^

Aringa

The Holy Bible in the Aringa language of Uganda

copyright © 2018-2025 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: (Aringa)
Contributor: SIL International (in Africa)

This is the New Testament in the Aringa language, with 17 books of the Old Testament. Aringa is a Nilo-Saharan language spoken in the Northwestern part of Uganda, West Nile region in the Yumbe district.

All rights reserved.

2025-07-09

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 9 Jul 2025

695104cf-f1e1-5cdd-8e7e-1df2480da505

Íꞌdóŋá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Bụ́kụ̃

Íꞌdóŋá

drị̂

Bụ́kụ̃ íꞌdóŋá drị̂ jọ ị́jọ́ ãko pírí ꞌbã kí iꞌdójó rĩ drị̃ gá. Lũ vâ ãmaní ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ụ̃nọ́kụ́ ãzíla ãko pírí ala gá rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé ãko ĩꞌdi ꞌbã ũꞌbãlé rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã drị̃ gá. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ jọ vâ ãmaní ị́jọ́ ị́jọ́ ũnzí ãzíla ũcõgõ ãzíla drã iꞌdó kí íngoní ru rĩ drị̃ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, iꞌda vâ ãmaní Sụ́rụ́ ndú-ndú ãzíla tị ndú-ndú ꞌdĩ kí abe iꞌdó kí íngoní ru ãzíla Ãdróŋá pẽ ꞌbá ãlu Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ãzíla drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị́ tịlé drị̃lẹ́ gâlé Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ndú sĩ ĩꞌdiní sĩ ru iꞌdajó ãzíla ꞌbã ndre kí sĩ ũkpõ ĩꞌdidrị̂ ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ iꞌdajó ĩꞌbaní íngoní ru yã rĩ drị̃ gá.

Cápítã iꞌdójó mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kpere kãlị́ tõwú gá rĩ nze kí ãmaní ãwí lị́cọ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ drị̃ gá, ngọ́pị̃ Ĩsákã drị̃ gá, Ĩsákã ngọ́pị Yãkóꞌbõ drị̃ gá ãzíla anzị Yãkóꞌbõ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ambamba la Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ iꞌda ãmaní Ãdróŋá ri ꞌbá ĩꞌdi ãni wereŋá ĩꞌdiní pẽlé ndú ꞌdĩ kí tãmbalé íngoní ru yã rĩ drị̃ gá táni ꞌbá kí andre gâsĩ rĩ ꞌbã kí táni adru agá ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi la kî rá tí. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ iꞌda vâ ãmaní Ãdróŋá lẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ũbĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí vú ãzíla ꞌba uꞌá kí gẹ̃rị̃ dị̃zã fẽlépi Ãdróŋá ní rĩ kí sĩ.

Bụ́kụ̃ Íꞌdóŋá drị̂, Ãfũŋá drị̂, Lẹ́vị̃ drị̂, Kãlãfe drị̂ ãzíla Ãzị́táŋá Amviŋá drị̂ be ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ándrá kí umve “Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá drị̂” jõku “Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌi.”

1

Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ be rĩ

1 Íꞌdóŋá gá rĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be. 2 Ụ̃nọ́kụ̂ ándrá ị̃sálị ãzíla ãko ãzî kóru, ãngũ nị ị̃yị́ kị́rị́ rĩ drị̃ gá ãzíla úríndí Ãdróŋá drị̂ ri uꞌálé ị̃yị́ drị̃ gá ụrụgá ꞌdãá. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Dị̃zã ꞌbã adru cí,” ãzíla dị̃zã iꞌdá dó cí. 4 Ãdróŋá ndre dị̃zã ĩꞌdi múké ãzíla awa dó sĩ dị̃zã kí ãngũ ịnị rĩ be ndú-ndú. 5 Ãdróŋá ꞌda dó sĩ dị̃zã ní rụ́ “ị̃tụ́ ꞌi” ãzíla ꞌda dó ãngũ ịnị rĩ rụ́ “ị́nị́ ꞌi.” Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ ꞌi.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ãko ãzí ꞌbã adru cí sĩ ị̃yị́ kí drĩdríŋĩ cejó ị̃yị́ be.” 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá idé dó ãko ãzí ị̃yị́ ụrụ gá ri kí drĩdríŋĩ cejó ị̃yị́ vụ̃rụ́ rĩ abe, idé dó ru cécé ꞌdĩ ꞌbã áni. 8 Ãdróŋá umve dó ãngũ ụrụ gá rĩ “ꞌbụ̃ ꞌi.” Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ rĩ ꞌi.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ị̃yị́ ꞌbụ̃ ị̃ndụ́ gá rĩ ꞌbã tra kí ru ãngũ ãlu gá, ãngũ ãꞌí rĩ ꞌbã iꞌdá dó sĩ.” Wó idé ru rá. 10 Ãdróŋá ꞌda ãngũ ãꞌí rĩ rụ́ vũ ꞌi ãzíla ị̃yị́ ru tralépi ãngũ ãlu gá rĩ rụ́ mĩrĩ ꞌi. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí múké. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ásé ꞌbã dụ vũ drị̃ gá, ife ífí kalépi ndú-ndú ꞌdĩ kî trũ.” Idé ru rá. 12 Ásé ũví ndú-ndú ꞌdĩ dụ kí vũ drị̃ gá ꞌdãá ife ũví ndú-ndú ífí kalépi rĩ kí abe. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí múké.

13 Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ụ́ꞌdụ́ na rĩ ꞌi.

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Dị̃zã ꞌbã adru kí ꞌbụ̃ gá ꞌdãá cí sĩ ị̃tụ́ kí drĩdríŋĩ cejó ị́nị́ be, ꞌbã adru kí ícétáŋá ru cí sĩ áyi, ụ́ꞌdụ́ ãzíla ílí kí nị̃jó. 15 Lẽ dị̃zã ꞌbã adru ꞌbụ̃ gá ꞌdãá cí sĩ ãngũ jijó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá.” Idé ru ꞌdã ꞌbã áni rá. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá idé dó dị̃zã ãmbógó la kí ị̃rị̃ ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã ji dó sĩ ãngũ ị̃tụ́ sĩ ãzíla wereŋá rĩ ꞌbã ji dó sĩ ãngũ ị́nị́ sĩ, ꞌbã adru kí dó úpí ru ị́nị́ kí drị̃lẹ́ gá ị̃tụ́ be. Ũꞌbã vâ lẽlẽgó kí ĩndĩ. 17 Ãdróŋá ụ̃tị̃ dị̃zã kí ꞌbụ̃ gá ꞌdãá ãngũ jijó vũ drị̃ gá, 18 adrujó úpí ru ị̃tụ́ kí drị̃ gá ị́nị́ be, awa dô sĩ dị̃zã kí drĩdríŋĩ ị́nị́ be. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí múké. 19 Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ sụ rĩ ꞌi.

20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Mĩrĩ ꞌbã ga tré ãko ídri trũ ꞌdĩ kî sĩ, ãriŋa ꞌbã unga kí vâ ụrụ gá ꞌbụ̃ agá ꞌdãá.” 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ũꞌbã dó ãnãkpá ãmbogo uꞌálépi mĩrĩ agá rĩ kí, ãko pírí ídri trũ acị́lépi acị̂ ị̃yị́ ꞌbã sĩ gajó tré ũví ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ kí ãriŋa ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí abe. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí dó múké. 22 Ãdróŋá wi ĩꞌbaní sụ̃sụ́ jọ, “Ĩtị ãzíla ĩmi ĩjãlã ĩmi wẽwẽ rú mĩrĩ ꞌbã ga dó sĩ tré ãzíla ãriŋa ꞌbã ĩjãlã kí vâ ru vũ drị̃ gá ꞌdâ.” 23 Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ tõwú rĩ ꞌi.

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Vũ ꞌbã fẽ Ãnãkpá pírí ídri trũ rĩ ꞌbã kpẹ̃ kí sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kí, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ abe, ásé agá rĩ kí, ãnãkpá ãmbogo rĩ kí, ãnãkpá nírí rĩ kí abe.” Idé ru ꞌdã ꞌbã áni rá. 25 Ãdróŋá ũꞌbã ãnãkpá ásé agá rĩ kí sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, lị́cọ́ gá rĩ kí sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí ũví ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí dó múké.

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Lẽ ãma idé ꞌbá gbíyã ãmadrị̂ sĩ, ꞌba ají ru ãma abe, ꞌbã adru kí úpí ru Ị̃ꞌbị mĩrĩ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî trũ, ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kî trũ, ãko pírí ũꞌbãlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kî trũ ãzíla ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí abe pírí.” 27 Ãdróŋá ꞌbã dó ꞌbá gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ, gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌbã dó ágọ́bị́ kí ũkú be. 28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá wi dó sụ̃sụ́ ĩꞌbanî, jọ, “Ĩtị ãzíla ĩkpẹ̃ wẽwẽ rú, ĩga tré ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ. Ĩmi adru úpí ru Ị̃ꞌbị mĩrĩ agá rĩ kí drị̃ gá, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî trũ ãzíla ãko pírí ídri trũ acị́lépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kî trũ.” 29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ĩndre áfẽ ĩminí ũri ãko pírí ãni ífí kalépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí ife pírí ífí kalépi ꞌdĩ kí abe kí adru ĩminí ãkónã rú. 30 Áfẽ vâ ásé ĩrí ru ãnãkpá pírí ꞌbaní, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî trũ ãzíla ãko acị́lépi ídri trũ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ ꞌbaní ãkónã rú.” Idé dó ru ꞌdã ꞌbã áni.

31 Ãdróŋá ndre dó ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí ũniyambamba rú. Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ ꞌi.

2

Ãdróŋá avị́ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá de dó ꞌbụ̃ kí ũꞌbã agá ụ̃nọ́kụ́ be ãzíla ãko pírí ala gá rĩ kí abe rá. 2 Ãdróŋá avị́ dó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé vâ delé ꞌbo rĩ kí ũngúkú gá.

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá wi dó sụ̃sụ́ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ drị̃ gá ãzíla ꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ãlá ru ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã ándrá ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã sĩ avị́jó ãzị́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ngalé sĩ ãko kí ũꞌbãjó rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ ꞌi.

Ádãmũ ꞌbã kí adrujó Ị́vã be ámvụ́ Ídẽnĩ gá rĩ

4 ꞌDĩ ãwí Úpí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ be rĩ. Úpí Ãdróŋá la dó mụ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbãlé ꞌbụ̃ be ꞌbo, 5 ãko ãzí dụlépi ĩrí ru la ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdáyụ ãzíla ũri ãzí angálépi rá la ꞌdáyụ ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ꞌbã drĩ fẽjó la uzogó ꞌbã ꞌdịjó ku rĩ sĩ ãzíla ꞌbá ámvụ́ sõlépi la ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ, 6 wó ị̃yị́ ri agbẹ́lé vụ̃rụ̂lé ãzíla ị̃mvụ̃ dó sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ pírí. 7 Úpí Ãdróŋá idé ꞌbá ũdrí ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ sĩ, vu ãvẹ̃vị̃ sĩ adrujó ídri rĩ ũmvu la gâsĩ. ꞌBá acá dó sĩ ãko ídri trũ la rú.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá idé ámvụ́ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌdĩ Ídẽnĩ gá, ãzíla ꞌbã dó sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ala gá. 9 Úpí Ãdróŋá fẽ ife ũví ndú-ndú ũnĩ-ambamba rĩ ꞌbaní zolé ámvụ́ agá ꞌdãá ãzíla fẽ ĩꞌbaní ífí ũnĩ-ambamba nalé nãnã rĩ kí kalé. Ámvụ̂ ꞌbã ágágá ꞌdãá ife ídri fẽlépi rĩ ãzíla ife ị́jọ́ múké rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ ũnzí be cé rĩ cí.

10 Ị̃yị́ dịlépi ámvụ́ Ídẽnĩ ị̃mvụ̃lépi rĩ awa ru sụ. 11 Ị̃yị́ drị̃drị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Písõnĩ ꞌi; dị ãngũ umvelé Hãvị́lã rĩ agâ sĩ pírí, ꞌdĩ ãngũ sĩ gólũdĩ ịsụ́jó rĩ ꞌi. 12 Gólũdĩ ãngũ ꞌdã agá rĩ ãlá ru usa ru ku, ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ãzíla írã ãjẹ̃ rú únĩkĩsĩ rú rĩ kí vâ ꞌdãá cí. 13 Ị̃yị́ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Gị́họ̃nị̃ ꞌi. Dị ãngũ Kụ́sị̃ drị̂ agâ sĩ pírí. 14 Ị̃yị́ na rĩ ꞌbã rụ́ Tị̃gị̃rị́sị̃ ꞌi; dị Ãsụ́rị̃yã ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gâsĩ. Ị̃yị́ sụ rĩ ꞌbã rụ́ Ũfũrátĩ ꞌi.

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ámvụ́ Ídẽnĩ agá sĩ ãzị́ la ngajó vâ sĩ tã la mbajó. 16 Úpí Ãdróŋá azị ĩꞌdiní, “Mí icó ife ífí ámvụ́ agá ꞌdâ rĩ kí nalé pírí rá, 17 wó lẽ ína ife ífí ị́jọ́ múké rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ ũnzí rĩ be rĩ ku. Ídrĩ na la rá, mi drã rá ãndá-ãndá ru.”

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá jọ, “Ágọ́bị̂ ní adrujó áꞌdụ̂sĩ rĩ adru múké ku, ma ĩꞌdiní ꞌbá ĩꞌdi ãzã kolépi icólépi ĩꞌdi sĩ rá rĩ ꞌbã rá.” 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí Ãdróŋá ũꞌbã ãnãkpá ãzíla ãriŋa kí pírí ụ̃nọ́kụ́ sĩ, ají kí iꞌdalé Ádãmũ ní sĩ kí rụ́ ꞌdajó. Rụ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ꞌdalé ãko ãlu-ãlu ídri trũ rĩ ꞌbanî rĩ ace dó ĩꞌbaní rụ́ ru nĩ. 20 Ádãmũ ꞌda dó ãnãkpá lị́cọ́ agá rĩ kí rụ́, ãnãkpá ásé agá rĩ kí abe ãzíla ãriŋa kî trũ, wó tí ịsụ́ ꞌbá ĩꞌdi ãzã kolépi icólépi ĩꞌdi sĩ rá la ku. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá fẽ dó Ádãmũ ꞌbe ụ́ꞌdụ́ káyĩ rá. Anzé dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã lúmã ãlu ãzíla ụ̃pị̃ dó ãngũ la ꞌdã ĩzánáká sĩ cí. 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá idé dó ũkú lúmã ĩꞌdi ꞌbã anzélé ágọ́ꞌbị̂ rụ́ rĩ sĩ, ãzíla ají dó ĩꞌdi ágọ́bị̂ rú ꞌdõlé. 23 Ádãmũ jọ dó, “ꞌdĩ ĩfãkã mádrị̂ ꞌbã ãzí ãzíla ĩzá mádrị̂ ꞌbã ãzí, ála dó sĩ ĩꞌdi umve ũkú ꞌi ꞌbání ĩꞌdi anzéjó ágọ́bị́ ụrụꞌbá gá rĩ sĩ.” 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ bã sĩ ꞌbá ꞌbã sĩ átẹ́pị̃ kí aꞌbejó ãndrẽ be, sĩ ru icíjó ũkú ĩꞌdidrị̂ be ãzíla kí dó sĩ acá ụrụꞌbá ãlu rú ꞌdĩ. 25 Ágọ́bị̂ kí ándrá ũkû be ị̃rị̃trá pílílí ru wó kí ándrá drị̃nzâ kóru.

3

ꞌBá kí Ãdróŋâ tị gãjó rĩ

1 Ị̃nị̃ ĩꞌdi ándrá ãnãkpá úlétáŋá ambamba la ndẽ ãnãkpá Úpí Ãdróŋá ꞌbã ũꞌbãlé ásé agá rĩ kí pírí rá. Ị̃nị̃ zị ũkú ꞌi, “Ãdróŋá jọ ãndá-ãndá ru, ‘Ĩna ife ífí ámvụ́ agá ꞌdĩ ꞌbã ãzí kí ku yã’?” 2 Ũkû umvi ị̃nị̃ ní, “Ãma icó ife ífí ámvụ́ agá ꞌdĩ kí nalé pírí rá. 3 Wó Ãdróŋá jọ lẽ ãna jõ ife ámvụ́ agá ágágá rĩ ꞌbã ífí ku, ãma aló jõ vâ ụrụꞌbá la ku, ãdrĩ na la rá, ãma ũdrã rá.”

4 Ị̃nị̃ jọ, “Ĩmi ũdrã ku fô. 5 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá nị̃ rá ĩdrĩ na la rá ĩmi mịfị́ la ru nzị̃ rá ãzíla ĩmi adru cécé Ãdróŋâ áni sĩ ị́jọ́ ũnzí rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ múké rĩ abe cé.”

6 Ũkû la mụ ndrelé la ife ífî ũniyambamba rú ãzíla múké najó la ãzíla ĩꞌdi ꞌbã lẽjó acájó ũndũwã rú rĩ sĩ, ãtĩ ífí la nalé rá ãzíla fẽ vâ ágô ní nalé ĩndĩ. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mịfị́ la nzị̃ kí dó ru rá ãzíla ịsụ́ kí dó ru pílílí ru. Uce kí dó úlúgó bị́ sĩ ru ụrụꞌbá atrịjó cí.

8 Ị̃tọ́lọŋá sĩ Ágọ́bị̂ are kí ũkû be Úpí Ãdróŋá ꞌbã acị́ agá ámvụ́ agá, ụ̃zị̃ kí dó ru ámvụ́ agá ꞌdãá ife agá. 9 Wó Úpí Ãdróŋá umve ágọ́bị̂ ꞌi, “Mi íngõlé yã?” 10 Ágọ́bị̂ umvi, “Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ míní sĩ acị́jó ámvụ́ agá ꞌdãá rĩ rá, má acá dó sĩ ụ̃rị̃ sĩ mání adrujó pílílí ru rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ázị̃ dó sĩ ma cí.” 11 Ãdróŋá zị ĩꞌdi, “Ãꞌdi jọ míní mi pílílí ru rĩ gá nĩ yã? Ína ife ífí mání jọlé úna ĩꞌdi ku rĩ rá yã?” 12 Ágọ́bị̂ jọ, “Ũkú míní fẽlé mání rĩ fẽ mání ife ꞌbã ífî ꞌi ána dó ĩꞌdi rá.” 13 Úpí Ãdróŋá zị dó ũkû ꞌi, “Ị́jọ́ míní idélé íni rĩ ãꞌdu yã?” Ũkú umvi, “Mání jõ najó la ị̃nị̃ ulé ma nĩ.” 14 Úpí Ãdróŋá jọ ị̃nị̃ ní, “Míní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó íni rĩ sĩ áwãtáŋá mídrị̂ ndẽ ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ ꞌbadrị́ ásé agá rĩ abe rĩ pírí rá. Mi ími use kụ̃bụ̃drị̃ sĩ ãzíla mi pụ́trụ́ mvũ ídri mídrị̂ agá pírí. 15 Ma mũkẽrẽ ꞌbã ĩmi drĩdríŋĩ gá ũkû be, ũri mídrị̂ kí drĩdríŋĩ gá ũri ũkú drị̂ kí abe, ũri ũkú drị̂ la rú ími drị̃kã gbã ãzíla ũri mídrị̂ la rú ĩꞌdi ĩníŋâ ga rá.”

16 Ãdróŋá jọ ũkû ní, “Ma ãzá mídrị̂ ĩjãlã drị̃ gá míní adru agá ꞌa trũ ãzíla míní ngọ́tị́ tĩ agá, ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌbã ũkpó la adru ágọ́bị́ drị́, ĩꞌdi dó sĩ adru úpí ru ími drị̃lẹ́ gá.”

17 Ãdróŋá jọ Ádãmũ ní, “Míní ũkú mídrị̂ tị arejó rĩ sĩ ãzíla míní ife mání ándrá jọlé ína jõ ífí la ku rĩ najó rá rĩ sĩ, áwã ụ̃nọ́kụ̂ ími ị́jọ́ sĩ rá, mi ãzị́ nga ũkpõ sĩ sĩ ãkónã ịsụ́jó ụ́ꞌdụ́ míní adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí. 18 Ụ̃cị́kị́ la dụ míní ãvúkí trũ ãzíla mi dó ũri ãfũlépi ámvụ́ agá rĩ na áyụ. 19 Mi íná na ụ́rị́ ãfũlépi ími mẹ́lẹ́tị gá rĩ sĩ kpere míní fi agá ꞌbụ́ gá. Ími idéjó ũdrí sĩ rĩ sĩ, mi ũdrí ãzíla mi vâ gõ vúlé ũdrí gâlé.”

20 Ádãmũ ꞌda ũkú ĩꞌdidrị̂ rụ́ Ị́vã ꞌi ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá pírí ídri trũ rĩ ꞌbã andre rĩ sĩ. 21 Úpí Ãdróŋá idé íníríkó bõngó ru sĩ Ádãmũ kí ụ̃sụ̃jó ũkû Ị́vã be. 22 Úpí Ãdróŋá jọ, “ꞌBá acá kí dó ãma áni, ị́jọ́ múké rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ ũnzí rĩ be ꞌbo, lẽ úꞌdîꞌda ꞌba aló kí dó ife ídri drị̂ drị́ sĩ ku ãzíla ꞌbã na kí ĩꞌdi ku, kí sĩ mụ uꞌálé ídri rú jãꞌdâ ku rá.” 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá dro ĩꞌdi ámvụ́ Ídẽnĩ agá rĩ sĩ ãmvé. Fẽ dó ĩꞌdiní vũ ándrá ĩꞌdi idéjó ala gá rĩ sõlé. 24 Ĩꞌdi mụ Ádãmũ drolé ꞌbo, ámvụ́ Ídẽnĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru rĩ gá, ũꞌbã kẹ̃rụ́bị̃ ãngũ andre tẽlépi rĩ kí ménéŋá dị̃lépi ãcí ru bẹ̃kụ̃bẹ̃kụ̃ la trũ sĩ ife ídri drị̂ andre tẽjó.

4

Ị́jọ́ Kãyị́nị̃ ꞌbadrị́ Hãbị́lị̃ be rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ádãmũ icí kí ru ũkû Ị́vã be, ũkû ịsụ́ dó sĩ ꞌa, tị dó sĩ Kãyị́nị̃ ꞌi, jọ, “Átị dó ꞌbá ꞌbo, Úpí ꞌbã áma ãzã kojó rĩ sĩ.” 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, tị vâ Hãbị́lị̃ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌi, Kãyị́nị̃ ĩꞌdi ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ ꞌi.

3 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Kãyị́nị̃ ají ũri ãzí kalépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá rĩ kí ꞌbã ãzí Úpí ní ãwãꞌdĩfô rú, 4 Hãbị́lị̃ ají ĩzá úsã trũ kãbĩlõ ĩꞌdidrị́ tịlé drị̃drị̃ rĩ kí agá rĩ ꞌbã ãzí fẽlé ídétáŋá ru Úpí nî, Úpí ãꞌị̃ ĩꞌdi ídétáŋá ĩꞌdidrị̂ kí abe rá.

5 Wó Ãdróŋá gã Kãyị́nị̃ kí ãwãꞌdĩfô ĩꞌdidrị̂ be úmgbé. Kãyị́nị̃ ásị́ acá dó sĩ ãzá-ãzá ãzíla mịfị́ la nị dó sĩ ádrị́pị̃ ní kpákpá. 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí zị Kãyị́nị̃ ꞌi, “Ími mịfị́ nị kpákpá íni ãꞌdu sĩ yã? 7 Ídrĩ ị́jọ́ múké rĩ idé má icó ími ãꞌị̃lé ku yã? Wó ídri ị́jọ́ múké rĩ idé ku, ị́jọ́ ũnzí la uvá ími agá ꞌdĩ, lẽ ími izalé rá wó lẽ mí arụ́ ĩꞌdi drị̃ sĩ adrujó ĩꞌdiní úpí ru.”

8 Kãyị́nị̃ jọ ádrị́pị̃ Hãbị́lị̃ ní, “Ãmụ ꞌbání acị̂ trũ ámvụ́ agâlé.” Ĩꞌbã kí adru agá ámvụ́ agâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ, Kãyị́nị̃ zõ ádrị́pị̃ drị̃ gá ãzíla ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí zị Kãyị́nị̃ ꞌi, “Mí ádrị́pị Hãbị́lị̃ dó íngõlé yã?” Kãyị́nị̃ umvi ĩꞌdiní, “Ánị̃ ku, wó ma ꞌbá mâ ádrị́pị tãmbalépi rĩ ꞌi yã?”

10 Úpí jọ, “Mí idé ị́jọ́ ũnzíkãnã íni ꞌdĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Mí ádrị́pị ꞌbã ãrí la ími tõ áma bị́lẹ́ gá angájó vụ̃rụ̂lé ꞌdã. 11 Mi dó úꞌdîꞌda ꞌbá wãlé rá ãzíla drolé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá ị́jọ́ vũ ꞌbã tị afujó mgbọ mî ádrị́pị ꞌbã ãrí mvụjó ími drị́ gá rĩ sĩ la. 12 Ídrĩ ámvụ́ sõ, icó dó míní ãkónã kalé ku, mi dó adru lị́cọ́ kóru ꞌbá acị́lépi ngara ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ la rú.” 13 Kãyị́nị̃ jọ Úpí ní, “Drị̃rịma míní fẽlé mání ꞌdĩ ambamba ndẽ dó ma ꞌdụ agá rá. 14 Ãndrũ ídro dó ma ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá, má icó dó ími mẹ́lẹ́tị ndrelé ị̃dị́ ku, ma dó mụ adrulé ꞌbá lị́cọ́ kóru acị́lépi ngara ávị́ŋâ kóru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ la, ꞌbá cí áma ịsụ́lépi rĩ la dó áma ꞌdị rá.”

15 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Adru íni ku! ꞌBá ãzí drĩ Kãyị́nị̃ ími ꞌdị rá ma ãrígó la ũfẽ pâlé ázị̂rị̃.” Ãdróŋá ꞌbã ícétáŋá Kãyị́nị̃ ụrụꞌbá gá ꞌbá ãzí drĩ sĩ ĩꞌdi ịsụ́ rá ꞌbã ꞌdị rû sĩ ĩꞌdi ku. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kãyị́nị̃ ĩdã dó ru Úpí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá rá, mụ dó sĩ uꞌálé ãngũ Nọ́dị̃ gá ꞌdĩ Ídẽnĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru.

17 Kãyị́nị̃ icí kí ru ũkû be, ũkû ịsụ́ ꞌa tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda dó rụ́ la Ínõkã ꞌi. Sị dó sĩ táwụ̃nị̃ ãzí ãzíla ꞌda dó sĩ rụ́ la Ínõkã ngọ́pị̃ ꞌbã rụ́ sĩ. 18 Útị Ị̃rádị̃ Ínõkã nî, Ị̃rádị̃ tị Mẽhũyáyẽlĩ ꞌi, Mẽhũyáyẽlĩ ꞌbã ngọ́pị Mẹ̃tụ̃sãyẹ́lị̃ ꞌi, Mẹ̃tụ̃sãyẹ́lị̃ tị Lãmékĩ ꞌi.

19 Lãmékĩ ĩgbã ũkú kí ị̃rị̃. Kãyú rĩ ꞌbã rụ́ Ádã ꞌi ãzí rĩ ꞌbã rụ́ Zílã ꞌi. 20 Ádã tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, rụ́ la Yãbálĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá ãnãkpá ucélépi hémã agá rĩ ꞌbã áyị́pị drị̃drị̃ rĩ ꞌi. 21 Yãbálĩ ꞌbã ádrị́pị rụ́ Yũbálĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá drị̃drị̃ iꞌdólépi úngó ngolépi gũká sĩ ãzíla ụ̃ꞌdị́ sĩ rĩ kí ꞌbã Áyị́pị. 22 Zílã tị Tũbálĩ Kãyị́nị̃ ꞌi Lãmékĩ nî. Ĩꞌdi áꞌbị́ ꞌbá ãlị́gọ́ ru úká dịlépi ãko pírí sị́ cilépi idélé aya ũkpó bũrônzĩ rú la sĩ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. Tũbálĩ Kãyị́nị̃ ꞌbã ámvọ́pị Námã ꞌi.

23 Lãmékĩ jọ ũkúka Ádã ꞌbaní Zílã be, “Ĩmi are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ mâ ũkúka, áꞌdị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã áma ĩpẽŋãjó rĩ sĩ. 24 Údrĩ Kãyị́nị̃ ꞌbã ãvũ ãrí ũfẽ pâlé ázị̂rị̃, Lãmékĩ drị̂ ála ũfẽ la pâlé kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ la ázị̂rị̃.”

25 Ádãmũ icí kí vâ ru ũkû be, tị kí ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda kí rụ́ la Sẹ́tị̃ ꞌi. Ífí la Ãdróŋá fẽ mání ngọ́tị́ Hãbị́lị̃ ándrá Kãyị́nị̃ ꞌbã ꞌdịlé rá rĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbo. 26 Sẹ́tị̃ tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda rụ́ la Ínõsĩ ꞌi. Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá iꞌdó kí Úpí rulé rũ rũ.

5

Ãwí Ádãmũ drị̂

1 ꞌDĩ ãwí sĩlé Ádãmũ drị̃ gá anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe rĩ drị̂ ꞌi. Ãdróŋá la mụ ꞌbá ꞌbãlé ꞌbo, ꞌbã ĩꞌdi gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ. 2 ꞌBã ágọ́bị́ kí ũkú be, wi sụ̃sụ́ ĩꞌbanî ãzíla umve dó kí “ꞌBá.”

3 Ádãmũ ílí la mụ calé 130 ꞌbo, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌda rụ́ la Sẹ́tị̃ ꞌi. 4 Ádãmũ la dó mụ Sẹ́tị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 800 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 5 Ádãmũ uꞌá ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ídri rú pírí rĩ gá ílí 930, ãzíla drã dó rá.

6 Sẹ́tị̃ ílí la mụ calé 105 ꞌbo, tị dó Ínõsĩ ꞌi. 7 Sẹ́tị̃ la dó mụ Ínõsĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 807 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 8 Sẹ́tị̃ uꞌá ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 912 ãzíla drã dó rá.

9 Ínõsĩ ílí la mụ calé kãlị́ úrômĩ ꞌbo, tị dó Kénãnĩ ꞌi. 10 Ínõsĩ la dó mụ Kénãnĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 815 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 11 Ínõsĩ uꞌá ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 905 ãzíla drã dó rá.

12 Kénãnĩ ílí la mụ calé kãlị́ ázị̂rị̃ ꞌbo, tị dó Mãhãlãlẹ́lị̃ ꞌi. 13 Kénãnĩ la dó mụ Mãhãlãlẹ́lị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 840 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 14 Kénãnĩ uꞌá ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 910 ãzíla drã dó rá.

15 Mãhãlãlẹ́lị̃ ílí la mụ calé kãlị́ ázíyá drị̃ tõwú ꞌbo, tị dó Yãrẹ́dị̃ ꞌi. 16 Mãhãlãlẹ́lị̃ la dó mụ Yãrẹ́dị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 830 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 17 Mãhãlãlẹ́lị̃ uꞌá dó ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 895 ãzíla drã dó rá.

18 Yãrẹ́dị̃ ílí la mụ calé 162 ꞌbo, tị dó Ínõkã ꞌi. 19 Yãrẹ́dị̃ la dó mụ Ínõkã tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 800 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 20 Yãrẹ́dị̃ uꞌá dó ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 962 ãzíla drã dó rá.

21 Ínõkã la dó mụ calé ílí trũ kãlị́ ázíyá drị̃ tõwú ꞌbo, tị dó Mẽtũsélã ꞌi. 22 Mẽtũsélã átẹ́pị Ínõkã ri tị icílé Ãdróŋá be ãrútáŋá sĩ ílí 300, tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 23 Ínõkã uꞌá ílí trũ 365. 24 Ínõkã ri tị icílé Ãdróŋá be ãzíla Ãdróŋá ꞌdụ dó sĩ ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé ídri rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãvĩ dó rá.

25 Mẽtũsélã ílí la mụ calé 187 ꞌbo, tị dó Lãmékĩ ꞌi. 26 Mẽtũsélã la dó mụ Lãmékĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 782 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 27 Mẽtũsélã uꞌá dó ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 969 ãzíla drã dó rá.

28 Lãmékĩ la dó mụ calé ílí trũ 182 ꞌbo, tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́. 29 ꞌDa rụ́ la Núwã* ꞌi ífí la ĩꞌdi rú ãma ásị́ ũŋmĩ ãzị́ ngalé ũkpó sĩ ụ̃nọ́kụ́ Úpí ꞌbã wãlé rá ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ. 30 Lãmékĩ uꞌá ídri rú ílí 595 ĩꞌdi ꞌbã Núwã tịjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá ãzíla tị dó anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe. 31 Lãmékĩ uꞌá ídri rú ílí 777 ãzíla drã dó rá.

32 Núwã ꞌbã ílí la dó mụ calé 500 ꞌbo, tị dó anzị ãgọbị kí na Sẹ́mị̃ ꞌi, Hámũ ꞌi ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi.

6

Ị́jọ́ ũnzĩ ꞌbá ꞌbadrị̂

1 ꞌBá kí dó mụ kpẹ̃lé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ wẽwẽ rú ꞌbo, tị kí dó izonzi kî. 2 Anzị Ãdróŋá drị̂ ndre kí izonzi ꞌbá drị̂ kí ũniyambamba rú ụꞌdụ kí dó kí ĩꞌbaní ũkú ru. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ, “Úríndí mádrị̂ icó uꞌálé ꞌbá kí abe jãꞌdâ ku, ĩꞌbã kí adrujó ꞌbá ụrụꞌbá ãrí trũ rĩ kí rĩ sĩ. Iꞌdójó úꞌdîꞌda kpere drị̃lẹ́ gâlé, icó kí uꞌálé ílí 120 drị̃lẹ́ gá ku.” 4 ꞌBá Néfĩlĩmũ rú rĩ kí ándrá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí, ãzíla ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá anzị Ãdróŋá drị̂ ụꞌdụ kí izonzi ꞌbá ꞌbadrị̂ kí sĩ anzị ụtịjó. ꞌBá ꞌdã kí ándrá ꞌbá ũkpó ru rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ ãzíla kẹ́jẹ́ŋị́ la kî.

5 Úpí ndre ꞌbá acá kí dó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ũnzí la rú ãzíla ũrãtáŋá ĩꞌbadrị́ kí ásị́ gá rĩ kí vâ sáwã pírí sĩ ũnzí-ũnzí. 6 Úpí ásị́ nũ dó rá ãzíla jọ, “ꞌBá rĩ áꞌbã ájẹ mání ꞌbá kí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku yã áni!” Ũcõgõ fi dó ásị́ la gá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí jọ, “Ma ãko mání ũꞌbãlé ꞌbá, ãnãkpá, ãriŋa ãzíla ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá, ãꞌdusĩku ma cãndí sĩ mání kí ũꞌbãjó rĩ sĩ.” 8 Wó Úpí uꞌá ꞌbãngá lú ãyĩkõ sĩ la Núwã ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

Ãwí Núwã drị̂

9 ꞌDĩ ãwí Núwã drị̂ ꞌi. Núwã ándrá ꞌbá mgbã la, ꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃ gá ãzíla ri ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ kí vú ũbĩlé rá. 10 Núwã ꞌbã anzị kí ándrá na: Sẹ́mị̃ ꞌi, Hámũ ꞌi ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi. 11 ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ iza kí ándrá ru Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá ũnzíríkãnã rú ãzíla ga kí dó tré ãlí sĩ. 12 Ãdróŋá ndre ꞌbá ru izalépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí ũmbã rú ãzíla gbíyã ĩꞌbã kí sĩ ꞌbá kí ũnzãjó rĩ wókõ pírí agá.

13 Ãdróŋá jọ Núwã ní, “Má umbé áma ásị́ ꞌbo, ma ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí, ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã gajó tré ãlí ãzíla ununuŋá ĩꞌbadrị̂ sĩ rĩ sĩ, ma ụ̃nọ́kụ̂ ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ụrụꞌbá ãrí trũ rĩ abe rá, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbadrị́ ãsị̃jó rĩ acá dó ꞌbo. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí idé íꞌbó ãmbógó la báwũ múké ị̃yị́ ꞌbã fijó ala gá ku la sĩ, mí ụlị́ ala ndú-ndú, mí ĩbĩ ụrụꞌbá la ꞌa la trũ ísékísé sĩ. 15 Mí idé íꞌbô ꞌdĩ áni, ãzo la ꞌbã adru mítã 133, mgbọ la ꞌbã adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃, ãzo la lótré gâlé rĩ ꞌbã adru mítã mụdrị́ drị̃ na. 16 Ísị ãngũ mgbọ ãni rú nụ́sụ̃ mítã la lótré drị̃ gá ꞌdâ dị̃zã ní sĩ ãngũ jijó íꞌbó agâlé, mí idé ĩꞌdi gõrófã na, ílũ kẹ̃jị́ la bụ́lụ́ la gá ꞌdãá. 17 Índre ma ãni rú mụ uzogó ãngũ nzelépi ị̃ndụ́ trũ rĩ fẽlé ꞌdịlé gajó mĩlĩ-mĩlĩ ãko ídri trũ rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí. 18 Wó ma mụ tị icíma icílé mí be, ĩmi fi íꞌbó agâlé ũkú mídrị̂ be, anzị mídrị̂ kî trũ ãzíla ũkúka ĩꞌbadrị̂ kí abe. 19 Mí aꞌdụ́ ãnãkpá ũví pírí ị̃rị̃-ị̃rị̃ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ kí abe íꞌbó ãmbógó ꞌdĩ agá ꞌdõlé sĩ kí tã mbajó ídri rú ị̃yị́ ãmbógó ãngũ nzelépi ị̃ndụ̂ trũ ꞌdĩ sĩ. 20 Ãriŋa ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí ị̃rị̃-ị̃rị̃ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ be, ãzíla ãnãkpá ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí ãmbogo ãzíla nírí rĩ kî trũ ꞌdĩ ꞌbã áni, kí amụ́ mí rụ́ ꞌdõlé sĩ adrujó ídri. 21 Lẽ íꞌdụ ãkónã ũví ndú-ndú rĩ kí míní ꞌbá mí drị́ko gá rĩ kí abe ãzíla íꞌdụ vâ ãnãkpá pírí ꞌbanî ĩndĩ.” 22 Núwã idé dó ị́jọ́ kí cécé Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni.

7

Ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ akulépi rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Núwã ní, “Ífi íꞌbó ãmbógó rĩ agâlé ꞌbá mí drị́ko gá rĩ kî abe, ãꞌdusĩku má ịsụ́ mi ꞌbá mgbã la ꞌbá áyi úꞌdîꞌda ꞌdĩ agá rĩ kí drĩdríŋĩ gá. 2 Íꞌdụ ãnãkpá ũví ndú ndú ágó ãzíla ãrónĩ ãlá nalé nãnã rĩ kí ázị̂rị̃-ázị̂rị̃. Íꞌdụ vâ ãnãkpá ũví ndú ndú ágó ãzíla ãrónĩ ãlã kóru rĩ kí ị̃rị̃-ị̃rị̃, 3 ãzíla ãriŋa ũví ndú-ndú ágó ãzíla ãrónĩ rĩ kí ázị̂rị̃-ázị̂rị̃ sĩ kí tãmbajó ídri rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ amụ́jó kí ũri ị̃drị̃jó. 4 Ace ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ mání sĩ uzogó fẽjó ꞌdịjó ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ị́nị́ kí ị̃tụ́ be, ma sĩ ãko ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ídri trũ mání ũꞌbãlé rĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí.” 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Núwã idé ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí pírí.

6 Sáwã uzogó ꞌbã ꞌdịjó ꞌdã sĩ Núwã ꞌbã ílí dó ꞌdĩ sĩ 600. 7 Núwã fi kí dó íꞌbó agá ũkû be, anzị kí abe, ãzíla anzị ꞌbã ũkúka kí abe sĩ ru pajó uzogó ãmbógó rĩ sĩ. 8 Ãnãkpá ãzíla ãriŋa ãlá rĩ kí ãlá ru ku rĩ kí abe amụ́ kí dó ĩꞌdi rụ́ íꞌbó agá ꞌdõlé ị̃rị̃-ị̃rị̃ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ be, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí abe pírí. 9 Afí kí dó Núwã rụ́ íꞌbó agá ꞌdõlé ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ abe Ãdróŋá ꞌbã jọlé rĩ áni. 10 Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌbã ũngúkú gá uzogó iꞌdó dó ꞌdịlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá.

11 Núwã ꞌbã ílí la dó mụ calé 600 ꞌbo, ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃ ĩmbá ị̃rị̃ drị̂ sĩ ị̃yị́ ãkpẹ̃ dó vũ ị̃ndụ́ gâlé ãzíla únzị̃ dó dẹ̃rị́sã uzogó drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí tị mgbọ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, uzogó ꞌdị dó sĩ ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ.

13 Ụ́ꞌdụ́ ãlu uzogó ꞌbã iꞌdójó ꞌdịjó ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ, Núwã fi kí dó íꞌbó ꞌdã agâlé ũkû be ãzíla ngọ́pịka na Sẹ́mị̃, Hámũ, ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi ãzíla ngọ́pịka ꞌbã ũkúka kí abe. 14 Ãko filépi ĩꞌba abe ĩndĩ rĩ kí ãnãkpá ũví ndú-ndú tãmbalé lị́cọ́ gá ãzíla ásé agá rĩ kî, ãko ru uselépi kụ̃bụ̃drị̃ sĩ vũ rụ̂ sĩ rĩ kí ũví ĩꞌbadrị̂ sĩ ãzíla ãriŋa pírí ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí ãko pírí ụ́pụ́pị́ trũ ꞌdĩ kí abe. 15 Ãko ágó ãzíla ãrónĩ ídri trũ ꞌdĩ fi kí dó íꞌbó agâlé Núwã trũ. 16 Ãnãkpá pírí ídri trũ ũví ndú-ndú ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ abe fi kí dó íꞌbó agâlé cécé Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó Núwã ní rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí ụ̃pị̃ dó íꞌbô tị cí.

Ãdróŋá ị̃lị̃kị̃ dó ãko kí ị̃yị́ sĩ

17 Uzogó ꞌdị ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ pá tuŋâ kóru, ị̃yị́ tị̃ dó ãzíla iti dó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ rá inga dó íꞌbô ꞌi, íꞌbô atụ́ dó ị̃yị́ drị̃ gá. 18 Ị̃yị́ ꞌbã tụ agá ụrụgá ụrụgá ꞌdĩ gá ꞌdâ íꞌbô atụ́ dó ị̃yị́ drị̃ gá. 19 Uzogó ꞌbã ãmbõgõ sĩ ị̃yị́ iti ꞌbé ãmbogo ãzombílíkoko rĩ kí drị̃ mĩlĩ-mĩlĩ. 20 Iti ꞌbé kí drị̃ kpere ĩꞌbã kí ꞌde agá mgbi mítã ázị̂rị̃. 21 Ãko pírí ídri trũ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ũdrã kí dó pírí rá; ãnãkpá kí, ãriŋa kí, ãzíla ꞌbá kí abe ịmvụ́ kí dó sĩ ị̃yị́ sĩ rá. 22 Ãko pírí uꞌálépi ídri ãngũ ãꞌí drị̃ gá ũlí sĩ rĩ ị̃lị̃kị̃ kí pírí. 23 Úpí ị̃lị̃kị̃ dó ãko ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí pírí; ꞌbá kí, ãnãkpá kí, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ ãzíla ãriŋa kí abe pírí. Núwã pa kí lú ru ꞌbá ãzíla ãnãkpá ĩꞌdi abe íꞌbó agá rĩ kî trũ nĩ áꞌdụ̂sĩ.

24 Ị̃yị́ tị̃lépi ꞌdã uꞌá ụ́ꞌdụ́ 150.

8

Ị̃yị́ ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌbã nzụjó rĩ

1 Ãdróŋá ũrã dó ị́jọ́ Núwã drị̃ gá ãzíla ãnãkpá ásé agá ãzíla lị́cọ́ agá uꞌálépi ĩꞌdi be íꞌbó ãmbógó rĩ agá rĩ kí drị̃ gá, ãpẽ dô sĩ ãlụ́kụ́kụ̃ tị ị̃yị́ ãmbógó tị̃lépi rĩ ní sĩ ru umvijó. 2 Ãdróŋá ụ̃pị̃ dó ị̃yị́ agbẹ́lépi vụ̃rụ̂lé ãzíla aꞌdélépi ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí tị ãzíla uzogó tu dó pá ꞌdịŋá gá cí. 3 Ị̃yị́ tị̃lépi vũ drị̃ gá rĩ nzụ dó jãjãŋá ru vụ̃rụ̂lé ụ́ꞌdụ́ 150. 4 Ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃ rĩ sĩ íꞌbô amụ́ dó rilé ꞌbé Ãrãrátĩ drị̃ gá. 5 Ị̃yị̂ ri nzụlé íni kpere ĩmbá mụdrị́ sĩ ãzíla ĩmbá mụdrị́ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ ꞌbé ãzí ri kí drị̃ iꞌdó kí dó indrélé rá.

6 Ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ vúlé gá Núwã nzị̃ dó dẹ̃rị́sã íꞌbó ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ drị̂, 7 ãzíla pẽ dó kúrúke tị ãmvêlé ala gâsĩ ãzíla kúrúke ri ungalé ándrá ụ́rụ́ kpere ị̃yị́ ꞌbã nzụ agá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdãá. 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ vâ ãlĩꞌbõ tị amájó la ị̃yị̂ nzụ vũ drị̃ gá ꞌdãá rá yã rĩ. 9 Wó ãlĩꞌbõ ịsụ́ ãngũ sĩ rijó la ku ị̃yị́ ꞌbã ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ ꞌbejó cí rĩ sĩ, angá dó vúlé Núwã rụ́ íꞌbó agá ꞌdõlé, Núwã ĩjũ dó sĩ ru drị́ ĩꞌdi aꞌị́jó íꞌbó agâlé. 10 Tẽ vâ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí ázị̂rị̃ ị̃dị́ ãzíla pẽ ãlĩꞌbõ tị ãmvé angájó íꞌbó agâlé. 11 Ãlĩꞌbõ ãgõ dó ĩndróloŋá sĩ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla ãtĩ dó mị̃zẹ̃yị́tụ̃ bị́ ãráŋá la ajílé ĩndĩ. Núwã nị̃ dó ị̃yị̂ nzụ dó vũ drị̃ gâlé ꞌbo rĩ gá rá. 12 Tẽ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí ázị̂rị̃ ãzíla pẽ vâ ãlĩꞌbõ tị ãmvêlé ị̃dị́, wó ãlĩꞌbõ gõ dó vúlé ku.

13 Núwã ꞌbã ílí la dó mụ calé 601 ꞌbo, ĩmbá ãlu ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ Núwã nzị̃ dó íꞌbô ꞌbã dẹ̃rị́sã, ndre dó ãngũ drị̃ ꞌi rá ãzíla ị̃yị̂ nzụ dó rá. 14 Ĩmbá ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃ sĩ, ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ ꞌi dó ãꞌí ru.

15 Ãdróŋá jọ dó Núwã nî, 16 “Mí ãfũ dó íꞌbó agâlé rĩ sĩ ãmvé, mi ũkú mídrị̂ be ãzíla anzị kí ũkúka ĩꞌbadrị̂ kí abe. 17 Mí iyá ãko filépi mí be ídri rĩ kí pírí ãmvé, ãnãkpá kí, ãriŋa kí ãzíla ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí, ꞌba amụ́ kî sĩ tịlé ãzíla ꞌbã kpẹ̃ kí sĩ wẽwẽ rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.”

18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Núwã ãfũ kí dó ũkû be, ngọ́pịka kî trũ, ãzíla ngọ́pịka kí ꞌbã ũkúka kî trũ ãmvé. 19 Ãnãkpá pírí kí, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí pírí, ãriŋa pírí kí ãzíla ãko pírí acị́lépi vũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí abe ãfũ kí dó íꞌbó agâlé ũví ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

20 Núwã sị dó sĩ ãlĩtárĩ ídétáŋá idéjó rĩ Úpí nî, aꞌdụ́ dó ãnãkpá pírí ũví ndú-ndú ãlá rĩ kí ãzí ãzíla ãriŋa ãlá rĩ kí abe, sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ idéjó. 21 Úpí uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ídétáŋá idélé ꞌdã sĩ ãzíla ũrã dó ĩꞌdi ásị́ gâlé cénĩ-cénĩ rú jọ, “Má icó dó ụ̃nọ́kụ̂ wãlé ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ị̃dị́ ku, ꞌbá ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbã ásị́ drĩ táni adru ũnzí iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ má icó dó ãko ídri trũ ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃lé cécé mání idélé ꞌdĩ áni ku.

22 “Ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã adrujó cí rĩ áni,

áyi ãná kpẹ̃jó rĩ kí ãná lãjó rĩ be,

ị̃gbẹ̃ kí ãngũ ãcí be,

ílí kí áyi be,

ị̃tụ́ kí ị́nị́ be,

icó kí ukólé ku.”

9

Tị icíma Ãdróŋá ꞌbã icílé Núwã be rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ Núwã ꞌbaní ngọ́pịka abe ãzíla jọ, “Ĩtị ãzíla ĩkpẹ̃ wẽwẽ rú, ĩga ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ tré. 2 Ãnãkpá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ãmbogo ãzíla nírí rĩ kí ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî, Ị̃ꞌbị ị̃yị́ agá rĩ kî trũ ãzíla ãko pírí acị́lépi vũ drị̃ gâsĩ rĩ kí abe kí idé ĩmi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdusĩku áfẽ ũkpõ ĩꞌbadrị̂ kí ĩmi drị́lẹ́ agá. 3 Áfẽ ĩminí ãko pírí ídri trũ acị́lépi acị̂ rĩ kí ãkónã rú cécé mání ĩminí ãko dụlépi vũ drị̃ gá ꞌdĩ kí fẽlé ãkónã rú rĩ áni. 4 Wó lẽ ĩna ĩzá ãrí trũ mũtú ku, ídri ꞌbã adrujó ꞌa la gá rĩ sĩ. 5 Má uga ꞌbá ꞌdịŋá úmgbé, ꞌbá drĩ ꞌbá ꞌdị ála ĩꞌdi ꞌdị kẹ̃jị́ la gá. Ãnãkpá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá. 6 ꞌBá ãzí drĩ ꞌbá ãzí ãrí asu rá, lẽ âsu vâ ãrí ĩꞌdidrị̂ rá ãꞌdusĩku Ãdróŋá idé ꞌbá gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ. 7 Lẽ ĩtị anzị kí ũꞌbí ru, ĩmi ĩjãlã sĩ ĩmi wẽwẽ rú ãzíla ĩmi iré sĩ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí.”

8 Ãdróŋá jọ Núwã ní anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe, 9 “Ma tị icíma icí mí be ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, 10 ãzíla ãko ándrá ídri filépi mí be íꞌbó agá rĩ kí: ãriŋa kí, ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kí ãzíla ásé agá rĩ kí ãko ídri vũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí abe pírí. 11 Ma tị icíma icí mi be: má icó ãko ídri trũ rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé ị̃yị́ tị̃lépi rĩ sĩ ị̃dị́ ku, ị̃yị́ icó dó sĩ ụ̃nọ́kụ̂ izalé ị̃dị́ ku.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ị́jọ́ iꞌdalépi la ícétáŋá ru tị icíma ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ mí be ãzíla ãko ídri trũ adrulépi ĩmi abe mání ꞌbãlé ĩmi abe pírí rĩ ꞌbã ícétáŋá jãꞌdâ rĩ gápi ꞌdĩ, 13 áꞌbã gẹ́rị́ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá. Ĩꞌdi ícétáŋá mání tị icíma drị́ ukólépi ku rĩ azịjó míní ãko ídri trũ rĩ kí abe pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ. 14 Ádrĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ tị ãpẽ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ gẹ́rị́ drĩ ru ala ụ̃rụ́ꞌbụ̃ gá cí, 15 ma tị icíma ãmadrị́ mí be ãzíla ãko pírí ídri trũ rĩ abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrã rá. Tánĩ-tánĩ ãko pírí ídri trũ la ãzí icô dó ị̃lị̃kị̃lé ị̃yị́ tị̃lépi ꞌdã ꞌbã áni rĩ sĩ ị̃dị́ ku. 16 Ádrĩ dó gẹ́rị́ ndre ụ̃rụ́ꞌbụ̃ gá ꞌdãá, ma tị icíma ãmadrị́ mí be ãzíla ãko pírí ídri trũ rĩ abe jãꞌdâ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrã.” 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá jọ Núwã ní, “ꞌdĩ ícétáŋá tị icíma ãni mání ꞌbãlé ãma drĩdríŋĩ gá ãko pírí ídri trũ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí abe rĩ ꞌi.”

Ãnzị Núwã drị̂ kî

18 Anzị Núwã drị́ ãfũlépi íꞌbó agâlé rĩ kí: Sẹ́mị̃ ꞌi, Hámũ ꞌi ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi. (ꞌBá Kãnánĩ rú rĩ ꞌbã átẹ́pị gápi umvelé Hámũ ꞌi ꞌdĩ.) 19 Anzị Núwã drị́ na ꞌdĩ kí dó bãsĩ áꞌbị́ ꞌbá pírí irélépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbadrị̂ kî.

20 Núwã ándrá ꞌbá ámvụ́ sõlépi la, ãzíla ĩꞌdi vâ ꞌbá ámvụ́ zãbíbũ drị̂ salépi drị̃drị̃ rĩ ꞌi. 21 Ĩꞌdi mụ sụ́ la mvụlé ꞌbo, ĩmẽrã dó rá, ãzíla la dó ru pílílí ru ĩꞌdidrị́ jó agâlé. 22 Hámũ Kãnánĩ átẹ́pị la mụ átẹ́pị̃ Núwã ꞌbã pílílí ndrelé ꞌbo, fũ ãmvêlé sĩ vú la nzejó ádrị́pịka ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbanî. 23 Wó Sẹ́mị̃ kí Yáfẽtĩ be aꞌdụ́ kí bõngó, ꞌbe kí ĩꞌdi kí kọ́trọ́ gá ãzíla fi kí dó ũngúkú-ũngúkú ru jó agâlé. Ajá kí tị ãmvé ꞌdõlé ru ĩꞌbaní sĩ átẹ́pị̃ ꞌbã pílílí ndrejó ku, ꞌbe kí dó sĩ pílílí la drị̃ cí. 24 Núwã la mụ angálé ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ĩmẽrãjó wáyĩnĩ sĩ rĩ gâlé ꞌbo, nị̃ dó ị́jọ́ ngọ́pị̃ wereŋá rĩ ꞌbã idélé ĩꞌdi rụ́ rĩ rá. 25 Jọ dó, “Áwã Kãnánĩ rá, ꞌbã adru dó ãtíꞌbó ru ádrị́pịka kí pálé gá.” 26 Jọ vâ, “Ị́cụ́ Úpí Ãdróŋá Sẹ́mị̃ drị̂ ịcụ́-ịcụ̂, lẽ Kãnánĩ ꞌbã adru ãtíꞌbó ru Sẹ́mị̃ pálé gá. 27 Lẽ Ãdróŋá ꞌbã fẽ ãngũ Yáfẽtĩ drị̂ ꞌbã adru mgbọ rú, ꞌba uꞌá kí Sẹ́mị̃ be ádrị́pị ãzí ru, Kãnánĩ ꞌbã adru ĩꞌbã ãtíꞌbó ru.”

28 Núwã uꞌá dó ílí 350 ị̃yị́ tị̃lépi ãmbógó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá. 29 Núwã uꞌá dó sĩ pírí rĩ gá ílí 950 drã dó sĩ ĩndõ.

10

Anzị Núwã drị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kî

1 ꞌDĩ ãwí anzị Núwã drị́ Sẹ́mị̃, Hámũ ãzíla Yáfẽtĩ ꞌbã kí tịlé ị̃yị́ tị̃lépi ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

2 Anzị Yáfẽtĩ drị̂ kí:

Gómã ꞌi, Mãgọ́gị̃ ꞌi, Mãdáyĩ ꞌi, Yãvánĩ ꞌi, Tũbálĩ ꞌi, Mẹ̃sẹ́kị̃ ꞌi ãzíla Tĩrásĩ ꞌi.

3 Anzị Gómã drị̂ kí:

Ãsĩkẽnázĩ ꞌi, Rĩfátĩ ꞌi ãzíla Tõgõrámã ꞌi.

4 Anzị Yãvánĩ drị̂ kí:

Ĩlísã ꞌi, Tãrãsị́sị̃ ꞌi, Kĩtímũ ꞌi ãzíla Rõdõmínĩ ꞌi. 5 ꞌDĩ kí ꞌbá uꞌálépi ị̃yị́ tị gá ãzíla ãngũ ru ụlị́lépi ị̃yị́ agá rĩ agá rĩ kî, awa kí ru sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ ãzíla kí vâ pírí tị ndú-ndú jọ.

6 Anzị Hámũ drị̂ kí:

Kụ́sị̃ ꞌi, Mị̃zị̃rãyị́mụ̃ ꞌi, Pụ́tị̃ ꞌi ãzíla Kãnánĩ ꞌi.

7 Anzị Kụ́sị̃ drị̂ kí:

Sébã ꞌi, Hãvị́lã ꞌi, Sãbị́tã ꞌi, Rãmáhã ꞌi ãzíla Sãbị̃tẹ́kã ꞌi.

Anzị Rãmáhã drị̂ kí:

Sébã kí Dẽdánĩ be.

8 Kụ́sị̃ tị Nị̃mụ̃rọ́dị̃ ꞌi, ndẽ ándrá ãgọ̃bị̃ sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ nĩ. 9 Ĩꞌdi ándrá ágọ́bị́ dora gbẹlépi la Úpí drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá ꞌbã kí ándrá sĩ jọjó la, “Úpí ꞌbã idé tá míní mi ágọ́bị́ Nị̃mụ̃rọ́dị̃ ụ́sụ gbẹlépi ambamba rĩ áni la ĩꞌdi tá adru agá múké ꞌdĩ.” 10 Ãngũ ĩꞌdidrị́ ũpĩ najó rĩ ándrá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá, táwụ̃nị̃ la ala gá rĩ kí ándrá Ị̃rẹ́kị̃ ꞌi, Ãkádĩ ꞌi ãzíla Kãlĩnéhĩ ꞌi. ꞌDĩ kí ãngũ Sínã gá. 11 Angájó ãngũ ꞌdã gá mụ dó kpere Ãsụ́rị̃yã gá, sị dó sĩ Nị̃nẹ́vẹ̃ ꞌi Rẹ̃họ̃bọ́tị̃ ꞌi, Ị́rị̃ ꞌi, Kálã ꞌi, 12 ãzíla Rẹ̃sẹ́nị̃ ꞌi drĩdríŋĩ Nị̃nẹ́vẹ̃ ꞌbadrị́ Kálã be rĩ gá, ĩꞌdi ándrá táwụ̃nị̃ ãmbógó la.

13 Mị̃zị̃rãyị́mụ̃ ꞌbã anzị kí:

ꞌBá Lụ̃dị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí, Ãnãmímũ rú ꞌdĩ kí, Lẽhãbímũ rú ꞌdĩ kí, Nãfụ̃tụ̃hị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí, 14 Pãtụ̃rụ̃sị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí, Kãsụ̃lụ̃hị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí (ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú) rĩ ꞌbã kí ãfũjó ala gá ꞌbá Kãfụ̃tọ̃rị́mụ̃ rú rĩ kí abe rĩ ꞌi.

15 Kãnánĩ ꞌbã anzị kí:

Sị̃dọ́nị̃ ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ kãjãní rĩ ꞌi, ãzíla ũri ãzí rĩ kí gápi ꞌbá Hị́tị̃ rú, 16 Yẹ̃bụ́sị̃ rú, Ãmọ́rị̃ rú, Gị̃rị̃gásị̃ rú, 17 Hị́vị̃ rú, Ãrị́kị̃ rú, Sínã rú, 18 Ãrĩvádĩ rú, Zẽmárĩ rú, ãzíla Hãmátĩ rú ꞌdĩ.

Vúlé vúlé ru sụ́rụ́ Kãnánĩ drị̂ ꞌbã ꞌbá iré kí ru ndú-ndú 19 lõkókõrí Kãnánĩ drị̂ ándrá angájó Sị̃dọ́nị̃ gá cajó Gérã gâlé ru kpere Gázã gá. Mụ vâ íni Sõdómũ gâlé ru Gõmórã gá, Ãdímã gá ãzíla Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ gá cajó kpere Lásã gá.

20 ꞌDĩ kí anzị Hámũ drị̂ kí sụ́rụ́, tị ãzíla ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

Anzị Sẹ́mị̃ drị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kî

21 Sẹ́mị̃ Yáfẽtĩ ꞌbã ádrị́pị kãjãní rĩ ĩꞌdi áyị́pị ꞌbá pírí Ị̃bẹ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

22 Anzị Sẹ́mị̃ drị̂ kí:

Ĩlámũ ꞌi, Ãsụ́rị̃ ꞌi, Ãrĩfãsádĩ ꞌi, Lụ́dị̃ ꞌi ãzíla Ãrámũ ꞌi.

23 Anzị Ãrámũ drị̂ kí:

Ụ́zị̃ ꞌi, Hálĩ ꞌi, Gẹ̃dẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Másĩ ꞌi.

24 Ãrĩfãsádĩ Sélã átẹ́pị ꞌi,

Sélã ĩꞌdi Ị̃bẹ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị ꞌi.

25 Anzị Ị̃bẹ́rị̃ drị̂ kí ị̃rị̃:

Ãlu rĩ rụ́ Pẽlégĩ ꞌi ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ awa kí ándrá ru rá ãzíla úꞌda ándrá ádrị́pị̃ ꞌbã rụ́ Yõkĩtánĩ ꞌi.

26 Yõkĩtánĩ ꞌbã anzị kí:

Ãlĩmõdádĩ ꞌi, Sẹ̃lẹ́fị̃ ꞌi, Hãzãrãmãvẹ́tị̃ ꞌi, Yẹ́rã ꞌi, 27 Hãdõrámũ ꞌi, Ũzálĩ ꞌi, Dĩkĩláyĩ ꞌi, 28 Ũbálĩ ꞌi, Ãbị̃mãyẹ́lị̃ ꞌi, Sébã ꞌi, 29 Ũfírĩ ꞌi, Hãvị́lã ꞌi ãzíla Yõbábũ ꞌi. ꞌDĩ kí pírí anzị Yõkĩtánĩ drị̂ kî.

30 Ãngũ ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ ĩjũ ru iꞌdójó Mésã gá Sẽfárĩ gâlé ru ãngũ ꞌbé ꞌa rú wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá.

31 ꞌDĩ kí ínátị anzị Sẹ́mị̃ drị̂ gá rĩ drị̂ kí, tị ãzíla ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

32 ꞌBá ꞌdĩ ãfũ kí pírí ũri Núwã drị̂ agá, sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ kí trũ, ãwí ĩꞌbã kí sĩ ãfũjó rĩ trũ, ãzíla ãngũ ĩꞌbadrị̂ abe. Sụ́rụ́ pírí ãfũ kí irélé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ꞌdĩ kí agá ị̃yị́ ándrá tị̃lépi rĩ ꞌbã vúlé gá.

11

Tị ꞌbã ru awajó rĩ

1 Ándrá údu rĩ sĩ ꞌbá ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí ị́jọ́ jọ tị ãlu sĩ. 2 ꞌBá ꞌbã kí mvi agá ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ịsụ́ kí ãngũ gbayi rú la Sínã gá ãzíla ri kí dó uꞌálé ala gá ꞌdãá.

3 Jọ kí kí drĩdríŋĩ gá, “Ãma amụ́ kí bị̃rị́kị̃ ꞌbelé, ãma ivé ĩꞌdi ꞌbã mba kí dó sĩ ũkpó ru.” Ayú kí dó ísékísé ũkpó la ũdrí kẹ̃jị́ gá. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ kí, “Lẽ ãma amụ́ kí ãmaní táwụ̃nị̃ sịlé jó gõrófã rú la trũ drị̃ la ꞌbã ca wị́lị́wị́lị́ ꞌbụ̃ gâlé, ãma rụ́ ꞌbã kụ rú dó sĩ, ãma dó sĩ uꞌá ãngũ ãlu gá ãzíla ãma iré rú dó sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí ku.”

5 Wó Úpí asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí iꞌdólé sịlé rĩ ndrelé gõrófã ãzo ĩꞌbã kí iꞌdólé sịlé rĩ be. 6 Úpí jọ, “ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌbá ãlu ãzíla kí pírí tị ãlu jọ, ꞌdĩ dó drĩ íꞌdóŋá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ị́jọ́ drụ́zị́ ĩꞌbã kí lẽlé idélé rĩ kí iꞌdójó rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó ãko ĩꞌbã kí lẽlé idélé rĩ kí idé rá, icó kí sĩ kí ndẽlé ku! 7 Ĩmi amụ́, lẽ ãmụ kí vụ̃rụ̂lé tị ĩꞌbadrị̂ usalé, ꞌba are kí rú sĩ ru kí drĩdríŋĩ gá ku.”

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí iré dó sĩ kí ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí ãzíla ãzị́ ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ sịjó ꞌdã tu dó sĩ pá cí. 9 Táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdã rụ́ la Bãbélị̃ ꞌi ífí la Úpí usa ándrá ꞌbá kí tị ꞌdãá. Iré dó sĩ kí kpékpé ãngũ drị̃ gá ꞌdãá pírí.

Iꞌdójó Sẹ́mị̃ rụ́ cajó Ịbụrámụ̃ rụ́

10 ꞌDĩ ãwí Sẹ́mị̃ drị̂ ꞌi. Ílí ị̃rị̃ ị̃yị́ ándrá tị̃lépi ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌbã vúlé gá, Sẹ́mị̃ ílí ca dó 100 ãzíla tị dó sĩ Ãrĩfãsádĩ ꞌi. 11 Sẹ́mị̃ la dó mụ Ãrĩfãsádĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 500 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

12 Ãrĩfãsádĩ ílí la mụ calé kãlị́ na drị̃ tõwú ꞌbo, tị dó Sélã ꞌi. 13 Ãrĩfãsádĩ la dó mụ Sélã tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 403 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

14 Sélã ílí la mụ calé kãlị́ na ꞌbo, tị dó Ị̃bẹ́rị̃ ꞌi. 15 Sélã la dó mụ Ị̃bẹ́rị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 403 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

16 Ị̃bẹ́rị̃ ílí la mụ calé kãlị́ na drị̃ sụ ꞌbo, tị dó Pẽlégĩ ꞌi. 17 Ị̃bẹ́rị̃ la dó mụ Pẽlégĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 430 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

18 Pẽlégĩ ílí la mụ calé kãlị́ na ꞌbo, tị dó Rẹ́wụ̃ ꞌi. 19 Pẽlégĩ la dó mụ Rẹ́wụ̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 209 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

20 Rẹ́wụ̃ ílí la mụ calé kãlị́ na drị̃ ị̃rị̃ ꞌbo tị Sẹ̃rụ́gị̃ ꞌi. 21 Rẹ́wụ̃ la dó mụ Sẹ̃rụ́gị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 207 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

22 Sẹ̃rụ́gị̃ ílí la mụ calé kãlị́ na ꞌbo, tị dó Nãhọ́rị̃ ꞌi. 23 Sẹ̃rụ́gị̃ la dó mụ Nãhọ́rị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 200 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

24 Nãhọ́rị̃ ílí la dó mụ calé kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ úrômĩ ꞌbo, tị dó Térã ꞌi. 25 Nãhọ́rị̃ la dó mụ Térã tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 119 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

26 Térã ílí la mụ calé kãlị́ ázị̂rị̃ ꞌbo, tị dó Ịbụrámụ̃ ꞌi, Nãhọ́rị̃ ꞌi ãzíla Hãránĩ ꞌi.

Ãwí Térã drị̂

27 ꞌDĩ dó ãwí Térã drị̂ ꞌi. Térã tị dó Ịbụrámụ̃ ꞌi, Nãhọ́rị̃ ꞌi ãzíla Hãránĩ ꞌi. Hãránĩ tị dó ĩꞌdidrị̂ gá Lọ́tị̃ ꞌi. 28 Térã ꞌbã drĩ adrujó ídri rĩ sĩ ngọ́pị̃ Hãránĩ drã Ụ́rị̃ Kãlị̃dị́yã gá ꞌdĩ ãngũ sĩ ĩꞌdi tịjó rĩ gá. 29 Ịbụrámụ̃ kí Nãhọ́rị̃ be ĩgbã kí ũkú ị̃rị̃ trá rá. Ũkú Ịbụrámụ̃ drị̂ rụ́ la Sãráyĩ ꞌi, Nãhọ́rị̃ drị̂ rụ́ Mílĩkã ꞌi, ĩꞌdi ádrị́pị̃ Hãránĩ ị̃zẹ́pị ꞌi. Mílĩkã ꞌbã ámvọ́pị ãzí rĩ rụ́ la Ị̃sị́kã ꞌi. 30 Sãráyĩ ĩꞌdi ándrá úndó anzị kóru.

31 Térã ꞌdụ ngọ́pị̃ Ịbụrámụ̃ kí ũkû Sãráyĩ be, Hãránĩ ngọ́pị Lọ́tị̃ ĩꞌdi umvelépi áyị́pị rĩ trũ ãzíla aꞌbe kí dó ãngũ Ụ́rị̃ Kãlị̃dị́yã gá rĩ sĩ mụjó Kãnánĩ gá. Wó kí mụ acálé Hãránĩ gá ꞌbo ꞌbe kí dó lị́cọ́ sĩ rijó ꞌdãá. 32 Térã uꞌá ílí 205, drã dó sĩ Hãránĩ gá ꞌdãá.

12

Ịbụrámụ̃ Umvejó rĩ

1 Úpí jọ ándrá Ịbụrámụ̃ ní, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi, ꞌbá mídrị̂ kí ãzíla ꞌbá mî átẹ́pị drị́ko gá ꞌdĩ kí abe ãzíla ímụ ãngũ mání mụlé iꞌdalé míní rĩ gá.

2 “Ma ími ꞌbã áꞌbị́ sụ́rụ́ ãmbógó la ãni la rú,

ãzíla ma míní sụ̃sụ́ wi;

ma ími rụ́ ꞌbã ãmbógó ru,

ꞌbá kí dó vâ sĩ sụ̃sụ́ ãlá rĩ ịsụ́ mí rụ̂ sĩ.

3 Ma sụ̃sụ́ wi ꞌbá sụ̃sụ́ wilépi míní rĩ ní,

wó ma ꞌbá ími wãlépi rĩ wã rá,

ãzíla ꞌbá pírí ãngũ drị̃ gá rĩ kí

sụ̃sụ́ ãlá rĩ ịsụ́ mí rụ̂ sĩ.”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ịbụrámụ̃ aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá cécé ándrá Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni; ãzíla Lọ́tị̃ mụ dó ĩꞌdi be ĩndĩ. Ịbụrámụ̃ ílí ca dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú ĩꞌdi ꞌbã drị̃ kojó Hãránĩ gá ꞌdãá rĩ sĩ. 5 ꞌDụ ĩꞌdi ꞌbã ũkû Sãráyĩ ꞌi, ádrị́pị̃ ꞌbã ngọ́pị Lọ́tị̃ ꞌi, ãko ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla ꞌbá ãtíꞌbó ru ĩꞌbã kí ándrá ịsụ́lé Hãránĩ gá ꞌdãá rĩ kí abe pírí sĩ kí trũ mụjó ãngũ Kãnánĩ gá ãzíla ca kí dó sĩ Kãnánĩ gâlé rá.

6 Ịbụrámụ̃ alị ãngũ ꞌdã agâ sĩ kpere ĩꞌdi ꞌbã ca agá ife ãmbógó Mõréyã rú Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá rĩ gá. Ịsụ́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Kãnánĩ rú rĩ kí uꞌá agá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí iꞌda ru Ịbụrámụ̃ ní ãzíla jọ, “Ma ãngũ ꞌdĩ fẽ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî.” Sị dó sĩ ãlĩtárĩ Úpí ru iꞌdalépi ĩꞌdiní rĩ ní ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

8 Ko dó sĩ drị̃ ꞌdãá rĩ sĩ mụjó ꞌbé agâlé ru Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. Sị dó sĩ hémã ĩꞌdidrị̂ Bẹ̃tẹ́lị̃ kí drĩdríŋĩ gá Áyĩ be. Áyĩ ĩꞌdi wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá ãzíla Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá; ꞌdãá sị dó sĩ ãlĩtárĩ Úpí nî ãzíla ị̃nzị̃ dô sĩ Úpí ꞌbã rụ́. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrámụ̃ mụ dó ácị̃ trũ drị̃ gá ãngũ umvelé Nẹ̃gẹ́vụ̃ ꞌi rĩ gâlé ru.

Ịbụrámụ̃ ꞌbã dó adrujó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, rílẽ aꞌdé dó ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá, Ịbụrámụ̃ mụ dó sĩ ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ uꞌájó sáwã were rílẽ ꞌdã tẽjó ãꞌdusĩku rílẽ ꞌdã mị la ꞌbãngá ika. 11 Ĩꞌdi dó mụ calé ãni rú sĩ fijó Mị̃sị́rị̃ gá, jọ ũkû Sãráyĩ ní, “Ánị̃ mi ũkú ũniyambamba la rĩ gá rá. 12 ꞌBá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ drĩ kí ími ndre, kí jọ la ꞌdĩ bãsĩ ũkû ꞌi. Kí dó áma ꞌdị rá, wó kí ími aꞌbe ídri. 13 Íjọ ĩꞌbaní mi má ámvọ́pị ꞌi, kí dó sĩ áma tãmba ími ị́jọ́ sĩ, áma ídri la dó sĩ ru pa ími ị́jọ́ sĩ rá.” 14 Ịbụrámụ̃ la mụ calé Mị̃sị́rị̃ gá, ndre kí Sãráyĩ ꞌi ũkú ũniyambamba la. 15 Ãzíla ꞌbá ãmbogo Fãráwũ drị̂ ndre kí ĩꞌdi, ịcụ́ kí ĩꞌdi Fãráwũ ní, úꞌdụ dó sĩ ĩꞌdi agụlé úpí drị́ko gâlé. 16 Sãráyĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ úpí Fãráwũ mba dó Ịbụrámụ̃ ꞌbã tã múké, ãzíla fẽ dó ĩꞌdiní fẽtáŋá ru kãbĩlõ, tị́, kãyĩnõ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ kí abe, ngãmíyã ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ kí abe, ãtíꞌbó ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kî trũ.

17 Wó Sãráyĩ Ịbụrámụ̃ ũkû ꞌbã ị́jọ́ sĩ Úpí ĩcãndĩ Fãráwũ jụ́wẹ̃ ũkpó la sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe. 18 Fãráwũ umve Ịbụrámụ̃ ꞌi ãzíla zị ĩꞌdi, “Mí idé dó ma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ílũ mání ĩꞌdi ũkú mídrị̂ ꞌi ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 19 Íjọ mání ĩꞌdi mî ámvọ́pị ꞌi mání sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó mání ũkú ru íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Úꞌdîꞌda íni, mî ũkû dó ꞌdĩ. Íꞌdụ ĩꞌdi ímụ dó ĩꞌdi trũ!” 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ fẽ dó ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní Ịbụrámụ̃ drị̃ gá, pẽ kí dó sĩ ĩꞌdi tị ũkû be ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé rĩ kî trũ ꞌdãá rá.

13

Ịbụrámụ̃ ꞌbã kí ru awajó Lọ́tị̃ be rĩ

1 Ịbụrámụ̃ ãfũ dó Mị̃sị́rị̃ gâlé ũkú ĩꞌdidrị̂ be, ãko ĩꞌdidrị̂ kî trũ pírí ãzíla Lọ́tị̃ mụ ĩꞌdi be ĩndĩ, fi dô sĩ Kãnánĩ gá ãngũ umvelé Nẹ̃gẹ́vụ̃ rĩ gá. 2 Ịbụrámụ̃ ándrá málĩ kí trũ; tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́, gólũdĩ ãzíla sílĩvã trũ wẽwẽ rú.

3 Angájó Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá rĩ sĩ, Ịbụrámụ̃ co dó wãyá ãngũ pírí gá cajó kpere Bẹ̃tẹ́lị̃ gá; ãngũ ꞌdã drĩdríŋĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbãni Áyĩ be rĩ gá ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ hémã drị̃drị̃ 4 ãzíla ãlĩtárĩ ídétáŋá idéjó rĩ sịjó rĩ gá. Ịbụrámụ̃ ị̃nzị̃ dó Úpí rụ́ ꞌdãá.

5 Sáwã ꞌdã sĩ Lọ́tị̃ ándrá acị́lépi Ịbụrámụ̃ be ĩndĩ rĩ ꞌbã málĩ kí ándrá vâ wẽwẽ rú ãzíla hémã kî trũ. 6 Wó ãngũ ꞌdã ca dó Ịbụrámụ̃ ꞌbaní Lọ́tị̃ be sĩ uꞌájó ãlu ku, ãꞌdusĩku málĩ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí ándrá adrujó ambamba rĩ sĩ, icó kí dó sĩ uꞌálé ãngũ ãlu gá ku. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãwãŋá ꞌde dó ꞌbá málĩ Ịbụrámụ̃ drị̂ kí ucélépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá málĩ Lọ́tị̃ drị̂ kí ucélépi rĩ abe. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Kãnánĩ rú ãzíla Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí abe ri kí ándrá vâ uꞌálé ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrámụ̃ jọ dó Lọ́tị̃ ní, “Lẽ tátí ãma ãwã mí be ku, ãꞌdusĩku ãma mí be kãká. ꞌBá málĩ mídrị̂ kí ucélépi rĩ kí ꞌbá málĩ mádrị̂ kí ucélépi rĩ abe ꞌbã ãwã kí vâ sĩ ku. 9 Ãngũ ꞌdĩ dó pírí ími drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ku yã? Lẽ ãma iré ãma rá. Ímụ wókõ ãzí rĩ gâlé ru ma vâ mụ wókõ ãzí rĩ gâlé ru.” 10 Lọ́tị̃ undré ãngũ, ndre ãngũ gbayi Yõrĩdánĩ tị gá rĩ ị̃yị́ trũ ãzíla ĩrí la rũ kpãcĩ cécé ámvụ́ úpí drị̂ áni, cécé ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ áni, mụ agá Zówã gâlé ru. ꞌDĩ sĩ Ãdróŋá ị̃lị̃kị̃ drĩ ꞌbá Sõdómũ gá rĩ kí Gõmórã gá rĩ kí abe ku. 11 Lọ́tị̃ pẽ dó ãngũ gbayi Yõrĩdánĩ tị gá rĩ ꞌi ãzíla mụ dó sĩ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru. ꞌBá ꞌdĩ awa kí dó sĩ ru rá. 12 Ịbụrámụ̃ ace dó ru uꞌálé ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá, wó Lọ́tị̃ rĩ dó tọ̃rọ́mẹ́ ị̃yị́ tị gá ꞌdã kí agá, ꞌbe lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ãni rú ãngũ Sõdómũ drị̂ gá. 13 Wó ꞌbá Sõdómũ gá rĩ kí ándrá ꞌbá ũnzí la, ãzíla ri kí ándrá ị́jọ́ izalé Úpí rụ́.

14 Lọ́tị̃ ꞌbã mụjó ꞌbo rĩ sĩ, Úpí jọ Ịbụrámụ̃ ní, “Mí undré drĩ ãngũ ꞌdĩ ándrá ãzíla ụ́rụ́, ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agá ãzíla ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá. 15 Ma mụ ãngũ míní ndrelé ꞌdĩ fẽlé míní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe adrujó mî ãni la rú jãꞌdâ. 16 Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ kpẹ̃lé cínákí vũ gá rĩ áni, ꞌbá ãzí drĩ cínákí vũ drị̃ gá rĩ ꞌbã kãlãfe la rá, ĩꞌdi rú anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ꞌbã kãlãfe la rá. 17 Ímụ úꞌdîꞌda mí acị́ ãngũ mání mụlé fẽlé míní ꞌdĩ ꞌbã mgbọ la kí undrélé ãzo la be.” 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrámụ̃ mụ dó hémã ĩꞌdidrị̂ kî trũ uꞌálé ãni rú kọmọrọ́ ife Mãmírẽ drị́ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá rĩ gá, sị dó sĩ ãlĩtárĩ ídétáŋá idéjó rĩ Úpí ní ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

14

Ịbụrámụ̃ ꞌbã Lọ́tị̃ pajó rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Ãmãrãfẹ́lị̃ úpí Sínã drị́, Ãrị̃yọ́kị̃ úpí Ĩlásã drị́, Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ úpí Ĩlámũ drị́, ãzíla Tídãlĩ úpí Gọ̃yị́mụ̃ drị̂ abe, 2 ꞌbá ꞌdĩ mụ kí dó ãꞌdị́ gá ũpi; Bérã úpí Sõdómũ gá rĩ ꞌba rú, Bị̃rị́sã úpí Gõmórã drị́, Sĩnábũ úpí Ãdímã drị́, Sẹ̃mẹ̃bẹ́rị̃ úpí Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ drị́ ãzíla úpí Bélã (umvelé Zówã ꞌi rĩ) drị̂ ꞌba rụ́. 3 Ũpi tõwú vúlé ꞌdĩ icí kí ru ãlu áꞌbụ Sị̃dị́mụ̃ gá (mĩrĩ umvelé Mĩrĩ Ãꞌị́ ru rĩ gá). 4 Ũpi tõwú ꞌdĩ ri kí ándrá ãzị́ ngalé Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ꞌbã pálé gá ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ílí mụdrị́ drị̃ na rĩ sĩ ají kí ị́jọ́ sĩ mvujó ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé.

5 Ílí mụdrị́ drị̃ sụ rĩ sĩ úpí Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ãzíla ũpi ãzí ꞌdĩ kí abe icí kí ru ãlu sĩ mụjó ãꞌdị́ gá. Mụ kí Ãsị̃tẹ̃rọ́tị̃-Kãrị̃námụ̃ gá ndẽ kí ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kî, Hámũ gá ndẽ kí ꞌbá Zụ́zị̃mụ̃ drị̂ kî, Sávẽ Kị̃rị̃yãtãnãyị́mụ̃ gá ndẽ kí ꞌbá Ị̃mị́mụ̃ drị̂ kî 6 ãzíla ndẽ kí ꞌbá Họ́rị̃ drị̂ kí ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sẽyírĩ gá ãzíla kpere Ĩlĩ-Pãránĩ ãngũ kõtórõ rú rĩ tị gá ãni rú. 7 Uja kí ru vúlé, mụ kí dó Ĩnĩ-Mĩsĩpátĩ gá (ãngũ umvelé Kãdẹ́sị̃ ꞌi rĩ). ꞌDụ kí dó ãngũ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú ãzíla ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ pírí kpere cajó ãngũ Hãzázõ Tãmárĩ gá rĩ gá.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sõdómũ drị̂, úpí Gõmórã drị̂, úpí Ãdímã drị̂, úpí Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ drị̂ ãzíla úpí Bélã drị̂ trũ (ãngũ ꞌdĩ Zówã ꞌi) mụ kí ru ụ̃tị̃lé áꞌbụ Sị̃dị́mụ̃ drị̂ gá (ꞌdĩ mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ ꞌi) sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó, 9 Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ úpí Ĩlámũ drị̂, Tídãlĩ úpí Gọ̃yị́mụ̃ drị̂, Ãmãrãfẹ́lị̃ úpí Sínã drị̂ ãzíla Ãrị̃yọ́kị̃ úpí Ĩlásã gá rĩ drị̂ abe; ũpi sụ ꞌdĩ ꞌdị kí ãꞌdị́ ũpi tõwú abe. 10 Ịsụ́ íni ꞌdĩ áꞌbụ Sị̃dị́mụ̃ drị̂ ga tré ꞌbụ́ kócõ rú rĩ sĩ, ũpi Sõdómũ ãzíla Gõmórã gá rĩ kí mụ apálé, ꞌbá ĩꞌbadrị̂ uꞌde kí ꞌbụ́ ꞌdĩ kí agá ụrụka la apá kî dó ꞌbé agá. 11 Ũpi sụ Ãmãrãfẹ́lị̃, Ãrị̃yọ́kị̃, Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ãzíla Tídãlĩ ra kí ãko Sõdómũ ãzíla Gõmórã gá rĩ kí pírí ãzíla mụ kí kîtrũ rá. 12 ꞌDụ kí vâ ala gá Lọ́tị̃ Ịbụrámụ̃ ádrị́pị ꞌbã ngọ́pị ĩndĩ, málĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ĩꞌdi ꞌbã uꞌájó Sõdómũ gá rĩ sĩ.

13 ꞌBá ãzí ãlu apálépi la amụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Ịbụrámụ̃ Ĩbũrãníyã rú rĩ nî. Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrámụ̃ la uꞌá agá kọmọrọ́ ife ãmbogo Mãmírẽ drị̂ kí andre gá, Ãmọ́rị̃ ĩꞌdi ádrị́pị Ị̃sị̃kọ́lị̃ ꞌbadrị́ Ãnẹ́rị̃ be rĩ. ꞌBá ꞌdĩ kí ándrá Ịbụrámụ̃ kî trũ wọ̃rị́ ru kí vâ ru ale ãlu. 14 Ịbụrámụ̃ la mụ arelé la ụ́ꞌdụ ádrị́pị̃ ꞌbã ngọ́pị ĩndĩ ꞌbo, tra ꞌbá 318 ĩꞌdidrị́ kogá icólépi ãꞌdị́ ꞌdịlépi rá ꞌdĩ kí dro dô sĩ ũpi sụ ꞌdĩ kí vú kpere Dánĩ gá. 15 ꞌDãá awa dó ꞌbá kí tị ị̃rị̃, ụꞌdị́ kî dó mẹ́rọ́ꞌbá kí ị́nị́ sĩ ndẽ kí dó sĩ kí rá, dro kí dó kí vú kpere Hõbáhã gá, ꞌdĩ Dãmãsị̃kị́yã ꞌbã drị̃lẹ́ gâlé ru, 16 ãzíla apá kí dó ãko tá ralé ꞌda kî. Ají dó ádrị́pị̃ ngọ́pị Lọ́tị̃ ꞌi málĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ĩndĩ, ũkú kî trũ ãzíla ꞌbá ꞌdụlé ĩꞌdi abe rĩ kî trũ.

Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó Ịbụrámụ̃ ní rĩ

17 Ịbụrámụ̃ la mụ ãgõlé ãꞌdị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ úpí Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ndẽjó ũpi ãzí ꞌdĩ kí abe rĩ gâlé ꞌbo, úpí Sõdómũ drị̂ amụ́ dó drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be áꞌbụ ꞌa Sávẽ drị̂ agá (ꞌdĩ áꞌbụ ꞌa úpí drị̂ ꞌi). 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ úpí Sãlẹ́mụ̃ drị̂ ãzíla ꞌbá ídétáŋá idélépi Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ní rĩ ají ãkónã ãzíla wáyĩnĩ abe Ịbụrámụ̃ nî, 19 wi sụ̃sụ́ ĩꞌdiní jọ, “Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ ꞌbụ̃ kí ũꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌbã wi Ịbụrámụ̃ míní sụ̃sụ́! 20 Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ míní fẽlépi la índẽ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí rá rĩ lẽ ị́cụ́ rụ́ la ịcụ́-ịcụ̂!” Wó Ịbụrámụ̃ fẽ dó Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ní ãlu mụdrị́ ãko pírí ándrá ralé ĩꞌdi ꞌbã apálé rá rĩ ꞌbadrị̂ kî.

21 Úpí Sõdómũ drị̂ jọ Ịbụrámụ̃ ní, “Mí aꞌbe ãko mî arálé ri kí, be la mí ãfẽ mâ ꞌbá kí pírí áyụ.” 22 Ịbụrámụ̃ umvi úpí Sõdómũ drị̂ ní, “Ána ũyõ Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ, ꞌbụ̃ kí ũꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ drị̃lẹ́ gá, 23 má icó ãko ãzí mí ãni la tãmbalé ku drĩ táni adru wị́zị̃ jõku ŋĩlâ ĩbáká. Míní sĩ vúlé-vúlé ru amụ́jó jọjó la Ịbụrámụ̃ acá kụ́rẹ́nị́ ru la ãko mádrị̂ kí sĩ la ku. 24 Má icó ãko ãzí ꞌdụlé mání ãluŋá la ku, ma rá la ãko ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí nalé ꞌbo rĩ kí ãꞌị̃ áyụ. Be la lẽ mâ wọ̃rị́ka, Ãnẹ́rị̃, Ị̃sị̃kọ́lị̃ ãzíla Mãmírẽ ꞌbã ꞌdụ kí ãko ĩꞌbadrị́ wókõ gá rĩ kî.”

15

Ãdróŋá icí kí tị Ịbụrámụ̃ be

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ ị́jọ́ Ịbụrámụ̃ ní urobí agâ sĩ jọ, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku Ịbụrámụ̃, ãꞌdusĩku ma ími tãmba ãzíla ma míní ụ̃rọ̃drị́ ãzí ãmbógó la fẽ rá.”

2 Wó Ịbụrámụ̃ umvi jọ, “Úpí Ũkpó ꞌDị́pị, mâ ngọ́tị́ŋá ꞌdáyụ, sụ̃sụ́ míní wilé ꞌdĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ la dó adru mání ãꞌdu yã? Mání adrujó ngọ́tị́ŋâ kóru rĩ sĩ Ị̃lị̃yãzẹ́rị̃ Dãmãsị̃kị́yã gá ãtíꞌbó ru ãzị́ ngalépi mádrị́ rĩ la dó mụ ãko mádrị́ málĩ rú rĩ kí ꞌdụlé pírí nĩ yã? 3 Ífẽ dó mání anzị kí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó mádrị̂ ꞌbã ãzí ãlu la dó mụ ãko mádrị̂ kí ꞌdụlé nĩ.”

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ ị́jọ́ Ịbụrámụ̃ ní ị̃dị́ jọ, “Ị̃lị̃yãzẹ́rị̃ ãtíꞌbó ru ꞌdĩ icó ãko mídrị̂ kí ꞌdụlé nĩ ku; wó ngọ́tị́ŋá ãfũlépi mí rụ́ rĩ la ãko mídrị́ ꞌdĩ kí ꞌdụ nĩ.” 5 Ãdróŋá fẽ Ịbụrámụ̃ ní fũlé ãmvêlé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Índre ãngũ ụrụgâlé, ílã lẽlẽgó ụrụgá ꞌdĩ kí kãlãfe. Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mụ adrulé cécé ꞌdã ꞌbã áni, ícó kí lãlé ku.”

6 Ịbụrámụ̃ ãꞌị̃ Úpí ꞌi rá, ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ Úpí ꞌbã dó ĩꞌdi ꞌbá mgbã la rú.

7 Ãdróŋá jọ vâ ĩꞌdiní, “Ma Úpí ími ajílépi angájó ãngũ Ụ́rị̃ ꞌdĩ ꞌbá Kãlị̃dị́yã gá rĩ ꞌbadrị̂ agâlé sĩ ãngũ ꞌdĩ fẽjó mî ãni la rú rĩ ꞌi.”

8 Wó Ịbụrámụ̃ zị, “Úpí Ũkpó ꞌDị́pị, má icó nị̃lé la ãngũ ꞌdĩ la adru má ani rĩ gá íngoní ru?”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí jọ ĩꞌdiní, “Mí ají mání tị́ ãlu, ị̃ndrị́ ãlu ãzíla kãbĩlõ ãlu pírí calépi ílí trũ na la kí ãlĩꞌbõ ãlu ãzíla ãmámũ ãlu be.”

10 Ịbụrámụ̃ ají dó ãnãkpá ꞌdĩ kí Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé, ụlị́ kí rá asi kí ꞌa trũ-trũ ãzíla ụ̃tị̃ kí láyĩnĩ sĩ ndre kí ru ndrẽndrẽ; wó asi ãriŋa rú rĩ kí ꞌa gẹ̃rị̃ sĩ ku. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Núgúnúke iꞌdó kí tí urilé ĩzá kí drị̃ gá sĩ kí tijó wó Ịbụrámụ̃ adro kí rá.

12 Ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá, ụ́ꞌdụ́ ꞌbe Ịbụrámụ̃ álị́, ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ ĩꞌdi cí. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ ĩꞌdiní, “Lẽ ínị̃ rá anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mụ adrulé ãmị́yọ́ŋá ru ãngũ ꞌbá ãzí ãni la gá; kí adru ãtíꞌbó ru ãngũ ꞌdã gá ãzíla ála ĩꞌbaní ũcõgõ fẽ ãzị́ ngaŋá sĩ ílí 400. 14 Wó sụ́rụ́ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽlépi ãzị́ ngaŋá sĩ rĩ ní ma drị̃rịma fẽ rá. Drĩ kí ãfũ ãngũ ꞌdã agâlé ꞌbo, kí amụ́ ãko trũ wẽwẽ rú. 15 Mî rú rĩ gá, mi uꞌá ílí wẽwẽ rú, mi drã ãzíla ála ími ị̃sị̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 16 Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé áꞌbị́ anzị námbã sụ sĩ rĩ kí mụ ãgõlé vúlé ꞌdõlé nĩ, ãꞌdusĩku má icó ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú ꞌdĩ kí drolé ãmvé ku kpere ĩꞌbaní amụ́ agá ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ agá ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ.”

17 Ị̃tụ́ la mụ ꞌdelé ãzíla ãngũ la mụ nịlé ꞌbo, Ịbụrámụ̃ ndre ãcí dị̃lépi dị̃-dị̃ imvesílílí la alị agá ãnãkpá ĩzá tá ĩꞌdi ꞌbã ụlị́lé ũꞌbãlé ndú-ndú láyĩnĩ sĩ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agâ sĩ. 18 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úpí icí kí dó tị Ịbụrámụ̃ be. Jọ ĩꞌdiní, “Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ãngũ angálépi Mị̃sị́rị̃ gá kpere mĩrĩ Ũfũrátĩ gá rĩ fẽ, 19 ãngũ ꞌbá Kénĩ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Kẹ̃nị́zị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Kãdị̃mọ́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, 20 ꞌbá Hị́tị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ gá rĩ ꞌbadrị́, 21 ꞌbá Ãmọ́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Kãnánĩ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Gị̃rị̃gásị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ãzíla ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kîtrũ pírí ĩꞌbanî.”

16

Hãgá rĩ kí Ịsụmayị́lị̃ be

1 Ịbụrámụ̃ ꞌbã ũkû Sãráyĩ tị ĩꞌdiní anzị kí ku. Wó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó Mị̃sị́rị̃ ízó ru Hãgárĩ ꞌi cí. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Sãráyĩ jọ Ịbụrámụ̃ ní, “Úpí atrị ma anzị tịŋá gá míní cí. Ímụ kolé ĩzóŋá mádrị́ ãtíꞌbó ru rĩ be. Ma nõ vâ sĩ ngọ́tị́ ịsụ́ agá lị́cọ́ ꞌbãjó ĩꞌdi rụ̂ sĩ rá be.” Ịbụrámụ̃ ãꞌị̃ ị́jọ́ Sãráyĩ ꞌbã jọlé rĩ rá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sãráyĩ fẽ dó ĩꞌdi ꞌbã ĩzóŋá ãtíꞌbó ru Hãgárĩ Mị̃sị́rị̃ ízó ru rĩ Ịbụrámụ̃ ní ũkú ru, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ uꞌá kí dó Kãnánĩ gá ꞌdãá ílí mụdrị́ ꞌbo. 4 Ịbụrámụ̃ uꞌá kí Hãgárĩ be rá, Hãgárĩ ịsụ́ ꞌa, ĩꞌdi mụ nị̃lé la ꞌi ngúlú ru ꞌbo, iꞌdó dó Sãráyĩ idelé idê. 5 Sãráyĩ jọ dó Ịbụrámụ̃ ní, “Ífẽ ị́jọ́ mání sĩ drị̃ cịjó ꞌdĩ mi ꞌi. Áfẽ ãtíꞌbó mádrị̂ míní ãzíla nị̃ dó ꞌi ꞌa trũ rĩ gá cé, ĩꞌdi dó áma ide-ĩdẽ. Lẽ Úpí ꞌbã awa ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá mí be rĩ nĩ.”

6 Ịbụrámụ̃ jọ, “Ãtíꞌbó mídrị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ími drị́ alé gá. Mí icó ị́jọ́ míní ũrãlé ĩꞌdi míní múké rĩ idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sãráyĩ uja dó ru Hãgárĩ ĩcãndĩlé ãzíla Hãgárĩ apá dó sĩ ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá rá.

7 Mãlãyíkã Úpí drị̂ ịsụ́ dó Hãgárĩ kõtórõ agá ãni rú kídí andre gá, ĩꞌdi kídí gẹ̃rị̃ mụlépi wókõ Sụ́rị̃ gá rĩ tị gá. 8 Mãlãyíkã zị ĩꞌdi, “Hãgárĩ ãtíꞌbó Sãráyĩ drị̂, mí angá íngõlé ãzíla mi mụ íngõlé yã?”

Hãgárĩ Umvi, “Ma apá ãmbógó mádrị́ Sãráyĩ sĩ.”

9 Mãlãyíkã Úpí drị̂ jọ ĩꞌdiní, “Ígõ ãmbógó mídrị̂ rụ̂lé vúlé ãzíla ífẽ mi pírí ĩꞌdidrị́ alé gá.” 10 Mãlãyíkã Úpí drị̂ ũꞌbã ĩꞌdiní jọ, “Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ĩjãlã ũꞌbí ru ála kí la tí.”

11 Mãlãyíkã Úpí drị̂ jọ vâ ĩꞌdiní:

“Mi dó úꞌdîꞌda ꞌa trũ

ãzíla mi mụ ngọ́tị́ ágọ́bị̂ tịlé.

Mi dó rụ́ la ꞌda Ịsụmayị́lị̃ ꞌi

ífí la Úpí andré dó ími ũcõgõ rá ꞌi.

12 Ĩꞌdi rú adru kãyĩnõ ásé agá rĩ áni ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá,

drị́ la la adru ꞌbá pírí kí ụrụꞌbá gá,

ꞌbá pírí kí drị́ la adru ĩꞌdi ụrụꞌbá gá.

Ĩꞌdi rú adru ũmbã rú ádrị́pịka ꞌba rụ́,

ĩꞌdi dó sĩ uꞌá kãká ĩꞌdidrị̂ kí abe ndú-ndú.”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌda dó Úpí ị́jọ́ jọlépi ĩꞌdi be rĩ ní rụ́, “Ãdróŋá áma ndrelépi cé rĩ ꞌi.” Jọ vâ, “Ándre dó úꞌdîꞌda Ãdróŋá áma ndrelépi rĩ rá.” 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌda dó sĩ kídí ꞌdã ꞌbã rụ́ Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃ ꞌi.* Ála drĩ ĩꞌdi ịsụ́ drĩdríŋĩ Kãdẹ́sị̃ ꞌbadrị́ Bẹ̃rẹ́dị̃ be rĩ gá cí.

15 Hãgárĩ tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ Ịbụrámụ̃ nî, ãzíla Ịbụrámụ̃ ꞌda dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ Ịsụmayị́lị̃ ꞌi. 16 Ịbụrámụ̃ ílí ca dó sáwã ꞌdã sĩ kãlị́ ãrõ drị̃ ázíyá Hãgárĩ ꞌbã ĩꞌdiní Ịsụmayị́lị̃ tịjó rĩ sĩ.

17

Ịbụrámụ̃ rụ́ ꞌdajó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi rĩ

1 Ịbụrámụ̃ la dó mụ calé ílí trũ kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ ꞌbo, Úpí iꞌda ru ĩꞌdiní ãzíla jọ, “Ma Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌi; mí are jõ áma tị ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, mí idé ị́jọ́ múké rĩ kí áma drị̃lẹ́ gá áyụ. 2 Ma tị icíma ãma drĩdríŋĩ gá mí be rĩ ꞌbã ị́jọ́ azị ãzíla ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ kpẹ̃lé ũꞌbí ru.”

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ịbụrámụ̃ tị̃ dó ãja ãzíla su tị vụ̃rụ́ ãrútáŋá ru, Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, 4 “Tị icíma ãmadrị́ mí be rĩ ꞌdĩ: Áꞌbã mi adrujó sụ́rụ́ wẽwẽ rú kí ꞌbã áꞌbị́ ru. 5 Ícó dó ími umvelé Ịbụrámụ̃ ꞌi ị̃dị́ ku, ála dó ími umve Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ãꞌdusĩku ma dó ími ꞌbã áꞌbị́ sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbã ãni la rú. 6 Ma fẽ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní kpẹ̃lé ũꞌbí ru, sụ́rụ́ kí ãfũ ími agá ꞌdâ wẽwẽ rú ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã ãzí rĩ kí adru ũpi rú. 7 Ma ị́jọ́ mání azịlé míní ꞌdĩ tãmba ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã anzịŋá ꞌbaní tị icíma ukólépi ku la rú. Ma adru Ãdróŋá mídrị́ gá rĩ ꞌi ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbãni. 8 Ma ãngũ míní sĩ adrujó ala gá ꞌdâ ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ fẽ míní ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe. Ãngũ Kãnánĩ gá ꞌdĩ la adru pírí mí ãni ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní jãꞌdâ, ma dó sĩ adru Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌi.”

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Lẽ mí ãꞌị̃ tị icíma ꞌdĩ tãmbalé má be rá, mi ꞌi ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe. 10 ꞌDĩ tị icíma ãmadrị́ mí be ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe rĩ: Lẽ ãgọbị tịlé mí drị́ko gá ꞌdâ rĩ kí mí ĩtãrã kí pírí rá. 11 Lẽ mí ĩtãrã mi rá ãzíla ĩtãrãŋá ꞌdĩ la adru ícétáŋá tị icíma ãma drĩdríŋĩ gá mí be rĩ drị̂ ꞌi. 12 Anzị ãgọbị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí ca ụ́ꞌdụ́ ãrõ ꞌbo lẽ îtãrã kí rá, mí ĩtãrã vâ ꞌbá ãtíꞌbó ru tịlé mídrị́ko gá ꞌdâ jõku míní ĩgbãlé séndẽ sĩ ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí ĩndĩ. 13 Lẽ mí ĩtãrã ꞌbá ãlu-ãlu mídrị́ko gá ꞌdâ ãgọbị rú rĩ kí pírí rá, údrĩ táni ĩꞌdi tị mídrị́ lị́cọ́ gá ꞌdâ jõku ídrĩ ĩꞌdi ĩgbã séndẽ sĩ tí, ꞌdĩ la dó iꞌda la tị icíma ãmadrị́ mí be rĩ ĩꞌdi tị icíma ukólépi ku la. 14 ꞌBá ágọ́bị́ ru ĩtãrãlé ku rĩ adru dó mâ ꞌbá ũri ku, ãꞌdusĩku mba tị icíma ãmadrị́ ꞌdĩ tã ku.”

15 Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Lẽ mí umve dó mî ũkû Sãráyĩ ꞌi ku, ĩꞌdi rụ́ dó adru Sárã ꞌi. 16 Ma ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wi rá, mi ngọ́tị́ ágọ́bị́ tị ĩꞌdi be, ĩꞌdi adru andre sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbãni la, ũpi kí vâ ãfũ anzị ĩꞌdiní mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí agá.”

17 Ịbụrahị́mụ̃ tị̃ dó ãja ãzíla su tị vụ̃rụ́ wó iꞌdó gụlé gụ̃gụ̃ ũrã ị́jọ́ ásị́sị́ŋá sĩ jọ, “ꞌBá la icó tịlé ílí la drĩ ca 100 ꞌbo rĩ gá rá yã? Sárã icó ngọ́tị́ tịlé ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ílí trũ kãlị́ úrômĩ rĩ gá rá yã?” 18 Wó Ịbụrahị́mụ̃ jọ Ãdróŋá ní, “Ịsụmayị́lị̃ icó dó adrulé ngọ́tị́ mání sĩ ị́jọ́ azịjó ĩꞌdiní rĩ rú ku yã?”

19 Wó Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Yụ. Ũkú mídrị́ Sárã la ngọ́tị́ ágọ́bị́ tị mi rụ́ la ꞌda Ĩsákã ꞌi. Ma tị icíma mádrị̂ tãmba ĩꞌdi be, ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ. ꞌDĩ tị icíma ukólépi ku rĩ ꞌi. 20 Má are ị́jọ́ míní zịlé Ịsụmayị́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ rá ma mụ ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wilé rá, ãzíla ma ĩꞌdiní anzị kí fẽ wẽwẽ rú, anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí vâ adru ũꞌbí ru. Ĩꞌdi adru ũpi anzị ãmbogo mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã átẹ́pị rú ãzíla ma ĩꞌdi ꞌbã adrulé sụ́rụ́ ãmbógó la rú. 21 Wó ma tị icíma mádrị́ mî ngọ́pị Ĩsákã Sárã ꞌbã mụlé tịlé ílí drụ̃sị̃ rĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ áni rĩ sĩ rĩ be rĩ tãmba rá.” 22 Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ jọlé Ịbụrahị́mụ̃ be ꞌbo, aꞌbe dó ĩꞌdi rá.

23 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌdụ ngọ́pị̃ Ịsụmayị́lị̃ ãzíla ꞌbá pírí ãgọbị rú ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ĩgbã séndẽ sĩ rĩ abe ĩtãrã dó kí rá Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni. 24 Ịbụrahị́mụ̃ ĩtãrã ru ꞌdĩ sĩ ílí la ca dó kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ, 25 ãzíla ngọ́pị̃ Ịsụmayị́lị̃ ílí ca dó ꞌdĩ sĩ mụdrị́ drị̃ na, 26 îtãrã dó Ịbụrahị́mụ̃ kí ngọ́pị̃ Ịsụmayị́lị̃ be ị̃rị̃ trá ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ. 27 ꞌBá pírí ãgọbị rú Ịbụrahị́mụ̃ drị́ko gá rĩ kí, ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ĩgbã séndẽ sĩ rĩ kí abe ĩtãrã dó kí pírí ĩꞌdi abe.

18

Ãdróŋá ꞌbã ngọ́tị́ ị́jọ́ azịjó Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ

1 Úpí iꞌda ru Ịbụrahị́mụ̃ ní kọmọrọ́ ife Mãmírẽ drị̂ ị̃ndụ́ gá ĩꞌdiní rĩ agá hémã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá ị̃tụ́kã íríkírí sĩ. 2 Ndre ãngũ ụrụgá ãzíla ndre dó ãgọbị kí na pá tu agá ụrụgâsĩ. Ĩꞌdi mụ kí ndrelé ꞌbo, cọtị cẹ̃ mụlé drị̃ ụfụlé ĩꞌba abe. Ãvụ̃ vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá sĩ kpere drị̃ la ꞌbã vũ aló agá. 3 Jọ, “Úpí mádrị̂, Áma ị́jọ́ drĩ fi ĩmi ásị́ gá rá, ĩmi alị ãtíꞌbó ĩmidrị̂ drị́ko gâsĩ alị-alị ku. 4 Ma dó ãzị́ nga ĩminî. Ĩmi ají ásũ ĩminí ị̃yị́ sĩ pá ũjĩjó. Ĩmi dó sĩ avị́ ife ꞌdĩ ị̃ndụ́ gá ꞌdâ. 5 Ma ĩminí ãkónã ají wereŋá ru sĩ ĩminí ũkpõ fẽjó, ĩmi dó sĩ mụ ãcị̃ ĩmidrị́ ꞌdĩ gá múké. Ĩminí amụ́jó mádrị́ko gá ꞌdõlé rĩ ĩꞌdi mání ị̃nzị̃táŋá ru, lẽ áfẽ ĩminí ãko ãzí nalé rá.” Umvi kí, “Múké, ãma ãꞌị̃ rá.”

6 Ịbụrahị́mụ̃ afụ ru hémã agâlé, jọ Sárã ní, “Mí aꞌdụ́ ãnáfóró mĩnãmĩnã la sĩ íná avujó gbõrú.”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, cẹ̃ dó tị́ kí agâlé ãzíla aꞌdụ́ dó kãjóŋá mũlũkũdũ la, fẽ ĩꞌdi ãtíꞌbó drị́ idélé kpĩcá gbõ rú. 8 Ãkónã la dó mụ aꞌdílé ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ ají dó ãdu, lẹ́sụ́ ãzíla kãjóŋá ĩzá tá idélé ꞌda kí ꞌbãlé kí drị̃lẹ́ gá. Ĩꞌbaní íná na agá ꞌdãá, Ịbụrahị́mụ̃ tu dó pá ãni rú ife ị̃ndụ́ gá ꞌdãá sĩ íyóŋá íyó jó.

9 Ãgọbị na ꞌdã zị kí Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Ũkú mídrị́ gá Sárã dó íngõlé yã?” Ịbụrahị́mụ̃ umvi kí jọ, “Ĩꞌdi hémã agâlé ꞌdã.”

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ, “Ãndá-ãndá ru ílí drụ̃sị̃ rĩ sĩ sáwã ꞌdĩ áni rĩ gá ma ãgõ mí rụ́ ꞌdõlé rá, ãzíla ũkú mídrị́ Sárã la ngọ́tị́ ágọ́bị́ ịsụ́ rá.”

Ịsụ́ íni ꞌdĩ Sárã la dị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ kí are sĩ hémã agâlé. 11 Ịbụrahị́mụ̃ kí dó Sárã be ĩdranigo rú ãzíla Sárã ꞌbã áyi sĩ ĩmbá ndrejó rĩ alí dó rá. 12 Sárã gụ dó gụ̃gụ̃. Jọ, “Ma dó ĩdránígó ru ãzíla áma ũkpõ ukó dó ꞌbo, mâ ágô vâ ĩdránígó ru, má icó dó ãyĩkõ ịsụ́lé sĩ áma icíjó ágọ́bị́ be rá yã?”

13 Úpí zị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Sárã gụgụ̃ ãzíla jọ ‘Má icó ngọ́tị́ŋá ịsụ́lé ꞌdĩ sĩ ma dó ĩdránígó ru la íngoní ru ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’ 14 Ị́jọ́ ãzí Úpí ní ũkpó-ũkpó la cí yã? Ílí drụ̃sị̃ rĩ sĩ sáwã pẽlé rĩ agá, ma ãgõ rá ãzíla Sárã la ngọ́tị́ ágọ́bị́ tị rá.” 15 Sárã idé ụ̃rị̃ sĩ, ga ãgátã rá jọ, “Ágụ gẹ̃rị̃ sĩ ku.”

Úpí jọ, “Ãndá, ígụ rá.”

Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã mãmálá Sõdómũ sĩ

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãgọbị̂ angá kí dó ụrụgá sĩ drị̃ kojó mụjó, ndre kí dó ãngũ ándrá Sõdómũ gâlé ru. Ịbụrahị́mụ̃ agụ dó kí pá ꞌbãlé gẹ̃rị̃ gá. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí zị ru ꞌa, “Má icó ị́jọ́ mání lẽlé idélé rĩ kí ucílé Ịbụrahị́mụ̃ ní cá rá yã? Yụ má icó kí ucílé ĩꞌdiní ku. 18 Ãndá-ãndá ru Ịbụrahị́mụ̃ la mụ acálé sụ́rụ́ ãmbógó ũkpó íni la, ĩꞌdi rụ̂ sĩ ma mụ sụ̃sụ́ wilé sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ápẽ ĩꞌdi íni la sĩ ímbátáŋá fẽjó anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí dó sĩ Úpí tị are sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ idéjó ãzíla ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ be, Úpí la dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ꞌi idé la Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ kí idé rá.”

20 Úpí jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ị́jọ́ ũnzí jọlé ꞌbá Sõdómũ gá ãzíla Gõmórã gá rĩ kí drị̃ gá rĩ acá kpere áma bị́lẹ́ gá rá. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álẽ sịlé vụ̃rụ̂lé sĩ ị́jọ́ ũnzíkãnã ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã kí idélé acálépi kpere áma bị́lẹ́ gá ꞌdĩ kí ãndá yã rĩ ndrelé. Drĩ kí dó adru ãndá ku ma dô sĩ nị̃ la rá.”

22 Ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ mụ kí dó Sõdómũ gâlé ru, wó Úpí ace drĩ ru Ịbụrahị́mụ̃ be. 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ asé ru Ãdróŋá andre gá, zị ĩꞌdi, “Mi mụ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ụꞌdị́lé ꞌbá ị́jọ́ ũnzí rĩ kí abe yã? 24 ꞌBá ị́jọ́ kóru rĩ drĩ kí adru ꞌbá kãlị́ tõwú táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá cí mí kí ụꞌdị́ ꞌbá ũnzí rĩ kí abe pírí yã? Mí icó táwụ̃nị̃ ꞌdã aꞌbelé kí ị́jọ́ sĩ ku yã? 25 Ãndá-ãndá ru mí icó ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ụꞌdị́lé ꞌbá ị́jọ́ trũ rĩ abe pírí ku. Mí icó ku! ꞌBá ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ lịlẹ́pi pírí nĩ rĩ icó ị́jọ́ pịrị rĩ idélé ku yã?”

26 Úpí jọ, “Ádrĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ịsụ́ kãlị́ tõwú rá ma táwụ̃nị̃ Sõdómũ drị́ ꞌdã aꞌbe kí ị́jọ́ sĩ rá.”

27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã vâ mãmálá Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ jọ, “Áma ũkpó sĩ ị́jọ́ jọjó mí be la yụ, ãꞌdusĩku ma ꞌbá míní ꞌbãlé mi ꞌi la. 28 ꞌBá ị́jọ́ kóru rĩ drĩ kí adru ꞌbá kãlị́ sụ drị̃ tõwú drĩ kí ca kãlị́ tõwú ku mi drĩ vâ táwụ̃nị̃ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ ꞌbá tõwú ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ rá yã?”

Úpí umvi, “Ádrĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ịsụ́ ꞌdãá kãlị́ sụ drị̃ tõwú rá, má icó tõwú ꞌdã ị̃lị̃kị̃ lé ku.”

29 Ịbụrahị́mụ̃ zị vâ ị̃dị́, “ꞌBá drĩ kí adru ꞌdãá kãlị́ sụ mi ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ rá yã?”

Ãdróŋá umvi, “ꞌBá kãlị́ sụ ꞌda kí ị́jọ́ sĩ, má icó ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ lé ku.” 30 Ịbụrahị́mụ̃ jọ Úpí ní, “Ími ásị́ ꞌbã azá mání ku mí aꞌbe ájọ ị́jọ́; ꞌbá múké rĩ drĩ kí adru kãlị́ na mi ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ rá yã?”

Úpí umvi, “Má icó ku.”

31 Ịbụrahị́mụ̃ jọ, “Ítrũ ma ị́jọ́ mání jọlé ásị́ ũkpó sĩ ꞌdĩ sĩ rá. ꞌBá drĩ kí adru kãlị́ ị̃rị̃ mi ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ rá yã?”

Úpí umvi, “ꞌBá kãlị́ ị̃rị̃ ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ má icó ku.”

32 Ịbụrahị́mụ̃ jọ, “Úpí mí idé mání ũmbã sĩ ku fô! Wó ꞌbá drĩ kí adru mụdrị́?”

Úpí umvi, “ꞌBá mụdrị́ ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ má ị̃lị̃kị̃ ãngũ ꞌdã ku.”

33 Úpí la mụ Ịbụrahị́mụ̃ be ị́jọ́ jọŋá delé ꞌbo, mụ dó rá, ãzíla Ịbụrahị́mụ̃ gõ dó lị́cọ́ gá.

19

Ị́jọ́ Ũnzí ꞌbá Sõdómũ gá rĩ ꞌbadrị̂

1 Mãlãyíkã tá ị̃rị̃ ꞌdã ca kí dó Sõdómũ gâlé ĩndró sĩ, ịsụ́ kí ꞌdĩ sĩ Lọ́tị̃ ri kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị̂gá. Ĩꞌdi mụ kí ndrelé ꞌbo, gbõgbõ nga ụrụgá, cẹ̃ mụlé kí aꞌị́lé ãzíla ãvụ̃ dó ị̃nzị̃táŋá sĩ vũ gá, 2 jọ, “Ũpi mádrị́ ꞌdĩ, má aꞌị́ ĩmi amụ́jó mádrị́ jó agá ꞌdõlé, ĩmi ũjĩ ĩmi pá kî ãzíla ĩko ị́nị́ ꞌdĩ sĩ ꞌdâ, ĩmi dô sĩ fũ údukanana mụlé gẹ̃rị̃ ĩminí lẽjó mụjó rĩ gâlé.”

Umvi kí, “Yụ, ãma ụ́ꞌdụ́ ko ãmvé ꞌdâ.”

3 Fu kí kpere ĩꞌbã kí ãꞌị̃ agá mụ agá ĩꞌdidrị́ko gâlé. Lọ́tị̃ idé dó ĩꞌbaní mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ãkónã rú ãzíla na kí dó ĩꞌdi. 4 Ãmụ́ ꞌdã mụ kí drĩ ru lalé vụ̃rụ́ ku rú, ꞌbá táwụ̃nị̃ Sõdómũ drị̂ gá ĩdranigo rú ãzíla kãrị́lẹ̃ rú ꞌdã ce kí jó Lọ́tị̃ drị́ ꞌdã andre rị́. 5 Umve kí Lọ́tị̃ ꞌi, zị kí ĩꞌdi, “Ãgọbị tá amụ́lépi ụ́ꞌdụ́ gá mí drị́ ꞌdõlé ị́nị́ ꞌdĩ sĩ rĩ kí dó íngõlé, mí ají kí ãma rụ́ ꞌdõlé, ãlẽ lalé kí sĩ ũkú ru.”

6 Lọ́tị̃ ãfũ ãmvé ꞌbá ru tralépi rĩ ꞌba rụ́ ꞌdõlé ãzíla ụ̃pị̃ dó kẹ̃jị́tị cí 7 ãzíla jọ, “Íni ku, mâ wọ̃rị́kâ má ãꞌị̃ ĩminí ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni la idéjó ku. 8 Ĩndre mâ izonzi ị̃rị̃ drĩ ágó ãjị́ ꞌbị̃lépi ku la kí cí, ma kí ají ĩminî ãzíla ĩmi icó ị́jọ́ cí ĩminí lẽlé idélé rĩ kí idélé kí ụrụꞌbá gá rá, ꞌbo álẽ ĩmi idé ị́jọ́ ãzí ꞌbá mâni ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá ku. Kí ãmụ́ mâni la, lẽ ámba kí tã rá.”

9 Jọ kí, “Mí ĩdã mi ꞌdâ rá, mi ãmị́yọ́ŋá. Mi ãꞌdi ꞌi ãma ị́jọ́ lịjó, mí ĩdã mi ãma andre gá ꞌdâ jõ íni ku ãma ími idé ũnzíríkãnã rú ĩꞌbaní ãndânĩ.” Ze kí dó Lọ́tị̃ tẽndẽrẽ vúlé vúlé ru tí sĩ kẹ̃jị́tị nũjó íni.

10 Wó ꞌbá ị̃rị̃ tá jó agâlé ꞌdã asú kí drị́ kẹ̃jị́tị gâsĩ ãmvé ꞌdõlé, se kí dó sĩ Lọ́tị̃ jó agâlé ãzíla ụ̃pị̃ kí dó kẹ̃jị́tị cí. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãgọbị ị̃rị̃ jó agâlé ꞌdã ãzụ̃ kí dó ꞌbá kẹ̃jị́tị gá ꞌdã kí mịfị́ cí ꞌbã ndre kí dó sĩ kẹ̃jị́tị ku.

Lọ́tị̃ ꞌbã Sõdómũ aꞌbejó rĩ

12 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdã jọ kí Lọ́tị̃ ní, “Mî kãká ãzí: ị̃zịgọ rú, izonzi rú, anzị ãgọbị ãzíla mî ị̃zẹ́pịka ru la drĩ kí adru ꞌdâ cí yã áni, mí iyá kí ꞌdâ rá, 13 ãꞌdusĩku ãma mụ ãngũ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃lé rá. Ị́jọ́ ũnzíkákãnã ꞌbá Sõdómũ gá ãzíla Gõmórã gá rĩ ꞌbadrị̂ ca dó kpere Úpí bị́lẹ́ gá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãpẽ dó sĩ ãma tị sĩ amụ́jó ãngũ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃jó ãcí sĩ rá.”

14 Lọ́tị̃ mụ ꞌbá ị̃zẹ́pịka kí lẽlépi ĩgbãlépi rĩ ꞌba rụ́ ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé gbõrú, ĩmi aꞌbe táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ꞌi ãꞌdusĩku Úpí la mụ ãngũ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃lé ãcí sĩ rá.” Wó ị̃zịgọ ĩꞌdidrị̂ ũrã kí Lọ́tị̃ la ꞌbãngá ĩrẽ idé íni.

15 Ãngũsãrã sĩ mãlãyíkã ĩrũgbũ kí dó Lọ́tị̃ ꞌi ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Gbõrú, gbõrú! Íꞌdụ ũkú mídrị̂ ꞌi ãzíla izonzi mídrị́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe trũ apájó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃ rû sĩ ụ́ꞌdụ́ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ní drị̃rịma fẽjó rĩ sĩ ku.”

16 Lọ́tị̃ ụrụꞌbá la mụ filé fĩfĩ ꞌbo, ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ rụ kí ĩꞌdidrị́ ũkû be ãzíla ị̃zẹ́pịka ị̃rị̃ ꞌdã kí abe sĩ kí agụjó táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋâ ásị́ ĩꞌbaní ị̃gbẹ́ ru. 17 Mãlãyíkã kí mụ kí ajílé ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, ãlu rĩ jọ, “Ĩcẹ̃cẹ̃ sĩ ĩmi ídri pajó! Ĩmi andré ãngũ vúlé ku ãzíla ĩtu pá áꞌbụ agá ꞌdãá ku! Ĩcẹ̃ ꞌbé kí agâlé ru ĩmi ũdrã rû sĩ ku fô!” 18 Wó Lọ́tị̃ jọ, “Yụ! Ũpi mádrị̂! Ĩfẽ ãma idé ꞌdĩ áni ku fô! 19 Ãtíꞌbó mídrị̂ ịsụ́ ãyĩkõ ími drị̃lẹ́ gá, ãzíla mí iꞌda mání ásị́ ị̃gbẹ̃ ãmbógó ꞌdĩ ꞌi míní áma ídri pajó rĩ sĩ. Wó ꞌbé ꞌdã ĩꞌdi álị́-álị́, táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ꞌbã ivéŋá la ãma ịsụ́ gẹ̃rị̃ gá ãma ũdrã ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ãca drĩ lé ku rú. 20 Índre, táwụ̃nị̃ ãzí ãníyágágá la ꞌdã mání sĩ cẹ̃jó alagá la, ãzíla ĩꞌdi ĩmbíráŋá ru. Lẽ má apá ala gâlé, ma dó sĩ áma ídri pa rá.” 21 Jọ ĩꞌdiní, “Má ãꞌị̃ rá, ma ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ idé rá, má icó táwụ̃nị̃ míní jọlé ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃lé ku. 22 Wó mí apá gbõrú, ãꞌdusĩku má icó ị́jọ́ ãzí idélé ku kpere míní ca agâlé rá ká.” (ꞌDĩ bã sĩ ị́jọ́ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ umvejó Zówã ꞌi rĩ ꞌi.)

Gõmórã kí ị̃lị̃kị̃jó Sõdómũ be rĩ

23 Lọ́tị̃ ca Zówã gá ị̃tụ̂ ꞌbã agâ gá. 24 Ị́jọ́ tị gá ꞌdĩ ambamba Úpí su Gõmórã kí ãcí Sõdómũ be bãrụ́tị̃ sĩ. 25 Ivé ãko táwụ̃nị̃ agá rĩ kí angájó áꞌbụ agâlé, ꞌbá kí trũ, ife ãzíla ásé kí abe pírí. 26 Wó ũkú Lọ́tị̃ drị̂ uja tị ãngũ ndrelé vúlê lé ru, cọtị ũkû umba dó ãꞌị́ ru ị́dị́ŋâ áni. 27 Ãngũsãrã sĩ Ịbụrahị́mụ̃ mụ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ándrá pá tujó Úpí be rĩ gâlé. 28 Ndre ãngũ Gõmórã kí agâlé ru Sõdómũ be ãzíla ãngũ áꞌbụ agâlé ru rĩ gá. Ndre ãcíkã angálépi alagâlé rĩ ịnịbịrịcịcị rú mẽnú ãcíkã áni. 29 Wó Ãdróŋá la mụ táwụ̃nị̃ ãngũ ꞌdã agá rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé ꞌbo, ũrã ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̃ gá, ãzíla anzé Lọ́tị̃ ꞌi lị́kị̃ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ táwụ̃nị̃ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ ị̃lị̃kị̃jó rĩ agâlé rá.

Ãmọ́rị̃ ꞌbã kí iꞌdójó Mụ̃wábụ̃ be rĩ

30 Lọ́tị̃ kí ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pịka ị̃rị̃ ꞌdã kí abe aꞌbe kí dó Zówã rá ãzíla mụ kí dó uꞌálé ꞌbé agâlé, ãꞌdusĩku Lọ́tị̃ idé ụ̃rị̃ sĩ uꞌájó Zówã gá ꞌdãá. Tụ kí dó uꞌálé ụ̃jị́gọ́ agá ꞌbé agâlé. 31 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Lọ́tị̃ ꞌbã ĩzóŋá kãjãní rĩ jọ ámvọ́pị̃ vúlé rĩ nî, “Ãma átẹ́pị la úgólé adrulé ĩdránígó ru, wó ãgọbị ãzí ãni rú ãma ĩgbãlépi la kí ꞌdáyụ sĩ ãmaní ngọ́tị́ŋá ịsụ́jó cécé lãꞌbĩ ꞌbã lẽlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ áni. 32 Mí amụ́, lẽ ãfẽ ãma átẹ́pị ní wáyĩnĩ mvụlé ĩꞌdi dô sĩ ụ́ꞌdụ́ ko ãma abe ãzíla lị́cọ́ ãmadrị̂ ꞌba anụ́ rû sĩ ku be nĩ.”

33 Ị́nị́ ꞌdã sĩ fẽ kí dó ĩꞌdiní wáyĩnĩ mvụlé, ĩzóŋá kãjãní rĩ la kí ru ĩꞌdi be. Wó átẹ́pị̃ mvụ wáyĩnĩ ambamba nị̃ dô sĩ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru nĩ yã rĩ gá ku.

34 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ĩzóŋá kãjãní rĩ jọ ámvọ́pị̃ nî, “Ị́nị́ ájệ rĩ sĩ ãko ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi be rá, úꞌdîꞌda ãma ị̃jọ̃tọ̃ rú ĩꞌdi wáyĩnĩ sĩ, mi sĩ ími la ĩꞌdi be, ꞌdĩ gá ꞌdâ mi dô sĩ ngọ́tị́ ịsụ́ ĩꞌdi be.” 35 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́nị́ ꞌdã sĩ ị̃jọ̃tọ̃ kí dó ĩꞌdi wáyĩnĩ sĩ, átẹ́pị̃ ĩmẽrã dó rá, la kí dó sĩ ru ĩzóŋá vúlé rĩ be. Mérã sĩ nị̃ vâ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru nĩ yã rĩ gá ku.

36 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, izonzi ị̃rị̃ ꞌdĩ ịsụ́ kí dó ꞌa átẹ́pị̃ Lọ́tị̃ drị́. 37 Ĩzóŋá drị̃drị̃ rĩ ịsụ́ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌda rụ́ la Mụ̃wábụ̃ ꞌi. Ĩꞌdi áyị́pị ꞌbá úꞌdîꞌda umvelé Mụ̃wábụ̃ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. 38 Ĩzóŋá vúlé rĩ ịsụ́ vâ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌda rụ́ la Bénãmĩ ꞌi, ꞌdĩ áyị́pị ꞌbá úꞌdîꞌda umvelé Ãmọ́nị̃ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

20

Ịbụrahị́mụ̃ kí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ be

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ mụ dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá, ri dó Gérã gá drĩdríŋĩ Kãdẹ́sị̃ ꞌbadrị́ Sụ́rị̃ be rĩ gá. Ĩꞌdi ní uꞌá agá ꞌdãá sáwã were sĩ, 2 Ịbụrahị́mụ̃ jọ ꞌbá ꞌdãá rĩ ꞌbaní, “Sárã ĩꞌdi má ámvọ́pị ꞌi.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ Gérã drị̂ pẽ ꞌbá tị sĩ Sárã ajíjó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla ꞌdụ dó ĩꞌdi rá.

3 Wó Ãdróŋá amụ́ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ rụ́ ị́nị́ sĩ urobí agâ sĩ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mi mụ drãlé rá míní ũkú ꞌdĩ ꞌdụjó rĩ sĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ágó trũ.”

4 Wó íni ꞌdĩ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ icí kí ru ĩꞌdi be ku. Jọ, “Úpí, ma ị́jọ́ kóru! Mi dó mụ ãma ị̃lị̃kị̃lé ꞌbá mádrị̂ kí abe pírí yã? 5 Adru Ịbụrahị́mụ̃ jọ mání, ‘ꞌDĩ má ámvọ́pị ꞌi rĩ gá ku yã’ ãzíla Sárã ꞌbã mgbã jọ mání, ‘ꞌDĩ mâ ádrị́pị ꞌi rĩ gá ku yã’? Má idé ị́jọ́ ꞌdĩ mání nị̃jó la ku rĩ sĩ, áma ũnzĩ ꞌdáyụ.”

6 Ãdróŋá umvi ĩꞌdiní urobí agâ sĩ, “Ãndá, mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la míní nị̃jó la ku rĩ sĩ. Má atrị mi ị́jọ́ ũnzí idéjó áma ụrụꞌbá gá rĩ sĩ rá, ãzíla má ãꞌị̃ míní ĩꞌdi alójó ãluŋá la ku. 7 Wó úꞌdîꞌda ífẽ ũkú ꞌdĩ ágô drị̂lé vúlé. Ĩꞌdi nábị̃, ĩꞌdi míní Ãdróŋá ãꞌị̃ mi dô sĩ adru ídri, wó ídrĩ ĩꞌdi uja ágô drị̂lé ku, mi ꞌi ãzíla ꞌbá mídrị̂ abe ĩmi ũdrã rá.”

8 Ãngũsãrã sĩ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ umve ãmbogo ĩꞌdi pálé gá rĩ kí sĩ ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kí ũlũjó ĩꞌbaní. Ĩꞌdi mụ kí ũlũlé ꞌbo, uja kí dó idélé ụ̃rị̃ sĩ. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ umve Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ãzíla zị ĩꞌdi, “Mí idé dó ãma íni ãꞌdu sĩ? Ị́jọ́ ũnzí mání idélé ími ụrụꞌbá gá rĩ ãꞌdu míní sĩ lẽjó drị̃lẹ́ ũnzĩ ajíjó áma drị̃ gá sụ́rụ́ mádrị̂ abe? Ị́jọ́ ꞌdĩ tátí míní icólé idélé mání ku la.” 10 Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ zị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Ásị́sị́ŋá míní ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ idéjó rĩ ãꞌdu?” 11 Ịbụrahị́mụ̃ umvi, “Má ũrã, ‘ꞌBá ãzí ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ Ãdróŋá ụ̃rị̃lépi rá la ãluŋá la yụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí áma ꞌdị agá rá sĩ mâ ũkû ꞌdụjó rá.’ 12 Ĩꞌdi ábị́ ngá má ámvọ́pị mgbã la, má átẹ́pị ꞌbã ĩzóŋá má ụ́kụ́pị ꞌbã ị̃zẹ́pị rú rĩ ꞌi, wó adru mâ ãndrẽ ꞌbã ị̃zẹ́pị mgbã rĩ ꞌi ku, má ĩgbã dô sĩ ĩꞌdi mání ũkú ru rá. 13 Ãdróŋá la dó mụ áma anzélé má átẹ́pị drị́ko gâlé sĩ mụjó ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá ꞌbo, ájọ dó Sárã ní, ‘Mi dó ílẽ ma rá rĩ iꞌda míní jọjó la ꞌbá pírí ꞌbaní, “Ĩꞌdi má ádrị́pị ꞌi rĩ sĩ.” ’ ”

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ fẽ dó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũkû Sárã ĩꞌdidrị̂lé vúlé, ãzíla fẽ vâ ĩꞌdiní kãbĩlõ, tị́, ãzíla ãtiꞌbo ãgọbị rú rĩ kí ũkú ru rĩ kí abe. 15 Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ãngũ ꞌdĩ pírí mádrị̂ ꞌi, mí uꞌá wókõ la cí ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ agá.”

16 Jọ Sárã ní, “Ma mí ádrị́pị ní séndẽ ífí-ífí la kí fẽ álĩfũ ãlu iꞌdajó la ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní ãndá-ãndá ru mi ị́jọ́ kóru, ꞌbá pírí kí dô sĩ nị̃ la mí idé ị́jọ́ ũnzí ku.”

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ zị dó Ãdróŋá ꞌi úpí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ nî, Ãdróŋá adrí dó sĩ ĩꞌdi ũkú ĩꞌdidrị̂ be ãzíla ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ izonzi rú rĩ kí abe, ꞌba tị kí dó vâ sĩ anzị kí ị̃dị́ be nĩ, 18 ãꞌdusĩku Úpí fẽ ũkú Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drị́ko gá rĩ acá kí úndó ru Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũkû Sárã ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

21

Ĩsákã tịjó rĩ

1 Úpí wi sụ̃sụ́ Sárã ní cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni. 2 Sárã ịsụ́ ꞌa, tị dó Ịbụrahị́mụ̃ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ílí ĩꞌdi ꞌbã adrujó ĩdránígó ru rĩ sĩ. Útị mgbâ cé ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ála sĩ ĩꞌdi tị rĩ gá. 3 Ịbụrahị́mụ̃ ꞌda dó ngọ́tị̂ rụ́ Ĩsákã ꞌi, 4 Ĩsákã ụ́ꞌdụ́ la mụ calé ãrõ ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ ĩtãrã ĩꞌdi rá cécé ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni. 5 Ịbụrahị́mụ̃ ílí dó ꞌdĩ sĩ 100 sáwã Ĩsákã tịjó ĩꞌdiní rĩ sĩ.

6 Sárã jọ, “Ãdróŋá ají mání ãyĩkõ ꞌbo! ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá rĩ kí dó gụ má be.” 7 Jọ vâ, “Ãꞌdi icó tátí jọlé la ma Sárã ꞌi má icó tá ngọ́tị́ tịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rá rĩ gá nĩ yã? Wó átị ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́ sáwã ĩꞌdi ꞌbã dejó ꞌbo rĩ agá ꞌdâ rá.”

Hãgárĩ kí drojó Ịsụmayị́lị̃ be rĩ

8 Ngọ́tị̂ zo dó ãzíla únze tị la ĩbã gá rá, ụ́ꞌdụ́ Ĩsákã tị nzejó ĩbã gá rĩ sĩ, Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ụ̃mụ̃ ãmbógó tẽté la. 9 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sárã ndre Ịsụmayị́lị̃ Hãgárĩ Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbã tịlé Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ la avá agá ngọ́pị̃ Ĩsákã sĩ, 10 ãzíla Sárã jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ípẽ ĩzóŋá ãtíꞌbó ru ꞌdĩ kí tị ngọ́pị̃ be ꞌdâ rá. Lẽ ũkú ꞌdĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌba ịsụ́ ãko mídrị́ mâ ngọ́pị Ĩsákã ꞌbã amụ́lé ꞌdụlé rĩ kí agá ꞌdâ ku.” 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Ịbụrahị́mụ̃ ásị́ gá ũcõgõ ãmbógó la ãꞌdusĩku Ịsụmayị́lị̃ ꞌbã vâ adrujó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ŋá rĩ sĩ. 12 Wó Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Mí adru mgbá ꞌdĩ sĩ ãzíla ĩzóŋá ãtíꞌbó ru Hãgárĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ũcõgõ sĩ ku. Mí idé ị́jọ́ Sárã ꞌbã jọlé míní rĩ, ãꞌdusĩku ũyõ mání nalé rĩ sĩ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ãfũ Ĩsákã rụ̂ sĩ. 13 Ma vâ Hãgárĩ ngọ́pị fẽ acálé sụ́rụ́ trũ ãꞌdusĩku ãfũ vâ mí rụ́.”

14 Ịbụrahị́mụ̃ angá ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ãngũsãrã sĩ, fẽ Hãgárĩ ní íná ãzíla ị̃yị́ íníríkó* sĩ ị̃yị́ tõjó rĩ agá tré. Nị ngọ́tị́ŋâ ũngúkú la gá ãzíla pẽ dó ĩꞌdi tị mụlé. Hãgárĩ mụ rá ãzíla rĩ dó sĩ wãyá colé kõtórõ ꞌa Bẹ̃rị̃sẹ́bã drị̂ agá. 15 Ị̃yị̂ la mụ ukólé pírí ꞌbo, aꞌbe ngọ́tị́ŋâ mị̃rị́ ãzí agá 16 ãzíla ngọ́pị̃ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ ri rá-rá ru ãni rú mítã 100. Jọ ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, “Má icó mâ ngọ́tị̂ ndrelé drã agá áma mịfị́ sĩ ku.” Ĩꞌdi ꞌbã ri agá ꞌdãá iꞌdó dó awálé.

17 Ãdróŋá are mgbâ awá agá ãzíla mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ ajọ́ ị́jọ́ angájó ꞌbụ̃ gâlé Hãgárĩ nî, ãzíla jọ, “Hãgárĩ! Ãꞌdu ị́jọ́ fẽ míní ũcõgõ nĩ? Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Má are mgbâ ꞌbã áwáŋá rá. 18 Mí angá ụrụgá, ímụ mgbâ aꞌdụ́lé ími drị́ gá ãzíla mí ũmŋĩ ásị́ la. Ma ĩꞌdi fẽ acálé sụ́rụ́ ãmbógó la rú anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ.”

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá fẽ mịfị́ la nzị̃ dó ru rá ãzíla ndre dô sĩ kídí ãzí. Mụ ị̃yị́ ãtõlé íníríkó ị̃yị́ drị̂ agá ãzíla fẽ ĩꞌdi mvụlé mgbâ nî.

20 Mgbâ ꞌbã zo agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Ãdróŋá rĩ adrulé ĩꞌdi be; rĩ uꞌálé ãngũ kõtórõ rú Pãránĩ drị̂ gá ãzíla acá ãlị́gọ́ dora gbẹlépi la rú. 21 Ĩꞌdiní uꞌá agá ãngũ kõtórõ rú Pãránĩ drị̂ gá, ãndrẽ ĩgbã ĩꞌdiní ũkú Mị̃sị́rị̃ ízó ru la.

Tị icíma Ịbụrahị́mụ̃ kí drĩdríŋĩ gá Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ be rĩ

22 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ mụ kí ãmbógó ĩꞌdidrị́ ãsĩkárĩ drị́ Fĩkólĩ be ãzíla jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ãdróŋá ĩꞌdi ãko pírí míní idélé rĩ kí agá cí. 23 Úꞌdîꞌda lẽ ína ũyõ Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá mí icó áma ulélé ku, jõku anzịŋá mádrị̂ kí ãzíla anzị mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ulé lé ku. Mí iꞌda mání sụ́rụ́ míní sĩ mụjó uꞌájó ala gá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ, mí icé mání ásị́-ị̃gbẹ̃ cécé mání icélé míní rĩ áni.”

24 Ịbụrahị́mụ̃ jọ, “Ána ũyõ, ma idé la rá.”

25 Ịbụrahị́mụ̃ unu Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drị̃lẹ́ gá ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kí kídî pajó rá rĩ sĩ. 26 Wó Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ, “Ánị̃ ãꞌdi idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ yã rĩ gá ku. Ílũ vâ mání ị́jọ́ ꞌdĩ ku, drĩ gápi mâ arelé ími tị gá ãndrũ ꞌdĩ.”

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ají dó kãbĩlõ kí tị́ be ãzíla fẽ dó kí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drị́. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ icí kí dó tị rá. 28 Ịbụrahị́mụ̃ uya kãbĩlõ ĩꞌdidrị́ ũꞌbí rĩ kí agá kãbĩlõmvá ãrónĩ la kí ázị̂rị̃. 29 Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ zị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Ị́jọ́ míní kãbĩlõmvá ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí uyajó rĩ ꞌbã ífí íngoní yã?”

30 Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí aꞌị́ kãbĩlõ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí áma drị́ gá ꞌdâ icéjó la ága kídí ꞌdĩ ma ꞌi.” 31 Ãngũ ꞌdã ála dô sĩ ĩꞌdi umve Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi ãꞌdusĩku ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ icí kí tị ala gá ꞌdãá. 32 Tị icíma Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌdã vúlé gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ kí ãsĩkárĩ ãmbógó ĩꞌdidrị́ Fĩkólĩ be uja kí ru mụlé ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ gá. 33 Ịbụrahị́mụ̃ sa ị́tị́ Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌdãá, ãzíla ịcụ́ dó sĩ Úpí Ãdróŋá jãꞌdâ rĩ rụ́ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá. 34 Ịbụrahị́mụ̃ uꞌá dó ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ gá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

22

Ãdróŋá ꞌbã Ịbụrahị́mụ̃ ụ̃ꞌbị̃jó rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá Ãdróŋá ụ̃ꞌbị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi; umve ĩꞌdi, “Ịbụrahị́mụ̃!” Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ dó, “Ma ꞌdõ!”

2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Íꞌdụ mî ngọ́pị kílímgbí Ĩsákã míní lẽlé ambamba rĩ ꞌi, ímụ ĩꞌdi trũ ãngũ Mọ̃rị́yã gá. Ífẽ ĩꞌdi mání ídétáŋá ru ꞌbé mání mụlé lũlé míní rĩ ꞌbã drị̃ gá.”

3 Ịbụrahị́mụ̃ angá dó ãngũsãrã ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ, asi ijijá sĩ ídétáŋá idéjó rĩ kí, ꞌbã dó kí kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá, ãzíla ꞌdụ dó ngọ́pị̃ Ĩsákã kí ãtíꞌbó ị̃rị̃ la kí abe. Ko kí dó drị̃ mụlé ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã lũlé ĩꞌdinî rĩ gá. 4 Ụ́ꞌdụ́ na ãcị̃ ꞌdã drị̂ sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ndre dó ãngũ ꞌdã rá-rá ru. 5 Jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmi adru kãyĩnõ ꞌdĩ trũ ꞌdâ. Ãma drĩ mụ mgbâ be Ãdróŋâ ị̃nzị̃lé lé, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãma dó ãgõ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ĩndõ.”

6 Ịbụrahị́mụ̃ fẽ ngọ́pị̃ Ĩsákã ꞌdụ ijijá ídétáŋá drị̂ kí nĩ ãzíla ꞌdụ dó ĩꞌdidrị́ gá ménéŋá kí ãcí be. Ĩꞌbaní mụ agá ị̃rị̃trá ãngũ ãlu gá ꞌdĩ gá ꞌdâ, 7 Ĩsákã jọ átẹ́pị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Má átẹ́pị!” Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ dó, “Ma ꞌdõ, mâ ngọ́pị!” Ĩsákã zị ĩꞌdi, “Ándre íꞌdụ ijijá kí ãcí be rá, wó kãbĩlõmvá ídétáŋá idéjó rĩ dó íngãá yã?”

8 Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ la kãbĩlõ mvâ fẽ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó ị̃rị̃trá ãngũ ãlu gá.

9 Kí dó mụ calé ãngũ Ãdróŋá ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ gá ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ sị dó ãlĩtárĩ ãzíla ũꞌbã dó ijijá kí drị̃ la gá. Umbé dó ngọ́pị̃ Ĩsákã ꞌi, ꞌbã dó ĩꞌdi ãlĩtárĩ drị̃ gá ijijá kí drị̃ gá. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ anzé dó ménéŋá rãwũ tí sĩ ngọ́pị̃ Ĩsákã lịjó. 11 Wó mãlãyíkã Úpí drị̂ umve ĩꞌdi angájó ꞌbụ̃ gâlé, “Ịbụrahị́mụ̃! Ịbụrahị́mụ̃!” Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ dó, “Ma ꞌdõ.”

12 Mãlãyíkã jọ, “Ísu drị́ mgbâ ụrụꞌbá gá ku ãzíla mí idé ãko ãzí ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ku. Ánị̃ dó ãndrũ íru Ãdróŋá mídrị̂ rá rĩ gá rá ãꞌdusĩku mí uga mî ngọ́pị ãlu kílímgbí ꞌdĩ ĩꞌdiní ku.”

13 Ịbụrahị́mụ̃ undré ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá ndre kãbĩlógó újé la gĩ mị̃rị́ agá. Mụ ĩꞌdi aꞌdụ́lé ãzíla fẽ ĩꞌdi ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú ngọ́pị ꞌbã kẹ̃jị́ gá. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌda dó ãngũ ꞌdã rụ́, Úpí la fẽ la rá ꞌi, kpere ãndrũ ꞌbá kí jọ la, “ꞌBé Úpí drị̂ drị̃ gá ĩꞌdi fẽ la rá.”

15 Mãlãyíkã Úpí drị̂ umve Ịbụrahị́mụ̃ angájó ꞌbụ̃ gâlé pâlékó ị̃rị̃ la sĩ, 16 ãzíla Úpí jọ, “Ána ũyõ áma mgbã rĩ ꞌbã rụ́ sĩ ꞌdĩ áni, ma rú míní sụ̃sụ́ wi ãmbógó ru ãꞌdusĩku míní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ ãzíla míní mî ngọ́pị kílímgbí ꞌdĩ ugajó mání ku rĩ sĩ. 17 Ma míní sụ̃sụ́ wi ãzíla ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ adrulé wẽwẽ rú cécé lẽlẽgó ụrụgá rĩ kî áni ãzíla cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni. Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí rú mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ndẽlé rá, ãzíla kí ãngũ ĩꞌbãdrị̂ ꞌdụ rá. 18 Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ ma sụ̃sụ́ wi Sụ́rụ́ pírí ꞌbaní ãꞌdusĩku míní áma tị arejó rá rĩ sĩ.”

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ uja dó ru vúlé ãtíꞌbô ꞌba rụ̂lé ãzíla mụ kí dó ãngũ ãlu gá Bẹ̃rị̃sẹ́bã gâlé. Ịbụrahị́mụ̃ ri dó uꞌálé Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌdãá.

Anzị Nãhọ́rị̃ drị̂ kî

20 Sáwã ãzí vúlé gá Ịbụrahị́mụ̃ are Mílĩkã tị anzị kí ádrị́pị̃ Nãhọ́rị̃ ní ãrõ: 21 Ụ́zị̃ ĩꞌdi ngọ́tị́ kãjãní rĩ, ꞌBụ́zị̃ ꞌi Ụ́zị̃ ꞌbã ádrị́pị̃, Kẹ̃mụ̃wẹ́lị̃ ꞌi Ãrámũ ꞌbã átẹ́pị ꞌi, 22 Kẹ̃sẹ́dị̃ ꞌi, Házõ ꞌi, Pĩlĩdásĩ ꞌi, Yĩdĩláfũ ꞌi, ãzíla Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ꞌi 23 Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ tị Rẽbékã ꞌi. Mílĩkã tị anzị ãgọbị ãrõ ꞌdĩ kí Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ádrị́pị Nãhọ́rị̃ nî. 24 Ũkú ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru umvelé Rẹ̃wụ́mã ꞌi rĩ tị ĩꞌdiní: Tébã ꞌi, Gãhámụ̃ ꞌi, Tãhásĩ ꞌi ãzíla Mákã ꞌi.

23

Sárã ꞌbã drãjó rĩ

1 Sárã uꞌá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ílí 127. 2 Sárã drã dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá ãzíla Ịbụrahị́mụ̃ awá ĩꞌdi ꞌbã drã ꞌdãá.

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ aꞌbe ãvũ ũkû drị̂ vụ̃rụ́ ꞌdãá, mụ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌba rụ́ jọ, 4 “Ma ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ãmị́yọ́ŋá; ĩmi uzị mání ãngũ ãzí mání sĩ icójó mâ ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó rá la.”

5 ꞌBá Hị́tị̃ rú rĩ umvi kí Ịbụrahị́mụ̃ ní, 6 “Ãmbógó, mí are ị́jọ́ ãma tị gá rĩ. Mi úpímvá ãmbógó la ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ; ípẽ ụ̃jị́gọ́ ãzí ũniyambamba la sĩ mî ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó ãngũ ãmadrị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ. ꞌBá ãzí ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ icólépi míní ꞌbụ́ ugalépi míní sĩ ãvũ ị̃sị̃jó la ꞌdá yụ.”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ ilú drị̃ vụ̃rụ́ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá, 8 jọ, “Ĩdrĩ ãꞌị̃ ásị́ pírí sĩ mání sĩ mâ ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó ꞌdâ rá yã áni, ĩzị mání Zõhárĩ ngọ́pị Ífĩrõnĩ ꞌi áma kẹ̃jị́ gá sĩ 9 mání ụ̃jị́gọ́ Mãkĩpélã gá adrulépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ tị gá rĩ ụzịjó. Ĩzị mání ĩꞌdi ãngũ ꞌdĩ ụzịjó ãjẹ̃ ãngũ ꞌdĩ drị́ pírí rĩ sĩ ĩminí adru agá ꞌdâ cí ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ĩꞌdi dô sĩ adru ãngũ mání ꞌbá mádrị̂ kí ị̃sị̃jó rĩ rú.”

10 Ífĩrõnĩ ꞌbã ãmgbã rĩ ri vâ kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbaní ru trajó rĩ gá ꞌdãá ĩndĩ; ãzíla umvi ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ ní ꞌbá pírí Hị́tị̃ rú ꞌdãá rĩ kí drị̃ gâsĩ; 11 “Yụ ãmbógó mádrị̂ mí are drĩ ma; ma míní ãngũ ámvụ́ ru ꞌdã fẽ pírí ụ̃jị́gọ́ ala gá rĩ trũ ị̃sálị, ꞌbá mádrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ ma ãngũ ꞌdĩ fẽ míní rá, mi dô sĩ mî ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ ilú drị̃ vụ̃rụ́ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ 13 ãzíla jọ Ífĩrõnĩ ní ꞌbá pírí ꞌdãá rĩ kí drị̃ gâsĩ, “Mí are drĩ ma ídrĩ icó rá rĩ gá. Ma ámvụ́ ꞌdĩ ꞌbã ãjẹ̃ ũfẽ pírí rá. Mí ãꞌị̃ ũfẽŋá mání lẽlé ũfẽlé ꞌdĩ ꞌi, ma dô sĩ ũkú mádrị̂ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃ ꞌdãá.”

14 Ífĩrõnĩ umvi Ịbụrahị́mụ̃ ní jọ, 15 “Ãmbógó mádrị̂ mí are drĩ ma, ãngũ ꞌdĩ ꞌbã ãjẹ̃ lú Sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã rú 400, wó ꞌdĩ la ãmaní mí be ãꞌdu idé? Mí ị̃sị̃ mî ũkû ꞌbã ãvũ ꞌi.”

16 Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ ãjẹ̃ Ífĩrõnĩ ꞌbã lịlẹ́ rĩ rá ãzíla ụ̃ꞌbị̃ dó séndẽ tá ĩꞌdiní lẽlé ꞌdã ꞌi ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ kí drị̃ gâsĩ: Sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã rú 400 ꞌdĩ ãko séndẽ ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá bĩsírã idélépi sáwã ꞌdã sĩ rĩ ꞌbadrị̂ sĩ.

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãngũ Ífĩrõnĩ drị́ Mãkĩpélã gá Mãmírẽ andre gá rĩ ámvụ́ la kí ụ̃jị́gọ́ la ala gá rĩ be ãzíla ife pírí ala gá ꞌdãá rĩ abe acá kî dó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ãko rú. 18 ꞌBá pírí Hị́tị̃ rú ru tralépi ꞌdãá rĩ nị̃ kí dó tọndọlọ rá ãngũ ꞌdã dó Ịbụrahị́mụ̃ ãni.

19 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Ịbụrahị́mụ̃ ị̃sị̃ dó ũkû Sárã ꞌi ụ̃jị́gọ́ ãngũ Mãkĩpélã ꞌdĩ Mãmírẽ (umvelé Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌi rĩ) ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá ꞌdĩ Kãnánĩ gá. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ámvụ́ ándrá ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ãzíla ụ̃jị́gọ́ la ala gá rĩ be rĩ acá kí dó sĩ ãko Ịbụrahị́mụ̃ ãni la rú sĩ ꞌbá ị̃sị̃jó.

24

Ĩsákã ꞌbã Rẽbékã ĩgbãjó rĩ

1 Ịbụrahị́mụ̃ acá dó ãmbá ru ãzíla ílí trũ ũꞌbí ru ãzíla Úpí wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí drị̃ gá. 2 Ịbụrahị́mụ̃ jọ dó ãtíꞌbó ãmbógó ãko ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí rĩ ní, “Ísu ími drị́ áma pálé gá.* 3 Álẽ ína ũyõ Úpí Ãdróŋá ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌbã rụ́ sĩ, mí icó fẽlé la mâ ngọ́pị ní ũkú Kãnánĩ ízó ru la ĩgbãlé ku. 4 Lẽ ímụ ãngũ ándrá mání sĩ ãfũjó rĩ gá mâ kãká ꞌba rụ̂lé, mí ịsụ́ dó sĩ ũkú mâ ngọ́pị Ĩsákã ní ala gá ꞌdãá.”

5 Ãtíꞌbô zị ĩꞌdi, “Wó ĩzóŋâ drĩ dó lẽ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ aꞌbelé sĩ amụ́jó má be ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdõlé ku rĩ gá? Ma dó mî ngọ́pị agụ vúlé ãngũ míní sĩ angájó rĩ gâlé yã?”

6 Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Índre múké-múké álẽ mí uja mâ ngọ́pị vúlê lé ku! 7 Úpí Ãdróŋá ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be, ándrá áma anzélépi angájó má átẹ́pị drị́ lị́cọ́ gâlé rĩ na ándrá ũyõ ãngũ ꞌdĩ fẽjó anzị mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî. Ĩꞌdi mãlãyíkã tị pẽ mụlé ími drị̃lẹ́ gá, mi dô sĩ ũkú ịsụ́ mâ ngọ́pị ní ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá. 8 Ĩzóŋâ drĩ lẽ amụ́lé mí be ku, átrũ mi ũyõ míní nalé rĩ agá rá, wó álẽ mí uja mâ ngọ́pị vúlê lé ku.”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ su dó drị́ úpí ĩꞌdidrị̂ pálé gá, na dô sĩ ũyõ ãꞌị̃ dó ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ ngalé rá.

10 Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị́ ãmbógó rĩ ũdrõ dó ãko ãlá-ãlá la kí ngãmíyã mụdrị́ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ drị̂ kí drị̃ gá ãzíla mụ dô sĩ Mẽsõpõtámĩyã gá táwụ̃nị̃ Nãhọ́rị̃ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá. 11 Ĩꞌdi dó mụ calé ꞌbo, fẽ dó ngãmíyã ula kí ru ĩndróloŋá sĩ vụ̃rụ́ kídí tị gá ãmvé-ãmvélé ru ꞌdĩ sĩ úfi drĩ táwụ̃nị̃ agâlé ku rú sáwã ũkú ꞌbaní amụ́jó ị̃yị́ kojó rĩ gá.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, zị Ãdróŋá ꞌi, “Úpí Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, ífẽ mání ãndrũ drị̃lẹ́ba ãzíla mí iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ nî. 13 Índre, átu pá kídí tị gá izonzi ãmụrụgọ rú ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã kí ị̃yị́ kojó rĩ gá ꞌdõ. 14 Ádrĩ jọ la ãlu la ní, ‘Mí ilú mání kére ị̃yị́ drị́ gá ꞌdĩ ꞌi, ꞌbárĩ ífẽ mání ị̃yị́ ala gá ꞌdĩ mvụlé fô.’ Drĩ jọ la, ‘Ímvụ, ãzíla ma ị̃yị́ ãbĩ ngãmíyã mídrị̂ ꞌbaní ĩndĩ,’ ꞌdĩ la dó ꞌbã sĩ adru ĩzóŋá míní pẽlé ãtíꞌbó mídrị́ Ĩsákã ní ũkú ru rĩ ꞌi. Drĩ dó ru idé ꞌdĩ ꞌbã áni rá, ma dó nị̃ la ímba ị́jọ́ míní azịlé ãmbógó mádrị̂ ní rĩ ꞌbã tã rá rĩ gá rá.”

15 De drĩ Ãdróŋá zị agá ku rú, Rẽbékã acá kére ị̃yị́ drị̂ trũ kọ́trọ́ gá. Ĩꞌdi Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ị̃zẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ádrị́pị Nãhọ́rị̃ ngọ́pị Mílĩkã ꞌbã tịlé rĩ ꞌi. 16 Ĩꞌdi ĩzóŋá ãráŋá bíkĩrã rú ũniyambamba la. Fi dó kídí agâlé, tõ dó ị̃yị́ kére gá tré, ãfũ dô trũ ãmvé ꞌdõlé.

17 Ãtíꞌbô afụ dó ru ĩꞌdi rụ̂lé jọ, “ꞌBárĩ ífẽ mání mî ị̃yị́ kére agá ꞌdĩ mvụlé wereŋá ru fô.”

18 Ĩzóŋâ jọ, “Ãmbógó ímvụ.” Gbõgbõ ĩzóŋâ inga dó kére ĩꞌdi kọ́trọ́ gá rĩ vụ̃rụ́ ãzíla fẽ dó sĩ ĩꞌdiní ị̃yị̂ mvụlé.

19 Ĩꞌdi dó mụ ị̃yị́ fẽlé mvụlé ĩꞌdiní ꞌbo jọ dó, “Ma vâ mụ ị̃yị́ ãbĩlé ngãmíyã mídrị́ ꞌdĩ ꞌbaní mvụlé kpere ĩꞌbaní aga agá.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũsũ ị̃yị̂ ị́mbị́ mbẽlẽŋá ru ãkójó ngãmíyã ꞌbaní ị̃yị́ mvụjó rĩ agá, cẹ̃ dó kídí gâlé ị̃yị́ ukolé kpere ngãmíyã ꞌbã kí ị̃yị́ mvụ agá pírí. 21 Ãtíꞌbô rĩ dó ĩzóŋá ꞌdĩ nị̃lé kíríkírí ru, ndrejó la Úpí fẽ dó íní drị̃lẹ́ba ꞌbo yã rĩ.

22 Ngãmíyã kí mụ ị̃yị́ delé mvụ agá ꞌbo, ágọ́bị̂ aꞌdụ́ fõrĩfõrĩŋá ãzíla su ĩꞌdi ũmvu la gá, aꞌdụ́ vâ ríŋĩ gólũdĩ rú pãrã-pãrã la kí ị̃rị̃ sulé drị́ ũte la gá. 23 Uja dó ĩꞌdi zịlé, “Mi ãꞌdi ị̃zẹ́pị ꞌi yã? ꞌBárĩ ílũ mánî fô; ãngũ ãzí mání sĩ kojó mâ ꞌbá ꞌdĩ kí abe ãzíla ãko má ãni ꞌdĩ kí abe la ĩmi drị́ko gâlé cí yã?” 24 Ĩzóŋâ umvi ĩꞌdiní, “Ma ngọ́tị́ŋá Mílĩkã ꞌbã tịlé Nãhọ́rị̃ ní Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.” 25 Jọ vâ, “Ãma drị́ko gá ꞌdãá ãná céke ãnãkpá ꞌbaní sĩ ru ulajó drị̃ la gá ãzíla ãkónã ãnãkpá ꞌbaní nalé rĩ cí, ãngũ ĩminí sĩ uꞌájó ãzíla ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ vâ cí.”

26 Ágọ́bị̂ tị̃ ãja, ilú drị̃ vụ̃rụ́ sĩ Úpí ị̃nzị̃jó ãrútáŋá sĩ. 27 Jọ, “Má ịcụ́ Úpí Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌbã rụ́. Ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ tãmbajó ãꞌị̃táŋá sĩ ãmbógó mádrị̂ ní rĩ sĩ. Úpí aꞌdé áma drị̃ gẹ̃rị̃ gâsĩ pịrị kãká ãmbógó mádrị̂ drị̂ ꞌba rụ́.”

28 Ĩzóŋâ cẹ̃ dó ụ́ngụ́ sĩ mụlé ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú nzelé ꞌbá ĩꞌbadrị́ko gá rĩ ꞌbanî. 29 Rẽbékã ꞌbã ádrị́pị Lábãnĩ afụ dó ru cẹ̃lé ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ rụ́ kídí tị gâlé. 30 Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ĩꞌdi ꞌbã fõrĩfõrĩŋá ámvọ́pị̃ ꞌbã ũmvu gá ãzíla ríŋĩ pãrã-pãrã drị́ ũte la gá rĩ kí ndrejó ãzíla ị́jọ́ ágọ́bị̂ ꞌbã jọlé ámvọ́pị̃ Rẽbékã ꞌbã lũlé rĩ kí arejó rĩ sĩ. Lábãnĩ mụ dó sĩ ágọ́bị̂ rụ̂lé ãzíla ịsụ́ dó tu pá ngãmíyã kí andre gá kídí tị gá ꞌdãá. 31 Lábãnĩ jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ lị́cọ́ gá, mi ꞌbá Úpí ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó drị̃ la gá ꞌbo la. Ítu pá ãmvélé ꞌdõlé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Má idé míní jó sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó ãzíla ãngũ ngãmíyã kí sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ kí bábá ꞌbo.”

32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị̂ fi dó lị́cọ́ agâlé, Lábãnĩ ayụ dó tẹ́rị́ ngãmíyã kí ũngúkú gá rĩ kí rá. Fẽ dó ĩꞌbaní ãkónã nalé ãzíla fẽ dó ị̃yị́ ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe sĩ pá ũjĩjó. 33 Ála mụ íná ajílé ĩꞌbaní ꞌbo, ágọ́bị̂ jọ, “Ána drĩ íná ku kpere mání ị́jọ́ tá mání amụ́jó rĩ jọ agá ráká.” Lábãnĩ jọ, “Múké, ínze ãmaní ị́jọ́ míní amụ́jó rĩ vú.”

34 Ágọ́bị̂ jọ, “Ma ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi. 35 Úpí wi sụ̃sụ́ ãmbógó mádrị̂ ní ĩyõ rú ĩꞌdi dô sĩ málĩ trũ. Fẽ ĩꞌdiní málĩ kí kãbĩlõ, ị̃ndrị́, tị́ ãzíla málĩ gólũdĩ, sílĩvã, ãtíꞌbó ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí, ngãmíyã ãzíla kãyĩnõ kî trũ. 36 Ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũkû Sárã tị ĩꞌdiní ngọ́tị́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ãmbá ru, ãzíla fẽ dó ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí ngọ́pị̃ nî. 37 Ãmbógó mádrị̂ fẽ mání ũyõ nalé jọ, ‘Lẽ ífẽ mâ ngọ́pị ní ũkú ĩgbãlé ãngũ Kãnánĩ drị́ mání sĩ uꞌájó ala gá ꞌdĩ gá ꞌdâ ku. 38 Wó ímụ rá la ꞌbá mâ átẹ́pị drị̂ ꞌba rụ́ ãzíla mí ịsụ́ mâ ngọ́pị ní ũkú angájó kãká mádrị̂ kí agá.’

39 “Má uja dó ãmbógó mádrị̂ zịlé, ‘Wó ĩzóŋâ drĩ dó gã amụ́lé má be úmgbé rĩ gá?’

40 “Umvi mání, ‘Úpí mání tị arelé ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ la Mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ tị pẽ mí be, mi adru drị̃lẹ́ba rú. Mi ũkú ĩgbã mâ ngọ́pị ní kãká mádrị̂ kí agá, angájó jó má átẹ́pị drị̂ agá. 41 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ídrĩ dó mụ ꞌbá mâ kãká ru rĩ ꞌba rụ́, drĩ kí ĩzóŋâ fẽ amụ́lé ku la nĩ yã áni, átrũ mi ũyõ míní nalé rĩ agá rá.’

42 “Ma tá ãndrũ mụ acálé kídí tị gá ꞌdãá ꞌbo, ázị ị́jọ́ ájọ, ‘Úpí Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ drĩ tá icó rá ꞌbá rĩ ífẽ mání drị̃lẹ́ba ị́jọ́ mání amụ́jó ꞌdĩ gá. 43 Índre átu pá kídí ꞌdĩ tị gá ꞌdõ, ĩzóŋá ãzí bíkĩrã rú la drĩ amụ́ ị̃yị́ kolé, ádrĩ jọ la ꞌbã ãfẽ mání ị̃yị́ mvụlé kére ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ agá, 44 drĩ jọ la ꞌẽ ímvụ, ꞌi vâ fẽ la ngãmíyã mádrị̂ ꞌbaní ĩndĩ, lẽ ꞌbã adru dó ĩzóŋá Úpí ꞌbã pẽlé ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ngọ́pị ní rĩ ꞌi.’

45 “Áde drĩ Ãdróŋá ãꞌị̃ agá áma ásị́ gâlé ku rú, gbõgbõ Rẽbékã acá cí kére trũ ĩꞌdi kọ́trọ́ gá, fi dó kídí agâlé ị̃yị́ ãbĩlé, ájọ ĩꞌdiní, ‘ꞌBárĩ mí ãfẽ mání ị̃yị́ mvụlé fô.’ 46 Gbõgbõ ĩzóŋâ ilú dó kére ĩꞌdi kọ́trọ́ gâlé jọ, ‘Ímvụ, ma vâ uko la ngãmíyã mídrị̂ ꞌbaní ĩndĩ,’ ámvụ dó ị̃yị̂ rá ãzíla ĩzóŋâ fẽ dó vâ ị̃yị́ mvụlé ngãmíyã ꞌbaní ĩndĩ. 47 Ázị dó ĩꞌdi, ‘Mi ãꞌdi ị̃zẹ́pị ꞌi yã?’ Umvi, ‘Ma ngọ́tị́ŋá Mílĩkã ꞌbã tịlé Nãhọ́rị̃ ní Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágĩ dó fõrĩfõrĩŋá ũmvu la gá ãzíla ásu dó ríŋĩ kí drị́ ũte la gá. 48 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, átị̃ dó ãja ãzíla má ilú drị̃ vụ̃rụ́ sĩ Úpí ị̃nzị̃jó ãrútáŋá sĩ. Má ịcụ́ Úpí Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã áma drị̃ aꞌdéjó pịrị ꞌbá ãmbógó mádrị̂ drị̂ ꞌba rụ́ ádrị́pị̃ ꞌbã ĩzóŋá ĩgbãjó ngọ́pị̃ nî rĩ sĩ. 49 Úꞌdîꞌda ílũ mání ãꞌị̃táŋá sĩ ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ị́jọ́ ãmbógó mádrị̂ ꞌbã áma tị ãpẽjó ꞌdĩ icó rá yã jõku yụ, ma dó sĩ nị̃ la ma ãꞌdu idé yã rĩ gá ĩndõ.”

50 Lábãnĩ kí Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ be umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌdĩ ị́jọ́ angálépi Úpí drị́ rĩ ꞌi ãma icó ị́jọ́ ujalé ala gá ãluŋá la ku. 51 Rẽbékã ĩꞌdi ꞌdĩ, íꞌdụ ĩꞌdi ímụ trũ, mí agụ ĩꞌdi, ꞌba acá ãmbógó mídrị̂ ꞌbã ngọ́pị ꞌbã ũkú ru cécé Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni.”

52 Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, tị̃ ãja ãzíla su tị vụ̃rụ́ sĩ Úpí ị̃nzị̃jó. 53 Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ fẽ dó gólũdĩ, ŋálí ãzíla bõngó ãjẹ̃ rú ꞌdĩ kí Rẽbékã nî. Fẽ vâ fẽtáŋá ãjẹ̃ rú la kí ádrị́pị̃ ꞌbaní ãndrẽ be ĩndĩ. 54 Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe na kí dó íná, mvụ kí dó wáyĩnĩ, ị́nị́ ꞌdã sĩ ko kí dó ꞌdãá. Kí mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãtíꞌbô jọ, “Álẽ dó mụlé ãmbógó mádrị̂ drị̂lé.”

55 Wó Rẽbékã ꞌbã ádrị́pị kí ãndrẽ be jọ kí, “Lẽ ĩzóŋâ ꞌbã uꞌá drĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ jõku mụdrị́ ꞌdĩpí ráká ĩꞌdi dô sĩ mụ ĩndõ.”

56 Wó ãtíꞌbô jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ịrị́ ma ꞌdâ ku, ãꞌdusĩku úꞌdîꞌda Úpí fẽ mání drị̃lẹ́ba ácị̃ mádrị̂ gá rá, ĩfẽ ámụ ãmbógó mádrị̂ rụ̂lé.”

57 Jọ kí, “Ãma drĩ ĩzóŋâ umve ꞌba amụ́ drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ jọlé nĩ.” 58 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umve kí dó Rẽbékã ꞌi ãzíla zị kí ĩꞌdi, “Ílẽ mụlé ágọ́bị́ ꞌdĩ be rá yã?” Umvi dó, “ꞌẼ, ma mụ rá.”

59 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ pẽ kí dó Rẽbékã kí tị ũkú ándrá ĩꞌdi tã mbalépi ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ be, mụ kí dó ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ trũ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe. 60 Wi kí dó sụ̃sụ́ Rẽbékã ní jọ kí, “Ãmã ámvọ́pị ítị álĩfũ álĩfũ; anzị mídrị́ tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã ndẽ kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí rá.”

61 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Rẽbékã kí izonzi ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru rĩ kí abe tụ kí dó ngãmíyã kí sị́ gá ãzíla ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌdụ dó Rẽbékã ꞌi trũ mụjó.

62 Ĩsákã amụ́ kídí Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃ gâsĩ Kãnánĩ ꞌbã wókõ ándrá Nẹ̃gẹ́vụ̃ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá. 63 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ĩndróloŋá sĩ Ĩsákã mụ ámvụ́ agâlé ị́jọ́ ũrã trũ Ãdróŋá drị̃ gá, inga mịfị́ ụrụgá ndre ngãmíyã kí amụ́ agá. 64 Rẽbékã ndre vâ ãngũ ụrụgá, ndre Ĩsákã ꞌi, asị́ ngãmíyã sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ 65 ãzíla zị ãtíꞌbô ꞌi, “Ágọ́bị́ amụ́lépi ámvụ́ agâ sĩ ãma drị̃ alịlépi ꞌdã ãꞌdi ꞌi?” Ãtíꞌbô umvi ĩꞌdiní, “ꞌDã ãmbógó mádrị̂ ꞌi.” Rẽbékã aku dó ru drị̃ bõngó sĩ cí. 66 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbô nze dó Ĩsákã ní ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú pírí. 67 Ĩsákã ajî dó Rẽbékã ꞌi ãndrẽ Sárã drị́ jó agá ãzíla acâ dó ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru. Lẽ ĩꞌdi ambamba, ãzíla acâ dó ꞌbá Ĩsákã ꞌbã ásị́ ũŋmĩlépi rĩ rú ãndrẽ ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.

25

Anzị Kẹ̃tụ́rã ꞌbã tịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ kî

1 Ịbụrahị́mụ̃ ĩgbã vâ ũkú ãzí rĩ rụ́ la Kẹ̃tụ́rã ꞌi. 2 Tị ĩꞌdiní anzị ꞌdĩ kî: Zĩmũránĩ ꞌi, Yõkĩsánĩ ꞌi, Mẽdánĩ ꞌi, Mị̃dị́yánị̃ ꞌi, Ĩsãbákĩ ꞌi, ãzíla Sụ́wã ꞌi. 3 Yõkĩsánĩ tị Sébã kí Dẽdánĩ be, Dẽdánĩ tị Ãsũrímũ ꞌi, Lẹ̃tụ̃sị́mụ̃ ꞌi ãzíla ꞌbá Lẹ̃wụ̃mị́mụ̃ drị̂ kí abe.

