ngá kòwa dre dhɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ru yìzo títí, kɨtswázó Yésu nɨ ꞌo dràle dhɨ bvó. 2 Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ adròzo gò, drìzoá lɨ̀zo fèá Pìlátò, Rómà kɨ gùvèrènérè drɨ́gá.

Yùdásɨ̀ nɨ dràma

(À kònò kpà Tà ꞌòle dhɨ ɨ 1:18-19)

3 Dɨ Yùdásɨ̀ Yésu nɨ lefèlepi nda kàtógyà à ŋò tá tà Yésu dri kɨtswálé dràdrà sè dhɨ dre dhɨ, akódhɨ nɨ togó dré atsázó kɨzà ro lavúlé tà dré tá ꞌòle dhɨ nɨ tà sè. Gò dré làfa lòꞌwa nyadhɨ-àlo-drì-mudrí nda kɨ dòzo, lɨ̀zo kɨtswálé logóá kòwánà kàdrɨ̀ ɨ véna bhàgo ɨ́be, 4 tàzoá dhɨ: «Má ꞌo tàkonzɨ̀ dre. Tàko ko, má lefè móndɨ́ adrélépi tá tà àlo àko ɨ́ rú dhɨ kàrɨbhá ɨ drɨ́gá, ɨ̀ kòꞌoró akódhɨ dràle.» Dɨ, ɨ̀ logó drá dhɨ: «Tà kòdhɨ nò àma ko. Nò mɨ kòdhya!» 5 Dɨ Yùdásɨ̀ dré làfa lòꞌwa nda kɨ bhèzo tépelò na gò, lɨ̀zo áyɨ ꞌɨ dràle.

6 Kòwánà kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré làfa lòꞌwa nda kɨ kudhúzó, tàzoá dhɨ: «Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré làfa kònɨ̀dhɨ nɨ bhàma túmä́ní làfa tépelò na dhɨ ɨ́be dhɨ nɨ logá. Tàko ko, kònɨ̀dhɨ làfa fèle kàrɨ́ kutúzó dhɨ ꞌɨ.» 7 Dɨ ɨ̀ dré ru yìzo gò, làfa nda nɨ dòzo lɨ̀zo lɨ̀drɨ́ rùlepi àlo dhɨ nɨ amvú gɨ, amvú nda kàdréró àrà adrézó móndɨ́ alɨ̀alɨ̀ dhɨ kɨ àbvò si lána dhɨ ró. 8 Tà nda sè dhɨ, à adré amvú nda nɨ zi «Amvú kàrɨ́ àdhya» atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. 9 Dɨ tà longólé pròfétà Yèrèmɨ́yà tí dhɨ dré ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ. Akódhɨ longó tá dhɨ: «Ɨ̀ do làfa lòꞌwa nyadhɨ-àlo-drì-mudrí ledélé àrezá sè dhɨ ɨ. Kòdhɨ tá làgɨ́ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ dré bhàle akódhɨ nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. 10 Làfa nda sè dhɨ, ɨ̀ dré amvú lɨ̀drɨ́ rùlepi àdhya nɨ gɨ̀zo, ngóró Mírì dré tá tàle má dré dhɨ tɨ́nɨ.»*

Yésu pfò Pìlátò kandrá

(À kònò kpà Márokò 15:2-5; Lúkà 23:3-5; Yòwánɨ̀ 18:33-38)

11 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré pfòzo áyɨ totó Pìlátò, gùvèrènérè nda kandrá. Gò Pìlátò dré lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ, mɨ ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ?» Yésu logó drá dhɨ: «Ámɨ tàndɨ mɨ́ tà dre.» 12 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ kàsíkì akódhɨ dre dhɨ, dré kúlí logózó ko. 13 Dɨ Pìlátò dré lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ́ yi tà títí ɨ̀ dré adrélé tàle mɨ́ rú kòdhɨ ɨ ko?» 14 Dɨ, Yésu logó ɨ́na kúlí àlo ko. Gò gùvèrènérè nda nɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo ásà.

À ŋò tà Yésu dri kɨtswálé dràdrà sè

(À kònò kpà Márokò 15:6-15; Lúkà 23:13-25; Yòwánɨ̀ 18:39–19:16)

15 Kóná àlo àlo títí, gwányá Pásɨkà àdhya tú dhɨ, gùvèrènérè nda adré tá dhya ángùdhi bǎdzó na, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré adrélé kɨpèle dhɨ nɨ trɨ àyɨ dré. 16 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, agó àlo rú be Yésu Bàrábà, tà nɨ nɨ nìzo dóro dhɨ tá bǎdzó na. 17 Dɨ móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kòkɨmó ru dre dhɨ, Pìlátò dré àyɨ kɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ adré lèá dhɨ, má kòtrɨ̀ àmɨ dré dhya ángùdhi kòdhya: Yésu Bàrábà, kó ngalè, Yésu adrélé zìle Mèsɨ́yà ro kònɨ̀dhɨ?» 18 Lizí tá àyɨ kònɨ̀nɨ tàko ko, nì tá tàle dhɨ, ɨ̀ fè tá Yésu ɨ́ drɨ́gá ngbà ꞌí dɨrèma sè dhɨ be.

19 Pìlátò dré tá adréràꞌa lɨrɨ́lé tàbvó tǎrà na dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ tòkó dré móndɨ́ mùzo tàá drá dhɨ: «Mɨ́ kòꞌo agó tà àko ɨ́ rú kòdhɨ kònzɨ ko. Àngyá ko, ándrò kònɨ̀dhɨ, má abɨ̀ toróbɨ́ akódhɨ nɨ tà dri gò, áma drì dré adrézó abɨ́lé tà nda sè tò.»

20 Dɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré móndyá zyandre nda kɨ kodzózó, ɨ̀ kòziró Pìlátò tí kòtrɨ̀ró Bàrábà gò, Yésu nɨ ꞌòzo dràle. 21 Gò Pìlátò dré gòzo lizíá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré lèá dhɨ, má kòtrɨ̀ àmɨ dré dhya ángùdhi àyɨ rì kònɨ ɨ kòfalé dhɨ kòdhya?» Dɨ ɨ̀ logó dhɨ: «Bàrábà!» 22 Pìlátò gò lizíá dhɨ: «Má nɨ dɨ àdho ꞌo Yésu adrélé zìle Mèsɨ́yà ro kònɨ̀dhɨ sè?» Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ logó dhɨ: «Mɨ́ tidí akódhɨ fa kɨpakɨpa dri!» 23 Pìlátò gò lizíá dhɨ: «Akódhɨ ꞌo àdho tà kònzɨ ꞌɨ?» Dɨ ɨ̀ dré gòzo adrélé tetrélé rìnyí sè, adrézó loyóá dhɨ: «Mɨ́ tidí akódhɨ!»

24 Pìlátò dré nòzoá dhɨ, ɨ́ kɨtswá tá vélé tà àlo ꞌo bwà ko, be ró dhɨ, móndyá zyandre nda ɨ̀ adré tá ꞌòle lɨgɨ́lé ɨ́ be. Dɨ dré yǐ adózó, áyɨ drɨ́gá dzɨ̀zo àyɨ títí ɨ mi gò, tàzoá dhɨ: «Ma tà àlo àko má rú dhya kònɨ̀dhɨ nɨ kàrɨ́ nɨ tà sè! Akódhɨ nɨ kàrɨ́ nɨ ngo àmɨ dri!» 25 Dɨ móndyá zyandre títí nda ɨ̀ dré logózóá dhɨ: «Akódhɨ nɨ kàrɨ́ kàdré ngòle àma dri, àma kɨ ànzɨ ɨ́be wà!» 26 Gò Pìlátò dré Bàrábà nɨ trɨ̀zo àyɨ dré. Dré Yésu nɨ ꞌòzo bhwàle gò, akódhɨ nɨ fèzo kɨtswálé tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ bvó.

Sòdá ɨ̀ gu Yésu

(À kònò kpà Márokò 15:16-20; Yòwánɨ̀ 19:2-3)

27 Gò Pìlátò nɨ sòdá ɨ̀ dré Yésu nɨ drìzo fɨ̀zo ába gùvèrènérè nda nɨ dzó kàdrɨ̀ na. Ɨ̀ dré sòdá àruka títí dhɨ kɨ azízó ru amú àyɨ ɨ́be akódhɨ làgásè. 28 Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kɨ́tá kɨ tuvùzo rúásà, kánzò kǎ asózó rúá. 29 Ɨ̀ dré fanzɨ̌ kùtsi ró dhɨ nɨ pàzo kùla ró asólé drìá gò, kòzó bhàzo drɨ́ágó nɨ lésè. Dɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kórókó titìzo akódhɨ kandrá adrézó akódhɨ nɨ gu, adrézó tàá dhɨ: «Mòdo mɨ́ dré, ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya nɨ!» 30 Ɨ̀ dré adrézó tùsú lufú rúá gò, ɨ̀ dré kòzó nda nɨ adózó adrézó akódhɨ nɨ drì tswa ásà. 31 Ɨ̀ kògu akódhɨ kònɨ̀nɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré kánzò nda nɨ avùzo rúásà, gòzo akódhɨ nɨ kɨ́tá kɨ tosó rúá. Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába, kɨtswálé tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ bvó.

Yésu nɨ tidima fa kɨpakɨpa dri dhɨ

(À kònò kpà Márokò 15:21-32; Lúkà 23:26-43; Yòwánɨ̀ 19:17-27)

32 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle kònalésè dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré drì sìzo agó àlo rú be Sìmónà, angálépi Kìrénè lésè dhɨ be.† Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nda nɨ ꞌòzo rìnyí sè adrélé fa kɨpakɨpa Yésu àdhya nɨ do.

33 Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo Yésu be tsàle àrà rú zìle Gòlògótà dhɨ na. (Rú nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Àrà drìfà àdhya».) 34 Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré vínò amúlé àlókò kùdzí dhɨ be dhɨ nɨ fèzo akódhɨ dré mvùle.‡ Dɨ, akódhɨ kòtabhì ngá nda dre dhɨ, dré ɨ́na gàzoá rè. 35 Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tidízó fa kɨpakɨpa dri gò, akódhɨ nɨ kɨ́tá kɨ lanzɨ́zó àyɨ kòfalésè dzègé sè.§ 36 Gò ɨ̀ dré lɨrɨ́zó adrélé tà lɨkɨ́ akódhɨ làgásè. 37 À tɨsɨ̀ tá tà tà ŋòzo akódhɨ dri dhɨ wárágà dri gò, wárágà nda nɨ dìzo akódhɨ drìle. À tɨsɨ̀ tá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ Yésu, ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ.» 38 À tidí tá kpà kùgubhá rì dhɨ ɨ fa àruka ɨ drǐsè akódhɨ làgásè: àlo nɨ drɨ́ágó nɨ lésè, àzya nɨ lìdzí nɨ lésè.

39 Móndyá adrébhá tá lavúlé àrà nda ꞌásè dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ lodhá, adrézó àyɨ kɨ drì ya, 40 adrézó tàá dhɨ: «Mɨ tá kɨtswálépi tépelò pfu gòzo sìá kìtú na àmvolésè nɨ, mɨ́ tɨdrɨ́ dɨ ámɨ tàndɨ wà! Mɨ́ kàdré Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ así fa kɨpakɨpa kòdhɨ drìlésè wà!»

41 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá kpà akódhɨ nɨ gu kònɨ̀nɨ, adrézó tàá dhɨ: 42 «Akódhɨ tɨdrɨ́ móndɨ́ àruka ɨ ꞌí. Dɨ, kɨtswá ɨ́na áyɨ tàndɨ nɨ tɨdrɨ́ bwà ko! Kàdré ópɨ́ Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya ꞌɨ bàti dhɨ, kàsí nyànomvá fa kɨpakɨpa drìlésè gò, mà kòkaꞌìró akódhɨ! 43 Bhà tá áyɨ tà kaꞌìkaꞌì Gìká léna, adrézó tàá dhɨ: ‹Ma Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ.› Gìká kàdré dɨ akódhɨ nɨ le bàti dhɨ, kàpá akódhɨ nyànomvá dràdrà lésè.» 44 Kùgubhá tidílé akódhɨ be nda ɨ̀ adré tá kpà akódhɨ nɨ lodhá kònɨ̀nɨ.

Yésu nɨ dràma

(À kònò kpà Márokò 15:33-41; Lúkà 23:44-49; Yòwánɨ̀ 19:28-30)

45 Kɨdhólé kìtú rírí sè dhɨ, tínímvá dré bvò nɨ mì dòzo wä́yi, tsàle sáà na kìtú rírí àmvolésè dhɨ na. 46 Ànyɨ́ànyɨ sáà na sè dhɨ, Yésu dré liyízó kúlí ꞌuꞌù sè tàzoá dhɨ: «Èlóyɨ̀, Èlóyɨ̀, lémà sàbàkàtánɨ̀?» Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ: «Áma Gìká, áma Gìká, mɨ́ tayɨ́ ma àdho tà sè?»* 47 Móndɨ́ àruka adrébhá tá kònàle dhɨ ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Akódhɨ adré Èlɨ́yà nɨ zi.» 48 Gò àyɨ kɨ àlo dré ràzo mbèlè ngá vòdhovódho dhɨ nɨ adó, vìnègárì dàzo lána, dròzoá kòzó sílé gò, tɨngázóá kuru fèle Yésu dré mvùle. 49 Dɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Mɨ́ tayɨ́ rè akódhɨ, mà kònòró ngalè Èlɨ́yà nɨ atsá akódhɨ nɨ tɨdrɨ́ yà dhɨ.»

50 Yésu dré gòzo tódhyá trèle kúlí ꞌuꞌù sè gò, áyɨ lɨ́drɨ̀ tayɨ́zó lɨ̀le. 51 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, kɨ́tá ꞌɨ̀le tépelò nɨ ꞌa lakɨ́zó dhɨ dré lasɨ́zó ꞌa be rì, kɨdhólé drì lésè tsàle pá na. Bvò dré ru kosézó gò, kɨ́rà ɨ̀ dré togázó. 52 Mógó ɨ̀ dré ru lanzízó gò, móndɨ́ lólo Gìká àdhya bǐ dràbhá dre dhɨ kɨ rúbhá ɨ̀ dré ngàzo dràdrà ꞌásè. 53 Àyɨ nda ɨ̀ kòpfò mógó ɨ lésè dre dhɨ, ɨ̀ dré tɨfɨ́zó Yèrúsalémà na Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ àmvolésè gò, ɨ̀ dré agázó móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ mi.

54 Rómà kɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ ɨ sòdá nɨ ɨ́be adrébhá Yésu nɨ lɨkɨ́ dhɨ ɨ̀ kònò kàdíkàdi nda túmä́ní tà títí ru ꞌobhá nda ɨ́be dre dhɨ, tirì dré gàzo àyɨ léna bǐ. Dɨ ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Dhya kòdhɨ tá ɨ́na Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti!»

55 Tòkó bǐ dhɨ ɨ tá kpà kònàle, adrélé tà nda kɨ no lárá ro. Àyɨ nda ɨ̀ lebè tá Yésu Gàlìláyà lésè, adrézó tà ꞌo drá. 56 Àyɨ kòfalé dhɨ tá: Màrɨ́yà Màgàdàlénè, Màrɨ́yà Yàkóbhò kɨ andre Yòséfà be dhɨ, tsàle Zèbèdáyò nɨ ànzɨ kɨ andre.

Yésu nɨ rúbhá bhàma mógó na dhɨ

(À kònò kpà Márokò 15:42-47; Lúkà 23:50-56; Yòwánɨ̀ 19:38-42)

57 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, agó àlo rú be Yòséfà dhɨ dré lɨ̀zo Pìlátò véna. Akódhɨ nda tá ngá líyí angálépi Àrìmàtáyà lésè dhɨ ꞌɨ. Atsá tá kpà Yésu nɨ lebèlepi ró. 58 Dɨ akódhɨ kòtsa Pìlátò véna dre dhɨ, dré Yésu nɨ rúbhá zìzo tíá. Gò Pìlátò dré tàzoá dhɨ, à kòfè rúbhá nda drá. 59 Dɨ Yòséfà dré lɨ̀zo rúbhá nda nɨ do lambélé kɨ́tá kemve dóro dhɨ sè gò, 60 lɨ̀zo bhàá áyɨ tàndɨ nɨ mógó tɨ́dhɨ́ ɨ́ dré tá ꞌòle gàle kɨ́rà na dhɨ na. Dré kɨ́rà kàdrɨ̀ dhɨ nɨ alɨ́zó bhàle mógó nda tí gò, lɨ̀zo. 61 Màrɨ́yà Màgàdàlénè ɨ Màrɨ́yà àzya be dhɨ ɨ̀ lɨrɨ́ tá mógó nda kandrá, adrélé tà nda kɨ no.

À bhà sòdá ɨ kɨtswálé mógó lɨkɨ́

62 Kìtú bvóá dhɨ sè, kòdhɨ adré tàá dhɨ, kìtú adrézó tà ledé dhɨ àmvolésè dhɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo Pìlátò véna, 63 tàá drá dhɨ: «Atálágó, tà àlo dhya móndɨ́ kɨ lɨtɨ́lépi kòdhɨ dré tá tàle dré adréràꞌa lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ agá ɨ́na àma léna dre. Akódhɨ tà tá dhɨ: ‹Kìtú na àmvolésè dhɨ, má nɨ nga dràdrà ꞌásè.› 64 Dɨ ásà dhɨ, mɨ́ kòfè tòlɨ́ adrézó akódhɨ nɨ mógó lɨkɨ́ tsàle kìtú nɨ na tú. À kòꞌo kònɨ̀nɨ ko dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ kɨtswá lɨ̀le akódhɨ nɨ rúbhá kugù, gòzo tàá móndɨ́ ɨ dré dhɨ, akódhɨ nga dràdrà ꞌásè dre. Dɨ tà nda nɨ go vélé móndɨ́ kɨ lɨtɨ́ wáláká nɨ nɨ lavú.» 65 Pìlátò logó àyɨ dré dhɨ: «Sòdá ɨ be kònwárè. Mɨ̀ kòdrì àyɨ lɨ̀zo àyɨ kɨ bha adrélé mógó nda nɨ lɨkɨ́ ngóró mɨ̀ dré nìle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ.» 66 Dɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo kɨ́rà mógó nda tí dhɨ nɨ kɨkpà gò, ɨ̀ dré sòdá nda kɨ bhàzo adrélé lɨkɨ́á.

28

Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ

(À kònò kpà Márokò 16:1-10; Lúkà 24:1-12; Yòwánɨ̀ 20:1-10)

1 Sàbátù àmvolésè, kìtú nɨ àlo pósò àdhya sè dhɨ, Màrɨ́yà Màgàdàlénè ɨ Màrɨ́yà àzya be dhɨ ɨ̀ dré ngàzo drùbhì kɨ́nó lɨ̀le Yésu nɨ mógó no. 2 Gbǎ kòdhwa, bvò dré ru kosézó rìnyí sè gò, ángéló Mírì àdhya dré asízó bhù lésè alɨ̀le kɨ́rà lɨ mógó nda tísè gò, dré lɨrɨ́zó kɨ́rà nda dri. 3 Akódhɨ nɨ làsú tá lagulagu ró, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kɨ́tá ɨ tá kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́. 4 Dɨ sòdá adrébhá tá mógó nda nɨ lɨkɨ́ dhɨ ɨ̀ dré lyàzo kwàkwà tirì dré gò, ɨ̀ dré ledhézó kìní mi atsálé àbvò ɨ tɨ́nɨ.

5 Dɨ, ángéló nda dré tàzoá tòkó nda ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ ro ngá ko! Má nì tàle dhɨ, mɨ̀ adré Yésu tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ nɨ nda kòdhya dhɨ be. 6 Akódhɨ kònwa yókódhó. Nga ɨ́na dràdrà ꞌásè ngóró dré tá tàle dhɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ alɨ̀ àrà tá rúbhá nɨ nɨ bhàzo dhɨ nɨ no. 7 Dɨ mɨ̀ lɨ̀ mbèlè tàá akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: ‹Akódhɨ nga dràdrà ꞌásè dre. Adré lɨ̀le àmɨ kandrána Gàlìláyà na. Kònàle dhɨ, mɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ no.› Nyànomvá dhɨ, má longó tà nda kòdhɨ ɨ àmɨ dré dre!»

8 Dɨ tòkó nda kɨ togó dré gàzo tirì sè bǐ ɨ̀ndɨ̀ arɨ́ sè bǐ gò, ɨ̀ dré ngàzo mógó nda lésè, ràle kɨtswálé rúbí nda nɨ longó Yésu nɨ lebèbhá ɨ dré. 9 Gbǎ kòdhwa, ɨ̀ dré ru kisúzó Yésu be gò, dré tàzoá dhɨ: «Mòdo àmɨ dré!» Dɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, ledhélé akódhɨ nɨ pá ru, akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo. 10 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ ro ngá ko! Mɨ̀ lɨ̀ tàá áma adrúpi ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòlɨ̀ Gàlìláyà na. Kònàle dhɨ, ɨ̀ nɨ áma no.»

Tà sòdá mógó lɨkɨ́bhá dhɨ ɨ̀ dré longólé dhɨ

11 Tòkó nda ɨ̀ dré tá adréràꞌa láti ꞌá dhɨ, sòdá adrébhá tá mógó nda nɨ lɨkɨ́ dhɨ kɨ àruka ɨ̀ dré lɨ̀zo bhàandre na, tà títí lavúbhá nda kɨ longó kòwánà kàdrɨ̀ ɨ dré. 12 Dɨ kòwánà kàdrɨ̀ nda ɨ̀ kòkɨmó ru bhàgo ɨ́be dre dhɨ, ɨ̀ dré ru yìzo gò, làfa fèzo bǐ sòdá nda ɨ dré, 13 tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Lè mɨ̀ kòtà dhɨ: ‹Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ atsá tá ngátsi sè akódhɨ nɨ rúbhá kugù, mà dré tá adréràꞌa ayí ko dhɨ ꞌá.› 14 Dɨ tà nda nɨ rúbí kòlɨ̀ dhèle gùvèrènérè bína dhɨ, mà nɨ àmɨ kɨ tàrá ga akódhɨ kandrá, tà àlo kònzɨ dhɨ kàtsáró àmɨ rú ko dhɨ bvó.» 15 Dɨ sòdá nda ɨ̀ dré làfa nda nɨ dòzo gò, ɨ̀ dré ꞌòzoá ngóró tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ tà nda kòdhɨ dré laꞌúzó Yúdà ànzɨ ɨ kòfalé, lɨ̀le drìdrì atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ.

Yésu tayɨ́ àzí kàdrɨ̀ áyɨ lebèbhá ɨ drɨ́gá

(À kònò kpà Márokò 16:14-18; Lúkà 24:36-49; Yòwánɨ̀ 20:19-23; Tà ꞌòle dhɨ ɨ 1:6-8)

16 Gò Yésu nɨ lebèbhá mudrí-drì-àlo dhɨ ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le Gàlìláyà na, mbàle kòngó Yésu dré tá tadhálé àyɨ dré dhɨ drìna. 17 Dɨ ɨ̀ kòtsa akódhɨ nɨ no dre dhɨ, ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ kórókó titì akódhɨ kandrá, akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo. Dɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ kayí tá àyɨkya tà nda àyɨ léna. 18 Gò Yésu dré áyɨ kisízó ànyɨ àyɨ títí dhɨ ɨ làga, tàá àyɨ dré dhɨ: «Gìká afè má dré rìnyí adrézó tà títí bhù na ɨ̀ndɨ̀ bvò dri dhɨ ɨ drìle dhɨ dre. 19 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ lɨ̀ móndɨ́ súrú títí ɨ ꞌásè dhɨ kɨ ꞌo atsálé áma lebèbhá ɨ ró, bàtísimò fèzo àyɨ dré Gìká Atá nɨ rú sè, Mváagó nɨ rú sè ɨ̀ndɨ̀ Tɨrɨ́ Lólo nɨ rú sè. 20 Mɨ̀ kòtadhá tà títí má dré tàle mɨ̀ kòꞌo dhɨ ɨ àyɨ dré adrélé ꞌòle. Dɨ mɨ̀ yi rè ká! Má nɨ ngbú adré túmä́ní àmɨ ɨ́be, tsàle byá lókyá kùdù na.»

* 1:21 1:21 Rú «Yésu» Gìríkì ti sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ rú «Yòsúwà» Èbérè ti sè dhɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ «Mírì adré móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́».

† 1:23 1:23 À kònò Èsáyà 7:14.

* 2:1 2:1 «Bètèlémè» kònɨ̀dhɨ, bhàandre Dàwídì àdhya ꞌɨ. À kònò 1 Sàmùwélè 16:1.

† 2:6 2:6 À kònò Mìké 5:1.

‡ 2:15 2:15 À kònò Òséyà 11:1.

§ 2:18 2:18 À kònò Yèrèmɨ́yà 31:15.

* 2:23 2:23 Lókyá àruka ɨ sè dhɨ, à adré Yésu nɨ zi dhya angálépi Nàzàrétà lésè dhɨ ró. À kònò Màtáyò 21:11.

* 3:3 3:3 À kònò Èsáyà 40:3.

† 3:17 3:17 À kònò Longó ɨ 2:7; Èsáyà 42:1.

* 4:4 4:4 À kònò Dùtèrònómè 8:3.

† 4:6 4:6 À kònò Longó ɨ 91:11-12.

‡ 4:7 4:7 À kònò Dùtèrònómè 6:16.

§ 4:10 4:10 À kònò Dùtèrònómè 6:13.

* 4:13 4:13 «Zàbùlónà» ɨ̀ndɨ̀ «Nèfàtálì» kònɨ ɨ tá súrú rì súrú mudrí-drì-rì Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya ɨ kòfalé dhɨ ꞌɨ.

† 4:16 4:16 À kònò Èsáyà 8:23–9:1.

‡ 4:17 4:17 Búkù Màtáyò àdhya léna dhɨ, «Òpɨ̀ bhù àdhya» kònɨ̀dhɨ adré lèá tàle dhɨ «Gìká nɨ Òpɨ̀».

* 5:21 5:21 À kònò Pfòma 20:13; Dùtèrònómè 5:17.

† 5:27 5:27 À kònò Pfòma 20:14; Dùtèrònómè 5:18.

‡ 5:31 5:31 À kònò Dùtèrònómè 24:1.

§ 5:33 5:33 À kònò Lèvìtíkè 19:12; Ngá nàma 30:3; Dùtèrònómè 23:22-24.

* 5:38 5:38 À kònò Pfòma 21:24; Lèvìtíkè 24:20; Dùtèrònómè 19:21.

† 5:43 5:43 À kònò Lèvìtíkè 19:18.

* 6:13 6:13 Wárágà àruka Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kpà kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa: [Tàko ko, òpɨ̀, rìnyí, mìlanzìlanzì be dhɨ ɨ mɨ́na ꞌɨ kóná vésè kólyá! Kònɨ̀nɨ.]

* 8:17 8:17 À kònò Èsáyà 53:4.

† 8:27 8:27 À kònò Longó ɨ 65:8; 89:10; 107:23-32.

* 9:1 9:1 Bhàandre Yésu dré bhà mòzo lána dhɨ tá Kàpàrànàwúmà ꞌɨ. À kònò Màtáyò 4:13; Márokò 2:1.

† 9:13 9:13 À kònò Òséyà 6:6.

* 10:25 10:25 Rú «Bèlèzèbúlè» kònɨ̀dhɨ, rú fèle Sàtánà, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ dré dhɨ ꞌɨ.

† 10:36 10:36 À kònò Mìké 7:6.

* 11:10 11:10 À kònò Màlákì 3:1.

* 12:7 12:7 À kònò Òséyà 6:6.

† 12:21 12:21 À kònò Èsáyà 42:1-4.

* 13:15 13:15 À kònò Èsáyà 6:9-10.

† 13:35 13:35 À kònò Longó ɨ 78:2.

‡ 13:54 13:54 Bhàandre Yésu dré mbàzo lána kònɨ̀dhɨ tá Nàzàrétà ꞌɨ. À kònò kpà Lúkà 4:16; Márokò 6:1.

* 15:4 15:4 À kònò Pfòma 20:12; Dùtèrònómè 5:16.

† 15:4 15:4 À kònò Pfòma 21:17; Lèvìtíkè 20:9.

‡ 15:9 15:9 À kònò Èsáyà 29:13.

* 16:18 16:18 Rú «Pétèró» kònɨ̀dhɨ adré lèá tàle dhɨ «kɨ́rà».

* 17:21 17:21 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Dɨ, à kɨtswá ngbà ꞌí tɨrɨ́ kònzɨ kárá be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ dro pfòle tàbirí mvòma sè ɨ̀ndɨ̀ tà zìma Gìká tí dhɨ sè.]

† 17:24 17:24 À kònò Pfòma 30:11-16.

* 18:11 18:11 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Àngyá ko, Móndɨ́ nɨ Mvá alɨ̀ móndyá avɨ̀bhá dhɨ kɨ tɨdrɨ́.]

† 18:16 18:16 À kònò Dùtèrònómè 19:15.

‡ 18:22 18:22 Kòdhɨ Yésu adré tá lèá tàle dhɨ, «tsàle vésè kɨtswálé nàle bwà ko dhɨ na».

§ 18:24 18:24 Gìká nɨ Kúlí Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ «tàlétà ngùlù-mudrí». Tàlétà àlo dhɨ tá làfa lòꞌwa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle kìtú ngùlù-nzi dhɨ ɨ sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ. Dɨ tàlétà ngùlù-mudrí kònɨ ɨ tá làfa kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ꞌɨ.

* 18:28 18:28 Gìká nɨ Kúlí Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ «dènárì nyadhɨ-nzi». Dènárì àlo dhɨ tá làfa lòꞌwa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ.

* 19:4 19:4 À kònò Kɨdhoma 1:27; 5:2.

† 19:5 19:5 À kònò Kɨdhoma 2:24.

‡ 19:12 19:12 «Ùníkì» kònɨ̀dhɨ, agó làmó gàlepi dhɨ ꞌɨ, kó ngalè agó angɨ́lé kɨtswálé làmó mo bwà ko dhɨ ꞌɨ.

§ 19:19 19:19 À kònò Pfòma 20:12-16; Dùtèrònómè 5:16-20; Lèvìtíkè 19:18.

* 19:24 19:24 «Kàmílò» kònɨ̀dhɨ, kàꞌwá kàdrɨ̀ dòngɨ́ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ.

* 20:2 20:2 À adré tá làfa lòꞌwa kònɨ̀dhɨ nɨ rú zi «dènárì». Dènárì àlo dhɨ tá làfa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ.

* 21:5 21:5 À kònò Zàkàrɨ́yà 9:9.

† 21:9 21:9 «Òsánà» kònɨ̀dhɨ adré lèá tàle Èbérè ti sè dhɨ «rúku».

‡ 21:9 21:9 À kònò Longó ɨ 118:25-26.

§ 21:13 21:13 À kònò Èsáyà 56:7; Yèrèmɨ́yà 7:11.

* 21:16 21:16 À kònò Longó ɨ 8:3.

† 21:42 21:42 À kònò Longó ɨ 118:22-23.

* 22:19 22:19 «Dènárì» kònɨ̀dhɨ, làfa lòꞌwa adrézó tà ꞌo ásà Rómà kɨ òpɨ̀ ꞌásè dhɨ ꞌɨ.

† 22:24 22:24 À kònò Dùtèrònómè 25:5-6.

‡ 22:32 22:32 À kònò Pfòma 3:6.

§ 22:37 22:37 À kònò Dùtèrònómè 6:5.

* 22:39 22:39 À kònò Lèvìtíkè 19:18.

† 22:44 22:44 À kònò Longó ɨ 110:1.

* 23:2 23:2 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ: «Tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré lɨrɨ́lé Mósè nɨ lɨrɨ́rà dri.» Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ adré Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà tadhá móndɨ́ ɨ dré.

† 23:5 23:5 Kpúkúbhú tsàtsà adrézó wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo drìá dhɨ kɨ tobhà lána kònɨ ɨ, Yúdà ànzɨ àruka ɨ̀ adré tá tobhàá àyɨ kɨ kándrágá ꞌá, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ drɨ́gá.

‡ 23:7 23:7 Yúdà ànzɨ ɨ véna dhɨ, rú «Rábbì» kònɨ̀dhɨ, rú adrélé fèle Gìká nɨ tà tadhábhá ɨ dré, adrézó àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ꞌɨ.

§ 23:14 23:14 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Àmɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ. Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Mɨ̀ adré àmɨkya tàyɨ́tòkó kɨ ngá títí dhɨ kɨ topá àyɨ drɨ́gásè. Mɨ̀ adré kpà tà ta Gìká be vwàvwà ro, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ no. Tà nda sè dhɨ, Gìká nɨ àmɨ kɨ tàbvó ta tà tàndɨ ró.]

* 23:23 23:23 «Ménetè», «fènúwì» ɨ̀ndɨ̀ «kúmè» kònɨ ɨ, ngábí tàdzí be dóro adrélé kidhílé dhɨ ꞌɨ. À kònò Lèvìtíkè 27:30; Dùtèrònómè 14:22.

† 23:39 23:39 À kònò Longó ɨ 118:26.

* 24:15 24:15 À kònò Dànyélè 9:27; 11:31; 12:11.

† 24:20 24:20 Yúdà ànzɨ kɨ bvò na dhɨ, «kɨdhɨ̀ lókyá» kònɨ̀dhɨ, lókyá kɨdhɨ̀ ro kóná àlo na, adrélépi gìle vwàvwà ro dhɨ ꞌɨ.

‡ 24:29 24:29 À kònò Èsáyà 13:10; 34:4; Èzèkyélè 32:7; Yòwélè 2:10; 3:4.

* 25:15 25:15 «Tàlétà» kònɨ̀dhɨ tá làfa lòꞌwa ledélé órò sè, kɨtswálépi àzí dhya àlo dré ꞌòle kìtú ngùlù-nzi dhɨ sè dhɨ ꞌɨ.

* 26:7 26:7 «Àlàbásterè» kònɨ̀dhɨ, kɨ́rà kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ làgɨ́ be kàdrɨ̀, adrézó mòlàngɨ̀ ledé ásà dhɨ ꞌɨ.

† 26:28 26:28 À kònò Pfòma 24:8; Yèrèmɨ́yà 31:31-34.

‡ 26:31 26:31 À kònò Zàkàrɨ́yà 13:7.

§ 26:36 26:36 Rú «Gètèsèmánì» kònɨ̀dhɨ adré lèá tàle dhɨ «òlívè lòꞌwa kɨ ꞌirà».

* 27:10 27:10 À kònò Zàkàrɨ́yà 11:12-13; Yèrèmɨ́yà 18:2-3; 19:1-2; 32:6-15.

† 27:32 27:32 «Kìrénè» kònɨ̀dhɨ tá bhàandre bvò Lìbíyà àdhya lé, bvò kàdrɨ̀ Àfìríkà àdhya lé dhɨ ꞌɨ.

‡ 27:34 27:34 À kònò Longó ɨ 69:22.

§ 27:35 27:35 À kònò Longó ɨ 22:19.

* 27:46 27:46 À kònò Longó ɨ 22:2.

MÁROKÒ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Rúbí Tanɨ Márokò dré tɨsɨ̀le dhɨ

Búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Dhya búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá Márokò ꞌɨ. Akódhɨ nda tá Yòwánɨ̀ Márokò, àzíàmu Pólò kya Bàrànábà be dhɨ ꞌɨ (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 12:25). Akódhɨ tá kpà àzíàmu Pétèró àdhya ꞌɨ (1 Pétèró 5:13). Do tá tà ɨ́ dré yìle àyɨ nda ɨ véna dhɨ ɨ, búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo. À adré kisùá dhɨ, búkù su Rúbí Tanɨ nɨ tà dri dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, búkù Márokò àdhya kònɨ̀dhɨ búkù tɨsɨ̀le drìdrì dhɨ ꞌɨ.

Kɨdhólé búkù kònɨ̀dhɨ nɨ kɨdhoma lésè dhɨ, Márokò adré tadhá ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ (1:1; 1:11; 3:11; 5:7; 9:7; 14:61-62; 15:39). Tàko ko, Yésu nda adré tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè, adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ drà ɨ lésè, adrézó tà àruka bǐ lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo, tadházóá dhɨ, áyɨ rìnyí angá Gìká vélésè káyà dhɨ. Rìnyí nda sè dhɨ, adré kpà tà tadhá kúlí lanzìlanzì sè, adrézó ndɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tri. Dɨ, búkù kònɨ̀dhɨ nɨ kɨdhoma na dhɨ, adré ɨ́na tàá ngádra ꞌá dhɨ, ɨ àdhi ꞌɨ yà dhɨ ko. Be ró dhɨ, adré áyɨ zi Móndɨ́ nɨ Mvá ro, móndɨ́ ɨ̀ kòkisùró zyà tà dré adrélé ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tadhálé dhɨ ɨ ꞌíká, gò ɨ̀ kòkaꞌìró akódhɨ ndò.

Márokò adré tà Yésu dré ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tadhálé dhɨ kɨ kɨpè tɨsɨ̀le áyɨ búkù kònɨ̀dhɨ léna. Adré àrà do bǐ adrézó tà ru ꞌobhá Yésu nɨ pósò kùdù sè dhɨ kɨ tɨtɨ́. Tàko ko, tà nda ɨ̀ adré tadhá ngádra ꞌá dhɨ, Yésu àdhi ꞌɨ ya dhɨ. Kùdù ro dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ bǐ dhɨ ɨ̀ gà akódhɨ gàgà. Dɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá títí dhɨ ɨ̀ nì tàle dhɨ, akódhɨ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti dhɨ be.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Láti ledema Yésu dré áyɨ àzí ꞌòzo dhɨ (1:1-13)

2) Yésu nɨ àzí bvò Gàlìláyà àdhya na dhɨ (1:14–9:50)

3) Yésu nɨ atsí ngàzo Gàlìláyà lésè lɨ̀le Yèrúsalémà na dhɨ (10:1-52)

4) Yésu nɨ pósò kùdù, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ dràma (11:1–15:47)

5) Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ mbàma bhù na dhɨ (16:1-20)

1

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi ledé láti Mírì Yésu dré

(À kònò kpà Màtáyò 3:1-12; Lúkà 3:1-18; Yòwánɨ̀ 1:19-28)

1 Kònɨ̀dhɨ Rúbí Tanɨ, Yésu Krísto, Gìká nɨ Mváagó nɨ tà dri dhɨ ꞌɨ.*

2 Ngóró pròfétà Èsáyà dré tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, Gìká tà tá dhɨ:

«Mɨ́ nò ká! Má nɨ dhya dra áma kúlí longólépi dhɨ nɨ mu lɨ̀le mɨ́ kandrána.

Akódhɨ nda nɨ láti ledé mɨ́ dré.†

3 Akódhɨ dhya adrélépi kúlí loyó duku na dhɨ ꞌɨ.

Adré tàá dhɨ: ‹Mɨ̀ kòledé láti Mírì dré alɨ̀zo!

Mɨ̀ kòlotó láti atsálé pyà akódhɨ dré!›‡»

4 Dɨ Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi pfò tá duku na gò, kɨdhólé adrélé bàtísimò fe móndɨ́ ɨ dré. Adré tá longóá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó gò, bàtísimò dòzo, Gìká kòtrìró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ be dhɨ bvó. 5 Dɨ móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tá apfòle bvò wä́yi Yùdáyà àdhya lésè ɨ̀ndɨ̀ Yèrúsalémà lésè, alɨ̀le Yòwánɨ̀ vélé. Ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ ta ngádra ꞌá gò, akódhɨ dré adrézó bàtísimò fe àyɨ dré yǐandre Yòròdánè àdhya na.

6 Yòwánɨ̀ asó tá kɨ́tá ledélé kàmílò bhɨ́ sè dhɨ ɨ́ rú, káfà ledélé kàꞌwá kɨ́nɨ́ sè dhɨ nɨ ꞌɨ̀zo áyɨ kípílé ꞌá. Adré tá kɨ́sa nya, adrézó kpà apé mbɨ̀ na dhɨ nɨ mbe.

7 Adré tá longóá móndɨ́ ɨ dré dhɨ: «Dhya àlo áma lavúlépi rìnyí sè dhɨ nɨ adhé má bvó. Má kɨtswá akódhɨ nda nɨ lɨndrɨ̀ sè ko. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ tandìle akódhɨ nɨ kámókà bǎ trɨ bwà ko. 8 Má adré mána bàtísimò fe àmɨ dré yǐ sè. Dɨ, akódhɨ nɨ ɨ́na bàtísimò fe àmɨ dré Tɨrɨ́ Lólo sè.»

Yésu nɨ bàtísimò dòma, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ tabhìma duku na dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 3:13–4:11; Lúkà 3:21-22; 4:1-13)

9 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré angázó Nàzàrétà Gàlìláyà le dhɨ lésè, alɨ̀le bàtísimò do Yòwánɨ̀ vélé Yòròdánè na. 10 Dɨ gbǎ lókyá Yésu dré tá adréràꞌa apfòle yǐ lésè dhɨ ꞌá dhɨ, dré bhù nòzo ru lanzíràꞌa gò, Tɨrɨ́ Lólo nòzo asíràꞌa kòbhòlà tɨ́nɨ adhélé ɨ́ dri. 11 Gò kúlí dré apfòzo bhù lésè tàá dhɨ: «Mɨ áma Mváagó má dré lèle tò dhɨ ꞌɨ. Áma togó adré kɨnɨ́lé ámɨ tà sè tò.»

12 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo dré Yésu nɨ drìzo lɨ̀zo ába duku na. 13 Kònàle dhɨ, Sàtánà dré akódhɨ nɨ tabhìzo lɨtɨ́lé kìtú nyadhɨ-rì. Akódhɨ adré tá adrélé kàꞌwá mbɨ̀ na dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ ángéló ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ ledé.

Yésu kɨdhó áyɨ lebèbhá kɨ azí

(À kònò kpà Màtáyò 4:12-22; Lúkà 4:14-15; 5:1-11)

14 Yòwánɨ̀ nɨ rùma bhèle bǎdzó na dhɨ àmvolésè dhɨ, Yésu dré lɨ̀zo bvò Gàlìláyà àdhya na gò, kɨdhólé adrélé Rúbí Tanɨ angálépi Gìká vélésè dhɨ nɨ longó móndɨ́ ɨ dré. 15 Adré tá longóá dhɨ: «Lókyá kɨtswá dre. Gìká nɨ Òpɨ̀ atsá ànyɨ dre. Mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé! Mɨ̀ kòkaꞌì Rúbí Tanɨ!»

16 Kìtú àlo, Yésu dré tá adréràꞌa atsílé tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya mìlésè dhɨ ꞌá dhɨ, nò tá Sìmónà ɨ adrúpi nɨ Àndréyà be, adréràꞌa àyɨ kɨ kɨmbá bhe yǐ na. Àngyá ko, àyɨ tá kosyá bhebhá ꞌɨ. 17 Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀ má vésè. Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, mɨ̀ gò vélé adrélé kosyá bhebhá ɨ ró ko. Má nɨ àmɨ kɨ ꞌo adrélé móndɨ́ ndabhá ɨ ró.» 18 Dɨ gbǎ lókyá nda sè dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨmbá kɨ tayɨ́zó gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ lebè.

19 Yésu kòlɨ̀ vwàle tsà dre dhɨ, dré Yàkóbhò ɨ adrúpi nɨ Yòwánɨ̀ be, Zèbèdáyò nɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ kɨ nòzo, adréràꞌa àyɨ kɨ kɨmbá kɨ mì ledé bwátù na. 20 Gbǎ kòdhwa, Yésu dré àyɨ kɨ azízó gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ atá Zèbèdáyò nɨ tayɨ́zó àzibhá nɨ ɨ́be bwátù na, alɨ̀zo Yésu vésè.

Yésu dro tɨrɨ́ kònzɨ agó àlo dhɨ lésè

(À kònò kpà Lúkà 4:31-37)

21 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo lebèbhá nɨ ɨ́be tsàle bhàandre Kàpàrànàwúmà àdhya na. Sàbátù kàtsá dre dhɨ, Yésu dré fɨ̀zo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na gò, kɨdhólé adrélé àyɨ kɨ tadhá. 22 Ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ yi síbhálé be ngbo, tà dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ tà sè. Tàko ko, akódhɨ nɨ kúlí ɨ tá lanzìlanzì ro. Adré tá ɨ́na àyɨ kɨ tadhá ngóró tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kya tɨ́nɨ ko.

23 Gbǎ kòdhwa, agó àlo àyɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó nda ꞌá adrélépi tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ dré ngàzo trèle, 24 yòzoá dhɨ: «Á! Yésu Nàzàrétà lésè nɨ, tsítsì àma kòfalésè mɨ́ be dhɨ, àdho tà ꞌɨ? Mɨ́ alɨ̀ àma kɨ tà ꞌo akɨ́lé? Má nì mɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ be. Mɨ Dhya lólo Gìká àdhya ꞌɨ!»

25 Gò Yésu dré ngàzo lɨgɨ́lé tɨrɨ́ kònzɨ nda be, tàzoá dhɨ: «Mɨ́ atsú ámɨ ti! Mɨ́ pfò agó kònɨ̀dhɨ lésè!» 26 Dɨ tɨrɨ́ nda dré agó nda nɨ kɨzɨ́zó rìnyí sè, trèzo kúlí ꞌuꞌù sè gò, pfòzo lásà lɨ̀le. 27 Móndyá títí kònàle nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Kònɨ̀nɨ nɨ àdho tà ꞌɨ? Mɨ̀ yi rè tà tɨ́dhɨ́ akódhɨ dré adrélé tadhálé kúlí lanzìlanzì ɨ sè dhɨ ɨ ká! Adré ndɨ̀ndɨ̀ tòlɨ́ fe tɨrɨ́ kònzɨ ɨ dré gò, ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle.» 28 Dɨ Yésu nɨ rúbí dré laꞌúzó mbèlè bvò wä́yi Gàlìláyà àdhya ꞌásè.

Yésu tɨdrɨ́ dràbhá ɨ, móndɨ́ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àyɨ léna dhɨ ɨ́be

(À kònò kpà Màtáyò 8:14-17; Lúkà 4:38-41)

29 Yésu ɨ̀ kàpfò lɨ̀sámbò dzó nda lésè dre dhɨ, ɨ̀ dré lɨ̀zo Yàkóbhò ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Yòwánɨ̀ be tsàle Sìmónà kɨ dzó Àndréyà be dhɨ na. 30 Dɨ, Sìmónà nɨ àdrá adré tá ɨ́na ayílé lángá na, rúbhá nɨ dré tá adrélé àtsɨ ró dhɨ sè. Gò tà nda nɨ tàzo Yésu dré. 31 Dɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ tòkó nda làga, akódhɨ nɨ drɨ́gá ru, akódhɨ nɨ tɨngázó kuru gò, rúbhá àtsɨ́ nda dré pfòzo rúásà. Gò tòkó nda dré kɨdhózó ngá fe àyɨ dré nyàle.

32 Ɨ̀ndró sè, kìtú kòndì dre dhɨ, à dré dràbhá títí dhɨ kɨ adzízó túmä́ní móndyá títí tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àyɨ léna dhɨ ɨ́be Yésu vélé. 33 Móndyá títí bhàandre nda ꞌá dhɨ ɨ̀ kɨmó tá ru adrélé dzó nda tí. 34 Dɨ Yésu dré móndɨ́ bǐ adrébhá tá drà twátwa ɨ́be dhɨ kɨ tɨdrɨ́zó. Dré kpà tɨrɨ́ kònzɨ bǐ dhɨ kɨ dròzo topfòle móndɨ́ ɨ lésè. Dɨ, adré tá ɨ́na kúlí logá tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ dré, ɨ̀ dré nìle akódhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ be dhɨ sè.

Yésu tatsí Gìká nɨ kúlí longóbe bvò Gàlìláyà àdhya ꞌásè

(À kònò kpà Lúkà 4:42-44)

35 Drùbhì kɨ́nó, ngá pfùnìpfùnì sè dhɨ, Yésu dré pfòzo lɨ̀le àrà móndɨ́ àko dhɨ na gò, kɨdhólé adrélé tà ta Gìká be. 36 Sìmónà ɨ arúpi nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ nda. 37 Ɨ̀ kòkisú akódhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Móndyá títí dhɨ ɨ̀ adré ámɨ nda.» 38 Dɨ akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Mà kòlɨ̀ bhà àma làgásè dhɨ ɨ ꞌásè, má kòlongóró kpà Gìká nɨ kúlí kònàle be dhɨ bvó. Tàko ko, tà nda tà má dré alɨ̀zo ꞌòá dhɨ ꞌɨ.» 39 Gò dré ngàzo tatsílé bvò wä́yi Gàlìláyà àdhya ꞌásè, Gìká nɨ kúlí longóbe Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ tɨrɨ́ kònzɨ kɨ drobe topfòle móndɨ́ ɨ lésè.

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo kàrɨ́ dré rùle dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 8:1-4; Lúkà 5:12-16)

40 Kìtú àlo dhɨ, agó àlo kàrɨ́ dré rùle dhɨ alɨ̀ tá adhélé áyɨ kórókó titì Yésu kandrá, akódhɨ nɨ ti lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ rìnyí ɨ́be kɨtswázó áma temvé tɨdrɨ́lé, mɨ́ kòlè dhɨ.» 41 Dɨ Yésu dré kɨzà dòzo áyɨ togó na akódhɨ nɨ tà sè gò, drɨ́gá kɨdzɨ̀zo akódhɨ nɨ tabè, tàzoá drá dhɨ: «Má lè ꞌí. Mɨ́ kàdré kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ wà!» 42 Gbǎ kòdhwa, kàrɨ́ drà nda dré ngàzo agó nda rúsè gò, dré adrɨ́zó.

43 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré láti fèzo akódhɨ dré lɨ̀zo, tà lazízó drìá kònɨ̀nɨ: 44 «Mɨ́ kònò dóro, mɨ́ kòlongóró tà kòdhɨ dhya àlo dré ko. Be ró dhɨ, mɨ́ lɨ̀ mɨ́na ámɨ tadhá kòwánà dré nòle, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ fè ngá mòbòmà ro Gìká dré ámɨ temvema sè ngóró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ, tadházóá móndɨ́ ɨ dré dhɨ, mɨ́ adrɨ́ dre káyà dhɨ.» 45 Dɨ, agó nda kòlɨ̀ dre dhɨ, dré ɨ́na kɨdhózó adrélé tà atsálépi ɨ́ rú nda nɨ longó ngádra ꞌá, adrézó rúbí nɨ nɨ ꞌo laꞌúlé. Ásà dhɨ, Yésu kɨtswá tá gòle vélé fɨ̀le bhàandre àlo dhɨ na ngádra ꞌásè bwà ko. Be ró dhɨ, adré tá ɨ́na adrélé àrà móndɨ́ àko dhɨ ɨ ꞌásè. Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tá angálé àrà títí ɨ lésè alɨ̀le akódhɨ vélé.

2

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo pá be àbvò ro dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 9:1-8; Lúkà 5:17-26)

1 Kìtú àruka ɨ̀ kòlavú dre dhɨ, Yésu dré gòzo gòle Kàpàrànàwúmà na gò, à dré yìzoá tàle dhɨ, akódhɨ ɨ́ bhàna. 2 Dɨ móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo ru kɨmó gàle dzó nda léna bǐ. Àrà adrézó dhyá kɨ totó ndɨ̀ndɨ̀ kɨvɨ̀ na dzó nda tí dhɨ tá vélé yókódhó. Yésu dré tá adréràꞌa Gìká nɨ kúlí longó àyɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, 3 móndɨ́ àruka ɨ̀ dré atsázó agó àlo pá be àbvò ro, àyɨ kɨ su ɨ̀ dré adrélé adólé kíndri dri dhɨ be. 4 Dɨ, móndyá zyandre nda kɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya láti kisú fɨ̀zo ába Yésu véna bwà ko. Dɨ ɨ̀ dré ngàzo mbàle ába dzó nda drìna gò, dzó nda nɨ drì awú. Ɨ̀ kòlò láti dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tɨrɨ́zó sìle kíndri dré adrézó ayílé drìá dhɨ dri, Yésu kandrá. 5 Dɨ Yésu kònò àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì dre dhɨ, dré tàzoá agó pá be àbvò ro nda dré dhɨ: «Áma mvá, à trì ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ dre.»

6 Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá àruka adrébhá tá lɨrɨ́lé kònàle dhɨ ɨ̀ dré dhèzo adrélé kisùá àyɨ léna dhɨ: 7 «Dhya kòndɨ adré tà ta kònɨ̀nɨ àdho tà sè? Adré ɨ́na Gìká nɨ dha! Àdhi nɨ kɨtswá tàkonzɨ̀ tri nɨ̀, kàdré ngbà ꞌí Gìká ꞌɨ kalóma ko dhɨ?»

8 Gbǎ kòdhwa, Yésu dré tà ɨ̀ dré adrélé kisùle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré àmɨkya tà kisù kònɨ̀nɨ àdho tà sè? 9 Tà kɨtswálé tàle mbèlè agó pá be àbvò ro kònɨ̀dhɨ dré dhɨ, ángùdhi ꞌɨ: ‹À trì ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ dre› dhɨ, kó ngalè, ‹Mɨ́ nga, mɨ́ do ámɨ kíndri, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kɨdhó atsí to› dhɨ? 10 Má adré lèá mɨ̀ kònì dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá rìnyí ɨ́be adrézó tàkonzɨ̀ tri bvò dri.» Dɨ dré tàzoá agó pá be àbvò ro nda dré dhɨ: 11 «Má adré tàá mɨ́ dré dhɨ: Mɨ́ nga, mɨ́ do ámɨ kíndri, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ nzɨ mɨ́ bhàna!» 12 Gbǎ kòdhwa, agó nda dré ngàzo áyɨ kíndri do, pfòzo lɨ̀le móndyá títí ɨ misè. Dɨ àyɨ títí nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé Gìká nɨ rú bha kùle, adrézó tàá dhɨ: «Mà nò rè tàdzí tà làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ko!»

Yésu azí Lévì

(À kònò kpà Màtáyò 9:9-13; Lúkà 5:27-32)

13 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo tódhyá pfòle tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya làgana. Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ adré tá alɨ̀le akódhɨ vélé gò, dré adrézó àyɨ kɨ tadhá. 14 Dré tá adréràꞌa lavúlé tä́pä́ríandre nda mìlésè dhɨ ꞌá dhɨ, dré Lévì Àlàfáyò nɨ mvá nɨ nòzo adréràꞌa lɨrɨ́lé mèdáyɨ̀ lagɨ́rà na. Dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ lebè ma!» Dɨ Lévì nda dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ lebè.

15 Bvóá dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo lebèbhá nɨ ɨ́be Lévì nɨ dzó na gò, ɨ̀ dré lɨrɨ́zó mɨ́sá làgásè adrélé ngá nya túmä́ní mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ́be bǐ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ adrélé nòle tàkonzɨ̀bhá ro dhɨ ɨ́be bǐ. Tàko ko, móndɨ́ bǐ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ̀ adré tá Yésu nɨ lebè. 16 Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá àruka adrébhá tá kpà Fàrìsáyò ro dhɨ ɨ̀ kònò akódhɨ adréràꞌa ngá nya túmä́ní móndɨ́ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ́be dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lizíá akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ tí dhɨ: «Akódhɨ adré ngá nya túmä́ní mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀bhá ɨ́be àdho tà sè?» 17 Yésu kòyi tà lizílé nda dre dhɨ, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Móndyá rúbhá be dóro dhɨ ɨ̀ ndà gà kódzó ko na. Be ró dhɨ, móndyá drà ro dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya ndàá àyɨ. Má alɨ̀ móndyá adrébhá àyɨ kɨ no gyǎgya dhɨ kɨ azí kòdhya ko. Be ró dhɨ, má alɨ̀ mána tàkonzɨ̀bhá kɨ azí kòdhya.»

À lizí Yésu tàbirí mvòma nɨ tà dri

(À kònò kpà Màtáyò 9:14-17; Lúkà 5:33-39)

18 Kìtú àlo dhɨ, Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ lebèbhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá tàbirí mvo. Dɨ móndɨ́ àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo lizíá Yésu tí dhɨ: «Yòwánɨ̀ nɨ lebèbhá ɨ Fàrìsáyò kya ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré kó tàbirí mvo, adrézó tà zi Gìká tí dhɨ, ámɨ lebèbhá ɨ̀ adré dɨ àyɨkya tàbirí mvo ko àdho tà sè?» 19 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Móndyá azílé gwányá làmó àdhya lé dhɨ kɨ kɨtswá tsì tàbirí mvo, ɨ̀ dré adréràꞌa túmä́ní tòkó líyí be dhɨ ꞌá? Tàdzí ko! Ɨ̀ dré rè dhu adréràꞌa tòkó líyí nda be àyɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tàbirí mvo ko. 20 Dɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, à nɨ tòkó líyí nda nɨ tɨngá àyɨ kòfalésè gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tàbirí mvo lókyá nda sè.

21 Dhya àlo kàdré kɨ́tá àku ró lasɨ́lépi dhɨ ɨ́be dhɨ, dhɨ kɨ́tá tɨ́dhɨ́ ro dhɨ kɨ́tá àku nda dri ko na. Tàko ko, kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, kɨ́tá tɨ́dhɨ́ nda nɨ kɨ́tá àku nda nɨ asé gò, kɨ́tá àku nda dré gòzo vélé lasɨ́lé lɨ̀le drìdrì.

22 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya àlo dà vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ kɨ́nɨ́ dhɨ̀le adrézó vínò lɨkɨ́, akùbhá dre dhɨ ɨ léna ko na. Tàko ko, kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, vínò tɨ́dhɨ́ nda nɨ abhò kɨ́nɨ́ àku nda kɨ lasɨ́ gò, vínò ɨ kɨ́nɨ́ nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré abɨ́zó títí. Ásà dhɨ, à adré vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ da kɨ́nɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ɨ léna.»

Yésu Mírì sàbátù àdhya ꞌɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:1-8; Lúkà 6:1-5)

23 Sàbátù àlo dhɨ, Yésu ɨ̀ adré tá lavúlé amvú ngánò àdhya ɨ ꞌásè gò, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé ngánò lòꞌwa vu.* 24 Gò Fàrìsáyò ɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Ámɨ lebèbhá ɨ̀ adré àyɨkya tà àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé logálé sàbátù tú dhɨ nɨ ꞌo àdho tà sè?»† 25 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nà rè tàdzí tà Dàwídì dré tá ꞌòle ɨ̀ dré adréràꞌa lemerè ro ɨ̀ndɨ̀ tàbirí ɨ́be akódhɨ nɨ arúpi ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ ko? 26 Kòwánà kɨ kàdrɨ̀, Àbɨ̀yàtárà nɨ lókyá ꞌá dhɨ, Dàwídì nda fɨ tá Gìká nɨ dzó kàdrɨ̀ na, mápà fèle Gìká dré dhɨ nɨ adó nyàle gò, dré kpà fèzoá áyɨ arúpi ɨ dré nyàle. Tákò àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tá ɨ́na mápà nda nɨ nyàma logá àyɨ dré. Ngbà ꞌí kòwánà kɨ tá kɨtswá nyàá dhɨ àyɨ.» 27 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Gìká bhà móndɨ́ ɨ adrélé sàbátù dré ko. Be ró dhɨ, bhà ɨ́na sàbátù adrélé móndɨ́ ɨ dré. 28 Dɨ ásà dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá Mírì ꞌɨ, ndɨ̀ndɨ̀ Mírì sàbátù àdhya ꞌɨ.»

3

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo dhɨ sàbátù tú

(À kònò kpà Màtáyò 12:9-14; Lúkà 6:6-11)

1 Sàbátù àzya tú dhɨ, Yésu dré gòzo fɨ̀le Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. Kònàle dhɨ, agó àlo drɨ́gá nɨ dré ꞌyòzo ꞌyoꞌyò dhɨ tá be. 2 Fàrìsáyò àruka ɨ̀ adré tá tà ɨ̀ dré kɨtswázó Yésu nɨ asíkì ásà dhɨ nɨ nda. Dɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ mì ga, nòzoá ngalè akódhɨ nɨ agó nda nɨ tɨdrɨ́ sàbátù tú yà dhɨ.

3 Dɨ Yésu dré tàzoá agó drɨ́gá be àꞌyo ró nda dré dhɨ: «Mɨ́ nga ámɨ totó móndyá títí dhɨ kɨ kɨ́tó ꞌá.» 4 Gò dré lizízóá àyɨ títí nda ɨ tí dhɨ: «Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tà ángùdhi nɨ kaꞌì sàbátù tú dhɨ kòdhya: adrélé tà dóro ꞌo dhɨ, kó ngalè adrélé tà kònzɨ ꞌo dhɨ? Adrélé móndɨ́ tɨdrɨ́ dhɨ, kó ngalè adrélé móndɨ́ pfu dràle dhɨ?» Dɨ, ɨ̀ logó àyɨkya kúlí ko.

5 Yésu dré móndyá ɨ́ làgásè kúrú nda kɨ nòzo títí togóaswa sè. Dɨ, akódhɨ nɨ togó tá kpà kɨzà ro, ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó ꞌòle tombálé dhɨ sè. Gò dré tàzoá agó nda dré dhɨ: «Mɨ́ kɨdzɨ̀ ámɨ drɨ́gá.» Akódhɨ dré kɨdzɨ̀zoá gò, drɨ́gá nɨ nda dré adrɨ́zó. 6 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Fàrìsáyò nda ɨ̀ dré pfòzo ru yi móndyá ópɨ́ Èródè àdhya ɨ́be, kɨtswázó láti nda Yésu nɨ pfùzo dràle dhɨ bvó.

Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ lebè Yésu

7-8 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré àyɨ kɨ vùzo lyà lebèbhá nɨ ɨ́be lɨ̀le tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya làgana. Dɨ móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lebèzo. Àyɨ nda ɨ̀ yi tá tà títí akódhɨ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ gò, ɨ̀ dré angázó bvò Gàlìláyà àdhya lésè, bvò Yùdáyà àdhya lésè, Yèrúsalémà lésè, bvò Ìdùmáyà àdhya lésè, Yòròdánè nɨ taꞌá lésè, ɨ̀ndɨ̀ bvò Tírè ɨ làga Sìdónà be dhɨ lésè, alɨ̀le akódhɨ vélé.

9 Dɨ Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòkisí bwátù bhàle ànyɨ ɨ́ làga adrélé gànzi ró ɨ́ dré, móndyá zyandre nda ɨ̀ kòkipìró ɨ ko dhɨ bvó. 10 Tàko ko, akódhɨ tɨdrɨ́ tá móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ gò, móndɨ́ drà twátwa ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré adrézó adàle akódhɨ vélé, kɨtswálé akódhɨ nɨ tabè dhɨ bvó. 11 Dɨ àyɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àyɨ léna dhɨ ɨ̀ kàdré akódhɨ nɨ no dhɨ, ɨ̀ adré tá adhélé akódhɨ kandrá, adrélé tetrélé, adrézó tàá dhɨ: «Mɨ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ!» 12 Dɨ, Yésu adré tá ɨ́na àyɨ kɨ logá, ɨ̀ kòtadháró móndɨ́ ɨ dré ɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko.

Yésu bhà móndɨ́ mudrí-drì-rì dhɨ ɨ twá adrélé àpóstolò ɨ ró

(À kònò kpà Màtáyò 10:1-4; Lúkà 6:12-16)

13 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré lɨ̀zo mbàle kòngó àlo drìna. Dré móndɨ́ ɨ́ dré lèle azílé dhɨ kɨ azízó gò, ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ vélé. 14 Dɨ dré móndyá mudrí-drì-rì nda kɨ bhàzo twá, àyɨ kɨ zìzo àpóstolò ɨ ró, ɨ̀ kàdréró túmä́ní ɨ́ be, ɨ̀ndɨ̀ ɨ́ kàdréró àyɨ kɨ tibhù Rúbí Tanɨ longó be dhɨ bvó. 15 Dré kpà rìnyí fèzo àyɨ dré kɨtswázó tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè. 16 Àyɨ mudrí-drì-rì dré bhàle twá nda ɨ tá: Sìmónà (dré rú zìle Pétèró dhɨ), 17 Yàkóbhò Zèbèdáyò nɨ mvá, adrúpi nɨ Yòwánɨ̀ be (Yésu dré àyɨ kɨ rú zìzo Bwànèrégè dhɨ ɨ; rú nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Bhù nɨ tadima nɨ ànzɨàgo ɨ»), 18 Àndréyà, Fìlípò, Bàràtòlòmáyò, Màtáyò, Tòmá, Yàkóbhò Àlàfáyò nɨ mvá, Tàdáyò, Sìmónà (adrélépi àtsɨ ró áyɨ súrú nɨ tà sè dhɨ), 19 ɨ̀ndɨ̀ Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà (dra Yésu nɨ lefèlepi kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ).

Yésu nɨ tà, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ àdhya be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:22-32; Lúkà 11:14-23; 12:10)

20 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo nzɨ̀le ɨ́ bhàna gò, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré gòzo tódhyá ru kɨmó kònàle. Tà nda sè dhɨ, akódhɨ ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kɨtswá tá ndɨ̀ndɨ̀ ngá nya bwà ko. 21 Akódhɨ nɨ aró ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré alɨ̀zo kɨtswálé akódhɨ nɨ dri sùzo rúá dhɨ bvó. Tàko ko, ɨ̀ adré tá tàá dhɨ, akódhɨ nɨ drì abɨ́ vélé dre.

22 Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá angábhá Yèrúsalémà lésè dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨkya tàá dhɨ: «Akódhɨ Bèlèzèbúlè ɨ́be ɨ́ léna!* Adré tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ nɨ rìnyí sè!»

23 Dɨ Yésu dré àyɨ nda kɨ azízó gò, tàzoá àyɨ dré kúlí alaala sè dhɨ: «Sàtánà nɨ kɨtswá Sàtánà nɨ dro pfòle móndɨ́ lésè ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 24 Òpɨ̀ ángùdhi móndyá zàlá dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ, òpɨ̀ nda kɨtswá áyɨ totó bwà ko. 25 Dzó ángùdhi móndyá lá dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ, dzó nda kɨtswá kpà áyɨ totó bwà ko. 26 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, móndyá Sàtánà nɨ rìnyí zàle dhɨ ɨ̀ kàdré ru lanzɨ́ adrézó ru pfu àyɨ kòfalésè dhɨ, akódhɨ nɨ rìnyí nda kɨtswá áyɨ totó bwà ko. Be ró dhɨ, tà nɨ nɨ akɨ́ títí. 27 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya àlo kɨtswá fɨ̀le agó kòmbá àlo dhɨ nɨ dzó na akódhɨ nɨ ngá wu bwà ko, kàdrò zyà rè kòmbá nda bǎ sè ꞌíká ko dhɨ. Dɨ kàdrò akódhɨ dre dhɨ, a nɨ kɨtswá ngá títí akódhɨ nɨ dzó na nda kɨ wu.

28 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Gìká nɨ kɨtswá tàkonzɨ̀ títí móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tri, túmä́ní làdhá títí ɨ̀ dré adrélé dhàle ɨ́ rú dhɨ ɨ́be. 29 Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na làdhá dha Tɨrɨ́ Lólo rú dhɨ, à kɨtswá akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri tàdzí ko. Be ró dhɨ, tàkonzɨ̀ nda nɨ adré akódhɨ dri kóná vésè kólyá.» 30 Yésu tà tá tà nda kònɨ̀nɨ, ɨ̀ dré tá adrélé tàle dhɨ «Akódhɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna» dhɨ sè.

Yésu nɨ andre ɨ adrúpi nɨ ɨ́be dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:46-50; Lúkà 8:19-21)

31 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu nɨ andre ɨ adrúpi nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré atsázó adrélé àyɨ kɨ totó kɨvɨ̀ na. Gò ɨ̀ dré móndɨ́ mùzo fɨ̀le Yésu nɨ azí. 32 Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ lɨrɨ́ tá adrélé akódhɨ làgásè kúrú. Gò tàzoá drá dhɨ: «Ámɨ andre, ámɨ adrúpi ɨ, ámɨ amvúpi ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré ámɨ letè kɨvɨ̀ na.» 33 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Áma andre ɨ áma adrúpi ɨ́be dhɨ ɨ àdhibhá ꞌɨ?» 34 Dré móndyá lɨrɨ́bhá ɨ́ làgásè kúrú nda kɨ nòzo títí gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè áma andre ɨ áma adrúpi ɨ́be kònɨ ɨ ká! 35 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi tà Gìká dré adrélé lèle à kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ɨ́na áma adrúpi ꞌɨ, áma amvúpi ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ áma andre ꞌɨ.»

4

Pɨ́dhɨ́gó agó kórɨ̀ rɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 13:1-9; Lúkà 8:4-8)

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo tódhyá adrélé tà tadhá tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya làga. Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré ru kɨmólé akódhɨ làgásè kúrú dhɨ sè dhɨ, dré mbàzo lɨrɨ́lé bwátù adrélépi yǐ mìle dhɨ na, móndyá zyandre títí nda ɨ̀ dré adréràꞌa tä́pä́ríandre mìle dhɨ ꞌá. 2 Dɨ dré kɨdhózó tà bǐ dhɨ kɨ tadhá àyɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè, adrézó tàá dhɨ:

3 «Mɨ̀ yi rè ká! Kìtú àlo dhɨ, agó àlo dhɨ pfò tá lɨ̀le kórɨ̀ rɨ áyɨ amvú na. 4 Dré tá adréràꞌa kórɨ̀ rɨ dhɨ ꞌá dhɨ, kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá láti mìle gò, àrɨ́ ɨ̀ dré adàzo tetéá títí. 5 Kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá bvò kɨ́rà ro adrélépi kìní ɨ́be tsà dhɨ dri. Ɨ̀ dré apfòzo mbèlè, kìní dré nzìle ko dhɨ sè. 6 Dɨ, kìtú kòka dre dhɨ, dré àyɨ kɨ zàzo ꞌyòle, àyɨ kɨ kɨ́drɨ dré fɨ̀le kìní na dóro ko dhɨ sè. 7 Kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá kùtsí kòfalé. Kùtsí nda dré mbàzo àyɨ kɨ amó gò, ɨ̀ dré lòꞌwa ꞌàzo ko. 8 Dɨ, kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá àyɨkya kìní dóro dri gò, ɨ̀ dré apfòzo mbàle lòꞌwa ꞌa dóro. Àlo nɨ ꞌa lòꞌwa nyadhɨ-àlo-drì-mudrí, àzya nɨ nyadhɨ-na, àzya nɨ nyadhɨ-nzi.» 9 Yésu gò tàá dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi!»

Yésu ngɨ tà ɨ́ dré adrézó tà ta móndɨ́ ɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè dhɨ nɨ àndu

(À kònò kpà Màtáyò 13:10-17; Lúkà 8:9-10)

10 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré tá adréràꞌa kalóma dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ túmä́ní móndyá adrébhá tá àyɨ kɨ kɨmó akódhɨ làga dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ nɨ lizí pɨ́dhɨ́gó dré adrélé pɨ̀le dhɨ kɨ tà sè. 11 Dɨ dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Gìká fè àmɨ dré tògyá áyɨ Òpɨ̀ nɨ tà lùzu ró dhɨ nɨ nìzo. Dɨ, móndyá kɨvɨ̀ na dhɨ ɨ dré dhɨ, má adré tà títí dhɨ kɨ ta pɨ́dhɨ́gó sè, 12 kɨtswálé:

‹ɨ̀ kàdré gba ngá no yà dhɨ,

ɨ̀ kàdréró ngá ɨ̀ dré adrélé nòle nda kɨ atógyà ko,

ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàdré gba tà yi yà dhɨ,

ɨ̀ kàdréró tà ɨ̀ dré adrélé yìle nda kɨ àndu ni ko.

Kònò kàdré tá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, ɨ̀ nɨ tá àyɨ kɨ togó adzá má vélé gò,

má dré àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ trìzo!›*»

Yésu ngɨ pɨ́dhɨ́gó agó kórɨ̀ rɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ nɨ àndu

(À kònò kpà Màtáyò 13:18-23; Lúkà 8:11-15)

13 Dɨ Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì tsì pɨ́dhɨ́gó kòdhɨ nɨ àndu ko? Mɨ̀ nɨ dɨ pɨ́dhɨ́gó àruka títí dhɨ kɨ àndu ni ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 14 Agó adrélépi kórɨ̀ rɨ nda adré Gìká nɨ kúlí rɨ kòdhya. 15 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré kúlí nda nɨ kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé láti mìle nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, Sàtánà adré ndɨrɨ atsálé kúlí rɨ̀le nda nɨ tɨngá àyɨ kɨ togó lésè. 16 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé bvò kɨ́rà ro dhɨ dri nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ adré ndɨrɨ kaꞌìá arɨ́ sè. 17 Dɨ, ɨ̀ dré adrélé kúlí nda nɨ tayɨ́ adrélé tɨ̀le àyɨ kɨ togó na ko dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré ngbà ꞌí tròle rúá lókyá tsà sè. Dɨ kàdré tà ɨ̀ dré adrézó kɨzà nya ásà dhɨ ꞌɨ yà, ngalè tà adrézó àyɨ kɨ mì pfo kúlí nda nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ yà dhɨ, ɨ̀ adré àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda nɨ tayɨ́ mbèlè. 18 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé kùtsí kòfalé nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, 19 tà bvò kòndɨ àdhya adrébhá àyɨ kɨ togó ꞌo lanzìle dhɨ ɨ, ngá lovó adrélépi àyɨ kɨ lɨtɨ́ dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ lovó kònzɨ twátwa dhɨ ɨ̀ adré fɨ̀le àyɨ kɨ togó na kúlí nda nɨ amó gò, dré adrézó lòꞌwa ꞌa ko. 20 Dɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré àyɨkya Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé kìní dóro dri nda ɨ tɨ́nɨ. Àyɨ nda ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ adré kaꞌìá gò, ɨ̀ dré adrézó lòꞌwa ꞌa dóro. Àlo nɨ adré lòꞌwa ꞌa nyadhɨ-àlo-drì-mudrí, àzya nɨ nyadhɨ-na, àzya nɨ kó nyadhɨ-nzi.»

Tà tadhálé tálà nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 8:16-18)

21 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «À adré gà tsì tálà dhɨ bhàle lɨ̀drɨ́ zàna yà, kó ngalè lángá zàna yà dhɨ be? Tàdzí ko! À adré zakó dhɨ̀á bhàle zá kuru mɨ́sá drìna. 22 Tàko ko, à nɨ tà títí zùle zùzù dhɨ kɨ tadhá ngádra ꞌá. À nɨ kpà tà títí lùzu ró dhɨ kɨ ꞌo apfòle ngádra ꞌá. 23 Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi!»

24 Gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Lè mɨ̀ kàdré tà mɨ̀ dré adrélé yìle dhɨ kɨ kisù dóro! Mɨ̀ kàdré tà yi dóro dhɨ, Gìká nɨ àmɨ kɨ fe adrélé tà nda kɨ àndu ni dóro lavúlé. A nɨ ndɨ̀ndɨ̀ tà mɨ̀ dré nìle nda kɨ drì tɨmbà. 25 Tàko ko, dhya ángùdhi tà nìlepi bǐ dhɨ dré dhɨ, à nɨ tà dré nìle nda kɨ drì tɨmbà. Dɨ, dhya ángùdhi tà nìlepi ko dhɨ dré dhɨ, à nɨ ndɨ̀ndɨ̀ tà tsà dré nìle dhɨ nɨ tɨngá.»

Tà tadhálé kórɨ̀ adrélépi mbàle áyɨ tàndɨ sè dhɨ nɨ tà rú dhɨ

26 Yésu gò tàá dhɨ: «Gìká nɨ Òpɨ̀ sù ngóró kórɨ̀ dhya àlo dré rɨ̀le bvò dri dhɨ tɨ́nɨ. 27 Dhya nda kàdré ayílé ngátsi sè yà, kó ngalè kàdré ngàle kìtú sè yà dhɨ, kórɨ̀ nda adré apfòle mbàle, tágba dhya nda dré nìzoá ngalè tà nda adré ru ꞌo ngɨ́nɨ ya dhɨ ko dhɨ. 28 Bvò nda nɨ tàndɨ adré kórɨ̀ nda nɨ ꞌo adrélé lòꞌwa ꞌa dhɨ nɨ̀. Kórɨ̀ nda adré rè zyà apfòle mbɨ̀ ro gò, drì nɨ dré adrézó pfòle gò, dré adrézó lòꞌwa ꞌa. 29 Lòꞌwa nda ɨ̀ kòka dre dhɨ, dhya nda adré méngerè adó adrézó lwàá. Tàko ko, lókyá adrézó lòꞌwa nda kɨ akónà dhɨ kɨtswá dre.»

Tà tadhálé mùtádì lòꞌwa nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 13:31-32, 34; Lúkà 13:18-19)

30 Yésu gò tàá dhɨ: «Má nɨ kɨtswá Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà tadhá àdho ngá rú? Kó ngalè, má nɨ tà nɨ nɨ tadhá kúlí alaala ángùdhi sè? 31 Òpɨ̀ nda sù ngóró mùtádì lòꞌwa tɨ́nɨ.† Lòꞌwa nda konyókonyó mvá lavúlé lòꞌwa àruka títí adrélé rɨ̀le bvò dri dhɨ ɨ rúsè. 32 Dɨ, à kàdré lòꞌwa nda nɨ rɨ dhɨ, adré ɨ́na apfòle mbàle atsálé kàdrɨ̀ ngá àruka títí adrélé kidhílé amvú ꞌá dhɨ kɨ lavú. Adré mbàle áyɨ kólá kɨ lebhé ɨ́ rúsè kàdrɨ̀kàdrɨ̀ gò, àrɨ́ ɨ̀ dré adrézó bhà si drìlána lɨ́ndrɨ́ nɨ nɨ tà sè.»

33 Dɨ Yésu adré tá Gìká nɨ kúlí tadhá àyɨ dré kúlí alaala bǐ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ sè, tsàle ɨ̀ dré kɨtswázó tà nda kɨ àndu ni bwà ko dhɨ na. 34 Adré tá tà àlo tadhá àyɨ dré kúlí alaala àko dhɨ ko. Dɨ, ɨ̀ dré adréràꞌa lebèbhá nɨ ɨ́be àyɨ pátí dhɨ ꞌá dhɨ, adré tá ɨ́na tà títí nda kɨ àndu ngɨ àyɨ dré.

Yésu kɨkɨ́ lyǎandre

(À kònò kpà Màtáyò 8:23-27; Lúkà 8:22-25)

35 Kìtú nda nɨ ɨ̀ndró sè dhɨ, Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mà kòzya tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na.» 36 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ kòtombà bwátù dré tá adrézó lána dhɨ na dre dhɨ, ɨ̀ dré móndyá zyandre nda kɨ tayɨ́zó gò, kɨdhózó adrélé zyàle taꞌá na. Bwátù àruka ɨ̀ adré tá kpà zyàle túmä́ní àyɨ ɨ́be. 37 Gbǎ kòdhwa, lyǎandre gú dhɨ dré ngàzo adrélé vìle tä́pä́ríandre nda mi. Yǐ adrélépi longálé dhɨ dré adrézó lodàle bwátù na gò, bwátù nda dré adrézó ꞌòle arɨ́lé. 38 Dɨ, Yésu adré tá ɨ́na ayí ko àmvòràmvò kùsé dri. Gò akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ torózó, tàzoá drá dhɨ: «Tadhálépi, mà adré dràle! Tà nda tsì tà tàko ꞌɨ mɨ́ dré?»

39 Dɨ Yésu dré ngàzo lɨgɨ́lé lyǎandre nda dri, tàzoá tä́pä́ríandre nda dré dhɨ: «Mɨ́ kɨkɨ́ mɨ adrélé kɨ́rɨ!» Lyǎandre nda dré rɨ̀zo adrélé kɨ́rɨ gò, ngá dré gòzo bhùle ndiii. 40 Dɨ Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré ngá ro àdho tà sè? Àmɨ dhu rè tà kaꞌìkaꞌì àko?»

41 Tirì dré gàzo àyɨ léna bǐ gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòndɨ tá ɨ́na àdhi ꞌɨ, ndɨ̀ndɨ̀ lyǎandre ɨ tä́pä́ríandre be dhɨ ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle nɨ?»

5

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 8:28-34; Lúkà 8:26-39)

1 Ɨ̀ kòzya tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá na dre dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo bvò Gèrásà kya na.* 2 Yésu kàsí bwátù lésè dre dhɨ, agó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ dré apfòzo ngbǒ ró mógó lésè kɨtswálé ru kisú akódhɨ be. 3 Agó nda adré tá ɨ́na ayílé mógó ꞌásè. Dhya àlo kɨtswá tá vélé akódhɨ nɨ ru ꞌɨ̀le ndɨ̀ndɨ̀ nyɨ̀rɨ̀ sè bwà ko. 4 Tàko ko, vésè be bǐ, à adré tá akódhɨ nɨ pá kɨ tɨꞌɨ̀ kómvè sè, adrézó akódhɨ nɨ drɨ́gá kɨ tɨꞌɨ̀ nyɨ̀rɨ̀ sè. Dɨ, akódhɨ adré tá ɨ́na nyɨ̀rɨ̀ nda kɨ tɨkɨ́, adrézó kómvè nda kɨ toŋò. Dhya àlo kɨtswálépi akódhɨ nɨ bha áyɨ rìnyí zàle bwà dhɨ tá yókódhó. 5 Kìtú sè ɨ̀ndɨ̀ ngátsi sè dhɨ, akódhɨ adré tá tatsílé tetrébe mógó ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ kòngó ɨ drǐsè, adrézó áyɨ rúbhá tɨsɨ̀ kɨ́rà sè.

6 Dɨ akódhɨ kònò Yésu vwàvwà ro dre dhɨ, dré ngàzo arálé adhélé áyɨ kórókó titì akódhɨ kandrá. 7 Dré yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Yésu, Gìká kurú na dhɨ nɨ Mváagó, àma kòfalésè mɨ́ be dhɨ, àdho tà ꞌɨ? Má adré ámɨ ti lizí Gìká nɨ rú sè, mɨ́ kòꞌoró ma kònzɨ ko!» 8 Tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, Yésu tà tá drá dhɨ: «Tɨrɨ́ kònzɨ, mɨ́ pfò agó kònɨ̀dhɨ lésè!» 9 Gò Yésu dré lizízóá tíá dhɨ: «Ámɨ rú àdhi?» Akódhɨ logó drá dhɨ: «Áma rú ‹Zyandre›. Àngyá ko, àma agó kòndɨ léna dhɨ bǐ.» 10 Dɨ tɨrɨ́ kònzɨ nda dré dhèzo adrélé ngòle Yésu rú, kòmùró àyɨ pfòle bvò nda ꞌásè ko dhɨ bvó.

11 Àyɨ làgana kònànɨ dhɨ, tɨ̀gá kɨ pä̀rí andre adré tá ngá nya kòngó drìna. 12 Dɨ tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ̀ dré Yésu nɨ ti lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kòmù àma lɨ̀le tɨ̀gá kòna ɨ véna wà, mà kòtɨfɨ́ró àyɨ léna be dhɨ bvó.» 13 Yésu dré kaꞌìzoá. Dɨ tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ̀ dré topfòzo agó nda lésè, lɨ̀le tɨfɨ́lé tɨ̀gá nda ɨ léna. Gò tɨ̀gá ànyɨ́ànyɨ ngùlù-rì nda ɨ̀ dré ndìzo títí kòngó nda nɨ gòlòko ꞌásè, ledhélé tä́pä́ríandre na, yǐ mvu gò, todràzo.

14 Gò tɨ̀gá nda kɨ lɨkɨ́bhá ɨ̀ dré ngàzo ràle tà lavúlépi nda nɨ rúbí longóbe bhàandre na ɨ̀ndɨ̀ gbàbhú ꞌásè. Dɨ móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré apfòzo tà nda nɨ no. 15 Ɨ̀ kàtsá Yésu vélé dre dhɨ, ɨ̀ dré agó tá tɨrɨ́ kònzɨ zyandre ɨ́be ɨ́ léna nda nɨ nòzo adréràꞌa lɨrɨ́lé Yésu làga. Akódhɨ tá kɨ́tá ɨ́be ɨ́ rú, ɨ̀ndɨ̀ tà kisùkisù ɨ́be dóro. Dɨ tirì dré àyɨ kɨ ꞌòzo lavúlé. 16 Gò dhya tà nda kɨ nobhá mì sè dhɨ ɨ̀ dré tà atsábhá agó tá tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be nda rú, ɨ̀ndɨ̀ tɨ̀gá ɨ rú dhɨ kɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré. 17 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré ngàzo Yésu nɨ ti lizí, kòngaró àyɨ kɨ bvò ꞌásè be dhɨ bvó.

18 Yésu dré tá adréràꞌa mbàle bwátù na dhɨ ꞌá dhɨ, agó tá tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna nda dré akódhɨ nɨ ti lizízó, ɨ̀ kòlɨ̀ró túmä́ní. 19 Dɨ, Yésu dré akódhɨ nɨ logázó, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nzɨ mɨ́ bhàna, ámɨ súrú na. Mɨ́ tɨtɨ́ àyɨ dré tà títí Mírì dré ꞌòle mɨ́ dré dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ bhà ámɨ kɨzà ngɨ́nɨ ya dhɨ.» 20 Dɨ agó nda dré ngàzo lɨ̀le tà títí Yésu dré ꞌòle ɨ́ dré dhɨ kɨ longóbe bhàandre zìle Mudrí dhɨ ɨ ꞌásè. Dɨ móndyá títí dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ yi síbhálé be ngbo.

Yésu tɨdrɨ́ tòkó àlo dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tɨngá Yàyírò nɨ mvátòkó dràdrà lésè

(À kònò kpà Màtáyò 9:18-26; Lúkà 8:40-56)

21 Yésu kògò azyálé tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá lésè bwátù sè dre dhɨ, móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré ru kɨmózó akódhɨ làgásè kúrú tä́pä́ríandre mìle. 22 Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó nɨ kàdrɨ̀ kɨ àlo rú be Yàyírò dhɨ dré kpà atsázó kònàle. Dɨ kònò Yésu dre dhɨ, dré adhézó akódhɨ pá, 23 akódhɨ nɨ ti lizí tà tàndɨ ró tàzoá dhɨ: «Áma zapi ànyɨ́ànyɨ dràdrà mìle. Mɨ́ alɨ̀ ámɨ drɨ́gá bha akódhɨ dri wà, kàdrɨ́ró adrélé lɨ́drɨ̀ be!» 24 Dɨ Yésu ɨ̀ dré ngàzo adrélé lɨ̀le akódhɨ be. Móndyá zyandre lavúlé nda ɨ̀ dré kpà adrézó akódhɨ nɨ lebè, adrézó àyɨ kɨ tri rúásà.

25 Dɨ àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, tòkó àlo kàrɨ́ dré adrézó ràle rúásà kóná be mudrí-drì-rì dhɨ tá be. 26 Akódhɨ nda nya tá kɨzà lavúlé kódzó bǐ dhɨ ɨ drɨ́gá. Kɨzá tá ngá ɨ́ drɨ́gásè akɨ́lé títí wóyá. Dɨ, kàrɨ́ nda adré tá vélé ràle rúásà lɨ̀le drìdrì. 27 Dɨ kòyi Yésu nɨ tà dre dhɨ, dré lavúzó móndyá zyandre nda ɨ kòfalésè, atsálé ànyɨ Yésu àmvolésè gò, akódhɨ nɨ kɨ́tá ti tabè. 28 Àngyá ko, adré tá ɨ́na kisùá dhɨ: «Má kòtabè ngbà ꞌí akódhɨ nɨ kɨ́tá ti kòdhya dhɨ, má nɨ adrɨ́.» 29 Gbǎ kòdhwa, kàrɨ́ adrélépi ràle rúásà nda dré akɨ́zó gò, dré atógyàzoá ɨ́ rú dhɨ, ɨ́ adrɨ́ áyɨ kɨzà nda lésè dre.

30 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré kpà atógyàzoá ɨ́ rú dhɨ, rìnyí pfò tá ɨ́ lésè dre. Dré áyɨ alázó móndyá zyandre nda ɨ kòfalé gò, lizíá dhɨ: «Àdhi tabè kɨ́tá mána nɨ̀?» 31 Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mɨ́ nò zakó móndyá zyandre kònɨ ɨ adréràꞌa àyɨ kɨ tri mɨ́ rúsè dhɨ ꞌí! Mɨ́ adré dɨ lizíá dhɨ, ‹Àdhi tabè ma nɨ̀› ya dhɨ ngɨ́nɨ?» 32 Dɨ, Yésu dré gòzo vélé adrélé móndyá ɨ́ làgásè nda kɨ no, nìzoá ngalè àdhi ꞌo tà nda nɨ̀ ya dhɨ. 33 Tòkó nda kàtógyà tà atsálépi ɨ́ rú dhɨ dre dhɨ, dré alɨ̀zo lyabe tirì dré adhélé akódhɨ pá gò, tà ɨ́ dré ꞌòle nda nɨ ta drá ngádra ꞌá. 34 Dɨ Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Áma zapi, ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tɨdrɨ́ mɨ dre. Mɨ́ lɨ̀ togó be kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ. Mɨ́ adrɨ́ kɨzà mɨ́na lésè dre.»

35 Yésu dré rè dhu adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ àruka angábhá Yàyírò, lɨ̀sámbò dzó nɨ kàdrɨ̀ nda bhàlésè dhɨ ɨ̀ dré atsázó tàá drá dhɨ: «Ámɨ zapi drà dre. Tà adrézó gòle dhya tà tadhálépi dhɨ nɨ lagù ásà dhɨ àdho tà ꞌɨ?» 36 Dɨ, Yésu dré ɨ́na kúlí nda nɨ kaꞌìzo yìle ko. Gò dré tàzoá Yàyírò dré dhɨ: «Mɨ́ ro ngá ko. Mɨ́ kòkaꞌì ngbà ꞌí kaꞌìkaꞌì.»

37 Dɨ dré móndɨ́ àzya kaꞌìzo lɨ̀le ɨ́ vésè ko, kaꞌì ngbà ꞌí Pétèró, Yàkóbhò, tsàle adrúpi nɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ kòdhya. 38 Ɨ̀ kòtsa Yàyírò bhàna dre dhɨ, Yésu dré nòzoá dhɨ, móndyá títí dhɨ kɨ drì abɨ́abɨ́ gò, ɨ̀ dré adrézó àwó ngo, adrézó tongólé lúlǔ be. 39 Dɨ kòfɨ dzó nda na dre dhɨ, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ drì abɨ́abɨ́ gò, mɨ̀ dré adrézó àwó ngo àdho tà sè? Mvámvá kòdhɨ drà ko. Adré ɨ́na ayí ko.» 40 Gò ɨ̀ dré dhèzo adrélé akódhɨ nɨ gu. Dɨ Yésu dré àyɨ kɨ ꞌòzo pfòle títí kɨvɨ̀ na. Dré mvámvá nda nɨ atá kɨ drìzo andre nɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ lebèbhá na nda ɨ́be gò, fɨ̀zo àyɨ ɨ́be àrà mvámvá nda dré adrézó dhɨ na. 41 Dré akódhɨ nɨ drɨ́gá rùzo, tàzoá drá dhɨ: «Tàlítà kúmì!» (Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ: «Mvátòkó, má tà mɨ́ dré dhɨ, mɨ́ nga!») 42 Gbǎ kòdhwa, mvátòkó adrélépi tá kóná ɨ́be mudrí-drì-rì nda dré ngàzo kɨdhólé atsí to. Dɨ àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. 43 Gò Yésu dré àyɨ kɨ kodzózó tà tàndɨ ró tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòlongó tà nda dhya àlo dré ko. Dré tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòfè ngá mvámvá nda dré nyàle.

6

Nàzàrétàbhá ɨ̀ kaꞌì Yésu ko

(À kònò kpà Màtáyò 13:53-58; Lúkà 4:16-30)

1 Yésu kòtayɨ́ àrà nda dre dhɨ, dré lɨ̀zo tsàle bhàandre ɨ́ dré tá mbàzo lána dhɨ na.* Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ lɨ̀ tá kpà túmä́ní akódhɨ be. 2 Sàbátù kàtsá dre dhɨ, dré kɨdhózó adrélé tà tadhá Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. Gò móndyá zyandre nda ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ yi síbhálé be ngbo, adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòndɨ kisú ɨ́na tà kòdhɨ ɨ ángwà? Tògyá fèle drá kònɨ̀nɨ nɨ̀ àdho tògyá ꞌɨ? Kisú kpà rìnyí adrézó tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo áyɨ tàndɨ nɨ drɨ́gá sè dhɨ ángwà? 3 Akódhɨ kòndɨ tsì dhya adrélépi fa ledé dhɨ ꞌɨ ko? Akódhɨ tsì Màrɨ́yà nɨ mvá ꞌɨ ko? Adrúpi nɨ ɨ tsì Yàkóbhò, Yósè, Yúdà tsàle Sìmónà ko? Amvúpi nɨ ɨ àma kòfalé ko?» Dɨ tà nda sè dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá Yésu nɨ kaꞌì bwà ko. 4 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «À adré ngbà ꞌí pròfétà nɨ lɨndrɨ̀ bha ko dhɨ akódhɨ nɨ tàndɨ bha, akódhɨ nɨ súrú ꞌá, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ dzó ꞌá.» 5 Dɨ akódhɨ kɨtswá tá tà àzya lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo kònàle ko, bhà ngbà ꞌí áyɨ drɨ́gá dràbhá àruka ɨ dri, àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó dhɨ kòdhya. 6 Dɨ akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ adré tá gàle, ɨ̀ dré tá adrélé tà kaꞌìkaꞌì àko dhɨ sè.

Yésu tibhù áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ lɨ̀le àzí na

(À kònò kpà Màtáyò 10:5-15; Lúkà 9:1-6)

Àmvolásà dhɨ, Yésu dré ngàzo adrélé tatsílé tà tadhábe bhà àlo àlo títí bvò nda lé dhɨ ɨ ꞌásè.

7 Dré áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ azízó, rìnyí fèzo àyɨ dré kɨtswázó tɨrɨ́ kònzɨ kɨ bha àyɨ pálé gò, dré kɨdhózó àyɨ kɨ tibhù lɨ̀le rì rì àzí ꞌo. 8 Dré tá adréràꞌa àyɨ kɨ tibhù dhɨ ꞌá dhɨ, lazí tà àyɨ dri kònɨ̀nɨ: «Mɨ̀ do ngá àlo dhɨ atsí sè ko, ngbà ꞌí kùtù fa kòdhya. Mɨ̀ kòdo mápà ꞌɨ yà, kòmvò ꞌɨ yà, kó ngalè làfa ꞌɨ yà dhɨ àmɨ rú ko. 9 Mɨ̀ asó kámókà, dɨ, mɨ̀ kòdo kɨ́tá agá lésè dhɨ nɨ àzya ko. 10 Dzó ángùdhi mɨ̀ dré dra fɨ̀zo lána dhɨ, mɨ̀ kàdré ayílé kònàle tsàle kìtú mɨ̀ dré dra ngàzo bhà nda ꞌásè dhɨ tú. 11 Bhà ángùdhi dra àmɨ kɨ kaꞌìzo dòle lána dóro ko yà, kó ngalè àmɨ kɨ kúlí yìzo ko yà dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòpfò ꞌásà, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòtowá tàpfulɨ́ndrɨ́ àmɨ pásè tadházóá dhɨ, mɨ̀ tayɨ́ àyɨ kɨ tà títí dre.»

12 Dɨ Yésu nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le longóába móndɨ́ ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé. 13 Ɨ̀ adré tá tɨrɨ́ kònzɨ bǐ dhɨ kɨ dro móndɨ́ ɨ lésè, adrézó dò da dràbhá bǐ dhɨ ɨ dri, adrézó àyɨ kɨ tɨdrɨ́.

Yòwánɨ̀ bàtísimò fèlepi nɨ dràma

(À kònò kpà Màtáyò 14:1-12; Lúkà 9:7-9)

14 Dɨ ópɨ́ Èródè dré tà nda kɨ rúbí yìzo. Tàko ko, Yésu nɨ rúbí laꞌú tá bvò nda ꞌásè títí. Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi angá ɨ́na dràdrà lésè nɨ̀! Ásà dhɨ, akódhɨ rìnyí ɨ́be adrézó tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo.» 15 Àruka nɨ ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Akódhɨ Èlɨ́yà ꞌɨ.» Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ: «Akódhɨ pròfétà ꞌɨ, ngóró pròfétà atú dhɨ kɨ àlo tɨ́nɨ.» 16 Dɨ, Èródè kòyi tà adrélé tàle nda ɨ dre dhɨ, dré ɨ́na tàzoá dhɨ: «Yòwánɨ̀ má dré drì ꞌòle lìle kòdhɨ angá ɨ́na dràdrà lésè nɨ̀.»

17 Tàko ko, Èródè nda ꞌo tá Yòwánɨ̀ rùle adròle, bhèle bǎdzó na dhɨ nɨ̀. ꞌO tá kònɨ̀nɨ áyɨ adrúpi Fìlípò nɨ tòkó, Èròdɨ́yà, ɨ́ dré tá dòle mòle tòko ró dhɨ nɨ tà sè. 18 Àngyá ko, Yòwánɨ̀ adré tá tàá Èródè dré dhɨ: «Kɨtswá mɨ́ dré adrézó ámɨ adrúpi nɨ tòkó ɨ́be dhɨ ko.» 19 Ásà dhɨ, Èròdɨ́yà nda adré tá togó kònzɨ bha Yòwánɨ̀ rú. Adré tá akódhɨ nɨ le pfùle dràle, dɨ, kɨtswá tá ɨ́na tà ꞌo bwà ko. 20 Tàko ko, Èródè nì ɨ́na tàle dhɨ, Yòwánɨ̀ tá móndɨ́ gyǎgya ɨ̀ndɨ̀ lólo dhɨ ꞌɨ dhɨ be. Dɨ adré tá akódhɨ nɨ ro, adrézó sùle rúá. Adré tá kpà akódhɨ nɨ kúlí le yìle, tágba akódhɨ nɨ drì dré tá adrézó abɨ́lé tò kúlí nda ɨ sè dhɨ.

21 Dɨ, lókyá Èròdɨ́yà dré kɨtswázó tà ꞌo bwà dhɨ dré atsázó. Kìtú Èródè nɨ tìzo ásà dhɨ sè dhɨ, akódhɨ dré gwányá ꞌòzo áyɨ àzibhá kɨ kàdrɨ̀ ɨ dré, sòdá kɨ kàdrɨ̀ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kàdrɨ̀ àruka Gàlìláyà àdhya ɨ dré. 22 Gò Èròdɨ́yà nɨ zapi dré apfòzo ngá to Èródè ɨ kandrá móndyá dré azílé gwányá nda lé dhɨ ɨ́be, àyɨ kɨ togó ꞌòzo kɨnɨ́lé tò. Dɨ ópɨ́ nda dré tàzoá mvátòkó nda dré dhɨ: «Mɨ́ zi ngá ángùdhi mɨ́ dré adrélé lèle dhɨ má tí, má kòfèró mɨ́ dré.» 23 Dré mòndrà sɨ̀zo tàzoá drá dhɨ: «Ngá ángùdhi mɨ́ dré dra zìle má tí dhɨ, má nɨ fèá mɨ́ dré, kàdré gba áma òpɨ̀ lanzɨ́lé ꞌa be rì dhɨ nɨ àlo ꞌɨ yà dhɨ.» 24 Gò mvátòkó nda dré pfòzo lizíá áyɨ andre tí dhɨ: «Má kòzi àdho ngá kòdhya ya?» Andre nɨ logó dhɨ: «Mɨ́ kòzi Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ drì kòdhya.» 25 Dɨ mvátòkó nda dré gòzo tsàle mbèlè ópɨ́ nda véna, tàá drá dhɨ: «Má lè mɨ́ kàfè má dré Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ drì kònwa sǎnɨ̀ na.» 26 Gò ópɨ́ nda nɨ togó dré kɨzà nyàzo lavúlé tà nda sè. Dɨ, mòndrà dré tá sɨ̀le móndyá azílé nda ɨ kandrá dhɨ ɨ sè dhɨ, lè ɨ́na tà zìle ɨ́ tí nda gàle ko. 27 Dré ndɨrɨ sòdá kɨ àlo mùzo lɨ̀le kɨtswálé Yòwánɨ̀ nɨ drì li, kògòró agòle ába be dhɨ bvó. Dɨ sòdá nda dré lɨ̀zo Yòwánɨ̀ nɨ drì li bǎdzó na gò, 28 drì nda nɨ adózó sǎnɨ̀ na, alɨ̀zo fèá mvátòkó nda dré. Gò akódhɨ nda dré fèzoá áyɨ andre dré. 29 Dɨ Yòwánɨ̀ nɨ lebèbhá ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo akódhɨ nɨ àbvò do lɨ̀zo bhàá mógó na.

Yésu fè ngá nyàle móndɨ́ ngùlù-nzi dhɨ ɨ dré

(À kònò kpà Màtáyò 14:13-21; Lúkà 9:10-17; Yòwánɨ̀ 6:1-14)

30 Àpóstolò Yésu dré tá tibhùle nda ɨ̀ kàgò dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨmózó akódhɨ làga, tà títí ɨ̀ dré ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tadhálé dhɨ kɨ tɨtɨ́ drá. 31 Gò Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀, mà kòlɨ̀ró àma pátí lovólé tsà àrà móndɨ́ àko dhɨ na.» Tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tá alɨ̀le, adrélé gòle gò, Yésu ɨ̀ dré ndɨ̀ndɨ̀ adrézó lókyá ngá nyàzo dhɨ ɨ́be ko.

32 Ɨ̀ dré dɨ tombàzo bwátù na kɨtswálé lɨ̀le àyɨ pátí àrà móndɨ́ àko dhɨ na dhɨ bvó. 33 Dɨ, móndɨ́ bǐ àyɨ kɨ nobhá lɨ̌ràꞌa dhɨ ɨ̀ nì tá àrà ɨ̀ dré tá adrézó lɨ̀le lána dhɨ be. Gò móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré ngàzo bhàandre títí dhɨ ɨ lésè, ràle pá sè tsàle àrà nda na drìdrì Yésu ɨ kandrána. 34 Dɨ Yésu kàsí bwátù lésè dre dhɨ, dré móndyá zyandre lavúlé nda kɨ nòzo gò, kɨzà dòzo áyɨ togó na àyɨ kɨ tà sè. Tàko ko, àyɨ tá ngóró kábilígyà adrébhá àyɨ kɨ lɨkɨ́lépi àko dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Dɨ dré kɨdhózó adrélé tà bǐ dhɨ kɨ tadhá àyɨ dré.

35 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ àrà bhà àko dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ lókyá lavú dre. 36 Mɨ́ kòfè dɨ láti móndyá zyandre kònɨ ɨ dré lɨ̀zo mányàngá gɨ nyàle gbàbhú ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ bhà àma làgásè dhɨ ɨ ꞌásè wà.» 37 Dɨ, Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ fè ngá àyɨ dré nyàle dhɨ àmɨ.» Ɨ̀ gò tàá drá dhɨ: «Mà kòlɨ̀ tsì làfa lòꞌwa kámá-rì dhɨ kɨ kɨzá ngbà, mápà gɨ̀zo kɨtswálé fèle àyɨ títí dhɨ ɨ dré nyàle?»† 38 Dɨ Yésu lizí àyɨ tí dhɨ: «Àmɨ mápà ɨ́be ángopɨ́? Mɨ̀ lɨ̀ nòá.» Ɨ̀ kòlɨ̀ nòá dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Àma mápà ɨ́be nzi, ɨ̀ndɨ̀ kosyá ɨ́be rì.»

39 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòtukù móndyá títí nda ɨ lɨrɨ́lé mbɨ̀lɨ́drɨ̀ drǐsè. 40 Gò àyɨ nda ɨ̀ dré lɨrɨ́zó ngbungbu nyadhɨ-nzi, ɨ̀ndɨ̀ nyadhɨ-rì-drì-mudrí. 41 Dɨ Yésu kàdó mápà nzi nda ɨ kosyá rì nda ɨ́be dre dhɨ, dré mì tɨngázó kurú na bhù na, tà tanɨ zìzo Gìká tí ngá nda ɨ dri. Dré mápà nda kɨ toŋòzo lanzɨ́lé áyɨ lebèbhá ɨ dré, ɨ̀ kòlanzɨ́ró móndyá zyandre nda ɨ dré. Dré kpà kosyá rì nda kɨ lanzɨ́zó àyɨ títí dhɨ ɨ dré. 42 Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ dré nyàzoá pìzo. 43 Gò akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré mápà nda kɨ àmbí kosyá ɨ́be dhɨ kɨ lokózó gàle kánzɨ̀ mudrí-drì-rì dhɨ ɨ sè bǐbi. 44 Àgo ngá nda kɨ nyabhá dhɨ ɨ tá ngùlù-nzi.

Yésu to atsí tä́pä́ríandre drǐsè

(À kònò kpà Màtáyò 14:22-33; Yòwánɨ̀ 6:15-21)

45 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré áyɨ lebèbhá kɨ ꞌòzo lɨ̀le mbàle bwátù na, ɨ̀ kòzyaró drìdrì ɨ́ kandrána tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na, Bètèsàyɨ́dà na. Tàko ko, lè tá rè zyà láti fèle móndyá zyandre nda ɨ dré lɨ̀zo ꞌíká. 46 Kòlazí àyɨ tí dre dhɨ, dré mbàzo kòngó àlo drìna kɨtswálé tà ta Gìká be.

47 Ngá kàní dre dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ tá bwátù na tä́pä́ríandre nda nɨ kɨ́tógá na. Dɨ, akódhɨ tá ɨ́na kalóma bvò dri. 48 Dré nòzoá dhɨ, áyɨ lebèbhá nda ɨ̀ adré tá ru lagù kápí sè kɨtswálé bwátù zɨ lɨ̀le drìdrì, lyǎandre dré adrélé vìle sɨ́nyà dri àyɨ rú dhɨ sè. Dɨ ngátsi kɨ́tógá àmvolésè dhɨ, dré ngàzo adrélé atsí to tä́pä́ríandre drǐsè, adrézó lɨ̀le áyɨ lebèbhá nda ɨ véna, adrélé ꞌòle àyɨ kɨ lavú. 49 Ɨ̀ kònò akódhɨ adréràꞌa atsí to tä́pä́ríandre drǐsè dre dhɨ, ɨ̀ dré kisùzoá dhɨ, kòdhɨ tá móndɨ́ lɨ́ndrɨ́ ꞌɨ gò, ɨ̀ dré ngàzo tetrélé. 50 Tàko ko, àyɨ títí dhɨ ɨ̀ nò tá akódhɨ gò, tirì dré gàzo àyɨ léna bǐ. Dɨ, gbǎ kòdhwa, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tsɨ togó! Ma ꞌɨ. Mɨ̀ ro ngá ko!» 51 Dré mbàzo bwátù na àyɨ véna gò, lyǎandre nda dré rɨ̀zo adrélé kɨ́rɨ. Dɨ àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. 52 Àngyá ko, tà lɨ́ndrɨ́ga ró Yésu dré ꞌòle mápà nɨ tà sè nda fɨ tá dhu rè àyɨ drìna ko, àyɨ kɨ togó dré tá adrélé tòmbátòmba dhɨ sè.

Yésu tɨdrɨ́ dràbhá ɨ bvò Gènèsàrétè àdhya na

(À kònò kpà Màtáyò 14:34-36)

53 Ɨ̀ kòzya tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá na dre dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo bvò Gènèsàrétè àdhya na. 54 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle bwátù lésè dhɨ ꞌá dhɨ, móndyá kònàle dhɨ ɨ̀ dré ndɨrɨ Yésu nɨ nòzo nìle kyá. 55 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo tatsílé bvò nda ꞌásè títí, adrélé dràbhá kɨ adó káꞌyá ɨ dri, adrézó alɨ̀le àyɨ ɨ́be àrà ángùdhi ɨ̀ dré yìzoá akódhɨ lána dhɨ lé. 56 Dɨ àrà títí Yésu dré adrézó lɨ̀le dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ, gba kàdré bhàandre ꞌɨ yà, bhà ꞌɨ yà, kó ngalè gbàbhú ꞌɨ yà dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ dràbhá kɨ adó alɨ̀zo àyɨ ɨ́be àrà adrézó ngá lagɨ́ dhɨ ɨ ꞌásè. Dɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ ti lizí, kòtayɨ́ró dràbhá nda ɨ adrélé ngbà ꞌí áyɨ kɨ́tá ti tabè kòdhya. Dɨ àyɨ títí adrébhá tabèá nda ɨ̀ adré tá adrɨ́lé.

7

Gìká nɨ kúlí bhèma adrézó móndɨ́ kɨ labhɨ lebè dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 15:1-9)

1 Kìtú àlo dhɨ, Fàrìsáyò ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá àruka angábhá Yèrúsalémà lésè dhɨ ɨ̀ alɨ̀ tá ru kɨmó Yésu làga. 2 Gò ɨ̀ dré nòzoá dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ àruka ɨ̀ adré tá ngá nya drɨ́gá be ndǐ ró. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, ɨ̀ adré tá ngá nya drɨ́gá dzɨ àko ró. 3 (Tàko ko, Fàrìsáyò ɨ Yúdà ànzɨ àruka títí dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ adré rè ngbú àyɨ kɨ drɨ́gá dzɨ dóro ꞌíká, gò adrézó ngá nya ndò, ɨ̀ dré adrélé tròle àyɨ kɨ tábhí kɨ labhɨ ɨ rú dhɨ sè. 4 Ɨ̀ kàdré nzɨ̀le àrà adrézó ngá lagɨ́ dhɨ lésè dhɨ, ɨ̀ adré ngbú àyɨ kɨ temvé yǐ sè ꞌíká, gò adrézó ngá nya ndò. Ɨ̀ adré kpà labhɨ àruka bǐ dhɨ kɨ lebè, adrézó kópò kɨ dzɨ lɨ̀drɨ́ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ sǎnɨ̀ ɨ́be.*) 5 Dɨ Fàrìsáyò nda ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré lizízóá Yésu tí dhɨ: «Ámɨ lebèbhá ɨ̀ adré àma kɨ tábhí kɨ labhɨ lebè ko àdho tà sè? Tàko ko, ɨ̀ adré àyɨkya ngá nya drɨ́gá be ndǐ ró.» 6 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Pròfétà Èsáyà dré tá adréràꞌa Gìká nɨ kúlí longó àmɨ túrúpfúbhá ɨ ró nɨ kɨ tà sè dhɨ ꞌá dhɨ, longó tà nda kyá tàzoá dhɨ:

‹Móndyá kòdhɨ ɨ̀ adré áma lɨndrɨ̀ bha ngbà ꞌí ti sè.

Dɨ, àyɨ kɨ togó vwà ɨ́na má rúsè vwàvwà.

7 Ɨ̀ adré lɨ̀sámbò ꞌo má dré wóyá.

Tàko ko, ɨ̀ adré tòlɨ́ angábhá móndɨ́ ɨ vélésè dhɨ kɨ tadhá ngóró tòlɨ́ nda ɨ̀ angá tá má vélésè na tɨ́nɨ.›†

8 Mɨ̀ tayɨ́ àmɨkya tòlɨ́ Gìká àdhya ɨ, adrézó tròle labhɨ móndɨ́ kya ɨ rú.»

9 Gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì àmɨkya adrélé Gìká nɨ tòlɨ́ kɨ bhe gàrà dri, adrézó àmɨ kɨ tàndɨ kɨ labhɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ dóro. 10 Tàko ko, Mósè tà tá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kàdré ámɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ bha ámɨ andre be.›‡ Tà kpà dhɨ: ‹Dhya adrélépi tà ta kònzɨ áyɨ atá rú yà, kó ngalè áyɨ andre rú yà dhɨ, lè à kòꞌo akódhɨ nda dràle dràdrà.›§ 11 Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tàá dhɨ, dhya àlo nɨ kɨtswá tàá áyɨ atá dré yà, kó ngalè áyɨ andre dré yà dhɨ: ‹Ngá má dré tá kɨtswálé fèle ámɨ ledé dhɨ kòròbánɨ̀ ꞌɨ, kòdhɨ adré tàá dhɨ, ngá fèle Gìká dré dhɨ ꞌɨ.› 12 Akódhɨ nda kòtà kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ adré dɨ vélé akódhɨ nɨ tayɨ́ tà ꞌo atá nɨ dré yà, kó ngalè andre nɨ dré yà dhɨ ko. 13 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya Gìká nɨ kúlí bhe gàrà dri, àmɨ kɨ labhɨ mɨ̀ dré kisúlé àmɨ kɨ tábhí ɨ véna dhɨ kɨ tà sè. Mɨ̀ adré kpà tà bǐ dhɨ kɨ ꞌo kònɨ̀nɨ.»

Tà adrébhá móndɨ́ kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró Gìká mìlésè dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 15:10-20)

14 Gò Yésu dré gòzo móndyá zyandre kònàle dhɨ kɨ azí, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ títí, mɨ̀ yi vo rè tà kònɨ̀dhɨ, àndu nɨ nɨ nìzo ká! 15 Ngá adrélépi fɨ̀le móndɨ́ léna dhɨ kɨtswá akódhɨ nɨ ꞌo atsálé ndǐ ró bwà ko. Be ró dhɨ, tà adrélépi apfòle móndɨ́ lésè dhɨ adré ɨ́na akódhɨ nɨ ꞌo atsálé ndǐ ró dhɨ nɨ̀.» [ 16 *]

17 Yésu kòtayɨ́ móndyá zyandre nda ɨ dre dhɨ, dré nzɨ̀zo bhàna gò, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré kúlí alaala nda nɨ àndu lizízó tíá. 18 Akódhɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ, àmɨ kókpà tà nìnì àko? Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, ngá adrélépi fɨ̀le móndɨ́ léna dhɨ kɨtswá ɨ́na akódhɨ nɨ ꞌo atsálé ndǐ ró bwà ko dhɨ? 19 Tàko ko, ngá nda adré fɨ̀le akódhɨ nɨ togó na ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na fɨ̀le akódhɨ nɨ ꞌa na gò, adrélé apfòle akódhɨ nɨ rúbhá lésè.» (Kúlí nda kòdhɨ sè dhɨ, Yésu adré tá tàá dhɨ, mányàngá títí dhɨ ɨ dóro Gìká mìlésè.)

20 Yésu gò tàá dhɨ: «Tà adrélépi apfòle móndɨ́ nɨ togó lésè dhɨ ɨ́na tà adrélépi akódhɨ nɨ ꞌo atsálé ndǐ ró dhɨ ꞌɨ. 21 Tàko ko, tà adrébhá apfòle móndɨ́ kɨ togó lésè dhɨ ɨ, tà kònɨ ꞌɨ: tà kònzɨ kisùle dhɨ ɨ, ndòtò tà, kugù tà, móndɨ́ kɨ tupfuma nɨ tà, 22 múná tà, ngá lovó nɨ tà, togó kònzɨ nɨ tà, móndɨ́ kɨ lɨtɨma nɨ tà, tà swà, lovó kònzɨ bhàma móndɨ́ ɨ rú dhɨ nɨ tà, móndɨ́ kɨ rú tàma kònzɨ dhɨ nɨ tà, drìkàdrɨ̀ nɨ tà, ɨ̀ndɨ̀ tà azaaza. 23 Tà kònzɨ nda kòdhɨ ɨ̀ adré títí apfòle móndɨ́ kɨ togó lésè gò, adrélé àyɨ kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró.»

Tòkó àlo súrú twá ro dhɨ kaꞌì Yésu bàti

(À kònò kpà Màtáyò 15:21-28)

24 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré àrà nda nɨ tayɨ́zó gò, lɨ̀zo tsàle bvò Tírè làga dhɨ na. Kònàle dhɨ, dré fɨ̀zo dzó àlo na lùzu ró. Lè tá à kònì ɨ kònàle dhɨ ko. Dɨ, kɨtswá tá ɨ́na tà nda nɨ zu móndɨ́ ɨ dré bwà ko. 25 Dɨ tòkó àlo zapi nɨ dré adrézó tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ kòyi Yésu nɨ rúbí dre dhɨ, dré ndɨrɨ alɨ̀zo adhélé akódhɨ pá. 26 Tòkó nda tá ɨ́na móndɨ́ súrú twá ro tìle bvò Fòwìníkè àdhya Sìríyà le dhɨ na dhɨ ꞌɨ. Dɨ dré ngàzo adrélé Yésu nɨ ti lizí, kòdroró tɨrɨ́ kònzɨ nda áyɨ zapi lésè be dhɨ bvó. 27 Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ tayɨ́ rè zyà ànzɨmvá ɨ ngá nya pìzo ꞌíká. Tàko ko, kɨtswá ànzɨmvá kɨ mápà dòzo bhèle kòkɨ́ ɨ dré dhɨ ko.» 28 Dɨ, tòkó nda logó drá dhɨ: «Mírì, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, ndɨ̀ndɨ̀ kòkɨ́ mɨ́sá zàle dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya mápà kórònyá ànzɨmvá ɨ̀ dré adrélé tayɨ́lé ledhélé dhɨ kɨ nya kòdhya.» 29 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Kúlí mɨ́ dré logólé kòdhɨ sè dhɨ, mɨ́ kɨtswá nzɨ̀le. Tɨrɨ́ kònzɨ nda pfò ámɨ zapi lésè dre.» 30 Dɨ tòkó nda kònzɨ ɨ́ bhàna dre dhɨ, dré áyɨ zapi nda nɨ kisúzó adréràꞌa ayílé lángá dri. Tɨrɨ́ kònzɨ nda pfò tá lásà dre.

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo bíbhálé be kùdúkùdu ró adrélépi kpà ábhä́bhä́ ro dhɨ

31 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré bvò Tírè làga nda nɨ tayɨ́zó gò, lɨ̀zo lavúlé Sìdónà ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ bvò zìle bhàandre Mudrí ɨ ró dhɨ ꞌásè, gòle tsàle tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya làgana. 32 Kònàle dhɨ, à dré agó àlo bíbhálé be kùdúkùdu ró adrélépi kpà ábhä́bhä́ ro dhɨ nɨ adzízó Yésu vélé, akódhɨ nɨ ti lizízó, kòbhàró drɨ́gá agó nda dri, akódhɨ nɨ tɨdrɨ́zó be dhɨ bvó. 33 Dɨ Yésu dré akódhɨ nda nɨ drìzo lɨ̀zo ába gàrà dri móndɨ́ zyandre ɨ rúsè gò, áyɨ drɨ́gá ànzɨ kɨ sòzo akódhɨ bína. Dré tùsú fùzo áyɨ drɨ́gámbɨ́lɨ́ dri gò, akódhɨ nɨ làdra tabèzo ásà. 34 Dré mì tɨngázó kurú na bhù na gò, laꞌázó fèèè, tàzoá dhɨ: «Èfátà!» (Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ: «Mɨ́ nzì ru!») 35 Gbǎ kòdhwa, agó nda nɨ bíbhálé dré fùzo, akódhɨ nɨ làdra dré ru nzìzo gò, dré kɨdhózó adrélé tà ta dóro. 36 Gò Yésu dré móndyá kònàle dhɨ kɨ kodzózó tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòlongó tà nda nɨ rúbí dhya àlo dré ko. Dɨ, kàdré vélé áyɨ rúbí nɨ longoma logá móndɨ́ ɨ dré dhɨ, ɨ̀ adré vélé rúbí nda nɨ longó lɨ̀zo ába drìdrì. 37 Dɨ móndɨ́ kɨ lɨ́ndrɨ́ adré tá vélé gàle bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «Tà títí akódhɨ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ dóro! Adré ndɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ bíbhálé be kùdúkùdu ró dhɨ kɨ ꞌo adrélé tà yi, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ ábhä́bhä́ ro dhɨ kɨ ꞌo adrélé tà ta.»

8

Yésu fè ngá nyàle móndɨ́ ngùlù-su dhɨ ɨ dré

(À kònò kpà Màtáyò 15:32-39)

1 Àmvolásà dhɨ, móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré gòzo ru kɨmó Yésu làga. Àyɨ nda ɨ̀ dré tá adrélé ngá nyàle dhɨ àko dhɨ sè dhɨ, Yésu dré áyɨ lebèbhá kɨ azízó, tàzoá àyɨ dré dhɨ: 2 «Má adré kɨzà do áma togó na móndyá zyandre kònɨ kɨ tà sè. Tàko ko, àma túmä́ní àyɨ ɨ́be kìtú na, ɨ̀ndɨ̀ ngá ɨ̀ dré kɨtswálé nyàle dhɨ vélé yókódhó. 3 Má kòlogó àyɨ nzɨ̀le bhàna tàbirí be dhɨ, ɨ̀ nɨ landè ledhézó láti bhálé. Àngyá ko, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ angá làwú làvo lésè.» 4 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àrà bhà àko kònɨ̀dhɨ ꞌá dhɨ, à nɨ kɨtswá mápà kisú fèle àyɨ dré nyàle pìzo ásà dhɨ ángwà?» 5 Yésu lizí àyɨ tí dhɨ: «Àmɨ mápà ɨ́be ángopɨ́?» Ɨ̀ logó dhɨ: «Nzi-drì-rì.»

6 Gò Yésu dré tàzoá móndyá zyandre nda ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòlɨrɨ́ bvò dri. Dɨ kàdó mápà nzi-drì-rì nda ɨ dre dhɨ, dré àwoyà fèzo Gìká dré gò, toŋòzoá lanzɨ́lé áyɨ lebèbhá ɨ dré gò, ɨ̀ dré lanzɨ́zóá móndyá zyandre nda ɨ dré. 7 Àyɨ tá kpà kosyá àruka tsàtsà dhɨ ɨ́be. Dɨ Yésu dré kpà tà tanɨ zìzo Gìká tí kosyá nda ɨ dri gò, tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòlanzɨ́ móndyá nda ɨ dré. 8 Dɨ móndyá títí nda ɨ̀ dré ngá nda kɨ nyàzo pìzo. Gò akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àmbí nɨ kɨ lokózó gàle kánzɨ̀ nzi-drì-rì dhɨ ɨ sè bǐbi. 9 Móndyá ngá nyabhá nda ɨ tá ànyɨ́ànyɨ ngùlù-su. Gò Yésu dré láti fèzo àyɨ dré nzɨ̀zo.

10 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Yésu ɨ̀ dré tombàzo bwátù na lebèbhá nɨ ɨ́be gò, ɨ̀ dré lɨ̀zo tsàle bvò Dàlàmànútà àdhya na.

Fàrìsáyò ɨ̀ lizí Yésu tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo

(À kònò kpà Màtáyò 16:1-4)

11 Gò Fàrìsáyò ɨ̀ dré alɨ̀zo Yésu vélé, adrélé tà kayí akódhɨ be. Ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ le tabhìle gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó, kòꞌoró tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró angálépi Gìká vélésè dhɨ. 12 Dɨ Yésu dré ngàzo laꞌálé fèèè gò, tàzoá dhɨ: «Móndyá ándrò kònɨ ɨ̀ adré tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ nda nòle àdho tà sè? Má adré tà bàti ta àmɨ dré: À kɨtswá tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo àyɨ dré nòle dhɨ ko.» 13 Gò dré àyɨ kɨ tayɨ́zó, gòzo mbàle bwátù na kɨtswálé zyàle tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na.

Tàkú Fàrìsáyò kya ɨ̀ndɨ̀ Èródè àdhya

(À kònò kpà Màtáyò 16:5-12)

14 Dɨ Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ tɨvɨ̀ tá mápà dòma atsí na dhɨ. Àyɨ tá ngbà ꞌí mápà ɨ́be àlo bwátù na. 15 Gò Yésu dré àyɨ kɨ kodzózó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ lɨkɨ́ tàkú Fàrìsáyò kya ɨ̀ndɨ̀ Èródè àdhya kɨ tà sè.» 16 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré ngàzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè adrézó tàá dhɨ, akódhɨ tà tá kònɨ̀nɨ ɨ̀ dré tá adrélé mápà àko dhɨ sè. 17 Yésu dré tà ɨ̀ dré adrélé tàle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré àmɨkya tà kayí mɨ̀ dré adrélé mápà àko dhɨ sè àdho tà sè? Mɨ̀ atógyà dhu rè àmɨkya tà àlo ko? Mɨ̀ nì dhu rè tà àlo ko? Àmɨ kɨ togó tsì tòmbátòmba bàti? 18 Àmɨ mì ɨ́be gò, mɨ̀ dré adrézó ngá no ko? Àmɨ bíbhálé ɨ́be gò, mɨ̀ dré adrézó tà yi ko? Mɨ̀ tɨvɨ̀ vo tà má dré ꞌòle dhɨ ɨ dre? 19 Má dré tá mápà nzi dhɨ kɨ toŋòzo lanzɨ́lé móndyá ngùlù-nzi dhɨ ɨ dré dhɨ, mɨ̀ gò àmbí nɨ kɨ lokó gàle kánzɨ̀ ángopɨ́?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mudrí-drì-rì.» 20 Yésu gò lizíá dhɨ: «Má dré tá kó mápà nzi-drì-rì dhɨ kɨ toŋòzo lanzɨ́lé móndyá ngùlù-su dhɨ ɨ dré dhɨ, mɨ̀ gò àmbí nɨ kɨ lokó gàle kánzɨ̀ ángopɨ́?» Ɨ̀ logó dhɨ: «Nzi-drì-rì.» 21 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì vo dhu rè tà àlo ko?»

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo mì kùdúkùdu ró dhɨ

22 Àmvolásà dhɨ, ɨ̀ dré lɨ̀zo tsàle bhàandre rú zìle Bètèsàyɨ́dà dhɨ na. Kònàle dhɨ, à dré agó àlo mì kùdúkùdu ró dhɨ nɨ adzízó Yésu vélé, akódhɨ nɨ ti lizízó, kòtabèró agó nda, akódhɨ nɨ tɨdrɨ́zó be dhɨ bvó. 23 Dɨ Yésu dré mì kùdúkùdu nda nɨ drɨ́gá rùzo, akódhɨ nɨ sèzo pfòzo ába bhà nda ꞌásè kɨvɨ̀ na. Dré tùsú fùzo akódhɨ mi, drɨ́gá bhàzo drìá gò, akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ adré ngá no?» 24 Agó nda dré mì bhèzo gò, tàzoá dhɨ: «Má adré móndɨ́ kɨ no ngóró fa ɨ tɨ́nɨ, dɨ, ɨ̀ adré atsí to.» 25 Yésu dré gòzo tódhyá áyɨ drɨ́gá bha agó nda mi. Dɨ akódhɨ nda dré gòzo mì nzi kàdrɨ̀ gò, mì nɨ dré adrɨ́zó adrélé ngá títí dhɨ kɨ no dóro. 26 Gò Yésu dré akódhɨ nɨ logózó nzɨ̀le bhàna, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ kògò fɨ̀le bhà kòdhɨ na ko.»

Pétèró tà ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ

(À kònò kpà Màtáyò 16:13-20; Lúkà 9:18-21)

27 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé lavúlé bhà tsàtsà bhàandre Kàyìsàríyà Fìlípò àdhya làgásè dhɨ ɨ ꞌásè. Láti ꞌá dhɨ, akódhɨ dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Móndɨ́ ɨ̀ adré tàá dhɨ, ma àdhi ꞌɨ?» 28 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tàá dhɨ, mɨ Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi ꞌɨ. Àruka nɨ ɨ̀ adré tàá dhɨ, mɨ Èlɨ́yà ꞌɨ. Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ, mɨ pròfétà kɨ àlo ꞌɨ.» 29 Yésu gò lizíá àyɨ tí dhɨ: «Dɨ àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tàá dhɨ, ma àdhi ꞌɨ?» Pétèró gò logóá drá dhɨ: «Mɨ mɨ́na Mèsɨ́yà ꞌɨ.» 30 Gò Yésu dré àyɨ kɨ logázó, ɨ̀ kòlongóró tà nda dhya àlo dré ko.

Yésu longó áyɨ dràma nɨ tà, áyɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ be

(À kònò kpà Màtáyò 16:21-28; Lúkà 9:22-27)

31 Gò Yésu dré kɨdhózó adrélé tadhá àyɨ dré dhɨ, adré tá lèá dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá kònya kɨzà lavúlé, ɨ̀ndɨ̀ Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo ɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ kògà akódhɨ rè. Adré tá kpà lèá dhɨ, à kòpfu akódhɨ dràle gò, kìtú na àmvolésè dhɨ, kòngaró dràdrà ꞌásè. 32 Yésu adré tá tà nda nɨ ta àyɨ dré ngádra ꞌá. Dɨ Pétèró dré akódhɨ nɨ drìzo gàrà dri gò, kɨdhózó adrélé tà ta akódhɨ dri tà nda sè. 33 Dɨ, Yésu dré áyɨ alázó áyɨ lebèbhá kɨ no gò, lawàzo Pétèró dri tàzoá drá dhɨ: «Sàtánà, mɨ́ nga má mìlésè gòle má àmvona! Mɨ́ adré tà kisù Gìká àdhya tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na tà kisù móndɨ́ kya tɨ́nɨ.»

34 Gò Yésu dré móndyá zyandre kònàle dhɨ kɨ azízó áyɨ lebèbhá ɨ́be, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Dhya àlo kàdré lèá alɨ̀le má vésè dhɨ, lè akódhɨ nda kòtayɨ́ áyɨ tàndɨ nɨ tà, kàdó áyɨ fa kɨpakɨpa gò, kàdréró áma lebè. 35 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ le tɨdrɨ́lé dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ ꞌo avɨ̀le. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na áyɨ lɨ́drɨ̀ fe áma tà sè ɨ̀ndɨ̀ Rúbí Tanɨ nɨ tà sè dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ tɨdrɨ́. 36 Àngyá ko, dhya àlo kòkisú ngá bvò kòndɨ àdhya ɨ títí gò, áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ tayɨ́zó avɨ̀le dhɨ, akódhɨ nda kisú ɨ́na àdho tà dóro ꞌɨ? 37 A nɨ go àdho ngá fe kòdhya kɨtswázó áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ kisú dhɨ? 38 Dhya àlo kàdré kanyò ro áma tà sè ɨ̀ndɨ̀ áma kúlí kɨ tà sè móndyá ándrò zàràbhù ro ɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀bhá ro nɨ ɨ kòfalé dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kókpà adré kanyò ro akódhɨ nda nɨ tà sè, lókyá ɨ́ dré dra agòzo áyɨ Atá nɨ mìlanzìlanzì na ángéló lólo dhɨ ɨ́be dhɨ tú.»

9

1 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Móndɨ́ àruka adrébhá àyɨ kɨ totó kònwa nɨ ɨ̀ kɨtswá dràle drìdrì ɨ̀ dré dra Gìká nɨ Òpɨ̀ nòzo atsáràꞌa rìnyí be dhɨ kandrá ko.»

Yésu nɨ làsú ladzá ru atsálé lagulagu ró

(À kònò kpà Màtáyò 17:1-13; Lúkà 9:28-36)

2 Kìtú nzi-drì-àlo àmvolésè dhɨ, Yésu dré Pétèró kɨ drìzo Yàkóbhò ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Yòwánɨ̀ be gò, ɨ̀ dré lɨ̀zo àyɨ pátí mbàle kòngó àlo mvumvù dhɨ drìna. Kònàle dhɨ, Yésu nɨ làsú dré ngàzo ru ladzá àyɨ mìle. 3 Akódhɨ nɨ kɨ́tá ɨ̀ dré kpà atsázó kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́, adrélé lagúlé kɨ́tá móndɨ́ bvò dri dhɨ ɨ̀ dré kɨtswálé temvélé bwà dhɨ kya nɨ lavú. 4 Gò Èlɨ́yà ɨ Mósè be dhɨ ɨ̀ dré agázó àyɨ kandrá, adrélé tà ta Yésu be. 5 Dɨ Pétèró dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Rábbì, dóro nɨ mà dré adrélé kònwa dhɨ. Mà kòledé wémà na dhɨ ɨ kònwa: àlo nɨ mɨ́ dré, àlo nɨ Mósè dré, ɨ̀ndɨ̀ àlo nɨ Èlɨ́yà dré.»* 6 (Akódhɨ tà tá kònɨ̀nɨ, dré tá nìle ɨ́ kɨtswá àdho tà ta kòdhya ya dhɨ ko dhɨ sè. Tàko ko, tirì ga tá àyɨ léna bǐ.) 7 Gò ndùrùku dré apfòzo àyɨ kɨ asó rùkù gò, kúlí dré apfòzo lásà tàá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma Mváagó má dré lèle tò dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ kòyi akódhɨ!» 8 Gbǎ kòdhwa, ɨ̀ kònò ngá àyɨ làgásè dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo vélé móndɨ́ àzya no àyɨ ɨ́be ko, ngbà ꞌí Yésu ꞌɨ kalóma.

9 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa asílé kòngó nda drìlésè dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré àyɨ kɨ kodzózó tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòtɨtɨ́ tà ɨ̀ dré nòle nda dhya àlo dré ko, tsàle lókyá Móndɨ́ nɨ Mvá dré ngaràꞌa dràdrà ꞌásè dhɨ ꞌá. 10 Dɨ ɨ̀ dré tà nda nɨ zùzo tayɨ́lé àyɨ léna, adrézó lizíá àyɨ kòfalésè ngalè kúlí «ngàma dràdrà ꞌásè» nda adré tá lèá tàle ngɨ́nɨ ya dhɨ.

11 Gò ɨ̀ dré Yésu nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ̀ adré tàá dhɨ, lè Èlɨ́yà kàlɨ̀ rè zyà Mèsɨ́yà kandrá ꞌíká àdho tà sè?»† 12 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Tà bàti ró dhɨ, Èlɨ́yà adré alɨ̀le drìdrì tà títí dhɨ kɨ ledé. Dɨ, Gìká nɨ Kúlí adré kókpà tàá dhɨ, lè Móndɨ́ nɨ Mvá kònya kɨzà lavúlé, ɨ̀ndɨ̀ à kògà akódhɨ rè dhɨ àdho tà sè? 13 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ, Èlɨ́yà atsá dre. Gò móndɨ́ ɨ̀ dré àyɨkya akódhɨ nɨ ꞌòzo ngóró ɨ̀ dré tá lèle dhɨ tɨ́nɨ, ngóró tɨsɨ̀le akódhɨ nɨ tà dri Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ.»

Yésu tɨdrɨ́ mváagó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 17:14-21; Lúkà 9:37-43a)

14 Yésu ɨ̀ kògò tsàle akódhɨ nɨ lebèbhá àruka nda ɨ véna dre dhɨ, ɨ̀ dré móndɨ́ zyandre ru kɨmóbhá àyɨ nda ɨ làgásè kúrú dhɨ kɨ nòzo, túmä́ní tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá adrébhá tà kayí àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ́be. 15 Gbǎ lókyá móndyá zyandre nda ɨ̀ dré Yésu nɨ nòzo dhɨ sè dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo gagà gò, ɨ̀ dré arázó mòdo fe drá. 16 Gò Yésu dré lizízóá áyɨ lebèbhá nda ɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré tà kayí àyɨ ɨ́be àdho tà dri?»

17 Dɨ agó àlo móndyá zyandre nda ɨ kòfalé dhɨ dré logózóá drá dhɨ: «Tadhálépi, má adrì áma mváagó alɨ̀zo ába mɨ́ vélé. Tàko ko, akódhɨ tɨrɨ́ kònzɨ akódhɨ nɨ ꞌòlepi atsálé ábhä́bhä́ ro dhɨ ɨ́be ɨ́ léna. 18 Tɨrɨ́ nda kàdré akódhɨ nɨ ru dhɨ, adré akódhɨ nɨ abhé kìní mi, kápfùtrá dré adrézó apfòle sílásà gò, dré adrézó síkálándrá tsɨ, adrézó áyɨ kɨdzɨ̀ sɨ̀ adrélé tòmbátòmba. Má lizí tá ámɨ lebèbhá kɨ ti, ɨ̀ kòdroró tɨrɨ́ nda ká. Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya bwà ko.» 19 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ, móndyá ándrò tà kaꞌìkaꞌì àko nɨ ɨ, mà nɨ adré vélé àmɨ ɨ́be vwàle lókyá be ángopɨ́? Má nɨ àmɨ kɨ tà mvo vwàle lókyá be ángopɨ́? Mɨ̀ adrì mvámvá nda alɨ̀zo ába má vélé.» 20 Ɨ̀ dré dɨ alɨ̀zo ába. Dɨ gbǎ lókyá tɨrɨ́ nda dré Yésu nɨ nòzo dhɨ sè dhɨ, dré ngàzo adrélé mvámvá nda nɨ kɨzɨ́ rìnyí sè. Akódhɨ nda dré dhèzo kìní mi, adrélé áyɨ lɨlɨ́ gò, kápfùtrá dré adrézó apfòle sílásà. 21 Dɨ Yésu dré akódhɨ nɨ atá nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Tà kòdhɨ ꞌo akódhɨ kònɨ̀nɨ vwàle ángopɨ́?» Atá nɨ logó dhɨ: «Kɨdhólé akódhɨ nɨ anzɨ̀ lésè. 22 Vésè be bǐ, tɨrɨ́ nda lebhé akódhɨ àtsɨ́ na yà, kó ngalè yǐ na, kɨtswázó akódhɨ nɨ pfu dràle dhɨ bvó. Dɨ mɨ́ kòkɨtswá dhɨ, mɨ́ kòbhà àma kɨ kɨzà àma kɨ ledézó wà!» 23 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ adré tàá dhɨ, má kòkɨtswá yà dhɨ? Gìká rìnyí ɨ́be kɨtswázó tà títí dhɨ kɨ ꞌo dhya adrélépi áyɨ kaꞌì dhɨ dré.» 24 Gbǎ kòdhwa, mvámvá nda nɨ atá dré yòzoá dhɨ: «Má adré kaꞌìá! Dɨ, mɨ́ kòledé ma, áma tà kaꞌìkaꞌì nda dré adrélé yàyà dhɨ sè!» 25 Yésu kònò móndyá zyandre nda ɨ̀ adré tá arálé àyɨ vélé dhɨ dre dhɨ, dré lɨgɨ́zó tɨrɨ́ kònzɨ nda be, tàzoá dhɨ: «Mɨ, tɨrɨ́ adrélépi móndɨ́ ꞌo atsálé ábhä́bhä́ ro ɨ̀ndɨ̀ bíbhálé ɨ́be kùdúkùdu ró nɨ, má adré tàá mɨ́ dri dhɨ, mɨ́ pfò mvámvá kònɨ̀dhɨ lésè! Mɨ́ kògò tàdzí fɨ̀le lána ko!» 26 Dɨ tɨrɨ́ nda dré trèzo, mvámvá nda nɨ kɨzɨ́zó rìnyí sè gò, pfòzo lásà lɨ̀le. Móndyá nda ɨ̀ kònò mvámvá nda adréràꞌa ayílé àbvò tɨ́nɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Drà dre.» 27 Dɨ, Yésu dré akódhɨ nɨ drɨ́gá rùzo tɨngázóá gò, akódhɨ dré áyɨ totózó áyɨ pá dri.

28 Bvóá dhɨ, Yésu ɨ̀ kònzɨ bhàna lebèbhá nɨ ɨ́be adrélé àyɨ pátí dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mà kɨtswá tá tɨrɨ́ kònzɨ nda kònàdhɨ nɨ dro bwà ko àdho tà sè?» 29 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «À kɨtswá ngbà ꞌí tɨrɨ́ kònzɨ kárá be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ dro pfòle tà zìma Gìká tí dhɨ sè.»

Yésu gò áyɨ dràma nɨ tà longó, áyɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ be

(À kònò kpà Màtáyò 17:22-23; Lúkà 9:43b-45)

30 Ɨ̀ kòtayɨ́ àrà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé lavúlé bvò Gàlìláyà àdhya ꞌásè. Yésu lè tá à kònì àyɨ tá kònàle dhɨ ko. 31 Tàko ko, adré tá tà tadhá áyɨ lebèbhá ɨ dré, adrézó tàá dhɨ: «À nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá. Ɨ̀ dré akódhɨ nɨ pfùzo dràle gò, kìtú na àmvolésè dhɨ, dré ngàzo dràdrà ꞌásè.» 32 Dɨ, kúlí nda kɨ àndu fɨ tá ɨ́na àyɨ drìna ko. Ɨ̀ adré tá kpà ngá ro tà nda nɨ lizima Yésu tí dhɨ sè.

Dhya kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ àdhi ꞌɨ?

(À kònò kpà Màtáyò 18:1-5; Lúkà 9:46-48)

33 Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo tsàle Kàpàrànàwúmà na. Ɨ̀ dré tá adréràꞌa dzó na dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré lizízóá áyɨ lebèbhá ɨ tí dhɨ: «Láti ꞌá dhɨ, mɨ̀ adré tá tà kayí àmɨ kòfalésè àdho tà dri?» 34 Dɨ, ɨ̀ dré kúlí logózó ko. Tàko ko, ɨ̀ adré tá àyɨkya tà kayí nìzoá ngalè dhya kàdrɨ̀ lavúlé àyɨ kòfalé dhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ. 35 Dɨ Yésu kòlɨrɨ́ dre dhɨ, dré áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì nda kɨ azízó, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Dhya àlo kàdré lèá adrélé drìdrì móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ, lè akódhɨ nda kàdré dhya bvólé ro àyɨ títí dhɨ ɨ kòfalé, ɨ̀ndɨ̀ màrábà àyɨ títí dhɨ kya ró.» 36 Gò dré mvámvá àlo dhɨ nɨ adózó bhàle àyɨ kɨ kɨ́tó ꞌá. Kàdó akódhɨ nda rùle ɨ́ drɨ́gá dre dhɨ, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: 37 «Dhya ángùdhi adrélépi mvámvá kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ kaꞌì dòle dóro áma rú sè dhɨ, adré áma tàndɨ nɨ kaꞌì kòdhya. Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dòle dóro dhɨ, adré ngbà ꞌí áma kaꞌì kòdhya ko, adré kókpà dhya áma amùlepi dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya.»

Dhya adrélépi ru pfu àma ɨ́be ko dhɨ, àma kɨ àlo ꞌɨ

(À kònò kpà Lúkà 9:49-50)

38 Gò Yòwánɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Tadhálépi, mà nò tá agó àlo dhɨ adréràꞌa tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro ámɨ rú sè. Dɨ mà dré akódhɨ nda nɨ logázó, dré tá adrélé àma kɨ àlo ꞌɨ ko dhɨ sè.» 39 Dɨ, Yésu logó dhɨ: «Mɨ̀ logá akódhɨ ko. Tàko ko, dhya àlo tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌòlepi áma rú sè dhɨ, kɨtswá ndɨrɨ gòle áyɨ alá tà ta kònzɨ má rú bwà ko. 40 Àngyá ko, dhya ángùdhi adrélépi ru pfu àma ɨ́be ko dhɨ, àma kɨ àlo ꞌɨ. 41 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi ndɨ̀ndɨ̀ kópò yǐ àdhya nɨ fe àmɨ dré mvùle, mɨ̀ dré adrélé móndyá Krísto àdhya ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, akódhɨ nda nɨ làgɨ́ ɨ́na nɨ kisú bàti.»

Tà adrébhá móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 18:6-9; Lúkà 17:1-2)

42 «Dɨ, dhya àlo kàdré ɨ́na ànzɨmvá adrébhá áma kaꞌì kònɨ kɨ àlo ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ, dóro nɨ tá kɨ́rà kàdrɨ̀ ꞌɨ̀le akódhɨ nda kembé gò, akódhɨ nɨ bhèzo dràle yǐandre na dhɨ. 43 Ámɨ drɨ́gá kàdré ámɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na nɨ̀ dhɨ, lè mɨ́ kòli ámɨ drɨ́gá nda. Àngyá ko, mɨ́ dré fɨ̀le lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ na ngbà ꞌí drɨ́gá be àlo dhɨ dóro lavúlé, mɨ́ dré lɨ̀le líferò àtsɨ́ nɨ dré adrézó adrálé ko dhɨ na drɨ́gá be rì dhɨ rúsè. [ 44 ‡] 45 Ámɨ pá kàdré ámɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na nɨ̀ dhɨ, lè mɨ́ kòli ámɨ pá nda. Àngyá ko, mɨ́ dré fɨ̀le lɨ́drɨ̀ na ngbà ꞌí pá be àlo dhɨ dóro lavúlé, ámɨ bhèle líferò na pá be rì dhɨ rúsè. [ 46 §] 47 Ámɨ mì kàdré kó ámɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na nɨ̀ dhɨ, lè mɨ́ kàngɨ́ ámɨ mì nda. Àngyá ko, mɨ́ dré fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na ngbà ꞌí mì be àlo dhɨ dóro lavúlé, ámɨ bhèle líferò na mì be rì dhɨ rúsè. 48 Kònàle dhɨ, ‹kùbhú adrébhá àbvò nya dhɨ ɨ̀ todrà ko na, ɨ̀ndɨ̀ àtsɨ́ adrélépi kòle dhɨ adrá kpà ko na.›*

49 À nɨ móndyá títí dhɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tabhì àtsɨ́ sè, ɨ̀ kàdréró tàꞌí ɨ́be àyɨ léna. 50 Tàꞌí ngá dóro ꞌɨ. Dɨ, tàꞌí nɨ aswaaswa kòtɨ̀ akɨ́lé lásà dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá logóá ngɨ́nɨ? Lè mɨ̀ kàdré tàꞌí ɨ́be àmɨ kɨ tàndɨ ɨ léna, adrézó kpà tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àmɨ kòfalé.»

10

Yésu tadhá tà tòkó tɨngama nɨ tà dri

(À kònò kpà Màtáyò 19:1-12; Lúkà 16:18)

1 Yésu kòtayɨ́ àrà nda dre dhɨ, dré lɨ̀zo bvò Yùdáyà àdhya na gò, zyàle tsàle Yòròdánè nɨ taꞌá na. Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré gòzo ru kɨmó akódhɨ làga gò, dré kɨdhózó adrélé àyɨ kɨ tadhá, ànzyà gà dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ.

2 Gò Fàrìsáyò àruka ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, kɨtswálé akódhɨ nɨ tabhì lɨtɨ́lé. Dɨ ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, agó kòtɨngá áyɨ tòkó dhɨ ꞌí?» 3 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Mósè fè tòlɨ́ àmɨ dré ꞌòzoá ngɨ́nɨ?» 4 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mósè kaꞌì tá dhɨ, agó kòtɨsɨ̀ wárágà áyɨ tòkó nɨ tɨngázó gò, mùzoá nzɨ̀le.» 5 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mósè tɨsɨ̀ tá ɨ́na tòlɨ́ nda kòdhɨ àmɨ dré, àmɨ kɨ togó dré adrélé tòmbátòmba dhɨ sè. 6 Dɨ, ngá títí dhɨ kɨ bhàma nɨ kɨdhoma ꞌá dhɨ, ‹Gìká bhà tá àyɨ agó ɨ tòkó be.›* 7 ‹Ásà dhɨ, agó nɨ áyɨ atá nɨ tayɨ́ áyɨ andre be, ru amúzó áyɨ tòkó be gò, 8 àyɨ rìti nda ɨ̀ dré atsázó rúbhá àlo ró.›† Dɨ ɨ̀ gò vélé adrélé rì ko. Be ró dhɨ, àyɨ ngá àlo ꞌɨ. 9 Ásà dhɨ, lè móndɨ́ ɨ̀ kòlanzɨ́ ngá Gìká dré amúlé nɨ̀ dhɨ ko.»

10 Àmvolásà, ɨ̀ kòfɨ dzó na dre dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré gòzo akódhɨ nɨ lizí tà nda dri. 11 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Agó ángùdhi áyɨ tòkó nɨ tɨngálépi gò gòzo tòkó àzya adó mòle dhɨ, adré ɨ́na múná tà ꞌo tòkó nɨ àlo nda rú. 12 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, tòkó ángùdhi áyɨ agó nɨ tayɨ́lépi gò gòzo agó àzya mo dhɨ, adré kókpà múná tà ꞌo.»

Yésu zi tà tanɨ Gìká tí ànzɨmvá ɨ dri

(À kònò kpà Màtáyò 19:13-15; Lúkà 18:15-17)

13 Kìtú àlo dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ ànzɨmvá kɨ adrì alɨ̀zo àyɨ ɨ́be Yésu vélé, kòtabèró àyɨ, tà tanɨ zìzo Gìká tí àyɨ dri be dhɨ bvó. Dɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àyɨkya lawàzo móndyá nda ɨ dri tà nda sè. 14 Yésu kònò tà nda dre dhɨ, akódhɨ nɨ togó dré aswázó gò, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ ànzɨmvá kònɨ ɨ alɨ̀le má vélé. Mɨ̀ logá àyɨ ko. Àngyá ko, Gìká nɨ Òpɨ̀ móndyá adrébhá àyɨ nda ɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré. 15 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ Òpɨ̀ kaꞌì ànzɨmvá kya tɨ́nɨ ko dhɨ, kɨtswá tàdzí fɨ̀le lána ko.» 16 Gò dré ànzɨmvá nda kɨ adózó rùle ɨ́ drɨ́gá, áyɨ drɨ́gá bhàzo àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ dri, tà tanɨ zìzo àyɨ dré.

Yésu ɨ agó àlo ngá líyí ro dhɨ be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 19:16-30; Lúkà 18:18-30)

17 Yésu kònga adrélé lɨ̀le láti ꞌásè dre dhɨ, agó àlo dhɨ dré arázó adhélé áyɨ kórókó titì akódhɨ kandrá, akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Dhya dóro adrélépi tà tadhá nɨ, lè má kòꞌo àdho tà kòdhya kɨtswázó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú dhɨ?» 18 Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ adré áma zi dhya dóro dhɨ ró àdho tà sè? Dhya adrélépi dóro dhɨ yókódhó, ngbà ꞌí Gìká ꞌɨ kalóma. 19 Mɨ́ nì tà tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ ɨ be: ‹Lè mɨ́ kòpfu móndɨ́ dràle ko. Mɨ́ kòꞌo múná tà ko. Mɨ́ kòkugù ngá ko. Mɨ́ kòtà tà móndɨ́ rú kɨnzò sè ko. Mɨ́ kòdo móndɨ́ kɨ ngá túrúpfú sè ko. Mɨ́ kàdré ámɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ bha ámɨ andre be.›‡» 20 Dɨ agó nda tà drá dhɨ: «Tadhálépi, má lɨkɨ́ tòlɨ́ nda kòdhɨ ɨ títí, kɨdhólé má dré tá adréràꞌa kàdhúrà ro dhɨ ꞌá.» 21 Yésu dré akódhɨ nɨ nòzo lèle sè wě gò, tàzoá drá dhɨ: «Tayɨ́ ngbà ꞌí mɨ́ dré tà àlo kòdhya: Mɨ́ lɨ̀ ámɨ ngá títí dhɨ kɨ lagɨ́, làfa nɨ nɨ lanzɨ́zó lemerèbhá ɨ dré gò, mɨ́ kàdréró ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ ɨ́be bhù na. Dɨ mɨ́ alɨ̀ adrélé áma lebè.» 22 Agó nda kòyi kúlí nda ɨ dre dhɨ, akódhɨ nɨ mìbhalé dré atsázó kɨzà ro. Gò dré ngàzo lɨ̀le kɨzà be tò, dré tá adrélé ngá ɨ́be zyandre ró dhɨ sè.

23 Yésu dré áyɨ alázó áyɨ lebèbhá kɨ no gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Ngábhá kɨ fɨ̀ma Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ kòkóròko!» 24 Gò akódhɨ nɨ lebèbhá nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo gagà kúlí nda sè. Dɨ, Yésu dré gòzo tàá dhɨ: «Áma ànzɨ ɨ, fɨ̀ma Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ kòkóròko! 25 Ngá líyí nɨ fɨ̀ma Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ ɨ́na kòkóròko lavúlé, kàmílò dré lavúlé sìndánì nɨ bhálé ꞌásè dhɨ rúsè!»§ 26 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo vélé wáláká nɨ nɨ lavú gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, àdhi nɨ kɨtswá lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú nɨ̀?» 27 Yésu dré àyɨ kɨ nòzo dɨ̀ɨɨ́ gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Móndɨ́ ɨ mìlésè dhɨ, tà nda kòdhɨ tà kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ ꞌɨ. Dɨ, Gìká adré ɨ́na tà nda nɨ no kònɨ̀nɨ ko. Akódhɨ mìlésè dhɨ, tà àlo kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ yókódhó.»

28 Gò Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Mà tayɨ́ tà títí dhɨ ɨ adrézó ámɨ lebè.» 29 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi áyɨ dzó ꞌɨ yà, áyɨ adrúpi ɨ ꞌɨ yà, áyɨ amvúpi ɨ ꞌɨ yà, áyɨ andre ꞌɨ yà, áyɨ atá ꞌɨ yà, áyɨ ànzɨ ɨ ꞌɨ yà, kó ngalè áyɨ amvú ɨ ꞌɨ yà dhɨ kɨ tayɨ́lépi áma tà sè ɨ̀ndɨ̀ Rúbí Tanɨ nɨ tà sè dhɨ, 30 a nɨ ngá nda kɨ vúdrì kisú tsàle vésè be nyadhɨ-nzi lókyá kònɨ̀dhɨ sè. A nɨ dzó kɨ kisú, adrúpi ɨ́be, amvúpi ɨ́be, andre ɨ́be, ànzɨ ɨ́be, amvú ɨ́be, túmä́ní tà adrézó áyɨ mì pfo dhɨ ɨ́be. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, a nɨ kókpà lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè. 31 Dɨ, móndɨ́ bǐ adrébhá drìdrì nyànomvá dhɨ kɨ go adrélé bvólé ro. Móndɨ́ bǐ adrébhá bvólé ro nyànomvá dhɨ kɨ go adrélé drìdrì.»

Yésu gò tódhyá áyɨ dràma nɨ tà longó, áyɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ be

(À kònò kpà Màtáyò 20:17-19; Lúkà 18:31-34)

32 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa mbàle Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu adré tá lɨ̀le áyɨ lebèbhá ɨ kandrána. Àyɨ nda kɨ togó adré tá gàle tirì dré. Móndyá adrébhá lɨ̀le àyɨ vésè dhɨ ɨ̀ adré tá kpà ngá ro. Dɨ Yésu dré gòzo tódhyá áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì nda kɨ dri gàrà dri gò, kɨdhózó adrélé tà adrébhá ꞌòle atsálé ɨ́ rú dhɨ kɨ ta àyɨ dré. 33 Tà dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Mà adré mbàle Yèrúsalémà na. Kònàle dhɨ, à nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè kòwánà kàdrɨ̀ ɨ drɨ́gá tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be. Ɨ̀ dré tà ŋòzo akódhɨ dri kɨtswálé dràdrà sè gò, akódhɨ nɨ fèzo pàgánò ɨ drɨ́gá. 34 Àyɨ nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ gùzo, tùsú lufúzó mìá, tswàzoá gò, pfùzoá dràle. Dɨ kìtú na àmvolésè dhɨ, dré ngàzo dràdrà ꞌásè.»

Tà Yàkóbhò ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ dré zìle Yésu tí dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 20:20-28)

35 Gò Yàkóbhò ɨ Yòwánɨ̀ be, Zèbèdáyò nɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, tàá drá dhɨ: «Tadhálépi, mà adré lèá mɨ́ kòꞌo tà mà dré dra zìle mɨ́ tí dhɨ àma dré.» 36 Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré lèá má kòꞌo àmɨ dré àdho tà kòdhya?» 37 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Ámɨ Òpɨ̀ mìlanzìlanzì ro dhɨ na dhɨ, mɨ́ kòbhà àma lɨrɨ́lé mɨ́ làga: àlo nɨ ámɨ drɨ́ágó lésè, àzya nɨ ámɨ lìdzí lésè.» 38 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì tà mɨ̀ dré adrélé zìle kòdhɨ ko. Mɨ̀ nɨ kɨtswá tsì kópò kɨzà àdhya má dré adrélé ꞌòle mvùle dhɨ nɨ mvu bwà? Mɨ̀ nɨ kpà kɨtswá bàtísimò kɨzà àdhya má dré adrélé ꞌòle dòle dhɨ nɨ do bwà?» 39 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mà nɨ kɨtswá.» Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ nɨ kópò má dré dra mvùle dhɨ nɨ mvu, adrézó kpà bàtísimò má dré dra dòle dhɨ nɨ do. 40 Dɨ, kàdré ɨ́na móndɨ́ dra bhàle lɨrɨ́lé áma drɨ́ágó lésè yà, kó ngalè áma lìdzí lésè yà dhɨ kɨ tà sè dhɨ, tà nda kòdhɨ nò ma ko. Gìká ledé lɨrɨ́rà nda ɨ dhya dré kɨpèle kɨtswálé lɨrɨ́lé drìá dhɨ ɨ dré.»

41 Yésu nɨ lebèbhá mudrí àruka dhɨ ɨ̀ kòyi tà zìle nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó Yàkóbhò ɨ rú Yòwánɨ̀ be. 42 Dɨ Yésu dré àyɨ kɨ azízó títí gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì tàle dhɨ, dhya adrélé nòle móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ kàdrɨ̀ ɨ ró dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya òpɨ̀ nya àyɨ dri rìnyí sè dhɨ be. Àyɨ kɨ dhya kàdrɨ̀kàdrɨ̀ dhɨ ɨ̀ adré kpà tà ꞌo adrézó àyɨ kɨ rìnyí tadhá àyɨ dré. 43 Dɨ, adré lèá dhɨ, tà nda kàdré kònɨ̀nɨ àmɨ kòfalé ko. Be ró dhɨ, lè dhya ángùdhi adrélépi lèá atsálé kàdrɨ̀ àmɨ kòfalé dhɨ, kàdré àmɨ kɨ màrábà ro. 44 Lè kpà dhya ángùdhi adrélépi lèá adrélé drìdrì àmɨ kòfalé dhɨ, kàdré àmɨ títí dhɨ kɨ màrábà ro.* 45 Tàko ko, Móndɨ́ nɨ Mvá alɨ̀ bvò dri, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró tà ꞌo ɨ́ dré dhɨ bvó ko. Be ró dhɨ, alɨ̀ ɨ́na kɨtswálé tà ꞌo móndɨ́ ɨ dré dhɨ bvó. Alɨ̀ kpà kɨtswálé áyɨ lɨ́drɨ̀ fe ngóró làgɨ́ kàdrɨ̀ fèle móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ apázó tàkonzɨ̀ lésè dhɨ tɨ́nɨ.»

Yésu tɨdrɨ́ Bàràtìmáyò mì kùdúkùdu ró dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 20:29-34; Lúkà 18:35-43)

46 Gò Yésu ɨ̀ dré tsàzo Yèríkò na lebèbhá nɨ ɨ́be. Ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle bhàandre nda lésè móndɨ́ zyandre ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, agó àlo mì kùdúkùdu ró rú be Bàràtìmáyò, Tìmáyò nɨ mvá ro dhɨ, lɨrɨ́ tá láti làga adrélé ngá zi móndɨ́ ɨ tí. 47 Akódhɨ nda kòyi Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ adré tá lavúlé dhɨ dre dhɨ, dré ngàzo adrélé loyóá dhɨ: «Yésu, Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà áma kɨzà wà!» 48 Móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ dré adrézó tetrélé akódhɨ dri, kòtayɨ́ró kúlí adrézó kɨ́rɨ. Dɨ, dré gòzo vélé adrélé kúlí loyó wáláká nɨ nɨ lavú: «Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà áma kɨzà wà!» 49 Gò Yésu dré áyɨ kɨkɨ́zó tàá dhɨ: «Mɨ̀ azí akódhɨ.» Dɨ ɨ̀ dré mì kùdúkùdu nda nɨ azízó, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ tsɨ togó! Mɨ́ nga! Akódhɨ adré ámɨ zi.» 50 Dɨ akódhɨ dré áyɨ kɨ́tá bhèzo gàrà dri, áyɨ totózó pá dri gò, alɨ̀le Yésu vélé. 51 Yésu dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ adré lèá má kòꞌo mɨ́ dré àdho tà kòdhya?» Mì kùdúkùdu nda logó drá dhɨ: «Rábbì, má lè ngá nòle!» 52 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀! Ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tɨdrɨ́ mɨ dre.» Gbǎ kòdhwa, akódhɨ dré kɨdhózó adrélé ngá no gò, dré ngàzo adrélé Yésu nɨ lebè láti ꞌásè.

11

Yésu fɨ Yèrúsalémà na ópɨ́ tɨ́nɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:1-11; Lúkà 19:28-40; Yòwánɨ̀ 12:12-19)

1 Yésu ɨ̀ dré tá adréràꞌa ꞌòle tsàle Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo ànyɨ bhà rú zìle Bètèfágè ɨ̀ndɨ̀ Bètànɨ́yà dhɨ ɨ kandrá, ànyɨ kòngó Òlívè fa kya làga. Gò Yésu dré áyɨ lebèbhá rì dhɨ kɨ mùzo lɨ̀le drìdrì, 2 tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ bhà àmɨ kandrá kònàdhɨ léna. Mɨ̀ kòfɨ lána dre dhɨ, mɨ̀ nɨ ndɨrɨ púndà mvá ꞌɨ̀le, à dré dhu rè mbàzo drìá ko dhɨ nɨ kisú. Mɨ̀ atrɨ̀ akódhɨ, alɨ̀zo ába má vélé. 3 Dhya àlo kòlizí àmɨ tí dhɨ, ‹Mɨ̀ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ àdho tà sè?› ya dhɨ, mɨ̀ kòtà drá dhɨ: ‹Mírì adré lèá nɨ̀. A nɨ dra akódhɨ nɨ logó kònwa mbèlè.›»

4 Dɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo púndà mvá nda nɨ kisú. À ꞌɨ̀ tá akódhɨ láti làga, dzó àlo dhɨ tí. Ɨ̀ dré tá adréràꞌa akódhɨ nɨ atrɨ̀ dhɨ ꞌá dhɨ, 5 móndɨ́ àruka kònàle dhɨ ɨ̀ dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré púndà mvá kòdhɨ nɨ trɨ àdho tà sè?» 6 Dɨ ɨ̀ dré kúlí logózó àyɨ dré ngóró Yésu dré tá tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ gò, móndyá nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ tayɨ́zó lɨ̀le ába.

7 Ɨ̀ kàsé púndà mvá nda atsázó ába Yésu vélé dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨ́tá bhèzo drìá gò, akódhɨ dré mbàzo lɨrɨ́lé drìá. 8 Gò móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨ́tá kɨ lasézó láti mǐsè. Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré fa bí kɨ toŋòzo amvú ɨ ꞌásè, lebhézóá láti mǐsè, Yésu kòlavúró drìásà be dhɨ bvó. 9 Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ dré adrézó lɨ̀le akódhɨ kandrána ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ vésè, adrélé loyóába dhɨ:

«Òsánà! Tà tanɨ kàdré dhya adrélépi alɨ̀le Mírì nɨ rú sè dhɨ dri!*

10 Tà tanɨ kàdré òpɨ̀ àma kɨ tábhí Dàwídì àdhya adrélépi alɨ̀le dhɨ dri!

Òsánà kàdré Gìká kurú na bhù na dhɨ dré!»†

11 Dɨ Yésu dré tsàzo Yèrúsalémà na gò, lɨ̀le fɨ̀le tépelò na, ngá títí lána dhɨ kɨ no. Dɨ ɨ̀ndró dré andrɨ̀le dre dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ dré pfòzo bhàandre nda lésè akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ́be, gòle lɨ̀le Bètànɨ́yà na.

Yésu tatrɨ́ fígì fa lòꞌwa ꞌàlepi ko dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:18-19)

12 Kìtú bvóá dhɨ sè, ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle Bètànɨ́yà lésè dhɨ ꞌá dhɨ, tàbirí dré Yésu nɨ ꞌòzo. 13 Akódhɨ dré fígì fa àlo dhɨ nɨ nòzo bí nɨ ɨ́be vwàvwà ro gò, dré lɨ̀zo nòá ngalè ɨ́ nɨ kɨtswá lòꞌwa kisú drìlána bwà yà dhɨ. Dɨ, a nɨ lɨ tsàle ànyɨ làgá dhɨ, kisú ɨ́na lòꞌwa nɨ àlomvá ko. Kisú ngbà ꞌí bí nɨ ɨ kòdhya. Tàko ko, lókyá nda tá lókyá adrézó fígì lòꞌwa kɨ dhɨ ꞌɨ ko. 14 Gò dré tàzoá fígì fa nda dré dhɨ: «Dhya àlo kògò vélé lòꞌwa kisú nyàle mɨ́ drìna tàdzí ko!» Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ yi kúlí dré tá tàle nda ꞌí.

Yésu dro móndyá adrébhá ngá lagɨ́ dhɨ ɨ topfòle tépelò ꞌásè

(À kònò kpà Màtáyò 21:12-17; Lúkà 19:45-48; Yòwánɨ̀ 2:13-22)

15 Ɨ̀ kòtsa Yèrúsalémà na dre dhɨ, Yésu dré fɨ̀zo tépelò na gò, dré ngàzo móndyá adrébhá tá ngá lagɨ́ ɨ̀ndɨ̀ ngá gɨ kònàle dhɨ kɨ dro topfòle ꞌásà. Dré mɨ́sá móndyá adrébhá tá làfa topfó dhɨ kya kɨ lebhézó bvò dri, túmä́ní gbólókó móndyá adrébhá tá kòbhòlà lagɨ́ dhɨ kya ɨ́be. 16 Dré kpà kaꞌìzoá dhɨ, dhya àlo kàdré ngá do lavúzó ába tépelò ꞌásè dhɨ ko. 17 Gò dré ngàzo adrélé móndɨ́ kɨ tadhá, adrézó tàá dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

‹À nɨ áma dzó zi

dzó súrú títí dhɨ ɨ̀ dré adrézó tà ta má be dhɨ ró.›‡

Dɨ, mɨ̀ gò àmɨkya dzó nda nɨ bha adrélé

àrà kùgubhá ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ zu dhɨ ró!»§

18 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ kòyi tà Yésu dré tá ꞌòle nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé láti nda kɨtswázó akódhɨ nɨ pfu dràle dhɨ bvó. Àngyá ko, ɨ̀ adré tá àyɨkya akódhɨ nɨ ro, móndyá zyandre títí dhɨ ɨ̀ dré tá adrélé tà dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ yi síbhálé be ngbo dhɨ sè.

19 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, Yésu ɨ̀ dré pfòzo bhàandre nda lésè lebèbhá nɨ ɨ́be.

Tà tadhálé fígì fa ꞌyòlepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:20-22)

20 Drùbhì kɨ́nó, ɨ̀ dré tá adréràꞌa lavúlé láti ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré nòzoá dhɨ, fígì fa nda ꞌyo tá tsàle kómvó nɨ na dre. 21 Dɨ tà Yésu dré tá tàle dhɨ dré agázó Pétèró léna gò, dré tàzoá drá dhɨ: «Rábbì, mɨ́ nò rè ká! Fígì fa mɨ́ dré tatrɨ́lé kònɨ̀dhɨ ꞌyo dre!»

22 Dɨ Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré Gìká nɨ kaꞌì bàti! 23 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya àlo kàdré tàá kòngó kònɨ̀dhɨ dré dhɨ, ‹Mɨ́ nga kònwásè lɨ̀le dhèle yǐandre na› gò, dré adrézó tà kayí ɨ́ léna ko, dɨ, adrézó ɨ́na kaꞌìá dhɨ tà ɨ́ dré adrélé tàle nda nɨ ru ꞌo káyà dhɨ, Gìká nɨ tà nda nɨ ꞌo drá. 24 Ásà dhɨ, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Tà ángùdhi mɨ̀ dré adrélé zìle Gìká tí dhɨ, lè mɨ̀ kàdré kaꞌìá dhɨ, mɨ̀ kisú tà nda dre dhɨ, dɨ mɨ̀ nɨ kisúá bàti.

25 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ totó adrélé tà zi Gìká tí gò, mɨ̀ dré adrézó tà ɨ́be móndɨ́ àlo rú dhɨ, lè mɨ̀ kòtrì akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ gò, àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ kòtrìró kókpà àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ be dhɨ bvó.» [ 26 *]

À lizí Yésu tí ngalè akódhɨ nɨ rìnyí angá ángolésè ya dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:23-27; Lúkà 20:1-8)

27 Ɨ̀ dré gòzo tódhyá tsàle Yèrúsalémà na. Dɨ Yésu dré tá adréràꞌa atsílé tépelò nɨ bhàꞌálé ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ tsàle bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ vélé 28 lizíá tíá dhɨ: «Rìnyí mɨ́ dré adrézó tà kòdhɨ kɨ ꞌo dhɨ angá ɨ́na ángolésè? Àdhi fè mɨ́ dré rìnyí adrézó tà nda kɨ ꞌo dhɨ nɨ̀?» 29 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má nɨ kókpà tà àlo dhɨ nɨ lizí àmɨ tí. Mɨ̀ kòlogó kúlí má tí dhɨ, má nɨ kpà tàá àmɨ dré ngalè rìnyí má dré adrézó tà kòdhɨ kɨ ꞌo dhɨ angá ángolésè ya dhɨ. 30 Mɨ̀ tà rè má dré ká! Bàtísimò Yòwánɨ̀ dré fèle dhɨ angá tá ɨ́na ángolésè: Gìká vélésè, kó ngalè móndɨ́ ɨ vélésè?» 31 Gò ɨ̀ dré dhèzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè, adrézó tàá dhɨ: «Mà kòtà dhɨ ‹Bàtísimò nda angá Gìká vélésè› dhɨ, akódhɨ nɨ go lizíá àma tí dhɨ: ‹Mɨ̀ kaꞌì dɨ Yòwánɨ̀ ko àdho tà sè?› 32 Dɨ, mà nɨ kɨtswá tsì tàá dhɨ ‹Bàtísimò nda angá móndɨ́ ɨ vélésè› yà dhɨ?» (Ɨ̀ tà tá kònɨ̀nɨ, ɨ̀ dré tá adrélé móndyá zyandre dhɨ kɨ ro dhɨ sè. Tàko ko, àyɨ títí nda ɨ̀ adré tá kaꞌìá dhɨ, Yòwánɨ̀ tá ɨ́na pròfétà ꞌɨ.) 33 Dɨ ɨ̀ dré logózóá Yésu dré dhɨ: «Mà nì ko.» Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, má kɨtswá kókpà tàá àmɨ dré ngalè rìnyí má dré adrézó tà nda kɨ ꞌo dhɨ angá ángolésè ya dhɨ ko.»

12

Pɨ́dhɨ́gó vínò lɨkɨ́bhá kònzɨ dhɨ kɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:33-46; Lúkà 20:9-19)

1 Gò Yésu dré kɨdhózó adrélé tà tadhá àyɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè, adrézó tàá dhɨ: «Agó àlo dhɨ bhe tá vínò áyɨ amvú na. Dré gàrà nɨ kɨ tobhàzo kɨ́rà sè, bhú gàzo kɨtswázó vínò lòꞌwa zwa gò, dzó mvumvù dhɨ nɨ sìzo kɨtswázó amvú nda nɨ lɨkɨ́. Dré amvú nda nɨ tayɨ́zó vínò lɨkɨ́bhá àruka ɨ drɨ́gá gò, lɨ̀zo atsí na làwú làvo na. 2 Lókyá vínò lòꞌwa kɨ̀zo dhɨ kòkɨtswá dre dhɨ, dré áyɨ màrábà kɨ àlo mùzo kɨtswálé lòꞌwa ɨ́na tɨ́nɨ dhɨ nɨ adó vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ véna. 3 Dɨ, ɨ̀ dré àyɨkya màrábà nda nɨ rùzo tswàle gò, logózóá nzɨ̀le drɨ́gálé sè. 4 Gò amvú líyí nda dré màrábà àzya mùzo lɨ̀le àyɨ véna. Dɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nda nɨ drì tswàzo, kanyò fèzo drá. 5 Amvú líyí nda dré gòzo màrábà nɨ na mu lɨ̀le gò, ɨ̀ dré akódhɨ nda nɨ pfùzo dràle. Dré gòzo màrábà àruka bǐ dhɨ kɨ mu gò, ɨ̀ dré àruka nɨ kɨ tswàzo, àruka nɨ kɨ tupfúzó todràle.

6 Tayɨ́ tá ngbà ꞌí amvú líyí nda nɨ mváagó dré lèle tò dhɨ kòdhya. Dɨ kùdù ro dhɨ, dré kpà akódhɨ nda nɨ mùzo lɨ̀le àyɨ véna. Adré tá kisùá dhɨ: ‹Ɨ̀ nɨ áma mváagó nɨ lɨndrɨ̀ bha!› 7 Dɨ, vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: ‹Kònàdhɨ dhya dra amvú kònɨ̀dhɨ nɨ kisúlépi tàyɨlé ro dhɨ ꞌɨ. Mà kòlɨ̀ akódhɨ nɨ pfu dràle, amvú dré tá kɨtswálé kisúlé tàyɨlé ro nda kàdréró àma dré!› 8 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo akódhɨ nɨ ru pfùle dràle gò, àbvò nɨ nɨ bhèzo amvú nda ꞌásè kɨvɨ̀ na.»

9 Yésu gò lizíá dhɨ: «Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, amvú líyí nda nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? Akódhɨ nɨ tsa vínò lɨkɨ́bhá nda kɨ tupfú todràle gò, gòzo amvú vínò àdhya nda nɨ tayɨ́ móndɨ́ àruka ɨ drɨ́gá.

10 Mɨ̀ nà rè tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ ko?

‹Kɨ́rà dzó sibhá ɨ̀ dré gàle gàgà dhɨ,

gò atsálé kɨ́rà agógó dzó nda dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ró.

11 Kòrɨ̀dhɨ tà Mírì dré ꞌòle nɨ̀ dhɨ ꞌɨ.

Dɨ tà nda lɨ́ndrɨ́ga ró àma mìlésè!›*»

12 Gò Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ dré gòzo adrélé láti nda kɨtswázó Yésu nɨ ru dhɨ bvó. Àngyá ko, ɨ̀ nì tá tàle dhɨ, akódhɨ pɨ tá pɨ́dhɨ́gó nda àyɨ rú dhɨ be. Dɨ, ɨ̀ dré tá adrélé móndyá zyandre dhɨ kɨ ro dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó gò, lɨ̀zo.

Kàyìsárà, Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ mèdáyɨ̀ gɨ̀ma

(À kònò kpà Màtáyò 22:15-22; Lúkà 20:20-26)

13 Àmvolásà dhɨ, ɨ̀ dré Fàrìsáyò àruka kɨ mùzo móndɨ́ àruka ópɨ́ Èródè àdhya ɨ́be lɨ̀le Yésu véna, kɨtswálé akódhɨ nɨ ꞌo laꞌɨ̀le kúlí dré tá adrélé tàle dhɨ ɨ sílé dhɨ bvó. 14 Àyɨ nda ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Tadhálépi, mà nì tàle dhɨ, mɨ́ adré tròle tà bàti rú dhɨ be. Mɨ́ adré kpà móndɨ́ kɨ lɨndrɨ̀ nɨ tà kisù ko, mɨ́ dré adrélé àyɨ kɨ no twátwa ko dhɨ sè. Mɨ́ adré kpà Gìká nɨ tà tadhá tà bàti sè. Dɨ mɨ́ tà rè àma dré ká: Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, à kàdré Kàyìsárà nɨ mèdáyɨ̀ gɨ dhɨ ꞌí? Kó ngalè, kaꞌì ko? Lè mà kàdré gɨ̀á, kó ngalè mà kàdré gɨ̀á ko?»

15 Dɨ, Yésu dré ɨ́na àyɨ kɨ túrúpfú tà nìzo kyá gò, logózóá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré áma tabhì lɨtɨ́lé àdho tà sè? Mɨ̀ afè dènárì àlo dhɨ má dré nòle.»† 16 Dɨ ɨ̀ dré làfa lòꞌwa nda nɨ fèzo drá. Gò dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Móndɨ́ lɨ́ndrɨ́ kònɨ̀dhɨ tsàle rú tɨsɨ̀le drìá kònɨ̀dhɨ be dhɨ, àdhi àdhya ꞌɨ?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Kàyìsárà àdhya ꞌɨ.» 17 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré dɨ ngá Kàyìsárà àdhya nɨ fe Kàyìsárà dré, adrézó kpà ngá Gìká àdhya nɨ fe Gìká dré.» Ɨ̀ kòyi akódhɨ nɨ kúlí nda dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa akódhɨ nɨ tà sè.

Tà lizílé ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 22:23-33; Lúkà 20:27-40)

18 Àmvolásà dhɨ, Sàdùkáyò àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo Yésu vélé kɨtswálé tà lizí tíá. (Àyɨ nda ɨ̀ adré tàá dhɨ, ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ yókódhó.) Dɨ ɨ̀ tà drá dhɨ: 19 «Tadhálépi, Mósè tɨsɨ̀ àma dré dhɨ: ‹Agó àlo adrélépi mvá àko dhɨ kòdrà áyɨ tòkó nɨ tayɨ́ dhɨ, lè adrúpi nɨ kòdo tàyɨ́tòkó nda mòle, kɨtswázó ànzɨ ti áyɨ adrúpi dràlepi nda dré.›‡ 20 Dɨ àgo nzi-drì-rì adrúpi ró dhɨ ɨ tá be. Àyɨ kɨ kàyo dré tòkó àlo dhɨ nɨ mòzo gò, dràzo tólò mvá ti àko ró. 21 Adrúpi nɨ nɨ rì dré tòkó nda nɨ dòzo mòle gò, dré kpà dràzo tólò mvá ti àko ró. Tà nda dré kpà ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ adrúpi nɨ nɨ na rú, 22 tsàle byá adrúpi nɨ nɨ nzi-drì-rì rú. Àyɨ títí nda ɨ̀ todrà mvá ti àko ró. Kùdù ro dhɨ, tòkó nda dré kpà dràzo. 23 Dɨ kìtú móndɨ́ ɨ̀ dré dra ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ tú dhɨ, adrúpi nzi-drì-rì nda ɨ kòfalé dhɨ, tòkó nda nɨ adré tsítsì dhɨ àdhi dré? Àngyá ko, àyɨ títí nda ɨ̀ do tá akódhɨ mòle àyɨ dré tòko ró.»

24 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨtɨ́ àmɨ kɨ tàndɨ ɨ dre, mɨ̀ dré Gìká nɨ Kúlí ɨ rìnyí nɨ ɨ́be dhɨ kɨ nìle ko dhɨ sè. 25 Kìtú móndɨ́ ɨ̀ dré dra ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ tú dhɨ, ɨ̀ gò adrélé ru mo ko. Ɨ̀ gò kpà adrélé àyɨ kɨ ànzɨ kɨ fe mòle ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ nɨ àyɨkya adré ngóró ángéló bhù na dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 26 Dɨ, kàdré ɨ́na ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ nà rè Mósè nɨ búkù na, tà Gìká dré tá tàle drá fanzɨ̌ adrélépi kòle àtsɨ ró dhɨ na dhɨ ko? Akódhɨ tà tá dhɨ: ‹Ma Gìká Àbàrámà àdhya ꞌɨ, Ɨ̀sákà àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò àdhya ꞌɨ.›§ 27 Dɨ Gìká nda Gìká àbvò kya ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, akódhɨ ɨ́na Gìká móndyá lɨ́drɨ̀ ro dhɨ kya ꞌɨ. Mɨ̀ lɨtɨ́ àmɨ tà tàndɨ ró dre.»

Tòlɨ́ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 22:34-40; Lúkà 10:25-28)

28 Tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ àlo kòyi àyɨ nda ɨ tà kayíràꞌa àyɨ kòfalésè dre dhɨ, dré atógyàzoá dhɨ, Yésu logó kúlí àyɨ dré kyá. Dɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Tòlɨ́ títí dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, tòlɨ́ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ángùdhi ꞌɨ?» 29 Yésu logó drá dhɨ: «Tòlɨ́ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: ‹Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ, mɨ̀ yi rè ká! Mírì àma kɨ Gìká, Mírì ꞌɨ kalóma. 30 Lè mɨ́ kàdré Mírì ámɨ Gìká nɨ le ámɨ togó sè wä́yi, ámɨ lɨ́drɨ̀ sè wä́yi, ámɨ tà kisùkisù sè wä́yi, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ rìnyí sè wä́yi.›* 31 Tòlɨ́ nɨ rì, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: ‹Lè mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé ámɨ tàndɨ nɨ le dhɨ tɨ́nɨ.›† Tòlɨ́ àzya kàdrɨ̀ tòlɨ́ rì kòdhɨ kɨ lavúlépi dhɨ yókódhó.»

32 Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhálépi nda tà drá dhɨ: «Tadhálépi, tà mɨ́ dré tàle kòdhɨ, tà bàti ꞌɨ. Mɨ́ tà kyá tàle dhɨ, Gìká ngbà ꞌí àlo kwákwá, ɨ̀ndɨ̀ àzya nɨ akódhɨ rúsè dhɨ yókódhó. 33 Adrélé Gìká nɨ le togó wä́yi sè, tà nìnì wä́yi sè ɨ̀ndɨ̀ rìnyí wä́yi sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ adrélé dhyá kɨ àzya nɨ le dhyá kɨ tàndɨ tɨ́nɨ dhɨ kàdrɨ̀ lavúlé, kàꞌwá títí adrélé zàle mòbòmà ro dhɨ ɨ rúsè, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí adrélé fèle Gìká dré mòbòmà ro dhɨ ɨ rúsè.» 34 Dɨ Yésu kònò akódhɨ logó tá kúlí tògyá sè dhɨ dre dhɨ, dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ vwàvwà ro Gìká nɨ Òpɨ̀ rúsè ko.»

Dɨ kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, dhya àlo dré gòzo vélé tà tabhì lizílé akódhɨ tí ko.

Mèsɨ́yà ɨ Dàwídì be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 22:41-46; Lúkà 20:41-44)

35 Yésu dré tá adréràꞌa tà tadhá móndɨ́ ɨ dré tépelò na dhɨ ꞌá dhɨ, dré lizízóá dhɨ: «Tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ̀ adré tàá dhɨ, Mèsɨ́yà Dàwídì nɨ mvá ꞌɨ dhɨ ngɨ́nɨ? 36 Tàko ko, Dàwídì nɨ tàndɨ tà tá Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ:

‹Mírì Gìká tà áma Mírì dré dhɨ:

Mɨ́ alɨ̀ lɨrɨ́lé áma drɨ́ágó lésè,

tsàle lókyá má dré dra ámɨ kàrɨbhá kɨ bhàzo

adrélé ámɨ pá zàle dhɨ ꞌá.›‡

37 Kòdhɨ Dàwídì nɨ tàndɨ adré Mèsɨ́yà nɨ zi áyɨ Mírì ro. Dɨ Mèsɨ́yà nda nɨ kɨtswá kpà adrélé akódhɨ nɨ mvá ro ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?»

Dɨ móndyá zyandre lavúlé nda ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ yi lovó sè.

Yésu se móndɨ́ kɨ bí tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ tà sè

(À kònò kpà Màtáyò 23:1-36; Lúkà 20:45-47)

38 Yésu dré rè dhu adréràꞌa àyɨ kɨ tadhá dhɨ ꞌá dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ tà sè. Àngyá ko, àyɨ nda ɨ̀ adré kánzò kàtswákàtswa dhɨ kɨ le asólé àyɨ rú, adrézó tatsílé ába móndɨ́ ɨ kòfalésè. Ɨ̀ adré lèá dhɨ, à kàdré mòdo fe àyɨ dré lɨndrɨ̀ sè ngá lagɨ́rà ɨ ꞌásè. 39 Ɨ̀ adré lèá lɨrɨ́lé àrà lɨndrɨ̀ àdhya lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè dhɨ ɨ ꞌásè, adrézó kpà lèá lɨrɨ́lé mɨ́sá lɨndrɨ̀ àdhya gwányá ɨ ꞌásè dhɨ ɨ làgásè. 40 Ɨ̀ adré tàyɨ́tòkó kɨ ngá kɨ kärí títí. Ɨ̀ adré kpà tà zi Gìká tí vwàvwà ro, à kònòró àyɨ be dhɨ bvó. Dɨ kìtú dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, à nɨ tà ŋo àyɨ dri tà tàndɨ ró.»

Ngá tàyɨ́tòkó àlo lemerè ro dhɨ dré fèle Gìká dré dhɨ

(À kònò kpà Lúkà 21:1-4)

41 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré lɨrɨ́zó tépelò na, àrà adrézó làfa fe Gìká dré dhɨ kandrá, adrélé móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ no adréràꞌa àyɨ kɨ làfa bhe kpúkúbhú adrézó làfa lɨkɨ́ dhɨ na. Ngábhá bǐ dhɨ ɨ̀ adré tá làfa bhe lána bǐ. 42 Gò tàyɨ́tòkó àlo lemerè ro dhɨ dré kpà alɨ̀zo làfa lòꞌwa nzɨ̌ tsàtsà rì làgɨ́ be tsà dhɨ kɨ bhe lána. 43 Dɨ Yésu dré áyɨ lebèbhá kɨ azízó, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Tàyɨ́tòkó lemerè ro kòdhɨ bhà ɨ́na kpúkúbhú na làfa kàdrɨ̀, móndyá àruka títí dhɨ kya kɨ lavú. 44 Tàko ko, àyɨ títí nda ɨ̀ adó àyɨkya àyɨ kɨ ngá kɨ drì fèle kòdhya. Dɨ, tòkó lemerè ro nda adó ɨ́na ngá títí ɨ́ dré tá adrézó ába kɨtswázó adrɨ́lé ásà dhɨ ɨ fèle kòdhya.»

13

Yésu longó tépelò nɨ pfùma nɨ tà

(À kònò kpà Màtáyò 24:1-2; Lúkà 21:5-6)

1 Yésu dré tá adréràꞌa apfòle tépelò lésè dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ àlo dré tàzoá drá dhɨ: «Tadhálépi, mɨ́ nò rè dzó kàdrɨ̀ gú kònɨ ɨ, àyɨ kɨ kɨ́rà ɨ́be ká!» 2 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ nò tsì dzó kàdrɨ̀ kònɨ ɨ ꞌí? Lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, à gò vélé àyɨ kɨ kɨ́rà kɨ àlo kisú àzya nɨ dri ko. À nɨ kɨ́rà nda kɨ lebhé títí kìní mi.»

Tà dra ru ꞌobhá lókyá kùdù nɨ tà tadházó dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 24:3-14; Lúkà 21:7-19)

3 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo mbàle kòngó Òlívè fa kya drìna gò, akódhɨ dré lɨrɨ́zó àrà kɨtswázó tépelò no lásà bwà dhɨ na. Gò Pétèró, Yàkóbhò, Yòwánɨ̀, tsàle Àndréyà be dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó àyɨ pátí, tàzoá dhɨ: 4 «Mɨ́ tà rè àma dré, tà nda kòdhɨ kɨ atsá ángutú ya dhɨ ká? Àdho tà nɨ ru ꞌo drìdrì tadházóá dhɨ, tà títí nda ɨ̀ adré ꞌòle ru ꞌo káyà dhɨ nɨ̀?»

5 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ dóro, dhya àlo kòlɨtɨ́ró àmɨ ko. 6 Tàko ko, móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ alɨ̀ áma rú sè adrélé tàá dhɨ, ‹Ma Mèsɨ́yà ꞌɨ!› gò, ɨ̀ dré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ lɨtɨ́zó. 7 Mɨ̀ nɨ àdzú kɨ kpòrò yi ànyɨ, adrézó kpà àdzú kɨ rúbí yi làwú làvo na. Dɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ kɨ togó adrélé gàle ásà dhɨ ko. Tàko ko, adré lèá dhɨ, tà nda kòdhɨ ɨ̀ kòꞌo rè zyà ru ꞌíká. Dɨ, lókyá kùdù atsá rè ko. 8 Súrú kɨ àdzú bhu súrú àruka ɨ́be. Òpɨ̀ kɨ kpà àdzú bhu òpɨ̀ àruka ɨ́be. Kàdíkàdi nɨ bvò kosé, ɨ̀ndɨ̀ kàrábhò nɨ dhe àrà twátwa ɨ ꞌásè. Dɨ, tà nda kòdhɨ kɨ ngbà ꞌí adré ngóró tòkó nɨ mváaswa nɨ kɨdhoma tɨ́nɨ.

9 Dɨ àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ dóro. Tàko ko, à nɨ àmɨ kɨ ꞌo topfòle tàbvó tǎrà ɨ ꞌásè, adrézó àmɨ kɨ bhwa lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè. Áma tà sè dhɨ, mɨ̀ nɨ àmɨ kɨ totó gùvèrènérè ɨ kandrá ɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ kàdrɨ̀ ɨ kandrá, mɨ̀ kòkɨtswáró áma tà mɨ̀ dré nòle ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré yìle dhɨ kɨ longó àyɨ dré be dhɨ bvó. 10 Tàko ko, adré lèá dhɨ, à kòlongó rè zyà Rúbí Tanɨ súrú títí ɨ dré ꞌíká. 11 Dɨ, à kàdré àmɨ kɨ dri tàbvó tàle dhɨ, mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle tà mɨ̀ dré dra tàle àmɨ rúsè dhɨ dri dhɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré ndɨrɨ tà Gìká dré dra fèle àmɨ dré tàle lókyá nda sè dhɨ nɨ ta kòdhya. Àngyá ko, mɨ̀ nɨ adré tà nda nɨ ta àmɨ ko. Be ró dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo nɨ adré tàá nɨ̀.

12 Móndɨ́ kɨ àyɨ kɨ adrúpi kɨ lefè todràle kàrɨbhá ɨ drɨ́gá. Ànzɨ kɨ atá kɨ kpà àyɨ kɨ ànzɨ kɨ lefè todràle. Ànzɨmvá kɨ lɨgɨ́ àyɨ kɨ tibhá ɨ rú, adrézó àyɨ kɨ ꞌo todràle. 13 Móndyá títí dhɨ kɨ togó kònzɨ bha àmɨ rú áma tà sè. Dɨ, dhya adrélépi ɨ́na togó tsɨ, adrézó áyɨ totó tätä tsàle kùdù na dhɨ nɨ adrɨ́.»

Kɨzà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 24:15-28; Lúkà 21:20-24)

14 «Dɨ mɨ̀ nɨ ‹ngá adrélé gàle gàgà adrélépi ngá lólo dhɨ kɨ kɨzá dhɨ› nɨ no adréràꞌa áyɨ totó àrà kɨtswálépi tá kàdré lána ko dhɨ na.* (Lè dhya adrélépi tà kòdhɨ nɨ na dhɨ kàdré àndu nɨ nɨ ni dóro.) Lókyá nda sè dhɨ, lè móndyá dra adrébhá bvò Yùdáyà àdhya na dhɨ ɨ̀ kòlapá ràle kòngó ɨ drìna. 15 Lè kpà dhya dra adrélépi áyɨ dzó drìna dhɨ kàsí fɨ̀le dzó na, áyɨ ngá kɨ do lapázó ába dhɨ ko. 16 Dhya dra adrélépi amvú na dhɨ kògò nzɨ̀le ɨ́ bhàna áyɨ kɨ́tá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ do lapázó ába dhɨ ko. 17 Kìtú nda ɨ tú dhɨ, kɨzà nɨ adré kàdrɨ̀ tòkó adrébhá ꞌa ɨ́be dhɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ tòkó adrébhá bà fe ànzɨmvá ɨ dré dhɨ ɨ dré. 18 Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí, àmɨ kɨ lapama nda kàdréró kɨdhɨ̀ lókyá sè ko.† 19 Tàko ko, kɨzà kìtú nda kya nɨ adré kàdrɨ̀ lavúlé. À nò rè kɨzà kárá be kònɨ̀nɨ nda ko, kɨdhólé Gìká dré bvò bhǎrà lésè atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. À kɨtswá kpà gòle vélé nòá tàdzí ko. 20 Kònò Mírì kòkɨ tá kìtú nda kɨ bvó ko dhɨ, dhya àlo bvò dri dhɨ kɨtswá tá adrɨ́lé bwà ko. Dɨ, Mírì kɨ ɨ́na kìtú nda kɨ bvó móndyá ɨ́ dré zɨ̀le dhɨ kɨ tà sè.

21 Lókyá nda sè dhɨ, à kàdré tàá àmɨ dré dhɨ ‹Mɨ̀ nò rè ká, Mèsɨ́yà kònwa!› dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ko. À kàdré kó tàá dhɨ ‹Akódhɨ kònàle!› dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ko. 22 Tàko ko, mèsɨ́yà kɨnzò ro dhɨ kɨ apfò pròfétà kɨnzò ro dhɨ ɨ́be adrélé tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá àyɨ kɨ rìnyí tadhá dhɨ kɨ ꞌo, kòkɨtswá dhɨ, ɨ̀ dré ndɨ̀ndɨ̀ móndyá Gìká dré zɨ̀le dhɨ kɨ lɨtɨ́zó. 23 Má longó àmɨ dré tà nda kòdhɨ ɨ títí drìdrì. Dɨ mɨ̀ kàdré tàmìga dri.»

Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ agòma

(À kònò kpà Màtáyò 24:29-31; Lúkà 21:25-28)

24 «Kìtú nda ɨ tú, kɨzà kàdrɨ̀ nda àmvolésè dhɨ,

‹kìtú nɨ mì nɨ atsá tínímvá ro,

mbǎ gò vélé mvèle ko,

25 bhìbhínyà kɨ ledhé bhù lésè,

ɨ̀ndɨ̀ rìnyí bhù na dhɨ kɨ ru kɨzɨ́.›‡

26 Dɨ lókyá nda sè dhɨ, móndyá títí dhɨ kɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ no adréràꞌa alɨ̀le ndùrùku ɨ ꞌásè, rìnyí kàdrɨ̀ be ɨ̀ndɨ̀ mìlanzìlanzì kàdrɨ̀ be. 27 Gò akódhɨ dré áyɨ ángéló kɨ mùzo lɨ̀le áyɨ móndyá ɨ́ dré zɨ̀le dhɨ kɨ kɨmó bvò nɨ pá su dhɨ ɨ lésè, kɨdhólé bvò nɨ kùdù lésè, tsàle byá bhù nɨ kùdù na.»

Tà tadhálé fígì fa nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 24:32-35; Lúkà 21:29-33)

28 «Lè mɨ̀ kàdré tà tadhálé fígì fa nɨ tà rú dhɨ nɨ àndu ni dóro. Fígì fa nɨ dríti kàdré atsálé màlɨmálɨ gò, bí nɨ dré adrézó ròle dhɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, yǐgú ànyɨ dhɨ be. 29 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, lókyá mɨ̀ dré dra tà nda kòdhɨ kɨ nòzo adréràꞌa ru ꞌo dhɨ tú dhɨ, lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá láti ꞌá, ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ dzó tí káyà dhɨ. 30 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Móndyá dra adrébhá lɨ́drɨ̀ ɨ́be lókyá nda sè dhɨ ɨ̀ kɨtswá dràle títí drìdrì tà títí nda ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo dhɨ kandrá ko. 31 Bhù ɨ bvò be dhɨ kɨ akɨ́. Dɨ, áma kúlí ɨ̀ kɨtswá àyɨkya tàdzí akɨ́lé ko.»

Gìká nì ngbà ꞌí lókyá kùdù nɨ̀

(À kònò kpà Màtáyò 24:36-44)

32 «Dɨ, dhya àlo nì ɨ́na kìtú ꞌɨ yà, kó ngalè sáà ꞌɨ yà tà nda ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo dhɨ ko. Ndɨ̀ndɨ̀ ángéló bhù na dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ yà dhɨ, ɨ̀ nì ko. Gìká Atá nì ngbà ꞌí nɨ̀ kalóma. 33 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́, adrézó tàmìga dri! Tàko ko, mɨ̀ nì ngalè lókyá nda nɨ atsá ángutú ya dhɨ ko.

34 Tà nda kòdhɨ ngóró agó àlo adrélépi ꞌòle lɨ̀le atsí na dhɨ àdhya tɨ́nɨ. Akódhɨ nda adré rìnyí fe áyɨ màrábà àlo àlo títí dhɨ ɨ dré adrézó àyɨ kɨ àzí ꞌo gò, dré adrézó tàá dhya adrélépi dzóti lɨkɨ́ dhɨ dré dhɨ, kàdré tàmìga dri. Dɨ dré adrézó dzó nda nɨ tayɨ́ lɨ̀zo. 35 Mɨ̀ kàdré dɨ tàmìga dri. Àngyá ko, mɨ̀ nì lókyá ángùdhi dzó líyí nda dré dra agòzo ásà dhɨ ko, gba kàdré ɨ̀ndró sè yà, ngátsi kɨ́tógá sè yà, àgólòwa dré tsírà bheràꞌa yà, kó ngalè drùbhì sè yà dhɨ. 36 Dɨ akódhɨ kàgò ngbǒ ró dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ akódhɨ dré kisúlé adréràꞌa ayí ko dhɨ ko. 37 Tà má dré adrélé tàle àmɨ dré kònɨ̀dhɨ, má adré kpà tàá móndyá títí ɨ dré: Mɨ̀ kàdré tàmìga dri!»

14

Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ ndà láti Yésu nɨ rùzo pfùle dràle

(À kònò kpà Màtáyò 26:1-5; Lúkà 22:1-2; Yòwánɨ̀ 11:45-53)

1 Tayɨ́ tá kìtú rì gwányá Pásɨkà àdhya ɨ Mápà tàkú àko dhɨ àdhya be dhɨ ɨ̀ dré atsázó. Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá láti nda kɨtswázó Yésu nɨ ru túrúpfú sè, pfùle dràle. 2 Dɨ, ɨ̀ adré tá tàá dhɨ, ɨ̀ kòꞌo tà nda gwányá Pásɨkà àdhya tú ko, móndyá zyandre dhɨ ɨ̀ kòlɨgɨ́ró àyɨ ɨ́be ko sè.

Tòkó àlo dhɨ dà màlásɨ̀ Yésu dri

(À kònò kpà Màtáyò 26:6-13; Yòwánɨ̀ 12:1-8)

3 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu lɨ̀ tá Bètànɨ́yà na, fɨ̀le Sìmónà atú kàrɨ́ dré tá rùle dhɨ nɨ dzó na gò, dré lɨrɨ́zó mɨ́sá làga kɨtswálé ngá nya. Gò tòkó àlo dhɨ dré afɨ́zó mòlàngɨ̀ mvá ledélé àlàbásterè sè, gàlepi màlásɨ̀ làgɨ́ kyàkyà dhɨ sè bǐ dhɨ be.* À ladhɨ́ tá màlásɨ̀ nda tsèrèlè náradà sè.† Dɨ tòkó nda dré mòlàngɨ̀ nda nɨ ti ŋòzo gò, màlásɨ̀ nda nɨ dàzo Yésu dri. 4 Móndɨ́ àruka adrébhá tá dzó nda ꞌá dhɨ ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó gò, ɨ̀ dré adrézó tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «À kɨzá tsì màlásɨ̀ kòdhɨ àdho tà sè? 5 Kònò à nɨ tá kɨtswá lagɨ́á làfa lòꞌwa kámá-na sè gò, làfa nda nɨ fèzo lemerèbhá ɨ dré!»‡ Dɨ ɨ̀ dré adrézó tòkó nda nɨ ndrɨ tà tàndɨ ró.

6 Dɨ, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ tòkó kònɨ̀dhɨ. Mɨ̀ adré akódhɨ nɨ drì kɨzá àdho tà sè? Tà dré ꞌòle má dré kòdhɨ, tà avélépi tò dhɨ ꞌɨ. 7 Àngyá ko, mɨ̀ adré ngbú adrélé lemerèbhá ɨ́be àmɨ kòfalé, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kɨtswá àyɨ kɨ ledé lókyá ángùdhi mɨ̀ dré adrélé lèle dhɨ sè. Dɨ, mɨ̀ kɨtswá ngbú adrélé túmä́ní má be ko. 8 Tòkó kònɨ̀dhɨ ꞌo tà dré tá kɨtswálé ꞌòle dhɨ kòdhya. Dà màlásɨ̀ má rú drìdrì, kɨtswázó áma rúbhá ledé bhàle mógó na dhɨ bvó. 9 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Àrà títí bvò wä́yi ꞌásè à dré dra Rúbí Tanɨ longózó dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ, à nɨ kókpà tà tòkó kònɨ̀dhɨ dré ꞌòle kòdhɨ nɨ tɨtɨ́, akódhɨ nɨ tà kisùzo.»

Yùdásɨ̀ ɨ̀ yi ru kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be, kòlefèró Yésu àyɨ drɨ́gá

(À kònò kpà Màtáyò 26:14-16; Lúkà 22:3-6)

10 Àmvolásà dhɨ, Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà, Yésu nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo dré ngàzo lɨ̀le tà ta kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be, kɨtswázó Yésu nɨ lefè àyɨ drɨ́gá dhɨ bvó. 11 Àyɨ nda ɨ̀ kòyi tà dré tàle nda dre dhɨ, ɨ̀ dré lenzézó ásà gò, ɨ̀ dré lazízóá dhɨ, ɨ̀ nɨ làfa fe drá. Dɨ Yùdásɨ̀ dré kɨdhózó adrélé lókyá dóro Yésu nɨ lefèzo àyɨ drɨ́gá dhɨ nɨ nda.

Yésu ɨ̀ nya gwányá Pásɨkà àdhya lebèbhá nɨ ɨ́be

(À kònò kpà Màtáyò 26:17-25; Lúkà 22:7-14, 21-23; Yòwánɨ̀ 13:21-30)

12 Gwányá Mápà tàkú àko dhɨ àdhya nɨ kìtú nɨ àlo adrézó kábilígyà mvá Pásɨkà àdhya nɨ pfu dràle mòbòmà ro dhɨ sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ adré lèá dhɨ, mà kòlɨ̀ ngá ladhɨ́ mɨ́ dré gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nyàzo dhɨ ángwà?» 13 Dɨ Yésu dré áyɨ lebèbhá rì dhɨ kɨ mùzo, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ bhàandre na. Mɨ̀ nɨ drì si agó àlo adrélépi yǐ do lɨ̀drɨ́ na dhɨ be. Mɨ̀ dhe akódhɨ nda bvó. 14 Dzó dré dra fɨ̀zo lána dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòtà dzó nda nɨ líyí dré dhɨ: ‹Dhya tà tadhálépi dhɨ adré ámɨ lizí: Dzó ꞌa kɨ̀le mà dré kɨtswázó Pásɨkà nya áma lebèbhá ɨ́be dhɨ ángwà?› 15 Dɨ akódhɨ nda nɨ dzó ꞌa kɨ̀le kàdrɨ̀ kurú na dhɨ nɨ tadhá àmɨ dré. À tobhà mɨ́sá ɨ ngá àruka ɨ́be tayɨ́lé lána gànzi ró. Mɨ̀ kòladhɨ́ ngá àma dré kònàle.» 16 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré lɨ̀zo bhàandre na gò, ɨ̀ dré tà títí nda kɨ kisúzó ngóró dré tá tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Gò ɨ̀ dré ngá ladhɨ́zó kɨtswázó gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nya.

17 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, Yésu ɨ̀ dré tsàzo lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè túmä́ní akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ́be. 18 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa ngá nya dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré tàzoá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Àmɨ kɨ àlo adrélépi ngá nya túmä́ní má be dhɨ nɨ áma lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá.» 19 Dɨ kɨzà dré àyɨ kɨ ꞌòzo gò, àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tàá drá dhɨ: «Zakó ɨ́na ma ꞌɨ ko?» 20 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Akódhɨ nda àmɨ mudrí-drì-rì nɨ kɨ àlo ꞌɨ. Akódhɨ dhya adrélépi mápà so má be sǎnɨ̀ àlo na dhɨ ꞌɨ. 21 Tà bàti ró dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lɨ dràle ngóró tɨsɨ̀le akódhɨ nɨ tà dri Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, kɨzà nɨ ɨ́na adré kàdrɨ̀ dhya dra Móndɨ́ nɨ Mvá nda nɨ lefèlepi dhɨ dré! Dóro nɨ tá dhya nda nɨ tìle ko dhɨ.»

Mírì nɨ rúbhá ɨ kàrɨ́ nɨ be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 26:26-30; Lúkà 22:14-20; 1 Kòrítòbhá ɨ 11:23-25)

22 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa ngá nya dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré mápà adózó, tà tanɨ zìzo drìá Gìká tí gò, ŋòzoá fèle áyɨ lebèbhá ɨ dré gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ do nyàle. Kònɨ̀dhɨ áma rúbhá ꞌɨ.»

23 Dré kpà kópò adózó, àwoyà tàzo Gìká dré gò, fèzoá àyɨ dré. Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ dré mvùzoá. 24 Dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma kàrɨ́ adrélépi tà Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ ꞌo kɨtswálé títí dhɨ ꞌɨ. Kàrɨ́ nda nɨ kutú móndɨ́ zyandre ɨ dré.§ 25 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Má gò vélé vínò mvu ko, tsàle kìtú má dré dra vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ mvùzo Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ tú.»

26 Dɨ ɨ̀ dré longó ngòzo lenzézó Gìká nɨ rú sè gò, ɨ̀ dré pfòzo lɨ̀le mbàle kòngó Òlívè fa kya drìna.

Yésu longó dhɨ, Pétèró nɨ áyɨ ga

(À kònò kpà Màtáyò 26:31-35; Lúkà 22:31-34; Yòwánɨ̀ 13:36-38)

27 Gò Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ títí, mɨ̀ nɨ áma tayɨ́ adrélé kalóma. Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

‹Má nɨ kábilígyà lɨkɨ́lépi nɨ tswa dràle gò,

à dré kábilígyà nda kɨ ꞌòzo ayɨ́lé.›*

28 Dɨ, má kònga mána dràdrà ꞌásè dre dhɨ, má nɨ lɨ drìdrì àmɨ kandrána Gàlìláyà na.» 29 Dɨ Pétèró tà drá dhɨ: «Tágba móndyá títí dhɨ ɨ̀ kòtayɨ́ mɨ yà dhɨ, má kɨtswá mána ámɨ tayɨ́ tàdzí ko!» 30 Yésu logó drá dhɨ: «Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Ndɨ̀ndɨ̀ ngátsi ándrò kònɨ̀dhɨ sè, drìdrì àgólòwa dré dra tsírà bhèzo vésè be rì dhɨ kandrá dhɨ, mɨ́ nɨ mɨ́na áma ga vésè be na.» 31 Dɨ, Pétèró gò logóá drá rìnyí sè dhɨ: «Tágba kòkɨtswá mà dré dràzo túmä́ní mɨ́ be yà dhɨ, má kɨtswá tàdzí ámɨ ga ko.» Gò Yésu nɨ lebèbhá àruka títí dhɨ ɨ̀ dré kókpà tàzoá kònɨ̀nɨ.

Yésu zi tà Gìká tí Gètèsèmánì na

(À kònò kpà Màtáyò 26:36-46; Lúkà 22:39-46)

32 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo lebèbhá nɨ ɨ́be tsàle àrà rú zìle Gètèsèmánì dhɨ na. Gò dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨrɨ́ kònwa, má kòlɨ̀ró adrélé tà zi Gìká tí.» 33 Dré Pétèró kɨ drìzo Yàkóbhò ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Yòwánɨ̀ be ɨ́ vésè. Gò akódhɨ nɨ togó dré kɨdhózó adrélé kɨzà nya, adrézó lanzìle lavúlé. 34 Dɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Áma togó adré ŋòle kɨzà dré, tsàle ndɨ̀ndɨ̀ dràdrà mìle. Mɨ̀ kàdré kònwa, adrélé tàmìga dri.»

35 Kòlɨ̀ vwàle àyɨ rúsè tsà dre dhɨ, dré dhèzo kìní mi adrélé tà zi Gìká tí, kòkɨtswá mìlásà dhɨ, lókyá kɨzà àdhya nda kòngaró ɨ́ rúsè be dhɨ bvó. 36 Adré tá tàá dhɨ: «Ábbà, Tátá, mɨ rìnyí ɨ́be kɨtswázó tà títí dhɨ kɨ ꞌo. Mɨ́ kòdo kópò kɨzà àdhya kòdhɨ má vélésè wà. Dɨ, mɨ́ kòꞌo tà má dré adrélé lèle dhɨ kòdhya ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kòꞌo tà mɨ́ dré adrélé lèle dhɨ kòdhya.»

37 Gò dré gòzo áyɨ lebèbhá nda ɨ véna, àyɨ kɨ kisú ayí na. Dré tàzoá Pétèró dré dhɨ: «Sìmónà, mɨ́ adré ayí ko? Mɨ́ kɨtswá tá tsì adrélé tàmìga dri ngbà ꞌí sáà àlo bwà ko? 38 Lè mɨ̀ kàdré tàmìga dri, adrélé kpà tà zi Gìká tí, kòtayɨ́ró àmɨ tà dré tabhìle, àmɨ kɨ ꞌòzo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko. Bàti, dhyá kɨ togó àtsɨ ró adrézó tà dóro ꞌo. Dɨ, dhyá kɨ rúbhá ɨ́na yàyà.»

39 Yésu dré gòzo tódhyá lɨ̀le tà zi Gìká tí ngóró dré tá zìle drìdrì dhɨ tɨ́nɨ. 40 Gò dré gòzo tódhyá gòle àyɨ kɨ kisú ayí na, àyɨ kɨ mì dré tá adrélé ayí ro dhɨ sè. Dɨ ɨ̀ nì tá vélé ɨ̀ nɨ kúlí logó drá ngɨ́nɨ ya dhɨ ko.

41 Bvóá dhɨ, dré gòzo gòle áyɨ lebèbhá nda ɨ véna vésè nɨ na sè, tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré dhu rè ayí ko, adrézó lovólé? Kɨtswá dre. Lókyá atsá dre. Mɨ̀ nò rè ká! À adré ꞌòle Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè tàkonzɨ̀bhá ɨ drɨ́gá. 42 Mɨ̀ nga, mà kòlɨ̀ró! Dhya adrélépi áma lefè dhɨ atsá dre!»

Yésu nɨ rùma

(À kònò kpà Màtáyò 26:47-56; Lúkà 22:47-53; Yòwánɨ̀ 18:3-12)

43 Gbǎ kòdhwa, Yésu dré rè dhu adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, Yùdásɨ̀, akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo dré atsázó. Adrì tá ɨ́ vésè móndɨ́ zyandre angábhá kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ ɨ̀ndɨ̀ bhàgo ɨ vélésè dhɨ ɨ be. Àyɨ nda ɨ̀ ru tá sápɨ́ ɨ fa ɨ́be àyɨ drɨ́gá. 44 Yùdásɨ̀ adrélépi ꞌòle Yésu nɨ lefè nda tà tá àyɨ dré dhɨ, ɨ́ nɨ akódhɨ àdhi ꞌɨ yà dhɨ nɨ tadhá àyɨ dré dhɨ kònɨ̀nɨ: «Dhya má dré dra kamúlé dhɨ, akódhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ kòru dɨ akódhɨ, drìzoá lɨ̀zo ába, adrézó lɨkɨ́á dóro.» 45 Dɨ Yùdásɨ̀ nda dré ndɨrɨ áyɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, tàá drá dhɨ: «Rábbì!» Dré akódhɨ nɨ kamúzó. 46 Gò móndyá nda ɨ̀ dré dhèzo Yésu dri, akódhɨ nɨ ru. 47 Dɨ, dhya adrébhá tá Yésu làga dhɨ kɨ àlo dré ngàzo áyɨ sápɨ́ asé gò, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ màrábà nɨ bí bvwàzo kɨ̀le.

48 Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Ma vo kùgú ꞌɨ gò, mɨ̀ dré adrézó alɨ̀le sápɨ́ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ fa ɨ́be kɨtswálé áma ru nɨ? 49 Kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, má adré tá àmɨ kòfalé, adrélé tà tadhá tépelò na dhɨ, mɨ̀ ru tá ma ko. Dɨ, tà kòdhɨ ɨ̀ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà tɨsɨ̀le áma tà dri Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ɨ̀ kòꞌoró ru be dhɨ bvó.» 50 Gò akódhɨ nɨ lebèbhá títí dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó lapázó.

51 Kàdhúrà àlo kɨ́tá asólépi ɨ́ rú ngbà ꞌí àlo dhɨ dré ngàzo adrélé Yésu nɨ lebè. À adré tá ꞌòle akódhɨ nɨ ru ká, 52 dɨ, dré lapázó ràle bvólɨ́lɨ́ ro, kɨ́tá ɨ́na nɨ tayɨ́.

Yésu pfò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ɨ kandrá bhàgo kàdrɨ̀ ɨ́be

(À kònò kpà Màtáyò 26:57-68; Lúkà 22:54-55, 63-71; Yòwánɨ̀ 18:13-14, 19-24)

53 Gò ɨ̀ dré Yésu nɨ drìzo lɨ̀zo ába kòwánà kɨ kàdrɨ̀ bhàna. Dɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, bhàgo ɨ ɨ̀ndɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ru kɨmózó títí kònàle.

54 Dɨ Pétèró ro dhɨ, lebè tá ɨ́na Yésu lárá ro, tsàle byá kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda nɨ bhàꞌálé na. Dré fɨ̀zo lɨrɨ́lé tépelò lɨkɨ́bhá ɨ kòfalé, adrélé àtsɨ́ yo àyɨ ɨ́be.

55 Kòwánà kàdrɨ̀ nda ɨ bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ́be títí dhɨ ɨ̀ adré tá tà adrélé tàle Yésu rú dhɨ kɨ nda, kɨtswázó akódhɨ nɨ ꞌo dràle dhɨ bvó. Dɨ, ɨ̀ kisú tá àyɨkya tà àlo ko. 56 Móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ adré tá tà ta akódhɨ rú kɨnzò sè. Dɨ, tà ɨ̀ dré adrélé tàle nda ɨ̀ kisú tá ru ko. 57 Gò móndɨ́ àruka ɨ̀ dré ngàzo tà ta akódhɨ rú kɨnzò sè kònɨ̀nɨ: 58 «Mà yi akódhɨ adréràꞌa tàá dhɨ: ‹Má nɨ tépelò móndɨ́ ɨ̀ dré sìle nɨ̀ kònɨ̀dhɨ nɨ pfu, gòzo àzya nɨ móndɨ́ ɨ̀ dré sìle nɨ̀ ko dhɨ nɨ si kìtú na àmvolésè.›» 59 Dɨ, ndɨ̀ndɨ̀ tà ɨ̀ dré tàle akódhɨ rú nda kisú ɨ́na ru ko.

60 Gò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ dré ngàzo áyɨ totó àyɨ kandrá, lizíá Yésu tí dhɨ: «Mɨ́ logó mɨ́na kúlí tà dhya kònɨ ɨ̀ dré adrélé tàle mɨ́ rú kòdhɨ ɨ sè ko?» 61 Dɨ, Yésu adré tá ɨ́na kɨ́rɨ, kúlí logó àko ró. Gò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda dré gòzo lizíá tíá dhɨ: «Mɨ Mèsɨ́yà, Gìká kɨtswálépi rúku sè dhɨ nɨ Mváagó ꞌɨ?» 62 Yésu logó drá dhɨ: «Ma ꞌɨ. Dɨ mɨ̀ nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ no adréràꞌa lɨrɨ́lé Gìká rìnyí líyí nɨ drɨ́ágó lésè. Mɨ̀ nɨ kpà akódhɨ nɨ no adréràꞌa agòle ndùrùku bhù na dhɨ ɨ ꞌásè.» 63 Dɨ kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda dré áyɨ kɨ́tá lasɨ́zó kɨzà dré gò, tàzoá dhɨ: «Mà nɨ dɨ go vélé móndɨ́ àruka kɨtswábhá tà ta akódhɨ rú dhɨ kɨ nda àdho tà sè? 64 Mɨ̀ yi làdhá dré dhàle Gìká rú kòdhɨ àmɨ kɨ bíbhálé sè dre. Mɨ̀ adré dɨ kisùá ngɨ́nɨ?» Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ dré tà ŋòzo akódhɨ dri kɨtswálé dràdrà sè.

65 Gò àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré ngàzo adrélé tùsú lufú akódhɨ mi. Ɨ̀ dré akódhɨ nɨ mì dròzo gò, adrézó akódhɨ nɨ tisì, adrézó tàá drá dhɨ: «Mɨ́ longó rè tà pròfétà ro ká!» Gò tépelò lɨkɨ́bhá ɨ̀ dré kpà akódhɨ nɨ dòzo, adrélé mì tosálé.

Pétèró gà Yésu rè

(À kònò kpà Màtáyò 26:69-75; Lúkà 22:56-62; Yòwánɨ̀ 18:15-18, 25-27)

66 Lókyá nda sè dhɨ, Pétèró tá ɨ́na tàbhu na, bhàꞌálé nda na. Gò mvátòkó àlo kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ màrábà ro dhɨ dré atsázó 67 Pétèró nɨ no adréràꞌa àtsɨ́ yo. Dré akódhɨ nɨ nòzo dɨ̀ɨɨ́ gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ tá kókpà túmä́ní Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ be.» 68 Dɨ, Pétèró dré ɨ́na tà nda nɨ gàzo rè, tàzoá dhɨ: «Má nì ngalè mɨ́ adré àdho tà ta ya dhɨ ko.» Gò dré ngàzo pfòle bhàꞌálé nda ꞌásè, áyɨ totó láti adrézó afɨ́lé dhɨ ꞌá. Gbǎ kòdhwa, àgólòwa dré tsírà bhèzo.

69 Mvátòkó nda kònò akódhɨ kònàle dre dhɨ, dré gòzo tàá móndyá adrébhá tá akódhɨ làga dhɨ ɨ dré dhɨ: «Dhya kòndɨ àyɨ kɨ àlo ꞌɨ!» 70 Dɨ Pétèró dré gòzo tódhyá tà nda nɨ ga rè.

Gí ko, àyɨ adrébhá tá Pétèró làga nda ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ àyɨ kɨ àlo ꞌɨ bàti! Tàko ko, mɨ kókpà móndɨ́ angálépi Gàlìláyà lésè dhɨ ꞌɨ.» 71 Dɨ Pétèró dré ngàzo mòndrà sɨ, tàzoá dhɨ: «Tátrɨ́trɨ́ kàdré má dri, má kàdré kɨnzò ta dhɨ! Má nì agó mɨ̀ dré adrézó tà nɨ nɨ ta kòdhɨ ko!» 72 Gbǎ kòdhwa, àgólòwa dré gòzo tsírà bhe vésè nɨ rì sè. Gò kúlí Yésu dré tá tàle Pétèró dré dhɨ dré agázó lána. Tà tá dhɨ: «Drìdrì àgólòwa dré dra tsírà bhèzo vésè be rì dhɨ kandrá dhɨ, mɨ́ nɨ áma ga vésè be na.» Gò Pétèró dré dhèzo adrélé ngòle.

15

Yésu pfò Pìlátò kandrá

(À kònò kpà Màtáyò 27:1-2, 11-14; Lúkà 23:1-5; Yòwánɨ̀ 18:28-38)

1 Ngá kòwa dre dhɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ túmä́ní bhàgo kàdrɨ̀ ɨ́be títí dhɨ ɨ̀ dré ru yìzo Yésu dri. Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ adròzo gò, drìzoá lɨ̀zo fèá Pìlátò, Rómà kɨ gùvèrènérè drɨ́gá.

2 Gò Pìlátò dré lizízóá Yésu tí dhɨ: «Mɨ, mɨ ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ?» Yésu logó drá dhɨ: «Ámɨ tàndɨ mɨ́ tà dre.» 3 Gò kòwánà kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré dhèzo adrélé Yésu nɨ asíkì tà bǐ dhɨ ɨ sè. 4 Dɨ Pìlátò dré gòzo lizíá tíá dhɨ: «Mɨ́ logó mɨ́na kúlí ko? Mɨ́ yi rè tà títí ɨ̀ dré adrélé tàle mɨ́ rú dhɨ ɨ ká!» 5 Dɨ, Yésu logó vélé ɨ́na kúlí ko. Gò Pìlátò nɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo ásà.

À ŋò tà Yésu dri kɨtswálé dràdrà sè

(À kònò kpà Màtáyò 27:15-26; Lúkà 23:13-25; Yòwánɨ̀ 18:39–19:16)

6 Kóná àlo àlo títí, gwányá Pásɨkà àdhya tú dhɨ, Pìlátò adré tá dhya ángùdhi bǎdzó na, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré adrélé zìle ɨ́ tí dhɨ nɨ trɨ àyɨ dré. 7 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, agó àlo rú be Bàrábà dhɨ tá bǎdzó na móndɨ́ àruka ɨ́be, ɨ̀ dré tá móndɨ́ kɨ kodzólé lɨgɨ́lé dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré tá móndɨ́ pfùle dràle dhɨ sè. 8 Dɨ móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kòmbà tsàle Pìlátò véna dre dhɨ, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé akódhɨ nɨ ti lizí, kòꞌoró ànzyà gà dré tá adrélé ꞌòle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 9 Dɨ Pìlátò dré àyɨ kɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ adré lèá dhɨ, má kòtrɨ̀ àmɨ dré ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya kònɨ̀dhɨ?» 10 Lizí tá àyɨ kònɨ̀nɨ tàko ko, nì tá tàle dhɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ̀ fè tá Yésu ɨ́ drɨ́gá ngbà ꞌí dɨrèma sè dhɨ be. 11 Dɨ, kòwánà kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré móndyá zyandre nda kɨ ꞌa tɨfɨ́zó, ɨ̀ kòziró Pìlátò tí kòtrɨ̀ró Bàrábà àyɨ dré kòdhya. 12 Gò Pìlátò dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré dɨ lèá dhɨ, má kòꞌo dhya mɨ̀ dré adrélé zìle ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ró kònɨ̀dhɨ sè ngɨ́nɨ?» 13 Dɨ ɨ̀ dré kúlí yòzo tàzoá dhɨ: «Mɨ́ tidí akódhɨ fa kɨpakɨpa dri!» 14 Pìlátò gò lizíá dhɨ: «Akódhɨ ꞌo àdho tà kònzɨ ꞌɨ?» Dɨ ɨ̀ dré gòzo adrélé tetrélé rìnyí sè, adrézó loyóá dhɨ: «Mɨ́ tidí akódhɨ!»

15 Pìlátò adré tá móndyá zyandre nda kɨ togó le ꞌòle kɨnɨ́lé. Dɨ dré Bàrábà nɨ trɨ̀zo àyɨ dré. Dré Yésu nɨ ꞌòzo bhwàle gò, akódhɨ nɨ fèzo kɨtswálé tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ bvó.

Sòdá ɨ̀ gu Yésu

(À kònò kpà Màtáyò 27:27-31; Yòwánɨ̀ 19:2-3)

16 Gò sòdá ɨ̀ dré Yésu nɨ drìzo fɨ̀zo ába gùvèrènérè nda nɨ dzó kàdrɨ̀ nɨ bhàꞌálé na. Ɨ̀ dré sòdá àruka títí dhɨ kɨ azízó ru amú àyɨ ɨ́be akódhɨ làgásè. 17 Gò ɨ̀ dré kánzò kǎ asózó rúá, fanzɨ̌ kùtsi ró dhɨ nɨ pàzo kùla ró asólé drìá. 18 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé mòdo fe drá, adrézó tàá dhɨ: «Mòdo mɨ́ dré, ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya nɨ!» 19 Ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ drì tswa kòzó sè, adrézó tùsú lufú rúá. Ɨ̀ adré tá kpà kórókó titì akódhɨ kandrá, sùle ngóró ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha na tɨ́nɨ. 20 Ɨ̀ kògu akódhɨ kònɨ̀nɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré kánzò kǎ nda nɨ avùzo rúásà, gòzo akódhɨ nɨ kɨ́tá kɨ tosó rúá. Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo pfòzo ába, kɨtswálé tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ bvó.

Yésu nɨ tidima fa kɨpakɨpa dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 27:32-44; Lúkà 23:26-43; Yòwánɨ̀ 19:17-27)

21 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle kònalésè dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré agó àlo rú be Sìmónà, angálépi Kìrénè lésè dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa agòle amvú lésè.* Akódhɨ nda tá Àlɨ̀gɨ̀zándrè kɨ atá Rúfù be dhɨ ꞌɨ. Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ꞌòzo rìnyí sè adrélé fa kɨpakɨpa Yésu àdhya nɨ do.

22 Gò ɨ̀ dré Yésu nɨ drìzo lɨ̀zo ába tsàle àrà rú zìle Gòlògótà dhɨ na. (Rú nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Àrà drìfà àdhya».) 23 Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré vínò amúlé àlókò rú zìle mírè dhɨ be dhɨ nɨ fèzo akódhɨ dré mvùle. Dɨ, dré ɨ́na gàzoá rè. 24 Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tidízó fa kɨpakɨpa dri gò, dzègé vùzo nìzoá ngalè ɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ kɨ́tá kɨ lanzɨ́ àyɨ kòfalésè ngɨ́nɨ ya dhɨ.† 25 Lókyá akódhɨ nɨ tidízó nda tá sáà nzi-drì-su drùbhì sè dhɨ ꞌɨ. 26 À tɨsɨ̀ tá tà tà ŋòzo akódhɨ dri dhɨ wárágà dri kònɨ̀nɨ: «Ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya». 27 À tidí tá kpà kùgubhá rì dhɨ ɨ fa àruka ɨ drǐsè akódhɨ làgásè: àlo nɨ drɨ́ágó nɨ lésè, àzya nɨ lìdzí nɨ lésè. [ 28 ‡]

29 Móndyá adrébhá tá lavúlé àrà nda ꞌásè dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ lodhá, adrézó àyɨ kɨ drì ya, adrézó tàá dhɨ: «Á! Mɨ tá kɨtswálépi tépelò pfu gòzo sìá kìtú na àmvolésè nɨ, 30 mɨ́ así dɨ fa kɨpakɨpa kòdhɨ drìlésè ámɨ tàndɨ nɨ tɨdrɨ́ wà!» 31 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá kpà akódhɨ nɨ gu kònɨ̀nɨ, adrézó tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Akódhɨ tɨdrɨ́ móndɨ́ àruka ɨ ꞌí. Dɨ, kɨtswá ɨ́na áyɨ tàndɨ nɨ tɨdrɨ́ bwà ko! 32 Adré lèá dhɨ, Mèsɨ́yà, ópɨ́ Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya kòdhɨ kàsí nyànomvá fa kɨpakɨpa drìlésè, mà kònòró tà nda akódhɨ nɨ kaꞌìzo be dhɨ bvó!» Kùgubhá tidílé akódhɨ be nda ɨ̀ adré tá kpà akódhɨ nɨ lodhá kònɨ̀nɨ.

Yésu nɨ dràma

(À kònò kpà Màtáyò 27:45-56; Lúkà 23:44-49; Yòwánɨ̀ 19:28-30)

33 Kìtú rírí sè dhɨ, tínímvá dré bvò nɨ mì dòzo wä́yi, tsàle sáà na kìtú rírí àmvolésè dhɨ na. 34 Dɨ sáà na nda sè dhɨ, Yésu dré liyízó kúlí ꞌuꞌù sè tàzoá dhɨ: «Èlóyɨ̀, Èlóyɨ̀, lémà sàbàkàtánɨ̀?» Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ: «Áma Gìká, áma Gìká, mɨ́ tayɨ́ ma àdho tà sè?» 35 Móndɨ́ àruka adrébhá tá kònàle dhɨ ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Akódhɨ adré Èlɨ́yà nɨ zi.» 36 Gò àyɨ kɨ àlo dré ràzo mbèlè ngá vòdhovódho dhɨ nɨ adó, vìnègárì dàzo lána, dròzoá kòzó sílé, tɨngázóá kuru fèle Yésu dré mvùle gò, tàzoá dhɨ: «Mà kòtayɨ́ rè akódhɨ, nòzoá ngalè Èlɨ́yà nɨ atsá akódhɨ nɨ tɨrɨ́ fa kɨpakɨpa drìlésè yà dhɨ.» 37 Dɨ, Yésu dré trèzo kúlí ꞌuꞌù sè gò, dràzo.

38 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, kɨ́tá ꞌɨ̀le tépelò nɨ ꞌa lakɨ́zó dhɨ dré lasɨ́zó ꞌa be rì, kɨdhólé drì lésè tsàle pá na. 39 Rómà kɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ adrélépi áyɨ totó Yésu kandrá dhɨ kònò akódhɨ drà tá ngɨ́nɨ ya dhɨ dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Dhya kòdhɨ tá ɨ́na Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti!»

40 Tòkó àruka ɨ tá kpà kònàle, adrélé tà nda kɨ no lárá ro. Àyɨ kòfalé dhɨ tá: Màrɨ́yà Màgàdàlénè, Màrɨ́yà Yàkóbhò kàdhúrà ro dhɨ kɨ andre Yósè be dhɨ, tsàle Sàlómè. 41 Àyɨ nda ɨ̀ adré tá Yésu nɨ lebè Gàlìláyà na, adrézó tà ꞌo drá. Tòkó àruka bǐ alɨ̀bhá akódhɨ be Yèrúsalémà le dhɨ ɨ tá kpà kònàle be.

Yésu nɨ rúbhá bhàma mógó na dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 27:57-61; Lúkà 23:50-56; Yòwánɨ̀ 19:38-42)

42 Kìtú nda tá kìtú adrézó tà ledé sàbátù kandrá dhɨ ꞌɨ. Dɨ ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, 43 agó àlo rú be Yòséfà angálépi Àrìmàtáyà lésè dhɨ dré lɨ̀zo Pìlátò véna. Akódhɨ nda tá Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ kɨ àlo rúku ró dhɨ ꞌɨ. Adré tá kpà ɨ́na Gìká nɨ Òpɨ̀ letè nòle. Dɨ akódhɨ kòtsa Pìlátò véna dre dhɨ, dré Yésu nɨ rúbhá zìzo tíá tirì àko. 44 Pìlátò kòyi Yésu drà dre dhɨ dre dhɨ, akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo. Dré sòdá kɨ kàdrɨ̀ azízó, lizízóá tíá ngalè akódhɨ drà dre bàti yà dhɨ. 45 Kòyi tà nda tá kònɨ̀nɨ dhɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda tí dre dhɨ, dré láti fèzo Yòséfà dré rúbhá nda nɨ dòzo. 46 Dɨ Yòséfà dré kɨ́tá kemve gɨ̀zo lɨ̀zo ába gò, dré rúbhá nda nɨ tɨrɨ́zó fa kɨpakɨpa drìlésè, lambézóá kɨ́tá nda sè gò, lɨ̀zo bhàá mógó àlo gàle kɨ́rà na dhɨ na. Dré kɨ́rà kàdrɨ̀ dhɨ nɨ alɨ́zó bhàle mógó nda tí. 47 Màrɨ́yà Màgàdàlénè ɨ Màrɨ́yà Yósè nɨ andre ró dhɨ be dhɨ, ɨ̀ nò tá àrà rúbhá nda nɨ bhàzo dhɨ ꞌí.

16

Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 28:1-10; Lúkà 24:1-12; Yòwánɨ̀ 20:1-18)

1 Sàbátù kòlavú dre dhɨ, Màrɨ́yà Màgàdàlénè, Màrɨ́yà Yàkóbhò nɨ andre, ɨ̀ndɨ̀ Sàlómè be dhɨ ɨ̀ dré dò tàdzí be dóro dhɨ nɨ gɨ̀zo, kɨtswázó lɨ̀le dàá Yésu nɨ rúbhá rú dhɨ bvó. 2 Dɨ kìtú nɨ àlo pósò àdhya sè, ngá kòwa dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo drùbhì kɨ́nó láti do adrézó lɨ̀le mógó na. 3 Láti ꞌá dhɨ, ɨ̀ adré tá lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Àdhi nɨ kɨ́rà lɨ mógó tísè mà dré kɨtswázó fɨ̀le lána bwà dhɨ nɨ̀?» 4 Dɨ, ɨ̀ kòtɨngá mì dre dhɨ, ɨ̀ dré nòzoá dhɨ, à lɨ kɨ́rà kàdrɨ̀ gú nda mógó tísè dre.

5 Ɨ̀ kòfɨ mógó nda na dre dhɨ, ɨ̀ dré kàdhúrà àlo kánzò kemve asólépi ɨ́ rú dhɨ nɨ nòzo, adréràꞌa lɨrɨ́lé mógó nda na drɨ́ágó lésè. Gò àyɨ kɨ togó dré gàzo tirì dré. 6 Dɨ, akódhɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ àmɨ kɨ togó adrélé gàle tirì dré ko. Mɨ̀ adré Yésu Nàzàrétà lésè, tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ nɨ nda kòdhya. Akódhɨ kònwa yókódhó. Nga ɨ́na dràdrà ꞌásè dre! Mɨ̀ nò rè àrà tá rúbhá nɨ nɨ bhàzo nɨ ká. 7 Dɨ mɨ̀ lɨ̀ tàá akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ dré túmä́ní Pétèró be dhɨ: ‹Akódhɨ adré lɨ̀le àmɨ kandrána Gàlìláyà na. Kònàle dhɨ, mɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ no ngóró dré tá tàle àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.›»

8 Dɨ tòkó nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa, ɨ̀ dré kpà adrézó lyàle lyàlyà gò, ɨ̀ dré ngàzo lapálé mógó nda lésè. Dɨ, ɨ̀ tà tá àyɨkya tà àlo dhya àlo dré ko, ɨ̀ dré tá adrélé ngá ro dhɨ sè.*

Márokò nɨ búkù nɨ kùdù

(À kònò kpà Màtáyò 28:9-20; Lúkà 24:13-53; Yòwánɨ̀ 20:11-23; Tà ꞌòle dhɨ ɨ 1:6-11)

9 [Yésu kònga dràdrà ꞌásè drùbhì kɨ́nó kìtú nɨ àlo pósò àdhya sè dre dhɨ, dré rè zyà agázó Màrɨ́yà Màgàdàlénè ɨ́ dré tá tɨrɨ́ kònzɨ nzi-drì-rì dhɨ kɨ dròzo lásà dhɨ kandrá. 10 Gò akódhɨ nda dré ngàzo lɨ̀le rúbí nda nɨ longó dhya adrébhá tá túmä́ní Yésu be gò, ɨ̀ dré adrézó àwó ngo, adrézó tongólé akódhɨ nɨ tà sè dhɨ ɨ dré. 11 Dɨ, àyɨ nda ɨ̀ kòyi tàle dhɨ, Yésu lɨ́drɨ̀ ro, ɨ̀ndɨ̀ Màrɨ́yà nò akódhɨ dre dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨkya kaꞌìzoá ko.

12 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo áyɨ tadhá làsú be twá áyɨ lebèbhá rì dhɨ ɨ dré, ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨ̀le gbàbhú na dhɨ ꞌá. 13 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré gòzo rúbí nda nɨ longó àyɨ kɨ arúpi ɨ dré gò, àyɨ nda ɨ̀ dré kpà àyɨ kɨ kúlí kaꞌìzo ko.

14 Kùdù ro dhɨ, Yésu dré gòzo áyɨ tadhá dhya mudrí-drì-àlo nda ɨ dré, ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè dhɨ ꞌá. Gò dré tà tàzo àyɨ dri, àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì dré tá adrélé yàyà dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ togó dré tá adrélé tòmbátòmba dhɨ sè. Tàko ko, ɨ̀ kaꞌì tá àyɨkya dhya akódhɨ nɨ nobhá mì sè akódhɨ nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ àmvolésè dhɨ kɨ kúlí ko. 15 Gò dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ bvò wä́yi ꞌásè Rúbí Tanɨ longóbe móndyá títí Gìká dré bhàle dhɨ ɨ dré. 16 Dhya ángùdhi dra Rúbí Tanɨ nda nɨ kaꞌìlepi gò, bàtísimò dòzo dhɨ nɨ adrɨ́. Dɨ, dhya ángùdhi Rúbí Tanɨ nda nɨ kaꞌìlepi ko dhɨ, Gìká nɨ tà bha akódhɨ nda dri. 17 Gìká nɨ tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró kònɨ kɨ fe móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré adrélé ꞌòle dhɨ kòdhya: Áma rú sè dhɨ, ɨ̀ nɨ tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè. Ɨ̀ nɨ ti twátwa tɨ́dhɨ́ ro dhɨ kɨ ta. 18 Ɨ̀ nɨ nì kɨ ru àyɨ drɨ́gá. Dɨ ɨ̀ kòmvu lòmà yà dhɨ, lòmà nda kɨtswá àyɨ kɨ ꞌo kònzɨ àlomvá ko. Ɨ̀ nɨ kpà drɨ́gá tobhà dràbhá ɨ rú gò, àyɨ nda ɨ̀ dré gòzo adrɨ́lé.»

19 Dɨ Mírì Yésu kòtà tà nda ɨ àyɨ dré dre dhɨ, Gìká dré akódhɨ nɨ dòzo bhù na gò, akódhɨ dré lɨrɨ́zó Gìká nɨ drɨ́ágó lésè. 20 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le Rúbí Tanɨ longóbe àrà títí bvò dri dhɨ ɨ ꞌásè. Mírì adré tá tà ꞌo àyɨ ɨ́be, adrézó tadhá dhɨ, áyɨ kúlí ɨ̀ dré tá adrélé longólé nda tà bàti ꞌɨ, tà lɨ́ndrɨ́ga ró dré fèle àyɨ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè.]

* 1:1 1:1 Wárágà àruka Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú ko: «Gìká nɨ Mváagó».

† 1:2 1:2 À kònò Màlákì 3:1.

‡ 1:3 1:3 À kònò Èsáyà 40:3.

* 2:23 2:23 À kònò Dùtèrònómè 23:26.

† 2:24 2:24 À kònò Pfòma 34:21.

* 3:22 3:22 Rú «Bèlèzèbúlè» kònɨ̀dhɨ tá rú àzya fèle Sàtánà dré dhɨ ꞌɨ.

* 4:12 4:12 À kònò Èsáyà 6:9-10.

† 4:31 4:31 Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tá mùtádì lòꞌwa kònɨ̀dhɨ nɨ rɨ àyɨ kɨ amvú na, adrézó lòꞌwa nɨ nɨ lomvó, adrélé dàle mányàngá na. Tágba mùtádì lòꞌwa nda dré adrézó tsàmvá lavúlé dhɨ, adré mbàle tsàle byá méterè na dhɨ na.

* 5:1 5:1 Móndyá zìle Gèrásà ɨ ró kònɨ ɨ, Màtáyò adré zìá Gàdárà ɨ ró. À kònò Màtáyò 8:28. Àyɨ nda kɨ bvò tá tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya nɨ taꞌá na, kìtú dré apfǒrà lésè.

* 6:1 6:1 Bhàandre Yésu dré mbàzo lána kònɨ̀dhɨ tá Nàzàrétà ꞌɨ. À kònò Lúkà 4:16; Màtáyò 13:54.

† 6:37 6:37 À adré tá làfa lòꞌwa kònɨ̀dhɨ nɨ rú zi «dènárì». Dènárì àlo dhɨ tá làfa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ. Dɨ làfa lòꞌwa kámá-rì kònɨ ɨ tá làgɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ.

* 7:4 7:4 Wárágà àruka Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri dhɨ ɨ̀ adré kókpà tàá kònwa dhɨ: […ɨ̀ndɨ̀ lɨrɨ́rà adrézó ngá nya dhɨ ɨ́be].

† 7:7 7:7 À kònò Èsáyà 29:13.

‡ 7:10 7:10 À kònò Pfòma 20:12; Dùtèrònómè 5:16.

§ 7:10 7:10 À kònò Pfòma 21:17; Lèvìtíkè 20:9.

* 7:16 7:16 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi!]

* 9:5 9:5 Yúdà ànzɨ ɨ véna dhɨ, rú «Rábbì» kònɨ̀dhɨ, rú adrélé fèle Gìká nɨ tà tadhálépi dré, adrézó akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ꞌɨ.

† 9:11 9:11 À kònò Màlákì 3:23.

‡ 9:44 9:44 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Kònàle dhɨ, kùbhú adrébhá àbvò nya dhɨ ɨ̀ todrà ko na, ɨ̀ndɨ̀ àtsɨ́ adrélépi kòle dhɨ adrá kpà ko na.]

§ 9:46 9:46 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Kònàle dhɨ, kùbhú adrébhá àbvò nya dhɨ ɨ̀ todrà ko na, ɨ̀ndɨ̀ àtsɨ́ adrélépi kòle dhɨ adrá kpà ko na.]

* 9:48 9:48 À kònò Èsáyà 66:24.

* 10:6 10:6 À kònò Kɨdhoma 1:27; 5:2.

† 10:8 10:8 À kònò Kɨdhoma 2:24.

‡ 10:19 10:19 À kònò Pfòma 20:12-16; Dùtèrònómè 5:16-20.

§ 10:25 10:25 «Kàmílò» kònɨ̀dhɨ, kàꞌwá kàdrɨ̀ dòngɨ́ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ.

* 10:44 10:44 «Màrábà» kònɨ̀dhɨ, móndɨ́ gɨ̀le kɨtswálé àzí ꞌo áyɨ líyí dré dhɨ ꞌɨ.

* 11:9 11:9 «Òsánà» kònɨ̀dhɨ adré lèá tàle Èbérè ti sè dhɨ «rúku».

† 11:10 11:10 À kònò Longó ɨ 118:25-26.

‡ 11:17 11:17 À kònò Èsáyà 56:7.

§ 11:17 11:17 À kònò Yèrèmɨ́yà 7:11.

* 11:26 11:26 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Dɨ, mɨ̀ kòtrì àmɨkya tàkonzɨ̀ móndɨ́ ɨ̀ dré ꞌòle àmɨ rú dhɨ ɨ ko dhɨ, àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ kɨtswá kókpà àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri ko.]

* 12:11 12:11 À kònò Longó ɨ 118:22-23.

† 12:15 12:15 «Dènárì» kònɨ̀dhɨ tá làfa lòꞌwa adrézó tà ꞌo ásà Rómà kɨ òpɨ̀ ꞌásè dhɨ ꞌɨ.

‡ 12:19 12:19 À kònò Dùtèrònómè 25:5-6.

§ 12:26 12:26 À kònò Pfòma 3:6.

* 12:30 12:30 À kònò Dùtèrònómè 6:4-5.

† 12:31 12:31 À kònò Lèvìtíkè 19:18.

‡ 12:36 12:36 À kònò Longó ɨ 110:1.

* 13:14 13:14 À kònò Dànyélè 9:27; 11:31; 12:11.

† 13:18 13:18 Yúdà ànzɨ kɨ bvò na dhɨ, «kɨdhɨ̀ lókyá» kònɨ̀dhɨ, lókyá kɨdhɨ̀ ro kóná àlo na, adrélépi gìle vwàvwà ro dhɨ ꞌɨ.

‡ 13:25 13:25 À kònò Èsáyà 13:10; 34:4; Èzèkyélè 32:7; Yòwélè 2:10; 3:4.

* 14:3 14:3 Àlàbásterè kònɨ̀dhɨ, kɨ́rà kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ làgɨ́ be kàdrɨ̀, adrézó mòlàngɨ̀ ledé ásà dhɨ ꞌɨ.

† 14:3 14:3 Náradà kònɨ̀dhɨ, dò àlo tàdzí be dóro ɨ̀ndɨ̀ làgɨ́ be kàdrɨ̀, adrézó màlásɨ̀ ladhɨ́ ásà dhɨ ꞌɨ.

‡ 14:5 14:5 À adré tá làfa lòꞌwa kònɨ kɨ rú zi «dènárì». Dènárì kámá-na kònɨ ɨ tá làfa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle kóná àlo sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ.

§ 14:24 14:24 À kònò Pfòma 24:8; Yèrèmɨ́yà 31:31-34.

* 14:27 14:27 À kònò Zàkàrɨ́yà 13:7.

* 15:21 15:21 «Kìrénè» kònɨ̀dhɨ tá bhàandre bvò Lìbíyà àdhya lé, bvò kàdrɨ̀ Àfìríkà àdhya lé dhɨ ꞌɨ.

† 15:24 15:24 À kònò Longó ɨ 22:19.

‡ 15:28 15:28 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Dɨ tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ɨ̀ ꞌo tá ru kònɨ̀nɨ. À tɨsɨ̀ tá dhɨ: «À amú akódhɨ nàle drìkònzɨbhá ɨ́be.»] À kònò Èsáyà 53:12.

* 16:8 16:8 Wárágà àruka búkù Márokò àdhya nɨ tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ̀ adré akɨ́lé 16:8 àmvolésè. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, à adré Márokò 16:9-20 kisú àyɨ nda ɨ léna ko. Wárágà àruka ɨ léna dhɨ, à adré kó 16:9-20 kisú. Wárágà àruka ɨ léna dhɨ, à adré kó kúlí kònɨ kɨ kisú 16:8 àmvolésè: [Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo tà títí tàle àyɨ dré nda kɨ longó tàli ró Pétèró ɨ dré arúpi nɨ ɨ́be. Àmvolásà dhɨ, Yésu nɨ tàndɨ dré àyɨ nda kɨ mùzo lɨ̀le bvò wä́yi ꞌásè kɨdhólé kìtú dré apfǒrà lésè tsàle kìtú dré ndǐrà na, kɨtswálé kúlí lólo kɨtswálépi akɨ́lé bwà ko dhɨ nɨ longó móndyá títí ɨ dré, ɨ̀ kàdrɨ́ró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú be dhɨ bvó. Kàdré kònɨ̀nɨ!]

LÚKÀ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Rúbí Tanɨ Lúkà dré tɨsɨ̀le dhɨ

Búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Dhya búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá Lúkà ꞌɨ. Akódhɨ nda tá àpóstolò ꞌɨ ko. Dɨ, akódhɨ tá ɨ́na móndɨ́ tà Yésu dré ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tadhálé dhɨ kɨ ndàlepi nìle dóro lavúlé, ngóró dhya tà nda kɨ nobhá mì sè dhɨ ɨ̀ dré tɨtɨ́lé drá dhɨ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ (Lúkà 1:1-4). Akódhɨ tá kókpà Pólò nɨ atsíàmu kɨ àlo ꞌɨ (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 16:10, àruka nɨ ɨ́be). Kònɨ̀dhɨ búkù nɨ àlo búkù rì Lúkà dré tɨsɨ̀le dhɨ ɨ kòfalé dhɨ ꞌɨ. Búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, akódhɨ adré Yésu nɨ lɨ́drɨ̀ nɨ tà àzí nɨ ɨ́be dhɨ kɨ tɨtɨ́ kòdhya. Akódhɨ nɨ búkù nɨ rì rú be «Tà àpóstolò ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ» dhɨ léna dhɨ, adré Èkèlézyà nɨ tà tɨtɨ́ kòdhya.

Búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Lúkà adré tadhá dhɨ, Yésu Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Mèsɨ́yà Gìká dré tá lazílé gò amùzoá kɨtswálé móndyá títí dhɨ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ ꞌɨ. Lúkà adré tɨsɨ̀á dhɨ, Gìká nɨ Tɨrɨ́ zɨ̀ tá Yésu nda alɨ̀le Rúbí Tanɨ longó móndyá lemerè ro dhɨ ɨ dré (4:18). Tà bàti ró dhɨ, Yésu adré Gìká nɨ lèle tadhá móndyá títí tà yàyà dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ dré: lemerèbhá ɨ, dràbhá ɨ, móndyá adrélé mì pfòle dhɨ ɨ, tàkonzɨ̀bhá ɨ, tsàle móndyá títí togó be ànzɨmvá kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ́be. Tà kàdrɨ̀ àruka à dré adrélé kisúlé búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ ɨ, tà kònɨ ꞌɨ: Tɨrɨ́ Lólo nɨ àzí, tà zìma Gìká tí dhɨ, Yésu nɨ lèle tadhama tòkó ɨ dré dhɨ, móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ trìma, ɨ̀ndɨ̀ Yésu nɨ kaꞌìbhá kɨ kólénzé.

Búkù su Rúbí Tanɨ nɨ tà dri dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, à adré tà àruka kɨ kisú ngbà ꞌí Lúkà nɨ búkù kònɨ̀dhɨ léna: Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ tìma, tà àruka Yésu nɨ tìma nɨ tà dri dhɨ ɨ, Yésu nɨ lɨ̀ma tépelò na mvámvá ro dhɨ, pɨ́dhɨ́gó Sàmàrɨ́yà agó dóro dhɨ nɨ tà dri dhɨ, pɨ́dhɨ́gó mváagó avɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ, àruka nɨ ɨ́be.

Lúkà adré búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ agó àlo rú be Tèyòfílè dhɨ dré. Akódhɨ nda dré tá adrélé Yúdà mvá ꞌɨ ko dhɨ sè dhɨ, Lúkà adré Yúdà ànzɨ kɨ tà bǐ àyɨ kɨ labhɨ ɨ́be dhɨ kɨ àndu ngɨ. Tà nda sè dhɨ, móndyá ándrò dhɨ kɨ kɨtswá Rúbí Tanɨ Lúkà dré tɨsɨ̀le kònɨ̀dhɨ nɨ na, àndu nɨ nɨ nìzo dóro lavúlé.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Tà Lúkà dré Rúbí Tanɨ tɨsɨ̀zo ásà dhɨ (1:1-4)

2) Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ tìma, Yésu nɨ tìma, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ anzɨ̀ nɨ tà (1:5–2:52)

3) Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ àzí (3:1-20)

4) Yésu nɨ bàtísimò dòma, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ tabhìma (3:21–4:13)

5) Yésu nɨ àzí bvò Gàlìláyà àdhya na dhɨ (4:14–9:50)

6) Yésu nɨ atsí ngàzo Gàlìláyà lésè lɨ̀le Yèrúsalémà na dhɨ (9:51–19:27)

7) Yésu nɨ pósò kùdù, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ dràma (19:28–23:56)

8) Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ mbàma bhù na dhɨ (24:1-53)

1

Tà Lúkà dré Rúbí Tanɨ tɨsɨ̀zo ásà dhɨ

1 Atálágó Tèyòfílè, ngóró mɨ́ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ tabhì tà ru ꞌobhá àma kòfalé dhɨ kɨ tɨsɨ̀le. 2 Ɨ̀ tɨsɨ̀ ngóró dhya tà nda kɨ nobhá mì sè kɨdhoma nɨ lésè gò, ɨ̀ dré atsázó Gìká nɨ kúlí longóbhá ɨ ró dhɨ ɨ̀ dré tɨtɨ́lé tayɨ́lé àma dré dhɨ tɨ́nɨ. 3 Dɨ, atálágó, má dré tà títí nda kɨ ndàle nìle kyá àyɨ kɨ kɨdhoma lésè dhɨ sè dhɨ, má mìlésè dhɨ tá kpà dóro má dré tà nda kɨ tɨsɨ̀le mɨ́ dré mìbhalé tí dhɨ. 4 Má adré ꞌòá kònɨ̀nɨ, mɨ́ kòkɨtswáró nìá tàle dhɨ, tà tadhálé mɨ́ dré dhɨ ɨ tà bàti ꞌɨ dhɨ be.

Ángéló longó Yòwánɨ̀ nɨ tìma nɨ tà

5 Lókyá Èródè dré tá adréràꞌa ópɨ́ ro bvò Yùdáyà àdhya drìle dhɨ ꞌá dhɨ, kòwánà àlo rú be Zàkàrɨ́yà dhɨ tá be. Akódhɨ nda tá kòwánà angábhá Àbɨ́yà nɨ súrú lésè dhɨ kɨ àlo ꞌɨ. Akódhɨ nɨ tòkó rú be Èlìzàbétè dhɨ angá tá kpà Àrónà atú adrélépi kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ro dhɨ nɨ súrú lésè. 6 Àyɨ rìti dhɨ kɨ tà tá gyǎgya Gìká mìlésè. Ɨ̀ adré tá tà títí Mírì nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo, tà àlo tɨvɨ̀ àko ró. 7 Dɨ, àyɨ tá àyɨkya mvá àko. Tàko ko, Èlìzàbétè tá kóndó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ rìti dhɨ kɨ kóná lavú tá dre.

8 Kìtú àlo dhɨ, Zàkàrɨ́yà nda adré tá àzí ꞌo kòwánà ro Gìká kandrá. Àngyá ko, lókyá nda tá lókyá kòwánà akódhɨ nɨ súrú lésè dhɨ ɨ̀ dré adrézó àzí ꞌo dhɨ ꞌɨ. 9 Ànzyà gà kòwánà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, ɨ̀ kɨpè tá akódhɨ dzègé sè, fɨ̀le béndélé za Mírì nɨ tépelò na dhɨ kòdhya. 10 Dɨ akódhɨ dré tá adréràꞌa béndélé za dhɨ ꞌá dhɨ, móndyá zyandre títí dhɨ ɨ̀ adré tá tà zi Gìká tí kɨvɨ̀ na.

11 Gò ángéló Mírì àdhya dré ngàzo agálé Zàkàrɨ́yà kandrá, áyɨ totó adrélé àlètárɨ̀ adrézó béndélé za dhɨ nɨ drɨ́ágó lésè. 12 Zàkàrɨ́yà kònò akódhɨ dre dhɨ, akódhɨ nɨ drì dré abɨ́zó nyɨ̌nyɨ gò, tirì dré gàzo akódhɨ léna bǐ. 13 Dɨ, ángéló nda dré ɨ́na tàzoá drá dhɨ: «Zàkàrɨ́yà, mɨ́ ro ngá ko! Tàko ko, Gìká yi tà mɨ́ dré zìle ɨ́ tí dhɨ dre. Ámɨ tòkó Èlìzàbétè nɨ mváagó ti mɨ́ dré gò, mɨ́ dré rú nɨ nɨ zìzo Yòwánɨ̀. 14 Akódhɨ nɨ arɨ́ fe mɨ́ dré kólénzé ɨ́be. Móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ kókpà lenzé akódhɨ nɨ tìma sè. 15 Tàko ko, akódhɨ nɨ tà nɨ adré kàdrɨ̀ Mírì mìlésè. Akódhɨ kɨtswá tàdzí vínò ꞌɨ yà, kó ngalè wá àtsɨ́ ꞌɨ yà dhɨ nɨ mvu ko. A nɨ ga Tɨrɨ́ Lólo sè bǐ, kɨdhólé ɨ́ dré adréràꞌa áyɨ andre lé dhɨ ꞌá. 16 A nɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ bǐ dhɨ kɨ adrì agòle Mírì àyɨ kɨ Gìká vélé. 17 A nɨ adhé alɨ̀le Mírì kandrá, Tɨrɨ́ Lólo atú adrélépi pròfétà Èlɨ́yà le dhɨ nɨ rìnyí sè, kɨtswálé ànzɨ kɨ atá kɨ togó adzá àyɨ kɨ ànzɨ ɨ vélé, ɨ̀ndɨ̀ móndyá adrébhá lɨgɨ́lé dhɨ kɨ togó adzá móndyá gyǎgya kɨ tògyá vélé, kɨtswázó móndɨ́ kɨ tɨvó adrélé gànzi ró Mírì dré be dhɨ bvó.»*

18 Dɨ, Zàkàrɨ́yà dré ángéló nda nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Má nɨ nìá ngalè tà kòdhɨ nɨ ru ꞌo bàti dhɨ ngɨ́nɨ? Àngyá ko, ma màlɨ̀ga ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ áma tòkó nɨ kóná lavú dre.» 19 Ángéló logó drá dhɨ: «Ma Gàbèrèyélè ꞌɨ. Má adré áma totó Gìká kandrá, adrélé akódhɨ nɨ àzí ꞌo. Akódhɨ amù ma alɨ̀le mɨ́ vélé, rúbí tanɨ kòdhɨ nɨ longó mɨ́ dré. 20 Dɨ, mɨ́ yi rè ká! Mɨ́ nɨ adré ábhä́bhä́ ro tà ta àko ró, tsàle kìtú tà nda dré dra ru ꞌòzo dhɨ tú. Tàko ko, mɨ́ kaꞌì mɨ́na áma kúlí ɨ ko, tágba kúlí nda ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo àyɨ kɨ lókyá sè dhɨ.»

21 Lókyá nda sè dhɨ, móndyá zyandre nda ɨ̀ adré tá Zàkàrɨ́yà nɨ letè gò, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré adrézó gàle, dré tá adrélé gìle tépelò na tò dhɨ sè. 22 Dɨ, kàpfò lásà dre dhɨ, kɨtswá tá ɨ́na tà ta àyɨ véna bwà ko. Gò ɨ̀ dré atógyàzoá dhɨ, ngá agá tá akódhɨ mi toróbɨ́ tɨ́nɨ tépelò na dre. Àngyá ko, akódhɨ atsá tá ɨ́na ábhä́bhä́ ro, adrélé tà ta àyɨ dré drɨ́gá sè. 23 Akódhɨ nɨ lókyá adrézó àzí ꞌo tépelò na dhɨ kàkɨ́ dre dhɨ, dré nzɨ̀zo ɨ́ bhàna.

24 Àmvolásà dhɨ, akódhɨ nɨ tòkó Èlìzàbétè dré ꞌa kisúzó gò, dré áyɨ zùzo ꞌa nda be mbǎ nzi. Adré tá kisùá ɨ́ léna dhɨ: 25 «Mírì ꞌo má dré tà adrélépi dóro ɨ́ mìlésè dhɨ kòdhya. Lókyá kònɨ̀dhɨ sè dhɨ, tɨngá má rúsè tà adrélépi tá kanyò fe má dré móndɨ́ ɨ mi dhɨ dre.»

À longó Yésu nɨ tìma nɨ tà

26 Èlìzàbétè nɨ mbǎ nɨ nzi-drì-àlo sè dhɨ, Gìká dré ángéló Gàbèrèyélè nɨ mùzo lɨ̀le bhàandre rú zìle Nàzàrétà bvò Gàlìláyà àdhya lé dhɨ na, 27 kyánzɨ àlo rú be Màrɨ́yà, àgo tà nìlepi rè ko dhɨ véna. À zɨ̀ tá Màrɨ́yà nda agó àlo rú be Yòséfà, angálépi ópɨ́ Dàwídì nɨ súrú lésè dhɨ dré tòko ró. 28 Ángéló nda kòfɨ Màrɨ́yà véna dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Mɨ Mírì dré áyɨ togó tanɨ bhàzo mɨ́ rú nɨ, mòdo mɨ́ dré! Mírì túmä́ní mɨ́ be!» 29 Dɨ Màrɨ́yà nɨ drì dré abɨ́zó nyɨ̌nyɨ kúlí nda sè gò, dré adrézó kisùá ɨ́ léna ngalè mòdo nda tá àdho mòdo kárá ꞌɨ ya dhɨ.

30 Dɨ, ángéló nda dré ɨ́na tàzoá drá dhɨ: «Màrɨ́yà, mɨ́ ro ngá ko! Tàko ko, mɨ Gìká nɨ togó tanɨ ɨ́be mɨ́ rú. 31 Mɨ́ yi rè ká! Mɨ́ nɨ ꞌa kisú gò, mɨ́ dré mváagó tìzo, rú nɨ nɨ zìzo Yésu. 32 Akódhɨ nɨ tà nɨ adré kàdrɨ̀, ɨ̀ndɨ̀ à nɨ akódhɨ nɨ zi Gìká kurú na bhù na dhɨ nɨ Mváagó ro. Mírì Gìká nɨ akódhɨ nɨ bha adrélé ópɨ́ kàdrɨ̀ ro, ngóró akódhɨ nɨ tábhí Dàwídì tɨ́nɨ. 33 Akódhɨ nɨ òpɨ̀ nya Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dri kóná vésè kólyá.† Bàti, akódhɨ nɨ òpɨ̀ nɨ adré kùdù àko.»

34 Dɨ Màrɨ́yà dré ángéló nda nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Tà kòdhɨ nɨ ru ꞌo ngɨ́nɨ? Tàko ko, má nì rè agó àlo nɨ tà ko.» 35 Dɨ ángéló nda logó drá dhɨ: «Tɨrɨ́ Lólo nɨ así mɨ́ dri gò, Gìká kurú na bhù na dhɨ nɨ rìnyí dré ámɨ asózó. Ásà dhɨ, à nɨ mvámvá lólo mɨ́ dré dra tìle nda nɨ zi Gìká nɨ Mváagó ro. 36 Dɨ mɨ́ yi rè ká! Ámɨ aró Èlìzàbétè kisú ɨ́na ꞌa dre. Adré mváagó letè, tágba dré adrézó màlɨ̀ga ꞌɨ dhɨ. Kònɨ̀dhɨ, akódhɨ tá adrélé zìle kóndó ro nda nɨ mbǎ nɨ nzi-drì-àlo dhɨ ꞌɨ. 37 Tàko ko, Gìká mìlésè dhɨ, tà àlo kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ yókódhó.» 38 Dɨ Màrɨ́yà gò tàá dhɨ: «Ma Mírì nɨ màrábà ꞌɨ. Tà nda kòꞌo ru má dré ngóró mɨ́ dré tàle dhɨ tɨ́nɨ.» Gò ángéló nda dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó.

Màrɨ́yà lɨ̀ Èlìzàbétè nɨ no

39 Lókyá nda sè dhɨ, Màrɨ́yà dré ngàzo lɨ̀le sɨ́rɨ́ bhàandre àlo bvò kòngo ró Yùdáyà àdhya lé dhɨ na. 40 Dré tsàzo fɨ̀le Zàkàrɨ́yà nɨ dzó na gò, mòdo fe Èlìzàbétè dré. 41 Dɨ Èlìzàbétè dré Màrɨ́yà nɨ mòdo nda nɨ yiràꞌa dhɨ, mvámvá dré ngàzo lána gò, Èlìzàbétè dré gàzo Tɨrɨ́ Lólo sè bǐ. 42 Dré yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Gìká bhà tà tanɨ mɨ́ dri tòkó àruka títí dhɨ kya kɨ lavú dre. Bhà kókpà tà tanɨ mvámvá mɨ́ dré dra tìle dhɨ dri dre. 43 Ma tá àdhi ꞌɨ, áma Mírì nɨ andre dré alɨ̀zo má vélé nɨ? 44 Mɨ́ nò rè ká! Ámɨ mòdo nɨ kúlí dré adhéràꞌa má bílé dhɨ ꞌá dhɨ, mvámvá nga má léna arɨ́ dré. 45 Kólénzé mɨ́ dré, mɨ́ dré kaꞌìle tàle dhɨ, Mírì nɨ dra tà ɨ́ dré tàle mɨ́ dré dhɨ nɨ ꞌo káyà dhɨ sè.»

Longó Màrɨ́yà àdhya

46 Dɨ Màrɨ́yà dré tàzoá dhɨ:

«Má adré áma Mírì nɨ tà bha kuru.

47 Áma togó adré lenzélé Gìká áma tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ rú sè.

48 Tàko ko, akódhɨ bhe mì áyɨ màrábà tàko nɨ nɨ no.

Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, móndyá lókyá títí ɨ sè dhɨ kɨ áma zi kólénzé líyí ro.

49 Àngyá ko, Gìká rìnyí líyí ro dhɨ ꞌo tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ má dré dre.

Akódhɨ nɨ rú lólo.

50 Adré áyɨ togó dóro tadhá móndyá lókyá títí ɨ sè adrébhá áyɨ ro dhɨ ɨ dré.

51 ꞌO tà kàdrɨ̀ ɨ áyɨ drɨ́gá rìnyi ró dhɨ sè dre.

Lapé móndyá tà kisùkisù ɨ́be drìkàdrɨ̀ ro dhɨ ɨ.

52 Tɨrɨ́ ópɨ́ kàdrɨ̀ ɨ àyɨ kɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ɨ drìlésè gò,

móndyá tàko kɨ tɨngázó kuru.

53 Fè ngá dóro ɨ móndyá tàbirí ɨ́be dhɨ ɨ dré nyàle gò,

ngábhá kɨ logózó nzɨ̀le drɨ́gálé sè.

54-55 Alɨ̀ áyɨ màrábà, Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ ledé.

Tɨvɨ̀ kpà áyɨ togó dóro tadhama Àbàrámà ɨ dré ànzɨ nɨ ɨ́be kóná vésè kólyá dhɨ ko,

ngóró dré tá lazílé àma kɨ tábhí ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.»

56 Màrɨ́yà dré adrézó Èlìzàbétè bhàna mbǎ na gò, dré gòzo nzɨ̀le ɨ́ bhàna.

Yòwánɨ̀ nɨ tìma

57 Èlìzàbétè nɨ lókyá tìzo dhɨ kòkɨtswá dre dhɨ, dré mváagó tìzo. 58 Akódhɨ nɨ bhàzɨ̌ ɨ aró nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kòyi tàle dhɨ, Mírì tadhá tá áyɨ togó dóro drá dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé lenzélé túmä́ní akódhɨ be.

59 Mvámvá nda nɨ kìtú nɨ nzi-drì-na akódhɨ nɨ tìma àmvolésè dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ dré lɨ̀zo akódhɨ nɨ ꞌo lwàle. Móndɨ́ ɨ̀ adré tá ꞌòle akódhɨ nɨ atá, Zàkàrɨ́yà nɨ rú fe drá ká. 60 Dɨ, andre nɨ dré ɨ́na tàzoá dhɨ: «Kóko, à nɨ akódhɨ nɨ rú zi Yòwánɨ̀.» 61 Ɨ̀ tà drá dhɨ: «Móndɨ́ rú be kònɨ̀nɨ dhɨ ámɨ súrú na dhɨ yó.» 62 Gò ɨ̀ dré mvámvá nda nɨ atá nɨ lizízó drɨ́gá sè, nìzoá ngalè akódhɨ lè à kòzi mvámvá nda nɨ rú àdhi ya dhɨ. 63 Dɨ Zàkàrɨ́yà dré ngá adrézó ngá tɨsɨ̀ drìá dhɨ nɨ zìzo gò, tɨsɨ̀zoá dhɨ: «Akódhɨ nɨ rú Yòwánɨ̀.» Gò àyɨ títí dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo tà nda sè. 64 Gbǎ kòdhwa, Zàkàrɨ́yà nɨ kúlí dré fùzo gò, dré kɨdhózó adrélé tà ta, adrézó Gìká nɨ rú bha kùle. 65 Dɨ tirì dré gàzo àyɨ kɨ bhàzɨ̌ títí dhɨ ɨ léna bǐ. Gò à dré adrézó tà nda kɨ tɨtɨ́ bvò kòngo ró Yùdáyà àdhya ꞌásè wä́yi. 66 Móndyá títí tà nda kɨ yibhá dhɨ ɨ̀ adré tá tà nda kɨ kisù, adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Mvámvá kòdhɨ nɨ atsá àdhi ró?» Tàko ko, Mírì nɨ rìnyí tá mvámvá nda ɨ́be bàti.

Longó Zàkàrɨ́yà àdhya

67 Zàkàrɨ́yà, mvámvá nda nɨ atá dré gàzo Tɨrɨ́ Lólo sè bǐ gò, dré ngàzo Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ kònɨ̀nɨ:

68 «Rúku kàdré Mírì, Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ Gìká dré,

dré alɨ̀le áyɨ móndyá kɨ lomɨ́, àyɨ kɨ apázó dhɨ sè.

69 Tàko ko, akódhɨ ꞌo dhya rìnyi ró dra àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ apfòle,

áyɨ màrábà Dàwídì nɨ súrú lésè dre.

70 ꞌO kònɨ̀nɨ ngóró dré tá lazílé kɨ́nó lésè,

áyɨ pròfétà lólo dhɨ ɨ tí dhɨ tɨ́nɨ.

71 Lazí tá dhɨ, ɨ́ nɨ àma kɨ tɨdrɨ́ àma kɨ kàrɨbhá ɨ drɨ́gásè,

ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí adrébhá togó kònzɨ bha àma rú dhɨ ɨ drɨ́gásè.

72 Ásà dhɨ, tadhá áyɨ togó dóro àma kɨ tábhí ɨ dré dre.

Tɨvɨ̀ kpà tà lólo ɨ́ dré bhàle ru yìzo móndyá ɨ́na ɨ́be dhɨ ko.

73 Tàko ko, sɨ̀ tá mòndrà lazízóá àma kɨ tábhí Àbàrámà dré dhɨ,

74 ɨ́ nɨ àma kɨ apá àma kɨ kàrɨbhá ɨ drɨ́gásè,

mà kàdréró áyɨ tà ꞌo tirì àko,

75 ngóró móndɨ́ lólo ɨ̀ndɨ̀ gyǎgya ɨ́ mìlésè dhɨ ɨ tɨ́nɨ, àma kɨ lókyá wä́yi sè.

76 Dɨ mɨ, áma mvá ro nɨ, à nɨ ámɨ zi Gìká kurú na bhù na dhɨ nɨ pròfétà ro.

Àngyá ko, mɨ́ nɨ dhe lɨ̀le Mírì kandrána, kɨtswálé láti ledé akódhɨ dré.

77 Mɨ́ nɨ longóá akódhɨ nɨ móndyá ɨ dré dhɨ,

akódhɨ nɨ àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tri, àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó.

78 Àma kɨ Gìká nɨ ꞌòá kònɨ̀nɨ áyɨ togó dóro ɨ̀ndɨ̀ yàyà dhɨ sè.

Ásà dhɨ, a nɨ ngádra amù àma dré bhù lésè

ngóró kìtú nɨ apfòapfò tɨ́nɨ,

79 kɨtswálé ngá kazá móndyá adrébhá lɨrɨ́lé tínímvá na dhɨ ɨ dré,

ɨ̀ndɨ̀ àyɨ adrébhá lɨrɨ́lé lɨ́ndrɨ́ dràdrà àdhya zàle dhɨ ɨ dré,

kɨtswálé kpà àma kɨ tidrì láti tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àdhya ꞌásè.»‡

80 Dɨ mvámvá nda adré tá mbàle rúbhá sè ɨ̀ndɨ̀ tògyá sè. Adré tá adrélé duku na tsàle lókyá dré apfǒràꞌa Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ kandrá dhɨ ꞌá.

2

Yésu nɨ tìma

(À kònò kpà Màtáyò 1:18-25)

1 Lókyá nda sè dhɨ, Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀, Kàyìsárà Àwùgústò dré tòlɨ́ fèzo tàzoá dhɨ, à kòtɨsɨ̀ móndyá wä́yi Rómà kɨ òpɨ̀ zàle dhɨ kɨ rú búkù na. 2 Rú tɨsɨ̀ma drìdrì nda tá lókyá Kìrìníyò dré tá adréràꞌa gùvèrènérè ro bvò Sìríyà àdhya drìle dhɨ ꞌá. 3 Gò móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le àyɨ kɨ rú ꞌo tɨsɨ̀le àyɨ kɨ tàndɨ kɨ bhàandre ɨ ꞌásè.

4 Dɨ Yòséfà dré kpà ngàzo bhàandre Nàzàrétà àdhya bvò Gàlìláyà àdhya lé dhɨ lésè, lɨ̀le bhàandre ópɨ́ Dàwídì àdhya rú zìle Bètèlémè, bvò Yùdáyà àdhya lé dhɨ na. Tàko ko, angá tá ɨ́na Dàwídì nɨ súrú lésè. 5 Ɨ̀ lɨ̀ tá kònàle àyɨ kɨ rú ꞌo tɨsɨ̀le túmä́ní Màrɨ́yà, tòkó zɨ̀le akódhɨ dré mòle dhɨ be. Màrɨ́yà nda tá ꞌa be.

6 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa Bètèlémè na dhɨ ꞌá dhɨ, Màrɨ́yà nɨ lókyá tìzo dhɨ dré kɨtswázó. 7 Dɨ dré áyɨ mváagó kàyo ró dhɨ nɨ tìzo, akódhɨ nɨ lambézó kɨ́tá sè, làle ayílé àrà kàꞌwá ɨ̀ dré tá adrézó ngá nya lána dhɨ na. Tàko ko, àrà ɨ̀ dré kɨtswázó ayílé kùmú kɨ dzó na dhɨ tá yókódhó.

Ángéló agá kábilígyà lɨkɨ́bhá ɨ kandrá

8 Bvò nda na dhɨ, kábilígyà lɨkɨ́bhá àruka ɨ̀ adré tá ayílé mbɨ̀ na, adrélé àyɨ kɨ kábilígyà kɨ lɨkɨ́ ngátsi sè. 9 Dɨ ángéló Mírì àdhya dré ngàzo agálé àyɨ kandrá, Mírì nɨ lagulagu dré ngá kazázó àyɨ làgásè kúrú gò, ɨ̀ dré lyàzo kwàkwà tirì dré. 10 Dɨ, ángéló nda dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ ro ngá ko! Mɨ̀ yi rè ká! Má alɨ̀ rúbí tanɨ longó àmɨ dré. Dɨ móndyá títí dhɨ kɨ lenzé ásà tò. 11 Ándrò, ngátsi kònɨ̀dhɨ sè dhɨ, à ti àmɨ dré dhya dra móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ bhàandre Dàwídì àdhya na dre. Akódhɨ nda Mèsɨ́yà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Mírì ꞌɨ. 12 Mɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ ni tà kònɨ̀dhɨ sè: Mɨ̀ nɨ mvá kùrí kǎ lambélé kɨ́tá sè dhɨ nɨ kisú, adréràꞌa ayílé àrà kàꞌwá ɨ̀ dré adrézó ngá nya lána dhɨ na.»

13 Gbǎ kòdhwa, ángéló lɨ̀zólɨ̀zo bhù lésè dhɨ ɨ̀ dré agázó ángéló nda làga, adrélé Gìká nɨ rú bha kùle, adrézó tàá dhɨ:

14 «Mìlanzìlanzì kàdré Gìká dré kurú na bhù na!

Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré kpà bvò dri móndyá akódhɨ nɨ togó dré adrézó kɨnɨ́lé ásà dhɨ ɨ dré!»

Kábilígyà lɨkɨ́bhá ɨ̀ lɨ̀ Bètèlémè na

15 Ángéló ɨ̀ kònga kábilígyà lɨkɨ́bhá nda ɨ vélésè gòle bhù na dre dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Mà kòlɨ̀ dɨ Bètèlémè na, tà ru ꞌòlepi gò Mírì dré tà nɨ nɨ longózó àma dré kòdhɨ nɨ no wà!» 16 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le sɨ́rɨ́ Bètèlémè na gò, ɨ̀ dré Màrɨ́yà kɨ kisúzó Yòséfà ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ mvá kùrí kǎ adrélépi tá ayílé àrà kàꞌwá ɨ̀ dré adrézó ngá nya lána dhɨ na nda be. 17 Ɨ̀ kònò mvámvá nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo tà ángéló dré tá tàle àyɨ dré akódhɨ nɨ tà sè dhɨ nɨ tɨtɨ́ móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ dré. 18 Móndyá títí tà nda nɨ yibhá dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo, tà kábilígyà lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ dré tàle àyɨ dré dhɨ nɨ tà sè. 19 Dɨ, Màrɨ́yà dré ɨ́na tà títí nda kɨ zùzo áyɨ togó na, adrézó àyɨ kɨ kisù. 20 Gò kábilígyà lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ dré gòzo gòle, Gìká nɨ mì bhabe lanzìle, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ rú bhabe kùle, tà títí ɨ̀ dré yìle ɨ̀ndɨ̀ nòle ngóró tá longólé àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ dhɨ kɨ tà sè.

Yésu nɨ fèma Gìká dré dhɨ

21 Mvámvá nda nɨ kìtú nɨ nzi-drì-na akódhɨ nɨ tìma àmvolésè dhɨ sè dhɨ, à dré akódhɨ nɨ lwàzo gò, akódhɨ nɨ rú zìzo Yésu, ngóró ángéló dré tá tàle àkò akódhɨ nɨ andre kisú rè ꞌa ko dhɨ ꞌá dhɨ tɨ́nɨ.

22 Gò Yòséfà ɨ Màrɨ́yà be dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ temvézó mvámvá nda nɨ tìma àmvolésè, ngóró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ.* Lókyá nda kàkɨ́ dre dhɨ, ɨ̀ dré mvámvá nda nɨ dòzo lɨ̀zo ába Yèrúsalémà na, kɨtswálé akódhɨ nɨ fe Mírì dré dhɨ bvó. 23 Tàko ko, Mírì nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tàá dhɨ: «Lè à kàdré ànzɨàgo títí kàyo ró dhɨ kɨ fe adrélé lólo Mírì dré.»† 24 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ lɨ̀ kɨtswálé ngá fe Mírì dré, ngóró akódhɨ nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «À kàdré kòbhòlà rì dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè kòbhòlà ngbòlò rì dhɨ ꞌɨ yà dhɨ kɨ fe.»‡

Sìmèyónà longó kúlí pròfétà àdhya tɨ́nɨ

25 Lókyá nda sè dhɨ, agó àlo rú be Sìmèyónà dhɨ tá Yèrúsalémà na. Akódhɨ nda tá móndɨ́ gyǎgya, adrélépi tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ ꞌɨ. Adré tá Mèsɨ́yà nɨ letè alɨ̀le Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tɨdrɨ́. Akódhɨ tá kpà Tɨrɨ́ Lólo ɨ́be ɨ́ dri. 26 Tɨrɨ́ Lólo nda longó tá drá dhɨ, kɨtswá rè dràle drìdrì dré Mírì nɨ Mèsɨ́yà nɨ nòzo dhɨ kandrá dhɨ ko. 27 Dɨ kìtú nda sè dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo drì tá akódhɨ lɨ̀le fɨ̀le tépelò na. Yésu nɨ tibhá ɨ̀ kàfɨ́ kɨtswálé akódhɨ nɨ fe Gìká dré ngóró tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ dre dhɨ, 28 Sìmèyónà dré mvámvá nda nɨ adózó ɨ́ drɨ́gá gò, Gìká nɨ rú bhàzo kùle, tàzoá dhɨ:

29 «Mírì rúku ró nɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ́ nɨ kɨtswá ámɨ màrábà nɨ tayɨ́ dràle tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ na,

ngóró mɨ́ dré tá lazílé má dré dhɨ tɨ́nɨ.

30 Tàko ko, má nò dhya mɨ́ dré dra móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́zó nɨ áma mì sè dre.

31 Mɨ́ bhà tá akódhɨ nɨ tà drìdrì, kòkɨtswáró ámɨ tà ꞌo móndyá títí ɨ mi.

32 Akódhɨ ngádra dra ámɨ ꞌòlepi súrú títí dhɨ ɨ̀ dré nìle dhɨ ꞌɨ.

A nɨ kpà ámɨ mìlanzìlanzì tadhá ámɨ súrú Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré.»

33 Mvámvá nda nɨ atá ɨ andre nɨ be dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo, tà tàle akódhɨ nɨ tà dri nda kɨ tà sè. 34 Dɨ Sìmèyónà dré tà tanɨ zìzo Gìká tí àyɨ dri gò, tàzoá Màrɨ́yà, Yésu nɨ andre dré dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Mvámvá kònɨ̀dhɨ atsá kɨtswálé Ɨ̀sèrélè ànzɨ bǐ dhɨ kɨ ꞌo ledhélé, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ bǐ dhɨ kɨ ꞌo ngàle. Akódhɨ nɨ tà nɨ kpà adré tà adrézó tà ta rúá kònzɨ dhɨ ꞌɨ, 35 kɨtswálé tà móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré adrélé kisùle dhɨ ɨ̀ kàpfòró ngádra ꞌá be dhɨ bvó. Dɨ mɨ ró dhɨ, kɨzà nɨ kpà ámɨ tàndɨ nɨ togó so ngóró sápɨ́ tɨ́nɨ.»

Ánà nɨ kúlí pròfétà àdhya tɨ́nɨ dhɨ

36 Lókyá nda sè dhɨ, pròfétà àlo tòko ró rú be Ánà dhɨ tá kpà tépelò na. Akódhɨ nda tá Fànùwélè, Àsérà nɨ súrú lésè dhɨ nɨ zapi ꞌɨ. Akódhɨ agà tá tà tàndɨ ró. Ɨ̀ gi tá agó dré tá mòle áyɨ kyanzɨ̀ lókyá ꞌá dhɨ be ngbà ꞌí kóná nzi-drì-rì. 37 Agó nɨ nɨ dràma àmvolésè dhɨ, adré tá ngbú tàyɨ́tòko ró tsàle áyɨ kóná dré tsaràꞌa nyadhɨ-su-drì-su dhɨ ꞌá. Adré tá ngbú adrélé tépelò na, adrélé Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha, adrézó tàbirí mvo, adrézó tà zi akódhɨ tí kìtú vésè, ɨ̀ndɨ̀ ngátsi vésè. 38 Dɨ lókyá Yésu nɨ tibhá ɨ̀ dré tá adréràꞌa akódhɨ nɨ fe Gìká dré dhɨ ꞌá dhɨ, Ánà nda dré áyɨ kisízó ànyɨ àyɨ làga gò, kɨdhólé adrélé àwoyà fe Gìká dré mvámvá nda nɨ tà sè. Dɨ dré ngàzo adrélé akódhɨ nɨ tà ta móndyá títí adrébhá tá Yèrúsalémà nɨ apama letè dhɨ ɨ dré.

Yòséfà ɨ̀ nzɨ Nàzàrétà na

39 Yòséfà ɨ Màrɨ́yà be dhɨ ɨ̀ kòꞌo tà títí Mírì nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ ɨ akɨ́lé dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo nzɨ̀le Yésu be bvò Gàlìláyà àdhya na, tsàle àyɨ kɨ bhàandre Nàzàrétà na. 40 Kònàle dhɨ, mvámvá nda adré tá mbàle rìnyí sè, adrélé kpà lɨꞌwálé tògyá na. Akódhɨ tá kpà Gìká nɨ togó tanɨ ɨ́be ɨ́ rú.

Yésu mvámvá ro dhɨ tépelò na

41 Kóná àlo àlo títí dhɨ ɨ sè dhɨ, Yésu nɨ tibhá ɨ̀ adré tá lɨ̀le Yèrúsalémà na gwányá Pásɨkà àdhya nɨ tà sè. 42 Dɨ Yésu nɨ kóná kòtsa mudrí-drì-rì dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le akódhɨ be gwányá nda na, ànzyà gà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. 43 Gwányá nda kàkɨ́ dre dhɨ, ɨ̀ dré láti dòzo nzɨ̀zo. Dɨ, Yésu mvámvá ro nda gò ɨ́na adrélé Yèrúsalémà na, áyɨ tibhá ɨ̀ dré atógyà àko ró. 44 Ɨ̀ adré tá àyɨkya kisùá dhɨ, Yésu tá àyɨ kɨ atsíàmu ɨ kòfalé. Ɨ̀ kòto atsí kìtú ndìle dre dhɨ, ɨ̀ dré kɨdhózó akódhɨ nɨ nda àyɨ kɨ aró ɨ kòfalé, àyɨ kɨ arúpi ɨ́be. 45 Dɨ, ɨ̀ kòndà akódhɨ tɨ́ dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo àyɨ kɨ tapɨ́ gòle akódhɨ nɨ nda Yèrúsalémà na. 46 Kìtú na àmvolésè dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kisúzó tépelò na. Lɨrɨ́ tá tà tadhábhá ɨ kòfalé adrélé àyɨ kɨ yi, adrézó tà lizí àyɨ tí. 47 Àyɨ títí nda ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ yi síbhálé be ngbo, akódhɨ nɨ tògyá nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ kúlí dré tá adrélé logólé dhɨ kɨ tà sè. 48 Dɨ akódhɨ nɨ tibhá ɨ̀ kònò akódhɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, andre nɨ dré akódhɨ nɨ lizízó: «Áma mvá, mɨ́ ꞌo tsì àma kònɨ̀nɨ àdho tà sè? Mɨ́ nò rè ká! Àma ámɨ atá be dhɨ, mà adré tá ámɨ nda togó be lanzìlanzì.» 49 Dɨ, Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré tá áma nda àdho tà sè? Mɨ̀ nì tá ko tàle dhɨ, lè tá má kàdré áma Atá nɨ dzó na dhɨ?» 50 Dɨ, tà dré tàle nda nɨ àndu dré ɨ́na fɨ̀zo àyɨ drìna ko.

51 Gò Yésu ɨ̀ dré gòzo nzɨ̀le túmä́ní àyɨ ɨ́be Nàzàrétà na. Kònàle dhɨ, akódhɨ adré tá áyɨ bha àyɨ kɨ rìnyí zàle. Dɨ andre nɨ adré tá ɨ́na tà títí nda kɨ zu tayɨ́lé áyɨ togó na. 52 Yésu adré tá mbàle rúbhá sè ɨ̀ndɨ̀ tògyá sè, adrélé lɨ̀le drìdrì. Akódhɨ nɨ tà tá kpà dóro Gìká mìlésè ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ ɨ mìlésè.

3

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi ledé láti Mírì Yésu dré

(À kònò kpà Màtáyò 3:1-12; Márokò 1:1-8; Yòwánɨ̀ 1:19-28)

1 Kàyìsárà Tìbèríyò nɨ kóná nɨ mudrí-drì-nzi adrézó Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ ro dhɨ sè dhɨ, Pòtíyò Pìlátò tá gùvèrènérè bvò Yùdáyà àdhya drìle dhɨ ꞌɨ. Èródè tá ɨ́na ópɨ́ bvò Gàlìláyà àdhya drìle dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ nɨ adrúpi, Fìlípò tá ɨ́na ópɨ́ bvò Ìtùráyà àdhya drìle ɨ̀ndɨ̀ Tràkònítì àdhya drìle dhɨ ꞌɨ. Lìsàníyà tá ɨ́na ópɨ́ bvò Àbìlénè àdhya drìle dhɨ ꞌɨ. 2 Dɨ lókyá Ánà ɨ Kàyáfà be dhɨ ɨ̀ dré tá adréràꞌa kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ɨ ró dhɨ ꞌá dhɨ, Gìká nɨ kúlí dré tsàzo Yòwánɨ̀, Zàkàrɨ́yà nɨ mvá véna duku na. 3 Gò akódhɨ nda dré ngàzo tatsílé bvò wä́yi Yòròdánè làgásè dhɨ ꞌásè longóába móndɨ́ ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó gò, bàtísimò dòzo, Gìká kòtrìró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ be dhɨ bvó. 4 Dɨ tà nda kòdhɨ ꞌo tá ru ngóró pròfétà Èsáyà dré tá tɨsɨ̀le áyɨ búkù na dhɨ tɨ́nɨ:

«Dhya àlo adré kúlí loyó duku na, adrézó tàá dhɨ:

‹Mɨ̀ kòledé láti Mírì dré alɨ̀zo!

Mɨ̀ kòlotó láti atsálé pyà akódhɨ dré!

5 À nɨ yábhu títí dhɨ kɨ lutú,

kòngó títí kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ tsàtsà ro dhɨ kɨ lasézó.

À nɨ láti gòdhógòdho dhɨ kɨ lotó atsálé pyà,

láti bhúrobhúro dhɨ kɨ lutúzó atsálé kpàkpà.

6 Dɨ móndyá títí dhɨ kɨ tà Gìká dré ꞌòle àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó dhɨ nɨ no.›»*

7 Dɨ Yòwánɨ̀ adré tá tàá móndyá zyandre adrébhá apfòle bàtísimò do ɨ́ vélé dhɨ ɨ dré dhɨ: «Àmɨ, nì àtrá kɨ àrèbhá nɨ ɨ, àdhi tadhá àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ kòlapá Gìká nɨ kombà adrélépi alɨ̀le dhɨ sílésè dhɨ nɨ̀? 8 Lè mɨ̀ kàdré tà adrébhá tadhá dhɨ, mɨ̀ ladzá àmɨ kɨ togó dre dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. Mɨ̀ kòbhà àmɨ adrélé kisùá àmɨ léna dhɨ ‹Àma àmakya Àbàrámà nɨ ànzɨ ꞌɨ› dhɨ ko. Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Gìká rìnyí ɨ́be kɨtswázó ànzɨ ꞌo topfòle Àbàrámà dré kɨ́rà kònɨ ɨ lésè. 9 À ga kùbalú fa kómvó ɨ rú dre. Dɨ à nɨ fa títí adrébhá lòꞌwa dóro ꞌa ko dhɨ kɨ togá lebhélé àtsɨ́ na.»

10 Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ adré tá lizíá akódhɨ tí dhɨ: «Lè mà kàdré dɨ àdho tà ꞌo kòdhya?» 11 Dɨ Yòwánɨ̀ adré tá logóá àyɨ dré dhɨ: «Lè dhya adrélépi kɨ́tá agá lésè dhɨ ɨ́be rì dhɨ kòfè àlo nɨ dhya àkoá dhɨ dré. Dhya adrélépi mányàngá ɨ́be dhɨ kàdré kpà lanzɨ́á móndɨ́ tàbirí ɨ́be dhɨ ɨ dré be.»

12 Mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ̀ dré kpà alɨ̀zo bàtísimò do gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Tadhálépi, mà kàdré àmakya àdho tà ꞌo kòdhya?» 13 Yòwánɨ̀ logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòzi móndɨ́ kɨ làfa mèdáyɨ̀ sè làgɨ́ ŋòle dhɨ nɨ lavú dhɨ ko.»

14 Gò sòdá àruka ɨ̀ dré kpà akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mà kàdré dɨ àmakya àdho tà ꞌo?» Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòtopá dhya àlo nɨ làfa ko. Mɨ̀ kàsíkì kpà dhya àlo kɨnzò sè ko. Àmɨ kɨ togó kàdré kɨnɨ́lé làfa adrélé fèle àmɨ dré àmɨ kɨ àzí sè dhɨ sè.»

15 Móndyá títí nda ɨ̀ adré tá Yòwánɨ̀ nɨ tà letè nòle, adrézó lizíá àyɨ léna ngalè akódhɨ tá ɨ́na Mèsɨ́yà ꞌɨ yà dhɨ. 16 Dɨ Yòwánɨ̀ dré tàzoá àyɨ títí ɨ dré dhɨ: «Má adré mána bàtísimò fe àmɨ dré yǐ sè. Dɨ, dhya àlo áma lavúlépi rìnyí sè dhɨ adré ɨ́na alɨ̀le. Má kɨtswá akódhɨ nda nɨ lɨndrɨ̀ sè ko. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kámókà bǎ trɨ bwà ko. Akódhɨ nɨ ɨ́na bàtísimò fe àmɨ dré Tɨrɨ́ Lólo sè, ɨ̀ndɨ̀ àtsɨ́ sè. 17 Akódhɨ ndàkpá ɨ́be ɨ́ drɨ́gá kɨtswázó ngánò awá áyɨ àngbó drìna, lòꞌwa nɨ nɨ lomvózó dàle áyɨ kòbhó na gò, kúyí nɨ nɨ kùzo zàle àtsɨ́ adrélépi adrálé ko dhɨ na.» 18 Yòwánɨ̀ adré tá kpà Rúbí Tanɨ longó móndyá nda ɨ dré, adrézó àyɨ kɨ kodzó kúlí àruka ɨ sè bǐ.

19 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Yòwánɨ̀ adré tá ópɨ́ Èródè nɨ ndrɨ, dré tá adrúpi nɨ nɨ tòkó Èròdɨ́yà nɨ dòle mòle dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ dré tá tà kònzɨ àruka bǐ dhɨ kɨ ꞌòle dhɨ sè. 20 Gò Èródè dré ɨ́na tà kònzɨ kònɨ̀dhɨ nɨ bhàzo áyɨ tà kònzɨ àruka títí dhɨ ɨ dri: ꞌo Yòwánɨ̀ rùle bhèle bǎdzó na.

Yésu nɨ bàtísimò dòma

(À kònò kpà Màtáyò 3:13-17; Márokò 1:9-11)

21 Yòwánɨ̀ nɨ rùma kandrá, akódhɨ dré tá adréràꞌa bàtísimò fe móndyá títí ɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré kpà alɨ̀zo bàtísimò do. Dré tá adréràꞌa tà zi Gìká tí dhɨ ꞌá dhɨ, bhù dré ru lanzízó gò, 22 Tɨrɨ́ Lólo dré asízó rúbhá be sùle kòbhòlà àdhya tɨ́nɨ adhélé akódhɨ dri. Gò kúlí dré apfòzo bhù lésè tàá dhɨ: «Mɨ áma Mváagó má dré lèle tò dhɨ ꞌɨ. Áma togó adré kɨnɨ́lé ámɨ tà sè tò.»

Yésu nɨ kómvó

(À kònò kpà Màtáyò 1:1-17)

23 Lókyá Yésu dré áyɨ àzí kɨdhózó dhɨ sè dhɨ, akódhɨ nɨ kóná tá ànyɨ́ànyɨ nyadhɨ-àlo-drì-mudrí. À adré tá akódhɨ nɨ ni Yòséfà nɨ mvá ro. Yòséfà tá ɨ́na Élì nɨ mvá ꞌɨ, 24 Élì, Màtátà nɨ mvá ꞌɨ, Màtátà, Lévì nɨ mvá ꞌɨ, Lévì, Mèlíkì nɨ mvá ꞌɨ, Mèlíkì, Yànáyɨ̀ nɨ mvá ꞌɨ, Yànáyɨ̀, Yòséfà nɨ mvá ꞌɨ, 25 Yòséfà, Màtàtɨ́yà nɨ mvá ꞌɨ, Màtàtɨ́yà, Àmósà nɨ mvá ꞌɨ, Àmósà, Nàwúmà nɨ mvá ꞌɨ, Nàwúmà, Èsílì nɨ mvá ꞌɨ, Èsílì, Nàgáyɨ̀ nɨ mvá ꞌɨ, 26 Nàgáyɨ̀, Mátà nɨ mvá ꞌɨ, Mátà, Màtàtɨ́yà nɨ mvá ꞌɨ, Màtàtɨ́yà, Sèmèyɨ́nà nɨ mvá ꞌɨ, Sèmèyɨ́nà, Yòsékà nɨ mvá ꞌɨ, Yòsékà, Yódà nɨ mvá ꞌɨ, 27 Yódà, Yòwànánà nɨ mvá ꞌɨ, Yòwànánà, Résà nɨ mvá ꞌɨ, Résà, Zòròbàbélè nɨ mvá ꞌɨ, Zòròbàbélè, Sàlàtɨ̀yélè nɨ mvá ꞌɨ, Sàlàtɨ̀yélè, Nérì nɨ mvá ꞌɨ, 28 Nérì, Mèlíkì nɨ mvá ꞌɨ, Mèlíkì, Ádì nɨ mvá ꞌɨ, Ádì, Kòsámà nɨ mvá ꞌɨ, Kòsámà, Èlàmàdámà nɨ mvá ꞌɨ, Èlàmàdámà, Érè nɨ mvá ꞌɨ, 29 Érè, Yòsúwà nɨ mvá ꞌɨ, Yòsúwà, Èlɨ̀yèzérè nɨ mvá ꞌɨ, Èlɨ̀yèzérè, Yòrímà nɨ mvá ꞌɨ, Yòrímà, Màtátà nɨ mvá ꞌɨ, Màtátà, Lévì nɨ mvá ꞌɨ, 30 Lévì, Sìmèyónà nɨ mvá ꞌɨ, Sìmèyónà, Yúdà nɨ mvá ꞌɨ, Yúdà, Yòséfà nɨ mvá ꞌɨ, Yòséfà, Yònámà nɨ mvá ꞌɨ, Yònámà, Èlìyàkímà nɨ mvá ꞌɨ, 31 Èlìyàkímà, Mèléyà nɨ mvá ꞌɨ, Mèléyà, Ménà nɨ mvá ꞌɨ, Ménà, Màtátà nɨ mvá ꞌɨ, Màtátà, Nàtánà nɨ mvá ꞌɨ, Nàtánà, Dàwídì nɨ mvá ꞌɨ, 32 Dàwídì, Yésè nɨ mvá ꞌɨ, Yésè, Yòbédè nɨ mvá ꞌɨ, Yòbédè, Bòwésà nɨ mvá ꞌɨ, Bòwésà, Sálà nɨ mvá ꞌɨ, Sálà, Nàsónà nɨ mvá ꞌɨ, 33 Nàsónà, Àmìnàdábà nɨ mvá ꞌɨ, Àmìnàdábà, Àdìmínà nɨ mvá ꞌɨ, Àdìmínà, Àrínì nɨ mvá ꞌɨ, Àrínì, Èsèrómà nɨ mvá ꞌɨ, Èsèrómà, Fàrésà nɨ mvá ꞌɨ, Fàrésà, Yúdà nɨ mvá ꞌɨ, 34 Yúdà, Yàkóbhò nɨ mvá ꞌɨ, Yàkóbhò, Ɨ̀sákà nɨ mvá ꞌɨ, Ɨ̀sákà, Àbàrámà nɨ mvá ꞌɨ, Àbàrámà, Tárà nɨ mvá ꞌɨ, Tárà, Nàkórà nɨ mvá ꞌɨ, 35 Nàkórà, Sèrúkà nɨ mvá ꞌɨ, Sèrúkà, Ràgáwù nɨ mvá ꞌɨ, Ràgáwù, Fàlékà nɨ mvá ꞌɨ, Fàlékà, Èbérè nɨ mvá ꞌɨ, Èbérè, Sálà nɨ mvá ꞌɨ, 36 Sálà, Kàyɨ̀námà nɨ mvá ꞌɨ, Kàyɨ̀námà, Àràfàkàsádà nɨ mvá ꞌɨ, Àràfàkàsádà, Sémè nɨ mvá ꞌɨ, Sémè, Nówè nɨ mvá ꞌɨ, Nówè, Làmékè nɨ mvá ꞌɨ, 37 Làmékè, Màtúsalà nɨ mvá ꞌɨ, Màtúsalà, Ènókà nɨ mvá ꞌɨ, Ènókà, Yàrétà nɨ mvá ꞌɨ, Yàrétà, Màlèlélè nɨ mvá ꞌɨ, Màlèlélè, Kàyɨ̀námà nɨ mvá ꞌɨ, 38 Kàyɨ̀námà, Ènósà nɨ mvá ꞌɨ, Ènósà, Sétè nɨ mvá ꞌɨ, Sétè, Àdámà nɨ mvá ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Àdámà tá ɨ́na Gìká nɨ mvá ꞌɨ.

4

Dzáborò tabhì Yésu nɨ lɨtɨ́lé duku na

(À kònò kpà Màtáyò 4:1-11; Márokò 1:12-13)

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu gàlepi Tɨrɨ́ Lólo sè dhɨ dré agòzo Yòròdánè lésè. Gò Tɨrɨ́ nda dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába duku na. 2 Kònàle dhɨ, Dzáborò dré akódhɨ nɨ tabhìzo lɨtɨ́lé kìtú nyadhɨ-rì. Lókyá nda sè dhɨ, Yésu nya ngá àlomvá ko. Dɨ kìtú nda ɨ̀ kòlavú dre dhɨ, tàbirí dré akódhɨ nɨ ꞌòzo.