4 Anzị Mị̃dị́yánị̃ drị̂ kí:

Ífã ꞌi, Ĩférũ ꞌi, Hãnókĩ ꞌi, Ãbídã ꞌi ãzíla Ĩlídã ꞌi. ꞌDĩ kí ándrá pírí anzị Kẹ̃tụ́rã drị̂ kî.

5 Ịbụrahị́mụ̃ fẽ dó ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí Ĩsákã drị́. 6 Wó Ịbụrahị́mụ̃ drã drĩ ku rú, fẽ ãko wókõ anzị ũkú ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru rĩ ꞌbadrị̂ kí ãzíla pẽ dó sĩ kí tị ãngũ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru ngọ́pị̃ Ĩsákã rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ álị́.

Drã ãzíla ị̃sị̃ŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂

7 Ịbụrahị́mụ̃ uꞌá dó ídri rú ílí 175 drã dó ĩndõ. 8 Drã dó ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ĩdránígó ru, mụ dô sĩ áyị́pịka ũdrãlépi rá rĩ ꞌba rụ̂lé. 9 Ngọ́pị̃ Ĩsákã kí Ịsụmayị́lị̃ be ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi ụ̃jị́gọ́ Mãkĩpélã gá, ámvụ́ Mãmírẽ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã agá gâlé ru Ífĩrõnĩ Zõhárĩ ngọ́pị ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ drị̂ agá. 10 ꞌDĩ ámvụ́ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi ị̂sị̃ dó Ịbụrahị́mụ̃ kí ũkû Sárã ꞌbe ị̃rị̃ trá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá. 11 Drã Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ ngọ́pị̃ Ĩsákã nî, ĩꞌdi ꞌbã uꞌá agá ãni rú kídí Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃ drị̂ tị gá.

Anzị Ịsụmayị́lị̃ drị̂ kî

12 ꞌDĩ ãwí Ịsụmayị́lị̃ ũkú Ịbụrahị́mụ̃ drị́ Sárã ꞌbã ãtíꞌbó ru Hãgárĩ Mị̃sị́rị̃ ízó ru rĩ ꞌbã tịlé rĩ drị̂ ꞌi. 13 Anzị Ịsụmayị́lị̃ drị̂ kí gápi ꞌdĩ tịŋá ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ; ngọ́tị́ kãjãní rĩ rụ́ Nẽbãyọ́tị́ ꞌi, ũngúkú la gá rĩ kí Kẽdárĩ ꞌi, Ãdị̃bẹ́lị̃ ꞌi, Mĩbũsámũ ꞌi, 14 Mísíma ꞌi, Dúmã ꞌi, Másã ꞌi, 15 Hãdádĩ ꞌi, Témã ꞌi, Yẹ̃tụ́rị̃ ꞌi, Náfĩsĩ ꞌi ãzíla Kẽdémã ꞌi. 16 ꞌDĩ kí anzị Ịsụmayị́lị̃ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rụ́ ũsĩlé sụ́rụ́ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ ãzíla ãngũ ĩꞌbã kí sĩ urijó rĩ abe rĩ kî. 17 Ịsụmayị́lị̃ uꞌá ídri rú ílí 137 drã dó ĩndõ. 18 Anzị Ịsụmayị́lị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ri kí uꞌálé drĩdríŋĩ ãngũ Hãvị́lã ꞌbadrị́ Sụ́rị̃ be rĩ gá Mị̃sị́rị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã agá gâlé ru mụ agá Ãsụ́rị̃yã gâlé ru. Anzị ꞌdĩ ngụ̃ kí ru ĩꞌbã ádrị́pịka Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí abe ũnzí.

Ị́sãwụ̃ kí tĩjó Yãkóꞌbõ be rĩ

19 ꞌDĩ ãwí Ĩsákã Ịbụrahị́mụ̃ ngọ́pị drị̂ ꞌi. 20 Ĩsákã ꞌbã ílí la dó mụ calé kãlị́ sụ ꞌbo, ĩgbã dó Rẽbékã Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ Ãrãménĩyã rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Lábãnĩ ꞌbã ámvọ́pị ꞌi angájó Pãdãnĩ Ãrámũ gá. 21 Rẽbékã ꞌbã tịjó ku rĩ sĩ Ĩsákã zị Úpí ĩꞌdinî. Úpí umvi ĩꞌdi ꞌbã zịtáŋá rá, Rẽbékã ịsụ́ dó sĩ ꞌa. 22 Anzị ãꞌbã kí dó sĩ ru ị̃rị̃, ri kí dó ru colé ĩꞌdi agâlé útĩ drĩ kí ku rú. Rẽbékã zị, “Ãꞌdu la ru idé áma ụrụꞌbá gá íni nĩ?” Mụ dó sĩ Úpí zịlé ị́jọ́ la sĩ.

23 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Sụ́rụ́ ị̃rị̃ kí ími ꞌa gá nĩ, mi rú ꞌbá kí ãwụ̃ ị̃rị̃, kí ru awa ndú-ndú angájó ími agá ꞌdâ. Sụ́rụ́ ãlu rĩ la adru ũkpó trũ ĩꞌdi ãzí rĩ ndẽ rá. Ngọ́tị́ kãjãní rĩ la mụ adrulé vúlé rĩ pálé gá.”

24 Sáwã ĩꞌdi ꞌbã tĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, ísụ́ anzị ãgọbị kí ĩꞌdi ꞌa gá ị̃rị̃. 25 Kãyó rĩ íní la ika rú ꞌbíko trũ jĩnã, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌda dó rụ́ la Ị́sãwụ̃ ꞌi. 26 Vúlé rĩ ãfũ ãzíla rụ ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ ꞌbã ĩníŋá ĩꞌdidrị́ sĩ cí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌda dó rụ́ la Yãkóꞌbõ ꞌi. Ĩsákã ꞌbã ílí ca dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ázíyá ũkû ꞌbã anzị ꞌdĩ kí tĩjó rĩ sĩ.

27 Anzị ꞌdĩ zo kí dó rá, Ị́sãwụ̃ acá dó ãlị́gọ́ dora gbẹlépi rĩ rú ꞌbá ásé ꞌa ãni la rú, wó Yãkóꞌbõ ꞌbãngá ꞌbá ị̃gbẹ́ uꞌálépi lị́cọ́ gá la. 28 Ĩsákã lẽ ꞌbãngá Ị́sãwụ̃ ꞌi ĩzá ásé agá rĩ ꞌbã ãjị́ sĩ, wó Rẽbékã lẽ ꞌbãngá Yãkóꞌbõ ꞌi.

Ị́sãwụ̃ ꞌbã hákĩ ĩꞌdidrị́ kãjãnĩ drị̂ ụzịjó rĩ

29 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yãkóꞌbõ la lõpérẽté aꞌdí agá, Ị́sãwụ̃ angá dora gá ãzíla ãbị́rị́ ndẽ dó ĩꞌdi káyĩ. 30 Jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mí ãfẽ mání lõpérẽté ika ꞌdĩ ꞌi gbõrú! Má ukó rá.” (ꞌDĩ bãsĩ ĩꞌdi umvejó Ídõmũ ꞌi ꞌdĩ.)

31 Yãkóꞌbõ umvi, “Ma míní fẽ la rá, ídrĩ hákĩ míní adrujó mání kãjãní rĩ fẽ mání rá rĩ gá.”

32 Ị́sãwụ̃ jọ, “Múké ma úgólé drãlé drã, mání adrujó kãjãní rĩ la mání mũkẽ íngõ idé yã?”

33 Yãkóꞌbõ jọ, “Ína ũyõ ị́jọ́ míní adrujó kãjãní rĩ mi fẽ la mání ráká.” Ị́sãwụ̃ na dó sĩ ũyõ fẽ dó sĩ hákĩ ĩꞌdi sĩ adrujó kãjãní rĩ Yãkóꞌbõ drị́.

34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ fẽ dó ĩꞌdiní íná lõpérẽté sĩ nalé, mvu dó ãzíla inga dó ru mụlé rá. ꞌDĩ dó bãsĩ ị́jọ́ Ị́sãwụ̃ ꞌbã hákĩ ĩꞌdidrị́ kãjãnĩ drị̂ ꞌbãjó áváŋá ru rĩ ꞌi.

26

Ĩsákã ꞌbã uꞌájó Gérã gá rĩ

1 Rílẽ ãzí aꞌdé ãngũ drị̃ gá ị̃dị́ cécé ụ́ꞌdụ́ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ngá rĩ sĩ rĩ áni. Ĩsákã mụ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ úpí Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ rụ́ Gérã gá. 2 Úpí iꞌda ru Ĩsákã ní jọ, “Ímụ ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé ku, mí adru ãngũ mání lũlé míní mí adru ala gá rĩ gá. 3 Mí uꞌá drĩ ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ cêkõ, ma adru mí be ãzíla ma míní sụ̃sụ́ wi rá. Ma ãngũ ꞌdĩ fẽ míní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe ũyõ ándrá mání nalé mí átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ tãmbajó. 4 Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní fẽ kpẹ̃lé cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ kî áni, ma vâ ãngũ ꞌdĩ kí fẽ pírí ĩꞌbanî. Ma rú sụ̃sụ́ wi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ, 5 ãꞌdusĩku Ịbụrahị́mụ̃ are ma rá ãzíla mba vâ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã ị́jọ́ mání azịlé rĩ kí abe rá.” 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩsákã uꞌá dó sĩ Gérã gá ꞌdãá.

7 Ãngũ ꞌdị́pịka kí mụ ĩꞌdi zịlé ũkû ị́jọ́ sĩ ꞌbo, umvi, “Ĩꞌdi mâ ámvọ́pị ꞌi,” ãꞌdusĩku idé ụ̃rị̃ sĩ sĩ jọjó la, “ꞌDĩ mâ ũkû ꞌi” ũrã “ꞌBá ãngũ ꞌdĩ gá rĩ icó kí áma ꞌdịlé rá mâ ũkû Rẽbékã la adrujó ũniyambamba rú rĩ sĩ.” 8 Ĩsákã la mụ uꞌálé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ꞌdãá ꞌbo, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ úpí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ andré ãngũ dẹ̃rị́sã gâsĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé, ndre Ĩsákã la avá agá ũkû Rẽbékã be, amvu ĩꞌdi lẽtáŋá sĩ cí. 9 Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ umve Ĩsákã ꞌi jọ, “Ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌdĩ mî ũkû ꞌi! Íjọ ĩꞌdi mî ámvọ́pị ꞌi íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” Ĩsákã umvi ĩꞌdiní, “Má ũrã ádrĩ jọ la ĩꞌdi mâ ũkû ꞌi ála áma ꞌdị rá.” 10 Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ, “Mí idé dó ãma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? ꞌBá má ãni ãzí ãlu la drĩ tá ru la agá ũkú mí drị́ ꞌdĩ sĩ rá, mí ají tá drị̃lẹ́ ũnzĩ ãma drị̃ gá ꞌbo.” 11 Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ azị ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩcãndĩ jõku drĩ ru la ũkú ꞌdĩ sĩ rá, ála ĩꞌdi ꞌdị rá.”

Ãwãŋá kídí drị̃ gá rĩ

12 Ĩsákã sa ũri ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá, ílí ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ tra ãkónã alị údu rĩ pâlé 100 ãꞌdusĩku Úpí wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ rá. 13 Málĩ ĩꞌdidrị̂ ri kí kpẹ̃lé kpẹ̃kpẹ̃ ãzíla acá dô sĩ ꞌbá kụ́rẹ́nị́ la. 14 Ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ, tị́ ãzíla ꞌbá ãtiꞌbo rú ꞌdĩ kí ũꞌbí rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ kí acá kí dó ĩꞌdiní ãjã sĩ. 15 Kụ̃ kí dó sĩ kídí ándrá ãtíꞌbó átẹ́pị̃ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌbã kí galé ịsụ́ ĩꞌdi drĩ ꞌdĩ sĩ ídri rú rĩ kí tị pírí cí. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ Ĩsákã ní, “Mí aꞌbe ãmã ãngũ. Ũkpó mídrị̂ iti dó ãmadrị̂ rá.” 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩsákã ĩdã dó ru ꞌbá kãbĩlõ ucélépi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ kí andre gá ꞌdãá rá, mụ dó sĩ lị́cọ́ ꞌbelé áꞌbụ ꞌa Gérã drị̂ gá. 18 Ĩsákã uvá kídí ándrá átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã galé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ ꞌbã kí ãzụ̃lé átẹ́pị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ sĩ ꞌdĩ kí ãzíla ꞌda vâ ĩꞌbaní rụ́ ándrá átẹ́pị̃ ꞌbã ꞌdalé rĩ kí vúŋá. 19 Ãtiꞌbo Ĩsákã drị̂ ga kí kídí áꞌbụ agâlé ịsụ́ kí ị̃yị́ ãlá la ala gá ꞌdãá. 20 ꞌBá Gérã gá kãbĩlõ ucélépi rĩ ãwã kí ꞌbá kãbĩlõ Ĩsákã drị̂ kí ucélépi rĩ kí abe ãzíla jọ kí, “Ị̃yị́ ꞌdĩ ãma ãni!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ĩsákã ꞌda dó sĩ ị̃yị̂ rụ́ Ĩsékĩ* ꞌi, ĩꞌbã kí ãwãjó drị̃ la gá rĩ sĩ. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbó Ĩsákã drị̂ ga kí kídí ãzî, ãwã kí vâ drị̃ la gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩsákã ꞌda dó sĩ rụ́ la Sítĩnã† ꞌi. 22 Isé vâ ru drị̃lẹ́ gá, ga vâ kídí ãzí rĩ i ãzíla ãwã kî dó drị̃ la gá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌda dó sĩ rụ́ la Rẹ̃họ̃bọ́tị̃‡ ꞌi, jọ dó, “Úꞌdîꞌda Úpí ꞌbe dó ãmaní ị́rị́rị́ ꞌbo, ãma dó sĩ zo drị̃ gá drị̃ gá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ gá ꞌdâ.”

23 ꞌDãá rĩ sĩ Ĩsákã mụ dó kpere Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá. 24 Ị́nị́ ꞌdã sĩ Úpí iꞌda ru ĩꞌdiní jọ, “Ma Ãdróŋá mí átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi. Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku ma mí be cí; ma míní sụ̃sụ́ wi rá, ma vâ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ kpẹ̃lé wẽwẽ rú ãtíꞌbó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.” 25 Ĩsákã sị ãlĩtárĩ ꞌdãá ãzíla ị̃nzị̃ dó sĩ Úpí ꞌi. Sị dó hémã ĩꞌdidrị̂ ꞌdãá ãzíla ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ga kí vâ kídí ãzí ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

Ị́jọ́ utúŋá Ĩsákã kí drĩdríŋĩ gá Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ be rĩ

26 Ụ́ꞌdụ́ ãlu úpí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ãmụ́ kí angájó Gérã gá Ãhụ̃zátị̃ ꞌbá ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ itulépi rĩ ãzíla Fĩkólĩ ãmbógó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ trũ Ĩsákã rụ́. 27 Ĩsákã zị kí, “Wó ĩlẽ jõ dó ꞌdâ ꞌbã ngá áma ãjị́ ku yã, ĩmi adró ándrá vâ ꞌdâ ma ĩmidrị̂lé rá yã, ĩmi amụ́ dó má rụ́ ꞌdõlé ãꞌdu gá?”

28 Umvi kí ĩꞌdiní, “Ãndre ábí ꞌbãngá lọ́lọ́ Úpí ĩꞌdi mí be cí rĩ gá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãjọ lẽ dó ãma icí kí tị mî trũ, ãna kí dó sĩ ũyõ ãma drĩdríŋĩ gá cí, 29 ãꞌdusĩku mí icó dô sĩ ãma idélé ũnzí ku, cécé ãmaní ándrá ími idéjó ũnzí ku ãmaní sĩ ími tị ãpẽjó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ áni. Mi dó ꞌbá Úpí ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó drị̃ la gá rá la.” 30 Ĩsákã ꞌbã dó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ụ̃mụ̃, na kí dó íná ãzíla mvụ kí dó ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kî. 31 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãgọbị ꞌdĩ na kí dó ũyõ kí drĩdríŋĩ gá Ĩsákã trũ, Ĩsákã ꞌbã dó kí pá ãzíla aꞌbe kí dó Ĩsákã ꞌi ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

32 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãtiꞌbo Ĩsákã drị̂ amụ́ kí ĩꞌdiní ị́jọ́ kídí ĩꞌbaní galé rĩ drị̂ lũlé jọ kí, “Ãma ịsụ́ dó ị̃yị́ ꞌbo!” 33 ꞌDa dó rụ́ la Síbã§ ꞌi kpere ãndrũ tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌbã rụ́ dó sĩ Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi.

34 Ị́sãwụ̃ la dó mụ calé ílí trũ kãlị́ sụ ꞌbo, ĩgbã dó Bẹ́rị̃ Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Yụ̃dị́tị̃ ꞌi ũkú ru ãzíla ĩgbã vâ Bãsĩmátĩ Ị̃lọ́nị̃ Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. 35 Ũkú ꞌdĩ fẽ kí dó Ĩsákã ꞌbaní Rẽbékã be ũcõgõ ásị́ gá trẹ̃yị́.

27

Ĩsákã wi sụ̃sụ́ Yãkóꞌbõ nî

1 Ĩsákã la mụ delé ꞌbo, mịfị́ la ãzụ̃ dó cí. Umve ngọ́pị̃ Ị́sãwụ̃ ngọ́tị́ kãjãní rĩ jọ ĩꞌdiní, “Mâ ngọ́pị!” Ãꞌị̃ dó, “Ma cí!” 2 Ĩsákã jọ, “Índre ma dó ĩdránígó ãzíla má icó dó uꞌálé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ku. 3 Íꞌdụ mî ụ́sụ kí bọ̃lộ be ãzíla ífũ mụlé mání ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã ĩzá ajílé. 4 Mí aꞌdí mání ĩzá mání lẽlé ãjị́ ambamba rĩ ꞌi, mí ají ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé. Ádrĩ dó na la ꞌbo, ma dó sĩ míní sụ̃sụ́ mádrị́ ãsị̃jó rĩ wi ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku rú.”

5 Ĩsákã ꞌbã ị́jọ́ jọ agá ngọ́pị̃ Ị́sãwụ̃ be ꞌdĩ gá ꞌdâ, Rẽbékã ri ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé. Ị́sãwụ̃ la mụ drị̃ kolé mụle ĩzá ásé agá rĩ ndrụ̃ trũ ꞌbo, 6 Rẽbékã jọ ngọ́pị̃ Yãkóꞌbõ ní, “Má are úꞌdîꞌda mí átẹ́pị ꞌbã ị́jọ́ jọ agá Ị́sãwụ̃ ní, 7 ‘Mí ají mání ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã ĩzá, mí aꞌdí ĩꞌdi mánî. Ádrĩ dó ĩꞌdi na ꞌbo, ma míní sụ̃sụ́ mádrị̂ wi Úpí Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku.’ 8 Mâ ngọ́pị! Mí are ị́jọ́ mání jọlé míní rĩ múké-múké ãzíla ínga ị́jọ́ mání jọlé míní rĩ ꞌi. 9 Ímụ ị̃ndrị́ kí agâlé, mí aꞌdụ́ ị̃ndrị́ mũlũkũdũ ãlá la kí ị̃rị̃, ma ãkónã ãjị́-ambamba la aꞌdí mî átẹ́pị ní cécé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni. 10 Mi ĩꞌdi agụ mí átẹ́pị ní nalé ãzíla ĩꞌdi dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ịsụ́ ꞌdĩ sĩ drã drĩ ku rú benĩ.” 11 Wó Yãkóꞌbõ jọ ãndrẽ Rẽbékã ní, “Índre má ádrị́pị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ụrụꞌbá dụ pírí ꞌbíko rú, wó áma ụrụꞌbá gá ꞌbíko dụ ku. 12 Wó má átẹ́pị drĩ dó lẽ áma ụrụꞌbá ụmvị́lé rĩ gâ? Má icó dó iꞌdálé ꞌbá ꞌbá ulélépi la rú ku yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó áma ụrụꞌbá gá áwãtáŋá ajílé sụ̃sụ́ wiŋá kẹ̃jị́ gá ku yã?”

13 Ãndrẽ Rẽbékã umvi ĩꞌdiní, “Áwãtáŋâ ꞌbã adru áma drị̃ gá, mâ ngọ́pị; mí idé lú ị́jọ́ mání jọlé míní ꞌdĩ ꞌi, ímụ ãzíla mí aꞌdụ́ mání ị̃ndrị́ kî.”

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ dó ị̃ndrị́ kí aꞌdụ́lé ajílé ãndrẽ rụ́ ꞌdõlé, aꞌdí dó ĩzâ ãjị́ ambamba rú átẹ́pị̃ ꞌbã lẽlé rĩ áni. 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Rẽbékã aꞌdụ́ dó bõngó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị̃ drị̃drị̃ Ị́sãwụ̃ drị́ ũnĩ sĩ ndẽlépi rá ĩꞌdiní tãmbalé ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá rĩ kí fẽlé sụ̃lé Yãkóꞌbõ nî. 16 Aku ị̃ndrị́ íníríkó ĩꞌdidrị́ kí gá ãzíla ãngũ imbe gá ꞌbíko kó ru rĩ kí abe. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fẽ dó íná ĩꞌdi ꞌbã aꞌdílé ãjị́ ambamba ꞌdã ngọ́pị̃ Yãkóꞌbõ drị́.

18 Yãkóꞌbõ mụ dó átẹ́pị̃ rụ̂lé ãzíla jọ, “Mâ átẹ́pị!” Ãꞌị̃, “Ma cí,” zị ĩꞌdi, “Mi dó mâ ngọ́pị íngõ ꞌi?”

19 Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Ma mî ngọ́pị kãjãní Ị́sãwụ̃ ꞌi; ánga ãzị̂ cécé tá míní lũlé mání rĩ áni. Mí angá rilé ụrụgá ãzíla ína ĩzá mání ajílé míní ꞌdĩ ꞌi, mi dô sĩ mání sụ̃sụ́ wi.”

20 Ĩsákã zị ngọ́pị̃ ꞌi, “Mí ịsụ́ ĩzâ gbõŋáŋá ru íngoní ru?” Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdi, “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ko áma ãzã ĩzâ ịsụ́jó nĩ.”

21 Ĩsákã jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mâ ngọ́pị, mí asé drĩ mi ãni rú má rụ́ ꞌdõlé, ma dó sĩ ími ụrụꞌbá ụmvị́ nị̃jó la ãndá-ãndá ru mi Ị́sãwụ̃ ꞌi yã jõku yụ.”

22 Yãkóꞌbõ asé dó ru ãni rú átẹ́pị̃ Ĩsákã rụ́ ꞌdõlé. Ĩtrĩkã ĩꞌdi jọ, “Ími ụ́ꞌdụ́kọ́ la ꞌụ cécé Yãkóꞌbõ drị̂ áni, wó ími drị́ kí cécé Ị́sãwụ̃ drị̂ kî áni.” 23 Ĩtrĩkã dó Yãkóꞌbõ ku ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã drị́ kí ꞌbíko rú cécé Ị́sãwụ̃ drị̂ kî áni. Ĩsákã dó ãni rú lẽ agá ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wi agá, 24 wó zị ĩꞌdi ị̃dị́, “Ãndá-ãndá ru mi ma ngọ́pị Ị́sãwụ̃ ꞌi yã?” Umvi ĩꞌdi, “ꞌẼ, ma Ị́sãwụ̃ ꞌi.” 25 Ĩsákã jọ, “Mâ ngọ́pị, mí ají mání ĩzâ ꞌi. Ádrĩ dó na la ꞌbo, ma dó míní sụ̃sụ́ mádrị̂ wi.” Yãkóꞌbõ ajî dó ĩzâ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla fẽ vâ ĩꞌdiní wáyĩnĩ mvụlé ĩndĩ. 26 ꞌDã ꞌbã vúlé gá átẹ́pị̃ Ĩsákã jọ ĩꞌdiní, “Mí asé mi ãni rú má rụ́ ꞌdõlé, mâ ngọ́pị.” 27 Ĩꞌdi dó mụ ru asélé Ĩsákã amvulé ꞌbo, ngụ̃ ĩꞌdi ꞌbã bõngó kî, wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi ãzíla jọ,

“Mâ ngọ́pị ꞌbã ãjị́ la ngụ̃ cécé ámvụ́ Úpí ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó drị̃ la gá rá rĩ drị̂ áni.

28 Ãdróŋá ꞌbã fẽ míní uzogó ꞌbụ̃ gá rĩ

ãzíla ꞌbã fẽ ámvụ́ mídrị̂ ꞌbã adru kí ãkónã kalépi ambamba rĩ kî rú!

Ãdróŋá ꞌbã fẽ míní ãná ꞌbã kakã ãzíla wáyĩnĩ ꞌbã adru míní wẽwẽ rú.

29 Sụ́rụ́ ꞌbã adru kí míní ãzị́ ngalé ãtíꞌbó ru,

ꞌbá pírí ꞌbã tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ími drị̃lẹ́ gá.

Mi adru úpí ru sĩ mí ádrị́pịka kí drị̃ cejó,

anzị mî ãndrẽ ꞌbã tịlé rĩ ꞌbã tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ími drị̃lẹ́ gá.

Áwãtáŋá ꞌbã adru ꞌbá ími wãlépi rĩ kí drị̃ gá

ãzíla drị̃lẹ́ba ꞌbã adru ꞌbá míní sụ̃sụ́ wilépi rĩ kí drị̃ gá.”

Ị́sãwụ̃ aꞌị́ sụ̃sụ́ Ĩsákã drị́

30 Ĩsákã la mụ sụ̃sụ́ wiŋá Yãkóꞌbõ ní rĩ delé ãzíla Yãkóꞌbõ la mụ fũlé ꞌbo, cọtị ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ acá vâ ásé agâlé rĩ sĩ. 31 Aꞌdí vâ ĩzâ ãjị́ ambamba rú, agụ ĩꞌdi átẹ́pị̃ rụ̂lé. Jọ, “Mâ átẹ́pị, mí angá rilé ụrụgá ãzíla ína ĩzá mání ajílé míní ásé agâlé rĩ ꞌi mi dó sĩ mání sụ̃sụ́ mí drị́ gá rĩ wi benĩ.”

32 Ĩsákã zị ĩꞌdi, “Mi ãꞌdi ꞌi?” Umvi, “Ma mî ngọ́pị kãjãní Ị́sãwụ̃ ꞌi.” 33 Ĩsákã aru gbãdrí-gbãdrí ãzíla ụrụꞌbá la iꞌdó yãlé yã-yã, zị dó, “ꞌBá tá ãnãkpá ĩzá aꞌdílépi ajílépi la mání rĩ ãꞌdi ꞌi? Ána ĩꞌdi úꞌdîꞌda ịsụ́ mí afí drĩ ku rú. Áwi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ mádrị́ ãsị̃jó rĩ ꞌbo ãzíla ãndá-ãndá ru ꞌdụ dó sụ̃sụ́ tá tí mání wilé míní rĩ rá.”

34 Ị́sãwụ̃ la mụ ị́jọ́ átẹ́pị̃ Ĩsákã ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo kpẹ̃ dó áwáŋá gá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ásị́ la lẽ dó kpẹ̃lé kpẹ̃kpẹ̃ ãzíla jọ, “Má átẹ́pị íwi mání sụ̃sụ́ mídrị̂ ĩndĩ fô!”

35 Ĩsákã jọ ĩꞌdiní, “Mí ádrị́pị amụ́ áma ulélé. ꞌDụ dó sĩ sụ̃sụ́ mídrị̂ ꞌbo.”

36 Ị́sãwụ̃ jọ, “ꞌdĩ dó pâlé ị̃rị̃ la Yãkóꞌbõ ꞌbã áma ụ̃gụ̃jó úléŋá sĩ rĩ. Rụ́ la vâ Yãkóꞌbõ ꞌi. ꞌDụ ándrá vâ mání adrujó kãjãní rĩ rá, úꞌdîꞌda ꞌdụ vâ sụ̃sụ́ mádrị̂ rá. Ímba tâ dó sụ̃sụ́ ãzí tã mání ku yã?”

37 Ĩsákã umvi Ị́sãwụ̃ ní, “Áꞌbã dó ĩꞌdi úpí ru ími drị̃lẹ́ gá ꞌbo, ãzíla áꞌbã ĩꞌdi ꞌbã kãká kí adrujó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru ꞌbo. Áfẽ ĩꞌdiní ãná kí wáyĩnĩ trũ ꞌbo. Mâ ngọ́pị, ãko ãzí mání icólé idélé míní rá la dó ꞌdáyụ.”

38 Ị́sãwụ̃ rĩ mãmálá ꞌbãlé átẹ́pị̃ drị́ jọ, “Mi lú sụ̃sụ́ wiŋâ trũ ãlu yã, má átẹ́pị? Íwi mání sụ̃sụ́ ĩndĩ fô!” Iꞌdó dó awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere ãzíla mị́ndrệ trũ rũrũ.

39 Ĩsákã jọ ĩꞌdiní,

“Uzogó ꞌbụ̃ gá la dó míní ꞌdáyụ,

ãngũ ãzí ãkónã ũfũlépi múké la la adru míní ꞌdáyụ.

40 Mi adru ídri rú la míní ꞌbá ụꞌdị́jó ménéŋá sĩ rĩ sĩ

ãzíla mi ãzị́ nga mí ádrị́pị drị́ ãtíꞌbó ru.

Wó mi ími ãtrũ mí ádrị́pị drị́lẹ́ agá míní drị̃-ũnzĩ ajíjó rĩ sĩ.”

41 Ị́sãwụ̃ ngụ̃ dó Yãkóꞌbõ ãjị́ ũnzí átẹ́pị̃ ꞌbã ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wijó rĩ sĩ. Ũrã ĩꞌdi ásị́ gâlé, “Ụ́ꞌdụ́ mâ átẹ́pị ị̃sị̃jó rĩ ace kí dó ru wereŋá rú, ma dó sĩ mụ má ádrị́pị Yãkóꞌbõ ꞌdịlé rá.” 42 Rẽbékã la mụ ị́jọ́ Ị́sãwụ̃ ꞌbã itúlé Yãkóꞌbõ ꞌdịjó rĩ nị̃lé ꞌbo, umve Yãkóꞌbõ ꞌi jọ ĩꞌdiní, “Mí ádrị́pị Ị́sãwụ̃ itú ị́jọ́ lẽjó ími ꞌdịjó rá. 43 Mâ ngọ́pị mí idé ị́jọ́ mání jọlé míní ꞌdĩ ꞌi. Mí apá má ádrị́pị Lábãnĩ rụ́ Hãránĩ gâlé. 44 Mí uꞌá ĩꞌdi be kpere mí ádrị́pị ꞌbã ásị́ ꞌbã ịgbẹ agá rá ká, 45 ãzíla drĩ dó ị́jọ́ míní idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ ãvĩ rá, ma dó amụ́ ꞌbá ãzí tị pẽlé mụlé ími ajílé vúlé ꞌdõlé ĩndõ. Ma dó mâ anzị kí ãvĩ ị̃rị̃ trá ụ́ꞌdụ́ ãlu agá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

46 Rẽbékã jọ Ĩsákã ní, “Ma ãyánĩ rú ãzíla má ãndẽ Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkúka Hị́tị̃ rú ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́ sĩ rá. Yãkóꞌbõ drĩ dó sĩ kí ãzí ĩgbã ĩꞌdiní ũkú ru yã áni dũbã la mání drãjó rá rĩ ꞌi.”

28

Ĩsákã pẽ Yãkóꞌbõ tị Lábãnĩ rụ́

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩsákã umve Yãkóꞌbõ ꞌi ãzíla wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ãzíla jọ, “Lẽ mí ĩgbã jõ ũkú Kãnánĩ ízó ru la ku. 2 Ímụ rá la Pãdãnĩ Ãrámũ gá lị́cọ́ mî ãndrẽ ꞌbã átẹ́pị Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ drị̂ gá. Mí ịsụ́ ũkú mî ádrọ́pị Lábãnĩ ꞌbã izonzi kí agá ꞌdãá. 3 Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ ãzíla ꞌbã fẽ vâ míní ũri mídrị̂ ꞌbã kpẹ̃ kí wẽwẽ rú, mi dó sĩ acá sụ́rụ́ ũꞌbí kí ꞌbã áyị́pị ru. 4 Ãdróŋá ꞌbã fẽ míní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe drị̃lẹ́ba ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ ꞌi, mi dó sĩ ãngũ míní uꞌájó ala gá ꞌdâ ãmị́yọ́ŋá ru ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ ꞌdụ mî ãni la rú.” 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩsákã pẽ dó Yãkóꞌbõ tị mụjó Pãdãnĩ Ãrámũ gá, ãngũ ádrọ́pị̃ Lábãnĩ Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ngọ́pị Ãrãménĩyã rú Rẽbékã ꞌbã ádrị́pị andre Yãkóꞌbõ ꞌbadrị́ Ị́sãwụ̃ be rĩ drị́ko gá.

6 Úꞌdîꞌda Ị́sãwụ̃ nị̃ dó rá Ĩsákã wi dó sụ̃sụ́ Yãkóꞌbõ ní ãzíla pẽ dó ĩꞌdi tị sĩ mụjó ũkú ịsụ́jó Pãdãnĩ Ãrámũ gá. Ị́sãwụ̃ nị̃ vâ rá Ĩsákã la mụ Yãkóꞌbõ ní sụ̃sụ́ wilé ꞌbo, fẽ vâ ĩꞌdiní ãzị́táŋá sĩ Kãnánĩ ízó ĩgbãjó ũkú ru ku. 7 Yãkóꞌbõ are dó átẹ́pị̃ kí tị ãndrẽ be rá, mụ dô sĩ Pãdãnĩ Ãrámũ gá. 8 Ị́sãwụ̃ nị̃ vâ ũkú Kãnánĩ ízó ru ꞌdĩ kí ꞌí átẹ́pị̃ Ĩsákã lẽ kí ku rĩ gá rá; 9 mụ dó sĩ átịdrị̂ Ịsụmayị́lị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ngọ́pị drị́, ĩgbã dó ị̃zẹ́pị̃ Mãhãlátĩ Nẽbãyọ́tị́ ꞌbã ámvọ́pị rú rĩ ꞌi ũkú ru.

Urobí ꞌbã Yãkóꞌbõ ũbĩjó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ

10 Yãkóꞌbõ aꞌbe dó Bẹ̃rị̃sẹ́bã rá ko dó sĩ drị̃ mụjó Hãránĩ gá. 11 Ị̃tụ́ ꞌbã ꞌdejó ꞌdẽ rĩ sĩ, ịsụ́ ãngũ ãzí sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó. Aꞌdụ́ írã ãzí ãlu sĩ drị̃ ãtị̃jó, ãzíla la dó ru vụ̃rụ́ ụ́ꞌdụ́ kolé. 12 Ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́ ko agá ꞌdĩ gá ꞌdâ urobí ũbĩ ĩꞌdi, urobî agá ꞌdãá, ndre ãpị́kẹ ãzí ꞌbãlé pá la ꞌbã sĩ adrujó vụ̃rụ́ ãzíla drị̃ la ꞌbã sĩ cajó kpere ꞌbụ̃ gá la ãzíla mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí asị́ agá ãzíla tụ agá drị̃ la gâsĩ. 13 Úpí tu pá drị̃lẹ́ la gá ụrụgá ꞌdãá jọ, “Ma Úpí Ãdróŋá mí áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, ma Ãdróŋá Ĩsákã drị̂ ꞌi, ma rú ãngũ míní sĩ ími lajó ala gá ꞌdĩ fẽ míní ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe. 14 Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí adru wẽwẽ rú cécé cínákí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ áni, kí ru iré ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru ãzíla ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru, ándrâlé ru ãzíla ụ́rụ̂lé ru. Ma rú sụ̃sụ́ wi sụ́rụ́ pírí ꞌbaní mí rụ̂ sĩ ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ. 15 Ímba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ími ásị́ gá, ma adru mí be ãzíla ma ími tãmba ãngũ míní mụjó rĩ kí agá, ma rú vâ ími ají vúlé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdõlé; má icó ími aꞌbelé ku kpere mání ị́jọ́ mání jọlé míní ꞌdĩ idé agá.”

16 Yãkóꞌbõ la mụ angálé ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ ꞌbo, jọ, “Ãndá-ãndá ru Úpí ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ cí, wó ánị̃ tá ị́jọ́ ꞌdĩ ku.” 17 Idé dó ụ̃rị̃ sĩ ãzíla jọ, “Ãngũ ꞌdĩ la ꞌbá rụ ụ̃rị̃ rú ꞌdõ áni yã! ꞌDĩ dó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌi; ĩꞌdi vâ kẹ̃jị́ tị ꞌbụ̃drị̂ ꞌi.”

18 Yãkóꞌbõ angá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, aꞌdụ́ írã tá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru drị̃ ãtị̃jó rĩ ꞌi, ịꞌdị ĩꞌdi ụrụ gá pịrị-pịrị sĩ ãngũ ꞌdã ị́jọ́ ũrãjó ãzíla ũsũ ãdu drị̃ la gá sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá nî. 19 ꞌDa dó ãngũ ꞌdã rụ́ Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi. Ála ándrá táwụ̃nị̃ ꞌdã umve Lụ́zị̃ ꞌi. 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ na ũyõ jọ, “Ãdróŋá drĩ adru má be ãzíla drĩ áma tã mba ãcị̃ mádrị́ ꞌdĩ agá, drĩ vâ mání íná fẽ nalé bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ rĩ kí abe, 21 ádrĩ vâ sĩ ãgõ vúlé mâ átẹ́pị drị́ko gá ꞌdõ lé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá, Úpí la dó adru Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi. 22 Írã mání ịꞌdịlé pịrị-pịrị ꞌdĩ la adru ãngũ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãzíla ãko pírí mání ịsụ́lé rĩ ꞌbã wókõ ãlu mụdrị́ drị́ gá rĩ ma fẽ la Ãdróŋá nî.”

29

Yãkóꞌbõ ꞌbã acájó Pãdãnĩ Ãrámũ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ mụ dó ãcị̃ trũ drị̃ gá wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. 2 Ĩꞌdi ꞌbã mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ ndre kídí rị̂ ãzí agá ãzíla tị la gá ꞌdãá kãbĩlõ ula kí ru ngúlú ru ngúlú ru, ãꞌdusĩku kídí ꞌdã Kãbĩlõ ꞌbã kí jõ sĩ ị̃yị́ mvụjó rĩ ꞌi. Ála jõ kídí ꞌdã tị ụ̃pị̃ írã kpakụ la sĩ. 3 Kãbĩlõ drĩ kí dó sáwã pírí sĩ ru atrá ãngũ ãlu gá ꞌbo, ꞌbá kãbĩlõ kí ucélépi rĩ kí dó írã ꞌdã gũ bụ́lụ́ gá kí dó sĩ kãbĩlõ ꞌbaní ị̃yị́ fẽ mvụlé ãzíla kí dó vâ írã gũ vúlé sĩ kídí tị ụ̃pị̃jó cí.

4 Yãkóꞌbõ zị ꞌbá kãbĩlõ kí ucélépi ꞌdĩ kí, “Mâ wọ̃rị́kâ ĩmi angá íngõlé yã?” Umvi kí, “Ãma angá Hãránĩ gá.” 5 Zị kí, “Ị̃nị̃ Lábãnĩ Nãhọ́rị̃ umvelépi áyị́pị rĩ rá yã?” Umvi kí, “ꞌẽ, ãnị̃ ĩꞌdi cé.” 6 Yãkóꞌbõ zị kí, “Ĩꞌdi múké yã?” Umvi kí, “ꞌẽ, Lábãnĩ múké, índre ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ la amụ́ kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kî trũ ꞌdã.” 7 Yãkóꞌbõ jọ ĩꞌbaní, “Ị̃tụ̂ drĩ ụrụgá ꞌdĩ; sáwã kãbĩlõ ꞌbã kí sĩ ru trajó ãngũ ãlu gá rĩ ca drĩ ku, ĩfẽ ĩꞌbaní ị̃yị́ mvụlé ꞌbã mụ kí rú dó sĩ ĩrí nalé.” 8 Umvi kí, “Ãma icó ku kpere kãbĩlõ ꞌbã kí ru atrá agá pírí ráká, ála írã kídí tị gá rĩ gũ bụ́lụ́ gá, ála dó sĩ kãbĩlõ ꞌbaní ị̃yị́ fẽ mvụlé ĩndõ.”

9 Yãkóꞌbõ ꞌbã kí drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Rãkẹ́lị̃ iyá kãbĩlõ átẹ́pị̃ drị̂ kí trũ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ꞌbá kãbĩlõ ucélépi la. 10 Yãkóꞌbõ la mụ ádrọ́pị̃ Lábãnĩ ị̃zẹ́pị Rãkẹ́lị̃ ndrelé kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kî trũ ꞌbo, mụ kídí tị gâlé, gũ dó írã bụ́lụ́ gá sĩ kãbĩlõ ꞌbaní ị̃yị́ fẽjó mvụjó. 11 Yãkóꞌbõ amvu kí ru Rãkẹ́lị̃ be kpãrã ãzíla iꞌdó dó awálé mị́ndrẹ trũ ãyĩkõ sĩ. 12 Nze dó ru vú Rãkẹ́lị̃ ní, “Ma mí átẹ́pị ꞌbã kãká, Rẽbékã ꞌbã ngọ́pị ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rãkẹ́lị̃ cẹ̃ dó ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé átẹ́pị̃ nî. 13 Lábãnĩ la mụ ị́jọ́ ãdrõmvâ Yãkóꞌbõ drị̃ gá rĩ arelé ꞌbo, gbõgbõ afụ ru mụlé ĩꞌdi aꞌị́lé, amvu kí ru Yãkóꞌbõ be kpãrã ají dó ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá ꞌdõlé, ãzíla Yãkóꞌbõ nze dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí vú pírí.

14 Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mi ĩfãkã ãzíla ãrí mádrị̂ ꞌi.” Yãkóꞌbõ uꞌá dó sĩ ĩꞌdi be ꞌdãá ĩmbá ãlu.

Yãkóꞌbõ ĩgbã Léyã kí Rãkẹ́lị̃ be

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní “Míní adrujó mání kãká rĩ sĩ adru mi dó sĩ ãzị́ nga mání ĩsá ru la ku. Ílũ mání ílẽ má ũfẽ mi íngõpí yã rĩ ꞌi.” 16 Lábãnĩ ꞌbã ị̃zẹ́pịka kí ándrá ị̃rị̃, kãjãní rĩ ꞌbã rụ́ Léyã ꞌi, ãzíla vúlé rĩ ꞌbã rụ́ Rãkẹ́lị̃ ꞌi. 17 Léyã ꞌbã mịfị́ kí ándrá ũniyambamba rú, wó Rãkẹ́lị̃ ụrụꞌbá ꞌbãngá túlí-túlí ãzíla ũniyambamba rú. 18 Yãkóꞌbõ ásị́ lẽ Rãkẹ́lị̃ ꞌi ãzíla jọ, “Ma ãzị́ nga míní ílí ázị̂rị̃, mi dó sĩ mání mî ị̃zẹ́pị vúlé Rãkẹ́lị̃ fẽ ũkú ru.”

19 Lábãnĩ jọ, “Má ãꞌị̃ rá, ma dũbã la ĩꞌdi fẽ míní ndẽ mání ĩꞌdi fẽjó ꞌbá ãzí ní rĩ rá. Mí uꞌá áma andre gá ꞌdâ.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ nga dó ãzị́ ílí ázị̂rị̃ Rãkẹ́lị̃ ĩgbãjó, wó ílí ꞌdĩ indré kí ĩꞌdiní wereŋá ru ĩꞌdi ꞌbã Rãkẹ́lị̃ lẽjó ambamba rĩ sĩ.

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ jọ dó Lábãnĩ ní, “Sáwã mádrị́ ãzị́ ngajó rĩ ukó dó rá, mí ãfẽ dó mâ ũkû ꞌi.”

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Lábãnĩ umve dó ꞌbá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ kí pírí idé dó sĩ ĩꞌbaní yãmãrĩ. 23 Wó ị́nị́ ꞌdã sĩ Rãkẹ́lị̃ fẽjó rĩ kẹ̃jị́ gá Lábãnĩ fẽ Léyã ꞌi áyụ, ãzíla Yãkóꞌbõ icí kî dó sĩ ru ĩꞌdi be. 24 Lábãnĩ fẽ dó ị̃zẹ́pị̃ Léyã ní Zị̃lị́pã ꞌi ãtíꞌbó ru.

25 Yãkóꞌbõ la mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo, ịsụ́ ꞌbâ Léyã ꞌi adru Rãkẹ́lị̃ ꞌi ku. Mụ Lábãnĩ rụ̂lé, jọ “Mí idé dó ma íni ãꞌdu sĩ? Ánga ãzị́ sĩ Rãkẹ́lị̃ ĩgbãjó áyụ ku yã? Mí ule dó áma drị̃ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” 26 Lábãnĩ umvi jọ, “Lãꞌbĩ ãmadrị̂ sĩ îgbã ĩzóŋá vúlé rĩ kãjãní rĩ ní drị̃drị̃ ku. 27 Ítẽ kpere ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ụ́ꞌdụ́ ị̃zị̃nãkã drị̂ ꞌba ukó kí ráká, ma míní Rãkẹ́lị̃ fẽ ídrĩ ãzị́ nga ílí ázị̂rị̃ ị̃dị́ rĩ gá.”

28 Yãkóꞌbõ ãꞌị̃ rá ãzíla ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ị̃zị̃nãkã drị̂ kí mụ ukólé ꞌbo, Lábãnĩ fẽ ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ ꞌi ĩꞌdiní ũkú ru. 29 Lábãnĩ fẽ Bílĩhã ꞌi Rãkẹ́lị̃ ní ãtíꞌbó ru. 30 Yãkóꞌbõ fi dó Rãkẹ́lị̃ drị́ jó agá ko dó sĩ ĩꞌdi be, ãzíla lẽ Rãkẹ́lị̃ ꞌi Léyã ní ãndânĩ. Nga dó sĩ ãzị́ Lábãnĩ ní ílí ázị̂rị̃ ị̃dị́.

Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ kî

31 Úpí la dó mụ ndrelé la úlẽ Léyã ku, nzị̃ ĩꞌdi ꞌbã mvájólé rá, wó Rãkẹ́lị̃ ace úndó ru. 32 Léyã ịsụ́ dó ꞌa, tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌdâ dó sĩ rụ́ la Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌi. Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌbã ífí, “Úpí andré dó áma ũcõgõ rá ꞌi. Ãndá-ãndá ru má ágô dó áma lẽ rá.” 33 Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, jọ, “Úpí are dó úlẽ ma ku rĩ ꞌbo, fẽ dó mání ꞌdõ ꞌi.” ꞌDa dó sĩ rụ́ la Sị̃mọ́nị̃ ꞌi. 34 Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ ꞌi, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, jọ, “Mâ ágô dó ru ĩbĩ má be rá, ãꞌdusĩku átị dó ĩꞌdiní anzị ãgọbị kí na ꞌbo.” ꞌDa dó sĩ rụ́ la Lẹ́vị̃ ꞌi. 35 Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ ꞌi, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, jọ, “Úꞌdîꞌda ma dó Úpí ịcụ́ rá.” ꞌDa dó sĩ rụ́ la Yụ́dã ꞌi. Lị dó ru ngọ́tị́ ịsụ́ŋá gá rá.

30

1 Rãkẹ́lị̃ la mụ ndrelé la ítị anzị Yãkóꞌbõ ní ku, uja acálé ámvọ́pị̃ ní ãjã sĩ. Jọ, “Yãkóꞌbõ, ífẽ mání anzị, jõ íni ku ma mụ drãlé rá.”

2 Yãkóꞌbõ acá dó Rãkẹ́lị̃ be ũmbã sĩ ãzíla jọ, “Mí ũrã ma Ãdróŋá ími atrịlépi tịŋá gá cí rĩ ꞌi yã?” 3 Rãkẹ́lị̃ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Ãtíꞌbó mádrị́ Bílĩhã ꞌi ꞌdĩ, ĩmi icí ĩmi ĩꞌdi be, ítị ĩꞌdi be anzị kí lị́cọ́ mádrị̂ ꞌbã adru rû sĩ cí.” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rãkẹ́lị̃ fẽ dó ĩzóŋá ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru Bílĩhã ꞌi Yãkóꞌbõ ní ũkú ru. Yãkóꞌbõ ící kí dó ru ĩꞌdi be 5 ãzíla ịsụ́ dó ꞌa, tị dó sĩ ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́. 6 Rãkẹ́lị̃ jọ dó, “Ãdróŋá lị dó ị́jọ́ áma drị̃ gá múké ꞌbo; are dó áma áwáŋá rá ãzíla fẽ dó mání ngọ́tị́ ágọ́bị́.” ꞌDa dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ Dánĩ ꞌi. 7 Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ĩzóŋá ãtíꞌbó ru Bílĩhã ịsụ́ vâ ꞌa ãzí, tị dó sĩ Yãkóꞌbõ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ị̃rị̃ jó rĩ ꞌi, 8 Rãkẹ́lị̃ jọ, “Ãtrị dó ãma ị̃fụ́ ãjã sĩ mâ ámvọ́pị be wó ándẽ dó ꞌbo.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌda dó sĩ rụ́ la Nãfũtálĩ ꞌi.

9 Léyã la mụ ndrelé la ítu pá tịŋá gá cí ꞌbo, fẽ ĩzóŋá ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru Zị̃lị́pã ꞌi Yãkóꞌbõ ní ũkú ru. 10 Léyã ꞌbã ãtíꞌbó Zị̃lị́pã tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́ Yãkóꞌbõ nî. 11 Léyã jọ, “Áma andre dó múké.” ꞌDa dó ngọ́tị̂ rụ́ Gádĩ ꞌi. 12 Ãtíꞌbó Léyã drị́ Zị̃lị́pã tị Yãkóꞌbõ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí rĩ ꞌi. 13 Léyã jọ, “Ãyĩkõ fụ ma ꞌdóni yã! Ũkú kí dó áma umve ãyĩkõ rú ꞌi.” ꞌDa dó ngọ́tị̂ rụ́ Ásẹ̃rị̃ ꞌi.

14 Áyi ãná lãjó rĩ sĩ Rụ́bẹ̃nị̃ angá ámvụ́ agâlé ife umvelé ágófũku rĩ trũ, ĩꞌdi kí ají agá ãndrẽ Léyã nî. Ụ́kụ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ jọ Léyã ní, “Mí ãfẽ mání mi ngọ́pị ꞌbã ágófũku kí be.” 15 Léyã umvi Rãkẹ́lị̃ ní, “Míní mâ ágô pajó rá rĩ ca míní ku yã? ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ ílẽ vâ mâ ngọ́pị ꞌbã ife ágófũku rú rĩ palé ĩndĩ yã?” Rãkẹ́lị̃ umvi dó ĩꞌdiní jọ, “Ị́nị́ ãndrũ rĩ sĩ ĩꞌdi dó mụ ru icílé mí be.”

16 Léyã tẽ dó ágô Yãkóꞌbõ amụ́ agá ĩndróloŋá sĩ ámvụ́ agâlé, lị dó drị̃ la jọ, “Ãndrũ rĩ gá má ĩgbã mi rá, mâ ngọ́pị ꞌbã ife ágófũku rú rĩ sĩ. Mi ãndrũ rĩ gá ko má be.” Yãkóꞌbõ mụ dô sĩ kolé Léyã be.

17 Ãdróŋá are Léyã ꞌbã áwáŋá rá, ịsụ́ dó sĩ ꞌa rá, tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ Yãkóꞌbõ ní námbã tõwú sĩ rĩ ꞌi. 18 Léyã jọ, “Ãdróŋá ũfẽ dó mání ụ̃rọ̃drị́ rá ãꞌdusĩku ĩzóŋá mádrị́ ãtíꞌbó ru rĩ áfẽ ándrá ĩꞌdi Yãkóꞌbõ nî.” Uja dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ ꞌdalé Ĩsãkárĩ ꞌi.

19 Léyã ịsụ́ vâ ꞌa ãzí, tị dó sĩ Yãkóꞌbõ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ námbã ázíyá sĩ rĩ. 20 Jọ, “Ãdróŋá fẽ mání drị̃lẹ́ba ndẽlépi rá rĩ ꞌbo. Ãma dó ãma icí mâ ágô Yãkóꞌbõ be rá, ĩꞌdi dó vâ áma lẽ rá, ĩꞌdi vâ mání ãrútáŋá fẽ ĩndĩ ãꞌdusĩku átị dó ĩꞌdiní anzị ãgọbị kí ázíyá.” ꞌDa dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌi.

21 Sáwã ãzí vúlé gá, Léyã tị ĩzóŋá, ꞌda rụ́ la Dị́nã ꞌi.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá ũrã Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́, are ĩꞌdi ꞌbã áwáŋá rá ãzíla nzị̃ dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã mvájólé rá. 23 Ịsụ́ ꞌa, tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí jọ, “Ãdróŋá wụ̃ dó drị̃nzá áma drị̃ gá rĩ rá.” 24 ꞌDa dó sĩ rụ́ la Yụ̃sụ́fụ̃* ꞌi, ãzíla jọ, “Úpí ꞌbã fẽ mání ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí ị̃dị́.”

Yãkóꞌbõ ꞌbã kãbĩlõ ꞌbã kí kpẹ̃jó rĩ

25 Rãkẹ́lị̃ la mụ Yụ̃sụ́fụ̃ tịlé ꞌbo ꞌdã ꞌbã vúlé gá, Yãkóꞌbõ jọ Lábãnĩ ní, “Ípẽ dó áma tị ma dó sĩ gõ ãmadrị̂lé. 26 Ífẽ áꞌdụ mâ ũkú kí anzị kí abe ãꞌdusĩku ánga míní ãzị́ kí ị́jọ́ sĩ rá ãzíla ífẽ ámụ dó sĩ rá. Ínị̃ dó ánga míní ãzị́ íngõpí yã rĩ gá rá.” 27 Wó Lábãnĩ umvi ĩꞌdiní, “Áma ị́jọ́ drĩ fi ími drị̃ gá rá ímụ ku ãꞌdusĩku má andré újógó gá, Úpí wi mání sụ̃sụ́ míní adrujó ꞌdâ cí rĩ sĩ. 28 Ílũ mání ãjẹ̃ míní lẽlé rĩ kî ãzíla ma kí ũfẽ rá.” 29 Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Ínị̃ ánga míní ãzị́ ílí ũꞌbí ꞌdĩ kí agá ásị́ ãlu sĩ rĩ rá ãzíla kãbĩlõ mídrị̂ kpẹ̃ kí ũꞌbí ru la mání kí tãmbajó rĩ sĩ. 30 Kãbĩlõ mídrị́ ándrá wereŋá mání drĩ amụ́jó ku rĩ sĩ rĩ kpẹ̃ kí wẽwẽ rú mání kí tãmbajó rĩ sĩ ãzíla Úpí wi vâ míní sụ̃sụ́ ãngũ pírí mání acị́jó ri kí agá. Wó úꞌdîꞌda ma dó ãzị́ mádrị̂ kí nga sáwã íngõ gá?”

31 Lábãnĩ zị ĩꞌdi ị̃dị́, “Ílẽ má ũfẽ mi íngõpí?” Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Álẽ ũfẽŋá ãzí ị̃dị́ ku, wó ídrĩ mání ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ idé rá, ma mụ kãbĩlõ mídrị̂ kí tãmbaŋâ trũ drị̃ gá. 32 Ífẽ ãndrũ má acị́ kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ mídrị́ ũꞌbí ꞌdĩ kí agâ sĩ, kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí rĩ kí ịnị rĩ kí abe pírí, kãbĩlõ mvaka ãzíla ị̃ndrịmvaŋa ịnị rĩ kí abe pírí ma mụ kí uyalé ãzíla kí ꞌdụlé mánî. ꞌDĩ dó adru ũyá mání lẽlé ífẽ mání rĩ ꞌi. 33 Ídrĩ dó drụ́zị́ kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí ku la kí ịsụ́ míní fẽlé mání ũyá ru rĩ kí agá ꞌdâ ku, mi dó nị̃ la tọndọlọ ánga ị́jọ́ pịrị rĩ ꞌi. Ídrĩ dó kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi ku rĩ kí ịsụ́ mádrị̂ kí agá ꞌdãá rá, mi dó nị̃ la rá má ụ̃gụ̃ dó kí angájó ãnãkpá mídrị̂ kí agá.” 34 Lábãnĩ umvi, “Má ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá. Ãma dó idé la cécé míní jọlé ꞌdĩ áni.” 35 Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Lábãnĩ uya dó ị̃ndrọgọ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí ãzíla ị̃ndrị́ ãrónĩ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí rĩ kí kãbĩlõ ịnị rĩ abe fẽlé anzị ĩꞌdidrị̂ kí drị́ gá. 36 Lábãnĩ ngọ́pịka ụꞌdụ kí dó ãnãkpá kpĩcíkpĩcí rĩ kí, mụ kí dó álị́ Yãkóꞌbõ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ kãbĩlõ kî trũ ãcị̃ ãzo ụ́ꞌdụ́ ꞌdụlépi na la gá. Yãkóꞌbõ mba dó sĩ kãbĩlõ Lábãnĩ drị́ acelépi rĩ kí tã.

37 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ agá ife ị̃bị umvelé Pápũlũ, Ãlĩmóndĩ ãzíla Sãkãmórẽ rĩ kí ꞌbã kénĩ, upí dó úꞌbó la kí rá ãzíla aꞌbe dó sĩ kénĩ ꞌdã kí ụrụꞌbá imve rú. 38 Ũꞌbã dó ifê ꞌbã kénĩ ꞌdĩ kí ãkójó ãnãkpá ꞌbã kí sĩ ị̃yị́ mvụjó rĩ kí agâ sĩ pírí ãꞌdusĩku ãnãkpá ꞌdĩ kí jõ ĩlũwã ị̃yị́ mvụŋá gá ꞌdãá. 39 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãnãkpá drĩ kí dó ĩlũwã ife ꞌbã kénĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ị̃yị́ mvụŋá gá, mvaka la kí ru uꞌbé lúbékẽ rú ãzíla kpĩcíkpĩcí ru.

40 Yãkóꞌbõ awa kãbĩlõ kí ị̃ndrị́ abe ndú-ndú, fẽ ja kí tị kãbĩlõ lúbékẽ ãzíla ịnị Lábãnĩ drị̂ ꞌba rụ́ lé ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ịsụ́ ãngũ sĩ kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó rĩ Lábãnĩ drị̂ ꞌba rụ́ ꞌdãá ndú. 41 Ãnãkpá ãrónĩ ụrụꞌbá trũ ãlá rĩ drĩ kí dó idé ágó sĩ, Yãkóꞌbõ la ife ꞌdã ꞌbã kénĩ kí aꞌdụ́ ꞌbãlé ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ị̃yị́ mvụjó rĩ gá, kî dó sĩ ĩlũwã kẹ̃lị́ká ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá. 42 Wó ꞌbã ife ꞌbã kénĩ kí ãnãkpá ũkpó kóru rĩ kí drị̃lẹ́ gá ku. Ãnãkpá Lábãnĩ drị̂ kí ũkpô kóru, wó Yãkóꞌbõ drị̂ kí dó sĩ pírí ũkpô trũ rĩ kî. 43 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yãkóꞌbõ acá dó sĩ ꞌbá kụ́rẹ́nị́ la rú. Ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ kí, ꞌbá ãtiꞌbo rú rĩ kí, ngãmíyã kí ãzíla kãyĩnõ kí abe kí wẽwẽ rú.

31

Yãkóꞌbõ ꞌbã apájó Lábãnĩ sĩ rá rĩ

1 Yãkóꞌbõ are ị́jọ́ anzị Lábãnĩ drị̂ ꞌbã kí unujó ĩꞌbã kí jọjó la, “Yãkóꞌbõ ꞌdụ ãko ãmã átẹ́pị drị̂ kí pírí ãzíla ịsụ́ dó sĩ málĩ ĩꞌdidrị̂ kí angájó ãko ãmã átẹ́pị drị́ kí agá rĩ rá.” 2 Ndre vâ Lábãnĩ lẽ ꞌi cécé ándrá ídu rĩ áni ku rĩ gá rá. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Yãkóꞌbõ ní, “Ígõ vúlé ãngũ mí átẹ́pị drị̂ gá, kãká mídrị̂ ꞌbarụ̂lé ãzíla ma adru mí be cí.”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ị̃drị̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Léyã ꞌbaní Rãkẹ́lị̃ be amụ́jó ĩꞌdi drị̃ tẽjó ãngũ kãbĩlõ ꞌbã kí adrujó rĩ gá. 5 Jọ ĩꞌbaní, “Ándre úꞌdîꞌda ĩmĩ átẹ́pị lẽ ma cécé ándrá ídu rĩ áni ku, wó Ãdróŋá mâ átẹ́pị drị̂ Ĩꞌdi má be cí. 6 Ĩmi ị̃rị̃trá ị̃nị̃ ánga ãzị́ ĩmĩ átẹ́pị ní ásị́ pírí sĩ rĩ gá rá. 7 Ĩꞌdiní táni áma ũnzã agá ũyá mádrị̂ kí sĩ pâlé mụdrị́ rá tí, wó Ãdróŋá fẽ idé ma ũnzí ku. 8 Lábãnĩ drĩ táni jọ la, ‘Ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi lúbékẽ rĩ kí adru mâ ũyá ru,’ ị̃ndrị́ kí mvaka kí tị lúbékẽ rú. Drĩ táni jọ la, ‘Ị̃ndrị́ kpĩcíkpĩcí rĩ kí adru mâ ũyá ru,’ ị̃ndrị́ kí pírí mvaka tị kpĩcíkpĩcí ru. 9 Ãdróŋá aꞌdụ́ ị̃ndrị́ kí pírí ĩmĩ átẹ́pị rụ̂lé rá ãzíla fẽ dó kí mánî.

10 “Sáwã ĩꞌbaní ĩlũwãjó rĩ gá urobí ũbĩ ma ándre ala gá ị̃ndrọgọ kí ĩlũwãlépi rĩ kí kpĩcíkpĩcí ru ãzíla uꞌbé kí ru lúbékẽ rú. 11 Mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ jọ mání urobí agá ꞌdãá, ‘Yãkóꞌbõ!’ Má ãꞌị̃, ‘Ma cí.’ 12 ‘Índre ị̃ndrọgọ ị̃ndrị́ kí ĩlũwãlépi rĩ kí kpĩcíkpĩcí ru ãzíla lúbékẽ rú. Áfẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé kí ru íni la ãꞌdusĩku ándre ị́jọ́ Lábãnĩ ꞌbã idélé mí rụ́ ꞌdĩ kí rá. 13 Ma Ãdróŋá ándrá míní ru iꞌdalépi Bẹ̃tẹ́lị̃ gá, míní sĩ ãdu ũsũjó írã míní ịꞌdịlé rĩ drị̃ gá ãzíla míní sĩ ũyõ najó ĩꞌdiní rĩ ꞌi. Mí itú dó sĩ mi bábá sĩ gõjó ãngũ ándrá ími tịjó rĩ gâlé.’ ”

14 Rãkẹ́lị̃ umvi kí Léyã be Yãkóꞌbõ ní, “Ãko ãzí acelépi ãmã átẹ́pị drị́ gá ꞌdâ ãmaní ãwítã rú la ꞌdáyụ. 15 Ĩꞌdi ãma ndre ãmị́yọ́ŋá ru. Ụzị ãma rá ãzíla iza séndẽ fẽlé ãma agá ĩꞌdiní rĩ kí pírí rá. 16 Málĩ Ãdróŋá ꞌbã aꞌdụ́lé ãmã átẹ́pị drị̂lé ꞌdĩ kí pírí ãma ãni anzị ãmadrị̂ kí abe. Mí idé ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé míní rĩ ꞌi.”

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ itú ru, ũꞌbã anzị kí ũkúka abe ngãmíyã kí drị̃ gá. 18 Dro dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãnãkpá kí ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé Pãdãnĩ Ãrámũ gá rĩ kí abe ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá trũ mụjó átẹ́pị̃ Ĩsákã rụ́ ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru Lábãnĩ ꞌbã vúlé gá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mụ ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ kí ꞌbíko lịlẹ́, wó ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ ụ̃gụ̃ ĩꞌdi ꞌbã ãdroŋa ĩnzõ rú jó agá rĩ kí ĩndĩ. 20 Yãkóꞌbõ ulé Lábãnĩ Ãrãménĩyã rú rĩ, apá dó sĩ ĩꞌdiní vúlé gá azịŋá kóru. 21 Aꞌdụ́ ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí trũ apájó gbõŋáŋá ru. Za ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌi ãzíla ja dó sĩ drị̃ mụlé ãngũ ꞌbé ꞌa rú Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ gâlé ru.

Lábãnĩ ꞌbã Yãkóꞌbõ vú drojó rĩ

22 Lábãnĩ are Yãkóꞌbõ apá rá rĩ ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá. 23 ꞌDụ dó sĩ ãgọbị ĩꞌdidrị̂ kí ĩndĩ sĩ Yãkóꞌbõ vú drojó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ kpere ĩꞌdiní ĩꞌdi arụ́ agá ãngũ ꞌbé ꞌa rú Gị̃lẹ́dị̃ gá. 24 Wó Ãdróŋá amụ́ ru iꞌdalé Lábãnĩ Ãrãménĩyã rú rĩ ní urobí agâ sĩ ị́nị́ ꞌdã sĩ, jọ ĩꞌdiní, “Lẽ mí adru mịfị́ trũ íjọ Yãkóꞌbõ ní ị́jọ́ ãzí múké jõ ku ũnzí la ku.”

25 Yãkóꞌbõ sõ hémã ĩꞌdidrị̂ ãngũ ꞌbé ꞌa rú Gị̃lẹ́dị̃ gá ãzíla Lábãnĩ ãsõ vâ hémã ĩꞌbadrị́ kãká ĩꞌdidrị̂ abe rĩ kí ꞌdãá ĩndĩ. 26 Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mí ulé dó ma ãzíla mí aꞌdụ́ mâ izonzị kí bãdã-tị́ áni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 27 Mí ulé ma sĩ apájó mání ũní ãꞌdu sĩ yã? Ídrĩ ájẹ́ mání lũ la rá la, ma ájẹ́ ími tị ãpẽ ãyĩkõ sĩ úngó tuŋá ụ̃ꞌdị́ sĩ, árị́ sĩ ãzíla kõyõ trũ rĩ sĩ. 28 Ífẽ vâ mání sáwã azịjó mâ ị̃zẹ́pịka ãzíla mâ ngọ́pịka kí abe ku. ꞌDã ị́jọ́ ãzí ífí kóru la. 29 Áma ũkpó cí sĩ ími idéjó ũnzí, wó Ãdróŋá mí átẹ́pị drị̂ iꞌda ru mání ị́nị́ ájẹ rĩ sĩ jọ, ‘Lẽ mí adru mịfị́ trũ íjọ Yãkóꞌbõ ní ị́jọ́ ãzí múké jõ ku ũnzí la ku.’ 30 Ánị̃ rá mi apá íni la ílẽ ásị́ pírí sĩ calé ĩmi drị́ko gâlé rá, wó mí ụ̃gụ̃ dó mâ ꞌbawụga jó agá ꞌdãá rĩ kí ĩndĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

31 Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Má idé ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku má ũrã mí icó mî ị̃zẹ́pịka kí ꞌdụlé mádrị́ ꞌdâ rá. 32 Wó ídrĩ ịsụ́ la mî ꞌbawụga kí ꞌbá ãzí ꞌdâ la drị́ cí yã áni ála ꞌbá la ꞌdã ꞌdị rá, kãká ãmadrị́ mí be ꞌdĩ kí dó adru ãmã sãdínĩ, mí undré drĩ ãko mídrị̂ kí mádrị̂ kí agá ꞌdâ ãzíla mí uya mídrị̂ kí ꞌdụlé.” Yãkóꞌbõ nị̃ Rãkẹ́lị̃ ụ̃gụ̃ Lábãnĩ ꞌbã ꞌbawụga jó agá rĩ kí nĩ rĩ gá ku.

33 Lábãnĩ mụ hémã Yãkóꞌbõ drị̂ kí ꞌa undrê trũ, fi Léyã drị̂ agá ãzíla ũkú ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá wó ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbawụga kí ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fi dó Rãkẹ́lị̃ drị́ hémã agá. 34 Rãkẹ́lị̃ aꞌdụ́ ꞌbawụga jó agá rĩ kí, ꞌbã kí íníríkó rijó ngãmíyã drị̃ gá jũrúwã rú rĩ agá, rĩ dó kí drị̃ gá cí. Lábãnĩ undré ãngũ hémã agá ꞌdãá pírí ịsụ́ dó ãko ꞌdĩ kí ku.

35 Rãkẹ́lị̃ jọ átẹ́pị̃ ní, “Mí idé mání ũmbã sĩ ku má átẹ́pị, má icó pá tulé ụrụgá ími drị̃lẹ́ gá ku ãꞌdusĩku ándre ĩmbá.” Lábãnĩ ndrụ̃ dó ꞌbawụga jó agá rĩ kí tí ịsụ́ dó kí ku.

36 Yãkóꞌbõ ásị́ iza dó ru rá zị dó Lábãnĩ ũmbã rú, “Ị́jọ́ ũnzí mání izalé mí rụ́ míní sĩ ãma vú adrojó rĩ ãꞌdu? 37 Índrụ̃ dó úꞌdîꞌda ãko mádrị̂ kí ꞌa pírí ãko míní ịsụ́lé mî ní la rú rĩ dó ãꞌdu? Íꞌbã ĩꞌdi ãmvé ꞌdâ sãdínĩ mádrị̂ ꞌbã ndre kî sĩ cé ꞌbá mídrị̂ kí abe. ꞌBã lị kí sĩ ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá mí be ãꞌdi múké la nĩ yã rĩ ꞌi.

38 “Ári uꞌálé mí be ílí kãlị́ ị̃rị̃; ãnãkpá mídrị̂ ĩcẽ kí tịŋá gá ku, wó ána vâ mî kãbĩlogo kí ku. 39 Ụ̃bọ̃gụ̃ ci jõ mî kãbĩlõ yã áni, ma ũfẽ la ma ꞌi. Má agụ vâ iꞌdalé la míní sĩ jọjó la ꞌdã ị́jọ́ mâni ku la ku. Ãko mí ãni ụ̃gụ̃lé ị́nị́ sĩ jõku ị̃tụ́ sĩ rĩ kí, ífẽ ándrá má ũfẽ kí ma ꞌi. 40 Ári velé ị̃tụ́kã gá ãzíla ị̃gbẹ̃ ri áma fụlé ị́nị́ sĩ ụ́ꞌdụ́ kóŋâ kóru. 41 Idé ru ꞌdĩ áni ílí kãlị́ ị̃rị̃ mání sĩ uꞌájó mí be ꞌdĩ kí agá ꞌdâ. Ánga ãzị́ ílí mụdrị́ drị̃ sụ sĩ mî ị̃zẹ́pịka ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩgbãjó, ílí ázíyá sĩ ãnãkpá kí ịsụ́jó ãzíla mí uja áma ũfẽŋá pâlé mụdrị́. 42 Wó Ãdróŋá má áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ãzíla má átẹ́pị Ĩsákã drị̂ drị̃ tá adru agá má be ku la, mí tá áma tị ãpẽ agá drị́drị́ ru. Wó Ãdróŋá ndre ãzị́ mání ngalé rĩ rá, ãzíla ị́nị́ ájẹ rĩ sĩ lị ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá mí be.”

43 Lábãnĩ umvi Yãkóꞌbõ ní, “Ũkú ꞌdĩ kí mâ ị̃zẹ́pịka kî; anzị ĩꞌbadrị́ ꞌdĩ kí má ãni, ãnãkpá ꞌdĩ kí má ãni ãzíla mí icó kî trũ mụlé rá. Ị́jọ́ mgbã sĩ ãko pírí míní ndrelé ꞌdĩ kí má ãni. Ma icó ị́jọ́ ũnzí idélé mâ ị̃zẹ́pịka kí ụrụꞌbá gá mâ ngọ́pịka kí abe íngoní ru? 44 Ma bábá tị icíjó mí be. Ãtra írã ãma igájó tị icíma ãmadrị́ ꞌdĩ agá.”

45 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ aꞌdụ́ írã ịꞌdị ĩꞌdi ụrụgá pịrị-pịrị sãdínĩ ru. 46 Jọ ãgọbị ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩtra írã ãzí kî.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ũꞌbã kí ngúlú ru ãngũ ãlu gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, na kí dó íná írã drõlé ngúlú ru ꞌdĩ kí andre gá ꞌdãá. 47 Lábãnĩ ꞌda dó rụ́ la Yégã Sãhãdụ́tã* ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌda rụ́ la Gãlị́dị̃† ꞌi. 48 Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Írã drõlé ꞌdĩ kí sĩ ãma igájó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ãngũ ꞌdã rụ́ ꞌdajó Gãlị́dị̃ ꞌi ꞌdĩ. 49 Lábãnĩ jọ vâ, “Úpí ꞌbã andré ãngũ ãmaní ãma iré agá ꞌdĩ gá ꞌdâ.” Cọtị úꞌda vâ ãngũ ꞌdã rụ́ Mị̃sị́pã‡ ꞌi. 50 Lábãnĩ mụ vâ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ídrĩ mâ ị̃zẹ́pịka kí ĩcãndĩ rá, ídrĩ vâ ũkú ãzí ndú la kí aꞌdụ́ ádrĩ táni ị́jọ́ nị̃ drị̃ la gá ku tí, lẽ ínị̃ rá Ãdróŋá la ãma andré ꞌdĩ.”

51 Lábãnĩ jọ vâ Yãkóꞌbõ ní, “Írã mání drõlé ãzíla írã mání iꞌdịlé ãma drĩdríŋĩ gá mí be ꞌdĩ kí sãdínĩ ru. 52 Írã drõlé ãzíla ịꞌdịlé ꞌdĩ kí pírí sãdínĩ. Má icó alịlé írã drõlé ꞌdĩ drị̃ gâsĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó mí be ku, lẽ mí alị vâ ĩꞌdi drị̃ gâsĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó má be ku. 53 Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ãzíla Nãhọ́rị̃ drị̂ ãzíla Ãdróŋá ĩꞌbã átẹ́pị drị̂ la ị́jọ́ awa ãma drĩdríŋĩ gá nĩ.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ na dó ũyõ Ãdróŋá átẹ́pị Ĩsákã drị̂ ꞌbã rụ́ sĩ, sĩ ị́jọ́ azịlé rĩ kí tãmbajó. 54 Lị ãnãkpá, idé dô sĩ ĩꞌdi ídétáŋá ru ꞌbé sị́ gá ꞌdãá. Umve kãká ĩꞌdidrị̂ kí ínâ nalé. Kí mụ ínâ nalé ꞌbo, ko kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbé sị́ gá ꞌdãá ũgũgõ. 55 Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ Lábãnĩ azị dó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka ꞌbaní ị̃zẹ́pịka abe ãzíla wi dó ĩꞌbaní sụ̃sụ́. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, gõ dó vúlé ĩꞌdidrị́ko gâlé.

32

Yãkóꞌbõ itú ru drị̃ ụfụjó Ị́sãwụ̃ be

1 Yãkóꞌbõ ꞌbã mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ amụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be. 2 Yãkóꞌbõ la mụ kí ndrelé ꞌbo, jọ, “ꞌdĩ kámbĩ Ãdróŋá drị̂ ꞌi,” ꞌda dó sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ Mãhãnãyị́mụ̃ ꞌi.

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ pẽ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá mụjó ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ rụ́ ãngũ umvelé Sẽyírĩ rĩ gá ꞌdĩ sụ́rụ́ Ídõmũ ꞌi rĩ gá. 4 Jọ ĩꞌbaní; “Ị́jọ́ ĩminí mụlé jọlé ãmbógó mádrị́ Ị́sãwụ̃ ní rĩ ꞌdĩ: ‘Ãtíꞌbó mí drị́ Yãkóꞌbõ jọ, ma jõ uꞌá agá Lábãnĩ be acájó kpere ãndrũ. 5 Ma tị́, kãyĩnõ, kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ kî trũ ãzíla ãtiꞌbo ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kî abe. Ápẽ ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí tị ãmbógó mádrị̂ mí rụ̂lé sĩ nị̃jó la áma ị́jọ́ fi nõ ími drị̃ gá rá yã áni.’ ”

6 ꞌBá ụ̃pịgọŋa rú ꞌdĩ kí mụ ãgõlé Yãkóꞌbõ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo jọ kí ĩꞌdiní, “Ãmụ kpere mî ádrị́pị Ị́sãwụ̃ rụ̂lé, ãzíla ĩꞌdi amụ́ drị̃ ụfụlé mí be ꞌbá túrú sụ kí abe.” 7 Yãkóꞌbõ idé ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ásị́ la mvu rá, awa dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tị ị̃rị̃ ãzíla awa vâ tị́ kí, ị̃ndrị́ kí, Kãbĩlõ kí ãzíla ngãmíyã kí abe tị ị̃rị̃-ị̃rị̃. 8 Ũrã ĩꞌdi ásị́ gâlé, “Ị́sãwụ̃ drĩ amụ́ ãlí gá wókõ ãlu rĩ gâsĩ, ꞌbá wókõ ãzí rĩ gá acelépi rĩ kí sĩ ru pa rá.”

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ zị Ãdróŋá ꞌi, “Ãdróŋá má áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ãzíla Ãdróŋá má átẹ́pị Ĩsákã drị̂, Úpí ándrá jọlépi la mání, ‘Ígõ vúlé sụ́rụ́ mídrị̂ agá kãká mídrị̂ ꞌba rụ̂lé, ãzíla ma fẽ mi adru múké rĩ ꞌi.’ 10 Má icó ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ị́jọ́ mgbã míní iꞌdalé ãtíꞌbó mídrị̂ ní rĩ sĩ ku. Áza ándrá Yõrĩdánĩ ꞌi túré áma drị́ gá rĩ sĩ ãko wereŋá kí abe, úꞌdîꞌda má acá dó ꞌbá trũ ũꞌbí ru tị trũ ị̃rị̃. 11 Ázị ími tị gá, ípa ma, má ádrị́pị Ị́sãwụ̃ drị́ gá, ãꞌdusĩku ma idé ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ drĩ amụ́ ãꞌdị́ gá má rụ́ ãzíla anzịŋá ꞌdĩ kí ꞌbã andre abe rĩ gá. 12 Wó íjọ ándrá mání, ‘Ma ãndá-ãndá ru fẽ míní adrulé múké, mi kpẹ̃ ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí adru cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni, ícó kí lãlé ku.’ ”

13 Yãkóꞌbõ la dó mụ ụ́ꞌdụ́ kolé ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌdãá ꞌbo, uya ãko ãzí kí fẽlé ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ ní ãwãꞌdĩfô rú, 14 ị̃ndrị́ ãrónĩ rĩ kí túrú ị̃rị̃, ị̃ndrọgọ kí kãlị́ ị̃rị̃, kãbĩlõ ãrónĩ rĩ kí túrú ị̃rị̃ ãzíla kãbĩlogo kí kãlị́ ị̃rị̃, 15 ngãmíyã ãrónĩ rĩ kí kãlị́ na mvaka abe, tị́ ãrónĩ rĩ kí kãlị́ sụ, mọ́nị̃gọ́ kí mụdrị́, kãyĩnõ ãrónĩ rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃, ágó rĩ kí mụdrị́. 16 Fẽ dó kí ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí drị́ gá tãmbalé kúmú ãlu-ãlu ĩꞌdi sĩ ĩꞌdi sĩ; jọ ãtiꞌbo ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩmụ drị̃lẹ́ gá wó ĩmi aꞌbe jõ ãngũ ãma drĩdríŋĩ gá ãnãkpá ꞌdĩ kí abe rĩ mgbọ.”

17 Imbá ãtíꞌbó ãtiꞌbo kí drị̃ ꞌdelépi rĩ jọ, “Má ádrị́pị Ị́sãwụ̃ drĩ dó drị̃ ụfụ ĩmi trũ ãzíla zị jõ dó, ‘Ĩmi ãꞌdi ãni, ãzíla ĩmi mụ íngõlé, ãnãkpá ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí ꞌbã ꞌdị́pị ãꞌdi ꞌi?’ 18 Ĩjọ dó íni, ‘Kí ãtíꞌbó mídrị́ Yãkóꞌbõ ãni. Ãfẽ kí ãwãꞌdĩfô rú úpí mádrị́ Ị́sãwụ̃ ní ãzíla ĩꞌdi amụ́ ãma vúlé gá ꞌdĩ.’ ”

19 Imbá vâ námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ, námbã na sĩ rĩ ãzíla ꞌbá pírí kí vú ãbĩlépi ãnãkpá abe ꞌdĩ kí: “Ĩjọ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá Ị́sãwụ̃ ní ĩdrĩ drị̃ ụfụ ĩꞌdi be rĩ gá. 20 Lẽ ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Ãtíꞌbó mídrị́ Yãkóꞌbõ la amụ́ ãma vúlé gá ꞌdĩ.’ ” Yãkóꞌbõ ũrã ásị́ sĩ, “Ãko mání fẽlé ãwãꞌdĩfô rú drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ kí sĩ, ádrĩ dó drị̃ ụfụ Ị́sãwụ̃ be, ĩꞌdi dó áma aꞌị́ ádrị́pị rú rá.” 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãko Yãkóꞌbõ ꞌbã fẽlé ãwãꞌdĩfô rú rĩ kí údro kí ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá, wó ace ru ụ́ꞌdụ́ kolé ị́nị́ ꞌdã sĩ hémã ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá.

Yãkóꞌbõ uꞌbé kí ru Ãdróŋá be

22 Ị́nị́ ꞌdã sĩ Yãkóꞌbõ angá, ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã ũkú ị̃rị̃ Léyã kí Rãkẹ́lị̃ be, ũkú ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú rĩ kí ãzíla anzị mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ kí abe za dó sĩ ị̃yị́ Yãbọ́kị̃ ꞌi. 23 Ĩꞌdi mụ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí izálé ꞌá ꞌdã sĩ pírí ꞌbo, izá dó vâ ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí ĩndĩ. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ace dó ru áꞌdụ̂sĩ vúlé ꞌdãá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágọ́bị́ ãzí ãlu la amụ́, uꞌbé kí ru kópé sĩ ĩꞌdi be kpere ãngũ ꞌbã ụwị́ agá. 25 Ágọ́bị̂ la mụ ndrelé la ꞌí icó Yãkóꞌbõ ũkpó ndẽlé ku, tị̃ drị́ Yãkóꞌbõ ꞌbã ĩfã úrósị́ gá rĩ gá, Yãkóꞌbõ úrósị́ anzé dó sĩ rá ĩꞌbã kí ru uꞌbé agá ꞌdãá. 26 ꞌDã ũngúkú gá Ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Mí ají ámụ ãꞌdusĩku ãngũ ụwị́ ꞌbo.”

Yãkóꞌbõ jọ, “Má icó ími aꞌbelé ku kpere míní mání sụ̃sụ́ wi agá.”

27 Ágọ́bị̂ zị ĩꞌdi ꞌi, “Ími rụ́ ãꞌdi?” Umvi, “Yãkóꞌbõ ꞌi.”

28 ꞌDã ũngúkú gá Ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Ími rụ́ icó dó adrulé Yãkóꞌbõ ꞌi ị̃dị́ ku, wó Ịsịrayị́lị̃ ꞌi, ãꞌdusĩku ĩmi uꞌbé ĩmi Ãdróŋá be ãzíla ꞌbá kí abe ãzíla índẽ dó sĩ rá.”

29 Yãkóꞌbõ jọ ĩꞌdiní, “ꞌBárĩ ílũ mání ími rụ́ fô.”

Wó jọ ĩꞌdiní, “Mi áma rụ́ zị ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ꞌdãá.

30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ꞌda dó ãngũ ꞌdã rụ́ Pẹ̃nị́yẹ́lị̃ ꞌi jọ, “Ĩꞌdi íni la ãꞌdusĩku ãndre ãma Ãdróŋá be mịfị́ gá mịfị́ gá, wó tí mba drĩ vâ áma tá ídri rú.”

31 Ị̃tụ́ agá ĩꞌdi drị̃ gá ĩꞌdiní dó alị agá Pẹ̃nị́yẹ́lị̃ gá ꞌdãá, ĩꞌdi dó pá ꞌbe agá ꞌbẽ-ꞌbẽ úrósị́ la ꞌbã anzéjó rá rĩ sĩ. 32 ꞌDĩ bã sĩ ị́jọ́ kpere ãndrũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ị́sụ́ úrósị́ icílépi rĩ najó ku ꞌdĩ, ãꞌdusĩku áló ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã ĩfã úrósị́ gá rĩ ãni rú ị́sụ́ ꞌdã gá ꞌdãá.

33

Yãkóꞌbõ ụfụ kí drị̃ Ị́sãwụ̃ be

1 Yãkóꞌbõ ndre ádrị́pị Ị́sãwụ̃ ꞌbã amụ́ agá ãgọbị ĩꞌdidrị́ túrú sụ rĩ kî trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ awa anzị kí íni: Léyã drị̂ kí Léyã drị́, Rãkẹ́lị̃ drị̂ kí Rãkẹ́lị̃ drị́ ãzíla izonzi ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú Bílĩhã ãzíla Zị̃lị́pã ꞌbadrị̂ kí ĩꞌbadrị́. 2 ꞌBã izonzi ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú rĩ kí anzị ĩꞌbadrị̂ abe drị̃ gá, Léyã anzị ĩꞌdidrị́ rĩ kí abe kí ũngúkú gá, Rãkẹ́lị̃ kí ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ be ãsị̃jó. 3 Yãkóꞌbõ mụ kí drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdiní lẽ agá ca agá ádrị́pị̃ rụ̂lé, tị̃ ãja vụ̃rụ́ pâlé ázị̂rị̃. 4 Wó Ị́sãwụ̃ cẹ̃ ĩꞌdi rụ̂lé drị̃ ụfụjó ĩꞌdi be, amvu ĩꞌdi kpãrã. Ri kí ị̃rị̃trá awálé awâwâ ãyĩkõ sĩ. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ị́sãwụ̃ undré ãngũ pírí, ãzíla ndre ũkú kí anzị kí abe zị, “ꞌBá mí be ꞌdĩ kí ãꞌdi kî?”

Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó, ꞌdĩ kí anzị Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mání ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ kî.”

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, izonzi ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú ꞌdĩ amụ́ kí anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe ụ̃tị̃ kí ãja vụ̃rụ́, 7 Léyã amụ́ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe. Rãkẹ́lị̃ amụ́ kí ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ be ãsị̃jó, ãzíla ụ̃tị̃ kí pírí ãja vụ̃rụ́ ĩꞌdĩ drị̃lẹ́ gá.

8 Ị́sãwụ̃ zị ĩꞌdi jọ, “Ãnãkpá tá mání drị̃ ụfụjó ĩꞌba abe ꞌda kí ípẽ kí bụ́lụ́ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Yãkóꞌbõ umvi jọ, “Mání sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó mídrị́ ãmbógó mádrị̂.”

9 Wó Ị́sãwụ̃ jọ, “Má ádrị́pị ãko mádrị̂ kí wẽwẽ rú, ímba ãko míní trũ adrujó rĩ kí tã mínî.”

10 Yãkóꞌbõ jọ, “Yụ, ími ásị́ drĩ adru mání ị̃gbẹ̃ ru, mí áꞌị́ ãko mání fẽlé míní ꞌdĩ kî. Mání ími mẹ́lẹ́tị ndrejó rĩ ĩꞌdi cécé mání Ãdróŋá ꞌbã mẹ́lẹ́tị ndrejó rĩ áni, míní adrujó mání wọ̃rị́ ru úꞌdîꞌda rĩ sĩ. 11 Má ádrị́pị, mí aꞌị́ ãko mání ajílé míní fẽtáŋá ru ꞌdĩ kî, ãꞌdusĩku Ãdróŋá wi mání sụ̃sụ́ ãko ꞌdĩ kî sĩ.” Yãkóꞌbõ ũŋmĩ ĩꞌdi siri-siri kpere Ị́sãwụ̃ bã ãꞌị̃ agá.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ị́sãwụ̃ jọ, “Lẽ ãma itú kí ãma mụjó, wó ma dó drị̃ ꞌde ma ꞌi.”

13 Wó Yãkóꞌbõ umvi jọ, “Ãmbógó ínị̃ vâ rá anzị acá kî dó ãvẹ̃vị̃ kóru, lẽ má ũrã ị́jọ́ kãbĩlõ kí drị̃ gá tị́ kî trũ ãzíla ĩꞌbã mvaka kí abe. Údrĩ kí dro ũkpó sĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu ị̃dị́ yã áni, icó kí ũdrãlé pírí rá. 14 Úpí mádrị̂ ímụ ãma drị̃lẹ́ gá ma dó ꞌde ími ũngúkú gá ãnãkpá mádrị́ ꞌdĩ kî trũ anzị kí abe jãjã rú kpere mání mụ agá ími arụ́ agá Ídõmũ gâlé.”

15 Ị́sãwụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Lẽ má aꞌbe ãgọbị mádrị́ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí kí ꞌdâ.”

Wó Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, jọ, “Mi kí aꞌbe ꞌdâ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Álẽ tá lú ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé mídrị́ ãmbógó mádrị̂.”

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ị́sãwụ̃ iꞌdó dó ãcị̃ ĩꞌdidrị́ mụjó Ídõmũ gá rĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ. 17 Wó Yãkóꞌbõ uja mụlé Sụ̃kọ́tị̃ gá, sị jó sĩ ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ ꞌi ãzíla drõ bụ́rụ́jọ́ ãnãkpá ꞌbanî. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ umvejó Sụ̃kọ́tị̃* ꞌi ꞌdĩ.

18 Yãkóꞌbõ ꞌbã angájó Pãdãnĩ Ãrámũ gá rĩ sĩ acá dó Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ Kãnánĩ gá ãzíla sõ hémã ĩꞌdidrị̂ ãni rú táwụ̃nị̃ andre la gá rĩ gá ꞌdãá. 19 Ĩgbã ãngũ ĩꞌdiní hémã sõjó rĩ Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã átẹ́pị Hãmọ́rị̃ ꞌbã ngọ́pịka ꞌbadrị́ sílĩvã 100 sĩ. 20 Uja dó ãlĩtárĩ sịlé ꞌdãá ãzíla ꞌda dó sĩ rụ́ la Ị́lị̃-Ị̃lọ́hẹ̃-Ịsịrayị́lị̃† ꞌi.

34

Dị́nã ụrụjó rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị Dị́nã Léyã ꞌbã tịlé rĩ mụ ãmụ́ ru ũkú Kãnánĩ rú la ꞌba rụ́. 2 Hãmọ́rị̃ úpí Hị́vị̃ rú ãngũ ꞌdã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị Sẹ̃kẹ́mụ̃ la mụ Dị́nã ndrelé ꞌbo, ꞌdụ ĩꞌdi ãzíla uja ĩꞌdi ụrụlé rá. 3 Ásị́ la ꞌde Dị́nã Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị drị̃ gá, ãzíla lẽ ĩꞌdi jọ dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi ũcĩjó ꞌbã lẽ rụ̂ sĩ ꞌi. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sẹ̃kẹ́mụ̃ jọ átẹ́pị̃ Hãmọ́rị̃ ní, “Álẽ mí ĩgbã mání ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌi ũkú ru.”

5 Yãkóꞌbõ la mụ arelé la úfẽ ị̃zẹ́pị̃ ní drị̃nzá ĩꞌdi ụrụjó rĩ sĩ ꞌbo, wó ngọ́pịka ꞌbã kí drĩ adrujó ãnãkpá kí abe ásé agâlé rĩ sĩ, idé ị́jọ́ ãzí ku kpere anzị ꞌbã kí ãgõ agá.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã átẹ́pị Hãmọ́rị̃ mụ ị́jọ́ jọlé Yãkóꞌbõ be. 7 Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ ãgõ kí dó ásé agâlé rĩ sĩ ãnãkpá kí abe. Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, acá kí ũmbájírílí ị́jọ́ Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã idélé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ kí uꞌdájó ĩꞌdi ꞌbã Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị ụrụjó rĩ sĩ.

8 Hãmọ́rị̃ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mâ ngọ́pị Sẹ̃kẹ́mụ̃ lẽ ĩzóŋá mídrị́ ꞌdĩ ꞌi; ífẽ má ĩgbã ĩꞌdi ĩꞌdiní ũkú ru fô. 9 Lẽ ãma itú ị́jọ́ la mí be ãmaní sĩ icójó ãma ĩgbãjó ãma drĩdríŋĩ gá ꞌbá mídrị̂ kí abe. 10 Mí icó rilé ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rá ãngũ ãmadrị̂ mgbọ rú. Mí uꞌá alagá ꞌdâ ãzíla ínga bĩsírã sĩ málĩ ịsụ́jó alagá ꞌdâ.”

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sẹ̃kẹ́mụ̃ jọ Dị́nã ꞌbã átẹ́pị ꞌbaní ádrị́pịka kí abe, “Ĩmi ásị́ ꞌbã adru mání ị̃gbẹ́ ru, ãzíla ma ãko ĩminí lẽlé rĩ kí fẽ pírí rá. 12 Ĩlũ mání ãko ĩminí lẽlé rĩ kí ãꞌdu, ĩꞌbã ãjẹ̃ ũkú ĩgbãjó rĩ ãmbógó ru cécé ĩmĩ ũrãlé rĩ áni; ĩdrĩ mání ãꞌị̃ ĩzóŋá ꞌdĩ ĩgbãlé ũkú ru rá, ma ãko ĩminí lịlẹ́ rĩ kí ũfẽ pírí.”

13 Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ umvi kí Sẹ̃kẹ́mụ̃ kí átẹ́pị̃ Hãmọ́rị̃ be úlétáŋá sĩ, ãꞌdusĩku Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã ĩꞌbã ámvọ́pị Dị́nã ní drị̃nzá fẽjó rá rĩ sĩ. 14 Jọ kí ĩꞌbaní, “Ãma icó ãma ámvọ́pị fẽlé ĩgbãlé ꞌbá ru ĩtãrãlépi ku rĩ ní ku; ꞌdã la adru ãmaní drị̃nzá ru. 15 Ãma ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃ rá la ĩdrĩ ãgọbị ĩmidrị̂ kí ĩtãrã pírí rá drĩ kí acá ãmã áni ꞌbo rĩ gá. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó ãꞌị̃ ãmaní ãma ĩgbãjó ĩmi abe rá ãma dó sĩ uri ĩmi drĩdríŋĩ gá ãzíla ãma dó sĩ acá ꞌbá ãlu rú ĩndõ. 17 Wó ĩdrĩ ị́jọ́ ãmaní jọlé ĩminí rĩ ãꞌị̃ ku ãzíla ĩmi ĩtãrã jõ ĩmi ku, ãma ãmã ámvọ́pị ꞌdụ rá ãzíla ãma ãngũ ĩmidrị́ ꞌdĩ aꞌbe rá.”

18 Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ indré kí Hãmọ́rị̃ ꞌbaní ngọ́pị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ be ị́jọ́ múké la rú. 19 Sẹ̃kẹ́mụ̃ ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị drị́ko gá ꞌdãá rulé ãndânĩ rĩ, iza sáwã ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ idéŋá gá ku ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị Dị́nã lẽjó ambamba rĩ sĩ. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hãmọ́rị̃ mụ kí ngọ́pị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ be kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ drị̂ gá sĩ ị́jọ́ jọjó drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ kí abe. 21 Jọ kí ĩꞌbaní, “Ãgọbị ꞌdĩ kí ãmã wọ̃rị́ka kî, lẽ ꞌba uꞌá kí ãngũ ãmadrị̂ gá ꞌdâ ãzíla ꞌbã idé kí bĩsírã; ãngũ ꞌdĩ mgbọ rú ĩꞌbaní sĩ rijó. Ãma icó izonzi ĩꞌbadrị̂ kí ĩgbãlé ãmaní ũkú ru rá ãzíla icó kí vâ ãmadrị̂ kí ĩgbãlé ĩꞌbaní ũkú ru rá. 22 Wó ãgọbị ꞌdĩ kí ãꞌị̃ uꞌálé ãma abe ãzíla adrujó ãma abe ꞌbá ãlu rú rá la ãdrĩ kí ãgọbị ãmadrị̂ kí ĩtãrã pírí rá cécé kí ru ĩtãrãjó rá rĩ áni rĩ gá. 23 Ãdrĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ nga ꞌdĩ áni rá, ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí kí mụ adrulé ãma ãni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãmã ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌbaní lẽlé rĩ kí, ãma dó sĩ uꞌá ĩꞌba abe.”

24 ꞌBá pírí táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Hãmọ́rị̃ ꞌbã kí jọlé Sẹ̃kẹ́mụ̃ be rĩ kí pírí rá, ãzíla îtãrã dó sĩ ãgọbị fũlépi kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ꞌdã drị̂ agâ sĩ rĩ kí pírí.

25 Ụ́ꞌdụ́ na ĩꞌbã ãkõzá ꞌbã kí drĩ jajó ku rĩ gá, anzị Yãkóꞌbõ drị́ ị̃rị̃, Sị̃mọ́nị̃ kí Lẹ́vị̃ be Dị́nã ꞌbã ádrị́pịka rú rĩ ꞌdụ kí ménéŋá séfũ rú rĩ kí trũ mụjó táwụ̃nị̃ ꞌdã agâlé ꞌbá ꞌdã ꞌbaní nị̃ŋâ kó ru, ụꞌdị́ kí dó sĩ ãgọbị ꞌdãá rĩ kí pírí. 26 ꞌBá uꞌdị́lé ꞌda kí agá ĩndĩ rĩ kí Hãmọ́rị̃ kí ngọ́pị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ be ãzíla aꞌdụ́ kí dó ĩꞌbã ámvọ́pị̃ Dị́nã ꞌi Sẹ̃kẹ́mụ̃ drị́ jó agá rĩ sĩ ãzíla mụ kí dó rá. 27 Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ ra kí dó ãko ꞌbá ũdrãlépi rá ꞌdã ꞌbadrị̂ kí sĩ ãrígọ́tị ũfẽjó ãꞌdusĩku ála ĩꞌbã ámvọ́pị̃ Dị́nã ụrụjó ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ sĩ. 28 Ra kí tị́, ị̃ndrị́, kãbĩlõ, kãyĩnõ, ãko pírí táwụ̃nị̃ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ kí ãzíla ãkónã amvụ́ agá rĩ kí trũ. 29 ꞌDụ kí ãko pírí málĩ rú rĩ kí ãzíla ĩꞌbã ũkúka kí anzịŋá kí abe bãdã-tị́ ru ãzíla ra kí ãko jó agá rĩ kí pírí.

30 Yãkóꞌbõ jọ dó Sị̃mọ́nị̃ ꞌbaní Lẹ́vị̃ be, “Ĩmi ají dó ị́jọ́ áma drị̃ gá ꞌbo, ꞌbá Kãnánĩ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú ãzíla ꞌbá uꞌálépi ãngũ ꞌdĩ agá rĩ kí dó mụ áma ngụ̃lé ũnzí. Ãma kãlãfe lú were rú, ãzíla ꞌbá ꞌdĩ drĩ kí dó ru icí ãꞌdị́ ꞌdịlé ãma abe kí ãma ị̃lị̃kị̃ ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe pírí.”

31 Wó Sị̃mọ́nị̃ kí Lẹ́vị̃ be jọ kí Yãkóꞌbõ ní, “Ãma icó ãma ámvọ́pị aꞌbelé drị̃ izalé ĩzóŋá ãwụ́ rĩ áni ku.”

35

Ãdróŋá ꞌbã sụ̃sụ́ wijó Yãkóꞌbõ ní Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ Yãkóꞌbõ ní, “Ímụ uꞌálé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá. Ísị ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ Ãdróŋá ándrá ru iꞌdalépi míní sáwã ándrá míní apájó mí ádrị́pị Ị́sãwụ̃ sĩ rĩ nî.”

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ jọ ꞌbá ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ ꞌbaní, ꞌbá pírí uꞌálépi ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe, “Ĩmi idé ĩmi ásị́ kí ãlá ru, ĩmi aꞌbe ãdroŋa ĩminí ajílé ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá ꞌdĩ kí cã ãzíla ĩsụ̃ bõngó ãla la kí áyụ. 3 Ãma kí mụ mụlé ãngũ ꞌdĩ aꞌbelé sĩ mụjó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá, ma sĩ mụ ãlĩtárĩ sịlé Ãdróŋá áma ãzã kolépi ũcõgõ mádrị̂ kí agá ãzíla adrulépi má be ãngũ pírí mání acị́jó rĩ agá rĩ nî.” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ fẽ kî dó Yãkóꞌbõ drị́ ãdroŋa ĩꞌbã kí ajílé ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá rĩ kí ngílíngílí ĩꞌbã kí ándrá ũgĩlé bị́lẹ́ gá rĩ kí abe. Yãkóꞌbõ ị̃sị̃ dó sĩ kí kọmọrọ́ ife ị̃ndụ́ gá ãni rú Sẹ̃kẹ́mụ̃ andre gá ꞌdãá. 5 Yãkóꞌbõ kí mụ drị̃ kolé ngọ́pịka kí abe ꞌbo, Ãdróŋá ají ụ̃rị̃ ãmbógó la ꞌbá táwụ̃nị̃ ãníyágágá ꞌdãá rĩ kí ásị́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí dó kí vú drolépi la ꞌdáyụ. 6 Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá Yãkóꞌbõ acá kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe pírí Lụ́zị̃ úꞌda umvelé Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi rĩ gá ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ gá rĩ gá. 7 Sị dó ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ ꞌdãá, ꞌda dó sĩ ãngũ ꞌdã rụ́ Ị̃lị̃-Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi ãꞌdusĩku ꞌdĩ ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ru iꞌdajó ĩꞌdiní ĩꞌdi ꞌbã ándrá apájó ádrị́pị̃ sĩ rĩ ꞌi.

8 Násị̃ Rẽbékã ĩtẽtẽnãlépi Dẽꞌbórã drã dó rá, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi kọmọrọ́ ị̃ndụ́ gá Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá. Úꞌda dó sĩ kọmọrộ ꞌbã rụ́ kọmọrọ́ sĩ awájó rĩ ꞌi.

9 Yãkóꞌbõ la dó mụ ãgõlé Pãdãnĩ Ãrámũ gâlé ꞌbo, Ãdróŋá iꞌda ru ĩꞌdiní ị̃dị́ ãzíla wi vâ ĩꞌdiní sụ̃sụ́. 10 Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Ími rụ́ Yãkóꞌbõ ꞌi, wó ûmve dó mi Yãkóꞌbõ ꞌi ị̃dị́ ku; ími rụ́ la dó adru Ịsịrayị́lị̃ ꞌi.” ꞌDa dô sĩ rụ́ la Ịsịrayị́lị̃ ꞌi.

11 Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Ma Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌi; anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã kpẹ̃ kí wẽwẽ rú, sụ́rụ́ kî sĩ ãfũ ími agá ꞌdâ, mi dó sĩ adru áꞌbị́ ũpi ꞌbã ãni la. 12 Ma ãngũ ándrá mání fẽlé Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbaní Ĩsákã be rĩ fẽ mínî ãzíla ma vâ ĩꞌdi fẽ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ími vúlé gá ꞌdâ.” 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá aꞌbe dó Yãkóꞌbõ rá. 14 Yãkóꞌbõ ịꞌdị dó írã pịrị-pịrị rú ãngũ Ãdróŋá ꞌbã ándrá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be rĩ gá ꞌdãá, ãzíla ũsũ wáyĩnĩ ídétáŋá ru rĩ kí ãdu be drị̃ la gá. 15 Yãkóꞌbõ ꞌda dó sĩ ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be ꞌdã ꞌbã rụ́ Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi.

Rãkẹ́lị̃ ꞌbã kí ũdrãjó Ĩsákã be rĩ

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, acá kí drĩ Ĩfũrátã gá angájó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ sĩ ku rú ãzíla ĩꞌbã kí drĩ adru agá rá-rá ru ꞌdĩ gá ꞌdâ, sáwã Rãkẹ́lị̃ ꞌbã sĩ ngọ́tị́ tĩjó rĩ acá dó rá ãzíla ngọ́tị̂ tĩŋá acá dó ũkpó-ũkpó. 17 Ngọ́tị̂ tĩŋá la mụ acálé ũkpó-ũkpó trẹ̃yị́, ũkú ngọ́tị́ tĩlépi rĩ jọ ĩꞌdiní, “Mí ide ụ̃rị̃ sĩ ku Rãkẹ́lị̃; ꞌdĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí rĩ ꞌi.” 18 Rãkẹ́lị̃ ní lẽ agá drã agá drã-drã ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌda dó ngọ́tị̂ rụ́ Bénõnĩ ꞌi wó átẹ́pị̃ ꞌda rụ́ la Bénzãmĩnĩ ꞌi.

19 Rãkẹ́lị̃ la dó mụ drãlé ꞌbo, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi gẹ̃rị̃ sĩ mụjó Ĩfũrátã gá úꞌda umvelé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ ꞌi rĩ gá. 20 Yãkóꞌbõ su írã sĩ Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ agájó rĩ ị̃nádrị̃ Rãkẹ́lị̃ drị̂ gá ꞌdãá ãzíla írã ꞌdã drĩ kpere sáwã ꞌdĩ sĩ ꞌdãá cí sĩ ị̃nádrị̃ ꞌdã iꞌdajó. 21 Ịsịrayị́lị̃ mụ dó drị̃lẹ́ gá sĩ hémã ĩꞌdidrị̂ sịlé ãngũ Mĩgĩdálĩ Ị̃dẹ́rị̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.

Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kî

22 Ịsịrayị́lị̃ ní uꞌá agá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá, ngọ́pị̃ Rụ́bẹ̃nị̃ fi ũkú Rãkẹ́lị̃ drị́ ãtíꞌbó ru Bílĩhã drị́ jó agá, Ịsịrayị́lị̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ala iꞌdó velé ũnzí. Yãkóꞌbõ ꞌbã anzị kí ándrá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.

23 Anzị Léyã drị̂ kí:

Rụ́bẹ̃nị̃ Yãkóꞌbõ ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ kãjãní rĩ ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, Lẹ́vị̃ ꞌi, Yụ́dã ꞌi, Ĩsãkárĩ ꞌi, ãzíla Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌi.

24 Anzị Rãkẹ́lị̃ drị̂ kí:

Yụ̃sụ́fụ̃ kí Bénzãmĩnĩ be.

25 Anzị ĩzóŋá Rãkẹ́lị̃ drị́ ãtíꞌbó ru Bílĩhã drị̂ kí:

Dánĩ kí Nãfũtálĩ be.

26 Anzị ĩzóŋá Léyã drị́ ãtíꞌbó ru Zị̃lị́pã drị̂ kí:

Gádĩ kí Ásẹ̃rị̃ be.

Anzị Yãkóꞌbõ drị́ ꞌdĩ kí útị kí pírí Mẽsõpõtámĩyã gá.

Drã Ĩsákã drị̂

27 Yãkóꞌbõ mụ átẹ́pị̃ Ĩsákã rụ́ Mãmírẽ gá ãni la Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdĩ ãngũ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbaní uꞌájó Ĩsákã be rĩ gá. 28 Ĩsákã uꞌá ílí 180, 29 drã dó ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ꞌbá ãmbá ru. Ngọ́pịka Ị́sãwụ̃ kí Yãkóꞌbõ be ị̃sị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi nĩ.

36

Ãwí Ị́sãwụ̃ drị̂

1 ꞌDĩ ãwí Ị́sãwụ̃ vâ umvelé Ídõmũ ꞌi rĩ drị̂ ꞌi. 2 Ị́sãwụ̃ ĩgbã ũkú kí na angájó izonzi Kãnánĩ rú rĩ kí agá. Ũkú kãyó rĩ ꞌbã rụ́ Ádã ꞌi, ĩꞌdi Ị̃lọ́nị̃ Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi, ũkú ị̃rị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Ụ̃họ̃lị̃bámã Hánã ị̃zẹ́pị Zị̃bị̃yọ́nị̃ Hị́vị̃ rú rĩ umvelépi ị̃dẹ́pị rĩ ꞌi, 3 ũkú na rĩ ĩꞌdi Bãsĩmátĩ Ịsụmayị́lị̃ ị̃zẹ́pị Nẽbãyọ́tị́ ámvọ́pị ꞌi. 4 Ádã tị Ị́sãwụ̃ ní Ị̃lị̃fázị̃ ꞌi. Bãsĩmátĩ tị Rụ̃wẹ́lị̃ ꞌi, 5 ãzíla Ụ̃họ̃lị̃bámã tị Yẹ̃wụ́sị̃ ꞌi, Yãlámũ ꞌi ãzíla Kórã ꞌi. ꞌDĩ kí anzị tịlé Ị́sãwụ̃ ní Kãnánĩ gá rĩ kî.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ị́sãwụ̃ ꞌdụ ũkúka kí ãnzị kí abe, ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí, ãnãkpá ĩꞌdidrị̂ kí ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé ãngũ Kãnánĩ gá rĩ kî trũ trũ mụjó ãngũ álị́ gá ádrị́pị̃ Yãkóꞌbõ ꞌbã andre gá ꞌdãá rĩ sĩ rá. 7 ꞌDĩ idé ru íni la ãꞌdusĩku ãko ĩꞌbã kí ịsụ́lé málĩ rú rĩ kí ambamba, ãngũ ca dó sĩ ĩꞌbaní sĩ icójó uꞌájó ị̃rị̃ trá ãngũ ãlu gá ku. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ị́sãwụ̃ vâ umvelé Ídõmũ ꞌi rĩ ri dó uꞌálé ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sẽyírĩ gá.

9 ꞌDĩ ãwí Ị́sãwụ̃ adrulépi ꞌbá Ídõmũ rú rĩ kí ꞌbã áyị́pị rú uꞌálépi ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sẽyírĩ gá rĩ drị̂ ꞌi.

10 ꞌDĩ kí rụ́ anzị Ị́sãwụ̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kî:

Ũkú ĩꞌdidrị́ Ádã tị lú ĩꞌdiní Ị̃lị̃fázị̃ ꞌi. Bãsĩmátĩ tị ĩꞌdiní Rụ̃wẹ́lị̃ ꞌi.

11 Anzị Ị̃lị̃fázị̃ drị̂ kí rụ́:

Tẽmánĩ ꞌi, Úmãrĩ ꞌi, Zéfõ ꞌi, Gãtámũ ꞌi ãzíla Kénãzĩ ꞌi.

12 Ũkú Ị̃lị̃fázị̃ drị́ ãtíꞌbó ru Tímũnã tị ĩꞌdiní Ãmãlẹ́kị̃ ꞌi. ꞌDĩ kí anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkú umvelé Ádã ꞌi rĩ drị̂ kî.

13 Anzị Rụ̃wẹ́lị̃ drị̂ kí:

Nãhátĩ ꞌi, Zérã ꞌi, Sámã ꞌi ãzíla Mízã ꞌi. ꞌDĩ kí anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkú umvelé Bãsĩmátĩ drị̂ kî.

14 Anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkú umvelé Ụ̃họ̃lị̃bámã Zị̃bị̃yọ́nị̃ ị̃zẹ́pị Hánã ꞌbã tịlé rĩ kí rụ́:

Yẹ̃wụ́sị̃ ꞌi, Yãlámũ ꞌi ãzíla Kórã ꞌi.

15 ꞌDĩ kí ũpi angálépi Ị́sãwụ̃ ngọ́pịka kí agá rĩ kî.

Anzị Ị̃lị̃fázị̃ Ị́sãwụ̃ ꞌbã ngọ́pị kãjãní rĩ drị̂ kí:

úpí Tẽmánĩ ꞌi, Úmãrĩ ꞌi, Zéfõ ꞌi, Kénãzĩ ꞌi, 16 Kórã ꞌi, Gãtámũ ꞌi ãzíla Ãmãlẹ́kị̃ ꞌi ꞌdĩ kí úpí anzị Ị̃lị̃fázị̃ drị́ ãngũ Ídõmũ gá rĩ kî. Anzị ꞌdĩ umve kí ũkú Ị́sãwụ̃ drị́ umvelé Ádã rĩ ị̃dẹ́pị.

17 Anzị Ị́sãwụ̃ ngọ́pị Rụ̃wẹ́lị̃ drị̂ kí:

úpí Nãhátĩ ꞌi, Zérã ꞌi, Sámã ꞌi ãzíla Mízã ꞌi. Anzị ꞌdĩ kí ꞌbã ị̃dẹ́pị ĩꞌdi ũkú Ị́sãwụ̃ drị́ umvelé Bãsĩmátĩ ꞌi rĩ.

18 Anzị angálépi ũkú Ị́sãwụ̃ drị́ umvelé Ụ̃họ̃lị̃bámã Hánã ꞌbã tịlé rĩ drị̂ kí:

úpí Yẹ̃wụ́sị̃ ꞌi, Yãlámũ ꞌi ãzíla Kórã ꞌi.

19 ꞌDĩ kí anzị Ị́sãwụ̃ vâ umvelé Ídõmũ rĩ drị̂ kî ãzíla ꞌdĩ kí ũpi ĩꞌbãdrị̂ kî.

Ãwí Sérã drị̂

20 ꞌDĩ kí anzị Sẽyírĩ Họ́rị̃ rú ándrá uꞌálépi ãngũ Ídõmũ gá rĩ drị̂ kî:

Lõtánĩ ꞌi, Sõbálĩ ꞌi, Zị̃bị̃yọ́nị̃ ꞌi, Hánã ꞌi, 21 Dị́sọ̃nị̃ ꞌi, Ị̃zẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Dĩsánĩ ꞌi. Anzị Sẽyírĩ Họ́rị̃ rú rĩ drị́ ꞌdĩ kí ándrá ũpi rú Ídõmũ gá.

22 Anzị Lõtánĩ drị̂ kí:

Họ́rị̃ ꞌi ãzíla Hẽmámũ ꞌi. Lõtánĩ ꞌbã ámvọ́pị ĩꞌdi Tímũnã ꞌi.

23 Anzị Sõbálĩ drị̂ kí:

Ãlĩvánĩ ꞌi, Mãnãbátĩ ꞌi, Ĩbálĩ ꞌi, Séfõ ꞌi ãzíla Ũnámũ ꞌi.

24 Anzị Zị̃bị̃yọ́nị̃ drị̂ kí:

Ãyíyã ꞌi ãzíla Hánã ꞌi. (Hánã ꞌdĩ ándrá ị̃yị́ kídí ru ãcí agbẹ́lépi tũlãtũlã rĩ ịsụ́lépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá sáwã ĩꞌdi ꞌbã kãyĩnõ átẹ́pị̃ drị̂ kí ucéjó rĩ sĩ rĩ ꞌi).

25 Anzị Hánã drị̂ kí:

Dị́sọ̃nị̃ kí Hánã ị̃zẹ́pị Ụ̃họ̃lị̃bámã be.

26 Anzị Dị́sọ̃nị̃ drị̂ kí:

Hẽmãdánĩ ꞌi, Ĩsãbánĩ ꞌi, Ĩtĩránĩ ꞌi ãzíla Kérãnĩ ꞌi.

27 Anzị Ị̃zẹ́rị̃ drị̂ kí:

Bĩlĩhánĩ ꞌi, Zãvánĩ ꞌi ãzíla Ãkánĩ ꞌi.

28 Anzị Dĩsánĩ drị̂ kí:

Ụ́zị̃ kí Ãránĩ be.

29 ꞌBá ũpi rú Họ́rị̃ gá rĩ kí ꞌdĩ:

Lõtánĩ ꞌi, Sõbálĩ ꞌi, Zị̃bị̃yọ́nị̃ ꞌi, Hánã ꞌi, 30 Dị́sọ̃nị̃ ꞌi, Ị̃zẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Dĩsánĩ ꞌi. ꞌDĩ kí ándrá ũpi ꞌbá Họ́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kî ãngũ Sẽyírĩ drị̂ ꞌbã awaŋá vú sĩ.

Ũpi Ídõmũ drị̂ kî

31 ꞌDĩ kí ándrá ũpi ãngũ nalépi Ídõmũ gá ꞌdĩ sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iꞌdó kí drĩ ũpĩ nalé ãngũ ꞌdã gá ku rĩ kî:

32 Bélã Bẹ̃yọ́rị̃ ngọ́pị acá úpí ru Ídõmũ gá ãzíla ꞌda táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ rụ́ Dĩnĩhábã ꞌi.

33 Bélã la mụ drãlé ꞌbo, Yõbábũ Zérã ngọ́pị angálépi Bõzírã gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

34 Yõbábũ la mụ drãlé ꞌbo, Hũsámũ angálépi Tẽmánĩ gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

35 Hũsámũ la mụ drãlé ꞌbo, Hãdádĩ Bẽdádĩ ngọ́pị angálépi Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ acá úpí ru Mụ̃wábụ̃ gá ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ. ꞌDa táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ rụ́ Ãvị́tị̃ ꞌi.

36 Hãdádĩ la mụ drãlé ꞌbo, Sámũlã angálépi Mãsĩrékã gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

37 Sámũlã la mụ drãlé ꞌbo, Sáwụ̃lụ̃ angálépi táwụ̃nị̃ Rẹ̃họ̃bọ́tị̃ ị̃yị́ tị gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

38 Sáwụ̃lụ̃ la mụ drãlé ꞌbo, Bãálĩ-Hãnánĩ Ãkị̃bọ́rị̃ ngọ́pị acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

39 Bãálĩ-Hãnánĩ Ãkị̃bọ́rị̃ ꞌbã ngọ́pị la mụ drãlé rá, Hãdádĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ, táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ála umve la Páwũ ꞌi ãzíla ũkú ĩꞌdidrị̂ ꞌbã rụ́ Mẽhẽtãbélĩ ꞌi, ĩꞌdi Mátrẽdĩ ị̃zẹ́pị ꞌbã ị̃zẹ́pị Mẽzãhábũ drị̂ ꞌi.

40 ꞌDĩ kí ũpi ándrá ãfũlépi ũri Ị́sãwụ̃ drị́ ínátị ãlu-ãlu gá rĩ kî:

Tímũnã ꞌi, Álĩvã ꞌi, Yẽtétĩ ꞌi, 41 Ụ̃họ̃lị̃bámã ꞌi, Ílã ꞌi, Pĩnónĩ ꞌi, 42 Kénãzĩ ꞌi, Tẽmánĩ ꞌi, Mĩbĩzárĩ ꞌi, 43 Mãgãdẹ́lị̃ ꞌi ãzíla Ĩrámũ ꞌi.

ꞌDĩ kí ínátị ꞌbá Ídõmũ rú rĩ (ꞌdĩ Ị́sãwụ̃ ꞌbã adrujó ĩꞌbã átẹ́pị rú rĩ) ꞌbadrị̂ kî sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị́ ũpĩ drị̂ kí sĩ ãzíla ãngũ ĩꞌbaní rijó rĩ kí vú sĩ.

37

Urobí Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ kî

1 Yãkóꞌbõ ri uꞌálé Kãnánĩ gá ãngũ ándrá átẹ́pị̃ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá.

2 ꞌDĩ dó ãwí Yãkóꞌbõ drị̂: Yụ̃sụ́fụ̃ ri kí ándrá kãbĩlõ kí ucélé ádrị́pịka ụ́kụ́pị̃ Bílĩhã ãzíla Zị̃lị́pã Yãkóꞌbõ ꞌbã ũkúka rú rĩ kí abe ịsụ́ íni ꞌdĩ ílí la mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃. Wó Yụ̃sụ́fụ̃ ri ị́jọ́ ádrị́pịka ꞌbã kí idélé ũnzí rĩ kí ũlũlé átẹ́pị̃ nî.

3 Yãkóꞌbõ lẽ Yụ̃sụ́fụ̃ ãndânĩ ndẽ anzị ĩꞌdidrị́ ãzí rĩ kí rá, ãꞌdusĩku útị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ dó ãmbá ru. Yãkóꞌbõ fẽ dó sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ní kánzũ uꞌbélé ũniyambamba la. 4 Wó Yụ̃sụ́fụ̃ ádrị́pịka kí dó mụ ndrelé la átẹ́pị̃ lẽ ĩꞌdi ãndânĩ ꞌbo, ngụ̃ kí dó ĩꞌdi ãjị́ ũnzí, ãzíla jọ kí ĩꞌdiní ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ku.

5 Ị́nị́ ãlu, urobí ũbĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, ĩꞌdi dó mụ vú la nzelé ádrị́pịka ꞌbaní ꞌbo, ngụ̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ị̃dị́-ị̃dị́. 6 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are drĩ urobí áma ũbĩlépi ꞌdĩ ꞌi: 7 Ãma ní ngánũ lịlẹ́ ámvụ́ agá rĩ kí umbé agâ ꞌdĩ gá ꞌdâ gbõgbõ mádrị́ tị ngúlú rĩ inga ru pâ tulé ụrụgá, ĩmidrị̂ atrá kí ru mádrị̂ andre gá, ilú kí ru ĩꞌdiní vụ̃rụ́.” 8 Ádrị́pịka jọ kí, “Mi dó sĩ mụ adrulé ãma drị̃lẹ́ gá ãmbógó ru yã? Mi ãma drị̃ ce úpí ru ãndá-ãndá ru yã?” Ngụ̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ị̃dị́-ị̃dị́ urobí ĩꞌdidrị́ ꞌdã kí sĩ ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ sĩ.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, urobí ãzí rĩ ũbĩ vâ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, nze vú la ádrị́pịka ꞌbaní jọ, “Ĩmi are drĩ urobí ꞌdĩ ꞌi, ị̃tụ́ kí ĩmbá be ãzíla lẽlẽgó mụdrị́ drị̃ ãlu la kí abe ãvụ̃ kí vụ̃rụ́ áma ị̃nzị̃jó.” 10 Ĩꞌdi mụ urobí ꞌdĩ vú nzelé átẹ́pị̃ ꞌbaní ádrị́pịka kí abe ꞌbo, átẹ́pị̃ angá drị̃ la gá trụ, “Urobí ími ũbĩlépi ꞌdĩ ífí la íngoní? Mî ãndrẽ kí mî ádrị́pịka abe ãzíla mâ trũ kí rú amụ́ ãvụ̃lé vụ̃rụ́ ími drị̃lẹ́ gá rá yã?” 11 Ádrị́pịka idé kí ĩꞌdiní ãjã sĩ, wó átẹ́pị̃ mba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩꞌdi ásị́ gá cí.

Yụ̃sụ́fụ̃ ádrị́pịka ꞌbã kí ĩꞌdi ụzịjó rĩ

12 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka mụ kí kãbĩlõ átẹ́pị̃ drị̂ kí ucé trũ Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá. 13 Yãkóꞌbõ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ínị̃ rá mî ádrị́pịka mụ kí kãbĩlõ kí ucé trũ ãni rú Sẹ̃kẹ́mụ̃ gâlé ꞌdã, álẽ ími tị pẽlé ĩꞌba rụ̂lé.” Yụ̃sụ́fụ̃ umvi, “Múké ma bábá mụjó.” 14 Jọ ĩꞌdiní, “Ímụ mî ádrị́pịka kí andrélé ãnãkpá kí abe kí nõ múké yã áni, mí ají mání ụ́ꞌdụ́kọ́ la.” Yụ̃sụ́fụ̃ mụ dó angájó wọ́rọ̃ŋá Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ gá rĩ sĩ Sẹ̃kẹ́mụ̃ gâlé. 15 Ĩꞌdi mụ calé ꞌdãá ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí ndre ĩꞌdi wãyá co agá ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi ãꞌdu ndrụ̃ yã?” 16 Umvi ĩꞌdiní, “Ma mâ ádrị́pịka kí ndrụ̃, mí icó mání lũlé la kí kãbĩlõ kí ucé íngõlé rĩ gá rá yã?” 17 Ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Mî ádrị́pịka aꞌbe kí ãngũ ꞌdĩ rá, má are kí jọ agá la ‘Ãmụ kí Dõtánĩ gâlé.’ ” Yụ̃sụ́fụ̃ bĩ dó kí vú Dõtánĩ gâlé ãzíla ịsụ́ kí rá.

18 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka ndre kí ĩꞌdi amụ́ agá rá-rá ru acá drĩ ku rú, utú kí ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá. 19 Jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Urobí ꞌdị́pị la amụ́ ꞌdã. 20 Ĩmi amụ́, lẽ ãꞌdị kí ĩꞌdi rá, ãꞌbe kí dó sĩ ãvũ la kídí nzụlépi rá la ꞌbã ꞌbụ́ ãzí agá, ãjọ kí ụ̃bọ̃gụ̃ ãzí na ĩꞌdi rá. Ãma kí dó drĩ sĩ ndre la ãꞌdu la nõ ru idé urobí ĩꞌdi ãni ꞌdĩ kí agá nĩ yã áni.” 21 Rụ́bẹ̃nị̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃ꞌbị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ palé kí drị́ gá rĩ sĩ rá jọ, “Ãꞌdị kí ĩꞌdi ku.” 22 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi asu ãrí la ku; úꞌbe ĩꞌdi kõtórõ agá ꞌbụ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ wó lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã su drị́ ĩꞌdi rụ́ ku.” Rụ́bẹ̃nị̃ idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ĩꞌdi pajó ãzíla sĩ ĩꞌdi agụjó átẹ́pị̃ drị̂lé ídri.

23 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé ádrị́pịka ꞌba rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, trũ kí kánzũ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá uꞌbélé ũniyambamba rĩ rá. 24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, rụ kí ĩꞌdi ãzíla ꞌdụ kí ĩꞌdi ꞌbelé ꞌbụ́ ãꞌí la agá.

25 Ĩꞌbaní rĩ agá íná na agá, inga kí drĩ ụrụgá ãzíla ndre kí ꞌbá Ịsụmayị́lị̃ rú rĩ kí ũꞌbí ru angá kí Gị̃lẹ́dị̃ gá ãzíla kî mụ agá Mị̃sị́rị̃ gá. Ngãmíyã ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ꞌdụ kí tẹ́rị́ ãko ãjị̂ trũ vĩrĩ rĩ ãni la kí ãdu ifílé ifí-ifî rĩ abe.

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ãma kí ãꞌdu ịsụ́ ãdrĩ kí ãmã ádrị́pị ꞌdị rá ãzíla ãdrĩ kí drã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ zị̃ cí rĩ gá? 27 Ãma uzị kí ĩꞌdi ꞌbá Ịsụmayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbanî, ãma asu kí ĩꞌdi ꞌbã ãrí ãmadrị́ sĩ ãma ꞌi ku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãmã ádrị́pị ãrí ãlu ãzíla ĩzá ãlu rĩ sĩ.” Ádrị́pịka ãꞌị̃ kí rá. 28 ꞌBá bĩsírã idélépi Mị̃dị́yánị̃ rú rĩ ꞌbã kí alị agá, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka anzé kí ĩꞌdi ꞌbụ́ agâlé rá ãzíla uzị kí ĩꞌdi ꞌbá Ịsụmayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní séndẽ sílĩvã rú kãlị́ ị̃rị̃ sĩ, ꞌdụ kí ĩꞌdi Mị̃sị́rị̃ gâlé ĩndĩ.

29 Rụ́bẹ̃nị̃ la mụ gõlé ꞌbụ́ tị gâlé ꞌbo, ịsụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdãá yụ ãzíla asi ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí ũcõgõ sĩ rá. 30 Atrị drị̃ ádrị́pịka ꞌba rụ̂lé jọ, “Mgbâ dó ꞌdãá yụ, ma dó mání áma idé ãꞌdurú yã?”

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌdụ́ kí dó ị̃ndrị́, lị kí ĩꞌdi rá ãzíla su kî dó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã kánzũ ãrí la gá. 32 Agụ kí dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó uꞌbélé ũniyambamba rĩ átẹ́pị̃ rụ̂lé, jọ kí ĩꞌdiní, “Ãma ịsụ́ bõngó ꞌdĩ ꞌi, mí amá drĩ ĩꞌdi, icó nõ adrulé mî ngọ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ ꞌi ku yã áni.”

33 Átẹ́pị̃ nị̃ ĩꞌdi cọtị cé jọ, “ꞌdĩ mâ ngọ́pị ꞌbã bõngô ꞌi! Ãndá-ãndá ru ụ̃bọ̃gụ̃ na kí dó mání ĩꞌdi rá ꞌdộ! Ãndá-ãndá ru ândi dó Yụ̃sụ́fụ̃ kpékpé!”

34 Yãkóꞌbõ asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí ũcõgõ sĩ rá, sụ̃ dó kõlĩbá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ãzíla awâ dó ngọ́pị̃ ꞌi ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú. 35 Anzị ĩꞌdidrị̂ amụ́ kí pírí ĩꞌdi ásị́ ũŋmĩlé, wó gã ru ásị́ ũŋmĩlé úmgbé jọ yụ, “Ma awá mâ ngọ́tị̂ sĩ kpere mání fi agá ꞌbụ́ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, átẹ́pị̃ awá dó ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ sĩ.

36 Wó íni ꞌdĩ ꞌbá Mị̃dị́yánị̃ rú rĩ ĩtụ̃ndã kí Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi Mị̃sị́rị̃ gâlé Pọ̃tị̃fárọ̃ ãsĩkárĩ ãmbógó úpí Fãráwũ andre tẽlépi rĩ drị̂ nî.

38

Yụ́dã kí Tãmárã be

1 Sáwã Yụ̃sụ́fụ̃ ụzịjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Yụ́dã aꞌbe ádrị́pịka kí rá ãzíla mụ uꞌálé ágọ́bị́ Ãdũlámũ rú umvelé Hị́rã ꞌi rĩ be. 2 Yụ́dã ịsụ́ ágọ́bị́ Kãnánĩ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị umvelé Sụ́wã rĩ ꞌi, ĩgbã ĩꞌdi rá ãzíla acá dó ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru. 3 Ịsụ́ dó ꞌa tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda dó rụ́ la Ị́rị̃ ꞌi. 4 Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ ꞌi tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda rụ́ la Ũnánĩ ꞌi. 5 Tị vâ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí rĩ ꞌi, ꞌda rụ́ la Sélã ꞌi. Sáwã ngọ́tị́ ꞌdã tĩjó rĩ sĩ, ịsụ́ Yụ́dã ꞌdĩ sĩ Kẹ̃zị́bụ̃ gá.

6 Yụ́dã ĩgbã ũkú ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ kãjãní Ị́rị̃ nî, ũkû rụ́ Tãmárã ꞌi. 7 Wó Ị́rị̃ Yụ́dã ngọ́pị kãjãní rĩ idé ị́jọ́ ũnzíkãnã la Úpí drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí fẽ drã rá.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ Ũnánĩ ní, “Ífi mí ádrị́pị ꞌbã ũkû lãꞌbĩ ãmadrị̂ ꞌbã ãꞌị̃jó la ítị ĩꞌdiní anzị kí sĩ ĩꞌdi rụ́ ajíjó rĩ sĩ.” 9 Wó Ũnánĩ nị̃ rá anzị ꞌdã icó kí adrulé ĩꞌdi ãni ku, drĩ fi ru lalé ũkú ꞌdã be ꞌbo, ĩꞌdi ũri sĩ ꞌbá tịjó rĩ kí ũsũ vụ̃rụ́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ dó sĩ anzị ịsụ́lé ũkú ꞌdã be ádrị́pị̃ rụ́ ajíjó ku. 10 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ĩꞌdi ũnzí Úpí Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí fẽ dó vâ sĩ ĩꞌdiní drãlé rá.

11 Yụ́dã jọ dó ngọ́pị̃ ꞌbã ũkû Tãmárã ní, “Ímụ tẽlé ãwụ́zị́ ru mí átẹ́pị drị́ko gá ꞌdãá kpere mâ ngọ́pị Sélã ꞌbã zo agá sĩ icójó ími fijó rá.” Yụ́dã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌî ngọ́pị la vâ mụ drãlé ádrị́pịka ị̃rị̃ ꞌdã kî áni rá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Tãmárã gõ dó sĩ vúlé ĩꞌbadrị́ko gâlé.

12 Sáwã ãzo vúlé gá Yụ́dã ꞌbã ũkû Sụ́wã ꞌbã ị̃zẹ́pị rú rĩ drã rá. Ụ́ꞌdụ́ Yụ́dã ꞌbã ũkû awájó rĩ kí mụ ukólé ꞌbo, mụ Tímũnã gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ ꞌbíko lịlẹ́pi rĩ kí andrélé ãzíla ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị̂ Hị́rã Ãdũlámũ rú rĩ mụ ĩꞌdi be ĩndĩ.

13 ꞌBá ãzí mụ lũlé la Tãmárã ní, “Mí ándrị́pị la mụ Tímũnã gá ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ ꞌbíko lịlẹ́,” 14 trũ bõngó ĩꞌdidrị́ ãwụ̃zị̃ drị̂ kí rá, ali ru ụrụꞌbá kũrũbábã sĩ, ꞌbe ru drị̃ bõngó sĩ cí, mụ dó rilé kẹ̃jị́tị sĩ fijó Ĩnãyímũ gá rĩ gá gẹ̃rị̃ mụlépi Tímũnã gá rĩ gá, Tãmárã ꞌbã nị̃jó la Sélã zo rá úfẽ ĩꞌdi ĩꞌdiní ágó ru ku rĩ sĩ.

15 Yụ́dã la mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, ũrã ꞌbãngá ĩꞌdi ũkú ãwụ́ꞌbá ru la ĩꞌdi ꞌbã ru mẹ́lẹ́tị ꞌbejó cí rĩ sĩ. 16 Ĩꞌdiní nị̃jó la Tãmárã ĩꞌdi ngọ́pị̃ Ị́rị̃ drãlépi rá rĩ ꞌbã ũkû ꞌi ku rĩ sĩ, mụ ĩꞌdi rụ́ gẹ̃rị̃ tị gâlé jọ, “Ífẽ ámụ kolé mí be.”

Tãmárã zị ĩꞌdi, “Mi dó mání ãꞌdu fẽ ãdrĩ dó ko mí be rĩ gá?”

17 “Ma mụ míní ị̃ndrị́ mũlũkũdũ la ãfẽlé angájó ị̃ndrị́ mádrị̂ kí agâlé.”

Tãmárã zị, “Ãko ãzí míní fẽlé mání gúrã rú cêkõ rĩ ãꞌdu?”

18 Yụ́dã jọ, “Ma dó míní gúrã rú ãꞌdu fẽ cêkõ yã?”

Umvi ĩꞌdiní, “Drọ̃nọ́ mídrị́ ími rụ́ trũ ꞌdĩ ꞌi ãzíla túré ími drị́ gá ꞌdĩ ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ́dã fẽ dó kí ĩꞌdidrị̂lé rá, ko dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi be, Tãmárã ịsụ́ dô sĩ ꞌa. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Tãmárã gõ dó vúlé ĩꞌbadrị́ko gâlé, trũ dó kũrũbábã kí bõngó drị̃ ꞌbejó rĩ be rá, ãzíla sụ̃ dó bõngó ĩꞌdidrị́ ãwụ̃zị̃ drị̂ kí áyụ.

20 Yụ́dã la mụ wọ̃rị̂ Hị́rã Ãdũlámũ rú rĩ tị ãpẽlé ị̃ndrị́ mváŋâ trũ Tãmárã rụ́ ꞌdõlé, sĩ ãko ándrá ĩꞌdi ꞌbã aꞌbelé gúrã rú rĩ kí unzejó ꞌbo, Hị́rã ịsụ́ Tãmárã gẹ̃rị̃ sĩ ku. 21 Zị ãgọbị Ĩnãyímũ gá rĩ kí, “Ũkú jõ ãwụ́ꞌbá ru gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdâ rĩ íngõlé yã?” ꞌBá ãngũ ꞌdã gá rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌBá ãzí ãwụ́ꞌbá ru la ꞌdộ ꞌdáyụ.”

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hị́rã gõ dó Yụ́dã rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Ándrụ̃ mâ ngá ũkú ꞌdã tí. Ãgọbị ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ jọ kí mání ꞌbá ãzí ãwụ́ꞌbá ru la ꞌbãngá ĩꞌbadrị́ ꞌdãá yụ.”

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ, “Lẽ ũkú ꞌdã ꞌba mba dó ãko ꞌdã kí tã ĩꞌdiní la rú, álẽ ꞌbá ꞌbã gụ kí ãma ku. Má ụ̃ꞌbị̃ tá tí ĩꞌdi ũfẽlé rá wó mí ịsụ́ dó ĩꞌdi ku.”

24 Ãni rú ĩmbá na vúlé gá ꞌbá ãzí jọ Yụ́dã ní, “Mî ngọ́pị ꞌbã ũkû Tãmárã idé mị-ãcí ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ꞌa trũ.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ́dã jọ, “Ĩmi iyá ĩꞌdi ivélé ãzíla ꞌbã drã dó sĩ rá.”

25 Ála dó mụ ĩꞌdi iyálé ãmvêlé ꞌbo, pẽ dó ꞌbá ãzí tị ándrị́pị̃ rụ̂lé ãko ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé gúrã rú rĩ kí trũ, jọ, “Má ịsụ́ ꞌa ágọ́bị́ ríŋĩ ãzíla túré ꞌdĩ ꞌbã ꞌdị́pị rú rĩ drị́. Índre drĩ ãko ꞌdĩ kí nõ ãꞌdi ãni yã áni.”

26 Yụ́dã nị̃ dó kí rá jọ, “Tãmárã idé ị́jọ́ kpị la ndẽ ma rá mání mâ ngọ́pị Sélã fẽjó ĩꞌdiní ágó ru ku rĩ sĩ.” Yụ́dã la dó ru ĩꞌdi be ị̃dị́ ku.

27 Sáwã ĩꞌdi ꞌbã tĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, ísụ́ anzị ãgọbị kí ĩꞌdi ꞌa gá ị̃rị̃. 28 Ĩꞌdiní kí tĩ agá ꞌdãá, ngọ́tị́ ãzí rĩ asú ru drị́ ãmvé, ũkú ngọ́tị́ tĩlépi rĩ rụ drị́ la icí kéyĩ ika la drị́ la gá cí jọ, “ꞌdĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ.” 29 Wó uja ru drị́ nzelé vúlé, ádrị́pị̃ uja dó sĩ ãfũlé drị̃drị̃ ãzíla ũkú ngọ́tị́ tĩlépi rĩ jọ, “ꞌDĩ dó gẹ̃rị̃ mídrị́ míní sĩ ãfũjó ãmvé ꞌdõlé ũkpó sĩ rĩ ꞌi ꞌbo,” ꞌda dó sĩ rụ́ la Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi. 30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ádrị́pị̃ sĩ drị́ la gá kéyĩ ika icíjó rĩ, útĩ dó ĩꞌdi vúlé vúlé ru ãzíla úꞌda dó sĩ rụ́ la Zérã ꞌi.

39

Ị́jọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbadrị́ Pọ̃tị̃fárọ̃ ũkû be rĩ

1 ꞌBá Ịsụmayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí dó mụ Yụ̃sụ́fụ̃ agụlé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí Mị̃sị́rị̃ rú umvelé Pọ̃tị̃fárọ̃ ãsĩkárĩ ãmbógó úpí Fãráwũ andre tẽlépi rĩ ĩgbã dó ĩꞌdi kí drị́ gá nĩ.

2 Úpí ko Yụ̃sụ́fụ̃ ãzã ị́jọ́ pírí kí agá, ĩꞌdi dó sĩ drị̃lẹ́ba rú, rĩ dó uꞌálé ãmbógó ĩꞌdi ĩgbãlépi Mị̃sị́rị̃ ru rĩ drị́ko gá. 3 Ãmbógó ĩꞌdidrị̂ la mụ ndrelé la Úpí ꞌi Yụ̃sụ́fụ̃ be cí ãzíla Úpí fẽ ĩꞌdiní drị̃lẹ́ba ĩꞌdi ꞌbã drị́ gá ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí agá rá, 4 Pọ̃tị̃fárọ̃ uꞌá dó ãyĩkõ sĩ, ꞌbã dó ĩꞌdi ãtíꞌbó ãzị́ ngalépi ĩꞌdiní rĩ rú ãzíla azị dó ãko pírí kí ĩꞌdidrị́ alé gá. 5 Iꞌdójó sáwã ĩꞌdiní Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbãjó ãmbógó ru lị́cọ́ agá ãzíla ãko ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ, Úpí wi sụ̃sụ́ lị́cọ́ ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ ru rĩ drị̂ drị̃ gá Yụ̃sụ́fụ̃ ị́jọ́ sĩ. Úpí wi sụ̃sụ́ Pọ̃tị̃fárọ̃ ní ãko pírí ĩꞌdidrị́ jó agá ãzíla ámvụ́ agá rĩ kí drị̃ gá. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌbe dó ãko pírí kí Yụ̃sụ́fụ̃ drị́lẹ́ gá, ꞌbã ásị́ mâ ãko ãzí kí lẹ́ꞌdị̃ cí yã rĩ drị̃ gá ku, wó lú ãkónã ĩꞌdi ꞌbã nalé rĩ áꞌdụ̂sĩ.

Yụ̃sụ́fụ̃ zo dó úmgbô trũ ãzíla ụrụꞌbá trũ túlí-túlí. 7 Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ũkû ásị́ ꞌde ĩꞌdi drị̃ gá jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ ími lalé mâ sĩ.”

8 Wó gã úmgbé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ãmbógó mádrị̂ aꞌbe ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí pírí áma drị́lẹ́ gá. 9 ꞌBá ãzí áma drị̃lẹ́ gá jó ꞌdĩ agá ꞌdâ la yụ, ãko ãzí ĩꞌdi ꞌbã fẽlé tãmbalé mádrị́ ku la ĩꞌdi ꞌdáyụ, pẽ lú mi ꞌi. Má icó dó ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ idélé sĩ ị́jọ́ izajó Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá íngoní ru?” 10 Ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá Yụ̃sụ́fụ̃ ní íla mi mâ sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí rá tí, Yụ̃sụ́fụ̃ gã ru lalé ĩꞌdi sĩ úmgbé.

11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yụ̃sụ́fụ̃ mụ jó agâlé ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ kí ngalé, ꞌbá ãzí ãtíꞌbó ru jó agá ꞌdãá cí la yụ. 12 Pọ̃tị̃fárọ̃ ũkû rụ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã bõngó jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ ími lalé mâ sĩ.” Wó Yụ̃sụ́fụ̃ aꞌbe dó bõngô drị́ la gá ꞌdãá, apá dó ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ãmvêlé.

13 Pọ̃tị̃fárọ̃ ũkû la dó mụ ndrelé la Yụ̃sụ́fụ̃ aꞌbe dó bõngô ĩꞌdidrị́ gá ꞌdãá ãzíla apá ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ãmvé, 14 umve ãtiꞌbo ãzị́ ngalépi jó agá ꞌdãá rĩ kí jọ ĩꞌbaní “Ĩndre drĩ mgbá Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ ájí ĩꞌdi amụ́jó avájó ãma sĩ! Amụ́ tí jó agá ꞌdõlé áma ụrụlé gbõgbõ áꞌbe ụ̃lụ́lụ́. 15 Ĩꞌdi mụ áma ụ̃lụ́lụ́ arelé ꞌbá ꞌbaní áma itójó, apá ãmvêlé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ aꞌbe ĩꞌdi ꞌbã bõngô áma drị́ gá ꞌdĩ.”

16 Mba dó bõngô tã ꞌdãá kpere ágô ꞌbã iyá agá. 17 Uja dó ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú nzelé jọ, “Ãtíꞌbó míní ajílé Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ afí mádrị́ jó agá ꞌdõlé áma ụrụlé. 18 Wó ma mụ ụ̃lụ́lụ́ ꞌbelé sĩ ãzãkoma ịsụ́jó ꞌbo, mvu apálé rá ãzíla aꞌbe ĩꞌdi ꞌbã bõngô áma andre gá ꞌdâ.” 19 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ãmbógô la mụ ị́jọ́ ũkû ꞌbã jọlé, “ꞌDĩ bã sĩ gbíyã ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ idéjó má rụ́ rĩ ꞌi,” ꞌdĩ arelé ꞌbo, acá dó ũmbájírílí. 20 ꞌDụ dó sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi sulé jó sĩ ꞌbá úpí drị́ mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí sujó rĩ gá.

Wó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã adrujó mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ, 21 Úpí aꞌbe ĩꞌdi ku, iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla fẽ dó sĩ ãsĩkárĩ mãbụ́sụ̃ kí andre tẽlépi rĩ ní ĩꞌdi lẽjó. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ fẽ dó ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ kí pírí ĩꞌdi ꞌbã drị́lẹ́ gá ãzíla acá dó ãko pírí idélé mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá rĩ kí drị̃lẹ́ gá. 23 ꞌBá mãbụ́sụ̃ kí tãmbalépi rĩ ꞌbã ásị́ ãko aꞌbelé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́lẹ́ gá rĩ kí drị̃ gá ku ãꞌdusĩku ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí ãfũ drị̃lẹ́ba rú rá Úpí ꞌbã adrujó ĩꞌdi be cí rĩ sĩ.

40

Yụ̃sụ́fụ̃ icé ꞌbá ị̃rị̃ mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí ꞌbã urobí ífí

1 Sáwã ãzí vúlé gá ꞌbá wáyĩnĩ fẽlépi ãzíla ꞌbá ãkónã aꞌdílépi úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ní rĩ iza kí ĩꞌdi ásị́. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Fãráwũ ꞌa ve ũmbã sĩ ãmbogo ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ wáyĩnĩ fẽlépi, ãzíla ãkónã aꞌdílépi rĩ ꞌbanî, 3 ãzíla ꞌbe dó sĩ kí mãbụ́sụ̃ gá ãmbógó ĩꞌdi andre tẽlépi rĩ drị́ jó agá ãngũ ãlu ála vâ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbãjó rĩ gá. 4 Ãmbógó úpí Fãráwũ andre tẽlépi rĩ ꞌdụ dó ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí fẽlé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ ãzíla mba dó sĩ kí tã.

Ĩꞌbaní uꞌá agá mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá, 5 ị́nị́ ãlu urobí ũbĩ ágọ́bị́ wáyĩnĩ fẽlépi Fãráwũ ní ri kí ãkónã aꞌdílépi ĩꞌdiní rĩ be mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá, wó urobí ꞌdĩ kí ꞌbã ífí ndú-ndú.

6 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ filé ĩꞌba rụ́ jó agâlé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo, ndre kí mẹ́lẹ́tị ízákĩzã rú. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ zị dó ãmbogo Fãráwũ drị̂ kí, “Ĩmi indré ãndrũ ízákĩzã rú íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

8 Umvi kí ĩꞌdiní, “Urobí ũbĩ ãma ị̃rị̃ trá, ꞌbá ãzí ãmaní ífí la icélépi la ꞌdáyụ.”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ dó ĩꞌbaní, “Ị̃nị̃ urobí ífí icéŋá la angá Ãdróŋá drị́ rĩ gá ku yã? Ĩnze mání urobí ĩmidrị̂ kí vú.”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãmbógó ní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ nze dó sĩ urobí ĩꞌdidrị̂ vú Yụ̃sụ́fụ̃ nî ãzíla jọ, “Ándre zãbíbũ ife áma drị̃lẹ́ gá, 10 ãzíla kénĩ la kí na. Bị́ la kí dó mụ iꞌdólé dụlé ꞌbo, ci dó ũfũ ãzíla ka dó rá, zãbíbũ ãka ru ãgũlépi kũcũ rĩ nị kí dó rá. 11 Kópõ úpí Fãráwũ ꞌbã sĩ zãbíbũ sụ́ mvụjó rĩ áma drị́ gá, ãzíla áꞌdụ kópõ ꞌi ánzi zãbíbũ nịlépi rá rĩ ĩꞌdiní ala gá, áfẽ dó sĩ kópõ ĩꞌdidrị́ gá.”

12 Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Urobí ꞌdĩ ꞌbã ífí ĩꞌdi íni; ife ꞌbã kénĩ na ꞌda kí ụ́ꞌdụ́ na. 13 Ụ́ꞌdụ́ na alị ku rú, Fãráwũ la ími trũ rá ãzíla ĩꞌdi ími uja ãzị́ jõ míní ngalé rĩ gá vúlé. Mi ĩꞌdi ꞌbã kópõ wáyĩnĩ mvụjó rĩ fẽ ĩꞌdidrị́ gá, mi dó sĩ ĩꞌdiní wáyĩnĩ fẽ cécé jõ údu rĩ áni. 14 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí ru idé míní múké rá, mí ũrã jõ áma ị́jọ́ ãzíla mí iꞌda jõ mání ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ áma vú nzejó Fãráwũ ní ĩndĩ ꞌbã nze rû sĩ ma mãbụ́sụ̃ gá ꞌdâ rá. 15 Ãndá-ãndá ru árụ́ ándrá ma angájó ãngũ ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ gá ũkpó sĩ. Wó Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ ãzí mání idélé ũnzíkãnã sĩ áma ꞌbãjó mãbụ́sụ̃ gá la ꞌdáyụ.”

16 Ãmbógó ãkónã aꞌdílépi rĩ la mụ arelé la Yụ̃sụ́fụ̃ icé urobî ꞌbã ífí ũniyambamba rú ꞌbo, jọ ĩꞌdiní, “Urobí ũbĩ vâ ma ĩndĩ. Urobí mádrị̂ agá ũvú mũkátĩ trũ rĩ kí áma drị̃ gá ꞌdâ na. 17 Ũvú ụrụgá drị̃drị̃ rĩ agá ãkónã ũví ndú-ndú aꞌdílé Fãráwũ nî rĩ kí cí, wó ãriŋa ri kí kî tilé ũvú agá ꞌdãá.”

18 Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Urobí ꞌdĩ ꞌbã ífí íni; Ũvú na ꞌdã kí ụ́ꞌdụ́ na. 19 Ụ́ꞌdụ́ na alị ku rú Fãráwũ la ími drị̃kã lị rá ãzíla ĩꞌdi ími ãvũ gĩ ife sị́ gá. Ãriŋa kí dó sĩ ími ĩzá ti nĩ.”

20 Ụ́ꞌdụ́ na ꞌdã ꞌde dó cé ĩmbá ụ́ꞌdụ́ sĩ Fãráwũ tĩjó rĩ gá ãzíla Fãráwũ ꞌbã dó ụ̃mụ̃ ãmbógó la ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe. Pẽ dó sĩ ꞌbá tị ꞌbá ãmbógó ĩꞌdiní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ kí ajílé ꞌbá ãmbógó ĩꞌdiní ãkónã aꞌdílépi rĩ be ꞌbá ãmbogo ụ̃mụ̃ gá ũꞌbí ꞌdã kí drị̃lẹ́ gá. 21 Fãráwũ uja dó ãmbógó ĩꞌdiní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ ãzị́ gá vúlé sĩ wáyĩnĩ fẽjó ĩꞌdiní ídu rĩ áni. 22 Wó nzi ãmbógó ĩꞌdiní ãkónã aꞌdílépi rĩ rá cécé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ándrá vú la nzejó ĩꞌbaní rĩ áni.

23 Ãmbógó wáyĩnĩ fẽlépi úpí Fãráwũ ní rĩ ãvĩ ị́jọ́ ándrá Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌbã ũrã jõ ị́jọ́ îdrị̃ gá be rĩ rá.

41

Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã Fãráwũ ꞌbã Urobí kí ífí icéjó rĩ

1 Ílí ị̃rị̃ ãmbógó wáyĩnĩ fẽlépi úpí Fãráwũ ní rĩ ujajó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, urobí ũbĩ Fãráwũ ꞌi, tu pá mĩrĩ umvelé Náyĩlĩ ꞌi rĩ tị gá. 2 Ndre tị́ ázị̂rị̃ use-mgbụ́rụtụtụ ãlá la ãfũ kí mĩrĩ agâlé iꞌdó kí ũzú nalé. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ndre vâ tị́ ãzí ũnzíkãnã nzụlépi goromoto la kí ázị̂rị̃ ãfũ kí vâ Mĩrĩ Náyĩlĩ agâlé. Utu kí pá tị́ use ãlá ꞌdã kí andre gá mĩrĩ tị gá ꞌdãá. 4 Tị́ tá ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã na kí tị́ use-mgbụ́rụtụtụ ãlá ꞌdã kí pírí rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ angá rá.

5 Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌbe ĩꞌdi ị̃dị́ ãzíla urobí ị̃rị̃ rĩ ũbĩ vâ ĩꞌdi; urobí ị̃rị̃ ꞌdĩ gá ndre ãná céke ãlu gá ãná ãgũ kí use-use rú ãzíla ũniyambamba rú ázị̂rị̃. 6 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ndre vâ ãná céke ãlu gá ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri la kí ázị̂rị̃. 7 Ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri ꞌdã uti kí ãná use-use ꞌdã kí pírí. Fãráwũ angá dó rá ịsụ́ íni ꞌdĩ urobí la ĩꞌdi ũbĩ agá nĩ.

8 Ãngũ la mụ ụwị́lé ꞌbo, ụ̃ꞌbụ́tị sĩ Úpí Fãráwũ ásị́ ri umvúlé umvû; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ dó ꞌbá tị ũjogo kí umvelé ꞌbá ũndũwã trũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ abe. Fãráwũ nze dó urobí ĩꞌdi ũbĩlépi rĩ kí vú ꞌbá ꞌdĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ãzí icólépi urobí ꞌdĩ kí ífí icélépi ĩꞌdiní rá la yụ.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmbógó wáyĩnĩ fẽlépi rĩ jọ Fãráwũ ní, “Má agá ị́jọ́ mání izalé rĩ ãndrũ rá. 10 Fãráwũ uꞌá ándrá ũmbã sĩ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbanî ãzíla ꞌbã ma mãbụ́sụ̃ gá ãmbógó ꞌbá ãkónã aꞌdílépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ be jó ãsĩkárĩ ãmbógó úpí andre tẽlépi rĩ drị̂ gá. 11 Urobí ũbĩ ãma ị́nị́ ãlu agá ãzíla urobí ãma ũbĩlépi ꞌda kí ífí ndú-ndú. 12 Ịsụ́ íni ꞌdĩ kãrị́lẹ̃ Ĩbũrãníyã rú ãmbógó ãsĩkárĩ úpí andre tẽlépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã ãtíꞌbó ru rĩ ándrá ꞌdãá cí. Ãnze urobí ãma ũbĩlépi rĩ kí vú ĩꞌdinî, ãzíla icé ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã urobí ífí ꞌbá ãlu-ãlu ní rá. 13 Urobí ífí ĩꞌdi ꞌbã icélé rĩ idé kí ru cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni; mâ rú rĩ ûja ma ãzị́ gá rá, ágọ́bị́ ãzí rĩ úꞌdị ĩꞌdi rá.”

14 Fãráwũ pẽ dó ꞌbá tị Yụ̃sụ́fụ̃ umvelé, gbõgbõ íyá dó Yụ̃sụ́fụ̃ mãbụ́sụ̃ gâlé rá. Ĩꞌdi mụ ru drị̃ꞌbị́ falé ꞌbo uja dó bõngó ãzíla mụ dó sĩ Fãráwũ drị̃lẹ́ gá.

15 Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Urobí ũbĩ ma, wó ꞌbá ãzí icólépi mání ífí la icélépi rá la yụ wó újọ mání mi urobí ífí icé rá údrĩ míní vú la nze rá rĩ gá.”

16 Yụ̃sụ́fụ̃ umvi Fãráwũ ní, “Má icé urobí ífí má ꞌi ku, wó rá la Ãdróŋá la míní urobí múké rĩ ꞌbã ífí icé nĩ.”

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Urobí áma ũbĩlépi rĩ agá átu pá Mĩrĩ Náyĩlĩ tị gá, 18 ãzíla ándre tị́ ázị̂rị̃ use-mgbụ́rụtụtụ ãlá la ãfũ kí Mĩrĩ Náyĩlĩ agâlé iꞌdó kí ũzú nalé. 19 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, ándre tị́ ãzí ũnzíkãnã nzụlépi goromoto la kí ázị̂rị̃ ãfũ kí vâ Mĩrĩ Náyĩlĩ agâlé. Ándre jõ drĩ tị́ ãzí ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã áni la kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá ꞌdâ ãluŋá la ku. 20 Tị́ ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã uti kí tị́ use mgbụrụtụtụ ãlá ꞌda kí pírí rá. 21 Wó ĩꞌbaní táni tị́ use mgbụrụtụtụ ãlá ꞌda kí uti agá rá tí, mí icó nị̃lé la uti kí kí rá rĩ gá ku ãꞌdusĩku ace kí goromoto rú ũgũgõ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma angá dó rá.

22 “Urobí áma ũbĩlépi ị̃rị̃ rĩ gá ándre ãná céke ãlu gá ãná ãgũ kí use-use rú ãzíla ũniyambamba rú ázị̂rị̃. 23 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ándre vâ ãná céke ãlu la gá ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri la kí ázị̂rị̃. 24 Ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri ꞌdã uti kí ãná tá use-use ãzíla ũniyambamba rú ꞌdĩ kí pírí rá. Ánze dó urobí ị̃rị̃ ꞌdĩ kí vú ꞌbá mádrị́ ũjogo rú ꞌdĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ãzí ãlu icólépi mání ífí la kí icélépi rá la ꞌdáyụ.”

25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ Fãráwũ ní, “Urobí ị̃rị̃ ími ũbĩlépi ꞌdĩ kí ꞌbã ífí ꞌbã ngá ãlu. Ãdróŋá iꞌda míní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé mụlé ngalé rĩ kî. 26 Tị́ ázị̂rị̃ use mgbụrụtụtụ ꞌda kí ãzíla ãná céke ãlu gá ãgũlépi use-use rú ãzíla ũniyambamba rú ázị̂rị̃ ꞌdã kí ílí ázị̂rị̃; wó kí pírí urobí ífí ãlu la. 27 Tị́ ázị̂rị̃ ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã kí Ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri ázị̂rị̃ ꞌda kí abe kí ílí ázị̂rị̃ ãbị́rị́ ꞌbã sĩ ꞌdejó nĩ rĩ kî.

28 “Ĩꞌdi cécé tá mání jọlé Fãráwũ ní rĩ áni, Ãdróŋá la míní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé mụlé idélé rĩ kí iꞌda. 29 Ílí ázị̂rị̃ ꞌda kí agá ãkónã la mụ kalé rõnzõ-rõnzõ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá. 30 Wó ílí ázị̂rị̃ ãkónã ꞌbã sĩ kajó rõnzõ-rõnzõ ꞌdã kí ũngúkú gá rílẽ la mụ ꞌdelé ílí ázị̂rị̃. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãkónã kalépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá rõnzõ-rõnzõ ꞌda kí ukó rá ãzíla rílẽ ꞌdã la ãngũ iza ũnzíkãnã rú. 31 Rílẽ ꞌdã ꞌbã ũnzĩkãnã sĩ ị́jọ́ ãkónã ka ándrá ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá rõnzõ-rõnzõ rá rĩ la ãvĩ rá. 32 Ásị́sị́ŋá Ãdróŋá ꞌbã urobí ị̃rị̃ ꞌdĩ kí iꞌdajó Fãráwũ míní rĩ Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ la ũkpó ru, ãzíla ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ idélé gbõŋáŋá ru.

33 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ Fãráwũ ꞌbã ndrụ̃ ꞌbá ãzí ị́jọ́ nị̃lépi cé ãzíla ũndũwã rú la ꞌbãlé ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá. 34 Lẽ Fãráwũ ꞌbã ũpẽ vâ ꞌbá ãzí drị̃lẹ́ ru la kí ãkónã kalépi ílí ázị̂rị̃ ꞌdĩ agá rĩ kí ꞌbã ĩsélé ãlu tõwú drị̂ trajó. 35 Ị́jọ́ Fãráwũ ꞌbã azịlé rĩ sĩ ꞌbã tra kí ãkónã ílí amụ́lépi ázị̂rị̃ ũniyambamba ꞌdĩ kí agá, ꞌbã mba kí dó sĩ ãkónã ꞌdĩ kí tã ĩrá gá táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agá. 36 Lẽ úmba ãkónã ꞌdĩ kí tã lómúre gá múké-múké sĩ ãbị́rị́ amụ́lépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ílí ázị̂rị̃ ꞌdã kí agá ꞌdã drị̃ tẽjó rílẽ ꞌbã ị̃lị̃kị̃ rû sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ku.”

37 Ị́jọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã itúlé ꞌdĩ fẽ ãyĩkõ Fãráwũ ní ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe. 38 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Fãráwũ zị ãmbogo ĩꞌdi pálé gá rĩ kî, “Ãma icó ꞌbá ãzí úríndí Ãdróŋá drị̂ trũ ị́jọ́ ngalépi cécé Yụ̃sụ́fụ̃ áni la ịsụ́lé rá yã?”

Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbãjó úpí ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ

39 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí ífí icéjó míní rĩ sĩ, ꞌbá ãzí calépi mí rụ́ ị́jọ́ vãŋá sĩ ãzíla ũndũwã sĩ ími ndẽlépi Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rá la yụ. 40 Ma mụ ími ꞌbãlé ãzị́ ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru, mi dó adru ãmbógó ãko mádrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí ãzíla ꞌbá mádrị̂ kí pírí mụ ị́jọ́ arelé ími tị gá, ma dó adru ãmbógó ru ími drị̃lẹ́ gá la lú úmvúke mádrị́ ũpĩ drị̂ sĩ. 41 Áꞌbã dó mi ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá pírí.” 42 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ ãtrũ kátĩ ĩꞌdidrị́mváŋá gá rĩ sulé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ gá ãzíla ụ̃sụ̃ dó ĩꞌdi kánzũ ãmbõgõ drị̂ kî sĩ, gĩ ĩꞌdi imbe gá nõrórõ gólũdĩ rú ũpĩ drị̂ ꞌi. 43 Fãráwũ fẽ dó gá rĩ ãmbógó ũpĩ gá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ drị̂ Yụ̃sụ́fụ̃ ní sĩ cẹ̃jó ãzíla ꞌbá kí dó dị̃ uzâ sĩ, “Ĩmi aꞌbe gẹ̃rị̃ ãmbógó nî,” Yụ̃sụ́fụ̃ acá dó sĩ ãmbógó Fãráwũ ꞌbã ũngúkú gá námbã ãlu sĩ rĩ rú. Fãráwũ ꞌbã dó ĩꞌdi ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá pírí.

44 Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ma úpí ru ma ꞌi, ꞌbá ãzí icó ãzị́ ngalé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌda ími tị kóru ku.” 45 Fãráwũ uja dó Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́ ꞌdalé Zãfẽnátĩ Pãnéyã ꞌi. Fẽ dó Ãsĩnátã Pọ̃tị̃fẹ́rã átáló úrí uwilépi Ụ́nị̃ gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ĩꞌdiní ũkú ru. Yụ̃sụ́fụ̃ acị́ dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí.

46 Yụ̃sụ́fụ̃ ílí dó mụ calé kãlị́ na ꞌbo iꞌdó dó ãzị́ ngalé úpí Fãráwũ pálé gá, fũ dó Fãráwũ drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ ãzíla acị́ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ undré trũ pírí. 47 Ílí ázị̂rị̃ ãkónã ꞌbã sĩ kajó rĩ sĩ, ãngũ ka dó ãkónã kpẽté-kpẽté. 48 Yụ̃sụ́fụ̃ tra dó ãkónã kalépi kpẽté-kpẽté ílí ázị̂rị̃ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá rĩ kí, ꞌbã dó sĩ kí pírí ĩrá gá. Tra ãkónã ámvụ́ táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu andre gá rĩ, mba dó kí tã táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu gá ꞌdãá cí. 49 Yụ̃sụ́fụ̃ mba dó ãkónã tã ĩrá gá tré-tré ụ̃ꞌbị̃ŋá la ndẽ ĩꞌdi rá ãkónã ꞌbã adrujó cécé cínákí mĩrĩ gá rĩ áni rĩ sĩ.

50 Ílí rílẽ ꞌbã aꞌdéjó rĩ acá drĩ ku rú, Ãsĩnátã Pọ̃tị̃fẹ́rã átáló úrí uwilépi Ụ́nị̃ gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị tị Yụ̃sụ́fụ̃ ní anzị kí ị̃rị̃. 51 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌda dó sĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ rụ́ Mãnásẽ ꞌi jọ, “Ãꞌdusĩku Ãdróŋá fẽ má ãvĩ ị́jọ́ ũcõgõ mádrị̂ kí drị̃ gá ãzíla ꞌbá má átẹ́pị drị́ jó agá rĩ kí abe pírí rá.” 52 ꞌDa ngọ́tị́ŋá vúlé rĩ ꞌbã rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ ꞌi jọ, “Ãꞌdusĩku Ãdróŋá wi mání sụ̃sụ́ ma dô sĩ drị̃lẹ́ trũ ãngũ mání sĩ ũcõgõ najó rĩ gá.”

53 Ílí ázị̂rị̃ ãkónã ꞌbã kajó rõnzõ-rõnzõ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ukó kí dó rá, 54 ãzíla ílí ázị̂rị̃ rílẽ drị̂ iꞌdó kí dó cécé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni. Rílẽ ꞌde dó ãngũ drị̃ gá pírí, wó ãkónã ꞌbã ngá ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí cí. 55 ꞌBá pírí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí mụ rílẽ ꞌdã ĩtrĩkãlé ꞌbo, ꞌbã kí mãmálá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ãkónã ị́jọ́ sĩ. Fãráwũ jọ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá rĩ ꞌbanî, “Ĩmụ Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́, ãzíla ĩmi idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminî rĩ kî.”

56 Rílẽ ꞌdã iré dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá sĩ pírí, Yụ̃sụ́fụ̃ nzị̃ ĩrá lómúre rú rĩ kí tị sĩ ãkónã ụzịjó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ãbị́rị́ ꞌbã adrujó ambamba rĩ sĩ. 57 Sụ́rụ́ pírí amụ́ kí dó ãkónã ĩgbãlé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ Mị̃sị́rị̃ gá ãꞌdusĩku rílẽ ꞌdã ꞌbã mịfị́ ka ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

42

Yụ̃sụ́fụ̃ ádrị́pịka mụ kí ãkónã ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gá

1 Yãkóꞌbõ la mụ arelé la ãkónã ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá cí, jọ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmi ídé ị́jọ́ ãzí ku ãꞌdu sĩ yã? 2 Má are Mị̃sị́rị̃ gâlé ãkónã cí, ĩmụ ꞌbání ĩgbãlé la sĩ uꞌájó ídri ãbị́rị́ ika ꞌdĩ agá ꞌdâ ãma icó dó sĩ ũdrãlé ku.”

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka mụdrị́ rĩ mụ kí dó ãkónã ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gâlé nĩ. 4 Wó Yãkóꞌbõ uga Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pị Bénzãmĩnĩ mụlé ĩꞌba abe úmgbé ãꞌdusĩku idé ụ̃rị̃ sĩ, ũrã ị́jọ́ ãzí ũnzí la icó mụlé ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rá. 5 Anzị Yãkóꞌbõ drị́ ꞌdĩ mụ kí ꞌbá ãzí mụlépi ãkónã ĩgbãlépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí abe ãꞌdusĩku rílẽ ꞌde ándrá vâ ãngũ Kãnánĩ drị̂ agá ĩndĩ.

6 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ándrá adrujó ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá rĩ sĩ, ri ãkónã ụzịlé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí nĩ. Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí mụ acálé ꞌbo tị̃ kí ãja ãzíla su kí drị̃ vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá. 7 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ ádrị́pịka kí ndrelé ꞌbo, cọtị nị̃ kí cé, wó ꞌbã ru ínị̃ kí ku. Zị kí ũmbájírílí, “Ĩmi angá íngõlé yã?”

Umvi kí ĩꞌdiní, “Ãma angá ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá, ãma amụ́ ãkónã ĩgbãlé.”

8 Yụ̃sụ́fụ̃ ní táni ádrị́pịka kí nị̃ agá rá tí, wó nị̃ kí ĩꞌdi ku. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ị́jọ́ ándrá urobí ꞌbã ĩꞌdi ũbĩjó rĩ agá kí dó ĩꞌdinî, ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî; ĩmi amụ́ lú sĩ lẽjó ãngũ ãmadrị́ ꞌdĩ ị̃ndụ́ ndrụ̃jó sĩ nị̃jó la ĩꞌdi ũkpó kóru la wókõ íngõ gá yã rĩ.”

10 Umvi kí, “Yụ, úpí ãmadrị̂ ãtiꞌbo mídrị̂ amụ́ kí ãkónã ĩgbãlé. 11 Ãma pírí anzị átẹ́pị ãlu ãni la. Ãma adru ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî ku, ãma ꞌbá ị́jọ́ mgbã idélépi la kî.”

12 Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Yụ! Ĩmi amụ́ lú sĩ lẽjó ãngũ ãmadrị́ ꞌdĩ ị̃ndụ́ ndrụ̃jó sĩ nị̃jó la ĩꞌdi ũkpó kóru la wókõ íngõ gá yã rĩ.”

13 Wó jọ kí, “Ãtiꞌbo mídrị̂ kí ándrá ádrị́pịka rú pírí rĩ gá ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ãma anzị ꞌbá ãlu ãni la kí angájó ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá. Ãmã ádrị́pị ãlu rĩ drã rá, ãzí vúléŋá rĩ ace ru ãmã átẹ́pị be.”

14 Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdi tá mání jọlé ĩminí rĩ áni, ĩmi ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî. 15 Ma ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ꞌdĩ áni: Ána ũyõ úpí Fãráwũ ꞌbã rụ́ sĩ ĩmi icó gõlé ku kpere ĩmi ádrị́pị vúléŋá ꞌdã ꞌbã acâ gá ꞌdâ. 16 Ĩmi ãzí ãlu la ꞌbã mụ ĩmĩ ádrị́pị ajílé. Ála ĩmi ãzí rĩ kí ꞌbã mãbụ́sụ̃ gá, ma sĩ nị̃ la ị́jọ́ ĩminí jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi jõ nõ ị́jọ́ mgbã la yã áni. Ĩdrĩ ĩmĩ ádrị́pị vúléŋá ꞌdã ají ku, ị́jọ́ mání jọlé rĩ, ána ũyõ úpí Fãráwũ ꞌbã rụ́ sĩ ĩmi ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî!” 17 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã dó kí mãbụ́sụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ na.

18 Ụ́ꞌdụ́ na la sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma ꞌbá Ãdróŋâ ụ̃rị̃lépi rá la, ma ĩmi aꞌbe ídri rá ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ nga rá rĩ gá. 19 Ĩmi ꞌbá mgbã la yã rĩ nị̃jó, ĩmĩ ãzí ãlu rĩ ꞌbã ace mãbụ́sụ̃ gá ꞌdâ; ĩmi ãzí rĩ icó kí gõlé vúlêlé íná ĩꞌbã kí ĩgbãlé rĩ trũ ꞌbá ĩꞌbadrị́ ãbị́rị́ trũ ꞌdã ꞌba rụ̂lé rá. 20 Wó ĩminí ãgõ agá ĩmi ají ĩmĩ ádrị́pị vúléŋá rĩ má rụ́ ꞌdõlé ĩndĩ. ꞌDĩ la iꞌda la mání ĩmi ị́jọ́ mgbã rĩ jọ ãzíla má icó dó sĩ ĩmi ụꞌdị́lé ku.” Ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rá.

21 Iꞌdó dó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí ãndá-ãndá ru “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ãma ụrụꞌbá gá íni la ãmaní ándrá ãmã ádrị́pị Yụ̃sụ́fụ̃ idéjó ũnzí rĩ sĩ. Ãndre kí ándrá ũcõgõ ĩꞌdi ꞌbã adrujó ala gá rĩ ãzíla drị́ ĩꞌdi ꞌbã ãꞌbãlé ãzãkoma aꞌị́jó ãmadrị́ rĩ rá, wó ãma are kí ándrá ĩꞌdi ku. Ũcõgõ ãmadrị́ ꞌdĩ acá ãma drị̃ gá ị́jọ́ ándrá ãmaní idélé rĩ sĩ.”