3 Gò Dzáborò nda dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ kòtà kɨ́rà kònɨ̀dhɨ dré dhɨ, kòladzá ru atsálé mápà ro.» 4 Dɨ, Yésu logó drá dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹Móndɨ́ adré ngbà ꞌí adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be mápà sè ko.›*»

5 Gò Dzáborò dré akódhɨ nɨ drìzo mbàzo ába àrà kurú na dhɨ na, òpɨ̀ wä́yi bvò àdhya kɨ tadházó drá gbǎ lókyá nda ꞌá. 6 Dré tàzoá drá dhɨ: «Má nɨ rìnyí fe mɨ́ dré rúku ɨ́be adrézó òpɨ̀ kòdhɨ ɨ drìle títí. Àngyá ko, à tayɨ́ tà nda kòdhɨ ɨ má drɨ́gá, má kòkɨtswáró fèá dhya ángùdhi má dré adrézó lèá fèle drá dhɨ dré. 7 Dɨ mɨ́ kòtitì ámɨ kórókó má kandrá áma lɨndrɨ̀ bhàzo dhɨ, tà nda kɨ adré títí mɨ́ dré.» 8 Yésu gò logóá drá dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kàdré ngbà ꞌí Mírì ámɨ Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha kòdhya. Mɨ́ kàdré kpà lɨ̀sámbò ꞌo ngbà ꞌí akódhɨ nɨ rú sè kalóma.›†»

9 Gò Dzáborò dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába Yèrúsalémà na, akódhɨ nɨ bha tépelò nɨ drì kàkú na. Dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ wa dhèle bvò dri. 10 Àngyá ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

‹Gìká nɨ tòlɨ́ fe áyɨ ángéló ɨ dré ámɨ tà sè,

ɨ̀ kàdréró sùle mɨ́ rú be dhɨ bvó.

11 Àyɨ nda kɨ ámɨ ko kɨ́tó,

mɨ́ kòdheró ámɨ pá si kɨ́rà dri ko.›‡»

12 Dɨ Yésu gò logóá drá dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré kókpà tàá dhɨ: ‹Lè mɨ́ kòtabhì Mírì ámɨ Gìká ko.›§»

13 Dɨ Dzáborò kòtabhì Yésu lɨtɨ́lé láti títí ɨ sè kpi dre dhɨ, dré ngàzo akódhɨ nɨ tayɨ́, adrézó lókyá àzya dré kɨtswázó tà ꞌo dhɨ nɨ letè.

Yésu kɨdhó áyɨ àzí ꞌòle bvò Gàlìláyà àdhya na

(À kònò kpà Màtáyò 4:12-17; Márokò 1:14-15)

14 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo gòle bvò Gàlìláyà àdhya na Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí be wě. Dɨ akódhɨ nɨ rúbí dré laꞌúzó bvó wä́yi nda ꞌásè. 15 Akódhɨ adré tá tatsílé tà tadhábe Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè gò, móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ rú bha kùle.

Nàzàrétàbhá ɨ̀ gà Yésu rè

(À kònò kpà Màtáyò 13:53-58; Márokò 6:1-6)

16 Gò Yésu dré lɨ̀zo tsàle Nàzàrétà, bhàandre ɨ́ dré tá mbàzo lána dhɨ na. Sàbátù kàtsá dre dhɨ, dré fɨ̀zo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na, ànzyà gà dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. Dré ngàzo áyɨ totó kɨtswálé Gìká nɨ Kúlí na móndɨ́ ɨ kandrá dhɨ bvó. 17 Gò búkù pàle pròfétà Èsáyà àdhya nɨ fèzo drá. Akódhɨ kòkɨnzɨ́ búkù nda dre dhɨ, dré kúlí tɨsɨ̀le kònɨ kɨ kisúzó nàle:

18 «Tɨrɨ́ Mírì àdhya má dri.

Tàko ko, akódhɨ zɨ̀ ma alɨ̀le Rúbí Tanɨ longó móndyá lemerè ro dhɨ ɨ dré.

Amù ma longóá móndyá bǎdzó na dhɨ ɨ dré dhɨ,

a nɨ àyɨ kɨ trɨ,

ɨ̀ndɨ̀ móndyá mì kùdúkùdu ró dhɨ ɨ dré dhɨ,

a nɨ àyɨ kɨ mì nzi.

Amù ma móndyá adrélé mì pfòle dhɨ kɨ apá,

19 ɨ̀ndɨ̀ longóá móndyá títí ɨ dré dhɨ,

kóná Mírì dré dra áyɨ togó dóro tadházó dhɨ atsá dre.»*

20 Yésu kònà tà nda ɨ dre dhɨ, dré búkù nda nɨ pàzo logólé lɨ̀sámbò dzó nda nɨ tà lɨkɨ́lépi drɨ́gá gò, lɨrɨ́zó. Móndyá títí dzó nda ꞌá dhɨ kɨ mì tá akódhɨ dri. 21 Dɨ dré ngàzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Ándrò kònɨ̀dhɨ, tà tɨsɨ̀le kònɨ ɨ̀ ꞌo ru, mɨ̀ dré tà nda kɨ yiràꞌa dre.»

22 Àyɨ títí nda ɨ̀ adré tá kúlí kɨ̀nɨ́kɨ̀nɨ dré tá adrélé tàle dhɨ kɨ yi síbhálé be ngbo, adrézó akódhɨ nɨ tà ta dóro. Ɨ̀ adré tá kpà lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòndɨ tsì Yòséfà nɨ mvá ꞌɨ ko?» 23 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Má nì dóro tàle dhɨ, mɨ̀ nɨ tògyakúlí kònɨ̀dhɨ nɨ ta má dré: ‹Kódzó, mɨ́ kòtɨdrɨ́ ámɨ tàndɨ.› Mɨ̀ nɨ kpà tàá má dré dhɨ: ‹Mɨ́ kòꞌo tà títí mà dré yìle mɨ́ dré ꞌòle Kàpàrànàwúmà na dhɨ ɨ kònwa ámɨ tàndɨ bha.› 24 Dɨ má adré tà bàti ta àmɨ dré: À kaꞌì gà pròfétà àlo dhɨ dòle dóro akódhɨ nɨ tàndɨ bha ko na.

25 Tà bàti ró dhɨ, pròfétà Èlɨ́yà nɨ lókyá ꞌá dhɨ, lókyá Gìká dré kozya kɨkɨ́zó kóná na tàlí sè gò, kàrábhò dré dhèzo bvò wä́yi ꞌásè dhɨ sè dhɨ, tàyɨ́tòkó ɨ̀ ga tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ bvò na bǐ. 26 Dɨ, tágba dré tá adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, Gìká mù tá Èlɨ́yà lɨ̀le àyɨ nda ɨ véna ko. Mù akódhɨ lɨ̀le ngbà ꞌí tàyɨ́tòkó àlo Sàrèpátà na, bvò Sìdónà àdhya na dhɨ véna.† 27 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, pròfétà Èlísà nɨ lókyá ꞌá dhɨ, móndɨ́ kàrɨ́ dré rùle Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ bvò na dhɨ ɨ tá be bǐ. Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, Gìká tɨdrɨ́ tá àyɨ nda kɨ àlo ko. Tɨdrɨ́ ngbà ꞌí Nàmánà angálépi bvò Sìríyà àdhya lésè dhɨ kòdhya.»‡

28 Dɨ móndyá títí lɨ̀sámbò dzó nda ꞌá dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó tà tàndɨ ró. 29 Gò ɨ̀ dré ngàzo akódhɨ nɨ dro bhàandre nda ꞌásè. Ɨ̀ dré drìzoá lɨ̀zo ába kòngó bhàandre nda nɨ mòzo drìá dhɨ nɨ gòlòko na, kɨtswálé akódhɨ nɨ tɨkpó dhèle tàbhu nɨ na dhɨ bvó. 30 Dɨ, Yésu dré ɨ́na lavúzó àyɨ kòfalésè lyà gò, lɨ̀le.

Yésu dro tɨrɨ́ kònzɨ agó àlo dhɨ lésè

(À kònò kpà Márokò 1:21-28)

31 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré lɨ̀zo tsàle Kàpàrànàwúmà, bhàandre àlo Gàlìláyà le dhɨ na. Sàbátù kàtsá dre dhɨ, dré kɨdhózó adrélé móndyá kònàle dhɨ kɨ tadhá àyɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. 32 Ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ yi síbhálé be ngbo, tà dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ tà sè. Tàko ko, akódhɨ nɨ kúlí ɨ tá lanzìlanzì ro.

33 Lɨ̀sámbò dzó nda ꞌá dhɨ, agó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ tá be. Dɨ dré ngàzo trèle, yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: 34 «Á! Yésu Nàzàrétà lésè nɨ, tsítsì àma kòfalésè mɨ́ be dhɨ, àdho tà ꞌɨ? Mɨ́ alɨ̀ àma kɨ tà ꞌo akɨ́lé? Má nì mɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ be. Mɨ Dhya lólo Gìká àdhya ꞌɨ!» 35 Gò Yésu dré ngàzo lɨgɨ́lé tɨrɨ́ kònzɨ nda be, tàzoá dhɨ: «Mɨ́ atsú ámɨ ti! Mɨ́ pfò agó kònɨ̀dhɨ lésè!» Dɨ tɨrɨ́ nda dré agó nda nɨ bhèzo kìní mi móndyá títí ɨ kòfalé gò, pfòzo lásà akódhɨ nɨ tayɨ́ lɨ́ná. 36 Móndyá títí nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Kònɨ̀nɨ nɨ àdho kúlí lanzìlanzì ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró dhɨ ꞌɨ? Akódhɨ adré ndɨ̀ndɨ̀ tòlɨ́ fe tɨrɨ́ kònzɨ ɨ dré gò, ɨ̀ dré adrézó topfòle!» 37 Dɨ Yésu nɨ rúbí dré laꞌúzó bvò wä́yi nda ꞌásè.

Yésu tɨdrɨ́ dràbhá bǐ dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 8:14-17; Márokò 1:29-34)

38 Yésu kàpfò lɨ̀sámbò dzó nda lésè dre dhɨ, dré lɨ̀zo Sìmónà nɨ dzó na. Dɨ, Sìmónà nɨ àdrá adré tá ɨ́na kɨzà nya, akódhɨ nɨ rúbhá dré tá adrélé àtsɨ ró lavúlé dhɨ sè. Gò Yésu nɨ ti lizízó, kòtɨdrɨ́ró tòkó nda be dhɨ bvó. 39 Dɨ dré tandìzo akódhɨ drìle, lɨgɨ́lé rúbhá àtsɨ́ nda dri gò, rúbhá àtsɨ́ nda dré pfòzo rúásà. Gbǎ kòdhwa, tòkó nda dré ngàzo kɨdhólé ngá fe àyɨ dré nyàle.

40 Kìtú kòndì dre dhɨ, à dré dràbhá títí drà twátwa ɨ́be dhɨ kɨ adzízó Yésu vélé. Dɨ akódhɨ dré drɨ́gá bhàzo àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ dri, àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó. 41 Tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ dré kpà topfòzo móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ lésè, adrélé loyóába dhɨ: «Mɨ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ!» Dɨ, akódhɨ adré tá ɨ́na lɨgɨ́lé àyɨ ɨ́be, adrézó kúlí logá àyɨ dré, ɨ̀ dré nìle akódhɨ Mèsɨ́yà ꞌɨ dhɨ be dhɨ sè.

Yésu longó Gìká nɨ kúlí Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè

(À kònò kpà Márokò 1:35-39)

42 Ngá kòwa dre dhɨ, Yésu dré pfòzo lɨ̀le àrà móndɨ́ àko dhɨ na. Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé akódhɨ nɨ nda gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kisúzó. Ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ le kɨkɨ́lé, kòtayɨ́ró àyɨ ko. 43 Dɨ, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Adré lèá dhɨ, má kòlongó kpà Rúbí Tanɨ Gìká nɨ Òpɨ̀ àdhya bhàandre àruka títí dhɨ ɨ ꞌásè be. Tàko ko, tà nda tà Gìká dré áma amùzo ꞌòá dhɨ ꞌɨ.» 44 Gò dré gòzo adrélé tatsílé Gìká nɨ kúlí longóbe Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó àyɨ kɨ bvò le dhɨ ɨ ꞌásè.§

5

Yésu kɨdhó áyɨ lebèbhá kɨ azí

(À kònò kpà Màtáyò 4:18-22; Márokò 1:16-20)

1 Kìtú àlo dhɨ, Yésu totó tá ɨ adrélé Gìká nɨ kúlí longó tä́pä́ríandre Gènèsàrétè àdhya mìle.* Móndɨ́ zyandre àyɨ kɨ kɨmóbhá akódhɨ làgásè kúrú dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ tribe rúásà, ɨ̀ kòkɨtswáró Gìká nɨ kúlí yi be dhɨ bvó. 2 Yésu dré mì bhèzo kòlóngbò rì dhɨ kɨ no yǐandre nda mìle. Kosyá bhebhá ɨ̀ así tá kòlóngbò nda ɨ lésè, adrélé àyɨ kɨ kɨmbá kɨ mì dzɨ. 3 Gò Yésu dré mbàzo kòlóngbò nda kɨ àlo adrélépi Sìmónà àdhya ró dhɨ na gò, tàá drá dhɨ, kòkisí kòlóngbò nda vwàle tsà yǐ gàrà rúsè. Dré lɨrɨ́zó lána gò adrélé móndyá zyandre nda kɨ tadhá.

4 Kòtà tà akɨ́lé dre dhɨ, dré tàzoá Sìmónà dré dhɨ: «Mɨ́ kisí kòlóngbò tä́lí na, mɨ̀ kòbheró àmɨ kɨ kɨmbá ɨ kosyá rùzo.» 5 Sìmónà logó drá dhɨ: «Mírì, mà bhe kɨmbá ɨ ngá wàle tà wóyá, mà kisú ngá àlo ko. Dɨ, mɨ́ dré tàle mɨ dhɨ sè dhɨ, má nɨ go kɨmbá nda kɨ bhe tódhyá.» 6 Dɨ ɨ̀ kòbhe dre dhɨ, ɨ̀ dré kosyá rùzo zyandre ró gò, kɨmbá nda ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tɨkɨ́lé. 7 Gò ɨ̀ dré àyɨ kɨ arúpi kòlóngbò àzya na dhɨ kɨ agózó, ɨ̀ kàlɨ̀ró drɨ́gá bha àyɨ vélé. Ɨ̀ kàtsá dre dhɨ, àyɨ títí dhɨ ɨ̀ dré kosyá lomvózó gàle kòlóngbò rì nda ɨ sè bǐbi, tsàle kòlóngbò nda ɨ̀ dré adrézó ꞌòle arɨ́lé na tɨ́nɨ ká. 8 Sìmónà Pétèró kònò tà nda dre dhɨ, dré adhézó áyɨ kórókó titì Yésu kandrá, tàzoá dhɨ: «Mírì, mɨ́ kisí mɨ má làgásè. Ma tàkonzɨ̀ líyí ꞌɨ!» 9 Tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, àyɨ arúpi nɨ ɨ́be dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ ga tá gagà, kosyá zyandre ɨ̀ dré tá rùle dhɨ kɨ tà sè. 10 Tà nda tá kókpà kònɨ̀nɨ akódhɨ nɨ àzízɨ̌, Yàkóbhò ɨ Yòwánɨ̀ be, Zèbèdáyò nɨ ànzɨ ɨ dré. Dɨ, Yésu dré tàzoá Sìmónà dré dhɨ: «Mɨ́ ro ngá ko. Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, mɨ́ gò vélé adrélé kosyá ru ko. Mɨ́ nɨ go adrélé móndɨ́ kɨ nda kòdhya.» 11 Dɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kòlóngbò nda kɨ logózó yǐ gàrà ꞌa, àyɨ kɨ ngá wä́yi dhɨ kɨ tayɨ́zó gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé Yésu nɨ lebè.

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo kàrɨ́ dré rùle dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 8:1-4; Márokò 1:40-45)

12 Kìtú àlo, Yésu dré tá adréràꞌa bhàandre àlo na dhɨ ꞌá dhɨ, agó àlo kàrɨ́ dré rùle lavúlé dhɨ atsá tá àrà nda ꞌá. Kònò Yésu dre dhɨ, dré adhézó áyɨ mìbhalé bha kìní mi gò, akódhɨ nɨ ti lizízó tàzoá dhɨ: «Mírì, mɨ rìnyí ɨ́be kɨtswázó áma temvé tɨdrɨ́lé, mɨ́ kòlè dhɨ.» 13 Dɨ Yésu dré áyɨ drɨ́gá kɨdzɨ̀zo akódhɨ nɨ tabè gò, tàzoá dhɨ: «Má lè ꞌí. Mɨ́ kàdré kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ wà!» Gbǎ kòdhwa, kàrɨ́ drà nda dré ngàzo rúásà. 14 Gò Yésu dré lazízóá drìá dhɨ: «Mɨ́ kòlongó tà kòdhɨ dhya àlo dré ko. Be ró dhɨ, mɨ́ lɨ̀ mɨ́na ámɨ tadhá kòwánà dré nòle, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ fè ngá mòbòmà ro Gìká dré ámɨ temvema sè ngóró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ, tadházóá móndɨ́ ɨ dré dhɨ, mɨ́ adrɨ́ dre káyà dhɨ.»

15 Dɨ, Yésu nɨ rúbí adré tá ɨ́na laꞌúlé lɨ̀le drìdrì. Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ adré tá alɨ̀le akódhɨ nɨ kúlí yi, kòtɨdrɨ́ró kpà àyɨ àyɨ kɨ drà ɨ lésè be dhɨ bvó. 16 Dɨ, vésè be bǐ, Yésu adré tá ɨ́na pfòle kalóma, kɨtswálé tà ta Gìká be àrà móndɨ́ àko dhɨ na.

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo pá be àbvò ro dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 9:1-8; Márokò 2:1-12)

17 Kìtú àlo, Yésu dré tá adréràꞌa móndɨ́ kɨ tadhá dzó àlo na dhɨ ꞌá dhɨ, Fàrìsáyò ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ lɨrɨ́ tá adrélé akódhɨ làga. Àyɨ nda ɨ̀ angá tá bhà títí bvò Gàlìláyà àdhya lé dhɨ ɨ lésè, bvò Yùdáyà àdhya lésè, ɨ̀ndɨ̀ Yèrúsalémà lésè. Yésu tá rìnyí Mírì àdhya kɨtswázó dràbhá kɨ tɨdrɨ́ dhɨ ɨ́be. 18 Dɨ móndɨ́ àruka ɨ̀ dré agó àlo pá be àbvò ro dhɨ nɨ adózó kíndri dri alɨ̀zo ába. Ɨ̀ adré tá láti nda kɨtswázó fɨ̀le ába dzó nda na, akódhɨ nɨ bha Yésu kandrá dhɨ bvó. 19 Dɨ, móndyá zyandre nda kɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya láti kisú fɨ̀zo ába bwà ko. Dɨ ɨ̀ dré ngàzo mbàle ába dzó nda drìna gò, dzó nda nɨ drì awú, akódhɨ nɨ tɨrɨ́zó sìle kíndri dri Yésu kandrá móndyá zyandre nda ɨ kòfalé. 20 Dɨ Yésu kònò àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì dre dhɨ, dré tàzoá agó pá be àbvò ro nda dré dhɨ: «Áma arúpi, à trì ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ dre.»

21 Gò Fàrìsáyò nda ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré dhèzo adrélé kisùá àyɨ léna dhɨ: «Dhya kòndɨ tá àdhi ꞌɨ, adrélé Gìká nɨ dha kònɨ̀nɨ nɨ? Àdhi nɨ kɨtswá tàkonzɨ̀ tri nɨ̀, kàdré ngbà ꞌí Gìká ꞌɨ kalóma ko dhɨ?» 22 Yésu dré tà ɨ̀ dré adrélé kisùle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ adré àmɨkya tà kisù kònɨ̀nɨ àdho tà sè? 23 Tà kɨtswálé tàle mbèlè agó pá be àbvò ro kònɨ̀dhɨ dré dhɨ, ángùdhi ꞌɨ: ‹À trì ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ dre› dhɨ, kó ngalè, ‹Mɨ́ nga, mɨ́ kɨdhó atsí to› dhɨ? 24 Má adré lèá mɨ̀ kònì dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá rìnyí ɨ́be adrézó tàkonzɨ̀ tri bvò dri.» Dɨ dré tàzoá agó pá be àbvò ro nda dré dhɨ: «Má adré tàá mɨ́ dré dhɨ: Mɨ́ nga, mɨ́ do ámɨ kíndri, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ nzɨ mɨ́ bhàna!» 25 Gbǎ kòdhwa, agó nda dré ngàzo móndyá títí ɨ misè, áyɨ kíndri ɨ́ dré tá ayízó drìá dhɨ nɨ do gò, nzɨ̀zo ɨ́ bhàna Gìká nɨ rú bhabe kùle. 26 Dɨ móndyá títí nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé Gìká nɨ rú bha kùle. Àyɨ kɨ togó adré tá kpà gàle tirì sè bǐ gò, ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «Ándrò, mà nò tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ ɨ dre!»

Yésu azí Lévì

(À kònò kpà Màtáyò 9:9-13; Márokò 2:13-17)

27 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré pfòzo gò, mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi àlo rú be Lévì dhɨ nɨ no adréràꞌa lɨrɨ́lé mèdáyɨ̀ lagɨ́rà na. Dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ lebè ma!» 28 Dɨ Lévì nda dré ngàzo áyɨ ngá títí dhɨ kɨ tayɨ́ gò, kɨdhózó adrélé Yésu nɨ lebè.

29 Bvóá dhɨ, Lévì dré gwányá kàdrɨ̀ dhɨ nɨ ꞌòzo Yésu dré áyɨ dzó na. Gò ɨ̀ dré lɨrɨ́zó mɨ́sá làgásè adrélé ngá nya túmä́ní mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá zyandre dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ àruka ɨ́be. 30 Dɨ, Fàrìsáyò ɨ túmä́ní tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá Fàrìsáyò ro dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré dhèzo adrélé kúlí tɨ Yésu nɨ lebèbhá ɨ rú, adrézó tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré ngá nya adrézó ngá mvu túmä́ní mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀bhá ɨ́be àdho tà sè?» 31 Dɨ Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Móndyá rúbhá be dóro dhɨ ɨ̀ ndà gà kódzó ko na. Be ró dhɨ, móndyá drà ro dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya ndàá àyɨ. 32 Má alɨ̀ móndyá adrébhá àyɨ kɨ no gyǎgya dhɨ kɨ azí kòdhya ko. Be ró dhɨ, má alɨ̀ mána tàkonzɨ̀bhá kɨ azí kòdhya, ɨ̀ kòladzáró àyɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé.»

À lizí Yésu tàbirí mvòma nɨ tà dri

(À kònò kpà Màtáyò 9:14-17; Márokò 2:18-22)

33 Gò Fàrìsáyò nda ɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Yòwánɨ̀ nɨ lebèbhá ɨ Fàrìsáyò kya ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tàbirí mvo rä, adrézó tà zi Gìká tí. Dɨ, ámɨ lebèbhá ɨ̀ adré àyɨkya ngá nya, adrézó ngá mvu.» 34 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nɨ kɨtswá tsì móndyá azílé gwányá làmó àdhya lé dhɨ kɨ ꞌo tàbirí mvo, ɨ̀ dré adréràꞌa túmä́ní tòkó líyí be dhɨ ꞌá? Tàdzí ko! 35 Dɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, à nɨ tòkó líyí nda nɨ tɨngá àyɨ kòfalésè gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tàbirí mvo lókyá nda sè.»

36 Yésu dré kpà adrézó tà ta àyɨ dré kúlí alaala sè, adrézó tàá dhɨ: «Dhya àlo kàdré kɨ́tá àku ró lasɨ́lépi dhɨ ɨ́be dhɨ, asɨ̀ kɨ̀gá kɨ́tá tɨ́dhɨ́ ro dhɨ rúsè, kɨ́tá àku nda nɨ lebhézó ásà ko na. Tàko ko, kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, lasɨ́ kɨ́tá tɨ́dhɨ́ nda dre, ɨ̀ndɨ̀ kɨ́tá tɨ́dhɨ́ nɨ kɨ̀gá nda kɨtswá ɨ́na ru amú kɨ́tá àku nda be dóro ko.

37 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya àlo dà vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ kɨ́nɨ́ dhɨ̀le adrézó vínò lɨkɨ́, akùbhá dre dhɨ ɨ léna ko na. Tàko ko, kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, vínò tɨ́dhɨ́ nda nɨ abhò kɨ́nɨ́ àku nda kɨ lasɨ́ gò, vínò dré kutúzó, gò kɨ́nɨ́ nda ɨ̀ dré abɨ́zó títí. 38 Ásà dhɨ, à adré vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ da kɨ́nɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ɨ léna.

39 Túmä́ní ába dhɨ, dhya àlo vínò àku ró dhɨ nɨ mvùlepi dhɨ gò ɨ́na vínò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ le mvùle ko na. Àngyá ko, adré tàá dhɨ: ‹Vínò àku ró dhɨ adré kɨnɨ́lé tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ lavú.›»

6

Yésu Mírì sàbátù àdhya ꞌɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:1-8; Márokò 2:23-28)

1 Sàbátù àlo dhɨ, Yésu ɨ̀ adré tá lavúlé amvú ngánò àdhya ɨ ꞌásè. Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé ngánò lòꞌwa vu, adrézó nyɨ̀á àyɨ drɨ́gá, adrézó tsɨ̀á. 2 Gò Fàrìsáyò àruka ɨ̀ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré àmɨkya tà àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé logálé sàbátù tú dhɨ nɨ ꞌo àdho tà sè?» 3 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nà rè tàdzí tà Dàwídì dré tá ꞌòle ɨ̀ dré adréràꞌa tàbirí ɨ́be akódhɨ nɨ arúpi ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ ko? 4 Akódhɨ fɨ tá Gìká nɨ dzó kàdrɨ̀ na, mápà fèle Gìká dré dhɨ nɨ adó nyàle gò, dré kpà fèzoá áyɨ arúpi ɨ dré nyàle. Tákò àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tá ɨ́na mápà nda nɨ nyàma logá àyɨ dré. Ngbà ꞌí kòwánà kɨ tá kɨtswá nyàá dhɨ àyɨ.» 5 Dɨ Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Móndɨ́ nɨ Mvá, Mírì sàbátù àdhya ꞌɨ.»

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo dhɨ sàbátù tú

(À kònò kpà Màtáyò 12:9-14; Márokò 3:1-6)

6 Sàbátù àzya tú dhɨ, Yésu dré fɨ̀zo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na gò, adrélé móndɨ́ kɨ tadhá. Kònàle dhɨ, agó àlo drɨ́ágó nɨ dré ꞌyòzo ꞌyoꞌyò dhɨ tá be. 7 Fàrìsáyò ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá tà ɨ̀ dré kɨtswázó Yésu nɨ asíkì ásà dhɨ nɨ nda. Dɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ mì ga, nòzoá ngalè akódhɨ nɨ agó nda nɨ tɨdrɨ́ sàbátù tú yà dhɨ. 8 Dɨ, Yésu dré ɨ́na tà ɨ̀ dré tá adrélé kisùle nda kɨ nìzo kyá gò, tàzoá agó drɨ́gá be àꞌyo ró nda dré dhɨ: «Mɨ́ nga ámɨ totó móndyá títí dhɨ kɨ kɨ́tó ꞌá.» Dɨ akódhɨ nda dré ngàzo áyɨ totó. 9 Gò Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Má adré lizíá àmɨ tí dhɨ: Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tà ángùdhi nɨ kaꞌì sàbátù tú dhɨ kòdhya: adrélé tà dóro ꞌo dhɨ, kó ngalè adrélé tà kònzɨ ꞌo dhɨ? Adrélé móndɨ́ tɨdrɨ́ dhɨ, kó ngalè adrélé móndɨ́ pfu dràle dhɨ?» 10 Dɨ Yésu dré móndyá ɨ́ làgásè kúrú nda kɨ nòzo títí gò, tàzoá agó nda dré dhɨ: «Mɨ́ kɨdzɨ̀ ámɨ drɨ́gá.» Akódhɨ dré kɨdzɨ̀zoá gò, drɨ́gá nɨ nda dré adrɨ́zó. 11 Dɨ àyɨ nda kɨ togó dré aswázó lavúlé gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé tà ta àyɨ kòfalésè, nìzoá ngalè ɨ̀ nɨ ꞌòá Yésu nɨ tà sè ngɨ́nɨ ya dhɨ.

Yésu kɨpè móndɨ́ mudrí-drì-rì dhɨ ɨ adrélé àpóstolò ɨ ró

(À kònò kpà Màtáyò 10:1-4; Márokò 3:13-19)

12 Kìtú nda kɨ àlo sè dhɨ, Yésu dré lɨ̀zo mbàle kòngó àlo drìna gò, tà ta Gìká be ngá wàle tà. 13 Ngá kòwa dre dhɨ, dré áyɨ lebèbhá kɨ azízó gò, móndɨ́ mudrí-drì-rì dhɨ kɨ kɨpèzo àyɨ kòfalé, àyɨ kɨ zìzo àpóstolò ɨ ró. 14 Àyɨ nda ɨ̀ tá: Sìmónà (dré rú zìle Pétèró dhɨ), adrúpi nɨ Àndréyà, Yàkóbhò, Yòwánɨ̀, Fìlípò, Bàràtòlòmáyò, 15 Màtáyò, Tòmá, Yàkóbhò Àlàfáyò nɨ mvá, Sìmónà (adrélé zìle dhya àtsɨ ró áyɨ súrú nɨ tà sè dhɨ ró dhɨ), 16 Yùdásɨ̀ Yàkóbhò nɨ mvá, ɨ̀ndɨ̀ Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà (dra Yésu nɨ lefèlepi kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ).

Yésu tɨdrɨ́ móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ gò, tà tadházó àyɨ dré

(À kònò kpà Màtáyò 4:23-25)

17 Yésu ɨ̀ kàsí àyɨ nda ɨ́be kòngó nda drìlésè dre dhɨ, akódhɨ dré áyɨ kɨkɨ́zó àrà kpàkpà na. Móndɨ́ zyandre lavúlé adrébhá akódhɨ nɨ lebè dhɨ ɨ tá kònàle, túmä́ní móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo angábhá bvò wä́yi Yùdáyà àdhya lésè, Yèrúsalémà lésè, ɨ̀ndɨ̀ bvò yǐandre mìle, Tírè ɨ làga Sìdónà be dhɨ lésè dhɨ ɨ́be. 18 Ɨ̀ alɨ̀ tá kɨtswálé Yésu nɨ yi, kòtɨdrɨ́ró kpà àyɨ àyɨ kɨ drà ɨ lésè be dhɨ bvó. Móndɨ́ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ dré tá adrélé lagùle dhɨ ɨ̀ alɨ̀ tá kpà gò, Yésu dré adrézó àyɨ kɨ tɨdrɨ́. 19 Dɨ móndyá zyandre títí nda ɨ̀ adré tá láti nda kɨtswázó akódhɨ nɨ tabè. Tàko ko, rìnyí adré tá apfòle lásà, adrélé àyɨ kɨ tɨdrɨ́ títí.

Tà adrézó lenzélé ásà dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 5:1-12)

20 Gò Yésu dré mì bhèzo áyɨ lebèbhá ɨ véna, tàzoá dhɨ:

«Kólénzé àmɨ adrébhá lemerè ro nɨ ɨ dré.

Tàko ko, Gìká nɨ Òpɨ̀ àmɨkya ꞌɨ!

21 Kólénzé àmɨ adrébhá tàbirí ɨ́be nyànomvá nɨ ɨ dré.

Tàko ko, mɨ̀ nɨ ngá nya pìzo!

Kólénzé àmɨ adrébhá àwó ngo nyànomvá nɨ ɨ dré.

Tàko ko, mɨ̀ nɨ arɨ́ gu!

22 Kólénzé àmɨ dré, móndɨ́ ɨ̀ kàdré togó kònzɨ bha àmɨ rú,

adrézó àmɨ kɨ ga, adrézó àmɨ kɨ lodhá,

adrézó àmɨ kɨ rú ta kònzɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ tà sè dhɨ.

23 Mɨ̀ kàdré lenzélé lókyá nda sè, adrézó ngá to arɨ́ sè! Tàko ko, làgɨ́ múrúngú adré àmɨ kɨ letè bhù na. Àyɨ kɨ tábhí ɨ̀ adré tá kpà pròfétà atú dhɨ kɨ ꞌo kònzɨ kònɨ̀nɨ.»

Tà adrézó kɨzà ro ásà dhɨ ɨ

24 «Dɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, àmɨ ngábhá ró nɨ ɨ.

Tàko ko, mɨ̀ kisú àmɨkya tà àmɨ kɨ togó tɨndrɨ̀lepi dhɨ dre!

25 Kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, àmɨ adrébhá ngá nya pìzo nyànomvá nɨ ɨ.

Tàko ko, mɨ̀ nɨ adré tàbirí ɨ́be!

Kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, àmɨ adrébhá arɨ́ gu nyànomvá nɨ ɨ.

Tàko ko, mɨ̀ nɨ àwó ngo, adrézó tongólé!

26 Kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ rú ta dóro dhɨ.

Tàko ko, àyɨ kɨ tábhí ɨ̀ adré tá kpà pròfétà atú kɨnzò ro dhɨ kɨ rú ta dóro kònɨ̀nɨ!»

Dhyá kɨ kàrɨbhá kɨ lèma

(À kònò kpà Màtáyò 5:38-48; 7:12a)

27 «Dɨ, má adré mána tàá àmɨ adrébhá áma yi nɨ ɨ dré dhɨ: Lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ kàrɨbhá kɨ le. Mɨ̀ kàdré móndyá adrébhá togó kònzɨ bha àmɨ rú dhɨ kɨ ꞌo dóro. 28 Mɨ̀ kàdré kpà tà tanɨ zi Gìká tí móndyá adrébhá àmɨ kɨ tatrɨ́ dhɨ ɨ dri. Mɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí móndyá adrébhá àmɨ kɨ ꞌo kònzɨ dhɨ ɨ dré. 29 Dhya àlo kòsa ámɨ kóbhólé àlo dhɨ dhɨ, mɨ́ kògò àzya nɨ nɨ alá akódhɨ dré kpà sàle. Dhya àlo kòtopá ámɨ kɨ́tá kɨdhɨ̀ àdhya dhɨ, mɨ́ kòtayɨ́ kpà akódhɨ ámɨ kɨ́tá agá lésè dhɨ nɨ do. 30 Mɨ́ kàdré ngá fe dhya ángùdhi adrélépi ngá zi mɨ́ tí dhɨ dré. Dhya àlo kòkärí ámɨ ngá dhɨ, mɨ́ kògò zìá tíá ko. 31 Mɨ̀ kàdré tà ꞌo móndɨ́ ɨ dré ngóró mɨ̀ dré adrélé lèle ɨ̀ kòꞌo àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.

32 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí móndyá adrébhá àmɨ kɨ le dhɨ kɨ le kòdhya dhɨ, mɨ̀ nɨ àdho tà dóro kisú ásà kòdhya? Ndɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀bhá ɨ̀ adré móndyá adrébhá àyɨ kɨ le dhɨ kɨ le. 33 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí tà dóro ꞌo móndyá adrébhá tà dóro ꞌo àmɨ dré dhɨ ɨ dré dhɨ, mɨ̀ nɨ àdho tà dóro kisú ásà? Ndɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀bhá ɨ̀ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ. 34 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí ngá fe màri ró móndyá kɨtswábhá màri nda nɨ logó àmɨ dré dhɨ ɨ dré dhɨ, mɨ̀ nɨ àdho tà dóro kisú ásà? Ndɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀bhá ɨ̀ adré ngá fe màri ró tàkonzɨ̀bhá àruka ɨ dré, àyɨ nda ɨ̀ kògòró màri nda nɨ logó títí àyɨ dré be dhɨ bvó.

35 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya àmɨ kɨ kàrɨbhá kɨ le, adrézó tà dóro ꞌo àyɨ dré. Mɨ̀ kàdré ngá fe àyɨ dré màri tà kisù àko ró. Dɨ mɨ̀ nɨ làgɨ́ múrúngú kisú ásà. Mɨ̀ nɨ kpà adré Gìká kurú na bhù na dhɨ nɨ ànzɨ ɨ ró. Tàko ko, akódhɨ adré áyɨ togó dóro tadhá móndyá àwoyà nibhá tàle ɨ́ dré ko dhɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ móndyá adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ ɨ dré. 36 Mɨ̀ kàdré dɨ móndɨ́ kɨ kɨzà bha, ngóró àmɨ kɨ Atá dré adrélé àmɨ kɨ kɨzà bha dhɨ tɨ́nɨ.»

Móndɨ́ kɨ tàbvó tàma

(À kònò kpà Màtáyò 7:1-5)

37 «Mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ tàbvó ta ko, Gìká kòtàró kpà àmɨ kɨ tàbvó ko. Mɨ̀ kàdré tà bha móndɨ́ ɨ dri ko, Gìká kòbhàró kpà tà àmɨ dri ko. Mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tri, Gìká kàdréró kpà àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri. 38 Mɨ̀ kàdré ngá fe móndɨ́ ɨ dré, Gìká kàdréró kpà ngá fe àmɨ dré. A nɨ ngá ko, mùzoá, kosézóá gàle bǐ gò, dàzoá àmɨ kɨ kánzɨ̀ na. Tàko ko, Gìká nɨ ngá ko fèle àmɨ dré, koma mɨ̀ dré adrézó ngá ko fèle móndɨ́ àruka ɨ dré ásà dhɨ sè.»

39 Yésu dré kpà tà àzya tàzo àyɨ dré kúlí alaala sè, tàzoá dhɨ: «Mì kùdúkùdu àlo dhɨ nɨ kɨtswá tsì mì kùdúkùdu àzya se drìle bwà? Kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, àyɨ rìti nda kɨ zakó tsì ledhé bhú na? 40 Dhya adrélé tadhálé dhɨ lavú dhya adrélépi áyɨ tadhá dhɨ ko. Dɨ, dhya ángùdhi tà tadhálé ɨ́ dré dhɨ kɨ nìlepi títí dhɨ nɨ atsá ɨ́na dhya áyɨ tadhálépi dhɨ tɨ́nɨ.

41 Mɨ́ adré mɨ́na kayísá kórònyá mvá ámɨ adrúpi mìna dhɨ nɨ no gò, adrézó fa gú mɨ́ mìna dhɨ nɨ atógyà ko àdho tà sè? 42 Mɨ́ adré ámɨ ꞌo ngɨ́nɨ tàá ámɨ adrúpi dré dhɨ ‹Áma adrúpi, mɨ́ ꞌo má kàpèró kayísá kórònyá mvá mɨ́ mìlésè› dhɨ, tágba mɨ́ dré adrézó fa gú ámɨ tàndɨ mìna dhɨ nɨ no ko dhɨ? Mɨ túrúpfú líyí ꞌɨ! Mɨ́ kàpè rè zyà fa gú nda mɨ́ mìlésè ꞌíká, gò mɨ́ kògòró ngá no dra kɨtswázó kayísá kórònyá mvá nda nɨ apè ámɨ adrúpi mìlésè ndò.»

Fa ɨ lòꞌwa nɨ ɨ́be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 7:16-20; 12:33-35)

43 «Fa dóro ꞌa gà lòꞌwa kònzɨ ko na. Fa kònzɨ ꞌa gà lòꞌwa dóro ko na. 44 À adré fa àlo àlo títí dhɨ kɨ ni àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lòꞌwa sè. À kɨ fígì lòꞌwa kùtsí sílé ko na. À kɨ kpà vínò lòꞌwa áyɨ̀dhá sílé ko na. 45 Dhya dóro adré tà dóro ꞌo apfòle tà dóro títí ɨ́ dré zùle áyɨ togó na dhɨ ɨ lésè. Dɨ, dhya kònzɨ adré ɨ́na tà kònzɨ ꞌo apfòle tà kònzɨ títí ɨ́ dré zùle áyɨ togó na dhɨ ɨ lésè. Àngyá ko, akódhɨ nɨ ti adré tà adrélépi gàle akódhɨ nɨ togó na dhɨ kɨ ta kòdhya.»

Dzó nɨ pá bhàma kɨ́rà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 7:24-27)

46 «Mɨ̀ adré áma zi ‹Mírì, Mírì!› gò, adrézó tà má dré adrélé tàle àmɨ dré dhɨ kɨ ꞌo ko àdho tà sè? 47 Má nɨ tadhá àmɨ dré ngalè dhya adrélépi alɨ̀le má vélé áma kúlí yi gò adrézó kaꞌìá ꞌòle dhɨ, sù àdhi tɨ́nɨ ya dhɨ. 48 Akódhɨ nda sù ngóró agó àlo adrélépi tá dzó si gò, bhú nɨ nɨ dhìzo fɨ̀le fɨfɨ̀, pá nɨ nɨ bhàzo kɨ́rà dri dhɨ tɨ́nɨ. Yǐ dré tìzo áyɨ tswa dzó nda rú dhɨ, kɨtswá ɨ́na dzó nda nɨ wu bwà ko, à dré sìle tätä dhɨ sè. 49 Dɨ, dhya adrélépi áma kúlí yi gò adrézó kaꞌìá ꞌòle ko dhɨ, sù ngóró agó àlo dzó sìlepi bvò mònyá dri, pá nɨ nɨ bha àko ró kɨ́rà dri dhɨ tɨ́nɨ. Yǐ dré tìzo áyɨ tswa dzó nda rú dhɨ, dzó nda dré ndɨrɨ arɨ́zó arɨ́arɨ́ gò, tà nɨ dré akɨ́zó nyɨ̌nyɨ.»

7

Sòdá kɨ kàdrɨ̀ àlo dhɨ kaꞌì Yésu bàti

(À kònò kpà Màtáyò 8:5-13)

1 Yésu kòtà tà nda ɨ móndɨ́ zyandre ɨ dré akɨ́lé dre dhɨ, dré gòzo lɨ̀le Kàpàrànàwúmà na. 2 Kònàle dhɨ, Rómà kɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ àlo dhɨ nɨ màrábà dré lèle tò dhɨ tá drà ro ànyɨ́ànyɨ dràdrà mìle. 3 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda kòyi Yésu nɨ rúbí dre dhɨ, dré Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo àruka kɨ mùzo Yésu nɨ ti lizí, kàlɨ̀ró áyɨ màrábà nda nɨ tɨdrɨ́. 4 Àyɨ nda ɨ̀ kòtsa Yésu véna dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó tà tàndɨ ró, tàzoá dhɨ: «Agó kòdhɨ kɨtswá mɨ́ dré lɨ̀zo akódhɨ nɨ màrábà tɨdrɨ́. 5 Tàko ko, akódhɨ lè àma kɨ súrú tò. ꞌO kpà àma kɨ lɨ̀sámbò dzó sìle dhɨ nɨ̀.» 6 Dɨ Yésu dré ngàzo adrélé lɨ̀le àyɨ ɨ́be.

Dré adréràꞌa ꞌòle tsàle dhɨ ꞌá dhɨ, sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré áyɨ arúpi kɨ mùzo tàá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ lagù mɨ ko. Má kɨtswá mána ámɨ lɨndrɨ̀ sè ko. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ mɨ́ dré afɨ́zó áma dzó lé dhɨ ko. 7 Má nò tá kpà dhɨ, má kɨtswá tá lɨ̀le mɨ́ véna ko. Dɨ, mɨ́ kòtà ndɨrɨ kúlí àlo gò, áma màrábà kàdrɨ́ró. 8 Tàko ko, áma tàndɨ, ma áma kàdrɨ̀ kɨ rìnyí zàle. Ma kpà sòdá ɨ́be má zàle. Má kàdré tàá àyɨ kɨ àlo dré dhɨ ‹Mɨ́ lɨ̀!› dhɨ, adré lɨ̀le. Má kàdré tàá àzya nɨ dré dhɨ ‹Mɨ́ alɨ̀!› dhɨ, adré alɨ̀le. Má kàdré kó tàá áma màrábà dré dhɨ ‹Mɨ́ ꞌo tà kòdhɨ!› dhɨ, adré ꞌòá.»

9 Dɨ Yésu kòyi tà nda dre dhɨ, akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo agó nda nɨ tà sè. Dré áyɨ alázó tàá móndɨ́ zyandre adrébhá áyɨ lebè dhɨ ɨ dré dhɨ: «Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Má kisú rè dhya àlo adrélépi tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be kònɨ̀nɨ dhɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ kòfalé ko.» 10 Dɨ dhya mùle nda ɨ̀ kògò tsàle bhà na dre dhɨ, ɨ̀ dré kisúzóá dhɨ, màrábà nda adrɨ́ dre.

Yésu tɨngá tàyɨ́tòkó àlo dhɨ nɨ mvá dràdrà lésè

11 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré ngàzo adrélé lɨ̀le bhàandre àlo rú be Nàyɨ́nà dhɨ na. Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá lɨ̀le túmä́ní akódhɨ be. 12 Ɨ̀ kòtsa ànyɨ bhàandre nda nɨ zèríbàti dre dhɨ, à adré tá àbvò àlo dhɨ nɨ adó apfòzo ába lɨ̀le mógó na. Dhya dràlepi nda tá tàyɨ́tòkó àlo dhɨ nɨ mváagó àlo kwákwá dhɨ ꞌɨ. Móndɨ́ zyandre lavúlé bhàandre nda lésè dhɨ ɨ̀ adré tá alɨ̀le túmä́ní tòkó nda be. 13 Dɨ Mírì kònò akódhɨ dre dhɨ, dré kɨzà dòzo áyɨ togó na akódhɨ nɨ tà sè gò, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ tayɨ́ àwó.» 14 Dré áyɨ kisízó ànyɨ sèreké tabè. Gò dhya adrébhá tá àbvò nda nɨ adó dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨkɨ́zó. Dré tàzoá dhɨ: «Kàdhúrà, má adré tàá mɨ́ dré dhɨ, mɨ́ nga kuru!» 15 Dɨ dhya dràlepi nda dré ngàzo lɨrɨ́lé gò, kɨdhólé tà ta. Gò Yésu dré akódhɨ nɨ logózó andre nɨ drɨ́gá.

16 Dɨ tirì dré móndyá títí nda kɨ rùzo gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé Gìká nɨ rú bha kùle, adrézó tàá dhɨ: «Pròfétà kàdrɨ̀ dhɨ apfò àma kòfalé dre! Gìká atsá ɨ́na áyɨ móndyá kɨ lomɨ́!» 17 Gò Yésu nɨ rúbí nda dré laꞌúzó bhà títí àyɨ làgásè dhɨ ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ Yúdà ànzɨ kɨ bvò wä́yi ꞌásè.

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi amù móndɨ́ ɨ Yésu vélé

(À kònò kpà Màtáyò 11:2-19)

18 Àmvolásà dhɨ, Yòwánɨ̀ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré tà títí Yésu dré tá adrélé ꞌòle nda kɨ tɨtɨ́zó drá. Gò Yòwánɨ̀ dré áyɨ lebèbhá rì dhɨ kɨ azízó 19 mùle lɨ̀le Mírì véna, kɨtswálé akódhɨ nɨ lizí tàzoá dhɨ: «Mɨ Mèsɨ́yà adrélépi tá alɨ̀le dhɨ ꞌɨ? Kó ngalè, mà kàdré dhu rè dhya àzya nɨ letè?» 20 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ kàtsá Yésu vélé dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi amù àma ámɨ lizí: ‹Mɨ dhya adrélépi tá alɨ̀le dhɨ ꞌɨ. Kó ngalè, mà kàdré dhu rè dhya àzya nɨ letè kòdhya?›»

21 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Yésu dré móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ tɨdrɨ́zó àyɨ kɨ drà ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ rúbháaswa ɨ lésè. Dré kpà tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dròzo topfòle móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ lésè. Dré kókpà mì kùdúkùdu bǐ dhɨ kɨ mì nzìzo. 22 Gò dré logózóá dhya amùle nda ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ gò tà mɨ̀ dré nòle ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré yìle kònɨ kɨ tɨtɨ́ Yòwánɨ̀ dré: Mì kùdúkùdu ɨ̀ adré ngá no, mèrèkpè ɨ̀ adré atsí to, móndɨ́ kàrɨ́ dré rùle dhɨ ɨ̀ adré adrɨ́lé, móndɨ́ bíbhálé be kùdúkùdu ró dhɨ ɨ̀ adré tà yi, móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ɨ̀ adré angálé dràdrà lésè, ɨ̀ndɨ̀ à adré Rúbí Tanɨ longó lemerèbhá ɨ dré. 23 Kólénzé dhya ángùdhi dra dhèlepi áma tà sè ko dhɨ dré!»

24 Dhya Yòwánɨ̀ dré amùle nda ɨ̀ kòlɨ̀ dre dhɨ, Yésu dré kɨdhózó adrélé Yòwánɨ̀ nɨ tà ta móndyá zyandre ɨ dré, adrézó tàá dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ tá duku na àdho no? Mɨ̀ lɨ̀ kòzó lyǎ dré tá adrélé vìle dhɨ nɨ no? 25 Mɨ̀ lɨ̀ tá àdho no? Mɨ̀ lɨ̀ móndɨ́ kɨ́tá aveave asólépi ɨ́ rú dhɨ nɨ no? Mɨ̀ yi rè ká! Móndyá adrébhá kɨ́tá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ kɨ tosó, adrézó ngá dò nya dhɨ ɨ àyɨkya ópɨ́ kɨ dzó kàdrɨ̀ ɨ ꞌásè be. 26 Mɨ̀ lɨ̀ tá dɨ àdho no? Mɨ̀ lɨ̀ pròfétà nɨ no? Àyíya! Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Yòwánɨ̀ nda lavú pròfétà byá. 27 Tàko ko, akódhɨ dhya tà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo tà nɨ dri Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ꞌɨ:

‹Mɨ́ nò ká! Má nɨ dhya dra áma kúlí longólépi dhɨ nɨ mu lɨ̀le mɨ́ kandrána.

Akódhɨ nda nɨ láti ledé mɨ́ dré mɨ́ kandrána.›*

28 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Móndyá títí tòkó dré tìle dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, dhya àlo kàdrɨ̀ Yòwánɨ̀ nda nɨ lavúlépi dhɨ yókódhó. Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, dhya tàko lavúlé Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ lavú ɨ́na akódhɨ.

29 Móndyá títí, ndɨ̀ndɨ̀ mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá, Yòwánɨ̀ nɨ kúlí yibhá dhɨ ɨ̀ nò tá Gìká nɨ tà nda gyǎgya gò, ɨ̀ dré bàtísimò dòzo Yòwánɨ̀ véna. 30 Dɨ, Fàrìsáyò ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ gà tá àyɨkya tà Gìká dré tá lèle ꞌòle àyɨ dré dhɨ gò, ɨ̀ dré kpà bàtísimò dòma Yòwánɨ̀ véna dhɨ nɨ gàzo.

31 Dɨ má nɨ kɨtswá móndyá ándrò kònɨ kɨ tà tadhá àdho ngá rú? Àyɨ nda ɨ̀ sù àdhibhá ɨ tɨ́nɨ? 32 Ɨ̀ sù ngóró ànzɨmvá lɨrɨ́bhá ngá lagɨ́rà na, adrélé kúlí loyó àyɨ kòfalésè dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ adré loyóá dhɨ:

‹Mà tswà lärí àmɨ dré wóyá,

mɨ̀ to àmɨkya lärí nda ko.

Mà ngo àwó longó wóyá,

mɨ̀ ngo àmɨkya àwó ko.›

33 Tàko ko, Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nda dré alɨ̀zo dhɨ, nya tá mápà ko, mvu kpà vínò ko gò, mɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: ‹Akódhɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna.› 34 Dɨ, ma, Móndɨ́ nɨ Mvá, má dré alɨ̀zo dhɨ, má adré mána ngá nya, adrézó kpà ngá mvu gò, mɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: ‹Dhya kòdhɨ kòvongbolo líyí ꞌɨ, wá lìtsí líyí ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá kɨ arúpi tàkonzɨ̀bhá ɨ́be dhɨ ꞌɨ!› 35 Dɨ, à adré Gìká nɨ tògyá no gyǎgya, móndyá adrébhá tògyá nda nɨ kaꞌì dhɨ ɨ rú.»

Tòkó àlo zàràbhù ro dhɨ dà màlásɨ̀ Yésu pá

36 Kìtú àlo dhɨ, Fàrìsáyò kɨ àlo zi tá Yésu lɨ̀le ngá nya ɨ́ bhàna. Yésu dré tsàzo fɨ̀le Fàrìsáyò nda nɨ dzó na gò, lɨrɨ́lé mɨ́sá làga. 37 Dɨ tòkó àlo tàkonzɨ̀ líyí ro adrélépi bhàandre nda ꞌá dhɨ kòyi Yésu adré tá ngá nya Fàrìsáyò nda bhàna dhɨ dre dhɨ, dré alɨ̀zo mòlàngɨ̀ mvá ledélé àlàbásterè sè, gàlepi màlásɨ̀ sè bǐ dhɨ be. 38 Dré áyɨ kisízó ànyɨ Yésu àmvolésè akódhɨ nɨ pá làga. Gò dré ngàzo adrélé ngòle, adrélé mìndra da akódhɨ pá, adrézó pá nɨ kɨ atrì áyɨ drìbhɨ́ sè, adrézó pá nda kɨ kamú gò, adrézó màlásɨ̀ da drìá. 39 Dɨ Fàrìsáyò Yésu nɨ azílépi nda kònò tà nda dre dhɨ, dré dhèzo adrélé kisùá ɨ́ léna dhɨ: «Kònò dhya kònɨ̀dhɨ kàdré tá pròfétà ꞌɨ bàti dhɨ, a nɨ tá nìá ngalè tòkó adrélépi áyɨ tabè nɨ àdhi ꞌɨ ya, ɨ̀ndɨ̀ adré atsílé ngɨ́nɨ ya dhɨ be. Àngyá ko, akódhɨ tàkonzɨ̀ líyí ꞌɨ.»

40 Gò Yésu dré tàzoá Fàrìsáyò nda dré dhɨ: «Sìmónà, ma tà ɨ́be tàle mɨ́ dré.» Sìmónà nda tà dhɨ: «Tadhálépi, mɨ́ tà wà.» 41 Dɨ Yésu tà dhɨ: «Móndɨ́ rì dhɨ ɨ̀ do tá làfa agó àlo adrélépi làfa fe màri ró dhɨ véna. Àlo nɨ tá màri ɨ́be làfa lòꞌwa kámá-nzi agó nda véna. Àzya nɨ tá màri ɨ́be làfa lòꞌwa nyadhɨ-rì-drì-mudrí. 42 Àyɨ rìti nda ɨ̀ dré kɨtswálé màri nda kɨ logó bwà ko dhɨ sè dhɨ, agó nda dré màri àyɨ rú dhɨ kɨ tà tayɨ́zó. Dɨ àyɨ kòfalé dhɨ, dhya ángùdhi nɨ agó nda nɨ le lavúlé dhɨ nɨ̀?» 43 Sìmónà logó drá dhɨ: «Má adré kisùá dhɨ, dhya adrélépi tá màri kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ɨ́be ɨ́ rú gò, agó nda dré tà nɨ nɨ tayɨ́zó dhɨ ꞌɨ.» Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ kisù kyá.»

44 Gò dré áyɨ alázó tòkó nda vélé gò, tàá Sìmónà dré dhɨ: «Mɨ́ adré tòkó kònɨ̀dhɨ nɨ no? Má dré afɨ́zó ámɨ dzó ꞌá dhɨ, mɨ́ afè tá má dré yǐ áma pá dzɨ̀zo dhɨ ko. Dɨ, akódhɨ dzɨ̀ ɨ́na áma pá áyɨ mìndra sè gò, àyɨ kɨ atrìzo áyɨ drìbhɨ́ sè. 45 Mɨ́ kamú tá ma ko. Dɨ, kɨdhólé má dré afɨ́rà lésè dhɨ, akódhɨ tayɨ́ ɨ́na áma pá kɨ kamuma ko. 46 Mɨ́ dà tá dò má dri ko. Dɨ, akódhɨ dà ɨ́na màlásɨ̀ má pá. 47 Dɨ má adré tàá mɨ́ dré dhɨ: À trì akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ zyandre dhɨ ɨ dre. Ásà dhɨ, adré áyɨ lèle kàdrɨ̀ dhɨ nɨ tadhá má dré. Dɨ, dhya ángùdhi tàkonzɨ̀ nɨ nɨ trìzo tsà dhɨ adré ɨ́na áyɨ lèle tadhá tsà.» 48 Gò Yésu dré tàzoá tòkó nda dré dhɨ: «À trì ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ dre.»

49 Dɨ móndyá adrébhá tá mɨ́sá làgásè túmä́ní akódhɨ be dhɨ ɨ̀ dré dhèzo adrélé tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòndɨ tá àdhi ꞌɨ, adrélé ndɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀ tri nɨ?» 50 Dɨ, Yésu dré gòzo tàá tòkó nda dré dhɨ: «Ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tɨdrɨ́ mɨ dre. Mɨ́ lɨ̀ togó be kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ.»

8

Tòkó adrébhá tá Yésu nɨ lebè dhɨ ɨ

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré ngàzo adrélé tatsílé bhàandre ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ bhà tsàtsà ɨ ꞌásè, Rúbí Tanɨ Gìká nɨ Òpɨ̀ àdhya nɨ longóbe móndɨ́ ɨ dré. Akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ tá kpà túmä́ní akódhɨ be. 2 Tòkó àruka dré tá tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dròzo àyɨ lésè dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ dré tá tɨdrɨ́lé drà lésè dhɨ ɨ tá kpà túmä́ní akódhɨ be. Àyɨ nda ɨ tá: Màrɨ́yà (adrélé zìle Màrɨ́yà Màgàdàlénè, dré tɨrɨ́ kònzɨ nzi-drì-rì dhɨ kɨ dròzo topfòle lásà dhɨ), 3 Yòwánà (Kúzà, ópɨ́ Èródè nɨ dzó nɨ tà kɨ lɨkɨ́lépi dhɨ nɨ tòkó), Sùsánà, tsàle tòkó àruka bǐ dhɨ ɨ́be. Ɨ̀ adré tá Yésu nɨ ledé akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ́be àyɨ kɨ ngá sè.

Pɨ́dhɨ́gó agó kórɨ̀ rɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 13:1-9; Márokò 4:1-9)

4 Kìtú àlo dhɨ, móndɨ́ zyandre lavúlé angábhá bhàandre twátwa ɨ lésè dhɨ ɨ̀ alɨ̀ tá ru kɨmó Yésu làga gò, akódhɨ dré pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ̀zo, tàzoá dhɨ: 5 «Kìtú àlo dhɨ, agó àlo dhɨ pfò tá lɨ̀le kórɨ̀ rɨ áyɨ amvú na. Dré tá adréràꞌa kórɨ̀ rɨ dhɨ ꞌá dhɨ, kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá láti mìle gò, atózóá gò, àrɨ́ ɨ̀ dré tetézóá títí. 6 Kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá kɨ́rà dri gò, ɨ̀ dré apfòzo ndɨrɨ ꞌyòle, àyɨ kɨ kɨ́drɨ dré yǐ kisúlé ko dhɨ sè. 7 Kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá kùtsí kòfalé gò, kùtsí nda dré mbàzo ába àyɨ kɨ amó. 8 Dɨ, kórɨ̀ àruka ɨ̀ ledhé tá àyɨkya kìní dóro dri gò, ɨ̀ dré apfòzo mbàle lòꞌwa ꞌa dóro. Àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ ꞌa lòꞌwa nyadhɨ-nzi.» Yésu kòtà tà nda dre dhɨ, dré yòzoá dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi.»

Yésu ngɨ tà ɨ́ dré adrézó tà ta móndɨ́ ɨ dré pɨ́dhɨ́gó sè dhɨ nɨ àndu

(À kònò kpà Màtáyò 13:10-17; Márokò 4:10-12)

9 Àmvolásà dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré lizízóá akódhɨ tí, ngalè pɨ́dhɨ́gó nda adré tá lèá tàle ngɨ́nɨ ya dhɨ. 10 Dɨ dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Gìká fè àmɨ dré tògyá áyɨ Òpɨ̀ nɨ tà lùzu ró dhɨ kɨ nìzo. Dɨ, móndyá àruka títí ɨ dré dhɨ, má adré tà ta pɨ́dhɨ́gó sè kɨtswálé:

‹ɨ̀ kàdré gba ngá no yà dhɨ,

ɨ̀ kàdréró ngá nda kɨ no dóro ko,

ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàdré gba tà yi yà dhɨ,

ɨ̀ kàdréró tà nda kɨ àndu ni ko.›*»

Yésu ngɨ pɨ́dhɨ́gó agó kórɨ̀ rɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ nɨ àndu

(À kònò kpà Màtáyò 13:18-23; Márokò 4:13-20)

11 Dɨ Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Pɨ́dhɨ́gó nda nɨ àndu kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Kórɨ̀ rɨ̀le nda, Gìká nɨ kúlí ꞌɨ. 12 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré kúlí nda nɨ kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé láti mìle nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, Dzáborò adré ndɨrɨ atsálé kúlí nda nɨ tɨngá àyɨ kɨ togó lésè, ɨ̀ kòkaꞌìró adrɨ́zó ko dhɨ bvó. 13 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé kɨ́rà dri nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ adré ndɨrɨ kaꞌìá arɨ́ sè. Dɨ, ɨ̀ dré adrélé kúlí nda nɨ tayɨ́ adrélé tɨ̀le àyɨ kɨ togó na ko dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré ngbà ꞌí kaꞌìá lókyá tsà sè. Lókyá tà dré adrézó àyɨ kɨ tabhì dhɨ kàtsá dre dhɨ, ɨ̀ adré àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda nɨ tayɨ́. 14 Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé kùtsí kòfalé nda ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, gí ko, tà adrébhá àyɨ kɨ togó ꞌo lanzìle dhɨ ɨ, ngá lovó, ɨ̀ndɨ̀ lovó kònzɨ twátwa lɨ́drɨ̀ kòndɨ àdhya ɨ̀ adré kúlí nda nɨ amó gò, ɨ̀ dré adrézó lɨꞌwálé ko, adrézó kpà lòꞌwa ꞌa ko. 15 Dɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré àyɨkya Gìká nɨ kúlí kaꞌì ngóró kórɨ̀ rɨ̀le ledhélé kìní dóro dri nda ɨ tɨ́nɨ. Àyɨ nda ɨ̀ adré kúlí nda nɨ yi togó be gyǎgya ɨ̀ndɨ̀ dóro, adrézó tròle rúá gò, adrézó lòꞌwa ꞌa dóro landè àko ró.»

Tà tadhálé tálà nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Márokò 4:21-25)

16 Yésu gò tàá dhɨ: «À dhɨ̀ gà tálà bhàle lɨ̀drɨ́ zàna yà, kó ngalè lángá zàna yà dhɨ ko na. Be ró dhɨ, à adré dhɨ̀á bhàle zá kuru mɨ́sá drìna, kɨtswálé móndyá títí adrébhá afɨ́lé dzó lé dhɨ ɨ̀ kàdréró ngádra no be dhɨ bvó. 17 Tàko ko, à nɨ tà títí zùle zùzù dhɨ kɨ ꞌo apfòle ngádra ꞌá. À nɨ kpà tà títí lùzu ró dhɨ kɨ ꞌo móndɨ́ ɨ̀ dré nìle dóro. 18 Dɨ ásà dhɨ, lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ adrélé tà yi dóro. Àngyá ko, dhya ángùdhi tà nìlepi bǐ dhɨ dré dhɨ, à nɨ tà dré nìle nda kɨ drì tɨmbà. Dɨ, dhya ángùdhi tà nìlepi ko dhɨ dré dhɨ, à nɨ ndɨ̀ndɨ̀ tà tsà dré kisùle nìle dhɨ nɨ tɨngá.»

Yésu nɨ andre ɨ adrúpi nɨ ɨ́be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:46-50; Márokò 3:31-35)

19 Gò Yésu nɨ andre ɨ adrúpi nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo kɨtswálé akódhɨ nɨ no dhɨ bvó. Dɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá atsálé rúá bwà ko. 20 Gò tàzoá drá dhɨ: «Ámɨ andre ɨ ámɨ adrúpi ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré àyɨ kɨ totó kɨvɨ̀ na. Ɨ̀ adré ámɨ le nòle.» 21 Dɨ, Yésu dré logózóá dhɨ: «Áma andre ɨ áma adrúpi ɨ́be dhɨ ɨ, dhya adrébhá Gìká nɨ kúlí yi gò ɨ̀ dré adrézó kaꞌìá ꞌòle dhɨ ꞌɨ.»

Yésu kɨkɨ́ lyǎandre

(À kònò kpà Màtáyò 8:23-27; Márokò 4:35-41)

22 Kìtú àlo dhɨ, Yésu tà tá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mà kòzya tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na.» Dɨ ɨ̀ dré tombàzo bwátù na gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé zyàle. 23 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa zyàle dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu dré dhèzo adrélé ayí ko. Gbǎ kòdhwa, lyǎandre gú dhɨ dré ngàzo adrélé vìle tä́pä́ríandre nda mi. Yǐ dré ngàzo adrélé gàle bwátù na gò, bwátù nda dré adrézó ꞌòle arɨ́lé. Àyɨ tá ànyɨ́ànyɨ dràdrà mìle. 24 Gò akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ làgá, akódhɨ nɨ toró tàzoá dhɨ: «Mírì, Mírì, mà adré dràle!» Dɨ Yésu dré ngàzo lɨgɨ́lé lyǎandre nda dri yǐ adrélépi ru kägbä́ nda be gò, ɨ̀ dré rɨ̀zo gò, ngá dré gòzo bhùle ndiii. 25 Dɨ Yésu dré áyɨ lebèbhá kɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì ángwà?»

Tirì dré gàzo àyɨ léna bǐ gò, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. Dɨ ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòndɨ tá ɨ́na àdhi ꞌɨ, adrélé ndɨ̀ndɨ̀ tòlɨ́ fe lyǎandre ɨ dré yǐandre be gò, ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle nɨ?»

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 8:28-34; Márokò 5:1-20)

26 Ɨ̀ kòzya tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá na dre dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo bvò Gèrásà kya na. Bvò nda bvò Gàlìláyà àdhya tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá lésè dhɨ kandrá. 27 Yésu kàsí bwátù lésè dre dhɨ, agó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ dré alɨ̀zo kɨtswálé ru kisú akódhɨ be. Akódhɨ nda angá tá bhàandre àlo ànyɨ àyɨ làga dhɨ lésè. Dɨ, lókyá be vwàvwà ro dhɨ, asó tá vélé kɨ́tá ko, ayí kpà vélé dzó na ko. Adré tá ɨ́na ayílé mógó ꞌásè. 28 Dɨ kònò Yésu dre dhɨ, dré ngàzo trèle, adhézó akódhɨ pá gò, yòá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Yésu, Gìká kurú na dhɨ nɨ Mváagó, àma kòfalésè mɨ́ be dhɨ, àdho tà ꞌɨ? Má adré ngòle mɨ́ rú, mɨ́ kòꞌoró ma kònzɨ ko!» 29 Tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, Yésu tà tá tɨrɨ́ kònzɨ nda dri dhɨ, kòpfò agó nda lésè. Àngyá ko, vésè be bǐ, tɨrɨ́ kònzɨ nda adré tá akódhɨ nɨ ru. Tágba à kàdré akódhɨ nɨ drɨ́gá kɨ tɨꞌɨ̀ pá nɨ ɨ́be nyɨ̀rɨ̀ sè, adrézó akódhɨ nɨ lɨkɨ́ dóro yà dhɨ, akódhɨ adré tá nyɨ̀rɨ̀ nda kɨ tɨkɨ́ gò, tɨrɨ́ kònzɨ nda dré adrézó akódhɨ nɨ tɨkpó lɨ̀le duku na. 30 Gò Yésu dré lizízóá tíá dhɨ: «Ámɨ rú àdhi?» Akódhɨ logó drá dhɨ: «Áma rú ‹Zyandre›.» Tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, tɨrɨ́ kònzɨ zyandre dhɨ ɨ̀ tɨfɨ́ tá akódhɨ léna. 31 Dɨ tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ̀ dré dhèzo adrélé ngòle Yésu rú, kòmùró àyɨ lɨ̀le bhú kùdù àko dhɨ na ko.

32 Àyɨ làgana kònànɨ dhɨ, tɨ̀gá kɨ pä̀rí andre adré tá ngá nya kòngó drìna. Dɨ tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ̀ dré Yésu nɨ ti lizízó, kòtayɨ́ró àyɨ lɨ̀le tɨfɨ́lé tɨ̀gá nda ɨ léna. Gò Yésu dré kaꞌìzoá. 33 Dɨ tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ̀ dré topfòzo agó nda lésè, lɨ̀le tɨfɨ́lé tɨ̀gá nda ɨ léna. Gò tɨ̀gá nda ɨ̀ dré ndìzo títí kòngó nda nɨ gòlòko ꞌásè, ledhélé tä́pä́ríandre na, yǐ mvu gò, todràzo.

34 Dɨ tɨ̀gá nda kɨ lɨkɨ́bhá ɨ̀ kònò tà lavúlépi nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo ràle rúbí nɨ nɨ longóbe bhàandre na ɨ̀ndɨ̀ gbàbhú ꞌásè. 35 Gò móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré apfòzo tà lavúlépi nda nɨ no. Ɨ̀ kàtsá Yésu vélé dre dhɨ, ɨ̀ dré agó tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dròzo topfòle lásà nda nɨ kisúzó, adréràꞌa lɨrɨ́lé Yésu làga. Akódhɨ tá kɨ́tá ɨ́be ɨ́ rú ɨ̀ndɨ̀ tà kisùkisù ɨ́be dóro. Dɨ tirì dré àyɨ kɨ ꞌòzo lavúlé. 36 Gò dhya tà nda nɨ nobhá mì sè dhɨ ɨ̀ dré agó tá tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be nda adrɨ́ tá ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré. 37 Dɨ móndyá zyandre títí bvò Gèrásà kya nda ꞌá dhɨ ɨ̀ dré Yésu nɨ ti lizízó, kòngaró àyɨ kɨ bvò ꞌásè, tirì dré gàle àyɨ léna bǐ dhɨ sè. Dɨ Yésu dré mbàzo bwátù na kɨtswálé lɨ̀le dhɨ bvó.

38 Gò agó tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dròzo topfòle lásà nda dré Yésu nɨ ti lizízó, ɨ̀ kòlɨ̀ró túmä́ní. Dɨ, Yésu dré ɨ́na akódhɨ nɨ logózó, tàzoá drá dhɨ: 39 «Mɨ́ nzɨ mɨ́ bhàna, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ tɨtɨ́ tà títí Gìká dré ꞌòle mɨ́ dré dhɨ ɨ móndɨ́ ɨ dré.» Dɨ agó nda dré ngàzo lɨ̀le tà títí Yésu dré ꞌòle ɨ́ dré dhɨ kɨ longóbe bhàandre nda ꞌásè títí.

Yésu tɨdrɨ́ tòkó àlo dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tɨngá Yàyírò nɨ mvátòkó dràdrà lésè

(À kònò kpà Màtáyò 9:18-26; Márokò 5:21-43)

40 Yésu kàzyá tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá lésè agòle dre dhɨ, móndɨ́ zyandre adrébhá tá akódhɨ nɨ letè dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo dòle àyɨ kòfalé dóro. 41 Gò agó àlo rú be Yàyírò, Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó nɨ kàdrɨ̀ kɨ àlo ró dhɨ, dré alɨ̀zo adhélé Yésu pá akódhɨ nɨ ti lizí, kòlɨ̀ró ɨ́ bhàna. 42 Tàko ko, akódhɨ nɨ mvátòkó àlo kwákwá, adrélépi kóná ɨ́be ànyɨ́ànyɨ mudrí-drì-rì dhɨ tá ànyɨ dràdrà mìle.

Dɨ Yésu ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ amó, adrézó àyɨ kɨ tribe rúásà. 43 Dɨ àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, tòkó àlo kàrɨ́ dré adrézó ràle rúásà kóná be mudrí-drì-rì dhɨ tá be. Akódhɨ nda kɨzá tá ngá ɨ́ drɨ́gásè akɨ́lé títí kódzó ɨ dré wóyá. Dɨ, dhya àlo kɨtswá tá akódhɨ nɨ tɨdrɨ́ bwà ko. 44 Dɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ Yésu àmvolésè gò, akódhɨ nɨ kɨ́tá ti tabè. Gbǎ kòdhwa, kàrɨ́ adrélépi ràle rúásà nda dré akɨ́zó. 45 Gò Yésu dré lizízóá dhɨ: «Àdhi tabè ma nɨ̀?» Dɨ móndyá títí nda ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ, ɨ̀ ꞌo tá tà nda àyɨ ko. Gò Pétèró dré tàzoá dhɨ: «Mírì, móndyá zyandre kònɨ ɨ̀ adré ámɨ gàrà kɨ kúrú, adrézó àyɨ kɨ tribe mɨ́ rúsè.» 46 Dɨ, Yésu gò ɨ́na tàá dhɨ: «Dhya àlo tabè ma ꞌí. Tàko ko, má atógyà má rú dhɨ, rìnyí pfò má lésè dre.» 47 Dɨ tòkó nda kònò, ɨ́ kɨtswá vélé áyɨ zu bwà ko dhɨ dre dhɨ, dré alɨ̀zo lyabe tirì dré adhélé Yésu pá. Dré tɨtɨ́zóá móndyá títí ɨ kandrá dhɨ, ɨ́ tabè tá akódhɨ àdho tà sè ya, ɨ̀ndɨ̀ ɨ́ adrɨ́ gbǎ lókyá nda ꞌá ngɨ́nɨ ya dhɨ. 48 Dɨ Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Áma zapi, ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tɨdrɨ́ mɨ dre. Mɨ́ lɨ̀ togó be kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ.»

49 Yésu dré rè dhu adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, dhya àlo angálépi Yàyírò, lɨ̀sámbò dzó nɨ kàdrɨ̀ nda bhàlésè dhɨ dré atsázó tàá drá dhɨ: «Ámɨ zapi drà dre. Mɨ́ kògò adrélé dhya tà tadhálépi dhɨ nɨ lagù ko.» 50 Dɨ, Yésu kòyi tà nda dre dhɨ, dré tàzoá Yàyírò dré dhɨ: «Mɨ́ ro ngá ko. Mɨ́ kòkaꞌì ngbà ꞌí kaꞌìkaꞌì gò, akódhɨ kàdrɨ́ró.»

51 Yésu kòtsa Yàyírò bhàna dre dhɨ, dré móndɨ́ àzya kaꞌìzo fɨ̀le ɨ́ be dzó nda na ko. Kaꞌì ngbà ꞌí Pétèró, Yòwánɨ̀, Yàkóbhò, tsàle mvátòkó nda nɨ atá ɨ andre nɨ be dhɨ ɨ kòdhya. 52 Móndyá títí dzó nda ꞌá dhɨ ɨ̀ adré tá àwó ngo, adrézó tongólé mvámvá nda nɨ tà sè. Dɨ, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ àwó. Àngyá ko, akódhɨ drà ko. Adré ɨ́na ayí ko.» 53 Gò ɨ̀ dré dhèzo adrélé akódhɨ nɨ gu, ɨ̀ dré nìle mvámvá nda drà tá bàti dhɨ sè. 54 Dɨ, Yésu dré akódhɨ nɨ drɨ́gá rùzo gò, tàzoá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Mvámvá, mɨ́ nga!» 55 Gbǎ kòdhwa, akódhɨ nɨ lɨ́drɨ̀ dré agòzo gò, dré ngàzo kuru. Gò Yésu dré tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòfè drá ngá nyàle. 56 Dɨ mvámvá nda nɨ atá ɨ andre nɨ be dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. Dɨ, Yésu dré lazízóá àyɨ dri dhɨ, ɨ̀ kòlongó tà ru ꞌòlepi nda dhya àlo dré ko.

9

Yésu tibhù áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ lɨ̀le àzí na

(À kònò kpà Màtáyò 10:5-15; Márokò 6:7-13)

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ azízó gò, rìnyí fèzo àyɨ dré kɨtswázó tɨrɨ́ kònzɨ títí dhɨ kɨ dro móndɨ́ ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ drà ɨ lésè. 2 Dré àyɨ kɨ tibhùzo lɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà longóbe, ɨ̀ndɨ̀ dràbhá kɨ tɨdrɨ́be, 3 tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ do ngá àlo atsí sè dhɨ ko. Mɨ̀ kòdo kùtù fa ꞌɨ yà, kòmvò ꞌɨ yà, mápà ꞌɨ yà, làfa ꞌɨ yà, kó ngalè kɨ́tá agá lésè dhɨ nɨ àzya ꞌɨ yà dhɨ àmɨ rú ko. 4 Dzó ángùdhi mɨ̀ dré dra fɨ̀zo lána dhɨ, mɨ̀ kàdré ayílé kònàle tsàle kìtú mɨ̀ dré dra ngàzo bhà nda ꞌásè dhɨ tú. 5 Bhàandre ángùdhi dra àmɨ kɨ kaꞌìzo dòle lána dóro ko dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòpfò ꞌásà, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòtowá tàpfulɨ́ndrɨ́ àmɨ pásè tadházóá dhɨ, mɨ̀ tayɨ́ àyɨ kɨ tà títí dre.» 6 Gò Yésu nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré ngàzo adrélé tatsílé bhà àlo àlo ɨ ꞌásè, Rúbí Tanɨ longóbe, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́be àrà títí ɨ ꞌásè.

Ópɨ́ Èródè nɨ drì abɨ́ Yésu nɨ tà sè

(À kònò kpà Màtáyò 14:1-12; Márokò 6:14-29)

7 Lókyá nda sè dhɨ, Èródè adrélépi tá ópɨ́ ro bvò Gàlìláyà àdhya drìle dhɨ dré tà títí adrébhá ru ꞌo nda kɨ rúbí yìzo gò, akódhɨ nɨ drì dré adrézó abɨ́lé ásà. Tàko ko, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tá tàá dhɨ, Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi angá ɨ́na dràdrà lésè nɨ̀. 8 Àruka nɨ ɨ̀ adré tá tàá dhɨ, Èlɨ́yà agá móndɨ́ ɨ kandrá nɨ̀. Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tá tàá dhɨ, pròfétà atú dhɨ kɨ àlo angá dràdrà lésè nɨ̀. 9 Dɨ, Èródè dré tàzoá dhɨ: «Áma tàndɨ, má ꞌo Yòwánɨ̀ nɨ drì lìle dhɨ ꞌí. Dɨ dhya má dré adrézó rúbí nɨ nɨ yi kòdhɨ àdhi ꞌɨ?» Gò dré adrézó Yésu nɨ nda nòle.

Yésu fè ngá nyàle móndɨ́ ngùlù-nzi dhɨ ɨ dré

(À kònò kpà Màtáyò 14:13-21; Márokò 6:30-44; Yòwánɨ̀ 6:1-14)

10 Àpóstolò Yésu dré tá tibhùle nda ɨ̀ kàgò dre dhɨ, ɨ̀ dré tà títí ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ tɨtɨ́zó drá. Gò akódhɨ dré àyɨ kɨ drìzo lɨ̀zo àyɨ pátí tsàle bhàandre rú zìle Bètèsàyɨ́dà dhɨ na. 11 Dɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le akódhɨ vésè. Ɨ̀ kòtsa akódhɨ véna dre dhɨ, dré àyɨ kɨ kaꞌìzo dòle dóro gò, kɨdhózó adrélé Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà ta àyɨ dré, adrézó àyɨ adrébhá tá drà ɨ́be dhɨ kɨ tɨdrɨ́.

12 Ɨ̀ndró kàtsá ànyɨ dre dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, tàá drá dhɨ: «Àma àrà bhà àko dhɨ ꞌá. Mɨ́ kòfè dɨ láti móndyá zyandre kònɨ ɨ dré lɨ̀zo mányàngá nda àrà ayízó dhɨ ɨ́be, bhà àma làgásè dhɨ ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ gbàbhú ꞌásè.» 13 Dɨ, Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ fè ngá àyɨ dré nyàle dhɨ àmɨ.» Ɨ̀ gò logóá dhɨ: «Àma ngbà ꞌí mápà ɨ́be nzi ɨ̀ndɨ̀ kosyá ɨ́be rì. Mɨ́ adré lèá dhɨ, àma kɨ tàndɨ, mà kòlɨ̀ mányàngá gɨ móndyá zyandre kònɨ ɨ dré títí?» 14 (Àngyá ko, àgo ɨ tá ànyɨ́ànyɨ ngùlù-nzi àrà nda ꞌá.) Dɨ Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tukù àyɨ lɨrɨ́lé ngbungbu nyadhɨ-rì-drì-mudrí.» 15 Dɨ lebèbhá nɨ ɨ̀ dré ꞌòzoá kònɨ̀nɨ gò, móndyá nda ɨ̀ dré lɨrɨ́zó títí. 16 Dɨ Yésu kàdó mápà nzi nda ɨ kosyá rì nda ɨ́be dre dhɨ, dré mì tɨngázó kurú na bhù na, tà tanɨ zìzo Gìká tí ngá nda ɨ dri. Dré ngá nda kɨ toŋòzo lanzɨ́lé áyɨ lebèbhá ɨ dré, ɨ̀ kòlanzɨ́ró móndyá zyandre nda ɨ dré. 17 Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ dré nyàzoá pìzo. Gò akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré àmbí nɨ kɨ lokózó gàle kánzɨ̀ mudrí-drì-rì dhɨ ɨ sè bǐbi.

Pétèró tà ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ

(À kònò kpà Màtáyò 16:13-20; Márokò 8:27-30)

18 Kìtú àlo dhɨ, Yésu adré tá tà ta Gìká be kalóma. Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ tá ngbà ꞌí akódhɨ làga àyɨ. Gò dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tàá dhɨ, ma àdhi ꞌɨ?» 19 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tàá dhɨ, mɨ Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi ꞌɨ. Àruka nɨ ɨ̀ adré tàá dhɨ, mɨ Èlɨ́yà ꞌɨ. Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ, mɨ pròfétà atú dhɨ kɨ àlo angálépi dràdrà lésè dhɨ ꞌɨ.» 20 Yésu gò lizíá àyɨ tí dhɨ: «Dɨ àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tàá dhɨ, ma àdhi ꞌɨ?» Pétèró gò logóá dhɨ: «Mɨ Mèsɨ́yà Gìká dré amùle dhɨ ꞌɨ.» 21 Gò Yésu dré àyɨ kɨ logázó tà tàndɨ ró, ɨ̀ kòlongóró tà nda dhya àlo dré ko. 22 Dré tàzoá dhɨ: «Adré lèá dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá kònya kɨzà lavúlé, ɨ̀ndɨ̀ Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo ɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ kògà akódhɨ rè. Adré kpà lèá dhɨ, à kòpfu akódhɨ dràle gò, kìtú nɨ na sè dhɨ, Gìká kòtɨngáró akódhɨ dràdrà lésè.»

Yésu nɨ lebèma

(À kònò kpà Màtáyò 16:24-28; Márokò 8:34–9:1)

23 Bvóá dhɨ, Yésu dré tàzoá móndyá títí dhɨ ɨ dré dhɨ: «Dhya àlo kàdré lèá alɨ̀le má vésè dhɨ, lè akódhɨ nda kòtayɨ́ áyɨ tàndɨ nɨ tà, kàdré áyɨ fa kɨpakɨpa adó kìtú àlo àlo títí gò, kàdréró áma lebè. 24 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ le tɨdrɨ́lé dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ ꞌo avɨ̀le. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na áyɨ lɨ́drɨ̀ fe áma tà sè dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ tɨdrɨ́. 25 Àngyá ko, dhya àlo kòkisú ngá bvò kòndɨ àdhya ɨ títí gò, áyɨ tàndɨ nɨ tayɨ́zó avɨ̀le dhɨ, akódhɨ nda kisú ɨ́na àdho tà dóro ꞌɨ? 26 Dhya àlo kàdré kanyò ro áma tà sè ɨ̀ndɨ̀ áma kúlí kɨ tà sè dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kókpà adré kanyò ro akódhɨ nda nɨ tà sè, lókyá ɨ́ dré dra agòzo áyɨ mìlanzìlanzì na, áyɨ Atá nɨ mìlanzìlanzì na, ɨ̀ndɨ̀ ángéló lólo kya na dhɨ tú. 27 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Móndɨ́ àruka adrébhá àyɨ kɨ totó kònwa nɨ ɨ̀ kɨtswá dràle drìdrì ɨ̀ dré dra Gìká nɨ Òpɨ̀ nòzo dhɨ kandrá ko.»

Yésu nɨ làsú ladzá ru atsálé lagulagu ró

(À kònò kpà Màtáyò 17:1-8; Márokò 9:2-8)

28 Ànyɨ́ànyɨ kìtú nzi-drì-na kúlí nda ɨ àmvolésè dhɨ, Yésu dré Pétèró kɨ drìzo Yòwánɨ̀ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò be, lɨ̀zo àyɨ ɨ́be mbàle kòngó àlo drìna, kɨtswálé tà ta Gìká be. 29 Dɨ dré adréràꞌa tà ta Gìká be dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ mìbhalé nɨ làsú dré ngàzo ru ladzá. Akódhɨ nɨ kɨ́tá ɨ̀ dré kpà atsázó kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ lagulagu ró. 30-31 Gbǎ kòdhwa, àgo rì, Mósè ɨ Èlɨ́yà be dhɨ ɨ̀ dré agázó làsú be lagulagu ró àyɨ kandrá, adrélé tà ta Yésu be. Ɨ̀ adré tá Yésu nɨ àzí lɨ̀zo dràle Yèrúsalémà na dhɨ nɨ akɨ́ ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà ta. 32 Pétèró ɨ arúpi nɨ ɨ́be dhɨ kɨ mì adré tá ayí ro. Dɨ ɨ̀ kòlaró dre dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ nòzo lagulagu ró túmä́ní àgo rì adrébhá àyɨ kɨ totó akódhɨ làga nda ɨ́be. 33 Àgo nda ɨ̀ dré tá adréràꞌa ꞌòle Yésu nɨ tayɨ́ dhɨ ꞌá dhɨ, Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Mírì, dóro nɨ mà dré adrélé kònwa dhɨ. Mà kòledé wémà na dhɨ ɨ kònwa: àlo nɨ mɨ́ dré, àlo nɨ Mósè dré, ɨ̀ndɨ̀ àlo nɨ Èlɨ́yà dré.» (Akódhɨ nì tá tà ɨ́ dré adrélé tàle dhɨ ko.)

34 Dré rè dhu adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, ndùrùku dré apfòzo àyɨ kɨ asó rùkù. Dɨ Yésu nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré tá adréràꞌa fɨ̀le ndùrùku nda na dhɨ ꞌá dhɨ, tirì dré àyɨ kɨ ꞌòzo. 35 Gò kúlí dré apfòzo ndùrùku nda lésè tàá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma Mváagó má dré zɨ̀le dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ kòyi akódhɨ!» 36 À kòtà tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré nòzoá dhɨ, Yésu tá ɨ́na kalóma. Gò akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré tà nda kɨ zùzo tayɨ́lé àyɨ léna. Lókyá nda sè dhɨ, ɨ̀ tɨtɨ́ tá tà ɨ̀ dré nòle nda ɨ dhya àlo dré ko.

Yésu tɨdrɨ́ mváagó àlo tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 17:14-18; Márokò 9:14-27)

37 Kìtú bvóá dhɨ sè, Yésu ɨ̀ kàsí kòngó nda drìlésè lebèbhá nɨ ɨ́be dre dhɨ, móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo ru kisú akódhɨ be. 38 Gò agó àlo móndyá zyandre nda ɨ kòfalé dhɨ dré ngàzo kúlí yo tàzoá dhɨ: «Tadhálépi, má adré ámɨ ti lizí, mɨ́ kòbheró mì áma mváagó véna. Tàko ko, akódhɨ áma mvá àlo kwákwá dhɨ ꞌɨ. 39 Tɨrɨ́ kònzɨ àlo dhɨ adré akódhɨ nɨ ru rä gò, dré adrézó trèle ngbǒ ró. Tɨrɨ́ nda dré adrézó akódhɨ nɨ kɨzɨ́ rìnyí sè gò, kápfùtrá dré adrézó apfòle sílásà. Adré ngbà ꞌí akódhɨ nɨ tayɨ́ lókyá tsà gò, gòzo adrélé akódhɨ nɨ ató ɨ́ pálé. 40 Má lizí tá ámɨ lebèbhá kɨ ti, ɨ̀ kòdroró tɨrɨ́ nda ká. Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya bwà ko.»

41 Dɨ Yésu logó dhɨ: «Àmɨ, móndyá ándrò tà kaꞌìkaꞌì àko ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tayɨ́bhá lɨtɨ́lé nɨ ɨ, mà nɨ adré vélé àmɨ ɨ́be vwàle lókyá be ángopɨ́? Má nɨ àmɨ kɨ tà mvo vwàle lókyá be ángopɨ́? Mɨ́ adrì ámɨ mvá nda alɨ̀zo ába má vélé.» 42 Mvámvá nda dré tá adréràꞌa alɨ̀le Yésu vélé dhɨ ꞌá dhɨ, tɨrɨ́ kònzɨ nda dré akódhɨ nɨ bhèzo kìní mi gò, kɨzɨ́zóá rìnyí sè. Dɨ, Yésu dré ɨ́na lɨgɨ́zó tɨrɨ́ kònzɨ nda be, mvámvá nda nɨ tɨdrɨ́zó gò, logózóá atá nɨ véna. 43 Dɨ móndyá títí nda kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa Gìká nɨ tà kàdrɨ̀ sè.

Yésu gò áyɨ dràma nɨ tà longó

(À kònò kpà Màtáyò 17:22-23; Márokò 9:30-32)

Móndyá títí nda ɨ̀ dré tá adréràꞌa síbhálé be ngbo tà títí Yésu dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tà sè dhɨ ꞌá dhɨ, dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: 44 «Mɨ̀ kòyi tà má dré adrélé tàle àmɨ dré kònɨ̀dhɨ dóro: À nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá.» 45 Dɨ, kúlí nda fɨ tá ɨ́na àyɨ drìna ko. Àndu nɨ zù tá ɨ zùzù àyɨ dré, ɨ̀ kòkɨtswáró nìá bwà ko. Ɨ̀ adré tá kpà ngá ro tà nda nɨ lizima Yésu tí dhɨ sè.

Dhya kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ àdhi ꞌɨ?

(À kònò kpà Màtáyò 18:1-5; Márokò 9:33-37)

46 Àmvolásà dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré dhèzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè, nìzoá ngalè dhya kàdrɨ̀ lavúlé àyɨ kòfalé dhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ. 47 Yésu dré tà ɨ̀ dré adrélé kisùle nda nɨ nìzo kyá gò, mvámvá àlo dhɨ nɨ adózó bhàle ɨ́ làga, 48 tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi mvámvá kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ kaꞌì dòle dóro áma rú sè dhɨ, adré áma tàndɨ nɨ kaꞌì kòdhya. Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dòle dóro dhɨ, adré dhya áma amùlepi dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya. Tàko ko, dhya tàko lavúlé àmɨ títí ɨ kòfalé dhɨ ɨ́na dhya kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ꞌɨ.»

Dhya adrélépi ru pfu àmɨ ɨ́be ko dhɨ àmɨ kɨ àlo ꞌɨ

(À kònò kpà Márokò 9:38-40)

49 Gò Yòwánɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Mírì, mà nò tá agó àlo dhɨ adréràꞌa tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro ámɨ rú sè. Dɨ mà dré akódhɨ nda nɨ logázó, dré tá adrélé àma kɨ àlo ꞌɨ ko dhɨ sè.» 50 Dɨ, Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ̀ logá akódhɨ ko. Àngyá ko, dhya ángùdhi adrélépi ru pfu àmɨ ɨ́be ko dhɨ, àmɨ kɨ àlo ꞌɨ.»

Bhà àlo Sàmàrɨ́yà kya gà Yésu rè

51 Lókyá Yésu nɨ dòzo bhù na dhɨ kàtsá ànyɨ dre dhɨ, akódhɨ dré ɨ́na togó tsɨ̀zo lɨ̀zo Yèrúsalémà na. 52 Dɨ dré móndɨ́ kɨ mùzo lɨ̀le drìdrì ɨ́ kandrána gò, ɨ̀ dré lɨ̀zo tsàle bhà àlo Sàmàrɨ́yà kya na kɨtswálé àrà ledé akódhɨ dré. 53 Dɨ, móndyá kònàle dhɨ ɨ̀ dré àyɨkya akódhɨ nɨ kaꞌìma gàzo rè, dré tá adrélé lɨ̀le Yèrúsalémà na dhɨ sè. 54 Akódhɨ nɨ lebèbhá, Yàkóbhò ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Mírì, mɨ́ adré lèá dhɨ, mà kàzí àtsɨ́ asílé bhù lésè, àyɨ kɨ za vèle nyɨ̌nyɨ?» 55 Dɨ, Yésu dré ɨ́na áyɨ alázó, lawàle àyɨ dri. 56 Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo bhà àzya na.

Móndyá adrébhá Yésu nɨ le lebèle dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 8:19-22)

57 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa lavúlé láti ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, agó àlo dhɨ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Má nɨ ámɨ lebè àrà títí ángùdhi mɨ́ dré adrézó lɨ̀le dhɨ ɨ ꞌásè.» 58 Yésu logó drá dhɨ: «Kɨ̀lɨ̀wá ɨ àyɨ kɨ bhú ɨ́be. Àrɨ́ ɨ kpà àyɨ kɨ bhà ɨ́be. Dɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá ɨ́na àrà dré kɨtswázó áyɨ drì la lovózó dhɨ àko.»

59 Gò Yésu dré tàzoá agó àzya dré dhɨ: «Mɨ́ lebè ma.» Dɨ, agó nda tà drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ kòtayɨ́ rè zyà ma lɨ̀le áma atá nɨ si ꞌíká.» 60 Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ tayɨ́ móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ɨ àyɨ kɨ àbvò kɨ si. Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ lɨ̀ mɨ́na Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà longóbe.»

61 Gò agó àzya dhɨ dré tàzoá dhɨ: «Mírì, má nɨ ámɨ lebè. Dɨ, mɨ́ kòtayɨ́ rè zyà ma lɨ̀le lazílé bhà na ꞌíká.» 62 Dɨ, Yésu logó drá dhɨ: «Dhya ángùdhi kɨbhó dòlepi kɨtswázó amvú ꞌa gò, gòzo áyɨ alá ngá no ɨ́ àmvolé dhɨ kɨtswá ɨ́na Gìká nɨ Òpɨ̀ sè ko.»

10

Yésu tibhù áyɨ lebèbhá àruka nyadhɨ-na-drì-mudrí-drì-rì dhɨ ɨ àzí ꞌo

1 Àmvolásà dhɨ, Mírì Yésu dré áyɨ lebèbhá àruka nyadhɨ-na-drì-mudrí-drì-rì dhɨ kɨ kɨpèzo gò, àyɨ kɨ tibhùzo lɨ̀le rì rì drìdrì ɨ́ kandrána bhàandre wä́yi, ɨ̀ndɨ̀ àrà wä́yi ɨ́ dré tá adrézó ꞌòle lɨ̀le dhɨ ɨ ꞌásè. 2 Dré tá adréràꞌa àyɨ kɨ tibhù dhɨ ꞌá dhɨ, tà àyɨ dré dhɨ: «Lànyá ka amvú na lavúlé dre. Dɨ, àzibhá adrébhá lànyá nda nɨ lokó dhɨ kɨ àbvò yókódhó. Mɨ̀ kàdré dɨ lànyá nda nɨ líyí nɨ ti lizí, kòmùró àzibhá ɨ lɨ̀le áyɨ lànyá lokó be dhɨ bvó. 3 Mɨ̀ lɨ̀! Mɨ̀ nò rè ká! Má adré àmɨ kɨ mu ngóró kábilígyà ànzɨ ɨ tɨ́nɨ trú kàlagɨ́ ɨ kòfalé. 4 Mɨ̀ kòdo làfa ꞌɨ yà, kòmvò ꞌɨ yà, kó ngalè kámókà àzya ꞌɨ yà dhɨ atsí sè ko. Láti bhálésè dhɨ, mɨ̀ kòfè mòdo dhya àlo dré ko.

5 Dzó ángùdhi mɨ̀ dré dra fɨ̀zo lána dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòtà rè zyà dhɨ: ‹Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré dzó kònɨ̀dhɨ ꞌá.› 6 Dhya àlo adrélépi tròle tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ rú dhɨ kàdré kònàle be dhɨ, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ mɨ̀ dré zìle nda nɨ adré akódhɨ dri. Dɨ, dhya kònɨ̀nɨ dhɨ kàdré yó dhɨ, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ nda nɨ agò àmɨ vélé. 7 Mɨ̀ kàdré ayílé dzó nda na, adrélé ngá ɨ̀ dré dra fèle àmɨ dré dhɨ kɨ nya ɨ̀ndɨ̀ mvùá. Tàko ko, adré lèá dhɨ, dhya àzí ꞌòlepi dhɨ kònya áyɨ landè. Dɨ mɨ̀ kòlavú dzó àlo àlo ɨ ꞌásè, àrà ayízó dhɨ kɨ ndabe ko.

8 Bhàandre ángùdhi móndyá lána dhɨ ɨ̀ dré dra àmɨ kɨ kaꞌìzo dòle dóro dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kàdré ngá ɨ̀ dré dra bhàle àmɨ kandrá dhɨ kɨ nya. 9 Mɨ̀ kàdré dràbhá kònàle dhɨ kɨ tɨdrɨ́, adrézó tàá móndyá nda ɨ dré dhɨ: ‹Gìká nɨ Òpɨ̀ atsá ànyɨ àmɨ kòfalé dre.› 10 Dɨ, bhàandre ángùdhi mɨ̀ dré dra fɨ̀zo lána gò, àmɨ kɨ kaꞌìzo dòle dóro ko dhɨ na dhɨ, mɨ̀ kòpfò bhà nda nɨ láti andre bhálé, tàá àyɨ dré dhɨ: 11 ‹Mà adré ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ bhàandre nɨ tàpfulɨ́ndrɨ́ tròlepi àma pá dhɨ nɨ towá tadházóá dhɨ, mà tayɨ́ àmɨ kɨ tà títí dre. Dɨ, lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, Gìká nɨ Òpɨ̀ atsá ànyɨ dre.› 12 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Kìtú Gìká dré dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ tà ŋo móndyá bhàandre nda lésè dhɨ ɨ dri, móndyá Sòdómà lésè dhɨ kya kɨ lavú.»

Kɨzà bhàandre Yésu nɨ gabhá rè dhɨ kya

(À kònò kpà Màtáyò 11:20-24)

13 Yésu gò tàá dhɨ: «Kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, àmɨ Kòràzínàbhá ro nɨ ɨ! Kɨzà kpà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, àmɨ Bètèsàyɨ́dàbhá ro nɨ ɨ! Àngyá ko, má kòꞌo tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró má dré ꞌòle àmɨ véna dhɨ ɨ Tírè na ɨ̀ndɨ̀ Sìdónà na dhɨ, kònò móndyá bhàandre nda ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ asó tá kɨ́tá lirí àyɨ rú kɨ́nó, lɨrɨ́zó àyɨ kɨ drì pfo tópfó sè tadházóá dhɨ, ɨ̀ ladzá àyɨ kɨ togó káyà dhɨ dre. 14 Ásà dhɨ, kìtú Gìká dré dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ tà ŋo àmɨ dri móndyá Tírè ɨ lésè Sìdónà be dhɨ kya kɨ lavú. 15 Dɨ àmɨ Kàpàrànàwúmàbhá ro nɨ ɨ, mɨ̀ adré tsì kisùá dhɨ, Gìká nɨ àmɨ kɨ tà tɨngá tsàle byá kurú na bhù na bàti? Tàdzí ko! A nɨ àmɨ kɨ tà tɨrɨ́ tsàle byá móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ àrà na.»

16 Yésu gò tàá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi àmɨ kɨ kúlí yi dhɨ, adré áma kúlí yi kòdhya. Dhya ángùdhi adrélépi àmɨ kɨ ga dhɨ, adré áma ga kòdhya. Dhya ángùdhi adrélépi áma ga dhɨ, adré dhya áma amùlepi dhɨ nɨ ga kòdhya.»

Móndyá nyadhɨ-na-drì-mudrí-drì-rì dhɨ kɨ agòma

17 Àmvolásà dhɨ, móndyá nyadhɨ-na-drì-mudrí-drì-rì nda ɨ̀ dré agòzo arɨ́ be Yésu vélé, tàá dhɨ: «Mírì, ndɨ̀ndɨ̀ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ adré tà mà dré adrélé tàle àyɨ dri ámɨ rú sè dhɨ kɨ ꞌo, adrézó àyɨ kɨ bha àma zàle.» 18 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má nò Sàtánà adhéràꞌa bhù lésè ngóró bhù lagulagu tɨ́nɨ. 19 Mɨ̀ yi rè ká! Má fè rìnyí àmɨ dré kɨtswázó nì kɨ ató dàpáyà ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó àmɨ kɨ kàrɨbhá, Sàtánà nɨ rìnyí wä́yi dhɨ nɨ lavú. Dɨ tà àlo kɨtswá gòle àmɨ kɨ ꞌo kònzɨ ko. 20 Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ kòlenzé tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ dré adrélé àyɨ kɨ bha àmɨ zàle dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya lenzélé Gìká dré àmɨ kɨ rú tɨsɨ̀le bhù na dhɨ sè.»

Yésu fè àwoyà Gìká dré

(À kònò kpà Màtáyò 11:25-27; 13:16-17)

21 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu gàlepi Tɨrɨ́ Lólo nɨ arɨ́ sè bǐ dhɨ dré tàzoá dhɨ: «Á! Tátá, Mírì bhù kya bvò be nɨ, má adré àwoyà ta mɨ́ dré, mɨ́ dré tà kòdhɨ kɨ zùle tògyabhá ɨ dré ɨ̀ndɨ̀ móndyá tà nibhá ɨ dré gò, tà nda kɨ tadházó ànzɨmvá ɨ dré dhɨ sè. Àyíya, Tátá, tàko ko, tà mɨ́ dré ꞌòle nda tá dóro mɨ́ mìlésè.

22 Áma Atá tayɨ́ tà títí dhɨ ɨ má drɨ́gá dre. Dhya àlo nìlepi Gìká nɨ Mváagó àdhi ꞌɨ ya dhɨ yókódhó, ngbà ꞌí Gìká Atá nì nɨ̀. Dhya àlo nìlepi Gìká Atá àdhi ꞌɨ ya dhɨ kpà yókódhó. Ngbà ꞌí akódhɨ nɨ Mváagó nì nɨ̀, ɨ̀ndɨ̀ dhya Mváagó nda dré adrézó áyɨ Atá nɨ le tadhálé àyɨ dré dhɨ ɨ̀ nì àyɨ.»

23 Gò Yésu dré áyɨ alázó tàá ngbà ꞌí áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Kólénzé àmɨ adrébhá tà mɨ̀ dré adrélé nòle dhɨ kɨ no nɨ ɨ dré! 24 Àngyá ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Pròfétà bǐ dhɨ ɨ ópɨ́ bǐ dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ lè tá tà mɨ̀ dré adrélé nòle dhɨ kɨ nòle tò gò, ɨ̀ dré àyɨkya nòzoá ko. Ɨ̀ lè tá kpà tà mɨ̀ dré adrélé yìle dhɨ kɨ yìle tò gò, ɨ̀ dré àyɨkya yìzoá ko.»

Pɨ́dhɨ́gó Sàmàrɨ́yà agó dóro dhɨ nɨ tà dri dhɨ

25 Àmvolásà dhɨ, dhya àlo Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nìlepi dóro lavúlé dhɨ dré alɨ̀zo tà kònɨ̀dhɨ nɨ lizí Yésu tí, kɨtswázó akódhɨ nɨ tabhì: «Tadhálépi, lè má kòꞌo àdho tà kòdhya kɨtswázó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú dhɨ?» 26 Yésu logó drá dhɨ: «Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tàá ngɨ́nɨ? Mɨ́ adré tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ na ngɨ́nɨ?» 27 Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhálépi nda logó dhɨ: «Lè mɨ́ kàdré Mírì ámɨ Gìká nɨ le ámɨ togó sè wä́yi, ámɨ lɨ́drɨ̀ sè wä́yi, ámɨ rìnyí sè wä́yi, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ tà kisùkisù sè wä́yi. Lè kpà mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé ámɨ tàndɨ nɨ le dhɨ tɨ́nɨ.»* 28 Yésu gò tàá drá dhɨ: «Mɨ́ logó kyá. Mɨ́ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ́ nɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ kisú.» 29 Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhálépi nda lè tá ɨ́na áyɨ bhàle adrélé gyǎgya gò, dré lizízóá Yésu tí dhɨ: «Áma àzya nda ɨ́na àdhi ꞌɨ?»

30 Yésu gò logóá dhɨ: «Kìtú àlo dhɨ, agó àlo dhɨ adré tá sìle Yèrúsalémà lésè lɨ̀le Yèríkò na gò, dré tsàzo fɨ̀le trú kùgubhá ɨ kòfalé. Ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ngá wä́yi dhɨ kɨ topázó, akódhɨ nɨ bhwàzo gò, tayɨ́zóá ànyɨ́ànyɨ dràdrà mìle. 31 Kòwánà àlo dhɨ adré tá kpà asílé láti nda ꞌásè bágɨ́ ro. Kònò agó nda dre dhɨ, dré ɨ́na ngá kɨ̀zo làgásà gò lɨ̀zo. 32 Bvóá dhɨ, agó àlo Lévì nɨ súrú lésè dhɨ dré kpà atsázó agó nda nɨ no gò, dré kpà ngá kɨ̀zo làgásà gò lɨ̀zo.

33 Dɨ, Sàmàrɨ́yà agó àlo dhɨ adré tá kpà asílé láti nda ꞌásè gò, dré atsázó àrà nda ꞌá. Kònò agó nda dre dhɨ, dré ɨ́na kɨzà dòzo áyɨ togó na akódhɨ nɨ tà sè. 34 Dré áyɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga, dò kɨ da vínò be akódhɨ nɨ làzɨ́ ɨ mi gò, làzɨ́ nda kɨ lambézó. Dré akódhɨ nɨ dòzo bhàle áyɨ tàndɨ nɨ púndà dri, lɨ̀zo ába tsàle kùmú kɨ dzó na gò, akódhɨ nɨ limvùzo kònàle. 35 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, dré làfa lòꞌwa rì dhɨ kɨ adózó fèle dzó nda nɨ líyí dré, tàzoá dhɨ: ‹Mɨ́ kòlɨkɨ́ agó kònɨ̀dhɨ dóro. Làfa ángopɨ́ ya mɨ́ dré dra kɨzálé làfa kòndɨ dri akódhɨ nɨ tà sè dhɨ, má nɨ mána logóá mɨ́ dré, má dré dra agǒràꞌa kònwásè dhɨ ꞌá.›»

36 Gò Yésu dré tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhálépi nda nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ mìlésè dhɨ, dhya na nda ɨ kòfalé dhɨ, dhya ángùdhi atsá ɨ́na agó fɨ̀lepi trú kùgubhá ɨ kòfalé nda nɨ arúpi ró nɨ̀?» 37 Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhálépi nda logó dhɨ: «Dhya akódhɨ nɨ kɨzà bhàlepi dhɨ ꞌɨ.» Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀, mɨ́ kàdréró kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ.»

Yésu tsa Màrátà ɨ bhàna Màrɨ́yà be

38 Yésu ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨ̀le lebèbhá nɨ ɨ́be láti ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo bhà àlo na gò, tòkó àlo rú be Màrátà dhɨ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo dòle dóro ɨ́ bhàna. 39 Mírì kòfɨ dzó nda na dre dhɨ, tòkó nda nɨ amvúpi rú be Màrɨ́yà dhɨ dré lɨrɨ́zó akódhɨ nɨ pá làga, adrélé akódhɨ nɨ kúlí yi. 40 Dɨ, Màrátà adré tá ɨ́na landúlé àzí wä́yi dré adrélé ꞌòle mányàngá tà sè dhɨ ɨ sè. Dré áyɨ kisízó ànyɨ Yésu làga tàá drá dhɨ: «Mírì, áma amvúpi dré áma tayɨ́lé adrélé àzí wä́yi dhɨ kɨ ꞌo kalóma nɨ, tà nda tà tàko ꞌɨ mɨ́ mìlésè? Mɨ́ kòtà dɨ drá dhɨ, kàlɨ̀ drɨ́gá bha má vélé wà.» 41 Dɨ, Mírì logó drá dhɨ: «Màrátà, Màrátà, mɨ́ adré mɨ́na ámɨ togó bha lanzìle, adrézó kpà bhàá kuru tà bǐ dhɨ ɨ sè. 42 Dɨ, tà kɨtswálépi à kòꞌo dhɨ ngbà ꞌí àlo kwákwá. Màrɨ́yà kɨpè ɨ́na tà dóro lavúlé dhɨ kòdhya. À kɨtswá kpà tà nda nɨ tɨngá vélásà bwà ko.»

11

Yésu tadhá tà zìma Gìká tí dhɨ nɨ tà

(À kònò kpà Màtáyò 6:9-13; 7:7-11)

1 Kìtú àlo dhɨ, Yésu adré tá tà zi Gìká tí àrà àlo dhɨ na. Kòzi tà akɨ́lé dre dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ àlo dré tàzoá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ kòtadhá àma dré tà zìma Gìká tí dhɨ, ngóró Yòwánɨ̀ dré tadhálé áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.» 2 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ dré adréràꞌa tà zi Gìká tí dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré tàá dhɨ:

‹Àma kɨ Atá, lè móndyá wä́yi dhɨ ɨ̀ kònì dhɨ, mɨ Gìká lólo ꞌɨ dhɨ be.

Ámɨ Òpɨ̀ kàtsá móndyá wä́yi ɨ kòfalé wà.

3 Mɨ́ kàfè àma dré mápà kɨtswálépi àma sè kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ wà.

4 Mɨ́ kòtrì àma kɨ tàkonzɨ̀ ɨ.

Tàko ko, àma kɨ tàndɨ mà adré kpà móndyá wä́yi adrébhá tàkonzɨ̀ ꞌo àma rú dhɨ kya kɨ tri.

Mɨ́ kòtayɨ́ àma tà dré tabhìle, àma kɨ ꞌòzo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko.›»

5 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Àruka nɨ, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ nɨ kɨtswá lɨ̀le áyɨ arúpi véna ngátsi kɨ́tógá sè, tàá drá dhɨ: ‹Áma arúpi, mɨ́ afè má dré mápà na. 6 Àngyá ko, áma arúpi àlo dhɨ alɨ̀ làwú làvo lésè atsálé má vélé. Dɨ, ma ngá àlo má dré kɨtswálé fèle drá dhɨ àko.› 7 Dɨ akódhɨ nɨ arúpi dzó nda lé dhɨ nɨ go logóá drá dhɨ: ‹Mɨ́ lagù ma ko. Má asé dzóti dre. Àma áma ànzɨ ɨ́be dhɨ, mà ayí dre. Má kɨtswá ngàle ngá fe mɨ́ dré bwà ko.› 8 Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Gba dhya dzó nda lé nda kàdré ngàle ngá fe akódhɨ dré, dré adrélé áyɨ arúpi ꞌɨ dhɨ sè ko yà dhɨ, a nɨ nga ngá títí dré adrélé lèle dhɨ kɨ fe drá, dré adrélé zìá landè àko ró dhɨ sè.

9 Má adré dɨ tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí gò, kòꞌoró tà nda àmɨ dré. Mɨ̀ kàdré ngá nda gò, mɨ̀ kòkisúró. Mɨ̀ kàdré dzóti ga gò, à kònzìró àmɨ dré. 10 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi tà zi Gìká tí dhɨ adré kisúá. Dhya adrélépi ngá nda dhɨ adré kisúá. Dhya adrélépi dzóti ga dhɨ dré dhɨ, à adré kpà nzìá.

11 Àmɨ ànzɨ kɨ atá ro nɨ ɨ, àmɨ kɨ mvá kàdré kosyá zi àmɨ tí dhɨ, mɨ̀ nɨ tsì nì fe drá kòdhya? 12 Kó ngalè, àmɨ kɨ mvá kàdré tàꞌú bhú zi àmɨ tí dhɨ, mɨ̀ nɨ tsì dàpáyà fe drá kòdhya? 13 Dɨ àmɨ móndɨ́ kònzɨ ró nɨ ɨ, mɨ̀ kònì adrélé ngá dóro fe àmɨ kɨ ànzɨmvá ɨ dré dhɨ be dhɨ, àmɨ kɨ Atá bhù na dhɨ nɨ Tɨrɨ́ Lólo fe dhya adrébhá zìá ɨ́ tí dhɨ ɨ dré tà tàndɨ ró!»

Yésu nɨ tà, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ àdhya be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:22-30; Márokò 3:22-27)

14 Kìtú àlo dhɨ, Yésu adré tá tɨrɨ́ kònzɨ dro agó àlo ábhä́bhä́ ro dhɨ lésè. Tɨrɨ́ kònzɨ nda kòpfò lásà dre dhɨ, ábhä́bhä́ nda dré kɨdhózó adrélé kúlí ta gò, móndɨ́ zyandre kònàle dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. 15 Dɨ, àyɨ kɨ àrukabhá ɨ̀ dré àyɨkya tàzoá dhɨ: «Dhya kòdhɨ adré tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè, Bèlèzèbúlè, tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ nɨ rìnyí sè.» 16 Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ le tabhìle gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó, kòꞌoró tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró angálépi Gìká vélésè dhɨ.

17 Dɨ, Yésu dré ɨ́na tà ɨ̀ dré adrélé kisùle nda nɨ nìzo kyá gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Òpɨ̀ ángùdhi móndyá zàlá dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ, òpɨ̀ nda nɨ tà nɨ akɨ́ títí. Dzó ángùdhi móndyá lá dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ, dzó nda nɨ arɨ́ nyɨ̌nyɨ. 18 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, móndyá Sàtánà nɨ rìnyí zàle dhɨ ɨ̀ kàdré ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ, akódhɨ nɨ òpɨ̀ nɨ kɨtswá áyɨ totó ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? Má adré tà kòdhɨ nɨ ta, mɨ̀ dré adrélé tàá dhɨ, má adré tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro Bèlèzèbúlè nɨ rìnyí sè dhɨ sè. 19 Má kàdré mána tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro Bèlèzèbúlè nɨ rìnyí sè dhɨ, àmɨ kɨ lebèbhá ɨ̀ adré dɨ àyɨ kɨ dro àdhi nɨ rìnyí sè? Dɨ ásà dhɨ, àyɨ nda kɨ tà mɨ̀ dré adrélé tàle nda kɨ bvó ta àyɨ. 20 Dɨ, má kàdré mána tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro Gìká nɨ tàndɨ nɨ rìnyí sè dhɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, Gìká nɨ Òpɨ̀ atsá àmɨ kòfalé dre káyà dhɨ.

21 Agó kòmbá àlo àdzú ngá ɨ́be bǐ dhɨ kàdré áyɨ dzó lɨkɨ́ dhɨ, akódhɨ nɨ ngá títí dhɨ ɨ lɨ́ná. 22 Dɨ, dhya àzya rìnyi ró akódhɨ nɨ lavúlépi dhɨ kàtsá àdzú bhu akódhɨ be gò, lavúzóá dhɨ, dhya nda nɨ akódhɨ nɨ àdzú ngá dré áyɨ togó bhàzo drìá dhɨ kɨ tɨngá, akódhɨ nɨ ngá títí dhɨ kɨ topázó lanzɨ́lé.

23 Dhya ángùdhi adrélépi túmä́ní má be ko dhɨ, adré ɨ́na ru pfu má be. Dhya adrélépi móndɨ́ kɨ kɨmó túmä́ní má be ko dhɨ, adré ɨ́na àyɨ kɨ lapé.»

Tɨrɨ́ kònzɨ nɨ agòma fɨ̀le móndɨ́ léna dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:43-45)

24 Yésu gò tàá dhɨ: «Tɨrɨ́ kònzɨ àlo dhɨ kòpfò dhya àlo lésè dhɨ, adré anyálé àrà fà ro dhɨ ɨ ꞌásè, àrà ɨ́ dré kɨtswázó lovólé lána dhɨ nɨ ndabe. Dɨ, kòkɨtswá kisúá bwà ko dhɨ, adré tàá dhɨ: ‹Má nɨ go fɨ̀le áma dzó má dré apfòzo lásà dhɨ na.› 25 Kògò tsàle dre dhɨ, adré kisúá dhɨ, à awá dzó nda nɨ ꞌálé, ngá lána dhɨ kɨ tobhàzo kpǎkpa dre. 26 Dɨ adré lɨ̀le tɨrɨ́ kònzɨ áyɨ lavúbhá nzi-drì-rì dhɨ kɨ nda lɨ̀zo àyɨ ɨ́be gò, ɨ̀ dré adrézó tɨfɨ́lé adrélé dhya nda léna. Dɨ dhya nda nɨ tà kùdù ro dhɨ vélé kònzɨ wáláká nɨ nɨ lavú.»

Kólénzé móndyá adrébhá Gìká nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ ɨ dré

27 Yésu dré tá adréràꞌa tà nda kɨ ta dhɨ ꞌá dhɨ, tòkó àlo móndɨ́ zyandre ɨ kòfalé dhɨ dré kúlí yòzo tàzoá drá dhɨ: «Kólénzé tòkó ámɨ todólépi ɨ́ léna gò, bà fèzo mɨ́ dré ndròle dhɨ dré!» 28 Dɨ, Yésu logó dhɨ: «Lavúlé dhɨ, kólénzé ɨ́na móndyá adrébhá Gìká nɨ kúlí yi gò, ɨ̀ dré adrézó kaꞌìá ꞌòle dhɨ ɨ dré!»

Tà tadhálé pròfétà Yónà nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 12:38-42)

29 Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré tá adréràꞌa ru kɨmó Yésu làga dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ dré ngàzo tàá dhɨ: «Móndyá ándrò kònɨ ɨ kònzɨ. Ɨ̀ adré àyɨkya tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ nda nòle. Dɨ, à kɨtswá tà àzya lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo àyɨ dré nòle dhɨ ko, kàdré ngbà ꞌí pròfétà Yónà àdhya ꞌɨ ko dhɨ. 30 Tàko ko, ngóró Gìká dré tá áyɨ tà tadhálé Yónà rú Nìnívèbhá ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, a nɨ kókpà áyɨ tà tadhá Móndɨ́ nɨ Mvá rú móndyá ándrò nɨ ɨ dré. 31 Kìtú dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, ópɨ́ kàdrɨ̀ tòko ró bvò tàbhu na dhɨ drìle dhɨ nɨ nga tà bha móndyá ándrò nɨ ɨ dri. Tàko ko, ópɨ́ nda angá tá ɨ́na làwú làvo lésè alɨ̀le ópɨ́ Sòlòmónò nɨ tògyakúlí yi ꞌí. Dɨ mɨ̀ nò rè ká! Dhya kàdrɨ̀ Sòlòmónò nda nɨ lavúlépi dhɨ be kònwárè! 32 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, kìtú dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, Nìnívèbhá kɨ nga tà bha móndyá ándrò nɨ ɨ dri. Tàko ko, Nìnívèbhá nda ɨ̀ dré tá tà Yónà dré longólé àyɨ dré dhɨ nɨ yìzo dhɨ, ɨ̀ ladzá tá àyɨkya àyɨ kɨ togó ꞌí. Dɨ mɨ̀ nò rè ká! Dhya kàdrɨ̀ Yónà nda nɨ lavúlépi dhɨ be kònwárè!»

Tà tadhálé tálà nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 5:15; 6:22-23)

33 «À dhɨ̀ gà tálà bhàle àrà lùzu ró dhɨ na yà, kó ngalè lɨ̀drɨ́ zàna yà dhɨ ko na. Be ró dhɨ, à adré dhɨ̀á bhàle zá kuru mɨ́sá drìna, kɨtswálé móndyá títí adrébhá afɨ́lé dzó lé dhɨ ɨ̀ kàdréró ngádra no be dhɨ bvó.

34 Ámɨ mì, tálà adrélépi ngádra fe ámɨ rúbhá dré dhɨ ꞌɨ. Ámɨ mì kàdré dóro dhɨ, ámɨ rúbhá wä́yi dhɨ ngádra ꞌá. Dɨ, ámɨ mì kàdré ɨ́na drà ro dhɨ, ámɨ rúbhá wä́yi dhɨ tínímvá na. 35 Mɨ́ kònò dɨ dóro, ngádra mɨ́ léna dhɨ kàdréró tínímvá ro ko. 36 Dɨ ásà dhɨ, ámɨ rúbhá wä́yi dhɨ kàdré ngádra ꞌá gò, rúbhá nda nɨ kɨ̀gá àlo dhɨ dré adrézó tínímvá na ko dhɨ, ámɨ rúbhá nda nɨ adré rùkù ngádra kɨ́tó na, ngóró tálà nɨ ngádra dré adrélé ngá kazá mɨ́ dré dhɨ tɨ́nɨ.»

Yésu tà tà Fàrìsáyò ɨ rú tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be

(À kònò kpà Màtáyò 23:1-36; Márokò 12:38-40)

37 Yésu kòtà tà nda ɨ akɨ́lé dre dhɨ, Fàrìsáyò àlo dhɨ dré akódhɨ nɨ zìzo ngá nya ɨ́ bhàna. Yésu dré dɨ lɨ̀zo fɨ̀le dzó nda na gò, lɨrɨ́lé mɨ́sá làga. 38 Dɨ, Fàrìsáyò nda dré ɨ́na nòzoá dhɨ, Yésu dzɨ̀ drɨ́gá drìdrì ngá nyàma kandrá ko gò, lɨ́ndrɨ́ nɨ dré gàzo tà nda sè. 39 Gò Mírì dré tàzoá drá dhɨ: «Àmɨ Fàrìsáyò ro nɨ ɨ, mɨ̀ adré àmɨkya kópò kɨ rúbhá dzɨ sǎnɨ̀ kya ɨ́be gò, àmɨ léna dhɨ, mɨ̀ dré adrézó gàle ngá lovó sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ sè bǐ. 40 Àmɨ móndɨ́ azaaza ró dhɨ ꞌɨ! Gìká ngá kɨ rúbhá ledélépi dhɨ, ledé kókpà ngá kɨ ꞌálé ko? 41 Dɨ mɨ̀ kòfè ngá àmɨ kɨ kópò na ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ sǎnɨ̀ na dhɨ ɨ lemerèbhá ɨ dré gò, ngá títí dhɨ ɨ̀ kàtsáró ndǐ àko àmɨ dré.

42 Àmɨ Fàrìsáyò ro nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ! Mɨ̀ adré ngá nzɨ̌ tsàtsà títí mɨ̀ dré adrélé lokólé àmɨ kɨ amvú na, lanzɨ́lé ꞌa be mudrí dhɨ kɨ àlo fe Gìká dré: ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ ménetè, àmɨ kɨ rúwè, tsàle ngábí twátwa mɨ̀ dré adrélé kidhílé dhɨ ɨ́be.* Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tà gyǎgya ꞌòma ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ lèma dhɨ kɨ tà tɨvɨ̀. Adré tá lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo, ngá fèma Gìká dré dhɨ nɨ tɨvɨ̀ àko ró.

43 Àmɨ Fàrìsáyò ro nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ! Mɨ̀ adré lèá lɨrɨ́lé àrà lɨndrɨ̀ àdhya lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè dhɨ ɨ ꞌásè. Mɨ̀ adré kpà lèá dhɨ, à kàdré mòdo fe àmɨ dré lɨndrɨ̀ sè ngá lagɨ́rà ɨ ꞌásè.

44 Kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ! Àmɨ ngóró mógó rabhá akɨ́lé gò, adrézó tatsílé drìásà ni àko ró dhɨ ɨ tɨ́nɨ.»

45 Gò tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ àlo dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Tadhálépi, mɨ́ kàdré tà kòdhɨ kɨ ta dhɨ, mɨ́ adré kókpà àma kɨ lodhá.»

46 Dɨ Yésu logó dhɨ: «Àmɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ro nɨ ɨ, kɨzà kókpà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ! Mɨ̀ adré àmɨkya ngá lanzìlanzì kɨtswálé dòle bwà ko dhɨ kɨ tobhà móndɨ́ ɨ dri gò, mɨ̀ dré adrézó ndɨ̀ndɨ̀ drɨ́gámbɨ́lɨ́ so àyɨ kɨ ledézó dhɨ ko.

47 Kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ! Mɨ̀ adré mógó kɨ tobhà pròfétà ɨ dré, tágba àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ dré àyɨ kɨ tupfúzó todràle àyɨ dhɨ. 48 Ásà dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tadhá dhɨ, mɨ̀ kaꞌì tà àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ dré tá ꞌòle nda ɨ. Tàko ko, ɨ̀ tupfú tá àyɨkya pròfétà nda ɨ gò, mɨ̀ dré àmɨkya adrézó àyɨ kɨ mógó kɨ tobhà. 49 Tà nda sè dhɨ, Gìká tà tá áyɨ tògyá sè dhɨ: ‹Má nɨ pròfétà kɨ tibhù àpóstolò ɨ́be lɨ̀le àyɨ véna. Dɨ, ɨ̀ nɨ àyɨ kɨ àruka kɨ tupfú todràle, adrézó àruka nɨ kɨ mì pfo.› 50 Dɨ ásà dhɨ, Gìká nɨ pròfétà títí kɨdhólé tupfúlé todràle bvò bhǎrà lésè atsálé ándrò dhɨ kɨ kàrɨ́ nɨ tà zi móndyá ándrò nɨ ɨ tí, 51 kɨdhólé Àbélè nɨ kàrɨ́ rú, atsálé Zàkàrɨ́yà pfùle dràle àlètárɨ̀ ɨ kòfalé àrà lólo be dhɨ nɨ kàrɨ́ rú. Àyíya, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Gìká nɨ àyɨ títí nda kɨ kàrɨ́ nɨ tà zi móndyá ándrò nɨ ɨ tí.

52 Àmɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ro nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ! Mɨ̀ kɨkɨ́ láti adrézó Gìká nɨ tà ni dhɨ dre. Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ fɨ láti nda ꞌásè ko gò, mɨ̀ dré kpà móndyá adrébhá tá lèá fɨ̀le dhɨ kɨ logázó.»

53 Yésu kòtayɨ́ àrà nda dre dhɨ, Fàrìsáyò nda ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé lɨgɨ́lé akódhɨ be rìnyí sè, adrézó akódhɨ nɨ lizí tà bǐ dhɨ ɨ sè, 54 kɨtswázó akódhɨ nɨ ꞌo laꞌɨ̀le kúlí dré tá adrélé tàle dhɨ ɨ sílé dhɨ bvó.

12

Yésu kodzó áyɨ lebèbhá ɨ tà twátwa ɨ sè

(À kònò kpà Màtáyò 10:26-33)

1 Lókyá nda sè dhɨ, móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo lavúlé dhɨ ɨ̀ kɨmó tá ru, tsàle ɨ̀ dré adréràꞌa àyɨ kɨ pá ató àyɨ kòfalésè dhɨ ꞌá. Gò Yésu dré zyà kɨdhózó tà ta áyɨ lebèbhá ɨ dré, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ tàkú Fàrìsáyò kya nɨ tà sè. Tàkú nda àyɨ kɨ túrúpfú tà ꞌɨ. 2 Tà bàti ró dhɨ, à nɨ tà títí lùzu ró dhɨ kɨ tadhá ngádra ꞌá. À nɨ kpà tà títí zùle zùzù dhɨ kɨ ꞌo apfòle móndɨ́ ɨ̀ dré nìle dóro. 3 Dɨ ásà dhɨ, tà mɨ̀ dré tàle tínímvá na dhɨ ɨ, à nɨ yìá ngádra ꞌá. Tà mɨ̀ dré tàle àmɨ kɨ àzya bína kòyàyà sè dzó kɨ ꞌa kɨ̀le dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ ɨ, à nɨ longóá dzódrì ɨ lésè.

4 Áma arúpi ɨ, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòro dhya adrébhá móndɨ́ kɨ rúbhá kɨ tupfú todràle gò, ɨ̀ dré kɨtswázó tà àzya ꞌo bwà ko dhɨ ɨ ko. 5 Má nɨ dhya kɨtswálépi mɨ̀ dré ròle dhɨ nɨ tadhá àmɨ dré: Mɨ̀ kàdré Gìká, móndɨ́ kɨ rúbhá kɨ tupfuma àmvolésè, adrélépi rìnyí ɨ́be kɨtswázó àyɨ kɨ bhe líferò na dhɨ nɨ ro kòdhya. Àyíya, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kàdré akódhɨ nda nɨ ro kòdhya.

6 À adré zakó tsì kɨ̀tsɨ̀kɨ́rɨ́nyà nzi dhɨ kɨ lagɨ́ làfa lòꞌwa nzɨ̌ rì dhɨ ɨ sè? Dɨ tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, Gìká adré àyɨ nda kɨ àlo nɨ tà tɨvɨ̀ ko. 7 Kàdré dɨ àmɨ kɨ tà sè dhɨ, akódhɨ nà ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ drìbhɨ́ ɨ títí nànà. Dɨ mɨ̀ kòro ngá ko. Àmɨ kɨ tà lavú kɨ̀tsɨ̀kɨ́rɨ́nyà zyandre dhɨ kya byá!

8 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Dhya ángùdhi adrélépi tàá móndɨ́ ɨ kandrá dhɨ ɨ́ kaꞌì ma dre dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kókpà tàá Gìká nɨ ángéló ɨ kandrá dhɨ, ɨ́ kaꞌì akódhɨ nda dre. 9 Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na áma ga móndɨ́ ɨ kandrá dhɨ, má nɨ kókpà akódhɨ nda nɨ ga Gìká nɨ ángéló ɨ kandrá. 10 Dhya ángùdhi adrélépi kúlí kònzɨ ta Móndɨ́ nɨ Mvá rú dhɨ, Gìká nɨ akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri. Dɨ, dhya adrélépi ɨ́na làdhá dha Tɨrɨ́ Lólo rú dhɨ, à kɨtswá akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri ko.

11 À kàdré àmɨ kɨ dri tàbvó tàle lɨ̀sámbò dzó kɨ kàdrɨ̀ ɨ kandrásè, ópɨ́ ɨ kandrásè ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kàdrɨ̀ ɨ kandrásè dhɨ, mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle tà mɨ̀ dré dra tàle àmɨ rúsè yà, kó ngalè mɨ̀ nɨ tà nda nɨ ta ngɨ́nɨ ya dhɨ dri dhɨ ko. 12 Àngyá ko, Tɨrɨ́ Lólo nɨ tà mɨ̀ dré kɨtswálé tàle dhɨ nɨ tadhá àmɨ dré gbǎ lókyá nda sè dhɨ nɨ̀.»

Pɨ́dhɨ́gó ngá líyí azaaza ró dhɨ nɨ tà dri dhɨ

13 Gò dhya àlo móndyá zyandre nda ɨ kòfalé dhɨ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Tadhálépi, mɨ́ kòtà áma adrúpi dré dhɨ, kòlanzɨ́ ngá àma kɨ atá dré tayɨ́lé dhɨ ɨ àma dré túmä́ní ɨ́ be.» 14 Dɨ, Yésu logó drá dhɨ: «Arúpi, àdhi bhà ma adrélé tà àmɨ kòfalé dhɨ kɨ bvó lanzɨ́ dhɨ nɨ̀?» 15 Gò tàá móndyá títí dhɨ ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ lɨkɨ́ ngá lovó kárá be títí dhɨ kɨ tà sè. Àngyá ko, dhyá kɨ lɨ́drɨ̀ adré ɨ́na áyɨ totó dhyá kɨ ngá ɨ dri ko, gba à kàdré ngá ɨ́be zyandre ró yà dhɨ.»

16 Gò dré pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ̀zo àyɨ dré, tàzoá dhɨ: «Ngá líyí àlo dhɨ nɨ amvú ka tá lànyá dóro. 17 Dɨ akódhɨ dré ngàzo adrélé kisùá ɨ́ léna dhɨ: ‹Má nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? Àrà má dré adrézó áma lànyá bha lɨkɨ́lé dhɨ kɨtswá ko.› 18 Gò tàá dhɨ: ‹Má nɨ ꞌòá kònɨ̀nɨ: Má nɨ áma kòbhó kɨ awú, àruka nɨ kàdrɨ̀ àyɨ kɨ lavúbhá dhɨ kɨ sìzo gò, áma lànyá wä́yi bhàzo lɨkɨ́lé lána, áma ngá àruka ɨ́be. 19 Dɨ má nɨ go tàá má léna dhɨ: Ma ngá dóro má dré lokólé dhɨ ɨ́be bǐ. Ngá nda kɨ kɨtswá áma ledé kóná bǐ. Nyànomvá dhɨ, má nɨ rè lovó, adrélé ngá nya, adrézó ngá mvu, adrézó lenzélé.› 20 Dɨ, Gìká gò ɨ́na tàá drá dhɨ: ‹Mɨ móndɨ́ azaaza ꞌɨ! Ándrò, ngátsi kònɨ̀dhɨ sè dhɨ, à nɨ ámɨ lɨ́drɨ̀ tɨngá. Dɨ ngá mɨ́ dré lokólé mɨ́ dré dhɨ kɨ go adrélé àdhi dré?›»

21 Yésu gò tàá dhɨ: «Tà nda nɨ adré kókpà kònɨ̀nɨ dhya ángùdhi adrélépi ngá lokó áyɨ tàndɨ dré gò, adrézó lemerè ro Gìká véna dhɨ dré.»

Dhyá kɨ togó bhàma lanzìle ko dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 6:25-34)

22 Gò Yésu dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Tà nda sè dhɨ, má adré tàá ámɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ nɨ tà sè ko, ngalè mɨ̀ nɨ dra àdho ngá nya ya dhɨ. Mɨ̀ kòbhà kpà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle àmɨ kɨ rúbhá nɨ tà sè ko, ngalè mɨ̀ nɨ dra àdho asó àmɨ rú ya dhɨ. 23 Tàko ko, àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ lavú mányàngá byá. Àmɨ kɨ rúbhá lavú kpà kɨ́tá byá. 24 Mɨ̀ nò rè àrɨ́ ɨ ká. Ɨ̀ kidhí ngá ko na. Ɨ̀ akónà kpà ngá ko na. Àyɨ kúkú àko, ɨ̀ndɨ̀ kòbhó àko. Dɨ, Gìká adré ɨ́na ngá fe àyɨ dré tèle. Dɨ àmɨ kɨ tà lavú tsì àrɨ́ kya ko? 25 Àmɨ kòfalé dhɨ, àdhi nɨ kɨtswá áyɨ lɨ́drɨ̀ nɨ lókyá nɨ drì tɨmbà tsà, dré adrélé áyɨ togó bha lanzìle dhɨ sè bwà dhɨ nɨ̀? 26 Dɨ mɨ̀ kòkɨtswá tà mvá tsà kòdhɨ nɨ ꞌo bwà ko dhɨ, mɨ̀ adré dɨ àmɨ kɨ togó bha adrélé lanzìle tà àruka ɨ sè àdho tà sè?

27 Mɨ̀ nò rè ngalè pfò mbɨ̀ na dhɨ ɨ̀ adré topfòle ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. Ɨ̀ ꞌo àzí ko na. Ɨ̀ ledé kpà kɨ́tá ko na. Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Ndɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ Sòlòmónò rúku nɨ ɨ́be títí dhɨ asó tá kɨ́tá aveave pfò nda kɨ àlo àdhya tɨ́nɨ dhɨ ko. 28 Gìká kàdré kó mbɨ̀ adrélépi ándrò kònwa gò, kìdru dra bhèzoá àtsɨ́ na dhɨ kɨ tosó kònɨ̀nɨ be dhɨ, a nɨ dɨ vélé àmɨ kɨ tosó dóro àyɨ kɨ lavú ngɨ́nɨ? Àmɨ àmɨkya móndɨ́ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsà dhɨ ꞌɨ! 29 Mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle, adrézó ndàá nìle ngalè mɨ̀ nɨ dra àdho ngá nya ya, kó ngalè mɨ̀ nɨ dra àdho ngá mvu ya dhɨ ko. 30 Tàko ko, pàgánò títí bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ adré àyɨkya ngá nda kɨ nda kòdhya landè àko ró. Àmɨ kɨ Atá nì kpà tàle dhɨ, àmɨ lovó ɨ́be ngá nda kɨ kisúzó dhɨ be. 31 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya Gìká nɨ Òpɨ̀ nda kòdhya gò, akódhɨ kòtɨmbàró kpà ngá nda ɨ àmɨ dré.

Ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ kɨ lokoma bhù na dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 6:19-21)

32 Àmɨ pä̀rí mvá pabhá má làgásè nɨ ɨ, mɨ̀ kòro ngá ko. Tàko ko, àmɨ kɨ Atá mìlésè dhɨ dóro áyɨ Òpɨ̀ fèzo àmɨ dré. 33 Dɨ mɨ̀ kòlagɨ́ àmɨ kɨ ngá, làfa nɨ nɨ fèzo lemerèbhá ɨ dré. Mɨ̀ kòledé àmɨ dré tsùngà kɨtswábhá akùle bwà ko dhɨ ɨ. Mɨ̀ kòlokó àmɨ dré ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀, kɨtswábhá akɨ́lé bwà ko dhɨ ɨ bhù na. Kònàle dhɨ, kùgú fɨ gà ko na. Órò sì kpà gà ngá ko na. 34 Tàko ko, àrà ángùdhi àmɨ kɨ ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ dré adrézó lána dhɨ na dhɨ, àmɨ kɨ togó nɨ adré kókpà kònàle.»

Màrábà adrébhá tàmìga dri dhɨ ɨ

35 «Mɨ̀ kàdré gànzi ró, adrélé àmɨ kɨ káfà ꞌɨ̀le àmɨ kɨ kípílé ꞌá dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tálà dhɨ̀le adrélé kòle dhɨ ɨ́be. 36 Mɨ̀ kàdré ngóró màrábà adrébhá àyɨ kɨ mírì nɨ letè anzɨ́ràꞌa gwányá làmó àdhya lésè, kònɨ̀ dra atsá dzóti ga dhɨ, ɨ̀ kònzìró akódhɨ dré be dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 37 Kólénzé nɨ adré màrábà àyɨ kɨ mírì dré dra atsázó àyɨ kɨ kisú adréràꞌa tàmìga dri dhɨ ɨ dré! Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Akódhɨ nɨ kɨ́tá àzí àdhya nɨ asó ɨ́ rú, àyɨ kɨ ꞌòzo lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè gò, ngá fèzo àyɨ dré nyàle. 38 Kólénzé nɨ adré àyɨ dré, àyɨ kɨ mírì kòkisú àyɨ adréràꞌa tàmìga dri, gba kàtsá ngátsi kɨ́tógá sè yà, kó ngalè ngátsi kɨ́tógá àmvolésè yà dhɨ!

39 Dɨ, lè mɨ̀ kònì tà kònɨ̀dhɨ dóro: Dzó líyí kònì tá lókyá ángùdhi kùgú dré kɨtswázó atsálé dhɨ be dhɨ, kònò kɨtswá tá akódhɨ nɨ tayɨ́ áyɨ dzóti ŋo ko. 40 Dɨ àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kàdré kókpà gànzi ró. Tàko ko, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ atsá sáà mɨ̀ dré adrélé kisùle ko dhɨ sè.»

Màrábà tògya ró mírì nɨ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 24:45-51)

41 Gò Pétèró dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mírì, mɨ́ adré ngbà ꞌí kúlí alaala kòdhɨ nɨ ta àma dré àma pátí? Kó ngalè, mɨ́ adré tàá móndyá títí ɨ dré?»

42 Dɨ Mírì logó dhɨ: «Màrábà tògya ró mírì nɨ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ, àdhi ꞌɨ? Akódhɨ nda, dhya mírì nɨ dré dra bhàle áyɨ màrábà àruka ɨ drìle, kɨtswálé mányàngá fe àyɨ dré nyàle lókyá kɨtswálépi dhɨ sè dhɨ ꞌɨ. 43 Màrábà nda nɨ mírì kàtsá akódhɨ nɨ kisú adréràꞌa ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, kólénzé nɨ adré akódhɨ dré! 44 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Akódhɨ nɨ mírì nɨ akódhɨ nɨ bha adrélé áyɨ ngá títí dhɨ ɨ drìle. 45 Dɨ, màrábà nda kàdré ɨ́na kisùá ɨ́ léna dhɨ ‹Áma mírì adré gìle agòma sè› gò, dré kɨdhózó adrélé màrábà àgo ró ɨ̀ndɨ̀ tòko ró dhɨ kɨ tswa, adrézó ngá nya, adrézó ngá mvu, adrézó kpà wá tsi dhɨ, 46 akódhɨ nɨ mírì nɨ atsá kìtú dré adrélé letèle ko dhɨ tú, ɨ̀ndɨ̀ sáà dré adrélé nìle ko dhɨ sè. Dɨ a nɨ akódhɨ nɨ togá, akódhɨ nɨ tà bhàzo adrélé túmä́ní móndyá Gìká nɨ kaꞌìbhá ko dhɨ kya ɨ́be.

47 Màrábà ángùdhi adrélépi tà áyɨ mírì dré adrélé lèle dhɨ kɨ ni gò, adrézó tà nda kɨ ꞌo ko, adrézó kpà gànzi ró ko dhɨ, à nɨ akódhɨ nda nɨ bhwa vésè be bǐ. 48 Dɨ, màrábà ángùdhi adrélépi tà nda kɨ ni ko gò, adrézó tà kɨtswábhá à kòbhwà akódhɨ ásà dhɨ kɨ ꞌo dhɨ, à nɨ akódhɨ nda nɨ bhwa vésè be tsà. Tàko ko, dhya ángùdhi tà bǐ dhɨ kɨ fèzo drá dhɨ tí dhɨ, à nɨ tà bǐ dhɨ kɨ zi kòdhya. Dhya ángùdhi tà bǐ dhɨ kɨ bhàzo drɨ́gá dhɨ tí dhɨ, à nɨ tà bǐ lavúlé dhɨ kɨ zi kòdhya.»

Yésu alɨ̀ tà ru lanzɨ́zó dhɨ nɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé

(À kònò kpà Màtáyò 10:34-36)

49 «Má alɨ̀ kɨtswálé àtsɨ́ so bvò dri. Má lè tá dhɨ, àtsɨ́ nda kòko dre! 50 Dɨ, adré lèá dhɨ, má kòdo rè zyà bàtísimò kɨzà àdhya. Áma togó adré kɨzà nya tò, tsàle lókyá tà nda dré dra ru ꞌòzo kɨtswálé títí dhɨ ꞌá. 51 Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, má alɨ̀ bvò dri kɨtswálé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe kòdhya? Kóko! Be ro dhɨ, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Má alɨ̀ mána kɨtswálé tà ru lanzɨ́zó dhɨ nɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé kòdhya! 52 Tàko ko, kɨdhólé nyànomvá dhɨ, móndɨ́ nzi dzó àlo na dhɨ kɨ ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè: na dhɨ kɨ àyɨ kɨ alá rì dhɨ ɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ rì dhɨ kɨ àyɨ kɨ alá na dhɨ ɨ rú. 53 Ɨ̀ nɨ ru lanzɨ́: Atá nɨ áyɨ alá áyɨ mváagó rú, ɨ̀ndɨ̀ mváagó nɨ áyɨ alá áyɨ atá rú. Andre nɨ áyɨ alá áyɨ mvátòkó rú, ɨ̀ndɨ̀ mvátòkó nɨ áyɨ alá áyɨ andre rú. Àdrá nɨ áyɨ alá áyɨ àdramvá rú, ɨ̀ndɨ̀ àdramvá nɨ áyɨ alá áyɨ àdrá rú.»

Lókyá nìma lanzɨ́lé dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 16:2-3)

54 Yésu gò tàá móndyá zyandre nda ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré ndùrùku no adréràꞌa angálé kìtú dré ndǐrà lésè dhɨ, mɨ̀ adré tàá dhɨ: ‹Gí ko, bhù nɨ dra dhi› gò, bhù nda dré dhìzo bàti. 55 Lyǎ kàdré avílé tàbhu lésè dhɨ, mɨ̀ adré tàá dhɨ ‹Kìtú nɨ dra ka› gò, dré kàzo bàti. 56 Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Mɨ̀ nì kó bvò kɨ làsú bhù mìbhalé be dhɨ lanzɨ́lé dhɨ be dhɨ, mɨ̀ kɨtswá dɨ àmɨkya lókyá ándrò kòndɨ nɨ tà ni lanzɨ́lé bwà ko àdho tà sè?»

Mɨ̀ lotó àmɨ kɨ tà tàbvó tàma kandrá

(À kònò kpà Màtáyò 5:25-26)

57 «Mɨ̀ kɨtswá adrélé tà kɨ kòfalé ni lanzɨ́lé, adrézó tà gyǎgya kɨpè ꞌòle dhɨ bwà ko àdho tà sè? 58 Mɨ̀ kàdré lɨ̀le dhya adrélépi ámɨ asíkì dhɨ be tàbvó tǎrà na dhɨ, lè mɨ́ kòndà láti mɨ̀ dré kɨtswázó ru yi akódhɨ be drìdrì mɨ̀ dré tsàzo dhɨ kandrá. Mɨ́ kòꞌo kònɨ̀nɨ ko dhɨ, akódhɨ nɨ ámɨ dri tàbvó tàlepi kandrá, tàbvó tàlepi nda dré ámɨ fèzo pòlísì drɨ́gá gò, akódhɨ nda dré ámɨ bhèzo bǎdzó na. 59 Má adré tàá mɨ́ dré dhɨ: Mɨ́ kɨtswá apfòle kònalésè ko, tsàle lókyá mɨ́ dré dra màri nda nɨ logózó akɨ́lé títí dhɨ ꞌá.»

13

Dhyá kɨ togó ladzama

1 Lókyá nda sè dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo Yésu vélé, móndɨ́ àruka Gàlìláyà lésè dhɨ kɨ tupfuma nɨ tà longó drá. Pìlátò ꞌo tá àyɨ nda ɨ tupfúlé todràle, ɨ̀ dré tá adréràꞌa mòbòmà fe Gìká dré dhɨ ꞌá. 2 Dɨ Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, dhya Gàlìláyà lésè nda ɨ̀ ꞌo tá tàkonzɨ̀ móndyá àruka títí Gàlìláyà na dhɨ kya kɨ lavú, ɨ̀ dré kɨzà nyàle todràzo làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ sè? 3 Kóko! Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó ko dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà todrà akɨ́lé títí àyɨ nda ɨ tɨ́nɨ. 4 Kàdré ngalè dhya mudrí-drì-nzi-drì-na dzó mvumvù Sìlòwámà àdhya dré tá arɨ́zó àyɨ dri àyɨ kɨ tupfú dhɨ kɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ adré kisùá dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ ꞌo tá tàkonzɨ̀ móndyá àruka títí adrébhá Yèrúsalémà na dhɨ kya kɨ lavú? 5 Kóko! Dɨ, má adré mána tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó ko dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà todrà akɨ́lé títí àyɨ nda ɨ tɨ́nɨ.»

Pɨ́dhɨ́gó fígì fa lòꞌwa ꞌàlepi ko dhɨ nɨ tà dri dhɨ

6 Yésu gò pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ àyɨ dré, tàzoá dhɨ: «Agó àlo dhɨ bhe tá fígì fa áyɨ amvú vínò àdhya na. Bvóá dhɨ, dré lɨ̀zo lòꞌwa nda sílá ká, dɨ, dré kisúzóá ko. 7 Gò dré tàzoá amvú nda nɨ lɨkɨ́lépi dré dhɨ: ‹Mɨ́ nò rè ká! Kóná na, má landú lòꞌwa nda kɨ̀le fígì fa kònɨ̀dhɨ sílé ká, dɨ, má dré kisúzóá ko. Mɨ́ ga dɨ akódhɨ. Adré bvò kɨkɨ́ àngyá àdho tà sè?› 8 Dɨ, amvú lɨkɨ́lépi nda gò logóá drá dhɨ: ‹Mírì, mɨ́ gò rè tayɨ́á kóná kònɨ̀dhɨ sè ká. Má nɨ kìní zàlá dhɨ nɨ agá kúrú gò, mbɨ̀ àŋwá dàzo drìá. 9 Àruka nɨ, a nɨ go lòꞌwa ꞌa kóná adrélépi alɨ̀le dhɨ sè. Dɨ, kòꞌa ko dhɨ, mɨ́ nɨ kɨtswá ꞌòá gàle.›»

Yésu tɨdrɨ́ tòkó àlo dhɨ sàbátù tú

10 Sàbátù àlo dhɨ, Yésu adré tá tà tadhá Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó kɨ àlo na. 11 Dɨ tòkó àlo tɨrɨ́ kònzɨ dré rúbhá nɨ nɨ ꞌòzo adrélé drà ro dhɨ tá kpà kònàle. Tɨrɨ́ nda ꞌo tá akódhɨ nɨ àmvò atrúlé vwàle kóná be mudrí-drì-nzi-drì-na gò, akódhɨ dré kɨtswázó áyɨ kɨdzɨ̀ bwà ko. 12 Dɨ Yésu kònò tòkó nda dre dhɨ, dré akódhɨ nɨ azízó, tàzoá drá dhɨ: «Tòkó, à atrɨ̀ mɨ ámɨ drà lésè dre!» 13 Dré drɨ́gá bhàzo akódhɨ dri gò, gbǎ kòdhwa, akódhɨ dré áyɨ kɨdzɨ̀zo gò kɨdhólé adrélé Gìká nɨ rú bha kùle.

14 Dɨ, lɨ̀sámbò dzó nda nɨ kàdrɨ̀ nɨ togó dré aswázó Yésu rú, dré móndɨ́ tɨdrɨ́lé sàbátù tú dhɨ sè. Gò dré tàzoá móndyá zyandre kònàle dhɨ ɨ dré dhɨ: «Kìtú adrézó àzí ꞌo ásà dhɨ ɨ nzi-drì-àlo. Lè mɨ̀ kàdré dɨ alɨ̀le àmɨ kɨ ꞌo tɨdrɨ́lé kìtú nda ɨ sè, kìtú sàbátù àdhya sè ko.» 15 Dɨ, Mírì logó drá dhɨ: «Àmɨ túrúpfúbhá ꞌɨ! Sàbátù tú dhɨ, àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ, mɨ̀ adré àmɨ kɨ tí ꞌɨ yà, kó ngalè àmɨ kɨ púndà ꞌɨ yà dhɨ kɨ atrɨ̀ àrà ɨ̀ dré adrézó ngá nya dhɨ lésè, adrézó àyɨ kɨ se lɨ̀le yǐ mvu dhɨ ko? 16 Adré dɨ tá lèá ko, à kàtrɨ̀ tòkó Àbàrámà nɨ zapi ró Sàtánà dré tá ꞌɨ̀le vwàle kóná be mudrí-drì-nzi-drì-na kònɨ̀dhɨ sàbátù tú dhɨ?» 17 Yésu kòtà tà nda dre dhɨ, akódhɨ nɨ kàrɨbhá títí dhɨ ɨ̀ adré tá vélé kanyò ro. Dɨ, móndyá zyandre títí dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨkya lenzélé, tà títí lɨ́ndrɨ́ga ró dré tá adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tà sè.

Tà tadhálé mùtádì lòꞌwa nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 13:31-32; Márokò 4:30-32)

18 Gò Yésu dré tàzoá dhɨ: «Gìká nɨ Òpɨ̀ sù ngóró àdho tɨ́nɨ? Má nɨ tà nɨ nɨ tadhá àdho ngá rú? 19 Òpɨ̀ nda sù ngóró mùtádì lòꞌwa dhya àlo dré dòle rɨ̀le áyɨ amvú na dhɨ tɨ́nɨ. Lòꞌwa nda dré apfòzo mbàle atsálé fa tɨ́nɨ gò, àrɨ́ ɨ̀ dré bhà sìzo kólá nɨ ɨ drìna.»

Tà tadhálé tàkú nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 13:33)

20 Yésu gò tàá dhɨ: «Má nɨ kɨtswá Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà tadhá àdho ngá rú? 21 Òpɨ̀ nda sù ngóró tàkú mvá tsà tòkó àlo dré adólé amúlé fóndro kàdrɨ̀ dhɨ be gò, tàkú nda dré fóndro nda nɨ ꞌòzo avólé títí dhɨ tɨ́nɨ.»

Fɨ̀ma dzóti wàlepi ko dhɨ ꞌásè dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 7:13-14, 21-23)

22 Yésu dré tá adréràꞌa lɨ̀le Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá dhɨ, adré tá lavúlé tà tadhábe bhàandre ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ bhà tsàtsà ɨ ꞌásè. 23 Gò móndɨ́ àruka ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mírì, móndyá dra lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisúbhá dhɨ kɨ ngbà ꞌí adré tsà?» Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: 24 «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ rìnyí fe títí fɨ̀zo Gìká nɨ Òpɨ̀ na dzóti wàlepi ko dhɨ ꞌásè. Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ láti nda kɨtswázó tá fɨ̀le lána ká. Dɨ, ɨ̀ kɨtswá àyɨkya fɨ̀le bwà ko. 25 Lókyá dzó líyí dré dra ngàzo dzóti asé dhɨ tú dhɨ, a nɨ àmɨ kɨ kɨ kɨvɨ̀ na. Gò mɨ̀ dré kɨdhózó adrélé dzóti ga, adrézó tàá dhɨ: ‹Mírì, mɨ́ nzì àma dré dzóti wà!› Dɨ, a nɨ logóá àmɨ dré dhɨ: ‹Má nì àmɨ ko. Má nì ngalè mɨ̀ angá ángolésè ya dhɨ ko.› 26 Dɨ mɨ̀ nɨ tàá dhɨ: ‹Mà nya tá ngá, ɨ̀ndɨ̀ mà mvu tá ngá túmä́ní mɨ́ be. Mɨ́ tadhá tá kpà tà àma kɨ láti andre ɨ ꞌásè.› 27 Dɨ, dzó líyí nda nɨ go logóá àmɨ dré dhɨ: ‹Má nì àmɨ ko. Má nì ngalè mɨ̀ angá ángolésè ya dhɨ ko. Àmɨ tà kònzɨ ꞌobhá títí nɨ ɨ, mɨ̀ nga má mìlésè!›

28 Dɨ mɨ̀ nɨ Àbàrámà kɨ no, Ɨ̀sákà ɨ́be, Yàkóbhò be, ɨ̀ndɨ̀ pròfétà títí dhɨ ɨ́be Gìká nɨ Òpɨ̀ na gò, àmɨ kɨ bhèzo kɨvɨ̀ na. Kònàle dhɨ, à nɨ adré tongólé, adrézó kpà síkálándrá tsɨ. 29 Móndɨ́ kɨ alɨ̀ kìtú dré apfǒrà lésè, kìtú dré ndǐrà lésè, kurú lésè, ɨ̀ndɨ̀ tàbhu lésè gò, lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè Gìká nɨ Òpɨ̀ na. 30 Dɨ, mɨ̀ yi rè ká! Móndɨ́ àruka adrébhá bvólé ro nyànomvá dhɨ kɨ go adrélé drìdrì. Móndɨ́ àruka adrébhá drìdrì nyànomvá dhɨ kɨ go adrélé bvólé ró.»

Yésu ngo Yèrúsalémà nɨ tà sè

(À kònò kpà Màtáyò 23:37-39)

31 Lókyá nda sè dhɨ, Fàrìsáyò àruka ɨ̀ dré àyɨ kɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, tàá drá dhɨ: «Mɨ́ nga kònwásè lɨ̀le àrà àzya na! Tàko ko, Èródè adré ɨ́na ámɨ le pfùle dràle.» 32 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ tàá kɨ̀lɨ̀wá kòdhɨ dré dhɨ: ‹Ándrò tsàle kìdru dhɨ, má nɨ tɨrɨ́ kònzɨ kɨ dro topfòle móndɨ́ ɨ lésè, adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ drà ɨ lésè. Kìtú nɨ na sè dhɨ, má nɨ áma àzí ꞌo akɨ́lé títí.› 33 Dɨ, ándrò, kìdru, tsàle kìtú bvóá dhɨ tú dhɨ, adré lèá dhɨ, má kògò adrélé lɨ̀le drìdrì. Tàko ko, kɨtswá à kòpfu pròfétà àlo dràle àrà twá Yèrúsalémà rúsè dhɨ na dhɨ ko.

34 Á! Yèrúsalémà, Yèrúsalémà, mɨ adrélépi pròfétà kɨ tupfú todràle, adrézó kpà dhya Gìká dré adrélé amùle mɨ́ vélé dhɨ kɨ lebhé todràle kɨ́rà sè nɨ! Tsàle vésè be ángopɨ́, má lè tá ámɨ ànzɨ kɨ kɨmólé má zàle, ngóró tàꞌú dré adrélé áyɨ ànzɨmvá kɨ kɨmó áyɨ kupfú zàle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ? Dɨ, mɨ̀ lè tá àmɨkya ko. 35 Dɨ mɨ̀ yi rè ká! À tayɨ́ àmɨ kɨ dzó ngbo dre. Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ gò vélé áma no ko, tsàle lókyá mɨ̀ dré dra tàzoá dhɨ ‹Tà tanɨ kàdré dhya adrélépi alɨ̀le Mírì nɨ rú sè dhɨ dri!› dhɨ ꞌá.»*

14

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo dhɨ sàbátù tú

1 Sàbátù àlo dhɨ, Yésu lɨ̀ tá ngá nya Fàrìsáyò kɨ kàdrɨ̀ kɨ àlo bhàna. Móndyá kònàle dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ mì ga. 2 Gò agó àlo rúbhá tovólépi dhɨ dré alɨ̀zo áyɨ totó Yésu kandrá. 3 Dɨ Yésu dré lizízóá Fàrìsáyò ɨ tí tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ: «Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, à kàdré móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ sàbátù tú dhɨ ꞌí? Kó ngalè, kaꞌì ko?» 4 Dɨ, ɨ̀ dré àyɨkya adrézó kɨ́rɨ. Dɨ Yésu dré drɨ́gá bhàzo agó nda dri, akódhɨ nɨ tɨdrɨ́zó gò, láti fèzo drá dré lɨ̀zo. 5 Dré gòzo lizíá àyɨ tí dhɨ: «Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré mvámvá ɨ́be yà kó ngalè tí àlo dhɨ ɨ́be yà gò, dré dhèzo bhú na sàbátù tú dhɨ, dhya nda kɨtswá tsì aséá gbǎ kìtú nda sè ko?» 6 Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya kúlí logó tà nda dri bwà ko.

Dhyá kɨ tà bhàma kìní mi dhɨ

7 Gò Yésu dré atógyàzoá dhɨ, móndyá azílé ngá nya nda ɨ̀ adré tá àyɨkya lɨrɨ́rà lɨndrɨ̀ àdhya kɨ kɨpè kòdhya. Dɨ dré tà tadházó àyɨ dré kònɨ̀nɨ: 8 «À kàdré ámɨ zi gwányá làmó àdhya na dhɨ, mɨ́ kòlɨrɨ́ àrà lɨndrɨ̀ àdhya na ko. Tàko ko, àruka nɨ, dhya ámɨ zìlepi nda zi kpà móndɨ́ àzya ámɨ lavúlépi lɨndrɨ̀ sè dhɨ ꞌí. 9 Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, a nɨ alɨ̀ tàá mɨ́ dré dhɨ: ‹Mɨ́ tayɨ́ lɨrɨ́rà kònɨ̀dhɨ dhya kòdhɨ dré.› Dɨ kanyò nɨ ámɨ ꞌo, mɨ́ dré adréràꞌa lɨ̀le lɨrɨ́lé àrà kùdù ro dhɨ na dhɨ ꞌá. 10 Dɨ, à kàdré ámɨ zi ngá nya dhɨ, mɨ́ kòlɨrɨ́ mɨ́na àrà kùdù ro dhɨ na, kɨtswálé dhya ámɨ zìlepi nda kònɨ̀ atsá dhɨ, kòtàró mɨ́ dré dhɨ: ‹Áma arúpi, mɨ́ nga lɨ̀le lɨrɨ́lé àrà lɨndrɨ̀ àdhya na!› Dɨ tà nda nɨ lɨndrɨ̀ fe mɨ́ dré móndyá títí mɨ̀ dré adrézó lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè túmä́ní àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ mìlésè. 11 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tà bha kuru dhɨ, Gìká nɨ akódhɨ nda nɨ tà tɨrɨ́ kìní mi. Dɨ, dhya adrélépi áyɨ tà bha kìní mi dhɨ, Gìká nɨ akódhɨ nda nɨ tà tɨngá kuru.»

12 Gò Yésu dré tàzoá dhya áyɨ azílépi nda dré dhɨ: «Mɨ́ kàdré gwányá ꞌo móndɨ́ ɨ dré dhɨ, gba kàdré kìtú rírí sè yà, kó ngalè ɨ̀ndró sè yà dhɨ, mɨ́ kòzi ámɨ arúpi ɨ ꞌɨ yà, ámɨ adrúpi ɨ ꞌɨ yà, ámɨ aró ɨ ꞌɨ yà, kó ngalè ámɨ bhàzɨ̌ ngábhá ro dhɨ ɨ ꞌɨ yà dhɨ ko. Tàko ko, mɨ́ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, àyɨ nda kɨ go kpà ámɨ zi ngá nya, tà mɨ́ dré ꞌòle àyɨ dré nda nɨ vúdrì logózó mɨ́ dré. 13 Dɨ, mɨ́ kàdré gwányá ꞌo dhɨ, mɨ́ kòzi mɨ́na lemerèbhá ɨ, móndɨ́ rúbhá be yàyà dhɨ ɨ, mèrèkpè ɨ, ɨ̀ndɨ̀ mì kùdúkùdu ɨ́be kòdhya. 14 Dɨ Gìká nɨ tà tanɨ bha mɨ́ dri ásà. Tàko ko, àyɨ nda ngá àko logólé mɨ́ dré. Dɨ, Gìká nɨ ɨ́na tà mɨ́ dré ꞌòle nda nɨ vúdrì logó mɨ́ dré, kìtú móndyá gyǎgya dhɨ ɨ̀ dré dra ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ tú dhɨ nɨ̀.»

Pɨ́dhɨ́gó gwányá kàdrɨ̀ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 22:1-10)

15 Móndyá adrébhá tá mɨ́sá làgásè túmä́ní Yésu be dhɨ kɨ àlo kòyi tà nda dre dhɨ, dré tàzoá drá dhɨ: «Kólénzé nɨ adré dhya dra gwányá nyabhá Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ ɨ dré!»

16 Gò Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Agó àlo dhɨ adré tá gwányá kàdrɨ̀ dhɨ nɨ ꞌo gò, dré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ azízó kɨtswálé ngá nya. 17 Lókyá gwányá nda nɨ nyàzo dhɨ kòkɨtswá dre dhɨ, dré áyɨ màrábà nɨ mùzo lɨ̀le tàá móndyá ɨ́ dré tá azílé nda ɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ alɨ̀ wà! Tà títí dhɨ ɨ gànzi ró.› 18 Dɨ, àyɨ àlo àlo títí nda ɨ̀ dré ngàzo adrélé tàá dhɨ, à kòdo àyɨ kònzɨ ko. Tà logá àyɨ nɨ̀. Dhya drìdrì dhɨ tà tá dhɨ: ‹Má gɨ mána amvú. Adré lèá dhɨ, má kòlɨ̀ nòá. Má adré ámɨ ti lizí, mɨ́ kòdoró ma kònzɨ ko!› 19 Àzya nɨ tà tá dhɨ: ‹Má gɨ mána tí mudrí dhɨ ɨ. Má adré lɨ̀le tí nda kɨ tabhì. Má adré ámɨ ti lizí, mɨ́ kòdoró ma kònzɨ ko!› 20 Àzya nɨ tà tá dhɨ: ‹Má mo rè tòkó nyànomvá. Ásà dhɨ, má kɨtswá lɨ̀le kònàle bwà ko.›

21 Gò màrábà nda dré agòzo ta nda kɨ longó áyɨ mírì dré. Dɨ dzó líyí nda nɨ togó dré aswázó gò, dré tàzoá áyɨ màrábà nda dré dhɨ: ‹Mɨ́ lɨ̀ mbèlè bhàandre nɨ láti andre ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ láti tsàtsà ɨ ꞌásè. Mɨ́ adrì lemerèbhá ɨ, móndɨ́ rúbhá be yàyà dhɨ ɨ, mì kùdúkùdu ɨ, tsàle mèrèkpè ɨ́be, alɨ̀zo àyɨ ɨ́be kònwa.›

22 Gò màrábà nda dré gòzo agòle tàá dhɨ: ‹Mírì, má ꞌo tà mɨ́ dré tàle dhɨ dre. Dɨ, àrà àngyá dhɨ dhu rè be.› 23 Dɨ dzó líyí nda dré tàzoá áyɨ màrábà nda dré dhɨ: ‹Mɨ́ lɨ̀ láti gbàbhú na dhɨ ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ láti amvú làga dhɨ ɨ ꞌásè. Mɨ́ ꞌo móndɨ́ ɨ afɨ́lé rìnyí sè áma dzó lé, áma dzó kògaró móndɨ́ ɨ sè bǐ be dhɨ bvó. 24 Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Dhya má dré tá azílé drìdrì nda kɨ àlo kɨtswá ɨ́na áma gwányá tabhì nyàle ko.›»

Tà títí dhɨ kɨ gàma adrézó Yésu nɨ lebè dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 10:37-38)

25 Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ adré tá lɨ̀le túmä́ní Yésu be láti ꞌásè. Gò akódhɨ dré áyɨ alázó tàá àyɨ dré dhɨ: 26 «Dhya ángùdhi adrélépi alɨ̀le má vélé gò, dré adrézó áma le áyɨ atá nɨ lavú, áyɨ andre nɨ lavú, áyɨ tòkó nɨ lavú, áyɨ ànzɨ kɨ lavú, áyɨ adrúpi kɨ lavú, áyɨ amvúpi kɨ lavú, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ lavú ko dhɨ, dhya nda kɨtswá adrélé áma lebèlepi ró ko. 27 Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ fa kɨpakɨpa do, adrézó alɨ̀le má vésè dhɨ ko dhɨ, kɨtswá kpà adrélé áma lebèlepi ró ko.

28 Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré dzó mvumvù le sìle dhɨ, adré zakó rè zyà lɨrɨ́lé làfa ɨ́ dré dra dzó nda nɨ sìzo ásà dhɨ nɨ nda nìle ꞌíká, nòzoá ngalè ɨ làfa ɨ́be kɨtswázó dzó nda nɨ si akɨ́lé títí bwà yà dhɨ? 29 Tàko ko, kòbhà dzó nda nɨ pá gò, kɨtswázó sìá akɨ́lé bwà ko dhɨ, móndyá títí dra dzó nda nɨ nobhá dhɨ kɨ akódhɨ nɨ gu, 30 adrézó tàá dhɨ: ‹Mɨ̀ nò ká! Agó kòdhɨ kɨdhó tá dzó sìle gò, dré kɨtswázó sìá akɨ́lé bwà ko!›

31 Kó ngalè, ópɨ́ àlo dhɨ kàdré ꞌòle lɨ̀le àdzú bhu ópɨ́ àzya be dhɨ, adré zakó rè zyà lɨrɨ́lé kisùá ꞌíká ngalè àyɨ áyɨ sòdá ngùlù-mudrí dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ kɨtswá ópɨ́ àzya ɨ sòdá nɨ ngùlù-nyadhɨ-àlo dhɨ ɨ́be adrébhá alɨ̀le dhɨ kɨ lavú bwà yà dhɨ? 32 Akódhɨ kònò ɨ̀ kɨtswá ko dhɨ, adré móndɨ́ kɨ mu lɨ̀le ópɨ́ àzya nda véna, dré rè dhu adréràꞌa vwàvwà ro dhɨ ꞌá, akódhɨ nɨ ti lizí àdzú kàdréró àyɨ kòfalésè yó. 33 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, dhya ángùdhi àmɨ kòfalé, áyɨ ngá títí dhɨ kɨ gàlepi ko dhɨ, kɨtswá ɨ́na adrélé áma lebèlepi ró ko.

34 Tàꞌí ngá dóro ꞌɨ. Dɨ, tàꞌí nɨ aswaaswa kòtɨ̀ akɨ́lé lásà dhɨ, à nɨ kɨtswá logóá ngɨ́nɨ? 35 Akódhɨ nɨ àzí vélé kìní dré yà, kó ngalè kòròsò àŋwá dré yà dhɨ yó. À adré vélé ndɨrɨ kutúákutua.

Dhya ángùdhi adrélépi bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi!»

15

Pɨ́dhɨ́gó kábilígyà avɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 18:12-14)

1 Kìtú àlo dhɨ, mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá bǐ dhɨ ɨ ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ bǐ adrélé nòle tàkonzɨ̀bhá ro dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ kisí ànyɨ Yésu làga kɨtswálé akódhɨ nɨ kúlí yi. 2 Dɨ Fàrìsáyò ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré dhèzo adrélé Yésu nɨ ndrɨ, adrézó tàá dhɨ: «Dhya kòdhɨ adré ɨ́na tàkonzɨ̀bhá kɨ kaꞌì, adrézó ngá nya túmä́ní àyɨ ɨ́be!»

3 Dɨ Yésu dré pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ̀zo àyɨ dré, tàzoá dhɨ: 4 «Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré kábilígyà ɨ́be nyadhɨ-nzi gò, àyɨ kɨ àlo dré avɨ̀zo dhɨ, a nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? A nɨ zakó tsì kábilígyà nyadhɨ-su-drì-mudrí-drì-nzi-drì-su nda kɨ tayɨ́ ngálángbá ꞌá gò, lɨ̀zo akódhɨ avɨ̀lepi nda nɨ ndabe, tsàle lókyá dré dra kisúzóá dhɨ ꞌá. 5 Dɨ kòkisú kábilígyà nda dre dhɨ, a nɨ adóá abhélé ɨ́ kembé, 6 nzɨ̀zo ába ɨ́ bhàna arɨ́ sè. Kòtsa dre dhɨ, a nɨ áyɨ arúpi kɨ azí áyɨ bhàzɨ̌ ɨ́be, tàzoá àyɨ dré dhɨ: ‹Mà kòlenzé túmä́ní àmɨ ɨ́be wà! Àngyá ko, má kisú kábilígyà mána avɨ̀lepi nɨ dre.› 7 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, arɨ́ adré gàle bhù na bǐ tàkonzɨ̀ líyí àlo áyɨ togó ladzálépi dhɨ nɨ tà sè, arɨ́ móndɨ́ gyǎgya nyadhɨ-su-drì-mudrí-drì-nzi-drì-su avɨ̀bhá ko dhɨ kɨ tà sè dhɨ nɨ lavú.»

Pɨ́dhɨ́gó làfa lòꞌwa avɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

8 «Kó ngalè, tòkó àlo dhɨ kàdré làfa lòꞌwa ɨ́be mudrí gò àlo nɨ dré avɨ̀zo dhɨ, a nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? A nɨ zakó tsì tálà dhɨ, adrézó áyɨ dzó ꞌálé awá títí adrézó làfa lòꞌwa nda nɨ nda, tsàle lókyá dré dra kisúzóá dhɨ ꞌá. 9 Dɨ kòkisú dre dhɨ, a nɨ áyɨ arúpi kɨ azí áyɨ bhàzɨ̌ ɨ́be, tàzoá àyɨ dré dhɨ: ‹Mà kòlenzé túmä́ní àmɨ ɨ́be wà! Àngyá ko, má kisú làfa lòꞌwa mána avɨ̀lepi nɨ dre.› 10 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, arɨ́ adré gàle ángéló Gìká àdhya ɨ kòfalé bǐ, tàkonzɨ̀ líyí àlo áyɨ togó ladzálépi dhɨ nɨ tà sè.»

Pɨ́dhɨ́gó mváagó avɨ̀lepi dhɨ nɨ tà dri dhɨ

11 Yésu gò pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ, tàzoá dhɨ: «Agó àlo dhɨ tá ànzɨàgo ɨ́be rì. 12 Gò mvá tùgu ró dhɨ dré tàzoá áyɨ atá dré dhɨ: ‹Tátá, mɨ́ afè má dré ngá má dré kɨtswálé kisúlé ámɨ tàyɨlé ro dhɨ ɨ.› Dɨ akódhɨ nɨ atá dré tàyɨlé nda nɨ lanzɨ́zó àyɨ dré kàyo nɨ be.

13 Gí ko, mvá tùgu nda dré áyɨ ngá títí nda kɨ lagɨ́zó, làfa nɨ nɨ dòzo lɨ̀zo ába làwú làvo na. Kònàle dhɨ, dré ngàzo tatsílé tà swà ꞌobe, làfa ɨ́na nɨ kɨzázó. 14 Kòkɨzá ngá nda akɨ́lé títí dre dhɨ, kàrábhò dré dhèzo bvò nda na gò, ngá dré kɨtswálé nyàle dhɨ dré vélé adrézó yókódhó. 15 Dɨ dré ngàzo lɨ̀le àzí lizí ꞌòle bhàmvá àlo bvò nda lé dhɨ véna. Gò bhàmvá nda dré akódhɨ nɨ mùzo lɨ̀le áyɨ amvú na adrélé áyɨ tɨ̀gá kɨ lɨkɨ́. 16 Mvá tùgu nda tá lovó ɨ́be tò mányàngá tɨ̀gá nda ɨ̀ dré tá adrélé nyàle dhɨ kɨ adózó nyàle. Dɨ, à fè tá drá ngá àlo dré kɨtswálé nyàle dhɨ ko.

17 Tà nda kòfɨ akódhɨ rú dre dhɨ, dré ngàzo kisùá ɨ́ léna dhɨ: ‹Áma atá nɨ àzibhá ángopɨ́ dhɨ ɨ mányàngá ɨ́be bǐ gò, má dré mána adrézó dràle tàbirí dré dhɨ? 18 Má nɨ nga nzɨ̀le áma atá bhàna gò, tàá drá dhɨ: Tátá, má ꞌo tàkonzɨ̀ Gìká rú, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ rú. 19 Kɨtswá vélé mɨ́ dré gòzo adrélé áma zi ámɨ mvá ro dhɨ ko. Mɨ́ kòdo vélé ma ngóró ámɨ àzibhá kɨ àlo tɨ́nɨ.› 20 Gò dré ngàzo láti do nzɨ̀zo áyɨ atá bhàna.

Dré rè dhu adréràꞌa vwàvwà ro bhà rúsè dhɨ ꞌá dhɨ, atá nɨ dré akódhɨ nɨ nòzo, kɨzà dòzo áyɨ togó na akódhɨ nɨ tà sè gò, ràzo dhèle agá akódhɨ nɨ kamú. 21 Gò mvá tùgu nda dré tàzoá drá dhɨ: ‹Tátá, má ꞌo tàkonzɨ̀ Gìká rú, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ rú. Kɨtswá vélé mɨ́ dré gòzo adrélé áma zi ámɨ mvá ro dhɨ ko.› 22 Dɨ, atá nɨ dré ɨ́na tàzoá áyɨ màrábà ɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ adó kánzò avélépi lavúlé dhɨ asólé akódhɨ rú mbèlè. Mɨ̀ adó tróŋó asólé drɨ́gá, kámókà kɨ adózó kpà tosólé pá. 23 Mɨ̀ asé tí ngbòlò dò ro dhɨ lìle, mà kònyaró gwányá lenzézó lavúlé. 24 Tàko ko, áma mvá kònɨ̀dhɨ drà tá ɨ́na dràdrà gò, dré gòzo adrɨ́lé! Avɨ̀ tá ɨ́na avɨ̀avɨ̀ gò, má dré gòzo kisúá!› Dɨ ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé gwányá ꞌo.

25 Lókyá nda sè dhɨ, agó nda nɨ mvá kàyo tá amvú na. Dré tá adréràꞌa anzɨ́lé atsálé ànyɨ bhà làga dhɨ ꞌá dhɨ, dré lärí yìzo longó ɨ́be. 26 Dɨ dré màrábà kɨ àlo azízó gò, lizízóá tíá ngalè kònàle àdho tà ꞌɨ ya dhɨ. 27 Màrábà nda dré logózóá drá dhɨ: ‹Ámɨ adrúpi anzɨ́ nɨ̀ gò, ámɨ atá dré tí ngbòlò dò ro dhɨ nɨ ꞌòzo lìle, dré gòle akódhɨ nɨ kisú lɨ́ná dhɨ sè.› 28 Dɨ mvá kàyo nda nɨ togó dré ngàzo aswálé gò, dré ɨ́na fɨ̀ma dzó na dhɨ nɨ gàzo rè. Atá nɨ kòyi tà nda dre dhɨ, dré apfòzo akódhɨ nɨ ti lizí, kòfɨró be dhɨ bvó. 29 Dɨ, mvá kàyo nda dré ɨ́na logózóá áyɨ atá dré dhɨ: ‹Mɨ́ nò rè ká! Kóná bǐ, má ꞌo àzí mɨ́ dré ámɨ màrábà tɨ́nɨ, ámɨ tòlɨ́ kɨ àlo ŋo àko ró. Dɨ, mɨ́ afè ndɨ̀ndɨ̀ má dré ndrǐ mvá àlo dhɨ, mà kònyaró lenzézó túmä́ní áma arúpi ɨ́be dhɨ ko. 30 Dɨ, ámɨ mváagó ámɨ ngá títí dhɨ kɨ kɨzálépi akɨ́lé tòkó zàràbhù kɨ tà dri kòdhɨ kànzɨ́ dre dhɨ, mɨ́ dré mɨ́na tí ngbòlò dò ro dhɨ nɨ ꞌòzo lìle drá!› 31 Atá nɨ gò tàá drá dhɨ: ‹Áma mvá, àma ngbú túmä́ní mɨ́ be. Ngá títí mána ɨ, mɨ́na ꞌɨ. 32 Dɨ, adré tá lèá dhɨ, mà kòꞌo gwányá lenzézó. Àngyá ko, ámɨ adrúpi kòdhɨ drà tá ɨ́na dràdrà gò, dré gòzo adrɨ́lé! Avɨ̀ tá ɨ́na avɨ̀avɨ̀ gò, mà dré gòzo kisúá!›»

16

Pɨ́dhɨ́gó dhya ngá lɨkɨ́lépi tògyá sè dhɨ nɨ tà dri dhɨ

1 Gò Yésu dré pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ̀zo áyɨ lebèbhá ɨ dré, tàzoá dhɨ: «Ngá líyí àlo dhɨ bhà tá dhya àlo adrélé áyɨ ngá kɨ lɨkɨ́. Gò à dré akódhɨ nda nɨ asíkìzo ngá líyí nda véna, tàzoá dhɨ: ‹Akódhɨ adré ámɨ ngá kɨ kɨzá.› 2 Dɨ ngá líyí nda dré akódhɨ nɨ azízó, lizízóá tíá dhɨ: ‹Tà má dré adrélé yìle ámɨ tà dri kòdhɨ, àdho tà ꞌɨ? Mɨ́ tà rè má dré, mɨ́ ꞌo àzí bhàle mɨ́ drɨ́gá dhɨ ngɨ́nɨ ya dhɨ ká! Àngyá ko, mɨ́ kɨtswá vélé adrélé áma ngá lɨkɨ́lépi ró ko.›

3 Dɨ ngá lɨkɨ́lépi nda dré ngàzo kisùá ɨ́ léna dhɨ: ‹Má nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? Tàko ko, áma mírì adré ꞌòle àzí kòndɨ nɨ tɨngá má drɨ́gásè. Áma rìnyí kɨtswá ɨ́na má dré amvú ꞌàzo dhɨ ko. Ngá zizì nɨ tá kpà adré má dri kanyò ro. 4 Má nì tà má dré dra ꞌòle dhɨ be, à kònɨ̀ dra àzí kòndɨ nɨ tɨngá má drɨ́gásè dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ kòkaꞌìró ma dòle àyɨ véna dóro.› 5 Dɨ dré ngàzo móndyá áyɨ mírì nɨ màri ɨ́be àyɨ rú dhɨ kɨ azí àlo àlo títí. Gò dré lizízóá dhya drìdrì dhɨ tí dhɨ: ‹Áma mírì nɨ màri mɨ́ rú dhɨ ángopɨ́?› 6 Akódhɨ nda logó dhɨ: ‹Dò òlívè àdhya tsɨ́mangóro nyadhɨ-nzi.› Dɨ ngá lɨkɨ́lépi nda tà drá dhɨ: ‹Mɨ́ adó ámɨ wárágà, lɨrɨ́zó mbèlè tɨsɨ̀á dhɨ: nyadhɨ-rì-drì-mudrí.› 7 Gò dré lizízóá àzya nɨ tí dhɨ: ‹Mɨ, áma mírì nɨ màri mɨ́ rú dhɨ ángopɨ́?› Akódhɨ logó dhɨ: ‹Ngánò sákɨ̀ nyadhɨ-nzi.› Dɨ ngá lɨkɨ́lépi nda tà drá dhɨ: ‹Mɨ́ adó ámɨ wárágà tɨsɨ̀zoá dhɨ: nyadhɨ-su.›

8 Àmvolásà, mírì nda kòyi tà áyɨ ngá lɨkɨ́lépi gyǎgya ko nda dré ꞌòle dhɨ dre dhɨ, dré akódhɨ nɨ tà bhàzo kuru, dré tá tà ꞌòle tògyá sè dhɨ sè. Tàko ko, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ adré àyɨkya tà ꞌo tògyá sè àyɨ kòfalésè, móndyá ngádra àdhya kya kɨ lavú.

9 Má adré dɨ tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ ꞌo adrélé àmɨ kɨ arúpi ɨ ró làfa bvò kòndɨ àdhya sè, kɨtswálé làfa nda kònɨ̀ dra akɨ́ dhɨ, à kòkaꞌìró àmɨ fɨ̀le bhà dra adrébhá kóná vésè kólyá dhɨ ɨ ꞌásè be dhɨ bvó.

10 Dhya ángùdhi kɨtswálépi adrélé kaꞌìle tà tsà sè dhɨ, a nɨ kókpà kɨtswá adrélé kaꞌìle tà kàdrɨ̀ sè. Dɨ, dhya adrélépi tà ꞌo gyǎgya tà tsà sè ko dhɨ, a kɨtswá kókpà tà ꞌo gyǎgya tà kàdrɨ̀ sè ko. 11 Dɨ mɨ̀ kòkɨtswá adrélé kaꞌìle ngá bvò kòndɨ àdhya sè ko dhɨ, àdhi nɨ àmɨ kɨ kaꞌì, ngá tàndɨ bhù àdhya kɨ tayɨ́zó àmɨ drɨ́gá dhɨ nɨ̀? 12 Mɨ̀ kòkɨtswá kpà adrélé kaꞌìle ngá móndɨ́ àzya àdhya sè ko dhɨ, àdhi nɨ ngá fe àmɨ dré adrélé àmɨkya ró dhɨ nɨ̀?

13 Màrábà àlo dhɨ kɨtswá mírì rì dhɨ kɨ tà ꞌo lókyá àlo sè bwà ko. Tàko ko, kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, a nɨ àlo nɨ nɨ ga, adrézó àzya nɨ nɨ le. Kó ngalè, a nɨ tro àlo nɨ rú, adrézó àzya nɨ nɨ ayɨ́zè. Dɨ mɨ̀ kɨtswá adrélé Gìká nɨ tà ꞌo, adrézó kpà làfa nɨ tà ꞌo àyɨ kɨ màrábà tɨ́nɨ lókyá àlo sè bwà ko.»

14 Fàrìsáyò adrébhá tá làfa le tò dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda ɨ títí dre dhɨ, ɨ̀ dré dhèzo adrélé Yésu nɨ gu. 15 Dɨ akódhɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré àmɨkya àmɨ kɨ bha gyǎgya móndɨ́ ɨ kandrá dhɨ àmɨ. Dɨ, Gìká nì ɨ́na àmɨ kɨ togó be. Àngyá ko, tà móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé bhàle kuru àyɨ kòfalé dhɨ, tà gàle gàgà dhɨ ꞌɨ Gìká mìlésè.»

Tà àzya Yésu dré tadhálé dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 11:12-13; 5:31-32; Márokò 10:11-12)

16 «À longó tá tà tɨsɨ̀le Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨ búkù ɨ ꞌásè dhɨ ɨ, tsàle Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi nɨ lókyá ꞌá. Dɨ kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, à adré Rúbí Tanɨ Gìká nɨ Òpɨ̀ àdhya nɨ longó kòdhya gò, móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ rìnyí fe fɨ̀zo lána. 17 Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, bhù ɨ bvò be dhɨ kɨ kɨtswá akɨ́lé mbèlè lavúlé tà mvá tsà tɨsɨ̀le tátrɨ́trɨ́ kúlí nda léna dhɨ rúsè.

18 Dhya ángùdhi áyɨ tòkó nɨ tɨngálépi gò gòzo tòkó àzya adó mòle dhɨ, adré ɨ́na múná tà ꞌo. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya ángùdhi tòkó tɨngálé dre dhɨ nɨ adólépi mòle dhɨ, adré kpà múná tà ꞌo.»

Pɨ́dhɨ́gó ngá líyí ɨ Làzárò be dhɨ kɨ tà dri dhɨ

19 Yésu gò tàá dhɨ: «Agó àlo ngá líyí ro dhɨ tá be. Adré tá kɨ́tá aveave làgɨ́ kyàkyà dhɨ kɨ asó ɨ́ rú, adrézó ngá dóro nya, adrézó kpà lenzélé kìtú àlo àlo títí ɨ sè. 20 Dɨ, akódhɨ nda nɨ bhàꞌálé tí dhɨ, à la tá agó àlo lemerè ro rú be Làzárò, adrélépi làzɨ́ ɨ́be bǐ ɨ́ rú dhɨ. 21 Akódhɨ nda tá lovó ɨ́be tò kɨtswázó ngá kórònyá adrébhá tá ledhélé ngá líyí nda nɨ mɨ́sá drìlésè dhɨ kɨ nya ká. Dɨ, kɨtswá tá ɨ́na bwà ko. Kòkɨ́ ɨ̀ adré tá ndɨ̀ndɨ̀ alɨ̀le akódhɨ nɨ làzɨ́ kɨ mì lembé.

22 Kùdù ro dhɨ, agó lemerè ro nda dré dràzo gò, ángéló ɨ̀ dré akódhɨ nɨ dòzo lɨ̀zo bhàá ànyɨ Àbàrámà làga. Ngá líyí nda dré kókpà dràzo gò, sìzoá. 23 Akódhɨ kòkisú ɨ adréràꞌa rúbhá aswálé dràbhá kɨ àrà na dre dhɨ, dré mì tɨngázó Àbàrámà kɨ no làwú làvo na, túmä́ní Làzárò ànyɨ làgá dhɨ be. 24 Dɨ dré kúlí yòzo tàzoá dhɨ: ‹Tátá Àbàrámà, mɨ́ bhà áma kɨzà wà! Mɨ́ amù Làzárò áyɨ drɨ́gámbɨ́lɨ́ so yǐ na, tɨ̀le áma làdra dri. Àngyá ko, áma rúbhá adré aswálé àtsɨ́ kònɨ̀dhɨ ꞌá tò.›

25 Dɨ, Àbàrámà logó drá dhɨ: ‹Áma mvá, mɨ́ kisù rè ngá dóro títí mɨ́ dré tá kisúlé mɨ́ dré adréràꞌa lɨ́drɨ̀ be dhɨ ꞌá dhɨ ɨ ká. Dɨ, Làzárò kisú tá ngbà ꞌí tà kònzɨ dhɨ ɨ kòdhya. Nyànomvá dhɨ, à adré dɨ akódhɨ nɨ togó tɨndrɨ̀ kònwa. Dɨ, ámɨ rúbhá adré ɨ́na aswálé. 26 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, à bhà yábhu andre àma kɨ kòfalé ꞌá àmɨ ɨ́be dre. Ásà dhɨ, dhya adrélépi lèá lavúlé àmɨ véna dhɨ kɨtswá lavúlé bwà ko. À kɨtswá kpà azyálé kònalésè àma vélé dhɨ bwà ko.›

27 Dɨ ngá líyí nda tà dhɨ: ‹Tátá, kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, má adré ámɨ ti lizí, mɨ́ kòmùró Làzárò lɨ̀le áma atá nɨ dzó na, 28 kòlongóró tà áma adrúpi nzi dhɨ ɨ dri, ɨ̀ kàlɨ̀ró kpà àrà rúbháaswa àdhya kònɨ̀dhɨ lé ko.› 29 Àbàrámà logó drá dhɨ: ‹Àyɨ tà Mósè ɨ̀ dré tɨsɨ̀le pròfétà ɨ́be dhɨ ɨ́be. Ɨ̀ kòyi tà nda ɨ kòdhya.› 30 Dɨ, ngá líyí nda tà dhɨ: ‹Kóko, Tátá Àbàrámà! Dɨ, dhya àlo ngàlepi dràdrà ꞌásè dhɨ kòlɨ̀ ɨ́na àyɨ véna dhɨ, ɨ̀ nɨ àyɨ kɨ togó ladzá.› 31 Dɨ, Àbàrámà tà drá dhɨ: ‹Ɨ̀ kòyi Mósè nɨ kúlí pròfétà kya ɨ́be dhɨ ɨ ko dhɨ, tágba dhya àlo kònga dràdrà lésè yà dhɨ, ɨ̀ kɨtswá kpà dhya nda nɨ kúlí yi kaꞌìzoá bwà ko.›»

17

Tàkonzɨ̀ ɨ tàkonzɨ̀ trìma be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 18:6-7, 21-22; Márokò 9:42)

1 Yésu gò tàá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Tà bàti ró dhɨ, tà kɨtswábhá móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ kɨ dra atsá. Dɨ, kɨzà nɨ adré kàdrɨ̀ dhya ángùdhi adrélépi tà nda kɨ àndu bha dhɨ dré! 2 Akódhɨ nda kàdré ndɨ̀ndɨ̀ ànzɨmvá kònɨ kɨ àlo ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ, dóro nɨ tá kɨ́rà kàdrɨ̀ ꞌɨ̀le akódhɨ kembé gò, akódhɨ nɨ bhèzo dràle yǐandre na dhɨ. 3 Dɨ mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ be!

Ámɨ adrúpi kɨ àlo kòꞌo tàkonzɨ̀ mɨ́ rú dhɨ, mɨ́ kòtadhá akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ nda drá. Akódhɨ kòladzá áyɨ togó tà nda sè dhɨ, mɨ́ kòtrì akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀. 4 Gba kòꞌo tàkonzɨ̀ mɨ́ rú vésè be nzi-drì-rì kìtú àlo sè gò, dré adrézó agòle mɨ́ vélé vésè àlo àlo títí nda ɨ sè adrélé tàá dhɨ ‹Má ladzá áma togó dre› dhɨ, mɨ́ kòtrì akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ nda ɨ títí.»

Tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà

5 Àpóstolò ɨ̀ tà Mírì Yésu dré dhɨ: «Mɨ́ kòtɨmbà àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì wà.» 6 Dɨ Mírì logó dhɨ: «Mɨ̀ kàdré tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be tsàmvá ngóró mùtádì lòꞌwa tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá tàá fa kàdrɨ̀ kònɨ̀dhɨ dré dhɨ ‹Mɨ́ ngɨ mɨ lɨ̀zo ámɨ bhe tɨ̀le yǐandre na› gò, fa nda dré àmɨ kɨ kúlí kaꞌìzo ꞌòle.»

Tà kɨtswálépi màrábà dóro dhɨ dré ꞌòle dhɨ

7 «Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré màrábà adrélépi amvú ꞌa yà, kó ngalè adrélépi kábilígyà lɨkɨ́ yà dhɨ ɨ́be gò, akódhɨ nda dré agòzo amvú lésè dhɨ, dhya nda adré tàá drá ngɨ́nɨ? Adré tsì tàá drá dhɨ: ‹Mɨ́ afɨ́ mbèlè lɨrɨ́lé ngá nya›? 8 Kóko! Dɨ, adré be ɨ́na tàá dhɨ: ‹Mɨ́ ladhɨ́ ngá má dré kɨtswálé nyàle. Mɨ́ topfó ámɨ kɨ́tá, ngá bhàzo má dré nyàle ɨ̀ndɨ̀ má dré mvùle ꞌíká, gò mɨ́ kògòró mɨ́na nɨ nya, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́na nɨ mvu ndò.› 9 Bvóá dhɨ, mírì nda adré tsì àwoyà ta màrábà nda dré, dré tà tàle ɨ́ dré dhɨ kɨ ꞌòle dhɨ sè ꞌí? Kóko! 10 Dɨ tà nda kòdhɨ kókpà kònɨ̀nɨ àmɨ dré. Mɨ̀ kòꞌo tà títí tàle àmɨ dré dhɨ ɨ dre dhɨ, mɨ̀ kàdré tàá dhɨ: ‹Àma màrábà tàko dhɨ ꞌɨ. Mà ꞌo ngbà ꞌí tà kɨtswábhá mà dré ꞌòle dhɨ ɨ kòdhya.›»

Yésu tɨdrɨ́ móndɨ́ mudrí kàrɨ́ dré rùle dhɨ ɨ

11 Yésu dré tá adréràꞌa lɨ̀le Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá dhɨ, adré tá lavúlé bvò Gàlìláyà àdhya kɨ bvó Sàmàrɨ́yà àdhya be dhɨ ꞌásè. 12 Dré tá adréràꞌa fɨ̀le bhà àlo na dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ mudrí kàrɨ́ dré rùle dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo kɨtswálé ru kisú ába. Àyɨ nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨkɨ́zó vwàvwà ro tsà gò, 13 kúlí loyó tàzoá dhɨ: «Yésu, Mírì, mɨ́ bhà àma kɨ kɨzà wà!» 14 Yésu kònò àyɨ dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ àmɨ kɨ rúbhá kɨ tadhá kòwánà ɨ dré.» Dɨ ɨ̀ dré adréràꞌa lɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré adrɨ́zó.

15 Dɨ àyɨ kɨ àlo kònò ɨ́ adrɨ́ dre dhɨ dre dhɨ, dré agòzo Gìká nɨ rú bhabe kùle kúlí ꞌuꞌù sè. 16 Dré adhézó Yésu pá, áyɨ mì bha kìní mi gò, àwoyà tàzo drá tà dré tá ꞌòle ɨ́ dré nda nɨ tà sè. Dɨ akódhɨ nda tá ɨ́na Sàmàrɨ́yà agó ꞌɨ. 17 Gò Yésu dré lizízóá móndɨ́ ɨ́ làga dhɨ ɨ tí dhɨ: «Àyɨ adrɨ́bhá kòdhɨ ɨ tá tsì mudrí ko? Dɨ àruka nɨ nzi-drì-su nda ɨ ángwà? 18 Dhya àlo àyɨ kòfalé agòlepi Gìká nɨ rú bha kùle dhɨ yókódhó, ngbà ꞌí agó súrú twá ro kònɨ̀dhɨ ꞌɨ?» 19 Gò dré tàzoá agó nda dré dhɨ: «Mɨ́ nga lɨ̀le. Ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tɨdrɨ́ mɨ dre.»

Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ atsama

(À kònò kpà Màtáyò 24:23-28, 37-41)

20 Kìtú àlo dhɨ, Fàrìsáyò ɨ̀ lizí tá Yésu tí dhɨ: «Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ atsá ángutú?» Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Gìká nɨ Òpɨ̀ adré ɨ́na alɨ̀le ngóró móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ngá letè nòle dhɨ tɨ́nɨ ko. 21 À kɨtswá kpà tàá dhɨ ‹Mɨ̀ nò ká, Gìká nɨ Òpɨ̀ kònwa!› yà, kó ngalè ‹Gìká nɨ Òpɨ̀ kònàle!› yà dhɨ ko. Tàko ko, Gìká nɨ Òpɨ̀ àmɨ kòfalé be.»*

22 Dré gòzo tàá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ nɨ adré lovó ɨ́be tò kɨtswázó ndɨ̀ndɨ̀ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kìtú kɨ àlo no. Dɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya nòá ko. 23 Móndɨ́ kɨ tàá àmɨ dré dhɨ ‹Mɨ̀ nò ká, akódhɨ kònàle!› yà, kó ngalè ‹Akódhɨ kònwa!› yà dhɨ. Dɨ, mɨ̀ lɨ̀ àmɨkya ràle àyɨ vésè ko. 24 Tàko ko, kìtú Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra agòzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ agò ngóró bhù dré adrélé lagúlé ngá kazá bhù mìbhalé nɨ bvó àlo lésè tsàle bvó nɨ àzya na dhɨ tɨ́nɨ. 25 Dɨ, adré lèá dhɨ, akódhɨ kònya rè zyà kɨzà lavúlé, ɨ̀ndɨ̀ móndyá ándrò kònɨ ɨ̀ kògà rè zyà akódhɨ.

26 Lókyá Móndɨ́ nɨ Mvá dré adréràꞌa ꞌòle agòle dhɨ ꞌá dhɨ, tà kɨ adré ngóró Nówè nɨ lókyá ꞌá dhɨ tɨ́nɨ. 27 Móndɨ́ ɨ̀ adré tá àyɨkya ngá nya, adrézó ngá mvu, adrézó ru mo, adrézó àyɨ kɨ ànzɨ kɨ fe mòle, tsàle kìtú Nówè dré fɨràꞌa bwátù kàdrɨ̀ na dhɨ ꞌá. Gò yǐ lìti andre dré atsázó ngbǒ ró àyɨ kɨ tupfú todràle títí.

28 Tà nda kɨ adré kpà ngóró Lótò nɨ lókyá ꞌá dhɨ tɨ́nɨ. Móndɨ́ ɨ̀ adré tá àyɨkya ngá nya, adrézó ngá mvu, adrézó ngá gɨ, adrézó ngá lagɨ́, adrézó ngá kidhí, adrézó kpà dzó si. 29 Dɨ, kìtú Lótò dré apfòzo Sòdómà lésè dhɨ sè dhɨ, àtsɨ́ ɨ bàrútì ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré adàzo ngbǒ ró bhù lésè àyɨ kɨ tupfú todràle títí. 30 Tà nda kòdhɨ kɨ adré kókpà kònɨ̀nɨ kìtú Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra apfòzo dhɨ tú.

31 Kìtú nda sè dhɨ, lè dhya dra adrélépi áyɨ dzó drìna dhɨ kàsí fɨ̀le dzó na, áyɨ ngá kɨ do lapázó ába dhɨ ko. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, dhya dra adrélépi amvú na dhɨ kògò nzɨ̀le ɨ́ bhàna ko. 32 Mɨ̀ kisù rè tà atsálépi Lótò nɨ tòkó rú dhɨ ká! 33 Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ le lɨkɨ́lé dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ ꞌo avɨ̀le. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ɨ́na áyɨ lɨ́drɨ̀ fe dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ lɨkɨ́.

34 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Ngátsi nda sè dhɨ, móndɨ́ rì dhɨ kɨ adré ayílé lángá àlo dri. À nɨ àlo nɨ nɨ do, àzya nɨ nɨ tayɨ́. 35 Tòkó rì dhɨ kɨ adré ngá ꞌi túmä́ní. À nɨ àlo nɨ nɨ do, àzya nɨ nɨ tayɨ́.» [ 36 †] 37 Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ gò lizíá dhɨ: «Mírì, tà nda kɨ ru ꞌo ángolé?» Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àrà ángùdhi àbvò dré adrézó lána dhɨ drìle dhɨ, àrɨ́ àgáàga dhɨ kɨ kókpà ru kɨmó kɨtswálé àbvò nda nɨ te.»

18

Pɨ́dhɨ́gó tàyɨ́tòkó ɨ tàbvó tàlepi be dhɨ kɨ tà dri dhɨ

1 Gò Yésu dré pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ̀zo, tadházóá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ, lè ɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí landè àko ró ngɨ́nɨ ya dhɨ. 2 Tà dhɨ: «Tàbvó tàlepi àlo dhɨ tá bhàandre àlo dhɨ na. Adré tá ɨ́na Gìká nɨ ro ko, adrézó kpà móndɨ́ kɨ tà kisù ko. 3 Dɨ tàyɨ́tòkó àlo bhàandre nda ꞌá dhɨ adré tá ɨ́na alɨ̀le akódhɨ vélé rä, adrélé tàá dhɨ: ‹Mɨ́ lanzɨ́ rè tà àma kòfalé áma kàrɨbhá be dhɨ nɨ bvó, tà gyǎgya ꞌòzo má dré dhɨ ká!›

4 Lókyá be vwàvwà ro dhɨ, tàbvó tàlepi nda adré tá tà nda nɨ ga rè. Dɨ, kùdù ro dhɨ, dré ɨ́na kisùzoá ɨ́ léna dhɨ: ‹Gba má dré adrézó Gìká nɨ ro ko yà, adrézó kpà móndɨ́ kɨ tà kisù ko yà dhɨ, 5 má nɨ tà gyǎgya ꞌo tàyɨ́tòkó kòdhɨ dré, dré adrélé áma lagù tò dhɨ sè. Tàko ko, má kòꞌo kònɨ̀nɨ ko dhɨ, akódhɨ nɨ ngbú adrélé alɨ̀le áma drì kɨzá.›»

6 Dɨ Mírì gò tàá dhɨ: «Mɨ yi rè tà tàbvó tàlepi gyǎgya ko nda dré tàle dhɨ ká. 7 Dɨ Gìká kɨtswá tsì tà gyǎgya ꞌo móndyá ɨ́ dré zɨ̀le gò ɨ̀ dré adrézó liyílé ɨ́ rú kìtú vésè ɨ̀ndɨ̀ ngátsi vésè dhɨ ɨ dré ko? A nɨ tsì lókyá tigí àyɨ kɨ ledézó? 8 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: A nɨ tà gyǎgya ꞌo àyɨ dré mbèlè. Dɨ, lókyá Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra agòzo dhɨ tú dhɨ, a nɨ tsì móndyá adrébhá áyɨ kaꞌì bàti dhɨ kɨ kisú bvò dri dhɨ ꞌí?»

Pɨ́dhɨ́gó Fàrìsáyò ɨ mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi be dhɨ kɨ tà dri dhɨ

9 Gò Yésu dré pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ̀zo móndyá adrébhá tá àyɨ kɨ no gyǎgya gò, adrézó móndyá àruka títí dhɨ kɨ ayɨ́zè dhɨ ɨ dré. 10 Tà dhɨ: «Àgo rì dhɨ ɨ̀ mbà tá tépelò na kɨtswálé tà ta Gìká be. Àlo nɨ tá Fàrìsáyò ꞌɨ. Àzya nɨ tá mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi ꞌɨ. 11 Dɨ Fàrìsáyò nda totó tá ɨ adrélé tà ta Gìká be ɨ́ léna kònɨ̀nɨ: ‹Á! Gìká, má adré àwoyà ta mɨ́ dré, má dré adrélé móndyá àruka títí dhɨ ɨ tɨ́nɨ ko dhɨ sè. Àyɨ nda ɨ ngá lovó bhabhá ꞌɨ, tà kònzɨ ꞌobhá ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ múná tà ꞌobhá ꞌɨ. Má adré kpà àwoyà ta mɨ́ dré, má dré adrélé mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi kòdhɨ tɨ́nɨ ko dhɨ sè. 12 Má adré mána tàbirí mvo, adrézó tà zi mɨ́ tí vésè be rì pósò àlo sè. Má adré kpà ngá títí má dré adrélé kisúlé, lanzɨ́lé ꞌa be mudrí dhɨ kɨ àlo fe mɨ́ dré.›

13 Dɨ, mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi nda totó tá ɨ́na ɨ lárá ro, adrélé ndɨ̀ndɨ̀ áyɨ mì le tɨngálé kurú na bhù na ko. Adré tá áyɨ agá di kɨzà dré, adrézó tàá dhɨ: ‹Á! Gìká, ma tàkonzɨ̀ líyí ꞌɨ. Mɨ́ bhà áma kɨzà wà!›

14 Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Mèdáyɨ̀ lagɨ́lépi nda gò ɨ́na nzɨ̀le ɨ́ bhàna móndɨ́ Gìká dré bhàle gyǎgya dhɨ ró dhɨ nɨ̀. Dɨ, Fàrìsáyò nda nzɨ ɨ́na kònɨ̀nɨ ko. Tàko ko, Gìká nɨ dhya ángùdhi adrélépi áyɨ tà bha kuru dhɨ nɨ tà tɨrɨ́ kìní mi. Dɨ, a nɨ dhya adrélépi áyɨ tà bha kìní mi dhɨ nɨ tà tɨngá kuru.»

Yésu zi tà tanɨ Gìká tí ànzɨmvá ɨ dri

(À kònò kpà Màtáyò 19:13-15; Márokò 10:13-16)

15 Àmvolásà dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ ànzɨmvá kɨ adó alɨ̀zo àyɨ ɨ́be Yésu vélé, kòtabèró àyɨ, tà tanɨ zìzo Gìká tí àyɨ dri be dhɨ bvó. Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré dhèzo adrélé lawàle móndyá nda ɨ dri tà nda sè. 16 Dɨ, Yésu dré ɨ́na ànzɨmvá nda kɨ azízó ɨ́ vélé gò, tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ ànzɨmvá kònɨ ɨ alɨ̀le má vélé. Mɨ̀ logá àyɨ ko. Àngyá ko, Gìká nɨ Òpɨ̀ móndyá adrébhá àyɨ nda ɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré. 17 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ Òpɨ̀ kaꞌì ànzɨmvá kya tɨ́nɨ ko dhɨ, kɨtswá tàdzí fɨ̀le lána ko.»

Yésu ɨ agó àlo ngá líyí ro dhɨ be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 19:16-30; Márokò 10:17-31)

18 Àmvolásà dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ àlo dré alɨ̀zo Yésu vélé akódhɨ nɨ lizí, tàzoá dhɨ: «Dhya dóro adrélépi tà tadhá nɨ, lè má kòꞌo àdho tà kòdhya kɨtswázó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú dhɨ?» 19 Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ adré áma zi dhya dóro dhɨ ró àdho tà sè? Dhya adrélépi dóro dhɨ yókódhó, ngbà ꞌí Gìká ꞌɨ kalóma. 20 Mɨ́ nì tà tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ ɨ be: ‹Lè mɨ́ kòꞌo múná tà ko. Mɨ́ kòpfu móndɨ́ dràle ko. Mɨ́ kòkugù ngá ko. Mɨ́ kòtà tà móndɨ́ rú kɨnzò sè ko. Mɨ́ kàdré ámɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ bha ámɨ andre be.›» 21 Dɨ agó nda tà drá dhɨ: «Má lɨkɨ́ tòlɨ́ nda kòdhɨ ɨ títí, kɨdhólé má dré tá adréràꞌa kàdhúrà ro dhɨ ꞌá.»

22 Yésu kòyi tà nda dre dhɨ, dré tàzoá drá dhɨ: «Tayɨ́ rè dhu mɨ́ dré tà àlo kòdhya: Mɨ́ lɨ̀ ámɨ ngá títí dhɨ kɨ lagɨ́, làfa nɨ nɨ lanzɨ́zó lemerèbhá ɨ dré gò, mɨ́ kàdréró ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ ɨ́be bhù na. Dɨ mɨ́ alɨ̀ adrélé áma lebè.» 23 Agó nda kòyi tà nda dre dhɨ, kɨzà dré akódhɨ nɨ ꞌòzo lavúlé, dré tá adrélé ngá ɨ́be zyandre ró dhɨ sè.

24 Yésu kònò akódhɨ tá kɨzà ro dhɨ dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Ngábhá kɨ fɨ̀ma Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ kòkóròko! 25 Ngá líyí nɨ fɨ̀ma Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ ɨ́na kòkóròko lavúlé, kàmílò nɨ fɨ̀ma lavúlé sìndánì nɨ bhálé ꞌásè dhɨ rúsè!»* 26 Gò móndyá kúlí nda kɨ yibhá dhɨ ɨ̀ dré lizízóá dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, àdhi nɨ dɨ kɨtswá lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú nɨ̀?» 27 Yésu logó dhɨ: «Tà kɨtswálé ꞌòle bwà ko móndɨ́ ɨ mìlésè dhɨ, tà Gìká dré kɨtswálé ꞌòle nɨ̀ dhɨ ꞌɨ.»

28 Gò Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Mà tayɨ́ àma kɨ ngá títí dhɨ ɨ adrézó ámɨ lebè.» 29 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi áyɨ dzó ꞌɨ yà, áyɨ tòkó ꞌɨ yà, áyɨ adrúpi ɨ ꞌɨ yà, áyɨ tibhá ɨ ꞌɨ yà, kó ngalè áyɨ ànzɨ ɨ ꞌɨ yà dhɨ kɨ tayɨ́lépi Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà sè dhɨ, 30 a nɨ ngá nda kɨ vúdrì kisú tsàle vésè be bǐ lókyá kònɨ̀dhɨ sè. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, a nɨ kókpà lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè.»

Yésu gò tódhyá áyɨ dràma nɨ tà longó, áyɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ be

(À kònò kpà Màtáyò 20:17-19; Márokò 10:32-34)

31 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ drìzo gàrà dri gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Mà adré mbàle Yèrúsalémà na. Kònàle dhɨ, tà títí pròfétà ɨ̀ dré tɨsɨ̀le Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ tà dri dhɨ kɨ ru ꞌo. 32 À nɨ akódhɨ nɨ lefè pàgánò ɨ drɨ́gá. Àyɨ nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ gùzo, lodházóá, tùsú lufúzó mìá, 33 tswàzoá gò, pfùzoá dràle. Dɨ kìtú nɨ na sè dhɨ, dré ngàzo dràdrà ꞌásè.»

34 Dɨ, tà Yésu dré tàle nda kɨ àlo fɨ tá ɨ́na àyɨ drìna ko. Tà nda kɨ àndu zù tá ɨ zùzù àyɨ dré. Dɨ ɨ̀ nì ngalè Yésu adré tá àdho tà ta ya dhɨ ko.

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo mì be kùdúkùdu ró dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 20:29-34; Márokò 10:46-52)

35 Yésu dré tá adréràꞌa tsàle ànyɨ Yèríkò làga dhɨ ꞌá dhɨ, agó àlo mì kùdúkùdu ró dhɨ lɨrɨ́ tá láti làga adrélé ngá zi móndɨ́ ɨ tí. 36 Akódhɨ nda kòyi móndɨ́ zyandre ɨ adréràꞌa lavúlé dre dhɨ, dré lizízóá ngalè tà nda àdho tà ꞌɨ ya dhɨ. 37 Gò logózóá drá dhɨ: «Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ adré lavúlé nɨ̀.» 38 Kòyi tà nda dre dhɨ, dré ngàzo adrélé loyóá dhɨ: «Yésu, Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà áma kɨzà wà!» 39 Móndyá adrébhá lavúlé drìdrì dhɨ ɨ̀ dré adrézó tetrélé akódhɨ dri, kòtayɨ́ró kúlí adrézó kɨ́rɨ. Dɨ, dré gòzo vélé adrélé kúlí loyó wáláká nɨ nɨ lavú: «Dàwídì nɨ Mvá, mɨ́ bhà áma kɨzà wà!»

40 Gò Yésu dré áyɨ kɨkɨ́zó tàá dhɨ, à kàdrì agó nda alɨ̀zo ába ɨ́ vélé. Akódhɨ nda kàtsá ànyɨ dre dhɨ, Yésu dré lizízóá tíá dhɨ: 41 «Mɨ́ adré lèá má kòꞌo mɨ́ dré àdho tà kòdhya?» Akódhɨ logó dhɨ: «Mírì, má lè ngá nòle!» 42 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ kònò ngá. Ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tɨdrɨ́ mɨ dre.» 43 Gbǎ kòdhwa, akódhɨ dré kɨdhózó adrélé ngá no. Gò dré ngàzo adrélé Yésu nɨ lebè adrézó Gìká nɨ rú bha kùle. Móndyá títí dhɨ ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré kpà adrézó Gìká nɨ rú bha kùle.

19

Yésu ɨ Zàkáyò be dhɨ

1 Yésu dré fɨ̀zo Yèríkò na gò adrélé lavúlé bhàandre nda ꞌásè. 2 Dɨ agó àlo rú be Zàkáyò, adrélépi mèdáyɨ̀ lagɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ ngá líyí ro dhɨ tá kpà bhàandre nda na be. 3 Akódhɨ nda adré tá lèá nòle ngalè Yésu àdhi ꞌɨ ya dhɨ. Dɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ tà sè dhɨ, kɨtswá tá ɨ́na nòá bwà ko, dré tá mbàle tàli dhɨ sè. 4 Gò dré ràzo drìdrì mbàle fa rú be sìkòmórò dhɨ drìna, kɨtswálé Yésu nɨ no dhɨ bvó. Tàko ko, akódhɨ nda adré tá ꞌòle lavúlé láti nda ꞌásè. 5 Yésu kàtsá àrà nda ꞌá dre dhɨ, dré mì tɨngázó Zàkáyò nɨ no gò, tàzoá drá dhɨ: «Zàkáyò, mɨ́ así mbèlè. Àngyá ko, adré lèá dhɨ, má kàyí ándrò mɨ́ bhàna.» 6 Dɨ Zàkáyò dré asízó mbèlè gò, dré Yésu nɨ kaꞌìzo dòle ɨ́ bhàna arɨ́ sè.

7 Móndyá títí tà nda nɨ nobhá dhɨ ɨ̀ adré tá Yésu nɨ ndrɨ, adrézó tàá dhɨ: «Dhya kòdhɨ lɨ̀ ɨ́na fɨ̀le ayílé tàkonzɨ̀ líyí nɨ dzó na!» 8 Dɨ, Zàkáyò dré ngàzo áyɨ totó Mírì kandrá tàá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ nò rè ká! Má nɨ áma ngá títí lanzɨ́lé ꞌa be rì dhɨ kɨ àlo fe lemerèbhá ɨ dré. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, má kòkärí móndɨ́ nɨ làfa túrúpfú sè dhɨ, má nɨ làfa nda nɨ logó drá, àzya nɨ nɨ bhàzo drìá vésè be na.» 9 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Ándrò, tà tɨdrɨ́zó dhɨ afɨ́ dzó kònɨ̀dhɨ lé dre. Tàko ko, dhya kònɨ̀dhɨ kókpà Àbàrámà nɨ ànzɨ kɨ àlo ꞌɨ. 10 Àngyá ko, Móndɨ́ nɨ Mvá alɨ̀ kɨtswálé móndyá avɨ̀bhá dhɨ kɨ nda, àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó dhɨ bvó.»

Pɨ́dhɨ́gó màrábà mudrí dhɨ kɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 25:14-30)

11 Móndyá zyandre nda ɨ̀ dré tá adréràꞌa Yésu nɨ yi dhɨ ꞌá dhɨ, dré gòzo pɨ́dhɨ́gó àlo dhɨ nɨ pɨ àyɨ dré. Tàko ko, akódhɨ tá ànyɨ Yèrúsalémà làga, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ adré tá àyɨkya kisùá dhɨ, Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ atsá gbǎ lókyá nda sè. 12 Dɨ tà àyɨ dré dhɨ: «Agó àlo ópɨ́ kɨ súrú lésè dhɨ adré tá ꞌòle lɨ̀le bvò vwàvwà ro dhɨ na, à kòbhàró ɨ adrélé ópɨ́ ro gò, ɨ́ kàgòró adrélé áyɨ òpɨ̀ nya be dhɨ bvó. 13 Dɨ dré áyɨ màrábà mudrí dhɨ kɨ azízó, làfa lòꞌwa mudrí dhɨ kɨ lanzɨ́zó àlo àlo àyɨ drɨ́gásè gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ kàdré àzí ꞌo làfa kònɨ̀dhɨ sè adrézó tɨmbàá, tsàle lókyá má dré dra agòzo dhɨ ꞌá.›*

14 Dɨ, móndyá akódhɨ nɨ bvò nda lé dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨkya togó kònzɨ bha akódhɨ rú. Gò ɨ̀ dré móndɨ́ mùzo lɨ̀le akódhɨ vésè tàá dhɨ: ‹Mà adré lèá dhɨ, dhya kòdhɨ kònya òpɨ̀ àma dri dhɨ ko.›

15 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, à dré akódhɨ nɨ bhàzo ópɨ́ ro gò, dré agòzo. Dré màrábà mudrí ɨ́ dré tá làfa tayɨ́zó àyɨ drɨ́gá nda kɨ azízó gò, àyɨ kɨ lizízó nìzoá ngalè ɨ̀ tɨmbà tá áyɨ làfa nɨ drì ángopɨ́ ya dhɨ. 16 Dhya drìdrì dhɨ kàtsá dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: ‹Mírì, má ꞌo àzí làfa lòꞌwa mɨ́na sè gò, làfa lòꞌwa mudrí àruka kɨ kisúzó bhàle drìá.› 17 Dɨ ópɨ́ nda tà drá dhɨ: ‹Áma màrábà dóro nɨ, mɨ́ ꞌo dóro! Mɨ́ dré kɨtswálé má dré kaꞌìle tà mvá tsà sè dhɨ sè dhɨ, má nɨ ámɨ bha adrélé bhàandre mudrí dhɨ ɨ drìle.›

18 Gò màrábà nɨ rì dré atsázó tàá dhɨ: ‹Mírì, má ꞌo àzí làfa lòꞌwa mɨ́na sè gò, làfa lòꞌwa nzi àruka kɨ kisúzó bhàle drìá.› 19 Dɨ ópɨ́ nda tà drá dhɨ: ‹Má nɨ ámɨ bha adrélé bhàandre nzi dhɨ ɨ drìle.›

20 Gò màrábà nɨ na dré atsázó tàá dhɨ: ‹Mírì, làfa lòꞌwa mɨ́na kònɨ̀dhɨ. Má zù tá làfa nda tayɨ́lé kɨ́tá na. 21 Má adré tá ámɨ ro, mɨ́ dré adrélé agó tòmbá ꞌɨ dhɨ sè. Mɨ́ adré mɨ́na ngá mɨ́ dré bhàle ko dhɨ kɨ do, adrézó kpà ngá mɨ́ dré kidhílé ko dhɨ kɨ akónà.›

22 Dɨ ópɨ́ nda tà drá dhɨ: ‹Mɨ, màrábà kònzɨ nɨ, má nɨ ámɨ tàbvó ta ámɨ tàndɨ nɨ kúlí sè. Mɨ́ nì tá tàle dhɨ, ma agó tòmbá ꞌɨ dhɨ be. Má adré ngá má dré bhàle ko dhɨ kɨ adó, adrézó ngá má dré kidhílé ko dhɨ kɨ akónà. 23 Mɨ́ bhà dɨ tá làfa mána dzó adrézó làfa ꞌo lendrélé dhɨ na ko àdho tà sè? Kònò má nɨ tá kɨtswá làfa nda nɨ adó àmupi nɨ be.› 24 Gò dré tàzoá móndɨ́ ɨ́ làga dhɨ ɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ do làfa lòꞌwa kòdhɨ akódhɨ drɨ́gásè, fèle dhya adrélépi ába mudrí dhɨ dré.› 25 Dɨ ɨ̀ tà drá dhɨ: ‹Mírì, akódhɨ nda làfa lòꞌwa ɨ́be mudrí!› 26 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: ‹Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Dhya ángùdhi adrélépi ngá ɨ́be dhɨ dré dhɨ, à nɨ akódhɨ nɨ ngá nda kɨ drì tɨmbà. Dɨ, kàdré ɨ́na dhya adrélépi ngá àko dhɨ nɨ tà sè dhɨ, à nɨ ndɨ̀ndɨ̀ ngá mvá tsà dré adrézó ába dhɨ nɨ do drɨ́gásà. 27 Dɨ, kàdré áma kàrɨbhá lèbhá tá má kònya òpɨ̀ àyɨ dri ko nda kɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ adrì àyɨ alɨ̀zo àyɨ kɨ tilí todràle má kandrá.›»

Yésu fɨ Yèrúsalémà na ópɨ́ tɨ́nɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:1-11; Márokò 11:1-11; Yòwánɨ̀ 12:12-19)

28 Yésu kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, dré gòzo láti do adrézó mbàle Yèrúsalémà na. 29 Kòtsa ànyɨ bhà rú zìle Bètèfágè ɨ̀ndɨ̀ Bètànɨ́yà dhɨ ɨ kandrá, ànyɨ kòngó Òlívè fa kya làga dre dhɨ, dré áyɨ lebèbhá rì dhɨ kɨ mùzo lɨ̀le drìdrì, 30 tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ bhà àmɨ kandrá kònàdhɨ léna. Mɨ̀ kòfɨ lána dre dhɨ, mɨ̀ nɨ púndà mvá ꞌɨ̀le, à dré dhu rè mbàzo drìá ko dhɨ nɨ kisú. Mɨ̀ atrɨ̀ akódhɨ, alɨ̀zo ába má vélé. 31 Dhya àlo kòlizí àmɨ tí dhɨ: ‹Mɨ̀ adré trɨ̀á àdho tà sè?› ya dhɨ, mɨ̀ kòtà drá dhɨ: ‹Mírì adré lèá nɨ̀.›»

32 Dɨ dhya mùle nda ɨ̀ dré lɨ̀zo tà nda nɨ kisú ngóró Yésu dré tá tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 33 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa púndà mvá nda nɨ atrɨ̀ dhɨ ꞌá dhɨ, púndà nda nɨ líyí ɨ̀ dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré púndà mvá kòdhɨ nɨ trɨ àdho tà sè?» 34 Ɨ̀ logó dhɨ: «Mírì adré lèá nɨ̀.» 35 Gò ɨ̀ dré púndà mvá nda nɨ asézó atsázó ába Yésu vélé. Ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨ́tá bhèzo drìá gò, Yésu nɨ ꞌòzo lɨrɨ́lé drìá.

36 Dɨ akódhɨ dré tá adréràꞌa lɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ kɨ́tá kɨ lasé láti mǐsè, kòlavúró drìásà be dhɨ bvó. 37 Ɨ̀ kòtsa ànyɨ Yèrúsalémà làga láti adrélépi sìle kòngó Òlívè fa kya drìlésè dhɨ ꞌá dre dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá zyandre títí dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé lenzélé lúlúgyá be, adrézó Gìká nɨ rú bha kùle tà títí lɨ́ndrɨ́ga ró ɨ̀ dré nòle dhɨ kɨ tà sè. 38 Ɨ̀ adré tá tàá dhɨ:

«Tà tanɨ kàdré ópɨ́ adrélépi alɨ̀le Mírì nɨ rú sè dhɨ dri!

Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré bhù na, ɨ̀ndɨ̀ rúku kàdré Gìká kurú na bhù na dhɨ dré!»†

39 Gò Fàrìsáyò àruka móndyá zyandre nda ɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Tadhálépi, mɨ́ kòlawà ámɨ lebèbhá nɨ ɨ dri, ɨ̀ kòtayɨ́ró kúlí!» 40 Dɨ Yésu logó dhɨ: «Má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Ɨ̀ kòtayɨ́ kúlí dhɨ, kɨ́rà kɨ lúlúgyá ga nɨ̀!»

Yésu ngo Yèrúsalémà nɨ tà sè

41 Yésu kòtsa ànyɨ Yèrúsalémà làga bhàandre nda nɨ no dre dhɨ, dré ngàzo ngòle tà nɨ sè, 42 tàzoá dhɨ: «Á! Yèrúsalémà, kònò mɨ́ kònì tá tà kɨtswálépi tá tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe mɨ́ dré lókyá ándrò kònɨ̀dhɨ sè dhɨ be dhɨ! Dɨ, nyànomvá dhɨ, tà nda zù ɨ zùzù mɨ́ dré. 43 Tàko ko, lókyá nɨ atsá ámɨ kɨ gò, ámɨ kàrɨbhá ɨ̀ dré ámɨ gàrà kɨ̀zo kúrú, ngá tobhàzo kɨtswázó àdzú bhu mɨ́ rú gò, ɨ̀ dré àdzú bhùzo mɨ́ be ámɨ gàrà títí dhɨ ɨ ꞌásè. 44 Ɨ̀ nɨ àmɨ kɨ bhe kɨnyɨ́lé kìní mi, ámɨ ànzɨ mɨ́ lé dhɨ ɨ́be. Ɨ̀ kɨtswá kɨ́rà kɨ àlo tayɨ́ àzya nɨ dri ko. Àngyá ko, mɨ́ nì tá mɨ́na lókyá Gìká dré alɨ̀zo kɨtswálé ámɨ tɨdrɨ́ dhɨ ko.»

Yésu dro móndyá adrébhá ngá lagɨ́ dhɨ ɨ topfòle tépelò ꞌásè

(À kònò kpà Màtáyò 21:12-17; Márokò 11:15-19; Yòwánɨ̀ 2:13-22)

45 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré fɨ̀zo tépelò na gò, dré ngàzo móndyá adrébhá tá ngá lagɨ́ kònàle dhɨ kɨ dro topfòle ꞌásà. 46 Dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹Áma dzó nɨ adré dzó adrézó tà ta má be dhɨ ꞌɨ.› Dɨ, mɨ̀ gò àmɨkya dzó nda nɨ bha adrélé àrà kùgubhá ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ zu dhɨ ró!»‡

47 Kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, Yésu adré tá tà tadhá tépelò na. Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ tsàle Yúdà ànzɨ kɨ drì kobhá ɨ́be dhɨ, ɨ̀ adré tá láti nda kɨtswázó akódhɨ nɨ pfu dràle. 48 Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya láti kisú bwà ko. Àngyá ko, móndyá títí dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ kúlí yi lovó sè.

20

À lizí Yésu tí ngalè akódhɨ nɨ rìnyí angá ángolésè ya dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:23-27; Márokò 11:27-33)

1 Kìtú àlo dhɨ, Yésu adré tá móndɨ́ kɨ tadhá tépelò na, adrézó Rúbí Tanɨ longó àyɨ dré. Gò kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ ɨ̀ndɨ̀ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ vélé, 2 lizíá tíá dhɨ: «Mɨ́ tà rè àma dré ká: Rìnyí mɨ́ dré adrézó tà kòdhɨ kɨ ꞌo dhɨ angá ɨ́na ángolésè? Àdhi fè rìnyí nda mɨ́ dré nɨ̀?»

3 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má nɨ kókpà tà àlo dhɨ nɨ lizí àmɨ tí. Mɨ̀ tà rè má dré ká! 4 Bàtísimò Yòwánɨ̀ dré fèle dhɨ angá tá ɨ́na ángolésè: Gìká vélésè, kó ngalè móndɨ́ ɨ vélésè?» 5 Gò ɨ̀ dré dhèzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè, adrézó tàá dhɨ: «Mà kòtà dhɨ ‹Bàtísimò nda angá Gìká vélésè› dhɨ, akódhɨ nɨ go lizíá àma tí dhɨ: ‹Mɨ̀ kaꞌì dɨ Yòwánɨ̀ ko àdho tà sè?› 6 Dɨ, mà kòtà kó dhɨ ‹Bàtísimò nda angá móndɨ́ ɨ vélésè› dhɨ, móndyá títí dhɨ kɨ àma kɨ lebhé todràle kɨ́rà sè. Àngyá ko, ɨ̀ adré kaꞌìá dhɨ, Yòwánɨ̀ tá ɨ́na pròfétà ꞌɨ.» 7 Dɨ ɨ̀ dré logózóá drá dhɨ: «Mà nì ngalè bàtísimò nda angá ángolésè ya dhɨ ko.»

8 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, má kɨtswá kókpà tàá àmɨ dré ngalè rìnyí má dré adrézó tà nda kɨ ꞌo dhɨ angá ángolésè ya dhɨ ko.»

Pɨ́dhɨ́gó vínò lɨkɨ́bhá kònzɨ dhɨ kɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:33-46; Márokò 12:1-12)

9 Gò Yésu dré pɨ́dhɨ́gó kònɨ̀dhɨ nɨ pɨ̀zo móndɨ́ ɨ dré, tàzoá dhɨ: «Agó àlo dhɨ bhe tá vínò áyɨ amvú na. Dré amvú nda nɨ tayɨ́zó vínò lɨkɨ́bhá àruka ɨ drɨ́gá gò, lɨ̀zo atsí na lókyá be vwàvwà ro. 10 Lókyá vínò lòꞌwa kɨ̀zo dhɨ kòkɨtswá dre dhɨ, dré áyɨ màrábà kɨ àlo mùzo lɨ̀le vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ véna, ɨ̀ kòfèró ɨ́ dré lòꞌwa ɨ́na tɨ́nɨ dhɨ be dhɨ bvó. Dɨ, vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ dré àyɨkya màrábà nda nɨ tswàzo gò, logózóá nzɨ̀le drɨ́gálé sè. 11 Gò amvú líyí nda dré màrábà àzya mùzo lɨ̀le àyɨ véna. Dɨ, ɨ̀ dré kpà akódhɨ nda nɨ tswàzo, kanyò fèzo drá gò, logózóá drɨ́gálé sè. 12 Dré gòzo màrábà nɨ na mu lɨ̀le gò, ɨ̀ dré akódhɨ nda nɨ pfùzo bɨ́ ɨ́be gò, dòzoá bhèle amvú ꞌásè kɨvɨ̀ na.

13 Dɨ amvú líyí nda kòyi tà nda dre dhɨ, dré kisùzoá ɨ́ léna dhɨ: ‹Má nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? Má nɨ áma mváagó má dré lèle tò dhɨ nɨ mu kòdhya. Àruka nɨ, ɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha.›

14 Dɨ, vínò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ kònò mváagó nda adréràꞌa alɨ̀le dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: ‹Kònàdhɨ dhya dra amvú kònɨ̀dhɨ nɨ kisúlépi tàyɨlé ro dhɨ ꞌɨ. Mà kòpfu akódhɨ dràle, amvú dré tá kɨtswálé kisúlé tàyɨlé ro nda kàdréró àma dré!› 15 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo akódhɨ nɨ ru bhèle amvú nda ꞌásè kɨvɨ̀ na gò, pfùzoá dràle.»

Yésu gò lizíá dhɨ: «Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, amvú líyí nda nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ àyɨ kɨ tà sè dhɨ? 16 Akódhɨ nɨ tsa vínò lɨkɨ́bhá nda kɨ tupfú todràle gò, gòzo amvú vínò àdhya nda nɨ tayɨ́ móndɨ́ àruka ɨ drɨ́gá.»

Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Tà nda kòdhɨ ɨ̀ kòꞌo ru tàdzí ko!»

17 Dɨ Yésu dré àyɨ kɨ nòzo dɨ̀ɨɨ́ gò, tàzoá dhɨ: «Tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ adré dɨ lèá tàle ngɨ́nɨ?

‹Kɨ́rà dzó sibhá ɨ̀ dré gàle gàgà dhɨ,

gò atsálé kɨ́rà agógó dzó nda dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ró.›*

18 Dhya ángùdhi dra dhèlepi kɨ́rà nda dri dhɨ nɨ ŋo. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, kɨ́rà nda nɨ dhya ángùdhi ɨ́ dré dra adhézó drìá dhɨ nɨ kɨnyɨ́.»

19 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré láti ndàzo kɨtswázó Yésu nɨ ru. Àngyá ko, ɨ̀ nì tá tàle dhɨ, akódhɨ pɨ tá pɨ́dhɨ́gó nda àyɨ rú dhɨ be. Dɨ, ɨ̀ dré tá adrélé móndyá zyandre dhɨ kɨ ro dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó.

Kàyìsárà, Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ mèdáyɨ̀ gɨ̀ma

(À kònò kpà Màtáyò 22:15-22; Márokò 12:13-17)

20 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé Yésu nɨ mì ga gò, móndɨ́ àyɨ kɨ ꞌobhá adrélé móndɨ́ gyǎgya ró dhɨ kɨ mùzo lùzu ró lɨ̀le Yésu véna. Àyɨ nda ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ le ꞌòle laꞌɨ̀le kúlí dré tá adrélé tàle dhɨ ɨ sílé, ɨ̀ kòkɨtswáró akódhɨ nɨ fe Rómà kɨ gùvèrènérè drɨ́gá. 21 Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Tadhálépi, mà nì tàle dhɨ, tà mɨ́ dré adrélé tàle ɨ̀ndɨ̀ tadhálé dhɨ ɨ gyǎgya dhɨ be. Mɨ́ adré móndɨ́ kɨ no twátwa ko. Mɨ́ adré kpà Gìká nɨ tà tadhá tà bàti sè. 22 Dɨ mɨ́ tà rè àma dré ká: Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, mà kàdré Kàyìsárà nɨ mèdáyɨ̀ gɨ dhɨ ꞌí? Kó ngalè, kaꞌì ko?»

23 Dɨ, Yésu dré ɨ́na àyɨ kɨ túrúpfú tà nìzo kyá gò, logózóá àyɨ dré dhɨ: 24 «Mɨ̀ afè dènárì àlo dhɨ má dré nòle.» Ɨ̀ kòfè làfa lòꞌwa nda drá dre dhɨ, dré lizízóá dhɨ: «Móndɨ́ lɨ́ndrɨ́ kònɨ̀dhɨ tsàle rú tɨsɨ̀le drìá kònɨ̀dhɨ be dhɨ, àdhi àdhya ꞌɨ?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Kàyìsárà àdhya ꞌɨ.» 25 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré dɨ ngá Kàyìsárà àdhya nɨ fe Kàyìsárà dré, adrézó kpà ngá Gìká àdhya nɨ fe Gìká dré.»

26 Dɨ ɨ̀ kɨtswá tá akódhɨ nɨ ꞌo laꞌɨ̀le kúlí dré tá tàle móndɨ́ ɨ kandrá dhɨ ɨ sílé bwà ko. Be ró dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ ga tá kúlí dré logólé nda sè gò, ɨ̀ dré kúlí tayɨ́zó adrézó kɨ́rɨ.

Tà lizílé ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 22:23-33; Márokò 12:18-27)

27 Àmvolásà dhɨ, Sàdùkáyò àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo Yésu vélé kɨtswálé tà lizí tíá. (Àyɨ nda ɨ̀ adré tàá dhɨ, ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ yókódhó.) Dɨ ɨ̀ tà drá dhɨ: 28 «Tadhálépi, Mósè tɨsɨ̀ àma dré dhɨ: ‹Agó àlo adrélépi mvá àko dhɨ kòdrà áyɨ tòkó nɨ tayɨ́ dhɨ, lè adrúpi nɨ kòdo tàyɨ́tòkó nda mòle, kɨtswázó ànzɨ ti áyɨ adrúpi dràlepi nda dré.›† 29 Dɨ àgo nzi-drì-rì adrúpi ró dhɨ ɨ tá be. Àyɨ kɨ kàyo dré tòkó àlo dhɨ nɨ mòzo gò, dràzo tólò mvá ti àko ró. 30 Adrúpi nɨ nɨ rì dré tòkó nda nɨ dòzo mòle gò, dré kpà dràzo tólò mvá ti àko ró. 31 Tà nda dré kpà ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ adrúpi nɨ nɨ na rú, tsàle byá adrúpi nɨ nɨ nzi-drì-rì rú. Àyɨ títí nda ɨ̀ todrà mvá ti àko ró. 32 Kùdù ro dhɨ, tòkó nda dré kpà dràzo. 33 Dɨ kìtú móndɨ́ ɨ̀ dré dra ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ tú dhɨ, adrúpi nzi-drì-rì nda ɨ kòfalé dhɨ, tòkó nda nɨ adré tsítsì dhɨ àdhi dré? Àngyá ko, àyɨ títí nda ɨ̀ do tá akódhɨ mòle àyɨ dré tòko ró.»

34 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Móndyá ándrò kònɨ ɨ̀ adré ru mo, adrézó kpà àyɨ kɨ ànzɨ kɨ fe mòle. 35 Dɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, móndyá kɨtswábhá Gìká mìlésè ɨ̀ kòngaró dràdrà ꞌásè dhɨ ɨ̀ gò adrélé ru mo ko, adrélé kpà àyɨ kɨ ànzɨ kɨ fe mòle ko. 36 Ɨ̀ kɨtswá kpà gòle dràle ko. Àngyá ko, ɨ̀ nɨ àyɨkya adré ngóró ángéló ɨ tɨ́nɨ. Àyɨ Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ, ànzɨ ngabhá dràdrà ꞌásè dhɨ ꞌɨ. 37 Dɨ, kàdré ɨ́na ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, ndɨ̀ndɨ̀ Mósè tadhá tá ngádra ꞌá dhɨ, móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ nga dràdrà ꞌásè dhɨ ꞌí. Tàko ko, dré tá fanzɨ̌ adrélépi kòle àtsɨ ró dhɨ nɨ tà tɨsɨ̀zo dhɨ, zi Mírì ‹Gìká Àbàrámà àdhya, Gìká Ɨ̀sákà àdhya, ɨ̀ndɨ̀ Gìká Yàkóbhò àdhya.›‡ 38 Dɨ Gìká nda Gìká àbvò kya ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, akódhɨ ɨ́na Gìká móndyá lɨ́drɨ̀ ro dhɨ kya ꞌɨ. Àngyá ko, akódhɨ mìlésè dhɨ, àyɨ títí nda ɨ lɨ́drɨ̀ ro.»

39 Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ àruka ɨ̀ logó drá dhɨ: «Tadhálépi, mɨ́ tà tà kòdhɨ kyá!» 40 Dɨ dhya àlo dré gòzo vélé tà tabhì lizílé akódhɨ tí ko.

Mèsɨ́yà ɨ Dàwídì be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 22:41-46; Márokò 12:35-37)

41 Gò Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «À adré tàá dhɨ, Mèsɨ́yà Dàwídì nɨ mvá ꞌɨ dhɨ ngɨ́nɨ? 42 Tàko ko, Dàwídì nɨ tàndɨ tà tá búkù Yúdà ànzɨ kɨ Longó kya na dhɨ:

‹Mírì Gìká tà áma Mírì dré dhɨ:

Mɨ́ alɨ̀ lɨrɨ́lé áma drɨ́ágó lésè,

43 tsàle lókyá má dré dra ámɨ kàrɨbhá kɨ bhàzo

adrélé ámɨ pá zàle dhɨ ꞌá.›§

44 Kòdhɨ Dàwídì adré Mèsɨ́yà nɨ zi áyɨ Mírì ro. Dɨ Mèsɨ́yà nda nɨ kɨtswá kpà adrélé akódhɨ nɨ mvá ro ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?»

Yésu se áyɨ lebèbhá kɨ bí tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ tà sè

(À kònò kpà Màtáyò 23:1-36; Márokò 12:38-40)

45 Móndyá zyandre títí dhɨ ɨ̀ dré tá adréràꞌa Yésu nɨ yi dhɨ ꞌá dhɨ, dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: 46 «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá kɨ tà sè. Àngyá ko, àyɨ nda ɨ̀ adré kánzò kàtswákàtswa dhɨ kɨ le asólé àyɨ rú, adrézó tatsílé ába móndɨ́ ɨ kòfalésè. Ɨ̀ adré lèá dhɨ, à kàdré mòdo fe àyɨ dré lɨndrɨ̀ sè ngá lagɨ́rà ɨ ꞌásè. Ɨ̀ adré lèá lɨrɨ́lé àrà lɨndrɨ̀ àdhya lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè dhɨ ɨ ꞌásè, adrézó kpà lèá lɨrɨ́lé mɨ́sá lɨndrɨ̀ àdhya gwányá ɨ ꞌásè dhɨ ɨ làgásè. 47 Ɨ̀ adré tàyɨ́tòkó kɨ ngá kɨ kärí títí. Ɨ̀ adré kpà tà zi Gìká tí vwàvwà ro, à kònòró àyɨ be dhɨ bvó. Dɨ kìtú dra tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, à nɨ tà ŋo àyɨ dri tà tàndɨ ró.»

21

Ngá tàyɨ́tòkó àlo lemerè ro dhɨ dré fèle Gìká dré dhɨ

(À kònò kpà Márokò 12:41-44)

1 Yésu dré tá adréràꞌa tépelò na dhɨ ꞌá dhɨ, dré mì tɨngázó ngábhá kɨ no adréràꞌa àyɨ kɨ làfa bhe kpúkúbhú adrézó làfa lɨkɨ́ dhɨ na. 2 Dré kpà tàyɨ́tòkó àlo lemerè ro dhɨ nɨ nòzo làfa lòꞌwa nzɨ̌ tsàtsà rì dhɨ kɨ bheràꞌa lána. 3 Gò Yésu dré tàzoá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Tàyɨ́tòkó lemerè ro kòdhɨ bhà ɨ́na làfa kàdrɨ̀, móndyá àruka títí dhɨ kya kɨ lavú. 4 Tàko ko, àyɨ títí nda ɨ̀ adó àyɨkya àyɨ kɨ ngá kɨ drì fèle kòdhya. Dɨ, tòkó lemerè ro nda adó ɨ́na ngá títí ɨ́ dré tá adrézó ába kɨtswázó adrɨ́lé ásà dhɨ ɨ fèle kòdhya.»

Yésu longó tépelò nɨ pfùma nɨ tà

(À kònò kpà Màtáyò 24:1-2; Márokò 13:1-2)

5 Yésu nɨ lebèbhá àruka ɨ̀ adré tá tépelò nɨ tà ta, kɨ́rà aveave tépelò nda nɨ sìzo ásà dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ ngá fèle Gìká dré tépelò nda nɨ ꞌòzo avélé ásà tò dhɨ ɨ́be. Dɨ, Yésu dré ɨ́na tàzoá dhɨ: 6 «Kàdré ngá mɨ̀ dré adrélé nòle kònɨ kɨ tà sè dhɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, à gò vélé kɨ́rà kònɨ kɨ àlo kisú àzya nɨ dri ko. À nɨ kɨ́rà nda kɨ lebhé títí kìní mi.»

Tà dra ru ꞌobhá lókyá kùdù nɨ tà tadházó dhɨ ɨ

(À kònò kpà Màtáyò 24:3-14; Márokò 13:3-13)

7 Gò ɨ̀ dré Yésu nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Tadhálépi, tà kòdhɨ kɨ atsá ángutú? Àdho tà nɨ ru ꞌo drìdrì tadházóá dhɨ, tà nda ɨ̀ adré ꞌòle ru ꞌo káyà dhɨ nɨ̀?» 8 Yésu logó dhɨ: «Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ dóro, à kòlɨtɨ́ró àmɨ ko. Tàko ko, móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ alɨ̀ áma rú sè adrélé tàá dhɨ: ‹Ma Mèsɨ́yà ꞌɨ!› ɨ̀ndɨ̀ ‹Lókyá kɨtswá dre!› Dɨ, mɨ̀ kòlɨ̀ àmɨkya àyɨ vésè ko. 9 Mɨ̀ nɨ àdzú kɨ rúbí yi, móndɨ́ kɨ lɨgɨma àyɨ kɨ ópɨ́ ɨ́be dhɨ kɨ rúbí be. Dɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ kɨ togó adrélé gàle tirì dré ko. Tàko ko, adré lèá dhɨ, tà nda kòdhɨ ɨ̀ kòꞌo rè zyà ru ꞌíká. Dɨ, lókyá kùdù kɨtswá ɨ́na atsálé mbèlè ko.»

10 Gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Súrú kɨ àdzú bhu súrú àruka ɨ́be. Òpɨ̀ kɨ kpà àdzú bhu òpɨ̀ àruka ɨ́be. 11 Kàdíkàdi nɨ bvò kosé rìnyí sè, ɨ̀ndɨ̀ kàrábhò nɨ dhe drà kònzɨ ɨ́be àrà twátwa ɨ ꞌásè. Tà dra tirì febhá dhɨ kɨ ru ꞌo, ɨ̀ndɨ̀ tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ agá bhù mìbhalé ꞌá.

12 Dɨ, tà títí nda ɨ kandrá dhɨ, à nɨ àmɨ kɨ turú adrélé mì pfòle. À nɨ àmɨ kɨ lefè tàbvó tàle lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè, adrézó àmɨ kɨ lebhé bǎdzó ɨ ꞌásè. Áma tà sè dhɨ, à nɨ àmɨ kɨ tidrì topfòzo àmɨ ɨ́be ópɨ́ kàdrɨ̀ ɨ kandrásè ɨ̀ndɨ̀ gùvèrènérè ɨ kandrásè. 13 Tà nda nɨ láti nzi àmɨ dré kɨtswázó áma tà mɨ̀ dré nòle ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré yìle dhɨ kɨ longó àyɨ dré. 14 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle, adrézó mɨ̀ nɨ tà ta àmɨ rúsè ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ kisù drìdrì dhɨ ko. 15 Tàko ko, má nɨ mána kúlí fe àmɨ dré kɨtswálé logólé tògyá sè àmɨ kɨ kàrɨbhá ɨ tí, ɨ̀ kòkɨtswáró kayíá ko, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòkɨtswáró tà ta rúásà twá ko dhɨ ma. 16 Ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tibhá ɨ, àmɨ kɨ adrúpi ɨ, àmɨ kɨ aró ɨ, tsàle àmɨ kɨ arúpi ɨ́be dhɨ kɨ àmɨ kɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá gò, àmɨ kɨ àruka kɨ tupfúzó todràle. 17 Móndyá títí dhɨ kɨ togó kònzɨ bha àmɨ rú áma tà sè. 18 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, àmɨ kɨ drìbhɨ́ kɨ àlo kɨtswá ɨ́na tavɨ̀le ko. 19 Mɨ̀ kàdré togó tsɨ, adrézó àmɨ kɨ totó tätä dhɨ, mɨ̀ nɨ lɨ́drɨ̀ kisú.»

Yésu longó Yèrúsalémà nɨ pfùma nɨ tà

(À kònò kpà Màtáyò 24:15-21; Márokò 13:14-19)

20 «Mɨ̀ kònò sòdá zyandre dhɨ ɨ adréràꞌa Yèrúsalémà nɨ gàrà kɨ kúrú dre dhɨ, mɨ̀ nɨ nìá tàle dhɨ, bhàandre nda nɨ pfùma atsá ànyɨ dre dhɨ be. 21 Lókyá nda sè dhɨ, lè móndyá dra adrébhá bvò Yùdáyà àdhya na dhɨ ɨ̀ kòlapá ràle kòngó ɨ drìna, àyɨ adrébhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ̀ kàpfò lásà, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ adrébhá gbàbhú ꞌásè dhɨ ɨ̀ kòfɨ bhàandre nda na ko. 22 Tàko ko, kìtú nda kòna kɨ adré kìtú tà ŋòzo móndɨ́ ɨ dri dhɨ ꞌɨ, kɨtswálé tà títí tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ɨ̀ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. 23 Kìtú nda ɨ tú dhɨ, kɨzà nɨ adré kàdrɨ̀ tòkó adrébhá ꞌa ɨ́be dhɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ tòkó adrébhá bà fe ànzɨmvá ɨ dré dhɨ ɨ dré. Kɨzà nɨ adré kàdrɨ̀ lavúlé bvò nda na, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ kombà nɨ adré kàdrɨ̀ súrú nda rú. 24 À nɨ àyɨ kɨ àruka kɨ tupfú todràle sápɨ́ sè, àruka nɨ kɨ turúzó lɨ̀zo àyɨ ɨ́be bvò títí súrú twá ro dhɨ ɨ ꞌásè. Gò móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ̀ dré Yèrúsalémà nɨ atózó àyɨ pálé, tsàle móndyá súrú twá ro nda kɨ lókyá dré akɨ́ràꞌa títí dhɨ ꞌá.»

Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ agòma

(À kònò kpà Màtáyò 24:29-31; Márokò 13:24-27)

25 «Tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ agá kìtú mi, mbǎ mi, ɨ̀ndɨ̀ bhìbhínyà ɨ mi. Dɨ súrú títí bvò dri dhɨ kɨ togó kɨ adré kɨzà ro lavúlé, àyɨ kɨ drì dré adrézó abɨ́lé, yǐandre dré dra adrélé ru kägbä́ adrélé kpòrò ꞌo lavúlé dhɨ sè. 26 Móndɨ́ kɨ dra tirì dré, ɨ̀ dré adréràꞌa tà adrébhá alɨ̀le bvò dri dhɨ kɨ letè dhɨ ꞌá. Àngyá ko, rìnyí bhù na dhɨ kɨ ru kɨzɨ́. 27 Dɨ lókyá nda sè dhɨ, móndyá títí dhɨ kɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ no adréràꞌa alɨ̀le ndùrùku ɨ ꞌásè, rìnyí kàdrɨ̀ be ɨ̀ndɨ̀ mìlanzìlanzì kàdrɨ̀ be. 28 Dɨ tà nda kòdhɨ ɨ̀ kòkɨdhó adrélé ru ꞌo dre dhɨ, mɨ̀ kòtotó àmɨ àmɨ kɨ drì tɨngá kuru, adrézó gànzi ró. Tàko ko, lókyá Gìká dré dra àmɨ kɨ apázó dhɨ atsá ànyɨ dre.»

Tà tadhálé fígì fa nɨ tà rú dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 24:32-35; Márokò 13:28-31)

29 Gò Yésu dré tà kònɨ̀dhɨ nɨ tàzo àyɨ dré kúlí alaala sè, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè fígì fa túmä́ní fa àruka títí dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ ká! 30 Mɨ̀ kàdré àyɨ kɨ bí no adréràꞌa ròle dhɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, yǐgú ànyɨ dhɨ be. 31 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, lókyá mɨ̀ dré dra tà nda kòdhɨ kɨ nòzo adréràꞌa ru ꞌo dhɨ tú dhɨ, lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, Gìká nɨ Òpɨ̀ ànyɨ káyà dhɨ. 32 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Móndyá dra adrébhá lɨ́drɨ̀ ɨ́be lókyá nda sè dhɨ ɨ̀ kɨtswá dràle títí drìdrì tà títí nda ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo dhɨ kandrá ko. 33 Bhù ɨ bvò be dhɨ kɨ akɨ́. Dɨ, áma kúlí ɨ̀ kɨtswá àyɨkya tàdzí akɨ́lé ko.

34 Mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kòbhàró àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle gwányá ꞌòma nɨ tà sè, wá tsìma nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ tà bvò kòndɨ àdhya kɨ kisùma nɨ tà sè ko, kìtú tàbvó tàzo nda kòkɨró àmɨ ngbǒ ró ko. 35 Tàko ko, kìtú nda nɨ atsá móndyá títí bvò dri dhɨ ɨ dré. 36 Lè mɨ̀ kàdré dɨ tàmìga dri, adrélé tà zi Gìká tí lókyá wä́yi sè, mɨ̀ kòkɨtswáró tà títí adrébhá alɨ̀le nda kɨ lavú, kɨtswázó àmɨ kɨ totó kanyò àko Móndɨ́ nɨ Mvá kandrá.»

37 Kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, Yésu adré tá tà tadhá tépelò na gò, ngátsi sè dhɨ, dré adrézó pfòle mbàle ayílé kòngó Òlívè fa kya drìna. 38 Dɨ drùbhì kɨ́nó, móndyá títí dhɨ ɨ̀ adré tá lɨ̀le akódhɨ nɨ yi tépelò na.

22

Yùdásɨ̀ ɨ̀ yi ru kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be, kòlefèró Yésu àyɨ drɨ́gá

(À kònò kpà Màtáyò 26:14-16; Márokò 14:10-11)

1 Yúdà ànzɨ kɨ gwányá Mápà tàkú àko dhɨ àdhya, adrélé kpà rú zìle Pásɨkà dhɨ adré tá atsálé ànyɨ. 2 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá láti nda kɨtswázó Yésu nɨ pfu dràle lùzu ró. Tàko ko, ɨ̀ adré tá àyɨkya móndyá zyandre dhɨ kɨ ro.

3 Dɨ Sàtánà dré fɨ̀zo Yùdásɨ̀ adrélé kpà rú zìle Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà dhɨ na. Akódhɨ nda tá Yésu nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo ꞌɨ. 4 Gò dré ngàzo lɨ̀le tà ta kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ tépelò lɨkɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀ ɨ́be, ɨ́ nɨ Yésu nɨ lefè àyɨ drɨ́gá ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà dri. 5 Àyɨ nda ɨ̀ dré lenzézó tà nda sè gò, ɨ̀ dré lazízóá dhɨ, ɨ̀ nɨ làfa fe drá. 6 Dɨ Yùdásɨ̀ dré kaꞌìzoá gò, kɨdhózó adrélé lókyá dóro Yésu nɨ lefèzo àyɨ drɨ́gá dhɨ nɨ nda, móndyá zyandre dhɨ ɨ̀ kònìró ko.

À ledé tà Yésu ɨ dré gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nyàzo lebèbhá nɨ ɨ́be

(À kònò kpà Màtáyò 26:17-25; Márokò 14:12-21; Yòwánɨ̀ 13:21-30)

7 Gwányá Mápà tàkú àko dhɨ àdhya tú dhɨ, kìtú adrézó kábilígyà mvá Pásɨkà àdhya nɨ pfu dràle mòbòmà ro dhɨ dré atsázó. 8 Dɨ Yésu dré Pétèró kɨ mùzo Yòwánɨ̀ be, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ ngá ladhɨ́ àma dré gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nyàzo.» 9 Ɨ̀ lizí akódhɨ tàzoá dhɨ: «Mɨ́ adré lèá dhɨ, mà kòlɨ̀ ladhɨ́á ángwà?» 10 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòfɨ bhàandre na dre dhɨ, mɨ̀ nɨ drì si agó àlo adrélépi yǐ do lɨ̀drɨ́ na dhɨ be. Mɨ̀ dhe akódhɨ nda bvó, tsàle dzó dré dra fɨ̀zo lána dhɨ na. 11 Mɨ̀ kòtà dzó nda nɨ líyí dré dhɨ: ‹Dhya tà tadhálépi dhɨ adré ámɨ lizí: Dzó ꞌa kɨ̀le mà dré kɨtswázó Pásɨkà nya áma lebèbhá ɨ́be dhɨ ángwà?› 12 Dɨ akódhɨ nda nɨ dzó ꞌa kɨ̀le kàdrɨ̀ kurú na dhɨ nɨ tadhá àmɨ dré. À tobhà mɨ́sá ɨ ngá àruka ɨ́be tayɨ́lé lána dre. Mɨ̀ kòladhɨ́ ngá àma dré kònàle.» 13 Dɨ ɨ̀ kòlɨ̀ dre dhɨ, ɨ̀ dré tà títí nda kɨ kisúzó ngóró Yésu dré tá tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Gò ɨ̀ dré ngá ladhɨ́zó kɨtswázó gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nya.

Mírì nɨ rúbhá ɨ kàrɨ́ nɨ be dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 26:26-30; Márokò 14:22-26; 1 Kòrítòbhá ɨ 11:23-25)

14 Lókyá kòkɨtswá dre dhɨ, Yésu ɨ̀ dré tsàzo lɨrɨ́lé mɨ́sá làgásè túmä́ní akódhɨ nɨ àpóstolò mudrí-drì-rì dhɨ ɨ́be. 15 Gò dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Ma tá lovó ɨ́be tò atsálé nyànomvá dhɨ, mà kònyaró Pásɨkà kònɨ̀dhɨ túmä́ní àmɨ ɨ́be áma kɨzà nyàma kandrá. 16 Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Má gò vélé nyàá ko, tsàle lókyá tà nɨ nɨ dré dra ru ꞌòzo kɨtswálé títí Gìká nɨ Òpɨ̀ na dhɨ ꞌá.» 17 Dɨ dré kópò adózó, àwoyà fèzo Gìká dré gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ do vínò kópò kònɨ̀dhɨ lé nɨ lanzɨ́lé àmɨ kòfalésè. 18 Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Má gò vélé vínò mvu ko, tsàle lókyá Gìká nɨ Òpɨ̀ dré dra atsázó dhɨ ꞌá.»

19 Dré mápà adózó, àwoyà fèzo Gìká dré gò, ŋòzoá fèle áyɨ lebèbhá ɨ dré gò, tàzoá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma rúbhá má dré adrélé fèle àmɨ kɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ nya, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ adrézó áma tà kisù.»

20 Ngá nyàma àmvolésè dhɨ, dré kókpà ꞌòzoá kònɨ̀nɨ kópò sè. Adó kópò nda, tàzoá dhɨ: «Kópò kònɨ̀dhɨ adré tà tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be áma kàrɨ́ kutúlépi àmɨ dré dhɨ sè dhɨ nɨ tà tadhá.

21 Dɨ, mɨ̀ yi rè ká! Dhya adrélépi ꞌòle áma lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ adré lɨrɨ́lé túmä́ní má be mɨ́sá kònɨ̀dhɨ làga. 22 Tà bàti ró dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lɨ dràle ngóró Gìká dré tá tà nɨ nɨ bhàle drìdrì dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, kɨzà nɨ ɨ́na adré kàdrɨ̀ dhya dra Móndɨ́ nɨ Mvá nda nɨ lefèlepi dhɨ dré!» 23 Dɨ ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé lizíá àyɨ kòfalésè, ngalè àdhi àyɨ kòfalé dhɨ nɨ tà nda nɨ ꞌo nɨ̀ ya dhɨ.

Dhya kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ àdhi ꞌɨ?

24 Gò Yésu nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré dhèzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè, nìzoá ngalè dhya kàdrɨ̀ lavúlé àyɨ kòfalé dhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ. 25 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ ópɨ́ ɨ̀ adré àyɨkya òpɨ̀ nya àyɨ dri rìnyí sè. Dhya kàdrɨ̀kàdrɨ̀ àyɨ drìle dhɨ ɨ̀ adré kpà àyɨ kɨ tàndɨ kɨ zi móndɨ́ kɨ ledébhá ɨ ró. 26 Dɨ, adré lèá dhɨ, àmɨ kɨ tà kàdré kònɨ̀nɨ ko. Be ró dhɨ, lè dhya kàdrɨ̀ lavúlé àmɨ kòfalé dhɨ kàdré àmɨ kɨ tùgumvá tɨ́nɨ. Lè kpà dhya adrélépi àmɨ kɨ drì ko dhɨ kàdré tà ꞌo àmɨ kɨ màrábà tɨ́nɨ. 27 Àngyá ko, mɨ̀ adré kisùá dhɨ, dhya kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ àdhi ꞌɨ: dhya adrélépi ngá nya mɨ́sá na dhɨ, kó ngalè, dhya adrélépi ngá bha nyàle dhɨ? Zakó tá dhya adrélépi ngá nya mɨ́sá na dhɨ ꞌɨ? Dɨ, ma mána àmɨ kòfalé dhɨ ngóró dhya adrélépi tà ꞌo àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 28 Àmɨ ró dhɨ, àmɨ tá ngbú dhya adrébhá túmä́ní má be tà dré adréràꞌa áma tabhì dhɨ ꞌá dhɨ ꞌɨ. 29 Dɨ má adré àmɨ kɨ bha adrélé òpɨ̀ nya, ngóró áma Atá dré áma bhàle adrélé òpɨ̀ nya dhɨ tɨ́nɨ, 30 mɨ̀ kàdréró ngá nya ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu áma mɨ́sá làgásè áma Òpɨ̀ na. Kònàle dhɨ, mɨ̀ nɨ lɨrɨ́ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ɨ drǐsè, adrélé Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ súrú mudrí-drì-rì dhɨ kɨ tàbvó ta.»

Yésu longó dhɨ, Pétèró nɨ áyɨ ga

(À kònò kpà Màtáyò 26:31-35; Márokò 14:27-31; Yòwánɨ̀ 13:36-38)

31 Yésu gò tàá dhɨ: «Sìmónà, Sìmónà, mɨ́ yi rè ká! Sàtánà zi tà Gìká tí, kòfèró láti ɨ́ dré àmɨ kɨ tabhìzo, ngóró à dré adrélé ngánò kɨyá dhɨ tɨ́nɨ. 32 Dɨ, má zi mána tà Gìká tí mɨ́ dré, mɨ́ kòtayɨ́ró ámɨ tà kaꞌìkaꞌì ko dhɨ bvó. Dɨ mɨ́ kògò agòle má vélé dre dhɨ, mɨ́ kòtɨmbà ámɨ adrúpi ɨ àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na.» 33 Dɨ, Pétèró tà drá dhɨ: «Mírì, ma gànzi ró lɨ̀le bǎ nya, ɨ̀ndɨ̀ lɨ̀le dràle túmä́ní mɨ́ be.» 34 Yésu logó drá dhɨ: «Pétèró, má adré tàá mɨ́ dré dhɨ: Ándrò drìdrì àgólòwa dré dra tsírà bhèzo dhɨ kandrá dhɨ, mɨ́ nɨ áma ga vésè be na tàzoá dhɨ, mɨ́ nì ma ko.»

Yésu tà áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòlotó àyɨ kɨtswálé àdzú bhu

35 Yésu gò lizíá àyɨ tí dhɨ: «Lókyá má dré tá àmɨ kɨ mùzo lɨ̀le làfa àko, kòmvò àko, ɨ̀ndɨ̀ kámókà àzya àko dhɨ sè dhɨ, ngá àlo dhɨ pɨ tá àmɨ vélé?»* Ɨ̀ logó dhɨ: «Kóko.» 36 Akódhɨ tà àyɨ dré dhɨ: «Dɨ, nyànomvá dhɨ, dhya adrélépi làfa ɨ́be dhɨ, kòdo làfa nda be. Dhya adrélépi kòmvò ɨ́be dhɨ, kòdo kpà be. Dhya adrélépi sápɨ́ àko dhɨ, kòlagɨ́ áyɨ kɨ́tá kɨdhɨ̀ àdhya kɨtswázó sápɨ́ gɨ ɨ́ dré. 37 Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Lè tà tɨsɨ̀le áma tà dri Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ kàtsá má rú: ‹À amú akódhɨ nàle tátrɨ́trɨ́ kúlí ŋobhá ɨ́be.›† Tà bàti ró dhɨ, tà tɨsɨ̀le áma tà dri kòdhɨ adré ꞌòle ru ꞌo.» 38 Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ gò tàá dhɨ: «Mírì, sápɨ́ rì dhɨ ɨ be kònɨ̀dhɨ.» Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Kòdhɨ kɨtswá dre.»

Yésu zi tà Gìká tí kòngó Òlívè fa kya drìna

(À kònò kpà Màtáyò 26:36-46; Márokò 14:32-42)

39 Yésu kàpfò kònalésè dre dhɨ, dré lɨ̀zo mbàle kòngó Òlívè fa kya drìna, ànzyà gà dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré kpà akódhɨ nɨ lebèzo. 40 Ɨ̀ kòtsa àrà nda na dre dhɨ, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí, kòtayɨ́ró àmɨ tà dré tabhìle, àmɨ kɨ ꞌòzo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko.»

41 Gò dré lɨ̀zo vwàle àyɨ rúsè ànyɨ́ànyɨ ngóró kɨ́rà vìle dhɨ dré adrélé lɨ̀le adhélé dhɨ pɨ́. Dré dhèzo áyɨ kórókó titì, tà zìzo Gìká tí kònɨ̀nɨ: 42 «Tátá, mɨ́ kòlè dhɨ, mɨ́ kòdo kópò kɨzà àdhya kòdhɨ má vélésè wà. Dɨ, mɨ́ kòꞌo tà má dré adrélé lèle dhɨ kòdhya ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kòꞌo tà mɨ́ dré adrélé lèle dhɨ kòdhya.» [ 43 Gò ángéló àlo bhù lésè dhɨ dré agázó akódhɨ kandrá, rìnyí fe drá. 44 Yésu nɨ togó dré adrélé kɨzà ro lavúlé dhɨ sè dhɨ, dré gòzo adrélé tà zi Gìká tí togó wä́yi sè. Gò kúrì adrélépi apfòle rúásà dhɨ dré atsázó kàrɨ́ tɨ́nɨ, adrélé tɨtɨ̀le kìní mi.]‡

45 Akódhɨ kòzi tà nda akɨ́lé dre dhɨ, dré ngàzo gòle áyɨ lebèbhá nda ɨ véna, àyɨ kɨ kisú adréràꞌa ayí ko kɨzà dré. 46 Dɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré ayí ko àdho tà sè? Mɨ̀ nga adrélé tà zi Gìká tí, kòtayɨ́ró àmɨ tà dré tabhìle, àmɨ kɨ ꞌòzo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko.»

Yésu nɨ rùma

(À kònò kpà Màtáyò 26:47-56; Márokò 14:43-50; Yòwánɨ̀ 18:3-11)

47 Gbǎ kòdhwa, Yésu dré rè dhu adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré atsázó. Dɨ dhya rú zìle Yùdásɨ̀, Yésu nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo dhɨ adrì tá ɨ́na àyɨ nɨ̀. Gò dré áyɨ kisízó ànyɨ Yésu làga, kɨtswálé akódhɨ nɨ kamú. 48 Dɨ, Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Yùdásɨ̀, mɨ́ adré tsì Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kamú, kɨtswázó akódhɨ nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá bàti?»

49 Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ kònò tà adrélépi ꞌòle ru ꞌo nda dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lizízó: «Mírì, mà kòtogá àyɨ sápɨ́ sè wà?» 50 Gò àyɨ kɨ àlo dré kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ màrábà nɨ bí drɨ́ágó lésè dhɨ nɨ bvwàzo kɨ̀le. 51 Dɨ, Yésu dré ɨ́na tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́! Kòdhɨ kɨtswá dre!» Dré agó nda nɨ bí tabèzo, akódhɨ nɨ tɨdrɨ́zó.

52 Gò Yésu dré tàzoá kòwánà kàdrɨ̀ ɨ, tépelò lɨkɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀ ɨ ɨ̀ndɨ̀ bhàgo atsábhá áyɨ ru dhɨ ɨ dré dhɨ: «Ma vo kùgú ꞌɨ gò, mɨ̀ dré adrézó alɨ̀le sápɨ́ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ fa ɨ́be kɨtswálé áma ru nɨ? 53 Kìtú àlo àlo títí ɨ sè, má adré tá àmɨ kòfalé tépelò na dhɨ, mɨ̀ bhà tá drɨ́gá má rú ko. Dɨ, lókyá kònɨ̀dhɨ àmɨkya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi áyɨ rìnyí tadhá tínímvá na dhɨ àdhya ꞌɨ.»

Pétèró gà Yésu rè

(À kònò kpà Màtáyò 26:57-58, 69-75; Márokò 14:53-54, 66-72; Yòwánɨ̀ 18:12-18, 25-27)

54 Gò ɨ̀ dré Yésu nɨ rùzo, drìzoá lɨ̀zo ába kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ dzó na. Dɨ Pétèró adré tá ɨ́na àyɨ kɨ lebè lárá ro. 55 Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ turú tá àtsɨ́ bhàꞌálé nda nɨ kɨ́tó ꞌá gò, ɨ̀ dré lɨrɨ́zó làgásà. Dɨ Pétèró dré kpà lɨrɨ́zó àyɨ kòfalé. 56 Gò mvátòkó àlo màrábà ro dhɨ dré akódhɨ nɨ nòzo adréràꞌa lɨrɨ́lé àtsɨ́ mìle. Dré mì tɨngbózó drìá gò, tàzoá dhɨ: «Dhya kòndɨ tá kókpà túmä́ní Yésu be.» 57 Dɨ, Pétèró dré ɨ́na tà nda nɨ gàzo rè, tàzoá dhɨ: «Tòkó, má nì akódhɨ ko.»

58 Gí ko, dhya àzya dré akódhɨ nɨ nòzo gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ kókpà àyɨ kɨ àlo ꞌɨ.» Dɨ Pétèró logó dhɨ: «Kóko, ma ꞌɨ ko!»

59 Ànyɨ́ànyɨ sáà àlo àmvolésè dhɨ, dhya àzya dré gòzo tàá rìnyí sè dhɨ: «Bàti, dhya kòndɨ tá túmä́ní Yésu be! Àngyá ko, akódhɨ kókpà móndɨ́ angálépi Gàlìláyà lésè dhɨ ꞌɨ.» 60 Dɨ Pétèró logó dhɨ: «Agó, má nì ngalè mɨ́ adré àdho tà ta ya dhɨ ko!» Gbǎ lókyá dré adréràꞌa tà ta dhɨ ꞌá dhɨ, àgólòwa dré tsírà bhèzo. 61 Gò Mírì Yésu dré áyɨ alázó Pétèró nɨ no dɨ̀ɨɨ́. Dɨ kúlí Mírì dré tá tàle Pétèró dré dhɨ dré agázó lána. Tà tá dhɨ: «Ándrò, drìdrì àgólòwa dré dra tsírà bhèzo dhɨ kandrá dhɨ, mɨ́ nɨ áma ga vésè be na.» 62 Dɨ Pétèró dré pfòzo kɨvɨ̀ na gò, ngòle kaꞌílé kaꞌikaꞌi kɨzà dré.

À gu Yésu, akódhɨ nɨ tswàzo

(À kònò kpà Màtáyò 26:67-68; Márokò 14:65)

63 Dɨ dhya adrébhá Yésu nɨ lɨkɨ́ dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ gu, adrézó akódhɨ nɨ tswa. 64 Ɨ̀ dré akódhɨ nɨ mì dròzo gò, adrézó tàá drá dhɨ: «Mɨ́ tà rè àma dré pròfétà ro dhɨ, ngalè àdhi sa mɨ nɨ̀ ya dhɨ ká!» 65 Dɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ lodhá kanyò kúlí àruka bǐ dhɨ ɨ sè.

Yésu pfò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ɨ kandrá bhàgo kàdrɨ̀ ɨ́be

(À kònò kpà Màtáyò 26:59-66; Márokò 14:55-64; Yòwánɨ̀ 18:19-24)

66 Ngá kòwa dre dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ ɨ̀ndɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré ru kɨmózó kònàle. Gò Yésu nɨ drìzo pfòle àyɨ nda ɨ kandrá. 67 Dɨ ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré Mèsɨ́yà ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ tà rè àma dré ká!» Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má kòtà tà nda àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ kɨtswá kaꞌìá ko. 68 Má kòlizí kpà tà àmɨ tí dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tàdzí kúlí logó ko. 69 Dɨ, kɨdhólé nyànomvá dhɨ, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ lɨrɨ́ adrélé Gìká rìnyí líyí nɨ drɨ́ágó lésè.» 70 Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ lizí tíá dhɨ: «Mɨ dɨ mɨ́na Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ?» Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ tà kyá tàle dhɨ, ma ꞌɨ dhɨ.» 71 Dɨ ɨ̀ tà dhɨ: «Mà nɨ dɨ go vélé móndɨ́ àruka kɨtswábhá tà ta akódhɨ rú dhɨ kɨ nda àdho tà sè? Àma kɨ tàndɨ, mà yi kúlí apfòlepi akódhɨ nɨ tàndɨ sílésè dhɨ dre!»

23

Yésu pfò Pìlátò kandrá

(À kònò kpà Màtáyò 27:1-2, 11-14; Márokò 15:1-5; Yòwánɨ̀ 18:28-38)

1 Gò àyɨ títí ru kɨmóbhá nda ɨ̀ dré ngàzo Yésu nɨ dri lɨ̀zo ába Pìlátò, Rómà kɨ gùvèrènérè kandrá. 2 Gò ɨ̀ dré dhèzo adrélé Yésu nɨ asíkì, adrézó tàá dhɨ: «Mà kisú dhya kònɨ̀dhɨ adréràꞌa àma kɨ súrú nɨ kodzó lɨgɨ́lé. Akódhɨ adré ɨ́na Kàyìsárà nɨ mèdáyɨ̀ gɨ̀ma logá móndɨ́ ɨ dré. Adré kpà áyɨ tàndɨ nɨ zi Mèsɨ́yà ro, ɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ ro.» 3 Dɨ Pìlátò dré lizízóá Yésu tí dhɨ: «Mɨ, mɨ ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ?» Yésu logó drá dhɨ: «Ámɨ tàndɨ mɨ́ tà dre.» 4 Gò Pìlátò dré tàzoá kòwánà kàdrɨ̀ ɨ dré, móndyá zyandre ɨ́be dhɨ: «Má kisú mána tà àlo tà bhàzo agó kònɨ̀dhɨ dri dhɨ ko.» 5 Dɨ, ɨ̀ gò àyɨkya tàá rìnyí sè dhɨ: «Akódhɨ adré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ kodzó lɨgɨ́lé tà dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ sè. Adré ꞌòá kònɨ̀nɨ Yúdà ànzɨ kɨ bvò ꞌásè títí, kɨdhólé Gàlìláyà lésè atsálé kònwa Yèrúsalémà ꞌa.»

6 Pìlátò kòyi tà nda dre dhɨ, dré lizízóá ngalè Yésu móndɨ́ angálépi Gàlìláyà lésè dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. 7 Kòyi tàle dhɨ, akódhɨ tá ópɨ́ Èródè nɨ rìnyí zàle dhɨ dre dhɨ, dré akódhɨ nɨ mùzo Èródè véna. Àngyá ko, akódhɨ nda tá Yèrúsalémà ꞌa lókyá nda sè.

Yésu pfò Èródè kandrá

8 Èródè kònò Yésu dre dhɨ, dré lenzézó lavúlé. Tàko ko, yi tá Yésu nɨ rúbí kɨ́nó gò, adrézó akódhɨ nɨ le nòle tò. Adré tá mì bha kɨtswálé akódhɨ nɨ no tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌoràꞌa. 9 Dɨ dré akódhɨ nɨ lizízó tà bǐ dhɨ ɨ sè. Dɨ, Yésu logó ɨ́na drá kúlí àlo ko. 10 Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ totó tá àyɨ kònàle adrélé akódhɨ nɨ asíkì rìnyí sè. 11 Dɨ Èródè ɨ sòdá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré kpà akódhɨ nɨ ayɨ́zèzo, adrézó akódhɨ nɨ gu. Gò ɨ̀ dré kánzò aveave asózó rúá, gòzo akódhɨ nɨ mu Pìlátò véna. 12 Dɨ kìtú nda sè dhɨ, Èródè ɨ Pìlátò be atú adrébhá tá kàrɨbhá ro dhɨ ɨ, ɨ̀ dré atsázó vélé arúpi ró.

À ŋò tà Yésu dri kɨtswálé dràdrà sè

(À kònò kpà Màtáyò 27:15-26; Márokò 15:6-15; Yòwánɨ̀ 18:39–19:16)

13 Gò Pìlátò dré kòwánà kàdrɨ̀ kɨ azízó, Yúdà ànzɨ kɨ drì kobhá ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá zyandre ɨ́be, 14 tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adrì àmɨkya agó kònɨ̀dhɨ alɨ̀zo ába má vélé tàzoá dhɨ, adré móndɨ́ kɨ kodzó lɨgɨ́lé. Dɨ, mɨ̀ yi rè ká! Má lizí tá akódhɨ àmɨ kandrá gò, má dré mána tà mɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ asíkì ásà dhɨ nɨ kisúzó vélána ko. 15 Èródè kisú kpà tà àlo vélána ko. Àngyá ko, logó akódhɨ àma vélé. Dɨ dhya kònɨ̀dhɨ ꞌo tà àlo kɨtswálépi dràdrà sè dhɨ ko. 16 Ásà dhɨ, má nɨ akódhɨ nɨ ꞌo bhwàle gò, trɨ̀zoá lɨ̀le.» [ 17 *]

18 Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ dré ngàzo kúlí loyó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kòꞌo dhya kòdhɨ dràle! Mɨ̀ kàtrɨ̀ àma dré Bàrábà kòdhya!» 19 (À bhe tá Bàrábà nda bǎdzó na, móndɨ́ kɨ kodzoma lɨgɨ́lé bhàandre nda ꞌá dhɨ nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ pfùma nɨ tà sè.) 20 Pìlátò dré gòzo tódhyá tàá àyɨ dré dhɨ, ɨ́ lè tá ɨ́na Yésu nɨ trɨ̀le. 21 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé tetrélé, adrézó loyóá dhɨ: «Mɨ́ tidí akódhɨ fa kɨpakɨpa dri! Mɨ́ tidí akódhɨ!» 22 Pìlátò dré gòzo tàá àyɨ dré vésè nɨ na sè dhɨ: «Akódhɨ ꞌo àdho tà kònzɨ ꞌɨ? Má kisú mána tà àlo kɨtswálépi dràdrà sè dhɨ vélána ko. Ásà dhɨ, má nɨ akódhɨ nɨ ꞌo bhwàle gò, trɨ̀zoá lɨ̀le.» 23 Dɨ, ɨ̀ dré àyɨkya gòzo tetrélé rìnyí sè tàzoá dhɨ, à kòtidí akódhɨ fa kɨpakɨpa dri gò, àyɨ kɨ kúlí dré lavúzó.

24 Dɨ Pìlátò dré tà ɨ̀ dré adrélé zìle nda nɨ kaꞌìzo ꞌòle àyɨ dré. 25 Dré Bàrábà, bhèle tá bǎdzó na móndɨ́ kɨ kodzoma lɨgɨ́lé dhɨ nɨ tà sè ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ pfùma nɨ tà sè nda nɨ trɨ̀zo, ngóró ɨ̀ dré adrélé zìle dhɨ tɨ́nɨ. Dré Yésu nɨ fèzo àyɨ drɨ́gá, ɨ̀ kòꞌoró ngóró ɨ̀ dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ.

Yésu nɨ tidima fa kɨpakɨpa dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 27:32-44; Márokò 15:21-32; Yòwánɨ̀ 19:17-27)

26 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa Yésu nɨ dri lɨ̀zo ába dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré agó àlo rú be Sìmónà angálépi Kìrénè lésè dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa agòle amvú lésè.† Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nda nɨ rùzo, fa kɨpakɨpa bhàzo drìá gò, akódhɨ nɨ ꞌòzo fa nda nɨ do lɨ̀zo ába Yésu vésè.

27 Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ adré tá lɨ̀le Yésu vésè. Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, tòkó àruka ɨ̀ adré tá àwó ngo, adrézó tongólé Yésu nɨ tà sè. 28 Dɨ Yésu dré áyɨ alázó tàá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ ànzɨtòkó Yèrúsalémà àdhya nɨ ɨ, mɨ̀ kòngo má sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya ngòle àmɨ kɨ tàndɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ ànzɨ ɨ sè. 29 Àngyá ko, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, à nɨ tàá dhɨ: ‹Kólénzé tòkó kóndó ro tibhá ko, ɨ̀ndɨ̀ bà febhá ànzɨmvá ɨ dré ko dhɨ ɨ dré!› 30 Lókyá nda sè dhɨ, móndɨ́ kɨ tàá kòngó kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ kàdhé àma dri wà!› adrézó kpà tàá kòngó tsàtsà ɨ dré dhɨ: ‹Mɨ̀ kàbvù àma wà!›‡

31 Tàko ko, à kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ fa lɨ́drɨ̀ ro dhɨ rú dhɨ, àdho tà nɨ dɨ vélé atsá fa àꞌyo ró dhɨ rú dhɨ nɨ̀?»

32 À adrì tá kpà àgo rì drìkònzɨbhá ro dhɨ ɨ pfùle dràle túmä́ní Yésu be.

33 Ɨ̀ kòtsa àrà adrélé zìle Drìfà ro dhɨ na dre dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ tidízó fa kɨpakɨpa dri. Ɨ̀ dré kpà drìkònzɨbhá rì nda kɨ tidízó fa àruka ɨ drǐsè, àlo nɨ Yésu nɨ drɨ́ágó lésè, àzya nɨ lìdzí nɨ lésè. 34 Gò Yésu dré tàzoá dhɨ: «Tátá, mɨ́ kòtrì àyɨ kɨ tàkonzɨ̀. Àngyá ko, ɨ̀ nì tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ko.» Gò sòdá ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kɨ́tá kɨ lanzɨ́zó àyɨ kòfalésè dzègé sè.§

35 Móndyá zyandre nda ɨ̀ totó tá àyɨ adrélé tà nda nɨ no. Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ adré tá àyɨkya Yésu nɨ gu, adrézó tàá dhɨ: «Akódhɨ tɨdrɨ́ móndɨ́ àruka ɨ ꞌí. Dɨ kàdré Mèsɨ́yà Gìká dré zɨ̀le dhɨ ꞌɨ bàti dhɨ, kòtɨdrɨ́ áyɨ tàndɨ wà!» 36 Sòdá ɨ̀ adré tá kpà akódhɨ nɨ gu. Ɨ̀ kisí tá àyɨ ànyɨ akódhɨ làga, vìnègárì fe drá, 37 tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kàdré ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ tɨdrɨ́ ámɨ tàndɨ wà!» 38 À di tá wárágà tà tɨsɨ̀zo drìá dhɨ akódhɨ drìle. À tɨsɨ̀ tá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ.»

39 Drìkònzɨbhá tidílé Yésu làga nda kɨ àlo adré tá kpà akódhɨ nɨ lodhá, adrézó tàá dhɨ: «Mɨ mɨ́na Mèsɨ́yà ꞌɨ ko? Mɨ́ tɨdrɨ́ dɨ àma túmä́ní ámɨ tàndɨ be wà!» 40 Dɨ, drìkònzɨbhá àzya dré ɨ́na lawàzo drìá, tàzoá dhɨ: «À ŋò kó tà kɨtswálépi dràdrà sè dhɨ mɨ́ dri akódhɨ àdhya tɨ́nɨ dhɨ, mɨ́ adré dɨ mɨ́na Gìká nɨ ro ko àdho tà sè? 41 Àma ró dhɨ, à ŋò tà àma dri gyǎgya. Mà adré àmakya tà kɨtswálépi tà mà dré ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ nɨ kisú. Dɨ, dhya kònɨ̀dhɨ ꞌo ɨ́na tà kònzɨ àlo dhɨ ko.» 42 Gò dré tàzoá dhɨ: «Yésu, lókyá mɨ́ dré dra fɨ̀zo ámɨ òpɨ̀ na dhɨ tú dhɨ, mɨ́ kòtɨvɨ̀ ma ko.» 43 Yésu logó drá dhɨ: «Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Ándrò, mà nɨ adré túmä́ní mɨ́ be pàràdísò na.»

Yésu nɨ dràma

(À kònò kpà Màtáyò 27:45-56; Márokò 15:33-41; Yòwánɨ̀ 19:28-30)

44 Ànyɨ́ànyɨ kìtú rírí sè dhɨ, tínímvá dré bvò nɨ mì dòzo wä́yi, tsàle sáà na kìtú rírí àmvolésè dhɨ na. 45 Tàko ko, kìtú tayɨ́ tá ɨ́na ngá kazama. Gò kɨ́tá ꞌɨ̀le tépelò nɨ ꞌa lakɨ́zó dhɨ dré lasɨ́zó ꞌa be rì. 46 Gò Yésu dré liyízó kúlí ꞌuꞌù sè tàzoá dhɨ: «Tátá, má tayɨ́ áma lɨ́drɨ̀ mɨ́ drɨ́gá.» Kòtà tà nda dre dhɨ, dré dràzo.

47 Rómà kɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ kònò tà títí lavúbhá nda ɨ dre dhɨ, dré Gìká nɨ rú bhàzo kùle, tàzoá dhɨ: «Dhya kòdhɨ tá ɨ́na móndɨ́ gyǎgya ꞌɨ bàti!» 48 Móndyá zyandre títí ru kɨmóbhá tà nda nɨ no dhɨ ɨ̀ kònò tà lavúbhá nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo nzɨ̀le àyɨ kɨ agá dibe kɨzà dré. 49 Dɨ, móndyá títí Yésu nɨ nibhá dhɨ ɨ túmä́ní tòkó akódhɨ nɨ lebèbhá Gàlìláyà lésè dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ totó tá àyɨ adrélé tà nda kɨ no lárá ro.

Yésu nɨ rúbhá bhàma mógó na dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 27:57-61; Márokò 15:42-47; Yòwánɨ̀ 19:38-42)

50-51 Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kòfalé dhɨ, agó àlo rú be Yòséfà angálépi Àrìmàtáyà, bhàandre àlo Yùdáyà le dhɨ lésè dhɨ tá be. Dɨ, akódhɨ nda kaꞌì tá ɨ́na tà bhàgo àruka títí dhɨ ɨ̀ dré ru yìzo ꞌòzoá dhɨ ko. Akódhɨ tá móndɨ́ dóro ɨ̀ndɨ̀ gyǎgya, adrélépi Gìká nɨ Òpɨ̀ letè nòle dhɨ ꞌɨ. 52 Dɨ dré lɨ̀zo Pìlátò véna Yésu nɨ rúbhá zi tíá. 53 Pìlátò kòkaꞌì dre dhɨ, Yòséfà dré lɨ̀zo rúbhá nda nɨ tɨrɨ́ fa kɨpakɨpa drìlésè, lambézóá kɨ́tá kemve sè gò, lɨ̀zo bhàá mógó àlo gàle kɨ́rà na, àbvò bhàzo lána rè ko dhɨ na. 54 Kìtú nda tá kìtú adrézó tà ledé sàbátù kandrá dhɨ ꞌɨ. Dɨ sàbátù adré tá ꞌòle kɨdhólé.

55 Tòkó alɨ̀bhá tá Gàlìláyà lésè túmä́ní Yésu be nda ɨ̀ lebè tá Yòséfà gò, ɨ̀ dré mógó nda nɨ nòzo, ɨ̀ndɨ̀ à bhà Yésu nɨ rúbhá lána ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ nòzo. 56 Dɨ ɨ̀ dré gòzo nzɨ̀le gò, dò tàdzí be dóro amúlé màlásɨ̀ be dhɨ nɨ ladhɨ́. Dɨ sàbátù tú dhɨ, ɨ̀ dré lovózó ngóró tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ tɨ́nɨ.

24

Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 28:1-10; Márokò 16:1-8; Yòwánɨ̀ 20:1-10)

1 Kìtú nɨ àlo pósò àdhya sè dhɨ, tòkó nda ɨ̀ dré ngàzo drùbhì kɨ́nó dò tàdzí be dóro ɨ̀ dré tá ladhɨ́lé nda nɨ do lɨ̀zo ába mógó na. 2 Ɨ̀ kòtsa dre dhɨ, ɨ̀ dré kisúzóá dhɨ, à lɨ kɨ́rà mógó nda tísè dre. 3 Dɨ, ɨ̀ dré fɨ̀zo lána dhɨ, ɨ̀ kisú àyɨkya Mírì Yésu nɨ rúbhá ko. 4 Àyɨ kɨ drì dré adréràꞌa abɨ́lé tà nda sè dhɨ ꞌá dhɨ, àgo rì kɨ́tá lagulagu ró dhɨ kɨ asóbhá dhɨ ɨ̀ dré agázó àyɨ kandrá. 5 Dɨ tirì dré gàzo tòkó nda ɨ léna bǐ gò, ɨ̀ dré tandìzo mìbhalé bha kìní na ró. Dɨ, àgo nda ɨ̀ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré dhya lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ nda àbvò ɨ kòfalé àdho tà sè? 6 Akódhɨ kònwa yókódhó. Nga ɨ́na dràdrà ꞌásè dre! Mɨ̀ kisù rè tà dré tá tàle àmɨ dré, dré rè dhu adréràꞌa Gàlìláyà na dhɨ ꞌá dhɨ ká. 7 Akódhɨ tà tá dhɨ: ‹Adré lèá dhɨ, à kòlefè Móndɨ́ nɨ Mvá tàkonzɨ̀bhá ɨ drɨ́gá, akódhɨ nɨ tidízó dràle fa kɨpakɨpa dri gò, kìtú nɨ na sè dhɨ, akódhɨ dré ngàzo dràdrà ꞌásè.›» 8 Dɨ kúlí dré tá tàle nda ɨ̀ dré agázó àyɨ léna.

9 Dɨ ɨ̀ kàgò mógó lésè dre dhɨ, ɨ̀ dré tà títí nda kɨ tɨtɨ́zó àpóstolò mudrí-drì-àlo dhɨ ɨ dré, móndyá àruka títí dhɨ ɨ́be. 10 Tòkó nda ɨ tá: Màrɨ́yà Màgàdàlénè, Yòwánà, Màrɨ́yà Yàkóbhò nɨ andre, tsàle tòkó àruka ɨ. 11 Dɨ, tà ɨ̀ dré tɨtɨ́lé nda ɨ̀ sù tá ngóró kúlí azaaza ɨ tɨ́nɨ àpóstolò nda ɨ bína gò, ɨ̀ dré kaꞌìzoá ko. 12 Dɨ, Pétèró dré ɨ́na ngàzo ràle mógó na. Kòtsa tandìle ngá no dre dhɨ, dré ngbà ꞌí kɨ́tá kàtswákàtswa dhɨ kɨ nòzo kòdhya. Dɨ akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo gò, dré gòzo nzɨ̀le ɨ́ bhàna, adrélé lizíá ɨ́ léna ngalè àdho tà ꞌo tá ru nɨ̀ ya dhɨ.

Yésu nɨ lebèbhá rì dhɨ ɨ Èmáwù nɨ láti na

(À kònò kpà Márokò 16:12-13)

13 Gbǎ kìtú nda sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá kɨ rì dhɨ ɨ̀ adré tá lɨ̀le bhà àlo rú be Èmáwù dhɨ na. Bhà nda vwà tá Yèrúsalémà rúsè dhɨ ànyɨ́ànyɨ kìlòméterè mudrí-drì-àlo. 14 Ɨ̀ adré tá tà títí lavúbhá Yèrúsalémà na dhɨ kɨ tɨtɨ́. 15 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa tà ta ɨ̀ndɨ̀ tà kayí àyɨ kòfalésè dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu nɨ tàndɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ àyɨ làga gò, ɨ̀ dré adrézó lɨ̀le túmä́ní àyɨ ɨ́be. 16 Dɨ, à kɨkɨ́ tá àyɨ kɨ mì, ɨ̀ kòkɨtswáró nìá akódhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko.

17 Yésu dré àyɨ kɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ adré tá àdho tà tɨtɨ́ àmɨ kòfalésè, mɨ̀ dré adréràꞌa atsí to dhɨ ꞌá dhɨ?» Dɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨkɨ́zó gò, àyɨ kɨ mìbhalé dré adrézó kɨzà ro lavúlé. 18 Àyɨ kɨ àlo rú be Kèlèyópà dhɨ dré logózóá drá dhɨ: «Móndyá títí adrébhá tá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, mɨ ngbà ꞌí móndɨ́ àlo tà lavúbhá kònàle kìtú kònɨ ɨ sè dhɨ kɨ nìlepi ko dhɨ ꞌɨ?» 19 Yésu lizí dhɨ: «Àdho tà ꞌɨ?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Tà atsábhá Yésu, Nàzàrétà lésè dhɨ rú dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ tá pròfétà rìnyi ró kúlí tàma sè ɨ̀ndɨ̀ tà ꞌòma sè Gìká kandrá ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí ɨ kandrá dhɨ ꞌɨ. 20 Dɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ àma kɨ drì kobhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ lefè tá àyɨkya akódhɨ, à kòbhàró tà akódhɨ dri kɨtswálé dràdrà sè. Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tidízó fa kɨpakɨpa dri. 21 Mà adré tá àmakya mì bha kisùzoá dhɨ, kònò akódhɨ nɨ tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ apá nɨ̀. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, ándrò kònɨ̀dhɨ, kìtú nɨ na tà títí lavúbhá nda ɨ àmvolésè dhɨ ꞌɨ. 22 Dɨ tòkó àruka àma kòfalé dhɨ ɨ̀ tɨgá àma kɨ lɨ́ndrɨ́ tà tàndɨ ró. Ɨ̀ lɨ̀ tá drùbhì kɨ́nó mógó na. 23 Dɨ, ɨ̀ kisú àyɨkya akódhɨ nɨ rúbhá ko. Gò ɨ̀ dré agòzo longóá àma dré dhɨ, ángéló ɨ̀ agá tá àyɨ kandrá tàá àyɨ dré dhɨ, Yésu be lɨ́drɨ̀ ro. 24 Dɨ àma kɨ arúpi àruka ɨ̀ dré lɨ̀zo mógó na gò, ɨ̀ dré tà nda nɨ kisúzó ngóró tòkó nda ɨ̀ dré tá tàle dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, ɨ̀ nò àyɨkya akódhɨ ko.»

25 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Á! Àmɨ móndɨ́ azaaza ró nɨ ɨ, mɨ̀ adré tà títí pròfétà ɨ̀ dré longólé dhɨ kɨ kaꞌì mbèlè ko! 26 Adré tá lèá dhɨ, Mèsɨ́yà kònya kɨzà làsú be kònɨ̀nɨ gò, kòfɨró áyɨ mìlanzìlanzì na dhɨ ko?» 27 Gò Yésu dré tà títí tɨsɨ̀le áyɨ tà dri Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ àndu ngɨ̀zo àyɨ dré, kɨdhólé Mósè nɨ búkù ɨ lésè pròfétà títí dhɨ kya ɨ́be.

28 Ɨ̀ kòtsa ànyɨ bhà ɨ̀ dré tá adrézó lɨ̀le lána dhɨ làga dre dhɨ, Yésu dré áyɨ ꞌòzo ngóró ɨ́ adré tá lavúlé na tɨ́nɨ. 29 Dɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó tà tàndɨ ró tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kàdré rè túmä́ní àma ɨ́be. Kìtú ndì dre, ɨ̀ndɨ̀ ngá adré anílé.» Dɨ dré fɨ̀zo dzó na adrélé àyɨ ɨ́be.

30 Ɨ̀ kòlɨrɨ́ túmä́ní mɨ́sá làgásè dre dhɨ, Yésu dré mápà adózó, tà tanɨ zìzo drìá Gìká tí gò, ŋòzoá adrélé fèle àyɨ dré. 31 Gbǎ kòdhwa, àyɨ kɨ mì dré ru nzìzo gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ nìzo. Dɨ, dré ɨ́na tavɨ̀zo àyɨ mìlésè. 32 Gò ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Àma kɨ togó adré tá zakó àtsɨ ró, dré tá adréràꞌa tà ta àma dré láti na, adrézó tà Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ àndu ngɨ àma dré dhɨ ꞌá!»

33 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo gòle Yèrúsalémà na. Ɨ̀ kòtsa dre dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ lebèbhá mudrí-drì-àlo ru kɨmóbhá móndɨ́ àruka ɨ́be dhɨ kɨ kisúzó. 34 Àyɨ nda ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Bàti, Mírì nga dràdrà ꞌásè dre! Agá ɨ́na Pétèró kandrá!» 35 Gò àyɨ rìti nda ɨ̀ dré tà títí lavúbhá láti na dhɨ kɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré. Ɨ̀ tɨtɨ́ tá kpà, ɨ̀ nì tá Yésu àdhi ꞌɨ ya dhɨ, dré tá adréràꞌa mápà ŋo dhɨ ꞌá.

Yésu agá áyɨ lebèbhá ɨ kandrá

(À kònò kpà Màtáyò 28:16-20; Márokò 16:14-18; Yòwánɨ̀ 20:19-23; Tà ꞌòle dhɨ ɨ 1:6-8)

36 Ɨ̀ dré rè dhu adréràꞌa tà nda kɨ ta dhɨ ꞌá dhɨ, Yésu nɨ tàndɨ dré agázó áyɨ totó àyɨ kòfalé gò, tàá àyɨ dré dhɨ: «Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré àmɨ ɨ́be!» 37 Dɨ àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo tirì dré gò, ɨ̀ dré adrézó kisùá dhɨ, ɨ̀ adré móndɨ́ lɨ́ndrɨ́ no kòdhya. 38 Dɨ, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ drì adré abɨ́lé àdho tà sè? Mɨ̀ adré kpà tà kayí àmɨ léna àdho tà sè? 39 Mɨ̀ nò rè áma drɨ́gá ɨ áma pá ɨ́be nɨ ɨ ká. Kònɨ̀dhɨ áma tàndɨ ꞌɨ! Mɨ̀ tabè ma atógyàzoá dhɨ, móndɨ́ lɨ́ndrɨ́ zǎ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ fà ɨ́be, ngóró mɨ̀ dré adrélé nòle má dré adrézó ába kòndɨ tɨ́nɨ dhɨ ko.» 40 Kòtà tà nda dre dhɨ, dré áyɨ drɨ́gá kɨ tadházó áyɨ pá ɨ́be àyɨ dré. 41 Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya tà nda nɨ kaꞌì dhu rè ko togó kɨ̀nɨ́ dré ɨ̀ndɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga dré. Dɨ Yésu dré lizízóá dhɨ: «Àmɨ ngá nyàle dhɨ ɨ́be kònwa?» 42 Dɨ ɨ̀ dré kosyá ɨ̀ dré lɨbhɨ́lé dhɨ nɨ àmbí fèzo drá. 43 Gò dré dòzoá nyàle àyɨ mi.

44 Dɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mà dré tá adréràꞌa túmä́ní àmɨ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, má tà tá tà kònɨ ɨ àmɨ dré: ‹Adré lèá dhɨ, tà títí tɨsɨ̀le áma tà dri Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na, pròfétà kɨ búkù ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ Yúdà ànzɨ kɨ Longó ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ kòꞌo ru.›» 45 Gò dré àyɨ kɨ tògyá nzìzo, ɨ̀ kònìró tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ àndu be dhɨ bvó. 46 Dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «À tɨsɨ̀ tá tà kònɨ ɨ: Mèsɨ́yà nɨ kɨzà nya dràzo gò, kìtú nɨ na sè dhɨ, dré ngàzo dràdrà ꞌásè. 47 À tɨsɨ̀ kpà dhɨ, à nɨ kúlí longó akódhɨ nɨ rú sè súrú títí ɨ dré kɨdhólé Yèrúsalémà na tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó, Gìká kòtrìró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ be dhɨ bvó. 48 Àmɨ dhya tà nda kòdhɨ kɨ nobhá mì sè, ɨ̀ndɨ̀ yibhá bíbhálé sè dhɨ ꞌɨ. 49 Mɨ̀ yi rè ká! Má nɨ mána Tɨrɨ́ Lólo áma Atá dré lazílé dhɨ nɨ amù àmɨ dré. Dɨ àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kàdré adrélé bhàandre ꞌá, tsàle lókyá rìnyí apfòlepi bhù lésè nda dré dra àmɨ kɨ asózó dhɨ ꞌá.»

Yésu mbà bhù na áyɨ lebèbhá ɨ misè

(À kònò kpà Márokò 16:19-20; Tà ꞌòle dhɨ ɨ 1:9-11)

50 Gò Yésu dré àyɨ kɨ drìzo lɨ̀zo àyɨ ɨ́be tsàle ànyɨ Bètànɨ́yà làga. Dré drɨ́gá tɨngázó kurú na, tà tanɨ zìzo Gìká tí àyɨ dri. 51 Dɨ dré adréràꞌa tà tanɨ zi àyɨ dri dhɨ ꞌá dhɨ, dré àyɨ kɨ tayɨ́zó gò, Gìká dré akódhɨ nɨ dòzo bhù na. 52 Dɨ ɨ̀ dré àyɨkya ledhézó àyɨ kɨ kórókó titì akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo gò, ɨ̀ dré gòzo Yèrúsalémà na kólénzé be bǐ. 53 Dɨ kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré tá tépelò na, adrélé Gìká nɨ rú bha kùle landè àko ró.

* 1:17 1:17 À kònò Màlákì 3:23-24.

† 1:33 1:33 À kònò 2 Sàmùwélè 7:12, 13, 16; Èsáyà 9:6; Dànyélè 7:14. Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá «Yàkóbhò nɨ dzó» kònwa. Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ».

‡ 1:79 1:79 À kònò Èsáyà 9:1.