22 Rụ́bẹ̃nị̃ jọ, “Ájọ ándrá ĩmi idé mgbâ ũnzí ku rĩ gá ku yã? Wó ĩmi are ándrá áma tị ku. Ãma kí dó mụ ũdrãlé ãvũ ãrí ũfẽjó ãmã kí ándrá ĩꞌdi ꞌdịjó rá rĩ sĩ.” 23 Yụ̃sụ́fụ̃ are ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ cé, wó ũrã kí ꞌbã ngá are ku íni ãꞌdusĩku Yụ̃sụ́fụ̃ rĩ ị́jọ́ jọlé ĩꞌba abe ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí la tị uja agá ĩꞌbaní nĩ.

24 Yụ̃sụ́fụ̃ ĩdã ru kí andre gá ꞌdãá rĩ sĩ mbẽlẽŋá ru, fũ mụlé awálé bụ́lụ́ gá. Ĩꞌdi mụ ĩyãŋãlé ꞌbo, ãgõ vúlé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, fẽ Sị̃mọ́nị̃ arụ́lé ãzíla úmbé ĩꞌdi mgbemgbe ádrị́pịka kí drị̃ gâsĩ.

25 Yụ̃sụ́fụ̃ azị ị́jọ́ ũkpó ru ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ ꞌbaní sĩ ãkónã tõjó ádrị́pịka kí ꞌbã gụ̃tị́yã kí agá, ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã séndẽ sujó gụ̃tị́yã agá ãzíla ĩꞌbaní ãkónã gẹ̃rị̃ ãni la fẽjó ĩndĩ. 26 Ũꞌbã kí dó ãkónã ĩꞌbaní ĩgbãlé rĩ kí kãyĩnõ kí drị̃ gá ãzíla ko kí dó drị̃ gõlé vúlé. 27 Ãngũ ĩꞌbã kí ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ gá ĩꞌbã ãzí ãlu la nzị̃ gụ̃tị́yã ĩꞌdidrị̂ tị sĩ ãkónã ãndĩjó kãyĩnõ nî, ịsụ́ úꞌbã séndẽ ĩꞌdidrị̂ ãkónã drị̃ gá gụ̃tị́yã agá ꞌdãá ũgũgõ. 28 Umve ádrị́pịka kí jọ, “Séndẽ mádrị̂ ûja ĩꞌdi mádrị́ vúlé. Ĩndre ĩꞌdi gápi gụ̃tị́yã agá ꞌdĩ!” Kí ásị́ mvu rụ̃, ãzíla acá kí ụ̃rị̃ sĩ jọ kí, “Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé ãma rụ́ íni ꞌdĩ dó ãꞌdu ị́jọ́?”

29 Kí dó mụ acálé átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ rụ́ Kãnánĩ gá ꞌdõlé ꞌbo, nze kí ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌba abe rĩ kí vú pírí jọ kí, 30 “Ãmbógó Mị̃sị́rị̃ drị̂ ri ị́jọ́ jọlé ãma abe ũkpómgboroto rú ãzíla alị́ ĩnzõ ãma ụrụꞌbá gá jọ, ãma amụ́ íni la ãngũ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ ndrụ̃ trũ. 31 Ãjọ ĩꞌdiní, ‘Ãma adru ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî ku, ãma ꞌbá mgbã la kî. 32 Ãma pírí rĩ gá ádrị́pịka rú ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, anzị ꞌbá ãlu ãni. Ãmã ádrị́pị ãlu rĩ drã rá, ãzí vúléŋá rĩ ace ru ãmã átẹ́pị be Kãnánĩ gâlé ꞌdã.’

33 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágọ́bị́ úpí ru ãngũ ꞌdã gá rĩ jọ ãmaní, ‘Ma mụ nị̃lé la ĩmi ꞌbá mgbã la rĩ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ: Ĩmi aꞌbe ĩmi ádrị́pị ãzí ãlu rĩ má be ꞌdâ; ãzíla ĩꞌdụ ãkónã agụlé ꞌbá ĩmi drị́ko gá ãbị́rị́ ru ꞌdã ꞌba nî. 34 Wó ĩmi ají ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ má rụ́ ꞌdõlé ĩndĩ ma dó sĩ nị̃ la lọ́lọ́ ĩmi adru ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kí ku, wó ꞌbá mgbã la kî; ma dó sĩ ĩmi ádrị́pị fẽ vúlé ĩmidrị́, ĩmi dó sĩ bĩsírã nga ãma be ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’ ”

35 Ĩꞌbaní ĩꞌbã ãkónã kí ũsũ agá, ꞌbá ãlu-ãlu ndre ĩꞌdi ꞌbã bẹ́gị̃ séndẽ drị̂ séndẽ kî trũ gụ̃tị́yã agá ꞌdãá ũgũgõ, kí mụ átẹ́pị̃ trũ séndẽ kí ndrelé bẹ́gị̃ agá ꞌdãá ꞌbo, ụ̃rị̃ rụ kí átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ trũ cí. 36 Átẹ́pị̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩlẽ mâ ãvĩ mâ anzị kí pírí yã? Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdáyụ; Sị̃mọ́nị̃ dó vâ ꞌdáyụ; ãzíla ĩlẽ vâ Bénzãmĩnĩ ꞌdụlé rá. ꞌBá ũcõgõ la nalépi rĩ ĩꞌdi dó ma ꞌi.”

37 Rụ́bẹ̃nị̃ jọ átẹ́pị̃ nî, “Ádrĩ Bénzãmĩnĩ ají vúlé mí rụ́ ꞌdõlé ku, mi anzị mádrị́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ụꞌdị́ tị la gá. Ífẽ ĩꞌdi áma drị́lẹ́ gá ãzíla ma rú ĩꞌdi ají vúlé mị́rụ́ ꞌdõlé rá.”

38 Wó Yãkóꞌbõ jọ, “Mâ ngọ́pị icó mụlé mí be ku; ãꞌdusĩku ádrị́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ drã rá, ĩꞌdi dó lú ngọ́tị́ŋá acelépi ãndrẽ agá ꞌdâ rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ãzí drĩ dó mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá gẹ̃rị̃ agâlé, ị́jọ́ ĩminí ajílé áma drị̃ gá ꞌdĩ la áma ĩdrãnĩgõ fẽ filé ꞌbụ́ gâlé ũcõgõ trũ.”

43

Bénzãmĩnĩ agụjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ

1 Kãnánĩ gá ꞌdãá rílẽ acá ũnzí trẹ̃yị́. 2 ꞌBá Yãkóꞌbõ drị́ko gá rĩ kí mụ ãkónã ándrá ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ nalé pírí ꞌbo, Yãkóꞌbõ jọ ngọ́pịka ꞌbanî, “Ĩgõ ꞌbání ãkónã ãzí kí ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gâlé.”

3 Wó Yụ́dã jọ átẹ́pị̃ ní, “Ágọ́bị́ ꞌdã li ándrá ãma bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ũkpómgboroto rú jọ, ‘Má icó ĩminí ãꞌị̃lé amụ́lé áma drị̃lẹ́ gá ku ĩdrĩ amụ́ ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ kó ru rĩ gá.’ 4 Ídrĩ ãꞌị̃ Bénzãmĩnĩ fẽlé mụjó ãma abe rá, ãma mụ ãkónã ĩgbãlé míní rá. 5 Ídrĩ ãꞌị̃ ku yã áni, ãma icó mụlé ku, ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ꞌdã jọ ándrá ãmaní, ‘Má icó ĩminí ãꞌị̃lé amụ́lé áma drị̃lẹ́ gá ku ĩdrĩ amụ́ ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ kó ru rĩ gá.’ ”

6 Yãkóꞌbõ zị kí, “Ĩlũ ágọ́bị́ ꞌdã ní ĩmĩ ádrị́pị ãzí cí mání sĩ ũcõgõ ịsụ́jó ásị́ gá íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” 7 Umvi kí, “Ágọ́bị́ ꞌdã ri ị́jọ́ ụzịlé ãma tị gá ãzíla ꞌbá ãmadrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí drị̃ gá jọjó la, ‘Ĩmi átẹ́pị drĩ kpere ídri yã? Ĩmĩ ádrị́pị ãzí cí yã?’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma ũlũ dó sĩ ĩꞌdiní kí rá. Ãma icó tâ dó nị̃lé la ĩꞌdi ꞌbã jọ la, ‘Ĩmi ají ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ ĩndĩ rĩ gá íngoní ru’?”

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ nî, “Ípẽ mgbâ tị má be ãma dó sĩ drị̃ ko mụlé cọtị. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí ãlu la ꞌbã drã rú dó sĩ ãbị́rị́ sĩ ku. 9 Ma pa tu ĩꞌdi ị́jọ́ gá ma ꞌi, mi dó sĩ amụ́ ĩꞌdi ịsụ́lé áma drị́ gá. Ádrĩ ĩꞌdi ají mí rụ́ ꞌdõlé ku, lẽ áwá dó ĩꞌdi ị́jọ́ áma ụrụꞌbá gá jãꞌdâ. 10 Ãdrĩ tá sáwã iza gá biri ꞌdĩ áni ku, ãma acị́ tánõ lé pâlé ị̃rị̃ ꞌdĩpí ꞌbo.”

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩꞌbã átẹ́pị Ịsịrayị́lị̃ jọ ĩꞌbaní, “Drĩ dó adru ꞌdĩ áni yã áni, lẽ ĩꞌdụ ĩmidrị́ bẹ́gị̃ rĩ kí agá ãko ũniyambamba ãngũ ꞌdĩ drị̂ kí ãmbógó ní ĩndĩ; ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ, ãnụ́ úsã, lũbánĩ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ, ife ífí kí ãzíla ife umvelé ãlĩmóndĩ rú rĩ ꞌbã ífí kí abe. 12 Ĩꞌdụ vâ séndẽ ĩmi drị́ gá pâlékó ị̃rị̃ sĩ ĩndĩ ãꞌdusĩku lẽ ĩmi uja séndẽ ándrá ũꞌbãlé ĩmidrị́ gụ̃tị́yã kí agá rĩ kí vúlé. 13 Ĩꞌdụ ĩmi ádrị́pị ꞌi, ĩgõ dó sĩ ĩꞌdi trũ vúlé ágọ́bị̂ rụ̂lé. 14 Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã fẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã ásị́ gá ĩꞌdiní sĩ Bénzãmĩnĩ kí ãfẽjó ĩmidrị́ ĩmi ádrị́pị̃ ãzí lé ꞌdã be ĩndĩ. Wó drĩ dó vâ adru mání sĩ anzị mádrị̂ kí ãvĩjó pírí yã áni, lẽ ꞌbã adru dó ꞌdã ꞌbã áni.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ꞌdụ kí dó ãko ãzí fẽtáŋá ru la kí kí drị́ gá ĩndĩ ãzíla séndẽ pâlékó ị̃rị̃ sĩ rĩ abe trũ mụjó Mị̃sị́rị̃ gâlé Bénzãmĩnĩ trũ, ãzíla iꞌda kí dó sĩ ru Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃lẹ́ gá. 16 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ Bénzãmĩnĩ ndrelé ĩꞌba abe ꞌbo, jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá ãmbógó ru rĩ ní, “Mí agụ ꞌbá ꞌdĩ kí mádrị́ jó agâlé, ílị ãnãkpá ãzí ãzíla mí aꞌdí ĩꞌdi ãma dó sĩ mụ íná sáwã ázíyá drị̂ nalé ĩꞌba abe.”

17 Ãtíꞌbó ꞌdã idé cécé tá Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ áni, ꞌdụ dó ꞌbá ꞌdĩ kí agụlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé. 18 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka ri kí idélé ụ̃rị̃ sĩ ála kí agụjó jó agâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ. Ũrã kí, “Âjí ãma ꞌdõlé la séndẽ ándrá ujalé ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agá ĩndĩ ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã drị̂ sĩ rĩ kí ị́jọ́ sĩ. Kí dó úꞌdîꞌda ãma tị ce, kí ãma kãyĩnõ kí upa rá ãzíla kí ãma ꞌbã acálé ĩꞌbã ãtiꞌbo rú.”

19 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí mụ calé ĩꞌdidrị́ko gâlé ꞌbo, jọ kí ãtíꞌbó ãmbógó ru rĩ ní jó tị gá ꞌdãá, 20 “Ãmbógó, ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã sĩ ãma amụ́ ãkónã ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ. 21 Ãma mụ calé ãngũ ãmaní sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó gẹ̃rị̃ gá rĩ gá, ãnzị̃ dó gụ̃tị́yã ãmadrị̂ kí tị wó ꞌbá ãlu-ãlu ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbã séndẽ gụ̃tị́yã agá ꞌdãá ũgũgõ ãnị̃ ãꞌdi ũꞌbã séndẽ ꞌdĩ kí ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agâlé nĩ yã rĩ gá ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma uja kí vúlé ꞌdõlé ĩndĩ. 22 Ãma ají vâ séndẽ ãzí kí sĩ ãkónã ĩgbãjó ĩndĩ. Ãnị̃ ãꞌdi ũꞌbã séndẽ ꞌdĩ kí ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agâlé vúlé nĩ yã rĩ gá ku.”

23 Ãtíꞌbô jọ, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩmi abe. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ãdróŋá ĩmidrị́ ĩmi átẹ́pị drị̂ ꞌbã séndẽ ꞌdĩ kí ĩminí gụ̃tị́yã agâlé nĩ. Má ịsụ́ ándrá séndẽ ĩmidrị́ ĩminí sĩ ãkónã ĩgbãjó rĩ kí rá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, âjí dó Sị̃mọ́nị̃ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé.

24 Ãtíꞌbó ꞌdĩ agụ dó ꞌbá ꞌdĩ kí Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ jó agâlé, fẽ ĩꞌbaní ị̃yị́ sĩ pá ũjĩjó ãzíla fẽ ĩrí kãyĩnõ ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî. 25 Itú kí ĩꞌbã fẽtáŋá kí bábá fẽlé Yụ̃sụ́fụ̃ ní sáwã ĩꞌdiní acájó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku úlũ ĩꞌbaní kí amụ́ íná sáwã ázíyá drị̂ nalé ĩꞌdi trũ ãngũ ãlu gá rĩ gá rá.

26 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé lị́cọ́ gá ꞌbo, ꞌdụ kí dó ĩꞌbã fẽtáŋá kí kí drị́ gá ĩndĩ trũ mụjó ĩꞌdi rụ́ jó agâlé ãzíla ãvụ̃ kí dó vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá. 27 Yụ̃sụ́fụ̃ zị kí sĩ ị́jọ́ kí lé íngoní yã rĩ nị̃jó ãzíla jọ, “Ĩmi átẹ́pị ãmbá ru ándrá ĩminí mání ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ múké yã? Ĩꞌdi drị̃ kị́rị́ ídri yã?”

28 Umvi kí, “Ãtíꞌbó mídrị́ ãma átẹ́pị drĩ ídri ãzíla ĩꞌdi múké.” Ãvụ̃ kí Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃lẹ́ gá vụ̃rụ́ sĩ ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá fẽjó.

29 Yụ̃sụ́fụ̃ undré ãngũ ãzíla ndre ádrị́pị̃ Bénzãmĩnĩ kí sĩ adrujó ĩꞌdi be andre gá ãlu rĩ ꞌi zị, “ꞌdĩ dó ĩmi ádrị́pị vúléŋá ándrá ĩminí jọlé mání rĩ ꞌi yã?” Jọ, “Mâ ngọ́tị̂, ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ri ími drị̃ gá.” 30 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ ádrị́pị̃ Bénzãmĩnĩ ndrelé ꞌbo, ásị́ la lẽ dó kpẹ̃lé kpẹ̃kpẹ̃, afụ dó ru fũlé ãmvé ãzíla mụ dó ãngũ ndrụ̃ trũ sĩ awájó. Fi rụ́mụ̃ ãzí agá ãzíla awá dó mị́ndrẹ sĩ.

31 Ĩꞌdi mụ ru mẹ́lẹ́tị mị́ndrẹ rú rĩ ũjĩlé ꞌbo, ãfũ ãmvé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, ãzíla imbá ru ásị́ ũkpó ru, jọ ãtíꞌbô ní, “Mí ají dó ãmaní íná nalé.”

32 Úfẽ Yụ̃sụ́fụ̃ ní íná méjã ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ãzíla ádrị́pịka ꞌbaní méjã ãzí rĩ drị̃ gá. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ rú íná ꞌdã nalépi ĩndĩ rĩ ꞌbaní úfẽ íná nalé áꞌdụ̂sĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũnzí la ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbaní íná najó ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ abe ãngũ ãlu gá. 33 Îri Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí méjã ĩꞌbadrị̂ tị gá ílí ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ ãzíla ja kí tị ĩꞌdi rụ̂lé ru iꞌdójó kãjãní rĩ sĩ kpere vúléŋá rĩ rụ́. Kí mụ ndrelé la îri kí ꞌdĩ ꞌbã áni, ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ãzíla undré kí dó ru mịfị́ gá mịfị́ gá. 34 Úfẽ Bénzãmĩnĩ ní íná ãmbógó ru ãndânĩ ndẽ ádrị́pịka ꞌbadrị̂ kí pâlé tõwú sĩ. Na kí dó ãkónã ãzíla mvụ kí wáyĩnĩ kpere ĩꞌbã kí aga agá.

44

Kópõ ꞌbã ãvĩjó rĩ

1 Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ãzị́táŋá ãtíꞌbó ãmbógó ru ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ ní jọ, “Ítõ ãkónã gụ̃tị́yã ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí agá tré-tré úmgbó ĩꞌbã kí icólé ꞌdụlé rá rĩ sĩ, ãzíla íꞌbã séndẽ ꞌbá ãlu-ãlu drị̂ gụ̃tị́yã ĩꞌdidrị̂ agâlé vúlé. 2 Íꞌbã kópõ mádrị́ sílĩvã rú rĩ ĩꞌbã ádrị́pị vúléŋá rĩ drị́ gụ̃tị́yã agá séndẽ ĩꞌdidrị̂ kí abe.” Ãtíꞌbô idé ị́jộ cécé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni.

3 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ úpẽ dó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí tị mụlé kãyĩnõ ĩꞌbadrị̂ kí abe. 4 Mụ kí drĩ táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ sĩ álị́ ku rú, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ãmbógó ru rĩ ní, “Ídro ꞌbá ꞌdĩ kí vú mbẽlẽ-mbẽlẽ. Ídrĩ kí arụ́ ꞌbo, ízị kí, ‘Ĩmi ũfẽ ị́jọ́ múké rĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 5 Ĩmi ụ̃gụ̃ ãmbógó mádrị̂ ꞌbã kópõ rá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩꞌdi jõ sĩ ãko mvụ, ãzíla ĩꞌdi jõ vâ sĩ íngá ndrị. Ĩmi idé ị́jọ́ ũnzíkãnã la ꞌbo.’ ”

6 Ãtíꞌbô la mụ kí arụ́lé ꞌbo, amvi ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúŋá ĩꞌbanî. 7 Umvi kí ĩꞌdiní, “Ãmbógó ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní? Ãna ũyõ rú ị́jọ́ ãzí ãmaní idélé ꞌdĩ áni la ꞌdáyụ. 8 Índre drĩ ãma ají séndẽ ãmaní ịsụ́lé ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agá rĩ kí angájó Kãnánĩ gâlé vúlé ĩndĩ. Ãma icó dó sílĩvã jõku gólũdĩ ụ̃gụ̃lé ãmbógó mídrị̂ drị́ jó agâlé íngoní ru? 9 Údrĩ ãma ãzí ịsụ́ kópõ ꞌdĩ trũ lẽ ꞌbã drã rá ãzíla ãma ị́mbị́ acelépi rĩ kí acá úpí ãmadrị̂ ꞌbã ãtiꞌbo rú.”

10 Jọ, “Má ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá; wó ꞌbá kópõ lékõ ịsụ́jó ĩꞌdidrị́ rĩ la lú acá mâ ãtíꞌbó ru nĩ, ĩmi ị́mbị́ acelépi rĩ kí adru ị́jọ́ kóru.”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ayụ kí tẹ́rị́ ĩꞌbadrị̂ kí mbẽlẽŋá ru vụ̃rụ́, ãzíla ꞌbá ãlu-ãlu nzị̃ gụ̃tị́yã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị. 12 Ãtíꞌbó Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ iꞌdó kópõ ndrụ̃lé jãjã rú iꞌdójó ꞌbá kãjãní rĩ drị̂ sĩ ãsị̃jó ꞌbá vúléŋá rĩ drị̂ gá, ịsụ́ kópõ gụ̃tị́yã Bénzãmĩnĩ drị̂ agá. 13 ꞌBá ꞌdĩ asi kí dó bõngó kí ụrụꞌbá gá rĩ kí ũcõgõ sĩ rá, umbé kí ĩꞌbã tẹ́rị́ kí vúlé kãyĩnõ kí drị̃ gá ãzíla uja kí ru vúlé táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ gâlé.

14 Yụ́dã kí mụ acálé ádrị́pịka abe Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ jó agá ꞌdãá ꞌbo, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi drĩ jó agá ꞌdãá cí. ꞌBe kí ru vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá. 15 Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Ị́jọ́ ĩminí idélé íni rĩ ãꞌdu? Ị̃nị̃ drĩ ꞌbá cécé má áni ꞌdĩ icó ũkpó Ãdróŋá drị̂ sĩ ị́jọ́ ĩminí idélé ũní rĩ kí nị̃lé cé rĩ gá ku yã?”

16 Yụ́dã umvi, “Úpí, ãma dó míní ãꞌdu ị́jọ́ jọ? Ãma dó ãgátã ga íngoní ru? Ãma icó dó ãma trũlé íngoní ru? Ãdróŋá iꞌda ị́jọ́ ũnzĩ ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbadrị̂ ꞌbo, ãma pírí dó mî ãtiꞌbo adru lú ꞌbá tá sĩ kópõ lékõ ịsụ́jó ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku.”

17 Wó Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Adru ꞌdĩ áni ku! Má icó ị́jọ́ ꞌdĩ áni la idélé ku! ꞌBá tá kópõ ịsụ́jó ĩꞌdidrị́ rĩ la lú adru mâ ãtíꞌbó ru nĩ. Ĩmi ãzí acelépi rĩ icó kí gõlé ĩmĩ átẹ́pị rụ̂lé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá.”

Yụ́dã ꞌbã mãmálá ꞌbãjó Bénzãmĩnĩ sĩ rĩ

18 Yụ́dã mụ kpere Yụ̃sụ́fụ̃ rụ jọ, “ꞌBárĩ úpí, mí ãꞌị̃ mání ị́jọ́ jọjó mí be fô, Mí idé mání ũmbã sĩ ku, mi cécé Fãráwũ áni. 19 Úpí mádrị̂, ízị ándrá ãma, ‘Ĩmĩ átẹ́pị cí yã jõku ĩmĩ ádrị́pị ãzí cí yã?’ 20 Ãma umvi ándrá ãmbógó mádrị̂ míní, ‘Ãmã átẹ́pị cí wó ĩꞌdi dó ĩdránígó ru ãzíla ãmã ádrị́pị vúléŋá ĩꞌdiní tịlé ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ꞌbá ãmbá ru rĩ vâ cí. Mgbâ ꞌbã ádrị́pị drã rá, ĩꞌdi dó lú ngọ́tị́ŋá ãndrẽ agá ꞌdâ acelépi ídri rĩ ꞌi, átẹ́pị̃ lẽ dó sĩ ĩꞌdi ambamba.’

21 “Ãmbógó, íjọ ándrá ãmaní ãma ají ĩꞌdi mí rụ́ ꞌdõlé ĩndĩ mi sĩ amụ́ ĩꞌdi ndrelé. 22 Wó ãma umvi ándrá ãmbógó mádrị̂ míní mgbâ icó átẹ́pị̃ aꞌbelé ku; drĩ ĩꞌdi aꞌbe rá, átẹ́pị̃ la drã rá. 23 ꞌDã ꞌbã vúlé gá íjọ ándrá ãmaní mí icó ãmaní ãꞌị̃lé amụ́lé ími drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ ku ãdrĩ amụ́ ãmã ádrị́pị vúléŋá rĩ kó ru rĩ gá.

24 “Ụ́ꞌdụ́ ãmaní gõjó ãmã átẹ́pị rụ̂lé rĩ sĩ, ãnze ĩꞌdiní ị́jọ́ míní jọlé ãmaní rĩ kí vú rá.

25 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma átẹ́pị jọ ãmaní, ‘Lẽ ĩgõ vúlêlé ãkónã ãzí ĩgbãlé were ị̃dị́.’ 26 Ãjọ ĩꞌdiní, ‘Ãma icó mụlé ku; ãma lú mụ rá la ãma ádrị́pị vúléŋá rĩ drĩ mụ ãma abe ĩndĩ rĩ gá. Ãma icó mụlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ku ãma ádrị́pị vúléŋá rĩ drĩ adru ãma abe yụ rĩ gá.’ 27 Ãmã átẹ́pị jọ ãmaní, ‘Ị̃nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ lọ́lọ́ ũkú mádrị́ Rãkẹ́lị̃ tị mání anzị ãgọbị kí lú ị̃rị̃. 28 Ĩꞌbã ãzí ãlu rĩ drã rá. Ãndá-ãndá ru ụ̃bọ̃gụ̃ uce kí ĩꞌdi kpékpé rá ãꞌdusĩku ĩꞌdiní ándrá mụ agá kpere ãndrũ ándre dó ĩꞌdi ị̃dị́ ku. 29 Ĩdrĩ vâ úꞌdîꞌda mgbá ꞌdĩ ꞌdụ má rụ́ ꞌdâ rá ãzíla ị́jọ́ ãzí drĩ mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rá, ị́jọ́ ĩminí ajílé áma drị̃ gá ꞌdĩ la áma ĩdrãnĩgõ fẽ filé ꞌbụ́ gâlé ũcõgõ trũ.’

30 “Ãmbógó, má icó gõlé má átẹ́pị rụ̂lé mgbâ kóru ku, má átẹ́pị ídri rú la mgbá ꞌdĩ sĩ. 31 Drĩ ndre la ãma amụ́ mgbâ kóru, ĩꞌdi drã rá. Ị́jọ́ ãmaní ajílé ĩꞌdi drị̃ gá ꞌdĩ la fẽ ĩꞌdiní filé ꞌbụ́ gâlé ũcõgõ trũ. 32 Ájọ ándrá mâ átẹ́pị ní ma mgbâ tãmba rá, ájọ vâ ĩꞌdiní ádrĩ mgbâ ají ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ku, lẽ áwá dó ĩꞌdi ị́jọ́ áma ụrụꞌbá gá jãꞌdâ. 33 Ãmbógó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó ace ꞌdâ míní ãtíꞌbó ru mgbâ ꞌbã kẹ̃jị́ gá; ífẽ dó sĩ ꞌbã gõ vúlé ádrị́pịka kí abe. 34 Má icó dó gõlé má átẹ́pị rụ̂lé mgbâ kóru íngoní ru? Yụ! Má icó ũcõgõ mụlépi aꞌdélépi má átẹ́pị drị̃ gá rĩ ndrelé ku.”

45

Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ru vú nzejó ádrị́pịka ꞌbaní rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ icó dó ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ nũlépi rĩ talé ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gâsĩ ku, ãzíla pẽ dó sĩ kí tị pírí fũlé ãmvé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ace dó ru ádrị́pịka kí abe ádụ̂sĩ sáwã ĩꞌdiní ru vú nzejó ĩꞌbaní ꞌdã sĩ. 2 Rĩ awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdĩ are kí ĩꞌdi ꞌbã áwáŋá rá, ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ca úpí Fãráwũ drị́ko gâlé rá.

3 Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ma Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi! Má átẹ́pị drĩ ídri yã?” Wó ádrị́pịka icó kí ĩꞌdi umvilé ku, acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌbaní adrujó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ.

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ĩmi asé drĩ ĩmi má rụ́ ꞌdõlé ãni rú.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, asé kí dó ru ãni rú ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩmi ádrị́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ándrá ĩminí ụzịlé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá la ꞌbaní rĩ ꞌi. 5 Lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã umvú jõku ĩmi adru ũmbã sĩ ĩminí áma ụzịjó rá rĩ sĩ ku ãꞌdusĩku Ãdróŋá ãpẽ áma tị drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé sĩ amụ́jó ꞌbá kí ídri upajó. 6 Rílẽ iꞌdólépi ꞌdĩ ꞌdụ drĩ lú ílí kí ị̃rị̃; ílí ãzí ace kí drĩ ĩꞌdiní drị̃lẹ́ gâlé tõwú cí, ala gá ꞌbá icó kí ámvụ́ sõlé jõku ãkónã ũkũnãlé ku. 7 Wó Ãdróŋá ãpẽ áma tị ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé sĩ ĩmi ị́mbị́ pajó anzị ĩmidrị̂ kí abe ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ gẹ̃rị̃ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ sĩ.

8 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ adru ĩmi ãpẽ áma tị ꞌdõlé ĩmi ꞌi la ku wó Ãdróŋá ꞌi. Fẽ má acá úpí Fãráwũ ní ꞌbá ímbátáŋá fẽlépi rĩ rú. Ma ãmbógó ru ĩꞌdidrị́ ãngũ rĩ drị̃ gá ꞌdâ pírí; ma ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ ce pírí ma ꞌi. 9 Úꞌdîꞌda ĩgõ mâ átẹ́pị rụ̂lé mbẽlẽ rú, ĩjọ ĩꞌdiní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ mî ngọ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi: Ãdróŋá ꞌbã ma úpí ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí. Mí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé; mí iza sáwã ku. 10 Mĩ mụ uꞌálé Gõsénĩ gá ãni rú áma andre gá, anzị mídrị̂ kí, anzịŋá anzị mídrị̂ ꞌbã kí tịlé rĩ kí, kãbĩlõ mídrị̂ kí ị̃ndrị́ kí abe, tị́ kí ãzíla ãko pírí míní trũ adrujó rĩ kí abe. 11 Ídrĩ uꞌá ãngũ Gõsénĩ gá, ma ími tãmba rá. Ílí rílẽ drị̂ ace kí drĩ tõwú cí; álẽ mi ꞌi, ꞌbá mídrị̂ kí, ãzíla ãnãkpá mídrị̂ kí abe ꞌbã ũdrã kí sĩ ãbị́rị́ sĩ ku.’ ”

12 Yụ̃sụ́fụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Ĩmi pírí Bénzãmĩnĩ trũ, ĩndre dó ĩmi mịfị́ sĩ tọndọlọ ꞌdõ ma ꞌi Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi ị́jọ́ jọlépi ĩmi abe rĩ ꞌi. 13 Ĩlũ má átẹ́pị ní úfẽ mání ị̃nzị̃táŋá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé íngõpí yã rĩ ꞌi ãzíla ĩmi ũlũ ĩꞌdiní ãko pírí ĩminí ndrelé ꞌdĩ kî. Ĩmụ, ĩmi ají ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé mbẽlẽ rú.”

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ amvu dó ádrị́pị̃ Bénzãmĩnĩ kpãrã ãzíla iꞌdó dó awálé; Bénzãmĩnĩ ꞌbe vâ ru áwáŋá gá ĩndĩ ĩꞌbaní ru amvu agá ꞌdâ. 15 Ĩꞌdiní awá agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ri ádrị́pịka kí amvulé ãlu-ãlu ãzíla kí mị́ndrẹ la dị̃ ra sĩ. ꞌDã ꞌbã vúlé gá, ádrị́pịka iꞌdó kí dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌdi be.

16 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la mụ calé úpí Fãráwũ drị́ lị́cọ́ gâlé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka amụ́ kí nĩ, Fãráwũ kí ãmbogo ĩꞌdidrị́ ãzí ꞌdĩ abe uꞌá kí pírí ãyĩkõ sĩ. 17 Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Íjọ mí ádrị́pịka ꞌbaní, ‘Ĩmi ũꞌbã tẹ́rị́ kí kãyĩnõ kí drị̃ gá, ĩgõ trũ Kãnánĩ gá, 18 ãzíla ĩmi ají ĩmi átẹ́pị̃ ꞌi ꞌbá ĩmi drị́ko gá rĩ kí abe vúlé má rụ́ ꞌdõlé. Ma ĩminí ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ũniyambamba ãndânĩ rĩ fẽ, ãzíla ĩmi dó sĩ ãyĩkõ ãngũ ꞌdĩ drị̂ ịsụ́.’ 19 Jọ vâ Yụ̃sụ́fụ̃ ní ílũ ĩꞌbaní, ‘Ĩꞌdụ gãlĩgãlĩ kí Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ sĩ mụjó ĩmi ũkúka kí ajíjó anzị kí abe ãzíla ĩmi ají ĩmi átẹ́pị ĩndĩ. 20 Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ãko ĩmidrị̂ kí aꞌbejó vúlé rĩ sĩ ku; ãko ũniyambamba ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí adru pírí ĩmĩ ãni.’ ”

21 Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí cécé jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ĩꞌbaní gãlĩgãlĩ kí tá úpí Fãráwũ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, fẽ vâ ĩꞌbaní ãkónã gẹ̃rị̃ drị̂ kí ĩndĩ. 22 Fẽ vâ ꞌbá ãlu-ãlu ní bõngó sĩ bõngó ujajó gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ ĩndĩ, wó fẽ Bénzãmĩnĩ ní séndẽ 300 ãzíla bõngó sĩ bõngó ujajó gẹ̃rị̃ gá la kí tõwú. 23 Ũdrõ átẹ́pị̃ ní ãko ũniyambamba Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí kãyĩnõ mụdrị́ kí drị̃ gá ãzíla kãyĩnõ ãrónĩ mụdrị́ rĩ kí drị̃ gá ũdrõ ãná, mũkátĩ ãzíla ãko ãkónã rú Yãkóꞌbõ ní nalé ãcị̃ gá rĩ kí trũ. 24 Pẽ dó ádrị́pịka kí tị sĩ mụjó, ĩꞌbaní drị̃ ko agá ꞌdâ jọ, “Ĩmi ãwã jõ gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ ku.”

25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌbe kí Mị̃sị́rị̃ ꞌi ãzíla gõ kí dó vúlé lị́cọ́ gá átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ rụ́ Kãnánĩ gâlé. 26 Jọ kí ĩꞌdiní, “Yụ̃sụ́fụ̃ drĩ kpere ídri! Ĩꞌdi úꞌdîꞌda ãmbógó Mị̃sị́rị̃ drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.” Yãkóꞌbõ ꞌbã ásị́ mvu rá ãzíla ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌba kí jọlé rĩ ku. 27 Wó kí mụ ị́jọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌdĩ kí vú nzelé pírí ꞌbo, ãzíla ĩꞌdi mụ gãlĩgãlĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ãfẽlé sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó agụjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ndrelé ꞌbo, ásị́ la ãgõ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rõ vúlé. 28 Ịsịrayị́lị̃ jọ, “Má ãꞌị̃ rá, mâ ngọ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ drĩ ídri! Lẽ ámụ ĩꞌdi ndrelé ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku rú.”

46

Yãkóꞌbõ mụ dó Mị̃sị́rị̃ gá

1 Yãkóꞌbõ ko dó drị̃ mụlé Mị̃sị́rị̃ gá ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí. Ĩꞌdi mụ calé Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌbo, idé ídétáŋá Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị̃ Ĩsákã drị̂ nî. 2 Ị́nị́ ágágá Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ĩꞌdiní urobí agâ sĩ umve ĩꞌdi, “Yãkóꞌbõ, Yãkóꞌbõ!” Yãkóꞌbõ ãꞌị̃, “Ma cí.” 3 Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Ma Ãdróŋá mí átẹ́pị Ĩsákã drị̂ ꞌi. Mí idé ụ̃rị̃ sĩ mụjó ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé ku, ãꞌdusĩku ma ími fẽ acálé sụ́rụ́ ãmbógó la rú. 4 Ma mụ Mị̃sị́rị̃ gâlé mi be, ãzíla ma ãndá-ãndá ru anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí uja vúlé ꞌdõlé rá, ãzíla sáwã míní drãjó rĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ la drụ́zị́ ími mịfị́ kí ụ̃pị̃ nĩ.”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ aꞌbe dó Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ agụ kí dó ĩꞌdi, ꞌdụ kí dó anzị ĩꞌbadrị̂ kí ũkúka kí abe gãlĩgãlĩ Fãráwũ ꞌbã ãfẽlé sĩ kí agụjó rĩ kî sĩ. 6 Yãkóꞌbõ kí anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ꞌdụ kí ĩꞌbã ãnãkpá kí ãko ĩꞌbã kí ịsụ́lé ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá ꞌdãá rĩ kî trũ sĩ mụjó Mị̃sị́rị̃ gá. 7 Yãkóꞌbõ ꞌdụ anzị ĩꞌdidrị̂ kí, anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbã izonziŋá kí ngọ́pịka ĩꞌdi umvelépi áyị́pị rĩ kí abe mụ dô sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí trũ pírí Mị̃sị́rị̃ gâlé.

8 ꞌDĩ kî dó rụ́ anzị Yãkóꞌbõ drị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã ũri rú mụlépi ĩꞌdi be Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kî:

Ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị́ kãjãní rĩ ĩꞌdi Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌi.

9 Anzị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ kí rụ́:

Hãnókĩ ꞌi, Pálụ̃ ꞌi, Hẽzĩrónĩ ꞌi ãzíla Kãrị́mị̃ ꞌi.

10 Anzị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ kí rụ́:

Yẹ̃mụ̃wẹ́lị̃ ꞌi, Yãmínĩ ꞌi, Ũhádĩ ꞌi, Yãkínĩ ꞌi, Zõhárĩ ꞌi ãzíla Sáwụ̃lụ̃ andre la ꞌbã sĩ adrujó Kãnánĩ ízó rú rĩ ꞌi.

11 Anzị Lẹ́vị̃ drị̂ kí rụ́:

Gị́rị́sọ̃nị̃ ꞌi, Kõhátĩ ꞌi ãzíla Mẽrárĩ ꞌi.

12 Anzị Yụ́dã drị̂ kí rụ́:

Ị́rị̃ ꞌi, Ũnánĩ ꞌi, Sélã ꞌi, Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi ãzíla Zérã ꞌi, (wó Ị́rị̃ kí Ũnánĩ be ũdrã kí Kãnánĩ gâlé).

Anzị Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí:

Hẽzĩrónĩ kí Hãmụ́lị̃ be.

13 Anzị Ĩsãkárĩ drị̂ kí rụ́:

Tólã ꞌi, Pụ́vã ꞌi, Yãsụ́bụ̃ ꞌi ãzíla Sị̃mị̃rọ́nị̃ ꞌi.

14 Anzị Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ kí rụ́:

Sẹ̃rẹ́dị̃ ꞌi, Ị̃lọ́nị̃ ꞌi ãzíla Yãlẹ́lị̃ ꞌi.

15 ꞌDĩ kí anzị Léyã ꞌbã tịlé Yãkóꞌbõ ní Mẽsõpõtámĩyã gá rĩ kî; ĩzóŋá la ala gá rĩ Dị́nã ꞌi, kí pírí rĩ gá kãlị́ na drị̃ na.

16 Anzị Gádĩ drị̂ kí rụ́:

Zị̃fụ̃yọ́nị̃ ꞌi, Hágĩ ꞌi, Sụ́nị̃ ꞌi, Ị̃zị̃bọ́nị̃ ꞌi, Ị́rị̃ ꞌi, Hãrọ́dị̃ ꞌi ãzíla Ãrẹ́lị̃ ꞌi.

17 Anzị Ásẹ̃rị̃ drị̂ kí rụ́:

Ímũnã ꞌi, Ị̃sị́vã ꞌi, Ị̃sị́vị̃ ꞌi, Bẽríyã ꞌi ãzíla ámvọ́pị ĩꞌbadrị̂ Sérã ꞌi.

Anzị Bẽríyã drị̂ kí:

Hẹ̃bẹ́rị̃ kí Mãlị̃kẹ́lị̃ be.

18 ꞌDĩ kí anzị Zị̃lị́pã ándrá Lábãnĩ ꞌbã fẽlé Léyã be rĩ ꞌbã tịlé Yãkóꞌbõ ní rĩ kî. Anzị ĩꞌdidrị̂ kí pírí rĩ gá mụdrị́ drị̃ la ázíyá.

19 Anzị Yãkóꞌbõ ꞌbã ũkú Rãkẹ́lị̃ drị̂ kí:

Yụ̃sụ́fụ̃ kí Bénzãmĩnĩ be. 20 Mị̃sị́rị̃ gâlé Ãsĩnátã Pọ̃tị̃fẹ́rã átáló uwiŋá uwilépi Hẹ̃lị̃pọ́lị̃ gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị tị Yụ̃sụ́fụ̃ ní Mãnásẽ kí Ịfụrayị́mụ̃ be.

21 Anzị Bénzãmĩnĩ drị̂ kí rụ́:

Bélã ꞌi, Bẽkérĩ ꞌi, Ãsị̃bẹ́lị̃ ꞌi, Gérã ꞌi, Nãmánĩ ꞌi, Íhĩ ꞌi, Rọ́sị̃ ꞌi, Mũpímũ ꞌi, Hụ̃pị́mụ̃ ꞌi ãzíla Árị̃dị̃ ꞌi.

22 Anzị Rãkẹ́lị̃ ꞌbã tịlé Yãkóꞌbõ ní rĩ kí pírí rĩ gá mụdrị́ drị̃ la sụ.

23 Ngọ́tị́ŋá Dánĩ drị̂ rụ́:

Hũsímũ ꞌi.

24 Anzị Nãfũtálĩ drị̂ kí rụ́:

Yãzẹ́lị̃ ꞌi, Gụ́nị̃ ꞌi, Yẹ̃zẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Sĩlémũ ꞌi.

25 Bílĩhã ãtíꞌbó Lábãnĩ ꞌbã fẽlé ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ ní rĩ tị Yãkóꞌbõ ní anzị kí pírí rĩ gá ázị̂rị̃.

26 Anzị mụlépi Mị̃sị́rị̃ gá ãfũlépi Yãkóꞌbõ ꞌbã ụrụꞌbá gá rĩ kí pírí rĩ gá kãlị́ ázíyá drị̃ la ázíyá. Úlã ngọ́pịka ꞌbã ũkúka kí gẹ̃rị̃ sĩ ku. 27 Yụ̃sụ́fụ̃ tị vâ anzị kí Mị̃sị́rị̃ gâlé ị̃rị̃; ꞌbá Yãkóꞌbõ drị́ko gá Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí pírí rĩ gá kãlị́ ázị̂rị̃.

28 Yãkóꞌbõ pẽ dó ngọ́pị̃ Yụ́dã tị Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́ drị̃ gâlé sĩ mụjó gẹ̃rị̃ mụlépi Gõsénĩ gá rĩ zịjó. Kí dó mụ calé Gõsénĩ gâlé pírí ꞌbo, 29 Yụ̃sụ́fụ̃ itú gãlĩgãlĩ ĩꞌdidrị̂ kí bábá mụ dó sĩ drị̃ ụfụlé átẹ́pị̃ be Gõsénĩ gá. Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ ru iꞌdalé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌbo, amvu dó átẹ́pị̃ gbũrúkã gá kpãrã ãzíla awá dó sĩ ãyĩkõ sĩ sáwã ãzo rú.

30 Yãkóꞌbõ jọ dó ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ma dó bábá drãjó ãꞌdusĩku ándre dó mi drĩ ídri rĩ gá ꞌbo.”

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ dó ádrị́pịka ꞌbaní ꞌbá átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ abe, “Ma dó mụ jọlé la Fãráwũ ní, ‘Má ádrị́pịka kí ꞌbá má átẹ́pị drị́ko gá rĩ kí abe, ãzíla ãko pírí ĩꞌbadrị̂ kî trũ iyá kí má rụ́ ꞌdõlé ꞌbo angájó Kãnánĩ gâlé. 32 ꞌBá mádrị́ ꞌda kí ꞌbá ãnãkpá tãmbalépi la, ají kí ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí ãzíla ãko pírí ĩꞌbadrị̂ kí ĩndĩ.’ 33 Fãráwũ drĩ ĩmi umve jó agâlé, drĩ zị la, ‘Ãzị́ ĩmidrị̂ ãꞌdu yã?’ 34 Ĩmi umvi ĩꞌdiní, ‘Ãma ꞌbá ãnãkpá tãmbalépi la iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ ándrá ãmã átẹ́pịka ꞌbadrị̂ áni.’ Ĩdrĩ jọ la íni, ĩꞌdi ãꞌị̃ ĩminí uꞌájó ãngũ Gõsénĩ gá rá, ãꞌdusĩku ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã kí ꞌbá ãnãkpá tãmbalépi rĩ kí ngụ̃jó ũnzí rĩ sĩ.”

47

Fãráwũ ꞌbã Gõsénĩ fẽjó Yãkóꞌbõ ní rĩ

1 Yụ̃sụ́fụ̃ mụ dó Fãráwũ rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Má átẹ́pị amụ́ kí mâ ádrị́pịka kí abe ãzíla ãnãkpá ĩꞌbadrị́ tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́ ãzíla ãko ĩꞌbadrị̂ kí trũ pírí angájó Kãnánĩ gâlé rĩ sĩ ãzíla kí dó úꞌdîꞌda íni Gõsénĩ gá ꞌdã.” 2 Ũpẽ dó ádrị́pịka kí tõwú ãzíla iꞌda dó kí Fãráwũ nî.

3 Fãráwũ zị ádrị́pịka kí, “Ĩmi ãꞌdu ãzị́ nga yã?”

Ádrị́pịka umvi kí, “Ãtiꞌbo mídrị̂ kí ꞌbá kãbĩlõ ucélépi la, ãmã áyị́pịka kî áni.” 4 Jọ kí vâ Fãráwũ ní, “Ãma amụ́ uꞌálé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé íni la ĩrí ꞌbã cajó ãnãkpá ãmadrị̂ ꞌbaní ku rĩ sĩ, ãzíla rílẽ ꞌdĩ mịfị́ ká dó ãngũ Kãnánĩ drị̂ gâlé ũnzí; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma mãmálá ꞌbã ími drị̃lẹ́ gá, ífẽ ãma uꞌá ãmaní Gõsénĩ gá ꞌdãá fô.”

5 Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Mí átẹ́pị kí mí ádrị́pịka abe amụ́ kí mí rụ́, 6 ãzíla ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị́ ꞌdĩ pírí ĩmi drị́lẹ́ agá. Ífẽ mí ádrị́pịka ꞌbã ri kí ãngũ ũniyambamba Gõsénĩ drị́ ꞌdã gá ꞌdãá ãzíla ꞌbá ãzí kí agá ꞌdãá ãlịgọ rú la drĩ kí adru cí, íꞌbã kí drị̃lẹ́ ru ãnãkpá mádrị̂ kí tã mbajó.”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ ají dó átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ ꞌi iꞌdalé Fãráwũ nî ãzíla Yãkóꞌbõ wi Fãráwũ ní sụ̃sụ́.

8 Fãráwũ zị Yãkóꞌbõ ꞌi, “Ími ílí dó sị́ yã?” 9 Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Áma ílí mání sĩ wãyá cojó ãmị́yọ́ŋá ru ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ca dó 130. Ílí ꞌdĩ kí ãlị́ŋá ru ãzíla ri kí adrulé ũcõgõ rú, ají kí ru ándrá má átẹ́pịka ꞌbadrị̂ abe ku.” 10 Yãkóꞌbõ wi dó sụ̃sụ́ Fãráwũ ní ị̃dị́ ãzíla aꞌbe dó ĩꞌdi rá.

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ádrị́pịka ꞌbaní rilé átẹ́pị̃ trũ ãngũ ũniyambamba Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá ꞌdĩ Rãmãsẹ́sị̃ gá cécé Fãráwũ ꞌbã lũlé rĩ áni. 12 Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ dó ãkónã átẹ́pị̃ ꞌbaní ádrị́pịka kí abe ãzíla ꞌbá pírí átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ ꞌbaní icólépi calépi kãlãfe ĩꞌbadrị̂ sĩ rá rĩ sĩ.

13 Rílẽ ꞌdã ꞌbã mịfị́ ꞌbãngá ika, ãkónã dó sĩ ãngũ pírí kí agá ꞌdáyụ, Mị̃sị́rị̃ kí Kãnánĩ be ị̃rị̃ trá iza kí ru rílẽ ꞌdã ị́jọ́ sĩ rá. 14 Yụ̃sụ́fụ̃ tra dó séndẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ãzíla Kãnánĩ gá rĩ ꞌbã kí sĩ ãkónã ĩgbãjó rĩ kí pírí, agụ dó kí tã mbalé Fãráwũ drị́ lómúre agá. 15 Séndẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ãzíla Kãnánĩ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí mụ ukólé kpírĩ-kpírĩ ꞌbo, amụ́ kí áwáŋâ trũ Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́, jọ kí, “Séndẽ ãmadrị̂ ukó kí rá, ãma icó dó ũdrãlé ími drị̃ gâsĩ íngoní ru yã? Ífẽ ãmaní ãkónã.”

16 Yụ̃sụ́fụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Úꞌdîꞌda séndẽ ĩmidrị̂ ukó kí dó rá ꞌbo, ĩmi ají dó ãnãkpá ĩmidrị̂ kí, ma dó sĩ kí ufu ĩminí ãkónã sĩ.” 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ají kí dó ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí fãrásĩ, kãbĩlõ, ị̃ndrị́, tị́ ãzíla kãyĩnõ kî trũ Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ sĩ ãkónã ụfụjó. Ri kí ãnãkpá kí ufulé ãkónã sĩ ílí ꞌdã agá pírí.

18 Ílí ꞌdã la mụ ukólé ꞌbo, amụ́ kí vâ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí, “Ãma icó ị́jọ́ ãzí zị̃lé úpí ãmadrị̂ ní ku, mgbã rĩ gá séndẽ ãmadrị̂ ukó kí dó rá ãzíla ãma ãnãkpá ãmadrị̂ kí abe pírí mî ãni, ãko ãzí dó ru acelépi ãluŋá la dó ꞌdáyụ dó lú ãma ụrụꞌbá kí ãngũ ãmadrị̂ abe. 19 Ãma dó ũdrã ími drị̃ gâsĩ mịfị́ trũ tẽrẽ íngoní ru yã? Mí ĩgbã ãma ãngũ ãmadrị̂ kí abe pírí ãma dó sĩ ãmaní ãkónã ịsụ́ ãzíla ãma dó sĩ acá ãtiꞌbo Fãráwũ ãni la rú. Ífẽ ãmaní ãkónã sĩ ãma ídri pajó ãzíla ũri kí salé ámvụ́ ãmadrị̂ kí agá ãngũ ꞌbã acá rû sĩ ándrú ru ku.”

20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ĩgbã dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ pírí Fãráwũ nî. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ uzị kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí pírí ãꞌdusĩku rílẽ ꞌdã ꞌbã mịfị́ la ꞌbã kajó ika rĩ sĩ. Ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ acá dó sĩ pírí Fãráwũ ãni. 21 Yụ̃sụ́fụ̃ isé dó ꞌbá kí pírí ãtíꞌbó Fãráwũ ãni la rú, iꞌdójó Mị̃sị́rị̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá kpere ãzí rĩ gá. 22 Ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ku rĩ ꞌbãngá lú ãtalo ꞌbadrị̂ kî ãꞌdusĩku ri kí ãkónã ịsụ́lé Fãráwũ rụ̂ sĩ ãzíla ãkónã fẽlé ĩꞌbaní rĩ ca vâ sĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ dó bã sĩ ĩꞌbaní ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí uzị jó ku ꞌdĩ.

23 Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ꞌbá ꞌbaní, “Úꞌdîꞌda má ĩgbã dó ĩmi ãngũ ĩmidrị̂ kí trũ pírí Fãráwũ ní ꞌbo, ũri kî dó ꞌdĩ, ĩkpẹ̃ dó sĩ ámvụ́ kî. 24 Wó ũri drĩ kí ka rá, lãŋá la gá wókõ ãlu tõwú agá rĩ lẽ úfẽ ĩꞌdi Fãráwũ drị́. Ĩmi icó dó ị́mbị́ la acelépi rĩ kí tã mbalé ũri rú ãzíla nalé ãkónã rú ꞌbá ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe rá.”

25 Jọ kí dó ĩꞌdiní, “Ípa ãma ídri ꞌbo, ími ásị́ ꞌbã adru ãmaní ị̃gbẹ́ ru fô ãmbógó ãmadrị̂, ãma adru Fãráwũ ꞌbã pálé gá ãtíꞌbó ru rá.”

26 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã dó ị́jọ́ ꞌdĩ ãzị́táŋá ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá kpere ãndrũ, ãko ãlu tõwú agá rĩ Fãráwũ ãni, pẽ lú ãngũ ãtalo ꞌbadrị̂ adru kí Fãráwũ ãni ku rĩ gá nĩ.

27 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí Mị̃sị́rị̃ gá ãngũ Gõsénĩ rĩ gá. Ịsụ́ kí málĩ ãzíla tị kí vâ wẽwẽ rú.

28 Yãkóꞌbõ uꞌá dó Mị̃sị́rị̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃, ílí ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã adrujó ídri rú rĩ 147. 29 Sáwã Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã drãjó rĩ la dó mụ acálé ãni rú, umve dó ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Áma ị́jọ́ drĩ fi ími ásị́ gá rá, ísu ími drị́ áma pálé gá ꞌdâ ãzíla ína ũyõ ãzíla mi mụ ị́jọ́ kí idélé má rụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã sĩ mí icó dó sĩ áma ị̃sị̃lé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ku. 30 Ádrĩ dó drã rá álẽ îsị̃ ma ãngũ má átẹ́pịka kí ị̃sị̃jó rĩ gá. Íꞌdụ ma Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rĩ sĩ mụlé ị̃sị̃lé ãngũ sĩ mâ átẹ́pịka kí ị̃sị̃jó rĩ gá.” Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ma ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ idé rá.”

31 Yãkóꞌbõ jọ, “Ína ũyõ ru.” Yụ̃sụ́fụ̃ na dó ũyõ rá, ãzíla Ịsịrayị́lị̃ ãvụ̃ dó mgbọ́lọ́ drị̃ gá ꞌdãá sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó ị̃nzị̃táŋá be.

48

Yãkóꞌbõ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó Mãnásẽ ꞌbaní Ịfụrayị́mụ̃ be rĩ

1 Sáwã ãzí vúlé gá ụ́ꞌdụ́kọ́ acá Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Mî átẹ́pị ãyánĩ rú trẹ̃yị́.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdụ ngọ́pịka ị̃rị̃ Mãnásẽ kí Ịfụrayị́mụ̃ be ĩndĩ trũ mụjó Yãkóꞌbõ ndrejó. 2 Yãkóꞌbõ la mụ arelé la ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ acá ꞌbo, imbá ru rijó ị̃ndụ́ sĩ mgbọ́lọ́ drị̃ gá ꞌdãá.

3 Yãkóꞌbõ jọ ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị iꞌda ándrá ru mání Lụ́zị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ gá, ãzíla wi mání sụ̃sụ́ ꞌdãá. 4 Ãdróŋá jọ, ‘Ma ũri mídrị̂ kí fẽ kpẹ̃lé wẽwẽ rú ãzíla mi dó sĩ acá sụ́rụ́ ũꞌbí kí ꞌbã áyị́pị rú. Ma dó sĩ ãngũ ꞌdĩ fẽ acájó anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã ãni la rú jãꞌdâ.’ 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mî ngọ́pịka ị̃rị̃ tịlé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ má amụ́ drĩ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ku rú ꞌdĩ kí anzị mâ ãni la kí; Ịfụrayị́mụ̃ kí Mãnásẽ be kí mâ anzị cécé Rụ́bẹ̃nị̃ kí adrujó Sị̃mọ́nị̃ be má ãni rĩ áni. 6 Anzịŋá míní tịlé kí vúlé gá rĩ kí dó adru mí ãni, ãngũ ĩꞌbã kí mụlé ịsụ́lé ĩꞌba ãni la rú rĩ la adru Ịfụrayị́mụ̃ ꞌbarụ̂ sĩ Mãnásẽ be. 7 Ma ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la mî ãndrẽ Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩꞌdi mání ũcõgõ rú mání ãgõjó angájó Pãdánĩ gá rĩ sĩ, mî ãndrẽ drã gẹ̃rị̃ gá Kãnánĩ gá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ áca drĩ Ĩfũrátã gá ku rú. Má ị̃sị̃ dó sĩ ĩꞌdi ꞌdãá.” (Ĩfũrátã ĩꞌdi ãngũ úꞌdîꞌda umvelé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ rĩ ꞌi.) 8 Ịsịrayị́lị̃ la mụ anzị Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ kí ndrelé ꞌbo, zị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, “Anzị ꞌdĩ kí dó íngõ kî yã?” 9 Yụ̃sụ́fụ̃ umvi, “ꞌDi kí anzị Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mání Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rĩ kî.”

Ịsịrayị́lị̃ jọ, “Mí ají kí má rụ́ ꞌdõlé, ma dó sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ wi.”

10 Ĩdrãnĩgõ sĩ Yãkóꞌbõ ꞌbã mịfị́ ndre kí dó ãngũ múké-múké ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ají dó anzị kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, Yãkóꞌbõ amvu dó kí, ãzíla wi dó sụ̃sụ́ ĩꞌbanî.

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịsịrayị́lị̃ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Áꞌbã ándrá áma ásị́ gá ma ími ndre ị̃dị́ rá la ku, wó Ãdróŋá fẽ dó vâ ándre mî anzị kí ĩndĩ.”

12 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdụ dó anzị ꞌdĩ kí ĩꞌbã áyị́pị ꞌbã ị̃lị́ gá rĩ sĩ rá ãzíla su drị̃ vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá. 13 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã Ịfụrayị́mụ̃ ꞌi Yãkóꞌbõ ꞌbã drị́ ị̃jị́ rĩ gá, Mãnásẽ ꞌi Yãkóꞌbõ ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá. 14 Wó Yãkóꞌbõ aca ru drị́ kí ãzíla ꞌbã drị́ ãndá rĩ Ịfụrayị́mụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã táni adrujó ngọ́tị́ŋá vúlé rĩ ꞌi tí, ꞌbã drị́ ị̃jị́ rĩ Mãnásẽ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã táni adrujó ngọ́tị́ kãjãní rĩ ꞌi rá tí.

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, wi dó sụ̃sụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ní jọ,

“Lẽ Ãdróŋá má áyị́pị

Ịbụrahị́mụ̃ ãzíla má átẹ́pị Ĩsákã drị̂,

Ãdróŋá áma ídri tã mbalépi kpere ãndrũ rĩ

ꞌbã wi sụ̃sụ́ ĩꞌbanî.

16 Mãlãyíkã áma apálépi ị́jọ́ ũnzí rĩ kí agá pírí rĩ,

ꞌbã wi anzị ꞌdĩ ꞌbaní sụ̃sụ́!

Rụ́ mâ áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, mâ átẹ́pị Ĩsákã drị̂,

ãzíla rụ́ mádrị́ Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbã ãvĩ kí rû sĩ ku.”

17 Yụ̃sụ́fụ̃ la dó mụ ndrelé la átẹ́pị ꞌbã drị́ ãndá rĩ Ịfụrayị́mụ̃ drị̃ gá, uꞌá dó cãndí sĩ ãzíla ꞌdụ dó drị́ la ãndá rĩ Ịfụrayị́mụ̃ drị̃ gá rĩ sĩ ꞌbãlé Mãnásẽ drị̃ gá. 18 Uja dó jọlé la, “Má átẹ́pị adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku ngọ́tị́ŋá kãjãní rĩ ĩꞌdi Mãnásẽ ꞌi, íꞌbã ími drị́ ãndá rĩ ĩꞌdi drị̃ gá.”

19 Wó Átẹ́pị̃ gã úmgbé jọ, “Mâ ngọ́pị ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá, anzị Mãnásẽ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ri kí acá ũꞌbí ru, wó ĩꞌdi adru sụ́rụ́ ãmbógó la. ꞌBo ádrị́pị̃ wereŋá Ịfụrayị́mụ̃ ꞌbã anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ri kí adru wẽwẽ rú ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãndânĩ ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ri kí adru sụ́rụ́ ãzí ãmbógó la.” 20 Wi ĩꞌbaní sụ̃sụ́ jọ,

“ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí rú ĩꞌdi rụ́ umve sĩ sụ̃sụ́ ãlá rĩ ịsụ́jó.

Kí rú jọ la, ‘Ãdróŋá ꞌbã ꞌbã mi cécé Ịfụrayị́mụ̃ áni ãzíla Mãnásẽ áni.’ ”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yãkóꞌbõ ꞌbã dó Ịfụrayị́mụ̃ ꞌi Mãnásẽ drị̃lẹ́ gá.

21 Yãkóꞌbõ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ma úgólé drãlé drã-drã, wó Ãdróŋá ꞌbã mba ími tã ꞌbã uja vâ mi vúlé ãngũ mî áyị́pịka ꞌbadrị́ Kãnánĩ gá rĩ gá. 22 Áfẽ míní ãngũ ꞌbã wókõ mání apálé ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ kí drị́ alé agá ménéŋá sĩ ãzíla ụ́sụ sĩ rĩ míní adrujó mî ádrị́pịka kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ.”

49

Yãkóꞌbõ wi sụ̃sụ́ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî

1 Yãkóꞌbõ umve ngọ́pịka kí pírí jó ĩꞌbaní, “Ĩmi atrá ĩmi áma andre gá, ma dó sĩ ĩminí ị́jọ́ drụ́zị́ drị́lẹ́ gâlé mụlépi ru idélépi ĩmi ụrụꞌbá gá rĩ kí iꞌda.

2 “Ĩmi atrá ĩmi áma andre gá mâ ngọ́pịka

ãzíla ĩmi are ị́jọ́ ĩmĩ átẹ́pị Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi.

3 “Rụ́bẹ̃nị̃ mi ngọ́tị́ mádrị́ kãjãní mání sĩ bõdõ ụ̃nị̃jó rĩ ꞌi,

mi ũkpõ mádrị́ kãrị̃lẹ̃ drị̂ iꞌdalépi rĩ ꞌi,

mí alị ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí ũkpõ sĩ ãzíla ãrútáŋá sĩ rá.

4 Mi cécé ị̃yị́ galépi tré drị̃ ụtrị́lé ku rĩ áni, mí icó ãrútáŋá kãjãnĩ drị̂ ịsụ́lé ku,

míní ándrá tụjó mí átẹ́pị drị́ mgbọ́lọ́ sị́ gá,

sĩ mî ụ́kụ́pị drị̃ izajó rĩ sĩ.

5 “Sị̃mọ́nị̃ kí ádrị́pị̃ Lẹ́vị̃ be ají kí ru ị́jọ́ ngaŋá sĩ ãlu;

kí ménéŋá ĩꞌbadrị̂ kí ayú sĩ ãlí idéjó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó.

6 Lẽ áfi ị́jọ́ amáŋá ĩꞌbadrị̂ agá ku,

lẽ má icí tị ĩꞌba abe ãlu sĩ ị́jọ́ itújó ku,

ãꞌdusĩku ụꞌdị́ kí ꞌbá ũmbã ĩꞌbadrị̂ sĩ rá

ãzíla ụlị́ kí vâ tị́ ꞌbã ị́sụ́ pá gá use rĩ kí sĩ avájó.

7 Áwã ũmbã ĩꞌbadrị́ ãcí ꞌdĩ rá

ãzíla ũmbã ĩꞌbadrị̂ ũnzí-ũnzí,

ma kí iré Yãkóꞌbõ agá ꞌdâ

ãzíla kí awa ndú-ndú Ịsịrayị́lị̃ agá ꞌdâ.

8 “Yụ́dã, mî ádrị́pịka kí rú ími ịcụ́-ịcụ̂;

ími drị́ la adru mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí imbe gá;

mí ádrị́pịka kí rú drị̃ su míní vụ̃rụ́.

9 Yụ́dã! Mi kẹ̃mị̃mvá;

mi ãgõ angájó ĩzá ciŋá gâlé mâ ngọ́tị̂.

Mi ãngũ va sĩ ími lajó vụ̃rụ́ cécé kẹ̃mị̃ áni,

mi kẹ̃mị̃ andre rĩ áni, ãꞌdi la ími aló nĩ yã?

10 ꞌBá ãzí icó gbéréke ũpĩ drị̂ palé ími drị́ gá ku,

túré ũpĩ drị́ ími pálé gá rĩ be,

kpere úpí gbéréke ꞌdị́pị ꞌbã acá agá,

ãzíla sụ́rụ́ pírí ꞌbaní ãrútáŋá fẽ agá ĩꞌdinî.

11 Ĩꞌdi kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ gĩ zãbíbũ ife gá,

ĩꞌdi mváŋá la gĩ zãbíbũ ife ũniyambamba rĩ gá,

ãzíla ĩꞌdi bõngó ĩꞌdidrị̂ kí ũjĩ

zãbíbũ sụ́ ika ãrí áni rĩ sĩ.

12 Mịfị́ la kí ka ndẽ wáyĩnĩ rá,

ãzíla sị́ la kí mve ndẽ lẹ́sụ́ rá.

13 “Zãbụ̃lọ́nị̃ la ri ị̃yị́tị gá

ãzíla ĩꞌdi ị̃yị́tị íꞌbó ꞌbã kí sĩ pá tujó rĩ ꞌi.

Ãngũ ĩꞌdidrị̂ la ca kpere Sị̃dọ́nị̃ gá.

14 “Ĩsãkárĩ ꞌi ĩꞌdi kãyĩnõ ũkpó

ru lalépi tẹ́rị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌdụlé rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ.

15 Drĩ ãngũ avị́jó rĩ ndre ãlá ru

ãzíla ãngũ lékõ drĩ ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽ rá,

ĩꞌdi ru ũngúkú ꞌbã sĩ tẹ́rị́ ujíjó

ãzíla ĩꞌdi ãzị́ ĩꞌdi ũŋmĩjó ũkpó sĩ rĩ nga rá.

16 “Dánĩ la rú ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní

cécé sụ́rụ́ ãlu Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãzí áni.

17 Dánĩ la ru co ị̃nị̃ rú gẹ̃rị̃ tị gá,

galaꞌbá gẹ̃rị̃ agá

kãyĩnõ kí ĩníŋá agalépi rĩ rú,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá cẹ̃lépi kãyĩnõ drị̃ gá rĩ ꞌba aꞌdé rû sĩ ụ̃lị̃-ụ̃lị rú.”

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ zị Ãdróŋá ꞌi,

“Úpí! Ma patáŋá mídrị̂ tẽ.”

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ jọ ngọ́pịka ꞌbaní,

“ꞌBá ꞌbá ralépi rĩ kí amụ́ ũꞌbí ru Gádĩ tị celé sĩ ĩꞌdi rajó,

wó ĩꞌdi ꞌde kí ĩníŋá gá sĩ kí ndẽjó rá.

20 “Ásẹ̃rị̃ ꞌbã ãngũ la adru ãkónã ní úsã rú,

ĩꞌdi rú ãkónã ãjị́ ambamba úpí ní icólé nalé rá rĩ kí ũfũ nĩ.

21 “Nãfũtálĩ ĩꞌdi lẽza trũlé rá

mvaka tịlépi ũniyambamba rĩ ꞌi.

22 “Yụ̃sụ́fụ̃ ĩꞌdi zãbíbũ ífí

kalépi kũlũ kídí tị gá rĩ ꞌi,

kénĩ la kí dị Bõrõ drị̃ gâsĩ.

23 Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ atrá kí ru ĩꞌdi celé ụ́sụ sĩ;

kí ĩꞌdi gbẹ ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru.

24 Wó ụ́sụ ĩꞌdidrị̂ bábá

ãzíla úꞌbã drị́ ĩfã ĩꞌdidrị̂ kí ũkpó ru

ãzãkoma Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị Yãkóꞌbõ drị̂ drị̂ sĩ,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá ucélépi rĩ ãzíla ũkpõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi.

25 Ĩꞌdi Ãdróŋá mí átẹ́pị ꞌbadrị́ ími ãzã kolépi rĩ ꞌi,

Ũkpó ꞌDị́pị míní sụ̃sụ́ wilépi

rĩ ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ uzogó, ị̃tụ́ ãlá ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂ trũ,

ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ ãko ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá mgbi rĩ ꞌbadrị̂

ãzíla ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ ĩbã sụ́ ãzíla mvájólé drị̂ kî abe.

26 Lẽ sụ̃sụ́ mí átẹ́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã adru cécé ꞌbê áni,

ꞌbã ndẽ ꞌbé údu rĩ kí rá, sụ̃sụ́ wilé ꞌdĩ ꞌbã tra kí ru pírí Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃ gá.

Ími androko ꞌbã indré mí ádrị́pịka kí agá

ꞌdâ ndú míní adrujó úpí mvá rĩ sĩ.

27 “Bénzãmĩnĩ ĩꞌdi ụ̃bọ̃gụ̃ ãko ucílépi ŋmãrụ̃-ŋmãrụ̃ rĩ ꞌi,

ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩꞌdi ĩzá ĩꞌdiní ucílé rĩ kí na,

ĩndró sĩ ĩꞌdi ĩzá ĩꞌdiní ralé rĩ kí awa.”

28 ꞌDĩ kí sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí, ị́jọ́ ꞌdĩ dó átẹ́pị̃ ꞌbã sĩ azịjó ãzíla sụ̃sụ́ wijó ĩꞌbanî rĩ ꞌi, ngọ́tị́ŋá ãlu-ãlu ní úfẽ sụ̃sụ́ icólépi ĩꞌdi sĩ rá rĩ sĩ.

Yãkóꞌbõ ꞌbã drãjó rĩ

29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ azị ĩꞌbaní, “Ma dó ãni rú mụjó mâ átẹ́pịka ꞌba rụ́ mâ áyị́pịka abe, ĩmi ị̃sị̃ ma mâ átẹ́pịka kí abe ụ̃jị́gọ́ gá ámvụ́ Ífĩrõnĩ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ drị̂ agá. 30 ꞌDĩ ụ̃jị́gọ́ ámvụ́ Mãkĩpélã drị̂ agá ãni rú Mãmírẽ Kãnánĩ gá rĩ gá ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé Ífĩrõnĩ Hị́tị̃ rú rĩ drị́ ámvụ̂ trũ ãngũ sĩ ꞌbá ị̃sị̃jó rĩ rú rĩ ꞌi. 31 Ị̂sị̃ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ kí ũkû Sárã be, Ĩsákã kí ũkû Rẽbékã be ãzíla ị̂sị̃ vâ Léyã ꞌi alagá ꞌdãá. 32 Ámvụ̂ kí ụ̃jị́gọ́ ala gá rĩ kí abe îgbã ándrá kí angájó ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị́.” 33 Yãkóꞌbõ la mụ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí delé azịlé ngọ́pịka abe ꞌbo, la dó ru vúlé mgbọ́lọ́ sị́ gâlé ãzíla drã dó rá.

50

1 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbe dó ru átẹ́pị̃ drị̃ gâlé áwáŋâ trũ. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ãzị́táŋá ꞌbá írúwá idélépi rĩ ꞌbaní sĩ átẹ́pị̃ ụrụꞌbá iníjó írúwá sĩ icójó ŋmajó ku rĩ sĩ. 3 Yãkóꞌbõ ụrụꞌbá iníjó írúwá sĩ rĩ ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla sụ́rụ́ ndụlụ Mị̃sị́rị̃ drị̂ awá kí ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ázị̂rị̃.

4 Ụ́ꞌdụ́ áwáŋá drị̂ kí dó mụ ukólé ꞌbo, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ dó ꞌbá ĩyõ Fãráwũ drị̂ ꞌbaní, “Áma ị́jọ́ drĩ fi ĩmi ásị́ gá rá, ꞌbá rĩ ĩjọ Fãráwũ ní ị́jọ́ áma kẹ̃jị́ gá. 5 ‘Má átẹ́pị fẽ ándrá ma ũyõ nalé jọ, “Ma úgólé drãlé drã-drã. Ádrĩ drã ꞌbo, mí ị̃sị̃ ma ꞌbụ́ mání galé ãngũ Kãnánĩ gá rĩ agá.” Mí ají ámụ dó má átẹ́pị ị̃sị̃lé, ádrĩ dó ĩꞌdi ị̃sị̃ ꞌbo, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma dó ãgõ vúlé ꞌdõlé gbõŋáŋá ru.’ ”

6 Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ímụ mí átẹ́pị ị̃sị̃lé míní ándrá ũyõ najó mi idé la rá rĩ áni.” 7 Yụ̃sụ́fụ̃ mụ dó átẹ́pị̃ ị̃sị̃lé. ꞌBá ĩyõ Fãráwũ drị̂ ꞌde kí ĩꞌdi vú gâsĩ, ꞌbá ãmbogo pírí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí abe. 8 ꞌBá Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ko gá rĩ kí, ádrị́pịka kí abe, ãzíla ꞌbá átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ kí trũ mụ kí pírí rá. ꞌBá acelépi Gõsénĩ gá ꞌdãá rĩ kí lú anzịŋá kí ãnãkpá kí abe. 9 ꞌBá ũꞌbí mụ kí ĩꞌdi ị̃sị̃lé nĩ, ꞌbá cẹ̃lépi gá rĩ ãꞌdị́drị̂ sĩ rĩ kí ꞌbá cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe mụ kí vâ ĩꞌdi trũ ĩndĩ.

10 ꞌBá kí mụ calé ãngũ Ãtádị̃ sĩ ãná cojó rĩ gá, ãni rú Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá ꞌbo, rĩ kí dó awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụ gá sĩ ãzákírílí ru ãzíla Yụ̃sụ́fụ̃ uꞌá kí ꞌdãá sĩ átẹ́pị̃ awájó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. 11 ꞌBá Kãnánĩ rú uꞌálépi ꞌdãá rĩ kí mụ ꞌbá ꞌdã kí ndrelé awá-agá ãngũ Ãtádị̃ sĩ ãná cojó rĩ gá ꞌdãá ꞌbo, jọ kí, “ꞌBá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí drã ãmbógó la awá.” (ꞌDĩ dó bãsĩ ị́jọ́ sĩ ãngũ Yõrĩdánĩ andre gá ꞌdã umvejó Ãbẹ̃lị̃-Mị̃zị̃rãyị́mụ̃* ꞌi ꞌdĩ.)

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ꞌbã ngọ́pịka idé kí dó ị́jọ́ cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ ãni. 13 Agụ kí dó ĩꞌdi ị̃sị̃lé Kãnánĩ gá ụ̃jị́gọ́ ámvụ́ Mãkĩpélã gá rĩ gá ãni rú Mãmírẽ gá, ꞌdĩ ãngũ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé Ífĩrõnĩ Hị́tị̃ rú rĩ drị́ ámvụ́ trũ ãzíla ãngũ sĩ ꞌbá ị̃sị̃jó ri be rĩ ꞌi. 14 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ ị̃sị̃lé ꞌbo, uja kí ru vúlé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé ádrị́pịka kí abe ãzíla ꞌbá mụlépi átẹ́pị̃ ꞌbã ị̃sị̃ŋá gá rĩ kî trũ.

Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí trũjó rĩ

15 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí dó mụ ndrelé la ĩꞌbã átẹ́pị drã dó rá, jọ kí, “Ãzî sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé ãma abe ũnzí ị́jọ́ ándrá ãmaní idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ũnzí rĩ kî sĩ.” 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃drị̃ kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ní jọ kí, “Ãmã átẹ́pị azị ándrá ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ kí ịsụ́ ꞌdĩ sĩ drã drĩ ku rú. 17 ꞌDĩ ị́jọ́ ĩminí mụlé jọlé Yụ̃sụ́fụ̃ nî rĩ ꞌi: ‘Má aꞌị́ mi mî ádrị́pịka kí trũjó rá ũnzĩkãnã ándrá ĩꞌbã kí idélé mí rụ́ rĩ kî sĩ.’ ” ꞌBárĩ úꞌdîꞌda ãma ãtiꞌbo Ãdróŋá mí átẹ́pị drị̂ kî, ãma aꞌị́ mi ũnzĩkãnã ãmadrị̂ kî trũjó rá fô. Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la mụ calé ĩꞌdi rụ̂lé ꞌbo, Yụ̃sụ́fụ̃ awá mị́ndrẹ sĩ.

18 Ádrị́pịka amụ́ kí ãzíla ụ̃tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá jọ kí, “Ãma ãtiꞌbo mî ãni.”

19 Wó Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé mâ sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. Ma Ãdróŋá ꞌi sĩ ꞌbá ị́jọ́ lịjó yã? 20 Ĩmi ũrã ándrá ĩmi áma idé agá ũnzí, wó Ãdróŋá ãpẽ áma tị ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé sĩ amụ́jó ꞌbá ũꞌbí kí ídri upajó. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ásị́-ị̃gbẹ̃ sĩ ị̃dị́ jọ, Ĩmi idé mâ sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ma mụ ĩminí ãkónã fẽlé ãzíla ma vâ ĩmi tãmba anzị ĩmidrị̂ kí abe rá.”

Drã Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂

22 Yụ̃sụ́fụ̃ uꞌá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị drị́ko gá rĩ kí abe. Uꞌá ílí 110 drã dó ĩndõ. 23 Yụ̃sụ́fụ̃ ndre anzị tịlé Ịfụrayị́mụ̃ ní drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí kpere áꞌbị́ anzị na rĩ gá. Úlã vâ anzị Mãkírĩ Mãnásẽ ꞌbã ngọ́pị drị̂ kí anzị Yụ̃sụ́fụ̃ ãni la kî rú.

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ma ãni rú drãjó, wó ãndá-ãndá ru Ãdróŋá la mụ ĩmi ãzã kolé rá, ãzíla ĩꞌdi drụ́zị́ ĩmi ũfũ ãngũ Mị̃sị́rị̃ agá ꞌdâ rĩ sĩ agụlé ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ najó ꞌi fẽ la Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní rĩ gá.” 25 Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũyõ nalé jọ, “Ãndá-ãndá ru Ãdróŋá la mụ ĩmi agụlé Kãnánĩ gâlé rá, ĩꞌdụ jõ áma ĩfãkã kí ĩndĩ.”

26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ drã dó Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ sĩ ílí la dó 110. Úní dó ãvũ la írúwá sĩ, ãzíla úmba dó sĩ tã la Sãndụ́kụ̃ sĩ ãvũ tãmbajó rĩ agá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá.

* 5:29 5:29 Núwã ꞌbã ifí “ásị́ ũŋmĩŋá ꞌi.”

* 16:14 16:14 Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃ ꞌbã ífí “Mi Ãdróŋá áma ndrelépi cé rĩ ꞌi.”

* 21:14 21:14 ꞌBá ándrá ídu rĩ kí íníríkó ayú ãkójó ru sĩ ị̃yị́ tõ jó.

* 24:2 24:2 Ísu ími drị́ áma pálé gá drị́ sujó ꞌbá ãmbógó ꞌbã pálé gá rĩ ꞌbã ífí ũyõ najó sĩ alịjó ị́jọ́ azịlé rĩ drị̃ gâsĩ ku.

* 26:20 26:20 Ĩsékĩ ꞌbã ífí “ãlíꞌberú ꞌi.”

† 26:21 26:21 Sítĩnã ꞌbã ífí “ũmbã gá ꞌi.”

‡ 26:22 26:22 Rẹ̃họ̃bọ́tị̃ ꞌbã ífí “drị̃lẹ́mgbọ ꞌi.”

§ 26:33 26:33 Síbã ꞌbã ífí “ũyõ rú ꞌi.”

* 30:24 30:24 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ífí “ma tá ãzí la ịsụ́ ị̃dị́ ꞌi.”

* 31:47 31:47 Yégã Sãhãdụ́tã ífí la “sãdínĩ ꞌi.”

† 31:47 31:47 Gãlị́dị̃ ꞌbã ífí “sãdínĩ ꞌi.”

‡ 31:49 31:49 Mị̃sị́pã ꞌbã ífí “Ãdróŋá ndre ãma cé ꞌi.”

* 33:17 33:17 Sụ̃kọ́tị̃ ꞌbã ífí “bụ́rụ́jọ́ ꞌi.”

† 33:20 33:20 Ị́lị̃-Ị̃lọ́hẹ̃-Ịsịrayị́lị̃ ífí la “Ãdróŋá, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi.”

* 50:11 50:11 Ãbẹ̃lị̃-Mị̃zị̃rãyị́mụ̃ ífí la “ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã kí drã awájó rĩ ꞌi.”

Ãfũŋá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Bụ́kụ̃

Ãfũŋá

drị̂

Bụ́kụ̃ Ãfũŋá drị́ ꞌdĩ jọ ị́jọ́ ãwí ꞌbá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ndú Yãhụ́dị̃ rú sáwã bụ́kụ̃ Íꞌdóŋá drị̂ ꞌbã ãsị̃ŋá gá rĩ ꞌbã drị̃ gá. Bụ́kụ̃ Ãfũŋá drị̂ ꞌbã iꞌdóŋá gá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ándrá pírí ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá, wó Ãdróŋá are mãmálá ĩꞌbã kí ꞌbãlé sĩ ãzãkoma aꞌị́jó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá pẽ dó sĩ Mụ́sã ꞌi adrujó ĩꞌbã drị̃lẹ́ ru sĩ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá. Wó táni ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽ agá rá tí, ꞌbá ꞌdĩ ụfụ kí drị̃ ũcõgõ tré la kí abe ĩꞌbaní wãyá co agá kõtórõ agá ꞌdãá ĩꞌbaní mụ agá Kãnánĩ gá ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ũyõ najó ĩꞌdi fẽ la ĩꞌbaní rĩ gá. Ĩꞌbaní wãyá co agá ꞌdãá gã kí Ãdróŋá tị úmgbé, wó kí mụ calé ꞌBé Sĩnáyĩ gá ꞌbo Ãdróŋá iꞌda Mụ́sã ní ãzị́táŋá lẽlé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mba kí kí tã sĩ uꞌájó ídri rú ĩꞌbã kí lẽlé rĩ kî. Ãdróŋá fẽ vâ ĩꞌbaní ãzị́táŋá kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí ãzíla ãngũ ãtalo ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí sĩ ídétáŋá ãzíla fẽtáŋá ãwãꞌdĩfô rú rĩ kí ajíjó ĩꞌdiní rĩ kî. Ãngũ ĩꞌbã kí sịlé ꞌdĩ ála umve la Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ãzíla Hémã tị icíma drị̂ ꞌi.

1

Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩkpãjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ

1 Anzị Yãkóꞌbõ* drị́ mụlépi ĩꞌdi trũ Mị̃sị́rị̃ gâlé lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ abe rĩ kí rụ́ ꞌdĩ ꞌbã áni: 2 Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, Lẹ́vị̃ ꞌi ãzíla Yụ́dã ꞌi, 3 Ĩsãkárĩ ꞌi, Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌi ãzíla Bénzãmĩnĩ ꞌi, 4 Dánĩ ꞌi, Nãfũtálĩ ꞌi, Gádĩ ꞌi ãzíla Ásẹ̃rị̃ ꞌi. 5 Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ kí ándrá anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbã anzị kí abe pírí rĩ gá kãlị́ ázị̂rị̃,† ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ dó Mị̃sị́rị̃ gá.

6 Ílí ũꞌbí vúlé gá Yụ̃sụ́fụ̃ kí ádrị́pịka abe ãzíla ꞌbá ílí ĩꞌbadrị́ ꞌdã agá rĩ abe ũdrã kí dó ꞌdĩ sĩ pírí ꞌbo, 7 wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí drị̃lẹ́ba rú tịlé gbõrú-gbõrú ãzíla kãlãfe ĩꞌbadrị̂ tụ dó ũꞌbí ru alị dó rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ga kí dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí.

8 ꞌDã ꞌbã vúlé gá úpí ãzí úꞌdí ị́jọ́ nị̃lépi Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃ gá ku la ri dó ũpĩ gá Mị̃sị́rị̃ gá nĩ. 9 Jọ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩndre, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ acá kí dó ũꞌbí ru ãzíla ũkpó ru ãma ní ãndânĩ. 10 Lẽ ãma idé kí ị́jọ́ ãmaní lẽlé rĩ kí kí ụrụꞌbá gá ũndũwã sĩ, jõ íni ku kí mụ tịlé ũꞌbí ru drị̃ gá drị̃ gá ãzíla, sụ́rụ́ ãzí drĩ kí amụ́ ãma rụ́ ãꞌdị́ gá, kí ru icí mẹ́rọ́ꞌbá amụ́lépi ãma rụ́ ãꞌdị́ gá rĩ abe kí ãma ndẽ rá.”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá drị̃lẹ́ ru Mị̃sị́rị̃ drị̂ ũꞌbã kí dó ꞌbá ãmbogo rú Mị̃sị́rị̃ rú la kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãtiꞌbo rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá. Ri kí dó sĩ kí ĩkpãlé ãzị́ ngaŋá ũkpó la sĩ, ãzíla sị kí dó táwụ̃nị̃ Pĩtómũ kí Rãmãsẹ́sị̃ be sĩ ãkónã tãmbajó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní. 12 Wó ĩꞌbaní táni kí ĩkpã agá drị̃ gá drị̃ gá rá tí, kãlãfe ĩꞌbadrị̂ ri tụlé tịŋá sĩ ãzíla iréŋá sĩ drị̃ gá; ꞌdãá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ iꞌdó kí dó idélé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí ị́jọ́ sĩ, 13 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ĩkpã kí dó kí ãzákírílí ru. 14 Fẽ kí ĩꞌbaní ãzị́ ũkpó la kí sĩ kí ĩkpãjó ídri ĩꞌbadrị̂ agá ũdrí tujó sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó ãzíla ãzị́ ũví ndú ndú ámvụ́ drị̂ kí abe; ãzị́ pírí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí agá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ásị́ ĩꞌbaní ãcí-ãcí.

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ jọ ũkú ũkú Ĩbũrãníyã rú rĩ kí ãzã kolépi tĩŋá gá Sĩfúrã ꞌbaní Púwã be: 16 “Ĩminí ũkú Ĩbũrãníyã ꞌbadrị̂ kí ãzã ko agá ngọ́tị́ tĩŋá gá ꞌdãá ĩdrĩ ndre la ĩꞌdi ngọ́tị́ ágọ́bị́, ĩꞌdị ĩꞌdi rá, drĩ adru ĩzóŋá ĩmi aꞌbe ĩꞌdi ídri.” 17 Ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá gá rĩ ru kí Ãdróŋâ rá ãzíla nga kí ãzị́ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã lũlé ĩꞌbaní rĩ ku, aꞌbe kí dó sĩ anzị ãgọbị rĩ kí ídri. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ umve ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá gá rĩ kí ãzíla zị kí: “Ĩmĩ idé ị́jọ́ anzị ãgọbị rú ꞌdĩ kí aꞌbejó ídri la ãꞌdu sĩ yã?”