* 2:22 2:22 À kònò Lèvìtíkè 12:3, 6.

† 2:23 2:23 À kònò Pfòma 13:2, 12.

‡ 2:24 2:24 À kònò Lèvìtíkè 12:8.

* 3:6 3:6 À kònò Èsáyà 40:3-5.

* 4:4 4:4 À kònò Dùtèrònómè 8:3.

† 4:8 4:8 À kònò Dùtèrònómè 6:13.

‡ 4:11 4:11 À kònò Longó ɨ 91:11-12.

§ 4:12 4:12 À kònò Dùtèrònómè 6:16.

* 4:19 4:19 À kònò Èsáyà 61:1-2.

† 4:26 4:26 Tàyɨ́tòkó kònɨ̀dhɨ tá Yúdà mvá ꞌɨ ko. Akódhɨ tá móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ꞌɨ. À kònò 1 Ópɨ́ ɨ 17:1, 7-16.

‡ 4:27 4:27 À kònò 2 Ópɨ́ ɨ 5:1-14.

§ 4:44 4:44 À kɨtswá kpà kúlí «àyɨ kɨ bvò» kònɨ kɨ ladzá: «bvò Yùdáyà àdhya».

* 5:1 5:1 Rú «Gènèsàrétè» kònɨ̀dhɨ tá rú àzya tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya dré dhɨ ꞌɨ.

* 7:27 7:27 À kònò Màlákì 3:1.

* 8:10 8:10 À kònò Èsáyà 6:9.

* 10:27 10:27 À kònò Dùtèrònómè 6:5; Lèvìtíkè 19:18.

* 11:42 11:42 «Ménetè» ɨ̀ndɨ̀ «rúwè» kònɨ ɨ, ngábí tàdzí be dóro adrélé kidhílé dhɨ ꞌɨ. À kònò Lèvìtíkè 27:30; Dùtèrònómè 14:22

* 13:35 13:35 À kònò Longó ɨ 118:26.

* 17:21 17:21 À kɨtswá kpà kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè kònɨ kɨ ladzá kònɨ̀nɨ: «Gìká nɨ Òpɨ̀ àmɨ léna be.»

† 17:36 17:36 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Àgo rì dhɨ kɨ adré amvú na. À nɨ àlo nɨ nɨ do, àzya nɨ nɨ tayɨ́.]

* 18:25 18:25 «Kàmílò» kònɨ̀dhɨ, kàꞌwá kàdrɨ̀ dòngɨ́ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ.

* 19:13 19:13 À adré tá làfa lòꞌwa kònɨ̀dhɨ nɨ rú zi «mínà». Mínà àlo dhɨ tá làfa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle mbǎ na sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ.

† 19:38 19:38 À kònò Longó ɨ 118:26.

‡ 19:46 19:46 À kònò Èsáyà 56:7; Yèrèmɨ́yà 7:11.

* 20:17 20:17 À kònò Longó ɨ 118:22.

† 20:28 20:28 À kònò Dùtèrònómè 25:5-6.

‡ 20:37 20:37 À kònò Pfòma 3:6.

§ 20:43 20:43 À kònò Longó ɨ 110:1.

* 22:35 22:35 À kònò Lúkà 9:3; 10:4.

† 22:37 22:37 À kònò Èsáyà 53:12.

‡ 22:44 22:44 Wárágà àruka Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré 22:43-44 kɨ kisú ko.

* 23:17 23:17 Wárágà àruka Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Adré tá lèá dhɨ, Pìlátò kòtrɨ̀ móndɨ́ àlo ꞌɨ̀le bǎdzó na dhɨ àyɨ dré gwányá Pásɨkà àdhya tú.]

† 23:26 23:26 «Kìrénè» kònɨ̀dhɨ tá bhàandre bvò Lìbíyà àdhya lé, bvò kàdrɨ̀ Àfìríkà àdhya lé dhɨ ꞌɨ.

‡ 23:30 23:30 À kònò Òséyà 10:8.

§ 23:34 23:34 À kònò Longó ɨ 22:19.

YÒWÁNƗ̀

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Rúbí Tanɨ Yòwánɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ

Búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Dhya búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá Yòwánɨ̀ ꞌɨ. Akódhɨ nda tá àpóstolò kɨ àlo ꞌɨ. Vésè be bǐ, àyɨ Pétèró ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò be dhɨ ɨ tá ànyɨ Yésu làga. Búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Yòwánɨ̀ adré áyɨ zi «Yésu nɨ lebèlepi dré lèle tò dhɨ» ró. Yòwánɨ̀ nɨ tàndɨ tadhá tà ɨ́ dré búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo ásà dhɨ kònɨ̀nɨ: «Dɨ, à tɨsɨ̀ tà kòdhɨ ɨ, mɨ̀ kòkaꞌìró dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ gò, àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, mɨ̀ kàdréró lɨ́drɨ̀ ɨ́be akódhɨ léna be dhɨ bvó.» (À kònò 20:31.)

Búkù Yòwánɨ̀ dré tɨsɨ̀le kònɨ̀dhɨ twá búkù na àruka Rúbí Tanɨ nɨ tà dri dhɨ ɨ rúsè. Kɨdhoma nɨ léna dhɨ, Yòwánɨ̀ adré Gìká nɨ tà àndu ngɨ, adrézó tadhá dhɨ, Yésu Gìká nɨ Kúlí adrélépi tá ngbú túmä́ní Gìká be, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi ɨ́na Gìká ro dhɨ ꞌɨ (1:1). Kúlí nda atsá tá móndɨ́ ro gò, dré bhà mòzo àma kòfalé adrézó túmä́ní àma ɨ́be (1:14). Búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Yòwánɨ̀ adré tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró Yésu dré ꞌòle dhɨ kɨ tɨtɨ́, tadházóá dhɨ, akódhɨ Mèsɨ́yà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ káyà dhɨ. Yésu adré kpà áyɨ tàndɨ nɨ zi «mápà adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ» ró (6:35, 48), «ngádra adrélépi ngá kazá móndyá bvò àdhya ɨ dré dhɨ» ró (8:12; 9:5), «kábilígyà lɨkɨ́lépi dóro dhɨ» ró (10:11, 14), «dhya adrélépi móndɨ́ kɨ tɨngá dràdrà lésè, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi lɨ́drɨ̀ fe àyɨ dré dhɨ» ró (11:25), «láti» ró, «tà bàti» ró, ɨ̀ndɨ̀ «lɨ́drɨ̀» ro (14:6). Dɨ Yòwánɨ̀ adré móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá Yésu atsázó akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ ró ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tɨtɨ́. Dɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ gà àyɨkya akódhɨ nɨ kaꞌìma.

Yòwánɨ̀ adré tà bǐ Yésu dré ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tàle áyɨ lebèbhá kɨ kodzózó ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ togó tɨndrɨ̀zo ngátsi áyɨ dràma kandrá dhɨ sè dhɨ kɨ tɨtɨ́ (13-16). Adré kpà tà Yésu dré zìle Gìká tí áyɨ tàndɨ dré ɨ̀ndɨ̀ áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ kɨ tɨtɨ́ (17).

Yòwánɨ̀ adré tadhá ngádra ꞌá dhɨ, Gìká adré móndyá títí adrébhá Yésu nɨ kaꞌì dhɨ kɨ tɨdrɨ́, ɨ̀ kàdréró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, àyɨ nda ɨ dré dhɨ, lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá nda kɨdhó dre.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Yésu Krísto, Gìká nɨ Kúlí ꞌɨ (1:1-18)

2) Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi, ɨ̀ndɨ̀ Yésu nɨ lebèbhá drìdrì dhɨ ɨ (1:19-51)

3) Yésu nɨ àzí móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ (2:1–12:50)

4) Yésu nɨ pósò kùdù, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ dràma (13:1–19:42)

5) Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ agama akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ kandrá dhɨ (20:1–21:25)

1

Yésu Krísto, Gìká nɨ Kúlí ꞌɨ

1 Ngá wä́yi dhɨ kɨ bhàma kandrá dhɨ, Kúlí tá be. Kúlí nda tá túmä́ní Gìká be, ɨ̀ndɨ̀ Kúlí nda tá Gìká ꞌɨ. 2 Akódhɨ tá túmä́ní Gìká be drìdrì ngá wä́yi dhɨ kɨ bhàma kandrá.

3 Gìká ꞌo tá akódhɨ ngá wä́yi dhɨ kɨ bha dhɨ kòdhya. Dɨ ngá àlo bhàle akódhɨ àko dhɨ yókódhó. 4 Lɨ́drɨ̀ tá akódhɨ léna, ɨ̀ndɨ̀ lɨ́drɨ̀ nda tá ngádra ꞌɨ móndɨ́ ɨ dré. 5 Ngádra nda adré kòle tínímvá na, ɨ̀ndɨ̀ tínímvá kɨtswá akódhɨ nɨ lavú bwà ko.

6 Gìká amù tá dhya àlo rú be Yòwánɨ̀ dhɨ. 7 Akódhɨ nda alɨ̀ ngádra nda nɨ tà longó, móndyá wä́yi dhɨ ɨ̀ kòkaꞌìró ásà be dhɨ bvó. 8 Yòwánɨ̀ nɨ tàndɨ tá ngádra nda ꞌɨ ko. Dɨ, akódhɨ alɨ̀ ɨ́na ngádra nda nɨ tà longó. 9 Tàko ko, ngádra bàti adrélépi ngá kazá móndyá wä́yi ɨ dré dhɨ, adré tá alɨ̀le bvò le.

10 Dɨ dhya adrélépi Kúlí ꞌɨ nda alɨ̀ tá adrélé bvò le. Dɨ, tágba Gìká dré akódhɨ nɨ ꞌòzo bvò nda nɨ bha dhɨ, móndyá bvò nda àdhya ɨ̀ nì akódhɨ ko. 11 Akódhɨ atsá áyɨ tàndɨ nɨ móndyá ɨ vélé. Dɨ, móndyá akódhɨ àdhya nda ɨ̀ kaꞌì àyɨkya akódhɨ ko. 12 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, móndyá wä́yi akódhɨ nɨ kaꞌìbhá, akódhɨ nɨ dòzo àyɨ kɨ togó na dhɨ ɨ dré dhɨ, akódhɨ fè rìnyí ɨ̀ dré atsázó Gìká nɨ ànzɨ ɨ ró. 13 À ti ànzɨ nda ɨ ngóró móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ànzɨ ti dhɨ tɨ́nɨ ko, ngóró móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé tà le ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ agó dré adrélé tà le ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, Gìká ti àyɨ atsálé áyɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ nɨ̀.

14 Dhya adrélépi Kúlí ꞌɨ nda atsá tá móndɨ́ ro gò, dré bhà mòzo àma kòfalé adrézó túmä́ní àma ɨ́be. Mà nò akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì ꞌí. Mìlanzìlanzì nda, mìlanzìlanzì Gìká nɨ Mváagó àlo kwákwá nda dré kisúlé áyɨ Atá véna dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ ga togó tanɨ sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ tà bàti sè bǐ.

15 Dɨ Yòwánɨ̀ longó tá akódhɨ nda nɨ tà ngádra ꞌá móndɨ́ ɨ dré. Akódhɨ loyó kúlí tàzoá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ dhya má dré tá tà nɨ nɨ tàzo dhɨ ꞌɨ. Má tà tá dhɨ: ‹Dhya adrélépi adhélé má bvó dhɨ kàdrɨ̀ áma lavú. Tàko ko, áma tirà ko dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ tá ɨ́na be.›»

16 Akódhɨ nda nɨ togó tanɨ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ sè dhɨ, àma títí, mà kisú tà tanɨ tà tanɨ àzya dri. 17 Tàko ko, Gìká longó tá áyɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí Mósè tí. Dɨ, fè Yésu Krísto áyɨ togó tanɨ tadhá áyɨ tà bàti be dhɨ kòdhya. 18 Dhya àlo nò tàdzí Gìká ko. Dɨ, akódhɨ nɨ Mváagó àlo kwákwá adrélépi ɨ́na Gìká ro, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi áyɨ Atá làga nda, ꞌo Gìká móndɨ́ ɨ̀ dré nìle dhɨ nɨ̀.

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi longó Yésu nɨ tà

(À kònò kpà Màtáyò 3:1-12; Márokò 1:1-8; Lúkà 3:1-18)

19 Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ Yèrúsalémà na dhɨ ɨ̀ dré kòwánà kɨ mùzo Lévì ɨ́be lɨ̀le Yòwánɨ̀ véna dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ lizí tá akódhɨ tí dhɨ: «Mɨ àdhi ꞌɨ?» 20 Dɨ akódhɨ gà kúlí logoma àyɨ tí dhɨ ko. Dɨ, tà ɨ́na ngádra ꞌá dhɨ: «Ma Mèsɨ́yà ꞌɨ ko.»* 21 Ɨ̀ gò lizíá tíá dhɨ: «Mɨ dɨ mɨ́na àdhi ꞌɨ? Mɨ Èlɨ́yà ꞌɨ?» Akódhɨ logó dhɨ: «Kóko, ma Èlɨ́yà ꞌɨ ko.» Ɨ̀ gò lizíá dhɨ: «Mɨ Pròfétà tá tà nɨ nɨ longózó dhɨ ꞌɨ?» Akódhɨ logó dhɨ: «Kóko.»† 22 Ɨ̀ gò tàá drá dhɨ: «Mɨ dɨ mɨ́na àdhi ꞌɨ, mà kòkɨtswáró kúlí logó dhya àma kɨ amùbhá dhɨ ɨ dré? Mɨ́ adré tàá ámɨ tàndɨ nɨ tà sè ngɨ́nɨ?» 23 Dɨ Yòwánɨ̀ logó kúlí ngóró pròfétà Èsáyà dré tá tàle kɨ́nó dhɨ tɨ́nɨ:

«Ma dhya adrélépi kúlí loyó duku na dhɨ ꞌɨ.

Má adré tàá dhɨ: ‹Mɨ̀ kòlotó láti atsálé pyà Mírì dré!›»‡

24 Dhya mùle nda kɨ àruka ɨ tá Fàrìsáyò ꞌɨ. 25 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ gò Yòwánɨ̀ nɨ lizí: «Mɨ́ kàdré mɨ́na Mèsɨ́yà ꞌɨ yà, Èlɨ́yà ꞌɨ yà, kó ngalè Pròfétà ꞌɨ yà dhɨ ko dhɨ, mɨ́ adré dɨ bàtísimò fe àdho tà sè?» 26 Yòwánɨ̀ logó àyɨ dré dhɨ: «Má adré mána bàtísimò fe yǐ sè. Dɨ, dhya àlo mɨ̀ dré nìle ko dhɨ ɨ́na kònwa àmɨ kòfalé. 27 Akódhɨ nda adré adhélé má bvó dhɨ nɨ̀. Má kɨtswá mána akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ sè ko. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kámókà bǎ trɨ bwà ko.»§

28 Tà títí nda kòdhɨ ɨ̀ ꞌo tá ru Bètànɨ́yà na, Yòròdánè nɨ taꞌá na, àrà Yòwánɨ̀ dré tá adrézó bàtísimò fe dhɨ na.

Yésu, Kábilígyà Mvá Gìká àdhya ꞌɨ

29 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, Yòwánɨ̀ dré Yésu nɨ nòzo adréràꞌa alɨ̀le ɨ́ vélé gò, dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè Kábilígyà Mvá Gìká àdhya adrélépi móndyá bvò àdhya kɨ tàkonzɨ̀ tɨngá dhɨ ká! 30 Kònɨ̀dhɨ dhya má dré tá tà nɨ nɨ tàzo dhɨ ꞌɨ. Má tà tá dhɨ: ‹Agó adrélépi adhélé má bvó dhɨ kàdrɨ̀ áma lavú. Tàko ko, áma tirà ko dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ tá ɨ́na be.›* 31 Áma tàndɨ, má nì tá akódhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Dɨ, má alɨ̀ mána bàtísimò fe yǐ sè, Gìká kòtadháró akódhɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré be dhɨ bvó.»

32 Yòwánɨ̀ gò tàá dhɨ: «Má nò Tɨrɨ́ Lólo asíràꞌa bhù lésè kòbhòlà tɨ́nɨ adhélé adrélé akódhɨ dri. 33 Áma tàndɨ, má nì tá akódhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Dɨ, Gìká áma amùlepi bàtísimò fe yǐ sè dhɨ tà tá má dré dhɨ: ‹Dhya mɨ́ dré dra Tɨrɨ́ Lólo nòzo asíràꞌa adhélé adrélé drìá dhɨ, akódhɨ nda nɨ bàtísimò fe Tɨrɨ́ Lólo sè nɨ̀.› 34 Dɨ áma tàndɨ, má nò tà nda áma mì sè gò, má dré adrézó longóá ngádra ꞌá dhɨ, akódhɨ nda Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ.»

Yésu kɨdhó áyɨ lebèbhá kɨ azí

35 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, Yòwánɨ̀ ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be rì dhɨ ɨ̀ dré gòzo tódhyá adrélé àrà nda na. 36 Akódhɨ dré Yésu nɨ nòzo adréràꞌa lavúlé dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè Kábilígyà Mvá Gìká àdhya ká!» 37 Akódhɨ nɨ lebèbhá rì nda ɨ̀ kòyi akódhɨ nɨ kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé Yésu nɨ lebè. 38 Dɨ Yésu dré áyɨ alázó àyɨ kɨ no adréràꞌa áyɨ lebè gò, dré àyɨ kɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ adré àdho nda?» Ɨ̀ tà drá dhɨ: «Rábbì, mɨ́ adré adrélé ángolé?» (Rú «Rábbì» nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Tà tadhálépi».) 39 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀, mɨ̀ nɨ nòá.» Dɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo àrà dré tá adrézó adrélé dhɨ nɨ no. Gò ɨ̀ dré adrézó túmä́ní akódhɨ be kìtú nda nɨ àmbí sè títí. Lókyá nda tá ànyɨ́ànyɨ sáà su kìtú rírí àmvolésè dhɨ ꞌɨ.

40 Àyɨ rì Yòwánɨ̀ nɨ kúlí yibhá gò ɨ̀ dré Yésu nɨ lebèzo nda kɨ àlo tá Àndréyà, Sìmónà Pétèró nɨ adrúpi ꞌɨ. 41 Dɨ akódhɨ nda dré zyà ngàzo lɨ̀le áyɨ adrúpi Sìmónà nɨ kisú gò, tàzoá drá dhɨ: «Mà kisú Mèsɨ́yà dre.» (Rú «Mèsɨ́yà» nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Krísto».) 42 Dré Sìmónà nda nɨ drìzo lɨ̀zo ába Yésu véna. Dɨ Yésu dré akódhɨ nɨ nòzo dɨ̀ɨɨ́ gò, tàzoá dhɨ: «Mɨ, Sìmónà, Yòwánɨ̀ nɨ mvá ꞌɨ. À nɨ ámɨ rú zi Kéfà.» (Rú nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Pétèró».†)

Yésu azí Fìlípò ɨ Nàtànàyélè be

43 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, Yésu lè tá lɨ̀le bvò Gàlìláyà àdhya na gò, dré láti dòzo lɨ̀zo. Dré Fìlípò nɨ kisúzó gò, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ lebè ma!» 44 Fìlípò nda angá tá Bètèsàyɨ́dà, bhàandre Àndréyà kya Pétèró be dhɨ lésè. 45 Dɨ Fìlípò dré ngàzo lɨ̀le Nàtànàyélè nɨ kisú gò, tàzoá drá dhɨ: «Mà kisú dhya Mósè dré tà nɨ nɨ tɨsɨ̀zo búkù tátrɨ́trɨ́ kúlí àdhya léna, ɨ̀ndɨ̀ pròfétà ɨ̀ dré kpà tà nɨ nɨ longózó dhɨ dre.‡ Akódhɨ nda, Yésu, Yòséfà nɨ mvá Nàzàrétà lésè dhɨ ꞌɨ.» 46 Dɨ Nàtànàyélè nda tà drá dhɨ: «Ngá dóro nɨ kɨtswá apfòle Nàzàrétà lésè bwà?» Fìlípò logó drá dhɨ: «Mɨ́ alɨ̀ nòá.»

47 Yésu kònò Nàtànàyélè adréràꞌa alɨ̀le ɨ́ vélé dre dhɨ, dré tàzoá akódhɨ nɨ tà sè dhɨ: «Mɨ̀ nò rè Ɨ̀sèrélè mvá bàti kònɨ̀dhɨ. Túrúpfú tà akódhɨ léna yókódhó.» 48 Dɨ Nàtànàyélè dré Yésu nɨ lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ́ nì ma ngɨ́nɨ?» Yésu logó drá dhɨ: «Drìdrì Fìlípò dré ámɨ azízó, mɨ́ dré tá adréràꞌa fígì kómvó dhɨ ꞌá dhɨ, má nò tá mɨ ꞌí.» 49 Dɨ Nàtànàyélè tà drá dhɨ: «Rábbì, mɨ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ bàti! Mɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ Ópɨ́ ꞌɨ!» 50 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ adré áma kaꞌì, má dré tàle mɨ́ dré dhɨ má nò tá mɨ fígì kómvó dhɨ sè? Mɨ́ nɨ tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ dra tà kòdhɨ nɨ lavúbhá dhɨ kɨ no!» 51 Gò tàá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ nɨ bhù no ru lanzíràꞌa, adrézó kpà Gìká nɨ ángéló kɨ no adréràꞌa tombàle ɨ̀ndɨ̀ tisílé Móndɨ́ nɨ Mvá drǐsè!»§

2

Yésu ladzá yǐ atsálé vínò ro

1 Kìtú rì àmvolésè dhɨ, à adré tá gwányá làmó àdhya nɨ ꞌo bhàandre Kánà àdhya Gàlìláyà le dhɨ na. Yésu nɨ andre tá kònàle be. 2 À zi tá kpà Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be lɨ̀le gwányá nda na. 3 Dɨ vínò dré akɨ́zó gò, Yésu nɨ andre dré tàzoá drá dhɨ: «Vínò àyɨ dré vélé yó.» 4 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Áma andre, mɨ́ adré áma so tà kòdhɨ léna àdho tà sè? Lókyá mána kɨtswá rè ko.» 5 Dɨ, andre nɨ dré tàzoá màrábà ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòꞌo tà ángùdhi akódhɨ dré dra tàle àmɨ dré dhɨ kòdhya.» 6 Àrà nda ꞌá dhɨ, lɨ̀drɨ́ nzi-drì-àlo ledélé kɨ́rà sè dhɨ ɨ tá be. Lɨ̀drɨ́ làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ sè dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tá yǐ tokó adrézó àyɨ kɨ temvé ásà. Lɨ̀drɨ́ àlo àlo nda kɨ ꞌa adré tá yǐ do ànyɨ́ànyɨ líterè nyadhɨ-nzi. 7 Dɨ Yésu dré tàzoá màrábà nda ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tokó yǐ todàle gàle lɨ̀drɨ́ kònɨ ɨ ꞌásè.» Gò ɨ̀ dré tokózóá todàle gàle àyɨ ꞌásè bǐbi. 8 Yésu dré gòzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ ko nyànomvá lɨ̀zo ába gwányá líyí dré.» Dɨ ɨ̀ dré ꞌòzoá kònɨ̀nɨ.

9 Gwányá líyí nda nɨ yǐ tabhì dhɨ, àkò yǐ nda ladzá ru atsálé vínò ro dre. Akódhɨ nì tá ngalè vínò nda angá ángolésè ya dhɨ ko. Dɨ, màrábà yǐ nda nɨ kobhá dhɨ ɨ̀ nì àyɨkya be. Dɨ gwányá líyí nda dré dhya tòkó mòlepi dhɨ nɨ azízó, 10 tàzoá drá dhɨ: «Móndyá wä́yi dhɨ ɨ̀ adré gà vínò dóro lavúlé dhɨ nɨ fe mvùle ꞌíká. Dɨ à kòmvu tà tàndɨ ró dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo adrélé vínò dóro wä́yi ko dhɨ nɨ fe mvùle ndò. Dɨ, mɨ́ zù mɨ́na vínò dóro lavúlé dhɨ gò afèzoá nyànomvá.»

11 Kòrɨ̀dhɨ, tà lɨ́ndrɨ́ga ró Yésu dré ꞌòle drìdrì dhɨ ꞌɨ. ꞌO tá tà nda Kánà, bvò Gàlìláyà àdhya lé dhɨ na. ꞌO kònɨ̀nɨ kɨtswázó áyɨ mìlanzìlanzì tadhá gò, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo ásà.

12 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré lɨ̀zo andre nɨ ɨ́be, adrúpi nɨ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ lebèbhá nɨ ɨ́be, tsàle bhàandre Kàpàrànàwúmà àdhya na. Gò ɨ̀ dré adrézó kònàle gìle lókyá be vwàvwà ro tsà.

Yésu dro móndyá adrébhá ngá lagɨ́ dhɨ ɨ topfòle tépelò ꞌásè

(À kònò kpà Màtáyò 21:12-13; Márokò 11:15-17; Lúkà 19:45-46)

13 Yúdà ànzɨ kɨ gwányá Pásɨkà àdhya atsá tá ànyɨ gò, Yésu dré mbàzo Yèrúsalémà na. 14 Kòfɨ tépelò nɨ bhàꞌálé na dre dhɨ, dré móndɨ́ adrébhá tá tí kɨ lagɨ́ kábilígyà ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ kòbhòlà ɨ́be dhɨ kɨ kisúzó, túmä́ní móndɨ́ lɨrɨ́bhá adrélé làfa topfó mɨ́sá ɨ làgásè dhɨ ɨ́be. 15 Dɨ dré ngàzo fɨ́mbò ledé bǎ sè gò, àyɨ kɨ ladrózó topfòle títí tépelò nda ꞌásè, àyɨ kɨ tí ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ kábilígyà ɨ́be. Dré móndyá adrébhá tá làfa topfó nda kɨ làfa arɨ́zó, mɨ́sá àyɨkya kɨ lebhézó kìní mi. 16 Gò dré tàzoá móndyá adrébhá tá kòbhòlà lagɨ́ nda ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nga kònwásè àmɨ kɨ ngá kòdhɨ ɨ́be títí! Mɨ̀ kòbhà áma Atá nɨ dzó atsálé àrà adrézó ngá lagɨ́ dhɨ ró ko!» 17 Dɨ tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ dré agázó akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ léna: «Áma togó àtsɨ ró ámɨ dzó nɨ tà sè dhɨ nɨ áma za vèle.»*

18 Gò Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ dré lizízóá Yésu tí dhɨ: «Mɨ́ nɨ àdho tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo tadházóá àma dré dhɨ, Gìká fè mɨ́ dré rìnyí adrézó tà kòdhɨ kɨ ꞌo nɨ̀ dhɨ?» 19 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòpfu tépelò kònɨ̀dhɨ dhɨ, má nɨ go tɨngáá kìtú na àmvolésè.» 20 Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ gò tàá dhɨ: «Tépelò kònɨ̀dhɨ nɨ sìzo dhɨ do tá kóná nyadhɨ-rì-drì-nzi-drì-àlo. Mɨ́ nɨ dɨ go sìá kìtú na sè ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» 21 Dɨ, tépelò Yésu dré tá adrézó tà nɨ nɨ ta dhɨ ɨ́na akódhɨ nɨ rúbhá ꞌɨ. 22 Akódhɨ nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ àmvolésè dhɨ, kúlí dré tá tàle nda kòdhɨ dré gòzo agálé akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ léna. Dɨ ɨ̀ dré tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ kaꞌìzo, kúlí Yésu dré tá tàle dhɨ ɨ́be.

Yésu nì tà adrélépi móndɨ́ kɨ togó na dhɨ be

23 Yésu dré tá adréràꞌa Yèrúsalémà na gwányá Pásɨkà àdhya nɨ tà sè dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré tà lɨ́ndrɨ́ga ró dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ nòzo gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo. 24 Dɨ, Yésu kaꞌì tá ɨ́na àyɨ nda kɨ tà ko. Tàko ko, nì móndyá títí dhɨ kɨ tà be. 25 Lè tá à kòtà móndɨ́ kɨ tà akódhɨ dré dhɨ ko. Àngyá ko, nì ɨ́na tà adrélépi móndɨ́ kɨ togó na dhɨ be.

3

Yésu tadhá tà Nìkòdémò dré

1 Fàrìsáyò ɨ kòfalé dhɨ, agó àlo rú be Nìkòdémò dhɨ tá be. Akódhɨ tá kpà Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ àlo ꞌɨ. 2 Ngátsi àlo sè dhɨ, alɨ̀ tá Yésu vélé gò, tàá drá dhɨ: «Rábbì, mà nì tàle dhɨ, Gìká amù mɨ adrélé áyɨ tà tadhálépi ró nɨ̀ dhɨ be. Àngyá ko, dhya àlo kɨtswá tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo bwà ko, Gìká kàdré tá túmä́ní akódhɨ be ko dhɨ.» 3 Yésu logó drá dhɨ: «Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Dhya àlo kɨtswá Gìká nɨ Òpɨ̀ no bwà ko, kòtayɨ́ ɨ gòle tìle tódhyá ko dhɨ.» 4 Dɨ Nìkòdémò lizí tíá dhɨ: «Móndɨ́ agàlepi dre dhɨ nɨ áyɨ tayɨ́ gòle tìle tódhyá ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? A nɨ kɨtswá gòle fɨ̀le áyɨ andre lé gò, gòzo akódhɨ nɨ ti vésè be rì bwà?» 5 Yésu gò logóá drá dhɨ: «Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Dhya ángùdhi tìle yǐ sè ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Tɨrɨ́ sè ko dhɨ kɨtswá ɨ́na fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na bwà ko. 6 Dhya móndɨ́ dré tìle nɨ̀ dhɨ, akódhɨ nda lɨ́drɨ̀ rúbhá àdhya ɨ́be. Dɨ, dhya Gìká nɨ Tɨrɨ́ dré tìle nɨ̀ dhɨ, akódhɨ nda lɨ́drɨ̀ Tɨrɨ́ àdhya ɨ́be. 7 Lè ámɨ lɨ́ndrɨ́ kàdré gàle, má dré tàle mɨ́ dré dhɨ ‹Lè mɨ́ kòtayɨ́ mɨ gòle tìle tódhyá› dhɨ sè ko. 8 Lyǎ adré vìle àrà ángùdhi dré adrézó lèle vìle dhɨ ꞌásè. Gba mɨ́ kàdré kpòrò nɨ nɨ yi yà dhɨ, mɨ́ kɨtswá nìá ngalè lyǎ nda angá ángolésè ya, kó ngalè adré lɨ̀le ángolé ya dhɨ ko. Dɨ tà nda kòdhɨ kókpà kònɨ̀nɨ dhya ángùdhi Gìká nɨ Tɨrɨ́ dré tìle dhɨ nɨ tà sè.»

9 Nìkòdémò gò lizíá tíá dhɨ: «Tà kòdhɨ nɨ kɨtswá ru ꞌo ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» 10 Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ tà tadhálépi kàdrɨ̀ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ kòfalé dhɨ ꞌɨ. Dɨ, mɨ́ nì mɨ́na tà kòdhɨ ko? 11 Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Mà adré tà mà dré nìle dhɨ kɨ ta, adrézó tà mà dré nòle dhɨ kɨ longó kòdhya. Dɨ, mɨ̀ lè àmɨkya tà mà dré adrélé longólé nda kɨ kaꞌìle ko. 12 Gba má dré adrézó tà bvò kòndɨ àdhya kɨ ta àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tà nda kɨ kaꞌì ko. Dɨ má kògò adrélé tà bhù àdhya kɨ ta àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ nɨ dɨ tà nda kɨ kaꞌì ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 13 Dhya àlo mbàlepi bhù na dhɨ tàdzí yókódhó, ngbà ꞌí Móndɨ́ nɨ Mvá asílépi bhù lésè dhɨ ꞌɨ.

14 Ngóró Mósè dré tá nì ledélé aya sè asólé fa sílé dhɨ nɨ tɨngálé kuru duku na dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, adré kpà lèá dhɨ, à kòtɨngá Móndɨ́ nɨ Mvá kuru kònɨ̀nɨ, 15 kɨtswálé móndyá wä́yi akódhɨ nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kàdréró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be.* 16 Tàko ko, Gìká dré móndyá wä́yi bvò àdhya kɨ lèle tò dhɨ sè dhɨ, afè áyɨ Mváagó àlo kwákwá dhɨ, kɨtswálé dhya ángùdhi adrélépi akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ kòdràró nyo ko, be ró dhɨ, kàdréró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be. 17 Àngyá ko, Gìká amù áyɨ Mváagó bvò kònɨ̀dhɨ lé kɨtswálé tà bha móndyá bvò àdhya ɨ dri ko. Be ró dhɨ, amù akódhɨ kɨtswázó móndyá bvò àdhya kɨ tɨdrɨ́ akódhɨ sè dhɨ bvó. 18 Dhya ángùdhi adrélépi Mváagó nda nɨ kaꞌì dhɨ, Gìká kɨtswá tà bhà akódhɨ dri ko. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi Mváagó nda nɨ kaꞌì ko dhɨ, Gìká bhà tà akódhɨ dri dre. Tàko ko, akódhɨ nda kaꞌì Gìká nɨ Mváagó àlo kwákwá dhɨ ko. 19 Tà Gìká dré adrézó móndɨ́ kɨ tàbvó ta ásà dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Ngádra atsá bvò ꞌa dre. Dɨ, móndyá bvò àdhya ɨ̀ lè àyɨkya tínímvá, ngádra nda nɨ lavú. Àngyá ko, tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ kònzɨ. 20 Dhya ángùdhi adrélépi tà kònzɨ ꞌo dhɨ adré ngádra nda nɨ ga. Dhya nda adré kpà alɨ̀le ngádra nda vélé ko, akódhɨ nɨ tà kònzɨ ɨ̀ kàpfòró ngádra nda ꞌá ko. 21 Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi tà bàti kaꞌì ꞌòle dhɨ adré alɨ̀le ngádra nda vélé, à kòkɨtswáró nòá dhɨ, akódhɨ adré tà ꞌo ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ.»

Yòwánɨ̀ Bàtísimò fèlepi longó Yésu nɨ tà ngádra ꞌá

22 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré gòzo lɨ̀le bvò Yùdáyà àdhya na. Ɨ̀ adré tá túmä́ní kònàle lókyá be tsà gò, akódhɨ dré adrézó bàtísimò fe móndɨ́ ɨ dré.

23 Yòwánɨ̀ adré tá kpà bàtísimò fe Àyɨ̀nónà na, ànyɨ Sàlímà làga, yǐ dré tá adrélé kònàle tò dhɨ sè. Móndɨ́ ɨ̀ adré tá lɨ̀le akódhɨ véna gò, dré adrézó bàtísimò fe àyɨ dré. 24 Àngyá ko, à ru tá rè Yòwánɨ̀ bhèle bǎdzó na dhɨ ko.

25 Kìtú àlo dhɨ, Yòwánɨ̀ nɨ lebèbhá ɨ̀ kɨdhó tá adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè Yúdà mvá àlo dhɨ be, tà adrézó móndɨ́ kɨ temvé dhɨ nɨ tà dri. 26 Dɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo Yòwánɨ̀ véna tàá drá dhɨ: «Rábbì, dhya mɨ̀ dré tá adrézó ába Yòròdánè nɨ taꞌá na gò mɨ́ dré tà nɨ nɨ longózó dhɨ adré kpà ɨ́na bàtísimò fe. Dɨ nyànomvá dhɨ, móndyá wä́yi dhɨ ɨ̀ adré lɨ̀le vélána.» 27 Dɨ Yòwánɨ̀ logó dhɨ: «Dhya àlo kɨtswá tà àlo kisú bwà ko, Gìká kòfè tà nda drá nɨ̀ ko dhɨ. 28 Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ yi ma tǎràꞌa ngádra ꞌá dhɨ: ‹Ma Mèsɨ́yà ꞌɨ ko. Dɨ, Gìká amù ma alɨ̀le drìdrì akódhɨ nda kandrá.› 29 Dhya adrélépi tòkó mo dhɨ, tòkó líyí ꞌɨ. Dɨ, tòkó líyí nda nɨ arúpi adré ɨ́na áyɨ totó ànyɨ làga, adrélé akódhɨ nɨ yi. Kòyi akódhɨ nɨ kúlí dre dhɨ, adré lenzélé tò. Dɨ ma ró dhɨ, má adré lenzélé kònɨ̀nɨ, ɨ̀ndɨ̀ áma kólénzé nda kàdrɨ̀ lavúlé. 30 Adré lèá dhɨ, akódhɨ nɨ tà kàdré lɨ̀le drìdrì, dɨ, mána kàdré agòle bvólé ro.»

Dhya apfòlepi bhù lésè dhɨ

31 «Dhya apfòlepi kurú lésè dhɨ, móndyá wä́yi dhɨ ɨ drìle. Dɨ, dhya apfòlepi bvò kònɨ̀dhɨ lésè dhɨ ɨ́na móndɨ́ bvò àdhya ꞌɨ. Akódhɨ nda adré tà bvò àdhya kɨ ta kòdhya. Dhya apfòlepi bhù lésè nda móndyá wä́yi dhɨ ɨ drìle. 32 Akódhɨ adré tà ɨ́ dré nòle mì sè ɨ̀ndɨ̀ ɨ́ dré yìle bíbhálé sè dhɨ kɨ longó kòdhya. Dɨ, dhya àlo adré tà akódhɨ dré adrélé longólé nda kɨ kaꞌì ko. 33 Dhya tà longólé nda kɨ kaꞌìlepi dhɨ adré tadhá dhɨ, Gìká adré tà bàti ta. 34 Tàko ko, dhya Gìká dré amùle nda adré Gìká nɨ kúlí ta kòdhya. Àngyá ko, Gìká fè akódhɨ gàle áyɨ Tɨrɨ́ sè bǐ. 35 Gìká Atá adré áyɨ Mváagó nɨ le. Tayɨ́ kpà tà títí dhɨ ɨ akódhɨ drɨ́gá. 36 Dhya ángùdhi adrélépi Mváagó nda nɨ kaꞌì dhɨ, akódhɨ nda lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be. Dɨ, dhya adrélépi Mváagó nda nɨ ga dhɨ kɨtswá ɨ́na lɨ́drɨ̀ nda nɨ kisú ko. Be ró dhɨ, Gìká nɨ kombà nɨ adré akódhɨ dri nyo.»

4

Yésu tà tà Sàmàrɨ́yà tòkó àlo dhɨ be

1-3 Fàrìsáyò ɨ̀ yi tá tàle dhɨ, Yésu adré tá móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ ꞌo atsálé áyɨ lebèbhá ɨ ró, adrézó kpà bàtísimò fe àyɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ adré tá ꞌòá kònɨ̀nɨ Yòwánɨ̀ àdhya nɨ lavú. (Tà bàti ró dhɨ, Yésu nɨ tàndɨ adré tá bàtísimò fe àyɨ dré nɨ̀ ko. Be ró dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ adré tá fèá àyɨ.) Dɨ Yésu kòyi tà adrélé tàle áyɨ tà dri nda dre dhɨ, dré angázó bvò Yùdáyà àdhya lésè gò, láti do gòzo bvò Gàlìláyà àdhya na.

4 Adré tá lèá dhɨ, akódhɨ kòlavú bvò Sàmàrɨ́yà àdhya ꞌásè. 5 Dɨ dré lɨ̀zo tsàle bhàandre àlo Sàmàrɨ́yà le, rú zìle Sìkárà dhɨ na, ànyɨ amvú Yàkóbhò dré tá fèle áyɨ mvá Yòséfà dré dhɨ làga. 6 Kóró Yàkóbhò àdhya tá kònàle be. Yésu dré landèle atsí dré dhɨ sè dhɨ, dré tsàzo lɨrɨ́lé ànyɨ kóró nda làga, ànyɨ́ànyɨ kìtú rírí sè.

7 Dɨ Sàmàrɨ́yà tòkó àlo dhɨ dré alɨ̀zo yǐ ko gò, Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ afè má dré yǐ mvùle.» 8 (Akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ lɨ̀ tá bhàandre na, kɨtswálé ngá gɨ àyɨ dré nyàle.) 9 Dɨ Sàmàrɨ́yà tòkó nda gò tàá akódhɨ dré dhɨ: «Mɨ́ kàdré kó Yúdà mvá ꞌɨ dhɨ, mɨ́ adré dɨ yǐ zi mvùle ma, Sàmàrɨ́yà tòko ró nɨ tí ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» (Akódhɨ tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré gà ru su Sàmàrɨ́yà ɨ́be ko.) 10 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ kònì tá kó rè tà Gìká dré adrélé fèle mɨ́ dré dhɨ be, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi yǐ zi mɨ́ tí dhɨ be dhɨ, kònò mɨ́ nɨ tá yǐ zi má tí gò, má dré yǐ adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ nɨ fèzo mɨ́ dré.» 11 Tòkó nda tà drá dhɨ: «Mírì, mɨ ngá yǐ akózó dhɨ àko, ɨ̀ndɨ̀ kóró alú lavúlé. Mɨ́ nɨ yǐ adrélépi lɨ́drɨ̀ fe nda nɨ kisú ángwà? 12 Mɨ́ adré kisùá dhɨ, mɨ mɨ́na kàdrɨ̀ àma kɨ tábhí Yàkóbhò nɨ lavú? Akódhɨ nda tayɨ́ kóró kònɨ̀dhɨ àma dré nɨ̀. Akódhɨ nɨ tàndɨ mvu tá yǐ kònwa, túmä́ní ànzɨ nɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ kàꞌwá nɨ ɨ́be.» 13 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi yǐ kònɨ̀dhɨ nɨ mvu dhɨ, yǐ lovó nɨ go akódhɨ nɨ ꞌo tódhyá. 14 Dɨ, dhya ángùdhi yǐ má dré dra fèle ɨ́ dré dhɨ nɨ mvùlepi dhɨ, yǐ lovó kɨtswá gòle vélé akódhɨ nɨ ꞌo ko. Bàti, yǐ má dré dra fèle akódhɨ dré nda nɨ atsá akódhɨ léna kidrì adrélépi sèle ko ɨ̀ndɨ̀ adrélépi lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ fe dhɨ ró.» 15 Dɨ tòkó nda tà drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ afè má dré yǐ nda kòdhya, yǐ lovó kògòró vélé áma ꞌo ko, ɨ̀ndɨ̀ má kògòró vélé alɨ̀le yǐ ko kònwa ko.»

16 Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀ ámɨ agó nɨ azí, mɨ̀ kàgòró túmä́ní kònwa.» 17 Tòkó nda logó drá dhɨ: «Ma agó àko.» Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ tà kyá tàle dhɨ, mɨ agó àko dhɨ. 18 Àngyá ko, mɨ tá àgo ɨ́be nzi, ɨ̀ndɨ̀ agó mɨ́ dré adrézó ába ándrò nɨ, mɨ́na ꞌɨ ko. Tà mɨ́ dré tàle nda, tà bàti ꞌɨ.» 19 Dɨ tòkó nda tà drá dhɨ: «Mírì, má adré nòá dhɨ, mɨ pròfétà ꞌɨ. 20 Àma kɨ tábhí ɨ̀ adré tá Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha kòngó kònɨ̀dhɨ dri. Dɨ, àmɨ Yúdà ànzɨ ró dhɨ ɨ, mɨ̀ adré tàá dhɨ, àrà adrézó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ngbà ꞌí Yèrúsalémà na.» 21 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Tòkó, mɨ́ kaꞌì vo rè áma kúlí ká! Lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ gò vélé Gìká Atá nɨ lɨndrɨ̀ bha kòngó kònɨ̀dhɨ dri yà, kó ngalè Yèrúsalémà na yà dhɨ ko. 22 Àmɨ, Sàmàrɨ́yà ro nɨ ɨ, mɨ̀ adré àmɨkya Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha akódhɨ nɨ nì àko ró. Dɨ, àma Yúdà ànzɨ ró dhɨ ɨ, mà adré àmakya Gìká mà dré nìle be dhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha kòdhya. Àngyá ko, tà adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ angá Yúdà ànzɨ ɨ vélésè. 23 Lókyá adré alɨ̀le, atsá kpà dre, móndyá adrébhá Gìká Atá nɨ lɨndrɨ̀ bha bàti dhɨ kɨ lɨndrɨ̀ nɨ nɨ bha Tɨrɨ́ na, ɨ̀ndɨ̀ tà bàti na. Tàko ko, Gìká Atá adré móndyá adrébhá áyɨ lɨndrɨ̀ bha kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ nda kòdhya. 24 Gìká Tɨrɨ́ ꞌɨ. Adré dɨ lèá dhɨ, móndyá adrébhá akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ɨ̀ kàdré lɨndrɨ̀ nɨ nɨ bha Tɨrɨ́ na ɨ̀ndɨ̀ tà bàti na.» 25 Tòkó nda gò tàá drá dhɨ: «Má nì tàle dhɨ, Mèsɨ́yà adré alɨ̀le dhɨ be. À adré kpà akódhɨ nɨ rú zi Krísto. Akódhɨ kàtsá dre dhɨ, a nɨ tà títí dhɨ kɨ àndu ngɨ àma dré.» 26 Dɨ Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Ma adrélépi tà ta mɨ́ be nɨ, ma akódhɨ nda ꞌɨ.»

Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ agò akódhɨ vélé

27 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré agòzo gò, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kisúlé adréràꞌa tà ta tòkó àlo be dhɨ sè. Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, àyɨ kɨ àlo lizí tá ko tàle dhɨ «Mɨ́ adré àdho nda?» ya, kó ngalè «Mɨ̀ adré tà ta akódhɨ be àdho tà sè?» ya dhɨ.

28 Dɨ tòkó nda dré áyɨ lɨ̀drɨ́ adrézó yǐ akó ásà dhɨ nɨ tayɨ́zó gò, gòzo bhàandre nda na, tàá móndyá kònàle dhɨ ɨ dré dhɨ: 29 «Mɨ̀ alɨ̀ agó tà títí má dré ꞌòle dhɨ kɨ tàlepi má dré dhɨ nɨ no! Kònò akódhɨ nda tsì Mèsɨ́yà ꞌɨ ko?» 30 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré apfòzo bhàandre nda lésè adrélé alɨ̀le Yésu vélé.

31 Lókyá nda sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó tàzoá dhɨ: «Rábbì, mɨ́ kònya ngá wà!» 32 Dɨ, akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Ma mána ngá nyàle mɨ̀ dré nìle ko dhɨ ɨ́be.» 33 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Kònò móndɨ́ atsá ngá adzí akódhɨ dré nyàle dre?» 34 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Áma mányàngá ɨ́na adrema tà dhya áma amùlepi dhɨ dré adrélé lèle má kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo, adrézó akódhɨ nɨ àzí ꞌo akɨ́lé títí dhɨ ꞌɨ. 35 Mɨ̀ adré zakó tàá dhɨ: ‹Tayɨ́ rè dhu mbǎ su kɨtswázó lànyá akónà amvú ɨ ꞌásè.› Dɨ, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòtɨngá mì adrélé amvú kɨ no wà! Lànyá ka àyɨ ꞌásè kɨtswálé akónàle dhɨ dre. 36 Ndɨ̀ndɨ̀ nyànomvá dhɨ, dhya adrélépi lànyá akónà dhɨ adré áyɨ landè nya. Adré kpà lòꞌwa lokó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ dré, kɨtswálé dhya adrélépi kórɨ̀ rɨ dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi lànyá akónà dhɨ be dhɨ ɨ̀ kàdréró lenzélé túmä́ní be dhɨ bvó. 37 Tògyakúlí adrélépi tàá dhɨ ‹Dhya àlo adré kórɨ̀ rɨ gò, àzya nɨ dré adrézó lokóá› dhɨ, tà bàti ꞌɨ. 38 Má mù àmɨ adrélé lànyá mɨ̀ dré àzí ꞌòzo ásà ko dhɨ nɨ akónà. Móndɨ́ àruka ɨ̀ ꞌo tá àzí nda landèzo àyɨ gò, mɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ landè nya.»

Móndɨ́ zyandre Sàmàrɨ́yà ro dhɨ ɨ̀ kaꞌì Yésu

39 Dɨ móndɨ́ zyandre Sàmàrɨ́yà ro angábhá bhàandre nda lésè dhɨ ɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo, tà tòkó nda dré tàle akódhɨ nɨ tà dri dhɨ sè. Àngyá ko, tòkó nda tà tá dhɨ: «Akódhɨ tà má dré tà títí má dré ꞌòle dhɨ ɨ.» 40 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ kàtsá Yésu vélé dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó, ɨ̀ kàdréró rè dhu túmä́ní àyɨ ɨ́be. Dɨ akódhɨ dré adrézó kònàle kìtú rì. 41 Gò móndɨ́ àruka zyandre dhɨ ɨ̀ dré kpà akódhɨ nɨ kaꞌìzo, kúlí dré tàle àyɨ dré dhɨ ɨ sè. 42 Àyɨ nda ɨ̀ dré tàzoá tòkó nda dré dhɨ: «Mà adré vélé akódhɨ nɨ kaꞌì ngbà ꞌí tà mɨ́ dré tàle akódhɨ nɨ tà dri dhɨ sè ko. Tàko ko, mà yi vélé akódhɨ nɨ kúlí àma kɨ tàndɨ kɨ bíbhálé sè. Mà nì tàle dhɨ, akódhɨ nda dhya adrélépi móndyá bvò àdhya kɨ tɨdrɨ́ dhɨ ꞌɨ bàti dhɨ be.»

Yésu tɨdrɨ́ dhya kàdrɨ̀ dhɨ nɨ mváagó

43 Kìtú rì nda ɨ àmvolésè dhɨ, Yésu dré àrà nda nɨ tayɨ́zó gò, lɨ̀zo bvò Gàlìláyà àdhya na. 44 Akódhɨ nɨ tàndɨ tà tá dhɨ: «À bhà gà pròfétà nɨ lɨndrɨ̀ akódhɨ nɨ tàndɨ nɨ bvò ꞌa ko na.» 45 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, akódhɨ kòtsa Gàlìláyà na dre dhɨ, móndyá kònàle dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo dòle àyɨ kòfalé dóro. Àngyá ko, ɨ̀ lɨ̀ tá kpà Yèrúsalémà na gwányá Pásɨkà àdhya nɨ tà sè gò, ɨ̀ dré tà títí akódhɨ dré tá ꞌòle kònàle dhɨ kɨ nòzo.

46 Dɨ Yésu dré gòzo tódhyá lɨ̀le Kánà, Gàlìláyà le dhɨ na, àrà dré tá yǐ ladzázó atsálé vínò ro lána dhɨ na. Kònàle dhɨ, dhya kàdrɨ̀ àlo adrélépi Rómà kɨ òpɨ̀ nɨ tà ꞌo dhɨ tá be. Akódhɨ nda nɨ mváagó tá drà ro Kàpàrànàwúmà na. 47 Dɨ kòyi tàle dhɨ, Yésu angá tá Yùdáyà lésè agòle Gàlìláyà le dhɨ dre dhɨ, dré lɨ̀zo vélána akódhɨ nɨ ti lizí, kòlɨ̀ró Kàpàrànàwúmà na áyɨ mváagó adrélépi dràdrà mìle nda nɨ tɨdrɨ́ be dhɨ bvó. 48 Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ̀ kɨtswá àmɨkya áma kaꞌì bwà ko, mɨ̀ kàdré tà lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá Gìká nɨ rìnyí tadhá dhɨ kɨ no ko dhɨ!» 49 Dhya kàdrɨ̀ nda tà drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ alɨ̀ áma mvá dré drǎrà ko dhɨ ꞌá wà!» 50 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ nzɨ mɨ́ bhàna. Ámɨ mvá adrɨ́ dre!»

Dɨ dhya nda dré kúlí Yésu dré tàle nda nɨ kaꞌìzo gò, ngàzo nzɨ̀le. 51 Dré tá adréràꞌa láti ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ màrábà ɨ̀ dré arázó atsálé vélá tàá drá dhɨ: «Ámɨ mvá adrɨ́ dre!» 52 Dɨ dré àyɨ kɨ lizízó ngalè áyɨ mvá nda nɨ rúbhá atsá tá dóro lókyá ángùdhi sè ya dhɨ. Ɨ̀ dré logózóá drá dhɨ: «Rúbhá àtsɨ́ nda nga rúásà agyá, sáà àlo kìtú rírí àmvolésè dhɨ sè.» 53 Dɨ atá nɨ nda dré nìzoá tàle dhɨ, lókyá nda tá lókyá Yésu dré tàzo ɨ́ dré dhɨ «Ámɨ mvá adrɨ́ dre» dhɨ ꞌɨ dhɨ be. Dɨ akódhɨ ɨ móndyá wä́yi akódhɨ nɨ dzó lé dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo.

54 Kòrɨ̀dhɨ, tà lɨ́ndrɨ́ga ró Yésu dré ꞌòle áyɨ angama Yùdáyà lésè alɨ̀le Gàlìláyà le dhɨ àmvolésè dhɨ nɨ rì ꞌɨ.*

5

Yésu tɨdrɨ́ mèrèkpè agó àlo dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo lɨ̀le Yèrúsalémà na, Yúdà ànzɨ kɨ gwányá kɨ àlo nɨ tà sè. 2 Bhàandre nda ꞌá, ànyɨ zèríbàti adrélé zìle Kábilígyà kya ró dhɨ làga dhɨ, yǐ àlo ledélé bómà tɨ́nɨ, adrélé rú zìle Èbérè ti sè Bètèzátà dhɨ be. Yǐ nda làgásè kúrú dhɨ, à ledé tá àrà dzó kògbo tɨ́nɨ dhɨ ɨ nzi. 3 Kònàle dhɨ, dràbhá zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ adré tá ayílé. Àyɨ kòfalé dhɨ tá mì kùdúkùdu ɨ, mèrèkpè ɨ, tsàle móndɨ́ pá be àbvò ro dhɨ ɨ́be.* 5 Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, agó àlo ayílépi drà be kóná nyadhɨ-alo-drì-mudrí-drì-nzi-drì-na dhɨ tá be. 6 Yésu kònò akódhɨ nda adréràꞌa ayílé kònàle dre dhɨ, dré nìzoá tàle dhɨ, akódhɨ ayí tá drà be vwàvwà ro dhɨ be. Dɨ dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ lè adrɨ́lé?» 7 Dɨ dràbhá nda logó drá dhɨ: «Mírì, dhya àlo kɨtswálépi áma ledé bwà dhɨ yókódhó. Àngyá ko, lókyá yǐ dré adréràꞌa ru kägbä́ dhɨ ꞌá dhɨ, dhya àlo kɨtswálépi áma do bhèle yǐ na má kàdrɨ́ró ásà dhɨ yó. Má kàdré ꞌòle sìle dhɨ, dhya àzya adré lavúlé sìle má kandrána.» 8 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ nga, mɨ́ do ámɨ kíndri, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kɨdhó atsí to!» 9 Gbǎ kòdhwa, agó nda dré adrɨ́zó. Dré áyɨ kíndri dòzo gò kɨdhózó adrélé atsí to.

Kìtú tà nda dré ru ꞌòzo dhɨ tá sàbátù ꞌɨ. 10 Dɨ Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ dré agó adrɨ́lépi nda nɨ nòzo gò, ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Ándrò kònɨ̀dhɨ, sàbátù ꞌɨ. Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré ámɨ kíndri dòma sàbátù tú dhɨ nɨ logá.» 11 Dɨ, akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Dhya áma tɨdrɨ́lépi dhɨ tà má dré dhɨ: ‹Mɨ́ do ámɨ kíndri, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ to atsí.›» 12 Ɨ̀ gò lizíá tíá dhɨ: «Àdhi tà mɨ́ dré dhɨ, mɨ́ kòdo ámɨ kíndri, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kòto atsí dhɨ nɨ̀?» 13 Dɨ, agó adrɨ́lépi nda nì ɨ́na ngalè dhya áyɨ tɨdrɨ́lépi nda àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Tàko ko, Yésu lavú tá móndɨ́ zyandre kònàle dhɨ ɨ kòfalésè lyà.

14 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré agó nda nɨ kisúzó tépelò na gò, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Mɨ́ adrɨ́ nyànomvá dre. Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ́ kòtayɨ́ tàkonzɨ̀ ꞌòma, tà kòkóròko lavúlé dhɨ kàtsáró mɨ́ rú ko dhɨ bvó.» 15 Gò agó nda dré ngàzo lɨ̀le longóá Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ dré dhɨ, Yésu tɨdrɨ́ tá ɨ nɨ̀.

Yésu tadhá ngádra ꞌá dhɨ, ɨ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ dhɨ

16 Dɨ Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré dhèzo adrélé Yésu nɨ mì pfo, dré tá adrélé tà nda kɨ ꞌo sàbátù tú dhɨ sè. 17 Dɨ, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Áma Atá adré ngbú adrélé àzí ꞌo atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. Dɨ ma ró dhɨ, má adré kpà àzí ꞌo.» 18 Dɨ kúlí nda sè dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré gòzo vélé adrélé láti nda, kɨtswázó akódhɨ nɨ pfu dràle dhɨ bvó. Tàko ko, akódhɨ adré tá ngbà ꞌí tòlɨ́ sàbátù àdhya nɨ ŋo kòdhya ko. Adré tá kpà Gìká nɨ zi áyɨ tàndɨ nɨ Atá ro, adrézó áyɨ bha adrélé díri Gìká be.

19 Dɨ Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Gìká nɨ Mváagó kɨtswá tà àlo ꞌo áyɨ drì sè bwà ko. Adré ngbà ꞌí tà áyɨ Atá dré adrélé ꞌòle gò ɨ́ dré adrézó nòá dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. Tà ángùdhi Gìká Atá dré adrélé ꞌòle dhɨ, akódhɨ nɨ Mváagó adré kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ. 20 Tàko ko, Gìká Atá adré áyɨ Mváagó nɨ le gò, adrézó tà títí ɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tadhá drá. Tà bàti ró dhɨ, a nɨ tà kàdrɨ̀ dra tà kòdhɨ kɨ lavúbhá dhɨ kɨ tadhá áyɨ Mváagó nda dré ꞌòle gò, àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo ásà bhwǎbhwa. 21 Àngyá ko, ngóró Gìká Atá dré adrélé móndɨ́ dràbhá dre dhɨ kɨ tɨngá dràdrà lésè adrézó lɨ́drɨ̀ fe àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, akódhɨ nɨ Mváagó adré kókpà lɨ́drɨ̀ fe dhya ángùdhi ɨ́ dré adrézó lèá fèle drá dhɨ dré. 22 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Gìká Atá adré dhya àlo nɨ tàbvó ta ko. Be ró dhɨ, tayɨ́ ɨ́na rìnyí wä́yi adrézó móndɨ́ kɨ tàbvó ta dhɨ áyɨ Mváagó drɨ́gá. 23 ꞌO kònɨ̀nɨ kɨtswálé móndyá wä́yi dhɨ ɨ̀ kàdréró áyɨ Mváagó nda nɨ lɨndrɨ̀ bha, ngóró ɨ̀ dré adrélé áyɨ tàndɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ tɨ́nɨ. Dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ Mváagó nɨ lɨndrɨ̀ bha ko dhɨ, adré kókpà Gìká Atá akódhɨ nɨ amùlepi dhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha ko.

24 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi áma kúlí yi gò adrézó dhya áma amùlepi dhɨ nɨ kaꞌì dhɨ, akódhɨ nda lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be. Gìká kɨtswá tà bha akódhɨ nda dri ko. Be ró dhɨ, akódhɨ nda apfò dràdrà lésè afɨ́lé lɨ́drɨ̀ le dre.

25 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Lókyá adré alɨ̀le, atsá kpà dre, móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ Gìká nɨ Mváagó nɨ kúlí yi. Dɨ àyɨ dra akódhɨ nda nɨ kúlí yibhá dhɨ kɨ adrɨ́. 26 Tàko ko, ngóró Gìká Atá dré adrélé rìnyí adrézó lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ɨ́be áyɨ tàndɨ léna dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, fè kpà rìnyí adrézó lɨ́drɨ̀ fe nda áyɨ Mváagó dré adrézó ába ɨ́ léna. 27 Fè kókpà rìnyí adrézó móndɨ́ kɨ tàbvó ta dhɨ áyɨ Mváagó nda dré, akódhɨ dré adrélé Móndɨ́ nɨ Mvá ꞌɨ dhɨ sè.

28 Lè àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ kàdré gàle tà kòdhɨ sè ko. Àngyá ko, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, móndyá wä́yi dràbhá dre gò ɨ̀ dré adrézó ayílé mógó ɨ ꞌásè dhɨ kɨ Gìká nɨ Mváagó nɨ kúlí yi gò, 29 ɨ̀ dré topfòzo mógó nda ɨ lésè. Àyɨ tà dóro ꞌobhá dhɨ kɨ nga dràdrà ꞌásè adrɨ́lé. Dɨ, àyɨ tà kònzɨ ꞌobhá dhɨ kɨ àyɨkya nga dràdrà ꞌásè, Gìká kòbhàró tà àyɨ dri be dhɨ bvó. 30 Má kɨtswá mána tà àlo ꞌo áma drì sè ko. Má adré ngbà ꞌí tàbvó ta ngóró má dré adrélé yìle Gìká vélésè dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ tàbvó má dré adrélé tàle nda gyǎgya. Tàko ko, má adré tà má dré adrélé lèle dhɨ kɨ nda ꞌòle kòdhya ko. Be ró dhɨ, má adré mána tà dhya áma amùlepi dhɨ dré adrélé lèle dhɨ kɨ nda ꞌòle kòdhya.»

Tà adrébhá Yésu nɨ tà longó dhɨ ɨ

31 «Kònò má kàdré tá áma tàndɨ nɨ tà longó ma dhɨ, áma kúlí kɨtswá tá adré lanzìlanzì ko. 32 Dɨ, dhya àzya adré áma tà longó nɨ̀. Má nì tàle dhɨ, tà dré adrélé longólé áma tà dri dhɨ, tà bàti ꞌɨ dhɨ be. 33 Mɨ̀ mù tá móndɨ́ ɨ lɨ̀le Yòwánɨ̀ véna àmɨ, dɨ tà dré longólé áma tà dri dhɨ tá tà bàti ꞌɨ. 34 Má adré mána áma totó tà móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé longólé áma tà dri dhɨ dri ko. Dɨ, má adré tà kòdhɨ nɨ ta, mɨ̀ kòkɨtswáró adrɨ́lé ásà be dhɨ bvó. 35 Yòwánɨ̀ nda tá tálà adrélépi kòle, adrélépi ngá kazá móndɨ́ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Dɨ mɨ̀ kaꞌì tá lenzélé akódhɨ nɨ ngádra nda ꞌá lókyá tsà sè.

36 Dɨ, ma mána tà kàdrɨ̀ àruka adrébhá áma tà longó dóro lavúlé Yòwánɨ̀ àdhya rúsè dhɨ ɨ́be. Tà nda ɨ, tà áma Atá dré afèle má dré ꞌòle akɨ́lé títí dhɨ ꞌɨ. Tà má dré adrélé ꞌòle nda ɨ̀ adré áma tà longó, adrézó tadhá dhɨ, Gìká Atá amù ma nɨ̀. 37 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Gìká Atá áma amùlepi nda adré kpà ɨ́na áma tà longó. Mɨ̀ yi tàdzí akódhɨ nɨ kúlí ko. Mɨ̀ nò kpà tàdzí akódhɨ nɨ mìbhalé ko. 38 Mɨ̀ adré kpà akódhɨ nɨ kúlí lɨkɨ́ àmɨ léna ko. Tàko ko, mɨ̀ adré àmɨkya dhya dré amùle dhɨ nɨ kaꞌì ko.

39 Mɨ̀ adré tà títí tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ àndu nda nìle kòdhya. Àngyá ko, mɨ̀ adré kisùá dhɨ, mɨ̀ nɨ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú Kúlí nda sè. Dɨ Kúlí nda kòdhɨ adré áma tà longó nɨ̀. 40 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ lè àmɨkya alɨ̀le má vélé lɨ́drɨ̀ kisú ko!

41 Má adré mána rúku nda kisúlé móndɨ́ ɨ vélésè ko. 42 Dɨ, má nì àmɨ be. Má nì, àmɨ Gìká nɨ lèle àko àmɨ kɨ togó na dhɨ be. 43 Má alɨ̀ mána áma Atá nɨ rú sè gò, mɨ̀ dré áma kaꞌìzo dòle àmɨ kòfalé ko. Dɨ, dhya àzya kàdré alɨ̀le áyɨ tàndɨ nɨ rú sè dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya akódhɨ nda nɨ kaꞌì dòle dóro. 44 Mɨ̀ adré rúku nda kisúlé àmɨ kòfalésè. Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya rúku adrélépi angálé Gìká àlo kwákwá dhɨ vélésè dhɨ nɨ nda kisúlé kòdhya ko. Mɨ̀ nɨ dɨ àmɨkya áma kaꞌì ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?

45 Lè mɨ̀ kòkisù ko tàle dhɨ, má nɨ àmɨ kɨ asíkì áma Atá tí ma dhɨ. Dhya dra àmɨ kɨ asíkìlepi dhɨ, Mósè mɨ̀ dré adrézó mì bha vélána dhɨ ꞌɨ. 46 Kònò mɨ̀ kàdré tá Mósè nɨ kaꞌì bàti dhɨ, mɨ̀ nɨ tá kpà adré áma kaꞌì. Àngyá ko, akódhɨ tɨsɨ̀ tá áma tà kòdhya. 47 Dɨ mɨ̀ adré kó tà dré tɨsɨ̀le nda kɨ kaꞌì ko dhɨ, mɨ̀ nɨ dɨ àmɨkya áma kúlí kaꞌì ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?»

6

Yésu fè ngá nyàle móndɨ́ ngùlù-nzi dhɨ ɨ dré

(À kònò kpà Màtáyò 14:13-21; Márokò 6:30-44; Lúkà 9:10-17)

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu ɨ̀ dré gòzo lebèbhá nɨ ɨ́be Gàlìláyà na gò, ɨ̀ dré zyàzo tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya nɨ taꞌá na. (À adré kpà tä́pä́ríandre nda nɨ rú zi, tä́pä́ríandre Tìbèríyà àdhya.)* 2 Móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ adré tá Yésu nɨ lebè, ɨ̀ dré tá adrélé tà lɨ́ndrɨ́ga ró dré adrélé ꞌòle adrézó dràbhá kɨ tɨdrɨ́ dhɨ kɨ no dhɨ sè. 3 Dɨ Yésu ɨ̀ dré mbàzo lebèbhá nɨ ɨ́be kòngó àlo drìna gò, ɨ̀ dré lɨrɨ́zó. 4 Yúdà ànzɨ kɨ gwányá Pásɨkà àdhya tá ànyɨ.

5 Dɨ Yésu kòtɨngá mì móndyá zyandre lavúlé nda kɨ no adréràꞌa alɨ̀le ɨ́ vélé dre dhɨ, dré tàzoá Fìlípò dré dhɨ: «Mà nɨ mápà kisú gɨ̀le móndyá wä́yi kònɨ ɨ̀ dré nyàle dhɨ ángolé?» 6 Tà tá kònɨ̀nɨ kɨtswázó Fìlípò nɨ tà kaꞌìkaꞌì tabhì. Tàko ko, nì tá ɨ́na tà ɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ be. 7 Dɨ Fìlípò logó drá dhɨ: «Tágba mà kàdré tá làfa lòꞌwa kámá-rì dhɨ ɨ́be yà dhɨ, mà kɨtswá tá mápà gɨ móndyá àlo àlo títí nɨ ɨ dré kɨtswálé ndɨ̀ndɨ̀ mvá tsà nɨ nɨ kisú nyàle dhɨ bwà ko.»† 8 Yésu nɨ lebèbhá kɨ àzya, Àndréyà, Sìmónà Pétèró nɨ adrúpi tà drá dhɨ: 9 «Mváagó àlo kònwánò. Akódhɨ mápà ladhɨ́lé órezè sè dhɨ ɨ́be nzi, ɨ̀ndɨ̀ kosyá ɨ́be rì.‡ Dɨ, ngá kònɨ kɨ àdho ꞌo móndyá zyandre kònɨ̀nɨ nɨ ɨ dré dhɨ?»

10 Dɨ Yésu gò tàá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ ꞌo móndyá kònɨ ɨ lɨrɨ́lé.» Àrà nda ꞌá dhɨ, mbɨ̀ tá bǐ. Dɨ móndyá nda ɨ̀ dré lɨrɨ́zó. Àgo ɨ tá ànyɨ́ànyɨ ngùlù-nzi.§ 11 Dɨ Yésu dré mápà nda kɨ adózó, àwoyà tàzo Gìká dré gò, lanzɨ́zóá móndyá títí nda ɨ dré, ngóró ɨ̀ dré tá lèle nyàle dhɨ tɨ́nɨ. Dré kpà kosyá nda kɨ lanzɨ́zó àyɨ dré kònɨ̀nɨ. 12 Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ kònya pìzo dre dhɨ, dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lokó àmbí nɨ, kórònyá nɨ àlo kàbɨ́ró ko.» 13 Dɨ ɨ̀ dré mápà nzi móndyá ɨ̀ dré nyàle nda kɨ àmbí kɨ lokózó gàle kánzɨ̀ mudrí-drì-rì dhɨ ɨ sè bǐbi.

14 Dɨ móndyá nda ɨ̀ kònò tà lɨ́ndrɨ́ga ró Yésu dré ꞌòle nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé tàá dhɨ: «Bàti, dhya kòdhɨ Pròfétà adrélépi tá alɨ̀le bvò le dhɨ ꞌɨ!» 15 Dɨ Yésu kònò, ɨ̀ adré tá ꞌòle alɨ̀le áyɨ bha ópɨ́ ro rìnyí sè dhɨ dre dhɨ, dré gòzo áyɨ vu lyà, mbàle kalóma kòngó nda drìna.

Yésu to atsí tä́pä́ríandre drǐsè

(À kònò kpà Màtáyò 14:22-33; Márokò 6:45-52)

16 Ɨ̀ndró kàndrɨ̀ dre dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré ngàzo sìle tä́pä́ríandre làgana. 17 Ɨ̀ kònò, ngá aní dre, ɨ̀ndɨ̀ Yésu atsá rè àyɨ vélé ko dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré tombàzo bwátù na gò, kɨdhólé adrélé zyàle tä́pä́ríandre nɨ taꞌá na, kɨtswálé lɨ̀le Kàpàrànàwúmà na. 18 Lyǎandre adré tá vìle tä́pä́ríandre nda mi gò, yǐ dré adrézó ru kägbä́. 19 Dɨ ɨ̀ kòlɨ̀ vwàle ànyɨ́ànyɨ kìlòméterè nzi yà, ngalè nzi-drì-àlo yà dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ nòzo adréràꞌa atsí to tä́pä́ríandre drǐsè, adrézó alɨ̀le àyɨ vélé. Gò tirì dré àyɨ kɨ ꞌòzo lavúlé. 20 Dɨ, Yésu dré ɨ́na tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Ma ꞌɨ! Mɨ̀ ro ngá ko!» 21 Ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ le dòle bwátù na. Dɨ gbǎ lókyá nda sè dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá na, àrà ɨ̀ dré tá adrézó lɨ̀le dhɨ na.

Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ ndà Yésu

22 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, móndyá zyandre tayɨ́lé taꞌá lésè nda ɨ̀ dré nòzoá dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ tombà tá bwátù àlo dhɨ na lɨ̀le àyɨ pátí. Ɨ̀ nì tá kpà tàle dhɨ, Yésu mbà tá ɨ́na bwátù nda na ko dhɨ be. 23 Lókyá nda sè dhɨ, bwátù àruka angábhá bhàandre Tìbèríyà àdhya lésè dhɨ ɨ̀ dré atsázó ànyɨ àrà móndyá nda ɨ̀ dré tá mápà nyàzo Mírì nɨ àwoyà tàma àmvolésè nda làga. 24 Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ kònò Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ tá yó dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré tombàzo bwátù nda ɨ ꞌásè gò, zyàle Kàpàrànàwúmà na kɨtswálé Yésu nɨ nda.

Yésu mápà adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ꞌɨ

25 Dɨ ɨ̀ kòkisú Yésu tä́pä́ríandre nda nɨ taꞌá na dre dhɨ, ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Rábbì, mɨ́ atsá kònwa ángutú?» 26 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ adré áma nda, mɨ̀ dré tà lɨ́ndrɨ́ga ró má dré ꞌòle dhɨ kɨ nòle dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya áma nda, mɨ̀ dré mápà nyàle pìzo ásà dhɨ sè. 27 Dɨ, adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àzí ꞌo mányàngá adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya àzí ꞌo mányàngá dra adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ sè. Ma, Móndɨ́ nɨ Mvá, má nɨ mányàngá nda nɨ fe àmɨ dré. Tàko ko, Gìká Atá lwà áyɨ àngɨ̀ má rú tadházóá dhɨ, ɨ́ kaꞌì ma káyà dhɨ.» 28 Dɨ ɨ̀ lizí tíá dhɨ: «Lè mà kòꞌo àdho tà kòdhya kɨtswázó Gìká nɨ àzí ꞌo dhɨ?» 29 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Àzí Gìká dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Mɨ̀ kàdré dhya dré amùle dhɨ nɨ kaꞌì.» 30 Dɨ ɨ̀ gò lizíá tíá dhɨ: «Mɨ́ nɨ àdho tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ ꞌo kòdhya, mà kònòró gò ámɨ kaꞌìzo? Mɨ́ nɨ àdho tà ꞌo? 31 Àma kɨ tábhí ɨ̀ nya tá mánnà duku na. Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ: ‹Akódhɨ fè mápà asílépi bhù lésè dhɨ àyɨ dré nyàle.›*» 32 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mósè fè mápà asílépi bhù lésè dhɨ àmɨ dré nɨ̀ ko. Dɨ, áma Atá adré ɨ́na mápà tàndɨ asílépi bhù lésè dhɨ nɨ fe àmɨ dré nɨ̀. 33 Tàko ko, mápà tàndɨ Gìká dré adrélé fèle nda, dhya asílépi bhù lésè adrélé lɨ́drɨ̀ fe móndyá bvò àdhya ɨ dré dhɨ ꞌɨ.» 34 Dɨ ɨ̀ tà drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ kàdré ngbú mápà kòdhɨ nɨ afè àma dré wà!»

35 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Ma mána mápà adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi alɨ̀le má vélé dhɨ, tàbirí kɨtswá tàdzí gòle akódhɨ nɨ ꞌo ko. Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dhɨ, yǐ lovó kɨtswá tàdzí gòle akódhɨ nɨ nde ko. 36 Dɨ, ngóró má dré tàle àmɨ dré dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, tágba mɨ̀ dré áma nòzo ꞌí dhɨ, mɨ̀ kaꞌì àmɨkya ma ko. 37 Móndyá wä́yi áma Atá dré adrélé afèle má dré dhɨ kɨ alɨ̀ má vélé. Dɨ dhya ángùdhi adrélépi alɨ̀le má vélé dhɨ, má kɨtswá tàdzí akódhɨ nɨ dro ko. 38 Àngyá ko, má así bhù lésè kɨtswálé tà má dré adrélé lèle dhɨ kɨ ꞌo kòdhya ko. Be ró dhɨ, má así mána tà dhya áma amùlepi dhɨ dré adrélé lèle dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. 39 Dɨ tà dhya áma amùlepi nda dré adrélé lèle dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Adré lèá dhɨ, má kòtayɨ́ dhya dré afèle má dré dhɨ kɨ àlo avɨ̀le ko. Adré kpà lèá dhɨ, má kòtɨngá àyɨ nda ɨ títí dràdrà lésè kìtú kùdù sè. 40 Bàti, tà áma Atá dré adrélé lèle dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Adré lèá dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ Mváagó nɨ no gò adrézó akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ, dhya nda kàdré lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be. Dɨ má nɨ akódhɨ nɨ tɨngá dràdrà lésè kìtú kùdù sè.»

41 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré dhèzo adrélé Yésu nɨ ndrɨ, dré tá tàle dhɨ «Ma mápà asílépi bhù lésè dhɨ ꞌɨ» dhɨ sè. 42 Ɨ̀ adré tá tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Kòdhɨ tsì Yésu, Yòséfà nɨ mvá ꞌɨ ko? Mà nì akódhɨ nɨ atá, andre nɨ be dhɨ be. Dɨ akódhɨ ꞌo ɨ ngɨ́nɨ adrélé tàá nyànomvá dhɨ, ɨ́ así bhù lésè dhɨ?»

43 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ adrema làndrɨ́ ndrɨ àmɨ kòfalésè dhɨ. 44 Dhya àlo kɨtswá ɨ́na alɨ̀le má vélé ko, áma Atá áma amùlepi dhɨ kàsé akódhɨ nɨ togó nɨ̀ ko dhɨ. Dɨ má nɨ akódhɨ nda nɨ tɨngá dràdrà lésè kìtú kùdù sè. 45 Ngóró pròfétà ɨ̀ dré tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ: ‹Gìká nɨ àyɨ títí dhɨ kɨ tadhá.›† Dɨ dhya ángùdhi adrélépi Gìká Atá nɨ yi gò, adrézó tà dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ kisú dhɨ, akódhɨ nda adré alɨ̀le má vélé. 46 Kòdhɨ adré lèá ko tàle dhɨ, dhya àlo nò Gìká Atá dhɨ. Ngbà ꞌí ma angálépi Gìká Atá nda vélésè dhɨ, má nò akódhɨ ma.

47 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dhɨ, akódhɨ nda lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be. 48 Ma mápà adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ꞌɨ. 49 Àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ nya tá mánnà duku na gò, ɨ̀ dré todràzo. 50 Dɨ, kònɨ̀dhɨ ɨ́na mápà asílépi bhù lésè dhɨ ꞌɨ. Dhya adrélépi nyàá dhɨ kɨtswá dràle ko. 51 Ma mápà lɨ́drɨ̀ ro asílépi bhù lésè dhɨ ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi mápà nda nɨ nya dhɨ, nɨ adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá. Mápà nda kòdhɨ, áma rúbhá má dré dra fèle móndyá bvò àdhya ɨ dré adrɨ́zó dhɨ ꞌɨ.»

52 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré ngàzo adrélé tà kayí àyɨ kòfalésè, adrézó tàá dhɨ: «Dhya kòdhɨ nɨ kɨtswá áyɨ rúbhá afè àma dré nyàle ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?»

53 Dɨ Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ kònya Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ rúbhá ko, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòmvu akódhɨ nɨ kàrɨ́ ko dhɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be àmɨ léna ko. 54 Dhya ángùdhi adrélépi áma rúbhá nya, adrézó kpà áma kàrɨ́ mvu dhɨ, akódhɨ nda lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be. Dɨ má nɨ akódhɨ nɨ tɨngá dràdrà lésè kìtú kùdù sè. 55 Tàko ko, áma rúbhá ngá tàndɨ adrélé nyàle dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ áma kàrɨ́ ngá tàndɨ adrélé mvùle dhɨ ꞌɨ. 56 Dhya ángùdhi adrélépi áma rúbhá nya, adrézó kpà áma kàrɨ́ mvu dhɨ, akódhɨ nda adré adrélé má léna, ɨ̀ndɨ̀ má adré kpà adrélé akódhɨ léna. 57 Ngóró áma Atá lɨ́drɨ̀ ro dhɨ dré áma amùle dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ngóró má dré adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be akódhɨ nda sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi áma nya dhɨ nɨ adré kókpà lɨ́drɨ̀ ɨ́be má sè. 58 Ma kònɨ̀dhɨ, mápà asílépi bhù lésè dhɨ ꞌɨ. Àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ nya tá mánnà gò, ɨ̀ dré todràzo. Dɨ, dhya adrélépi mápà kònɨ̀dhɨ nɨ nya dhɨ nɨ ɨ́na adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá.»

59 Yésu tà tá tà nda ɨ Kàpàrànàwúmà na, dré tá adréràꞌa tà tadhá Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na dhɨ ꞌá.

Yésu nɨ lebèbhá bǐ dhɨ ɨ̀ tayɨ́ akódhɨ

60 Dɨ Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ àruka bǐ dhɨ ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Tà dré adrélé tadhálé kòdhɨ kòkóròko. Àdhi nɨ kɨtswá yìá kaꞌìle dhɨ nɨ̀?»

61 Yésu dré nìzoá tàle dhɨ, áyɨ lebèbhá nda ɨ̀ adré tá làndrɨ́ ndrɨ tà nda sè dhɨ be gò, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Tà kòdhɨ adré tsì àmɨ kɨ ꞌo ledhélé nɨ̀ bàti? 62 Mɨ̀ nɨ dɨ kisùá ngɨ́nɨ, lókyá mɨ̀ dré dra Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ nòzo mbǎràꞌa àrà dré tá adrézó wáláká dhɨ léna dhɨ tú dhɨ? 63 Gìká nɨ Tɨrɨ́ adré lɨ́drɨ̀ fe nɨ̀. Tà rúbhá àdhya adré ɨ́na tà àlo ꞌo ko. Kúlí má dré tàle àmɨ dré kòdhɨ ɨ kúlí Tɨrɨ́ àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ kúlí adrébhá lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ꞌɨ. 64 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ kaꞌì àyɨkya ma ko.» Yésu tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, nì tá kɨ́nó lésè ngalè àdhibhá ɨ̀ kɨtswá áyɨ kaꞌì ko ya dhɨ be. Nì tá kpà, àdhi nɨ áyɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá nɨ̀ ya dhɨ be. 65 Akódhɨ gò tàá dhɨ: «Tà kòdhɨ sè dhɨ, má tà tá àmɨ dré dhɨ, dhya àlo kɨtswá ɨ́na alɨ̀le má vélé ko, áma Atá kòfè láti akódhɨ dré alɨ̀zo nɨ̀ ko dhɨ.»

66 Kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá bǐ dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó gò, ɨ̀ dré gòzo vélé atsílé túmä́ní akódhɨ be ko. 67 Dɨ Yésu dré lizízóá áyɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ ɨ tí dhɨ: «Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ lè kókpà lɨ̀le àyɨkya tɨ́nɨ?» 68 Dɨ, Sìmónà Pétèró logó drá dhɨ: «Mírì, mà nɨ lɨ àdhi véna? Mɨ mɨ́na kúlí adrébhá lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ fe dhɨ ɨ́be. 69 Àma, mà kaꞌì bàti, ɨ̀ndɨ̀ mà nì tàle dhɨ, mɨ Dhya lólo Gìká àdhya ꞌɨ dhɨ be.» 70 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má kɨpè zakó tsì àmɨ mudrí-drì-rì nɨ ɨ ma? Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, àmɨ kɨ àlo ɨ́na dzáborò ꞌɨ!» 71 Adré tá Yùdásɨ̀, Sìmónà Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà nɨ mvá nɨ tà ta kòdhya. Tàko ko, akódhɨ nda, àyɨ mudrí-drì-rì nda kɨ àlo ró dhɨ, adré tá ɨ́na ꞌòle Yésu nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ nɨ̀.

7

Yésu nɨ adrúpi ɨ̀ kaꞌì akódhɨ ko

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo adrélé tatsílé bvò Gàlìláyà àdhya ꞌásè. Adré tá lèá tatsílé bvò Yùdáyà àdhya ꞌásè ko, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kònàle dhɨ ɨ̀ dré tá adrélé láti nda akódhɨ nɨ pfùzo dràle dhɨ sè.

2 Yúdà ànzɨ kɨ gwányá tàbèrènákolò kya atsá tá ànyɨ.* 3 Dɨ Yésu nɨ adrúpi ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Lè mɨ́ kònga kònwásè lɨ̀le Yùdáyà na, ámɨ lebèbhá wä́yi dhɨ ɨ̀ kònòró kpà tà lɨ́ndrɨ́ga ró mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ be dhɨ bvó. 4 Dhya àlo kàdré áyɨ le ꞌòle móndɨ́ ɨ dré nìle dhɨ, adré tà ꞌo lùzu ró ko. Mɨ́ dré adrélé tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo dhɨ sè dhɨ, mɨ́ tadhá dɨ rè mɨ móndyá wä́yi dhɨ ɨ dré nòle!» 5 Akódhɨ nɨ adrúpi nda ɨ̀ tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, ɨ̀ adré tá ndɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kaꞌì ko.

6 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Lókyá mána kɨtswá rè ko. Dɨ, àmɨ dré dhɨ, lókyá ángùdhi mɨ̀ dré adrézó lèle lɨ̀le kònàle dhɨ ɨ́na dóro. 7 Móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ kɨtswá togó kònzɨ bha àmɨ rú ko. Dɨ, ɨ̀ adré àyɨkya togó kònzɨ bha má rú, má dré adrélé tadhá ngádra ꞌá dhɨ, tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ kònzɨ dhɨ sè. 8 Àmɨ, mɨ̀ lɨ̀ gwányá na. Má kɨtswá rè mána lɨ̀le kònàle ko. Tàko ko, lókyá mána kɨtswá rè ko.» 9 Kòtà tà nda dre dhɨ, dré gòzo adrélé Gàlìláyà na.

Yésu lɨ̀ gwányá tàbèrènákolò kya na

10 Dɨ, Yésu nɨ adrúpi ɨ̀ kòlɨ̀ gwányá nda na dre dhɨ, akódhɨ dré kpà ngàzo lɨ̀le kònàle. Dɨ, lɨ̀ tá ngádra ꞌásè ko. Be ró dhɨ, lɨ̀ ɨ́na lùzu ró. 11 Gwányá nda ꞌá dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ nda, adrézó lizíá dhɨ: «Dhya kòdhɨ ángwà?» 12 Móndɨ́ zyandre kònàle dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, à adré tá ngùrùngùrù ta akódhɨ nɨ tà sè. Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Akódhɨ móndɨ́ dóro ꞌɨ.» Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ: «Kóko, adré ɨ́na móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ lɨtɨ́.» 13 Dɨ, dhya àlo adré tá tà ta akódhɨ nɨ tà dri ngádra ꞌá ko, ɨ̀ dré tá adrélé títí Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ ro dhɨ sè.

14 Gwányá nda kòtsa kɨ́tógá nɨ na dre dhɨ, Yésu dré lɨ̀zo tépelò na gò, kɨdhólé adrélé tà tadhá. 15 Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ yi síbhálé be ngbo, adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòdhɨ ndà kó tà nìle ko dhɨ, kisú dɨ tògyá adrézó Gìká nɨ tà ni kònɨ̀nɨ dhɨ ngɨ́nɨ?»

16 Dɨ Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Tà má dré adrélé tadhálé kòdhɨ ɨ, tà mána ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, tà nda ɨ̀ angá àyɨkya Gìká áma amùlepi dhɨ vélésè. 17 Dhya ángùdhi adrélépi tà Gìká dré adrélé lèle dhɨ kɨ nda ꞌòle dhɨ, akódhɨ nda nɨ nìá ngalè tà má dré adrélé tadhálé nda ɨ̀ angá Gìká vélésè yà, kó ngalè áma tàndɨ vélésè yà dhɨ. 18 Dhya adrélépi tà adrébhá angálé áyɨ tàndɨ drìlésè dhɨ kɨ tà ta dhɨ, adré rúku nda kisúlé áyɨ tàndɨ dré. Dɨ, dhya adrélépi dhya áyɨ amùlepi dhɨ nɨ rúku nda bhàle dhɨ, adré ɨ́na tà bàti ta. Tà àlo kɨnzò ro akódhɨ léna dhɨ yókódhó.

19 Mósè fè tá tsì tátrɨ́trɨ́ kúlí àmɨ dré ko? Dɨ, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ adré tà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo ko. Mɨ̀ adré àmɨkya láti nda kɨtswázó áma pfu dràle àdho tà sè?» 20 Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be mɨ́ léna! Àdhi adré láti nda kɨtswázó ámɨ pfu dràle dhɨ nɨ̀?» 21 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má ꞌo ngbà ꞌí tà lɨ́ndrɨ́ga ró àlo dhɨ sàbátù tú gò, àmɨ títí dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré adrézó gàle ásà. 22 Dɨ, àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré kókpà àzí ꞌo sàbátù tú. Tàko ko, Mósè fè àmɨ dré tòlɨ́ adrézó àmɨ kɨ ànzɨàgo kɨ lwa gò, mɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ lwa, gba kàdré sàbátù tú yà dhɨ. (Tà bàti ró dhɨ, tòlɨ́ nda angá tá Mósè vélésè ko. Be ró dhɨ, angá ɨ́na àma kɨ tábhí ɨ vélésè drìdrì Mósè nɨ lókyá kandrá.) 23 Dɨ mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ ànzɨàgo kɨ lwa sàbátù tú kɨtswázó Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí lɨkɨ́ dhɨ, àmɨ kɨ togó adré dɨ aswálé má rú, má dré agó àlo dhɨ nɨ tɨdrɨ́lé wä́yi sàbátù tú dhɨ sè àdho tà sè? 24 Lè mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ tàbvó ta ngbà ꞌí tà adrélé nòle mì sè dhɨ ɨ sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tàbvó ta gyǎgya.»

Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ bàti?

25 Lókyá nda sè dhɨ, móndyá Yèrúsalémà ꞌa dhɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòdhɨ tsì dhya àma kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ dré adrézó láti nda pfùzoá dràle dhɨ ꞌɨ ko? 26 Dɨ, mɨ̀ nò rè ká! Akódhɨ adré tà ta ngádra ꞌá gò, ɨ̀ dré adrézó tà àlo ta drá ko! Ɨ̀ nì àyɨkya tàle dhɨ, akódhɨ Mèsɨ́yà ꞌɨ bàti dhɨ be? 27 Dɨ, lókyá Mèsɨ́yà dré dra atsázó dhɨ sè dhɨ, dhya àlo kɨtswá àrà dré angázó lásà dhɨ nɨ ni ko. Mà nì àmakya àrà dhya kòdhɨ dré angázó lásà dhɨ be.»

28 Dɨ Yésu dré rè dhu adréràꞌa tà tadhá tépelò na dhɨ ꞌá dhɨ, dré ngàzo kúlí yo tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nì tsì ma be? Mɨ̀ nì àrà má dré angázó lásà dhɨ be? Má alɨ̀ mána áma drì sè ko. Dɨ, dhya áma amùlepi dhɨ adré ngbú adrélé tà bàti ta. Mɨ̀ nì àmɨkya akódhɨ ko. 29 Dɨ, má nì mána akódhɨ be. Tàko ko, má angá akódhɨ vélésè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ amù ma nɨ̀.»

30 Gò Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ dré ngàzo adrélé láti nda kɨtswázó akódhɨ nɨ ru. Dɨ, àyɨ kɨ àlo so drɨ́gá akódhɨ rú ko, lókyá nɨ dré tá rè kɨtswálé ko dhɨ sè. 31 Dɨ, móndyá zyandre nda ɨ kòfalé dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo. Ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Lókyá Mèsɨ́yà dré dra atsázó dhɨ sè dhɨ, akódhɨ nɨ tsì tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo dhya kòdhɨ àdhya kɨ lavú?»

Fàrìsáyò ɨ̀ mù móndɨ́ ɨ kɨtswálé Yésu nɨ ru

32 Fàrìsáyò ɨ̀ dré móndyá zyandre nda kɨ yìzo adréràꞌa ngùrùngùrù ta Yésu nɨ tà dri dhɨ ꞌí. Dɨ àyɨ túmä́ní kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré tépelò lɨkɨ́bhá kɨ àruka kɨ mùzo kɨtswálé akódhɨ nɨ ru.

33 Gò Yésu dré tàzoá dhɨ: «Ma dhu rè túmä́ní àmɨ ɨ́be lókyá tsà sè. Àmvolásà dhɨ, má nɨ go lɨ̀le dhya áma amùlepi dhɨ véna. 34 Mɨ̀ nɨ áma nda gò, mɨ̀ dré àmɨkya kɨtswázó áma kisú ko. Àngyá ko, mɨ̀ kɨtswá lɨ̀le àrà má dré adrézó lɨ̀le lána dhɨ na bwà ko.» 35 Dɨ Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré lizízóá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Dhya kòdhɨ adré ꞌòle lɨ̀le ángolé, mà dré kɨtswázó akódhɨ nɨ kisú bwà ko dhɨ? A nɨ lɨ Gìríkì kɨ bvò Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré ayɨ́zó dhɨ ɨ ꞌásè, kɨtswálé Gìríkì kɨ tadhá? 36 Adré lèá tàle ngɨ́nɨ dré adréràꞌa tàá dhɨ: ‹Mɨ̀ nɨ áma nda gò, mɨ̀ dré àmɨkya kɨtswázó áma kisú ko,› ɨ̀ndɨ̀ ‹Mɨ̀ kɨtswá lɨ̀le àrà má dré adrézó lɨ̀le lána dhɨ na bwà ko› dhɨ?»

Yǐandre adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ

37 Gwányá nda nɨ kìtú kùdù, adrélépi kàdrɨ̀ kìtú àruka títí nda kɨ lavú dhɨ sè dhɨ, Yésu dré ngàzo kúlí yo tàzoá dhɨ: «Dhya àlo kàdré yǐ lovó ɨ́be dhɨ, akódhɨ kàlɨ̀ má vélé adrélé yǐ mvu wà. 38 Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dhɨ, yǐandre adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ nɨ adí apfòle akódhɨ nɨ togó lésè, ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ.»† 39 Kòdhɨ Yésu adré tá Tɨrɨ́ Lólo móndyá áyɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle kisúlé dhɨ nɨ tà ta kòdhya. Tàko ko, Tɨrɨ́ Lólo nda atsá tá rè ko, Yésu dré tá rè fɨ̀le áyɨ mìlanzìlanzì na ko dhɨ sè.

Móndɨ́ ɨ̀ lanzɨ́ ru Yésu nɨ tà sè

40 Móndyá zyandre nda ɨ̀ kòyi Yésu nɨ kúlí nda ɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «Dhya kòdhɨ Pròfétà ꞌɨ bàti!» 41 Àruka nɨ ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Akódhɨ Mèsɨ́yà ꞌɨ!» Dɨ, àruka nɨ ɨ̀ adré kó àyɨkya tàá dhɨ: «Mèsɨ́yà nɨ kɨtswá tsì angálé Gàlìláyà lésè? 42 Gìká nɨ Kúlí adré zakó tsì tàá dhɨ, Mèsɨ́yà nɨ angá ópɨ́ Dàwídì nɨ súrú lésè, ɨ̀ndɨ̀ Bètèlémè, bhàandre Dàwídì dré angázó lásà dhɨ lésè!»‡ 43 Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ dré ru lanzɨ́zó Yésu nɨ tà sè. 44 Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá lèá dhɨ, à kòru akódhɨ. Dɨ, dhya àlo so drɨ́gá akódhɨ rú ko.

Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ ꞌo àyɨ kɨ togó tombálé Yésu rú

45 Gò tépelò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ dré gòzo kòwánà kàdrɨ̀ ɨ véna Fàrìsáyò ɨ́be. Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adrì dhya kòdhɨ agòzo ába ko àdho tà sè?» 46 Dɨ tépelò lɨkɨ́bhá nda ɨ̀ logó dhɨ: «Dhya àlo adrélépi tà ta dhya kòdhɨ àdhya tɨ́nɨ dhɨ tàdzí yókódhó.» 47 Dɨ Fàrìsáyò nda ɨ̀ gò lizíá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ tayɨ́ kókpà àmɨ akódhɨ nda dré lɨtɨ́lé dre? 48 Dhya àlo Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ kòfalé yà, kó ngalè Fàrìsáyò ɨ kòfalé yà akódhɨ nɨ kaꞌìlepi dhɨ tsì be? 49 Kóko! Dɨ, móndyá zyandre kòdhɨ ɨ̀ nì àyɨkya Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí ko. Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ àyɨ dri!»

50 Fàrìsáyò nda ɨ kòfalé dhɨ, Nìkòdémò atú lɨ̀lepi Yésu véna ngátsi sè dhɨ tá be. Dɨ akódhɨ dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: 51 «Àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì tsì tà bhàle dhya àlo dri akódhɨ nɨ yi àko ró, ɨ̀ndɨ̀ tà dré ꞌòle dhɨ nɨ ni àko ró dhɨ ꞌí?» 52 Dɨ ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mɨ kókpà móndɨ́ angálépi Gàlìláyà lésè dhɨ ꞌɨ? Mɨ́ vwa rè tà Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ ɨ ká. Mɨ́ nɨ nòá dhɨ, pròfétà àlo angálépi Gàlìláyà lésè dhɨ yókódhó.»

[ 53 Gò àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré ngàzo nzɨ̀le àyɨ bhàꞌásè.§

8

Tòkó àlo rùle múná tà ꞌoràꞌa dhɨ

1 Dɨ Yésu dré lɨ̀zo mbàle kòngó Òlívè fa kya drìna. 2 Ngá kòwa dre dhɨ, dré gòzo lɨ̀le tépelò na gò, móndyá wä́yi dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo ru kɨmó akódhɨ làga. Akódhɨ dré lɨrɨ́zó gò kɨdhólé adrélé àyɨ kɨ tadhá.

3 Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré tòkó àlo dhɨ nɨ adrìzo alɨ̀zo bhàá móndyá wä́yi ɨ kandrá. Ɨ̀ ru tá akódhɨ nda adréràꞌa múná tà ꞌo agó àlo dhɨ be. 4 Dɨ ɨ̀ dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Tadhálépi, à kɨ tòkó kònɨ̀dhɨ adréràꞌa múná tà ꞌo agó àlo be dhɨ ꞌá. 5 Mósè fè tá tòlɨ́ tátrɨ́trɨ́ kúlí na tàzoá àma dré dhɨ, mà kàdré tòkó tà ꞌobhá kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ lebhé todràle kɨ́rà sè. Dɨ mɨ́ adré mɨ́na tàá tà kòdhɨ sè ngɨ́nɨ?» 6 Ɨ̀ lizí tá akódhɨ kònɨ̀nɨ kɨtswázó akódhɨ nɨ tabhì lɨtɨ́lé, ɨ̀ kòkɨtswáró akódhɨ nɨ asíkì be dhɨ bvó. Dɨ, Yésu dré ɨ́na tandìzo gò, kɨdhólé adrélé ngá tɨsɨ̀ drɨ́gámbɨ́lɨ́ sè kìní mi. 7 Ɨ̀ dré rè dhu adréràꞌa akódhɨ nɨ lizí dhɨ ꞌá dhɨ, dré ngàzo áyɨ totó gò, tàá àyɨ dré dhɨ: «Dhya tàkonzɨ̀ ꞌòlepi tàdzí ko dhɨ kàdré àmɨ kòfalé be dhɨ, akódhɨ nda kòkɨdhó rè zyà tòkó kònɨ̀dhɨ nɨ lebhélé kɨ́rà sè dhɨ nɨ̀.» 8 Dɨ dré gòzo tódhyá tandìle adrélé ngá tɨsɨ̀ kìní mi.

9 Dɨ ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo topfòle àlo àlo kɨdhólé màlɨ̀ga ɨ rú, Yésu kɨ tayɨ́ tòkó nda adrélépi áyɨ totó akódhɨ kandrá dhɨ be. 10 Dɨ Yésu dré ngàzo áyɨ totó lizíá tíá dhɨ: «Tòkó, àyɨ nda ɨ ángwà? Dhya àlo tà bhàlepi mɨ́ dri dhɨ yókódhó?» 11 Akódhɨ logó dhɨ: «Mírì, dhya àlo yó.» Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Má bhà kókpà tà mɨ́ dri ko. Dɨ mɨ́ lɨ̀, ɨ̀ndɨ̀ kɨdhólé nyànomvá dhɨ, mɨ́ kògò vélé tàkonzɨ̀ ꞌo ko.»]*

Yésu ngádra bvò àdhya ꞌɨ

12 Yésu dré gòzo tàá móndyá zyandre ɨ dré dhɨ: «Ma ngádra adrélépi ngá kazá móndyá bvò àdhya ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi áma lebè dhɨ kɨtswá tàdzí atsílé tínímvá na ko. Be ró dhɨ, a nɨ adré ngádra lɨ́drɨ̀ àdhya ɨ́be.»

13 Dɨ, Fàrìsáyò ɨ̀ dré ngàzo tàá drá dhɨ: «Mɨ́ adré mɨ́na ámɨ tàndɨ nɨ tà longó mɨ. Tà mɨ́ dré adrélé tàle dhɨ ɨ, tà bàti ꞌɨ ko.» 14 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Gba má dré adrézó áma tàndɨ nɨ tà longó dhɨ, tà má dré adrélé tàle dhɨ ɨ, tà bàti ꞌɨ. Tàko ko, má nì, má angá ángolésè ya, ɨ̀ndɨ̀ má adré lɨ̀le ángolé ya dhɨ be. Dɨ, mɨ̀ nì àmɨkya ngalè má angá ángolésè ya, kó ngalè má adré lɨ̀le ángolé ya dhɨ ko. 15 Mɨ̀ adré àmɨkya áma tàbvó ta ngóró móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, má adré mána dhya àlo nɨ tàbvó ta ko. 16 Kònò má kàdré tá tàbvó ta dhɨ, tàbvó má dré kɨtswálé tàle nda nɨ tá adré gyǎgya. Àngyá ko, má adré tà àlo ꞌo kalóma ko. Be ró dhɨ, áma Atá áma amùlepi dhɨ túmä́ní má be. 17 À tɨsɨ̀ tá àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na tàle dhɨ, móndɨ́ rì tà nobhá mì sè dhɨ ɨ̀ kàdré tà àlo dhɨ nɨ longó kòdhya dhɨ, tà ɨ̀ dré adrélé longólé nda, tà bàti ꞌɨ.† 18 Ma, má adré áma tàndɨ nɨ tà longó. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, áma Atá áma amùlepi dhɨ adré kókpà áma tà longó.» 19 Dɨ ɨ̀ lizí tíá dhɨ: «Ámɨ Atá ángwà?» Yésu gò logóá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì ma àdhi ꞌɨ yà dhɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ nì áma Atá àdhi ꞌɨ yà dhɨ ko. Kònò mɨ̀ kònì tá ma be dhɨ, mɨ̀ nɨ tá kpà áma Atá nɨ ni.»

20 Yésu tà tá kúlí nda ɨ, dré tá adréràꞌa tà tadhá tépelò na, ànyɨ àrà adrézó ngá fèle Gìká dré dhɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ làga dhɨ ꞌá. Dɨ, dhya àlo ru tá akódhɨ ko, lókyá nɨ dré tá rè kɨtswálé ko dhɨ sè.

Yésu dhya Gìká Atá dré amùle dhɨ ꞌɨ

21 Yésu dré gòzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Má adré ꞌòle lɨ̀le. Mɨ̀ nɨ áma nda gò, mɨ̀ dré àmɨkya todràzo àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ na. Mɨ̀ kɨtswá lɨ̀le àrà má dré adrézó lɨ̀le lána dhɨ na bwà ko.» 22 Dɨ Yúdà ànzɨ ɨ̀ lizí àyɨ kòfalésè dhɨ: «Akódhɨ adré ꞌòle áyɨ pfu dràle? Kòdhɨ vo tà dré adrézó tàá dhɨ: ‹Mɨ̀ kɨtswá lɨ̀le àrà má dré adrézó lɨ̀le lána dhɨ na bwà ko› dhɨ ꞌɨ?» 23 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ angá àmɨkya bvò kòndɨ lésè. Dɨ, má angá mána kurú lésè. Àmɨ móndɨ́ bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ. Dɨ, ma mána móndɨ́ bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ ko. 24 Ásà dhɨ, má tà tá àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ nɨ todrà àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ na. Tàko ko, mɨ̀ kòkaꞌì, ma Dhya adrélépi be dhɨ ꞌɨ ko dhɨ, mɨ̀ nɨ dra todrà àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ na.»‡ 25 Dɨ ɨ̀ lizí tíá dhɨ: «Mɨ mɨ́na àdhi ꞌɨ?» Yésu gò logóá àyɨ dré dhɨ: «Ma dhya má dré adrézó tàá kɨ́nó lésè dhɨ, ma akódhɨ ꞌɨ nda ꞌɨ. 26 Ma dhu rè tà ɨ́be bǐ tàle àmɨ kɨ tà dri. Ma kpà tà ɨ́be bǐ tàle àmɨ kɨ tàbvó tàzo. Dɨ, dhya áma amùlepi dhɨ adré ngbú adrélé tà bàti ta. Má adré ngbà ꞌí tà má dré yìle akódhɨ nda vélésè dhɨ kɨ ta móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ dré kòdhya.»

27 Dɨ, ɨ̀ nì tá ko tàle dhɨ, Yésu adré tá áyɨ Atá nɨ tà ta kòdhya dhɨ. 28 Dɨ Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Lókyá mɨ̀ dré dra ma, Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ tɨngázó kuru dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ nɨ nìá tàle dhɨ, ma Dhya adrélépi be nda ꞌɨ dhɨ be. Mɨ̀ nɨ kpà nìá tàle dhɨ, má adré tà àlo ꞌo áma drì sè ko dhɨ be. Dɨ, má adré ngbà ꞌí tà áma Atá dré tadhálé má dré dhɨ kɨ ta kòdhya. 29 Dhya áma amùlepi dhɨ túmä́ní má be. Tayɨ́ ma kalóma ko. Àngyá ko, má adré ngbú tà akódhɨ nɨ togó dré adrézó kɨnɨ́lé ásà dhɨ kɨ ꞌo kòdhya.» 30 Dɨ Yésu dré tá adréràꞌa tà nda kɨ ta dhɨ ꞌá dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo.

Mɨ̀ nɨ adré móndɨ́ trɨ̀le bàti dhɨ ɨ ró

31 Dɨ Yésu dré tàzoá Yúdà ànzɨ áyɨ kaꞌìbhá nda ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré tròle tà má dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ rú dhɨ, mɨ̀ nɨ adré áma lebèbhá ꞌɨ bàti. 32 Dɨ mɨ̀ nɨ tà bàti ni gò, tà bàti nda dré àmɨ kɨ trɨ̀zo wä́yi.» 33 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àma, àma Àbàrámà nɨ súrú ꞌɨ. Mà atsá rè tàdzí dhya àlo nɨ màrábà ro ko. Dɨ mɨ́ adré mɨ́na tàá dhɨ, à nɨ àma kɨ trɨ dhɨ ngɨ́nɨ?» 34 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ, akódhɨ nda tàkonzɨ̀ nɨ màrábà ꞌɨ. 35 Màrábà adré ɨ́na adrélé súrú ꞌá nyo ko. Dɨ, mváagó adré ɨ́na adrélé súrú ꞌá nyo. 36 Dɨ Gìká nɨ Mváagó kòtrɨ̀ àmɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ adré móndɨ́ trɨ̀le bàti dhɨ ɨ ró.

37 Má nì tàle dhɨ, àmɨ Àbàrámà nɨ súrú ꞌɨ dhɨ be. Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya láti nda kɨtswázó áma pfu dràle, mɨ̀ dré adrélé áma kúlí kaꞌì dòle àmɨ kɨ togó na ko dhɨ sè. 38 Má adré mána tà áma Atá dré tadhálé má dré dhɨ kɨ ta kòdhya. Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tà mɨ̀ dré yìle àmɨ kɨ atá vélésè dhɨ kɨ ꞌo kòdhya.»

39 Ɨ̀ gò logóá drá dhɨ: «Àma kɨ atá, Àbàrámà ꞌɨ.» Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kàdré tá Àbàrámà nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti dhɨ, kònò mɨ̀ nɨ tá adré tà Àbàrámà dré ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. 40 Dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya láti nda kɨtswázó áma pfu dràle, má dré tà bàti má dré yìle Gìká vélésè dhɨ nɨ tàle àmɨ dré dhɨ sè. Àbàrámà ꞌo tá ɨ́na tà làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ko. 41 Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tà ꞌo ngóró àmɨ kɨ atá dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ.» Dɨ ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àma, àma ànzɨ tìle swà ro dhɨ ꞌɨ ko! Àma kɨ Atá, Gìká ꞌɨ kalóma.»

42 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Gìká kàdré tá àmɨ kɨ Atá ꞌɨ bàti dhɨ, kònò mɨ̀ nɨ tá adré áma le. Àngyá ko, má angá Gìká vélésè gò, má dré adrézó kònwa akódhɨ nɨ rú sè. Má alɨ̀ mána áma drì sè ko. Be ró dhɨ, akódhɨ amù ma nɨ̀. 43 Tà má dré adrélé tàle kòdhɨ ɨ̀ adré fɨ̀le àmɨ drìna ko àdho tà sè? Ɨ̀ adré fɨ̀le ko, mɨ̀ dré kɨtswálé áma kúlí yi bwà ko dhɨ sè. 44 Àmɨ àmɨkya àmɨ kɨ atá Dzáborò nɨ ànzɨ ꞌɨ. Mɨ̀ adré àmɨ kɨ atá nda nɨ lovó le ꞌòle kòdhya. Kɨdhólé kɨdhoma lésè dhɨ, akódhɨ nda dhya adrélépi móndɨ́ kɨ tupfú todràle dhɨ ꞌɨ. Adré kpà tròle tà bàti rú ko, tà bàti dré adrélé akódhɨ léna àlomvá ko dhɨ sè. Dré adréràꞌa kɨnzò ta dhɨ ꞌá dhɨ, adré áyɨ tàndɨ nɨ ti ta kòdhya. Tàko ko, akódhɨ kɨnzò líyí ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ kɨnzò nɨ atá ꞌɨ. 45 Dɨ, má dré mána adrélé tà bàti ta dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ adré áma kaꞌì ko. 46 Àmɨ kòfalé dhɨ, àdhi nɨ kɨtswá tsì tàkonzɨ̀ àlo tadhá má rú dhɨ nɨ̀? Dɨ má kàdré tà bàti ta kòdhya dhɨ, mɨ̀ adré áma kaꞌì ko àdho tà sè? 47 Dhya adrélépi Gìká àdhya ró dhɨ adré ɨ́na Gìká nɨ kúlí yi. Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya áma kúlí yi ko, mɨ̀ dré adrélé Gìká àdhya ró ko dhɨ sè.»

Yésu ɨ Àbàrámà be dhɨ

48 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ gò logóá drá dhɨ: «Mà adré zakó tàá kyá tàle dhɨ, mɨ mɨ́na Sàmàrɨ́yà agó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be mɨ́ léna dhɨ!» 49 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Tɨrɨ́ kònzɨ má léna yókódhó. Be ró dhɨ, má adré mána lɨndrɨ̀ fe áma Atá dré. Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya kanyò fe má dré. 50 Má adré mìlanzìlanzì nda kisúlé áma tàndɨ dré ko. Dɨ, dhya adrélépi mìlanzìlanzì le fèle má dré dhɨ be. Akódhɨ nda kpà dhya adrélépi tàbvó ta gyǎgya dhɨ ꞌɨ. 51 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi áma kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ kɨtswá tàdzí dràle ko!»

52 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ gò tàá drá dhɨ: «Nyànomvá, mà nì tàle dhɨ, mɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be mɨ́ léna káyà dhɨ be! Àbàrámà drà dre. Pròfétà ɨ̀ todrà kókpà dre. Dɨ, mɨ́ adré mɨ́na tàá dhɨ, dhya adrélépi ámɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ kɨtswá tàdzí dràle ko. 53 Mɨ́ adré kisùá dhɨ, mɨ mɨ́na kàdrɨ̀ àma kɨ atá Àbàrámà nɨ lavú? Akódhɨ drà dre. Pròfétà ɨ̀ todrà kókpà dre. Mɨ́ adré dɨ kisùá dhɨ, mɨ tá mɨ́na àdhi ꞌɨ?» 54 Dɨ Yésu gò logóá dhɨ: «Má kàdré tá mìlanzìlanzì nda kisúlé áma tàndɨ dré dhɨ, kònò áma mìlanzìlanzì nda nɨ tá adré tà tàko ró. Dɨ, áma Atá adré ɨ́na áma mì bha lanzìle dhɨ nɨ̀. Akódhɨ nda, dhya mɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ, akódhɨ àmɨ kɨ Gìká ꞌɨ dhɨ ꞌɨ. 55 Mɨ̀ nì àmɨkya akódhɨ ko. Dɨ, má nì mána akódhɨ be. Kònò má kòtà tá dhɨ, má nì akódhɨ ko dhɨ, má nɨ tá adré kɨnzò líyí ꞌɨ àmɨ tɨ́nɨ. Dɨ má nì akódhɨ be, ɨ̀ndɨ̀ má adré akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle. 56 Àmɨ kɨ atá Àbàrámà lenzé tá tò, dré tá kìtú má dré alɨ̀zo dhɨ nɨ nòle dhɨ sè. Akódhɨ nò kìtú nda ꞌí gò, dré lenzézó ásà.» 57 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ tà drá dhɨ: «Ámɨ kóná kòtsa kó rè nyadhɨ-rì-drì-mudrí ko dhɨ, mɨ́ ꞌo mɨ ngɨ́nɨ tàá dhɨ, mɨ́ nò Àbàrámà ꞌí dhɨ?» 58 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Àbàrámà nɨ tirà ko dhɨ ꞌá dhɨ, ma tá mána be!» 59 Dɨ kúlí nda sè dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo kɨ́rà kudhú, kɨtswázó akódhɨ nɨ lebhé dràle ásà. Dɨ, Yésu dré ɨ́na áyɨ zùzo gò, pfòle lyà tépelò ꞌásè.

9

Yésu tɨdrɨ́ agó àlo tìle mì kùdúkùdu ró dhɨ

1 Yésu ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨ̀le láti ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ dré mì bhèzo agó àlo tìle mì kùdúkùdu ró dhɨ nɨ no. 2 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré lizízóá dhɨ: «Rábbì, àdhi ꞌo tàkonzɨ̀ agó kònɨ̀dhɨ nɨ tìzo mì kùdúkùdu ró dhɨ nɨ̀? Akódhɨ ꞌo nɨ̀, kó ngalè akódhɨ nɨ tibhá ɨ̀ ꞌo kó àyɨ?» 3 Yésu logó dhɨ: «À ti akódhɨ kònɨ̀nɨ akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ sè yà, kó ngalè akódhɨ nɨ tibhá kɨ tàkonzɨ̀ sè yà dhɨ ko. Be ró dhɨ, à ti akódhɨ kònɨ̀nɨ, à kòkɨtswáró tà Gìká dré adrélé lèle ꞌòle akódhɨ léna dhɨ nɨ no be dhɨ bvó. 4 Adré lèá dhɨ, mà kàdré dhya áma amùlepi dhɨ nɨ àzí ꞌo kìtú dré adréràꞌa be dhɨ ꞌá. Ngátsi adré ɨ́na alɨ̀le. Lókyá nda sè dhɨ, dhya àlo kɨtswá àzí ꞌo bwà ko. 5 Má dré adréràꞌa bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ ꞌá dhɨ, ma ngádra adrélépi ngá kazá móndyá bvò àdhya ɨ dré dhɨ ꞌɨ.»

6 Yésu kòtà tà nda dre dhɨ, dré tùsú fùzo kìní mi, kùrú anzwázó tùsú nda sè gò, agó mì kùdúkùdu ró nda nɨ mì ndryàzo ásà. 7 Dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀ ámɨ mì dzɨ yǐ ledélé rú zìle Sìlòwámà dhɨ na.» (Rú Sìlòwámà nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Mùle dhɨ».) Dɨ agó nda dré lɨ̀zo áyɨ mì dzɨ kònàle gò, dré nzɨ̀zo adrélé ngá nobe.

8 Dɨ akódhɨ nɨ bhàzɨ̌ ɨ, túmä́ní móndyá atú akódhɨ nɨ nobhá adréràꞌa ngá zi dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Agó kònɨ̀dhɨ tsì dhya adrélépi tá lɨrɨ́lé adrélé ngá zi dhɨ ꞌɨ ko?» 9 Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «Akódhɨ ꞌɨ.» Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ: «Kóko. Akódhɨ ꞌɨ ko. Dɨ, sù akódhɨ tɨ́nɨ.» Dɨ, agó nda dré ɨ́na adrézó tàá dhɨ: «Ma ꞌɨ!» 10 Dɨ ɨ̀ lizí tíá dhɨ: «Ámɨ mì nzì dɨ ru adrélé ngá no ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» 11 Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Agó rú zìle Yésu dhɨ anzwá tá kùrú, áma mì ndryàzo ásà gò, tàzoá dhɨ, má kòlɨ̀ áma mì dzɨ yǐ Sìlòwámà àdhya na. Dɨ má kòlɨ̀ áma mì dzɨ kònàle dre dhɨ, má dré ngàzo adrélé ngá no!» 12 Ɨ̀ gò lizíá tíá dhɨ: «Agó kòdhɨ ángwà?» Gò logóá dhɨ: «Má nì ko.»

Fàrìsáyò ɨ̀ lizí tà agó adrɨ́lépi dhɨ tí

13 Gò ɨ̀ dré agó adrélépi tá mì kùdúkùdu ró nda nɨ drìzo, lɨ̀zo ába Fàrìsáyò ɨ véna. 14 Kìtú Yésu dré tá kùrú anzwázó gò, agó nda nɨ mì nzìzo dhɨ tá sàbátù ꞌɨ. 15 Dɨ Fàrìsáyò nda ɨ̀ dré kpà lizízóá akódhɨ tí, ngalè akódhɨ nɨ mì nzì tá ru adrélé ngá no ngɨ́nɨ ya dhɨ. Akódhɨ dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Agó àlo dhɨ ndryà tá áma mì kùrú sè. Dɨ má kòdzɨ̀ áma mì dre dhɨ, má dré kɨdhózó adrélé ngá no.» 16 Fàrìsáyò nda kɨ àruka ɨ̀ gò adrélé tàá dhɨ: «Dhya tà nda nɨ ꞌòlepi kòdhɨ angá ɨ́na Gìká vélésè ko. Tàko ko, adré sàbátù nɨ tòlɨ́ lɨkɨ́ ko.» Dɨ, àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ: «Tàkonzɨ̀ líyí kɨtswá ɨ́na tà lɨ́ndrɨ́ga ró làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ ꞌo bwà ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» Dɨ ɨ̀ dré ru lanzɨ́zó tà nda sè. 17 Ɨ̀ dré gòzo lizíá agó adrélépi tá mì kùdúkùdu ró nda tí dhɨ: «Mɨ ró dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na tàá agó ámɨ mì nzìlepi nda nɨ tà sè ngɨ́nɨ?» Akódhɨ logó dhɨ: «Akódhɨ nda pròfétà ꞌɨ.»

18 Dɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ kaꞌì tá rè ko tàle dhɨ, agó nda tá mì kùdúkùdu ꞌɨ gò, dré gòzo adrélé ngá no dhɨ. Ásà dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tibhá kɨ azízó gò, 19 lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Agó kònɨ̀dhɨ àmɨ kɨ mvá ꞌɨ? Mɨ̀ adré tàá dhɨ, mɨ̀ ti tá akódhɨ mì kùdúkùdu ró? Adré dɨ ngá no nyànomvá ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró?» 20 Dɨ akódhɨ nɨ tibhá nda ɨ̀ logó àyɨ dré dhɨ: «Mà nì tàle dhɨ, kònɨ̀dhɨ àma kɨ mvá ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ apfò tá mì kùdúkùdu ró dhɨ be. 21 Dɨ, mà nì ngalè adré nyànomvá ngá no ngɨ́nɨ ya dhɨ ko. Mà nì kpà ngalè àdhi nzì akódhɨ nɨ mì nɨ̀ ya dhɨ ko. Mɨ̀ kòlizí akódhɨ kòdhya. Atsá kàdrɨ̀ dre. A nɨ kɨtswá áyɨ tàndɨ nɨ tà ta bwà.» 22 Akódhɨ nɨ tibhá nda ɨ̀ tà tá kònɨ̀nɨ, ɨ̀ dré tá adrélé Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ ro dhɨ sè. Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ yi tá ru tàzoá dhɨ, ɨ̀ nɨ dhya ángùdhi adrélépi kaꞌìá tàle dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ dhɨ nɨ dro àyɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó lésè. 23 Tà nda sè dhɨ, akódhɨ nɨ tibhá nda ɨ̀ tà tá dhɨ: «Atsá kàdrɨ̀ dre. Mɨ̀ kòlizí akódhɨ kòdhya.»

24 Dɨ Fàrìsáyò nda ɨ̀ dré gòzo tódhyá agó adrélépi tá mì kùdúkùdu ró nda nɨ azí gò, ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ fè lɨndrɨ̀ Gìká dré. Mà nì tàle dhɨ, agó kòdhɨ tàkonzɨ̀ líyí ꞌɨ dhɨ be.» 25 Gò logóá dhɨ: «Akódhɨ nda kàdré ɨ́na tàkonzɨ̀ líyí ꞌɨ bàti dhɨ, má nì ko. Má nì ngbà ꞌí tà àlo kònɨ̀dhɨ: Ma tá mì kùdúkùdu ró. Dɨ, nyànomvá dhɨ, má adré ngá no!» 26 Dɨ ɨ̀ gò lizíá tíá dhɨ: «Akódhɨ nda ꞌo mɨ ngɨ́nɨ? Nzì ámɨ mì ngɨ́nɨ?» 27 Gò logóá àyɨ dré dhɨ: «Má tà tá àmɨ dré dre. Dɨ, mɨ̀ yi ma ko. Mɨ̀ adré tà nda nɨ le yìle tódhyá àdho tà sè? Mɨ̀ adré kpà lèá atsálé akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ ró?» 28 Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ dhàzo tàzoá dhɨ: «Mɨ mɨ́na dhya kòdhɨ nɨ lebèlepi ꞌɨ! Àma àmakya Mósè nɨ lebèbhá ꞌɨ! 29 Mà nì tàle dhɨ, Gìká tà tá tà Mósè be dhɨ be. Dɨ, kàdré ɨ́na dhya kòdhɨ nɨ tà sè dhɨ, mà nì ngalè akódhɨ angá ángolésè ya dhɨ ko.» 30 Dɨ agó nda logó àyɨ dré dhɨ: «Tà kòdhɨ tà kɨtswálépi dhyá kɨ lɨ́ndrɨ́ tɨgá dhɨ ꞌɨ! Mɨ̀ nì àmɨkya ngalè akódhɨ angá ángolésè ya dhɨ ko, tágba dré áma mì nzìzo nɨ̀ dhɨ! 31 Mà nì tàle dhɨ, Gìká adré tàkonzɨ̀bhá kɨ yi ko dhɨ be. Dɨ, adré ɨ́na móndyá adrébhá tròle áyɨ tà rú, adrébhá tà ɨ́ dré adrélé lèle dhɨ kɨ ꞌo dhɨ kɨ yi kòdhya. 32 À yi rè tàdzí ko tàle dhɨ, dhya àlo nzì móndɨ́ tìle mì kùdúkùdu ró dhɨ nɨ mì dhɨ. 33 Kònò agó kòdhɨ kàngá tá Gìká vélésè ko dhɨ, kɨtswá tá tà àlo ꞌo bwà ko.» 34 Dɨ ɨ̀ logó drá dhɨ: «À ti mɨ trú tàkonzɨ̀ na bàti! Mɨ́ ꞌo mɨ ngɨ́nɨ, adrélé àma kɨ tadhá dhɨ?» Dɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ dròzo àyɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó lésè.

35 Yésu kòyi tàle dhɨ, ɨ̀ dro tá agó nda dhɨ dre dhɨ, dré akódhɨ nɨ kisúzó gò, lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ́ adré Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ kaꞌì?» 36 Agó nda logó dhɨ: «Mírì, mɨ́ tà rè má dré, akódhɨ nda àdhi ꞌɨ ya dhɨ ká, má kòkɨtswáró akódhɨ nɨ kaꞌì be dhɨ bvó.» 37 Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ nò akódhɨ dre. Akódhɨ dhya adrélépi tà ta mɨ́ be nɨ ꞌɨ.» 38 Dɨ agó nda tà drá dhɨ: «Mírì, má kaꞌì dre!» Gò dré adhézó áyɨ kórókó titì Yésu kandrá, akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo.

Àdhibhá ɨ mì kùdúkùdu ꞌɨ bàti?

39 Dɨ Yésu dré gòzo tàá dhɨ: «Má alɨ̀ mána bvò kòndɨ lé kɨtswálé tàbvó kònɨ̀dhɨ nɨ ta: Má alɨ̀ kɨtswálé dhya mì kùdúkùdu ró dhɨ ɨ̀ kòkɨtswáró ngá no, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrébhá ngá no dhɨ ɨ̀ kàtsáró mì kùdúkùdu ɨ ró.» 40 Fàrìsáyò àruka adrébhá Yésu làga dhɨ ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Àma tsì kókpà mì kùdúkùdu ꞌɨ?» 41 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Kònò mɨ̀ kàdré tá mì kùdúkùdu ꞌɨ bàti dhɨ, à kɨtswá tá tà bha àmɨ dri àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè ko. Dɨ, mɨ̀ dré adrélé tàle dhɨ mɨ̀ adré ngá no dhɨ sè dhɨ, àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ dhu rè àmɨ dri be.»

10

Kábilígyà lɨkɨ́lépi ɨ kábilígyà nɨ ɨ́be dhɨ

1 Yésu gò tàá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya adrélépi fɨ̀le kábilígyà kɨ gɨ́rɨ́ na ti nɨ ꞌásè ko, dɨ, adrélépi ɨ́na fɨ̀le láti twá ꞌásè dhɨ, akódhɨ nda kùgú ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ ngá kärílépi ꞌɨ. 2 Dɨ, dhya adrélépi fɨ̀le gɨ́rɨ́ nda nɨ ti ꞌásè dhɨ, kábilígyà lɨkɨ́lépi ꞌɨ. 3 Gɨ́rɨ́ nɨ ti lɨkɨ́lépi adré ti nda nɨ nzi akódhɨ dré gò, kábilígyà ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ kúlí yi. Akódhɨ adré áyɨ tàndɨ nɨ kábilígyà kɨ azí àyɨ kɨ rú sè gò, adrézó àyɨ kɨ dri pfòzo àyɨ ɨ́be kɨvɨ̀ na. 4 Kòꞌo àyɨ pfòle títí dre dhɨ, adré dhèle àyɨ kandrá. Gò kábilígyà nda ɨ̀ dré adrézó lɨ̀le vásà, ɨ̀ dré kúlí nɨ nɨ nìle be dhɨ sè. 5 Dɨ, kábilígyà nda ɨ̀ kɨtswá tàdzí lɨ̀le móndɨ́ twá ɨ̀ dré nìle ko dhɨ vésè ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ nɨ lapá ràle akódhɨ nda kandrásè, ɨ̀ dré kúlí nɨ nɨ nìle ko dhɨ sè.»

6 Yésu tà tá tà nda àyɨ dré kúlí alaala sè. Dɨ, tà dré adrélé tàle nda kɨ àndu fɨ ɨ́na àyɨ drìna ko.

7 Dɨ Yésu dré gòzo tàá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Ma gɨ́rɨ́ti kábilígyà ɨ dré dhɨ ꞌɨ. 8 Móndyá wä́yi alɨ̀bhá drìdrì má kandrá dhɨ ɨ tá kùgubhá ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ kä́ribhá ꞌɨ. Dɨ, kábilígyà nda ɨ̀ yi tá àyɨ ko. 9 Ma gɨ́rɨ́ti ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi afɨ́lé má ꞌásè dhɨ nɨ adrɨ́. Akódhɨ nda nɨ adré afɨ́lé, adrélé pfòle, adrélé kpà ngá kisú nyàle. 10 Kùgú adré ngbà ꞌí alɨ̀le kɨtswálé ngá kugù, kɨtswálé móndɨ́ kɨ tupfú todràle, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé tà kɨzá. Dɨ, má alɨ̀ mána móndɨ́ ɨ̀ kàdréró lɨ́drɨ̀ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ lɨ́drɨ̀ nda kògaró àyɨ léna gagà.

11 Ma kábilígyà lɨkɨ́lépi dóro dhɨ ꞌɨ. Kábilígyà lɨkɨ́lépi dóro nda adré áyɨ lɨ́drɨ̀ fe áyɨ kábilígyà ɨ dré. 12 Dɨ, kàdré dhya adrélépi ngbà ꞌí àzí ꞌo làfa sè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, akódhɨ nda kábilígyà lɨkɨ́lépi ꞌɨ bàti ko. Kábilígyà nda ɨ kpà akódhɨ nɨ tàndɨ àdhya ꞌɨ ko. Akódhɨ kònò kàlagɨ́ adréràꞌa alɨ̀le dhɨ, adré ɨ́na kábilígyà nda kɨ tayɨ́ lapázó. Gò kàlagɨ́ nda dré adrézó kábilígyà nda kɨ turú, adrézó àyɨ kɨ lapé. 13 Dhya nda adré lapálé, dré adrélé ngbà ꞌí àzí ꞌo làfa sè dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ dré adrélé kábilígyà nda kɨ tà kisù ko dhɨ sè.

14 Ma kábilígyà lɨkɨ́lépi dóro dhɨ ꞌɨ. Má nì áma kábilígyà ɨ be, ɨ̀ndɨ̀ áma kábilígyà nda ɨ̀ nì kpà ma be, 15 ngóró áma Atá dré áma nìle be dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ má dré kpà áma Atá nɨ nìle be dhɨ tɨ́nɨ. Má adré áma lɨ́drɨ̀ fe áma kábilígyà nda ɨ dré. 16 Ma kókpà kábilígyà àruka adrébhá gɨ́rɨ́ kònɨ̀dhɨ ꞌá ko dhɨ ɨ́be. Adré lèá dhɨ, má kàdrì àyɨ nda ɨ afɨ́zó àyɨ ɨ́be be. Ɨ̀ nɨ kpà áma kúlí yi gò, kábilígyà títí nda ɨ̀ dré adrézó pä̀rí àlo ró, àyɨ kɨ lɨkɨ́lépi dré kpà adrézó àlo kwákwá.

17 Áma Atá adré áma le tò, má dré adrélé áma lɨ́drɨ̀ fe kɨtswázó gòle dòá tódhyá dhɨ sè. 18 Dhya àlo kɨtswá áma lɨ́drɨ̀ tɨngá bwà ko. Dɨ, má adré mána fèá ngóró má dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. Ma rìnyí ɨ́be kɨtswázó fèá, ɨ̀ndɨ̀ ma kpà rìnyí ɨ́be kɨtswázó gòle dòá. Kòrɨ̀dhɨ, tòlɨ́ má dré kisúlé áma Atá vélésè dhɨ ꞌɨ.»

19 Yésu nɨ kúlí nda ɨ sè dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré gòzo tódhyá ru lanzɨ́. 20 Àyɨ kɨ àruka bǐ dhɨ ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Akódhɨ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna! Ngá kɨzá akódhɨ nɨ drì dre! Mɨ̀ adré akódhɨ nɨ yi àdho tà sè?» 21 Dɨ, àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ: «Dhya adrélépi tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna dhɨ adré ɨ́na kúlí ta kònɨ̀nɨ ko. Tɨrɨ́ kònzɨ nɨ kɨtswá tsì móndɨ́ mì kùdúkùdu ró dhɨ kɨ mì nzi bwà?»

Yúdà ànzɨ kɨ àruka ɨ̀ gà Yésu rè

22 Lókyá kɨdhɨ̀ àdhya sè dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tá gwányá adrézó tépelò nɨ bhàma twá Gìká dré dhɨ nɨ tà kisù dhɨ nɨ ꞌo Yèrúsalémà na. 23 Dɨ Yésu dré tá adréràꞌa atsílé tépelò nɨ kògbo zìle Sòlòmónò àdhya ró dhɨ ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, 24 Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré ru kɨmózó akódhɨ làgásè kúrú gò, tàá drá dhɨ: «Mɨ́ nɨ tà kòdhɨ nɨ losó vwàle lókyá be ángopɨ́? Mɨ́ kàdré Mèsɨ́yà ꞌɨ bàti dhɨ, mɨ́ tà rè àma dré ngádra ꞌá ká.» 25 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Má tà tá tà nda àmɨ dré dre. Dɨ, mɨ̀ kaꞌì àmɨkya ma ko. Tà lɨ́ndrɨ́ga ró má dré adrélé ꞌòle áma Atá nɨ rú sè dhɨ ɨ̀ adré tadhá ngádra ꞌá dhɨ, ma àdhi ꞌɨ ya dhɨ nɨ̀. 26 Dɨ, mɨ̀ kaꞌì àmɨkya ma ko, mɨ̀ dré adrélé áma kábilígyà ꞌɨ ko dhɨ sè. 27 Áma kábilígyà ɨ̀ adré áma kúlí yi. Má nì kpà àyɨ be gò, ɨ̀ dré adrézó áma lebè. 28 Má adré lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ fe àyɨ dré gò, ɨ̀ dré kɨtswázó tàdzí dràle ko. Dhya àlo kɨtswá kpà àyɨ kɨ topá má drɨ́gásè bwà ko. 29 Áma Atá àyɨ kɨ afèlepi má dré dhɨ kàdrɨ̀ ngá wä́yi dhɨ kɨ lavú. Dɨ dhya àlo kɨtswá àyɨ kɨ topá áma Atá nda drɨ́gásè bwà ko. 30 Àma áma Atá be dhɨ ɨ àlo ꞌɨ.»

31 Gò Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré gòzo tódhyá kɨ́rà kudhú kɨtswázó Yésu nɨ lebhé dràle ásà. 32 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Má ꞌo tà lɨ́ndrɨ́ga ró dóro bǐ angábhá áma Atá vélésè dhɨ ɨ àmɨ dré nòle dhɨ ꞌí. Dɨ tà nda ɨ kòfalé dhɨ, mɨ̀ adré ꞌòle áma lebhé kɨ́rà sè tà ángùdhi sè?» 33 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mà adré ámɨ lebhé kɨ́rà sè tà dóro nda kɨ àlo sè ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya ámɨ lebhé kɨ́rà sè, mɨ́ dré adrélé Gìká nɨ lodhá dhɨ sè. Àngyá ko, mɨ móndɨ́ ro nɨ, mɨ́ adré mɨ́na ámɨ ꞌo adrélé Gìká ro!»

34 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «À tɨsɨ̀ zakó tsì àmɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na dhɨ, Gìká tà tá dhɨ: ‹Àmɨ gìká ꞌɨ!›* 35 Mà nì tàle dhɨ, à kɨtswá tà àlo tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ nɨ bhe gàrà dri bwà ko dhɨ be. Dɨ Gìká kòzi kó móndyá áyɨ Kúlí kisúbhá dhɨ ɨ gìká ɨ ró dhɨ, 36 mɨ̀ adré dɨ àmɨkya tàá dhɨ, má adré Gìká nɨ lodhá, má dré tàle dhɨ ma Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ dhɨ sè dhɨ ngɨ́nɨ? Tà bàti ró dhɨ, Gìká Atá nda bhà ma twá adrélé ɨ́na ró gò, áma amùzo bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ nɨ̀. 37 Má kàdré tà áma Atá dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo kòdhya ko dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ma ko. 38 Dɨ, má kàdré tà nda kɨ ꞌo ꞌí dhɨ, gba mɨ̀ kàdré áma kaꞌì ko yà dhɨ, mɨ̀ kàdré tà lɨ́ndrɨ́ga ró má dré adrélé ꞌòle nda kɨ kaꞌì kòdhya, mɨ̀ kònìró tàle dhɨ, áma Atá má léna, ɨ̀ndɨ̀ ma áma Atá léna dhɨ be.» 39 Dɨ ɨ̀ dré gòzo adrélé láti nda kɨtswázó akódhɨ nɨ ru. Dɨ, akódhɨ dré ɨ́na ngàzo pfòle lyà àyɨ kòfalésè.

40 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo lɨ̀le zyàle Yòròdánè nɨ taꞌá na, àrà Yòwánɨ̀ dré tá adrézó bàtísimò fe drìdrì dhɨ na. Dré adrézó kònàle gìle lókyá be vwàvwà ro tsà gò, 41 móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ vélé. Ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Yòwánɨ̀ ꞌo tá ɨ́na tà àlo lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ ko. Dɨ, tà títí dré tá tàle agó kòdhɨ nɨ tà dri dhɨ ɨ tá tà bàti ꞌɨ.» 42 Dɨ móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo kònàle.

11

Làzárò nɨ dràma

1 Agó àlo rú be Làzárò dhɨ tá drà ro Bètànɨ́yà na. Bètànɨ́yà nda tá kpà bhà akódhɨ nɨ amvúpi ɨ, Màrɨ́yà ɨ Màrátà be dhɨ kya ꞌɨ.* 2 Màrɨ́yà nda kòdhɨ tá tòkó màlásɨ̀ dàlepi Mírì Yésu pá gò, pá nɨ kɨ atrìzo áyɨ drìbhɨ́ sè dhɨ ꞌɨ.† Dɨ adrúpi nɨ, Làzárò nda tá drà ro. 3 Gò akódhɨ nɨ amvúpi rì nda ɨ̀ dré móndɨ́ mùzo lɨ̀le tàá Yésu dré dhɨ: «Mírì, ámɨ arúpi mɨ́ dré lèle tò dhɨ drà ro.» 4 Yésu kòyi rúbí nda dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Làzárò nɨ drà kòdhɨ kɨtswá akódhɨ nɨ ꞌo dràle nyo ko. Be ró dhɨ, drà nda atsá ɨ́na akódhɨ rú Gìká kòkisúró mìlanzìlanzì ásà, ɨ̀ndɨ̀ kòbhàró kpà áyɨ Mváagó nɨ mì lanzìle ásà be dhɨ bvó.»

5 Yésu lè tá Màrátà ɨ, amvúpi nɨ Màrɨ́yà be, ɨ̀ndɨ̀ Làzárò be tò. 6 Dɨ, kòyi tàle dhɨ, Làzárò nda tá drà ro dhɨ dre dhɨ, dré gòzo ɨ́na adrélé àrà ɨ́ dré tá adrézó dhɨ na kìtú rì. 7 Gò dré tàzoá áyɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Mà kògò lɨ̀le Yùdáyà na.» 8 Dɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ tà drá dhɨ: «Rábbì, gí dhu rè ko, Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré tá adrézó láti nda kɨtswázó ámɨ lebhé dràle kɨ́rà sè dhɨ. Dɨ, mɨ́ adré mɨ́na ꞌòle gòle kònàle?» 9 Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Kìtú adré kàle sáà mudrí-drì-rì ko? Dhya ángùdhi adrélépi atsílé kìtú sè dhɨ adré dhèle ko, dré adrélé ngádra bvò kòndɨ àdhya nɨ no dhɨ sè. 10 Dɨ, kàdré ɨ́na atsílé ngátsi sè dhɨ, adré dhèle, dré adrélé ngádra àko ɨ́ léna dhɨ sè.»

11 Kòtà tà nda dre dhɨ, dré gòzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Àma kɨ arúpi Làzárò ko ayí dre. Dɨ, má adré mána lɨ̀le akódhɨ nɨ toró.» 12 Dɨ lebèbhá nɨ ɨ̀ tà drá dhɨ: «Mírì, akódhɨ kàdré ayí ko dhɨ, a nɨ adrɨ́.» 13 Ɨ̀ adré tá àyɨkya kisùá dhɨ, Yésu adré tá Làzárò nɨ ayí kòma nɨ tà ta kòdhya. Tákò, Yésu adré tá ɨ́na akódhɨ nɨ dràma nɨ tà ta kòdhya. 14 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré ngádra ꞌá dhɨ: «Làzárò drà dre. 15 Dɨ àmɨ kɨ tà sè dhɨ, má adré lenzélé má dré tá adrélé kònàle yó dhɨ sè, mɨ̀ kòkɨtswáró áma kaꞌì bàti be dhɨ bvó. Mà kòlɨ̀ dɨ akódhɨ véna.» 16 Dɨ Tòmá, adrélé kpà rú zìle Làtí dhɨ dré tàzoá Yésu nɨ lebèbhá àruka títí dhɨ ɨ dré dhɨ: «Mà kòlɨ̀ kókpà be, mà kòdràró túmä́ní akódhɨ be!»

Yésu dhya adrélépi móndɨ́ kɨ tɨngá dràdrà lésè dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ꞌɨ

17 Yésu kòtsa Bètànɨ́yà na dre dhɨ, dré yìzoá tàle dhɨ, à bhà tá Làzárò ayílé mógó na kìtú su dre. 18 Bètànɨ́yà nda tá ànyɨ Yèrúsalémà làga, ànyɨ́ànyɨ kìlòméterè na. 19 Dɨ Yúdà ànzɨ bǐ dhɨ ɨ̀ alɨ̀ tá Màrátà ɨ vélé Màrɨ́yà be, kɨtswálé àyɨ kɨ togó tɨndrɨ̀ àyɨ kɨ adrúpi nɨ dràdrà nɨ tà sè.

20 Dɨ Màrátà kòyi tàle dhɨ, Yésu adré tá alɨ̀le dhɨ dre dhɨ, dré ngàzo lɨ̀le ru kisú ába. Dɨ, Màrɨ́yà lɨrɨ́ tá ɨ́na adrélé dzó na. 21 Màrátà dré tàzoá Yésu dré dhɨ: «Mírì, kònò mɨ́ kàdré tá kònwa be dhɨ, áma adrúpi kɨtswá tá dràle ko! 22 Dɨ, ndɨ̀ndɨ̀ nyànomvá dhɨ, má nì tàle dhɨ, Gìká nɨ tà ángùdhi mɨ́ dré dra zìle ɨ́ tí dhɨ nɨ fe mɨ́ dré dhɨ be.» 23 Yésu tà drá dhɨ: «Ámɨ adrúpi nɨ angá dràdrà lésè.» 24 Dɨ Màrátà logó drá dhɨ: «Má nì tàle dhɨ, a nɨ nga dràdrà ꞌásè kìtú kùdù móndɨ́ ɨ̀ dré dra ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ tú dhɨ be.» 25 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Ma dhya adrélépi móndɨ́ kɨ tɨngá dràdrà lésè dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi lɨ́drɨ̀ fe àyɨ dré dhɨ ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dhɨ, tágba kòdrà yà dhɨ, a nɨ adrɨ́. 26 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi lɨ́drɨ̀ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ adrélépi áma kaꞌì dhɨ, kɨtswá tàdzí dràle kóná vésè kólyá ko. Mɨ́ kaꞌì tà kòdhɨ vélé?» 27 Dɨ Màrátà logó drá dhɨ: «Àyíya, Mírì, má adré kaꞌìá dhɨ, mɨ Mèsɨ́yà ꞌɨ, Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi tá alɨ̀le bvò le dhɨ ꞌɨ.»

28 Màrátà kòtà tà nda dre dhɨ, dré ngàzo lɨ̀le áyɨ amvúpi Màrɨ́yà nɨ azí gò, tàzoá drá kòyàyà sè dhɨ: «Dhya tà tadhálépi dhɨ kònwánò. Adré ámɨ zi.» 29 Màrɨ́yà kòyi rúbí nda dre dhɨ, dré ngàzo mbèlè lɨ̀le Yésu véna. 30 Yésu fɨ tá rè bhà nda na ko. Dɨ, adré tá dhu rè àrà ɨ̀ dré ru kisúzó Màrátà be dhɨ na. 31 Dɨ Yúdà ànzɨ adrébhá tá Màrɨ́yà làga dzó na adrélé akódhɨ nɨ togó tɨndrɨ̀ nda, ɨ̀ kònò akódhɨ ngaràꞌa pfòle mbèlè dre dhɨ, ɨ̀ dré kpà ngàzo akódhɨ nɨ lebè. Ɨ̀ adré tá àyɨkya kisùá dhɨ, adré lɨ̀le ngòle mógó drìna.

32 Màrɨ́yà kòtsa àrà Yésu dré tá adrézó dhɨ na akódhɨ nɨ no dre dhɨ, dré dhèzo akódhɨ pá gò, tàá drá dhɨ: «Mírì, kònò mɨ́ kàdré tá kònwa be dhɨ, áma adrúpi kɨtswá tá dràle ko!» 33 Dɨ Yésu kònò Màrɨ́yà nda ɨ adréràꞌa ngòle túmä́ní Yúdà ànzɨ alɨ̀bhá ába dhɨ ɨ́be dre dhɨ, akódhɨ nɨ togó dré ŋòzo, adrélé lanzìle tò. 34 Dré lizízóá dhɨ: «Mɨ̀ bhà akódhɨ nɨ rúbhá ángwà?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ alɨ̀ nòá.» 35 Yésu dré ngòzo. 36 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè dré akódhɨ nɨ lèle ngɨ́nɨ ya dhɨ ká!» 37 Dɨ, móndɨ́ àruka àyɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Dhya kòdhɨ nzì tá kó agó mì kùdúkùdu ró dhɨ nɨ mì ꞌí dhɨ, kɨtswá tá tsì tà ꞌo Làzárò dré dràzo ko dhɨ bwà ko?»

Yésu tɨngá Làzárò dràdrà lésè

38 Yésu nɨ togó dré gòzo tódhyá ŋòle gò, dré lɨ̀zo tsàle mógó na. Mógó nda tá gǒ ꞌɨ. À alɨ́ tá kɨ́rà kàdrɨ̀ bhàle tíá. 39 Dɨ Yésu dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ zɨ kɨ́rà tíásà.» Dɨ, Màrátà, dhya dràlepi nda nɨ amvúpi tà drá dhɨ: «Mírì, kòndɨ tàdzí nɨ vélé tò. Àngyá ko, akódhɨ ayí mógó na kìtú su dre!» 40 Yésu logó drá dhɨ: «Má tà tá mɨ́ dré dhɨ, mɨ́ kòkaꞌì dhɨ, mɨ́ nɨ Gìká nɨ mìlanzìlanzì no dhɨ ko?» 41 Dɨ ɨ̀ dré kɨ́rà nda nɨ zɨ̀zo. Gò Yésu dré mì tɨngázó kurú na, tàzoá dhɨ: «Tátá, má adré àwoyà ta mɨ́ dré, mɨ́ dré áma yìle dre dhɨ sè. 42 Má nì, mɨ́ adré ngbú adrélé áma yi dhɨ be. Dɨ, má tà mána tà kòdhɨ móndyá zyandre má làga kònɨ kɨ tà sè, ɨ̀ kòkɨtswáró kaꞌìá dhɨ, mɨ́ amù ma mɨ.» 43 Kòtà tà nda dre dhɨ, dré ngàzo kúlí yo tàzoá dhɨ: «Làzárò, mɨ́ apfò kònalésè!» 44 Dɨ dhya tá dràlepi nda dré ngàzo apfòle. À lambé tá drɨ́gá nɨ ɨ, pá nɨ ɨ́be kɨ́tá kàtswákàtswa dhɨ ɨ sè, drì nɨ nɨ lambézó kɨ́tá àzya sè. Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ trɨ akódhɨ, tayɨ́zóá lɨ̀le.»

Yúdà ànzɨ ɨ̀ yi ru kɨtswázó Yésu nɨ pfu dràle

(À kònò kpà Màtáyò 26:1-5; Márokò 14:1-2; Lúkà 22:1-2)

45 Dɨ Yúdà ànzɨ alɨ̀bhá tá Màrɨ́yà vélé nda ɨ̀ kònò tà Yésu dré ꞌòle nda dre dhɨ, àyɨ kɨ àruka bǐ dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo. 46 Dɨ, àruka nɨ ɨ̀ dré àyɨkya lɨ̀zo Fàrìsáyò ɨ véna, tà Yésu dré ꞌòle nda nɨ tɨtɨ́ àyɨ dré.

47 Gò kòwánà kàdrɨ̀ ɨ Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré bhàgo kàdrɨ̀ kɨ kɨmózó títí gò, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Mà nɨ̀ ꞌòá ngɨ́nɨ? Tàko ko, agó kòdhɨ adré vélé tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo bǐ! 48 Mà kòtayɨ́ akódhɨ adrélé tà ꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, móndyá wä́yi dhɨ kɨ akódhɨ nɨ kaꞌì. Dɨ Rómà kɨ kàdrɨ̀ kɨ àma kɨ tépelò ꞌo pfùle, túmä́ní àma kɨ súrú ɨ́be.» 49 Dɨ, àyɨ kɨ àlo rú be Kàyáfà, adrélépi tá kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ro kóná kònàdhɨ sè dhɨ, dré ngàzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ, mɨ̀ nì àmɨkya tà àlo ko! 50 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, dóro nɨ àmɨ dré dhɨ, dhya àlo dré dràle móndyá wä́yi ɨ dré dhɨ, àmɨ kɨ súrú wä́yi dhɨ kòdràró nyo ko dhɨ?» 51 Akódhɨ tà tá tà nda áyɨ drì sè ko. Dɨ, dré tá adrélé kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ro kóná nda sè dhɨ sè dhɨ, longó tá ɨ́na tà nda pròfétà àdhya tɨ́nɨ tàzoá dhɨ, Yésu nɨ dra Yúdà ànzɨ kɨ súrú nɨ tà sè. 52 Dɨ, kɨtswá tá ngbà ꞌí dràle súrú nda nɨ tà sè ko, a nɨ kókpà dra kɨtswálé Gìká nɨ ànzɨ ayɨ́bhá àrà títí ɨ ꞌásè dhɨ kɨ kɨmó adrélé súrú àlo ró. 53 Dɨ kɨdhólé kìtú nda sè dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré ru yìzo kɨtswázó Yésu nɨ pfu dràle.

54 Dɨ ásà dhɨ, Yésu dré gòzo vélé adrélé atsílé Yúdà ànzɨ ɨ kòfalésè ngádra ꞌásè ko. Dɨ, dré ɨ́na lɨ̀zo àrà ànyɨ duku làga dhɨ na, bhàandre rú zìle Èfàràyɨ́mà dhɨ na gò, ɨ̀ dré adrézó kònàle túmä́ní lebèbhá nɨ ɨ́be.

55 Yúdà ànzɨ kɨ gwányá Pásɨkà àdhya kàtsá ànyɨ dre dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré ngàzo gbàbhú lésè lɨ̀le Yèrúsalémà na, kɨtswálé àyɨ kɨ temvé drìdrì gwányá nda kandrá. 56 Dɨ ɨ̀ adré tá Yésu nɨ nda, adrézó tàá àyɨ kòfalésè tépelò na dhɨ: «Mɨ̀ kisù ngɨ́nɨ? Akódhɨ kɨtswá tsì alɨ̀le gwányá lé ko?» 57 Dɨ, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ Fàrìsáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ fè tá tòlɨ́ tàzoá dhɨ, dhya àlo kònì àrà Yésu dré tá adrézó lána dhɨ be dhɨ, kòtadhá àrà nda àyɨ dré, ɨ̀ kòkɨtswáró akódhɨ nɨ ru be dhɨ bvó.

12

Màrɨ́yà dà màlásɨ̀ Yésu pá

(À kònò kpà Màtáyò 26:6-13; Márokò 14:3-9)

1 Tayɨ́ tá kìtú nzi-drì-àlo gwányá Pásɨkà àdhya kandrá gò, Yésu dré lɨ̀zo Bètànɨ́yà na, bhà Làzárò àdhya na. Làzárò nda tá dhya Yésu dré tɨngálé dràdrà lésè dhɨ ꞌɨ. 2 Dɨ kònàle dhɨ, à dré ngá ladhɨ́zó Yésu dré nyàle. Màrátà adré tá ngá bha móndɨ́ ɨ kandrá. Làzárò tá kpà móndyá lɨrɨ́bhá mɨ́sá làgásè túmä́ní Yésu be dhɨ ɨ kòfalé. 3 Dɨ Màrɨ́yà dré màlásɨ̀ làgɨ́ kyàkyà ladhɨ́lé tsèrèlè náradà sè dhɨ nɨ adózó, alɨ̀zo ába líterè àlo nɨ kɨ́tógá ꞌásè.* Dré màlásɨ̀ nda nɨ dàzo Yésu pá gò, pá nɨ kɨ atrìzo áyɨ drìbhɨ́ sè. Gò màlásɨ̀ nda nɨ tàdzí dré dzó nda nɨ ꞌa dòzo wä́yi.

4 Dɨ Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà, Yésu nɨ lebèbhá kɨ àlo tá kpà kònàle. Akódhɨ nda tá dhya adrélépi ꞌòle Yésu nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ ꞌɨ. Dɨ kònò tà Màrɨ́yà dré ꞌòle nda dre dhɨ, dré ɨ́na tàzoá dhɨ: 5 «À kɨtswá tá màlásɨ̀ kòdhɨ nɨ lagɨ́, làfa nɨ nɨ fèzo lemerèbhá ɨ dré ko àdho tà sè? À nɨ tá kɨtswá làfa lòꞌwa kámá-na dhɨ kɨ kisú ásà.»† 6 Tà tá kònɨ̀nɨ dré tá adrélé lemerèbhá kɨ tà kisù dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, tà ɨ́na tà nda dré tá adrélé kùgú ꞌɨ dhɨ sè. Tàko ko, akódhɨ tá dhya adrélépi kòmvò adrézó làfa bha lána dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ ꞌɨ. Dɨ, adré tá ɨ́na ngá bhàle lána dhɨ nɨ do áyɨ tàndɨ dré. 7 Gò Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ tayɨ́ tòkó kònɨ̀dhɨ, kàdréró tà dré ꞌòle kòdhɨ nɨ lɨkɨ́ áyɨ togó na tsàle kìtú dra áma rúbhá bhàzo mógó na dhɨ tú! 8 Mɨ̀ adré ngbú adrélé lemerèbhá ɨ́be àmɨ kòfalé. Dɨ, mɨ̀ kɨtswá ngbú adrélé túmä́ní má be ko.»

Yúdà ànzɨ ɨ̀ yi ru kɨtswázó Làzárò nɨ pfu dràle

9 Yúdà ànzɨ zyandre dhɨ ɨ̀ kòyi tàle dhɨ, Yésu tá Bètànɨ́yà na dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré kpà lɨ̀zo kònàle. Ɨ̀ lɨ̀ tá ngbà ꞌí Yésu nɨ tà sè ko. Ɨ̀ lɨ̀ kókpà kɨtswálé Làzárò Yésu dré tɨngálé dràdrà lésè dhɨ nɨ no dhɨ bvó. 10 Dɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ̀ dré kpà ru yìzo kɨtswázó Làzárò nɨ pfu dràle. 11 Tàko ko, akódhɨ nda nɨ tà sè dhɨ, Yúdà ànzɨ zyandre dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ tayɨ́, adrézó Yésu nɨ kaꞌì.

Yésu fɨ Yèrúsalémà na ópɨ́ tɨ́nɨ

(À kònò kpà Màtáyò 21:1-11; Márokò 11:1-11; Lúkà 19:28-40)

12 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, móndɨ́ zyandre alɨ̀bhá gwányá Pásɨkà àdhya lé nda ɨ̀ dré yìzoá tàle dhɨ, Yésu adré alɨ̀le Yèrúsalémà le. 13 Dɨ ɨ̀ dré mbíra bí kɨ dòzo, topfòzo ába kɨtswálé ru kisú akódhɨ be. Ɨ̀ adré tá loyóá dhɨ:

«Òsánà! Tà tanɨ kàdré dhya adrélépi alɨ̀le Mírì nɨ rú sè dhɨ dri!

Tà tanɨ kàdré ópɨ́ Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya dri!»‡

14 Dɨ Yésu dré púndà mvá àlo dhɨ nɨ kisúzó gò, mbàzo lɨrɨ́lé drìá, ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

15 «Mɨ, zapi Sìyónà àdhya nɨ, mɨ́ kòro ngá ko.

Mɨ́ nò rè ká! Ámɨ ópɨ́ adré alɨ̀le, lɨrɨ́ ɨ́na púndà mvá dri.»§

16 Lókyá nda sè dhɨ, tà nda kòdhɨ kɨ àndu fɨ tá dhu rè Yésu nɨ lebèbhá ɨ drìna ko. Dɨ Yésu kònga dràdrà ꞌásè fɨ̀le áyɨ mìlanzìlanzì na dre dhɨ, ɨ̀ dré nìzoá tàle dhɨ, à tɨsɨ̀ tá tà nda ɨ Yésu nɨ tà dri gò, à dré tà nda kɨ ꞌòzo akódhɨ dré dhɨ be.

17 Móndyá zyandre tá Yésu nɨ nobhá Làzárò nɨ azíràꞌa angálé dràdrà lésè, ɨ̀ndɨ̀ apfòle mógó lésè nda ɨ̀ adré tá tà nda nɨ tɨtɨ́. 18 Dɨ móndɨ́ àruka zyandre dhɨ ɨ̀ kòyi tà lɨ́ndrɨ́ga ró Yésu dré tá ꞌòle nda nɨ rúbí dre dhɨ, ɨ̀ topfò tá kɨtswálé ru kisú akódhɨ be. 19 Dɨ Fàrìsáyò ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Mɨ̀ nò rè ká! Mà kɨtswá àmakya tà àlo ꞌo bwà ko. Móndyá wä́yi bvò àdhya ɨ̀ adré lɨ̀le akódhɨ vésè!»

Yésu longó áyɨ dràma nɨ tà

20 Móndyá alɨ̀bhá Yèrúsalémà le kɨtswálé Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha gwányá nda tú dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, Gìríkì àruka ɨ tá be. 21 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré alɨ̀zo Fìlípò angálépi tá Bètèsàyɨ́dà, Gàlìláyà le dhɨ lésè dhɨ vélé gò, lizíá tíá dhɨ: «Atálágó, mà adré Yésu nɨ le nòle.» 22 Dɨ Fìlípò dré lɨ̀zo tà nda nɨ ta Àndréyà dré gò, ɨ̀ dré lɨ̀zo rìti tàá Yésu dré.

23 Yésu dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Lókyá Móndɨ́ nɨ Mvá dré dra mìlanzìlanzì kisúzó dhɨ kɨtswá dre. 24 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Ngánò lòꞌwa kòdhe dràle kìní na ko dhɨ, a nɨ ngbú adré kalóma. Dɨ, lòꞌwa nda kòdhe ɨ́na dràle dhɨ, a nɨ lòꞌwa àruka kɨ ꞌa bǐ. 25 Dhya ángùdhi adrélépi tròle áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ rú dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ ꞌo avɨ̀le. Dɨ, dhya adrélépi áyɨ lɨ́drɨ̀ bvò kòndɨ dri dhɨ nɨ ga dhɨ, a nɨ áyɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ lɨkɨ́ adrélé kóná vésè kólyá. 26 Dhya ángùdhi adrélépi áma tà le ꞌòle áma màrábà tɨ́nɨ dhɨ, lè akódhɨ nda kàdré áma lebè. Àrà ángùdhi má dré adrézó lána dhɨ na dhɨ, áma màrábà nda nɨ adré kókpà be. Dɨ áma Atá nɨ lɨndrɨ̀ fe dhya adrélépi áma tà ꞌo nda dré.

27 Nyànomvá dhɨ, áma togó adré lanzìle tò. Dɨ má nɨ tàá ngɨ́nɨ? Má nɨ tsì tàá dhɨ, ‹Tátá, mɨ́ tɨdrɨ́ ma lókyá kɨzà àdhya kònɨ̀dhɨ sè› dhɨ? Kóko, má atsá mána kɨtswálé kɨzà nya lókyá kònɨ̀dhɨ sè. 28 Tátá, mɨ́ kòbhà ámɨ rú kùle wà!» Yésu kòtà tà nda dre dhɨ, kúlí dré apfòzo bhù lésè tàá dhɨ: «Má bhà áma rú kùle dre. Má nɨ kpà go tódhyá rú nda nɨ bha kùle.» 29 Dɨ móndyá zyandre adrébhá tá kònàle dhɨ ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «Kòdhɨ bhù tadí nɨ̀!» Àruka nɨ ɨ̀ adré kó tàá dhɨ: «Ángéló àlo dhɨ tà tà drá nɨ̀!»

30 Dɨ, Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Kúlí kòdhɨ apfò áma tà sè ko. Dɨ, apfò ɨ́na àmɨ kɨ tà sè. 31 Nyànomvá kònɨ̀dhɨ, lókyá bvò kònɨ̀dhɨ nɨ tàbvó tàzo dhɨ ꞌɨ. Nyànomvá dhɨ, à nɨ ópɨ́ bvò kòndɨ àdhya nɨ dro pfòle.* 32 Dɨ ma ró dhɨ, à kòtɨngá ma kurú na bvò ꞌásè dre dhɨ, má nɨ móndyá wä́yi dhɨ kɨ asé má vélé.» 33 Yésu tà tá tà nda tadházóá dhɨ, ɨ́ nɨ dra dràdrà kárá ángùdhi sè ya dhɨ.†

34 Dɨ móndyá zyandre nda ɨ̀ logó drá dhɨ: «Mà yi tàle dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tàá dhɨ, Mèsɨ́yà nɨ adré kóná vésè kólyá dhɨ ꞌí. Mɨ́ adré dɨ mɨ́na tàá dhɨ, lè à kòtɨngá Móndɨ́ nɨ Mvá bvò ꞌásè dhɨ ngɨ́nɨ? Móndɨ́ nɨ Mvá nda àdhi ɨ?» 35 Dɨ Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ dhu rè ngádra ɨ́be àmɨ kòfalé dhɨ lókyá tsà sè. Lè mɨ̀ kàdré atsílé mɨ̀ dré adréràꞌa ngádra nda ɨ́be dhɨ ꞌá, tínímvá kòkɨró àmɨ ko dhɨ bvó. Àngyá ko, dhya adrélépi atsílé tínímvá na dhɨ nì ɨ́na ngalè ɨ́ adré lɨ̀le ángolé ya dhɨ ko. 36 Mɨ̀ dré adréràꞌa ngádra ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré ngádra nda nɨ kaꞌì, mɨ̀ kàtsáró ànzɨ ngádra àdhya ɨ ró be dhɨ bvó.» Yésu kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, dré ngàzo lɨ̀le áyɨ zu àyɨ rúsè.

Yúdà ànzɨ ɨ̀ kaꞌì Yésu ko

37 Tágba Yésu dré tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró bǐ dhɨ kɨ ꞌòzo àyɨ mi dhɨ, ɨ̀ kaꞌì tá àyɨkya akódhɨ ko. 38 Dɨ tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé kúlí pròfétà Èsáyà dré tá tɨsɨ̀le kònɨ ɨ̀ kòꞌoró ru be dhɨ bvó:

«Mírì, àdhi kaꞌì kúlí mà dré longólé dhɨ nɨ̀?

Àdhi nò tà Mírì dré tadhálé áyɨ drɨ́gá rìnyi ró dhɨ sè dhɨ nɨ̀?»‡

39 Dɨ móndɨ́ ɨ̀ kɨtswá tá Yésu nɨ tà kaꞌì bwà ko. Àngyá ko, Èsáyà nda tà tá kpà dhɨ:

40 «Gìká ꞌo àyɨ kɨ mì adùle,

àyɨ kɨ togó ꞌòzo tombálé,

ɨ̀ kònòró ngá àyɨ kɨ mì sè ko,

ɨ̀ kònìró tà àyɨ kɨ togó na ko,

ɨ̀ kàdzáró àyɨ kɨ togó má vélé gò,

má dré àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó dhɨ ko.»§

41 Èsáyà tà tá tà nda kònɨ̀nɨ tàko ko, nò tá ɨ́na Yésu nɨ mìlanzìlanzì gò, dré akódhɨ nɨ tà tàzo.

42 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá Yésu. Ndɨ̀ndɨ̀ Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ àruka ɨ̀ kaꞌì ꞌí. Dɨ, ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda nɨ tà ta ngádra ꞌá ko. Àngyá ko, ɨ̀ adré tá ngá ro, Fàrìsáyò kɨ dra àyɨ kɨ dro lɨ̀sámbò dzó ɨ lésè dhɨ sè. 43 Tàko ko, ɨ̀ adré tá àyɨkya rúku le kisúlé móndɨ́ ɨ véna, rúku kisúlé Gìká véna dhɨ nɨ lavú.

Kúlí Yésu dré tàle dhɨ kɨ móndɨ́ kɨ tàbvó ta nɨ̀

44 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré kúlí yòzo tàzoá móndyá zyandre ɨ dré dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dhɨ, adré ngbà ꞌí áma kaꞌì kòdhya ko, adré kókpà dhya áma amùlepi dhɨ nɨ kaꞌì. 45 Dhya ángùdhi adrélépi áma no dhɨ, adré dhya áma amùlepi dhɨ nɨ no kòdhya. 46 Má alɨ̀ mána bvò kònɨ̀dhɨ lé adrélé ngádra ró, kɨtswálé dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dhɨ kògòró vélé adrélé tínímvá na ko. 47 Dhya àlo kàdré áma kúlí yi gò, adrézó kaꞌìá ꞌòle ko dhɨ, má adré akódhɨ nda nɨ tàbvó ta ma ko. Tàko ko, má alɨ̀ bvò kònɨ̀dhɨ lé kɨtswálé móndyá bvò àdhya kɨ tàbvó ta ko. Be ró dhɨ, má alɨ̀ mána kɨtswálé móndyá bvò àdhya kɨ tɨdrɨ́. 48 Dɨ, dhya adrélépi áma ga gò adrézó áma kúlí kaꞌì ko dhɨ, akódhɨ nda nɨ tàbvó tàlepi be. Kúlí má dré tàle dhɨ kɨ akódhɨ nɨ tàbvó ta kìtú kùdù sè dhɨ nɨ̀. 49 Tàko ko, má tà tá mána kúlí nda ɨ áma drì sè ko. Be ró dhɨ, áma Atá áma amùlepi dhɨ fè ɨ́na tòlɨ́ tàzoá má dré dhɨ, má kòtà àdho tà ꞌɨ ya dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ má kòtà tà nda ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ̀. 50 Dɨ má nì tàle dhɨ, akódhɨ nɨ tòlɨ́ nda adré móndɨ́ kɨ adrì lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú dhɨ be. Ásà dhɨ, tà ángùdhi má dré adrélé tàle dhɨ, má adré tàá ngóró áma Atá dré tàle má kòtà dhɨ tɨ́nɨ.»

13

Yésu dzɨ̀ áyɨ lebèbhá kɨ pá

1 Gwányá Pásɨkà àdhya kandrá dhɨ, Yésu nì tá tàle dhɨ, lókyá ɨ́ dré ngàzo bvò kònɨ̀dhɨ ꞌásè lɨ̀le áyɨ Atá véna dhɨ kɨtswá dre dhɨ be. Lè tá ngbú áyɨ lebèbhá bvò dri dhɨ ɨ tò. Dɨ gò adrélé àyɨ kɨ le tsàle kùdù na.

2 Ɨ̀ndró sè dhɨ, Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá ngá nya. Dɨ Dzáborò bhà tá tà Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà, Sìmónà nɨ mvá nɨ togó na, kòlefèró Yésu kàrɨbhá ɨ drɨ́gá. 3 Yésu nì tá tàle dhɨ, áyɨ Atá tayɨ́ tá tà títí dhɨ ɨ ɨ́ drɨ́gá, ɨ́ angá tá Gìká vélésè, ɨ̀ndɨ̀ ɨ́ adré ꞌòle gòle Gìká véna dhɨ be. 4 Dɨ dré ngàzo mɨ́sá làgásè, kɨ́tá ɨ́ dré tá asólé kɨ́tá àzya dri dhɨ nɨ avù gò, kɨ́tá àzya adózó dròle áyɨ kípílé ꞌá. 5 Dré yǐ adózó dàle kòtá na gò, kɨdhózó adrélé áyɨ lebèbhá àlo àlo dhɨ kɨ pá dzɨ, adrézó pá nda kɨ atrì kɨ́tá ɨ́ dré tá dròle áyɨ kípílé ꞌá nda sè.

6 Kòtsa Sìmónà Pétèró rú dre dhɨ, akódhɨ nda dré tàzoá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ nɨ tsì áma pá dzɨ bàti?» 7 Yésu logó drá dhɨ: «Tà má dré adrélé ꞌòle kònɨ̀dhɨ, mɨ́ nì rè nyànomvá ko. Dɨ, mɨ́ nɨ go tà nda nɨ àndu ni ndò.» 8 Pétèró tà drá dhɨ: «Kóko! Mɨ́ kɨtswá áma pá dzɨ tàdzí ko!» Yésu logó drá dhɨ: «Má kòdzɨ̀ mɨ ko dhɨ, mɨ́ kɨtswá vélé adrélé áma lebèlepi ró ko.» 9 Dɨ Sìmónà Pétèró tà drá dhɨ: «Mírì, kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ́ kòdzɨ̀ ngbà ꞌí áma pá kòdhya ko, mɨ́ kòdzɨ̀ kókpà áma drɨ́gá ɨ áma drì be!» 10 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Adré lèá dhɨ, dhya áyɨ dzɨ̀lepi dre dhɨ kògò ngbà ꞌí áyɨ pá dzɨ kòdhya. Dɨ akódhɨ nɨ rúbhá wä́yi dhɨ nɨ adré ndǐ àko. Àmɨ, áma lebèbhá nɨ ɨ, àmɨ kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́. Dɨ, àmɨ títí ko.» 11 Tà tá kònɨ̀nɨ, dré tá nìle àdhi adré tá ꞌòle áyɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá nɨ̀ ya dhɨ be dhɨ sè. Ásà dhɨ, tà tá dhɨ: «Àmɨ títí nɨ ɨ kemve ko.»

12 Dɨ Yésu kòdzɨ̀ àyɨ kɨ pá ɨ akɨ́lé títí dre dhɨ, dré gòzo áyɨ kɨ́tá asó, gòzo lɨrɨ́lé mɨ́sá làga. Dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nì tsì tà má dré ꞌòle àmɨ dré kòdhɨ nɨ àndu be? 13 Mɨ̀ adré àmɨkya áma zi tà tadhálépi ró, ɨ̀ndɨ̀ Mírì ro. Mɨ̀ adré tà nda nɨ ta kyá, tàko ko, ma kònɨ̀nɨ bàti. 14 Dɨ ngóró ma, àmɨ kɨ Mírì ro ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tadhálépi ró nɨ, má dré àmɨ kɨ pá dzɨ̀le dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, lè mɨ̀ kàdré kókpà àmɨ kɨ adrúpi kɨ pá dzɨ àmɨ kòfalésè. 15 Tàko ko, má ꞌo tà kòdhɨ àmɨ dré nòle, mɨ̀ kàdréró kókpà ꞌòá ngóró má dré ꞌòle àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 16 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya adrélépi màrábà ro dhɨ lavú áyɨ mírì ko. Dhya mùle dhɨ lavú kpà dhya áyɨ mùlepi dhɨ ko. 17 Nyànomvá dhɨ, mɨ̀ nì tà nda kòdhɨ ɨ be. Dɨ mɨ̀ kàdré tà nda kɨ ꞌo dhɨ, Gìká nɨ tà tanɨ bha àmɨ dri.

18 Má adré àmɨ wä́yi dhɨ kɨ tà ta kòdhya ko. Má nì mána dhya má dré kɨpèle dhɨ ɨ dóro. Dɨ, adré lèá dhɨ, tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ kòꞌo ru: ‹Dhya mà dré áma mápà nyàzo túmä́ní ába dhɨ alá ɨ́na ɨ má rú nɨ̀.›* 19 Má adré tà kòdhɨ nɨ ta àmɨ dré drìdrì tà nda nɨ atsama kandrá, tà nda kònɨ̀ dra ru ꞌo dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌìró dhɨ, ma Dhya adrélépi be dhɨ ꞌɨ. 20 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi móndɨ́ má dré mùle dhɨ nɨ kaꞌì dòle dóro dhɨ, adré áma tàndɨ nɨ kaꞌì kòdhya. Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dòle dóro dhɨ, adré dhya áma amùlepi dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya.»

Yésu longó dhɨ, Yùdásɨ̀ nɨ áyɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá

(À kònò kpà Màtáyò 26:20-25; Márokò 14:17-21; Lúkà 22:21-23)

21 Yésu kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, akódhɨ nɨ togó dré lanzìzo tò gò, dré tàzoá ngádra ꞌá dhɨ: «Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Àmɨ kɨ àlo nɨ áma lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá.» 22 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré adrézó ru no, adrélé lizíá àyɨ kòfalésè ngalè adré tá àdhi nɨ tà ta ya dhɨ. 23 Akódhɨ nɨ lebèbhá nda kɨ àlo dré lèle tò dhɨ, lɨrɨ́ tá adrélé akódhɨ làga. 24 Dɨ Sìmónà Pétèró dré akódhɨ nda nɨ agózó drɨ́gá sè, kòlizíró Yésu nìzoá ngalè adré tá àdhi nɨ tà ta ya dhɨ. 25 Dɨ akódhɨ nda dré áyɨ bhèzo Yésu agá lizíá tíá dhɨ: «Mírì, dhya nda àdhi ꞌɨ?» 26 Yésu logó drá dhɨ: «Akódhɨ nda dhya má dré dra mápà kɨ̀gá kònɨ̀dhɨ nɨ sòzo súpù na fèzoá drá dhɨ ꞌɨ.» Dɨ kòso mápà kɨ̀gá nda súpù na dre dhɨ, dré fèzoá Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà, Sìmónà nɨ mvá dré. 27 Yùdásɨ̀ kòdo mápà kɨ̀gá nda dre dhɨ, Sàtánà dré ndɨrɨ fɨ̀zo akódhɨ léna. Dɨ Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle kòdhɨ, mɨ́ kòꞌo mbèlè.» 28 Dɨ, dhya àlo àyɨ adrébhá tá mɨ́sá làgásè nda ɨ kòfalé dhɨ nì ngalè Yésu tà tá tà nda drá àdho tà sè ya dhɨ ko. 29 Yùdásɨ̀ dré tá adrélé làfa lɨkɨ́ nɨ̀ dhɨ sè dhɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá kisùá dhɨ, kònò Yésu adré tá tàá drá dhɨ, kòlɨ̀ ngá gɨ àyɨ dré gwányá nɨ tà sè yà, kó ngalè, kòlɨ̀ ngá fe lemerèbhá ɨ dré yà dhɨ. 30 Dɨ Yùdásɨ̀ kòdo mápà kɨ̀gá nda dre dhɨ, dré ngàzo pfòle kɨvɨ̀ na. Lókyá nda tá ngátsi ꞌɨ.

Yésu fè tòlɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ

31 Dɨ Yùdásɨ̀ kòpfò dre dhɨ, Yésu dré tàzoá dhɨ: «Nyànomvá dhɨ, Gìká nɨ Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ mì bha lanzìle. A nɨ kpà áyɨ mìlanzìlanzì tadhá akódhɨ nda rú. 32 Dɨ Gìká kàdré áyɨ mìlanzìlanzì tadhá akódhɨ rú dhɨ, a nɨ kókpà áyɨ Mvá nda nɨ mì bha lanzìle áyɨ tàndɨ léna. Bàti, a nɨ akódhɨ nɨ mì bha lanzìle nyànomvá. 33 Áma ànzɨ ɨ, ma dhu rè àmɨ ɨ́be ngbà ꞌí lókyá tsà sè. Mɨ̀ nɨ áma nda. Dɨ, ngóró má dré tá tàle Yúdà ànzɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, má adré kpà tàá nyànomvá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kɨtswá lɨ̀le àrà má dré adrézó lɨ̀le lána dhɨ na bwà ko.

34 Má adré tòlɨ́ tɨ́dhɨ́ ro kònɨ̀dhɨ nɨ fe àmɨ dré kòdhya: Mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè. Ngóró má dré àmɨ kɨ lèle tò dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, àmɨ, mɨ̀ kàdré kókpà ru le àmɨ kòfalésè tò. 35 Mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè kònɨ̀nɨ dhɨ, móndyá wä́yi dhɨ kɨ nìá tàle dhɨ, àmɨ áma lebèbhá ꞌɨ bàti dhɨ be.»

Yésu longó dhɨ, Pétèró nɨ áyɨ ga

(À kònò kpà Màtáyò 26:31-35; Márokò 14:27-31; Lúkà 22:31-34)

36 Gò Sìmónà Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ adré lɨ̀le ángolé?» Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Àrà má dré adrézó lɨ̀le lána dhɨ, mɨ́ kɨtswá áma lebè lɨ̀zo lána nyànomvá bwà ko. Dɨ, mɨ́ nɨ go mɨ́na áma lebè lɨ̀zo lána ndò.» 37 Pétèró tà drá dhɨ: «Mírì, má kɨtswá ámɨ lebè nyànomvá bwà ko àdho tà sè? Ma gànzi ró áma lɨ́drɨ̀ fe dràzo mɨ́ dré!» 38 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Mɨ́ nɨ tsì ámɨ lɨ́drɨ̀ fe dràzo má dré bàti? Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Drìdrì àgólòwa dré dra tsírà bhèzo dhɨ kandrá dhɨ, mɨ́ nɨ áma ga vésè be na.»

14

Yésu tɨndrɨ̀ áyɨ lebèbhá kɨ togó

1 Yésu gò tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle ko. Mɨ̀ kàdré Gìká nɨ kaꞌì, adrézó kpà áma kaꞌì. 2 Áma Atá nɨ dzó na dhɨ, àrà adrézó lána dhɨ ɨ be bǐ. Má adré lɨ̀le kònàle kɨtswálé àrà ledé àmɨ dré. Kàdré tá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, kònò má kɨtswá tá tàá àmɨ dré ko. 3 Dɨ má kòlɨ̀ àrà ledé àmɨ dré dre dhɨ, má nɨ agò àmɨ kɨ do lɨ̀zo àmɨ ɨ́be má bhàna, mɨ̀ kàdréró túmä́ní má be àrà má dré adrézó lána dhɨ na. 4 Mɨ̀ nì láti lɨ̀zo àrà má dré adrézó lɨ̀le lána dhɨ na dhɨ be.»

Yésu láti lɨ̀zo áyɨ Atá véna dhɨ ꞌɨ

5 Tòmá tà drá dhɨ: «Mírì, mà nì ngalè mɨ́ adré lɨ̀le ángolé ya dhɨ ko. Mà nɨ kɨtswá láti nda nɨ ni ngɨ́nɨ?» 6 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Ma láti ꞌɨ, tà bàti ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ lɨ́drɨ̀ ꞌɨ. Dhya àlo kɨtswá lɨ̀le áma Atá véna ko, kàdré lɨ̀le má ꞌásè ko dhɨ. 7 Mɨ̀ kònì ma be dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà áma Atá nɨ ni be. Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, mɨ̀ nì akódhɨ be. Mɨ̀ nò kókpà akódhɨ dre.»

8 Fìlípò tà drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ tadhá àma dré Gìká Atá wà! Kòdhɨ nɨ kɨtswá àma dré.» 9 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Fìlípò, ma àmɨ ɨ́be kɨ́nó lésè gò, mɨ́ dré rè áma nìzo ko? Dhya ángùdhi áma nòlepi dhɨ nò áma Atá dre. Mɨ́ adré dɨ mɨ́na tàá dhɨ ‹Mɨ́ tadhá àma dré Gìká Atá wà!› dhɨ ngɨ́nɨ? 10 Mɨ́ adré tsì kaꞌìá dhɨ, ma áma Atá léna, ɨ̀ndɨ̀ áma Atá má léna dhɨ ko? Kúlí má dré adrélé tàle àmɨ dré kònɨ ɨ, má adré tàá áma drì sè ko. Be ró dhɨ, áma Atá adrélépi adrélé má léna dhɨ adré áyɨ àzí ꞌo nɨ̀. 11 Lè mɨ̀ kàdré tà má dré adrélé tàle kònɨ kɨ kaꞌì: Ma áma Atá léna, ɨ̀ndɨ̀ áma Atá má léna. Mɨ̀ kàdré tà nda nɨ kaꞌì áma kúlí sè ko dhɨ, mɨ̀ kàdré dɨ kaꞌìá tà lɨ́ndrɨ́ga ró má dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tà sè. 12 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya ángùdhi adrélépi áma kaꞌì dhɨ nɨ kpà ɨ́na tà má dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo. A nɨ ndɨ̀ndɨ̀ tà kàdrɨ̀ dra tà nda kɨ lavúbhá dhɨ kɨ ꞌo, má dré adrélé lɨ̀le áma Atá véna dhɨ sè. 13 Má nɨ tà ángùdhi mɨ̀ dré dra zìle áma rú sè dhɨ nɨ ꞌo, áma Atá kòkisúró mìlanzìlanzì áyɨ Mváagó sè be dhɨ bvó. 14 Bàti, tà ángùdhi mɨ̀ dré dra zìle má tí áma rú sè dhɨ, má nɨ ꞌòá.»

Yésu lazí dhɨ, áyɨ Atá nɨ Tɨrɨ́ Lólo amù

15 Yésu gò tàá dhɨ: «Mɨ̀ kàdré áma le dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà áma tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle. 16 Má nɨ tà zi áma Atá tí, kòfèró dhya àzya dra àmɨ kɨ drì tàlepi dhɨ, kàdréró túmä́ní àmɨ ɨ́be kóná vésè kólyá. 17 Akódhɨ nda, Tɨrɨ́ Lólo adrélépi tà bàti Gìká àdhya nɨ tadhá dhɨ ꞌɨ. Móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ kɨtswá akódhɨ nɨ kisú bwà ko, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ nòle ko dhɨ se, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ nìle ko dhɨ sè. Dɨ, àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ nì àmɨkya akódhɨ be, dré adrélé àmɨ ɨ́be dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ dré dra adrélé àmɨ léna dhɨ sè. 18 Má kɨtswá àmɨ kɨ tayɨ́ adrélé kɨ̀mvoànzɨ ɨ ró ko. Má nɨ dra agò àmɨ vélé. 19 Tayɨ́ ngbà ꞌí lókyá tsà, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ dré gòzo vélé áma no ko. Dɨ, àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ nɨ àmɨkya áma no. Má dré adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be. 20 Kìtú nda kònàdhɨ tú dhɨ, mɨ̀ nɨ nìá tàle dhɨ, ma áma Atá léna, àmɨ má léna, ɨ̀ndɨ̀ ma àmɨ léna dhɨ be. 21 Dhya ángùdhi adrélépi áma tòlɨ́ ɨ́be gò, adrézó kaꞌìá ꞌòle dhɨ, akódhɨ nda adré áma le nɨ̀. Áma Atá nɨ dhya adrélépi áma le nda nɨ le. Dɨ má nɨ kókpà akódhɨ nɨ le, adrézó áma tadhá drá.»

22 Yùdásɨ̀, Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà ro ko dhɨ, lizí tíá dhɨ: «Mírì, mɨ́ nɨ ngbà ꞌí ámɨ tadhá àma dré gò, ámɨ tadházó móndyá bvò àdhya ɨ dré ko àdho tà sè?» 23 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi áma le dhɨ nɨ tà má dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ kaꞌì ꞌòle. Áma Atá nɨ akódhɨ nda nɨ le. Dɨ mà nɨ lɨ àma kɨ bhà mo akódhɨ véna, adrézó túmä́ní akódhɨ be. 24 Dɨ, dhya adrélépi áma le ko dhɨ kɨtswá ɨ́na tà má dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ kaꞌì ꞌòle ko. Kúlí mɨ̀ dré adrélé yìle kòdhɨ ɨ, kúlí mána ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, kúlí nda ɨ̀ angá áma Atá áma amùlepi dhɨ vélésè.

25 Má tà tà kòdhɨ ɨ àmɨ dré, má dré rè dhu adréràꞌa àmɨ ɨ́be dhɨ ꞌá. 26 Dɨ, áma Atá nɨ Dhya dra àmɨ kɨ drì tàlepi dhɨ nɨ amù áma rú sè. Akódhɨ nda, Tɨrɨ́ Lólo ꞌɨ. Kàtsá dre dhɨ, a nɨ tà títí dhɨ kɨ tadhá àmɨ dré gò, adrézó tà títí má dré tàle àmɨ dré dhɨ kɨ ꞌo agálé àmɨ léna dhɨ nɨ̀.

27 Má adré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ tayɨ́ àmɨ dré. Má adré áma tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe àmɨ dré kòdhya. Má adré fèá ngóró bvò kònɨ̀dhɨ dré adrélé fèle dhɨ tɨ́nɨ ko. Dɨ mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle ko. Mɨ̀ kàdré kpà ngá ro àlomvá ko. 28 Mɨ̀ yi tá ma tǎràꞌa àmɨ dré dhɨ: ‹Má adré lɨ̀le, ɨ̀ndɨ̀ má nɨ dra agò àmɨ vélé.› Mɨ̀ kàdré tá áma le bàti dhɨ, kònò mɨ̀ nɨ tá lenzé má dré adrélé lɨ̀le áma Atá véna dhɨ sè. Tàko ko, áma Atá nda kàdrɨ̀ áma lavú. 29 Má tà tà kòdhɨ ɨ àmɨ dré drìdrì tà nda kɨ atsama kandrá, kɨtswálé tà nda ɨ̀ kònɨ̀ dra ru ꞌo dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌìró be dhɨ bvó. 30 Má kɨtswá gòle tà ta àmɨ ɨ́be vwàvwà ro ko. Àngyá ko, ópɨ́ bvò kòndɨ àdhya adré alɨ̀le. Akódhɨ nda rìnyí àko má drìle. 31 Dɨ, adré lèá dhɨ, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ kònì tàle dhɨ, má adré áma Atá nɨ le, ɨ̀ndɨ̀ má adré tà títí dré tàle má kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo káyà dhɨ. Mɨ̀ nga, mà kòlɨ̀ró kònwásè!»

15

Vínò fa ɨ kólá nɨ ɨ́be dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo tàá dhɨ: «Ma vínò fa bàti dhɨ ꞌɨ. Áma Atá, vínò fa nda nɨ lɨkɨ́lépi ꞌɨ. 2 Adré kólá ángùdhi má rú adrélépi lòꞌwa ꞌa ko dhɨ nɨ ga sèle. Dɨ, kàdré ɨ́na kólá adrélépi lòꞌwa ꞌa dhɨ nɨ tà sè dhɨ, adré kólá nzɨ̌ rúá dhɨ kɨ sɨ, kólá nda kògòró vélé adrélé lòꞌwa ꞌa wáláká nɨ nɨ lavú. 3 Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ atsá kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́, kúlí má dré tàle àmɨ dré dhɨ ɨ sè dre. 4 Lè mɨ̀ kàdré adrélé má léna, ngóró má dré adrélé àmɨ léna dhɨ tɨ́nɨ. Vínò fa nɨ kólá àlo dhɨ kɨtswá ɨ́na lòꞌwa ꞌa áyɨ tàndɨ sè bwà ko, kàdré adrélé vínò fa rú ko dhɨ. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya lòꞌwa ꞌa bwà ko, mɨ̀ kàdré adrélé má léna ko dhɨ.

5 Ma vínò fa ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kólá nɨ ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi adrélé má léna gò má dré adrézó lána dhɨ, akódhɨ nda nɨ lòꞌwa ꞌa bǐ. Tàko ko, mɨ̀ kàdré má rúsè lárá ro dhɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya tà àlo ꞌo bwà ko. 6 Dhya àlo kàdré adrélé má léna ko dhɨ, à nɨ akódhɨ nda nɨ bhe gàrà dri ngóró adrélé kólá bhe dhɨ tɨ́nɨ gò, dré adrézó ꞌyòle. À adré kólá làsú be kònɨ̀nɨ nda kɨ lomvó dàle àtsɨ́ na gò, ɨ̀ dré adrézó vèle. 7 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya adrélé má léna gò, áma kúlí ɨ̀ dré adrézó àmɨ léna dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá tà ángùdhi mɨ̀ dré adrélé lèle dhɨ nɨ zi gò, mɨ̀ dré tà nda nɨ kisúzó. 8 Mɨ̀ kàdré lòꞌwa ꞌa bǐ dhɨ, kòdhɨ mɨ̀ adré tadhá dhɨ, àmɨ áma lebèbhá ꞌɨ bàti gò, mɨ̀ dré adrézó áma Atá nɨ rú bha kùle ásà.

9 Ngóró áma Atá dré adrélé áma le dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, má adré kókpà àmɨ kɨ le. Lè mɨ̀ kàdré dɨ adrélé áma lèle nda na. 10 Mɨ̀ kàdré áma tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle dhɨ, mɨ̀ nɨ adré áma lèle na, ngóró má dré adrélé áma Atá nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle, adrézó kpà akódhɨ nɨ lèle na dhɨ tɨ́nɨ. 11 Má tà tà kòdhɨ ɨ àmɨ dré, mɨ̀ kàdréró áma kólénzé ɨ́be àmɨ léna, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ kólénzé kògaró kɨtswálé títí. 12 Tòlɨ́ má dré adrélé fèle àmɨ dré dhɨ, tòlɨ́ kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Lè mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè, ngóró má dré adrélé àmɨ kɨ le dhɨ tɨ́nɨ. 13 Lèle kàdrɨ̀ lèle àruka títí dhɨ kɨ lavúlépi dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: À kòfè dhyá kɨ lɨ́drɨ̀ dhyá kɨ arúpi kɨ tà sè. 14 Àmɨ áma arúpi ꞌɨ, mɨ̀ kàdré tòlɨ́ má dré adrélé fèle dhɨ kɨ ꞌo dhɨ. 15 Má adré gòle vélé àmɨ kɨ zi màrábà ɨ ró ko. Àngyá ko, dhya adrélépi màrábà ro dhɨ nì ɨ́na tà áyɨ mírì dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ ko. Dɨ, má adré mána àmɨ kɨ zi arúpi ɨ ró, má dré tà títí má dré yìle áma Atá vélésè dhɨ kɨ tadhálé àmɨ dré dhɨ sè. 16 Mɨ̀ kɨpè tá ma àmɨ ko. Be ró dhɨ, má kɨpè àmɨ ma, àmɨ kɨ bhàzo adrélé lɨ̀le lòꞌwa ꞌabe, àmɨ kɨ lòꞌwa nda ɨ̀ kàdréró nyo. Dɨ ásà dhɨ, áma Atá nɨ tà ángùdhi mɨ̀ dré dra zìle ɨ́ tí áma rú sè dhɨ nɨ fe àmɨ dré. 17 Tòlɨ́ mána, tòlɨ́ kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè.»

Móndyá bvò àdhya ɨ̀ bhà togó kònzɨ Yésu ɨ rú, lebèbhá nɨ ɨ́be

18 «Móndyá bvò àdhya ɨ̀ kàdré togó kònzɨ bha àmɨ rú dhɨ, mɨ̀ kòtɨvɨ̀ ko tàle dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ bhà tá zyà togó kònzɨ má rú ꞌíká. 19 Mɨ̀ kàdré tá bvò kòndɨ àdhya ró dhɨ, kònò móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ tá adré àmɨ kɨ le móndɨ́ àyɨkya ɨ ró. Dɨ, má kɨpè mána àmɨ apfòle bvò kòndɨ lésè gò, mɨ̀ dré adrézó vélé bvò kòndɨ àdhya ró ko. Ásà dhɨ, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ adré togó kònzɨ bha àmɨ rú. 20 Lè mɨ̀ kàdré kúlí má dré tá tàle àmɨ dré kònɨ̀dhɨ nɨ kisù: ‹Dhya adrélépi màrábà ro dhɨ lavú áyɨ mírì ko.› Móndɨ́ ɨ̀ kòpfo áma mì ꞌí dhɨ, ɨ̀ nɨ kókpà àmɨ kɨ mì pfo. Ɨ̀ kòkaꞌì áma kúlí ꞌòle ꞌí dhɨ, ɨ̀ nɨ kókpà àmɨ kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle. 21 Ɨ̀ nɨ tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo àmɨ rú áma tà sè, ɨ̀ dré dhya áma amùlepi dhɨ nɨ nìle ko dhɨ sè. 22 Kònò má kàlɨ̀ tá tà ta àyɨ dré ko dhɨ, à kɨtswá tá tà bha àyɨ dri àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, àyɨ àyɨkya tà àlo ɨ̀ dré kɨtswázó àyɨ kɨ tàrá ga àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ àko. 23 Dhya ángùdhi adrélépi togó kònzɨ bha má rú dhɨ, adré kókpà bhàá áma Atá rú. 24 Kònò má kòꞌo tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhya àzya dré ꞌòle tàdzí ko dhɨ ɨ àyɨ kòfalé ko dhɨ, à kɨtswá tá tà bha àyɨ dri àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, ɨ̀ nò tà lɨ́ndrɨ́ga ró nda ɨ ꞌí gò, ɨ̀ dré àyɨkya togó kònzɨ bhàzo má rú, ɨ̀ndɨ̀ áma Atá rú. 25 Ɨ̀ ꞌo kònɨ̀nɨ kɨtswálé tà tɨsɨ̀le àyɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na kònɨ̀dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó: ‹Ɨ̀ bhà togó kònzɨ má rú tà àndu àko.›*

26 Má nɨ Dhya dra àmɨ kɨ drì tàlepi dhɨ nɨ amù àmɨ dré áma Atá vélésè. Akódhɨ nda, Tɨrɨ́ Lólo adrélépi tà bàti tadhá, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi angálé Gìká vélésè dhɨ ꞌɨ. Dɨ kàtsá dre dhɨ, a nɨ áma tà longó àmɨ dré nɨ̀. 27 Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà áma tà longó móndɨ́ ɨ dré. Tàko ko, àmɨ túmä́ní má be kɨdhólé áma àzí nɨ kɨdhoma lésè.»

16

1 «Má tà tà kòdhɨ ɨ àmɨ dré, mɨ̀ kòkɨtswáró àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tayɨ́ ko. 2 Tàko ko, à nɨ àmɨ kɨ dro lɨ̀sámbò dzó ɨ lésè. Lókyá adré ndɨ̀ndɨ̀ alɨ̀le, móndyá dra àmɨ kɨ tupfúbhá todràle dhɨ kɨ kisùá dhɨ, ɨ̀ adré àyɨkya tà ꞌo Gìká dré. 3 Ɨ̀ nɨ ꞌòá kònɨ̀nɨ, ɨ̀ dré Gìká Atá nɨ nìle ko dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré áma nìle ko dhɨ sè. 4 Má tà tà kòdhɨ ɨ àmɨ dré, kɨtswálé lókyá ɨ̀ dré dra tà nda kɨ ꞌòzo dhɨ kònɨ̀ atsá dhɨ, tà má dré tàle àmɨ dré nda ɨ̀ kàgáró àmɨ léna be dhɨ bvó.»

Tɨrɨ́ Lólo nɨ àzí

«Má tà tá tà nda ɨ àmɨ dré drìdrì ko, má dré tá dhu rè adrélé àmɨ ɨ́be dhɨ sè. 5 Nyànomvá dhɨ, má adré lɨ̀le dhya áma amùlepi dhɨ véna. Dɨ, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ adré lizíá má tí ngalè má adré lɨ̀le ángolé ya dhɨ ko. 6 Be ró dhɨ, kɨzà adré ɨ́na gàle àmɨ kɨ togó na, tà má dré tàle àmɨ dré nda ɨ sè. 7 Dɨ, má adré mána tà bàti tà àmɨ dré: Dóro nɨ àmɨ dré dhɨ, má dré lɨ̀le dhɨ. Àngyá ko, má kòlɨ̀ ko dhɨ, Dhya dra àmɨ kɨ drì tàlepi dhɨ kɨtswá alɨ̀le àmɨ vélé ko. Dɨ, má kòlɨ̀ dhɨ, má nɨ mána akódhɨ nda nɨ amù àmɨ vélé. 8 Akódhɨ kàtsá dre dhɨ, a nɨ móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ tàkonzɨ̀ tadhá àyɨ dré, adrézó Gìká nɨ tà gyǎgya tadhá àyɨ dré, adrézó kpà tàbvó Gìká dré dra tàle dhɨ nɨ tadhá àyɨ dré. 9 A nɨ àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá, ɨ̀ dré adrélé áma kaꞌì ko dhɨ sè. 10 A nɨ Gìká nɨ tà gyǎgya tadhá, má dré adrélé lɨ̀le áma Atá véna gò, mɨ̀ dré gòzo vélé áma no ko dhɨ sè. 11 A nɨ tàbvó Gìká dré dra tàle dhɨ nɨ tadhá, Gìká dré ópɨ́ bvò kòndɨ àdhya nɨ tàbvó tàle dre dhɨ sè.

12 Ma dhu rè tà ɨ́be bǐ tàle àmɨ dré. Dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ̀ kɨtswá rè tà nda kɨ mvo bwà ko. 13 Dɨ, Tɨrɨ́ tà bàti àdhya nda kàtsá dre dhɨ, a nɨ àmɨ kɨ tidrì tà bàti wä́yi dhɨ léna. Àngyá ko, kɨtswá ɨ́na tà ta áyɨ drì sè ko. Be ró dhɨ, a nɨ ngbà ꞌí tà ɨ́ dré dra yìle dhɨ kɨ ta àmɨ dré kòdhya. A nɨ kókpà tà dra atsábhá dhɨ kɨ longó àmɨ dré. 14 A nɨ mìlanzìlanzì fe má dré. Tàko ko, a nɨ tà ɨ́ dré dra kisúlé má vélé dhɨ kɨ do longólé àmɨ dré. 15 Tà títí áma Atá àdhya ɨ kókpà mána ꞌɨ. Dɨ ásà dhɨ, má tà tá dhɨ, Tɨrɨ́ nda nɨ tà ɨ́ dré dra kisúlé má vélé dhɨ kɨ do longólé àmɨ dré.»

Yésu nɨ lebèbhá kɨ kɨzà nɨ ru ladzá atsálé kólénzé ro

16 Yésu gò tàá dhɨ: «Tayɨ́ lókyá tsà, mɨ̀ dré gòzo vélé áma no ko. Àmvolásà dhɨ, gí ko, mɨ̀ dré gòzo áma no.» 17 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ àruka ɨ̀ dré lizízóá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Adré lèá tàle ngɨ́nɨ? Tà tá dhɨ: ‹Tayɨ́ lókyá tsà, mɨ̀ dré gòzo vélé áma no ko. Àmvolásà dhɨ, gí ko, mɨ̀ dré gòzo áma no.› Tà tá kpà dhɨ: ‹Má adré lɨ̀le áma Atá véna.› 18 Adré lèá tàle ngɨ́nɨ, dré adréràꞌa tàá dhɨ ‹lókyá tsà› dhɨ ꞌá dhɨ? Mà nì ngalè adré àdho tà ta ya dhɨ ko.»

19 Yésu dré nìzoá tàle dhɨ, ɨ̀ adré tá tà le lizílé ɨ́ tí tà nda dri dhɨ be gò, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré lizíá àmɨ kòfalésè ngalè tà má dré tàle nda ɨ̀ adré lèá tàle ngɨ́nɨ ya dhɨ? Má tà tá dhɨ: ‹Tayɨ́ lókyá tsà, mɨ̀ dré gòzo vélé áma no ko. Àmvolásà dhɨ, gí ko, mɨ̀ dré gòzo áma no.› 20 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Mɨ̀ nɨ àmɨkya àwó ngo adrézó tongólé. Dɨ, móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ àyɨkya lenzé. Àmɨ kɨ togó nɨ kɨzà nya. Dɨ, kɨzà nda nɨ ɨ́na ru ladzá atsálé kólénzé ro. 21 Tòkó adrélépi ꞌòle tìle dhɨ adré kɨzà nya, akódhɨ nɨ lókyá tìzo dhɨ dré atsálé ànyɨ dre dhɨ sè. Dɨ, kòti dre dhɨ, adré gòle vélé áyɨ kɨzà nda nɨ tà kisù ko. Àngyá ko, adré lenzélé dré mvá tìle apfòle bvò dri dre dhɨ sè. 22 Tà nda kòdhɨ kókpà kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ tà sè. Nyànomvá dhɨ, àmɨ kɨ togó adré gàle kɨzà sè. Dɨ, má nɨ go àmɨ kɨ no gò, àmɨ kɨ togó dré gòzo adrélé lenzélé. Dɨ dhya àlo kɨtswá kólénzé nda nɨ tɨngá àmɨ kɨ togó lésè bwà ko.

23 Kɨdhólé lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kɨtswá gòle vélé tà àlo lizí má tí ko. Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Áma Atá nɨ tà ángùdhi mɨ̀ dré dra zìle ɨ́ tí áma rú sè dhɨ nɨ fe àmɨ dré. 24 Atsálé nyànomvá kònɨ̀dhɨ dhɨ, mɨ̀ zi rè tà àlo áma rú sè dhɨ ko. Lè mɨ̀ kàdré tà zi áma rú sè gò, mɨ̀ kòkisúró tà nda, àmɨ kɨ kólénzé kògaró kɨtswálé títí be dhɨ bvó.»

Yésu lavú bvò kònɨ̀dhɨ

25 «Má tà tà kòdhɨ ɨ àmɨ dré kúlí alaala sè. Dɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, má kɨtswá gòle vélé tà ta àmɨ dré kònɨ̀nɨ ko. Be ró dhɨ, má nɨ mána áma Atá nɨ tà ta àmɨ dré ngádra ꞌá. 26 Lókyá nda sè dhɨ, mɨ̀ nɨ adré tà zi áma Atá tí áma rú sè. Má adré tàá ko tàle dhɨ, má nɨ tà nda kɨ zi áma Atá tí àmɨ dré ma dhɨ. 27 Tàko ko, áma Atá nɨ tàndɨ adré àmɨ kɨ le, mɨ̀ dré adrélé áma le dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré kaꞌìle dhɨ má angá akódhɨ vélésè dhɨ sè. 28 Bàti, má angá áma Atá vélésè alɨ̀le bvò kònɨ̀dhɨ lé. Dɨ nyànomvá dhɨ, má adré bvò kònɨ̀dhɨ nɨ tayɨ́, gòzo áma Atá véna.»

29 Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ tà drá dhɨ: «Nyànomvá dhɨ, mɨ́ adré vélé tà ta ngádra ꞌá, kúlí alaala sè ko. 30 Nyànomvá dhɨ, mà nì tàle dhɨ, mɨ́ nì tà títí dhɨ ɨ be. Lè kpà à kògò tà àlo lizí mɨ́ tí dhɨ ko. Dɨ ásà dhɨ, mà kaꞌì tàle dhɨ, mɨ́ angá Gìká vélésè káyà dhɨ.» 31 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ adré tsì áma kaꞌì nyànomvá? 32 Mɨ̀ yi rè ká! Lókyá adré alɨ̀le, atsá kpà dre, à nɨ àmɨ kɨ lapé ràle àmɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ dzó ɨ ꞌásè. Mɨ̀ nɨ áma tayɨ́ adrélé kalóma. Dɨ, má kɨtswá mána adrélé kalóma ko, áma Atá dré adrélé túmä́ní má be dhɨ sè. 33 Má tà tà kòdhɨ ɨ àmɨ dré, mɨ̀ kàdréró adrélé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be, mɨ̀ dré adrélé má léna dhɨ sè. Bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ, mɨ̀ nɨ adré kɨzà nya tò. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya togó tsɨ! Má lavú mána bvò nda dre!»

17

Yésu zi tà áyɨ Atá tí áyɨ tàndɨ dré

1 Yésu kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, dré mì tɨngázó kurú na bhù na, tàzoá dhɨ: «Tátá, lókyá kɨtswá dre. Mɨ́ bhà ámɨ Mváagó nɨ mì lanzìle wà, ámɨ Mváagó kòbhàró kókpà ámɨ mì lanzìle be dhɨ bvó. 2 Tàko ko, mɨ́ afè rìnyí akódhɨ dré adrézó móndyá wä́yi ɨ drìle, kòfèró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ móndyá wä́yi mɨ́ dré afèle ɨ́ dré dhɨ ɨ dré. 3 Lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá nda, tà kònɨ ꞌɨ: adrélé mɨ, Gìká bàti àlo kwákwá dhɨ nɨ ni dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ adrélé Yésu Krísto mɨ́ dré amùle dhɨ nɨ ni dhɨ. 4 Má tadhá ámɨ mìlanzìlanzì móndyá bvò dri dhɨ ɨ dré nòle dre. Àngyá ko, má ꞌo àzí mɨ́ dré afèle má dré ꞌòle dhɨ akɨ́lé dre. 5 Dɨ nyànomvá dhɨ, Tátá, mɨ́ bhà áma mì lanzìle mɨ́ làga, mìlanzìlanzì má dré tá adrézó ába mɨ́ làga drìdrì bvò nɨ bhàma kandrá dhɨ sè wà.»

Yésu zi tà áyɨ Atá tí áyɨ lebèbhá ɨ dré

6 «Má tadhá mɨ móndyá mɨ́ dré adólé bvò kòndɨ lésè afèle má dré dhɨ ɨ dré dre. Àyɨ nda ɨ tá mɨ́na ꞌɨ. Dɨ mɨ́ afè tá àyɨ má dré gò, ɨ̀ dré ámɨ kúlí kaꞌìzo ꞌòle. 7 Nyànomvá dhɨ, ɨ̀ nì tàle dhɨ, tà títí mɨ́ dré afèle má dré dhɨ ɨ̀ angá mɨ́ vélésè dhɨ be. 8 Tàko ko, má fè àyɨ dré kúlí mɨ́ dré afèle má dré dhɨ ɨ gò, ɨ̀ dré kúlí nda kɨ kaꞌìzo. Dɨ ɨ̀ nì bàti tàle dhɨ, má apfò mɨ́ vélésè dhɨ. Ɨ̀ kaꞌì kpà tàle dhɨ, mɨ́ amù ma mɨ. 9 Má adré tà zi mɨ́ tí àyɨ nda ɨ dré. Má adré tà zi móndyá bvò àdhya ɨ dré ko. Be ró dhɨ, má adré mána tà zi àyɨ mɨ́ dré afèle má dré nda ɨ dré. Àngyá ko, àyɨ mɨ́na ꞌɨ. 10 Ngá wä́yi mána ɨ kókpà mɨ́na ꞌɨ. Ngá wä́yi mɨ́na ɨ kókpà mána ꞌɨ. Dɨ má kisú mìlanzìlanzì àyɨ nda ɨ sè dre. 11 Nyànomvá dhɨ, má adré mána lɨ̀le mɨ́ véna. Má gò vélé adrélé bvò kònɨ̀dhɨ lé ko. Dɨ, àyɨ nda ɨ dhu rè àyɨkya bvò kònɨ̀dhɨ lé. Áma Atá lólo nɨ, mɨ́ kàdré àyɨ kɨ lɨkɨ́ ámɨ rú mɨ́ dré afèle má dré dhɨ nɨ rìnyí sè, ɨ̀ kàdréró ngá àlo ró, ngóró mà dré adrélé mɨ́ be ngá àlo ró dhɨ tɨ́nɨ. 12 Má dré tá adréràꞌa àyɨ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, má adré tá àyɨ kɨ lɨkɨ́ ámɨ rú mɨ́ dré afèle má dré nda nɨ rìnyí sè. Má su tá àyɨ rú gò, àyɨ kɨ àlo dré avɨ̀zo ko, kàdré ngbà ꞌí mvá adrélépi tá lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ ꞌɨ ko dhɨ.* Tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà tɨsɨ̀le ámɨ Kúlí na dhɨ ɨ̀ kòꞌoró ru be dhɨ bvó.†

13 Nyànomvá dhɨ, má adré lɨ̀le mɨ́ véna. Dɨ má adré tà kòdhɨ kɨ ta má dré rè dhu adréràꞌa bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ ꞌá, ɨ̀ kàdréró adrélé áma kólénzé ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ kólénzé nda kògaró àyɨ léna kɨtswálé títí. 14 Má fè àyɨ dré ámɨ kúlí gò, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ dré togó kònzɨ bhàzo àyɨ rú, ɨ̀ dré adrélé bvò kòndɨ àdhya ró ko dhɨ sè, ngóró má dré kpà adrélé bvò kòndɨ àdhya ró ko dhɨ tɨ́nɨ. 15 Má adré tà zi mɨ́ tí, mɨ́ kòtɨngáró àyɨ bvò kòndɨ ꞌásè dhɨ ko. Be ró dhɨ, má adré mána tà zi, mɨ́ kàdréró àyɨ kɨ lɨkɨ́ Dhya kònzɨ nɨ tà sè. 16 Àyɨ nda ɨ móndɨ́ bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ ko, ngóró má dré kpà adrélé móndɨ́ bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ ko dhɨ tɨ́nɨ. 17 Mɨ́ kòbhà àyɨ twá adrélé móndyá lólo mɨ́na ɨ ró tà bàti sè. Ámɨ kúlí, tà bàti nda ꞌɨ. 18 Ngóró mɨ́ dré áma amùle bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, má adré kókpà àyɨ kɨ mu lɨ̀le bvò nda ꞌásè. 19 Àyɨ nda kɨ tà sè dhɨ, má adré áma tàndɨ nɨ fe adrélé ámɨ tà ꞌo, ɨ̀ kàtsáró móndyá lólo mɨ́na ɨ ró tà bàti sè.»

Yésu zi tà áyɨ Atá tí móndyá wä́yi dra áyɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré

20 «Má adré ngbà ꞌí tà zi mɨ́ tí àyɨ nda ɨ dré ko. Má adré kókpà tà zi móndyá dra áma kaꞌìbhá àyɨ nda kɨ kúlí sè dhɨ ɨ dré. 21 Tátá, má adré tà zi, àyɨ títí nda ɨ̀ kàdréró ngá àlo ró, ngóró mɨ́ dré adrélé má léna dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ má dré adrélé mɨ́ léna dhɨ tɨ́nɨ. Lè ɨ̀ kàdré kókpà àma léna, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ kòkaꞌìró dhɨ, mɨ́ amù ma mɨ. 22 Má fè àyɨ dré mìlanzìlanzì mɨ́ dré afèle má dré dhɨ, ɨ̀ kàdréró ngá àlo ró, ngóró mà dré adrélé mɨ́ be ngá àlo ró dhɨ tɨ́nɨ: 23 ma àyɨ léna, ɨ̀ndɨ̀ mɨ má léna. Lè ɨ̀ kàdré kókpà ngá àlo ró kɨtswálé títí, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ kònìró tàle dhɨ, mɨ́ amù ma mɨ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ adré àyɨ kɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé áma le dhɨ tɨ́nɨ.

24 Tátá, má adré lèá dhɨ, móndyá mɨ́ dré afèle má dré nda ɨ̀ kàdré túmä́ní má be àrà má dré adrézó lána dhɨ na, ɨ̀ kàdréró áma mìlanzìlanzì no be dhɨ bvó. Mɨ́ afè má dré mìlanzìlanzì nda, mɨ́ dré tá áma lèle drìdrì bvò nɨ bhàma kandrá dhɨ sè.

25 Áma Atá gyǎgya nɨ, tágba móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ dré ámɨ nìzo ko dhɨ, má nì mána mɨ be. Móndyá áma kaꞌìbhá nda ɨ̀ nì kpà tàle dhɨ, mɨ́ amù ma mɨ dhɨ be. 26 Má ꞌo mɨ àyɨ nda ɨ̀ dré nìle. Má nɨ kpà go adrélé ámɨ ꞌo ɨ̀ dré nìle, kɨtswálé lèle mɨ́ dré adrézó áma le ásà dhɨ kàdréró àyɨ léna, ɨ̀ndɨ̀ áma tàndɨ má kàdréró àyɨ léna.»

18

Yésu nɨ rùma

(À kònò kpà Màtáyò 26:47-56; Márokò 14:43-50; Lúkà 22:47-53)

1 Yésu kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le lebèbhá nɨ ɨ́be zyàle yábhu rú zìle Kèdrónà dhɨ nɨ taꞌá na. Gò ɨ̀ dré fɨ̀zo amvú àlo òlívè fa kya na. 2 Dɨ Yùdásɨ̀ adrélépi tá ꞌòle akódhɨ nɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ nì tá kpà àrà nda be. Àngyá ko, Yésu ɨ lebèbhá nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá ru kɨmó kònàle rä. 3 Dɨ Yùdásɨ̀ nda dré Rómà kɨ sòdá zyandre dhɨ kɨ adrìzo ɨ́ vésè, túmä́ní tépelò lɨkɨ́bhá àruka angábhá kòwánà kàdrɨ̀ ɨ vélésè ɨ̀ndɨ̀ Fàrìsáyò ɨ vélésè dhɨ ɨ́be, alɨ̀zo àyɨ ɨ́be. Àyɨ nda ɨ̀ ru tá àtsɨ́ ɨ, tálà ɨ, ɨ̀ndɨ̀ àdzú ngá ɨ́be àyɨ drɨ́gá. 4 Dɨ Yésu nì tá tà títí adrébhá ꞌòle atsálé ɨ́ rú dhɨ ɨ be gò, dré áyɨ kisízó àyɨ nda ɨ véna, lizíá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré àdhi nɨ nda?» 5 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ.» Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Ma ꞌɨ.» Yùdásɨ̀ adrélépi akódhɨ nɨ lefè àyɨ drɨ́gá nda totó tá ɨ àyɨ kòfalé. 6 Dɨ Yésu kòtà dhɨ «Ma ꞌɨ» àyɨ dré dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo bvólé ro ledhélé kìní mi. 7 Gò Yésu dré gòzo tódhyá lizíá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré àdhi nɨ nda?» Ɨ̀ tà dhɨ: «Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ.» 8 Dɨ Yésu logó dhɨ: «Má tà tá àmɨ dré dhɨ, ma ꞌɨ dhɨ dre. Mɨ̀ kàdré áma nda kòdhya dhɨ, mɨ̀ tayɨ́ dɨ móndyá kònɨ ɨ lɨ̀le.» 9 Tà nda kòdhɨ atsá tá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé kúlí Yésu dré tá tàle kònɨ̀dhɨ kòꞌoró ru: «Má tayɨ́ dhya mɨ́ dré afèle má dré dhɨ kɨ àlo avɨ̀le ko.»*

10 Gò Sìmónà Pétèró adrélépi tá sápɨ́ ɨ́be dhɨ, dré ngàzo sápɨ́ nda nɨ asé gò, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ màrábà nɨ bí drɨ́ágó lésè dhɨ nɨ bvwàzo kɨ̀le. Màrábà nda nɨ rú tá Màlókò. 11 Dɨ, Yésu dré tàzoá Pétèró dré dhɨ: «Mɨ́ logó sápɨ́ mɨ́na àrà nɨ na. Adré lèá má kòmvu tsì kópò kɨzà àdhya áma Atá dré afèle má dré mvùle nɨ ko?»

Yésu pfò Ánà kandrá

12 Gò Rómà kɨ sòdá nda ɨ, àyɨ kɨ kàdrɨ̀, tsàle Yúdà ànzɨ kɨ tépelò lɨkɨ́bhá nda ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ rùzo adròle. 13 Ɨ̀ dré zyà akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába Ánà, Kàyáfà nɨ andrì bhàna. Kàyáfà nda tá kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ꞌɨ kóná nda kònàdhɨ sè. 14 Akódhɨ nda tá dhya tàlepi Yúdà ànzɨ ɨ dré dhɨ «Dóro nɨ, dhya àlo dré dràle móndyá wä́yi ɨ dré dhɨ» dhɨ ꞌɨ.

Pétèró gà Yésu rè

(À kònò kpà Màtáyò 26:69-70; Márokò 14:66-68; Lúkà 22:55-57)

15 Sìmónà Pétèró ɨ Yésu nɨ lebèlepi àzya dhɨ be dhɨ, ɨ̀ adré tá lɨ̀le Yésu vésè. Kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nì tá Yésu nɨ lebèlepi nda be go, à dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó fɨ̀le Yésu vésè kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda nɨ bhàꞌálé na. 16 Dɨ, Pétèró totó tá ɨ́na ɨ adrélé kɨvɨ̀ na dzóti làga. Dɨ Yésu nɨ lebèlepi, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ dré tá nìle be nda dré pfòzo tà ta mvátòkó adrélépi tá dzóti nda nɨ lɨkɨ́ dhɨ be gò, dré Pétèró nɨ ꞌòzo fɨ̀le. 17 Gò mvátòkó adrélépi dzóti lɨkɨ́ nda dré lizízóá Pétèró tí dhɨ: «Mɨ tsì dhya kòdhɨ nɨ lebèbhá kɨ àlo ꞌɨ ko?» Dɨ, Pétèró logó dhɨ: «Kóko, ma ꞌɨ ko.»

18 Àrà nda dré tá adrélé kɨdhɨ̀ ro dhɨ sè dhɨ, màrábà ɨ tépelò lɨkɨ́bhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ turú tá àtsɨ́ gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ totózó làgásà adrélé yòá. Dɨ Pétèró dré kpà áyɨ totózó adrélé àtsɨ́ yo àyɨ kòfalé.

Kòwánà kɨ kàdrɨ̀ lizí tà Yésu tí

(À kònò kpà Màtáyò 26:59-66; Márokò 14:55-64; Lúkà 22:66-71)

19 Dzó nda na dhɨ, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ dré Yésu nɨ lizízó akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ tà dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ tà sè. 20 Dɨ Yésu dré logózóá drá dhɨ: «Má tà tá mána tà ngádra ꞌá móndyá wä́yi dhɨ ɨ kandrá. Vésè wä́yi, má tadhá tá tà lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ tépelò na, àrà Yúdà ànzɨ wä́yi dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru kɨmó nda ɨ ꞌásè. Má tà tá tà àlo dhɨ lùzu ró ko. 21 Mɨ́ adré dɨ tà lizí má tí àdho tà sè? Lè mɨ́ kòlizí tà móndyá áma kúlí yibhá dhɨ ɨ tí. Àyɨ nda ɨ̀ nì tà má dré tàle dhɨ ɨ dóro.» 22 Yésu kòtà tà nda dre dhɨ, tépelò lɨkɨ́bhá kɨ àlo adrélépi tá ànyɨ làgá dhɨ dré akódhɨ nɨ mì sàzo gò, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ adré kúlí logó kòwánà kɨ kàdrɨ̀ tí kònɨ̀nɨ?» 23 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Má kòtà tà kònzɨ dhɨ, lè mɨ́ kòtadhá tà kònzɨ nda àma dré. Dɨ, má kòtà tà bàti kòdhya dhɨ, mɨ́ adré dɨ áma si àdho tà sè?» 24 Gò Ánà dré Yésu nɨ mùzo bǎ akódhɨ nɨ adròzo ásà dhɨ ɨ́be ɨ́ rú lɨ̀le Kàyáfà, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ véna.

Pétèró gò tódhyá Yésu nɨ ga rè

(À kònò kpà Màtáyò 26:71-75; Márokò 14:69-72; Lúkà 22:58-62)

25 Dɨ Sìmónà Pétèró adré tá ɨ́na àtsɨ́ yo kɨvɨ̀ na. Gò lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ tsì akódhɨ nɨ lebèbhá kɨ àlo ꞌɨ ko?» Dɨ Pétèró dré tà nda nɨ gàzo rè, tàzoá dhɨ: «Kóko, ma ꞌɨ ko.» 26 Gò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ màrábà àlo, adrélépi tá dhya Pétèró dré tá bí bvwàle dhɨ nɨ aró ro dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Má nò tsì mɨ túmä́ní akódhɨ be amvú òlívè fa kya na ko?» 27 Dɨ Pétèró dré gòzo tódhyá tà nda nɨ ga rè. Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, àgólòwa dré tsírà bhèzo.

Yésu pfò Pìlátò kandrá

(À kònò kpà Màtáyò 27:1-2, 11-14; Márokò 15:1-5; Lúkà 23:1-5)

28 Ngá kòwa dre dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ drìzo Kàyáfà bhàlésè, lɨ̀zo ába Rómà kɨ gùvèrènérè nɨ dzó kàdrɨ̀ na. Dɨ, Yúdà ànzɨ Yésu nɨ dribhá nda ɨ̀ fɨ tá àyɨkya dzó kàdrɨ̀ nda na ko, ɨ̀ kàtsáró ndǐ ró ko, ɨ̀ kòkɨtswáró gwányá Pásɨkà àdhya nɨ nya be dhɨ bvó.

29 Gò Pìlátò dré apfòzo àyɨ vélé, lizíá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ adré agó kònɨ̀dhɨ nɨ asíkì àdho tà sè?» 30 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Akódhɨ kàdré tá drìkònzɨ líyí ꞌɨ ko dhɨ, kònò mà kɨtswá tá alɨ̀le akódhɨ nɨ fe mɨ́ drɨ́gá dhɨ ko.» 31 Pìlátò tà àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ kòdo akódhɨ tàbvó tàle, ngóró àmɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ.» Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ logó drá dhɨ: «À adré móndɨ́ pfùma dràle dhɨ nɨ logá àma dré.» 32 Tà nda kòdhɨ atsá tá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé kúlí Yésu dré tá tàle ɨ́ nɨ ngalè dra dràdrà kárá ángùdhi sè ya dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó.

33 Dɨ Pìlátò dré gòzo fɨ̀le áyɨ dzó kàdrɨ̀ na gò, dré Yésu nɨ azízó, lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ, mɨ ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ?» 34 Yésu logó dhɨ: «Tà mɨ́ dré lizílé kòdhɨ angá ámɨ tàndɨ drìlésè? Kó ngalè, dhya àzya tà áma tà mɨ́ dré nɨ̀?» 35 Dɨ Pìlátò logó dhɨ: «Ma dhu Yúdà mvá ꞌɨ bàti? Ámɨ tàndɨ nɨ súrú ɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ afè mɨ má drɨ́gá àyɨ. Mɨ́ ꞌo àdho tà ꞌɨ?» 36 Yésu logó dhɨ: «Áma òpɨ̀, òpɨ̀ bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ ko. Áma òpɨ̀ kàdré tá òpɨ̀ bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ dhɨ, kònò áma màrábà ɨ̀ pfu tá làpfú, má dré dhèzo Yúdà ànzɨ ɨ drɨ́gá ko dhɨ dre. Dɨ, áma òpɨ̀ ɨ́na òpɨ̀ kònwa dhɨ ꞌɨ ko.» 37 Pìlátò lizí tíá dhɨ: «Mɨ dɨ mɨ́na ópɨ́ ꞌɨ?» Dɨ Yésu logó dhɨ: «Mɨ́ tà kyá tàle dhɨ, ma ópɨ́ ꞌɨ dhɨ.† À ti ma ɨ̀ndɨ̀ má alɨ̀ bvò kònɨ̀dhɨ lé kɨtswálé tà bàti longó móndɨ́ ɨ dré. Dhya ángùdhi adrélépi tròle tà bàti rú dhɨ adré áma kúlí yi.» 38 Dɨ Pìlátò tà drá dhɨ: «Tà bàti nda àdho ꞌɨ?»

À ŋò tà Yésu dri kɨtswálé dràdrà sè

(À kònò kpà Màtáyò 27:15-31; Márokò 15:6-20; Lúkà 23:13-25)

Pìlátò kòtà tà nda dre dhɨ, dré gòzo pfòle kɨvɨ̀ na Yúdà ànzɨ ɨ véna gò, tàá àyɨ dré dhɨ: «Má kisú mána tà àlo tà bhàzo akódhɨ dri dhɨ ko. 39 Dɨ, gwányá Pásɨkà àdhya tú dhɨ, mɨ̀ adré àkodrà áma ti lizí, má kòtrɨ̀ró àmɨ dré móndɨ́ àlo ꞌɨ̀le bǎdzó na dhɨ. Mɨ̀ adré dɨ lèá dhɨ, má kòtrɨ̀ àmɨ dré ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya kòdhɨ?» 40 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo trèle, yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Akódhɨ ko! Mɨ́ kàtrɨ̀ àma dré Bàrábà kòdhya!» Dɨ Bàrábà nda tá ɨ́na móndɨ́ kɨ kodzólépi lɨgɨ́lé àyɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ rú dhɨ ꞌɨ.

19

1 Dɨ Pìlátò dré Yésu nɨ tayɨ́zó drìle bhwàle. 2 Gò sòdá ɨ̀ dré fanzɨ̌ kùtsi ró dhɨ nɨ pàzo kùla ró asólé akódhɨ dri gò, kánzò kǎ asózó rúá. 3 Dɨ ɨ̀ dré adrézó alɨ̀le akódhɨ vélé adrélé tàá dhɨ: «Mòdo mɨ́ dré, ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya nɨ!» Ɨ̀ adré tá kpà akódhɨ nɨ mì tosá.

4 Gò Pìlátò dré gòzo tódhyá pfòle kɨvɨ̀ na, tàá Yúdà ànzɨ ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nò rè ká! Má adré akódhɨ nɨ ꞌo apfòle àmɨ kandrá, mɨ̀ kònìró dhɨ, má kisú mána tà àlo tà bhàzo akódhɨ dri dhɨ ko.» 5 Dɨ Yésu dré apfòzo kɨvɨ̀ le kùlá ledélé kùtsí sè dhɨ be ɨ́ dri, ɨ̀ndɨ̀ kánzò kǎ be ɨ́ rú. Pìlátò dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nò rè agó kònɨ̀dhɨ ká!»

6 Dɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ tépelò lɨkɨ́bhá ɨ́be dhɨ ɨ̀ kònò akódhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé tetrélé, adrézó loyóá dhɨ: «Mɨ́ tidí akódhɨ fa kɨpakɨpa dri! Mɨ́ tidí akódhɨ!» Dɨ, Pìlátò logó àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ do akódhɨ tidílé fa kɨpakɨpa dri àmɨ. Ma ró dhɨ, má kisú mána tà àlo tà bhàzo akódhɨ dri dhɨ ko.» 7 Yúdà ànzɨ ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àma, àma tátrɨ́trɨ́ kúlí ɨ́be. Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nda adré lèá dhɨ, akódhɨ kòdràdrà dré áyɨ zìle Gìká nɨ Mváagó ro dhɨ sè.»*

8 Pìlátò kòyi tà nda dre dhɨ, tirì dré gòzo vélé akódhɨ nɨ ꞌo lavúlé. 9 Dɨ dré gòzo Yésu nɨ dri fɨ̀zo ába áyɨ dzó kàdrɨ̀ na gò, lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ́ angá ángolésè?» Dɨ, Yésu logó ɨ́na kúlí ko. 10 Pìlátò gò tàá drá dhɨ: «Mɨ́ adré tsì kòdhɨ agɨ́lé má tí? Mɨ́ nì ko tàle dhɨ, ma rìnyí ɨ́be ngalè ámɨ trɨ̀zo yà, kó ngalè ámɨ ꞌòzo tidílé fa kɨpakɨpa dri yà dhɨ?» 11 Dɨ Yésu logó drá dhɨ: «Kònò Gìká kòfè tá rìnyí nda mɨ́ dré ko dhɨ, mɨ́ kɨtswá tá tà àlo ꞌo má rú ko. Ásà dhɨ, dhya áma lefèlepi mɨ́ drɨ́gá dhɨ nɨ tàkonzɨ̀ kàdrɨ̀ mɨ́na nɨ lavú.»

12 Kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, Pìlátò dré kɨdhózó adrélé láti nda Yésu nɨ trɨ̀zo. Dɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré kúlí yòzo tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kòtrɨ̀ agó kòdhɨ dhɨ, mɨ Kàyìsárà nɨ arúpi ꞌɨ ko. Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi tàá dhɨ, ɨ ópɨ́ ꞌɨ dhɨ, adré ɨ́na lɨgɨ́lé Kàyìsárà rú.» 13 Dɨ Pìlátò kòyi kúlí nda dre dhɨ, dré Yésu nɨ ꞌòzo apfòle kɨvɨ̀ le. Gò dré lɨrɨ́zó lɨrɨ́rà adrézó móndɨ́ kɨ tàbvó ta dhɨ dri, àrà rú zìle Bhàꞌálé kɨ́rà sè dhɨ na. (Àrà nda nɨ rú Èbérè ti sè dhɨ «Gàbátà».) 14 Lókyá nda tá ànyɨ́ànyɨ kìtú rírí, kìtú adrézó tà ledé gwányá Pásɨkà àdhya dré dhɨ ꞌɨ. Pìlátò dré tàzoá Yúdà ànzɨ ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ nò rè àmɨ kɨ ópɨ́ kònɨ̀dhɨ ká!» 15 Dɨ ɨ̀ dré gòzo adrélé tetrélé, adrézó loyóá dhɨ: «Akódhɨ kòdràdrà! Kòdràdrà! Mɨ́ tidí akódhɨ fa kɨpakɨpa dri!» Pìlátò lizí àyɨ tí dhɨ: «Má kòtidí tsì àmɨ kɨ ópɨ́ fa kɨpakɨpa dri?» Dɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ̀ logó dhɨ: «Àma kɨ ópɨ́ àzya yókódhó, ngbà ꞌí Kàyìsárà ꞌɨ kalóma.» 16 Gò Pìlátò dré Yésu nɨ fèzo àyɨ drɨ́gá, ɨ̀ kòtidíró akódhɨ fa kɨpakɨpa dri be dhɨ bvó.

Yésu nɨ tidima fa kɨpakɨpa dri dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 27:32-44; Márokò 15:21-32; Lúkà 23:26-43)

Dɨ ɨ̀ dré Yésu nɨ drìzo lɨ̀zo ába. 17 Akódhɨ dré áyɨ tàndɨ nɨ fa kɨpakɨpa dòzo lɨ̀zo pfòle ába tsàle àrà adrélé zìle Drìfà ro dhɨ na. (À adré àrà nda nɨ rú zi Èbérè ti sè dhɨ «Gòlògótà».) 18 Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tidízó fa kɨpakɨpa nda dri. Ɨ̀ dré kpà móndɨ́ rì àruka kɨ tidízó fa àruka ɨ drǐsè, àlo nɨ Yésu nɨ drɨ́ágó lésè, àzya nɨ lìdzí nɨ lésè, Yésu nɨ tàndɨ kɨ́tógá ꞌá.

19 Pìlátò ꞌo tá wárágà tɨsɨ̀le gò, dìzoá fa kɨpakɨpa nda dri. À tɨsɨ̀ tá drìá dhɨ: «Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ, ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya.» 20 Yúdà ànzɨ zyandre dhɨ ɨ̀ dré wárágà nda nɨ nàzo. Tàko ko, àrà Yésu nɨ tidízó fa dri nda tá ànyɨ bhàandre làga, ɨ̀ndɨ̀ à tɨsɨ̀ tá wárágà nda Èbérè ti sè, Làtínò ti sè, ɨ̀ndɨ̀ Gìríkì ti sè. 21 Dɨ ásà dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ̀ dré lɨ̀zo tàá Pìlátò dré dhɨ: «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ ‹Ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya› dhɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kòtɨsɨ̀ mɨ́na dhɨ: ‹Agó kònɨ̀dhɨ tà tá dhɨ, ɨ ópɨ́ Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ.›» 22 Dɨ, Pìlátò dré logózóá dhɨ: «Tà má dré tɨsɨ̀le kòdhɨ, má tɨsɨ̀ dre.»

23 Sòdá ɨ̀ kòtidí Yésu fa kɨpakɨpa dri dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kɨ́tá kɨ dòzo lanzɨ́lé àyɨ su dhɨ ɨ kòfalésè àlo àlo. Dɨ tayɨ́ tá ngbà ꞌí kɨ́tá kàtswa adrélé asólé kɨ́tá àzya ɨ zàle dhɨ kòdhya. À dhɨ tá kɨ́tá nda ngá àlo ró, kɨdhólé dri lésè tsàle pá na. 24 Dɨ ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Mà kòlasɨ́ ko. Be ró dhɨ, mà kòvù dzègé sè, nòzoá ngalè a nɨ adré àdhi dré ya dhɨ.» Tà nda kòdhɨ atsá tá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ kòꞌoró ru:

«Ɨ̀ lanzɨ́ áma kɨ́tá ɨ àyɨ kòfalésè,

ɨ̀ vù kɨ́tá mána dzègé sè.»†

Dɨ tà kòdhɨ tà sòdá nda ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ꞌɨ.

25 Ànyɨ Yésu nɨ fa kɨpakɨpa nda làga dhɨ, akódhɨ nɨ andre ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ totó, túmä́ní andre nɨ nɨ amvúpi be, Màrɨ́yà Kòlópà nɨ tòkó be, ɨ̀ndɨ̀ Màrɨ́yà Màgàdàlénè be. 26 Dɨ Yésu kònò áyɨ andre túmä́ní áyɨ lebèlepi ɨ́ dré lèle tò dhɨ be dre dhɨ, dré tàzoá áyɨ andre dré dhɨ: «Tòkó, ámɨ mvá kònɨ̀dhɨ.» 27 Dré kpà tàzoá áyɨ lebèlepi nda dré dhɨ: «Ámɨ andre kònɨ̀dhɨ.» Dɨ kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, Yésu nɨ lebèlepi nda dré akódhɨ nɨ dòzo lɨkɨ́lé ɨ́ bhàna.

Yésu nɨ dràma

(À kònò kpà Màtáyò 27:45-56; Márokò 15:33-41; Lúkà 23:44-49)

28 Àmvolásà dhɨ, Yésu kònì, tà títí dhɨ ɨ̀ ꞌo tá ru akɨ́lé dhɨ dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Yǐ lovó adré áma ꞌo.» Tà tá kònɨ̀nɨ kɨtswálé tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kòꞌoró ru be dhɨ bvó.‡ 29 Lɨ̀drɨ́ àlo gàlepi vìnègárì sè dhɨ tá kònàle. Dɨ sòdá nda ɨ̀ dré ngá vòdhovódho dhɨ nɨ adózó sòle vìnègárì nda léna, dròzoá fanzɨ̌ rú zìle ɨ̀sópè dhɨ sílé gò, tɨngázóá kuru bhàle Yésu tí. 30 Dɨ Yésu kòmvu vìnègárì nda dre dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Tà títí dhɨ ɨ̀ ꞌo ru akɨ́lé dre.» Dré drì abhézó gò, áyɨ lɨ́drɨ̀ tayɨ́zó lɨ̀le.

31 Kìtú nda tá kìtú adrézó tà ledé sàbátù kandrá dhɨ ꞌɨ. Dɨ Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ lè tá àyɨkya, sàbátù nda dré àbvò nda kɨ kɨ̀le fa kɨpakɨpa ɨ dri dhɨ ko. Tàko ko, sàbátù nda tá ɨ́na kàdrɨ̀, dré dhèle Pásɨkà tú dhɨ sè. Ásà dhɨ, ɨ̀ dré Pìlátò nɨ ti lizízó, kòꞌoró dhya tidílé fa ɨ dri nda kɨ pá toŋòle, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ àbvò tɨrɨ́lé fa nda ɨ drìlésè. 32 Dɨ sòdá ɨ̀ dré lɨ̀zo dhya àlo tidílé túmä́ní Yésu be dhɨ nɨ pá kɨ toŋò. Gò ɨ̀ dré kpà dhya àzya tidílé dhɨ nɨ pá kɨ toŋòzo. 33 Dɨ, ɨ̀ kòtsa Yésu rú dre dhɨ, ɨ̀ dré kisúzóá dhɨ, drà dre. Ɨ̀ toŋò dɨ pá nɨ ɨ ko. 34 Dɨ, sòdá nda kɨ àlo dré ɨ́na Yésu nɨ sòzo gàrànzɨ ꞌá dɨ̀lɨ̀ sè gò, gbǎ kòdhwa, kàrɨ́ dré apfòzo yǐ be. 35 Dhya tà nda kòdhɨ kɨ nòlepi mì sè dhɨ adré tà nda kɨ longó nɨ̀. Dɨ tà dré adrélé longólé nda ɨ, tà bàti ꞌɨ. Akódhɨ nda nì tàle dhɨ, ɨ́ adré tà bàti ta dhɨ be. Adré tà nda kɨ longó, mɨ̀ kòkaꞌìró kpà tà nda ɨ be dhɨ bvó. 36 Tà nda kòdhɨ atsá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ kòꞌoró ru: «À kɨtswá akódhɨ nɨ fà kɨ àlo ŋo ko.»§ 37 Tà àzya Kúlí nda na dhɨ adré kpà tàá dhɨ: «Ɨ̀ nɨ dhya ɨ̀ dré sòle dhɨ nɨ no.»*

Yésu nɨ rúbhá bhàma mógó na dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 27:57-61; Márokò 15:42-47; Lúkà 23:50-56)

38 Àmvolásà dhɨ, agó àlo rú be Yòséfà angálépi Àrìmàtáyà lésè dhɨ dré lɨ̀zo Pìlátò nɨ ti lizí, kòfèró láti ɨ́ dré Yésu nɨ rúbhá dòzo bhàle mógó na. Yòséfà nda tá Yésu nɨ lebèbhá kɨ àlo ꞌɨ. Dɨ, adré tá ɨ́na akódhɨ nɨ lebè lùzu ró, dré tá adrélé Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ ro dhɨ sè. Dɨ Pìlátò dré tà nda nɨ kaꞌìzo gò, Yòséfà dré lɨ̀zo rúbhá nda nɨ do. 39 Nìkòdémò atú lɨ̀lepi Yésu véna ngátsi sè dhɨ dré kpà lɨ̀zo Yòséfà be. Akódhɨ nda do tá dò tàdzí be dóro ledélé mírè sè ɨ̀ndɨ̀ àlówè sè dhɨ ànyɨ́ànyɨ kìló nyadhɨ-àlo-drì-mudrí.† 40 Dɨ àyɨ rìti nda ɨ̀ dré Yésu nɨ rúbhá dòzo, lambélé kɨ́tá kàtswákàtswa dhɨ ɨ sè gò, dò nda nɨ dàzo rúá, ànzyà gà Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle àbvò sìzo dhɨ tɨ́nɨ. 41 Amvú àlo dhɨ tá ànyɨ àrà Yésu nɨ tidízó fa kɨpakɨpa dri nda làga. Amvú nda na dhɨ, à ga tá mógó tɨ́dhɨ́ dhɨ kɨ́rà na. À bhà tá rè móndɨ́ lána ko. 42 Dɨ kìtú nda dré tá adrélé kìtú adrézó tà ledé sàbátù kandrá dhɨ ꞌɨ sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ mógó nda dré tá adrélé ànyɨ dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ rúbhá bhàzo kònàle.

20

Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ

(À kònò kpà Màtáyò 28:1-8; Márokò 16:1-8; Lúkà 24:1-12)

1 Drùbhì kɨ́nó ngá pfùnìpfùnì, kìtú nɨ àlo pósò àdhya sè dhɨ, Màrɨ́yà Màgàdàlénè dré ngàzo lɨ̀le mógó na. Dré nòzoá dhɨ, à tɨngá kɨ́rà mógó nda tísè dre. 2 Dɨ dré ràzo Sìmónà Pétèró kɨ kisú túmä́ní Yésu nɨ lebèlepi àzya dré lèle tò dhɨ be gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «À do Mírì mógó lésè lɨ̀zo ába dre. Mà nì ngalè à bhà akódhɨ ángolé ya dhɨ ko!»

3 Dɨ Pétèró ɨ Yésu nɨ lebèlepi àzya nda be dhɨ ɨ̀ dré ngàzo láti do lɨ̀zo mógó na. 4 Àyɨ rìti nda ɨ̀ adré tá ràle rarà. Dɨ, Yésu nɨ lebèlepi àzya nda dré ɨ́na ràzo sɨ́rɨ́ tsàle mógó na drìdrì Pétèró kandrána. 5 Dré tandìzo kɨ́tá kàtswákàtswa tayɨ́lé dhɨ kɨ no mógó na. Dɨ, fɨ tá ɨ́na lána ko. 6 Sìmónà Pétèró adrélépi tá arálé akódhɨ vésè dhɨ dré kpà atsázó gò, fɨ̀le ndɨrɨ mógó na. Dré kɨ́tá kàtswákàtswa tayɨ́lé nda kɨ nòzo, 7 kɨ́tá tá Yésu nɨ drì ndràzo ásà dhɨ be. À pa tá kɨ́tá nda bhàle gàrà dri, àrà twá kɨ́tá kàtswákàtswa nda kya rúsè dhɨ na. 8 Dɨ Yésu nɨ lebèlepi àzya atsálépi tá drìdrì nda dré kpà fɨ̀zo mógó na. Dré tà nda nɨ nòzo gò, kaꞌìzoá. 9 (Tàko ko, atsálé kònàdhɨ dhɨ, tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ fɨ tá dhu rè àyɨ drìna ko. Dɨ ɨ̀ nì tá rè ko tàle dhɨ, lè tá Yésu kònga dràdrà ꞌásè dhɨ.) 10 Gò akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré gòzo nzɨ̀le àyɨ bhàna.

Yésu agá Màrɨ́yà Màgàdàlénè kandrá

(À kònò kpà Màtáyò 28:9-10; Márokò 16:9-11)

11 Dɨ, Màrɨ́yà totó tá ɨ́na ɨ adrélé ngòle kɨvɨ̀ na mógó nda làga. Dré tá adréràꞌa ngòle dhɨ ꞌá dhɨ, dré tandìzo ngá no mógó na gò, 12 ángéló rì kɨ́tá kemve asóbhá àyɨ rú dhɨ kɨ nòzo. Àyɨ nda ɨ̀ lɨrɨ́ tá àrà tá Yésu nɨ rúbhá bhàzo dhɨ ꞌá, àlo nɨ àrà drì nɨ nɨ bhàzo dhɨ lésè, àzya nɨ àrà pá nɨ nɨ bhàzo dhɨ lésè. 13 Dɨ ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Tòkó, mɨ́ adré ngòle àdho tà sè?» Akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «À do áma Mírì dre. Má nì ngalè à bhà akódhɨ ángolé ya dhɨ ko.» 14 Kòtà tà tà nda dre dhɨ, dré áyɨ alázó Yésu nɨ no adréràꞌa áyɨ totó kònàle. Dɨ, nì tá ɨ́na tàle dhɨ, Yésu ꞌɨ dhɨ ko. 15 Yésu dré lizízóá tíá dhɨ: «Tòkó, mɨ́ adré ngòle àdho tà sè? Mɨ́ adré àdhi nɨ nda?» Màrɨ́yà adré tá ɨ́na kisùá dhɨ, akódhɨ nda tá amvú lɨkɨ́lépi ꞌɨ. Dré dɨ tàzoá drá dhɨ: «Atálágó, mɨ́ kòdo akódhɨ mɨ dhɨ, mɨ́ tà má dré mɨ́ bhà akódhɨ ángolé ya dhɨ, má kòlɨ̀ró akódhɨ nɨ adó.» 16 Yésu tà drá dhɨ: «Màrɨ́yà!» Dɨ Màrɨ́yà dré áyɨ alázó akódhɨ vélé, tàá drá Èbérè ti sè dhɨ: «Ràbbúnì!» (Rú nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Tà tadhálépi».) 17 Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ ru ma ko. Tàko ko, má mbà rè áma Atá véna ko. Dɨ, mɨ́ lɨ̀ mɨ́na áma adrúpi ɨ véna tàá áyɨ dré dhɨ, má adré mbàle áma Atá adrélépi kpà àmɨ kɨ Atá ro dhɨ véna. Má adré mbàle áma Gìká adrélépi kpà àmɨ kɨ Gìká ro dhɨ véna.»

18 Dɨ Màrɨ́yà Màgàdàlénè dré lɨ̀zo longóá akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ dré dhɨ: «Má nò mána Mírì dre!» Gò dré tà akódhɨ dré tá tàle ɨ́ dré dhɨ kɨ longózó àyɨ dré.

Yésu agá áyɨ lebèbhá ɨ kandrá

(À kònò kpà Màtáyò 28:16-20; Márokò 16:14-18; Lúkà 24:36-49)

19 Kìtú nɨ àlo pósò àdhya nda nɨ ɨ̀ndró sè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ kɨmó tá ru dzó àlo na, dzóti kɨ atsúzó gä́gä́, ɨ̀ dré tá adrélé Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ ro dhɨ sè. Dɨ Yésu dré alɨ̀zo áyɨ totó àyɨ kɨ kɨ́tógá ꞌá gò, tàá àyɨ dré dhɨ: «Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré àmɨ ɨ́be!» 20 Kòtà tà nda dre dhɨ, dré áyɨ drɨ́gá kɨ tadházó àyɨ dré áyɨ gàrànzɨ be. Dɨ akódhɨ nɨ lebèbhá nda ɨ̀ dré lenzézó tò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ Mírì nda nɨ nòle dhɨ sè. 21 Dɨ Yésu dré gòzo tódhyá tàá àyɨ dré dhɨ: «Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré àmɨ ɨ́be! Ngóró áma Atá dré áma amùle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, má adré kókpà àmɨ kɨ mu.» 22 Kòtà tà nda dre dhɨ, dré laꞌa vòzo àyɨ dri gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòkisú Tɨrɨ́ Lólo wà! 23 Dhya ángùdhi mɨ̀ dré dra tàkonzɨ̀ nɨ nɨ trìzo dhɨ, Gìká nɨ kókpà akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri. Dhya ángùdhi mɨ̀ dré dra tàkonzɨ̀ nɨ nɨ trìzo ko dhɨ, Gìká kɨtswá kókpà akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri ko.»

Yésu tadhá ɨ Tòmá dré

24 Dɨ, Tòmá, adrélé kpà rú zìle Làtí, Yésu nɨ lebèbhá mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo dhɨ, tá ɨ́na àyɨ kòfalé yókódhó Yésu dré tá alɨ̌ràꞌa. 25 Dɨ Yésu nɨ lebèbhá àruka nda ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Mà nò Mírì dre!» Dɨ, akódhɨ logó àyɨ dré dhɨ: «Má kònò nä́rì kɨ fúdrì akódhɨ nɨ drɨ́gálé ꞌá, áma drɨ́gámbɨ́lɨ́ sòzo lána gò, áma drɨ́gá sòzo akódhɨ nɨ gàrànzɨ na ko dhɨ, má kɨtswá mána kaꞌìá bwà ko!»

26 Dɨ kìtú nzi-drì-na àmvolésè dhɨ, Yésu nɨ lebèbhá ɨ̀ dré gòzo tódhyá ru kɨmó dzó nda na. Tòmá tá ɨ́na àyɨ kòfalé be. Tágba à dré tá dzóti nda kɨ atsúzó dhɨ, Yésu dré alɨ̀zo áyɨ totó àyɨ kɨ kɨ́tógá ꞌá gò, tàá àyɨ dré dhɨ: «Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré àmɨ ɨ́be!» 27 Gò dré tàzoá Tòmá dré dhɨ: «Mɨ́ so ámɨ drɨ́gámbɨ́lɨ́ kònwa. Mɨ́ nò áma drɨ́gá ɨ. Mɨ́ so kpà ámɨ drɨ́gá áma gàrànzɨ na. Mɨ́ kòtayɨ́ tà kayima gò, adrézó áma kaꞌì!» 28 Dɨ Tòmá tà drá dhɨ: «Áma Mírì, áma Gìká!» 29 Gò Yésu dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ adré áma kaꞌì, mɨ́ dré áma nòle dre dhɨ sè. Dɨ, kólénzé ɨ́na móndyá adrébhá áma kaꞌì áma no àko ró dhɨ ɨ dré!»

Tà búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo dhɨ

30 Yésu ꞌo tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró àruka bǐ dhɨ ɨ áyɨ lebèbhá ɨ mi. À tɨsɨ̀ tà nda ɨ búkù kònɨ̀dhɨ léna ko. 31 Dɨ, à tɨsɨ̀ tà kòdhɨ ɨ, mɨ̀ kòkaꞌìró dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ gò, àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, mɨ̀ kàdréró lɨ́drɨ̀ ɨ́be akódhɨ léna be dhɨ bvó.

21

Yésu tadhá ɨ áyɨ lebèbhá nzi-drì-rì dhɨ ɨ dré

1 Àmvolásà dhɨ, Yésu dré gòzo tódhyá áyɨ tadhá áyɨ lebèbhá ɨ dré tä́pä́ríandre Tìbèríyà àdhya mìle.* Tà nda ꞌo ru kònɨ̀nɨ: 2 Sìmónà Pétèró, Tòmá adrélé kpà rú zìle Làtí dhɨ, Nàtànàyélè angálépi Kánà Gàlìláyà le dhɨ lésè dhɨ, Zèbèdáyò nɨ ànzɨàgo ɨ, tsàle Yésu nɨ lebèbhá rì àruka ɨ́be dhɨ ɨ tá túmä́ní tä́pä́ríandre nda mìle. 3 Dɨ Sìmónà Pétèró dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Má adré lɨ̀le kosyá bhe.» Ɨ̀ tà drá dhɨ: «Mà nɨ kpà lɨ túmä́ní mɨ́ be.» Dɨ ɨ̀ dré tombàzo bwátù na gò, lɨ̀le kosyá bhe yǐ nɨ tä́lí na. Dɨ, ngátsi nda sè dhɨ, ɨ̀ kisú tá àyɨkya ngá àlo ko.

4 Ngá kòwa dre dhɨ, Yésu totó tá ɨ adrélé tä́pä́ríandre nda mìle. Dɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ nì tá àyɨkya tàle dhɨ, dhya nda Yésu ꞌɨ dhɨ ko. 5 Dɨ Yésu dré kúlí yòzo tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Áma ànzɨ ɨ, mɨ̀ ru tsì kosyá ꞌí?» Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Kóko.» 6 Dɨ Yésu tà àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòbhe àmɨ kɨ kɨmbá bwátù nɨ drɨ́ágó lésè gò, mɨ̀ kòkisúró kosyá.» Ɨ̀ dré dɨ bhèzoá gò, ɨ̀ dré kɨtswázó kɨmbá nda nɨ asé bwà ko, kosyá dré gàle lána zyandre ró dhɨ sè. 7 Dɨ Yésu nɨ lebèlepi dré lèle tò dhɨ dré tàzoá Pétèró dré dhɨ: «Mírì ꞌɨ!» Sìmónà Pétèró kòyi akódhɨ tǎràꞌa dhɨ «Mírì ꞌɨ» dre dhɨ, dré kɨ́tá ɨ́ dré tá ngɨ̀le ɨ́ rúsè kɨtswázó kosyá bhe dhɨ nɨ adózó asólé ɨ́ rú gò, áyɨ bhèzo yǐ na. 8 Yésu nɨ lebèbhá àruka nda ɨ̀ dré kpà gòzo bwátù be, adrélé kɨmbá gàlepi kosyá sè bǐ nda nɨ se àmvòràmvò. Àngyá ko, ɨ̀ vwà tá yǐ mìlésè ko, ngbà ꞌí ànyɨ́ànyɨ méterè nyadhɨ-nzi.

9 Ɨ̀ kòtsa sìle kìní mi dre dhɨ, ɨ̀ dré àtsɨ́ turúlé dhɨ nɨ nòzo, túmä́ní kosyá tobhàle drìá dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ mápà be. 10 Dɨ Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀ kosyá àruka mɨ̀ dré rùle dhɨ ɨ́be.» 11 Dɨ Sìmónà Pétèró dré mbàzo bwátù na gò, kɨmbá nda nɨ asé apfòle kìní mi. Kɨmbá nda ga tá kosyá kàdrɨ̀kàdrɨ̀ kámá-àlo-drì-nyadhɨ-ri-drì-mudrí-drì-na dhɨ ɨ sè. Dɨ, tágba kosyá nda ɨ̀ dré tá adrézó zyandre ró dhɨ, kɨmbá nda tɨkɨ́ tá ko.

12 Yésu dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀ ngá nya.» Akódhɨ nɨ lebèbhá nda kɨ àlo lizí tá ngalè akódhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Tàko ko, ɨ̀ nì tàle dhɨ, akódhɨ Mírì ꞌɨ káyà dhɨ be. 13 Dɨ Yésu dré áyɨ kisízó ànyɨ àyɨ làga, mápà nda nɨ adó lanzɨ́lé àyɨ dré. Dré kpà ꞌòzoá kònɨ̀nɨ kosyá nda ɨ sè. 14 Dɨ kòrɨ̀dhɨ, vésè nɨ na Yésu dré áyɨ tadházó áyɨ lebèbhá ɨ dré, áyɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ àmvolésè dhɨ ꞌɨ.

Yésu ɨ Pétèró be dhɨ

15 Ɨ̀ kònya ngá dre dhɨ, Yésu dré tàzoá Sìmónà Pétèró dré dhɨ: «Sìmónà, Yòwánɨ̀ nɨ mvá, mɨ́ adré áma le bàti àyɨ kònɨ kya kɨ lavú?» Akódhɨ logó drá dhɨ: «Àyíya, Mírì, mɨ́ nì tàle dhɨ, má adré ámɨ le dhɨ be.» Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré áma kábilígyà ànzɨ kɨ lɨkɨ́.» 16 Yésu gò akódhɨ nɨ lizí vésè nɨ rì sè tàzoá dhɨ: «Sìmónà, Yòwánɨ̀ nɨ mvá, mɨ́ adré áma le bàti?» Akódhɨ logó drá dhɨ: «Àyíya, Mírì, mɨ́ nì tàle dhɨ, má adré ámɨ le dhɨ be.» Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré áma kábilígyà kɨ lɨkɨ́.» 17 Yésu gò akódhɨ nɨ lizí vésè nɨ na sè tàzoá dhɨ: «Sìmónà, Yòwánɨ̀ nɨ mvá, mɨ́ adré áma le?» Kɨzà dré Pétèró nɨ ꞌòzo, Yésu dré tá lizílé tíá vésè nɨ na sè dhɨ «Mɨ́ adré áma le?» ya dhɨ sè. Dɨ Pétèró dré logózóá drá dhɨ: «Mírì, mɨ́ nì mɨ́na tà títí dhɨ ɨ be. Mɨ́ nì tàle dhɨ, má adré ámɨ le dhɨ be!» Dɨ Yésu tà drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré áma kábilígyà kɨ lɨkɨ́. 18 Má adré tà bàti ta mɨ́ dré: Mɨ́ dré tá adréràꞌa kàdhúrà ro dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ́ adré tá ámɨ tàndɨ nɨ káfà ꞌɨ ámɨ kípílé ꞌá gò, mɨ́ dré adrézó lɨ̀le àrà ángùdhi mɨ́ dré adrézó lèle lɨ̀le lána dhɨ na. Dɨ, mɨ́ kònɨ̀ dra atsá màlɨ̀ga ró dhɨ, mɨ́ nɨ mɨ́na ámɨ drɨ́gá kɨ kɨdzɨ̀ gò, dhya àzya dré ámɨ káfà ꞌɨ̀zo ámɨ kípílé ꞌá, ámɨ drìzo lɨ̀zo mɨ́ be àrà mɨ́ dré lèzo lɨ̀le lána ko dhɨ na.» 19 Yésu tà tá kònɨ̀nɨ tadházóá dhɨ, Pétèró nɨ dra dràdrà kárá ángùdhi sè ya dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ dràdrà nda nɨ lɨndrɨ̀ fe Gìká dré ngɨ́nɨ ya dhɨ. Dɨ Yésu kòtà tà nda dre dhɨ, dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ kàdré áma lebè!»

Yésu ɨ akódhɨ nɨ lebèlepi dré lèle tò dhɨ be dhɨ

20 Gò Pétèró dré áyɨ alázó, Yésu nɨ lebèlepi dré lèle tò dhɨ nɨ no adréràꞌa alɨ̀le àyɨ vésè. (Akódhɨ nda tá dhya áyɨ bhèlepi Yésu agá mɨ́sá làga gò, lizíá tíá dhɨ «Mírì, àdhi nɨ ámɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá nɨ̀?» ya dhɨ ꞌɨ.)† 21 Dɨ Pétèró kònò akódhɨ nda dre dhɨ, dré lizízóá Yésu tí dhɨ: «Mírì, kàdré dɨ dhya kònɨ̀dhɨ nɨ tà sè dhɨ, tà nɨ nɨ adré ngɨ́nɨ?» 22 Yésu logó drá dhɨ: «Má kòlè akódhɨ kàdré lɨ́drɨ̀ ɨ́be tsàle lókyá má dré dra agòzo dhɨ ꞌá dhɨ, kòdhɨ ámɨ tà ꞌɨ? Mɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na áma lebè!» 23 Dɨ tà nda sè dhɨ, rúbí dré laꞌúzó Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ kòfalé tàá dhɨ, akódhɨ nɨ lebèlepi nda kɨtswá ɨ́na dràle ko. Tákò, Yésu tà tá dhɨ, dhya nda kɨtswá dràle ko dhɨ ko. Be ró dhɨ, tà tá ɨ́na dhɨ: «Má kòlè akódhɨ kàdré lɨ́drɨ̀ ɨ́be tsàle lókyá má dré dra agòzo dhɨ ꞌá dhɨ, kòdhɨ ámɨ tà ꞌɨ?»

24 Yésu nɨ lebèlepi nda, dhya tà nda kòdhɨ kɨ nòlepi mì sè gò, dré adrézó tà nda kɨ longó, adrézó tɨsɨ̀á wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ ꞌɨ. Mà nì tàle dhɨ, tà dré adrélé longólé nda ɨ tà bàti ꞌɨ dhɨ be.

25 Yésu ꞌo tá kpà tà àruka ɨ bǐ. Má adré kisùá dhɨ, kònò à kòtɨsɨ̀ tá tà nda ɨ àlo àlo títí búkù ɨ léna dhɨ, àrà búkù nda kɨ tobhàzo bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ nɨ tá adré yókódhó.

* 1:20 1:20 Rú «Mèsɨ́yà» Èbérè ti sè dhɨ ɨ̀ndɨ̀ rú «Krísto» Gìríkì ti sè dhɨ, ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ «Dhya zɨ̀le dhɨ».

† 1:21 1:21 À kònò Dùtèrònómè 18:15, 18; Màlákì 3:23.

‡ 1:23 1:23 À kònò Èsáyà 40:3.

§ 1:27 1:27 Kɨ́nó lésè Yúdà ànzɨ ɨ véna dhɨ, ngbà ꞌí màrábà tàko ró dhɨ adré tá áyɨ mírì nɨ kámókà nɨ bǎ trɨ nɨ̀.

* 1:30 1:30 À kònò Yòwánɨ̀ 1:15.

† 1:42 1:42 Rú «Kéfà» Àràméyà ti sè dhɨ ɨ̀ndɨ̀ rú «Pétèró» Gìríkì ti sè dhɨ, ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ «Kɨ́rà».

‡ 1:45 1:45 À kònò Dùtèrònómè 18:18; Èsáyà 9:5-6; Èzèkyélè 34:23.

§ 1:51 1:51 Vésè be bǐ, Yésu adré áyɨ zi «Móndɨ́ nɨ Mvá». Rú nda kòdhɨ, rú àzya fèle Mèsɨ́yà dré dhɨ ꞌɨ. À kònò Dànyélè 7:13.

* 2:17 2:17 À kònò Longó ɨ 69:10.

* 3:15 3:15 À kònò Ngá nàle dhɨ ɨ 21:9.

* 4:54 4:54 À kònò Yòwánɨ̀ 2:11.

* 5:3 5:3-4 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Ɨ̀ adré tá yǐ nɨ ru kägbäma letè. 4 Àngyá ko, lókyá àruka ɨ sè dhɨ, Mírì nɨ ángéló adré tá asílé yǐ nda nɨ kägbä́. Dràbhá sìlepi zyà drìdrì yǐ kägbä́lé nda na dhɨ, adré tá adrɨ́lé áyɨ drà lésè, tágba drà nda kàdré ngɨ́nɨ ya dhɨ.]

* 6:1 6:1 Rú «Tìbèríyà» kònɨ̀dhɨ tá kpà rú bhàandre àlo tä́pä́ríandre nda mìle dhɨ àdhya ꞌɨ. À kònò Yòwánɨ̀ 6:23.

† 6:7 6:7 À adré tá làfa lòꞌwa kònɨ̀dhɨ nɨ rú zi «dènárì». Dènárì àlo dhɨ tá làfa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ. Dɨ làfa lòꞌwa kámá-rì kònɨ ɨ tá làfa kàdrɨ̀ ꞌɨ.

‡ 6:9 6:9 «Órezè» kònɨ̀dhɨ, mbɨ̀ pfò nɨ kárá àlo sùlepi nyǎ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ.

§ 6:10 6:10 À nà tá ngbà ꞌí àgo adrébhá tá kònàle dhɨ ɨ kòdhya. À nà tá tòkó ɨ ànzɨmvá ɨ́be ko.

* 6:31 6:31 À kònò Pfòma 16:4, 15; Longó ɨ 78:24.

† 6:45 6:45 À kònò Èsáyà 54:13.

* 7:2 7:2 Gwányá tàbèrènákolò kya kònɨ̀dhɨ nɨ lókyá ꞌá dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tá tàbèrènákolò kɨ ledé wémà ɨ tɨ́nɨ, adrézó lɨrɨ́lé àyɨ zàna, kɨtswálé àyɨ kɨ tábhí kɨ lavuma duku ꞌásè dhɨ nɨ tà kisù dhɨ bvó. À kònò Lèvìtíkè 23:34-36; Dùtèrònómè 16:13.

† 7:38 7:38 À kònò Èzèkyélè 47:1; Zàkàrɨ́yà 14:8.

‡ 7:42 7:42 À kònò 2 Sàmùwélè 7:12; Mìké 5:2.

§ 7:53 7:53 Wárágà àruka Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré Yòwánɨ̀ 7:53–8:11 dhɨ nɨ kisú ko.

* 8:11 8:11 À kònò tà àndu ngɨ̀le Yòwánɨ̀ 7:53 na dhɨ.

† 8:17 8:17 À kònò Dùtèrònómè 17:6; 19:15.

‡ 8:24 8:24 À kònò Pfòma 3:14-15.

* 10:34 10:34 À kònò Longó ɨ 82:6.

* 11:1 11:1 À kònò Lúkà 10:38-42.

† 11:2 11:2 À kònò Yòwánɨ̀ 12:1-8.

* 12:3 12:3 Náradà kònɨ̀dhɨ, dò àlo tàdzí be dóro ɨ̀ndɨ̀ làgɨ́ be kàdrɨ̀, adrézó màlásɨ̀ ladhɨ́ ásà dhɨ ꞌɨ.

† 12:5 12:5 À adré tá làfa lòꞌwa kònɨ kɨ rú zi «dènárì». Dènárì kámá-na kònɨ ɨ tá làfa adrélé fèle móndɨ́ àlo dré àzí ꞌòle kóná àlo sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ.

‡ 12:13 12:13 À kònò Longó ɨ 118:25-26.

§ 12:15 12:15 À kònò Zàkàrɨ́yà 9:9.

* 12:31 12:31 «Ópɨ́ bvò kòndɨ àdhya» kònɨ̀dhɨ Sàtánà ꞌɨ.

† 12:33 12:33 «Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ tɨngama kurú na bvò ꞌásè» kònɨ̀dhɨ adré tà rì dhɨ kɨ tadhá. Adré tadhá dhɨ, à nɨ Yésu nɨ tɨngá tidílé fa kɨpakɨpa dri. Adré kókpà tadhá dhɨ, à nɨ akódhɨ nɨ tà tɨngá bhàle kuru akódhɨ nɨ dràma sè ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ sè.

‡ 12:38 12:38 À kònò Èsáyà 53:1.

§ 12:40 12:40 À kònò Èsáyà 6:9-10.

* 13:18 13:18 À kònò Longó ɨ 41:10.

* 15:25 15:25 À kònò Longó ɨ 35:19; 69:5.

* 17:12 17:12 «Mvá adrélépi tá lɨ̀le dràdrà kisú» kònɨ̀dhɨ tá Yùdásɨ̀ Ɨ̀sɨ̀kàrɨ̀yótà ꞌɨ.

† 17:12 17:12 À kònò Longó ɨ 41:10; Yòwánɨ̀ 13:18.

* 18:9 18:9 À kònò Yòwánɨ̀ 6:39; 17:12.

† 18:37 18:37 À kɨtswá kpà kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè kònɨ kɨ ladzá kònɨ̀nɨ: «Mɨ́ adré tàá dhɨ, ma ópɨ́ ꞌɨ dhɨ mɨ.»

* 19:7 19:7 À kònò Lèvìtíkè 24:16.

† 19:24 19:24 À kònò Longó ɨ 22:19.

‡ 19:28 19:28 À kònò Longó ɨ 22:16; 69:22.

§ 19:36 19:36 À kònò Pfòma 12:46; Ngá nàma 9:12; Longó ɨ 34:21.

* 19:37 19:37 À kònò Zàkàrɨ́yà 12:10.

† 19:39 19:39 «Mírè» ɨ «àlówè» be kònɨ ɨ, ngá tàdzí be dóro angábhá mbɨ̀ lésè yà, ngalè fa lésè yà dhɨ ꞌɨ. Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tá ngá nda kɨ adó dò tàdzí be dóro dhɨ nɨ ledézó ásà gò, adrézó dò nda nɨ da àbvò rú, àbvò nda nɨ sìma kandrá.

* 21:1 21:1 «Tä́pä́ríandre Tìbèríyà àdhya» kònɨ̀dhɨ tá rú àzya tä́pä́ríandre Gàlìláyà àdhya dré dhɨ ꞌɨ.

† 21:20 21:20 À kònò Yòwánɨ̀ 13:25.

TÀ ꞌÒLE DHƗ Ɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tà àpóstolò ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ

Búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Dhya búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá Lúkà ꞌɨ. Akódhɨ nda tá Pólò nɨ atsíàmu kɨ àlo ꞌɨ (16:10, àruka nɨ ɨ́be), ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ àzíàmu kɨ àlo ꞌɨ (2 Tìmòtéyò 4:11; Kòlòsáyɨ̀ 4:14). Kònɨ̀dhɨ búkù Lúkà dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ rì ꞌɨ. Akódhɨ nɨ búkù nɨ àlo rú zìle «Rúbí Tanɨ Lúkà dré tɨsɨ̀le dhɨ» léna dhɨ, adré tà títí Yésu dré ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tadhálé, kɨdhólé áyɨ àzí nɨ kɨdhoma lésè, tsàle kìtú áyɨ doràꞌa bhù na dhɨ ꞌá dhɨ kɨ tɨtɨ́ (1:1-2). Akódhɨ nɨ búkù nɨ rì kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, adré tà àpóstolò ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ tɨtɨ́ kòdhya. Adré dɨ móndyá Yésu nɨ kaꞌìbhá drìdrì dhɨ ɨ̀ kisú tá Tɨrɨ́ Lólo gò, ɨ̀ dré Yésu nɨ Rúbí Tanɨ longózó Yèrúsalémà na, bvò Yùdáyà àdhya na ɨ̀ndɨ̀ Sàmàrɨ́yà àdhya na, tsàle byá bvò nɨ kùdù na ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tɨtɨ́ (1:8). Adré kpà tadhá dhɨ, Gìká kɨdhó rè zyà Rúbí Tanɨ nda nɨ mu Yúdà ànzɨ ɨ véna gò, dré kpà mùzoá móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna. Dɨ tà Gìká dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè gò kɨdhózó ꞌòá Yúdà ànzɨ ɨ kòfalé dhɨ, adré ꞌòá kɨtswálé títí móndyá kaꞌìbhá Èkèlézyà le dhɨ ɨ kòfalé.

Tà kàdrɨ̀ àruka Lúkà dré adrézó tà nɨ kɨ tɨsɨ̀ dhɨ ɨ kònɨ ꞌɨ: (1) Tɨrɨ́ Lólo nɨ àzí móndyá kaꞌìbhá ɨ léna dhɨ; (2) móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ lɨ́drɨ̀ ladzama atsálé Krísto àdhya tɨ́nɨ dhɨ; (3) móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ àzí lɨ̀zo Rúbí Tanɨ longó súrú títí ɨ dré dhɨ; (4) móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ mì pfòma ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ togó tsɨ̀ma àzí tayɨ́lé àyɨ drɨ́gá dhɨ na dhɨ.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Yésu nɨ kaꞌìbhá kɨ ꞌòma adrélé gànzi ró akódhɨ nɨ àzí ꞌo dhɨ (1:1–2:47)

2) Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ àzí Yésu nɨ Rúbí Tanɨ longózó Yèrúsalémà na dhɨ (3:1–8:3)

3) Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ àzí lɨ̀zo Rúbí Tanɨ longó bvò Yùdáyà àdhya na ɨ̀ndɨ̀ Sàmàrɨ́yà àdhya na dhɨ (8:4–12:25)

4) Pólò nɨ àzí lɨ̀zo Rúbí Tanɨ longó móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré dhɨ (13:1–28:31)

a) Pólò nɨ atsí andre nɨ àlo (13:1–14:28)

b) Ru kisuma Yèrúsalémà na dhɨ (15:1-35)

c) Pólò nɨ atsí andre nɨ rì (15:36–18:22)

d) Pólò nɨ atsí andre nɨ na (18:23–21:16)

e) Pólò nɨ rùma Yèrúsalémà na dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ lɨ̀ma Rómà na dhɨ (21:17–28:31)

1

Yésu lazí áyɨ kaꞌìbhá ɨ dré dhɨ, ɨ̀ nɨ Tɨrɨ́ Lólo kisú

1 Atálágó Tèyòfílè, áma búkù drìdrì dhɨ léna dhɨ, má tɨsɨ̀ tá tà títí Yésu dré ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tadhálé, kɨdhólé áyɨ àzí nɨ kɨdhoma lésè, 2 tsàle kìtú áyɨ doràꞌa bhù na dhɨ ꞌá dhɨ ɨ.* Drìdrì akódhɨ nɨ dòzo dhɨ kandrá dhɨ, lazí tá tà àpóstolò ɨ́ dré tá kɨpèle dhɨ ɨ dri Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. 3 Tàko ko, akódhɨ nɨ dràma àmvolésè dhɨ, tadhá tá áyɨ tàndɨ vésè be bǐ àyɨ nda ɨ kandrá gò, dré tà bǐ dhɨ kɨ ꞌòzo tadházóá ngádra ꞌá dhɨ, ɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be káyà dhɨ. Agá tá àyɨ kandrá tà ta àyɨ dré Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà dri kìtú nyadhɨ-rì.

4 Kìtú àlo, Yésu dré tá adréràꞌa ngá nya àyɨ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, lazí tá tà àyɨ dri kònɨ̀nɨ: «Lè mɨ̀ kònga Yèrúsalémà ꞌásè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré tà áma Atá dré lazílé gò, má dré tà nɨ nɨ tàzo àmɨ dré dhɨ nɨ letè. 5 Tàko ko, Yòwánɨ̀ fè tá ɨ́na bàtísimò móndɨ́ ɨ dré dhɨ yǐ sè. Dɨ, tayɨ́ ngbà ꞌí lókyá tsà, mɨ̀ dré àmɨkya bàtísimò kisúzó Tɨrɨ́ Lólo sè.»†

Gìká do Yésu bhù na

6 Àpóstolò nda ɨ̀ kòkɨmó ru Yésu làga dre dhɨ, ɨ̀ dré lizízóá tíá dhɨ: «Mírì, mɨ́ nɨ go Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ òpɨ̀ bha áyɨ totó tódhyá gbǎ lókyá kònɨ̀dhɨ sè?» 7 Dɨ Yésu logó àyɨ dré dhɨ: «Lókyá ɨ̀ndɨ̀ kìtú áma Atá dré bhàle áyɨ tàndɨ nɨ rìnyí sè dhɨ kɨ nìma, àmɨ kɨ tà ꞌɨ ko. 8 Dɨ, lókyá Tɨrɨ́ Lólo dré dra asízó àmɨ kɨ asó dhɨ tú dhɨ, mɨ̀ nɨ rìnyí kisú. Gò mɨ̀ dré áma tà mɨ̀ dré nòle ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré yìle dhɨ kɨ longózó kɨdhólé Yèrúsalémà ꞌa, bvò Yùdáyà àdhya na, bvò Sàmàrɨ́yà àdhya na, tsàle byá bvò nɨ kùdù na.»

9 Yésu kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, Gìká dré akódhɨ nɨ dòzo bhù na àyɨ misè gò, ndùrùku dré akódhɨ nɨ kɨmózó. 10 Dɨ dré tá adréràꞌa mbàle, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré adréràꞌa ngá no bhù na dhɨ ꞌá dhɨ, àgo rì kɨ́tá kemve asóbhá àyɨ rú dhɨ ɨ̀ dré agázó ngbǒ ró àyɨ mìle gò, 11 tàá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ móndyá Gàlìláyà àdhya nɨ ɨ, mɨ̀ totó àmɨ adrélé ngá no bhù na àdho tà sè? Yésu dòle àmɨ vélésè bhù na kòdhɨ nɨ agò làsú be ngóró mɨ̀ dré akódhɨ nɨ nòle mbǎràꞌa bhù na dhɨ tɨ́nɨ.»

À zɨ̀ Màtɨ́yà àzí do Yùdásɨ̀ nɨ àrà ꞌa

12 Gò àpóstolò nda ɨ̀ dré sìzo kòngó Òlívè fa kya drìlésè, atsí kɨtswálé tòle sàbátù tú bwà dhɨ nɨ to gòzo Yèrúsalémà na.‡ 13 Ɨ̀ kòtsa bhàandre nda na dre dhɨ, ɨ̀ dré fɨ̀zo mbàle dzó ꞌa kɨ̀le kurú na ɨ̀ dré tá adrézó adrélé lána dhɨ na. Àyɨ nda ɨ tá: Pétèró, Yòwánɨ̀, Yàkóbhò, Àndréyà, Fìlípò, Tòmá, Bàràtòlòmáyò, Màtáyò, Yàkóbhò (Àlàfáyò nɨ mvá), Sìmónà (dhya adrélépi tá àtsɨ ró áyɨ súrú nɨ tà sè dhɨ), tsàle Yùdásɨ̀ (Yàkóbhò nɨ mvá). 14 Àyɨ nda ɨ̀ adré tá ru kɨmó títí, adrélé tà ta Gìká be togó àlo sè landè àko ró. Ɨ̀ adré tá ꞌòá kònɨ̀nɨ túmä́ní tòkó àruka ɨ́be, Màrɨ́yà Yésu nɨ andre be, ɨ̀ndɨ̀ adrúpi nɨ ɨ́be.

15 Kìtú nda kòna kɨ àlo sè dhɨ, Yésu nɨ kaꞌìbhá ànyɨ́ànyɨ kámá-àlo-drì-nyadhɨ-àlo dhɨ ɨ̀ kɨmó tá ru. Gò Pétèró dré ngàzo áyɨ totó àyɨ kòfalé tàá dhɨ: 16 «Áma adrúpi ɨ, adré tá lèá dhɨ, tà Tɨrɨ́ Lólo dré tá longólé Dàwídì tí Yùdásɨ̀ nɨ tà dri gò, tɨsɨ̀zoá Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kòꞌo ru. Yùdásɨ̀ nda fè tá ɨ́na ɨ dhya Yésu nɨ lebhá rùle dhɨ kɨ adrì dhɨ nɨ̀. 17 Akódhɨ tá àma kɨ àlo ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Mírì tayɨ́ tá àzí kònɨ̀dhɨ àma drɨ́gá akódhɨ be. 18 Làfa akódhɨ dré kisúlé tà kònzɨ ɨ́ dré ꞌòle nda sè dhɨ sè dhɨ, gɨ tá amvú gò, dhèzo amvú nda na tsílítsili ró, ꞌa lafúlé gò, fɨ́ nɨ ɨ̀ dré adàzo títí kìní mi. 19 Móndyá títí Yèrúsalémà ꞌa dhɨ ɨ̀ yi tá tà nda nɨ rúbí ꞌí. Ásà dhɨ, ɨ̀ dré amvú nda nɨ rú zìzo àyɨ kɨ bhàti sè ‹Àkèlèdámà›. Rú nda adré lèá tàle dhɨ ‹Amvú kàrɨ́ àdhya›.§ 20 Tàko ko, à tɨsɨ̀ tá búkù Yúdà ànzɨ kɨ Longó kya na dhɨ:

‹Lè akódhɨ nɨ bhà kàtsá tándró ro.

Lè kpà dhya àlo kòmo bhà àrà nda na ko.›*

À tɨsɨ̀ kpà dhɨ:

‹Lè móndɨ́ àzya kòdo akódhɨ nɨ àzí akódhɨ nɨ àrà ꞌa.›†

21-22 Ásà dhɨ, lè mà kòkɨpè móndɨ́ àzya àzí do Yùdásɨ̀ nɨ àrà ꞌa, móndyá adrébhá tá túmä́ní àma ɨ́be lókyá wä́yi mà dré tá adréràꞌa tatsílé Mírì Yésu be dhɨ ꞌá dhɨ ɨ kòfalé. Àyɨ nda ɨ tá àma kòfalé kɨdhólé Yòwánɨ̀ dré bàtísimò fèzo Yésu dré dhɨ sè, atsálé kìtú akódhɨ nɨ doràꞌa àma vélésè dhɨ ꞌá. Adré lèá dhɨ, dhya dra kɨpèle nda kàmú ɨ àma Mírì nɨ tà nobhá mì sè nɨ ɨ́be, mà kàdréró Mírì nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà longó túmä́ní akódhɨ be móndɨ́ ɨ dré.»

23 Dɨ ɨ̀ dré móndɨ́ rì dhɨ kɨ bhàzo àyɨ kandrá: Yòséfà adrélé kpà rú zìle Bàràsábà, rú àzya be Yúsitò dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ Màtɨ́yà be. 24 Gò ɨ̀ dré tà zìzo Gìká tí kònɨ̀nɨ: «Mírì, mɨ́ nì mɨ́na móndyá títí dhɨ kɨ togó be. Mɨ́ tadhá àma dré dhya mɨ́ dré kɨpèle àyɨ rì kònɨ ɨ kòfalé dhɨ kòdhya, 25 akódhɨ nda kòdoró àzí àma adrébhá àpóstolò ro nɨ ɨ kòfalé Yùdásɨ̀ nɨ àrà ꞌa. Tàko ko, Yùdásɨ̀ tayɨ́ ɨ́na àzí nda lɨ̀zo àrà kɨtswálépi ɨ́ dré dhɨ na.» 26 Gò ɨ̀ dré dzègé vùzo àyɨ rì nda kɨ rú sè.‡ Màtɨ́yà dré lavúzó, gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ bhàzo àpóstolò mudrí-drì-àlo nda ɨ rú.

2

Tɨrɨ́ Lólo así adhélé Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ drǐsè

1 Kìtú gwányá Pàtèkótè àdhya dré atsázó dhɨ sè dhɨ, Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ̀ kɨmó tá ru adrélé títí àrà àlo dhɨ na.* 2 Gbǎ kòdhwa, kpòrò dré ndròzo bhù lésè ngóró lyǎandre gú dhɨ dré adrélé avílé dhɨ tɨ́nɨ gò, kpòrò nda dré afɨ́zó gàle dzó ɨ̀ dré tá adrézó lɨrɨ́lé lána dhɨ léna. 3 Gò ɨ̀ dré ngá ngóró àtsɨ́ làdra tɨ́nɨ dhɨ nɨ nòzo ru lanzɨ́ràꞌa asílé lɨrɨ́lé àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ drǐsè. 4 Dɨ àyɨ títí dhɨ ɨ̀ dré gàzo Tɨrɨ́ Lólo sè gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé ti twátwa kɨ ta, ngóró Tɨrɨ́ nda dré adrélé bhàle àyɨ tí dhɨ tɨ́nɨ.

5 Lókyá nda sè dhɨ, móndɨ́ zyandre Yúdà ànzɨ ró angábhá súrú títí bvò drì dhɨ ɨ lésè, adrébhá kpà tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ ɨ̀ adré tá adrélé Yèrúsalémà ꞌa. 6 Dɨ ɨ̀ kòyi kpòrò nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ru kɨmózó zyandre ró gò, àyɨ kɨ drì dré abɨ́zó, àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré adrélé àyɨ nda kɨ yi adréràꞌa àyɨ kɨ tàndɨ kɨ ti ta dhɨ sè. 7 Dɨ àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ: «Móndyá títí adrébhá tà ta kònɨ ɨ tsì móndɨ́ Gàlìláyà lésè dhɨ ꞌɨ ko? 8 Dɨ àma àlo àlo títí dhɨ ɨ, mà adré àyɨ kɨ yi adréràꞌa àma kɨ tàndɨ kɨ ti ta ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 9 Àma kòfalé dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ angá bvò Pàrùtíyà àdhya lésè, Mèdɨ́yà àdhya lésè, Èlámà àdhya lésè, Mèsòpòtàmɨ́yà àdhya lésè, Yùdáyà àdhya lésè, Kàpàdòkɨ́yà àdhya lésè, Pótò àdhya lésè, Àsɨ́yà àdhya lésè, 10 Fìrìgíyà àdhya lésè, Pàfìlíyà àdhya lésè, Èzèpétò àdhya lésè, àrà ànyɨ Kìrénè làga bvò Lìbíyà àdhya na dhɨ lésè, bhàandre Rómà àdhya lésè, 11 tùrù Kùrétè àdhya lésè, ɨ̀ndɨ̀ bvò Àràbɨ́yà àdhya lésè.† Àma kɨ àruka ɨ Yúdà ànzɨ ꞌɨ. Àruka nɨ ɨ kó móndɨ́ súrú twá ro Yúdà ànzɨ kɨ Gìká nɨ kaꞌìbhá dhɨ ꞌɨ. Dɨ àma títí, mà adré àyɨ kɨ yi adréràꞌa tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ Gìká dré ꞌòle dhɨ kɨ tà ta àma kɨ tàndɨ kɨ ti sè!» 12 Dɨ àyɨ títí nda kɨ lɨ́ndrɨ́ adré tá gàle bhwǎbhwa, àyɨ kɨ drì dré kpà adrézó abɨ́lé gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Tà kòdhɨ adré lèá tàle ngɨ́nɨ?» 13 Dɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá àyɨkya Yésu nɨ kaꞌìbhá nda kɨ gu, adrézó tàá dhɨ: «Ɨ̀ adré dràle wá lìtsí dré!»

Pétèró longó Gìká nɨ kúlí móndɨ́ zyandre ɨ dré

14 Dɨ Pétèró ɨ àpóstolò mudrí-drì-àlo àruka nda ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo àyɨ kɨ totó móndyá zyandre nda ɨ kandrá gò, akódhɨ dré kúlí yòzo tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ Yúdà ànzɨ ró nɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ títí adrébhá adrélé Yèrúsalémà ꞌa nɨ ɨ, mɨ̀ ga rè bíbhálé má vélé ká! Lè mɨ̀ kònì tà adrélépi lavúlé kòdhɨ dóro. 15 Wá adré móndyá kònɨ kɨ tsi nɨ̀ ngóró mɨ̀ dré adrélé kisùle dhɨ tɨ́nɨ ko. Tàko ko, dhu rè tɨ̀dzɨ́ ꞌɨ. 16 Be ró dhɨ, tà kòdhɨ ɨ́na tà pròfétà Yòwélè dré tá longólé dhɨ ꞌɨ:

17 ‹Gìká tà dhɨ: Lókyá kùdù sè dhɨ,

má nɨ áma Tɨrɨ́ kutú móndyá títí ɨ dri.

Dɨ àmɨ kɨ ànzɨàgo ɨ àmɨ kɨ ànzɨtòkó ɨ́be dhɨ kɨ tà longó pròfétà kya tɨ́nɨ.

Àmɨ kɨ kàdhúrà kɨ ngá dra agábhá àyɨ mi toróbɨ́ tɨ́nɨ dhɨ kɨ no,

ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ màlɨ̀ga kɨ toróbɨ́ twátwa dhɨ kɨ abɨ̀.

18 Lókyá nda sè dhɨ, má nɨ áma Tɨrɨ́ kutú áma màrábà àgo ró ɨ̀ndɨ̀ tòko ró dhɨ ɨ dri gò,

ɨ̀ dré adrézó tà longó pròfétà kya tɨ́nɨ.

19 Má nɨ tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo agálé bhù mìbhalé ꞌá,

adrézó tà adrébhá áma rìnyí tadhá dhɨ kɨ ꞌo agálé bvò dri:

kàrɨ́ nɨ kutú, àtsɨ́ nɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ àtsɨ́kà nɨ sa tátá.

20 Kìtú nɨ ru ladzá atsálé tínímvá ro, ɨ̀ndɨ̀ mbǎ nɨ lɨká kàrɨ́ tɨ́nɨ ꞌíká,

gò Mírì nɨ kìtú múrúngú ɨ̀ndɨ̀ rúku ró dhɨ dré atsázó ndò.

21 Dɨ móndyá títí dra liyíbhá Mírì rú dhɨ kɨ adrɨ́.›‡»

22 Pétèró gò tàá dhɨ: «Àmɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ nɨ ɨ, mɨ̀ yi rè áma kúlí nɨ ɨ ká! Gìká tadhá àmɨ dré ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ tá dhya ɨ́ dré amùle nɨ̀ dhɨ ꞌɨ, tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró ɨ́ dré fèle Yésu nda dré ꞌòle àmɨ kòfalé dhɨ ɨ sè, ngóró àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ. 23 À lefè tá akódhɨ nda àmɨ drɨ́gá, ngóró Gìká dré tá tà nɨ nɨ bhàle nìzoá drìdrì dhɨ tɨ́nɨ gò, àmɨ túmä́ní móndɨ́ kònzɨ dhɨ ɨ́be dhɨ, mɨ̀ dré akódhɨ nɨ tidízó dràle fa kɨpakɨpa dri. 24 Dɨ, Gìká dré ɨ́na akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè, akódhɨ nɨ apázó ngáaswa dràdrà àdhya lésè. Àngyá ko, dràdrà nɨ rìnyí kɨtswá tá ɨ́na akódhɨ nɨ ru bwà ko. 25 Dàwídì tà tá akódhɨ nɨ tà dri dhɨ:

‹Má adré tá ngbú Mírì Gìká nɨ no má kandrá.

Àngyá ko, akódhɨ áma drɨ́ágó lésè, má kòlyàró tirì dré àlomvá ko.

26 Dɨ ásà dhɨ, áma togó adré gàle arɨ́ sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ áma làdra adré lenzélé.

Áma rúbhá nɨ kpà adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be, má dré adrélé mì bha Mírì véna dhɨ sè.

27 Tàko ko, mɨ́ kɨtswá mɨ́na áma tayɨ́ móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ àrà na ko,

ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kɨtswá ámɨ Dhya lólo dhɨ nɨ tayɨ́ ŋwàle mógó na ko.

28 Mɨ́ ꞌo ma láti lɨ́drɨ̀ àdhya kɨ ni dre.

Dɨ mɨ́ nɨ áma fe gàle arɨ́ sè bǐ mà dré adrélé túmä́ní mɨ́ be dhɨ sè.›§

29 Áma adrúpi ɨ, má kɨtswá tàá àmɨ dré ngádra ꞌá dhɨ: Àma kɨ tábhí Dàwídì drà tá ɨ́na sìle gò, akódhɨ nɨ mógó dré adrézó àma kòfalé be atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. 30 Dɨ, akódhɨ nda tá pròfétà ꞌɨ. Nì tá kpà tà Gìká dré tá lazílé ɨ́ dré mòndrà sè tàle dhɨ, Gìká nɨ áyɨ toyó kɨ àlo bha adrélé ópɨ́ kàdrɨ̀ ro ɨ́ tɨ́nɨ dhɨ be. 31 Dɨ kònò tà adrélépi tá alɨ̀le dhɨ drìdrì dre dhɨ, dré Mèsɨ́yà nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà longózó tàzoá dhɨ, Gìká kɨtswá akódhɨ nɨ tayɨ́ móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ àrà na ko, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswá akódhɨ nɨ rúbhá tayɨ́ ŋwàle mógó na ko. 32 Dɨ Gìká tɨngá Yésu nda dràdrà lésè dre. Àma títí kònɨ ɨ, dhya tà nda nɨ nobhá mì sè dhɨ ꞌɨ. 33 Dɨ Gìká kòtɨngá akódhɨ nda kurú na bhàle áyɨ drɨ́ágó lésè dre dhɨ, akódhɨ dré Tɨrɨ́ Lólo áyɨ Atá dré tá lazílé dhɨ nɨ kisúzó gò, dré Tɨrɨ́ nda nɨ kutúzó àma dri, ngóró mɨ̀ dré adrélé nòle ɨ̀ndɨ̀ yìle ándrò kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ. 34 Tàko ko, Dàwídì mbà tá ɨ́na bhù na nɨ̀ ko. Dɨ, tà tá ɨ́na dhɨ:

‹Mírì Gìká tà áma Mírì dré dhɨ:

Mɨ́ alɨ̀ lɨrɨ́lé áma drɨ́ágó lésè,

35 tsàle lókyá má dré dra ámɨ kàrɨbhá kɨ bhàzo

adrélé ámɨ pá zàle dhɨ ꞌá.›*

36 Adré dɨ lèá dhɨ, súrú wä́yi Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya ɨ̀ kònì tà kònɨ̀dhɨ dóro: Gìká bhà Yésu mɨ̀ dré tá tidílé fa kɨpakɨpa dri nda kòdhɨ adrélé Mírì ro, ɨ̀ndɨ̀ Mèsɨ́yà ro!»

37 Móndyá nda ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré ŋòzo kɨzà dré gò, ɨ̀ dré lizízóá Pétèró ɨ tí àpóstolò àruka ɨ́be dhɨ: «Àma kɨ adrúpi ɨ, adré dɨ lèá dhɨ, mà kòꞌo ngɨ́nɨ?»

38 Pétèró logó àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ àlo àlo títí nɨ ɨ, mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó gò, bàtísimò dòzo Yésu Krísto nɨ rú sè, Gìká kòtrìró àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ be dhɨ bvó. Dɨ mɨ̀ nɨ Tɨrɨ́ Lólo Gìká dré dra fèle àmɨ dré àngyá dhɨ nɨ kisú. 39 Tàko ko, tà Gìká dré lazílé kòdhɨ àmɨ dré, àmɨ kɨ ànzɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí adrébhá làwú làvo ꞌásè dhɨ ɨ dré. Tà bàti ró dhɨ, lazikúlí nda móndyá títí Mírì àma kɨ Gìká dré dra azílé dhɨ ɨ dré.»

40 Dɨ Pétèró dré kúlí àruka bǐ dhɨ kɨ tàzo àyɨ dré, àyɨ kɨ kodzózó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ kòtɨdrɨ́ àmɨ lapázó móndyá ándrò gòdhógòdho nɨ ɨ kòfalésè wà.» 41 Dɨ àyɨ Pétèró nɨ kúlí kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré bàtísimò dòzo. Gò móndɨ́ ànyɨ́ànyɨ ngùlù-na dhɨ ɨ̀ dré ru amúzó Yésu nɨ kaꞌìbhá nda ɨ́be kìtú nda sè.

Yésu nɨ kaꞌìbhá kɨ adrema ngá àlo ró dhɨ

42 Dɨ Yésu nɨ kaꞌìbhá nda ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ fe adrélé tà àpóstolò ɨ̀ dré tá adrélé tadhálé dhɨ kɨ yi, adrézó ngá àlo ró àyɨ kòfalésè. Ɨ̀ adré tá ngá nya túmä́ní, adrézó tà ta Gìká be landè àko ró. 43 Àyɨ títí dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ adré tá gàle bhwǎbhwa, Gìká dré tá adrélé àpóstolò nda kɨ ꞌo adrélé tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo bǐ dhɨ sè. 44 Móndyá kaꞌìbhá títí nda ɨ̀ adré tá ru amú adrélé ngá àlo ró, adrélé àyɨ kɨ ngá kɨ lanzɨ́ àyɨ kòfalésè. 45 Ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ amvú kɨ lagɨ́ àyɨ kɨ ngá ɨ́be, adrézó làfa nɨ nɨ lanzɨ́ àyɨ kòfalésè, ngóró àyɨ kɨ àruka kɨ lemerè dré adrélé dhɨ tɨ́nɨ. 46 Kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré tá ru kɨmó togó àlo sè tépelò na. Ɨ̀ adré tá kpà mányàngá do nyàle àyɨ kɨ dzó ɨ ꞌásè, adrézó nyàá arɨ́ sè togó ànzɨmvá kya tɨ́nɨ dhɨ be.† 47 Ɨ̀ adré tá kpà Gìká nɨ rú bha kùle. Àyɨ kɨ tà tá dóro móndyá títí ɨ mìlésè. Dɨ kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, Mírì adré tá móndɨ́ àruka ɨ́ dré tá adrélé tɨdrɨ́lé dhɨ kɨ amú túmä́ní àyɨ ɨ́be.

3

Pétèró tɨdrɨ́ agó àlo tìle mèrèkpè ro dhɨ

1 Kìtú àlo dhɨ, Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ adré tá mbàle tépelò na sáà na kìtú rírí àmvolésè dhɨ sè, lókyá ànzyà gà adrézó tà zi Gìká tí dhɨ sè. 2 Lókyá nda sè dhɨ, à adré tá agó àlo tìle mèrèkpè ro dhɨ nɨ adó bhàle tépelò nda nɨ zèríbàti zìle Aveave ró dhɨ làga, ànzyà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ tɨ́nɨ, kàdréró ngá zi móndɨ́ adrébhá fɨ̀le tépelò na dhɨ ɨ tí. 3 Dɨ akódhɨ nda kònò Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be adréràꞌa ꞌòle fɨ̀le dre dhɨ, dré kɨdhózó adrélé làfa zi àyɨ tí. 4 Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ nòzo dɨ̀ɨɨ́ gò, Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nò rè àma ká!» 5 Dɨ agó nda dré adrézó àyɨ kɨ no adrézó kisùá dhɨ, ɨ́ nɨ ngá kisú àyɨ drɨ́gásè.

6 Dɨ, Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Ma làfa ledélé àrezá sè yà, kó ngalè órò sè yà dhɨ àko. Dɨ, ngá má dré adrézó ába dhɨ, má adré mána fèá mɨ́ dré: Yésu Krísto Nàzàrétà lésè dhɨ nɨ rú sè, mɨ́ nga, mɨ́ kɨdhó atsí to!» 7 Gò Pétèró dré akódhɨ nɨ drɨ́ágó rùzo, akódhɨ nɨ ꞌòzo ngàle dhɨ bvó. Gbǎ kòdhwa, akódhɨ nɨ pá ɨ kɨ̀lɨ̀kpo nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré tombázó gò, 8 dré ngàzo áyɨ totó trà pá dri gò, kɨdhólé atsí to. Dɨ dré adrézó lɨ̀le lowábe, adrélé Gìká nɨ rú bhabe kùle. Gò ɨ̀ dré fɨ̀zo akódhɨ be tépelò na. 9 Móndyá títí dhɨ ɨ̀ kònò akódhɨ adréràꞌa atsí to, adrézó kpà Gìká nɨ rú bha kùle dre dhɨ, 10 ɨ̀ dré nìzoá tàle dhɨ, akódhɨ tá mèrèkpè agó adrélépi tá lɨrɨ́lé adrélé ngá zi tépelò nɨ zèríbàti zìle Aveave ró dhɨ làga dhɨ ꞌɨ dhɨ be. Dɨ àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó síbhálé be ngbo tà atsálépi akódhɨ nda rú dhɨ sè.

Pétèró longó Gìká nɨ kúlí tépelò na

11 Agó nda dré rè dhu adréràꞌa tròle Pétèró ɨ rú Yòwánɨ̀ be dhɨ ꞌá dhɨ, móndyá zyandre títí nda ɨ̀ dré arázó lɨ́ndrɨ́ga be afɨ́lé àyɨ vélé tépelò nɨ kògbo zìle Sòlòmónò àdhya ró dhɨ lé. 12 Pétèró kònò tà nda dre dhɨ, dré tàzoá móndyá nda ɨ dré dhɨ: «Ɨ̀sèrélè ànzɨ nɨ ɨ, àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ adré gàle tà kòdhɨ sè àdho tà sè? Mɨ̀ adré kpà àma kɨ no, ngóró mà ꞌo tá àmakya agó kònɨ̀dhɨ atsí to àma kɨ tàndɨ kɨ rìnyí sè yà, kó ngalè mà dré adrélé tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ sè yà dhɨ na tɨ́nɨ àdho tà sè? 13 Gìká Àbàrámà àdhya, Ɨ̀sákà àdhya, ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò àdhya, Gìká àma kɨ tábhí kya nda bhà áyɨ adhemakandra Yésu nɨ mì lanzìle tà kòdhɨ sè dhɨ nɨ̀. Mɨ̀ lefè tá àmɨkya Yésu nda kɨtswálé dràle gò, akódhɨ nɨ tà gàzo rè Pìlátò kandrá, tágba Pìlátò nda dré tá ɨ́na akódhɨ nɨ lèzo trɨ̀le dhɨ. 14 Dɨ mɨ̀ gà tá àmɨkya Dhya lólo ɨ̀ndɨ̀ gyǎgya nda gò, móndɨ́ pfùlepi àlo dhɨ nɨ zìzo trɨ̀le àmɨ dré kòdhya. 15 Dɨ mɨ̀ pfu tá dhya láti nzìlepi móndɨ́ ɨ dré adrɨ́zó nda dràle gò, Gìká dré ɨ́na akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè. Àma dhya tà nda kɨ nobhá mì sè dhɨ ꞌɨ. 16 Agó mɨ̀ dré adrélé nòle ɨ̀ndɨ̀ nìle kònɨ̀dhɨ bhà ɨ́na áyɨ tà kaꞌìkaꞌì Yésu nɨ rú na gò, rú nda dré akódhɨ nɨ ꞌòzo tombálé. Tàko ko, Yésu nɨ rú nda ɨ túmä́ní tà kaꞌìkaꞌì bhàle rú nda léna dhɨ be dhɨ, ɨ̀ ꞌo agó kònɨ̀dhɨ adrɨ́lé wä́yi, ngóró àmɨ títí mɨ̀ dré adrélé nòle dhɨ tɨ́nɨ.

17 Áma adrúpi ɨ, má nì tàle dhɨ, tà mɨ̀ dré ꞌòle àmɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ́be Yésu rú nda ɨ, mɨ̀ ꞌo tá tà nìma ko na dhɨ be. 18 Dɨ, láti nda sè dhɨ, Gìká ꞌo tà ɨ́ dré tá longólé drìdrì áyɨ pròfétà títí dhɨ ɨ tí dhɨ kɨtswálé títí. Longó tá dhɨ, áyɨ Mèsɨ́yà nɨ kɨzà nya.* 19 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kòladzá àmɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé, kòtrìró àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ be dhɨ bvó. 20 Mɨ̀ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ lókyá adrézó àmɨ kɨ togó tɨndrɨ̀ dhɨ nɨ kisú Mírì véna. Akódhɨ nɨ kpà Mèsɨ́yà ɨ́ dré zɨ̀le àmɨ dré drìdrì dhɨ nɨ amù. Akódhɨ nda Yésu ꞌɨ. 21 Dɨ, adré lèá dhɨ, akódhɨ nda kàdré dhu rè bhù na, tsàle lókyá Gìká dré dra tà títí dhɨ kɨ ꞌòzo atsálé tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ꞌá, ngóró dré longólé kɨ́nó lésè áyɨ pròfétà lólo dhɨ ɨ tí dhɨ tɨ́nɨ. 22 Tàko ko, Mósè tà tá dhɨ: ‹Mírì àmɨ kɨ Gìká nɨ pròfétà àlo má tɨ́nɨ dhɨ nɨ ꞌo apfòle àmɨ kɨ tàndɨ kɨ súrú lésè amùle àmɨ dré. Adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tà títí dré dra tàle àmɨ dré dhɨ kɨ yi. 23 Dɨ, dhya ángùdhi dra pròfétà nda nɨ yìlepi ko dhɨ, Gìká nɨ akódhɨ nda nɨ tɨngá móndyá ɨ́na ɨ kòfalésè gò, akódhɨ nɨ tà ꞌòzo akɨ́lé.›†

24 Tà bàti ró dhɨ, kɨdhólé Sàmùwélè rú dhɨ, pròfétà àlo àlo títí kúlí longóbhá dhɨ ɨ̀ longó tá tà adrébhá ru ꞌo ándrò kònɨ ɨ kòdhya. 25 Àmɨ ró dhɨ, àmɨ ànzɨ adrébhá tà pròfétà ɨ̀ dré longólé nda kɨ kisú tàyɨlé ro dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ adré kókpà tà Gìká dré bhàle ru yìzo àmɨ kɨ tábhí ɨ́be dhɨ nɨ kisú tàyɨlé ro. Tàko ko, Gìká lazí tá Àbàrámà dré dhɨ: ‹Má nɨ tà tanɨ bha súrú títí bvò àdhya ɨ dri ámɨ ànzɨ ɨ sè.›‡ 26 Dɨ Gìká kòꞌo áyɨ adhemakandra Yésu nda apfòle dre dhɨ, dré rè zyà akódhɨ nɨ amùzo àmɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ vélé ꞌíká, kàdrìró àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ àmɨ kɨ tà kònzɨ lésè, tà tanɨ bhàzo àmɨ dri be dhɨ bvó.»