19 Ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá sĩ rĩ umvi kí Fãráwũ nî, “Ũkú Ĩbũrãníyã rú rĩ adru kí ũkú Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí áni ku, kí tĩ gbõŋá ru, ũkú ũkú kí ãzã kolépi rĩ kí jõ mụ acá trũ ꞌdĩ kí ịsụ́ la ũkú Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ tĩ kí ꞌbo.”

20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã ásị́ dó sĩ ị̃gbẹ́ ru ũkú ꞌdĩ ꞌbanî ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí kãlãfe tụ dó drị̃ gá ị̃dị́-ị̃dị́. 21 Wó Ãdróŋá ꞌbã dó ásị́ ị̃gbẹ̃ lị́cọ́ ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá sĩ rĩ ꞌbadrị̂ kí drị̃ gá rá, ãꞌdusĩku ru kí Ãdróŋâ rá.

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ fẽ dó ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbá pírí ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní: “Anzị pírí ãgọbị ũkú Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbã kí tị̃lé rĩ kí úꞌbé kí Mĩrĩ Náyĩlĩ agá, anzị izonzi rú rĩ kí âꞌbe kí ídri.”

2

Tịŋá Mụ́sã drị́ rĩ

1 Sáwã ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí ĩkpãjó ꞌdã sĩ, ágọ́bị́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá la ĩgbã vâ ĩzóŋá sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá la ũkú ru. 2 Ũkú ꞌdã ịsụ́ ꞌa ãzíla tị dó ngọ́tị́ŋá ágọ́bị́. Ĩꞌdi dó mụ ndrelé la ngọ́tị́ŋâ ĩꞌdĩ ãlá ru ꞌbo, uja dó sĩ ĩꞌdi ụ̃zị̃lé ĩmbá na. 3 Wó ĩꞌdi ꞌbã icójó ngọ́tị́ŋâ ụ̃zị̃jó ị̃dị́ ku rĩ sĩ; aꞌdụ́ gụ́fá idélé ũzú sĩ la ãzíla ĩbĩ ụrụꞌbá la ísékísé sĩ cí ị̃yị́ ꞌbã fi rû sĩ gụ́fá agâlé ku. ꞌBã dó ngọ́tị́ŋâ ꞌi ꞌa la gá ãzíla zị̃ dó ĩꞌdi ũzú agá ị̃yị́ Mĩrĩ umvelé Náyĩlĩ rĩ tị gá. 4 Ámvọ́pị̃ tu pá rá-rá ru sĩ ndrejó la ãꞌdu ị́jọ́ la nõ mụ ru idélé ĩꞌdi rụ́ nĩ yã áni.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị mụ Mĩrĩ Náyĩlĩ gâlé mụlé ru ũjĩlé, ãzíla izonzi ĩꞌdi ãzãkolépi rĩ ri kí ị̃yị́ tị pilé. Úpí ị̃zẹ́pị ndre gụ́fá ũzú agá ꞌdãá ãzíla pẽ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ĩzóŋá ru rĩ tị mụlé gụ́fâ aꞌdụ́lé. 6 Úpí ị̃zẹ́pị nzị̃ tị la ãzíla ndre urekeŋâ ꞌi. Urekeŋâ la awá agá awá-awâ, ãzíla Fãráwũ ị̃zẹ́pị uꞌá dó cãndí sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ. Jọ “Lẽ ũrekeŋá ꞌdĩ ꞌbã adru ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ ꞌbã ãzí áni la.”

7 ꞌDã ꞌbã vúlé gá urekeŋâ ꞌbã ámvọ́pị̃ zị Fãráwũ ị̃zẹ́pị ꞌi, “Má icó mụlé míní ũkú ãzí Ĩbũrãníyã rú la umvelé sĩ ngọ́tị́ŋâ undrujó rá yã?”

8 Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị umvi, “Wõyí, ímụ.” Ĩzóŋâ mụ dó rá ãzíla ají dó urekeŋâ ꞌbã ãndrẽ mgbãrĩ ꞌi. 9 Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị jọ urekeŋâ ꞌbã ãndrẽ nî, “Íꞌdụ mání ũrekeŋá ꞌdĩ undrulé, ma ími ũfẽ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkú ꞌdĩ ꞌdụ dó urekeŋâ tã mbalé rá. 10 Ngọ́tị́ŋâ la dó mụ zolé ꞌbo, ꞌdụ dó ĩꞌdi agụlé Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị drị̂lé ãzíla acá dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị rú. ꞌDa dó sĩ rụ́ la Mụ́sã ꞌi, ífí la, “Má aꞌdụ́ ĩꞌdi ị̃yị́ agá.”

Mụ́sã ꞌbã apájó Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ

11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Mụ́sã ꞌbã zojó ꞌbo rĩ sĩ, mụ ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ĩꞌdi ꞌbã sụ́rụ́ ru rĩ kí andrélé ãzíla ndre kí ũŋmĩ agá ãzị́ ũkpómgboroto rĩ nga agá. Ndre ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú la ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ĩꞌdi ꞌbã sụ́rụ́ ru la co agá. 12 Mụ́sã undré ãngũ trộkị́lịrị, ndre ꞌbá ãzí ĩꞌdi ndrelépi la ꞌdáyụ, ꞌdị dó ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdã rá ãzíla zị̃ dó ĩꞌdi cínákí agá. 13 Drụ̃sị̃ íni Mụ́sã ꞌbã mụjó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí andréjó rĩ gá, ịsụ́ ãgọbị ị̃rị̃ Ĩbũrãníyã rú la kí ru co agá. Mụ́sã zị ágọ́bị́ ãzí rĩ idélépi ũnzí rĩ ꞌi, “Mi ꞌbá mî ádrị́pị rú rĩ co íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” 14 Ágọ́bị̂ umvi, “Ãꞌdi ꞌbã mi ãmaní úpí ru ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ rú nĩ yã? Ílẽ áma ꞌdịlé cécé míní ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdã ꞌdịlé rĩ áni yã?” Mụ́sã acá dó ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ũrã dó, “ꞌBá pírí nị̃ kí dó ị́jọ́ mání idélé rĩ ꞌbo.”

15 Fãráwũ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃ꞌbị̃ tí Mụ́sã ndrụ̃lé sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá, wó Mụ́sã apá Fãráwũ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ rá sĩ mụjó uꞌájó Mị̃dị́yánị̃ gá. Mụ́sã la mụ calé Mị̃dị́yánị̃ gá ꞌbo, ri vũ gá kídí tị gá.

16 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, átáló Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ ꞌbã izonzi ázị̂rị̃ ꞌdĩ amụ́ kí ị̃yị́ ukolé ãkójó ãnãkpá ꞌbaní ị̃yị́ fẽjó rĩ kí agá sĩ ị̃yị́ fẽjó ãnãkpá átẹ́pị̃ drị̂ ꞌbanî. 17 ꞌBá ãzí ãnãkpá tãmbalépi la amụ́ kí átáló Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ ꞌbã izonzi kí drolé rá, wó Mụ́sã angá ụrụgá sĩ kí pajó ꞌbá ꞌda kí drị́ gá, ãzíla ko kí ãzã ị̃yị́ fẽjó ãnãkpá ꞌbanî. 18 Izonzị ꞌdĩ kí mụ gõlé lị́cọ́ gá ĩꞌbã átẹ́pị Rụ̃wẹ́lị̃ rụ̂lé ꞌbo, Átẹ́pị̃ zị kí, “Ĩmi ãgõ ãndrũ lị́cọ́ gá údu ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” 19 Umvi kí, “ꞌBá ãzí Mị̃sị́rị̃ rú la pa ãma ꞌbá ãnãkpá ucélépi rĩ kí drị́ gá rá. Átã uko vâ ãmaní ị̃yị́ fẽlé ãnãkpá ꞌbaní nĩ.” 20 Rụ̃wẹ́lị̃ zị kí, “Ágọ́bị̂ dó íngãá yã? Ĩmi aꞌbe dó ĩꞌdi lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi umve ĩꞌdi ãkónã nalé ãma abe.” 21 Mụ́sã ãꞌị̃ uꞌálé Rụ̃wẹ́lị̃ be rá ãzíla Rụ̃wẹ́lị̃ fẽ dó ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị Zĩpórã ꞌi Mụ́sã ní ũkú ru. 22 Zĩpórã tị ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́, ãzíla Mụ́sã ꞌda dó rụ́ la Gị́rị́sị̃mụ̃ ꞌi, jọ “Má acá dó ãmị́yọ́ŋá ru ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá.”

23 Sáwã ãzo vúlé gá, úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ drã dó rá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ri kí drị̃cịlé ĩꞌbã kí adrujó ãtíꞌbó rĩ sĩ. Awá kí sĩ ãzãkoma aꞌị́jó ãzíla áwáŋá ĩꞌbadrị̂ ca kpere Ãdróŋá rụ́ rá. 24 Ãdróŋá are ĩꞌbã ãzá taŋá rá ãzíla ũrã ị́jọ́ tị icítáŋá ándrá ĩꞌdidrị́ Ịbụrahị́mụ̃ be, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ be rĩ ꞌbã ị́jọ́ rá. 25 Ãdróŋá ndre dó ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌba rụ́ ãzíla así dó sĩ kí ị́jọ́ sĩ rá.

3

Úpí ꞌbã Mụ́sã umvejó rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Mụ́sã dro ándrị́pị̃ Yétẽrõ átáló ru Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ ꞌbã kãbĩlõ kí ị̃ndrị́ abe mụlé ucé trũ ãngũ álị́ kõtórõ ꞌbã wókõ ãzí ꞌbé Hõrébũ Ãdróŋá drị̂ gâlé. 2 ꞌDã gá ꞌdãá mãlãyíkã Úpí drị̂ iꞌda ru ĩꞌdiní ãcí velépi mị̃rị́ agá rĩ gá. Mụ́sã ndre mị̃rị́ la ve agá wó ãcî ivé mị̃rị̂ ku. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã ũrã ị́jọ́ jọ, “Ma drĩ áma uja sĩ mụjó ãko iꞌdálépi ndú mị̃rị̂ ꞌbã sĩ vejó ku ꞌdã ndrelé.”

4 Úpí la mụ ndrelé la Mụ́sã asé ru ãni rú ꞌbo, Ãdróŋá umve ĩꞌdi angájó mị̃rị́ ãcí trũ rĩ agâlé, “Mụ́sã! Mụ́sã!”

Mụ́sã umvi, “Ma ꞌdõ.”

5 Ãdróŋá jọ, “Mí amụ́ ãni rú ku. Ítrũ ŋĩlâ kí rá, ãꞌdusĩku ãngũ mí ní sĩ pá tụjó ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ãlá la.” 6 Jọ vâ ĩꞌdiní, “Ma Ãdróŋá mî áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ãdróŋá Ĩsákã drị̂ ꞌi ãzíla Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.” ꞌDĩ sĩ rĩ gá Mụ́sã zị̃ ru mịfị́ cí, ãꞌdusĩku idé ụ̃rị̃ sĩ sĩ Ãdróŋá ndrejó.

7 Úpí jọ, “Ãndá ándre ũcõgõ ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí ịsụ́lé Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rá, má are áwáŋá ĩꞌbadrị́ ꞌbá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌbã kí sĩ kí ĩkpãjó rĩ rá, ánị̃ drị̃cị́rị̃ ĩꞌbadrị̂ rá ãzíla áꞌbã ásị́ kí drị̃ gá rá. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma asị́ vụ̃rụ́ sĩ amụ́jó kí pajó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ kí drị́ gá ãzíla ma kí anzé agụlé ãmvé ãngũ málĩ trũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá, ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ, Hị́tị̃, Ãmọ́rị̃, Pẹ̃rẹ́zị̃, Hị́vị̃, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ ꞌbadrị̂ ꞌi. 9 Úꞌdîꞌda rĩ gá má are áwáŋá ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ rá, ãzíla ándre gẹ̃rị̃ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní kí ĩkpãjó rĩ rá. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdîꞌda ímụ, ma ími tị pẽ Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rụ́ mi dó sĩ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzé sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá rĩ sĩ rá.”

11 Wó Mụ́sã jọ Ãdróŋá ní, “Ma dó ãꞌdi ꞌi, mání sĩ mụjó Fãráwũ rụ́ ãzíla sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ajíjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá?”

12 Ãdróŋá umvi, “Ma adru mí be. Ãzíla ícétáŋá ꞌdĩ la adru mí be iꞌdajó la míní ápẽ ími tị ma ꞌi: ídrĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ají ãmvé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rá, ĩmi dó áma ị̃nzị̃ ꞌbé ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ.”

13 Mụ́sã jọ Ãdróŋá ní, “Ádrĩ dó mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ̂lé ãzíla ádrĩ jọ la ĩꞌbaní, ‘Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ãpẽ áma tị nĩ,’ ãzíla drĩ kí áma zị, ‘Rụ́ la dó ãꞌdi ꞌi?’ Ma dó ĩꞌbaní ãꞌdu lũ yã?”

14 Ãdróŋá jọ Mụ́sã ní, “MA MÂ NGÁ MA ꞌI. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ míní mụlé jọlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌ ꞌbaní rĩ ꞌi: ‘MA MA ꞌI ãpẽ áma tị ĩmi rụ́ ꞌdõlé nĩ.’ ”

15 Ãdróŋá jọ vâ Mụ́sã ní, “Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî, ‘Úpí Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, Ãdróŋá Ĩsákã drị̂ ãzíla Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ãpẽ áma tị nĩ.’ ꞌDĩ áma rụ́ jãꞌdâ rĩ ꞌi, ꞌdĩ rụ́ Mádrị́ anzị pírí drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã kí sĩ áma umvejó jãꞌdâ rĩ ꞌi.

16 “Ímụ, ítra ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãzíla íjọ ĩꞌbaní, ‘Úpí Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, Ĩsákã drị̂ ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ iꞌda ru mání ãzíla jọ: Má amụ́ ĩꞌba rú ꞌdõlé ꞌbo ãzíla ándre ị́jọ́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌba kí idélé ĩꞌba rú rĩ kí rá. 17 Áꞌbã áma ásị́ gá ĩmi anzéjó ãmvé angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãngũ ꞌbá ꞌbã kí ĩminí ũcõgõ fẽjó rĩ gâlé rá, ãzíla ma ĩmi agụ ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá, ꞌbá Kãnánĩ, Hị́tị̃, Ãmọ́rị̃, Pẹ̃rẹ́zị̃, Hị́vị̃, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá.’

18 “ꞌBá drị̃lẹ́ ru Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ míní jọlé ĩꞌbaní rĩ are rá. Ĩmi dó mụ ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ abe úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rụ́ ãzíla ĩmi jọ la, ‘Úpí Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ iꞌda ru ãmaní. Ífẽ ãmụ ụ́ꞌdụ́ na, ãma dó sĩ mụ ídétáŋá idélé Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ nî.’ 19 Wó ánị̃ rá úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ icó ĩminí ãꞌị̃lé mụlé ku kpere ála ĩꞌdi ũŋmĩ agá drị́ ũkpó sĩ rá ká. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma áma drị́ tị̃ Mị̃sị́rị̃ ụrụꞌbá gá ãzíla ma ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbaní drị̃rịma fẽ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru mání mụlé idélé kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩꞌdi dó ĩmi aꞌbe mụlé rá.

21 “Ma ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ kí ásị́ gá lẽtáŋá fẽ, drĩ kí dó sĩ ĩmi ndre, kí dó sĩ ĩminí ãko kí fẽ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmụ dó sĩ drị́drị́ ru ku. 22 Ũkú ãlu-ãlu Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ la mụ jĩránĩ ĩꞌdidrị́ Mị̃sị́rị̃ rú rĩ drị̂lé ãzíla ũkú cí Mị̃sị́rị̃ rú uꞌálépi ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ drị́ ãko ꞌdĩ kí aꞌị́lé: Sílĩvã, gólũdĩ ãzíla bõngó kí abe. Ũkú Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ kí sụ̃ anzị ãgọbị rú rĩ kí ụrụꞌbá gá izonzi kí abe. Ĩmi dó sĩ málĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí upa rá.”

4

Ãdróŋá fẽ ũkpó Mụ́sã ní tálí idéjó

1 Mụ́sã umvi Ãdróŋá ní, “Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ ãꞌị̃ ku jõku drĩ kí ị́jọ́ áma tị gá rĩ gã arelé úmgbé, drĩ kí jọ la, ‘Úpí iꞌda ru míní ku rĩ gá’?” 2 Úpí zị ĩꞌdi, “Ãko ími drị́ gá ꞌdĩ ãꞌdu?” Mụ́sã umvi “Ãko áma drị́ gá ꞌdõ túré,” 3 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Íꞌbe ĩꞌdi vũ gá.” Mụ́sã ꞌbe túrê vũ gá ãzíla túrê uja ru ị̃nị̃ rú! Mụ́sã mvu apálé rá. 4 Úpí uja jọlé la ĩꞌdiní, “Ísu ími drị́ ãzíla írụ ĩꞌdi kótẽ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã su ru drị́ aꞌdụ́ ị̃nị̃ ꞌi, ãzíla ị̃nị̃ uja dó ru ĩꞌdidrị́ gá ꞌdâ túré rú. 5 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Mí idé tálí ꞌdĩ ꞌi, kí dó sĩ ãꞌị̃ la Úpí Ãdróŋá ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbadrị̂, ꞌdĩ Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, Ĩsákã drị̂ ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ iꞌda ru míní nĩ.”

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ, “Ísu ími drị́ bõngó agâlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã su dó ru drị́ bõngó agâlé, ĩꞌdi dó mụ anzélé la ãmvé ꞌbo, ãrí na drị́ la rá, íní la acá imve rú cécé sí áni. 7 Ãdróŋá jọ vâ, “Ísu ími drị́ vúlé bõngó agâlé.” Mụ́sã su vâ ru drị́ vúlé bõngó agâlé, ĩꞌdi mụ anzélé la ꞌbo, drị́ la acá ãlápítí ru cécé ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá ꞌbã úkõ ãzí gá rĩ kí áni. 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Drĩ kí ị́jọ́ mídrị̂ ãꞌị̃ ku jõku drĩ kí gã ásị́ ꞌbãlé ícétáŋá drị̃drị̃ rĩ drị̃ gá úmgbé, kí icó ícétáŋá úꞌdîꞌda ꞌdĩ ãꞌị̃lé rá. 9 Wó drĩ kí ícétáŋá úꞌdîꞌda ꞌdĩ ãꞌị̃ ku jõku drĩ kí gã ị́jọ́ arelé ími tị gá úmgbé, mí ãbĩ ị̃yị́ Mĩrĩ Náyĩlĩ drị̂ ꞌi ãzíla ísũ ĩꞌdi vũ gá. Ị̃yị́ míní ãbĩlé Mĩrĩ Náyĩlĩ gá rĩ la ru uja vũ gá ꞌdãá ãrí ru.”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã jọ Úpí nî, “Úpí, ma mâ ngá ꞌbá ị́jọ́ ulílépi túlí-túlí ku la, ándrá ídu ãzíla sáwã míní iꞌdójó ị́jọ́ jọjó ãtíꞌbó mídrị̂ be ꞌdĩ agá ꞌdâ. Áma ĩdra nị̃ ꞌbãngá ị́jọ́ ulí sĩ ku, ma ị́jọ́ jọ jã-jã rú.” 11 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Ãꞌdi la ꞌbá ꞌbá ru rĩ ní tị ị́jọ́ jọjó rĩ fẽ nĩ yã? Ãꞌdi la ĩꞌdi fẽ adrulé bị́lẹ́ kóru jõku ị́jọ́ jọjó ku la nĩ yã? Ãꞌdi la ĩꞌdiní mịfị́ fẽ sĩ ãngũ ndrejó jõku ĩꞌdi fẽ adrulé mịfị́ kóru ãngũ ndrejó ku la nĩ yã? Adru ma ꞌI, Úpí ꞌi ku yã? 12 Úꞌdîꞌda ímụ dô, ma mụ ími ãzã kolé ãzíla ími imbálé ị́jọ́ míní mụlé jọlé rĩ kî sĩ rá.” 13 Wó Mụ́sã jọ, “Úpí, ípẽ rá la ꞌbá ãzí ndú la tị áyụ.” 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí acá dó Mụ́sã ní ũmbã sĩ ãzíla jọ dó, “Mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ Lẹ́vị̃ rú rĩ ãꞌdu rú yã? Ánị̃ rá icó ị́jọ́ jọlé múké-múké rá. Ĩꞌdi dó úꞌdîꞌda ãni rú gẹ̃rị̃ gá sĩ drị̃ ụfụjó mí be, Ãrọ́nị̃ la adru ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ími ndrejó rĩ sĩ. 15 Mĩ mụ ị́jọ́ jọlé ĩꞌdiní ãzíla ĩꞌdiní lũlé la ꞌbã jọ ãꞌdu ị́jọ́ yã rĩ; Ma mụ ĩmi ãzã kolé ị̃rị̃trá sĩ ị́jọ́ jọjó ãzíla ĩmi imbálé ị́jọ́ ĩminí mụlé ngalé rĩ kí sĩ. 16 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé ũꞌbí ꞌbaní ími kẹ̃jị́ gá ãzíla ĩꞌdi adru cécé ĩꞌdi ꞌbã rĩ ími tị ãzíla mi ꞌbã rĩ ĩꞌdiní Ãdróŋá rĩ áni. 17 Wó íꞌdụ túré ꞌdĩ ími drị́ gá ĩndĩ, mi dó sĩ mụ ícétáŋá tálí ru rĩ kí idélé.”

Mụ́sã ꞌbã gõjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã gõ dó vúlé ĩꞌdi ꞌbã ándrị́pị Yétẽrõ rụ́ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ífẽ ágõ vúlé ꞌbá mádrị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ sĩ ndrejó la ĩꞌbã ãzí ace kí nõ ídri rú rá yã áni.” Yétẽrõ jọ, “Ímụ, ãzíla mí acị́ múké.” 19 Sáwã Mụ́sã ꞌbã adrujó Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ sĩ, Úpí jọ ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãꞌdusĩku ꞌbá ándrá ími ndrụ̃lépi sĩ ími ꞌdịjó rĩ ũdrã kí dó úꞌdîꞌda rá.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã ũkû ꞌi anzị kí abe, ꞌbã dó kí kãyĩnõ sị́ gá ãzíla ko dó drị̃ gõlé Mị̃sị́rị̃ gá. ꞌDụ dó túré Ãdróŋá ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ ĩꞌdidrị́ gá ĩndĩ.

21 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ídrĩ gõ vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo, lẽ mí idé Fãráwũ drị̃lẹ́ gá tálí mání sĩ ũkpõ fẽjó míní mí idé kí rĩ kí pírí. Wó ma mụ ĩꞌdi ásị́ fẽlé mbalé ũkpómgboroto rú ãzíla icó ꞌbá ꞌdĩ kí aꞌbelé mụlé ku. 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ílũ Fãráwũ ní, ‘Úpí jọ: Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá má drị́ kãjãní rĩ ꞌi 23 mání jọlé míní ꞌbo rĩ áni, “Ífẽ ngọ́tị́ŋá mádrị̂ ꞌbã mụ, ĩꞌdi dó sĩ áma ị̃nzị̃ be nĩ.” Wó ígã ĩꞌdi aꞌbelé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma mî ngọ́tị́ŋá kãjãní rĩ ꞌdị rá!’ ”

24 Mụ́sã ꞌbã mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ca ãngũ sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó la gá, ụfụ kí drị̃ Úpí be ãzíla Ãdróŋá apá ĩꞌdi ꞌdị sĩ. 25 Wó Zĩpórã Mụ́sã ꞌbã ũkû aꞌdụ́ ị́lị́ŋá sị́ ãcí la, ĩtãrã dó sĩ ngọ́pị̃ ꞌi ãzíla aló íníríkó la sĩ Mụ́sã ꞌbã pá. Jọ, “Ãndá-ãndá ru mi ágó mádrị́ ãrí sĩ rĩ ꞌi.” 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí aꞌbe dó Mụ́sã rá. (Ị́jọ́ Zĩpórã ꞌbã jọlé “Mi ágó mádrị́ ãrí sĩ rĩ ꞌi,” rĩ ꞌbã ífí ꞌbá ĩtãrãjó rĩ.)

27 Wó íni ꞌdĩ Úpí jọ Ãrọ́nị̃ ní, “Ímụ kõtórõ agâlé sĩ drị̃ ụfụjó Mụ́sã be.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãrọ́nị̃ ụfụ kí dó drị̃ Mụ́sã be ꞌbé Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá ãzíla amvu kí dó ru ãyĩkõ sĩ. 28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã nze Ãrọ́nị̃ ní ị́jọ́ pírí Úpí ꞌbã ĩꞌdi tị pẽjó ꞌbã mụ kí jọlé rĩ kí vú ãzíla ícétáŋá tálí ru pírí Úpí ꞌbã azịlé ꞌbã mụ kí idélé rĩ kí abe.

29 Mụ́sã atrá kí Ãrọ́nị̃ be ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí, 30 ãzíla Ãrọ́nị̃ nze ĩꞌbaní ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé Mụ́sã ní ri kí vú pírí. Idé vâ ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ícétáŋá tálí ru rĩ kí ĩndĩ, 31 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãꞌị̃ kí dó rá. Kí dó mụ arelé la Úpí así dó kí ị́jọ́ sĩ rá ãzíla ndre dó ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ ꞌbo íni, su kí dó drị̃ vũ gá sĩ ị̃nzị̃táŋá fẽjó Úpí nî.

5

Mụ́sã ꞌbã kí mụjó Ãrọ́nị̃ be Fãráwũ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ

1 Mụ́sã ꞌbã kí Ãrọ́nị̃ be ị́jọ́ jọjó ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, mụ kí dó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ rụ́ ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, ‘Mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kí, kí dó sĩ mụ ụ̃mụ̃ ꞌbãlé sĩ áma ị̃nzị̃jó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé.’ ”

2 Fãráwũ jọ, “Úpí la ꞌdĩ dó ãꞌdi ꞌi, mání ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá fẽjó ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbejó mụjó rĩ? Ánị̃ Úpí la ĩmi ãni ꞌdĩ ku ãzíla má icó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbelé mụlé ku.”

3 ꞌDãá jọ kí, “Ãdróŋá Ĩbũrãníyã drị̂ iꞌda ru ãmaní úꞌdîꞌda íni, lẽ ãꞌdụ ãcị̃ ãzí ụ́ꞌdụ́ na ãni la sĩ mụjó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé sĩ mụjó ídétáŋá idéjó Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ní, jõ íni ku ĩꞌdi ãma ị̃lị̃kị̃ jụ́wẹ̃ sĩ jõku ãꞌdị́ sĩ rá.”

4 Wó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ jọ, Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be, “Ĩmi ꞌbá kí ꞌdụ ãzị́ ĩꞌbadrị̂ kí tị gá ꞌdâ rá la ãꞌdu sĩ? Ĩgõ vúlé ãzị́ ĩmidrị̂ kí tị gâlé!” 5 Fãráwũ jọ vâ, “Ĩndre drĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ũꞌbí ru, ãzíla ĩlẽ vâ kí atrịlé ãzị́ ngaŋá gá cí.”

6 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Fãráwũ ꞌbã ãzị́táŋá ꞌbá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi rĩ abe: 7 “Ĩfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ásé sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó la ị̃dị́ ku, ꞌbã ndrụ̃ kí ásé cénĩ. 8 Wó ĩfẽ ꞌbã ꞌbe kí kãlãfe bị̃rị́kị̃ drị́ jõ lịlẹ́ kí drị̃ gá ídu rĩ ꞌi; ĩmi isé bị̃rị́kị̃ ꞌbã kãlãfe vúlé ku. Ũvũ la kí fẽ awálé sĩ jọjó la ãma tá mụ ídétáŋá idélé Ãdróŋá ãmadrị̂ ní rĩ gá nĩ. 9 Ĩꞌbã ãzị́ ãgọbị kí drị̃ gá ũkpó ru, kí dó sĩ ị́jọ́ ãvĩ ĩnzõ drị̃ gá rá, be la kí dó sĩ ásị́ ꞌbã ãzị́ ngalé áyụ.”

10 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi rĩ kí abe mụ kí dó ꞌbá ꞌba rụ́ ãzị́ ãngũ gâlé ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ꞌbá ꞌbanî. Jọ kí, “ꞌDĩ ị́jọ́ Fãráwũ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi: ‘Má icó ĩminí ásé sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ fẽlé ị̃dị́ ku. 11 Ĩmụ ásé ĩmidrị́ sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ kí ndrụ̃ trũ, ĩmụ ãngũ ĩminí sĩ icójó ịsụ́jó la rá rĩ gâlé wó ãzị́ ĩminí ngalé rĩ ûmvi úmgbó la vúlé ãluŋá la ku.’ ” 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá iré kí dó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí mụjó ásé ndrụ̃ trũ. 13 ꞌBá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá rĩ ri kí ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ũcõgõ fẽlé, jọjó la, “Lẽ ĩde bị̃rị́kị̃ lẽlé ĩmidrị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ cécé jõ ĩminí ásé bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ fẽjó bábá rĩ áni.” 14 ꞌBá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá Ịsịrayị́lị̃ rú Fãráwũ ꞌbã ũꞌbãlé rĩ kí úco kí ãzíla úzị kí, “Ĩde bị̃rị́kị̃ lịlẹ́ ĩmi drị̃ gá ájẹ ãzíla ãndrũ rĩ kí ꞌbelé ku ãꞌdu sĩ?”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi ꞌdĩ mụ kí ãzíla ꞌbã kí mãmálá Fãráwũ rụ́: “Mí idé dó ị́jọ́ ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌba rụ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 16 Újọ ãmaní, lẽ úfẽ ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbaní ásé sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ ku, ãꞌbe vâ bị̃rị́kị̃, ála dị̃ ãma co sĩ, ꞌdĩ adru izatáŋá ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbaní la ku wó ꞌbá mídrị̂ ꞌbã ni la.”

17 Fãráwũ jọ, “ꞌDĩ ũvũ, ĩmi ũvúꞌbá! ꞌDĩ bã sĩ ị́jọ́ ĩminí sĩ jọjó la, lẽ ãmụ kí ídétáŋá idélé Úpí nî ꞌdĩ. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmụ ãzị́ gá. Ícó ĩminí ásé bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ fẽlé ku, wó lẽ ĩde kãlãfe bị̃rị́kị̃ ãni lịlẹ́ ĩmi drị̃ gá rĩ kí ꞌbelé pírí lẽlé rĩ áni.”

19 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi ꞌdĩ kí dó mụ ị́jọ́ jọlé ĩꞌbaní, “Lẽ ísé kãlãfe bị̃rị́kị̃ drị́ ĩꞌbaní ꞌbelé ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ ku ꞌdĩ arelé ꞌbo, nị̃ kí dó rá kí dó ũcõgõ ãmbógó la agá.” 20 Kí mụ Fãráwũ aꞌbelé ꞌbo, ịsụ́ kí Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be kí kí drị̃ tẽ agá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌba abe, 21 jọ kí ĩꞌbaní, “Lẽ Úpí ꞌbã ndre ị́jọ́ ĩmidrị̂ nĩ ãzíla ꞌbã lị ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá nĩ! Ĩfẽ Fãráwũ ní ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãma ãjị́ ngụ̃lé ãzíla ménéŋá ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ sĩ ãma ụꞌdị́jó ĩmi ꞌi.”

Ãdróŋá Azị ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pajó

22 Mụ́sã uja ru Úpí rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Wáwọ̃ Úpí mí ají dó ũcõgõ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá íni ãꞌdu sĩ? ꞌDĩ dó ị́jọ́ míní sĩ áma tị pẽjó ala gá rĩ ꞌi yã? 23 Iꞌdójó mání mụ agá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ jọjó ími rụ́ sĩ rĩ sĩ, Fãráwũ ají ũcõgõ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌbaní, wó ípa drĩ vâ ꞌbá mídrị́ ꞌdĩ kí ku.”

6

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ vâ Mụ́sã ní, “Úꞌdîꞌda mi mụ ị́jọ́ mání mụlé idélé Fãráwũ rụ́ rĩ ndrelé: Ãꞌdusĩku ma mụ ĩꞌdi ũŋmĩlé drị́ ũkpó sĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí tị pẽjó ãzíla kí drojó ãmvé ĩꞌdidrị́ sụ́rụ́ agá ꞌdâ rá.”

2 Ãdróŋá jọ vâ Mụ́sã ní, “Ma Úpí ꞌi. 3 Má iꞌda ma Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ní, ãzíla Yãkóꞌbõ ní Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌi, wó áma rụ́ Úpí ꞌdĩ má iꞌda ándrá ĩꞌbaní sĩ áma nịjó ku. 4 ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ má itú ị́jọ́ tị icítáŋá icíjó ĩꞌba abe ãngũ Kãnánĩ drị̂ fẽjó ĩꞌbaní, ꞌdĩ ĩꞌbã kí uꞌájó ãla gá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌi. 5 ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ, má are ị́jọ́ ãzá taŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ gá rĩ drị̂ rá, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní kí ꞌbãjó ãtíꞌbó ru rĩ, ãzíla má ũrã tị icítáŋá mádrị́ ĩꞌba abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbo.

6 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní: Ma Úpí ꞌi. Ma ĩmi anzé ị́jọ́ ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ agá rá. Ma ũkpõ mádrị́ ãmbógó rĩ ayú sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní drị̃rịma ũnzí la fẽjó. Ma ĩmi anzé ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru rĩ agá rá. 7 Ma ĩmi ꞌbã ꞌbá mgbã mádrị̂ kî rú, ma adru Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi, ĩmi adru ꞌbá mádrị̂ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ nị̃ la rá ma Úpí Ãdróŋá ĩmidrị́ ĩmi anzélépi ị́jọ́ ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ agá rĩ sĩ rĩ ꞌi. 8 Ma ĩmi ají ãngũ ándrá mání ũyõ najó ma fẽ la, Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ní, ãzíla Yãkóꞌbõ ní rĩ gá; ãzíla ĩꞌdi adru ãko ĩminí la rú jãꞌdâ. Ma Úpí ꞌi.”

9 Mụ́sã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, wó ꞌbá ꞌdã are kí tị la ku, ãꞌdusĩku ásị́ lã nũ kí rá ĩꞌbaní adrujó ãtíꞌbó ru ãzíla ꞌbání ãzị́ ãnzị ũdrõjó kí drị̃ gá rĩ sĩ.

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ vâ Mụ́sã nî, 11 “Ímụ, íjọ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ nî, ꞌbã aꞌbe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã aꞌbe kí sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ rá.” 12 Wó Mụ́sã jọ Úpí ní, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ drĩ kí áma tị are ku, Fãráwũ icó dó áma tị arelé íngoní ru, íni ꞌdĩ ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ũkpõ kọ́lị.”

Ãwí Lị́cọ́ Mụ́sã ꞌbadrị́ Ãrọ́nị̃ be rĩ drị̂

13 Úpí jọ ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá ãzíla Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní. Úpí fẽ ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ ꞌbe sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbe jó sĩ fũjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ rá.

14 ꞌDĩ kí drị̃lẹ́ lị́cọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kî:

Ngọ́tị́ kãyú Ịsịrayị́lị̃ drị́ Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌbã anzị kí: Hãnókĩ ꞌi, Pálụ̃ ꞌi, Hẽzĩrónĩ ꞌi, ãzíla Kãrị̃mị̃ ꞌi. ꞌDĩ kí ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ kî.

15 Anzị ãgọbị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ kí: Yẹ̃mụ̃wẹ́lị̃ ꞌi, Yãmínĩ ꞌi, Ũhádĩ ꞌi, Yãkínĩ ꞌi, Zõhárĩ ꞌi ãzíla Sáwụ̃lụ̃ ũkú Kãnánĩ rú rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi. ꞌDĩ kí ínátị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ kî.

16 ꞌDĩ kí anzị ãgọbị Lẹ́vị̃ drị̂ kí ꞌbã rụ́: Gẹ́rị́sọ̃nị̃ ꞌi, Kõhátĩ ꞌi, ãzíla Mẽrárĩ ꞌi. Lẹ́vị̃ uꞌá ílí 137.

17 Anzị ãgọbị Gị́rị́sọ̃nị̃ drị̂ kí, ínátị la abe Lị̃bị́nị̃ kí Sị̃mẹ́yị̃ be.

18 Anzị ãgọbị Kõhátĩ drị̂ kí Ãmũrámũ ꞌi, Ĩzíhã ꞌi, Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌi ãzíla Ụ̃zị̃yẹ́lị̃ ꞌi. Kõhátĩ uꞌá ílí 133.

19 Anzị ãgọbị Mẽrárĩ drị̂ kí Máhĩlĩ kí Mụ́sị̃ be.

ꞌDĩ kí ínátị Lẹ́vị̃ drị̂ kí ị́jọ́ sĩlé kí drị̃ gá rĩ sĩ.

20 Ãmũrámũ ĩgbã átẹ́pị̃ ꞌbã ámvọ́pị Yãkọ̃bẹ́dị̃ ꞌi, tị dó sĩ ĩꞌdiní Ãrọ́nị̃ kí Mụ́sã be. Ãmũrámũ uꞌá ílí 137.

21 Anzị ãgọbị Ĩzíhã drị̂ kí rụ́: Kórã ꞌi, Néfẽgĩ ꞌi, ãzíla Zị́kị̃rị̃ ꞌi.

22 Anzị ãgọbị Ụ̃zị̃yẹ́lị̃ drị̂ kí: Mị̃sị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Ị̃lị̃záfãnị̃ ꞌi ãzíla Sítĩrĩ ꞌi.

23 Ãrọ́nị̃ ĩgbã Ĩlĩsébã Ãmĩnãdábũ ị̃zẹ́pị ꞌdĩ Násõnĩ ꞌbã ámvọ́pị ꞌi, tị dó sĩ ĩꞌdiní Nãdábũ ꞌi, Ãbị́hụ̃ ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi ãzíla Ĩtãmárĩ ꞌi.

24 Anzị ãgọbị Kórã drị̂ kí: Ãsírĩ ꞌi, Ĩlĩkánã ꞌi, ãzíla Ãbĩyãsáfũ ꞌi. ꞌDĩ kí anzị ínátị Kórã drị̂ kî.

25 Ị̃lị̃yãzárị̃ Ãrọ́nị̃ ngọ́pị ĩgbã Pụ̃tụ̃wẹ́lị̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi, tị dó sĩ ĩꞌdiní Fĩnẽhásĩ ꞌi.

ꞌDĩ kí drị̃lẹ́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ kí ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

26 Ãrọ́nị̃ kí Mụ́sã be ꞌbá ãlu ꞌdĩ kí vúŋá Úpí ꞌbã jọjó la, “Ĩmi ají ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãmvé angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.” 27 Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be bãsĩ ꞌbá ándrá ị́jọ́ jọlépi úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ní Mị̃sị́rị̃ gâlé, ífẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãfũ kí Mị̃sị́rị̃ gâlé rá rĩ kî.

Ãrọ́nị̃ ꞌbã mụjó ị́jọ́ jọjó Mụ́sã ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ

28 Úpí la dó mụ ị́jọ́ jọlé Mụ́sã ní Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá ꞌbo, 29 jọ Mụ́sã ní, “Ma Úpí ꞌi. Ílũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní ị́jọ́ mání jọlé míní rĩ kí pírí.” 30 Mụ́sã jọ Úpí ní, “Ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ũkpõ kọ́lị, Fãráwũ la dó áma tị are íngoní ru?”

7

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Índre drĩ, áꞌbã mi acájó Fãráwũ ní cécé Ãdróŋá áni, ãzíla mî ádrị́pị Ãrọ́nị̃ la adru nábị̃ mídrị́ gá rĩ ꞌi. 2 Lẽ ị́jọ ị́jọ́ mání azịlé míní rĩ kí pírí ãzíla mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ꞌbã lũ Fãráwũ ní ꞌbã fẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã aꞌbe kí sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi. 3 Wó ma Fãráwũ ásị́ ꞌbã mbajó mba-mbã, ãzíla ádrĩ táni ícétáŋá tálí ru rĩ kí kãlãfe itụ́ Mị̃sị́rị̃ gá rá tí, 4 icó ị́jọ́ míní jọlé rĩ kí arelé ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó mụ drị́ mádrị̂ tị̃lé Mị̃sị́rị̃ ụrụꞌbá gá ãzíla ị́jọ́ mání lịlẹ́ ũkpómgboroto rĩ sĩ ma ꞌbá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzé ãmvé ãngũ ꞌdĩ agâlé rá. 5 Sáwã mání áma drị́ ĩjũjó sĩ drị̃rịma fẽjó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó rĩ sĩ, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí dó nị̃ la rá ma Úpí ꞌi.”

6 Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be nga kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí cécé Úpí ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ áni. 7 Sáwã Mụ́sã ꞌbã kí Ãrọ́nị̃ be ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó Fãráwũ ní rĩ sĩ, Mụ́sã ꞌbã ílí dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ãrõ ãzíla Ãrọ́nị̃ ꞌbã ílí dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ãrõ drị̃ na.

Túré Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbã ru ujajó ị̃nị̃ rú rĩ

8 Úpí jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be, 9 “Fãráwũ drĩ jọ la ĩminí, ‘Ĩmi idé tálí ãzí,’ íjọ Ãrọ́nị̃ ní, ‘Mí aꞌdụ́ túré mídrị̂ íꞌbe ĩꞌdi vũ gá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ꞌdâ,’ ãzíla ĩꞌdi ru uja ị̃nị̃ rú.”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã mụ kí Ãrọ́nị̃ be Fãráwũ rụ́ ãzíla nga kí ị́jọ́ kí cécé Úpí ꞌba azịlé ĩꞌba ní rĩ áni. Ãrọ́nị̃ ꞌbe dó túré ĩꞌdidrị́ gá rĩ Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãtiꞌbo rú rĩ kí abe, túrê uja dó sĩ ru ị̃nị̃ rú. 11 Fãráwũ umve ꞌbá ĩꞌdidrị́ ũndũwá ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe, idé kí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ. 12 Kí ãlu-ãlu pírí uꞌbé kí túré ĩꞌbadrị̂ kí vũ gá ãzíla uja kí ru ị̃nị̃ rú. Wó túré Ãrọ́nị̃ drị̂ uti dó túré ĩꞌbadrị̂ kí pírí. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí tí Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpómgboroto rú ãzíla are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ku, cécé Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni.

Jụ́wẹ̃ ị̃yị́ ꞌbã sĩ ru ujajó ãrí ru rĩ

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpómgboroto rú; uga ꞌbá ꞌdĩ kí mụlé úmgbé. 15 Ímụ drị̃ ụfụlé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ Fãráwũ be ĩꞌdi ꞌbã mụ agá Mĩrĩ Náyĩlĩ tị gâlé rĩ gá ꞌdĩ. Íꞌdụ ími drị́ gá túré ándrá ru ujalépi ị̃nị̃ rú rĩ ĩndĩ. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ ãpẽ áma tị sĩ jọjó la míní: “Mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé.” Wó kpere úꞌdîꞌda mí are drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ku. 17 ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ: “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó nị̃ la rá ma Úpí ꞌi: Túré áma drị́ gá ꞌdĩ sĩ ma Mĩrĩ Náyĩlĩ ꞌa gbã, ãzíla ĩꞌdi ru uja ãrí ru. 18 Ị̃ꞌbị Mĩrĩ Náyĩlĩ agá ri kí ũdrã rá, ãzíla ị̃yị́ la mụ ngụ̃lé; ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ icó kí ị̃yị́ ꞌdĩ mvụlẹ́ ku.” ’ ”

19 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ílũ Ãrọ́nị̃ ní, ‘Íꞌdụ túré mídrị̂ ꞌi mí inga trũ ími drị́ ị̃yị́ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị̃ gá wọ́rọ̃ŋá kí, lọ̃rọ́ kí, kẹ̃bẹ̃lụ́ kí drị̃ gá ãzíla ãngũ ị̃yị́ tã mbajó rĩ kí agá pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí sĩ ru uja ãrí ru. Ãrí la mụ adrulé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí, kpere ãkójó idélé ife sĩ rĩ kí agá ãzíla írã sĩ rĩ kí abe.’ ”

20 Mụ́sã idé kí Ãrọ́nị̃ be cécé Úpí ꞌbã azịlé ĩꞌba ní rĩ áni. Ãrọ́nị̃ inga túré ĩꞌdidrị̂ Fãráwũ drị̃ gâsĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ abe ãzíla gbã dó sĩ Mĩrĩ Náyĩlĩ drị̂ ꞌa, ị̃yị́ pírí uja kí dó ru ãrí ru. 21 Ị̃ꞌbị Mĩrĩ Náyĩlĩ gá rĩ ũdrã kí rá, ãzíla ị̃yị́ ꞌbã ĩmŋã ngụ̃lépi rĩ sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ icó kí ị̃yị́ mvụlé ku. Ãrí ri adrulé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí rá ru. 22 Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ũjogo rú ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe idé kí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ, ãzíla Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpómgboroto rú; icó dó sĩ Mụ́sã kí tị arelé Ãrọ́nị̃ be ku, cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni. 23 Rá la Fãráwũ uja ru filé lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ãmbõgõ drị̂ agá, ãzíla ꞌbã ásị́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ku. 24 ꞌBá pírí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ga kí ꞌbụ́ Mĩrĩ Náyĩlĩ tị gâsĩ ị̃yị́ mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ ịsụ́jó, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí icójó ị̃yị́ Mĩrĩ Náyĩlĩ drị̂ mvụjó ku rĩ sĩ.

Jụ́wẹ̃ ụ́drụ́gọ́ ꞌbã kí sĩ ãfũjó ãngũ drị̃ gá rĩ

25 Ụ́ꞌdụ́ alị kí ázị̂rị̃ sáwã Úpí ꞌbã Mĩrĩ Náyĩlĩ ꞌa gbãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.

8

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ímụ Fãráwũ rụ̂lé íjọ ĩꞌdiní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi: Mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé. 2 Ídrĩ kí uga mụlé úmgbé, Ma jụ́wẹ̃ ají ãngũ mídrị̂ agá, ụ́drụ́gọ́ kí ãfũ ãngũ mídrị̂ agâ sĩ pírí. 3 Mĩrĩ Náyĩlĩ ꞌa la ga pírí ụ́drụ́gọ́ kî sĩ. Kí amvú ru tõlé lị́cọ́ mídrị́ ãmbõgõ drị̂ agá, ãngũ míní sĩ kojó rĩ gá, mgbọ́lọ́ mídrị̂ sị́ gá, jó ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbadrị̂ kí agâ sĩ, ꞌbá mídrị̂ kí ụrụꞌbá gâsĩ, kí ụtụ ãngũ sĩ mũkátĩ uꞌbéjó rĩ agâ sĩ ãzíla ãkójó sĩ ngánũ anzájó rĩ kí agâ sĩ. 4 Ụ́drụ́gọ́ ꞌdĩ kí ụtụ ími ụrụꞌbá gâsĩ, ꞌbá mídrị̂ kí ụrụꞌbá gâsĩ ãzíla ãtiꞌbo mídrị̂ kí ụrụꞌbá gâsĩ.’ ”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí umvi Mụ́sã ní jọ, “Íjọ Ãrọ́nị̃ nî, mí inga túré ími drị́ gá ꞌdĩ ílũ sĩ ãngũ wọ́rọ̃ŋá, lọ̃rọ́, ãzíla kẹ̃bẹ̃lụ́ kí agâlé fẽjó la ụ́drụ́gọ́ ꞌbaní ãfũjó ị̃yị́ agâlé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ꞌdâ.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãrọ́nị̃ inga dó ru drị́, lũ dó sĩ ãngũ ị̃yị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá, ụ́drụ́gọ́ ãfũ kí dó ãzíla íré kí dó ru ãngũ drị̃ gâsĩ pírí. 7 Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá újógó ru ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe idé kí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ, fẽ kí vâ ụ́drụ́gọ́ ãfũ kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ ãlu rĩ áni.

8 Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ị́jọ́ jọjó ĩꞌbaní, “Ĩzị Úpí ꞌi ụ́drụ́gọ́ ꞌdĩ kí ĩdãjó má rụ́ ꞌdâ ꞌbá mádrị̂ abe rá ãzí la ma dó sĩ ꞌbá ĩmidrị̂ kí aꞌbe mụlé ídétáŋá idélé Úpí nî.”

9 Mụ́sã jọ Fãráwũ ní, “Ma adru ãyĩkõ sĩ míní Ãdróŋá zịjó, ípẽ sáwã mání sĩ ĩꞌdi zịjó míní ãmbogo mídrị̂ abe rĩ ꞌi. Lẽ ụ́drụ́gọ́ ꞌdĩ ꞌbã fũ kí rú sĩ ĩmidrị́ jó agá rĩ sĩ rá, be la rá la Mĩrĩ Náyĩlĩ agá rĩ ꞌba ace kí nĩ.”

10 Fãráwũ jọ, “Ízị drụ̃sị̃ mání Ãdróŋá ꞌi.”

Mụ́sã umvi, “ꞌBã adru míní jọlé rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ nị̃ la rá ãdróŋá ãzí ndú Úpí ãmadrị́ ꞌdĩ áni la ꞌdá yụ. 11 Ụ́drụ́gọ́ kí ími aꞌbe ꞌbá mídrị́ jó agá rĩ kí abe, ãmbogo mídrị̂ kí ãzíla ꞌbá mídrị̂ kí abe, kí dó sĩ lú ace Mĩrĩ Náyĩlĩ agá áꞌdụ̂sĩ.”

12 Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ĩꞌbã kí Fãráwũ aꞌbejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Mụ́sã ꞌbã mãmálá Úpí drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ụ́drụ́gọ́ ĩꞌdi ꞌbã ajílé Fãráwũ kí drị̃ gá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌdĩ kí sĩ 13 Úpí idé ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã zịlé rĩ rá. Ụ́drụ́gọ́ jó agá, lị́cọ́ agá ãzíla ámvụ́ agâ sĩ rĩ ũdrã kí dó rá. 14 Útra dó kí ngúlú ru ngúlú ru, ĩꞌbã ĩŋmã sĩ ãngũ pírí ri dó ngụ̃lé ĩŋmákíꞌdíꞌdí. 15 Wó Fãráwũ dó mụ ndrelé la ãngũ ịgbẹ ꞌbo, ásị́ la mba vâ úꞌdí ru gã dó Mụ́sã kí tị arelé Ãrọ́nị̃ be úmgbé cécé Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni.

Jụ́wẹ̃ Lúgbákíꞌdí ꞌbã sĩ cijó rĩ

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Íjọ Ãrọ́nị̃ ní, ‘Mí inga túré ími drị́ gá ꞌdĩ ꞌi, ígbã dó sĩ pụ́trụ́ ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌi, ãzíla pụ́trụ́ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá rĩ la dó sĩ ru uja pírí lúgbákíꞌdí ru.’ ” 17 Idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ rá, Ãrọ́nị̃ inga ru drị́ túré trũ ãzíla gbã pụ́trụ́ ãngũ drị̃ gá rĩ ꞌi, lúgbákíꞌdí ci dó sĩ ꞌbá ꞌba rụ́ ãnãkpá abe pírí. Ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ uja dó sĩ ru pírí lúgbákíꞌdí ru. 18 Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá újógó ru ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe idé kí tí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ, icó ru ku. Lúgbákíꞌdí ũgĩ ru ꞌbá kí ụrụꞌbá gá ãnãkpá kí abe kũlũ.

19 ꞌBá ũjogo rú ꞌdĩ jọ kí Fãráwũ ní, “ꞌdĩ ũkpõ Ãdróŋá ãni la.” Wó Fãráwũ ásị́ mba vâ ũkpó ru ị̃dị́-ị̃dị́, ãzíla acá bị́lẹ́ kóru cécé Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni.

Jụ́wẹ̃ ụ́nụ́ sĩ rĩ

20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí ãfũ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ímụ drị̃ ụfụlé Fãráwũ be ĩꞌdi ꞌbã mụ agá ị̃yị́ gâlé ꞌdĩ gá ꞌdĩ. Íjọ ĩꞌdiní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ i, “Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé. 21 Ídrĩ ꞌbá mádrị̂ kí aꞌbe mụlé ku, ma mụ ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ la kí tị ãpẽlé mí rụ́ ãmbogo mídrị̂ kí abe. Jó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí ga tré ụ́nụ́ sĩ ãzíla ụ́nụ́ la vũ drị̃ aku pírí cí. 22 Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ mání mụlé idélé ãngũ Gõsénĩ gá rĩ la adru ndú ꞌdĩ ãngũ ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ i, ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ ꞌdĩ ca kí calé ala gâlé ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ nị̃ la Úpí ꞌi ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ cí. 23 Ma ꞌbá mádrị̂ kí drĩdríŋĩ awa ꞌbá mídrị̂ abe. Tálí ꞌdĩ la ru idé drụ̃sị̃.” ’ ”

24 Úpí idé ị́jọ́ ꞌdĩ rá, ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ rĩ íré kí ru tõlé lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ãmbõgõ drị̂ agá, jó ãmbogo Fãráwũ drị̂ ꞌbadrị̂ kí agâ sĩ, ãzíla ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ ụ́nụ́ iza kí dó ĩꞌdi pírí.

25 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ ídétáŋá idélé Ãdróŋá ní ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.”

26 Wó Mụ́sã jọ Fãráwũ ní, “ꞌDã icó adrulé múké ku. Ídétáŋá ãmaní mụlé idélé Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ní rĩ la adru ídétáŋá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ngụ̃lé ũnzí rĩ ꞌi. Ãma ní ídétáŋá ꞌdĩ kí idé agá kí drị̃ gâsĩ ꞌdâ, icó kí ãma uꞌbélé írã sĩ káyĩ ku yã? 27 Lẽ ãꞌdụ ãcị̃ ụ́ꞌdụ́ na la mụjó ídétáŋá idéjó Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ní kõtórõ gá ásé agâlé, ĩꞌdi ꞌbã ãmaní ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni.”

28 Fãráwũ jọ, “Ma ĩminí ãꞌị̃ mụlé Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ní ídétáŋá idélé ãngũ kõtórõ rú rĩ gá ásé agâlé rá, wó adru rá-rá ru la ku: Wó ĩzị mání ĩꞌdi ĩndĩ.”

29 Mụ́sã umvi Fãráwũ ní, “Cọtị́ ádrĩ dó fũ ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ꞌbo, ma mụ Úpí zịlé rá, ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ ꞌdĩ kí mụ ími aꞌbelé ãmbogo ãzíla ꞌbá mídrị̂ kí abe drụ̃sị̃ rá. Wó lẽ mí ulé ãma ị̃dị́ ãzíla ãma atrịjó sĩ mụjó ídétáŋá idéjó Úpí ãmadrị̂ ní ku.”

30 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã aꞌbe dó Fãráwũ rá, mụ dó Úpí zịlé, 31 ãzíla Úpí idé ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã zịlé rĩ rá: Ụ́nụ́ aꞌbe kí Fãráwũ ꞌi, ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe rá. Ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ ꞌdã kí ãzí ífí ãlu la ace dó ꞌdãá ku. 32 Wó sáwã ꞌdã sĩ Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpó ru ãzíla ãꞌị̃ ꞌbá ꞌbaní mụjó ku.

9

Jụ́wẹ̃ ãnãkpá ꞌbã kí sĩ ũdrãjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ímụ Fãráwũ rụ̂lé íjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ jọ, “Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé.” 2 Ídrĩ kí uga mụlé úmgbé ãzíla ídrĩ vâ kí rụ cí, 3 Úpí la jụ́wẹ̃ ũnzí la ají ãnãkpá mídrị̂ kí drị̃ gá ámvụ́ agâlé, fãrásĩ kí, kãyĩnõ kí, ngãmíyã kí, tị́ kí, kãbĩlõ kí, ãzíla ị̃ndrị́ kí abe. 4 Wó Úpí la ãnãkpá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ kí drĩdríŋĩ awa ãnãkpá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãnãkpá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌbã ũdrã kí rú sĩ ku.’ ”

5 Úpí ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãzí jọ, “Drụ̃sị̃ Úpí la ị́jọ́ ꞌdĩ idé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.” 6 Drụ̃sị̃ íni Úpí idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ rá. Ãnãpká ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ũdrã kí pírí, wó ãnãkpá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ãzí drã ífí ãlu ku. 7 Fãráwũ pẽ ꞌbá ãzí kí tị ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí undrélé, wó újọ ĩꞌdiní ãnãpká ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ãzí drã ífí ãlu ku. Wó Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú, aꞌbe ꞌbá ꞌdĩ kí mụlé ku.

Jụ́wẹ̃ kụ̃rụ́tẹ́ drị̂

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be, “Ĩmi ãndĩ úfóró ãti agâlé rĩ drị́ gá tré ãzíla Mụ́sã ꞌbã yĩ ĩꞌdi ãlụ́kụ́kụ̃ agá Fãráwũ drị̃ gâsĩ. 9 Ĩꞌdi acá pụ́trụ́ ru ru irélé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí, ãzíla kụ̃rụ́tẹ́ la ꞌbá kí ãvõ ãnãkpá abe ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí.”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãndĩ kí úfóró angájó ãti agâlé ãzíla tu kí pá Fãráwũ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Mụ́sã yĩ dó úfórô ũlí agâlé ãzíla kụ̃rụ́tẹ́ ꞌbá kí ãvõlépi ãnãkpá kí abe rĩ ụ̃kpẹ̃ kí ãzíla ce kí dó ãkõzá ru kí ụrụꞌbá gâsĩ pírí. 11 ꞌBá ũjogo rú ꞌdĩ icó kí pá tulé Mụ́sã drị̃lẹ́ gá ku ãꞌdusĩku kụ̃rụ́tẹ́ ãvõ kí ụrụꞌbá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí abe pírí. 12 Wó Úpí fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú ãzíla ꞌbã are rú sĩ Mụ́sã kí tị Ãrọ́nị̃ be ku, cécé Úpí ꞌbã jọlé Mụ́sã ní rĩ áni.

Jụ́wẹ̃ Sí drị̂

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Mí angá drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, mí ụfụ drị̃ Fãráwũ be ãzíla ị́jọ ĩꞌdiní, ‘Úpí Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ jọ íni, “Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé, 14 sáwã ꞌdĩ sĩ adru ma jụ́wẹ̃ fẽ drị̃rịma rú ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbaní jõku ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ la ku, ma vâ míní drị̃rịma fẽ ĩndĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ nị̃ la rá ꞌbá ãzí mâ áni la ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdáyụ. 15 Ãꞌdusĩku ádrĩ tá áma drị́ inga ími cojó ꞌbá mídrị̂ kí abe ãyánĩ sĩ, ĩmi ị̃lị̃kị̃ tá nõ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbo. 16 Má aꞌbe mi ídri rú la ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma sĩ ũkpõ mádrị̂ iꞌda míní ãzíla ála sĩ áma rụ́ ịkụ́ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí. 17 Íꞌbã mi ꞌbá mádrị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãfó ru, mí aꞌbe sĩ ꞌbá mádrị̂ kí mụlé ku. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, drụ̃sị̃ ị̃tụ́ ꞌdõpí ma sí fẽ zõlé ũkpó ru jõdrĩ ídu ru idélépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá ꞌdâ ĩꞌdi ꞌbã iꞌdóŋá gá ku la kpere ãndrũ. 19 Mí azị ị́jọ́ úꞌdîꞌda, ꞌbá kí tị pẽjó mụjó ãnãkpá ãzíla ãko pírí ámvụ́ gá ásé agâlé rĩ kí ajíjó lị́cọ́ gá ãngũ sĩ kí tãmbajó rĩ gá, ãꞌdusĩku sí la zõ ꞌbá, ãzíla ãnãkpá pírí ajílé tãmbalé ku ásé agâlé rĩ kí drị̃ gá, ãzíla kí ũdrã rá.” ’ ”

20 ꞌBá Fãráwũ drị́ ãmbogo ru ị́jọ́ Úpí drị̂ ụ̃rị̃lépi rĩ fẽ kí ãtíꞌbó ĩꞌbadrị̂ kí ãnãkpá kí abe ajílé tã mbalé jó agá rá. 21 Wó ꞌbá ị́jọ́ Úpí drị̂ idelépi rá rĩ aꞌbe kí ãtiꞌbo ĩꞌbadrị̂ kí ãnãkpá kí abe ámvụ́ agá ásé agâlé.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ vâ Mụ́sã ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌbụ̃ gâlé ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sí ꞌbã zõ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí ꞌbá kí drị̃ gá ãnãkpá kí abe ãzíla ãko zolépi ámvụ́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí abe.”

23 Mụ́sã la mụ túré ĩjũlé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo, Úpí fẽ ãvi ní ũnĩjó ãzíla ụ̃kpẹ̃jó ãzíla sí ní zõjó ãngũ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí fẽ sí ní zõjó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí; 24 sí zõ ãzíla ãvi ují ãngũ nẽmẽ-nẽmẽ. Sí ꞌdã ándrá jõdrĩ ídu zõlépi ꞌdã ꞌbã áni sụ́rụ́ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá ãwí ĩꞌdidrị̂ gá ku la. 25 Mị̃sị́rị̃ ꞌbã ãngũ gá pírí, sí co ãko ámvụ́ agá ásé agâlé rĩ kí, ꞌbá kí ãnãkpá abe; co vâ ãko pírí zolépi ámvụ́ agá ásé agâlé rĩ kí ãzíla ife kí bị́ zõ pírí. 26 Ãngũ sí ꞌbã sĩ zõjó ku rĩ ĩꞌdi lú ãngũ Gõsénĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Fãráwũ umve dó Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Sáwã ꞌdĩ sĩ má iza rá. Úpí ꞌbã ị́jọ́ ꞌbãngá pịrị, ãzíla ãma idé ꞌbãngá ũnzí ꞌbá mádrị̂ abe. 28 Mí aꞌị́ mání Úpí ꞌi, ãꞌdusĩku ãvi ꞌdĩ kí sí ꞌdĩ abe ca kí ãmaní rá. Ma ĩmi aꞌbe mụlé rá; ĩmi uꞌá dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ꞌdâ ku.”

29 Mụ́sã umvi, “Ádrĩ fũ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá ꞌdâ ãmvé ꞌbo, ma áma drị́ aja Úpí drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi aꞌị́jó. Ãvi ꞌdĩ la pá tu rá ãzíla sí la adru ꞌdá yụ, mi dó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nị̃ la ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ Úpí ãni. 30 Wó ánị̃ rá mi ꞌi ãzíla ãmbogo mídrị́ ꞌdĩ kí abe ĩmi idé Úpí Ãdróŋá sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku.”

31 Wãrũ kí ãná abe sí co kí rá, ãná ꞌbã ayijó rá ãzíla wãrũ ꞌbã ũfũ ci jó ꞌbo rĩ sĩ. 32 Ãná ngánũ rú rĩ kí bũrúsú kí abe co kí ku ĩꞌbã kí drĩ angájó ku rĩ sĩ.

33 Mụ́sã aꞌbe dó Fãráwũ rá ãzíla fũ táwụ̃nị̃ ꞌa gá rĩ sĩ ãmvé. Aja ru drị́ kí Úpí rụ́; ãvi ãzíla sí tu kí dó pá rá; uzogó asu dó ãngũ drị̃ gá ku. 34 Fãráwũ la dó mụ ndrelé la uzogó, sí ãzíla ãvi tu kí pá ꞌbo, ĩꞌdi ꞌi ãzíla ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe iza kí ị́jọ́ ị̃dị́ ãzíla ásị́ la mba kí ũkpó ru. 35 Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba vâ ũkpómgboroto rú ị̃dị́-ị̃dị́ ãzíla icó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbelé mụlé ku, cécé tá Úpí ꞌbã jọlé Mụ́sã ní rĩ áni.

10

Jụ́wẹ̃ úmbí sĩ rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ímụ Fãráwũ rụ̂lé ãꞌdusĩku áꞌbã ĩꞌdi ꞌbã ásị́ mbalé ũkpómgboroto rú ꞌbá ãmbogo rú ĩꞌdidrị̂ kí abe, ma dó sĩ ị́jọ́ mádrị́ tálí ru rĩ kí idé kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ benĩ, 2 mi dó sĩ vú la nze mî anzị ꞌbaní ãzíla mî anzị ꞌbã anzị ꞌbaní, ị́jọ́ ándrá ũmbã ꞌbã sĩ áma najó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní ãzíla mání dó sĩ ị́jọ́ mádrị́ tálí ru rĩ kí idéjó kí drĩdríŋĩ gá rĩ abe ãzíla ĩmi dó sĩ nị̃ la rá ma Úpí ru ma ꞌi.”

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be mụ kí dó Fãráwũ rụ̂lé ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Úpí Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ jọ: ‘Mi gã áma tị arelé úmgbé ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã? Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé. 4 Ídrĩ kí uga mụlé úmgbé, drụ̃sị̃ ma úmbí fẽ ꞌdelé ãngũ mídrị̂ agá. 5 Kí ãngũ aku cí ícó dó sĩ ãngũ ndrelé ku. Ĩꞌdi ãko mídrị́ were sí ꞌbã colé ku ꞌdĩ kí iza rá, ife zolépi mídrị́ ámvụ́ agá ꞌdĩ kí abe pírí. 6 Kí ru tõ jó mídrị̂ kí agá, jó ꞌbá mídrị́ ãmbogo rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ abe ãzíla jó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí agá sĩ pírí. ꞌDĩ la adru ị́jọ́ ãzí jõ drĩ údu ru ngalépi mí átẹ́pị jõku mí áyị́pịka kí ụrụꞌbá gá ku la iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbã kí rijó ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ sĩ kpere ãndrũ.’ ” Cọtị́ Mụ́sã uja ru aꞌbe dó Fãráwũ rá.

7 Ãmbogo Fãráwũ drị̂ jọ kí ĩꞌdiní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la ãmaní ũcõgõ fẽ ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã? Mí amá drĩ Mị̃sị́rị̃ ị̃lị̃kị̃ rá rĩ ku yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ âꞌbe ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ kí dó sĩ Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé.”

8 ꞌDãá Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ájí dó kí vúlé Fãráwũ rú ꞌdõlé. Fãráwũ jọ, “Ĩmụ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ị̃nzị̃lé. Wó mgbãrĩ gá ãꞌdi kí mụ nĩ?”

9 Mụ́sã umvi, “Ãma mụ anzị ãzíla ꞌbá ĩyõ ãmadrị̂ kí abe, ãmã anzị ãgọbị rú ãzíla izonzi rú rĩ abe, kãbĩlõ ãzíla tị́ kí abe, ãꞌdusĩku ãma mụ ụ̃mụ̃ ꞌbãlé sĩ Úpí ị̃nzị̃jó.”

10 Fãráwũ jọ, “Ásõ ũyõ Úpí ꞌbã rụ́ sĩ, má icó ĩmi aꞌbelé mụlé ũkú ĩmidrị̂ kí trũ anzị abe ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ iꞌda ru mání pịrị-pịrị ị́jọ́ ũnzí ãzí ĩmi agá ĩminí itúlé la cí. 11 Yụ! Ãgọbị ꞌbã mụ kí Úpí ị̃nzị̃lé nĩ áꞌdụ̂sĩ; ꞌdĩ ꞌbã adrujó ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌi rĩ sĩ.” ꞌDãá cọtị ádró dó Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be Fãráwũ drị̃lẹ́ gâlé rá.

12 Wó Úpí jọ Mụ́sã ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá úmbí ũꞌbí ꞌbã ꞌde kí dó sĩ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ãzíla ꞌbã mụ kí ãkónã kalépi ámvụ́ agá sí ꞌbã izalé ku rĩ ꞌbã ị́mbị́ acelépi rĩ kí nalé pírí.”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã inga dó túré ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla Úpí fẽ ãlụ́kụ́kụ̃ iꞌdó dó alílé ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru lijó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ị̃tụ̂ rụ̃ ãzíla ị́nị́ ãrã. Ĩꞌdi mụ calé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãlụ́kụ́kụ̃ adró úmbí kî. 14 Úmbí ꞌdĩ amụ́ kí ũꞌbí ru ãzíla pa kí dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ pírí. Jụ́wẹ̃ ãzí jõ drĩ úmbí ãni ꞌdĩ ꞌbã áni la ꞌdá yụ jõku icó vâ mụlé ꞌdelé ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃dị́ ku. 15 Ri kí dó ãngũ pírí agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aku kí dó ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ cí ãzí la ụ̃nọ́kụ̂ iꞌdá dó ĩꞌbadrị́ ịnị rú. Na kí dó ãkónã ꞌbã ị́mbị́ sí ꞌbã colé ku rĩ kí pírí, ãko ife rú pírí ífí kalépi kãkã rĩ kí trũ. Ãko ãzí acelépi ĩrí ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá la ꞌdá yụ.

16 Cọtị Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be jọ ĩꞌbaní, “Má iza ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ rụ́ ãzíla ĩmi rụ́ rá. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má aꞌị́ trũtáŋá ĩmidrị́ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ sĩ pálé ãlu ị̃dị́ ãzíla ĩzị mání Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ sĩ drã ũnzíkákãnã ꞌdĩ nzejó rá.”

18 Mụ́sã ãfũ dó Fãráwũ drị̂lé rĩ sĩ rá ãzíla zị dó Úpí ꞌi. 19 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Úpí uja dó ãlụ́kụ́kụ̃ tị lijó ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru sĩ úmbí kí drojó Mĩrĩ Ika rĩ agâlé. Úmbí ãzí ãlu acelépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá la ꞌdá yụ. 20 Wó Úpí fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbejó mụjó ku.

Jụ́wẹ̃ ãngũ ꞌbã sĩ nịjó rĩ

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌbụ̃ gâlé ãngũ ꞌbã nị dó sĩ Mị̃sị́rị̃ drị̃ gá kpákpá, ãngũ nịlépi ꞌbá ꞌbã kí icólé ĩtrĩkãlé rá la.” 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã inga dó ru drị́ ꞌbụ̃ gâlé, ãngũ nị dó Mị̃sị́rị̃ drị̃ gá pírí kpákpá ụ́ꞌdụ́ na. 23 ꞌBá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ icó kí ru ndrelé ku jõku aꞌbe kí ãngũ ĩꞌbã kí sĩ adrujó rĩ kí ku cajó ụ́ꞌdụ́ na ꞌdĩpí. Wó íni ꞌdĩ Ịsịrayị́lị̃ kí ngá uꞌá dị̃zã agá.

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ umve Mụ́sã ꞌi jọ ĩꞌdiní, “Ĩmụ Úpí ị̃nzị̃lé. Ĩmi ũkú kí ꞌdụ anzị ĩmidrị̂ kí abe trũ mụjó rá; wó ĩmi aꞌbe kãbĩlõ kí tị́ abe vúlé ꞌdâ.”

25 Wó Mụ́sã jọ, “Lẽ mí aꞌbe ãma mụlé ídétáŋá ivélé ivê rĩ idélé Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ nî. 26 Ãnãkpá ãmadrị̂ kí mụ ãma abe pírí ĩndĩ; ãnãkpá ãzí ãlu la ace vúlé ku. Ãma mụ ãzí rĩ kí ayúlé sĩ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ị̃nzị̃jó, wó ãdrĩ ca lé ꞌbo ãnị̃ ãma mụ ãdu ayúlé sĩ Úpí ị̃nzị̃jó yã rĩ gá ku.”

27 Wó Úpí fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú, ãzíla lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ kí ku. 28 Fãráwũ jọ Mụ́sã ní, “Mí ĩdã mi áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ rá! Lẽ mí iꞌda mi áma drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ ku! Ụ́ꞌdụ́ míní áma mẹ́lẹ́tị ndrejó rĩ sĩ mi mụ drãlé rá.”

29 Mụ́sã umvi Fãráwũ nî, “Cécé míní jọlé rĩ áni, mí icó áma mẹ́lẹ́tị ndrelé ị̃dị́ ku.”

11

Jụ́wẹ̃ anzị kãjãní rĩ ꞌbã kí sĩ ũdrãjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Ma jụ́wẹ̃ ãzí ají ãlu úpí Fãráwũ drị̃ gá ꞌbá ĩꞌdidrị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ abe. ꞌDã ꞌbã vúlé gá ĩꞌdi ĩmi aꞌbe mụlé, ĩꞌdi mgbãrĩ gá ĩmi dro ꞌdâ rĩ gá ãmvé. 2 Íjọ ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãzíla ílũ ĩꞌbaní ꞌbã aꞌị́ kí ãko gólũdĩ, ãzíla sílĩvã ãko ũnĩ drị̂ kí ꞌbá ĩꞌbã jĩránĩ rú rĩ ꞌbadrị́.” 3 Úpí fẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ iꞌda kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba ní ásị́ ị̃gbẹ̃ rá. Mgbãrĩ gá, Fãráwũ ꞌi ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe pírí ãꞌị̃ kí Mụ́sã ĩꞌdi ꞌbá ãzí ãmbógó la rĩ gá rá.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã jọ dó Fãráwũ nî, “ꞌdĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ, ‘Ãni rú sáwã ázíyá ị́nị́ drị̂ sĩ ma acị́ Mị̃sị́rị̃ agâ sĩ pírí. 5 Anzị kãjãní ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí ũdrã pírí rá, iꞌdójó ngọ́tị́ kãjãní Fãráwũ drị́ drụ́zị́ rilépi úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá rĩ sĩ, cajó ngọ́tị́ kãjãní ãtíꞌbó ũkú ru ãná ꞌịlépi drị́ sĩ rĩ drị̂ gá, ãzíla kãjoŋa kãjãní tị́ ꞌbadrị́ gá rĩ kí vâ ũdrã ĩndĩ. 6 Ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí ụ̃lụ́lụ́ la angá ụrụ gá ũnzĩkãnã sĩ jõdrĩ ídu ru idélépi ku la, jõku icó vâ ru idélé ị̃dị́ ku. 7 Wó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ũcógó ífí ãlu la icó ãgbọ̃lé ꞌbá sĩ jõku ãnãkpá sĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó nị̃ la Úpí awa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ abe ndú ndú rĩ gá rá. 8 ꞌBá ãmbogo mídrị́ ꞌdĩ kí pírí amụ́ má rụ́ kí ãvụ̃ vụ̃rụ́ áma drị̃lẹ́ gá ãzíla kí jọ la, “Ímụ ꞌbá mídrị́ ími vú bĩlépi rĩ kí abe pírí!” ꞌDã ꞌbã vúlé gá ma ãngũ ꞌdĩ aꞌbe rá.’ ” Mụ́sã acá ũmbã rú ãzíla aꞌbe dó Fãráwũ rá.

9 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Fãráwũ la gã ími tị arelé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma rú sĩ ị́jọ́ mádrị́ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí idé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá ꞌdâ wẽwẽ rú benĩ.” 10 Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be idé kí ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí Fãráwũ drị̃lẹ́ gá, wó Úpí fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú, ãzíla ãꞌị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbelé mụlé sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá rá la ku.

12

Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá, 2 “Ĩmbá ꞌdĩ ꞌbã adru ĩminí ĩmbá drị̃drị̃ ílí ꞌbã sĩ iꞌdójó rĩ ꞌi. 3 Ĩlũ ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌbaní pírí ĩmbá ꞌdĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ sĩ ágọ́bị́ ãlu-ãlu ꞌbã aꞌdụ́ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá kãbĩlõmvá mũlũkũdũ la. 4 ꞌBá lị́cọ́ ꞌdã agá rĩ drĩ kí adru were rú sĩ icójó kãbĩlõmvá mũlũkũdũ rĩ najó pírí ku ꞌbã icí kí ru ꞌbá ĩꞌdĩ ꞌbã jĩránĩ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ be, sĩ icójó najó la pírí rá. Lẽ ĩnị̃ rá ꞌbá mụlépi kãbĩlõmvá mũlũkũdũ lẽlé ꞌdã ꞌbã ĩzá nalépi rĩ ꞌbã na kí ĩꞌdi pírí ị́mbị́ la ꞌbã ace ku. 5 Ãnãkpá ĩminí pẽlé rĩ ꞌbã adru kí kãbĩlõ ágó jõku ị̃ndrị́ ágó bị́lẹ́mị kóru calépi ílí ãlu rá la. 6 Ĩmba kí tã cajó ĩmbá ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ gá, ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ụlị́ kí dó ãnãkpá ꞌdĩ kí ĩndró sĩ. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbã aꞌị́ kí ãnãkpá ụlị́lé ꞌdĩ kí ꞌbã ãrí ãzíla ꞌbã trị kí ĩꞌdi kẹ̃jị́tị ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ bụ́lụ́ gá, ãzíla ụrụgá rĩ gá jó ĩꞌbã kí sĩ ãnãkpá ꞌdĩ kí ĩzá najó rĩ gá. 8 Ị́nị́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ ꞌbã na kí ĩzá ꞌdĩ ãcí drị̃ gá ꞌdâ ịbịbị́ ụ̃jị́ la sĩ ãzíla mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ sĩ. 9 Ĩna ĩzá la ị̃bị rú ku jõku ĩmi aꞌdí ĩꞌdi aꞌdí aꞌdî ku, úꞌbã ĩꞌdi ũꞌbĩlé ãcí drị̃ gá táni drị̃kã, kícũ, ífí ĩmi ũꞌbĩ kí ũꞌbĩ-ũꞌbĩ. 10 Ĩmi aꞌbe ị́mbị́ la cajó ụ̃ꞌbụ́tị gá ku, ãzíla drĩ kí ru aꞌbe rá, ĩmi ivé kí rá. 11 Ĩna ĩꞌdi mbẽlẽ-mbẽlẽ, ị̃sụ̃ ĩmi bábá ãcị̃ ní ãko pá gá trũ, túré trũ drị́ gá ꞌdĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ Úpí drị́ gá rĩ ꞌi.

12 “Ị́nị́ ãlu ꞌdã sĩ ma mụ alịlé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ, ma mụ anzị kãjãní ꞌbá ꞌbadrị̂ kí ụꞌdị́lé ãnãkpá ꞌbadrị̂ kí abe pírí, ma vâ mụ ị́jọ́ lịlẹ́ ãdroŋa Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá pírí. Ma Úpí ru ma ꞌi. 13 Ãrí ꞌdĩ la dó adru ícétáŋá ru jó ĩminí adrujó ala gá rĩ kí iꞌdajó; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ádrĩ dó ãrí ndre ꞌbo ma alị ĩmĩ drị̃ gâsĩ alị-alị. Jụ́wẹ̃ ꞌdĩ aló ĩmi ku mání ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí aco agá.

14 “Ĩmi ị̃nzị̃ ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ ꞌi sĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã ándrá idélé ĩminí rĩ igájó anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní pírí. 15 Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí agá lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ, ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ sĩ ĩmi iyá ãkụ̃kị́ kí ĩmidrị́ jó agâlé ãmvé ꞌbá ãzí ãko ãkụ́kị́ trũ rĩ nalépi ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ázị̂rị̃ ꞌdã agá rĩ sĩ rĩ lẽ údro ĩꞌdi Ịsịrayị́lị̃ kí agá rá. 16 Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ kí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ be ꞌbã adru kí ĩminí ụ́ꞌdụ́ ãlá sĩ ru trajó ị̃nzị̃táŋá idéjó rĩ kî, ĩnga ãzị́ ãluŋá la kí agá ku, be la rá la ĩmi icó íná aꞌdílé ĩminí nalé rá.

17 “Ĩꞌbã ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ Mũkátĩ Ãkụ́kị́ kóru rĩ drị́ gá rĩ ãmbógó ru ị̃nzị̃táŋá ru, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ándrá mání sĩ ĩmi drĩdríŋĩ cojó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí abe rĩ ꞌi. Ĩmi dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ tã mba ãzị́táŋá ru anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî. 18 Ĩmbá drị̃drị̃ rĩ sĩ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ, iꞌdójó ĩndró ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ drị̂ sĩ cajó kpere ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ãlu rĩ drị̂ ꞌbã ĩndró sĩ. 19 Lẽ ísụ́ ãkụ́kị́ jó mídrị̂ agá ꞌdãá ku cajó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdĩpí. ꞌBá ịsụ́lé ãko ãkụ̃kị́ trũ rĩ nalépi rĩ lẽ únze ĩꞌdi ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdãá rá, jõ táni ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru la jõku ãngũ ꞌdị́pị ru la. 20 Ĩna ãko idélé ãkụ̃kị́ sĩ la kí ku. Táni ãngũ ĩminí sĩ uꞌájó rĩ gá, lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ.”

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã umve dó ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmụ cọtị́ ĩmi ũpẽ ãnãkpá lị́cọ́ ĩmidrị̂ kí vú sĩ ĩmi ụlị́ dó kãbĩlõmvá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ kî. 22 Ĩmi ãnũ ũdúgó bị́ kí, ĩsu kí ãrí bãkụ́lẹ̃ gá rĩ agá ĩmi ũyã ãzí rĩ kí kẹ̃jị́tị gá ụrụ gá ꞌdãá ãzí rĩ kẹ̃jị́tị ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ kí gá. ꞌBá ãzí ꞌbã ãfũ jó agâlé ãmvé ku cajó kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ. 23 Úpí drĩ alị ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ anzị Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ụꞌdị́jó, ĩꞌdi ãrí ꞌdĩ ndre kẹ̃jị́tị gá ụrụ gá ãzíla kẹ̃jị́tị ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ kí agá, ĩꞌdi dó alị jó ꞌdĩ drị̃ gâsĩ mãlãyíkã ꞌbá ụꞌdị́lépi rĩ fi dó sĩ jó agâlé ꞌbá ꞌdịlé ku.

24 “Ĩmi ũbĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá ru ꞌdĩ kí vú anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe ãzíla drị̃lẹ́ ĩmidrị́ gá rĩ kí trũ sĩ kí tã mbajó jãꞌdâ. 25 Ĩdrĩ fi ãngũ Úpí ꞌbã azịlé ĩꞌdi mụ fẽlé la ĩminí rĩ agâlé ꞌbo, lẽ ĩmba jõ ị́jọ́ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ drị̂ tã. 26 Anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí ĩmi zị, ‘Ị́jọ́ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ drị̂ ꞌbã ífí íngoní yã?’ 27 Ĩjọ ĩꞌbaní, ‘ꞌDĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ idélé ídétáŋá ru Úpí ní sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ándrá alịjó jó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ kí drị̃ gâsĩ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ rĩ sĩ, pa ándrá ꞌbá ãmadrị̂ kí ãzíla ụꞌdị́ ándrá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ꞌbã anzị kãjãní rĩ kí rá.’ ” ꞌBá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tị̃ kí dó ãja vụ̃rụ́ ị̃nzị̃ kí dó sĩ Úpí ꞌi rá. 28 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí ị́jọ́ Úpí ꞌbã ãzị́táŋá fẽjó Mụ́sã ꞌbadrị́ Ãrọ́nị̃ be rĩ rá.

29 Ĩꞌdi mụ calé ị́nị́ ágágá Úpí ụꞌdị́ anzị kãjãní ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí, iꞌdójó Fãráwũ ꞌbã ngọ́tị́ kãjãní rilépi úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá rĩ sĩ, ꞌbá ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá ãngũ ịnị rĩ gá rĩ ꞌbã anzị kãjãní rĩ kí, ãzíla ãnãkpá ꞌbã mvaka kãjãní rĩ kí pírí ĩndĩ. 30 Fãráwũ kí ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí abe ángá kí pírí ụrụgá ị́nị́ ꞌdã sĩ, áwáŋá ãmbógó la angá dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá nĩ, lị́cọ́ ãzí ãlu ꞌbá ãzí ꞌbãsĩ drãjó ala gá ku la ꞌdáyụ.

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ

31 Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ị́nị́ ꞌdã sĩ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩdã ĩmi! Ĩmi aꞌbe ꞌbá mádrị̂ kî, ãzíla ĩꞌdụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ị́mbị́ acelépi rĩ kí ĩmi abe! Ĩmụ, Úpí ĩmidrị̂ ị̃nzị̃lé ĩminí aꞌị́lé rĩ áni. 32 Ĩꞌdụ ĩmi kãbĩlõ kí tị́ kí abe, ĩmụ ĩminí jọlé rĩ áni, má aꞌị́ ĩmi mání ásị́ ị̃gbẹ̃ aꞌbejó.”

33 ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ũŋmĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí ũkpó sĩ sĩ ãngũ ĩꞌba drị̂ aꞌbejó. Ãꞌdusĩku jọ kí, ꞌbá ꞌdĩ drĩ kí mụ ku, “Ãma mụ ũdrãlé pírí!” 34 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ãnáfóró ãkụ́kị́ kóru rĩ kí, ãko sĩ mũkátĩ uꞌbéjó rĩ kí abe umbé kí dó kí bõngó sĩ ãngũ ãlu gá sĩ kí gĩjó kọ́trọ́ gá. 35 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí cécé Mụ́sã ꞌbã lũlé ĩꞌbaní rĩ áni, aꞌị́ kí ãko idélé sílĩvã sĩ, gólũdĩ sĩ ãzíla bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ rĩ kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị́. 36 Úpí fẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ndre kí dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí múké ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ fẽ kí dó sĩ ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã kí aꞌị́lé rĩ kí rá; upa kí dó sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ꞌbã málĩ kí rá.

37 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iꞌdó kí dó ãcị̃ angájó táwụ̃nị̃ Rãmãsẹ́sị̃ gá trũ mụjó táwụ̃nị̃ Sụ̃kọ́tị̃ gá. ꞌBá ãgọbị rú mụlépi pá sĩ rĩ kí ãni rú 600,000 ala gá ũkú kí anzị́ŋá kí abe úlã kí ku. 38 ꞌBá ũꞌbí ãzí mụ kí ĩꞌba abe ĩndĩ, dro kí ãnãkpá ũꞌbí, ị̃ndrị́, kãbĩlõ ãzíla tị́ kí abe. 39 Ãnáfóró ĩꞌbã kí ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ idé kí mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ kî, ãꞌdusĩku ádró kí angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ ũkpó sĩ ãnáfóró ãkụ́kị́ kóru rĩ trũ, ịsụ́ kí dó sáwã sĩ ĩꞌbaní ãkónã aꞌdíjó ku.