4

Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ pfò Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kandrá

1 Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ dré rè dhu adréràꞌa tà ta móndyá zyandre nda ɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, kòwánà ɨ, tépelò lɨkɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀, ɨ̀ndɨ̀ Sàdùkáyò ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré atsázó àrà nda ꞌá. 2 Àyɨ kɨ togó adré tá aswálé àpóstolò nda ɨ rú, ɨ̀ dré tá adrélé tà tadhá móndɨ́ ɨ dré dhɨ sè. Àngyá ko, ɨ̀ adré tá Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà longó, adrézó kpà longóá dhɨ, móndyá Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ kɨ kókpà nga dràdrà ꞌásè.* 3 Dɨ ɨ̀ dré Pétèró kɨ rùzo Yòwánɨ̀ be bhèle bǎdzó na ngá wàle tà. Tàko ko, kìtú ndì dre. 4 Dɨ, móndɨ́ àruka bǐ àyɨ kɨ kúlí yibhá dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá Yésu gò, móndyá títí Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré lɨzózó tsàle ànyɨ́ànyɨ ngùlù-nzi.

5 Ngá kòwa dre dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ drì kobhá ɨ, àyɨ kɨ bhàgo ɨ ɨ̀ndɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré ru kɨmózó Yèrúsalémà ꞌa. 6 Àyɨ kòfalé dhɨ tá: kòwánà kɨ kàdrɨ̀ rú zìle Ánà dhɨ, Kàyáfà, Yòwánɨ̀, Àlɨ̀gɨ̀zándrè, tsàle móndɨ́ àruka kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ súrú lésè dhɨ ɨ́be. 7 Dɨ ɨ̀ dré Pétèró kɨ ꞌòzo apfòle Yòwánɨ̀ be àyɨ kandrá gò, ɨ̀ dré lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ ꞌo àmɨkya tà kòdhɨ àdhi nɨ rìnyí sè ya, kó ngalè àdhi nɨ rú sè ya dhɨ?»

8 Dɨ Pétèró gàlepi Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ bhàgo ɨ́be nɨ ɨ, 9 ándrò kònɨ̀dhɨ, à adré àma kɨ lizí tà dóro ꞌòle mèrèkpè agó àlo dhɨ dré dhɨ nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nda adrɨ́ ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà sè. 10 Adré dɨ lèá dhɨ, àmɨ túmä́ní Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ́be títí dhɨ ɨ, mɨ̀ kònì tà kònɨ̀dhɨ dóro: Agó kònɨ̀dhɨ adré áyɨ totó rúbhá be dóro àmɨ kandrá, Yésu Krísto Nàzàrétà lésè dhɨ nɨ rú nɨ rìnyí sè. Mɨ̀ tidí tá Yésu nda dràle fa kɨpakɨpa dri gò, Gìká dré ɨ́na akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè. 11 Akódhɨ nda nɨ tà sè dhɨ, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

‹Kɨ́rà àmɨ dzó sibhá ɨ mɨ̀ dré gàle gàgà dhɨ,

gò atsálé kɨ́rà agógó dzó nda dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ró.›†

12 À adré tà tɨdrɨ́zó dhɨ nɨ kisú móndɨ́ twá Yésu nda rúsè dhɨ na ko. Tàko ko, rú àzya Gìká dré afèle móndyá bvò dri dhɨ ɨ dré kɨtswázó adrɨ́lé ásà dhɨ yókódhó.»

13 Dɨ Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ̀ kònò Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be adréràꞌa tà ta tirì àko dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. Àngyá ko, ɨ̀ nò tá dhɨ, àyɨ nda ɨ tá móndɨ́ tàko tà ndabhá nìle ko dhɨ ꞌɨ. Dɨ, ɨ̀ nì kpà tàle dhɨ, àyɨ móndɨ́ adrébhá tá túmä́ní Yésu be dhɨ ꞌɨ dhɨ be. 14 Dɨ, ɨ̀ dré tá adrélé mèrèkpè agó adrɨ́lépi nda nɨ no adréràꞌa áyɨ totó àyɨ làga dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya kúlí logó àyɨ tí bwà ko. 15 Dɨ ɨ̀ dré Pétèró kɨ ꞌòzo pfòle Yòwánɨ̀ be àyɨ kandrásè kɨvɨ̀ na gò, ɨ̀ dré tà nda nɨ ꞌa nyàzo àyɨ kòfalé 16 tàzoá dhɨ: «Mà nɨ ꞌòá àgo kòdhɨ kɨ tà sè ngɨ́nɨ? Tàko ko, móndyá títí adrébhá Yèrúsalémà ꞌa dhɨ ɨ̀ nì tàle dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ ꞌo àyɨkya tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ ꞌí dhɨ be. Mà kɨtswá àmakya kayíá bwà ko. 17 Dɨ, adré lèá dhɨ, mà kòlogá àyɨ tàzoá dhɨ, ɨ̀ kògò vélé tà ta dhya àlo dré agó kòdhɨ nɨ rú sè ko, tà kòdhɨ nɨ rúbí kògòró laꞌúlé móndɨ́ ɨ kòfalésè lɨ̀le drìdrì ko dhɨ bvó.»

18 Dɨ ɨ̀ dré gòzo àyɨ nda kɨ azí gò, tà tàma ɨ̀ndɨ̀ tà tadhama Yésu nɨ rú sè dhɨ nɨ logázó àyɨ dré tà tàndɨ ró. 19 Dɨ, Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ dré logózóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ lanzɨ́ rè tà kònɨ̀dhɨ nɨ bvó ká: Adrélé Gìká nɨ kúlí ga ꞌòle, kɨtswázó àmɨ kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ, tsì dóro Gìká mìlésè? 20 Tàko ko, mà kɨtswá àmakya tà mà dré nòle mì sè ɨ̀ndɨ̀ mà dré yìle bíbhálé sè dhɨ kɨ longoma tayɨ́ bwà ko.»

21 Dɨ bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré gòzo kúlí aswaaswa kɨ ta àyɨ dri gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ tayɨ́zó lɨ̀le. Ɨ̀ kisú tá àyɨkya tà àlo tà ŋòzo àyɨ dri dhɨ ko. Tàko ko, móndyá títí dhɨ ɨ̀ adré tá Gìká nɨ rú bha kùle tà ru ꞌòlepi nda nɨ tà sè. 22 Àngyá ko, mèrèkpè agó adrɨ́lépi lɨ́ndrɨ́ga ró nda nɨ kóná lavú tá ɨ́na nyadhɨ-rì.

Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ̀ zi tà Gìká tí

23 À kòtayɨ́ Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo àyɨ kɨ arúpi Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ véna, tà títí kòwánà kàdrɨ̀ ɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré tàle àyɨ dré dhɨ kɨ tɨtɨ́. 24 Àyɨ nda ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo kúlí yo togó àlo sè tàzoá Gìká dré dhɨ: «Mírì rúku ró bhù kɨ bhàlepi bvò be, yǐandre be, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí àyɨ lé dhɨ ɨ́be nɨ, 25 mɨ́ longó tá kúlí ámɨ màrábà, àma kɨ tábhí Dàwídì tí Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè mɨ, tàzoá dhɨ:

‹Súrú títí dhɨ kɨ togó aswá àdho tà sè?

Móndyá bvò àdhya ɨ̀ yi ru kɨtswázó tà àngyá ꞌo àdho tà sè?

26 Ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya ɨ̀ lotó àyɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ kɨmó ru,

kɨtswázó ru pfu Mírì Gìká rú, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ Mèsɨ́yà rú.›‡

27 Tà bàti ró dhɨ, bhàandre kònɨ̀dhɨ ꞌá dhɨ, Èródè ɨ Pòtíyò Pìlátò be dhɨ ɨ̀ amú tá ru túmä́ní móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ́be, kɨtswázó tà ꞌo ámɨ adhemakandra lólo, Yésu mɨ́ dré zɨ̀le dhɨ rú.§ 28 Ɨ̀ ꞌo kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà mɨ́ dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè ámɨ rìnyí sè dhɨ ɨ̀ kòꞌoró ru be dhɨ bvó. 29 Dɨ nyànomvá dhɨ, Mírì, mɨ́ kòyi kúlí aswaaswa ɨ̀ dré adrélé tàle àma rú dhɨ ɨ. Mɨ́ kòfè rìnyí àma ámɨ màrábà ɨ dré, adrézó ámɨ kúlí longó tirì àko. 30 Mɨ́ kòkɨdzɨ̀ kpà ámɨ drɨ́gá rìnyi ró dhɨ, adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ drà ɨ lésè, adrézó kpà tà lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá ámɨ rìnyí tadhá dhɨ kɨ ꞌo, ámɨ adhemakandra lólo, Yésu nɨ rú sè.» 31 Ɨ̀ kòzi tà nda ɨ Gìká tí akɨ́lé dre dhɨ, àrà ɨ̀ dré ru kɨmózó lána nda dré ru kɨzɨ́zó. Dɨ ɨ̀ dré gàzo títí Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé Gìká nɨ kúlí longó móndɨ́ ɨ dré tirì àko.

Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ̀ lanzɨ́ àyɨ kɨ ngá ɨ àyɨ kòfalésè

32 Móndyá títí Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ amú tá ru adrélé ngá àlo ró àyɨ kɨ togó na ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tà kisùkisù na. Dhya àlo àyɨ kòfalé adrélépi tàá dhɨ, ngá ɨ́na ngbà ꞌí ɨ́ dré kalóma dhɨ tá yókódhó. Be ró dhɨ, ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ ngá títí dhɨ kɨ lanzɨ́ àyɨ kòfalésè. 33 Àpóstolò ɨ̀ adré tá Mírì Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà longó rìnyí kàdrɨ̀ sè. Dɨ àyɨ tá Gìká nɨ togó tanɨ ɨ́be àyɨ rú. 34 Dhya àlo lemerè ro àyɨ kòfalé dhɨ tá yókódhó. Àngyá ko, àyɨ títí adrébhá amvú ɨ́be yà, kó ngalè dzó ɨ́be yà dhɨ ɨ̀ adré tá ngá nda kɨ lagɨ́, adrézó làfa nɨ nɨ adó alɨ̀zo 35 bhàá àpóstolò ɨ kandrá. Dɨ à adré tá làfa nda nɨ lanzɨ́ móndɨ́ àlo àlo ɨ dré ngóró àyɨ kɨ lemerè dré adrélé dhɨ tɨ́nɨ.

36 Agó àlo rú be Yòséfà angálépi Lévì nɨ súrú lésè, tìle tùrù Kìpírò àdhya na dhɨ tá àyɨ kòfalé. Àpóstolò ɨ̀ fè tá drá rú Bàrànábà. (Rú nda kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «Mvá adrélépi móndɨ́ kɨ togó tɨmbà dhɨ».) 37 Akódhɨ nda tá amvú àlo dhɨ ɨ́be gò, dré lagɨ́zóá, làfa nɨ nɨ adózó alɨ̀zo bhàá àpóstolò ɨ kandrá.

5

Ànànɨ́yà ɨ Sàfírà be dhɨ

1 Agó àlo rú be Ànànɨ́yà dhɨ ɨ tòkó nɨ Sàfírà be dhɨ ɨ tá kpà amvú àlo dhɨ ɨ́be gò, ɨ̀ dré lagɨ́zóá. 2 Dɨ, Ànànɨ́yà nda dré ɨ́na làfa nɨ àruka tɨngázó zùle áyɨ tàndɨ dré gò, àmbí nɨ nɨ dòzo lɨ̀zo bhàá àpóstolò ɨ kandrá. Dɨ akódhɨ nɨ tòkó nì tá kpà tà nda dóro.

3 Gò Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Ànànɨ́yà, mɨ́ tayɨ́ mɨ́na Sàtánà fɨ̀le ámɨ togó na àdho tà sè? Mɨ́ tà kɨnzò Tɨrɨ́ Lólo dré gò, amvú kòdhɨ nɨ làfa àruka tɨngázó zùle ámɨ tàndɨ dré. 4 Drìdrì mɨ́ dré amvú nda nɨ lagɨ́zó dhɨ kandrá dhɨ, amvú nda tá mɨ́na ꞌɨ ko? Mɨ́ dré lagɨ́zóá dhɨ àmvolésè dhɨ, làfa nda tá mɨ́ drɨ́gá gò, mɨ́ dré tá kɨtswázó tà ángùdhi mɨ́ dré lèle ꞌòle dhɨ nɨ ꞌo ásà dhɨ ko? Mɨ́ ꞌo dɨ mɨ ngɨ́nɨ tà kòdhɨ nɨ kisù ꞌòle kònɨ̀nɨ dhɨ? Mɨ́ tà kɨnzò móndɨ́ ɨ dré ko. Be ró dhɨ, mɨ́ tà mɨ́na kɨnzò Gìká dré.» 5 Ànànɨ́yà kòyi kúlí nda ɨ dre dhɨ, dré dhèzo dràle. Dɨ tirì dré móndyá títí tà nda nɨ yibhá dhɨ kɨ ꞌòzo lavúlé. 6 Gò kàdhúrà àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo akódhɨ nɨ àbvò do lambélé gò, ɨ̀ dré pfòzo sìá.

7 Ànyɨ́ànyɨ sáà na àmvolésè dhɨ, Ànànɨ́yà nɨ tòkó dré afɨ́zó Pétèró ɨ vélé, tà lavúlépi nda nɨ nì àko ró. 8 Pétèró dré lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ́ tà rè má dré ká: Mɨ̀ lagɨ́ amvú kòdhɨ làgɨ́ be kòdhòpɨ bàti?» Tòkó nda logó dhɨ: «Àyíya, kòdhɨ làgɨ́ nda ꞌɨ.» 9 Dɨ Pétèró tà drá dhɨ: «Mɨ̀ ꞌo àmɨ ngɨ́nɨ ru yi ámɨ agó be kɨtswázó Mírì nɨ Tɨrɨ́ tabhì lɨtɨ́lé dhɨ? Mɨ́ nò rè ká! Dhya ámɨ agó nɨ sibhá dhɨ ɨ dzó tí. Ɨ̀ nɨ kókpà ámɨ do pfòzo mɨ́ be.» 10 Gbǎ kòdhwa, tòkó nda dré dhèzo dràle Pétèró kandrá. Gò kàdhúrà nda ɨ̀ dré afɨ́zó akódhɨ nɨ àbvò kisú. Ɨ̀ dré dòzoá, pfòzo sìá agó nɨ làga. 11 Dɨ tirì dré móndyá títí Èkèlézyà le dhɨ kɨ ꞌòzo lavúlé, túmä́ní móndyá títí tà nda nɨ yibhá dhɨ ɨ́be.

Àpóstolò ɨ̀ ꞌo tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ ɨ bǐ

12 Àpóstolò ɨ̀ adré tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá Gìká nɨ rìnyí tadhá dhɨ kɨ ꞌo bǐ móndɨ́ ɨ kòfalé. Móndyá kaꞌìbhá títí dhɨ ɨ̀ adré tá ru kɨmó togó àlo sè tépelò nɨ kògbo zìle Sòlòmónò àdhya ró dhɨ na. 13 Dɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tá tabhìle ru amú àyɨ ɨ́be ko, tágba móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré tá adrézó àyɨ kɨ rú ta dóro dhɨ. 14 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ zyandre àgo ró ɨ̀ndɨ̀ tòko ró dhɨ ɨ̀ adré tá Mírì Yésu nɨ kaꞌì, adrézó ru amú móndyá kaꞌìbhá nda ɨ́be adrélé lɨ̀le drìdrì. 15 Ásà dhɨ, à adré tá dràbhá kɨ do tobhàle lángá ɨ dri ɨ̀ndɨ̀ kíndri ɨ dri láti ɨ bhálésè, kɨtswálé Pétèró kònɨ̀ dra lavú dhɨ, ndɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ kòlavúró àyɨ nda kɨ àruka ɨ drǐsè gò, ɨ̀ kàdrɨ́ró be dhɨ bvó. 16 Móndɨ́ zyandre angábhá bhàandre ànyɨ Yèrúsalémà làgásè dhɨ ɨ lésè dhɨ ɨ̀ adré tá kpà dràbhá kɨ adó, móndɨ́ tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ dré adrélé mì pfòle dhɨ ɨ́be, alɨ̀zo àyɨ ɨ́be. Gò àyɨ títí nda ɨ̀ dré adrézó adrɨ́lé.

À pfo àpóstolò kɨ mì

17 Dɨ kòwánà kɨ kàdrɨ̀ túmä́ní móndyá títí akódhɨ làga adrébhá Sàdùkáyò ɨ ró dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ adré tá lovó kònzɨ bha àpóstolò nda ɨ rú. 18 Gò ɨ̀ dré àyɨ kɨ rùzo bhèle bǎdzó móndyá títí ɨ dré dhɨ na. 19 Dɨ, ngátsi sè dhɨ, ángéló Mírì àdhya dré ɨ́na bǎdzó nda nɨ ti kɨ tinzìzo, àyɨ kɨ adrìzo apfòzo àyɨ ɨ́be gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: 20 «Mɨ̀ lɨ̀ àmɨ kɨ totó tépelò na, adrélé lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro kòdhɨ nɨ rúbí longó móndɨ́ ɨ dré.» 21 Dɨ drùbhì kɨ́nó, ɨ̀ dré lɨ̀zo tépelò na gò, kɨdhólé adrélé móndɨ́ kɨ tadhá, ngóró ángéló nda dré tá tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.

Kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ móndyá akódhɨ làga dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kòtsa dre dhɨ, ɨ̀ dré Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ kɨ kɨmózó títí. Gò ɨ̀ dré móndɨ́ kɨ mùzo kɨtswálé àpóstolò nda kɨ adrì bǎdzó lésè. 22 Dɨ, dhya mùle nda ɨ̀ kòtsa dre dhɨ, ɨ̀ kisú tá àyɨ nda ɨ bǎdzó na ko. Dɨ ɨ̀ dré gòzo gòle tà nda nɨ longó bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ dré, tàzoá dhɨ: 23 «Mà dré tsàzo kònàle dhɨ, mà kisú tá dhɨ, à atsú tá bǎdzó nɨ ti ɨ gä́gä́. Mà kisú kpà bǎdzó lɨkɨ́bhá ɨ adréràꞌa àyɨ kɨ totó dzóti nda ɨ kandrá. Dɨ, mà kònzì dzóti nda ɨ dre dhɨ, mà dré àmakya dhya àlo kisúzó ko.» 24 Dɨ tépelò lɨkɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀, kòwánà kàdrɨ̀ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ drì dré abɨ́zó gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè ngalè àdho tà ꞌo tá àpóstolò nda ɨ nɨ̀ ya dhɨ. 25 Dɨ dhya àlo dré atsázó longóá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Àgo mɨ̀ dré tá bhèle bǎdzó na dhɨ ɨ̀ totó àyɨ tépelò na, adrélé móndɨ́ kɨ tadhá.» 26 Gò tépelò lɨkɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le móndɨ́ nɨ ɨ́be, àpóstolò nda kɨ adrì alɨ̀zo àyɨ ɨ́be. Dɨ, ɨ̀ adrì tá àyɨ rìnyí sè ko, ɨ̀ dré tá adrélé ngá ro, móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ dra àyɨ kɨ lebhé todràle kɨ́rà sè dhɨ sè.

27 Ɨ̀ kàdrì àyɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ ꞌòzo apfòle bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ kandrá gò, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ dré àyɨ kɨ lizízó tàzoá dhɨ: 28 «Mà logá tá àmɨ dré tà tadhama agó kòdhɨ nɨ rú sè dhɨ ko? Dɨ, mɨ̀ nò rè ká! Mɨ̀ ꞌo àmɨkya tà mɨ̀ dré adrélé tadhálé kòdhɨ ayɨ́lé Yèrúsalémà ꞌásè títí dre. Mɨ̀ adré kpà agó kòdhɨ nɨ kàrɨ́ le bhàle àma dri.»

29 Gò Pétèró ɨ àpóstolò àruka nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré logózóá dhɨ: «Adré lèá dhɨ, mà kàdré Gìká nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ kòdhya, móndɨ́ kya ko. 30 Gìká àma kɨ tábhí kya tɨngá Yésu mɨ̀ dré tá àmɨkya tidílé dràle fa kɨpakɨpa dri dhɨ dràdrà lésè. 31 Dɨ Gìká dré akódhɨ nda nɨ tɨngázó kurú na bhàle áyɨ drɨ́ágó lésè adrélé ópɨ́ kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́lépi ró, kòfèró láti Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré àyɨ kɨ togó ladzázó, Gìká kòtrìró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ be dhɨ bvó. 32 Àma dhya tà nda kɨ nobhá mì sè dhɨ ꞌɨ, ngóró Tɨrɨ́ Lólo Gìká dré afèle móndyá adrébhá áyɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ ɨ dré dhɨ dré kpà adrélé dhɨ tɨ́nɨ.»

33 Bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó tà tàndɨ ró gò, ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ le ꞌòle todràle. 34 Fàrìsáyò àlo rú be Gàmàlɨ̀yélè dhɨ tá àyɨ nda ɨ kòfalé. Akódhɨ nda tá tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhálépi lɨndrɨ̀ ro móndyá títí ɨ mìlésè dhɨ ꞌɨ. Dɨ dré ngàzo áyɨ totó bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ kòfalé tàá dhɨ, à kòꞌo rè àgo nda ɨ pfòle kɨvɨ̀ na lókyá tsà sè. 35 Gò dré tàzoá bhàgo nda ɨ dré dhɨ: «Ɨ̀sèrélè ànzɨ nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́, tà mɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle àgo kòdhɨ ɨ rú dhɨ sè. 36 Gí rè lavúlé ko, Tèwúdà apfò tá ɨ́na tàá dhɨ, ɨ móndɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ. Gò móndɨ́ ànyɨ́ànyɨ kámá-su dhɨ ɨ̀ dré ru amúzó akódhɨ be. Dɨ, akódhɨ nɨ pfùzo dràle gò, akódhɨ nɨ lebèbhá nda kɨ lapézó títí gò, àyɨ kɨ tà dré akɨ́zó nyɨ̌nyɨ. 37 Àmvolásà dhɨ, Yùdásɨ̀ angálépi Gàlìláyà lésè dhɨ dré kpà apfòzo lókyá à dré tá adréràꞌa móndɨ́ kɨ na dhɨ ꞌá gò, dré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ sèzo ɨ́ vésè. Dɨ, akódhɨ nɨ pfùzo kpà dràle gò, akódhɨ nɨ lebèbhá nda kɨ lapézó títí. 38 Dɨ nyànomvá, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòtro àgo kòdhɨ kɨ tà rú ko. Mɨ̀ tayɨ́ àyɨ lɨ̀le. Tàko ko, tà ɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kàngá móndɨ́ ɨ vélésè dhɨ, a nɨ dra akɨ́lé. 39 Dɨ, tà nda kàngá ɨ́na Gìká vélésè dhɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya àyɨ kɨ kɨkɨ́ bwà ko. Mɨ̀ kàdré dɨ àmɨ kɨ lɨkɨ́, mɨ̀ kòkisúró àmɨ adréràꞌa ru pfu Gìká be ko!» Dɨ bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré Gàmàlɨ̀yélè nɨ kúlí kaꞌìzo. 40 Gò ɨ̀ dré àpóstolò nda kɨ azízó, àyɨ kɨ ꞌòzo bhwàle gò, lazízóá àyɨ dri dhɨ, ɨ̀ kògò vélé tà ta Yésu nɨ rú sè ko. Gò ɨ̀ dré àyɨ kɨ tayɨ́zó lɨ̀le.

41 Dɨ àpóstolò nda ɨ̀ dré apfòzo bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ vélésè lenzébe lavúlé, Gìká dré tá kaꞌìle ɨ̀ kònya kanyò Yésu nɨ rú nɨ tà sè dhɨ sè. 42 Dɨ kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré tá tà tadhá tépelò na ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ dzó ɨ ꞌásè, adrézó Rúbí Tanɨ longó, adrézó tadhá dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ káyà dhɨ.

6

À kɨpè àgo nzi-drì-rì dhɨ ɨ kɨtswálé àpóstolò kɨ ledé

1 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ̀ adré tá lɨzólé lɨ̀le drìdrì. Dɨ, àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, Yúdà ànzɨ adrébhá Gìríkì ti ta dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé kúlí tɨ Yúdà ànzɨ adrébhá Èbérè ti ta dhɨ ɨ rú. Ɨ̀ adré tá tàá dhɨ, à adré tá àyɨ kɨ tàyɨ́tòkó kɨ tà tɨvɨ̀, à dré tá adréràꞌa mányàngá lanzɨ́ móndɨ́ ɨ dré kìtú àlo àlo ɨ sè dhɨ ꞌá. 2 Dɨ àpóstolò mudrí-drì-rì dhɨ ɨ̀ dré móndyá kaꞌìbhá títí dhɨ kɨ kɨmózó gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Kɨtswá mà dré Gìká nɨ kúlí tadhama tayɨ́zó, kɨtswázó mányàngá nɨ tà ꞌo dhɨ ko. 3 Dɨ àma kɨ adrúpi ɨ, lè mɨ̀ kòkɨpè àmɨ kòfalé àgo nzi-drì-rì gabhá Tɨrɨ́ Lólo sè ɨ̀ndɨ̀ tògyá sè, àyɨ kɨ tà dré adrézó dóro móndɨ́ ɨ mìlésè dhɨ ɨ, mà kòtayɨ́ró àzí nda àyɨ drɨ́gá. 4 Dɨ àma ró dhɨ, mà nɨ àma kɨ fe títí adrélé tà ta Gìká be, adrézó kpà akódhɨ nɨ kúlí tadhá.» 5 Dɨ móndyá zyandre títí nda ɨ̀ dré tà nda nɨ kaꞌìzo. Gò ɨ̀ dré Sètèfánò, adrélépi tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be kàdrɨ̀ ɨ̀ndɨ̀ gàlepi Tɨrɨ́ Lólo sè dhɨ kɨ kɨpèzo, túmä́ní Fìlípò ɨ́be, Pòròkórò be, Nìkànórà be, Tìmónà be, Pàrùménà be, tsàle Nìkòlá angálépi Àtìyòkíyà lésè, Yúdà ànzɨ kɨ Gìká nɨ kaꞌìlepi dhɨ be. 6 Gò ɨ̀ dré àyɨ nda kɨ bhàzo àpóstolò ɨ kandrá. Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré tà zìzo Gìká tí àyɨ dré, drɨ́gá bhàzo àyɨ àlo àlo títí ɨ dri, Gìká kòbhàró tà tanɨ àyɨ dri be dhɨ bvó.

7 Dɨ Gìká nɨ kúlí adré tá ayɨ́lé lɨ̀le drìdrì. Móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ̀ adré tá lɨzólé lavúlé. Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, kòwánà zyandre dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá Yésu gò, adrézó tròle akódhɨ nɨ tà rú.

À ru Sètèfánò

8 Sètèfánò nda tá Gìká nɨ togó tanɨ ɨ́be ɨ́ rú, ɨ̀ndɨ̀ rìnyí nɨ ɨ́be bǐ gò, dré adrézó tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá Gìká nɨ rìnyí tadhá dhɨ kɨ ꞌo móndɨ́ ɨ kòfalé. 9 Dɨ, móndɨ́ àruka angábhá lɨ̀sámbò dzó zìle «Màrábà trɨ̀le dhɨ kya» ró dhɨ lésè dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lɨgɨ́lé Sètèfánò rú, adrézó tà kayí tíá. Àyɨ nda ɨ tá Yúdà ànzɨ angábhá Kìrénè lésè, Àlɨ̀gɨ̀zàndrɨ́yà lésè, bvò Kìlìkíyà àdhya lésè, ɨ̀ndɨ̀ bvò Àsɨ́yà àdhya lésè dhɨ ꞌɨ. 10 Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya Sètèfánò nɨ lavú bwà ko. Àngyá ko, adré tá tà ta tògyá sè ɨ̀ndɨ̀ Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè.

11 Gò ɨ̀ dré làfa fèzo lùzu ró móndɨ́ àruka ɨ dré, ɨ̀ kòtàró kɨnzò sè dhɨ: «Mà yi Sètèfánò adréràꞌa làdhá dha Mósè rú, ɨ̀ndɨ̀ Gìká rú.» 12 Dɨ ɨ̀ dré móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ, bhàgo ɨ, ɨ̀ndɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ́be dhɨ kɨ ꞌa tɨfɨ́zó lɨgɨ́lé Sètèfánò rú. Gò àyɨ nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ rùzo, drìzoá lɨ̀zo ába Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kandrá. 13 Dɨ ɨ̀ dré móndɨ́ àruka kɨ ꞌòzo pfòle tàá kɨnzò sè dhɨ: «Agó kòdhɨ adré ngbú adrélé tà ta kònzɨ àma kɨ tépelò lólo dhɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí rú. 14 Tàko ko, mà yi akódhɨ adréràꞌa tàá dhɨ, Yésu Nàzàrétà lésè kòdhɨ nɨ tépelò nda nɨ pfu gò, labhɨ Mósè dré tayɨ́lé àma dré dhɨ kɨ ladzázó.» 15 Dɨ bhàgo kàdrɨ̀ títí ru kɨmóbhá nda kɨ mì tá Sètèfánò dri gò, ɨ̀ dré nòzoá dhɨ, akódhɨ nɨ mìbhalé tá ángéló àdhya tɨ́nɨ.

7

Sètèfánò logó kúlí Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ dré

1 Gò kòwánà kɨ kàdrɨ̀ dré lizízóá Sètèfánò tí dhɨ: «Tà tàle mɨ́ rú kòdhɨ ɨ tà bàti ꞌɨ?»

2 Dɨ Sètèfánò dré logózóá dhɨ: «Áma adrúpi ɨ áma atá ɨ́be nɨ ɨ, mɨ̀ yi rè áma kúlí ká! Gìká mìlanzìlanzì ro dhɨ agá tá àma kɨ tábhí Àbàrámà kandrá, akódhɨ dré tá adréràꞌa bvò Mèsòpòtàmɨ́yà àdhya na dhɨ ꞌá, drìdrì dré bhà mòzo bvò Kàránà àdhya na dhɨ kandrá. 3 Gìká dré tàzoá drá dhɨ: ‹Mɨ́ tayɨ́ ámɨ bvò ɨ ámɨ súrú be, lɨ̀zo bvò má dré dra tadhálé mɨ́ dré dhɨ na.›* 4 Dɨ Àbàrámà dré bvò Kàlàdáyò kya nɨ tayɨ́zó gò, lɨ̀zo bhà mo Kàránà na. Akódhɨ nɨ atá nɨ dràma àmvolésè dhɨ, Gìká dré akódhɨ nɨ amùzo alɨ̀le bvò mɨ̀ dré adrézó adrélé ándrò kònɨ̀dhɨ lé.

5 Dɨ, Gìká fè tá akódhɨ dré bvò tàyɨlé ro dhɨ kònwárè ko. Fè tá ndɨ̀ndɨ̀ àrà dré kɨtswázó pá bha lána dhɨ ko. Dɨ, lazí tá ɨ́na dhɨ, ɨ́ nɨ dra bvò nda nɨ fe akódhɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ bvò nda nɨ adré akódhɨ nɨ toyó ɨ dré tàyɨlé ro, tágba dré rè dhu adrézó mvá àko dhɨ. 6 Gìká tà drá dhɨ: ‹Ámɨ toyó kɨ adré móndɨ́ twá ɨ ró móndɨ́ àruka kɨ bvò na. À nɨ àyɨ kɨ bha adrélé màrábà ɨ ró, adrézó àyɨ kɨ mì pfo kóná kámá-su. 7 Dɨ, má nɨ mána tà bha súrú dra àyɨ kɨ bhàlepi adrélé màrábà ɨ ró dhɨ dri. Àmvolásà dhɨ, ɨ̀ nɨ angá bvò nda lésè, agòle adrélé áma lɨndrɨ̀ bha àrà kònɨ̀dhɨ ꞌá.›† 8 Gò Gìká dré tà bhàzo ru yìzo Àbàrámà be tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòlwà àyɨ kɨ ànzɨàgo ɨ títí, tà ru yìzo nda nɨ tadházó.‡ Gò Àbàrámà dré Ɨ̀sákà nɨ tìzo gò, akódhɨ nɨ lwàzo kìtú nɨ nzi-drì-na sè. Ɨ̀sákà dré Yàkóbhò nɨ tìzo gò, Yàkóbhò nda dré àma kɨ tábhí mudrí-drì-rì dhɨ kɨ tìzo.

9 Àmvolásà dhɨ, àma kɨ tábhí ɨ̀ dré lovó kònzɨ bhàzo àyɨ kɨ tùgumvá Yòséfà rú gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lagɨ́zó adrélé màrábà ro bvò Èzèpétò àdhya na. Dɨ, Gìká tá ɨ́na túmä́ní akódhɨ be gò, 10 dré akódhɨ nɨ apázó akódhɨ nɨ kɨzà títí ɨ lésè. Tàko ko, fè tá tògyá akódhɨ dré, akódhɨ nɨ tà ꞌòzo adrélé dóro Fàráwò, ópɨ́ kàdrɨ̀ Èzèpétò drìle dhɨ mìlésè. Dɨ Fàráwò nda dré Yòséfà nɨ bhàzo adrélé ópɨ́ ro ɨ́ bvó Èzèpétò drìle, ɨ̀ndɨ̀ tà títí áyɨ dzó kàdrɨ̀ na dhɨ ɨ drìle.

11 Gò kàrábhò dré dhèzo bvò wä́yi Èzèpétò àdhya ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ Kànánà àdhya ꞌásè. Kɨzà tá kàdrɨ̀ lavúlé gò, àma kɨ tábhí ɨ̀ dré kɨtswázó mányàngá kisú bwà ko. 12 Dɨ Yàkóbhò kòyi ngánò tá Èzèpétò na be dhɨ dre dhɨ, dré àma kɨ tábhí kɨ mùzo lɨ̀le kònàle vésè nɨ àlo sè. 13 Dɨ vésè nɨ rì sè dhɨ, Yòséfà dré áyɨ ꞌòzo áyɨ adrúpi nda ɨ̀ dré nìle gò, Yòséfà nɨ súrú tadházó Fàráwò dré. 14 Gò Yòséfà dré móndɨ́ mùzo lɨ̀le áyɨ atá Yàkóbhò kɨ adrì áyɨ súrú ɨ́be títí. Àyɨ nda ɨ tá móndɨ́ nyadhɨ-na-drì-mudrí-drì-nzi. 15 Dɨ Yàkóbhò ɨ̀ dré lɨ̀zo àma kɨ tábhí ɨ́be Èzèpétò na gò, ɨ̀ dré todràzo kònàle. 16 Bvóá dhɨ, àyɨ kɨ àbvò kɨ dòzo lɨ̀zo bhàá mógó àlo Sìkémè le dhɨ na. Àbàrámà gɨ tá mógó nda làfa sè Èmórà nɨ ànzɨ ɨ drɨ́gá.

17 Lókyá Gìká dré tá adréràꞌa ꞌòle tà ɨ́ dré tá lazílé Àbàrámà dré dhɨ nɨ ꞌo dhɨ ꞌá dhɨ, móndyá àmakya ɨ̀ lɨzó tá zyandre ró Èzèpétò na. 18 Gò ópɨ́ kàdrɨ̀ àzya Yòséfà nɨ tà nìlepi ko dhɨ dré ngàzo adrélé òpɨ̀ nya Èzèpétò dri. 19 Akódhɨ nda dré àma kɨ súrú kɨ lɨtɨ́zó, àma kɨ tábhí kɨ mì pfòzo, àyɨ kɨ ꞌòzo àyɨ kɨ ànzɨ kùrí kɨ labhé tayɨ́lé, ɨ̀ kòtodràró be dhɨ bvó.

20 Dɨ lókyá nda sè dhɨ, Mósè nɨ tìzo. Akódhɨ nɨ tà avé tá Gìká mìlésè tò. À dré akódhɨ nɨ lɨkɨ́zó atá nɨ nɨ dzó na mbǎ na. 21 Dɨ à kòlabhé akódhɨ tayɨ́lé dre dhɨ, Fàráwò nɨ zapi dré akódhɨ nɨ kisúzó gò, dòzoá lɨkɨ́lé áyɨ tàndɨ nɨ mvá ro. 22 Gò Mósè nda nɨ tadházó tògyá wä́yi Èzèpétò kya sè gò, dré mbàzo atsálé rìnyi ró kúlí tàma sè ɨ̀ndɨ̀ tà ꞌòma sè.

23 Mósè nɨ kóná kòtsa nyadhɨ-rì dre dhɨ, dré kisùzoá dhɨ, ɨ́ nɨ lɨ áyɨ adrúpi Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ no. 24 Gò dré Èzèpétò agó àlo dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa Ɨ̀sèrélè mvá àlo dhɨ nɨ mì pfo. Dɨ dré fɨ̀zo dhya adrélé mì pfòle nda nɨ tàrá ga gò, Èzèpétò agó nda nɨ pfùzo dràle. 25 Mósè adré tá ɨ́na kisùá dhɨ, áyɨ adrúpi Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tá nìá tàle dhɨ, Gìká amù ɨ kɨtswálé àyɨ kɨ apá dhɨ be. Dɨ, ɨ̀ nì tá àyɨkya tà nda ko. 26 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, Mósè dré tsàzo Ɨ̀sèrélè ànzɨ rì dhɨ kɨ kisú adréràꞌa ru pfu. Lè tá àyɨ kɨ ꞌòle ru amú tódhyá àyɨ kòfalésè gò, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: ‹Áma arúpi ɨ, àmɨ kó adrúpi ɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré dɨ àmɨkya ru ꞌo kònzɨ àdho tà sè?› 27 Dɨ, dhya adrélépi tá áyɨ adrúpi nɨ mì pfo dhɨ dré ɨ́na Mósè nɨ gbòzo, tàzoá dhɨ: ‹Àdhi bhà mɨ adrélé ópɨ́ ro ɨ̀ndɨ̀ tàbvó tàlepi ró àma drìle dhɨ nɨ̀? 28 Mɨ́ adré mɨ́na áma le pfùle dràle, ngóró mɨ́ dré Èzèpétò agó kònàdhɨ nɨ pfùle dràle agyá dhɨ tɨ́nɨ?›§ 29 Mósè kòyi kúlí nda dre dhɨ, dré lapázó bvò nda lésè, lɨ̀le atsálé móndɨ́ twá ro bvò Màdɨ̀yánà àdhya na. Gò dré ànzɨàgo rì dhɨ kɨ tìzo kònàle.

30 Kóná nyadhɨ-rì àmvolésè dhɨ, ángéló àlo dhɨ dré agázó Mósè kandrá fanzɨ̌ adrélépi tá kòle àtsɨ ró dhɨ na, duku ànyɨ kòngó Sìnáyì àdhya làga dhɨ na. 31 Dɨ Mósè kònò tà nda dre dhɨ, akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa ngá dré adrélé nòle nda nɨ tà sè. Dré tá adréràꞌa áyɨ kisí ànyɨ ngá nda nɨ no dhɨ ꞌá dhɨ, dré Mírì nɨ kúlí yìzo tàá dhɨ: 32 ‹Ma Gìká ámɨ tábhí kya ꞌɨ, Gìká Àbàrámà àdhya, Ɨ̀sákà àdhya ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò àdhya ꞌɨ.› Mósè dré ngàzo adrélé lyàle gò, dré gòzo ngá nda nɨ tabhì nòle ko tirì dré. 33 Dɨ Mírì dré tàzoá drá dhɨ: ‹Mɨ́ tuvù ámɨ kámókà ɨ mɨ́ pásè. Tàko ko, àrà mɨ́ dré adrézó ámɨ totó ꞌá kònɨ̀dhɨ, àrà lólo dhɨ ꞌɨ. 34 Má nò kɨzà áma móndyá ɨ̀ dré adrélé nyàle Èzèpétò na dhɨ, àyɨ kɨ tongotongo kɨ yìzo dre. Dɨ má así kɨtswálé àyɨ kɨ apá dhɨ bvó. Mɨ́ alɨ̀ dɨ nyànomvá, má kòmùró mɨ lɨ̀le Èzèpétò na.›*

35 Mósè kòdhɨ, dhya Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ dré tá gàle tàzoá drá dhɨ, ‹Àdhi bhà mɨ adrélé ópɨ́ ro ɨ̀ndɨ̀ tàbvó tàlepi ró àma drìle dhɨ nɨ̀?› nda ꞌɨ. Dɨ, Gìká mù tá ɨ́na akódhɨ nda adrélé àyɨ kɨ ópɨ́ ro ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ apálépi ró dhɨ kòdhya. Mù tá akódhɨ ángéló agálépi akódhɨ kandrá fanzɨ̌ adrélépi tá kòle dhɨ na dhɨ sè. 36 Dɨ Mósè nda adrì tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ apfòzo àyɨ ɨ́be Èzèpétò lésè dhɨ nɨ̀. ꞌO tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá tá Gìká nɨ rìnyí tadhá dhɨ ɨ Èzèpétò na, yǐandre Kɨka mìle, ɨ̀ndɨ̀ duku na kóná nyadhɨ-rì.†

37 Mósè kòdhɨ, dhya tá tàlepi Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré dhɨ, ‹Gìká nɨ pròfétà àlo má tɨ́nɨ dhɨ nɨ ꞌo apfòle àmɨ kɨ tàndɨ kɨ súrú lésè amùle àmɨ dré› nda ꞌɨ.‡ 38 Akódhɨ nda tá túmä́ní àma kɨ móndyá ru kɨmóbhá duku na dhɨ ɨ́be. Totó tá ɨ àma kɨ tábhí kɨ kòfalé ꞌá, ángéló adrélépi tà ta ɨ́ be kòngó Sìnáyì àdhya drìna dhɨ be. Kisú tá kúlí lɨ́drɨ̀ àdhya ɨ gò, kúlí nda kɨ longózó tayɨ́lé àma dré.

39 Dɨ, àma kɨ tábhí nda ɨ̀ lè tá àyɨkya akódhɨ nɨ kúlí kaꞌìle ꞌòle ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ gà tá àyɨkya akódhɨ. Àyɨ kɨ togó na dhɨ, ɨ̀ lè tá gòle Èzèpétò na. 40 Gò ɨ̀ dré tàzoá Àrónà dré dhɨ: ‹Mɨ́ ledé àma dré gìká kɨtswábhá àma kɨ drì ko dhɨ ɨ wà. Àngyá ko, kàdré ɨ́na Mósè àma kɨ adrìlepi apfòle Èzèpétò lésè kòdhɨ nɨ tà sè dhɨ, mà nì ngalè àdho tà ꞌo akódhɨ nɨ̀ ya dhɨ ko.› 41 Dɨ ɨ̀ dré tí ngbòlò lɨ́ndrɨ́ ledézó, ngá fèzo drá mòbòmà ro gò, gwányá ꞌòzo lenzézó ngá lɨ́ndrɨ́ ɨ̀ dré tá ledélé àyɨ kɨ drɨ́gá sè nda nɨ tà sè. 42 Dɨ, Gìká dré ɨ́na àmvò alázó àyɨ rú gò, àyɨ kɨ tayɨ́zó adrélé lɨndrɨ̀ fe bhìbhínyà bhù na dhɨ ɨ dré, ngóró tɨsɨ̀le búkù pròfétà kya na dhɨ tɨ́nɨ:

‹Ɨ̀sèrélè ànzɨ nɨ ɨ, mɨ̀ alɨ̀ tá tsì kàꞌwá pfùle dhɨ kɨ afè má dré mòbòmà àruka ɨ́be,

mɨ̀ dré tá adréràꞌa duku na kóná nyadhɨ-rì dhɨ ꞌá dhɨ ꞌí?

43 Kóko! Mɨ̀ todó tá àmɨkya ngá lɨ́ndrɨ́ mɨ̀ dré tá ledélé kɨtswázó lɨndrɨ̀ fe drá dhɨ ɨ kòdhya:

wémà Mòlókò àdhya ɨ bhìbhínyà lɨ́ndrɨ́ àmɨ kɨ gìká Ràyɨ̀fánà àdhya be.§

Dɨ ásà dhɨ, má nɨ àmɨ kɨ mu adrélé móndɨ́ twá ɨ ró

bvò Bàbìlónà àmvona dhɨ na.›*

44 Àma kɨ tábhí nda ɨ̀ todó tá kpà tàbèrènákolò adrélépi Gìká nɨ adrema nɨ tà tadhá dhɨ duku ꞌásè. À ledé tá tàbèrènákolò nda làsú be ngóró Gìká dré tá tàle Mósè dré dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ngá lɨ́ndrɨ́ dré tá tadhálé drá dhɨ tɨ́nɨ. 45 À kòtayɨ́ tàbèrènákolò nda àma kɨ tábhí ɨ dré Yòsúwà be dre dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ dré dòzoá lɨ̀zo ába bvò súrú twá Gìká dré dròle àyɨ kandrásè dhɨ kya na. Gò tàbèrènákolò nda dré adrézó bvò nda lé tsàle ópɨ́ Dàwídì nɨ lókyá ꞌá.

46 Dàwídì nda nɨ tà tá dóro Gìká mìlésè gò, dré Gìká nɨ ti lizízó, kòtayɨ́ró ɨ dzó kàdrɨ̀ si Gìká Yàkóbhò àdhya dré.† 47 Dɨ, Dàwídì nɨ mvá Sòlòmónò dré ɨ́na dzó kàdrɨ̀ nda nɨ sìzo drá nɨ̀. 48 Dɨ, Gìká kurú na bhù na dhɨ adré ɨ́na adrélé dzó móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé sìle dhɨ ɨ ꞌásè ko. Ngóró pròfétà dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

49 ‹Mírì tà dhɨ: Bhù àrà má dré adrézó lɨrɨ́lé adrélé òpɨ̀ nya ꞌá dhɨ ꞌɨ,

ɨ̀ndɨ̀ bvò àrà má dré adrézó áma pá bha drìá dhɨ ꞌɨ.

Mɨ̀ nɨ dɨ dzó kárá be ngɨ́nɨ dhɨ nɨ si má dré kòdhya?

Àrà má dré dra lovózó lána dhɨ nɨ adré ángolé?

50 Áma drɨ́gá ledé ngá kòdhɨ ɨ títí nɨ̀ ko?›‡

51 Àmɨ àmɨ kɨ togó ꞌobhá tombálé, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ bíbhálé tabhóbhá adrézó lɨgɨ́lé Gìká rú nɨ ɨ, àmɨ ngóró àmɨ kɨ tábhí nda ɨ tɨ́nɨ: Mɨ̀ adré ngbú adrélé Tɨrɨ́ Lólo nɨ kúlí kayikayi! 52 Pròfétà àlo àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ dré mì pfòle ko dhɨ tsì be? Ɨ̀ tupfú tá ndɨ̀ndɨ̀ pròfétà adrébhá tá Dhya gyǎgya dhɨ nɨ alɨ̀ma nɨ tà longó dhɨ ɨ todràle. Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ̀ lefè àmɨkya akódhɨ nda kàrɨbhá ɨ drɨ́gá gò, mɨ̀ dré akódhɨ nɨ pfùzo dràle. 53 Mɨ̀ kisú tá Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré longólé ángéló ɨ tí dhɨ gò, mɨ̀ dré àmɨkya tà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ kɨ kaꞌìzo ꞌòle ko!»

À lebhé Sètèfánò dràle kɨ́rà sè

54 Bhàgo kàdrɨ̀ nda ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó Sètèfánò rú gò, ɨ̀ dré adrézó síkálándrá tsɨ bvóá. 55 Dɨ, Sètèfánò gàlepi Tɨrɨ́ Lólo sè nda dré ɨ́na mì tɨngázó kurú na bhù na Gìká nɨ mìlanzìlanzì no, ɨ̀ndɨ̀ Yésu nɨ no adréràꞌa áyɨ totó Gìká nɨ drɨ́ágó lésè. 56 Dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè ká! Má adré nòá dhɨ, bhù lanzí ru dre. Dɨ má adré Móndɨ́ nɨ Mvá nɨ no adréràꞌa áyɨ totó Gìká nɨ drɨ́ágó lésè!»

57 Ɨ̀ kòyi tà nda sè dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ bíbhálé tabhózó gò, tetrézó kúlí ꞌuꞌù sè. Dɨ ɨ̀ dré dhèzo Sètèfánò dri, 58 akódhɨ nɨ se pfòzo ába bhàandre ꞌásè kɨvɨ̀ na gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé akódhɨ nɨ lebhé kɨ́rà sè. Dɨ akódhɨ nɨ asíkìbhá nda ɨ̀ tuvù tá àyɨ kɨ kɨ́tá kɨdhɨ̀ àdhya ɨ lebhélé kàdhúrà àlo rú zìle Sàwúlò dhɨ pá.§ 59 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa Sètèfánò nɨ lebhé dhɨ ꞌá dhɨ, adré tá liyílé Mírì rú adrézó tàá dhɨ: «Mírì Yésu, mɨ́ do áma lɨ́drɨ̀ wà!» 60 Dɨ dré dhèzo áyɨ kórókó titì gò, yòzoá dhɨ: «Mírì, mɨ́ bhà tàkonzɨ̀ kònɨ̀dhɨ àyɨ dri ko.» Kòtà tà nda dre dhɨ, dré dràzo.

8

1 Dɨ Sàwúlò nda kaꞌì tá kpà dhɨ, à kòpfu Sètèfánò dràle wà dhɨ ꞌí.

À pfo móndyá Èkèlézyà le dhɨ kɨ mì lavúlé

Kɨdhólé kìtú nda sè dhɨ, à dré kɨdhózó adrélé móndyá Èkèlézyà Yèrúsalémà àdhya lé dhɨ kɨ mì pfo lavúlé. Dɨ àyɨ títí nda ɨ̀ dré lapázó ayɨ́be bvò Yùdáyà àdhya ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Sàmàrɨ́yà àdhya ꞌásè. Tayɨ́ tá ngbà ꞌí àpóstolò ɨ Yèrúsalémà ꞌa kòdhya. 2 Àgo àruka adrébhá tá tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ ɨ̀ dré Sètèfánò nɨ àbvò dòzo, lɨ̀zo sìá. Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ngòzo tà tàndɨ ró.

3 Dɨ, Sàwúlò ro dhɨ, dré ɨ́na áyɨ fèzo kɨtswálé Èkèlézyà nɨ tà pfu. Adré tá tatsílé Yésu nɨ kaꞌìbhá kɨ ndabe dzó àlo àlo ɨ ꞌásè, adrézó àgo kɨ turú tòkó ɨ́be, adrézó àyɨ kɨ ꞌo lebhélé bǎdzó na.

Fìlípò longó Rúbí Tanɨ Sàmàrɨ́yà na

4 Móndyá kaꞌìbhá ayɨ́bhá nda ɨ̀ adré tá Rúbí Tanɨ longó àrà títí ɨ̀ dré adrézó lavúlé dhɨ ɨ ꞌásè. 5 Dɨ Fìlípò lɨ̀ tá ɨ́na bhàandre àlo bvò Sàmàrɨ́yà àdhya lé dhɨ na gò, kɨdhólé adrélé Mèsɨ́yà nɨ tà longó móndɨ́ ɨ dré kònàle. 6 Móndyá zyandre nda ɨ̀ kòyi tà Fìlípò dré adrélé tàle dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kònò tà lɨ́ndrɨ́ga ró dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré adrézó bíbhálé ga akódhɨ nɨ kúlí yi lovó sè. 7 Tɨrɨ́ kònzɨ bǐ dhɨ ɨ̀ adré tá topfòle móndɨ́ ɨ lésè tetrébe. Móndɨ́ bǐ mèrèkpè ro, ɨ̀ndɨ̀ pá be àbvò ro dhɨ ɨ̀ adré tá kpà adrɨ́lé. 8 Tà nda sè dhɨ, arɨ́ adré tá gàle bhàandre nda léna bǐ.

Sìmónà kódzógó ro dhɨ kaꞌì Yésu

9 Bhàandre nda ꞌá dhɨ, agó àlo rú be Sìmónà dhɨ adré tá làndrí ndri lókyá be vwàvwà ro, adrézó móndyá títí Sàmàrɨ́yà le dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ tɨgá. Adré tá tàá dhɨ, ɨ ɨ́na móndɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ. 10 Móndyá títí kɨdhólé àyɨ tàko ɨ rú tsàle àyɨ kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ɨ rú dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ yi lovó sè, adrézó tàá dhɨ: «Dhya kòdhɨ, rìnyí angálépi Gìká vélésè rú zìle ‹Rìnyí kàdrɨ̀› dhɨ ꞌɨ.» 11 Ɨ̀ adré tá tròle akódhɨ rú, dré tá adrélé àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ tɨgá áyɨ làndrí tà sè lókyá be vwàvwà ro dhɨ sè. 12 Dɨ, ɨ̀ kòyi Rúbí Tanɨ Fìlípò dré adrélé longólé Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà dri ɨ̀ndɨ̀ Yésu Krísto nɨ tà dri dhɨ dre dhɨ, àyɨ àgo ró ɨ̀ndɨ̀ tòko ró dhɨ ɨ̀ dré Rúbí nda nɨ kaꞌìzo gò, ɨ̀ dré bàtísimò dòzo. 13 Sìmónà nɨ tàndɨ dré kpà kaꞌìzoá gò, bàtísimò dòzo. Dré ngàzo adrélé tròle Fìlípò rú, adrézó tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ no gò, akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré adrézó gàle ásà.

14 Àpóstolò Yèrúsalémà na dhɨ ɨ̀ kòyi tàle dhɨ, móndyá Sàmàrɨ́yà le dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá Gìká nɨ kúlí dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré Pétèró kɨ amùzo Yòwánɨ̀ be àyɨ vélé. 15 Àyɨ nda ɨ̀ kàtsá dre dhɨ, ɨ̀ dré tà zìzo Gìká tí móndyá kaꞌìbhá nda ɨ dré, ɨ̀ kòkisúró Tɨrɨ́ Lólo be dhɨ bvó. 16 Tàko ko, Tɨrɨ́ Lólo nda asó tá rè dhu àyɨ ko. Ɨ̀ kisú tá ngbà ꞌí bàtísimò Mírì Yésu nɨ rú sè dhɨ kòdhya. 17 Dɨ Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ dré drɨ́gá bhàzo àyɨ àlo àlo títí nda ɨ dri gò, ɨ̀ dré Tɨrɨ́ Lólo kisúzó.

18 Dɨ Sìmónà nda kònò, móndɨ́ ɨ̀ adré tá Tɨrɨ́ Lólo kisú àpóstolò kɨ drɨ́gá bhàma àyɨ dri dhɨ sè dhɨ dre dhɨ, dré làfa lèzo fèle Pétèró ɨ dré Yòwánɨ̀ be, 19 tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ afè kókpà rìnyí kòdhɨ má dré wà, kɨtswálé dhya ángùdhi má dré dra drɨ́gá bhàzo drìá dhɨ kòkisúró Tɨrɨ́ Lólo be dhɨ bvó.» 20 Dɨ, Pétèró logó drá dhɨ: «Mɨ́ kòdrà túmä́ní ámɨ làfa be! Tàko ko, mɨ́ kisù tá mɨ́na dhɨ, mɨ́ nɨ tá tà Gìká dré adrélé afèle àngyá dhɨ nɨ gɨ làfa sè. 21 Mɨ tà àko Gìká nɨ àzí kòdhɨ léna, ámɨ togó dré adrélé gyǎgya Gìká kandrá ko dhɨ sè. 22 Lè mɨ́ kòladzá dɨ ámɨ togó tà kònzɨ mɨ́ dré kisùle ꞌòle kòdhɨ nɨ tà sè. Mɨ́ zi kpà tà Mírì tí, kòtrìró ámɨ tà kònzɨ nda be dhɨ bvó. 23 Tàko ko, má nò dhɨ, ámɨ togó ga tà kùdzí sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ móndɨ́ ꞌɨ̀le tàkonzɨ̀ sè dhɨ ꞌɨ.» 24 Dɨ Sìmónà logó dhɨ: «Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ kòzi tà Mírì tí má dré àmɨ, tà mɨ̀ dré tàle kòdhɨ kɨ àlo kàtsáró má rú ko dhɨ bvó.»

25 Àmvolásà dhɨ, Pétèró ɨ Yòwánɨ̀ be dhɨ ɨ̀ dré Mírì Yésu nɨ tà ɨ̀ dré nòle ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré yìle dhɨ kɨ longózó, akódhɨ nɨ kúlí tadházó móndyá kònàle dhɨ ɨ dré. Gò ɨ̀ dré gòzo gòle Yèrúsalémà na, Rúbí Tanɨ longóbe bhà bǐ Sàmàrɨ́yà kya ɨ ꞌásè.

Fìlípò longó Rúbí Tanɨ Ètìyòpíyà agó àlo dhɨ dré

26 Àmvolásà dhɨ, ángéló Mírì àdhya dré tàzoá Fìlípò dré dhɨ: «Mɨ́ nga lɨ̀le tàbhu na láti sìlepi Yèrúsalémà lésè lɨ̀le Gázà na duku ꞌásè dhɨ ꞌásè.» 27 Dɨ Fìlípò dré ngàzo lɨ̀le. Láti ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré drì sìzo Ètìyòpíyà agó àlo dhɨ be. Akódhɨ nda tá ùníkì ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kàdrɨ̀ Kàndákè, Ètìyòpíyà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ tòko ró dhɨ zàle, adrélépi làfa nɨ nɨ lɨkɨ́ títí dhɨ ꞌɨ.* Akódhɨ lɨ̀ tá Yèrúsalémà na kɨtswálé Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha. 28 Dré tá adréràꞌa nzɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, lɨrɨ́ tá áyɨ tàmàmbírì dòngɨ́ dré adrélé sèle nɨ̀ dhɨ na, adrélé búkù pròfétà Èsáyà àdhya nɨ na kúlí be drǎdra. 29 Gò Tɨrɨ́ Lólo dré tàzoá Fìlípò dré dhɨ: «Mɨ́ kisí mɨ ànyɨ tàmàmbírì kòdhɨ làga, mɨ̀ kòlɨ̀ró túmä́ní agó kòdhɨ be.» 30 Dɨ Fìlípò dré ràzo tsàle ànyɨ tàmàmbírì nda làga gò, agó nda nɨ yi adréràꞌa búkù pròfétà Èsáyà àdhya nɨ na. Dré lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ́ nì tà mɨ́ dré adrélé nàle kòdhɨ nɨ àndu be?»

31 Dɨ agó nda logó dhɨ: «Má nɨ kɨtswá nìá ngɨ́nɨ dhya àlo kòngɨ àndu nɨ má dré ko dhɨ?» Dɨ dré Fìlípò nɨ zìzo mbàle lɨrɨ́lé ɨ́ làga tàmàmbírì na. 32 Tà Gìká nɨ Kúlí na dré tá adrélé nàle dhɨ tá tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ:

«À drì tá akódhɨ ànzyà gà à dré adrélé kábilígyà se lɨ̀zo ába àrà adrézó lìá dhɨ na dhɨ tɨ́nɨ.

Ngóró kábilígyà mvá dré adrélé kɨ́rɨ dhya adrélépi áyɨ bhɨ́ re dhɨ kandrá dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, akódhɨ nzì ti ko.

33 À nò tá akódhɨ móndɨ́ tàko ró gò, akódhɨ nɨ tàbvó tàzo gyǎgya ko.

Àdhi nɨ kɨtswá akódhɨ nɨ ànzɨmvá kɨ tà tɨtɨ́ dhɨ nɨ̀? Tàko ko, à tɨngá akódhɨ nɨ lɨ́drɨ̀ bvò drǐsè dre.»†

34 Gò Ètìyòpíyà agó nda dré lizízóá Fìlípò tí dhɨ: «Mɨ́ tà rè má dré ká: Pròfétà kòdhɨ adré àdhi nɨ tà ta kòdhya? Adré áyɨ tàndɨ nɨ tà ta, kó ngalè móndɨ́ àzya nɨ tà ta kòdhya?» 35 Dɨ kɨdhólé tà dré tá adrélé nàle nda rú dhɨ, Fìlípò dré Rúbí Tanɨ Yésu nɨ tà dri dhɨ nɨ longózó drá.

36 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa lɨ̀le láti ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo ànyɨ àrà àlo yǐ be dhɨ làga. Dɨ Ètìyòpíyà agó nda dré tàzoá dhɨ: «Mɨ́ nò rè ká! Yǐ kó be kòdhɨ dhɨ, tà má dré kɨtswázó bàtísimò do bwà ko dhɨ àdho tà ꞌɨ?» [ 37 ‡] 38 Dɨ dré tàzoá dhɨ, à kòkɨkɨ́ tàmàmbírì. Gò Fìlípò ɨ agó nda be dhɨ ɨ̀ dré sìzo fɨ̀le yǐ na gò, Fìlípò dré bàtísimò fèzo drá. 39 Dɨ ɨ̀ kàpfò yǐ nda lésè dre dhɨ, Mírì nɨ Tɨrɨ́ dré ndɨrɨ Fìlípò nɨ dòzo. Ètìyòpíyà agó nda gò vélé akódhɨ nɨ no ko. Dɨ dré gòzo adrélé lɨ̀le lenzébe. 40 Dɨ Fìlípò ro dhɨ, dré gòzo áyɨ kisú bhàandre rú zìle Àzótò dhɨ na. Dɨ dré ngàzo láti do lɨ̀zo Kàyìsàríyà na, Rúbí Tanɨ longóbe bhàandre àlo àlo títí dhɨ ɨ ꞌásè.

9

Sàwúlò ladzá áyɨ togó Yésu nɨ kaꞌì

(À kònò kpà Tà ꞌòle dhɨ ɨ 22:6-16; 26:12-18)

1 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, Sàwúlò gò ɨ́na adrélé lalɨ́lé Mírì Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ bvó, adrézó dràdrà kúlí ta àyɨ kɨ tà sè. Dɨ dré ngàzo lɨ̀le kòwánà kɨ kàdrɨ̀ véna 2 akódhɨ nɨ lizí, kòtɨsɨ̀ró wárágà ɨ Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó kɨ kàdrɨ̀ Dàmàsékè na dhɨ ɨ dré, ɨ́ kònɨ̀ tsa móndɨ́ àgo ró ɨ̀ndɨ̀ tòko ró adrébhá Yésu nɨ láti lebè dhɨ kɨ kisú dhɨ, ɨ́ kòturúró àyɨ agòzo àyɨ ɨ́be Yèrúsalémà le be dhɨ bvó.

3 Dɨ dré tá adréràꞌa láti ꞌá, adrélé tsàle ànyɨ Dàmàsékè làga dhɨ ꞌá dhɨ, ngádra bhù lésè dhɨ dré kòzo ngbǒ ró ngá kazá akódhɨ làgásè kúrú. 4 Dɨ dré dhèzo kìní mi gò, kúlí yi tǎràꞌa ɨ́ dré dhɨ: «Sàwúlò, Sàwúlò, mɨ́ adré áma mì pfo àdho tà sè?» 5 Sàwúlò lizí dhɨ: «Mírì, mɨ àdhi ꞌɨ?» Dɨ kúlí nda logó drá dhɨ: «Ma Yésu mɨ́ dré mɨ́na adrélé mì pfòle dhɨ ꞌɨ. 6 Dɨ mɨ́ nga fɨ̀le bhàandre na. Kònàle dhɨ, à nɨ tà kɨtswálépi mɨ́ dré dra ꞌòle dhɨ nɨ ta mɨ́ dré.»

7 Móndyá adrébhá tá atsí to túmä́ní Sàwúlò be dhɨ ɨ̀ kɨkɨ́ tá àyɨ, adrélé tà nda nɨ no síbhálé be ngbo. Ɨ̀ yi tá kúlí nda ꞌí, dɨ, ɨ̀ nò àyɨkya dhya àlo ko. 8 Gò Sàwúlò dré ngàzo kìní misè. Dɨ, dré mì nzìzo dhɨ, kɨtswá tá ɨ́na ngá no bwà ko. Dɨ à dré akódhɨ nɨ drɨ́gá rùzo, akódhɨ nɨ sèzo fɨ̀zo ába Dàmàsékè na. 9 Gò dré adrézó kònàle kìtú na ngá no àko ró, ngá nya àko ró ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu àko ró.

10 Dàmàsékè na dhɨ, Yésu nɨ kaꞌìlepi àlo rú be Ànànɨ́yà dhɨ tá be. Dɨ ngá dré agázó akódhɨ mi toróbɨ́ tɨ́nɨ gò, Mírì dré tàzoá drá dhɨ: «Ànànɨ́yà!» Akódhɨ logó dhɨ: «Mírì, ma kònɨ̀dhɨ.» 11 Dɨ Mírì tà drá dhɨ: «Mɨ́ nga lɨ̀le láti andre rú zìle Pyà dhɨ na, agó àlo rú be Yùdásɨ̀ dhɨ bhàna. Kònàle dhɨ, mɨ́ lizí agó rú zìle Sàwúlò angálépi Tàrúsò lésè dhɨ nɨ tà. Akódhɨ nda adré tà zi má tí lókyá kònɨ̀dhɨ sè. 12 Ngá agá akódhɨ mi toróbɨ́ tɨ́nɨ gò, dré agó àlo rú be Ànànɨ́yà dhɨ nɨ nòzo fɨràꞌa drɨ́gá bha ɨ́ dri, ɨ́ kògòró ngá no be dhɨ bvó.» 13 Dɨ, Ànànɨ́yà logó dhɨ: «Mírì, má yi móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ tí tà kònzɨ títí agó kòdhɨ dré ꞌòle ámɨ móndyá lólo Yèrúsalémà na dhɨ ɨ rú dhɨ ɨ ꞌí. 14 Atsá kpà kònwa rìnyí ɨ́ dré kisúlé kòwánà kàdrɨ̀ ɨ véna dhɨ be, kɨtswálé móndyá títí adrébhá ámɨ zi àyɨ kɨ Mírì ro dhɨ kɨ turú dhɨ bvó.» 15 Dɨ, Mírì tà Ànànɨ́yà dré dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀! Tàko ko, agó kòdhɨ dhya má dré zɨ̀le adrélé áma àzí ꞌo dhɨ ꞌɨ. A nɨ lɨ áma tà longó móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré, àyɨ kɨ ópɨ́ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré. 16 Má nɨ kɨzà kàdrɨ̀ kɨtswálépi dré dra nyàle áma tà sè dhɨ nɨ tadhá drá.»

17 Gò Ànànɨ́yà dré lɨ̀zo fɨ̀le Sàwúlò nɨ kisú dzó nda na. Dré drɨ́gá bhàzo akódhɨ dri, tàzoá dhɨ: «Áma adrúpi Sàwúlò, Mírì Yésu agálépi mɨ́ kandrá láti bhálé dhɨ amù ma nɨ̀, mɨ́ kògòró ngá no, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kògaró Tɨrɨ́ Lólo sè be dhɨ bvó.» 18 Gbǎ kòdhwa, ngá ngóró kosyá kobhó tɨ́nɨ dhɨ dré adhézó Sàwúlò mìlésè gò, dré gòzo adrélé ngá no. Dɨ dré ngàzo bàtísimò do. 19 Bvóá dhɨ, dré ngá nyàzo gò, gòzo rìnyí kisú.

Sàwúlò longó Rúbí Tanɨ Dàmàsékè na

Gò Sàwúlò dré adrézó Yésu nɨ kaꞌìbhá Dàmàsékè le dhɨ ɨ véna lókyá be vwàvwà ro tsà. 20 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, dré ngàzo adrélé Yésu nɨ tà longó Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè, adrézó tadhá dhɨ, Yésu nda Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ káyà dhɨ. 21 Móndyá títí adrébhá akódhɨ nɨ yi dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ adré tá gàle bhwǎbhwa gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Agó kòdhɨ tsì dhya adrélépi tá móndyá adrébhá Yésu kòdhɨ nɨ kaꞌì Yèrúsalémà na dhɨ kɨ mì pfo lavúlé dhɨ ꞌɨ ko? Atsá kònwa kɨtswálé àyɨ nda kɨ turú lɨ̀zo àyɨ ɨ́be kòwánà kàdrɨ̀ ɨ véna ko?» 22 Dɨ, Sàwúlò adré tá ɨ́na atsálé rìnyi ró adrélé lɨ̀le drìdrì. Adré tá tadhá ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ káyà dhɨ gò, Yúdà ànzɨ Dàmàsékè le dhɨ ɨ̀ dré kɨtswázó kúlí logó tíá bwà ko.

23 Lókyá kòlavú vwàle dre dhɨ, Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré ngàzo ru yi kɨtswázó Sàwúlò nɨ pfu dràle dhɨ bvó. 24 Dɨ, Sàwúlò dré ɨ́na tà nda nɨ yìzo. Kìtú vésè ɨ̀ndɨ̀ ngátsi vésè dhɨ, ɨ̀ adré tá rɨ̀le akódhɨ bvó bhàandre nda nɨ zèríbàti ɨ ꞌásè, kɨtswálé akódhɨ nɨ pfu dràle. 25 Dɨ ngátsi àlo sè dhɨ, akódhɨ nɨ lebèbhá ɨ̀ dré akódhɨ nɨ bhàzo kánzɨ̀ na gò, akódhɨ nɨ tɨrɨ́zó zèríbà drǐsè kɨvɨ̀ na gò, dré lapázó.

Sàwúlò tsa Yèrúsalémà na

26 Gò Sàwúlò dré lɨ̀zo Yèrúsalémà na. Kòtsa dre dhɨ, dré áyɨ tabhìzo amúlé Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ́be. Dɨ, àyɨ títí nda ɨ̀ adré tá àyɨkya akódhɨ nɨ ro. Tàko ko, ɨ̀ kaꞌì tá ko tàle dhɨ, akódhɨ atsá Yésu nɨ kaꞌìlepi ró bàti dhɨ. 27 Dɨ, Bàrànábà dré ɨ́na akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába àpóstolò ɨ véna. Gò dré Sàwúlò nò tá Mírì Yésu láti ꞌá, ɨ̀ndɨ̀ Mírì tà tá tà akódhɨ dré ngɨ́nɨ ya dhɨ kɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré. Dré kpà Sàwúlò longó tá Yésu nɨ tà tirì àko Dàmàsékè na ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tɨtɨ́zó. 28 Dɨ ɨ̀ dré Sàwúlò nɨ kaꞌìzo dòle adrélé túmä́ní àyɨ ɨ́be. Akódhɨ adré tá tatsílé Yèrúsalémà ꞌásè, Mírì nɨ tà longóbe tirì àko. 29 Adré tá kpà tà ta ɨ̀ndɨ̀ tà kayí Yúdà ànzɨ adrébhá Gìríkì ti ta dhɨ ɨ́be. Dɨ, àyɨ nda ɨ̀ dré ngàzo adrélé láti nda kɨtswázó akódhɨ nɨ pfu dràle. 30 Dɨ Sàwúlò nɨ adrúpi Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába Kàyìsàríyà na gò, mùzoá lɨ̀le Tàrúsò na.

31 Dɨ Yésu nɨ kaꞌìbhá títí bvò Yùdáyà àdhya na, Gàlìláyà àdhya na, ɨ̀ndɨ̀ Sàmàrɨ́yà àdhya na dhɨ ɨ tá tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àyɨ kòfalé móndɨ́ àruka ɨ́be. Gìká adré tá àyɨ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Ɨ̀ adré tá lɨzólé, adrélé tà ꞌo Mírì nɨ ròma na, ɨ̀ndɨ̀ Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè, adrézó lɨ̀le ába drìdrì.

Pétèró ꞌo tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ ɨ Lídà na ɨ̀ndɨ̀ Yópè na

32 Pétèró dré tá adréràꞌa tatsílé àrà twátwa ɨ ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, tsa tá Yésu nɨ kaꞌìbhá bhàandre Lídà àdhya na dhɨ kɨ no. 33 Kònàle dhɨ, dré agó àlo rú be Àyɨ̀néyà, adrélépi pá be àbvò ro dhɨ nɨ kisúzó. Akódhɨ nda ayí tá lángá na kóná nzi-drì-na. 34 Dɨ Pétèró dré tàzoá drá dhɨ: «Àyɨ̀néyà, Yésu Krísto tɨdrɨ́ mɨ dre! Mɨ́ nga ámɨ kíndri pa!» Gbǎ kòdhwa, akódhɨ nda dré ngàzo trà kuru. 35 Dɨ móndyá títí adrébhá tá Lídà le ɨ̀ndɨ̀ Sàrónà le dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ nòzo gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó adzázó Mírì vélé.

36 Ànyɨ àrà nda làgana, bhàandre Yópè àdhya na dhɨ, tòkó àlo Yésu nɨ kaꞌìlepi, rú be Tàbítà dhɨ tá be. (Rú nda kòdhɨ adré lèá tàle Gìríkì ti sè dhɨ «Dòrúkà».*) Akódhɨ nda adré tá ngbú adrélé tà dóro ꞌo, adrézó kpà ngá fe lemerèbhá ɨ dré. 37 Dɨ lókyá nda sè dhɨ, dré dhèzo drà be gò, dré dràzo. Dɨ akódhɨ nɨ rúbhá dzɨ̀zo gò, dòzoá bhàle dzó àlo dhɨ nɨ ꞌa kɨ̀le kurú na dhɨ na. 38 Yópè nda ànyɨ Lídà làga. Dɨ Yésu nɨ kaꞌìbhá Yópè le dhɨ ɨ̀ kòyi Pétèró tá Lídà na dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré àgo rì dhɨ kɨ mùzo akódhɨ nɨ ti lizí, tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kàlɨ̀ mbèlè àma vélé wà!»

39 Dɨ Pétèró dré ngàzo lɨ̀le túmä́ní àyɨ ɨ́be. Kòtsa dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo mbàzo ába dzó ꞌa kɨ̀le kurú na nda na. Tàyɨ́tòkó títí dhɨ ɨ̀ dré ngàzo àyɨ kɨ totó ànyɨ akódhɨ làgásè adrélé àwó ngo, adrézó kɨ́tá twátwa Tàbítà nda dré tá dhɨ̀le dré rè dhu adréràꞌa túmä́ní àyɨ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ kɨ tadhá drá. 40 Gò Pétèró dré móndyá títí nda kɨ ꞌòzo pfòle kɨvɨ̀ na. Dré áyɨ kórókó titìzo, tà zìzo Gìká tí gò, áyɨ alázó àbvò nda vélé tàá dhɨ: «Tàbítà, mɨ́ nga!» Dɨ akódhɨ nda dré mì nzìzo Pétèró nɨ no gò, ngàzo lɨrɨ́lé. 41 Pétèró dré akódhɨ nɨ drɨ́gá rùzo gò, akódhɨ nɨ tɨngázó kuru. Dré Yésu nɨ kaꞌìbhá kɨ azízó tàyɨ́tòkó ɨ́be, Tàbítà nda nɨ tadházó àyɨ dré lɨ́drɨ̀ ro. 42 Dɨ tà nda nɨ rúbí dré laꞌúzó bhàandre wä́yi Yópè àdhya ꞌásè gò, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré Mírì Yésu nɨ kaꞌìzo. 43 Gò Pétèró dré adrézó Yópè na lókyá be vwàvwà ro, agó àlo rú be Sìmónà, kɨ́nɨ́ nyɨ̀lepi dhɨ bhàna.

10

Kòrùnèlíyò zi Pétèró ɨ́ bhàna

1 Agó àlo rú be Kòrùnèlíyò dhɨ tá bhàandre Kàyìsàríyà àdhya na. Akódhɨ nda tá Rómà kɨ sòdá adrélé zìle Ìtàlíyà àdhya ró dhɨ kɨ kàdrɨ̀ ꞌɨ.* 2 Akódhɨ ɨ móndyá títí akódhɨ nɨ dzó lé dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ adré tá tròle Gìká nɨ tà rú, adrézó kpà akódhɨ nɨ ro. Adré tá ngá fe rä móndɨ́ lemerè ro dhɨ ɨ dré, adrézó kpà tà ta Gìká be landè àko ró. 3 Kìtú àlo, ànyɨ́ànyɨ sáà na kìtú rírí àmvolésè dhɨ sè dhɨ, ngá agá tá akódhɨ mi toróbɨ́ tɨ́nɨ. Akódhɨ nò ángéló àlo Gìká àdhya ngádra ꞌá afɨ́ràꞌa ɨ́ vélé, tàá ɨ́ dré dhɨ: «Kòrùnèlíyò!» 4 Dɨ dré ángéló nda nɨ nòzo dɨ̀ɨɨ́ tirì dré gò, lizízóá tíá dhɨ: «Mírì, àdho tà ꞌɨ?» Ángéló nda logó drá dhɨ: «Tà mɨ́ dré zìle Gìká tí dhɨ ɨ túmä́ní ngá mɨ́ dré fèle lemerèbhá ɨ dré dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ mbà tsàle Gìká kandrá gò, akódhɨ dré ámɨ tà kisùzo. 5 Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ́ mù móndɨ́ lɨ̀le Yópè na, agó rú be Sìmónà adrélé kpà rú zìle Pétèró dhɨ nɨ azí. 6 Akódhɨ nda adré ayílé kɨ́nɨ́ nyɨ̀lepi àlo rú be Sìmónà dhɨ bhàna, yǐandre mìle.» 7 Dɨ ángéló tà tàlepi akódhɨ dré nda kòlɨ̀ dre dhɨ, Kòrùnèlíyò dré áyɨ màrábà rì dhɨ kɨ azízó túmä́ní sòdá àlo adrélépi tá tà ꞌo ɨ́ dré, adrélépi kpà tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ be. 8 Dré tà títí lavúbhá nda kɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré gò, àyɨ kɨ mùzo lɨ̀le Yópè na.

Ngá agá Pétèró mi toróbɨ́ tɨ́nɨ

9 Kìtú bvóá dhɨ sè, ànyɨ́ànyɨ kìtú rírí sè, dhya mùle nda ɨ̀ dré tá adréràꞌa láti ꞌá ànyɨ Yópè làga dhɨ ꞌá dhɨ, Pétèró dré mbàzo dzó drì be kpàkpà dhɨ drìna, adrélé tà ta Gìká be.† 10 Tàbirí dré akódhɨ nɨ ꞌòzo gò, dré adrézó ngá le nyàle. À dré tá adréràꞌa ngá ladhɨ́ drá dhɨ ꞌá dhɨ, ngá dré afɨ́zó akódhɨ dri toróbɨ́ tɨ́nɨ. 11 Akódhɨ dré nòzoá dhɨ, bhù lanzí ru dre gò, dré ngá ngóró kɨ́tá pìpì gú rùle ti nɨ su dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa asílé bvò dri. 12 Kɨ́tá nda na dhɨ tá kàꞌwá pá be su dhɨ kɨ kárá twátwa dhɨ ɨ, túmä́ní kàꞌwá adrébhá àyɨ kɨ se agáti sè dhɨ kɨ kárá twátwa dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ àrɨ́ kɨ kárá twátwa dhɨ ɨ́be. 13 Gò kúlí àlo dhɨ dré tàzoá drá dhɨ: «Pétèró, mɨ́ nga àyɨ kɨ tupfú nyàle!» 14 Dɨ, Pétèró logó dhɨ: «Mírì, tàdzí ko! Tàko ko, má nya ngá ndǐ ró tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé logálé dhɨ kɨ àlo tàdzí ko.»‡ 15 Dɨ kúlí nda dré gòzo tàá drá dhɨ: «Mɨ́ zi mɨ́na ngá Gìká dré temvélé dre dhɨ ndǐ ró ko.» 16 Tà nda dré ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ vésè be na gò, kɨ́tá nda nɨ dòzo bhù na.

17 Dɨ Pétèró nɨ drì dré abɨ́zó tà nda sè gò, dré adrézó lizíá ɨ́ léna ngalè ngá ɨ́ dré nòle nda adré tá lèá tàle ngɨ́nɨ ya dhɨ. Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, dhya Kòrùnèlíyò dré tá mùle nda ɨ̀ dré Sìmónà nɨ bhà lizízó, atsázó dzó nda tí. 18 Gò ɨ̀ dré kúlí yòzo, lizízóá ngalè Sìmónà adrélé kpà rú zìle Pétèró dhɨ adré ayílé dzó nda na yà dhɨ.

19 Dɨ Pétèró dré rè dhu adréràꞌa ngá ɨ́ dré nòle nda nɨ tà kisù dhɨ ꞌá dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ yi rè ká! Àgo na dhɨ ɨ̀ adré ámɨ nda. 20 Dɨ mɨ́ nga sìle àyɨ véna, mɨ̀ kòlɨ̀ró túmä́ní àyɨ ɨ́be tà kayí àko ró. Àngyá ko, má mù àyɨ ma.» 21 Dɨ Pétèró kòsi dzó nda drìlésè dre dhɨ, dré tàzoá àgo nda ɨ dré dhɨ: «Ma kònɨ̀dhɨ dhya mɨ̀ dré adrélé ndàle dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ alɨ̀ kònwa àdho tà sè?» 22 Dɨ ɨ̀ logó drá dhɨ: «Sòdá kɨ kàdrɨ̀ rú be Kòrùnèlíyò dhɨ amù àma nɨ̀. Akódhɨ nda móndɨ́ gyǎgya, adrélépi Gìká nɨ ro dhɨ ꞌɨ. Yúdà ànzɨ títí dhɨ ɨ̀ adré akódhɨ nɨ rú ta dóro. Ángéló lólo Gìká àdhya tà drá dhɨ, kòzi mɨ ɨ́ bhàna ámɨ kúlí kɨ yìzo dhɨ bvó.» 23 Dɨ Pétèró dré àyɨ kɨ azízó ayílé dzó nda lé.

Pétèró lɨ̀ Kòrùnèlíyò bhàna

Drùbhì sè dhɨ, Pétèró ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le àyɨ ɨ́be túmä́ní Yésu nɨ kaꞌìbhá àruka Yópè lésè dhɨ ɨ́be. 24 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo Kàyìsàríyà na. Kòrùnèlíyò kɨmó tá áyɨ aró ɨ áyɨ arúpi kákà dhɨ ɨ́be gò, ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ letè. 25 Dɨ Pétèró dré tá adréràꞌa fɨ̀le bhàꞌálé nda na dhɨ ꞌá dhɨ, Kòrùnèlíyò dré alɨ̀zo adhélé akódhɨ pá, kɨtswálé akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha. 26 Dɨ, Pétèró dré ɨ́na akódhɨ nɨ tɨngázó, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nga. Áma tàndɨ, ma kókpà móndɨ́ ꞌɨ mɨ́ tɨ́nɨ.» 27 Dɨ Pétèró ɨ̀ dré tà tɨtɨ́zó akódhɨ be gò, dré fɨ̀zo móndyá zyandre ru kɨmóbhá nda kɨ kisú dzó na. 28 Gò dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ títí, mɨ̀ nì tàle dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré ru sùma móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ́be dhɨ nɨ logá àyɨ dré dhɨ be. Tátrɨ́trɨ́ kúlí nda adré kpà fɨ̀ma àyɨ bhàna dhɨ nɨ logá. Dɨ, Gìká tadhá ɨ́na má dré dhɨ, má kòzi dhya àlo ndǐ ró yà, kó ngalè móndɨ́ temvélé ko dhɨ ró yà dhɨ ko. 29 Ásà dhɨ, mɨ̀ dré áma azízó dhɨ, má alɨ̀ ndɨrɨ tà kayí àko ró. Má adré dɨ àmɨ kɨ lizí, mɨ̀ azí ma àdho tà sè?»

30 Dɨ Kòrùnèlíyò logó dhɨ: «Lavú dre kìtú na, sáà na kìtú rírí àmvolésè dhɨ sè dhɨ, má adré tá tà ta Gìká be áma dzó kònɨ̀dhɨ ꞌá. Gbǎ kòdhwa, agó àlo kɨ́tá ɨ́be lagulagu ró dhɨ dré agázó má kandrá, 31 tàá má dré dhɨ: ‹Kòrùnèlíyò, Gìká yi tà mɨ́ dré zìle ɨ́ tí dhɨ ɨ ꞌí. Tɨvɨ̀ kpà ngá mɨ́ dré fèle lemerèbhá ɨ dré dhɨ ɨ ko. 32 Dɨ mɨ́ mù móndɨ́ lɨ̀le Yópè na, Sìmónà adrélé kpà rú zìle Pétèró dhɨ nɨ azí. Akódhɨ nda adré ayílé Sìmónà kɨ́nɨ́ nyɨ̀lepi dhɨ bhàna, yǐandre mìle.› 33 Dɨ gbǎ lókyá nda sè dhɨ, má dré móndɨ́ mùzo lɨ̀le ámɨ azí. Mɨ́ ꞌo dóro alɨ̀zo. Dɨ nyànomvá dhɨ, àma títí nɨ ɨ Gìká kandrá, kɨtswálé tà títí Mírì dré tàle mɨ́ kòtà àma dré dhɨ kɨ yi.»

Pétèró longó Rúbí Tanɨ móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ dré

34 Gò Pétèró dré ngàzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Nyànomvá dhɨ, má nì tàle dhɨ, Gìká adré móndɨ́ kɨ no twátwa ko dhɨ be. 35 Be ró dhɨ, adré ɨ́na móndɨ́ súrú títí ɨ lésè adrébhá áyɨ ro, adrébhá kpà tà gyǎgya ꞌo dhɨ kɨ kaꞌì kòdhya. 36 Gìká nda amù Rúbí Tanɨ àma, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ vélé longózóá àma dré dhɨ, mà nɨ kɨtswá adrélé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àma kòfalé ɨ́ be Yésu Krísto sè. Yésu Krísto nda móndyá títí dhɨ kɨ Mírì ꞌɨ. 37 Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ nì tà títí ru ꞌobhá Yùdáyà na kɨdhólé Gàlìláyà lésè, bàtísimò Yòwánɨ̀ dré tá longólé dhɨ àmvolésè dhɨ ɨ be. 38 Mɨ̀ nì tàle dhɨ, Gìká zɨ̀ tá Yésu Nàzàrétà lésè nda gò, Tɨrɨ́ Lólo fèzo drá rìnyí be dhɨ be. Dɨ Yésu nda dré tatsízó tà dóro ꞌobe ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí Dzáborò dré tá atólé ɨ́ pálé dhɨ kɨ tɨdrɨ́be. Tàko ko, Gìká tá túmä́ní akódhɨ be. 39 Àma dhya tà títí akódhɨ dré ꞌòle Yúdà ànzɨ kɨ bvò na ɨ̀ndɨ̀ Yèrúsalémà na nda kɨ nobhá mì sè dhɨ ꞌɨ. À tidí tá akódhɨ dràle fa kɨpakɨpa dri. 40 Dɨ, kìtú nɨ na sè dhɨ, Gìká dré ɨ́na akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè gò, akódhɨ nɨ ꞌòzo móndɨ́ ɨ dré nòle. 41 Móndyá títí dhɨ ɨ̀ nò tá akódhɨ ko. Ngbà ꞌí àma Gìká dré tá zɨ̀le drìdrì kɨtswálé tà nda kɨ no dhɨ ɨ, mà nò akódhɨ àma. Akódhɨ nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ àmvolésè dhɨ, mà nya ngá ɨ̀ndɨ̀ mà mvu ngá túmä́ní akódhɨ be dhɨ àma. 42 Dɨ akódhɨ lazí tà àma dri tàzoá dhɨ, mà kàdré áyɨ tà longó móndɨ́ ɨ dré adrézó tadhá dhɨ, ɨ dhya Gìká dré bhàle adrélé móndyá títí lɨ́drɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ dràbhá dre dhɨ kɨ tàbvó tàlepi ró dhɨ ꞌɨ. 43 Pròfétà títí dhɨ ɨ̀ longó tá akódhɨ nɨ tà tàzoá dhɨ, Gìká nɨ móndyá títí dra akódhɨ nɨ kaꞌìbhá dhɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri akódhɨ nɨ rú sè.»§

Móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kisú Tɨrɨ́ Lólo

44 Pétèró dré rè dhu adréràꞌa tà nda kɨ ta dhɨ ꞌá dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo dré asízó móndyá títí adrébhá akódhɨ nɨ yi nda kɨ asó. 45 Dɨ móndyá kaꞌìbhá Yúdà ànzɨ ró alɨ̀bhá tá túmä́ní Pétèró be dhɨ ɨ̀ kònò, Gìká kutú tá kókpà Tɨrɨ́ Lólo móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ dri dhɨ dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. 46 Tàko ko, ɨ̀ yi tá àyɨ nda ɨ adréràꞌa ti twátwa kɨ ta, adrézó Gìká nɨ rú bha kùle dhɨ ꞌí. Gò Pétèró dré tàzoá dhɨ: 47 «Àdhi nɨ kɨtswá bàtísimò dòma yǐ sè dhɨ nɨ logá móndyá kònɨ ɨ dré dhɨ nɨ̀? Àngyá ko, ɨ̀ kisú àyɨkya Tɨrɨ́ Lólo àmakya tɨ́nɨ.» 48 Dɨ dré tàzoá dhɨ, à kòfè bàtísimò àyɨ dré Yésu Krísto nɨ rú sè. Gò ɨ̀ dré Pétèró nɨ ti lizízó, kàdréró dhu rè àyɨ véna lókyá tsà sè.

11

Pétèró ngɨ tà ɨ́ dré ꞌòle dhɨ kɨ àndu

1 Gò àpóstolò ɨ móndyá kaꞌìbhá Yùdáyà na dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré yìzoá tàle dhɨ, móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kisú kókpà Gìká nɨ kúlí dre. 2 Dɨ Pétèró kòlɨ̀ tsàle Yèrúsalémà na dre dhɨ, móndyá kaꞌìbhá Yúdà ànzɨ ró dhɨ ɨ̀ dré dhèzo adrélé akódhɨ nɨ ndrɨ, 3 adrézó tàá dhɨ: «Mɨ́ fɨ mɨ́na móndɨ́ lwàle ko dhɨ ɨ bhàna gò, mɨ́ dré ngá nyàzo túmä́ní àyɨ ɨ́be!»

4 Dɨ Pétèró dré ngàzo tà títí lavúbhá nda kɨ tɨtɨ́ àyɨ dré mìbhalé tí, tàzoá dhɨ: 5 «Má tá mána bhàandre Yópè àdhya na. Kìtú àlo, má dré tá adréràꞌa tà ta Gìká be dhɨ ꞌá dhɨ, ngá dré afɨ́zó má dri toróbɨ́ tɨ́nɨ. Má nò tá ngá ngóró kɨ́tá pìpì gú rùle ti nɨ su dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ adréràꞌa asílé bhù lésè atsálé má vélé. 6 Má kòbhe mì ngá kɨ́tá nda léna dhɨ kɨ no dre dhɨ, má dré kàꞌwá pá be su dhɨ kɨ kárá twátwa dhɨ kɨ nòzo, túmä́ní kàꞌwá mbɨ̀ lésè dhɨ ɨ́be, kàꞌwá adrébhá àyɨ kɨ se agáti sè dhɨ ɨ́be, tsàle àrɨ́ ɨ́be. 7 Gò má dré kúlí yìzo tàá má dré dhɨ: ‹Pétèró, mɨ́ nga àyɨ kɨ tupfú nyàle!› 8 Dɨ má dré logózóá dhɨ: ‹Mírì, tàdzí ko! Tàko ko, ngá ndǐ ró àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé logálé dhɨ kɨ àlo afɨ́ rè má sílé tàdzí ko.› 9 Dɨ kúlí nda dré gòzo tàá bhù lésè dhɨ: ‹Mɨ́ zi mɨ́na ngá Gìká dré temvélé dre dhɨ ndǐ ró ko.› 10 Tà nda dré ru ꞌòzo kònɨ̀nɨ vésè be na gò, ngá títí nda kɨ dòzo bhù na.

11 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, àgo na tá amùle má vélé Kàyìsàríyà lésè dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨkɨ́zó dzó mà dré tá adrézó lána dhɨ tí. 12 Gò Tɨrɨ́ Lólo dré tàzoá má dré dhɨ, mà kòlɨ̀ túmä́ní àyɨ ɨ́be tà kayí àko ró. Dhya kaꞌìbhá nzi-drì-àlo kònɨ ɨ̀ dré kpà lɨ̀zo túmä́ní má be gò, mà dré fɨ̀zo agó àlo rú be Kòrùnèlíyò dhɨ nɨ dzó na. 13 Gò akódhɨ nda dré ɨ́ nò tá ángéló agáràꞌa ɨ́ kandrá áyɨ dzó lé ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tɨtɨ́zó àma dré. Tà dhɨ, ángéló nda tà tá ɨ́ dré dhɨ: ‹Mɨ́ mù móndɨ́ lɨ̀le Yópè na Sìmónà adrélé kpà rú zìle Pétèró dhɨ nɨ azí. 14 A nɨ kúlí longó àmɨ dré móndyá títí ámɨ dzó lé dhɨ ɨ́be gò, mɨ̀ dré lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisúzó kúlí nda sè.› 15 Dɨ má dré kɨdhóràꞌa tà ta Kòrùnèlíyò nda ɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo dré asízó àyɨ kɨ asó ngóró dré tá asílé àma kɨ asó kìtú Pàtèkótè àdhya tú dhɨ tɨ́nɨ. 16 Gò kúlí Mírì dré tá tàle dhɨ dré agázó má léna. Akódhɨ tà tá dhɨ: ‹Yòwánɨ̀ fè tá ɨ́na bàtísimò yǐ sè. Dɨ, mɨ̀ nɨ àmɨkya bàtísimò kisú Tɨrɨ́ Lólo sè.›* 17 Dɨ Gìká fè kó àyɨ dré Tɨrɨ́ Lólo àlo nda ɨ́ dré afèle àma Mírì Yésu Krísto nɨ kaꞌìbhá ɨ dré dhɨ kòdhya dhɨ, ma dɨ tá mána àdhi ꞌɨ, kɨtswálé tà Gìká dré tá lèle ꞌòle dhɨ nɨ kɨkɨ́ dhɨ?»

18 Dɨ ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré kúlí tayɨ́zó gò, ɨ̀ dré Gìká nɨ rú bhàzo kùle, tàzoá dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, Gìká nzì dɨ kókpà láti móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré, ɨ̀ kòladzáró àyɨ kɨ togó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú.»

Èkèlézyà Àtìyòkíyà na dhɨ

19 Móndyá kaꞌìbhá ayɨ́bhá àyɨ kɨ mì pfòma Sètèfánò nɨ dràma àmvolésè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ lɨ̀ tá byá bvò Fòwìníkè àdhya na, tùrù Kìpírò àdhya na, ɨ̀ndɨ̀ bhàandre Àtìyòkíyà àdhya na.† Àyɨ nda ɨ̀ adré tá ngbà ꞌí Gìká nɨ kúlí longó Yúdà ànzɨ ɨ dré. 20 Dɨ, àyɨ kɨ àruka angábhá Kìpírò lésè ɨ̀ndɨ̀ Kìrénè lésè dhɨ ɨ̀ dré àyɨkya lɨ̀zo Àtìyòkíyà na gò, kɨdhólé adrélé tà ta móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ dré, adrézó Rúbí Tanɨ Mírì Yésu nɨ tà dri dhɨ nɨ longó àyɨ dré.‡ 21 Gìká nɨ rìnyí tá túmä́ní àyɨ ɨ́be gò, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó adzázó Mírì vélé, akódhɨ nɨ kaꞌì.

22 Móndyá Èkèlézyà Yèrúsalémà àdhya lé dhɨ ɨ̀ kòyi rúbí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré Bàrànábà nɨ mùzo lɨ̀le Àtìyòkíyà na. 23-24 Akódhɨ nda tá móndɨ́ dóro gàlepi Tɨrɨ́ Lólo sè, adrélépi kpà tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be kàdrɨ̀ dhɨ ꞌɨ. Dɨ kòtsa Àtìyòkíyà na dre dhɨ, dré nòzoá dhɨ, Gìká bhà tá áyɨ togó tanɨ móndyá kaꞌìbhá nda ɨ rú dre gò, dré lenzézó ásà. Gò dré àyɨ kɨ kodzózó títí tàzoá dhɨ, ɨ̀ kàdré tròle Mírì nɨ tà rú togó wä́yi sè. Dɨ móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ̀ dré Mírì Yésu nɨ kaꞌìzo gò, ɨ̀ dré ru amúzó móndyá kaꞌìbhá kònàle nda ɨ́be.

25 Àmvolásà dhɨ, Bàrànábà dré lɨ̀zo Sàwúlò nɨ nda Tàrúsò na. 26 Kòkisú akódhɨ dre dhɨ, dré akódhɨ nɨ adrìzo agòzo ába Àtìyòkíyà le. Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré adrézó ru kɨmó móndyá zyandre Èkèlézyà le dhɨ ɨ́be, adrézó àyɨ kɨ tadhá kóná àlo. Àtìyòkíyà nda ꞌá dhɨ, à kɨdhó tá adrélé Yésu nɨ lebèbhá kɨ zi Krísto nɨ kaꞌìbhá ɨ ró.

27 Lókyá nda sè dhɨ, pròfétà àruka ɨ̀ dré angázó Yèrúsalémà lésè atsálé Àtìyòkíyà ꞌa. 28 Àyɨ kɨ àlo rú be Àgábò dhɨ dré ngàzo longóá Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ, kàrábhò kàdrɨ̀ dhɨ nɨ dhe bvò wä́yi Rómà kɨ òpɨ̀ zàle dhɨ ꞌásè. (Dɨ Kàrábhò nda dhe tá Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀, Kàlàwùdíyò nɨ lókyá ꞌá bàti.) 29 Dɨ móndyá kaꞌìbhá Àtìyòkíyà le dhɨ ɨ̀ dré ru yìzo tàzoá dhɨ, ɨ̀ nɨ àyɨ kɨ ngá lokó ngóró àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ dré kɨtswálé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ gò, mùzoá àyɨ kɨ adrúpi Yésu nɨ kaꞌìbhá Yùdáyà na dhɨ kɨ ledé. 30 Gò ɨ̀ dré ꞌòzoá kònɨ̀nɨ. Ɨ̀ dré Bàrànábà kɨ mùzo Pólò be ngá nda kɨ adzí Èkèlézyà Yèrúsalémà na dhɨ nɨ bhàgo ɨ véna.

12

À pfu Yàkóbhò dràle, ɨ̀ndɨ̀ à ru Pétèró bhèle bǎdzó na

1 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, ópɨ́ Èródè Àgùrípà dré kɨdhózó adrélé Yésu nɨ kaꞌìbhá àruka kɨ mì pfo.* 2 Dré Yàkóbhò, Yòwánɨ̀ nɨ adrúpi nɨ ꞌòzo pfùle dràle sápɨ́ sè. 3 Kònò tà nda ꞌo tá Yúdà ànzɨ kɨ togó adrélé kɨnɨ́lé dhɨ dre dhɨ, dré kpà Pétèró nɨ ꞌòzo rùle. ꞌO tá tà nda gwányá Mápà tàkú àko dhɨ àdhya tú. 4 Dɨ kòꞌo akódhɨ rùle dre dhɨ, dré akódhɨ nɨ bhèzo bǎdzó na gò, sòdá mudrí-drì-nzi-drì-àlo tukùle su su dhɨ kɨ bhàzo adrélé akódhɨ nɨ lɨkɨ́. Adré tá kisùá dhɨ, ɨ́ nɨ akódhɨ nɨ ꞌo apfòle tàbvó tàle móndyá títí ɨ kandrá gwányá Pásɨkà àdhya àmvolésè. 5 Dɨ, à dré tá adréràꞌa Pétèró nɨ lɨkɨ́ bǎdzó na dhɨ ꞌá dhɨ, móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨkya tà zi Gìká tí togó wä́yi sè akódhɨ dré.

Mírì ꞌo Pétèró apfòle bǎdzó lésè lɨ́ndrɨ́ga ró

6 Kìtú Èródè dré tá adrézó ꞌòle Pétèró nɨ tàbvó ta dhɨ nɨ ngátsi sè dhɨ, Pétèró adré tá ayí ko sòdá rì dhɨ ɨ kòfalé bǎdzó na. À adrò tá akódhɨ nyɨ̀rɨ̀ rì dhɨ ɨ sè. Sòdá àruka ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ totó bǎdzó nda tí, adrélé bǎdzó lɨkɨ́. 7 Gbǎ kòdhwa, ángéló Mírì àdhya dré agázó Pétèró kandrá gò, ngádra dré kòzo ngá kazá dzó ꞌa kɨ̀le nda na. Ángéló nda dré akódhɨ nɨ gbúlú sàzo akódhɨ nɨ torózó ayí lésè gò, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ nga mbèlè!» Gò nyɨ̀rɨ̀ dré adàzo akódhɨ drɨ́gásè. 8 Dɨ ángéló nda dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ ꞌɨ̀ ámɨ káfà ámɨ kípílé ꞌá, ámɨ kámókà kɨ tosózó.» Dɨ Pétèró dré ꞌòzoá ngóró tàle ɨ́ dré dhɨ tɨ́nɨ. Gò ángéló dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ asó ámɨ kɨ́tá kɨdhɨ̀ àdhya, mɨ́ kàlɨ̀ró má vésè.» 9 Dɨ Pétèró dré dhèzo akódhɨ bvó adrélé akódhɨ nɨ lebè. Nì tá ko tàle dhɨ, tà ángéló nda dré adrélé ꞌòle dhɨ tá tà tàndɨ ꞌɨ dhɨ. Adré tá ɨ́na kisùá dhɨ, ngá agá tá ɨ́ mi toróbɨ́ tɨ́nɨ. 10 Ɨ̀ dré àrà nɨ àlo ɨ̀ndɨ̀ rì nɨ sòdá ɨ̀ dré tá adrézó bǎdzó lɨkɨ́ dhɨ kɨ lavúzó gò, ɨ̀ dré tsàzo dzóti kàdrɨ̀ aya ró adrézó pfòle ꞌásà bhàandre na dhɨ kandrá. Dɨ dzóti nda dré ru nzìzo áyɨ tà sè àyɨ dré, gò ɨ̀ dré pfòzo. Ɨ̀ kòlɨ̀ láti ꞌásè vwàle tsà dre dhɨ, ángéló nda dré ndɨrɨ Pétèró nɨ tayɨ́zó.

11 Kùdù ro dhɨ, Pétèró dré ɨ́na tà nda nɨ atógyàzo, tàzoá dhɨ: «Nyànomvá dhɨ, má nì bàti tàle dhɨ, Mírì amù áyɨ ángéló áma apá Èródè drɨ́gásè, ɨ̀ndɨ̀ tà títí Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré tá lèle ꞌòle má rú dhɨ ɨ lésè dhɨ dre dhɨ.»

12 Dɨ tà nda kòfɨ Pétèró drìna dre dhɨ, dré lɨ̀zo Màrɨ́yà, Yòwánɨ̀ Márokò nɨ andre nɨ dzó na. Kònàle dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kɨmó tá ru adrélé tà zi Gìká tí. 13 Akódhɨ kòga dzóti adrézó fɨ̀le kɨvɨ̀ lésè dhɨ dre dhɨ, mvátòkó àlo màrábà ro rú be Ródà dhɨ dré áyɨ kisízó ànyɨ dzóti nda làga. 14 Kòyi Pétèró nɨ kúlí nìle kyá dre dhɨ, dré áyɨ tapɨ́zó ràle dzó na dzóti nzi àko ró togó kɨ̀nɨ́ dré gò, dré longózóá móndyá títí dzó lé dhɨ ɨ dré dhɨ: «Pétèró kɨvɨ̀ na dzó tí.» 15 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Ngá kɨzá mɨ nɨ̀!» Dɨ, gò tàá rìnyí sè dhɨ: «Tà bàti ꞌɨ!» Ɨ̀ gò tàá dhɨ: «Kòdhɨ akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ ꞌɨ.» 16 Dɨ, Pétèró dré ɨ́na gòzo adrélé dzóti ga. Ɨ̀ kònzì akódhɨ nɨ no dre dhɨ, àyɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa. 17 Dɨ Pétèró dré drɨ́gá bhàzo kuru àyɨ kɨ kúlí kɨkɨ́zó gò, dré Mírì ꞌo tá ɨ apfòle bǎdzó lésè ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré. Gò tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ longó tà kòdhɨ Yàkóbhò ɨ dré àma kɨ adrúpi àruka títí dhɨ ɨ́be be.»† Gò dré pfòzo lɨ̀le àrà àzya na.

18 Ngá kòwa dre dhɨ, sòdá adrébhá tá bǎdzó lɨkɨ́ nda kɨ drì dré abɨ́zó nyɨ̌nyɨ gò, ɨ̀ dré adrézó lizíá àyɨ kòfalésè ngalè àdho tà ꞌo tá Pétèró nɨ̀ ya dhɨ. 19 Dɨ Èródè dré móndɨ́ kɨ mùzo lɨ̀le akódhɨ nɨ nda gò, ɨ̀ dré àyɨkya kisúzóá ko. Dɨ dré sòdá adrébhá bǎdzó lɨkɨ́ nda kɨ lizízó tà tàndɨ ró gò, àyɨ kɨ ꞌòzo tupfúlé todràle.

Èródè Àgùrípà nɨ dràma

Àmvolásà dhɨ, ópɨ́ Èródè dré ngàzo bvò Yùdáyà àdhya lésè lɨ̀le adrélé Kàyìsàríyà na lókyá be vwàvwà ro. 20 Akódhɨ nɨ togó adré tá aswálé móndyá bhàandre Tírè kya Sìdónà be dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ ɨ rú. Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré ru yìzo, móndɨ́ kɨ mùzo lɨ̀le Èródè nɨ ti lizí, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdréró àyɨ kòfalé akódhɨ be be dhɨ bvó. Àngyá ko, àyɨ kɨ mányàngá wä́yi dhɨ adré tá apfòle ópɨ́ nda nɨ bvò lésè. Dɨ dhya mùle nda ɨ̀ dré ru yìzo Èródè nɨ dzó lɨkɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀ rú be Bàlástò dhɨ be gò, kìtú tà tàzo Èródè be dhɨ nɨ bhàzo.

21 Kìtú bhàle nda sè dhɨ, Èródè dré áyɨ kɨ́tá ópɨ́ àdhya kɨ tosózó ɨ́ rú, lɨrɨ́zó áyɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri gò, kúlí dò tàle móndyá títí ɨ kandrá. 22 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé loyóá dhɨ: «Kúlí kònɨ̀dhɨ móndɨ́ kya ꞌɨ ko! Be ró dhɨ, gìká àlo dhɨ àdhya ꞌɨ!»‡ 23 Gbǎ kòdhwa, ángéló Mírì àdhya dré Èródè nɨ tswàzo, dré tá lɨndrɨ̀ fèle Gìká dré ko dhɨ sè. Gò pɨ́róló ɨ̀ dré akódhɨ nɨ nyàzo gò, dré dràzo.

24 Dɨ, Gìká nɨ kúlí adré tá ɨ́na ayɨ́lé lɨ̀le drìdrì. 25 Bàrànábà ɨ Sàwúlò be dhɨ ɨ̀ kòꞌo àyɨ kɨ àzí akɨ́lé Yèrúsalémà na dre dhɨ, ɨ̀ dré Yòwánɨ̀ adrélé kpà rú zìle Márokò dhɨ nɨ drìzo, gòzo akódhɨ be Àtìyòkíyà na.

13

À mù Bàrànábà ɨ Sàwúlò be lɨ̀le Gìká nɨ àzí ꞌo

1 Èkèlézyà Àtìyòkíyà àdhya lé dhɨ, pròfétà ɨ tà tadhábhá ɨ́be dhɨ ɨ tá be. Àyɨ nda ɨ tá: Bàrànábà, Sìmèyónà (adrélé kpà rú zìle Móndɨ́ nǐ dhɨ), Lùkíyò (angálépi Kìrénè lésè dhɨ), Mànàyénè (ɨ̀ dré mbàzo ópɨ́ Èródè Àtípà be dhɨ), tsàle Sàwúlò.* 2 Kìtú àlo, ɨ̀ dré tá adréràꞌa tàbirí mvo, adrézó lɨ̀sámbò ꞌo Mírì nɨ rú sè dhɨ ꞌá dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ bhà Bàrànábà ɨ Sàwúlò be twá má dré, ɨ̀ kàdréró àzí má dré àyɨ kɨ azízó ꞌòá dhɨ nɨ ꞌo.» 3 Dɨ ɨ̀ kòmvò tàbirí tà zìzo Gìká tí dre dhɨ, ɨ̀ dré drɨ́gá bhàzo àyɨ rì nda ɨ dri gò, àyɨ kɨ mùzo lɨ̀le Gìká nɨ àzí ꞌo.

Bàrànábà ɨ Sàwúlò be dhɨ ɨ̀ lɨ̀ tùrù Kìpírò àdhya na

4 À kòmù Bàrànábà ɨ Sàwúlò be Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dre dhɨ, ɨ̀ dré sìzo tsàle bhàandre rú zìle Sèlèwùkíyà dhɨ na, yǐandre mìle. Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré mbàzo bwátù na lɨ̀le tùrù Kìpírò àdhya na. 5 Ɨ̀ kòtsa bhàandre rú zìle Sàlámì dhɨ na dre dhɨ, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé Gìká nɨ kúlí longó Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè. Yòwánɨ̀ Márokò tá àyɨ ɨ́be gò, dré adrézó àyɨ kɨ ledé àzí sè.

6 Ɨ̀ dré lavúzó tùrù nda ꞌásè tsàle bhàandre rú zìle Páfò dhɨ na. Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré ru kisúzó Yúdà mvá àlo rú be Bàràyésù dhɨ be. Akódhɨ nda tá kódzógó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨnzò ro dhɨ ꞌɨ. 7 Adré tá tròle gùvèrènérè tùrù nda àdhya, rú be Sèrùgíyò Pólò dhɨ rú. Gùvèrènérè nda tá móndɨ́ tà nìlepi bǐ dhɨ ꞌɨ. Dɨ dré Bàrànábà kɨ azízó Sàwúlò be, kɨtswázó Gìká nɨ kúlí yi àyɨ tí. 8 Dɨ, kódzógó Èlúmà (adrélé kódzógó nɨ rú zi Gìríkì ti sè dhɨ tɨ́nɨ) nda dré ɨ́na ngàzo adrélé lɨgɨ́lé àyɨ ɨ́be, adrézó láti nda gùvèrènérè nda nɨ lɨtɨ́zó, kòkaꞌìró Yésu ko dhɨ bvó. 9 Dɨ Sàwúlò adrélé kpà rú zìle Pólò, gàlepi Tɨrɨ́ Lólo sè dhɨ, dré mì tɨngbózó Èlúmà dri gò, 10 tàzoá drá dhɨ: «Mɨ, Dzáborò nɨ mvá adrélépi móndɨ́ kɨ lɨtɨ́ túrúpfú sè dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà gyǎgya títí dhɨ kɨ kàrɨbhá ꞌɨ! Mɨ́ kɨtswá mɨ́na Mírì nɨ tà gyǎgya kɨ ladzama atsálé kɨnzò ro dhɨ nɨ tayɨ́ ko. 11 Dɨ mɨ́ yi rè ká! Nyànomvá dhɨ, Mírì bhà áyɨ drɨ́gá mɨ́ rú dre. Mɨ́ nɨ atsá mì kùdúkùdu ró gò, mɨ́ dré kɨtswázó ngádra kìtú àdhya nɨ no bwà ko lókyá be vwàvwà ro.» Gbǎ kòdhwa, Èlúmà nɨ mì dré sàzo gò, tínímvá dré gòzo mìá. Dré kɨdhózó adrélé áyɨ lɨdzyá, adrélé móndɨ́ nda kɨtswálé áyɨ tesé drɨ́gá sè. 12 Dɨ gùvèrènérè nda kònò tà ru ꞌòlepi nda dre dhɨ, dré Yésu nɨ kaꞌìzo. Tàko ko, akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ ga tá bhwǎbhwa tà tadhálé Mírì nɨ tà dri dhɨ nɨ tà sè.

Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ lɨ̀ Àtìyòkíyà bvò Pìsìdíyà àdhya lé dhɨ na

13 Gò Pólò ɨ atsíàmu nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré bwátù dòzo ngàzo Páfò lésè, lɨ̀le tsàle bhàandre rú zìle Pèrúgè bvò Pàfìlíyà àdhya lé dhɨ na. Kònàle dhɨ, Yòwánɨ̀ Márokò dré ɨ́na àyɨ kɨ tayɨ́zó gòzo Yèrúsalémà na. 14 Gò ɨ̀ dré ngàzo Pèrúgè lésè lɨ̀le tsàle Àtìyòkíyà bvò Pìsìdíyà àdhya lé dhɨ na.† Sàbátù tú dhɨ, ɨ̀ dré fɨ̀zo lɨrɨ́lé Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. 15 À kònà tà àruka tɨsɨ̀le Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨ búkù ɨ ꞌásè dhɨ ɨ dre dhɨ, lɨ̀sámbò dzó nda nɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ dré móndɨ́ mùzo tàá Pólò ɨ dré Bàrànábà be dhɨ: «Àma kɨ adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré kúlí ɨ́be tàle móndyá kònɨ kɨ tɨmbàzo àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ, mɨ̀ kòtà wà.»

16 Dɨ Pólò dré ngàzo áyɨ drɨ́gá bha kuru gò, tàzoá dhɨ: «Àmɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ró nɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ súrú twá ro adrébhá Gìká nɨ ro nɨ ɨ, mɨ̀ yi rè ma ká! 17 Gìká Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya zɨ̀ tá àma kɨ tábhí ɨ ɨ́ dré. Dɨ ɨ̀ dré tá adréràꞌa bvò Èzèpétò àdhya na dhɨ ꞌá dhɨ, dré àyɨ kɨ ꞌòzo lɨzólé atsálé kpà kàdrɨ̀ gò, dré àyɨ kɨ adrìzo apfòle bvò nda lésè áyɨ rìnyí kàdrɨ̀ sè. 18 Gò dré àyɨ kɨ tà kònzɨ mvòzo duku na ànyɨ́ànyɨ kóná nyadhɨ-rì. 19 Bvóá dhɨ, dré súrú nzi-drì-rì bvò Kànánà àdhya na dhɨ kɨ tà ꞌòzo akɨ́lé gò, àyɨ kɨ bvò fèzo áyɨ móndyá nda ɨ dré tàyɨlé ro. 20 Tà nda kòdhɨ ɨ̀ lavú tá títí kóná be ànyɨ́ànyɨ kámá-su-drì-nyadhɨ-rì-drì-mudrí.

Àmvolásà dhɨ, Gìká dré tàbvó tabhá kɨ fèzo àyɨ dré, tsàle pròfétà Sàmùwélè nɨ lókyá ꞌá. 21 Gò móndyá nda ɨ̀ dré ópɨ́ zìzo gò, Gìká dré Sàwúlà, Kísà nɨ mvá angálépi Bènyàmínà nɨ súrú lésè dhɨ nɨ fèzo adrélé ópɨ́ ro àyɨ drìle kóná nyadhɨ-rì. 22 Dɨ kòtɨngá Sàwúlà dre dhɨ, dré Dàwídì nɨ bhàzo adrélé ópɨ́ ro àyɨ drìle. Tà tá akódhɨ nda nɨ tà sè dhɨ: ‹Má kisú Dàwídì, Yésè nɨ mvá, dhya adrélépi áma togó nda ꞌòle kɨnɨ́lé dhɨ ró dre. A nɨ tà títí má dré adrélé lèle ɨ́ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo.›‡

23 Dàwídì nda nɨ súrú lésè dhɨ, Gìká ꞌo Yésu apfòle adrélé Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tɨdrɨ́lépi ró, ngóró dré tá lazílé àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 24 Akódhɨ nda nɨ atsama kandrá dhɨ, Yòwánɨ̀ longó tá Gìká nɨ kúlí Ɨ̀sèrélè ànzɨ títí ɨ dré, tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó gò, bàtísimò dòzo. 25 Yòwánɨ̀ nda dré tá adréràꞌa ꞌòle áyɨ àzí ꞌo akɨ́lé dhɨ ꞌá dhɨ, adré tá tàá dhɨ: ‹Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, ma àdhi ꞌɨ? Ma mána dhya mɨ̀ dré adrélé letèle dhɨ ꞌɨ ko. Dɨ, mɨ̀ yi rè ká! Akódhɨ nda adré alɨ̀le má bvó. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kámókà bǎ trɨ bwà ko.›§

26 Áma adrúpi ɨ, àmɨ Àbàrámà nɨ ànzɨ ró nɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ súrú twá ro adrébhá Gìká nɨ ro nɨ ɨ, Gìká amù kúlí adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ kòdhɨ àma kɨ tàndɨ ɨ dré. 27 Móndyá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ àyɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ́be dhɨ ɨ̀ nì tá àyɨkya Yésu nda àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Ɨ̀ nì tá kpà pròfétà kɨ kúlí ɨ̀ dré adrélé nàle sàbátù àlo àlo títí dhɨ ɨ sè dhɨ kɨ àndu ko. Dɨ, ɨ̀ dré tà bhàzo Yésu dri dhɨ, ɨ̀ ꞌo tá àyɨkya kúlí nda ɨ kɨtswálé títí. 28 Tágba ɨ̀ dré tà àlo kɨtswálépi dràdrà sè dhɨ nɨ kisúzó akódhɨ véna ko dhɨ, ɨ̀ lizí tá Pìlátò, kòꞌoró akódhɨ pfùle dràle. 29 Ɨ̀ kòꞌo tà títí tɨsɨ̀le akódhɨ nɨ tà dri dhɨ ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ rúbhá tɨrɨ́zó fa kɨpakɨpa drìlésè, bhàle mógó na. 30 Dɨ, Gìká dré ɨ́na akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè. 31 Gò akódhɨ dré agázó vésè be bǐ ɨ̀ndɨ̀ kìtú bǐ móndyá lɨ̀bhá túmä́ní ɨ́ be Gàlìláyà lésè tsàle Yèrúsalémà na dhɨ ɨ kandrá. Nyànomvá dhɨ, àyɨ nda ɨ dhya adrébhá akódhɨ nɨ tà ɨ̀ dré nòle mì sè ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré yìle bíbhálé sè dhɨ kɨ longó Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ.

32 Dɨ àma, mà adré Rúbí Tanɨ kònɨ̀dhɨ nɨ longó àmɨ dré: Tà Gìká dré tá lazílé àma kɨ tábhí ɨ dré dhɨ, 33 akódhɨ ꞌo ándrò àma, àyɨ kɨ ànzɨ ɨ dré, dré Yésu nɨ tɨngálé dràdrà lésè dhɨ sè. Ngóró tɨsɨ̀le Yúdà ànzɨ kɨ Longó nɨ rì na dhɨ tɨ́nɨ:

‹Mɨ áma Mváagó ꞌɨ.

Ándrò dhɨ, má ti mɨ ma.›*

34 Gìká lazí tá dhɨ, ɨ́ nɨ dra akódhɨ nɨ tɨngá dràdrà lésè gò, rúbhá nɨ dré kɨtswázó ŋwàle tàdzí ko. Tà tá dhɨ:

‹Má nɨ tà lólo má dré lazílé Dàwídì dré ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ kɨ fe àmɨ dré.›†

35 Gìká nɨ Kúlí adré kpà tàá àrà àzya na dhɨ:

‹Mɨ́ kɨtswá ámɨ Dhya lólo dhɨ nɨ tayɨ́ ŋwàle mógó na ko.›‡

36 Dàwídì ro dhɨ, kòꞌo tà títí Gìká dré tá lèle ɨ́ kòꞌo dhɨ ɨ áyɨ lókyá ꞌá dre dhɨ, dré dràzo gò, akódhɨ nɨ rúbhá sìzo atá nɨ kya ɨ kòfalé gò, dré ɨ́na ŋwàzo ŋwaŋwà. 37 Dɨ, kàdré dhya Gìká dré tɨngálé dràdrà lésè nda nɨ tà sè dhɨ, ŋwa ɨ́na àlomvá ko.

38-39 Dɨ áma adrúpi ɨ, lè mɨ̀ kònì tà mà dré adrélé longólé àmɨ dré kònɨ̀dhɨ dóro: Gìká adré móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tri Yésu nda sè. Akódhɨ léna dhɨ, Gìká adré móndyá títí adrébhá akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ kɨ apá àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ títí Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré tá kɨtswázó àyɨ kɨ apá lásà bwà ko dhɨ ɨ lésè gò, adrézó àyɨ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá. 40 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kònò dóro, tà pròfétà ɨ̀ dré tá tàle kònɨ ɨ̀ kàtsáró àmɨ rú ko:

41 ‹Àmɨ adrébhá tà má dré tàle dhɨ nɨ no tà tàko ró nɨ ɨ, mɨ̀ yi rè ká!

Àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ kòga bhwǎbhwa gò, mɨ̀ kòtodràró!

Tàko ko, má nɨ dra tà kàdrɨ̀ ꞌo àmɨ kɨ lókyá ꞌá.

Tágba à kòtɨtɨ́ tá tà nda àmɨ dré yà dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tá kaꞌìá tàdzí ko.›§»

42 Dɨ Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ dré tá adréràꞌa apfòle lɨ̀sámbò dzó nda lésè dhɨ ꞌá dhɨ, à dré àyɨ kɨ ti lizízó, ɨ̀ kàgòró tà ɨ̀ dré tàle nda kɨ ta tódhyá sàbátù adrélépi alɨ̀le dhɨ sè. 43 Móndyá ru kɨmóbhá nda ɨ̀ kàpfò dre dhɨ, Yúdà ànzɨ bǐ dhɨ ɨ ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ bǐ súrú twá ro Yúdà ànzɨ kɨ Gìká nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré dhèzo Pólò ɨ bvó Bàrànábà be. Dɨ Pólò ɨ̀ dré tà tàzo àyɨ ɨ́be àyɨ kɨ kodzózó, ɨ̀ kògòró adrélé tròle Gìká nɨ togó tanɨ rú.

Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ lɨ̀ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna

44 Sàbátù bvóá dhɨ tú dhɨ, ànyɨ́ànyɨ móndyá títí bhàandre nda ꞌá dhɨ ɨ̀ dré ru kɨmózó kɨtswázó Mírì nɨ kúlí yi. 45 Dɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ kònò móndyá zyandre nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré lovó kònzɨ bhàzo Pólò ɨ rú gò, ɨ̀ dré adrézó tà kayí akódhɨ be, adrézó akódhɨ nɨ lodhá. 46 Dɨ Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ dré kúlí logózó àyɨ tí tirì àko, tàzoá dhɨ: «Adré tá lèá dhɨ, mà kòlongó rè zyà Gìká nɨ kúlí àmɨ, Yúdà ànzɨ ɨ dré ꞌíká. Dɨ, mɨ̀ gà àmɨkya kúlí nda rè, adrézó àmɨ kɨ no ngóró móndɨ́ kɨtswábhá lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ sè ko dhɨ ɨ ró. Dɨ mɨ̀ yi rè ká! Mà adré àmɨ kɨ tayɨ́ lɨ̀zo móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna. 47 Tàko ko, tà Mírì dré tàle mà kòꞌo dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ:

‹Má bhà mɨ adrélé ngádra ró móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré,

mɨ́ kàdrìró móndɨ́ angábhá bvò wä́yi lésè dhɨ ɨ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú be dhɨ bvó.›*»

48 Dɨ móndyá súrú twá ro nda ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé lenzélé, adrézó Mírì nɨ kúlí nɨ tà bha kuru. Gò àyɨ títí Gìká dré tá zɨ̀le kɨtswálé lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú dhɨ, ɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo. 49 Dɨ Mírì nɨ kúlí adré tá ayɨ́lé bvò nda ꞌásè wä́yi.

50 Dɨ, Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré àyɨkya dhya kàdrɨ̀kàdrɨ̀ bhàandre nda ꞌá dhɨ kɨ ꞌa tɨfɨ́zó, tòkó rúku ró adrébhá Gìká nɨ ro dhɨ ɨ́be. Ɨ̀ dré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ kodzózó lɨgɨ́lé Pólò ɨ rú Bàrànábà be, ɨ̀ kòpforó àyɨ kɨ mì be dhɨ bvó. Gò ɨ̀ dré àyɨ kɨ dròzo pfòle àyɨ kɨ bvò ꞌásè. 51 Dɨ Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ bhàandre nɨ tàpfulɨ́ndrɨ́ tròlepi àyɨ pá dhɨ nɨ towázó, tadházóá dhɨ, ɨ̀ tayɨ́ àyɨ kɨ tà títí dre. Gò ɨ̀ dré lɨ̀zo bhàandre rú zìle Ìkòníyò dhɨ na. 52 Dɨ, kàdré móndyá kaꞌìbhá Àtìyòkíyà na nda kɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ ga àyɨkya arɨ́ sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ Tɨrɨ́ Lólo sè bǐ.

14

Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ Ìkòníyò na

1 Ìkòníyò na dhɨ, Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ dré kpà fɨ̀zo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na gò, ɨ̀ dré Gìká nɨ kúlí longózó rìnyí sè. Dɨ móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo Yúdà ànzɨ ró ɨ̀ndɨ̀ súrú twá ro dhɨ ɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo. 2 Dɨ, Yúdà ànzɨ kúlí nda nɨ gabhá rè dhɨ ɨ̀ dré àyɨkya móndɨ́ àruka súrú twá ro dhɨ kɨ ꞌa tɨfɨ́zó, àyɨ kɨ togó ꞌòzo abɨ́lé Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ rú. 3 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ dré gòzo adrélé kònàle lókyá be vwàvwà ro. Ɨ̀ adré tá Mírì nɨ tà longó tirì àko, adrézó akódhɨ nɨ togó tanɨ nɨ tà ta. Mírì adré tá tadhá dhɨ, tà ɨ̀ dré adrélé longólé nda tá tà bàti ꞌɨ. Tàko ko, adré tá rìnyí fe àyɨ dré adrézó tà lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá áyɨ rìnyí tadhá dhɨ kɨ ꞌo. 4 Dɨ móndyá zyandre bhàandre nda ꞌá dhɨ ɨ̀ dré ru lanzɨ́zó: Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dhe tá Yúdà ànzɨ ɨ vésè, àruka nɨ ɨ̀ dhe tá kó àyɨkya àpóstolò nda ɨ vésè. 5 Gò móndɨ́ àruka Yúdà ànzɨ ró ɨ̀ndɨ̀ súrú twá ro dhɨ ɨ túmä́ní àyɨ kɨ kàdrɨ̀ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré ru yìzo kɨtswázó Pólò kɨ ꞌo kònzɨ Bàrànábà be, àyɨ kɨ lebhézó todràle kɨ́rà sè dhɨ bvó. 6 Dɨ, àyɨ nda ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré lapázó lɨ̀le bvò Lìkàwòníyà àdhya na. Ɨ̀ dré tatsízó bhàandre Lìsítrà àdhya ꞌásè, Dèrúbè àdhya ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ àrà bhàandre nda ɨ làgásè dhɨ ɨ ꞌásè, 7 adrélé Rúbí Tanɨ longóbe móndɨ́ ɨ dré.

Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ Lìsítrà na

8 Lìsítrà na dhɨ, agó àlo pá be àbvò ro dhɨ tá be. À ti tá akódhɨ mèrèkpè ro gò, dré kɨtswázó atsí to tàdzí ko. 9 Akódhɨ nda lɨrɨ́ tá adrélé Pólò nɨ yi adréràꞌa Gìká nɨ kúlí ta móndɨ́ ɨ dré. Pólò kònò akódhɨ dɨ̀ɨɨ́ dre dhɨ, dré nòzoá dhɨ, akódhɨ tá tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be kɨtswázó adrɨ́lé. 10 Dɨ dré tàzoá drá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Mɨ́ nga ámɨ totó pá dri!» Dɨ agó nda dré wàzo áyɨ totó gò, kɨdhólé atsí to.

11 Móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kònò tà Pólò dré ꞌòle nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo kúlí loyó tàzoá Lìkàwòníyàbhá kɨ ti sè dhɨ: «Gìká ɨ̀ ladzá àyɨ atsálé móndɨ́ ɨ ró gò, ɨ̀ dré asízó àma vélé!» 12 Gò ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé Bàrànábà nɨ zi gìká Zèwúsì ro, adrézó Pólò nɨ zi gìká Èrúmè ro, dré tá adrélé kúlí longólépi ꞌɨ dhɨ sè.* 13 Zèwúsì nɨ tépelò tá ànyɨ fɨrà bhàandre nda na. Dɨ Zèwúsì nɨ kòwánà dré ngàzo tíàgo kɨ tesé alɨ̀zo àyɨ ɨ́be túmä́ní ngá pfò aveave tɨꞌɨ̀le dhɨ ɨ́be atsálé bhàandre nɨ zèríbà tí. Tàko ko, akódhɨ ɨ móndyá zyandre nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá ngá nda kɨ le fèle mòbòmà ro Bàrànábà ɨ dré Pólò be, kɨtswázó àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha.

14 Dɨ, àpóstolò nda ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨ́tá kɨ lasɨ́zó kɨzà dré gò, ɨ̀ dré ràzo loyóába móndyá zyandre nda ɨ kòfalésè dhɨ: 15 «Àma kɨ arúpi ɨ, mɨ̀ adré kònɨ̀nɨ nɨ àdho tà ꞌo? Àma, àma kókpà móndɨ́ ꞌɨ àmɨ tɨ́nɨ. Mà alɨ̀ Rúbí Tanɨ longó àmɨ dré, mɨ̀ kòtayɨ́ró tà tàkotàko kònɨ ɨ, àmɨ kɨ togó adzázó Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ vélé. Akódhɨ nda bhà tá bhù ɨ, bvò be, yǐandre be ɨ̀ndɨ̀ ngá títí àyɨ lé dhɨ ɨ́be nɨ̀. 16 Atú dhɨ, tayɨ́ tá móndyá súrú títí ɨ lésè dhɨ ɨ adrélé àyɨ kɨ tàndɨ kɨ láti lebè. 17 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, tayɨ́ ɨ́na áyɨ tàndɨ nɨ tadhama tà dóro dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ ko: Adré kozya afè àmɨ dré bhù lésè, adrézó lànyá ꞌo kàle àmɨ dré lókyá nɨ ꞌá. Adré mányàngá afè kɨtswálé àmɨ dré. Adré kpà arɨ́ fe gàle àmɨ kɨ togó na bǐ.» 18 Dɨ ɨ̀ kòtà kúlí nda ɨ togó wä́yi sè dre dhɨ, ɨ̀ dré móndyá zyandre nda kɨ kɨkɨ́zó, ɨ̀ kòfèró mòbòmà àyɨ dré ko sè.

19 Àmvolásà dhɨ, Yúdà ànzɨ àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo Àtìyòkíyà lésè ɨ̀ndɨ̀ Ìkòníyò lésè gò, ɨ̀ dré móndyá zyandre nda kɨ ꞌa tɨfɨ́zó lɨgɨ́lé Pólò ɨ rú. Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré Pólò nɨ lebhézó kɨ́rà sè gò, akódhɨ nɨ rúbhá sèzo pfòzo ába bhàandre nda ꞌásè kɨvɨ̀ na. Ɨ̀ adré tá àyɨkya kisùá dhɨ, akódhɨ drà dre. 20 Dɨ, móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kòkɨmó ru akódhɨ làgásè kúrú dre dhɨ, dré ɨ́na ngàzo gò, gòle fɨ̀le bhàandre na.

Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ gò Àtìyòkíyà bvò Sìríyà àdhya lé dhɨ na

Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, Pólò ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le Bàrànábà be Dèrúbè na. 21 Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré Rúbí Tanɨ longózó, móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ ꞌòzo atsálé Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ ró. Gò ɨ̀ dré gòzo tatsílé Lìsítrà ꞌásè, Ìkòníyò ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ Àtìyòkíyà Pìsìdíyà le dhɨ ꞌásè, 22 adrélé móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ tɨmbàbe, adrézó àyɨ kɨ kodzó adrélé àyɨ kɨ totó tätä àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Adré lèá dhɨ, mà kàdré kɨzà kaꞌì nyàle bǐ kɨtswázó fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na.» 23 Èkèlézyà àlo àlo títí dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ, ɨ̀ tobhà tá bhàgo ɨ adrélé móndyá kaꞌìbhá nda kɨ drì ko. Dɨ ɨ̀ kòmvò tàbirí tà zìzo Mírì tí bhàgo nda ɨ dré dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ tayɨ́zó Mírì ɨ̀ dré tá kaꞌìle dhɨ drɨ́gá.

24 Ɨ̀ kòlavú bvò Pìsìdíyà àdhya ꞌásè dre dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo bvò Pàfìlíyà àdhya na. 25 Ɨ̀ dré Gìká nɨ kúlí longózó Pèrúgè na gò, ɨ̀ dré sìzo tsàle bhàandre rú zìle Àtàlɨ́yà dhɨ na, yǐandre mìle. 26 Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré bwátù dòzo gòzo Àtìyòkíyà bvò Sìríyà àdhya lé dhɨ na. Àtìyòkíyà nda tá bhàandre àyɨ kɨ tayɨ́zó Gìká drɨ́gá, ɨ̀ kòlɨ̀ró àzí ꞌo akódhɨ nɨ togó tanɨ sè dhɨ ꞌɨ. Nyànomvá dhɨ, ɨ̀ ꞌo àzí nda akɨ́lé dre. 27 Dɨ ɨ̀ kòtsa Àtìyòkíyà na dre dhɨ, ɨ̀ dré móndyá títí Èkèlézyà le dhɨ kɨ kɨmózó gò, tà títí Gìká dré ꞌòle àyɨ sè dhɨ kɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré. Ɨ̀ tɨtɨ́ tá kpà Gìká nzì tá láti móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré Yésu nɨ kaꞌìzo ngɨ́nɨ ya dhɨ. 28 Dɨ ɨ̀ dré adrézó túmä́ní móndyá kaꞌìbhá nda ɨ́be lókyá be vwàvwà ro.

15

Èkèlézyà nɨ drì kobhá kɨ ru kɨmoma Yèrúsalémà na dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, Yúdà ànzɨ àruka ɨ̀ dré angázó Yùdáyà lésè atsálé Àtìyòkíyà ꞌa gò, ɨ̀ dré adrézó tadhá móndyá kaꞌìbhá ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ kòꞌo àmɨ lwàle ngóró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ ko dhɨ, mɨ̀ kɨtswá lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú bwà ko.» 2 Dɨ, Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ dré àyɨkya tà nda nɨ gàzo gò, ɨ̀ dré tà kayízó àyɨ ɨ́be rìnyí sè. Gò Pólò kɨ kɨpèzo Bàrànábà be, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kaꞌìbhá àruka ɨ́be, ɨ̀ kòlɨ̀ró Yèrúsalémà na kɨtswálé tà ta tà nda dri àpóstolò ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ bhàgo Èkèlézyà àdhya ɨ́be. 3 Èkèlézyà Àtìyòkíyà le dhɨ dré àyɨ kɨ ledézó lɨ̀le àyɨ kɨ atsí na. Dɨ ɨ̀ dré ngàzo lavúlé bvò Fòwìníkè àdhya ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Sàmàrɨ́yà àdhya ꞌásè, adrélé móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá Yésu ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tɨtɨ́be gò, rúbí nda dré adrézó arɨ́ fe bǐ móndyá kaꞌìbhá ɨ dré. 4 Ɨ̀ kòtsa Yèrúsalémà na dre dhɨ, àpóstolò ɨ, bhàgo ɨ ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí Èkèlézyà le dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kaꞌìzo dòle togó dóro sè. Gò Pólò ɨ̀ dré tà títí Gìká dré ꞌòle àyɨ sè dhɨ kɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré.

5 Dɨ, Yésu nɨ kaꞌìbhá àruka Fàrìsáyò ro dhɨ ɨ̀ dré ngàzo tàá dhɨ: «Adré lèá dhɨ, à kòlwà móndyá kaꞌìbhá súrú twá ro dhɨ ɨ gò, lazízóá àyɨ dri dhɨ, ɨ̀ kàdré Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí lɨkɨ́.»

6 Dɨ àpóstolò nda ɨ bhàgo nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ru kɨmózó kɨtswázó tà nda nɨ ꞌa nya dhɨ bvó. 7 Ɨ̀ kòtà tà tà nda dri vwàvwà ro dre dhɨ, Pétèró dré ngàzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, Gìká kɨpè tá ma àmɨ kòfalé kɨ́nó, móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kòyiró Rúbí Tanɨ má tí, Yésu nɨ kaꞌìzo dhɨ be. 8 Dɨ Gìká móndyá títí dhɨ kɨ togó nìlepi dhɨ, dré Tɨrɨ́ Lólo fèzo àyɨ dré ngóró dré tá afèle àma dré dhɨ tɨ́nɨ, tadházóá dhɨ, ɨ́ kaꞌì àyɨ dre dhɨ.* 9 Dɨ nò tá ɨ́na àyɨ twá àma rúsè ko. Tàko ko, temvé tá àyɨ kɨ togó àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. 10 Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya Gìká nɨ tabhì àdho tà sè? Tàko ko, mɨ̀ adré ngá lanzì àma kɨ tábhí ɨ àma kɨ tàndɨ ɨ́be dhɨ mà dré kɨtswálé dòle bwà ko dhɨ nɨ bha móndyá kaꞌìbhá nda ɨ dri. 11 Tà nda kɨtswá ko! Be ró dhɨ, mà adré àmakya kaꞌìá dhɨ, Gìká adré àma kɨ tɨdrɨ́ Mírì Yésu nɨ togó tanɨ sè, ngóró dré adrélé àyɨ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ tɨ́nɨ.»

12 Dɨ móndyá títí ru kɨmóbhá nda ɨ kòfalé dhɨ, ngá dré bhùzo ndiii gò, ɨ̀ dré Bàrànábà kɨ yìzo Pólò be adréràꞌa tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró Gìká dré tá ꞌòle àyɨ sè móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ kòfalé dhɨ kɨ tɨtɨ́. 13 Ɨ̀ kòtɨtɨ́ tà nda ɨ akɨ́lé dre dhɨ, Yàkóbhò dré ngàzo tàá dhɨ: «Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ yi rè ma ká! 14 Sìmónà Pétèró tɨtɨ́ àma dré, Gìká bhe tá rè zyà mì móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna, móndɨ́ kɨ kɨpèzo àyɨ kòfalé adrélé móndyá ɨ́na ɨ ró ngɨ́nɨ ya dhɨ dre. 15 Dɨ kúlí pròfétà ɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ ɨ̀ adré ru kisú tà nda be. Ɨ̀ tɨsɨ̀ tá dhɨ:

16 ‹Mírì Gìká tà dhɨ: Àmvolásà dhɨ, má nɨ go

Dàwídì nɨ dzó arɨ́lépi dre dhɨ nɨ ꞌo áyɨ totó tódhyá.

Má nɨ go tà nɨ abɨ́bhá dhɨ kɨ ledé,

dzó nda nɨ bhàzo tódhyá àrà nɨ ꞌá,

17 kɨtswálé móndɨ́ kɨ àmbí ɨ̀ kòndàró ma, Mírì,

túmä́ní móndyá títí súrú twá ro má dré azílé adrélé mána ró dhɨ ɨ́be.

Ma, Mírì adrélépi tà kòdhɨ kɨ ꞌo dhɨ, má adré tà nda kɨ ta ma.

18 Má ꞌo tá tà nda ɨ nìle kɨ́nó lésè.›†»

19 Yàkóbhò gò tàá dhɨ: «Ásà dhɨ, má mìlésè dhɨ, dóro nɨ mà dré tà kòkóròko bhàle móndyá súrú twá ro àyɨ kɨ togó adzábhá Gìká vélé dhɨ ɨ dri ko dhɨ. 20 Be ró dhɨ, mà kòtɨsɨ̀ wárágà tàzoá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kònya mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ ko, ɨ̀ kòꞌo ndòtò tà ko, ɨ̀ kònya kàꞌwá ꞌòle zùle dràle dhɨ kɨ zǎ ko, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kònya kàꞌwá kàrɨ́ ko.‡ 21 Tàko ko, kɨdhólé kɨ́nó lésè dhɨ, à adré Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí longó bhàandre àlo àlo títí dhɨ ɨ ꞌásè, adrézó nàá Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè sàbátù àlo àlo títí ɨ sè.»

Wárágà tɨsɨ̀le Yésu nɨ kaꞌìbhá súrú twá ro dhɨ ɨ dré dhɨ

22 Gò àpóstolò nda ɨ, bhàgo nda ɨ ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí Èkèlézyà le dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré ru yìzo móndɨ́ kɨ kɨpèzo àyɨ kòfalé mùle túmä́ní Pólò ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Bàrànábà be, lɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Àtìyòkíyà na dhɨ ɨ véna. Ɨ̀ kɨpè tá Yùdásɨ̀ adrélé kpà rú zìle Bàràsábà dhɨ ɨ Sílà be kòdhya. Àyɨ nda ɨ tá móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ drì kobhá ɨ kòfalé. 23 Dɨ ɨ̀ dré wárágà tɨsɨ̀zo kònɨ̀nɨ, ɨ̀ kòfèró àyɨ drɨ́gá:

«Àma, àpóstolò ɨ bhàgo ɨ́be, àmɨ kɨ adrúpi ró dhɨ ɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àma kɨ adrúpi súrú twá ro Àtìyòkíyà na, bvò Sìríyà àdhya na, ɨ̀ndɨ̀ bvò Kìlìkíyà àdhya na dhɨ ɨ dré. Mòdo àmɨ dré!

24 Mà yi tàle dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ pfò tá àma kòfalésè lɨ̀le tà ta àmɨ dré gò, ɨ̀ dré àmɨ kɨ drì kɨzázó, àmɨ kɨ togó ꞌòzo lanzìle. Dɨ, mà mù tá àyɨ nda ɨ àma ko. 25 Dɨ tà nda sè dhɨ, àma títí, mà yi ru móndɨ́ àruka kɨ kɨpèzo mùle àmɨ véna, túmä́ní àma kɨ arúpi Bàrànábà ɨ Pólò be, mà dré lèle tò dhɨ ɨ́be. 26 Àyɨ nda ɨ móndɨ́ àyɨ kɨ lɨ́drɨ̀ febhá adrélé dràdrà mìle àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. 27 Dɨ mà adré Yùdásɨ̀ kɨ mu Sílà be, ɨ̀ kòtàró kúlí sè tà mà dré adrélé tɨsɨ̀le àmɨ dré kònɨ ɨ. 28 Àma túmä́ní Tɨrɨ́ Lólo be dhɨ, mà nò dóro nɨ, mà dré tà àzya lanzì dhɨ nɨ bhàle àmɨ dri ko dhɨ. Tà kɨtswábhá mɨ̀ kòꞌo dhɨ ɨ ngbà ꞌí tà kònɨ ꞌɨ: 29 Mɨ̀ kònya mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ ko, mɨ̀ kònya kàꞌwá kàrɨ́ ko, mɨ̀ kònya kàꞌwá ꞌòle zùle dràle dhɨ kɨ zǎ ko, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòꞌo ndòtò tà ko. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, kòdhɨ mɨ̀ adré ꞌòá dóro. Mɨ̀ kàdré dóro.»

30 Gò ɨ̀ dré dhya kɨpèle nda kɨ mùzo lɨ̀le Àtìyòkíyà na. Ɨ̀ kòtsa dre dhɨ, ɨ̀ dré móndyá zyandre kaꞌìbhá dhɨ kɨ kɨmózó gò, wárágà nda nɨ fèzo àyɨ dré. 31 Àyɨ nda ɨ̀ kònà wárágà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré lenzézó kúlí tɨsɨ̀le àyɨ kɨ togó tɨndrɨ̀zo nda kɨ tà sè. 32 Gò Yùdásɨ̀ ɨ Sílà be, adrébhá tá àyɨkya pròfétà ro dhɨ ɨ, ɨ̀ dré tà bǐ dhɨ kɨ tàzo kɨtswázó móndyá kaꞌìbhá nda kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 33 Dɨ ɨ̀ kògò adrélé kònàle lókyá tsà dre dhɨ, móndyá kaꞌìbhá nda ɨ̀ dré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ zìzo Gìká tí àyɨ dré, ɨ̀ kògòró móndyá àyɨ kɨ mubhá dhɨ ɨ véna dóro. [ 34 §] 35 Dɨ, Pólò ɨ Bàrànábà be dhɨ ɨ̀ dré gòzo àyɨkya adrélé Àtìyòkíyà na. Àyɨ túmä́ní móndɨ́ àruka bǐ dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ adré tá Mírì nɨ kúlí longó, adrézó tà nɨ kɨ tadhá móndɨ́ ɨ dré.

Pólò ɨ̀ lanzɨ́ ru Bàrànábà be

36 Lókyá kòlavú tsà dre dhɨ, Pólò dré tàzoá Bàrànábà dré dhɨ: «Mà kògò àma kɨ adrúpi bhàandre àlo àlo títí mà dré Mírì nɨ kúlí longózó dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ kɨ nobe, nòzoá ngalè àyɨ ngɨ́nɨ ya dhɨ.» 37 Bàrànábà dré kaꞌìzoá. Dɨ adré tá lèá dhɨ, ɨ̀ kòdrì Yòwánɨ̀ Márokò àyɨ vésè be. 38 Dɨ, Pólò adré tá ɨ́na nòá dhɨ, kɨtswá ko. Tàko ko, Yòwánɨ̀ Márokò nda tayɨ́ tá àyɨ bvò Pàfìlíyà àdhya na gò, dré gòzo lɨ̀le àyɨ ɨ́be àzí na ko. 39 Dɨ ɨ̀ dré tà nda nɨ kayízó àyɨ kòfalésè tà tàndɨ ró gò, ɨ̀ dré ru lanzɨ́zó ásà. Bàrànábà dré ɨ́na Yòwánɨ̀ Márokò nɨ drìzo gò, ɨ̀ dré mbàzo bwátù na lɨ̀le tùrù Kìpírò àdhya na. 40 Dɨ, Pólò dré ɨ́na Sílà nɨ kɨpèzo kòdhya. Dɨ móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kòtayɨ́ àyɨ Mírì drɨ́gá, kòlɨkɨ́ró àyɨ áyɨ togó tanɨ sè dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le. 41 Gò ɨ̀ dré lavúzó bvò Sìríyà àdhya ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Kìlìkíyà àdhya ꞌásè, móndyá kaꞌìbhá Èkèlézyà ɨ ꞌásè dhɨ kɨ tɨmbàbe àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na.

16

Pólò ɨ Sílà be dhɨ ɨ̀ drì Tìmòtéyò lɨ̀zo Gìká nɨ àzí ꞌo

1 Dɨ Pólò ɨ̀ dré tsàzo Dèrúbè na gò, lɨ̀le tsàle Lìsítrà na. Kònàle dhɨ, Yésu nɨ kaꞌìlepi àlo rú be Tìmòtéyò dhɨ tá be. Akódhɨ nda nɨ andre tá Yúdà mvá Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ ꞌɨ. Dɨ, akódhɨ nɨ atá tá ɨ́na Gìríkì ꞌɨ. 2 Móndyá kaꞌìbhá Lìsítrà le ɨ̀ndɨ̀ Ìkòníyò le dhɨ ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ rú ta dóro. 3 Dɨ Pólò adré tá akódhɨ nɨ le drìle àyɨ vésè atsí na. Ásà dhɨ, dré akódhɨ nɨ ꞌòzo lwàle, Yúdà ànzɨ bvò nda lé dhɨ ɨ̀ kòkaꞌìró akódhɨ be dhɨ bvó. Tàko ko, ɨ̀ nì títí tàle dhɨ, akódhɨ nɨ atá tá Gìríkì ꞌɨ dhɨ be.

4 Dɨ Pólò ɨ̀ adré tá tatsílé bhàandre àlo àlo ɨ ꞌásè, adrélé tà àpóstolò ɨ bhàgo ɨ́be Yèrúsalémà na dhɨ ɨ̀ dré ru yìzo drìá dhɨ kɨ longóbe móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré adrélé ꞌòle.* 5 Dɨ móndyá kaꞌìbhá Èkèlézyà ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ adré tá ru tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Ɨ̀ adré tá kpà lɨzólé lɨ̀le drìdrì kìtú àlo àlo títí ɨ sè.

Màkèdònɨ́yà agó àlo dhɨ zi Pólò lɨ̀le áyɨ bvò na

6 Gò Pólò ɨ atsíàmu nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré lavúzó bvò Fìrìgíyà àdhya ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Gàlàtɨ́yà àdhya ꞌásè. Tàko ko, Tɨrɨ́ Lólo logá tá àyɨ dré Gìká nɨ kúlí longoma bvò Àsɨ́yà àdhya na dhɨ. 7 Ɨ̀ dré tsàzo ànyɨ bvò Mìsíyà àdhya làga dhɨ, ɨ̀ tabhì tá lɨ̀le bvò Bìtìníyà àdhya na ká. Dɨ, Yésu nɨ Tɨrɨ́ dré ɨ́na tà nda nɨ logázó àyɨ dré. 8 Dɨ ɨ̀ dré lavúzó bvò Mìsíyà àdhya ꞌásè, sìle bhàandre rú zìle Trówà dhɨ na, yǐandre mìle. 9 Ngátsi sè dhɨ, ngá dré agázó Pólò mi toróbɨ́ tɨ́nɨ. Nò tá Màkèdònɨ́yà agó àlo dhɨ adréràꞌa áyɨ totó adrélé Pólò nɨ ti lizí: «Mɨ́ azyá Màkèdònɨ́yà le kɨtswálé àma kɨ ledé wà!» 10 Dɨ Pólò kònò ngá nda dre dhɨ, mà dré ndɨrɨ láti ndàzo lɨ̀zo Màkèdònɨ́yà na. Àngyá ko, mà nì tá tàle dhɨ, Gìká zi tá àma lɨ̀le Rúbí Tanɨ longó móndyá kònàle dhɨ ɨ dré dhɨ be.

Lìdíyà kaꞌì Yésu Fìlìpóyì na

11 Dɨ mà dré bwátù dòzo Trówà na, lavúzó pyà tùrù Sàmòtrákè àdhya na. Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré tsàzo bhàandre rú zìle Nèyàpólì dhɨ na. 12 Gò mà dré ngàzo kònalésè lɨ̀le bhàandre Fìlìpóyì àdhya na. Fìlìpóyì nda bhàandre kàdrɨ̀ bvò Màkèdònɨ́yà àdhya lé dhɨ kɨ àlo ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ bhàandre móndɨ́ bǐ Rómà ro dhɨ ɨ̀ dré bhà mòzo lána dhɨ ꞌɨ. Gò mà dré adrézó kònàle lókyá be vwàvwà ro tsà.

13 Sàbátù tú dhɨ, mà dré pfòzo bhàandre nda lésè tsàle yǐandre àlo adrélépi dìle dhɨ mìle. Mà adré tá kisùá dhɨ, mà nɨ àrà adrézó tà ta Gìká be dhɨ nɨ kisú kònàle. Dɨ mà dré lɨrɨ́zó adrélé tà ta tòkó ru kɨmóbhá kònàle dhɨ ɨ́be. 14 Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, tòkó àlo rú be Lìdíyà angálépi bhàandre Tìyàtírà àdhya lésè dhɨ tá be. Akódhɨ nda tá kɨ́tá làgɨ́ kyàkyà dhɨ kɨ lagɨ́lépi ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ adrélépi Gìká nɨ ro dhɨ ꞌɨ. Dɨ dré tá adréràꞌa Pólò nɨ yi dhɨ ꞌá dhɨ, Mírì dré akódhɨ nɨ togó ꞌòzo atsálé àtsɨ ró tà Pólò dré tàle dhɨ kɨ kaꞌì. 15 Dɨ akódhɨ ɨ móndyá títí akódhɨ nɨ dzó lésè dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré bàtísimò dòzo. Dré àma kɨ ti lizízó tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ kàdré áma no Mírì Yésu nɨ kaꞌìlepi ró bàti dhɨ, mɨ̀ kàlɨ̀ adrélé áma dzó lé wà.» Dɨ kàsé àma kɨ togó tà tàndɨ ró dre dhɨ, mà dré kaꞌìzoá.

À bhe Pólò ɨ Sílà be bǎdzó na

16 Kìtú àlo, mà dré tá adréràꞌa lɨ̀le àrà adrézó tà ta Gìká be dhɨ na dhɨ ꞌá dhɨ, mà kisú tá ru mvátòkó àlo màrábà ro dhɨ be. Akódhɨ nda tá tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be ɨ́ léna gò, adrézó tà adrébhá alɨ̀le dhɨ kɨ longó móndɨ́ ɨ dré rìnyí nɨ sè. Akódhɨ nɨ líyí ɨ̀ adré tá làfa kisú bǐ akódhɨ sè. 17 Dɨ akódhɨ dré ngàzo adrélé àma kɨ lebè Pólò be, loyóába dhɨ: «Àgo kònɨ ɨ màrábà Gìká kurú na bhù na dhɨ àdhya ꞌɨ! Ɨ̀ adré láti adrézó adrɨ́lé ásà dhɨ nɨ tadhá àmɨ dré!» 18 Adré tá ꞌòá kònɨ̀nɨ kìtú be bǐ. Dɨ, kùdù nɨ na dhɨ, Pólò nɨ togó dré aswázó gò, dré áyɨ alázó tàá tɨrɨ́ kònzɨ nda dré dhɨ: «Yésu Krísto nɨ rú sè dhɨ, má adré tàá mɨ́ dri dhɨ, mɨ́ pfò mvátòkó kònɨ̀dhɨ lésè!» Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, tɨrɨ́ nda dré pfòzo lásà.

19 Dɨ mvátòkó nda nɨ líyí ɨ̀ kònò tà ɨ̀ dré tá adrézó mì bha làfa kisúzó ásà dhɨ abɨ́ dre dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré Pólò kɨ rùzo sèle Sílà be, lɨ̀zo àyɨ ɨ́be bhàandre nda nɨ kàdrɨ̀ ɨ kandrá ngá lagɨ́rà na. 20 Ɨ̀ kòtsa àyɨ nda ɨ kandrá dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Dhya Yúdà ànzɨ ró kònɨ ɨ̀ adré àma kɨ bhàandre nɨ ꞌa tɨfɨ́! 21 Tàko ko, ɨ̀ adré àyɨkya labhɨ logálé àma Rómà ro dhɨ ɨ dré dhɨ kɨ tadhá. Kɨtswá mà dré labhɨ nda kɨ kaꞌìzo, adrézó kpà ꞌòá ko.»

22 Gò móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré kpà ru amúzó àyɨ ɨ́be Pólò ɨ rú Sílà be. Dɨ bhàandre nɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ kɨ́tá ꞌòzo tuvùle àyɨ rúsè, gò àyɨ kɨ ꞌòzo bhwàle fa sè. 23 À kòbhwà àyɨ tà tàndɨ ró dre dhɨ, àyɨ kɨ bhèzo bǎdzó na. Gò lazízóá bǎdzó nda nɨ lɨkɨ́lépi dri dhɨ, kàdré àyɨ kɨ lɨkɨ́ dóro. 24 Akódhɨ kòyi kúlí nda dre dhɨ, dré àyɨ kɨ bhàzo bǎdzó nda nɨ ꞌa kɨ̀le twá dhɨ na, àyɨ kɨ pá ꞌòzo kɨtsɨ́lé fa kólòngbó sè.

25 Ànyɨ́ànyɨ ngátsi kɨ́tógá sè dhɨ, Pólò ɨ Sílà be dhɨ ɨ̀ adré tá tà ta Gìká be, adrézó longó ngo akódhɨ nɨ rú bhàzo kùle. Dhya àruka títí ꞌɨ̀le bǎdzó nda lé dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ yi. 26 Gbǎ kòdhwa, kàdíkàdi kàdrɨ̀ dhɨ dré bvò kosézó, bǎdzó nda nɨ pá kɨzɨ́zó rìnyí sè. Dɨ bǎdzó nɨ ti ɨ̀ dré títí ru tinzìzo gò, dhya títí ꞌɨ̀le nda kɨ nyɨ̀rɨ̀ dré tɨkɨ́zó adàle àyɨ rúsè. 27 Dɨ bǎdzó lɨkɨ́lépi nda kòlaró bǎdzó ti kɨ no ngbo dre dhɨ, dré áyɨ sápɨ́ asézó kɨtswázó áyɨ pfu dràle. Àngyá ko, adré tá ɨ́na kisùá dhɨ, dhya ꞌɨ̀le nda ɨ̀ lapá títí dre. 28 Dɨ, Pólò dré kúlí yòzo rìnyí sè, tàzoá dhɨ: «Mɨ́ ꞌo mɨ kònzɨ ko! Àma títí be kònɨ̀dhɨ!» 29 Dɨ bǎdzó lɨkɨ́lépi nda dré àtsɨ́ zìzo gò, dré arázó afɨ́lé bǎdzó ꞌa kɨ̀le twá nda lé, adhélé lyabe tirì dré Pólò ɨ kandrá Sílà be. 30 Dré àyɨ kɨ drìzo pfòzo àyɨ ɨ́be kɨvɨ̀ na gò, lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Atálágó ɨ, lè má kòꞌo àdho tà kòdhya kɨtswázó adrɨ́lé dhɨ?» 31 Ɨ̀ logó drá dhɨ: «Àmɨ móndyá títí ámɨ dzó lésè dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ, mɨ̀ kòkaꞌì Mírì Yésu gò, mɨ̀ kàdrɨ́ró.» 32 Gò ɨ̀ dré Mírì nɨ kúlí longózó àyɨ dré, móndyá títí akódhɨ nɨ dzó lésè dhɨ ɨ́be. 33 Dɨ ngátsi nda sè dhɨ, bǎdzó lɨkɨ́lépi nda dré àyɨ kɨ drìzo lɨ̀zo àyɨ kɨ làzɨ́ dzɨ gò, gbǎ lókyá nda sè dhɨ, ɨ̀ dré bàtísimò dòzo móndyá títí nɨ ɨ́be. 34 Dré Pólò kɨ drìzo fɨ̀zo àyɨ ɨ́be áyɨ dzó na, mányàngá fèzo àyɨ dré nyàle. Dɨ akódhɨ ɨ móndyá títí nɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré gàzo arɨ́ sè bǐ, ɨ̀ dré Gìká nɨ kaꞌìle dhɨ sè.

35 Ngá kòwa dre dhɨ, bhàandre nɨ kàdrɨ̀ nda ɨ̀ dré pòlísì kɨ mùzo tàá bǎdzó lɨkɨ́lépi nda dré dhɨ: «Mɨ́ trɨ̀ àgo kòdhɨ ɨ lɨ̀le.» 36 Dɨ bǎdzó lɨkɨ́lépi nda dré tàzoá Pólò dré dhɨ: «Bhàandre nɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ amù kúlí tàá dhɨ, à kòtrɨ̀ àmɨ lɨ̀le. Mɨ̀ nɨ dɨ kɨtswá pfòle lɨ̀le togó be kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ.» 37 Dɨ, Pólò dré ɨ́na tàzoá pòlísì nda ɨ dré dhɨ: «Ɨ̀ ꞌo tá àma bhwàle móndyá títí ɨ kandrá àma kɨ tàbvó ta àko ró gò, àma kɨ ꞌòzo bhèle bǎdzó na, tágba má dré adrézó móndɨ́ Rómà ro dhɨ ꞌɨ dhɨ.† Dɨ nyànomvá dhɨ, ɨ̀ adré àyɨkya àma kɨ le tayɨ́lé lùzu ró? Tàdzí ko! Àyɨ kɨ tàndɨ ɨ̀ kàlɨ̀ àma kɨ trɨ dhɨ àyɨ!»

38 Gò pòlísì nda ɨ̀ dré gòzo kúlí nda kɨ longó bhàandre nɨ kàdrɨ̀ nda ɨ dré. Àyɨ nda ɨ̀ kòyi, Pólò ɨ Sílà be dhɨ ɨ tá móndɨ́ Rómà ro dhɨ ꞌɨ dhɨ dre dhɨ, tirì dré àyɨ kɨ ꞌòzo. 39 Dɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo Pólò kɨ togó tɨndrɨ̀, àyɨ kɨ drìzo pfòzo àyɨ ɨ́be kɨvɨ̀ na gò, àyɨ kɨ ti lizízó ɨ̀ kòtayɨ́ró àyɨ kɨ bhàandre lɨ̀zo. 40 Dɨ Pólò ɨ Sílà be dhɨ ɨ̀ kàpfò bǎdzó lésè dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo lɨ̀le Lìdíyà bhàna. Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré ru kɨmózó móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ́be, àyɨ kɨ tɨmbàzo àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ tayɨ́zó lɨ̀zo.

17

Pólò ɨ Sílà be dhɨ ɨ Tèsàlòníkè na

1 Àmvolásà dhɨ, ɨ̀ dré lavúzó bhàandre Àfìpólì àdhya ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Àpòlònɨ́yà àdhya ꞌásè gò, tsàle bhàandre Tèsàlòníkè àdhya na. Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó tá kònàle be. 2 Dɨ Pólò dré lɨ̀zo lɨ̀sámbò dzó nda na, ànzyà gà dré tá adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. Sàbátù na dhɨ ɨ sè dhɨ, dré tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ tàzo móndyá kònàle dhɨ ɨ́be. 3 Adré tá tà nda kɨ àndu ngɨ àyɨ dré, adrézó tadhá dhɨ, lè tá Mèsɨ́yà kònya kɨzà dràzo gò, kòngaró dràdrà ꞌásè. Tà tá àyɨ dré dhɨ: «Yésu má dré adrézó tà nɨ nɨ longó àmɨ dré kòdhɨ, Mèsɨ́yà ꞌɨ.» 4 Dɨ Yúdà ànzɨ àruka ɨ̀ dré kúlí nda nɨ kaꞌìzo gò, ɨ̀ dré ru amúzó Pólò ɨ́be Sílà be. Gìríkì zyandre adrébhá tá Gìká nɨ ro dhɨ ɨ̀ dré kpà kaꞌìzoá, túmä́ní tòkó bǐ rúku ró dhɨ ɨ́be.

5 Dɨ, Yúdà ànzɨ àruka ɨ̀ dré àyɨkya lovó kònzɨ bhàzo Pólò ɨ rú. Dɨ ɨ̀ dré àgo kònzɨ àruka kɨ kɨmózó ngá lagɨ́rà na gò, ɨ̀ dré móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ ꞌa tɨfɨ́zó adrélé tà ꞌo wàyá ro bhàandre na. Gò ɨ̀ dré ru wùzo tsàle Yàsónà bhàna kɨtswálé Pólò kɨ nda Sílà be, ɨ̀ kàdrìró àyɨ móndyá zyandre ɨ kandrá be dhɨ bvó. 6 Dɨ, ɨ̀ kòndà àyɨ tɨ́ dre dhɨ, ɨ̀ dré Yàsónà kɨ sèzo móndɨ́ kaꞌìbhá àruka ɨ́be, lɨ̀zo àyɨ ɨ́be bhàandre nda nɨ kàdrɨ̀ ɨ kandrá. Gò ɨ̀ dré yòzoá dhɨ: «Àgo adrébhá móndɨ́ kɨ drì kɨzá bvò wä́yi ꞌásè kòdhɨ ɨ̀ atsá kpà kònwa dre. 7 Yàsónà kònɨ̀dhɨ kaꞌì àyɨ dòle ɨ́ bhàna. Àyɨ títí nda ɨ̀ adré lɨgɨ́lé Kàyìsárà nɨ tòlɨ́ ɨ rú, adrézó tàá dhɨ, ópɨ́ kàdrɨ̀ àzya rú be Yésu dhɨ be.» 8 Dɨ kúlí ɨ̀ dré tàle nda ɨ̀ dré gòzo móndyá zyandre nda kɨ ꞌa tɨfɨ́, bhàandre nɨ kàdrɨ̀ nda ɨ́be. 9 Dɨ ɨ̀ dré Yàsónà kɨ ꞌòzo làfa fe arúpi nɨ ɨ́be gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ tayɨ́zó lɨ̀le.

Pólò ɨ Sílà be dhɨ ɨ Bèróyà na

10 Ngá kàní dre dhɨ, móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré Pólò kɨ ꞌòzo lɨ̀le Sílà be bhàandre Bèróyà àdhya na. Àyɨ nda ɨ̀ kòtsa dre dhɨ, ɨ̀ dré lɨ̀zo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. 11 Móndyá Bèróyà le dhɨ kɨ togó tá dóro Tèsàlòníkèbhá kya kɨ lavú. Dɨ ɨ̀ dré Gìká nɨ kúlí kaꞌìzo yìle lovó sè. Kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré tá tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ àndu nda, nìzoá ngalè tà Pólò dré tá adrélé tàle dhɨ ɨ tà bàti ꞌɨ yà dhɨ. 12 Dɨ móndɨ́ bǐ Yúdà ànzɨ ɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo, túmä́ní Gìríkì tòkó rúku ró bǐ dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ Gìríkì àgo bǐ dhɨ ɨ́be.

13 Dɨ, Yúdà ànzɨ Tèsàlòníkè na dhɨ ɨ̀ kòyi, Pólò adré tá kpà Gìká nɨ kúlí longó Bèróyà le dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨkya alɨ̀zo kɨtswálé móndyá zyandre nda kɨ ꞌa tɨfɨ́ lɨgɨ́lé Pólò ɨ rú. 14 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré Pólò nɨ ꞌòzo lɨ̀le àtsɨ́ dri yǐandre na ro. Dɨ, Sílà ɨ Tìmòtéyò be dhɨ ɨ̀ dré àyɨkya adrézó Bèróyà na. 15 Dhya adrébhá Pólò nɨ dri dhɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo ába tsàle bhàandre Àtènáyɨ̀ àdhya na. Dɨ akódhɨ dré lazízóá àyɨ dri dhɨ, Sílà ɨ Tìmòtéyò be dhɨ ɨ̀ kàlɨ̀ ɨ́ vélé mbèlè. Gò ɨ̀ dré gòzo gòle Bèróyà na.

Pólò longó Gìká nɨ kúlí Àtènáyɨ̀ na

16 Pólò dré tá adréràꞌa àyɨ nda kɨ letè Àtènáyɨ̀ na dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ nɨ togó adré tá lanzìle lavúlé, dré tá adrélé nòá dhɨ, bhàandre nda ga gìká tàko kɨ lɨ́ndrɨ́ ɨ sè bǐ dhɨ sè. 17 Ásà dhɨ, adré tá Gìká nɨ kúlí ta Yúdà ànzɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá súrú twá ro adrébhá tá Gìká nɨ ro dhɨ ɨ́be Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. Kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, adré tá kpà Gìká nɨ kúlí ta móndyá adrébhá tá ru kɨmó ngá lagɨ́rà na dhɨ ɨ́be. 18 Dɨ tògyabhá àruka adrélé zìle Èpìkùréyò ɨ ró ɨ̀ndɨ̀ Sòtòyɨ́kò ɨ ró dhɨ ɨ̀ dré dhèzo adrélé tà kayí akódhɨ be.* Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá lizíá dhɨ: «Dhya kúlí kyàkyà kòdhɨ adré ɨ́na àdho tà le tàle?» Àruka nɨ ɨ̀ adré tá tàá dhɨ: «Sù ngóró adré gìká twá kɨ tà longó na tɨ́nɨ.» Ɨ̀ adré tá tàá kònɨ̀nɨ, Pólò dré tá adrélé Yésu nɨ Rúbí Tanɨ longó akódhɨ nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà be dhɨ sè. 19 Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába àrà rú zìle Àrèyòpágò, tògyabhá ɨ̀ dré tá adrézó ru kɨmó lána dhɨ na.† Àyɨ nda ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Mà nɨ kɨtswá tà tɨ́dhɨ́ mɨ́ dré adrélé tadhálé kòdhɨ kɨ ni bwà? 20 Tà mɨ́ dré adrélé tàle nda ɨ̀ adhé àma bílé twá. Dɨ mà lè nìle ngalè tà nda ɨ̀ adré lèá tàle ngɨ́nɨ ya dhɨ.» 21 (Ɨ̀ tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, Àtènáyɨ̀bhá títí dhɨ ɨ móndɨ́ alɨ̀alɨ̀ dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ lókyá wä́yi dhɨ nɨ fe adrézó tà tɨ́dhɨ́ dhɨ kɨ yi, adrézó kpà tà nda kɨ tɨtɨ́ àyɨ kòfalésè.)

22 Dɨ Pólò dré ngàzo áyɨ totó àyɨ ru kɨmóbhá nda ɨ kòfalé gò, tàá dhɨ: «Àmɨ Àtènáyɨ̀bhá nɨ ɨ, má adré nòá dhɨ, tà títí ɨ sè dhɨ, àmɨ móndɨ́ adrébhá gìká nɨ tà nda nìle dhɨ ꞌɨ. 23 Tàko ko, má dré tá adréràꞌa tatsílé àmɨ kɨ bhàandre ꞌásè dhɨ ꞌá dhɨ, má nò tá àrà mɨ̀ dré adrézó àmɨ kɨ gìká kɨ lɨndrɨ̀ bha ꞌásà dhɨ ɨ. Má kisú kpà àlètárɨ̀ mɨ̀ dré adrézó ngá fe àmɨ kɨ gìká dré dhɨ. À tɨsɨ̀ tá rúá dhɨ: ‹Gìká nìle ko dhɨ dré.› Dɨ má adré mána Gìká mɨ̀ dré adrézó lɨndrɨ̀ nɨ nɨ bha nìá àko ró dhɨ nɨ tà longó àmɨ dré.

24 Gìká bvò bhàlepi ngá títí lá dhɨ ɨ́be dhɨ, Mírì bhù kya bvò be dhɨ ꞌɨ. Dɨ adré ɨ́na adrélé tépelò móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé sìle dhɨ ɨ ꞌásè ko. 25 Móndɨ́ ɨ̀ kɨtswá kpà tà ꞌo akódhɨ dré ngóró akódhɨ tá lovó nɨ ɨ́be na tɨ́nɨ bwà ko. Tàko ko, akódhɨ adré lɨ́drɨ̀ fe, laꞌa ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ ngá àruka títí dhɨ ɨ́be móndyá títí ɨ dré dhɨ nɨ̀. 26 Akódhɨ ꞌo tá súrú títí dhɨ ɨ apfòle móndɨ́ àlo lésè, ɨ̀ kàyɨ́ró adrélé bhà mo bvò wä́yi dhɨ drǐsè. Bhà àyɨ kɨ lókyá ɨ ngóró dré tá lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. Lanzɨ́ kpà bvò ɨ̀ dré adrézó bhà mo ꞌásà dhɨ ɨ. 27 Gìká ꞌo tá kònɨ̀nɨ, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró áyɨ nda gò, kòkɨtswá dhɨ, ɨ̀ kòkisúró ɨ be dhɨ bvó. Tákò, akódhɨ ɨ́na vwàvwà ro àma àlo àlo títí dhɨ ɨ rúsè ko. 28 Àngyá ko, akódhɨ léna dhɨ, àma lɨ́drɨ̀ ɨ́be, adrézó tà ꞌo, adrézó kpà adrélé be. Ngóró àmɨ kɨ tògyabhá àruka ɨ̀ dré tàle dhɨ tɨ́nɨ: ‹Àma akódhɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ.›

29 Dɨ mà dré adrélé Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, adré lèá mà kòkisù ko tàle dhɨ, Gìká nɨ làsú sù ngóró ngá lɨ́ndrɨ́ móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ledélé órò sè yà, àrezá sè yà, kó ngalè kɨ́rà sè yà, àyɨ kɨ tògyá sè ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tà kisùle dhɨ sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ. 30 Atú dhɨ, Gìká tayɨ́ tá móndɨ́ ɨ adrélé tà ꞌo tà nìma ko na. Dɨ, nyànomvá dhɨ, adré ɨ́na móndyá títí àrà títí ɨ ꞌásè dhɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kòladzáró àyɨ kɨ togó. 31 Tàko ko, bhà kìtú ɨ́ dré dra móndyá títí bvò àdhya kɨ tàbvó tàzo gyǎgya, agó ɨ́ dré zɨ̀le tà nda sè dhɨ sè dhɨ dre. Tadhá kpà móndyá títí ɨ dré dhɨ, tà nda tà bàti ꞌɨ dhɨ, dré akódhɨ nda nɨ tɨngálé dràdrà lésè dhɨ sè.»

32 Ɨ̀ kòyi tà Pólò dré tàle móndɨ́ nɨ tɨngama dràdrà lésè dhɨ nɨ tà dri nda dre dhɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré ngàzo akódhɨ nɨ gu. Dɨ àruka nɨ ɨ̀ dré kó tàzoá dhɨ: «Mà nɨ go tà mɨ́ dré adrélé tàle kòdhɨ kɨ yi tódhyá kìtú àzya sè.» 33 Dɨ Pólò dré pfòzo àyɨ kòfalésè. 34 Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré ru amúzó akódhɨ be gò, ɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo. Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ tá tògyabhá nda kɨ àlo, Dìyònùsíyò, tòkó àlo rú be Dàmárì dhɨ, tsàle móndɨ́ àruka ɨ́be.

18

Pólò lɨ̀ Kòrítò na

1 Àmvolásà dhɨ, Pólò dré ngàzo Àtènáyɨ̀ lésè lɨ̀le bhàandre Kòrítò àdhya na. 2 Kònàle dhɨ, ɨ̀ dré ru kisúzó Yúdà mvá àlo rú be Àkílà angálépi Pótò lésè dhɨ be. Lavú dre lókyá tsà, ɨ̀ angá tá bvò Ìtàlíyà àdhya lésè tòkó nɨ rú be Pìrìsíkà dhɨ be, alɨ̀le Kòrítò le. Tàko ko, Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀, Kàlàwùdíyò fè tá tòlɨ́ tàzoá dhɨ, Yúdà ànzɨ títí dhɨ ɨ̀ kòpfò bhàandre Rómà àdhya ꞌásè. Dɨ Pólò dré tsàzo 3 adrélé àyɨ bhàna, adrélé àzí ꞌo túmä́ní àyɨ ɨ́be. Àngyá ko, ɨ̀ adré tá títí àzí àlo adrézó wémà ledé dhɨ nɨ ꞌo kòdhya. 4 Sàbátù àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, Pólò adré tá Gìká nɨ kúlí ta Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na, adrézó Yúdà ànzɨ kɨ togó asé Gìríkì ɨ́be, ɨ̀ kòkaꞌìró Yésu be dhɨ bvó.

5 Sílà ɨ Tìmòtéyò be dhɨ ɨ̀ kàtsá Màkèdònɨ́yà lésè dre dhɨ, Pólò dré kɨdhózó adrélé áyɨ lókyá wä́yi dhɨ nɨ fe adrézó Gìká nɨ kúlí longó, adrézó tadhá Yúdà ànzɨ ɨ dré dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ káyà dhɨ. 6 Dɨ, Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré ngàzo adrélé lɨgɨ́lé Pólò be, adrézó akódhɨ nɨ lodhá. Dɨ Pólò dré áyɨ kɨ́tá kayázó, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ kɨ kàrɨ́ kàdré ngòle àmɨ kɨ tàndɨ ɨ dri. Ma tà àko má rú àmɨ kɨ tà sè. Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, má adré mána lɨ̀le Gìká nɨ kúlí longó móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna.»

7 Dɨ akódhɨ dré apfòzo lɨ̀sámbò dzó nda lésè lɨ̀le agó àlo rú be Tìtíyò Yúsitò dhɨ nɨ dzó na, ànyɨ lɨ̀sámbò dzó nda làgana. Akódhɨ nda tá móndɨ́ adrélépi Gìká nɨ ro dhɨ ꞌɨ. 8 Kònàle dhɨ, lɨ̀sámbò dzó nɨ kàdrɨ̀ rú be Kùrísipò dhɨ ɨ móndyá títí akódhɨ nɨ dzó lésè dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré Mírì Yésu nɨ kaꞌìzo. Dɨ Kòrítòbhá àruka bǐ adrébhá Pólò nɨ kúlí yi dhɨ ɨ̀ adré tá kpà Yésu nɨ kaꞌì gò, ɨ̀ dré adrézó bàtísimò do.

9 Ngátsi àlo sè dhɨ, ngá dré agázó Pólò mi toróbɨ́ tɨ́nɨ gò, Mírì dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ ro ngá ko! Mɨ́ gò adrélé áma tà longó. Mɨ́ tayɨ́ kúlí ko. 10 Àngyá ko, ma túmä́ní mɨ́ be. Dhya àlo kɨtswá drɨ́gá bha mɨ́ rú ámɨ ꞌòzo kònzɨ dhɨ ko. Tàko ko, ma móndɨ́ ɨ́be zyandre ró bhàandre kònɨ̀dhɨ ꞌá.» 11 Dɨ Pólò dré gòzo adrélé kònàle, adrélé Gìká nɨ kúlí tadhá àyɨ dré kóná àlo tàlí sè.

12 Lókyá Gàlɨ́yò dré tá adréràꞌa gùvèrènérè ro bvò Àkáyà àdhya drìle dhɨ ꞌá dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré ngàzo ru amú Pólò rú gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába tàbvó tǎrà na. 13 Ɨ̀ dré tàzoá dhɨ: «Dhya kònɨ̀dhɨ adré ɨ́na móndɨ́ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha láti twá àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tadhálé dhɨ rúsè dhɨ sè.» 14 Dɨ Pólò dré tá adréràꞌa ꞌòle kúlí ta dhɨ ꞌá dhɨ, Gàlɨ́yò dré logózóá Yúdà ànzɨ nda ɨ dré dhɨ: «Àmɨ Yúdà ànzɨ ró nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré tá móndɨ́ asíkì tà kònzɨ tsà dhɨ sè yà, kó ngalè tà kònzɨ kàdrɨ̀ dhɨ sè yà dhɨ, má nɨ tá àmɨ kɨ yi togó vwàvwà sè. 15 Dɨ, mɨ̀ dré adrélé tà kayí kúlí kɨ tà dri, rú kɨ tà dri, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà dri dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ nò àmɨkya tà nda ɨ àmɨ. Má lè mána tà nda kɨ bvó tàle ko!» 16 Dɨ dré àyɨ kɨ dròzo pfòle tàbvó tǎrà nda ꞌásè. 17 Gò àyɨ títí nda ɨ̀ dré àyɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó nɨ kàdrɨ̀ rú be Sòsèténè dhɨ nɨ rùzo tswàle tàbvó tǎrà nda kandrá. Dɨ, Gàlɨ́yò dré ɨ́na tà nda nɨ nòzo tà tàko ró.

Pólò gò Àtìyòkíyà na

18 Pólò dré adrézó Kòrítò na lókyá be vwàvwà ro. Dɨ dré lazízó móndyá kaꞌìbhá ɨ tí gò, ɨ̀ dré mbàzo bwátù na Pìrìsíkà ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Àkílà be kɨtswálé lɨ̀le bvò Sìríyà àdhya na. Drìdrì dré mbàzo bwátù na dhɨ kandrá dhɨ, Pólò ꞌo tá áyɨ drìbhɨ́ rèle bhàandre rú zìle Kèkùréyà dhɨ na, mòndrà dré tá sɨ̀le dhɨ nɨ tà sè.*

19 Ɨ̀ dré tsàzo bhàandre Èfésò àdhya na gò, Pólò dré Pìrìsíkà kɨ tayɨ́zó Àkílà be. Dré ɨ́na lɨ̀zo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na Gìká nɨ kúlí ta àyɨ ɨ́be. 20 Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ ti lizízó, kàdréró dhu rè àyɨ véna vwàvwà ro tsà. Dɨ, dré ɨ́na kaꞌìzoá ko. 21 Dɨ, dré tá adréràꞌa ꞌòle àyɨ kɨ tayɨ́ dhɨ ꞌá dhɨ, dré tàzoá dhɨ: «Gìká kòlè dhɨ, má nɨ go atsálé àmɨ ta.» Dré bwátù dòzo ngàzo Èfésò lésè, 22 lɨ̀le Kàyìsàríyà na. Kòtsa dre dhɨ, dré rè zyà mbàzo Yèrúsalémà na mòdo fe móndyá kaꞌìbhá ɨ dré ꞌíká, gò lɨ̀zo Àtìyòkíyà na ndò.

23 Dré adrézó Àtìyòkíyà na lókyá be vwàvwà ro tsà. Gò dré ngàzo tatsílé bvò Gàlàtɨ́yà àdhya ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Fìrìgíyà àdhya ꞌásè, móndyá kaꞌìbhá títí dhɨ kɨ tɨmbàbe àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na.

Àpólò tadhá Gìká nɨ kúlí Èfésò na ɨ̀ndɨ̀ Kòrítò na

24 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, Yúdà mvá àlo rú be Àpólò angálépi Àlɨ̀gɨ̀zàndrɨ́yà lésè dhɨ, dré tsàzo Èfésò na. Akódhɨ nda tá móndɨ́ tà nìlepi bǐ, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Kúlí nìlepi dóro dhɨ ꞌɨ. 25 À tadhá tá kpà drá Mírì nɨ tà dóro. Dɨ akódhɨ nɨ togó tá àtsɨ ró adrézó Yésu nɨ tà longó, adrézó akódhɨ nɨ tà tadhá kyákyá. Dɨ, nì tá ɨ́na ngbà ꞌí bàtísimò Yòwánɨ̀ àdhya nɨ tà kòdhya.† 26 Dɨ dré kɨdhózó adrélé Gìká nɨ kúlí ta tirì àko Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na. Pìrìsíkà ɨ Àkílà be dhɨ ɨ̀ kòyi akódhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába àyɨ véna gò, ɨ̀ dré Gìká nɨ tà àndu ngɨ̀zo drá dóro kɨtswálé títí.

27 Àmvolásà dhɨ, Àpólò dré lèzoá lɨ̀le bvò Àkáyà àdhya na. Dɨ móndyá kaꞌìbhá Èfésò le dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kodzózó lɨ̀le gò, ɨ̀ dré wárágà tɨsɨ̀zo àyɨ kɨ adrúpi Àkáyà na dhɨ ɨ dré, ɨ̀ kòkaꞌìró akódhɨ dòle àyɨ véna dóro. Dɨ akódhɨ kòtsa kònàle dre dhɨ, dré móndyá Yésu nɨ kaꞌìbhá Gìká nɨ togó tanɨ sè dhɨ kɨ ledézó tò. 28 Tàko ko, adré tá tà kayí Yúdà ànzɨ ɨ́be rìnyí sè móndyá títí ɨ kandrá, adrézó tadhá tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ɨ sè dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ káyà dhɨ.

19

Pólò tsa Èfésò na

1 Àpólò dré tá adréràꞌa Kòrítò na dhɨ ꞌá dhɨ, Pólò dré láti dòzo lavúzó bvò kòngo ró Àsɨ́yà àdhya ꞌásè, lɨ̀le tsàle Èfésò na. Kònàle dhɨ, dré Yésu nɨ kaꞌìbhá àruka kɨ kisúzó gò, 2 lizízóá àyɨ tí dhɨ: «Mɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo dhɨ, mɨ̀ kisú Tɨrɨ́ Lólo ꞌí?» Dɨ ɨ̀ logó drá dhɨ: «Kóko, mà yi tá ko tàle dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo be dhɨ.» 3 Pólò gò lizíá dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ do dɨ bàtísimò ángùdhi kòdhya?» Ɨ̀ logó dhɨ: «Bàtísimò Yòwánɨ̀ àdhya ꞌɨ.» 4 Dɨ Pólò tà àyɨ dré dhɨ: «Yòwánɨ̀ fè tá bàtísimò móndɨ́ ɨ dré, tadházóá dhɨ, ɨ̀ ladzá àyɨ kɨ togó dre. Dɨ adré tá tàá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòkaꞌì dhya adrélépi tá adhélé ɨ́ bvó dhɨ kòdhya. Dhya nda Yésu ꞌɨ.» 5 Ɨ̀ kòyi kúlí nda dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo bàtísimò do Mírì Yésu nɨ rú sè. 6 Dɨ Pólò dré drɨ́gá bhàzo àyɨ dri gò, Tɨrɨ́ Lólo dré asízó àyɨ kɨ asó gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé ti twátwa kɨ ta, adrézó tà longó pròfétà kya tɨ́nɨ. 7 Àgo nda ɨ tá ànyɨ́ànyɨ mudrí-drì-rì.

8 Àmvolásà dhɨ, Pólò dré lɨ̀zo Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó na gò, kɨdhólé adrélé Gìká nɨ kúlí ta tirì àko. Dré Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà tadházó móndyá kònàle dhɨ ɨ dré mbǎ na, adrézó àyɨ kɨ togó asé, ɨ̀ kòkaꞌìró be dhɨ bvó. 9 Dɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó ꞌòzo tombálé, kúlí nda kɨ gàzo gò, ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tà ta kònzɨ Mírì nɨ láti nɨ tà rú móndyá títí ɨ kandrá. Dɨ Pólò dré àyɨ kɨ tayɨ́zó. Dré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ drìzo lɨ̀zo àyɨ ɨ́be Tìránò nɨ dzó adrézó móndɨ́ kɨ tadhá dhɨ na gò, dré adrézó Gìká nɨ tà ta àyɨ dré kìtú àlo àlo títí ɨ sè. 10 Dré ꞌòzoá kònɨ̀nɨ kóná rì gò, móndyá títí Yúdà ànzɨ ró ɨ̀ndɨ̀ súrú twá ro bvò Àsɨ́yà àdhya lé dhɨ ɨ̀ dré Mírì nɨ kúlí yìzo.

11 Gìká adré tá rìnyí fe Pólò dré adrézó tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró nòle rè ko dhɨ kɨ ꞌo. 12 À adré tá ndɨ̀ndɨ̀ kɨ́tá twátwa dré tá tabèle dhɨ kɨ do lɨ̀zo bhàá dràbhá ɨ rú gò, ɨ̀ dré adrézó adrɨ́lé àyɨ kɨ drà ɨ lésè. Tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ adré tá kpà topfòle àyɨ kɨ àruka ɨ lésè.

Sèkévà nɨ ànzɨàgo ɨ̀ tabhì tɨrɨ́ kònzɨ dròle

13 Yúdà ànzɨ àruka ɨ̀ adré tá tatsílé àrà twátwa ɨ ꞌásè, adrélé tɨrɨ́ kònzɨ kɨ drobe topfòle móndɨ́ ɨ lésè. Gò ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé tà nda nɨ tabhì ꞌòle Mírì Yésu nɨ rú sè, adrézó tàá tɨrɨ́ kònzɨ ɨ dré dhɨ: «Má adré tàá àmɨ dri Yésu Pólò dré adrézó tà nɨ nɨ longó dhɨ nɨ rú sè dhɨ, mɨ̀ pfò!» 14 Dɨ Yúdà ànzɨ kɨ kòwánà kàdrɨ̀ àlo rú be Sèkévà dhɨ nɨ ànzɨàgo nzi-drì-rì dhɨ ɨ̀ adré tá kpà ꞌòá kònɨ̀nɨ. 15 Kìtú àlo dhɨ, ɨ̀ tà tá kònɨ̀nɨ gò, tɨrɨ́ kònzɨ nda dré logózó àyɨ dré dhɨ: «Má nì Yésu be. Má nì kpà Pólò àdhi ꞌɨ ya dhɨ be. Dɨ, àmɨ àmɨkya àdhibhá ꞌɨ?» 16 Dɨ agó tɨrɨ́ kònzɨ nda dré tá adrézó lána dhɨ dré dhèzo àyɨ dri, àyɨ títí dhɨ kɨ rìnyí lavú gò, àyɨ kɨ tswàzo tà tàndɨ ró. Gò ɨ̀ dré lapázó dzó nda lésè bvólɨ́lɨ́ ro ɨ̀ndɨ̀ làzɨ́ be bǐ àyɨ rúsè.

17 Móndyá títí Yúdà ànzɨ ró ɨ̀ndɨ̀ súrú twá ro Èfésò le dhɨ ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, tirì dré àyɨ kɨ ꞌòzo gò, ɨ̀ dré adrézó Mírì Yésu nɨ rú nɨ lɨndrɨ̀ bha. 18 Dɨ móndɨ́ bǐ Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ adré tá alɨ̀le tà kònzɨ ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ ta ngádra ꞌá móndyá títí ɨ kandrá. 19 Àyɨ kɨ àruka adrébhá tá làndrí ndribhá ro dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ búkù làndrí àdhya kɨ adó alɨ̀zo zàá móndyá títí ɨ kandrá. Búkù ɨ̀ dré zàle nda kɨ làgɨ́ tá ànyɨ́ànyɨ làfa lòꞌwa ngùlù-nyadhɨ-rì-drì-mudrí.* 20 Dɨ ásà dhɨ, Mírì nɨ kúlí adré tá laꞌúlé akódhɨ nɨ rìnyí sè, adrélé lɨ̀le drìdrì.

21 Tà nda ɨ̀ kòꞌo ru títí dre dhɨ, Pólò dré nòzoá dhɨ, dóro nɨ ɨ́ dré lavúlé bvò Màkèdònɨ́yà àdhya ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Àkáyà àdhya ꞌásè, lɨ̀le Yèrúsalémà na dhɨ. Tà tá dhɨ: «Má kòlɨ̀ tsàle kònàle dre dhɨ, adré kpà lèá dhɨ, má kòlɨ̀ Rómà na.» 22 Dɨ dré áyɨ àzíàmu rì, Tìmòtéyò ɨ Èrástò be dhɨ kɨ mùzo lɨ̀le ɨ́ kandrána Màkèdònɨ́yà na gò, dré ɨ́na adrézó Àsɨ́yà na lókyá tsà sè.

Èfésòbhá kɨ lɨgɨma Pólò ɨ rú dhɨ

23 Lókyá nda sè dhɨ, tà dré abɨ́zó nyɨ̌nyɨ Èfésò na Mírì nɨ láti nɨ tà sè. 24 Agó àlo rú be Dèmètrɨ́yò adrélépi tá ngá di àrezá sè dhɨ tá kònàle be. Akódhɨ nda ɨ àzízɨ̌ nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré tá gìká tòko ró rú be Àrètémì dhɨ nɨ dzó nzɨ̌ tsàtsà dhɨ kɨ ledé àrezá sè, adrézó làfa kisú ásà bǐ.† 25 Dɨ akódhɨ dré ngàzo áyɨ àzízɨ̌ nda kɨ kɨmó túmä́ní móndɨ́ àruka adrébhá tá ngá ledé àyɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ́be gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Áma arúpi ɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, mà adré làfa kisú bǐ àzí kòdhɨ sè dhɨ be. 26 Dɨ mɨ̀ nò ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ yi tàle dhɨ, Pólò kòdhɨ se móndɨ́ zyandre kònwa Èfésò ꞌa ɨ̀ndɨ̀ bvò wä́yi Àsɨ́yà àdhya lé dhɨ kɨ togó lɨtɨ́lé dre. Adré ɨ́na tàá dhɨ, gìká lɨ́ndrɨ́ móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ledélé àyɨ kɨ drɨ́gá sè dhɨ ɨ, gìká tàndɨ ꞌɨ ko. 27 Dɨ tà nda kɨtswá ngbà ꞌí àma kɨ àzí nɨ rú kɨzá kòdhya ko. A nɨ kókpà kɨtswá àma kɨ gìká tòkó gú, Àrètémì nɨ tépelò nɨ rú kɨzá gò, akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ móndyá títí Àsɨ́yà ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ɨ̀ dré adrélé bhàle dhɨ nɨ tɨngázó!»

28 Dɨ ɨ̀ kòyi tà nda dre dhɨ, àyɨ kɨ togó dré aswázó tà tàndɨ ró gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé tetrélé adrézó loyóá dhɨ: «Àrètémì Èfésòbhá kya kàdrɨ̀ lavúlé!» 29 Gí ko, tà dré abɨ́zó nyɨ̌nyɨ bhàandre nda ꞌá. Dɨ móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré Pólò nɨ atsíàmu, Gáyò ɨ Àrìstàrúkò be angábhá Màkèdònɨ́yà lésè dhɨ kɨ rùzo gò, ɨ̀ dré ru wùzo lɨ̀le àyɨ ɨ́be àrà kàdrɨ̀ adrézó ru kɨmó dhɨ na. 30 Pólò adré tá ɨ́na lèá pfòle móndyá zyandre nda ɨ kandrá. Dɨ, móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré àyɨkya kaꞌìzoá ko. 31 Ndɨ̀ndɨ̀ dhya kàdrɨ̀kàdrɨ̀ Àsɨ́yà drìle dhɨ kɨ àruka adrébhá tá Pólò nɨ arúpi ró dhɨ, ɨ̀ dré kúlí mùzo akódhɨ nɨ ti lizí, kòpfòró móndyá zyandre nda ɨ kandrá ko.

32 Móndyá zyandre ru kɨmóbhá nda kɨ drì abɨ́ dre nyɨ̌nyɨ. Àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tá tetrélé, adrézó tà àlo ta. Àruka nɨ ɨ̀ adré tá kó tà àzya ta. Àyɨ bǐ dhɨ ɨ̀ nì tá ngalè ɨ̀ kɨmó tá ru àdho tà sè ya dhɨ ko. 33 Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré agó àlo rú be Àlɨ̀gɨ̀zándrè dhɨ nɨ ꞌòzo pfòle móndyá zyandre ɨ kandrá, kòngɨró tà nda nɨ àndu be dhɨ bvó. Dɨ akódhɨ dré drɨ́gá bhàzo kuru àyɨ kɨ kúlí kɨkɨ́zó, ɨ́ kòkɨtswáró áyɨ tàrá ga àyɨ kandrá. 34 Dɨ, ɨ̀ kònì akódhɨ Yúdà mvá ꞌɨ dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé tetrélé kúlí àlo sè ànyɨ́ànyɨ sáà rì, adrézó loyóá dhɨ: «Àrètémì Èfésòbhá kya kàdrɨ̀ lavúlé!»

35 Kùdù ro dhɨ, dhya bhàle adrélé bhàandre nda nɨ tà tɨsɨ̀ dhɨ dré ngàzo móndyá zyandre nda kɨ kúlí kɨkɨ́ gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Àmɨ Èfésòbhá nɨ ɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ nì tàle dhɨ, à bhà bhàandre Èfésò àdhya adrélé gìká gú, Àrètémì nɨ tépelò lɨkɨ́, akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ adhélépi bhù lésè dhɨ ɨ́be dhɨ be. 36 Dhya àlo kɨtswá tà kòdhɨ nɨ kayí bwà ko. Ásà dhɨ, adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré kɨ́rɨ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòꞌo tà wàyá ro ko. 37 Mɨ̀ adrì àgo kònɨ ɨ kònwa, tákò ɨ̀ lodhá àyɨkya àma kɨ gìká tòkó ko, ɨ̀ topá kpà ngá akódhɨ nɨ tépelò ɨ lésè ko. 38 Dɨ Dèmètrɨ́yò ɨ àzízɨ̌ nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kàdré tà ɨ́be tàle móndɨ́ ɨ rú dhɨ, àrà adrézó tàbvó ta dhɨ ɨ be, ɨ̀ndɨ̀ tàbvó tabhá ɨ be. Adré dɨ lèá dhɨ, ɨ̀ kòlɨ̀ tà ta móndɨ́ ɨ rú kònàle. 39 Mɨ̀ kàdré tà àzya ɨ́be lizílé dhɨ, à nɨ kpà tà nda kɨ yi àrà adrézó tà kɨ bvó lanzɨ́ àma kɨ tòlɨ́ sè dhɨ na. 40 Tàko ko, tayɨ́ ngbà ꞌí tsà, à dré àma kɨ asíkìzo móndɨ́ kɨ lɨgɨma ándrò kònɨ̀dhɨ nɨ tà sè. À kòlizí àma dhɨ, mà kɨtswá tà àlo ta tà wàyá ꞌòle ándrò kònɨ̀dhɨ nɨ àndu ngɨ̀zo dhɨ bwà ko.» Dɨ kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, dré móndyá zyandre ru kɨmóbhá nda kɨ ꞌòzo ayɨ́lé.

20

Pólò lavú Màkèdònɨ́yà ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Gìríkì kɨ bvò ꞌásè

1 Tà wàyá nda kàkɨ́ dre dhɨ, Pólò dré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ azízó gò, àyɨ kɨ kodzózó adrélé àyɨ kɨ totó tätä àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Kòlazí àyɨ tí dre dhɨ, dré ngàzo lɨ̀le bvò Màkèdònɨ́yà àdhya na. 2 Dré lavúzó bvò nda ꞌásè, tà bǐ dhɨ kɨ tabe móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ tɨmbàzo àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Dré tsàzo Gìríkì kɨ bvò na gò, 3 dré adrézó kònàle mbǎ na. Dré tá adréràꞌa ꞌòle bwátù do lɨ̀zo bvò Sìríyà àdhya na dhɨ ꞌá dhɨ, dré yìzoá tàle dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ yi tá ru kɨtswázó áyɨ ꞌo kònzɨ. Dɨ dré nòzoá dhɨ, dóro nɨ ɨ̀ dré gòle bvò Màkèdònɨ́yà àdhya ꞌásè dhɨ. 4 Akódhɨ nɨ atsíàmu ɨ tá: Sòpátrò, Pírò nɨ mvá angálépi Bèróyà lésè dhɨ, Àrìstàrúkò ɨ Sèkúndò be angábhá Tèsàlòníkè lésè dhɨ ɨ, Gáyò Dèrúbè lésè dhɨ, Tìmòtéyò, tsàle Tìkíkò ɨ Tròfímò be angábhá bvò Àsɨ́yà àdhya lésè dhɨ ɨ. 5 Àyɨ nda ɨ̀ dré lɨ̀zo drìdrì àma kandrána, kɨtswálé àma kɨ letè Trówà na. 6 Àma ró dhɨ, gwányá Mápà tàkú àko dhɨ àdhya àmvolésè dhɨ, mà dré bwátù dòzo ngàzo Fìlìpóyì lésè gò, kìtú nzi àmvolésè dhɨ, mà dré tsàzo ru kisú àma kɨ atsíàmu nda ɨ́be Trówà na. Gò mà dré adrézó kònàle kìtú nzi-drì-rì.

Yùtíkò nɨ tɨngama dràdrà lésè dhɨ

7 Kìtú nɨ àlo pósò àdhya sè dhɨ, mà kɨmó tá ru móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ́be, kɨtswázó mányàngá do nyàle.* Pólò adré tá tà ta móndyá nda ɨ dré. Dɨ dré tá adrélé ꞌòle lɨ̀le drùbhì sè dhɨ sè dhɨ, dré gòzo adrélé tà ta tsàle ngátsi kɨ́tógá na. 8 À tobhà tá tálà bǐ dhɨ ɨ dzó ꞌa kɨ̀le kurú na mà dré ru kɨmózó lána dhɨ na. 9 Kàdhúrà àlo rú be Yùtíkò dhɨ lɨrɨ́ tá mòlísà na gò, ayí dré adrézó akódhɨ nɨ ꞌo, Pólò dré tá adréràꞌa tà ta vwàvwà ro dhɨ ꞌá. Dɨ ayí kòlavú akódhɨ dre dhɨ, dré dhèzo byá kìní na, dzó nda nɨ ètázɨ̀ nɨ na ꞌásè. À nɨ akódhɨ nɨ tɨngá dhɨ, àkò drà ɨ́na dre. 10 Dɨ Pólò dré sìzo, tandìle kàdhúrà nda drìle, akódhɨ nɨ lomvó ɨ́ drɨ́gá gò, tàzoá móndyá títí ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ bhà àmɨ kɨ togó kuru ko! Akódhɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be!» 11 Ɨ̀ kògò mbàle dzó ꞌa kɨ̀le kurú na nda na dre dhɨ, ɨ̀ dré mápà toŋòzo nyàle. Dɨ Pólò dré gòzo tà ta tsàle drùbhì na gò, ngàzo lɨ̀le. 12 Gò ɨ̀ dré kàdhúrà nda nɨ drìzo nzɨ̀zo ába rúbhá be lɨ́ná. Dɨ tà nda tɨndrɨ̀ tá móndyá títí dhɨ kɨ togó lavúlé.

Pólò nga Trówà lésè lɨ̀le Mìlétò na

13 Gò mà dré bwátù dòzo lɨ̀zo drìdrì Pólò kandrána, kɨtswálé akódhɨ nɨ letè bhàandre rú zìle Ásò dhɨ na. Tàko ko, akódhɨ lè tá ɨ́na atsí tòle pá sè tsàzo àma kɨ kisú kònàle. 14 Akódhɨ kàtsá àma kɨ kisú Ásò ꞌa dre dhɨ, mà dré tombàzo bwátù na lɨ̀le tsàle bhàandre rú zìle Mìtìlénè dhɨ na. 15 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré gòzo lɨ̀le bwátù sè, tsàle tùrù Kɨ́yò àdhya kandrá. Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré tsàzo tùrù Sámò àdhya na. Dɨ kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré tsàzo bhàandre rú zìle Mìlétò dhɨ na. 16 Pólò lè tá áyɨ kɨkɨ́lé Èfésò na ko, kòtigíró tà bvò Àsɨ́yà àdhya na ko dhɨ sè. Tàko ko, adré tá ɨ́na lèá lɨ̀le mbèlè, kòkɨtswá dhɨ, kòtsaró Yèrúsalémà na drìdrì gwányá Pàtèkótè àdhya kandrá.

Pólò tà tà bhàgo Èfésò lésè dhɨ ɨ dré

17 Dɨ Mìlétò na dhɨ, Pólò dré kúlí mùzo Èfésò na bhàgo Èkèlézyà àdhya kɨ azí. 18 Ɨ̀ kàtsá akódhɨ vélé dre dhɨ, dré tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Lókyá mà dré tá adréràꞌa àmɨ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ nì ngalè má ꞌo tá tà ngɨ́nɨ ya dhɨ be, kɨdhólé kìtú má dré atsázó bvò Àsɨ́yà àdhya ꞌá dhɨ sè. 19 Má ꞌo tá Mírì nɨ tà akódhɨ nɨ màrábà tɨ́nɨ, togó ànzɨmvá kya tɨ́nɨ dhɨ be ɨ̀ndɨ̀ mìndra be bǐ, tágba Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré tá áma tabhìzo tà ɨ̀ dré tá ru yìzo ꞌòá má rú dhɨ ɨ sè dhɨ. 20 Mɨ̀ nì tàle dhɨ, má longó tá àmɨ dré Gìká nɨ kúlí, tà nɨ kɨ tadházó móndyá títí ɨ kandrá, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ dzó ɨ ꞌásè dhɨ be. Mà zù àmɨ dré tà àlo kɨtswálépi àmɨ kɨ ledé bwà dhɨ ko. 21 Má kodzó tá Yúdà ànzɨ ɨ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ́be, ɨ̀ kòladzáró àyɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòkaꞌìró àma kɨ Mírì Yésu.

22 Dɨ mɨ̀ yi rè ká! Nyànomvá dhɨ, má adré mána lɨ̀le Yèrúsalémà na, ngóró Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé áma dri dhɨ tɨ́nɨ. Má nì àdho tà nɨ atsá má rú kònàle nɨ̀ ya dhɨ ko. 23 Má nì ngbà ꞌí tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé longólé má dré bhàandre àlo àlo títí ɨ ꞌásè kònɨ̀dhɨ be: Bǎ ɨ kɨzà ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré áma letè kònàle. 24 Dɨ, má adré mána áma lɨ́drɨ̀ no tà tàko ró. Má adré ngbà ꞌí angú kòdhɨ nɨ le ràle tsàle kùdù nɨ na, má kòꞌoró àzí Mírì Yésu dré tayɨ́lé má drɨ́gá dhɨ akɨ́lé títí, kòdhɨ adré tàá dhɨ, má kòlongóró Rúbí Tanɨ Gìká nɨ togó tanɨ nɨ tà dri dhɨ móndɨ́ ɨ dré.

25 Dɨ nyànomvá dhɨ, má nì tàle dhɨ, àmɨ má dré tatsízó Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà longóbe àmɨ kòfalésè dhɨ kɨ àlo kɨtswá gòle vélé áma mìbhalé no ko dhɨ be. 26 Ásà dhɨ, má adré tàá àmɨ dré ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ, àmɨ títí dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, dhya àlo nɨ kàrɨ́ kɨtswá ngòle má dri ko. 27 Tàko ko, má longó àmɨ dré tà títí Gìká dré tá lèle má kòlongó dhɨ ɨ, àlo nɨ nɨ zu àko ró. 28 Dɨ mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tàndɨ kɨ lɨkɨ́, túmä́ní kábilígyà kɨ pä̀rí wä́yi Tɨrɨ́ Lólo dré bhàle àmɨ drɨ́gá, mɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ drì ko dhɨ ɨ́be. Mɨ̀ kàdré Gìká nɨ Èkèlézyà dré gɨ̀le áyɨ tàndɨ nɨ kàrɨ́ sè dhɨ kɨ lɨkɨ́ ngóró kábilígyà lɨkɨ́bhá dóro dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 29 Má nì tàle dhɨ, áma lɨ̀ma àmvolésè dhɨ, kàlagɨ́ àtrá kɨ tɨfɨ́ àmɨ kòfalé kɨtswálé àmɨ kɨ ꞌo kònzɨ dhɨ be. Ɨ̀ kɨtswá àyɨkya kábilígyà kɨ àlo tayɨ́ lɨ́ná ko. 30 Ndɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tàndɨ ɨ kòfalé dhɨ, móndɨ́ àruka kɨ apfò adrélé tà bàti ladzá atsálé kɨnzò ro, kɨtswázó móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ se àyɨ vésè dhɨ bvó. 31 Ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré tàmìga dri! Mɨ̀ kòtɨvɨ̀ ko tàle dhɨ, gìle kóná na dhɨ, má tayɨ́ tá àmɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ kodzoma mìndra be bǐ kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be dhɨ ko dhɨ.

32 Nyànomvá dhɨ, má adré àmɨ kɨ tayɨ́ Gìká drɨ́gá, akódhɨ kàdréró àmɨ kɨ tɨmbà kúlí dré afèle áyɨ togó tanɨ sè dhɨ sè, mɨ̀ kòkisúró tà dré lazílé móndyá títí ɨ́ dré bhàle twá adrélé ɨ́na ró dhɨ ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ be dhɨ bvó. 33 Má bhà tá dhya àlo nɨ ngá lovó ko, kàdré akódhɨ nɨ àrezá ꞌɨ yà, akódhɨ nɨ órò ꞌɨ yà, kó ngalè akódhɨ nɨ kɨ́tá ꞌɨ yà dhɨ. 34 Àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, má ꞌo tá àzí áma tàndɨ nɨ drɨ́gá sè, kɨtswázó ngá kisú àma dré, áma bhápi ɨ́be dhɨ be. 35 Tà títí má dré ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ, má tadhá àmɨ dré dhɨ, lè mɨ̀ kàdré àzí ꞌo landè àko ró kònɨ̀nɨ, kɨtswázó móndɨ́ yàyà dhɨ kɨ ledé. Mɨ̀ kisù rè kúlí Mírì Yésu nɨ tàndɨ dré tàle kònɨ ɨ ká: ‹Dhya adrélépi ngá fe dhɨ nɨ kólénzé adré dhya adrélépi ngá kisú dhɨ àdhya nɨ lavú.›»

36 Pólò kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré àyɨ kɨ kórókó titìzo tà zìzo Gìká tí. 37 Dɨ àyɨ títí dhɨ ɨ̀ dré adrézó Pólò nɨ kamú, adrézó ngòle rúá, ɨ̀ dré tá adréràꞌa lazílé tíá dhɨ ꞌá. 38 Àyɨ kɨ togó tá kɨzà ro lavúlé, akódhɨ dré tá tàle dhɨ, ɨ̀ kɨtswá gòle vélé áyɨ no ko dhɨ sè. Gò ɨ̀ dré akódhɨ nɨ adzízó yǐandre mìle, kòmbàró bwátù na.

21

Pólò lɨ̀ Yèrúsalémà na

1 Mà kòlanzɨ́ ru bhàgo nda ɨ́be dre dhɨ, mà dré bwátù dòzo lɨ̀zo pyà tùrù Kósà àdhya na. Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré tsàzo tùrù Ródò àdhya na. Gò mà dré lɨ̀zo tsàle bhàandre Pàtárà àdhya na. 2 Kònàle dhɨ, mà dré bwátù àzya adrélépi ꞌòle zyàle bvò Fòwìníkè àdhya na dhɨ nɨ kisúzó gò, mà dré tombàzo lána lɨ̀le. 3 Mà kòtsa àrà adrézó tùrù Kìpírò àdhya nɨ drì no dhɨ na dre dhɨ, mà dré lavúzó tàbhu nɨ lésè gò, lɨ̀le bvò Sìríyà àdhya na. Dɨ mà dré tsàzo bhàandre Tírè àdhya na, à kòtɨrɨ́ró ngá bwátù nda dré adólé dhɨ ɨ be dhɨ bvó. 4 Kònàle dhɨ, mà dré móndɨ́ kaꞌìbhá àruka kɨ kisúzó gò, mà dré adrézó àyɨ ɨ́be kìtú nzi-drì-rì. Àyɨ nda ɨ̀ dré tàzoá Pólò dré Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ, kòlɨ̀ Yèrúsalémà na ko. 5 Dɨ, àma kɨ lókyá kòkɨtswá dre dhɨ, mà dré àmakya ngàzo kɨtswálé lɨ̀le. Móndyá kaꞌìbhá títí nda ɨ, àyɨ kɨ tòkó ɨ ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ ànzɨmvá ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré àma kɨ adzízó apfòle bhàandre nda lésè gò, mà dré àma kɨ kórókó titìzo tà zìzo Gìká tí yǐandre mìle. 6 Mà kòlazí àyɨ tí dre dhɨ, mà dré tombàzo bwátù na lɨ̀le gò, ɨ̀ dré àyɨkya nzɨ̀zo àyɨ bhàna.

7 Mà kònga Tírè lésè dre dhɨ, mà dré lɨ̀zo tsàle bhàandre rú zìle Pòtòlèmáyɨ̀ dhɨ na. Kònàle dhɨ, mà dré mòdo fèzo àma kɨ adrúpi Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré gò, mà dré adrézó àyɨ ɨ́be kìtú àlo. 8 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré lɨ̀zo tsàle bhàandre Kàyìsàríyà àdhya na. Kònàle dhɨ, mà dré adrézó Fìlípò, Rúbí Tanɨ longólépi dhɨ nɨ dzó na. Akódhɨ nda tá dhya nzi-drì-rì kɨpèle Yèrúsalémà na dhɨ kɨ àlo ꞌɨ.* 9 Akódhɨ tá ànzɨtòkó su mobhá rè ko, adrébhá tá Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ́be.

10 Mà kàdré kònàle gìle kìtú àruka ɨ dre dhɨ, pròfétà àlo rú be Àgábò dhɨ dré atsázó bvò Yùdáyà àdhya lésè. 11 Akódhɨ nda dré áyɨ kisízó ànyɨ àma làga, Pólò nɨ káfà adó, áyɨ pá kɨ adròzo áyɨ drɨ́gá ɨ́be gò, tàzoá dhɨ: «Tɨrɨ́ Lólo adré tàá dhɨ: Yúdà ànzɨ Yèrúsalémà na dhɨ kɨ káfà kònɨ̀dhɨ nɨ líyí nɨ adrò kònɨ̀nɨ gò, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ fèzo móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ drɨ́gá.» 12 Mà kòyi tà nda dre dhɨ, àma móndyá kaꞌìbhá kònàle dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ, mà dré Pólò nɨ ti lizízó, kòlɨ̀ró Yèrúsalémà na ko dhɨ bvó. 13 Dɨ, Pólò dré ɨ́na logózóá dhɨ: «Mɨ̀ adré ngòle, adrézó áma togó ꞌo ŋòle àdho tà sè? Ma gànzi ró ngbà ꞌí bǎ nya kòdhya ko. Ma kókpà gànzi ró lɨ̀le dràle Yèrúsalémà na Mírì Yésu nɨ rú nɨ tà sè.» 14 Dɨ mà dré kɨtswálé akódhɨ nɨ logá bwà ko dhɨ sè dhɨ, mà dré kúlí tayɨ́zó, tàzoá dhɨ: «Tà Mírì dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kòꞌo ru wà.»

15 Àmvolásà, mà dré tà títí dhɨ kɨ ledézó gò, mà dré mbàzo Yèrúsalémà na. 16 Mà mbà tá túmä́ní móndɨ́ kaꞌìbhá àruka Kàyìsàríyà lésè dhɨ ɨ́be. Dɨ ɨ̀ dré àma kɨ drìzo lɨ̀zo àma ɨ́be agó àlo rú be Mìnàsónà dhɨ nɨ dzó na, mà kàyíró kònàle be dhɨ bvó. Akódhɨ nda angá tá Kìpírò lésè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ tá móndɨ́ Yésu nɨ kaꞌìlepi kɨ́nó lésè dhɨ ꞌɨ.

Pólò ɨ̀ kɨmó ru bhàgo Èkèlézyà àdhya ɨ́be

17 Mà kòtsa Yèrúsalémà na dre dhɨ, àma kɨ adrúpi Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré àma kɨ kaꞌìzo dòle togó dóro sè. 18 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré lɨ̀zo Pólò be Yàkóbhò bhàna.† Kònàle dhɨ, bhàgo títí Èkèlézyà àdhya ɨ̀ kɨmó tá kpà ru. 19 Dɨ Pólò dré mòdo fèzo àyɨ dré gò, tà títí Gìká dré ꞌòle áyɨ àzí sè móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ kòfalé dhɨ kɨ tɨtɨ́zó àyɨ dré mìbhalé tí.

20 Ɨ̀ kòyi tà nda ɨ dre dhɨ, ɨ̀ dré ngàzo adrélé Gìká nɨ rú bha kùle. Gò ɨ̀ dré tàzoá Pólò dré dhɨ: «Àma kɨ adrúpi, mɨ́ nò rè ngalè Yúdà ànzɨ lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ ɨ̀ kaꞌì Yésu ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. Àyɨ títí nda kɨ togó kókpà àtsɨ ró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà sè. 21 Dɨ, ɨ̀ yi tàle dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na Yúdà ànzɨ títí ayɨ́bhá móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ kòfalésè dhɨ kɨ tadhá, ɨ̀ kòtayɨ́ró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kògòró vélé adrélé àyɨ kɨ ànzɨ kɨ lwa ko, adrézó kpà àma kɨ labhɨ lebè ko. 22 Mà nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? Tàko ko, ɨ̀ nɨ dra ámɨ atsama nɨ rúbí yi ꞌí. 23 Dɨ mɨ́ kòꞌo tà mà dré adrélé tàle mɨ́ dré kònɨ̀dhɨ kòdhya. Àgo su mòndrà sɨbhá dhɨ ɨ kònwa àma kòfalé be. 24 Mɨ́ kòdrì àyɨ nda ɨ lɨ̀zo àyɨ ɨ́be, mɨ̀ kòtemvéró àmɨ túmä́ní àyɨ ɨ́be Gìká kandrá. Mɨ́ kòfè kpà làfa ɨ̀ dré kɨtswázó àyɨ kɨ drìbhɨ́ ꞌo rèle dhɨ mɨ.‡ Mɨ́ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, móndyá títí dhɨ kɨ nìá tàle dhɨ, tà adrélé tàle mɨ́ rú kòdhɨ ɨ kɨnzò ꞌɨ dhɨ be. Ɨ̀ nɨ kpà nìá dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na tà tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ kɨ kaꞌì ꞌòle dhɨ be. 25 Kàdré móndyá kaꞌìbhá súrú twá ro dhɨ kɨ tà sè dhɨ, mà tɨsɨ̀ tá wárágà, tà mà dré tá ru yìzo ɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ longózó àyɨ dré. Má tɨsɨ̀ tá dhɨ, ɨ̀ kònya mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ ko, ɨ̀ kònya kàꞌwá kàrɨ́ ko, ɨ̀ kònya kàꞌwá ꞌòle zùle dràle dhɨ kɨ zǎ ko, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòꞌo ndòtò tà ko.§»

26 Dɨ kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, Pólò dré àgo nda kɨ drìzo lɨ̀zo àyɨ kɨ temvé túmä́ní ɨ́ be. Gò dré fɨ̀zo tépelò na, kɨtswálé lókyá àyɨ kɨ temvema nda dré kɨtswázó akɨ́lé gò, ngá fèzo Gìká dré àyɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ rú sè dhɨ nɨ longó.*

À ru Pólò tépelò na

27 Kìtú nzi-drì-rì àyɨ kɨ temvema nda àdhya ɨ̀ dré tá adréràꞌa ꞌòle akɨ́lé dhɨ ꞌá dhɨ, Yúdà ànzɨ àruka angábhá bvò Àsɨ́yà àdhya lésè dhɨ ɨ̀ dré Pólò nɨ nòzo tépelò na. Dɨ ɨ̀ dré ngàzo móndyá zyandre títí dhɨ kɨ ꞌa tɨfɨ́, akódhɨ nɨ rùzo gò, 28 ɨ̀ dré kúlí yòzo tàzoá dhɨ: «Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ, mɨ̀ alɨ̀ àma kɨ ledé wà! Kònɨ̀dhɨ agó adrélépi móndyá títí àrà títí ɨ ꞌásè dhɨ kɨ kodzó lɨgɨ́lé àma kɨ súrú rú, àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí rú, ɨ̀ndɨ̀ tépelò kònɨ̀dhɨ rú dhɨ ꞌɨ. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, akódhɨ adrì ndɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ afɨ́zó àyɨ ɨ́be tépelò le, àrà lólo kònɨ̀dhɨ nɨ ꞌòzo atsálé ndǐ ró!» 29 (Ɨ̀ tà tá kònɨ̀nɨ tàko ko, ɨ̀ nò tá Tròfímò angálépi Èfésò lésè dhɨ ɨ Pólò be bhàandre ꞌá. Dɨ ɨ̀ adré tá àyɨkya kisùá dhɨ, Pólò adrì tá akódhɨ afɨ́zó ába tépelò le.)

30 Dɨ tà nda dré móndyá títí bhàandre nda ꞌá dhɨ kɨ ꞌa tɨfɨ́zó gò, ɨ̀ dré angázó arálé àrà títí ɨ lésè Pólò nɨ ru, akódhɨ nɨ sèzo pfòzo ába tépelò ꞌásè gò, tépelò nɨ dzóti kɨ tesézó. 31 Dɨ ɨ̀ dré tá adréràꞌa ꞌòle Pólò nɨ pfu dràle dhɨ ꞌá dhɨ, Rómà kɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ dré yìzoá tàle dhɨ, tà abɨ́ dre nyɨ̌nyɨ Yèrúsalémà ꞌa. 32 Gbǎ kòdhwa, akódhɨ dré sòdá kɨ drìzo àyɨ kɨ drì kobhá ɨ́be ràzo àyɨ ɨ́be móndyá zyandre nda ɨ véna. Àyɨ nda ɨ̀ kònò sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda ɨ sòdá nɨ ɨ́be dre dhɨ, ɨ̀ dré Pólò nɨ pfùma tayɨ́zó. 33 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré áyɨ kisízó ànyɨ akódhɨ làga gò, akódhɨ nɨ ꞌo rùle, adròle nyɨ̀rɨ̀ rì dhɨ ɨ sè. Gò dré lizízóá ngalè akódhɨ àdhi ꞌɨ ya dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ ꞌo tá àdho tà ꞌɨ ya dhɨ. 34 Móndyá zyandre nda ɨ kòfalé dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tá tetrélé, adrézó tà àlo ta. Àruka nɨ ɨ̀ adré tá kó tà àzya ta. Tà wàyá nda sè dhɨ, sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda kɨtswá tá tà nda nɨ àndu ni bwà ko. Dɨ dré Pólò nɨ ꞌòzo drìle lɨ̀zo ába dzó kàdrɨ̀ adrézó sòdá kɨ lɨkɨ́ dhɨ na. 35 Sòdá nda ɨ̀ kòtsa Pólò be àrà adrézó mbàle dzó kàdrɨ̀ nda na dhɨ na dre dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ dòzo dodò móndyá zyandre nda kɨ lɨgɨma nɨ tà sè. 36 Tàko ko, àyɨ títí dhɨ ɨ̀ adré tá lɨ̀le tetrébe àyɨ vésè, adrézó loyóá dhɨ: «Akódhɨ kòdràdrà! Kòdràdrà!»

Pólò ga áyɨ tàrá móndyá zyandre ɨ kandrá

37 À dré tá adréràꞌa ꞌòle Pólò nɨ ꞌo fɨ̀le dzó kàdrɨ̀ nda na dhɨ ꞌá dhɨ, dré lizízóá sòdá kɨ kàdrɨ̀ tí dhɨ: «Má nɨ kɨtswá tà ta mɨ́ dré bwà?» Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda logó drá dhɨ: «Mɨ́ nì tákò Gìríkì ti tàle be? 38 Mɨ kònɨ̀dhɨ tsì Èzèpétò agó atú móndɨ́ kɨ kodzólépi lɨgɨ́lé gò drìkònzɨbhá ngùlù-su dhɨ kɨ drìzo lapázó àyɨ ɨ́be duku na dhɨ ꞌɨ ko?» 39 Dɨ, Pólò logó drá dhɨ: «Ma, ma Yúdà mvá angálépi Tàrúsò bvò Kìlìkíyà àdhya lé dhɨ lésè dhɨ ꞌɨ. Dɨ ma móndɨ́ bhàandre rúku kyàkyà dhɨ lésè dhɨ ꞌɨ. Má adré ámɨ ti lizí, mɨ́ kòfèró má dré láti tà tàzo móndyá zyandre kònɨ ɨ dré.» 40 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda kòkaꞌì dre dhɨ, Pólò dré ngàzo áyɨ totó àrà adrézó mbàle dzó kàdrɨ̀ nda na dhɨ na gò, drɨ́gá bha kuru móndyá zyandre nda kɨ kúlí kɨkɨ́zó. Dɨ ngá kòbhù ndiii dre dhɨ, dré tàzoá àyɨ dré Èbérè ti sè dhɨ:†

22

1 «Áma adrúpi ɨ, áma atá ɨ́be nɨ ɨ, mɨ̀ yi rè tà má dré adrélé tàle àmɨ dré áma tàrá gàzo nɨ ɨ ká!» 2 Ɨ̀ kòyi akódhɨ adréràꞌa tà ta àyɨ dré Èbérè ti sè dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo vélé adrélé kɨ́rɨ wáláká nɨ nɨ lavú. Gò Pólò dré tàzoá dhɨ: 3 «Ma Yúdà mvá tìle Tàrúsò bvò Kìlìkíyà àdhya lé dhɨ na dhɨ ꞌɨ. Dɨ, à lɨkɨ́ tá ma mbàle kònwa Yèrúsalémà ꞌa. Gàmàlɨ̀yélè tadhá tá àma kɨ tábhí kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí má dré nìle kyá dhɨ nɨ̀. Áma togó tá àtsɨ ró Gìká nɨ tà sè, àmɨ títí ándrò nɨ kya tɨ́nɨ. 4 Kàdré móndyá adrébhá Yésu kòdhɨ nɨ láti lebè dhɨ kɨ tà sè dhɨ, má pfo tá àyɨ kɨ mì tsàle byá àyɨ kɨ dràdrà na. Má turú tá àyɨ àgo ró ɨ̀ndɨ̀ tòko ró nda ɨ lebhélé bǎdzó na. 5 Kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ɨ bhàgo kàdrɨ̀ títí dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ kɨtswá tadhá dhɨ, tà má dré adrélé tàle kòdhɨ ɨ tà bàti ꞌɨ dhɨ. Má kisú tá ndɨ̀ndɨ̀ wárágà àyɨ nda ɨ̀ dré tɨsɨ̀le àyɨ kɨ adrúpi Dàmàsékè na dhɨ ɨ dré dhɨ ɨ gò, má dré lɨ̀zo ába kɨtswálé móndyá kaꞌìbhá kònàle dhɨ kɨ turú adrìle Yèrúsalémà le, à kòŋòró tà àyɨ dri be dhɨ bvó.»

Pólò tɨtɨ́, ɨ́ kaꞌì Yésu ngɨ́nɨ ya dhɨ

(À kònò kpà Tà ꞌòle dhɨ ɨ 9:1-19; 26:12-18)

6 «Lókyá má dré tá adréràꞌa tsàle ànyɨ Dàmàsékè làga ànyɨ́ànyɨ kìtú rírí sè dhɨ ꞌá dhɨ, ngádra kàdrɨ̀ bhù lésè dhɨ dré kòzo ngbǒ ró ngá kazá má làgásè kúrú. 7 Dɨ má dré dhèzo kìní mi gò, má dré kúlí yìzo tàá má dré dhɨ: ‹Sàwúlò, Sàwúlò, mɨ́ adré áma mì pfo àdho tà sè?› 8 Má dré lizízóá dhɨ: ‹Mírì, mɨ àdhi ꞌɨ?› Dɨ kúlí nda logó má dré dhɨ: ‹Ma, Yésu Nàzàrétà lésè, mɨ́ dré mɨ́na adrélé mì pfòle dhɨ ꞌɨ.› 9 Áma atsíàmu ɨ̀ nò tá kpà ngádra nda ꞌí. Dɨ, ɨ̀ nì tá àyɨkya tà kúlí nda dré tá adrélé tàle má dré dhɨ kɨ àndu ko. 10 Gò má dré lizízóá dhɨ: ‹Mírì, lè má kòꞌo ngɨ́nɨ?› Mírì logó má dré dhɨ: ‹Mɨ́ nga lɨ̀le Dàmàsékè na. Kònàle dhɨ, à nɨ tà títí Gìká dré bhàle mɨ́ kòꞌo dhɨ kɨ ta mɨ́ dré.› 11 Dɨ má dré kɨtswálé ngá no ngádra nda nɨ lagulagu dré bwà ko dhɨ sè dhɨ, áma atsíàmu ɨ̀ dré áma drɨ́gá rùzo, áma sèzo lɨ̀zo má be Dàmàsékè na.

12 Kònàle dhɨ, agó àlo rú be Ànànɨ́yà dhɨ dré alɨ̀zo áma no. Akódhɨ nda tá móndɨ́ adrélépi tròle Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí rú dhɨ ꞌɨ. Yúdà ànzɨ títí Dàmàsékè na dhɨ ɨ̀ adré tá kpà akódhɨ nɨ rú ta dóro. 13 Akódhɨ kàtsá áyɨ totó ànyɨ má làga dre dhɨ, dré tàzoá má dré dhɨ: ‹Áma adrúpi Sàwúlò, ámɨ mì kògò ngá no!› Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, má dré gòzo adrélé ngá no gò, má dré akódhɨ nɨ nòzo. 14 Akódhɨ dré tàzoá má dré dhɨ: ‹Gìká àma kɨ tábhí kya zɨ̀ mɨ kɨtswálé tà ɨ́ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ ni, kɨtswálé Dhya gyǎgya dhɨ nɨ no, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé akódhɨ nda nɨ kúlí yi tíá dhɨ bvó. 15 Tàko ko, mɨ́ nɨ akódhɨ nɨ tà mɨ́ dré nòle ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ dré yìle dhɨ kɨ longó móndyá títí ɨ dré. 16 Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ́ adré àdho tà letè? Mɨ́ nga akódhɨ nɨ zi adrélé ámɨ Mírì ro, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ do bàtísimò, Gìká kòdzɨ̀ró mɨ ámɨ tàkonzɨ̀ ɨ lésè be dhɨ bvó.›»

Pólò tɨtɨ́, Mírì zi ɨ lɨ̀le móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna ngɨ́nɨ ya dhɨ

17 «Má kàgò Yèrúsalémà le dre dhɨ, má dré adrézó tà zi Gìká tí tépelò na gò, ngá dré afɨ́zó má dri toróbɨ́ tɨ́nɨ. 18 Má nò tá Mírì adréràꞌa tàá má dré dhɨ: ‹Mɨ́ nga mbèlè pfòle Yèrúsalémà ꞌásè. Tàko ko, móndyá Yèrúsalémà ꞌa dhɨ ɨ̀ kɨtswá àyɨkya áma tà mɨ́ dré adrélé longólé dhɨ kɨ kaꞌì bwà ko.› 19 Má logó dhɨ: ‹Mírì, àyɨ nda ɨ̀ nì dóro tàle dhɨ, má adré tá mána tatsílé lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè móndyá adrébhá ámɨ kaꞌì dhɨ kɨ turúbe lebhélé bǎdzó na, adrézó kpà àyɨ kɨ bhwa. 20 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, lókyá à dré tá adréràꞌa Sètèfánò, ámɨ tà longólépi dhɨ nɨ kàrɨ́ kutú dhɨ ꞌá dhɨ, ma tá mána kònàle, adrélé tà nda nɨ kaꞌì, adrézó kpà dhya adrébhá tá akódhɨ nɨ pfu dràle dhɨ kɨ kɨ́tá lɨkɨ́.› 21 Dɨ Mírì dré tàzoá má dré dhɨ: ‹Mɨ́ lɨ̀, tàko ko, má nɨ ámɨ mu lɨ̀le làwú làvo na, móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna.›»

Pólò tadhá dhɨ, ɨ Rómà agó ꞌɨ

22 Móndyá zyandre nda ɨ̀ yi tá Pólò tsàle lókyá dré kúlí nda nɨ tǎràꞌa. Gò ɨ̀ dré ngàzo kúlí loyó, adrézó tàá dhɨ: «À kòtɨngá akódhɨ móndɨ́ ɨ kòfalésè! Kɨtswá ɨ́na lɨ́drɨ̀ sè ko!» 23 Ɨ̀ dré adrézó tetrélé, adrézó àyɨ kɨ kɨ́tá kɨ lebhé kìní mi, adrézó tàpfulɨ́ndrɨ́ lomvó todàle kurú na. 24 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré Pólò nɨ ꞌòzo drìle fɨ̀zo ába àyɨ kɨ dzó kàdrɨ̀ na. Dré tàzoá dhɨ, à kòbhwà akódhɨ adrézó akódhɨ nɨ lizí, kòtàró tà móndyá zyandre nda ɨ̀ dré tá adrézó tetrélé ɨ́ rú dhɨ nɨ àndu. 25 Dɨ, à kàdrò akódhɨ kɨtswálé bhwàle dre dhɨ, Pólò dré lizízóá sòdá kɨ drì kobhá kɨ àlo tí dhɨ: «Rómà kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kaꞌì, mɨ̀ kàdré móndɨ́ Rómà ro dhɨ nɨ bhwa, akódhɨ nɨ tàbvó ta àko ró dhɨ ꞌí?» 26 Dɨ sòdá kɨ drì kòlepi nda kòyi kúlí nda dre dhɨ, dré lɨ̀zo longóá sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré, tàzoá dhɨ: «Mɨ́ adré tá ꞌòle àdho tà ꞌo? Tàko ko, agó kòdhɨ ɨ́na móndɨ́ Rómà ro dhɨ ꞌɨ!» 27 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré áyɨ kisízó ànyɨ Pólò làga, lizíá tíá dhɨ: «Mɨ́ tà rè má dré ká: Mɨ móndɨ́ Rómà ro dhɨ ꞌɨ bàti?» Pólò logó dhɨ: «Àyíya, kònɨ̀nɨ.» 28 Sòdá kɨ kàdrɨ̀ tà dhɨ: «Má fè mána làfa kàdrɨ̀, atsázó móndɨ́ Rómà ro dhɨ ró.» Dɨ Pólò logó dhɨ: «Mána, à ti ma móndɨ́ Rómà ro dhɨ ró dhɨ titì.» 29 Gbǎ kòdhwa, sòdá adrébhá tá ꞌòle Pólò nɨ lizí dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó. Dɨ tirì dré sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda nɨ ꞌòzo, dré nìle ɨ́ ꞌo tá Pólò adrélépi Rómà ro nɨ adròle nyɨ̀rɨ̀ sè dhɨ sè.

Pólò pfò Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kandrá

30 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré kòwánà kàdrɨ̀ kɨ ꞌòzo ru kɨmó bhàgo kàdrɨ̀ títí dhɨ ɨ́be. Dɨ dré Pólò nɨ trɨ̀zo gò, ꞌòzoá apfòle àyɨ nda ɨ kandrá, kɨtswázó tà Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ asíkì dhɨ nɨ àndu ni dhɨ bvó.

23

1 Dɨ Pólò dré ngàzo bhàgo kàdrɨ̀ nda kɨ no dɨ̀ɨɨ́ gò, tàzoá dhɨ: «Áma adrúpi ɨ, áma togó arókɨ̀ ma ko tà títí má dré ꞌòle Gìká kandrá atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ ɨ sè dhɨ.» 2 Gbǎ kòdhwa, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ rú be Ànànɨ́yà dhɨ dré móndyá adrébhá Pólò làga dhɨ kɨ ꞌòzo akódhɨ nɨ ti sa. 3 Dɨ Pólò dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ, àbè rúbhá tswàle mvèle kemve dhɨ ró nɨ, Gìká nɨ ámɨ tswa nɨ̀! Mɨ́ lɨrɨ́ mɨ́na kònàle kɨtswálé áma tàbvó ta àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí sè. Dɨ, mɨ́ ꞌo mɨ́na ma tswàle, adrézó tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋo.» 4 Gò àyɨ adrébhá Pólò làga nda ɨ̀ dré tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ ꞌo mɨ ngɨ́nɨ adrélé Gìká nɨ kòwánà kɨ kàdrɨ̀ nɨ lodhá kònɨ̀nɨ dhɨ?» 5 Dɨ Pólò logó dhɨ: «Adrúpi ɨ, má nì tá ko tàle dhɨ, akódhɨ kòwánà kɨ kàdrɨ̀ ꞌɨ dhɨ. Àngyá ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: ‹Mɨ́ kòtà tà kònzɨ ámɨ móndyá kɨ kàdrɨ̀ rú ko.›*»

6 Dɨ Pólò nì tá tàle dhɨ, bhàgo kàdrɨ̀ ru kɨmóbhá nda ɨ kòfalé dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ tá Sàdùkáyò ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ àruka nɨ ɨ tá Fàrìsáyò ꞌɨ dhɨ be. Dɨ dré kúlí yòzo tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Áma adrúpi ɨ, ma mána Fàrìsáyò ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Fàrìsáyò mvá ꞌɨ. À adré áma tàbvó ta ándrò kònɨ̀nɨ, má dré adrélé mì bha Gìká véna adrézó kaꞌìá dhɨ, móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ nga dràdrà ꞌásè dhɨ sè!» 7 Kòtà tà nda dre dhɨ, lawà dré kɨ̀zo Fàrìsáyò ɨ kòfalésè Sàdùkáyò ɨ́be gò, móndyá zyandre nda ɨ̀ dré ru lanzɨ́zó. 8 (Tàko ko, Sàdùkáyò ɨ̀ adré àyɨkya tàá dhɨ, ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ yókódhó, ɨ̀ndɨ̀ ángéló ɨ tɨrɨ́ ɨ́be dhɨ ɨ yókódhó. Dɨ, Fàrìsáyò ɨ̀ adré àyɨkya tà nda kɨ kaꞌì títí.) 9 Dɨ lawà nda dré vélé kɨ̀zo lavúlé gò, tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá àruka Fàrìsáyò ró dhɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé tà kayí rìnyí sè, adrézó tàá dhɨ: «Mà kisú àmakya tà kònzɨ àlo dhɨ agó kònɨ̀dhɨ véna ko. Àruka nɨ, tɨrɨ́ ꞌɨ yà, kó ngalè ángéló ꞌɨ yà dhɨ tà tà drá nɨ̀!» 10 Dɨ lawà nda dré tá adrélé lɨ̀le drìdrì dhɨ sè dhɨ, sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda adré tá ngá ro, ɨ̀ nɨ dra Pólò nɨ ru pfùle dràle dhɨ sè. Dɨ dré lazízóá áyɨ sòdá ɨ dri dhɨ, ɨ̀ kòsi akódhɨ nɨ apá àyɨ drɨ́gásè, drìle lɨ̀zo ába àyɨ kɨ dzó kàdrɨ̀ na.

11 Kìtú nda nɨ ngátsi sè dhɨ, Mírì dré agázó Pólò kandrá tàá drá dhɨ: «Mɨ́ tsɨ togó! Ngóró mɨ́ dré áma tà longólé kònwa Yèrúsalémà ꞌa dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, adré kpà lèá dhɨ, mɨ́ kòlongó áma tà Rómà na.»

Yúdà ànzɨ ɨ̀ yi ru kɨtswázó Pólò nɨ pfu dràle

12 Ngá kòwa dre dhɨ, Yúdà ànzɨ àruka ɨ̀ dré ru yìzo gò, mòndrà sɨ̀zo àyɨ kòfalésè tàzoá dhɨ, ɨ̀ kɨtswá ngá nya ko ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu ko, tsàle ɨ̀ dré Pólò nɨ pfuràꞌa dràle dhɨ ꞌá. 13 Dhya ru yibhá tà nda dri dhɨ ɨ̀ lavú tá nyadhɨ-rì. 14 Dɨ ɨ̀ dré lɨ̀zo kòwánà kàdrɨ̀ ɨ véna bhàgo ɨ́be, tàá àyɨ dré dhɨ: «Mà sɨ̀ mòndrà àma kòfalésè tàzoá dhɨ, mà kɨtswá ngá nya ko ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu ko, tsàle lókyá mà dré dra Pólò nɨ pfùzo dràle dhɨ ꞌá. 15 Dɨ nyànomvá dhɨ, àmɨ túmä́ní bhàgo kàdrɨ̀ ɨ́be dhɨ ɨ, mɨ̀ kòlizí sòdá kɨ kàdrɨ̀, kògòró Pólò nɨ ꞌo apfòle àmɨ kandrá, ngóró mɨ̀ lè tá akódhɨ nɨ tà ndàle nìle kyá na tɨ́nɨ. Dɨ àma ró dhɨ, mà nɨ adré rɨ̀le kɨtswálé akódhɨ nɨ pfu dràle drìdrì dré dra atsázó kònwa dhɨ kandrá.»

16 Dɨ, tà ɨ̀ dré ru yìzo ꞌòá Pólò rú nda nɨ rúbí dré dhèzo akódhɨ nɨ kòdromvá bína gò, akódhɨ nda dré lɨ̀zo longóá Pólò dré sòdá kɨ dzó kàdrɨ̀ na. 17 Gò Pólò dré sòdá kɨ drì kobhá kɨ àlo azízó, tàzoá drá dhɨ: «Mɨ́ drì kàdhúrà kònɨ̀dhɨ lɨ̀zo ába sòdá kɨ kàdrɨ̀ véna. Tàko ko, akódhɨ tà ɨ́be longólé drá.» 18 Dɨ sòdá kɨ drì kòlepi nda dré akódhɨ nɨ drìzo lɨ̀zo ába sòdá kɨ kàdrɨ̀ véna, tàzoá dhɨ: «Pólò ꞌɨ̀le bǎdzó na kòdhɨ zi tá ma lizílé, má kàdzíró kàdhúrà kònɨ̀dhɨ mɨ́ vélé. Àngyá ko, akódhɨ tà ɨ́be longólé mɨ́ dré.» 19 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré kàdhúrà nda nɨ drɨ́gá rùzo, akódhɨ nɨ drìzo gàrà dri gò, lizízóá tíá dhɨ: «Mɨ́ adré àdho tà le longólé má dré?» 20 Dɨ kàdhúrà nda logó dhɨ: «Yúdà ànzɨ ɨ̀ yi ru ámɨ lizízó, mɨ́ kòꞌoró Pólò pfòle kìdru bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kandrá, ngóró ɨ̀ lè tá akódhɨ nɨ tà ndàle nìle kyá na tɨ́nɨ. 21 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ́ kòkaꞌì mɨ́na ko. Tàko ko, àyɨ kɨ àruka ànyɨ́ànyɨ nyadhɨ-rì dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya rɨ̀le akódhɨ bvó láti ꞌá. Àyɨ nda ɨ̀ sɨ̀ mòndrà tàzoá dhɨ, ɨ̀ kɨtswá ngá nya ko ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu ko tsàle lókyá ɨ̀ dré dra akódhɨ nɨ pfùzo dràle dhɨ ꞌá. Nyànomvá kònɨ̀dhɨ, àyɨ gànzi ró, adrélé ngbà ꞌí ámɨ kúlí letè kòdhya.» 22 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré lazízóá kàdhúrà nda dri dhɨ: «Mɨ́ kòtà tà mɨ́ dré longólé má dré kòdhɨ dhya àlo dré ko.» Gò dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó lɨ̀le.

À mù Pólò gùvèrènérè Fèlíkisì véna Kàyìsàríyà na

23 Dɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ nda dré áyɨ sòdá kɨ drì kobhá rì dhɨ kɨ azízó, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ ledé tà títí dhɨ ɨ kɨtswázó sòdá kámá-rì dhɨ kɨ dri, túmä́ní sòdá nyadhɨ-na-drì-mudrí dòngɨ́ ɨ dri dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ sòdá kámá-rì dɨ̀lɨ̀ ɨ́be àyɨ drɨ́gá dhɨ ɨ́be, lɨ̀zo àyɨ ɨ́be sáà nzi-drì-su ngátsi àdhya sè Kàyìsàríyà na. 24 Mɨ̀ bhà kpà dòngɨ́ ɨ kɨtswálé Pólò nɨ do tsàle byá gùvèrènérè Fèlíkisì véna lɨ́ná dhɨ bvó.» 25 Dɨ dré wárágà tɨsɨ̀zo gùvèrènérè nda dré kònɨ̀nɨ:

26 «Ma, Kàlàwùdíyò Lìsíyà, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ mɨ, atálágó, gùvèrènérè Fèlíkisì dré. Mòdo mɨ́ dré! 27 Yúdà ànzɨ ɨ̀ ru tá agó má dré adrélé mùle mɨ́ véna kònɨ̀dhɨ gò, ɨ̀ dré tá adrézó ꞌòle akódhɨ nɨ pfu dràle. Dɨ má dré yìzoá tàle dhɨ, akódhɨ móndɨ́ Rómà ro dhɨ ꞌɨ gò, mà dré lɨ̀zo sòdá mána ɨ́be akódhɨ nɨ apá àyɨ drɨ́gásè. 28 Má lè tá tà ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ asíkì ásà dhɨ nɨ àndu nìle gò, má dré akódhɨ nɨ ꞌòzo pfòle àyɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kandrá. 29 Má dré kisúzóá dhɨ, ɨ̀ adré akódhɨ nɨ asíkì àyɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà sè. Dɨ, tà tà bhàzo akódhɨ dri kɨtswálé dràdrà sè yà, kó ngalè bǎ sè yà dhɨ tá yókódhó. 30 Má dré yìzoá tàle dhɨ, ɨ̀ yi tá ru kɨtswázó akódhɨ nɨ pfu dràle dhɨ, má dré akódhɨ nɨ mùzo lɨ̀le gbǎ lókyá nda sè mɨ́ véna. Má dré kpà lazízóá akódhɨ nɨ asíkìbhá ɨ dri dhɨ, ɨ̀ kòlɨ̀ tà ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ asíkì ásà dhɨ kɨ ta mɨ́ kandrá.»

31 Dɨ sòdá nda ɨ̀ dré Pólò nɨ drìzo lɨ̀zo ába ngátsi sè ngóró tá tàle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ gò, ɨ̀ dré tsàzo bhàandre rú zìle Àtìpátrì dhɨ na. 32 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó sòdá dòngɨ́ ɨ dri nda ɨ drɨ́gá, ɨ̀ kògòró lɨ̀le ába be dhɨ bvó. Gò àyɨ lɨ̀bhá pá sè dhɨ ɨ̀ dré àyɨkya nzɨ̀zo àyɨ kɨ dzó kàdrɨ̀ na. 33 Dɨ sòdá dòngɨ́ ɨ dri nda ɨ̀ kòtsa Kàyìsàríyà na dre dhɨ, ɨ̀ dré wárágà nda nɨ fèzo gùvèrènérè Fèlíkisì dré gò, Pólò nɨ tayɨ́zó akódhɨ drɨ́gá. 34 Dɨ gùvèrènérè nda dré wárágà nda nɨ nàzo gò, lizízóá Pólò tí ngalè akódhɨ angá tá bvò ángùdhi lésè ya dhɨ. Kòyi tàle dhɨ, akódhɨ angá tá Kìlìkíyà lésè dhɨ dre dhɨ, 35 dré tàzoá drá dhɨ: «Má nɨ ámɨ yi lókyá ámɨ asíkìbhá ɨ̀ dré dra atsázó dhɨ tú.» Gò dré Pólò nɨ ꞌòzo lɨkɨ́lé Èródè nɨ dzó kàdrɨ̀ na.

24

Yúdà ànzɨ ɨ̀ asíkì Pólò Fèlíkisì kandrá

1 Kìtú nzi àmvolésè dhɨ, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ Ànànɨ́yà ɨ̀ dré tsàzo bhàgo àruka ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi tá kúlí ta àyɨ dré, rú be Tèrùtúlò dhɨ be Kàyìsàríyà na. Gò ɨ̀ dré tà ɨ̀ dré tá adrézó Pólò nɨ asíkì ásà dhɨ kɨ tàzo gùvèrènérè Fèlíkisì kandrá. 2 À kàzí Pólò dre dhɨ, Tèrùtúlò nda dré ngàzo tà ta akódhɨ rú kònɨ̀nɨ: «Atálágó Fèlíkisì, mà adré lenzélé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ mà dré adrézó ába lókyá be vwàvwà ro mɨ́ zàle dhɨ nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ tà mɨ́ dré kisùle ladzálé atsálé dóro àma kɨ bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ tà sè. 3 Mà adré tà nda kɨ no lókyá wä́yi sè ɨ̀ndɨ̀ àrà títí ɨ ꞌásè gò, mà dré adrézó àwoyà ta mɨ́ dré togó wä́yi sè. 4 Dɨ, má lè mána ámɨ lókyá kɨzálé ko. Má adré dɨ ámɨ ti lizí, mɨ́ kòyiró àma lókyá tsà sè ámɨ togó dóro sè.

5 Mà kisú dhɨ, agó kònɨ̀dhɨ ɨ́na drìkònzɨ líyí ꞌɨ. Adré móndɨ́ kɨ kodzó lɨgɨ́lé Yúdà ànzɨ bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ɨ kòfalésè. Akódhɨ móndyá adrébhá dhya Nàzàrétà lésè dhɨ nɨ láti kɨnzò ro dhɨ nɨ lebè dhɨ kɨ kàdrɨ̀ kɨ àlo ꞌɨ. 6 Tabhì tá ndɨ̀ndɨ̀ àma kɨ tépelò ꞌòle atsálé ndǐ ró gò, mà dré akódhɨ nɨ rùzo.* 8 Ámɨ tàndɨ, mɨ́ nɨ kɨtswá akódhɨ nɨ lizí, kɨtswázó tà títí mà dré adrézó akódhɨ nɨ asíkì ásà kòdhɨ kɨ àndu ni kyá.»

9 Gò Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré kpà tàzoá dhɨ, tà títí Tèrùtúlò dré tàle Pólò rú nda ɨ tà bàti ꞌɨ.

Pólò ga áyɨ tàrá Fèlíkisì kandrá

10 Dɨ gùvèrènérè nda dré drɨ́gá bhèzo Pólò véna kòtàró tà gò, Pólò dré ngàzo tàá dhɨ: «Má nì tàle dhɨ, mɨ dhya adrélépi tàbvó ta bvò kònɨ̀dhɨ drìle dhɨ ꞌɨ kóná be bǐ dhɨ be. Ásà dhɨ, ma arɨ́ ɨ́be adrézó áma tàrá ga mɨ́ kandrá. 11 Ngóró mɨ́ dré kɨtswálé nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, lavú rè kìtú mudrí-drì-rì ko, má mbà tá Yèrúsalémà na kɨtswálé Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha. 12 Dhya adrébhá áma asíkì kònɨ ɨ̀ kisú tá ma tépelò na adréràꞌa tà kayí móndɨ́ ɨ́be yà, kó ngalè adréràꞌa móndɨ́ kɨ kodzó lɨgɨ́lé yà dhɨ ko. Ɨ̀ kisú tá kpà ma adréràꞌa ꞌòá kònɨ̀nɨ Yúdà ànzɨ kɨ lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè yà, kó ngalè àrà àzya bhàandre nda lé dhɨ na yà dhɨ ko. 13 Ɨ̀ kɨtswá kpà tadhá dhɨ, tà ɨ̀ dré adrézó áma asíkì ásà dhɨ ɨ tà bàti ꞌɨ dhɨ bwà ko. 14 Dɨ, má adré mána tà kònɨ̀dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya: Má adré láti ɨ̀ dré adrélé zìle kɨnzò ro nda nɨ lebè, adrézó Gìká àma kɨ tábhí kya nɨ lɨndrɨ̀ bha ásà. Má adré kpà tà títí tɨsɨ̀le Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨ búkù ɨ ꞌásè dhɨ kɨ kaꞌì. 15 Má adré kpà mì bha Gìká véna, adrézó kaꞌìá àyɨ kònɨ kya tɨ́nɨ dhɨ, móndyá títí gyǎgya ró ɨ̀ndɨ̀ kònzɨ ró dhɨ kɨ nga dràdrà ꞌásè. 16 Dɨ ásà dhɨ, má adré ngbú adrélé áma togó lɨkɨ́, má kàdréró tà àko má rú Gìká kandrá, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ ɨ kandrá.

17 Má dré tá tsàle Yèrúsalémà na ko kóná bǐ dhɨ sè dhɨ, má gò tsàle kònàle kɨtswálé ngá fe lemerèbhá áma súrú na dhɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé ngá fe Gìká dré. 18 Ɨ̀ kisú tá ma adréràꞌa tà kòdhɨ kɨ ꞌo tépelò na, àkò má temvé tá ma dre dhɨ ꞌá. Àma tá túmä́ní móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ́be ko. Má ꞌo tá kpà tà àlo wàyá ro ko. 19 Dɨ, Yúdà ànzɨ àruka angábhá bvò Àsɨ́yà àdhya lésè dhɨ ɨ tá àyɨkya kònàle. Adré tá lèá dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ kàdré áma asíkì kònwa mɨ́ kandrá dhɨ àyɨ, ɨ̀ kàdré tà ɨ́be tàle má rú dhɨ. 20 Adré kó lèá dhɨ, dhya kònɨ ɨ̀ kòtà tà kònzɨ ɨ̀ dré tá kisúlé má vélé, má dré tá pfǒràꞌa Yúdà ànzɨ kɨ bhàgo kàdrɨ̀ ɨ kandrá dhɨ ꞌá dhɨ. 21 Àruka nɨ, tà nda tà má dré tá yòle àyɨ kandrá kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: ‹À adré áma tàbvó ta àmɨ kandrá ándrò kònɨ̀nɨ, má dré adrélé kaꞌìá tàle dhɨ, móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ nga dràdrà ꞌásè dhɨ sè!›»

22 Dɨ Fèlíkisì, Mírì nɨ láti nɨ tà nìlepi dóro nda, dré ru kɨmoma nda nɨ ꞌòzo akɨ́lé gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ: «Lókyá sòdá kɨ kàdrɨ̀ Lìsíyà dré dra atsázó dhɨ tú dhɨ, má nɨ àmɨ kɨ tà kòdhɨ nɨ bvó lanzɨ́.» 23 Gò dré lazízóá sòdá kɨ drì kòlepi dri dhɨ, kòbhà sòdá àruka ɨ adrélé Pólò nɨ lɨkɨ́. Dɨ, à kòtayɨ́ akódhɨ adrélé tà àruka dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo, ɨ̀ndɨ̀ à kòtayɨ́ akódhɨ nɨ arúpi ɨ adrélé akódhɨ nɨ lomɨ́.

Pólò pfò Fèlíkisì ɨ kandrá Drùsílà be

24 Kìtú àruka ɨ̀ kòlavú dre dhɨ, Fèlíkisì ɨ̀ dré gòzo tsàle tòkó nɨ rú be Drùsílà adrélépi Yúdà mvá ro dhɨ be. Dré Pólò nɨ azízó gò, akódhɨ nɨ yìzo adréràꞌa tà adrézó Yésu Krísto nɨ kaꞌì dhɨ nɨ tà ta. 25 Dɨ Pólò dré tá adréràꞌa tà ta tà gyǎgya ꞌòma nɨ tà dri, lovó mvòma nɨ tà dri, ɨ̀ndɨ̀ tàbvó tàma adrélépi alɨ̀le dhɨ nɨ tà dri dhɨ ꞌá dhɨ, tirì dré Fèlíkisì nɨ ꞌòzo gò, dré tàzoá dhɨ: «Tà kòdhɨ kɨtswá kìtú ándrò dhɨ sè dre. Mɨ́ lɨ̀. Má kòkisú lókyá àzya dre dhɨ, má nɨ go ámɨ azí.» 26 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Fèlíkisì adré tá ɨ́na mì bha, Pólò kòfèró làfa ɨ́ dré. Ásà dhɨ, adré tá akódhɨ nɨ azí rä, ɨ̀ kàdréró tà tɨtɨ́ túmä́ní.

27 Kóná rì dhɨ ɨ̀ kòlavú kònɨ̀nɨ dre dhɨ, Pòrùkíyò Féstò dré atsázó gùvèrènérè ro Fèlíkisì nɨ àrà ꞌa. Dɨ Fèlíkisì dré tá adrélé Yúdà ànzɨ kɨ togó le ꞌòle kɨnɨ́lé dhɨ sè dhɨ, dré Pólò nɨ tayɨ́zó adrélé bǎdzó na.

25

Pólò pfò Féstò kandrá

1 Kìtú na Féstò nɨ tsàma bvò Yùdáyà àdhya na dhɨ àmvolésè dhɨ ɨ̀ kòlavú dre dhɨ, akódhɨ dré ngàzo Kàyìsàríyà lésè lɨ̀le Yèrúsalémà na. 2 Kònàle dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ àyɨ kɨ kàdrɨ̀ àruka ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré tsàzo tà ɨ̀ dré tá adrézó Pólò nɨ asíkì ásà dhɨ kɨ ta akódhɨ kandrá. Gò ɨ̀ dré Féstò nɨ ti lizízó, 3 kòꞌoró Pólò lɨ̀le tàbvó tàle Yèrúsalémà na, àyɨ kɨ togó ꞌòzo kɨnɨ́lé dhɨ bvó. Ɨ̀ lizí tá kònɨ̀nɨ tàko ko, ɨ̀ adré tá ꞌòle móndɨ́ kɨ bha rɨ̀le akódhɨ bvó, ɨ̀ kòpfuró akódhɨ dràle láti ꞌá be dhɨ bvó. 4 Dɨ, Féstò dré logózóá àyɨ dré dhɨ: «À adré Pólò nɨ lɨkɨ́ bǎdzó na Kàyìsàríyà na. Áma tàndɨ, má adré ꞌòle lɨ̀le kònàle. 5 Dɨ akódhɨ nda kòꞌo tà kònzɨ dhɨ, lè mà kòlɨ̀ túmä́ní àmɨ kɨ kàdrɨ̀ àruka ɨ́be, ɨ̀ kòtàró tà ɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ asíkì ásà dhɨ ɨ kònàle.»

6 Féstò kàdré kònàle kìtú nzi-drì-na yà, kó ngalè mudrí yà dhɨ dre dhɨ, dré gòzo lɨ̀le Kàyìsàríyà na. Dɨ kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, dré lɨrɨ́zó tàbvó tǎrà na gò, Pólò nɨ ꞌòzo apfòle ɨ́ kandrá. 7 Pólò kàpfò dre dhɨ, Yúdà ànzɨ alɨ̀bhá Yèrúsalémà lésè dhɨ ɨ̀ dré ngàzo akódhɨ nɨ gàrà kɨ kúrú gò, ɨ̀ dré asíkìzoá tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ɨ sè bǐ. Dɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àyɨkya tadhá dhɨ, tà nda ɨ tà bàti ꞌɨ dhɨ bwà ko. 8 Gò Pólò dré ngàzo áyɨ tàrá ga, tàzoá dhɨ: «Má ꞌo tà kònzɨ àlo Yúdà ànzɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí rú yà, àyɨ kɨ tépelò rú yà, kó ngalè Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ rú yà dhɨ ko.»

9 Dɨ Féstò dré tá adrélé Yúdà ànzɨ kɨ togó le ꞌòle kɨnɨ́lé dhɨ sè dhɨ, dré lizízóá Pólò tí dhɨ: «Mɨ́ kaꞌì lɨ̀le Yèrúsalémà na, má dré kɨtswázó ámɨ tàbvó ta kònàle dhɨ ꞌí?» 10 Dɨ Pólò logó dhɨ: «Má adré áma totó kònwa tàbvó tǎrà Kàyìsárà àdhya ꞌá. Adré lèá dhɨ, à kòtà áma tàbvó kònwa. Má ꞌo tà kònzɨ àlo dhɨ Yúdà ànzɨ ɨ rú ko, ngóró mɨ́ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ. 11 Dɨ, má kòꞌo mána tà kònzɨ àlo kɨtswálépi dràdrà sè dhɨ ꞌí dhɨ, má kɨtswá dràma ga ko. Dɨ, tà ɨ̀ dré adrézó áma asíkì ásà dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨkya kɨnzò ꞌɨ dhɨ, dhya àlo kɨtswá áma fe àyɨ drɨ́gá bwà ko. Má adré mána ámɨ lizí, mɨ́ kòmùró ma Kàyìsárà dré tàbvó tàle nɨ̀!» 12 Dɨ Féstò dré tà tàzo áyɨ drì tabhá ɨ́be gò, logózóá dhɨ: «Mɨ́ lizí Kàyìsárà ámɨ tàbvó ta nɨ, mɨ́ nɨ dɨ tsa Kàyìsárà nda kandrá!»

Pólò pfò ópɨ́ Àgùrípà ɨ kandrá Bèrùníkè be

13 Kìtú àruka ɨ àmvolésè dhɨ, ópɨ́ Àgùrípà ɨ amvúpi nɨ Bèrùníkè be dhɨ ɨ̀ dré tsàzo mòdo fe Féstò dré Kàyìsàríyà na. 14 Dɨ ɨ̀ dré tá adrélé gìle kònàle dhɨ sè dhɨ, Féstò dré Pólò nɨ tà tɨtɨ́zó ópɨ́ nda dré. Tà tá dhɨ: «Agó àlo Fèlíkisì dré tayɨ́lé bǎdzó na dhɨ rè dhu kònwárè. 15 Má dré tá lɨ̀zo Yèrúsalémà na dhɨ, Yúdà ànzɨ kɨ kòwánà kàdrɨ̀ ɨ àyɨ kɨ bhàgo ɨ́be dhɨ ɨ̀ alɨ̀ tá akódhɨ nda nɨ asíkì má kandrá gò, ɨ̀ dré áma lizízó, má kòŋòró tà akódhɨ dri. 16 Má dré logózóá àyɨ dré dhɨ, àma Rómà ro dhɨ ɨ, mà adré gà móndɨ́ fe à kòŋòró tà drìá dhɨ, tàbvó nɨ nɨ ta àko ró ko. Be ró dhɨ, lè akódhɨ kòyi rè zyà tà áyɨ asíkìbhá ɨ̀ dré adrélé tàle ɨ́ rú dhɨ ɨ gò, lókyá fèzo akódhɨ dré áyɨ tàrá gàzo tà nda ɨ sè ꞌíká.

17 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré tá atsázó kònwa dhɨ, má tigí tá tà nda ko. Be ró dhɨ, kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, má dré lɨrɨ́zó tàbvó tǎrà na gò, agó nda nɨ ꞌo apfòle má kandrá. 18 Dɨ, akódhɨ nɨ asíkìbhá nda ɨ̀ kònga tà ta dre dhɨ, tà ɨ̀ dré tàle akódhɨ rú dhɨ ɨ tá kònzɨ ngóró má dré tá adrélé kisùle dhɨ tɨ́nɨ ko. 19 Be ró dhɨ, ɨ̀ adré tá àyɨkya tà kayí akódhɨ be àyɨ kɨ tàndɨ kɨ Gìká nɨ tà dri, ɨ̀ndɨ̀ agó àlo dràlepi, rú be Yésu dhɨ nɨ tà dri. Dɨ, Pólò adré tá ɨ́na tàá dhɨ, akódhɨ nda lɨ́drɨ̀ ɨ́be. 20 Ma ró dhɨ, má nì tá ngalè má nɨ tà làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ nɨ bvó ta ngɨ́nɨ ya dhɨ ko. Ásà dhɨ, má dré lizízóá ngalè Pólò nɨ kɨtswá kaꞌìá lɨ̀le tàbvó tàle Yèrúsalémà na yà dhɨ. 21 Dɨ, Pólò dré ɨ́na áma lizízó, má kòmùró ɨ àma kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ Kàyìsárà dré tàbvó tàle nɨ̀. Dɨ má dré akódhɨ nɨ ꞌòzo adrélé lɨkɨ́lé bǎdzó na, tsàle lókyá má dré kɨtswázó akódhɨ nɨ mu Kàyìsárà véna dhɨ ꞌá.» 22 Gò Àgùrípà dré tàzoá Féstò dré dhɨ: «Má adré mána agó kòdhɨ nɨ le yìle.» Féstò logó dhɨ: «Mɨ́ nɨ akódhɨ nɨ yi kìdru.»

23 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, Àgùrípà ɨ Bèrùníkè be dhɨ ɨ̀ dré atsázó mìlanzìlanzì be bǐ. Ɨ̀ dré afɨ́zó tàbvó tǎrà le sòdá kɨ kàdrɨ̀ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ dhya kàdrɨ̀kàdrɨ̀ bhàandre nda àdhya ɨ́be. Gò Féstò dré Pólò nɨ ꞌòzo apfòle àyɨ kandrá, 24 tàzoá dhɨ: «Ópɨ́ Àgùrípà, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ títí àma ɨ́be nɨ ɨ, mɨ̀ nò rè agó kònɨ̀dhɨ ká! Yúdà ànzɨ títí Yèrúsalémà na ɨ̀ndɨ̀ kònwa Kàyìsàríyà ꞌa dhɨ ɨ̀ atsá tà ta akódhɨ rú má kandrá, yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ, akódhɨ kɨtswá dràdrà sè. 25 Dɨ ma ró dhɨ, má kisú mána tà àlo dré ꞌòle kɨtswálépi dràdrà sè dhɨ ko. Dɨ, akódhɨ dré áma lizílé áyɨ mu Kàyìsárà dré tàbvó tàle nɨ̀ dhɨ sè dhɨ, má nò dóro nɨ, akódhɨ nɨ mùle vélána dhɨ. 26 Dɨ, ma mána tà pyà má dré kɨtswálé tɨsɨ̀le àma kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nda dré akódhɨ nɨ tà dri dhɨ àko. Ásà dhɨ, má ꞌo akódhɨ apfòle àmɨ kandrá, lavúlé dhɨ, mɨ, ópɨ́ Àgùrípà kandrá, mà kònɨ̀ akódhɨ nɨ lizí dhɨ, má kòkisúró tà má dré kɨtswálé tɨsɨ̀le akódhɨ nɨ tà dri dhɨ be dhɨ bvó. 27 Tàko ko, kɨtswá má dré móndɨ́ ꞌɨ̀le dhɨ nɨ mùzo Kàyìsárà véna, tà akódhɨ nɨ asíkìzo ásà dhɨ kɨ tadhá àko ró dhɨ ko.»

26

Pólò ga áyɨ tàrá Àgùrípà kandrá

1 Gò Àgùrípà dré tàzoá Pólò dré dhɨ: «Mɨ́ nɨ kɨtswá kúlí ta mɨ́ rúsè, ámɨ tàrá gàzo.» Dɨ Pólò dré drɨ́gá bhàzo kuru gò, tà tàzo áyɨ tàrá gàzo kònɨ̀nɨ: 2 «Ópɨ́ Àgùrípà, ma mána arɨ́ ɨ́be, má dré adrélé áma tàrá ga ándrò mɨ́ kandrá tà títí Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré adrézó áma asíkì ásà dhɨ ɨ sè dhɨ sè. 3 Tàko ko, mɨ́ nì mɨ́na Yúdà ànzɨ kɨ labhɨ ɨ, tà ɨ̀ dré adrézó ru kayí àyɨ kòfalésè ásà dhɨ ɨ́be títí dhɨ ɨ dóro lavúlé. Má adré dɨ ámɨ ti lizí, mɨ́ kòyiró ma togó be vwàvwà.

4 Yúdà ànzɨ títí dhɨ ɨ̀ nì áma tà dóro, kɨdhólé áma anzɨ̀ áma tàndɨ nɨ bvò na dhɨ lésè, tsàle lókyá má dré tá adréràꞌa Yèrúsalémà na dhɨ ꞌá. 5 Ɨ̀ nì ma kɨ́nó lésè, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòlè dhɨ, ɨ̀ nɨ kɨtswá tadhá, má ꞌo tá àma kɨ Gìká nɨ tà ngóró Fàrìsáyò adrébhá ꞌòá togó be àtsɨ ró dhɨ kɨ àlo ró ngɨ́nɨ ya dhɨ. 6 Dɨ à adré áma tàbvó ta ándrò kònɨ̀nɨ, má dré adrélé mì bha tà Gìká dré tá lazílé àma kɨ tábhí ɨ dré dhɨ nɨ tà sè dhɨ sè. 7 Tà lazílé nda, tà àma kɨ súrú mudrí-drì-rì dhɨ ɨ̀ dré adrézó mì bha kɨtswázó kisúá, ɨ̀ dré adréràꞌa Gìká nɨ tà ꞌo togó be àtsɨ ró kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be dhɨ ꞌá dhɨ ꞌɨ. Ópɨ́ Àgùrípà, má dré kpà adrélé mì bha tà nda sè dhɨ sè dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré áma asíkì ándrò. 8 Àmɨ adrébhá kònwa nɨ ɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya kaꞌìá ko tàle dhɨ, Gìká adré móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ tɨngá dràdrà lésè dhɨ àdho tà sè?

9 Wáláká dhɨ, áma tàndɨ má kaꞌì tá kpà dhɨ, lè tá má kòꞌo tà títí dhɨ ɨ kɨtswázó lɨgɨ́lé Yésu Nàzàrétà lésè dhɨ nɨ rú be. 10 Dɨ kòrɨ̀dhɨ tá tà má dré ꞌòle Yèrúsalémà na dhɨ ꞌɨ. Kòwánà kàdrɨ̀ ɨ̀ fè tá rìnyí má dré Yésu nɨ kaꞌìbhá bǐ dhɨ kɨ turúzó lebhélé bǎdzó na. À dré tá adréràꞌa ꞌòle àyɨ kɨ tupfú todràle dhɨ ꞌá dhɨ, má adré tá mána kaꞌìá dhɨ, tà nda kàdré kònɨ̀nɨ. 11 Má adré tá tatsílé lɨ̀sámbò dzó ɨ ꞌásè adrélé tà ŋobe àyɨ dri, adrézó àyɨ kɨ ꞌo rìnyí sè, ɨ̀ kògàró àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì be dhɨ bvó. Áma togó dré tá adrélé aswálé àyɨ rú tà tàndɨ ró dhɨ sè dhɨ, má adré tá lɨ̀le àyɨ kɨ mì pfobe, tsàle byá móndyá súrú twá ro dhɨ kɨ bhàandre ɨ ꞌásè.»

Pólò tɨtɨ́, ɨ́ kaꞌì Yésu ngɨ́nɨ ya dhɨ

(À kònò kpà Tà ꞌòle dhɨ ɨ 9:1-19; 22:6-16)

12 «Dɨ tà nda kòdhɨ sè dhɨ, má adré tá lɨ̀le Dàmàsékè na, kɨtswálé àzí kòwánà kàdrɨ̀ ɨ̀ dré tá bhàle má drɨ́gá dhɨ nɨ ꞌo rìnyí ɨ̀ dré fèle má dré dhɨ sè. 13 Ópɨ́, má dré tá adréràꞌa láti ꞌá kìtú rírí sè dhɨ ꞌá dhɨ, má dré ngádra bhù lésè dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa kòle kìtú nɨ lagulagu lavú, adréràꞌa ngá kazá àma làgásè kúrú áma atsíàmu ɨ́be. 14 Dɨ mà dré ledhézó títí kìní mi gò, má dré kúlí yìzo tàá má dré Èbérè ti sè dhɨ: ‹Sàwúlò, Sàwúlò, mɨ́ adré áma mì pfo àdho tà sè? Mɨ́ dré adrélé kùtsí to pá sè dhɨ kòkóròko mɨ́ dré.›* 15 Dɨ má dré lizízóá dhɨ: ‹Mírì, mɨ àdhi ꞌɨ?› Mírì dré logózóá má dré dhɨ: ‹Ma Yésu mɨ́ dré mɨ́na adrélé mì pfòle dhɨ ꞌɨ. 16 Dɨ mɨ́ nga ámɨ totó pá dri! Má agá mɨ́ kandrá ámɨ bha adrélé áma àzí ꞌòlepi ró ɨ̀ndɨ̀ áma tà longólépi ró. Mɨ́ nɨ áma tà mɨ́ dré nòle dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà má dré dra tadhálé mɨ́ dré dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ longó móndɨ́ ɨ dré. 17 Má nɨ ámɨ apá ámɨ tàndɨ nɨ súrú ɨ drɨ́gásè ɨ̀ndɨ̀ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ drɨ́gásè. Tàko ko, má adré mána ámɨ mu àyɨ nda ɨ véna 18 kɨtswálé àyɨ kɨ mì nzi, ɨ̀ kàpfòró tínímvá lésè atsálé ngádra ꞌá, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàpfòró Sàtánà nɨ rìnyí zàlésè atsálé Gìká vélé, akódhɨ kòtrìró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ gò, àrà fèzo àyɨ dré móndyá ɨ́ dré bhàle twá adrélé ɨ́na ró àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ ɨ kòfalé.›

19 Dɨ, ópɨ́ Àgùrípà, má kaꞌì tá tà Gìká dré tadhálé má dré nda nɨ ꞌòle togó wä́yi sè. 20 Dɨ má dré rè zyà lɨ̀zo Gìká nɨ kúlí longó móndyá Dàmàsékè na dhɨ ɨ dré. Gò má dré lɨ̀zo longóá móndyá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré, túmä́ní móndyá bvò wä́yi Yùdáyà àdhya ꞌásè dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ́be. Má tà tá àyɨ títí nda ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó agòzo Gìká vélé, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàdré tà adrébhá tadhá dhɨ ɨ̀ ladzá àyɨ kɨ togó káyà dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. 21 Tà nda kòdhɨ sè dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ ru tá ma tépelò na gò, ɨ̀ dré láti ndàzo kɨtswázó áma pfu dràle. 22 Dɨ, Gìká su ɨ́na má rú atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ gò, má dré adrézó tà má dré nòle ɨ̀ndɨ̀ má dré yìle dhɨ kɨ longó móndyá títí tàko ɨ̀ndɨ̀ kàdrɨ̀ ro dhɨ ɨ dré. Má adré ngbà ꞌí tà pròfétà ɨ Mósè be dhɨ ɨ̀ dré tá longólé dhɨ kɨ longó kòdhya. 23 Ɨ̀ longó tá dhɨ: ‹Mèsɨ́yà nɨ kɨzà nya, dré ngàzo drìdrì dràdrà ꞌásè móndyá àruka títí dhɨ ɨ kandrána gò, dré ngádra lɨ́drɨ̀ àdhya nɨ tà longózó áyɨ tàndɨ nɨ súrú ɨ dré, túmä́ní móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ́be.›†»

Pólò azí Àgùrípà Yésu nɨ kaꞌì

24 Pólò dré tá adréràꞌa áyɨ tàrá ga kònɨ̀nɨ dhɨ ꞌá dhɨ, Féstò dré kúlí yòzo tàzoá dhɨ: «Pólò, ámɨ drì abɨ́ dre! Tà kàdrɨ̀ mɨ́ dré ndàle nìle dhɨ ɨ̀ adré ámɨ drì kɨzá nɨ̀!» 25 Dɨ Pólò dré logózóá dhɨ: «Atálágó Féstò, ngá kɨzá áma drì ko! Tà má dré adrélé tàle kòdhɨ ɨ, tà bàti ꞌɨ ɨ̀ndɨ̀ tògyakúlí ꞌɨ. 26 Ópɨ́ Àgùrípà yi ɨ́na tà kòdhɨ ɨ dre. Má adré dɨ tà nda kɨ ta akódhɨ kandrá tirì àko. Má nì tàle dhɨ, tà nda kɨ àlo zù ɨ akódhɨ dré ko dhɨ be. Tàko ko, tà nda ɨ̀ ꞌo ru lùzu ró ko. 27 Ópɨ́ Àgùrípà, mɨ́ kaꞌì tà pròfétà ɨ̀ dré longólé dhɨ ɨ? Má nì, mɨ́ kaꞌì ꞌí dhɨ be!» 28 Dɨ Àgùrípà tà Pólò dré dhɨ: «Mɨ́ adré tsì kisùá dhɨ, lókyá tsà kònɨ̀dhɨ sè, mɨ́ nɨ áma ꞌo atsálé Krísto nɨ kaꞌìlepi ró dhɨ bàti?» 29 Dɨ Pólò logó dhɨ: «Kàdré lókyá tsà sè yà, kó ngalè lókyá vwàvwà sè yà dhɨ, má adré Gìká nɨ ti lizí, mɨ̀ kàtsáró má tɨ́nɨ túmä́ní móndyá títí adrébhá áma kúlí yi ándrò nɨ ɨ́be, mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí nyɨ̀rɨ̀ kònɨ ɨ́be àmɨ rú ko dhɨ kòdhya.»

30 Gò ópɨ́ Àgùrípà ɨ̀ dré ngàzo túmä́ní gùvèrènérè Féstò be, Bèrùníkè be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá adrébhá tá àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ́be. 31 Dɨ ɨ̀ kàpfò àrà nda lésè dre dhɨ, ɨ̀ dré adrézó tàá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Agó kòdhɨ ꞌo tà àlo kɨtswálépi dràdrà sè yà, kó ngalè bǎ sè yà dhɨ ko.» 32 Gò Àgùrípà dré tàzoá Féstò dré dhɨ: «Agó kòdhɨ kòlizí tá mɨ áyɨ mu Kàyìsárà dré tàbvó tàle dhɨ ko dhɨ, kònò à nɨ tá kɨtswá akódhɨ nɨ trɨ bwà.»

27

Pólò nɨ atsí andre lɨ̀zo Rómà na dhɨ

1 À kòkaꞌì lókyá mà dré kɨtswázó bwátù do lɨ̀zo bvò Ìtàlíyà àdhya na dhɨ dre dhɨ, à dré Pólò kɨ fèzo móndɨ́ àruka ꞌɨ̀le dhɨ ɨ́be Rómà kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ sòdá kɨ drì kòlepi, rú be Yùlíyò dhɨ drɨ́gá. 2 Dɨ mà dré tombàzo bwátù àlo angálépi Àdràmìténò lésè dhɨ na gò, mà dré ngàzo lɨ̀le. Bwátù nda adré tá lɨ̀le bhàandre àruka yǐandre mìlésè bvò Àsɨ́yà àdhya lé dhɨ ɨ ꞌásè. Mà lɨ̀ tá túmä́ní Àrìstàrúkò angálépi Tèsàlòníkè bvò Màkèdònɨ́yà àdhya lé dhɨ lésè dhɨ be.

3 Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, mà dré tsàzo bhàandre Sìdónà àdhya na. Yùlíyò nɨ togó dóro tadhálé Pólò véna dhɨ sè dhɨ, dré akódhɨ nɨ tayɨ́zó lɨ̀le áyɨ arúpi bhàandre nda lé dhɨ kɨ no, ɨ̀ kòkɨtswáró akódhɨ nɨ ledé. 4 Mà kònga Sìdónà lésè dre dhɨ, lyǎ dré adrézó avílé sɨ́nyà dri àma rú gò, mà dré lavúzó tùrù Kìpírò àdhya làgásè, tùrù nda kòkɨkɨ́ró lyǎ nda tsà be dhɨ bvó. 5 Gò mà dré pfòzo yǐandre nɨ tä́lí drǐsè, lavúlé bvò Kìlìkíyà àdhya làgásè ɨ̀ndɨ̀ Pàfìlíyà àdhya làgásè, tsàle bhàandre rú zìle Mírà bvò Lìkíyà àdhya lé dhɨ na.

6 Kònàle dhɨ, sòdá kɨ drì kòlepi nda dré bwátù àzya angálépi Àlɨ̀gɨ̀zàndrɨ́yà lésè, adrélépi lɨ̀le Ìtàlíyà na dhɨ nɨ kisúzó, àma kɨ bhàzo lána gò, mà dré lɨ̀zo. 7 Kìtú bǐ dhɨ, mà dré lɨ̀zo yàyà gò, mà dré tsàzo ànyɨ bhàandre rú zìle Kìnídò dhɨ làga kɨzà be bǐ. Dɨ lyǎ dré tá adrélé avílé sɨ́nyà dri àma rú dhɨ sè dhɨ, mà dré ngá kɨ̀zo lavúzó tùrù Kùrétè àdhya làgásè, tásóká Sàlòmónè àdhya kandrásè, tùrù nda kòkɨkɨ́ró lyǎ nda tsà be dhɨ bvó. 8 Mà dré lavúzó vwàle tsà tùrù nda làgásè gò, mà dré tsàzo kɨzà be bǐ bhàandre rú zìle «Àrà avélépi bwátù zùzo dhɨ» na, ànyɨ bhàandre rú zìle Làsáyà dhɨ làgana.

9 Mà dré lókyá kɨzálé bǐ dre dhɨ sè dhɨ, lyǎ adré tá vìle kònzɨ lavúlé. Tàko ko, kìtú adrézó móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ trìma nɨ tà kisù dhɨ lavú dre.* Dɨ Pólò dré ngàzo bwátù nda nɨ dobhá kɨ kodzó, tàzoá dhɨ: 10 «Áma arúpi ɨ, má adré nòá dhɨ, atsí kònɨ̀dhɨ adré ꞌòle atsálé kòkóròko. Bwátù kònɨ̀dhɨ túmä́ní ngá lána dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ kɨtswá abɨ́lé títí. Ndɨ̀ndɨ̀ àma kɨ tàndɨ, mà nɨ kpà kɨtswá todràle.» 11 Dɨ, sòdá kɨ drì kòlepi nda lè tá Pólò nɨ kúlí nda kɨ yìle ko. Be ró dhɨ, yi ɨ́na bwátù dobhá kɨ kàdrɨ̀ kɨ kúlí bwátù líyí be dhɨ kòdhya. 12 Àrà mà dré àma kɨ kɨkɨ́zó lána nda kɨtswá tá ɨ́na adrézó lókyá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ letè lavúlé dhɨ ko. Dɨ móndɨ́ bǐ àma adrébhá tá bwátù nda lé dhɨ ɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ dré ru yìzo, mà kòngaró àrà nda ꞌásè lɨ̀le. Ɨ̀ adré tá lèá tsàle bhàandre rú zìle Fòwìníkisì tùrù nda lé dhɨ na, kɨtswálé lókyá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ letè lavúlé kònàle. Fòwìníkisì nda tá àrà adrézó bwátù zu, lyǎ dré adrézó avílé kìtú dré ndǐrà lésè dhɨ ꞌɨ.

Kàgùmá vi yǐandre mi

13 Lyǎ dré kɨdhózó adrélé avílé tàbhu lésè yàyà gò, bwátù dobhá nda ɨ̀ dré kisùzoá dhɨ, ɨ̀ nɨ kɨtswá lɨ̀le tsàle Fòwìníkisì na. Dɨ ɨ̀ dré aya tá tɨrɨ́lé yǐ na adrézó bwátù kɨkɨ́ dhɨ nɨ asézó gò, mà dré ngàzo adrélé lavúlé tùrù Kùrétè àdhya nda làgásè. 14 Dɨ, gí ko, lyǎandre gú dhɨ dré ngàzo adrélé avílé tùrù nda drìlésè, adrélé bwátù nda nɨ vi lɨ̀le yǐandre kɨ́tógá na ró. (À adré lyǎandre làsú be kònɨ̀nɨ nda nɨ rú zi «lyǎandre angálépi kurú lésè ɨ̀ndɨ̀ kìtú dré apfǒrà lésè dhɨ».) 15 Mà dré tá kɨtswálé lɨ̀le sɨ́nyà dri lyǎ rúsè bwà ko dhɨ sè dhɨ, mà dré àma kɨ tayɨ́zó lyǎandre nda dré adrélé tɨkpólé lɨ̀zo àma ɨ́be. 16 Mà dré tá adréràꞌa lavúlé tùrù mvá àlo rú be Kàwúdà dhɨ làgásè dhɨ ꞌá dhɨ, mà dré lagùzo kɨtswálé kòlóngbò ꞌɨ̀le bwátù àndu dhɨ nɨ asé bhàle bwátù nda drìna. 17 Bwátù dobhá ɨ̀ kòlɨkɨ́ kòlóngbò nda dre dhɨ, ɨ̀ dré bǎ kɨ lebhézó lavúlé bwátù zàlésè, kɨtswálé rùá tätä. Dɨ ɨ̀ adré tá ngá ro, lyǎandre nda nɨ dra bwátù nda nɨ vi lɨ̀le áyɨ lasí àrà sɨ́nyɨ́ ro ànyɨ bvò Lìbíyà àdhya làga dhɨ rú dhɨ sè. Ásà dhɨ, ɨ̀ dré fa adrézó bwátù kɨkɨ́ tsà dhɨ nɨ tɨrɨ́zó yǐ na gò, bwátù nda nɨ tayɨ́zó lyǎandre nda dré adrélé tɨkpólé. 18 Kìtú bvóá dhɨ sè, kàgùmá nda dré tá adrélé àma kɨ liví tesélé rìnyí sè dhɨ sè dhɨ, bwátù dobhá ɨ̀ dré kɨdhózó adrélé ngá dòle bwátù nda lé dhɨ kɨ lebhé yǐ na. 19 Kìtú nɨ na sè dhɨ, ɨ̀ dré ngá adrézó bwátù do ásà dhɨ kɨ lebhézó yǐ na àyɨ kɨ tàndɨ kɨ drɨ́gá sè. 20 Kàgùmá nda dré gòzo adrélé vìle rìnyí sè kìtú bǐ gò, mà dré gòzo kìtú ꞌɨ yà, kó ngalè bhìbhínyà ꞌɨ yà dhɨ kɨ no ko. Kùdù ro dhɨ, mà dré àma kɨ mì bhàma kɨtswázó adrɨ́lé dhɨ nɨ tayɨ́zó.

21 Lókyá kòlavú vwàvwà ro mà dré ngá nya àko ró dre dhɨ, Pólò dré ngàzo áyɨ totó àyɨ títí dhɨ ɨ kandrá tàá dhɨ: «Áma arúpi ɨ, adré tá lèá dhɨ, mɨ̀ kòyi tá áma kúlí gò, ngàzo Kùrétè lésè ko dhɨ. Kònò mɨ̀ kɨtswá tá kɨzà kòndɨ nɨ nya ko, ɨ̀ndɨ̀ ngá kòdhɨ ɨ̀ kɨtswá tá abɨ́lé ko. 22 Dɨ, nyànomvá dhɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró togó tsɨ! Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kɨtswá ɨ́na dràle ko. Bwátù kòndɨ nɨ ngbà ꞌí abɨ́ dhɨ nɨ̀. 23 Tàko ko, ngátsi ándrò kòndɨ sè dhɨ, Gìká, áma líyí, má dré adrézó tà nɨ nɨ ꞌo dhɨ nɨ ángéló agá tá má kandrá 24 tàá dhɨ: ‹Pólò, mɨ́ ro ngá ko! Adré lèá dhɨ, mɨ́ kòtsa pfòle Kàyìsárà kandrá. Gìká nɨ togó tanɨ sè dhɨ, a nɨ móndyá títí mɨ̀ dré adrézó lɨ̀le àyɨ ɨ́be bwátù kòndɨ sè dhɨ kɨ tɨdrɨ́ ámɨ tà sè.› 25 Dɨ áma arúpi ɨ, mɨ̀ kàdré togó tsɨ! Tàko ko, má adré Gìká nɨ kaꞌì, adrézó kpà kaꞌìá dhɨ, tà nda kɨ ru ꞌo ngóró dré tàle má dré dhɨ tɨ́nɨ. 26 Dɨ, adré lèá dhɨ, àma kɨ bwátù kòndɨ kòlɨ̀ áyɨ lasí tùrù àlo dhɨ rú.»

Bwátù lasí ɨ tùrù rú

27 Kìtú nɨ mudrí-drì-su sè dhɨ, kàgùmá nda adré tá ngbú àma kɨ vi lɨ̀le yǐandre Àdrɨ́yà àdhya mǐsè.† Ànyɨ́ànyɨ ngátsi kɨ́tógá sè dhɨ, bwátù dobhá nda ɨ̀ dré atógyàzoá dhɨ, mà adré tá tsàle ànyɨ kìní làgana ró. 28 Dɨ ɨ̀ dré aya adrézó yǐ tä́lí tabhì dhɨ nɨ bhèzo yǐ na, kisúzóá dhɨ, yǐ alú tá méterè nyadhɨ-àlo-drì-mudrí-drì-nzi-drì-rì. Mà kòlɨ̀ vwàle tsà dre dhɨ, ɨ̀ dré gòzo tódhyá tabhìá kisúzóá dhɨ, yǐ alú tá méterè nyadhɨ-àlo-drì-nzi-drì-na. 29 Dɨ ɨ̀ adré tá ngá ro, àma kɨ bwátù nda nɨ dra áyɨ lasí kɨ́rà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ yǐ gàrà na dhɨ ɨ rú dhɨ sè. Dɨ ɨ̀ dré aya su dhɨ kɨ tɨrɨ́zó yǐ na bwátù nda àmvolésè kɨtswálé kɨkɨ́á gò, ɨ̀ dré adrézó ngá letè wàle. 30 Dɨ, bwátù dobhá nda ɨ̀ dré àyɨkya kòlóngbò tɨrɨ́zó yǐ na, ngóró ɨ̀ adré tá ꞌòle aya àruka kɨ tɨrɨ́ bwátù kòmvolésè na tɨ́nɨ, ɨ̀ kòkɨtswáró lapálé àma kɨ bwátù nda lésè. 31 Dɨ Pólò dré tàzoá sòdá kɨ drì kòlepi nda ɨ dré sòdá nɨ ɨ́be dhɨ: «Dhya kònɨ ɨ̀ kòpfò bwátù kòndɨ ꞌásè dhɨ, mɨ̀ kɨtswá àmɨkya adrɨ́lé bwà ko!» 32 Dɨ sòdá nda ɨ̀ dré kòlóngbò nda nɨ bǎ kɨ bvwàzo, tayɨ́zóá dhèle yǐ na.

33 Ngá dré tá adréràꞌa ꞌòle wàle dhɨ ꞌá dhɨ, Pólò dré móndyá títí dhɨ kɨ kodzózó ngá nya, tàzoá dhɨ: «Ándrò kòndɨ, kìtú nɨ mudrí-drì-su mɨ̀ dré adrézó tàmìga dri ngá nya àko ró dhɨ ꞌɨ. 34 Má adré dɨ àmɨ kɨ kodzó ngá nya. Àngyá ko, mɨ̀ adré nyàá adrɨ́zó. Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ nɨ drìbhɨ́ àlo dhɨ kɨtswá avɨ̀le ko!» 35 Kòtà tà nda ɨ dre dhɨ, dré mápà adózó, àwoyà tàzo Gìká dré àyɨ títí nda ɨ kandrá gò, ŋòzoá nyàle. 36 Dɨ ɨ̀ dré togó tsɨ̀zo títí gò, ɨ̀ dré kókpà ngá dòzo nyàle. 37 Àma títí bwátù nda lé dhɨ ɨ tá kámá-rì-drì-nyadhɨ-na-drì-mudrí-drì-nzi-drì-àlo. 38 Mà kònya ngá pìzo dre dhɨ, bwátù dobhá nda ɨ̀ dré ngánò àmbí bhèzo yǐ na, bwátù nda kàngáró yǐ dri be dhɨ bvó.

39 Ngá kòwa dre dhɨ, ɨ̀ dré kìní nòzo làwú làvo na. Dɨ, ɨ̀ nì tá àyɨkya kìní nda bvò ángùdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Ɨ̀ dré àrà yǐ dré tá adrézó ru lomvɨ́ dhɨ nɨ nòzo sɨ́nyɨ́ yǐ mìle dhɨ be gò, ɨ̀ dré ru yìzo tàzoá dhɨ, kòkɨtswá dhɨ, ɨ̀ nɨ bwátù nda nɨ dɨ lɨ̀le áyɨ lasí sɨ́nyɨ́ nda dri. 40 Dɨ ɨ̀ dré aya adrézó bwátù kɨkɨ́ dhɨ kɨ bǎ bvwàzo tayɨ́zóá yǐ na gò, kápí kàdrɨ̀ adrézó bwátù tɨdɨ̀ ásà dhɨ kɨ bǎ tɨtrɨ̀zo. Dɨ ɨ̀ dré kɨ́tá kàdrɨ̀ lyǎ dré adrézó bwátù vi ásà dhɨ nɨ tɨngázó kuru ꞌɨ̀le bwátù kandrálésè ro gò, ɨ̀ dré bwátù nda nɨ tayɨ́zó lɨ̀le sɨ́nyɨ́ nda drìna ro. 41 Dɨ, bwátù nda nɨ kòmvo dré ɨ́na lɨ̀zo áyɨ lasí anzúlé sɨ́nyɨ́ ru lokólépi yǐ kɨ́tógá na dhɨ dri ngbí. Dɨ yǐ adrélépi tá longálé dhɨ adré tá ru tswa bwátù nda rú gò, bwátù nda nɨ àndu dré kɨdhózó toŋòle.

42 Sòdá nda ɨ̀ yi tá ru tàzoá dhɨ, ɨ̀ nɨ dhya ꞌɨ̀le dhɨ kɨ tupfú todràle, àyɨ kɨ àlo kòkɨtswáró yǐ wa lapázó ko dhɨ bvó. 43 Dɨ, sòdá kɨ drì kòlepi nda dré ɨ́na Pólò nɨ lèle tɨdrɨ́lé dhɨ sè dhɨ, dré àyɨ kɨ logázó. Dré lazízóá móndyá yǐ nibhá wàle dhɨ ɨ dri dhɨ, ɨ̀ kòlebhé rè zyà àyɨ yǐ na lɨ̀le pfòle kìní drìna. 44 Gò dré tàzoá móndyá àruka títí dhɨ ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòtombà pálángɨ̀ ɨ drǐsè ɨ̀ndɨ̀ bwátù kɨ̀gá ɨ drǐsè, kɨtswálé lɨ̀le pfòle àyɨ vésè. Dɨ ásà dhɨ, móndyá títí nda ɨ̀ dré topfòzo kìní drìna adrɨ́lé.

28

Pólò tùrù Mèlítè àdhya na

1 Mà kàpfò yǐandre lésè lɨ́ná dre dhɨ, mà dré yìzoá tàle dhɨ, tùrù nda nɨ rú tá Mèlítè. 2 Móndyá bhà mobhá tùrù nda drìle dhɨ ɨ̀ dré àma kɨ kaꞌìzo dòle àyɨ véna togó dóro lavúlé dhɨ sè. Ɨ̀ dré àtsɨ́ turúzó àma dré yòle, kozya dré tá adrélé dhìle dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ kɨdhɨ̀ dré tá adrélé àma kɨ ꞌo dhɨ sè. 3 Dɨ, Pólò dré àtsɨpá amvózó kɨtswálé dàle àtsɨ́ na dhɨ, nì àtrá dré ɨ́na apfòzo lásà àtsɨ́ nɨ rìnyí dré, akódhɨ nɨ drɨ́gá tsɨ ngbí. 4 Móndyá nda ɨ̀ kònò nì nda adréràꞌa livílé akódhɨ drɨ́gá dre dhɨ, ɨ̀ dré tàzoá àyɨ kòfalésè dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ agó móndɨ́ pfùlepi dràle dhɨ ꞌɨ bàti! Tágba dré adrɨ́zó yǐandre lésè dhɨ, gìká gyǎgya dhɨ kɨtswá akódhɨ nɨ tayɨ́ adrɨ́lé ko.» 5 Dɨ, Pólò dré ɨ́na nì nda nɨ kivízó dhèle àtsɨ́ na gò, kàtrá nɨ dré akódhɨ nɨ ꞌòzo kònzɨ àlomvá ko. 6 Móndyá nda ɨ̀ adré tá letèá, nòzoá ngalè akódhɨ nɨ drɨ́gá nɨ tipì yà, kó ngalè a nɨ dhe dràle ngbǒ ró yà dhɨ. Dɨ, ɨ̀ kòletè vwàvwà ro dre dhɨ, ɨ̀ dré nòzoá dhɨ, tà twá ꞌo ɨ́na akódhɨ ko. Dɨ ɨ̀ dré gòzo tà ladzá, tàzoá dhɨ: «Dhya kònɨ̀dhɨ gìká kɨ àlo ꞌɨ!»

7 Móndyá tùrù nda drìle dhɨ kɨ kàdrɨ̀ rú be Pòpìlíyò dhɨ nɨ bhà tá ànyɨ àrà nda làga. Dɨ akódhɨ nda dré àma kɨ kaꞌìzo dòle ɨ́ véna togó dóro sè, adrézó àma kɨ ꞌo dóro kìtú na. 8 Dɨ, akódhɨ nɨ atá adré tá ɨ́na drà ro lángá na, rúbhá nɨ dré tá adrélé àtsɨ ró dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ dré adrélé áyɨ ꞌa bhu kàrɨ ró dhɨ sè. Dɨ Pólò dré fɨ̀zo akódhɨ nɨ no gò, dré tà zìzo Gìká tí, drɨ́gá bhàzo akódhɨ dri gò, akódhɨ nɨ tɨdrɨ́zó. 9 Tà nda nɨ rúbí kòlaꞌú dre dhɨ, dràbhá àruka títí tùrù nda drìle dhɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo Pólò vélé gò, dré kpà àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó títí. 10 Gò ɨ̀ dré àma kɨ lɨndrɨ̀ bhàzo láti twátwa bǐ dhɨ ɨ sè. Dɨ mà dré tá adréràꞌa ꞌòle lɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, ɨ̀ dré ngá mà dré tá adrézó lovó nɨ ɨ́be atsí sè dhɨ kɨ afèzo àma dré.

Pólò tsa Rómà na

11 Mà kàdré kònàle mbǎ na dre dhɨ, mà dré tombàzo bwátù àlo lókyá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ letèlepi lavúlé tùrù nda làga dhɨ na gò, mà dré ngàzo lɨ̀le. Bwátù nda angá tá Àlɨ̀gɨ̀zàndrɨ́yà lésè, ɨ̀ndɨ̀ rú nɨ tá «Gìká làtí ɨ».* 12 Dɨ mà dré tsàzo bhàandre rú zìle Sìràkúsà dhɨ na gò, mà dré adrézó kònàle kìtú na. 13 Gò mà dré ngàzo lavúlé bvò nda làgásè, tsàle bhàandre rú zìle Règɨ́yò dhɨ na. Kìtú bvóá dhɨ sè dhɨ, lyǎ dré kɨdhózó adrélé avílé tàbhu lésè gò, kìtú nɨ na sè dhɨ, mà dré tsàzo bhàandre rú zìle Pòtìyólì dhɨ na. 14 Kònàle dhɨ, mà dré móndɨ́ kaꞌìbhá àruka kɨ kisúzó gò, ɨ̀ dré àma kɨ zìzo adrélé àyɨ véna pósò àlo. Dɨ àmvolásà dhɨ, mà dré ngàzo lɨ̀le Rómà na. 15 Móndyá kaꞌìbhá Rómà na dhɨ ɨ̀ yi tá tàle dhɨ, àma tá láti ꞌá. Dɨ àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré alɨ̀zo àma kɨ drì letè ngá lagɨ́rà kàdrɨ̀ Àpɨ́yò àdhya na. Àruka nɨ ɨ̀ dré alɨ̀zo àma kɨ kisú bhàandre rú zìle «Kùmú kɨ dzó na dhɨ ɨ» dhɨ na. Pólò kònò àyɨ nda ɨ títí dre dhɨ, dré àwoyà tàzo Gìká dré gò, togó tsɨ̀zo. 16 Mà kòtsa Rómà na dre dhɨ, à dré dzó fèzo Pólò dré adrézó lána kalóma. À bhà tá ngbà ꞌí sòdá àlo adrélé akódhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ kòdhya.

Pólò longó Gìká nɨ kúlí Rómà na

17 Kìtú na àmvolésè dhɨ, Pólò dré Yúdà ànzɨ Rómà le dhɨ kɨ drì kobhá kɨ azízó alɨ̀le ɨ́ vélé. Àyɨ nda ɨ̀ kòkɨmó ru dre dhɨ, akódhɨ dré ngàzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Áma adrúpi ɨ, à ru tá ma Yèrúsalémà na áma fèzo Rómà ɨ drɨ́gá, tágba má dré tá tà àlo ꞌòzo kònzɨ àma kɨ súrú rú yà, kó ngalè àma kɨ tábhí kɨ labhɨ rú yà dhɨ ko dhɨ. 18 Rómà kɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ kòlizí ma dre dhɨ, ɨ̀ dré tà àlo kɨtswálépi dràdrà sè dhɨ nɨ kisúzó má vélé ko gò, ɨ̀ dré adrézó áma le tayɨ́lé. 19 Dɨ, Yúdà ànzɨ kònàle dhɨ ɨ̀ dré tá tà nda nɨ gàzo dhɨ, lè tá má kòlizí à kòmùró ma Kàyìsárà dré tàbvó tàle be dhɨ bvó. Tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, ma mána tà àlo adrézó áma tàndɨ nɨ súrú asíkì ásà dhɨ àko. 20 Dɨ ásà dhɨ, má azí tá àmɨ nòle, mà kòtàró tà àmɨ ɨ́be. À ꞌɨ̀ ma nyɨ̀rɨ̀ sè kònɨ̀nɨ, tà Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ dré adrézó mì bha ásà dhɨ nɨ tà sè.»

21 Dɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré logózóá drá dhɨ: «Mà kisú wárágà àlo ámɨ tà dri Yùdáyà lésè dhɨ ko. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, àma kɨ adrúpi angábhá kònalésè dhɨ kɨ àlo tà tà kònzɨ àlo mɨ́ rú yà, kó ngalè tà kònzɨ àlo dhya àzya dré tàle mɨ́ rú yà dhɨ ko. 22 Dɨ, mà adré àmakya tà mɨ́ dré adrélé kisùle dhɨ kɨ le yìle mɨ́ tí. Tàko ko, mà nì tàle dhɨ, móndyá àrà títí ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ adré tà ta kònzɨ Gìká nɨ láti mɨ́ dré adrélé longólé kòdhɨ rú dhɨ be.»

23 Dɨ ɨ̀ dré kìtú bhàzo kɨtswázó gòle ru kisú Pólò be. Kìtú nda kàtsá dre dhɨ, ɨ̀ dré atsázó vélé zyandre ró wáláká nɨ nɨ lavú, àrà Pólò dré tá adrézó adrélé dhɨ ꞌá. Dɨ kɨdhólé drùbhì sè tsàle ɨ̀ndró na dhɨ, Pólò dré Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà longózó, àndu nɨ nɨ ngɨ̀zo àyɨ dré, adrézó àyɨ kɨ togó asé Yésu nɨ kaꞌì tà tɨsɨ̀le Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨ búkù ɨ ꞌásè dhɨ ɨ sè. 24 Gò àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré tà dré tàle nda kɨ kaꞌìzo. Dɨ, àruka nɨ ɨ̀ kaꞌì tá àyɨkya ko. 25 Ɨ̀ dré tá adréràꞌa tà kayí àyɨ kòfalésè, adrézó ꞌòle ayɨ́lé dhɨ ꞌá dhɨ, Pólò dré kúlí kònɨ kɨ tàzo àyɨ dré: «Tɨrɨ́ Lólo longó tá tà kyá àmɨ kɨ tábhí ɨ dré pròfétà Èsáyà tí, 26 tàzoá dhɨ:

‹Mɨ́ lɨ̀ tàá móndyá kòdhɨ ɨ dré dhɨ:

Mɨ̀ nɨ adré tà yi ꞌí,

dɨ, mɨ̀ kɨtswá tà mɨ̀ dré adrélé yìle nda kɨ àndu ni tàdzí ko.

Mɨ̀ nɨ adré ngá no ꞌí,

dɨ, mɨ̀ kɨtswá ngá mɨ̀ dré adrélé nòle nda kɨ atógyà tàdzí ko.

27 Tàko ko, móndyá kòdhɨ kɨ togó andírì dre.

Ɨ̀ tabhó àyɨ kɨ bíbhálé, àyɨ kɨ mì dròzo dròdrò.

Ɨ̀ kòꞌo tá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, kònò ɨ̀ nɨ tá ngá no àyɨ kɨ mì sè,

adrézó tà yi àyɨ kɨ bíbhálé sè, adrézó tà ni àyɨ kɨ togó na,

ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó adzázó má vélé gò,

má dré àyɨ kɨ tɨdrɨ́zó.›†»

28 Pólò gò tàá dhɨ: «Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kònì dóro tàle dhɨ, Gìká mù kúlí adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna. Ɨ̀ nɨ àyɨkya kúlí nda nɨ yi!» [ 29 ‡]

30 Dɨ Pólò adré tá adrélé dzó ɨ́ dré làfa fèzo adrézó lána dhɨ na kóná rì. Adré tá móndyá títí adrébhá tá alɨ̀le ɨ́ vélé dhɨ kɨ kaꞌì dòle togó dóro sè. 31 Adré tá Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà longó, adrézó Mírì Yésu Krísto nɨ tà tadhá móndɨ́ ɨ dré tirì àko. Dɨ dhya àlo logá tá akódhɨ ko.

* 1:2 1:2 Búkù drìdrì Lúkà àdhya «Rúbí Tanɨ Lúkà dré tɨsɨ̀le dhɨ» ꞌɨ. À kònò Lúkà 1:1-4.

† 1:5 1:5 À kònò Màtáyò 3:11; Márokò 1:8; Lúkà 3:16; Yòwánɨ̀ 1:33.

‡ 1:12 1:12 «Atsí kɨtswálé tòle sàbátù tú bwà» kònɨ̀dhɨ tá ànyɨ́ànyɨ kìlòméterè àlo dhɨ ꞌɨ.

§ 1:19 1:19 À kònò Màtáyò 27:3-8.

* 1:20 1:20 À kònò Longó ɨ 69:26.

† 1:20 1:20 À kònò Longó ɨ 109:8.

‡ 1:26 1:26 Lókyá àruka ɨ sè dhɨ, Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tá móndɨ́ kɨ kɨpè kɨtswálé Gìká nɨ àzí ꞌo dhɨ dzègé sè. Ɨ̀ adré tá tà zi Gìká tí gò, adrézó dzègé vu, Gìká kòtadháró àyɨ dré dhya ɨ́ dré kɨpèle dhɨ kòdhya be dhɨ bvó.

* 2:1 2:1 Pàtèkótè kònɨ̀dhɨ, gwányá Gìká dré fèle Yúdà ànzɨ ɨ dré adrézó lenzélé lànyá lokoma nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. À kònò Pfòma 23:16; 34:22; Lèvìtíkè 23:15-21; Dùtèrònómè 16:9-11. Pàtèkótè nda kìtú nyadhɨ-rì-drì-mudrí gwányá Pásɨkà àdhya àmvolésè.

† 2:11 2:11 Móndyá bvò Èzèpétò àdhya lésè ɨ̀ndɨ̀ Lìbíyà àdhya lésè kònɨ ɨ̀ angá tá kpà bvò kàdrɨ̀ Àfìríkà àdhya lésè.

‡ 2:21 2:21 À kònò Yòwélè 3:1-5.

§ 2:28 2:28 À kònò Longó ɨ 16:8-11.

* 2:35 2:35 À kònò Longó ɨ 110:1.

† 2:46 2:46 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ: «…ɨ̀ adré tá mápà toŋò». Kúlí kòdhɨ ɨ̀ kɨtswá lèá tàle dhɨ, ɨ̀ adré tá mányàngá Mírì àdhya nɨ nya.

* 3:18 3:18 À kònò Lúkà 24:25-27.

† 3:23 3:23 À kònò Dùtèrònómè 18:15, 18, 19.

‡ 3:25 3:25 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ: «Má nɨ tà tanɨ bha súrú títí bvò àdhya ɨ dri ámɨ kórɨ̀ sè.» Kórɨ̀ nda Yésu, Mèsɨ́yà ꞌɨ. À kònò Kɨdhoma 22:18; 26:4.

* 4:2 4:2 Sàdùkáyò kònɨ ɨ tá Yúdà ànzɨ kɨ drì kobhá, adrébhá ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà kaꞌì ko dhɨ ꞌɨ.

† 4:11 4:11 À kònò Longó ɨ 118:22.

‡ 4:26 4:26 À kònò Longó ɨ 2:1-2.

§ 4:27 4:27 À kònò Màtáyò 27:1-2; Lúkà 23:7-11.

* 7:3 7:3 À kònò Kɨdhoma 12:1.

† 7:7 7:7 À kònò Kɨdhoma 15:13-14.

‡ 7:8 7:8 Tà Gìká dré tá bhàle ru yìzo Àbàrámà be tàzoá dhɨ, ɨ̀ kòlwà àyɨ kɨ ànzɨàgo ɨ títí kònɨ̀dhɨ adré tá tadhá dhɨ, àyɨ tá Gìká nɨ súrú ꞌɨ káyà dhɨ.

§ 7:28 7:28 À kònò Pfòma 2:14.

* 7:34 7:34 À kònò Pfòma 3:5-10.

† 7:36 7:36 À kònò Pfòma 7:3; 14:21; Ngá nàma 14:33.

‡ 7:37 7:37 À kònò Dùtèrònómè 18:15, 18.

§ 7:43 7:43 Mòlókò ɨ̀ndɨ̀ Ràyɨ̀fánà kònɨ ɨ tá gìká tàko móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ̀ dré adrélé lɨndrɨ̀ bhàle dhɨ ꞌɨ.

* 7:43 7:43 À kònò Àmósà 5:25-27.

† 7:46 7:46 Wárágà àruka Gìká nɨ kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa: «kòtayɨ́ró ɨ dzó kàdrɨ̀ si Yàkóbhò nɨ ànzɨ ɨ dré».

‡ 7:50 7:50 À kònò Èsáyà 66:1-2.

§ 7:58 7:58 Sàwúlò kònɨ̀dhɨ, dhya dra rú zìle amvútú Pólò dhɨ ꞌɨ.

* 8:27 8:27 «Ùníkì» kònɨ̀dhɨ, agó angɨ́lé kɨtswálé ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ àzí ꞌo dhɨ ꞌɨ.

† 8:33 8:33 À kònò Èsáyà 53:7-8.

‡ 8:37 8:37 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Fìlípò tà drá dhɨ: «Mɨ́ kòkaꞌì ámɨ togó wä́yi sè dhɨ, mɨ́ nɨ kɨtswá bàtísimò do.» Dɨ agó nda logó dhɨ: «Má adré kaꞌìá dhɨ, Yésu Krísto Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ.»]

* 9:36 9:36 Rú «Tàbítà» Èbérè ti sè kònɨ̀dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ rú «Dòrúkà» Gìríkì ti sè kònɨ̀dhɨ, adré lèá tàle dhɨ «lóbha».

* 10:1 10:1 Rómà kɨ sòdá kɨ kàdrɨ̀ kònɨ̀dhɨ tá sòdá ànyɨ́ànyɨ nyadhɨ-nzi dhɨ ɨ drìle.

† 10:9 10:9 Kɨ́nó lésè Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ bvò na dhɨ, à adré tá dzó kɨ drì ledé kpàkpà, à kòkɨtswáró mbàle lɨrɨ́lé lovólé kònàle be dhɨ bvó.

‡ 10:14 10:14 À kònò Lèvìtíkè 11:1-47; Èzèkyélè 4:14.

§ 10:43 10:43 À kònò Èsáyà 53:5-6; Yèrèmɨ́yà 31:34.

* 11:16 11:16 À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 1:5.

† 11:19 11:19 «Àtìyòkíyà» kònɨ̀dhɨ tá bhàandre kàdrɨ̀ Rómà kɨ òpɨ̀ nɨ bvò Sìríyà àdhya drìle dhɨ ꞌɨ.

‡ 11:20 11:20 Móndyá Rúbí Tanɨ longóbhá kònɨ kɨ àruka ɨ̀ angá tá bhàandre Kìrénè àdhya bvò Lìbíyà àdhya lé, bvò kàdrɨ̀ Àfìríkà àdhya lé dhɨ lésè.

* 12:1 12:1 «Èródè Àgùrípà» kònɨ̀dhɨ tá Èródè Kàdrɨ̀ dhɨ nɨ toyó ꞌɨ. (À kònò Lúkà 1:5.) Akódhɨ tá ópɨ́ ro bvò Yùdáyà àdhya, Sàmàrɨ́yà àdhya, Gàlìláyà àdhya, Pèráyà àdhya, Ìtùráyà àdhya, Tràkònítì àdhya ɨ̀ndɨ̀ Àbìlénè àdhya ɨ drìle.

† 12:17 12:17 À adré kisùá dhɨ, Yàkóbhò kònɨ̀dhɨ tá Yésu nɨ adrúpi, atsálépi Èkèlézyà nɨ bhàgo kɨ àlo ró dhɨ ꞌɨ. À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 15:13; 21:18.

‡ 12:22 12:22 À kònò Èzèkyélè 28:2.

* 13:1 13:1 «Lùkíyò» kònɨ̀dhɨ angá tá bhàandre Kìrénè àdhya bvò Lìbíyà àdhya lé, bvò kàdrɨ̀ Àfìríkà àdhya lé dhɨ lésè. «Èródè Àtípà» kònɨ̀dhɨ, Èródè Kàdrɨ̀ nɨ mvá ꞌɨ.

† 13:14 13:14 «Àtìyòkíyà bvò Pìsìdíyà àdhya lé» kònɨ̀dhɨ, bhàandre twá Àtìyòkíyà bvò Sìríyà àdhya lé, Pólò ɨ̀ dré angázó lásà dhɨ rúsè dhɨ ꞌɨ.

‡ 13:22 13:22 À kònò 1 Sàmùwélè 16:12; Longó ɨ 89:21.

§ 13:25 13:25 À kònò Màtáyò 3:11; Márokò 1:7; Lúkà 3:16; Yòwánɨ̀ 1:27.

* 13:33 13:33 À kònò Longó ɨ 2:7.

† 13:34 13:34 À kònò Èsáyà 55:3.

‡ 13:35 13:35 À kònò Longó ɨ 16:10.

§ 13:41 13:41 À kònò Àbàkúkà 1:5.

* 13:47 13:47 À kònò Èsáyà 49:6.

* 14:12 14:12 Atú dhɨ, Gìríkì ɨ véna dhɨ, Zèwúsì tá àyɨ kɨ gìká kɨ kàdrɨ̀ ꞌɨ. Èrúmè tá ɨ́na gìká kɨ kúlí longólépi dhɨ ꞌɨ.

* 15:8 15:8 À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 10:44; 11:15.

† 15:18 15:18 À kònò Àmósà 9:11-12.

‡ 15:20 15:20 À kònò Pfòma 34:15-16; Lèvìtíkè 17:10-16; 18:6-23.

§ 15:34 15:34 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Dɨ, Sílà ro dhɨ, kaꞌì tá ɨ́na adrélé kònàle.]

* 16:4 16:4 À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 15:23-29.

† 16:37 16:37 Rómà kɨ tòlɨ́ adré tá móndɨ́ Rómà ro dhɨ kɨ bhwàma logá. Kàdré Pólò nɨ tà adrézó móndɨ́ Rómà ro dhɨ sè dhɨ, à kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 22:25-29; 23:27.

* 17:18 17:18 Dhya adrélé zìle «Èpìkùréyò» ɨ ró kònɨ ɨ̀ adré tá tadhá dhɨ, tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ kólénzé tà ꞌɨ. Dhya adrélé zìle «Sòtòyɨ́kò» ɨ ró kònɨ ɨ̀ adré tá àyɨkya tadhá dhɨ, lè à kòkaꞌì tà títí adrébhá atsálé dhɨ ɨ, adrézó kpà togó ɨ́be kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ.

† 17:19 17:19 «Àrèyòpágò» kònɨ̀dhɨ tá rú kòngó àlo Àtènáyɨ̀ le dhɨ àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ rú tògyabhá adrébhá tá ru kɨmó àrà nda lé dhɨ kya ꞌɨ.

* 18:18 18:18 Kɨ́nó lésè Yúdà ànzɨ ɨ véna dhɨ, móndɨ́ mòndrà sɨ̀lepi dhɨ kòꞌo mòndrà nda akɨ́lé dre dhɨ, adré tá áyɨ drìbhɨ́ ꞌo rèle tà nda nɨ tadházó.

† 18:25 18:25 À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 19:3-4.

* 19:19 19:19 «Làfa lòꞌwa ngùlù-nyadhɨ-rì-drì-mudrí» (50.000) kònɨ ɨ tá làfa adrélé fèle móndɨ́ ngùlù-nyadhɨ-rì-drì-mudrí dhɨ ɨ dré àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí dhɨ ꞌɨ.

† 19:24 19:24 «Àrètémì» kònɨ̀dhɨ, Gìríkì kɨ gìká kɨ àlo tòko ró, ɨ̀ dré adrézó mì bha vélána, kòfèró àyɨ dré ànzɨ dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ adré tá akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha dzó nzɨ̌ tsàtsà ledélé àrezá sè dhɨ ɨ sè.

* 20:7 20:7 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ: «…kɨtswázó mápà toŋò». Kúlí kòdhɨ ɨ̀ kɨtswá lèá tàle dhɨ: «kɨtswázó mányàngá Mírì àdhya nɨ nya».

* 21:8 21:8 À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 6:5; 8:5.

† 21:18 21:18 Yàkóbhò kònɨ̀dhɨ tá Yésu nɨ adrúpi kɨ àlo ꞌɨ. À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 12:17; 15:13.

‡ 21:24 21:24 À kònò tà àndu ngɨ̀le mòndrà sɨ̀ma nɨ tà sè Tà ꞌòle dhɨ ɨ 18:18 na dhɨ.

§ 21:25 21:25 À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 15:20.

* 21:26 21:26 À kònò 1 Kòrítòbhá ɨ 9:20.

† 21:40 21:40 À kɨtswá kpà kúlí «Èbérè ti» kònɨ kɨ ladzá: «Àràméyà ti».

* 23:5 23:5 À kònò Pfòma 22:27.

* 24:6 24:6 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Mà lè tá akódhɨ nɨ tàbvó tàle ngóró àma kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ. 7 Dɨ, sòdá kɨ kàdrɨ̀ Lìsíyà dré ɨ́na akódhɨ nɨ pàzo àma drɨ́gásè rìnyí sè. 8 Gò dré tàzoá dhɨ, akódhɨ nɨ asíkìbhá ɨ̀ kàpfò akódhɨ nɨ tà ta mɨ́ kandrá.]

* 26:14 26:14 Kúlí «Mɨ́ dré adrélé kùtsí to pá sè dhɨ kòkóròko mɨ́ dré» kònɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ: «Mɨ́ dré adrélé lɨgɨ́lé tà má dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ́be dhɨ kòkóròko mɨ́ dré.»

† 26:23 26:23 À kònò Èsáyà 42:6; 49:6.

* 27:9 27:9 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ: «kìtú adrézó tàbirí mvo dhɨ lavú dre». Kìtú nda tá kìtú adrézó móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ trìma nɨ tà kisù dhɨ ꞌɨ. À kònò Lèvìtíkè 16:29-34. Kìtú nda tá mbǎ nɨ nzi-drì-su na, kó ngalè mbǎ nɨ mudrí na. Dɨ lókyá dóro adrézó lɨ̀le bwátù sè yǐandre mǐsè dhɨ lavú dre.

† 27:27 27:27 «Yǐandre Àdrɨ́yà àdhya» kònɨ̀dhɨ tá yǐandre Mèdìtèránè àdhya nɨ kɨ́tógá na.

* 28:11 28:11 «Gìká làtí» kònɨ ɨ tá Gìríkì kɨ gìká rì ɨ̀ dré tá adrézó mì bha àyɨ véna adrézó lɨ̀le bwátù sè yǐandre mǐsè dhɨ ꞌɨ.

† 28:27 28:27 À kònò Èsáyà 6:9-10.

‡ 28:29 28:29 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Pólò kòtà kúlí nda ɨ dre dhɨ, Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ dré ngàzo lɨ̀le tà kayíbe àyɨ kòfalésè tà tàndɨ ró.]

RÓMÀBHÁ Ɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Rómàbhá ɨ dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Rómà na dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Rómà nda tá bhàandre kàdrɨ̀ Rómà kɨ òpɨ̀ drìle dhɨ ꞌɨ. À adré kisùá dhɨ, Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ àmvolésè dhɨ, akódhɨ nɨ kaꞌìbhá àruka Yúdà ànzɨ ró, ngóró Àkílà ɨ Pìrìsíkà be dhɨ ɨ tɨ́nɨ dhɨ, ɨ̀ lɨ̀ tá Rúbí Tanɨ longó Rómà na gò, Èkèlézyà bhàzo kònàle (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 18:2). Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ tà ledézó kɨtswázó lɨ̀le móndyá kaꞌìbhá kònàle nda kɨ no dhɨ bvó. Adré àyɨ kɨ le nòle drìdrì dré dra lɨ̀zo Èsèpányà na dhɨ kandrá.

Dɨ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Pólò adré Rúbí Tanɨ nɨ tà àndu ngɨ mìbhalé tí. Adré kpà àzí bhàle ɨ́ drɨ́gá adrézó lɨ̀le Rúbí Tanɨ longó móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna dhɨ nɨ tà ta. Adré tàá dhɨ, Rúbí Tanɨ nda adré láti Gìká dré adrézó móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá dhɨ nɨ tà tadhá. Akódhɨ adré ngbà ꞌí àyɨ kɨ bha gyǎgya àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè (Rómàbhá ɨ 1:16-17).

Pólò adré tadhá dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí zàle (1:18–3:20). Dɨ Gìká adré àyɨ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá, ɨ̀ dré Yésu Krísto nɨ kaꞌìle dhɨ sè (3:21–4:25). Ɨ̀ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, Gìká adré àyɨ kɨ atrɨ̀ tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí lésè, ɨ̀ndɨ̀ dràdrà nɨ rìnyí lésè (5:1-21). Adré dɨ lèá dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ no ngóró móndɨ́ dràbhá tàkonzɨ̀ lésè dre gò, ɨ̀ dré adrézó lɨ́drɨ̀ ɨ́be Krísto na dhɨ ɨ ró (6:1–7:25). Ɨ̀ kàdré kpà atsílé Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè, adrélé trobe Gìká nɨ lèle kàdrɨ̀ dré tadhálé àyɨ dré Krísto na dhɨ rú (8:1-39).

Àmvolásà dhɨ, Pólò adré tà twátwa dhɨ kɨ tadhá: móndyá Gìká dré zɨ̀le adrélé ɨ́na ɨ ró dhɨ kɨ tà, móndyá súrú twá ro dhɨ kɨ tɨdrɨma Yúdà ànzɨ ɨ́be dhɨ, àma kɨ fèma Gìká dré dhɨ, lèle nɨ tà, àma kɨ bhàma móndyá àma drìle dhɨ kɨ rìnyí zàle dhɨ, àma kɨ adrúpi kɨ tàbvó tàma ko dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ adrúpi kɨ ꞌòma ledhélé tàkonzɨ̀ na ko dhɨ.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma, ɨ̀ndɨ̀ tà dré adrézó wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ dhɨ (1:1-17)

2) Móndyá títí dhɨ ɨ tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí zàle (1:18–3:20)

3) Tà Gìká dré adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ (3:21–4:25)

4) Lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro Krísto na dhɨ (5:1–8:39)

5) Móndyá súrú twá ro dhɨ kɨ tɨdrɨma Yúdà ànzɨ ɨ́be dhɨ (9:1–11:36)

6) Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ atsima (12:1–15:13)

7) Tà tàle kùdù ro dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ mòdo fèma (15:14–16:27)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, Yésu Krísto nɨ màrábà, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ ma. Gìká azí ma adrélé àpóstolò ro gò, áma bhàzo twá adrélé áyɨ Rúbí Tanɨ longó dhɨ bvó. 2 Lazí tá Rúbí Tanɨ nda nɨ tà drìdrì áyɨ pròfétà ɨ tí gò, ɨ̀ dré tà nda kɨ tɨsɨ̀zo akódhɨ nɨ Kúlí lólo dhɨ na.* 3 Rúbí Tanɨ nda adré akódhɨ nɨ Mvá, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ tà tadhá kòdhya. À ti tá akódhɨ nda móndɨ́ ro ópɨ́ Dàwídì nɨ súrú na. 4 Dɨ, Gìká tadhá ɨ́na ngádra ꞌá dhɨ, akódhɨ áyɨ Mváagó ꞌɨ káyà dhɨ, dré akódhɨ nɨ tɨngálé dràdrà lésè Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ sè. 5 Krísto nda sè dhɨ, Gìká bhà áyɨ togó tanɨ àma rú, àma kɨ bhàzo adrélé àpóstolò ɨ ró, mà kàdréró móndɨ́ súrú títí ɨ lésè dhɨ kɨ azí Krísto nɨ kaꞌì, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle, à kàdréró akódhɨ nɨ rú bha kùle be dhɨ bvó. 6 Àmɨ kókpà móndyá azílé adrélé Yésu Krísto àdhya ró nda ɨ kòfalé be.

7 Má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ, móndyá títí Rómà na, Gìká dré lèle tò ɨ̀ndɨ̀ dré azílé adrélé móndyá lólo ɨ́na ɨ ró dhɨ ɨ dré. Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Pólò lè lɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Rómà na dhɨ kɨ no

8 Drìdrì dhɨ, má adré àwoyà fe áma Gìká dré àmɨ kɨ tà sè, Yésu Krísto nɨ rú sè. Tàko ko, à adré àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà tɨtɨ́ bvò wä́yi ꞌásè. 9 Gìká, má dré adrézó tà nɨ nɨ ꞌo togó wä́yi sè, adrézó Mvá nɨ nɨ Rúbí Tanɨ longó dhɨ nì dóro tàle dhɨ, tà má dré adrélé tàle kònɨ̀dhɨ, tà bàti ꞌɨ káyà dhɨ. Má adré àmɨ kɨ tà kisù landè àko ró, 10 vésè wä́yi má dré adréràꞌa tà zi akódhɨ tí dhɨ ꞌá. Má adré akódhɨ nɨ ti lizí, lókyá bǐ àmvolésè dhɨ, kàdré tà dré lèle ꞌòle dhɨ ꞌɨ dhɨ, kònzìró láti má dré tsàzo àmɨ véna. 11 Tàko ko, ma lovó ɨ́be tò àmɨ kɨ nòzo, má kòkɨtswáró tà tanɨ àzya Tɨrɨ́ Lólo àdhya nɨ fe àmɨ dré, kɨtswálé àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 12 Má adré kpà lèá dhɨ, àma túmä́ní àmɨ ɨ́be dhɨ ɨ, mà kòkɨtswá ru tɨmbà àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè.

13 Áma adrúpi ɨ, má adré lèá mɨ̀ kònì dhɨ, vésè be bǐ, má ndà tá láti lɨ̀zo àmɨ véna, áma àzí kòkɨtswáró lòꞌwa dóro ꞌa àmɨ kòfalé, ngóró dré adrélé ꞌòle móndyá àruka títí súrú twá ro dhɨ ɨ kòfalé dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ, tà àruka ɨ̀ kɨkɨ́ láti má dré nɨ̀. 14 Tàko ko, adré lèá dhɨ, má kòlɨ̀ móndyá twátwa títí dhɨ ɨ véna: móndɨ́ tà ndabhá nìle dhɨ ɨ véna, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ tà nibhá ko dhɨ ɨ véna, móndɨ́ tògya ró dhɨ ɨ véna, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ tògya ró ko dhɨ ɨ véna. 15 Ásà dhɨ, áma togó kókpà àtsɨ ró lɨ̀zo Rúbí Tanɨ longó àmɨ adrébhá Rómà na dhɨ ɨ dré.

Rúbí Tanɨ nɨ rìnyí adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ

16 Ma kanyò ro Rúbí Tanɨ nɨ tà sè ko. Tàko ko, Rúbí Tanɨ nda, rìnyí Gìká dré adrézó móndyá títí adrébhá Rúbí nda nɨ kaꞌì dhɨ kɨ tɨdrɨ́ ásà dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ fè rè zyà Rúbí nda Yúdà ànzɨ ɨ dré gò, adrézó kpà fèá móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré. 17 Rúbí Tanɨ nda adré tadhá dhɨ, Gìká adré móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá ngɨ́nɨ ya dhɨ. Adré ngbà ꞌí àyɨ kɨ bha gyǎgya àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. Láti àzya tà kaꞌìkaꞌì rúsè dhɨ yókódhó. Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ: «Dhya atsálépi gyǎgya áyɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ nɨ adrɨ́.»†

Gìká nɨ kombà tadhálé móndyá tàkonzɨ̀ ꞌobhá dhɨ ɨ rú dhɨ

18 Gìká adré áyɨ kombà tadhá bhù lésè móndyá títí adrébhá áyɨ tà ga rè, adrébhá tà kònzɨ ꞌo, ɨ̀ndɨ̀ adrébhá láti tà bàti àdhya nɨ kɨkɨ́ àyɨ kɨ tà kònzɨ sè dhɨ ɨ rú. 19 Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ nì àyɨkya Gìká nɨ tà kɨtswálé nìle dhɨ ɨ be, akódhɨ nɨ tàndɨ dré tà nda kɨ tadhálé àyɨ dré ngádra ꞌá nɨ̀ dhɨ sè. 20 Àngyá ko, kɨdhólé bvò nɨ bhàma lésè dhɨ, à adré Gìká nɨ tà kɨtswálé nòle mì sè bwà ko dhɨ kɨ atógyà dóro. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, à adré akódhɨ nɨ rìnyí adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ nɨ atógyà, akódhɨ nɨ lɨ́drɨ̀ Gìká àdhya ró dhɨ be, ngá títí dré bhàle dhɨ ɨ sè. Ásà dhɨ, móndyá nda ɨ tà àlo ɨ̀ dré kɨtswázó àyɨ kɨ tàrá ga ásà dhɨ àko.

21 Tàko ko, tágba ɨ̀ dré Gìká nɨ nìzo be dhɨ, ɨ̀ adré akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha ngóró dré kɨtswálé akódhɨ dré dhɨ tɨ́nɨ ko. Ɨ̀ adré kpà àwoyà ta drá ko. Be ró dhɨ, àyɨ kɨ tà kisùkisù atsá ɨ́na tà tàko ró, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tògyá azá atsálé tínímvá ro. 22 Tágba ɨ̀ dré adrézó tàá dhɨ, àyɨ tògya ró dhɨ, ɨ̀ atsá àyɨkya móndɨ́ azaaza ró. 23 Ɨ̀ tayɨ́ Gìká kɨtswálépi dràle bwà ko dhɨ nɨ mìlanzìlanzì, adrézó lɨndrɨ̀ fe ngá lɨ́ndrɨ́ làsú be móndɨ́ adrébhá dràle dràdrà dhɨ ɨ tɨ́nɨ, àrɨ́ ɨ tɨ́nɨ, kàꞌwá ɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ kàꞌwá adrébhá àyɨ kɨ se agáti sè dhɨ ɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré.

24 Dɨ ásà dhɨ, Gìká tayɨ́ móndyá nda ɨ adrélé tatsílé swà ro, lovó kònzɨ àyɨ kɨ togó na dhɨ kɨ ꞌobe gò, ɨ̀ dré adrézó kanyò fe àyɨ kɨ tàndɨ kɨ rúbhá ɨ dré àyɨ kòfalésè. 25 Ɨ̀ tayɨ́ tà bàti Gìká àdhya, adrézó tà kɨnzò ro dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya. Ɨ̀ adré lɨndrɨ̀ fe ngá Gìká dré bhàle dhɨ ɨ dré, adrézó lɨ̀sámbò ꞌo ngá nda kɨ rú sè. Dɨ, ɨ̀ adré àyɨkya lɨndrɨ̀ fe Dhya ngá títí nda kɨ bhàlepi dhɨ dré ko. Akódhɨ nda kɨtswá rúku sè kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

26 Tà nda sè dhɨ, Gìká tayɨ́ àyɨ adrélé tatsílé rúbhá lovó kanyò ro dhɨ kɨ bhabe. Dɨ àyɨ kɨ tòkó ɨ̀ tayɨ́ àyɨkya tà tòkó ɨ̀ dré ànzyà adrélé ꞌòle àgo ɨ́be àyɨ kɨ rúbhá sè dhɨ, adrézó tà swà ꞌo àyɨ kɨ rúbhá sè àyɨ kòfalésè. 27 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, àgo ɨ̀ tayɨ́ àyɨkya tà àgo ɨ̀ dré ànzyà adrélé ꞌòle tòkó ɨ́be àyɨ kɨ rúbhá sè dhɨ, adrézó rúbhá lovó àtsɨ ró dhɨ kɨ bha àyɨ kòfalésè àgo ró. Dɨ àgo nda ɨ̀ adré tà kanyò ro dhɨ kɨ ꞌo àyɨ kòfalésè gò, ɨ̀ dré adrézó làgɨ́ kɨtswálépi àyɨ kɨ tà swà nda sè dhɨ nɨ kisú àyɨ kɨ tàndɨ ɨ rú.

28 Ɨ̀ dré Gìká nɨ nìma gàle rè dhɨ sè dhɨ, akódhɨ tayɨ́ àyɨ adrélé tà kisù wàyá ro, adrézó tà kɨtswábhá ꞌòle ko dhɨ kɨ ꞌo. 29 Dɨ ɨ̀ ga àyɨkya tà kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ ɨ sè bǐ. Ɨ̀ ga togó kònzɨ sè, ngá lovó sè, tà swà sè, lovó kònzɨ sè, móndɨ́ kɨ tupfuma sè, lawà sè, móndɨ́ kɨ lɨtɨma sè, ɨ̀ndɨ̀ drìkònzɨ sè bǐ. Àyɨ móndɨ́ kɨ asíkìbhá ꞌɨ, 30 móndɨ́ kɨ rú tabhá kònzɨ dhɨ ꞌɨ, Gìká nɨ kàrɨbhá ꞌɨ, móndɨ́ kɨ lɨndrɨ̀ bhabhá ko dhɨ ꞌɨ, drìkàdrɨ̀bhá ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ afàbhá ꞌɨ. Ɨ̀ adré ngbú adrélé tà kònzɨ twátwa ɨ̀ dré kɨtswálé ꞌòle dhɨ kɨ kisù. Ɨ̀ adré lɨgɨ́lé àyɨ kɨ tibhá ɨ rú. 31 Àyɨ tògyá àko. Ɨ̀ kɨtswá adrélé kaꞌìle ko. Àyɨ móndɨ́ kɨ lovó àko àyɨ rú. Ɨ̀ adré kpà móndɨ́ kɨ kɨzà bha ko. 32 Ɨ̀ nì tàbvó Gìká dré tàle gyǎgya kònɨ̀dhɨ dóro: Móndyá adrébhá tà làsú be kònɨ̀nɨ nda kɨ ꞌo dhɨ ɨ̀ kɨtswá àyɨkya dràdrà sè. Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, ɨ̀ adré ngbà ꞌí tà nda kɨ ꞌo kòdhya ko, ɨ̀ adré kókpà móndyá adrébhá tà nda kɨ ꞌo dhɨ kɨ kaꞌì.

2

Móndɨ́ kɨ tàbvó Gìká dré adrélé tàle gyǎgya dhɨ

1 Dɨ ásà dhɨ, mɨ adrélépi móndɨ́ kɨ tàbvó ta nɨ, mɨ tà àlo mɨ́ dré kɨtswázó ámɨ tàrá ga ásà dhɨ àko, gba mɨ́ kàdré àdhi ꞌɨ ya dhɨ. Tàko ko, mɨ́ kàdré móndɨ́ àruka kɨ tàbvó ta dhɨ, mɨ́ adré tà bha ámɨ tàndɨ dri. Àngyá ko, mɨ́ adré kókpà tà mɨ́ dré adrézó àyɨ kɨ tàbvó ta ásà nda kɨ ꞌo. 2 Mà nì tàle dhɨ, Gìká adré móndyá adrébhá tà ꞌo làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ tàbvó ta gyǎgya dhɨ be. 3 Dɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na àyɨ kɨ tàbvó ta gò, mɨ́ dré adrézó tà nda kɨ ꞌo dhɨ, mɨ́ adré tsì kisùá dhɨ, mɨ́ nɨ lapá Gìká nɨ tàbvó tàma sílésè bwà? 4 Kòdhɨ mɨ́ adré tsì Gìká nɨ togó dóro ɨ̀ndɨ̀ vwàvwà ro dré adrélé tadhálé mɨ́ dré, dré adréràꞌa ámɨ tà mvo dhɨ ꞌá dhɨ nɨ ayɨ́zè? Mɨ́ nì ko tàle dhɨ, Gìká nɨ togó dóro nda adré ámɨ adrì ámɨ togó ladzá dhɨ nɨ̀ dhɨ?

5 Dɨ, mɨ́ dré ámɨ togó ꞌòle tombálé dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ dré ámɨ togó ladzama gàle rè dhɨ sè dhɨ, mɨ́ adré Gìká nɨ kombà asé ámɨ tàndɨ dri, tsàle kìtú dré dra áyɨ kombà tadházó gò, móndɨ́ kɨ tàbvó tàzo gyǎgya dhɨ tú. 6 Tàko ko, Gìká nɨ tà logó móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ dré, tà ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí.* 7 Móndyá títí adrébhá tà dóro ꞌo landè àko ró, adrézó mìlanzìlanzì nda kisúlé lɨndrɨ̀ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ be dhɨ ɨ dré dhɨ, a nɨ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ fe kòdhya. 8 Dɨ, móndyá títí adrébhá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tà bha drìdrì, adrébhá tà bàti ga, adrézó tà kònzɨ kaꞌì dhɨ ɨ dré dhɨ, a nɨ áyɨ kombà tadhá áyɨ togóaswa be kòdhya. 9 Kɨzà ɨ tà kòkóròko be dhɨ kɨ adré móndyá títí adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ ɨ dré. Tà nda kɨ adré rè zyà Yúdà ànzɨ ɨ dré gò, adrélé kókpà móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré. 10 Dɨ, mìlanzìlanzì, lɨndrɨ̀, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ be dhɨ kɨ adré móndyá títí adrébhá tà dóro ꞌo dhɨ ɨ dré. Tà nda kɨ adré rè zyà Yúdà ànzɨ ɨ dré gò, adrélé kókpà móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré. 11 Tàko ko, Gìká adré ɨ́na móndɨ́ kɨ no twátwa ko.

12 Móndyá títí tátrɨ́trɨ́ kúlí Mósè àdhya àko gò ɨ̀ dré adrézó tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ kɨ kókpà todrà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda àko. Móndyá títí tátrɨ́trɨ́ kúlí nda zàle gò ɨ̀ dré adrézó tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ ɨ, Gìká nɨ àyɨ kɨ tàbvó ta tátrɨ́trɨ́ kúlí nda sè. 13 Tàko ko, móndyá adrébhá ngbà ꞌí tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ yi dhɨ ɨ̀ kɨtswá atsálé gyǎgya Gìká mìlésè ko. Be ró dhɨ, móndyá adrébhá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ kaꞌì ꞌòle dhɨ kɨ atsá gyǎgya akódhɨ mìlésè àyɨ. 14 Àngyá ko, móndyá súrú twá ro tátrɨ́trɨ́ kúlí nda àko dhɨ ɨ̀ kàdré tà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo àyɨ kɨ tàndɨ ɨ sè dhɨ, sù ngóró àyɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nda ɨ́be àyɨ léna dhɨ tɨ́nɨ, tágba ɨ̀ dré adrézó tátrɨ́trɨ́ kúlí nda àko dhɨ. 15 Ɨ̀ adré tadhá dhɨ, Gìká tɨsɨ̀ tà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ ɨ àyɨ kɨ togó na dre. Àyɨ kɨ togó adré kpà tadhá dhɨ, tà nda kònɨ̀nɨ. Àyɨ kɨ tà kisùkisù adré ngalè àyɨ kɨ asíkì ꞌí yà, kó ngalè àyɨ kɨ tàrá ga ꞌí yà dhɨ. 16 Tà nda kòdhɨ kɨ ru ꞌo kìtú Gìká dré dra móndyá títí dhɨ kɨ tà lùzu ró dhɨ kɨ bvó tàzo Yésu Krísto sè dhɨ tú, ngóró Rúbí Tanɨ má dré adrélé longólé dhɨ dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ.

Yúdà ànzɨ ɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí be dhɨ

17 Mɨ adrélépi ámɨ zi Yúdà mvá ro nɨ, mɨ́ adré zakó ámɨ totó tátrɨ́trɨ́ kúlí Mósè àdhya dri, adrélé ámɨ afà Gìká nɨ tà sè. 18 Mɨ́ adré kisùá dhɨ, mɨ́ nì tà Gìká dré adrélé lèle à kòꞌo dhɨ ɨ be, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ nì tà kɨ kòfalé lanzɨ́lé tà dóro kaꞌìzo dhɨ be, mɨ́ dré tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ tà àndu ndàle nìle be dhɨ sè. 19 Mɨ́ adré kpà kisùá dhɨ, mɨ mɨ́na mì kùdúkùdu kɨ drì kòlepi ꞌɨ, ngádra móndɨ́ tínímvá na dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ, 20 móndɨ́ tà nibhá ko dhɨ kɨ tadhálépi ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ ànzɨmvá kɨ tadhálépi ꞌɨ, mɨ́ dré tà bàti kisúlé tà nìnì be kɨtswálé títí tátrɨ́trɨ́ kúlí nda na dhɨ sè. 21 Dɨ mɨ adrélépi móndɨ́ àruka kɨ tadhá nɨ, mɨ́ adré mɨ́na ámɨ tàndɨ nɨ tadhá ko àdho tà sè? Mɨ adrélépi tadhá dhɨ, à kòkugù ngá ko dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na ngá kugù àdho tà sè? 22 Mɨ adrélépi tàá dhɨ, à kòꞌo múná tà ko dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na múná tà ꞌo àdho tà sè? Mɨ adrélépi gìká tàko kɨ lɨ́ndrɨ́ ga nɨ, mɨ́ adré mɨ́na ngá gìká tàko kɨ tépelò na dhɨ kɨ topá àdho tà sè? 23 Dɨ mɨ adrélépi ámɨ afà tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà sè nɨ, mɨ́ adré mɨ́na tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋo, adrézó kanyò fe Gìká dré ásà àdho tà sè? 24 Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ: «Àmɨ kɨ tà sè dhɨ, móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ̀ adré Gìká nɨ lodhá.»†

25 Mɨ́ dré ámɨ ꞌòle lwàle dhɨ dóro, mɨ́ kàdré tà tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo dhɨ. Dɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋo dhɨ, mɨ́ atsá ngóró mɨ́ ꞌo tá mɨ lwàle ko na tɨ́nɨ. 26 Dhya àlo Yúdà mvá ro ko áyɨ ꞌòlepi lwàle ko dhɨ kàdré tà tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo dhɨ, Gìká nɨ zakó tsì akódhɨ nda nɨ no ngóró akódhɨ ꞌo tá ɨ lwàle dre na tɨ́nɨ. 27 Tà bàti ró dhɨ, dhya áyɨ ꞌòlepi lwàle ko gò, dré adrézó tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌo dhɨ nɨ ɨ́na tà bha mɨ dri. Àngyá ko, tágba mɨ́ dré adrézó tátrɨ́trɨ́ kúlí tɨsɨ̀le nda ɨ́be gò, mɨ́ dré ámɨ ꞌòzo lwàle dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋo.

28 Tàko ko, dhya adrélépi ngbà ꞌí áyɨ ꞌo sùle ngóró Yúdà mvá tɨ́nɨ tà dré adrélé ꞌòle rúbhá sè dhɨ ɨ sè dhɨ, dhya nda Yúdà mvá ꞌɨ bàti ko. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, dhyá kɨ ꞌòma lwàle ngbà ꞌí rúbhá na dhɨ, dhyá kɨ lwàma ꞌɨ bàti ko. 29 Be ró dhɨ, dhya adrélépi Yúdà mvá ro áyɨ togó na dhɨ ɨ́na Yúdà mvá ꞌɨ bàti. Dhyá kɨ ꞌòma lwàle togó na dhɨ ɨ́na dhyá kɨ lwàma ꞌɨ bàti. Dhya àlo kɨtswá ngbà ꞌí áyɨ ꞌo lwàle kònɨ̀nɨ Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè, tátrɨ́trɨ́ kúlí tɨsɨ̀le dhɨ sè ko. Akódhɨ nda adré rúku kisú móndɨ́ ɨ véna ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na rúku kisú Gìká véna.

3

1 Dɨ adrema Yúdà mvá ro dhɨ nɨ dóro àdho ꞌɨ? Dɨ kó, dhyá kɨ ꞌòma lwàle dhɨ nɨ dóro àdho ꞌɨ? 2 Tà nda kòdhɨ ɨ dóro lavúlé láti títí ɨ sè. Drìdrì dhɨ, Gìká bhà áyɨ tàndɨ nɨ kúlí ɨ Yúdà ànzɨ nda ɨ drɨ́gá. 3 Dɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ lɨkɨ́ àyɨkya kúlí nda ɨ ko, ɨ̀ dré adrélé tà kaꞌìkaꞌì àko dhɨ sè. Dɨ ɨ̀ dré adrélé tà kaꞌìkaꞌì àko dhɨ sè dhɨ, kòdhɨ adré tsì tàá dhɨ, Gìká kɨtswá ɨ́na adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè ko? 4 Tàdzí ko! Gìká adré ngbú ɨ́na adrélé tà bàti ta, tágba móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré adrézó kɨnzòbhá ꞌɨ dhɨ. Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

«Adré lèá dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ kònì dhɨ, tà títí mɨ́ dré adrélé tàle dhɨ ɨ gyǎgya,

ɨ̀ndɨ̀ tàbvó títí mɨ́ dré adrélé tàle dhɨ ɨ gyǎgya.»*

5 Dɨ, àma kɨ tà kònzɨ kàdré Gìká nɨ tà gyǎgya tadhá ngádra ꞌá dhɨ, mà nɨ go tàá ngɨ́nɨ? Mà nɨ tsì tàá dhɨ, Gìká gyǎgya ko, dré adrélé áyɨ kombà tadhá móndɨ́ ɨ dré dhɨ sè? (Kòdhɨ má adré tà ta móndɨ́ kya tɨ́nɨ.) 6 Tàdzí ko! Tàko ko, kàdré tá kònɨ̀nɨ dhɨ, Gìká nɨ tá kɨtswá móndyá títí bvò àdhya kɨ tàbvó ta ngɨ́nɨ? 7 Àruka nɨ, à nɨ kɨtswá lizíá dhɨ: «Áma tà kɨnzò ro dhɨ kàdré Gìká nɨ tà bàti tadhá ngádra ꞌá, adrézó kpà akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì tadhá lavúlé dhɨ, akódhɨ adré dɨ tà bha má dri tàkonzɨ̀ ꞌòlepi tɨ́nɨ àdho tà sè?» 8 Dɨ, à kàdré tà kisù kònɨ̀nɨ dhɨ, à nɨ tá kɨtswá kpà tàá dhɨ: «Lè mà kàdré tà kònzɨ ꞌo, tà dóro kàtsáró ásà be dhɨ bvó!» Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré àma kɨ lodhá adrézó tàá dhɨ, mà adré tà ta kònɨ̀nɨ. Tà bàti ró dhɨ, tà Gìká dré dra bhàle àyɨ nda ɨ dri dhɨ kɨtswá àyɨ dré.

Móndɨ́ gyǎgya dhɨ yókódhó

9 Dɨ mà nɨ go tàá ngɨ́nɨ? Àma Yúdà ànzɨ ró dhɨ ɨ, àma tsì dóro móndyá àruka títí dhɨ kɨ lavú? Àlomvá ko! Tàko ko, má tadhá ngádra ꞌá dhɨ, móndyá títí Yúdà ànzɨ ró ɨ̀ndɨ̀ súrú twá ro dhɨ ɨ tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí zàle. 10 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Móndɨ́ gyǎgya dhɨ yókódhó, ndɨ̀ndɨ̀ àlo nɨ yó.

11 Dhya tà nìlepi bàti dhɨ yókódhó.

Dhya adrélépi Gìká nɨ nda dhɨ yókódhó.

12 Móndyá títí dhɨ ɨ̀ alá àyɨ Gìká rú dre.

Àyɨ títí dhɨ ɨ̀ tayɨ́ àyɨ kɨ togó abɨ́lé dre.†

Dhya adrélépi tà dóro ꞌo dhɨ yókódhó, ndɨ̀ndɨ̀ àlo nɨ yó.

13 Àyɨ kɨ àwobhálé ngóró mógó ti be ngbo dhɨ tɨ́nɨ.

Ɨ̀ adré móndɨ́ kɨ lɨtɨ́ àyɨ kɨ làdra sè.‡

Nì kɨ kàtrá adré tɨtɨ̀le àyɨ tísè.§

14 Tátrɨ́trɨ́kúlí ɨ kúlí aswaaswa ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré apfòle àyɨ sílésè.*

15 Àyɨ kɨ pá adré ràle móndɨ́ kɨ kàrɨ́ kutúbe.

16 Ɨ̀ adré tà kɨzá tayɨ́lé kɨzà be àyɨ kɨ láti ꞌásè.

17 Ɨ̀ nì láti tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àdhya ko.†

18 Tirì àyɨ mi Gìká nɨ tà sè dhɨ yókódhó.»‡

19 Mà nì be tàle dhɨ, tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ ɨ, adré tàá móndyá adrébhá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda zàle dhɨ ɨ dré, kɨtswázó móndyá títí bvò àdhya kɨ kúlí kɨkɨ́, àyɨ kɨ tadházó tàkonzɨ̀bhá ɨ ró Gìká kandrá dhɨ bvó. 20 Dɨ ásà dhɨ, dhya àlo kɨtswá atsálé gyǎgya Gìká kandrá, tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè ko. Àngyá ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda adré tadhá àma dré dhɨ, àma tàkonzɨ̀bhá ꞌɨ káyà dhɨ.

Móndɨ́ kɨ bhàma gyǎgya Gìká kandrá àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ

21 Dɨ, nyànomvá dhɨ, Gìká tadhá láti twá tátrɨ́trɨ́ kúlí rúsè ɨ́ dré adrézó móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá dhɨ dre. Tà tɨsɨ̀le Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨ búkù ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ adré láti nda nɨ tà longó kòdhya. 22 Láti nda, kònɨ̀dhɨ: Gìká adré móndyá títí adrébhá Yésu Krísto nɨ kaꞌì dhɨ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá, àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè. Tàko ko, Gìká mìlésè dhɨ, móndɨ́ ɨ twátwa ko: 23 àyɨ títí dhɨ ɨ̀ ꞌo tàkonzɨ̀ gò, ɨ̀ dré kɨtswázó akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì sè ko. 24 Dɨ, Gìká nɨ togó tanɨ sè dhɨ, adré àyɨ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá àngyá, Yésu Krísto dré àyɨ kɨ apálé tàkonzɨ̀ lésè dhɨ sè. 25 Gìká afè Krísto nda dràle mòbòmà ro, kɨtswázó móndyá títí adrébhá akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri akódhɨ nɨ kàrɨ́ sè dhɨ bvó. Gìká ꞌo kònɨ̀nɨ tadházóá dhɨ, ɨ gyǎgya káyà dhɨ. Tàko ko, akódhɨ nɨ togó vwàvwà sè dhɨ, mvò tá móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ̀ dré tá ꞌòle wáláká dhɨ ɨ gò, tà ŋòzo àyɨ dri ko. 26 ꞌO tá kònɨ̀nɨ áyɨ tà gyǎgya tadházó nyànomvá, adrézó kpà tadhá dhɨ, ɨ gyǎgya, ɨ̀ndɨ̀ ɨ dhya adrélépi móndyá títí adrébhá Yésu nɨ kaꞌì dhɨ kɨ bha gyǎgya dhɨ ꞌɨ.

27 Kàdré dɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, tà mà dré kɨtswázó àma kɨ afà ásà dhɨ be? Tà àlomvá yókódhó! Tà nda kònɨ̀nɨ àdho tà sè? Mà dré tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòle dhɨ sè? Kóko, be ró dhɨ, mà dré tà kaꞌìle dhɨ sè. 28 Tàko ko, mà adré tadhá dhɨ, Gìká adré móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ngbà ꞌí àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè, tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòle dhɨ sè ko. 29 Dɨ Gìká ngbà ꞌí Gìká Yúdà ànzɨ kya ꞌɨ? Akódhɨ kókpà Gìká móndyá súrú twá ro dhɨ kya ꞌɨ ko? Àyíya, akódhɨ kókpà Gìká móndyá súrú twá ro dhɨ kya ꞌɨ. 30 Tàko ko, Gìká ngbà ꞌí àlo kwákwá. Adré móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ mìlésè ngbà ꞌí àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè, ɨ̀ kàdré Yúdà ànzɨ ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. 31 Kòdhɨ adré tsì tàá dhɨ, tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, mà adré tátrɨ́trɨ́ kúlí no tà tàko ró? Tàdzí ko! Be ró dhɨ, mà adré tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ꞌo áyɨ totó tätä.

4

Àbàrámà, dhya bhàle gyǎgya akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ

1 Dɨ ásà dhɨ, mà nɨ tàá àma kɨ tábhí Àbàrámà nɨ tà sè ngɨ́nɨ? Akódhɨ nda kisú tá ɨ́na àdho tà dóro áyɨ tà kaꞌìkaꞌì sè? 2 Kònò Àbàrámà kàtsá tá gyǎgya Gìká mìlésè tà dóro ɨ́ dré ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ, a nɨ tá kɨtswá áyɨ afà tà nda sè. Dɨ, Gìká kandrá ko. 3 Dɨ, Gìká nɨ Kúlí adré ɨ́na tàá dhɨ: «Àbàrámà kaꞌì tá Gìká gò, Gìká dré akódhɨ nɨ nòzo gyǎgya akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè.»*

4 Ngóró mà dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, dhya adrélépi àzí ꞌo dhɨ adré làgɨ́ kisú ngá fèle àngyá dhɨ ró ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na làgɨ́ kisú ngá kɨtswálépi àzí nda tí dhɨ ró. 5 Dɨ, dhya adrélépi ɨ́na àzí ꞌo ko gò, adrézó Gìká adrélépi tàkonzɨ̀bhá kɨ bha gyǎgya dhɨ nɨ kaꞌì dhɨ, Gìká adré akódhɨ nda nɨ no gyǎgya akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. 6 Dàwídì adré kpà tà ta kònɨ̀nɨ móndyá Gìká dré adrélé nòle gyǎgya dhɨ kɨ kólénzé nɨ tà sè. Dɨ, Gìká adré àyɨ nda kɨ no gyǎgya àzí ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ sè ko.

7 «Kólénzé móndyá Gìká dré àyɨ kɨ tà kònzɨ kɨ trìzo, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ zùzo dhɨ ɨ dré!

8 Kólénzé dhya Mírì dré kɨtswázó tàdzí tà bha drìá tàkonzɨ̀ nɨ nɨ tà sè ko dhɨ dré!»†

9 Dɨ kólénzé nda ngbà ꞌí móndyá àyɨ kɨ ꞌobhá lwàle dhɨ ɨ dré? Kólénzé nda kókpà móndyá àyɨ kɨ ꞌobhá lwàle ko dhɨ ɨ dré ko? Ngóró mà dré tàle dre dhɨ tɨ́nɨ: Gìká nò tá Àbàrámà gyǎgya akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. 10 Dɨ, Gìká nò tá akódhɨ kònɨ̀nɨ ángutú? Akódhɨ nɨ lwàma àmvolésè, kó ngalè akódhɨ nɨ lwàma kandrá? Gìká nò tá akódhɨ gyǎgya akódhɨ nɨ lwàma kandrá, àmvolásà ko. 11 Dɨ Àbàrámà dré gòzo tà áyɨ ꞌòzo lwàle dhɨ nɨ kisú ndò. Tà akódhɨ nɨ ꞌòzo lwàle nda tá ngóró àngɨ̀ adrélépi tadhá dhɨ, Gìká nò tá akódhɨ gyǎgya akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì sè, akódhɨ nɨ lwǎrà ko dhɨ ꞌá dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ ásà dhɨ, Àbàrámà atsá móndyá títí adrébhá Gìká nɨ kaꞌì, dɨ, àyɨ kɨ ꞌobhá lwàle ko dhɨ kɨ atá ro, Gìká kònòró kpà àyɨ nda ɨ gyǎgya àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. 12 Àbàrámà kókpà móndyá àyɨ kɨ ꞌobhá lwàle gò, ɨ̀ dré adrézó atsílé àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na ngóró àma kɨ atá Àbàrámà dré tá ꞌòle áyɨ lwàma kandrá dhɨ tɨ́nɨ dhɨ kɨ atá ꞌɨ.

Tà Gìká dré lazílé dhɨ nɨ kisuma tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ

13 Gìká lazí tá Àbàrámà ɨ dré toyó nɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ nɨ dra bvò wä́yi dhɨ nɨ kisú tàyɨlé ro. Dɨ Àbàrámà kisú tá tà lazílé nda, dré tá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòle dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, kisú tà nda dré tá Gìká nɨ kaꞌìle gò, Gìká dré akódhɨ nɨ nòzo gyǎgya ásà dhɨ sè. 14 Tàko ko, móndyá adrébhá tátrɨ́trɨ́ kúlí lebè dhɨ ɨ̀ kàdré tá tà lazílé nda nɨ kisú àyɨ dhɨ, kònò tà kaꞌìkaꞌì nɨ tá adré tà tàko ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà Gìká dré lazílé nda nɨ tá kpà adré tà tàko ꞌɨ. 15 Àngyá ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí adré Gìká nɨ kombà asé móndyá adrébhá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ tabhì lebèle dhɨ ɨ dri. Dɨ, àrà tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrézó yó dhɨ ꞌá dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋòma kókpà yókódhó.

16 Dɨ ásà dhɨ, à adré tà Gìká dré lazílé nda nɨ kisú tà kaꞌìkaꞌì sè, ngóró tà Gìká dré afèle àngyá áyɨ togó tanɨ sè dhɨ ró, tà lazílé nda kàdréró Àbàrámà nɨ toyó títí dhɨ ɨ dré, ngbà ꞌí àyɨ adrébhá tátrɨ́trɨ́ kúlí lebè dhɨ ɨ dré ko, dɨ kókpà àyɨ adrébhá Gìká nɨ kaꞌì Àbàrámà àdhya tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré. Akódhɨ nda àma títí dhɨ kɨ atá ꞌɨ. 17 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Má bhà mɨ adrélé súrú zyandre dhɨ kɨ atá ro.»‡ Dɨ Àbàrámà nda àma kɨ atá ꞌɨ, Gìká akódhɨ dré kaꞌìle dhɨ mìlésè. Tàko ko, Gìká nda adré móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ ꞌo adrɨ́lé, adrézó kpà ngá adrébhá yó dhɨ kɨ ꞌo adrélé be dhɨ nɨ̀.

18 Àbàrámà kaꞌì tá tà Gìká dré lazílé nda gò, adrézó mì bha akódhɨ véna ásà, tágba tà adrézó mì bha ásà dhɨ dré tá adrézó yó dhɨ. Dɨ ásà dhɨ, atsá súrú zyandre dhɨ kɨ atá ro, ngóró tá tàle drá dhɨ tɨ́nɨ: «Ámɨ toyó kɨ adré zyandre ró.»§ 19 Tayɨ́ tá áyɨ tà kaꞌìkaꞌì nda atsálé yàyà ko, tágba dré nòzoá dhɨ, áyɨ kóná tá ànyɨ́ànyɨ nyadhɨ-nzi, áyɨ rúbhá tá ànyɨ dràdrà mìle, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ tòkó, Sárà tá kóndó ꞌɨ dhɨ. 20 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, tayɨ́ tá áyɨ tà kaꞌìkaꞌì nda, adrézó tà kayí ɨ́ léna tà Gìká dré tá lazílé nda nɨ tà sè dhɨ ko. Be ró dhɨ, atsá tá ɨ́na vélé rìnyi ró áyɨ tà kaꞌìkaꞌì na gò, dré Gìká nɨ rú bhàzo kùle. 21 Tàko ko, kaꞌì tá bàti tàle dhɨ, Gìká tá rìnyí ɨ́be kɨtswázó tà ɨ́ dré tá lazílé nda nɨ ꞌo. 22 Dɨ akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, «Gìká nò akódhɨ gyǎgya.»

23 À tɨsɨ̀ kúlí «Gìká nò akódhɨ gyǎgya» kònɨ ɨ ngbà ꞌí Àbàrámà nɨ tà sè ko. 24 À tɨsɨ̀ kókpà kúlí nda ɨ àma adrébhá Gìká àma kɨ Mírì Yésu nɨ tɨngálépi dràdrà lésè dhɨ nɨ kaꞌì gò, Gìká dré adrézó àma kɨ no gyǎgya dhɨ kɨ tà sè. 25 Akódhɨ fè Yésu nda dràle àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè gò, akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè àma kɨ bhàzo gyǎgya ɨ́ kandrá dhɨ bvó.

5

Àma tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àma kòfalé Gìká be

1 Dɨ Gìká dré àma kɨ bhàle gyǎgya ɨ́ mìlésè àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ sè dhɨ, àma tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àma kòfalé akódhɨ be, àma kɨ Mírì Yésu Krísto sè. 2 Àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, Krísto nda nzì láti àma dré Gìká nɨ togó tanɨ kisúzó gò, mà dré adrézó àma kɨ totó tätä lána. Dɨ mà adré lenzélé, adrézó mì bha Gìká véna akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì mà dré dra kisúlé dhɨ nɨ tà sè.

3 Ngbà ꞌí kòdhɨ ko, mà adré kpà lenzélé kɨzà mà dré adrélé nyàle dhɨ kɨ tà sè. Tàko ko, mà nì tàle dhɨ, àma kɨ kɨzà nyàma nda adré àma kɨ ꞌo adrélé togó tsɨ dhɨ be. 4 Dɨ àma kɨ togó tsɨ̀ma nda adré tà àma léna dhɨ kɨ tabhì atsálé dóro. Àma kɨ tà tabhìma nda adré àma kɨ ꞌo adrélé mì bha Gìká véna. 5 Dɨ àma kɨ mì bhàma Gìká véna nda kɨtswá kanyò fe àma dré ko. Àngyá ko, Gìká kutú áyɨ lèle gàle àma kɨ togó na bǐ, Tɨrɨ́ Lólo dré afèle àma dré dhɨ sè.

6 Tàko ko, mà dré tá dhu rè adréràꞌa rìnyí àko dhɨ ꞌá dhɨ, lókyá kòkɨtswá dre dhɨ, Krísto drà àma, tàkonzɨ̀bhá kɨ tà sè. 7 Dhyá kɨ fèle dràle móndɨ́ àlo gyǎgya dhɨ nɨ tà sè dhɨ, tà kòkóròko ꞌɨ. Àruka nɨ, à nɨ kɨtswá dhyá kɨ fe dràle móndɨ́ àlo dóro dhɨ nɨ tà sè. 8 Dɨ, Gìká tadhá ɨ́na áyɨ lèle kàdrɨ̀ àma vélé dhɨ tà kònɨ̀dhɨ sè: Mà dré tá dhu rè adréràꞌa tàkonzɨ̀bhá ꞌɨ dhɨ ꞌá dhɨ, Krísto drà àma kɨ tà sè. 9 Dɨ nyànomvá dhɨ, Gìká bhà àma gyǎgya ɨ́ mìlésè Krísto nɨ kàrɨ́ sè. Dɨ dré ꞌòle kònɨ̀nɨ dhɨ sè dhɨ, a nɨ àma kɨ apá áyɨ kombà lésè Krísto nda sè bàti! 10 Tàko ko, mà dré tá adréràꞌa Gìká nɨ kàrɨbhá ꞌɨ dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ amú tá àma tódhyá ɨ́ be áyɨ Mvá nɨ dràma sè. Dɨ dré àma kɨ amúlé ɨ́ be kònɨ̀nɨ dhɨ sè dhɨ, a nɨ àma kɨ tɨdrɨ́ áyɨ Mvá nda nɨ lɨ́drɨ̀ sè bàti! 11 Dɨ tà nda sè dhɨ, mà adré lenzélé Gìká kandrá àma kɨ Mírì Yésu Krísto sè, Gìká dré àma kɨ amúlé tódhyá ɨ́ be Krísto nda sè dhɨ sè.

Dràdrà kisuma Àdámà nɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ lɨ́drɨ̀ kisuma Krísto nɨ tà sè dhɨ

12 Tàkonzɨ̀ afɨ́ tá bvò kònɨ̀dhɨ lé móndɨ́ àlo, Àdámà sè gò, dràdrà dré kpà afɨ́zó tàkonzɨ̀ nda sè. Ásà dhɨ, dràdrà nda atsá tá móndyá títí bvò àdhya ɨ rú, ɨ̀ dré títí tàkonzɨ̀ ꞌòle dhɨ sè. 13 Tàko ko, drìdrì Gìká dré tátrɨ́trɨ́ kúlí fèzo dhɨ kandrá dhɨ, tàkonzɨ̀ tá bvò kònɨ̀dhɨ lé be. Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí dré tá adréràꞌa yó dhɨ ꞌá dhɨ, Gìká adré tá tà bha móndɨ́ ɨ dri ngóró dré kɨtswálé àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ tɨ́nɨ ko. 14 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, kɨdhólé Àdámà nɨ lókyá ꞌá atsálé Mósè nɨ lókyá ꞌá dhɨ, móndyá títí bvò àdhya ɨ tá dràdrà nɨ rìnyí zàle, ndɨ̀ndɨ̀ àyɨ tàkonzɨ̀ ꞌobhá Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí ŋòzo Àdámà àdhya tɨ́nɨ ko dhɨ ɨ. Àdámà nda nɨ tà adré tá Krísto adrélépi tá alɨ̀le dhɨ nɨ tà tadhá kòdhya.

15 Dɨ, tàkonzɨ̀ Àdámà dré tá ꞌòle nda ɨ́na ngóró tà tanɨ Gìká dré afèle áyɨ togó tanɨ sè dhɨ tɨ́nɨ ko. Tàko ko, móndɨ́ àlo nda nɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ, móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ ɨ̀ todrà dre. Dɨ, Gìká tadhá vélé áyɨ togó tanɨ lavúlé, tà tanɨ afèzo gàle móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo ɨ léna lavúlé, móndɨ́ àlo, Yésu Krísto sè. 16 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, tàkonzɨ̀ móndɨ́ àlo dré ꞌòle nda nɨ kùdù ngóró tà tanɨ Gìká dré afèle nda nɨ kùdù tɨ́nɨ ko. Tàko ko, tàbvó tàma angálépi tàkonzɨ̀ àlo nda lésè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, Gìká adré tá tà bha móndɨ́ ɨ dri. Dɨ, tà tanɨ angálépi tàkonzɨ̀ zyandre dhɨ ɨ lésè nda nɨ tà sè dhɨ, Gìká adré móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá. 17 Àngyá ko, tàkonzɨ̀ móndɨ́ àlo dré ꞌòle nda sè dhɨ, dràdrà adré tá òpɨ̀ nya móndyá títí ɨ dri, móndɨ́ àlo nda sè. Dɨ, móndyá títí Gìká nɨ togó tanɨ kisúbhá gò, dré àyɨ kɨ bhàzo gyǎgya dhɨ kɨ adrɨ́ gò, ɨ̀ dré vélé adrézó òpɨ̀ nya lavúlé móndɨ́ àlo, Yésu Krísto nda sè.

18 Dɨ tàkonzɨ̀ àlo Àdámà dré ꞌòle nda nɨ tà sè dhɨ, Gìká adré tá tà bha móndyá títí ɨ dri. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, tà àlo gyǎgya Krísto dré ꞌòle nda nɨ tà sè dhɨ, Gìká adré móndyá títí dhɨ kɨ bha gyǎgya ɨ́ mìlésè, ɨ̀ kòkisúró lɨ́drɨ̀ ásà be dhɨ bvó. 19 Tàko ko, móndɨ́ àlo nda nɨ lɨgɨma nɨ tà sè dhɨ, móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ ɨ̀ atsá tá tàkonzɨ̀bhá ro. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, tà móndɨ́ àlo, Krísto dré kaꞌìle ꞌòle dhɨ nɨ tà sè dhɨ, móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ kɨ atsá gyǎgya Gìká mìlésè.

20 Kàdré dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà sè dhɨ, Gìká fè tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda móndɨ́ ɨ dré, àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ̀ kòlɨzóró lɨ̀le drìdrì. Dɨ, àrà tàkonzɨ̀ ɨ̀ dré lɨzózó dhɨ ꞌá dhɨ, Gìká tadhá vélé áyɨ togó tanɨ lavúlé. 21 Dɨ ásà dhɨ, ngóró tàkonzɨ̀ dré tá adrélé òpɨ̀ nya móndyá títí ɨ dri, ɨ̀ kòtodràró ásà dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, nyànomvá dhɨ, Gìká nɨ togó tanɨ adré òpɨ̀ nya àyɨ dri kònɨ̀nɨ, Gìká kòbhàró àyɨ gyǎgya ɨ́ mìlésè gò, ɨ̀ kòkisúró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ àma kɨ Mírì Yésu Krísto sè be dhɨ bvó.

6

Dràma tàkonzɨ̀ lésè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ adrema lɨ́drɨ̀ ɨ́be Krísto na dhɨ

1 Dɨ mà nɨ go tàá ngɨ́nɨ? Mà nɨ tsì go adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo, Gìká kàdréró áyɨ togó tanɨ bha àma rú lavúlé? 2 Tàdzí ko! Mà drà àmakya tàkonzɨ̀ lésè dre. Dɨ mà nɨ go atsílé tàkonzɨ̀ na ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 3 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, àma títí bàtísimò dobhá ru amúzó Yésu Krísto be dhɨ ɨ, mà do bàtísimò nda ru amúzó ába akódhɨ nɨ dràma na káyà dhɨ? 4 Dɨ bàtísimò dòma nda sè dhɨ, mà drà túmä́ní akódhɨ be gò àma kɨ sìzo ába, mà kàdrɨ́ró adrélé lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ɨ́be, ngóró Gìká Atá dré Krísto nɨ tɨngálé dràdrà lésè áyɨ mìlanzìlanzì sè dhɨ tɨ́nɨ.

5 Dɨ mà dré ru amúlé Krísto be akódhɨ nɨ dràma na dhɨ sè dhɨ, mà nɨ kókpà ru amú akódhɨ be akódhɨ nɨ ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ na. 6 Tàko ko, mà nì tàle dhɨ, à tidí tá àma kɨ lɨ́drɨ̀ àku túmä́ní Krísto be fa kɨpakɨpa dri dhɨ be, àma kɨ rúbhá tàkonzɨ̀ àdhya kòdràró gò, mà kògòró vélé adrélé màrábà tàkonzɨ̀ àdhya ɨ ró ko dhɨ bvó. 7 Àngyá ko, dhya ángùdhi dràlepi dre dhɨ, à atrɨ̀ akódhɨ nda tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí lésè dre.

8 Dɨ mà dré dràle túmä́ní Krísto be kònɨ̀nɨ dhɨ sè dhɨ, mà adré kaꞌìá dhɨ, mà nɨ kókpà adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be túmä́ní akódhɨ be. 9 Tàko ko, mà nì tàle dhɨ, Krísto nga dràdrà ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswá gòle vélé dràle ko dhɨ be, dré adrélé vélé dràdrà nɨ rìnyí zàle ko dhɨ sè. 10 Akódhɨ dré dràzo dhɨ, drà ngbà ꞌí vésè àlo kɨtswálé tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí lavú dhɨ bvó. Dɨ lɨ́drɨ̀ dré adrézó ába dhɨ, adré ába Gìká dré.

11 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ no ngóró móndɨ́ dràbhá tàkonzɨ̀ lésè dre gò, ɨ̀ dré adrézó lɨ́drɨ̀ ɨ́be Gìká dré Yésu Krísto na dhɨ ɨ ró. 12 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ tàkonzɨ̀ adrélé òpɨ̀ nya àmɨ kɨ rúbhá na dhɨ ko, mɨ̀ kàdréró lovó kònzɨ àmɨ kɨ rúbhá kya kɨ kaꞌì ꞌòle ko dhɨ bvó. 13 Mɨ̀ kòfè àmɨ kɨ rúbhá kɨ kɨ̀gá ɨ ngóró ngá adrézó tàkonzɨ̀ ꞌo ásà dhɨ ɨ ró ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe Gìká dré, ngóró móndyá adrɨ́bhá dràdrà lésè dhɨ ɨ ró. Mɨ̀ kàdré kpà àmɨ kɨ rúbhá kɨ kɨ̀gá kɨ fe Gìká dré, ngóró ngá adrézó tà gyǎgya ꞌo ásà dhɨ ɨ ró. 14 Tàko ko, tàkonzɨ̀ kɨtswá gòle òpɨ̀ nya àmɨ dri ko. Àngyá ko, àmɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ rìnyí zàle ko. Be ró dhɨ, àmɨ àmɨkya Gìká nɨ togó tanɨ zàle.

Màrábà tà gyǎgya àdhya ɨ

15 Kàdré dɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, mà nɨ tsì go adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo, mà dré adrélé vélé tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle ko dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mà dré adrélé Gìká nɨ togó tanɨ zàle dhɨ sè? Tàdzí ko! 16 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe móndɨ́ àlo dré ngóró akódhɨ nɨ màrábà ro dhɨ, àmɨ màrábà móndɨ́ mɨ̀ dré adrézó kúlí nɨ nɨ kaꞌì ꞌòle nda àdhya ꞌɨ dhɨ? Dɨ mɨ̀ kàdré tàkonzɨ̀ kaꞌì ꞌòle dhɨ, mɨ̀ nɨ adré màrábà tàkonzɨ̀ àdhya ꞌɨ gò, tàkonzɨ̀ nda dré àmɨ kɨ drìzo lɨ̀le dràdrà kisú. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya Gìká nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ, mɨ̀ nɨ adré akódhɨ nɨ màrábà ꞌɨ gò, dré àmɨ kɨ bhàzo gyǎgya ɨ́ mìlésè. 17 Dɨ, mà kàdré àwoyà fe Gìká dré! Tàko ko, tágba mɨ̀ dré tá adrézó màrábà tàkonzɨ̀ àdhya ꞌɨ dhɨ, mɨ̀ kaꞌì àmɨkya Gìká nɨ tà tadhálé àmɨ dré dhɨ ꞌòle àmɨ kɨ togó wä́yi sè dre. 18 Dɨ Gìká atrɨ̀ àmɨ tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí lésè gò, mɨ̀ dré atsázó màrábà tà gyǎgya àdhya ɨ ró.

19 Má adré tà ta móndɨ́ kya tɨ́nɨ kònɨ̀nɨ, àmɨ móndɨ́ ro dhɨ kɨ tà yàyà sè. Wáláká dhɨ, mɨ̀ fè tá àmɨ kɨ rúbhá adrélé màrábà tàkonzɨ̀ àdhya ɨ ró gò, mɨ̀ dré adrézó tatsílé swà ro, adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo lɨ̀zo ába drìdrì. Dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ̀ kòfè àmɨ kɨ rúbhá adrélé màrábà tà gyǎgya àdhya ɨ ró, mɨ̀ kàdréró atsílé togó lólo be Gìká kandrá be dhɨ bvó. 20 Lókyá mɨ̀ dré tá adréràꞌa màrábà tàkonzɨ̀ àdhya ꞌɨ dhɨ ꞌá dhɨ, àmɨ tá tà gyǎgya nɨ rìnyí zàle ko. 21 Dɨ, mɨ̀ kisú tá àmɨkya àdho tà dóro ꞌɨ, tàkonzɨ̀ mɨ̀ dré tá ꞌòle, adrébhá kanyò fe àmɨ dré ándrò dhɨ ɨ sè dhɨ? Àngyá ko, tàkonzɨ̀ nda ɨ̀ adré móndɨ́ kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú. 22 Dɨ, nyànomvá dhɨ, Gìká atrɨ̀ àmɨ tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí lésè gò, mɨ̀ dré atsázó màrábà Gìká àdhya ɨ ró. Dɨ tà dóro mɨ̀ dré adrélé kisúlé ásà dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Àmɨ móndɨ́ àyɨ kɨ febhá adrélé lólo Gìká dré dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ nɨ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú. 23 Tàko ko, làgɨ́ tàkonzɨ̀ àdhya dràdrà ꞌɨ. Dɨ, tà tanɨ Gìká dré adrélé afèle áyɨ togó tanɨ sè dhɨ, lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá àma kɨ Mírì Yésu Krísto na dhɨ ꞌɨ.

7

Àma móndɨ́ atrɨ̀le tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ rìnyí lésè dhɨ ꞌɨ

1 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ nì àmɨkya tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà dóro. Dɨ mɨ̀ nì tàle dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda rìnyí ɨ́be móndɨ́ dri, akódhɨ nda dré adréràꞌa lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ be. 2 Tà nda kòdhɨ nɨ tadházó dhɨ, mɨ̀ kisù rè tòkó mòle dhɨ nɨ tà ká. Tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tàá dhɨ, tòkó mòle nda akódhɨ nɨ agó nɨ rìnyí zàle, agó nda dré adréràꞌa lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ ꞌá. Dɨ, agó nda kòdrà dhɨ, à adré tòkó nda nɨ atrɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí làmó àdhya lésè. 3 Ásà dhɨ, akódhɨ nɨ agó kàdré dhu rè lɨ́drɨ̀ ɨ́be gò, dré gòzo agó àzya mo dhɨ, à adré akódhɨ nɨ zi tòkó zàràbhù ro dhɨ ró. Dɨ, akódhɨ nɨ agó kòdrà dhɨ, à adré akódhɨ nɨ atrɨ̀ tátrɨ́trɨ́ kúlí nda lésè gò, dré kɨtswázó atsálé agó àzya nɨ tòko ró. Akódhɨ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, akódhɨ tòkó zàràbhù ro dhɨ ꞌɨ ko.

4 Dɨ áma adrúpi ɨ, tà nda kókpà kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ tà sè. Mɨ̀ drà kókpà tátrɨ́trɨ́ kúlí lésè Krísto nɨ dràma sè dre, mɨ̀ kàtsáró móndɨ́ àzya àdhya ró, Krísto ngàlepi dràdrà ꞌásè nda àdhya ró, mɨ̀ kàdréró lòꞌwa dóro ꞌa Gìká dré be dhɨ bvó. 5 Tàko ko, mà dré tá adréràꞌa lovó kònzɨ rúbhá àdhya nɨ rìnyí zàle dhɨ ꞌá dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nzì tá láti lovó kònzɨ ɨ dré adrézó tà ꞌo àma kɨ rúbhá na gò, mà dré adrézó lòꞌwa kònzɨ ꞌa kɨtswálé dràdrà sè. 6 Dɨ, nyànomvá dhɨ, mà drà àmakya tátrɨ́trɨ́ kúlí adrélépi tá àma kɨ ꞌɨ nda lésè gò, àma kɨ atrɨ̀zo tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ rìnyí lésè, mà kàdréró tà ꞌo Gìká dré láti tɨ́dhɨ́ Tɨrɨ́ Lólo àdhya sè, láti àku tátrɨ́trɨ́ kúlí tɨsɨ̀le dhɨ àdhya sè ko.

Tátrɨ́trɨ́ kúlí ɨ tàkonzɨ̀ be dhɨ

7 Dɨ mà nɨ go tàá ngɨ́nɨ? Tátrɨ́trɨ́ kúlí tàkonzɨ̀ ꞌɨ? Tàdzí ko! Tà bàti ró dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda ꞌo tá ma nìá ngalè tàkonzɨ̀ àdho ꞌɨ ya dhɨ nɨ̀. Tàko ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda kòtà tá dhɨ «Mɨ́ kòbhà móndɨ́ kɨ ngá lovó ko» dhɨ ko dhɨ, kònò má kɨtswá tá nìá ngalè lovó kònzɨ bhàma àdho ꞌɨ ya dhɨ ko. 8 Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda kònzì láti dre dhɨ, tàkonzɨ̀ ꞌo tá ɨ́na lovó kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ ɨ gàle má léna bǐ. Àngyá ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda kàdré tá yó dhɨ, kònò tàkonzɨ̀ nɨ tá adré rìnyí àko. 9 Wáláká dhɨ, má adré tá lɨ́drɨ̀ ɨ́be tátrɨ́trɨ́ kúlí àko. Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí kàtsá má vélé dre dhɨ, tàkonzɨ̀ atsá tá lɨ́drɨ̀ ro má léna gò, 10 má dré mána dràzo. Dɨ má dré nòzoá dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí fèle móndɨ́ kɨ drìzo lɨ̀le lɨ́drɨ̀ kisú nda drì ɨ́na ma lɨ̀le dràdrà kisú kòdhya. 11 Tàko ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda sè dhɨ, tàkonzɨ̀ kisú tá láti áma lɨtɨ́zó gò, dré áma ꞌòzo dràle. 12 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda ɨ́na lólo, ɨ̀ndɨ̀ tà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ ɨ lólo, gyǎgya, ɨ̀ndɨ̀ dóro.

13 Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adrélépi dóro nda ꞌo tsì ma dràle dhɨ nɨ̀? Tàdzí ko! Be ró dhɨ, tàkonzɨ̀ ꞌo ma dràle tà adrélépi dóro nda sè dhɨ nɨ̀, à kònìró ngalè tàkonzɨ̀ nɨ tàndɨ àdho ꞌɨ ya dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀ nda kàtsáró kònzɨ lavúlé tátrɨ́trɨ́ kúlí sè be dhɨ bvó.

Ru pfùma tàkonzɨ̀ be dhɨ

14 Mà nì tàle dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí tà Tɨrɨ́ Lólo àdhya ꞌɨ dhɨ be. Dɨ, ma mána móndɨ́ bvò àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ à lagɨ́ ma adrélé màrábà ro tàkonzɨ̀ dré. 15 Tàko ko, tà má dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, má nì má adré ꞌòá àdho tà sè ya dhɨ ko. Àngyá ko, má adré tà má dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo kòdhya ko. Be ró dhɨ, má adré mána tà má dré gàle gàgà dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. 16 Dɨ má kàdré tà má dré adrélé lèle ꞌòle ko dhɨ kɨ ꞌo dhɨ, má adré kaꞌìá tàle dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí dóro káyà dhɨ. 17 Dɨ má adré kisúá dhɨ, má adré tà nda kɨ ꞌo ma ko. Be ró dhɨ, tàkonzɨ̀ adrélépi má léna dhɨ adré ꞌòá nɨ̀. 18 Má nì tàle dhɨ, tà dóro má léna yókódhó dhɨ be. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, tà dóro áma rúbhá tàkonzɨ̀ àdhya na dhɨ yókódhó. Tàko ko, ma lovó ɨ́be tò adrézó tà dóro ꞌo. Dɨ, má kɨtswá mána tà nda kɨ ꞌo bwà ko. 19 Àngyá ko, má adré tà dóro má dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo kòdhya ko. Be ró dhɨ, má adré mána tà kònzɨ má dré adrélé lèle ꞌòle ko dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. 20 Dɨ má kàdré tà má dré adrélé lèle ꞌòle ko dhɨ kɨ ꞌo dhɨ, má adré ꞌòá ma ko. Be ró dhɨ, tàkonzɨ̀ adrélépi má léna dhɨ adré ꞌòá nɨ̀.

21 Dɨ má adré tátrɨ́trɨ́ kúlí kònɨ̀dhɨ nɨ kisú adréràꞌa tà ꞌo má léna: Tágba má kàdré tà dóro le ꞌòle yà dhɨ, má adré ngbà ꞌí tà kònzɨ ꞌo kòdhya. 22 Tàko ko, áma togó na dhɨ, má adré lenzélé tátrɨ́trɨ́ kúlí Gìká àdhya nɨ tà sè. 23 Dɨ, má adré mána tátrɨ́trɨ́ kúlí àzya kisú adréràꞌa tà ꞌo áma rúbhá na, adrézó ru pfu tátrɨ́trɨ́ kúlí má dré kaꞌìle áma tà kisùkisù na dhɨ be. Tátrɨ́trɨ́ kúlí àzya nda adré áma ꞌɨ bhàle tátrɨ́trɨ́ kúlí tàkonzɨ̀ àdhya adrélépi tà ꞌo áma rúbhá na dhɨ nɨ rìnyí zàle. 24 Àdho kɨzà ꞌɨ má dré kònɨ̀nɨ nɨ̀! Àdhi nɨ kɨtswá áma apá rúbhá adrélépi áma dri lɨ̀le dràdrà kisú kònɨ̀dhɨ lésè dhɨ nɨ̀? 25 Má adré àwoyà fe Gìká dré àma kɨ Mírì Yésu Krísto sè!

Dɨ ásà dhɨ, áma tà kisùkisù na dhɨ, ma màrábà Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí àdhya ꞌɨ. Dɨ, áma rúbhá tàkonzɨ̀ àdhya na dhɨ, ma mána màrábà tàkonzɨ̀ nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí àdhya ꞌɨ.

8

Atsima Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ

1 Dɨ nyànomvá dhɨ, tà adrézó tà bha móndyá adrébhá Yésu Krísto na dhɨ ɨ dri dhɨ vélé yókódhó. 2 Tàko ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí Tɨrɨ́ Lólo adrélépi lɨ́drɨ̀ fe Yésu Krísto na dhɨ àdhya atrɨ̀ àma tátrɨ́trɨ́ kúlí tàkonzɨ̀ àdhya ɨ̀ndɨ̀ dràdrà àdhya lésè dre. 3 Àngyá ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí Mósè àdhya kɨtswá tá àma kɨ tɨdrɨ́ bwà ko, lovó kònzɨ rúbhá àdhya dré tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ꞌòle atsálé rìnyí àko dhɨ sè. Dɨ, Gìká ꞌo tá ɨ́na tà àma kɨ tɨdrɨ́zó dhɨ nɨ̀. Amù áyɨ tàndɨ nɨ Mvá alɨ̀le rúbhá tàkonzɨ̀ àdhya nɨ do àmakya tɨ́nɨ, kòfèró ɨ dràle tàkonzɨ̀ nɨ tà sè. Dɨ ásà dhɨ, Gìká bhà tà tàkonzɨ̀ adrélépi tá tà ꞌo móndɨ́ kɨ rúbhá na nda dri, rìnyí nɨ nɨ ꞌòzo akɨ́lé. 4 ꞌO tà nda kònɨ̀nɨ kɨtswálé tà gyǎgya tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ ɨ̀ kòꞌoró ru kɨtswálé títí àma adrébhá atsílé lovó kònzɨ rúbhá àdhya na ko, dɨ, adrébhá atsílé Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ ɨ léna.

5 Tàko ko, móndyá adrébhá atsílé lovó kònzɨ rúbhá àdhya na dhɨ ɨ̀ adré ngbà ꞌí tà lovó kònzɨ nda dré adrélé lèle dhɨ kɨ kisù ꞌòle kòdhya. Dɨ, móndyá adrébhá atsílé Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya tà Tɨrɨ́ nda dré adrélé lèle dhɨ kɨ kisù ꞌòle kòdhya. 6 Àngyá ko, adrélé lovó kònzɨ rúbhá àdhya nɨ tà kisù dhɨ adré dhyá kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú. Dɨ, adrélé Tɨrɨ́ nɨ tà kisù dhɨ adré ɨ́na dhyá kɨ dri lɨ̀le lɨ́drɨ̀ kisú, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ be kòdhya. 7 Móndyá adrébhá lovó kònzɨ rúbhá àdhya nɨ tà kisù dhɨ ɨ, kàrɨbhá Gìká àdhya ꞌɨ. Àyɨ nda ɨ̀ adré àyɨ kɨ bha Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ rìnyí zàle ko. Ɨ̀ kɨtswá kpà ꞌòá kònɨ̀nɨ bwà ko. 8 Àyɨ adrébhá lovó kònzɨ rúbhá àdhya nɨ rìnyí zàle nda ɨ̀ kɨtswá kpà Gìká nɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé bwà ko.

9 Dɨ, àmɨ ró dhɨ, àmɨ lovó kònzɨ rúbhá àdhya nɨ rìnyí zàle ko. Be ró dhɨ, àmɨ àmɨkya Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí zàle, Tɨrɨ́ Gìká àdhya nda kàdré adrélé àmɨ léna bàti dhɨ. Dhya àlo kàdré Tɨrɨ́ Krísto àdhya ɨ́be ɨ́ léna ko dhɨ, akódhɨ nda móndɨ́ Krísto àdhya ꞌɨ ko. 10 Dɨ Krísto kàdré àmɨ léna dhɨ, tágba àmɨ kɨ rúbhá dré adrézó lɨ̀le dràdrà kisú tàkonzɨ̀ nɨ tà sè dhɨ, àmɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be Krísto nɨ Tɨrɨ́ na, Gìká dré àmɨ kɨ bhàle gyǎgya ɨ́ mìlésè dhɨ sè. 11 Dɨ Gìká Yésu nɨ tɨngálépi dràdrà lésè dhɨ nɨ Tɨrɨ́ kàdré adrélé àmɨ léna dhɨ, Gìká Krísto nɨ tɨngálépi dràdrà lésè nda nɨ kókpà lɨ́drɨ̀ fe àmɨ kɨ rúbhá adrébhá dràle dràdrà dhɨ ɨ dré, áyɨ Tɨrɨ́ adrélépi àmɨ léna nda nɨ rìnyí sè.

12 Dɨ áma adrúpi ɨ, àma màri ɨ́be bàti. Dɨ, màri nda, tà adrézó atsílé lovó kònzɨ rúbhá àdhya na dhɨ ꞌɨ ko. 13 Tàko ko, mɨ̀ kàdré atsílé lovó kònzɨ rúbhá àdhya na dhɨ, mɨ̀ nɨ dràdrà. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ ꞌo dràle Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè dhɨ, mɨ̀ nɨ adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be. 14 Móndyá títí Gìká nɨ Tɨrɨ́ dré adrélé tidrìle dhɨ ɨ, Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ. 15 Tàko ko, Tɨrɨ́ mɨ̀ dré kisúlé nda bhà àmɨ gòle adrélé màrábà ro ko, ɨ̀ndɨ̀ adrélé tìri ró ko. Be ró dhɨ, Tɨrɨ́ mɨ̀ dré kisúlé nda bhà ɨ́na àmɨ adrélé Gìká nɨ ànzɨ ɨ ró. Tɨrɨ́ nda sè dhɨ, mà adré liyílé Gìká rú adrézó tàá dhɨ: «Ábbà! Tátá!» 16 Tɨrɨ́ nda nɨ tàndɨ adré tadhá àma léna dhɨ, àma Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ káyà dhɨ nɨ̀. 17 Dɨ mà kàdré Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ dhɨ, mà nɨ tà dré lazílé áyɨ ànzɨ ɨ dré dhɨ nɨ kisú tàyɨlé ro. Mà nɨ tà nda nɨ kisú túmä́ní Krísto be, mà kàdré kɨzà kaꞌì nyàle túmä́ní akódhɨ be dhɨ. Tàko ko, mà kàdré kɨzà kaꞌì nyàle túmä́ní Krísto be dhɨ, mà nɨ kókpà mìlanzìlanzì kisú túmä́ní ába.

Mìlanzìlanzì adrélépi alɨ̀le dhɨ

18 Dɨ má adré kisùá dhɨ, kɨzà mà dré adrélé nyàle nyànomvá dhɨ ɨ̀ kɨtswá àyɨkya mìlanzìlanzì Gìká dré dra tadhálé àma dré dhɨ sè ko. 19 Tàko ko, ngá títí Gìká dré bhàle dhɨ ɨ̀ adré lókyá dré dra áyɨ ànzɨ kɨ ꞌòzo apfòle dhɨ nɨ letè lovó sè. 20 Àngyá ko, Gìká bhà ngá títí ɨ́ dré tá bhàle nda ɨ adrélé tà tàko nɨ rìnyí zàle, tágba ngá nda ɨ̀ dré tá lèzoá kàdré kònɨ̀nɨ ko dhɨ. Dɨ, Gìká lè tá ɨ́na tà nda kàdré kònɨ̀nɨ. Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, à adré mì bha Gìká véna, 21 akódhɨ kàtrɨ̀ró ngá nda ɨ àyɨ kɨ ŋwaŋwà nɨ rìnyí lésè, ɨ̀ kàdréró ngá trɨ̀le mìlanzìlanzì ro Gìká nɨ ànzɨ kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ ró. 22 Dɨ mà nì tàle dhɨ, ngá títí Gìká dré bhàle nda ɨ̀ adré tongólé, adrézó kɨzà nya ngóró tòkó adrélépi ꞌòle tìle dhɨ àdhya tɨ́nɨ, atsálé nyànomvá kònɨ̀dhɨ dhɨ be. 23 Dɨ, ngbà ꞌí ngá nda ꞌɨ ko, àma adrébhá Tɨrɨ́ Lólo ɨ́be ngóró ngádrì Gìká dré afèle dhɨ ró dhɨ ɨ, mà adré kókpà tongólé àma léna, adrézó kìtú Gìká dré dra àma kɨ tadházó áyɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ nɨ letè lovó sè. Kìtú nda tú dhɨ, Gìká nɨ àma kɨ apá àma kɨ rúbhá ɨ́be títí. 24 Mà dré adrélé mì bha Gìká véna kònɨ̀nɨ dhɨ sè dhɨ, akódhɨ tɨdrɨ́ àma dre. Dɨ, à kàdré mì bha ngá adrélé nòle mì sè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, kòdhɨ mì bhàma ꞌɨ bàti ko. Àdhi adré mì bha ngá ɨ́ dré kisúlé dre dhɨ nɨ tà sè dhɨ nɨ̀? 25 Dɨ, mà kàdré mì bha tà mà dré rè kisúlé ko dhɨ sè dhɨ, mà adré letèá togó vwàvwà sè.

26 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Tɨrɨ́ Lólo adré àma kɨ ledé àma kɨ tà yàyà sè. Tàko ko, mà nì tà zìle Gìká tí ngóró dré kɨtswálé dhɨ tɨ́nɨ ko. Dɨ, Tɨrɨ́ nda nɨ tàndɨ adré ɨ́na tà zi Gìká tí àma dré, adrézó tongólé tongotongo kɨtswázó tà nɨ nɨ ta kúlí sè bwà ko dhɨ ɨ sè. 27 Dɨ Gìká adrélépi àma kɨ togó kɨ tabhì dhɨ, nì tà Tɨrɨ́ nda dré adrélé lèle zìle ɨ́ tí dhɨ ɨ be. Tàko ko, Tɨrɨ́ nda adré tà zi Gìká tí akódhɨ nɨ móndyá lólo ɨ dré, ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ.

28 Mà nì kpà tàle dhɨ, Gìká adré tà títí dhɨ kɨ ꞌo ru amú adrélé dóro móndyá títí adrébhá áyɨ le, dré azílé ngóró ɨ́ dré kisùle ꞌòle drìdrì dhɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré dhɨ be. 29 Tàko ko, móndyá Gìká dré tá nìle drìdrì móndyá ɨ́na ró dhɨ ɨ, akódhɨ zɨ̀ tá kpà àyɨ kɨtswálé atsálé ngóró áyɨ Mváagó tɨ́nɨ, akódhɨ nda kàdréró Mvá kàyo ró áyɨ adrúpi zyandre dhɨ ɨ kòfalé be dhɨ bvó. 30 Dɨ àyɨ Gìká dré tá zɨ̀le drìdrì nda ɨ, azí kókpà àyɨ. Àyɨ akódhɨ dré tá azílé nda ɨ, bhà kókpà àyɨ gyǎgya ɨ́ mìlésè. Àyɨ akódhɨ dré tá bhàle gyǎgya ɨ́ mìlésè nda ɨ, ꞌo kókpà áyɨ mìlanzìlanzì kisú.

Gìká nɨ lèle kàdrɨ̀ àma vélé Yésu Krísto na dhɨ

31 Dɨ tà nda kòdhɨ ɨ sè dhɨ, mà nɨ go tàá ngɨ́nɨ? Gìká kàdré àma dré dhɨ, àdhi nɨ kɨtswá ru pfu àma ɨ́be dhɨ nɨ̀? 32 Tàko ko, akódhɨ apá áyɨ tàndɨ nɨ Mvá dràdrà lésè ko. Be ró dhɨ, fè ɨ́na akódhɨ nda dràle àma títí dhɨ kɨ tà sè. Kòꞌo kònɨ̀nɨ ꞌí dhɨ, a nɨ kókpà tà títí dhɨ kɨ afè àma dré áyɨ togó tanɨ sè, ngóró dré áyɨ Mvá nɨ afèle àma dré dhɨ tɨ́nɨ. 33 Àdhi nɨ kɨtswá móndyá Gìká dré zɨ̀le dhɨ kɨ asíkì dhɨ nɨ̀? Gìká adré àyɨ nda kɨ bha gyǎgya ɨ́ mìlésè dhɨ nɨ̀! 34 Àdhi nɨ dɨ kɨtswá tà bha àyɨ nda ɨ dri dhɨ nɨ̀? Yésu Krísto drà àma kɨ tà sè nɨ̀! Lavúlé dhɨ, akódhɨ nga dràdrà ꞌásè gò, dré adrézó Gìká nɨ drɨ́ágó lésè, adrélé tà zi tíá àma dré! 35 Àdhi nɨ dɨ kɨtswá àma kɨ kòfalé lanzɨ́ lèle Krísto àdhya be dhɨ nɨ̀? Kɨzà ꞌɨ yà, tà kòkóròko ꞌɨ yà, mì pfopfò ꞌɨ yà, tàbirí ꞌɨ yà, adrélé bvólɨ́lɨ́ ro dhɨ ꞌɨ yà, adrélé ànyɨ dràdrà mìle dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè dràdrà ꞌɨ yà dhɨ nɨ kɨtswá tsì ꞌòá dhɨ nɨ̀? 36 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Ámɨ tà sè dhɨ, àma ànyɨ dràdrà mìle lókyá títí ɨ sè.

À adré àma kɨ no ngóró kábilígyà adrélé ꞌòle tilílé dhɨ ɨ tɨ́nɨ.»*

37 Dɨ, tà nda kòdhɨ títí dhɨ ɨ sè dhɨ, àma àmakya móndɨ́ tà lavúbhá lavúlavú Krísto àma kɨ lèlepi dhɨ sè dhɨ ꞌɨ. 38 Tàko ko, má adré kaꞌìá bàti tàle dhɨ, tà àlo kɨtswá àma kɨ kòfalé lanzɨ́ lèle Gìká àdhya be bwà ko, kàdré gba dràdrà ꞌɨ yà, lɨ́drɨ̀ ꞌɨ yà, ángéló ɨ ꞌɨ yà, tɨrɨ́ kònzɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró dhɨ ɨ ꞌɨ yà, lókyá ándrò kònɨ̀dhɨ ꞌɨ yà, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ ꞌɨ yà, 39 rìnyí kurú na dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè rìnyí bvò àndúna dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. Bàti, ngá títí Gìká dré bhàle dhɨ kɨ àlo kɨtswá ɨ́na àma kɨ kòfalé lanzɨ́ lèle Gìká dré tadhálé àma dré àma kɨ Mírì Yésu Krísto na dhɨ be bwà ko.

9

Gìká ɨ móndyá dré zɨ̀le dhɨ ɨ́be dhɨ

1 Má adré tà bàti ta Krísto na. Má adré kɨnzò ta ko. Tɨrɨ́ Lólo adrélépi áma togó na dhɨ adré tadhá dhɨ, tà má dré adrélé tàle kònɨ̀dhɨ, tà bàti ꞌɨ: 2-3 Áma togó adré kɨzà nya, adrézó kpà lanzìle áma súrú, Yúdà ànzɨ kɨ tà sè landè àko ró. Má mìlésè dhɨ, dóro nɨ tá áma tàndɨ nɨ tatrɨ́lé gò, àma kɨ kòfalé lanzɨ́zó Krísto be dhɨ, áma súrú nda ɨ̀ kòkɨtswá tá adrɨ́lé ásà dhɨ. 4 Àngyá ko, àyɨ nda ɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ꞌɨ. Gìká bhà tá àyɨ adrélé áyɨ ànzɨ ɨ ró gò, áyɨ mìlanzìlanzì tadházó àyɨ dré. Bhà tá tà twátwa ru yìzo àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ. Fè tá kpà àyɨ dré áyɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí, túmä́ní tà adrézó áyɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ lazikúlí ɨ́be. 5 Àyɨ kɨ tábhí ɨ Àbàrámà ꞌɨ, Ɨ̀sákà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò ꞌɨ. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Krísto nɨ tàndɨ apfò tá móndɨ́ ro àyɨ kɨ súrú lésè. Krísto nda, Gìká adrélépi tà títí dhɨ ɨ drìle, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálépi rúku sè kóná vésè kólyá dhɨ ꞌɨ! Kàdré kònɨ̀nɨ!

6 Kòdhɨ adré lèá ko tàle dhɨ, Gìká ꞌo tà ɨ́ dré tá lazílé àyɨ kɨ tà sè dhɨ ko dhɨ. Tàko ko, móndyá títí angábhá Ɨ̀sèrélè nɨ súrú lésè dhɨ ɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ꞌɨ bàti ko. 7 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, móndyá títí angábhá Àbàrámà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ, akódhɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti ko. Be ró dhɨ, Gìká tà tá Àbàrámà dré dhɨ: «À nɨ ngbà ꞌí Ɨ̀sákà nɨ ànzɨ kɨ zi ámɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ kòdhya.»* 8 Kòdhɨ adré tàá dhɨ, ànzɨ tìle rúbhá sè dhɨ ɨ Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, Gìká adré ngbà ꞌí ànzɨ tìle áyɨ lazikúlí sè dhɨ kɨ no áyɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ kòdhya. 9 Tàko ko, Gìká lazí tá tà nda kúlí kònɨ ɨ sè: «Lókyá kòkɨtswá dre dhɨ, má nɨ agò gò, Sárà dré mváagó tìzo.»†

10 Ngbà ꞌí kòdhɨ ko, ànzɨàgo rì Rèbékà dré tìle dhɨ kɨ atá tá agó àlo, àma kɨ tábhí Ɨ̀sákà ꞌɨ. 11-12 Dɨ, ànzɨmvá nda kɨ tirà ko, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré rè tà dóro ꞌɨ yà, kó ngalè tà kònzɨ ꞌɨ yà dhɨ kɨ ꞌorà ko dhɨ ꞌá dhɨ, Gìká tà tá ɨ́na Rèbékà dré dhɨ: «Mvá kàyo nɨ tà ꞌo mvá tùgu dré akódhɨ nɨ màrábà tɨ́nɨ.»‡ Kòdhɨ adré tadhá dhɨ, Gìká adré móndɨ́ kɨ zɨ ngóró dré kisùle ꞌòle drìdrì dhɨ tɨ́nɨ. Akódhɨ nɨ tàndɨ dhya adrélépi móndɨ́ kɨ azí dhɨ ꞌɨ. Dɨ, adré àyɨ kɨ azí tà dóro ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tà sè ko. 13 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Má lè Yàkóbhò kòdhya. Dɨ, má gà mána Èsáwù rè.»§

14 Dɨ mà nɨ gò tàá ngɨ́nɨ? Gìká tsì gyǎgya ko? Tàdzí ko! 15 Tàko ko, akódhɨ tà Mósè dré dhɨ:

«Má nɨ dhya ángùdhi má dré adrézó kɨzà nɨ nɨ le bhàle dhɨ nɨ kɨzà bha.

Má nɨ kpà áma togó dóro tadhá dhya ángùdhi má dré adrézó lèá tadhálé drá dhɨ dré.»*

16 Dɨ ásà dhɨ, tà kàdrɨ̀ dhɨ, tà móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ꞌɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle àyɨ kɨ rìnyí sè dhɨ ꞌɨ ko. Tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ, ngbà ꞌí Gìká nɨ togó dóro dré adrélé tadhálé dhya ángùdhi dré adrézó lèá tadhálé drá dhɨ dré dhɨ ꞌɨ. 17 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá Fàráwò, ópɨ́ kàdrɨ̀ Èzèpétò àdhya nɨ tà sè dhɨ: «Má bhà mɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ ro tà kòdhɨ sè, má kòtadháró áma rìnyí mɨ́ rú, à kòbhàró áma rú kùle bvò wä́yi ꞌásè be dhɨ bvó.»† 18 Dɨ ásà dhɨ, Gìká adré dhya ángùdhi dré adrézó kɨzà nɨ nɨ le bhàle dhɨ nɨ kɨzà bha. Adré kpà dhya ángùdhi dré adrézó togó nɨ nɨ le ꞌòle tombálé dhɨ nɨ togó ꞌo tombálé.

Gìká nɨ kombà ɨ akódhɨ nɨ togó tanɨ be dhɨ

19 Dɨ àruka nɨ, àmɨ kɨ àlo nɨ kɨtswá lizíá má tí dhɨ: «Kàdré dɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, Gìká adré tà bha móndɨ́ ɨ dri àdho tà sè? Tàko ko, àdhi nɨ kɨtswá lɨgɨ́lé tà dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ́be dhɨ nɨ̀?» 20 Dɨ, mɨ móndɨ́ ro nɨ, mɨ tá àdhi ꞌɨ, adrélé tà kayí Gìká tí nɨ? Ngá ledélé dhɨ adré tsì lizíá dhya áyɨ ledélépi dhɨ tí dhɨ: «Mɨ́ ledé ma làsú be kònɨ̀nɨ àdho tà sè» ya dhɨ?‡ 21 Dhya adrélépi lɨ̀drɨ́ ru dhɨ tsì rìnyí ɨ́be adrézó lɨ̀drɨ́ nda kɨ ru ngóró dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ ko? Akódhɨ kɨtswá tsì kìní àlo sè lɨ̀drɨ́ àlo ru tà kàdrɨ̀ ꞌòzo ásà, gòzo lɨ̀drɨ́ àzya ru tà tàko ꞌòzo ásà dhɨ ko?

22 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Gìká lè tá áyɨ kombà tadhálé, áyɨ rìnyí ꞌòzo móndyá títí dhɨ ɨ dré nòle. Dɨ, mvò tá ɨ́na móndyá ɨ́ dré tá bhàle kɨtswálé lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ kɨ tà áyɨ togó vwàvwà sè, 23 kɨtswázó áyɨ mìlanzìlanzì kàdrɨ̀ dhɨ nɨ tadhá móndyá ɨ́ dré tá bhàle kɨtswálé áyɨ mìlanzìlanzì kisú áyɨ togó dóro sè dhɨ ɨ dré. 24 Àma kókpà móndyá dré azílé nda ɨ kòfalé be. Dɨ, akódhɨ azí àma ngbà ꞌí Yúdà ànzɨ ɨ kòfalésè ko. Azí kókpà àma móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ kòfalésè. 25 Ngóró dré adrélé tàle búkù Òséyà àdhya na dhɨ tɨ́nɨ:

«Má nɨ móndyá adrébhá tá mána ró ko dhɨ kɨ zi móndyá mána ɨ ró.

Má nɨ súrú má dré tá lèle ko dhɨ nɨ zi súrú má dré lèle tò dhɨ ró.§

26 Àrà tá tàzoá àyɨ dré dhɨ ‹Àmɨ móndyá mána ꞌɨ ko› dhɨ ꞌá dhɨ,

à nɨ àyɨ kɨ zi Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ ànzɨ ɨ ró.»*

27 Dɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tà sè dhɨ, pròfétà Èsáyà yo tá kúlí tàzoá dhɨ:

«Tágba Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ dré lɨzózó ngóró sɨ́nyɨ́ yǐandre mìle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, ngbà ꞌí àyɨ kɨ àmbí kɨ adrɨ́ nɨ̀.

28 Tàko ko, Mírì nɨ kúlí ɨ́ dré lazílé bvò kònɨ̀dhɨ nɨ tà dri dhɨ nɨ ꞌo mbèlè kɨtswálé títí.»†

29 Ngóró Èsáyà dré tá longólé drìdrì dhɨ tɨ́nɨ:

«Mírì rìnyí líyí ro dhɨ kòtayɨ́ tá ànzɨ kɨ àmbí àma dré ko dhɨ,

kònò àma kɨ tà atsá tá ngóró móndyá Sòdómà ɨ lésè Gòmórà be dhɨ kya tɨ́nɨ dre.»‡

Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ kaꞌì ko

30 Dɨ mà nɨ go tàá ngɨ́nɨ? Móndyá súrú twá ro adrébhá tá àyɨ kɨ nda bhàle gyǎgya Gìká mìlésè ko dhɨ, ɨ̀ atsá àyɨkya gyǎgya akódhɨ mìlésè àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. 31 Dɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ adrébhá tá àyɨ kɨ nda bhàle gyǎgya Gìká mìlésè tátrɨ́trɨ́ kúlí sè dhɨ, ɨ̀ atsá àyɨkya gyǎgya akódhɨ mìlésè ko. 32 Àdho tà sè? Tàko ko, ɨ̀ ndà láti atsázó gyǎgya akódhɨ mìlésè àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ ndà àyɨkya láti atsázó gyǎgya tà dóro ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ sè. Dɨ ásà dhɨ, ɨ̀ tisì àyɨ kɨ pá kɨ́rà adrélépi móndɨ́ kɨ tokpó ledhélé dhɨ rú. 33 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Mɨ̀ nò rè ká! Má bhà Sìyónà na kɨ́rà adrélépi móndɨ́ kɨ tokpó dhɨ,

kɨ́rà adrélépi móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé dhɨ.

Dɨ dhya ángùdhi adrélépi kɨ́rà nda nɨ kaꞌì dhɨ,

kɨtswá tàdzí adrélé kanyò ro ko.»§

10

1 Áma adrúpi ɨ, má adré Gìká nɨ ti lizí togó wä́yi sè, adrézó ngòle akódhɨ rú Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tà sè, akódhɨ kòtɨdrɨ́ró àyɨ be dhɨ bvó. 2 Tàko ko, má kɨtswá tàá àyɨ nda kɨ tà sè dhɨ, àyɨ kɨ togó àtsɨ ró Gìká nɨ tà sè bàti. Dɨ, àyɨ kɨ togó àtsɨ ró nda adré ɨ́na áyɨ totó tà bàti nìma dri ko. 3 Àngyá ko, ɨ̀ nì láti Gìká dré adrézó móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá dhɨ ko. Ɨ̀ kaꞌì kpà Gìká nɨ láti nda nɨ lebèle ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ ndà àyɨkya àyɨ kɨ tàndɨ kɨ láti atsázó gyǎgya Gìká kandrá dhɨ kòdhya. 4 Dɨ, Krísto ꞌo ɨ́na tà Gìká dré tátrɨ́trɨ́ kúlí fèzo ásà dhɨ kɨtswálé títí, kɨtswálé móndyá títí adrébhá áyɨ kaꞌì dhɨ ɨ̀ kàtsáró gyǎgya Gìká kandrá be dhɨ bvó.

Tà adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ

5 Kàdré atsama gyǎgya tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, Mósè tɨsɨ̀ tá kònɨ̀nɨ: «Dhya adrélépi tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo dhɨ nɨ adrɨ́ tà nda ɨ sè.»* 6 Dɨ, kàdré ɨ́na atsama gyǎgya Gìká kandrá tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, Gìká nɨ Kúlí adré tàá kònɨ̀nɨ: «Mɨ́ kòtà ámɨ togó na dhɨ, àdhi nɨ mba bhù na nɨ̀ ya dhɨ ko.»† (Kòdhɨ adré tàá dhɨ, àdhi nɨ mba Krísto nɨ ꞌo asílé bvò dri dhɨ nɨ̀.) 7 «Mɨ́ kòtà kpà dhɨ, àdhi nɨ si bvò àndúna nɨ̀ ya dhɨ ko.»‡ (Kòdhɨ adré tàá dhɨ, àdhi nɨ si Krísto nɨ tɨngá dràdrà lésè dhɨ nɨ̀.) 8 Dɨ, Gìká nɨ Kúlí adré ɨ́na tàá dhɨ: «Kúlí ànyɨ mɨ́ làga. Kúlí nda mɨ́ tí ɨ̀ndɨ̀ ámɨ togó na.»§ Kúlí nda kúlí tà kaꞌìkaꞌì àdhya mà dré adrélé longólé kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: 9 Mɨ́ kòtà ámɨ ti sè dhɨ, Yésu Mírì ꞌɨ gò, mɨ́ dré kaꞌìzoá ámɨ togó na tàle dhɨ, Gìká tɨngá akódhɨ dràdrà lésè dhɨ, mɨ́ nɨ adrɨ́. 10 Tàko ko, à adré Yésu nɨ kaꞌì togó sè gò, Gìká dré adrézó dhyá kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá. À adré kpà tàá ti sè dhɨ, Yésu Mírì ꞌɨ gò, Gìká dré adrézó dhyá kɨ tɨdrɨ́. 11 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ kɨtswá tàdzí adrélé kanyò ro ko.»* 12 Àngyá ko, Yúdà ànzɨ ɨ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ twátwa ko. Mírì àlo kwákwá dhɨ àyɨ títí nda kɨ Mírì ꞌɨ. Akódhɨ nda adré tà tanɨ fe gàle móndyá títí adrébhá liyílé ɨ́ rú dhɨ ɨ léna. 13 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi liyílé Mírì rú dhɨ nɨ adrɨ́.»†

14 Dɨ, ɨ̀ nɨ kɨtswá liyílé Mírì rú ngɨ́nɨ, ɨ̀ kòkaꞌì rè akódhɨ ko dhɨ? Ɨ̀ nɨ kɨtswá kpà akódhɨ nɨ kaꞌì ngɨ́nɨ, ɨ̀ kòyi rè akódhɨ nɨ tà ko dhɨ? Ɨ̀ nɨ kɨtswá kpà akódhɨ nɨ tà yi ngɨ́nɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ kòlongó rè akódhɨ nɨ rúbí àyɨ dré ko dhɨ? 15 Àyɨ nda kɨ kɨtswá kpà akódhɨ nɨ rúbí longó ngɨ́nɨ, à kòmù rè àyɨ rúbí nda nɨ longó ko dhɨ? Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Mɨ̀ nò rè ngalè dhya adrébhá alɨ̀le rúbí tanɨ longó dhɨ kɨ pá avé tò ngɨ́nɨ ya dhɨ ká!»‡

16 Dɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ Rúbí Tanɨ yibhá dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, àyɨ títí dhɨ ɨ̀ kaꞌì àyɨkya Rúbí nda ko. Tàko ko, pròfétà Èsáyà tà dhɨ: «Mírì, àdhi kaꞌì rúbí mà dré longólé dhɨ nɨ̀?»§ 17 Dɨ ásà dhɨ, à adré rúbí nda nɨ kaꞌì, rúbí nda nɨ yìma sè. À adré kpà rúbí nda nɨ yi, Krísto nɨ kúlí longoma sè. 18 Má adré dɨ lizíá dhɨ: Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ yi tsì rúbí nda ko? Kònɨ̀nɨ ko, ɨ̀ yi ꞌí. Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Móndɨ́ kɨ kúlí laꞌú bvò wä́yi ꞌásè.

Àyɨ kɨ kúlí tsa byá bvò nɨ kùdù na.»*

19 Dɨ, má adré gòle lizíá dhɨ: Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda ɨ̀ nì tsì rúbí nda nɨ àndu ko? Ɨ̀ nì ꞌí. Drìdrì dhɨ, Mósè longó tá Gìká nɨ kúlí kònɨ̀nɨ:

«Má nɨ àmɨ kɨ ꞌo lovó kònzɨ bha súrú adrébhá bàti ró ko dhɨ ɨ rú.

Má nɨ àmɨ kɨ togó ꞌo aswálé súrú twá adrébhá tà nìnì àko dhɨ ɨ rú.»†

20 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Èsáyà longó tá Gìká nɨ kúlí tirì àko kònɨ̀nɨ:

«Má tayɨ́ ma móndyá adrébhá tá áma nda ko dhɨ ɨ̀ dré kisúlé.

Má tadhá ma móndyá adrébhá tá tà zi má tí ko dhɨ ɨ dré.»‡

21 Dɨ, kàdré ɨ́na Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tà sè dhɨ, Èsáyà tà kpà dhɨ:

«Kɨdhólé drùbhì sè tsàle ɨ̀ndró na dhɨ, má kɨdzɨ̀ áma drɨ́gá

móndyá adrébhá lɨgɨ́lé má rú, adrézó áma kúlí ga rè dhɨ ɨ véna.»§

11

Gìká gà rè Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ ko

1 Má adré dɨ lizíá dhɨ: Gìká gà ɨ́na áyɨ móndyá ɨ dre? Tàdzí ko! Tàko ko, áma tàndɨ, ma Ɨ̀sèrélè mvá ꞌɨ. Má angá mána Àbàrámà nɨ súrú lésè, ɨ̀ndɨ̀ Bènyàmínà nɨ súrú lésè. 2 Gìká gà áyɨ móndyá ɨ́ dré tá zɨ̀le drìdrì dhɨ ɨ rè ko. Mɨ̀ nì tà Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle pròfétà Èlɨ́yà nɨ tà sè dhɨ ko? Èlɨ́yà nda ngo tá Gìká rú Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tà sè kònɨ̀nɨ: 3 «Mírì, ɨ̀ tupfú ámɨ pròfétà ɨ todràle dre. Ɨ̀ awú kpà ámɨ àlètárɨ̀ ɨ dre. Dɨ tayɨ́ ngbà ꞌí ma kalóma. Ɨ̀ adré kpà láti nda áma pfùzo dràle.»* 4 Dɨ, Gìká logó tá kúlí akódhɨ dré ngɨ́nɨ? Logó tá kònɨ̀nɨ: «Mɨ kalóma ko. Tàko ko, má lɨkɨ́ má dré àgo ngùlù-nzi-drì-rì àyɨ kɨ kórókó titìbhá Bálà kandrá ko dhɨ ɨ kòdhya.»† 5 Dɨ ándrò kònɨ̀dhɨ, tà nda kókpà kònɨ̀nɨ. Tayɨ́ rè Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ àmbí Gìká dré zɨ̀le áyɨ togó tanɨ sè dhɨ ɨ. 6 Dɨ Gìká kòzɨ̀ àyɨ nda ɨ áyɨ togó tanɨ sè ꞌí dhɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, zɨ̀ àyɨ tà dóro ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ sè ko. Kàdré tá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, kònò Gìká nɨ togó tanɨ nɨ tá adré tà dré adrélé fèle àngyá dhɨ ꞌɨ ko.

7 Tà nda kòdhɨ ɨ̀ adré tàá dhɨ, tà Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ dré adrélé ndàle àyɨ kɨ togó wä́yi sè dhɨ, ɨ̀ kisú ko. Ngbà ꞌí àyɨ Gìká dré zɨ̀le dhɨ ɨ̀ kisú tà nda àyɨ. Dɨ, àyɨ kɨ àruka títí dhɨ kɨ togó atsá ɨ́na tòmbátòmba. 8 Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

«Gìká ꞌo àyɨ kɨ tà kisùkisù atsálé tínímvá ro,

àyɨ kɨ mì dròzo, ɨ̀ kàdréró ngá no ko gò,

àyɨ kɨ bíbhálé tabhózó, ɨ̀ kàdréró tà yi ko atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ.»‡

9 Dàwídì tà kpà dhɨ:

«Lè àyɨ kɨ gwányá ɨ̀ kàtsá tà adrélépi àyɨ kɨ ꞌo laꞌɨ̀le bǎ sílé dhɨ ró,

tà adrélépi àyɨ kɨ ꞌo ledhélé dhɨ ró,

ɨ̀ndɨ̀ tà adrézó tà ŋo àyɨ dri àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ ró.

10 Lè àyɨ kɨ mì kàní, ɨ̀ kàdréró ngá no ko,

ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ àmvò kàdré atrúlé nyo.»§

11 Má adré dɨ lizíá dhɨ: Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ kòdhe kònɨ̀nɨ dhɨ, ɨ̀ dhe kònɨ̀nɨ nyo? Tàdzí ko! Be ró dhɨ, àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè dhɨ, Gìká nzì ɨ́na láti móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré adrɨ́zó, kɨtswázó Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kɨ ꞌo lovó kònzɨ bha móndyá súrú twá ro nda ɨ rú. 12 Dɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ, Gìká fè tà tanɨ gàle móndyá títí bvò àdhya ɨ dré. Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kɨ dhèma sè dhɨ, Gìká fè tà tanɨ gàle móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré. Kàdré dɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kɨ kònɨ̀ dra agò Gìká vélé dhɨ, akódhɨ nɨ tà tanɨ fe gàle àyɨ dré lavúlé!

Móndyá súrú twá ro dhɨ kɨ tɨdrɨma

13 Àmɨ súrú twá ro nɨ ɨ, má adré nyànomvá tà ta àmɨ dré. Gìká bhà ma adrélé àpóstolò ro àmɨ, móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna. Má adré dɨ áma àzí nda nɨ tà bha kuru. 14 Àruka nɨ, àzí nda sè dhɨ, má nɨ kɨtswá áma tàndɨ nɨ súrú kɨ ꞌo lovó kònzɨ bha àmɨ, móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ rú, kɨtswázó àyɨ kɨ àruka kɨ tɨdrɨ́ ásà dhɨ bvó. 15 Tàko ko, Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kɨ gàma sè dhɨ, Gìká ꞌo móndyá àruka títí bvò àdhya ɨ ru amú tódhyá ɨ́ be. Dɨ kònɨ̀ dra go Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kɨ kaꞌì dhɨ, a nɨ lɨ́drɨ̀ fe àyɨ adrébhá ngóró móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ɨ tɨ́nɨ nda ɨ dré! 16 Ngóró mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mápà nɨ kɨ̀gá adrélé fèle drìdrì Gìká dré dhɨ kàdré lólo dhɨ, mápà wä́yi nda kókpà lólo. Fa kómvó kàdré lólo dhɨ, fa nda nɨ kólá ɨ kókpà lólo.

17 Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ ngóró òlívè fa, Gìká dré kólá nɨ kɨ àruka kɨ togázó dhɨ tɨ́nɨ. Àmɨ súrú twá ro nɨ ɨ, àmɨ ngóró òlívè fa twá apfòlepi mbɨ̀ na, Gìká dré kólá nɨ kɨ adózó ꞌòle tɨ̀le òlívè fa tàndɨ nda rú dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ̀ adré kpà òlívè fa nda nɨ sú adrélépi apfòle kómvó nɨ lésè dhɨ nɨ kisú. 18 Dɨ, lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ afà, Gìká dré àmɨ kɨ ꞌòle tɨ̀le kólá togálé nda kɨ àrà ꞌa dhɨ sè ko. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ afà dhɨ, lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, mɨ̀ adré fa kómvó ꞌo ru totó dhɨ àmɨ ko. Be ró dhɨ, fa kómvó nda adré ɨ́na àmɨ kɨ ꞌo ru totó dhɨ nɨ̀. 19 Àruka nɨ, mɨ̀ nɨ tàá dhɨ: «Gìká togá kólá nda ɨ, àma kɨ ꞌòzo tɨ̀le àyɨ kɨ àrà ꞌa dhɨ bvó.» 20 Kòdhɨ bàti. Dɨ, Gìká togá àyɨ nda ɨ, ɨ̀ dré tá adrélé tà kaꞌìkaꞌì àko dhɨ sè. Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya àmɨ kɨ totó àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. Mɨ̀ kàdré dɨ drìkàdrɨ̀ ro tà nda sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tìri ró. 21 Tàko ko, Gìká kòtogá Ɨ̀sèrélè ànzɨ adrébhá tá kólá tàndɨ ró nda ɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ kònò dóro, kòtogáró kókpà àmɨ àyɨ tɨ́nɨ ko dhɨ bvó.

22 Dɨ mɨ̀ kisù rè Gìká nɨ togó dóro nɨ tà, akódhɨ nɨ kombà be dhɨ ká. Akódhɨ adré áyɨ kombà tadhá móndyá ledhébhá dhɨ ɨ dré. Dɨ, adré ɨ́na áyɨ togó dóro tadhá àmɨ dré, mɨ̀ kògò adrélé tròle akódhɨ nɨ togó dóro nda rú dhɨ. Dɨ, mɨ̀ kòꞌo kònɨ̀nɨ ko dhɨ, akódhɨ nɨ kókpà àmɨ kɨ togá ngóró kólá àruka nda ɨ tɨ́nɨ. 23 Dɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda ɨ̀ kàgò Gìká vélé akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ, a nɨ go àyɨ kɨ ꞌo tɨ̀le tódhyá òlívè fa nda rú. Àngyá ko, akódhɨ rìnyí ɨ́be kɨtswázó tà nda nɨ ꞌo. 24 Tàko ko, tágba mɨ̀ dré angázó òlívè fa gà adrélépi apfòle mbɨ̀ na dhɨ lésè dhɨ, Gìká ga àmɨ gò, àmɨ kɨ ꞌòzo tɨ̀le òlívè fa ɨ́ dré kidhílé nda rú. Dɨ a nɨ kókpà kɨtswá kólá angábhá òlívè fa nda lésè dhɨ kɨ ꞌo tɨ̀le tódhyá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ fa nda rú.

Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tɨdrɨma

25 Áma adrúpi ɨ, má lè mɨ̀ kònì Gìká nɨ tà lùzu ró kònɨ̀dhɨ, mɨ̀ kàdréró drìkàdrɨ̀ ro ko dhɨ bvó: Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ togó atsá tòmbátòmba, tsàle lókyá móndyá títí Gìká dré zɨ̀le súrú twá ɨ kòfalésè dhɨ ɨ̀ dré dra alɨ̀zo akódhɨ vélé dhɨ ꞌá. 26 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ kàlɨ̀ dre dhɨ, Gìká nɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tɨdrɨ́ títí, ngóró tɨsɨ̀le akódhɨ nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

«Dhya dra móndɨ́ kɨ apálépi dhɨ nɨ apfò Sìyónà lésè gò,

dré Yàkóbhò nɨ ànzɨ kɨ togó adzázó àyɨ kɨ lɨgɨma nɨ tà lésè.

27 Dɨ tà má dré dra bhàle ru yìzo àyɨ ɨ́be dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ:

Má nɨ àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tɨngá títí.»*

28 Kàdré dɨ Rúbí Tanɨ nɨ tà sè dhɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda ɨ̀ atsá nyànomvá Gìká nɨ kàrɨbhá ro, àmɨ súrú twá ro dhɨ kɨ tà sè. Dɨ, kàdré ɨ́na àyɨ kɨ zɨ̀ma nɨ tà sè dhɨ, àyɨ ngbú móndyá Gìká dré lèle tò dhɨ ꞌɨ, tà dré tá lazílé àyɨ kɨ tábhí ɨ dré dhɨ kɨ tà sè. 29 Tàko ko, kàdré tà tanɨ Gìká dré afèle dhɨ kɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ móndyá dré azílé dhɨ kɨ tà sè dhɨ, akódhɨ kɨtswá tàdzí tà ɨ́ dré ꞌòle nda kɨ ladzá ko. 30 Àmɨ atú lɨgɨ́bhá Gìká rú dhɨ ɨ, mɨ̀ kisú nyànomvá akódhɨ nɨ togó dóro Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ lɨgɨma nɨ tà sè dre. 31 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, àyɨ nda ɨ̀ atsá nyànomvá móndɨ́ adrébhá lɨgɨ́lé akódhɨ rú dhɨ ɨ ró, ɨ̀ kòkisúró kókpà Gìká nɨ togó dóro, mɨ̀ dré akódhɨ nɨ togó dóro nda nɨ kisúlé dre dhɨ sè. 32 Tàko ko, Gìká tayɨ́ móndyá títí dhɨ ɨ adrélé ꞌɨ̀le àyɨ kɨ lɨgɨma nɨ tà sè, ɨ́ kòkɨtswáró áyɨ togó dóro tadhá àyɨ títí nda ɨ dré be dhɨ bvó.

Gìká nɨ rú bhàma kùle dhɨ

33 Bàti, Gìká nɨ tà làgɨ́ kyàkyà dhɨ kàdrɨ̀ lavúlé!

Akódhɨ nɨ tògyá ɨ tà nìnì nɨ be dhɨ ɨ kàdrɨ̀ lavúlé!

Àdhi nɨ kɨtswá tàbvó dré adrélé tàle dhɨ kɨ àndu ngɨ dhɨ nɨ̀?

Àdhi nɨ kɨtswá láti dré adrézó tà ꞌo ásà dhɨ kɨ àndu ni dhɨ nɨ̀?

34 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Àdhi nì tà Mírì dré adrélé kisùle dhɨ nɨ̀?

Àdhi tà akódhɨ nɨ drì nɨ̀?†

35 Àdhi fè ngá Gìká dré,

kògòró vúdrì nɨ nɨ logó dhɨ nɨ̀?»‡

36 Tàko ko, tà títí dhɨ ɨ̀ angá akódhɨ vélésè, ɨ̀ adré kpà adrélé akódhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ dré.

Mìlanzìlanzì kàdré akódhɨ dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

12

Àma kɨ fèma mòbòmà ro Gìká dré dhɨ

1 Dɨ ásà dhɨ, áma adrúpi ɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó kònɨ̀nɨ: Gìká dré áyɨ togó dóro tadhálé àmɨ dré dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ rúbhá kɨ fe akódhɨ dré ngóró mòbòmà lólo lɨ́drɨ̀ ro kɨtswábhá akódhɨ mìlésè dhɨ ɨ ró. Kòdhɨ lɨ̀sámbò bàti mɨ̀ dré adrélé ꞌòle akódhɨ nɨ rú sè dhɨ ꞌɨ. 2 Mɨ̀ kòfè àmɨ adrélé ru su tà móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ́be ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ Gìká dré adrélé ladzálé, dré adrélé àmɨ kɨ tà kisùkisù ꞌo atsálé tɨ́dhɨ́ ro dhɨ sè. Mɨ̀ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ dɨ kɨtswá tà kɨ kòfalé ni lanzɨ́lé, adrézó tà Gìká dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ kaꞌì ꞌòle. Tà dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo nda kòdhɨ ɨ, tà dóro kɨtswábhá títí akódhɨ mìlésè dhɨ ꞌɨ.

3 Gìká nɨ togó tanɨ bhàle má rú dhɨ sè dhɨ, má adré tàá àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tà kisù tà kàdrɨ̀ ro ngóró dré kɨtswálé àmɨ sè ko dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tà kisù tògyá sè, ngóró Gìká dré tà kaꞌìkaꞌì fèle àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 4 Àma àlo àlo títí dhɨ ɨ rúbhá ɨ́be àlo. Dɨ, rúbhá nda ɨ́na kɨ̀gá ɨ́be bǐ, ɨ̀ndɨ̀ kɨ̀gá nda ɨ̀ adré àzí twátwa dhɨ kɨ ꞌo. 5 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, àma zyandre dhɨ ɨ, mà amú ru atsálé rúbhá àlo ró Krísto na, ɨ̀ndɨ̀ àma títí dhɨ ɨ rúbhá àlo nda nɨ kɨ̀gá ꞌɨ. 6 Àma àlo àlo títí dhɨ ɨ, mà kisú rìnyí twátwa dhɨ ɨ, ngóró Gìká dré áyɨ togó tanɨ bhàle àma rú dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ dhya àlo kòkisú rìnyí adrézó Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ dhɨ, kàdré kúlí nda nɨ longó ngóró Gìká dré tà kaꞌìkaꞌì fèle drá dhɨ tɨ́nɨ. 7 Dhya àzya kòkisú ɨ́na rìnyí adrézó tà ꞌo móndɨ́ ɨ dré dhɨ, kàdré áyɨ fe adrélé tà nda kɨ ꞌo. Dhya àzya kòkisú ɨ́na rìnyí adrézó móndɨ́ kɨ tadhá dhɨ, kàdré áyɨ fe adrélé àyɨ nda kɨ tadhá. 8 Dhya àzya kàdré ɨ́na móndɨ́ kɨ kodzó dhɨ, kàdré áyɨ fe adrélé àyɨ nda kɨ kodzó. Dhya àzya kàdré ɨ́na ngá fe móndɨ́ ɨ dré dhɨ, kàdré ngá nda kɨ fe togó dóro sè. Dhya àzya kàdré ɨ́na móndɨ́ kɨ drì ko dhɨ, kàdré àyɨ nda kɨ drì ko togó wä́yi sè. Dhya àzya kàdré ɨ́na móndɨ́ kɨ kɨzà bha dhɨ, kàdré àyɨ nda kɨ kɨzà bha togó kɨ̀nɨ́ sè.

Lèle nɨ tà

9 Lè mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ le togó wä́yi sè, túrúpfú àko. Mɨ̀ kàdré tà kònzɨ ga, adrézó tròle tà dóro rú. 10 Mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè ngóró adrúpi ɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ kàdré láti nda adrézó àmɨ kɨ adrúpi kɨ lɨndrɨ̀ bha àmɨ kòfalésè. 11 Mɨ̀ kàdré tà ꞌo togó wä́yi sè, adrézó tòbvo ró ko. Be ró dhɨ, àmɨ kɨ togó kàdré ɨ́na àtsɨ ró adrézó tà ꞌo Mírì dré akódhɨ nɨ màrábà tɨ́nɨ. 12 Mɨ̀ kàdré lenzélé, adrézó mì bha Gìká véna. Mɨ̀ kàdré togó tsɨ, mɨ̀ dré adréràꞌa kɨzà nya dhɨ ꞌá. Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe adrélé tà zi Gìká tí landè àko ró. 13 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ ngá lanzɨ́ móndyá Gìká àdhya adrébhá lemerè ro dhɨ ɨ dré. Mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ kaꞌì dòle àmɨ véna togó dóro sè.

14 Mɨ̀ kàdré tà tanɨ zi Gìká tí móndyá adrébhá àmɨ kɨ mì pfo dhɨ ɨ dri. Àyíya, mɨ̀ kàdré tà tanɨ zi àyɨ nda ɨ dri, mɨ̀ kòtatrɨ́ àyɨ ko. 15 Mɨ̀ kàdré lenzélé túmä́ní móndyá adrébhá lenzélé dhɨ ɨ́be. Mɨ̀ kàdré kpà àwó ngo túmä́ní móndyá adrébhá àwó ngo dhɨ ɨ́be. 16 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ adrúpi kɨ tà kisù, adrézó ngá àlo ró àmɨ kòfalésè. Mɨ̀ kàdré drìkàdrɨ̀ ro ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya ru su móndɨ́ tàko ɨ́be. Mɨ̀ kàdré kpà àmɨ kɨ no tògyabhá ro ko.

17 Mɨ̀ kàdré tà kònzɨ logó tà kònzɨ ꞌòle àmɨ rú dhɨ tí ko. Mɨ̀ kàdré tà adrébhá dóro móndyá títí ɨ mìlésè dhɨ kɨ nda ꞌòle. 18 Kòkɨtswá dhɨ, tà títí mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ lɨkɨ́ àmɨ kòfalé móndyá títí dhɨ ɨ́be. 19 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, dhya àlo kòꞌo tà kònzɨ àmɨ rú dhɨ, mɨ̀ kòlogó tà kònzɨ nda nɨ vúdrì drá ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ láti Gìká dré adrézó áyɨ kombà tadhá. Tàko ko, Mírì adré tàá áyɨ Kúlí na dhɨ: «Má nɨ móndɨ́ kɨ tà kònzɨ kɨ vúdrì logó àyɨ dré dhɨ ma. Má nɨ tà logó àyɨ dré tà ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí dhɨ ma.»* 20 Dɨ, ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Ámɨ kàrɨbhá kàdré tàbirí ɨ́be dhɨ, mɨ́ kàdré ngá fe akódhɨ dré nyàle.

Akódhɨ kàdré yǐ lovó ɨ́be dhɨ, mɨ́ kàdré yǐ fe akódhɨ dré mvùle.

Tàko ko, mɨ́ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ́ nɨ kanyò fe akódhɨ dré ngóró àtsɨ́kèle dàle akódhɨ dri dhɨ tɨ́nɨ.»†

21 Dɨ mɨ́ kòtayɨ́ mɨ tà kònzɨ dré adrélé lavúlé dhɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na tà kònzɨ lavú tà dóro mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè.

13

Àma kɨ bhàma móndyá àma drìle dhɨ kɨ rìnyí zàle dhɨ

1 Adré lèá dhɨ, móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ bha móndyá àyɨ drìle dhɨ kɨ rìnyí zàle. Tàko ko, rìnyí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ angá ɨ́na Gìká vélésè. Akódhɨ bhà kpà móndyá adrébhá òpɨ̀ nya nda ɨ adrélé ópɨ́ ro dhɨ nɨ̀. 2 Ásà dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi lɨgɨ́lé ópɨ́ ɨ́ drìle dhɨ rú dhɨ, adré ɨ́na lɨgɨ́lé tà Gìká dré bhàle nɨ̀ dhɨ rú. Dɨ dhya adrélépi ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ adré Gìká nɨ tàbvó tàma asé áyɨ tàndɨ dri. 3 Tà bàti ró dhɨ, móndyá adrébhá tà dóro ꞌo dhɨ ɨ̀ adré ópɨ́ àyɨ drìle dhɨ kɨ ro dhɨ àyɨ ko. Be ró dhɨ, móndyá adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya ópɨ́ àyɨ drìle dhɨ kɨ ro dhɨ àyɨ. Dɨ mɨ́ kàdré ópɨ́ mɨ́ drìle dhɨ nɨ le ròle ko dhɨ, mɨ́ kàdré tà dóro ꞌo, akódhɨ kòbhàró ámɨ tà kuru be dhɨ bvó. 4 Tàko ko, akódhɨ nda Gìká nɨ àzí ꞌòlepi ꞌɨ, kàdréró ámɨ ꞌo dóro be dhɨ bvó. Dɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na tà kònzɨ ꞌo dhɨ, lè mɨ́ kàdré ngá ro. Àngyá ko, ópɨ́ nda rìnyí ɨ́be adrézó tà ŋo móndɨ́ ɨ dri. Akódhɨ Gìká nɨ àzí ꞌòlepi ꞌɨ, kàdréró tà ŋo dhya adrélépi tà kònzɨ ꞌo dhɨ dri, adrézó Gìká nɨ kombà tadhá drá be dhɨ bvó. 5 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ bha móndyá àmɨ drìle dhɨ kɨ rìnyí zàle. Dɨ, mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí ꞌòá kònɨ̀nɨ, à kòŋòró tà àmɨ dri ko dhɨ sè ko. Mɨ̀ kàdré kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ, àmɨ kɨ togó kàrókɨ̀ró àmɨ ko dhɨ sè.

6 Tà nda sè dhɨ, lè mɨ̀ kàdré kpà mèdáyɨ̀ gɨ be. Tàko ko, móndyá àmɨ drìle dhɨ ɨ Gìká nɨ àzí ꞌobhá, adrébhá àyɨ kɨ fe adrélé àzí nda nɨ ꞌo dhɨ ꞌɨ. 7 Mɨ̀ kàdré dɨ dhya ángùdhi nɨ màri mɨ̀ dré adrézó ába dhɨ nɨ logó akódhɨ dré. Màri nda kàdré mèdáyɨ̀ gɨ̀ma nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré mèdáyɨ̀ nda nɨ gɨ. Kàdré tákɨsɨ̀ àzya gɨ̀ma nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré tákɨsɨ̀ nda nɨ gɨ. Kàdré móndɨ́ kɨ ròma nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré àyɨ nda kɨ ro. Kàdré móndɨ́ kɨ lɨndrɨ̀ bhàma nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré àyɨ nda kɨ lɨndrɨ̀ bha.

Tà àzya tadhálé lèle nɨ tà dri dhɨ

8 Lè mɨ̀ kàdré dhya àlo nɨ màri ɨ́be àmɨ rú ko, kàdré ngbà ꞌí màri adrézó ru le àmɨ kòfalésè dhɨ ꞌɨ ko dhɨ. Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi áyɨ àzya nɨ le dhɨ ꞌo tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ ɨ dre. 9 Tòlɨ́ tátrɨ́trɨ́ kúlí na dhɨ ɨ̀ adré tàá dhɨ: «Mɨ́ kòꞌo múná tà ko, mɨ́ kòpfu móndɨ́ dràle ko, mɨ́ kòkugù ngá ko, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kòbhà móndɨ́ kɨ ngá lovó ko.»* Dɨ tòlɨ́ nda ɨ tòlɨ́ àruka títí dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré ru kisú tà tòlɨ́ àlo kònɨ̀dhɨ dré adrélé tàle dhɨ nɨ ta kòdhya: «Mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé ámɨ tàndɨ nɨ le dhɨ tɨ́nɨ.»† 10 Dhya adrélépi áyɨ àzya nɨ le dhɨ kɨtswá ɨ́na tà kònzɨ ꞌo akódhɨ rú bwà ko. Dɨ ásà dhɨ, dhya adrélépi áyɨ àzya nɨ le dhɨ adré tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo kɨtswálé títí.

Adrema gànzi ró Krísto nɨ agòma nɨ tà sè dhɨ

11 Lè mɨ̀ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo togó wä́yi sè, mɨ̀ dré lókyá ándrò kònɨ̀dhɨ nɨ nìle be dhɨ sè. Lókyá mɨ̀ dré ngàzo ayí ꞌásè dhɨ kɨtswá dre. Tàko ko, lókyá mà dré dra lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisúzó dhɨ atsá ànyɨ lavúlé lókyá mà dré kɨdhózó Yésu nɨ kaꞌì dhɨ rúsè dre. 12 Ngá adré ꞌòle wàle, ɨ̀ndɨ̀ kìtú adré ꞌòle apfòle. Adré dɨ lèá dhɨ, mà kòtɨngá àma rúsè tà adrélé ꞌòle tínímvá na dhɨ ɨ, àdzú ngá ngádra àdhya kɨ tosózó àma rú kòdhya. 13 Mà kàdré atsílé ngádra ꞌásè ngóró dré kɨtswálé dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, mà kògò adrélé tatsílé gwányá wàyá kɨ tà ꞌobe, wá tsibe, ndòtò tà ꞌobe, tà swà ꞌobe, lawàbe, ɨ̀ndɨ̀ lovó kònzɨ bhabe móndɨ́ ɨ rú dhɨ ko. 14 Be ró dhɨ, mɨ̀ kàsó àmɨkya Mírì Yésu Krísto àmɨ rú. Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà àmɨ adrélé kisùá ngalè mɨ̀ nɨ lovó kònzɨ àmɨ kɨ rúbhá kya kɨ ꞌo ngɨ́nɨ ya dhɨ ko.

14

Àma kɨ adrúpi kɨ tàbvó tàma ko dhɨ

1 Mɨ̀ kàdré móndyá adrébhá tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ kɨ kaꞌì. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya àyɨ nda kɨ ndrɨ tà ɨ̀ dré adrélé nòle dóro yà, kó ngalè kònzɨ yà dhɨ ɨ sè ko. 2 Tàko ko, dhya àlo nɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, adré ngá títí dhɨ kɨ kaꞌì nyàle. Dɨ, dhya àzya tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ adré ɨ́na ngbà ꞌí ngábí kɨ kaꞌì nyàle dhɨ kòdhya. 3 Adré dɨ lèá dhɨ, dhya adrélépi ngá títí dhɨ kɨ nya nda kàdré dhya adrélépi ngá àruka kɨ nya ko nda nɨ ayɨ́zè ko. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, dhya adrélépi ngá àruka kɨ nya ko nda kàdré tà bha dhya adrélépi ngá títí dhɨ kɨ nya nda dri ko. Àngyá ko, Gìká kaꞌì akódhɨ nda dre. 4 Dɨ, mɨ tá mɨ́na àdhi ꞌɨ, adrélé móndɨ́ àzya nɨ màrábà nɨ tàbvó ta nɨ? Màrábà nda kàdré áyɨ totó áyɨ tà kaꞌìkaꞌì na yà, kó ngalè kàdré dhèle yà dhɨ, tà nda adré akódhɨ nɨ tàndɨ nɨ mírì nɨ no kòdhya. Tà bàti ró dhɨ, akódhɨ nda nɨ áyɨ totó tätä. Tàko ko, Mírì rìnyí ɨ́be kɨtswázó akódhɨ nɨ ꞌo adrélé áyɨ totó tätä.

5 Àruka nɨ, dhya àlo adré kìtú àlo dhɨ nɨ no kàdrɨ̀ kìtú àruka kɨ lavú. Dɨ, dhya àzya adré ɨ́na kìtú títí dhɨ kɨ no díri. Adré dɨ lèá dhɨ, móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kàdré tà ɨ̀ dré adrélé nòle tà bàti ró dhɨ kɨ kaꞌì togó wä́yi sè. 6 Dhya adrélépi kìtú àlo dhɨ nɨ no kìtú kàdrɨ̀ ro dhɨ, adré ꞌòá kònɨ̀nɨ kɨtswázó lɨndrɨ̀ fe Mírì dré. Dhya adrélépi ngá títí dhɨ kɨ kaꞌì nyàle dhɨ, adré ꞌòá kònɨ̀nɨ kɨtswázó lɨndrɨ̀ fe Mírì dré. Àngyá ko, adré àwoyà ta Gìká dré ngá nda kɨ tà sè. Dhya adrélépi ngá àruka kɨ kaꞌì nyàle ko dhɨ, adré kpà ꞌòá kònɨ̀nɨ kɨtswázó lɨndrɨ̀ fe Mírì dré. Adré kpà àwoyà ta Gìká dré ngá ɨ́ dré adrélé nyàle dhɨ kɨ tà sè. 7 Tàko ko, àma àmakya lɨ́drɨ̀ ɨ́be àma kɨ tàndɨ ɨ dré ko. Mà adré kpà dràle àma kɨ tàndɨ ɨ dré ko. 8 Mà kàdré lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ, mà adré ába kɨtswázó lɨndrɨ̀ fe Mírì dré. Mà kàdré kó dràle dhɨ, mà adré dràle kɨtswálé lɨndrɨ̀ fe Mírì dré. Dɨ mà kàdré lɨ́drɨ̀ ɨ́be yà, kó ngalè mà kàdré dràle yà dhɨ, àma títí dhɨ ɨ Mírì àdhya ꞌɨ. 9 Tà nda kòdhɨ sè dhɨ, Krísto drà gò dré adrɨ́zó, ɨ́ kàdréró móndyá títí lɨ́drɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ dràbhá dre dhɨ kɨ Mírì ro be dhɨ bvó.

10 Dɨ mɨ ró dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na ámɨ adrúpi nɨ tàbvó ta àdho tà sè? Kó ngalè, mɨ́ adré ámɨ adrúpi nɨ ayɨ́zè àdho tà sè? Tàko ko, àma títí mà nɨ pfo àma kɨ totó Gìká kandrá, kòtàró àma kɨ tàbvó be dhɨ bvó. 11 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Ma, Mírì lɨ́drɨ̀ ro nɨ, má adré tàá tà bàti ró dhɨ:

Móndyá títí dhɨ kɨ àyɨ kɨ kórókó titì má kandrá.

Móndyá títí dhɨ kɨ tàá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ ti sè dhɨ, ma Gìká ꞌɨ.»*

12 Dɨ ásà dhɨ, àma àlo àlo títí dhɨ ɨ, mà nɨ àma kɨ tàndɨ kɨ tà ta Gìká kandrá.

Àma kɨ adrúpi kɨ ꞌòma ledhélé ko dhɨ

13 Dɨ ásà dhɨ, lè mà kògò vélé àma kɨ adrúpi kɨ tàbvó ta àma kòfalésè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kòꞌoró tà àlo kɨtswálépi àmɨ kɨ adrúpi nɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko. 14 Ma adrélépi Mírì Yésu na nɨ, má adré kaꞌìá tàle dhɨ, ngá àlo kɨtswá adrélé ndǐ ró áyɨ tàndɨ nɨ tà sè ko. Dɨ, dhya àlo kàdré ngá àlo dhɨ nɨ no ndǐ ró dhɨ, ngá nda ɨ́na ndǐ ró akódhɨ dré bàti. 15 Mɨ́ kàdré kɨzà fe ámɨ adrúpi dré ngá mɨ́ dré adrélé nyàle dhɨ sè dhɨ, kòdhɨ mɨ́ adré vélé tà ꞌo lèle sè ko. Lè mɨ́ kòkɨzá ámɨ adrúpi Krísto dré dràzo ásà nda nɨ tà kaꞌìkaꞌì, ngá mɨ́ dré adrélé nyàle dhɨ sè ko. 16 Mɨ́ kòfè kpà láti móndɨ́ ɨ dré kɨtswázó ngá mɨ́ dré adrélé nòle dóro dhɨ nɨ tà ta kònzɨ dhɨ ko. 17 Tàko ko, Gìká nɨ Òpɨ̀, tà adrézó ngá nya ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu dhɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, Gìká nɨ Òpɨ̀ nda ɨ́na tà adrézó tà gyǎgya ꞌo, adrézó tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be, adrézó kpà arɨ́ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ ɨ́be dhɨ ꞌɨ. 18 Dhya ángùdhi adrélépi Krísto nɨ tà ꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ nɨ tà nɨ adré dóro Gìká mìlésè, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ ɨ mìlésè.

19 Dɨ ásà dhɨ, lè mà kàdré láti nda adrézó tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àma kòfalé, adrézó kpà ru tɨmbà àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 20 Mɨ́ kòpfu Gìká nɨ àzí mányàngá nɨ tà sè ko. Bàti, mányàngá títí dhɨ ɨ dóro lavúlé. Dɨ, mɨ́ kàdré ámɨ adrúpi nɨ ꞌo dhèle ngá mɨ́ dré adrélé nyàle dhɨ sè dhɨ, ngá nda nɨ nyàma atsá ɨ́na tà kònzɨ ró mɨ́ dré. 21 Dóro nɨ, mɨ́ dré zǎ nyàle yà, vínò mvùle yà, kó ngalè tà àzya ꞌòle yà dhɨ ko dhɨ, tà nda kàdré ámɨ adrúpi nɨ ꞌo dhèle dhɨ.

22 Dɨ tà ángùdhi mɨ́ dré adrélé kaꞌìle dhɨ, mɨ́ kàdré tà nda nɨ lɨkɨ́ àmɨ kòfalé Gìká be. Kólénzé dhya adrélépi tà bha áyɨ tàndɨ dri tà ɨ́ dré kaꞌìle dhɨ nɨ tà sè ko dhɨ dré! 23 Dɨ, dhya àlo kàdré ɨ́na tà kayí ɨ́ léna ngá ɨ́ dré adrélé ꞌòle nyàle dhɨ nɨ tà sè gò, adrézó ngá nda nɨ nya dhɨ, Gìká nɨ tà bha akódhɨ nda dri. Tàko ko, akódhɨ adré tà ꞌo tà kaꞌìkaꞌì sè ko. Tà bàti ró dhɨ, tà ángùdhi adrélé ꞌòle tà kaꞌìkaꞌì sè ko dhɨ, tàkonzɨ̀ ꞌɨ.

15

Tà adrébhá àma kɨ adrúpi kɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé dhɨ kɨ ꞌòma

1 Lè àma adrébhá rìnyi ró àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ ɨ, mà kàdré móndyá tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ kɨ tà yàyà do àma kɨ togó na. Mà kàdré tà adrébhá àma kɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé dhɨ kɨ ꞌo kòdhya ko. 2 Be ró dhɨ, àma àlo àlo títí dhɨ ɨ, mà kàdré tà adrébhá àma kɨ adrúpi kɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé dhɨ kɨ ꞌo kòdhya, mà kàdréró àyɨ kɨ ꞌo dóro, adrézó àyɨ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na be dhɨ bvó. 3 Àngyá ko, Krísto nɨ tàndɨ ꞌo tá ɨ́na tà adrébhá tá áyɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé dhɨ ɨ ko. Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Làdhá móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé dhàle mɨ́ rú dhɨ ɨ̀ adhé má dri dre.»* 4 Tàko ko, tà títí atú tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ɨ, à tɨsɨ̀ kɨtswázó àma kɨ tadhá, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ tɨmbà àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, mà kàdréró togó tsɨ, adrézó mì bha Gìká véna be dhɨ bvó.

5 Gìká nda adré àma kɨ ꞌo togó tsɨ, adrézó àma kɨ tɨmbà àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ nɨ̀. Dɨ akódhɨ kòfè kpà àmɨ adrélé ngá àlo ró àmɨ kòfalésè, ngóró Yésu Krísto dré tadhálé àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ, 6 mɨ̀ kòkɨtswáró Gìká, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ Atá nɨ rú bha kùle togó àlo sè ɨ̀ndɨ̀ kúlí àlo sè be dhɨ bvó.

Yésu Krísto atsá màrábà ro móndyá títí dhɨ ɨ dré

7 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré ru kaꞌì àmɨ kòfalésè, ngóró Krísto nɨ tàndɨ dré àmɨ kɨ kaꞌìle dhɨ tɨ́nɨ, kɨtswázó mìlanzìlanzì fe Gìká dré dhɨ bvó. 8 Tàko ko, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Krísto atsá Yúdà ànzɨ kɨ màrábà ro Gìká nɨ tà bàti nɨ tà sè, kɨtswálé tà Gìká dré tá lazílé àyɨ kɨ tábhí ɨ dré dhɨ kɨ ꞌo títí, 9 móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kòkɨtswáró kpà Gìká nɨ rú bha kùle akódhɨ nɨ togó dóro sè be dhɨ bvó. Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Ásà dhɨ, má nɨ ámɨ rú bha kùle móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ kòfalé,

adrézó longó ngo ámɨ rú sè.»†

10 Kúlí nda adré kpà tàá dhɨ:

«Àmɨ súrú twá ro nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré lenzélé túmä́ní móndyá Gìká àdhya ɨ́be wà!»‡

11 Adré kpà tàá dhɨ:

«Àmɨ títí súrú twá ro nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré Mírì nɨ rú bha kùle wà!

Àmɨ móndyá títí nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré akódhɨ nɨ tà bha kuru!»§

12 Èsáyà adré kpà tàá dhɨ:

«Dhya àlo Yésè nɨ kómvó lésè dhɨ nɨ apfò

kɨtswálé òpɨ̀ nya súrú títí dhɨ ɨ dri.

Móndyá súrú twá ro dhɨ kɨ mì bha akódhɨ véna.»*

13 Gìká adrézó mì bha ásà dhɨ kòfè kólénzé ɨ gàle tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ be àmɨ léna bǐ, mɨ̀ dré adrélé akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ sè, mɨ̀ kàdréró vélé mì bha akódhɨ véna lavúlé Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè be dhɨ bvó!

Pólò nɨ àzí móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna dhɨ

14 Áma adrúpi ɨ, áma tàndɨ má adré kaꞌìá tàle dhɨ, mɨ̀ ga àmɨkya tà dóro sè bǐ, tà nìnì sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kɨtswá ru kodzó àmɨ kòfalésè bwà. 15 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, má tɨsɨ̀ tà àruka kòdhɨ ɨ àmɨ dré tirì àko, kɨtswázó tà nda kɨ ꞌo agálé àmɨ léna dhɨ bvó. Tàko ko, Gìká nɨ togó tanɨ bhàle má rú dhɨ sè dhɨ, 16 bhà ma adrélé Yésu Krísto nɨ àzí ꞌòlepi ró móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna. Má adré dɨ tà ꞌo kòwánà àdhya tɨ́nɨ, adrézó Gìká nɨ Rúbí Tanɨ longó, móndyá súrú twá ro nda ɨ̀ kàdréró ngá fèle mòbòmà ro kɨtswálépi Gìká mìlésè, Tɨrɨ́ Lólo dré bhàle adrélé lólo akódhɨ dré dhɨ ɨ tɨ́nɨ.

17 Dɨ ásà dhɨ, má adré áma drì bha kuru Yésu Krísto na, àzí má dré adrélé ꞌòle Gìká dré nda nɨ tà sè. 18 Dɨ, má kɨtswá mána tà àzya ta ko, kàdré ngbà ꞌí tà Krísto dré ꞌòle má sè móndyá súrú twá ro dhɨ kɨ adrìzo Gìká nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ ꞌɨ ko dhɨ. ꞌO tà nda kònɨ̀nɨ kúlí ɨ́ dré afèle má dré tàle dhɨ ɨ sè, tà ɨ́ dré afèle má dré ꞌòle dhɨ ɨ sè, 19 tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ rìnyí sè, ɨ̀ndɨ̀ Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. Dɨ má longó Krísto nɨ Rúbí Tanɨ nda kɨdhólé Yèrúsalémà na tsàle byá bvò Ìlìríkò àdhya na. 20 Àngyá ko, ma tá ngbú lovó ɨ́be tò lɨ̀zo Rúbí Tanɨ nda nɨ longó àrà Krísto nɨ tà yìzo rè ko dhɨ ɨ ꞌásè, má kòtobhàró ngá dzópá dhya àzya dré bhàle dhɨ dri ko. 21 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Móndyá akódhɨ nɨ tà longózó àyɨ dré rè ko dhɨ kɨ akódhɨ nɨ no.

Móndyá akódhɨ nɨ tà yibhá rè ko dhɨ kɨ akódhɨ nɨ tà àndu ni.»†

Pólò lè tsàle Rómà na

22 Vésè be bǐ, àzí nda kɨkɨ́ tá láti má dré lɨ̀zo àmɨ kɨ no ko dhɨ nɨ̀. 23 Dɨ, nyànomvá dhɨ, má ꞌo àzí mána bvò kònɨ ɨ ꞌásè dhɨ akɨ́lé títí dre. Kóná bǐ, ma tá lovó ɨ́be tò lɨ̀zo àmɨ kɨ no. 24 Dɨ má adré mì bha àmɨ kɨ nòzo má dré lavúràꞌa lɨ̀le bvò Èsèpányà àdhya na dhɨ ꞌá, mà kòkɨtswáró lenzélé túmä́ní àmɨ ɨ́be lókyá tsà sè. Àmvolásà dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá áma ledé má dré lɨ̀zo Èsèpányà na.

25 Dɨ, nyànomvá dhɨ, má adré mána lɨ̀le Yèrúsalémà na, kɨtswálé ngá adzí móndyá lólo Gìká àdhya ɨ dré. 26 Tàko ko, móndyá kaꞌìbhá Màkèdònɨ́yà na ɨ̀ndɨ̀ Àkáyà na dhɨ ɨ̀ nò tá dóro nɨ, ɨ̀ dré ngá lokólé fèle lemerèbhá móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ kòfalé dhɨ ɨ dré dhɨ. 27 Àyɨ nda ɨ̀ kisù tá tà nda ꞌòle dhɨ àyɨ. Dɨ, tà bàti ró dhɨ, àyɨ tá móndyá nda kɨ màri ɨ́be. Tàko ko, móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kòkisú tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré fèle Yúdà ànzɨ ɨ dré dhɨ túmä́ní àyɨ ɨ́be dhɨ, àyɨ màri Yúdà ànzɨ nda kya ɨ́be. Adré dɨ lèá dhɨ, móndyá súrú twá ro nda ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ngá lanzɨ́ Yúdà ànzɨ nda ɨ dré. 28 Dɨ má kàdzí ngá fèle nda ɨ àyɨ dré gò, àzí nda nɨ ꞌòzo akɨ́lé títí dre dhɨ, má nɨ láti do lavúzó àmɨ tasè gò, lɨ̀le Èsèpányà na. 29 Má nì tàle dhɨ, lókyá má dré dra tsàzo àmɨ véna dhɨ sè dhɨ, má nɨ tsa Krísto nɨ tà tanɨ ɨ́be bǐ dhɨ be.

30 Áma adrúpi ɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ rú sè, ɨ̀ndɨ̀ lèle Tɨrɨ́ Lólo àdhya sè, mɨ̀ kàdréró tà zi Gìká tí má dré, adrézó àdzú bhu túmä́ní má be. 31 Mɨ̀ kàdré tà zi tíá, kàpáró ma móndyá kaꞌìbhá ko Yùdáyà na dhɨ ɨ drɨ́gásè be dhɨ bvó. Mɨ̀ kàdré kpà tà zi, móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ̀ kòkaꞌìró tà má dré adrélé ꞌòle àyɨ dré dhɨ be dhɨ bvó. 32 Dɨ Gìká kòlè dhɨ, má nɨ tsa àmɨ véna arɨ́ be bǐ gò, mà dré kɨtswázó lovólé tsà túmä́ní àmɨ ɨ́be. 33 Gìká adrélépi tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe dhɨ kàdré túmä́ní àmɨ ɨ́be títí! Kàdré kònɨ̀nɨ.

16

Pólò nɨ mòdo fèma móndɨ́ twátwa ɨ dré dhɨ

1 Má lè àma kɨ amvúpi Fòwíbè nɨ tà tadhálé àmɨ dré. Akódhɨ nda màrábà Èkèlézyà Kèkùréyà na dhɨ àdhya ꞌɨ. 2 Má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì akódhɨ dòle dóro Mírì Yésu nɨ rú sè, ngóró dré kɨtswálé móndyá lólo Gìká àdhya ɨ sè dhɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ kòledé kpà akódhɨ tà ángùdhi dré adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ sè be. Àngyá ko, akódhɨ nɨ tàndɨ ledé móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ dre. Ledé kókpà ma ꞌí.

3 Mɨ̀ kòfè mòdo Pìrìsíkà ɨ dré Àkílà be. Àyɨ nda ɨ áma àzíàmu Yésu Krísto na dhɨ ꞌɨ. 4 Ɨ̀ kaꞌì tá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lɨ́drɨ̀ fèle adrélé ànyɨ dràdrà mìle, kɨtswázó áma tɨdrɨ́ dhɨ bvó. Dɨ má adré ngbà ꞌí àwoyà fe àyɨ dré ma kalóma ko. Èkèlézyà títí móndyá súrú twá ro dhɨ kya ɨ̀ adré kókpà àwoyà fe àyɨ dré. 5 Mɨ̀ kòfè kpà mòdo móndyá Èkèlézyà àdhya adrébhá ru kɨmó àyɨ kɨ dzó na dhɨ ɨ dré be. Mɨ̀ kòfè mòdo áma arúpi Èpènétò, má dré lèle tò dhɨ dré be. Akódhɨ nda tá dhya Krísto nɨ kaꞌìlepi drìdrì bvò Àsɨ́yà àdhya na dhɨ ꞌɨ. 6 Mɨ̀ kòfè mòdo Màrɨ́yà, àzí ꞌòlepi landèzo àmɨ dré dhɨ dré be. 7 Mɨ̀ kòfè mòdo Àndròníkò ɨ dré Yùníyà be be. Àyɨ nda ɨ áma aró, mà dré tá adrézó túmä́ní àyɨ ɨ́be bǎdzó na dhɨ ꞌɨ. Àyɨ kpà móndɨ́ kàdrɨ̀ àpóstolò ɨ kòfalé dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ kaꞌì tá kpà Krísto drìdrì má kandrá.

8 Mɨ̀ kòfè mòdo áma arúpi Àpìlìyátò, má dré lèle Mírì na dhɨ dré be. 9 Mɨ̀ kòfè mòdo Ùrùbánò, àma kɨ àzíàmu Krísto na dhɨ dré be. Mɨ̀ kòfè mòdo áma arúpi Sàtàkísà, má dré lèle tò dhɨ dré be. 10 Mɨ̀ kòfè mòdo Àpélè, áyɨ tà kaꞌìkaꞌì Krísto na dhɨ nɨ tadhálépi ngádra ꞌá dhɨ dré be. Mɨ̀ kòfè mòdo móndyá Àrìstòbúlò nɨ dzó na dhɨ ɨ dré be. 11 Mɨ̀ kòfè mòdo áma aró Èròdɨ́yò dré be. Mɨ̀ kòfè mòdo móndyá Mírì Yésu nɨ kaꞌìbhá Nàrùkísò nɨ dzó na dhɨ ɨ dré be. 12 Mɨ̀ kòfè mòdo Trìfàyínà ɨ dré Trìfósà be be. Àyɨ nda ɨ tòkó adrébhá Mírì nɨ àzí ꞌo landèzo dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ kòfè mòdo áma arúpi Pèrúsì, má dré lèle tò dhɨ dré. Akódhɨ nda tòkó àzya adrélépi Mírì nɨ àzí ꞌo togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ. 13 Mɨ̀ kòfè mòdo Rúfù, Mírì dré zɨ̀le dhɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ andre nɨ adrélépi kókpà áma andre ró dhɨ dré be. 14 Mɨ̀ kòfè mòdo Àsìkùrítò dré, Fèlègónà dré, Èrúmè dré, Pàtróbà dré, Èrúmà dré, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ adrúpi adrébhá àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ dré be. 15 Mɨ̀ kòfè mòdo Fìlòlógò dré, Yùlíyà dré, Nèréwù dré amvúpi nɨ be, Òlípà dré, túmä́ní móndyá títí Gìká àdhya adrébhá àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ́be. 16 Mɨ̀ kòfè mòdo adrézó ru kamú àmɨ kòfalésè lèle sè. Èkèlézyà títí Krísto àdhya ɨ̀ fè kókpà mòdo àmɨ dré.

Tà tàle kùdù ro móndyá kaꞌìbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ

17 Áma adrúpi ɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ lɨkɨ́ móndyá adrébhá àmɨ kɨ ꞌo ru lanzɨ́ àmɨ kòfalésè dhɨ kɨ tà sè. Àyɨ nda ɨ̀ adré tà twá tadhá tà mɨ̀ dré kisúlé dhɨ ɨ rúsè, adrézó móndɨ́ àruka kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na. Mɨ̀ kàdré adrélé twá àyɨ rúsè. 18 Tàko ko, móndyá làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ̀ adré àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ tà ꞌo akódhɨ nɨ màrábà ɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, àyɨ àyɨkya màrábà àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó kya ꞌɨ. Ɨ̀ adré kúlí kɨ̀nɨ́kɨ̀nɨ kɨ ta túrúpfú kúlí ɨ́be, adrézó móndɨ́ tà nibhá ko dhɨ kɨ lɨtɨ́. 19 Dɨ, kàdré ɨ́na àmɨ kɨ tà sè dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ yi tàle dhɨ, mɨ̀ adré Mírì nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌí. Má adré dɨ lenzélé àmɨ kɨ tà sè. Dɨ, má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tògya ró tà dóro kɨ tà sè, adrélé kpà tà àko àmɨ rú tà kònzɨ kɨ tà sè. 20 Tayɨ́ ngbà ꞌí lókyá tsà, Gìká adrélépi tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe dhɨ dré àmɨ kɨ fèzo Sàtánà nɨ ató àmɨ kɨ pá zàle.

Àma kɨ Mírì Yésu kòbhà áyɨ togó tanɨ àmɨ rú!

21 Áma àzíàmu Tìmòtéyò fè mòdo àmɨ dré. Lùkíyò, Yàsónà, ɨ̀ndɨ̀ Sòsìpátrò adrébhá áma aró ro dhɨ, ɨ̀ fè kpà mòdo àmɨ dré.

22 Ma, Tèrùtíyò wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi nɨ, má adré mòdo fe àmɨ dré Mírì nɨ rú sè.

23 Gáyò, àma kɨ kaꞌìlepi dòle áyɨ dzó na móndyá títí Èkèlézyà àdhya ɨ́be dhɨ, fè mòdo àmɨ dré. Èrástò bhàandre kònɨ̀dhɨ nɨ làfa lɨkɨ́lépi dhɨ, túmä́ní àma kɨ adrúpi Kùwàrútò be dhɨ ɨ̀ fè kpà mòdo àmɨ dré. [ 24 *]

Gìká nɨ rú bhàma kùle kùdù ro dhɨ

25 Rúku kàdré Gìká dré! Akódhɨ rìnyí ɨ́be kɨtswázó àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, Yésu Krísto nɨ Rúbí Tanɨ má dré adrélé longólé dhɨ sè, ngóró Gìká dré tà nɨ zùle kɨ́nó lésè dhɨ nɨ tadhálé dhɨ tɨ́nɨ. 26 Nyànomvá dhɨ, Gìká adrélépi kóná vésè kólyá nda ꞌo tà nda apfòle ngádra ꞌá tà pròfétà ɨ̀ dré tɨsɨ̀le áyɨ Kúlí na dhɨ ɨ sè, kɨtswálé móndɨ́ súrú títí ɨ lésè dhɨ ɨ̀ kòkaꞌìró akódhɨ, adrézó kpà akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle be dhɨ bvó. 27 Mìlanzìlanzì kàdré Gìká àlo kwákwá tògya ró nda dré Yésu Krísto sè kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

* 1:2 1:2 À kònò Èsáyà 52:7; 61:1.

† 1:17 1:17 À kònò Àbàkúkà 2:4.

* 2:6 2:6 À kònò Longó ɨ 62:13; Tògyakúlí 24:12.

† 2:24 2:24 À kònò Èsáyà 52:5.

* 3:4 3:4 À kònò Longó ɨ 51:6.

† 3:12 3:12 À kònò Longó ɨ 14:1-3; 53:2-4.

‡ 3:13 3:13 À kònò Longó ɨ 5:10.

§ 3:13 3:13 À kònò Longó ɨ 140:4.

* 3:14 3:14 À kònò Longó ɨ 10:7.

† 3:17 3:17 À kònò Èsáyà 59:7-8.

‡ 3:18 3:18 À kònò Longó ɨ 36:2.

* 4:3 4:3 À kònò Kɨdhoma 15:6.

† 4:8 4:8 À kònò Longó ɨ 32:1-2.

‡ 4:17 4:17 À kònò Kɨdhoma 17:5.

§ 4:18 4:18 À kònò Kɨdhoma 15:5.

* 8:36 8:36 À kònò Longó ɨ 44:23.

* 9:7 9:7 À kònò Kɨdhoma 21:12.

† 9:9 9:9 À kònò Kɨdhoma 18:10.

‡ 9:11-12 9:11-12 À kònò Kɨdhoma 25:23.

§ 9:13 9:13 À kònò Màlákì 1:2-3.

* 9:15 9:15 À kònò Pfòma 33:19.

† 9:17 9:17 À kònò Pfòma 9:16.

‡ 9:20 9:20 À kònò Èsáyà 29:16; 45:9.

§ 9:25 9:25 À kònò Òséyà 2:25.

* 9:26 9:26 À kònò Òséyà 2:1.

† 9:28 9:28 À kònò Èsáyà 10:22-23.

‡ 9:29 9:29 À kònò Èsáyà 1:9.

§ 9:33 9:33 À kònò Èsáyà 8:14-15; 28:16.

* 10:5 10:5 À kònò Lèvìtíkè 18:5.

† 10:6 10:6 À kònò Dùtèrònómè 30:13.

‡ 10:7 10:7 À kònò Dùtèrònómè 30:13.

§ 10:8 10:8 À kònò Dùtèrònómè 30:14.

* 10:11 10:11 À kònò Èsáyà 28:16.

† 10:13 10:13 À kònò Yòwélè 3:5.

‡ 10:15 10:15 À kònò Èsáyà 52:7.

§ 10:16 10:16 À kònò Èsáyà 53:1.

* 10:18 10:18 À kònò Longó ɨ 19:5.

† 10:19 10:19 À kònò Dùtèrònómè 32:21.

‡ 10:20 10:20 À kònò Èsáyà 65:1.

§ 10:21 10:21 À kònò Èsáyà 65:2.

* 11:3 11:3 À kònò 1 Ópɨ́ ɨ 19:10, 14.

† 11:4 11:4 À kònò 1 Ópɨ́ ɨ 19:18.

‡ 11:8 11:8 À kònò Dùtèrònómè 29:3; Èsáyà 6:10; 29:10.

§ 11:10 11:10 À kònò Longó ɨ 69:23-24.

* 11:27 11:27 À kònò Èsáyà 59:20-21; 27:9.

† 11:34 11:34 À kònò Èsáyà 40:13.

‡ 11:35 11:35 À kònò Yóbò 41:3.

* 12:19 12:19 À kònò Dùtèrònómè 32:35.

† 12:20 12:20 À kònò Tògyakúlí 25:21-22.

* 13:9 13:9 À kònò Pfòma 20:13-17; Dùtèrònómè 5:17-21.

† 13:9 13:9 À kònò Lèvìtíkè 19:18.

* 14:11 14:11 À kònò Èsáyà 45:23.

* 15:3 15:3 À kònò Longó ɨ 69:10.

† 15:9 15:9 À kònò Longó ɨ 18:50; 2 Sàmùwélè 22:50.

‡ 15:10 15:10 À kònò Dùtèrònómè 32:43.

§ 15:11 15:11 À kònò Longó ɨ 117:1.

* 15:12 15:12 À kònò Èsáyà 11:10.

† 15:21 15:21 À kònò Èsáyà 52:15.

* 16:24 16:24 Wárágà Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri drìdrì dhɨ ɨ léna dhɨ, à adré kúlí kònɨ kɨ kisú kònwa ko: [Àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be. Kàdré kònɨ̀nɨ.]

1 KÒRÍTÒBHÁ Ɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Kòrítòbhá ɨ dré dhɨ nɨ àlo

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Kòrítò na dhɨ ɨ dré dhɨ nɨ àlo ꞌɨ. Kòrítò nda tá bhàandre kàdrɨ̀ Gìríkì kya kɨ àlo ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ bhàandre kàdrɨ̀ Rómà kɨ òpɨ̀ nɨ bvò Àkáyà àdhya drìle dhɨ ꞌɨ. Móndɨ́ bǐ bhàandre nda na dhɨ ɨ̀ adré tá ngá gɨ ɨ̀ndɨ̀ ngá lagɨ́, adrézó gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bha, adrézó tògyá nda nìle. Àyɨ bǐ dhɨ ɨ̀ adré tá kpà atsílé swà ro ndòtò tà ꞌobe. Pólò tsa tá Rúbí Tanɨ longó gò Èkèlézyà bhàzo kònàle, dré tá adréràꞌa áyɨ atsí andre nɨ rì to dhɨ ꞌá (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 18:1-17).

Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ kɨtswázó móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ drì ta tà twátwa apfòbhá àyɨ kòfalé dhɨ ɨ sè. Adré àyɨ kɨ kodzó tà ɨ̀ dré tá adrézó ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè dhɨ kɨ tà sè, ndòtò tà àyɨ kɨ àruka ɨ̀ dré tá adrélé ꞌòle dhɨ nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ tà ɨ̀ dré tá adrézó tàbvó ta àyɨ kòfalésè dhɨ kɨ tà sè. Adré kpà tà tadhá àyɨ dré tà twátwa ɨ̀ dré tá lizílé dhɨ ɨ dri: làmó nɨ tà, mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ nyàma nɨ tà, àgo kɨ tà tòkó ɨ́be lɨ̀sámbò na dhɨ, mányàngá Mírì àdhya nɨ tà, tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ kɨ tà, lèle nɨ tà, Krísto nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà, ɨ̀ndɨ̀ móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ kɨ tà.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma, ɨ̀ndɨ̀ àwoyà fèma Kòrítòbhá kɨ tà sè dhɨ (1:1-9)

2) Tà móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ ásà dhɨ ɨ (1:10–4:21)

3) Ndòtò tà móndyá kaꞌìbhá ɨ kòfalé dhɨ (5:1-13)

4) Tà ɨ̀ dré adrézó tàbvó ta àyɨ kòfalésè dhɨ ɨ (6:1-20)

5) Làmó nɨ tà (7:1-40)

6) Gìká tàko kɨ tà (8:1–11:1)

7) Àgo kɨ tà tòkó ɨ́be lɨ̀sámbò na dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ mányàngá Mírì àdhya nɨ tà (11:2-34)

8) Tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ ɨ (12:1–14:40)

9) Krísto nɨ ngàma dràdrà ꞌásè, móndyá dràbhá dre dhɨ kya ɨ́be dhɨ kɨ tà (15:1-58)

10) Làfa lokólé Èkèlézyà Yèrúsalémà na dhɨ dré dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ kúlí kùdù (16:1-24)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, Gìká dré azílé adrélé Yésu Krísto nɨ àpóstolò ro ngóró ɨ́ dré lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, túmä́ní àma kɨ adrúpi Sòsèténè be dhɨ, 2 mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ Èkèlézyà Gìká àdhya Kòrítò na dhɨ dré, àmɨ Gìká dré bhàle twá adrélé móndyá lólo ɨ́na ɨ ró Yésu Krísto na dhɨ ɨ dré. Gìká azí àmɨ adrélé lólo túmä́ní móndyá títí àrà títí ɨ ꞌásè adrébhá àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ zi àyɨ kɨ Mírì ro dhɨ ɨ́be. Bàti, akódhɨ nda Mírì àyɨkya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ àmakya ꞌɨ.

3 Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Tà tanɨ móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré kisúlé Krísto na dhɨ ɨ

4 Má adré ngbú adrélé àwoyà ta áma Gìká dré àmɨ kɨ tà sè, dré áyɨ togó tanɨ bhàle àmɨ rú Yésu Krísto na dhɨ sè. 5 Tàko ko, mɨ̀ dré adrélé Yésu Krísto na dhɨ sè dhɨ, Gìká ꞌo àmɨ gàle tà tanɨ títí dhɨ ɨ sè, àmɨ kɨ kúlí tàma na ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tà nìma na. 6 ꞌO tà nda àmɨ léna kònɨ̀nɨ tadházóá dhɨ, Krísto nɨ tà mà dré longólé gò mɨ̀ dré kaꞌìzoá dhɨ tà bàti ꞌɨ dhɨ. 7 Ásà dhɨ, tà tanɨ Gìká dré adrélé fèle dhɨ kɨ àlo pɨ àmɨ ko, mɨ̀ dré adréràꞌa àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ agòma letè lovó sè dhɨ ꞌá. 8 Akódhɨ nɨ àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na tsàle lókyá kùdù sè nɨ̀, mɨ̀ kàdréró tà àko àmɨ rú kìtú àma kɨ Mírì Yésu Krísto dré dra agòzo dhɨ tú. 9 Gìká àmɨ kɨ azílépi ru amú áyɨ Mvá, àma kɨ Mírì Yésu Krísto be nda, kɨtswá adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè.

Tà móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré adrézó ru lanzɨ́ ásà dhɨ ɨ

10 Áma adrúpi ɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ rú sè: Àmɨ títí, mɨ̀ kàdré ru yi àmɨ kòfalésè, mɨ̀ kàdréró ru lanzɨ́ àmɨ kòfalésè ko, be ró dhɨ, mɨ̀ kàdréró ngá àlo ró kɨtswálé títí, tà mɨ̀ dré adrélé kisùle dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ tà mɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ sè. 11 Áma adrúpi ɨ, má yi móndɨ́ àruka Kòlówè nɨ dzó lésè dhɨ ɨ tí dhɨ, lawà àmɨ kòfalé be dhɨ ꞌí. 12 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, má adré yìá tàle dhɨ, àmɨ kòfalé dhɨ, dhya àlo adré tàá dhɨ: «Ma Pólò nɨ lebèlepi ꞌɨ.» Dhya àzya adré kó tàá dhɨ: «Ma mána Àpólò nɨ lebèlepi ꞌɨ.» Àzya nɨ: «Ma mána Pétèró nɨ lebèlepi ꞌɨ.»* Àzya nɨ: «Ma mána Krísto nɨ lebèlepi ꞌɨ.»

13 Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, à nɨ kɨtswá tsì Krísto nɨ lanzɨ́ bwà? À tidí tá Pólò dràle fa kɨpakɨpa dri àmɨ kɨ tà sè dhɨ kòdhya? À fè tá bàtísimò àmɨ dré Pólò nɨ rú sè? 14 Má adré mána àwoyà ta Gìká dré, má dré bàtísimò fèle dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ dré ko dhɨ sè. Má fè ngbà ꞌí Kùrísipò ɨ dré Gáyò be. 15 Dɨ dhya àlo kɨtswá tàá dhɨ, à fè bàtísimò àmɨ dré áma rú sè dhɨ ko. 16 (Bàti, má fè kpà bàtísimò móndyá Sètèfánà nɨ dzó lésè dhɨ ɨ dré. Dɨ, má nì má fè tá bàtísimò dhya àzya dré ꞌí káyà dhɨ ko.) 17 Tàko ko, Krísto mù ma kɨtswálé bàtísimò fe móndɨ́ ɨ dré ko. Be ró dhɨ, mù ma kɨtswálé Rúbí Tanɨ longó móndɨ́ ɨ dré dhɨ bvó. Dɨ, má adré mána Rúbí Tanɨ nda nɨ longó kúlí angábhá móndɨ́ kɨ tògyá lésè dhɨ ɨ sè ko, Krísto nɨ dràma fa kɨpakɨpa dri dhɨ kàtsáró tà rìnyí àko dhɨ ró ko.

Yésu Krísto, rìnyí ɨ̀ndɨ̀ tògyá Gìká àdhya ꞌɨ

18 Tàko ko, Krísto nɨ fa kɨpakɨpa nda nɨ tà adrélé longólé dhɨ sù ngóró tà azaaza tɨ́nɨ móndyá adrébhá lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ ɨ dré. Dɨ, àma adrébhá lɨ̀le lɨ́drɨ̀ kisú dhɨ ɨ dré dhɨ, tà nda ɨ́na rìnyí Gìká àdhya ꞌɨ. 19 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Má nɨ tògyabhá kɨ tògyá kɨzá.

Má nɨ móndyá tà nibhá dhɨ kɨ tà nìnì ꞌo atsálé tà tàko ró.»†

20 Dɨ tògyabhá ɨ ángwà? Móndyá tà ndabhá nìle dhɨ ɨ ángwà? Tògyabhá adrébhá tà kayí àyɨ kòfalésè lókyá ándrò kòndɨ sè dhɨ ɨ ángwà? Gìká tadhá ngádra ꞌá dhɨ, tògyá bvò kòndɨ àdhya tà azaaza ꞌɨ dhɨ! 21 Tàko ko, akódhɨ nɨ tògyá sè dhɨ, tayɨ́ tá ɨ móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ dré kɨtswálé nìle àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tògyá sè bwà dhɨ ko. Be ró dhɨ, nò ɨ́na dóro nɨ, ɨ́ dré adrélé móndyá adrébhá áyɨ kaꞌì dhɨ kɨ tɨdrɨ́, tà sùlepi tà azaaza tɨ́nɨ adrélé longólé dhɨ sè dhɨ. 22 Tàko ko, Yúdà ànzɨ ɨ̀ adré tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ zi nòle dhɨ kòdhya. Gìríkì ɨ̀ adré àyɨkya tògyá nda nìle dhɨ kòdhya. 23 Dɨ, àma ró dhɨ, mà adré àmakya Krísto tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ nɨ tà longó kòdhya. Tà nda kòdhɨ tà adrélépi Yúdà ànzɨ kɨ ꞌo ledhélé dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà azaaza móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. 24 Dɨ, móndyá Yúdà ànzɨ ró ɨ̀ndɨ̀ súrú twá ro Gìká dré azílé dhɨ ɨ dré dhɨ, Krísto nda rìnyí Gìká àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tògyá Gìká àdhya ꞌɨ. 25 Tàko ko, Gìká nɨ tà sùlepi tà azaaza tɨ́nɨ dhɨ ɨ́na tògya ró móndɨ́ kɨ tògyá lavú. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Gìká nɨ tà sùlepi tà yàyà tɨ́nɨ dhɨ ɨ́na rìnyi ró móndɨ́ kɨ rìnyí lavú.

26 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kisù rè ngalè àmɨ tá móndɨ́ ngɨ́nɨ ya dhɨ ká, lókyá Gìká dré tá àmɨ kɨ azíràꞌa dhɨ. Àmɨ kòfalé dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ tá tògyabhá ꞌɨ ko móndɨ́ ɨ mìlésè dhɨ. Àmɨ kɨ àruka bǐ dhɨ ɨ tá móndɨ́ kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ꞌɨ ko. Àmɨ kɨ àruka bǐ dhɨ ɨ tá móndɨ́ angábhá ópɨ́ kɨ súrú lésè dhɨ ꞌɨ ko. 27 Dɨ, Gìká kɨpè ɨ́na móndyá móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré adrélé nòle azaaza ró dhɨ ɨ kòdhya, kɨtswázó kanyò fe tògyabhá ɨ dré dhɨ bvó. Kɨpè móndyá móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré adrélé nòle yàyà dhɨ ɨ kòdhya, kɨtswázó kanyò fe móndyá rìnyi ró dhɨ ɨ dré dhɨ bvó. 28 Kɨpè móndyá móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré adrélé nòle tà tàko ró, adrélé kpà zèle zèzè dhɨ ɨ kòdhya, kɨtswázó tà kàdrɨ̀ bvò àdhya kɨ kɨzá, 29 dhya àlo kòkɨtswáró áyɨ afà Gìká kandrá ko dhɨ bvó. 30 Dɨ Gìká ꞌo àmɨ ru amú Yésu Krísto be dhɨ nɨ̀. ꞌO kpà Krísto nda adrélé àma dré tògyá angálépi ɨ́ vélésè dhɨ ꞌɨ. Tàko ko, akódhɨ nda dhya àma kɨ bhàlepi gyǎgya ɨ̀ndɨ̀ lólo Gìká kandrá dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya àma kɨ apálépi tàkonzɨ̀ lésè dhɨ ꞌɨ. 31 Ásà dhɨ, ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Lè dhya adrélépi áyɨ afà dhɨ kàdré áyɨ afà tà Mírì dré ꞌòle dhɨ kɨ tà sè.»‡

2

Krísto tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ nɨ tà longoma

1 Áma adrúpi ɨ, lókyá má dré tsàzo Gìká nɨ tà lùzu ró dhɨ nɨ longó àmɨ dré dhɨ sè dhɨ, má longó tá tà nda kúlí kɨ̀nɨ́kɨ̀nɨ ɨ sè ko, ɨ̀ndɨ̀ tògyakúlí ɨ sè ko. 2 Tàko ko, má lè tá tà àzya ꞌòle nìle àmɨ kòfalé ko, kàdré ngbà ꞌí Yésu Krísto, dhya tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ nɨ tà ꞌɨ ko dhɨ. 3 Ásà dhɨ, má dré tá adréràꞌa àmɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, ma tá móndɨ́ tà ɨ́be yàyà, adrélépi tìri ró adrélé lyàle lyàlyà dhɨ ꞌɨ. 4 Tà má dré longólé àmɨ dré nda, má longó tá tògyakúlí kɨtswázó àmɨ kɨ togó asé dhɨ ɨ sè ko. Be ró dhɨ, má longó mána tà nda rìnyí Tɨrɨ́ Lólo dré tadhálé dhɨ sè, 5 àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì kàdréró áyɨ totó tògyá móndɨ́ kya dri ko, be ró dhɨ, kàdréró áyɨ totó rìnyí Gìká àdhya dri.

Tògyá Gìká àdhya

6 Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, mà adré àmakya tògyá àlo dhɨ nɨ tadhá móndyá lɨꞌwábhá àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ ɨ kòfalé. Dɨ, tògyá nda ɨ́na tògyá bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ tògyá ópɨ́ bvò kòndɨ àdhya àyɨ kɨ tà dré adrézó akɨ́lé dhɨ kya ꞌɨ ko. 7 Be ró dhɨ, mà adré àmakya Gìká nɨ tògyá dré zùle zùzù kɨ́nó lésè dhɨ nɨ tadhá kòdhya. Gìká bhà tá tògyá nda drìdrì bvò nɨ bhàma kandrá, mà kòkisúró mìlanzìlanzì ásà. 8 Ópɨ́ bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ nì àyɨkya tògyá nda ko. Kònò ɨ̀ kònì tá be dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá àma kɨ Mírì mìlanzìlanzì ro dhɨ nɨ tidí dràle fa kɨpakɨpa dri dhɨ ko. 9 Dɨ, ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

«Tà móndɨ́ kɨ mì dré nòle rè ko, àyɨ kɨ bíbhálé dré yìle rè ko, ɨ̀ dré kpà kisùle rè ko dhɨ,

Gìká bhà drìdrì zùle móndyá adrébhá áyɨ le dhɨ ɨ dré.»*

10 Dɨ, Gìká tadhá ɨ́na tà lùzu ró nda àma dré Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dre. Tàko ko, Tɨrɨ́ nda adré tà títí dhɨ kɨ tabhì, adrézó ndɨ̀ndɨ̀ tà Gìká dré zùle zùzù dhɨ kɨ ni. 11 Àngyá ko, móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ, àdhi nì tà dhya àlo dré adrélé kisùle ɨ́ léna dhɨ nɨ̀, kàdré ngbà ꞌí dhya nda nɨ togó ꞌɨ ko dhɨ? Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, dhya àlo nì tà Gìká dré adrélé kisùle dhɨ ɨ ko. Ngbà ꞌí Gìká nɨ Tɨrɨ́ nì nɨ̀. 12 Àma ró dhɨ, mà kisú tɨrɨ́ bvò kòndɨ àdhya kòdhya ko. Be ró dhɨ, mà kisú àmakya Tɨrɨ́ angálépi Gìká vélésè dhɨ kòdhya, mà kòkɨtswáró tà tanɨ Gìká dré afèle àma dré áyɨ togó tanɨ sè dhɨ kɨ ni be dhɨ bvó. 13 Mà adré tà nda kòdhɨ kɨ ta kòdhya. Dɨ, mà adré tàá kúlí móndɨ́ kɨ tògyá dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ sè ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya tàá kúlí Tɨrɨ́ dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ sè. Mà adré dɨ tà Tɨrɨ́ àdhya kɨ ta kúlí Tɨrɨ́ àdhya ɨ sè. 14 Dhya Gìká nɨ Tɨrɨ́ àko dhɨ kɨtswá ɨ́na tà adrébhá angálé Tɨrɨ́ nda vélésè dhɨ kɨ kaꞌì bwà ko. Tàko ko, akódhɨ mìlésè dhɨ, tà nda ɨ tà azaaza ꞌɨ. Kɨtswá kpà tà nda kɨ àndu ni bwà ko. Àngyá ko, à kɨtswá ngbà ꞌí tà nda kɨ àndu ni lanzɨ́lé Tɨrɨ́ sè bwà. 15 Dhya Gìká nɨ Tɨrɨ́ ɨ́be dhɨ adré tà títí dhɨ kɨ bvó ni lanzɨ́lé. Dɨ, dhya àzya kɨtswá ɨ́na akódhɨ nda nɨ tàbvó ni tàle bwà ko. 16 Tàko ko,

«Àdhi nì tà Mírì dré adrélé kisùle dhɨ nɨ̀?

Àdhi nɨ kɨtswá akódhɨ nɨ drì ta nɨ̀?»†

Dɨ, àma ró dhɨ, àma àmakya Krísto nɨ tà kisùkisù ɨ́be àma léna.

3

Màrábà Gìká àdhya ɨ

1 Áma adrúpi ɨ, má dré tá adréràꞌa àmɨ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, má kɨtswá tá tà ta àmɨ dré ngóró móndɨ́ lɨꞌwábhá àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ ko. Má tà tá dɨ tà àmɨ dré ngóró móndɨ́ bvò àdhya ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ adrébhá ànzɨmvá ro Krísto nɨ kaꞌìma na dhɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 2 Má fè tá àmɨ dré bàsú kòdhya, mányàngá tòmbátòmba dhɨ ꞌɨ ko. Tàko ko, mɨ̀ kɨtswá tá àmɨkya ngá nda nɨ mvo bwà ko. Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ kɨtswá dhu rè mvòá bwà ko. 3 Àmɨ dhu rè móndɨ́ bvò àdhya ɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, mɨ̀ adré àmɨkya lovó kònzɨ bha, adrézó kpà lawàle àmɨ kòfalésè. Dɨ àmɨ tsì móndɨ́ bvò àdhya ꞌɨ ko? Mɨ̀ adré tsì tà ꞌo móndɨ́ kya tɨ́nɨ ko? 4 Àngyá ko, àmɨ kɨ àlo kàdré tàá dhɨ «Ma Pólò nɨ lebèlepi ꞌɨ,» ɨ̀ndɨ̀ àzya nɨ kó «Ma Àpólò nɨ lebèlepi ꞌɨ» dhɨ, kòdhɨ mɨ̀ adré tsì tà ꞌo móndɨ́ kya tɨ́nɨ ko?

5 Àpólò ɨ́na àdhi ꞌɨ? Pólò dɨ kó ɨ́na àdhi ꞌɨ? Àma ngbà ꞌí Gìká nɨ màrábà mɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo àyɨ kɨ kúlí sè dhɨ ꞌɨ. Àma àlo àlo títí dhɨ ɨ, mà ꞌo àzí Mírì dré bhàle àma drɨ́gá dhɨ kòdhya. 6 Má rɨ tá kórɨ̀ gò, Àpólò dré yǐ dàzo drìá. Dɨ, Gìká ꞌo ɨ́na kórɨ̀ nda mbàle dhɨ nɨ̀. 7 Ásà dhɨ, dhya adrélépi kórɨ̀ rɨ dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi yǐ da dhɨ, móndɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ ko. Dhya kàdrɨ̀ ngbà ꞌí Gìká adrélépi kórɨ̀ ꞌo mbàle dhɨ ꞌɨ. 8 Dhya adrélépi kórɨ̀ rɨ dhɨ ɨ dhya adrélépi yǐ da dhɨ be dhɨ kɨ àzí àlo. Dɨ àyɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ làgɨ́ kisú àyɨ kɨ tàndɨ kɨ àzí ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ tí. 9 Tàko ko, àma Gìká nɨ àzíàmu ꞌɨ. Àmɨ àmɨkya Gìká nɨ amvú ꞌɨ. Àmɨ kókpà Gìká nɨ dzó adrélé sìle dhɨ ꞌɨ.

10 Gìká nɨ togó tanɨ bhàle má rú dhɨ sè dhɨ, má bhà dzó nɨ pá ngóró dzó sìlepi tògyá sè dhɨ tɨ́nɨ gò, móndɨ́ àruka ɨ̀ dré adrézó ngá tobhà drìá. Dɨ, adré lèá dhɨ, àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kònò dóro ngalè ɨ̀ adré tobhàá ngɨ́nɨ ya dhɨ. 11 Tàko ko, dhya àlo kɨtswá dzópá àzya bha dzópá bhàle dre dhɨ rúsè bwà ko. Dzópá bhàle nda, Yésu Krísto ꞌɨ. 12 Dzópá nda dri dhɨ, móndɨ́ àruka kɨ ngá tobhà órò sè yà, àrezá sè yà, kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà dhɨ ɨ sè yà, fa sè yà, kòzó sè yà, kó ngalè kayísá sè yà dhɨ. 13 Dɨ à nɨ àyɨ àlo àlo títí nda kɨ àzí ɨ ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ no ngádra ꞌá kìtú tàbvó tàzo dhɨ tú. Tàko ko, Gìká nɨ àyɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ àzí kɨ tabhì àtsɨ́ sè, tadházóá dhɨ, àzí nda ɨ ngalè ngɨ́nɨ ya dhɨ. 14 Dhya àlo nɨ àzí kàdré áyɨ totó tätä dhɨ, akódhɨ nda nɨ làgɨ́ kisú àzí nda sè. 15 Dɨ, dhya àzya nɨ àzí kòve àtsɨ́ sè vevè dhɨ, akódhɨ nda kɨtswá ɨ́na làgɨ́ kisú ko. Akódhɨ nɨ tàndɨ nɨ adrɨ́, dɨ kàdrɨ́ gba yà dhɨ, a nɨ su ngóró móndɨ́ akpólépi àtsɨ́ misè dhɨ tɨ́nɨ.

16 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, àmɨ Gìká nɨ tépelò ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Tɨrɨ́ adré adrélé àmɨ léna dhɨ? 17 Dhya àlo kòpfu Gìká nɨ tépelò dhɨ, Gìká nɨ kókpà akódhɨ nda nɨ pfu dràle. Tàko ko, Gìká nɨ tépelò ɨ́na lólo, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ akódhɨ nɨ tépelò nda ꞌɨ.

18 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tàndɨ kɨ lɨtɨ́ ko. Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré kisùá dhɨ, ɨ tògyá líyí ꞌɨ tògyá bvò kòndɨ àdhya sè dhɨ, lè akódhɨ nda kàtsá móndɨ́ azaaza ró, kàtsáró tògyá líyí ro bàti. 19 Tàko ko, tògyá bvò kòndɨ àdhya tà azaaza ꞌɨ Gìká mìlésè. Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Akódhɨ adré tògyabhá kɨ ꞌo laꞌɨ̀le àyɨ kɨ tàndɨ kɨ túrúpfú tà sílé.»* 20 Adré kpà tàá dhɨ: «Mírì nì tàle dhɨ, tà tògyabhá ɨ̀ dré adrélé kisùle dhɨ ɨ tà tàko ꞌɨ dhɨ be.»† 21 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kògò adrélé àmɨ kɨ afà móndɨ́ kɨ tà sè ko! Tàko ko, tà títí dhɨ ɨ àmɨkya ꞌɨ. 22 Kàdré Pólò ꞌɨ yà, Àpólò ꞌɨ yà, Pétèró ꞌɨ yà, bvò kònɨ̀dhɨ ꞌɨ yà, lɨ́drɨ̀ ꞌɨ yà, dràdrà ꞌɨ yà, lókyá ándrò kònɨ̀dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ ꞌɨ yà dhɨ, tà títí dhɨ ɨ àmɨkya ꞌɨ. 23 Dɨ àmɨ àmɨkya Krísto àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Krísto Gìká àdhya ꞌɨ.

4

Krísto nɨ àpóstolò ɨ

1 Ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré àma kɨ no ngóró Krísto nɨ àzí ꞌobhá ɨ ró, ɨ̀ndɨ̀ dhya Gìká nɨ tà lùzu ró dhɨ kɨ bhàzo àyɨ drɨ́gá dhɨ ɨ ró. 2 Dɨ adré lèá dhɨ, dhya àzí bhàzo drɨ́gá dhɨ kàdré móndɨ́ áyɨ mírì dré kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ. 3 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya áma tàbvó ta yà, kó ngalè tàbvó tàlepi bvò kòndɨ àdhya kàdré tàá nɨ̀ yà dhɨ, tà nda tà tàko ꞌɨ má mìlésè. Áma tàndɨ má adré ndɨ̀ndɨ̀ áma tàbvó ta ma ko. 4 Áma togó adré áma arókɨ̀ tà àlo sè ko. Dɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, ma gyǎgya Gìká kandrá dhɨ ko. Dhya adrélépi áma tàbvó ta dhɨ ngbà ꞌí Mírì ꞌɨ kalóma. 5 Ásà dhɨ, lè mɨ̀ kàdré dhya àlo nɨ tàbvó ta drìdrì lókyá Gìká dré bhàle dhɨ kandrá ko. Mɨ̀ kàdré Mírì Yésu nɨ agòma letè. Akódhɨ nda nɨ tà zùle tínímvá na dhɨ kɨ ꞌo apfòle ngádra ꞌá gò, tà móndɨ́ ɨ̀ dré lèle ꞌòle àyɨ kɨ togó na dhɨ kɨ tadházó. Dɨ móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ kɨ rúku kɨtswálépi àyɨ sè dhɨ nɨ kisú Gìká véna.

6 Áma adrúpi ɨ, má tadhá tà nda kòdhɨ ɨ àmɨ dré àma kɨ tàndɨ ɨ rú Àpólò be, mɨ̀ kònìró lɨ̀le vwàvwà ro tà tɨsɨ̀le dhɨ ɨ rúsè ko, mɨ̀ kàdréró kpà drìkàdrɨ̀ ro adrézó móndɨ́ kɨ no twátwa dhɨ ko. 7 Mɨ tá mɨ́na àdhi ꞌɨ, adrélé ámɨ tàndɨ nɨ no twá móndɨ́ àruka ɨ rúsè nɨ? Tà dóro títí mɨ́ dré adrézó ába dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, tà àlo mɨ́ dré kisúlé ko dhɨ be? Dɨ mɨ́ kòkisú tà nda ɨ ꞌí dhɨ, mɨ́ adré dɨ ámɨ afà ngóró mɨ́ kisú tá tà nda ɨ ko na tɨ́nɨ àdho tà sè?

8 Mɨ̀ adré àmɨkya kisùá dhɨ, mɨ̀ kisú tà títí mɨ̀ dré tá adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ ɨ dre? Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, mɨ̀ atsá ngábhá ɨ ró dre? Mɨ̀ atsá ópɨ́ ɨ ró, adrélé òpɨ̀ nya àma àko dhɨ dre? Má mìlésè dhɨ, dóro nɨ tá mɨ̀ dré atsálé ópɨ́ ɨ ró bàti dhɨ, mà kòkɨtswáró tá òpɨ̀ nya túmä́ní àmɨ ɨ́be ká. 9 Tàko ko, má mìlésè dhɨ, sù ngóró Gìká bhà tá àma adrébhá àpóstolò ro dhɨ ɨ kùdù ro, ngóró móndɨ́ rùle àdzú na, tà bhàzo àyɨ dri kɨtswálé dràdrà sè gò, adrézó àyɨ kɨ dri lɨ̀zo àyɨ kɨ tupfú todràle móndyá títí ɨ mi dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Àma ngóró móndɨ́ wàyá bhàle móndyá títí bvò àdhya ɨ kandrá ángéló ɨ́be, ɨ̀ dré adrélé nòle dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 10 À adré àma kɨ no móndɨ́ azaaza ɨ ró Krísto nɨ tà sè gò, adrézó àmɨ kɨ no tògyabhá ɨ ró Krísto na. Àma móndɨ́ tà ɨ́be yàyà dhɨ ꞌɨ, dɨ, àmɨ àmɨkya móndɨ́ rìnyi ró dhɨ ꞌɨ. À adré àma kɨ ayɨ́zè gò, adrézó àmɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha. 11 Atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ, àma tàbirí ɨ́be, yǐ lovó ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ kɨ́tá àko. À adré àma kɨ mì pfo gò, mà dré adrézó tatsílé àrà ndabe. 12 Mà adré àzí ꞌo landèzo àma kɨ tàndɨ kɨ drɨ́gá sè. À kàdré àma kɨ lodhá dhɨ, mà adré àmakya tà tanɨ zi Gìká tí móndɨ́ ɨ dri. À kàdré àma kɨ mì pfo dhɨ, mà adré àmakya tà nda nɨ mvo. 13 À kàdré àma kɨ rú ta kònzɨ dhɨ, mà adré àmakya kúlí yàyà logó kòdhya. Atsálé nyànomvá kònɨ̀dhɨ dhɨ, à adré àma kɨ no kòròsò tɨ́nɨ, ngá àŋwá adrélé bhèle mbɨ̀ na dhɨ tɨ́nɨ.

14 Má adré tà nda kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀ kɨtswázó kanyò fe àmɨ dré ko. Be ró dhɨ, má adré mána tɨsɨ̀á kɨtswázó àmɨ kɨ kodzó, ngóró áma ànzɨ má dré lèle tò dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 15 Tágba mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ drì kobhá ɨ́be ngùlù-mudrí Krísto na yà dhɨ, àmɨ ngbà ꞌí atá ɨ́be àlo. Tàko ko, má dré Rúbí Tanɨ longólé àmɨ dré gò mɨ̀ dré kaꞌìzoá dhɨ sè dhɨ, má atsá mána àmɨ kɨ atá ro Yésu Krísto na. 16 Má adré dɨ àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró áma lebè, adrézó tà ꞌo mána tɨ́nɨ. 17 Tà kòdhɨ sè dhɨ, má adré áma mvá Tìmòtéyò, má dré lèle tò dhɨ nɨ mu àmɨ véna. Akódhɨ nda móndɨ́ kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè Mírì nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. Kòtsa dre dhɨ, a nɨ láti má dré adrélé lebèle Yésu Krísto na dhɨ nɨ tà ꞌo agálé àmɨ léna, ngóró má dré adrélé tadhálé àrà títí ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà títí ɨ ꞌásè dhɨ tɨ́nɨ.

18 Móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ atsá àyɨkya drìkàdrɨ̀ ro, adrézó kisùá dhɨ, má kɨtswá lɨ̀le àmɨ véna ko. 19 Dɨ, Mírì kòlè dhɨ, má nɨ tsa àmɨ véna mbèlè. Dɨ má kònɨ̀ tsa dhɨ, má nɨ ngbà ꞌí drìkàdrɨ̀bhá nda kɨ kúlí yi kòdhya ko, má nɨ kókpà nòá ngalè àyɨ Gìká nɨ rìnyí ɨ́be bàti yà dhɨ. 20 Tàko ko, à adré Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà tadhá ngbà ꞌí kúlí sè ko. Be ró dhɨ, à adré tà nɨ nɨ tadhá rìnyí sè. 21 Mɨ̀ adré lèá dhɨ, má kòtsa àmɨ véna ngɨ́nɨ? Má kòtsa fɨ́mbò be má drɨ́gá, kó ngalè togó yàyà gàlepi lèle sè dhɨ be?

5

Ndòtò tà móndyá kaꞌìbhá ɨ kòfalé dhɨ

1 Àrà títí ɨ ꞌásè dhɨ, à adré yìá tàle dhɨ, ndòtò tà àmɨ kòfalé be. À adré ndɨ̀ndɨ̀ ndòtò tà kárá be kònɨ̀nɨ nda nɨ yi pàgánò ɨ kòfalé ko. Tàko ko, à adré tàá dhɨ, agó àlo àmɨ kòfalé dhɨ adré ayílé áyɨ atá nɨ tòkó be. 2 Dɨ mɨ̀ adré àmɨkya avólé drìkàdrɨ̀ sè! Adré tá be lèá dhɨ, mɨ̀ kòtongó tá tà nda sè gò, dhya tà nda nɨ ꞌòlepi dhɨ nɨ tɨngázó àmɨ kòfalésè. 3 Ma ró dhɨ, tágba má dré adrézó àmɨ kòfalé yó dhɨ, áma togó ɨ́na ngbú àmɨ véna. Dɨ má tà tá mána dhya tà nda nɨ ꞌòlepi dhɨ nɨ tàbvó dre, ngóró ma tá àmɨ kòfalé be na tɨ́nɨ. 4 Dɨ mɨ̀ kònɨ̀ dra ru kɨmó àma kɨ Mírì Yésu nɨ rú sè dhɨ, áma togó nɨ adré túmä́ní àmɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ Mírì Yésu nɨ rìnyí nɨ adré àmɨ ɨ́be. 5 Dɨ mɨ̀ kòfè dhya nda Sàtánà drɨ́gá, lovó kònzɨ akódhɨ nɨ rúbhá àdhya kòdràró gò, akódhɨ nɨ lɨ́drɨ̀ kàdrɨ́ró kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ tú.

6 Tà mɨ̀ dré kɨtswázó àmɨ kɨ afà ásà dhɨ yókódhó. Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, tàkú mvá tsà dhɨ adré mápà fóndro títí dhɨ nɨ ꞌo avólé nɨ̀ dhɨ? 7 Dɨ mɨ̀ kòtɨngá tàkú àku kòdhɨ, àmɨ kɨ temvézó, mɨ̀ kàtsáró mápà tɨ́dhɨ́ ro tàkú àko. Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ atsá àmɨkya mápà tɨ́dhɨ́ ro dre, à dré Krísto àma kɨ kábilígyà mvá Pásɨkà àdhya nɨ pfùle dràle mòbòmà ro dhɨ sè. 8 Ásà dhɨ, mà kàdré àma kɨ gwányá Pásɨkà àdhya nɨ ꞌo. Dɨ, mà kàdré ꞌòá mápà ladhɨ́lé tàkú àku tàkonzɨ̀ àdhya ɨ̀ndɨ̀ togó kònzɨ àdhya sè dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, mà kàdré àmakya ꞌòá mápà tàkú àko togó wä́yi àdhya ɨ̀ndɨ̀ tà bàti àdhya sè.

9 Áma wárágà tɨsɨ̀le drìdrì dhɨ léna dhɨ, má tɨsɨ̀ tá àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ kàdré ru su móndyá adrébhá ndòtò tà ꞌo dhɨ ɨ́be ko. 10 Kòdhɨ má adré tá móndyá bvò kòndɨ àdhya adrébhá ndòtò tà ꞌo yà, adrébhá ngá lovó bha yà, adrébhá ngá kisú túrúpfú sè yà, kó ngalè adrébhá gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bha yà dhɨ kɨ tà ta kòdhya ko. Kònò kàdré tá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, a nɨ tá lèá dhɨ, mɨ̀ kònga bvò kònɨ̀dhɨ ꞌásè. 11 Dɨ, má adré tá mána lèá tàle dhɨ: Mɨ̀ kàdré ru su móndyá adrébhá àyɨ kɨ zi Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ ró gò, ɨ̀ dré adrézó ndòtò tà ꞌo yà, adrézó ngá lovó bha yà, adrézó gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bha yà, adrézó móndɨ́ kɨ rú ta kònzɨ yà, adrézó wá tsi yà, kó ngalè adrézó ngá kisú túrúpfú sè yà dhɨ ɨ́be ko. Mɨ̀ kàdré ndɨ̀ndɨ̀ ngá nya móndyá làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ́be ko.

12-13 Tàko ko, móndyá Yésu nɨ kaꞌìbhá ko dhɨ kɨ tàbvó tàma nò ma ko. Gìká nɨ àyɨ nda kɨ tàbvó ta nɨ̀. Dɨ, adré zakó tsì lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré móndyá Èkèlézyà le dhɨ kɨ tàbvó ta àmɨ? Ásà dhɨ, ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Mɨ̀ kòdro tàkonzɨ̀ líyí àmɨ kòfalésè.»*

6

Tà adrézó tàbvó ta ásà móndyá kaꞌìbhá ɨ kòfalé dhɨ ɨ

1 Mɨ̀ kàdré tà ɨ́be àmɨ kòfalé àmɨ kɨ adrúpi be dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya lɨ̀le tà nda nɨ bvó ꞌo pàgánò ɨ̀ dré tàle dhɨ ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? Mɨ̀ adré àmɨkya lɨ̀le tà nda nɨ bvó ꞌo móndyá Gìká àdhya ɨ̀ dré tàle dhɨ ko àdho tà sè? 2 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, móndyá Gìká àdhya kɨ móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ tàbvó ta àyɨ dhɨ? Dɨ mɨ̀ kònɨ̀ dra móndyá bvò kòndɨ àdhya kɨ tàbvó ta àmɨ dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tsì tà mvá tsà àmɨ kòfalé dhɨ kɨ bvó ta bwà ko? 3 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, mà nɨ dra ángéló kɨ tàbvó ta dhɨ? Dɨ mà kɨtswá tà lɨ́drɨ̀ kòndɨ àdhya kɨ bvó ta bwà ko àdho tà sè? 4 Mɨ̀ kàdré tà làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ́be àmɨ kòfalé dhɨ, mɨ̀ adré dɨ lɨ̀le tà nda kɨ bvó ꞌo tàle móndɨ́ Èkèlézyà dré adrélé nòle móndɨ́ tàko ró dhɨ ɨ véna ngɨ́nɨ? 5 Má adré tà kòdhɨ kɨ ta kanyò fèzo àmɨ dré. Àmɨ kòfalé dhɨ, dhya àlo adrélépi tògyá ɨ́be kɨtswázó tà áyɨ adrúpi ɨ kòfalé dhɨ nɨ bvó ta bwà dhɨ tsì yókódhó? 6 Dɨ, móndɨ́ kaꞌìlepi àlo dhɨ adré ɨ́na áyɨ adrúpi nɨ dri lɨ̀zo ába tà àyɨ kòfalé dhɨ nɨ bvó ꞌo tàle, ɨ̀ndɨ̀ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ kandrá!

7 Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ dré adrélé tà adrézó tàbvó ta ásà dhɨ ɨ́be àmɨ kòfalé dhɨ sè dhɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, mɨ̀ adhé dre. Mɨ̀ kɨtswá tá tà kònzɨ ꞌòle àmɨ rú dhɨ kɨ mvo bwà ko àdho tà sè? Mɨ̀ kɨtswá tá àmɨ kɨ ngá tayɨ́ topálé dhɨ bwà ko àdho tà sè? 8 Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya móndɨ́ kɨ ꞌo kònzɨ, adrézó àyɨ kɨ ngá topá dhɨ àmɨ. Mɨ̀ adré kpà ꞌòá kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ adrúpi ɨ rú!

9 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, móndyá adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ ɨ̀ kɨtswá fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na ko dhɨ? Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé lɨtɨ́lé ko: Móndyá adrébhá ndòtò tà ꞌo dhɨ ɨ, móndyá adrébhá gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ɨ, móndyá adrébhá múná tà ꞌo dhɨ ɨ, àgo adrébhá ayílé àgo ɨ́be dhɨ ɨ, 10 móndyá adrébhá ngá kugù dhɨ ɨ, móndyá adrébhá ngá lovó bha dhɨ ɨ, móndyá adrébhá wá tsi dhɨ ɨ, móndyá adrébhá móndɨ́ kɨ rú ta kònzɨ dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndyá adrébhá ngá kisú túrúpfú sè dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kɨtswá fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na ko. 11 Wáláká dhɨ, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ tá àyɨ nda kòdhɨ ɨ tɨ́nɨ. Dɨ, Gìká dzɨ̀ àmɨ àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ lésè, àmɨ kɨ bhàzo twá adrélé ɨ́na ró, àmɨ kɨ bhàzo gyǎgya ɨ́ kandrá Mírì Yésu Krísto nɨ rú sè, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ Gìká nɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè.

Lɨndrɨ̀ fèma Gìká dré àma kɨ rúbhá sè dhɨ

12 Mɨ̀ adré tàá dhɨ: «Mà kɨtswá àmakya tà títí dhɨ kɨ ꞌo bwà.» Bàti, kònɨ̀nɨ. Dɨ, tà títí nda ɨ̀ kɨtswá àyɨkya àmɨ kɨ ledé ko. Má adré tàá dhɨ: «Má kɨtswá tà títí dhɨ kɨ ꞌo bwà.» Dɨ, má kɨtswá mána áma tayɨ́ tà dré atólé ɨ́ pálé dhɨ ko. 13 Mɨ̀ adré kpà tàá dhɨ: «Gìká bhà mányàngá ꞌa dré. Bhà kpà ꞌa mányàngá dré.» Kòdhɨ bàti. Dɨ, Gìká nɨ ngá nda kɨ tà ꞌo akɨ́lé rìti. Kàdré rúbhá nɨ tà sè dhɨ, Mírì Gìká bhà rúbhá à kàdréró ndòtò tà ꞌo ásà dhɨ bvó ko. Be ró dhɨ, bhà ɨ́na rúbhá nda à kàdréró áyɨ tà ꞌo ásà be dhɨ bvó. Mírì adré kpà rúbhá nda nɨ lɨkɨ́ nɨ̀. 14 Gìká tɨngá tá Mírì Yésu nɨ rúbhá dràdrà lésè áyɨ rìnyí sè. A nɨ kókpà àma kɨ rúbhá kɨ tɨngá dràdrà lésè kònɨ̀nɨ.

15 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, àmɨ kɨ rúbhá ɨ Krísto nɨ rúbhá nɨ kɨ̀gá ꞌɨ dhɨ? Dɨ má nɨ tsì áma rúbhá adrélépi Krísto àdhya ró dhɨ nɨ amú tòkó zàràbhù nɨ rúbhá be bwà? Tàdzí ko! 16 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, dhya adrélépi ru amú tòkó zàràbhù be dhɨ, ɨ̀ atsá rúbhá àlo ró akódhɨ be dre dhɨ? Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Àyɨ rìti dhɨ kɨ atsá rúbhá àlo ró.»* 17 Dɨ, dhya adrélépi ru amú Mírì be dhɨ, ɨ̀ atsá ngá àlo ró akódhɨ be Tɨrɨ́ na dre.

18 Lè mɨ̀ kàdré lapálé ndòtò tà sílésè! Tàkonzɨ̀ àruka títí móndɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, adré ꞌòá áyɨ rúbhá rú ko. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi ndòtò tà ꞌo dhɨ, adré tàkonzɨ̀ nda nɨ ꞌo áyɨ tàndɨ nɨ rúbhá rú. 19 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, àmɨ kɨ rúbhá Tɨrɨ́ Lólo nɨ tépelò ꞌɨ dhɨ? Tàko ko, Gìká fè àmɨ dré Tɨrɨ́ Lólo nda adrélé àmɨ léna. Àmɨ kɨ rúbhá àmɨ kɨ tàndɨ kya ꞌɨ ko. 20 Tàko ko, Gìká gɨ àmɨ làgɨ́ kàdrɨ̀ sè dre. Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré lɨndrɨ̀ fe Gìká dré àmɨ kɨ rúbhá sè.

7

Làmó nɨ tà

1 Kàdré ɨ́na tà mɨ̀ dré lizílé má tí àmɨ kɨ wárágà le dhɨ kɨ tà sè dhɨ, dóro nɨ agó dré tòkó mòle ko dhɨ. 2 Dɨ, kɨtswázó ndòtò tà ꞌo ko dhɨ, lè àgo àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tòkó ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ tòkó àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ àgo ɨ́be. 3 Lè agó kàdré áyɨ rúbhá logá áyɨ tòkó dré ko. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, lè tòkó kàdré áyɨ rúbhá logá áyɨ agó dré ko. 4 Tòkó nɨ rúbhá ngbà ꞌí akódhɨ nɨ tàndɨ àdhya ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, akódhɨ nɨ rúbhá nda kókpà agó nɨ àdhya ꞌɨ. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, agó nɨ rúbhá ngbà ꞌí akódhɨ nɨ tàndɨ àdhya ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, akódhɨ nɨ rúbhá nda kókpà tòkó nɨ àdhya ꞌɨ. 5 Mɨ̀ kàdré dɨ ru ga àmɨ kòfalésè rúbhá nɨ tà sè ko, kàdré ngbà ꞌí lókyá mɨ̀ dré ru yìzo àmɨ kɨ fèzo adrélé tà ta Gìká be dhɨ ꞌá ko dhɨ. Dɨ lókyá nda kòlavú dre dhɨ, mɨ̀ kògò adrélé ru amú, Sàtánà kòkɨtswáró àmɨ kɨ tabhì lɨtɨ́lé àmɨ kɨ lovó rúbhá àdhya sè ko dhɨ bvó. 6 Má adré tà kòdhɨ nɨ ta ngóró tòlɨ́ bhàle àmɨ dri dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, má fè mána láti àmɨ dré adrézó tà ꞌo. 7 Má mìlésè dhɨ, dóro nɨ tá móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré làmó mòle ko má tɨ́nɨ dhɨ. Dɨ, Gìká lanzɨ́ tà tanɨ twátwa dhɨ ɨ móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ dré. Dhya àlo tà tanɨ àlo dhɨ ɨ́be. Dhya àzya tà tanɨ àzya dhɨ ɨ́be.

8 Kàdré móndyá mobhá ko dhɨ ɨ tàyɨ́tòkó ɨ́be dhɨ kɨ tà sè dhɨ, má adré tàá dhɨ, dóro nɨ ɨ̀ dré ngbú adrélé kònɨ̀nɨ má tɨ́nɨ dhɨ. 9 Dɨ, ɨ̀ kòkɨtswá rúbhá lovó mvo bwà ko dhɨ, lè ɨ̀ kòmo àyɨkya làmó. Tàko ko, làmó mòle dhɨ dóro lavúlé, rúbhá lovó tayɨ́lé adrélé àtsɨ ró dhɨ rúsè.

10 Kàdré móndyá mobhá dhɨ kɨ tà sè dhɨ, má adré tàá kònɨ̀nɨ (má adré dɨ tàá ma ko, Mírì adré tàá nɨ̀): Lè tòkó kònga áyɨ agó kandrásè ko. 11 Dɨ, kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, kògò agó àzya mo ko, be swá dhɨ, kògò ru amú áyɨ agó be. Adré kpà lèá dhɨ, agó kòtɨngá áyɨ tòkó ko.

12 Àmɨ àruka títí dhɨ ɨ dré dhɨ, má adré tàá kònɨ̀nɨ (má adré tàá ma, Mírì adré tàá nɨ̀ ko): Agó àlo Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ kàdré tòkó kaꞌìlepi ko dhɨ ɨ́be gò, tòkó nda dré adrézó lèá adrélé agó nda be dhɨ, lè agó nda kòtɨngá tòkó nda ko. 13 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, tòkó àlo Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ kàdré agó kaꞌìlepi ko dhɨ ɨ́be gò, agó nda dré adrézó lèá adrélé tòkó nda be dhɨ, lè tòkó nda kòtayɨ́ agó nda ko. 14 Tàko ko, Gìká bhà agó kaꞌìlepi ko nda twá adrélé ɨ́na ró, akódhɨ nɨ tòkó Yésu nɨ kaꞌìlepi nda nɨ tà sè. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Gìká bhà tòkó kaꞌìlepi ko nda twá adrélé ɨ́na ró, akódhɨ nɨ agó Yésu nɨ kaꞌìlepi nda nɨ tà sè. Kònò kàdré tá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, àyɨ kɨ ànzɨ kɨ tá adré móndɨ́ bhàle twá Gìká dré dhɨ ɨ ró ko. Dɨ, tà bàti ró dhɨ, ànzɨ nda ɨ àyɨkya móndɨ́ lólo Gìká àdhya ꞌɨ.

15 Dɨ, dhya kaꞌìlepi ko dhɨ kàdré ɨ́na lèá ru lanzɨ́lé áyɨ àzya Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ be dhɨ, à kòtayɨ́ akódhɨ lɨ̀le. Akódhɨ nda kòlɨ̀ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ, à atrɨ̀ àzya nɨ Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ tòlɨ́ làmó àdhya lésè, kàdré agó ꞌɨ yà, kó ngalè tòkó ꞌɨ yà dhɨ. Àngyá ko, Gìká azí àmɨ adrélé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be. 16 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, mɨ, tòkó Yésu nɨ kaꞌìlepi nɨ, mɨ́ nì ngalè mɨ́ nɨ ámɨ agó nɨ tɨdrɨ́ yà dhɨ ko. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, mɨ, agó Yésu nɨ kaꞌìlepi nɨ, mɨ́ nì ngalè mɨ́ nɨ ámɨ tòkó nɨ tɨdrɨ́ yà dhɨ ko.

Adrema ngóró mɨ̀ dré tá adrélé Gìká dré àmɨ kɨ azíràꞌa dhɨ tɨ́nɨ dhɨ

17 Kàdré ngbà ꞌí tà kòdhɨ ꞌɨ ko dhɨ, lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré adrélé ngóró Mírì dré fèle àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ngóró mɨ̀ dré tá adrélé Gìká dré àmɨ kɨ azíràꞌa dhɨ tɨ́nɨ. Má adré tòlɨ́ kòdhɨ nɨ fe Èkèlézyà títí ɨ dré kòdhya. 18 Dɨ dhya àlo kàdré móndɨ́ lwàle dhɨ ꞌɨ Gìká dré tá akódhɨ nɨ azíràꞌa dhɨ, akódhɨ nda kàdré ngbú adrélé kònɨ̀nɨ. Dhya àlo kàdré móndɨ́ lwàle ko dhɨ ꞌɨ Gìká dré tá akódhɨ nɨ azíràꞌa dhɨ, akódhɨ nda kòꞌo ɨ lwàle ko. 19 Dhyá kɨ lwàma ɨ̀ndɨ̀ dhyá kɨ lwàma ko dhɨ, tà tàko ꞌɨ. Tà kàdrɨ̀ dhɨ ngbà ꞌí Gìká nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌìma ꞌòle dhɨ ꞌɨ. 20 Lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré adrélé ngóró mɨ̀ dré tá adrélé Gìká dré àmɨ kɨ azíràꞌa dhɨ tɨ́nɨ. 21 Dɨ mɨ́ kàdré màrábà ꞌɨ Gìká dré tá ámɨ azíràꞌa dhɨ, mɨ́ kòtayɨ́ ámɨ togó adrélé lanzìle tà nda sè ko. Dɨ, mɨ́ kòkɨtswá atsálé móndɨ́ trɨ̀le dhɨ ró bwà dhɨ, mɨ́ kòꞌo mɨ́na kònɨ̀nɨ. 22 Tàko ko, dhya adrélépi tá màrábà ro Mírì dré akódhɨ nɨ azíràꞌa dhɨ, atsá ɨ́na móndɨ́ trɨ̀le Mírì àdhya ró. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, dhya adrélépi tá màrábà ro ko Mírì dré akódhɨ nɨ azíràꞌa dhɨ, atsá ɨ́na màrábà Krísto àdhya ró. 23 Gìká gɨ àmɨ làgɨ́ kàdrɨ̀ sè. Mɨ̀ kòtayɨ́ dɨ àmɨ atsálé màrábà móndɨ́ kya ró dhɨ ko. 24 Dɨ áma adrúpi ɨ, lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré adrélé Gìká kandrá ngóró mɨ̀ dré tá adrélé dré àmɨ kɨ azíràꞌa dhɨ tɨ́nɨ.

Móndyá mobhá ko dhɨ kɨ tà, tàyɨ́tòkó kya ɨ́be dhɨ ɨ

25 Kàdré móndyá mobhá ko dhɨ kɨ tà sè dhɨ, má kisú tòlɨ́ Mírì vélésè ko. Dɨ, má adré mána tà kisùle kònɨ̀dhɨ nɨ fe ngóró móndɨ́ kɨtswálépi adrélé kaꞌìle, Mírì dré áyɨ togó dóro tadhálé drá dhɨ sè dhɨ tɨ́nɨ. 26 Kɨzà mà dré adrélé nyàle lókyá ándrò kòndɨ sè dhɨ sè dhɨ, má adré kisùá dhɨ, dóro nɨ mɨ̀ dré adrélé dhu rè ngóró mɨ̀ dré adrélé dhɨ tɨ́nɨ dhɨ. 27 Mɨ́ kàdré tòkó ɨ́be dhɨ, mɨ́ kòndà láti tòkó nda nɨ tɨngázó dhɨ ko. Mɨ́ kàdré tòkó àko dhɨ, mɨ́ kòndà tòkó mòle dhɨ ko. 28 Dɨ, mɨ́ kòmo tòkó dhɨ, mɨ́ ꞌo mɨ́na tàkonzɨ̀ ꞌɨ ko. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, kyánzɨ mòlepi rè ko dhɨ kòmo dhɨ, akódhɨ ꞌo tàkonzɨ̀ ꞌɨ ko. Dɨ, móndyá adrébhá ru mo dhɨ ɨ, tà nɨ adré àyɨ kɨ drì nya rä. Má adré mána àmɨ kɨ le apálé tà nda ɨ sílésè.

29 Áma adrúpi ɨ, má adré lèá tàle dhɨ, tayɨ́ ngbà ꞌí lókyá tsà. Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, lè àgo adrébhá tòkó ɨ́be dhɨ ɨ̀ kàdré Gìká nɨ tà ꞌo ngóró àyɨ tá tòkó àko na tɨ́nɨ. 30 Móndyá adrébhá ngòle dhɨ ɨ̀ kàdré tà ꞌo ngóró ɨ̀ adré tá ngòle ko na tɨ́nɨ. Móndyá adrébhá lenzélé dhɨ ɨ̀ kàdré tà ꞌo ngóró ɨ̀ adré tá lenzélé ko na tɨ́nɨ. Móndyá adrébhá ngá gɨ dhɨ ɨ̀ kàdré tà ꞌo ngóró ngá nda ɨ tá àyɨkya ꞌɨ ko na tɨ́nɨ. 31 Móndyá adrébhá tà ꞌo ngá bvò kòndɨ àdhya ɨ sè dhɨ ɨ̀ kàdré tà ꞌo ngóró àyɨ tá ngá nda kɨ lovó ɨ́be ko na tɨ́nɨ. Tàko ko, bvò mà dré nìle kònɨ̀dhɨ adré akɨ́lé akɨ́akɨ́.

32 Má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tà adrézó togó bha lanzìle dhɨ ɨ́be ko. Agó mòlepi ko dhɨ adré áyɨ togó bha Mírì nɨ tà dri, adrézó kisùá ngalè ɨ́ nɨ kɨtswá Mírì nɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé ngɨ́nɨ ya dhɨ. 33 Dɨ, agó mòlepi dhɨ adré ɨ́na áyɨ togó bha tà bvò kòndɨ àdhya ɨ dri, adrézó kisùá ngalè ɨ́ nɨ kɨtswá áyɨ tòkó nɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé ngɨ́nɨ ya dhɨ. 34 Dɨ tà dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ̀ lanzɨ́ ru ꞌa be rì. Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, tòkó mòlepi ko dhɨ ɨ̀ndɨ̀ kyánzɨ mòlepi rè ko dhɨ, ɨ̀ adré àyɨ kɨ togó bha Mírì nɨ tà dri, ɨ̀ kàdréró lólo rúbhá nɨ tà sè ɨ̀ndɨ̀ togó nɨ tà sè akódhɨ kandrá be dhɨ bvó. Dɨ, tòkó mòlepi dhɨ adré ɨ́na áyɨ togó bha tà bvò kòndɨ àdhya ɨ dri, adrézó kisùá ngalè ɨ́ nɨ kɨtswá áyɨ agó nɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé ngɨ́nɨ ya dhɨ. 35 Má adré tà kòdhɨ kɨ ta kɨtswázó tà lanzì bha àmɨ dri ko, be ró dhɨ, kɨtswázó àmɨ kɨ ledé, mɨ̀ kàdréró tà kɨtswábhá Mírì mìlésè dhɨ kɨ ꞌo, adrézó tròle akódhɨ nɨ tà rú togó wä́yi sè.

36 À kòzɨ̀ tòkó agó àlo dhɨ dré gò, agó nda dré adrézó kisùá dhɨ, ɨ́ adré tà ꞌo tòkó nda rú dóro ko áyɨ lovó rúbhá àdhya sè gò, dré adrézó tòkó nda nɨ le mòle dhɨ, lè ɨ̀ kòmo ru ngóró dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ. Akódhɨ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, ꞌo tàkonzɨ̀ ꞌɨ ko. 37 Dɨ, agó nda kònì dóro tàle dhɨ, ɨ́ lè tòkó nda nɨ mòle ko, ngóró tà bhàle ɨ́ dri dhɨ tɨ́nɨ ko, be ró dhɨ, ngóró tà ɨ́ dré lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ gò, dré kɨtswázó áyɨ lovó rúbhá àdhya nɨ mvo bwà dhɨ, akódhɨ ꞌo dóro làmó mòzo ko. 38 Dɨ ásà dhɨ, agó tòkó zɨ̀le drá dhɨ nɨ mòlepi dhɨ, ꞌo dóro. Dɨ, agó tòkó zɨ̀le drá dhɨ nɨ mòlepi ko dhɨ ꞌo ɨ́na dóro lavúlé.

39 Tòkó àlo dhɨ nɨ agó kàdré dhu rè lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ, lè ɨ̀ kàdré ngbú adrélé agó nda be. Dɨ, akódhɨ nɨ agó kòdrà dhɨ, akódhɨ nɨ kɨtswá ɨ́na agó ángùdhi dré lèle dhɨ nɨ mo, kàdré móndɨ́ Mírì àdhya ꞌɨ dhɨ. 40 Dɨ, má adré mána kisùá dhɨ, akódhɨ nɨ adré arɨ́ ɨ́be lavúlé, kàdré dhu rè ngóró dré adrélé dhɨ tɨ́nɨ dhɨ. Má adré kpà kisùá dhɨ, má adré àmɨ kɨ drì ta tògyá Gìká nɨ Tɨrɨ́ àdhya sè.

8

Mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ tà

1 Kàdré mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ tà sè dhɨ, má adré tàá kònɨ̀nɨ: Mà nì tàle dhɨ, àma títí dhɨ ɨ tà nìnì ɨ́be dhɨ be. Tà nìnì adré móndɨ́ kɨ ꞌo avólé drìkàdrɨ̀ sè. Dɨ, lèle adré ɨ́na móndɨ́ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 2 Dhya ángùdhi adrélépi kisùá dhɨ, ɨ́ nì tà be dhɨ, nì ɨ́na tà ngóró dré kɨtswálé ɨ́ kònì dhɨ tɨ́nɨ rè ko. 3 Dɨ, dhya adrélépi Gìká nɨ le dhɨ, Gìká nì akódhɨ nda kòdhya.

4 Kàdré dɨ mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ nyàma nɨ tà sè dhɨ, mà nì tàle dhɨ, gìká tàko bvò àdhya ɨ tà tàko ꞌɨ dhɨ be. Mà nì kpà, Gìká ngbà ꞌí àlo kwákwá dhɨ be. 5 Bàti, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré àyɨkya gìká tàko bhù na ɨ̀ndɨ̀ bvò dri dhɨ kɨ zi gìká ro. Tàko ko, gìká ɨ bǐ, ɨ̀ndɨ̀ mírì ɨ bǐ. 6 Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, àma dré dhɨ, Gìká ngbà ꞌí àlo kwákwá. Akódhɨ nda àma kɨ Atá ngá títí dhɨ kɨ bhàlepi, ɨ̀ndɨ̀ mà dré adrézó lɨ́drɨ̀ ɨ́be drá dhɨ ꞌɨ. Mírì kókpà ꞌí àlo kwákwá. Akódhɨ nda Yésu Krísto ngá títí dhɨ kɨ bhàzo ásà, ɨ̀ndɨ̀ mà dré adrézó lɨ́drɨ̀ ɨ́be ásà dhɨ ꞌɨ.

7 Dɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ nì àyɨkya tà nda kòdhɨ ɨ ko. Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré rè dhu ru su gìká tàko kɨ tà ɨ́be. Àyɨ nda ɨ̀ kàdré mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ nya dhɨ, ɨ̀ adré nòá ngóró mányàngá gìká tàko kya ró. Dɨ àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì yàyà dhɨ sè dhɨ, àyɨ kɨ togó adré àyɨ kɨ arókɨ̀ gò, ɨ̀ dré adrézó kisùá dhɨ, ɨ̀ ꞌo àyɨ atsálé ndǐ ró Gìká kandrá dre. 8 Tà bàti ró dhɨ, mányàngá adré ɨ́na àma kɨ ꞌo atsálé ànyɨ Gìká làga dhɨ nɨ̀ ko. Gba mà kònya yà dhɨ, kó ngalè mà kònya ko yà dhɨ, tà nda adré tà dóro ꞌo àma dré ko.

9 Dɨ, mɨ̀ dré nìle mɨ̀ kɨtswá àmɨkya ngá títí dhɨ kɨ nya bwà dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kònò dóro, tà nda kàtsáró tà mɨ̀ dré adrézó móndɨ́ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ ró ko. 10 Tàko ko, dhya àlo tà ɨ́be yàyà dhɨ kònò mɨ adrélépi tà nìnì ɨ́be dhɨ adréràꞌa ngá nya gìká tàko nɨ tépelò na dhɨ, tà nda nɨ zakó tsì akódhɨ nda nɨ togó se adrélé mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ nya? 11 Ásà dhɨ, mɨ́ adré ámɨ adrúpi tà ɨ́be yàyà ɨ̀ndɨ̀ Krísto dré dràzo ásà dhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì kɨzá ámɨ tà nìnì nda sè. 12 Mɨ̀ kàdré tàkonzɨ̀ ꞌo àmɨ kɨ adrúpi ɨ rú, adrézó àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì yàyà dhɨ kɨ kɨzá làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tàkonzɨ̀ ꞌo Krísto nɨ tàndɨ rú. 13 Ásà dhɨ, ngá má dré adrélé nyàle dhɨ kàdré áma adrúpi nɨ ꞌo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ, má kɨtswá gòle vélé zǎ nya ko, má kògòró akódhɨ nɨ ꞌo dhèle ko.

9

Pólò gà ngá kisúlé Rúbí Tanɨ nɨ longoma nɨ tà sè

1 Má kɨtswá mána tà adrébhá dóro má mìlésè dhɨ kɨ ꞌo bwà ko? Ma mána àpóstolò ꞌɨ ko? Má nò àma kɨ Mírì Yésu áma mì sè ko? Àmɨ àzí má dré ꞌòle Mírì nɨ tà sè dhɨ nɨ lòꞌwa ꞌɨ ko? 2 Tágba móndɨ́ àruka ɨ̀ kàdré áma no ngóró àpóstolò ro ko yà dhɨ, ma àpóstolò ꞌɨ àmɨ dré. Tàko ko, mɨ̀ dré adrélé Mírì Yésu na dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ adré àzí má dré ꞌòle àpóstolò ro dhɨ nɨ tadhá ngádra ꞌá dhɨ àmɨ.

3 Tà má dré adrézó áma tàrá ga ásà móndɨ́ adrébhá áma ndrɨ dhɨ ɨ tí dhɨ ɨ, tà kònɨ ꞌɨ: 4 Mà kɨtswá tsì adrélé ngá kisú nyàle ɨ̀ndɨ̀ mvùle àzí mà dré adrélé ꞌòle dhɨ sè bwà ko? 5 Mà kɨtswá tsì tòkó Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ kɨ do mòle, adrézó tatsílé àyɨ ɨ́be ngóró àpóstolò àruka kya tɨ́nɨ, Mírì nɨ adrúpi kya tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ Pétèró àdhya tɨ́nɨ dhɨ ko? 6 Adré tsì lèá dhɨ, àma Bàrànábà be dhɨ ɨ, mà kàdré ngbà ꞌí àzí ꞌo àma kɨ tàndɨ kɨ drɨ́gá sè làfa kisúzó dhɨ àma? 7 Àdhi adré sòdá àzí ꞌo áyɨ tàndɨ nɨ làfa sè dhɨ nɨ̀? Àdhi adré ngá kidhí gò, adrézó lòꞌwa nɨ nɨ nya ko dhɨ nɨ̀? Àdhi adré kàꞌwá lɨkɨ́ gò, adrézó bàsú nɨ nɨ mvu ko dhɨ nɨ̀?

8 Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, má adré tà kòdhɨ kɨ ta ngóró móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé kisùle dhɨ tɨ́nɨ? Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré kókpà tàá kònɨ̀nɨ ko? 9 Tàko ko, Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nda adré tàá dhɨ: «Tí dré adréràꞌa lòꞌwa ató zɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, à kòdrò ti nɨ ngá nyàle dhɨ nɨ logázó drá ko.»* Kòdhɨ Gìká adré ngbà ꞌí tí kɨ tà kisù kòdhya? 10 Adré zakó tsì tà nda nɨ ta àma kɨ tà sè? Tà bàti ró dhɨ, à tɨsɨ̀ tà nda àma kɨ tà sè. Tàko ko, adré lèá dhɨ, dhya adrélépi amvú ꞌa dhɨ ɨ dhya adrélépi ngánò tswa dhɨ be dhɨ, ɨ̀ kàdré ꞌòá adrézó mì bha lànyá kisúzó àyɨkya ró. 11 Mà kòrɨ kórɨ̀ Tɨrɨ́ Lólo àdhya àmɨ kòfalé ꞌí dhɨ, mà kɨtswá tsì ngá bvò àdhya kɨ kisú àmɨ drɨ́gásè ko?

12 Móndɨ́ àruka ɨ̀ kàdré rìnyí ɨ́be kɨtswázó ngá kisú àmɨ drɨ́gásè ꞌí dhɨ, àma àmakya rìnyí ɨ́be àyɨkya kɨ lavú ko? Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, mà ꞌo tà àmɨ kòfalé rìnyí nda sè ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya tà títí dhɨ kɨ mvo, mà kòkɨkɨ́ró Rúbí Tanɨ Krísto àdhya nɨ longoma ko.

13 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, dhya adrébhá àzí ꞌo tépelò na dhɨ ɨ̀ adré ngá fèle tépelò nda na dhɨ kɨ àmbí kisú nyàle dhɨ? Dhya adrébhá tà ꞌo àlètárɨ̀ kandrá dhɨ ɨ̀ adré kpà ngá fèle àlètárɨ̀ nda dri dhɨ kɨ àmbí kisú.† 14 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Mírì Yésu fè tòlɨ́ tàzoá dhɨ, móndyá adrébhá Rúbí Tanɨ longó dhɨ ɨ̀ kàdré ngá kisú àyɨ kɨ lɨ́drɨ̀ dré Rúbí Tanɨ nɨ longoma nda sè.‡

15 Dɨ, má ꞌo mána tà rìnyí nda sè àlomvá ko. Má adré kpà tà kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀, àmɨ kɨ togó asézó ngá fe má dré dhɨ bvó ko. Má mìlésè dhɨ, dóro nɨ tá má dré dràle kɨtswálé ngá zi àmɨ tí ko dhɨ! Dhya àlo kɨtswá tà má dré adrézó áma afà ásà kòdhɨ nɨ tɨngá má vélésè ko! 16 Tà bàti ró dhɨ, má kàdré Rúbí Tanɨ longó dhɨ, má kɨtswá mána áma afà tà nda sè bwà ko. Tàko ko, Gìká bhà àzí nda má drɨ́gá nɨ̀, má kàdréró ꞌòá be dhɨ bvó. Kònò kɨzà nɨ tá adré áma ngá ꞌɨ, má kàdré tá Rúbí Tanɨ nda nɨ longó ko dhɨ! 17 Kònò má kòkɨpè tá àzí nda ꞌòle ma dhɨ, má nɨ tá làgɨ́ kisú ásà. Dɨ, Gìká dré àzí nda nɨ bhàle má drɨ́gá nɨ̀ dhɨ sè dhɨ, má adré ngbà ꞌí àzí bhàle má drɨ́gá nda nɨ ꞌo kòdhya. 18 Má nɨ dɨ àdho làgɨ́ kisú àzí nda sè kòdhya? Áma làgɨ́, adrema Rúbí Tanɨ má dré adrélé longólé àngyá dhɨ nɨ longó dhɨ ꞌɨ. Ásà dhɨ, má adré longóá ngá zi àko ró, tágba má dré adrézó rìnyí ɨ́be kɨtswázó ngá kisú àzí nda sè dhɨ.

19 Gba má dré adrézó dhya àlo nɨ màrábà ꞌɨ ko dhɨ, má ꞌo ma adrélé móndyá títí dhɨ kɨ màrábà ro, kɨtswázó móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ adrì Krísto nɨ kaꞌì dhɨ bvó. 20 Dɨ Yúdà ànzɨ ɨ kòfalé dhɨ, má ꞌo ma adrélé Yúdà ànzɨ nda ɨ tɨ́nɨ, kɨtswázó àyɨ kɨ adrì Krísto vélé dhɨ bvó. Móndyá adrébhá Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, má ꞌo ma adrélé àyɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle nda ɨ tɨ́nɨ, tágba má dré adrézó tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle ko dhɨ, má kòkɨtswáró àyɨ kɨ adrì Krísto vélé be dhɨ bvó. 21 Móndyá adrébhá tátrɨ́trɨ́ kúlí àko dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, má ꞌo ma adrélé àyɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí àko nda ɨ tɨ́nɨ, kɨtswázó àyɨ kɨ adrì Krísto vélé dhɨ bvó. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, ma Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle ko dhɨ ko. Be ró dhɨ, ma mána Krísto nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle. 22 Móndyá tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, má ꞌo ma adrélé yàyà àyɨ nda ɨ tɨ́nɨ, kɨtswázó àyɨ kɨ adrì Krísto vélé dhɨ bvó. Dɨ móndyá títí dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, má ꞌo ma adrélé àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ tɨ́nɨ, adrélé láti títí dhɨ kɨ nda kɨtswázó àyɨ kɨ àruka kɨ tɨdrɨ́ dhɨ bvó. 23 Má adré tà títí nda kɨ ꞌo Rúbí Tanɨ nɨ tà sè, mà kòkisúró tà tanɨ ásà túmä́ní móndɨ́ àruka bǐ dhɨ ɨ́be be dhɨ bvó.

24 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, móndɨ́ ɨ̀ kàdré angú ra dhɨ, àyɨ títí dhɨ ɨ̀ adré ràle, dɨ, ngbà ꞌí àyɨ kɨ àlo adré làgɨ́ kisú nɨ̀ dhɨ? Dɨ mɨ̀ kàdré àmɨkya angú ra kɨtswázó làgɨ́ kisú dhɨ bvó. 25 Móndyá títí adrébhá ru pfu lavɨ na dhɨ ɨ̀ adré tà bǐ dhɨ kɨ mvo, àyɨ kɨ rúbhá kɨ ꞌòzo atsálé tòmbátòmba. Ɨ̀ adré ꞌòá kɨtswázó kùlá adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà dhɨ nɨ kisúzó kòdhya. Dɨ, mà adré àmakya ꞌòá kɨtswázó kùlá kɨtswálépi ŋwàle bwà ko dhɨ nɨ kisúzó kòdhya. 26 Dɨ ásà dhɨ, má adré mána angú ra wàyá ro ko. Mà kàdré ru pfu móndɨ́ àzya be dhɨ, má adré akódhɨ nɨ tisì wàyá ro ko. 27 Dɨ, má adré mána áma rúbhá ꞌo atsálé tòmbátòmba, adrézó bhàá áma rìnyí zàle, má kònɨ̀ dra Rúbí Tanɨ longó móndɨ́ àruka ɨ dré dhɨ, à kòkɨtswáró làgɨ́ logá má dré ko.

10

Tà ꞌòma Ɨ̀sèrélè ànzɨ kya tɨ́nɨ ko dhɨ

1 Áma adrúpi ɨ, má lè mɨ̀ kòtɨvɨ̀ ko tàle dhɨ, Mósè nɨ lókyá ꞌá dhɨ, àma kɨ tábhí títí dhɨ ɨ̀ atsí tá ndùrùku zàlésè gò, ɨ̀ dré lavúzó yǐandre ꞌásè dhɨ.* 2 Dɨ ndùrùku nda na ɨ̀ndɨ̀ yǐandre nda na dhɨ, ɨ̀ kisú tá bàtísimò, ru amúzó Mósè be. 3 Àyɨ títí dhɨ ɨ̀ nya tá mányàngá àlo angálépi Gìká vélésè dhɨ kòdhya. 4 Ɨ̀ mvu tá kpà yǐ àlo angálépi Gìká vélésè dhɨ kòdhya. Tàko ko, ɨ̀ adré tá yǐ adrélépi apfòle kɨ́rà angálépi Gìká vélésè gò adrélé àyɨ kɨ lebè dhɨ lésè dhɨ nɨ mvu.† Kɨ́rà nda tá Krísto ꞌɨ. 5 Tágba dré tá adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ bǐ àyɨ kòfalé dhɨ kɨ tà tá dóro Gìká mìlésè ko gò, ɨ̀ dré todràzo duku na.

6 Dɨ tà nda kòdhɨ ɨ̀ atsá tá àyɨ rú kònɨ̀nɨ kɨtswálé tà tadhá àma dré, mà kàdréró tà kònzɨ kɨ lovó bha àyɨkya tɨ́nɨ ko. 7 Mɨ̀ kàdré dɨ gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bha àyɨ kɨ àruka kya tɨ́nɨ ko. Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ: «Móndɨ́ ɨ̀ lɨrɨ́ tá adrélé ngá nya ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé lärí to gìká tàko ɨ kandrá.»‡ 8 Mà kàdré ndòtò tà ꞌo àyɨ kɨ àruka kya tɨ́nɨ ko. Tàko ko, àyɨ ngùlù-nyadhɨ-àlo-drì-na nda ɨ̀ todrà tá kìtú àlo sè.§ 9 Mà kàdré Krísto nɨ tabhì àma kɨ tàkonzɨ̀ sè àyɨ kɨ àruka kya tɨ́nɨ ko. Tàko ko, nì tɨtsɨ́ tá àyɨ nda ɨ todràle dhɨ kòdhya.* 10 Mɨ̀ kàdré kpà ngùrùngùrù ta àyɨ kɨ àruka kya tɨ́nɨ ko. Tàko ko, ángéló adrélépi dràdrà fe dhɨ tupfú tá àyɨ nda ɨ todràle dhɨ kòdhya.†

11 Tà nda kòdhɨ ɨ̀ atsá tá àyɨ rú kɨtswázó tà tadhá àma dré. À tɨsɨ̀ kpà tà nda ɨ kɨtswázó àma adrébhá lɨ́drɨ̀ ɨ́be lókyá kùdù kònɨ̀dhɨ ꞌá dhɨ kɨ kodzó dhɨ bvó. 12 Ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré kisùá dhɨ mɨ̀ adré àmɨ kɨ totó tätä dhɨ, mɨ̀ kònò dóro, mɨ̀ kòdheró ko! 13 Tà twá adré àmɨ kɨ tabhì tà adrébhá móndyá títí dhɨ kɨ tabhì dhɨ ɨ rúsè ko. Gìká kɨtswá kpà adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè. Kɨtswá àmɨ kɨ tayɨ́ tà dré tabhìle àmɨ kɨ rìnyí lavúzó dhɨ ko. Dɨ, tà dré adréràꞌa àmɨ kɨ tabhì dhɨ ꞌá dhɨ, a nɨ láti nzi àmɨ dré kɨtswázó lapálé tíásà, mɨ̀ kòkɨtswáró togó tsɨ be dhɨ bvó.

Gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bhàma ko dhɨ

14 Dɨ áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré lapálé gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bhàma nɨ tà sílésè. 15 Má adré tà kòdhɨ kɨ ta àmɨ, móndɨ́ tògya ró dhɨ ɨ dré. Dɨ àmɨ kɨ tàndɨ, mɨ̀ kòtabhì tà má dré adrélé tàle nda ɨ, nìzoá ngalè tà nda ɨ tà bàti ꞌɨ yà dhɨ. 16 Mà dré adréràꞌa mányàngá Mírì àdhya nɨ nya dhɨ ꞌá dhɨ, mà kàdré kópò adó, adrézó tà tanɨ zi Gìká tí drìá gò, adrézó mvùá dhɨ, mà adré zakó tsì àma kɨ amú Krísto nɨ kàrɨ́ be? Mà kàdré kpà mápà toŋò nyàle dhɨ, mà adré zakó tsì àma kɨ amú Krísto nɨ rúbhá be? 17 Mápà nda dré adrélé ngbà ꞌí àlo dhɨ sè dhɨ, àma zyandre dhɨ ɨ, mà atsá rúbhá àlo ró. Àngyá ko, mà adré títí mápà àlo nda nɨ nya kòdhya.

18 Mɨ̀ kisù rè Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ tà ká. Ɨ̀ kàdré ngá fèle mòbòmà ro àlètárɨ̀ dri dhɨ kɨ nya dhɨ, ɨ̀ adré zakó tsì àyɨ kɨ amú Gìká àlètárɨ̀ nda nɨ bhàzo drá dhɨ be? 19 Má adré lèá tàle dhɨ, ngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ, tà kàdrɨ̀ ꞌɨ dhɨ ko. Gìká tàko ɨ kpà tà kàdrɨ̀ ꞌɨ ko. 20 Dɨ, à kàdré ngá fe mòbòmà ro gìká tàko ɨ dré dhɨ, à adré fèá tɨrɨ́ kònzɨ ɨ dré, Gìká dré ko. Má adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàmú ru tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be àlomvá ko. 21 Mɨ̀ kɨtswá adrélé kópò Mírì àdhya nɨ mvu, adrézó kókpà kópò tɨrɨ́ kònzɨ kya nɨ mvu dhɨ bwà ko. Mɨ̀ kɨtswá adrélé mányàngá Mírì àdhya nɨ nya, adrézó kókpà mányàngá tɨrɨ́ kònzɨ kya nɨ nya dhɨ bwà ko. 22 Kòdhɨ mà adré tsì Mírì nɨ togó le ꞌòle aswálé? Àma tsì rìnyí ɨ́be akódhɨ àdhya nɨ lavú?

Tà títí dhɨ kɨ ꞌòma lɨndrɨ̀ fèzo Gìká dré dhɨ

23 Mɨ̀ adré tàá dhɨ: «Mà kɨtswá tà títí dhɨ kɨ ꞌo bwà.» Bàti, kònɨ̀nɨ. Dɨ, tà títí nda ɨ̀ kɨtswá àyɨkya àmɨ kɨ ledé ko. «Mà kɨtswá tà títí dhɨ kɨ ꞌo bwà.» Dɨ, tà títí nda ɨ̀ kɨtswá àyɨkya móndɨ́ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na ko. 24 Lè mɨ̀ kàdré tà dóro nda kisúlé àmɨ kɨ tàndɨ ɨ dré ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà dóro nda àmɨ kɨ àzya ɨ dré.

25 Mɨ̀ kàdré ngá títí adrélé lagɨ́lé ngá lagɨ́rà na dhɨ kɨ kaꞌì nyàle. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya ngá nda kɨ tà lizí ko, tà nda kàrókɨ̀ró àmɨ kɨ togó ko dhɨ bvó. 26 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Bvò ɨ ngá títí lá dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ, Mírì àdhya ꞌɨ.»‡

27 Dhya àlo Yésu nɨ kaꞌìlepi ko dhɨ kòzi àmɨ ngá nya gò, mɨ̀ dré kaꞌìzoá lɨ̀le dhɨ, mɨ̀ kònya ngá títí bhàle àmɨ kandrá dhɨ ɨ. Dɨ, mɨ̀ kòlizí àmɨkya ngá nda kɨ tà ko, tà nda kàrókɨ̀ró àmɨ kɨ togó ko. 28 Dɨ, dhya àlo kòtà ɨ́na àmɨ dré dhɨ, «Kònɨ̀dhɨ ngá fèle gìká tàko dré dhɨ ꞌɨ» dhɨ, mɨ̀ kònya ko, dhya tà nda nɨ tàlepi àmɨ dré dhɨ nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ tà nda kàrókɨ̀ró móndɨ́ nɨ togó ko sè. 29 Má adré àmɨ kɨ togó nɨ tà ta kòdhya ko. Be ró dhɨ, má adré mána dhya àzya nda nɨ togó nɨ tà ta kòdhya. Dɨ à nɨ kɨtswá lizíá dhɨ: «À adré tà má dré adrélé nòle dóro dhɨ kɨ logá má dré dhya àzya nɨ togó nɨ tà sè àdho tà sè? 30 Má kàdré mána àwoyà ta Gìká dré gò adrézó ngá nya dhɨ, à adré tà ta kònzɨ má rú ngá má dré àwoyà fèzo ásà nda sè àdho tà sè?»

31 Dɨ mɨ̀ kàdré ngá nya yà, ngá mvu yà, kó ngalè tà ángùdhi nɨ ꞌo yà dhɨ, mɨ̀ kàdré tà nda kɨ ꞌo títí kɨtswázó lɨndrɨ̀ fe Gìká dré dhɨ bvó. 32 Mɨ̀ kòꞌo tà àlo kɨtswálépi móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ ko, àyɨ nda ɨ̀ kàdré Yúdà ànzɨ ꞌɨ yà, móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ Èkèlézyà Gìká àdhya lé dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. 33 Mɨ̀ kàdré tà ꞌo mána tɨ́nɨ. Má adré tà títí dhɨ kɨ ꞌo, áma tà kàdréró dóro móndyá títí dhɨ ɨ mìlésè. Má adré tà dóro nda kisúlé áma tàndɨ dré ko. Be ró dhɨ, má adré mána tà dóro nda móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ dré, ɨ̀ kòkɨtswáró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú be dhɨ bvó.

11

1 Mɨ̀ kàdré tà ꞌo mána tɨ́nɨ, ngóró áma tàndɨ má dré adrélé tà ꞌo Krísto àdhya tɨ́nɨ dhɨ tɨ́nɨ.

Àgo kɨ tà tòkó ɨ́be lɨ̀sámbò na dhɨ

2 Má adré àmɨ kɨ tà bha kuru, mɨ̀ dré adrélé ngbú áma tà kisù dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré adrélé tròle tà má dré tadhálé àmɨ dré dhɨ ɨ rú dhɨ sè.

3 Dɨ, má adré mána lèá mɨ̀ kònì dhɨ, àgo títí dhɨ kɨ drì Krísto ꞌɨ, tòkó nɨ drì agó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Krísto nɨ drì Gìká ꞌɨ. 4 Dɨ lɨ̀sámbò na dhɨ, agó àlo dhɨ kòndrà ngá ɨ́ dri gò, adrézó tà zi Gìká tí yà, kó ngalè adrézó Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ yà dhɨ, agó nda adré ɨ́na kanyò fe Krísto dré.* 5 Dɨ tòkó àlo dhɨ kòndrà ngá ɨ́ dri ko gò, adrézó tà zi Gìká tí yà, kó ngalè adrézó Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ yà dhɨ, tòkó nda adré ɨ́na kanyò fe áyɨ agó dré. Tàko ko, sù ngóró tòkó nda rè tá áyɨ drìbhɨ́ rèrè na tɨ́nɨ. 6 Tòkó kòndrà ngá ɨ́ dri ko dhɨ, dóro nɨ tá dré áyɨ drìbhɨ́ rèle rèrè dhɨ. Dɨ, tòkó nɨ drìbhɨ́ rèma yà, kó ngalè akódhɨ nɨ drìbhɨ́ fàma yà dhɨ kàdré kanyò fe drá dhɨ, lè akódhɨ kàdré áyɨ drì ndràndrà. 7 Dɨ, adré lèá dhɨ, agó kòndrà ɨ́na áyɨ drì ko. Tàko ko, Gìká bhà agó làsú be ɨ́ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ agó adré Gìká nɨ mìlanzìlanzì tadhá. Dɨ, tòkó adré ɨ́na agó nɨ mìlanzìlanzì tadhá. 8 Àngyá ko, Gìká ꞌo tá agó apfòle tòkó lésè ko. Be ró dhɨ, ꞌo ɨ́na tòkó apfòle agó lésè. 9 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Gìká bhà tá agó tòkó dré ko. Be ró dhɨ, bhà ɨ́na tòkó agó dré. 10 Tà nda sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ ángéló kɨ tà sè dhɨ, lè tòkó kàdré áyɨ drì ndra tadházóá dhɨ, ɨ agó zàle dhɨ.

11 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, Mírì na dhɨ, tòkó nɨ tà kɨtswá adrélé be dhɨ agó nɨ tà àko ko. Agó nɨ tà kɨtswá kpà adrélé be dhɨ tòkó nɨ tà àko ko. 12 Tàko ko, ngóró tòkó dré apfòle agó lésè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, à ti kpà agó apfòle tòkó lésè. Dɨ, tà bàti ró dhɨ, ngá títí dhɨ ɨ̀ apfò Gìká vélésè.

13 Mɨ̀ kòlanzɨ́ tà kònɨ kɨ bvó àmɨ kɨ tàndɨ ɨ kòfalé: Tòkó àlo dhɨ kòndrà áyɨ drì ko gò adrézó tà zi Gìká tí dhɨ, kòdhɨ tsì dóro? 14 Ngá wä́yi Gìká dré bhàle dhɨ kɨ làsú adré zakó tsì tadhá àmɨ dré dhɨ, agó nɨ drìbhɨ́ kàdré kàtswa dhɨ, tà nda adré kanyò fe akódhɨ dré? 15 Dɨ, tòkó nɨ drìbhɨ́ kàdré kàtswa dhɨ, tà nda adré ɨ́na lɨndrɨ̀ fe akódhɨ dré. Tàko ko, Gìká fè drìbhɨ́ kàtswa nda akódhɨ dré ngóró ngá dré adrézó áyɨ drì ndra ásà dhɨ tɨ́nɨ. 16 Dhya àlo kàdré tà le kayílé tà nda kòdhɨ ɨ dri dhɨ, àma labhɨ àzya mà dré adrélé lebèle dhɨ àko. Èkèlézyà Gìká àdhya ɨ kókpà labhɨ àzya àko.

Mányàngá Mírì àdhya

(À kònò kpà Màtáyò 26:26-29; Márokò 14:22-25; Lúkà 22:15-20)

17 Kàdré tà mɨ̀ dré adrézó ru kɨmó adrélé ꞌòá dhɨ kɨ tà sè dhɨ, má kɨtswá àmɨ kɨ tà bha kuru ásà ko. Tàko ko, mɨ̀ adré àmɨkya tà kònzɨ kɨ ꞌo, tà dóro kɨ lavú. 18 Drìdrì dhɨ, má adré yìá tàle dhɨ, mɨ̀ dré adréràꞌa ru kɨmó móndɨ́ Èkèlézyà àdhya ɨ ró dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya ru lanzɨ́ àmɨ kòfalésè. Dɨ má nɨ kɨtswá tà nda nɨ kaꞌì tsà. 19 Tà bàti ró dhɨ, lè tà adrézó ru lanzɨ́ dhɨ ɨ̀ kàdré àmɨ kòfalé be, à kòkɨtswáró móndyá Gìká dré kaꞌìle àmɨ kòfalé dhɨ kɨ ni be dhɨ bvó. 20 Mɨ̀ dré adréràꞌa ru kɨmó dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya mányàngá Mírì àdhya nɨ nya kòdhya ko. 21 Tàko ko, mɨ̀ dré adréràꞌa ngá nya dhɨ ꞌá dhɨ, àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ adré ngá do àmɨ kɨ tàndɨ ɨ dré nyàle drìdrì móndɨ́ àruka ɨ kandrá. Dɨ móndɨ́ àruka ɨ tàbirí ɨ́be, àruka nɨ ɨ̀ adré kó wá tsi. 22 Àmɨ tsì dzó àko kɨtswázó ngá nya ɨ̀ndɨ̀ ngá mvu lána dhɨ? Kó ngalè, mɨ̀ adré Èkèlézyà Gìká àdhya nɨ ayɨ́zè, adrézó kanyò fe móndɨ́ mányàngá àko dhɨ ɨ dré? Má nɨ àdho tà ta àmɨ dré kòdhya? Má nɨ tsì àmɨ kɨ tà bha kuru? Kóko! Má kɨtswá àmɨ kɨ tà bha kuru tà nda sè ko!

23 Tàko ko, má tadhá mána àmɨ dré tà má dré kisúlé Mírì vélésè kònɨ ɨ kòdhya: Ngátsi Mírì Yésu nɨ lefèzo kàrɨbhá ɨ drɨ́gá dhɨ sè dhɨ, akódhɨ adó tá mápà, 24 àwoyà fèzo Gìká dré gò, ŋòzoá tàzoá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma rúbhá má dré adrélé fèle àmɨ kɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ nya, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ adrézó áma tà kisù.» 25 Ngá nyàma àmvolésè dhɨ, dré kókpà ꞌòzoá kònɨ̀nɨ kópò sè. Adó kópò nda, tàzoá dhɨ: «Kópò kònɨ̀dhɨ adré tà tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be áma kàrɨ́ sè dhɨ nɨ tà tadhá. Mɨ̀ mvu, ɨ̀ndɨ̀ vésè wä́yi mɨ̀ dré adréràꞌa mvùá dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ adrézó áma tà kisù.» 26 Tàko ko, vésè wä́yi mɨ̀ dré adréràꞌa mápà kòdhɨ nɨ nya, adrézó kpà kópò kòdhɨ nɨ mvu dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ adré Mírì nɨ dràdrà nɨ tà longó, tsàle lókyá dré dra agòzo dhɨ ꞌá.

27 Ásà dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi Mírì nɨ mápà nya yà, adrélépi kó akódhɨ nɨ kópò mvu yà ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ ko dhɨ, akódhɨ nda adré ɨ́na tàkonzɨ̀ ꞌo Mírì nɨ rúbhá rú ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kàrɨ́ rú gò, tàkonzɨ̀ nda dré adrézó akódhɨ dri. 28 Adré dɨ lèá dhɨ, móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ togó tabhì ꞌíká gò, ɨ̀ kògòró adrélé mápà nda nɨ nya, adrézó kópò nda nɨ mvu ndò. 29 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi mápà nda nɨ nya, adrézó kópò nda nɨ mvu Mírì nɨ rúbhá nɨ tà kisù àko ró dhɨ, adré ɨ́na Gìká nɨ tàbvó tàma asé áyɨ tàndɨ dri. 30 Tà nda sè dhɨ, móndɨ́ bǐ àmɨ kòfalé dhɨ ɨ rúbhá ɨ́be yàyà ɨ̀ndɨ̀ drà ro, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ àruka bǐ dhɨ ɨ̀ todrà dre. 31 Mà kàdré àma kɨ tàndɨ kɨ tàbvó ta dhɨ, Gìká kɨtswá àma kɨ tàbvó ta ko. 32 Dɨ, Mírì Gìká adré ɨ́na àma kɨ tàbvó ta, adrézó àma kɨ lotó, ɨ́ kòbhàró tà àma dri móndyá bvò àdhya kya tɨ́nɨ ko dhɨ bvó.

33 Ásà dhɨ, áma adrúpi ɨ, mɨ̀ dré adréràꞌa ru kɨmó mányàngá Mírì àdhya nɨ nya dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré ru letè àmɨ kòfalésè. 34 Àmɨ kɨ àruka ɨ̀ kàdré tàbirí ɨ́be dhɨ, ɨ̀ kònya ngá àyɨ bhàna ꞌíká, mɨ̀ kònɨ̀ dra ru kɨmó dhɨ, mɨ̀ kòꞌoró tàkonzɨ̀ gò àmɨ kɨ tàbvó tàzo dhɨ ko.

Kàdré tà àruka mɨ̀ dré lizílé dhɨ kɨ tà sè dhɨ, má nɨ tà nda kɨ lotó lókyá má dré adréràꞌa àmɨ véna dhɨ ꞌá.

12

Tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ ɨ

1 Áma adrúpi ɨ, kàdré tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ kɨ tà sè dhɨ, má adré lèá mɨ̀ kònì tà bàti tà nda ɨ dri be. 2 Mɨ̀ nì tàle dhɨ, mɨ̀ dré tá adréràꞌa pàgánò ɨ ró dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ tayɨ́ tá àmɨ adrélé tatsílé gìká tàko kɨtswábhá kúlí ta bwà ko dhɨ ɨ vésè dhɨ be. 3 Ásà dhɨ, má adré tà bàti ta àmɨ dré: Dhya àlo adrélépi tà ta Gìká nɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè dhɨ kɨtswá tàá dhɨ «Tátrɨ́trɨ́ kàdré Yésu dri!» dhɨ bwà ko. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya àlo kɨtswá tàá dhɨ «Yésu Mírì ꞌɨ!» dhɨ bwà ko, kàdré ngbà ꞌí Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè ko dhɨ.

4 Tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ ɨ twátwa. Dɨ, Tɨrɨ́ àlo nda adré ɨ́na fèá nɨ̀. 5 Láti adrézó Mírì nɨ àzí ꞌo dhɨ ɨ twátwa. Dɨ, à adré àzí nda kɨ ꞌo Mírì àlo nda dré. 6 Tà Gìká dré adrélé ꞌòle móndɨ́ ɨ ꞌásè dhɨ ɨ twátwa. Dɨ, Gìká àlo nda adré tà títí nda kɨ ꞌo móndyá títí dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ nɨ̀.

7 Gìká adré áyɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí tadhá móndyá kaꞌìbhá àlo àlo títí dhɨ ɨ rú, adrézó tà dóro ꞌo àyɨ títí nda ɨ dré. 8 Dhya àlo dré dhɨ, Tɨrɨ́ nda adré rìnyí adrézó kúlí ta tògyá sè dhɨ nɨ fe kòdhya. Dhya àzya dré dhɨ, Tɨrɨ́ àlo nda adré rìnyí adrézó kúlí ta tà nìnì sè dhɨ nɨ fe kòdhya. 9 Àzya nɨ dré dhɨ, Tɨrɨ́ àlo nda adré rìnyí adrézó Gìká nɨ kaꞌì togó wä́yi sè dhɨ nɨ fe kòdhya. Àzya nɨ dré dhɨ, Tɨrɨ́ àlo nda adré rìnyí adrézó móndɨ́ kɨ drà tɨdrɨ́ dhɨ nɨ fe kòdhya. 10 Àzya nɨ dré dhɨ, adré rìnyí adrézó tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo dhɨ nɨ fe kòdhya. Àzya nɨ dré dhɨ, adré rìnyí adrézó Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ dhɨ nɨ fe kòdhya. Àzya nɨ dré dhɨ, adré rìnyí adrézó tɨrɨ́ twátwa dhɨ kɨ ni lanzɨ́lé dhɨ nɨ fe kòdhya. Àzya nɨ dré dhɨ, adré rìnyí adrézó ti twátwa kɨ ta dhɨ nɨ fe kòdhya. Àzya nɨ dré dhɨ, adré rìnyí adrézó ti twátwa nda kɨ kúlí àndu ngɨ dhɨ nɨ fe kòdhya. 11 Tɨrɨ́ àlo kwákwá nda adré tà títí nda kɨ ꞌo nɨ̀. Adré rìnyí twátwa nda kɨ lanzɨ́ móndɨ́ àlo àlo títí ɨ dré, ngóró ɨ́ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ.

Rúbhá àlo kɨ̀gá nɨ ɨ́be bǐ dhɨ

12 Dhyá kɨ rúbhá ngá àlo dhɨ ꞌɨ, gba dré adrézó kɨ̀gá ɨ́be bǐ dhɨ. Krísto nɨ tà kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ. Gba rúbhá nɨ nɨ kɨ̀gá ɨ̀ dré adrézó bǐ dhɨ, rúbhá nda ngbà ꞌí àlo. 13 Tàko ko, à fè bàtísimò àma títí dhɨ ɨ dré Tɨrɨ́ Lólo àlo dhɨ nɨ rìnyí sè, mà kàdréró rúbhá àlo ró, gba mà kàdré Yúdà ànzɨ ꞌɨ yà, móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ꞌɨ yà, màrábà ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ màrábà ro ko dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. Gìká bhà Tɨrɨ́ àlo nda adrélé àma títí dhɨ ɨ léna.

14 Rúbhá nda nɨ kɨ̀gá ngbà ꞌí àlo ko. Be ró dhɨ, rúbhá nda kɨ̀gá ɨ́be bǐ. 15 Tágba rúbhá nda nɨ pá kòtà tá dhɨ «Má dré adrélé drɨ́gá ꞌɨ ko dhɨ sè dhɨ, ma rúbhá nɨ kɨ̀gá ꞌɨ ko» dhɨ, pá nda nɨ tá adré ngbú rè rúbhá nda nɨ kɨ̀ga ró. 16 Kó ngalè, bí nɨ kòtà tá dhɨ «Má dré adrélé mì ꞌɨ ko dhɨ sè dhɨ, ma rúbhá nɨ kɨ̀gá ꞌɨ ko» dhɨ, bí nda nɨ tá adré ngbú rè rúbhá nda nɨ kɨ̀ga ró. 17 Kònò rúbhá wä́yi dhɨ kàdré tá mì ꞌɨ yà dhɨ, a nɨ tá kɨtswá tà yi ngɨ́nɨ? Kó ngalè, rúbhá wä́yi dhɨ kàdré tá bí ꞌɨ yà dhɨ, a nɨ tá kɨtswá ngá tàdzí ngu ngɨ́nɨ? 18 Tà bàti ró dhɨ, Gìká tobhà kɨ̀gá àlo àlo títí dhɨ ɨ rúbhá léna ngóró ɨ́ dré tá lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. 19 Kɨ̀gá nda ɨ̀ kàdré tá ngbà ꞌí àlo dhɨ, kònò rúbhá nda kɨtswá tá adrélé ko. 20 Tà bàti ró dhɨ, rúbhá nɨ kɨ̀gá ɨ bǐ. Dɨ, rúbhá nda ɨ́na ngbà ꞌí àlo.

21 Rúbhá nda nɨ mì kɨtswá ɨ́na tàá drɨ́gá dré dhɨ «Ámɨ lovó má rú yó!» dhɨ bwà ko. Kó ngalè, drì nɨ kɨtswá ɨ́na tàá pá dré dhɨ «Ámɨ lovó má rú yó!» dhɨ bwà ko. 22 Tàko ko, rúbhá nɨ kɨ̀gá adrélé nòle yàyà dhɨ ɨ̀ kàdré tá yó dhɨ, kònò rúbhá nda kɨtswá tá tà ꞌo bwà ko. 23 Rúbhá nɨ kɨ̀gá mà dré adrélé nòle lɨndrɨ̀ àko ró dhɨ ɨ, mà adré àyɨ nda kɨ lɨndrɨ̀ bha kɨ̀gá àruka títí dhɨ kya kɨ lavú. Rúbhá nɨ kɨ̀gá kɨtswábhá adrélé nòle ko dhɨ ɨ, mà adré àyɨ nda kɨ lɨkɨ́ kɨ̀gá àruka títí dhɨ kɨ lavú. 24 Dɨ, mà adré ꞌòá kònɨ̀nɨ rúbhá nɨ kɨ̀gá kɨtswábhá adrélé nòle dhɨ kɨ tà sè ko. Dɨ, Gìká amú ɨ́na rúbhá nɨ kɨ̀gá ɨ títí, lɨndrɨ̀ fèzo kɨ̀gá adrébhá tá lɨndrɨ̀ àko dhɨ ɨ dré, 25 tà adrézó ru lanzɨ́ dhɨ kàdréró rúbhá nda na yó, be ró dhɨ, kɨ̀gá nda ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ àzya kɨ tà kisù. 26 Ásà dhɨ, kɨ̀gá àlo dhɨ kàdré kɨzà nya dhɨ, kɨ̀gá àruka títí dhɨ ɨ̀ adré kókpà kɨzà nya túmä́ní akódhɨ be. Kɨ̀gá àlo dhɨ kàdré rúku kisú dhɨ, kɨ̀gá àruka títí dhɨ ɨ̀ adré lenzélé túmä́ní akódhɨ be.

27 Àmɨ ró dhɨ, àmɨ Krísto nɨ rúbhá ꞌɨ. Àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ rúbhá nda nɨ kɨ̀gá ꞌɨ. 28 Gìká bhà tá rè zyà àpóstolò ɨ adrélé drìdrì Èkèlézyà na gò, pròfétà kɨ bhàzo àyɨ àmvolésè gò, dhya adrébhá tà tadhá dhɨ kɨ bhàzo àyɨ àmvolésè. Àmvolásà dhɨ, bhà tá dhya adrébhá tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ɨ, dhya adrébhá móndɨ́ kɨ drà tɨdrɨ́ dhɨ ɨ́be, dhya adrébhá móndɨ́ kɨ ledé dhɨ ɨ́be, dhya adrébhá móndɨ́ kɨ drì ko dhɨ ɨ́be, tsàle dhya adrébhá ti twátwa kɨ ta dhɨ ɨ́be. 29 Dɨ móndyá títí dhɨ ɨ àpóstolò ꞌɨ ko. Àyɨ títí dhɨ ɨ pròfétà ꞌɨ ko. Àyɨ títí dhɨ ɨ tà tadhábhá ꞌɨ ko. Àyɨ títí dhɨ ɨ rìnyí ɨ́be adrézó tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo ko, 30 adrézó móndɨ́ kɨ drà tɨdrɨ́ ko, adrézó ti twátwa kɨ ta ko, adrézó ti twátwa nda kɨ kúlí àndu ngɨ ko. 31 Dɨ, àmɨ kɨ togó kàdré ɨ́na àtsɨ ró, kɨtswázó tà tanɨ lavúlé Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ kɨ kisú.

Nyànomvá dhɨ, má nɨ láti dóro láti àruka títí dhɨ kɨ lavúlépi dhɨ nɨ tadhá àmɨ dré kòdhya.

13

Lèle nɨ tà

1 Kònò má kàdré tá ti twátwa móndɨ́ kya kɨ ta ángéló kya ɨ́be gò, má dré mána adrézó lèle àko dhɨ, má nɨ tá adré ngóró ngɨ́lɨ́ngɨ́lɨ́ adrélé tswàle wàyá ro dhɨ tɨ́nɨ, kó ngalè gòká adrélé vòle wàyá ro dhɨ tɨ́nɨ. 2 Kònò má kàdré tá Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ, adrézó tà títí lùzu ró dhɨ kɨ ni lanzɨ́lé tà nìnì be wä́yi, adrézó tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be kàdrɨ̀ kɨtswázó kòngó kɨ ꞌo àyɨ kɨ kisí gò, má dré mána adrézó lèle àko dhɨ, má nɨ tá adré ngá tàko ꞌɨ. 3 Kònò má kòlanzɨ́ tá áma ngá títí dhɨ ɨ lemerèbhá ɨ dré, áma rúbhá fèzo vèle àtsɨ́ na gò, má dré mána adrézó lèle àko dhɨ, má kɨtswá tá tà dóro àlo kisú ásà ko.

4 Lèle adré tà letè togó vwàvwà sè, adrézó áyɨ togó dóro tadhá móndɨ́ ɨ dré. Adré lovó kònzɨ bha móndɨ́ ɨ rú ko. Adré áyɨ afà ko, adrézó drìkàdrɨ̀ ro ko. 5 Adré kanyò fe móndɨ́ ɨ dré ko, adrézó tà dóro nda kisúlé áyɨ tàndɨ dré ko, adrézó áyɨ togó tayɨ́ adrélé aswálé ko. Adré tà kònzɨ ꞌòle ɨ́ rú dhɨ kɨ tà kisù vwàvwà ro ko. 6 Adré lenzélé tà kònzɨ sè ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na lenzélé tà bàti sè. 7 Lèle adré tà títí dhɨ kɨ mvo, adrézó Gìká nɨ kaꞌì tà títí ɨ sè, adrézó mì bha akódhɨ véna tà títí ɨ sè, adrézó togó tsɨ tà títí ɨ sè.

8 Lèle kɨtswá tàdzí akɨ́lé ko. Dɨ, à nɨ Gìká nɨ kúlí longoma pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ nɨ tayɨ́. À nɨ ti twátwa kɨ tàma kɨkɨ́. À nɨ kúlí tàma tà nìnì sè dhɨ nɨ tayɨ́. 9 Tàko ko, mà adré àmakya tà ni tsà, adrézó Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ tsà. 10 Dɨ, lókyá tà títí dhɨ ɨ̀ dré dra kɨtswábhá títí dhɨ tú dhɨ, tà kɨtswábhá tsà dhɨ kɨ àyɨkya tavɨ̀.

11 Má dré tá adréràꞌa mvámvá ro dhɨ ꞌá dhɨ, má adré tá tà ta mvámvá àdhya tɨ́nɨ, adrézó tà kisù mvámvá àdhya tɨ́nɨ, adrézó tà ni lanzɨ́lé mvámvá àdhya tɨ́nɨ. Dɨ, lókyá má dré atsázó móndɨ́ kàdrɨ̀ ro dhɨ sè dhɨ, má tayɨ́ tà ànzɨmvá kya ɨ títí. 12 Nyànomvá dhɨ, mà adré ngá no tsà, ngóró ngá lɨ́ndrɨ́ adrélé nòle tàlàtálà na dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, mà nɨ ru no Gìká be mì sè. Nyànomvá dhɨ, má adré tà ni tsà. Dɨ, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, má nɨ tà títí dhɨ kɨ ni, ngóró Gìká dré áma nìle bàti dhɨ tɨ́nɨ.

13 Nyànomvá dhɨ, tà na kònɨ ɨ be: tà kaꞌìkaꞌì, mì bhàbhà Gìká véna dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ lèle. Dɨ, tà kàdrɨ̀ lavúlé tà nda ɨ kòfalé dhɨ ɨ́na lèle ꞌɨ.

14

Ti twátwa kɨ tàma, ɨ̀ndɨ̀ tà longoma pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ

1 Mɨ̀ kàdré dɨ láti lèle àdhya nɨ lebè. Àmɨ kɨ togó kàdré kpà àtsɨ ró, kɨtswázó tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ kɨ kisú. Lavúlé dhɨ, mɨ̀ kàdré rìnyí adrézó Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ nɨ le kisúlé dhɨ kòdhya. 2 Tàko ko, dhya adrélépi ti twá ta dhɨ adré tà ta móndɨ́ ɨ dré ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na tà ta Gìká dré. Àngyá ko, dhya àlo nì tà akódhɨ dré adrélé tàle dhɨ ko, dré adrélé tà lùzu ró dhɨ kɨ ta Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ sè. 3 Dɨ, dhya adrélépi Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ dhɨ adré ɨ́na tà ta móndɨ́ ɨ dré, kɨtswázó àyɨ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, kɨtswázó àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó àyɨ kɨ togó kɨ tɨndrɨ̀. 4 Dhya adrélépi ti twá ta dhɨ adré áyɨ tàndɨ nɨ tɨmbà áyɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Dɨ, dhya adrélépi Gìká nɨ kúlí longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ dhɨ adré ɨ́na móndyá títí Èkèlézyà le dhɨ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 5 Má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré títí ti twátwa kɨ ta. Dɨ, lavúlé dhɨ, má adré lèá mɨ̀ kàdré Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ. Tàko ko, dhya adrélépi tà longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ dhɨ lavú dhya adrélépi ti twátwa kɨ ta dhɨ, akódhɨ nda kàdré ngbà ꞌí ti twátwa nda kɨ kúlí àndu ngɨ Èkèlézyà nɨ tɨmbàzo dhɨ ko dhɨ.

6 Áma adrúpi ɨ, kònò má kòtsa tá àmɨ véna adrélé ti twátwa kɨ ta dhɨ, tà nda nɨ tá kɨtswá àmɨ kɨ ledé ngɨ́nɨ? Dɨ, má kòtsa mána tà lùzu ró tadhálé dhɨ ɨ́be yà, tà nìnì tàle dhɨ ɨ́be yà, tà longólé pròfétà àdhya tɨ́nɨ dhɨ ɨ́be yà, kó ngalè tà tadhálé dhɨ ɨ́be yà dhɨ, tà nda nɨ àmɨ kɨ ledé bàti. 7 Kàdré ndɨ̀ndɨ̀ ngá ledélé lärí ro ngóró fɨ́rɨ́lɨ́ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ kùdhí tɨ́nɨ dhɨ kɨ tà sè dhɨ, à kàdré ngá nda kɨ tswa wàyá ro dhɨ, à nɨ longó adrélé tswàle nda nɨ ni ngɨ́nɨ? 8 Kó ngalè, à kàdré gòká vo dóro ko dhɨ, àdhi nɨ áyɨ lotó lɨ̀le àdzú bhu dhɨ nɨ̀? 9 Tà nda kòdhɨ kókpà kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ tà sè. Mɨ̀ kàdré kúlí nìle ko dhɨ kɨ ta kòdhya dhɨ, à nɨ kúlí mɨ̀ dré adrélé tàle nda kɨ àndu ni ngɨ́nɨ? Mɨ̀ nɨ adré àmɨkya kúlí nda kɨ ta àngyá. 10 Tà bàti ró dhɨ, ti twátwa adrélé tàle bvò dri dhɨ ɨ bǐ. Dɨ, ti adrélépi àndu àko dhɨ yókódhó. 11 Dɨ má kònì kúlí adrélé tàle dhɨ kɨ àndu ko dhɨ, má nɨ adré móndɨ́ twá ro dhya adrélépi kúlí nda kɨ ta dhɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nda nɨ kpà adré móndɨ́ twá ro má dré. 12 Tà nda kókpà kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ tà sè. Àmɨ kɨ togó dré adrélé àtsɨ ró tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ kɨ kisú dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré tà tanɨ adrézó Èkèlézyà nɨ tɨmbà dhɨ kɨ nda kòdhya.

13 Ásà dhɨ, lè dhya adrélépi ti twá ta dhɨ kàdré tà zi Gìká tí, kɨtswázó kúlí ɨ́ dré adrélé tàle nda kɨ àndu ngɨ dhɨ bvó. 14 Tàko ko, má kàdré tà ta Gìká be ti twá dhɨ sè dhɨ, áma togó adré tà nda kɨ ta nɨ̀. Dɨ, áma tà kisùkisù adré ɨ́na tà ꞌo ko. 15 Dɨ má nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? Má nɨ tà ta Gìká be áma togó sè, adrézó kpà tàá áma tà kisùkisù sè. Má nɨ longó ngo áma togó sè, adrézó kpà longóá áma tà kisùkisù sè. 16 Tàko ko, mɨ́ kàdré Gìká nɨ rú bha kùle ngbà ꞌí kúlí angábhá ámɨ togó lésè dhɨ ɨ sè dhɨ, dhya adrélépi kúlí mɨ́ dré adrélé tàle àwoyà fèzo Gìká dré nda kɨ yi dhɨ nɨ kɨtswá tàá «Kònɨ̀nɨ!» dhɨ ngɨ́nɨ? Àngyá ko, akódhɨ nda nì kúlí mɨ́ dré adrélé tàle nda kɨ àndu ko. 17 Dɨ tágba mɨ́ dré adrézó àwoyà ta Gìká dré dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na dhya nda nɨ tɨmbà akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì na ko.

18 Má adré àwoyà ta Gìká dré, má dré adrélé ti twátwa kɨ ta àmɨ títí dhɨ kya kɨ lavú dhɨ sè. 19 Dɨ, lɨ̀sámbò na dhɨ, má dré kúlí nzi móndɨ́ ɨ̀ dré nìle dhɨ kɨ tàle àyɨ kɨ tadházó dhɨ dóro lavúlé, má dré kúlí ngùlù-mudrí dhɨ kɨ tàle ti twá sè dhɨ rúsè.

20 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré tà kisù ngóró ànzɨmvá kya tɨ́nɨ ko. Mɨ̀ kàdré tà ꞌo ànzɨmvá kya tɨ́nɨ ngbà ꞌí tà kònzɨ ꞌòma nɨ tà sè. Dɨ, tà kisùma nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré tà ꞌo ngóró móndɨ́ lɨꞌwábhá dre dhɨ kya tɨ́nɨ. 21 Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Mírì tà dhɨ: Má nɨ tà ta móndyá kòdhɨ ɨ dré móndɨ́ adrébhá ti twátwa kɨ ta dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ twá kɨ kúlí ɨ sè.

Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, ɨ̀ kɨtswá àyɨkya áma yi ko.»*

22 Ásà dhɨ, Gìká bhà ti twátwa kɨ tàma, kɨtswázó áyɨ rìnyí tadhá móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré ko, be ró dhɨ, móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ dré. Dɨ, bhà ɨ́na tà longoma pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ, kɨtswázó áyɨ rìnyí tadhá móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré, móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ dré ko. 23 Dɨ àmɨ móndyá Èkèlézyà le nɨ ɨ, mɨ̀ kòkɨmó ru títí adrélé ti twátwa kɨ ta gò, móndɨ́ kaꞌìlepi ko dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ tà nda nɨ nìlepi ko dhɨ ꞌɨ yà dhɨ dré fɨ̀zo àmɨ kɨ yi dhɨ, a nɨ tàá dhɨ, ngá kɨzá àmɨ kɨ drì dre. 24 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya títí Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ gò, móndɨ́ kaꞌìlepi ko dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ tà nda nɨ nìlepi ko dhɨ ꞌɨ yà dhɨ dré fɨ̀zo àmɨ kɨ yi dhɨ, a nɨ áyɨ tàkonzɨ̀ ni àmɨ kɨ kúlí ɨ sè, adrézó kaꞌìá ɨ tàkonzɨ̀ líyí ꞌɨ káyà dhɨ. 25 Dɨ tà títí dré zùle áyɨ togó na dhɨ kɨ apfò ngádra ꞌá gò, dré dhèzo áyɨ mì bha kìní na, Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo, tàzoá dhɨ: «Gìká àmɨ kòfalé be bàti!»

Tà ꞌòma mìbhalé tí lɨ̀sámbò na dhɨ

26 Áma adrúpi ɨ, à kàdré dɨ ꞌòá ngɨ́nɨ? Mɨ̀ kàdré ru kɨmó dhɨ, àmɨ kɨ àlo nɨ kɨtswá longó ngo, àzya nɨ nɨ kɨtswá tà tadhá, àzya nɨ nɨ kɨtswá tà lùzu ró dhɨ nɨ tadhá, àzya nɨ nɨ kɨtswá ti twá ta, àzya nɨ nɨ kɨtswá ti twá nda nɨ kúlí àndu ngɨ. Dɨ mɨ̀ kàdré tà títí nda kɨ ꞌo kɨtswázó móndyá Èkèlézyà le dhɨ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 27 À kàdré ti twátwa kɨ ta dhɨ, adré lèá dhɨ, ngbà ꞌí móndɨ́ rì yà, kó ngalè na yà dhɨ ɨ̀ kàdré ti twátwa nda kɨ ta dhɨ àyɨ. Dɨ ɨ̀ kàdré ti nda kɨ ta bvóá bvóá. Adré kpà lèá dhɨ, dhya àzya kàdré kúlí ɨ̀ dré adrélé tàle nda kɨ àndu ngɨ. 28 Dɨ, dhya kɨtswálépi kúlí nda kɨ àndu ngɨ bwà dhɨ kàdré yó dhɨ, lè móndyá nda ɨ̀ kàdré àyɨkya kɨ́rɨ lɨ̀sámbò na. Ɨ̀ kàdré ti twátwa nda kɨ ta àyɨ kɨ tàndɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ Gìká dré.

29 Kàdré móndyá adrébhá Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ kɨ tà sè dhɨ, lè àyɨ rì yà, kó ngalè na yà dhɨ ɨ̀ kàdré kúlí nda kɨ longó, móndyá àruka títí dhɨ ɨ̀ kàdréró tà ɨ̀ dré adrélé tàle nda kɨ tabhì lanzɨ́lé. 30 Dhya àzya adrélépi lɨrɨ́lé dhɨ kòkisú tà lùzu ró tadhálé dhɨ dhɨ, lè dhya adrélépi tá tà ta drìdrì nda kòtayɨ́ kúlí tàma. 31 Dɨ àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ, dhya àlo àzya nɨ bvó, kɨtswázó móndyá títí dhɨ kɨ tadhá, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ kodzó dhɨ bvó. 32 Adré lèá dhɨ, móndyá adrébhá tà longó pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ togó bha àyɨ kɨ rìnyí zàle. 33 Tàko ko, Gìká adré tà ꞌo wàyá ro ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na tà ꞌo tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ na.

Ngóró dré adrélé Èkèlézyà títí ɨ ꞌásè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, 34 lè tòkó ɨ̀ kàdré kɨ́rɨ lɨ̀sámbò na. Ɨ̀ kòtà kúlí ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ bha àyɨ kɨ drì kobhá ɨ zàle, ngóró Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ. 35 Ɨ̀ kàdré tà ɨ̀ dré lèle nìle dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ kàdré tà nda kɨ lizí àyɨ kɨ àgo ɨ tí bhàna. Tàko ko, tòkó dré adrélé tà ta lɨ̀sámbò na dhɨ kanyò ro akódhɨ dré.

36 Àmɨ Kòrítòbhá nɨ ɨ, mɨ̀ adré vo tsì kisùá dhɨ, Gìká nɨ kúlí apfò àmɨ kɨ tàndɨ ɨ vélésè? Kó ngalè, Gìká nɨ kúlí nda tsa ngbà ꞌí àmɨ véna? 37 Móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ no pròfétà ɨ ró yà, kó ngalè móndɨ́ Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí ɨ́be dhɨ ɨ ró yà dhɨ, lè àyɨ nda ɨ̀ kòkaꞌì dhɨ, tà má dré adrélé tɨsɨ̀le àmɨ dré kòdhɨ ɨ, tòlɨ́ Mírì àdhya ꞌɨ. 38 Dɨ, ɨ̀ kòkaꞌì kònɨ̀nɨ ko dhɨ, à kɨtswá kpà àyɨ kɨ tàndɨ kɨ kaꞌì ko.

39 Dɨ áma adrúpi ɨ, àmɨ kɨ togó kàdré àtsɨ ró, adrézó Gìká nɨ kúlí longó pròfétà kya tɨ́nɨ. Mɨ̀ kòlogá kpà ti twátwa kɨ tàma móndɨ́ ɨ dré ko. 40 Dɨ, adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà títí dhɨ kɨ ꞌo mìbhalé tí, ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ.

15

Krísto nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ

1 Áma adrúpi ɨ, má lè Rúbí Tanɨ má dré longólé àmɨ dré dhɨ nɨ tà ꞌòle agálé àmɨ léna. Mɨ̀ kaꞌì Rúbí Tanɨ nda gò, mɨ̀ dré adrézó àmɨ kɨ totó tätä drìá. 2 Rúbí Tanɨ nda sè dhɨ, Gìká adré àmɨ kɨ tɨdrɨ́, mɨ̀ kàdré tròle gɨ́gɨ́ ro tà má dré longólé àmɨ dré nda rú dhɨ. Dɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, mɨ̀ kaꞌì àmɨkya àngyá.

3 Má tadhá àmɨ dré tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ má dré kisúlé kònɨ ɨ kòdhya: Krísto drà àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè, ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ. 4 Dɨ akódhɨ nɨ rúbhá bhàzo mógó na gò, kìtú nɨ na sè dhɨ, dré ngàzo dràdrà ꞌásè, ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ. 5 Dɨ dré agázó Pétèró kandrá gò, dré agázó àpóstolò mudrí-drì-rì dhɨ ɨ kandrá. 6 Àmvolásà dhɨ, dré agázó lókyá àlo sè móndɨ́ kaꞌìbhá kámá-nzi lavú dhɨ ɨ kandrá. Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ dhu rè lɨ́drɨ̀ ɨ́be. Dɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ todrà dre. 7 Dɨ akódhɨ dré agázó Yàkóbhò kandrá gò, dré gòzo agálé àpóstolò títí dhɨ ɨ kandrá. 8 Àyɨ títí nda ɨ àmvolésè dhɨ, dré kpà agázó áma tàndɨ kandrá, tágba má dré tá adrézó ngóró mvámvá tìle lókyá dóro sè ko dhɨ tɨ́nɨ dhɨ.

9 Tàko ko, ma móndɨ́ tàko lavúlé àpóstolò títí dhɨ ɨ kòfalé dhɨ ꞌɨ. Má kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ adrélé zìle àpóstolò ro dhɨ ko, má dré tá móndyá Gìká nɨ Èkèlézyà le dhɨ kɨ mì pfòle dhɨ sè. 10 Dɨ, Gìká nɨ togó tanɨ bhàle má rú dhɨ sè dhɨ, ma ngóró má dré adrélé ándrò kònɨ̀dhɨ tɨ́nɨ. Akódhɨ bhà áyɨ togó tanɨ nda má rú àngyá ko. Tàko ko, má ꞌo mána àzí àpóstolò àruka títí dhɨ kya kɨ lavú. Tà bàti ró dhɨ, má ꞌo àzí nda ma ko. Be ró dhɨ, Gìká nɨ togó tanɨ adrélépi tà ꞌo má léna dhɨ ꞌo ɨ́na àzí nda nɨ̀. 11 Ásà dhɨ, kàdré ma ꞌɨ yà, kó ngalè àyɨ nda ꞌɨ yà dhɨ, tà nda kòdhɨ ɨ tà mà dré adrélé longólé ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré kaꞌìle dhɨ ꞌɨ.

Móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ

12 Dɨ, mà kàdré kó longóá dhɨ Krísto nga dràdrà ꞌásè ꞌí dhɨ, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ adré dɨ àyɨkya tàá dhɨ, móndyá dràbhá dre dhɨ ɨ̀ kɨtswá ngàle dràdrà ꞌásè ko dhɨ ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 13 Kònò ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ kàdré tá yó dhɨ, Krísto nga tá kpà dràdrà ꞌásè ko. 14 Dɨ Krísto kònga tá dràdrà ꞌásè ko dhɨ, tà mà dré adrélé longólé dhɨ nɨ tá adré tà tàko ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tá adré tà tàko ꞌɨ. 15 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, mà nɨ tá adré Gìká nɨ tà longóbhá kɨnzò sè dhɨ ꞌɨ. Tàko ko, mà longó àmakya Gìká nɨ tà tàzoá dhɨ, akódhɨ tɨngá Krísto dràdrà lésè dre dhɨ ꞌí. Dɨ, móndyá dràbhá dre dhɨ ɨ̀ kòkɨtswá tá ngàle dràdrà ꞌásè ko dhɨ, Gìká tɨngá tá kpà Krísto dràdrà lésè ko. 16 Tàko ko, móndɨ́ ɨ̀ kòkɨtswá tá ngàle dràdrà ꞌásè ko dhɨ, Krísto nga tá kpà dràdrà ꞌásè ko. 17 Dɨ Krísto kònga tá dràdrà ꞌásè ko dhɨ, àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tá adré àngyá, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ nɨ tá adré dhu rè àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ na. 18 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, móndyá Krísto nɨ kaꞌìbhá gò ɨ̀ dré todràzo dhɨ kɨ tà akɨ́ tá dre. 19 Kònò mà kàdré tá ngbà ꞌí mì bha Krísto véna lɨ́drɨ̀ kònɨ̀dhɨ nɨ tà sè dhɨ, mà nɨ tá adré kɨzàbhá ꞌɨ móndyá àruka títí dhɨ kɨ lavú.

20 Dɨ, tà bàti ró dhɨ, Krísto nga dràdrà ꞌásè, ngóró dhya ngàlepi drìdrì móndyá dràbhá àruka títí dhɨ ɨ kandrána dhɨ ró. 21 Tàko ko, ngóró dràdrà dré atsálé móndɨ́ ɨ kòfalé móndɨ́ àlo dhɨ sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ atsá kókpà móndɨ́ àlo dhɨ sè. 22 Ngóró móndyá títí angábhá Àdámà lésè dhɨ ɨ̀ dré adrélé dràle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, móndyá títí ru amúbhá Krísto be dhɨ kɨ adrɨ́. 23 Dɨ, móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ kɨ adrɨ́ àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lókyá sè. Krísto adrɨ́ ɨ́na drìdrì móndyá àruka títí dhɨ ɨ kandrá nɨ̀. Dɨ lókyá dré dra agòzo dhɨ tú dhɨ, móndyá akódhɨ àdhya kɨ adrɨ́. 24 Àmvolásà dhɨ, lókyá kùdù nɨ atsá. Lókyá nda sè dhɨ, Krísto nɨ tɨrɨ́ kònzɨ títí ópɨ́ kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró dhɨ kɨ tà ꞌo akɨ́lé, rìnyí títí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ɨ́be gò, Òpɨ̀ logózó Gìká Atá drɨ́gá. 25 Tàko ko, lè Krísto kàdré òpɨ̀ nya tsàle lókyá Gìká dré dra akódhɨ nɨ kàrɨbhá títí dhɨ kɨ bhàzo adrélé akódhɨ nɨ pá zàle dhɨ ꞌá.* 26 Kàrɨbhá nɨ kùdù dré dra tà nɨ nɨ ꞌòzo akɨ́lé dhɨ, dràdrà ꞌɨ. 27 Àngyá ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Gìká bhà tà títí dhɨ ɨ akódhɨ nɨ pá zàle.»† Dɨ tà tɨsɨ̀le kòdhɨ kàdré tàá «tà títí dhɨ ɨ» kònɨ̀nɨ dhɨ, adré Gìká nɨ tàndɨ nɨ bha lána ko. Tàko ko, Gìká nda dhya adrélépi tà títí nda kɨ bha Krísto nɨ pá zàle dhɨ ꞌɨ. 28 Dɨ akódhɨ kònɨ̀ dra ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, Krísto, Gìká nɨ Mváagó nda nɨ áyɨ tàndɨ nɨ bha Gìká tà títí dhɨ kɨ bhàlepi áyɨ pá zàle nda zàle, Gìká kàdréró tà títí dhɨ ɨ drìle.

29 Dɨ, ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ kàdré ɨ́na yó dhɨ, móndyá adrébhá bàtísimò do móndyá dràbhá kɨ rú sè dhɨ ɨ̀ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ àdho tà sè? Móndyá dràbhá dre dhɨ ɨ̀ kòkɨtswá ngàle dràdrà ꞌásè ko dhɨ, à adré bàtísimò do àyɨ kɨ rú sè àdho ꞌòzo?

30 Àma ró dhɨ, mà adré kpà àma kɨ lɨ́drɨ̀ fe adrélé dràdrà mìle lókyá títí ɨ sè àdho tà sè? 31 Tàko ko, ma mána dràdrà mìle kìtú àlo àlo títí dhɨ ɨ sè. Tà nda tà bàti ꞌɨ, ngóró má dré adrélé áma drì bha kuru àmɨ kɨ tà sè Yésu Krísto àma kɨ Mírì na dhɨ tɨ́nɨ. 32 Kònò má kòpfu tá ru kàꞌwá àtrá ɨ́be Èfésò na ngbà ꞌí móndɨ́ kɨ tà sè dhɨ, má nɨ tá àdho tà dóro kisú ásà kòdhya? Móndyá dràbhá dre dhɨ ɨ̀ kòkɨtswá ngàle dràdrà ꞌásè ko dhɨ,

«Mà kàdré ngá nya, adrézó ngá mvu!

Tàko ko, kìdru, mà nɨ dra dràdrà.»‡

33 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé lɨtɨ́lé ko: «Ru sùma móndɨ́ kònzɨ ɨ́be dhɨ adré dhyá kɨ tà dóro kɨ kɨzá.» 34 Mɨ̀ kògò dɨ adrélé tà kisù dóro. Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà tàkonzɨ̀ ꞌòma. Tàko ko, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ nì àyɨkya Gìká ko. Má adré tà kòdhɨ nɨ ta kanyò fèzo àmɨ dré.