40 Ílí ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí uꞌájó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ pírí ílí 430. 41 Ílí 430 ꞌbã ukóŋá gá, kpere ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, sụ́rụ́ Úpí drị̂ ꞌbã ꞌbá aꞌbe kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị́ gá rĩ rá. 42 Ãngũ ꞌbã adrujó ị́nị́ rĩ sĩ Úpí mba ꞌbá kí tã nĩ ĩꞌdiní ꞌbá kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ, lẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã mba kí ị́nị́ ãlu ꞌdĩ tã Úpí ní ị̃nzị̃táŋá ru anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe pírí ílí vú sĩ.

Ãzị́táŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị́ gá rĩ

43 Úpí jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be, “ꞌdĩ kí ãzị́táŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ kî: ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbã na kí ku. 44 ꞌBá ĩminí ĩgbãlé ãtíꞌbó ru séndẽ sĩ rĩ kí ĩmi ĩtãrã kí rá ká ꞌbã na kí ĩndõ, 45 wó ꞌbá ãmụ́ ru rĩ kí ꞌbá iyólé iyô rĩ abe ꞌbã na kí ku.

46 “Ĩzá idélé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị́ rĩ úna ĩꞌdi jó la sĩ ĩꞌdi idéjó rĩ agá ũgũgõ, âfũ ị́mbị́ la trũ ãmvé ku, ãzíla ânu ĩfãkã ãnãkpá la ꞌdã drị̂ ku. 47 ꞌBá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ꞌbã nga kí ụ̃mụ̃ ị̃nzị̃táŋá ru ꞌdĩ idélé rá.

48 “ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru lẽlépi ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ Úpí drị́ gá ꞌdĩ ị̃nzị̃lépi ĩndĩ rĩ lẽ ꞌbã ĩtãrã ꞌbá ãgọbị rú ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí pírí rá; ĩꞌdi dó sĩ adru ãngũ ꞌdị́pị rú ĩndõ. Bá ãgọbị rú ĩtãrãlé ku rĩ ꞌbã na kí ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ku. 49 Ãzị́táŋá ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá la ãzị́ nga ꞌbá ãngũ ꞌdị́pị rú tịlé rĩ ní, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ní ĩndĩ.”

50 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí idé kí ị́jọ́ kí Úpí ꞌbã jọlé Mụ́sã kí tị gá Ãrọ́nị̃ be rĩ áni. 51 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ cọtị́ Úpí anzé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí sụ́rụ́ tị vú sĩ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâlé rá.

13

Anzị Kãjãní rĩ kí pẽjó ndú rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã nî, 2 “Mí ũpẽ mání anzị kãjãní rĩ kí ndú, ãꞌdusĩku anzị ãgọbị kãjãní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãzíla ãnãkpá pírí kãjãní ágó rĩ kí mâni.”

3 Mụ́sã jọ ꞌbá ꞌbanî, “Ĩmi ũrã jõ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ándrá ĩminí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi, ãzíla ãngũ ĩminí ándrá sĩ adrujó alagá ãtíꞌbó ru rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Úpí anzé ándrá ĩmi Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmvé drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ. Lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ trũ la ku. 4 Ãndrũ ĩmbá Ãbíbũ drị́ ꞌdĩ ĩminí sĩ fũjó Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌi. 5 Úpí drĩ ĩmi ufí ãngũ ꞌbá kãnánĩ rú, Hị́tị̃ rú, Ãmọ́rị̃ rú, Hị́vị̃ rú, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá ĩꞌdiní ũyõ nalé ꞌi fẽ la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní, ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá ꞌbo, ĩmi ị̃nzị̃ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ ĩmbá Ãbíbũ drị́ ꞌdĩ sĩ. 6 Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí agá lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ĩmi idé dó ụ̃mụ̃ Úpí nî sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. 7 Ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã kí agá, ãko ãzí ãkụ́kị́ trũ la ꞌbã indré ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, jõ ku ãkụ́kị́ ndrejó ãngũ ãzí agá lõkókõrí ĩmidrị̂ gá la ꞌbã adru yụ. 8 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ míní ụ̃mụ̃ ꞌdĩ na agá, ínze vú la anzị mídrị̂ ꞌbanî, ‘Ma ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé sĩ áma ũfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá rĩ sĩ.’ 9 Ụ̃mụ̃ ꞌdĩ naŋá ꞌbã igá mi ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé míní rĩ ũrãjó ĩꞌdi ꞌbã ími anzéjó drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ. Lẽ ꞌbã adru míní ãko sụ̃lé ícétáŋá ru drị́ gá ãzíla ími androko gá rĩ rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ãzị́táŋá Úpí drị̂ ꞌbã ãvĩ ími tị gá ku, íngo ĩꞌdi ãzíla mí ụ̃nị̃ ĩꞌdi. 10 Ĩmi ị̃nzị̃ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ ꞌdĩ ãzị́táŋá ru ụ́ꞌdụ́ pẽlé rĩ sĩ ílí ãlu-ãlu vú sĩ.

11 “Úpí drĩ ĩmi ají ãngũ ꞌbá Kãnánĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá, ĩꞌdiní ũyõ la najó ĩminí ãzíla ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ gá ꞌbo, ãzíla drĩ dó fẽ la ĩminí rá, 12 ĩmi anzị ãgọbị ĩmidrị́ kãjãní rĩ kí fẽ ãnãkpá ágó kãjãní rĩ abe pírí Úpí nî. 13 Kãyĩnõ mváŋá kãjãní rĩ mi unze la kãbĩlõ fẽjó kẹ̃jị́ la gá rĩ sĩ, ídrĩ lẽ unzelé la ku mi imbe la nũ rá. Lẽ mí unze anzị ãgọbị kãjãní rĩ kí rá.

14 “Ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ, ngọ́tị́ mídrị̂ drĩ ími zị ‘Ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní yã?’ Mi umvi la, ‘Úpí ayú drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ ꞌi sĩ ãma ũfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãngũ ãmaní ándrá adrujó ãtíꞌbó ru rĩ gá. 15 Fãráwũ drị̃ ũnzĩ sĩ uga ándrá ãmaní ãfũlé úmgbé, Úpí ụꞌdị́ ándrá anzị ãgọbị ãzíla ãnãkpá ágó kãjãní Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí pírí. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ãma ní ãnãkpá ágó kãjãní rĩ kí fẽjó Úpí ní ꞌdĩ, ãzíla ãma anzị ãgọbị kãjãní ãmadrị̂ kí unze ãjẹ̃ sĩ.’ 16 Lẽ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌbã adru ĩminí ãko sụ̃lé ícétáŋá ru drị́ gá ãzíla ĩmi androko gá rĩ áni sĩ ĩmi igájó Úpí unze ándrá ĩmi Mị̃sị́rị̃ gâlé drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ.”

Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị rĩ kí Ãcí be

17 Fãráwũ la mụ ꞌbá kí aꞌbelé mụlé ꞌbo, Ãdróŋá ꞌde kí drị̃ ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gâsĩ ku, táni ĩꞌdiní adrujó ãni rú rá tí, ãꞌdusĩku Ãdróŋá jọ, “Ãꞌdị́ drĩ mụ ꞌdelé ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ kí ru ũrãtáŋá uja sĩ gõjó vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ꞌde kí drị̃ nĩ, pi kí dó sĩ ru gẹ̃rị̃ sĩ mụjó kõtórõ gâsĩ drị̃ jajó sĩ mụjó Mĩrĩ Ika rĩ gâlé. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fũ kí Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ bábá ãko ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ kí trũ.”

19 Mụ́sã ꞌdụ ĩfãkã Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ kí ĩꞌdi be ĩndĩ, ãꞌdusĩku Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ándrá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũyõ nalé, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Ãdróŋá drĩ ĩmi ãzã ko rá ĩꞌdụ jõ áma ĩfãkã kí ĩmi abe ĩndĩ.”

20 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ aꞌbe kí Sụ̃kọ́tị̃ mụ kí rĩlé Ĩtámũ gá, ꞌdĩ ãngũ kõtórõ rú rĩ ꞌbã iꞌdóŋá gá. 21 Jõ ị̃tụ́ sĩ Úpí la mụ kí drị̃lẹ́ gá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ iꞌdálépi ị́dị́ŋâ áni rĩ sĩ, jõ ị́nị́ sĩ ĩꞌdi mụ ãcí iꞌdálépi ị́dị́ŋâ áni rĩ sĩ ĩꞌbaní ãngũ jịjó kí dó sĩ acị́ ị̃tụ́ sĩ ãzíla ị́nị́ sĩ. 22 Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋâ áni ãnzị ị̃tụ́ sĩ rĩ ãzíla ãcí ị́dị́ŋá ru ãmbógó ị́nị́ sĩ rĩ ĩdã kí ru ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ku.

14

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, 2 “Ílũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ru ujajó vúlé ãzíla sĩ ru trajó ãni rú Pĩ Hãhị̃rọ́tị̃ gá ꞌdĩ drĩdríŋĩ Mĩgĩdọ́lị̃ ꞌbã ãni Mĩrĩ Ika rĩ be rĩ gá. ꞌBã tra kí ru ãni rú Mĩrĩ tị gá, pịrị-pịrị wókõ Bãálĩ Zẽfónĩ drị̂ gá. 3 Fãráwũ la dó ũrã la, ‘Bá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó wãyá co ásé agá ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ꞌdĩ.’ 4 Ma Fãráwũ ásị́ ꞌbã mbalé mba-mbã, ĩꞌdi dó sĩ kí vú dro. Ma dó dị̃zã ịsụ́ Fãráwũ rụ̂ sĩ ãsĩkárĩ pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí dó sĩ nị̃ la ma Úpí ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí dó ị́jọ́ kí cécé lũlé ĩꞌbaní rĩ áni.

5 Ála mụ lũlé la úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mụ kí ꞌbo, Fãráwũ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú rĩ abe uja kí ĩꞌbã ũrãtáŋá ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá rĩ rá jọ kí, “Ị́jọ́ ãmaní idélé íni rĩ ãꞌdu? Ãma aꞌbe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụlé rá ãzíla ãma ãvĩ kí vâ ãzị́ jõ ĩꞌbã kí ngalé ãmaní rĩ kí rá!” 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ itú dó gá rĩ ãꞌdị́ drị̂ kí bábá ãzíla ꞌdụ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí trũ mụjó. 7 ꞌDụ dó fãrásĩ gá rĩ ãꞌdị́ drị̂ selépi múké ãndânĩ rĩ kí 600 ãzíla fãrásĩ pírí Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá rĩ kí trũ, ãmbogo la kí drị̃ celépi rĩ abe. 8 Úpí ꞌbã Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã ásị́ mbalé ũkpómgboroto rú, inga dó sĩ ásị́ la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú bĩjó, ĩꞌbã kí fũjó drị̃ ũkpõ sĩ rĩ sĩ. 9 Ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ bĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú, Fãráwũ ꞌbã fãrásĩ kí, gá rĩ ãꞌdị́ drị̂ kí, ãzíla ꞌbá cẹ̃lépi la rĩ kí, ãsĩkárĩ kí abe pírí, ịsụ́ kí ꞌbá ꞌdĩ tra kí ru ị̃yị́ tị gá ãni rú Pĩ Hãhị̃rọ́tị̃ ꞌbã wókõ ãzí Bãálĩ Zẽfónĩ rĩ gá.

10 Fãráwũ la mụ kí ũŋmĩlé ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndre kí ãngũ kí ũngúkú gâlé, ndre kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí kí vú ãbĩ agá. Acá kí ụ̃rị̃ sĩ ãzíla awá kí dó sĩ Úpí rụ́. 11 Jọ kí Mụ́sã nî, “Mí ají ãma ũdrãlé kõtórõ agá ꞌdõlé ãngũ ꞌbã adrujó yụ sĩ ꞌbá kí ị̃sị̃jó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ yã? Míní idélé íni ꞌdĩ dó ãꞌdu míní sĩ ãma anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá? 12 Ãjọ ándrá míní Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá, ‘Mí aꞌbe ãma, lẽ ãnga ãzị́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbanî rĩ gá ku yã?’ Ĩꞌdi ãmaní múké ãndânĩ sĩ ãzị́ ngajó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbanî ndẽ ãmaní ũdrãjó ãngũ kõtórõ rú ꞌdĩ agá ꞌdâ rĩ rá!”

13 Mụ́sã umvi ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ĩtu pá ũkpó ru ĩmi mụ úꞌdîꞌda patáŋá Úpí ꞌbã mụlé iꞌdalé ĩminí ãndrũ rĩ ndrelé rá. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị́ ĩminí ndrelé ãndrũ ꞌdĩ kí ĩmi icó kí ndrelé ị̃dị́ ku. 14 Úpí la mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩminí nĩ, lẽ ĩmi adru dríŋá.”

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mi awá sĩ ãzãkoma ndrụ̃jó má rụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbã mụ kí drị̃ gá. 16 Mí ĩjũ ími drị́ Mĩrĩ drĩ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃yị́ la dó sĩ ru awa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã za kí rú sĩ ãngũ ãꞌí gâsĩ. 17 Ma ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ásị́ ꞌbã mbalé mba-mbã ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ fi kí vú gâsĩ. ꞌDãá ma dó sĩ dị̃zã ịsụ́ Fãráwũ drị́, ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí pírí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí ãzíla ãgọbị cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe pírí. 18 ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí dó sĩ nị̃ la ma Úpí ꞌi, ádrĩ dó dị̃zã ịsụ́ Fãráwũ rụ̂ sĩ, gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí, ãzíla ãgọbị cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ ꞌbadrị́ ꞌbo rĩ gá.”

19 Cọtị́ mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ tá ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ celépi nĩ rĩ uja dó ru kí ũngúkú gâlé ru. Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị ị́dị́ŋá áni rĩ ajá ru kí drị̃lẹ́ gâlé rĩ sĩ kí ũngúkú gá, 20 ãzíla amụ́ dó pá tulé ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ ꞌbadrị̂ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ abe. Ị́nị́-ãrã ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ájí ị́nị́ wókõ ãzí rĩ nî ãzíla ãngũ ule wókõ ãzí rĩ nî, ꞌbá ãzí rĩ ca kí ꞌbá ãzí rĩ ꞌba rụ́ ãni rú ku ị́nị́ ꞌdã sĩ pírí.

21 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã ĩjũ ru drị́ ị̃yị́ drị̃ gá, ị́nị́ ꞌdã agá ꞌdãá pírí Úpí dro ị̃yị́ gõjó vúlé ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó angálépi ĩtụ́ ꞌbã ãfũ agâlé la sĩ, ãngũ acá dó sĩ ãꞌí ru, ị̃yị́ awa dó ru, 22 ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ za kí mĩrĩ agâ sĩ ãngũ ãꞌí gâsĩ, ị̃yị́ tu pá cí Bõrõ áni drị́ ị̃jị́ gá ãzíla ãndá gá.

23 Ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ bĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú, Fãráwũ ꞌbã fãrásĩ kí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí, ꞌbá cẹ̃lépi la rĩ kí abe fi kí ị̃yị́ agâlé ĩndĩ. 24 Ãngũsãrã sĩ Úpí andré ãngũ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị ị́dị́ŋá áni ãzíla ãcí ị́dị́ŋá áni ãmbógó rĩ agâ sĩ ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌba rụ́ ãzíla drị̃ la ꞌbe kí dó ru rá. 25 Úpí unze gárĩ ãꞌdị́ drị́ fãrásĩ ꞌbã kí selé rĩ ꞌbã pá kí rá, ꞌbã cẹ̃ kí rú sĩ tí be nĩ. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ jọ kí, “Úpí la ãꞌdị́ ꞌdị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní nĩ! Lẽ ãma ĩdã kí ãma ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá.”

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí ĩjũ ími drị́ Mĩrĩ drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃yị̂ la dó sĩ ãgõ vúlé ꞌdõlé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ịmvụ́jó fãrásĩ ãzíla ꞌbá cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe.” 27 Mụ́sã ĩjũ dó drị́ Mĩrĩ drị̃ gá, ãzíla ãngũ ꞌbã ụwị́ agá ꞌdĩ Mĩrĩ ãgõ dó ũkpó ĩꞌdiní údu rĩ trũ vúlé. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã kí apá agá, Úpí iti kí ị̃yị́ agá lé. 28 Ị̃yị́ icí dó ru vúlé aku dó gárĩ ãꞌdi drị̂ kí, ꞌbá fãrásĩ cẹ̃lépi rĩ kí trũ, mgbã rĩ gá aku ãsĩkárĩ Fãráwũ drị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú bĩlépi Mĩrĩ agâlé ꞌdĩ kí pírí. Ãzí ãlu ru palépi rá la ꞌdá yụ.

29 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ za kí ị̃yị́ agâ sĩ ãngũ ãꞌí gâsĩ, ị̃yị́ tu pá cí Bõrõ áni drị́ ị̃jị́ gá ãzíla drị́ ãndá gá. 30 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úpí pa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ gá nĩ ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndre kí ãvũ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí ꞌbárá cínákí drị̃ gá ị̃yị́ tị gá ꞌdãá. 31 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ ũkpõ ãmbógó Ãdróŋá drị́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ ndrelé, ụ̃rị̃ rụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé ꞌdĩ kí sĩ ãzíla ꞌbã kí dó ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ Úpí kí drị̃ gá ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Mụ́sã be.

15

Úngó Mụ́sã ꞌbã ngolé rĩ

1 Mụ́sã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ngo kí úngó ꞌdĩ Úpí nî:

“Ma úngó ngo Úpí ní, ãꞌdusĩku ndẽ ãꞌdị́ rá înga rú la ụrụgá.

Fãrásĩ kí ꞌbá cẹ̃lépi drị̃ la gá rĩ abe uꞌbé kí ị̃yị́ agá.

2 Úpí ĩꞌdi ũkpõ mádrị̂ ꞌi ãzíla ma úngó ngo ĩꞌdinî;

Ĩꞌdi ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi.

Ĩꞌdi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi, ma ĩꞌdi ịcụ́ jãꞌdâ,

Úpí má átẹ́pị drị̂, ãzíla ma ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ ungo.

3 Úpí ĩꞌdi ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi rĩ;

rụ́ la Úpí ꞌi.

4 Fãráwũ ꞌbã gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí ãsĩkárĩ abe

uꞌbé kí ị̃yị́ agá.

Ãsĩkárĩ ãmbogo Fãráwũ drị́ múké ãndânĩ rĩ kí

ịmvụ́ kí Mĩrĩ Ika rĩ agá.

5 Ị̃yị́ kị́rị́ rĩ aku kí drị̃ cí;

ꞌDe kí ị̃yị́ ị̃ndụ́ gâlé cécé írã áni.

6 Úpí, ími drị́ ãndá rĩ,

iꞌda ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ ꞌi.

7 Ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ

mí uꞌbé ꞌbá ími lẽlépi ku rĩ kí vụ̃rụ́.

Ínzị̃ ũmbã mídrị́ ãcí ru rĩ kí drị̃ gá;

Ivé kí rúmú-rúmú ásé áni.

8 Ũlí míní vúlé ũmvu sĩ rĩ

tra ị̃yị́ ụrụ gá.

Ị̃yị́ umvúlépi tũlãtũlã rĩ tra ru ãzíla tu pá Bõrõ áni;

ị̃yị́ ị̃yị́ ꞌbã ágádrị̃ gá kị́rị́ rĩ tra ru ulílé ũkpó ru.

9 Mẹ́rọ́ꞌbá ịpị́ kí ru,

‘Ma kí vú bĩ, ma kí arụ́ rá.

Ma ãko ĩꞌbadrị́ mání arálé rĩ kí awa;

Áma ꞌa la aga kî sĩ.

Ma ménéŋá mádrị̂ anzé,

ma kí ị̃lị̃kị̃ ĩꞌdi sĩ.’

10 Wó ívu kí ũlí ími ũmvu gá rĩ sĩ,

ãzíla ị̃yị́ aku kí drị̃ rá.

ꞌDe kí ị̃yị́ ị̃ndụ́ gâlé

cécé írã ꞌbã ꞌdelé ị̃yị́ ũkpó agá rĩ áni.

11 Úpí, ãꞌdi ꞌi ãdroŋa kí agá mî áni la nĩ yã?

Ãꞌdi ꞌi mî áni rĩ gá nĩ?

Dị̃zã rú ãzíla ãlá ru,

Ãzị́ míní ngalé rĩ ụ̃sụ̃táŋá ru

12 Mí ĩjũ ími drị́ ãndá rĩ

Vũ uti mẹ́rọ́ꞌbá kí rá.

13 Lẽtáŋá mídrị́ aꞌdélépi ku rĩ sĩ,

íꞌde ꞌbá míní anzélé rĩ kí drị̃.

Ũkpõ mídrị̂ sĩ mi kí andre tẽ,

ãngũ ãlá míní sĩ uꞌájó rĩ gá.

14 Sụ́rụ́ drĩ kí are la ãzíla kí yã-yã;

ũcõgõ la ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ kí rụ cí.

15 Drị̃lẹ́ Ídõmũ gá rĩ kí idé ụ̃rị̃ sĩ,

Drị̃lẹ́ Mụ̃wábụ̃ gá rĩ kí ụ̃rị̃ la kí rụ yãŋá trũ,

ꞌbá Kãnánĩ drị̂ kí aká ralé sụ́sụ́ ru;

16 ụ̃rị̃ ãmbógó la fi kí ásị́ gá nĩ.

Drĩ kí drị́ ũkpó mídrị̂ ndre

kí pá tu ãvẹ̃vị̃ kóru ụ̃rị̃ sĩ

kpere ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí alị agá, Úpí,

kpere ꞌbá míní apálé rĩ ꞌbã kí alị agá.

17 Mi kí ají ãzíla mi kí iri

ꞌbé mídrị̂ drị̃ gá,

ãngũ míní idélé míní sĩ uꞌájó rĩ gá Úpí,

ãngũ ãlápítí, Úpí míní idélé drị́ mídrị̂ sĩ rĩ ꞌi.

18 Úpí mi adru Úpí ru jãꞌdâ.”

Úngó Míríyãmũ ꞌbã ngolé rĩ

19 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí alịjó ị̃yị́ agá ãngũ ãꞌí rĩ drị̃ gâsĩ rĩ sĩ, Fãráwũ ꞌbã fãrásĩ kí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí, ꞌbá cẹ̃lépi la rĩ kí abe fi kí ị̃yị́ agâlé, Úpí ají ị̃yị́ kí drị̃ akulé mũꞌdũ. 20 Nábị̃ ũkú ru Míríyãmũ Ãrọ́nị̃ ꞌbã ámvọ́pị aꞌdụ́ kụ́lịmvá drị́ gá, ãzíla ũkú pírí bĩ kí ĩꞌdi vú, ãko ĩꞌbadrị́ úngó drị̂ trũ ãzíla úngó tuŋá trũ. 21 Míríyãmũ ngo úngó ĩꞌbanî

“Ma úngó ngo Úpí ní, ãꞌdusĩku ndẽ ãꞌdị́ rá înga rụ́ la ụrụgá.

Fãrásĩ kí ꞌbá cẹ̃lépi drị̃ la gá rĩ kí abe uꞌbé kí ị̃yị́ agá.”

Ị̃yị́ ụ̃jị́ rĩ

22 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã ꞌde dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ Mĩrĩ Ika rĩ gá rĩ sĩ, mụ kí dó ãngũ kõtórõ ru Sụ́rị̃ gá. Acị́ kí ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ụ́ꞌdụ́ na ịsụ́ kí ị̃yị́ ku. 23 Kí mụ acálé Márã gá ꞌbo, icó kí ị̃yị́ ꞌdãá rĩ mvụlé ku ãꞌdusĩku ị̃yị̂ ụ̃jị́-ụ̃jị́. (Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌbaní ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ ꞌdajó Márã ꞌi ꞌdĩ.) 24 ꞌBá unu kí Mụ́sã ụrụꞌbá gá, jọ kí, “Ãma dó mụ ãꞌdu mvụlé?”

25 Mụ́sã ꞌbã mãmálá Úpí drị̃lẹ́ gá, ãzíla Úpí iꞌda ĩꞌdiní ife dụ́lụ́. ꞌBe ife ị̃yị́ agá, ãzíla ị̃yị̂ uja dó sĩ ru ãjị́-ambamba rú mvụlé mvụ-mvụ̃.

Ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá Úpí azị ãzị́táŋá ĩꞌbaní, ãzíla ụ̃ꞌbị̃ sĩ kî. 26 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ tị are múké-múké, ãzíla ĩdrĩ ị́jọ́ áma mịfị́ gá múké rĩ kí idé áyụ, ĩdrĩ ásị́ ꞌbã ãzị́táŋá mání azịlé rĩ kí tãmbajó rá, Má icó ãyánĩ ándrá mání ajílé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá rĩ ajílé ĩmi drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ma Úpí ĩmi adrílépi rĩ ꞌi.”

27 ꞌBá ꞌdĩ mụ kí dó Ị̃lị́mụ̃ gá, ꞌdãá ị̃yị́ kídí ru rĩ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ãzíla káci kí kãlị́ ázị̂rị̃, ãzíla ri kí dó ị̃yị́ tị gá ꞌdãá ãni rú.

16

ꞌBá ꞌbã kí unujó ãkónã ãkõ sĩ rĩ

1 ꞌBá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ko kí dó pírí drị̃ mụlé angájó Ị̃lị́mụ̃ gá rĩ sĩ ãzíla ca kí dó kõtórõ umvelé Sínĩ rĩ gá, ꞌdĩ drĩdríŋĩ Ị̃lị́mụ̃ ꞌbadrị́ Sĩnáyĩ be rĩ gá ĩmbá ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwú rĩ sĩ ꞌdĩ ĩꞌbaní ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ. 2 Kõtórõ agâlé ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ unu kí Mụ́sã kí ụrụꞌbá gá Ãrọ́nị̃ be. 3 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ kí ĩꞌbaní, “Ãdrĩ ándrá ũdrã agá Úpí drị́ gá Mị̃sị́rị̃ gâlé la ándrá múké. Ãma ándrá ĩzá na ĩyõ rú ĩꞌdi ca ãmaní rá ãzíla ãma ándrá ãkónã na agá ãmaní lẽlé rĩ áni, wó ĩmi ají ãma lú kõtórõ ꞌdĩ agá ꞌdõlé sĩ ãma ụꞌdị́jó pírí ãbị́rị́ sĩ.”

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ vâ Mụ́sã nî, “Índre ma mụ ãkónã fẽlé angájó ꞌbụ̃ gâlé ĩminî, ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ ꞌbá ꞌbã mụ kí ãkónã calépi ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rá rĩ atrálé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma kí ụ̃ꞌbị̃ kí nõ sĩ icó ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩlé rá yã jõku yụ yã rĩ. 5 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá Sãbị́tị̃ ãlu-ãlu drị̂ sĩ, drĩ kí ãko ĩꞌbaní tralé rĩ kí idé ajílé jó agá, ꞌbã adru dó ĩyõ rú pâlé ị̃rị̃ sĩ, ꞌbã ndẽ jõ tralé ụ́ꞌdụ́ ãzí ꞌdã ꞌbadrị́ gá rĩ kí rá.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be jọ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩndró ꞌdĩ sĩ ĩmi dó nị̃ la rá ĩꞌdi Úpí ĩmi ajílépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi, 7 ãzíla ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩmi dị̃zã Úpí drị̂ ndre, ãꞌdusĩku are ununuŋá ĩminí unujó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ rá. Ãma dó ãꞌdi ꞌi ĩminí sĩ unujó ãma ụrụꞌbá gá?” 8 Mụ́sã jọ vâ, “Ĩmi nị̃ la ꞌdĩ Úpí ꞌi ĩꞌdiní ĩminí ĩzá fẽjó najó ĩndró sĩ ãzíla ãkónã ĩminí lẽlé rĩ fẽjó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ rĩ sĩ, ãꞌdusĩku are ununuŋá ĩmidrị́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ rá. Wó ãma ãꞌdi kî? Adru ĩmi ꞌdĩ unu ãma ụrụꞌbá gá la ku, wó ĩmi ꞌdĩ unu Úpí ụrụꞌbá gá.”

9 Mụ́sã jọ Ãrọ́nị̃ ní, “Íjọ ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí, ꞌbã amụ́ kí Úpí drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku are ununuŋá ĩꞌbadrị̂ rá.”

10 Ãrọ́nị̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ũꞌbí pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, ndre kí ãngũ kõtórõ agâlé, ãzíla dị̃zã Úpí drị̂ iꞌda ru ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá.

Ãdróŋá ꞌbã Mãnã kí fẽjó Ãlíꞌboŋá trũ rĩ

11 Úpí jọ Mụ́sã ní, 12 “Má are ununuŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌbo. Íjọ ĩꞌbaní, ‘Ị̃tọ́lọŋá sĩ ĩmi ĩzá na, ãzíla ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩmi aga ãkónã sĩ rá. Ĩmi dó sĩ nị̃ la ma Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi.’ ”

13 Ĩndró ꞌdã sĩ ãlíꞌboŋá amụ́ kí ãzíla uri kí ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí bụ́rụ́jọ́ kí drõjó rĩ gá pírí, ãzíla ụ̃ꞌbụ́tị sĩ andrẹlị́ká ka ãngũ drị̃ gá fumgbu. 14 Andrẹlị́ká la mụ ụngụ́lé ꞌbo, ãko ãzí ꞌbe ãngũ drị̃ cí. 15 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ ndrelé la ꞌbo, nị̃ kí ãkõ ãꞌdu yã rĩ gá ku iꞌdó kí ru ụzịlé cénĩ-cénĩ rú, “Ãko ꞌdĩ ãꞌdu?”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “ꞌdĩ bã sĩ ãkónã Úpí ꞌbã fẽlé ĩminí nalé rĩ ꞌi. 16 Úpí fẽ ãzị́táŋá, ‘Lẽ ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã tra ãkónã ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni. Íꞌdụ ꞌbá ãlu-ãlu mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbaní ĩꞌdi bãkụ́lẹ̃ ị̃rị̃-ị̃rị̃ calépi ĩꞌbaní rá rĩ sĩ.’ ”

17 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí cécé lũlé ĩꞌbaní ꞌdã áni, ꞌbá ãzí rĩ tra kí ãkónã ĩyõ rú ãzí rĩ tra kí were rú. 18 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ãkónã ĩꞌbaní tralé rĩ kí ụ̃ꞌbị̃lé ꞌbo, ꞌbá tralépi la ĩyõ rĩ ꞌbaní adru ambamba ku, ãzíla tralépi la were rĩ ꞌbadrị̂ adru kí dọ́dọ́ ku. ꞌBá pírí tra kí ãkónã calépi ĩꞌbaní lẽlé rĩ vú sĩ.

19 Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí ꞌbã mba jõ tã la cajó kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá ku.”

20 Wó ꞌbá ãzí rĩ are kí Mụ́sã ꞌbã tị ku mba kí tã la kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá. Ĩꞌdi mụ calé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãkónã ci kí dó ụ̃ꞌbụ rú iꞌdó kí dó ngụ̃lé ngụ̃ngụ̃. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã uꞌá ĩꞌbaní ũmbã sĩ. 21 Ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ꞌbá ãlu-ãlu ri tralé la ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni; ị̃tụ́ drĩ aká ãcí ru ꞌbo, tá acelépi rĩ kí aká rá.

22 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ sĩ, tra kí ãkónã ĩyõ rú bãkụ́lẹ̃ sụ ꞌbá ãlu-ãlu sĩ pâlé ị̃rị̃. ꞌBá drị̃lẹ́ ru ũꞌbí ꞌbadrị̂ amụ́ kí pírí ãzíla lũ kí ị́jọ́ la Mụ́sã ní. 23 Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ Úpí ꞌbã azịlé rĩ: Drụ̃sị̃ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ ãlá avị́jó Úpí ꞌbã ꞌbãlé ndú sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi. Ĩmi uꞌbé ãko ĩminí lẽlé uꞌbélé rĩ kî, ãzíla ĩmi aꞌdí ãko ĩminí aꞌdílé rĩ kî. Ĩmba ị́mbị́ la kí tã ꞌbãlé bụ́lụ́ gá ụ́ꞌdụ́ drụ̃sị̃ rĩ nî.” 24 Mba kí tã la kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá cécé Mụ́sã ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ áni, ãzíla ci ụ̃ꞌbụ rú ku jõku ngụ̃ ku. 25 Mụ́sã jọ, “Ĩna ãndrũ ĩꞌdi, ãꞌdusĩku ãndrũ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ ãlá avị́jó Úpí ꞌbã ꞌbãlé ndú sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ãzíla ĩmi icó ãkónã ịsụ́lé ãngũ drị̃ gá ãmvêlé ku. 26 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ kí agá, ĩtra ãkónã ĩmidrị̂ kî, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ la adru Sãbátũ, ãko ãzí ãkónã rú la ꞌbã adru ala gá ꞌdáyụ.”

27 Wó ụ́ꞌdụ́ ãlu Sãbátũ drị́ ꞌdã sĩ, ꞌbá ãzí rĩ fũ kí tí mụlé ãkónã tralé, wó ịsụ́ kí ku. 28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî ꞌbã jọ, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ĩmi ãzị́táŋá mádrị̂ kí gã tã mbalé úmgbé ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã? 29 Ĩndre drĩ ma Úpí ꞌi, áfẽ ĩminí Sãbátũ sĩ avị́jó ụ́ꞌdụ́ ázíyá sãbị́tị̃ ãlu-ãlu drị̂ sĩ, ĩmi ãkónã tra ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ãni. ꞌBá pírí ꞌba uꞌá kí ãngũ ãlu gá ụ́ꞌdụ́ sãbátũ drị̂ sĩ; ꞌbá ãzí ꞌbã fũ ãmvé ku.” 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá avị́ kí dó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ.

31 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umve kí ãkónã ꞌbã rụ́ mãnã. Iꞌdá ándrá cécé ũri ãzí ífí imve la áni ãzíla ãjị́ la ándrá cécé mũkátĩ idélé ãnụ́ sĩ rĩ drị̂ áni. 32 Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “Ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé rĩ íni: Ĩꞌdụ mãnã bãkụ́lẹ̃ ãlu ãzíla ĩmba tã la anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî, kí dó sĩ ãkónã ándrá mání fẽlé ĩminí nalé kõtórõ agá ꞌdãá mání ĩmi anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ndre.”

33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã jọ Ãrọ́nị̃ ní, “Íꞌdụ úmvú lụ́rụ́lụ̃rụ̃ rú la íꞌbã mãnã bãkụ́lẹ̃ ãlu ala gá. Íꞌbã ĩꞌdi Úpí drị̃lẹ́ gá tã la mbajó anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî.”

34 Ãrọ́nị̃ are ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní ꞌdã rá, idé cécé lũlé ĩꞌdiní mãnã ị́jọ́ vú nzejó rĩ ꞌbãjó sĩ tã la mbajó rá. 35 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ na kí dó mãnã ílí kãlị́ sụ, kpere ĩꞌbaní acá agá ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ri jó rĩ gá; na kí dó mãnã kpere ĩꞌbaní ca agá lõkókõrí Kãnánĩ drị̂ gá.

36 (Ãko ãꞌí rĩ ꞌbã ụ̃ꞌbị̃ŋá ífã rĩ ají kí ru lítã kãlị́ ị̃rị̃ rĩ be.)

17

Ị̃yị́ ãfũlépi írã agá rĩ

1 ꞌBá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ko kí dó drị̃ pírí mụlé kõtórõ umvelé Sínĩ gâlé wãyá co trũ Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni. Mụ kí dó rilé Rị̃fị̃dị́mụ̃ gá, wó ị̃yị́ ꞌbá ꞌbaní icólé mvụlé la ꞌdá yụ. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá iꞌdó kí dó ãwãlé Mụ́sã ụrụꞌbá gá ãzíla jọ kí, “Ífẽ ãmaní ị̃yị́ mvụlé.” Mụ́sã umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ãwã má be ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ĩmi Úpí ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

3 Wó ị̃yị́ vị́ ndẽ dó ꞌbá kí rá, iꞌdó kí dó ị́jọ́ jọlé Mụ́sã ụrụꞌbá gá. Jọ kí ĩꞌdiní, “Mí ají ãma angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmaní sĩ drị̃ cịjó ãmã anzị abe ãzíla ãnãkpá kí trũ ị̃yị́ ãkõ sĩ sĩ ũdrãjó ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã dó mãmálá Úpí drị̃lẹ́ gá, “Ma dó rá la ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌdu idé? Kí bábá lẽjó áma uꞌbéjó írã sĩ sĩ áma ꞌdịjó.”

5 Úpí umvi Mụ́sã ní, “Ímụ ꞌbá kí drị̃lẹ́ gâlé. Íꞌdụ ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí kí ãzíla íꞌdụ vâ ími drị́ gá túré ándrá míní sĩ mĩrĩ umvelé Náyĩlĩ ꞌi rĩ ꞌa gbãjó rĩ ꞌi ãzíla ímụ dô. 6 Ma mụ pá tulé ími drị̃lẹ́ gá ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá. Ígbã írã ꞌi, ị̃yị́ la dó sĩ ãfũ alagâlé ꞌbá ꞌbaní mvụlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ. 7 ꞌDa dó sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ Másã ꞌi ãzíla Mẹ̃rị́bã ꞌi, ãꞌdusĩku ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí ãwãjó ãzíla Úpí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ, “Úpí ãma agá ꞌdâ cí yã jõku ꞌdáyụ?”

ꞌBá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ndẽjó rĩ

8 ꞌBá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ amụ́ kí ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe Rị̃fị̃dị́mụ̃ gá. 9 Mụ́sã jọ Yósũwã nî, “Mí ũpẽ ãgọbị ãzí kí ãgọbị ãmadrị̂ kí agá ꞌdâ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ abe, drụ̃sị̃ ma mụ pá tulé ꞌbé drị̃ gá túré Ãdróŋá drị̂ trũ áma drị́ gá.”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ꞌdị dó ãꞌdị́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí abe Mụ́sã ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, Mụ́sã ꞌi, Ãrọ́nị̃ ꞌi ãzíla Hụ́rị̃ ꞌi tụ kí ụrụgá ꞌbé sị́ gâlé. 11 Mụ́sã drĩ drị́ inga ụrụgá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãꞌdị́ ndẽ nĩ, wó drị́ la drĩ ũrõ asị́jó vụ̃rụ́, ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ãꞌdị́ ndẽ nĩ. 12 Mụ́sã ꞌbã drị́ la dó mụ ũrõlé ꞌbo, Ãrọ́nị̃ kí Hụ́rị̃ be aꞌdụ́ kí írã ꞌbãlé Mụ́sã ní sĩ rijó drị̃ la gá. Ãrọ́nị̃ kí Hụ́rị̃ be tu kí pá, inga kí drị́ la kí ụrụgá, ꞌbá ãlu rĩ wókõ ãlu rĩ gá, ãzí rĩ wókõ ãzí rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã ꞌbã drị́ ace kí dó ũkpó ru ụrụgâsĩ kpere ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ụꞌdị́ dó ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ménéŋá sĩ.

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ísĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí bụ́kụ̃ gá sĩ ị́jọ́ ũrãjó drị̃ la gá. Lẽ ífẽ Yósũwã ꞌbã are ĩꞌdi ꞌbã bị́lẹ́ sĩ cé, ãꞌdusĩku ma mụ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị́ ꞌdĩ kí ụꞌdị́lé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá.”

15 Mụ́sã sị dó ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ, ꞌda dó sĩ rụ́ la “Úpí fẽ mání ãꞌdị́ ndẽlé rá ꞌi.” 16 Mụ́sã jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ drị́ sulé ụrụgâlé rĩ la ca kpere úmvúke Úpí drị̂ rụ́. Úpí la mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí abe jãꞌdâ!”

18

Yétẽrõ amụ́ Mụ́sã ndrelé

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Mụ́sã ꞌbã ándrị́pị Yétẽrõ átáló ru Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ are ị́jọ́ pírí Ãdróŋá ꞌbã idélé Mụ́sã ní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ kí, ãzíla Úpí ꞌbã ꞌbá kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmvé rĩ kí rá. 2 Mụ́sã ꞌbã ándrị́pị Yétẽrõ amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, ají ũkû Zĩpórã ándrá Mụ́sã ꞌbã tị pẽlé vúlé ĩꞌdi rụ̂lé rĩ ꞌi, 3 ãzíla ĩꞌdi ꞌbã anzị ị̃rị̃ rĩ kí ĩndĩ. Ngọ́pị̃ ãlu rĩ rụ́ la Gị́rị́sị̃mụ̃ ꞌi ãzí rĩ rụ́ la Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi Mụ́sã jọ, “Ári uꞌálé ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá ãmị́yọ́ŋá ru,” ꞌda dó sĩ ngọ́pị̃ rụ́ Gị́rị́sị̃mụ̃ ꞌi.* 4 Jọ vâ, “Ãdróŋá má átẹ́pị drị̂ ko áma ãzã ãzíla apá ma úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã lẽjó áma ꞌdịjó rĩ sĩ,” ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌda dó ngọ́pị̃ rụ́ Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi.†

5 Yétẽrõ amụ́ kí ị̃zẹ́pị̃ Mụ́sã ꞌbã ũkû trũ ãzíla anzịŋá kí abe kõtórõ agá ꞌbé Ãdróŋá drị́ Mụ́sã ꞌbã kí rijó rĩ ꞌbã pá gá. 6 Pẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Mụ́sã ní lũjó la kí amụ́ gẹ̃rị̃ gá ꞌdĩ, 7 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã mụ kí aꞌị́lé, kí mụ drị̃ ụfụlé ꞌbo, Mụ́sã ãvụ̃ vụ̃rụ́, ãzíla inga dó ru ĩꞌdi amvulé jụ́jụ́ sĩ. Zị kí ru vị́ sĩ, ãzíla mụ kí filé Hémã agâlé. 8 Mụ́sã nze Yétẽrõ ní ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ rụ́ ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá, ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pajó rĩ kí pírí. Nze vâ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí cãndí ịsụ́jó gẹ̃rị̃ gá ãzíla Úpí ꞌbã kí pajó rĩ.

9 Yétẽrõ la mụ ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé múké sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pajó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ gá rĩ arelé ꞌbo, ãyĩkõ fụ ĩꞌdi rá, 10 Yétẽrõ jọ, “Ícụ́ Úpí ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã ĩmi apájó angájó úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ gá rĩ sĩ! Ícụ́ Úpí ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí apájó ĩꞌbaní adrujó ãtíꞌbó ru rĩ gá rĩ sĩ. 11 Ánị̃ dó úꞌdîꞌda Úpí ndẽ ãmbõgõ sĩ ãdroŋa ãzí ꞌbá ꞌbã kí ị̃nzị̃lé ãzí rĩ kí pírí rá, ãꞌdusĩku idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ sĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí uꞌé agá ũnzí.” 12 Yétẽrõ Mụ́sã ꞌbã ándrị́pị ají dó ãko fẽlé ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú rĩ kí, ãko ãwãꞌdĩfô rú fẽlé Ãdróŋá ní rĩ kí abe; ãzíla Ãrọ́nị̃ amụ́ kí ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí ãkónã idélé ndú ãrútáŋá ru ꞌdĩ nalé Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá.

ꞌBá ị́jọ́ lịlẹ́pi ri kí ũpẽjó rĩ

13 Drụ̃sị̃ íni Mụ́sã ri úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ lịlẹ́. ꞌBá fẽ kí ĩꞌdiní sáwã sĩ avị́jó ku iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere ĩndró sĩ. 14 Yétẽrõ lã mụ ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ndrelé pírí ꞌbo, zị Mụ́sã ꞌi, “Ị́jọ́ míní idélé sĩ ꞌbá pírí kí ꞌbã ị́jọ́ lịjó mi ꞌi ꞌdĩ ãꞌdu? Mi kí nga pírí mi ꞌi la ãꞌdu sĩ, ꞌbá pírí ꞌbaní sĩ pá tujó ími andre gá iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere ĩndró sĩ?”

15 Mụ́sã umvi Yétẽrõ ní, “Ãꞌdusĩku ꞌbá kí amụ́ má rụ́ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ nị̃lé. 16 ꞌBá drị̃ kí ị́jọ́ ịsụ́ kí drĩdríŋĩ gá, ála ají la mádrị́, ãzíla ma dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ awa ãꞌdi pịrị la nĩ jõku ãꞌdi pịrị ku la nĩ ãzíla ma ĩꞌbaní ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí lũ rá.”

17 Yétẽrõ jọ dó Mụ́sã ní, “Ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ adru múké ku. 18 Mi mụ ãndẽlé ꞌbá amụ́lépi mí rụ́ ꞌdĩ kí abe rá. Ãzị́ ꞌdĩ míní ngalé áꞌdụ̂sĩ rĩ gá ambamba. 19 Mí are drị̃ ị́jọ́ áma tị gá rĩ, ãzíla Ãdróŋá la ími ãzã ko rá. Ĩꞌdi múké la míní pá tujó ꞌbá kí kẹ̃jị́ gá Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí ãwãjó rĩ kí lũjó ĩꞌdinî. 20 Mí imbá kí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩ ãzíla gbíyã múké rĩ kí sĩ ꞌbã nị̃ kí rû sĩ kí ãꞌdu idé yã rĩ gá cé. 21 Ũꞌbãjó la ꞌdĩ drị̃ gá, lẽ mí ũpẽ ꞌbá icólépi rá rĩ kí, lẽ ꞌba adru kí ꞌbá idélépi ụ̃rị̃ sĩ Ãdróŋá sĩ rĩ kî, icójó ásị́ tịjó kí drị̃ gá rá ãzíla ꞌbá séndẽ sĩ ꞌba mịfị́ sajó rĩ ngụ̃lépi ũnzí rĩ kî. Íꞌbã kí ãmbogo rú ị́jọ́ lịlẹ́ ꞌbá álĩfũ drị̂ kí, ꞌbá túrú drị̂ kí, ꞌbá kãlị́ tõwú drị̂ kí, ãzíla ꞌbá mụdrị́ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. 22 Ífẽ ꞌbã nga kí ãzị́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó ụ́ꞌdụ́ pírí. ꞌBã lị kí ị́jọ́ were rĩ kí, ị́jọ́ ãnzị rĩ kí ꞌba ají kí kí mídrị́. Ãzị́ la sĩ adru míní ĩpé ru drĩ kí ãzị́ ꞌbã ãnzị ale mí be rĩ gá. 23 Ídrĩ idé la ꞌdĩ áni, ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mídrị́ rĩ sĩ mí icó ãndẽlé ãzị́ sĩ ku, ꞌbá ꞌdĩ kí pírí mụ lị́cọ́ gâlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla kí ịsụ́ la ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí úde kí rá.”

24 Mụ́sã are ị́jọ́ Yétẽrõ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí rá ãzíla idé ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí rá. 25 Mụ́sã ũpẽ ꞌbá icólépi rá rĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá. Ũpẽ ꞌbá ãmbogo rú ị́jọ́ lịlẹ́pi ꞌbá álĩfũ, ꞌbá túrú, ꞌbá kãlị́ tõwú, ãzíla ꞌbá mụdrị́ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kî. 26 Nga kí ãzị́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ ãsị̃ŋá kóru, kí ị́jọ́ ãnzị rĩ kí ájí Mụ́sã drị́, kí ĩpé rĩ kí ị́jọ́ de lịlẹ́ nĩ.

27 Mụ́sã azị dó ándrị́pị̃ Yétẽrõ be, ꞌbã dó pá la ãzíla mụ dó sĩ ĩꞌdidrị́ sụ́rụ́ gâlé.

19

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí adrujó ꞌbé Sĩnáyĩ gá rĩ

1 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ, acị́ kí ĩmbá ị̃rị̃ ãzíla ĩmbá na rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ sĩ ãzíla acá kí dó ꞌbé Sĩnáyĩ gá. 2 ꞌDĩ ĩꞌbã kí ãngũ Rị̃fị̃dị́mụ̃✡ drị̂ aꞌbejó ꞌbo rĩ gá, fi kí dó ãngũ kõtórõ rú Sĩnáyĩ drị̂ agá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó ꞌdãá ãngũ kõtórõ rú ꞌbé Sĩnáyĩ drị̂ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gâlé ru.

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ dó Ãdróŋá rụ́ ꞌbé sị́ gâlé, ãzíla Úpí umve dó ĩꞌdi ꞌbé agâlé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ị́jọ́ míní mụlé jọlé ꞌbá Yãkóꞌbõ drị́ lị́cọ́ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ: 4 ‘Ĩmĩ ãmgbã rĩ ndre kí ị́jọ́ mání idélé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ kí ĩmi mịfị́ sĩ cé, ãzíla mání ĩmi ụꞌdụjó ụ́pụ́pị́ sĩ cécé yụ́kụ́ ꞌbã mvaka kí ụꞌdụjó rĩ áni sĩ ĩmi ajíjó má rụ́ ꞌdõlé. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ áma ru ásị́ pírí sĩ ãzíla tị icíma mádrị́ ĩmi abe rĩ tãmba rá, sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí agá ꞌdâ ĩmi adru ꞌbá mání áma ásị́ ꞌbãjó rĩ kî. Ụ̃nọ́kụ̂ táni adru agá má ãni tí, 6 ĩmi ãtalo Úpí drị̂ kî ãzíla sụ́rụ́ ãlá rĩ kî.’ ꞌDĩ kí ị́jọ́ míní mụlé jọlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ri kî.”

7 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã mụ dó ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí tralé sĩ amụ́jó ị́jọ́ tá Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí vú nzejó kí drị̃lẹ́ gá ĩꞌdĩ ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó ĩꞌdiní ꞌbã jọ rĩ áni. 8 ꞌBá pírí ãꞌị̃ kí dó tị ãlu sĩ, “Ãma ị́jọ́ pírí Úpí ꞌbã jọlé rĩ kí idé rá.” ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã agụ dó umvitáŋá la vúlé Úpí rụ̂lé.

9 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ma mụ amụ́lé mí rụ́ ꞌdõlé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị la agâ sĩ, ꞌbá kí dó ãma are ị́jọ́ jọ agá mí be kí dó sĩ ásị́ ꞌbã ími drị̃ gá jãꞌdâ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã iꞌda dó ị́jọ́ tá ꞌbá ꞌbã kí jọlé rĩ kí Úpí nî.

10 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ímụ ꞌbá ꞌba rụ̂lé mí itú kí adrujó ãlá ru ãndrũ cajó kpere drụ̃sị̃. ꞌBã ũjĩ kí ĩꞌbã bõngó kí ãlá ru, 11 ãzíla ụ́ꞌdụ́ na la sĩ ꞌbã adru kí bábá ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úpí la asị́ vụ̃rụ́ ꞌbá ꞌba rụ́ ꞌdõlé ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá ꞌdãá ꞌbá pírí kí dị̃ ĩꞌdi ndre sĩ. 12 Íꞌbã lõkókõrí ꞌbé pá gâsĩ trộkị́lịrị ãzíla ílũ ꞌbá ꞌbaní, ꞌbã mba kí ru tã ꞌbã alị kí jõ lõkókõrí ꞌdĩ drị̃ gâsĩ sĩ tụjó ꞌbé sị́ gâlé ku ãzíla ꞌbã ca kí jõ ꞌbé pá gâlé ku. ꞌBá ꞌbé ụrụꞌbá alólépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá. 13 Lẽ úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ jõku úcã ĩꞌdi ꞌé sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã aló ụrụꞌbá la drị́ sĩ ku drĩ táni adru ꞌbá jõku ãnãkpá, âꞌị̃ ĩꞌdiní adrulé ídri ku. Údrĩ dó gũká vu sáwã ãzo rú ꞌbo, ꞌbá kí dó tụ ꞌbé sị́ gâlé ĩndõ.”

14 Mụ́sã la mụ asị́lé ꞌbé sị́ gâlé rĩ sĩ ꞌbá ꞌba rú ꞌdõlé ꞌbo, itú dó ꞌbá kí sĩ kí ꞌbãjó ãlá ru ãzíla ũjĩ kí dó ĩꞌbã bõngó kî. 15 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã jọ dó ꞌbá ꞌbanî, “Ĩmi itú ĩmi ụ́ꞌdụ́ na la sĩ bábá. Ĩmi icí ĩmi ũkû ĩmidrị̂ kí abe ku.”

16 Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ na rĩ drị́ gá rĩ sĩ ãvi ꞌbã ụ̃kpẹ̃ŋá ãzíla ũnĩŋá iꞌdó dó nĩ, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị la aku dó ꞌbé ꞌbã drĩ cí, ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ gũká ãni kụlépi re la akụ́ dó nĩ. ꞌBá pírí bụ́rụ́jọ́ gá rĩ iꞌdó kí dó yãlé yã-yã. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌde dó ꞌbá kí drị̃ trũ fũjó bụ́rụ́jọ́ kí agá ꞌdãá trũ mụjó Ãdróŋá rụ̂lé, utu kí dó pá ꞌbé pá gá ꞌdãá. 18 Ãcíkã ĩmũlũ dó ꞌbé Sĩnáyĩ pírí, ãꞌdusĩku Úpí asị́ dó rilé ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá ãcí agâ sĩ. Ãcíkã la tụ dó ꞌbụ̃ gâlé cécé ãcíkã úká drị̂ áni, ꞌbê iꞌdó ru ayalé ũkpó sĩ, 19 gũká ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ iꞌdó dó ꞌụlé rere ũkpó sĩ drị̃ gá drị̃ gá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã la dó ị́jọ́ jọ, Ãdróŋá dó umvi la ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ. 20 Úpí asị́ dó ꞌbé Sĩnáyĩ ꞌbã drị̃ gá umve dó Mụ́sã ĩꞌdi rụ́ ꞌbé ꞌbã drị̃kã gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã tụ dó rá, 21 Úpí jọ dó Mụ́sã nî, “Ísị vụ̃rụ́ ꞌbá ꞌba rụ̂lé mí itré kí ꞌbã alị kí jõ lõkókõrí ũkpõ sĩ amụ́jó Úpí ndrejó ku, ꞌbá ũꞌbí kí mụ ũdrãlé ku. 22 Táni ãtalo amụ́lépi ãni rú Úpí rụ́ rĩ kî, ꞌbã itú kí ru ꞌbãjó ãlá ru cénĩ, jõ íni ku ma drị̃rịma fẽ ĩꞌbaní rá.”

23 Mụ́sã jọ Úpí ní, “ꞌBá icó kí tụlé mí rụ́ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé ku ãꞌdusĩku ími ãmgbã rĩ itré ãma ꞌbo, ‘Lõkókõrí míní ꞌbãlé trộkị́lịrị sĩ ꞌbê ꞌbãjó ãlá ru rĩ sĩ.’ ”

24 Úpí umvi, “Ísị vụ̃rụ̂lé mí ají Ãrọ́nị̃ ụrụgá ꞌdõlé ĩndĩ. Wó ãtalo kí ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí abe ꞌbã amụ́ kí Úpí rụ́ ụrụgá ꞌdõlé ku, drị̃ kí amụ́ rá kí ũdrã rá.”

25 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã sị dó ꞌbá ꞌba rụ̂lé ãzíla nze ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú ĩꞌbaní.

20

Ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ mụdrị́ rĩ kî

(Ãzị́táŋá Amviŋá 5:1-21)

1 Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kî:

2 “Ma Úpí Ãdróŋá mídrị́ ími anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé, míní ándrá adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ ꞌi.

3 “Lẽ mí ị̃nzị̃ ãdróŋá ãzí ku wó lú Ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ.

4 “Lẽ mí idé míní íꞌdá ãko ãzí ãni ꞌbụ̃ gá jõku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá jõku ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá la ãni ku. 5 Lẽ ítị̃ ími ãja vụ̃rụ́ ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní jõku mí ị̃nzị̃ kí ku, ãꞌdusĩku ma Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ma Úpí ãjã rú rĩ ꞌi. Ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị̂ abe cajó kpere áꞌbị́ anzị na ãzíla sụ rĩ ꞌba rụ́. 6 Wó ma lẽtáŋá mádrị̂ iꞌda ꞌbá áma lẽlépi ãzíla ãzị́táŋá mádrị̂ tãmbalépi rĩ ꞌbã anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé álĩfũ álĩfũ rĩ ꞌbaní.

7 “Mí ayú Úpí mídrị̂ ꞌbã rụ́ ị́jọ́ ũnzí gá ku, ãꞌdusĩku ma Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma rụ́ ayúlépi yã ꞌdâ rĩ ní rá.

8 “Mí ũrã ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ ãzíla ímba tã la ãlá ru. 9 Ínga ãzị́ mídrị̂ kí ụ́ꞌdụ́ ázíyá, 10 Wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ sĩ avị́jó pẽlé ndú Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní rĩ. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, táni mi ꞌi, anzị mídrị̂ kí, ãtíꞌbó mídrị̂ kî, ãnãpká mídrị̂ kî, táni ãmị́yọ́ŋá uꞌálépi mídrị́ sụ́rụ́ gá ꞌdâ rĩ kí abe pírí ãzị́ ngaŋá ꞌdá yụ. 11 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ sĩ, Úpí ꞌbã ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be, ị̃yị́, ãzíla ãko pírí ala gá rĩ kí abe, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ avị́ dô sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí wi sụ̃sụ́ Sãbátũ drị̃ gá ãzíla ꞌbã ĩꞌdi ãlá ru.

12 “Íru mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ gá.

13 “Lẽ íꞌdị ꞌbá ku.

14 “Lẽ ínga ãwụ̃ ku.

15 “Lẽ mí ụ̃gụ̃ ãko ku.

16 “Lẽ mí alị́ ĩnzõ mî jĩránĩ rụ́ ku.

17 “Lẽ ími ũlẽ ꞌbã ãngã mî jĩránĩ ꞌbã jó sĩ ku. Lẽ ími ũlẽ ꞌbã ãngã ĩꞌdi ꞌbã ũkú sĩ ku, ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ sĩ ku, tị́ kí sĩ ku, kãyĩnõ kî sĩ ku, jõku ãko ãzí pírí ĩꞌdi ꞌbã trũ adrujó ꞌdĩ kî sĩ ku.”

ꞌBá idé kí ụ̃rị̃ sĩ

18 ꞌBá kí mụ ãvi ãzíla gũká ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé, ꞌbé ꞌbã ãcíkã gbụ́gbụ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, yã kí ụ̃rị̃ sĩ yã-yã ãzíla tu kí sĩ pá rá-rá ru. 19 Jọ kí Mụ́sã nî, “Íjọ ãmaní ị́jọ́ mi ꞌi, ãma are la rá, wó Ãdróŋá drĩ ị́jọ́ jọ ãmaní nĩ ãma ũdrã rá.”

20 Mụ́sã umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku; Ãdróŋá amụ́ lú ĩmi ụ̃ꞌbị̃lé, ãzíla ĩmi sĩ ĩꞌdi ụ̃rị̃, ĩmi sĩ ásị́ ꞌbã sĩ tị la arejó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi idé rú dó sĩ ị́jọ́ ũnzí ku.” 21 Wó ꞌbá ri kí pá tulé rá-rá ru, Mụ́sã mụ ãni rú ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị Ãdróŋá ꞌbã adrujó ꞌdã gâlé nĩ áꞌdụ̂sĩ.

Ãzị́táŋá Ãlĩtárĩ drị́ gá rĩ

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî ꞌbã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩndre áma mgbãrĩ ꞌbã ị́jọ́ ájọ agá ĩminí angájó ꞌbụ̃ agâlé íngoní yã rĩ gá rá. 23 Ĩmi ũꞌbã ãdroŋa ãzí ĩminí idélé sílĩvã sĩ jõku gólũdĩ sĩ la kí ị̃nzị̃lé má be ku. 24 Ĩsị mání ãlĩtárĩ ũdrí sĩ, ãzíla ĩmi idé ídétáŋá ĩmidrị́ kãbĩlõ sĩ ãzíla tị́ sĩ ídétáŋá ivélé pírí ãzíla ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ kí drị̃ la gá. Ãngũ pírí mání pẽlé ndú áma ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ma amụ́, ma dó sĩ ĩminí sụ̃sụ́ wi. 25 Ĩdrĩ mání ãlĩtárĩ sị írã sĩ, ĩmi idé ĩꞌdi írã upalé upâ rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku írã upalé upâ rĩ adru múké ãzị́ mádrị̂ kí ngajó ku. 26 Ĩsị ãlĩtárĩ ãpị́kẹ trũ sĩ tụjó drị̃ la gâlé ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ĩmi pílípílí iꞌda ĩminí tụ agá ụrụgâlé ãpị́kẹ gâsĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ rá.

21

ꞌBá Ĩbũrãníyã rú ãtiꞌbo rú rĩ kî

1 “Ãzị́táŋá ꞌdĩ kí míní mụlé lũlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kî:

2 “Ídrĩ ꞌbá mî sụ́rụ́ ru Ĩbũrãníyã rú la ĩgbã ãtíꞌbó ru, lẽ ꞌbã nga ãzị́ míní ílí ázíyá, ílí ázị̂rị̃ rĩ sĩ ítrũ ĩꞌdi rá ími ũfẽŋâ kóru. 3 Drĩ ándrá amụ́ áꞌdụ̂sĩ lẽ ꞌbã mụ drị̃lẹ́ mgbọ sĩ áꞌdụ̂sĩ, wó drĩ ándrá adru ũkû trũ lẽ ꞌbã mụ kí ũkû be. 4 Ĩꞌdi ꞌbã ãmbógô drĩ ĩꞌdiní ũkú fẽ nĩ drĩ ãtíꞌbô ní anzị kí tị rá, ála ágọ́bị̂ trũ rá, wó ũkû kí anzị abe ace ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ãni.

5 “Wó ãtíꞌbô drĩ jọ la, ‘Álẽ mâ ãmbógô ꞌi, mâ ũkû kí anzị abe rá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ álẽ áma trũlé ku.’ 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmbógó ĩꞌdidrị̂ la dó ĩꞌdi agụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ála dó ĩꞌdi agụ kẹ̃jị́tị jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá jõku ị́dị́ŋá kẹ̃jị́tị drị̂ gá, sĩ bị́lẹ́ la lũjó ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbô la dó ace ãmbógô ꞌbã pálé gá jãꞌdâ.

7 “Ágọ́bị́ ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị̃ ị̃tụ̃ndã ãtíꞌbó ru, útrũ ĩꞌdi cécé ágọ́bị́ ãtíꞌbó ru rĩ drị̂ áni ku. 8 Ãmbógó ĩzóŋá ꞌdĩ ĩgbãlépi ãtíꞌbó ru rĩ drĩ ĩꞌdi lẽ ĩꞌdiní ũkú ru, wó ĩzóŋá ꞌdĩ drĩ ãyĩkõ fẽ ĩꞌdiní ku, ꞌbã ị̃tụ̃ndã ĩꞌdi átẹ́pị̃ ní vúlé. Lẽ ꞌbã ị̃tụ̃ndã ĩꞌdi drị̃ gá ꞌbá ãzí ãmị́yọ́ŋá ru la ní ku ãꞌdusĩku drĩ ĩꞌdi ị̃tụ̃ndã rá ífí la mba ị́jọ́ ĩꞌbaní itúlé rĩ tã ku. 9 Wó ãmbógó ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ drị̂ drĩ kí ị́jọ́ itú ĩzóŋâ be sĩ ĩꞌdi ĩgbãjó ngọ́pị̃ nî, lẽ ꞌbã ꞌbã dó ĩꞌdi ãtíꞌbó ru ku be la rá la ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị rú.

10 “Ágọ́bị́ ũkú ãtíꞌbó ru rĩ ĩgbãlépi rĩ drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú ãzí aꞌdụ́, lẽ ꞌbã nde ĩꞌdi ãko ĩꞌdidrị́ ãkónã rú, bõngó ru, ãzíla adrujó ágọ́bị́ kí ũkú be rĩ kî sĩ ku. 11 Drĩ ĩcẽ ị́jọ́ na ꞌdĩ kí idéŋá sĩ ĩꞌdiní rá, útrũ ũkú ꞌdĩ rá, ꞌbá ãzí ꞌbã ũfẽ séndẽ sĩ ĩꞌdi unzejó ku.

Ị́jọ́ ꞌbá adrájó rĩ

12 “ꞌBá ꞌbá ãzí colépi ãzíla ĩꞌdi ꞌdịlépi káyĩ rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá. 13 Wó drĩ adru drị̃lẹ́ ũnzĩ Ãdróŋá ꞌbã ajílé sĩ ĩꞌdi fẽjó drãjó ĩꞌdidrị́ gá nĩ la yã áni, ma ãngũ ĩꞌdiní sĩ apájó ru zị̃jó rĩ iꞌda rá. 14 Wó ꞌbá ãzí drĩ ꞌbá ꞌdị círí ru, drĩ sĩ apá ru zị̃lé ãlĩtárĩ mádrị̂ gá, lẽ ásé ĩꞌdi dịlé rá.

15 “ꞌBá átẹ́pị̃ kí colépi ãndrẽ be rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

16 “ꞌBá ꞌbá kí ụrụlépi ũkpõ sĩ sĩ kí ị̃tụ̃ndãjó jõku kí tãmbajó ĩꞌdiní ãtíꞌbó ru rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

17 “ꞌBá átẹ́pị̃ kí uꞌdálépi ãndrẽ be rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

18 “ꞌBá ãzí drĩ kí ru co kí drĩdríŋĩ gá údrĩ dó sĩ ãzí rĩ dị írã sĩ jõku bụ́nị́yã sĩ wó drĩ drã ku ãzíla drĩ ru la vụ̃rụ́ mgbọ́lọ́ sị́, 19 ꞌbá dịlé rĩ drĩ ru imbá acị́lé túré sĩ ĩꞌdi ꞌbã pá sĩ, ꞌbá ĩꞌdi dịlépi rĩ ní úfẽ drị̃rịma ku be la rá la ĩꞌdi ágọ́bị́ dịlé ꞌdã tãmba kpere ĩꞌdi ꞌbã adrí agá múké-múké rá ká. ꞌBã ũfẽ ụ́ꞌdụ́ ágọ́bị́ dịlé rĩ ꞌbã izalé sĩ uꞌájó vũ gâsĩ rĩ kí rá.

20 “Bá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ gbã ĩꞌdidrị́ sĩ káyĩ rá, lẽ ꞌbã ịsụ́ drị̃rịma rá, 21 wó ãtíꞌbô drĩ drã ku drĩ ru imbá ụ́ꞌdụ́ ãlu jõku ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ vúlé gá rá, ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãmbógô ꞌbã ãko rĩ sĩ úca dó sĩ ãmbógô ní drị̃rịma fẽlé ku.

22 “Ãgọbị ãzí drĩ kí ru co, drĩ kí ũkú ꞌa trũ la sị̃ sĩ ngọ́tị̂ ní ãfũjó rá, wó ãko ãzí drĩ ũkû idé ũnzí ku, ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ idélépi rĩ ꞌbã ũfẽ kí ãko ágô jõku kẹ́sị̃ ꞌbã lịlẹ́ kí drị̃ gá rĩ rá. 23 Wó údrĩ ĩꞌdi ĩpẽŋã trẹ̃yị́ drĩ sĩ drã rá, ídri ꞌbã ụfụ kí drị̃ ídri be, 24 mịfị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ mịfị́ be, sị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ sị́ be, drị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ drị́ be, pá ꞌbã ụfụ kí drị̃ pá be, 25 ívéŋá ꞌbã ụfụ kí drị̃ ívéŋá be, ãkõzá ꞌbã ụfụ kí drị̃ ãkõzá be, kụ̃ŋá ꞌbã ụfụ kí drị̃ kụ̃ŋá be.

26 “ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ ꞌbã mịfị́ gbã rá mịfị́ la drĩ sĩ ru iza rá, lẽ ꞌbã aꞌbe ĩꞌdi mụlé drị̃lẹ́ mgbọ rú sĩ ãtíꞌbó ꞌdã ꞌbã mịfị́ ũfẽjó. 27 Drĩ sị́ ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ drị̂ adị́ rá, lẽ ꞌbã aꞌbe ĩꞌdi mụlé drị̃lẹ́ mgbọ rú sĩ ãtíꞌbó ꞌdã ꞌbã sị́ ũfẽjó.

28 “Mọ́nị̃gọ́ drĩ ágọ́bị́ jõku ũkú ãzí fụ káyĩ, lẽ úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ káyĩ ꞌbá ãzí ꞌbã na ĩzá la ku. Wó ícó tị́ ꞌdị́pị rụlé ị́jọ́ ꞌbá drãlépi rĩ drị̂ sĩ ku. 29 Drĩ adru tị́ ũmbá ꞌbá fụlépi fụ̃fụ̃ la, újọ jõ ị́jọ́ la ꞌdị́pị ní tí gĩ jõ ĩꞌdi ku wó drĩ ágọ́bị́ jõku ũkú ãzí fụ káyĩ rá, úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ ãzíla lẽ úꞌdị vâ ꞌdị́pị̃ rá. 30 Wó údrĩ ãko ãzí ũfẽ rú la lị ĩꞌdi drị̃ gá sĩ ru unzejó, ꞌbã ũfẽ ãko lịlẹ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ rá. 31 Mọ́nị̃gộ drĩ vâ ꞌdị́pị̃ ꞌbã ngọ́pị jõku ị̃zẹ́pị̃ fụ, ála vâ ãzị́táŋá ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá ꞌbã kí drị̃ gá. 32 Mọ́nị̃gộ drĩ ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru ãmbógó ãzí ãni la fụ, tị́ ꞌdị́pị ꞌbã ũfẽ ãmbógó ãtíꞌbó ꞌdã drị̂ séndẽ ífí-ífí sílĩvã kãlị́ na sĩ ãzíla úꞌbé mọ́nị̃gọ́ ꞌdã írã sĩ rá.

33 “ꞌBá ãzí drĩ ꞌbụ́ ga drĩ tị la uꞌbé ku jõku drĩ ꞌbụ́ ꞌbá ãzí ꞌbã galé la tị nzị̃ mgbọ ãnãkpá ãzí drĩ aꞌdé ala gá, 34 ꞌbụ́ ꞌdị́pị ꞌbã ũfẽ ãnãkpá drãlépi rĩ ꞌbã ꞌdị́pị ꞌi séndẽ sĩ ãzíla ãnãkpá drãlépi rĩ la dó ace ꞌbụ́ ꞌdị́pị ãni.

35 “ꞌBá ãzí ꞌbã mọ́nị̃gọ́ drĩ ꞌbá ãzí ãni la fụ káyĩ, lẽ îtụ̃ndã mọ́nị̃gọ́ ídri rĩ rá ꞌbã awa kí séndẽ la kí trũ-trũ ãzíla ꞌbã awa kí vâ ĩzá mọ́nị̃gọ́ drãlépi rá rĩ drị̂ trũ-trũ. 36 Wó údrĩ ándrá nị̃ la mọ́nị̃gọ́ ꞌdĩ ũmbá ru ĩꞌdi mọ́nị̃gọ́ kí fụfụ̃, wó ꞌdị́pị̃ drĩ ĩꞌdi gĩ ku, lẽ ꞌbã ũfẽ mọ́nị̃gọ́ drãlépi rá rĩ mọ́nị̃gọ́ sĩ. Mọ́nị̃gọ́ drãlépi rá rĩ dó ace mọ́nị̃gọ́ tá ĩꞌdi fụlépi rĩ ꞌbã ꞌdị́pị ãni.

22

Ãzị́táŋá ãko kí drị̃ gá rĩ

1 “ꞌBá ãzí drĩ tị́ jõku kãbĩlõ ụ̃gụ̃ ãzíla drĩ ĩꞌdi lị jõku ị̃tụ̃ndã rá, lẽ ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ũfẽ tị́ ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé ãlu rĩ tị gá tị́ kí tõwú, ãzíla kãbĩlõ ãlu ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ tị gá kãbĩlõ kí sụ. 2 Údrĩ ụ̃gụ́ꞌbá rụ jó tị nũ agá ị́nị́ sĩ ãzíla údrĩ ĩꞌdi gbã káyĩ rá, ị́jọ́ ãzí lịlẹ́ ꞌbá ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãrí asulépi la drị̃ gá la ꞌdá yụ. 3 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ ru nga ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ãngũ ụwị́ rá ká, ꞌbá ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãrí asulépi rĩ idé ị́jọ́ ũnzí la.

“Lẽ ụ̃gụ́ꞌbâ ꞌbã ũfẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ tị rá, wó ãko ãzí drĩ adru ĩꞌdidrị́ ũfẽjó la yụ, lẽ îtụ̃ndã ĩꞌdi ãtíꞌbó ru sĩ ãko ꞌdã tị ũfẽjó.

4 “Údrĩ ãnãkpá ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ ịsụ́ ĩꞌdidrị́ ꞌdãá ídri, jõ nõ mọ́nị̃gọ́ yã, kãyĩnõ yã jõku kãbĩlõ yã lẽ ꞌbã ũfẽ tị la pâlékó ị̃rị̃ sĩ.

5 “ꞌBá drĩ ĩꞌdi ꞌbã ãnãkpá kí ucé ámvụ́ agá jõku ámvụ́ zãbíbũ drị̂ agá ãzíla drĩ kí aꞌbe ị̃sálị filé ꞌbá ãzí ꞌbã ámvụ́ agá, lẽ ꞌbã ũfẽ tị la ãkónã kalépi múké ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá rĩ sĩ.

6 “ꞌBá ãzí drĩ ãcí su velé drĩ ru iré ãngũ ásé ru rĩ agá pírí sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ãkónã tralé ámvụ́ agá jõku zolépi zozõ jõku ãko ámvụ́ agá rĩ kí ivéjó pírí rá, lẽ ꞌbá ãcí sulépi rĩ ꞌbã ũfẽ ãkónã velépi rĩ kí tị rá.

7 “ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã séndẽ jõku ãko ãzí kí fẽ tãmbalé jĩránĩ drị́ ãzíla údrĩ kí ụ̃gụ̃ ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị́ jó agâlé rá, údrĩ ụ̃gụ́ꞌbá la rụ rá, lẽ ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ũfẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ kí tị pâlékó ị̃rị̃. 8 Wó údrĩ ụ̃gụ́ꞌbá la rụ ku, lẽ ꞌbá ãko kí fẽjó ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã amụ́ pá tulé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá sĩ amájó la ꞌdụ nõ ãko ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị̂ kí nĩ yã áni. 9 Ãgátã drĩ ãfũ ꞌbá ị̃rị̃ kí drĩdríŋĩ gá jõ nõ mọ́nị̃gọ́ yã, kãyĩnõ yã, kãbĩlõ yã, bõngó yã, jõku ãko ãzí cí ãvĩlépi ãvĩ-ãvĩ la drị̃ gá, ꞌbá ãlu-ãlu drĩ jọ la, ‘Ãko ꞌdĩ mâni,’ ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ají kí ị́jọ́ ꞌdĩ amálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. Lẽ ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã ũfẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị́ pâlékó ị̃rị̃ sĩ.

10 “ꞌBá ãzí drĩ nõ mọ́nị̃gọ́ yã, kãyĩnõ yã, kãbĩlõ yã, jõku ãnãkpá ãzí fẽ tã mbalé ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị́ wó drĩ drã rá, adrá rá jõku ãvĩ rá ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋá kóru, 11 lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ ãngũ sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ gá ũyõ nalé sĩ jọjó la má ụ̃gụ̃ ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãnãkpá ku. Lẽ ꞌdị́pị ꞌbã ãꞌị̃ dó ãvĩ rá rĩ gá rá ãzíla ꞌbá ꞌdã ꞌbã ũfẽ dó sĩ ãrígó tị lã ku. 12 Wó údrĩ ãnãkpá ꞌdã ụ̃gụ̃ jĩránĩ drị́ rá, lẽ ꞌbã ũfẽ tị la ꞌdị́pị̃ drị́ rá. 13 Ãnãkpá ásé agá la drĩ ĩꞌdi ci nalé rá, lẽ ꞌbá tã lã mbalépi rĩ ꞌba ajị́ ị́mbị́ la acelépi rĩ sãdínĩ rú iꞌdalé ꞌdị́pị̃ ní rá ãzíla icó dó sĩ tị la ũfẽlé ku.

14 “ꞌBá ãzí drĩ ãnãkpá aꞌị́ ĩꞌdĩ ꞌbã jĩránĩ drị́ ꞌbo ãnãkpâ drĩ adrá rá jõku drã rá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ꞌdị́pị̃ ꞌdáyụ, lẽ ꞌbá aꞌị́lépi la rĩ ꞌbã ũfẽ tị la rá. 15 Wó ꞌdị́pị la drĩ adru sáwã ĩꞌdi ꞌbã drãjó rĩ sĩ cí, ûfẽ tị la ku. Wó údrĩ ãnãkpâ ꞌdụ pãngísã rú, ûfẽ tị la ku ãꞌdusĩku séndẽ sĩ ĩꞌdi ĩpãngĩsãjó rĩ ca tị la ũfẽjó rá.

Ãzị́táŋá sĩ ũꞌbí kí tã mbajó rĩ

16 “Ágọ́bị́ ãzí drĩ ĩzóŋá bíkĩrã rú drĩ ũyõ sõlépi ágọ́bị́ ãzí ꞌdụjó ĩꞌdi ꞌbã ágó ru ku la ulé sĩ ru lajó ĩꞌdi sĩ, lẽ ꞌbã ũfẽ ãjẹ̃ ĩzóŋá ꞌdã drị̂ ꞌbã ꞌdụ dó ĩꞌdi ĩꞌdiní ũkú ru. 17 Wó ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị̃ drĩ ĩꞌdi uga fẽlé ágọ́bị́ ꞌdã ní úmgbé, lẽ ꞌbã ũfẽ ãjẹ̃ sĩ izonzi bíkĩrã rú rĩ kí ĩgbãjó rĩ ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị̃ drị́ rá.

18 “Ũkú ũjõgõ ãzị́ ngalépi rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

19 “ꞌBá ru lalépi ãnãkpá sĩ rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

20 “ꞌBá ídétáŋá idélépi ãdroŋa ndú ndú ꞌdĩ ꞌbanî adru Úpí ní ku rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

21 “Ĩfẽ jõ ũcõgõ ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbaní jõku kí ĩkpãjó ku ãꞌdusĩku ĩmi ándrá vâ Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmị́yọ́ŋá.

22 “Ĩfẽ jõ ãwụzị ꞌbaní ĩmvú kí abe mị́ndrẹ mvụlé ku. 23 Ĩdrĩ kí fẽ mị́ndrẹ mvụlé rá, wó drĩ kí awá má rụ́, ma ĩꞌbã áwáŋá are rá. 24 Ũmbã la áma na ĩminí ãzíla ma ĩmi ụꞌdị́ ménéŋá sĩ; ũkú ĩmidrị̂ kí acá ãwụ́zị́ ru ãzíla anzịŋá ĩmidrị̂ kí adru átẹ́pị kóru.

25 “Ĩdrĩ séndẽ fẽ mọ̃rị́ ru ꞌbá mâni ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ lẽmẽrí ru ãlu la nî, ĩmi adru jõ ꞌbá lẽlépi ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́lépi séndẽ ãzí lịŋá sĩ drị̃ la gá rĩ kí áni ku. Ĩmi ũꞌbã séndẽ ãzí ụ̃rọ̃drị́ ru la drị̃ la gá ku. 26 Ĩdrĩ ĩmĩ jĩránĩ ꞌbã bõngó ꞌdụ gúrã rú, ĩmi uja ĩꞌdi ngâ ꞌi ꞌdĩ sĩ ị̃tụ̂ ꞌde drĩ ku. 27 Ãzî sĩ bõngó ꞌdĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã ãko cí rá ĩꞌdi ꞌbã sĩ icójó ru drị̃ ꞌbejó rĩ ꞌi. ꞌBá icó kolé drị̃ mgbọ rú íngoní ru? Ĩdrĩ bõngó ꞌdĩ uja ku, wó ĩmĩ jĩránĩ drĩ dó awá áma drị̃lẹ́ gá ãzãkoma ịsụ́jó, ma ĩꞌdi tị are rá ãꞌdusĩku ma Ãdróŋá ꞌbá ꞌbã ízákĩzã ndrelépi ĩndĩ rĩ ꞌi.

28 “Ĩjọ ị́jọ́ ũnzí Ãdróŋá rụ́ ku jõku ĩwã ꞌbá ĩmidrị́ drị̃lẹ́ ru rĩ kí ku.

29 “Ĩminí ãwãꞌdĩfô fẽ agá mání, ĩfẽ ũndú, wáyĩnĩ ãzíla ãdu drĩ kí adru bábá rĩ gá.

“Ĩfẽ anzị ĩmidrị́ ãgọbị kãjãní rĩ kí mánî.

30 “Lẽ ĩfẽ ãnãkpá mvaka kãjãní ru tị́ ꞌbadrị́, ãzíla kãbĩlõ ꞌbadrị̂ kí mání. Be la rá la ꞌbã uꞌá kí ĩꞌbã andreka kí abe ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ráká; ĩmi ají dó kí fẽlé ụ́ꞌdụ́ ãrõ la sĩ.

31 “Ĩmi ꞌbá mâni ãlá rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩna jõ ĩzá ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã kí cilé nalé nĩ rĩ ꞌbã ị́mbị́ ku. Ĩꞌbe ĩꞌdi ũcogo ꞌbaní.

23

Ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ lịjó pịrị-pịrị ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ kî

1 “Ĩmi ují ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩnzõ rú la ku. Ĩmi ãtị̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbã ũngúkú sĩ pá tujó ĩꞌdiní sãdínĩ rú ku.

2 “Ĩbĩ ũꞌbí ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí vú ku. Údrĩ ĩmi umve ị́jọ́ ị̃ndụ́ nzelé sãdínĩ rú dũwánĩ drị̃lẹ́ gá, ĩfi jõ ũꞌbí ꞌbaní ị́jọ́ pịrị rĩ ífí ujajó ĩnzõ rú ku, 3 ãzíla ĩfi jõ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ní dũwánĩ gá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãko ãzí kóru rĩ sĩ la ku.

4 “Ĩdrĩ ĩmĩ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã mọ́nị̃gọ́ jõku kãyĩnõ ịsụ́ abá agá, ĩmi agụ ĩꞌdi vúlé ĩꞌdidrị̂lé. 5 Ĩdrĩ kãyĩnõ ꞌbá ĩmi ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbaní la ịsụ́ aꞌdé vũ gá tẹ́rị́ ĩꞌdi ꞌbã selé rĩ trũ, ĩmi aꞌbe jõ ĩꞌdi vũ gá ꞌdãá ku. Ĩtu pá sĩ mẹ́rọ́ꞌbâ ꞌbã ãzã kojó sĩ ĩꞌdiní kãyĩnõ ingajó.

6 “Mí ụtrị́ ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ní dũwánĩ gá ku.

7 “Ĩtõ ꞌbá ĩnzõ sĩ ku ãzíla ĩfẽ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ní drãlé ku ãꞌdusĩku ma ꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ kí idélépi rĩ kí ị́jọ́ lị rá.

8 “Ĩfẽ ꞌbá ãzí ꞌbã sa ĩmi mịfị́ ãko ãzí sĩ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá mịfị́ sajó ãko ãzí sĩ rĩ la ꞌbá mịfị́ ãzụ̃ sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ ndrejó cí. ꞌBá mịfị́ sajó ãko ãzí sĩ rĩ la ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ fẽ ị́jọ́ pịrị rĩ ꞌbã ífí ujajó ndú.

9 “Ĩmi ĩkpã jõ ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ku; ãꞌdusĩku ĩꞌbị̃ ándrá adrujó ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbã sị́mvụ́ Mị̃sị́rị̃ gâlé rá.

Ãzị́táŋá sãbátũ drị̂ kî

10 “Ĩsõ ámvụ́ ĩmidrị́ gá rĩ kí ílí ázíyá sĩ ãkónã sajó ãzíla kí atrájó. 11 Wó ílí ázị̂rị̃ la sĩ ĩmi aꞌbe ámvụ́ ĩmidrị̂ kí avị́lé, ĩsõ kí ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá lẽmẽrí ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã ịsụ́ kí sĩ ãkónã ámvụ́ ꞌdã kí agá, ãzíla ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã na kí acelépi rĩ kî. Ĩmi idé vâ ꞌdĩ ꞌbã áni ámvụ́ zãbíbũ drị̂ ꞌbaní ámvụ́ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ be.

12 “Ĩnga ãzị́ ụ́ꞌdụ́ ázíyá, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ĩnga ãzị́ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mọ́nị̃gọ́ ĩmidrị̂ kí kãyĩnõ kí abe, ãtíꞌbó tịlé ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí abe kí dó sĩ sáwã ịsụ́ sĩ avị́jó.

13 “Ĩmi adru múké-múké sĩ ndrejó la ĩmba ị́jọ́ mání azịlé ĩminí ꞌdĩ kí tã rá. Ĩzị ị́jọ́ ãdroŋa ãzí ndú ꞌdĩ kí tị gá ku, ĩmi umve kí rụ́ ĩmi tị sĩ ku.

Ụ̃mụ̃ na ílí ãlu-ãlu sĩ rĩ kî

14 “Lẽ ĩꞌbã ụ̃mụ̃ kí na ílí ãlu-ãlu agá sĩ áma ị̃nzị̃jó sĩ ãrútáŋá fẽjó mánî. 15 Ĩmi ị̃nzị̃ Ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ drị̂ ꞌi, ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃, cécé mání azịlé ĩminí rĩ áni. Ĩmi ị̃nzị̃ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ sáwã pịrị rĩ agá ĩmbá na ꞌbã ni sụ be, ãꞌdusĩku ꞌdĩ sáwã ándrá ĩminí sĩ Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ ꞌi. ꞌBá ãzí ꞌbã amụ́ jõ áma drị̃lẹ́ gá drị́drị́ ru ku.

16 “Ĩꞌbã Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ ĩmidrị́ ámvụ́ agá rĩ drị̂ ꞌi.