Rúbhá móndyá dra ngabhá dràdrà ꞌásè dhɨ kya

35 Dɨ, à nɨ kɨtswá lizíá dhɨ: «Móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ nga dràdrà ꞌásè ngɨ́nɨ? Ɨ̀ nɨ nga rúbhá ngɨ́nɨ dhɨ sè?» 36 Tà lizílé nda tà azaaza ꞌɨ! Lòꞌwa mɨ́ dré adrélé kidhílé dhɨ kòdrà ko dhɨ, kɨtswá ɨ́na apfòle lɨ́drɨ̀ ro ko. 37 Mɨ́ dré adréràꞌa lòꞌwa kidhí dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ́ adré ngá dra apfòlepi dhɨ nɨ kidhí kòdhya ko. Be ró dhɨ, mɨ́ adré ngbà ꞌí lòꞌwa kidhí kòdhya, kàdré ngánò lòꞌwa ꞌɨ yà, kó ngalè ngá àzya nɨ lòꞌwa ꞌɨ yà dhɨ. 38 Dɨ Gìká adré rúbhá tɨ́dhɨ́ dhɨ nɨ fe lòꞌwa nda dré, ngóró ɨ́ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. Lòꞌwa àlo àlo títí dhɨ ɨ dré dhɨ, adré rúbhá fe adrélé àyɨ kɨ tàndɨ kya ró.

39 Ngá títí dhɨ kɨ zǎ kandra àlo ko. Móndɨ́ kɨ zǎ nɨ kárá twá, kàꞌwá kɨ zǎ nɨ kárá twá, àrɨ́ kya nɨ kárá twá, ɨ̀ndɨ̀ kosyá kya nɨ kárá twá. 40 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, rúbhá bhù àdhya ɨ be, ɨ̀ndɨ̀ rúbhá bvò àdhya ɨ be. Dɨ rúbhá bhù àdhya kɨ lagulagu twá rúbhá bvò àdhya kya rúsè. 41 Kìtú nɨ lagulagu twá, mbǎ nɨ lagulagu twá, ɨ̀ndɨ̀ bhìbhínyà kɨ lagulagu twá. Ndɨ̀ndɨ̀ bhìbhínyà àlo àlo títí dhɨ kɨ lagulagu twá àyɨ kɨ àzya kya rúsè.

42 Tà nda nɨ adré kókpà kònɨ̀nɨ móndyá dra ngabhá dràdrà ꞌásè dhɨ kɨ tà sè. Rúbhá adrélé sìle kìní na ngá adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà dhɨ ró dhɨ, nɨ nga rúbhá kɨtswálépi ŋwàle bwà ko dhɨ ró. 43 Rúbhá adrélé sìle lɨndrɨ̀ àko dhɨ, nɨ nga rúbhá mìlanzìlanzì ro dhɨ ró. Rúbhá adrélé sìle rúbhá yàyà ro dhɨ, nɨ nga rúbhá rìnyi ró dhɨ ró. 44 Rúbhá adrélé sìle rúbhá bvò àdhya ró dhɨ, nɨ nga rúbhá adrélépi Tɨrɨ́ Lólo nɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ ró.

Ngóró rúbhá bvò àdhya dré adrélé be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, rúbhá adrélépi Tɨrɨ́ nɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ kókpà be. 45 Ásà dhɨ, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Móndɨ́ drìdrì, Àdámà atsá móndɨ́ lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ ró.»§ Dɨ, Àdámà kùdù ro dhɨ atsá ɨ́na Tɨrɨ́ adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ró. 46 Dɨ, rúbhá Tɨrɨ́ àdhya atsá drìdrì nɨ̀ ko. Be ró dhɨ, rúbhá bvò àdhya atsá ɨ́na ꞌíká, gò rúbhá Tɨrɨ́ àdhya dré atsázó ndò. 47 Móndɨ́ drìdrì nda apfò tàpfulɨ́ndrɨ́ bvò àdhya lésè. Dɨ, móndɨ́ kùdù ro nda apfò ɨ́na bhù lésè. 48 Móndyá bvò àdhya ɨ ngóró móndɨ́ apfòlepi bvò lésè nda tɨ́nɨ. Dɨ, móndyá bhù àdhya ɨ àyɨkya ngóró móndɨ́ apfòlepi bhù lésè nda tɨ́nɨ. 49 Ngóró mà dré adrélé làsú ɨ́be móndɨ́ apfòlepi bvò lésè nda àdhya tɨ́nɨ dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mà nɨ adré kókpà làsú ɨ́be móndɨ́ apfòlepi bhù lésè nda àdhya tɨ́nɨ.

50 Áma adrúpi ɨ, tà má dré adrélé tàle dhɨ ɨ, kònɨ ɨ: Dhyá kɨ rúbhá ɨ kàrɨ́ nɨ be dhɨ ɨ̀ kɨtswá fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na bwà ko. Ngá adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà dhɨ kɨtswá fɨ̀le ngá kɨtswábhá ŋwàle bwà ko dhɨ ɨ kòfalé bwà ko. 51 Mɨ̀ yi rè ká! Má adré tà lùzu ró dhɨ nɨ ta àmɨ dré kòdhya: Àma títí dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ kɨtswá dràle ko. Dɨ, àma títí dhɨ kɨ rúbhá kɨ ru ladzá 52 lókyá mvá tsà mì atswàma àdhya tɨ́nɨ dhɨ sè, gòká kùdù dré ngoràꞌa. Tàko ko, à nɨ gòká vo gò, móndyá dràbhá dre dhɨ ɨ̀ dré ngàzo dràdrà ꞌásè rúbhá kɨtswábhá ŋwàle bwà ko dhɨ ɨ́be. Dɨ àma kɨ rúbhá kɨ ru ladzá. 53 Tàko ko, lè rúbhá adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà kònɨ̀dhɨ kòladzá ru atsálé rúbhá kɨtswálépi ŋwàle bwà ko dhɨ ró. Lè rúbhá adrélépi dràle dràdrà kònɨ̀dhɨ kòladzá ru atsálé rúbhá kɨtswálépi dràle bwà ko dhɨ ró. 54 Dɨ rúbhá adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà nda kònɨ̀ ru ladzá atsálé rúbhá kɨtswálépi ŋwàle bwà ko dhɨ ró dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ rúbhá adrélépi dràle dràdrà nda kònɨ̀ ru ladzá atsálé rúbhá kɨtswálépi dràle bwà ko dhɨ ró dhɨ, tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ nɨ ru ꞌo:

«À lavú dràdrà nɨ rìnyí, tà nɨ nɨ ꞌòzo akɨ́lé dhɨ dre!*

55 Dràdrà, ámɨ rìnyí móndɨ́ kɨ lavúzó dhɨ ángwà?

Dràdrà, ámɨ rìnyí móndɨ́ kɨ tupfúzó todràle dhɨ ángwà?»†

56 Dràdrà nɨ rìnyí adrézó móndɨ́ kɨ tupfú todràle nda, tàkonzɨ̀ ꞌɨ. Dɨ tàkonzɨ̀ nda nɨ rìnyí angá tátrɨ́trɨ́ kúlí lésè. 57 Dɨ, mà kàdré àmakya àwoyà fe Gìká dré, dré adrélé àma kɨ ꞌo tàkonzɨ̀ lavú dràdrà be àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ rìnyí sè dhɨ sè!

58 Ásà dhɨ, áma adrúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ totó tätä. Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ tà dré kɨzɨ́lé àlomvá ko. Mɨ̀ kàdré ngbú àmɨ kɨ fe adrélé Mírì nɨ àzí ꞌo adrézó lɨ̀le ába drìdrì. Tàko ko, mɨ̀ nì tàle dhɨ, àzí mɨ̀ dré adrélé ꞌòle Mírì na dhɨ kɨtswá dràle àngyá ko dhɨ be.

16

Làfa lokólé móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré dhɨ

1 Kàdré làfa mɨ̀ dré adrélé lokólé móndyá Gìká àdhya Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré dhɨ nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá ngóró má dré tàle Èkèlézyà Gàlàtɨ́yà na dhɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.* 2 Kìtú nɨ àlo pósò àlo àlo títí dhɨ kya sè dhɨ, àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré làfa mɨ̀ dré kisúlé dhɨ nɨ àruka bha gàrà dri. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ kɨtswálé má kònɨ̀ dra tsa dhɨ, mɨ̀ kòlokóró làfa lókyá nda sè ko. 3 Dɨ má kòtsa dre dhɨ, má nɨ wárágà kɨ fe móndyá mɨ̀ dré dra kɨpèle dhɨ ɨ dré gò, àyɨ kɨ mùzo ngá mɨ̀ dré adrélé fèle nda kɨ adzí Yèrúsalémà na. 4 Kòkɨtswá má dré kpà lɨ̀zo dhɨ, mà nɨ lɨ túmä́ní àyɨ ɨ́be.

Atsí Pólò dré lèle tòle dhɨ

5 Má kònɨ̀ dra lavú bvò Màkèdònɨ́yà àdhya ꞌásè dhɨ, má nɨ tsa àmɨ véna. Tàko ko, má nɨ lavú Màkèdònɨ́yà ꞌásè. 6 Àruka nɨ, má nɨ adré àmɨ véna lókyá be vwàvwà ro tsà. Àruka nɨ, má nɨ ndɨ̀ndɨ̀ lókyá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ letè lavúlé àmɨ véna, mɨ̀ kògòró áma ledé má dré lɨ̀zo àrà má dré dra lɨ̀zo lána dhɨ na. 7 Tàko ko, má lè àmɨ kɨ nòle ngbà ꞌí lókyá tsà sè má dré adréràꞌa lavúlé dhɨ ꞌá ko. Be ró dhɨ, Mírì kòlè dhɨ, má adré lèá gìle àmɨ ta. 8 Nyànomvá dhɨ, má nɨ adré kònwa Èfésò ꞌa tsàle gwányá Pàtèkótè àdhya na. 9 Tàko ko, Gìká nzì láti má dré adrézó àzí kàdrɨ̀ dhɨ nɨ ꞌo kònwa, gba móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ kàdré lɨgɨ́lé má rú yà dhɨ.

10 Tìmòtéyò kòtsa àmɨ véna dhɨ, mɨ̀ kòꞌo akódhɨ dóro, kàdréró àmɨ kòfalé tirì àko. Tàko ko, akódhɨ adré Mírì nɨ àzí ꞌo mána tɨ́nɨ. 11 Adré dɨ lèá dhɨ, dhya àlo kàyɨ́zè akódhɨ ko. Akódhɨ dré adréràꞌa ꞌòle agòle dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kòledé akódhɨ, kàgòró má vélé togó be kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ. Àngyá ko, má adré akódhɨ nɨ letè adrúpi àruka ɨ́be.

12 Kàdré àma kɨ adrúpi Àpólò nɨ tà sè dhɨ, má kodzó tá akódhɨ togó wä́yi sè, kòlɨ̀ró àmɨ véna àma kɨ adrúpi àruka ɨ́be. Dɨ, akódhɨ lè tá ɨ́na lɨ̀le nyànomvá ko. Dɨ a nɨ dra lókyá dóro nda lɨ̀zo ndò.

13 Lè mɨ̀ kàdré tàmìga dri, adrélé àmɨ kɨ totó tätä àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Mɨ̀ kàdré togó tsɨ, adrézó kpà rìnyi ró. 14 Mɨ̀ kàdré kpà tà títí dhɨ kɨ ꞌo lèle sè.

15 Mɨ̀ nì tàle dhɨ, Sètèfánà ɨ móndyá akódhɨ nɨ dzó lé dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ tá móndɨ́ Yésu nɨ kaꞌìbhá drìdrì bvò Àkáyà àdhya na dhɨ ꞌɨ dhɨ be. Dɨ ɨ̀ fè àyɨ adrélé tà ꞌo móndyá lólo Gìká àdhya ɨ dré. Áma adrúpi ɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó, 16 mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ bha móndyá adrébhá tà ꞌo àyɨ nda kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ zàle, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí adrébhá àzí ꞌo landèzo túmä́ní àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ zàle. 17 Má adré lenzélé Sètèfánà kɨ atsama Fòrùtùnátò ɨ́be Àkàyíkò be dhɨ nɨ tà sè. Àyɨ nda ɨ̀ ꞌo má dré tà títí mɨ̀ dré kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ ɨ dre. 18 Ɨ̀ tɨndrɨ̀ áma togó ngóró ɨ̀ dré kpà ꞌòle àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ kàdré dɨ móndɨ́ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ tà bha kuru.

Mòdo kùdù

19 Èkèlézyà bvò Àsɨ́yà àdhya lé dhɨ ɨ̀ fè mòdo àmɨ dré. Àkílà ɨ Pìrìsíkà be dhɨ ɨ̀ fè kpà mòdo àmɨ dré togó wä́yi sè Mírì Yésu na, túmä́ní móndyá Èkèlézyà àdhya adrébhá ru kɨmó àyɨ kɨ dzó lé dhɨ ɨ́be. 20 Àma kɨ adrúpi títí kònwa dhɨ ɨ̀ fè kpà mòdo àmɨ dré. Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kòfè mòdo adrézó ru kamú àmɨ kòfalésè lèle sè.

21 Ma, Pólò, má adré kúlí kònɨ kɨ tɨsɨ̀ áma tàndɨ nɨ drɨ́gá sè, mòdo fèzo àmɨ dré. 22 Dhya àlo kàdré Mírì Yésu nɨ le ko dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kàdré akódhɨ dri! Mírì, mɨ́ kàlɨ̀ wà! 23 Mírì Yésu nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be! 24 Má adré àmɨ kɨ le títí Yésu Krísto na.

* 1:12 1:12 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ léna dhɨ, à adré «Kéfà» kisú kònwa. Rú nda rú àzya Pétèró àdhya ꞌɨ.

† 1:19 1:19 À kònò Èsáyà 29:14.

‡ 1:31 1:31 À kònò Yèrèmɨ́yà 9:23.

* 2:9 2:9 À kònò Èsáyà 52:15; 64:3.

† 2:16 2:16 À kònò Èsáyà 40:13.

* 3:19 3:19 À kònò Yóbò 5:13.

† 3:20 3:20 À kònò Longó ɨ 94:11.

* 5:12-13 5:12-13 À kònò Dùtèrònómè 17:7.

* 6:16 6:16 À kònò Kɨdhoma 2:24.

* 9:9 9:9 À kònò kpà Dùtèrònómè 25:4; 1 Tìmòtéyò 5:18.

† 9:13 9:13 À kònò Lèvìtíkè 6:9, 19; Dùtèrònómè 18:1-3.

‡ 9:14 9:14 À kònò Màtáyò 10:10; Lúkà 10:7.

* 10:1 10:1 À kònò Pfòma 13:21-22; 14:19-29

† 10:4 10:4 À kònò Ngá nàma 20:8-11.

‡ 10:7 10:7 À kònò Pfòma 32:6.

§ 10:8 10:8 «Ngùlù-nyadhɨ-àlo-drì-na» kònɨ̀dhɨ: 23.000. À kònò Ngá nàma 25:1-18

* 10:9 10:9 À kònò Ngá nàma 21:5-6

† 10:10 10:10 À kònò Ngá nàma 17:6-14

‡ 10:26 10:26 À kònò Longó ɨ 24:1.

* 11:4 11:4 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ, «agó nda adré ɨ́na kanyò fe áyɨ drì dré.» Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ, agó nda adré kanyò fe Krísto dré.

* 14:21 14:21 À kònò Èsáyà 28:11-12.

* 15:25 15:25 À kònò Longó ɨ 110:1.

† 15:27 15:27 À kònò Longó ɨ 8:7.

‡ 15:32 15:32 À kònò Èsáyà 22:13.

§ 15:45 15:45 À kònò Kɨdhoma 2:7.

* 15:54 15:54 À kònò Èsáyà 25:8.

† 15:55 15:55 À kònò Òséyà 13:14.

* 16:1 16:1 À kònò Rómàbhá ɨ 15:25-26.

2 KÒRÍTÒBHÁ Ɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Kòrítòbhá ɨ dré dhɨ nɨ rì

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Kòrítò na dhɨ ɨ dré dhɨ nɨ rì ꞌɨ. Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ kɨtswázó tà ledé àyɨ kòfalésè Kòrítòbhá nda ɨ́be dhɨ bvó. Tàko ko, akódhɨ nɨ wárágà nɨ àlo léna dhɨ, lotó tá àyɨ àyɨ kɨ ru lanzɨma nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ àruka kɨ tà sè. Dɨ móndɨ́ àruka àyɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ gò adrélé lɨgɨ́lé akódhɨ rú, adrézó lizíá ngalè akódhɨ tá àpóstolò ꞌɨ bàti yà dhɨ. Dɨ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Pólò adré tà ta rìnyí sè, adrézó áyɨ tàrá ga àzí àpóstolò àdhya Gìká dré bhàle ɨ́ drɨ́gá dhɨ nɨ tà sè. Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, Pólò adré lèá dhɨ, àyɨ Kòrítòbhá nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ kògò ru amú tódhyá. Adré kpà lenzélé, dré yìle Títò tí tàle dhɨ, ɨ̀ ladzá àyɨ kɨ togó, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ lè gòle áyɨ no tò dhɨ sè (7:5-16).

Wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Pólò adré kpà àzí Gìká dré fèle móndyá kaꞌìbhá títí dhɨ ɨ dré adrézó Rúbí Tanɨ longó dhɨ nɨ tà ta (2:14-17; 3:1-3, 4-18; 4:1-18; 5:16-21). Àmvolásà dhɨ, adré Kòrítòbhá kɨ kodzó ngá lokó kɨtswálé títí, ɨ̀ kòfèró lemerèbhá móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ kòfalé dhɨ ɨ dré.

Wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Pólò kàdré áyɨ tàrá ga àpóstolò kɨnzò ro adrébhá lɨgɨ́lé ɨ́ rú dhɨ kɨ tà sè dhɨ, adré ꞌòá kònɨ̀nɨ áyɨ tàndɨ nɨ tà sè ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na ꞌòá kònɨ̀nɨ tadházóá ngádra ꞌá dhɨ, Rúbí Tanɨ dré adrélé longólé dhɨ tà bàti ꞌɨ káyà dhɨ.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma, ɨ̀ndɨ̀ móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ togó tɨndrɨ̀ma (1:1-11)

2) Tà Pólò ɨ kòfalé Kòrítòbhá ɨ́be dhɨ (1:12–7:16)

3) Kòrítòbhá kɨ kodzoma ngá lokó fèle móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré dhɨ (8:1–9:15)

4) Pólò nɨ tàrá gàma àzí Gìká dré bhàle akódhɨ drɨ́gá dhɨ nɨ tà sè dhɨ (10:1–13:10)

5) Pólò nɨ kúlí kùdù (13:11-13)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, bhàle adrélé Yésu Krísto nɨ àpóstolò ro ngóró Gìká dré lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, túmä́ní àma kɨ adrúpi Tìmòtéyò be dhɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ, Èkèlézyà Gìká àdhya Kòrítò na dhɨ dré, túmä́ní móndyá lólo títí Gìká àdhya bvò Àkáyà àdhya na dhɨ ɨ́be.

2 Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Gìká adré móndɨ́ kɨ togó tɨndrɨ̀

3 Rúku kàdré Gìká, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ Atá dré! Akódhɨ nda, àma kɨ Atá adrélépi áyɨ togó dóro tadhá àma dré dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Gìká adrélépi àma kɨ togó tɨndrɨ̀ lavúlé dhɨ ꞌɨ. 4 Adré àma kɨ togó tɨndrɨ̀ àma kɨ kɨzà títí dhɨ ɨ na, mà kòkɨtswáró kpà móndɨ́ àruka kɨ togó tɨndrɨ̀ àyɨ kɨ kɨzà títí dhɨ ɨ na, ngóró Gìká dré àma kɨ tàndɨ kɨ togó tɨndrɨ̀le dhɨ tɨ́nɨ. 5 Tàko ko, ngóró kɨzà Krísto dré nyàle dhɨ ɨ̀ dré adrélé gàle àma léna bǐ dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, Gìká adré kókpà àma kɨ togó tɨndrɨ̀ lavúlé Krísto sè. 6 Mà kàdré kɨzà nya dhɨ, mà adré nyàá mɨ̀ kòkisúró togó tɨndrɨ̀ma túmä́ní lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ be be dhɨ bvó. Gìká kàdré àma kɨ togó tɨndrɨ̀ dhɨ, adré tɨndrɨ̀á kɨtswázó kókpà àmɨ kɨ togó tɨndrɨ̀, mɨ̀ kàdréró togó tsɨ kɨzà títí mɨ̀ dré adrélé nyàle àmakya tɨ́nɨ dhɨ ɨ sè. 7 Dɨ mà adré mì bha Gìká véna àmɨ kɨ tà sè. Tàko ko, mà nì tàle dhɨ, ngóró mà dré adrélé kɨzà nya túmä́ní àmɨ ɨ́be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mà nɨ kókpà togó tɨndrɨ̀ma kisú túmä́ní àmɨ ɨ́be dhɨ be.

8 Àma kɨ adrúpi ɨ, mà adré lèá mɨ̀ kònì ngalè mà nya tá kɨzà bvò Àsɨ́yà àdhya na ngɨ́nɨ ya dhɨ. Kɨzà nda ŋò tá àma tà tàndɨ ró, àma kɨ rìnyí lavúzó gò, mà dré àma kɨ mì bhàma kɨtswázó adrɨ́lé dhɨ nɨ tayɨ́zó. 9 Àma léna dhɨ, sù ngóró à ŋò tá tà àma dri kɨtswálé dràdrà sè na tɨ́nɨ. Dɨ, tà nda ꞌo tá ru kònɨ̀nɨ, mà kàdréró mì bha àma kɨ tàndɨ ɨ dri ko, be ró dhɨ, Gìká adrélépi móndɨ́ kɨ tɨngá dràdrà lésè dhɨ dri. 10 Akódhɨ nda apá àma dràdrà làsú be kònɨ̀nɨ nda lésè nɨ̀. A nɨ go kpà àma kɨ apá nɨ̀. Mà adré dɨ àma kɨ mì bha akódhɨ véna, kògòró adrélé àma kɨ apá. 11 Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ adré kpà àma kɨ ledé, mɨ̀ dré adrélé tà zi Gìká tí àma dré dhɨ sè. Dɨ ásà dhɨ, móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ tà tanɨ Gìká dré dra ꞌòle àma dré dhɨ kɨ no, ɨ̀ dré tà zìle akódhɨ tí àma dré dhɨ sè gò, ɨ̀ dré àwoyà fèzo akódhɨ dré àma kɨ tà sè.

Pólò ladzá tà ɨ́ dré tá kisùle ꞌòle dhɨ

12 Tà mà dré adrézó drì bha kuru ásà dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Àma kɨ togó adré tadhá àma léna dhɨ, mà ꞌo tà bvò kònɨ̀dhɨ lé, lavúlé dhɨ, àmɨ kòfalé, togó lólo wä́yi angálépi Gìká vélésè dhɨ sè dre. Mà ꞌo kònɨ̀nɨ àma móndɨ́ ro dhɨ kɨ tògyá sè ko. Be ró dhɨ, mà ꞌo àmakya kònɨ̀nɨ Gìká nɨ togó tanɨ bhàle àma rú dhɨ sè. 13 Àma kɨ wárágà ɨ léna dhɨ, mà adré ngbà ꞌí tà mɨ̀ dré kɨtswálé nàle ɨ̀ndɨ̀ nìle bwà dhɨ kɨ tɨsɨ̀ àmɨ dré kòdhya. Dɨ má adré mì bha, mɨ̀ kòkɨtswáró tà kònɨ̀dhɨ nɨ ni dóro, 14 ngóró mɨ̀ dré kɨdhólé nìle tsà dhɨ tɨ́nɨ: Kìtú àma kɨ Mírì Yésu dré dra agòzo dhɨ tú dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá drì bha kuru àma kɨ tà sè, ngóró mà dré dra drì bhàle kuru àmɨ kɨ tà sè dhɨ tɨ́nɨ.

15 Má dré tá àmɨ kɨ tà kaꞌìle bàti dhɨ sè dhɨ, má kisù tá drìdrì dhɨ, má nɨ tá tsa àmɨ véna vésè be rì, mɨ̀ kòkɨtswáró tá tà tanɨ kisú vésè be rì ká. 16 Àngyá ko, má lè tá tsàle àmɨ véna, má dré tá adréràꞌa lɨ̀le Màkèdònɨ́yà na dhɨ ꞌá, má kònɨ̀ agò Màkèdònɨ́yà lésè dhɨ, má kògòró tódhyá àmɨ kɨ no gò, mɨ̀ kòkɨtswáró áma ledé lɨ̀le Yùdáyà na. 17 Dɨ mɨ̀ adré kisùá dhɨ, má dré tá adréràꞌa tà kisù ꞌòle kònɨ̀nɨ dhɨ ꞌá dhɨ, má kisù tá mána tà nda ꞌòle togó wä́yi sè ko? Kó ngalè, mɨ̀ adré kisùá dhɨ, má adré mána tà kisù ꞌòle ngóró móndyá bvò àdhya kya tɨ́nɨ, adrézó tàá «Àyíya» ɨ̀ndɨ̀ «Kóko» lókyá àlo sè dhɨ ꞌí?

18 Dɨ, Gìká nì tàle dhɨ, mà dré adréràꞌa áyɨ kúlí longó àmɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, mà adré tàá «Àyíya» ɨ̀ndɨ̀ «Kóko» lókyá àlo sè ko dhɨ be. 19 Tàko ko, Yésu Krísto, Gìká nɨ Mváagó, mà dré tà nɨ nɨ longózó túmä́ní Sílà ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Tìmòtéyò be àmɨ dré dhɨ, adré ɨ́na tàá «Àyíya» ɨ̀ndɨ̀ «Kóko» lókyá àlo sè ko.* Be ró dhɨ, Krísto nda léna dhɨ, tà títí dhɨ ɨ «Àyíya» ꞌɨ. 20 Àngyá ko, Gìká adré tà títí ɨ́ dré lazílé dhɨ kɨ ꞌo kɨtswálé títí Krísto na. Dɨ Krísto nda sè dhɨ, mà adré tàá «Kàdré kònɨ̀nɨ», adrézó Gìká nɨ rú bha kùle. 21 Gìká nda adré àma kɨ ꞌo adrélé àma kɨ totó tätä túmä́ní àmɨ ɨ́be Krísto na dhɨ nɨ̀. Tàko ko, akódhɨ zɨ̀ tá àma, 22 àngɨ̀ lwàzo àma rú tadházóá dhɨ, àma móndyá ɨ́na ꞌɨ káyà dhɨ. Dré Tɨrɨ́ Lólo bhàzo àma kɨ togó na, ngóró ngádrì adrélépi tadhá dhɨ, ɨ́ nɨ tà títí ɨ́ dré lazílé dhɨ kɨ afè àma dré dhɨ tɨ́nɨ.

23 Gìká nì dóro tàle dhɨ, tà má dré adrélé tàle kònɨ̀dhɨ tà bàti ꞌɨ káyà dhɨ. Má kàdré kɨnzò ta dhɨ, akódhɨ kòbhà tà má dri. Má gò tá tsàle tódhyá àmɨ véna Kòrítò na ko, má kàpáró àmɨ kúlí má dré tá adrélé ꞌòle tàle àmɨ dri dhɨ ɨ lésè. 24 Mà adré òpɨ̀ le nyàle àmɨ dri àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya àzí ꞌo túmä́ní àmɨ ɨ́be, mɨ̀ kàdréró gàle arɨ́ sè bǐ. Tàko ko, mɨ̀ adré àmɨ kɨ totó tätä àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè.

2

1 Dɨ má nò tá dóro nɨ, má dré gòle tsàle àmɨ véna ko dhɨ, má kògòró kɨzà fe àmɨ dré ko. 2 Tàko ko, má kàdré kɨzà fe àmɨ dré dhɨ, àdhi nɨ go arɨ́ fe má dré dhɨ nɨ̀, kàdré àmɨ má dré kɨzà fèzo àmɨ dré dhɨ ꞌɨ ko dhɨ? 3 Dɨ má tɨsɨ̀ tá wárágà àmɨ dré ngóró má dré tá tɨsɨ̀le dhɨ tɨ́nɨ, má kònɨ̀ dra tsa àmɨ véna dhɨ, má kòkisúró kɨzà móndyá tá kɨtswábhá arɨ́ fe má dré dhɨ ɨ véna ko. Má kaꞌì tá dhɨ, má kàdré arɨ́ ɨ́be dhɨ, àmɨ títí mɨ̀ nɨ kókpà adré arɨ́ ɨ́be. 4 Dɨ má tɨsɨ̀ tá wárágà nda àmɨ dré togó lanzì gàlepi kɨzà sè bǐ dhɨ be, ɨ̀ndɨ̀ mìndra ɨ́be bǐ. Má tɨsɨ̀ tá kònɨ̀nɨ kɨtswázó kɨzà fe àmɨ dré dhɨ bvó ko, be ró dhɨ, mɨ̀ kònìró áma lèle kàdrɨ̀ àmɨ véna dhɨ be dhɨ bvó.

Dhya tàkonzɨ̀ ꞌòlepi dhɨ nɨ tàkonzɨ̀ trìma

5 Dhya àlo kòfè kɨzà dhɨ, akódhɨ nda fè kɨzà ngbà ꞌí má dré ko. Be ró dhɨ, fè kɨzà nda àmɨ títí dhɨ ɨ dré, kó ngalè móndɨ́ bǐ àmɨ kòfalé dhɨ ɨ dré. (Má lè tà nda nɨ kɨtélé ko.) 6 Tà móndɨ́ bǐ àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ dré ŋòle dhya nda dri dhɨ kɨtswá akódhɨ dré dre. 7 Dɨ nyànomvá dhɨ, adré lèá dhɨ, mɨ̀ kòtrì akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀, akódhɨ nɨ togó tɨndrɨ̀zo, akódhɨ nɨ togó nda kòŋòró kɨzà dré ŋòŋò ko. 8 Má adré dɨ àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kògòró tódhyá àmɨ kɨ lèle tadhá akódhɨ dré.

9 Má tɨsɨ̀ tá wárágà nda àmɨ kɨ tabhìzo, nìzoá ngalè mɨ̀ adré áma kúlí kaꞌì ꞌòle tà títí ɨ sè ꞌí yà dhɨ. 10 Mɨ̀ kàdré dhya àlo nɨ tàkonzɨ̀ tri dhɨ, má adré kókpà akódhɨ nda nɨ tàkonzɨ̀ tri. Má kàdré tàkonzɨ̀ tri dhɨ, tàkonzɨ̀ kɨtswálé trìle dhɨ kàdré be dhɨ, má adré trìá Krísto kandrá àmɨ kɨ tà sè, 11 Sàtánà kòkisúró láti àma kɨ lɨtɨ́zó dhɨ ko dhɨ bvó. Tàko ko, mà nì tà akódhɨ nda dré adrélé ꞌòle àma kɨ tabhìzo lɨtɨ́lé dhɨ ɨ be.

Pólò nɨ togó lanzì Trówà na

12 Má dré tá lɨ̀zo Krísto nɨ Rúbí Tanɨ longó Trówà na dhɨ, Mírì nzì tá láti dra má dré àzí nda nɨ ꞌòzo. 13 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, áma togó lanzì tá ɨ́na, má dré áma adrúpi Títò nɨ kisúlé kònàle ko dhɨ sè. Ásà dhɨ, má dré lazízó móndyá kònàle dhɨ ɨ tí gò, lɨ̀zo bvò Màkèdònɨ́yà àdhya na.

Àma ngóró tàdzí dóro Krísto àdhya tɨ́nɨ

14 Dɨ, mà kàdré àwoyà fe Gìká dré! Tàko ko, akódhɨ adré ngbú adrélé àma kɨ tidrì, ngóró móndɨ́ ɨ́ dré ꞌòle lavúlé Krísto na dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Àma sè dhɨ, adré kpà Krísto nɨ ꞌo móndɨ́ ɨ̀ dré nìle àrà títí ɨ ꞌásè, ngóró tàdzí dóro adrélépi ngùle móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ tɨ́nɨ. 15 Àngyá ko, àma ngóró tàdzí dóro Krísto dré fèle Gìká dré, adrélépi ngùle móndyá adrébhá lɨ̀le lɨ́drɨ̀ kisú dhɨ ɨ kòfalé, túmä́ní móndyá adrébhá lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ ɨ́be dhɨ tɨ́nɨ. 16 Àyɨ adrébhá lɨ̀le dràdrà kisú nda ɨ dré dhɨ, àma tàdzí dràdrà àdhya tɨ́nɨ. Dɨ, àyɨ adrébhá lɨ̀le lɨ́drɨ̀ kisú nda ɨ dré dhɨ, àma àmakya tàdzí lɨ́drɨ̀ àdhya tɨ́nɨ. Dɨ àdhi nɨ kɨtswá tà nda sè nɨ̀? 17 Àma ró dhɨ, mà adré Gìká nɨ kúlí lagɨ́ làfa sè ngóró móndɨ́ àruka bǐ dhɨ kya tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, Krísto na dhɨ, mà adré àmakya kúlí nda nɨ longó togó wä́yi sè Gìká kandrá, Gìká dré àma kɨ mùle tà nda nɨ ꞌo nɨ̀ dhɨ sè.

3

Àma ngóró wárágà Krísto dré tɨsɨ̀le móndɨ́ kɨ togó na dhɨ tɨ́nɨ

1 Mà adré gòle vélé àma kɨ tàndɨ kɨ tà dóro ta kòdhya? Adré tsì lèá dhɨ, mà kàdré àma kɨ tà dóro kɨ tɨsɨ̀ wárágà na fèle àmɨ dré yà, kó ngalè mà kàdré àmɨ kɨ lizí àma kɨ tà dóro kɨ tɨsɨ̀ wárágà na yà dhɨ, ngóró móndɨ́ àruka ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ? 2 Àmɨ kɨ tàndɨ ɨ wárágà àmakya tɨsɨ̀le àma kɨ togó na, móndyá títí dhɨ ɨ̀ dré adrélé nàle ɨ̀ndɨ̀ nìle dhɨ ꞌɨ. 3 Bàti, mɨ̀ adré tadhá ngádra ꞌá dhɨ, àmɨ wárágà Krísto dré tɨsɨ̀le àma kɨ àzí sè dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ tɨsɨ̀ wárágà nda wárágà sú sè ko. Be ró dhɨ, tɨsɨ̀ Tɨrɨ́ Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ àdhya sè. Tɨsɨ̀ kpà wárágà nda kɨ́rà dri ko. Be ró dhɨ, tɨsɨ̀ móndɨ́ kɨ togó na.

Àma Gìká nɨ àzí ꞌobhá tà tɨ́dhɨ́ dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ

4 Mà adré tà nda kòdhɨ kɨ kaꞌì bàti Krísto sè Gìká kandrá. 5 Dɨ, mà adré àma kɨ no ngóró móndɨ́ kɨtswábhá tà ꞌo àyɨ kɨ tàndɨ kɨ rìnyí sè bwà dhɨ ɨ ró ko. Be ró dhɨ, Gìká adré ɨ́na àma kɨ ꞌo kɨtswálé títí dhɨ nɨ̀. 6 Akódhɨ ꞌo àma kɨtswálé títí, adrélé áyɨ àzí ꞌobhá tà tɨ́dhɨ́ ɨ́ dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè dhɨ ɨ ró. Tà tɨ́dhɨ́ dré bhàle nda angá tátrɨ́trɨ́ kúlí tɨsɨ̀le dhɨ lésè ko. Be ró dhɨ, angá ɨ́na Tɨrɨ́ Lólo vélésè. Tàko ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí tɨsɨ̀le nda adré móndɨ́ kɨ ꞌo todràle. Dɨ, Tɨrɨ́ nda adré ɨ́na móndɨ́ kɨ ꞌo adrɨ́lé.

7 Tágba tátrɨ́trɨ́ kúlí tɨsɨ̀le wárágà pá sè kɨ́rà ɨ dri dhɨ dré tá adrézó dràdrà fe dhɨ, Gìká ꞌo tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda adrélé mìlanzìlanzì ro, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ kòkɨtswáró Mósè nɨ mìbhalé no bwà ko lagulagu nɨ nɨ tà sè, tágba lagulagu nda dré tá adrézó akɨ́lé akɨ́akɨ́ dhɨ. 8 Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, tà tɨ́dhɨ́ angálépi Tɨrɨ́ Lólo vélésè nda nɨ adré dɨ vélé mìlanzìlanzì ro lavúlé! 9 Tà àku adrélépi tá tà bha móndɨ́ ɨ dri nda kàdré tá mìlanzìlanzì ro dhɨ, tà tɨ́dhɨ́ adrélépi móndɨ́ kɨ bha gyǎgya Gìká kandrá nda vélé mìlanzìlanzì ro lavúlé! 10 Tàko ko, tà àku adrélépi tá mìlanzìlanzì ro nda gò vélé adrélé mìlanzìlanzì ro ko, tà tɨ́dhɨ́ nda nɨ mìlanzìlanzì dré àku nɨ nɨ lavúlé dhɨ sè. 11 Tà àku adrélépi tá akɨ́lé nda kàdré tá mìlanzìlanzì ro dhɨ, tà tɨ́dhɨ́ adrélépi kóná vésè kólyá nda vélé mìlanzìlanzì ro lavúlé!

12 Dɨ mà dré adrélé mì bha tà nda kòdhɨ dri dhɨ sè dhɨ, mà adré tà títí dhɨ kɨ ꞌo tawà sè. 13 Àma ngóró Mósè adrélépi tá áyɨ mìbhalé zu kɨ́tá sè, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ kònòró lagulagu nɨ adrélépi tá akɨ́lé dhɨ ko dhɨ tɨ́nɨ ko. 14 Dɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kɨ tà kisùkisù tá ɨ́na tínímvá na. Tàko ko, atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ, ɨ̀ dré adréràꞌa tà àku Gìká dré tá bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ kúlí na dhɨ ꞌá dhɨ, kɨ́tá àlo nda adré rè dhu àyɨ kɨ tà kisùkisù zu. À kɨtswá ngbà ꞌí kɨ́tá nda nɨ tɨngá Krísto nɨ kaꞌìma sè. 15 Bàti, atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ, ɨ̀ kàdré Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí na dhɨ, kɨ́tá nda adré rè dhu àyɨ kɨ tà kisùkisù zu. 16 Dɨ, dhya àlo kàdré áyɨ togó adzá Mírì vélé dhɨ, à adré kɨ́tá nda nɨ tɨngá. 17 Mírì nda Tɨrɨ́ ꞌɨ. Àrà Mírì nɨ Tɨrɨ́ dré adrézó dhɨ ꞌá dhɨ, tà adrézó móndɨ́ kɨ trɨ dhɨ be. 18 Àma títí kɨ́tá nda nɨ tɨngázó àma kɨ mìbhalé ꞌásè dhɨ ɨ, mà adré Mírì nɨ mìlanzìlanzì tadhá, ngóró tàlàtálà dré adrélé ngá lɨ́ndrɨ́ tadhá dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ Mírì adré àma kɨ ladzá atsálé áyɨ tàndɨ tɨ́nɨ gò, mà dré adrézó akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì tadhá adrézó lɨ̀le ába drìdrì. Kòdhɨ tà Mírì adrélépi Tɨrɨ́ ꞌɨ nda dré adrélé ꞌòle nɨ̀ dhɨ ꞌɨ.

4

Ngá làgɨ́ kyàkyà lɨ̀drɨ́ rùle kìní sè dhɨ ɨ léna dhɨ

1 Dɨ ásà dhɨ, Gìká dré àzí nda nɨ bhàle àma drɨ́gá áyɨ togó dóro sè dhɨ sè dhɨ, mà adré àma kɨ togó tayɨ́ adrélé lanzìle ko. 2 Be ró dhɨ, mà gà àmakya tà lùzu ró ɨ̀ndɨ̀ kanyò ro dhɨ kɨ ꞌòma rè. Mà adré tà ꞌo túrúpfú sè ko, adrézó kpà Gìká nɨ kúlí ladzá atsálé kɨnzò ro ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya tà bàti tadhá ngádra ꞌá, adrézó àma kɨ tàndɨ kɨ tà tadhá móndyá títí dhɨ ɨ dré kɨtswálé tabhìle àyɨ kɨ togó na Gìká kandrá. 3 Dɨ, Rúbí Tanɨ mà dré adrélé longólé dhɨ kàdré ɨ́na lùzu ró dhɨ, adré ngbà ꞌí lùzu ró móndyá adrébhá lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ ɨ dré. 4 Àngyá ko, gìká bvò kòndɨ àdhya ꞌo móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ kɨ tà kisùkisù atsálé tínímvá ro, ɨ̀ kòkɨtswáró ngádra Rúbí Tanɨ àdhya nɨ no bwà ko.* Rúbí Tanɨ nda adré Krísto, adrélépi Gìká nɨ lɨ́ndrɨ́ ꞌɨ dhɨ nɨ mìlanzìlanzì tadhá kòdhya. 5 Tàko ko, mà adré àma kɨ tàndɨ kɨ tà longó kòdhya ko. Be ró dhɨ, mà adré Yésu Krísto nɨ tà longó kòdhya, adrézó tadhá dhɨ, akódhɨ Mírì ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ àma, àmɨ kɨ màrábà Yésu nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. 6 Tàko ko, Gìká tà tá dhɨ: «Ngádra kàdré kòle tínímvá na!»† Dɨ Gìká nda ꞌo áyɨ ngádra kòle ngá kazá àma kɨ togó na dhɨ nɨ̀, mà kònìró áyɨ mìlanzìlanzì adrélépi lagúlé Krísto nɨ mìbhalé ꞌá dhɨ be dhɨ bvó.

7 Dɨ, àma àmakya ngá làgɨ́ kyàkyà nda ɨ́be àma léna, tágba mà kàdré ngóró lɨ̀drɨ́ rùle kìní sè dhɨ ɨ tɨ́nɨ yà dhɨ, tadházóá dhɨ, rìnyí kàdrɨ̀ lavúlé nda angá ɨ́na Gìká vélésè, àma vélésè ko. 8 Mà adré kɨzà nya láti títí ɨ sè, dɨ, kɨzà nda lavú ɨ́na àma ko. Àma kɨ drì adré abɨ́lé, dɨ, tà nda kɨzá ɨ́na àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì ko. 9 À adré àma kɨ mì pfo, dɨ, Gìká tayɨ́ ɨ́na àma ko. À adré àma kɨ abhé kìní mi, dɨ, mà drà àmakya ko. 10 Mà adré ngbú adrélé Yésu nɨ dràdrà todó àma rú, à kàdréró kókpà Yésu nɨ lɨ́drɨ̀ no àma rú be dhɨ bvó. 11 Tàko ko, à adré ngbú àma adrébhá lɨ́drɨ̀ ro dhɨ kɨ lefè adrélé dràdrà mìle Yésu nɨ tà sè, à kàdréró kókpà Yésu nɨ lɨ́drɨ̀ no àma kɨ rúbhá adrélépi dràle dràdrà dhɨ rú. 12 Dɨ ásà dhɨ, àma ngbú ànyɨ dràdrà mìle, mɨ̀ kàdréró lɨ́drɨ̀ ɨ́be be dhɨ bvó.

13 Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Má kaꞌì dre. Ásà dhɨ, má dré tà tàzo.»‡ Tà kaꞌìkaꞌì làsú be kònɨ̀nɨ nda sè dhɨ, mà adré kpà Gìká nɨ kaꞌì gò, adrézó tà ta. 14 Tàko ko, mà nì tàle dhɨ, Gìká Mírì Yésu nɨ tɨngálépi dràdrà lésè dhɨ nɨ kókpà àma kɨ tɨngá dràdrà lésè túmä́ní Yésu be gò, àma kɨ ꞌòzo pfòle àmɨ ɨ́be ɨ́ kandrá dhɨ be. 15 Tà títí mà dré adrélé mvòle dhɨ ɨ, mà adré mvòá àmɨ kɨ tà sè, Gìká nɨ togó tanɨ kòtsaró móndɨ́ zyandre lavúlé dhɨ ɨ véna gò, àyɨ kɨ ꞌo adrélé àwoyà ta akódhɨ dré, adrézó akódhɨ nɨ rú bha kùle.

16 Ásà dhɨ, mà adré àma kɨ togó tayɨ́ adrélé lanzìle ko. Tágba àma kɨ rúbhá dré adrézó ŋwàle ŋwaŋwà dhɨ, Gìká adré àma kɨ togó ꞌo atsálé tɨ́dhɨ́ ro kìtú àlo àlo títí ɨ sè. 17 Tàko ko, kɨzà tsàtsà mà dré adrélé nyàle lókyá tsà sè kòdhɨ ɨ̀ adré àma kɨ ꞌo kɨtswálé mìlanzìlanzì kàdrɨ̀ kɨzà nda kɨ lavúlépi ɨ̀ndɨ̀ adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú. 18 Dɨ mà adré mì bha ngá kɨtswálé nòle mì sè dhɨ ɨ dri ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya mì bha tà kɨtswálé nòle mì sè bwà ko dhɨ ɨ dri. Àngyá ko, ngá kɨtswálé nòle mì sè dhɨ ɨ̀ adré ngbà ꞌí gìle lókyá tsà sè. Dɨ, tà kɨtswálé nòle mì sè bwà ko dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya gìle kóná vésè kólyá.

5

Àma kɨ rúbhá bhù àdhya nɨ asoma

1 Mà nì tàle dhɨ, àma kɨ rúbhá bvò àdhya adrélépi ngóró wémà tɨ́nɨ kònɨ̀dhɨ kòdrà dhɨ, mà nɨ dzó àzya dra adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú Gìká véna bhù na dhɨ be. Dzó nda dzó móndɨ́ ɨ̀ dré sìle nɨ̀ dhɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, dzó nda dzó Gìká dré sìle nɨ̀ dhɨ ꞌɨ. 2 Nyànomvá dhɨ, mà adré tongólé lovó sè, adrézó àma kɨ rúbhá bhù àdhya nda nɨ le asólé àma rú. 3 Àngyá ko, mà kònɨ̀ dra rúbhá nda nɨ asó dhɨ, mà kɨtswá adrélé bvólɨ́lɨ́ ro ko. 4 Bàti, mà dré adréràꞌa rúbhá bvò àdhya kònɨ̀dhɨ na dhɨ, mà adré tongólé, adrézó ngá lanzì todó. Kòdhɨ adré lèá ko tàle dhɨ, mà adré rúbhá bvò àdhya kònɨ̀dhɨ nɨ le tayɨ́lé dhɨ. Dɨ, mà adré àmakya rúbhá bhù àdhya nda nɨ le asólé kòdhya, kɨtswálé rúbhá dràdrà àdhya kònɨ̀dhɨ kòladzáró ru atsálé rúbhá lɨ́drɨ̀ àdhya ró be dhɨ bvó. 5 Gìká zɨ̀ àma tà nda kòdhɨ nɨ kisú dhɨ nɨ̀ gò, dré Tɨrɨ́ Lólo afèzo àma dré, ngóró ngádrì adrélépi tadhá dhɨ, ɨ́ nɨ tà títí ɨ́ dré lazílé dhɨ kɨ afè àma dré dhɨ tɨ́nɨ.

6 Dɨ ásà dhɨ, àma kɨ togó adré ngbú gàle àma kɨ tà kaꞌìle dhɨ sè bǐ. Mà nì kpà tàle dhɨ, mà dré adréràꞌa rúbhá kònɨ̀dhɨ na dhɨ ꞌá dhɨ, àma vwàvwà ro Mírì nɨ bhà rúsè dhɨ be. 7 Tàko ko, mà adré atsílé àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. Mà adré atsílé ngá mà dré kɨtswálé nòle mì sè dhɨ ɨ sè ko. 8 Bàti, mà adré gàle àma kɨ tà kaꞌìle dhɨ sè bǐ. Dɨ àma mìlésè dhɨ, dóro nɨ tá mà dré rúbhá kònɨ̀dhɨ nɨ tayɨ́lé gò, lɨ̀zo adrélé Mírì bhàna dhɨ. 9 Dɨ, mà adré tà títí dhɨ kɨ ꞌo adrézó Gìká nɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé, gba mà kàdré rúbhá kònɨ̀dhɨ na yà, kó ngalè mà kòtayɨ́ rúbhá nda yà dhɨ. 10 Tàko ko, adré lèá dhɨ, àma títí mà kòpfò Krísto kandrá, kòtàró àma kɨ tàbvó, mà kòkisúró tà kɨtswálépi tà mà dré ꞌòle rúbhá na dhɨ ɨ sè dhɨ, gba tà nda ɨ̀ kàdré tà dóro ꞌɨ yà, kó ngalè tà kònzɨ ꞌɨ yà dhɨ.

Gìká amú àma tódhyá ɨ́ be Krísto sè

11 Dɨ mà dré Mírì nɨ ròma nìle be dhɨ sè dhɨ, mà adré móndɨ́ kɨ togó asé akódhɨ nɨ kaꞌì. Gìká nì ɨ́na àma kɨ tà dóro. Má adré kisùá dhɨ, mɨ̀ nì kókpà àma kɨ tà dóro. 12 Mà lè gòle àma kɨ tàndɨ kɨ tà dóro ta àmɨ dré ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya láti fe àmɨ dré adrézó drì bha kuru àma kɨ tà sè, mɨ̀ kòkɨtswáró kúlí logó móndyá adrébhá drì bha kuru ngá adrélé nòle mì sè dhɨ kɨ tà sè dhɨ ɨ tí. Bàti, àyɨ nda ɨ̀ adré drì bha kuru tà móndɨ́ kɨ togó na dhɨ kɨ tà sè ko. 13 Mà kàdré tà ꞌo ngóró móndɨ́ azaaza kya tɨ́nɨ dhɨ, mà adré ꞌòá Gìká dré. Mà kàdré kó tà ꞌo tà kisùkisù be dóro dhɨ, mà adré ꞌòá àmɨ dré. 14 Tàko ko, Krísto nɨ lèle adré àma kɨ fe adrélé tà ꞌo dhɨ nɨ̀. Àngyá ko, mà dré kaꞌìle Krísto drà móndyá títí dhɨ kɨ tà sè dre dhɨ sè dhɨ, mà kaꞌì kókpà tàle dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ todrà túmä́ní akódhɨ be dre. 15 Dɨ akódhɨ drà móndyá títí dhɨ kɨ tà sè, kɨtswálé móndyá adrébhá lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ̀ kògòró adrélé tà ꞌo àyɨ kɨ tàndɨ ɨ dré ko, be ró dhɨ, ɨ̀ kàdréró tà ꞌo akódhɨ dràlepi gò ngàle dràdrà ꞌásè àyɨ dré nda dré.

16 Dɨ kɨdhólé nyànomvá dhɨ, mà adré dhya àlo no, ngóró móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré adrélé nòle dhɨ tɨ́nɨ ko. Tágba atú dhɨ, mà dré tá Krísto nɨ nòzo kònɨ̀nɨ dhɨ, mà adré gòle vélé akódhɨ nɨ no kònɨ̀nɨ ko. 17 Dɨ dhya àlo kàdré Krísto na dhɨ, akódhɨ nda móndɨ́ Gìká dré bhàle tódhyá adrélé móndɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ꞌɨ. Tà àku ɨ̀ akɨ́ dre. Mɨ̀ nò rè ká! Tà títí dhɨ ɨ̀ atsá tà tɨ́dhɨ́ ro dre! 18 Tà títí nda kòdhɨ ɨ̀ angá Gìká vélésè. Akódhɨ nda amú àma tódhyá ɨ́ be Krísto sè gò, àzí adrézó móndɨ́ kɨ adrì ru amú tódhyá ɨ́ be dhɨ nɨ bhàzo àma drɨ́gá. 19 Tàko ko, Gìká adré móndyá títí bvò àdhya kɨ amú tódhyá ɨ́ be Krísto na gò, adrézó vélé àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà bha àyɨ dri ko. Dɨ fè rúbí ru amuma tódhyá nda àdhya àma dré, mà kàdréró longóá móndɨ́ ɨ dré be dhɨ bvó.

20 Dɨ ásà dhɨ, àma dhya adrébhá Krísto nɨ tà longó akódhɨ nɨ rú sè dhɨ ꞌɨ. Gìká nɨ tàndɨ adré móndɨ́ kɨ azí àma tí dhɨ nɨ̀. Mà adré dɨ àmɨ kɨ ti lizí Krísto nɨ rú sè: Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ Gìká dré amúlé tódhyá ɨ́ be dhɨ wà! 21 Tàko ko, Gìká bhà Krísto adrélépi tá tàkonzɨ̀ àko nda atsálé tàkonzɨ̀ ro àma kɨ tà sè, mà kàtsáró móndyá ɨ́ dré bhàle gyǎgya Krísto na dhɨ ɨ ró be dhɨ bvó.

6

1 Àma Gìká nɨ àzíàmu ró dhɨ ɨ, mà adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kònòró Gìká nɨ togó tanɨ mɨ̀ dré kisúlé dhɨ tà tàko ró ko. 2 Tàko ko, Gìká adré tàá dhɨ:

«Lókyá áma togó tanɨ tadházó dhɨ sè dhɨ, má yi tá mɨ.

Kìtú móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́zó dhɨ sè dhɨ, má ledé tá mɨ.»*

Dɨ mɨ̀ yi rè ká! Nyànomvá kònɨ̀dhɨ, lókyá Gìká dré adrézó áyɨ togó tanɨ tadhá dhɨ ꞌɨ. Ándrò kònɨ̀dhɨ, kìtú Gìká dré adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ ꞌɨ.

Kɨzà Pólò dré nyàle, ɨ̀ndɨ̀ tà dré ꞌòle Gìká nɨ àzí sè dhɨ ɨ

3 Mà adré tà kɨtswábhá móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé tàkonzɨ̀ na dhɨ kɨ ꞌo ko, à kòkɨtswáró tà ta kònzɨ àzí Gìká dré bhàle àma drɨ́gá dhɨ rú ko. 4 Be ró dhɨ, mà adré àma kɨ tadhá Gìká nɨ màrábà ɨ ró tà títí ɨ sè: Mà adré àma kɨ togó tsɨ kɨzà títí mà dré adrélé nyàle dhɨ ɨ na, ɨ̀ndɨ̀ tà kòkóròko adrébhá atsálé àma rú dhɨ ɨ na. 5 Lókyá àruka ɨ sè dhɨ, à tswà àma, àma kɨ lebhézó bǎdzó na. À kodzó móndɨ́ ɨ lɨgɨ́lé àma rú. Mà ꞌo àzí kòkóròko landèzo. Mà ko ayí ko, kó ngalè mà ayí tàbirí sè. 6 Mà adré àmakya tà ꞌo togó lólo sè, tà nìnì sè, togó vwàvwà sè, togó dóro sè, Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè, ɨ̀ndɨ̀ lèle túrúpfú àko dhɨ sè. 7 Mà adré tà bàti ta, adrézó tà ꞌo Gìká nɨ rìnyí sè. Mà adré àdzú ngá kɨ ru àma kɨ drɨ́ágó lésè ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ lìdzí lésè, adrézó tà gyǎgya ꞌo ásà.† 8 Mà adré Gìká nɨ tà ꞌo, gba à kàdré àma kɨ lɨndrɨ̀ bha yà, kó ngalè à kàdré kanyò fe àma dré yà dhɨ, gba à kàdré àma kɨ rú ta dóro yà, kó ngalè à kàdré àma kɨ rú ta kònzɨ yà dhɨ. À adré àma kɨ zi móndɨ́ kɨ lɨtɨ́bhá ɨ ró, tákò mà adré àmakya tà bàti ta. 9 À adré àma kɨ no ngóró móndɨ́ nìle ko dhɨ ɨ ró, tákò móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ nì àma be. À adré àma kɨ no ngóró móndɨ́ dràdrà mìle dhɨ ɨ ró, tákò àma rè dhu lɨ́drɨ̀ ɨ́be. À adré tà ŋo àma dri, dɨ, à pfu ɨ́na àma dràle ko. 10 À adré kɨzà fe àma dré, dɨ, mà adré àmakya lenzélé. À adré àma kɨ no lemerèbhá ro, dɨ, mà adré àmakya móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ ꞌo atsálé ngábhá ro. À adré àma kɨ no ngá àko na tɨ́nɨ, dɨ, àma àmakya ngá títí dhɨ ɨ́be.

11 Àmɨ Kòrítòbhá nɨ ɨ, mà tà tà àmɨ dré ngádra ꞌá. Mà tadhá àma kɨ togó dóro àmɨ dré dre. 12 Mà gà àma kɨ lèle tadhama àmɨ dré ko. Dɨ, mɨ̀ gà àmɨkya àmɨ kɨ lèle tadhama àma dré dre. 13 Má adré tà kònɨ̀dhɨ nɨ ta àmɨ dré ngóró áma ànzɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ: Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ togó dóro tadhá àma dré wà, ngóró mà dré adrélé àmakya nɨ tadhá àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ!

Ru amuma móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ́be ko dhɨ

14 Lè mɨ̀ kàdré ru amú móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ́be ko. Tàko ko, tà gyǎgya nɨ kɨtswá tsì ru su tà kònzɨ be bwà? Ngádra nɨ kɨtswá tsì ru amú tínímvá be bwà? 15 Krísto nɨ kɨtswá tsì ru yi Dzáborò be bwà? Dɨ móndɨ́ Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ nɨ kɨtswá ru su móndɨ́ kaꞌìlepi ko dhɨ be ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 16 Gìká nɨ tépelò nɨ kɨtswá tsì ru yi gìká tàko ɨ́be bwà? Tàko ko, àma Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ tépelò ꞌɨ. Ngóró Gìká nɨ tàndɨ dré tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Má nɨ adré àyɨ kòfalé,

adrélé atsílé túmä́ní àyɨ ɨ́be.

Má nɨ adré àyɨ kɨ Gìká ro,

ɨ̀ nɨ àyɨkya adré áma móndyá ɨ ró.‡

17 Dɨ Mírì adré tàá dhɨ:

Mɨ̀ kàpfò àyɨ kòfalésè,

àmɨ kɨ bha adrélé twá àyɨ rúsè.

Mɨ̀ kòtabè ngá àlo ndǐ ró dhɨ ko gò,

má kòkaꞌìró àmɨ.§

18 Mírì rìnyí líyí ro dhɨ adré tàá dhɨ:

Má nɨ adré àmɨ kɨ Atá ro,

mɨ̀ nɨ àmɨkya adré áma ànzɨàgo ɨ ró, ɨ̀ndɨ̀ áma ànzɨtòkó ɨ ró.»*

7

1 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mà dré adrélé tà Gìká dré lazílé nda ɨ́be dhɨ sè dhɨ, lè mà kòtemvé àma tà títí kɨtswábhá àma kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró rúbhá na, ɨ̀ndɨ̀ togó na dhɨ ɨ sè. Mà kàdré kpà àma kɨ fe adrélé lólo kɨtswálé títí Gìká mìlésè, akódhɨ nɨ ròma na.

Pólò nɨ arɨ́ Kòrítòbhá kɨ tà sè dhɨ

2 Mɨ̀ kòkaꞌì àma dòle àmɨ kɨ togó na wà! Mà ꞌo àmakya dhya àlo kònzɨ ko. Mà kɨzá dhya àlo nɨ tà kaꞌìkaꞌì ko. Mà lɨtɨ́ dhya àlo ngá kisúzó drɨ́gásà dhɨ ko. 3 Má adré tà kòdhɨ kɨ ta kɨtswázó tà bha àmɨ dri ko. Tàko ko, ngóró má dré tàle àmɨ dré dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, àmɨ kɨ tà àma kɨ togó na. Mà kaꞌì kpà adrélé túmä́ní àmɨ ɨ́be, kàdré lɨ́drɨ̀ na yà, kó ngalè dràdrà na yà dhɨ. 4 Má adré àmɨ kɨ tà kaꞌì tà bàti ró, adrézó drì bha kuru àmɨ kɨ tà sè. Dɨ áma togó andrɨ̀ gò, má dré adrézó gàle arɨ́ sè bǐ, tágba mà dré adrézó kɨzà nya lavúlé dhɨ.

5 Tàko ko, mà dré tá atsázó Màkèdònɨ́yà ꞌa dhɨ, mà kisú tá lókyá lovózó dhɨ àlomvá ko. À fè tá kɨzà àma dré láti títí ɨ sè. Àma tá lawà ɨ́be àma rú, adrézó kpà tirì ɨ́be àma léna. 6 Dɨ, Gìká adrélépi móndɨ́ kɨzà ro dhɨ kɨ togó tɨndrɨ̀ dhɨ, tɨndrɨ̀ ɨ́na àma kɨ togó Títò nɨ atsama sè. 7 Dɨ, ngbà ꞌí akódhɨ nɨ atsama sè ko, tɨndrɨ̀ kpà àma kɨ togó, àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ dré tá kpà akódhɨ nɨ togó tɨndrɨ̀le dhɨ sè. Tàko ko, akódhɨ tɨtɨ́ tá àma dré, àmɨ kɨ lovó áma nòzo dhɨ nɨ tà, àmɨ kɨ kɨzà tà ru ꞌòlepi dhɨ sè dhɨ nɨ tà, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ togó àtsɨ ró áma tà sè dhɨ nɨ tà. Dɨ áma togó dré gòzo vélé gàle arɨ́ sè wáláká nɨ nɨ lavú.

8 Tágba má dré tá kɨzà fèzo àmɨ dré áma wárágà sè dhɨ, áma togó ɨ́na kɨzà ro tà nda sè ko. Tà bàti ró dhɨ, áma togó tá kɨzà ro, lókyá má dré yìzoá tàle dhɨ, wárágà nda fè tá kɨzà àmɨ dré, tágba dré tá adrézó ngbà ꞌí lókyá tsà sè dhɨ. 9 Dɨ, nyànomvá dhɨ, má adré mána lenzélé. Má adré lenzélé àmɨ kɨ kɨzà nda sè ko, be ró dhɨ, àmɨ kɨ kɨzà nda dré àmɨ kɨ ꞌòle togó ladzá dhɨ sè. Tàko ko, mɨ̀ atsá tá àmɨkya kɨzà ro ngóró Gìká dré tá lèle dhɨ tɨ́nɨ. Ásà dhɨ, mà ꞌo àmɨ kònzɨ àlomvá ko. 10 Àngyá ko, à kàdré kɨzà ro ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, kɨzà nda adré dhyá kɨ ꞌo togó ladzá, à kàdrɨ́ró be dhɨ bvó. Dɨ kɨzà làsú be kònɨ̀nɨ nda kɨtswá gìle dhyá léna bwà ko. Dɨ, kɨzà bvò kòndɨ àdhya adré ɨ́na dhyá kɨ dri lɨ̀le dràdrà na. 11 Mɨ̀ nò rè ngalè kɨzà mɨ̀ dré nyàle ngóró Gìká dré tá lèle dhɨ tɨ́nɨ nda ꞌo tà dóro àmɨ léna ngɨ́nɨ ya dhɨ ká! Kɨzà nda ꞌo àmɨ kɨ togó atsálé àtsɨ ró adrélé tà ꞌo lovó sè, adrélé àmɨ kɨ tàrá ga, adrélé tàkonzɨ̀ ga, adrélé ngá ro, adrélé lovó ɨ́be áma nòzo, ɨ̀ndɨ̀ adrélé gànzi ró tà ŋo gyǎgya dhya tàkonzɨ̀ ꞌòlepi dhɨ dri. Dɨ láti títí nda ɨ sè dhɨ, mɨ̀ tadhá ngádra ꞌá dhɨ, àmɨ tà àko àmɨ rú tà nda sè dhɨ dre. 12 Má tɨsɨ̀ tá wárágà nda àmɨ dré, dhya tà kònzɨ ꞌòlepi nda nɨ tà sè ko, ɨ̀ndɨ̀ dhya tà kònzɨ nda nɨ ꞌòzo rúá dhɨ nɨ tà sè ko. Be ró dhɨ, má tɨsɨ̀ mána wárágà nda, mɨ̀ kònòró ngádra ꞌá Gìká kandrá dhɨ, àmɨ àtsɨ ró àma kɨ tà sè ngɨ́nɨ ya dhɨ. 13 Tà nda kòdhɨ ɨ sè dhɨ, Gìká tɨndrɨ̀ àma kɨ togó dre.

Túmä́ní àma kɨ togó tɨndrɨ̀ma nda be dhɨ, mà lenzé tá lavúlé, mà dré nòle ngalè mɨ̀ fè tá arɨ́ Títò dré ngɨ́nɨ ya dhɨ sè. Tàko ko, mɨ̀ ꞌo akódhɨ nɨ togó atsálé kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ dre. 14 Atú dhɨ, má tà tá akódhɨ dré àmɨ kɨ tà, áma drì bhàzo kuru ásà gò, mɨ̀ dré kanyò fèzo má dré ko. Ngóró tà títí má dré tàle àmɨ dré dhɨ ɨ̀ dré adrélé tà bàti ꞌɨ dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, àmɨ kɨ tà títí má dré tàle drì be kuru Títò kandrá dhɨ ɨ tá kókpà tà bàti ꞌɨ. 15 Nyànomvá dhɨ, akódhɨ nɨ lèle àmɨ véna dhɨ atsá vélé kàdrɨ̀ wáláká nɨ nɨ lavú, dré adréràꞌa kisùá dhɨ, mɨ̀ kaꞌì tá àma kɨ kúlí ꞌòle, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kaꞌì tá ɨ dòle àmɨ véna ngá ròma sè ɨ̀ndɨ̀ togó yàyà sè ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌá. 16 Má adré dɨ lenzélé, má dré kɨtswálé àmɨ kɨ kaꞌì tà títí ɨ sè dhɨ sè.

8

Pólò kodzó Kòrítòbhá ɨ ngá lokó fèle móndɨ́ kaꞌìbhá àruka ɨ dré

1 Áma adrúpi ɨ, má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kònì tà Gìká dré ꞌòle áyɨ togó tanɨ sè Èkèlézyà Màkèdònɨ́yà le dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ be. 2 Tágba kɨzà kàdrɨ̀ dré tá adrézó móndyá kaꞌìbhá nda kɨ tabhì lavúlé dhɨ, àyɨ kɨ arɨ́ kàdrɨ̀ túmä́ní àyɨ kɨ lemerè be dhɨ ɨ̀ ꞌo tá àyɨ kɨ togó atsálé àtsɨ ró ngá fe móndɨ́ àruka ɨ dré. 3 Má adré tà bàti ta àmɨ dré: Ɨ̀ fè ngá ɨ̀ dré kɨtswálé fèle bwà dhɨ ɨ títí. Bàti, ɨ̀ fè ngá nda ɨ àyɨ kɨ rìnyí lavú byá. Àyɨ kɨ tàndɨ ɨ̀ kisù tá tà nda ꞌòle drìdrì gò, 4 ɨ̀ dré àma kɨ ti lizízó tà tàndɨ ró, mà kòfèró láti àyɨ dré drɨ́gá bhàzo túmä́ní móndɨ́ àruka ɨ́be, ngá fe móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré.* 5 Dɨ tà ɨ̀ dré ꞌòle nda lavú tà mà dré tá kisùle dhɨ byá. Tàko ko, ɨ̀ fè tá rè zyà àyɨ kɨ tàndɨ ɨ Mírì dré ꞌíká gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ fèzo àma dré ndò, ngóró Gìká dré tá lèle dhɨ tɨ́nɨ.

6 Dɨ ásà dhɨ, mà lizí Títò nɨ ti, kògòró àmɨ véna àmɨ kɨ kodzó tà dóro mɨ̀ dré tá kɨdhólé ꞌòle dhɨ nɨ ꞌo kɨtswálé títí be dhɨ bvó. Tàko ko, akódhɨ nda kɨdhó tá àmɨ kɨ kodzólé drìdrì, mɨ̀ kòlokóró ngá fèle móndɨ́ àruka ɨ dré dhɨ nɨ̀. 7 Ngóró mɨ̀ dré adrélé tà dóro ꞌo lavúlé àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè, àmɨ kɨ kúlí ɨ sè, àmɨ kɨ tà nìnì sè, àmɨ kɨ togó àtsɨ ró dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ lèle àma vélé dhɨ sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kòꞌo kókpà tà dóro nda kòdhɨ, ngá fèzo móndɨ́ àruka ɨ dré àmɨ kɨ togó wä́yi sè.

8 Kòdhɨ má adré tòlɨ́ bha àmɨ dri ko. Be ró dhɨ, má adré mána àmɨ kɨ lèle tabhì móndɨ́ àruka togó ɨ́be àtsɨ ró dhɨ kya rú, nìzoá ngalè àmɨ kɨ lèle nda lèle bàti ꞌɨ yà dhɨ. 9 Tàko ko, mɨ̀ nì tà àma kɨ Mírì Yésu Krísto dré ꞌòle áyɨ togó tanɨ sè dhɨ be. Tágba dré tá adrézó ngá líyí ro dhɨ, ꞌo ɨ atsálé lemerè ro àmɨ kɨ tà sè, mɨ̀ kàtsáró ngábhá ɨ ró akódhɨ nɨ lemerè sè.

10 Dɨ má adré àmɨ kɨ drì ta àmɨ kɨ ledézó kònɨ̀nɨ: Kóná lavúlépi dhɨ sè dhɨ, àmɨ tá móndyá tà nda nɨ lebhá ꞌòle drìdrì dhɨ ꞌɨ. Àmɨ tá kókpà móndyá kɨdhóbhá ngá lokó kɨtswálé fèle móndɨ́ àruka ɨ dré drìdrì dhɨ ꞌɨ. 11 Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ̀ kòꞌo tà nda kɨtswálé títí, ngóró mɨ̀ dré tá tà nda nɨ lèle ꞌòle togó wä́yi sè dhɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ kòfè ngá nda ɨ ngóró mɨ̀ dré kɨtswálé fèle bwà dhɨ tɨ́nɨ. 12 Tàko ko, dhya àlo kàdré ngá le fèle togó wä́yi sè gò, dré adrézó fèá ngóró dré kɨtswálé fèle bwà dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, Gìká adré ngá nda nɨ kaꞌì. Àngyá ko, Gìká adré ngá dhya nda dré adrézó ába dhɨ nɨ no kòdhya. Adré ngá akódhɨ dré adrézó ába ko dhɨ nɨ no kòdhya ko.

13 Má adré lèá ko, mɨ̀ kàdré ngá fe móndɨ́ àruka ɨ dré atsázó ngábhá ro gò, mɨ̀ dré àmɨkya atsázó lemerèbhá ro dhɨ. Be ró dhɨ, má adré lèá dhɨ, àmɨ títí mɨ̀ kàdré tà ꞌo àmɨ kòfalésè adrézó díri. 14 Dɨ àmɨ adrébhá ngá ɨ́be bǐ nyànomvá dhɨ ɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá móndyá adrébhá lemerè ro dhɨ kɨ ledé. Dɨ lókyá mɨ̀ dré dra adrézó lemerè ro gò ɨ̀ dré adrézó ngá ɨ́be bǐ dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ nɨ kɨtswá àyɨkya àmɨ kɨ ledé. Kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ adré díri. 15 Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ: «Dhya ngá lokólépi bǐ dhɨ tá ngá ɨ́be bǐ lavúlé ko, ɨ̀ndɨ̀ dhya ngá lokólépi tsà dhɨ, ngá pɨ akódhɨ ko na.»†

Pólò mù Títò ɨ àzíàmu nɨ ɨ́be Kòrítò na

16 Mà adré àwoyà fe Gìká dré, dré Títò nɨ togó ꞌòle atsálé àtsɨ ró àmɨ kɨ tà sè àmakya tɨ́nɨ dhɨ sè. 17 Àngyá ko, Títò kaꞌì tà mà dré zìle ɨ́ tí nda ꞌòle gò, adrézó lɨ̀le àmɨ véna lovó sè, ngóró dré lèle ꞌòle nɨ̀ dhɨ tɨ́nɨ. 18 Mà adré kpà àma kɨ adrúpi àlo dhɨ nɨ mu lɨ̀le túmä́ní Títò be. À adré akódhɨ nda nɨ tà bha kuru Èkèlézyà títí ɨ ꞌásè, àzí dré adrélé ꞌòle Rúbí Tanɨ nɨ tà sè dhɨ sè. 19 Ngbà ꞌí kòdhɨ ko, Èkèlézyà ɨ̀ kɨpè tá akódhɨ lɨ̀le túmä́ní àma ɨ́be, mà kàdzíró ngá fèle nda ɨ móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré, kɨtswázó Mírì nɨ tàndɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ togó àtsɨ ró móndɨ́ kɨ ledézó dhɨ nɨ tadhá. 20 Mà adré lèá dhɨ, tà kɨtswázó àma kɨ asíkì ngá bǐ bhàle àma drɨ́gá nda kɨ tà sè dhɨ kàdré yókódhó. 21 Tàko ko, mà adré tà títí dhɨ kɨ nda ꞌòle dóro Mírì mìlésè, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ ɨ mìlésè.

22 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, mà adré kpà àma kɨ adrúpi àzya mu lɨ̀le àyɨ nda ɨ́be àmɨ véna. Mà tabhì akódhɨ nda vésè be bǐ ɨ̀ndɨ̀ láti twátwa ɨ sè bǐ gò, dré áyɨ togó tadházó àtsɨ ró. Nyànomvá dhɨ, akódhɨ nɨ togó vélé àtsɨ ró lavúlé, dré àmɨ kɨ tà kaꞌìle bàti dhɨ sè. 23 Kàdré Títò nɨ tà sè dhɨ, akódhɨ áma arúpi ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ áma àzíàmu àmɨ kòfalé dhɨ ꞌɨ. Kàdré àma kɨ adrúpi àruka nda kɨ tà sè dhɨ, àyɨ dhya Èkèlézyà ɨ̀ dré mùle kɨtswálé lɨndrɨ̀ fe Krísto dré dhɨ ꞌɨ. 24 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kòtadhá àyɨ dré àmɨ kɨ lèle bàti, Èkèlézyà títí dhɨ ɨ̀ kònìró tà mà dré adrézó dri bha kuru àmɨ kɨ tà sè dhɨ be dhɨ bvó.

9

Ngá lokólé móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré dhɨ kɨ tà

1 Kàdré dɨ ngá mɨ̀ dré adrélé lokólé fèle móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ ɨ dré nda kɨ tà sè dhɨ, lè tá má kòtɨsɨ̀ tà tà nda dri àmɨ dré ko. 2 Tàko ko, má nì tàle dhɨ, àmɨ kɨ togó àtsɨ ró àyɨ nda kɨ ledézó dhɨ be. Má adré drì bha kuru tà nda sè, adrézó tàá móndyá Màkèdònɨ́yà le dhɨ ɨ dré dhɨ, kɨdhólé kóná lavúlépi dhɨ sè dhɨ, àmɨ adrébhá Àkáyà na dhɨ ɨ gànzi ró adrélé ngá fe. Dɨ àmɨ kɨ togó àtsɨ ró nda ꞌo móndɨ́ bǐ àyɨ kòfalé dhɨ kɨ togó atsálé kókpà àtsɨ ró ngá fe dhɨ nɨ̀. 3 Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, má adré àma kɨ adrúpi kòdhɨ kɨ mu lɨ̀le àmɨ véna, kɨtswálé àmɨ kɨ tà mà dré adrézó drì bha kuru ásà nda kàtsáró tà tàko ró ko. Be ró dhɨ, má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya gànzi ró ngá fe, ngóró má dré tàle àmɨ kɨ tà sè dhɨ tɨ́nɨ. 4 Tàko ko, mà kòtsa tá àmɨ véna túmä́ní móndɨ́ àruka Màkèdònɨ́yà lésè dhɨ ɨ́be gò, mà dré àmɨ kɨ kisúzó gànzi ró ko dhɨ, kònò mà nɨ tá adré kanyò ro túmä́ní àmɨ ɨ́be, mà dré tá àmɨ kɨ tà kaꞌìle tò dhɨ sè. 5 Dɨ ásà dhɨ, má nò tá dóro nɨ, má dré adrúpi nda kɨ mùle lɨ̀le drìdrì má kandrána, àmɨ kɨ kodzó ngá mɨ̀ dré lazílé togó dóro sè nda kɨ lokó adrélé gànzi ró dhɨ. Mɨ̀ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá ngá nda kɨ fe togó dóro sè. Mɨ̀ kɨtswá fèá ngóró à ru tá àmɨ rìnyí sè fèá na tɨ́nɨ ko.

6 Ngóró mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi kórɨ̀ rɨ tsà dhɨ, adré kókpà ngá akónà tsà. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi kórɨ̀ rɨ bǐ dhɨ, adré kókpà ngá akónà bǐ. 7 Lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré ngá fe ngóró mɨ̀ dré kisùle drìdrì àmɨ léna dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya ngá fe togó kɨzà ro dhɨ sè ko, ɨ̀ndɨ̀ ngóró tòlɨ́ bhàle àmɨ dri dhɨ tɨ́nɨ ko. Tàko ko, Gìká adré dhya adrélépi ngá fe arɨ́ sè dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya. 8 Dɨ Gìká rìnyí ɨ́be kɨtswázó ngá fe gàle àmɨ drɨ́gá bǐ áyɨ togó tanɨ sè, kɨtswálé tà títí ɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdréró ngbú adrélé ngá títí mɨ̀ dré adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ ɨ́be, adrézó kpà tà dóro títí mɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo be dhɨ bvó. 9 Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

«Akódhɨ lanzɨ́ áyɨ ngá ɨ lemerèbhá ɨ dré.

Akódhɨ nɨ tà gyǎgya nɨ adré kóná vésè kólyá.»*

10 Dɨ Gìká adrélépi kórɨ̀ fe móndɨ́ ɨ dré rɨ̀le, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi mápà fe àyɨ dré nyàle dhɨ nɨ kórɨ̀ títí mɨ̀ dré adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ kɨ fe àmɨ dré, adrézó ꞌòá mbàle, mɨ̀ kòkɨtswáró tà dóro ꞌo togó dóro sè, adrézó lòꞌwa dóro ꞌa lavúlé. 11 A nɨ ngá fe gàle àmɨ drɨ́gá bǐ láti títí ɨ sè, mɨ̀ kòkɨtswáró ngbú adrélé ngá fe móndɨ́ ɨ dré gò, ɨ̀ kàdréró àwoyà fe Gìká dré ngá mɨ̀ dré adrélé fèle àyɨ dré àma drɨ́gá dhɨ kɨ tà sè.

12 Tàko ko, ngá mɨ̀ dré adrélé fèle kòdhɨ kɨ ngbà ꞌí móndyá kaꞌìbhá Yèrúsalémà na dhɨ kɨ ledé kòdhya ko. Ngá nda kɨ kókpà móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ ꞌo àwoyà fe Gìká dré. 13 Tà dóro mɨ̀ dré adrélé ꞌòle, adrélépi àmɨ kɨ tà dóro tadhá nda sè dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ kɨ Gìká nɨ rú bha kùle, mɨ̀ dré tà Krísto nɨ Rúbí Tanɨ dré adrélé tàle dhɨ kɨ kaꞌìle ꞌòle dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré adrélé ngá fe àyɨ dré ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ àruka ɨ dré togó dóro sè dhɨ sè. 14 Ɨ̀ nɨ kpà tà zi Gìká tí àmɨ dré togó wä́yi sè, dré áyɨ togó tanɨ bhàle àmɨ rú lavúlé dhɨ sè. 15 Mà kàdré àwoyà fe Gìká dré, tà tanɨ dré afèle, kɨtswázó àndu nɨ nɨ ngɨ bwà ko nda nɨ tà sè!

10

Pólò ga áyɨ tàrá àzí Gìká dré bhàle ɨ́ drɨ́gá dhɨ nɨ tà sè

1 Ma, Pólò, má adré àmɨ kɨ kodzó togó dóro ɨ̀ndɨ̀ yàyà angálépi Krísto vélésè dhɨ sè. Má nì dóro tàle dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tàá dhɨ, má kàdré àmɨ kòfalé dhɨ, ma móndɨ́ yàyà ꞌɨ dhɨ. Dɨ, áma wárágà ɨ ꞌásè dhɨ, má adré mána tà ta rìnyí sè. 2 Dɨ má adré àmɨ kɨ ti lizí, má kònɨ̀ dra tsa àmɨ véna dhɨ, mɨ̀ kòꞌoró ma àmɨ kɨ àruka kɨ lotó rìnyí sè ko. Tàko ko, kòkɨtswá dhɨ, má nɨ tà ta rìnyí sè móndɨ́ àruka adrébhá kisùá dhɨ, mà adré tà ꞌo móndyá bvò àdhya kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré. 3 Àngyá ko, tágba mà dré adrézó bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ, mà adré àmakya àdzú bhu móndyá bvò àdhya kya tɨ́nɨ ko. 4 Àdzú ngá mà dré adrézó àdzú bhu ásà dhɨ ɨ, àdzú ngá bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, àyɨ àyɨkya àdzú ngá rìnyi ró Gìká àdhya, mà dré adrézó àma kɨ kàrɨbhá kɨ rìnyí adrézó àdzú bhu ꞌásà dhɨ nɨ pfu dhɨ ꞌɨ. Mà adré dɨ tà kayikayi títí kɨnzò ro dhɨ kɨ pfu, 5 túmä́ní tà títí drìkàdrɨ̀ ro adrébhá ru pfu Gìká nɨ tà nìnì rú dhɨ ɨ́be. Mà adré kpà tà kisùle títí dhɨ kɨ turú tobhàle Krísto nɨ rìnyí zàle. 6 Dɨ mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ tàndɨ ɨ Krísto nɨ rìnyí zàle kɨtswálé títí dre dhɨ, mà nɨ adré gànzi ró tà ŋo móndyá àruka títí adrébhá dhu rè lɨgɨ́lé dhɨ ɨ dri.

7 Mɨ̀ adré àmɨkya ngbà ꞌí ngá no àyɨ kɨ làsú sè. Lè dhya ángùdhi adrélépi kaꞌìá dhɨ, ɨ móndɨ́ Krísto àdhya ꞌɨ dhɨ, kònì tàle dhɨ, àma kókpà móndɨ́ Krísto àdhya ꞌɨ ɨ́ tɨ́nɨ dhɨ. 8 Tágba má kàdré áma afà rìnyí Mírì dré afèle àma dré dhɨ nɨ tà sè lavúlé yà dhɨ, ma kanyò ro rìnyí nda sè ko. Tàko ko, Mírì afè rìnyí nda àma dré kɨtswázó àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì kɨzá ko, be ró dhɨ, kɨtswázó àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ bvó. 9 Dɨ má lè mɨ̀ kàdré kisùá ko tàle dhɨ, má adré àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ le tɨgálé áma wárágà ɨ sè dhɨ. 10 Àngyá ko, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tàá dhɨ: «Akódhɨ nɨ wárágà ɨ ꞌásè dhɨ, adré tà ta kúlí lanzìlanzì ɨ sè ɨ̀ndɨ̀ rìnyí sè. Dɨ, kàdré àma kòfalé dhɨ, akódhɨ ɨ́na móndɨ́ yàyà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kúlí ɨ kúlí tàko ꞌɨ.» 11 Lè móndyá adrébhá tà ta làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ̀ kònì dhɨ, mà nɨ tà ꞌo rìnyí sè àmɨ kòfalé, ngóró mà dré adrélé tà ta rìnyí sè àma kɨ wárágà ɨ ꞌásè dhɨ tɨ́nɨ.

12 Mà kɨtswá àma kɨ amú móndɨ́ àruka adrébhá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tà dóro tadhá dhɨ ɨ́be bwà ko. Mà kɨtswá kpà àma kɨ tabhì àyɨ nda ɨ rú ko. Àyɨ nda ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tabhì àyɨ kɨ tàndɨ ɨ kòfalésè, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tàndɨ ɨ rú dhɨ, àyɨ tògyá àko. 13 Dɨ, àma ró dhɨ, mà kɨtswá àmakya àma kɨ afà àma kɨ tàndɨ kɨ bvó lavú dhɨ ko. Be ró dhɨ, mà nɨ ngbà ꞌí àma kɨ afà tsàle byá àzí Gìká dré bhàle àma drɨ́gá dhɨ nɨ bvó na. Àzí nda nɨ bvó tsa byá àmɨ véna. 14 Mà adré dɨ àma kɨ afà lavúlé ko, ngóró mà tsa tá àmɨ véna ko na tɨ́nɨ. Tàko ko, mà tsa byá àmɨ véna Krísto nɨ Rúbí Tanɨ be dhɨ ꞌí. 15 Mà kɨtswá kpà àma kɨ afà àma kɨ bvó lavú, àzí móndɨ́ àruka ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ tà sè ko. Dɨ, mà adré àmakya mì bha, mɨ̀ kàdréró lɨ̀le àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì be drìdrì, àma kɨ àzí àmɨ kòfalé dhɨ kàdréró kpà lɨ̀le drìdrì, 16 mà kòkɨtswáró lɨ̀le Rúbí Tanɨ longóbe bvò vwàvwà ro àmɨkya rúsè dhɨ ɨ ꞌásè. Tàko ko, mà lè àma kɨ afàle àzí móndɨ́ àruka ɨ̀ dré ꞌòle àyɨ kɨ àrà ɨ ꞌásè dhɨ kɨ tà sè ko. 17 Dɨ, ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Lè dhya adrélépi áyɨ afà dhɨ kàdré áyɨ afà tà Mírì dré ꞌòle dhɨ kɨ tà sè.»* 18 Tàko ko, Mírì adré dhya adrélépi áyɨ tàndɨ nɨ tà dóro tadhá dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na dhya ɨ́ dré adrézó tà dóro nɨ nɨ kaꞌì dhɨ nɨ kaꞌì kòdhya.

11

Pólò kodzó Kòrítòbhá ɨ àpóstolò kɨnzò ro dhɨ kɨ tà sè

1 Má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ ma tà ta tsà ngóró móndɨ́ azaaza àdhya tɨ́nɨ, ngóró mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. 2 Ma lovó ɨ́be àmɨ kɨ tà sè tò, ngóró Gìká nɨ tàndɨ dré kpà adrélé lovó ɨ́be àmɨ kɨ tà sè tò dhɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, má zɨ̀ àmɨ adrélé agó àlo kwákwá, Krísto dré, má kòfèró àmɨ akódhɨ dré ngóró tòkó lólo àgo tà nìlepi rè ko dhɨ tɨ́nɨ. 3 Dɨ, má adré mána ngá ro àmɨ kɨ tà sè. Ngóró nì dré tá Évà nɨ lɨtɨ́lé áyɨ túrúpfú tà sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, à nɨ kɨtswá kpà àmɨ kɨ tà kisùkisù lɨtɨ́, mɨ̀ kòtayɨ́ró tròma Krísto rú togó lólo sè dhɨ be dhɨ bvó. 4 Tàko ko, à kòtsa adrélé Yésu twá dhɨ nɨ tà longó Yésu mà dré tà nɨ nɨ longózó dhɨ rúsè dhɨ, mɨ̀ adré àmɨkya tà nda nɨ kaꞌì mbèlè. À kàdré kó àmɨ kɨ kodzó tɨrɨ́ twá kisú Tɨrɨ́ Lólo mɨ̀ dré kisúlé dhɨ rúsè dhɨ, mɨ̀ adré kpà kaꞌìá mbèlè. À kàdré kó àmɨ kɨ kodzó rúbí tanɨ twá kaꞌì Rúbí Tanɨ mɨ̀ dré kaꞌìle dhɨ rúsè dhɨ, mɨ̀ adré kókpà kaꞌìá mbèlè. 5 Má mìlésè dhɨ, dhya àmɨ kòfalé adrébhá àyɨ kɨ no àpóstolò kàdrɨ̀ ɨ ró dhɨ ɨ̀ lavú ma àlomvá ko. 6 Tágba má kòkisú tògyá adrézó kúlí ta dóro dhɨ ko yà dhɨ, ma mána tà nìnì ɨ́be. Má tadhá tà nda àmɨ dré ngádra ꞌá tà títí ɨ sè ɨ̀ndɨ̀ láti títí ɨ sè dre.

7 Lókyá má dré Rúbí Tanɨ Gìká àdhya nɨ longózó àmɨ dré làfa sè ko dhɨ sè dhɨ, má ꞌo tá tsì tàkonzɨ̀, má dré tá áma tà tɨrɨ́lé kɨtswázó àmɨ kɨ tà tɨngá kuru dhɨ sè dhɨ ꞌí? 8 Má kaꞌì tá làfa kisúlé Èkèlézyà àruka ɨ drɨ́gásè, kɨtswázó àzí ꞌo àmɨ kòfalé dhɨ bvó. 9 Dɨ má dré tá adréràꞌa àmɨ véna, adrélé ngá lovó ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, má zi tá ngá àlo àmɨ kɨ àlo tí ko. Tàko ko, àma kɨ adrúpi atsábhá Màkèdònɨ́yà lésè dhɨ ɨ̀ afè tá ngá má dré tá adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ ɨ àyɨ. Tà títí ɨ sè dhɨ, má tayɨ́ tá áma tà lanzìle àmɨ dri dhɨ ko. Dɨ má nɨ go adrélé ꞌòá kònɨ̀nɨ. 10 Má adré tàá tà bàti Krísto àdhya adrélépi má léna dhɨ sè dhɨ: Dhya àlo bvò wä́yi Àkáyà àdhya na dhɨ kɨtswá áma afàma tà nda sè dhɨ nɨ kɨkɨ́ bwà ko. 11 Má adré tàá kònɨ̀nɨ àdho tà sè? Má dré àmɨ kɨ lèle ko dhɨ sè? Gìká nɨ tàndɨ nì dóro, má lè àmɨ ꞌí káyà dhɨ!

12 Dɨ, má nɨ go adrélé tà ꞌo ngóró má dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ, kɨtswázó láti kɨkɨ́ dhya adrébhá àyɨ kɨ ꞌo nòle ngóró àma tɨ́nɨ gò, ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ afà tà nda sè dhɨ ɨ dré. 13 Dhya nda ɨ àpóstolò kɨnzò ro dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ àzí ꞌobhá túrúpfú sè dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ adré àyɨ kɨ ladzá atsálé ngóró Krísto nɨ àpóstolò ɨ tɨ́nɨ. 14 Dɨ, áma lɨ́ndrɨ́ adré ɨ́na gàle tà nda sè ko. Tàko ko, Sàtánà nɨ tàndɨ adré áyɨ ladzá atsálé ngóró ángéló ngádra àdhya tɨ́nɨ. 15 Dɨ akódhɨ nɨ màrábà ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ladzá atsálé ngóró móndɨ́ adrébhá tà gyǎgya ꞌo dhɨ ɨ tɨ́nɨ dhɨ, tà nda adré áma lɨ́ndrɨ́ tɨgá ko. Dɨ, lókyá kùdù sè dhɨ, ɨ̀ nɨ àyɨkya tà kɨtswálépi tà ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ nɨ kisú kòdhya.

Kɨzà Pólò dré nyàle Gìká nɨ àzí sè dhɨ ɨ

16 Má adré gòle tàá dhɨ: Lè mɨ̀ kònò ma ngóró móndɨ́ azaaza tɨ́nɨ, má dré adrélé tà ta kònɨ̀nɨ dhɨ sè ko. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya áma no kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ma ngóró móndɨ́ azaaza tɨ́nɨ, má kòkɨtswáró áma afà tsà be dhɨ bvó. 17 Bàti, má kàdré áma afà kònɨ̀nɨ dhɨ, má adré tà ta ngóró Mírì dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ ko, be ró dhɨ, ngóró móndɨ́ azaaza dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ. 18 Dɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ dré adrélé àyɨ kɨ afà móndyá bvò àdhya kya tɨ́nɨ dhɨ sè dhɨ, má nɨ kókpà áma afà kònɨ̀nɨ. 19 Àmɨ adrébhá àmɨ kɨ no tògyabhá ro nɨ ɨ, àmɨ gànzi ró adrélé móndɨ́ azaaza kɨ kaꞌì togó wä́yi sè! 20 Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ adré móndɨ́ kɨ kaꞌì, gba ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ bha àyɨ kɨ màrábà ɨ ró yà, ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨtɨ́ yà, ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ ngá topá yà, ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ no móndɨ́ tàko ɨ ró yà, kó ngalè ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ mì sa yà dhɨ. 21 Má adré tàá kanyò sè dhɨ, mà ꞌo tá tà àmɨ kòfalé rìnyí sè móndyá nda kya tɨ́nɨ ko!

Dɨ, tà ángùdhi móndɨ́ àruka ɨ̀ dré kɨtswázó àyɨ kɨ afà ásà dhɨ, má nɨ kókpà kɨtswá ꞌòá kònɨ̀nɨ. (Kòdhɨ má adré tà ta móndɨ́ azaaza àdhya tɨ́nɨ.) 22 Àyɨ nda ɨ Èbérè ꞌɨ? Ma kókpà kònɨ̀nɨ. Àyɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ ꞌɨ? Ma kókpà kònɨ̀nɨ. Àyɨ Àbàrámà nɨ toyó ꞌɨ? Ma kókpà kònɨ̀nɨ. 23 Àyɨ Krísto nɨ màrábà ꞌɨ? (Kòdhɨ má adré tà ta tɨrɨ́ kɨza líyí àdhya tɨ́nɨ.) Ma kókpà kònɨ̀nɨ àyɨ kɨ lavú. Má ꞌo mána àzí kòkóròko àyɨkya kɨ lavú. À lebhé ma bǎdzó na vésè be bǐ àyɨ kɨ lavú. À tswà ma vésè be bǐ àyɨ kɨ lavú. Ma tá ànyɨ dràdrà mìle vésè be bǐ. 24 Vésè be nzi, Yúdà ànzɨ ɨ̀ bhwà ma fɨ́mbò sè vésè be nyadhɨ-àlo-drì-mudrí-drì-nzi-drì-su. 25 Vésè be na, à tswà ma fa sè. Vésè be àlo, à lebhé ma kɨ́rà sè. Vésè be na, bwátù arɨ́ áma tayɨ́ yǐ mi. Ma tá yǐandre mi ngátsi àlo ɨ̀ndɨ̀ kìtú àlo. 26 Vésè be bǐ, má to atsí lɨ̀zo vwàvwà ro. Má nya kɨzà yǐ lìti ɨ sè, kùgú ɨ drɨ́gá, áma súrú ɨ drɨ́gá, móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ɨ drɨ́gá, ɨ̀ndɨ̀ adrúpi kɨnzò ro dhɨ ɨ drɨ́gá. Má nya kpà kɨzà bhàandre ɨ ꞌásè, duku ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ yǐandre ɨ mǐsè. 27 Má ꞌo àzí kòkóròko landèzo lavúlé. Vésè be bǐ, má ko ayí ko. Tàbirí ndè ma, yǐ lovó be. Vésè be bǐ, ngá nyàle dhɨ pɨ ma. Kɨdhɨ̀ ndè ma, ɨ̀ndɨ̀ ma tá kɨ́tá àko. 28 Má kɨtswá tà àruka títí dhɨ kɨ ta ko. Dɨ, kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, má adré mána áma togó bha lanzìle Èkèlézyà títí dhɨ kɨ tà sè. 29 Dhya àlo kàdré yàyà dhɨ, ma kókpà yàyà. À kòꞌo dhya àlo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ, áma togó adré aswálé tà nda sè.

30 Dɨ kòkɨtswá má dré adrézó áma afà dhɨ, má nɨ áma afà tà adrébhá áma tà yàyà kɨ tadhá dhɨ ɨ sè. 31 Gìká àma kɨ Mírì Yésu nɨ Atá, kɨtswálépi rúku sè kóná vésè kólyá dhɨ, nì dóro tàle dhɨ, má adré kɨnzò ta ko dhɨ. 32 Lókyá má dré tá adréràꞌa Dàmàsékè na dhɨ ꞌá dhɨ, gùvèrènérè adrélépi tá ópɨ́ Àrétà zàle dhɨ bhà tá sòdá ɨ adrélé bhàandre nda nɨ zèríbàti kɨ lɨkɨ́, ɨ̀ kòkɨtswáró áma ru be dhɨ bvó. 33 Dɨ, à bhà ma kánzɨ̀ na, áma ꞌòzo pfòle mòlísà àlo zèríbà na dhɨ ꞌásè, áma tɨrɨ́zó gò, má dré lapázó gùvèrènérè nda drɨ́gásè.

12

Tà lùzu ró Gìká dré tadhálé Pólò dré dhɨ ɨ

1 Adré lèá dhɨ, má kògò adrélé áma afà, tágba kàdré tà dóro ꞌɨ ko yà dhɨ. Dɨ má nɨ ngá agábhá má mi toróbɨ́ tɨ́nɨ dhɨ kɨ tà ta, túmä́ní tà lùzu ró Mírì dré tadhálé má dré dhɨ ɨ́be. 2 Má nì agó àlo Yésu Krísto nɨ kaꞌìlepi dhɨ be. Lavú dre kóná mudrí-drì-su, Gìká do tá akódhɨ kurú na, bhù kurú na àzya nɨ kɨ lavúlépi dhɨ na. Dɨ má nì ko ngalè Gìká do tá akódhɨ rúbhá na yà, kó ngalè rúbhá na ko yà dhɨ. Gìká nì ngbà ꞌí nɨ̀. 3-4 Dɨ má nì, Gìká do tá akódhɨ nda pàràdísò na dhɨ be. Kàdré tá rúbhá na yà, kó ngalè rúbhá na ko yà dhɨ, má nì ko. Gìká nì nɨ̀. Dɨ kònàle dhɨ, akódhɨ yi tá tà kɨtswázó tà nɨ nɨ ta kúlí sè bwà ko, à dré logálé móndɨ́ dré tàle dhɨ ɨ kòdhya. 5 Má nɨ áma afà dhya làsú be kònɨ̀nɨ nda nɨ tà sè. Dɨ, má kɨtswá mána áma afà áma tàndɨ nɨ tà sè ko, kàdré ngbà ꞌí áma tà yàyà kɨ tà sè ko dhɨ. 6 Kònò má kàdré tá áma le afàle áma tàndɨ nɨ tà sè dhɨ, má nɨ tá adré móndɨ́ azaaza ꞌɨ ko. Tàko ko, má nɨ tá adré tà bàti ta kòdhya. Dɨ, má adré mána tà nda nɨ le ꞌòle ko, dhya àlo kònòró ma kàdrɨ̀ ngóró dré kɨtswálé tà má dré adrélé ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ tàle dhɨ ɨ sè ko dhɨ tɨ́nɨ ko.

7 Dɨ, kɨtswázó áma kɨkɨ́, má kàtsáró drìkàdrɨ̀ ro tà kàdrɨ̀ lùzu ró tadhálé má dré nda kɨ tà sè ko dhɨ, à bhà ngá kùtsí tɨ́nɨ dhɨ áma rúbhá na. Ngá nda ngá Sàtánà dré amùle kɨtswálé kɨzà fe má dré dhɨ ꞌɨ, má kàdréró drìkàdrɨ̀ ro ko dhɨ bvó. 8 Vésè be na, má lizí tá Mírì ti, kòtɨngáró tá ngá nda má rúsè ká. 9 Dɨ, akódhɨ logó má dré dhɨ: «Áma togó tanɨ kɨtswá mɨ́ dré dre. Tàko ko, má adré áma rìnyí ꞌo kɨtswálé títí ámɨ tà yàyà na.» Dɨ ásà dhɨ, má nɨ mána áma afà áma tà yàyà kɨ tà sè, Krísto nɨ rìnyí kàdréró tà ꞌo má léna be dhɨ bvó. 10 Má adré dɨ lenzélé áma tà yàyà kɨ tà sè, làdhá adrélé dhàle má rú dhɨ kɨ tà sè, tà kòkóròko kɨ tà sè, áma mì pfòma nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ kɨzà má dré adrélé nyàle Krísto nɨ tà sè dhɨ kɨ tà sè. Tàko ko, má dré adréràꞌa yàyà dhɨ ꞌá dhɨ, ma rìnyi ró.

Pólò nɨ togó lanzì Kòrítòbhá kɨ tà sè

11 Má kòtà tà ngóró móndɨ́ azaaza àdhya tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ ꞌo ma adrélé tà ta kònɨ̀nɨ dhɨ àmɨ. Adré tá be lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré áma tà dóro kɨ tadhá dhɨ àmɨ. Tàko ko, dhya àmɨ kòfalé adrébhá àyɨ kɨ no àpóstolò kàdrɨ̀ ɨ ró dhɨ ɨ̀ lavú ma àlomvá ko, tágba má kàdré mána móndɨ́ tàko ꞌɨ yà dhɨ. 12 Lókyá má dré tá adréràꞌa àmɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, má ꞌo tá tà lɨ́ndrɨ́ga ró adrébhá tá Gìká nɨ rìnyí tadhá dhɨ ɨ landè àko ró, tadházóá dhɨ, ma àpóstolò ꞌɨ káyà dhɨ. 13 Tà dóro títí má dré tá ꞌòle Èkèlézyà àruka ɨ ꞌásè dhɨ ɨ, má ꞌo kókpà àmɨ kòfalé ꞌí. Dɨ, má tayɨ́ mána áma tà lanzìle àmɨ dri dhɨ ko. Mɨ̀ kòtrì dɨ tà kònzɨ má dré ꞌòle àmɨ rú nda kòdhɨ!

14 Kòdhɨ vésè nɨ na má dré adrézó ꞌòle lɨ̀le àmɨ véna dhɨ ꞌɨ. Dɨ má kɨtswá áma tà tayɨ́ lanzìle àmɨ dri dhɨ ko. Tàko ko, má adré àmɨ kɨ ngá nda kisúlé kòdhya ko. Be ró dhɨ, má adré mána àmɨ kɨ tàndɨ kɨ nda kisúlé kòdhya. Adré lèá dhɨ, ànzɨmvá ɨ̀ kàdré ngá lokó fèle àyɨ kɨ tibhá ɨ dré dhɨ àyɨ ko. Adré dɨ be lèá dhɨ, ànzɨ kɨ tibhá ɨ̀ kàdré ngá lokó fèle àyɨ kɨ ànzɨ ɨ dré dhɨ àyɨ. 15 Ma ró dhɨ, ma gànzi ró áma ngá fe akɨ́lé títí àmɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ áma tàndɨ nɨ fe wä́yi àmɨ dré. Dɨ, má kàdré àmɨ kɨ le lavúlé dhɨ, mɨ̀ nɨ go adrélé áma le tsà?

16 Dɨ mɨ̀ nɨ kaꞌìá tàle dhɨ, má tayɨ́ áma tà lanzìle àmɨ dri dhɨ ko dhɨ. Dɨ, tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ kɨ tàá dhɨ, ma túrúpfú líyí ro nɨ, má lɨtɨ́ àyɨ túrúpfú sè. 17 Má lɨtɨ́ tsì àmɨ, àmɨ kɨ ngá kisúzó dhya má dré mùle àmɨ véna dhɨ ɨ sè? 18 Bàti, má kodzó tá Títò lɨ̀le àmɨ véna gò, má dré àma kɨ adrúpi àlo dhɨ nɨ mùzo lɨ̀le túmä́ní akódhɨ be. Dɨ Títò nda lɨtɨ́ tsì àmɨ, ngá kisúzó àmɨ drɨ́gásè dhɨ ꞌí? Àma rìti dhɨ ɨ, mà ꞌo tà àmɨ kòfalé togó àlo sè, láti àlo dhɨ nɨ lebèzo.

19 Mɨ̀ adré àmɨkya kisùá dhɨ, mà tà tà nda kòdhɨ ɨ títí kɨtswázó àma kɨ tàrá ga àmɨ kandrá? Kóko! Be ró dhɨ, mà adré àmakya tà ta Gìká kandrá ngóró móndɨ́ adrébhá Krísto na dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Áma arúpi mà dré lèle tò nɨ ɨ, tà títí mà dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, mà adré ꞌòá kɨtswázó àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 20 Má adré mána ngá ro, má nɨ dra tsa àmɨ véna àmɨ kɨ kisú ngóró má dré lèle ko dhɨ tɨ́nɨ dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ nɨ dra áma kisú ngóró mɨ̀ dré lèle ko dhɨ tɨ́nɨ dhɨ sè. Má adré kpà ngá ro, má nɨ dra lawà kisú àmɨ kòfalé, lovó kònzɨ ɨ́be, togóaswa be, dhyá kɨ tà bhàma drìdrì dhɨ be, làdhá be, móndɨ́ kɨ rú tàma kònzɨ dhɨ be, drìkàdrɨ̀ be, ɨ̀ndɨ̀ tà wàyá be dhɨ sè. 21 Má adré kpà ngá ro, má kònɨ̀ dra tsa dhɨ, áma Gìká nɨ dra áma tà tɨrɨ́ àmɨ kandrá dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ má nɨ dra ngo móndɨ́ bǐ tàkonzɨ̀ ꞌobhá drìdrì gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó ladzázó ko dhɨ kɨ tà sè dhɨ sè. Tàko ko, ɨ̀ ladzá àyɨ kɨ togó àyɨ kɨ tà ndǐ ró dhɨ kɨ tà sè, àyɨ kɨ ndòtò tà sè, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tà swà ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ tà sè ko.

13

Tà tàle kùdù ro Kòrítòbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ

1 Kòdhɨ vésè nɨ na má dré adrézó lɨ̀le àmɨ véna dhɨ ꞌɨ. Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ: «À kàdré tà títí dhɨ kɨ bvó lanzɨ́, móndɨ́ rì yà kó ngalè na yà tà nda kɨ nobhá mì sè dhɨ kɨ kúlí sè.»* 2 Má longó tá tà àmɨ dri má dré tá adréràꞌa àmɨ véna vésè nɨ rì sè dhɨ ꞌá, dɨ má adré gòle longóá má dré adréràꞌa vwàvwà ro dhɨ ꞌá: Má kònɨ̀ dra tsa àmɨ véna dhɨ, má kɨtswá móndyá tàkonzɨ̀ ꞌobhá drìdrì dhɨ kɨ tayɨ́ móndɨ́ àruka ɨ́be tà ŋòma àyɨ dri dhɨ sè ko. 3 Mɨ̀ adré tá lèá nìle dhɨ, Krísto adré tà ta má tí nɨ̀ káyà dhɨ, dɨ mɨ̀ nɨ nìá. Tàko ko, Krísto dré adréràꞌa tà ꞌo àmɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ yàyà ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na tà ꞌo rìnyí sè. 4 Tà bàti ró dhɨ, akódhɨ tá yàyà akódhɨ nɨ tidíràꞌa fa kɨpakɨpa dri dhɨ ꞌá. Dɨ, nyànomvá dhɨ, akódhɨ ɨ́na lɨ́drɨ̀ ɨ́be Gìká nɨ rìnyí sè. Àma ró dhɨ, àma kókpà yàyà Krísto na. Dɨ, àma àmakya lɨ́drɨ̀ ɨ́be túmä́ní akódhɨ be Gìká nɨ rìnyí sè, ɨ̀ndɨ̀ mà nɨ rìnyí nda nɨ tadhá àmɨ dré.

5 Lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ togó kɨ tabhì, nìzoá ngalè mɨ̀ kaꞌì Krísto bàti gò, mɨ̀ dré adrézó tà ꞌo àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè yà dhɨ. Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tabhì. Mɨ̀ nì, Yésu Krísto àmɨ léna be dhɨ ko? Àruka nɨ, mɨ̀ nɨ àmɨ kɨ tabhì kisúzóá dhɨ, àmɨ kɨ tà kɨtswá ko. 6 Dɨ má adré mì bha, mɨ̀ kònìró tàle dhɨ, Gìká kaꞌì àma adrélé àpóstolò ɨ ró nɨ̀ káyà dhɨ. 7 Má adré tà zi Gìká tí, mɨ̀ kòꞌoró tà kònzɨ àlomvá ko. Má adré zìá kònɨ̀nɨ, à kònòró àma ngóró móndɨ́ Gìká dré kaꞌìle dhɨ ɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, má adré mána zìá kònɨ̀nɨ, mɨ̀ kàdréró tà dóro ꞌo, tágba mà kàdré sùle ngóró móndɨ́ Gìká dré kaꞌìle ko dhɨ ɨ tɨ́nɨ yà dhɨ. 8 Tàko ko, mà kɨtswá tà àlo ꞌo kònzɨ tà bàti rú bwà ko. Be ró dhɨ, mà kɨtswá ngbà ꞌí tà ꞌo tà bàti nda dré. 9 Mà kàdré yàyà gò, mɨ̀ dré àmɨkya adrézó rìnyi ró dhɨ, mà adré lenzélé tà nda sè. Mà adré kpà tà zi Gìká tí, kòꞌoró àmɨ kɨtswálé títí be dhɨ bvó. 10 Ásà dhɨ, má adré tà kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀ àmɨ dré, má dré adréràꞌa vwàvwà ro dhɨ ꞌá, má kònɨ̀ dra tsa àmɨ véna dhɨ, má kòlotóró àmɨ rìnyí Mírì dré afèle má dré dhɨ sè ko. Tàko ko, akódhɨ afè rìnyí nda má dré kɨtswázó àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì kɨzá ko, be ró dhɨ, kɨtswázó àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ bvó.

11 Kùdù ro dhɨ, áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré lenzélé. Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe Gìká dré adrélé ꞌòle kɨtswálé títí. Mɨ̀ kàdré ru tɨmbà, adrézó kpà ru yi àmɨ kòfalésè. Mɨ̀ kàdré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àmɨ kòfalé be. Dɨ Gìká adrélépi lèle fe tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ be dhɨ, nɨ adré túmä́ní àmɨ ɨ́be. 12 Mɨ̀ kòfè mòdo adrézó ru kamú àmɨ kòfalésè lèle sè. Móndyá títí Gìká àdhya kònwa dhɨ ɨ̀ fè mòdo àmɨ dré.

13 Mírì Yésu Krísto nɨ togó tanɨ, Gìká nɨ lèle, ɨ̀ndɨ̀ ru amuma Tɨrɨ́ Lólo be dhɨ ɨ̀ kàdré àmɨ ɨ́be títí!

* 1:19 1:19 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ léna dhɨ, à adré rú «Sìlùwánò» kisú kònwa. Rú nda tá rú àzya Sílà dré dhɨ ꞌɨ.

* 4:4 4:4 «Gìká bvò kòndɨ àdhya» kònɨ̀dhɨ Sàtánà ꞌɨ.

† 4:6 4:6 À kònò Kɨdhoma 1:3.

‡ 4:13 4:13 À kònò Longó ɨ 116:10.

* 6:2 6:2 À kònò Èsáyà 49:8.

† 6:7 6:7 «Àdzú ngá rùle drɨ́ágó lésè» kònɨ ɨ, àdzú ngá adrézó kàrɨbhá kɨ lavú ásà dhɨ ꞌɨ. «Àdzú ngá rùle lìdzí lésè» kònɨ ɨ, àdzú ngá adrézó sùle dhyá rú dhɨ ꞌɨ.

‡ 6:16 6:16 À kònò Lèvìtíkè 26:12; Yèrèmɨ́yà 32:38; Èzèkyélè 37:27.

§ 6:17 6:17 À kònò Èsáyà 52:11; Èzèkyélè 20:34, 41.

* 6:18 6:18 À kònò 2 Sàmùwélè 7:14; Èsáyà 43:6.

* 8:4 8:4 À kònò Rómà 15:26.

† 8:15 8:15 À kònò Pfòma 16:18.

* 9:9 9:9 À kònò Longó ɨ 112:9.

* 10:17 10:17 À kònò Yèrèmɨ́yà 9:23; 1 Kòrítòbhá ɨ 1:31.

* 13:1 13:1 À kònò Dùtèrònómè 19:15.

GÀLÀTƗ́YÀBHÁ Ɨ

1

2

3

4

5

6

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Gàlàtɨ́yàbhá ɨ dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá bvò Gàlàtɨ́yà àdhya na dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Pólò longó tá Rúbí Tanɨ gò, Èkèlézyà kɨ tobhàzo bvò nda na, dré tá adréràꞌa áyɨ atsí andre nɨ rì to, adrélé kpà na nɨ nɨ to dhɨ ꞌá (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 16:6; 18:23). Àmvolásà dhɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ dré tsàzo adrélé tadhá dhɨ, lè móndyá kaꞌìbhá Yúdà ànzɨ ró ko dhɨ ɨ̀ kàdré Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí lɨkɨ́, lavúlé dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ꞌo lwàle. Ɨ̀ adré dɨ tá móndyá kaꞌìbhá nda kɨ drì kɨzá tà nda sè.

Dɨ Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ kɨtswázó móndyá kaꞌìbhá nda kɨ lotó tà tadhálé kɨnzò sè nda nɨ tà sè. Drìdrì dhɨ, adré tadhá dhɨ, Gìká azí ɨ adrélé àpóstolò ro móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna ngɨ́nɨ ya dhɨ. Adré kpà tadhá dhɨ, àpóstolò àruka títí dhɨ ɨ̀ kaꞌì ɨ áyɨ àzí be ngɨ́nɨ ya dhɨ. Bvóá dhɨ, adré tadhá dhɨ, Gìká adré móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè ko, dɨ ngbà ꞌí Yésu Krísto nɨ kaꞌìma sè. Kùdù ro dhɨ, Pólò adré àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró atsílé Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. Tàko ko, Tɨrɨ́ nda nɨ lòꞌwa dóro ꞌa bǐ àyɨ léna. Lòꞌwa kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ, lèle ꞌɨ.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma, ɨ̀ndɨ̀ Rúbí Tanɨ nɨ tà (1:1-10)

2) Pólò nɨ azima adrélé àpóstolò ro dhɨ (1:11–2:21)

3) Móndɨ́ kɨ tɨdrɨma tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè ko, dɨ, Yésu Krísto nɨ kaꞌìma sè dhɨ (3:1–4:31)

4) Atsima Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ (5:1–6:10)

5) Pólò nɨ kúlí kùdù (6:11-18)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, Yésu Krísto nɨ àpóstolò, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ ma. À mù ma móndɨ́ ɨ vélésè ko. Móndɨ́ ɨ̀ mù kpà ma nɨ̀ ko. Be ró dhɨ, Yésu Krísto ɨ Gìká Atá akódhɨ nɨ tɨngálépi dràdrà lésè dhɨ be dhɨ, ɨ̀ mù ma adrélé àpóstolò ro dhɨ àyɨ. 2 Àma túmä́ní áma adrúpi títí mà dré adrézó àyɨ ɨ́be dhɨ ɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ Èkèlézyà bvò Gàlàtɨ́yà àdhya na dhɨ ɨ dré.

3 Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré! 4 Krísto nda fè ɨ dràle àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè, kɨtswálé àma kɨ apá bvò kònzɨ ándrò kònɨ̀dhɨ lésè, ngóró Gìká àma kɨ Atá dré tá lèle dhɨ tɨ́nɨ. 5 Mìlanzìlanzì kàdré Gìká dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

Rúbí Tanɨ ngbà ꞌí àlo kwákwá

6 Áma lɨ́ndrɨ́ adré gàle àmɨ kɨ tà sè. Tàko ko, mɨ̀ adré àmɨkya Gìká àmɨ kɨ azílépi Krísto nɨ togó tanɨ sè dhɨ nɨ tayɨ́ mbèlè gò, adrézó àmɨ kɨ adzá rúbí tanɨ twá dhɨ véna. 7 Tà bàti ró dhɨ, rúbí tanɨ twá Rúbí Tanɨ bàti dhɨ rúsè dhɨ yókódhó. Dɨ, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré àyɨkya àmɨ kɨ drì kɨzá, adrézó Rúbí Tanɨ Krísto àdhya nɨ le ladzálé atsálé tà gòdhógòdho ró. 8 Dɨ, dhya àlo kàdré rúbí tanɨ twá dhɨ nɨ longó Rúbí Tanɨ mà dré longólé àmɨ dré dhɨ rúsè dhɨ, Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kàdré akódhɨ nda dri, gba kàdré àma ꞌɨ yà, kó ngalè ángéló apfòlepi bhù lésè dhɨ ꞌɨ yà dhɨ! 9 Ngóró mà dré tàle dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, má adré gòle tàá dhɨ: Dhya àlo kàdré rúbí tanɨ twá dhɨ nɨ longó àmɨ dré Rúbí Tanɨ mɨ̀ dré kaꞌìle dhɨ rúsè dhɨ, Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kàdré akódhɨ dri!

10 Kòdhɨ má adré tsì móndɨ́ kɨ togó tabhì asélé, ɨ̀ kòkaꞌìró áma tà be dhɨ bvó? Kóko! Má adré mána lèá dhɨ, Gìká kòkaꞌì áma tà nɨ̀. Kó ngalè, má adré tà ꞌo kɨtswázó móndɨ́ kɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé dhɨ bvó? Kóko! Kònò má kàdré tá ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, má nɨ tá adré Krísto nɨ màrábà ꞌɨ ko.

Pólò nɨ azima adrélé àpóstolò ro dhɨ

11 Áma adrúpi ɨ, má lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, Rúbí Tanɨ má dré adrélé longólé dhɨ angá móndɨ́ ɨ drìlésè ko. 12 Má kisú Rúbí Tanɨ nda móndɨ́ ɨ vélésè ko. Móndɨ́ ɨ̀ tadhá kpà Rúbí nda má dré nɨ̀ ko. Be ró dhɨ, Yésu Krísto nɨ tàndɨ tadhá Rúbí nda má dré nɨ̀.

13 Tàko ko, mɨ̀ yi tàle dhɨ, wáláká dhɨ, má adré tá Yúdà ànzɨ kɨ Gìká nɨ tà lebè ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌí. Mɨ̀ yi kpà má adré tá móndyá Èkèlézyà Gìká àdhya lé dhɨ kɨ mì pfo lavúlé, adrézó àyɨ kɨ tà tabhì pfùle ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌí. 14 Má adré tá mána Yúdà ànzɨ kɨ Gìká nɨ tà ꞌo, adrézó lɨ̀le ába drìdrì áma mbǎàmu bǐ Yúdà ànzɨ ró dhɨ kya kɨ lavú. Áma togó tá àtsɨ ró lavúlé àma kɨ tábhí kɨ labhɨ kɨ tà sè.

15-16 Dɨ, Gìká zɨ̀ tá ɨ́na ma áma tirà ko dhɨ ꞌá gò, áma azízó áyɨ togó tanɨ sè. Dɨ kisù tá dóro nɨ, ɨ́ dré áyɨ Mvá nɨ tadhálé má dré dhɨ, má kàdréró akódhɨ nɨ Rúbí Tanɨ longó móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna. Dɨ dré áyɨ Mvá nda nɨ tadházó má dré dhɨ, má zi tá móndɨ́ àlo kɨtswálé áma drì ta dhɨ ko. 17 Má lɨ̀ tá kpà Yèrúsalémà na dhya bhàle adrélé àpóstolò ɨ ró drìdrì má kandrá dhɨ kɨ no ko. Dɨ, gbǎ lókyá nda sè dhɨ, má lɨ̀ tá mána bvò Àràbɨ́yà àdhya na gò, má dré gòzo lɨ̀le Dàmàsékè na.

18 Kóná na àmvolésè dhɨ, má dré lɨ̀zo Yèrúsalémà na, mà kòkɨtswáró ru ni Pétèró be be dhɨ bvó.* Gò mà dré adrézó akódhɨ be kìtú mudrí-drì-nzi. 19 Má nò tá àpóstolò kɨ àruka ɨ ko, ngbà ꞌí Yàkóbhò, Mírì nɨ adrúpi ꞌɨ kalóma. 20 Má adré tàá Gìká kandrá dhɨ, tà má dré adrélé tɨsɨ̀le kòdhɨ ɨ tà bàti ꞌɨ, kɨnzò ꞌɨ ko.

21 Àmvolásà dhɨ, má dré lɨ̀zo bvò Sìríyà àdhya na ɨ̀ndɨ̀ Kìlìkíyà àdhya na. 22 Lókyá nda sè dhɨ, móndyá Krísto nɨ kaꞌìbhá Èkèlézyà Yùdáyà na dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ nì tá rè dhu ma ko. 23 Ɨ̀ yi tá ngbà ꞌí tà adrélé tàle áma tà sè dhɨ kòdhya: «Dhya atú adrélépi àma kɨ mì pfo dhɨ, adré nyànomvá tà adrézó Krísto nɨ kaꞌì dhɨ nɨ longó, tágba dré tá adrézó tà nda nɨ tabhì pfùle dhɨ.» 24 Dɨ ɨ̀ adré tá Gìká nɨ rú bha kùle áma tà sè.

2

Àpóstolò ɨ̀ kaꞌì Pólò

1 Kóná mudrí-drì-su àmvolésè dhɨ, má dré gòzo lɨ̀le tódhyá Yèrúsalémà na. Mà lɨ̀ tá túmä́ní Bàrànábà be. Má drì tá kpà Títò má vésè be. 2 Má lɨ̀ tá kònàle, Gìká dré tá tadhálé má dré dhɨ má kòlɨ̀ dhɨ sè. Dɨ mà kòkisú ru àma pátí dhya adrélé nòle móndɨ́ kàdrɨ̀ Èkèlézyà àdhya ró dhɨ ɨ́be dre dhɨ, má dré Rúbí Tanɨ má dré adrélé longólé móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré dhɨ nɨ àndu ngɨ̀zo àyɨ dré. Tàko ko, má lè tá àzí má dré tá ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ má dré tá adrélé ꞌòle dhɨ kàtsá tà tàko ró ko. 3 Dɨ ɨ̀ dré áma kúlí yìzo dhɨ, ɨ̀ lè tá ndɨ̀ndɨ̀ áma atsíàmu Títò nɨ ꞌòle lwàle dhɨ ko, tágba akódhɨ dré tá adrézó Gìríkì mvá ꞌɨ dhɨ. 4 Tà nda kòdhɨ apfò tá àma kandrá tàko ko, adrúpi àruka kɨnzò ro dhɨ ɨ̀ afɨ́ tá lùzu ró àma kòfalé, tà àma kɨ trɨ̀zo Yésu Krísto na dhɨ nɨ nda nìle túrúpfú sè, ɨ̀ kòbhàró àma gòle adrélé tódhyá màrábà tátrɨ́trɨ́ kúlí àdhya ɨ ró be dhɨ bvó. 5 Dɨ, mà kaꞌì tá àmakya tà ɨ̀ dré lèle ꞌòle nda àlomvá ko, mà kòsuró tà bàti Rúbí Tanɨ àdhya mà dré adrélé longólé àmɨ dré dhɨ rú.

6 Kàdré dɨ dhya adrélé nòle móndɨ́ kàdrɨ̀ ɨ ró nda kɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ lè tá àyɨkya tà àzya bhàle tà má dré adrélé longólé dhɨ dri ko. (Àyɨ nda ɨ̀ kàdré tá móndɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ bàti dhɨ, tà nda tà kàdrɨ̀ ꞌɨ má mìlésè ko. Tàko ko, Gìká adré móndɨ́ kɨ làsú no kòdhya ko.) 7 Be ró dhɨ, ɨ̀ nò àyɨkya ngádra ꞌá dhɨ, Gìká bhà tá má drɨ́gá àzí adrézó Rúbí Tanɨ longó móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna dhɨ, ngóró ɨ́ dré tá àzí adrézó Rúbí nda nɨ longó Yúdà ànzɨ ɨ véna dhɨ nɨ bhàle Pétèró drɨ́gá dhɨ tɨ́nɨ. 8 Tàko ko, Gìká tá Pétèró nɨ bhàlepi adrélé àpóstolò ro Yúdà ànzɨ ɨ véna dhɨ, bhà tá kpà ma adrélé àpóstolò ro móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna dhɨ nɨ̀. 9 Dɨ Yàkóbhò, Pétèró, tsàle Yòwánɨ̀, adrélé nòle móndɨ́ kàdrɨ̀ Èkèlézyà àdhya ró dhɨ, ɨ̀ nò dhɨ, Gìká afè tá àzí nda má dré áyɨ togó tanɨ sè nɨ̀. Dɨ ɨ̀ dré àma kɨ drɨ́gá rùzo túmä́ní Bàrànábà be, tadházóá dhɨ, mà amú ru àyɨ ɨ́be dre. Dɨ mà dré ru yìzo àyɨ ɨ́be, mà kòlɨ̀ró àmakya móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòlɨ̀ró àyɨkya Yúdà ànzɨ ɨ véna. 10 Ɨ̀ zi tá ngbà ꞌí tà àlo àma tí kòdhya, mà kògòró adrélé móndɨ́ lemerè ro dhɨ kɨ tà kisù. Dɨ tà nda kòdhɨ tá tà áma togó dré adrézó àtsɨ ró ꞌòá dhɨ ꞌɨ.

Pólò lɨgɨ́ Pétèró be Àtìyòkíyà na

11 Dɨ, àmvolásà, lókyá Pétèró dré atsázó Àtìyòkíyà ꞌa dhɨ sè dhɨ, má lɨgɨ́ tá akódhɨ be móndyá títí ɨ kandrá, tà kònzɨ dré tá adrélé ꞌòle dhɨ sè. 12 Tàko ko, akódhɨ dré atsázó dhɨ, kɨdhó tá adrélé ngá nya túmä́ní móndɨ́ kaꞌìbhá súrú twá ro dhɨ ɨ́be. Dɨ, móndɨ́ àruka Yàkóbhò dré amùle dhɨ ɨ̀ dré atsázó dhɨ, Pétèró dré ɨ́na apfòzo móndyá súrú twá ro nda ɨ kòfalésè gò, adrélé àyɨ rúsè gàrà dri. ꞌO tá kònɨ̀nɨ dré tá adrélé Yúdà ànzɨ amùle nda kɨ ro dhɨ sè. Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ adré tá lèá dhɨ, móndyá kaꞌìbhá títí dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ꞌo lwàle. 13 Dɨ móndyá kaꞌìbhá àruka títí Yúdà ànzɨ ró dhɨ ɨ̀ kònò tà nda dre dhɨ, ɨ̀ dré kpà kɨdhózó adrélé túrúpfú tà nda nɨ ꞌo túmä́ní Pétèró be. Ɨ̀ se tá ndɨ̀ndɨ̀ Bàrànábà nɨ togó adrélé túrúpfú tà nda nɨ ꞌo àyɨkya tɨ́nɨ.

14 Dɨ má kònò, ɨ̀ adré tá tà bàti Rúbí Tanɨ àdhya nɨ lebè ko dhɨ dre dhɨ, má dré tàzoá Pétèró dré móndyá títí ɨ kandrá dhɨ: «Mɨ, Yúdà mvá ro nɨ, mɨ́ adré mɨ́na tà ꞌo ngóró móndyá súrú twá ro dhɨ kya tɨ́nɨ, Yúdà ànzɨ kya tɨ́nɨ ko? Dɨ mɨ́ ꞌo mɨ ngɨ́nɨ adrélé móndyá súrú twá ro nda kɨ kodzó adrélé tà ꞌo Yúdà ànzɨ kya tɨ́nɨ dhɨ?»

Móndyá Yúdà ànzɨ ró ɨ̀ndɨ̀ súrú twá ro dhɨ kɨ bhàma gyǎgya àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ

15 Àma ró dhɨ, àma móndɨ́ tìle Yúdà ànzɨ ró dhɨ ꞌɨ. Àma móndɨ́ súrú twá ro Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nibhá ko dhɨ ꞌɨ ko.* 16 Dɨ, mà nì tàle dhɨ, Gìká adré móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè ko dhɨ be. Be ró dhɨ, adré ngbà ꞌí àyɨ kɨ bha gyǎgya ɨ̀ dré Yésu Krísto nɨ kaꞌìle dhɨ sè. Dɨ àma, mà kaꞌì kókpà Yésu Krísto nda, Gìká kòbhàró àma gyǎgya ɨ́ kandrá Krísto nɨ kaꞌìma sè, tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè ko. Tàko ko, dhya àlo kɨtswá atsálé gyǎgya Gìká kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè bwà ko.

17 Dɨ, mà kàdré ndàá atsálé gyǎgya Gìká kandrá mà dré Krísto nɨ kaꞌìle dhɨ sè gò, àma kɨ kisúzó tàkonzɨ̀bhá ro dhɨ, kòdhɨ adré tsì tàá dhɨ, Krísto adré àma kɨ ꞌo fɨ̀le tàkonzɨ̀ na dhɨ nɨ̀? Tàdzí ko! 18 Má kògò áma bha tátrɨ́trɨ́ kúlí má dré tayɨ́lé dhɨ nɨ rìnyí zàle dhɨ, má adré tadhá dhɨ, ma tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋòlepi ꞌɨ bàti. 19 Tàko ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda sè dhɨ, má drà mána tátrɨ́trɨ́ kúlí nda lésè dre, má kàdréró lɨ́drɨ̀ ɨ́be Gìká dré be dhɨ bvó. Bàti, à tidí ma dràle túmä́ní Krísto be fa kɨpakɨpa dri dre. 20 Dɨ má kàdré lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ, kòdhɨ vélé ma ꞌɨ ko, be ró dhɨ, Krísto ɨ́na lɨ́drɨ̀ ɨ́be má léna nɨ̀. Dɨ lɨ́drɨ̀ má dré adrézó ába rúbhá na kònɨ̀dhɨ, má adré ába, má dré adrélé Krísto, Gìká nɨ Mváagó nɨ kaꞌì dhɨ sè. Akódhɨ nda lè tá ma tò gò, áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ fèzo áma tà sè dhɨ nɨ̀. 21 Dɨ má adré mána Gìká nɨ togó tanɨ ga ko. Àngyá ko, móndɨ́ ɨ̀ kòkɨtswá tá atsálé gyǎgya Gìká kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè dhɨ, kònò Krísto drà tá ɨ́na àngyá.

3

Tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma, kó ngalè Krísto nɨ kaꞌìma

1 Àmɨ Gàlàtɨ́yàbhá nɨ ɨ, àmɨ móndɨ́ azaaza ꞌɨ! Àdhi lɨfɨ́ àmɨ kólé sè dhɨ nɨ̀? Tàko ko, à tadhá tá àmɨ dré ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Krísto drà fa kɨpakɨpa dri àmɨ kɨ tà sè ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌí. 2 Dɨ má lè ngbà ꞌí tà àlo kònɨ̀dhɨ nɨ lizílé àmɨ tí kòdhya: Mɨ̀ kisú Tɨrɨ́ Gìká àdhya mɨ̀ dré tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòle dhɨ sè? Kó ngalè, mɨ̀ dré Krísto nɨ rúbí mɨ̀ dré yìle dhɨ nɨ kaꞌìle dhɨ sè? 3 Mɨ̀ tayɨ́ àmɨ azálé kònɨ̀nɨ ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? Mɨ̀ kɨdhó kó Gìká nɨ kaꞌì akódhɨ nɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè dre dhɨ, mɨ̀ nɨ go tsì tà mɨ̀ dré kɨdhólé nda nɨ ꞌo akɨ́lé àmɨ kɨ tàndɨ kɨ rìnyí sè bwà? 4 Mɨ̀ nya tsì kɨzà bǐ dhɨ ɨ àngyá? Kóko, kàdré kònɨ̀nɨ ko! 5 Mɨ̀ tà rè má dré ká: Gìká adré áyɨ Tɨrɨ́ fe àmɨ dré, adrézó kpà tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo àmɨ kòfalé, mɨ̀ dré adrélé tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌo dhɨ sè? Kó ngalè, mɨ̀ dré adrélé Krísto nɨ rúbí mɨ̀ dré yìle dhɨ nɨ kaꞌì dhɨ sè?

6 Mɨ̀ kisù rè Àbàrámà nɨ tà ká. Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Akódhɨ kaꞌì tá Gìká gò, Gìká dré akódhɨ nɨ nòzo gyǎgya akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè.»* 7 Ásà dhɨ, lè mɨ̀ kònì dhɨ, móndyá adrébhá Gìká nɨ kaꞌì dhɨ ɨ Àbàrámà nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti. 8 Gìká nɨ Kúlí tadhá tá drìdrì dhɨ, Gìká nɨ móndyá súrú twá ro dhɨ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè gò, Kúlí nda dré Rúbí Tanɨ longózó Àbàrámà dré, tàzoá dhɨ: «Má nɨ tà tanɨ bha súrú títí bvò àdhya ɨ dri mɨ́ sè.»† 9 Dɨ ásà dhɨ, móndyá títí adrébhá Gìká nɨ kaꞌì dhɨ ɨ̀ adré tà tanɨ kisú, ngóró Àbàrámà dré tá kisúlé áyɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ tɨ́nɨ.

10 Dɨ, móndyá títí adrébhá láti nda atsázó gyǎgya Gìká kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè dhɨ ɨ àyɨkya tátrɨ́trɨ́ ɨ́be àyɨ dri. Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Dhya ángùdhi adrélépi ngbú tà títí tɨsɨ̀le búkù tátrɨ́trɨ́ kúlí àdhya na dhɨ kɨ ꞌo ko dhɨ, Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ akódhɨ nda dri.»‡ 11 Dɨ mà adré nòá ngádra ꞌá dhɨ, dhya àlo kɨtswá atsálé gyǎgya Gìká kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè bwà ko. Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Dhya atsálépi gyǎgya áyɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ nɨ adrɨ́.»§ 12 Dɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí adré ɨ́na áyɨ totó tà kaꞌìkaꞌì dri ko. Be ró dhɨ, ngóró tɨsɨ̀le dhɨ tɨ́nɨ: «Dhya adrélépi tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo dhɨ nɨ adrɨ́ tà nda ɨ sè.»*

13 Krísto apá àma tátrɨ́trɨ́ angálépi tátrɨ́trɨ́ kúlí lésè dhɨ lésè, dré atsálé dhya tatrɨ́lé dhɨ ró àma kɨ tà sè dhɨ sè. Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Dhya ángùdhi tidílé fa kɨpakɨpa dri dhɨ tátrɨ́trɨ́ ɨ́be ɨ́ dri.»† 14 Krísto ꞌo tà nda kònɨ̀nɨ, kɨtswálé tà tanɨ Gìká dré lazílé Àbàrámà dré dhɨ kòtsaró kpà móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ véna Yésu Krísto sè, mà kòkisúró Tɨrɨ́ Lólo Gìká dré lazílé dhɨ àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè be dhɨ bvó.

Tátrɨ́trɨ́ kúlí ɨ lazikúlí be dhɨ

15 Áma adrúpi ɨ, má nɨ tà nda kòdhɨ nɨ tadhá tà móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle àyɨ kòfalésè dhɨ rú: Móndɨ́ ɨ̀ kòbhà tà ru yìzo àyɨ kòfalésè dhɨ, à kɨtswá gòle tà nda nɨ bhe bwà ko. À kɨtswá kpà tà àzya bha tà nda dri bwà ko. 16 Dɨ tà Gìká dré tá lazílé Àbàrámà dré dhɨ ɨ kókpà kònɨ̀nɨ. Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ, Gìká lazí tá tà nda ɨ Àbàrámà dré, toyó nɨ be. Kúlí nda adré tàá «toyó nɨ ɨ dré» ngóró móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, adré tàá «toyó nɨ dré» ngóró móndɨ́ àlo dré dhɨ tɨ́nɨ.‡ Móndɨ́ àlo nda Krísto ꞌɨ. 17 Tà má dré adrélé lèle tàle dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Gìká bhà tá tà ru yìzo Àbàrámà be dhɨ gò, áyɨ lazikúlí fèzo drá. Dɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí atsálépi kóná kámá-su-drì-nyadhɨ-àlo-drì-mudrí àmvolésè dhɨ kɨtswá ɨ́na tà bhàle ru yìzo nda nɨ bhe bwà ko. Tátrɨ́trɨ́ kúlí nda kɨtswá kpà lazikúlí nda nɨ pfu ko. 18 Tàko ko, tà Gìká dré lazílé áyɨ móndyá ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ kàdré tá áyɨ totó tátrɨ́trɨ́ kúlí dri dhɨ, kònò tàyɨlé nda kɨtswá tá áyɨ totó lazikúlí dri ko. Dɨ, tà bàti ró dhɨ, Gìká fè tàyɨlé nda Àbàrámà dré áyɨ lazikúlí sè.

Tà Gìká dré tátrɨ́trɨ́ kúlí fèzo ásà dhɨ

19 Kàdré dɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, tà Gìká dré tátrɨ́trɨ́ kúlí fèzo ásà dhɨ àdho tà ꞌɨ? Gìká fè tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda kɨtswálé móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá àyɨ dré, tsàle lókyá Àbàrámà nɨ toyó tà nɨ nɨ lazízó nda dré atsáràꞌa. Gìká fè tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda ángéló ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ àlo adrélépi tá áyɨ totó móndɨ́ kɨ kòfalé ꞌá Gìká be dhɨ sè.§ 20 Dɨ Gìká dré tá áyɨ lazikúlí nda nɨ fèzo Àbàrámà dré dhɨ, dhya àzya adrélépi tá áyɨ totó àyɨ kɨ kòfalé ꞌá dhɨ tá yókódhó. Tàko ko, Gìká ngbà ꞌí àlo kwákwá.

21 Kòdhɨ adré tsì tàá dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí adré ru pfu lazikúlí Gìká àdhya ɨ́be? Tàdzí ko! Tàko ko, tátrɨ́trɨ́ kúlí kòkɨtswá tá lɨ́drɨ̀ fe móndɨ́ ɨ dré bwà dhɨ, kònò móndɨ́ kɨ tá atsá gyǎgya tátrɨ́trɨ́ kúlí nda sè. 22 Dɨ, Gìká nɨ Kúlí adré ɨ́na tàá dhɨ, móndyá títí bvò àdhya ɨ tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí zàle, Gìká kòfèró áyɨ lazikúlí nda móndyá adrébhá Yésu Krísto nɨ kaꞌì dhɨ ɨ dré àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè.

23 Drìdrì lókyá adrézó Krísto nɨ kaꞌì nda dré atsázó dhɨ kandrá dhɨ, àma tá móndɨ́ ꞌɨ̀le tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ rìnyí zàle, tsàle lókyá nda nɨ tadháràꞌa. 24 Dɨ ásà dhɨ, Gìká bhà tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda adrélé àma kɨ drì kòlepi ró, tsàle lókyá Krísto dré atsáràꞌa, Gìká kòbhàró àma gyǎgya ɨ́ kandrá àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. 25 Dɨ lókyá adrézó Krísto nɨ kaꞌì nda dré atsálé dre dhɨ sè dhɨ, àma vélé tátrɨ́trɨ́ kúlí adrélépi tá àma kɨ drì ko nda nɨ rìnyí zàle ko.

Àma Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti

26 Dɨ àmɨ títí dhɨ ɨ Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ, mɨ̀ dré Yésu Krísto nɨ kaꞌìle dhɨ sè. 27 Tàko ko, àmɨ títí bàtísimò dobhá ru amúzó Krísto be dhɨ ɨ, mɨ̀ asó Krísto àmɨ rú dre. 28 Dɨ àmɨ vélé twátwa ko, gba mɨ̀ kàdré Yúdà ànzɨ ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ Yúdà ànzɨ ró ko dhɨ ꞌɨ yà, màrábà ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ màrábà ro ko dhɨ ꞌɨ yà, àgo ꞌɨ yà, kó ngalè tòkó ꞌɨ yà dhɨ. Tàko ko, àmɨ títí mɨ̀ atsá ngá àlo ró Yésu Krísto na. 29 Dɨ mɨ̀ kàdré móndyá Krísto àdhya ꞌɨ dhɨ, àmɨ Àbàrámà nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti. Mɨ̀ nɨ kpà tà Gìká dré lazílé áyɨ ànzɨ ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ nɨ kisú.

4

1 Tà má dré adrélé tàle dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Dhya dra áyɨ atá nɨ ngá kisúlépi tàyɨlé ro dhɨ kàdré dhu rè mvámvá ro dhɨ, akódhɨ ngóró màrábà tɨ́nɨ, gba áyɨ atá nɨ ngá títí dhɨ dré adrézó ɨ́na ró dhɨ. 2 À adré akódhɨ nɨ bha akódhɨ nɨ lɨkɨ́bhá ɨ drɨ́gá ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ ngá lɨkɨ́bhá ɨ drɨ́gá, tsàle lókyá atá nɨ dré bhàle dhɨ dré atsáràꞌa. 3 Dɨ àma, àma tá kókpà ànzɨmvá ɨ tɨ́nɨ, adrélé kpà màrábà ɨ ró tà bvò kòndɨ àdhya kɨ rìnyí zàle. 4 Dɨ lókyá kòkɨtswá dre dhɨ, Gìká dré áyɨ Mváagó nɨ amùzo, tòkó dré tìle tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle, 5 kàpáró móndyá adrébhá tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda zàle dhɨ ɨ, mà kàtsáró Gìká nɨ ànzɨ ɨ ró be dhɨ bvó. 6 Dɨ mà dré adrélé akódhɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti dhɨ sè dhɨ, Gìká amù áyɨ Mvá nɨ Tɨrɨ́ adrélé àma kɨ togó na. Tɨrɨ́ nda adré loyóá àma léna dhɨ: «Ábbà! Tátá!» 7 Dɨ ásà dhɨ, mɨ vélé màrábà ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ mɨ́na Gìká nɨ mvá ꞌɨ bàti. Dɨ mɨ́ dré adrélé akódhɨ nɨ mvá ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, mɨ́ nɨ kpà tà dré lazílé áyɨ ànzɨ ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ nɨ kisú.

Pólò nɨ togó lanzì Gàlàtɨ́yàbhá kɨ tà sè

8 Wáláká dhɨ, mɨ̀ dré tá Gìká nɨ nǐrà ko dhɨ ꞌá dhɨ, àmɨ tá màrábà gìká tàko kya ꞌɨ, tágba gìká nda ɨ̀ dré adrézó gìká bàti ꞌɨ ko dhɨ. 9 Dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ̀ nì vélé Gìká dre. Tà bàti ró dhɨ, Gìká nì àmɨ nɨ̀. Dɨ mɨ̀ ꞌo àmɨ ngɨ́nɨ gòle àmɨ kɨ adzá tà rìnyí àko ɨ̀ndɨ̀ kɨzà ro bvò kòndɨ àdhya nda ɨ véna dhɨ? Mɨ̀ adré tsì lèá gòle adrélé tà nda kɨ màrábà ɨ ró? 10 Tàko ko, mɨ̀ adré àmɨkya kìtú àruka kɨ tà lebè, mbǎ àruka kya ɨ́be, lókyá àruka kya ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ kóná àruka kya ɨ́be. 11 Má adré ngá ro àmɨ kɨ tà sè, àzí má dré ꞌòle àmɨ kòfalé dhɨ nɨ dra atsá tà tàko ró dhɨ sè.

12 Áma adrúpi ɨ, má adré àmɨ kɨ ti lizí, mɨ̀ kàtsáró má tɨ́nɨ, ngóró má dré tá atsálé àmɨ tɨ́nɨ dhɨ tɨ́nɨ. Wáláká dhɨ, mɨ̀ ꞌo tá ma kònzɨ ko. 13 Ngóró mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, lókyá má dré Rúbí Tanɨ longózó àmɨ dré vésè nɨ àlo sè dhɨ sè dhɨ, má longó tá, áma rúbhá dré tá adrélé drà ro dhɨ sè. 14 Dɨ tágba áma rúbhá yàyà nda dré tá adrézó tà lanzì ro àmɨ dri dhɨ, mɨ̀ ayɨ́zè tá ma ko, mɨ̀ gà tá kpà ma ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kaꞌì àmɨkya ma dòle ngóró ángéló Gìká àdhya tɨ́nɨ, kó ngalè Yésu Krísto nɨ tàndɨ tɨ́nɨ. 15 Dɨ àmɨ kɨ arɨ́ mɨ̀ dré tá adrézó ába dhɨ vélé ángwà? Má kɨtswá tàá àmɨ kɨ tà sè dhɨ, kòkɨtswá tá dhɨ, mɨ̀ nɨ tá àmɨ kɨ mì angɨ́ afèle má dré.* 16 Dɨ, nyànomvá dhɨ, má atsá vo vélé àmɨ kɨ kàrɨbhá ro, má dré adrélé tà bàti ta àmɨ dré dhɨ sè?

17 Móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ kɨ togó àtsɨ ró kɨtswázó àmɨ kɨ se àyɨ vésè. Dɨ, tà ɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle nda dóro ko. Ɨ̀ adré àyɨkya àma kɨ kòfalé le lanzɨ́lé àmɨ ɨ́be, àmɨ kɨ togó kàtsáró àtsɨ ró àyɨ kɨ tà sè be dhɨ bvó. 18 Adrélé togó ɨ́be àtsɨ ró dhɨ dóro, tà adrézó togó ɨ́be kònɨ̀nɨ dhɨ kàdré dóro dhɨ. Adré kpà lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré togó ɨ́be àtsɨ ró lókyá wä́yi sè, ngbà ꞌí lókyá mà dré adréràꞌa àmɨ ɨ́be dhɨ ꞌá ko. 19 Áma ànzɨ ɨ, má adré gòle kɨzà nya àmɨ kɨ tà sè, ngóró tòkó adrélépi ꞌòle tìle dhɨ dré adrélé kɨzà nya dhɨ tɨ́nɨ, tsàle lókyá mɨ̀ dré dra àmɨ kɨ tayɨ́zó Krísto dré ladzálé atsálé ɨ́ tɨ́nɨ dhɨ ꞌá. 20 Má lè tá adrélé túmä́ní àmɨ ɨ́be nyànomvá, má kòkɨtswáró tà ta àmɨ dré làsú be twá. Àngyá ko, áma drì adré abɨ́lé àmɨ kɨ tà sè!

Tà tadhálé Àgárà nɨ tà rú, ɨ̀ndɨ̀ Sárà nɨ tà rú dhɨ

21 Àmɨ adrébhá lèá adrélé tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle nɨ ɨ, mɨ̀ tà rè má dré ká: Mɨ̀ nì tà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ ɨ ko? 22 Tàko ko, à tɨsɨ̀ tá dhɨ, Àbàrámà tá ànzɨàgo ɨ́be rì. Àlo nɨ tá mvámvá tòkó màrábà ro, rú be Àgárà dhɨ dré tìle dhɨ ꞌɨ. Àzya nɨ tá mvámvá tòkó màrábà ro ko, rú be Sárà dhɨ dré tìle dhɨ ꞌɨ. 23 À ti mvámvá tòkó màrábà ro dhɨ àdhya nda rìnyí rúbhá àdhya sè. Dɨ, à ti mvámvá tòkó màrábà ro ko dhɨ àdhya nda lazikúlí Gìká àdhya sè.

24 À nɨ kɨtswá tà nda kòdhɨ kɨ àndu ngɨ kònɨ̀nɨ: Tòkó rì nda ɨ̀ adré tà rì Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ kɨ tà tadhá kòdhya. Àgárà nda adré tà Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be kòngó Sìnáyì drìna dhɨ nɨ tà tadhá. Akódhɨ adré ànzɨ kɨ ti adrélé màrábà ɨ ró. 25 Àgárà adré kòngó Sìnáyì bvò Àràbɨ́yà àdhya na dhɨ nɨ tà tadhá, adrézó kpà Yèrúsalémà ándrò kòndɨ nɨ tà tadhá. Àngyá ko, Yèrúsalémà nda ànzɨ nɨ ɨ́be dhɨ ɨ màrábà ꞌɨ. 26 Dɨ, Yèrúsalémà bhù na dhɨ ɨ́na màrábà ꞌɨ ko. Yèrúsalémà nda àma kɨ andre ꞌɨ. 27 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Mɨ, tòkó kóndó ro tìlepi ko nɨ, mɨ́ kòlenzé wà!

Mɨ mváaswa yìlepi ko nɨ, mɨ́ kòga lúlúgyá wà!

Tàko ko, tòkó tayɨ́lé dhɨ nɨ ànzɨ kɨ lɨzó bǐ,

tòkó adrélépi agó be dhɨ àdhya kɨ lavú.»†

28 Áma adrúpi ɨ, àmɨ àmɨkya ànzɨ tìle Gìká nɨ lazikúlí sè dhɨ ꞌɨ, ngóró Ɨ̀sákà tɨ́nɨ. 29 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, mvámvá tìle rìnyí rúbhá àdhya sè nda adré tá mvámvá tìle Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè nda nɨ mì pfo. Nyànomvá dhɨ, tà nda kòdhɨ kókpà kònɨ̀nɨ. 30 Dɨ, Gìká nɨ Kúlí adré tàá ngɨ́nɨ? «Mɨ́ dro tòkó màrábà ro nda ɨ mvá nɨ be mɨ́ kandrásè. Tàko ko, tòkó màrábà ro nda nɨ mvá kɨtswá ɨ́na tà lazílé tàyɨlé ro dhɨ nɨ kisú túmä́ní tòkó màrábà ro ko dhɨ nɨ mvá be tàdzí ko.»‡ 31 Dɨ ásà dhɨ, áma adrúpi ɨ, àma tòkó màrábà ro dhɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, àma àmakya tòkó màrábà ro ko dhɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ.

5

Àma móndyá Krísto dré trɨ̀le dhɨ ꞌɨ

1 Krísto trɨ̀ àma, mà kàdréró móndɨ́ trɨ̀le bàti dhɨ ɨ ró. Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ totó tätä tà nda sè. Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà àmɨ gòle adrélé tódhyá màrábà tátrɨ́trɨ́ kúlí àdhya ɨ ró ko.

2 Mɨ̀ yi rè ká! Ma, Pólò, má adré tàá àmɨ dré dhɨ: Mɨ̀ kòꞌo àmɨ lwàle kɨtswálé atsálé gyǎgya Gìká kandrá dhɨ, tà Krísto dré ꞌòle àmɨ dré dhɨ kɨtswá vélé àmɨ kɨ ledé ko. 3 Má adré gòle tàá dhɨ: Lè dhya ángùdhi áyɨ ꞌòlepi lwàle dhɨ kàdré tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo. 4 Àmɨ adrébhá láti nda atsázó gyǎgya Gìká kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè nɨ ɨ, mɨ̀ lanzɨ́ ru Krísto be dre. Mɨ̀ vwà kpà Gìká nɨ togó tanɨ rúsè vwàvwà. 5 Dɨ, àma ró dhɨ, àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, mà adré mì bha Gìká véna àma kɨ bhàma gyǎgya akódhɨ kandrá dhɨ nɨ tà sè, adrézó tà nda nɨ letè lovó sè Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. 6 Tàko ko, àma adrébhá Yésu Krísto na dhɨ ɨ dré dhɨ, dhyá kɨ lwàma ɨ̀ndɨ̀ dhyá kɨ lwàma ko dhɨ, tà tàko ꞌɨ. Tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ngbà ꞌí Krísto nɨ kaꞌìma gò adrézó tà kaꞌìkaꞌì nda nɨ tadhá lèle sè dhɨ ꞌɨ.

7 Mɨ̀ adré kó tá angú ra dóro dhɨ, àdhi kɨkɨ́ dɨ àmɨ tà bàti kaꞌìma ꞌòle dhɨ nɨ tayɨ́ dhɨ nɨ̀? 8 Tà adrézó àmɨ kɨ togó se kònɨ̀nɨ nda angá ɨ́na Gìká adrélépi àmɨ kɨ azí dhɨ vélésè ko. 9 Mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, tàkú mvá tsà dhɨ adré mápà fóndro títí dhɨ nɨ ꞌo avólé nɨ̀ dhɨ?* 10 Dɨ, má adré mána kaꞌìá Mírì na tàle dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tà twá kisù tà má dré adrélé tàle kòdhɨ rúsè ko. Kàdré ɨ́na dhya adrélépi àmɨ kɨ drì kɨzá dhɨ nɨ tà sè dhɨ, Gìká nɨ tà bha akódhɨ nda dri, kàdré gba àdhi ꞌɨ ya dhɨ.

11 Áma adrúpi ɨ, kònò má kàdré tá tadhá dhɨ, lè móndɨ́ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ꞌo lwàle dhɨ ꞌí dhɨ, à nɨ tá go adrélé áma mì pfo àdho tà sè? Tàko ko, tà má dré adrélé longólé Krísto nɨ dràma fa kɨpakɨpa dri dhɨ nɨ tà dri dhɨ kɨtswá tá vélé móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé dhɨ ko. 12 Kàdré dhya adrébhá àmɨ kɨ drì kɨzá nda kɨ tà sè dhɨ, má mìlésè dhɨ, dóro nɨ tá ɨ̀ dré àyɨ kɨ rúbhá kɨ tolwàle títí dhɨ!

13 Àmɨ, áma adrúpi ró nɨ ɨ, Gìká azí àmɨ adrélé móndɨ́ trɨ̀le bàti dhɨ ɨ ró. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ trɨ̀ma nda nɨ no ngóró tà adrélépi láti fe àmɨ dré adrézó lovó kònzɨ àmɨ kɨ rúbhá kya kɨ ꞌo dhɨ ró ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà ꞌo àmɨ kɨ adrúpi ɨ dré àyɨ kɨ màrábà ɨ tɨ́nɨ lèle sè. 14 Tàko ko, tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ ɨ̀ adré àyɨ kɨ totó tòlɨ́ àlo kònɨ̀dhɨ dri: «Mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé ámɨ tàndɨ nɨ le dhɨ tɨ́nɨ.»† 15 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya ru tɨtsɨ́, adrézó ru nya àmɨ kòfalésè kàꞌwá àtrá kya tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kònò dɨ dóro, mɨ̀ kòpfuró ru todràle ko.

Atsima Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ

16 Má adré dɨ tàá dhɨ: Mɨ̀ kàdré atsílé Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè gò, mɨ̀ kòkɨtswáró lovó kònzɨ àmɨ kɨ rúbhá kya kɨ ꞌo ko. 17 Tàko ko, tà lovó kònzɨ rúbhá àdhya dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ twá Tɨrɨ́ Lólo àdhya ɨ rúsè. Tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ kókpà twá tà lovó kònzɨ rúbhá àdhya dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ rúsè. Dɨ tà rì nda kòdhɨ ɨ̀ adré ru pfu àyɨ kòfalésè gò, mɨ̀ dré kɨtswázó tà mɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo bwà ko. 18 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tayɨ́ Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tidrìle dhɨ, àmɨ vélé tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ rìnyí zàle ko.

19 À nɨ kɨtswá tà lovó kònzɨ rúbhá àdhya dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ no ngádra ꞌá: ndòtò tà, tà ndǐ ró dhɨ, tà swà, 20 gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bhàma, kólé tà, togó kònzɨ bhàma, lawà, lovó kònzɨ bhàma móndɨ́ ɨ rú dhɨ, togóaswa, dhyá kɨ tà bhàma drìdrì dhɨ, ru lanzɨma, ru kayima, 21 dɨrèma, wá tsìma, gwányá wàyá kɨ tà, tsàle tà àruka làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ. Má adré tà longó àmɨ dri ngóró má dré tá longólé àmɨ dri drìdrì dhɨ tɨ́nɨ: Móndyá adrébhá tà ꞌo làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ̀ kɨtswá àyɨkya fɨ̀le Gìká nɨ Òpɨ̀ na ko.

22 Dɨ, lòꞌwa dóro Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé ꞌòle ꞌàle móndɨ́ ɨ léna dhɨ ɨ, kònɨ ꞌɨ: lèle, arɨ́, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ, togó vwàvwà, togó dóro, tà dóro ꞌòma, tà kaꞌìkaꞌì, 23 togó yàyà, ɨ̀ndɨ̀ dhyá kɨ lovó mvòma. Tátrɨ́trɨ́ kúlí adré tà ta kònzɨ tà nda kòdhɨ ɨ rú àlomvá ko. 24 Móndyá Yésu Krísto àdhya ɨ̀ tidí fa kɨpakɨpa dri lovó kònzɨ rúbhá àdhya, túmä́ní tà títí lovó kònzɨ nda dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ́be todràle dre. 25 Mà dré adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè dhɨ sè dhɨ, lè mà kàdré kpà atsílé Tɨrɨ́ nda nɨ rìnyí sè. 26 Lè mà kàdré drìkàdrɨ̀ ro ko. Mà kàdré àma kɨ adrúpi kɨ togó ꞌo aswálé ko, adrézó lovó kònzɨ bha àma kɨ adrúpi ɨ rú ko.

6

Àma kɨ adrúpi kɨ tà lanzì dòma

1 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kòkisú àmɨ kɨ adrúpi àlo dhɨ adréràꞌa tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ, àmɨ lɨꞌwábhá àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dre nɨ ɨ, mɨ̀ kòlotó akódhɨ nda togó yàyà sè. Dɨ, mɨ̀ kòsu àmɨ kɨ tàndɨ ɨ rú, tà nda kòtabhìró kókpà àmɨ gò, àmɨ kɨ ꞌòzo dhèle tàkonzɨ̀ na dhɨ ko. 2 Mɨ̀ kàdré ru ledé àmɨ kòfalésè, adrézó àmɨ kɨ adrúpi kɨ tà lanzì do. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ tòlɨ́ Krísto dré fèle dhɨ nɨ ꞌo kɨtswálé títí. 3 Dhya àlo kàdré áyɨ no móndɨ́ kàdrɨ̀ ro dhɨ, tágba dré adrézó móndɨ́ tàko ꞌɨ dhɨ, akódhɨ nda adré áyɨ tàndɨ nɨ lɨtɨ́. 4 Lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré tà mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tabhì, mɨ̀ kòkɨtswáró àmɨ kɨ drì bha kuru àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tà sè be dhɨ bvó. Dɨ, mɨ̀ kòtabhì àmɨ kɨ tà móndɨ́ àruka kya rú ko. 5 Tàko ko, lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré tà bhàle àmɨ kɨ tàndɨ ɨ drɨ́gá dhɨ kɨ ꞌo kòdhya.

6 Lè dhya ángùdhi adrézó Gìká nɨ kúlí tadhá drá dhɨ kàdré áyɨ ngá dóro títí dhɨ kɨ lanzɨ́ dhya adrélépi áyɨ tadhá dhɨ dré.

7 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé lɨtɨ́lé ko: À kɨtswá Gìká nɨ gu bwà ko. Mɨ̀ nɨ ngá mɨ̀ dré adrélé kidhílé dhɨ nɨ akónà kòdhya. 8 Mɨ̀ kàdré ngá kidhí lovó kònzɨ rúbhá àdhya dré dhɨ, mɨ̀ nɨ dràdrà akónà lovó kònzɨ nda lésè kòdhya. Dɨ, mɨ̀ kàdré ngá kidhí Tɨrɨ́ Lólo dré dhɨ, mɨ̀ nɨ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ akónà Tɨrɨ́ nda vélésè kòdhya. 9 Mà kòtayɨ́ àma adrélé landèle tà dóro ꞌòma sè ko. Tàko ko, lókyá kòkɨtswá dre dhɨ, mà nɨ lànyá dóro akónà, mà kòtayɨ́ àma landèle ko dhɨ. 10 Dɨ ásà dhɨ, mà kàdré láti nda adrézó tà dóro ꞌo móndyá títí ɨ dré. Lavúlé dhɨ, mà kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ àma kɨ adrúpi Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré.

Pólò nɨ kúlí kùdù

11 Mɨ̀ nò rè wárágà pá kàdrɨ̀ má dré adrézó wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ dré áma tàndɨ nɨ drɨ́gá sè dhɨ ɨ ká.

12 Dhya adrébhá àmɨ kɨ le ꞌòle lwàle nda ɨ̀ adré àyɨkya tà ꞌo rúbhá sè, à kàdréró àyɨ kɨ no dóro be dhɨ bvó. Dɨ, ɨ̀ adré ngbà ꞌí tà nda kɨ ꞌo, à kàdréró àyɨ kɨ mì pfo Krísto nɨ fa kɨpakɨpa nɨ tà sè ko dhɨ sè. 13 Tà bàti ró dhɨ, ndɨ̀ndɨ̀ àyɨ àyɨ kɨ ꞌobhá lwàle nda ɨ̀ adré àyɨkya tátrɨ́trɨ́ kúlí lɨkɨ́ ko. Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, ɨ̀ adré àmɨ kɨ le ꞌòle lwàle, ɨ̀ kòkɨtswáró àyɨ kɨ afà tà ɨ̀ dré àmɨ kɨ ꞌòzo ꞌòá àmɨ kɨ rúbhá sè dhɨ nɨ tà sè.

14 Dɨ, ma ró dhɨ, má kɨtswá mána áma afà tà àzya sè ko, kàdré ngbà ꞌí fa kɨpakɨpa àma kɨ Mírì Yésu Krísto àdhya nɨ tà sè ko dhɨ. Tàko ko, fa kɨpakɨpa nda sè dhɨ, à tidí tà bvò kòndɨ àdhya má dré tá adrézó mì bha drìá dhɨ ɨ todràle dre. À tidí kpà ma dràle tà bvò kòndɨ àdhya ɨ lésè dre. 15 Tà bàti ró dhɨ, dhyá kɨ lwàma ɨ̀ndɨ̀ dhyá kɨ lwàma ko dhɨ, tà kàdrɨ̀ ꞌɨ ko. Tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ngbà ꞌí dhyá kɨ tayɨma Gìká dré bhàle tódhyá adrélé móndɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ꞌɨ. 16 Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ Gìká nɨ togó dóro be dhɨ ɨ̀ kàdré móndyá títí adrébhá ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ dré. Àyɨ nda ɨ Ɨ̀sèrélè ànzɨ bàti Gìká àdhya ꞌɨ.

17 Kùdù ro dhɨ, lè dhya àlo kògò adrélé áma lagù ko. Àngyá ko, ma àngɨ̀ Yésu àdhya ɨ́be má rú.

18 Áma adrúpi ɨ, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be! Kàdré kònɨ̀nɨ.

* 1:18 1:18 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ léna dhɨ, à adré «Kéfà» kisú kònwa. Rú nda rú àzya Pétèró àdhya ꞌɨ.

* 2:15 2:15 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ: «móndɨ́ súrú twá ro adrébhá tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ ɨ». Kòdhɨ tá rú Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré fèle móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Rú nda nɨ àndu adré lèá tàle dhɨ: «móndɨ́ súrú twá ro Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nibhá ko dhɨ ɨ»

* 3:6 3:6 À kònò Kɨdhoma 15:6.

† 3:8 3:8 À kònò Kɨdhoma 12:3; 18:18; 22:18.

‡ 3:10 3:10 À kònò Dùtèrònómè 27:26.

§ 3:11 3:11 À kònò Àbàkúkà 2:4.

* 3:12 3:12 À kònò Lèvìtíkè 18:5.

† 3:13 3:13 À kònò Dùtèrònómè 21:23.

‡ 3:16 3:16 À kònò Kɨdhoma 12:7; 13:15; 24:7.

§ 3:19 3:19 «Móndɨ́ adrélépi tá áyɨ totó móndɨ́ kɨ kòfalé ꞌá Gìká be» kònɨ̀dhɨ tá Mósè ꞌɨ.

* 4:15 4:15 Kúlí «mɨ̀ nɨ tá àmɨ kɨ mì angɨ́ afèle má dré» kònɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ, àyɨ nda ɨ tá gànzi ró àyɨ kɨ fe wä́yi Pólò nɨ tà sè.

† 4:27 4:27 À kònò Èsáyà 54:1.

‡ 4:30 4:30 À kònò Kɨdhoma 21:10.

* 5:9 5:9 À kònò 1 Kòrítòbhá ɨ 5:6.

† 5:14 5:14 À kònò Lèvìtíkè 19:18.

ÈFÉSÒBHÁ Ɨ

1

2

3

4

5

6

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Èfésòbhá ɨ dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Èfésò na dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Èfésò nda tá bhàandre kàdrɨ̀ bvò Àsɨ́yà àdhya na dhɨ ꞌɨ. Pólò longó tá Rúbí Tanɨ kònàle gò, Gìká nɨ tà tadházó Èfésòbhá ɨ dré kóná rì tàlí sè, dré tá adréràꞌa áyɨ atsí andre nɨ na to dhɨ ꞌá (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 19:1–20:1).

Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ rì dhɨ ɨ sè. Àlo nɨ, adré Rúbí Tanɨ nɨ tà àndu ngɨ mìbhalé tí, adrézó Gìká zɨ̀ móndɨ́ ɨ adrélé ɨ́na ró gò, àyɨ kɨ apázó tàkonzɨ̀ lésè Yésu Krísto sè ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tadhá. Adré tà lùzu ró Gìká dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè dhɨ nɨ tadhá kònɨ̀nɨ: «A nɨ tà títí bhù na ɨ̀ndɨ̀ bvò dri dhɨ kɨ amú bhàle adrélé ópɨ́ kàdrɨ̀ àlo, Krísto zàle» (1:10). Pólò adré kpà Gìká amú móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ Yúdà ànzɨ ɨ́be adrélé súrú àlo ró Krísto na ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tadhá (2:11-22).

Rì nɨ, Pólò adré Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ̀ kàdré atsílé ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tadhá. Adré tàá dhɨ, mà kòtɨngá àma kɨ lɨ́drɨ̀ àku àma rúsè, lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle adrélé ɨ́na tɨ́nɨ dhɨ nɨ asózó àma rú (4:20-24). Adré kpà tà tadhá àgo kɨ tà àyɨ kɨ tòkó ɨ́be dhɨ dri, ànzɨmvá kɨ tà àyɨ kɨ tibhá ɨ́be dhɨ dri, ɨ̀ndɨ̀ màrábà kɨ tà àyɨ kɨ mírì ɨ́be dhɨ dri. Kùdù ro dhɨ, adré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró àdzú ngá Gìká àdhya kɨ tosó àyɨ rú àdzú tɨrɨ́ kònzɨ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè (6:10-20).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma (1:1-2)

2) Krísto nɨ Rúbí Tanɨ nɨ tà àndu ngɨ̀ma (1:3–3:21)

3) Lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro Krísto na dhɨ (4:1–6:20)

4) Pólò nɨ kúlí kùdù (6:21-24)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, bhàle adrélé Yésu Krísto nɨ àpóstolò ro ngóró Gìká dré lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ, móndyá lólo Gìká àdhya Èfésò na dhɨ ɨ dré, àmɨ adrébhá Yésu Krísto nɨ kaꞌì tà títí ɨ sè dhɨ ɨ dré. 2 Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Tà tanɨ Gìká dré afèle àma dré Krísto na dhɨ ɨ

3 Rúku kàdré Gìká, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ Atá dré! Tàko ko, akódhɨ afè àma dré tà tanɨ títí angábhá ɨ́ vélésè bhù lésè dhɨ ɨ, mà dré adrélé Krísto na dhɨ sè. 4 Drìdrì bvò nɨ bhàma kandrá dhɨ, zɨ̀ tá àma adrélé Krísto na, mà kàdréró lólo ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ àko àma rú ɨ́ mìlésè be dhɨ bvó. Akódhɨ nɨ lèle sè dhɨ, 5 bhà tá àma twá drìdrì, mà kàtsáró áyɨ ànzɨ ɨ ró Yésu Krísto sè, ngóró dré tá lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ngóró tà nda dré tá adrélé dóro akódhɨ mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. 6 ꞌO tá kònɨ̀nɨ, mà kàdréró áyɨ rú bha kùle, áyɨ togó tanɨ mìlanzìlanzì ro ɨ́ dré bhàle àma rú áyɨ Mvá ɨ́ dré lèle tò dhɨ na dhɨ nɨ tà sè. 7 Tàko ko, akódhɨ nɨ togó tanɨ kàdrɨ̀ lavúlé nda sè dhɨ, amù áyɨ Mvá nda dràle àma kɨ tàkonzɨ̀ trìzo ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ apázó tàkonzɨ̀ lésè akódhɨ nɨ kàrɨ́ sè. 8 Tà bàti ró dhɨ, fè áyɨ togó tanɨ gàle àma léna bǐ, túmä́ní tògyá wä́yi tà títí dhɨ kɨ àndu nìzo dhɨ be. 9 Tadhá kpà àma dré tà lùzu ró ɨ́ dré kisùle ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ ɨ́ dré lèle ꞌòle kɨ́nó lésè Krísto na dhɨ, ngóró dré tá adrélé dóro akódhɨ mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. 10 Tà dré lèle ꞌòle nda, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Lókyá kòkɨtswá títí dre dhɨ, a nɨ tà títí bhù na ɨ̀ndɨ̀ bvò dri dhɨ kɨ amú bhàle adrélé ópɨ́ kàdrɨ̀ àlo, Krísto zàle.

11 Dɨ Gìká bhà àma twá, àma kɨ zɨ̀zo adrélé móndyá ɨ́na ɨ ró Krísto na, ngóró ɨ́ dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè dhɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, akódhɨ adré tà títí dhɨ kɨ ꞌo ngóró ɨ́ dré kisùle ꞌòle, ɨ̀ndɨ̀ ɨ́ dré lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. 12 Dɨ Gìká ꞌo tà nda kònɨ̀nɨ, kɨtswálé àma àma kɨ mì bhabhá Krísto véna drìdrì dhɨ ɨ, mà kàdréró Gìká nɨ rú bha kùle akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì sè be dhɨ bvó.

13 Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ yi kókpà tà bàti Rúbí Tanɨ àdhya Gìká dré adrézó àmɨ kɨ tɨdrɨ́ ásà dhɨ gò, mɨ̀ dré Krísto nɨ kaꞌìzo. Dɨ Gìká dré áyɨ àngɨ̀ lwàzo àmɨ rú, tadházóá dhɨ, àmɨ móndyá ɨ́na ꞌɨ káyà dhɨ. Àngɨ̀ nda, Tɨrɨ́ Lólo Gìká dré lazílé dhɨ ꞌɨ. 14 Tɨrɨ́ Lólo nda ngádrì Gìká dré afèle àma dré drìdrì, tadházóá dhɨ, ɨ́ nɨ dra tà ɨ́ dré lazílé tàyɨlé ro dhɨ nɨ afè àma dré dhɨ ꞌɨ, tsàle lókyá ɨ́ dré dra àma, móndyá ɨ́na ró dhɨ kɨ apázó kɨtswálé títí dhɨ ꞌá. Dɨ ásà dhɨ, mà kàdré akódhɨ nɨ rú bha kùle akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì sè wà!

Pólò zi tà Gìká tí Èfésòbhá ɨ dré

15 Dɨ ásà dhɨ, kɨdhólé lókyá má dré yìzoá tàle dhɨ, mɨ̀ adré Mírì Yésu nɨ kaꞌì, adrézó móndyá lólo Gìká àdhya kɨ le ngɨ́nɨ ya dhɨ sè dhɨ, 16 má adré àwoyà ta Gìká dré àmɨ kɨ tà sè landè àko ró. Má adré kpà àmɨ kɨ tà kisù, má dré adréràꞌa tà zi Gìká tí dhɨ ꞌá. 17 Má adré Gìká, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ Atá mìlanzìlanzì ro dhɨ nɨ ti lizí, kòfèró tògyá Tɨrɨ́ Lólo àdhya àmɨ dré kɨtswázó áyɨ tà lùzu ró dhɨ kɨ ni, mɨ̀ kòkɨtswáró kpà áyɨ tàndɨ nɨ ni dóro lavúlé be dhɨ bvó. 18 Má adré kpà tà zi akódhɨ tí, kòꞌoró áyɨ ngádra ngá kazá àmɨ kɨ togó na, mɨ̀ kònìró tà dré àmɨ kɨ azízó adrélé mì bha ɨ́ véna ásà dhɨ ɨ, túmä́ní tà kàdrɨ̀ mìlanzìlanzì ro dré lazílé áyɨ móndyá ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ be.

19 Kòꞌo kpà àmɨ áyɨ rìnyí kàdrɨ̀ lavúlé adrélépi tà ꞌo àma adrébhá áyɨ kaꞌì dhɨ ɨ léna dhɨ nɨ ni. Akódhɨ nɨ rìnyí kàdrɨ̀ lavúlé nda, 20 rìnyí dré tadhálé Krísto rú, dré akódhɨ nɨ tɨngáràꞌa dràdrà lésè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ ꞌoràꞌa lɨrɨ́lé áyɨ drɨ́ágó lésè bhù na dhɨ ꞌá dhɨ ꞌɨ. 21 Gìká bhà Krísto nda adrélé ópɨ́ kàdrɨ̀ títí dhɨ ɨ drìle, rìnyí títí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ɨ drìle, rìnyí àruka títí dhɨ ɨ drìle, òpɨ̀ títí dhɨ ɨ drìle, ɨ̀ndɨ̀ rú títí kɨtswálé fèle lókyá kònɨ̀dhɨ sè ɨ̀ndɨ̀ lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ ɨ drìle. 22 Bhà kpà tà títí dhɨ ɨ adrélé Krísto nɨ pá zàle gò, akódhɨ nɨ bhàzo adrélé Èkèlézyà nɨ drì kòlepi ró tà títí ɨ sè. 23 Èkèlézyà nda Krísto nɨ rúbhá ꞌɨ. Akódhɨ adré Èkèlézyà nda nɨ ꞌo gàle áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ sè bǐ, ngóró ɨ́ dré adrélé tà títí dhɨ kɨ ꞌo gàle áyɨ tàndɨ sè bǐ dhɨ tɨ́nɨ.

2

Gìká ꞌo àma adrɨ́lé túmä́ní Krísto be

1 Wáláká dhɨ, àmɨ tá àmɨkya móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ꞌɨ, àmɨ kɨ lɨgɨma nɨ tà sè ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè. 2 Lókyá nda sè dhɨ, mɨ̀ adré tá tatsílé tàkonzɨ̀ ꞌobe, ɨ̀ndɨ̀ tà bvò kòndɨ àdhya kɨ lebèbe. Mɨ̀ adré tá kpà tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ adrélépi òpɨ̀ kɨtswálé nòle bwà ko dhɨ drìle dhɨ nɨ lebè. Tɨrɨ́ nda tɨrɨ́ adrélépi tà ꞌo nyànomvá móndyá adrébhá lɨgɨ́lé Gìká rú dhɨ ɨ léna dhɨ ꞌɨ. 3 Àma títí, àma tá kókpà àyɨ nda ɨ kòfalé, adrélé tà ꞌo àyɨkya tɨ́nɨ. Mà adré tá tatsílé lovó kònzɨ àma kɨ rúbhá kya kɨ ꞌobe, ɨ̀ndɨ̀ tà mà dré tá adrélé kisùle lovó kònzɨ nda sè dhɨ kɨ ꞌobe. Àma kɨ tà làsú kònzɨ sè dhɨ, mà adré tá lɨ̀le Gìká nɨ kombà kisú àyɨ nda kya tɨ́nɨ.

4 Dɨ, Gìká nɨ togó dóro lavúlé dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ lèle kàdrɨ̀ àma vélé dhɨ sè dhɨ, 5 ꞌo àma adrɨ́lé túmä́ní Krísto be, tágba mà dré tá adrézó móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ꞌɨ àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè dhɨ. Tà bàti ró dhɨ, Gìká tɨdrɨ́ àmɨ áyɨ togó tanɨ sè. 6 Dɨ mà dré ru amúlé Yésu Krísto be dhɨ sè dhɨ, Gìká tɨngá àma kurú na túmä́ní akódhɨ be, àma kɨ ꞌòzo lɨrɨ́lé bhù na túmä́ní akódhɨ be. 7 Gìká ꞌo tà nda kònɨ̀nɨ, kɨtswálé lókyá títí adrébhá alɨ̀le dhɨ ɨ sè dhɨ, ɨ́ kòtadháró áyɨ togó tanɨ kàdrɨ̀ lavúlé, ɨ́ dré bhàle àma rú Yésu Krísto na dhɨ be dhɨ bvó.

8 Tàko ko, Gìká tɨdrɨ́ àmɨ áyɨ togó tanɨ sè, àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. Tà nda kòdhɨ angá àmɨ kɨ tàndɨ ɨ vélésè ko. Be ró dhɨ, tà nda ɨ́na tà Gìká dré fèle àmɨ dré àngyá dhɨ ꞌɨ. 9 Dɨ akódhɨ tɨdrɨ́ àmɨ tà dóro mɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ sè ko, dhya àlo kòkɨtswáró áyɨ afà áyɨ tàndɨ nɨ tà sè bwà ko. 10 Àngyá ko, àma ngá Gìká dré ledélé áyɨ tàndɨ nɨ drɨ́gá sè dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ bhà àma tódhyá Yésu Krísto na, mà kàdréró tà dóro ɨ́ dré bhàle drìdrì àma dré ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo be dhɨ bvó.

Àma súrú àlo Yésu Krísto na dhɨ ꞌɨ

11 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kisù rè ngalè wáláká dhɨ, àmɨ tá móndɨ́ ngɨ́nɨ ró dhɨ ꞌɨ ya dhɨ ká. Tàko ko, àmɨ tá móndɨ́ tìle súrú twá ro dhɨ ꞌɨ. Yúdà ànzɨ adrébhá àyɨ kɨ zi móndɨ́ lwàle dhɨ ɨ ró dhɨ, ɨ̀ adré tá àmɨ kɨ zi móndɨ́ lwàle ko dhɨ ɨ ró. (Tákò, àyɨ kɨ lwàma nda ngbà ꞌí tà ɨ̀ dré ꞌòle àyɨ kɨ rúbhá na dhɨ ꞌɨ.) 12 Wáláká dhɨ, àmɨ tá vwàvwà ro Krísto rúsè. Àmɨ tá twá Gìká nɨ súrú, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ rúsè. Àmɨ tá kpà twá tà Gìká dré bhàle ru yìzo móndyá ɨ́na ɨ́be dhɨ rúsè, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ lazikúlí rúsè. Bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ, àmɨ tá Gìká àko, ɨ̀ndɨ̀ tà mɨ̀ dré tá kɨtswázó mì bha ásà dhɨ tá kpà yókódhó. 13 Dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ̀ dré ru amúlé Yésu Krísto be dhɨ sè dhɨ, Gìká ꞌo àmɨ adrébhá tá vwàvwà ro dhɨ ɨ atsálé ànyɨ ɨ́ làga Krísto nɨ kàrɨ́ sè dre.

14 Tàko ko, Krísto nɨ tàndɨ bhà tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àma kòfalé nɨ̀. Àngyá ko, ꞌo Yúdà ànzɨ ɨ móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ atsálé súrú àlo ró, dré áyɨ rúbhá fèle dhɨ sè. ꞌO kpà zèríbà adrélépi tá àma kɨ kòfalé lanzɨ́, adrézó àma kɨ ꞌo adrélé kàrɨbhá ɨ ró dhɨ arɨ́lé. 15 ꞌO kpà tátrɨ́trɨ́ kúlí ɨ tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle à kòꞌo dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ tà akɨ́lé. ꞌO tà nda kòdhɨ ɨ kɨtswázó súrú rì nda kɨ bha adrélé súrú àlo tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ró ɨ́ léna, adrélé kpà tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be. 16 ꞌO kpà kònɨ̀nɨ, kɨtswálé áyɨ dràma fa kɨpakɨpa dri dhɨ sè dhɨ, ɨ́ kàmúró àyɨ rì nda ɨ tódhyá Gìká be, ɨ̀ kàtsáró rúbhá àlo ró. Dɨ pfu tà adrélépi tá àyɨ kɨ ꞌo adrélé kàrɨbhá ɨ ró nda dràle kònɨ̀nɨ. 17 Dɨ Krísto nda alɨ̀ Rúbí Tanɨ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àdhya nɨ longó àmɨ súrú twá ro adrébhá tá vwàvwà ro Gìká rúsè dhɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ àma Yúdà ànzɨ adrébhá tá ànyɨ akódhɨ làga dhɨ ɨ dré. 18 Tàko ko, nzì láti àma dré adrézó àma kɨ kisí àmɨ ɨ́be ànyɨ Gìká Atá làga Tɨrɨ́ Lólo àlo sè dhɨ nɨ̀.

19 Dɨ ásà dhɨ, àmɨ súrú twá ro nɨ ɨ, àmɨ vélé móndɨ́ twá ꞌɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ angábhá súrú twá ɨ lésè dhɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, àmɨ àmɨkya bhàànzɨ ꞌɨ túmä́ní móndyá lólo Gìká àdhya ɨ́be. Àmɨ kpà Gìká nɨ súrú akódhɨ nɨ dzó lé dhɨ ꞌɨ. 20 Akódhɨ adó kpà àmɨ dzó nda nɨ sìzo, àmɨ kɨ tobhàzo dzópá ɨ́ dré bhàle àpóstolò ɨ sè ɨ̀ndɨ̀ pròfétà ɨ sè dhɨ dri. Yésu Krísto nɨ tàndɨ, kɨ́rà agógó dzó nda dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ꞌɨ. 21 Akódhɨ adré dzó wä́yi nda nɨ ꞌo adrélé kɨtsɨ́lé, adrélé mbàle atsálé tépelò lólo Mírì dré dhɨ ró dhɨ nɨ̀. 22 Dɨ mɨ̀ dré adrélé Krísto na dhɨ sè dhɨ, Gìká adré kpà àmɨ kɨ tobhà dzó nda nɨ sìzo, dzó nda kàtsáró àrà ɨ́ dré adrézó lána áyɨ Tɨrɨ́ sè dhɨ ró be dhɨ bvó.

3

Àzí Gìká dré bhàle Pólò drɨ́gá móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré dhɨ

1 Dɨ ásà dhɨ, ma, Pólò, ma Yésu Krísto nɨ móndɨ́ ꞌɨ̀le bǎdzó lé àmɨ súrú twá ro dhɨ kɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. 2 Mɨ̀ yi tàle dhɨ, Gìká bhà àzí má drɨ́gá áyɨ togó tanɨ sè, má kàdréró ꞌòá àmɨ dré dhɨ ꞌí. 3 Tàko ko, akódhɨ tadhá má dré tà lùzu ró ɨ́ dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè dhɨ, ngóró má dré adrélé tà nɨ nɨ tɨsɨ̀ tsà dhɨ tɨ́nɨ. 4 Mɨ̀ kònà tà má dré adrélé tɨsɨ̀le kòdhɨ ɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá tògyá Gìká dré afèle má dré Krísto nɨ tà lùzu ró nda nɨ àndu nìzo dhɨ nɨ atógyà. 5 Wáláká dhɨ, Gìká ꞌo tá tà lùzu ró nda móndɨ́ lókyá àruka ɨ sè dhɨ ɨ dré nìle ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, tadhá tà nda áyɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè áyɨ àpóstolò lólo ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ pròfétà lólo ɨ dré dre. 6 Dɨ tà lùzu ró nda, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Rúbí Tanɨ nɨ kaꞌìma sè dhɨ, móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kisú tà Gìká dré lazílé áyɨ ànzɨ ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ túmä́ní Yúdà ànzɨ ɨ́be dre. Ɨ̀ atsá kpà rúbhá àlo ró túmä́ní Yúdà ànzɨ nda ɨ́be dre. Ɨ̀ kisú kpà tà Gìká dré lazílé dhɨ túmä́ní Yúdà ànzɨ nda ɨ́be Yésu Krísto na dre.

7 Gìká fè ma adrélé Rúbí Tanɨ nda nɨ màrábà ro áyɨ togó tanɨ ɨ́ dré bhàle má rú dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ rìnyí adrélépi tà ꞌo má léna dhɨ sè. 8 Tágba má dré tá adrézó móndɨ́ tàko ró lavúlé móndyá títí Gìká àdhya ɨ kòfalé dhɨ, akódhɨ bhà àzí nda má drɨ́gá áyɨ togó tanɨ sè, má kàdréró Krísto nɨ tà kàdrɨ̀, kɨtswázó àndu nɨ nɨ ni bwà ko dhɨ nɨ longó móndyá súrú twá ro nda ɨ dré. 9 Lè kpà má kàdré tadhá móndyá títí ɨ dré ngádra ꞌá dhɨ, Gìká adré tà lùzu ró nda nɨ ꞌo ngɨ́nɨ ya dhɨ. Gìká ngá títí dhɨ kɨ bhàlepi dhɨ zù tá tà lùzu ró nda kɨ́nó lésè. 10 ꞌO tá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé nyànomvá dhɨ, ɨ́ kòtadháró Èkèlézyà rú áyɨ tògyá kàdrɨ̀ ɨ́ dré adrézó tà títí dhɨ kɨ ꞌo ásà dhɨ, tɨrɨ́ ópɨ́ kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró kurú na bhù ɨ ꞌásè dhɨ ɨ dré be dhɨ bvó. 11 Dɨ Gìká ꞌo tà ɨ́ dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè nda kɨtswálé títí àma kɨ Mírì Yésu Krísto sè, kàdréró kóná vésè kólyá. 12 Dɨ mà dré adrélé Krísto na dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ mà dré adrélé akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ sè dhɨ, mà kɨtswá àma kɨ kisí ànyɨ Gìká làga tirì àko, ɨ̀ndɨ̀ tà kaꞌìkaꞌì be bǐ. 13 Dɨ ásà dhɨ, má adré àmɨ kɨ ti lizí, mɨ̀ kòtayɨ́ró àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle, má dré adrélé kɨzà nya àmɨ kɨ tà sè dhɨ sè ko. Tàko ko, má adré kɨzà nya kònɨ̀nɨ, mɨ̀ kòkɨtswáró Gìká nɨ mìlanzìlanzì kisú be dhɨ bvó.

Krísto nɨ lèle nɨ tà nìma

14 Dɨ ásà dhɨ, má adré áma kórókó titì Gìká, àma kɨ Atá kandrá. 15 Súrú títí bhù na ɨ̀ndɨ̀ bvò dri dhɨ ɨ̀ adré adrélé be akódhɨ sè. 16 Má adré tà zi akódhɨ tí, kɨtswálé akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ sè dhɨ, kòtɨmbàró àmɨ kɨ togó áyɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè. 17 Má adré zìá kònɨ̀nɨ, Krísto kàdréró adrélé àmɨ kɨ togó na àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè. Má adré kpà tà zi Gìká tí, mɨ̀ kàdréró tròle lèle rú, adrézó àmɨ kɨ totó tätä lána, 18 kɨtswálé àmɨ túmä́ní móndyá lólo títí Gìká àdhya ɨ́be dhɨ ɨ, mɨ̀ kòkɨtswáró Krísto nɨ lèle nɨ tàli ángopɨ́ ya, kàtswa nɨ ángopɨ́ ya, mvumvù nɨ ángopɨ́ ya, ɨ̀ndɨ̀ tä́lí nɨ ángopɨ́ ya dhɨ nɨ ni. 19 Àyíya, mɨ̀ kàdré akódhɨ nɨ lèle tà nìnì wä́yi dhɨ nɨ lavúlépi nda nɨ ni, mɨ̀ kàdréró gàle Gìká nɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ sè kɨtswálé títí be dhɨ bvó.

20 Gìká rìnyí ɨ́be kɨtswázó tà ꞌo, tà mà dré adrélé zìle akódhɨ tí dhɨ kɨ lavú, ɨ̀ndɨ̀ tà mà dré adrélé kisùle dhɨ kɨ lavú byá, akódhɨ nɨ rìnyí adrélépi tà ꞌo àma léna dhɨ sè. 21 Mìlanzìlanzì kàdré akódhɨ dré Èkèlézyà na ɨ̀ndɨ̀ Yésu Krísto na, lókyá títí ɨ sè ɨ̀ndɨ̀ kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

4

Adrema ngá àlo ró Krísto nɨ rúbhá na dhɨ

1 Dɨ ásà dhɨ, ma ꞌɨ̀le bǎdzó kòndɨ ꞌá Mírì nɨ tà sè nɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró atsílé ngóró dré kɨtswálé tà Gìká dré àmɨ kɨ azízó ásà dhɨ sè dhɨ tɨ́nɨ. 2 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tà bha kìní mi tà títí ɨ sè, adrézó tà ꞌo togó yàyà sè, adrézó tà letè togó vwàvwà sè. Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ adrúpi kɨ tà yàyà mvo àmɨ kòfalésè lèle sè. 3 Mɨ̀ kàdré tà títí dhɨ kɨ ꞌo, adrézó àmɨ kɨ lɨkɨ́ adrélé ngá àlo ró àmɨ kòfalésè Tɨrɨ́ Lólo na, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ adrélépi àmɨ kɨ fe ru amú dhɨ sè. 4 Krísto nɨ rúbhá ngbà ꞌí àlo kwákwá. Tɨrɨ́ Lólo kpà ngbà ꞌí àlo kwákwá, ngóró tà Gìká dré àmɨ kɨ azízó adrélé mì bha ɨ́ véna ásà dhɨ dré adrélé àlo kwákwá dhɨ tɨ́nɨ. 5 Mírì ngbà ꞌí àlo kwákwá, tà kaꞌìkaꞌì ngbà ꞌí àlo kwákwá, ɨ̀ndɨ̀ bàtísimò ngbà ꞌí àlo kwákwá. 6 Gìká kókpà ngbà ꞌí àlo kwákwá. Akódhɨ nda móndyá títí dhɨ kɨ Atá ꞌɨ. Adré òpɨ̀ nya àyɨ títí dhɨ ɨ dri, adrézó tà ꞌo àyɨ títí dhɨ ɨ sè, adrézó adrélé àyɨ títí dhɨ ɨ léna dhɨ nɨ̀.

7 Dɨ, àma àlo àlo títí dhɨ ɨ, mà kisú tà tanɨ twátwa dhɨ ɨ, ngóró Krísto dré tà nda kɨ lanzɨ́lé àma dré áyɨ togó tanɨ sè dhɨ tɨ́nɨ. 8 Ásà dhɨ, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Akódhɨ dré tá mbǎràꞌa kurú na dhɨ ꞌá dhɨ,

drì tá dhya ɨ́ dré rùle dhɨ ɨ ɨ́ vésè gò,

tà tanɨ lanzɨ́zó móndɨ́ ɨ dré.»*

9 Kúlí «akódhɨ mbà kurú na» kòdhɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ, akódhɨ si tá kpà bvò àndúna. 10 Dɨ akódhɨ sìlepi nda tá dhya àlo mbàlepi kurú na bhù kɨ lavú nda ꞌɨ, kòꞌoró bvò wä́yi dhɨ gàle áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ sè bǐ be dhɨ bvó.

11 Dɨ Krísto nda bhà móndɨ́ àruka Èkèlézyà le dhɨ ɨ adrélé àpóstolò ɨ ró dhɨ nɨ̀. Bhà àruka nɨ ɨ adrélé pròfétà ɨ ró, àruka nɨ kɨ bhàzo adrélé Rúbí Tanɨ longóbhá ɨ ró, àruka nɨ kɨ bhàzo adrélé Èkèlézyà nɨ lɨkɨ́bhá ɨ ró, àruka nɨ kɨ bhàzo adrélé tà tadhábhá ɨ ró. 12 Bhà àyɨ nda ɨ adrélé kònɨ̀nɨ, ɨ̀ kàdréró móndyá Gìká àdhya kɨ ledé kɨtswálé títí, ɨ̀ kàdréró àzí bhàle àyɨ drɨ́gá dhɨ kɨ ꞌo, adrézó Krísto nɨ rúbhá tɨmbà be dhɨ bvó. 13 A nɨ adré kònɨ̀nɨ, tsàle lókyá àma títí mà dré dra atsázó ngá àlo ró àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Mváagó nɨ nìma na gò, mà dré lɨꞌwázó atsálé Krísto nɨ tàndɨ tɨ́nɨ, kɨtswálé akódhɨ nɨ tà sè títí dhɨ ꞌá.

14 Lókyá nda sè dhɨ, mà kɨtswá gòle vélé adrélé ànzɨmvá ɨ tɨ́nɨ ko. À kɨtswá gòle adrélé àma kɨ tesé tà tadhálé twátwa dhɨ ɨ sè, ngóró lyǎandre dré adrélé bwátù liví, ɨ̀ndɨ̀ yǐ dré adrélé bwátù kägbä́ dhɨ tɨ́nɨ ko. À kɨtswá kpà gòle adrélé àma kɨ tesé móndɨ́ adrébhá láti nda àma kɨ lɨtɨ́zó àyɨ kɨ túrúpfú tà sè dhɨ ɨ sè ko. 15 Be ró dhɨ, mà nɨ àmakya adré tà bàti ta lèle sè, adrézó mbàle tà títí ɨ sè, atsálé ngóró Krísto adrélépi rúbhá nɨ drì ꞌɨ dhɨ tɨ́nɨ. 16 Akódhɨ nda adré rúbhá nɨ kɨ̀gá títí dhɨ kɨ ꞌo ru amú ɨ̀ndɨ̀ ru kisú kɨ́drɨ títí adrébhá àyɨ kɨ tɨꞌɨ̀ dhɨ ɨ sè, atsálé rúbhá àlo ró dhɨ nɨ̀. Dɨ rúbhá nɨ kɨ̀gá àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ àzí ꞌo dhɨ, rúbhá wä́yi nda adré mbàle atsálé rìnyi ró lèle na.

Lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro Krísto na dhɨ

17 Dɨ ásà dhɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó tà tàndɨ ró Mírì nɨ rú sè, mɨ̀ kògòró vélé adrélé atsílé ngóró pàgánò ɨ̀ dré adrélé atsílé àyɨ kɨ tà kisùkisù àngyá na dhɨ tɨ́nɨ ko. 18 Àyɨ kɨ tà kisùkisù nda atsá tínímvá ro gò, ɨ̀ dré adrézó vwàvwà ro lɨ́drɨ̀ Gìká àdhya rúsè, ɨ̀ dré àyɨ kɨ togó ꞌòle tombálé gò adrézó tà nìnì àko dhɨ sè. 19 Àyɨ kɨ togó andírì gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ fèzo adrélé tà swà ꞌo, adrézó kpà tà ndǐ ró dhɨ kɨ kárá títí dhɨ kɨ ꞌo lovó sè.

20 Dɨ, àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kisú àmɨkya Krísto nɨ tà nìle dhɨ kònɨ̀nɨ ko. 21 Tàko ko, mɨ̀ yi tá akódhɨ nɨ tà gò, à dré tà bàti adrélépi akódhɨ léna dhɨ nɨ tadházó àmɨ dré dhɨ ꞌí. 22 Kàdré dɨ àmɨ kɨ atsima wáláká dhɨ nɨ tà sè dhɨ, lè mɨ̀ kòtɨngá àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ àku àmɨ rúsè. Àngyá ko, lɨ́drɨ̀ àku nda adré dràle dràdrà lovó kònzɨ adrébhá akódhɨ nɨ lɨtɨ́ dhɨ ɨ sè. 23 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ kɨ tà kisùkisù Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé ladzálé atsálé tɨ́dhɨ́ ro. 24 Mɨ̀ kàsó kpà àmɨ rú lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle adrélé ɨ́na tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kòkɨtswáró atsílé tà gyǎgya na, tà bàti na, ɨ̀ndɨ̀ tà lólo na be dhɨ bvó.

25 Dɨ àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ kɨnzò tàma, adrézó tà bàti ta àmɨ kɨ adrúpi ɨ dré. Àngyá ko, àma títí dhɨ ɨ rúbhá àlo nɨ kɨ̀gá ꞌɨ. 26 Àmɨ kɨ togó kàdré aswálé dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo ásà ko. Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà kìtú ndìle àmɨ kɨ togóaswa nda dri ko. 27 Mɨ̀ kòfè láti Dzáborò dré kɨtswázó tà ꞌo àmɨ kɨ togó na dhɨ ko. 28 Lè dhya ángùdhi adrélépi ngá kugù dhɨ, kògò adrélé ngá kugù ko. Be ró dhɨ, akódhɨ nda kàdré àzí ꞌo áyɨ tàndɨ nɨ drɨ́gá sè adrézó adrɨ́lé ásà, kòkɨtswáró kpà ngá lanzɨ́ lemerèbhá ɨ dré be dhɨ bvó. 29 Mɨ̀ kòtayɨ́ kúlí kònzɨ àlo dhɨ apfòle àmɨ sílésè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí kúlí dóro kɨtswábhá àmɨ kɨ adrúpi kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ kɨ ta kòdhya, kɨtswázó àyɨ adrébhá àmɨ kɨ yi dhɨ kɨ ledé ásà. 30 Mɨ̀ kòfè kɨzà Tɨrɨ́ Lólo Gìká àdhya dré ko. Tàko ko, Gìká afè Tɨrɨ́ nda àmɨ dré ngóró àngɨ̀ lwàle àmɨ rú dhɨ tɨ́nɨ, tadházóá dhɨ, ɨ́ nɨ àmɨ kɨ apá kɨtswálé títí kìtú ɨ́ dré bhàle dhɨ tú. 31 Mɨ̀ kòtɨngá àmɨ rúsè togó kùdzí, togóaswa, kombà, kótrétré, làdhá ɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ ɨ́be. 32 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya dóro, adrélé àmɨ kɨ togó dóro tadhá àmɨ kòfalésè. Mɨ̀ kàdré kpà àmɨ kɨ adrúpi kɨ tàkonzɨ̀ tri àmɨ kòfalésè, ngóró Gìká dré àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ trìle Krísto na dhɨ tɨ́nɨ.

5

Atsima ngádra ꞌásè dhɨ

1 Dɨ àmɨ, Gìká nɨ ànzɨ dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré tà ꞌo akódhɨ àdhya tɨ́nɨ. 2 Mɨ̀ kàdré kpà atsílé lèle na Krísto àdhya tɨ́nɨ. Tàko ko, akódhɨ nda lè àma tò gò, áyɨ lɨ́drɨ̀ fèzo àma kɨ tà sè, ngóró mòbòmà tàdzí be dóro fèle Gìká dré dhɨ tɨ́nɨ.

3 Adré lèá dhɨ, ndòtò tà, tà ndǐ ró dhɨ ɨ, ngá lovó be dhɨ ɨ̀ kàdré àmɨ kòfalé àlomvá ko. Àngyá ko, tà nda kòdhɨ ɨ̀ kɨtswá móndyá lólo Gìká àdhya ɨ sè ko. 4 Adré kpà lèá dhɨ, ndòtò kúlí ɨ, kúlí azaaza ɨ, ɨ̀ndɨ̀ kúlí wàyá adrézó lenzélé ásà dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ kàdré àmɨ kòfalé yókódhó. Kúlí làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ̀ kɨtswá kpà àmɨ sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya kúlí adrézó àwoyà fe Gìká dré dhɨ kɨ ta kòdhya. 5 Tàko ko, mɨ̀ nì dóro tàle dhɨ, móndyá adrébhá ndòtò tà ꞌo dhɨ ɨ, móndyá adrébhá tà ndǐ ró dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndyá adrébhá ngá lovó bha dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ àlo kɨtswá fɨ̀le Òpɨ̀ Krísto kya Gìká be dhɨ na ko dhɨ. (Dhya ángùdhi adrélépi ngá lovó bha dhɨ ɨ́na gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bhàlepi ꞌɨ.)

6 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ dhya àlo dré lɨtɨ́lé kúlí tàko ɨ sè ko. Tàko ko, tà kònzɨ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ̀ adré Gìká nɨ kombà asé móndyá adrébhá lɨgɨ́lé akódhɨ rú dhɨ ɨ dri. 7 Ásà dhɨ, lè mɨ̀ kòsù ru àyɨ nda ɨ́be ko, adrézó kpà tà ꞌo àyɨ ɨ́be ko. 8 Tàko ko, wáláká dhɨ, àmɨ tá tínímvá ꞌɨ. Dɨ, nyànomvá dhɨ, àmɨ àmɨkya ngádra ꞌɨ Mírì Yésu na. Mɨ̀ kàdré dɨ atsílé ngóró ànzɨ ngádra àdhya ɨ tɨ́nɨ. 9 Àngyá ko, lòꞌwa dóro móndyá ngádra ꞌá dhɨ ɨ̀ dré adrélé ꞌàle dhɨ ɨ, kònɨ ꞌɨ: tà dóro títí dhɨ kɨ ꞌòma, tà gyǎgya ꞌòma, ɨ̀ndɨ̀ tà bàti tàma. 10 Mɨ̀ kàdré tà Mírì nɨ togó dré adrézó kɨnɨ́lé ásà dhɨ kɨ nda nìle kòdhya. 11 Mɨ̀ kòsù ru tà tàkotàko móndyá tínímvá na dhɨ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ́be ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà nda kɨ tadhá ngádra ꞌá. 12 Tàko ko, ndɨ̀ndɨ̀ tà móndyá nda ɨ̀ dré adrélé ꞌòle lùzu ró dhɨ kɨ tàma adré kanyò fe. 13 À adré ngá títí adrélé tadhálé ngádra ꞌá dhɨ kɨ no dóro. 14 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, ngá títí ngádra dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ̀ adré kpà atsálé ngádra ró. Ásà dhɨ, à adré tàá dhɨ:

«Mɨ adrélépi ayí ko nɨ, mɨ́ kòlaró ayí lésè,

ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kàngá dràdrà lésè gò,

Krísto kòꞌoró áyɨ ngádra kòle ámɨ kazá.»

15 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kònò dóro ngalè mɨ̀ adré atsílé ngɨ́nɨ ya dhɨ. Mɨ̀ kàdré atsílé ngóró móndɨ́ azaaza ɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya atsílé ngóró tògyabhá ɨ tɨ́nɨ. 16 Mɨ̀ kàdré lókyá wä́yi mɨ̀ dré adrézó ába dhɨ kɨ lɨkɨ́, adrézó tà dóro ꞌo ásà. Àngyá ko, kìtú kònɨ ɨ kònzɨ lavúlé. 17 Mɨ̀ kàdré dɨ móndɨ́ azaaza ɨ ró ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà Mírì dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ nda nìle kòdhya. 18 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ wá dré adrélé tsìle ko. Tàko ko, wá nda adré móndɨ́ kɨ tidrì adrélé tà swà ꞌo dhɨ nɨ̀. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tayɨ́ adrélé gàle Tɨrɨ́ Lólo sè. 19 Mɨ̀ kàdré longó Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ ngo, túmä́ní longó adrézó Gìká nɨ rú bha kùle dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ longó adrébhá angálé Tɨrɨ́ Lólo vélésè dhɨ ɨ́be, adrézó ru tɨmbà àmɨ kòfalésè. Àyíya, mɨ̀ kàdré longó ngo Mírì dré, adrézó lenzélé akódhɨ nɨ rú sè togó wä́yi sè. 20 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, mɨ̀ kàdré ngbú àwoyà ta Gìká àma kɨ Atá dré tà títí ɨ sè, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ rú sè.

Àgo kɨ tà àyɨ kɨ tòkó ɨ́be dhɨ

21 Lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ bha àmɨ kɨ àzya ɨ zàle àmɨ kòfalésè, Krísto nɨ lɨndrɨ̀ bhàma sè.

22 Àmɨ tòkó ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ drì asó àmɨ kɨ àgo ɨ kandrá, ngóró mɨ̀ dré adrélé ꞌòle Mírì kandrá dhɨ tɨ́nɨ. 23 Tàko ko, agó ɨ́na tòkó drìle, ngóró Krísto dré adrélé Èkèlézyà drìle dhɨ tɨ́nɨ. Krísto nda, Èkèlézyà adrélépi akódhɨ nɨ rúbhá ro dhɨ nɨ tɨdrɨ́lépi ꞌɨ. 24 Dɨ ngóró Èkèlézyà dré adrélé áyɨ bha Krísto zàle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, lè tòkó ɨ̀ kàdré kókpà àyɨ kɨ bha àyɨ kɨ àgo ɨ zàle tà títí ɨ sè.

25 Àmɨ àgo ɨ, lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tòkó kɨ le, ngóró Krísto dré Èkèlézyà nɨ lèle tò gò, áyɨ lɨ́drɨ̀ fèzo akódhɨ nɨ tà sè dhɨ tɨ́nɨ. 26 Akódhɨ ꞌo kònɨ̀nɨ, Èkèlézyà nda nɨ temvézó yǐ akódhɨ nɨ dzɨ̀zo ásà dhɨ sè ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Kúlí sè, akódhɨ nɨ ꞌòzo atsálé lólo Gìká dré, 27 ɨ́ kòꞌoró akódhɨ apfòle ɨ́ kandrá Èkèlézyà mìlanzìlanzì ro dhɨ ró, ndǐ àko, rúbhá àdé àko, ɨ̀ndɨ̀ tà àzya kɨtswálépi ko dhɨ àko, akódhɨ kàdréró lólo ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ àko ɨ́ rú be dhɨ bvó. 28 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, lè àgo ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tòkó kɨ le, ngóró ɨ̀ dré adrélé àyɨ kɨ tàndɨ kɨ rúbhá kɨ le dhɨ tɨ́nɨ. Agó adrélépi áyɨ tòkó nɨ le dhɨ adré áyɨ tàndɨ nɨ le kòdhya. 29 Àngyá ko, dhya àlo gà áyɨ tàndɨ nɨ rúbhá tàdzí rè ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na ngá fe áyɨ rúbhá dré nyàle, adrézó rúbhá nda nɨ lɨkɨ́ dóro, ngóró Krísto dré adrélé ꞌòle Èkèlézyà dré dhɨ tɨ́nɨ. 30 Tàko ko, àma akódhɨ nɨ rúbhá nɨ kɨ̀gá ꞌɨ. 31 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Ásà dhɨ, agó nɨ áyɨ atá nɨ tayɨ́ áyɨ andre be, ru amúzó áyɨ tòkó be gò, àyɨ rìti nda ɨ̀ dré atsázó rúbhá àlo ró.»* 32 Tà nda kòdhɨ, tà kàdrɨ̀ lùzu ró dhɨ ꞌɨ. Dɨ, má adré mána tà nda nɨ ta Krísto nɨ tà dri, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nɨ tà dri. 33 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tòkó kɨ le, ngóró mɨ̀ dré adrélé àmɨ kɨ tàndɨ kɨ le dhɨ tɨ́nɨ. Adré kpà lèá dhɨ, tòkó ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ àgo kɨ lɨndrɨ̀ bha.

6

Ànzɨmvá kɨ tà àyɨ kɨ tibhá ɨ́be dhɨ

1 Àmɨ ànzɨmvá ɨ, lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tibhá kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle, mɨ̀ dré adrélé Mírì na dhɨ sè. Tàko ko, tà nda kòdhɨ tà gyǎgya ꞌɨ. 2 «Mɨ́ kàdré ámɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ bha ámɨ andre be.» Tòlɨ́ nda kòdhɨ tòlɨ́ Gìká dré fèle drìdrì túmä́ní lazikúlí be dhɨ ꞌɨ. 3 Lazikúlí nda, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: «Mɨ́ kàdré ámɨ atá nɨ lɨndrɨ̀ bha ámɨ andre be, mɨ́ kàdréró arɨ́ ɨ́be, adrézó kpà lɨ́drɨ̀ ɨ́be bvò kònɨ̀dhɨ dri lókyá be vwàvwà ro be dhɨ bvó.»*

4 Àmɨ, ànzɨ kɨ atá ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ ànzɨmvá kɨ togó ꞌo aswálé àngyá ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya àyɨ kɨ lɨkɨ́, adrézó àyɨ kɨ tadhá ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ lotó Mírì nɨ tà sè.

Màrábà kɨ tà àyɨ kɨ mírì ɨ́be dhɨ

5 Àmɨ màrábà ró nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ mírì bvò kòndɨ àdhya kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle togó dóro sè, àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ bhàma sè, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ ròma sè, ngóró mɨ̀ dré adrélé ꞌòle Krísto dré dhɨ tɨ́nɨ. 6 Dɨ, mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí àyɨ kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle àyɨ mi, àmɨ kɨ tà kàdréró dóro àyɨ mìlésè dhɨ bvó ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya àyɨ kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle togó wä́yi sè ngóró màrábà Krísto àdhya ɨ tɨ́nɨ, adrézó tà Gìká dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo tà nda sè. 7 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ àzí ꞌo màrábà ɨ ró togó wä́yi sè, adrézó ꞌòá ngóró móndɨ́ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ ko, be ró dhɨ, ngóró Mírì nɨ tàndɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. 8 Tàko ko, mɨ̀ nì tàle dhɨ, Mírì nɨ làgɨ́ fe móndɨ́ àlo àlo títí ɨ dré tà dóro ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí, ɨ̀ kàdré gba màrábà ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ màrábà ro ko dhɨ ꞌɨ yà dhɨ be.

9 Àmɨ mírì ro nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ màrábà ɨ véna. Mɨ̀ kògò vélé adrélé kúlí aswaaswa ta àyɨ dri ko. Tàko ko, mɨ̀ nì tàle dhɨ, àmɨ kɨ Mírì bhù na dhɨ kókpà àyɨ kɨ Mírì ꞌɨ dhɨ be. Akódhɨ nda adré kpà móndɨ́ kɨ no twátwa ko.

Àdzú ngá Gìká àdhya kɨ tosoma

10 Kùdù ro dhɨ, mɨ̀ kàdré rìnyi ró Mírì na, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ rìnyí kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ na. 11 Mɨ̀ kàdré àdzú ngá títí Gìká dré adrélé afèle dhɨ kɨ tosó àmɨ rú, mɨ̀ kòkɨtswáró àmɨ kɨ totó tätä tà Dzáborò dré adrézó àmɨ kɨ tabhì lɨtɨ́lé ásà dhɨ ɨ kandrá be dhɨ bvó. 12 Tàko ko, mà adré ru pfu móndɨ́ rúbhá be ɨ̀ndɨ̀ kàrɨ́ be dhɨ ɨ́be ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya ru pfu tɨrɨ́ kònzɨ kɨ kàdrɨ̀ adrébhá kurú na bhù ɨ ꞌásè dhɨ ɨ́be, àyɨ adrébhá ópɨ́ kàdrɨ̀ ɨ ró ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró, adrébhá òpɨ̀ nya bvò tínímvá ro kòndɨ drìle dhɨ ɨ́be. 13 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré àdzú ngá títí Gìká àdhya kɨ tosó àmɨ rú, kìtú kònzɨ kònɨ̀ dra atsá dhɨ, mɨ̀ kòkɨtswáró pá sɨ àmɨ kɨ kàrɨbhá ɨ kandrá gò, àdzú nda àmvolésè dhɨ, mɨ̀ kàdréró dhu rè àmɨ kɨ totó tätä be dhɨ bvó.

14 Mɨ̀ kàdré dɨ àmɨ kɨ totó adrélé gànzi ró. Mɨ̀ kòꞌɨ̀ àmɨ kɨ kípílé ꞌá káfà tà bàti àdhya kòdhya. Mɨ̀ kàsó àmɨ agá aya tà gyǎgya àdhya kɨtswázó àmɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ kòdhya. 15 Mɨ̀ kòtosó àmɨ pá kámókà adrézó gànzi ró lɨ̀le Rúbí Tanɨ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àdhya nɨ longó ásà dhɨ ɨ kòdhya. 16 Tà títí dhɨ ɨ sè dhɨ, mɨ̀ kòru àmɨ drɨ́gá àgbáwù àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì àdhya kòdhya, mɨ̀ kòkɨtswáró kɨ́yá títí àtsɨ ró Dhya kònzɨ dré adrézó àmɨ kɨ bhu ásà dhɨ kɨ àtsɨ́ kɨdrá be dhɨ bvó. 17 Mɨ̀ kàsó àmɨ dri kátabhúlà aya ró tà àmɨ kɨ tɨdrɨ́zó dhɨ àdhya kòdhya. Mɨ̀ kòru àmɨ drɨ́gá sápɨ́ Tɨrɨ́ Lólo àdhya kòdhya. Sápɨ́ nda Gìká nɨ Kúlí ꞌɨ. 18 Kòdhɨ ɨ́be títí dhɨ, mɨ̀ kàdré ngbú tà zi Gìká tí, adrézó tongólé akódhɨ rú Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ adrézó kpà tàmìga dri. Mɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí móndyá lólo títí akódhɨ àdhya ɨ dré landè àko ró.

19 Mɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí má dré, má kònɨ̀ dra tà ta dhɨ, kàfèró kúlí má dré kɨtswázó tà lùzu ró Rúbí Tanɨ àdhya nɨ longó tirì àko be dhɨ bvó. 20 Rúbí Tanɨ nda nɨ tà sè dhɨ, ma móndɨ́ ꞌɨ̀le bǎdzó lé adrélépi Krísto nɨ tà longó akódhɨ nɨ rú sè dhɨ ꞌɨ. Mɨ̀ kàdré dɨ tà zi Gìká tí, má kàdréró Rúbí Tanɨ nda nɨ longó tirì àko, ngóró dré kɨtswálé má kòlongó dhɨ tɨ́nɨ.

Pólò nɨ kúlí kùdù

21 Àma kɨ adrúpi Tìkíkò mà dré lèle tò dhɨ, nɨ tà títí dhɨ kɨ longó àmɨ dré, mɨ̀ kòyiró áma rúbí, túmä́ní tà má dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ́be. Akódhɨ nda Mírì nɨ àzí ꞌòlepi, kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ. 22 Má adré dɨ akódhɨ nɨ mu àmɨ véna tà nda sè, mɨ̀ kònìró ngalè àma ngɨ́nɨ ya dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ kòtɨmbàró àmɨ àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na.

23 Gìká àma kɨ Atá túmä́ní Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ, lèle, ɨ̀ndɨ̀ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be àmɨ, àma kɨ adrúpi ɨ dré! 24 Gìká nɨ togó tanɨ kàdré móndyá títí adrébhá àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ le lèle kɨtswálépi akɨ́lé bwà ko dhɨ sè dhɨ ɨ dré!

* 4:8 4:8 À kònò Longó ɨ 68:19.

* 5:31 5:31 À kònò Kɨdhoma 2:24.

* 6:3 6:3 À kònò Pfòma 20:12; Dùtèrònómè 5:16.

FÌLÌPÓYÌBHÁ Ɨ

1

2

3

4

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Fìlìpóyìbhá ɨ dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Fìlìpóyì na dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Fìlìpóyì nda tá bhàandre kàdrɨ̀ Rómà kɨ òpɨ̀ nɨ bvò Màkèdònɨ́yà àdhya drìle dhɨ ꞌɨ. Pólò longó tá Rúbí Tanɨ gò Èkèlézyà bhàzo kònàle, dré tá adréràꞌa áyɨ atsí andre nɨ rì to dhɨ ꞌá (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 16:12-40).

Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀, dré adréràꞌa bǎdzó na dhɨ ꞌá. Adré tɨsɨ̀á àwoyà tàzo Fìlìpóyìbhá ɨ dré, ngá ɨ̀ dré adzílé áyɨ ledézó dhɨ kɨ tà sè. Adré kpà àyɨ kɨ togó tɨmbà, adrézó tàá dhɨ, kɨzà ɨ́ dré adrélé nyàle dhɨ adré vélé Rúbí Tanɨ ꞌo lɨ̀le drìdrì lavúlé. Adré tàá dhɨ, Gìká fè àma adrélé ngbà ꞌí Krísto nɨ kaꞌì ko, fè kókpà àma adrélé kɨzà nya akódhɨ nɨ tà sè (1:12-30). Adré kpà Fìlìpóyìbhá nda kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró tà kisù Krísto àdhya tɨ́nɨ, adrézó àyɨ kɨ tà bha kìní mi, adrézó kɨzà kaꞌì nyàle Krísto àdhya tɨ́nɨ (2:1-30). Adré kpà àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró mì bha tà adrélé ꞌòle rúbhá sè dhɨ ɨ dri ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kònì dɨ tàle dhɨ, Gìká bhà àyɨ gyǎgya ɨ́ kandrá ɨ̀ dré Krísto nɨ kaꞌìle dhɨ sè (3:1-11). Kùdù ro dhɨ, Pólò adré àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró tà ꞌo ɨ́na tɨ́nɨ, adrézó lɨ̀le ába drìdrì, adrézó lenzélé, adrézó kpà tà zi Gìká tí tà títí ɨ sè (3:12–4:9).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma, ɨ̀ndɨ̀ tà dré zìle Gìká tí Fìlìpóyìbhá ɨ dré dhɨ (1:1-11)

2) Pólò nɨ kɨzà nyàma Rúbí Tanɨ nɨ tà sè dhɨ (1:12-30)

3) Àma kɨ tà bhàma kìní mi Yésu Krísto àdhya tɨ́nɨ dhɨ (2:1-18)

4) Àzí Tìmòtéyò kya Èpàfùròdítò be dhɨ (2:19-30)

5) Àma kɨ atsama gyǎgya Gìká kandrá Krísto nɨ kaꞌìma sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà ꞌòma Pólò àdhya tɨ́nɨ dhɨ (3:1–4:9)

6) Pólò nɨ àwoyà tàma ngá fèle drá dhɨ sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ mòdo kùdù (4:10-23)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, túmä́ní Tìmòtéyò be, adrébhá Yésu Krísto nɨ màrábà ro dhɨ ɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ, móndyá lólo títí Yésu Krísto nɨ kaꞌìbhá Fìlìpóyì na dhɨ ɨ dré, túmä́ní Èkèlézyà nɨ drì kobhá ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nɨ tà lɨkɨ́bhá ɨ́be. 2 Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Pólò zi tà Gìká tí Fìlìpóyìbhá ɨ dré

3 Má adré àwoyà ta áma Gìká dré, vésè wä́yi má dré adréràꞌa àmɨ kɨ tà kisù dhɨ ꞌá. 4 Má dré adréràꞌa tà zi Gìká tí àmɨ títí dhɨ kɨ tà sè dhɨ ꞌá dhɨ, má adré ꞌòá arɨ́ sè bǐ, 5 mɨ̀ dré ru amúlé túmä́ní má be Rúbí Tanɨ nɨ longoma nɨ tà sè dhɨ sè. Mɨ̀ ꞌo kònɨ̀nɨ kɨdhólé kìtú mɨ̀ dré tá Rúbí nda nɨ kaꞌìzo dhɨ sè, atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. 6 Má adré dɨ kaꞌìá tàle dhɨ, Gìká àzí dóro nda nɨ kɨdhólépi ꞌòle àmɨ léna dhɨ nɨ go lɨ̀le ába drìdrì gò, ꞌòá akɨ́lé títí kìtú Yésu Krísto dré dra agòzo dhɨ tú.

7 Má kàdré àmɨ títí dhɨ kɨ tà kisù kònɨ̀nɨ dhɨ, kòdhɨ gyǎgya, má dré adrélé àmɨ kɨ tà ɨ́be áma togó na dhɨ sè. Gba má kàdré bǎ nya yà, kó ngalè má kàdré Rúbí Tanɨ longó adrézó tàrá nɨ nɨ ga yà dhɨ, àma túmä́ní àmɨ ɨ́be títí dhɨ ɨ Gìká nɨ togó tanɨ ɨ́be àma rú. 8 Gìká nì dóro tàle dhɨ, má adré àmɨ kɨ le togó wä́yi sè, Yésu Krísto nɨ tàndɨ nɨ lèle sè káyà dhɨ.

9 Má adré dɨ tà zi Gìká tí, mɨ̀ kàdréró ru le àmɨ kòfalésè, adrézó tà nìnì kisú tògyá be adrézó lɨ̀le ába drìdrì, 10 mɨ̀ kòkɨtswáró tà kɨ kòfalé ni lanzɨ́lé, tà dóro lavúlé dhɨ kɨ kaꞌìzo, mɨ̀ kàdréró togó ɨ́be lólo ɨ̀ndɨ̀ tà àko àmɨ rú, tsàle kìtú Krísto dré dra agòzo dhɨ tú. 11 Mɨ̀ nɨ kpà ga lòꞌwa tà gyǎgya àdhya Yésu Krísto dré adrélé ꞌòle ꞌàle àmɨ léna dhɨ ɨ sè bǐ, Gìká kòkisúró mìlanzìlanzì ɨ rúku be ásà be dhɨ bvó.

Rúbí Tanɨ nɨ lɨ̀ma drìdrì Pólò nɨ bǎ nyàma sè dhɨ

12 Áma adrúpi ɨ, má adré lèá mɨ̀ kònì dhɨ, tà atsálépi má rú kòdhɨ nzì vélé láti Rúbí Tanɨ dré adrézó lɨ̀le drìdrì lavúlé. 13 Ásà dhɨ, sòdá títí adrébhá Rómà kɨ ópɨ́ nɨ dzó kàdrɨ̀ lɨkɨ́ kònwa dhɨ ɨ túmä́ní móndyá àruka títí dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ nì dóro tàle dhɨ, má adré bǎ nya Yésu Krísto nɨ tà sè káyà dhɨ. 14 Dɨ áma bǎ nyàma nda nɨ tà sè dhɨ, Gìká fè àma kɨ adrúpi bǐ dhɨ ɨ gàle tawà sè bǐ Mírì Yésu na gò, ɨ̀ dré adrézó vélé Gìká nɨ kúlí longó tirì àko wáláká nɨ nɨ lavú.

15 Tà bàti ró dhɨ, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ adré Krísto nɨ tà longó àyɨ kɨ lovó kònzɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ dɨrèma sè. Dɨ, àruka nɨ ɨ̀ adré kó àyɨkya longóá togó dóro sè. 16 Àyɨ nda kònɨ ɨ̀ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ lèle sè. Tàko ko, ɨ̀ nì tàle dhɨ, Gìká bhà ma kònwa adrélé Rúbí Tanɨ nɨ tàrá ga dhɨ be. 17 Dɨ, móndyá àruka kòna ɨ̀ adré àyɨkya Krísto nɨ tà longó togó kònzɨ sè, adrézó àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tà bha drìdrì. Ɨ̀ adré kisùá dhɨ, ɨ̀ nɨ go vélé áma kɨzà tɨmbà kònwa bǎdzó ꞌá. 18 Tà yókódhó! À kàdré Krísto nɨ tà longó láti twátwa ɨ sè, gba kàdré togó kònzɨ sè yà, kó ngalè togó dóro sè yà dhɨ, má adré lenzélé tà nda sè.

Àyíya, má nɨ kpà go adrélé lenzélé. 19 Tàko ko, má nì tàle dhɨ, Gìká nɨ dra tà atsálépi má rú kòdhɨ nɨ ladzá atsálé tà áma apázó dhɨ ró dhɨ be, tà mɨ̀ dré adrélé zìle akódhɨ tí dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ tà Yésu Krísto nɨ Tɨrɨ́ dré adrélé ꞌòle áma ledézó dhɨ sè. 20 Má adré mì bha Gìká véna lovó sè, má kòkɨtswáró adrélé kanyò ro tà àlo sè ko, be ró dhɨ, má kàdréró gàle tawà sè bǐ nyànomvá ngóró lókyá wä́yi sè dhɨ tɨ́nɨ, adrézó Krísto nɨ tà bha kuru áma rúbhá sè, gba kàdré áma lɨ́drɨ̀ sè yà, kó ngalè áma dràdrà sè yà dhɨ. 21 Tàko ko, má kàdré lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ, má adré ába Krísto nɨ tà sè. Má kàdré kó dràle dràdrà dhɨ, kòdhɨ dóro lavúlé má mìlésè. 22 Dɨ, má kàdré dhu rè lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ, má nɨ go adrélé Krísto nɨ àzí ꞌo, adrézó lòꞌwa dóro ꞌa bǐ. Dɨ má nì má nɨ àdho kɨpè kòdhya ya dhɨ ko. 23 Tà rì nda kòdhɨ ɨ̀ adré áma togó tesé. Ma lovó ɨ́be tò lɨ̀zo adrélé túmä́ní Krísto be. Tà nda tà dóro lavúlé dhɨ ꞌɨ. 24 Dɨ, àmɨ kɨ tà sè dhɨ, lè má kògò mána adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be. 25 Má adré dɨ tà nda nɨ kaꞌì, adrézó nìá tàle dhɨ, má nɨ go adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be, adrézó túmä́ní àmɨ ɨ́be títí, mɨ̀ kòkɨtswáró lɨ̀le drìdrì àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na kólénzé be bǐ. 26 Dɨ má kònɨ̀ dra go tsàle àmɨ véna dhɨ, mɨ̀ nɨ vélé àmɨ kɨ drì bha kuru Yésu Krísto na lavúlé, tà dré ꞌòle má dré dhɨ sè.

Atsima ngóró dré kɨtswálé Rúbí Tanɨ sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ

27 Tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ, lè mɨ̀ kàdré atsílé ngóró dré kɨtswálé Rúbí Tanɨ Krísto àdhya sè dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ gba má kòtsa àmɨ kɨ no yà, kó ngalè má kòyi ngbà ꞌí àmɨ kɨ tà yiyì yà dhɨ, má nɨ nìá tàle dhɨ, mɨ̀ adré àmɨ kɨ totó tätä, adrélé àdzú bhu togó àlo sè, Rúbí Tanɨ mɨ̀ dré kaꞌìle dhɨ nɨ tà sè dhɨ be. 28 Ásà dhɨ, mɨ̀ kɨtswá ngá ro àmɨ kɨ kàrɨbhá adrébhá ru pfu àmɨ ɨ́be dhɨ kɨ tà sè àlomvá ko. Kòdhɨ nɨ tadhá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ adré lɨ̀le dràdrà kisú, dɨ mɨ̀ adré àmɨkya lɨ̀le lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú, ngóró Gìká dré adrélé tà nda nɨ ꞌo nɨ̀ dhɨ tɨ́nɨ. 29 Tàko ko, Krísto nɨ tà sè dhɨ, Gìká fè àmɨ adrélé ngbà ꞌí akódhɨ nɨ kaꞌì ko, fè kókpà àmɨ adrélé kɨzà nya akódhɨ nɨ tà sè. 30 Nyànomvá dhɨ, mɨ̀ adré àdzú àlo mɨ̀ dré tá nòle má rú dhɨ nɨ bhu kòdhya. Ngóró mɨ̀ dré yìle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, má adré kpà dhu rè àdzú nda nɨ bhu.

2

Àma kɨ tà bhàma kìní mi Yésu Krísto àdhya tɨ́nɨ dhɨ

1 Má nì tàle dhɨ, Gìká adré àmɨ kɨ tɨmbà Krísto na, adrézó àmɨ kɨ togó tɨndrɨ̀ áyɨ lèle sè dhɨ be. Mɨ̀ amú ru Tɨrɨ́ Lólo be, adrélé ngá àlo ró akódhɨ léna. Mɨ̀ adré àmɨ kɨ togó dóro tadhá, adrézó àmɨ kɨ adrúpi kɨ kɨzà bha àmɨ kòfalésè. 2 Ásà dhɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró ru yi àmɨ kòfalésè, adrézó ru le lèle àlo sè, adrézó kpà tà ꞌo togó àlo sè, ɨ̀ndɨ̀ tà kisùle àlo dhɨ sè. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ áma togó ꞌo gàle arɨ́ sè bǐ. 3 Àmɨ kòfalé dhɨ, mɨ̀ kòꞌo tà àlo kɨtswázó àmɨ kɨ tà bha drìdrì dhɨ bvó yà, kó ngalè kɨtswázó àmɨ kɨ afà dhɨ bvó yà dhɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya àmɨ kɨ tà bha kìní mi, adrézó àmɨ kɨ adrúpi kɨ tà no kàdrɨ̀ àmɨkya kɨ lavú. 4 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tà kisù kòdhya ko. Be ró dhɨ, àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ adrúpi kɨ tà kisù kòdhya.

5 Mɨ̀ kàdré tà kisù ngóró Yésu Krísto àdhya tɨ́nɨ:

6 Tágba akódhɨ dré tá adrézó Gìká nɨ tàndɨ nɨ làsú ɨ́be dhɨ,

lè tá tròle adrema díri Gìká be dhɨ rú ko.

7 Be ró dhɨ, tayɨ́ tá ɨ́na ɨ atsálé ngá tàko ró,

làsú màrábà àdhya nɨ kaꞌìzo dòle gò,

kaꞌìzoá atsálé móndɨ́ ro.

Dɨ kàtsá làsú be móndɨ́ tɨ́nɨ dre dhɨ,

8 dré áyɨ tà bhàzo kìní mi gò,

tà Gìká dré tá lèle ɨ́ kòꞌo dhɨ kɨ kaꞌìzo ꞌòle tsàle byá dràdrà na,

ndɨ̀ndɨ̀ dràdrà fa kɨpakɨpa dri dhɨ na.

9 Dɨ ásà dhɨ, Gìká dré akódhɨ nɨ tɨngázó bhàle kuru lavúlé,

rú kàdrɨ̀ rú àruka títí dhɨ kɨ lavúlépi dhɨ nɨ fèzo akódhɨ dré.

10 Dɨ Yésu nɨ rú nda sè dhɨ, móndyá títí ɨ̀ndɨ̀ tɨrɨ́ títí bhù na, bvò dri, ɨ̀ndɨ̀ bvò àndúna dhɨ kɨ àyɨ kɨ kórókó titì akódhɨ kandrá,

akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo.

11 Ɨ̀ nɨ kpà tàá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ ti sè dhɨ, Yésu Krísto Mírì ꞌɨ,

Gìká Atá nɨ rú bhàzo kùle ásà.

Àma kɨ laguma bhìbhínyà ɨ tɨ́nɨ móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ

12 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, ngóró mɨ̀ dré adrélé ngbú áma kúlí kaꞌì ꞌòle má mi dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kàdré kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ má dré adréràꞌa àmɨ kòfalé yó dhɨ ꞌá. Mɨ̀ kàdré tà ꞌo Gìká nɨ ròma sè ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàma sè, kɨtswázó tà àmɨ kɨ tɨdrɨ́zó ásà dhɨ nɨ ꞌo kɨtswálé títí dhɨ bvó. 13 Tàko ko, Gìká adré ɨ́na tà ꞌo àmɨ léna nɨ̀, mɨ̀ kàdréró tà ɨ́ dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ le ꞌòle, adrézó kpà tà nda kɨ ꞌo be dhɨ bvó.

14 Mɨ̀ kàdré tà títí dhɨ kɨ ꞌo ngùrùngùrù sè ko ɨ̀ndɨ̀ káyi sè ko, 15 mɨ̀ kàdréró Gìká nɨ ànzɨ lólo ɨ ró tà àlo àko àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ àko àmɨ rú, móndyá ándrò gòdhógòdho àyɨ kɨ tayɨ́bhá lɨtɨ́lé dhɨ ɨ kòfalé be dhɨ bvó. Mɨ̀ kàdré lagúlé àyɨ nda ɨ kòfalé ngóró bhìbhínyà bhù mìbhalé ꞌá dhɨ ɨ tɨ́nɨ, 16 mɨ̀ dré adréràꞌa kúlí lɨ́drɨ̀ àdhya nɨ tadhá àyɨ dré dhɨ ꞌá. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, má nɨ áma drì bha kuru àmɨ kɨ tà sè kìtú Krísto dré dra agòzo dhɨ tú. Tàko ko, à nɨ nòá ngádra ꞌá dhɨ, má ra angú, ɨ̀ndɨ̀ má ꞌo àzí landèzo àngyá ko. 17 Dɨ tágba kòkɨtswá má dré áma lɨ́drɨ̀ fèzo wä́yi àmɨ kɨ tà sè yà dhɨ, má adré mána lenzélé ásà. Tàko ko, áma lɨ́drɨ̀ nda sù ngóró vínò dàle tà mɨ̀ dré adrélé ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ fèle Gìká dré mòbòmà ro àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ dri dhɨ tɨ́nɨ.* Má adré dɨ lenzélé ásà túmä́ní àmɨ ɨ́be títí. 18 Adré kpà lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré lenzélé túmä́ní má be.

Àzí Tìmòtéyò kya Èpàfùròdítò be dhɨ

19 Má adré mì bha Mírì Yésu véna kɨtswázó Tìmòtéyò nɨ mu lɨ̀le àmɨ véna mbèlè, má kòkɨtswáró àmɨ kɨ rúbí yi gò, áma togó kàndrɨ̀ró be dhɨ bvó. 20 Dhya àzya Tìmòtéyò rúsè adrélépi tà kisù mána tɨ́nɨ dhɨ yókódhó. Akódhɨ adré áyɨ togó bha wä́yi àmɨ kɨ tà dri. 21 Móndyá àruka títí dhɨ ɨ̀ adré ngbà ꞌí àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tà kisù kòdhya. Ɨ̀ adré Yésu Krísto nɨ tà kisù kòdhya ko. 22 Dɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, Tìmòtéyò ꞌo tà títí dhɨ ɨ áyɨ tà kaꞌìkaꞌì tadházó dhɨ be. ꞌO Rúbí Tanɨ nɨ àzí màrábà tɨ́nɨ túmä́ní má be, ngóró mvámvá dré adrélé àzí ꞌo áyɨ atá be dhɨ tɨ́nɨ. 23 Má adré dɨ mì bha akódhɨ nɨ mùzo lɨ̀le àmɨ véna mbèlè, lókyá má dré dra nìzoá ngalè áma tà nɨ adré ngɨ́nɨ ya dhɨ sè. 24 Má adré kpà kaꞌìá Mírì na tàle dhɨ, áma tàndɨ má nɨ kókpà tsa àmɨ kɨ no mbèlè.

25 Má nò dóro nɨ, áma adrúpi Èpàfùròdítò nɨ mùle nzɨ̀le àmɨ véna dhɨ. Akódhɨ mɨ̀ dré tá amùle ngá adzí áma lemerè nɨ tà sè nda atsá ɨ́na áma àzíàmu ró, ɨ̀ndɨ̀ áma àdzú bhuàmu ró. 26 Dɨ, nyànomvá dhɨ, akódhɨ ɨ́na lovó ɨ́be tò àmɨ kɨ nòzo. Akódhɨ nɨ togó adré kpà lanzìle, mɨ̀ dré tá yìle tàle dhɨ, akódhɨ tá drà ro dhɨ sè. 27 Tà bàti ró dhɨ, akódhɨ tá ɨ́na drà ro ànyɨ́ànyɨ dràdrà mìle. Dɨ, Gìká bhà akódhɨ nɨ kɨzà dre. Ngbà ꞌí akódhɨ ꞌɨ ko, bhà kókpà áma kɨzà, má kònyaró vélé kɨzà lavúlé akódhɨ nɨ tà sè ko dhɨ bvó. 28 Dɨ ásà dhɨ, áma togó àtsɨ ró akódhɨ nɨ mùzo nzɨ̀le àmɨ véna, mɨ̀ kògòró lenzélé akódhɨ nɨ nòma sè gò, áma togó kàndrɨ̀ró ásà. 29 Dɨ akódhɨ kònɨ̀ dra tsa dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì akódhɨ dòle àmɨ véna Mírì nɨ lèle sè, ɨ̀ndɨ̀ kólénzé wä́yi sè. Mɨ̀ kàdré kpà móndɨ́ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha be. 30 Tàko ko, akódhɨ tá ɨ́na ànyɨ́ànyɨ dràdrà mìle Krísto nɨ àzí nɨ tà sè. Kaꞌì tá kpà áyɨ lɨ́drɨ̀ fèle, kɨtswázó tà mɨ̀ dré kɨtswálé ꞌòle bwà ko dhɨ kɨ ꞌo má dré.

3

Àma kɨ atsama gyǎgya Gìká kandrá Krísto nɨ kaꞌìma sè dhɨ

1 Kùdù ro dhɨ, áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré lenzélé Mírì Yésu na! Má kògò tà má dré tá tɨsɨ̀le àmɨ dré dhɨ kɨ tɨsɨ̀ tódhyá dhɨ, kòdhɨ kɨtswá áma lagù ko. Tà tɨsɨ̀le nda kɨ kpà kɨtswá àmɨ kɨ lɨkɨ́. 2 Lè mɨ̀ kàdré sùle àmɨ rú kòkɨ́ kɨ tà sè. Àyɨ nda ɨ Yúdà ànzɨ adrébhá tà kònzɨ ꞌo, adrébhá móndɨ́ kɨ le ꞌòle lwàle dhɨ ꞌɨ. 3 Gìká mìlésè dhɨ, àma kɨ tàndɨ ɨ móndyá lwàle bàti dhɨ ꞌɨ. Tàko ko, mà adré Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha akódhɨ nɨ Tɨrɨ́ nɨ rìnyí sè dhɨ àma. Mà adré àma kɨ drì bha kuru mà dré ru amúlé Yésu Krísto be dhɨ sè. Mà adré kpà mì bha tà adrélé ꞌòle rúbhá sè dhɨ ɨ dri ko. 4 Kònò áma tàndɨ má nɨ tá adré tà ɨ́be bǐ kɨtswázó áma mì bha drìá dhɨ ma.

Móndɨ́ àruka ɨ̀ kàdré kisùá dhɨ, ɨ̀ ꞌo tà bǐ rúbhá sè kɨtswázó mì bha drìá dhɨ, má ꞌo mána tà bǐ àyɨkya kɨ lavú dhɨ ma. 5 Tàko ko, à ti tá ma Ɨ̀sèrélè mvá ro, Bènyàmínà nɨ súrú na. Ma Èbérè tàndɨ angálépi Èbérè kɨ súrú lésè dhɨ ꞌɨ. À lwà tá ma kìtú nɨ nzi-drì-na áma tìzo dhɨ àmvolésè. Kàdré Yúdà ànzɨ kɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà sè dhɨ, má lebè tá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda Fàrìsáyò ro. 6 Kàdré adrema togó ɨ́be àtsɨ ró dhɨ nɨ tà sè dhɨ, má pfo tá móndyá kaꞌìbhá Èkèlézyà na dhɨ kɨ mì tà tàndɨ ró. Kàdré adrema gyǎgya tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, à kɨtswá tá tà àlo bha má rú bwà ko.

7 Dɨ, tà ángùdhi má dré tá kɨtswálé kisúlé tà nda kòdhɨ ɨ sè bwà dhɨ, má adré nyànomvá nòá tà tàko ró Yésu Krísto nɨ tà sè. 8 Ngbà ꞌí kòdhɨ ko, má adré tà títí dhɨ kɨ no tà tàko ró, má dré adrélé áma Mírì Yésu Krísto nɨ nìma nɨ tà no kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ sè. Akódhɨ nɨ tà sè dhɨ, má gà tà títí dhɨ ɨ gàgà, adrézó tà nda kɨ no kànyànyà ro, má kòkisúró Krísto, 9 ru amúzó akódhɨ be be dhɨ bvó. Má kɨtswá tá áma tàndɨ nɨ ꞌo atsálé gyǎgya Gìká kandrá tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòma sè bwà ko. Dɨ, Gìká bhà ɨ́na ma adrélé gyǎgya ɨ́ kandrá, má dré Krísto nɨ kaꞌìle dhɨ sè dhɨ nɨ̀. Tàko ko, à kɨtswá ngbà ꞌí atsálé gyǎgya akódhɨ kandrá tà kaꞌìkaꞌì sè. 10 Nyànomvá dhɨ, má adré ngbà ꞌí Krísto nɨ le nìle, túmä́ní rìnyí dré ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ be kòdhya. Má adré kpà kɨzà dré nyàle dhɨ kɨ le nyàle, má kòdràró ngóró dré dràle dhɨ tɨ́nɨ, 11 má kòkɨtswáró kpà ngàle dràdrà ꞌásè be dhɨ bvó.

Angú ràma kɨtswázó làgɨ́ kisú dhɨ

12 Má adré kisùá ko tàle dhɨ, má kisú tà nda kòdhɨ ɨ títí dre dhɨ. Má atsá kpà dhu rè dóro kɨtswálé títí ko. Dɨ, má adré mána lɨ̀le drìdrì kɨtswálé tà nda kɨ ru, ngóró Yésu Krísto dré kpà áma rùle ɨ́ dré dhɨ tɨ́nɨ. 13 Áma adrúpi ɨ, má adré kisùá ko tàle dhɨ, má ru tà nda ɨ dre dhɨ. Dɨ, tà má dré adrélé ꞌòle dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Má adré tà má àmvolé dhɨ kɨ tɨvɨ̀, adrézó áma fe adrélé lɨ̀le drìdrì. 14 Má adré angú ra tsàle byá kùdù nɨ na, kɨtswázó làgɨ́ Gìká dré áma zìzo kisúá bhù na Yésu Krísto na dhɨ nɨ kisú dhɨ bvó.

15 Lè àma títí lɨꞌwábhá àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dre dhɨ ɨ, mà kàdré tà kisù kònɨ̀nɨ. Dɨ, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ kàdré tà kisù twá dhɨ, Gìká nɨ tà nda nɨ tadhá àmɨ dré. 16 Tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ, lè mà kàdré lɨ̀le drìdrì, adrélé tròle tà mà dré kisúlé dre dhɨ ɨ rú.

17 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré áma lebè adrézó tà ꞌo mána tɨ́nɨ. Mɨ̀ kàdré kpà móndyá adrébhá tà mà dré tadhálé àmɨ dré dhɨ kɨ lebè dhɨ kɨ no be. 18 Tàko ko, má adré gòle tà má dré tá tàle àmɨ dré vésè be bǐ kònɨ̀dhɨ nɨ ta mìndra sè: Móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ adré tà ꞌo ngóró kàrɨbhá Krísto nɨ fa kɨpakɨpa àdhya ɨ tɨ́nɨ. 19 Àyɨ nda ɨ̀ adré lɨ̀le dràdrà kisú. Àyɨ kɨ gìká, àyɨ kɨ rúbhá kɨ lovó ꞌɨ. Ɨ̀ adré àyɨ kɨ drì bha kuru tà adrébhá kanyò fe àyɨ dré dhɨ kɨ tà sè. Ɨ̀ adré ngbà ꞌí tà bvò kòndɨ àdhya kɨ kisù kòdhya. 20 Dɨ, àma ró dhɨ, àma kɨ bhà ɨ́na bhù na. Mà adré àma kɨ tɨdrɨ́lépi, Mírì Yésu Krísto nɨ agòma kònalésè dhɨ nɨ letè lovó sè. 21 Akódhɨ nɨ àma kɨ rúbhá yàyà dhɨ kɨ ladzá atsálé áyɨ rúbhá mìlanzìlanzì ro dhɨ tɨ́nɨ, áyɨ rìnyí ɨ́ dré adrézó tà títí dhɨ kɨ bha áyɨ pá zàle dhɨ sè.

4

1 Dɨ áma adrúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ totó tätä Mírì Yésu na! Áma arúpi ɨ, ma lovó ɨ́be tò àmɨ kɨ nòzo. Má adré kpà lenzélé àmɨ kɨ tà sè tò. Àmɨ áma kùlá má dré adrézó drì bha kuru ásà dhɨ ꞌɨ.

Tà tàle kùdù ro Fìlìpóyìbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ

2 Má adré Yùwòdíyà kɨ ti lizí Sìtíkè be, ɨ̀ kàdréró ru yi togó àlo sè Mírì Yésu na. 3 Mɨ, áma àzíàmu má dré kɨtswálé kaꞌìle nɨ, má adré kpà ámɨ ti lizí tòkó nda kɨ ledé. Tàko ko, ɨ̀ bhu tá àdzú túmä́ní má be Rúbí Tanɨ nɨ tà sè, túmä́ní Kèlémè be, ɨ̀ndɨ̀ áma àzíàmu àruka àyɨ kɨ rú dré adrézó búkù lɨ́drɨ̀ àdhya léna dhɨ ɨ́be.

4 Mɨ̀ kàdré ngbú adrélé lenzélé Mírì Yésu na. Má adré gòle tàá dhɨ, mɨ̀ kàdré lenzélé! 5 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ togó yàyà tadhá móndyá títí ɨ véna. Mírì Yésu adré alɨ̀le mbèlè. 6 Mɨ̀ kòbhà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle tà àlo sè ko. Be ró dhɨ, tà títí ɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré tà mɨ̀ dré adrélé lèle kisúlé dhɨ kɨ zi Gìká tí, adrézó tongólé akódhɨ rú, adrézó kpà àwoyà ta akódhɨ dré. 7 Dɨ Gìká nɨ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ adrélépi móndyá títí dhɨ kɨ tà nìnì lavú dhɨ nɨ àmɨ kɨ togó lɨkɨ́, àmɨ kɨ tà kisùkisù be Yésu Krísto na.

8 Kùdù ro dhɨ, áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré tà títí adrébhá bàti dhɨ kɨ kisù, túmä́ní tà títí kɨtswábhá lɨndrɨ̀ sè dhɨ ɨ́be, tà títí adrébhá gyǎgya dhɨ ɨ́be, tà títí adrébhá lólo dhɨ ɨ́be, tà títí adrébhá aveave ró dhɨ ɨ́be, tà títí kɨtswábhá adrélé kaꞌìle dhɨ ɨ́be, tà títí adrébhá dóro kɨtswálé títí dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ tà títí kɨtswábhá rúku sè dhɨ ɨ́be kòdhya. 9 Mɨ̀ kàdré tà títí mɨ̀ dré ndàle kisúlé má vélé dhɨ kɨ ꞌo, túmä́ní tà títí mɨ̀ dré yìle má tí dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ tà títí mɨ̀ dré nòle má rú dhɨ ɨ́be. Dɨ Gìká adrélépi tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe dhɨ nɨ adré túmä́ní àmɨ ɨ́be.

Pólò tà àwoyà ngá fèle ɨ́ dré dhɨ sè

10 Má adré lenzélé Mírì Yésu na, mɨ̀ dré gòle áma tà kisù lókyá vwàvwà àmvolésè dhɨ sè. Má nì, mɨ̀ adré tá áma tà kisù drìdrì dhɨ be. Dɨ, láti mɨ̀ dré tá kɨtswázó àmɨ kɨ togó dóro tadhá má vélé dhɨ tá yó. 11 Má adré tàá kònɨ̀nɨ, má dré adrélé ngá lovó ɨ́be dhɨ sè ko. Tàko ko, má nì mána adrélé togó kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be ngá má dré adrézó ába dhɨ kɨ tà sè dhɨ be. 12 Má sù ru adrema lemerè ro dhɨ be, ɨ̀ndɨ̀ adrema ngá ɨ́be bǐ dhɨ be. Tà títí ɨ sè dhɨ, má nì adrélé togó kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be dhɨ be, gba má kàdré ngá nyàle dhɨ ɨ́be yà, kó ngalè tàbirí ɨ́be yà, má kàdré ngá ɨ́be bǐ yà, kó ngalè ngá àko yà dhɨ. 13 Má kɨtswá tà títí dhɨ kɨ ꞌo Krísto adrélépi rìnyí afè má dré dhɨ sè.

14 Dɨ, mɨ̀ ꞌo àmɨkya dóro áma kɨzà dòzo túmä́ní má be. 15 Àmɨ Fìlìpóyìbhá nɨ ɨ, mɨ̀ nì dóro tàle dhɨ, lókyá má dré tá Rúbí Tanɨ longózó àmɨ kòfalé gòzo adrélé ꞌòle ngàle Màkèdònɨ́yà ꞌásè dhɨ sè dhɨ, àmɨ tá Èkèlézyà àlo ru amúlépi má be adrélé ngá fe má dré dhɨ ꞌɨ kalóma dhɨ. Èkèlézyà àzya adrélépi ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ tá yókódhó. 16 Tàko ko, má dré tá adréràꞌa Tèsàlòníkè na dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ adzí tá ngá má dré tá adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ ɨ vésè be bǐ. 17 Má adré tàá kònɨ̀nɨ, má dré adrélé ngá le kisúlé àmɨ drɨ́gásè dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, má adré mána lèá dhɨ, Gìká kòfè tà tanɨ àmɨ dré ngá mɨ̀ dré afèle má dré dhɨ ɨ sè. 18 Má kisú ngá títí mɨ̀ dré adzílé Èpàfùròdítò drɨ́gá dhɨ ɨ dre. Nyànomvá dhɨ, ma ngá ɨ́be bǐ kɨtswálé má sè. Ngá àlo áma pɨ̀lepi dhɨ vélé yókódhó. Ngá mɨ̀ dré afèle nda ɨ ngóró ngá tàdzí be dóro fèle mòbòmà ro Gìká dré dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Ngá nda ɨ̀ kɨtswá akódhɨ mìlésè gò, dré kaꞌìzoá. 19 Dɨ áma Gìká nɨ ngá títí mɨ̀ dré adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ kɨ fe gàle àmɨ drɨ́gá bǐ, ngóró dré adrélé tà làgɨ́ kyàkyà mìlanzìlanzì ro dhɨ kɨ fe Yésu Krísto na dhɨ tɨ́nɨ. 20 Mìlanzìlanzì kàdré Gìká àma kɨ Atá dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

Mòdo kùdù

21 Mɨ̀ kòfè mòdo móndyá lólo títí Yésu Krísto nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ dré. Adrúpi mà dré adrézó àyɨ ɨ́be kònwa dhɨ ɨ̀ fè mòdo àmɨ dré. 22 Móndyá lólo títí Gìká àdhya ɨ̀ fè kpà mòdo àmɨ dré, lavúlé dhɨ, àyɨ adrébhá Kàyìsárà nɨ dzó na dhɨ ꞌɨ.

23 Mírì Yésu Krísto nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be!

* 2:17 2:17 Kàdré ngá dàle mòbòmà dri dhɨ nɨ tà sè dhɨ, à kònò Kɨdhoma 35:14; Pfòma 24:6-8; Ngá nàma 15:1-16; 28:7; 29:6; Èbérè ɨ 9:19.

KÒLÒSÁYƗ̀BHÁ Ɨ

1

2

3

4

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Kòlòsáyɨ̀bhá ɨ dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Kòlòsáyɨ̀ na dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Kòlòsáyɨ̀ nda tá bhàandre àlo bvò Àsɨ́yà àdhya na, vwàlepi Èfésò rúsè ko dhɨ ꞌɨ. Sù ngóró Pólò nɨ tàndɨ tsa tá rè kònàle ko na tɨ́nɨ. Akódhɨ nɨ àzíàmu, Èpàfúrà tsa tá Rúbí Tanɨ longó gò, Èkèlézyà bhàzo kònàle dhɨ nɨ̀ (1:7; 4:12). Àmvolásà dhɨ, Pólò dré tá adréràꞌa bǎdzó na dhɨ ꞌá dhɨ, yi tá tàle dhɨ, à adré tá Gìká nɨ tà tadhá Kòlòsáyɨ̀bhá ɨ dré kɨnzò sè, adrézó tàá dhɨ, lè ɨ̀ kàdré tɨrɨ́ àruka ópɨ́ kàdrɨ̀ ro dhɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ꞌo lwàle, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàdré tà àruka kɨ ꞌo kɨtswázó adrɨ́lé, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó Gìká nɨ ni dhɨ bvó.

Dɨ ásà dhɨ, Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ kɨtswázó tà nda kɨ lotó, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó Rúbí Tanɨ nɨ tà àndu ngɨ. Adré tàá dhɨ, lè à kàdré ngbà ꞌí Yésu Krísto nɨ kaꞌì kòdhya, kɨtswázó adrɨ́lé ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó Gìká nɨ ni dhɨ bvó. Gìká ꞌo tá akódhɨ nda ngá títí dhɨ kɨ bha gò, akódhɨ nɨ ꞌòzo kpà móndyá títí dhɨ kɨ amú tódhyá ɨ́ be dhɨ kòdhya. Krísto nda ngá títí dhɨ ɨ drìle, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà drìle (1:15-23). Dɨ ngóró mà dré akódhɨ nɨ kaꞌìle adrélé àma kɨ Mírì ro dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, lè mà kàdré atsílé akódhɨ léna, adrélé tròle akódhɨ rú, adrézó àma kɨ tɨmbà akódhɨ léna, mà kàtsáró rìnyi ró àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na (2:6-7).

Kùdù ro dhɨ, Pólò adré móndyá kaꞌìbhá ɨ̀ kàdré atsílé ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tadhá. Adré tà tadhá àgo kɨ tà àyɨ kɨ tòkó ɨ́be dhɨ dri, ànzɨmvá kɨ tà àyɨ kɨ tibhá ɨ́be dhɨ dri, ɨ̀ndɨ̀ màrábà kɨ tà àyɨ kɨ mírì ɨ́be dhɨ dri.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma, ɨ̀ndɨ̀ tà dré zìle Gìká tí Kòlòsáyɨ̀bhá ɨ dré dhɨ (1:1-14)

2) Krísto ngá títí ɨ drìle, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà drìle (1:15–2:5)

3) Àma kɨ lɨ́drɨ̀ Krísto na dhɨ (2:6–4:6)

4) Mòdo kùdù (4:7-18)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, bhàle adrélé Yésu Krísto nɨ àpóstolò ro ngóró Gìká dré lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, túmä́ní àma kɨ adrúpi Tìmòtéyò be dhɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀, 2 àmɨ, àma kɨ adrúpi lólo adrébhá Yésu Krísto nɨ kaꞌì tà títí ɨ sè Kòlòsáyɨ̀ na dhɨ ɨ dré. Gìká àma kɨ Atá kòbhà áyɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Rúbí Tanɨ tsa Kòlòsáyɨ̀bhá ɨ véna

3 Mà adré ngbú adrélé àwoyà fe Gìká, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ Atá dré àmɨ kɨ tà sè, adrézó kpà tà zi akódhɨ tí àmɨ dré. 4 Tàko ko, mà yi tàle dhɨ, mɨ̀ adré Yésu Krísto nɨ kaꞌì, adrézó móndyá lólo Gìká àdhya kɨ le ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌí. 5 Àngyá ko, mɨ̀ yi tá tà bàti Rúbí Tanɨ àdhya tsàlepi àmɨ véna dhɨ gò, mɨ̀ dré adrézó mì bha tà Gìká dré zùle àmɨ dré bhù na dhɨ nɨ tà sè. 6 Rúbí Tanɨ nda adré ayɨ́lé lòꞌwa dóro ꞌabe bvò wä́yi ꞌásè, adrézó lɨ̀le drìdrì. Adré kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ àmɨ kòfalé, kɨdhólé kìtú mɨ̀ dré tá Rúbí nda nɨ yìzo gò, Gìká nɨ togó tanɨ nɨ tà nìzo bàti dhɨ sè, atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ. 7 Mɨ̀ yi tá Rúbí nda àma kɨ àzíàmu, Èpàfúrà mà dré lèle tò dhɨ tí. Akódhɨ nda Krísto nɨ àzí ꞌòlepi àmɨ kɨ tà sè, kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ. 8 Dɨ akódhɨ tà àma dré àmɨ kɨ lèle angálépi Tɨrɨ́ Lólo vélésè dhɨ nɨ tà nɨ̀.

Pólò zi tà Gìká tí Kòlòsáyɨ̀bhá ɨ dré

9 Tà nda sè dhɨ, kɨdhólé kìtú mà dré àmɨ kɨ tà yìzo dhɨ sè dhɨ, mà adré tà zi Gìká tí àmɨ dré landè àko ró. Mà adré akódhɨ nɨ ti lizí, kòꞌoró àmɨ gàle tògyá wä́yi ɨ̀ndɨ̀ tà nìnì Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé fèle dhɨ ɨ sè bǐ, mɨ̀ kòkɨtswáró tà Gìká dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ ni dóro lavúlé be dhɨ bvó. 10 Mà adré zìá kònɨ̀nɨ, mɨ̀ kàdréró atsílé ngóró dré kɨtswálé Mírì mìlésè dhɨ tɨ́nɨ, adrélé tà akódhɨ nɨ togó dré adrézó kɨnɨ́lé ásà dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ nɨ adré lòꞌwa dóro ꞌa bǐ, adrézó kpà Gìká nɨ ni dóro adrézó lɨ̀le ába drìdrì. 11 Mà adré kpà tà zi akódhɨ tí, kàdréró àmɨ kɨ tɨmbà áyɨ rìnyí kàdrɨ̀ mìlanzìlanzì ro dhɨ sè, mɨ̀ kàdréró togó tsɨ tà títí ɨ sè, adrézó kpà tà letè togó vwàvwà sè. 12 Mɨ̀ kàdré kpà àwoyà fe Gìká Atá dré kólénzé sè be. Àngyá ko, akódhɨ ꞌo àmɨ kɨtswálé títí, mɨ̀ kòkisúró tà dré lazílé áyɨ móndyá lólo ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ áyɨ Òpɨ̀ ngádra àdhya na be dhɨ bvó. 13 Tàko ko, akódhɨ apá àma òpɨ̀ tínímvá àdhya lésè gò, àma kɨ ꞌòzo afɨ́lé Òpɨ̀ áyɨ Mvá ɨ́ dré lèle tò dhɨ àdhya lé. 14 Akódhɨ nɨ Mvá nda sè dhɨ, trì àma kɨ tàkonzɨ̀, àma kɨ apázó tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí lésè.

Krísto dhya adrélépi ngá títí ɨ drìle dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nɨ drì ꞌɨ

15 Krísto nda, Gìká kɨtswálé nòle mì sè bwà ko dhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ ꞌɨ. Akódhɨ Gìká nɨ Mváagó kàyo adrélépi ngá títí bhàle dhɨ ɨ drìle dhɨ ꞌɨ. 16 Tàko ko, Gìká ꞌo tá akódhɨ ngá títí dhɨ kɨ bha dhɨ kòdhya, gba kàdré ngá bhù na dhɨ ꞌɨ yà, ngá bvò dri dhɨ ꞌɨ yà, ngá kɨtswálé nòle mì sè dhɨ ꞌɨ yà, ngá kɨtswálé nòle mì sè ko dhɨ ꞌɨ yà, òpɨ̀ ꞌɨ yà, rìnyí ꞌɨ yà, ópɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ yà, kó ngalè rìnyí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. Bàti, Gìká bhà tá ngá títí nda ɨ akódhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ dré. 17 Akódhɨ tá kɨ́nó ngá títí dhɨ ɨ kandrá. Adré kpà ngá títí dhɨ kɨ ꞌo adrélé ru totó àyɨ kɨ àrà ɨ ꞌásè dhɨ nɨ̀. 18 Akódhɨ rúbhá nɨ drì ꞌɨ, kòdhɨ adré tàá dhɨ, Èkèlézyà nɨ drì ꞌɨ. Akódhɨ ngá títí dhɨ kɨ kɨdhoma ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Mvá kàyo ngàlepi drìdrì dràdrà ꞌásè dhɨ ꞌɨ, kàdréró ngá títí dhɨ ɨ drìle be dhɨ bvó. 19 Tàko ko, Gìká nò tá dóro nɨ, ɨ́ dré áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ ꞌòle gàle áyɨ Mvá nda léna bǐ gò, 20 akódhɨ nɨ ꞌòzo ngá títí dhɨ kɨ amú tódhyá ɨ́ be dhɨ, gba kàdré ngá bvò dri dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè ngá bhù na dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. Dɨ Gìká bhà tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àyɨ kòfalé ngá títí nda ɨ́be, áyɨ Mvá nda nɨ kàrɨ́ kutúlépi fa kɨpakɨpa dri dhɨ sè.

21 Àmɨ ró dhɨ, àmɨ tá wáláká dhɨ vwàvwà ro Gìká rúsè, adrélé akódhɨ nɨ kàrɨbhá ɨ ró, tà kònzɨ títí mɨ̀ dré tá adrélé kisùle adrézó kpà ꞌòá dhɨ kɨ tà sè. 22 Dɨ, nyànomvá dhɨ, Gìká amú àmɨ tódhyá ɨ́ be Krísto nɨ rúbhá fèle dràle àmɨ kɨ tà sè dhɨ sè dre, ɨ́ kòꞌoró àmɨ apfòle ɨ́ kandrá móndɨ́ lólo ɨ ró, tà kònzɨ àko ɨ̀ndɨ̀ tà àko àmɨ rú. 23 Dɨ, adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tròle àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rú, adrézó àmɨ kɨ totó tätä Rúbí Tanɨ mɨ̀ dré kaꞌìle gò adrézó mì bha ásà dhɨ dri. Rúbí Tanɨ nda, Rúbí adrélé longólé móndyá títí bvò dri dhɨ ɨ dré dhɨ ꞌɨ. Gìká bhà ma, Pólò, adrélé Rúbí nda nɨ àzí ꞌòlepi ró.

Àzí Gìká dré bhàle Pólò drɨ́gá Èkèlézyà nɨ tà sè dhɨ

24 Nyànomvá dhɨ, má adré lenzélé kɨzà má dré adrélé nyàle àmɨ kɨ tà sè dhɨ ɨ sè. Tàko ko, áma rúbhá na dhɨ, má adré kɨzà Krísto dré kɨdhólé nyàle dhɨ kɨ kaꞌì nyàle kɨtswálé títí akódhɨ nɨ rúbhá nɨ tà sè, kòdhɨ adré tàá dhɨ, Èkèlézyà nɨ tà sè. 25 Má atsá Èkèlézyà nda nɨ àzí ꞌòlepi ró, ngóró Gìká dré àzí nda nɨ bhàle má drɨ́gá dhɨ tɨ́nɨ, má kòlongóró àmɨ dré Gìká nɨ kúlí kɨtswálé títí be dhɨ bvó. 26 Gìká zù tá tà lùzu ró nda zùzù kɨ́nó lésè móndyá lókyá títí ɨ sè dhɨ ɨ dré. Dɨ, nyànomvá dhɨ, tadhá tà lùzu ró nda áyɨ móndyá lólo ɨ dré dre. 27 Tàko ko, Gìká nò dóro nɨ, ɨ́ dré tà kàdrɨ̀ lùzu ró ɨ̀ndɨ̀ mìlanzìlanzì ro ɨ́ dré lèle ꞌòle móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ kòfalé nda nɨ ꞌòle àyɨ dré nìle dhɨ. Tà kàdrɨ̀ nda, Krísto adrélépi àmɨ léna, mɨ̀ dré adrézó mì bha vélána kɨtswázó mìlanzìlanzì kisú dhɨ ꞌɨ. 28 Dɨ mà adré Krísto nda nɨ tà longó móndyá títí ɨ dré. Mà adré àyɨ kɨ kodzó adrézó àyɨ kɨ tadhá tògyá wä́yi sè, mà kòkɨtswáró àyɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ ꞌo apfòle Gìká kandrá, móndɨ́ lɨꞌwábhá Krísto na kɨtswálé títí dhɨ ɨ ró. 29 Tà nda sè dhɨ, má adré àzí ꞌo, adrézó kpà àdzú bhu akódhɨ nɨ rìnyí kàdrɨ̀ adrélépi tà ꞌo má léna dhɨ sè.

2

1 Má adré lèá mɨ̀ kònì ngalè má adré àdzú bhu àmɨ kɨ tà sè, móndyá kaꞌìbhá Làwòdìkíyà na dhɨ kɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ móndyá àruka títí áma nobhá rè ko dhɨ kɨ tà sè ngɨ́nɨ ya dhɨ. 2 Má adré ꞌòá kònɨ̀nɨ kɨtswázó àyɨ kɨ togó tɨmbà, ɨ̀ kàmúró ru atsálé ngá àlo ró lèle na be dhɨ bvó. Má adré kpà lèá dhɨ, ɨ̀ kòkisú tògyá gàle àyɨ léna bǐ, ɨ̀ kòkɨtswáró Gìká nɨ tà lùzu ró dhɨ nɨ ni dóro lavúlé, adrézó tà nda nɨ kaꞌì kɨtswálé títí. Tà lùzu ró nda, Krísto nɨ tàndɨ ꞌɨ. 3 Dhya ángùdhi ru amúlépi akódhɨ nda be dhɨ adré tògyá làgɨ́ kyàkyà zùle akódhɨ léna dhɨ nɨ kisú, tà nìnì be.

4 Má adré tà kòdhɨ nɨ ta àmɨ dré, dhya àlo kòkɨtswáró àmɨ kɨ lɨtɨ́ kúlí kɨ̀nɨ́ ɨ sè ko. 5 Gba má dré adrézó àmɨ kòfalé yó dhɨ, áma togó ɨ́na ngbú àmɨ véna. Má adré lenzélé mɨ̀ dré adrélé tà títí dhɨ kɨ ꞌo mìbhalé tí dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré adrélé àmɨ kɨ totó tätä àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì Krísto na dhɨ léna dhɨ sè.

Àma kɨ lɨ́drɨ̀ Krísto na dhɨ

6 Dɨ ásà dhɨ, ngóró mɨ̀ dré Yésu Krísto nɨ kaꞌìle adrélé àmɨ kɨ Mírì ro dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kàdré atsílé akódhɨ léna, 7 adrélé tròle akódhɨ rú, adrézó àmɨ kɨ tɨmbà akódhɨ léna, mɨ̀ kàtsáró rìnyi ró àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, ngóró tadhálé àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ kàdré kpà àwoyà fe Gìká dré tà títí ɨ sè.

8 Mɨ̀ kònò dóro, dhya àlo kòlɨtɨ́ró àmɨ tògyá tàko adrélépi angálé móndɨ́ ɨ drìlésè dhɨ sè ko. Àngyá ko, tògyá nda adré áyɨ totó labhɨ móndɨ́ kya ɨ dri, ɨ̀ndɨ̀ tà bvò kòndɨ àdhya ɨ dri. Adré áyɨ totó Krísto nɨ tà dri ko. 9 Tàko ko, Krísto nda nɨ rúbhá na dhɨ, Gìká ꞌo tá áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ gàle gagà. 10 ꞌO kpà lɨ́drɨ̀ nda gàle àmɨ léna gagà Krísto na. Akódhɨ tɨrɨ́ títí ópɨ́ kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró dhɨ ɨ drìle.

11 Akódhɨ léna dhɨ, Gìká ꞌo kpà àmɨ lwàle dre. Dɨ, àmɨ kɨ lwàma nda, lwàma ꞌòle móndɨ́ kɨ drɨ́gá sè dhɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, Krísto ꞌo àmɨ lwàle, lovó kònzɨ rúbhá àdhya nɨ tɨngázó dhɨ nɨ̀. 12 Tàko ko, à sì tá àmɨ túmä́ní akódhɨ be bàtísimò na gò, àmɨ kɨ tɨngázó túmä́ní akódhɨ be, mɨ̀ dré Gìká nɨ rìnyí akódhɨ nɨ tɨngázó dràdrà lésè dhɨ nɨ kaꞌìle dhɨ sè.

13 Wáláká dhɨ, àmɨ tá móndɨ́ dràbhá dre dhɨ ꞌɨ àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè. À lwà tá kpà àmɨ, lovó kònzɨ rúbhá àdhya nɨ tɨngázó dhɨ ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, Gìká ꞌo àmɨ adrɨ́lé túmä́ní Krísto be dre. Tàko ko, trì àma kɨ tàkonzɨ̀ ɨ títí gò, 14 tà tɨsɨ̀le tátrɨ́trɨ́ kúlí na adrébhá tá tà bha àma dri dhɨ kɨ pfùzo. Bàti, tɨngá tà nda ɨ àma rúsè, tidílé fa kɨpakɨpa dri. 15 Lavú kpà tɨrɨ́ kònzɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró dhɨ ɨ, àyɨ kɨ rìnyí tɨngázó àyɨ drɨ́gásè, àyɨ kɨ tà yàyà tadházó móndyá títí dhɨ ɨ dré nòle.

16 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ dhya àlo dré tàbvó tàle, ngá mɨ̀ dré adrélé nyàle dhɨ kɨ tà sè yà, kó ngalè ngá mɨ̀ dré adrélé mvùle dhɨ kɨ tà sè yà dhɨ ko. Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà àmɨ tàbvó tàle gwányá adrézó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ nɨ tà sè yà, gwányá mbǎ sí àdhya nɨ tà sè yà, kó ngalè kìtú sàbátù àdhya nɨ tà sè yà dhɨ ko. 17 Tà nda kòdhɨ ɨ ngbà ꞌí tà adrébhá alɨ̀le dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ ꞌɨ. Dɨ, tà tàndɨ ɨ́na Krísto ꞌɨ. 18 Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà móndyá adrébhá àyɨ kɨ tà bha kìní mi túrúpfú sè ɨ̀ndɨ̀ adrébhá ángéló kɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ɨ adrélé tà bha àmɨ dri ko. Móndyá làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ̀ adré ngá ɨ̀ dré nòle toróbɨ́ tɨ́nɨ dhɨ kɨ tà tɨtɨ́, adrézó àyɨ kɨ afà àyɨ kɨ tà kisùle àngyá dhɨ ɨ sè. 19 Dɨ, ɨ̀ lanzɨ́ ru Krísto, adrélépi rúbhá nɨ drì ꞌɨ dhɨ be dre. Tákò akódhɨ nda adré rúbhá nɨ kɨ̀gá títí dhɨ kɨ ꞌo ru amú kɨ́drɨ títí ɨ̀ndɨ̀ bǎ títí adrébhá àyɨ kɨ tɨꞌɨ̀ dhɨ ɨ sè gò, rúbhá nda dré adrézó mbàle ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ.

20 Mɨ̀ drà kó túmä́ní Krísto be tà bvò kòndɨ àdhya ɨ lésè dre dhɨ, mɨ̀ adré dɨ àmɨkya tà ꞌo ngóró móndyá bvò kòndɨ àdhya kya tɨ́nɨ àdho tà sè? Àngyá ko, mɨ̀ adré tòlɨ́ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ lebè kòdhya: 21 «Mɨ́ kòdo ngá kòndɨ mɨ́ drɨ́gá ko! Mɨ́ kòtabhì ngá kòndɨ nɨ tàdzí ko! Mɨ́ kòtabè ngá kòndɨ ko!» 22 Ngá títí adrézó tà ꞌo ásà nda kòdhɨ ɨ̀ adré ŋwàle ŋwaŋwà. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, tòlɨ́ nda ɨ tà tadhálé nda ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré ngbà ꞌí angálé móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ drìlésè. 23 Tà bàti ró dhɨ, tòlɨ́ làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ̀ sù ngóró tòlɨ́ tògya ró dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, à adré tàá dhɨ, lè à kàdré tròle Gìká nɨ tà rú, à kàdré dhyá kɨ tà bha kìní mi, ɨ̀ndɨ̀ à kàdré dhyá kɨ rúbhá ꞌo adrélé kɨzà nya. Dɨ, tòlɨ́ nda ɨ̀ kɨtswá àyɨkya àma kɨ ledé lovó kònzɨ àma kɨ rúbhá kya kɨ ató àma pálé dhɨ bwà ko.

3

1 Dɨ ásà dhɨ, Gìká dré àmɨ kɨ tɨngálé dràdrà lésè túmä́ní Krísto be dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ togó bha tà kurú na bhù na dhɨ ɨ dri. Kònàle dhɨ, Krísto adré lɨrɨ́lé Gìká nɨ drɨ́ágó lésè. 2 Mɨ̀ kàdré tà bvò kòndɨ àdhya kɨ kisù kòdhya ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà kurú na bhù na dhɨ kɨ kisù kòdhya. 3 Tàko ko, mɨ̀ drà dre, ɨ̀ndɨ̀ Gìká zù àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ Krísto be ɨ́ léna dre. 4 Bàti, àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ nda Krísto ꞌɨ. Dɨ lókyá akódhɨ nda dré dra apfòzo dhɨ tú dhɨ, mɨ̀ nɨ kókpà apfò túmä́ní akódhɨ be akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì na.

Lɨ́drɨ̀ àku, ɨ̀ndɨ̀ lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́

5 Dɨ ásà dhɨ, lè mɨ̀ kòꞌo àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ àku bvò kòndɨ àdhya nɨ tà ɨ todràle. Tà nda ɨ tà kònɨ ꞌɨ: ndòtò tà, tà ndǐ ró dhɨ, rúbhá lovó bhàma, lovó kònzɨ kɨ bhàma, ɨ̀ndɨ̀ ngá lovó bhàma. Tàko ko, ngá lovó bhàma, gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bhàma ꞌɨ. 6 Tà nda kòdhɨ ɨ sè dhɨ, Gìká nɨ kombà adré alɨ̀le móndyá adrébhá lɨgɨ́lé akódhɨ rú dhɨ ɨ dri. 7 Wáláká dhɨ, mɨ̀ fè tá àmɨ adrélé tatsílé tà nda kɨ ꞌobe. 8 Dɨ, nyànomvá dhɨ, lè mɨ̀ kòtɨngá àmɨ rúsè tà làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ títí: togóaswa, kombà, tà kònzɨ, móndɨ́ kɨ rú tàma kònzɨ dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ kúlí swà adrébhá apfòle àmɨ sílésè dhɨ ɨ. 9 Mɨ̀ kòtà kpà kɨnzò àmɨ kòfalésè ko. Tàko ko, mɨ̀ tɨngá àmɨ rúsè àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ àku túmä́ní tà kònzɨ títí mɨ̀ dré tá adrélé ꞌòle dhɨ ɨ́be dre gò, 10 mɨ̀ dré lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ asózó àmɨ rú. Gìká àmɨ kɨ bhàlepi dhɨ adré àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ nda nɨ ladzá atsálé tɨ́dhɨ́ ro làsú be ɨ́na tɨ́nɨ, mɨ̀ kòkɨtswáró akódhɨ nɨ ni dóro lavúlé be dhɨ bvó.

11 Dɨ ásà dhɨ, móndɨ́ ɨ vélé twátwa ko, gba ɨ̀ kàdré Yúdà ànzɨ ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ Yúdà ànzɨ ró ko dhɨ ꞌɨ yà, móndɨ́ lwàle dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ lwàle ko dhɨ ꞌɨ yà, móndɨ́ súrú twá ro dhɨ ꞌɨ yà, móndɨ́ tà nibhá ko dhɨ ꞌɨ yà, màrábà ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ màrábà ro ko dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. Tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ngbà ꞌí Krísto adrélépi àyɨ títí nda ɨ léna, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi tà títí dhɨ ꞌɨ dhɨ ꞌɨ.

12 Dɨ àmɨ Gìká dré lèle tò ɨ̀ndɨ̀ dré zɨ̀le adrélé móndyá lólo ɨ́na ɨ ró nɨ ɨ, mɨ̀ kòtosó àmɨ tà dóro mɨ̀ dré adrélé ꞌòle àmɨ kɨ togó dóro sè dhɨ ɨ sè, àmɨ kɨ tà mɨ̀ dré adrélé bhàle kìní mi dhɨ sè, àmɨ kɨ togó yàyà sè, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ togó vwàvwà sè. 13 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ adrúpi kɨ tà yàyà mvo, adrézó àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ tri àmɨ kòfalésè, gba tàkonzɨ̀ ꞌòle àmɨ rú nda kàdré àdho tà ꞌɨ ya dhɨ. Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ adrúpi kɨ tàkonzɨ̀ tri, ngóró Mírì dré àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ trìle dhɨ tɨ́nɨ. 14 Tà kàdrɨ̀ tà títí nda kɨ lavúlépi dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Mɨ̀ kòtosó àmɨ lèle sè. Tàko ko, lèle nda adré àmɨ kɨ amú adrélé ngá àlo ró kɨtswálé títí dhɨ nɨ̀.

15 Mɨ̀ kàdré Krísto nɨ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ tayɨ́ adrélé òpɨ̀ nya àmɨ kɨ togó na. Àngyá ko, Gìká azí àmɨ adrélé rúbhá àlo ró tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ na. Mɨ̀ kàdré kpà àwoyà fe Gìká dré. 16 Mɨ̀ kàdré Krísto nɨ kúlí tayɨ́ adrélé gàle àmɨ léna bǐ, mɨ̀ kàdréró tà tadhá ɨ̀ndɨ̀ ru kodzó àmɨ kòfalésè tògyá wä́yi sè. Mɨ̀ kàdré longó Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kɨ ngo, túmä́ní longó adrézó Gìká nɨ rú bha kùle dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ longó adrébhá angálé Tɨrɨ́ Lólo vélésè dhɨ ɨ́be, adrézó àwoyà ta Gìká dré. 17 Kúlí títí mɨ̀ dré adrélé tàle ɨ̀ndɨ̀ tà títí mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá Mírì Yésu nɨ rú sè, adrézó àwoyà fe Gìká Atá dré akódhɨ sè.

Àgo kɨ tà àyɨ kɨ tòkó ɨ́be dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ ànzɨmvá kɨ tà àyɨ kɨ tibhá ɨ́be dhɨ

18 Àmɨ tòkó ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ drì asó àmɨ kɨ àgo ɨ kandrá, ngóró dré kɨtswálé móndyá adrébhá Mírì na dhɨ ɨ sè dhɨ tɨ́nɨ.

19 Àmɨ àgo ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tòkó kɨ le. Mɨ̀ kòbhà kpà togó kùdzí àyɨ rú ko.

20 Àmɨ ànzɨmvá ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tibhá kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle tà títí ɨ sè. Tàko ko, Mírì nɨ togó adré kɨnɨ́lé tà nda sè.

21 Àmɨ, ànzɨ kɨ atá ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ ànzɨmvá kɨ togó ꞌo aswálé àngyá ko, àyɨ kɨ togó kòlanzìró ko.

Màrábà kɨ tà àyɨ kɨ mírì ɨ́be dhɨ

22 Àmɨ màrábà ro nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ mírì bvò kòndɨ àdhya kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle tà títí ɨ sè. Dɨ, mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí ꞌòá kònɨ̀nɨ àyɨ nda ɨ mi, àmɨ kɨ tà kàdréró dóro àyɨ mìlésè dhɨ bvó ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ àmɨ kɨ togó wä́yi sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré adrélé Mírì nɨ ro dhɨ sè. 23 Tà títí ángùdhi mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá àmɨ kɨ togó wä́yi sè, ngóró mɨ̀ dré adrélé ꞌòá Mírì dré dhɨ tɨ́nɨ, móndɨ́ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ ko. 24 Tàko ko, mɨ̀ nì tàle dhɨ, mɨ̀ nɨ làgɨ́ múrúngú Mírì dré lazílé áyɨ ànzɨ ɨ dré tàyɨlé ro dhɨ nɨ kisú dhɨ be. Mírì mɨ̀ dré adrézó tà nɨ nɨ ꞌo màrábà nɨ tɨ́nɨ dhɨ, Mírì Yésu Krísto ꞌɨ. 25 Dɨ, dhya adrélépi tà kònzɨ ꞌo dhɨ nɨ tà kònzɨ kisú tà kònzɨ ɨ́ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí. Tàko ko, Gìká adré móndɨ́ kɨ no twátwa ko.

4

1 Àmɨ mírì ro nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ màrábà kɨ ꞌo dóro ɨ̀ndɨ̀ gyǎgya. Mɨ̀ kòtɨvɨ̀ ko tàle dhɨ, àmɨ kókpà Mírì ɨ́be bhù na dhɨ.

Tà àruka tàle Kòlòsáyɨ̀bhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ

2 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe adrélé tà zi Gìká tí landè àko ró, adrézó tàmìga dri, adrélé kpà àwoyà fe akódhɨ dré. 3 Mɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí àma dré, kònzìró láti àma dré kɨtswázó Krísto nɨ tà lùzu ró dhɨ nɨ longó be dhɨ bvó. Tàko ko, tà nda tà má dré adrézó bǎ nya ásà dhɨ ꞌɨ. 4 Dɨ mɨ̀ kàdré tà zi akódhɨ tí, má kòkɨtswáró tà nda nɨ longó ngádra ꞌá, ngóró dré kɨtswálé má dré ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ.

5 Mɨ̀ kàdré tà ꞌo tògyá sè móndyá Yésu nɨ kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ kòfalé. Mɨ̀ kàdré lókyá wä́yi mɨ̀ dré adrézó ába dhɨ kɨ lɨkɨ́, adrézó tà dóro ꞌo ásà. 6 Mɨ̀ kàdré ngbú kúlí ta àmɨ kɨ togó dóro sè, kúlí nda ɨ̀ kàdréró kɨ̀nɨ́kɨ̀nɨ ngóró tàꞌí dàle mányàngá na dhɨ tɨ́nɨ, mɨ̀ kònìró kpà adrélé tà logó móndɨ́ àlo àlo títí adrébhá tà lizí àmɨ tí dhɨ ɨ dré dhɨ be.

Mòdo kùdù

7 Àma kɨ adrúpi Tìkíkò mà dré lèle tò dhɨ nɨ áma rúbí títí dhɨ kɨ longó àmɨ dré. Akódhɨ nda àma kɨ àzíàmu ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Mírì nɨ àzí ꞌòlepi, kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ. 8 Dɨ má adré akódhɨ nɨ dzo àmɨ véna, mɨ̀ kònìró àma kɨ tà títí dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ kòtɨmbàró àmɨ àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. 9 Ɨ̀ adré lɨ̀le àmɨ véna, túmä́ní àma kɨ adrúpi Ònèsímò mà dré lèle tò dhɨ be. Akódhɨ nda angá àmɨ kɨ tàndɨ ɨ kòfalésè, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswá adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè. Àyɨ nda ɨ̀ kònɨ̀ dra tsa dhɨ, ɨ̀ nɨ tà títí adrébhá lavúlé kònwa dhɨ kɨ tɨtɨ́ àmɨ dré.

10 Àrìstàrúkò mà dré adrézó bǎdzó ꞌá akódhɨ be dhɨ, fè mòdo àmɨ dré. Márokò, Bàrànábà nɨ kòdromvá fè kpà mòdo àmɨ dré. Mɨ̀ yi tá akódhɨ nda nɨ tà drìdrì dre. Kòtsa àmɨ véna dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì akódhɨ dòle àmɨ véna togó dóro sè. 11 Yésu, adrélé kpà rú zìle Yúsitò dhɨ, fè kpà mòdo àmɨ dré. Àyɨ nda kòdhɨ ɨ Yúdà ànzɨ adrébhá àma kɨ àzíàmu Gìká nɨ Òpɨ̀ nɨ tà sè dhɨ ɨ kòfalé dhɨ ꞌɨ àyɨ pátí. Ɨ̀ adré kpà áma togó tɨndrɨ̀ tò.

12 Èpàfúrà angálépi àmɨ kòfalésè, adrélépi kpà Yésu Krísto nɨ màrábà ro dhɨ, fè mòdo àmɨ dré. Akódhɨ nda adré ngbú tà zi Gìká tí àmɨ dré togó be àtsɨ ró, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ totó tätä, adrélé lɨꞌwálé àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, adrélé tà Gìká dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ kaꞌì ꞌòle títí. 13 Má nɨ kɨtswá tàá akódhɨ nda nɨ tà sè dhɨ, adré áyɨ fe adrélé àzí ꞌo àmɨ kɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ móndyá kaꞌìbhá Làwòdìkíyà na ɨ̀ndɨ̀ Yèràpólì na dhɨ kɨ tà sè. 14 Àma kɨ adrúpi Lúkà mà dré lèle tò, adrélépi kódzó ro dhɨ, ɨ̀ fè mòdo àmɨ dré túmä́ní Démà be.

15 Mɨ̀ kòfè mòdo àma kɨ adrúpi adrébhá Làwòdìkíyà na dhɨ ɨ dré, Nífà dré, ɨ̀ndɨ̀ móndyá Èkèlézyà àdhya adrébhá ru kɨmó akódhɨ nɨ dzó na dhɨ ɨ dré. 16 À kònà wárágà kònɨ̀dhɨ àmɨ kòfalé dre dhɨ, mɨ̀ kòmù wárágà nda Èkèlézyà Làwòdìkíyà na dhɨ dré kpà nàle be. Má adré kpà lèá dhɨ, mɨ̀ kòdo wárágà má dré tá mùle àyɨ nda ɨ dré dhɨ nàle àmɨ kòfalé be. 17 Mɨ̀ kòtà Àrùkípò dré dhɨ: «Mɨ́ kònò dóro, mɨ́ kòꞌoró àzí Mírì dré bhàle mɨ́ drɨ́gá dhɨ akɨ́lé títí.»

18 Ma, Pólò, má adré kúlí kònɨ kɨ tɨsɨ̀ áma tàndɨ nɨ drɨ́gá sè, mòdo fèzo àmɨ dré. Mɨ̀ kòtɨvɨ̀ áma nyɨ̀rɨ̀ kɨ tà ko. Gìká nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be!

1 TÈSÀLÒNÍKÈBHÁ Ɨ

1

2

3

4

5

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Tèsàlòníkèbhá ɨ dré dhɨ nɨ àlo

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Tèsàlòníkè na dhɨ ɨ dré dhɨ nɨ àlo ꞌɨ. Tèsàlòníkè nda tá bhàandre kàdrɨ̀ Rómà kɨ òpɨ̀ nɨ bvò Màkèdònɨ́yà àdhya drìle dhɨ ꞌɨ. Pólò tsa tá Rúbí Tanɨ longó gò Èkèlézyà bhàzo kònàle, dré tá adréràꞌa áyɨ atsí andre nɨ rì to dhɨ ꞌá, akódhɨ nɨ pfòma Fìlìpóyì lésè dhɨ àmvolésè. Dɨ, gí tá rè ko, Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré togó kònzɨ bhàzo Pólò rú, adrézó lɨgɨ́lé ába. Dɨ adré tá lèá dhɨ, Pólò kòpfò Tèsàlòníkè lésè lɨ̀le Bèróyà na (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 17:1-10). Àmvolásà, akódhɨ kòtsa Kòrítò na dre dhɨ, dré móndyá kaꞌìbhá Tèsàlòníkè na dhɨ kɨ rúbí yìzo áyɨ àzíàmu Tìmòtéyò tí gò, dré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo àyɨ dré.

Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ kɨtswázó móndyá nda kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ bvó. Adré àwoyà ta Gìká dré àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ lèle sè. Adré ɨ́ ꞌo tá tà àyɨ kòfalé ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà ꞌo agálé àyɨ léna, adrézó àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró atsílé ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. Adré kpà kúlí logó tà Tèsàlòníkèbhá ɨ̀ dré tá lizílé Mírì Yésu nɨ agòma nɨ tà dri, ɨ̀ndɨ̀ móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà dri dhɨ ɨ sè. Kùdù ro dhɨ, adré Èkèlézyà nɨ drì ta, adrézó tà kɨtswábhá ɨ̀ kàdré ꞌòá àyɨ kòfalésè dhɨ kɨ tadhá àyɨ dré.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Mòdo fèma (1:1)

2) Tèsàlòníkèbhá kɨ tà kaꞌìkaꞌì (1:2–3:13)

3) Atsima ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ (4:1-12)

4) Yésu nɨ agòma, ɨ̀ndɨ̀ móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ (4:13–5:11)

5) Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ drì tàma (5:12-28)

1

Mòdo fèma

1 Ma, Pólò, túmä́ní Sílà ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Tìmòtéyò be dhɨ ɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ Èkèlézyà Tèsàlòníkè na dhɨ dré, àmɨ adrébhá Gìká Atá àdhya ró ɨ̀ndɨ̀ Mírì Yésu Krísto àdhya ró dhɨ ɨ dré.* Gìká kòbhà áyɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Pólò fè àwoyà Tèsàlòníkèbhá kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè

2 Lókyá mà dré adréràꞌa tà zi Gìká tí dhɨ ꞌá dhɨ, mà adré ngbú adrélé àwoyà ta akódhɨ dré àmɨ títí dhɨ kɨ tà sè, adrézó tà zi akódhɨ tí àmɨ dré. 3 Vésè wä́yi, mà adré àmɨ kɨ tà kònɨ kɨ kisù Gìká àma kɨ Atá kandrá kòdhya: Mɨ̀ adré àzí ꞌo àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè, adrézó tà ꞌo àmɨ kɨ lèle sè, adrézó mì bha àma kɨ Mírì Yésu Krísto véna landè àko ró.

4 Àma kɨ adrúpi Gìká dré lèle tò nɨ ɨ, mà nì tàle dhɨ, akódhɨ zɨ̀ àmɨ adrélé móndyá ɨ́na ɨ ró dhɨ be. 5 Tàko ko, lókyá mà dré Rúbí Tanɨ longózó àmɨ dré dhɨ sè dhɨ, mà longó tá Rúbí Tanɨ nda ngbà ꞌí kúlí sè ko. Be ró dhɨ, mà longó àmakya Rúbí nda rìnyí sè, Tɨrɨ́ Lólo sè, ɨ̀ndɨ̀ mà dré tá nìle, tà mà dré tá adrélé longólé nda ɨ tà bàti ꞌɨ dhɨ be dhɨ sè. Mà dré tá adréràꞌa àmɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ nì mà ꞌo tá tà àmɨ kɨ tà sè ngɨ́nɨ ya dhɨ be. 6 Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ lebè tá àma, adrézó tà ꞌo àmakya tɨ́nɨ ɨ̀ndɨ̀ Mírì Yésu àdhya tɨ́nɨ. Tágba mɨ̀ dré tá adrézó kɨzà nya lavúlé dhɨ, mɨ̀ kaꞌì tá kúlí mà dré longólé nda arɨ́ Tɨrɨ́ Lólo dré fèle gàle àmɨ léna dhɨ sè. 7 Ásà dhɨ, móndyá kaꞌìbhá títí bvò Màkèdònɨ́yà àdhya na ɨ̀ndɨ̀ Àkáyà àdhya na dhɨ ɨ̀ nò Mírì nɨ tà àmɨ rú gò, ɨ̀ dré kpà adrézó tà ꞌo àmɨkya tɨ́nɨ. 8 Tàko ko, àmɨ kɨ tà sè dhɨ, Mírì ꞌo áyɨ kúlí laꞌúlé ngbà ꞌí Màkèdònɨ́yà ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ Àkáyà ꞌásè ko. Móndyá àrà títí ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ yi tàle dhɨ, mɨ̀ kaꞌì Gìká ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌí. Ásà dhɨ, lè mà kògò adrélé àmɨ kɨ tà tɨtɨ́ àyɨ dré ko. 9 Àngyá ko, àyɨ kɨ tàndɨ ɨ̀ adré mɨ̀ kaꞌì tá àma dòle àmɨ véna togó dóro sè ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tɨtɨ́ àyɨ. Ɨ̀ adré kpà mɨ̀ tayɨ́ gìká tàko ɨ, àmɨ kɨ togó adzázó Gìká bàti lɨ́drɨ̀ ro dhɨ vélé, adrézó akódhɨ nɨ tà ꞌo màrábà nɨ ɨ tɨ́nɨ ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tɨtɨ́. 10 Nyànomvá dhɨ, mɨ̀ adré akódhɨ nɨ Mváagó Yésu, dré tɨngálé dràdrà lésè dhɨ nɨ agòma bhù lésè dhɨ nɨ letè. Yésu nda apá àma Gìká nɨ kombà adrélépi alɨ̀le dhɨ lésè nɨ̀.

2

Àzí Pólò dré ꞌòle Tèsàlòníkèbhá ɨ kòfalé dhɨ

1 Àma kɨ adrúpi ɨ, àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ nì tàle dhɨ, àma kɨ tsàma àmɨ véna dhɨ tá tà tàko ꞌɨ ko dhɨ be. 2 Ngóró mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, drìdrì mà dré tsàzo àmɨ véna dhɨ kandrá dhɨ, à pfo tá àma kɨ mì, àma kɨ ꞌòzo kònzɨ lavúlé Fìlìpóyì na. Dɨ, Gìká dré tawà afèzo àma dré lɨ̀zo áyɨ Rúbí Tanɨ longó àmɨ dré tirì àko, tágba à dré tá adrézó lɨgɨ́lé àma ɨ́be tà tàndɨ ró dhɨ. 3 Tàko ko, mà dré adréràꞌa móndɨ́ kɨ kodzó Rúbí Tanɨ nda nɨ kaꞌì dhɨ ꞌá dhɨ, mà adré àyɨ kɨ kodzó kɨnzò sè yà, tà kònzɨ mà dré lèle ꞌòle dhɨ sè yà, kó ngalè túrúpfú sè yà dhɨ ko. 4 Be ró dhɨ, mà adré àmakya Rúbí Tanɨ nda nɨ longó ngóró móndɨ́ Gìká dré kaꞌìle gò, Rúbí nda nɨ bhàzo àyɨ drɨ́gá dhɨ ɨ ró. Dɨ mà adré longóá kɨtswázó móndɨ́ kɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé dhɨ bvó ko. Be ró dhɨ, mà adré àmakya longóá kɨtswázó Gìká adrélépi àma kɨ togó tabhì dhɨ nɨ togó ꞌòzo kɨnɨ́lé dhɨ bvó. 5 Lókyá mà dré tá adréràꞌa àmɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, mà tà tá tà àlo kúlí kɨ̀nɨ́ ɨ sè kɨtswázó àmɨ kɨ tà bha kuru àngyá dhɨ ko. Mà ꞌo tá kpà tà àlo àmɨ kɨ ngá kisúzó túrúpfú sè dhɨ ko, ngóró Gìká nɨ tàndɨ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ. 6 Mà ndà tá kpà rúku kisúlé móndɨ́ ɨ mìlésè ko, kàdré tá àmɨ mìlésè yà, kó ngalè móndɨ́ àruka ɨ mìlésè yà dhɨ. 7 Àma Yésu Krísto nɨ àpóstolò ro dhɨ ɨ, mà nɨ tá kɨtswá àma kɨ ꞌo adrélé móndɨ́ kàdrɨ̀ ro àmɨ drìle dhɨ bwà. Dɨ, àma tá àmakya àmɨ kòfalé dhɨ togó ɨ́be ànzɨmvá kya tɨ́nɨ, ngóró ànzɨ kɨ andre dré adrélé áyɨ tàndɨ nɨ ànzɨmvá kɨ lɨkɨ́ dhɨ tɨ́nɨ. 8 Mà dré àmɨ kɨ lèle tò dhɨ sè dhɨ, àma kɨ lovó tá ngbà ꞌí Gìká nɨ Rúbí Tanɨ longózó àmɨ dré dhɨ kòdhya ko. Àma kɨ lovó tá kpà àma kɨ tàndɨ kɨ lɨ́drɨ̀ fèzo àmɨ dré, àma kɨ lèle àmɨ véna nda sè.

9 Àma kɨ adrúpi ɨ, mɨ̀ kisù rè ngalè mà ꞌo tá àzí kòkóròko landèzo àmɨ kòfalé ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. Mà dré tá adréràꞌa Gìká nɨ Rúbí Tanɨ longó àmɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, mà ꞌo tá àzí kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be, àma kɨ tà kòlanzìró àmɨ kɨ àlo dri ko. 10 Àmɨ tà nda kɨ nobhá mì sè túmä́ní Gìká be dhɨ ɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá tàá àma kɨ tà sè, ngalè mà ꞌo tá tà àmɨ Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ kòfalé gyǎgya, togó lólo se, ɨ̀ndɨ̀ tà àko àma rú ngɨ́nɨ ya dhɨ. 11 Mɨ̀ nì kpà tàle dhɨ, mà ꞌo tá tà àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ véna dóro, ngóró ànzɨ kɨ atá dré adrélé ꞌòle áyɨ ànzɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ dhɨ be. 12 Mà tɨmbà tá àmɨ àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, àmɨ kɨ togó tɨndrɨ̀zo, àmɨ kɨ kodzózó, mɨ̀ kàdréró atsílé ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, akódhɨ nda adré àmɨ kɨ zi fɨ̀le áyɨ Òpɨ̀ na, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ mìlanzìlanzì na dhɨ nɨ̀.

13 Ásà dhɨ, mà adré kpà àwoyà ta Gìká dré tà kònɨ̀dhɨ sè: Lókyá mɨ̀ dré Gìká nɨ kúlí yìzo àma tí dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kaꞌì tá kúlí nda ngóró kúlí móndɨ́ kya ró ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kaꞌì àmɨkya kúlí nda ngóró kúlí Gìká àdhya ró, ngóró dré adrélé bàti dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ nyànomvá dhɨ, kúlí nda adré tà ꞌo àmɨ adrébhá kaꞌìá dhɨ ɨ léna dhɨ nɨ̀.

14 Àma kɨ adrúpi ɨ, àmɨ kɨ tà atsá ngóró Gìká nɨ Èkèlézyà Yùdáyà na adrébhá Yésu Krísto na dhɨ kya tɨ́nɨ. Tàko ko, mɨ̀ nya kɨzà àmɨ kɨ tàndɨ kɨ móndɨ́ ɨ drɨ́gá, ngóró ɨ̀ dré kɨzà nyàle Yúdà ànzɨ ɨ drɨ́gá dhɨ tɨ́nɨ. 15 Yúdà ànzɨ nda ɨ̀ pfu tá Mírì Yésu dràle ngóró ɨ̀ dré tá pròfétà kɨ tupfúlé todràle dhɨ tɨ́nɨ gò, ɨ̀ dré àma kɨ mì pfòzo tà tàndɨ ró dhɨ àyɨ. Àyɨ kɨ tà kɨtswá Gìká mìlésè àlomvá ko. Ɨ̀ adré ru pfu móndyá títí dhɨ ɨ́be. 16 Ɨ̀ adré kpà àma kɨ le kɨkɨ́lé, mà kòlongóró Gìká nɨ kúlí móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré ko, ɨ̀ kàdrɨ́ró ko dhɨ bvó. Ásà dhɨ, ɨ̀ adré àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ ꞌo gàle àyɨ léna gagà. Dɨ, kùdù ro dhɨ, Gìká tadhá áyɨ kombà àyɨ dré dre.

Pólò lè gòle Tèsàlòníkèbhá kɨ no

17 Àma kɨ adrúpi ɨ, lókyá mà dré ru lanzɨ́zó àmɨ ɨ́be lókyá tsà sè dhɨ sè dhɨ, àma kɨ ru lanzɨma nda tá ngbà ꞌí rúbhá na, togó na ko. Dɨ àma kɨ togó tá àtsɨ ró àmɨ kɨ tà sè gò, mà dré láti ndàzo kɨtswázó gòle àmɨ kɨ no. 18 Vésè be bǐ, mà lè tá gòle àmɨ véna. Lavúlé dhɨ, ma, Pólò, má lè tá tò, dɨ, Sàtánà kɨkɨ́ tá ɨ́na láti àma dré. 19 Tàko ko, àmɨ kɨ tàndɨ ɨ tà mà dré adrézó mì bha ásà, adrézó kpà lenzélé ásà dhɨ ꞌɨ. Àmɨ kpà àma kɨ kùlá mà dré dra àma kɨ drì bhàzo ásà kuru àma kɨ Mírì Yésu kandrá, akódhɨ dré agǒràꞌa dhɨ ꞌɨ. 20 Àyíya! Àmɨ móndɨ́ mà dré adrézó àma kɨ drì bha kuru, adrézó kpà lenzélé àyɨ sè dhɨ ꞌɨ.

3

1 Dɨ mà dré tá kɨtswálé gòle àmɨ kɨ nòma ko dhɨ nɨ mvo bwà ko dhɨ sè dhɨ, mà nò tá dóro nɨ, mà dré adrélé àma pátí Àtènáyɨ̀ na dhɨ. 2 Dɨ mà dré àma kɨ adrúpi Tìmòtéyò nɨ mùzo àmɨ véna kɨtswálé àmɨ kɨ kodzó, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Akódhɨ nda Gìká nɨ àzíàmu mà dré adrézó Krísto nɨ Rúbí Tanɨ ꞌo ayɨ́lé túmä́ní akódhɨ be dhɨ ꞌɨ. 3 Mà adré lèá dhɨ, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kòtayɨ́ ɨ kɨzà mà dré adrélé nyàle dhɨ dré kɨzɨ́lé ko. Àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ nì tàle dhɨ, Gìká tayɨ́ àma adrélé kɨzà làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ nya dhɨ be. 4 Tàko ko, mà dré tá adréràꞌa àmɨ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, mà adré tá ngbú tàá dhɨ, à adré tá ꞌòle àma kɨ mì pfo. Dɨ tà nda atsá kònɨ̀nɨ bàti, ngóró mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ. 5 Ásà dhɨ, lókyá má dré kɨtswázó gòle àmɨ kɨ nòma ko dhɨ nɨ mvo bwà ko dhɨ sè dhɨ, má mù tá Tìmòtéyò àmɨ véna, nìzoá ngalè mɨ̀ adré tròle àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rú ngɨ́nɨ ya dhɨ. Má adré tá ngá ro, dhya adrélépi móndɨ́ kɨ tabhì lɨtɨ́lé dhɨ nɨ dra àmɨ kɨ lɨtɨ́ gò, àzí mà dré tá ꞌòle àmɨ kòfalé dhɨ dré atsázó tà tàko ró dhɨ sè.

Rúbí Tìmòtéyò dré longólé dhɨ tɨndrɨ̀ Pólò nɨ togó

6 Dɨ, nyànomvá dhɨ, Tìmòtéyò agò àmɨ vélésè, àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ rúbí dóro longó àma dré àmɨ kɨ lèle nɨ tà be dre. Akódhɨ tà àma dré dhɨ, mɨ̀ adré ngbú adrélé àma kɨ tà kisù, adrézó lovó ɨ́be àma kɨ nòzo, ngóró mà dré kpà adrélé lovó ɨ́be àmɨ kɨ nòzo dhɨ tɨ́nɨ. 7 Dɨ àma kɨ adrúpi ɨ, àma kɨ togó andrɨ̀ àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè dre, tágba mà dré adrézó kɨzà nya lavúlé dhɨ. 8 Nyànomvá dhɨ, àma kɨ lɨ́drɨ̀ agò dre, mà dré yìle tàle dhɨ, mɨ̀ adré àmɨ kɨ totó tätä Mírì Yésu na dhɨ sè. 9 Dɨ mà nì, mà nɨ àwoyà ta Gìká dré tà dré ꞌòle àmɨ dré dhɨ sè ngɨ́nɨ ya dhɨ ko. Tàko ko, àmɨ kɨ tà sè dhɨ, mà adré lenzélé àma kɨ Gìká kandrá lavúlé. 10 Kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be dhɨ, mà adré akódhɨ nɨ ti lizí togó wä́yi sè, kòtayɨ́ró àma gòle àmɨ kɨ no, mà kòkɨtswáró tà àmɨ kɨ pɨbhá àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ kɨ tɨmbà be dhɨ bvó.

11 Dɨ Gìká àma kɨ Atá nɨ tàndɨ, àma kɨ Mírì Yésu be dhɨ ɨ̀ kònzì láti àma dré kɨtswázó lɨ̀le àmɨ véna. 12 Mírì kòꞌo kpà àmɨ kɨ lèle gàle àmɨ léna gagà, mɨ̀ kàdréró ru le àmɨ kòfalésè, adrézó kpà móndyá àruka títí dhɨ kɨ le, ngóró mà dré adrélé àmɨ kɨ le dhɨ tɨ́nɨ. 13 Kòtɨmbà kpà àmɨ kɨ togó, mɨ̀ kàdréró lólo, ɨ̀ndɨ̀ tà àko àmɨ rú Gìká àma kɨ Atá kandrá, lókyá àma kɨ Mírì Yésu dré dra agòzo áyɨ móndyá lólo títí dhɨ ɨ́be dhɨ tú. Kàdré kònɨ̀nɨ!

4

Atsima ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ

1 Kùdù ro dhɨ, àma kɨ adrúpi ɨ, mà adré àmɨ kɨ ti lizí, adrézó àmɨ kɨ kodzó Mírì Yésu nɨ rú sè: Ngóró mà dré tadhálé àmɨ dré dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kàdré atsílé ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ adré atsílé làsú be kònɨ̀nɨ. Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ̀ kògò adrélé ꞌòá lɨ̀zo ába drìdrì. 2 Tàko ko, mɨ̀ nì tà mà dré lazílé àmɨ dri Mírì Yésu nɨ rú sè dhɨ ɨ be.

3 Gìká adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe adrélé lólo ɨ́ dré. Mɨ̀ kàdré dɨ àmɨ kɨ lɨkɨ́ ndòtò tà sè. 4 Lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ, mɨ̀ kònì adrélé àmɨ kɨ tàndɨ kɨ rúbhá lɨkɨ́ dhɨ be, ngóró dré adrélé lólo Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ dré kɨtswálé lɨndrɨ̀ sè dhɨ tɨ́nɨ.* 5 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé rúbhá lovó bha àmɨ kòfalésè ngóró pàgánò Gìká nɨ nibhá ko dhɨ kya tɨ́nɨ ko. 6 Tà kòdhɨ sè dhɨ, lè dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kòꞌo áyɨ adrúpi kònzɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ kòlɨtɨ́ akódhɨ àlomvá ko. Àngyá ko, Mírì nɨ tà ŋo móndyá títí adrébhá tàkonzɨ̀ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ɨ dri, ngóró mà dré longólé àmɨ dri drìdrì dhɨ tɨ́nɨ. 7 Tàko ko, Gìká azí àma adrélé ndòtò tà ꞌo dhɨ ko. Be ró dhɨ, azí ɨ́na àma adrélé lólo ɨ́ dré. 8 Dɨ ásà dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi tà lazílé ɨ́ dri kòdhɨ nɨ ga rè dhɨ, adré móndɨ́ kɨ kúlí ga kòdhya ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na Gìká adrélépi áyɨ Tɨrɨ́ Lólo fe àmɨ dré dhɨ nɨ kúlí ga kòdhya.

9 Kàdré ru lèma ngóró adrúpi ɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ tà sè dhɨ, lè mà kòtɨsɨ̀ tà nda àmɨ dré wárágà sè ko. Tàko ko, Gìká nɨ tàndɨ tadhá àmɨ adrélé ru le àmɨ kòfalésè dhɨ nɨ̀. 10 Tà bàti ró dhɨ, mɨ̀ adré ru le àmɨ kòfalésè àmɨ kɨ adrúpi títí Màkèdònɨ́yà na dhɨ ɨ́be. Dɨ, àma kɨ adrúpi ɨ, mà adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kògòró adrélé ꞌòá lɨ̀zo ába drìdrì.

11 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe adrélé tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àmɨ kòfalé, adrézó àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tà no, adrézó kpà àzí ꞌo àmɨ kɨ tàndɨ kɨ drɨ́gá sè, ngóró mà dré lazílé àmɨ dri dhɨ tɨ́nɨ. 12 Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, àmɨ kɨ tà nɨ adré dóro móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ mìlésè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kɨtswá adrélé ngá zi móndɨ́ ɨ tí ko.

Yésu nɨ agòma, ɨ̀ndɨ̀ móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ

13 Àma kɨ adrúpi ɨ, kàdré móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ tà sè dhɨ, mà lè mɨ̀ kàdré tà nìma ko na ko, adrélé kpà kɨzà ro ngóró móndyá tà mì bhàzo dhɨ àko dhɨ ɨ tɨ́nɨ ko. 14 Tàko ko, mà kaꞌì tàle dhɨ, Yésu drà gò, dré ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ ꞌí. Dɨ mà adré kpà kaꞌìá tàle dhɨ, Gìká nɨ móndyá títí Yésu nɨ kaꞌìbhá gò ɨ̀ dré todràzo dhɨ kɨ tɨngá dràdrà lésè, ngóró dré Yésu nɨ tɨngálé dràdrà lésè dhɨ tɨ́nɨ. 15 Mà adré tà Mírì dré tadhálé àma dré dhɨ kɨ ta àmɨ dré kòdhya: Àma dra adrébhá dhu rè lɨ́drɨ̀ ɨ́be kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ tú dhɨ ɨ, mà kɨtswá lɨ̀le drìdrì móndyá dràbhá dre dhɨ ɨ kandrána ko. 16 Tàko ko, à nɨ lúlúgyá ga, ángéló kɨ kàdrɨ̀ dré kúlí yòzo gò, Gìká nɨ gòká vòzo gò, Mírì nɨ tàndɨ dré asízó bhù lésè. Dɨ móndyá Krísto nɨ kaꞌìbhá gò ɨ̀ dré todràzo dhɨ ɨ̀ dré ngàzo dràdrà ꞌásè ꞌíká. 17 Àmvolásà dhɨ, Gìká dré àma dra adrébhá dhu rè lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ kɨ tɨngázó kɨmólé àyɨ ɨ́be ndùrùku na, àma títí mà kòkisúró ru Mírì be kurú na. Dɨ mà nɨ adré túmä́ní Mírì be kóná vésè kólyá. 18 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré ru kodzó àmɨ kòfalésè kúlí kòdhɨ ɨ sè.

5

Kìtú Mírì Yésu dré dra agòzo dhɨ

1 Àma kɨ adrúpi ɨ, kàdré lókyá kɨ tà sè kìtú ɨ́be dhɨ, lè mà kòtɨsɨ̀ tà nda àmɨ dré wárágà sè ko. 2 Tàko ko, àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ nì dóro tàle dhɨ, kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ nɨ atsá ngóró kùgú dré adrélé atsálé ngátsi sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ. 3 Lókyá móndɨ́ ɨ̀ dré adréràꞌa tàá dhɨ «Tà títí dhɨ ɨ kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ, ɨ̀ndɨ̀ kɨ́rɨ!» dhɨ ꞌá dhɨ, tà dra àyɨ kɨ tà pfùlepi dhɨ nɨ atsá àyɨ rú ngbǒ ró, ngóró mváaswa dré adrélé atsálé tòkó ꞌa be dhɨ rú ngbǒ ró dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ àyɨ kɨ àlo kɨtswá ɨ́na lapálé tà nda sílésè ko.

4 Dɨ, àmɨ, àma kɨ adrúpi ɨ, àmɨ àmɨkya tínímvá na ko, kìtú nda kòkɨró àmɨ kùgú àdhya tɨ́nɨ ko. 5 Tàko ko, àmɨ títí dhɨ ɨ ànzɨ ngádra àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ ànzɨ kìtú àdhya ꞌɨ. Àma ànzɨ tínímvá àdhya ꞌɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ ngátsi àdhya ꞌɨ ko. 6 Ásà dhɨ, mà kàdré adrélé ayí na móndɨ́ àruka ɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mà kàdré àmakya tàmìga dri, adrélé àma kɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́. 7 Àngyá ko, móndyá adrébhá ayí ko dhɨ ɨ̀ adré ayí ko ngátsi sè. Móndyá adrébhá wá tsi dhɨ ɨ̀ adré kpà wá tsi ngátsi sè. 8 Dɨ, mà dré adrélé móndyá kìtú àdhya ꞌɨ dhɨ sè dhɨ, lè mà kàdré àma kɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́. Lè mà kàsó àma rú àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì lèle be, ngóró aya asólé àma agá kɨtswázó àma kɨ lɨkɨ́ dhɨ tɨ́nɨ. Mà kàsó kpà àma dri tà mà dré adrézó mì bha adrɨ́zó ásà dhɨ, ngóró kátabhúlà aya ró asólé àma dri dhɨ tɨ́nɨ. 9 Tàko ko, Gìká zɨ̀ àma kɨtswálé áyɨ kombà kisú kòdhya ko. Be ró dhɨ, zɨ̀ àma kɨtswálé lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú àma kɨ Mírì Yésu Krísto sè kòdhya. 10 Krísto nda drà àma kɨ tà sè, kɨtswálé mà kàdré gba lɨ́drɨ̀ ro yà, kó ngalè mà kòdrà yà dhɨ, mà kàdréró lɨ́drɨ̀ ɨ́be túmä́ní akódhɨ be be dhɨ bvó. 11 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré ru kodzó, adrélé kpà ru tɨmbà àmɨ kòfalésè àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, ngóró mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ.

Tà tàle kùdù ro Tèsàlòníkèbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ

12 Àma kɨ adrúpi ɨ, mà adré àmɨ kɨ ti lizí, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ drì kobhá Mírì nɨ àzí na dhɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha. Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ adré àzí ꞌo landèzo àmɨ kòfalé, adrézó kpà àmɨ kɨ kodzó. 13 Mɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tà bha kuru lèle na, àzí ɨ̀ dré adrélé ꞌòle nda nɨ tà sè. Mɨ̀ kàdré kpà tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àmɨ kòfalé.

14 Àma kɨ adrúpi ɨ, mà adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró móndɨ́ tòbvo ró dhɨ kɨ bí se, adrézó móndɨ́ tìri ró dhɨ kɨ kodzó, adrézó kpà móndɨ́ tà ɨ́be yàyà dhɨ kɨ ledé. Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ togó vwàvwà tadhá móndyá títí dhɨ ɨ véna. 15 Mɨ̀ kònò dóro, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kòlogóró tà kònzɨ tà kònzɨ ꞌòle ɨ́ rú dhɨ tí ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré ngbú tà dóro nda ꞌòle àmɨ kòfalésè, ɨ̀ndɨ̀ móndyá àruka títí dhɨ ɨ véna.

16 Mɨ̀ kàdré ngbú adrélé lenzélé, 17 adrézó tà zi Gìká tí landè àko ró, 18 adrézó àwoyà ta akódhɨ dré tà títí ɨ sè. Tàko ko, tà nda kòdhɨ ɨ tà Gìká dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo Yésu Krísto na dhɨ ꞌɨ.

19 Mɨ̀ kòkɨdrá àtsɨ́ Tɨrɨ́ Lólo àdhya ko. 20 Mɨ̀ kàyɨ́zè kpà tà móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé longólé pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ ko. 21 Mɨ̀ kàdré tà títí dhɨ kɨ tabhì, adrézó tròle tà dóro ɨ rú. 22 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ tà kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ kɨ tà sè.

23 Nyànomvá dhɨ, Gìká adrélépi tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe dhɨ nɨ tàndɨ kòꞌo àmɨ atsálé lólo kɨtswálé títí ɨ́ mìlésè. Kàdré kpà àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ lɨkɨ́ wä́yi, àmɨ kɨ togó ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ rúbhá ɨ́be, mɨ̀ kàdréró tà àko àmɨ rú kìtú àma kɨ Mírì Yésu Krísto dré dra agòzo dhɨ tú. 24 Gìká adrélépi àmɨ kɨ azí dhɨ kɨtswá adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè, ɨ̀ndɨ̀ a nɨ tà nda kɨ ꞌo nɨ̀.

25 Àma kɨ adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí àma dré be.

26 Mɨ̀ kòfè mòdo àma kɨ adrúpi títí dhɨ ɨ dré, adrézó ru kamú àmɨ kòfalésè àyɨ ɨ́be lèle sè. 27 Má adré àmɨ kɨ kodzó Mírì nɨ rú sè, mɨ̀ kònàró wárágà kònɨ̀dhɨ àma kɨ adrúpi títí dhɨ ɨ dré.

28 Àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be!

* 1:1 1:1 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ léna dhɨ, à adré rú «Sìlùwánò» kisú kònwa. Rú nda tá rú àzya Sílà dré dhɨ ꞌɨ.

* 4:4 4:4 À kɨtswá kpà kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè kònɨ kɨ ladzá kònɨ̀nɨ: «Lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ, mɨ̀ kònì tòkó mòle dhɨ be, ngóró…»

2 TÈSÀLÒNÍKÈBHÁ Ɨ

1

2

3

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Tèsàlòníkèbhá ɨ dré dhɨ nɨ rì

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le móndyá kaꞌìbhá Tèsàlòníkè na dhɨ ɨ dré dhɨ nɨ rì ꞌɨ. Wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, akódhɨ adré àwoyà ta Gìká dré Tèsàlòníkèbhá kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ lèle sè, tágba à dré adrézó àyɨ kɨ mì pfo lavúlé gò, ɨ̀ dré adrézó kɨzà nya dhɨ. Adré kpà gòle Yésu nɨ agòma nɨ tà tadhá àyɨ dré, ngóró dré tá tadhálé àyɨ dré áyɨ wárágà nɨ àlo léna dhɨ tɨ́nɨ. Tàko, móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tá tàá àyɨ dré kɨnzò sè dhɨ, kìtú Yésu dré dra agòzo dhɨ atsá dre. Dɨ Pólò adré àyɨ kɨ lotó, adrézó tàá àyɨ dré dhɨ, lè móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ kòlɨgɨ́ rè zyà Gìká rú gò, agó drìkònzɨ líyí ro dhɨ dré apfòzo ꞌíká gò, Yésu kàgòró ndò. Adré dɨ àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ totó tätä, adrélé tròle tà dré tadhálé àyɨ dré dhɨ ɨ rú.

Adré kpà àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kòtayɨ́ró àyɨ adrélé tòbvo ró ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àzí ꞌo ngóró dré tá ꞌòle àyɨ kòfalé dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòtayɨ́ àyɨ adrélé landèle tà dóro ꞌòma sè ko.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Mòdo fèma (1:1-2)

2) Àwoyà fèma Tèsàlòníkèbhá kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè dhɨ (1:3-12)

3) Tà tadhálé Yésu nɨ agòma nɨ tà dri dhɨ (2:1-17)

4) Tà zìma Gìká tí dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ àzí ꞌòma (3:1-15)

5) Mòdo kùdù (3:16-18)

1

Mòdo fèma

1 Ma, Pólò, túmä́ní Sílà ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ Tìmòtéyò be dhɨ ɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ Èkèlézyà Tèsàlòníkè na dhɨ dré, àmɨ adrébhá Gìká àma kɨ Atá àdhya ró ɨ̀ndɨ̀ Mírì Yésu Krísto àdhya ró dhɨ ɨ dré. 2 Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Tèsàlòníkèbhá kɨ tà kaꞌìkaꞌì, ɨ̀ndɨ̀ tàbvó Gìká dré dra tàle gyǎgya lókyá kùdù sè dhɨ

3 Àma kɨ adrúpi ɨ, lè mà kàdré ngbú àwoyà ta Gìká dré àmɨ kɨ tà sè. Tà nda kòdhɨ gyǎgya, tàko ko, mɨ̀ adré Gìká nɨ kaꞌì togó wä́yi sè adrézó lɨ̀le ába drìdrì. Àmɨ títí, mɨ̀ adré kpà ru le àmɨ kòfalésè adrézó lɨ̀le ába drìdrì. 4 Tà nda sè dhɨ, mà adré àmɨ kɨ tà ta drì be kuru Èkèlézyà Gìká àdhya ɨ kòfalésè. Mà adré tàá àyɨ dré dhɨ, mɨ̀ adré Gìká nɨ kaꞌì, adrézó togó tsɨ, tágba à dré adrézó àmɨ kɨ mì pfo lavúlé gò, mɨ̀ dré adrézó kɨzà nya dhɨ.

5 Tà nda kòdhɨ ɨ̀ adré tadhá dhɨ, Gìká adré tàbvó ta gyǎgya. Tàko ko, kɨzà mɨ̀ dré adrélé nyàle kòdhɨ ɨ sè dhɨ, Gìká nɨ àmɨ kɨ ꞌo kɨtswálé áyɨ Òpɨ̀ mɨ̀ dré adrézó kɨzà nya ásà dhɨ sè. 6 Tà bàti ró dhɨ, Gìká gyǎgya. A nɨ kɨzà logó móndyá adrébhá kɨzà fe àmɨ dré dhɨ ɨ dré gò, 7 tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ afèzo àma adrébhá kɨzà nya túmä́ní àmɨ ɨ́be dhɨ ɨ dré. A nɨ ꞌòá kònɨ̀nɨ lókyá Mírì Yésu dré dra agázó bhù lésè áyɨ ángéló rìnyi ró dhɨ ɨ́be dhɨ tú. 8 Akódhɨ nda nɨ alɨ̀ àtsɨ́ adrélépi kòle dhɨ na, kɨtswálé tà ŋo móndyá Gìká nɨ nibhá ko dhɨ ɨ dri, ɨ̀ndɨ̀ móndyá àma kɨ Mírì Yésu nɨ Rúbí Tanɨ gabhá ꞌòle dhɨ ɨ dri. 9 À nɨ tà ŋo àyɨ nda ɨ dri gyǎgya, àyɨ kɨ tupfúzó todràle kóná vésè kólyá, ɨ̀ kàdréró vwàvwà ro Mírì rúsè, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ rìnyí mìlanzìlanzì ro dhɨ rúsè. 10 Tà nda nɨ ru ꞌo kìtú Mírì dré dra agòzo kɨtswálé mìlanzìlanzì kisú lɨndrɨ̀ be móndyá lólo títí áyɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ vélésè dhɨ tú. Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ nɨ adré kókpà àyɨ nda ɨ kòfalé, mɨ̀ dré kúlí mà dré longólé àmɨ dré dhɨ kɨ kaꞌìle dhɨ sè.

11 Tà nda sè dhɨ, mà adré tà zi àma kɨ Gìká tí àmɨ dré landè àko ró, kòꞌoró àmɨ kɨtswálé tà ɨ́ dré àmɨ kɨ azízó ásà dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ kòꞌoró tà dóro títí mɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ ɨ kɨtswálé títí áyɨ rìnyí sè. 12 Mà adré zìá kònɨ̀nɨ, àma kɨ Mírì Yésu kòkisúró mìlanzìlanzì àmɨ kɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòkisúró kpà mìlanzìlanzì akódhɨ léna, àma kɨ Gìká ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ kɨ togó tanɨ bhàle àmɨ rú dhɨ sè.

2

Tà dra ru ꞌobhá drìdrì Mírì nɨ agòma kandrá dhɨ ɨ

1 Àma kɨ adrúpi ɨ, kàdré àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ agòma, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ ru kɨmoma akódhɨ be dhɨ kɨ tà sè dhɨ, mà adré àmɨ kɨ kodzó kònɨ̀nɨ: 2 À kàdré tàá dhɨ, Mírì Yésu nɨ kìtú atsá dre dhɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ tà nda àmɨ kɨ drì kɨzá yà, kó ngalè àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ tɨgá yà dhɨ mbèlè ko. Gba à kàdré tàá dhɨ, tà nda apfò Tɨrɨ́ Lólo vélésè yà, móndɨ́ kɨ kúlí lésè yà, kó ngalè àma kɨ tàndɨ kɨ wárágà lésè yà dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì ko. 3 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ dhya àlo dré lɨtɨ́lé ndɨ̀ndɨ̀ tà àlo sè ko. Tàko ko, kìtú nda kɨtswá atsálé drìdrì móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ lɨgɨma Gìká rú dhɨ kandrá ko, ɨ̀ndɨ̀ dhya drìkònzɨ líyí ro dhɨ nɨ apfòma kandrá ko. Drìkònzɨ líyí nda, dhya adrélépi lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ ꞌɨ. 4 Akódhɨ nda nɨ lɨgɨ́ gìká títí móndɨ́ ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí ɨ̀ dré adrézó gìká nda kɨ lɨndrɨ̀ bha ásà dhɨ ɨ́be gò, dré áyɨ bhàzo gìká nda ɨ drìle títí. A nɨ ndɨ̀ndɨ̀ fɨ lɨrɨ́lé Gìká nɨ tépelò na gò, adrélé tàá ngádra ꞌá dhɨ, áyɨ tàndɨ ɨ́na Gìká ꞌɨ.

5 Lókyá má dré tá adréràꞌa àmɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, má tà zakó tsì tà nda àmɨ dré dhɨ ꞌí? 6 Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ̀ nì tà adrélépi drìkònzɨ líyí nda nɨ apfòma kɨkɨ́ dhɨ àdho ꞌɨ ya dhɨ be. Akódhɨ kɨtswá apfòle ko, tsàle lókyá nɨ dré dra kɨtswázó dhɨ ꞌá. 7 Tàko ko, rìnyí lùzu ró tàkonzɨ̀ àdhya kɨdhó adrélé tà ꞌo dre. Dɨ, dhya adrélépi rìnyí nda nɨ kɨkɨ́ dhɨ nɨ go adrélé kɨkɨ́á, tsàle lókyá dra akódhɨ nɨ tɨngázó dhɨ ꞌá. 8 Lókyá nda sè dhɨ, drìkònzɨ líyí nda nɨ apfò. Dɨ, Mírì Yésu nɨ akódhɨ nɨ pfu dràle áyɨ laꞌa sè, akódhɨ nɨ tà ꞌòzo akɨ́lé áyɨ atsama lagulagu ró dhɨ sè. 9 Drìkònzɨ líyí nda nɨ atsá Sàtánà nɨ rìnyí be, adrélé tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró ɨ̀ndɨ̀ kɨnzò ro dhɨ kɨ ꞌobe. 10 A nɨ móndyá adrébhá lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ kɨ lɨtɨ́ tà kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ ɨ sè. Àyɨ nda kɨ todrà akɨ́lé títí, ɨ̀ dré tà bàti lèle kaꞌìle adrɨ́zó ásà ko dhɨ sè. 11 Ásà dhɨ, Gìká nɨ tà rìnyi ró dhɨ nɨ amù àyɨ kɨ lɨtɨ́, ɨ̀ kòkaꞌìró tà kɨnzò ro dhɨ, 12 ɨ́ kòbhàró tà móndyá títí tà bàti gabhá gò, ɨ̀ dré lenzézó tàkonzɨ̀ sè dhɨ ɨ dri.

Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ totó tätä!

13 Dɨ, àma kɨ adrúpi Mírì dré lèle nɨ ɨ, lè mà kàdré ngbú àwoyà ta Gìká dré àmɨ kɨ tà sè. Tàko ko, Gìká kɨpè tá àmɨ kɨtswálé adrɨ́lé drìdrì móndɨ́ àruka ɨ kandrá, Tɨrɨ́ Lólo dré àmɨ kɨ bhàle lólo Gìká kandrá dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré tà bàti kaꞌìle dhɨ sè. 14 Akódhɨ azí àmɨ lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro nda nɨ kisú Rúbí Tanɨ mà dré longólé àmɨ dré dhɨ sè, mɨ̀ kòkisúró àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ mìlanzìlanzì be dhɨ bvó. 15 Dɨ ásà dhɨ, àma kɨ adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ totó tätä, adrélé tròle tà mà dré tadhálé àmɨ dré dhɨ ɨ rú, kàdré kúlí sè yà, kó ngalè wárágà sè yà dhɨ.

16-17 Àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ tàndɨ ɨ Gìká àma kɨ Atá be dhɨ ɨ̀ kòtɨmbà àmɨ kɨ togó, rìnyí fèzo àmɨ dré, mɨ̀ kòkɨtswáró ngbú adrélé tà dóro ꞌo, adrézó kpà kúlí dóro ta. Tàko ko, Gìká nda lè àma tò gò, tà adrézó àma kɨ tɨmbà nyo dhɨ nɨ afèzo àma dré túmä́ní tà mà dré adrézó mì bha ásà dhɨ be áyɨ togó tanɨ sè dhɨ nɨ̀.

3

Pólò lizí Tèsàlòníkèbhá kɨ ti, ɨ̀ kàdréró tà zi Gìká tí ɨ́ dré

1 Kùdù ro dhɨ, àma kɨ adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí àma dré, Mírì nɨ kúlí kàdréró laꞌúlé lɨ̀le drìdrì, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ ɨ̀ kàdréró kúlí nda nɨ no lɨndrɨ̀ ro, ngóró tà nda dré adrélé àmɨ véna dhɨ tɨ́nɨ. 2 Mɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí, kàpáró àma móndɨ́ kònzɨ adrébhá lɨgɨ́lé ɨ́ rú dhɨ ɨ drɨ́gásè. Àngyá ko, móndyá títí dhɨ ɨ̀ kɨtswá Gìká nɨ kaꞌì ko.

3 Dɨ, Mírì kɨtswá ɨ́na adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè. A nɨ àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, adrézó àmɨ kɨ lɨkɨ́ Dhya kònzɨ nɨ tà sè. 4 Mà adré kaꞌìá Mírì na tàle dhɨ, mɨ̀ adré tà mà dré adrélé tàle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ nɨ go adrélé ꞌòá. 5 Mírì kàsé àmɨ kɨ togó ɨ́ vélé, mɨ̀ kònìró Gìká nɨ lèle bàti, adrézó kpà togó tsɨ, ngóró Krísto dré adrélé àmɨ kɨ fe ꞌòá dhɨ tɨ́nɨ.

Àzí ꞌòma Pólò àdhya tɨ́nɨ dhɨ

6 Àma kɨ adrúpi ɨ, mà adré àmɨ kɨ kodzó Mírì Yésu Krísto nɨ rú sè: Mɨ̀ kàdré ru su àmɨ kɨ adrúpi adrébhá tòbvo ró, adrébhá kpà tà mà dré tadhálé àmɨ dré dhɨ kɨ lebè ko dhɨ ɨ́be ko. 7 Àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ nì tàle dhɨ, lè mɨ̀ kàdré tà ꞌo àmakya tɨ́nɨ dhɨ be. Àngyá ko, àma tá àmakya tòbvo ró àmɨ kòfalé ko. 8 Mà nya tá kpà dhya àlo nɨ ngá àngyá ko. Be ró dhɨ, mà ꞌo àmakya àzí kòkóròko landèzo kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be, àma kɨ tà kòlanzìró àmɨ kɨ àlo dri ko. 9 Tágba mà dré tá adrézó rìnyí ɨ́be kɨtswázó ngá zi àmɨ tí bwà dhɨ, mà zi tá ngá àlo àmɨ tí ko, mɨ̀ kàdréró tà no àma rú gò, adrézó ꞌòá àmakya tɨ́nɨ. 10 Tàko ko, mà dré tá adréràꞌa àmɨ kòfalé dhɨ ꞌá dhɨ, mà lazí tá tà àmɨ dri kònɨ̀nɨ: «Lè dhya adrélépi àzí le ꞌòle ko dhɨ kònya ngá ko.»*

11 Mà adré tàá kònɨ̀nɨ tàko ko, mà adré yìá tàle dhɨ, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ tayɨ́ àyɨ adrélé tòbvo ró. Àyɨ nda ɨ̀ adré àzí ꞌo ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ adré àyɨkya tɨfɨ́lé móndɨ́ kɨ tà ɨ ꞌásè. 12 Mà adré dɨ tà lazí móndyá làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ dri, adrézó àyɨ kɨ kodzó Mírì Yésu Krísto nɨ rú sè: Ɨ̀ kàdré àzí ꞌo togó be lɨ̀rɨ̀, adrézó àyɨ kɨ tàndɨ kɨ ngá nya kòdhya. 13 Dɨ, àmɨ, àma kɨ adrúpi ɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé landèle tà dóro ꞌòma sè ko.

14 Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré kúlí mà dré tɨsɨ̀le wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ kaꞌì ꞌòle ko dhɨ, mɨ̀ kònò akódhɨ nda dóro, adrézó ru su akódhɨ be ko, kanyò kòꞌoró akódhɨ be dhɨ bvó. 15 Dɨ tágba kàdré kònɨ̀nɨ yà dhɨ, mɨ̀ kònò akódhɨ àmɨ kɨ kàrɨbhá ro ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya akódhɨ nɨ kodzó àmɨ kɨ adrúpi tɨ́nɨ.

Mòdo kùdù

16 Nyànomvá dhɨ, Mírì tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ líyí ro dhɨ nɨ tàndɨ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré lókyá wä́yi ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ láti wä́yi ɨ sè. Mírì kàdré túmä́ní àmɨ ɨ́be títí.

17 Ma, Pólò, má adré kúlí kònɨ kɨ tɨsɨ̀ áma tàndɨ nɨ drɨ́gá sè, mòdo fèzo àmɨ dré. Má adré kúlí tɨsɨ̀ kònɨ̀nɨ áma wárágà títí ɨ ꞌásè, tadházóá dhɨ, má tɨsɨ̀ ma.

18 Àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be títí!

* 3:10 3:10 À kònò 1 Tèsàlòníkèbhá ɨ 4:11.

1 TÌMÒTÉYÒ

1

2

3

4

5

6

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Tìmòtéyò dré dhɨ nɨ àlo

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Tìmòtéyò dré dhɨ nɨ àlo ꞌɨ. Tìmòtéyò nda tá kàdhúrà àlo Yésu nɨ kaꞌìlepi, angálépi bvò Àsɨ́yà àdhya lésè dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ nɨ andre tá Yúdà mvá Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ ꞌɨ. Atá nɨ tá Gìríkì ꞌɨ. Pólò kɨpè tá akódhɨ adrélé áyɨ atsíàmu ró, kàtsáró kpà áyɨ àzíàmu kɨ àlo ró (Tà ꞌòle dhɨ ɨ 16:1-3). Àmvolásà dhɨ, Pólò bhà tá akódhɨ adrélé Èkèlézyà nɨ drì kobhá kɨ àlo ró ɨ́ bvó (2 Tìmòtéyò 1:6).

Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ na dhɨ ɨ sè. Àlo nɨ, adré Tìmòtéyò nɨ kodzó adrélé tàmìga dri móndyá adrébhá tá Gìká nɨ tà tadhá kɨnzò sè Èkèlézyà na dhɨ kɨ tà sè. Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ adré tá tròle tɨ̀tɨ́ tàko ɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ tábhí kɨ rú kɨ atìma rú, adrézó móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ ꞌo ru lanzɨ́ àyɨ kòfalésè (1:4; 4:7). Ɨ̀ adré tá kpà làmó mòma logá, mányàngá àruka kɨ nyàma be móndɨ́ ɨ dré (4:3). Rì nɨ, Pólò adré tà lazí Tìmòtéyò dri Èkèlézyà nɨ drì kòma nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ tà adrézó Èkèlézyà nɨ drì kobhá kɨ kɨpè dhɨ kɨ tà sè. Na nɨ, Pólò adré Tìmòtéyò nɨ drì ta, akódhɨ kàdréró Yésu Krísto nɨ màrábà dóro dhɨ ró, ɨ̀ndɨ̀ kàdréró móndyá Èkèlézyà le dhɨ kɨ drì ko dóro.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma (1:1-2)

2) Èkèlézyà nɨ tà, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nɨ drì kobhá kɨ tà (1:3–3:16)

3) Tìmòtéyò nɨ drì tàma Gìká nɨ àzí ꞌòma nɨ tà sè dhɨ (4:1–6:21)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, Yésu Krísto nɨ àpóstolò, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ ma. Gìká àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ túmä́ní Yésu Krísto mà dré adrézó mì bha vélána dhɨ be dhɨ, ɨ̀ bhà ma adrélé àzí nda nɨ ꞌo dhɨ àyɨ. 2 Má adré tɨsɨ̀á mɨ, Tìmòtéyò, áma mvá bàti tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ dré. Gìká àma kɨ Atá ɨ àma kɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ mɨ́ rú, ɨ̀ kòbhà ámɨ kɨzà, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ mɨ́ dré!

Pólò kodzó Tìmòtéyò Gìká nɨ tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ kɨ tà sè

3 Ngóró má dré tá ámɨ kodzólé má dré tá adréràꞌa lɨ̀le Màkèdònɨ́yà na dhɨ ꞌá dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ́ kògò adrélé Èfésò na, mɨ́ kòtàró móndɨ́ àruka adrébhá Gìká nɨ tà tadhá kɨnzò sè dhɨ ɨ dri dhɨ, ɨ̀ kòtayɨ́ tà nda kɨ tadhama. 4 Mɨ́ kòtà kpà àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòtayɨ́ adrema tròle tɨ̀tɨ́ tàko ɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ tábhí kɨ rú kɨ atìma rú dhɨ. Àngyá ko, tà nda kòdhɨ ɨ̀ adré káyi ꞌo apfòle móndɨ́ ɨ kòfalé. Ɨ̀ adré àyɨkya móndɨ́ kɨ ledé Gìká nɨ àzí bhàle àyɨ drɨ́gá dhɨ kɨ ꞌo tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ ko. 5 Má adré tòlɨ́ kòdhɨ nɨ fe, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró ru le àyɨ kòfalésè be dhɨ bvó. Lèle nda adré angálé togó lólo ɨ̀ndɨ̀ dóro, adrélépi tà kaꞌì túrúpfú sè ko dhɨ lésè. 6 Móndɨ́ àruka ɨ̀ ku láti dóro nda ꞌásè gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ fèzo adrélé tà tàko kɨ tɨtɨ́ àyɨ kòfalésè. 7 Àyɨ nda ɨ̀ lè adrélé tátrɨ́trɨ́ kúlí tadhábhá ɨ ró. Dɨ, ɨ̀ nì àyɨkya tà ɨ̀ dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ àndu ko, tágba ɨ̀ dré adrézó tà nda kɨ tadhá rìnyí sè dhɨ.

8 Mà nì tàle dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí dóro dhɨ be, à kàdré tà ꞌo ngóró tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ. 9 Mà nì kpà tàle dhɨ, Gìká bhà tátrɨ́trɨ́ kúlí móndyá gyǎgya dhɨ ɨ dré ko dhɨ be. Be ró dhɨ, bhà ɨ́na tátrɨ́trɨ́ kúlí nda móndyá adrébhá tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋo dhɨ ɨ dré, túmä́ní móndyá adrébhá lɨgɨ́lé ɨ́ rú dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá áyɨ tà ga dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá tà lólo ató àyɨ pálé dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá áyɨ lɨndrɨ̀ bha ko dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá àyɨ kɨ tibhá kɨ tupfú dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá móndɨ́ kɨ tupfú todràle dhɨ ɨ́be, 10 móndyá adrébhá ndòtò tà ꞌo dhɨ ɨ́be, àgo adrébhá ayílé àgo ɨ́be dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá móndɨ́ kɨ lagɨ́ màrábà ro dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá kɨnzò ta dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá tà ta móndɨ́ ɨ rú kɨnzò sè dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá adrébhá tà twá tadhálé tà gyǎgya rúsè dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ɨ́be. 11 Tà tadhálé gyǎgya nda adré angálé Rúbí Tanɨ mìlanzìlanzì ro Gìká rúku ró dhɨ dré bhàle má drɨ́gá dhɨ lésè.

Gìká nɨ togó tanɨ bhàle Pólò rú dhɨ

12 Má adré àwoyà ta àma kɨ Mírì Yésu Krísto dré, dré rìnyí afèle má dré adrézó áyɨ àzí ꞌo dhɨ sè. Akódhɨ nò tá ma ngóró móndɨ́ ɨ́ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ ró gò, áma bhàzo adrélé áyɨ àzí ꞌo, 13 tágba atú dhɨ, má dré tá adrézó akódhɨ nɨ lodhá, adrézó akódhɨ nɨ móndyá kɨ mì pfo, adrézó àyɨ kɨ ꞌo kònzɨ lavúlé dhɨ. Dɨ, Gìká gò ɨ́na áyɨ togó dóro tadhá má dré, má dré tá adrélé tà nda kɨ ꞌo tà nìma ko ɨ̀ndɨ̀ tà kaꞌìma ko na dhɨ sè. 14 Dɨ àma kɨ Mírì bhà áyɨ togó tanɨ kàdrɨ̀ má rú gò, áma ꞌòzo gàle tà kaꞌìkaꞌì sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ lèle sè bǐ Yésu Krísto na.

15 Kúlí kònɨ ɨ, kúlí bàti kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ: Yésu Krísto alɨ̀ bvò kònɨ̀dhɨ lé kɨtswálé tàkonzɨ̀bhá kɨ tɨdrɨ́ dhɨ bvó. Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, ma tàkonzɨ̀ líyí àyɨ títí dhɨ kɨ lavúlépi dhɨ ꞌɨ. 16 Dɨ, tà nda sè dhɨ, Gìká bhà áma kɨzà, Yésu Krísto kòtadháró áyɨ togó vwàvwà ma tàkonzɨ̀ ꞌòlepi lavúlé nda rú, móndɨ́ tà nda nɨ nobhá dhɨ ɨ̀ kòkaꞌìró akódhɨ gò, lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisúzó. 17 Lɨndrɨ̀ ɨ mìlanzìlanzì be dhɨ ɨ̀ kàdré Gìká dré kóná vésè kólyá! Akódhɨ nda Ópɨ́ kàdrɨ̀ adrélépi kóná vésè kólyá, kɨtswálépi dràle bwà ko, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé nòle bwà ko dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ Gìká ꞌɨ kalóma. Kàdré kònɨ̀nɨ!

18 Áma mvá Tìmòtéyò, má adré ámɨ kodzó ngóró atú pròfétà ɨ̀ dré tà longólé ámɨ tà dri dhɨ tɨ́nɨ, mɨ́ kàdréró tròle tà longólé nda ɨ rú, adrézó àdzú tà kaꞌìkaꞌì àdhya nɨ bhu dóro. 19 Mɨ́ kàdré kpà tròle ámɨ tà kaꞌìkaꞌì rú, adrézó ámɨ togó lɨkɨ́ adrélé dóro. Móndɨ́ àruka ɨ̀ bhe àyɨkya tà nda ɨ rìti gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tayɨ́zó arɨ́lé, ngóró bwátù àruka ɨ̀ dré adrélé arɨ́lé yǐandre na dhɨ tɨ́nɨ. 20 Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, Ɨ̀mènáyò ɨ Àlɨ̀gɨ̀zándrè be. Má tayɨ́ àyɨ nda ɨ Sàtánà drɨ́gá, ɨ̀ kònìró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ gò, Gìká nɨ lodhama tayɨ́zó be dhɨ bvó.

2

Tà zìma Gìká tí móndyá títí ɨ dré dhɨ

1 Drìdrì dhɨ, má adré àma kɨ adrúpi kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró tà zi Gìká tí móndyá títí ɨ dré, adrézó tongólé akódhɨ rú, adrézó kpà àwoyà ta akódhɨ dré àyɨ kɨ tà sè. 2 Ɨ̀ kàdré kpà tà zi Gìká tí ópɨ́ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ móndyá bhàle àyɨ drìle dhɨ ɨ dré, mà kàdréró tà ꞌo togó be lɨ̀rɨ̀ ɨ̀ndɨ̀ kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ, adrézó tròle Gìká nɨ tà rú, àma kɨ tà kàdréró lɨndrɨ̀ be móndɨ́ ɨ mìlésè. 3 Tà nda kòdhɨ, tà dóro kɨtswálépi Gìká àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ mìlésè dhɨ ꞌɨ. 4 Akódhɨ adré lèá dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ kòkisúró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ, adrézó kpà tà bàti ni. 5 Tàko ko, Gìká ngbà ꞌí àlo kwákwá. Dhya adrélépi áyɨ totó tà ꞌo móndɨ́ kɨ kòfalé ꞌá Gìká be dhɨ kókpà àlo kwákwá. Akódhɨ nda Yésu Krísto atsálépi móndɨ́ ro dhɨ ꞌɨ. 6 Akódhɨ fè tá áyɨ tàndɨ ngóró làgɨ́ kàdrɨ̀ fèle móndyá títí dhɨ kɨ apázó tàkonzɨ̀ lésè dhɨ tɨ́nɨ. ꞌO tá tà nda lókyá kɨtswálépi dhɨ sè, tadházóá dhɨ, Gìká adré lèá dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ kàdrɨ́. 7 Tà nda sè dhɨ, Gìká bhà ma adrélé áyɨ tà longólépi ró ɨ̀ndɨ̀ àpóstolò ro, má kàdréró tà bàti adrézó Krísto nɨ kaꞌì dhɨ nɨ tadhá móndyá súrú twá ro dhɨ ɨ dré. Kòdhɨ má adré tà bàti ta kòdhya, má tà kɨnzò ko.

Àgo kɨ tà tòkó ɨ́be Èkèlézyà na dhɨ

8 Má adré dɨ lèá dhɨ, àgo títí àrà títí ɨ ꞌásè dhɨ ɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí, adrézó drɨ́gá da kurú na akódhɨ véna togó lólo sè, togóaswa àko, ɨ̀ndɨ̀ káyi àko.

9 Má adré kpà lèá dhɨ, tòkó ɨ̀ kàdré kɨ́tá asó àyɨ rú tògyá sè, àyɨ kɨ làsú kàdréró dóro móndɨ́ ɨ mìlésè, ngóró dré kɨtswálé àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ sè dhɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ꞌo avélé drìbhɨ́ tɨ̀tɨ̀ sè yà, órò sè yà, màyɨ̀kà ɨ sè yà, kó ngalè kɨ́tá làgɨ ró dhɨ ɨ sè yà dhɨ ko. 10 Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ ꞌo avélé tà dóro ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè, ngóró dré kɨtswálé tòkó adrébhá tàá dhɨ ɨ̀ adré tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ ɨ sè dhɨ tɨ́nɨ.

11 Lè tòkó ɨ̀ kàdré tà nda nìle togó be lɨ̀rɨ̀ ɨ̀ndɨ̀ ànzɨmvá kya tɨ́nɨ. 12 Má kaꞌì tòkó ɨ̀ kàdré tà tadhá dhɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàdré àgo ɨ drìle dhɨ ko. Dɨ ɨ̀ kàdré tà yi kɨ́rɨ. 13 Tàko ko, Gìká bhà tá Àdámà ꞌíká, gò dré gòzo Évà nɨ bha ndò. 14 Sàtánà lɨtɨ́ tá kpà Àdámà kòdhya ko. Be ró dhɨ, tòkó tayɨ́ ɨ́na ɨ Sàtánà dré lɨtɨ́lé dhɨ nɨ̀ gò, dré Gìká nɨ tòlɨ́ ŋòzo. 15 Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, tòkó kɨ adrɨ́ ànzɨ kɨ tìma sè, ɨ̀ kàdré tròle àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rú, lèle rú, tà lólo rú, ɨ̀ndɨ̀ tà ꞌòma tògyá sè dhɨ rú dhɨ.

3

Èkèlézyà nɨ drì kobhá kɨ tà

1 Kúlí kònɨ ɨ, kúlí kɨtswálé kaꞌìle dhɨ ꞌɨ: Dhya ángùdhi adrélépi lovó ɨ́be adrézó Èkèlézyà nɨ drì kòlepi ró dhɨ, adré àzí dóro le ꞌòle dhɨ kòdhya. 2 Dɨ adré lèá dhɨ, Èkèlézyà nɨ drì kòlepi kàdré móndɨ́ adrélépi tà àko ɨ́ rú dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ kàdré agó tòkó ɨ́be àlo kwákwá dhɨ ꞌɨ. Kàdré móndɨ́ adrélépi áyɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́, adrélépi tà ꞌo tògyá sè, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálépi lɨndrɨ̀ sè dhɨ ꞌɨ. Kàdré móndɨ́ adrélépi móndɨ́ kɨ kaꞌì dòle ɨ́ véna togó dóro sè dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ tà nìlepi tadhálé dóro dhɨ ꞌɨ. 3 Kàdré wá tsìlepi ró ko, làpfubhá ro ko, ɨ̀ndɨ̀ lawàbhá ro ko. Be ró dhɨ, kàdré ɨ́na móndɨ́ adrélépi togó ɨ́be yàyà dhɨ ꞌɨ. Kàdré kpà làfa lovó bhàlepi ró ko. 4 Kònì adrélé móndyá áyɨ tàndɨ nɨ dzó lé dhɨ kɨ drì ko dóro dhɨ be. Kònì kpà adrélé áyɨ ànzɨmvá kɨ lɨkɨ́ dóro, ɨ̀ kàdréró áyɨ kúlí yi lɨndrɨ̀ sè. 5 Àngyá ko, dhya àlo kònì móndyá áyɨ tàndɨ nɨ dzó lé dhɨ kɨ drì kòle dóro ko dhɨ, a nɨ kɨtswá Èkèlézyà Gìká àdhya nɨ lɨkɨ́ ngɨ́nɨ? 6 Lè akódhɨ kàdré móndɨ́ Yésu nɨ kaꞌìlepi tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ꞌɨ ko, kàtsáró drìkàdrɨ̀ ro gò, akódhɨ nɨ tàbvó tàzo Dzáborò àdhya tɨ́nɨ ko. 7 Lè akódhɨ nɨ tà kàdré dóro móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ mìlésè, à kòkɨtswáró tà kanyò ro dhɨ nɨ bha akódhɨ rú ko, kòlaꞌɨ̀ró kpà bǎ Dzáborò dré tapélé dhɨ sílé ko.

Èkèlézyà nɨ tà lɨkɨ́bhá kɨ tà

8 Kàdré Èkèlézyà nɨ tà lɨkɨ́bhá kɨ tà sè dhɨ, adré kpà lèá dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨtswábhá lɨndrɨ̀ sè dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ kàdré túrúpfúbhá ɨ ró ko, wá tsibhá ɨ ró ko, ɨ̀ndɨ̀ làfa ndabhá túrúpfú sè dhɨ ɨ ró ko. 9 Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨkya tròle tà bàti lùzu ró ɨ̀ dré kaꞌìle dhɨ rú togó lólo sè. 10 Lè à kàdré rè zyà àyɨ kɨ tabhì ꞌíká, dɨ à kòkisú tà àlo àyɨ rú ko dhɨ, à kògòró àyɨ kɨ bha adrélé àzí ꞌo Èkèlézyà nɨ tà lɨkɨ́bhá ɨ ró ndò.

11 Kàdré àyɨ kɨ tòkó kɨ tà sè dhɨ, adré kpà lèá dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨtswábhá lɨndrɨ̀ sè dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ rú tabhá kònzɨ dhɨ ɨ ró ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨkya móndɨ́ adrébhá àyɨ kɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨtswálé kaꞌìle tà títí ɨ sè dhɨ ꞌɨ.

12 Lè Èkèlézyà nɨ tà lɨkɨ́lépi kàdré agó tòkó ɨ́be àlo kwákwá dhɨ ꞌɨ. Kònì adrélé áyɨ ànzɨmvá kɨ drì ko dóro, móndyá títí áyɨ tàndɨ nɨ dzó lé dhɨ ɨ́be dhɨ be. 13 Èkèlézyà nɨ tà lɨkɨ́bhá ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ àzí ꞌo dóro dhɨ, ɨ̀ nɨ lɨndrɨ̀ kisú móndɨ́ ɨ mìlésè ɨ̀ndɨ̀ Gìká mìlésè. Ɨ̀ nɨ kpà adré àyɨ kɨ totó tätä àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì dri Yésu Krísto na.

Tà lùzu ró mà dré kaꞌìle dhɨ

14 Má adré tà kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀ mɨ́ dré, gba má dré adrézó mì bha tsàzo mɨ́ véna mbèlè dhɨ. 15 Dɨ, má kòtigí tà dhɨ, mɨ́ nɨ nìá dhɨ, móndyá Gìká nɨ súrú ro dhɨ ɨ̀ kàdré tà ꞌo àyɨ kòfalésè ngɨ́nɨ ya dhɨ be. Súrú nda, Èkèlézyà Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ àdhya ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dzópá tà bàti dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ꞌɨ. 16 Lè móndyá títí dhɨ ɨ̀ kònì tàle dhɨ, tà lùzu ró mà dré kaꞌìle dhɨ tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ꞌɨ dhɨ be:

Krísto apfò tá móndɨ́ ro gò,

Tɨrɨ́ Lólo dré akódhɨ nɨ tadházó móndɨ́ gyǎgya ró.

Dré agázó ángéló ɨ mi gò,

à dré akódhɨ nɨ tà longózó súrú títí ɨ ꞌásè.

Móndɨ́ bvò dri dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ kaꞌìzo gò,

Gìká dré akódhɨ nɨ dòzo mbàle mìlanzìlanzì na.

4

Tà tadhálé kɨnzò sè dhɨ ɨ

1 Tɨrɨ́ Lólo adré tàá ngádra ꞌá dhɨ, lókyá kùdù sè dhɨ, móndɨ́ àruka kɨ àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tayɨ́, adrézó tatsílé tɨrɨ́ adrébhá móndɨ́ kɨ lɨtɨ́ dhɨ ɨ vésè, adrélé tròle tà tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ rú. 2 Tà adrélé tadhálé làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ̀ adré apfòle kɨnzòbhá adrébhá tà ꞌo túrúpfú sè dhɨ ɨ vélésè. Àyɨ nda ɨ̀ tayɨ́ àyɨ kɨ togó abɨ́lé ngóró aya bhàle kàle àtsɨ́ na dhɨ tɨ́nɨ gò, ɨ̀ dré gòzo vélé àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tàkonzɨ̀ ni ko. 3 Ɨ̀ adré làmó logá móndɨ́ ɨ dré, adrézó kpà mányàngá àruka kɨ nyàma logá àyɨ dré. Tákò Gìká bhà tá mányàngá nda móndyá adrébhá áyɨ kaꞌì, adrébhá kpà tà bàti ni dhɨ ɨ dré nyàle àwoyà tàma sè. 4 Tàko ko, ngá títí Gìká dré bhàle dhɨ ɨ dóro. Adré dɨ lèá dhɨ, à kògà ngá nda kɨ àlo ko. À kàdré dɨ be ngá títí dhɨ kɨ kaꞌì nyàle àwoyà sè. 5 Àngyá ko, à adré ngá nda kɨ bha lólo Gìká kandrá akódhɨ nɨ kúlí sè, ɨ̀ndɨ̀ tà zìma akódhɨ tí dhɨ sè.

Yésu Krísto nɨ àzí ꞌòlepi dóro dhɨ

6 Mɨ́ kòtadhá tà nda kòdhɨ ɨ àma kɨ adrúpi ɨ dré dhɨ, mɨ́ nɨ adré Yésu Krísto nɨ àzí ꞌòlepi dóro dhɨ ró. Mɨ́ nɨ kpà tadhá dhɨ, mɨ́ lɨꞌwá tà bàti mɨ́ dré kaꞌìle dhɨ na, ɨ̀ndɨ̀ tà dóro tadhálé mɨ́ dré lebèle dhɨ na dre. 7 Mɨ́ kàdré tɨ̀tɨ́ tàko adrébhá lɨndrɨ̀ fe Gìká dré ko dhɨ kɨ ga rè. Mɨ́ kàdré mɨ́na ámɨ fe atsálé rìnyi ró adrema tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ sè. 8 Dhyá kɨ rúbhá fèma atsálé rìnyi ró dhɨ dóro tsà. Dɨ, adrema tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ ɨ́na dóro lavúlé tà títí dhɨ ɨ sè. Tàko ko, dhya adrélépi tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ kisú ɨ́na tà Gìká dré lazílé lɨ́drɨ̀ ándrò kònɨ̀dhɨ nɨ tà sè dhɨ ɨ dre. A nɨ kókpà tà lazílé lɨ́drɨ̀ adrélépi alɨ̀le dhɨ nɨ tà sè dhɨ kɨ kisú.

9 Kúlí kòdhɨ ɨ, kúlí bàti kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ. 10 Dɨ ásà dhɨ, mà adré àzí kòkóròko ꞌo adrézó landèle, mà dré adrélé mì bha Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ véna dhɨ sè. Akódhɨ nda dhya adrélépi móndyá títí dhɨ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ ꞌɨ, lavúlé dhɨ, dhya adrélépi móndyá adrébhá áyɨ kaꞌì dhɨ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ ꞌɨ.

11 Lè mɨ́ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ tadhá móndɨ́ ɨ dré, adrézó àyɨ kɨ kodzó adrélé tà nda kɨ ꞌo. 12 Mɨ́ kòtayɨ́ mɨ dhya àlo dré nòle móndɨ́ tàko ró ámɨ kàdhúrà nɨ tà sè dhɨ ko. Dɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na tà dóro ꞌo, móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kàdréró tà no mɨ́ rú, adrézó ꞌòá mɨ́na tɨ́nɨ kúlí tàma na, atsima na, lèle na, tà kaꞌìkaꞌì na, ɨ̀ndɨ̀ tà lólo ꞌòma na. 13 Mɨ́ kàdré ámɨ fe adrélé Gìká nɨ Kúlí na àyɨ kandrá, adrézó àyɨ kɨ kodzó, adrézó kpà àyɨ kɨ tadhá, tsàle lókyá má dré dra tsàzo dhɨ ꞌá. 14 Mɨ́ kòbhe tà tanɨ Tɨrɨ́ Lólo dré fèle mɨ́ dré pròfétà kɨ kúlí sè, bhàgo Èkèlézyà àdhya ɨ̀ dré drɨ́gá bhǎràꞌa mɨ́ dri dhɨ ꞌá dhɨ ko. 15 Mɨ́ kàdré ámɨ fe adrélé tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo togó wä́yi sè, móndyá títí dhɨ ɨ̀ kàdréró nòá dhɨ, mɨ́ adré lɨ̀le drìdrì ámɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ. 16 Mɨ́ kàdré sùle ámɨ tàndɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ tà mɨ́ dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ rú landè àko ró. Tàko ko, mɨ́ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ́ nɨ ámɨ tàndɨ nɨ tɨdrɨ́, adrézó kpà móndyá adrébhá ámɨ yi dhɨ kɨ tɨdrɨ́.

5

Tìmòtéyò nɨ drì tàma móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ tà sè dhɨ

1 Mɨ́ kòtà tà màlɨ̀ga ɨ dri kúlí aswaaswa sè ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na àyɨ kɨ kodzó ngóró ámɨ atá ɨ tɨ́nɨ. Mɨ́ kàdré kàdhúrà kɨ ꞌo ngóró ámɨ adrúpi ɨ tɨ́nɨ. 2 Mɨ́ kàdré kpà tòkó màlɨ̀ga kɨ ꞌo ngóró ámɨ andre ɨ tɨ́nɨ, adrézó kyánzɨ kɨ ꞌo togó be lólo ngóró ámɨ amvúpi ɨ tɨ́nɨ.

Tàyɨ́tòkó kɨ tà

3 Lè mɨ́ kàdré tàyɨ́tòkó adrébhá móndɨ́ àko dhɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha, adrézó àyɨ kɨ lɨkɨ́. 4 Dɨ, tàyɨ́tòkó àlo dhɨ kàdré ɨ́na ànzɨ ɨ́be yà, kó ngalè toyó ɨ́be yà dhɨ, lè àyɨ nda ɨ̀ kònì rè zyà adrélé tà ꞌo àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè, adrézó àyɨ kɨ tàndɨ kɨ súrú kɨ lɨkɨ́, adrézó tà logó àyɨ kɨ tibhá ɨ dré àyɨ kɨ tábhí ɨ́be, ngóró àyɨ nda ɨ̀ dré tá ꞌòle àyɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, tà nda tà dóro kɨtswálépi Gìká mìlésè dhɨ ꞌɨ. 5 Tàyɨ́tòkó adrélépi kalóma bàti dhɨ adré áyɨ mì bha Gìká véna, adrézó tà zi akódhɨ tí, adrézó tongólé rúá kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be landè àko ró. 6 Dɨ, tàyɨ́tòkó adrélépi tatsílé áyɨ tàndɨ nɨ lovó ꞌobe dhɨ drà ɨ́na dre, tágba dré adrézó lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ. 7 Mɨ́ kòlazí tà nda kòdhɨ ɨ móndyá kaꞌìbhá ɨ dri, à kòkɨtswáró tà kònzɨ ta àmɨ kɨ àlo rú ko. 8 Dhya àlo kàdré sùle áyɨ súrú ɨ rú ko, lavúlé dhɨ, móndyá áyɨ tàndɨ nɨ dzó lé dhɨ ɨ rú ko dhɨ, akódhɨ nda gà áyɨ tà kaꞌìkaꞌì dre. Akódhɨ kònzɨ móndyá kaꞌìbhá ko dhɨ kɨ lavú.

9 Kɨtswázó tàyɨ́tòkó àlo dhɨ nɨ rú bha tàyɨ́tòkó àruka adrélé ledélé dhɨ kya ɨ kòfalé dhɨ bvó dhɨ, lè akódhɨ nda nɨ kóná kòlavú nyadhɨ-na, ɨ̀ndɨ̀ kàdré tòkó adrélépi tá agó àlo kwákwá dhɨ àdhya ꞌɨ.* 10 Adré kpà lèá dhɨ, tà akódhɨ dré ꞌòle dhɨ ɨ̀ kàdré dóro móndɨ́ ɨ mìlésè. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, akódhɨ tòkó adrélépi tá áyɨ ànzɨmvá kɨ lɨkɨ́ dóro, adrélépi móndɨ́ kɨ kaꞌì dòle ɨ́ véna togó dóro sè, adrélépi tà ꞌo móndyá kaꞌìbhá ɨ dré àyɨ kɨ màrábà tɨ́nɨ, adrélépi móndɨ́ kɨzà ro dhɨ kɨ ledé, adrélépi kpà áyɨ fe tà dóro kɨ kárá títí dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ꞌɨ.

11 Dɨ, kàdré ɨ́na tàyɨ́tòkó kyánzɨ ró dhɨ kɨ tà sè dhɨ, mɨ́ kòbhà àyɨ nda kɨ rú tàyɨ́tòkó àruka kya ɨ kòfalé ko. Tàko ko, àyɨ kɨ lovó rúbhá àdhya kòlavú àyɨ kɨ lovó adrézó tròle Krísto rú dhɨ dre dhɨ, ɨ̀ nɨ lèá gòle làmó na. 12 Dɨ ɨ̀ nɨ àyɨ kɨ tàndɨ kɨ ꞌo tàbvó tàle, ɨ̀ dré mòndrà ɨ̀ dré tá sɨ̀le drìdrì dhɨ nɨ ŋòle dhɨ sè. 13 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ nɨ ru su adrélé tòbvo ró, adrélé tatsílé móndɨ́ kɨ dzó ɨ ꞌásè. Ngbà ꞌí kòdhɨ ko, ɨ̀ nɨ kpà atsá tòkó adrébhá tà tàko kɨ ta, adrézó tɨfɨ́lé móndɨ́ kɨ tà ɨ ꞌásè, adrézó kúlí kɨtswábhá tàle ko dhɨ kɨ ta dhɨ ɨ ró. 14 Dɨ ásà dhɨ, má adré tàyɨ́tòkó kyánzɨ ró dhɨ kɨ drì ta, ɨ̀ kògòró mòle, adrélé ànzɨ ti, adrézó àyɨ kɨ dzó kɨ tà lɨkɨ́, ɨ̀ kòfèró láti àyɨ kɨ kàrɨbhá dré àyɨ kɨ rú tàzo kònzɨ dhɨ ko. 15 Tàko ko, àyɨ kɨ àruka ɨ̀ ku láti dóro ꞌásè gò, ɨ̀ dré dhèzo Sàtánà bvó.

16 Dɨ tòkó àlo Yésu nɨ kaꞌìlepi dhɨ kàdré tàyɨ́tòkó ɨ́be áyɨ súrú lé dhɨ, kàdré àyɨ kɨ ledé. Kòtayɨ́ àyɨ kɨ tà lanzìle Èkèlézyà dri ko, Èkèlézyà kòkɨtswáró tàyɨ́tòkó adrébhá kalóma bàti dhɨ kɨ ledé kòdhya be dhɨ bvó.

Bhàgo kɨ tà

17 Kàdré bhàgo adrébhá Èkèlézyà nɨ drì ko dóro dhɨ kɨ tà sè dhɨ, à kàdré àyɨ nda kɨ lɨndrɨ̀ bha vésè be rì. Lavúlé dhɨ, à kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ àyɨ adrébhá àyɨ kɨ fe adrélé Gìká nɨ kúlí longó, adrézó kpà akódhɨ nɨ tà tadhá dhɨ ɨ dré. 18 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Tí dré adréràꞌa lòꞌwa ató zɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, à kòdrò ti nɨ ngá nyàle dhɨ nɨ logázó drá ko,» ɨ̀ndɨ̀ «Lè dhya àzí ꞌòlepi dhɨ kònya áyɨ landè.»† 19 Mɨ́ kòyi tà adrélé tàle bhàgo àlo rú dhɨ ko, móndɨ́ rì yà kó ngalè na yà tà nda nɨ nobhá mì sè dhɨ ɨ̀ kàdré tàá àyɨ ko dhɨ.‡ 20 Dhya àlo kàdré tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ, mɨ́ kòtadhá tàkonzɨ̀ nda drá móndyá kaꞌìbhá títí dhɨ ɨ kandrá, móndyá àruka títí dhɨ ɨ̀ kàdréró ngá ro tàkonzɨ̀ ꞌòma sè.

21 Má adré ámɨ kodzó Gìká ɨ kandrá, Yésu Krísto be, ɨ̀ndɨ̀ ángéló Gìká dré kɨpèle dhɨ ɨ́be: Mɨ́ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo, adrézó móndɨ́ kɨ no twátwa ko. Mɨ́ kàdré kpà móndɨ́ kɨpèkɨpè ko. 22 Mɨ́ kòbhà drɨ́gá móndɨ́ dri, akódhɨ nɨ bhàzo twá Mírì nɨ àzí ꞌo dhɨ mbèlè ko. Mɨ́ kòfɨ kpà móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ na ko. Dɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na ámɨ tàndɨ nɨ lɨkɨ́ adrélé lólo.

23 Ámɨ ꞌa nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ rúbhá dré adrélé drà ro rä dhɨ sè dhɨ, mɨ́ kàdré ngbà ꞌí yǐ mvu kòdhya ko. Mɨ́ kàdré kpà vínò mvu tsà be.

24 À kɨtswá móndɨ́ àruka kɨ tàkonzɨ̀ no ngádra ꞌá, àkò à tà rè àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ nda kɨ tàbvó ko dhɨ ꞌá. Dɨ, à nɨ kó móndɨ́ àruka kɨ tàkonzɨ̀ no àmvolásà. 25 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, à kɨtswá tà dóro móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ no ngádra ꞌá. Ndɨ̀ndɨ̀ tà dóro adrélé nòle ngádra ꞌá ko dhɨ ɨ̀ kɨtswá àyɨ kɨ zu bwà ko.

6

Màrábà kɨ tà

1 Kàdré móndyá kaꞌìbhá adrébhá màrábà ro dhɨ kɨ tà sè dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ mírì kɨ no ngóró móndɨ́ kɨtswábhá lɨndrɨ̀ wä́yi sè dhɨ ɨ ró, à kòkɨtswáró tà ta kònzɨ Gìká rú ko, ɨ̀ndɨ̀ tà mà dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ rú ko. 2 Àyɨ kɨ mírì ɨ̀ kàdré móndɨ́ kaꞌìbhá dhɨ ꞌɨ dhɨ, ɨ̀ kòtayɨ́ àyɨ nda kɨ lɨndrɨ̀ bhàma, ɨ̀ dré adrélé àyɨ kɨ adrúpi ꞌɨ Krísto na dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨkya àzí ꞌo àyɨ dré dóro lavúlé. Tàko ko, mírì ɨ̀ dré adrézó àzí ꞌo àyɨ dré nda ɨ, móndyá kaꞌìbhá ɨ̀ dré adrélé lèle tò dhɨ ꞌɨ. Mɨ́ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ tadhá móndɨ́ ɨ dré kòdhya, adrézó àyɨ kɨ kodzó adrélé tà nda kɨ ꞌo.

Gìká nɨ tà tadhama kɨnzò sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ làfa lovó bhàma

3 Dhya àlo kàdré Gìká nɨ tà tadhá kɨnzò sè, adrézó tròle àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ kúlí bàti dhɨ ɨ rú ko, adrézó kpà tròle tà tadhálé lɨndrɨ̀ fèzo Gìká dré dhɨ ɨ rú ko dhɨ, 4 dhya nda móndɨ́ drìkàdrɨ̀ ro, tà nìlepi àlomvá ko dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ lovó kònzɨ ɨ́be adrézó tà kayí móndɨ́ ɨ́be kúlí kɨ tà dri. Tà nda kòdhɨ adré móndɨ́ kɨ ꞌo adrélé lovó kònzɨ bha àyɨ kòfalésè, adrézó lawàle, adrézó ru lodhá, adrézó ru no mì kònzɨ sè, 5 adrézó kpà tà kayí àyɨ kòfalésè landè àko ró. Móndyá làsú be kònɨ̀nɨ nda kɨ tà kisùkisù abɨ́abɨ́ gò, ɨ̀ dré tà bàti tayɨ́zó. Ɨ̀ adré kisùá dhɨ, adrema tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ láti adrézó ngá kisú ásà dhɨ ꞌɨ.

6 Tà bàti ró dhɨ, mà kàdré tròle Gìká nɨ tà rú, adrézó lenzélé ngá mà dré adrézó ába dhɨ kɨ sè dhɨ, mà kisú àmakya ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ dre. 7 Tàko ko, mà atsá bvò kònɨ̀dhɨ ꞌá drɨ́gálé sè. Mà nɨ kpà go pfòle ꞌásà drɨ́gálé sè. 8 Dɨ mà kàdré ngá nyàle dhɨ ɨ́be, adrézó kpà kɨ́tá asólé àma rú dhɨ ɨ́be dhɨ, mà nɨ lenzé ásà. 9 Dɨ, móndyá adrébhá láti nda atsázó ngábhá ɨ ró dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya dhèle tà adrélépi móndɨ́ kɨ tabhì dhɨ na. Ɨ̀ adré kpà àyɨ kɨ ꞌo laꞌɨ̀le àyɨ kɨ lovó kònzɨ azaaza ró dhɨ ɨ sílé gò, lovó nda ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ dri lɨ̀le àyɨ kɨ abɨabɨ kisú dràdrà be. 10 Tàko ko, làfa lovó ɨ́na tà kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ kɨ kómvó ꞌɨ. Móndɨ́ àruka adrébhá làfa lovó bha dhɨ ɨ̀ tayɨ́ àyɨ lɨ̀le vwàvwà ro àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rúsè gò, ɨ̀ dré adrézó kɨzà nya lavúlé.

Tìmòtéyò nɨ drì tàma

11 Dɨ, mɨ móndɨ́ Gìká àdhya ró nɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na lapálé tà nda kòdhɨ ɨ sílésè títí. Mɨ́ kàdré láti nda adrézó tà gyǎgya ꞌo, adrézó tròle Gìká nɨ tà rú, adrézó Gìká nɨ kaꞌì togó wä́yi sè, adrézó ámɨ lèle tadhá, adrézó ámɨ togó tsɨ, adrézó kpà ámɨ togó yàyà tadhá. 12 Mɨ́ kàdré àdzú tà kaꞌìkaꞌì àdhya nɨ bhu dóro. Mɨ́ kòru lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá Gìká dré ámɨ azízó kisúá dhɨ ngbí, ngóró mɨ́ dré tà mɨ́ dré kaꞌìle dhɨ nɨ longólé móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ kandrá dóro dhɨ tɨ́nɨ. 13 Má adré ámɨ kodzó Gìká adrélépi lɨ́drɨ̀ fe ngá títí ɨ dré dhɨ mìlésè, ɨ̀ndɨ̀ Yésu Krísto tà ɨ́ dré kaꞌìle dhɨ nɨ longólépi Pòtíyò Pìlátò kandrá dóro dhɨ mìlésè, tàzoá dhɨ: 14 Mɨ́ kàdré tòlɨ́ fèle mɨ́ dré kòdhɨ kɨ ꞌo togó lólo sè ɨ̀ndɨ̀ tà àko mɨ́ rú, tsàle kìtú àma kɨ Mírì Yésu Krísto dré dra agòzo dhɨ tú. 15 Gìká nɨ Yésu Krísto nda nɨ ꞌo agòle lókyá ɨ́ dré bhàle dhɨ sè dhɨ nɨ̀. Akódhɨ nda Gìká rúku ró dhɨ ꞌɨ, Ópɨ́ kàdrɨ̀ àlo kwákwá dhɨ ꞌɨ, ópɨ́ títí dhɨ kɨ Ópɨ́ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ mírì títí dhɨ kɨ Mírì ꞌɨ. 16 Akódhɨ dhya àlo kwákwá kɨtswálépi dràle ko, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi adrélé ngádra kɨtswázó tsàle ànyɨ làgá bwà ko dhɨ na dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ dhya móndɨ́ àlo dré nòle rè ko, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé nòle bwà ko dhɨ ꞌɨ. Lɨndrɨ̀ ɨ rìnyí be dhɨ ɨ̀ kàdré akódhɨ dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

Ngábhá kɨ tà

17 Kàdré móndyá kaꞌìbhá ngábhá ro bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ tà sè dhɨ, mɨ́ kàdré àyɨ nda kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró drìkàdrɨ̀ ro ko. Ɨ̀ kàdré kpà àyɨ kɨ mì bha ngá adrébhá gìle ko dhɨ ɨ dri ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ mì bha Gìká adrélépi ngá títí kɨ afè àma dré adrézó lenzélé ásà dhɨ véna. 18 Mɨ́ kàdré tàá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kàdré tà dóro ꞌo, adrézó ngábhá ɨ ró tà dóro nda kɨ ꞌòma sè. Ɨ̀ kàdré kpà gànzi ró adrélé àyɨ kɨ ngá lanzɨ́ móndɨ́ ɨ dré togó dóro sè. 19 Ɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, ɨ̀ nɨ ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ kɨtswábhá akɨ́lé bwà ko dhɨ kɨ lokó àyɨ dré lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè, ɨ̀ kòkisúró lɨ́drɨ̀ bàti dhɨ be dhɨ bvó.

Pólò nɨ kúlí kùdù

20 Tìmòtéyò, mɨ́ kàdré tà Gìká dré bhàle mɨ́ drɨ́gá dhɨ kɨ lɨkɨ́ dóro. Mɨ́ kògà kúlí tàko adrébhá lɨndrɨ̀ fe Gìká dré ko dhɨ ɨ, túmä́ní tà kɨnzò ro adrébhá lɨgɨ́lé tà bàti rú dhɨ ɨ́be. À adré tà nda kɨ zi «tà nìnì», dɨ, tà nda ɨ àyɨkya kɨnzò tà ꞌɨ. 21 Móndɨ́ àruka tàbhá dhɨ ɨ̀ kisú tà nìnì nda dre dhɨ, ɨ̀ tayɨ́ àyɨ vwàle àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rúsè vwàvwà.

Gìká nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be!

* 5:9 5:9 À kɨtswá kpà kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè kònɨ kɨ ladzá kònɨ̀nɨ: «…kòlɨkɨ́ ɨ ngbà ꞌí agó dré tá mòle dhɨ dré.»

† 5:18 5:18 À kònò kpà Dùtèrònómè 25:4; 1 Kòrítòbhá ɨ 9:9; Màtáyò 10:10; Lúkà 10:7.

‡ 5:19 5:19 À kònò Dùtèrònómè 19:15.

2 TÌMÒTÉYÒ

1

2

3

4

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Tìmòtéyò dré dhɨ nɨ rì

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Tìmòtéyò dré dhɨ nɨ rì ꞌɨ. Wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Pólò adré Tìmòtéyò, áyɨ àzíàmu ro dhɨ nɨ tɨmbà akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Adré akódhɨ nɨ kodzó, kògòró adrélé Rúbí Tanɨ longó, adrézó Gìká nɨ tà tadhá, adrézó àzí bhàle ɨ́ drɨ́gá dhɨ nɨ ꞌo kɨtswálé títí (2:2; 4:2, 5). Adré kpà tàá dhɨ, Tìmòtéyò kàdré kɨzà kaꞌì nyàle ngóró sòdá dóro Yésu Krísto àdhya tɨ́nɨ (1:8; 2:3; 4:5).

Pólò adré Tìmòtéyò nɨ bí se, kàdréró áyɨ lɨkɨ́ kúlí tàko ɨ̀ndɨ̀ tɨ̀tɨ́ tàko kɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ káyi azaaza adrébhá móndɨ́ kɨ drì kɨzá dhɨ kɨ tà sè (2:14-18; 2:23; 4:4). Kàdré dɨ be tròle Gìká nɨ Kúlí rú, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ tà tadhálé gyǎgya dhɨ ɨ rú (1:13; 2:15; 3:14-17; 4:2).

Kùdù ro dhɨ, Pólò adré tàá dhɨ, Tìmòtéyò kàdré tà ɨ́ dré nòle Pólò rú dhɨ kɨ lebè: tà dré tadhálé dhɨ ɨ, akódhɨ nɨ atsima, akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì, akódhɨ nɨ togó vwàvwà, akódhɨ nɨ lèle, akódhɨ nɨ togó tsɨ̀ma, tsàle kɨzà dré nyàle dhɨ ɨ (1:13; 3:10-11).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma (1:1-2)

2) Tìmòtéyò nɨ kodzoma àzí bhàle akódhɨ drɨ́gá dhɨ nɨ ꞌo dhɨ (1:3–2:13)

3) Tìmòtéyò nɨ drì tàma (2:14–4:5)

4) Tà nòle Pólò rú dhɨ ɨ (4:6-18)

5) Mòdo kùdù (4:19-22)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, Yésu Krísto nɨ àpóstolò, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ ma. Gìká bhà ma adrélé àpóstolò ro ngóró ɨ́ dré lèle dhɨ tɨ́nɨ, má kàdréró lɨ́drɨ̀ dré lazílé Yésu Krísto na dhɨ nɨ tà longó móndɨ́ ɨ dré be dhɨ bvó. 2 Má adré tɨsɨ̀á mɨ, Tìmòtéyò, áma mvá má dré lèle tò dhɨ dré. Gìká àma kɨ Atá ɨ àma kɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ mɨ́ rú, ɨ̀ kòbhà ámɨ kɨzà, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ mɨ́ dré!

Pólò kodzó Tìmòtéyò àzí bhàle akódhɨ drɨ́gá dhɨ nɨ ꞌo togó wä́yi sè

3 Má adré àwoyà ta Gìká dré ámɨ tà sè. Gìká nda Gìká má dré adrézó tà nɨ nɨ ꞌo togó lólo sè ngóró áma tábhí ɨ̀ dré tá ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ. Má dré adréràꞌa tà zi akódhɨ tí dhɨ ꞌá dhɨ, má adré ámɨ tà kisù kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be landè àko ró. 4 Má kàdré ámɨ mìndra nɨ tà kisù dhɨ, ma lovó ɨ́be tò ámɨ nòzo, áma togó kògaró arɨ́ sè bǐ be dhɨ bvó. 5 Má nì tàle dhɨ, mɨ́ adré Gìká nɨ kaꞌì togó wä́yi sè dhɨ be, ngóró ámɨ dèdé Lòwísì dré tá kaꞌìle drìdrì dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ andre Yùníkè dré kpà kaꞌìle dhɨ tɨ́nɨ. Má adré kaꞌìá dhɨ, mɨ kpà mɨ́na tà kaꞌìkaꞌì làsú be àyɨkya tɨ́nɨ dhɨ ɨ́be mɨ́ léna. 6 Tà nda sè dhɨ, má adré ámɨ kodzó, mɨ́ kògòró tà Gìká dré bhàle mɨ́ léna áyɨ togó tanɨ sè, má dré drɨ́gá bhǎràꞌa mɨ́ dri dhɨ ꞌá dhɨ nɨ ꞌo atsálé àtsɨ ró. 7 Tàko ko, Tɨrɨ́ Gìká dré bhàle àma léna dhɨ adré àma kɨ togó ꞌo adrélé tìri ró ko. Be ró dhɨ, Tɨrɨ́ nda adré ɨ́na àma kɨ togó ꞌo gàle rìnyí sè bǐ ɨ̀ndɨ̀ lèle sè bǐ. Adré kpà àma kɨ ꞌo adrélé tà ꞌo tògyá sè.

8 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ́ kàdré kanyò ro àma kɨ Mírì nɨ tà longoma sè ko. Mɨ́ kàdré kpà kanyò ro ma, akódhɨ nɨ móndɨ́ ꞌɨ̀le bǎdzó lé dhɨ nɨ tà sè ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na kɨzà kaꞌì nyàle túmä́ní má be Rúbí Tanɨ nɨ tà sè, rìnyí Gìká dré adrélé fèle dhɨ sè. 9 Gìká nda tɨdrɨ́ àma, àma kɨ azízó adrélé móndyá lólo ɨ́na ɨ ró dhɨ nɨ̀. ꞌO tá tà nda kònɨ̀nɨ tà dóro mà dré ꞌòle dhɨ ɨ sè ko. Be ró dhɨ, ꞌo tá kònɨ̀nɨ ngóró ɨ́ dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè áyɨ togó tanɨ sè dhɨ tɨ́nɨ. Bvò nɨ bhàma kandrá dhɨ, kisù tá áyɨ togó tanɨ tadhálé àma dré Yésu Krísto na. 10 Dɨ nyànomvá dhɨ, tadhá áyɨ togó tanɨ nda àma dré Yésu Krísto àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ atsama sè dre. Akódhɨ nda ꞌo dràdrà nɨ rìnyí akɨ́lé gò, láti adrézó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú ásà dhɨ nɨ tadházó ngádra ꞌá Rúbí Tanɨ sè. 11 Rúbí Tanɨ nda nɨ tà sè dhɨ, Gìká bhà ma adrélé áyɨ tà longólépi ró, àpóstolò ro, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ tà tadhálépi ró. 12 Tà nda sè dhɨ, má adré kɨzà nya kòdhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, ma mána kanyò àko, má dré nìle má kaꞌì àdhi ꞌɨ ya dhɨ be dhɨ sè. Má adré kpà kaꞌìá dhɨ, akódhɨ nda rìnyí ɨ́be kɨtswázó tà ɨ́ dré bhàle má drɨ́gá dhɨ nɨ lɨkɨ́ tsàle kìtú tàbvó tàzo dhɨ tú.*

13 Mɨ́ kàdré tà má dré tadhálé gyǎgya mɨ́ dré yìle dhɨ kɨ lebè kòdhya, adrézó tròle ámɨ tà kaꞌìkaꞌì rú, ɨ̀ndɨ̀ lèle Yésu Krísto na dhɨ rú. 14 Mɨ́ kàdré tà dóro bhàle mɨ́ drɨ́gá dhɨ nɨ lɨkɨ́, Tɨrɨ́ Lólo adrélépi adrélé mɨ́ léna dhɨ nɨ rìnyí sè.

15 Ngóró mɨ́ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, móndyá kaꞌìbhá títí angábhá bvò Àsɨ́yà àdhya lésè dhɨ ɨ̀ tayɨ́ ma adrélé kalóma. Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, Fìgélò ɨ Èrèmògénè be. 16 Dɨ, Mírì kòtadhá áyɨ togó dóro móndyá títí Ònèsìfórò nɨ dzó na dhɨ ɨ dré, dré áma togó tɨndrɨ̀le rä dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ dré tá adrélé kanyò ro áma nyɨ̀rɨ̀ kɨ tà sè ko dhɨ sè. 17 Lókyá akódhɨ nda dré atsázó Rómà ꞌa dhɨ sè dhɨ, ndà tá ma lovó sè gò áma kisúzó. 18 Dɨ Mírì kòtadhá áyɨ togó dóro akódhɨ dré kìtú tàbvó tàzo dhɨ tú. Mɨ́ nì akódhɨ ndà tá láti áma ledézó má dré tá adréràꞌa Èfésò na dhɨ ꞌá ngɨ́nɨ ya dhɨ be.

2

Sòdá dóro Yésu Krísto àdhya

1 Dɨ áma mvá, mɨ́ kàdré rìnyi ró Gìká nɨ togó tanɨ bhàle mɨ́ rú Yésu Krísto na dhɨ sè. 2 Tà mɨ́ dré yìle má tí móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ kandrá dhɨ ɨ, mɨ́ kàdré tà nda kɨ tadhá tayɨ́lé móndɨ́ mɨ́ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ ɨ dré, àyɨ nda ɨ̀ kòkɨtswáró kpà tà nda kɨ tadhá móndɨ́ àruka ɨ dré be dhɨ bvó. 3 Mɨ́ kàdré kɨzà kaꞌì nyàle túmä́ní má be, ngóró sòdá dóro Yésu Krísto àdhya tɨ́nɨ. 4 Dhya adrélépi sòdá àzí ꞌo dhɨ adré ɨ́na mì bhe tà bvò kòndɨ àdhya ɨ dri ko, ɨ́ kòkɨtswáró áyɨ kàdrɨ̀ áyɨ bhàlepi àzí nda mi dhɨ nɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé be dhɨ bvó. 5 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, dhya adrélépi angú ra dhɨ kɨtswá ɨ́na làgɨ́ kisú ko, kàdré angú nda nɨ ra ngóró angú nɨ tòlɨ́ dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ ko dhɨ. 6 Adré kpà lèá dhɨ, dhya áyɨ fèlepi amvú ꞌa dhɨ kòkisú rè zyà lànyá lokólé drìdrì dhɨ nɨ̀. 7 Lè mɨ́ kàdré tà má dré adrélé tàle kòdhɨ kɨ kisù dóro gò, Mírì kòfèró mɨ́ dré tògyá tà nda kɨ àndu nìzo títí.

8 Mɨ́ kàdré Yésu Krísto angálépi Dàwídì nɨ súrú lésè, ngàlepi kpà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà kisù kòdhya, ngóró Rúbí Tanɨ má dré adrélé longólé dhɨ dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ. 9 Rúbí Tanɨ nda nɨ tà sè dhɨ, má adré kɨzà nya, tsàle byá áma ꞌɨ̌ràꞌa nyɨ̀rɨ̀ sè drìkònzɨ líyí tɨ́nɨ dhɨ ꞌá. Dɨ, à kɨtswá Gìká nɨ kúlí ꞌɨ nyɨ̀rɨ̀ sè bwà ko. 10 Ásà dhɨ, má adré tà títí dhɨ kɨ mvo móndyá Gìká dré zɨ̀le dhɨ kɨ tà sè, ɨ̀ kòkisúró kpà lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ mìlanzìlanzì be Yésu Krísto na be dhɨ bvó.

11 Kúlí kònɨ ɨ, kúlí kɨtswálé kaꞌìle dhɨ ꞌɨ:

Mà kòdrà túmä́ní Yésu be dhɨ,

mà nɨ kókpà adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be túmä́ní akódhɨ be.

12 Mà kàdré togó tsɨ kɨzà na dhɨ,

mà nɨ kókpà òpɨ̀ nya túmä́ní akódhɨ be.

Mà kògà akódhɨ dhɨ,

akódhɨ nɨ kókpà àma kɨ ga.

13 Mà kàdré móndɨ́ kɨtswábhá adrélé kaꞌìle dhɨ ꞌɨ ko dhɨ,

akódhɨ ngbú dhya kɨtswálépi adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ,

tàko ko, akódhɨ kɨtswá ɨ́na áyɨ tàndɨ nɨ ga ko.

Gìká nɨ àzí ꞌòlepi dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ

14 Lè mɨ́ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo agálé móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ léna. Mɨ́ kàdré kpà àyɨ kɨ kodzó Gìká kandrá, ɨ̀ kàdréró tà kayí àyɨ kòfalésè kúlí kɨ tà dri ko. Tà kayikayi làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨtswá tà dóro ꞌo àlomvá ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na móndyá adrébhá tà nda kɨ yi dhɨ kɨ drì kɨzá. 15 Mɨ́ kàdré tà títí dhɨ kɨ ꞌo kɨtswázó ámɨ fe Gìká dré ngóró móndɨ́ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ ró. Mɨ́ kàdré kpà akódhɨ nɨ àzí ꞌo kanyò àko, adrézó akódhɨ nɨ kúlí tà bàti àdhya nɨ tadhá gyǎgya. 16 Mɨ́ kàdré kúlí tàko adrébhá lɨndrɨ̀ fe Gìká dré ko dhɨ kɨ ga. Tàko ko, móndyá adrébhá kúlí ta kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya vwàle Gìká nɨ tà rúsè vwàvwà. 17 Àyɨ kɨ tà tadhálé dhɨ ɨ̀ adré móndɨ́ kɨ ꞌo kònzɨ, ngóró làzɨ́ dré adrélé atsɨ́lé rúbhá nya dhɨ tɨ́nɨ. Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, Ɨ̀mènáyò ɨ Fìlétò be. 18 Àyɨ nda ɨ̀ ku láti tà bàti àdhya ꞌásè dre. Ɨ̀ adré tàá dhɨ, ngangà dràdrà ꞌásè dhɨ nɨ tà lavú dre. Ɨ̀ adré dɨ móndɨ́ àruka kɨ tà kaꞌìkaꞌì kɨzá ásà. 19 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, dzópá Gìká dré bhàle dhɨ adré ɨ́na áyɨ totó tätä. À tɨsɨ̀ kúlí kònɨ ɨ dzópá nda rú kòdhya: «Mírì nì móndyá adrébhá ɨ́na ró dhɨ ɨ be,»* ɨ̀ndɨ̀ «Lè móndyá títí adrébhá tàá dhɨ, àyɨ móndɨ́ Mírì àdhya ꞌɨ dhɨ, ɨ̀ kòtayɨ́ tà kònzɨ ꞌòma.»

20 Dzó kàdrɨ̀ dhɨ léna dhɨ, ngá ledélé órò sè ɨ̀ndɨ̀ àrezá sè dhɨ ɨ be, túmä́ní ngá ledélé fa sè ɨ̀ndɨ̀ kìní sè dhɨ ɨ́be. Ngá ledélé órò sè ɨ̀ndɨ̀ àrezá sè nda ɨ ngá adrézó tà ꞌo ásà lɨndrɨ̀ sè dhɨ ꞌɨ. Ngá àruka nda ɨ kó ngá adrézó tà ꞌo ásà lɨndrɨ̀ àko dhɨ ꞌɨ. 21 Dhya ángùdhi áyɨ temvélépi tàkonzɨ̀ títí ɨ lésè dhɨ nɨ adré ngá adrézó tà ꞌo ásà lɨndrɨ̀ sè dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ nda fè ɨ adrélé lólo Mírì dré kɨtswázó tà dóro ꞌo ɨ́ sè. Akódhɨ gànzi ró tà dóro títí dhɨ kɨ ꞌo.

22 Lè mɨ́ kàdré lapálé lovó kònzɨ kàdhúrà kya ɨ sílésè. Mɨ́ kàdré láti nda adrézó tà gyǎgya ꞌo, adrézó Gìká nɨ kaꞌì togó wä́yi sè, adrézó ámɨ lèle tadhá, adrézó tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé. Mɨ̀ kàdré tà nda kɨ ꞌo túmä́ní móndyá títí adrébhá liyílé Mírì rú togó lólo sè dhɨ ɨ́be. 23 Mɨ́ kàdré káyi azaaza ró ɨ̀ndɨ̀ tògyá àko dhɨ kɨ ga. Tàko ko, mɨ́ nì tàle dhɨ, tà nda ɨ̀ adré móndɨ́ kɨ ꞌo lawàle àyɨ kòfalésè dhɨ be. 24 Adré lèá dhɨ, màrábà Mírì àdhya kàdré lawàle móndɨ́ ɨ́be ko. Be ró dhɨ, kàdré ɨ́na áyɨ togó dóro tadhá móndyá títí ɨ véna. Kònì adrélé tà tadhá dóro dhɨ be. Kàdré kpà tà mvo togó vwàvwà sè. 25 Kàdré móndyá adrébhá lɨgɨ́lé ɨ́ rú dhɨ kɨ lotó togó yàyà sè. Àdhi nì nɨ̀, Gìká nɨ láti fe àyɨ dré àyɨ kɨ togó ladzázó gò, tà bàti nìzo dhɨ. 26 Ɨ̀ kòꞌo kònɨ̀nɨ dhɨ, ɨ̀ nɨ go tà ni kisùle dóro gò, ɨ̀ dré lapázó bǎ Dzáborò dré tapélé àyɨ dré dhɨ sílésè. Àngyá ko, akódhɨ nda ru tá àyɨ, àyɨ kɨ ꞌòzo tà ɨ́ dré lèle ɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo.

3

Tà lókyá kùdù àdhya ɨ

1 Lè mɨ́ kònì tà kònɨ̀dhɨ dóro: Lókyá kùdù sè dhɨ, tà kòkóròko lavúlé dhɨ kɨ dra atsá. 2 Tàko ko, móndɨ́ kɨ adré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ le kòdhya. Ɨ̀ nɨ adré làfa lovó bha, adrézó àyɨ kɨ afà, adrélé drìkàdrɨ̀ ro. Ɨ̀ nɨ adré Gìká nɨ lodhá, adrézó lɨgɨ́lé àyɨ kɨ tibhá ɨ rú, adrézó àwoyà ni tàle ko, adrézó tà lólo ató àyɨ pálé. 3 Ɨ̀ nɨ adré lèle àko, adrézó móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tri ko, adrézó móndɨ́ kɨ rú ta kònzɨ. Ɨ̀ kɨtswá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó mvo ko, adrézó tà ꞌo kàꞌwá àtrá kya tɨ́nɨ, adrézó tà dóro ga. 4 Ɨ̀ nɨ adré móndɨ́ kɨ lefè kàrɨbhá ɨ drɨ́gá, adrézó tà ꞌo swà ro, adrézó àyɨ kɨ tà bha kuru, adrézó àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó le Gìká nɨ lavú. 5 Ɨ̀ nɨ su ngóró móndɨ́ adrébhá tròle Gìká nɨ tà rú dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Dɨ, ɨ̀ nɨ àyɨkya Gìká nɨ rìnyí gàgà. Mɨ́ kàdré dɨ ru su móndyá làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ́be ko.

6 Àyɨ nda kɨ àruka ɨ̀ adré tɨfɨ́lé dzó ɨ ꞌásè túrúpfú sè, adrélé tòkó kɨtswálé lɨtɨ́lé mbèlè dhɨ kɨ lɨtɨ́. Tàko ko, tòkó nda ɨ̀ ga àyɨkya tàkonzɨ̀ sè bǐ gò, ɨ̀ dré adrézó tatsílé lovó kònzɨ twátwa dhɨ kɨ ꞌobe. 7 Ɨ̀ adré ngbú tà nda nìle, dɨ, ɨ̀ kɨtswá àyɨkya tà bàti ni kaꞌìle bwà ko. 8 Móndyá nda ɨ̀ adré lɨgɨ́lé tà bàti rú, ngóró Yánè ɨ Yàmbérè be dhɨ ɨ̀ dré tá lɨgɨ́lé Mósè rú dhɨ tɨ́nɨ.* Àyɨ kɨ tà kisùkisù abɨ́abɨ́ gò, àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì dré atsázó tà tàko ró. 9 Dɨ, ɨ̀ kɨtswá àyɨkya gòle lɨ̀le drìdrì ko. Tàko ko, à nɨ àyɨ kɨ azaaza no ngádra ꞌá, ngóró Yánè kya Yàmbérè be dhɨ tɨ́nɨ.

Tìmòtéyò nɨ drì tàma

10 Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ lebè mɨ́na ma, tà má dré tadhálé dhɨ kɨ nìzo dóro dre. Mɨ́ nì kpà áma atsima, tà má dré lèle ꞌòle dhɨ, áma tà kaꞌìkaꞌì, áma togó vwàvwà, áma lèle, áma togó tsɨ̀ma, 11 áma mì pfòma, ɨ̀ndɨ̀ kɨzà títí má dré nyàle dhɨ ɨ be. Mɨ́ nì kpà tà atsábhá má rú gò áma mì pfòzo Àtìyòkíyà na, Ìkòníyò na, ɨ̀ndɨ̀ Lìsítrà na dhɨ ɨ be. Dɨ, Mírì apá ɨ́na ma tà títí nda ɨ lésè.† 12 Tà bàti ró dhɨ, à nɨ móndyá títí adrébhá lèá tròle Gìká nɨ tà rú Yésu Krísto na dhɨ kɨ mì pfo. 13 Dɨ, móndyá kònzɨ adrébhá móndɨ́ kɨ lɨtɨ́ dhɨ kɨ adré vélé tàkonzɨ̀ ꞌo lɨ̀zo ába drìdrì. Ɨ̀ nɨ adré móndɨ́ kɨ lɨtɨ́, adrézó kpà àyɨ kɨ tayɨ́ adrélé lɨtɨ́lé.

14 Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na tròle tà mɨ́ dré yìle gò kaꞌìzoá bàti dhɨ ɨ rú. Tàko ko, mɨ́ nì, mɨ́ yi tá tà nda ɨ àdhibhá ɨ tí ya dhɨ be. 15 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, kɨdhólé ámɨ anzɨ̀ lésè dhɨ, mɨ́ nì Gìká nɨ Kúlí lólo dhɨ dóro. Kúlí nda nɨ kɨtswá tògyá fe mɨ́ dré adrɨ́zó ásà, mɨ́ dré Yésu Krísto nɨ kaꞌìle dhɨ sè. 16 Tàko ko, tà títí tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ɨ̀ apfò akódhɨ nɨ tàndɨ sílésè. Tà tɨsɨ̀le nda ɨ dóro adrézó móndɨ́ kɨ tadhá, adrézó àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá àyɨ dré, adrézó àyɨ kɨ lotó, adrézó àyɨ kɨ kodzó adrélé atsílé tà gyǎgya na, 17 móndyá Gìká àdhya ɨ̀ kòkɨtswáró títí, adrélé kpà gànzi ró tà dóro títí dhɨ kɨ ꞌo.

4

1 Má adré ámɨ kodzó Gìká mìlésè ɨ̀ndɨ̀ Yésu Krísto mìlésè. Yésu nda dhya dra móndyá títí lɨ́drɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ dràbhá dre dhɨ kɨ tàbvó tàlepi, ɨ́ dré dra agǒrà áyɨ Òpɨ̀ na dhɨ ꞌá dhɨ ꞌɨ. 2 Mɨ́ kàdré Gìká nɨ kúlí longó móndɨ́ ɨ dré, kàdré gba lókyá dóro sè yà, kó ngalè lókyá kònzɨ sè yà dhɨ. Mɨ́ kàdré móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá àyɨ dré, adrézó àyɨ kɨ lotó, adrézó àyɨ kɨ kodzó togó vwàvwà sè ɨ̀ndɨ̀ tà tadhálé gyǎgya dhɨ ɨ sè. 3 Tàko ko, lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, móndɨ́ kɨ Gìká nɨ tà tadhálé gyǎgya dhɨ kɨ ga. Ɨ̀ nɨ tà tadhábhá bǐ dhɨ kɨ kɨmó àyɨ làgásè, adrélé tà ɨ̀ dré adrélé lèle yìle dhɨ kɨ tadhá, ɨ̀ kòkɨtswáró àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó ꞌo be dhɨ bvó. 4 Ɨ̀ kɨtswá àyɨ kɨ bíbhálé ga tà bàti véna ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ nɨ àyɨkya àyɨ kɨ bíbhálé ga tɨ̀tɨ́ tàko ɨ véna. 5 Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na ámɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́ tà títí ɨ sè. Mɨ́ kàdré kɨzà kaꞌì nyàle, adrézó Rúbí Tanɨ longó, adrézó àzí Gìká dré bhàle mɨ́ drɨ́gá dhɨ nɨ ꞌo kɨtswálé títí.

6 Tàko ko, ma ró dhɨ, má fè áma lɨ́drɨ̀ wä́yi Gìká dré mòbòmà ro dre. Lókyá má dré dra lɨ̀zo dhɨ atsá kpà ànyɨ dre. 7 Má bhu mána àdzú dóro, angú ràzo tsàle kùdù nɨ na dre. Má su áma tà kaꞌìkaꞌì rú. 8 Dɨ nyànomvá dhɨ, à zù kùlá tà gyǎgya àdhya adrélé áma letè. Dɨ Mírì dra móndɨ́ kɨ tàbvó tàlepi gyǎgya dhɨ nɨ kùlá nda nɨ afè má dré, kìtú tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ nɨ̀. A kɨtswá fèá ngbà ꞌí má dré kalóma ko. A nɨ kókpà fèá móndyá títí adrébhá áyɨ agòma letè lovó sè dhɨ ɨ dré.

Pólò nɨ kúlí kùdù

9 Mɨ́ kòꞌo tà títí dhɨ ɨ alɨ̀zo má vélé mbèlè. 10 Tàko ko, Démà lè tá ɨ́na tà bvò kòndɨ àdhya ɨ tò gò, áma tayɨ́zó adrélé kalóma, lɨ̀zo Tèsàlòníkè na. Kùrèsékè lɨ̀ ɨ́na Gàlàtɨ́yà na, ɨ̀ndɨ̀ Títò lɨ̀ ɨ́na Dàlàmàtɨ́yà na. 11 Tayɨ́ ngbà ꞌí Lúkà kònwa má làga kòdhya. Dɨ mɨ́ kàdrì Márokò alɨ̀zo akódhɨ be. Tàko ko, akódhɨ nda nɨ kɨtswá drɨ́gá bha má vélé àzí sè. 12 Má mù Tìkíkò Èfésò na. 13 Mɨ́ dré adréràꞌa ꞌòle alɨ̀le dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ́ kàdó kótɨ̀ má dré tayɨ́lé Kàrúpò véna Trówà na dhɨ alɨ̀zo ába be. Mɨ́ kàlɨ̀ kpà áma búkù ɨ́be, lavúlé dhɨ, búkù kɨ́nɨ́ sè dhɨ ɨ.

14 Àlɨ̀gɨ̀zándrè adrélépi tóká líyí ro dhɨ ꞌo ma kònzɨ lavúlé. Mírì nɨ tà logó akódhɨ dré tà dré ꞌòle dhɨ ɨ tí dhɨ nɨ̀. 15 Mɨ́ kòlɨkɨ́ mɨ́na mɨ akódhɨ sè. Àngyá ko, akódhɨ lɨgɨ́ àma ɨ́be kúlí mà dré adrélé longólé dhɨ kɨ tà sè tà tàndɨ ró.

16 À dré tá adréràꞌa áma tàbvó ta vésè nɨ àlo sè dhɨ ꞌá dhɨ, dhya àlo alɨ̀lepi áyɨ totó má làga dhɨ tá yókódhó. Móndyá títí dhɨ ɨ̀ tayɨ́ ma adrélé kalóma. Gìká kòbhà tà nda àyɨ rú ko! 17 Dɨ, Mírì totó tá ɨ́na ɨ má làga rìnyí afè má dré áyɨ kúlí longózó ngádra ꞌá dhɨ nɨ̀, móndyá títí súrú twá ro dhɨ ɨ̀ kòyiró be dhɨ bvó. Dɨ Gìká apá ma kàmì sílésè nɨ̀. 18 Bàti, Mírì nɨ áma apá tà kònzɨ títí ꞌòle má rú dhɨ ɨ lésè gò, áma ꞌòzo fɨ̀le lɨ́ná áyɨ Òpɨ̀ bhù àdhya léna. Rúku kàdré akódhɨ dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

Mòdo kùdù

19 Mɨ́ fè mòdo Pìrìsíkà ɨ dré Àkílà be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí Ònèsìfórò nɨ dzó na dhɨ ɨ́be. 20 Èrástò gò adrélé Kòrítò na. Má tayɨ́ Tròfímò drà ro Mìlétò na. 21 Mɨ́ ꞌo tà títí dhɨ ɨ alɨ̀zo kònwa lókyá kɨdhɨ̀ àdhya kandrá.

Yùbúlò ɨ̀ fè mòdo mɨ́ dré túmä́ní Púdè, Línò, Kàlàwùdíyà, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ adrúpi títí dhɨ ɨ́be.

22 Mírì kàdré túmä́ní mɨ́ be! Akódhɨ nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be títí!

* 1:12 1:12 À kɨtswá kpà kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè kònɨ kɨ ladzá kònɨ̀nɨ: «…akódhɨ nda rìnyí ɨ́be kɨtswázó tà má dré bhàle ɨ́ drɨ́gá dhɨ nɨ lɨkɨ́ tsàle kìtú tàbvó tàzo dhɨ tú.»

* 2:19 2:19 À kònò Ngá nàma 16:5.

* 3:8 3:8 «Yánè ɨ Yàmbérè be» kònɨ ɨ rú Yúdà ànzɨ ɨ̀ dré tá fèle Èzèpétò nɨ kódzógó ɨ dré dhɨ ꞌɨ. À kònò Pfòma 7:11, 22.

† 3:11 3:11 À kònò Tà ꞌòle dhɨ ɨ 13; 14.

TÍTÒ

1

2

3

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Títò dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Títò dré dhɨ ꞌɨ. Títò nda tá móndɨ́ Yúdà mvá ro ko Yésu nɨ kaꞌìlepi gò, dré atsázó Pólò nɨ àzíàmu kɨ àlo ró dhɨ ꞌɨ (Gàlàtɨ́yàbhá ɨ 2:1-3). Pólò tayɨ́ tá akódhɨ tùrù Kùrétè àdhya na, kònòró Èkèlézyà kɨ tà, bhàgo kɨ tobhàzo Èkèlézyà bhàandre títí ɨ ꞌásè dhɨ ɨ drìle (1:5).

Pólò adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ na dhɨ ɨ sè. Àlo nɨ, adré tà lazí Títò dri tà adrézó Èkèlézyà nɨ drì kobhá kɨ kɨpè dhɨ kɨ tà sè (1:5-16). Tàko ko, móndɨ́ bǐ Èkèlézyà Kùrétè àdhya na dhɨ kɨ tà tá dóro ko. Rì nɨ, Pólò adré Títò nɨ drì ta, tà kɨtswábhá dré tadhálé móndɨ́ twátwa Èkèlézyà na dhɨ ɨ dré dhɨ kɨ tà sè: àgo màlɨ̀ga ɨ, tòkó màlɨ̀ga (kɨtswábhá kpà kyánzɨ kɨ tadhá dhɨ ɨ), kàdhúrà ɨ, ɨ̀ndɨ̀ màrábà ɨ (2:1-15). Na nɨ, Pólò adré móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kàdré atsílé ngɨ́nɨ ya dhɨ nɨ tà tadhá Títò dré (3:1-11). Àyɨ nda ɨ̀ kàdré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé, adrézó tà kɨtswábhá móndɨ́ kɨ ꞌo ru lanzɨ́ dhɨ kɨ ga.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pólò nɨ mòdo fèma (1:1-4)

2) Èkèlézyà nɨ drì kobhá kɨ tà (1:5-16)

3) Tà kɨtswábhá tadhálé móndɨ́ twátwa Èkèlézyà na dhɨ ɨ dré dhɨ ɨ (2:1-15)

4) Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ atsima (3:1-11)

5) Pólò nɨ kúlí kùdù (3:12-15)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò, Gìká nɨ màrábà, ɨ̀ndɨ̀ Yésu Krísto nɨ àpóstolò, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ ma. Gìká bhà ma adrélé àzí nda nɨ ꞌo, móndyá ɨ́ dré zɨ̀le dhɨ ɨ̀ kòkaꞌìró Yésu Krísto, tà bàti nìzo gò, adrézó tròle Gìká nɨ tà rú, 2 ɨ̀ kàdréró mì bha lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisúzó. Gìká kɨtswálépi kɨnzò ta ko dhɨ lazí tá lɨ́drɨ̀ nda nɨ tà drìdrì bvò nɨ bhàma kandrá. 3 Dɨ lókyá dré tá bhàle dhɨ kòkɨtswá dre dhɨ, Gìká àma kɨ tɨdrɨ́lépi nda dré áyɨ kúlí ꞌòzo apfòle ngádra ꞌá. Tàko ko, bhà áyɨ kúlí nda nɨ longoma nɨ tà má drɨ́gá, má kòlongóró ngóró dré tá tàle má kòꞌo dhɨ tɨ́nɨ.

4 Má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ mɨ, Títò, áma mvá bàti àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ dré. Gìká àma kɨ Atá ɨ Yésu Krísto àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ mɨ́ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ mɨ́ dré!

Àzí fèle Títò dré ꞌòle tùrù Kùrétè àdhya na dhɨ

5 Má tayɨ́ tá mɨ adrélé Kùrétè na, mɨ́ kòledéró tà kɨtswábhá rè ko dhɨ ɨ títí, bhàgo kɨ tobhàzo Èkèlézyà bhàandre àlo àlo títí dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ ɨ drìle, ngóró má dré tá lazílé mɨ́ dri dhɨ tɨ́nɨ. 6 Adré lèá dhɨ, bhàgo kàdré móndɨ́ adrélépi tà àko ɨ́ rú dhɨ ꞌɨ. Kàdré agó tòkó ɨ́be àlo kwákwá dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ nɨ ànzɨ ɨ̀ kàdré móndɨ́ Yésu nɨ kaꞌìbhá dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ kàdré kpà tà kɨtswázó àyɨ kɨ asíkì ásà dhɨ àko àyɨ rú, kàdré tà swà ꞌòma nɨ tà sè yà, kó ngalè móndɨ́ kɨ kúlí gàma nɨ tà sè yà dhɨ. 7 Adré lèá dhɨ, Èkèlézyà nɨ drì kòlepi kàdré móndɨ́ adrélépi tà àko ɨ́ rú dhɨ ꞌɨ. Tàko ko, à adré Gìká nɨ àzí bha akódhɨ drɨ́gá kòdhya. Akódhɨ kàdré drìkàdrɨ̀ ro ko, kombà ro ko, wá tsìlepi ró ko, làpfubhá ro ko, ɨ̀ndɨ̀ làfa ndàlepi túrúpfú sè dhɨ ró ko. 8 Be ró dhɨ, kàdré ɨ́na móndɨ́ adrélépi móndɨ́ kɨ kaꞌì dòle ɨ́ véna togó dóro sè, adrélépi tà dóro le, adrélépi tà ꞌo tògyá sè, adrélépi gyǎgya ɨ̀ndɨ̀ lólo, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi áyɨ tàndɨ nɨ lovó mvo dhɨ ꞌɨ. 9 Kàdré tròle gɨ́gɨ́ ro kúlí bàti tadhálé ɨ́ dré dhɨ ɨ rú, ɨ́ kòkɨtswáró móndɨ́ kɨ kodzó tà adrélé tadhálé gyǎgya dhɨ ɨ sè, kɨtswázó kpà móndɨ́ adrébhá lɨgɨ́lé tà nda ɨ rú dhɨ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá àyɨ dré.

10 Tàko ko, móndɨ́ adrébhá lɨgɨ́lé, adrébhá tà tàko kɨ ta, adrébhá kpà móndɨ́ kɨ lɨtɨ́ dhɨ ɨ bǐ. Lavúlé dhɨ, àyɨ Yúdà ànzɨ ɨ kòfalé. 11 Adré lèá dhɨ, à kàtsú àyɨ kɨ ti. Àngyá ko, ɨ̀ adré àyɨkya tà kɨtswábhá tadhálé ko dhɨ kɨ tadhá kòdhya, kɨtswázó làfa kisú túrúpfú sè dhɨ bvó. Ɨ̀ adré dɨ móndɨ́ dzó àruka ɨ ꞌásè dhɨ kɨ drì kɨzá títí. 12 Àyɨ kɨ tàndɨ kɨ pròfétà kɨ àlo tà dhɨ: «Kùrétèbhá ɨ ngbú àyɨkya kɨnzòbhá ꞌɨ, kàꞌwá àtrá kònzɨ dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ kòvongbolobhá tòbvo ró dhɨ ꞌɨ.» 13 Tà tàle àyɨ rú nda kòdhɨ tà bàti ꞌɨ. Ásà dhɨ, mɨ́ kàdré àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá àyɨ dré ngádra ꞌá, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ totó tätä àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na be dhɨ bvó. 14 Lè ɨ̀ kògò adrélé tròle tɨ̀tɨ́ tàko Yúdà ànzɨ kya ɨ rú ko, ɨ̀ndɨ̀ tòlɨ́ móndyá tà bàti gabhá rè dhɨ kya ɨ rú ko. 15 Móndyá adrébhá togó ɨ́be lólo dhɨ ɨ dré dhɨ, ngá títí dhɨ ɨ lólo. Dɨ, móndyá tà kaꞌìkaꞌì àko adrébhá togó ɨ́be ndǐ ró dhɨ ɨ dré dhɨ, ngá títí dhɨ ɨ ndǐ ró. Àngyá ko, ɨ̀ tayɨ́ àyɨkya àyɨ kɨ togó atsálé ndǐ ró àyɨ kɨ tà kisùkisù be. 16 Móndyá làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ̀ adré tàá dhɨ, ɨ̀ nì Gìká be. Dɨ, ɨ̀ adré àyɨkya akódhɨ nɨ ga tà títí ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè. Àyɨ nda ɨ móndyá adrélé gàle gàgà dhɨ ꞌɨ. Àyɨ móndyá adrébhá lɨgɨ́lé, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswábhá tà dóro ꞌo bwà ko dhɨ ꞌɨ.

2

Tà kɨtswábhá tadhálé móndɨ́ twátwa Èkèlézyà na dhɨ ɨ dré dhɨ ɨ

1 Dɨ, mɨ ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na tà tadhá ngóró dré kɨtswálé Gìká nɨ tà adrélé tadhálé gyǎgya dhɨ sè dhɨ tɨ́nɨ. 2 Mɨ́ kàdré àgo màlɨ̀ga kɨ tadhá, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́, adrézó tà ꞌo tògyá sè, ɨ̀ kòkɨtswáró lɨndrɨ̀ sè. Ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ totó tätä àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, àyɨ kɨ lèle na, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ togó tsɨ̀ma na.

3 Kàdré tòkó màlɨ̀ga kɨ tà sè dhɨ, mɨ́ kàdré kpà àyɨ kɨ tadhá, ɨ̀ kàdréró atsílé ngóró móndɨ́ àyɨ kɨ febhá adrélé lólo Gìká dré dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Ɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ rú ta kònzɨ ko. Ɨ̀ kòtayɨ́ kpà àyɨ atsálé wá nɨ màrábà ɨ ró ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨkya tà dóro tadhá kòdhya. 4 Ásà dhɨ, ɨ̀ nɨ kɨtswá kyánzɨ kɨ tadhá, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ àgo kɨ le àyɨ kɨ ànzɨmvá ɨ́be, 5 adrézó tà ꞌo tògyá sè, adrézó togó ɨ́be lólo ɨ̀ndɨ̀ dóro, adrézó àyɨ kɨ dzó kɨ tà lɨkɨ́, adrézó drì asó àyɨ kɨ àgo ɨ kandrá, à kòkɨtswáró tà ta kònzɨ Gìká nɨ kúlí rú àyɨ kɨ tà sè ko.

6 Kàdré kàdhúrà kɨ tà sè dhɨ, mɨ́ kàdré kpà àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró tà ꞌo tògyá sè. 7 Mɨ ró dhɨ, mɨ́ kàdré tà dóro ꞌo tà títí ɨ sè, ɨ̀ kàdréró tà nda kɨ no mɨ́ rú, adrézó ꞌòá mɨ́na tɨ́nɨ. Mɨ́ kàdré tà mɨ́ dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ lɨkɨ́, kàdréró tà bàti ró kɨtswálé lɨndrɨ̀ sè. 8 Mɨ́ kàdré kpà kúlí ta gyǎgya, à kòkɨtswáró kúlí nda kɨ kayí ko, ámɨ kàrɨbhá ɨ̀ kàdréró kanyò ro, ɨ̀ dré adrélé tà kònzɨ àko tàle àma rú dhɨ sè.

9 Kàdré màrábà kɨ tà sè dhɨ, mɨ́ kàdré àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró drì asó àyɨ kɨ mírì ɨ kandrá tà títí ɨ sè, àyɨ kɨ tà kàdréró dóro àyɨ kɨ mírì nda ɨ mìlésè. Ɨ̀ kàdré kúlí tokó àyɨ tí ko. 10 Ɨ̀ kàdré kpà àyɨ kɨ ngá kugù àlomvá ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tadhá ngóró móndɨ́ kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ɨ ró, ɨ̀ kàdréró Gìká àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ tà adrélé tadhálé dhɨ kɨ ꞌo adrélé lɨndrɨ̀ ro tà títí ɨ sè.

11 Tàko ko, Gìká tadhá áyɨ togó tanɨ kɨtswázó móndyá títí dhɨ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ dre. 12 Akódhɨ nɨ togó tanɨ nda sè dhɨ, adré àma kɨ tadhá atsima twá áyɨ tà rúsè dhɨ nɨ ga, lovó kònzɨ bvò kòndɨ àdhya kɨ ꞌòma be, mà kàdréró atsílé tògyá sè, adrélé tà gyǎgya ꞌo, adrézó tròle Gìká nɨ tà rú lókyá ándrò kònɨ̀dhɨ sè. 13 Mà adré ꞌòá kònɨ̀nɨ, adrézó mì bha arɨ́ be, adrézó Yésu Krísto, àma kɨ Gìká kàdrɨ̀ ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ agòma mìlanzìlanzì ro dhɨ nɨ letè. 14 Akódhɨ nda fè áyɨ tàndɨ àma kɨ tà sè, kɨtswálé àma kɨ apá tàkonzɨ̀ títí ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé àma kɨ temvé adrélé móndyá lólo ɨ́na ɨ ró, mà kàdréró àtsɨ ró adrélé tà dóro ꞌo.

15 Mɨ́ kàdré tà nda kòdhɨ kɨ tadhá móndɨ́ ɨ dré kòdhya, adrézó àyɨ kɨ kodzó, adrézó àyɨ kɨ lotó rìnyí wä́yi fèle mɨ́ dré dhɨ sè. Mɨ́ kòtayɨ́ mɨ dhya àlo dré ayɨ́zèle ko.

3

Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ atsima

1 Lè mɨ́ kògò adrélé tàá móndyá kaꞌìbhá ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ bha àyɨ kɨ ópɨ́ ɨ zàle, ɨ̀ndɨ̀ dhya bhàle àyɨ drìle dhɨ ɨ zàle. Ɨ̀ kàdré àyɨ nda kɨ kúlí yi, adrézó gànzi ró tà dóro títí dhɨ kɨ ꞌo. 2 Ɨ̀ kòtà dhya àlo nɨ rú kònzɨ ko. Ɨ̀ kòlawà kpà móndɨ́ ɨ́be ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ togó dóro ɨ̀ndɨ̀ yàyà tadhá móndyá títí ɨ véna.

3 Tàko ko, wáláká dhɨ, àma tá kókpà móndɨ́ azaaza lɨgɨ́bhá Gìká rú, àyɨ kɨ tayɨ́bhá lɨtɨ́lé dhɨ ꞌɨ. Àma tá màrábà àma kɨ lovó kònzɨ kya, ɨ̀ndɨ̀ lovó twátwa bvò àdhya kya ꞌɨ. Mà adré tá tatsílé tà kònzɨ ꞌobe, lovó kònzɨ bhabe, ɨ̀ndɨ̀ togó kònzɨ bhabe àma kòfalésè. Móndɨ́ àruka ɨ̀ adré tá kpà togó kònzɨ bha àma rú. 4 Dɨ, Gìká àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ tadhá tá ɨ́na áyɨ togó dóro áyɨ lèle be àma dré gò, 5 àma kɨ tɨdrɨ́zó. Tɨdrɨ́ tá àma tà gyǎgya mà dré ꞌòle dhɨ ɨ sè ko. Be ró dhɨ, tɨdrɨ́ ɨ́na àma ɨ́ dré àma kɨ kɨzà lèle bhàle dhɨ sè. Tàko ko, dzɨ̀ tá àma àma kɨ tàkonzɨ̀ lésè, àma kɨ tìzo tódhyá, lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ afèzo àma dré Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. 6 Dré Tɨrɨ́ Lólo nda nɨ kutúzó gàle àma léna bǐ Yésu Krísto àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ sè, 7 kɨtswálé àma ɨ́ dré bhàle gyǎgya áyɨ togó tanɨ sè dhɨ ɨ, mà kòkisúró lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ tàyɨlé ro, adrézó àma kɨ mì bha ásà. 8 Kúlí kòdhɨ ɨ, kúlí kɨtswálé kaꞌìle dhɨ ꞌɨ. Má adré dɨ lèá dhɨ, mɨ́ kàdré tà kòdhɨ kɨ tadhá ngádra ꞌá, móndyá Gìká nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ fe adrélé tà dóro ꞌo. Tà nda ɨ tà dóro lavúlé kɨtswábhá móndyá títí dhɨ kɨ ledé dhɨ ꞌɨ.

9 Dɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na káyi azaaza dhɨ kɨ ga, tábhí kɨ rú kɨ atìma ɨ́be, lawà ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ tà kayima tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tà dri dhɨ be. Tàko ko, tà nda kòdhɨ ɨ tà tàko kɨtswábhá móndɨ́ kɨ ledé bwà ko dhɨ ꞌɨ. 10 Dhya àlo kàdré móndɨ́ kɨ ꞌo ru lanzɨ́ dhɨ, lè mɨ́ kòkodzó akódhɨ nda vésè àlo tsàle vésè rì. Kòyi ko dhɨ, mɨ́ kòtayɨ́ akódhɨ. 11 Mɨ́ nì tàle dhɨ, dhya làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ tayɨ́ áyɨ tà kisùkisù abɨ́lé dre dhɨ be. Tàkonzɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ, adré tà bhà áyɨ tàndɨ dri.

Pólò nɨ kúlí kùdù

12 Má nɨ Àrètémà ꞌɨ yà kó ngalè Tìkíkò ꞌɨ yà dhɨ nɨ mu mɨ́ véna. Àyɨ nda kɨ àlo kòtsa dre dhɨ, mɨ́ kòꞌo tà títí dhɨ ɨ lɨ̀zo áma kisú Nìkòpólì na. Tàko ko, má nò dóro nɨ, má dré lókyá kɨdhɨ̀ àdhya nɨ letèle lavúlé kònàle dhɨ. 13 Mɨ́ kòꞌo tà títí dhɨ ɨ Zénà tòlɨ́ tà ꞌòlepi dhɨ kɨ ledézó Àpólò be lɨ̀le àyɨ kɨ atsí na, ngá àlo kòpɨró àyɨ láti na ko. 14 Lè àma kɨ móndyá ɨ̀ kònì àyɨ kɨ fèle adrélé tà dóro ꞌo, ɨ̀ kòkɨtswáró ngá fe móndyá adrébhá lovó nɨ ɨ́be dhɨ ɨ dré, adrézó kpà lòꞌwa dóro ꞌa bǐ.

15 Móndyá títí mà dré adrézó àyɨ ɨ́be kònwa dhɨ ɨ̀ fè mòdo mɨ́ dré. Mɨ́ kòfè kpà mòdo móndyá kaꞌìbhá títí adrébhá àma kɨ le dhɨ ɨ dré.

Gìká nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be títí!

FÌLÈMÓNÀ

Wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Fìlèmónà dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pólò dré tɨsɨ̀le Fìlèmónà dré dhɨ ꞌɨ. Fìlèmónà nda tá móndɨ́ kàdrɨ̀ Yésu nɨ kaꞌìlepi, adrélépi Èkèlézyà Kòlòsáyɨ̀ àdhya na dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ tá màrábà àlo rú be Ònèsímò dhɨ ɨ́be. Ònèsímò nda lapá tá Fìlèmónà drɨ́gásè lɨ̀le ru kisú Pólò be bǎdzó na. Dɨ Pólò dré akódhɨ nɨ togó asézó Yésu nɨ kaꞌì gò, dré kisùzoá dóro nɨ, ɨ́ dré akódhɨ nɨ logólé líyí nɨ véna dhɨ.

Pólò adré dɨ wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ Fìlèmónà nɨ ti lizízó, kòtrìró áyɨ màrábà nda nɨ tàkonzɨ̀, akódhɨ nɨ kaꞌìzo dòle ngóró áyɨ adrúpi Krísto na dhɨ ró. Pólò adré lèá dhɨ, Fìlèmónà kòꞌo tà nda kònɨ̀nɨ ngóró tòlɨ́ bhàle ɨ́ dri dhɨ tɨ́nɨ ko, be ró dhɨ, ngóró dré lèle ꞌòle áyɨ lèle Krísto na dhɨ sè dhɨ tɨ́nɨ.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

Pólò nɨ mòdo fèma (1:1-3)

Pólò nɨ àwoyà fèma Fìlèmónà nɨ tà sè dhɨ (1:4-7)

Fìlèmónà nɨ ti lizima Ònèsímò nɨ tà sè dhɨ (1:8-22)

Pólò nɨ kúlí kùdù (1:23-25)

1

Pólò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pólò ꞌɨ̀le bǎdzó kòndɨ ꞌá Yésu Krísto nɨ tà sè dhɨ, túmä́ní àma kɨ adrúpi Tìmòtéyò be dhɨ, mà adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ mɨ, àma kɨ àzíàmu Fìlèmónà mà dré lèle tò dhɨ dré. 2 Mà adré kpà tɨsɨ̀á àma kɨ amvúpi Àpɨ́yà dré, àma kɨ àdzú bhuàmu Àrùkípò dré, ɨ̀ndɨ̀ móndyá Èkèlézyà àdhya adrébhá ru kɨmó ámɨ dzó na dhɨ ɨ dré. 3 Gìká àma kɨ Atá ɨ Mírì Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré!

Pólò fè àwoyà Fìlèmónà nɨ tà sè

4 Lókyá má dré adréràꞌa tà zi Gìká tí dhɨ ꞌá dhɨ, má adré ngbú adrélé àwoyà ta akódhɨ dré ámɨ tà sè, adrézó kpà tà zi akódhɨ tí mɨ́ dré. 5 Tàko ko, má adré ámɨ tà kaꞌìkaꞌì Mírì Yésu na dhɨ nɨ tà yi, túmä́ní ámɨ lèle mɨ́ dré adrélé tadhálé móndyá lólo títí Gìká àdhya ɨ véna dhɨ nɨ tà be. 6 Má adré dɨ tà zi Gìká tí, ámɨ tà kaꞌìkaꞌì nda kàdréró lòꞌwa ꞌa bǐ, mɨ́ kònìró tà tanɨ títí mà dré adrézó ába Yésu Krísto na dhɨ ɨ be dhɨ bvó. 7 Áma adrúpi, ámɨ lèle tɨmbà áma togó gàle arɨ́ sè bǐ, mɨ́ dré móndyá Gìká àdhya kɨ togó tɨndrɨ̀le dhɨ sè.

Pólò lizí Fìlèmónà nɨ ti Ònèsímò nɨ tà sè

8 Ásà dhɨ, tágba má dré tá kɨtswázó tòlɨ́ fe mɨ́ dré Krísto na tà kɨtswálépi mɨ́ dré ꞌòle dhɨ sè dhɨ, 9 má adré mána ámɨ ti lizí lèle sè. Dɨ, ma, Pólò màlɨ̀ga ró ꞌɨ̀le nyànomvá bǎdzó ꞌá Yésu Krísto nɨ tà sè dhɨ, 10 má adré ámɨ ti lizí áma mvá Ònèsímò nɨ tà sè. Tàko ko, akódhɨ nda atsá áma mvá ro Krísto na kònwa bǎdzó ꞌá. 11 Wáláká dhɨ, akódhɨ tá móndɨ́ tàko ꞌɨ mɨ́ mìlésè. Dɨ, nyànomvá dhɨ, akódhɨ ɨ́na móndɨ́ kɨtswálépi àma kɨ ledé túmä́ní mɨ́ be dhɨ ꞌɨ.* 12 Má adré akódhɨ nɨ logó mɨ́ véna, tágba akódhɨ dré adrézó áma tàndɨ nɨ togó ꞌɨ dhɨ.

13 Má lè tá tò akódhɨ nɨ kɨkɨ́lé ànyɨ má làga kònwa, kòledéró ma ámɨ àrà ꞌa, má dré adréràꞌa bǎ nya Rúbí Tanɨ nɨ tà sè dhɨ ꞌá. 14 Dɨ, má kɨtswá tá ꞌòá kònɨ̀nɨ mɨ́ dré kaꞌìá àko ró ko. Be ró dhɨ, má adré lèá dhɨ, mɨ́ kòꞌo tà dóro ngóró mɨ́ dré lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ, ngóró tòlɨ́ bhàle mɨ́ dri dhɨ tɨ́nɨ ko.

15 Àruka nɨ, mɨ̀ lanzɨ́ tá ru Ònèsímò be lókyá tsà sè, mɨ́ kògòró akódhɨ nɨ kisú adrézó ába nyo be dhɨ bvó. 16 Nyànomvá dhɨ, akódhɨ vélé ngbà ꞌí màrábà ꞌɨ ko. Akódhɨ lavú vélé màrábà byá. Akódhɨ adrúpi má dré mána lèle tò dhɨ ꞌɨ. Dɨ, lavúlé dhɨ, akódhɨ nɨ adré móndɨ́ mɨ́ dré dra lèle tò dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ adrúpi mɨ́ dré dra lèle tò Mírì na dhɨ ꞌɨ.

17 Dɨ ásà dhɨ, mɨ́ kàdré áma no ámɨ arúpi ró dhɨ, mɨ́ kòkaꞌì akódhɨ ngóró mɨ́ nɨ tá áma tàndɨ nɨ kaꞌì kòdhya na tɨ́nɨ. 18 Akódhɨ kòꞌo mɨ kònzɨ yà, kó ngalè kàdré ámɨ màri ɨ́be ɨ́ rú yà dhɨ, mɨ́ kòbhà màri nda áma rú tí. 19 Ma, Pólò, má adré kúlí kònɨ kɨ tɨsɨ̀ áma tàndɨ nɨ drɨ́gá sè: Má nɨ màri nda nɨ logó mɨ́ dré. Kònò má nɨ tá kɨtswá tàá dhɨ, mɨ mɨ́na áma màri ɨ́be mɨ́ rú, ɨ̀ndɨ̀ màri nda ámɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ ꞌɨ. 20 Dɨ áma adrúpi, má adré lèá mɨ́ kòꞌo tà nda kòdhɨ má dré Mírì nɨ rú sè. Mɨ́ kòtɨndrɨ̀ áma togó Krísto na. 21 Má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ mɨ́ dré, adrézó kaꞌìá dhɨ, mɨ́ nɨ áma kúlí kaꞌì ꞌòle. Má nì, mɨ́ nɨ vélé tà ꞌo tà má dré adrélé zìle kòdhɨ nɨ lavú byá dhɨ be.

22 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, mɨ́ kòledé àrà má dré kɨtswázó ayílé mɨ́ véna dhɨ be. Tàko ko, má adré mì bha Gìká véna, kònzìró láti má dré gòzo tsàle àmɨ véna, ngóró mɨ̀ dré adrélé zìle akódhɨ tí dhɨ tɨ́nɨ.

Pólò nɨ kúlí kùdù

23 Èpàfúrà mà dré adrézó bǎ nya ába Yésu Krísto nɨ tà sè dhɨ, fè mòdo mɨ́ dré. 24 Márokò, Àrìstàrúkò, Démà, tsàle Lúkà be, áma àzíàmu ró dhɨ, ɨ̀ fè kpà mòdo mɨ́ dré.

25 Mírì Yésu Krísto nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be!

* 1:11 1:11 Rú «Ònèsímò» kònɨ̀dhɨ adré lèá tàle dhɨ, «dhya adrélépi móndɨ́ kɨ ledé dhɨ».

ÈBÉRÈ Ɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Wárágà tɨsɨ̀le Èbérè ɨ dré dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà tɨsɨ̀le Èbérè ɨ dré dhɨ ꞌɨ. À nì dhya wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ ngalè àdhi ꞌɨ ya dhɨ ko. Dɨ, à nɨ kɨtswá nòá dhɨ, à adré tɨsɨ̀á móndyá Yésu nɨ kaꞌìbhá gò, ɨ̀ dré adrézó kɨzà nya dhɨ ɨ dré. À adré dɨ tɨsɨ̀á àyɨ nda kɨ kodzózó, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ totó tätä àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. À adré kpà tadhá àyɨ dré ngádra ꞌá dhɨ, Yésu Krísto dhya àyɨ kɨ tɨdrɨ́lépi kɨtswálé títí dhɨ ꞌɨ.

À lanzɨ́ wárágà kònɨ̀dhɨ ꞌa be rì. Àlo nɨ, à adré Krísto nɨ tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ nɨ tadhá (1:1–10:18). À adré tadhá dhɨ, akódhɨ Gìká nɨ Mváagó adrélépi Gìká nɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ tadhá kyá ɨ́ rú dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ kàdrɨ̀ pròfétà kɨ lavú, ángéló kɨ lavú, Mósè nɨ lavú, ɨ̀ndɨ̀ Yòsúwà nɨ lavú. Akódhɨ kòwánà kàdrɨ̀ tà tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ. Dɨ akódhɨ kàdrɨ̀ kòwánà tà àku ru yìzo dhɨ àdhya kɨ lavú. Akódhɨ nɨ lɨ́drɨ̀ fèle mòbòmà ro ngbà ꞌí vésè àlo dhɨ kókpà kàdrɨ̀, mòbòmà atú fèle vésè be bǐ dhɨ kɨ lavú. Dɨ akódhɨ nɨ kàrɨ́ kutúlépi dhɨ sè dhɨ, temvé àma kɨ togó tàkonzɨ̀ lésè kɨtswálé títí, àma kɨ tɨdrɨ́zó.

Rì nɨ, à adré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró tròle àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rú (10:19–13:19). À adré tà kaꞌìkaꞌì móndyá Gìká àdhya atú dhɨ ɨ̀ dré tadhálé dhɨ kɨ tà tadhá. À adré kpà Gìká adré àma kɨ lotó áyɨ ànzɨ ɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ tà tadhá. À adré kpà tàá dhɨ, mà kàdré àma kɨ mì bha Yésu dri, adrézó àma kɨ kisí ànyɨ Gìká làga akódhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Krísto, Gìká nɨ Mváagó adrélépi Gìká nɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ tadhá ɨ́ rú dhɨ ꞌɨ (1:1-3)

2) Krísto kàdrɨ̀ ángéló kɨ lavú (1:4–2:18)

3) Krísto kàdrɨ̀ Mósè nɨ lavú, ɨ̀ndɨ̀ Yòsúwà nɨ lavú (3:1–4:13)

4) Krísto kòwánà kàdrɨ̀ kòwánà atú dhɨ kɨ lavúlépi dhɨ ꞌɨ (4:14–7:28)

5) Tà tɨ́dhɨ́ ru yìzo Krísto sè dhɨ kàdrɨ̀, tà àku ru yìzo dhɨ nɨ lavú (8:1–9:22)

6) Krísto nɨ lɨ́drɨ̀ fèle mòbòmà ro dhɨ kàdrɨ̀, mòbòmà atú fèle dhɨ kɨ lavú (9:23–10:18)

7) Àma kɨ kisima ànyɨ Gìká làga dhɨ (10:19-39)

8) Tà kaꞌìkaꞌì (11:1-40)

9) Gìká nɨ ànzɨ kɨ lotoma (12:1-13)

10) Tà tàle móndyá kaꞌìbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ (12:14–13:19)

11) Kúlí kùdù (13:20-25)

1

Gìká longó áyɨ kúlí áyɨ Mváagó tí

1 Atú dhɨ, Gìká longó tá áyɨ kúlí àma kɨ tábhí ɨ dré áyɨ pròfétà ɨ tí, lókyá twátwa ɨ sè ɨ̀ndɨ̀ láti twátwa ɨ sè. 2 Dɨ, lókyá kùdù kònɨ̀dhɨ sè dhɨ, longó áyɨ kúlí àma dré áyɨ tàndɨ nɨ Mváagó tí. Akódhɨ nda dhya Gìká dré tá ꞌòle ngá títí dhɨ kɨ bha dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya dré bhàle kɨtswálé tà títí ɨ́ dré lazílé tàyɨlé ro dhɨ kɨ kisú dhɨ ꞌɨ. 3 Akódhɨ nda adré lagúlé Gìká nɨ tàndɨ nɨ mìlanzìlanzì sè. Adré kpà Gìká nɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ ꞌo adrélé nòle kyá ɨ́ rú. Adré ngá títí dhɨ kɨ ꞌo adrélé ru totó àyɨ kɨ àrà ɨ ꞌásè áyɨ kúlí rìnyi ró dhɨ sè. Akódhɨ dré móndyá bvò dri dhɨ kɨ temvézó àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ lésè dhɨ àmvolésè dhɨ, dré mbàzo lɨrɨ́lé Gìká múrúngú dhɨ nɨ drɨ́ágó lésè bhù na.*

Gìká nɨ Mváagó kàdrɨ̀ ángéló kɨ lavú

4 Dɨ Gìká nɨ Mváagó nda atsá kàdrɨ̀ ángéló títí dhɨ kɨ lavú byá, ngóró rú Gìká dré fèle drá dhɨ dré kpà adrélé kàdrɨ̀ ángéló kya kɨ lavú byá dhɨ tɨ́nɨ. 5 Tàko ko, Gìká tà tá tàdzí tà ángéló dré ngóró dré tàle áyɨ Mvá dré dhɨ tɨ́nɨ ko. Tà tá áyɨ Mvá nda dré dhɨ:

«Mɨ áma Mváagó ꞌɨ.

Ándrò dhɨ, má ti mɨ ma.»†

Tà kpà dhɨ:

«Má nɨ mána adré akódhɨ nɨ Atá ro.

Akódhɨ nɨ ɨ́na adré áma Mvá ro.»‡

6 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, lókyá Gìká dré tá adréràꞌa áyɨ Mvá kàyo nda nɨ amù bvò dri dhɨ ꞌá dhɨ, tà dhɨ:

«Lè ángéló títí Gìká àdhya ɨ̀ kòbhà akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀.»§

7 Kàdré ángéló kɨ tà sè dhɨ, Gìká tà dhɨ:

«Akódhɨ adré áyɨ ángéló kɨ amù lyǎ tɨ́nɨ.

Adré áyɨ màrábà nda kɨ amù àtsɨ́ làdra tɨ́nɨ.»*

8 Dɨ, kàdré ɨ́na akódhɨ nɨ Mvá nɨ tà sè dhɨ, tà dhɨ:

«Á! Gìká, ámɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ nɨ adré kóná vésè kólyá.

Mɨ́ nɨ adré òpɨ̀ nya kùtù fa adrélépi ámɨ tà gyǎgya tadhá dhɨ sè.

9 Mɨ́ lè mɨ́na tà gyǎgya kòdhya gò, tà kònzɨ gàzo gàgà.

Dɨ ásà dhɨ, Gìká, ámɨ Gìká zɨ̀ mɨ adrélé kàdrɨ̀ ámɨ arúpi kɨ lavú gò,

dò kólénzé àdhya nɨ dàzo mɨ́ dri.»†

10 Akódhɨ tà kpà áyɨ Mvá nda nɨ tà sè dhɨ:

«Mírì, ngá títí dhɨ kɨ kɨdhoma ꞌá dhɨ, mɨ́ bhà tá bvò nɨ pá mɨ.

Mɨ́ bhà tá kpà bhù ɨ ámɨ tàndɨ nɨ drɨ́gá sè.

11 Ngá nda kɨ dra akɨ́lé títí, dɨ, mɨ́ nɨ mɨ́na ngbú adré be.

Ɨ̀ nɨ akù kɨ́tá ɨ tɨ́nɨ.

12 Mɨ́ nɨ àyɨ kɨ kopá kánzò tɨ́nɨ.

Ɨ̀ nɨ ru ladzá kɨ́tá àku dhɨ ɨ tɨ́nɨ.

Dɨ, mɨ́ nɨ mɨ́na ngbú adré ngóró mɨ́ dré adrélé dhɨ tɨ́nɨ.

Ámɨ kóná kɨtswá kpà tàdzí akɨ́lé ko.»‡

13 Gìká tà kpà tàdzí tà ángéló àlo dré kònɨ̀nɨ ko:

«Mɨ́ alɨ̀ lɨrɨ́lé áma drɨ́ágó lésè,

tsàle lókyá má dré dra ámɨ kàrɨbhá kɨ bhàzo adrélé ámɨ pá zàle dhɨ ꞌá.»§

14 Ángéló títí dhɨ ɨ ngbà ꞌí tɨrɨ́ adrébhá Gìká nɨ àzí ꞌo dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ adré àyɨ kɨ amù móndyá dra lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisúbhá dhɨ kɨ ledé.

2

Tà kàdrɨ̀ adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ

1 Dɨ ásà dhɨ, lè mà kàdré vélé tròle tà mà dré yìle dhɨ ɨ rú wáláká nɨ nɨ lavú, mà kòkɨtswáró vwàle tà nda ɨ rúsè ko dhɨ bvó. 2 Tàko ko, Gìká ꞌo tá kúlí atú ɨ́ dré tá longólé ángéló ɨ tí dhɨ ɨ adrélé ru totó tätä. Dɨ dhya ángùdhi kúlí nda kɨ gàlepi ꞌòle dhɨ kisú tá ɨ́na tà ŋòle ɨ́ dri kɨtswálépi áyɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ. 3 Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, mà nɨ dɨ àmakya lapá tàbvó tàma sílésè ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró, mà kàdré tà kàdrɨ̀ adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ ándrò kòdhɨ nɨ no tà tàko ró dhɨ? Mírì Yésu nɨ tàndɨ longó tá rè zyà tà nda nɨ̀ gò, móndyá akódhɨ nɨ yibhá dhɨ ɨ̀ dré tadházóá àma dré dhɨ, tà nda tà bàti ꞌɨ káyà dhɨ. 4 Gìká tadhá kpà ngádra ꞌá dhɨ, tà nda tà bàti ꞌɨ, tà twátwa lɨ́ndrɨ́ga ró dré ꞌòle móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ rìnyí twátwa Tɨrɨ́ Lólo àdhya dré lanzɨ́lé móndɨ́ ɨ dré ngóró dré lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ sè.

Yésu atsá móndɨ́ ro áyɨ adrúpi kɨ tɨdrɨ́

5 Dɨ, kàdré ángéló kɨ tà sè dhɨ, Gìká bhà bvò adrélépi alɨ̀le mà dré adrézó tà nɨ nɨ ta dhɨ adrélé àyɨ kɨ pá zàle ko. 6 Be ró dhɨ, à tɨsɨ̀ tà Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀nɨ:

«Á! Gìká, móndɨ́ tá ɨ́na àdhi ꞌɨ, mɨ́ dré adrézó akódhɨ nɨ tà kisù dhɨ?

Móndɨ́ nɨ mvá tá ɨ́na àdhi ꞌɨ, mɨ́ dré adrézó akódhɨ nɨ tà no dhɨ?

7 Mɨ́ bhà akódhɨ adrélé lókyá tsà sè ángéló ɨ zàle.

Mɨ̀ bhà kpà akódhɨ nɨ mì lanzìle, lɨndrɨ̀ fèzo drá.

8 Mɨ́ bhà kpà tà títí dhɨ ɨ adrélé akódhɨ nɨ pá zàle.»*

Gìká kòbhà tà títí dhɨ ɨ móndɨ́ nɨ pá zàle kònɨ̀nɨ dhɨ, tayɨ́ tà àlo dré bhàle akódhɨ nɨ pá zàle ko dhɨ ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, mà nò rè tà títí dhɨ ɨ adréràꞌa akódhɨ nɨ pá zàle dhɨ ko. 9 Dɨ, mà adré Yésu nɨ no kòdhya. Tàko ko, Gìká bhà tá akódhɨ nda adrélé lókyá tsà sè ángéló ɨ zàle, kɨtswálé Gìká nɨ togó tanɨ sè dhɨ, kòdràró móndyá títí dhɨ kɨ tà sè be dhɨ bvó. Dɨ nyànomvá dhɨ, Gìká bhà akódhɨ nɨ mì lanzìle, lɨndrɨ̀ fèzo drá, dré tá kɨzà kaꞌìle nyàle gò dràzo dhɨ sè.

10 Tàko ko, adré tá lèá dhɨ, Gìká ngá títí dhɨ ɨ̀ dré adrézó ásà adrélé kpà drá dhɨ, kòꞌo Yésu nɨ tà kɨtswálé títí kɨzà dré nyàle dhɨ sè, kɨtswázó ànzɨ zyandre dhɨ kɨ adrì áyɨ mìlanzìlanzì kisú dhɨ bvó. Àngyá ko, Yésu nda dhya láti nzìlepi àyɨ dré lɨ́drɨ̀ kisúzó dhɨ ꞌɨ.

11 Dɨ Yésu adrélépi móndɨ́ kɨ ꞌo atsálé lólo nda, túmä́ní móndyá dré ꞌòle atsálé lólo dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ Atá àlo kwákwá. Ásà dhɨ, akódhɨ adré àyɨ kɨ zi áyɨ adrúpi ɨ ró kanyò àko. 12 Tàko ko, tà dhɨ:

«Á! Gìká, má nɨ ámɨ tà longó áma adrúpi ɨ dré.

Má nɨ ámɨ rú bha kùle àyɨ ru kɨmóbhá nda ɨ kòfalé.»†

13 Tà kpà dhɨ:

«Má nɨ áma tà kaꞌìkaꞌì bha Gìká léna.»

Tà kókpà dhɨ:

«Ma kònɨ̀dhɨ, túmä́ní ànzɨ Gìká dré afèle má dré dhɨ ɨ́be.»‡

14 Dɨ ànzɨ nda ɨ̀ dré adrélé rúbhá ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ kàrɨ́ ɨ́be dhɨ sè dhɨ, Yésu nɨ tàndɨ atsá tá kpà móndɨ́ ro àyɨ tɨ́nɨ. ꞌO tá kònɨ̀nɨ, kɨtswálé áyɨ dràma sè dhɨ, ɨ́ kòpfuró Dzáborò adrélépi tá rìnyí dràdrà àdhya ɨ́be dhɨ nɨ tà, 15 ɨ̀ndɨ̀ ɨ́ kòtrɨ̀ró móndyá títí adrébhá tá àyɨ kɨ lókyá wä́yi sè màrábà ɨ ró dràdrà ròma sè dhɨ ɨ be dhɨ bvó.

16 Tà bàti ró dhɨ, akódhɨ atsá ángéló kɨ ledé kòdhya ko. Be ró dhɨ, atsá ɨ́na Àbàrámà nɨ ànzɨ kɨ ledé kòdhya. 17 Ásà dhɨ, adré tá lèá dhɨ, akódhɨ kàtsá áyɨ adrúpi ɨ tɨ́nɨ tà títí ɨ sè, kàtsáró àyɨ kɨ kòwánà kàdrɨ̀ kɨtswálépi àyɨ kɨ kɨzà bha ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálépi adrélé kaꞌìle dhɨ ró Gìká kandrá, kòꞌoró tà títí dhɨ ɨ móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ trìzo be dhɨ bvó. 18 Tàko ko, akódhɨ nɨ tàndɨ nya tá kɨzà, tà dré tá adréràꞌa áyɨ tabhì dhɨ ꞌá. Ásà dhɨ, a nɨ kɨtswá móndyá tà dré adrélé tabhìle dhɨ kɨ ledé bwà.

3

Yésu kàdrɨ̀ Mósè nɨ lavú

1 Dɨ áma adrúpi Gìká dré azílé adrélé móndyá lólo ɨ́na ɨ ró nɨ ɨ, mɨ̀ kisù rè Yésu nda nɨ tà ká. Akódhɨ, àpóstolò ɨ̀ndɨ̀ kòwánà kàdrɨ̀ mà dré kaꞌìle bàti gò, adrézó tà nɨ nɨ longó dhɨ ꞌɨ. 2 Akódhɨ ꞌo tá tà títí Gìká áyɨ zɨ̀lepi dhɨ dré bhàle ɨ́ drɨ́gá dhɨ ɨ, ngóró Mósè dré kpà tà títí Gìká nɨ dzó na bhàle ɨ́ drɨ́gá dhɨ kɨ ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. 3 Dɨ, Yésu kɨtswá ɨ́na lɨndrɨ̀ kàdrɨ̀ sè Mósè nɨ lavú, ngóró dhya adrélépi dzó si dhɨ dré adrélé lɨndrɨ̀ ɨ́be kàdrɨ̀, dzó sìle nda àdhya nɨ lavú dhɨ tɨ́nɨ. 4 Tàko ko, dzó títí dhɨ ɨ dré dhɨ, dhya àyɨ kɨ sibhá dhɨ ɨ be. Dɨ, dhya ngá títí dhɨ kɨ sìlepi dhɨ, Gìká ꞌɨ. 5 Mósè àdhya ró dhɨ, kɨtswá tá Gìká dré kaꞌìle ngóró màrábà ɨ́ dré bhàle áyɨ dzó na dhɨ ró gò, dré tà Gìká dré lèle tàle lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ kɨ longózó. 6 Dɨ, Krísto àdhya ró dhɨ, kɨtswá ɨ́na Gìká dré kaꞌìle ngóró áyɨ Mváagó ɨ́ dré bhàle áyɨ dzó drìle dhɨ ró. Àma Gìká nɨ dzó nda ꞌɨ, mà kàdré tròle tà mà dré kaꞌìle bàti gò, adrézó mì bha ásà, ɨ̀ndɨ̀ adrézó drì bha kuru ásà dhɨ rú dhɨ.

Àma kɨ togó ꞌòma tombálé ko dhɨ

7 Dɨ ásà dhɨ, ngóró Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

«Ándrò dhɨ, mɨ̀ kòyi Gìká nɨ kúlí dhɨ,

8 mɨ̀ kòꞌo àmɨ kɨ togó tombálé ko.

Mɨ̀ kòꞌo ngóró àmɨ kɨ tábhí kya tɨ́nɨ ko,

lókyá ɨ̀ dré tá lɨgɨ́ràꞌa má rú, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ dré tá áma tabhǐràꞌa duku na dhɨ ꞌá.

9 Kònàle dhɨ, ɨ̀ tabhì tá ma, áma togó vwàvwà tabhìzo,

tágba ɨ̀ dré tá tà títí má dré ꞌòle dhɨ kɨ nòzo kóná nyadhɨ-rì dhɨ.

10 Ásà dhɨ, áma togó dré aswázó móndyá lókyá nda ꞌá dhɨ ɨ rú.

Dɨ má dré tàzoá dhɨ: ‹Ɨ̀ adré ngbú àyɨ kɨ togó tayɨ́ adrélé vwàle má rúsè vwàvwà.

Ɨ̀ nì kpà áma láti lebèle ko.›

11 Dɨ má dré mòndrà sɨ̀zo togóaswa dré, tàzoá dhɨ:

‹Àyɨ nda ɨ̀ kɨtswá tàdzí fɨ̀le àrà adrézó lovólé má be dhɨ léna ko!›»*

12 Dɨ áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kònò dóro, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdréró togó kònzɨ, adrélépi Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ kaꞌì ko gò, adrézó áyɨ alá akódhɨ rú dhɨ ɨ́be ko. 13 Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré ru tɨmbà àmɨ kòfalésè àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na kìtú àlo àlo títí ɨ sè, àmɨ kɨ àlo kòtayɨ́ró ɨ tàkonzɨ̀ dré lɨtɨ́lé gò, áyɨ togó ꞌòzo tombálé Gìká rú dhɨ ko. Lè mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ, à dré rè dhu adréràꞌa kìtú nda nɨ zi «Ándrò» dhɨ ꞌá. 14 Tàko ko, àma Krísto nɨ arúpi ꞌɨ bàti, mà kàdré tròle gɨ́gɨ́ ro tà mà dré kaꞌìle drìdrì dhɨ rú, tsàle byá àma kɨ lókyá nɨ kùdù na dhɨ. 15 Ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Ándrò dhɨ, mɨ̀ kòyi Gìká nɨ kúlí dhɨ,

mɨ̀ kòꞌo àmɨ kɨ togó tombálé, ngóró àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ dré tá ꞌòle ɨ̀ dré lɨgɨ́ràꞌa Gìká rú dhɨ tɨ́nɨ ko.»†

16 Dɨ àyɨ Gìká nɨ kúlí yibhá gò, ɨ̀ dré lɨgɨ́zó akódhɨ rú nda ɨ tá àdhibhá ꞌɨ? Àyɨ nda ɨ tá zakó móndyá títí Mósè dré tá adrìle apfòzo àyɨ ɨ́be Èzèpétò lésè dhɨ ꞌɨ? 17 Dɨ Gìká nɨ togó aswá tá kóná nyadhɨ-rì dhɨ àdhibhá ɨ rú? Àyɨ nda ɨ tá zakó móndyá tàkonzɨ̀ ꞌobhá gò, ɨ̀ dré ledhézó todràle duku na dhɨ ꞌɨ? 18 Dɨ Gìká sɨ̀ tá mòndrà àdhibhá ɨ dré tàzoá dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tàdzí fɨ̀le àrà adrézó lovólé ɨ́ be dhɨ léna ko dhɨ? Àyɨ nda ɨ tá zakó móndyá akódhɨ nɨ kúlí gabhá ꞌòle dhɨ ꞌɨ? 19 Dɨ mà adré nòá dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ kɨtswá tá fɨ̀le àrà adrézó lovólé nda léna ko, ɨ̀ dré Gìká nɨ kaꞌìle ko dhɨ sè.

4

Àrà adrézó lovólé Gìká be dhɨ

1 Dɨ Gìká lazí tà tayɨ́lé àma dré, tàzoá dhɨ, mà nɨ kɨtswá fɨ̀le àrà adrézó lovólé ɨ́ be dhɨ léna. Ásà dhɨ, mɨ̀ kònò dóro, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kòtayɨ́ró lókyá fɨ̀zo àrà nda léna dhɨ lapálé ko. 2 Tàko ko, à longó Rúbí Tanɨ àma dré yìle, ngóró Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kya tɨ́nɨ. Dɨ, rúbí ɨ̀ dré yìle nda ledé tá ɨ́na àyɨ ko. Àngyá ko, ɨ̀ yi tá rúbí nda kisúlé tà kaꞌìkaꞌì sè ko. 3 Dɨ, àma rúbí nda nɨ kaꞌìbhá dhɨ ɨ, mà adré àmakya fɨ̀le àrà adrézó lovólé nda léna. Kàdré àrà nda nɨ tà sè dhɨ, Gìká tà dhɨ:

«Dɨ má sɨ̀ tá mòndrà togóaswa dré, tàzoá dhɨ:

‹Ɨ̀ kɨtswá tàdzí fɨ̀le àrà adrézó lovólé má be dhɨ léna ko!›»*

Gìká tà tá tà nda kònɨ̀nɨ, tágba dré tá áyɨ àzí ꞌòzo akɨ́lé kɨdhólé ɨ́ dré bvò bhǎrà lésè dhɨ. 4 Tàko ko, à tɨsɨ̀ tà kìtú nɨ nzi-drì-rì nɨ tà dri, Gìká nɨ Kúlí na dhɨ kònɨ̀nɨ: «Kìtú nɨ nzi-drì-rì sè dhɨ, Gìká dré lovózó àzí títí ɨ́ dré tá ꞌòle dhɨ ɨ sè.»† 5 Dɨ akódhɨ nɨ Kúlí nda adré kpà tàá dhɨ: «Ɨ̀ kɨtswá tàdzí fɨ̀le àrà adrézó lovólé má be dhɨ léna ko.»

6 Dɨ tayɨ́ dhu rè lókyá móndɨ́ àruka ɨ̀ dré kɨtswázó fɨ̀le àrà adrézó lovólé nda léna dhɨ. Àngyá ko, móndyá atú Rúbí Tanɨ yibhá nda ɨ̀ fɨ tá àyɨkya àrà nda léna ko, ɨ̀ dré kúlí nda nɨ kaꞌìle ꞌòle ko dhɨ sè. 7 Dɨ kóná bǐ lókyá nda àmvolésè dhɨ, Gìká dré gòzo tódhyá kìtú àzya bha, kìtú nda nɨ zìzo «Ándrò» gò, dré longózóá Dàwídì tí ngóró tɨsɨ̀le kònwa dre dhɨ tɨ́nɨ:

«Ándrò dhɨ, mɨ̀ kòyi Gìká nɨ kúlí dhɨ,

mɨ̀ kòꞌo àmɨ kɨ togó tombálé ko.»‡

8 Tàko ko, Yòsúwà kòꞌo tá kó rè móndyá nda ɨ fɨ̀le àrà adrézó lovólé nda léna ꞌí dhɨ, kònò Gìká gò tá kìtú àzya adrézó fɨ̀le lána dhɨ nɨ tà ta ko. 9 Dɨ ásà dhɨ, tayɨ́ dhu rè àrà móndyá Gìká àdhya ɨ̀ dré kɨtswázó lovólé lána sàbátù nɨ tà àdhya tɨ́nɨ dhɨ. 10 Àngyá ko, dhya ángùdhi fɨ̀lepi àrà adrézó lovólé Gìká be nda léna dhɨ, adré kpà lovólé áyɨ tàndɨ nɨ àzí sè, ngóró Gìká dré lovólé áyɨ àzí sè dhɨ tɨ́nɨ. 11 Adré dɨ lèá dhɨ, mà kòꞌo tà títí dhɨ ɨ kɨtswázó fɨ̀le àrà adrézó lovólé nda léna, dhya àlo àma kòfalé dhɨ kògàró Gìká nɨ kúlí gò dhèzo Ɨ̀sèrélè ànzɨ nda kya tɨ́nɨ ko.

12 Tàko ko, Gìká nɨ kúlí lɨ́drɨ̀ ro, ɨ̀ndɨ̀ adré tà ꞌo rìnyí sè. Kúlí nda tsɨ, sápɨ́ sí lɨ̀tsɨ be rì dhɨ nɨ lavú byá. Adré fɨ̀le móndɨ́ léna tsàle byá àrà akódhɨ nɨ tà kisùkisù lanzɨ́zó togó nɨ be dhɨ na. Adré fɨ̀le tsàle byá àrà akódhɨ nɨ fà kɨ lanzɨ́zó fà nɨ nɨ dò be dhɨ na. Adré tà akódhɨ dré adrélé kisùle dhɨ kɨ bvó lanzɨ́, tà dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ ɨ́be. 13 Ngá àlo ngá títí Gìká dré bhàle dhɨ ɨ kòfalé dhɨ kɨtswá áyɨ zu akódhɨ mìlésè bwà ko. Ngá títí dhɨ ɨ ngádra ꞌá, dhya mà dré dra àma kɨ tà títí dhɨ kɨ tàzo akódhɨ kandrá nda mi.

Yésu, àma kɨ kòwánà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ ꞌɨ

14 Dɨ ásà dhɨ, mà kàdré tròle gɨ́gɨ́ ro tà mà dré kaꞌìle bàti gò, adrézó longóá dhɨ rú. Tàko ko, àma kòwánà kàdrɨ̀ lavúlé, fɨ̀lepi bhù na tsàle byá Gìká nɨ tàndɨ véna dhɨ ɨ́be. Akódhɨ nda, Yésu, Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ. 15 Àma kɨ kòwánà kàdrɨ̀ nda, móndɨ́ kɨtswálépi kɨzà do áyɨ togó na àma kɨ tà yàyà kɨ tà sè bwà ko dhɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, àma kɨ kòwánà kàdrɨ̀ nda ɨ́na dhya tà títí dhɨ ɨ̀ dré tabhìle àma tɨ́nɨ gò, dré ɨ́na tàkonzɨ̀ ꞌòzo ko dhɨ ꞌɨ. 16 Dɨ tà mà dré kaꞌìle bàti nda sè dhɨ, mà kàdré àma kɨ kisí ànyɨ Gìká nɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya áyɨ togó tanɨ sè dhɨ làga, kàdréró àma kɨ kɨzà bha, adrézó áyɨ togó tanɨ bha àma rú, kɨtswázó àma kɨ ledé lókyá kɨtswálépi àma sè dhɨ sè be dhɨ bvó.

5

1 Kòwánà kàdrɨ̀ ángùdhi móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé kɨpèle dhɨ, ɨ̀ adré kɨpèá kɨtswálé áyɨ totó àyɨ kɨ kòfalé ꞌá Gìká be, adrélé ngá fe ɨ̀ndɨ̀ mòbòmà fe akódhɨ dré àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè. 2 Kòwánà kàdrɨ̀ nda nɨ kɨtswá tà ꞌo togó yàyà sè móndyá tà nibhá ko, àyɨ kɨ tayɨ́bhá lɨtɨ́lé dhɨ ɨ dré, áyɨ tàndɨ nɨ tà dré kpà adrélé yàyà dhɨ sè. 3 Dɨ akódhɨ nɨ tà yàyà nda sè dhɨ, lè kàdré ngá fe mòbòmà ro áyɨ tàndɨ nɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè, adrézó kókpà fèá móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè. 4 Dhya àlo kɨtswá áyɨ tàndɨ nɨ bha adrélé kòwánà ro lɨndrɨ̀ kisúzó ásà dhɨ ko. Gìká kɨtswá ngbà ꞌí móndɨ́ kɨ zɨ adrélé àzí nda nɨ ꞌo dhɨ nɨ̀, ngóró dré Àrónà nɨ zɨ̀le dhɨ tɨ́nɨ.

5 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Krísto bhà tá áyɨ tàndɨ adrélé kòwánà kàdrɨ̀ ro mìlanzìlanzì kisúzó ásà dhɨ ko. Be ró dhɨ, Gìká zɨ̀ tá akódhɨ nɨ̀ gò, tàzoá drá dhɨ:

«Mɨ áma Mváagó ꞌɨ. Ándrò dhɨ, má ti mɨ ma.»*

6 Tà kpà áyɨ Kúlí na dhɨ:

«Mɨ kòwánà kàdrɨ̀ ꞌɨ kóná vésè kólyá, ngóró Mèlìkìsèdékè tɨ́nɨ.»†

7 Lókyá Yésu nda dré tá adréràꞌa bvò dri dhɨ ꞌá dhɨ, zi tá tà Gìká tí, adrézó ngòle kúlí ꞌuꞌù sè àwó ɨ́be dhya kɨtswálépi tá akódhɨ nɨ apá dràdrà lésè nda rú. Dɨ Gìká dré akódhɨ nɨ yìzo, dré áyɨ bhàle Gìká nɨ rìnyí zàle dhɨ sè. 8 Tágba akódhɨ dré tá adrézó Gìká nɨ Mvá ꞌɨ dhɨ, lè tá kònì Gìká nɨ kúlí kaꞌìle ꞌòle dhɨ be, kɨzà ɨ́ dré nyàle dhɨ sè. 9 Dɨ Gìká kòꞌo akódhɨ nɨ tà kɨtswálé títí dre dhɨ, akódhɨ dré atsázó dhya adrélépi lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ fe móndyá títí adrébhá áyɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ ɨ dré dhɨ ró. 10 Àngyá ko, Gìká bhà akódhɨ adrélé kòwánà kàdrɨ̀ ro ngóró Mèlìkìsèdékè tɨ́nɨ.

Àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì tayɨma ko dhɨ

11 Àma tà ɨ́be bǐ tàle tà nda ɨ dri. Dɨ, tà nda kɨ àndu ngɨ̀ma àmɨ dré dhɨ kòkóròko. Tàko ko, mɨ̀ adré tà yi nìle mbèlè ko. 12 Lókyá lavú dre tò kɨdhólé kìtú mɨ̀ dré Yésu nɨ kaꞌìzo dhɨ sè, atsálé nyànomvá kònɨ̀dhɨ. Lè tá dhɨ, mɨ̀ kàtsá tà tadhábhá ɨ ró dre. Dɨ, adré lèá dhɨ, à kògò Gìká nɨ kúlí nɨ tà adrélé tadhálé drìdrì dhɨ kɨ tadhá tódhyá àmɨ dré. Lè à kàdré bàsú fe àmɨ dré kòdhya, mányàngá tòmbátòmba ꞌɨ ko. 13 Dhya ángùdhi adrélépi ngbà ꞌí bàsú mvu dhɨ dhu rè mvámvá ꞌɨ. Akódhɨ nì rè tà adrélé tadhálé tà gyǎgya dri dhɨ ɨ ko. 14 Dɨ, mányàngá tòmbátòmba dhɨ ɨ́na móndɨ́ lɨꞌwábhá dre dhɨ ɨ dré. Àyɨ nda ɨ̀ adré ngbú adrélé nyàá atsázó tògyabhá ro, ɨ̀ kòkɨtswáró tà dóro kɨ ni lanzɨ́lé tà kònzɨ ɨ́be.

6

1 Dɨ ásà dhɨ, lè mà kòtayɨ́ tà adrélé tadhálé drìdrì Krísto nɨ tà sè dhɨ ɨ gò, adrézó tà adrébhá móndɨ́ kɨ ꞌo lɨꞌwálé àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ kɨ tadhá kòdhya. Lè mà kògò tódhyá dzó nɨ pá bha, adrézó tà adrélé tadhálé drìdrì kònɨ kɨ tadhá ko: dhyá kɨ togó ladzama tà adrébhá dhyá kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ kɨ tà sè dhɨ, Gìká nɨ kaꞌìma, 2 tà tadhálé bàtísimò twátwa dhɨ kɨ tà dri dhɨ ɨ, drɨ́gá bhàma móndɨ́ ɨ dri dhɨ, móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tàbvó Gìká dré dra tàle kɨtswálé kóná vésè kólyá dhɨ. 3 Gìká kòlè dhɨ, mà nɨ ꞌòá kònɨ̀nɨ.

4 Kàdré dɨ móndyá dhebhá àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tayɨ́ dhɨ kɨ tà sè dhɨ, à nɨ kɨtswá àyɨ kɨ adrì agòle àyɨ kɨ togó ladzá tódhyá dhɨ ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ kisú tá Gìká nɨ ngádra ngá kazá àyɨ kɨ togó na dhɨ ꞌí. Ɨ̀ tabhì tá tà tanɨ dré afèle àyɨ dré bhù lésè dhɨ ꞌí. Ɨ̀ kɨdhó tá adrélé Tɨrɨ́ Lólo nɨ tà ni ꞌí. 5 Ɨ̀ tabhì tá Gìká nɨ kúlí gò, ɨ̀ dré nìzoá tàle dhɨ, kúlí nda dóro dhɨ ꞌí. Ɨ̀ kɨdhó tá kpà adrélé rìnyí lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ àdhya kɨ ni dhɨ ꞌí. 6 Dɨ tà nda kòdhɨ ɨ àmvolésè dhɨ, ɨ̀ kòdhe àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tayɨ́ dhɨ, à kɨtswá àyɨ kɨ adrì agòle àyɨ kɨ togó ladzá tódhyá dhɨ bwà ko. Tàko ko, ɨ̀ adré àyɨkya gòle Gìká nɨ Mváagó nɨ tidí tódhyá fa kɨpakɨpa dri, adrézó kanyò fe akódhɨ dré móndyá títí ɨ mi.

7 Bvò adrélépi kozya adrélépi dhìle ɨ́ dri rä dhɨ nɨ se gò, adrézó ngá ꞌo kàle bǐ dhya bvò nda nɨ ꞌàzo àyɨ dré dhɨ ɨ dré dhɨ, adré tà tanɨ kisú Gìká vélésè. 8 Dɨ, bvò adrélépi kùtsí kɨ ꞌo apfòle mbɨ̀ wàyá ɨ́be dhɨ, atsá ɨ́na ngá àngyá ro gò, Gìká dré adrézó ꞌòle bvò nda nɨ tatrɨ́. Kùdù ro dhɨ, a nɨ zàá vèle àtsɨ́ sè.

9 Dɨ, áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, tágba mà dré adrézó tà ta kònɨ̀nɨ dhɨ, mà adré kaꞌìá dhɨ, mɨ̀ nɨ àmɨkya tà tanɨ lavúlé dhɨ kɨ kisú, túmä́ní lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ be. 10 Tàko ko, Gìká ngbú gyǎgya. Kɨtswá àzí dóro mɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ tà tɨvɨ̀ ko. Kɨtswá kpà lèle mɨ̀ dré tadhálé ɨ́ dré, tà mɨ̀ dré ꞌòle ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré adrélé ꞌòle áyɨ móndyá lólo ɨ dré dhɨ ɨ sè dhɨ nɨ tà tɨvɨ̀ ko. 11 Dɨ mà adré lèá dhɨ, àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré dhu rè tà ꞌo togó be àtsɨ ró kònɨ̀nɨ tsàle kùdù na, mɨ̀ kòkisúró tà mɨ̀ dré adrézó mì bha ásà dhɨ ɨ kɨtswálé títí be dhɨ bvó. 12 Mà adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàtsá tòbvo ró ko, be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà ꞌo ngóró móndyá adrébhá tà Gìká dré lazílé dhɨ kɨ kisú àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ togó vwàvwà sè dhɨ kya tɨ́nɨ.

Tà Gìká dré lazílé dhɨ kɨtswá tàdzí ru ladzá ko

13 Lókyá Gìká dré tá adréràꞌa tà lazí Àbàrámà dré dhɨ ꞌá dhɨ, sɨ̀ tá mòndrà tadházóá dhɨ, ɨ́ nɨ tà ɨ́ dré lazílé nda nɨ ꞌo bàti. Dhya kàdrɨ̀ akódhɨ nɨ lavúlépi, dré tá kɨtswázó mòndrà nda nɨ sɨ rú nɨ sè dhɨ tá yókódhó. Dɨ Gìká sɨ̀ tá mòndrà nda áyɨ tàndɨ nɨ rú sè, 14 tàzoá dhɨ:

«Tà bàti ró dhɨ, má nɨ tà tanɨ bha mɨ́ dri.

Má nɨ kpà ámɨ súrú ꞌo lɨzólé zyandre ró.»*

15 Dɨ Àbàrámà kòletè tà nda togó vwàvwà sè dre dhɨ, dré tà Gìká dré lazílé nda nɨ kisúzó.

16 Móndɨ́ ɨ̀ kàdré mòndrà sɨ dhɨ, ɨ̀ adré sɨ̀á móndɨ́ kàdrɨ̀ àyɨ kɨ lavúlépi dhɨ nɨ rú sè. Dɨ mòndrà nda adré tà ɨ̀ dré tàle dhɨ nɨ ꞌo adrélé ru totó tätä, adrézó káyi títí dhɨ kɨ ꞌo akɨ́lé. 17 Dɨ Gìká sɨ̀ tá kpà mòndrà tà ɨ́ dré lazílé nda nɨ ꞌòzo adrélé ru totó tätä, ɨ̀ndɨ̀ tadházóá móndyá adrébhá tá ꞌòle tà lazílé nda nɨ kisú dhɨ ɨ dré dhɨ, tà ɨ́ dré kisùle ꞌòle nda kɨtswá tàdzí ru ladzá ko. 18 Dɨ Gìká ꞌo tá tà rì kɨtswábhá ru ladzá ko dhɨ ɨ. Kɨtswá kpà ɨ́na kɨnzò ta tàdzí ko. ꞌO tá kònɨ̀nɨ, kɨtswázó àma àma kɨ zubhá ɨ́ léna dhɨ kɨ tɨmbà àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, mà kàdréró tròle gɨ́gɨ́ ro tà mà dré adrézó mì bha ásà dhɨ rú. 19 Tà mà dré adrézó mì bha ásà nda adré àma kɨ ꞌo adrélé àma kɨ totó tätä, tà àlo kòkɨtswáró àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì kɨzɨ́ ko dhɨ bvó. Tà mà dré adrézó mì bha ásà nda adré kpà àma kɨ ꞌo lavúlé kɨ́tá ꞌɨ̀le tépelò bhù àdhya nɨ ꞌa lakɨ́zó dhɨ ꞌásè, adrélé fɨ̀le Àrà lólo lavúlé dhɨ na. 20 Yésu nɨ tàndɨ fɨ àrà nda na àma kandrána àma kɨ tà sè dre. Tàko ko, akódhɨ atsá kòwánà kàdrɨ̀ ro kóná vésè kólyá Mèlìkìsèdékè tɨ́nɨ.

7

Mèlìkìsèdékè kòwánà kàdrɨ̀ ꞌɨ

1 Mèlìkìsèdékè nda tá ópɨ́ kàdrɨ̀ bhàandre Sàlémà àdhya drìle dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ kòwánà Gìká kurú na bhù na dhɨ àdhya ꞌɨ. Àbàrámà dré tá adréràꞌa agòle àdzú dré tá ópɨ́ kɨ lavúzó dhɨ lésè dhɨ ꞌá dhɨ, Mèlìkìsèdékè nda lɨ̀ tá ru kisú akódhɨ be gò, dré tà tanɨ bhàzo drìá. 2 Dɨ Àbàrámà dré ngá títí ɨ́ dré tá adólé àdzú nda lésè dhɨ kɨ dímè fèzo akódhɨ dré.* Rú Mèlìkìsèdékè kòdhɨ adré zyà lèá tàle dhɨ «ópɨ́ tà gyǎgya àdhya». Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, akódhɨ nɨ rú «ópɨ́ Sàlémà àdhya» nda adré lèá tàle dhɨ «ópɨ́ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àdhya».† 3 Akódhɨ atá àko, andre àko, ɨ̀ndɨ̀ súrú kómvó àko. Akódhɨ nɨ kɨdhoma yókódhó, akódhɨ nɨ lɨ́drɨ̀ nɨ kùdù kpà yókódhó. Akódhɨ Gìká nɨ Mvá tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ adré adrélé kòwánà kàdrɨ̀ ro kóná vésè kólyá.

4 Mɨ̀ kisù rè ngalè Mèlìkìsèdékè nda nɨ tà tá kàdrɨ̀ ngɨ́nɨ ya dhɨ ká! Ndɨ̀ndɨ̀ àma kɨ tábhí Àbàrámà nɨ tàndɨ fè tá ngá títí ɨ́ dré tá adólé àdzú lésè dhɨ kɨ dímè akódhɨ dré. 5 Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí adré lèá dhɨ, Lévì ànzɨ bhàle adrélé kòwánà ɨ ró dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ adrúpi Ɨ̀sèrélè ànzɨ ró dhɨ kɨ ngá títí dhɨ kɨ dímè lokó àyɨ drɨ́gásè, tágba àyɨ nda ɨ̀ dré kpà adrézó Àbàrámà nɨ ànzɨ ꞌɨ dhɨ. 6 Dɨ, tágba Mèlìkìsèdékè nda dré angázó Lévì nɨ súrú lésè ko dhɨ, kisú tá ɨ́na Àbàrámà nɨ dímè akódhɨ drɨ́gásè. Gò dré tà tanɨ bhàzo dhya Gìká nɨ lazikúlí kɨ kisúlépi nda dri. 7 Ngóró mà dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, dhya adrélépi tà tanɨ bha dhɨ kàdrɨ̀, dhya adrézó tà tanɨ bha drìá dhɨ nɨ lavú.

8 Lévì ànzɨ adrébhá dímè kisú nda ɨ àyɨkya móndɨ́ adrébhá dràle dràdrà dhɨ ꞌɨ. Dɨ, Mèlìkìsèdékè dímè kisúlépi nda ɨ́na dhya Gìká nɨ Kúlí dré adrézó tàá dhɨ, akódhɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá dhɨ ꞌɨ. 9 À nɨ kɨtswá ndɨ̀ndɨ̀ tàá dhɨ, Lévì ànzɨ adrébhá dímè kisú nda ɨ̀ fè tá àyɨ kɨ tàndɨ kɨ dímè Mèlìkìsèdékè dré àyɨ kɨ tábhí Àbàrámà nɨ láti ꞌásè. 10 Tàko ko, lókyá Mèlìkìsèdékè dré tá Àbàrámà nɨ dímè kisúzó dhɨ sè dhɨ, Lévì tá rè dhu áyɨ tábhí Àbàrámà nɨ rúbhá na be.

Yésu kòwánà kàdrɨ̀ ꞌɨ Mèlìkìsèdékè tɨ́nɨ

11 Tátrɨ́trɨ́ kúlí Gìká dré tá fèle Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré dhɨ adré áyɨ totó, tà Lévì ànzɨ adrébhá kòwánà ɨ ró dhɨ ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ dri. Dɨ kòwánà nda ɨ̀ kòkɨtswá tá tà ꞌo kɨtswálé títí Gìká mìlésè ꞌí dhɨ, lè tá akódhɨ kògò dhya àzya bha adrélé kòwánà ro ngóró Mèlìkìsèdékè tɨ́nɨ, dɨ ngóró kòwánà angábhá Àrónà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tɨ́nɨ ko dhɨ àdho tà sè? 12 Tàko ko, à kòladzá kòwánà kɨ tà dhɨ, adré kpà lèá dhɨ, à kòladzá tátrɨ́trɨ́ kúlí. 13 Àma kɨ Mírì mà dré adrézó tà kòdhɨ kɨ ta dhɨ angá tá ɨ́na súrú twá lésè. Dhya àlo súrú nda lésè dhɨ ꞌo tá àzí àlètárɨ̀ làga kòwánà ro tàdzí ko. 14 Àngyá ko, mà nì tàle dhɨ, àma kɨ Mírì nda angá tá Yúdà nɨ súrú lésè dhɨ be. Mósè tà tá tà àlo súrú nda nɨ tà dri ko, dré tá adréràꞌa kòwánà kɨ tà ta dhɨ ꞌá.

15 Tà mà dré adrélé tàle kòdhɨ ɨ̀ atsá vélé ngádra ꞌá tà kònɨ̀dhɨ sè: Kòwánà àzya làsú be Mèlìkìsèdékè tɨ́nɨ dhɨ apfò dre. 16 Akódhɨ nda atsá kòwánà ro, ngóró tòlɨ́ dré adrélé tàle móndɨ́ kɨ súrú kómvó kɨ tà sè dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, atsá ɨ́na kòwánà ro, dré adrélé rìnyí ɨ́be adrézó lɨ́drɨ̀ ro kóná vésè kólyá dhɨ sè. 17 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Mɨ kòwánà ꞌɨ kóná vésè kólyá, ngóró Mèlìkìsèdékè tɨ́nɨ.»‡

18 Dɨ Gìká bhà tá tòlɨ́ àku dhɨ gàrà dri, tòlɨ́ nda dré tá adrélé rìnyí àko ɨ̀ndɨ̀ tà àko dhɨ sè. 19 Àngyá ko, Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí kɨtswá tá ɨ́na tà àlo ꞌo kɨtswálé títí bwà ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, Gìká bhà tà dóro tà àku nda nɨ lavúlépi, mà dré adrézó mì bha ásà dhɨ dre gò, mà dré adrézó àma kɨ kisí ànyɨ akódhɨ làga tà nda sè.

20 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Gìká sɨ̀ kpà mòndrà tà nda nɨ bhàzo. Móndɨ́ àruka ɨ̀ atsá tá kòwánà ɨ ró mòndrà àko. 21 Dɨ, Gìká bhà ɨ́na Yésu atsálé kòwánà ro mòndrà sè, tàzoá drá dhɨ:

«Mírì sɨ̀ tá mòndrà, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswá áyɨ kúlí ladzá ko:

‹Mɨ, kòwánà ꞌɨ kóná vésè kólyá.›»§

22 Dɨ ásà dhɨ, Yésu atsá ɨ́na dhya adrélépi tà dóro lavúlé Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ ꞌo adrélé ru totó tätä dhɨ ró.

23 Tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle dhɨ, móndɨ́ bǐ dhɨ ɨ̀ atsá tá kòwánà ɨ ró, dràdrà dré tá adrélé àyɨ kɨ àzí kɨkɨ́ dhɨ sè. 24 Dɨ, Yésu adré ɨ́na àzí ꞌo kòwánà ro kóná vésè kólyá, dré adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá dhɨ sè. 25 Dɨ ásà dhɨ, akódhɨ nɨ kɨtswá móndyá adrébhá alɨ̀le Gìká vélé ɨ́ sè dhɨ kɨ tɨdrɨ́ kɨtswálé títí, ɨ́ dré adrélé ngbú lɨ́drɨ̀ ɨ́be adrézó tà zi Gìká tí àyɨ dré dhɨ sè.

26 Dɨ Yésu nda, kòwánà kàdrɨ̀ kɨtswálépi títí àma sè dhɨ ꞌɨ. Àngyá ko, akódhɨ lólo, tà àko ɨ́ rú, ɨ̀ndɨ̀ tàkonzɨ̀ àko. Gìká bhà kpà akódhɨ twá tàkonzɨ̀bhá ɨ rúsè gò, akódhɨ nɨ tɨngázó zá kuru bhù kɨ lavú. 27 Dɨ, akódhɨ adré ɨ́na tà ꞌo ngóró kòwánà kàdrɨ̀ àruka kya tɨ́nɨ ko. Tàko ko, kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ adré mòbòmà fe àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè ꞌíká, gò ɨ̀ dré kpà adrézó fèá móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè ndò. Dɨ, akódhɨ fè ɨ́na ɨ mòbòmà ro ngbà ꞌí vésè àlo móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè dre. 28 Tátrɨ́trɨ́ kúlí adré móndɨ́ adrébhá tà ɨ́be yàyà dhɨ kɨ bha adrélé kòwánà kàdrɨ̀ ɨ ró. Dɨ, mòndrà Gìká dré sɨ̀le tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ fèma àmvolésè dhɨ, bhà ɨ́na Gìká nɨ Mváagó adrélé kòwánà kàdrɨ̀ kɨtswálépi títí dhɨ ró, adrélé kóná vésè kólyá.

8

Yésu, kòwánà kàdrɨ̀ tà tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ

1 Tà kàdrɨ̀ mà dré adrélé tàle dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Àma kòwánà kàdrɨ̀ làsú be kònɨ̀nɨ nda ɨ́be. Akódhɨ nda lɨrɨ́ adrélé Gìká múrúngú dhɨ nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya nɨ drɨ́ágó lésè bhù na. 2 Kònàle dhɨ, adré Gìká nɨ tà ꞌo àrà lólo adrézó akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha lána dhɨ na. Àrà nda, tàbèrènákolò tàndɨ Mírì dré ledélé nɨ̀, móndɨ́ ɨ̀ dré ledélé ko dhɨ ꞌɨ.

3 Kòwánà kàdrɨ̀ títí adrélé bhàle dhɨ ɨ, à adré àyɨ kɨ bha adrélé ngá fe ɨ̀ndɨ̀ mòbòmà fe Gìká dré. Adré dɨ lèá dhɨ, àma kɨ kòwánà kàdrɨ̀ kàdré kpà ngá ɨ́be fèle Gìká dré. 4 Kònò akódhɨ nda kàdré tá kònwa bvò dri dhɨ, kɨtswá tá ndɨ̀ndɨ̀ adrélé kòwánà ro ko. Tàko ko, kòwánà adrébhá ngá fe Gìká dré ngóró tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ be. 5 Àyɨ nda ɨ̀ adré àyɨ kɨ àzí ꞌo kòwánà ɨ ró ngá lɨ́ndrɨ́ adrébhá ngá tàndɨ bhù na dhɨ kɨ tadhá dhɨ ɨ sè. Ásà dhɨ, lókyá Mósè dré tá adréràꞌa ꞌòle tàbèrènákolò ledé dhɨ ꞌá dhɨ, Gìká lazí tá tà akódhɨ dri, tàzoá dhɨ: «Mɨ́ kònò dóro, mɨ́ kòledéró ngá títí dhɨ ɨ làsú be ngóró má dré tadhálé mɨ́ dré kòngó drìna dhɨ tɨ́nɨ.»* 6 Dɨ, nyànomvá dhɨ, àzí Yésu dré kisúlé kòwánà àdhya ró dhɨ ɨ́na kàdrɨ̀ àyɨkya kɨ lavú byá. Tàko ko, akódhɨ adré áyɨ totó tà ꞌo móndɨ́ kɨ kòfalé ꞌá Gìká be, tà tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle ru yìzo àyɨ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè. Tà tɨ́dhɨ́ ru yìzo nda kpà kàdrɨ̀, tà àku ru yìzo dhɨ nɨ lavú. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, lazikúlí tà tɨ́dhɨ́ ru yìzo nda dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ɨ kókpà kàdrɨ̀, lazikúlí àku dhɨ kɨ lavú.

7 Kònò tà àku Gìká dré tá bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be nda kàdré tá dóro kɨtswálé títí dhɨ, tà adrézó àzya nɨ nɨ bha àrà nɨ ꞌá dhɨ nɨ tá adré yókódhó. 8 Dɨ, Gìká kisú tá ɨ́na tà kònzɨ áyɨ móndyá ɨ véna gò, tàzoá dhɨ:

«Mírì tà dhɨ: Mɨ̀ yi rè ká! Lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ,

má nɨ tà tɨ́dhɨ́ ru yìzo tódhyá Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ Yúdà ànzɨ ɨ́be dhɨ nɨ bha.

9 Tà tɨ́dhɨ́ ru yìzo nda kɨtswá adrélé ngóró tà àku má dré tá bhàle ru yìzo àyɨ kɨ tábhí ɨ́be dhɨ tɨ́nɨ ko.

Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, má ru tá àyɨ kɨ drɨ́gá gò, àyɨ kɨ adrìzo apfòle Èzèpétò lésè.

Dɨ, ɨ̀ kaꞌì tá àyɨkya tà má dré bhàle ru yìzo àyɨ ɨ́be nda nɨ lebèle ko.

Gò má dré gòzo vélé àyɨ kɨ tà kisù ko.

10 Dɨ, Mírì tà dhɨ: Lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ,

tà tɨ́dhɨ́ má dré dra bhàle ru yìzo tódhyá Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ́be nda, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ:

Má nɨ áma tátrɨ́trɨ́ kúlí bha àyɨ drìna,

kúlí nda kɨ tɨsɨ̀zo àyɨ kɨ togó na.

Má nɨ mána adré àyɨ kɨ Gìká ro,

ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ nɨ àyɨkya adré áma móndyá ɨ ró.

11 Dhya àlo kɨtswá gòle áyɨ àzya ꞌɨ yà, kó ngalè áyɨ adrúpi ꞌɨ yà dhɨ nɨ tadhá,

tàzoá dhɨ ‹Mɨ́ kònì Mírì› dhɨ ko.

Tàko ko, àyɨ nda kɨ títí áma ni,

kɨdhólé móndɨ́ tàko lavúlé àyɨ kòfalé dhɨ rú, tsàle móndɨ́ kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ rú.

12 Àngyá ko, má nɨ àyɨ kɨ tà kònzɨ kɨ tri.

Má kɨtswá gòle vélé àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà kisù ko.»†

13 Dɨ Gìká dré tà ru yìzo nda kòdhɨ nɨ zìle «tɨ́dhɨ́ ro» dhɨ sè dhɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, akódhɨ bhà tà àku ru yìzo nda gàrà dri dre. Tà bhàle gàrà dri adrélépi kpà agàle dhɨ, adré ꞌòle tavɨ̀le.

9

Tòlɨ́ àku adrézó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha ásà dhɨ ɨ

1 Tà àku Gìká dré tá bhàle ru yìzo Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ́be nda tá tòlɨ́ adrézó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha ásà dhɨ ɨ́be, túmä́ní àrà lólo bvò dri adrézó akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha lána dhɨ be. 2 Dɨ à ledé tá tàbèrènákolò, ꞌa nɨ nɨ lakɨ́zó ꞌa be rì. À zi tá ꞌa nɨ nɨ àlo kɨ̀le nda nɨ rú «Àrà lólo dhɨ». Àrà nda léna dhɨ, à bhà tá ngá adrézó àtsɨ́ tosó sílá dhɨ, mɨ́sá àlo dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ mápà fèle Gìká dré dhɨ ɨ́be. 3 Kɨ́tá ꞌɨ̀le tàbèrènákolò nda nɨ ꞌa lakɨ́zó dhɨ àmvolésè dhɨ, ꞌa nɨ nɨ rì rú zìle «Àrà lólo lavúlé dhɨ» tá be. 4 Àrà nda léna dhɨ, à bhà tá àlètárɨ̀ ledélé órò sè adrézó béndélé za Gìká dré drìá dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ kpúkúbhú rúbhá nɨ nɨ ndryàzo títí órò sè, tà Gìká dré tá bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be nda àdhya be. Kpúkúbhú nda léna dhɨ, à bhà tá lɨ̀drɨ́ ledélé órò sè mánnà ɨ́be ɨ́ léna dhɨ, kùtù fa Àrónà àdhya bí àlú ɨ̀ dré topfòzo drìá dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ kɨ́rà tátrɨ́trɨ́ kúlí tɨsɨ̀zo àyɨ dri, adrébhá tà Gìká dré tá bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be nda nɨ tà tadhá dhɨ ɨ́be. 5 Kpúkúbhú nda drìle dhɨ, à bhà tá kèrùbímà adrébhá Gìká nɨ adrema mìlanzìlanzì ro dhɨ nɨ tadhá dhɨ ɨ. Kèrùbímà nda kɨ kupfú ɨ zàle dhɨ, àrà adrézó móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tri dhɨ tá be. Dɨ, nyànomvá dhɨ, mà kɨtswá tà nda kòdhɨ kɨ àndu ngɨ mìbhalé tí bwà ko.

6 À kòtobhà ngá títí nda ɨ tàbèrènákolò nda léna kònɨ̀nɨ dre dhɨ, kòwánà ɨ̀ adré tá fɨ̀le kìtú àlo àlo títí ɨ sè ꞌa nɨ nɨ àlo kɨ̀le nda léna, adrélé àyɨ kɨ àzí ꞌo. 7 Dɨ, kàdré ɨ́na ꞌa nɨ nɨ rì kɨ̀le nda nɨ tà sè dhɨ, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ adré tá ngbà ꞌí fɨ̀le lána dhɨ nɨ̀. Adré tá ngbà ꞌí fɨ̀le lána vésè àlo kóná àlo sè. Adré tá ngbú fɨ̀le kàrɨ́ be, adrélé fèá Gìká dré áyɨ tàndɨ nɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ̀ dré tá ꞌòle tà nìma ko na dhɨ kɨ tà sè. 8 Kòdhɨ Tɨrɨ́ Lólo adré tá tadhá dhɨ, à nzì tá láti adrézó fɨ̀le Àrà lólo lavúlé nda léna dhɨ rè ko, tàbèrènákolò nɨ àlo nda dré tá rè dhu adréràꞌa be dhɨ ꞌá. 9 Kòdhɨ adré lókyá ándrò kònɨ̀dhɨ nɨ tà tadhá. Adré tadhá dhɨ, ngá kòwánà ɨ̀ dré adrélé fèle mòbòmà ɨ́be Gìká dré dhɨ ɨ̀ kɨtswá móndyá adrébhá lɨ̀sámbò nda kɨ ꞌo dhɨ kɨ togó temvé kɨtswálé títí dhɨ bwà ko. 10 Àngyá ko, ngá ɨ̀ dré adrélé fèle Gìká dré nda ɨ ngbà ꞌí mányàngá ɨ ngá mvùle dhɨ ɨ́be dhɨ ꞌɨ. Tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle nda ɨ ngbà ꞌí tà twátwa adrézó móndɨ́ kɨ rúbhá kɨ temvé dhɨ ꞌɨ. À adré tòlɨ́ nda kɨ ꞌo kònɨ̀nɨ, tsàle lókyá Gìká dré tà tɨ́dhɨ́ dhɨ nɨ bhǎràꞌa dhɨ ꞌá.

Krísto nɨ kàrɨ́ kɨtswá móndɨ́ kɨ togó kɨ temvé kɨtswálé títí

11 Dɨ, nyànomvá dhɨ, Krísto apfò kòwánà kàdrɨ̀ ro tà dóro atsábhá dhɨ kɨ tà sè dre. Fɨ kpà tàbèrènákolò kàdrɨ̀ kɨtswálépi títí àlo nɨ nɨ lavú dhɨ léna dre. Tàbèrènákolò nda, tàbèrènákolò bvò kòndɨ àdhya móndɨ́ ɨ̀ dré ledélé àyɨ kɨ drɨ́gá sè dhɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, tàbèrènákolò nda, tàbèrènákolò bhù àdhya ꞌɨ. 12 Akódhɨ fɨ lána ndrǐàgo kɨ kàrɨ́ tíàgo kya be fèle dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, fɨ ɨ́na ngbà ꞌí vésè àlo Àrà lólo lavúlé dhɨ léna áyɨ tàndɨ nɨ kàrɨ́ sè, kɨtswálé àma kɨ apá tàkonzɨ̀ nɨ rìnyí lésè kóná vésè kólyá. 13 Tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle dhɨ, à adré ndrǐàgo kɨ kàrɨ́ tíàgo kya be dhɨ nɨ adó tíkàrá zàle dhɨ nɨ tópfó be, lɨgɨ̀le móndyá adrébhá ndǐ ró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ ɨ drǐsè, kɨtswázó àyɨ kɨ rúbhá kɨ temvé, àyɨ kɨ ꞌòzo atsálé lólo Gìká dré. 14 Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, Krísto nɨ kàrɨ́ adré dɨ vélé àma kɨ togó kɨ temvé tà mà dré ꞌòle adrébhá tá àma kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ ɨ lésè, mà kàdréró Gìká adrélépi lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ tà ꞌo be dhɨ bvó! Tàko ko, Tɨrɨ́ Lólo adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ nɨ rìnyí sè dhɨ, Krísto fè áyɨ tàndɨ mòbòmà kɨtswálépi títí dhɨ ró Gìká dré àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè.

15 Ásà dhɨ, Krísto nda dhya adrélépi áyɨ totó tà ꞌo móndɨ́ kɨ kòfalé ꞌá Gìká be, tà tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle ru yìzo àyɨ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè dhɨ ꞌɨ, móndyá Gìká dré azílé dhɨ ɨ̀ kòkisúró tà dré lazílé àyɨ dré tàyɨlé ro dhɨ, adrézó ába kóná vésè kólyá. Tàko ko, Krísto drà àyɨ kɨ apá àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ̀ dré tá ꞌòle tà àku ru yìzo dhɨ zàle dhɨ ɨ lésè dre.

16 Kàdré wárágà tɨsɨ̀le tàyɨlé ngá kɨ tà sè dhɨ nɨ tà sè dhɨ, adré lèá dhɨ, à kòtadhá rè zyà dhya wárágà nda nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ drà dre káyà dhɨ ꞌíká. 17 Tàko ko, à kɨtswá tà ꞌo wárágà nda sè bwà ko, dhya nda dré rè dhu adréràꞌa lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ ꞌá. À nɨ ngbà ꞌí kɨtswá tà ꞌo ásà dhya nda nɨ dràma àmvolésè. 18 Tà nda sè dhɨ, Gìká bhà tá ndɨ̀ndɨ̀ tà àku ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ kàrɨ́ sè. 19 Àngyá ko, Mósè kòlongó tà títí tátrɨ́trɨ́ kúlí dré tá adrélé tàle à kòꞌo dhɨ ɨ móndyá títí ɨ dré dre dhɨ, dré tíàgo kɨ kàrɨ́ ndrǐàgo kya be dhɨ nɨ adózó amúlé yǐ be gò, lɨgɨ̀zoá búkù tátrɨ́trɨ́ kúlí nda àdhya dri, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí nda ɨ drǐsè, fanzɨ̌ rú zìle ɨ̀sópè dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ kɨ́tá kǎ dhɨ sè. 20 Gò dré tàzoá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ, kàrɨ́ tà Gìká dré bhàle ru yìzo àmɨ ɨ́be dhɨ àdhya ꞌɨ.»* 21 Dɨ dré kpà kàrɨ́ nda nɨ adózó lɨgɨ̀le tàbèrènákolò dri, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí adrézó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha ásà dhɨ ɨ drǐsè. 22 Tà bàti ró dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí adré lèá dhɨ, à kàdré ànyɨ́ànyɨ ngá títí dhɨ kɨ temvé kàrɨ́ sè. Àngyá ko, kàrɨ́ kòkutú ko dhɨ, Gìká kɨtswá móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tri ko.

23 Dɨ adré tá lèá dhɨ, à kàdré ngá lɨ́ndrɨ́ adrébhá ngá tàndɨ bhù na dhɨ kɨ tadhá nda kòdhɨ kɨ temvé kònɨ̀nɨ. Adré dɨ lèá dhɨ, à kàdré ngá tàndɨ bhù àdhya kɨ temvé mòbòmà dóro mòbòmà nda kɨ lavúbhá dhɨ ɨ sè.

24 Tàko ko, Krísto fɨ tá àrà lólo ledélé móndɨ́ kɨ drɨ́gá sè, adrélépi tá ngá lɨ́ndrɨ́ ngá tàndɨ bhù na dhɨ àdhya ró dhɨ léna ko. Be ró dhɨ, fɨ ɨ́na bhù nɨ tàndɨ na gò, pfòle adrélé Gìká kandrá àma kɨ tà sè. 25 Fɨ tá kpà bhù na kɨtswálé áyɨ fe mòbòmà ro vésè be bǐ, ngóró kòwánà kɨ kàdrɨ̀ dré adrélé fɨ̀le Àrà lólo lavúlé dhɨ léna kóná àlo àlo títí ɨ sè kàꞌwá kɨ kàrɨ́ sè dhɨ tɨ́nɨ ko. 26 Kònò Krísto kàdré tá ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, a nɨ tá lèá dhɨ, kàdré kɨzà nya vésè be bǐ kɨdhólé bvò nɨ bhàma lésè. Dɨ, nyànomvá, lókyá kùdù kònɨ̀dhɨ sè dhɨ, Krísto apfò ngbà ꞌí vésè àlo áyɨ fe mòbòmà ro, kɨtswálé tàkonzɨ̀ kɨ tà ꞌo akɨ́lé dhɨ dre. 27 Adré lèá dhɨ, móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ̀ kòdrà vésè àlo gò, àmvolásà dhɨ, Gìká kòtàró àyɨ kɨ tàbvó. 28 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Krísto fè ɨ dràle mòbòmà ro vésè àlo, kɨtswálé móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tɨngá. A nɨ kpà go apfòle vésè nɨ rì sè. Dɨ, a nɨ go apfòle kɨtswálé tàkonzɨ̀ tɨngá dhɨ bvó ko. Be ró dhɨ, a nɨ go apfòle kɨtswálé lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ fe móndyá adrébhá áyɨ letè dhɨ ɨ dré.

10

Krísto fè ɨ dràle mòbòmà ro ngbà ꞌí vésè àlo

1 Tà Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrélé tàle dhɨ ɨ ngbà ꞌí tà dóro adrébhá alɨ̀le dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ ꞌɨ, tà dóro tàndɨ nda ꞌɨ ko. Ásà dhɨ, tágba à kàdré mòbòmà fe Gìká dré kóná àlo àlo títí ɨ sè landè àko ró yà dhɨ, tátrɨ́trɨ́ kúlí nda kɨtswá tàdzí móndyá adrébhá àyɨ kɨ kisí Gìká kandrá dhɨ kɨ ꞌo kɨtswálé títí ko. 2 Kònò kòkɨtswá tá móndyá adrébhá lɨ̀sámbò ꞌo nda kɨ togó temvé kɨtswálé títí ꞌí dhɨ, ɨ̀ kɨtswá tá gòle vélé àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kisù ko gò, à dré mòbòmà fèma àyɨ kɨ tà sè dhɨ nɨ tayɨ́zó. 3 Tà bàti ró dhɨ, mòbòmà adrélé fèle kóná àlo àlo títí ɨ sè nda ɨ̀ adré móndyá nda kɨ tàkonzɨ̀ ꞌo agálé àyɨ léna dhɨ nɨ̀. 4 Àngyá ko, tíàgo kɨ kàrɨ́ ndrǐàgo kya be dhɨ kɨtswá tàdzí tàkonzɨ̀ tɨngá ko.

5 Dɨ ásà dhɨ, Krísto dré tá adréràꞌa ꞌòle alɨ̀le bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ ꞌá dhɨ, tà tá Gìká dré dhɨ:

«Mɨ́ lè tá mòbòmà ɨ ɨ̀ndɨ̀ ngá adrélé fèle mòbòmà ro mɨ́ dré dhɨ ɨ́be kòdhya ko.

Dɨ, mɨ́ ledé mɨ́na rúbhá má dré kɨtswálé fèle dhɨ kòdhya.

6 Mɨ́ kaꞌì tá kàꞌwá adrélé zàle dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ mòbòmà adrélé fèle tàkonzɨ̀ kɨ tà sè dhɨ ɨ́be kòdhya ko.

7 Dɨ má dré tàzoá dhɨ: ‹Á! Gìká, ma kònɨ̀dhɨ.

Má alɨ̀ tà mɨ́ dré adrélé lèle má kòꞌo dhɨ nɨ ꞌo, ngóró tɨsɨ̀le áma tà sè ámɨ búkù pàle dhɨ léna dhɨ tɨ́nɨ.›»*

8 Dɨ Krísto nda tà tá rè zyà dhɨ: «Mɨ́ lè tá mòbòmà ɨ, ngá adrélé fèle dhɨ ɨ, kàꞌwá adrélé zàle dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ mòbòmà adrélé fèle tàkonzɨ̀ kɨ tà sè dhɨ ɨ́be kòdhya ko. Mɨ́ kaꞌì tá kpà ngá nda ɨ ko.» Tà tá kònɨ̀nɨ, tágba tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrézó lèá dhɨ, à kàdré ngá nda kɨ fe Gìká dré dhɨ. 9 Gò dré tàzoá dhɨ: «Ma kònɨ̀dhɨ. Má alɨ̀ tà mɨ́ dré adrélé lèle má kòꞌo dhɨ nɨ ꞌo.» Ásà dhɨ, bhà tá tà àku nda gàrà dri, tà tɨ́dhɨ́ nda nɨ bhàzo àrà nɨ ꞌá. 10 Dɨ Yésu Krísto dré tà Gìká dré tá lèle ɨ́ kòꞌo dhɨ nɨ ꞌòle dhɨ sè dhɨ, Gìká ꞌo àma atsálé lólo ɨ́ kandrá, Krísto nɨ rúbhá fèle ngbà ꞌí vésè àlo mòbòmà ro àma kɨ tà sè dhɨ sè.

11 Tátrɨ́trɨ́ kúlí zàle dhɨ, kòwánà títí dhɨ ɨ̀ adré ngbú adrélé àyɨ kɨ àzí ꞌo kìtú àlo àlo títí ɨ sè, adrézó mòbòmà fe landè àko ró, tágba mòbòmà nda ɨ̀ dré kɨtswázó tàdzí móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ tɨngá ko dhɨ. 12 Dɨ, Krísto fè ɨ́na ɨ ngóró mòbòmà àlo kwákwá fèle tàkonzɨ̀ kɨ tà sè kɨtswálépi lókyá títí ɨ sè dhɨ ró gò, dré lɨrɨ́zó Gìká nɨ drɨ́ágó lésè. 13 Kɨdhólé lókyá nda sè dhɨ, adré lókyá Gìká dré dra áyɨ kàrɨbhá kɨ bhàzo adrélé áyɨ pá zàle dhɨ nɨ letè. 14 Tàko ko, mòbòmà àlo kwákwá nda sè dhɨ, ꞌo móndyá Gìká dré bhàle twá adrélé ɨ́na ró dhɨ ɨ kɨtswálé títí kóná vésè kólyá.

15 Tɨrɨ́ Lólo adré kpà tà nda kɨ longó kòdhya. Àngyá ko, tà tá rè zyà dhɨ:

16 «Mírì tà dhɨ: Lókyá adrélépi alɨ̀le dhɨ sè dhɨ, tà tɨ́dhɨ́ má dré dra bhàle ru yìzo tódhyá àyɨ ɨ́be dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ:

Má nɨ áma tátrɨ́trɨ́ kúlí bha àyɨ kɨ togó na, kúlí nda kɨ tɨsɨ̀zo àyɨ drìna.»†

17 Gò tàá dhɨ:

«Má kɨtswá gòle vélé àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà kisù, tà kònzɨ ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ́be ko.»‡

18 Dɨ Gìká kòtrì móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ ɨ kònɨ̀nɨ dhɨ, adré dɨ lèá dhɨ, à kògò vélé mòbòmà fe tàkonzɨ̀ nda kɨ tà sè ko.

Àma kɨ kisima ànyɨ Gìká làga dhɨ

19 Dɨ áma adrúpi ɨ, mà dré adrélé Yésu nɨ tà kaꞌì bàti dhɨ sè dhɨ, mà kɨtswá adrélé fɨ̀le Àrà lólo lavúlé dhɨ léna akódhɨ nɨ kàrɨ́ sè. 20 Mà adré fɨ̀le lána láti tɨ́dhɨ́ lɨ́drɨ̀ ro dré nzìle àma dré kɨtswázó lavúlé kɨ́tá ꞌɨ̀le dhɨ ꞌásè dhɨ ꞌásè. Kɨ́tá ꞌɨ̀le nda, akódhɨ nɨ rúbhá ꞌɨ. 21 Dɨ ásà dhɨ, mà dré adrélé kòwánà kàdrɨ̀ adrélépi Gìká nɨ dzó drìle dhɨ ɨ́be dhɨ sè dhɨ, 22 mà kàdré àma kɨ kisí ànyɨ Gìká làga togó dóro adrélépi akódhɨ nɨ kaꞌì bàti dhɨ sè. Tàko ko, akódhɨ temvé àma kɨ togó, àma kɨ tàkonzɨ̀ nìnì tɨngázó dre. Dzɨ̀ kpà àma kɨ rúbhá yǐ tsèrèlè dhɨ sè dre. 23 Mà kàdré kpà tròle gɨ́gɨ́ ro tà mà dré adrézó mì bha ásà, adrézó kpà longóá dhɨ rú. Tàko ko, Gìká tà nda nɨ lazílépi dhɨ kɨtswá adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè. 24 Mà kàdré kpà àma kɨ adrúpi kɨ tà kisù, adrézó ru kodzó àma kòfalésè, mà kàdréró tà dóro ꞌo lèle sè. 25 Mà kòtayɨ́ adrema ru kɨmó àma kɨ adrúpi ɨ́be dhɨ ngóró móndɨ́ àruka kya tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mà kàdré ru tɨmbà àma kòfalésè àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Mà kàdré vélé ꞌòá adrézó lɨ̀le ába drìdrì, mà dré adréràꞌa kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ nɨ no atsáràꞌa ànyɨ dhɨ ꞌá.

26 Dɨ, mà kògò adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo ɨ̀ze sè mà dré tà bàti kisúzó nìle dhɨ àmvolésè dhɨ, mòbòmà kɨtswálépi tàkonzɨ̀ nda kɨ tɨngá dhɨ nɨ adré vélé yókódhó. 27 Mà kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, tayɨ́ ngbà ꞌí tirì àma dré, mà dré adréràꞌa Gìká nɨ tàbvó tàma letè, túmä́ní àtsɨ́ kàdrɨ̀ dra akódhɨ nɨ kàrɨbhá kɨ zàlepi vèle dhɨ be dhɨ ꞌá. 28 Tàko ko, dhya àlo kògà Mósè nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí ꞌòle gò, móndɨ́ rì yà, kó ngalè na yà tà nda nɨ nobhá mì sè dhɨ ɨ̀ dré akódhɨ nɨ asíkìzo dhɨ, à adré akódhɨ nda nɨ ꞌo dràle, kɨzà nɨ nɨ bha àko ró. 29 Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ adré kisùá dhɨ, à nɨ dɨ vélé tà ŋo dhya adrélépi Gìká nɨ Mvá nɨ ayɨ́zè, adrélépi kàrɨ́ tà Gìká dré bhàle ru yìzo dhɨ àdhya áyɨ ꞌòlepi atsálé lólo dhɨ nɨ no ngá tàko ró, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi Tɨrɨ́ Gìká dré fèle áyɨ togó tanɨ sè dhɨ nɨ lodhá dhɨ dri ngɨ́nɨ? 30 Àngyá ko, mà nì dhya tà kònɨ kɨ tàlepi dhɨ be: «Má nɨ móndɨ́ kɨ tà kònzɨ kɨ vúdrì logó àyɨ dré dhɨ ma. Má nɨ tà logó àyɨ dré tà ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí dhɨ ma.» Akódhɨ nda tà kpà dhɨ: «Mírì nɨ áyɨ móndyá kɨ tàbvó ta.»§ 31 Dhèle Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ drɨ́gá dhɨ, tà adrélépi tirì fe gàle dhyá léna dhɨ ꞌɨ!

32 Mɨ̀ kisù rè lókyá mɨ̀ dré tá Gìká nɨ ngádra kisúzó ngá kazá àmɨ kɨ togó na dhɨ ká! Lókyá nda sè dhɨ, tágba mɨ̀ dré tá adrézó kɨzà nya dhɨ, mɨ̀ adré tá àmɨ kɨ togó tsɨ àdzú kàdrɨ̀ dhɨ na. 33 Lókyá àruka ɨ sè dhɨ, à adré tá àmɨ kɨ lodhá, adrézó àmɨ kɨ mì pfo móndyá títí ɨ kandrá. Lókyá àruka ɨ sè dhɨ, mɨ̀ adré tá àmɨ kɨ totó tätä móndɨ́ adrébhá kɨzà nya kònɨ̀nɨ dhɨ làga. 34 Mɨ̀ adré tá kɨzà do àmɨ kɨ togó na móndɨ́ ꞌɨ̀le bǎdzó na dhɨ kɨ tà sè. À kàdré àmɨ kɨ ngá topá dhɨ, mɨ̀ adré tá tà nda nɨ kaꞌì dóro, adrézó lenzélé ásà. Tàko ko, mɨ̀ nì tá tàle dhɨ, àmɨ tá àmɨkya tà dóro ngá nda kɨ lavúbhá dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ tà nda ɨ̀ kɨtswá akɨ́lé bwà ko dhɨ be.

35 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kòbhe tà mɨ̀ dré kaꞌìle bàti dhɨ ko. Àngyá ko, mɨ̀ nɨ làgɨ́ múrúngú kisú ásà. 36 Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré togó tsɨ, adrézó tà Gìká dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo, mɨ̀ kòkisúró tà dré lazílé dhɨ be dhɨ bvó. 37 Tàko ko, ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Tayɨ́ ngbà ꞌí lókyá tsà,

dhya adrélépi alɨ̀le dhɨ dré alɨ̀zo. Kɨtswá ɨ́na gìle ko.

38 Dhya adrélépi gyǎgya má mìlésè dhɨ nɨ adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be áyɨ tà kaꞌìkaꞌì sè.

Dɨ, kògò ɨ́na bvólé ro dhɨ, áma togó kɨtswá kɨnɨ́lé akódhɨ nɨ tà sè ko.»*

39 Àma ró dhɨ, àma móndɨ́ adrébhá gòle bvólé ro kɨtswálé dràdrà kisú dhɨ ꞌɨ ko. Be ró dhɨ, àma àmakya móndɨ́ adrébhá Gìká nɨ kaꞌì gò adrézó adrɨ́lé dhɨ ꞌɨ.

11

Tà kaꞌìkaꞌì

1 Dhya adrélépi tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be bàti dhɨ adré kaꞌìá tàle dhɨ, ɨ́ nɨ dra tà ɨ́ dré adrézó mì bha ásà dhɨ kɨ kisú káyà dhɨ. Adré kpà nìá tàle dhɨ, tà ɨ́ dré kɨtswálé nòle mì sè ko dhɨ kɨ dra ru ꞌo káyà dhɨ be. 2 Atú dhɨ, àma kɨ tábhí ɨ̀ kaꞌì tá Gìká kònɨ̀nɨ gò, akódhɨ dré àyɨ kɨ tà bhàzo kuru ásà.

3 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, mà nì tàle dhɨ, Gìká bhà bhù ɨ bvò be áyɨ kúlí sè dhɨ be. Dɨ ngá adrélé nòle mì sè dhɨ ɨ̀ apfò ngá adrélé nòle mì sè ko dhɨ ɨ lésè.

4 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Àbélè fè tá Gìká dré mòbòmà dóro dhɨ Kàyínà àdhya nɨ lavú. Akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, Gìká kaꞌì ngá dré fèle nda ɨ gò, akódhɨ nɨ tà bhàzo kuru, akódhɨ nɨ zìzo móndɨ́ gyǎgya dhɨ ró. Dɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, Àbélè adré rè dhu tà ta àma dré, tágba dré dràzo dhɨ.

5 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Gìká do tá Ènókà ɨ́ véna, kòdràró ko dhɨ bvó. Dɨ à dré gòzo vélé akódhɨ nɨ kisú ko, Gìká dré tá akódhɨ nɨ dòle ɨ́ véna dhɨ sè. Àngyá ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ, drìdrì Ènókà nda nɨ dòzo dhɨ kandrá dhɨ, akódhɨ nɨ tà ꞌo tá Gìká nɨ togó kɨnɨ́lé. 6 Dɨ, tà kaꞌìkaꞌì àko dhɨ, dhya àlo kɨtswá ɨ́na Gìká nɨ togó ꞌo kɨnɨ́lé bwà ko. Tàko ko, lè dhya ángùdhi adrélépi áyɨ kisí ànyɨ Gìká làga dhɨ kàdré kaꞌìá dhɨ, akódhɨ be, ɨ̀ndɨ̀ adré làgɨ́ múrúngú fe móndyá títí adrébhá áyɨ nda togó wä́yi sè dhɨ ɨ dré káyà dhɨ.

7 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Gìká dré tá tà lazízó Nówè dri tà kɨtswálé nòle rè ko dhɨ kɨ tà sè dhɨ, Nówè kaꞌì tá Gìká nɨ kúlí nda ꞌòle gò, bwátù kàdrɨ̀ dhɨ nɨ ledézó kɨtswázó áyɨ súrú tɨdrɨ́. Dɨ ásà dhɨ, bhà tá tà móndyá bvò àdhya ɨ dri gò, dré atsázó gyǎgya Gìká mìlésè áyɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè.

8 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Gìká dré tá Àbàrámà nɨ zìzo lɨ̀le bvò dré kɨtswálé kisúlé tàyɨlé ro dhɨ na dhɨ, Àbàrámà kaꞌì tá Gìká nɨ kúlí nda ꞌòle gò, dré lɨ̀zo, tágba dré tá nìzoá ngalè ɨ́ adré tá lɨ̀le ángolé ya dhɨ ko dhɨ. 9 Akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, dré bhà mòzo adrézó móndɨ́ twá ro bvò Gìká dré tá lazílé ɨ́ dré nda na. Gò dré adrézó wémà ɨ zàle, ngóró Ɨ̀sákà ɨ Yàkóbhò be tà lazílé nda nɨ kisúbhá tàyɨlé ro dhɨ ɨ̀ dré kpà ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ. 10 Tàko ko, adré tá bhàandre Gìká dré tá tà nɨ nɨ kisùzo drìdrì gò, sìzoá pá ɨ́be tätä dhɨ nɨ letè.

11 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Àbàrámà nda kisú tá rìnyí mvá tìzo, tágba akódhɨ nɨ kóná dré tá lavúzó, ɨ̀ndɨ̀ Sárà nɨ tàndɨ dré tá adrézó kóndó ro dhɨ. Àngyá ko, nò tá Gìká tà nda nɨ lazílépi ɨ́ dré dhɨ ngóró dhya ɨ́ dré kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ró. 12 Dɨ ásà dhɨ, agó àlo adrélépi tá ànyɨ dràdrà mìle nda lésè dhɨ, ànzɨ ɨ̀ dré topfòzo lɨzólé zyandre ró, ngóró bhìbhínyà bhù mìbhalé ꞌá dhɨ ɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ sɨ́nyɨ́ yǐandre mìle kɨtswálé nàle bwà ko dhɨ tɨ́nɨ.

13 Móndyá títí nda kòdhɨ ɨ̀ adré tá atsílé tà kaꞌìkaꞌì na, tsàle lókyá ɨ̀ dré todrǎràꞌa. Ɨ̀ kisú tá tà Gìká dré lazílé dhɨ ɨ ko. Dɨ, ɨ̀ nò tá àyɨkya tà lazílé nda ɨ vwàvwà ro, tà nda kɨ kaꞌìzo dóro. Ɨ̀ kaꞌì tá kpà tàle dhɨ, àyɨ tá ngóró móndɨ́ twá bvò àyɨkya ró dhɨ àko dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 14 Móndyá adrébhá tà ta làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ̀ adré tadhá ngádra ꞌá dhɨ, ɨ̀ adré bvò àzya nda adrélé àyɨkya ró. 15 Kònò ɨ̀ kàdré tá bvò ɨ̀ dré tá tayɨ́lé dhɨ nɨ tà kisù dhɨ, ɨ̀ nɨ tá kɨtswá láti kisú nzɨ̀zo bvò nda na. 16 Dɨ, ɨ̀ adré tá àyɨkya bvò dóro lavúlé dhɨ nɨ nda kisúlé kòdhya. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, ɨ̀ adré tá bvò bhù na dhɨ nɨ nda kòdhya. Dɨ ásà dhɨ, Gìká kanyò àko ɨ̀ dré adrélé áyɨ zi àyɨ kɨ Gìká ro dhɨ sè. Tàko ko, akódhɨ ledé bhàandre àyɨ dré dre.

17 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Gìká dré tá Àbàrámà nɨ tabhìzo dhɨ, Àbàrámà fè tá Ɨ̀sákà mòbòmà ro akódhɨ dré. Dɨ akódhɨ tà Gìká dré tá lazílé dhɨ kɨ kisúlépi nda adré tá ꞌòle áyɨ mváagó àlo kwákwá dhɨ nɨ fe dràle, 18 tágba Gìká dré tá tàzoá drá dhɨ «À nɨ ngbà ꞌí Ɨ̀sákà nɨ ànzɨ kɨ zi ámɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ kòdhya» dhɨ.* 19 Àbàrámà adré tá ɨ́na kisùá dhɨ, tágba Ɨ̀sákà kòdrà yà dhɨ, Gìká rìnyí ɨ́be kɨtswázó akódhɨ nɨ tɨngá dràdrà lésè. Dɨ à nɨ kɨtswá tàá kúlí alaala sè dhɨ, Àbàrámà gò áyɨ mváagó nda nɨ kisú ngóró móndɨ́ tɨngálé dràdrà lésè dhɨ tɨ́nɨ.

20 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Ɨ̀sákà zi tá tà tanɨ Gìká tí Yàkóbhò ɨ dri Èsáwù be tà adrébhá tá alɨ̀le dhɨ kɨ tà sè.

21 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Yàkóbhò dré tá adréràꞌa ꞌòle dràle dhɨ ꞌá dhɨ, zi tá tà tanɨ Gìká tí Yòséfà nɨ ànzɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ dri. Gò dré Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo, ɨ́ dré tá adréràꞌa áyɨ agò áyɨ kùtù fa dri dhɨ ꞌá.

22 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Yòséfà dré tá adréràꞌa ànyɨ dràdrà mìle dhɨ ꞌá dhɨ, longó tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ apfòma Èzèpétò lésè dhɨ nɨ tà gò, dré tà ɨ́ dré tá lèle à kòꞌo áyɨ fà nɨ tà sè áyɨ dràma àmvolésè dhɨ nɨ tà lazízó.

23 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Mósè nɨ tibhá ɨ̀ zù tá akódhɨ mbǎ na akódhɨ nɨ tìma àmvolésè. Tàko ko, ɨ̀ nò tá dhɨ, mvámvá nda nɨ tà avé tò. Ɨ̀ ro tá kpà ngá, ɨ̀ dré tá ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ kúlí gàle ꞌòle dhɨ sè ko.

24 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Mósè nda dré tá mbàzo atsálé kàdrɨ̀ dhɨ, gà tá à kàdré áyɨ zi ópɨ́ kàdrɨ̀, Fàráwò nɨ zapi nɨ mvá ro dhɨ rè. 25 Dɨ kɨpè tá kɨzà nyàma túmä́ní móndyá Gìká àdhya ɨ́be dhɨ kòdhya, lenzema tàkonzɨ̀ nɨ tà sè lókyá tsà sè dhɨ nɨ àrà ꞌa. 26 Akódhɨ mìlésè dhɨ, kanyò mvòle Krísto nɨ tà sè dhɨ tá dóro lavúlé, ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ Èzèpétò na dhɨ kɨ kisúlé dhɨ rúsè. Àngyá ko, adré tá mì bha làgɨ́ múrúngú ɨ́ dré kɨtswálé kisúlé dhɨ dri. 27 Akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, apfò tá Èzèpétò lésè ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ togóaswa nɨ ro àko ró gò, dré áyɨ togó tsɨ̀zo lɨ̀zo ába drìdrì, dré tá adrélé Gìká kɨtswálé nòle mì sè bwà ko dhɨ nɨ no dhɨ sè. 28 Tà kaꞌìkaꞌì nda sè dhɨ, tà tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòꞌo gwányá Pásɨkà àdhya, kàrɨ́ lɨgɨ̀zo dzóti fa ɨ rúsè, kɨtswálé ángéló adrélépi dràdrà fe dhɨ kòtupfúró àyɨ kɨ ànzɨàgo kàyo ró dhɨ ɨ todràle ko dhɨ bvó.

29 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ zya tá yǐandre Kɨka, ngóró à dré adrélé atsílé àrà fà ro dhɨ ꞌásè dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, Èzèpétò ɨ̀ kòtabhì tà nda ꞌòle dre dhɨ, yǐandre nda dré anzɨ́zó àyɨ drǐsè rùkù àyɨ kɨ tupfú todràle.

30 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ tatsí tá Yèríkò làgásè kúrúkúrú kìtú nzi-drì-rì gò, bhàandre nda nɨ zèríbà dré adàzo kìní mi.

31 Tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Rábà, tòkó zàràbhù ro dhɨ kaꞌì tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ mùle lùzu ró dhɨ ɨ dòle ɨ́ véna gò, à dré akódhɨ nɨ pfùzo dràle túmä́ní móndyá lɨgɨ́bhá Gìká rú dhɨ ɨ́be ko.

32 Dɨ má nɨ go vélé tàá ngɨ́nɨ? Lókyá má dré kɨtswázó tà ta Gèdèyónà nɨ tà dri, Bàrákà nɨ tà dri, Sàmòsónà nɨ tà dri, Yèfétà nɨ tà dri, Dàwídì nɨ tà dri, Sàmùwélè nɨ tà dri, ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨ tà dri dhɨ yó. 33 Àyɨ nda kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, ɨ̀ bhu tá àdzú òpɨ̀ kɨ lavúzó, ɨ̀ ꞌo tá tà gyǎgya ɨ, ɨ̀ kisú tá tà Gìká dré tá lazílé dhɨ ɨ, ɨ̀ tabhó tá kàmì kɨ síbhálé ɨ, 34 ɨ̀ kɨdrá tá àtsɨ́ adrélépi kòle rìnyi ró dhɨ, ɨ̀ lapá tá móndɨ́ kɨ sápɨ́ ɨ sílésè. Àyɨ tà ɨ́be yàyà dhɨ ɨ̀ atsá tá rìnyi ró. Ɨ̀ atsá tá àgo tòmbátòmba ɨ ró àdzú na, àyɨ kɨ kàrɨbhá angábhá bvò twá ɨ lésè dhɨ kɨ ladró. 35 Tòkó ɨ̀ gò tá àyɨ kɨ móndɨ́ tá dràbhá dhɨ kɨ kisú ngóró móndɨ́ tɨngálé dràdrà lésè dhɨ ɨ tɨ́nɨ.

Móndɨ́ àruka ɨ̀ tayɨ́ tá àyɨ adrélé rúbhá ꞌòle aswálé gò, ɨ̀ dré todràzo. Ɨ̀ gà tá à kàpá àyɨ dhɨ rè, ɨ̀ kòngaró dràdrà ꞌásè lɨ́drɨ̀ dóro lavúlé dhɨ nɨ kisú be dhɨ bvó. 36 Àrukabhá nɨ ɨ̀ tayɨ́ tá àyɨ adrélé gùle, adrélé tswàle, adrélé ꞌɨ̀le nyɨ̀rɨ̀ sè, adrélé bhèle bǎdzó na. 37 À lebhé tá àruka nɨ ɨ todràle kɨ́rà sè. À tɨsɨ̀ tá àruka nɨ ɨ ꞌa be rì. À tupfú tá àruka nɨ ɨ todràle sápɨ́ sè. Àruka nɨ ɨ̀ tatsí tá lemerèbhá ɨ ró kɨ́nɨ́ kábilígyà kya ndrǐ ɨ́be asólé àyɨ rú dhɨ ɨ́be. Ɨ̀ tayɨ́ tá àyɨ adrélé mì pfòle, adrélé ꞌòle kònzɨ. 38 Ɨ̀ tatsí tá duku ɨ ꞌásè ɨ̀ndɨ̀ kòngó ɨ drǐsè, adrélé àyɨ kɨ tuzù kɨ́rà gǒ ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ bhú kìní zàle dhɨ ɨ ꞌásè. Tágba dré tá adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ kɨtswá tá àyɨ nda kɨ lɨndrɨ̀ sè ko!

39 Móndyá títí nda kòdhɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Gìká bhà tá àyɨ kɨ tà kuru. Dɨ, ɨ̀ kisú tá àyɨkya tà dré tá lazílé dhɨ ko. 40 Tàko ko, Gìká bhà tá tà dóro lavúlé dhɨ zùle àma dré, kɨtswázó àma kɨ ꞌo kɨtswálé títí túmä́ní àyɨ ɨ́be dhɨ bvó.

12

Gìká nɨ ànzɨ kɨ lotoma

1 Dɨ àma ró dhɨ, àma móndyá zyandre àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tadhábhá nda ɨ́be kɨmólé àma làgásè kúrú. Dɨ ásà dhɨ, lè mà kòbhe àma rúsè ngá lanzì títí adrébhá àma kɨ kɨkɨ́ dhɨ ɨ, túmä́ní tàkonzɨ̀ adrébhá àma kɨ tɨꞌɨ̀ dhɨ ɨ́be, mà kàdréró angú Gìká dré bhàle àma kandrá dhɨ nɨ ra landè àko ró. 2 Mà kàdré kpà àma kɨ mì bha Yésu dri. Tàko ko, akódhɨ nda dhya láti nzìlepi àma dré adrézó Gìká nɨ kaꞌì dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi àma kɨ ꞌo kɨtswálé títí àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ dré tá kólénzé Gìká dré bhàle ɨ́ kandrá dhɨ nɨ nòle dhɨ sè dhɨ, kaꞌì tá kɨzà nyàle fa kɨpakɨpa dri, kanyò nɨ nɨ nòzo tà tàko ró gò, dré lɨrɨ́zó Gìká nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya nɨ drɨ́ágó lésè. 3 Mɨ̀ kisù rè ngalè akódhɨ mvò tá tàkonzɨ̀bhá lɨgɨ́bhá ɨ́ rú kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ tà ngɨ́nɨ ya dhɨ ká, mɨ̀ kòkɨtswáró landèle àmɨ kɨ togó tayɨ́zó lanzìle ko dhɨ bvó.

4 Tàko ko, àdzú mɨ̀ dré adrélé bhùle tàkonzɨ̀ ɨ́be kòdhɨ léna dhɨ, mɨ̀ bhu rè tsàle àmɨ kɨ kàrɨ́ dré kutúrà dhɨ na ko. 5 Mɨ̀ tɨvɨ̀ kúlí Gìká dré tàle àmɨ kɨ kodzózó áyɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ dre? Akódhɨ tà dhɨ:

«Áma mvá, Mírì kàdré ámɨ lotó dhɨ, mɨ́ kònò tà nda tà tàko ró ko.

Kàdré ámɨ tàkonzɨ̀ tadhá mɨ́ dré dhɨ, mɨ́ kòtayɨ́ ámɨ togó lanzìle ásà ko.

6 Tàko ko, Mírì adré móndyá títí ɨ́ dré adrélé lèle dhɨ kɨ lotó kòdhya.

Adré kpà tà ŋo móndyá títí ɨ́ dré adrélé kaꞌìle áyɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ ɨ dri.»*

7 Gìká kàdré dɨ àmɨ kɨ lotó dhɨ, mɨ̀ kàdré togó tsɨ, adrézó kɨzà mɨ̀ dré adrélé nyàle nda kɨ mvo. Gìká adré àmɨ kɨ ꞌo ngóró áyɨ tàndɨ nɨ ànzɨ ɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, mvámvá àlo atá nɨ dré adrézó lotóá ko dhɨ tsì be? 8 Dɨ, Gìká kàdré àmɨ kɨ lotó ngóró dré adrélé ꞌòle áyɨ ànzɨ títí dhɨ kɨ tà sè dhɨ tɨ́nɨ ko dhɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, àmɨ akódhɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti ko. Be ró dhɨ, àmɨ àmɨkya bákólyá ànzɨ ꞌɨ. 9 Àma títí dhɨ ɨ tá atá bvò dri adrébhá tá àma kɨ lotó dhɨ ɨ́be gò, mà dré adrézó àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha. Kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, lè mà kàdré dɨ vélé àma kɨ bha àma kɨ Atá bhù na dhɨ nɨ rìnyí zàle, mà kàdrɨ́ró be dhɨ bvó! 10 Àma kɨ atá bvò dri nda ɨ̀ adré tá àma kɨ lotó lókyá tsà sè, ngóró dré tá adrélé dóro àyɨ mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ, Gìká adré ɨ́na àma kɨ lotó ngóró dré adrélé dóro àma dré dhɨ tɨ́nɨ, mà kàtsáró lólo ngóró ɨ́ dré adrélé lólo dhɨ tɨ́nɨ. 11 Dhya ángùdhi adrélé lotólé dhɨ adré tà nda nɨ no lókyá nda sè dhɨ ngóró tà adrélépi arɨ́ fe dhɨ ró ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na tà nda nɨ no ngóró tà adrélépi kɨzà fe dhɨ ró. Dɨ, àmvolásà, à kòlotó akódhɨ nda kɨtswálé títí dre dhɨ, a nɨ lòꞌwa dóro ꞌa bǐ, adrézó tà gyǎgya ꞌo tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ na.

12 Dɨ ásà dhɨ, lè mɨ̀ kògò rìnyí fe àmɨ kɨ drɨ́gá toròbhá dhɨ ɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ kɨ pá landèbhá dhɨ ɨ dré. 13 Mɨ̀ kàdré kpà láti lotó àmɨ kɨ pá ɨ dré, móndɨ́ pá ɨ́be yàyà dhɨ ɨ̀ kàtsáró mèrèkpè ɨ ró ko, be ró dhɨ, ɨ̀ kàdrɨ́ró be dhɨ bvó.†

Gìká nɨ gàma ko dhɨ

14 Lè mɨ̀ kàdré láti nda adrézó tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àmɨ kòfalé móndyá títí dhɨ ɨ́be. Mɨ̀ kàdré kpà àmɨ kɨ fe adrélé lólo Gìká dré be. Tàko ko, dhya áyɨ fèlepi adrélé lólo Mírì dré ko dhɨ, kɨtswá ɨ́na akódhɨ nɨ no ko. 15 Mɨ̀ kònò dóro, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kòtayɨ́ró ɨ vwàle Gìká nɨ togó tanɨ rúsè ko. Dhya àlo kòtayɨ́ kpà áyɨ togó atsálé kùdzíkùdzi ko, tà kùdzí nda kàtsáró kpà móndɨ́ àruka bǐ dhɨ ɨ rú, àyɨ kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró ko. 16 Mɨ̀ kònò kpà dóro, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kòꞌoró ndòtò tà ko, ɨ̀ndɨ̀ kògàró Gìká nɨ tà Èsáwù àdhya tɨ́nɨ ko. Tàko ko, Èsáwù nda lagɨ́ tá ɨ́na tà ɨ́ dré tá kɨtswálé kisúlé tàyɨlé mvá kàyo àdhya ró dhɨ ngbà ꞌí mányàngá mvá tsà dhɨ sè. 17 Ngóró mɨ̀ dré nìle be dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, àmvolásà dhɨ, dré gòzo tódhyá tà tanɨ nda nɨ le kisúlé gò, à dré gàzoá rè. Ndà tá láti tà nda nɨ ladzázó, dɨ, kɨtswá tá ɨ́na ko, tágba dré tà nda nɨ ndàzo mìndra sè bǐ dhɨ.

18 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kisí tá àmɨ ànyɨ kòngó kɨtswálé tabèle bwà, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi kòle àtsɨ ró dhɨ làga ko. Mɨ̀ kisí kpà àmɨ ànyɨ àrà adrélépi tínímvá ro ɨ̀ndɨ̀ ngátsi ró, kàgùmá dré adrézó vìle lána dhɨ làga, ngóró Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ dré tá ꞌòle kòngó Sìnáyì àdhya na dhɨ tɨ́nɨ ko. 19 Mɨ̀ kisí kpà àmɨ ànyɨ àrà gòká vòzo gò, kúlí tirì fèlepi dhɨ nɨ yòzo lána dhɨ làga ko. Tàko ko, Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ̀ dré tá kúlí nda nɨ yìzo dhɨ, ɨ̀ lizí tá Gìká nɨ ti, kòkɨkɨ́ró kúlí nda, kògòró tà ta ko dhɨ bvó.‡ 20 Àngyá ko, ɨ̀ kɨtswá tá tà kúlí nda dré tá adrélé tàle ɨ̀ kòꞌo dhɨ nɨ mvo bwà ko. Kúlí nda tà tá dhɨ: «Dhya àlo kòtabè kòngó kònɨ̀dhɨ dhɨ, kàdré gba kàꞌwá ꞌɨ yà dhɨ, lè à kòlebhé akódhɨ nda dràle kɨ́rà sè.»§ 21 Tà ɨ̀ dré tá nòle nda dré tirì fèle àyɨ dré tò dhɨ sè dhɨ, Mósè nɨ tàndɨ tà tá dhɨ: «Má adré lyàle tirì dré.»*

22 Dɨ, mɨ̀ kisí àmɨkya àmɨ ànyɨ kòngó Sìyónà àdhya làga, ɨ̀ndɨ̀ Yèrúsalémà, bhàandre Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ àdhya bhù na dhɨ làga. Mɨ̀ kisí àmɨ ànyɨ ángéló lɨ̀zólɨ̀zo ru kɨmóbhá adrélé lenzélé dhɨ ɨ làga. 23 Mɨ̀ kisí àmɨ ànyɨ Gìká nɨ ànzɨ kàyo ró ru kɨmóbhá, àyɨ kɨ rú tɨsɨ̀zo bhù na dhɨ ɨ làga. Mɨ̀ kisí àmɨ ànyɨ Gìká, móndyá títí dhɨ kɨ tàbvó tàlepi dhɨ làga, ɨ̀ndɨ̀ móndyá atsábhá gyǎgya kɨtswálé títí dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ ɨ làga. 24 Mɨ̀ kisí kpà àmɨ ànyɨ Yésu adrélépi áyɨ totó tà ꞌo móndɨ́ kɨ kòfalé ꞌá Gìká be, tà tɨ́dhɨ́ Gìká dré bhàle ru yìzo àyɨ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè dhɨ làga, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ kàrɨ́ kutúlépi, adrélépi tà ta dóro lavúlé Àbélè nɨ kàrɨ́ àdhya rúsè dhɨ làga.

25 Mɨ̀ kònò dɨ dóro, mɨ̀ kògàró dhya adrélépi tà ta àmɨ dré dhɨ ko. Tàko ko, móndyá dhya adrélépi tá tà longó àyɨ dri bvò dri dhɨ nɨ gabhá rè dhɨ ɨ̀ kòlapá Gìká nɨ tàbvó tàma sílésè ko dhɨ, mà nɨ dɨ àmakya lapá ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró, mà kàdré àma kɨ alá dhya adrélépi tà longó àma dri bhù lésè dhɨ rú dhɨ? 26 Lókyá nda kònàdhɨ sè dhɨ, Gìká nɨ kúlí kɨzɨ́ tá bvò tà tàndɨ ró. Dɨ, nyànomvá dhɨ, akódhɨ lazí kúlí tàzoá dhɨ: «Má kɨtswá ngbà ꞌí gòle bvò kɨzɨ́ kòdhya ko. Be ró dhɨ, má nɨ go tódhyá bvò kɨ kɨzɨ́ bhù ɨ́be vésè àlo.» 27 Kúlí «tódhyá» ɨ̀ndɨ̀ «vésè àlo» kòdhɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ, Gìká nɨ ngá títí ɨ́ dré tá bhàle dhɨ kɨ kɨzɨ́ tɨngálé, ngá kɨtswálé kɨzɨ́lé bwà ko dhɨ ɨ̀ kàdréró rè dhu be dhɨ bvó.

28 Dɨ ásà dhɨ, mà dré adrélé òpɨ̀ kɨtswálé kɨzɨ́lé bwà ko dhɨ nɨ kisú dhɨ sè dhɨ, mà kàdré àwoyà fe Gìká dré, adrézó akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha akódhɨ nɨ ròma sè, ngóró dré kɨtswálé akódhɨ mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. 29 Tàko ko, àma kɨ Gìká ɨ́na àtsɨ́ adrélépi ngá za vèle dhɨ ꞌɨ.†

13

Tà tàle kùdù ro móndyá kaꞌìbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ

1 Lè mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè ngóró adrúpi ɨ tɨ́nɨ. 2 Mɨ̀ kòtɨvɨ̀ adrema móndɨ́ twá kɨ kaꞌì dòle àmɨ kɨ dzó na kùmú ɨ ró dhɨ ko. Tàko ko, móndɨ́ àruka adrébhá ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ ɨ̀ kaꞌì tá ángéló ɨ dòle àyɨ kɨ dzó na nìá àko ró. 3 Mɨ̀ kàdré móndɨ́ ꞌɨ̀le bǎdzó na dhɨ kɨ tà kisù, ngóró mɨ̀ adré tá bǎ nya túmä́ní àyɨ ɨ́be na tɨ́nɨ. Mɨ̀ kàdré kpà móndɨ́ adrélé mì pfòle dhɨ kɨ tà kisù, ngóró mɨ̀ adré tá kɨzà nya àyɨkya tɨ́nɨ na tɨ́nɨ.

4 Lè móndyá títí dhɨ ɨ̀ kàdré làmó nɨ tà bha kuru. Làmó na dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ rúbhá lɨkɨ́ adrélé ngbà ꞌí móndɨ́ mɨ̀ dré mòle dhɨ ɨ dré. Tàko ko, Gìká nɨ móndyá adrébhá múná tà ꞌo dhɨ kɨ tàbvó ta, túmä́ní móndyá adrébhá ndòtò tà ꞌo dhɨ ɨ́be.

5 Lè mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ làfa lovó dré adrélé tidrìle dhɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya lenzélé ngá mɨ̀ dré adrézó ába dhɨ kɨ tà sè. Àngyá ko, Gìká tà dhɨ:

«Má kɨtswá tàdzí ámɨ tayɨ́ ko.

Má kɨtswá tàdzí ámɨ tà tɨvɨ̀ ko.»*

6 Dɨ ásà dhɨ, mà adré kaꞌìá bàti tàle dhɨ:

«Mírì dhya adrélépi áma ledé dhɨ ꞌɨ.

Má kɨtswá ngá ro àlomvá ko.

Móndɨ́ kɨ kɨtswá àdho tà ꞌo má rú kòdhya?»†

7 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ drì kobhá Gìká nɨ kúlí longóbhá àmɨ dré dhɨ kɨ tà kisù. Mɨ̀ kàdré lòꞌwa dóro ɨ̀ dré adrélé ꞌàle àyɨ kɨ lɨ́drɨ̀ na dhɨ kɨ no, adrézó tà ꞌo tà kaꞌìkaꞌì sè àyɨkya tɨ́nɨ. 8 Yésu Krísto ngbú ngóró dré tá adrélé agyá dhɨ tɨ́nɨ, dré adrélé ándrò dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ dré dra adrélé kóná vésè kólyá dhɨ tɨ́nɨ.

9 Mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ kɨ togó tà adrélé tadhálé twá dhɨ ɨ̀ dré adrélé sèle dhɨ ko. Dóro nɨ, àma kɨ togó tayɨ́lé adrélé tɨmbàle Gìká nɨ togó tanɨ sè dhɨ. Dɨ, tòlɨ́ móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé lebèle mányàngá nɨ tà sè dhɨ ɨ̀ kɨtswá àyɨ kɨ togó tɨmbà ko, kɨtswá kpà àyɨ kɨ ledé ko.

10 Àma àlètárɨ̀ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ kòwánà adrébhá tà ꞌo Yúdà ànzɨ kɨ tàbèrènákolò na dhɨ ɨ̀ kɨtswá ngá adrélé fèle mòbòmà ro àlètárɨ̀ nda dri dhɨ kɨ nya bwà ko. 11 Tàko ko, kòwánà kɨ kàdrɨ̀ adré kàꞌwá kɨ kàrɨ́ do, adrézó fɨ̀le Àrà lólo lavúlé dhɨ léna fèá tàkonzɨ̀ kɨ tà sè gò, à dré adrézó kàꞌwá nda kɨ rúbhá za káà nɨ kɨvɨ̀ na. 12 Dɨ ásà dhɨ, Yésu nya tá kpà kɨzà dràzo bhàandre nɨ kɨvɨ̀ na, kɨtswázó móndɨ́ kɨ temvé atsálé lólo áyɨ tàndɨ nɨ kàrɨ́ sè.‡ 13 Mà kàdré dɨ pfòle akódhɨ véna káà nɨ kɨvɨ̀ na, adrélé kanyò dré mvòle dhɨ nɨ mvo. 14 Tàko ko, bvò kònɨ̀dhɨ dri dhɨ, àma bhàandre adrélépi gìle nyo dhɨ àko. Dɨ, mà adré àmakya bhàandre adrélépi alɨ̀le dhɨ nɨ letè kòdhya.

15 Dɨ Yésu sè dhɨ, mà kàdré ngbú lɨndrɨ̀ fe Gìká dré, ngóró mòbòmà mà dré adrélé fèle drá dhɨ tɨ́nɨ. Mòbòmà nda kúlí adrébhá apfòle àma tísè, adrélé akódhɨ nɨ rú bha kùle dhɨ ꞌɨ. 16 Dɨ mɨ̀ kòtɨvɨ̀ adrema tà dóro ꞌo, adrézó kpà àmɨ kɨ ngá lanzɨ́ móndɨ́ ɨ dré dhɨ ko. Tàko ko, mòbòmà adrélé fèle làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ tà sè dhɨ, Gìká nɨ togó adré kɨnɨ́lé tò.

17 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ drì kobhá kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle, adrézó àmɨ kɨ bha àyɨ kɨ rìnyí zàle. Àngyá ko, ɨ̀ adré àmɨ kɨ lɨkɨ́ landè àko ró. Ɨ̀ nɨ kpà àzí ɨ̀ dré adrélé ꞌòle àmɨ kɨ tà sè dhɨ kɨ ta Gìká kandrá. Mɨ̀ kàdré dɨ àyɨ kɨ kúlí kaꞌì ꞌòle, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ àzí nda nɨ ꞌo arɨ́ sè, kɨzà sè ko. Tàko ko, ɨ̀ kàdré ꞌòá kɨzà sè dhɨ, tà nda kɨtswá àmɨ kɨ ledé àlomvá ko.

18 Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí àma dré. Tàko ko, mà nì dóro tàle dhɨ, àma kɨ togó adré àma kɨ arókɨ̀ àlomvá ko dhɨ. Má adré kpà lèá atsílé dóro tà títí ɨ sè. 19 Lavúlé dhɨ, má adré àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró tà zi Gìká tí, má kòkɨtswáró gòle mbèlè àmɨ véna.

Kúlí kùdù

20-21 Gìká tɨngá àma kɨ Mírì Yésu dràdrà lésè gò, akódhɨ nɨ ꞌòzo atsálé kábilígyà lɨkɨ́lépi kàdrɨ̀ dhɨ ró akódhɨ nɨ kàrɨ́ kutúlépi dhɨ sè. Kàrɨ́ nda sè dhɨ, ꞌo tà ɨ́ dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ kɨtswálé kóná vésè kólyá. Dɨ Gìká adrélépi tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fe nda kòꞌo àmɨ kɨtswálé títí tà títí ɨ sè, mɨ̀ kòkɨtswáró tà dré adrélé lèle mɨ̀ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo. Kàdré kpà tà adrélépi dóro ɨ́ mìlésè dhɨ nɨ ꞌo àma léna Yésu Krísto sè. Mìlanzìlanzì kàdré akódhɨ dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

22 Áma adrúpi ɨ, má adré àmɨ kɨ ti lizí, mɨ̀ kòkaꞌìró kúlí má dré tɨsɨ̀le àmɨ kɨ kodzózó kòdhɨ ɨ dóro. Àngyá ko, má tɨsɨ̀ àmɨ dré ngbà ꞌí wárágà tsà dhɨ kòdhya. 23 Má adré lèá mɨ̀ kònì dhɨ, à atrɨ̀ àma kɨ adrúpi Tìmòtéyò bǎdzó lésè dre. Akódhɨ kàtsá má vélé mbèlè dhɨ, mà nɨ lɨ túmä́ní akódhɨ be àmɨ kɨ no.

24 Mɨ̀ kòfè mòdo àmɨ kɨ drì kobhá títí dhɨ ɨ dré, túmä́ní móndyá lólo títí Gìká àdhya ɨ́be. Àma kɨ adrúpi angábhá Ìtàlíyà lésè dhɨ ɨ̀ fè kpà mòdo àmɨ dré.

25 Gìká nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be títí!

* 1:3 1:3 Ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ drɨ́ágó lésè dhɨ, àrà adrélé fèle móndɨ́ dré akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ tadházó dhɨ ꞌɨ.

† 1:5 1:5 À kònò Longó ɨ 2:7.

‡ 1:5 1:5 À kònò 2 Sàmùwélè 7:14.

§ 1:6 1:6 À kònò Dùtèrònómè 32:43.

* 1:7 1:7 À kònò Longó ɨ 104:4.

† 1:9 1:9 À kònò Longó ɨ 45:7-8.

‡ 1:12 1:12 À kònò Longó ɨ 102:26-28.

§ 1:13 1:13 À kònò Longó ɨ 110:1.

* 2:8 2:8 À kònò Longó ɨ 8:5-7.

† 2:12 2:12 À kònò Longó ɨ 22:23.

‡ 2:13 2:13 À kònò Èsáyà 8:17-18.

* 3:11 3:11 À kònò Longó ɨ 95:7-11.

† 3:15 3:15 À kònò Longó ɨ 95:7-8.

* 4:3 4:3 À kònò Longó ɨ 95:11.

† 4:4 4:4 À kònò Kɨdhoma 2:2.

‡ 4:7 4:7 À kònò Longó ɨ 95:7-8.

* 5:5 5:5 À kònò Longó ɨ 2:7.

† 5:6 5:6 À kònò Longó ɨ 110:4.

* 6:14 6:14 À kònò Kɨdhoma 22:16-17.

* 7:2 7:2 «Dímè» kònɨ̀dhɨ, dhyá kɨ ngá títí adrélé kisúlé, lanzɨ́lé ꞌa be mudrí dhɨ kɨ àlo adrélé fèle Gìká dré dhɨ ꞌɨ.

† 7:2 7:2 À kònò Kɨdhoma 14:17-21.

‡ 7:17 7:17 À kònò Longó ɨ 110:4.

§ 7:21 7:21 À kònò Longó ɨ 110:4.

* 8:5 8:5 À kònò Pfòma 25:40.

† 8:12 8:12 À kònò Yèrèmɨ́yà 31:31-34.

* 9:20 9:20 À kònò Pfòma 24:8.

* 10:7 10:7 À kònò Longó ɨ 40:7-9.

† 10:16 10:16 À kònò Yèrèmɨ́yà 31:33.

‡ 10:17 10:17 À kònò Yèrèmɨ́yà 31:34.

§ 10:30 10:30 À kònò Dùtèrònómè 32:35-36.

* 10:38 10:38 À kònò Àbàkúkà 2:3-4.

* 11:18 11:18 À kònò Kɨdhoma 21:12.

* 12:6 12:6 À kònò Tògyakúlí 3:11-12.

† 12:13 12:13 À kònò Tògyakúlí 4:26.

‡ 12:19 12:19 À kònò Pfòma 19:16-22.

§ 12:20 12:20 À kònò Pfòma 19:12-13.

* 12:21 12:21 À kònò Dùtèrònómè 9:19.

† 12:29 12:29 À kònò Dùtèrònómè 4:24.

* 13:5 13:5 À kònò Dùtèrònómè 31:6, 8; Yòsúwà 1:5.

† 13:6 13:6 À kònò Longó ɨ 118:6.

‡ 13:12 13:12 À kònò Yòwánɨ̀ 19:17, 20.

YÀKÓBHÒ

1

2

3

4

5

Wárágà Yàkóbhò dré tɨsɨ̀le dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Yàkóbhò dré tɨsɨ̀le dhɨ ꞌɨ. À adré kisùá dhɨ, Yàkóbhò nda tá Yàkóbhò, Yésu nɨ adrúpi ró dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nɨ drì kobhá kàdrɨ̀ dhɨ kɨ àlo ꞌɨ. Akódhɨ adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ «súrú mudrí-drì-rì ayɨ́bhá bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ɨ dré» (1:1). Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ, móndyá títí Yésu nɨ kaꞌìbhá gò ɨ̀ dré ayɨ́zó bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ɨ dré. Wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Yàkóbhò adré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ drì ta tà twátwa bǐ dhɨ ɨ sè, adrézó tadhá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kàdré tà ꞌo àyɨ kòfalésè ɨ̀ndɨ̀ móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ kòfalé ngɨ́nɨ ya dhɨ. Adré tà kònɨ kɨ ta kòdhya: tà kaꞌìkaꞌì ɨ tògyá be dhɨ, móndyá kaꞌìbhá lemerè ro ɨ̀ndɨ̀ ngábhá ro dhɨ kɨ tà, móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ tabhìma, Gìká nɨ kúlí yìma ɨ̀ndɨ̀ ꞌòma, móndɨ́ kɨ nòma twátwa ko dhɨ, tà kaꞌìma ɨ̀ndɨ̀ tà dóro ꞌòma, dhyá kɨ ti lɨkɨma, tògyá adrélépi apfòle bhù lésè dhɨ, dhyá kɨ bhàma Gìká nɨ rìnyí zàle dhɨ, móndɨ́ kɨ tàbvó tàma ko dhɨ, dhyá kɨ afàma ko dhɨ, ngábhá kɨ tà, tà letèma togó vwàvwà sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà zìma Gìká tí dhɨ. Lavúlé dhɨ, Yàkóbhò adré tadhá dhɨ, lè móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ kàdré ngbà ꞌí Gìká nɨ kaꞌì ko, ɨ̀ kàdré kókpà tà dóro ꞌo àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Mòdo fèma (1:1)

2) Tà kaꞌìkaꞌì ɨ tògyá be dhɨ (1:2-8)

3) Móndyá kaꞌìbhá lemerè ro ɨ̀ndɨ̀ ngábhá ro dhɨ kɨ tà (1:9-11)

4) Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ tabhìma (1:12-18)

5) Gìká nɨ kúlí yìma, ɨ̀ndɨ̀ kúlí nda nɨ ꞌòma (1:19-27)

6) Móndɨ́ kɨ nòma twátwa ko dhɨ (2:1-13)

7) Tà kaꞌìma ɨ̀ndɨ̀ tà dóro ꞌòma (2:14-26)

8) Dhyá kɨ ti lɨkɨma (3:1-18)

9) Dhyá kɨ bhàma Gìká nɨ rìnyí zàle dhɨ (4:1-10)

10) Móndɨ́ kɨ tàbvó tàma ko dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhyá kɨ afàma ko dhɨ (4:11-17)

11) Ngábhá kɨ tà (5:1-6)

12) Tà letèma togó vwàvwà sè dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà zìma Gìká tí dhɨ (5:7-20)

1

Yàkóbhò nɨ mòdo fèma

1 Ma, Yàkóbhò, màrábà Gìká àdhya ɨ̀ndɨ̀ Mírì Yésu Krísto àdhya ró dhɨ, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ súrú mudrí-drì-rì ayɨ́bhá bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ɨ dré.* Mòdo àmɨ dré!

Tà kaꞌìkaꞌì ɨ tògyá be dhɨ

2 Áma adrúpi ɨ, tà twátwa dhɨ ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tabhì dhɨ, mɨ̀ kàdré tà nda kɨ no ngóró tà adrézó lenzélé ásà dhɨ ɨ ró. 3 Tàko ko, mɨ̀ nì tàle dhɨ, tà adrébhá àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tabhì dhɨ ɨ̀ adré àmɨ kɨ ꞌo adrélé togó tsɨ nɨ̀ dhɨ be. 4 Dɨ adré lèá dhɨ, àmɨ kɨ togó tsɨ̀ma nda kàdré tà ꞌo àmɨ léna kɨtswálé títí, mɨ̀ kòlɨꞌwáró àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na kɨtswálé títí, ɨ̀ndɨ̀ tà dóro kòpɨró àmɨ àlomvá ko.

5 Dɨ, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré tògyá le kisúlé dhɨ, lè akódhɨ nda kàdré tògyá zi Gìká tí gò, Gìká kòfèró drá. Tàko ko, Gìká adré tà dóro fe móndyá títí ɨ dré áyɨ togó dóro sè, tà bha àko ró àyɨ dri. 6 Dɨ, dhya nda dré adréràꞌa tà zi Gìká tí dhɨ ꞌá dhɨ, lè kàdré zìá tà kaꞌìkaꞌì sè, tà kayí àko ró ɨ́ léna. Àngyá ko, dhya ángùdhi adrélépi tà kayí ɨ́ léna dhɨ, sù ngóró yǐandre nɨ mì lyǎ dré adrélé livílé longálé gò, dré adrézó lɨ̀le swà ro dhɨ tɨ́nɨ. 7 Lè dhya làsú be kònɨ̀nɨ nda kòkisù ko tàle dhɨ, ɨ́ nɨ ngá kisú Mírì vélésè dhɨ. 8 Tàko ko, akódhɨ nì ɨ́na tà áyɨ togó lé dhɨ kɨ kɨpèle bwà ko. Nì kpà ngalè ɨ́ nɨ ꞌòá ngɨ́nɨ ya dhɨ ko.

Móndyá kaꞌìbhá lemerè ro ɨ̀ndɨ̀ ngábhá ro dhɨ kɨ tà

9 Lè móndyá kaꞌìbhá lemerè ro dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ drì bha kuru, Gìká dré àyɨ kɨ tà tɨngálé kuru dhɨ sè. 10 Dɨ, móndyá kaꞌìbhá ngábhá ro dhɨ ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ drì bha kuru, Gìká dré àyɨ kɨ tà tɨrɨ́lé kìní mi dhɨ sè. Tàko ko, ngábhá kɨ tà nɨ akɨ́ ngóró mbɨ̀ pfò àdhya tɨ́nɨ. 11 Àngyá ko, kìtú adré apfòle kàle, àtsɨ́ nɨ dré adrézó mbɨ̀ za ꞌyòle, pfò nɨ dré adrézó dhèle gò, aveave nɨ dré adrézó akɨ́lé. Dɨ ngábhá kɨ tà nɨ kókpà akɨ́ kònɨ̀nɨ, ɨ̀ dré adréràꞌa àyɨ kɨ làfa tà ꞌo dhɨ ꞌá.

Móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ tabhìma

12 Kólénzé dhya adrélépi áyɨ togó tsɨ tà dré adréràꞌa áyɨ tabhì dhɨ ꞌá dhɨ dré! Tàko ko, Gìká kòkaꞌì akódhɨ nda nɨ tà dre dhɨ, akódhɨ nɨ kùlá lɨ́drɨ̀ àdhya nɨ kisú, ngóró Gìká dré lazílé móndyá adrébhá áyɨ le dhɨ ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.

13 Adré lèá dhɨ, dhya tà dré adrélé tabhìle dhɨ kòtà dhɨ, «Gìká adré áma tabhì nɨ̀» dhɨ ko. Àngyá ko, tà kònzɨ kɨtswá ɨ́na Gìká nɨ tabhì bwà ko. Akódhɨ nɨ tàndɨ adré kpà dhya àlo nɨ tabhì lɨtɨ́lé dhɨ ko. 14 Dɨ, tà kàdré dhya àlo nɨ tabhì dhɨ, tà nda adré akódhɨ nɨ lɨtɨ́, dré áyɨ tayɨ́lé áyɨ tàndɨ nɨ lovó kònzɨ dré sèle lɨtɨ́lé dhɨ sè. 15 Dɨ lovó kònzɨ nda kòkisú ꞌa dre dhɨ, adré tàkonzɨ̀ ti. Dɨ tàkonzɨ̀ nda kòlɨꞌwá kɨtswálé títí dre dhɨ, adré dràdrà ti.

16 Áma adrúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ adrélé lɨtɨ́lé ko: 17 Tà dóro títí kɨtswábhá títí dhɨ ɨ̀ adré apfòle bhù lésè, adrélé asílé Gìká Atá ngádra títí dhɨ kɨ bhàlepi bhù mìbhalé ꞌá dhɨ vélésè. Akódhɨ nda kɨtswá ru ladzá ko. Tínímvá kpà akódhɨ mìle dhɨ yókódhó. 18 Akódhɨ ti àma tódhyá áyɨ kúlí tà bàti àdhya sè, ngóró ɨ́ dré tá lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ, mà kàdréró ngádrì ɨ ró ngá títí dré bhàle dhɨ ɨ kòfalé be dhɨ bvó.

Gìká nɨ kúlí yìma, ɨ̀ndɨ̀ kúlí nda nɨ ꞌòma

19 Áma adrúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kònì tà kònɨ̀dhɨ dóro: Lè àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ mɨ̀ kàdré gànzi ró adrélé tà yi mbèlè. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya kúlí ta mbèlè ko. Mɨ̀ kàdré kpà àmɨ kɨ togó tayɨ́ aswálé mbèlè ko. 20 Tàko ko, dhya adrélépi áyɨ togó tayɨ́ aswálé dhɨ adré tà gyǎgya Gìká àdhya nɨ ꞌo kòdhya ko. 21 Ásà dhɨ, mɨ̀ kòtɨngá àmɨ rúsè tà wä́yi adrébhá àmɨ kɨ ꞌo atsálé ndǐ ró dhɨ ɨ, tà kònzɨ wä́yi mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ́be. Dɨ togó yàyà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré kúlí Gìká dré adrélé kidhílé àmɨ kɨ togó na dhɨ nɨ kaꞌì. Àngyá ko, kúlí nda rìnyí ɨ́be kɨtswázó àmɨ kɨ tɨdrɨ́.

22 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí Gìká nɨ kúlí yiyì ko. Mɨ̀ kàdré kókpà tà kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ kɨ ꞌo be. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ ko dhɨ, mɨ̀ adré àmɨ kɨ tàndɨ kɨ lɨtɨ́. 23 Tàko ko, dhya adrélépi Gìká nɨ kúlí yi gò adrézó kaꞌìá ꞌòle ko dhɨ, sù ngóró móndɨ́ áyɨ mìbhalé nòlepi tàlàtálà na gò, 24 kònò áyɨ mìbhalé nda dre dhɨ, dré lɨ̀zo tɨvɨ̀á mbèlè ngalè áyɨ làsú tá ngɨ́nɨ ya dhɨ tɨ́nɨ. 25 Dɨ, dhya adrélépi tátrɨ́trɨ́ kúlí kɨtswálépi títí, adrélépi móndɨ́ kɨ trɨ dhɨ nɨ yi gò, adrézó tròle rúá, adrézó tà ɨ́ dré yìle dhɨ kɨ tɨvɨ̀ ko, dɨ, adrézó ɨ́na tà nda kɨ ꞌo dhɨ, Gìká nɨ tà tanɨ bha akódhɨ dri, tà dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè.

26 Dhya ángùdhi adrélépi áyɨ no ngóró móndɨ́ adrélépi Gìká nɨ tà ꞌo dhɨ ró gò, adrézó ɨ́na áyɨ kúlí lɨkɨ́ ko dhɨ, adré áyɨ tàndɨ nɨ lɨtɨ́. Tà dré adrélé ꞌòle Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo nda tà tàko ꞌɨ. 27 Dɨ, tà à dré kɨtswálé ꞌòle Gìká Atá nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo, dré adrélé nòle lólo ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ àko dhɨ ró dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: adrélé kɨ̀mvoànzɨ kɨ lɨkɨ́ tàyɨ́tòkó ɨ́be àyɨ kɨ kɨzà na dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ adrélé dhyá kɨ tàndɨ nɨ lɨkɨ́ adrélé lólo tà kònzɨ bvò àdhya kɨ tà sè dhɨ.

2

Móndɨ́ kɨ nòma twátwa ko dhɨ

1 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ dré adrélé àma kɨ Mírì Yésu Krísto mìlanzìlanzì ro dhɨ nɨ kaꞌì dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré móndɨ́ kɨ no twátwa ko. 2 Agó àlo kɨ́tá aveave asólépi ɨ́ rú tróŋó órò sè dhɨ be dhɨ kàtsá àrà mɨ̀ dré ru kɨmózó dhɨ ꞌá gò, agó àzya lemerè ro kɨ́tá lirí asólépi ɨ́ rú dhɨ dré kpà atsázó àrà nda ꞌá dhɨ, mɨ̀ adré ꞌòá ngɨ́nɨ? 3 Mɨ̀ kàdré agó kɨ́tá aveave asólépi nda nɨ lɨndrɨ̀ bha, adrézó tàá akódhɨ dré dhɨ «Mɨ́ kòlɨrɨ́ kònwa àrà dóro ꞌá» gò, mɨ̀ dré adrézó tàá agó lemerè ro nda dré dhɨ, «Mɨ́ totó mɨ kònàle», kó ngalè «Mɨ́ lɨrɨ́ áma pá làga kìní mi kònwa» dhɨ, 4 kòdhɨ mɨ̀ adré tsì móndɨ́ kɨ no twátwa àmɨ kòfalésè ko? Mɨ̀ adré tsì móndɨ́ kɨ tàbvó ta àmɨ kɨ tà kisùle kònzɨ dhɨ ɨ sè ko?

5 Áma adrúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ yi rè ká! Gìká kɨpè tsì móndyá móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré adrélé nòle lemerèbhá ro dhɨ ɨ atsálé ngábhá ɨ ró àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ kòdhya ko? Kɨpè tsì àyɨ nda ɨ kɨtswálé fɨ̀le áyɨ Òpɨ̀ ɨ́ dré tà nɨ nɨ lazízó móndyá adrébhá áyɨ le dhɨ ɨ dré dhɨ na dhɨ kòdhya ko? 6 Dɨ, àmɨ, mɨ̀ adré àmɨkya lemerèbhá nda kɨ ayɨ́zè! Ngábhá ɨ̀ adré zakó tsì àmɨ kɨ ató àyɨ pálé, adrézó kpà àmɨ kɨ tidrì tàbvó tabhá ɨ kandrá dhɨ àyɨ? 7 Àyɨ nda ɨ̀ adré zakó tsì dhya àmɨ kɨ azílépi dhɨ nɨ rú dóro dhɨ nɨ lodhá dhɨ àyɨ?

8 Mɨ̀ nì tòlɨ́ tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ dóro: «Mɨ́ kàdré ámɨ àzya nɨ le ngóró mɨ́ dré adrélé ámɨ tàndɨ nɨ le dhɨ tɨ́nɨ.»* Dɨ mɨ̀ kàdré tòlɨ́ Gìká nɨ Òpɨ̀ àdhya nda nɨ kaꞌì ꞌòle bàti dhɨ, kòdhɨ mɨ̀ adré tà dóro ꞌo. 9 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya móndɨ́ kɨ no twátwa dhɨ, mɨ̀ adré tàkonzɨ̀ ꞌo gò, tátrɨ́trɨ́ kúlí dré adrézó tadhá dhɨ, àmɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ŋobhá ꞌɨ. 10 Tàko ko, dhya àlo kàdré tátrɨ́trɨ́ kúlí lɨkɨ́ wä́yi gò, dré ndɨ̀ndɨ̀ tà àlo tátrɨ́trɨ́ kúlí nda dré adrélé tàle dhɨ nɨ ŋòzo dhɨ, akódhɨ nda ŋò tátrɨ́trɨ́ kúlí wä́yi nda dre. 11 Àngyá ko, Gìká tàlepi dhɨ «Mɨ́ kòꞌo múná tà ko» dhɨ, tà kókpà dhɨ: «Mɨ́ kòpfu móndɨ́ dràle ko.»† Dɨ mɨ́ kòꞌo múná tà ko gò, mɨ́ dré mɨ́na móndɨ́ pfùzo dràle dhɨ, mɨ́ atsá tátrɨ́trɨ́ kúlí ŋòlepi ró dre.

12 Ásà dhɨ, lè mɨ̀ kàdré kúlí ta adrézó kpà tà ꞌo, ngóró móndɨ́ dra àyɨ kɨ tàbvó tàzo tátrɨ́trɨ́ kúlí adrélépi móndɨ́ kɨ trɨ dhɨ sè dhɨ kya tɨ́nɨ. 13 Tàko ko, kìtú dra móndɨ́ kɨ tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ, Gìká nɨ dhya ángùdhi áyɨ àzya nɨ kɨzà bhàlepi ko dhɨ nɨ tàbvó ta, akódhɨ nɨ kɨzà bha àko ró. Gìká mìlésè dhɨ, móndɨ́ kɨ kɨzà bhàle dhɨ kàdrɨ̀ lavúlé, móndɨ́ kɨ tàbvó tàle dhɨ rúsè.

Tà kaꞌìma ɨ̀ndɨ̀ tà dóro ꞌòma

14 Áma adrúpi ɨ, dhya àlo kàdré tàá dhɨ, ɨ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be gò, dré adrézó tà adrébhá áyɨ tà kaꞌìkaꞌì nda nɨ tadhá dhɨ kɨ ꞌo ko dhɨ, akódhɨ nda nɨ àdho tà dóro kisú ásà? Tà kaꞌìkaꞌì làsú be kònɨ̀nɨ nda nɨ kɨtswá tsì akódhɨ nɨ tɨdrɨ́? 15 Àmɨ kɨ adrúpi àlo ꞌɨ yà, kó ngalè àmɨ kɨ amvúpi àlo ꞌɨ yà dhɨ kàdré kɨ́tá asólé ɨ́ rú dhɨ àko, ɨ̀ndɨ̀ ngá kɨtswálé nyàle kìtú àlo àlo sè dhɨ àko gò, 16 àmɨ kɨ àlo dré tàzoá akódhɨ dré dhɨ: «Mɨ́ kòlɨ̀ togó be kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ! Mɨ́ kòlɨkɨ́ mɨ kɨdhɨ̀ sè dóro, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kònya ngá pìzo pìpì!» gò, mɨ̀ dré àmɨkya ngá kɨtswábhá akódhɨ nɨ rúbhá ledé dhɨ kɨ fèzo drá ko dhɨ, mɨ̀ adré àdho tà dóro ꞌo kòdhya? 17 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, dhya àlo kàdré ngbà ꞌí tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be gò, adrézó tà dóro ꞌo tà kaꞌìkaꞌì nda sè ko dhɨ, tà kaꞌìkaꞌì nda drà dre.

18 À nɨ kɨtswá tàá dhɨ: «Mɨ mɨ́na tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be. Ma mána tà dóro má dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ́be. Mɨ́ tadhá rè má dré ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tà dóro ꞌòle dhɨ àko nda ká. Dɨ má nɨ mɨ́ dré áma tà kaꞌìkaꞌì tadhá tà dóro má dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè.» 19 Mɨ́ adré mɨ́na kaꞌìá dhɨ, Gìká àlo kwákwá. Kòdhɨ dóro. Tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ adré kókpà kaꞌìá kònɨ̀nɨ gò, ɨ̀ dré adrézó lyàle tirì dré.

20 Mɨ móndɨ́ azaaza ró nɨ, mɨ́ adré lèá má kòtadhá mɨ́ dré dhɨ, tà kaꞌìkaꞌì tà dóro ꞌòle dhɨ àko dhɨ, tà tàko ꞌɨ káyà dhɨ? 21 Mɨ́ kisù rè àma kɨ tábhí Àbàrámà nɨ tà ká. Gìká nò tá tsì akódhɨ nda gyǎgya tà dré tá ꞌòle dhɨ ɨ sè ko? Tàko ko, akódhɨ bhà tá áyɨ mvá Ɨ̀sákà àlètárɨ̀ dri, kɨtswázó fèá mòbòmà ro Gìká dré. 22 Mɨ́ nò rè ngalè akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì adré tá tà ꞌo túmä́ní tà dóro dré tá adrélé ꞌòle dhɨ ɨ́be ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. Dɨ Gìká ꞌo tá akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda kɨtswálé títí tà dóro dré ꞌòle nda ɨ sè. 23 Dɨ tà tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na kònɨ̀dhɨ ꞌo ru kònɨ̀nɨ: «Àbàrámà kaꞌì tá Gìká gò, Gìká dré akódhɨ nɨ nòzo gyǎgya akódhɨ nɨ tà kaꞌìkaꞌì nda sè.»‡ Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, Gìká zi tá kpà akódhɨ áyɨ arúpi ró. 24 Mɨ̀ nò rè ká! Gìká adré móndɨ́ kɨ bha gyǎgya ɨ́ kandrá ngbà ꞌí àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè ko. Adré kókpà àyɨ kɨ bha gyǎgya tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè.

25 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, Gìká bhà tá Rábà, tòkó zàràbhù ro dhɨ gyǎgya ɨ́ kandrá tà dré tá ꞌòle dhɨ ɨ sè. Tàko ko, akódhɨ nda kaꞌì tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ mùle lùzu ró dhɨ ɨ dòle ɨ́ véna gò, àyɨ kɨ mùzo nzɨ̀le láti twá ꞌásè.§ 26 Dɨ ngóró rúbhá laꞌa lɨ́drɨ̀ àdhya àko dhɨ dré adrélé dràle dràdrà dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, tà kaꞌìkaꞌì tà dóro ꞌòle dhɨ àko dhɨ adré kókpà dràle dràdrà.

3

Àma kɨ làdra lɨkɨma

1 Áma adrúpi ɨ, lè móndɨ́ bǐ àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ kàdré láti nda atsázó tà tadhábhá ɨ ró ko. Tàko ko, mɨ̀ nì tàle dhɨ, Gìká nɨ àma adrébhá áyɨ tà tadhá dhɨ kɨ tàbvó ta tà tàndɨ ró, móndɨ́ àruka kya kɨ lavú dhɨ be. 2 Àma títí dhɨ ɨ, mà adré ledhélé tàkonzɨ̀ na láti twátwa ɨ sè. Dɨ, dhya àlo kàdré ɨ́na dhèle tàkonzɨ̀ na kúlí ɨ́ dré adrélé tàle dhɨ ɨ sè ko dhɨ, akódhɨ nda móndɨ́ dóro kɨtswálépi dhɨ ꞌɨ. Kɨtswá áyɨ rúbhá wä́yi dhɨ nɨ bha áyɨ rìnyí zàle.

3 Mà kàdré aya mvá tsà dhɨ nɨ ꞌɨ dòngɨ́ ɨ tí kɨtswázó àyɨ kɨ bha àma kɨ rìnyí zàle dhɨ, mà kɨtswá àyɨ kɨ dri lɨ̀le àrà ángùdhi mà dré adrézó lèle lɨ̀le lána dhɨ na bwà. 4 Kàdré kó bwátù kàdrɨ̀ kɨ tà sè dhɨ, tágba ɨ̀ kàdré kàdrɨ̀ gú yà, ɨ̀ndɨ̀ lyǎandre dré adrézó àyɨ kɨ liví yà dhɨ, aya mvá tsà dhɨ kɨtswá àyɨ kɨ tɨdɨ̀ lɨ̀le àrà ángùdhi bwátù dòlepi dré adrézó lèle lɨ̀le lána dhɨ na bwà. 5 Dhyá kɨ làdra nɨ tà kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ. Tágba làdra nda dré adrézó rúbhá nɨ kɨ̀gá mvá tsà dhɨ ꞌɨ dhɨ, adré áyɨ afà tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ ɨ́ dré ꞌòle dhɨ kɨ tà sè. Mɨ̀ nò rè ngalè àtsɨ́ mvá tsà dhɨ dré adrélé duku andre za vèle ngɨ́nɨ ya dhɨ ká! 6 Àma kɨ làdra kókpà àtsɨ́ ꞌɨ. Rúbhá nɨ kɨ̀gá títí dhɨ ɨ kòfalé dhɨ, adré tà kònzɨ ꞌo lavúlé. Adré àma kɨ rúbhá wä́yi dhɨ nɨ ꞌo atsálé ndǐ ró. Adré kpà àma kɨ lɨ́drɨ̀ wä́yi dhɨ nɨ za vèle àtsɨ́ adrélépi angálé líferò lésè dhɨ sè.

7 Móndɨ́ ɨ̀ adré kàꞌwá mbɨ̀ àdhya kɨ kárá títí dhɨ kɨ turú adrézó àyɨ kɨ lɨkɨ́ bhà ꞌa, túmä́ní àrɨ́ twátwa dhɨ ɨ́be, kàꞌwá twátwa adrébhá àyɨ kɨ se agáti sè dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ kosyá twátwa dhɨ ɨ́be. Bàti, ɨ̀ lɨkɨ́ kàꞌwá nda ɨ títí atsálé bhà àdhya ró. 8 Dɨ, dhya àlo kɨtswá ɨ́na áyɨ tàndɨ nɨ làdra lɨkɨ́ kɨtswálé títí ko. Làdra nda, ngá kònzɨ kɨtswálé lɨkɨ́lé bwà ko dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ ga kàtrá adrélépi móndɨ́ kɨ tupfú todràle dhɨ sè bǐ.

9 Àma kɨ làdra sè dhɨ, mà adré Mírì àma kɨ Atá nɨ rú bha kùle, adrézó kókpà móndɨ́ Gìká dré bhàle làsú be ɨ́ tɨ́nɨ dhɨ kɨ tatrɨ́ ásà. 10 Dɨ kúlí adrézó tà tanɨ bha móndɨ́ ɨ dri dhɨ ɨ túmä́ní kúlí adrézó móndɨ́ kɨ tatrɨ́ dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ adré apfòle ti àlo nda lésè. Áma adrúpi ɨ, lè tá tà nda kàdré kònɨ̀nɨ ko. 11 Yǐ kɨ̀nɨ́ nɨ kɨtswá tsì apfòle túmä́ní yǐ kùdzí be kidrì àlo lésè bwà? 12 Áma adrúpi ɨ, fígì fa kɨtswá tsì òlívè lòꞌwa ꞌa bwà? Vínò fa kɨtswá tsì fígì lòꞌwa ꞌa bwà? Dɨ kidrì tàꞌi ró dhɨ kɨtswá kpà yǐ kɨ̀nɨ́ ꞌo apfòle bwà ko.

Tògyá adrélépi apfòle bhù lésè dhɨ

13 Dhya àmɨ kòfalé adrélépi tà nìnì ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ tògyá ɨ́be dhɨ àdhi ꞌɨ? Lè dhya nda kàdré tà nda kɨ tadhá áyɨ atsima dóro dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ tà dóro ɨ́ dré adrélé ꞌòle togó yàyà sè ɨ̀ndɨ̀ tògyá sè dhɨ ɨ sè. 14 Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya lovó kònzɨ bha àmɨ kòfalésè, adrézó àmɨ kɨ tàndɨ kɨ tà bha drìdrì dhɨ, lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ afà tà nda sè ko. Mɨ̀ kàdré kpà tà bàti ga ko. 15 Tògyá làsú be kònɨ̀nɨ nda adré apfòle bhù lésè ko. Be ró dhɨ, tògyá nda ɨ́na tògyá bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ. Adré angálé Dzáborò vélésè. 16 Tàko ko, àrà ángùdhi móndɨ́ ɨ̀ dré adrézó lovó kònzɨ bha àyɨ kòfalésè, adrézó àyɨ kɨ tàndɨ kɨ tà bha drìdrì dhɨ ꞌá dhɨ, à adré tà wàyá kisú, tà kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ ɨ́be.

17 Dɨ, tògyá adrélépi apfòle bhù lésè dhɨ ɨ́na lólo. Adré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé, adrézó togó yàyà tadhá, adrézó móndɨ́ kɨ yi dóro, adrézó móndɨ́ kɨ kɨzà bha, adrézó tà dóro ꞌo, adrézó móndɨ́ kɨ no twátwa ko, adrézó kpà tà ꞌo túrúpfú àko. 18 Móndyá adrébhá tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ bha móndɨ́ ɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ adré ngá kidhí tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ na gò, ɨ̀ dré adrézó lànyá tà gyǎgya àdhya nɨ akónà bǐ.

4

Àma kɨ bhàma Gìká nɨ rìnyí zàle dhɨ

1 Tà adrézó ru pfu, adrézó lawàle àmɨ kòfalésè dhɨ adré angálé ángolésè? Tà nda ɨ̀ adré zakó tsì angálé àmɨ kɨ lovó kònzɨ adrébhá àdzú bhu àmɨ léna dhɨ ɨ lésè? 2 Mɨ̀ adré ngá lovó bha gò, mɨ̀ dré adrézó ngá nda nɨ kisú ko. Dɨ mɨ̀ adré lovó kònzɨ bha móndɨ́ ɨ rú, adrézó àyɨ kɨ le tupfúlé ngá nda nɨ kisúzó. Mɨ̀ adré lawàle, adrézó ru pfu móndɨ́ ɨ́be ngá nda nɨ tà sè. Dɨ, mɨ̀ adré àmɨkya ngá mɨ̀ dré adrélé lèle nda nɨ kisú ko, mɨ̀ dré adrélé zìá Gìká tí ko dhɨ sè. 3 Dɨ, tágba mɨ̀ kàdré ngá nda nɨ zi Gìká tí yà dhɨ, mɨ̀ adré kisúá ko. Tàko ko, mɨ̀ adré ngá nda nɨ zi togó kònzɨ sè, mɨ̀ kòꞌoró àmɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó kònzɨ ásà be dhɨ bvó.

4 Àmɨ móndɨ́ zàràbhù ro nɨ ɨ, mɨ̀ nì ko tàle dhɨ, ru sùma tà bvò kòndɨ àdhya ɨ́be dhɨ adré dhyá kɨ ꞌo atsálé Gìká nɨ kàrɨbhá ro dhɨ? Dɨ dhya ángùdhi adrélépi lèá adrélé arúpi bvò kòndɨ àdhya ró dhɨ, adré áyɨ ꞌo atsálé Gìká nɨ kàrɨbhá ro. 5 Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Gìká adré togó ɨ́ dré bhàle àma léna dhɨ nɨ lovó bha tò.»* Mɨ̀ adré kisùá dhɨ, Gìká nɨ Kúlí adré tà kòdhɨ nɨ ta àngyá? 6 Dɨ, Gìká nɨ togó tanɨ bhàle àma rú dhɨ kàdrɨ̀ lavúlé. Tàko ko, akódhɨ nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Gìká adré ru pfu móndyá drìkàdrɨ̀ ro dhɨ ɨ́be.

Dɨ, adré ɨ́na áyɨ togó tanɨ bha móndyá adrébhá àyɨ kɨ tà bha kìní mi dhɨ ɨ rú.»†

7 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ bha Gìká nɨ rìnyí zàle. Mɨ̀ kàdré lɨgɨ́lé Dzáborò be gò, kòlapáró àmɨ rúsè vwàvwà ro. 8 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ kisí ànyɨ Gìká làga gò, kòkisíró kpà ɨ ànyɨ àmɨ làga. Àmɨ tàkonzɨ̀bhá nɨ ɨ, mɨ̀ kòdzɨ̀ àmɨ kɨ drɨ́gá àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ lésè! Àmɨ túrúpfúbhá nɨ ɨ, mɨ̀ kòtemvé àmɨ kɨ togó! 9 Mɨ̀ kàdré kɨzà ro, adrélé àwó ngo, adrézó tongólé! Àmɨ kɨ arɨ́ kòladzá ru atsálé àwo ró. Àmɨ kɨ kólénzé kòladzá ru atsálé kɨzà ro. 10 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tà bha kìní mi Mírì kandrá gò, kòtɨngáró àmɨ kɨ tà kuru.

Móndɨ́ kɨ tàbvó tàma ko dhɨ

11 Áma adrúpi ɨ, lè mɨ̀ kàdré tà ta kònzɨ àmɨ kɨ adrúpi ɨ rú ko. Dhya ángùdhi adrélépi tà ta kònzɨ áyɨ adrúpi rú yà, kó ngalè adrélépi akódhɨ nɨ tàbvó ta yà dhɨ, adré tà ta kònzɨ Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí rú, adrézó kpà tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ tàbvó ta. Mɨ́ kàdré tátrɨ́trɨ́ kúlí nɨ tàbvó ta dhɨ, kòdhɨ mɨ́ adré tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ ꞌo ko. Be ró dhɨ, mɨ́ atsá mɨ́na tátrɨ́trɨ́ kúlí nda nɨ tàbvó tàlepi ró. 12 Tákò dhya tátrɨ́trɨ́ kúlí fèlepi ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ tàbvó tàlepi dhɨ ngbà ꞌí àlo kwákwá. Gìká ꞌɨ kalóma. Akódhɨ nda rìnyí ɨ́be kɨtswázó móndɨ́ tɨdrɨ́, kɨtswázó kpà móndɨ́ pfu dràle. Dɨ, mɨ tá mɨ́na àdhi ꞌɨ, adrélé ámɨ àzya nɨ tàbvó ta nɨ?

Àma kɨ afàma ko dhɨ

13 Mɨ̀ yi rè ma, àmɨ adrébhá tàá dhɨ «Ándrò yà, kó ngalè kìdru yà dhɨ, mà nɨ lɨ bhàandre àlo na, àzí ꞌo kóná àlo làfa kisúzó» nɨ ɨ. 14 Àmɨ, mɨ̀ nì ngalè kìdru dhɨ, àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ nɨ adré ngɨ́nɨ ya dhɨ ko. Tàko ko, àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ nda sù ngóró sàsàlɨ́ adrélépi sàle lókyá tsà sè gò, dré adrézó akɨ́lé dhɨ tɨ́nɨ. 15 Adré dɨ be lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tàá kònɨ̀nɨ: «Mírì kòlè dhɨ, mà nɨ adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be gò, mà dré tà kònɨ kɨ ꞌòzo tà kòna ɨ́be.» 16 Dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ̀ adré àmɨ kɨ afà adrélé drìkàdrɨ̀ ꞌo. Dhyá kɨ afàma làsú be kònɨ̀nɨ nda kònzɨ. 17 Dɨ ásà dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi tà dóro ni ꞌòle gò, adrézó tà nda kɨ ꞌo ko dhɨ, adré ɨ́na tàkonzɨ̀ ꞌo.

5

Tà tàle ngábhá kɨ kodzózó dhɨ

1 Àmɨ ngábhá ro nɨ ɨ, mɨ̀ yi rè ká! Lè mɨ̀ kàdré àwó ngo adrézó lúlǔ ga, kɨzà adrébhá alɨ̀le àmɨ dri dhɨ kɨ tà sè! 2 Àmɨ kɨ ngá ŋwa dre. Kidzú mbe àmɨ kɨ kɨ́tá ɨ dre. 3 Kɨ̀ndrɨ̀ mbe àmɨ kɨ órò ɨ, àmɨ kɨ àrezá be dre. Dɨ kɨ̀ndrɨ̀ nda nɨ àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá ngádra ꞌá kìtú tàbvó tàzo dhɨ tú dhɨ nɨ̀. A nɨ kpà àmɨ kɨ zǎ nya, ngóró àtsɨ́ dré adrélé zǎ za vèle dhɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, mɨ̀ lokó àmɨkya ngá làgɨ́ be kàdrɨ̀ dhɨ ɨ àmɨ dré lókyá kùdù sè dre. 4 Mɨ̀ yi rè ká! Làfa mɨ̀ dré gàle fèle dhya àzí ꞌobhá àmɨ kɨ amvú na dhɨ ɨ dré dhɨ adré ngòle àmɨ dri. Kótrétré dhya lànyá lokóbhá àmɨ kɨ amvú na dhɨ kya dhe Mírì rìnyí líyí bína dre. 5 Bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ, àmɨ tá ngbú adrélé trú kólányá na, adrélé àmɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó ꞌo. Mɨ̀ nya àmɨ sɨ̀le ngbǒngbo kàꞌwá tɨ́nɨ, adrélé kìtú dra àmɨ kɨ tilízó dhɨ nɨ letè. 6 Mɨ̀ bhà tà móndɨ́ adrébhá tá tà àko àyɨ rú dhɨ ɨ dri, àyɨ kɨ tupfúzó todràle, tágba ɨ̀ dré tá adrézó lɨgɨ́lé àmɨ rú ko dhɨ.

Tà letèma togó vwàvwà sè dhɨ

7 Dɨ áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré tà letè togó vwàvwà sè, tsàle kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ tú. Mɨ̀ nò rè ngalè dhya ngá kidhílépi dhɨ adré ngá nda kɨ letè akónàle togó vwàvwà sè ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. Adré letèá kɨdhólé lókyá kozya dré adrézó anzɨ́lé dhɨ sè, tsàle lókyá kozya nda dré adréràꞌa akɨ́lé dhɨ ꞌá. 8 Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kàdré kókpà tà letè togó vwàvwà sè, adrézó togó tsɨ. Tàko ko, kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ atsá ànyɨ dre. 9 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kàdré ru ndrɨ àmɨ kòfalésè ko, à kòtàró àmɨ kɨ tàbvó ko dhɨ bvó. Mɨ̀ nò rè ká! Dhya dra móndɨ́ kɨ tàbvó tàlepi dhɨ dzó tí!

10 Áma adrúpi ɨ, mɨ̀ kisù rè ngalè pròfétà atú tà longóbhá Mírì nɨ rú sè dhɨ, ɨ̀ tsɨ tá àyɨ kɨ togó àyɨ kɨ kɨzà na ngɨ́nɨ ya dhɨ ká. Mɨ̀ kàdré dɨ togó tsɨ àyɨkya tɨ́nɨ. 11 Mà adré zakó tsì àyɨ nda kɨ zi kólénzébhá ro, ɨ̀ dré tá àyɨ kɨ togó tsɨ̀le dhɨ sè? Mɨ̀ yi zakó ngalè Yóbò tsɨ tá áyɨ togó ngɨ́nɨ ya dhɨ ꞌí. Mɨ̀ nò kpà tà Mírì dré ꞌòle akódhɨ dré kùdù na dhɨ ꞌí. Tàko ko, Mírì adré kɨzà do áyɨ togó na móndɨ́ kɨ tà sè, adrézó àyɨ kɨ kɨzà bha tà tàndɨ ró.

12 Áma adrúpi ɨ, tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ, lè mɨ̀ kòsɨ̀ mòndrà bhù nɨ rú sè yà, bvò nɨ rú sè yà, kó ngalè ngá àzya nɨ rú sè yà dhɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí tàá «Àyíya», kó «Kóko», Gìká kòbhàró tà àmɨ dri ko.

Tà zìma Gìká tí tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ

13 Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré kɨzà nya dhɨ, kàdré tà zi Gìká tí. Dhya àlo kàdré arɨ́ ɨ́be dhɨ, kàdré longó ngo Gìká nɨ rú bhàzo kùle. 14 Dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kàdré drà ro dhɨ, kàzí bhàgo Èkèlézyà àdhya ɨ, ɨ̀ kòziró tà Mírì tí akódhɨ dré, dò dàzo akódhɨ dri Mírì nɨ rú sè. 15 Dɨ tà zìle Mírì tí tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ nɨ dhya drà ro nda nɨ tɨdrɨ́ gò, Mírì dré akódhɨ nɨ tɨngázó kuru. Dhya nda kòꞌo tàkonzɨ̀ dhɨ, Gìká nɨ kpà akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ tri. 16 Dɨ ásà dhɨ, lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ ta ngádra ꞌá àmɨ kòfalésè, adrézó kpà tà zi Gìká tí àmɨ kɨ adrúpi ɨ dré, mɨ̀ kàdrɨ́ró àmɨ kɨ drà ɨ lésè be dhɨ bvó. Tà bàti ró dhɨ, tà móndɨ́ gyǎgya dré adrélé zìle Gìká tí dhɨ, rìnyí ɨ́be adrézó tà kàdrɨ̀ ꞌo.

17 Mɨ̀ kisù rè Èlɨ́yà nɨ tà ká. Akódhɨ nda tá móndɨ́ ꞌɨ àma tɨ́nɨ. Akódhɨ zi tá tà Gìká tí togó wä́yi sè, kozya kòdhiró ko dhɨ bvó. Dɨ kozya dré dhìzo bvò dri ko kóná na, mbǎ nzi-drì-àlo. 18 Àmvolásà dhɨ, dré gòzo tódhyá tà zi Gìká tí gò, kozya dré gòzo adrélé dhìle gò, bvò dré gòzo adrélé ngá ꞌo kàle.

19 Áma adrúpi ɨ, dhya àlo àmɨ kòfalé dhɨ kòku láti tà bàti àdhya ꞌásè gò, dhya àzya dré akódhɨ nɨ adrìzo agòle láti tà bàti àdhya nda ꞌá dhɨ, 20 lè mɨ̀ kònì tà kònɨ̀dhɨ: Dhya ángùdhi adrélépi móndɨ́ tàkonzɨ̀ ꞌòlepi dhɨ nɨ adrì agòle láti kɨnzò ro dhɨ lésè dhɨ, nɨ akódhɨ nda nɨ tɨdrɨ́ dràdrà lésè gò, akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ zyandre dhɨ kɨ zùzo.

* 1:1 1:1 À adré kisùá dhɨ, kúlí «súrú mudrí-drì-rì ayɨ́bhá bvò wä́yi ꞌásè» kònɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ: «móndyá títí Yésu nɨ kaꞌìbhá gò ɨ̀ dré ayɨ́zó bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ɨ».

* 2:8 2:8 À kònò Lèvìtíkè 19:18.

† 2:11 2:11 À kònò Pfòma 20:13-14; Dùtèrònómè 5:17-18.

‡ 2:23 2:23 À kònò Kɨdhoma 15:6.

§ 2:25 2:25 À kònò Yòsúwà 2:1-21.

* 4:5 4:5 À kɨtswá kpà kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè kònɨ kɨ ladzá kònɨ̀nɨ: «Gìká adré Tɨrɨ́ ɨ́ dré bhàle àma léna dhɨ nɨ lovó bha tò,» kó ngalè «Togó Gìká dré bhàle àma léna dhɨ adré lovó bha tò.»

† 4:6 4:6 À kònò Tògyakúlí ɨ 3:34.

1 PÉTÈRÓ

1

2

3

4

5

Wárágà Pétèró dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ àlo

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pétèró dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ àlo ꞌɨ. Akódhɨ nda tá àpóstolò kɨ àlo ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nɨ drì kobhá kàdrɨ̀ dhɨ kɨ àlo ꞌɨ. Adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ móndyá Gìká àdhya ayɨ́bhá bvò twátwa ɨ ꞌásè dhɨ ɨ dré (1:1). Adré tɨsɨ̀á kɨtswázó àyɨ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na dhɨ bvó. Tàko ko, à adré tá àyɨ kɨ mì pfo, adrézó kɨzà fe àyɨ dré Krísto nɨ tà sè. Dɨ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Pétèró adré Rúbí Tanɨ nɨ tà ꞌo agálé àyɨ léna, adrézó tadhá dhɨ, Yésu nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ adré àyɨ kɨ ꞌo adrélé mì bha Gìká véna (1:3-5). Adré kpà tadhá dhɨ, kɨzà ɨ̀ dré adrélé nyàle nda adré àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tabhì, adrézó àyɨ kɨ ꞌo kɨtswálé títí, ɨ̀ kòkisúró rúku, mìlanzìlanzì, lɨndrɨ̀ be kìtú Yésu Krísto dré dra apfòzo dhɨ tú (1:6-9). Adré kpà tàá dhɨ, Krísto nɨ kɨzà nyàma nɨ tà sè dhɨ, lè ɨ̀ kàdré kókpà tà kisù akódhɨ àdhya tɨ́nɨ, adrézó gànzi ró adrélé kɨzà nya akódhɨ àdhya tɨ́nɨ. Tàko ko, dhya ángùdhi kɨzà nyàlepi rúbhá na dhɨ tayɨ́ tàkonzɨ̀ ꞌòma dre (4:1-6). Pétèró adré kpà tàá dhɨ, ɨ̀ kàdré kɨzà nya Krísto nɨ tà sè dhɨ, lè ɨ̀ kàdré lenzélé adrézó Gìká nɨ rú bha kùle tà nda sè. Tàko ko, Gìká nɨ Tɨrɨ́ mìlanzìlanzì ro dhɨ adré adrélé àyɨ léna (4:12-19).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pétèró nɨ mòdo fèma (1:1-2)

2) Móndɨ́ kɨ tɨdrɨma (1:3-12)

3) Adrema lólo tà títí dhɨ kɨ ꞌòma sè dhɨ (1:13–2:10)

4) Atsima dóro dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ kɨzà nyàma (2:11–4:19)

5) Bhàgo kɨ tà kàdhúrà ɨ́be dhɨ (5:1-11)

6) Mòdo kùdù (5:12-14)

1

Pétèró nɨ mòdo fèma

1 Ma, Pétèró, Yésu Krísto nɨ àpóstolò, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ, móndyá Gìká dré zɨ̀le, ayɨ́bhá ngóró móndɨ́ twá ɨ ró bvò Pótò àdhya ꞌásè, Gàlàtɨ́yà àdhya ꞌásè, Kàpàdòkɨ́yà àdhya ꞌásè, Àsɨ́yà àdhya ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ Bìtìníyà àdhya ꞌásè dhɨ ɨ dré. 2 Gìká Atá nda zɨ̀ àmɨ ngóró ɨ́ dré tá kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè dhɨ tɨ́nɨ, àmɨ kɨ bhàzo twá adrélé móndyá lólo ɨ́na ɨ ró Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè, mɨ̀ kòkaꞌìró Yésu Krísto nɨ kúlí ꞌòle, àmɨ kɨ tayɨ́zó dré temvélé áyɨ kàrɨ́ sè.

Gìká kòbhà áyɨ togó tanɨ àmɨ rú, tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ fèzo gàle àmɨ léna bǐ!

Àma kɨ tɨdrɨma, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ mì bhàma Gìká véna dhɨ

3 Rúku kàdré Gìká, àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ Atá dré! Akódhɨ nɨ togó dóro lavúlé dhɨ sè dhɨ, ti àma tódhyá lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ afèzo àma dré, Yésu Krísto nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ sè. ꞌO kònɨ̀nɨ, mà kàdréró mì bha ɨ́ véna lovó sè, 4 adrézó tà ɨ́ dré lazílé àma dré tàyɨlé ro, ɨ́ dré zùle bhù na dhɨ nɨ letè. Tà lazílé tàyɨlé ro nda kɨtswá ŋwàle bwà ko, kɨtswá atsálé ndǐ ró bwà ko, ɨ̀ndɨ̀ lagulagu nɨ kɨtswá kpà akɨ́lé bwà ko. 5 Dɨ àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì sè dhɨ, Gìká adré àmɨ kɨ lɨkɨ́ áyɨ rìnyí sè, tsàle lókyá mɨ̀ dré dra lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisúzó dhɨ ꞌá. Gìká gànzi ró lɨ́drɨ̀ nda nɨ tadhá lókyá kùdù sè.

6 Tà nda kòdhɨ ɨ sè dhɨ, mɨ̀ adré lenzélé lavúlé, tágba kòkɨtswá mɨ̀ dré adrézó kɨzà nya tà twátwa adrébhá àmɨ kɨ tabhì dhɨ ɨ sè lókyá tsà sè yà dhɨ. 7 Tà nda ɨ̀ atsá àmɨ rú kònɨ̀nɨ kɨtswálé àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì tabhì, ngóró à dré adrélé órò tabhì àtsɨ́ sè dhɨ tɨ́nɨ. Gìká mìlésè dhɨ, àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda lavú órò, ngá adrélépi akɨ́lé tágba tabhìzoá àtsɨ́ sè dhɨ byá. Dɨ à kòtabhì àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nda gò kaꞌìzoá dre dhɨ, mɨ̀ nɨ rúku kisú mìlanzìlanzì ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ lɨndrɨ̀ be kìtú Yésu Krísto dré dra apfòzo dhɨ tú. 8 Tágba mɨ̀ dré akódhɨ nda nɨ nòzo rè mì sè ko dhɨ, mɨ̀ adré akódhɨ nɨ le. Gba mɨ̀ dré adrézó akódhɨ nɨ no nyànomvá ko dhɨ, mɨ̀ adré akódhɨ nɨ kaꞌì gò, mɨ̀ dré adrézó lenzélé lavúlé, kólénzé mìlanzìlanzì ro kɨtswázó tà nɨ nɨ ta bwà ko dhɨ sè. 9 Tàko ko, mɨ̀ adré tà mɨ̀ dré Yésu Krísto nɨ kaꞌìzo ásà dhɨ nɨ kisú. Tà nda, àmɨ kɨ tɨdrɨma ꞌɨ.

10 Kàdré tà adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ nda nɨ tà sè dhɨ, pròfétà atú dhɨ ɨ̀ ndà tá tà nda nɨ àndu nìle kyá gò, ɨ̀ dré tà tanɨ Gìká dré lèle fèle àmɨ dré áyɨ togó tanɨ sè dhɨ nɨ tà longózó. 11 Tàko ko, Krísto nɨ Tɨrɨ́ àyɨ léna dhɨ adré tá tadhá àyɨ dré dhɨ, Krísto nɨ kɨzà nya gò, mìlanzìlanzì kisúzó àmvolásà. Ásà dhɨ, ɨ̀ adré tá lókyá tà nda dré kɨtswázó ru ꞌo dhɨ nɨ nda nìle, túmä́ní tà kɨtswábhá atsálé drìdrì tà nda nɨ tadhá dhɨ ɨ́be. 12 Dɨ Gìká tadhá tá pròfétà nda ɨ dré dhɨ, tà ɨ̀ dré tá adrélé longólé nda ɨ̀ kɨtswá adrélé àyɨ dré ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ adré tá tà nda kɨ longó àmɨ dré. Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ̀ yi tà nda ɨ dhya Rúbí Tanɨ longóbhá àmɨ dré Tɨrɨ́ Lólo amùle bhù lésè dhɨ nɨ rìnyí sè dhɨ ɨ tí dre. Ndɨ̀ndɨ̀ ángéló ɨ lovó ɨ́be tò kɨtswázó tà nda kɨ ni.

Adrema lólo tà títí mà dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè dhɨ

13 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré tàmìga dri, adrélé àmɨ kɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́. Mɨ̀ kàdré mì bha Gìká véna, tà tanɨ mɨ̀ dré dra kisúlé akódhɨ nɨ togó tanɨ sè lókyá Yésu Krísto dré dra apfòzo dhɨ tú dhɨ nɨ tà sè. 14 Àmɨ, Gìká nɨ ànzɨ ɨ, mɨ̀ kàdré akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle. Mɨ̀ kògò adrélé tatsílé lovó kònzɨ kɨ ꞌobe, ngóró mɨ̀ dré tá adrélé ꞌòle mɨ̀ dré tà nǐrà ko dhɨ ꞌá dhɨ tɨ́nɨ ko. 15 Dɨ, ngóró Gìká àmɨ kɨ azílépi dhɨ dré adrélé lólo dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kàdré kókpà lólo tà títí mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè. 16 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ: «Mɨ̀ kàdré lólo. Àngyá ko, áma tàndɨ, ma lólo.»*

17 Mɨ̀ nì tàle dhɨ, Gìká mɨ̀ dré adrélé zìle àmɨ kɨ Atá ro dhɨ, adré móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ kɨ tàbvó ta ngóró àyɨ kɨ tà ꞌòle dhɨ ɨ̀ dré adrélé dhɨ tɨ́nɨ dhɨ be. Adré àyɨ kɨ no twátwa ko. Dɨ mɨ̀ dré adréràꞌa bvò kònɨ̀dhɨ dri kùmú ɨ tɨ́nɨ dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré tà ꞌo akódhɨ nɨ ròma sè. 18 Tàko ko, mɨ̀ nì làgɨ́ Gìká dré àmɨ kɨ gɨ̀zo láti tàko àmɨ kɨ tábhí ɨ̀ dré tá lebèle dhɨ lésè dhɨ ángopɨ́ ya dhɨ be. Làgɨ́ nda tá ngá adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà ngóró àrezá tɨ́nɨ yà, kó ngalè órò tɨ́nɨ yà dhɨ ꞌɨ ko. 19 Be ró dhɨ, Gìká gɨ àmɨ Krísto nɨ kàrɨ́ làgɨ́ kyàkyà dhɨ sè. Akódhɨ nda tá kábilígyà mvá tà kònzɨ àko ɨ̀ndɨ̀ ndǐ àko ɨ́ rú dhɨ ꞌɨ. 20 Gìká zɨ̀ tá akódhɨ drìdrì bvò nɨ bhàma kandrá gò, akódhɨ nɨ ꞌòzo apfòle lókyá kùdù kònɨ̀dhɨ sè àmɨ kɨ tà sè. 21 Dɨ akódhɨ nda sè dhɨ, mɨ̀ adré Gìká nɨ kaꞌì. Gìká tɨngá akódhɨ dràdrà lésè gò, akódhɨ nɨ mì bhàzo lanzìle, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì bha Gìká léna, adrézó mì bha akódhɨ véna.

22 Nyànomvá dhɨ, mɨ̀ temvé àmɨ mɨ̀ dré tà bàti kaꞌìle ꞌòle dhɨ sè dre, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ adrúpi kɨ le togó wä́yi sè. Adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè togó lólo àtsɨ ró dhɨ sè. 23 Tàko ko, à gò àmɨ kɨ ti tódhyá dre. Dɨ, lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ mɨ̀ dré kisúlé nda angá móndɨ́ kɨ kórɨ̀ adrélépi ŋwàle ŋwaŋwà dhɨ lésè ko. Be ró dhɨ, angá ɨ́na kórɨ̀ kɨtswálépi ŋwàle bwà ko dhɨ lésè. Bàti, à ti àmɨ Gìká nɨ kúlí lɨ́drɨ̀ ro, adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ sè. 24 Tàko ko, ngóró Gìká nɨ Kúlí dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ:

«Móndyá títí dhɨ ɨ ngóró mbɨ̀ tɨ́nɨ.

Àyɨ kɨ rúku kpà ngóró mbɨ̀ pfò kya tɨ́nɨ.

Mbɨ̀ adré ꞌyòle gò, pfò nɨ dré adrézó zɨ̀le.

25 Dɨ, Mírì nɨ kúlí adré ɨ́na adrélé kóná vésè kólyá.»†

Kúlí nda kòdhɨ Rúbí Tanɨ longólé àmɨ dré dhɨ ꞌɨ.

2

1 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kòtɨngá àmɨ rúsè tà kònzɨ kɨ kárá títí dhɨ ɨ, kɨnzò títí dhɨ ɨ, túrúpfú tà, lovó kònzɨ bhàma móndɨ́ ɨ rú dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ kɨ rú tàma kònzɨ dhɨ. 2 Ngóró ànzɨ kùrí ɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kàdré bàsú tàndɨ Tɨrɨ́ Lólo àdhya nɨ le mvùle kòdhya, mɨ̀ kàdréró mbàle àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ na. 3 Tàko ko, mɨ̀ tabhì Mírì dre gò, mɨ̀ dré atógyàzoá dhɨ, akódhɨ dóro lavúlé.

Kɨ́rà lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ̀ndɨ̀ móndyá Gìká dré zɨ̀le dhɨ ɨ

4 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ kisí ànyɨ Mírì Yésu làga. Akódhɨ nda kɨ́rà lɨ́drɨ̀ ro móndɨ́ ɨ̀ dré gàle gàgà, dɨ Gìká dré ɨ́na kɨpèle adrélé làgɨ ró ɨ́ mìlésè dhɨ ꞌɨ. 5 Àmɨ adrébhá kókpà ngóró kɨ́rà lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ tɨ́nɨ nɨ ɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ Gìká dré tobhàle atsálé dzó Tɨrɨ́ Lólo àdhya ró, mɨ̀ kàdréró kòwánà lólo ɨ ró, adrélé mòbòmà Tɨrɨ́ àdhya kɨtswábhá Gìká mìlésè dhɨ kɨ fe akódhɨ dré Yésu Krísto sè. 6 Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Mɨ̀ nò rè ká! Má nɨ kɨ́rà bha Sìyónà na.

Kɨ́rà nda kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà má dré kɨpèle adrélé kɨ́rà agógó dzó nɨ pá bhàzo drìá dhɨ ró dhɨ ꞌɨ.

Dhya ángùdhi adrélépi kɨ́rà nda nɨ kaꞌì dhɨ,

kɨtswá tàdzí adrélé kanyò ro ko.»*

7 Àmɨ adrébhá akódhɨ nɨ kaꞌì dhɨ ɨ dré dhɨ, kɨ́rà nda kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà dhɨ ꞌɨ. Dɨ, móndyá akódhɨ nɨ kaꞌìbhá ko dhɨ ɨ dré dhɨ:

«Kɨ́rà dzó sibhá ɨ̀ dré gàle gàgà dhɨ,

gò atsálé kɨ́rà agógó dzó nda dré adrézó áyɨ totó drìá dhɨ ró.»†

8 Gìká nɨ Kúlí adré kpà tàá dhɨ:

«Kɨ́rà nda kɨ́rà adrélépi móndɨ́ kɨ tokpó dhɨ ꞌɨ,

ɨ̀ndɨ̀ kɨ́rà adrélépi móndɨ́ kɨ ꞌo ledhélé dhɨ ꞌɨ.»‡

Àyɨ nda ɨ̀ adré ledhélé, ɨ̀ dré adrélé Gìká nɨ kúlí ga ꞌòle dhɨ sè. Tàko ko, Gìká bhà tá àyɨ adrélé tà ꞌo kònɨ̀nɨ.

9 Dɨ, àmɨ ró dhɨ, àmɨ móndyá Gìká dré zɨ̀le adrélé súrú ɨ́na ró dhɨ ꞌɨ. Àmɨ kpà kòwánà Ópɨ́ àdhya ꞌɨ, súrú lólo dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndyá Gìká nɨ tàndɨ àdhya ꞌɨ, mɨ̀ kàdréró tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ longó móndɨ́ ɨ dré be dhɨ bvó. Tàko ko, akódhɨ azí àmɨ apfòle tínímvá lésè, afɨ́lé áyɨ ngádra lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ ꞌá dhɨ nɨ̀. 10 Wáláká dhɨ, àmɨ tá móndyá Gìká àdhya ꞌɨ ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, àmɨ móndyá Gìká àdhya ꞌɨ bàti. Wáláká dhɨ, à bhà tá àmɨ kɨ kɨzà ko. Dɨ, nyànomvá dhɨ, Gìká bhà àmɨ kɨ kɨzà dre.

11 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, àmɨ ngóró móndɨ́ twá adrébhá bvò àyɨkya ró dhɨ àko dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Má adré dɨ àmɨ kɨ kodzó, mɨ̀ kàdréró àmɨ kɨ lɨkɨ́ lovó kònzɨ àmɨ kɨ rúbhá kya adrébhá ru pfu àmɨ ɨ́be dhɨ kɨ tà sè. 12 Mɨ̀ kàdré kpà atsílé dóro pàgánò ɨ kòfalésè. Dɨ tágba ɨ̀ kàdré àmɨ kɨ asíkì tà kònzɨ ꞌòma sè yà dhɨ, ɨ̀ nɨ tà dóro mɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ no gò, ɨ̀ dré Gìká nɨ rú bhàzo kùle tà nda ɨ sè kìtú dré dra atsázó dhɨ tú.

Àma kɨ bhàma àma kɨ kàdrɨ̀ ɨ zàle, àma kɨ mírì ɨ́be dhɨ

13 Mírì nɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ bha móndyá títí bhàle àmɨ drìle dhɨ kɨ rìnyí zàle, kàdré ópɨ́ kàdrɨ̀ adrélépi òpɨ̀ nya àmɨ dri dhɨ ꞌɨ yà, 14 kó ngalè gùvèrènérè ꞌɨ yà dhɨ. Àngyá ko, gùvèrènérè nda ɨ dhya ópɨ́ nda dré bhàle dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ kàdréró tà ŋo móndyá adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ ɨ dri, adrézó kpà móndyá adrébhá tà dóro ꞌo dhɨ kɨ tà bha kuru. 15 Tàko ko, Gìká adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré tà dóro ꞌo, kɨtswázó móndɨ́ azaaza tà nibhá ko dhɨ kɨ kúlí kɨkɨ́ dhɨ bvó. 16 Mɨ̀ kàdré atsílé ngóró móndɨ́ Gìká dré trɨ̀le dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ trɨ̀ma nda nɨ no ngóró tà adrélépi láti fe àmɨ dré adrézó tà kònzɨ ꞌo dhɨ ró ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà ꞌo ngóró màrábà Gìká àdhya ɨ tɨ́nɨ. 17 Mɨ̀ kàdré móndyá títí dhɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha, adrézó àmɨ kɨ adrúpi kɨ le. Mɨ̀ kàdré Gìká nɨ ro, adrézó ópɨ́ kàdrɨ̀ nɨ lɨndrɨ̀ bha.

18 Àmɨ màrábà ro nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ bha àmɨ kɨ mírì kɨ rìnyí zàle lɨndrɨ̀ sè wä́yi. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ ngbà ꞌí àyɨ adrébhá togó ɨ́be dóro ɨ̀ndɨ̀ yàyà dhɨ ɨ véna ko. Mɨ̀ kàdré kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ àyɨ adrébhá togó ɨ́be tòmbátòmba dhɨ ɨ véna. 19 Tàko ko, mɨ̀ kàdré kɨzà nya tà gyǎgya sè ko gò, adrézó mvòá Gìká nɨ tà sè dhɨ, kòdhɨ dóro Gìká mìlésè. 20 Dɨ, à kàdré àmɨ kɨ tswa mɨ̀ dré tà kònzɨ ꞌòle dhɨ sè gò, mɨ̀ dré adrézó mvòá dhɨ, mɨ̀ nɨ àdho tà dóro kisú ásà? Dɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya kɨzà nya mɨ̀ dré tà dóro ꞌòle dhɨ sè gò, mɨ̀ dré adrézó mvòá dhɨ, kòdhɨ dóro Gìká mìlésè. 21 Gìká azí àmɨ adrélé tà ꞌo kònɨ̀nɨ. Tàko ko, Krísto nɨ tàndɨ nya tá kɨzà àmɨ kɨ tà sè, mɨ̀ kàdréró akódhɨ nɨ lebè, adrézó tà ꞌo akódhɨ àdhya tɨ́nɨ. 22 Akódhɨ ꞌo tá ɨ́na tàkonzɨ̀ ko. Kúlí móndɨ́ kɨ lɨtɨ́zó dhɨ apfò tá kpà akódhɨ sílésè àlomvá ko.§ 23 Móndɨ́ ɨ̀ dré tá adréràꞌa akódhɨ nɨ lodhá dhɨ ꞌá dhɨ, akódhɨ logó tá làdhá àyɨ tí ko. Ɨ̀ dré tá adréràꞌa akódhɨ nɨ rúbhá ꞌo aswálé dhɨ ꞌá dhɨ, logó tá kúlí aswaaswa àyɨ tí ko. Be ró dhɨ, bhà tá ɨ Gìká adrélépi tàbvó ta gyǎgya dhɨ drɨ́gá. 24 Akódhɨ nɨ tàndɨ do tá àma kɨ tàkonzɨ̀ ɨ ɨ́ rú fa kɨpakɨpa dri, mà kòdràró tàkonzɨ̀ lésè gò, mà kàdréró lɨ́drɨ̀ ɨ́be adrézó tà gyǎgya ꞌo. Làzɨ́ akódhɨ nɨ tswàzo dhɨ àdhya sè dhɨ, mɨ̀ adrɨ́ dre. 25 Tàko ko, àmɨ tá ngóró kábilígyà avɨ̀bhá dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ̀ agò kábilígyà lɨkɨ́lépi, adrélépi kpà àmɨ kɨ lɨ́drɨ̀ lɨkɨ́ dhɨ vélé dre.

3

Tòkó kɨ tà àyɨ kɨ àgo ɨ́be dhɨ

1 Àmɨ tòkó ɨ, mɨ̀ kàdré kókpà àmɨ kɨ bha àmɨ kɨ àgo ɨ zàle. Dɨ àmɨ kɨ àgo kɨ àruka ɨ̀ kàdré Gìká nɨ kúlí ga rè dhɨ, mɨ̀ nɨ kɨtswá àyɨ kɨ adrì Yésu nɨ kaꞌì àmɨ kɨ atsima dóro dhɨ sè, àmɨ kɨ kúlí sè ko. 2 Tàko ko, ɨ̀ nɨ nòá ngalè mɨ̀ adré atsílé togó lólo sè, adrélé Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha ngɨ́nɨ ya dhɨ. 3 Lè àmɨ kɨ aveave kàdré tà mɨ̀ dré adrélé ꞌòle àmɨ kɨ rúbhá sè dhɨ ɨ sè ko, kàdré àmɨ kɨ drìbhɨ́ tɨ̀ma ꞌɨ yà, màyɨ̀kà ledélé órò sè dhɨ kɨ tosoma àmɨ rú dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè kɨ́tá aveave dhɨ kɨ tosoma àmɨ rú dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. 4 Be ró dhɨ, àmɨ kɨ aveave kàdré ɨ́na tà dóro mɨ̀ dré adrélé zùle àmɨ kɨ togó na dhɨ ɨ sè. Aveave nda aveave àmɨ kɨ togó yàyà ɨ̀ndɨ̀ lɨ̀rɨ̀ àdhya, kɨtswálépi dràle bwà ko, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi làgɨ ró Gìká mìlésè dhɨ ꞌɨ. 5 Tàko ko, tòkó lólo atú adrébhá tá mì bha Gìká véna dhɨ ɨ̀ adré tá àyɨ kɨ ꞌo avélé kònɨ̀nɨ. Ɨ̀ adré tá kpà drì asó àyɨ kɨ àgo ɨ kandrá. 6 Sárà adré tá ꞌòá kònɨ̀nɨ. Adré tá Àbàrámà nɨ kúlí yi, adrézó akódhɨ nɨ zi áyɨ mírì ro. Àmɨ Sárà nda nɨ ànzɨtòkó ꞌɨ, mɨ̀ kàdré tà dóro ꞌo, adrézó àmɨ kɨ tayɨ́ adrélé ngá ro tà àlo sè ko dhɨ.

7 Àmɨ àgo ɨ, mɨ̀ kàdré kókpà ꞌòá kònɨ̀nɨ, adrézó àmɨ kɨ tòkó ɨ́be dóro. Mɨ̀ kàdré àyɨ kɨ tà yàyà tòkó kya ró dhɨ kɨ kisù, adrézó àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ bha. Tàko ko, mɨ̀ nɨ lɨ́drɨ̀ Gìká dré lazílé áyɨ togó tanɨ sè dhɨ nɨ kisú tàyɨlé ro túmä́ní àyɨ ɨ́be. Mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ, tà àlo kòkɨtswáró tà mɨ̀ dré adrélé zìle Gìká tí dhɨ kɨ kɨkɨ́ ko.

Kɨzà nyàma tà dóro ꞌòma sè dhɨ

8 Kùdù ro dhɨ, àmɨ títí mɨ̀ kàdré ngá àlo ró àmɨ kòfalésè, adrélé àmɨ kɨ adrúpi kɨ kɨzà do. Mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè adrúpi ɨ tɨ́nɨ, adrélé àmɨ kɨ togó dóro tadhá, adrézó àmɨ kɨ tà bha kìní mi. 9 Mɨ̀ kàdré tà kònzɨ logó tà kònzɨ ꞌòle àmɨ rú dhɨ tí ko, adrézó kpà làdhá logó làdhá dhàle àmɨ rú dhɨ tí ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà tanɨ zi Gìká tí móndɨ́ tà kònzɨ ꞌobhá àmɨ rú dhɨ ɨ dri. Tàko ko, Gìká azí àmɨ adrélé tà ꞌo kònɨ̀nɨ, mɨ̀ kòkisúró tà tanɨ dré lazílé àmɨ dré tàyɨlé ro dhɨ be dhɨ bvó. 10 Àngyá ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Lè dhya ángùdhi adrélépi lèá lenzélé áyɨ lɨ́drɨ̀ sè, adrélépi kpà kìtú dóro dhɨ kɨ le nòle dhɨ,

kàdré áyɨ ti lɨkɨ́ kúlí kònzɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ kɨnzò ɨ sè.

11 Lè akódhɨ kàdzá áyɨ togó tà kònzɨ lésè adrézó tà dóro ꞌo.

Kàdré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ nda bhàle móndɨ́ ɨ kòfalé togó wä́yi sè.

12 Tàko ko, Mírì nɨ mì móndyá adrébhá tà gyǎgya ꞌo dhɨ ɨ dri.

Adré kpà bíbhálé ga tà ɨ̀ dré adrélé zìle ɨ́ tí dhɨ kɨ yìzo.

Dɨ, adré ɨ́na àmvò alá móndyá adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ ɨ rú.»*

13 Àmɨ kɨ togó kàdré àtsɨ ró adrélé tà dóro ꞌo dhɨ, àdhi nɨ àmɨ kɨ ꞌo kònzɨ dhɨ nɨ̀? 14 Dɨ, tágba mɨ̀ kàdré kɨzà nya mɨ̀ dré adrélé tà gyǎgya ꞌo dhɨ sè yà dhɨ, Gìká nɨ tà tanɨ bha àmɨ dri. Mɨ̀ kàdré ngá ro tà móndɨ́ ɨ̀ dré adrézó ngá ro ásà dhɨ ɨ sè ko. Mɨ̀ kòtayɨ́ kpà àmɨ kɨ togó adrélé lanzìle ko.† 15 Be ró dhɨ, àmɨ kɨ togó na dhɨ, mɨ̀ kòbhà Krísto twá adrélé àmɨ kɨ Mírì ro. Mɨ̀ kàdré ngbú adrélé gànzi ró tà mɨ̀ dré adrézó mì bha ásà dhɨ nɨ àndu ngɨ, dhya ángùdhi adrélépi tà nda nɨ lizí àmɨ tí dhɨ dré. 16 Dɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá togó yàyà sè, ɨ̀ndɨ̀ lɨndrɨ̀ sè. Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ togó lɨkɨ́ adrélé lólo, kɨtswálé móndyá adrébhá àmɨ kɨ rú ta kònzɨ tà dóro mɨ̀ dré adrélé ꞌòle Krísto nɨ tà sè dhɨ ɨ sè dhɨ, ɨ̀ kàdréró kanyò ro kúlí kònzɨ ɨ̀ dré adrélé tàle àmɨ rú dhɨ ɨ sè. 17 Àngyá ko, mɨ̀ kàdré kɨzà nya mɨ̀ dré adrélé tà dóro ꞌo dhɨ sè gò, Gìká dré lèzoá kàdré kònɨ̀nɨ dhɨ, kòdhɨ dóro lavúlé mɨ̀ dré adrélé kɨzà nya mɨ̀ dré adrélé tà kònzɨ ꞌo dhɨ sè dhɨ rúsè.

18 Tàko ko, Krísto nɨ tàndɨ nya tá kɨzà ngbà ꞌí vésè àlo móndɨ́ kɨ tàkonzɨ̀ kɨ tà sè. Akódhɨ gyǎgya ró nda drà móndyá gyǎgya ko dhɨ kɨ tà sè, kɨtswálé àmɨ kɨ adrì Gìká vélé dhɨ bvó. À pfu tá akódhɨ nɨ rúbhá dràle gò, dré gòzo adrɨ́lé Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. 19 Dɨ Tɨrɨ́ Lólo nda sè dhɨ, akódhɨ dré kpà lɨ̀zo Gìká nɨ kúlí longó tɨrɨ́ ꞌɨ̀le bǎdzó na dhɨ ɨ dré. 20 Àyɨ nda ɨ tá móndɨ́ atú lɨgɨ́bhá Gìká rú lókyá Nówè dré tá adréràꞌa bwátù kàdrɨ̀ dhɨ nɨ ledé, ɨ̀ndɨ̀ Gìká dré adréràꞌa tà letè togó vwàvwà sè dhɨ ꞌá dhɨ ꞌɨ. Bwátù kàdrɨ̀ nda na dhɨ, móndɨ́ bǐ ko, ngbà ꞌí móndɨ́ nzi-drì-na dhɨ ɨ̀ adrɨ́ tá yǐ lìti sè dhɨ àyɨ. 21 Yǐ nda adré bàtísimò nɨ tà tadhá kòdhya. Dɨ nyànomvá dhɨ, bàtísimò nda adré àmɨ kɨ tɨdrɨ́ nɨ̀. Adré àmɨ kɨ tɨdrɨ́, àmɨ kɨ rúbhá dzɨ̀ma sè ko, be ró dhɨ, mɨ̀ dré adrélé longóá dhɨ, mɨ̀ adzá àmɨ kɨ togó Gìká vélé dre dhɨ sè. Adré àmɨ kɨ tɨdrɨ́, Yésu Krísto nɨ ngàma dràdrà ꞌásè dhɨ sè. 22 Akódhɨ nda mbà bhù na gò, adrélé Gìká nɨ drɨ́ágó lésè. Kònàle dhɨ, ángéló ɨ, ópɨ́ kàdrɨ̀ ɨ, tsàle rìnyí ɨ́be dhɨ ɨ akódhɨ nɨ rìnyí zàle.

4

Atsima ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ

1 Dɨ Krísto dré kɨzà nyàle rúbhá na dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré kókpà tà kisù akódhɨ àdhya tɨ́nɨ, adrézó gànzi ró adrélé kɨzà nya kònɨ̀nɨ. Tàko ko, dhya ángùdhi kɨzà nyàlepi rúbhá na dhɨ tayɨ́ tàkonzɨ̀ ꞌòma dre. 2 Ásà dhɨ, dhya nda kɨtswá gòle áyɨ lókyá àmbí bvò kònɨ̀dhɨ dri dhɨ nɨ fe, adrézó lovó kònzɨ áyɨ rúbhá àdhya kɨ ꞌo dhɨ ko. Be ró dhɨ, adré áyɨ fe adrélé tà Gìká dré adrélé lèle ɨ́ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo kòdhya. 3 Tàko ko, wáláká dhɨ, mɨ̀ kɨzá tá àmɨ kɨ lókyá bǐ, adrézó tà pàgánò ɨ̀ dré adrélé lèle ꞌòle dhɨ kɨ ꞌo. Mɨ̀ adré tá tatsílé tà swà ꞌobe, lovó kònzɨ kɨ bhabe, wá tsibe, gwányá wàyá kɨ tà ꞌobe, ɨ̀ndɨ̀ gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bhabe, tágba tà nda ɨ̀ dré tá adrézó kònzɨ lavúlé Gìká mìlésè dhɨ. 4 Dɨ nyànomvá dhɨ, pàgánò nda kɨ lɨ́ndrɨ́ adré gàle, mɨ̀ dré adrélé tatsílé àyɨ ɨ́be tà swà nda kɨ ꞌobe ko dhɨ sè gò, ɨ̀ dré adrézó àmɨ kɨ lodhá. 5 Dɨ, ɨ̀ nɨ àyɨkya tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle nda kɨ ta Gìká adrélépi gànzi ró móndyá títí lɨ́drɨ̀ ro ɨ̀ndɨ̀ dràbhá dre dhɨ kɨ tàbvó ta dhɨ kandrá. 6 Tà nda sè dhɨ, à longó tá ndɨ̀ndɨ̀ Rúbí Tanɨ móndyá dràbhá dre dhɨ ɨ dré. Dɨ tágba Gìká dré àyɨ nda kɨ tàbvó tàzo tà ɨ̀ dré ꞌòle rúbhá na dhɨ ɨ sè móndyá títí dhɨ kya tɨ́nɨ dhɨ, ɨ̀ nɨ kɨtswá lɨ́drɨ̀ Gìká àdhya nɨ kisú Tɨrɨ́ Lólo na.

7 Tà títí dhɨ kɨ kùdù atsá ànyɨ dre. Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré tà ꞌo tògyá sè, adrézó àmɨ kɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́, mɨ̀ kàdréró tà zi Gìká tí be dhɨ bvó. 8 Lavúlé dhɨ, mɨ̀ kàdré ru le àmɨ kòfalésè togó wä́yi sè. Tàko ko, lèle adré ɨ́na tàkonzɨ̀ zyandre dhɨ kɨ zu. 9 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ adrúpi kɨ kaꞌì dòle àmɨ véna togó dóro sè, ngùrùngùrù sè ko. 10 Àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ, mɨ̀ kàdré tà ꞌo àmɨ kɨ adrúpi ɨ dré, tà tanɨ mɨ̀ dré kisúlé Gìká nɨ togó tanɨ sè dhɨ sè. Mɨ̀ kàdré ꞌòá ngóró móndɨ́ Gìká dré tà tanɨ twátwa dhɨ kɨ bhàzo àyɨ drɨ́gá dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 11 Dhya àlo kàdré kúlí longó dhɨ, kàdré kúlí adrébhá angálé Gìká vélésè dhɨ kɨ longó kòdhya. Dhya àlo kàdré tà ꞌo móndɨ́ ɨ dré dhɨ, kàdré ꞌòá rìnyí Gìká dré adrélé fèle drá dhɨ sè. Mɨ̀ kàdré dɨ tà títí dhɨ kɨ ꞌo, móndɨ́ ɨ̀ kàdréró Gìká nɨ rú bha kùle Yésu Krísto sè be dhɨ bvó. Mìlanzìlanzì ɨ rìnyí be dhɨ ɨ̀ kàdré akódhɨ dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

Kɨzà nyàma Krísto nɨ tà sè dhɨ

12 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, lè àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ kàdré gàle, tà kɨzà ro adrébhá àmɨ kɨ tabhì dhɨ kɨ tà sè ko. Mɨ̀ kàdré kpà tà nda kɨ no ngóró tà twá atsábhá àmɨ rú dhɨ ɨ ró ko. 13 Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya lenzélé mɨ̀ dré adrélé kɨzà nya Krísto àdhya tɨ́nɨ dhɨ sè, akódhɨ kònɨ̀ dra apfò áyɨ mìlanzìlanzì na dhɨ, mɨ̀ kòkɨtswáró vélé lenzélé lavúlé arɨ́ be bǐ be dhɨ bvó. 14 À kàdré àmɨ kɨ lodhá Krísto nɨ rú nɨ tà sè dhɨ, Gìká nɨ tà tanɨ bha àmɨ dri. Tàko ko, Gìká nɨ Tɨrɨ́ mìlanzìlanzì ró dhɨ adré adrélé àmɨ léna. 15 Dɨ, mɨ̀ kàdré kɨzà nya dhɨ, lè mɨ̀ kàdré nyàá mɨ̀ dré adrélé móndɨ́ tupfúbhá ɨ ró yà, kùgubhá ɨ ró yà, tà kònzɨ ꞌobhá ɨ ró yà, kó ngalè móndɨ́ tɨfɨ́bhá móndɨ́ kɨ tà ɨ ꞌásè dhɨ ɨ ró yà dhɨ sè ko. 16 Dɨ, mɨ̀ kàdré kɨzà nya mɨ̀ dré adrélé Krísto nɨ kaꞌìbhá ɨ ró dhɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya kanyò ro tà nda sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré Gìká nɨ rú bha kùle, mɨ̀ dré Krísto nɨ rú nda nɨ kaꞌìle dòle dhɨ sè. 17 Tàko ko, lókyá tàbvó tàzo dhɨ kɨtswá dre. À nɨ rè zyà móndyá Gìká àdhya kɨ tàbvó ta drìdrì. Dɨ tàbvó tàma nda kòkɨdhó àma rú dhɨ, móndyá Gìká nɨ Rúbí Tanɨ gabhá rè dhɨ kya nɨ dɨ vélé adré ngɨ́nɨ? 18 Ngóró tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ tɨ́nɨ:

«Móndɨ́ àlo gyǎgya dhɨ nɨ adrɨma kàdré kòkóròko dhɨ,

móndyá Gìká nɨ tà gabhá rè dhɨ kɨ tà tàkonzɨ̀bhá ɨ́be dhɨ nɨ dɨ vélé adré ngɨ́nɨ?»*

19 Ásà dhɨ, lè móndyá adrébhá kɨzà nya ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, ɨ̀ kàdré àyɨ kɨ bha Gìká àyɨ kɨ bhàlepi dhɨ drɨ́gá, adrélé tà dóro ꞌo. Tàko ko, Gìká nda kɨtswá adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè.

5

Bhàgo kɨ tà kàdhúrà ɨ́be dhɨ

1 Bhàgo Èkèlézyà àdhya àmɨ kòfalé dhɨ ɨ dré dhɨ, má adré tà ta kònɨ̀nɨ. Ma kókpà bhàgo ꞌɨ àmɨ tɨ́nɨ. Ma dhya Krísto nɨ kɨzà nyàle dhɨ kɨ nobhá mì sè dhɨ kɨ àlo ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndyá dra Gìká nɨ mìlanzìlanzì dré dra tadhálé dhɨ nɨ kisúbhá dhɨ kɨ àlo ꞌɨ. Dɨ má adré àmɨ kɨ kodzó, 2 mɨ̀ kàdréró kábilígyà kɨ pä̀rí Gìká dré bhàle àmɨ drɨ́gá dhɨ kɨ lɨkɨ́, ngóró kábilígyà lɨkɨ́bhá dóro dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ kàdré àyɨ kɨ drì ko dóro. Dɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ ngóró tòlɨ́ bhàle àmɨ dri dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré ꞌòá togó dóro sè, ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ. Mɨ̀ kàdré ꞌòá làfa lovó sè ko, be ró dhɨ, àmɨ kɨ togó dré adrélé àtsɨ ró tà nda sè dhɨ sè. 3 Mɨ̀ kàdré òpɨ̀ nya kábilígyà bhàle àmɨ drɨ́gá nda ɨ dri rìnyí sè ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨkya tà dóro ꞌo àyɨ kòfalé, ɨ̀ kàdréró tà no àmɨ rú, adrézó ꞌòá àmɨkya tɨ́nɨ. 4 Dɨ lókyá kábilígyà lɨkɨ́bhá kɨ kàdrɨ̀ dré dra apfòzo dhɨ tú dhɨ, mɨ̀ nɨ kùlá mìlanzìlanzì ro, lagulagu nɨ dré kɨtswázó akɨ́lé bwà ko dhɨ nɨ kisú.

5 Àmɨ kàdhúrà ɨ, mɨ̀ kàdré kpà àmɨ kɨ bha màlɨ̀ga ɨ zàle. Àmɨ títí, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tà bha kìní mi. Tàko ko, Gìká nɨ Kúlí adré tàá dhɨ:

«Gìká adré ru pfu móndyá drìkàdrɨ̀ ro dhɨ ɨ́be.

Dɨ, adré ɨ́na áyɨ togó tanɨ bha móndyá adrébhá àyɨ kɨ tà bha kìní mi dhɨ ɨ rú.»*

6 Dɨ ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ bha Gìká nɨ drɨ́gá rìnyi ró dhɨ zàle, kòtɨngáró àmɨ kuru lókyá kɨtswálépi dhɨ sè be dhɨ bvó. 7 Mɨ̀ kàdré tà títí adrébhá àmɨ kɨ togó ꞌo lanzìle dhɨ kɨ bha Gìká drɨ́gá. Tàko ko, akódhɨ adré àmɨ kɨ tà kisù nɨ̀.

8 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tà kisùle dhɨ kɨ lɨkɨ́, adrézó tàmìga dri. Tàko ko, àmɨ kɨ kàrɨbhá, Dzáborò adré tatsílé kändríbe kàmì tɨ́nɨ, adrélé móndɨ́ nda nyàle. 9 Mɨ̀ kàdré dɨ pá sɨ akódhɨ kandrá, adrézó àmɨ kɨ totó tätä àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Tàko ko, mɨ̀ nì tàle dhɨ, àmɨ kɨ adrúpi bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ɨ̀ adré kpà kɨzà nya làsú be àmɨkya tɨ́nɨ dhɨ be.

10 Dɨ mɨ̀ kònya kɨzà lókyá tsà sè dre dhɨ, Gìká nɨ tàndɨ adrélépi áyɨ togó tanɨ tadhá tà títí ɨ sè dhɨ nɨ àmɨ kɨ ꞌo kɨtswálé títí, àmɨ kɨ tɨmbàzo, àmɨ kɨ ꞌòzo àmɨ kɨ totó tätä àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na. Tàko ko, akódhɨ nda azí àmɨ kɨtswálé áyɨ mìlanzìlanzì adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ nɨ kisú Yésu Krísto na. 11 Rìnyí kàdré akódhɨ dré kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

Mòdo kùdù

12 Áma adrúpi Sílà má dré adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ, bhà drɨ́gá má vélé wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo.† Dɨ má tɨsɨ̀ wárágà mvá kònɨ̀dhɨ àmɨ kɨ kodzózó, ɨ̀ndɨ̀ tadházóá àmɨ dré dhɨ, mɨ̀ adré tròle Gìká nɨ togó tanɨ rú bàti dhɨ.

13 Èkèlézyà Bàbìlónà le Gìká dré zɨ̀le àmɨ tɨ́nɨ dhɨ fè mòdo àmɨ dré.‡ Áma mvá, Márokò fè kpà mòdo àmɨ dré. 14 Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kòfè mòdo adrézó ru kamú àmɨ kòfalésè lèle sè.

Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré àmɨ títí adrébhá Krísto na dhɨ ɨ dré!

* 1:16 1:16 À kònò Lèvìtíkè 19:2.

† 1:25 1:25 À kònò Èsáyà 40:6-8.

* 2:6 2:6 À kònò Èsáyà 28:16.

† 2:7 2:7 À kònò Longó ɨ 118:22.

‡ 2:8 2:8 À kònò Èsáyà 8:14.

§ 2:22 2:22 À kònò Èsáyà 53:9.

* 3:12 3:12 À kònò Longó ɨ 34:13-17.

† 3:14 3:14 À kònò Èsáyà 8:12.

* 4:18 4:18 À kònò Tògyakúlí 11:31.

* 5:5 5:5 À kònò Tògyakúlí ɨ 3:34.

† 5:12 5:12 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ léna dhɨ, à adré rú «Sìlùwánò» kisú kònwa. Rú nda tá rú àzya Sílà dré dhɨ ꞌɨ.

‡ 5:13 5:13 À adré kisùá dhɨ, «Bàbìlónà» kònɨ̀dhɨ adré Rómà, bhàandre kàdrɨ̀ Rómà kɨ òpɨ̀ àdhya nɨ tà ta kòdhya.

2 PÉTÈRÓ

1

2

3

Wárágà Pétèró dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ rì

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Pétèró dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ rì ꞌɨ. Adré tɨsɨ̀á kɨtswázó móndyá kaꞌìbhá títí dhɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ lɨkɨ́ Gìká nɨ tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ kɨ tà sè. Ɨ̀ kàdré kpà tatsílé swà ro ngóró tà tadhábhá kɨnzò sè nda ɨ̀ dré tá adrélé tadhálé dhɨ tɨ́nɨ ko. Pétèró adré tàá dhɨ, ɨ̀ kàdré tròle kúlí pròfétà ɨ̀ dré longólé dhɨ ɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ tà àpóstolò ɨ̀ dré longólé dhɨ ɨ rú (1:19-21; 3:1-2). Adré kpà tà tadhá Mírì Yésu nɨ agòma nɨ tà dri, adrézó tàá dhɨ, Mírì adré tà tigí tà ɨ́ dré lazílé dhɨ kɨ ꞌòma sè ko. Be ró dhɨ, akódhɨ nɨ togó vwàvwà sè dhɨ, adré láti fe móndyá títí dhɨ ɨ dré kɨtswázó adrɨ́lé (3:8-16).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Pétèró nɨ mòdo fèma (1:1-2)

2) Tà Gìká dré móndɨ́ kɨ azízó ásà dhɨ (1:3-21)

3) Gìká nɨ tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ ɨ (2:1-22)

4) Krísto nɨ agòma (3:1-18)

1

Pétèró nɨ mòdo fèma

1 Ma, Sìmónà Pétèró, màrábà ɨ̀ndɨ̀ àpóstolò Yésu Krísto àdhya ró dhɨ, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ tà kaꞌìkaꞌì làgɨ́ kyàkyà dhɨ nɨ kisúbhá àmakya tɨ́nɨ dhɨ ɨ dré. Mɨ̀ kisú tà kaꞌìkaꞌì nda, Yésu Krísto, àma kɨ Gìká ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ tà gyǎgya sè.

2 Gìká nɨ togó tanɨ ɨ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ be dhɨ ɨ̀ kàdré gàle àmɨ léna bǐ, mɨ̀ dré Gìká nɨ nìle túmä́ní àma kɨ Mírì Yésu be dhɨ sè!

Tà Gìká dré àma kɨ azízó ásà dhɨ

3 Mírì nɨ rìnyí Gìká àdhya ró dhɨ sè dhɨ, afè àma dré tà títí dhɨ ɨ, mà kàdréró atsílé ngóró Gìká dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ, adrélé kpà tròle akódhɨ nɨ tà rú. Akódhɨ ꞌo àma Gìká àma kɨ azílépi akódhɨ nɨ mìlanzìlanzì sè ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ rìnyí sè dhɨ nɨ ni dhɨ nɨ̀. 4 Tà nda kòdhɨ ɨ sè dhɨ, Gìká nda afè àma dré áyɨ lazikúlí kàdrɨ̀ làgɨ ró dhɨ ɨ, kɨtswálé lazikúlí nda ɨ sè dhɨ, mɨ̀ kàdréró áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be àmɨ léna, ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ kòkɨtswáró lapálé lovó kònzɨ adrébhá móndyá bvò àdhya kɨ kɨzá dhɨ ɨ sílésè.

5 Ásà dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe wä́yi adrélé tà dóro bha àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì dri. Mɨ̀ kàdré kpà tà nìnì bha tà dóro ꞌoꞌò nda dri, 6 adrézó lovó mvomvò bha tà nìnì nda dri, adrézó togó tsɨtsɨ̀ bha lovó mvomvò nda dri, adrézó trotrò Gìká nɨ tà rú dhɨ nɨ bha togó tsɨtsɨ̀ nda dri, 7 adrézó togó dóro tadhatadha àmɨ kɨ adrúpi ɨ dré dhɨ nɨ bha trotrò Gìká nɨ tà rú nda dri, adrézó lèle bha togó dóro tadhatadha nda dri. 8 Tàko ko, mɨ̀ kàdré tà nda kòdhɨ ɨ́be àmɨ léna adrézó lɨ̀le ába drìdrì dhɨ, mɨ̀ nɨ tà dóro ꞌo bǐ adrézó kpà lòꞌwa dóro ꞌa bǐ, mɨ̀ dré àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ nìle be dhɨ sè. 9 Dɨ, dhya àlo kàdré tà nda ɨ àko dhɨ, akódhɨ ɨ́na mì kùdúkùdu ꞌɨ. Akódhɨ tɨvɨ̀ kpà tàle dhɨ, Gìká temvé ɨ tàkonzɨ̀ ɨ́ dré tá ꞌòle wáláká dhɨ ɨ lésè dre dhɨ.

10 Dɨ ásà dhɨ, áma adrúpi ɨ, àmɨ kɨ togó kàdré àtsɨ ró adrézó tadhá dhɨ, Gìká zɨ̀ àmɨ, àmɨ kɨ azízó adrélé móndyá ɨ́na ɨ ró káyà dhɨ. Tàko ko, mɨ̀ kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ̀ kɨtswá tàdzí dhèle ko. 11 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, à nɨ àmɨ kɨ kaꞌì fɨ̀le àma kɨ Mírì Yésu Krísto àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ Òpɨ̀ na, adrélé kònàle kóná vésè kólyá.

12 Má nɨ ngbú adré tà nda kòdhɨ kɨ ꞌo agálé àmɨ léna, tágba mɨ̀ dré tà nda kɨ nìzo dóro, adrézó kpà àmɨ kɨ totó tätä tà bàti mɨ̀ dré kisúlé dhɨ dri dhɨ. 13 Dɨ má dré rè dhu adréràꞌa lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ ꞌá dhɨ, má mìlésè dhɨ, dóro nɨ adrélé tà nda kɨ ꞌo agálé àmɨ léna dhɨ. 14 Tàko ko, má nì tàle dhɨ, má adré ꞌòle áma rúbhá kònɨ̀dhɨ nɨ tayɨ́ dhɨ be, ngóró àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ tàndɨ dré tadhálé má dré dhɨ tɨ́nɨ. 15 Dɨ má nɨ tà títí dhɨ kɨ ꞌo, kɨtswálé áma lɨ̀ma àmvolésè dhɨ, mɨ̀ kòkɨtswáró ngbú adrélé tà nda kɨ kisù be dhɨ bvó.

Móndyá Krísto nɨ mìlanzìlanzì nobhá mì sè dhɨ ɨ

16 Tàko ko, mà dré tá adréràꞌa àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ atsama rìnyí be dhɨ nɨ tà longó àmɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, mà totó tá àma tɨ̀tɨ́ tàko apfòbhá móndɨ́ kɨ tògyá lésè dhɨ ɨ dri ko. Dɨ, mà nò tá àmakya akódhɨ nɨ tà kàdrɨ̀ àma kɨ tàndɨ kɨ mì sè. 17 Àngyá ko, akódhɨ kisú tá lɨndrɨ̀ ɨ mìlanzìlanzì be Gìká Atá vélésè, Gìká nɨ kúlí dré apfǒràꞌa áyɨ mìlanzìlanzì kàdrɨ̀ dhɨ lésè dhɨ ꞌá. Kúlí nda tà drá dhɨ: «Kònɨ̀dhɨ áma Mváagó má dré lèle tò dhɨ ꞌɨ. Áma togó adré kɨnɨ́lé akódhɨ nɨ tà sè tò.»* 18 Àma kɨ tàndɨ mà yi kúlí apfòlepi bhù lésè nda àma kɨ bíbhálé sè, mà dré tá adréràꞌa akódhɨ be kòngó lólo drìna dhɨ ꞌá.

19 Tà nda sè dhɨ, mà nì vélé dóro tàle dhɨ, kúlí pròfétà ɨ̀ dré longólé dhɨ ɨ tà bàti ꞌɨ káyà dhɨ. Àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kàdré tròle kúlí nda ɨ rú dhɨ, mɨ̀ nɨ adré ꞌòá dóro. Tàko ko, kúlí nda ɨ ngóró àtsɨ́ adrélépi kòle ngá kazá tínímvá na dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ mɨ̀ kàdré tròle kúlí nda ɨ rú, tsàle lókyá kìtú dré dra apfòzo, ɨ̀ndɨ̀ nzàgó dré dra ngá kazá àmɨ kɨ togó na dhɨ ꞌá. 20 Tà kàdrɨ̀ lavúlé dhɨ, lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, dhya àlo kɨtswá tà àlo pròfétà ɨ̀ dré tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ nɨ àndu ngɨ áyɨ drì sè bwà ko. 21 Tàko ko, kúlí pròfétà ɨ̀ dré longólé nda kɨ àlo angá tàdzí tà móndɨ́ ɨ̀ dré tá lèle tàle dhɨ lésè ko. Be ró dhɨ, pròfétà nda ɨ̀ longó tá kúlí angábhá Gìká vélésè dhɨ ɨ kòdhya, ngóró Tɨrɨ́ Lólo dré tá àyɨ kɨ tidrìle dhɨ tɨ́nɨ.

2

Gìká nɨ tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ ɨ

(À kònò kpà Yúdà 1:4-13)

1 Atú dhɨ, pròfétà kɨnzò ro dhɨ ɨ̀ apfò tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ kòfalé. Dɨ Gìká nɨ tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ kɨ kókpà apfò àmɨ kòfalé kònɨ̀nɨ. Ɨ̀ nɨ Gìká nɨ tà ɨ̀ dré dra tadhálé gòdhógòdho dhɨ kɨ tosó àmɨ kòfalé lùzu ró, adrézó móndɨ́ kɨ tà kaꞌìkaꞌì kɨzá. Ɨ̀ nɨ ndɨ̀ndɨ̀ Mírì Yésu àyɨ kɨ apálépi tàkonzɨ̀ lésè dhɨ nɨ ga, adrézó dràdrà asé àyɨ kɨ tàndɨ ɨ dri ngbǒ ró. 2 Móndɨ́ zyandre dhɨ kɨ dhe àyɨ vésè, adrélé tà swà ꞌo àyɨkya tɨ́nɨ. Tà nda sè dhɨ, à nɨ tà ta kònzɨ láti tà bàti àdhya rú. 3 Ngá lovó sè dhɨ, tà tadhábhá kɨnzò sè nda kɨ àmɨ kɨ lɨtɨ́ kúlí tàko angábhá àyɨ drìlésè dhɨ ɨ sè, kɨtswázó ngá kisú àmɨ drɨ́gásè dhɨ bvó. Dɨ, kɨdhólé kɨ́nó lésè dhɨ, dhya dra àyɨ kɨ tàbvó tàlepi dhɨ ɨ́na gànzi ró kɨtswálé tà bha àyɨ dri. Akódhɨ dra àyɨ kɨ tà pfùlepi pfupfù nda adré ayí ko ko.

4 Tàko ko, Gìká tayɨ́ tá ángéló tàkonzɨ̀ ꞌobhá dhɨ ɨ tà ŋòma àyɨ dri dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, bhe tá ɨ́na àyɨ líferò na, àyɨ kɨ ꞌɨ̀zo nyɨ̀rɨ̀ sè àrà tínímvá ro dhɨ na, adrézó àyɨ kɨ lɨkɨ́ kònàle adrélé kìtú àyɨ kɨ tàbvó tàzo dhɨ nɨ letè. 5 Tayɨ́ tá kpà móndyá adrébhá tá bvò dri Nówè nɨ lókyá ꞌá dhɨ ɨ ko. Be ró dhɨ, ꞌo tá ɨ́na yǐ tìle bvò drǐsè wä́yi, móndyá áyɨ tà gabhá rè nda kɨ tupfúzó todràle. Tɨdrɨ́ tá ngbà ꞌí Nówè áyɨ tà gyǎgya longólépi dhɨ, túmä́ní móndɨ́ àruka nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be kòdhya. 6 Gìká bhà tá kpà tà bhàandre Sòdómà àdhya dri Gòmórà àdhya be gò, bhàandre nda kɨ zàzo vèle, tadházóá dhɨ, ɨ́ nɨ móndyá áyɨ tà gabhá àyɨkya tɨ́nɨ dhɨ kɨ ꞌo kònɨ̀nɨ. 7 Apá tá Lótò, dhya gyǎgya ro dhɨ kòdhya. Akódhɨ nda nya tá kɨzà lavúlé tà swà drìkònzɨbhá ɨ̀ dré tá adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tà sè. 8 Tàko ko, dhya gyǎgya nda adré tá adrélé àyɨ kòfalé gò, akódhɨ nɨ togó dré adrézó kɨzà nya àyɨ kɨ tà kònzɨ dré adrélé nòle, ɨ̀ndɨ̀ yìle kìtú àlo àlo títí ɨ sè dhɨ kɨ tà sè. 9 Dɨ tà títí nda kòdhɨ ɨ̀ adré tadhá dhɨ, Mírì Gìká nì adrélé móndyá adrébhá tròle áyɨ tà rú dhɨ kɨ apá tà adrébhá àyɨ kɨ tabhì dhɨ ɨ lésè dhɨ be. Nì kpà adrélé móndyá adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ kɨ lɨkɨ́ tsàle kìtú àyɨ kɨ tàbvó tàzo, gò tà ŋòzo àyɨ dri dhɨ tú dhɨ be. 10 Lavúlé dhɨ, a nɨ tà ŋo móndyá adrébhá tatsílé lovó kònzɨ àyɨ kɨ rúbhá kya kɨ ꞌobe, ɨ̀ndɨ̀ adrébhá áyɨ rìnyí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ nɨ ayɨ́zè dhɨ ɨ dri.

Tà tadhábhá kɨnzò sè nda ɨ móndɨ́ drìkàdrɨ̀ ro, adrébhá tà ꞌo tirì àko dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ adré àyɨkya tɨrɨ́ mìlanzìlanzì ro bhù na dhɨ kɨ lodhá tirì àko. 11 Dɨ, ndɨ̀ndɨ̀ ángéló adrébhá rìnyi ró ɨ̀ndɨ̀ kòmba ró dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya tɨrɨ́ nda kɨ lodhá, adrézó àyɨ kɨ asíkì Mírì kandrá dhɨ ko. 12 Dɨ, móndyá nda ɨ̀ adré tà ɨ̀ dré nìle ko dhɨ kɨ lodhá kòdhya. Àyɨ ngóró kàꞌwá mbɨ̀ àdhya tà nibhá ko, à dré tìle kɨtswázó àyɨ kɨ turú, tupfúlé todràle dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Dɨ ɨ̀ nɨ kókpà todrà akɨ́lé títí kàꞌwá nda ɨ tɨ́nɨ. 13 À nɨ tà kònzɨ logó àyɨ dré tà kònzɨ ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí. Ɨ̀ adré tatsílé àyɨ kɨ lovó kònzɨ kɨ ꞌobe ngádra ꞌásè, adrézó lenzélé ásà. Àmɨ kɨ gwányá ɨ ꞌásè dhɨ, àyɨ ngóró ngá ndǐ ró adrélépi kanyò fe àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ dré adréràꞌa lenzélé àyɨ kɨ túrúpfú tà sè dhɨ ꞌá. 14 Àyɨ kɨ mì ga múná tà sè bǐ. Ɨ̀ kɨtswá tàdzí tàkonzɨ̀ ꞌòma tayɨ́ ko. Ɨ̀ adré móndɨ́ tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ kɨ lɨtɨ́ ledhélé tàkonzɨ̀ na. Àyɨ kɨ togó ga làfa lovó sè bǐ. Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ àyɨ dri! 15 Ɨ̀ ku láti tà gyǎgya àdhya ꞌásè, adrézó láti Bàlámà, Bòsórò nɨ mvá àdhya nɨ lebè kòdhya. Bàlámà nda lè tá ɨ́na làfa kisúlé tà kònzɨ ꞌòma sè tò. 16 Dɨ, pròfétà nda nɨ púndà, kàꞌwá kɨtswálépi kúlí tà bwà ko dhɨ tà tá kúlí móndɨ́ tɨ́nɨ, kɨtswázó akódhɨ nɨ azaaza kɨkɨ́.*

17 Tà tadhábhá kɨnzò sè nda ɨ̀ sù ngóró yǐ kidrì sèbhá dre dhɨ ɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ndùrùku lyǎandre dré adrélé livílé dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Gìká zù tínímvá anílépi tsìtsì dhɨ àyɨ dré. 18 Ɨ̀ adré àyɨ kɨ afà kúlí tàko ɨ sè, adrélé móndɨ́ lapábhá tɨ́dhɨ́ ro móndɨ́ lɨtɨ́lé dhɨ ɨ kòfalésè dhɨ kɨ togó se, ɨ̀ kàdréró tatsílé swà ro lovó kònzɨ àyɨ kɨ rúbhá kya kɨ ꞌobe be dhɨ bvó. 19 Ɨ̀ adré lazíá àyɨ nda ɨ dré dhɨ, ɨ̀ nɨ àyɨ kɨ trɨ, tágba àyɨ kɨ tàndɨ ɨ̀ dré adrézó màrábà àyɨ kɨ tà swà àdhya ꞌɨ dhɨ. Tàko ko, dhya ángùdhi tà àlo dré adrélé atólé ɨ́ pálé dhɨ ɨ́na màrábà tà nda àdhya ꞌɨ. 20 Móndɨ́ ɨ̀ kòlapá tà kònzɨ bvò kòndɨ àdhya ɨ sílésè àma kɨ Mírì Yésu Krísto àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ nìma sè gò, ɨ̀ dré gòzo tódhyá àyɨ kɨ tayɨ́ tà kònzɨ nda ɨ̀ dré atólé àyɨ pálé dhɨ, àyɨ kɨ kùdù nɨ vélé atsá kònzɨ wáláká nɨ nɨ lavú. 21 Kònò ɨ̀ kònì tá láti tà gyǎgya àdhya ko dhɨ, kòdhɨ nɨ tá adré dóro lavúlé, ɨ̀ dré láti nda nɨ nìle be gò, àmvò alázó tòlɨ́ lólo fèle àyɨ dré dhɨ vélé dhɨ rúsè. 22 Ɨ̀ ꞌo àyɨkya tà ngóró tògyakúlí ɨ̀ dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ: «Kòkɨ́ adré gòle tódhyá ngá ɨ́ dré adhɨ́lé dhɨ nɨ nya.»† À adré kpà tàá dhɨ: «Tɨ̀gá dzɨ̀le dhɨ adré gòle fɨ̀le tódhyá kùrú na.»

3

Kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ

1 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, kònɨ̀dhɨ wárágà má dré tɨsɨ̀le àmɨ dré dhɨ nɨ rì ꞌɨ. Wárágà rì nda ɨ léna dhɨ, má ꞌo tà agálé àmɨ léna, mɨ̀ kàdréró tà adrébhá bàti dhɨ kɨ kisù kòdhya. 2 Má adré lèá dhɨ, mɨ̀ kòkisù kúlí pròfétà lólo atú dhɨ ɨ̀ dré longólé dhɨ ɨ, túmä́ní tòlɨ́ àma kɨ Mírì àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ dré tàle àmɨ kɨ àpóstolò ɨ tí dhɨ be kòdhya.

3 Drìdrì dhɨ, lè mɨ̀ kònì tàle dhɨ, lókyá kùdù sè dhɨ, móndɨ́ dra àmɨ kɨ gubhá dhɨ kɨ apfò adrélé àmɨ kɨ gu, adrézó tatsílé àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó kònzɨ kɨ ꞌobe. 4 Ɨ̀ nɨ lizíá dhɨ: «Akódhɨ lazí tá ko tàle dhɨ, ɨ́ nɨ dra agò dhɨ? Dɨ akódhɨ nda ángwà? Tàko ko, kɨdhólé àma kɨ tábhí kɨ dràma lésè atsálé ándrò kònɨ̀dhɨ dhɨ, tà títí dhɨ ɨ ngbú ngóró dré tá adrélé bvò bhǎràꞌa dhɨ tɨ́nɨ.» 5 Dɨ, àyɨ nda ɨ̀ adré tà kònɨ kɨ tɨvɨ̀ ɨ̀ze sè: Wáláká dhɨ, Gìká tà tá kúlí gò, bhù kɨ bhàzo bvò be. Lanzɨ́ tá bvò kɨ kòfalé yǐ be, bvò nda nɨ ꞌòzo apfòle yǐ nda lésè.* 6 Àmvolásà dhɨ, ꞌo tá yǐ tìle bvò wáláká dhɨ drǐsè, bvò nda nɨ pfùzo títí.† 7 Dɨ Gìká nɨ kúlí àlo nda sè dhɨ, adré bhù ándrò kònɨ kɨ lɨkɨ́ bvò ándrò kònɨ̀dhɨ be, adrélé àyɨ kɨ pfùma àtsɨ́ sè dhɨ nɨ letè, tsàle kìtú ɨ́ dré dra móndyá áyɨ tà gabhá dhɨ kɨ tàbvó tàzo gò, àyɨ kɨ tà ꞌòzo akɨ́lé dhɨ tú.

8 Dɨ, áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kòtɨvɨ̀ ko tàle dhɨ, Mírì mìlésè dhɨ, kìtú àlo dhɨ ngóró kóná ngùlù-àlo dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ kóná ngùlù-àlo dhɨ ngóró kìtú àlo dhɨ tɨ́nɨ dhɨ.‡ 9 Mírì adré tà tigí tà ɨ́ dré lazílé dhɨ kɨ ꞌòma sè ngóró móndɨ́ àruka ɨ̀ dré adrélé kisùle dhɨ tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, adré ɨ́na áyɨ togó vwàvwà tadhá àmɨ véna. Tàko ko, adré lèá dhɨ, dhya àlo kòdrà nyo ko, be ró dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó agòzo ɨ́ vélé.

10 Dɨ, kìtú Mírì dré dra agòzo dhɨ nɨ atsá ngóró kùgú dré adrélé atsálé ngbǒ ró dhɨ tɨ́nɨ. Kìtú nda tú dhɨ, bhù kɨ akɨ́ kpòrò ꞌuꞌù be, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí bhù mìbhalé ꞌá dhɨ kɨ ve àtsɨ́ sè. Dɨ bvò ɨ ngá títí lá dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ akɨ́.

11 Dɨ à kàdré ngá títí dhɨ kɨ ꞌo akɨ́lé kònɨ̀nɨ dhɨ, lè mɨ̀ kàdré dɨ vélé móndɨ́ ngɨ́nɨ dhɨ ɨ ró? Adré lèá dhɨ, mɨ̀ kàdré atsílé ngóró móndɨ́ lólo ɨ tɨ́nɨ, adrélé tròle Gìká nɨ tà rú! 12 Mɨ̀ kàdré kpà kìtú Gìká àdhya nda nɨ letè lovó sè, adrézó tà títí dhɨ kɨ ꞌo kìtú nda nɨ ꞌòzo atsálé mbèlè. Kìtú nda tú dhɨ, bhù kɨ ve akɨ́lé àtsɨ́ sè, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí bhù mìbhalé ꞌá dhɨ kɨ agá dìle àtsɨ́ sè. 13 Dɨ, mà adré àmakya bhù tɨ́dhɨ́ ro dhɨ kɨ letè bvò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ be, ngóró Gìká dré lazílé dhɨ tɨ́nɨ. Àrà nda ɨ ꞌásè dhɨ, tà gyǎgya nɨ ga bǐ.

14 Dɨ áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ dré adréràꞌa kìtú nda nɨ letè dhɨ ꞌá dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe wä́yi adrélé ndǐ àko, tà kònzɨ àko àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ́be àmɨ kòfalé Gìká be. 15 Mɨ̀ kàdré àma kɨ Mírì nɨ togó vwàvwà dré adrélé tadhálé àmɨ véna dhɨ nɨ no ngóró láti dré adrélé fèle àmɨ dré adrɨ́zó ásà dhɨ ró. Àma kɨ adrúpi Pólò mà dré lèle tò dhɨ, tɨsɨ̀ kpà tà nda kòdhɨ àmɨ dré tògyá Gìká dré fèle ɨ́ dré dhɨ sè dre. 16 Adré tà tɨsɨ̀ kònɨ̀nɨ áyɨ wárágà títí dhɨ ɨ léna, dré adréràꞌa tà ta tà nda ɨ dri dhɨ ꞌá. Tà àruka dré tɨsɨ̀le wárágà nda ɨ léna dhɨ kɨ àndu nìma kòkóròko. Móndɨ́ àruka tà nibhá ko, adrébhá tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya tà nda kɨ ladzá atsálé kɨnzò ro, ngóró ɨ̀ dré kpà adrélé ꞌòle tà àruka tɨsɨ̀le Gìká nɨ Kúlí na dhɨ ɨ sè dhɨ tɨ́nɨ. Ásà dhɨ, ɨ̀ adré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ dràdrà asé àyɨ dri.

Pétèró nɨ kúlí kùdù

17 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, nyànomvá dhɨ, má lazí tà nda kòdhɨ ɨ àmɨ dri dre. Mɨ̀ kàdré dɨ àmɨ kɨ lɨkɨ́, mɨ̀ kòtayɨ́ró àmɨ móndɨ́ kònzɨ ɨ̀ dré lɨtɨ́lé ko, ɨ̀ dré kpà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì kɨzɨ́zó ko. 18 Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ fe adrélé lɨꞌwálé àma kɨ Mírì Yésu Krísto àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ nɨ togó tanɨ na, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ nìma na. Mìlanzìlanzì kàdré akódhɨ dré nyànomvá, tsàle kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

* 1:17 1:17 À kònò Màtáyò 17:1-5; Márokò 9:2-7; Lúkà 9:28-35.

* 2:16 2:16 À kònò Ngá nàma 22:4-35.

† 2:22 2:22 À kònò Tògyakúlí 26:11.

* 3:5 3:5 À kònò Kɨdhoma 1:6-9.

† 3:6 3:6 À kònò Kɨdhoma 7:11.

‡ 3:8 3:8 À kònò Longó ɨ 90:4.

1 YÒWÁNƗ̀

1

2

3

4

5

Wárágà Yòwánɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ àlo

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

À adré kisùá dhɨ, dhya wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá Yòwánɨ̀, àpóstolò kɨ àlo ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Èkèlézyà nɨ drì kobhá kàdrɨ̀ dhɨ kɨ àlo ꞌɨ. Tágba à dré adrézó Yòwánɨ̀ nda nɨ rú kisú wárágà kònɨ̀dhɨ léna ko dhɨ, à nɨ kɨtswá nòá ngádra ꞌá dhɨ, dhya wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá dhya Yésu nɨ tà nobhá mì sè dhɨ kɨ àlo ꞌɨ (1:1-4).

Yòwánɨ̀ adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ rì dhɨ ɨ sè. Àlo nɨ, adré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ kodzó tàzoá dhɨ, ngóró ɨ̀ dré ru amúlé Gìká Atá be, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ Mvá, Yésu Krísto be dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, lè ɨ̀ kàdré adrélé àyɨ léna. Ɨ̀ kàdré kpà tròle tà ɨ̀ dré yìle àpóstolò ɨ tí dhɨ ɨ rú. Adré kpà tàá dhɨ, dhya ángùdhi Gìká nɨ nìlepi bàti dhɨ nɨ kpà akódhɨ nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, ɨ̀ nɨ Gìká nɨ Mváagó, Yésu Krísto nɨ kaꞌì, adrézó kpà ru le àyɨ kòfalésè. Tàko ko, Gìká nɨ tàndɨ lèle ꞌɨ (3:11-24; 4:7-21).

Rì nɨ, Yòwánɨ̀ adré àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ lɨkɨ́ tà pròfétà kɨnzò ro dhɨ ɨ̀ dré adrélé tadhálé dhɨ kɨ tà sè. Adré tàá dhɨ, ɨ̀ kàdré móndyá títí dhɨ kɨ tabhì, nìzoá ngalè tɨrɨ́ àyɨ léna dhɨ ɨ Tɨrɨ́ Gìká àdhya ꞌɨ bàti yà dhɨ (4:1-6). Adré kpà àyɨ kɨ kodzó tàzoá dhɨ, ɨ̀ lavú bvò kònɨ̀dhɨ dre, ɨ̀ndɨ̀ Tɨrɨ́ adrélépi àyɨ lé dhɨ kàdrɨ̀, tɨrɨ́ adrélépi bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ nɨ lavú (4:4).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Kúlí adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ (1:1-4)

2) Ngádra ɨ tínímvá be dhɨ (1:5–2:29)

3) Gìká nɨ ànzɨ ɨ Dzáborò kya ɨ́be dhɨ ɨ (3:1-24)

4) Tà bàti ɨ kɨnzò be dhɨ (4:1-6)

5) Gìká nɨ lèle, ɨ̀ndɨ̀ ru lèma àma kòfalésè dhɨ (4:7-21)

6) Gìká nɨ Mváagó nɨ kaꞌìma (5:1-21)

1

Kúlí adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ

1 Mà adré dhya adrélépi tá be kɨ́nó tà títí dhɨ kɨ kɨdhoma lésè, mà dré yìle, mà dré nòle mì sè, mà dré tabèle, ɨ̀ndɨ̀ mà dré tà nɨ nɨ kisùzo dhɨ nɨ tà longó kòdhya. Akódhɨ nda Kúlí adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ꞌɨ. 2 Lɨ́drɨ̀ nda apfò tá àma kòfalé gò, mà dré nòzoá. Dɨ mà adré tà mà dré nòle mì sè nda nɨ tà ta, adrézó lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá adrélépi tá Gìká Atá véna gò, dré apfòzo àma kòfalé nda nɨ tà longó kòdhya. 3 Mà adré tà mà dré nòle ɨ̀ndɨ̀ mà dré yìle nda nɨ longó àmɨ dré, mɨ̀ kàmúró kpà ru àma ɨ́be adrélé túmä́ní be dhɨ bvó. Àma, mà amú ru Gìká Atá be, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ Mváagó, Yésu Krísto be dre. 4 Mà adré tà kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀, mà kàdréró lenzélé túmä́ní àmɨ ɨ́be kɨtswálé títí.

Atsima ngádra ꞌásè dhɨ

5 Tà mà dré yìle Yésu Krísto nda tí gò, mà dré adrézó longóá àmɨ dré dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Gìká ngádra ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ léna dhɨ, tínímvá àlomvá yókódhó. 6 Mà kàdré tàá dhɨ, mà amú ru Gìká be dre gò, mà dré adrézó atsílé tínímvá na dhɨ, kòdhɨ mà adré kɨnzò ta, ɨ̀ndɨ̀ mà adré atsílé tà bàti na ko. 7 Dɨ, mà kàdré àmakya atsílé ngádra ꞌásè ngóró Gìká nɨ tàndɨ dré adrélé ngádra ꞌá dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mà amú ru àma kòfalésè gò, akódhɨ nɨ Mvá, Yésu nɨ kàrɨ́ dré adrézó àma kɨ temvé tàkonzɨ̀ wä́yi dhɨ ɨ lésè.

8 Mà kàdré tàá dhɨ, àma tàkonzɨ̀ àko dhɨ, kòdhɨ mà adré àma kɨ tàndɨ kɨ lɨtɨ́, ɨ̀ndɨ̀ tà bàti àma léna yókódhó. 9 Dɨ, mà kàdré àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ ta ngádra ꞌá Gìká kandrá dhɨ, akódhɨ nɨ àma kɨ tàkonzɨ̀ nda kɨ tri gò, àma kɨ temvézó àma kɨ tà kònzɨ wä́yi dhɨ ɨ lésè. Tàko ko, akódhɨ gyǎgya, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswá adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè. 10 Mà kàdré tàá dhɨ, mà ꞌo tàkonzɨ̀ ko dhɨ, mà adré Gìká nɨ bha kɨnzò líyí ro, adrézó kpà tadhá dhɨ, akódhɨ nɨ kúlí àma léna yókódhó.

2

Krísto, dhya adrélépi àma kɨ tàrá ga dhɨ ꞌɨ

1 Áma ànzɨ ɨ, má adré tà kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀ àmɨ dré, mɨ̀ kòꞌoró tàkonzɨ̀ ko dhɨ bvó. Dɨ, dhya àlo kòꞌo tàkonzɨ̀ dhɨ, àma dhya adrélépi àma kɨ tàrá ga Gìká Atá kandrá dhɨ ɨ́be. Akódhɨ nda Yésu Krísto, dhya adrélépi gyǎgya dhɨ ꞌɨ. 2 Gìká afè akódhɨ dràle mòbòmà ro, àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ trìzo ásà. Ngbà ꞌí tàkonzɨ̀ àmakya ꞌɨ ko, afè akódhɨ dràle móndyá títí bvò àdhya kɨ tàkonzɨ̀ kɨ trìzo.

3 Mà kàdré Gìká nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle dhɨ, mà nì tàle dhɨ, mà nì akódhɨ bàti dhɨ be. 4 Dhya adrélépi tàá dhɨ «Má nì akódhɨ be» gò, dré adrézó akódhɨ nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle ko dhɨ, dhya nda kɨnzò líyí ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà bàti akódhɨ léna yókódhó. 5 Dɨ, dhya adrélépi ɨ́na akódhɨ nɨ kúlí kaꞌì ꞌòle dhɨ adré tadhá dhɨ, Gìká nɨ lèle ga akódhɨ léna kɨtswálé títí. Tà kòdhɨ sè dhɨ, mà nì tàle dhɨ, àma akódhɨ léna dhɨ be. 6 Lè dhya ángùdhi adrélépi tàá dhɨ, ɨ́ adré adrélé akódhɨ léna dhɨ, kàdré atsílé ngóró Yésu nɨ tàndɨ dré atsílé dhɨ tɨ́nɨ.

Tòlɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ

7 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, má adré tòlɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ dré kòdhya ko. Be ró dhɨ, tòlɨ́ má dré adrélé tɨsɨ̀le kòdhɨ, tòlɨ́ àku mɨ̀ dré kisúlé adrézó ába kɨdhólé kɨdhoma lésè dhɨ ꞌɨ. Tòlɨ́ àku nda kúlí mɨ̀ dré yìle dre dhɨ ꞌɨ. 8 Tágba kònɨ̀nɨ dhɨ, má adré kpà tòlɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ dré kòdhya. À nɨ kɨtswá tà bàti tòlɨ́ nda àdhya nɨ no Krísto na, ɨ̀ndɨ̀ àmɨ léna. Tàko ko, tínímvá adré akɨ́lé, ɨ̀ndɨ̀ ngádra bàti dhɨ kɨdhó adrélé nga kazá dre.

9 Dhya adrélépi tàá dhɨ, ɨ ngádra ꞌá gò, dré adrézó togó kònzɨ bha áyɨ adrúpi rú dhɨ, dhya nda dhu rè tínímvá na. 10 Dhya adrélépi áyɨ adrúpi nɨ le dhɨ adré atsílé ngádra ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ tà àlo kɨtswálépi akódhɨ nɨ ꞌo dhèle dhɨ akódhɨ léna yókódhó. 11 Dɨ, dhya adrélépi ɨ́na togó kònzɨ bha áyɨ adrúpi rú dhɨ, dhu rè tínímvá na, ɨ̀ndɨ̀ adré atsílé tínímvá na. Akódhɨ nda nì ngalè ɨ́ adré lɨ̀le ángolé ya dhɨ ko. Tàko ko, tínímvá nda ꞌo akódhɨ nɨ mì adùle dre.

12 Àmɨ, áma ànzɨ ɨ, má adré tà tɨsɨ̀ àmɨ dré,

Gìká dré àmɨ kɨ tàkonzɨ̀ trìle Krísto nɨ rú sè dhɨ sè.

13 Àmɨ, ànzɨ kɨ atá ɨ, má adré tà tɨsɨ̀ àmɨ dré,

mɨ̀ dré dhya adrélépi be tà títí dhɨ kɨ kɨdhoma lésè dhɨ nɨ nìle be dhɨ sè.

Àmɨ, tódhɨ́bhá ɨ, má adré tà tɨsɨ̀ àmɨ dré,

mɨ̀ dré Dhya kònzɨ nɨ lavúlé dre dhɨ sè.

14 Àmɨ, áma ànzɨ ɨ, má tɨsɨ̀ tà àmɨ dré,

mɨ̀ dré Gìká Atá nɨ nìle be dhɨ sè.

Àmɨ, ànzɨ kɨ atá ɨ, má tɨsɨ̀ tà àmɨ dré,

mɨ̀ dré dhya adrélépi be tà títí dhɨ kɨ kɨdhoma lésè dhɨ nɨ nìle be dhɨ sè.

Àmɨ tódhɨ́bhá ɨ, má tɨsɨ̀ tà àmɨ dré,

mɨ̀ dré adrélé rìnyi ró dhɨ sè,

Gìká nɨ kúlí dré adrélé àmɨ léna dhɨ sè,

ɨ̀ndɨ̀ mɨ̀ dré Dhya kònzɨ nɨ lavúlé dre dhɨ sè.

Bvò kònɨ̀dhɨ nɨ tà lèma ko dhɨ

15 Lè mɨ̀ kàdré bvò kònɨ̀dhɨ ꞌɨ yà, kó ngalè tà bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ yà dhɨ kɨ le ko. Dhya àlo kàdré tà bvò kòndɨ àdhya kɨ le dhɨ, Gìká Atá nɨ lèle akódhɨ léna yókódhó. 16 Tàko ko, tà bvò kòndɨ àdhya ɨ, tà kònɨ ꞌɨ: lovó kònzɨ rúbhá àdhya ɨ, lovó kònzɨ ngá adrélé nòle mì sè dhɨ ɨ sè dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhyá kɨ afàma ngá adrézó ába dhɨ kɨ tà sè dhɨ. Tà nda kòdhɨ ɨ̀ adré angálé Gìká Atá vélésè ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ adré àyɨkya angálé bvò kònɨ̀dhɨ lésè. 17 Bvò kònɨ̀dhɨ ɨ lovó kònzɨ bvò kòndɨ àdhya ɨ́be dhɨ ɨ̀ adré akɨ́lé akɨ́akɨ́. Dɨ, dhya adrélépi tà Gìká dré adrélé lèle ɨ́ kòꞌo dhɨ kɨ ꞌo dhɨ, nɨ ɨ́na adré lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá.

Krísto nɨ kàrɨbhá nɨ atsama

18 Áma ànzɨ ɨ, lókyá ándrò kònɨ̀dhɨ lókyá kùdù ꞌɨ. Mɨ̀ yi tàle dhɨ, Krísto nɨ kàrɨbhá nɨ dra atsá dhɨ ꞌí. Dɨ ndɨ̀ndɨ̀ nyànomvá dhɨ, Krísto nɨ kàrɨbhá bǐ dhɨ ɨ̀ apfò dre. Tà nda sè dhɨ, mà nì tàle dhɨ, kònɨ̀dhɨ lókyá kùdù ꞌɨ dhɨ be. 19 Móndyá nda ɨ̀ pfò àma kɨ tàndɨ ɨ kòfalésè. Dɨ, àyɨ tá àyɨkya móndyá àmakya ꞌɨ ko. Tàko ko, ɨ̀ kàdré tá móndyá àmakya ꞌɨ dhɨ, kònò ɨ̀ nɨ tá adré ngbú túmä́ní àma ɨ́be. Dɨ, àyɨ kɨ pfòma nda adré ɨ́na tadhá dhɨ, àyɨ kɨ àlo tá àmakya ꞌɨ ko.

20 Dɨ, àmɨ ró dhɨ, àmɨ àmɨkya Tɨrɨ́ Lólo Krísto dré kutúlé àmɨ dri dhɨ ɨ́be gò, àmɨ títí mɨ̀ dré tà bàti nìzo. 21 Má adré tà tɨsɨ̀ àmɨ dré, mɨ̀ dré tà bàti nìle ko dhɨ sè ko. Be ró dhɨ, má adré tà tɨsɨ̀ àmɨ dré, mɨ̀ dré tà bàti nìle be dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ tà àlo kɨnzò ro dhɨ dré adrélé angálé tà bàti nda lésè ko dhɨ sè.

22 Dɨ kɨnzò líyí ɨ́na àdhi ꞌɨ? Akódhɨ dhya adrélépi tàá dhɨ, Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ ko dhɨ ꞌɨ. Dhya nda Krísto nɨ kàrɨbhá ꞌɨ. Adré Gìká Atá nɨ ga, akódhɨ nɨ Mvá be. 23 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ Mvá nɨ ga dhɨ, akódhɨ Gìká Atá ɨ́be ɨ́ léna ko. Dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ Mvá nɨ kaꞌì dhɨ, akódhɨ kókpà Gìká Atá ɨ́be ɨ́ léna.

24 Àmɨ ró dhɨ, lè mɨ̀ kàdré tà mɨ̀ dré tá yìle kɨdhólé kɨdhoma lésè dhɨ kɨ lɨkɨ́ adrélé àmɨ léna. Tàko ko, tà mɨ̀ dré yìle nda ɨ̀ kàdré àmɨ léna dhɨ, àmɨ kɨ tàndɨ mɨ̀ nɨ kpà adré Gìká nɨ Mvá na, ɨ̀ndɨ̀ Gìká Atá na. 25 Tà Krísto dré lazílé àma dré dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ.

26 Má adré tà kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀ àmɨ dré móndɨ́ adrébhá láti nda kɨtswázó àmɨ kɨ lɨtɨ́ dhɨ kɨ tà sè. 27 Dɨ, àmɨ ró dhɨ, mɨ̀ kisú Krísto nɨ Tɨrɨ́ dré kutúlé àmɨ dri dhɨ gò, Tɨrɨ́ nda dré adrézó àmɨ léna. Ásà dhɨ, lè dhya àlo kògò adrélé tà tadhá àmɨ dré ko. Tàko ko, Krísto nɨ Tɨrɨ́ nda adré tà títí dhɨ kɨ tadhá àmɨ dré nɨ̀. Tà dré adrélé tadhálé nda ɨ tà bàti ꞌɨ, kɨnzò ꞌɨ ko. Dɨ ngóró Tɨrɨ́ nda dré tadhálé àmɨ dré dre dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, mɨ̀ kàdré adrélé Krísto na.

Gìká nɨ ànzɨ ɨ

28 Dɨ nyànomvá dhɨ, áma ànzɨ ɨ, lè mɨ̀ kàdré adrélé Krísto na, akódhɨ kònɨ̀ dra apfò dhɨ, mà kògaró tà mà dré kaꞌìle bàti dhɨ sè bǐ, adrélé kanyò àko akódhɨ kandrá kìtú dré dra agòzo dhɨ tú. 29 Mɨ̀ nì tàle dhɨ, akódhɨ gyǎgya dhɨ be. Ásà dhɨ, mɨ̀ nì kpà tàle dhɨ, dhya ángùdhi adrélépi tà gyǎgya ꞌo dhɨ, móndɨ́ akódhɨ dré tìle dhɨ ꞌɨ dhɨ be.

3

1 Mɨ̀ kisù rè lèle kàdrɨ̀ Gìká Atá dré tadhálé àma vélé, à kàdréró àma kɨ zi akódhɨ nɨ ànzɨ ɨ ró dhɨ ká! Dɨ àma akódhɨ nɨ ànzɨ ꞌɨ bàti. Móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ nì àma àdhibhá ꞌɨ ya dhɨ ko, ɨ̀ dré kpà Gìká Atá nɨ nìle ko dhɨ sè. 2 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, nyànomvá dhɨ, àma Gìká nɨ ànzɨ ꞌɨ. À tadhá dhu rè mà nɨ adré ngɨ́nɨ ya dhɨ ko. Dɨ, mà nì àmakya tà kònɨ̀dhɨ kòdhya: Krísto kònɨ̀ dra apfò dhɨ, mà nɨ adré akódhɨ tɨ́nɨ. Tàko ko, mà nɨ akódhɨ nɨ no ngóró dré adrélé dhɨ tɨ́nɨ. 3 Dhya ángùdhi adrélépi mì bha Gìká véna tà nda kòdhɨ sè dhɨ, adré áyɨ tàndɨ nɨ temvé, ngóró Krísto nɨ tàndɨ dré adrélé lólo dhɨ tɨ́nɨ.

4 Dhya ángùdhi adrélépi tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ adré Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí ŋo. Tàko ko, tàkonzɨ̀ ꞌòma ɨ́na lɨgɨma Gìká nɨ tátrɨ́trɨ́ kúlí rú dhɨ ꞌɨ. 5 Dɨ, mɨ̀ nì tàle dhɨ, Krísto apfò kɨtswálé àma kɨ tàkonzɨ̀ tɨngá dhɨ be. Mɨ̀ nì kpà tàle dhɨ, tàkonzɨ̀ akódhɨ léna yókódhó dhɨ be. 6 Dhya ángùdhi adrélépi adrélé akódhɨ léna dhɨ kɨtswá gòle adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo ko. Dhya ángùdhi adrélépi tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ nò akódhɨ rè ko, ɨ̀ndɨ̀ nì kpà akódhɨ ko.

7 Áma ànzɨ ɨ, mɨ̀ kòtayɨ́ àmɨ dhya àlo dré lɨtɨ́lé ko. Dhya ángùdhi adrélépi tà gyǎgya ꞌo dhɨ gyǎgya, ngóró Krísto nɨ tàndɨ dré adrélé gyǎgya dhɨ tɨ́nɨ. 8 Dɨ, dhya adrélépi tàkonzɨ̀ ꞌo dhɨ ɨ́na móndɨ́ Dzáborò àdhya ꞌɨ. Àngyá ko, Dzáborò nda adré tàkonzɨ̀ ꞌo kɨdhólé kɨdhoma lésè. Tà nda sè dhɨ, Gìká nɨ Mváagó apfò kɨtswálé tà Dzáborò dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ pfu akɨ́lé dhɨ bvó. 9 Dhya ángùdhi Gìká dré tìle atsálé áyɨ mvá ro dhɨ kɨtswá gòle adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo ko, Gìká nɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ dré adrélé akódhɨ nda léna dhɨ sè.* Dhya nda kɨtswá gòle adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo bwà ko, Gìká dré akódhɨ nɨ tìle nɨ̀ dhɨ sè. 10 Mà nɨ kɨtswá Gìká nɨ ànzɨ kɨ ni lanzɨ́lé Dzáborò nɨ ànzɨ ɨ́be, tà kònɨ̀dhɨ sè: Dhya ángùdhi adrélépi tà gyǎgya ꞌo ko dhɨ, Gìká nɨ mvá ꞌɨ ko. Dhya adrélépi áyɨ adrúpi nɨ le ko dhɨ kókpà Gìká nɨ mvá ꞌɨ ko.

Ru lèma àma kòfalésè dhɨ

11 Tà mɨ̀ dré yìle kɨdhólé kɨdhoma lésè dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Lè mà kàdré ru le àma kòfalésè. 12 Lè mà kàdré tà ꞌo Kàyínà àdhya tɨ́nɨ ko. Akódhɨ nda tá móndɨ́ Dhya kònzɨ àdhya ꞌɨ gò, dré áyɨ adrúpi nɨ pfùzo dràle. Dɨ, pfu tá áyɨ adrúpi nda dràle àdho tà sè? Pfu akódhɨ dràle, áyɨ tà ꞌòle dhɨ ɨ̀ dré tá adrélé kònzɨ dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ adrúpi nɨ tà ꞌòle dhɨ ɨ̀ dré tá adrélé gyǎgya dhɨ sè.

13 Áma adrúpi ɨ, móndyá bvò kòndɨ àdhya ɨ̀ kàdré togó kònzɨ bha àmɨ rú dhɨ, lè àmɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ kàdré gàle ásà ko. 14 Mà nì tàle dhɨ, mà apfò dràdrà lésè afɨ́lé lɨ́drɨ̀ le dre dhɨ be, mà dré adrélé àma kɨ adrúpi kɨ le dhɨ sè. Dhya adrélépi móndɨ́ kɨ le ko dhɨ dhu rè rìnyí dràdrà àdhya zàle. 15 Dhya ángùdhi adrélépi togó kònzɨ bha áyɨ adrúpi rú dhɨ, móndɨ́ pfùlepi dràle dhɨ ꞌɨ. Dɨ mɨ̀ nì tàle dhɨ, móndyá adrébhá móndɨ́ pfu dràle dhɨ kɨ àlo lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be ɨ́ léna ko dhɨ be.

16 Mà nɨ kɨtswá nìá ngalè lèle àdho ꞌɨ ya dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ sè: Yésu Krísto fè tá áyɨ tàndɨ nɨ lɨ́drɨ̀ àma kɨ tà sè. Adré dɨ lèá dhɨ, mà kàdré kókpà àma kɨ lɨ́drɨ̀ fe àma kɨ adrúpi kɨ tà sè. 17 Dhya àlo adrélépi ngá ɨ́be dhɨ kàdré áyɨ adrúpi nɨ no adréràꞌa lemerè ro gò, dré adrézó kɨzà nɨ nɨ bha ko dhɨ, Gìká nɨ lèle nɨ kɨtswá adrélé akódhɨ nda léna ngɨ́nɨngɨ́nɨ ró? 18 Áma ànzɨ ɨ, lè mà kàdré móndɨ́ kɨ le ngbà ꞌí kúlí ɨ sè ko, ɨ̀ndɨ̀ ti sè ko. Be ró dhɨ, mà kàdré àmakya móndɨ́ kɨ le tà mà dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ sè ɨ̀ndɨ̀ tà bàti sè. 19 Mà kàdré ꞌòá kònɨ̀nɨ dhɨ, mà nɨ nìá dhɨ, àma móndɨ́ tà bàti àdhya ꞌɨ dhɨ be. Mà nɨ kɨtswá kpà àma kɨ togó bha adrélé kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ Gìká kandrá. 20 Dɨ, àma kɨ togó kàdré àma kɨ arókɨ̀, adrézó tà bha àma dri dhɨ, mà nì tàle dhɨ, Gìká kàdrɨ̀ àma kɨ togó lavú, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nì tà títí dhɨ be.

21 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, àma kɨ togó kàdré tà bha àma dri ko dhɨ, mà nɨ adré gàle tà mà dré kaꞌìle bàti dhɨ sè bǐ Gìká kandrá. 22 Mà adré kpà tà ángùdhi mà dré adrélé zìle akódhɨ tí dhɨ nɨ kisú, mà dré adrélé akódhɨ nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mà dré adrélé tà akódhɨ nɨ togó dré adrézó kɨnɨ́lé ásà dhɨ kɨ ꞌo dhɨ sè. 23 Dɨ tòlɨ́ Gìká dré afèle àma dré dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Mà kòkaꞌì akódhɨ nɨ Mváagó Yésu Krísto, adrézó kpà ru le àma kòfalésè, ngóró dré tá tàle mà kòꞌo dhɨ tɨ́nɨ. 24 Dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle dhɨ adré adrélé akódhɨ léna. Gìká adré kpà adrélé dhya nda léna. Mà nɨ kɨtswá nìá dhɨ, Gìká adré adrélé àma léna dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ sè: Mà nɨ nìá Tɨrɨ́ Lólo Gìká dré afèle àma dré dhɨ sè.

4

Tɨrɨ́ móndɨ́ ɨ lé dhɨ kɨ tabhìma

1 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, lè mɨ̀ kàdré móndyá títí adrébhá tàá dhɨ, àyɨ Gìká nɨ Tɨrɨ́ ɨ́be àyɨ léna dhɨ kɨ kaꞌì ko. Be ró dhɨ, mɨ̀ kàdré àyɨ nda kɨ tabhì, nìzoá ngalè tɨrɨ́ àyɨ lé dhɨ ɨ̀ angá Gìká vélésè bàti yà dhɨ. Tàko ko, pròfétà kɨnzò ro bǐ dhɨ ɨ̀ apfò ayɨ́lé bvò wä́yi ꞌásè dre. 2 Mɨ̀ nɨ dɨ kɨtswá nìá ngalè tɨrɨ́ àyɨ lé nda ɨ Tɨrɨ́ Gìká àdhya ꞌɨ yà dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ sè: Dhya ángùdhi adrélépi kaꞌìá tàle dhɨ, Yésu Krísto atsá bvò kònɨ̀dhɨ ꞌá móndɨ́ ro káyà dhɨ, dhya nda Tɨrɨ́ Gìká àdhya ɨ́be ɨ́ léna. 3 Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi Yésu nɨ tà ga rè dhɨ, dhya nda Tɨrɨ́ Gìká àdhya àko ɨ́ léna. Tɨrɨ́ akódhɨ nda léna dhɨ, tɨrɨ́ Krísto nɨ kàrɨbhá àdhya ꞌɨ. Mɨ̀ yi tàle dhɨ, Krísto nɨ kàrɨbhá nda adré alɨ̀le. Dɨ akódhɨ nda atsá adrélé bvò kònɨ̀dhɨ lé dre.

4 Dɨ, áma ànzɨ ɨ, àmɨ àmɨkya móndɨ́ Gìká àdhya ꞌɨ. Mɨ̀ lavú kpà pròfétà kɨnzò ro nda ɨ dre. Tàko ko, Tɨrɨ́ adrélépi àmɨ lé dhɨ kàdrɨ̀, tɨrɨ́ adrélépi bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ nɨ lavú. 5 Àyɨ nda ɨ móndyá bvò kòndɨ àdhya ꞌɨ. Ásà dhɨ, ɨ̀ adré tà ta ngóró móndyá bvò kòndɨ àdhya kya tɨ́nɨ gò, móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ kúlí yi. 6 Dɨ, àma àmakya móndɨ́ Gìká àdhya ꞌɨ. Dhya ángùdhi Gìká nɨ nìlepi be dhɨ adré àma kɨ kúlí yi. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi Gìká àdhya ró ko dhɨ adré ɨ́na àma kɨ kúlí yi ko. Tà nda kòdhɨ sè dhɨ, mà nɨ kɨtswá Tɨrɨ́ tà bàti àdhya nɨ ni lanzɨ́lé tɨrɨ́ kɨnzò àdhya be.

Gìká lèle ꞌɨ

7 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mà kàdré ru le àma kòfalésè. Tàko ko, lèle adré angálé Gìká vélésè. Dhya ángùdhi adrélépi móndɨ́ kɨ le dhɨ, akódhɨ nda Gìká nɨ mvá ꞌɨ. Akódhɨ nì kpà Gìká be. 8 Dhya ángùdhi adrélépi móndɨ́ kɨ le ko dhɨ nì ɨ́na Gìká ko. Tàko ko, Gìká lèle ꞌɨ. 9 Gìká tadhá áyɨ lèle àma vélé dhɨ tà kònɨ̀dhɨ sè: Amù áyɨ Mváagó àlo kwákwá dhɨ alɨ̀le bvò kònɨ̀dhɨ lé, mà kòkɨtswáró lɨ́drɨ̀ kisú akódhɨ sè be dhɨ bvó. 10 À adré lèle nda nɨ no tà kònɨ̀dhɨ sè: Mà lè tá Gìká àma ko. Be ró dhɨ, akódhɨ lè ɨ́na àma nɨ̀ gò, áyɨ Mváagó nɨ amùzo kɨtswálé dràle mòbòmà ro, àma kɨ tàkonzɨ̀ kɨ trìzo ásà.

11 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, Gìká kòlè àma tò kònɨ̀nɨ dhɨ, lè mà kàdré kókpà ru le àma kòfalésè. 12 Dhya àlo nò rè tàdzí Gìká ko. Dɨ, mà kàdré ru le àma kòfalésè dhɨ, kòdhɨ adré tadhá dhɨ, Gìká adré adrélé àma léna, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ ꞌo áyɨ lèle gàle àma léna kɨtswálé títí.

13 Mà nɨ kɨtswá nìá dhɨ, mà adré adrélé Gìká léna, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ adré adrélé àma léna dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ sè: Dré áyɨ Tɨrɨ́ afèle àma dré dhɨ sè. 14 Mà nò tà kòdhɨ mì sè gò, mà dré adrézó longóá dhɨ, Gìká Atá amù áyɨ Mváagó adrélé móndyá bvò àdhya kɨ tɨdrɨ́lépi ró. 15 Dhya àlo kàdré kaꞌìá tàle dhɨ, Yésu Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ káyà dhɨ, Gìká adré adrélé dhya nda léna, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nda adré adrélé Gìká léna. 16 Dɨ àma, mà nì lèle Gìká dré tadhálé àma vélé dhɨ be gò, mà dré adrézó kaꞌìá.

Gìká lèle ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi atsílé lèle na dhɨ, adré adrélé Gìká léna, ɨ̀ndɨ̀ Gìká adré adrélé akódhɨ nda léna. 17 Tà nda sè dhɨ, lèle nda adré tà ꞌo àma kòfalé kɨtswálé títí, mà kògaró tà mà dré kaꞌìle bàti dhɨ sè bǐ Gìká kandrá, kìtú dré dra tàbvó tàzo dhɨ tú. Tàko ko, àma kɨ lɨ́drɨ̀ bvò kònɨ̀dhɨ lé dhɨ ngóró Krísto àdhya tɨ́nɨ. 18 Lèle na dhɨ, tirì yókódhó. Be ró dhɨ, lèle kɨtswálépi títí dhɨ adré ɨ́na tirì dro. Dhya ángùdhi adrélépi ngá ro dhɨ, lèle ga rè akódhɨ nda léna kɨtswálé títí ko. Tàko ko, akódhɨ adré ngá ro, à nɨ dra tà ŋo ɨ́ dri dhɨ sè.

19 Àma ró dhɨ, mà adré móndɨ́ kɨ le, Gìká dré zyà àma kɨ lèle drìdrì nɨ̀ dhɨ sè. 20 Dhya àlo kàdré tàá dhɨ «Má adré Gìká nɨ le» gò, dré adrézó togó kònzɨ bha áyɨ adrúpi rú dhɨ, akódhɨ nda kɨnzò líyí ꞌɨ. Tàko ko, dhya adrélépi áyɨ adrúpi ɨ́ dré adrélé nòle mì sè dhɨ nɨ le ko dhɨ, kɨtswá ɨ́na Gìká ɨ́ dré adrélé nòle mì sè ko dhɨ nɨ le bwà ko. 21 Dɨ tòlɨ́ Gìká dré afèle àma dré dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Lè dhya adrélépi Gìká nɨ le dhɨ kàdré kókpà áyɨ adrúpi nɨ le.

5

Gìká nɨ Mváagó nɨ kaꞌìma

1 Dhya ángùdhi adrélépi kaꞌìá dhɨ Yésu Mèsɨ́yà ꞌɨ káyà dhɨ, akódhɨ nda Gìká nɨ mvá ꞌɨ. Dhya ángùdhi adrélépi ànzɨ kɨ atá nɨ le dhɨ, adré kókpà akódhɨ nɨ ànzɨ kɨ le. 2 Mà nɨ kɨtswá nìá dhɨ, mà adré Gìká nɨ ànzɨ kɨ le dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ sè: Mà dré adrélé Gìká nɨ le dhɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ mà dré adrélé akódhɨ nɨ tòlɨ́ kɨ ꞌo dhɨ sè. 3 Tàko ko, mà kàdré Gìká nɨ le bàti dhɨ, mà nɨ akódhɨ nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle. Akódhɨ nɨ tòlɨ́ nda kɨ ꞌòma kòkóròko àma dré ko. 4 Àngyá ko, dhya adrélépi Gìká nɨ mvá ro dhɨ lavú bvò kònɨ̀dhɨ dre. Tà mà dré adrézó bvò kònɨ̀dhɨ nɨ lavú ásà dhɨ, àma kɨ tà kaꞌìkaꞌì ꞌɨ. 5 Dɨ àdhi nɨ kɨtswá bvò kònɨ̀dhɨ nɨ lavú dhɨ nɨ̀? Ngbà ꞌí dhya adrélépi kaꞌìá tàle dhɨ, Yésu Gìká nɨ Mváagó ꞌɨ dhɨ ꞌɨ.

Tà longólé Yésu Krísto nɨ tà dri dhɨ

6 Yésu Krísto, dhya atsálépi bvò kònɨ̀dhɨ ꞌá kɨtswálé bàtísimò do, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé kàrɨ́ kutú dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ atsá tá ngbà ꞌɨ bàtísimò do ko. Be ró dhɨ, atsá ɨ́na kɨtswálé bàtísimò do yǐ sè, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswálé áyɨ kàrɨ́ kutú. Dɨ Tɨrɨ́ Lólo adré tadhá àma dré dhɨ, tà nda tà bàti ꞌɨ dhɨ nɨ̀. Tàko ko, Tɨrɨ́ nda tà bàti ꞌɨ. 7 Tà adrébhá tadhá dhɨ, tà nda tà bàti ꞌɨ dhɨ na: 8 Tɨrɨ́ Lólo, yǐ ɨ̀ndɨ̀ kàrɨ́. Dɨ tà na nda ɨ̀ adré ru kisú adrézó tà àlo ta kòdhya. 9 Mà adré gà tà móndɨ́ ɨ̀ dré adrélé longólé dhɨ kɨ kaꞌì. Dɨ, tà Gìká dré longólé dhɨ ɨ́na kàdrɨ̀ tà nda kɨ lavú. Àngyá ko, Gìká longó tà nda áyɨ tàndɨ nɨ Mváagó nɨ tà dri. 10 Dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ Mváagó nɨ kaꞌì dhɨ, dhya nda tà Gìká dré longólé nda ɨ́be ɨ́ léna. Dɨ, dhya adrélépi Gìká nɨ kaꞌì ko dhɨ adré ɨ́na akódhɨ nɨ bha kɨnzò líyí ro, dré tà Gìká dré longólé áyɨ Mváagó nɨ tà dri dhɨ nɨ kaꞌìle ko dhɨ sè. 11 Dɨ tà longólé nda, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Gìká afè àma dré lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ mà adré lɨ́drɨ̀ nda nɨ kisú akódhɨ nɨ Mváagó na. 12 Dhya ángùdhi adrélépi Gìká nɨ Mváagó nda ɨ́be dhɨ kókpà lɨ́drɨ̀ nda ɨ́be ɨ́ léna. Dɨ, dhya adrélépi Gìká nɨ Mváagó nda àko ɨ́ léna dhɨ kókpà lɨ́drɨ̀ nda àko.

Yòwánɨ̀ nɨ kúlí kùdù

13 Má adré tà kòdhɨ kɨ tɨsɨ̀ àmɨ adrébhá Gìká nɨ Mváagó nɨ kaꞌì dhɨ ɨ dré, mɨ̀ kòkɨtswáró nìá dhɨ, àmɨ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be dhɨ be. 14 Tà mà dré adrélé kaꞌìle bàti Gìká kandrá dhɨ, tà kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Mà kàdré tà zi akódhɨ tí ngóró dré adrélé lèle dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, akódhɨ adré àma kɨ yi. 15 Dɨ mà dré nìle, akódhɨ adré àma kɨ yi dhɨ sè dhɨ, mà nì kpà tàle dhɨ, mà adré tà ángùdhi mà dré adrélé zìle akódhɨ tí dhɨ nɨ kisú dhɨ be.

16 Dhya àlo kàdré áyɨ adrúpi nɨ no adréràꞌa tàkonzɨ̀ ꞌo gò, tàkonzɨ̀ nda dré adrézó dhyá kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú ko dhɨ, lè dhya nda kòzi tà Gìká tí akódhɨ nda dré gò, Gìká kòfèró lɨ́drɨ̀ akódhɨ dré. Má adré ngbà ꞌí móndyá àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú ko dhɨ kɨ tà ta kòdhya. Tàkonzɨ̀ adrélépi dhyá kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú dhɨ be. Má adré tàá dhɨ, à kàdré tà zi Gìká tí móndyá tàkonzɨ̀ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ ꞌobhá dhɨ ɨ dré dhɨ ko. 17 Tà kònzɨ títí adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, tàkonzɨ̀ ꞌɨ. Dɨ, tàkonzɨ̀ adrélépi dhyá kɨ dri lɨ̀le dràdrà kisú ko dhɨ be.

18 Mà nì tàle dhɨ, dhya adrélépi Gìká nɨ mvá ro dhɨ kɨtswá gòle adrélé tàkonzɨ̀ ꞌo ko dhɨ be. Tàko ko, Gìká nɨ Mváagó adré akódhɨ nda nɨ lɨkɨ́ gò, Dhya kònzɨ dré kɨtswázó akódhɨ nɨ ꞌo kònzɨ ko. 19 Mà nì tàle dhɨ, àma móndɨ́ Gìká àdhya ꞌɨ dhɨ be. Mà nì kpà, móndyá títí bvò kòndɨ àdhya ɨ Dhya kònzɨ nɨ rìnyí zàle dhɨ be. 20 Mà nì kpà tàle dhɨ, Gìká nɨ Mváagó atsá bvò kònɨ̀dhɨ ꞌá gò, dré tògyá afèzo àma dré, mà kòkɨtswáró Gìká adrélépi bàti dhɨ nɨ ni be dhɨ bvó. Dɨ mà adré adrélé Gìká bàti nda léna, adrélé kókpà akódhɨ nɨ Mvá, Yésu Krísto léna. Akódhɨ nda Gìká bàti dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ ꞌɨ.

21 Áma ànzɨ ɨ, mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ gìká tàko kɨ tà sè.

* 3:9 3:9 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ: «Gìká nɨ kórɨ̀ dré adrélé akódhɨ nda léna dhɨ sè.»

2 YÒWÁNƗ̀

Wárágà Yòwánɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ rì

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Yòwánɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ rì ꞌɨ. Akódhɨ adré tɨsɨ̀á «Tòkó Gìká dré zɨ̀le dhɨ dré akódhɨ nɨ ànzɨ ɨ́be» (1:1). À adré kisùá dhɨ, kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ, adré tɨsɨ̀á Èkèlézyà àlo dhɨ dré móndyá lá dhɨ ɨ́be. Wárágà tsà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ, Yòwánɨ̀ adré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró ru le àyɨ kòfalésè, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ lɨkɨ́ tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ kɨ tà sè. Ɨ̀ kàdré kpà dhya ángùdhi adrélépi tà twá tadhá Krísto àdhya rúsè dhɨ nɨ ga.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Yòwánɨ̀ nɨ mòdo fèma (1:1-3)

2) Atsima tà bàti na ɨ̀ndɨ̀ lèle na dhɨ (1:4-6)

3) Tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ ɨ (1:7-11)

3) Kúlí kùdù (1:12-13)

1

Yòwánɨ̀ nɨ mòdo fèma

1 Ma, bhàgo, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ, Tòkó Gìká dré zɨ̀le dhɨ dré ámɨ ànzɨ ɨ́be.* Má adré àmɨ kɨ le tà bàti na. Ngbà ꞌí ma ꞌɨ ko, móndyá títí tà bàti nibhá dhɨ ɨ̀ adré kókpà àmɨ kɨ le tò. 2 Tàko ko, tà bàti nda adré adrélé àma léna, ɨ̀ndɨ̀ a nɨ adré àma ɨ́be kóná vésè kólyá.

3 Gìká àma kɨ Atá ɨ akódhɨ nɨ Mvá Yésu Krísto be dhɨ ɨ̀ kòbhà àyɨ kɨ togó tanɨ àma rú, ɨ̀ kòbhà àma kɨ kɨzà, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ kàfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àma dré tà bàti na ɨ̀ndɨ̀ lèle na!

Atsima tà bàti na ɨ̀ndɨ̀ lèle na dhɨ

4 Má lenzé tá lavúlé, má dré ámɨ ànzɨ àruka kɨ kisúlé adréràꞌa atsílé tà bàti na, ngóró Gìká Atá dré tá tàle mà kòꞌo dhɨ tɨ́nɨ dhɨ sè. 5 Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ, Tòkó má dré lèle tò nɨ, má adré tòlɨ́ tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ tɨsɨ̀ mɨ́ dré ko. Be ró dhɨ, má adré tòlɨ́ mà dré adrézó ába kɨdhólé kɨdhoma lésè dhɨ nɨ tɨsɨ̀ kòdhya. Má adré ámɨ ti lizí, mà kàdréró ru le àma kòfalésè. 6 À adré lèle nda nɨ no tà kònɨ̀dhɨ sè: Mà kàdré atsílé ngóró Gìká nɨ tòlɨ́ dré adrélé tàle dhɨ tɨ́nɨ. Ngóró mɨ̀ dré yìle kɨdhólé kɨdhoma lésè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, tòlɨ́ nda kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Mɨ̀ kàdré atsílé lèle na.

Tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ ɨ

7 Móndɨ́ bǐ adrébhá móndɨ́ kɨ lɨtɨ́ dhɨ ɨ̀ apfò ayɨ́lé bvò wä́yi ꞌásè. Àyɨ nda ɨ̀ adré kaꞌìá ko tàle dhɨ, Yésu Krísto atsá bvò kònɨ̀dhɨ ꞌá móndɨ́ ro dhɨ. Dhya ángùdhi adrélépi tà ta làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ kɨ lɨtɨ́lépi ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Krísto nɨ kàrɨbhá ꞌɨ. 8 Mɨ̀ kàdré dɨ àmɨ kɨ lɨkɨ́, mɨ̀ kòtayɨ́ró tà mà dré àzí ꞌòzo ásà dhɨ lapálé ko, be ró dhɨ, mɨ̀ kòkisúró làgɨ́ múrúngú kɨtswálépi àmɨ dré dhɨ be dhɨ bvó.

9 Dhya ángùdhi adrélépi ràle drìdrì gò adrélé tròle tà Krísto dré tadhálé dhɨ ɨ rú ko dhɨ, akódhɨ nda Gìká àko ɨ́ léna. Dɨ, dhya ángùdhi adrélépi tròle tà Krísto dré tadhálé nda ɨ rú dhɨ, akódhɨ nda Gìká Atá ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ Mváagó ɨ́be ɨ́ léna. 10 Dhya àlo kòtsa àmɨ véna adrélé tà twá tadhá tà kòdhɨ ɨ rúsè dhɨ, mɨ̀ kòkaꞌì akódhɨ nda dòle àmɨ kɨ dzó na ko. Mɨ̀ kòfè ndɨ̀ndɨ̀ mòdo akódhɨ dré ko. 11 Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi mòdo fe drá dhɨ, ɨ̀ adré ru amú akódhɨ be tà kònzɨ dré adrélé ꞌòle nda ɨ na.

Yòwánɨ̀ nɨ kúlí kùdù

12 Ma dhu rè tà ɨ́be bǐ tàle àmɨ dré. Dɨ, má lè mána tà nda kɨ tɨsɨ̀le wárágà sè ɨ̀ndɨ̀ wárágà sú sè ko. Be ró dhɨ, má adré mì bha tsàzo àmɨ véna, mà kòkɨtswáró tà ta ti sè, mà kòlenzéró túmä́ní àmɨ ɨ́be kɨtswálé títí.

13 Ámɨ Amvúpi Gìká dré zɨ̀le dhɨ nɨ ànzɨ ɨ̀ fè mòdo mɨ́ dré.†

* 1:1 1:1 À adré kisùá dhɨ, kúlí «Tòkó Gìká dré zɨ̀le dhɨ ànzɨ nɨ ɨ́be» kònɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ, «Èkèlézyà àlo móndyá lá dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ».

† 1:13 1:13 À adré kisùá dhɨ, kúlí «ámɨ Amvúpi Gìká dré zɨ̀le dhɨ nɨ ànzɨ ɨ» kònɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ, «móndyá Èkèlézyà Yòwánɨ̀ véna dhɨ lé dhɨ ɨ».

3 YÒWÁNƗ̀

Wárágà Yòwánɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ na

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Yòwánɨ̀ dré tɨsɨ̀le dhɨ nɨ na ꞌɨ. Akódhɨ adré tɨsɨ̀á Yésu nɨ kaꞌìlepi àlo rú be Gáyò, adrélépi tá tròle tà bàti rú dhɨ dré. Yòwánɨ̀ adré Gáyò nda nɨ tà bha kuru, dré tá adrélé móndɨ́ kaꞌìbhá kɨ ledé lɨ̀le àyɨ kɨ atsí na Krísto nɨ tà sè dhɨ sè. Adré kpà akódhɨ nɨ kodzó, kàdréró áyɨ lɨkɨ́ agó àlo rú be Dɨ̀yòtréfè dhɨ nɨ tà kònzɨ sè.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Yòwánɨ̀ nɨ mòdo fèma (1:1-4)

2) Gáyò nɨ tà dóro dhɨ (1:5-8)

3) Dɨ̀yòtréfè nɨ tà, Dèmètrɨ́yò àdhya be dhɨ (1:9-12)

4) Kúlí kùdù (1:13-15)

1

Yòwánɨ̀ nɨ mòdo fèma

1 Ma, bhàgo, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ mɨ, áma arúpi Gáyò, má dré lèle tà bàti na dhɨ dré.

2 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ, má adré tà zi Gìká tí, mɨ́ kàdréró dóro tà títí ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ rúbhá kàdréró dóro, ngóró ámɨ tà kaꞌìkaꞌì dré kpà adrélé dóro dhɨ tɨ́nɨ. 3 Má lenzé tá lavúlé, àma kɨ adrúpi àruka ɨ̀ dré atsálé ámɨ tà ta má dré dhɨ sè. Tàko ko, ɨ̀ tɨtɨ́ tá, mɨ́ adré tròle tà bàti rú, adrézó kpà atsílé tà bàti na ngɨ́nɨ ya dhɨ. 4 Má kàdré yìá tàle dhɨ, áma ànzɨ ɨ̀ adré atsílé tà bàti na dhɨ, tà nda adré áma fe lenzélé lavúlé.

Gáyò nɨ tà dóro dhɨ

5 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ, mɨ́ adré ámɨ tà kaꞌìkaꞌì tadhá, tà dóro mɨ́ dré adrélé ꞌòle àma kɨ adrúpi ɨ dré dhɨ ɨ sè. Mɨ́ adré ꞌòá kònɨ̀nɨ, tágba ɨ̀ dré adrézó móndɨ́ twá mɨ́ dré nìle ko dhɨ ꞌɨ dhɨ. 6 Àyɨ nda ɨ̀ tà ámɨ lèle nɨ tà Èkèlézyà kònwa dhɨ kandrá. Dɨ mɨ́ nɨ ꞌòá dóro, mɨ́ kògò adrélé móndɨ́ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ ledé lɨ̀le àyɨ kɨ atsí na, ngóró dré kɨtswálé Gìká mìlésè dhɨ tɨ́nɨ. 7 Tàko ko, àyɨ nda ɨ̀ adré lɨ̀le atsí na Krísto nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ adré ngá kisú pàgánò ɨ drɨ́gásè àlomvá ko. 8 Adré dɨ lèá dhɨ, mà kàdré móndyá làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ kɨ ledé, mà kàdréró àzí ꞌo túmä́ní àyɨ ɨ́be tà bàti nɨ tà sè.

Dɨ̀yòtréfè nɨ tà, Dèmètrɨ́yò àdhya be dhɨ

9 Má tɨsɨ̀ tá wárágà tsà Èkèlézyà mɨ́ véna dhɨ dré dre. Dɨ, Dɨ̀yòtréfè, adrélépi lèá adrélé drìdrì àmɨ kòfalé dhɨ, lè ɨ́na àma kɨ kúlí yìle ko. 10 Tà nda sè dhɨ, má kòtsa àmɨ véna dre dhɨ, má nɨ tà kònzɨ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ ta móndyá títí ɨ kandrá, túmä́ní kúlí kònzɨ dré adrélé tàle àma rú dhɨ ɨ́be. Dɨ, tà dré adrélé ꞌòle nda ɨ̀ kɨtswá dhu rè akódhɨ dré ko. Adré kpà àma kɨ adrúpi kɨ kaꞌì dòle ɨ́ véna ko. Adré kpà móndyá adrébhá àyɨ nda kɨ le kaꞌìle dhɨ kɨ logá, adrézó àyɨ kɨ dro pfòle Èkèlézyà ꞌásè.

11 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ, mɨ́ kàdré tà ꞌo ngóró móndyá adrébhá tà kònzɨ ꞌo dhɨ kya tɨ́nɨ ko. Be ró dhɨ, mɨ́ kàdré mɨ́na tà ꞌo ngóró móndyá adrébhá tà dóro ꞌo dhɨ kya tɨ́nɨ. Tàko ko, dhya ángùdhi adrélépi tà dóro ꞌo dhɨ, móndɨ́ Gìká àdhya ꞌɨ. Dɨ, dhya adrélépi tà kònzɨ ꞌo dhɨ nì ɨ́na Gìká ko.

12 Dɨ, kàdré ɨ́na Dèmètrɨ́yò nɨ tà sè dhɨ, móndyá títí dhɨ ɨ̀ adré akódhɨ nɨ tà ta dóro. Ndɨ̀ndɨ̀ tà bàti nɨ tàndɨ adré akódhɨ nɨ tà ta dóro. Mà adré kpà akódhɨ nɨ tà ta dóro. Mɨ́ nì tàle dhɨ, tà mà dré adrélé tàle nda tà bàti ꞌɨ dhɨ be.

Yòwánɨ̀ nɨ kúlí kùdù

13 Ma dhu rè tà ɨ́be bǐ tàle mɨ́ dré. Dɨ, má lè mána tà nda kɨ tɨsɨ̀le wárágà fa sè ɨ̀ndɨ̀ wárágà sú sè ko. 14 Má adré mì bha tsàzo ámɨ no mbèlè, mà kòkɨtswáró tà ta ti sè.

15 Tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ kàdré túmä́ní mɨ́ be. Àma kɨ arúpi kònwa dhɨ ɨ̀ fè mòdo mɨ́ dré. Mɨ́ kòfè kpà mòdo àma kɨ arúpi àlo àlo títí dhɨ ɨ dré, adrézó àyɨ kɨ zi rú sè.

YÚDÀ

Wárágà Yúdà dré tɨsɨ̀le dhɨ

Wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Kònɨ̀dhɨ wárágà Yúdà dré tɨsɨ̀le dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ nda adré áyɨ zi Yésu Krísto nɨ màrábà ro, ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò nɨ adrúpi ro (1:1). Adré wárágà tsà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ kɨtswázó móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró àyɨ kɨ lɨkɨ́ móndyá tɨfɨ́bhá àyɨ kòfalé adrélé Gìká nɨ tà tadhá kɨnzò sè dhɨ kɨ tà sè. Adré tàá dhɨ, móndyá nda ɨ̀ adré tá Gìká nɨ togó tanɨ nɨ tà ladzá atsálé àyɨ dré láti adrézó tà swà ꞌo dhɨ ró (1:4). À kònò dhɨ, tà àruka wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ ɨ̀ sù ngóró tà Pétèró dré tɨsɨ̀le áyɨ wárágà nɨ rì na dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Yúdà adré móndyá kaꞌìbhá dhɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró àdzú bhu àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè (1:3).

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ wárágà kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Yúdà nɨ mòdo fèma (1:1-2)

2) Tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ ɨ (1:3-16)

3) Tà tàle móndyá kaꞌìbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ (1:17-23)

4) Gìká nɨ rú bhàma kùle kùdù ro dhɨ (1:24-25)

1

Yúdà nɨ mòdo fèma

1 Ma, Yúdà, Yésu Krísto nɨ màrábà ro, ɨ̀ndɨ̀ Yàkóbhò nɨ adrúpi ró dhɨ, má adré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀ àmɨ, móndyá Gìká Atá dré lèle tò, dré azílé, ɨ̀ndɨ̀ Yésu Krísto dré adrélé lɨkɨ́lé dhɨ ɨ dré. 2 Gìká kòbhà àmɨ kɨ kɨzà, ɨ̀ndɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ɨ lèle be gàle àmɨ léna bǐ!

Gìká nɨ tà tadhábhá kɨnzò sè dhɨ ɨ

(À kònò kpà 2 Pétèró 2:1-17)

3 Áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, áma togó tá àtsɨ ró wárágà tɨsɨ̀zo àmɨ dré, lɨ́drɨ̀ tɨ́dhɨ́ ro mà dré kisúlé túmä́ní àmɨ ɨ́be dhɨ nɨ tà sè. Dɨ, má nò mána dóro nɨ, má dré wárágà kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀le àmɨ kɨ kodzózó adrélé àdzú bhu àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì nɨ tà sè dhɨ. Gìká bhà tà kaꞌìkaꞌì nda móndyá lólo ɨ́na ɨ léna, ɨ̀ kàdréró adrélé ába nyo. 4 Dɨ, móndɨ́ àruka Gìká nɨ tà gabhá rè dhɨ ɨ̀ luvù tá àyɨ tɨfɨ́lé lùzu ró àmɨ kòfalé gò, ɨ̀ dré adrézó àma kɨ Gìká nɨ togó tanɨ nɨ tà ladzá, atsálé àyɨ dré láti adrézó tà swà ꞌo dhɨ ró. Ɨ̀ adré kpà àma kɨ Mírì, àma kɨ Ópɨ́ àlo kwákwá, Yésu Krísto nɨ ga rè. À tɨsɨ̀ tá móndyá nda kɨ tà kɨ́nó lésè Gìká nɨ Kúlí na, tàzoá dhɨ, Gìká nɨ tà bha àyɨ dri.

5 Má adré dɨ lèá dhɨ, mɨ̀ kòkisù tà kònɨ ɨ, tágba mɨ̀ dré tà nda kɨ nìzo dóro dhɨ: Mírì Gìká apá tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ, àyɨ kɨ ꞌòzo apfòle Èzèpétò lésè ꞌíká, gò dré àyɨ kɨ àruka kaꞌìbhá ko dhɨ kɨ ꞌòzo todràle ndò. 6 Mɨ̀ kòkisù kpà ángéló tá lɨgɨ́bhá Gìká rú dhɨ kɨ tà. Àyɨ nda ɨ̀ lè tá rìnyí bhàle àyɨ drɨ́gá dhɨ lɨkɨ́lé ko gò, ɨ̀ dré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ bhà bhù na dhɨ nɨ tayɨ́zó. Dɨ Gìká dré àyɨ kɨ ꞌɨ̀zo nyɨ̀rɨ̀ sè kóná vésè kólyá àrà tínímvá ro dhɨ na, adrézó àyɨ kɨ lɨkɨ́ kònàle adrélé kìtú kàdrɨ̀ àyɨ kɨ tàbvó tàzo dhɨ nɨ letè. 7 Kókpà kòdhɨ tɨ́nɨ, mɨ̀ kòkisù móndyá Sòdómà àdhya, Gòmórà àdhya, ɨ̀ndɨ̀ bhàandre àyɨ làgásè dhɨ kya kɨ tà. Àyɨ nda ɨ̀ fè tá àyɨ adrélé ndòtò tà ꞌo, adrézó rúbhá twá dhɨ nɨ lovó bha. Dɨ Gìká dré tà ŋòzo àyɨ dri, tadházóá dhɨ, móndyá tà ꞌobhá àyɨkya tɨ́nɨ dhɨ kɨ kɨzà nya àtsɨ́ na kóná vésè kólyá.

8 Dɨ móndyá àmɨ kòfalé nda ɨ̀ adré kókpà tà ꞌo kònɨ̀nɨ. Ɨ̀ adré toróbɨ́ ɨ̀ dré adrélé abɨ̀le dhɨ kɨ lebè, adrézó àyɨ kɨ tàndɨ kɨ rúbhá kɨ kɨzá tàkonzɨ̀ ꞌòma sè. Ɨ̀ adré Gìká nɨ rìnyí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ nɨ ayɨ́zè, adrézó tɨrɨ́ mìlanzìlanzì ro bhù na dhɨ kɨ lodhá. 9 Dɨ, ndɨ̀ndɨ̀ ángéló kɨ kàdrɨ̀, Mìkàyélè dha tá ɨ́na Dzáborò asíkìle Gìká kandrá ko, ɨ̀ dré tá adréràꞌa tà kayí akódhɨ nda be Mósè nɨ rúbhá nɨ tà sè dhɨ ꞌá. Be ró dhɨ, tà tá ɨ́na dhɨ: «Mírì kòlɨgɨ́ mɨ́ be!» 10 Dɨ, móndyá nda ɨ̀ adré àyɨkya tà ɨ̀ dré nìle ko dhɨ kɨ lodhá kòdhya. Dɨ, tà ɨ̀ dré nìle àyɨ kɨ rúbhá sè kàꞌwá tà nibhá ko dhɨ kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ̀ adré àyɨ kɨ kɨzá nɨ̀. 11 Kɨzà àyɨ kɨ ngá ꞌɨ! Tàko ko, ɨ̀ lebè àyɨkya láti kònzɨ Kàyínà àdhya tɨ́nɨ.* Ɨ̀ tayɨ́ àyɨ lɨtɨ́lé làfa lovó sè Bàlámà tɨ́nɨ.† Ɨ̀ lɨgɨ́ Gìká rú Kórè tɨ́nɨ gò, dràdrà dré atsázó àyɨ rú.‡

12 Àmɨ kɨ gwányá adrézó lèle tadhá dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ, àyɨ ngóró ngá adrélépi kanyò fe àmɨ dré dhɨ tɨ́nɨ. Tágba ɨ̀ dré adrézó gwányá ꞌo túmä́ní àmɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ adré àyɨ kɨ ꞌa nya gàle ngá sè kanyò àko. Àyɨ ngóró ndùrùku yǐ àko, lyǎ dré adrélé livílé dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Àyɨ ngóró fa lòꞌwa ꞌabhá ko, lókyá lòꞌwa kɨ̀zo dhɨ ꞌá dhɨ ɨ tɨ́nɨ. À tɨngɨ́ fa nda kɨ kómvó kìní lésè gò, ɨ̀ dré dràzo dràdrà. 13 Àyɨ ngóró yǐandre nɨ mì lyǎ dré adrélé livílé longálé gò, dré adrézó lɨ̀le swà ro dhɨ tɨ́nɨ. Yǐ nda adré àyɨ kɨ tà kanyò ro dhɨ kɨ ꞌo topfòle tósá tɨ́nɨ. Àyɨ ngóró bhìbhínyà adrébhá tatsílé wàyá ro dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Gìká zù tínímvá anílépi tsìtsì dhɨ àyɨ dré adrézó lána kóná vésè kólyá.

14 Àyɨ nda kɨ tà sè dhɨ, Ènókà, móndɨ́ nɨ nzi-drì-rì Àdámà àmvolésè dhɨ, longó tá tà pròfétà àdhya tɨ́nɨ, tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Mírì adré alɨ̀le áyɨ ángéló lólo lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ ɨ́be, 15 móndyá títí dhɨ kɨ tàbvó ta. A nɨ tà bha móndyá kònzɨ títí áyɨ tà gabhá dhɨ ɨ dri, tà kònzɨ títí ɨ̀ dré ꞌòle lɨgɨ́zó ɨ́ rú dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ kúlí kònzɨ títí ɨ̀ dré tàle ɨ́ rú dhɨ ɨ sè.»§ 16 Móndyá nda ɨ̀ adré ngbú ngùrùngùrù ta, adrézó làndrɨ́ ndrɨ, adrézó tatsílé àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó kònzɨ kɨ ꞌobe, adrézó àyɨ kɨ afà, adrézó móndɨ́ kɨ tà bha kuru kɨtswázó ngá kisú ásà dhɨ bvó.

Tà tàle kùdù ro móndyá kaꞌìbhá kɨ kodzózó dhɨ ɨ

17 Dɨ, àmɨ, áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, mɨ̀ kòkisù tà àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ àpóstolò ɨ̀ dré longólé drìdrì dhɨ ɨ kòdhya. 18 Ɨ̀ tà tá àmɨ dré dhɨ: «Lókyá kùdù sè dhɨ, móndɨ́ kɨ apfò adrélé àmɨ kɨ gu, adrézó tatsílé àyɨ kɨ tàndɨ kɨ lovó kònzɨ kɨ ꞌobe.» 19 Móndyá nda ɨ̀ adré àmɨ kɨ ꞌo ru lanzɨ́ àmɨ kòfalésè dhɨ àyɨ. Ɨ̀ adré àyɨ kɨ tàndɨ kɨ rúbhá lovó kɨ lebè. Àyɨ Gìká nɨ Tɨrɨ́ àko àyɨ léna.

20 Dɨ, àmɨ, áma arúpi má dré lèle tò nɨ ɨ, lè mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ tɨmbà àmɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì lólo dhɨ na. Mɨ̀ kàdré tà zi Gìká tí Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè. 21 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ lɨkɨ́ adrélé Gìká nɨ lèle na, mɨ̀ dré adréràꞌa àma kɨ Mírì Yésu Krísto nɨ letè lɨ́drɨ̀ kóná vésè kólyá dhɨ nɨ fe àmɨ dré akódhɨ nɨ togó dóro sè dhɨ ꞌá.

22 Mɨ̀ kàdré àmɨ kɨ togó dóro tadhá móndyá adrébhá tà kaꞌìkaꞌì ɨ́be yàyà dhɨ ɨ véna. 23 Mɨ̀ kàdré móndɨ́ àruka kɨ apá tɨdrɨ́lé àtsɨ́ sílésè. Móndɨ́ àruka kɨ tà sè dhɨ, mɨ̀ kàdré àyɨ kɨ kɨzà bha, adrézó kpà tirì ɨ́be, adrézó ndɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ kɨ́tá atsábhá ndǐ ró àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè dhɨ kɨ tabè ko.

Gìká nɨ rú bhàma kùle kùdù ro dhɨ

24 Gìká rìnyí ɨ́be kɨtswázó àmɨ kɨ lɨkɨ́ mɨ̀ kòdheró ko, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó àmɨ kɨ ꞌo pfòle áyɨ adrérà mìlanzìlanzì ro dhɨ kandrá tà kònzɨ àko àmɨ rú ɨ̀ndɨ̀ arɨ́ be bǐ. 25 Àma kɨ Mírì Yésu Krísto sè dhɨ, mìlanzìlanzì, rúku, rìnyí, ɨ̀ndɨ̀ rìnyí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ be dhɨ ɨ̀ kàdré Gìká àlo kwákwá àma kɨ tɨdrɨ́lépi dhɨ dré, kɨdhólé kɨ́nó lésè, atsálé nyànomvá kònɨ̀dhɨ, tsàle kóná vésè kólyá! Kàdré kònɨ̀nɨ.

* 1:11 1:11 À kònò Kɨdhoma 4:3-8.

† 1:11 1:11 À kònò Ngá nàma 22:1-35.

‡ 1:11 1:11 À kònò Ngá nàma 16:1-35.

§ 1:15 1:15 À kònò Kɨdhoma 5:18, 21-24.

TÀ TADHÁLÉ DHƗ Ɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Tà lùzu ró tadhálé Yòwánɨ̀ dré dhɨ ɨ

Búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

Dhya búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tɨsɨ̀lepi dhɨ tá Yòwánɨ̀ ꞌɨ (1:1, 4, 9; 22:8-9). À adré kisùá dhɨ, akódhɨ nda tá Yòwánɨ̀, àpóstolò mudrí-drì-rì dhɨ kɨ àlo ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya Yésu nɨ Rúbí Tanɨ tɨsɨ̀bhá dhɨ kɨ àlo ꞌɨ. Akódhɨ tɨsɨ̀ tá búkù kònɨ̀dhɨ lókyá adréràꞌa Yésu nɨ kaꞌìbhá kɨ mì pfo lavúlé, ɨ̀ dré tá adrélé akódhɨ nɨ kaꞌì àyɨ kɨ Mírì ro dhɨ sè dhɨ ꞌá. Adré dɨ àyɨ kɨ tɨmbà àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì na, adrézó àyɨ kɨ kodzó, ɨ̀ kàdréró tròle àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rú.

Yòwánɨ̀ adré tàá dhɨ, Yésu Krísto nɨ tàndɨ mù ángéló Gìká nɨ tà lùzu ró dhɨ kɨ tadhá ɨ́ dré, ɨ́ kòlongóró tà dra ru ꞌobhá nda ɨ Yésu nɨ kaꞌìbhá ɨ dré (1:1-2). Adré tà twátwa agábhá ɨ́ mi dhɨ ɨ ɨ̀ndɨ̀ tà ángéló ɨ̀ dré tadhálé ɨ́ dré dhɨ kɨ tɨsɨ̀, kúlí alaala móndyá kaꞌìbhá dhɨ ɨ̀ dré ngbà ꞌí kɨtswálé àndu nìle àyɨ dhɨ ɨ sè. Àngyá ko, kúlí alaala bǐ nda ɨ̀ angá Búkù tà àku ru yìzo dhɨ àdhya lésè. Móndɨ́ kɨ kɨtswá tà kayí àyɨ kòfalésè tà àruka tɨsɨ̀le búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ àndu ndàzo nìle. Dɨ, Yòwánɨ̀ adré tà kàdrɨ̀ kònɨ̀dhɨ nɨ tadhá ngádra ꞌá: Mírì Yésu Krísto sè dhɨ, Gìká nɨ àdzú bhu áyɨ kàrɨbhá ɨ́be lókyá be vwàvwà ro, àyɨ kɨ lavúzó títí gò, áyɨ móndyá kɨ ꞌòzo fɨ̀le bhù tɨ́dhɨ́ ro ɨ̀ndɨ̀ bvò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ na, ɨ̀ kàdréró adrélé túmä́ní ɨ́ be kóná vésè kólyá.

Tà kàdrɨ̀kàdrɨ̀ búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ kɨ atìma

1) Tà lùzu ro tadhálé Yòwánɨ̀ dré dhɨ ɨ (1:1-8)

2) Tà agálépi drìdrì akódhɨ mi dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà dré tɨsɨ̀le Èkèlézyà nzi-drì-rì dhɨ ɨ dré dhɨ ɨ (1:9–3:22)

3) Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bhàma Kábilígyà Mvá be dhɨ (4:1–5:14)

4) Búkù pàle dhɨ, kɨ́dhá nɨ nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ (6:1–8:1)

5) Gòká nzi-drì-rì dhɨ ɨ (8:2–11:19)

6) Nì máláwú gú dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ kàꞌwá àtrá rì dhɨ ɨ (12:1–13:18)

7) Tàbvó Gìká dré dra tàle dhɨ nɨ tà longoma (14:1-20)

8) Kópò nzi-drì-rì gabhá Gìká nɨ kombà sè bǐbi dhɨ ɨ (15:1–16:21)

9) Gìká nɨ kàrɨbhá kɨ lavuma (17:1–20:10)

10) Tàbvó Gìká dré dra tàle kùdù ro dhɨ (20:11-15)

11) Bhù tɨ́dhɨ́ ro dhɨ, bvò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ, ɨ̀ndɨ̀ Yèrúsalémà tɨ́dhɨ́ ró dhɨ (21:1–22:6)

12) Yésu nɨ alɨ̀ma nɨ tà longoma (22:7-21)

1

Búkù kònɨ̀dhɨ nɨ tà àndu ngɨ̀le drìdrì dhɨ

1 Tà búkù kònɨ̀dhɨ léna dhɨ ɨ, tà lùzu ró Yésu Krísto dré tadhálé dhɨ ꞌɨ. Gìká fè tá tà nda ɨ Yésu dré tadhálé áyɨ màrábà ɨ dré dhɨ nɨ̀, ɨ̀ kònìró tà dra ru ꞌobhá lókyá tsà àmvolésè dhɨ ɨ be dhɨ bvó. Dɨ Yésu amù tá áyɨ ángéló tà nda kɨ tadhá ma, Yòwánɨ̀, áyɨ màrábà ro dhɨ dré. 2 Dɨ má adré tà títí má dré nòle nda kɨ longó. Kòdhɨ adré tàá dhɨ, má adré Gìká nɨ kúlí longó tà bàti Yésu Krísto dré tadhálé dhɨ ɨ́be. 3 Kólénzé nɨ adré dhya dra kúlí pròfétà àdhya kònɨ kɨ nàlepi móndɨ́ ɨ dré dhɨ dré! Kólénzé nɨ kpà adré móndyá dra kúlí nda kɨ yibhá gò, ɨ̀ dré adrézó tàmìga dri kúlí nda ɨ sè dhɨ ɨ dré! Tàko ko, lókyá atsá ànyɨ dre.

Mòdo fèma Èkèlézyà nzi-drì-rì dhɨ ɨ dré dhɨ

4 Ma, Yòwánɨ̀, má adré tà kònɨ kɨ tɨsɨ̀ Èkèlézyà nzi-drì-rì bvò Àsɨ́yà àdhya na dhɨ ɨ dré. Gìká adrélépi be, adrélépi tá be kɨ́nó lésè, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi alɨ̀le dhɨ kòbhà áyɨ togó tanɨ àmɨ rú, ɨ̀ndɨ̀ kòfè tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ àmɨ dré! Kòꞌo kònɨ̀nɨ túmä́ní tɨrɨ́ nzi-drì-rì adrébhá áyɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya kandrá dhɨ ɨ́be, 5 ɨ̀ndɨ̀ Yésu Krísto be. Yésu Krísto nda, dhya adrélépi tà títí ɨ́ dré yìle Gìká vélésè dhɨ kɨ longó gyǎgya dhɨ ꞌɨ. Akódhɨ kókpà dhya ngàlepi dràdrà ꞌásè drìdrì móndyá àruka títí dhɨ ɨ kandrána dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ kàdrɨ̀ ópɨ́ títí bvò àdhya ɨ drìle dhɨ ꞌɨ.

Mìlanzìlanzì kàdré akódhɨ adrélépi àma kɨ le tò, àma kɨ apálépi àma kɨ tàkonzɨ̀ lésè áyɨ kàrɨ́ sè nda dré! 6 Akódhɨ bhà àma adrélé òpɨ̀ ro, ɨ̀ndɨ̀ kòwánà ɨ ró, mà kàdréró tà ꞌo áyɨ Atá Gìká dré. Mìlanzìlanzì ɨ rìnyí be dhɨ ɨ̀ kàdré akódhɨ dré kóná vésè kólyá! Kònɨ̀nɨ.

7 Mɨ̀ nò rè ká! Akódhɨ adré alɨ̀le ndùrùku ꞌásè!

Móndyá títí dhɨ kɨ akódhɨ nɨ no mì sè, ndɨ̀ndɨ̀ àyɨ akódhɨ nɨ sobhá dɨ̀lɨ̀ sè dhɨ ɨ.

Súrú títí bvò dri dhɨ kɨ tongó akódhɨ nɨ tà sè.

Àyíya, kàdré kònɨ̀nɨ!

8 Mírì Gìká tà dhɨ: «Ma Álefà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Òmégà ꞌɨ.* Ma Gìká rìnyí líyí ro adrélépi be, adrélépi tá be kɨ́nó lésè, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi alɨ̀le dhɨ ꞌɨ.»

Yòwánɨ̀ nò Krísto mìlanzìlanzì ro

9 Ma, Yòwánɨ̀, ma àmɨ kɨ adrúpi adrélépi Gìká nɨ Òpɨ̀ ꞌa, adrélépi kɨzà nya, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi togó tsɨ túmä́ní àmɨ ɨ́be Yésu na dhɨ ꞌɨ. À ru tá ma bhàle tùrù Pátomò àdhya na Gìká nɨ kúlí nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ tà bàti Yésu dré tadhálé dhɨ nɨ tà sè. 10 Kìtú Mírì àdhya sè dhɨ, Tɨrɨ́ Lólo asó tá ma gò, má dré kúlí ꞌuꞌù gòká nɨ ꞌuꞌù tɨ́nɨ dhɨ nɨ yìzo má àmvolésè, 11 tàá dhɨ: «Mɨ́ tɨsɨ̀ tà mɨ́ dré dra nòle dhɨ ɨ búkù na, mùle Èkèlézyà nzi-drì-rì dhɨ ɨ dré: Èkèlézyà Èfésò àdhya dré, Sìmìrúnà àdhya dré, Pèrùgámò àdhya dré, Tìyàtírà àdhya dré, Sàrúdì àdhya dré, Fìlàdèlèfíyà àdhya dré, ɨ̀ndɨ̀ Làwòdìkíyà àdhya dré.»

12 Dɨ má dré áma alázó kɨtswálé kúlí adrélépi tà ta má dré nda nɨ no. Má kàlá ma dre dhɨ, má dré ngá nzi-drì-rì ledélé órò sè adrézó àtsɨ́ tosó sílá dhɨ kɨ nòzo. 13 Ngá nda kɨ kɨ́tó ꞌá dhɨ, dhya làsú be móndɨ́ nɨ mvá tɨ́nɨ dhɨ totó tá ɨ. Asó tá kánzò kàtswa tsàlepi ɨ́ pána dhɨ, áyɨ agá dròzo bǎ ledélé órò sè dhɨ sè.† 14 Akódhɨ nɨ drì drìbhɨ́ nɨ ɨ́be dhɨ ɨ tá kemve lavúlé ngóró kábilígyà bhɨ́ mvě tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ pfúrí kemve dhɨ tɨ́nɨ. Akódhɨ nɨ mì adré tá kòle rìnyi ró àtsɨ́ tɨ́nɨ. 15 Akódhɨ nɨ pá adré tá lagúlé ngóró bòrónzè kobvólé àtsɨ́ sè dhɨ tɨ́nɨ. Akódhɨ nɨ kúlí adré tá ndròle ngóró kòlyá kàdrɨ̀ dhɨ nɨ ndròma tɨ́nɨ. 16 Akódhɨ nɨ drɨ́ágó lésè dhɨ, ru tá bhìbhínyà nzi-drì-rì dhɨ ɨ. Akódhɨ sílésè dhɨ, sápɨ́ tɨ̀le sí lɨ̀tsɨ be rì dhɨ adré tá apfòle. Akódhɨ nɨ mìbhalé adré tá lagúlé ngóró kìtú dré adrélé lagúlé áyɨ rìnyí sè wä́yi dhɨ tɨ́nɨ.

17 Má kònò akódhɨ dre dhɨ, má dré dhèzo akódhɨ pá àbvò tɨ́nɨ. Dɨ, akódhɨ dré áyɨ drɨ́ágó bhàzo má dri, tàzoá dhɨ: «Mɨ́ ro ngá ko! Ma dhya drìdrì dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya kùdù dhɨ ꞌɨ. 18 Ma dhya adrélépi lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ꞌɨ. Má drà tá dràdrà. Dɨ, mɨ́ nò rè ká, ma mána lɨ́drɨ̀ ro kóná vésè kólyá! Ma lìfùngúlà ànzɨ dràdrà àdhya ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ àrà àdhya be má drɨ́gá. 19 Mɨ́ tɨsɨ̀ dɨ tà mɨ́ dré nòle dhɨ ɨ: tà adrébhá ru ꞌo nyànomvá dhɨ ɨ, túmä́ní tà dra ru ꞌobhá àmvolásà dhɨ ɨ́be. 20 Tà lùzu ró mɨ́ dré nòle dhɨ kɨ àndu kònɨ ꞌɨ: Bhìbhínyà nzi-drì-rì mɨ́ dré nòle áma drɨ́ágó lésè dhɨ ɨ, Èkèlézyà nzi-drì-rì dhɨ kɨ ángéló ꞌɨ. Ngá nzi-drì-rì adrézó àtsɨ́ tosó sílá dhɨ ɨ, Èkèlézyà nzi-drì-rì dhɨ ꞌɨ.»

2

Tà tɨsɨ̀le Èkèlézyà Èfésò na dhɨ dré dhɨ

1 «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà ángéló adrélépi Èkèlézyà Èfésò na dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ dré kònɨ̀nɨ:

Dhya adrélépi bhìbhínyà nzi-drì-rì dhɨ kɨ ru áyɨ drɨ́ágó lésè, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi tatsílé ngá nzi-drì-rì ledélé órò sè adrézó àtsɨ́ tosó sílá dhɨ ɨ kòfalésè dhɨ, adré kúlí kònɨ kɨ ta kòdhya: 2 Má nì tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ be. Má nì, mɨ́ adré àzí ꞌo landèzo, adrézó togó tsɨ ngɨ́nɨ ya dhɨ be. Má nì, mɨ́ kɨtswá móndɨ́ kònzɨ kɨ tà mvo ko dhɨ be. Mɨ́ tabhì dhya adrébhá tàá kɨnzò sè dhɨ, àyɨ àpóstolò ꞌɨ dhɨ ɨ gò, mɨ́ dré àyɨ kɨ kɨnzò ꞌòzo apfòle ngádra ꞌá. 3 Mɨ́ nya kɨzà áma rú nɨ tà sè gò, mɨ́ dré ámɨ togó tsɨ̀zo landè àko ró.

4 Dɨ, ma tà ɨ́be tàle mɨ́ dri: Mɨ́ tayɨ́ mɨ́na adrema áma le wáláká nɨ tɨ́nɨ dhɨ dre. 5 Mɨ́ kisù rè ngalè mɨ́ dhe ngɨ́nɨ ya dhɨ ká! Dɨ mɨ́ kòladzá ámɨ togó, gòzo adrélé tà mɨ́ dré ꞌòle wáláká dhɨ kɨ ꞌo. Mɨ́ kòladzá ámɨ togó ko dhɨ, má nɨ tsa mɨ́ véna, ámɨ ngá adrézó àtsɨ́ tosó sílá dhɨ nɨ tɨngá àrà nɨ ꞌásè. 6 Dɨ, tà dóro mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ, kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: Mɨ́ adré tà Nìkòlá nɨ lebèbhá ɨ̀ dré adrélé ꞌòle dhɨ kɨ ga, ngóró má dré kpà adrélé tà nda kɨ ga dhɨ tɨ́nɨ.*

7 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Èkèlézyà ɨ dré dhɨ! Dhya ángùdhi dra tà lavúlépi dhɨ dré dhɨ, má nɨ fa lɨ́drɨ̀ àdhya Gìká nɨ pàràdísò le dhɨ nɨ lòꞌwa fe dré nyàle.»

Tà tɨsɨ̀le Èkèlézyà Sìmìrúnà na dhɨ dré dhɨ

8 «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà ángéló adrélépi Èkèlézyà Sìmìrúnà na dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ dré kònɨ̀nɨ:

Dhya adrélépi drìdrì, adrélépi kùdù, ɨ̀ndɨ̀ dràlepi gò gòle adrélé lɨ́drɨ̀ ɨ́be dhɨ, adré kúlí kònɨ kɨ ta kòdhya: 9 Má nì kɨzà mɨ́ dré adrélé nyàle dhɨ ɨ, ámɨ lemerè tà be dhɨ be. Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ mɨ́na ngá líyí ꞌɨ! Má nì làdhá móndyá adrébhá tàá kɨnzò sè dhɨ, àyɨ Yúdà ànzɨ ꞌɨ dhɨ ɨ̀ dré adrélé dhàle mɨ́ rú dhɨ ɨ be. Àyɨ nda ɨ Yúdà ànzɨ ꞌɨ bàti ko. Be ró dhɨ, àyɨ lɨ̀sámbò dzó Sàtánà àdhya ꞌɨ. 10 Dɨ mɨ́ kòro ngá kɨzà mɨ́ dré adrélé ꞌòle nyàle dhɨ kɨ tà sè àlomvá ko. Mɨ́ yi rè ká! Dzáborò nɨ móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ kɨ bhe bǎdzó na, àyɨ kɨ tabhìzo, àyɨ kɨ ꞌòzo kɨzà nya kìtú mudrí. Mɨ́ kàdré dɨ tròle ámɨ tà kaꞌìkaꞌì rú tsàle byá dràdrà na. Dɨ má nɨ kùlá lɨ́drɨ̀ àdhya nɨ fe mɨ́ dré.

11 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Èkèlézyà ɨ dré dhɨ! Dhya ángùdhi dra tà lavúlépi dhɨ, dràdrà nɨ rì kɨtswá akódhɨ nda nɨ ꞌo kònzɨ àlomvá ko.»

Tà tɨsɨ̀le Èkèlézyà Pèrùgámò na dhɨ dré dhɨ

12 «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà ángéló adrélépi Èkèlézyà Pèrùgámò na dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ dré kònɨ̀nɨ:

Dhya adrélépi sápɨ́ tɨ̀le sí lɨ̀tsɨ be rì dhɨ ɨ́be dhɨ, adré kúlí kònɨ kɨ ta kòdhya: 13 Má nì àrà mɨ́ dré adrézó adrélé lána dhɨ be. Àrà nda Sàtánà nɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ꞌɨ. Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na tròle áma rú rú. Mɨ́ gà áma kaꞌìma ko, tágba à dré tá Àtípà, áma tà longólépi gyǎgya dhɨ nɨ pfùzo dràle àmɨ véna, Sàtánà nɨ adrérà na dhɨ.

14 Dɨ, ma tà àruka ɨ́be tàle mɨ́ dri: Móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé dhɨ ɨ̀ adré àyɨkya tròle tà Bàlámà dré tá tadhálé dhɨ ɨ rú. Akódhɨ nda tadhá tá Bàlákà dré dhɨ, kòꞌo Ɨ̀sèrélè ànzɨ ɨ ledhélé tàkonzɨ̀ na ngɨ́nɨ ya dhɨ. Bàlákà nda se tá àyɨ kɨ togó lɨtɨ́lé, ɨ̀ kàdréró mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ nya, adrézó kpà ndòtò tà ꞌo be dhɨ bvó.† 15 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, àmɨ kɨ àruka ɨ̀ adré tròle tà Nìkòlá nɨ lebèbhá ɨ̀ dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ rú. 16 Mɨ́ kòladzá dɨ ámɨ togó! Mɨ́ kòꞌo kònɨ̀nɨ ko dhɨ, má nɨ tsa mɨ́ véna mbèlè, kɨtswálé àdzú bhu móndyá nda ɨ́be sápɨ́ adrélépi apfòle má sílésè dhɨ sè.

17 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Èkèlézyà ɨ dré dhɨ! Dhya ángùdhi dra tà lavúlépi dhɨ dré dhɨ, má nɨ mánnà zùle zùzù dhɨ nɨ fe dré nyàle. Má nɨ kpà kɨ́rà mvá kemve, rú tɨ́dhɨ́ dhɨ nɨ tɨsɨ̀zo drìá dhɨ nɨ fe drá. Dhya àlo rú nda nɨ àndu nìlepi dhɨ yókódhó. Ngbà ꞌí dhya dra kɨ́rà nda nɨ kisúlépi dhɨ nɨ nìá nɨ̀.»

Tà tɨsɨ̀le Èkèlézyà Tìyàtírà na dhɨ dré dhɨ

18 «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà ángéló adrélépi Èkèlézyà Tìyàtírà na dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ dré kònɨ̀nɨ:

Gìká nɨ Mváagó, mì nɨ dré adrézó kòle àtsɨ́ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ pá nɨ dré adrézó lagúlé bòrónzè kobvólé àtsɨ́ sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ, adré kúlí kònɨ kɨ ta kòdhya: 19 Má nì tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ, ámɨ lèle, ámɨ tà kaꞌìkaꞌì, tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle má dré dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ togó tsɨ̀ma dhɨ be. Má nì kpà tàle dhɨ, mɨ́ adré tà dóro ꞌo wáláká nɨ nɨ lavú dhɨ be.

20 Dɨ, ma tà ɨ́be tàle mɨ́ dri: Mɨ́ adré Yèzàbélè, tòkó adrélépi áyɨ zi pròfétà ro kɨnzò sè dhɨ nɨ tayɨ́ adrélé tà tadhá áma màrábà ɨ dré. Akódhɨ nda adré àyɨ kɨ lɨtɨ́ adrélé ndòtò tà ꞌo, ɨ̀ndɨ̀ adrélé mányàngá fèle gìká tàko ɨ dré dhɨ nɨ nya. 21 Má fè tá lókyá akódhɨ dré áyɨ togó ladzázó áyɨ ndòtò tà sè ká, dɨ, lè tá ɨ́na ko. 22 Dɨ ásà dhɨ, má nɨ akódhɨ nɨ bhe lángá dri kɨtswálé kɨzà nya lavúlé. Má nɨ kpà móndyá adrébhá múná tà ꞌo akódhɨ be dhɨ kɨ ꞌo kɨzà nya lavúlé, ɨ̀ kòladzá àyɨ kɨ togó tà ɨ̀ dré adrélé ꞌòle akódhɨ be nda kɨ tà sè ko dhɨ. 23 Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, má nɨ akódhɨ nɨ ànzɨ kɨ tupfú todràle. Dɨ Èkèlézyà títí dhɨ kɨ nìá tàle dhɨ, ma dhya móndyá títí dhɨ kɨ togó nìlepi àyɨ kɨ tà kisùkisù be dhɨ ꞌɨ dhɨ be. Má nɨ tà logó àmɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ dré tà mɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí.

24 Dɨ àmɨ, móndyá Tìyàtírà le dhɨ kɨ àmbí adrébhá tròle tà tòkó nda dré adrélé tadhálé dhɨ ɨ rú ko, adrézó kpà tà adrélé zìle ‹Sàtánà nɨ tà lùzu ró› dhɨ kɨ nda nìle ko dhɨ ɨ dré dhɨ, má adré tàá kònɨ̀nɨ: Má bhà ngá lanzì àzya àmɨ dri ko. 25 Mɨ̀ kàdré ngbà ꞌí tròle gɨ́gɨ́ ro tà mɨ̀ dré adrézó ába dhɨ rú, tsàle lókyá má dré dra agòzo dhɨ ꞌá.

26 Dhya ángùdhi dra tà lavúlépi, ɨ̀ndɨ̀ tà má dré lèle dhɨ kɨ ꞌòlepi tsàle kùdù na dhɨ dré dhɨ, má nɨ rìnyí fe dré adrézó òpɨ̀ nya súrú títí ɨ dri.

27 Akódhɨ nɨ òpɨ̀ nya àyɨ dri kùtù aya ró adrélépi áyɨ rìnyí tadhá dhɨ sè.

A nɨ àyɨ kɨ toŋò ngóró lɨ̀drɨ́ rùle kìní sè dhɨ ɨ tɨ́nɨ.‡

28 Má nɨ rìnyí nda nɨ fe drá, ngóró áma Atá dré afèle má dré dhɨ tɨ́nɨ. Má nɨ kpà nzàgó adrélépi kòle drùbhì sè dhɨ nɨ fe drá.

29 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Èkèlézyà ɨ dré dhɨ!»

3

Tà tɨsɨ̀le Èkèlézyà Sàrúdì na dhɨ dré dhɨ

1 «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà ángéló adrélépi Èkèlézyà Sàrúdì na dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ dré kònɨ̀nɨ:

Dhya adrélépi tɨrɨ́ nzi-drì-rì Gìká àdhya ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ bhìbhínyà nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be dhɨ, adré kúlí kònɨ kɨ ta kòdhya: Má nì tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ be. Má nì, móndɨ́ ɨ̀ adré kisùá dhɨ, mɨ lɨ́drɨ̀ ro, tákò mɨ́ drà mɨ́na dràdrà dhɨ be. 2 Mɨ́ kònga dɨ ayí ꞌásè! Mɨ́ kòtɨmbà tà dóro nɨ àmbí mɨ́ dré adrézó ába dhɨ, tà nda kòdràró dràdrà ko. Tàko ko, má nò dhɨ, tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ̀ kɨtswá áma Gìká mìlésè ko. 3 Ásà dhɨ, lè mɨ́ kòkisù tà mɨ́ dré tá yìle gò kaꞌìzoá dhɨ ɨ kòdhya. Mɨ́ kòladzá ámɨ togó, gòzo adrélé tà nda kɨ ꞌo. Dɨ, mɨ́ kònga ayí ꞌásè ko dhɨ, má nɨ tsa ámɨ kɨtó kùgú tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kɨtswá lókyá má dré dra tsàzo dhɨ nɨ ni bwà ko.

4 Dɨ, tágba dré adrézó kònɨ̀nɨ dhɨ, móndɨ́ àruka àmɨ kòfalé Sàrúdì le dhɨ ɨ̀ lopfó àyɨ kɨ kɨ́tá ɨ tàkonzɨ̀ ꞌòma sè ko. Dɨ à nɨ àyɨ nda kɨ tosó kɨ́tá kemvekemve dhɨ ɨ sè, ɨ̀ kàdréró lɨ̀le túmä́ní má be, ɨ̀ dré kɨtswálé má sè dhɨ sè.

5 Dhya ángùdhi dra tà lavúlépi dhɨ, à nɨ kpà akódhɨ nda nɨ tosó kɨ́tá kemve sè àyɨ nda ɨ tɨ́nɨ. Má kɨtswá tàdzí akódhɨ nɨ rú búkù lɨ́drɨ̀ àdhya lé dhɨ nɨ kɨzá ko. Be ró dhɨ, má nɨ tàá áma Atá kandrá ángéló nɨ ɨ́be dhɨ, akódhɨ nda móndɨ́ mána ꞌɨ káyà dhɨ.

6 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Èkèlézyà ɨ dré dhɨ!»

Tà tɨsɨ̀le Èkèlézyà Fìlàdèlèfíyà na dhɨ dré dhɨ

7 «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà ángéló adrélépi Èkèlézyà Fìlàdèlèfíyà na dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ dré kònɨ̀nɨ:

Dhya adrélépi lólo ɨ̀ndɨ̀ bàti, adrélépi lìfùngúlà mvá ópɨ́ Dàwídì àdhya ɨ́be ɨ́ drɨ́gá dhɨ, adré kúlí kònɨ kɨ ta.* Dhya nda kàdré dzóti nzi dhɨ, móndɨ́ àlo kɨtswá atsúá bwà ko. Kàdré kó dzóti atsú dhɨ, móndɨ́ àlo kɨtswá nzìá bwà ko. 8 Dhya nda adré tàá dhɨ: Má nì tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ be. Má nì, mɨ rìnyí ɨ́be tsà dhɨ be. Dɨ, mɨ́ lɨkɨ́ mɨ́na áma kúlí ꞌí. Mɨ́ gà kpà áma rú móndɨ́ ɨ kandrá ko. Dɨ mɨ́ nò rè ká! Má nzì dzóti mɨ́ kandrá, ɨ̀ndɨ̀ dhya àlo kɨtswá atsúá bwà ko. 9 Má nɨ móndyá adrébhá tàá kɨnzò sè dhɨ, àyɨ Yúdà ànzɨ ꞌɨ dhɨ kɨ ꞌo alɨ̀le kórókó titì mɨ́ kandrá. Àyɨ nda ɨ Yúdà ànzɨ ꞌɨ bàti ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ angá àyɨkya Sàtánà nɨ lɨ̀sámbò dzó lésè. Dɨ má nɨ àyɨ kɨ ꞌo nìá dhɨ, má lè mɨ tò dhɨ be. 10 Mɨ́ dré ámɨ togó tsɨ̀le ngóró má dré tá tàle mɨ́ kòꞌo dhɨ tɨ́nɨ dhɨ sè dhɨ, má nɨ ámɨ lɨkɨ́, kɨtswálé lókyá kɨzà ro dra móndyá títí bvò dri dhɨ kɨ tabhìzo dhɨ kàtsáró mɨ́ rú ko. 11 Má adré alɨ̀le mbèlè! Mɨ́ kàdré tròle tà mɨ̀ dré adrézó ába dhɨ rú, dhya àlo kòdoró ámɨ kùlá ko dhɨ bvó.

12 Dhya ángùdhi dra tà lavúlépi dhɨ, má nɨ akódhɨ nda nɨ ꞌo adrélé dzópá áma Gìká nɨ tépelò na dhɨ kɨ àlo ró. Akódhɨ nda nɨ adré kònàle kóná vésè kólyá. Má nɨ áma Gìká nɨ rú tɨsɨ̀ akódhɨ dri, túmä́ní bhàandre áma Gìká àdhya nɨ rú be. Bhàandre nda, Yèrúsalémà tɨ́dhɨ́ dra asílépi bhù lésè, áma Gìká vélésè dhɨ ꞌɨ. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, má nɨ kpà áma rú tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ tɨsɨ̀ akódhɨ dri.

13 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Èkèlézyà ɨ dré dhɨ!»

Tà tɨsɨ̀le Èkèlézyà Làwòdìkíyà na dhɨ dré dhɨ

14 «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà ángéló adrélépi Èkèlézyà Làwòdìkíyà na dhɨ nɨ lɨkɨ́ dhɨ dré kònɨ̀nɨ:

Dhya adrélépi tàá dhɨ ‹Kàdré kònɨ̀nɨ!›, adrélépi tà títí ɨ́ dré yìle dhɨ kɨ longó gyǎgya, ɨ̀ndɨ̀ Gìká dré ꞌòle ngá títí dhɨ kɨ bha dhɨ, adré kúlí kònɨ kɨ ta kòdhya:† 15 Má nì tà mɨ́ dré adrélé ꞌòle dhɨ ɨ be. Má nì, mɨ kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ko, ɨ̀ndɨ̀ mɨ àtsɨ ró ko dhɨ be. Dóro nɨ tá mɨ́ dré adrélé tá kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ yà, kó ngalè àtsɨ ró yà dhɨ. 16 Dɨ, mɨ́ dré adrélé kàlwákàlwa, adrélé àtsɨ ró ko, adrélé kpà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ ko dhɨ sè dhɨ, má adré ꞌòle ámɨ adhɨ́ má sílésè! 17 Mɨ́ adré tàá dhɨ: ‹Ma ngá líyí ꞌɨ. Ma ngá títí má dré adrézó lovó nɨ ɨ́be dhɨ ɨ́be. Ngá àlo pɨ ma ko.› Dɨ, mɨ́ nì ko tàle dhɨ, mɨ mɨ́na kɨzà líyí ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndɨ́ adrézó kɨzà do ásà dhɨ ꞌɨ dhɨ. Mɨ mɨ́na lemerè ro, mì kùdúkùdu ró, ɨ̀ndɨ̀ bvólɨ́lɨ́ ro. 18 Má adré dɨ ámɨ drì ta: Mɨ́ kògɨ má drɨ́gásè órò zàle àtsɨ́ sè atsálé kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ dhɨ, mɨ́ kàdréró ngá líyí ro bàti. Mɨ́ kògɨ má drɨ́gásè kɨ́tá kemvekemve dhɨ ɨ asólé mɨ́ rú, à kònòró ámɨ kanyò ámɨ bvólɨ́lɨ́ tà sè dhɨ ko. Mɨ́ kògɨ kpà má drɨ́gásè àlókò tɨ̀le mɨ́ mìna, mɨ́ kàdréró ngá no drǎdra. 19 Má adré móndyá títí má dré adrélé lèle dhɨ kɨ tàkonzɨ̀ tadhá àyɨ dré, adrézó àyɨ kɨ lotó. Mɨ́ kàdré dɨ àtsɨ ró, ɨ̀ndɨ̀ mɨ́ kòladzá ámɨ togó! 20 Mɨ́ nò rè ká! Má adré áma totó dzó tí, adrélé dzóti ga. Dhya àlo kàdré áma kúlí yi gò adrézó dzóti nzi dhɨ, má nɨ fɨ akódhɨ nda véna, adrélé ngá nya túmä́ní akódhɨ be, kàdréró kpà ngá nya túmä́ní má be.

21 Dhya ángùdhi dra tà lavúlépi dhɨ, má nɨ akódhɨ nda nɨ bha adrélé lɨrɨ́lé túmä́ní má be áma lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ dri, ngóró áma tàndɨ má dré tà lavúlé gò adrézó lɨrɨ́lé áma Atá be akódhɨ nɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ dri dhɨ tɨ́nɨ.

22 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi tà Tɨrɨ́ Lólo dré adrélé tàle Èkèlézyà ɨ dré dhɨ!»

4

Gìká nɨ mì bhàma lanzìle bhù na dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, má dré dzóti àlo nzìle nzìnzì dhɨ nɨ nòzo bhù na. Gò má dré kúlí ꞌuꞌù má dré tá yìle drìdrì gòká nɨ ꞌuꞌù tɨ́nɨ dhɨ nɨ yìzo tàá má dré dhɨ: «Mɨ́ ambà kònwa má vélé, má kòtadháró mɨ́ dré tà dra ru ꞌobhá tà kòdhɨ ɨ àmvolésè dhɨ ɨ.» 2 Gbǎ kòdhwa, Tɨrɨ́ Lólo dré áma asózó gò, má dré lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ nɨ nòzo bhù na gò, má dré dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ nɨ nòzo. 3 Dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá nda nɨ làsú tá lagulagu ró kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà rú be dzáspè ɨ̀ndɨ̀ sàrùdùwánè dhɨ ɨ tɨ́nɨ.* Lɨrɨ́rà nda nɨ gàrà ꞌásè kúrú dhɨ, gä́rí adré tá lagúlé kɨ́rà rú be èmèródè dhɨ tɨ́nɨ.† 4 Lɨrɨ́rà nda làgásè kúrú dhɨ, lɨrɨ́rà àruka nyadhɨ-àlo-drì-su adrézó òpɨ̀ nya dhɨ ɨ tá be. Dɨ bhàgo nyadhɨ-àlo-drì-su dhɨ ɨ̀ adré tá lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà nda ɨ drǐsè. Àyɨ àlo àlo títí nda ɨ̀ asó tá kɨ́tá kemve àyɨ rú, kùlá órò sè dhɨ nɨ asózó àyɨ dri. 5 Lɨrɨ́rà nda lésè dhɨ, bhù lagulagu adré tá topfòle, kpòrò adré tá ndròle, ɨ̀ndɨ̀ bhù adré tá tadílé. Lɨrɨ́rà nda kandrá dhɨ, àtsɨ́ nzi-drì-rì adrébhá kòle dhɨ ɨ tá be. Àtsɨ́ nda ɨ tɨrɨ́ nzi-drì-rì Gìká àdhya ꞌɨ. 6 Lɨrɨ́rà nda kandrá dhɨ, yǐandre adrélépi lagúlé tàlàtálà tɨ́nɨ ɨ̀ndɨ̀ krìstálè tɨ́nɨ dhɨ tá kpà be.‡

Lɨrɨ́rà kɨ́tó ꞌá nda làgásè kúrú dhɨ, ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ tá be. Àyɨ nda ɨ tá mì ɨ́be bǐ àyɨ rúsè, àyɨ kandrálésè ɨ̀ndɨ̀ àyɨ àmvolésè. 7 Ngá lɨ́drɨ̀ ro nda nɨ àlo nɨ làsú tá kàmì àdhya tɨ́nɨ. Rì nɨ nɨ làsú tá tíagó àdhya tɨ́nɨ. Na nɨ nɨ mìbhalé tá móndɨ́ àdhya tɨ́nɨ. Su nɨ nɨ làsú tá gìrí adrélépi ngàle kuru sè dhɨ àdhya tɨ́nɨ. 8 Ngá su lɨ́drɨ̀ ro àlo àlo títí nda ɨ tá kupfú ɨ́be nzi-drì-àlo. Àyɨ rúsè dhɨ, mì ɨ̀ ga bǐ, ndɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ kupfú ɨ zàle. Kìtú sè ɨ̀ndɨ̀ ngátsi sè dhɨ, ɨ̀ adré tá kúlí loyó landè àko ró adrézó tàá dhɨ:

«Mírì Gìká rìnyí líyí ro, adrélépi tá be kɨ́nó lésè, adrélépi be, ɨ̀ndɨ̀ adrélépi alɨ̀le dhɨ, lólo, lólo, lólo!»

9 Dɨ vésè wä́yi ngá lɨ́drɨ̀ ro nda ɨ̀ dré adréràꞌa mìlanzìlanzì, lɨndrɨ̀, àwoyà be dhɨ kɨ fe dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri, adrélépi lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá dhɨ dré dhɨ ꞌá dhɨ, 10 bhàgo nyadhɨ-àlo-drì-su dhɨ ɨ̀ adré ledhélé àyɨ kɨ kórókó titì dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri nda kandrá, adrézó akódhɨ adrélépi lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá nda nɨ lɨndrɨ̀ bha. Ɨ̀ adré àyɨ kɨ kùlá kɨ lebhé akódhɨ nɨ lɨrɨ́rà kandrá, adrézó tàá dhɨ:

11 «Mírì àma kɨ Gìká, mɨ́ kɨtswá adrélé mìlanzìlanzì kisú, lɨndrɨ̀ ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ rìnyí be dhɨ mɨ.

Tàko ko, mɨ́ bhà tá ngá títí dhɨ ɨ mɨ.

Mɨ́ bhà ngá nda ɨ ngóró mɨ́ dré tá lèle ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ kàdréró adrélé be dhɨ bvó.»

5

Kábilígyà Mvá kɨtswá Gìká mìlésè búkù kɨnzɨ́ dhɨ nɨ̀

1 Àmvolásà dhɨ, má dré búkù pàle papà dhɨ nɨ nòzo dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri nda nɨ drɨ́ágó lésè. À tɨsɨ̀ tá tà búkù nda léna ɨ̀ndɨ̀ àmvò nɨ dri gò, búkù nda nɨ pàzo kɨbèle kɨ́dhá nzi-drì-rì dhɨ ɨ sè. 2 Gò má dré ángéló àlo rìnyi ró dhɨ nɨ nòzo, adréràꞌa lizíá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Àdhi kɨtswá Gìká mìlésè kɨ́dhá kòdhɨ kɨ kunzì, búkù kòdhɨ nɨ kɨnzɨ́zó dhɨ nɨ̀?» 3 Dɨ, dhya àlo bhù na yà, bvò dri yà, kó ngalè bvò àndúna yà, kɨtswálépi búkù nda nɨ kɨnzɨ́, ꞌa nɨ nɨ nòzo bwà dhɨ tá yókódhó. 4 Gò má dré dhèzo adrélé ngòle tà tàndɨ ró, à dré tá dhya àlo kɨtswálépi Gìká mìlésè búkù nda nɨ kɨnzɨ́, ꞌa nɨ nɨ nòzo dhɨ nɨ kisúlé ko dhɨ sè. 5 Dɨ, bhàgo kɨ àlo dré tàzoá má dré dhɨ: «Mɨ́ ngo ko! Mɨ́ nò rè ká! Kàmì angálépi Yúdà nɨ súrú lésè dhɨ, dhya angálépi ópɨ́ Dàwídì nɨ kómvó lésè dhɨ lavú tà dre. Akódhɨ nda kɨtswá Gìká mìlésè kɨ́dhá nzi-drì-rì nda kɨ kunzì, búkù nda nɨ kɨnzɨ́zó dhɨ nɨ̀!»

6 Gò má dré Kábilígyà Mvá nɨ nòzo adréràꞌa áyɨ totó lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya nɨ kɨ́tó ꞌá, ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ kɨ kɨ́tó ꞌá, ɨ̀ndɨ̀ bhàgo kɨ kɨ́tó ꞌá. Akódhɨ sù ngóró à pfu tá akódhɨ dràle dràdrà na tɨ́nɨ. Akódhɨ tá koꞌyá ɨ́be nzi-drì-rì, ɨ̀ndɨ̀ mì ɨ́be nzi-drì-rì. Mì nda ɨ tɨrɨ́ nzi-drì-rì Gìká àdhya dré mùle lɨ̀le bvò wä́yi ꞌásè dhɨ ꞌɨ. 7 Dɨ Kábilígyà Mvá nda dré lɨ̀zo búkù do dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri nda nɨ drɨ́ágó lésè. 8 Kòdo búkù nda dre dhɨ, ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ bhàgo nyadhɨ-àlo-drì-su dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ kórókó titì Kábilígyà Mvá nda kandrá. Àyɨ àlo àlo títí nda ɨ tá kùdhí ɨ́be. Ɨ̀ ru tá kpà àyɨ drɨ́gá kópò ledélé órò sè gabhá béndélé sè bǐbi dhɨ ɨ. Béndélé nda, tà móndyá lólo títí Gìká àdhya ɨ̀ dré tá zìle akódhɨ tí dhɨ ꞌɨ. 9 Dɨ ɨ̀ dré ngàzo adrélé longó tɨ́dhɨ́ dhɨ nɨ ngo, adrézó tàá dhɨ:

«Mɨ́ kɨtswá Gìká mìlésè búkù do, kɨ́dhá nɨ kɨ kunzìzo dhɨ mɨ.

Tàko ko, à pfu tá mɨ dràle, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ kàrɨ́ sè dhɨ, mɨ́ gɨ Gìká dré

móndɨ́ angábhá súrú títí ɨ lésè, ti títí ɨ lésè, móndyá títí ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ bvò títí ɨ lésè dhɨ ɨ.

10 Mɨ́ bhà àyɨ adrélé òpɨ̀ ro, ɨ̀ndɨ̀ kòwánà ɨ ró, ɨ̀ kàdréró tà ꞌo àma kɨ Gìká dré.

Dɨ ɨ̀ nɨ òpɨ̀ nya bvò dri.»

11 Má dré mì bhèzo gò, ángéló lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ kɨ kúlí yìzo. Àyɨ nda ɨ̀ lɨzó tá tsàle ngùlù vésè be ngùlù, ɨ̀ndɨ̀ ngùlù-mudrí vésè be ngùlù-mudrí. Ɨ̀ kɨmó tá àyɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya làgásè kúrú, ngá lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ làgásè kúrú, ɨ̀ndɨ̀ bhàgo ɨ làgásè kúrú. 12 Dɨ ɨ̀ adré tá longó ngo kúlí ꞌuꞌù sè, adrézó tàá dhɨ:

«Kábilígyà Mvá tá pfùle dràle dhɨ kɨtswá Gìká mìlésè

rìnyí kisú, ngá làgɨ́ kyàkyà dhɨ ɨ́be, tògyá be, lɨndrɨ̀ be, mìlanzìlanzì be, ɨ̀ndɨ̀ rúku be!»

13 Gò má dré móndyá títí ɨ̀ndɨ̀ ngá títí Gìká dré bhàle adrélé bhù na, bvò dri, bvò àndúna, ɨ̀ndɨ̀ yǐandre na dhɨ kɨ yìzo, adréràꞌa longó ngo adrézó tàá dhɨ:

«Rúku, lɨndrɨ̀, mìlanzìlanzì, rìnyí be dhɨ ɨ̀ kàdré dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri dhɨ dré,

ɨ̀ndɨ̀ Kábilígyà Mvá dré kóná vésè kólyá!»

14 Ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ̀ adré tá logóá dhɨ: «Kàdré kònɨ̀nɨ!» Dɨ bhàgo ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ kórókó titì Gìká kandrá Kábilígyà Mvá be, àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ bhàzo.

6

Kábilígyà Mvá kunzì rè zyà kɨ́dhá nzi-drì-àlo dhɨ ɨ

1 Má dré tá adréràꞌa nòá dhɨ ꞌá dhɨ, Kábilígyà Mvá dré kɨ́dhá nzi-drì-rì nda nɨ àlo kunzìzo. Gò má dré ngá su lɨ́drɨ̀ ro nda kɨ àlo yìzo tǎràꞌa kúlí sè bhù nɨ tadima tɨ́nɨ dhɨ: «Mɨ́ kàlɨ̀!» 2 Dɨ má dré nòzoá dhɨ, dòngɨ́ àlo kemve dhɨ agá má kandrá. Dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ ru tá kísu ɨ́ drɨ́gá gò, kùlá fèzo drá. Dɨ akódhɨ nda dré lɨ̀zo àdzú bhu kàrɨbhá lavúlépi ró, kɨtswázó kàrɨbhá kɨ lavú dhɨ bvó.

3 Kábilígyà Mvá kòkunzì kɨ́dhá nɨ rì dre dhɨ, má dré ngá lɨ́drɨ̀ ro nɨ rì yìzo tǎràꞌa dhɨ: «Mɨ́ kàlɨ̀!» 4 Gò dòngɨ́ àzya kɨka ryarya dhɨ dré apfòzo má kandrá. Dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ dré dhɨ, à dré rìnyí fèzo dré tà kɨ̀drɨ́kɨ̀drɨ tɨngázó bvò drǐsè, móndɨ́ ɨ̀ kòtupfúró ru todràle be dhɨ bvó. Gò sápɨ́ kàdrɨ̀ fèzo akódhɨ dré.

5 Kábilígyà Mvá kòkunzì kɨ́dhá nɨ na dre dhɨ, má dré ngá lɨ́drɨ̀ ro nɨ na yìzo tǎràꞌa dhɨ: «Mɨ́ kàlɨ̀!» Gò má dré nòzoá dhɨ, dòngɨ́ kini dhɨ agá má kandrá. Dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ ru tá ngá adrézó ngá kɨ lanzìlanzì tabhì ásà dhɨ ɨ́ drɨ́gá. 6 Gò má dré ngá kúlí tɨ́nɨ apfòlepi ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ kòfalésè dhɨ nɨ yìzo tàá dhɨ: «À nɨ ngbà ꞌí ngánò fóndro fe kìló àlo àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí. À nɨ kó órezè fóndro fe kìló na àzí ꞌòle kìtú àlo sè dhɨ tí. Adré kpà lèá dhɨ, à kòkɨzá dò ɨ vínò be dhɨ ko.»*

7 Kábilígyà Mvá kòkunzì kɨ́dhá nɨ su dre dhɨ, má dré ngá lɨ́drɨ̀ ro nɨ su yìzo tǎràꞌa dhɨ: «Mɨ́ kàlɨ̀!» 8 Gò má dré nòzoá dhɨ, dòngɨ́ mä̀nìmä̀nì dhɨ agá má kandrá. Dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ nɨ rú tá Dràdrà. Akódhɨ nda vésè dhɨ, móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ àrà adré tá lɨ̀le. Gò rìnyí fèzo àyɨ nda ɨ dré adrézó bvò wä́yi lanzɨ́lé ꞌa be su dhɨ nɨ àlo drìle, ɨ̀ kòtupfúró móndɨ́ ɨ todràle sápɨ́ sè, kàrábhò sè, drà kònzɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ kàꞌwá àtrá ɨ sè.

9 Kábilígyà Mvá kòkunzì kɨ́dhá nɨ nzi dre dhɨ, má dré móndyá tupfúlé todràle dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ kɨ nòzo àlètárɨ̀ zàle. À tupfú tá àyɨ nda ɨ todràle, ɨ̀ dré tá Gìká nɨ kúlí longólé, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ tà tadhálé landè àko ró dhɨ sè. 10 Dɨ ɨ̀ dré liyízó kúlí ꞌuꞌù sè tàzoá dhɨ: «Mírì rúku ró adrélépi lólo ɨ̀ndɨ̀ bàti nɨ, mɨ́ nɨ gi tsàle ángutú móndyá bvò àdhya kɨ tàbvó tàma sè, ɨ̀ndɨ̀ àma kɨ kàrɨ́ nɨ tà zìma àma kɨ tupfúbhá ɨ tí dhɨ sè dhɨ?» 11 Gò kánzò kemve dhɨ nɨ fèzo àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ dré gò, tàzoá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòlovó rè lókyá tsà sè, tsàle lókyá àyɨ kɨ adrúpi màrábà ro dhɨ kɨ tupfúràꞌa todràle àyɨ tɨ́nɨ kɨtswálé títí dhɨ ꞌá.

12 Má dré tá adréràꞌa nòá dhɨ ꞌá dhɨ, Kábilígyà Mvá dré kɨ́dhá nɨ nzi-drì-àlo kunzìzo. Dɨ kàdíkàdi kàdrɨ̀ dhɨ dré bvò kosézó rìnyí sè. Kìtú dré anízó atsálé kɨ́tá lirí kini dhɨ tɨ́nɨ. Mbǎ dré lɨkázó títí atsálé kàrɨ́ tɨ́nɨ. 13 Bhìbhínyà bhù mìbhalé ꞌá dhɨ ɨ̀ dré ledhézó bvò dri, ngóró fígì lòꞌwa ɨ̀ dré adrélé azɨ̀le lyǎandre sè dhɨ tɨ́nɨ. 14 Bhù dré ru kopázó tavɨ̀le búkù pàle dhɨ tɨ́nɨ gò, kòngó títí dhɨ kɨ tɨngázó tùrù ɨ́be àyɨ kɨ àrà ɨ ꞌásè.

15 Dɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya ɨ, móndyá kàdrɨ̀ dhɨ ɨ, sòdá kɨ kàdrɨ̀ ɨ, ngábhá ɨ, kòmbá ɨ, tsàle móndyá àruka títí màrábà ro, ɨ̀ndɨ̀ màrábà ro ko dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ tuzùzo gǒ ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ kɨ́rà kòngó drìna dhɨ ɨ ꞌásè. 16 Gò ɨ̀ dré adrézó liyílé kòngó ɨ rú kɨ́rà ɨ́be, adrézó tàá dhɨ: «Mɨ̀ kàdhé àma dri, àma kɨ zu dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri dhɨ mìlésè, ɨ̀ndɨ̀ kombà Kábilígyà Mvá àdhya kandrásè wà! 17 Tàko ko, kìtú kàdrɨ̀ àyɨ kɨ kombà tadházó dhɨ atsá dre. Àdhi nɨ kɨtswá áyɨ totó bwà dhɨ nɨ̀?»

7

À lwà àngɨ̀ móndyá Gìká àdhya kɨ kándrágá ɨ ꞌásè

1 Àmvolásà dhɨ, má dré ángéló su dhɨ kɨ nòzo, adréràꞌa àyɨ kɨ totó bvò nɨ pá su dhɨ ɨ ꞌásè. Ɨ̀ adré tá lyǎandre su bvò àdhya kɨ kɨkɨ́, ɨ̀ kòviró bvò mi yà, yǐandre mi yà, kó ngalè fa àlo rú yà dhɨ ko. 2 Gò má dré ángéló àzya nòzo adréràꞌa angálé kìtú dré apfǒrà lésè. Akódhɨ nda tá ngá adrézó Gìká lɨ́drɨ̀ ro dhɨ nɨ àngɨ̀ lwa móndɨ́ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè dhɨ ɨ́be ɨ́ drɨ́gá. Dɨ dré yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè ángéló su rìnyí fèzo àyɨ dré bvò kɨ ꞌòzo kònzɨ yǐandre be dhɨ ɨ dré dhɨ: 3 «Mɨ̀ kòꞌo bvò ꞌɨ yà, yǐandre ꞌɨ yà, kó ngalè fa ꞌɨ yà dhɨ ɨ kònzɨ ko, tsàle lókyá mà dré dra àngɨ̀ lwàzo àma kɨ Gìká nɨ màrábà kɨ kándrágá ɨ ꞌásè dhɨ ꞌá.» 4 Gò má dré móndyá àngɨ̀ nda kɨ lwàzo àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè dhɨ ɨ tá ángopɨ́ ya dhɨ nɨ yìzo: Àyɨ nda ɨ tá móndɨ́ ngùlù-kámá-àlo-drì-nyadhɨ-rì-drì-su, angábhá Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ súrú títí ɨ lésè dhɨ ꞌɨ.*

5 Móndyá angábhá Yúdà nɨ súrú lésè, àngɨ̀ lwàzo àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,†

móndyá Rùbénà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

móndyá Gádà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

6 móndyá Àsérà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

móndyá Nèfàtálì nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

móndyá Mànásè nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

7 móndyá Sìmèyónà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

móndyá Lévì nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

móndyá Ɨ̀sàkárà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

8 móndyá Zàbùlónà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

móndyá Yòséfà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì,

móndyá Bènyàmínà nɨ súrú lésè dhɨ ɨ tá ngùlù-mudrí-drì-rì.

Móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ ɨ̀ bhà Gìká nɨ lɨndrɨ̀

9 Àmvolásà dhɨ, má dré móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo kɨtswálé nàle bwà ko, angábhá bvò títí ɨ lésè, súrú títí ɨ lésè, móndyá títí ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ ti títí ɨ lésè dhɨ kɨ nòzo, adréràꞌa àyɨ kɨ totó lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya kandrá, ɨ̀ndɨ̀ Kábilígyà Mvá kandrá. À tosó tá àyɨ kánzò kemvekemve dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ ɨ̀ ru tá mbíra bí àyɨ drɨ́gá. 10 Ɨ̀ adré tá loyóá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ:

Rìnyí adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ adré angálé àma kɨ Gìká adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri dhɨ vélésè, ɨ̀ndɨ̀ Kábilígyà Mvá vélésè!

11 Ángéló títí dhɨ ɨ̀ totó tá àyɨ adrélé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya làgásè kúrú, bhàgo ɨ làgásè kúrú, ɨ̀ndɨ̀ ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ làgásè kúrú. Dɨ ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ mì bha kìní mi lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya kandrá, adrézó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha, 12 adrézó tàá dhɨ:

«Kàdré kònɨ̀nɨ!

Rúku, mìlanzìlanzì, tògyá, àwoyà, lɨndrɨ̀, tsàle rìnyí be dhɨ ɨ̀ kàdré àma kɨ Gìká dré kóná vésè kólyá!

Kònɨ̀nɨ!»

13 Gò bhàgo kɨ àlo dré áma lizízó tàzoá dhɨ: «Àyɨ tosólé kánzò kemvekemve dhɨ ɨ sè kònɨ ɨ, àdhibhá ꞌɨ? Ɨ̀ angá ángolésè?» 14 Má logó drá dhɨ: «Atálágó, mɨ́ nì be mɨ.» Dɨ akódhɨ tà dhɨ:

«Àyɨ nda ɨ móndyá apfòbhá kɨzà kàdrɨ̀ lésè dhɨ ꞌɨ.

Ɨ̀ dzɨ̀ àyɨ kɨ kánzò ɨ temvélé Kábilígyà Mvá nɨ kàrɨ́ na dre.

15 Dɨ ásà dhɨ, ɨ̀ totó àyɨ Gìká nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya kandrá,

adrélé lɨ̀sámbò ꞌo akódhɨ dré kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be akódhɨ nɨ tépelò na.

Dɨ dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri nda nɨ bhà mo adrézó túmä́ní àyɨ ɨ́be.

16 Tàbirí kɨtswá gòle vélé àyɨ kɨ ꞌo ko, yǐ lovó kɨtswá kpà gòle àyɨ kɨ nde ko.

Kìtú àtsɨ́ ꞌɨ yà, kó ngalè àtsɨ́ àzya ꞌɨ yà dhɨ kɨtswá kpà gòle vèle àyɨ rú ko.

17 Tàko ko, Kábilígyà Mvá adrélépi lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya nɨ kɨ́tó ꞌá dhɨ nɨ àyɨ kɨ lɨkɨ́,

ngóró kábilígyà lɨkɨ́lépi dré adrélé ꞌòle dhɨ tɨ́nɨ.

A nɨ àyɨ kɨ dri lɨ̀zo àyɨ ɨ́be yǐ kidrì adrébhá lɨ́drɨ̀ fe dhɨ ɨ ꞌásè.

Dɨ Gìká nɨ mìndra atrì àyɨ misè títí.»

8

Kábilígyà Mvá kunzì kɨ́dhá nɨ nzi-drì-rì

1 Kábilígyà Mvá kòkunzì kɨ́dhá nɨ nzi-drì-rì dre dhɨ, ngá dré bhùzo bhù na ndiii ànyɨ́ànyɨ sáà nɨ tàlí sè.

2 Bvóá dhɨ, má dré ángéló nzi-drì-rì adrébhá àyɨ kɨ totó Gìká kandrá dhɨ kɨ nòzo. Gò gòká nzi-drì-rì dhɨ kɨ fèzo àyɨ dré àlo àlo.

3 Gò ángéló àzya dré alɨ̀zo áyɨ totó ànyɨ àlètárɨ̀ làga. Ru tá ɨ́ drɨ́gá ngá ledélé órò sè adrézó béndélé za lána dhɨ. Gò béndélé bǐ dhɨ nɨ fèzo akódhɨ dré, túmä́ní tà móndyá lólo títí Gìká àdhya ɨ̀ dré tá zìle tíá dhɨ ɨ́be, kòzàró ngá nda ɨ títí Gìká dré àlètárɨ̀ órò sè dhɨ dri, Gìká nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya kandrá. 4 Dɨ béndélé nɨ àtsɨ́kà dré ngàzo ángéló nda drɨ́gásè túmä́ní tà móndyá lólo dhɨ ɨ̀ dré tá zìle Gìká tí dhɨ ɨ́be mbàle Gìká véna. 5 Gò ángéló nda dré ngá adrézó béndélé za lána nda nɨ dòzo, àtsɨ́ àlètárɨ̀ dri dhɨ nɨ dàzo gàle lána bǐ gò, bhèzoá bvò dri. Dɨ bhù dré ngàzo adrélé tadílé, kpòrò dré adrézó ndròle, bhù dré adrézó lagúlé gò, bvò dré ru kosézó.

Gòká nzi-drì-rì dhɨ ɨ

6 Gò ángéló nzi-drì-rì adrébhá tá gòká nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be àlo àlo nda ɨ̀ dré pá sɨ̀zo kɨtswázó gòká vo dhɨ bvó.

7 Dɨ ángéló nɨ àlo dré ngàzo gòká vo. Dɨ fɨ́ ɨ àtsɨ́ be amúlé kàrɨ́ be dhɨ kɨ bhèzo bvò dri. Gò bvò wä́yi lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ nɨ àlo dré vèzo, túmä́ní fa títí lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ mbɨ̀lɨ́drɨ̀ títí dhɨ ɨ́be.

8 Gò ángéló nɨ rì dré gòká vòzo. Dɨ ngá ngóró kòngó kàdrɨ̀ adrélépi kòle àtsɨ ró dhɨ tɨ́nɨ dhɨ nɨ bhèzo ndìle yǐandre na. Gò yǐandre wä́yi lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ nɨ àlo dré ru ladzázó atsálé kàrɨ ró. 9 Dɨ ngá títí lɨ́drɨ̀ ro yǐandre na lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo dré dràzo. Kòdhɨ ɨ́be dhɨ, bwátù títí lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo dré abɨ́zó.

10 Gò ángéló nɨ na dré gòká vòzo. Dɨ bhìbhínyà gú adrélépi kòle àtsɨ ró dhɨ dré apfòzo bhù lésè, dhèle yǐandre títí adrébhá dìle lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo dri, ɨ̀ndɨ̀ yǐ kidrì ɨ drǐsè. 11 Bhìbhínyà nda nɨ rú tá «Ngá kùdzí». Dɨ yǐandre títí lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo dré atsázó kùdzíkùdzi. Móndɨ́ zyandre yǐ nda nɨ mvubhá dhɨ ɨ̀ dré todràzo, yǐ nda dré tá atsálé kùdzíkùdzi dhɨ sè.

12 Gò ángéló nɨ su dré gòká vòzo. Dɨ kìtú lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ nɨ àlo tswàzo, túmä́ní mbǎ lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ nɨ àlo be, ɨ̀ndɨ̀ bhìbhínyà títí lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo be. Gò ngá títí nda kɨ ꞌa àlo dhɨ dré atsázó tínímvá ro. Dɨ kìtú lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ nɨ àlo, ngátsi àdhya be dhɨ ɨ tá vélé ngádra àko.

13 Má dré tá adréràꞌa nòá dhɨ ꞌá dhɨ, má dré gìrí adrélépi ngàle kuru sè dhɨ nɨ yìzo, adréràꞌa loyóá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Kɨzà! Kɨzà! Kɨzà nɨ adré móndyá títí adrébhá bvò dri dhɨ ɨ dré, gòká ángéló na àruka ɨ̀ dré adrélé ꞌòle vòle ꞌùle dhɨ ɨ sè!»

9

Gòká nɨ nzi vòma

1 Gò ángéló nɨ nzi dré gòká vòzo. Dɨ má dré bhìbhínyà àlo adhélépi bhù lésè bvò dri dhɨ nɨ nòzo. À fè tá bhìbhínyà nda dré lìfùngúlà mvá bhú kùdù àko dhɨ nɨ ti nzìzo. 2 Dɨ kònzì bhú nda nɨ ti dre dhɨ, àtsɨ́kà dré apfòzo lásà mbàle kurú na, ngóró àtsɨ́kà dré adrélé mbàle àtsɨ́ kàdrɨ̀ lésè dhɨ tɨ́nɨ. Dɨ àtsɨ́kà nda dré kìtú nɨ mì ꞌòzo anílé bhù mìbhalé be. 3 Àtsɨ́kà nda lésè dhɨ, kɨ́sa ɨ̀ dré topfòzo asílé bvò dri. Gò rìnyí fèzo kɨ́sa nda ɨ dré adrézó móndɨ́ kɨ tozà ngóró dàpáyà kya tɨ́nɨ. 4 À lazí tá àyɨ dri dhɨ, ɨ̀ kòꞌo mbɨ̀ ꞌɨ yà, kó ngalè fa ꞌɨ yà dhɨ kònzɨ ko. Be ró dhɨ, ɨ̀ kòꞌo ngbà ꞌí móndyá Gìká nɨ àngɨ̀ lwàzo àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè ko dhɨ ɨ kònzɨ kòdhya. 5 À fè tá àyɨ dré rìnyí kɨtswázó móndɨ́ kɨ tupfú todràle dhɨ ko. Be ró dhɨ, à fè àyɨ dré rìnyí adrézó ngbà ꞌí móndɨ́ kɨ rúbhá ꞌo aswálé mbǎ nzi. Dɨ àyɨ kɨ rúbháaswa nda tá ngóró ngáaswa dàpáyà dré adrélé fèle dhɨ tɨ́nɨ. 6 Kìtú nda ɨ tú dhɨ, móndɨ́ kɨ dràdrà nda, dɨ, ɨ̀ kɨtswá àyɨkya kisúá ko. Ɨ̀ nɨ adré lovó ɨ́be tò kɨtswázó dràle, dɨ, dràdrà nɨ lapá àyɨ kandrásè.

7 Kɨ́sa nda kɨ làsú tá ngóró dòngɨ́ adrébhá ꞌòle lɨ̀le àdzú na dhɨ kya tɨ́nɨ. Àyɨ tá ngá ngóró kùlá ledélé órò sè dhɨ tɨ́nɨ dhɨ ɨ́be àyɨ dri. Àyɨ kɨ mìbhalé tá móndɨ́ kya tɨ́nɨ. 8 Àyɨ kɨ drìbhɨ́ tá tòkó kya tɨ́nɨ. Àyɨ kɨ sí tá kàmì kya tɨ́nɨ. 9 Àyɨ tá ngá aya ró adrélépi àyɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ ɨ́be àyɨ agá. Àyɨ kɨ kupfú kɨ kpòrò tá ngóró tàmàmbírì bǐ dòngɨ́ ɨ̀ dré adrélé sèle ràzo ába àdzú na dhɨ kya tɨ́nɨ. 10 Àyɨ tá tàvɨ́ adrélépi móndɨ́ kɨ tozà dàpáyà kya tɨ́nɨ dhɨ ɨ́be. Dɨ àyɨ kɨ tàvɨ́ nda ɨ tá rìnyí ɨ́be adrézó móndɨ́ kɨ rúbhá ꞌo aswálé mbǎ nzi. 11 Àyɨ kɨ ópɨ́ kàdrɨ̀ tá ángéló bhú kùdù àko dhɨ àdhya ꞌɨ. Akódhɨ nda nɨ rú Èbérè ti sè dhɨ Àbàdónà, ɨ̀ndɨ̀ Gìríkì ti sè dhɨ Àpòlɨ̀yónà. (Rú nda kòdhɨ ɨ̀ adré lèá tàle dhɨ «Ngá kɨzálépi».)

12 Kɨzà nɨ àlo lavú tá kònɨ̀nɨ. Dɨ, mɨ̀ yi rè ká! Kɨzà rì àruka ɨ̀ adré alɨ̀le.

Gòká nɨ nzi-drì-àlo vòma

13 Gò ángéló nɨ nzi-drì-àlo dré gòká vòzo. Dɨ má dré kúlí apfòlepi koꞌyá su àlètárɨ̀ órò sè Gìká kandrá dhɨ àdhya ɨ lésè dhɨ nɨ yìzo. 14 Kúlí nda dré tàzoá ángéló nɨ nzi-drì-àlo adrélépi tá gòká ɨ́be nda dré dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀ ángéló su ꞌɨ̀le yǐandre gú adrélépi dìle rú be Yùfùrátè dhɨ làga dhɨ kɨ trɨ.» 15 Gò ángéló su tá adrélé lɨkɨ́lé sáà nda sè, kìtú nda sè, mbǎ nda sè ɨ̀ndɨ̀ kóná nda sè nda kɨ trɨ̀zo, ɨ̀ kòtupfúró móndyá títí bvò dri lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo todràle be dhɨ bvó. 16 Má yi tá sòdá adrébhá àdzú bhu dòngɨ́ sè dhɨ ɨ tá ángopɨ́ ya dhɨ ꞌí. Àyɨ nda ɨ tá mìlìyó-kámá-rì.*

17 Dɨ ngá agálépi má mi toróbɨ́ tɨ́nɨ nda na dhɨ, dòngɨ́ ɨ sòdá lɨrɨ́bhá àyɨ drǐsè dhɨ ɨ́be nda kɨ làsú tá kònɨ̀nɨ: Àyɨ tá ngá aya ró adrélépi àyɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ ɨ́be àyɨ agá. Ngá nda ɨ tá kɨka àtsɨ́ tɨ́nɨ, mä̀nìmä̀nì ro bhù nɨ mìbhalé tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ wàyɨ̀wàyɨ̀ ro kìtú tɨ́nɨ. Dòngɨ́ nda kɨ drì sù tá kàmì kya tɨ́nɨ. Àyɨ sílésè dhɨ, àtsɨ́ adré tá apfòle, àtsɨ́kà ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ bàrútì be. 18 Dɨ móndyá títí bvò dri lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo ɨ̀ dré todràzo kɨzà kàdrɨ̀ na nda ɨ sè: àtsɨ́, àtsɨ́kà, ɨ̀ndɨ̀ bàrútì adrébhá tá apfòle dòngɨ́ ɨ sílésè dhɨ ɨ. 19 Dòngɨ́ nda kɨ rìnyí tá àyɨ kɨ ti na, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ tàvɨ́ na. Àngyá ko, àyɨ kɨ tàvɨ́ nda tá ngóró nì adrélépi drì ɨ́be dhɨ tɨ́nɨ. Àyɨ kɨ tàvɨ́ kɨ drì nda ɨ sè dhɨ, ɨ̀ adré tá móndɨ́ kɨ ꞌo kònzɨ.

20 Dɨ, tágba móndɨ́ zyandre dhɨ ɨ̀ dré todràzo kɨzà kàdrɨ̀ nda ɨ sè dhɨ, móndɨ́ kɨ àmbí ɨ̀ ladzá tá àyɨkya àyɨ kɨ togó tà ɨ̀ dré tá adrélé ꞌòle dhɨ kɨ tà sè ko. Ɨ̀ tayɨ́ tá tɨrɨ́ kònzɨ kɨ lɨndrɨ̀ bhàma ko. Ɨ̀ tayɨ́ tá kpà gìká tàko kɨ lɨ́ndrɨ́ bhàma ko, tágba gìká nda ɨ̀ dré tá adrézó ngá ledélé órò sè, àrezá sè, bòrónzè sè, kɨ́rà sè, ɨ̀ndɨ̀ fa sè, kɨtswábhá ngá no bwà ko, tà yi bwà ko, ɨ̀ndɨ̀ atsí to bwà ko dhɨ ꞌɨ dhɨ. 21 Ɨ̀ ladzá tá kpà àyɨ kɨ togó, móndɨ́ kɨ tupfuma nɨ tà sè, kólé tà ꞌòma nɨ tà sè, ndòtò tà ꞌòma nɨ tà sè, ɨ̀ndɨ̀ ngá kugùma nɨ tà sè ko.

10

Ángéló búkù tsà dhɨ be dhɨ

1 Gò má dré ángéló àzya rìnyi ró dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa asílé bhù lésè. Akódhɨ nda asó tá ndùrùku ɨ́ rú. Akódhɨ drìle dhɨ, gä́rí tá be. Akódhɨ nɨ mìbhalé adré tá lagúlé kìtú tɨ́nɨ. Akódhɨ nɨ pá tá ngóró àtsɨsí adrélépi kòle dhɨ tɨ́nɨ. 2 Ru tá búkù tsà nzìle nzìnzì dhɨ ɨ́ drɨ́gá. Dré áyɨ pá drɨ́ágó lésè dhɨ nɨ bhàzo yǐandre dri, áyɨ pá lìdzí lésè dhɨ nɨ bhàzo bvò dri. 3 Gò dré ngàzo trèle ngóró kàmì dré adrélé kändrílé dhɨ tɨ́nɨ. Kòtre dre dhɨ, bhù dré tadízó vésè be nzi-drì-rì kúlí tàzo. 4 Kòtadí kúlí ta dre dhɨ, má adré tá ꞌòle kúlí nda kɨ tɨsɨ̀ ká. Dɨ, má dré kúlí àzya apfòlepi bhù lésè dhɨ nɨ yìzo tàá dhɨ: «Mɨ́ kòzù kúlí bhù nɨ tadima nzi-drì-rì kòdhɨ ɨ̀ dré tàle dhɨ ɨ. Mɨ́ kòtɨsɨ̀ tà nda ɨ ko.»

5 Gò ángéló má dré nòle adréràꞌa áyɨ totó yǐandre dri ɨ̀ndɨ̀ bvò dri nda dré áyɨ drɨ́ágó bhàzo kuru bhù na ró. 6 Dré mòndrà sɨ̀zo Gìká adrélépi lɨ́drɨ̀ ro kóná vésè kólyá, bhù kɨ bhàlepi bvò be, yǐandre be, ɨ̀ndɨ̀ ngá títí àyɨ lé dhɨ ɨ́be dhɨ nɨ rú sè, tàzoá dhɨ: «À kɨtswá gòle vélé tà tigí ko! 7 Dɨ, lókyá ángéló nɨ nzi-drì-rì dré adréràꞌa ꞌòle gòká vo dhɨ ꞌá dhɨ, tà lùzu ró Gìká dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè dhɨ nɨ ru ꞌo kɨtswálé títí, ngóró dré tá longólé áyɨ màrábà, pròfétà ɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.»

8 Gò kúlí má dré tá yìle bhù lésè nda dré gòzo tàá má dré dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀ búkù tsà nzìle nzìnzì dhɨ nɨ do ángéló adrélépi áyɨ totó yǐandre dri ɨ̀ndɨ̀ bvò dri dhɨ drɨ́gásè.» 9 Dɨ má dré áma kisízó ànyɨ ángéló nda làga gò tàá drá dhɨ, kàfè búkù tsà nda má dré. Dɨ dré tàzoá má dré dhɨ: «Mɨ́ kòdo nyàle. Mɨ́ sílé dhɨ, a nɨ kadɨ́ apé tɨ́nɨ. Dɨ, a nɨ go ámɨ ꞌa ꞌo atsálé kùdzíkùdzi.» 10 Gò má dré búkù tsà nda nɨ adózó ángéló drɨ́gásè nyàle. Má sílé dhɨ, búkù nda kadɨ́ tá apé tɨ́nɨ. Dɨ, má kònya dre dhɨ, dré áma ꞌa ꞌòzo atsálé kùdzíkùdzi. 11 Dɨ à gò tàá má dré dhɨ: «Adré lèá dhɨ, mɨ́ kògò tà longó pròfétà àdhya tɨ́nɨ móndɨ́ twátwa bǐ dhɨ kɨ tà dri, súrú twátwa bǐ dhɨ kɨ tà dri, ti twátwa bǐ dhɨ kɨ tà dri, ɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ twátwa bǐ dhɨ kɨ tà dri.»

11

Pròfétà rì Gìká nɨ tà longóbhá dhɨ ɨ

1 Àmvolásà dhɨ, à dré kòzó adrézó ngá kɨ kàdrɨ̀ tabhì ásà dhɨ nɨ afèzo má dré gò, tàzoá má dré dhɨ: «Mɨ́ lɨ̀ tépelò nɨ kàdrɨ̀ tabhì, àlètárɨ̀ àdhya be. Mɨ́ kònà kpà móndyá adrébhá Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha tépelò nda na dhɨ ɨ be. 2 Dɨ, kàdré ɨ́na tépelò nɨ bhàꞌálé kɨvɨ̀ na dhɨ nɨ tà sè dhɨ, mɨ́ kòtabhì àrà nda ko. Tàko ko, à tayɨ́ àrà nda pàgánò ɨ dré dre. Àyɨ nda kɨ bhàandre lólo dhɨ nɨ ató àyɨ pálé mbǎ nyadhɨ-rì-drì-rì.* 3 Dɨ má nɨ rìnyí fe áma màrábà rì dhɨ ɨ dré, kɨtswázó tà ɨ̀ dré dra yìle má vélésè dhɨ kɨ longó pròfétà kya tɨ́nɨ móndɨ́ ɨ dré. Àyɨ nda kɨ kɨ́tá lirí asó àyɨ rú, adrézó áma tà longó kìtú ngùlù-àlo-drì-kámá-rì-drì-nyadhɨ-na.»† 4 Pròfétà rì nda ɨ òlívè fa rì, ɨ̀ndɨ̀ ngá rì adrézó àtsɨ́ tosó sílá, adrébhá àyɨ kɨ totó Mírì adrélépi bvò wä́yi drìle dhɨ kandrá dhɨ ꞌɨ. 5 Dhya àlo kàdré ɨ́na àyɨ kɨ le ꞌòle kònzɨ dhɨ, àtsɨ́ adré apfòle àyɨ sílésè àyɨ kɨ kàrɨbhá kɨ tupfú todràle. Dɨ dhya ángùdhi adrélépi àyɨ kɨ le ꞌòle kònzɨ dhɨ nɨ dra làsú be kònɨ̀nɨ. 6 Àyɨ rì nda ɨ rìnyí ɨ́be kɨtswázó bhù kɨkɨ́, kozya kòdhiró lókyá ɨ̀ dré adréràꞌa tà longó pròfétà kya tɨ́nɨ dhɨ ꞌá ko. Àyɨ kpà rìnyí ɨ́be kɨtswázó yǐ ladzá atsálé kàrɨ ró, ɨ̀ndɨ̀ kɨtswázó kɨzà twátwa dhɨ kɨ ꞌo atsálé bvò dri, vésè be ángopɨ́ ɨ̀ dré adrézó lèá ꞌòle kònɨ̀nɨ dhɨ.

7 Ɨ̀ kòlongó tà ɨ̀ dré yìle Gìká vélésè dhɨ ɨ akɨ́lé títí dre dhɨ, kàꞌwá àtrá dra apfòlepi bhú kùdù àko dhɨ lésè dhɨ nɨ apfò àdzú bhu àyɨ ɨ́be, àyɨ kɨ lavúzó gò, àyɨ kɨ tupfúzó todràle. 8 Dɨ àyɨ kɨ àbvò kɨ ayí bhàandre kàdrɨ̀ nɨ láti andre na. Bhàandre nda, bhàandre àyɨ kɨ Mírì nɨ tidízó fa kɨpakɨpa dri lána dhɨ ꞌɨ. À adré bhàandre nda nɨ rú zi kúlí alaala sè dhɨ Sòdómà, ɨ̀ndɨ̀ Èzèpétò.‡ 9 Kìtú na tàlí sè dhɨ, móndɨ́ zyandre angábhá móndyá títí ɨ lésè, súrú títí ɨ lésè, ti títí ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ bvò títí ɨ lésè dhɨ kɨ àyɨ kɨ àbvò nda kɨ no, adrézó àyɨ kɨ sìma logá. 10 Dɨ móndyá títí bvò dri dhɨ kɨ lenzé àyɨ kɨ dràma sè. Ɨ̀ nɨ gwányá ꞌo, adrézó ngá tefè àyɨ kòfalésè. Tàko ko, pròfétà rì nda ɨ̀ fè tá kɨzà móndyá títí bvò dri dhɨ ɨ dré nyàle.

11 Dɨ, kìtú na tàlí sè nda àmvolésè dhɨ, laꞌa lɨ́drɨ̀ àdhya angálépi Gìká vélésè dhɨ dré fɨ̀zo àyɨ léna gò, ɨ̀ dré ngàzo àyɨ kɨ totó pá dri. Dɨ tirì dré gàzo móndyá títí àyɨ kɨ nobhá dhɨ ɨ léna bǐ. 12 Gò àyɨ rì nda ɨ̀ dré kúlí ꞌuꞌù apfòlepi bhù lésè dhɨ nɨ yìzo tàá àyɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ ambà kònwa má vélé!» Dɨ ɨ̀ dré mbàzo bhù na àyɨ kɨ kàrɨbhá ɨ misè gò, ndùrùku dré àyɨ kɨ kɨmózó. 13 Gbǎ lókyá nda sè dhɨ, kàdíkàdi kàdrɨ̀ dhɨ dré bvò kosézó rìnyí sè gò, bhàandre nda lanzɨ́lé ꞌa be mudrí dhɨ nɨ àlo dré arɨ́zó. Móndɨ́ ngùlù-nzi-drì-rì dhɨ ɨ̀ dré todràzo kàdíkàdi nda sè. Dɨ tirì dré àyɨ kɨ àmbí kɨ ꞌòzo lavúlé gò, ɨ̀ dré Gìká bhù na dhɨ nɨ rú bhàzo kùle.

14 Kɨzà nɨ rì lavú tá kònɨ̀nɨ. Dɨ, mɨ̀ yi rè ká! Kɨzà nɨ na adré alɨ̀le mbèlè.

Gòká nɨ nzi-drì-rì vòma

15 Àmvolásà dhɨ, ángéló nɨ nzi-drì-rì dré gòká vòzo. Dɨ kúlí ꞌuꞌù dhɨ ɨ̀ dré ndròzo bhù na tàá dhɨ:

«Òpɨ̀ bvò àdhya atsá òpɨ̀ àma kɨ Mírì Gìká àdhya ró, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ Mèsɨ́yà àdhya ró.

Dɨ akódhɨ nɨ òpɨ̀ nya kóná vésè kólyá!»§

16 Gò bhàgo nyadhɨ-àlo-drì-su adrébhá lɨrɨ́lé àyɨ kɨ lɨrɨ́rà ɨ drǐsè Gìká kandrá dhɨ, ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ mì bha kìní mi, adrézó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bha, 17 adrézó tàá dhɨ:

«Mírì Gìká rìnyí líyí ro, adrélépi be ɨ̀ndɨ̀ adrélépi tá be kɨ́nó lésè nɨ, mà adré àwoyà ta mɨ́ dré.

Tàko ko, mɨ́ tadhá ámɨ rìnyí kàdrɨ̀ dhɨ gò, kɨdhózó adrélé òpɨ̀ nya móndɨ́ ɨ dri.

18 Súrú títí bvò dri dhɨ kɨ togó aswá tá mɨ́ rú, dɨ, nyànomvá dhɨ, mɨ́ adré mɨ́na ámɨ kombà tadhá.

Lókyá móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ tàbvó tàzo dhɨ kɨtswá dre.

Mɨ́ nɨ làgɨ́ múrúngú tefè ámɨ màrábà, pròfétà ɨ dré,

ɨ̀ndɨ̀ ámɨ móndyá lólo títí adrébhá ámɨ ro dhɨ ɨ dré, gba ɨ̀ kàdré móndɨ́ tàko ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ yà dhɨ.

Dɨ, kàdré móndyá bvò kɨzábhá dhɨ kɨ tà sè dhɨ, mɨ́ nɨ àyɨ kɨ kɨzá kòdhya.»

19 Dɨ à dré Gìká nɨ tépelò bhù na dhɨ nɨ láti nzìzo gò, kpúkúbhú tà Gìká dré bhàle ru yìzo móndɨ́ ɨ́be dhɨ àdhya nɨ nòzo tépelò nda léna. Dɨ bhù dré ngàzo adrélé lagúlé, kpòrò dré adrézó ndròle, bhù dré adrézó tadílé, bvò dré ru kosézó gò, fɨ́ andre dré adàzo tà tàndɨ ró.

12

Tòkó ɨ nì máláwú gú dhɨ be dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ dré agázó bhù na. Má dré tòkó àlo kìtú asólépi ɨ́ rú kɨ́tá tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ pá tobhàlepi mbǎ dri dhɨ nɨ nòzo. Akódhɨ nda asó tá bhìbhínyà mudrí-drì-rì dhɨ ɨ ɨ́ dri kùlá tɨ́nɨ. 2 Akódhɨ tá kpà ꞌa be. Dɨ dré tá adréràꞌa ꞌòle tìle dhɨ ꞌá dhɨ, adré tá tetrélé mváaswa dré. 3 Gò tà àzya lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ dré agázó bhù na. Má dré nì máláwú gú kɨka ryarya adrélépi drì ɨ́be nzi-drì-rì, ɨ̀ndɨ̀ koꞌyá ɨ́be mudrí dhɨ nɨ nòzo. Akódhɨ nda nɨ drì àlo àlo títí ɨ dri dhɨ, kùlá tá be. 4 Dɨ akódhɨ nɨ tàvɨ́ sè dhɨ, dré bhìbhínyà títí bhù mìbhalé ꞌá lanzɨ́lé ꞌa be na dhɨ kɨ àlo akúzó bhèle bvò dri. Gò dré áyɨ totózó tòkó adrélépi tá ꞌòle tìle nda kandrá, kònɨ̀ dra ti dhɨ, ɨ́ kònyaró mvámvá nda be dhɨ bvó. 5 Dɨ tòkó nda dré mvá tìzo. Mvámvá nda tá mváagó ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrélépi tá ꞌòle òpɨ̀ nya súrú títí ɨ dri kùtù aya ró adrélépi áyɨ rìnyí tadhá dhɨ sè dhɨ ꞌɨ.* Gò mváagó nda nɨ dòzo nì máláwú gú nda kandrásè, mbàzo ába Gìká véna, akódhɨ nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya kandrá. 6 Dɨ tòkó nda dré lapázó lɨ̀le duku na, àrà Gìká dré tá ledélé drá dhɨ na, à kòsuró akódhɨ rú kònàle kìtú ngùlù-àlo-drì-kámá-rì-drì-nyadhɨ-na be dhɨ bvó.†

7 Gò àdzú dré ngàzo lapfúlé bhù na. Mìkàyélè ɨ ángéló nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré àdzú bhùzo nì máláwú gú dhɨ be. Nì máláwú gú nda ɨ ángéló nɨ ɨ́be dhɨ ɨ̀ dré kpà ru pfùzo àyɨ ɨ́be. 8 Dɨ, akódhɨ nɨ rìnyí kɨtswá tá ɨ́na bwà ko. Àrà bhù na akódhɨ dré, ángéló nɨ ɨ́be dhɨ tá vélé yókódhó. 9 Dɨ nì máláwú gú nda nɨ bhèzo bvò dri. Akódhɨ nda, nì àku adrélépi tá be kɨ́nó lésè, adrélé zìle Dzáborò ɨ̀ndɨ̀ Sàtánà, adrélépi móndyá títí bvò dri dhɨ kɨ lɨtɨ́ dhɨ ꞌɨ. À bhe tá akódhɨ ɨ ángéló nɨ ɨ́be bvò dri.

10 Gò má dré kúlí ꞌuꞌù yìzo bhù na tàá dhɨ:

«Nyànomvá dhɨ, lókyá àma kɨ Gìká dré dra áyɨ móndyá kɨ tɨdrɨ́zó, áyɨ rìnyí tadházó, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ òpɨ̀ nyàzo dhɨ atsá dre!

Nyànomvá dhɨ, akódhɨ nɨ Mèsɨ́yà nɨ áyɨ rìnyí tadhá adrézó òpɨ̀ nya!

Tàko ko, à bhe dhya adrélépi àma kɨ adrúpi kɨ asíkì àma kɨ Gìká kandrá kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be dhɨ bvò dri dre.

11 Àyɨ nda ɨ̀ lavú akódhɨ Kábilígyà Mvá nɨ kàrɨ́ sè,

ɨ̀ndɨ̀ kúlí ɨ̀ dré Gìká nɨ tà longózó ásà dhɨ ɨ sè dre.

Tágba ɨ̀ dré tá adrézó dràdrà mìle dhɨ, ɨ̀ lè tá tròle àyɨ kɨ lɨ́drɨ̀ rú ko.

12 Dɨ ásà dhɨ, àmɨ, bhù ɨ dhya adrébhá adrélé àmɨ lé dhɨ ɨ́be nɨ ɨ, mɨ̀ kàdré lenzélé wà!

Dɨ, àmɨ, bvò ɨ yǐandre be nɨ ɨ, kɨzà àmɨ kɨ ngá ꞌɨ, Dzáborò dré sìle àmɨ véna dhɨ sè!

Akódhɨ ga kombà sè bǐ, dré nìle tàle dhɨ, áyɨ lókyá tsà dhɨ be dhɨ sè.»

13 Nì máláwú gú nda kònò, à abhé tá ɨ bvò dri dre dhɨ, dré ngàzo adrélé tòkó mváagó tìlepi nda nɨ ladró. 14 Dɨ, kupfú rì gìrí kàdrɨ̀ àdhya kɨ fèzo tòkó nda dré, kòngaró kuru sè lɨ̀le duku na, àrà ledélé ɨ́ dré dhɨ na, à kòsuró akódhɨ rú vwàvwà ro nì máláwú gú dhɨ rúsè kóná na tàlí sè.‡ 15 Gò nì máláwú gú nda dré yǐ adhɨ́zó ɨ́ sílésè atsálé yǐandre adrélépi dìle dhɨ ró, yǐandre nda kòdoró tòkó nda pfùle dràle be dhɨ bvó. 16 Dɨ, bvò dré ɨ́na tòkó nda nɨ ledézó gò, ru lanzízó yǐandre nì máláwú gú dhɨ dré tá adhɨ́lé ɨ́ sílésè nda nɨ mvu. 17 Dɨ nì máláwú gú nda nɨ togó dré aswázó lavúlé tòkó nda rú gò, dré lɨ̀zo àdzú bhu tòkó nda nɨ ànzɨ àruka títí dhɨ ɨ́be. Àyɨ nda ɨ móndyá adrébhá Gìká nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle, adrébhá kpà tròle tà bàti Yésu dré tadhálé dhɨ rú dhɨ ꞌɨ.

18 Dɨ nì máláwú gú nda dré áyɨ totózó adrélé yǐandre mìle.

13

Kàꞌwá àtrá apfòlepi yǐandre lésè dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, má dré kàꞌwá àtrá àlo dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa apfòle yǐandre lésè. Akódhɨ nda tá koꞌyá ɨ́be mudrí, ɨ̀ndɨ̀ drì ɨ́be nzi-drì-rì. Akódhɨ nɨ koꞌyá àlo àlo títí nda ɨ dri dhɨ, kùlá tá be. Akódhɨ nɨ drì àlo àlo títí nda ɨ drǐsè dhɨ, à tɨsɨ̀ tá rú adrézó Gìká nɨ lodhá dhɨ. 2 Kàꞌwá àtrá má dré nòle nda sù tá kàlagɨ́ tɨ́nɨ. Dɨ, akódhɨ nɨ pá tá ɨ́na ùrúsè àdhya tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ ti tá kàmì àdhya tɨ́nɨ.* Dɨ nì máláwú gú dhɨ dré áyɨ rìnyí fèzo akódhɨ dré, áyɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ be, ɨ̀ndɨ̀ rìnyí kàdrɨ̀ adrézó òpɨ̀ nya dhɨ be. 3 Sù tá ngóró à abágɨ̀ tá kàꞌwá àtrá nda nɨ drì kɨ àlo kɨtswázó tá akódhɨ nɨ pfu dràle dhɨ tɨ́nɨ ká. Dɨ, làzɨ́ nda dré ɨ́na dzàzo. Móndyá títí bvò dri dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ dré gàzo tà nda sè gò, ɨ̀ dré ngàzo adrélé kàꞌwá àtrá nda nɨ lebè. 4 Ɨ̀ adré tá nì máláwú gú dhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha, dré rìnyí fèle kàꞌwá àtrá nda dré dhɨ sè. Ɨ̀ adré tá kpà kàꞌwá àtrá nda nɨ lɨndrɨ̀ bha, adrézó lizíá dhɨ: «Àdhi sù ngóró kàꞌwá àtrá kòdhɨ tɨ́nɨ nɨ̀? Àdhi nɨ kɨtswá àdzú bhu akódhɨ be bwà dhɨ nɨ̀?»

5 Gò láti fèzo kàꞌwá àtrá nda dré adrézó áyɨ afà, adrézó kpà Gìká nɨ lodhá. Rìnyí fèzo kpà akódhɨ dré adrézó tà ꞌo mbǎ nyadhɨ-rì-drì-rì. 6 Dɨ dré ti nzìzo adrézó Gìká nɨ lodhá, adrézó akódhɨ nɨ rú ta kònzɨ, akódhɨ nɨ adrérà ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ dhya adrébhá adrélé bhù na dhɨ ɨ́be. 7 Dɨ rìnyí fèzo akódhɨ dré àdzú bhùzo móndyá lólo Gìká àdhya ɨ́be gò, àyɨ kɨ lavúzó. Rìnyí fèzo kpà akódhɨ dré adrézó súrú títí ɨ drìle, móndyá títí ɨ drìle, ti títí ɨ drìle, ɨ̀ndɨ̀ bvò títí ɨ drìle.

8 Dɨ móndyá títí bvò àdhya kɨ kàꞌwá àtrá nda nɨ lɨndrɨ̀ bha. Àyɨ nda ɨ, móndyá títí àyɨ kɨ rú tɨsɨ̀zo búkù lɨ́drɨ̀ àdhya na ko kɨdhólé bvò nɨ bhàma lésè dhɨ ꞌɨ. Búkù nda, Kábilígyà Mvá pfùle dràle dhɨ àdhya ꞌɨ.

9 Dhya bíbhálé ɨ́be tà yìzo dhɨ kòyi.

10 Dhya ángùdhi zɨ̀le bhèle bǎdzó na dhɨ, a nɨ lɨ bǎdzó na.

Dhya ángùdhi zɨ̀le pfùle dràle sápɨ́ sè dhɨ, a nɨ dra sápɨ́ sè.

Adré dɨ lèá dhɨ, móndyá lólo Gìká àdhya ɨ̀ kàdré togó tsɨ, adrézó tròle àyɨ kɨ tà kaꞌìkaꞌì rú.

Kàꞌwá àtrá apfòlepi bvò lésè dhɨ

11 Gò má dré kàꞌwá àtrá àzya nòzo adréràꞌa apfòle bvò lésè. Akódhɨ nda tá koꞌyá ɨ́be rì kábilígyà ànzɨ kya tɨ́nɨ. Dɨ, akódhɨ nɨ kúlí tá ngóró nì máláwú gú àdhya tɨ́nɨ. 12 Akódhɨ tá rìnyí wä́yi kàꞌwá àtrá nɨ àlo àdhya ɨ́be, adrézó tà ꞌo akódhɨ kandrá. Adré tá móndyá títí bvò dri dhɨ kɨ ꞌo ledhélé kàꞌwá àtrá nɨ àlo làzɨ́ dzàlepi nda kandrá, adrélé akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha. 13 Adré tá kpà tà kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo, adrézó ndɨ̀ndɨ̀ àtsɨ́ ꞌo adhélé bhù lésè bvò dri móndyá títí dhɨ ɨ mi. 14 Tà lɨ́ndrɨ́ga ró fèle dré adrélé ꞌòle kàꞌwá àtrá nɨ àlo kandrá nda ɨ sè dhɨ, adré tá móndyá títí bvò àdhya kɨ lɨtɨ́. Dré tàzoá àyɨ dré dhɨ, ɨ̀ kòledé kàꞌwá àtrá abágɨ̀le sápɨ́ sè gò gòle adrɨ́lé nda nɨ lɨ́ndrɨ́, à kàdréró lɨndrɨ̀ fe drá be dhɨ bvó. 15 Gò dré rìnyí kisúzó lɨ́drɨ̀ fèzo kàꞌwá àtrá nɨ àlo nɨ lɨ́ndrɨ́ nda dré, kòkɨtswáró kúlí ta, ɨ̀ndɨ̀ kòꞌoró móndyá títí lɨndrɨ̀ febhá kàꞌwá lɨ́ndrɨ́ nda dré ko dhɨ ɨ todràle. 16 Kàꞌwá àtrá nɨ rì nda dré kpà móndyá títí dhɨ kɨ ꞌòzo àngɨ̀ lwa àyɨ kɨ drɨ́ágó ɨ ꞌásè, kó ngalè àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè, tágba ɨ̀ kàdré tá móndɨ́ tàko ꞌɨ yà, móndɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ yà, móndɨ́ lemerè ro dhɨ ꞌɨ yà, móndɨ́ ngábhá ro dhɨ ꞌɨ yà, màrábà ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ màrábà ro ko dhɨ ꞌɨ yà dhɨ. 17 Dɨ dhya àlo kɨtswá tá ngá gɨ ɨ̀ndɨ̀ ngá lagɨ́ bwà ko, kàdré àngɨ̀ nda ɨ́be ɨ́ rú ko dhɨ. Àngɨ̀ nda tá kàꞌwá àtrá nda nɨ rú ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ rú nɨ nómbɨsà ꞌɨ.

18 Kòdhɨ tògyá ꞌɨ. Lè dhya adrélépi tògyá ɨ́be dhɨ kòndà kàꞌwá àtrá nda nɨ nómbɨsà nɨ àndu nìle. Tàko ko, nómbɨsà nda móndɨ́ kya ꞌɨ. Akódhɨ nɨ nómbɨsà nda, kámá-nzi-drì-àlo-drì-nyadhɨ-na-drì-nzi-drì-àlo.†

14

Kábilígyà Mvá ɨ móndyá lɨ̀zólɨ̀zo Gìká dré apálé dhɨ ɨ́be dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, má dré Kábilígyà Mvá nɨ nòzo adréràꞌa áyɨ totó kòngó Sìyónà àdhya drìna. Túmä́ní akódhɨ be dhɨ, móndyá ngùlù-kámá-àlo-drì-nyadhɨ-rì-drì-su, akódhɨ nɨ rú tɨsɨ̀zo Atá nɨ àdhya be àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè dhɨ ɨ tá be.* 2 Gò má dré kpòrò adrélépi apfòle bhù lésè dhɨ nɨ yìzo adréràꞌa ndròle ngóró kòlyá kàdrɨ̀ dhɨ nɨ ndròma tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ bhù nɨ tadima tɨ́nɨ. Kpòrò má dré yìle nda tá kpà ngóró kùdhí bǐ adrélé tswàle dhɨ ɨ tɨ́nɨ. 3 Dɨ móndyá lɨ̀zólɨ̀zo nda ɨ̀ adré tá longó tɨ́dhɨ́ dhɨ nɨ ngo Gìká nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya kandrá, ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ kandrá, ɨ̀ndɨ̀ bhàgo ɨ kandrá. Dhya àlo kɨtswá tá longó nda nɨ ni ngòle bwà ko, kàdré ngbà ꞌí móndyá ngùlù-kámá-àlo-drì-nyadhɨ-rì-drì-su Gìká dré apálé bvò lésè nda ꞌɨ ko dhɨ. 4 Àyɨ nda ɨ, móndyá àyɨ kɨ kɨzábhá tòkó ɨ́be ko, dɨ àyɨ kɨ lɨkɨ́bhá adrélé lólo Gìká dré dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ adré Kábilígyà Mvá nɨ lebè àrà títí dré adrézó lɨ̀le dhɨ ɨ ꞌásè. À apá àyɨ móndyá títí dhɨ ɨ kòfalésè, fèle ngádrì ro Gìká dré ɨ̀ndɨ̀ Kábilígyà Mvá dré. 5 Àyɨ kɨnzò àko àyɨ tí, ɨ̀ndɨ̀ tà kònzɨ àko àyɨ rú.

Ángéló na dhɨ ɨ

6 Gò má dré ángéló àzya nòzo adréràꞌa ngàle kuru sè. Akódhɨ nda tá Rúbí Tanɨ adrélépi kóná vésè kólyá dhɨ ɨ́be, kɨtswálé longólé móndyá títí bvò dri dhɨ ɨ dré, àyɨ angábhá bvò títí ɨ lésè, súrú títí ɨ lésè, ti títí ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí ɨ lésè dhɨ ɨ dré. 7 Adré tá loyóá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Mɨ̀ kòro Gìká, akódhɨ nɨ rú bhàzo kùle wà! Tàko ko, lókyá dré dra móndyá títí dhɨ kɨ tàbvó tàzo dhɨ kɨtswá dre. Mɨ̀ kòtitì àmɨ kɨ kórókó dhya bhù kɨ bhàlepi, bvò be, yǐandre be, ɨ̀ndɨ̀ yǐ kidrì ɨ́be dhɨ kandrá, akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo!»

8 Gò ángéló nɨ rì dré lɨ̀zo àlo nɨ vésè, adrélé loyóába dhɨ: «Akódhɨ dhe dre! Bàbìlónà, bhàandre kàdrɨ̀ dhe dre! Akódhɨ fè vínò áyɨ ndòtò tà àdhya súrú títí bvò dri dhɨ ɨ dré mvùle gò, vínò nda dré àyɨ kɨ tsìzo!»

9 Gò ángéló nɨ na dré lɨ̀zo àyɨ rì nda ɨ vésè, adrélé loyóába kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ: «Móndyá títí adrébhá lɨndrɨ̀ fe kàꞌwá àtrá dré ɨ̀ndɨ̀ lɨ́ndrɨ́ nɨ dré, ɨ̀ndɨ̀ àngɨ̀ nɨ nɨ ꞌobhá lwàle àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè yà, kó ngalè àyɨ drɨ́gá yà dhɨ, 10 àyɨ nda kɨ vínò Gìká nɨ kombà àdhya nɨ mvu! Gìká dà vínò nda tsèrèlè kópò áyɨ kombà àdhya na. À nɨ àyɨ kɨ rúbhá kɨ ꞌo aswálé àtsɨ́ na ɨ̀ndɨ̀ bàrútì na, ángéló lólo dhɨ ɨ kandrá ɨ̀ndɨ̀ Kábilígyà Mvá kandrá. 11 Dɨ àtsɨ́kà àyɨ kɨ rúbháaswa nda àdhya nɨ mba kurú na kóná vésè kólyá. Ɨ̀ kɨtswá lovólé kìtú sè yà, kó ngalè ngátsi sè yà dhɨ ko. Tàko ko, ɨ̀ fè lɨndrɨ̀ kàꞌwá àtrá dré ɨ̀ndɨ̀ lɨ́ndrɨ́ nɨ dré, rú nɨ nɨ àngɨ̀ ꞌòzo lwàle àyɨ rú.»

12 Adré dɨ lèá dhɨ, móndyá lólo Gìká àdhya ɨ̀ kàdré togó tsɨ. Àyɨ nda ɨ móndyá adrébhá Gìká nɨ tòlɨ́ kɨ kaꞌì ꞌòle, adrébhá kpà tròle Yésu nɨ kaꞌìma rú dhɨ ꞌɨ.

13 Gò má dré kúlí apfòlepi bhù lésè dhɨ nɨ yìzo tàá dhɨ: «Mɨ́ tɨsɨ̀ kònɨ̀nɨ: Kɨdhólé nyànomvá dhɨ, kólénzé nɨ adré móndyá títí Mírì Yésu nɨ kaꞌìbhá gò ɨ̀ dré todràzo dhɨ ɨ dré!» Dɨ Tɨrɨ́ Lólo dré tàzoá dhɨ: «Àyíya, kònɨ̀nɨ! Ɨ̀ nɨ lovó àzí ɨ̀ dré ꞌòle landèzo dhɨ ɨ sè. Tàko ko, tà dóro ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ lɨ àyɨ vésè.»

À akónà lànyá bvò àdhya

14 Àmvolásà dhɨ, má dré ndùrùku àlo kemve dhɨ nɨ nòzo. Dɨ dhya làsú be móndɨ́ nɨ mvá tɨ́nɨ dhɨ lɨrɨ́ tá ndùrùku nda dri.† Akódhɨ nda tá kùlá órò sè dhɨ ɨ́be ɨ́ dri, ɨ̀ndɨ̀ méngerè lɨ̀tsɨ ɨ́be ɨ́ drɨ́gá. 15 Gò ángéló àzya dré apfòzo tépelò lésè, yòá kúlí ꞌuꞌù sè dhya adrélépi lɨrɨ́lé ndùrùku dri nda dré dhɨ: «Mɨ́ do méngerè mɨ́na ngá lwàzo. Tàko ko, lànyá bvò àdhya ka dre, ɨ̀ndɨ̀ lókyá lànyá akónàzo dhɨ kɨtswá dre.» 16 Dɨ dhya adrélépi lɨrɨ́lé ndùrùku dri nda dré ngàzo áyɨ méngerè do, ngá wä́yi bvò àdhya kɨ lwàzo vésè àlo gò, lànyá nda nɨ akónàzo.

17 Gò ángéló àzya dré kpà apfòzo tépelò bhù na dhɨ lésè. Akódhɨ nda tá kókpà méngerè lɨ̀tsɨ ɨ́be ɨ́ drɨ́gá. 18 Gò ángéló àzya dré apfòzo àlètárɨ̀ làgásè. Akódhɨ nda tá rìnyí ɨ́be adrézó àlètárɨ̀ nɨ àtsɨ́ lɨkɨ́.‡ Dɨ dré yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè ángéló adrélépi méngerè lɨ̀tsɨ ɨ́be ɨ́ drɨ́gá nda dré dhɨ: «Mɨ́ do méngerè lɨ̀tsɨ mɨ́na, vínò lòꞌwa bvò àdhya kɨ lokózó. Tàko ko, vínò lòꞌwa nda ɨ̀ ka dre.» 19 Dɨ ángéló nda dré ngàzo áyɨ méngerè do, vínò lòꞌwa wä́yi bvò àdhya kɨ lwàzo vésè àlo gò, lokózóá dàle àrà kàdrɨ̀ vínò lòꞌwa kɨ zwàzo dhɨ na, àrà Gìká nɨ kombà àdhya na. 20 Dɨ à dré vínò lòꞌwa nda kɨ atózó zwàle àrà nda na, bhàandre nɨ kɨvɨ̀ na. Gò kàrɨ́ dré apfòzo adìle àrà nda lésè lɨ̀le tsàle ànyɨ́ànyɨ kìlòméterè kámá-na gò, tä́lí nɨ dré alúzó tsàle byá dòngɨ́ kɨ ti na.§

15

Ángéló nzi-drì-rì kɨzà kàdrɨ̀ nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ

1 Àmvolásà dhɨ, má dré tà àzya kàdrɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ nɨ nòzo bhù na. Má nò ángéló nzi-drì-rì adrébhá kɨzà kàdrɨ̀ nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be dhɨ ɨ. Kɨzà nda ɨ tá kɨzà kàdrɨ̀ kùdù dhɨ ꞌɨ. Tàko ko, Gìká nɨ kombà nɨ akɨ́ àyɨ sè. 2 Gò má dré yǐandre amúlé àtsɨ́ be adrélépi lagúlé tàlàtálà tɨ́nɨ dhɨ nɨ nòzo. Dɨ yǐandre nda dri dhɨ, móndyá títí kàꞌwá àtrá nɨ lavúbhá, lɨ́ndrɨ́ nɨ be, ɨ̀ndɨ̀ rú nɨ nɨ nómbɨsà be dhɨ ɨ̀ totó tá àyɨ. Àyɨ nda ɨ tá kùdhí Gìká dré tá fèle àyɨ dré dhɨ ɨ́be àyɨ drɨ́gá. 3 Ɨ̀ adré tá longó Gìká nɨ màrábà Mósè àdhya nɨ ngo, Kábilígyà Mvá àdhya be, adrézó tàá dhɨ:

«Mírì Gìká rìnyí líyí ro nɨ,

tà títí mɨ́ dré ꞌòle dhɨ ɨ kàdrɨ̀ ɨ̀ndɨ̀ lɨ́ndrɨ́ga ró.

Ópɨ́ kàdrɨ̀ súrú títí dhɨ ɨ drìle nɨ,

ámɨ láti títí dhɨ ɨ gyǎgya ɨ̀ndɨ̀ bàti.

4 Mírì, àdhi nɨ kɨtswá ámɨ ro ko dhɨ nɨ̀?

Àdhi nɨ kɨtswá ámɨ rú bha kùle ko dhɨ nɨ̀?

Tàko ko, mɨ lólo kalóma.

Súrú títí dhɨ kɨ alɨ̀ àyɨ kɨ kórókó titì mɨ́ kandrá, ámɨ lɨndrɨ̀ bhàzo.

Àngyá ko, mɨ́ tadhá tà gyǎgya títí mɨ́ dré ꞌòle dhɨ ɨ àyɨ dré nòle dre.»*

5 Àmvolásà dhɨ, má dré nòzoá dhɨ, à nzì láti tépelò bhù na dhɨ àdhya. Tépelò nda na dhɨ, tàbèrènákolò adrélépi Gìká nɨ adrema nɨ tà tadhá dhɨ tá be. 6 Dɨ ángéló nzi-drì-rì kɨzà kàdrɨ̀ nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be nda ɨ̀ dré apfòzo tépelò nda lésè. Ɨ̀ asó tá àyɨ rú kɨ́tá ledélé lénè sè kemve lagulagu ró dhɨ ɨ. Ɨ̀ drò tá àyɨ kɨ agá ɨ bǎ ledélé órò sè dhɨ ɨ sè. 7 Gò ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ kɨ àlo dré kópò nzi-drì-rì ledélé órò sè dhɨ kɨ tefèzo ángéló nda ɨ dré àlo àlo. Kópò nda ɨ̀ ga tá kombà Gìká adrélépi lɨ́drɨ̀ ɨ́be kóná vésè kólyá dhɨ àdhya sè bǐbi. 8 Gò àtsɨ́kà Gìká nɨ mìlanzìlanzì àdhya rìnyí nɨ àdhya be dhɨ dré sàzo tépelò nda léna. Dɨ dhya àlo kɨtswá tá fɨ̀le tépelò nda na bwà ko, tsàle lókyá ángéló nzi-drì-rì nda ɨ̀ dré kɨzà kàdrɨ̀ nzi-drì-rì dhɨ kɨ kutúràꞌa bvò dri akɨ́lé títí dhɨ ꞌá.

16

Kópò nzi-drì-rì gabhá kombà Gìká àdhya sè bǐbi dhɨ ɨ

1 Gò má dré kúlí ꞌuꞌù apfòlepi tépelò lésè dhɨ nɨ yìzo tàá ángéló nzi-drì-rì nda ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ lɨ̀ kombà Gìká àdhya kópò nzi-drì-rì dhɨ ɨ lé dhɨ kɨ kutú bvò dri!»

2 Dɨ ángéló nɨ àlo dré lɨ̀zo ngá áyɨ kópò le dhɨ nɨ kutú bvò dri. Dɨ làzɨ́ kònzɨ aswá kyàkyà dhɨ ɨ̀ dré móndyá títí adrébhá tá àngɨ̀ kàꞌwá àtrá àdhya ɨ́be àyɨ rú, adrébhá kpà lɨndrɨ̀ fe akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré dhɨ kɨ ꞌòzo lavúlé.

3 Gò ángéló nɨ rì dré lɨ̀zo ngá áyɨ kópò le dhɨ nɨ kutú yǐandre na. Dɨ yǐandre nda dré ru ladzázó atsálé kàrɨ ró, ngóró móndɨ́ dràlepi dhɨ nɨ kàrɨ́ tɨ́nɨ. Dɨ ngá títí lɨ́drɨ̀ ro yǐandre nda lé dhɨ ɨ̀ dré todràzo.

4 Gò ángéló nɨ na dré lɨ̀zo ngá áyɨ kópò le dhɨ nɨ kutú yǐandre adrébhá dìle dhɨ ɨ ꞌásè, ɨ̀ndɨ̀ yǐ kidrì ɨ ꞌásè. Dɨ yǐ títí nda ɨ̀ dré ru ladzázó atsálé kàrɨ ró. 5 Gò má dré ángéló adrélépi rìnyí ɨ́be yǐandre títí ɨ drìle dhɨ nɨ yìzo adréràꞌa tàá dhɨ:

«Mɨ, Dhya lólo adrélépi be ɨ̀ndɨ̀ adrélépi tá be kɨ́nó lésè nɨ,

tàbvó mɨ́ dré tàle kòdhɨ ɨ gyǎgya.

6 Tàko ko, móndyá bvò àdhya ɨ̀ kutú tá ámɨ móndyá lólo dhɨ kɨ kàrɨ́, pròfétà kya be.

Dɨ nyànomvá dhɨ, mɨ́ fè àyɨ dré kàrɨ́ mvùle dhɨ kòdhya,

ngóró dré kɨtswálé àyɨ sè dhɨ tɨ́nɨ.»

7 Gò má dré kúlí apfòlepi àlètárɨ̀ lésè dhɨ nɨ yìzo tàá dhɨ:

«Àyíya, Mírì Gìká rìnyí líyí ro nɨ,

tàbvó mɨ́ dré tàle dhɨ ɨ bàti ɨ̀ndɨ̀ gyǎgya!»

8 Gò ángéló nɨ su dré lɨ̀zo ngá áyɨ kópò le dhɨ nɨ kutú kìtú mi. Dɨ kìtú nda dré rìnyí kisúzó kɨtswázó móndɨ́ kɨ ndri áyɨ àtsɨ́ sè. 9 Dɨ àtsɨ́ kàdrɨ̀ kìtú àdhya nda dré móndyá títí dhɨ kɨ ndrìzo gò, ɨ̀ dré Gìká adrélépi rìnyí ɨ́be kɨzà nda ɨ drìle dhɨ nɨ rú lodházó. Dɨ, ɨ̀ ladzá tá àyɨkya àyɨ kɨ togó Gìká nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo dhɨ ko.

10 Gò ángéló nɨ nzi dré lɨ̀zo ngá áyɨ kópò le dhɨ nɨ kutú kàꞌwá àtrá nɨ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri. Dɨ akódhɨ nɨ òpɨ̀ dré atsázó tínímvá ro. Gò móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ làdra tɨtsɨ́ ngáaswa dré. 11 Gò ɨ̀ dré Gìká bhù na dhɨ nɨ lodházó àyɨ kɨ ngáaswa dré ɨ̀ndɨ̀ làzɨ́ àyɨ rú dhɨ ɨ dré. Dɨ, ɨ̀ ladzá tá àyɨkya àyɨ kɨ togó tà kònzɨ ɨ̀ dré tá ꞌòle dhɨ kɨ tà sè ko.

12 Gò ángéló nɨ nzi-drì-àlo dré lɨ̀zo ngá áyɨ kópò le dhɨ nɨ kutú yǐandre gú adrélépi dìle rú be Yùfùrátè dhɨ na. Dɨ yǐandre nda dré sèzo akɨ́lé títí, láti kàdréró ngbo ópɨ́ kàdrɨ̀ adrébhá tá ꞌòle angálé kìtú dré apfǒrà lésè dhɨ ɨ dré be dhɨ bvó. 13 Gò má dré tɨrɨ́ kònzɨ na làsú be kòtrátrá tɨ́nɨ dhɨ kɨ nòzo apfǒràꞌa nì máláwú gú dhɨ sílésè, kàꞌwá àtrá sílésè, ɨ̀ndɨ̀ pròfétà kɨnzò ro dhɨ sílésè.* 14 Àyɨ nda ɨ, tɨrɨ́ kònzɨ adrébhá tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ꞌɨ. Ɨ̀ adré lɨ̀le ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò wä́yi ꞌásè dhɨ kɨ kɨmó kɨtswálé àdzú bhu kìtú kàdrɨ̀ Gìká rìnyí líyí àdhya tú.

15 «Mɨ̀ yi rè ká! Má nɨ atsá ngbǒ ró kùgú tɨ́nɨ! Kólénzé nɨ adré dhya dra adrélépi tàmìga dri, adrélépi áyɨ kɨ́tá kɨ lɨkɨ́, kòlɨ̀ró bvólɨ́lɨ́ ro ko, à kònòró akódhɨ nɨ kanyò ko dhɨ dré.»

16 Gò tɨrɨ́ kònzɨ nda ɨ̀ dré ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya kɨ kɨmózó àyɨ kɨ sòdá ɨ́be, àrà rú zìle Èbérè ti sè Àràmàgédò dhɨ na.

17 Gò ángéló nɨ nzi-drì-rì dré lɨ̀zo ngá áyɨ kópò le dhɨ nɨ kutú lyǎ na. Dɨ kúlí ꞌuꞌù dhɨ dré apfòzo tépelò lésè, ɨ̀ndɨ̀ lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya lésè, tàá dhɨ: «Tà títí dhɨ ɨ̀ ꞌo ru kɨtswálé dre!» 18 Dɨ bhù dré ngàzo adrélé lagúlé, kpòrò dré adrézó ndròle, bhù dré adrézó tadílé gò, kàdíkàdi kàdrɨ̀ dhɨ dré bvò kosézó rìnyí sè. Kàdíkàdi kàdrɨ̀ làsú be kònɨ̀nɨ dhɨ atsá tá bvò dri tàdzí rè ko, kɨdhólé lókyá móndɨ́ kɨ bhàzo dhɨ sè, atsálé lókyá nda ꞌá. 19 Dɨ bhàandre kàdrɨ̀ dhɨ dré laŋòzo ru lanzɨ́ ꞌa be na gò, bhàandre súrú títí bvò dri dhɨ kya ɨ̀ dré arɨ́zó nyɨ̌nyɨ. Dɨ Gìká tɨvɨ̀ tá tàkonzɨ̀ Bàbìlónà kàdrɨ̀ àdhya ɨ ko. Fè bhàandre nda dré kópò gàlepi vínò áyɨ kombà kàdrɨ̀ àdhya sè dhɨ mvùle. 20 Kàdíkàdi nda sè dhɨ, tùrù títí dhɨ ɨ̀ dré lapázó gò, à dré gòzo vélé kòngó kɨ no ko. 21 Gò fɨ́ andre dré adàzo bhù lésè móndɨ́ ɨ dri. Lòꞌwa àlo àlo títí nda ɨ̀ lanzì tá ànyɨ́ànyɨ kìló nyadhɨ-rì-drì-nzi. Dɨ móndyá bvò àdhya ɨ̀ dré Gìká nɨ lodházó, kɨzà ɨ̀ dré tá adrélé nyàle fɨ́ nda sè dhɨ sè. Tàko ko, kɨzà nda tá kàdrɨ̀ lavúlé.

17

Tòkó zàràbhù ɨ kàꞌwá àtrá be dhɨ

1 Gò ángéló nzi-drì-rì adrébhá tá kópò nzi-drì-rì dhɨ ɨ́be nda kɨ àlo dré alɨ̀zo tàá má dré dhɨ: «Mɨ́ alɨ̀, má kòtadháró mɨ́ dré ngalè à nɨ tà ŋo tòkó zàràbhù kàdrɨ̀ adrélépi lɨrɨ́lé yǐandre bǐ dhɨ ɨ drǐsè dhɨ dri ngɨ́nɨ ya dhɨ. 2 Ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya ɨ̀ fè tá àyɨ adrélé ndòtò tà ꞌo tòkó nda be. Móndyá bvò àdhya ɨ̀ mvu tá vínò akódhɨ nɨ ndòtò tà àdhya gò, vínò nda dré àyɨ kɨ tsìzo.»*

3 Gò ángéló nda dré áma dòzo Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè lɨ̀zo má be duku na. Kònàle dhɨ, má dré tòkó àlo dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa lɨrɨ́lé kàꞌwá àtrá kɨka dhɨ dri. Kàꞌwá àtrá nda tá drì ɨ́be nzi-drì-rì, ɨ̀ndɨ̀ koꞌyá ɨ́be mudrí. Akódhɨ rúsè wä́yi dhɨ, à tɨsɨ̀ tá rú adrézó Gìká nɨ lodhá dhɨ ɨ. 4 Tòkó nda asó tá ɨ́ rú kɨ́tá làgɨ́ kyàkyà kɨka ryarya dhɨ ɨ, áyɨ ꞌòzo avélé órò sè, kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ màyɨ̀kà rú be pérelè dhɨ ɨ sè. Ru tá ɨ́ drɨ́gá kópò ledélé órò sè, gàlepi tà wàyá adrélé gàle gàgà dhɨ ɨ sè bǐ, ɨ̀ndɨ̀ áyɨ ndòtò tà sè bǐ dhɨ. 5 Akódhɨ nɨ kándrágá ꞌá dhɨ, à tɨsɨ̀ tá rú àndu nɨ nɨ zùzo dhɨ. Rú nda tá rú kònɨ̀dhɨ ꞌɨ: «Bàbìlónà kàdrɨ̀, tòkó zàràbhù kɨ andre, ɨ̀ndɨ̀ tà wàyá bvò àdhya adrélé gàle gàgà dhɨ kɨ andre.» 6 Dɨ má dré nòzoá dhɨ, tòkó nda mvu tá móndyá lólo Gìká àdhya kɨ kàrɨ́ gò, kàrɨ́ nda dré akódhɨ nɨ tsìzo. Àyɨ nda ɨ tá móndyá Yésu nɨ tà longóbhá gò àyɨ kɨ tupfúzó todràle dhɨ ꞌɨ. Má kònò tòkó nda dre dhɨ, áma lɨ́ndrɨ́ dré gàzo bhwǎbhwa.

7 Gò ángéló nda dré tàzoá má dré dhɨ: «Ámɨ lɨ́ndrɨ́ ga àdho tà sè? Má nɨ tòkó kòdhɨ nɨ tà lùzu ró dhɨ nɨ àndu ngɨ mɨ́ dré, túmä́ní kàꞌwá àtrá adrélépi akódhɨ nɨ todó, adrélépi dri ɨ́be nzi-drì-rì ɨ̀ndɨ̀ koꞌyá ɨ́be mudrí dhɨ àdhya be. 8 Kàꞌwá àtrá mɨ́ dré nòle nda tá kɨ́nó be, dɨ nyànomvá dhɨ, akódhɨ yókódhó. Dɨ, a nɨ dra go apfòle bhú kùdù àko dhɨ lésè gò, lɨ̀le dràdrà kisú. Móndyá títí bvò àdhya, àyɨ kɨ rú tɨsɨ̀zo búkù lɨ́drɨ̀ àdhya na ko kɨdhólé bvò nɨ bhàma lésè dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ kɨ ga bhwǎbhwa, lókyá ɨ̀ dré dra kàꞌwá àtrá nda nɨ nòzo dhɨ ꞌá. Tàko ko, akódhɨ nda tá kɨ́nó be gò, adrélé nyànomvá yókódhó. Dɨ a nɨ dra go apfòle.

9 Lè à kàdré tògyá ɨ́be kɨtswázó tà kònɨ kɨ àndu ni. Kàꞌwá àtrá nɨ drì nzi-drì-rì nda ɨ, kòngó nzi-drì-rì tòkó nda dré adrézó lɨrɨ́lé drìásà dhɨ ꞌɨ. Drì nda ɨ kókpà ópɨ́ kàdrɨ̀ nzi-drì-rì dhɨ ꞌɨ. 10 Àyɨ nda ɨ kòfalé dhɨ, ópɨ́ nzi dhɨ kɨ tà akɨ́ dre. Ópɨ́ nɨ nzi-drì-àlo adré ɨ́na òpɨ̀ nya nyànomvá. Ópɨ́ nɨ nzi-drì-rì atsá rè ko. Dɨ, lókyá dré dra atsázó dhɨ sè dhɨ, a nɨ ngbà ꞌí òpɨ̀ nya lókyá tsà sè. 11 Kàꞌwá àtrá adrélépi tá kɨ́nó be gò, adrélé nyànomvá yó nda ɨ́na ópɨ́ nɨ nzi-drì-na ꞌɨ. Akódhɨ àyɨ nzi-drì-rì nda kɨ àlo ꞌɨ. Dɨ a nɨ lɨ dràdrà kisú.

12 Koꞌyá mudrí mɨ́ dré nòle nda ɨ, ópɨ́ kàdrɨ̀ mudrí kɨdhóbhá rè òpɨ̀ nya ko dhɨ ꞌɨ. Dɨ, ɨ̀ nɨ àyɨkya rìnyí kisú kɨtswázó òpɨ̀ nya kàꞌwá àtrá nda be ngbà ꞌí sáà àlo. 13 Ɨ̀ nɨ ru yi togó àlo sè, àyɨ kɨ rìnyí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ nɨ fèzo wä́yi kàꞌwá àtrá nda drɨ́gá. 14 Dɨ ɨ̀ nɨ àdzú bhu Kábilígyà Mvá be gò, Kábilígyà Mvá nda dré àyɨ kɨ lavúzó. Tàko ko, akódhɨ mírì kɨ Mírì ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ ópɨ́ kɨ Ópɨ́ ꞌɨ. Akódhɨ nda túmä́ní akódhɨ nɨ lebèbhá dré zɨ̀le, dré azílé, ɨ̀ndɨ̀ dré kɨtswálé kaꞌìle dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ àyɨ nda kɨ lavú.»

15 Ángéló nda gò tàá má dré dhɨ: «Yǐandre bǐ mɨ́ dré tòkó zàràbhù nɨ nòzo adréràꞌa lɨrɨ́lé drìásà nda ɨ, móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo angábhá móndyá títí ɨ lésè, súrú títí ɨ lésè, ɨ̀ndɨ̀ ti títí ɨ lésè dhɨ ꞌɨ. 16 Kàꞌwá àtrá ɨ koꞌyá mudrí nɨ ɨ́be mɨ́ dré nòle dhɨ kɨ togó kònzɨ bha tòkó zàràbhù nda rú. Ɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ ngá topá drɨ́gásà títí, akódhɨ nɨ tayɨ́zó bvólɨ́lɨ́ ro. Ɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ zǎ nya gò, akódhɨ nɨ zàzo vèle àtsɨ́ sè. 17 Tàko ko, Gìká nɨ lovó bha àyɨ kɨ togó na, ɨ̀ kòꞌoró tà dré kisùle ꞌòle kɨ́nó lésè dhɨ be dhɨ bvó. Ɨ̀ nɨ ru yi togó àlo sè, àyɨ kɨ rìnyí adrézó òpɨ̀ nya dhɨ nɨ fèzo kàꞌwá àtrá nda drɨ́gá, tsàle lókyá tà Gìká dré tàle dhɨ ɨ̀ dré dra ru ꞌòzo kɨtswálé títí dhɨ ꞌá. 18 Tòkó zàràbhù mɨ́ dré nòle nda, bhàandre kàdrɨ̀ adrélépi òpɨ̀ nya ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya ɨ dri dhɨ ꞌɨ.»

18

Bhàandre Bàbìlónà àdhya nɨ dhèma

1 Àmvolásà dhɨ, má dré ángéló àzya nòzo adréràꞌa asílé bhù lésè. Akódhɨ nda tá rìnyí ɨ́be kàdrɨ̀. Lagulagu nɨ adré tá ngá kazá bvò drǐsè títí. 2 Gò dré yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè dhɨ:

«Dhe dre! Bàbìlónà kàdrɨ̀ dhe dre!

Bhàandre nda atsá vélé bhà tɨrɨ́ kònzɨ kya ró.

Atsá kpà àrà tɨrɨ́ kònzɨ ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ zu lána dhɨ ró,

ɨ̀ndɨ̀ àrà àrɨ́ títí ɨ̀ndɨ̀ kàꞌwá títí ndǐ ró adrélé gàle gàgà dhɨ ɨ̀ dré adrézó àyɨ kɨ zu lána dhɨ ró.

3 Tàko ko, súrú títí bvò dri dhɨ ɨ̀ mvu tá vínò akódhɨ nɨ ndòtò tà àdhya gò, vínò nda dré àyɨ kɨ tsìzo.

Ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya ɨ̀ fè tá àyɨ ndòtò tà ꞌo túmä́ní akódhɨ be.

Ngá lagɨ́bhá bvò àdhya ɨ̀ atsá tá ngábhá kàdrɨ̀ ɨ ró akódhɨ nɨ ngá làgɨ́ kyàkyà zyandre ró dhɨ ɨ sè.»

4 Gò má dré kúlí àzya apfòlepi bhù lésè dhɨ nɨ yìzo tàá dhɨ:

«Áma móndyá ɨ, mɨ̀ kàpfò bhàandre nda lésè,

mɨ̀ kòꞌoró tàkonzɨ̀ túmä́ní akódhɨ be ko,

mɨ̀ kònyaró kpà kɨzà kàdrɨ̀ dré dra nyàle dhɨ ɨ ko.*

5 Tàko ko, akódhɨ nɨ tàkonzɨ̀ ɨ̀ ga bvò na bǐ atsálé byá bhù ꞌa gò,

tà kònzɨ dré ꞌòle dhɨ ɨ̀ dré agázó Gìká léna.†

6 Dɨ mɨ̀ kòlogó tà akódhɨ dré tà dré ꞌòle dhɨ ɨ tí.

Mɨ̀ kòlogó drá tà dré ꞌòle dhɨ kɨ vúdrì vésè be rì.

Mɨ̀ kòdà akódhɨ nɨ kópò na ngá kònzɨ dré dàle móndɨ́ àruka ɨ dré dhɨ vésè be rì.‡

7 Mɨ̀ kòfè akódhɨ dré ngáaswa ɨ kɨzà be,

ngóró dré rúku fèle ngá làgɨ́ kyàkyà dhɨ be áyɨ tàndɨ dré dhɨ tɨ́nɨ.

Akódhɨ adré kisùá áyɨ togó na dhɨ: ‹Má adré lɨrɨ́lé kònwa ópɨ́ kàdrɨ̀ tòko ró.

Ma tàyɨ́tòkó ꞌɨ ko. Má kɨtswá mána àwó ngo tàdzí ko.›§

8 Dɨ ásà dhɨ, kɨzà kàdrɨ̀ kònɨ kɨ atsá akódhɨ dri kìtú àlo sè: dràdrà, tongotongo ɨ̀ndɨ̀ kàrábhò.

À nɨ akódhɨ nɨ za vèle àtsɨ́ sè,

àngyá ko, Mírì Gìká adrélépi akódhɨ nɨ tàbvó ta rìnyi ró.»

9 Ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya àyɨ kɨ febhá ndòtò tà ꞌo akódhɨ be ɨ̀ndɨ̀ ngá làgɨ́ kyàkyà kɨ kisú akódhɨ be dhɨ ɨ̀ kònò akódhɨ nɨ vevè nɨ àtsɨ́kà dre dhɨ, ɨ̀ nɨ àwó ngo, adrézó tongólé akódhɨ nɨ tà sè. 10 Ɨ̀ nɨ àyɨ kɨ totó lárá ro tirì dré, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ ngáaswa dré, adrélé tàá dhɨ:

«Kɨzà! Kɨzà ámɨ ngá ꞌɨ, mɨ Bàbìlónà, bhàandre kàdrɨ̀ ɨ̀ndɨ̀ rìnyi ró nɨ!

Tàko ko, à ŋò tà mɨ́ dri, àkò sáà àlo akɨ́ rè ko dhɨ ꞌá!»

11 Ngá lagɨ́bhá bvò àdhya kɨ kpà àwó ngo, adrézó tongólé akódhɨ nɨ tà sè. Tàko ko, dhya kɨtswálépi gòle àyɨ kɨ ngá gɨ dhɨ vélé yókódhó. 12 À gɨ tá àyɨ nda ɨ drɨ́gásè: órò, àrezá, kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà dhɨ ɨ, màyɨ̀kà rú be pérelè dhɨ ɨ, kɨ́tá ledélé lénè sè ɨ̀ndɨ̀ sòwá sè dhɨ ɨ, kɨ́tá làgɨ́ kyàkyà kɨka ɨ̀ndɨ̀ kɨka ryarya dhɨ ɨ, fa twátwa tàdzí be dóro dhɨ ɨ, ngá twátwa ledélé lɨ̀wá sí sè dhɨ ɨ, fa làgɨ́ kyàkyà dhɨ ɨ, ngá ledélé bòrónzè sè, aya sè, ɨ̀ndɨ̀ kɨ́rà rú be máreberè dhɨ sè dhɨ ɨ, 13 kànélè, màlásɨ̀ twátwa tàdzí be dóro dhɨ ɨ, màlásɨ̀ ledélé mírè sè dhɨ, béndélé, vínò, òlívè dò, ngánò fóndro, ngánò lòꞌwa, tí ɨ, kábilígyà ɨ, dòngɨ́ ɨ, tàmàmbírì dòngɨ́ ɨ̀ dré adrélé sèle dhɨ ɨ, tsàle ndɨ̀ndɨ̀ màrábà ɨ, àyɨ kɨ lɨ́drɨ̀ ɨ́be.

14 Àyɨ nda kɨ tàá dhɨ: «Ngá títí mɨ́ dré tá lovó nɨ kɨ bhàzo dhɨ ɨ̀ lapá mɨ́ drɨ́gásè dre. Ámɨ ngá títí làgɨ́ kyàkyà avébhá tò dhɨ ɨ̀ akɨ́ mɨ́ rúsè dre. Mɨ́ kɨtswá tàdzí gòle àyɨ kɨ kisú ko.»

15 Ngá lagɨ́bhá atsábhá ngábhá kàdrɨ̀ ɨ ró bhàandre nda sè dhɨ kɨ àyɨ kɨ totó lárá ro tirì dré, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ ngáaswa dré. Ɨ̀ nɨ àwó ngo, adrézó tongólé akódhɨ nɨ tà sè, 16 adrézó tàá dhɨ:

«Kɨzà! Kɨzà bhàandre kàdrɨ̀ nɨ ngá ꞌɨ!

Akódhɨ tosó tá ɨ́ rú kɨ́tá lénè sè dhɨ ɨ kɨ́tá làgɨ́ kyàkyà kɨka ɨ̀ndɨ̀ kɨka ryarya dhɨ ɨ́be, áyɨ ꞌòzo avélé órò sè, kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà dhɨ ɨ sè, ɨ̀ndɨ̀ pérelè ɨ sè.

17 Dɨ akódhɨ nɨ ngá títí zyandre ró nda ɨ̀ akɨ́ drɨ́gásà, àkò sáà àlo akɨ́ rè ko dhɨ ꞌá!»

Bwátù todóbhá ɨ, àyɨ kɨ kàdrɨ̀ títí dhɨ ɨ, móndyá títí bwátù ɨ̀ dré adrélé dòle yǐandre mǐsè dhɨ ɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí adrébhá ngá kisú yǐandre nɨ tà sè dhɨ ɨ́be dhɨ kɨ àyɨ kɨ totó lárá ro bhàandre nda rúsè. 18 Ɨ̀ kònò akódhɨ nɨ vevè nɨ àtsɨ́kà dre dhɨ, ɨ̀ nɨ yòá dhɨ: «Bhàandre àzya kàdrɨ̀ akódhɨ tɨ́nɨ dhɨ tàdzí yókódhó!» 19 Ɨ̀ nɨ tàpfulɨ́ndrɨ́ lomvó todàle àyɨ drìna, adrézó àwó ngo, adrézó tongólé, adrézó yòá dhɨ:

«Kɨzà! Kɨzà bhàandre kàdrɨ̀ nɨ ngá ꞌɨ!

Móndyá títí bwátù todóbhá yǐandre mǐsè dhɨ ɨ̀ atsá tá ngábhá kàdrɨ̀ ɨ ró akódhɨ nɨ ngá zyandre ró dhɨ ɨ sè.

Dɨ akódhɨ nɨ ngá akɨ́ títí, àkò sáà àlo akɨ́ rè ko dhɨ ꞌá!

20 Àmɨ bhù na nɨ ɨ, mɨ̀ kòlenzé tà atsálépi akódhɨ rú dhɨ sè wà!

Àmɨ, móndyá lólo Gìká àdhya ɨ, àpóstolò ɨ pròfétà ɨ́be nɨ ɨ, mɨ̀ kòlenzé wà!

Tàko ko, Gìká tà akódhɨ nɨ tàbvó, tà kònzɨ dré ꞌòle àmɨ rú dhɨ kɨ tà sè dre!»

21 Gò ángéló àlo rìnyi ró dhɨ dré kɨ́rà gú lanzìlepi kɨ́rà kàdrɨ̀ adrézó ngá ꞌi dhɨ pɨ́ dhɨ nɨ dòzo bhèle yǐandre na gò, tàzoá dhɨ:

«Gìká nɨ kókpà Bàbìlónà, bhàandre kàdrɨ̀ nɨ bhe rìnyí sè kònɨ̀nɨ gò,

gòzo vélé akódhɨ nɨ kisú tàdzí ko.

22 À kɨtswá gòle vélé longó yi mɨ́ léna tàdzí ko,

gba kàdré kùdhí sè yà, kúlí sè yà, fɨ́rɨ́lɨ́ sè yà, kó ngalè gòká sè yà dhɨ.

À kɨtswá gòle vélé àzí ꞌobhá twátwa dhɨ kɨ àlo kisú mɨ́ léna tàdzí ko.

À kɨtswá gòle vélé kɨ́rà adrézó ngá ꞌi dhɨ nɨ kpòrò yi mɨ́ léna tàdzí ko.

23 Tálà nɨ ngádra kɨtswá gòle vélé ngá kazá mɨ́ léna tàdzí ko.

À kɨtswá gòle vélé tòkó líyí nɨ kúlí yi tòkó àdhya be mɨ́ léna tàdzí ko.

Móndyá adrébhá tá ngá lagɨ́ mɨ́ léna dhɨ ɨ tá móndyá kàdrɨ̀kàdrɨ̀ bvò àdhya ꞌɨ.

Ámɨ kólé tà sè dhɨ, mɨ́ lɨtɨ́ tá mɨ́na súrú títí bvò dri dhɨ ɨ.

24 À kisú tá kpà mɨ́ léna pròfétà kɨ kàrɨ́ móndyá lólo kya be,

ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí tupfúlé todràle bvò dri dhɨ kya be.»

19

Àlèlúyà!

1 Àmvolásà dhɨ, má dré kúlí ꞌuꞌù móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ kya tɨ́nɨ dhɨ nɨ yìzo bhù na adréràꞌa loyóá dhɨ:

«Àlèlúyà!

Tà adrézó móndɨ́ kɨ tɨdrɨ́ dhɨ, mìlanzìlanzì, rìnyí be dhɨ ɨ àma kɨ Gìká àdhya ꞌɨ!

2 Tàko ko, tàbvó dré adrélé tàle dhɨ ɨ bàti ɨ̀ndɨ̀ gyǎgya!

Akódhɨ tà tòkó zàràbhù kàdrɨ̀ móndyá bvò àdhya kɨ kɨzálépi áyɨ ndòtò tà sè dhɨ nɨ tàbvó dre.

Zi kpà akódhɨ tí áyɨ màrábà kɨ kàrɨ́ dré kutúlé dhɨ nɨ tà dre.»

3 Gò ɨ̀ dré gòzo yòá dhɨ:

«Àlèlúyà!

Àtsɨ́kà adrélépi apfòle akódhɨ vélésè dhɨ adré mbàle kurú na kóná vésè kólyá!»

4 Gò bhàgo nyadhɨ-àlo-drì-su dhɨ ɨ ngá su lɨ́drɨ̀ ro dhɨ ɨ́be dhɨ, ɨ̀ dré ledhézó àyɨ kɨ kórókó titì Gìká adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri dhɨ kandrá, akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bhàzo, tàzoá dhɨ:

«Kàdré kònɨ̀nɨ! Àlèlúyà!»

5 Gò kúlí dré apfòzo lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya lésè tàá dhɨ:

«Mɨ̀ kàdré àma kɨ Gìká nɨ rú bha kùle,

àmɨ, màrábà títí akódhɨ àdhya ró adrébhá akódhɨ nɨ ro nɨ ɨ,

gba mɨ̀ kàdré móndɨ́ tàko ꞌɨ yà, kó ngalè móndɨ́ kàdrɨ̀ ꞌɨ yà dhɨ!»

6 Gò má dré gòzo kúlí móndɨ́ lɨ̀zólɨ̀zo dhɨ kya tɨ́nɨ dhɨ nɨ yi, ngóró kòlyá kàdrɨ̀ dhɨ nɨ kpòrò dré adrélé ndròle dhɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ bhù dré adrélé tadílé dhɨ tɨ́nɨ. Kúlí nda adré tá tàá dhɨ:

«Àlèlúyà!

Tàko ko, Mírì àma kɨ Gìká rìnyí líyí ro dhɨ adré áyɨ òpɨ̀ nya!

7 Mà kàdré lenzélé lavúlé, adrézó arɨ́ ɨ́be wà!

Mà kàdré mìlanzìlanzì fe akódhɨ dré wà!

Àngyá ko, lókyá Kábilígyà Mvá dré dra làmó mòzo dhɨ kɨtswá dre.

Akódhɨ nɨ tòkó ledé kpà ɨ adrélé gànzi ró dhɨ dre.

8 À fè kpà drá kɨ́tá ledélé lénè sè kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ dhɨ dré asólé ɨ́ rú dre.»

(Kɨ́tá ledélé lénè sè nda kòdhɨ adré tà gyǎgya móndyá lólo Gìká àdhya ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ kɨ tà tadhá.)

9 Gò ángéló nda dré tàzoá má dré dhɨ: «Mɨ́ kòtɨsɨ̀ kònɨ̀nɨ: Kólénzé móndyá títí azílé gwányá Kábilígyà Mvá nɨ làmó àdhya lé dhɨ ɨ dré!» Gò tàá má dré dhɨ: «Kòdhɨ ɨ kúlí bàti Gìká àdhya ꞌɨ.»

10 Dɨ má dré dhèzo akódhɨ pá, kɨtswálé akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha. Dɨ, dré ɨ́na tàzoá má dré dhɨ: «Mɨ́ ꞌo kònɨ̀nɨ ko! Ma màrábà ꞌɨ ngóró mɨ́ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ ámɨ adrúpi adrébhá tròle tà bàti Yésu dré tadhálé dhɨ rú dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Be ró dhɨ, mɨ́ kòbhà Gìká nɨ lɨndrɨ̀ kòdhya! Tàko ko, tà bàti Yésu dré tadhálé dhɨ adré pròfétà kɨ kodzó Gìká nɨ kúlí longó dhɨ nɨ̀.»

Dhya adrélépi lɨrɨ́lé dòngɨ́ kemve dhɨ dri dhɨ

11 Gò má dré nòzoá dhɨ, bhù lanzí ru dre gò, dòngɨ́ kemve dhɨ dré apfòzo má kandrá. Dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ nɨ rú «Dhya kɨtswálépi adrélé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ» ɨ̀ndɨ̀ «Dhya bàti». Adré tàbvó ta, adrézó kpà àdzú bhu tà gyǎgya sè. 12 Akódhɨ ni mì adré tá kòle rìnyi ró àtsɨ́ tɨ́nɨ. Akódhɨ tá kùlá ɨ́be bǐ ɨ́ dri. À tɨsɨ̀ tá akódhɨ rú, rú àndu nɨ nɨ nìzo ko dhɨ. Ngbà ꞌí akódhɨ nɨ tàndɨ nì nɨ̀. 13 Akódhɨ asó tá ɨ́ rú kánzò kàrɨ́ dré kutúzó rúá dhɨ. Akódhɨ nɨ rú «Gìká nɨ Kúlí». 14 Sòdá zyandre bhù àdhya ɨ̀ lɨrɨ́ tá dòngɨ́ kemve dhɨ ɨ drǐsè gò, ɨ̀ dré adrézó lɨ̀le akódhɨ vésè. Ɨ̀ tosó tá àyɨ rú kɨ́tá ledélé lénè sè kemve kpɨ́rɨ́kpɨ́rɨ́ dhɨ ɨ. 15 Akódhɨ sílésè dhɨ, sápɨ́ lɨ̀tsɨ dhɨ adré tá apfòle, kòkɨtswáró súrú títí bvò dri dhɨ kɨ togá ásà be dhɨ bvó. Akódhɨ nɨ òpɨ̀ nya àyɨ dri kùtù aya ró adrélépi áyɨ rìnyí tadhá dhɨ sè.* A nɨ vínò lòꞌwa kɨ ató zwàle, àrà vínò lòꞌwa zwàzo, Gìká rìnyí líyí ro dhɨ nɨ kombà tadházó dhɨ na. 16 Akódhɨ nɨ kánzò nda rú, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ páandre rú dhɨ, à tɨsɨ̀ tá akódhɨ nɨ rú kònɨ ɨ: «Ópɨ́ kɨ Ópɨ́, ɨ̀ndɨ̀ Mírì kɨ Mírì.»

17 Gò má dré ángéló àlo dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa áyɨ totó kìtú mi. Akódhɨ nda dré yòzoá kúlí ꞌuꞌù sè àrɨ́ títí adrébhá ngàle kuru sè dhɨ ɨ dré dhɨ: «Mɨ̀ alɨ̀ ru kɨmó gwányá kàdrɨ̀ Gìká àdhya lé, 18 kɨtswálé ópɨ́ kàdrɨ̀ kɨ zǎ te, sòdá kɨ kàdrɨ̀ kya ɨ́be, sòdá kòmbá kya ɨ́be, dòngɨ́ kya ɨ́be, móndyá lɨrɨ́bhá àyɨ drǐsè dhɨ kya ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá àruka títí màrábà ro, màrábà ro ko, móndɨ́ tàko ró, ɨ̀ndɨ̀ kàdrɨ̀ ro dhɨ ɨ́be.»

19 Gò má dré kàꞌwá àtrá nòzo, ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya ɨ́be ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ sòdá zyandre ɨ́be, adréràꞌa ru kɨmó kɨtswálé àdzú bhu dhya adrélépi lɨrɨ́lé dòngɨ́ dri nda be, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ sòdá zyandre ɨ́be. 20 Dɨ, à dré kàꞌwá àtrá nda nɨ rùzo, túmä́ní pròfétà kɨnzò ro tà lɨ́ndrɨ́ga ró dhɨ kɨ ꞌòlepi kàꞌwá nda kandrá dhɨ be. Tà lɨ́ndrɨ́ga ró nda ɨ sè dhɨ, pròfétà nda lɨtɨ́ tá móndyá títí kàꞌwá àtrá nɨ àngɨ̀ ꞌobhá lwàle àyɨ rú, adrébhá kpà lɨndrɨ̀ fe akódhɨ nɨ lɨ́ndrɨ́ dré dhɨ nɨ̀. Gò kàꞌwá àtrá nda nɨ bhèzo lɨ́drɨ̀ ro pròfétà kɨnzò ro nda be, àtsɨ́ andre adrélépi kòle bàrútì be dhɨ na. 21 Dɨ dhya adrélépi lɨrɨ́lé dòngɨ́ dri nda dré sòdá zyandre títí nda kɨ togázó todràle sápɨ́ adrélépi tá apfòle ɨ́ sílésè dhɨ sè. Gò àrɨ́ títí dhɨ ɨ̀ dré àyɨ kɨ zǎ tèzo pìzo.

20

Kóná ngùlù-àlo dhɨ ɨ

1 Gò má dré ángéló àlo dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa asílé bhù lésè. Akódhɨ ru tá ɨ́ drɨ́gá lìfùngúlà mvá bhú kùdù àko dhɨ àdhya, nyɨ̀rɨ̀ kàdrɨ̀ dhɨ be. 2 Gò dré ngàzo nì máláwú gú dhɨ nɨ ru ꞌɨ̀le nyɨ̀rɨ̀ sè, kàdréró bǎ na kóná ngùlù-àlo be dhɨ bvó. Akódhɨ nda, nì àku adrélépi tá be kɨ́nó lésè, adrélé rú zìle Dzáborò ɨ̀ndɨ̀ Sàtánà dhɨ ꞌɨ. 3 Dɨ ángéló nda dré akódhɨ nɨ bhèzo bhú kùdù àko dhɨ na, bhú nda nɨ ti atsúzó gä́gä́ lìfùngúlà mvá sè gò, kɨkpàzoá, akódhɨ kòkɨtswáró gòle súrú títí bvò dri dhɨ kɨ lɨtɨ́ ko, tsàle kóná ngùlù-àlo nda dré akɨ́ràꞌa. Àmvolásà dhɨ, adré lèá dhɨ, à kògò akódhɨ nɨ trɨ lókyá tsà sè.

4 Gò má dré lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya dhɨ kɨ nòzo. Móndyá adrébhá lɨrɨ́lé drìásà dhɨ ɨ̀ kisú tá rìnyí kɨtswázó tàbvó ta. Má dré kpà móndyá tilílé sápɨ́ sè, ɨ̀ dré tá Yésu nɨ tà longólé, ɨ̀ndɨ̀ Gìká nɨ kúlí longólé dhɨ sè dhɨ kɨ lɨ́ndrɨ́ nòzo. Àyɨ nda ɨ̀ fè tá àyɨkya lɨndrɨ̀ kàꞌwá àtrá dré ɨ̀ndɨ̀ lɨ́ndrɨ́ nɨ dré ko. Ɨ̀ ꞌo tá kpà akódhɨ nɨ àngɨ̀ lwàle àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè yà, kó ngalè àyɨ drɨ́gá yà dhɨ ko. Dɨ ɨ̀ dré ngàzo dràdrà ꞌásè gò, ɨ̀ dré òpɨ̀ nyàzo túmä́ní Krísto be kóná ngùlù-àlo. 5 (Móndyá àruka títí dràbhá dre dhɨ ɨ̀ nga rè dràdrà ꞌásè ko, tsàle kóná ngùlù-àlo nda dré akɨ́ràꞌa.) Kòdhɨ vésè nɨ àlo móndɨ́ ɨ̀ dré ngàzo dràdrà ꞌásè dhɨ ꞌɨ. 6 Kólénzé nɨ adré móndyá dra ngabhá dràdrà ꞌásè lókyá nda sè dhɨ ɨ dré! Àyɨ nda ɨ lólo Gìká kandrá. Dràdrà nɨ rì nɨ rìnyí kɨtswá tsàle àyɨ rú ko. Dɨ, ɨ̀ nɨ adré kòwánà Gìká àdhya ɨ̀ndɨ̀ Krísto àdhya ɨ ró, adrélé òpɨ̀ nya túmä́ní akódhɨ be kóná ngùlù-àlo.

Sàtánà nɨ tà nɨ akɨma

7 Kóná ngùlù-àlo nda kàkɨ́ dre dhɨ, à nɨ Sàtánà nɨ atrɨ̀ akódhɨ nɨ bǎ lésè. 8 Akódhɨ dré apfòzo lɨ̀le súrú títí ayɨ́bhá bvò nɨ pá su dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ kɨ lɨtɨ́ gò, àyɨ kɨ kɨmózó kɨtswálé àdzú bhu dhɨ bvó. À adré súrú nda kɨ rú zi Gógà, ɨ̀ndɨ̀ Màgógà. Ɨ̀ lɨzó ngóró sɨ́nyɨ́ yǐandre mìle dhɨ tɨ́nɨ. 9 Dɨ àyɨ nda ɨ̀ dré ngàzo lavúlé bvò drǐsè wä́yi, lɨ̀le àrà móndyá Gìká àdhya ɨ̀ dré adrézó lána dhɨ nɨ gàrà kɨ kúrú. Àrà nda bhàandre Gìká dré lèle tò dhɨ ꞌɨ. Dɨ, àtsɨ́ dré ɨ́na asízó bhù lésè àyɨ kɨ za vèle títí. 10 Gò Dzáborò àyɨ kɨ lɨtɨ́lépi nda nɨ bhèzo àtsɨ́ andre adrélépi kòle bàrútì be dhɨ na, àrà tá kàꞌwá àtrá kɨ bhèzo pròfétà kɨnzò ro dhɨ be lána dhɨ na. Kònàle dhɨ, àyɨ kɨ rúbhá nɨ adré aswálé kìtú be ɨ̀ndɨ̀ ngátsi be kóná vésè kólyá.

Móndyá dràbhá dre dhɨ kɨ tàbvó tàma kùdù ro dhɨ

11 Àmvolásà dhɨ, má dré lɨrɨ́rà kàdrɨ̀ kemve òpɨ̀ àdhya nɨ nòzo, dhya adrélépi lɨrɨ́lé drìá dhɨ be. Dɨ bvò ɨ bhù be dhɨ ɨ̀ dré lapázó dhya nda mìlésè gò, gòzo vélé àyɨ kɨ no ko. 12 Gò má dré móndyá títí kàdrɨ̀ ɨ̀ndɨ̀ tàko ró dràbhá dre dhɨ kɨ nòzo, adréràꞌa àyɨ kɨ totó lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya nda kandrá. Dɨ à dré búkù kɨ tinzìzo gò, búkù àzya lɨ́drɨ̀ àdhya nɨ nzìzo. Gò móndyá dràbhá nda kɨ tàbvó tàzo, ngóró àyɨ kɨ tà ꞌòle gò tɨsɨ̀zoá búkù nda ɨ léna dhɨ ɨ̀ dré tá adrélé dhɨ tɨ́nɨ. 13 Yǐandre ꞌo tá móndyá tá dràbhá ɨ́ lé dhɨ ɨ topfòle. Dràdrà ɨ àrà dràbhá kya be dhɨ ɨ̀ ꞌo tá kpà móndyá tá dràbhá àyɨ lé dhɨ ɨ topfòle gò, àyɨ àlo àlo títí dhɨ kɨ tàbvó tàzo ngóró àyɨ kɨ tà ꞌòle dhɨ ɨ̀ dré tá adrélé dhɨ tɨ́nɨ. 14 Gò dràdrà kɨ bhèzo àrà dràbhá kya be àtsɨ́ andre adrélépi kòle dhɨ na. Àtsɨ́ andre nda dràdrà nɨ rì ꞌɨ. 15 Dɨ móndyá títí àyɨ kɨ rú tɨsɨ̀zo búkù lɨ́drɨ̀ àdhya na ko dhɨ kɨ bhèzo àtsɨ́ andre nda na.

21

Bhù tɨ́dhɨ́ ro dhɨ ɨ̀ndɨ̀ bvò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ

1 Àmvolásà dhɨ, má dré bhù tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ nòzo bvò tɨ́dhɨ́ ro dhɨ be. Tàko ko, bhù àku ɨ bvò àku be dhɨ ɨ̀ akɨ́ dre. Yǐandre tá kpà vélé yókódhó. 2 Gò má dré bhàandre lólo, Yèrúsalémà tɨ́dhɨ́ ro dhɨ nɨ nòzo adréràꞌa asílé Gìká vélésè bhù lésè. À ledé tá bhàandre nda adrélé gànzi ró, ngóró tòkó áyɨ tosólépi aveave ró adrélé áyɨ agó nɨ letè làmó sè dhɨ tɨ́nɨ. 3 Gò má dré kúlí ꞌuꞌù apfòlepi lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya lésè dhɨ nɨ yìzo tàá dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Nyànomvá dhɨ, àrà Gìká dré adrézó lána dhɨ móndɨ́ ɨ kòfalé. Akódhɨ mo bhà adrézó túmä́ní àyɨ ɨ́be. Ɨ̀ nɨ adré akódhɨ nɨ móndyá ɨ ró. Dɨ Gìká nɨ tàndɨ adrélépi túmä́ní àyɨ ɨ́be nda nɨ adré àyɨ kɨ Gìká ro. 4 A nɨ mìndra títí dhɨ kɨ atrì àyɨ mìlésè. Dràdrà nɨ adré vélé yókódhó. Kɨzà, tongotongo, rúbháaswa be dhɨ kɨ kókpà adré vélé yókódhó. Tàko ko, tà àku akɨ́ dre.»

5 Dɨ dhya adrélépi lɨrɨ́lé lɨrɨ́rà òpɨ̀ àdhya dri dhɨ dré tàzoá dhɨ: «Mɨ̀ nò rè ká! Má adré tà títí dhɨ kɨ ꞌo atsálé tɨ́dhɨ́ ro!» Dré gòzo tàá má dré dhɨ: «Mɨ́ tɨsɨ̀ tà kòdhɨ ɨ. Tàko ko, kúlí kòdhɨ ɨ kúlí bàti kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ.» 6 Gò tàá dhɨ: «Tà títí dhɨ ɨ̀ kɨtswá dre! Ma Álefà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Òmégà ꞌɨ. Ma tà títí dhɨ kɨ wáláká ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà títí dhɨ kɨ kùdù ꞌɨ. Dhya adrélépi yǐ lovó ɨ́be dhɨ dré dhɨ, má nɨ yǐ adrélépi angálé kidrì lɨ́drɨ̀ àdhya lésè dhɨ nɨ fe dré mvùle àngyá. 7 Dɨ dhya ángùdhi dra tà lavúlépi dhɨ nɨ tà títí kòdhɨ kɨ kisú tàyɨlé ro. Má nɨ adré akódhɨ nɨ Gìká ro. Akódhɨ nɨ ɨ́na adré áma mvá ro. 8 Dɨ, kàdré ɨ́na móndyá tìri ró dhɨ kɨ tà sè, móndyá adrébhá áma kaꞌì ko dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá tà gàle gàgà dhɨ kɨ ꞌo dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá móndɨ́ pfu dràle dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá ndòtò tà ꞌo dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá kólé tà ꞌo dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí adrébhá kɨnzò ta dhɨ ɨ́be dhɨ, àyɨ nda kɨ àrà nɨ adré àtsɨ́ andre adrélépi kòle bàrútì be dhɨ na. Kòdhɨ dràdrà nɨ rì ꞌɨ.»

Yèrúsalémà tɨ́dhɨ́ ro dhɨ

9 Gò ángéló nzi-drì-rì adrébhá tá kópò nzi-drì-rì gabhá kɨzà kùdù nzi-drì-rì dhɨ ɨ sè bǐbi dhɨ ɨ́be nda kɨ àlo dré alɨ̀zo tàá má dré dhɨ: «Mɨ́ alɨ̀, má kòtadháró mɨ́ dré tòkó Kábilígyà Mvá dré mòle áyɨ tòkó ro dhɨ.» 10 Dɨ dré áma dòzo Tɨrɨ́ Lólo nɨ rìnyí sè bhàle kòngó àlo kàdrɨ̀ mvumvù ro dhɨ drìna. Dré má dré Yèrúsalémà, bhàandre lólo dhɨ nɨ tadházó adréràꞌa asílé Gìká vélésè bhù lésè. 11 Bhàandre nda ga tá Gìká nɨ mìlanzìlanzì sè bǐ gò, adrélé lagúlé ngóró kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà dhɨ dré adrélé lagúlé dhɨ tɨ́nɨ. Adré tá lagúlé ngóró kɨ́rà rú be dzáspè dhɨ tɨ́nɨ, adrélé tàratára ngóró krìstálè tɨ́nɨ. 12 Bhàandre nda nɨ zèríbà nzì tá nzìnzì ɨ̀ndɨ̀ mvu tá mvumvù, adrélé ti ɨ́be mudrí-drì-rì. Ángéló mudrí-drì-rì dhɨ ɨ̀ adré tá zèríbàti nda kɨ lɨkɨ́. Zèríbàti nda ɨ rúsè dhɨ, à tɨsɨ̀ tá Ɨ̀sèrélè ànzɨ kɨ súrú mudrí-drì-rì dhɨ kɨ rú. 13 Zèríbàti nda ɨ kòfalé dhɨ, à tobhà tá na dhɨ ɨ kìtú dré apfǒrà lésè, na dhɨ ɨ kìtú dré ndǐrà lésè, na dhɨ ɨ kurú lésè, ɨ̀ndɨ̀ na dhɨ ɨ tàbhu lésè. 14 Bhàandre nɨ zèríbà nda totó tá ɨ pá mudrí-drì-rì kɨ́rà sè dhɨ ɨ dri. Kɨ́rà nda ɨ rúsè dhɨ, à tɨsɨ̀ tá Kábilígyà Mvá nɨ àpóstolò mudrí-drì-rì dhɨ kɨ rú.

15 Ángéló adrélépi tá tà ta má be nda ru tá ɨ́ drɨ́gá kòzó órò sè dhɨ, kɨtswázó bhàandre nda nɨ kàdrɨ̀ tabhì, zèríbà nɨ àdhya be, ɨ̀ndɨ̀ zèríbàti nɨ kya be. 16 Bhàandre nda nɨ gàrà su dhɨ kɨ kàtswa tá títí kandra àlo, kàtswa nɨ tàli nɨ pɨ́. Gò ángéló nda dré bhàandre nda nɨ tabhìzo kòzó sè, kisúzóá dhɨ: kàtswa nɨ tá kìlòméterè ngùlù-rì-drì-kámá-su, ɨ̀ndɨ̀ kàdrɨ̀ nɨ ɨ mvumvù nɨ be dhɨ ɨ tá kpà kandra àlo. 17 Dɨ dré kpà zèríbà nda nɨ tabhìzo: mvumvù nɨ tá méterè nyadhɨ-na-drì-nzi-drì-àlo. Kòdhɨ ángéló adré tá ngá tabhì méterè móndɨ́ ɨ̀ dré adrézó ngá tabhì ásà dhɨ sè. 18 À tobhà tá zèríbà nda kɨ́rà rú be dzáspè dhɨ sè, bhàandre nda nɨ tobhàzo órò tsèrèlè adrélépi tàratára krìstálè tɨ́nɨ dhɨ sè. 19 À ledé tá bhàandre nda nɨ zèríbà nɨ pá ɨ kɨ́rà twátwa làgɨ́ kyàkyà dhɨ ɨ sè. À ledé tá pá nɨ nɨ àlo dzáspè sè, rì nɨ sàfírè sè, na nɨ àgátè sè, su nɨ èmèródè sè, 20 nzi nɨ sàrùdòníkisì sè, nzi-drì-àlo nɨ sàrùdùwánè sè, nzi-drì-rì nɨ krìsòlítè sè, nzi-drì-na nɨ bèrílè sè, nzi-drì-su nɨ tòpázè sè, mudrí nɨ krìsòpùrázè sè, mudrí-drì-àlo nɨ tùrùkwázè sè, ɨ̀ndɨ̀ mudrí-drì-rì nɨ àmètístè sè. 21 À ledé tá zèríbàti mudrí-drì-rì nda ɨ pérelè ɨ sè: àyɨ àlo àlo títí dhɨ ɨ pérelè àlo sè. À ledé tá bhàandre nɨ láti andre órò tsèrèlè adrélépi tàratára krìstálè tɨ́nɨ dhɨ sè.

22 Má nò tá tépelò bhàandre nda na ko. Tàko ko, Mírì Gìká rìnyí líyí ro dhɨ túmä́ní Kábilígyà Mvá be dhɨ ɨ, bhàandre nda nɨ tépelò ꞌɨ. 23 À kɨtswá ngádra kìtú àdhya yà, kó ngalè mbǎ àdhya yà dhɨ nɨ lovó bha ngá kazá bhàandre nda léna dhɨ ko. Tàko ko, Gìká nɨ lagulagu adré ɨ́na ngá kazá lána dhɨ nɨ̀, ɨ̀ndɨ̀ Kábilígyà Mvá akódhɨ nɨ tálà ꞌɨ. 24 Súrú títí dhɨ kɨ atsí ngádra bhàandre nda àdhya ꞌásè. Ópɨ́ kàdrɨ̀ bvò àdhya kɨ kpà fɨ lána àyɨ kɨ mìlanzìlanzì be. 25 À kɨtswá tàdzí bhàandre nda nɨ zèríbàti kɨ asé ɨ̀ndró sè ko. Àngyá ko, ngátsi nɨ adré kònàle yókódhó. 26 Súrú títí dhɨ kɨ fɨ bhàandre nda léna àyɨ kɨ mìlanzìlanzì be, ɨ̀ndɨ̀ àyɨ kɨ lɨndrɨ̀ be. 27 Dɨ, ngá àlo ndǐ ró dhɨ kɨtswá tàdzí fɨ̀le lána ko. Dhya adrélépi tà gàle gàgà dhɨ nɨ ꞌo yà, kó ngalè adrélépi tà ꞌo kɨnzò sè yà dhɨ kɨtswá kpà tàdzí fɨ̀le lána ko. Ngbà ꞌí móndyá àyɨ kɨ rú tɨsɨ̀zo Kábilígyà Mvá nɨ búkù lɨ́drɨ̀ àdhya léna dhɨ kɨ fɨ lána dhɨ àyɨ.

22

Yǐandre adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ

1 Gò ángéló nda dré má dré yǐandre tàratára krìstálè tɨ́nɨ adrélépi dìle, adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ nɨ tadházó. Yǐandre nda adré tá apfòle Gìká nɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya Kábilígyà Mvá be dhɨ lésè, 2 adrélé dìle bhàandre nɨ láti andre ꞌásè. Yǐandre nda nɨ gàrà rì dhɨ ɨ ꞌásè dhɨ, fa adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ totó tá ɨ adrélé lòꞌwa ꞌa vésè be mudrí-drì-rì kóná àlo sè, vésè àlo mbǎ àlo sè. Fa nda nɨ bí ɨ tá àlókò adrézó súrú títí dhɨ kɨ tɨdrɨ́ ásà dhɨ ꞌɨ.

3 Tátrɨ́trɨ́ àlo dhɨ nɨ adré vélé yókódhó. Gìká nɨ lɨrɨ́rà adrézó òpɨ̀ nya Kábilígyà Mvá be dhɨ nɨ adré bhàandre nda ꞌá gò, akódhɨ nɨ màrábà ɨ̀ dré adrézó lɨ̀sámbò ꞌo akódhɨ kandrá. 4 Ɨ̀ nɨ akódhɨ nɨ mìbhalé no mì sè. Akódhɨ nɨ rú nɨ kpà adré àyɨ kɨ kándrágá ɨ ꞌásè. 5 Ngátsi nɨ adré vélé yókódhó. Ɨ̀ kɨtswá kpà ngádra tálà àdhya yà, kó ngalè kìtú àdhya yà dhɨ nɨ lovó bha ko. Tàko ko, Mírì Gìká nɨ ngádra fe ngá kazá àyɨ dré dhɨ nɨ̀. Dɨ ɨ̀ nɨ adré òpɨ̀ nya kóná vésè kólyá.

6 Gò ángéló nda dré tàzoá má dré dhɨ: «Kúlí kòdhɨ ɨ kúlí bàti kɨtswálé kaꞌìle togó wä́yi sè dhɨ ꞌɨ. Mírì Gìká adrélépi pròfétà kɨ kodzó áyɨ kúlí longó dhɨ mù áyɨ ángéló, tà dra atsábhá mbèlè dhɨ kɨ longó áyɨ màrábà ɨ dré.»

Yésu adré alɨ̀le mbèlè

7 Yésu adré tàá dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Má adré alɨ̀le mbèlè! Kólénzé dhya adrélépi kúlí pròfétà àdhya búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ dré!»

8 Ma, Yòwánɨ̀, ma dhya tà kòdhɨ kɨ yìlepi, ɨ̀ndɨ̀ tà nda kɨ nòlepi mì sè dhɨ ꞌɨ. Má kòyi tà nda ɨ nòzoá dre dhɨ, má dhe tá ángéló tà nda kɨ tadhálépi má dré dhɨ pá, kɨtswálé akódhɨ nɨ lɨndrɨ̀ bha. 9 Dɨ, dré ɨ́na tàzoá má dré dhɨ: «Mɨ́ ꞌo kònɨ̀nɨ ko! Ma màrábà ꞌɨ ngóró mɨ́ tɨ́nɨ, ámɨ adrúpi pròfétà ro dhɨ ɨ tɨ́nɨ, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí adrébhá kúlí búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ lɨkɨ́ dhɨ ɨ tɨ́nɨ. Be ró dhɨ, mɨ́ kòbhà Gìká nɨ lɨndrɨ̀ kòdhya!»

10 Gò tàá má dré dhɨ: «Mɨ́ kòlosó kúlí pròfétà àdhya tɨsɨ̀le búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ ɨ móndɨ́ ɨ dré ko. Tàko ko, lókyá atsá ànyɨ dre. 11 Lè dhya ángùdhi adrélépi tà kònzɨ ꞌo dhɨ, kògò ɨ́na adrélé tà kònzɨ ꞌo. Dhya adrélépi ndòtò tà ꞌo dhɨ, kògò ɨ́na adrélé ndòtò tà ꞌo. Dhya adrélépi tà gyǎgya ꞌo dhɨ, kògò ɨ́na adrélé tà gyǎgya ꞌo. Dhya adrélépi lólo dhɨ, kògò ɨ́na áyɨ fe adrélé lólo.»

12 Yésu adré tàá dhɨ: «Mɨ̀ yi rè ká! Má adré alɨ̀le mbèlè! Má nɨ alɨ̀ áma làgɨ́ múrúngú be, kɨtswálé tà logó móndɨ́ àlo àlo títí dhɨ ɨ dré tà ɨ̀ dré ꞌòle dhɨ ɨ tí. 13 Ma Álefà ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ Òmégà ꞌɨ. Ma dhya drìdrì dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya kùdù dhɨ ꞌɨ. Ma tà títí dhɨ kɨ wáláká ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ tà títí dhɨ kɨ kùdù ꞌɨ.»

14 Kólénzé nɨ adré móndyá adrébhá àyɨ kɨ kánzò kɨ dzɨ dhɨ ɨ dré! Àyɨ nda kɨ kɨtswá fɨ̀le bhàandre nda na zèríbàti ɨ ꞌásè, adrélé fa adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ nɨ lòꞌwa nya dhɨ àyɨ. 15 Dɨ, kàdré ɨ́na móndyá kònzɨ kɨ tà sè, móndyá adrébhá kólé tà ꞌo dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá ndòtò tà ꞌo dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá móndɨ́ pfu dràle dhɨ ɨ́be, móndyá adrébhá gìká tàko kɨ lɨndrɨ̀ bha dhɨ ɨ́be, ɨ̀ndɨ̀ móndyá títí adrébhá kɨnzò tà le ꞌòle dhɨ ɨ́be dhɨ, àyɨ nda kɨ adré bhàandre nda nɨ kɨvɨ̀ na.

16 «Ma, Yésu, má mù áma ángéló kɨtswálé tà kòdhɨ kɨ longó títí àmɨ adrébhá Èkèlézyà ɨ ꞌásè dhɨ ɨ dré. Ma dhya angálépi Dàwídì nɨ kómvó lésè dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ akódhɨ nɨ toyó ꞌɨ. Ma kpà nzàgó adrélépi kòle drùbhì sè dhɨ ꞌɨ.»

17 Tɨrɨ́ Lólo ɨ tòkó adrélépi ꞌòle mòle dhɨ be dhɨ, ɨ̀ adré tàá dhɨ: «Mɨ́ kàlɨ̀ wà!» Dhya ángùdhi adrélépi tà kòdhɨ kɨ yi dhɨ kòtà kpà dhɨ: «Mɨ́ kàlɨ̀ wà!» Lè dhya ángùdhi adrélépi yǐ lovó ɨ́be dhɨ kàlɨ̀. Dhya adrélépi yǐ le mvùle dhɨ kòdo yǐ adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ mvùle àngyá.

18 Ma, Yòwánɨ̀, má adré móndyá títí adrébhá kúlí pròfétà àdhya búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ yi dhɨ kɨ kodzó, adrézó tàá dhɨ: Dhya àlo kògò tà àzya bha kúlí búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ ɨ dri dhɨ, Gìká nɨ kókpà kɨzà kàdrɨ̀ tà nɨ kɨ tɨsɨ̀zo búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ bha akódhɨ nda dri. 19 Dhya àlo kòtɨngá tà àlo kúlí pròfétà àdhya búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ ɨ drǐsè dhɨ, Gìká nɨ kókpà tà tanɨ tà nɨ kɨ tɨsɨ̀zo búkù kònɨ̀dhɨ lé dhɨ kɨ tɨngá akódhɨ nda drǐsè. Akódhɨ kɨtswá ɨ́na fɨ̀le bhàandre lólo dhɨ na ko. Kɨtswá kpà fa adrélépi lɨ́drɨ̀ fe dhɨ nɨ lòꞌwa nya àlomvá ko.

20 Dhya adrélépi tà kòdhɨ kɨ longó dhɨ adré tàá dhɨ: «Àyíya, má adré alɨ̀le mbèlè!»

Kàdré kònɨ̀nɨ! Mírì Yésu, mɨ́ kàlɨ̀ wà!

21 Mírì Yésu nɨ togó tanɨ kàdré àmɨ ɨ́be títí!

* 1:8 1:8 «Álefà» kònɨ̀dhɨ, wárágà pá drìdrì Gìríkì ti àdhya ꞌɨ. «Òmégà» kònɨ̀dhɨ wárágà pá kùdù dhɨ ꞌɨ. Dɨ Gìká adré tàá kònwa dhɨ, ɨ dhya drìdrì dhɨ ꞌɨ, ɨ̀ndɨ̀ dhya kùdù dhɨ ꞌɨ. Yésu adré kpà tà nda nɨ ta áyɨ tàndɨ nɨ tà sè 1:15 na.

† 1:13 1:13 Rú «Móndɨ́ nɨ Mvá» kònɨ̀dhɨ, rú àzya fèle Mèsɨ́yà dré dhɨ ꞌɨ. À kònò Dànyélè 7:13; 10:5.

* 2:6 2:6 À kònò kpà 2:15. Tà àzya tàle «Nìkòlá nɨ lebèbhá» kònɨ kɨ tà dri dhɨ yókódhó. Dɨ à kɨtswá tàá dhɨ, àyɨ nda ɨ̀ adré tá tròle Gìká nɨ tà bàti rú ko.

† 2:14 2:14 À kònò Ngá nàma 22–24; 25:1-2; 31:16.

‡ 2:27 2:27 À kònò Longó ɨ 2:8-9.

* 3:7 3:7 «Lìfùngúlà mvá ópɨ́ Dàwídì àdhya» kònɨ̀dhɨ, adré rìnyí Mèsɨ́yà dré adrézó òpɨ̀ nya ásà dhɨ nɨ tà tadhá.

† 3:14 3:14 À kònò Tògyakúlí 8:22.

* 4:3 4:3 «Dzáspè» kònɨ̀dhɨ kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà làsú be mbɨ̀lɨ́drɨ̀ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ. «Sàrùdùwánè» kònɨ̀dhɨ kɨ́rà kɨka dhɨ ꞌɨ.

† 4:3 4:3 «Èmèródè» kònɨ̀dhɨ kɨ́rà làgɨ́ kyàkyà làsú be mbɨ̀lɨ́drɨ̀ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ.

‡ 4:6 4:6 «Krìstálè» kònɨ̀dhɨ kɨ́rà adrélépi lagúlé tàratára dhɨ ꞌɨ.

* 6:6 6:6 À adré kisùá dhɨ, tà tàle kòdhɨ ɨ̀ adré kàrábhò nɨ tà ta kòdhya.

* 7:4 7:4 «Ngùlù-kámá-àlo-drì-nyadhɨ-rì-drì-su» kònɨ̀dhɨ: 144.000.

† 7:5 7:5 «Ngùlù-mudrí-drì-rì» kònɨ̀dhɨ: 12.000.

* 9:16 9:16 «Mìlìyó-kámá-rì» kònɨ̀dhɨ: 200.000.000.

* 11:2 11:2 À kònò Lúkà 21:24.

† 11:3 11:3 «Kìtú ngùlù-àlo-drì-kámá-rì-drì-nyadhɨ-na» (1.260) kònɨ ɨ, «mbǎ nyadhɨ-rì-drì-rì» ngóró tàle 11:2 na dhɨ tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ. «Kɨ́tá lirí» màrábà rì dhɨ ɨ̀ dré asólé àyɨ rú kòdhɨ adré tà kɨzà ro ɨ̀ dré adrélé longólé dhɨ kɨ tà tadhá.

‡ 11:8 11:8 Bhàandre kòdhɨ Yèrúsalémà ꞌɨ. À adré bhàandre nda nɨ rú zi «Sòdómà» ɨ̀ndɨ̀ «Èzèpétò» tàko ko, Gìká tadhá tá áyɨ kombà bhàandre nda ɨ rú, móndyá ꞌásà dhɨ kɨ tupfúzó todràle àyɨ kɨ tàkonzɨ̀ sè. À kònò Èsáyà 1:9-10; Kɨdhoma 18-19.

§ 11:15 11:15 À kònò Pfòma 15:18; Dànyélè 2:44; 7:14; 7:27.

* 12:5 12:5 À kònò 2:26-27; 19:15; Èsáyà 66:7; Longó ɨ 2:9.

† 12:6 12:6 «Ngùlù-àlo-drì-kámá-rì-drì-nyadhɨ-na»: 1.260. À kònò 11:3.

‡ 12:14 12:14 Gìká nɨ Kúlí tɨsɨ̀le Gìríkì ti sè dhɨ adré tàá kònwa dhɨ «lókyá, lókyá vésè be rì, ɨ̀ndɨ̀ lókyá nɨ tàlí sè». Kòdhɨ adré lèá tàle dhɨ «kóná na tàlí sè». À kònò 12:6. À kònò kpà Dànyélè 7:25; 12:7.

* 13:2 13:2 «Ùrúsè» kònɨ̀dhɨ kàꞌwá àtrá àgá, adrélépi pá ɨ́be kàmì àdhya tɨ́nɨ dhɨ ꞌɨ.

† 13:18 13:18 «Kámá-nzi-drì-àlo-drì-nyadhɨ-na-drì-nzi-drì-àlo» kònɨ̀dhɨ: 666.

* 14:1 14:1 «Ngùlù-kámá-àlo-drì-nyadhɨ-rì-drì-su» kònɨ̀dhɨ: 144.000. À kònò 7:3-4.

† 14:14 14:14 À kònò 1:13; Dànyélè 7:13.

‡ 14:18 14:18 À kònò Tà tadhálé dhɨ ɨ 8:3-5.

§ 14:20 14:20 À kònò Èsáyà 63:1-6; Ngòma 1:15.

* 15:4 15:4 À kònò Yèrèmɨ́yà 10:7; Longó ɨ 86:9.

* 16:13 16:13 «Pròfétà kɨnzò ro» kònɨ̀dhɨ, kàꞌwá àtrá àzya apfòlepi bvò lésè, tà nɨ nɨ tàzo 13:11-15 na dhɨ ꞌɨ. À kònò kpà 19:20; 20:10.

* 17:2 17:2 À kònò Yèrèmɨ́yà 51:7, 13; Èsáyà 23:17.

* 18:4 18:4 À kònò Èsáyà 48:20; Yèrèmɨ́yà 50:8; 51:6, 45.

† 18:5 18:5 Kɨdhoma 18:20-21; Yèrèmɨ́yà 51:9.

‡ 18:6 18:6 Longó ɨ 137:8; Yèrèmɨ́yà 50:29.

§ 18:7 18:7 Èsáyà 47:7-9.

* 19:15 19:15 À kònò 2:26-27; Longó ɨ 2:9.