“Ĩꞌbã Ụ̃mụ̃ ãkónã ámvụ́ agá rĩ kí Atrájó pírí ꞌbo rĩ drị̂ ꞌi ílí ꞌbã ukóŋá gá.

17 “Ãgọbị ꞌba amụ́ kí Ũkpó ꞌDị́pị Úpí Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ílí ãlu-ãlu agá pâlékó na.

18 “Sáwã ụ̃mụ̃ ꞌdĩ drị̂ sĩ lẽ ĩmi ají mání ãrí ãnãkpá ídétáŋá ru rĩ drị̂ ãngũ ãlu gá mũkátĩ idélé ãkụ́kị́ trũ rĩ be ku, ĩmi aꞌbe jõ úsã ĩzá lịlẹ́ mání ídétáŋá ru la ãni la uꞌálé kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ku.

19 “Ílí ãlu-ãlu sĩ ĩmi ají ãkónã ãfũlépi ĩmidrị́ ámvụ́ agá drị̃drị̃ múké ãndânĩ rĩ kí jó Úpí Ãdróŋá ĩmidrị́ gá rĩ drị̂ agá.

“Lẽ ĩmi aꞌdí ị̃ndrị́ mváŋá ĩzá ãndrẽ ꞌbã lẹ́sụ́ sĩ ku.

Ãzị́ Mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ngalé rĩ

20 “Ĩndre drĩ, ma mãlãyíkã ãzí tị pẽ ĩmi drị̃lẹ́ gá ĩmi tãmbajó gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ vâ sĩ ĩmi agụjó ãngũ mání itúlé ĩminí rĩ gá. 21 Ĩfẽ ĩꞌdiní ãrútáŋá ãzíla ĩmi are ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kî. Ĩgã jõ ĩꞌdi tị ku, ãꞌdusĩku icó ĩmi trũlé ị́jọ́ ĩminí ĩꞌdi tị gãjó rĩ gá ku áma rụ́ ꞌbã adrujó ĩꞌdi agá rĩ sĩ. 22 Wó ĩdrĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ are múké-múké ãzíla ĩdrĩ ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ kí nga rá, ma mụ adrulé mẹ́rọ́ꞌbá ru ꞌbá ĩmi lẽlépi ku rĩ ꞌba ní ãzíla ma ãꞌdị́ ꞌdị bá ĩmi ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí abe. 23 Mãlãyíkã mádrị́ gá rĩ lã mụ ĩmi drị̃ ꞌdelé ãzíla ĩmi agụlé ãngũ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú, Hị́tị̃ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, Kãnánĩ rú, Hị́vị̃ rú ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá ãzíla ma ꞌbá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí. 24 Ĩmi ụ̃tị̃ ãja ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá jõku kí ị̃nzị̃jó jõku ị́jọ́ ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí ngajó ku. Ĩmi andi ãdroŋa ĩꞌbadrị́ gá rĩ kí ãzíla ĩmi aco írã ĩꞌbã ãni ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́. 25 Ĩmi ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị́ gá rĩ ꞌi, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ la dó sĩ adru ãkónã ĩmidrị́ gá rĩ kí drị̃ gá ị̃yị́ abe. Ma ãyánĩ kí nze ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ pírí rá 26 Ũkú ãzí ꞌbã ngọ́tị́ŋá icó ãfũlé ku jõku ꞌbá ãzí icó adrulé úndó ru ãngũ ĩmidrị̂ agá ꞌdâ ku. Ma ĩmi fẽ uꞌálé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

27 “Ma ꞌbá ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí gãlépi úmgbé rĩ kí fẽ acájó ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ãbãŋá ají sụ́rụ́ ãlu-ãlu ĩminí drị̃ ụfụjó ĩꞌba abe rĩ ꞌbanî. Ma mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí fẽ pírí ru ũngúkú ujajó sĩ apájó ĩmi sĩ apá-apâ. 28 Ma mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ụrụꞌbá fẽ ãcí colé kpĩrí-kpĩrí ãzíla ma sụ́rụ́ Hị́vị̃ drị́, Kãnánĩ drị́ ãzíla Hị́tị̃ drị́ ꞌdĩ kí dro gẹ̃rị̃ ĩminí mụjó rĩ agá rĩ sĩ rá. 29 Wó má icó kí drolé ílí ãlu agá ku, ãꞌdusĩku ádrĩ kí dro rá, ãngũ lã mụ acálé bá kóru ãzíla ãnãkpá ásé agá rĩ kí kãlãfe la acá ũꞌbíkãná rú ĩminí ãndânĩ. 30 Ma mụ kí drolé ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá were-were, kpere kãlãfe ĩmidrị̂ ꞌbã ca agá sĩ ãngũ ꞌdã ꞌdụjó ĩmi ãni la rú.

31 “Ma lõkókõrí ĩmidrị̂ ꞌbã angájó Mĩrĩ Ika rĩ gá kpere ị̃yị́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá, ãzíla iꞌdójó kõtórõ agá rĩ sĩ kpere ị̃yị́ Ũfũrátĩ gá. Ma ꞌbá uꞌálépi ãngũ ꞌdĩ agá rĩ kí fẽ ĩmi drị́ alé gá ãzíla ĩmi kí dro ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá. 32 Ĩmi icí tị ĩꞌba abe jõku ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ abe ku. 33 Ĩfẽ ĩꞌbaní uꞌájó ãngũ ĩmidrị̂ drị̃ gá ku, jõ íni ku, kí ĩmi fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé áma ụrụꞌbá gá, ãꞌdusĩku ĩꞌba ní ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ la adru ĩminí ãko ĩmi isílépi la rú.”

24

Tị icíma ãtị̃jó rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ĩmi amụ́ Ãrọ́nị̃ be má rụ́ ꞌdõlé, Nãdábũ kí Ãbị́hụ̃ be ãzíla ꞌbá ĩyõ kãlị́ ázị̂rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. Ĩmi ị̃nzị̃ ma ĩminí adru agá rá-rá ru, 2 wó Mụ́sã ꞌbã amụ́ kpere má rụ́ ꞌdõlé áꞌdụ̂sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã asé kí ru ãni rú ku ãzíla ꞌbá ãzí ꞌbã amụ́ Mụ́sã be ĩndĩ ku.”

3 Mụ́sã la mụ ị́jọ́ Úpí drị̂ kí vú nzelé ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbo, umvi kí pírí ị́jọ́ tị ãlu sĩ, “Ị́jọ́ pírí Úpí ꞌbã jọlé rĩ kí ãma kí nga rá.” 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã sĩ dó ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ kí pírí vũ gá.

Mụ́sã angá ụ̃ꞌbụ́tị nị́nị́ ãzíla sị ãlĩtárĩ ꞌbé pá gá ꞌdãá ãzíla ụ̃tị̃ írã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, írã ãlu-ãlu tu pá sụ́rụ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí kẹ̃jị́ gá. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ dó kãrị́lẹ̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí tị ídétáŋá ivélé ivê rĩ idélé ãzíla fẽ kí ídétáŋá ru mọ́nị̃gọ́ mũlũkũdũ la kí ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ rú Úpí nî. 6 Mụ́sã ꞌdụ ãrí nụ́sụ̃ ãnãkpá lịlẹ́ ídétáŋá idéjó ꞌdã ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla sũ dó ĩꞌdi bãkụ́lẹ̃ kí agá ãzíla ũyã nụ́sụ̃ la ãlĩtárĩ drị̃ gá. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌdụ Bụ́kụ̃ tị Icíma drị̂ ꞌi ãzíla lã dó ĩꞌdi ꞌbá ꞌbanî. ꞌBá umvi kí, “Ãma ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé ãmaní ꞌdĩ kí nga pírí rá; ãma kí vú ũbĩ rá.”

8 ꞌDãá Mụ́sã ꞌdụ ãrî ꞌi, ũyã dó ĩꞌdi ꞌbá kí drị̃ gá ãzíla jọ, “ꞌDĩ ãrí tị icíma ãni Úpí ꞌbã tị icíjó ĩmi abe ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó rĩ sĩ rĩ ꞌi.”

9 Mụ́sã ꞌi, Ãrọ́nị̃ ꞌi, Nãdábũ ꞌi Ãbị́hụ̃ ꞌi ãzíla ꞌbá ĩyõ kãlị́ ázị̂rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe tụ kí ꞌbé drị̃ gá ụrụgâlé 10 ãzíla ndre kí dó sĩ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rá. Ãko ĩꞌdi sĩ pá ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ cécé jó ꞌa idélé írã pãrã-pãrã sãfírẽ sĩ rĩ áni, ãlápítítí ru ꞌbụ̃ áni. 11 Wó Ãdróŋá idé drị̃lẹ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ũnzí ku; táni ĩꞌbã kí Ãdróŋá ndre agá rá tí, na kí ãkónã ãzíla mvụ kí ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí ĩꞌdi andre gâsĩ ãngũ ãlu gá. 12 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí atụ́ má rụ́ ꞌbé sị́ gá ꞌdõlé ãzíla mí uꞌá ꞌdâ, ma míní írã ꞌbara-ꞌbara mání sĩ ãzị́táŋá sĩjó drị̃ la gá rĩ kí fẽ, míní sĩ ꞌbá kí imbájó.”

13 Mụ́sã ko kí dó drị̃ mụlé Yósũwã ꞌbá ĩꞌdi ãzãkolépi rĩ be, ãzíla Mụ́sã tụ dó ꞌbé Ãdróŋá drị̂ drị̃ gâlé. 14 Jọ ꞌbá ĩyõ rĩ ꞌbaní, “Ĩtẽ ãma ꞌdâ kpere ãma ní ãgõ agá ĩmi rụ́ ꞌdõlé. Ãrọ́nị̃ kí Hụ́rị̃ be kí adru ĩmi abe cí. ꞌBá ãzí drĩ kí ị́jọ́ ịsụ́ kí drĩdríŋĩ gá, ꞌbã mụ kí ĩꞌba rụ́ sĩ ị́jọ́ la itújó.”

15 Mụ́sã la dó mụ tụlé ꞌbé sị́ gâlé ꞌbo, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ aku dó ꞌbê cí. 16 Dị̃zã Úpí drị̂ ri dó ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá. Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ aku ꞌbê drị̃ ụ́ꞌdụ́ ázíyá, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ Úpí umve Mụ́sã ꞌi angájó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâlé. 17 Dị̃zã Úpí drị̂ indré ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá cécé ãcí ãko kí ivélépi rĩ áni. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã mụ agá ꞌbé sị́ gâlé, fi dó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá. Ãzíla uꞌá dó ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ.

25

Ãko fẽjó Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã ní, 2 “Ílũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbã ají kí mání ãwãꞌdĩfô fẽlé. Mí aꞌị́ mání ãko ꞌbá ãlu-ãlu lẽlépi ãwãꞌdĩfô fẽlépi ĩꞌdi ásị́ agâlé mání rá rĩ drị́. 3 ꞌDĩ kí ãko míní mụlé aꞌị́lé rĩ kî: gólũdĩ, sílĩvã ãzíla aya bũrônzĩ rú rĩ; 4 wị́zị̃ la ꞌbã gbẽtí ꞌbã adru kí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika; bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá, idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ rĩ; 5 kãbĩlõ íní vúlé rángi sĩ ika rĩ kí, ãnãkpá íníríkó ãlá la sĩ, báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ ife drị̂ sĩ, 6 tárã ãdu; ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũlé ꞌbá drị̃ gá rĩ ꞌi ãzíla lũbánĩ ivélé ivê rĩ be; 7 ãzíla írã únĩkĩsĩ rú rĩ kí írã ãzí ãjẹ̃ rú icólé ịgbẹlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã bõngó ĩfódĩ rú rĩ gá ãzíla bõngó jụ́jụ́ gá rĩ gá rĩ ꞌi.

8 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌbã sị kí mání ãngũ ãlápítí la, ma dó sĩ uꞌá ĩꞌba abe. 9 Ísị Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ãko ũꞌbãlé ala gá ꞌdĩ kí abe cécé mání mụlé iꞌdalé míní rĩ áni.”

Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂

10 Úpí jọ Mụ́sã nî, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã idé kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ꞌbã zo mítã ãlu nụ́sụ̃, mgbọ la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃, ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃. 11 Íꞌbu ụrụꞌbá la agâ sĩ ãzíla ãmvê sĩ rĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. Ãzíla mí ulí láyĩnĩ ũnĩ ãni la gólũdĩ sĩ ụrụꞌbá la gâsĩ pírí cí. 12 Mí idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ sĩ ĩꞌdi ujíjó, mí icí kí pá la sụ rĩ kí agá, ímve ꞌbã adru kí Sãndụ́kụ̃ ꞌbã wókõ ãlu rĩ gá ị̃rị̃ ãzí rĩ gá vâ ị̃rị̃. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla íꞌbu ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ cí 14 ãzíla ísu ife sĩ ĩꞌdi ujíjó la kí ímve ꞌdã kí agâ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ sĩ ĩꞌdi ujíjó. 15 Ife sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ujíjó rĩ ꞌbã ace kí ímve kí agá ꞌdãá ũgũgõ; lẽ únze kí ku. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íꞌbã dó ãzị́táŋá mání sĩlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃ gá mání mụlé fẽlé mídrị́ rĩ kí ala gá.

17 “Mí idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ sĩ ĩꞌdi tị ụ̃pị̃jó rĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, ãzo la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃, mgbọ la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu. 18 Mí idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ la kí ị̃rị̃ gólũdĩ uꞌdilé uꞌdî rĩ sĩ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ꞌbã tị ãsị̃jó rĩ kí gá. 19 Mí idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ ãlu rĩ wókõ ãlu rĩ gá, ãzí ãlu rĩ vâ ãzí rĩ gá; mí icí kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ rĩ kí Sãndụ́kụ̃ ꞌbã tị be ãlu tị la ị̃rị̃ rĩ kí gá. 20 Kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ rĩ ꞌbã inga kí ru ụ́pụ́pị́ ụrụgâlé ru ꞌbã aku kí dó sĩ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị ụ̃pị̃jó rĩ cí. ꞌBã ndre kí ru ndre-ndrẽ ãzíla ꞌbã ndre kí ãngũ ãko sĩ Sãndụ́kụ̃ ꞌbã tị ụ̃pị̃jó rĩ gâlé ru. 21 Íꞌbã írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdĩ kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ agá ãzíla mí ụ̃pị̃ dó Sãndụ́kụ̃ tị cí. 22 Ma dó mụ drị̃ ụfụlé mí be úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ tị ụ̃pị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá, kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ ị̃rị̃ ipalé Sãndụ́kụ̃ ị́jọ́ vú nzejó rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá. Ma mụ drị̃ ụfụlé mí be ãzíla ma míní ãzị́táŋá mádrị́ bá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kí fẽ.

Méjã Mũkátĩ ãlá rĩ ꞌbãjó rĩ

23 “Mí idé méjã báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu, mgbọ la ꞌbã adru ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu. 24 Íꞌbu ụrụꞌbá la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla íli tị la pírí gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí. 25 Íli tị la trộkị́lịrị ꞌbã adru ãni rú ị́nzị̃ na ãzíla íꞌbu ĩꞌdi gólũdĩ sĩ cí. 26 Mí idé ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ méjã ꞌdĩ ní sĩ ĩꞌdi ujíjó, ãzíla mí icí kí kónã la sụ ꞌdĩ kí agá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pá ꞌbã adrujó rĩ kí agá. 27 Ímve ꞌdĩ ꞌbã adru kí méjã ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ ãni rú sĩ ife usúlé ĩꞌdi ujíjó rĩ kí rụjó. 28 Mí idé ife ꞌdĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, íꞌbu kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí ãzíla íꞌdụ dó méjã ꞌi ife ꞌdĩ kî sĩ. 29 Mí idé sãánĩ, kópõ, jágĩ ãzíla bãkụ́lẹ̃ kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, sĩ wáyĩnĩ ãwãꞌdĩfô ru rĩ kí ũsũjó. 30 Mũkátĩ ãlá rĩ ꞌbã adru méjã ꞌdĩ drị̃ gá sáwã pírí sĩ cí.

Tárã céke

31 “Mí idé tárã céke gólũdĩ ãlá uꞌdilé uꞌdî rĩ sĩ, ị̃ndụ́ la kí gbọ́ŋị la be; kópõ la cécé mãwụ́wã áni rĩ kí abe, mãwụ́wã drĩ drị̃kã nzị̃lépi ku rĩ abe ãzíla ꞌbã icí kí ru mãwụ́wã la abe pírí ãlu. 32 Tárã céke ꞌbã gbọ́ŋị gá mí idé kénĩ kí ázíyá, na rĩ kí wókõ ãlu rĩ gá ãzí na rĩ kí wókõ ãzí rĩ gá. 33 Kénĩ ãlu-ãlu ụrụꞌbá gá mí idé mãwụ́wã íꞌdá cécé ãlĩmóndĩ drị́ agbẹ́lépi ãzíla ayilépi rĩ kí áni, ꞌbã adru kí na-na. Mí idé ĩꞌdi pírí ꞌdĩ ꞌbã áni kénĩ ázíyá ãfũlépi tárã céke kí ụrụꞌbá gâlé ꞌdã ꞌba rụ́. 34 Tárã céke ágágá rĩ drị̃ gá mãwụ́wã idélé cécé mãwụ́wã ãlĩmóndĩ drị̂ áni agbẹ́lépi ngúlú ãzíla ayilépi rĩ ꞌbã íꞌdá ꞌbã adru kí sụ. 35 Mãwụ́wã drị̃kã agbẹ́lépi ngúlú rĩ ꞌbã adru kí kénĩ ãfũlépi tárã céke kí ụrụꞌbá gâlé ru ị̃rị̃-ị̃rị̃ sĩ na ꞌdĩ kí ị̃ndụ́lé gá ãlu-ãlu cí. 36 Tárã céke, kénĩ la kí ãzíla mãwụ́wã drị̃ ngúlú rĩ kí abe, mí idé kí gólũdĩ ãlá ꞌbara ãlu la sĩ.

37 “Mí idé dó tárã la ázị̂rị̃ rĩ kí ãzíla mí usú dó kí ụrụ gá, ꞌbã ji kí dó sĩ ãngũ benĩ. 38 Mí idé aya kpákuŋá ru sĩ ãko kí rụjó jõku aꞌdụ́jó rĩ ãzíla trụ̃wẹ́yị̃ idélé gólũdĩ ãlá rĩ sĩ la kî. 39 Mí ayú gólũdĩ ãlá rĩ kị́lọ̃ kãlị́ na drị̃ tõwú sĩ tárã céke idéjó ãzíla ãko ndú-ndú ala gá rĩ kí abe pírí. 40 Mí adru múké-múké, mí idé jõ ãko ꞌdĩ kí pírí gbíyã iꞌdalé míní ꞌbé drị̃ gâlé rĩ kí vú sĩ.”

26

Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ísị Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ. Mí ayú bõngó mụdrị́ mịfị́ níríŋá uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí, ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ la ꞌbã idé kí íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí ụrụꞌbá la kí gá cí. 2 Bõngó ayúlé rĩ ꞌbã adru kí trũ-trũ, ãzo la ꞌbã adru mítã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, mgbọ la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃. 3 Mí icí bõngó tõwú rĩ kí ãlu, mí idé vâ ãzí tõwú rĩ kí abe ꞌdã áni. 4 Mí ịgbẹ ꞌbụ́ bõngó bụ̃lụ̂ sĩ la kí bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gâsĩ, mí idé vâ bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ kí abe ꞌdĩ ꞌbã áni. 5 Mí ịgbẹ ꞌbụ́ ꞌdĩ kí bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá kãlị́ tõwú ãzíla ꞌbụ́ kãlị́ tõwú bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá, ꞌbụ́ ꞌdĩ ꞌbã ndre kí ru ndre-ndrẽ. 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí idé gõlĩ idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú ãzíla mí ayú kí sĩ bõngó ꞌdĩ kí ũgĩjó ãlu, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã icí rû sĩ ru ãlu benĩ.

7 “Mí idé bõngó ãzí kí mụdrị́ drị̃ ãlu ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ, sĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ akujó. 8 Bõngó mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã adru kí pírí trũ-trũ, ãzo la ꞌbã adru kí mítã mụdrị́ drị̃ na ãzíla mgbọ la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃. 9 Mí icí bõngó tõwú rĩ kí ãngũ ãlu gá, mí icí vâ ãzí ázíyá rĩ kí ãngũ ãlu gá. Bõngó námbã ázíyá sĩ Hémã ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ mí aca ĩꞌdi ị̃rị̃. 10 Mí ịgbẹ ꞌbụ́ ꞌdĩ kí bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá kãlị́ tõwú ãzíla ꞌbụ́ kãlị́ tõwú bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá. 11 Mí idé gõlĩ bũrônzĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú ãzíla mí ũgĩ kí ꞌbụ́ míní ịgbẹlé bõngó tị gá rĩ kí agá sĩ Hémã ꞌdĩ umbéjó ãko ãlu rú. 12 Ígĩ bõngó tị ãfũlépi nụ́sụ̃ rú rĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ũngúkú gá. 13 Bõngó tị acelépi rĩ ꞌbã adru nụ̃sụ̃ mítã wókõ ị̃rị̃ rĩ kí agá; tị la acelépi rĩ ála ũgĩ la Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ, sĩ ĩꞌdi akujó. 14 Mí idé Hémã ꞌdĩ ní ãko ĩꞌdi akujó la kãbĩlógó ꞌbã íníríkó uꞌbélé rángi ika la sĩ la sĩ, ãzíla mí aku ĩꞌdi drị̃ ãnãkpá íníríkó ãlá la sĩ.

15 “Mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru kpị la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ sĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ sịjó. 16 Báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí pírí ꞌbã zo kí mítã sụ-sụ ãzíla mgbọ la kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã adru sẽndị́mĩtã 66, 17 sị́ la ꞌbã ãfũ kí ị̃rị̃ sĩ ĩꞌdi icíjó ãzí rĩ be. Mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ kí pírí ꞌdĩ ꞌbã áni. 18 Mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru ri kí kãlị́ ị̃rị̃ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá 19 ãzíla mí idé ãko báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃ndụ́ usújó sílĩvã rú la kí ĩꞌbaní cí, mí idé báwũ ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ní ãko ị̃ndụ́ la sujó rĩ kí ị̃rị̃-ị̃rị̃, ísu ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ꞌbã tị ãfũlépi rĩ gá. 20 Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́lé rĩ gá, mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru la kí kãlị́ ị̃rị̃ 21 ãzíla ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ ꞌbã adru kí kãlị́ sụ, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá ꞌbã adru kí ị̃rị̃-ị̃rị̃. 22 Mí idé Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ní báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ázíyá, wókõ la ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, 23 mí idé vâ báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃rị̃ kónã Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã tị ní ãsị̃jó rĩ gá. 24 Kónã ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá lẽ úsu ị́dị́ŋá kí ímve ãlu agá ị̃rị̃ iꞌdójó ị̃ndụ́ la gá kpere drị̃ la gá; ĩmi idé ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí ị̃rị̃trá ũví ãlu sĩ. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí dó sĩ adru ãrõ ãzíla ị̃ndụ́ la sílĩvã rú rĩ kí adru mụdrị́ drị̃ ázíyá, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá ị̃rị̃-ị̃rị̃.

26 “Mí idé báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, báwũ alalé alâ la kî: tõwú rĩ ꞌbã adru kí báwũ ị́dị́ŋá ru Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã bụ́lụ́ ãlu rĩ gá, 27 ãzí tõwú rĩ ꞌbã adru kí vâ bụ́lụ́ la ãzí rĩ gá, ãzíla báwũ ị́dị́ŋá ru tõwú rĩ ꞌba adru kí wókõ la ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá ãngũ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã tị ꞌbã sĩ ãsị̃jó rĩ gá. 28 Báwũ jó ife rú ꞌbãlé ágágá alalé alâ rĩ ꞌbã adru iꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá báwũ ị́dị́ŋá ru ágágá rĩ kí drị̃ gâsĩ. 29 Íꞌbu báwũ ị́dị́ŋá ru ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí ãzíla mí idé ímve gólũdĩ sĩ la kí sĩ báwũ alalé alâ jó ife rú ĩjũlé ꞌdĩ kí rụjó cí.

30 “Mí idé Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ũví la iꞌdajó la míní ꞌbé drị̃ gâlé rĩ ꞌbã vúŋá sĩ.

31 “Mí idé kátẽnĩ uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí, ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ la ꞌbã idé kí íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la ụrụꞌbá la gá cí. 32 Ígĩ kátẽnĩ ꞌdĩ gõlĩ idélé gólũdĩ sĩ usúlé ị́dị́ŋá sụ idélé báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ụrụꞌbá ꞌbulé gólũdĩ sĩ ãzíla usúlé ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ kí drị̃ gá rĩ gá. 33 Ígĩ dó kátẽnĩ ꞌdĩ láyĩnĩ gõlĩ ꞌbadrị̂ ụrụꞌbá gá Hémã ꞌbã drị̃ gá ãzíla íꞌbã dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ kátẽnĩ ị̃ndụ́lé gá. Kátẽnĩ ꞌdĩ la dó Ãngũ Ãlá rĩ kí awa Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ be. 34 Mí ụ̃pị̃ dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ tị úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ cí Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá ꞌdãá. 35 Íꞌbã dó méjã ãmvélé ãmvélé ru ꞌbã adru sĩ kátẽnĩ agá ku. Íꞌbã ĩꞌdi Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́lé rĩ gá ãzíla íꞌbã tárã céke ꞌbã ndre kí ru wókõ la ándrá rĩ be.

36 “Kẹ̃jị́ sĩ fijó Hémã ꞌdĩ agâlé rĩ gá, mí idé kátẽnĩ uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã cã kí ĩꞌdi ãlị̃gọ̃ sĩ. 37 Mí idé gõlĩ gólũdĩ sĩ rĩ kí kátẽnĩ ꞌdĩ nî ãzíla ị́dị́ŋá báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ꞌbulé gólũdĩ sĩ cí la kí tõwú. Mí idé ãko ị̃ndụ́ la ꞌbãjó vũ gá rĩ kí tõwú bũrônzĩ sĩ.”

27

Ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ípa ãlĩtárĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ꞌbã adru trũ-trũ ãzo la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃, mgbọ la mítã ị̃rị̃, ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã ãlu. 2 Mí upa újéke la kí kónã la sụ ꞌdĩ kí gâsĩ pírí, ãlĩtárĩ kí újéke la abe mí upa kí ife ãlu la ụrụꞌbá gá, ãzíla íꞌbu ụrụꞌbá la bũrônzĩ sĩ. 3 Mí idé úmvú sĩ úfóró iyájó, ãko sĩ ãko ũpẽjó, bãkụ́lẹ̃ sĩ ãko ũyãjó, fókĩ ãmbógó sĩ ĩzá ũsõjó ãzíla sũfũríyã sĩ ãko ụsịjó ãcí drị̃ gá rĩ abe pírí bũrônzĩ sĩ. 4 Mí idé ĩꞌdiní kẽyĩkéyĩ aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ, mí idé ímve kí sụ bũrônzĩ sĩ, sĩ pá la kí icíjó kónã la sụ ꞌdĩ kí gâsĩ. 5 Íꞌbã kẽyĩkéyĩ ãlĩtárĩ drị̃ gá ĩꞌdi dó sĩ adru ꞌbụ́ ágágá ãlĩtárĩ agá ꞌdã agá ꞌdãá. 6 Mí idé Ãlĩtárĩ ꞌbã ife sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó rĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, íꞌbu ụrụꞌbá la kí aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ. 7 Mí usú ife sĩ ĩꞌdi ujíjó ꞌdĩ kí ímve kí agâ sĩ ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ ị̃rị̃ rĩ kí agá sĩ ĩꞌdi ụꞌdụjó. 8 Mí idé ãlĩtárĩ ꞌa Sãndụ́kụ̃ áni mgbọ rú ꞌbã lũ iꞌdójó drị̃ la gá kpere ị̃ndụ́ la gá. Mí idé ĩꞌdi cécé mání iꞌdalé míní ꞌbé sị́ gâlé rĩ áni.

Lị́cọ́ ꞌa

9 “Íce Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã lị́cọ́ ꞌa andre bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ. Wókõ la ándrá rĩ ꞌbã zo mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ. 10 Mí ũgĩ bõngó ꞌdĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ usúlé ị̃ndụ́ la bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí ụrụꞌbá gá. 11 Wókõ la ụ́rụ́ rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru mítã kãlị́sụ drị̃ sụ. Mí ũgĩ bõngó ꞌdĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ usúlé ị̃ndụ́ la bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí ụrụꞌbá gá gõlĩ sílĩvã rú ãzíla ríŋĩ kí sĩ.

12 “Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, mí ũgĩ bõngó mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí, ị́dị́ŋá mụdrị́ usúlé ị̃ndụ́ la mụdrị́ rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ gá. 13 Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ cejó ãzo la ꞌbã adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃. 14 Ãngũ la sĩ fijó rĩ ꞌbã wókõ ãlu rĩ gá, bõngó gĩlé rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la ꞌbã adru kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ ꞌbã adru kí na. 15 Bõngó gĩlé ãngũ sĩ fijó rĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru kí ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la ꞌbã adru kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ ꞌbã adru kí na.

16 “Kẹ̃jị́ sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ gá ígĩ bõngó mịfị́ níríŋá mítã úrômĩ ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã kí cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ, uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ kátẽnĩ rú rĩ kí ị́dị́ŋá sụ usúlé ãko sĩ kí ị̃ndụ́ usújó sụ rĩ kí agá rĩ kí ụrụꞌbá gá. 17 Ị́dị́ŋá pírí usúlé sĩ lị́cọ́ ꞌa andre cejó rĩ kí ící kí aya ĩzíŋá sílĩvã rú rĩ kí sĩ ãzíla gõlĩ sĩ bõngó kí ũgĩjó rĩ kí idé kí sílĩvã sĩ, ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ídé kí bũrônzĩ sĩ. 18 Ãko Lị́cọ́ ꞌa andre cejó rĩ ꞌbã ãzo la ꞌbã adru mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ, mgbọ la ꞌbã adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ. Ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ídé kí bũrônzĩ sĩ. 19 Ãko pírí ayúlé Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí, áló ĩꞌdidrị̂ kí lị́cọ́ ꞌa drị̂ kí abe ídé kí bũrônzĩ sĩ.”

Tárã Ãdu

20 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí azị anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌba ají kí ãdu ãlá mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị́ ĩꞌbaní nzilé rĩ ꞌbã ãzí kí tõlé tárã agá ꞌdãá ꞌbã ve sĩ jãꞌdâ. 21 Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe ꞌbã ꞌbã kí tárã tị Hémã tị icíma* drị̂ agá ãmvé ãmvélé ru kátẽnĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ gá. Tárã ꞌbã ve Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá iꞌdójó ĩndró sĩ kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá Úpí drị̃lẹ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ la adru ãzị́táŋá ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.”

28

Bõngó Ãtalo ꞌbadrị̂ kî

1 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí anzé mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị́ Nãdábũ ꞌi, Ãbị́hụ̃ ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi ãzíla Ĩtãmárĩ abe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agâlé rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ãzị́ nga mání ãtalo rú. 2 Mí ịgbẹ mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ní bõngó ãlá ĩꞌdi ꞌbãlépi ndú ꞌbá kí agá ꞌdâ la kí, ála dó sĩ ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá fẽ ãrútáŋá be. 3 Ílũ ꞌbá ãlịgọ rú mání ĩꞌbaní úríndí ũndũwã drị̂ fẽjó ꞌdĩ ꞌbaní pírí ꞌbã ịgbẹ kí Ãrọ́nị̃ ní bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ rĩ kí cí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ndú adrujó átáló ru ãzị́ mádrị̂ agá. 4 Bõngó ĩꞌbaní mụlé ịgbẹlé rĩ kí: bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌi, ĩfódĩ,* kọ́tị̃ ãzo rĩ, kánzũ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ ꞌi, ãzíla sẹ́rị̃ ịgbẹlé ũniyambamba rĩ. ꞌBã ịgbẹ kí mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ní anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe bõngó ãlá ꞌdĩ kí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ãzị́ nga mání átáló rú. 5 ꞌBá ãlịgọ rú ꞌdĩ ꞌbã ayú kí gólũdĩ, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kî.

6 “ꞌBá ãlịgọ rú ꞌdĩ ꞌbã ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ ĩfódĩ ịgbẹjó, ꞌbã uꞌbé kí ĩꞌdi ãlị̃gọ̃ sĩ ũniyambamba rú. 7 Mí idé ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ drị̃ gá bõngó ĩbá ꞌbã adru kí ị̃rị̃ sĩ ĩꞌdi icíjó. 8 ꞌBá ãlịgọ rú rĩ ꞌbã ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ sẹ́rị̃ cãjó, sẹ́rị̃ kí ĩfódĩ be ꞌbã adru kí ãlu.

9 “Mí aꞌdụ́ írã únĩkĩsĩ rú la kí ị̃rị̃, ísĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́ drị̃ la gá. 10 Ísĩ rụ́ ázíyá rĩ kí írã ãlu rĩ drị̃ gá ãzíla ázíyá acelépi rĩ kí írã ãzí rĩ drị̃ gá tịŋá ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ. 11 ꞌBã sĩ rụ́ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí ãlị̃gọ̃ sĩ írã ị̃rị̃ ãjẹ̃ rú rĩ kí drị̃ gá ãzíla ꞌbã usú írã ꞌdĩ kí gólũdĩ kí rụlépi cí rĩ agá. 12 Mí ịgbẹ kí bõngó ĩbá ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ gá rĩ drị̃ gá. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ Ãrọ́nị̃ la dó sĩ rụ́ ꞌdĩ kí ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã kọ́trọ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma, Úpí ꞌi ma dó sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ igá. 13 Ícã ĩbáká gólũdĩ rú la kí ru ĩkpãlépi 14 ãzíla ru icílépi nõrórõ idélé gólũdĩ ãlá la sĩ ị̃rị̃ ĩbáká áni la, ãngũ ĩꞌbã kí ru icójó ĩkpãjó rĩ gá.”

Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ

15 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Mí ịgbẹ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ní bõngó jụ́jụ́ gá dị̃lépi lẽrẽlẽrẽ cécé ĩfódĩ áni rĩ sĩ ị́jọ́ amájó Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni. Mí ayú wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ ĩꞌdi ịgbẹjó drị́mvụ́ ãlị́gọ́ drị̂ sĩ. 16 Ãzo la kí mgbọ la abe ꞌbã adru kí trũ-trũ ágbọ́ ĩꞌdi ị̃rị̃. 17 ꞌDã ꞌbã vúlé gá mí ũꞌbã ụrụꞌbá la gá írã pãrã-pãrã la kí láyĩnĩ sĩ sụ. Láyĩnĩ la iꞌdójó rĩ ꞌbã adru írã rụ́bị̃, tõpázĩ, ãzíla ĩmẽrálĩdĩ ru rĩ kî; 18 láyĩnĩ ị̃rị̃ rĩ gá írã tãkụ́sẹ̃ rú, sãfírẽ rú, ãzíla dáyímõndĩ rú rĩ kî; 19 láyĩnĩ na rĩ gá írã jãsị̃nị́tọ̃ rú, írã ágãtẽ rú, ãzíla írã ãmẹ̃tẹ̃sị́tọ̃ rú rĩ kî; 20 láyĩnĩ sụ rĩ gá írã kụ̃rị̃sị̃lị́tọ̃ rú, írã únĩkĩsĩ rú ãzíla írã yãsípẽ rú rĩ kî. Írã ꞌdĩ kí ûtị̃ kí gólũdĩ sĩ. 21 Írã ꞌbã adru kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, írã ãlu-ãlu drị̃ gá úsĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́, úsĩ rụ́ ꞌdã kí pá tujó ínátị mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí kẹ̃jị́ gá.

22 “Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ní mí idé nõrórõ cécé ĩbáká áni la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. 23 Mí idé ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ ãzíla ígĩ kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã ị̃rị̃ la kí gá. 24 Mí ũgĩ ĩbáká nõrórõ gólũdĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ríŋĩ kí agá bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã kí gá. 25 Ĩbáká nõrórõ gólũdĩ rú ꞌdĩ ꞌbã tị kí gá ígĩ ĩfódĩ ꞌbã ĩbáká kọ́trọ́ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gâlé ru. 26 Mí idé ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ ãzíla mí ũgĩ kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã la ị̃rị̃ rĩ kí tị gá agâlé ru ĩfódĩ rụ̂ sĩ. 27 Mí idé vâ ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ãzí ị̃rị̃ mí icí kí bõngó ĩbá ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ gá rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lé gá mẹ́lẹ́tị gá ꞌdõlé ru, ãni rú ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ru ịsụ́jó rĩ gá. 28 Mí icí ríŋĩ ĩfódĩ drị̂ kí ríŋĩ bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã ĩbáká bụ̃lụ̂ rĩ sĩ, ãzíla ící kí sẹ́rị̃ ụ́pị́cẹ́ gá rĩ gá, ꞌbã adru rû sĩ mgbemgbe.

29 “Sáwã Ãrọ́nị̃ ꞌbã fijó Ãngũ Ãlá rĩ agâlé rĩ sĩ, lẽ ꞌbã sụ̃ bõngó jụ́jụ́ gá sĩ rụ́ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí sĩjó drị̃ la gá rĩ cí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma Úpí ꞌi, ma dó sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ igá. 30 Lẽ ꞌbã sụ̃ vâ Ụ̃rị́mụ̃ ãzíla Tãmímũ bõngó jụ́jụ́ gá rĩ drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ adru Ãrọ́nị̃ ásị́ drị̃ gá cí ĩꞌdiní fi agá Úpí drị̃lẹ́ gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ị́jọ́ mâ lẽlé rĩ pẽ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ rĩ ꞌbanî.

Bõngó ãzí Ãtalo ꞌbadrị̂ rĩ kî

31 “Mí idé kọ́tị̃ ãzo sĩ ĩfódĩ sụ̃jó drị̃ la gá rĩ pírí bõngó bụ̃lụ̂ rĩ sĩ, 32 ꞌbã adru ꞌbụ́ trũ ágágá drị̃kã ní sĩ fijó. Tị la ꞌbụ́ ru imbe gá ãzíla drị́ gá ꞌdĩ kí úci kí cĩcĩ kálã gá rĩ áni, ꞌbã uce kí rú sĩ ku. 33 Mí uꞌbé tị la gâsĩ ife põmũgũránãtĩ rú rĩ ꞌbã íꞌdá; gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika rú trộkị́lịrị, ũlángí gólũdĩ rú la trũ kí drĩdríŋĩ gá cí. 34 Íꞌdá ũlángí idélé gólũdĩ sĩ rĩ drị̂ kí ãzíla ife põmũgũránãtĩ drị̂ kí mí ũꞌbã kí kọ́tị̃ ꞌbã imbe tị gâsĩ trộkị́lịrị. 35 Ãrọ́nị̃ ꞌbã sụ̃ bõngó ꞌdĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá kí drị̃ ce agá. Ĩꞌdi ꞌbã fi agá Ãngũ Ãlá rĩ gá Úpí drị̃lẹ́ gâlé ãzíla ãfũ agá ãmvé ꞌdõlé, Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, icó dó sĩ drãlé ku.

36 “Ídị gólũdĩ ãlá rĩ ꞌbara rú ãzíla ísĩ drị̃ la gá: ÃLÁ RU Úpí NÎ. 37 Mí úmbé ĩꞌdi bõngó ĩbáká bụ̃lụ̂ la sĩ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gâlé ru. 38 Ãrọ́nị̃ ꞌbã sụ̃ ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã androko gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí la dó sĩ ãko pírí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí idélé ídétáŋá ru rĩ kí ãꞌị̃ rá, drĩ kí táni ị́jọ́ iza.

39 “Ícã bõngó Ãrọ́nị̃ drị́ kánzũ rú rĩ bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ ãzíla mí uꞌbé Sẹ́rị̃ la ũniyambamba rú. 40 Anzị Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní, mí ịgbẹ kánzũ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ ꞌi, ãzíla sẹ́rị̃, ála sĩ ĩꞌbaní ị̃nzị̃táŋá fẽ ãrútáŋá be. 41 Mí ụ̃sụ̃ dó Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe bõngó ꞌdĩ kí sĩ, mí ũsũ kí ãdu sĩ drị́ tị̃jó kí drị̃ gá ãzíla kí ꞌbãjó ndú. Ítị̃ dó drị́ kí drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ adru ãtalo rú ãzị́ ngalé mánî.

42 “Mí ịgbẹ pájãmã ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní sĩ ĩꞌbã pílípílí atrịjó, ãzo la ꞌbã adru ụ́pị́cẹ́ gá kpere ị̃lị́ gá. 43 Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe ꞌbã sụ̃ kí bõngó ꞌdĩ kí ĩꞌbã kí fi agá Hémã tị icíma drị̂ agâlé jõku ãngũ ãlĩtárĩ drị̂ gâlé ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã adru rú sĩ ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzí ru ãzíla drã rú ku.

“ꞌDĩ la adru ãzị́táŋá ru Ãrọ́nị̃ ní anzị ĩꞌdidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.”

29

Ãrọ́nị̃ kí ꞌbãjó ndú anzị abe ãtalo rú rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã nî, “ꞌDĩ kí ị́jọ́ míní mụlé idélé sĩ Ãrọ́nị̃ kí ꞌbãjó ndú anzị abe ãtalo rú rĩ kî: Mí aꞌdụ́ mọ́nị̃gọ́ ãlu mũlũkũdũ la kãbĩlógó ị̃rị̃ bị́lẹ́mị kóru la kí abe. 2 Mí idé mũkátĩ ãnáfóró ngánũ drị́ mĩnãmĩnã ãkụ́kị́ kóru rĩ sĩ, mũkátĩ mvụtụ rĩ, kékĩ usalé ãdu sĩ rĩ, mũkátĩ níríŋá aselé ãdu sĩ rĩ. 3 Íꞌbã kí gụ́fá agá, mí ají kí mọ́nị̃gọ́ ãzíla kãbĩlõ ị̃rị̃ ꞌdã abe ídétáŋá ru mánî. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ají dó Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agá rĩ gá ãzíla mí ũjĩ dó kí ị̃yị́ sĩ. 5 Mí ụ̃sụ̃ dó bõngó ꞌdĩ kí Ãrọ́nị̃ ụrụꞌbá gá, kánzũ, kọ́tị̃, ĩfódĩ, bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ãzíla sẹ́rị̃. Mí icí ĩꞌdi ĩfódĩ ụrụꞌbá gá sẹ́rị̃ cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ sĩ. 6 Mí umbé drị̃kã la bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ sĩ, mí icí gólũdĩ ãlá dịlé ꞌbara sĩ drị̃ la gá sĩjó la ÃLÁ RU ÃDRÓŊÁ NÎ rĩ. 7 Mí ũsũ ãdu drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ sĩ ĩꞌdiní ũkpõ fẽjó. 8 Mí ụ̃sụ̃ ngọ́pịka kí kánzũ ĩꞌbadrị́ ãtalo ꞌbadrị̂ kí sĩ 9 ãzíla mí umbé kí drị̃ gá bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ cí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí úmbé dó Ãrọ́nị̃ kí ụ́pị́cẹ́ ngọ́pịka kí abe sẹ́rị̃ sĩ. Ị́jọ́ ĩꞌbaní adrujó ãtalo rú rĩ úꞌbã ĩꞌdi ãzị́táŋá ru jãꞌdâ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ mi dó Ãrọ́nị̃ kí ꞌbã ndú ngọ́pịka abe.

10 “Mí ají mọ́nị̃gọ́ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá, ãzíla Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ꞌbã ụ̃tị̃ kí drị́ drị̃ la gá. 11 Ílị ĩꞌdi Úpí drị̃lẹ́ gá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ gá ꞌdãá. 12 Mí ãbĩ mọ́nị̃gộ ꞌbã ãrí ãzí, mí ũꞌbã ĩꞌdi ãlĩtárĩ ꞌbã újé sụ rĩ kí agá tĩndrímváŋá sĩ ãzíla ị́mbị́ la acelépi rĩ mí ũsũ ĩꞌdi ãlĩtárĩ ị̃ndụ́ gá ꞌdãá. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úsã ãko agá rĩ kí akulépi rĩ kí mí anzé kí rá, úgú gá rĩ abe, rókójí úsã ala gá rĩ abe, mí ivé kí ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá. 14 Wó mí ivé mọ́nị̃gọ́ ꞌbã ĩzá íníríkó la abe ífí la kí abe ãngũ ꞌbá ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá ãmvé-ãmvélé ru. ꞌDĩ ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí ãtalo ꞌbadrị̂ kí idéjó rĩ.

15 “Mí aꞌdụ́ kãbĩlógó ãzí ãlu rĩ, Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ꞌbã ụ̃tị̃ kí drị́ drị̃ la gá. 16 Ílị ĩꞌdi ãzíla mí ũyã ãrí la ãngũ ãlĩtárĩ drị̂ ꞌbã wókõ kí agâ sĩ pírí. 17 Mí ụlị́ ĩzá kãbĩlógô drị̂ ndú-ndú ãzíla mí ũjĩ ífí la kí ĩzá la pá gá rĩ kí abe, íꞌbã kí drị̃kã abe ĩzá ị́mbị́ acelépi ꞌdĩ abe ãlĩtárĩ gá ꞌdãá. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ivé dó ĩzá kãbĩlógô drị̂ pírí ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá. Ĩꞌdi ídétáŋá ivélé ivê Úpí ní ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ꞌi.

19 “Mí aꞌdụ́ kãbĩlógó ãzí rĩ ꞌi, Ãrọ́nị̃ ꞌbã tị̃ kí drị́ drị̃ la gá ngọ́pịka abe. 20 Ílị ĩꞌdĩ ãzíla mí ãbĩ ãrí la ꞌbã ãzí, íꞌbã ĩꞌdi Ãrọ́nị̃ ꞌbã bị́lẹ́ drị̃lẹ́ ãndá gá rĩ gá ãzíla ngọ́pịka kí ꞌbã bị́lẹ́ drị̃lẹ́ ãndá gá rĩ kí gá, drị́ ágó ãndá gá rĩ kí gá, ĩꞌbã pá ágó ãndá gá rĩ kí gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ũyã dó ãrí la ꞌbã ãzí rĩ ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ kí agâ sĩ pírí. 21 Íꞌdụ ãrí ãlĩtárĩ gá ꞌdãá rĩ ꞌbã ãzí ãdu drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ abe ãzíla mí ũyã ĩꞌdi Ãrọ́nị̃ ụrụꞌbá gá bõngó ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ngọ́pịka kí ụrụꞌbá gá bõngó ĩꞌbadrị̂ kí abe. Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ãzíla bõngó ĩꞌbadrị̂ kí abe ála dó sĩ kí ꞌbã ndú mánî.

22 “Kãbĩlógó ꞌdĩ rụ́ ꞌdâ mí alị́ úsã ãko agá rĩ kí akulépi rĩ kí, úsã kótẽ gá rĩ, úsã la úgú drị̃ gá rĩ abe, rókójí kí úsã ala gá rĩ abe, ãzíla ị̃lị́ la pá ãndá gá rĩ abe. ꞌDĩ kãbĩlógó sĩ drị́ tị̃jó kí drị̃ gá rĩ. 23 Angájó gụ́fá mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru ꞌbãlé Úpí drị̃lẹ́ gá rĩ kí agá, mí aꞌdụ́ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru mvụtụ rĩ ãlu, kékĩ idélé ãdu sĩ rĩ ãzíla mũkátĩ níríŋá aselé ãdu sĩ rĩ kí abe. 24 Íꞌbã ãko ꞌdĩ kí pírí Ãrọ́nị̃ kí drị́ gá ngọ́pịka abe ãzíla ílũ ĩꞌbaní ꞌbã inga kí ãko ꞌdĩ kí fẽlé Úpí ní ídétáŋá ru. 25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí aꞌdụ́ ãkónã ídétáŋá ru ꞌdĩ kí ꞌbá ꞌdĩ kí drị́ gá ꞌdâ rá, mí ivé kí ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá, ídétáŋá ivélé ivê ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ꞌbã drị̃ gá sĩ ãyĩkõ fẽjó Úpí nî. 26 Íꞌdụ kãbĩlógó sĩ drị́ tị̃jó Ãrọ́nị̃ drị̃ gá rĩ ꞌbã jụ́jụ́tị ãzíla mí inga ĩꞌdi Úpí ní ídétáŋá ru. ꞌDĩ wókõ mídrị́ gá rĩ ꞌi.

27 “Ĩzá drị́ tị̃jó Ãrọ́nị̃ kí drị̃ gá ngọ́pịka abe rĩ íꞌbã kí ndú: jụ́jụ́tị ãzíla pá ãndá gá rĩ abe ingalé ídétáŋá ru mání rĩ kí ála kí ꞌbã ndú ãtalo ꞌbanî. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí mání lẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã nga kí kí sáwã drị́ tị̃jó ãtalo kí drị̃ gá rĩ sĩ rĩ kî: Ĩzá jụ́jụ́tị gá ãzíla pá ãndá gá rĩ kí wókõ fẽtáŋá ru Ãrọ́nị̃ ꞌbaní anzị ĩꞌdidrị̂ abe jãꞌdâ rĩ kî. ꞌDĩ kí ídétáŋá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí fẽlé Úpí ní rĩ kî.

29 “Ãrọ́nị̃ drĩ drã rá bõngó ãlá ĩꞌdidrị́ átáló drị̂ kí ála kí ꞌdụ fẽlé anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó sĩ ãdu ũsũ kí drị̃ gá ãzíla drị́ tị̃ kí drị̃ gá. 30 Ngọ́tị́ŋá acálépi átáló ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá rĩ ní úsụ̃ bõngó ꞌdĩ kí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ĩꞌdi dó sĩ mụ Hémã tị icíma drị̂ agâlé sĩ mụjó ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gâlé nĩ.

31 “Íꞌdụ kãbĩlógó sĩ drị́ tị̃jó ꞌbã drị̃ gá rĩ ꞌbã ĩzá ãzíla mí aꞌdí ĩꞌdi ãngũ ãlá rĩ agá. 32 Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ꞌbã na kí kãbĩlógô ĩzá ãzíla mũkátĩ gụ́fá agá rĩ abe kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá. 33 ꞌBã na kí ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí idéjó ayúlé sáwã ꞌbání drị́ tị̃jó kí drị̃ gá rĩ nĩ. Wó ꞌbá ãzí ndú la ꞌbã na ku, ãꞌdusĩku kí dó ãlá ru. 34 Ĩzá kãbĩlógô drị́ sĩ drị́ tị̃jó rĩ ꞌbã ị́mbị́ jõku mũkátĩ cí rĩ drị̃ ace kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá cí, mí ivé ĩꞌdi rá. Lẽ úna ĩꞌdi ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãlá ru.

35 “Mí idé Ãrọ́nị̃ ꞌbaní ngọ́pịka abe ị́jọ́ pírí mání azịlé ꞌdĩ kí ꞌbã ꞌdụ kí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ála dó sĩ drị́ tị̃ kí drị̃ gá ĩndõ. 36 Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ, ílị mọ́nị̃gọ́ ãlu ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ idéjó, mí ũsũ ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ãlĩtárĩ drị̃ gá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ndú ãlá ru. 37 Mí idé ídétáŋá ãlĩtárĩ ꞌbãjó ãlá ru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ndú. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãlĩtárĩ dó sĩ ndẽ ãlãpĩtĩ sĩ rá, ãzíla ãko ĩꞌdi ụrụꞌbá alólépi rĩ la adru ãlá ru.

Ídétáŋá Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ

38 “Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ mi mụ kãbĩlõ mũlũkũdũ calépi ílí ãlu ꞌbo la kí fẽlé ị̃rị̃ ídétáŋá ru ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá. 39 Mí idé kãbĩlõ ãlu rĩ ídétáŋá ru ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãzí ãlu rĩ ĩndró sĩ. 40 Míní Kãbĩlõ mũlũkũdũ drị̃drị̃ rĩ fẽ agá ídétáŋá ru, mí ayú ãnáfóró kị́lọ̃ ãlu usalé ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ rĩ ãni rú lítã ị̃rị̃. Ísũ wáyĩnĩ lítã ãlu rĩ fẽtáŋá ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ rú. 41 Kãbĩlõ ãzí rĩ míní ĩꞌdi fẽ agá ídétáŋá ru ĩndró sĩ, mí ayú vâ ãnáfóró kị́lọ̃ ãlu usalé ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ rĩ ãni rú lítã ị̃rị̃. Ísũ wáyĩnĩ lítã ãlu rĩ fẽtáŋá ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ rú. ꞌDĩ kí ãkónã fẽlé Úpí ní ídétáŋá ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ĩꞌdiní sĩ uꞌájó ãyĩkõ sĩ rĩ kî.

42 “Ĩmi idé ídétáŋá ivélé ivê ꞌdĩ ãzị́táŋá ru anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã tị gá Úpí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. ꞌDã ãngũ mání sĩ drị̃ ụfụjó mí be ãzíla ị́jọ́ jọjó míní rĩ ꞌi, 43 ma drị̃ ụfụ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe ꞌdãá, ãzíla ma ãngũ ꞌdã ꞌbã ãlá ru dị̃zã mádrị́ dị̃lépi rĩ sĩ.

44 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ Hémã tị icíma drị̂ kí ꞌbã ãlĩtárĩ be ndú, Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ma kí ꞌbã ndú adrujó ãtalo rú ãzị́ mádrị̂ ngajó. 45 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma uꞌá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ãzíla ma adru Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ rú. 46 Kí dó sĩ nị̃ la rá ma Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị́ kí anzélépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi, ma dó mụ uꞌálé kí drĩdríŋĩ gá. Ma dó sĩ adru Úpí ĩꞌbadrị̂ ꞌi.”

30

Ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí idé ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ivéjó rĩ drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ. 2 Ãzo la kí mgbọ la be ꞌbã adru kí trũ-trũ ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu. Újé la kónã sụ ꞌdĩ kí gá rĩ ꞌbã icí kí ru ĩꞌdi be ãko ãlu rú. 3 Íꞌbu drị̃ la, bụ́lụ́ la, ãzíla újé la kí abe pírí gólũdĩ ãlá la sĩ, íli tị la gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí. 4 Mí idé ímve gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ láyĩnĩ ũnĩ ãni ulílé gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lẹ́ gâlé ru ꞌbã ndre kí ru ãzí rĩ kí abe. Ímve ị̃rị̃ rĩ ꞌbã adru kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá, ãzí ị̃rị̃ rĩ ꞌbã adru kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá sĩ ife sĩ ãlĩtárĩ ujíjó rĩ rụjó. 5 Mí idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla íꞌbu ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ. 6 Íꞌbã ãlĩtárĩ ꞌdĩ ãmvé-ãmvélé ru kátẽnĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ aꞌbólépi rĩ be úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá. ꞌDĩ dó ãngũ mání sĩ drị̃ ụfụjó mí be rĩ.

7 “Ãrọ́nị̃ ꞌbã ivé lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ãngũ ãlĩtárĩ drị̂ gá ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ĩꞌdi ꞌbã tárã kí tị ũꞌbã agá. 8 Lẽ ꞌbã ivé ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ị̃dị́ drĩ dó tárã kí tị ũꞌbã ĩndró sĩ ꞌbo rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ velépi rĩ kí dó sĩ ve ụ́ꞌdụ́ pírí Úpí drị̃lẹ́ gá anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ. 9 Ãlĩtárĩ ꞌdĩ drị̃ gá mí ivé lũbánĩ ãzí lẽlé ku la ku jõku ãnãkpá ídétáŋá ru, jõku ãnáfóró ídétáŋá ru ãzíla mí ũsũ wáyĩnĩ ídétáŋá ru rĩ drị̃ la gá ku. 10 Ílí ãlu agá Ãrọ́nị̃ ꞌbã idé ídétáŋá sĩ ãlĩtárĩ ꞌbãjó ãlá ru rĩ pâlé ãlu. ꞌBã ꞌbã újé la sụ ꞌdã kí agá ãnãkpá lịlẹ́ sĩ ídétáŋá ị́jọ́ ũnzí idé jó rĩ ꞌbã ãrí. Lẽ ꞌbã idé ị́jọ́ ꞌdĩ ílí ãlu-ãlu sĩ anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî. Ãlĩtárĩ ꞌdĩ ãlá ãndânĩ Úpí nî rĩ ꞌi.”

Séndẽ sĩ ꞌbá unzejó rĩ

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, 12 “Míní anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí lã agá, ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã fẽ Úpí ní ãko lịlẹ́ ĩꞌdi drị̃ gá sĩ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ unzejó rĩ sáwã ĩꞌdi lãjó rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ jụ́wẹ̃ icó dó sĩ kí rụlé ku. 13 ꞌBá ãlu-ãlu lãlé rá rĩ lẽ ꞌbã fẽ séndẽ aꞌị́lé rĩ fẽtáŋá ãlá rĩ ru Úpí nî. Séndẽ ꞌdĩ ĩꞌdi nụ́sụ̃ sẹ̃kẹ́lị̃ drị̂ ãko jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ. 14 ꞌBá pírí rụ́ sĩlé rá ílí trũ kãlị́ ị̃rị̃ jõku ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã fẽ kí séndẽ ꞌdĩ fẽtáŋá ru Úpí ní rá. 15 ꞌBá málĩ trũ rĩ ꞌbã fẽ kí ꞌbã alị séndẽ aꞌị́lé ꞌdã ku, ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbã fẽ kí vâ vúlé dọ́dọ́ ku ĩꞌbaní fẽtáŋá ꞌdĩ fẽ agá Úpí ní ídétáŋá ru sĩ ídri ĩꞌbadrị̂ unzejó rĩ gá. 16 Mí atrá séndẽ sĩ ídétáŋá idéjó ꞌdĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị́ sĩ ãzị́ Hémã tị icíma drị̂ kí ngajó. Ĩꞌdi adru anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ ũrãjó Úpí drị̃ gá, sĩ kí ídri tã mbajó.”

Báfũ sĩ drị́ ãzíla pá ũjĩjó rĩ

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, 18 “Mí idé báfũ sĩ ru drị́ kí ũjĩjó pá abe la bũrônzĩ sĩ ãzíla pá la sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ ꞌbã adru kí vâ bũrônzĩ sĩ. Íꞌbã ĩꞌdi ị̃yị́ trũ drĩdríŋĩ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbadrị́ ãlĩtárĩ be rĩ gá. 19 Ị̃yị́ ala gá rĩ Ãrọ́nị̃ ꞌbã ayú kí ĩꞌdi ngọ́pịka abe sĩ ĩꞌbã pá kí ũjĩjó drị́ abe. 20 Ĩꞌbaní fi agá Hémã tị icíma drị̂ agâlé rĩ gá, ꞌbã ũjĩ kí ru pá kí drị́ abe ị̃yị́ sĩ ráká, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ icó kí dó sĩ drãlé ku. Ĩꞌbaní mụ agá fẽtáŋá fẽlé Úpí ní ídétáŋá ru ivélé ãcí sĩ rĩ kí fẽ agá ãlĩtárĩ gâlé, 21 lẽ ꞌbã ũjĩ kí ru drị́ kí pá abe ráká ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã drã kî sĩ ku. ꞌDĩ la adru Ãrọ́nị̃ ꞌbaní ãzị́táŋá ru anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.”

Ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, 23 “Íꞌdụ ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ mírã rú ũsũlé ꞌbá drị̃ gá rĩ kị́lọ̃ ázíyá, ãdu sụ́sụ́ ru ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ cajó kị́lọ̃ na, ꞌdĩ páwụ̃dã sínãmõnĩ rú rĩ ꞌi, ãdu kọ́rọ́kọ́rọ́ gá rĩ kí kị́lọ̃ na. 24 Kị́lọ̃ ázíyá kásĩyã drị̂ kí ûꞌbị̃ kí ãko úmgbó ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbání ãꞌị̃lé rá rĩ sĩ. Íꞌbã ãdu mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ drị̃ la gá lítã sụ. 25 Mí idé ãdu ãlá ꞌbãlé ndú sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ. 26 Mí ayú ãdu sĩ ꞌbá ꞌbã jó ndú ꞌdĩ ꞌi sĩ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbãjó ãlá ru, Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂, 27 méjã ãzíla ãko ayúlé drị̃ la gá rĩ kí abe, tárã céke ãzíla ãko la ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ, 28 ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ ãzíla ãkójó ala gá rĩ kí abe ãzíla báfũ pá la kí abe. 29 Mi kí ꞌbã ndú ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó sĩ adru ãlá ru ãndânĩ, ãko kí ụrụꞌbá alólépi rĩ kí dó sĩ adru ãlá ru.

30 “Mí ũsũ ãdu Ãrọ́nị̃ kí drị̃ gá ngọ́pịka abe sĩ kí ꞌbãjó ndú, ítị̃ drị́ kí drị̃ gá kí dó sĩ ãzị́ nga mání ãtalo ru. 31 Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ꞌdĩ la mụ adrulé ãdu mání sĩ ĩmi ꞌbãjó ãlá ru anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ rĩ. 32 Mí ũsũ ãdu ꞌdĩ ꞌbá kí drị̃ gá mị́rị̃ rú ku ãzíla mí idé vâ ãdu ãzí gẹ̃rị̃ míní sĩ ãdu ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ ku. Ĩꞌdi ãdu ãzí ꞌbãlé ndú la, lẽ ínị̃ rá ĩꞌdi ãlá ru ndú áꞌdụ̂sĩ. 33 ꞌBá ãzí drĩ vâ ãdu ãzí idé gẹ̃rị̃ míní sĩ ãdu ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ ãzíla drĩ ũsũ la ꞌbá ãzí nị̃lé ku la drị̃ gá rá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá la ꞌdã adru átáló ku yã áni, ma ĩꞌdi nze ꞌbá mádrị̂ kí agá ꞌdâ rá.”

Lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kî

34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí aꞌdụ́ ãko ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌdĩ kí trũ-trũ: ísékísé ife ꞌbã ũgórókóꞌbõ gá rĩ, átíríkó ꞌbã úꞌbó, ãzíla gãlũbãnámũ. 35 Mí ayú ãko ꞌdĩ kí sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí usajó, mí usa kí acájó ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ rú. Íꞌbã ãꞌị́ ala gá cí ꞌbã iza kí sĩ ru ku ãzíla ꞌbã adru kí vâ sĩ ndú ãzíla ãlá ru. 36 Mí amvi ãzí rĩ kí fúfú ru, mí agụ kí ꞌbãlé Hémã tị icíma drị̂ agá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ drị̃lẹ́ gá, ꞌdĩ ãngũ mání sĩ mụjó drị̃ ụfụjó mí be rĩ gá. Ĩꞌdi adru míní ãlá ru ãndânĩ. 37 Mí idé lũbánĩ ãzí gẹ̃rị̃ míní sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ idéjó rĩ sĩ ku. Ĩꞌdi lũbánĩ ꞌbãlé ãlá ru ndú áꞌdụ̂sĩ Úpí nî la. 38 ꞌBá ãzí drĩ vâ lũbánĩ ãzí idé gẹ̃rị̃ míní sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ idéjó rĩ sĩ sĩ ãyĩkõ ịsụ́jó ãjị́ la sĩ, ma ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ nze ꞌbá mádrị̂ kí agá ꞌdâ rá.”

31

Bẹ̃zãlẹ́lị̃ kí pẽjó Ũhõlĩyábũ be Hémã Ãdróŋá drị̂ sịjó rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã nî, 2 “Ápẽ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị, Hụ́rị̃ umvelépi áyị́pị rĩ angájó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ gá, 3 ãzíla áfẽ ĩꞌdiní úríndí mádrị̂ ꞌi. Áfẽ ĩꞌdiní nị̃táŋá, ãlị̃gọ̃ sĩ icójó ãko pírí kí idéjó, 4 ĩꞌdi sĩ íꞌdá gbã ãlị̃gọ̃ sĩ, ãzị́ nga gólũdĩ sĩ, sílĩvã sĩ, ãzíla aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ; 5 ĩꞌdi ũnĩ ãko ŋálí kî áni ꞌdĩ kí idé, ife kí upa ãzíla agọ́ ũví ndú-ndú sĩ ãzíla ãzị́ pírí ngalé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ kí abe. 6 Ápẽ vâ Ũhõlĩyábũ Ãhĩsãmákĩ ngọ́pị ꞌi angájó sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ agá, kí sĩ ãzị́ nga ĩꞌdi be. Áfẽ vâ ãlị̃gọ̃ ãmbógó la ꞌbá ãlịgọ rú rĩ ꞌbaní, icó kí sĩ ãko mání azịlé míní ídé kî ꞌdĩ kí idélé rá: 7 Hémã tị icíma drị̂, Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be, ãko pírí Hémã ụ̃sụ̃jó rĩ kí abe, 8 méjã ãzíla ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe, tárã céke idélé gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí, ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ, 9 ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ ãzíla ãkójó ala gá rĩ kí abe, báfũ drị́ ũjĩjó rĩ kí ãko ị̃ndụ́ la ꞌbãjó rĩ abe, 10 bõngó ũniyambamba ãlá átáló Ãrọ́nị̃ ní ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ abe ĩꞌbaní sụ̃lé ãzị́ átáló drị̂ ngajó rĩ kí, 11 ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ, ãzíla lũbánĩ ngụ̃lépi vĩrĩ Ãngũ Ãlá rĩ drị̂ gá rĩ trũ. Ãko ꞌdĩ kí idéjó pírí, lẽ ꞌbã idé kí kí cécé mání ãzị́táŋá la fẽjó míní rĩ áni.”

Ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂

12 Úpí jọ Mụ́sã nî, 13 “Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ‘Ĩmba ụ́ꞌdụ́ mádrị́ avị́jó Sãbátũ drị̂ tã, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ícétáŋá ãma drĩdríŋĩ gá ĩmi abe ãzíla anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní pírí rĩ, iꞌdajó la ma Úpí ꞌi, áꞌbã ĩmi ꞌbá mgbã mádrị̂ kî rú. 14 Lẽ ĩmba ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ avị́jó ꞌdĩ tã, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãlá ru. ꞌBá ãzí drĩ tã la mba ku, wó drĩ ãzị́ nga ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá. 15 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌdĩ kí míní sĩ ãzị́ ngajó, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ míní sĩ avị́jó rĩ ꞌi, ímba tã la ãlá ru Úpí nî. ꞌBá ãzí drĩ ãzị́ ãzí nga ala gá rá, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá. 16 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã mba kí ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ tã ícétáŋá tị icíma drị̂ rú jãꞌdâ. 17 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ ĩꞌdi ícétáŋá ukólépi ku rĩ rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá má be, ãꞌdusĩku ma Úpí ꞌi, má idé ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be ụ́ꞌdụ́ ázíyá ãzíla ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ má aꞌbe ãzị́ ngaŋá dríŋá ãzíla má avị́ dó sĩ áyụ.’ ”

18 Ãdróŋá la dó mụ ị́jọ́ delé jọ agá Mụ́sã be ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé ꞌbo, fẽ dó írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá kí sĩjó drị̃ la gá drị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ kí Mụ́sã drị́.

32

Kãjóŋá idélé Gólũdĩ sĩ rĩ

1 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ ndrelé la Mụ́sã uꞌá ꞌbé sị́ gâlé sáwã ãzo rú asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ku, atrá kí ru Ãrọ́nị̃ andre gá ãzíla jọ kí, “Ãnị̃ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru ágọ́bị́ Mụ́sã ándrá ãma anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdĩ ụrụꞌbá gá nĩ yã rĩ gá ku, mí idé ãmaní ãdróŋá* ãzí ꞌbã ce dó sĩ ãma drị̃.”

2 Ãrọ́nị̃ jọ ĩꞌbanî, “Ĩmi ũtrũ ngílíngílí gólũdĩ rú ũku ĩmidrị́, anzị, ãzíla izonzi ĩmidrị̂ ꞌbã kí sụ̃lé bị́lẹ́ gá ꞌdĩ kí, ĩmi ajị́ kí mádrị́ ꞌdõlé.” 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ũtrũ kí ngílíngílí gólũdĩ rú kí bị́lẹ́ gá rĩ kí ãzíla ajị́ kí kí Ãrọ́nị̃ rụ́ ꞌdõlé. 4 ꞌDụ dó ngílíngílí gólũdĩ rú ꞌdĩ kí, aká kí ãcí sĩ, ãzíla ũsũ ĩꞌdi umbalé, idé dó ĩꞌdi kãjóŋá ꞌbã íꞌdá rú.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá jọ kí dó, “Ịsịrayị́lị̃, ꞌdĩ ãdróŋá ĩmidrị́ ándrá ĩmi anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi!”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãrọ́nị̃ sị dó ãlĩtárĩ kãjóŋá ãdróŋá ru idélé gólũdĩ sĩ rĩ drị̃lẹ́ gá ãzíla uyú dó ị́jọ́ la ꞌbá ꞌbaní, “Drụ̃sị̃ ụ̃mụ̃ la adru ị̃nzị̃táŋá fẽjó Úpí ní cí.” 6 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, ꞌbá ajị́ kí ãnãkpá ãzí kí ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú ãzíla na kí ãzí rĩ kí ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ rú. ꞌBá ri kí vụ̃rụ́ ụ̃mụ̃ nalé, ụ̃mụ̃ uja dó ru íwá mvụjó ãzíla ãwụ̃ ngajó.

Ũmbã na Ãdróŋá ꞌi

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Ígõ vúlê lé gbõrú, ãꞌdusĩku ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú míní ándrá anzélé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ iza kí ị́jọ́ ꞌbo ãzíla gã kí ma úmgbé. 8 Aꞌbe kí gẹ̃rị̃ mání azịlé ꞌbã bĩ kí vú la rĩ rá; idé kí kãjóŋá ãdróŋá ru la gólũdĩ akálé ãcí sĩ rĩ sĩ, ãzíla iꞌdó kí ĩꞌdi ị̃nzị̃lé sĩ ídétáŋá idéjó ĩꞌdi nî. Jọ kí, ‘ꞌDĩ ãdróŋá ĩꞌbadrị́ kí anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi.’ ”

9 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ánị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá drị̃ ũnzí la rĩ gá rá. 10 Álẽ úꞌdîꞌda mí útrị́ ma ku, ũmbã na dó ma ĩꞌbaní rá, ma mụ kí ị̃lị̃kị̃lé rá. Ma ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ími ꞌbã ãzíla drị̃lẹ́ mídrị̂ abe sụ́rụ́ ãmbógó la rú.”

11 Wó Mụ́sã ꞌbã mãmálá Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ rụ́ jọ, “Úpí ũmbã na dó mĩ ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní trẹ̃yị́ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mí anzé kí Mị̃sị́rị̃ gâlé drị́ ũkpó ãzíla ãvẹ̃vị̃ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ mi ꞌi. 12 ꞌBá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã jọ kí rú vâ sĩ mí anzé ꞌbá ꞌdĩ kí rá, sĩ amụ́jó kí ụꞌdị́jó ꞌbé agá ãzíla kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rá yã? Mí aꞌbe drĩ ũmbã ꞌdĩ cã; mí uja drĩ ími ásị́ ãzíla mí ají drĩ lị́kị̃ ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ gá ku fô. 13 Mí ũrã drĩ ãtíꞌbó mídrị́ Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ kí ꞌbã ị́jọ́. Mí ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá míní ũyõ najó mi drị̃lẹ́ kí fẽ ĩꞌbaní ũꞌbíkãnã rú cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí áni, ãzíla anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ãngũ ándrá míní azịlé rĩ fẽ ãwítã rú jãꞌdâ rĩ ꞌbã ị́jọ́ fô.” 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí uja dó ru ásị́ ãzíla ají dó lị́kị̃ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ajílé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní rĩ ku.

15 Mụ́sã asị́ dó ꞌbé sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé, aꞌdụ́ dó sĩ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ãzị́táŋá kí sĩjó drị̃ la gá wókõ la sụ rĩ kí agá pírí rĩ ĩꞌdidrị́ gá ĩndĩ. 16 Ãdróŋá ꞌbã mgbãrĩ idé írã ꞌbara-ꞌbara ꞌdã kí nĩ ãzíla sĩ ãzị́táŋá drị̃ la gá rĩ kí ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ.

17 Yósũwã lã mụ ꞌbá kí ꞌbã úzáŋá arelé ꞌbo, jọ dó sĩ Mụ́sã ní, “Ma ụ́ꞌdụ́kọ́ ãꞌdị́ ãni la are kámbĩ agâlé ꞌdĩ.”

18 Mụ́sã umvi, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã adru ãꞌdị́ ndẽjó jõku áwáŋá ꞌbá kí ndẽjó rá rĩ ní aꞌụ́jó rĩ áni ku; ĩꞌdi aꞌụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ úngó ngoŋá ãni la rú.”

19 Mụ́sã la dó mụ acálé ãni rú kámbĩ gá sĩ kãjóŋá ãdróŋá ru ꞌdã ndrejó, ãzíla ꞌbá kí ꞌbã úngó tuŋá ndrelé ꞌbo, ũmbã na ĩꞌdi ũnzí. ꞌBé pá gá ꞌdãá Mụ́sã ꞌbe dó írã ꞌbara-ꞌbara tá ĩꞌdi ꞌbã aꞌdụ́lé ĩꞌdidrị́ gá ĩndĩ ꞌdã kí ãzíla andi kí dó sĩ kpékpé rá. 20 ꞌDụ kãjóŋá ãdróŋá ru ĩꞌbaní idélé rĩ ꞌi, aká ĩꞌdi ãcí sĩ, ꞌị ĩꞌdi fúfú ru, usa ĩꞌdi ị̃yị́ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fẽ dó ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní mvụlé. 21 Mụ́sã zị Ãrọ́nị̃ ꞌi, “ꞌBá ꞌdĩ idé kí míní ãꞌdu míní sĩ fẽjó la ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ idéjó?”

22 Ãrọ́nị̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó mádrị̂, ũmbã ꞌbã na mi mání ku; ínị̃ cé ꞌbá ꞌdĩ kí bábá ị́jọ́ ũnzí idéjó. 23 ꞌBá ꞌdĩ jọ kí mání, ‘Ãnị̃ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru ágọ́bị́ Mụ́sã ándrá ãma anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdĩ ụrụꞌbá gá nĩ yã rĩ gá ku, mí idé ãmaní ãdróŋá† ãzí ꞌbã ce dó sĩ ãma drị̃.’ 24 Má aꞌị́ ĩꞌbadrị́, ngílíngílí gólũdĩ rú rĩ kî ãzíla ꞌbá cí ngílíngílí gólũdĩ rú rĩ trũ rĩ ũtrũ kí dó kí ãfẽlé mádrị́. Áꞌbe dó ngílíngílí ꞌdĩ kí ãcí gá ãzíla ũfũ kí dó kãjóŋá ãdróŋá ru ꞌdĩ rú ꞌdĩ.”

25 Mụ́sã ndre ị́jọ́ Ãrọ́nị̃ ꞌbã ꞌbá kí aꞌbejó ụtrị́ŋá kóru, ãzíla ĩꞌbaní aza ĩꞌbadrị̂ iꞌdajó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã tu dó pá kẹ̃jị́tị kámbĩ drị̂ gá ãzíla za, “ꞌBá pírí wókõ Úpí drị̂ gá rĩ ꞌba amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ atrá kí ru ĩꞌdi andre gá.

27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã jọ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbanî, “Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ ãzị́táŋá, ‘Ĩmi ãlu-ãlu ꞌbã aꞌdụ́ ménéŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌi ꞌbã su ĩꞌdi nákũrá agá ꞌbã mụ kámbĩ agâ sĩ kẹ̃jị́tị ꞌdĩ gá ꞌdâ kpere ꞌdã gá sĩ ĩmĩ ádrị́pịka kí ãzíla ĩmĩ wọ̃rị́ka kí ụꞌdị́jó jĩránĩ ĩmidrị̂ kí abe.’ ” 28 ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ are kí Mụ́sã tị rá, ãzíla ụꞌdị́ kí ꞌbá 3,000 ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ. 29 Mụ́sã jọ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbanî, “Ãndrũ úꞌbã ĩmi ndú ãtalo rú ãzị́ Úpí drị̂ ngajó ĩminí anzị ĩmidrị̂ kí ãzíla ĩmi ádrị́pịka kí ụꞌdị́jó rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ wi ĩminí sụ̃sụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ rá.”

30 Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Mụ́sã jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi iza ị́jọ́ ũnzíkãnã la. Wó ma drĩ mụ tụlé ụrụgá Úpí rụ́ ꞌbé sị́ gâlé ị̃dị́; Ĩꞌdi jõnõ ãꞌị̃ ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí trũlé rá yã áni.” 31 Mụ́sã gõ dó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí rụ̂lé ãzíla jọ, “ꞌBá ꞌdĩ idé kí ị́jọ́ ũnzíkãnã la. Idé kí ãdróŋá gólũdĩ sĩ la ãzíla ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌi. 32 ꞌBá rĩ ítrũ mání ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí rá fô; wó ídrĩ lẽ la ku yã áni ílị ãma rụ́ bụ́kụ̃ míní sĩ ꞌbá mídrị́ gá rĩ kí rụ́ sĩjó rĩ gá rá.”

33 Wó Úpí umvi Mụ́sã nî, “ꞌBá mání rụ́ lịlẹ́ bụ́kụ̃ mádrị̂ agá rá rĩ kí adru ꞌbá ị́jọ́ ũnzí izalépi má rụ́ rĩ kî. 34 Úꞌdîꞌda ímụ, íce ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ ãngũ mání ị́jọ́ la jọjó míní ꞌbo rĩ gá. Lẽ ínị̃ rá Mãlãyíkã mádrị̂ la ími drị̃ ce nĩ, wó sáwã ãzí la acá rá ma mụ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽlé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ sĩ rá.”

35 Úpí ãpẽ dó ãyánĩ tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí fẽjó la Ãrọ́nị̃ idé kãjóŋá ãdróŋá ru gólũdĩ sĩ la rĩ sĩ.

33

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbé Sĩnáyĩ aꞌbejó rĩ

1 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi, mi ꞌi ãzíla ꞌbá mídrị́ míní ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ abe. Ímụ ãngũ mání ũyõ najó ma fẽ la Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe rĩ gá. 2 Ma mãlãyíkã tị pẽ ĩmi drị̃ cejó, ãzíla ma ꞌbá Kãnánĩ rú, Ãmọ́rị̃ rú, Hị́tị̃ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, Hị́vị̃ rú ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú ꞌdĩ kí dro ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá. 3 Ĩmụ ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá, wó má icó mụlé ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, ãꞌdusĩku ĩmi ꞌbá drị̃ ũnzí la kî, ma mụ ĩmi ị̃lị̃kị̃lé ku rá.”

4 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ jọlé ũnzíríkãnã ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ꞌbe kí ru áwáŋá gá, ꞌbá ãzí ãlu la sụ̃ ãko ũnĩ ãni la kí ku. 5 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ‘Ĩmi ꞌbá drị̃ ũnzí la kî, ádrĩ mụ pâlé ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá, ma ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ũtrũ ũnĩ ãko ĩminí sụ̃lé ꞌdĩ kí rá ãzíla ma ị́jọ́ míní lẽlé idélé ĩmi abe rĩ pẽ ma ꞌi.’ ” 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ũtrũ kí dó ãko ĩꞌbadrị́ ũnĩ drị̂ kí pírí ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rá sụ̃ kí dó sĩ kí ị̃dị́ ku.

Hémã tị icíma drị̂ ꞌi

7 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí dó kámbĩ sị ꞌbo, Mụ́sã la Hémã ãzí idé kámbĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé-ãmvélé ru, ála ĩꞌdi umve Hémã tị icíma drị̂ ꞌi. ꞌBá ãzí drị̃ sĩ lẽ tị icílé Úpí be ĩꞌdi dó sĩ mụ ãmvé ala gâlé. 8 Mụ́sã drĩ dó fũ mụlé Hémã tị icíma drị̂ gá ãmvêlé ꞌbo, ꞌbá pírí kí dó pá utu hémã ĩꞌbadrị̂ kí tị gá, ãzíla kí Mụ́sã ndre kpere ĩꞌdiní fi agá ala gâlé. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã drĩ dó fi ala gâlé ꞌbo, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá áni rĩ la asị́ vụ̃rụ́ ãzíla ĩꞌdi pá tu Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã kẹ̃jị́tị gá, Úpí la ị́jọ́ jọ Mụ́sã be angájó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị̃ rĩ agâlé. 10 ꞌBá pírí drĩ kí ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá áni ãnzị rĩ ndre pá tu agá kẹ̃jị́tị Hémã tị icíma drị̂ drị̂ tị gá ꞌdãá ꞌbo, ꞌbá pírí kí ãvụ̃ vụ̃rụ́ hémã ĩꞌbadrị̂ kí tị gá ꞌdãá Úpí ị̃nzị̃jó. 11 Úpí la ị́jọ́ jọ Mụ́sã be mịfị́ gá mịfị́ gá, cécé ꞌbá ꞌbã kí ị́jọ́ jọjó wọ̃rị́ka abe rĩ áni. Mụ́sã drĩ dó gõ vúlé kámbĩ gâlé, wó kãrị́lẹ̃ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị rú ĩꞌdi ãzã kolépi rĩ la ace Hémã tị icíma drị̂ agá ꞌdãá ũgũgõ.

Mụ́sã ꞌbã dị̃zã Úpí drị̂ ndrejó rĩ

12 Mụ́sã jọ Úpí ní, “Índre drĩ, ị́jọ mání, ‘Áce ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃,’ wó ífẽ mání ꞌbá míní mụlé tị pẽlé má be rĩ ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃lé ku, drị̃ la gâsĩ ị́jọ vâ, ‘Ínị̃ ma rụ́ sĩ cé, ãzíla má ịsụ́ vâ lẽtáŋá ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌbo.’ 13 Ídrĩ áma lẽ rá, mí imbá mání gẹ̃rị̃ mídrị̂ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ími nị̃ cé ãzíla ma dó sĩ ri ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ịsụ́lé. Lẽ mí igá ị́jọ́ míní sụ́rụ́ ꞌdĩ pẽjó mî ãni la rú rĩ rá.”

14 Úpí jọ Mụ́sã nî, “Ma mụ mí be ĩndĩ, ãzíla ma míní fẽ avị́lé rá.”

15 Mụ́sã jọ Úpí ní, “Ídrĩ mụ ãma abe ĩndĩ ku, ífẽ ãma aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ku. 16 ꞌBá icó kí nị̃lé la ími ásị́ mání ị̃gbẹ́ ru rĩ gá íngoní ru, ídrĩ mụ ãma abe ĩndĩ ku rĩ gá? Ãma ꞌbá mí ãni la rú ꞌdĩ, ãꞌdu la icó ãma ĩsélé colé ꞌbá ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí abe nĩ yã?”

17 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ma ị́jọ́ míní zịlé ꞌdĩ kí idé pírí rá, ãꞌdusĩku ánị̃ mi rụ́ sĩ cé, ãzíla má uꞌá mî sĩ ãyĩkõ sĩ.”

18 Mụ́sã jọ Úpí nî, “Álẽ dị̃zã mídrị̂ ndrelé rá mí iꞌda ĩꞌdi mánî.”

19 Úpí jọ, “Ma alị ími drị̃lẹ́ gâsĩ mi sĩ dị̃zã mádrị̂ ꞌbã ũnĩ ndre pírí, mũkẽ mádrị̂ be. Ma áma rụ́ umve Úpí ꞌi, ma ꞌbá mání pẽlé rĩ ꞌbaní lẽtáŋá uyaŋá kóru rĩ fẽ ãzíla kí ízákĩzã ndre. 20 Mí icó áma mẹ́lẹ́tị ndrelé ku, ꞌbá drĩ áma mẹ́lẹ́tị ndre rá icó adrulé ídri ku.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Ãngũ ãzí áma bụ́lụ́ gá ꞌdĩ mi sĩ pá tu írã drị̃ gá. 22 Dị̃zã mádrị̂ drĩ dó alị yã áni, ma ími ꞌbã írã ru nzị̃lépi mgbọ la agá ãzíla ma ími aku áma drị́ sĩ kpere mání alị agá. 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó áma drị́ ꞌdụ rá ãzíla mi dó áma ũngúkú ndre áyụ wó adru áma mẹ́lẹ́tị ku.”

34

Írã ꞌbara ị̃rị̃ úꞌdí ãzị́táŋá drị̂ kî

1 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Mí upa írã ꞌbara-ꞌbara la ãzí kí ị̃rị̃ cécé ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kí áni, ãzíla ma ị́jọ́ ándrá mání sĩlé írã drị̃drị̃ míní ándrá andilé ꞌdã kí drị̃ gá rĩ sĩ kí drị̃ gá. 2 Drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ mí adru bábá mi dó sĩ atụ́ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá ꞌdộ sĩ drị̃ ụfụjó má be. 3 ꞌBá ãzí ꞌba atụ́ mí be ụrụgá ꞌbé drị̃ gá ꞌdõlé ĩndĩ ku, jõku ãko ãzí ꞌba indré ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá ku, drĩ táni adru agá kãbĩlõ jõku ãnãkpá ĩrí nalépi ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá la kí yã ꞌba indré kí ꞌbé ꞌbã pá gá ꞌdãá ku.”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã upa írã ꞌbara-ꞌbara la kí ị̃rị̃ cécé ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kí áni, ãzíla tụ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá ụrụ gâlé ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, cécé Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, ꞌdụ írã ị̃rị̃ ꞌdã kí drị́ gá ĩndĩ. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâ sĩ ãzíla tu pá Mụ́sã be ꞌdãá, umve ru rụ́ Úpí ꞌi. 6 Úpí alị Mụ́sã drị̃lẹ́ gâsĩ, ãzíla umve ru rụ́, “Ma, Úpí ꞌi, ma Ãdróŋá galépi tré ị́jọ́ mgbã sĩ ãzíla ꞌbá kí ízákĩzã ndrelépi rĩ ꞌi, ũmbã rụ ma gbõrú ku, ma lẽtáŋá ãmbógó la iꞌda ãzíla ꞌbá kí sĩ ásị́ tị̃ áma drị̃ gá rá. 7 Ma lẽtáŋá mádrị́ ukólépi ku rĩ tã mba anzị álĩfũ álĩfũ ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba ní, ãzíla ma ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí trũ ũnzĩkãnã ĩꞌbadrị̂ abe rá. Wó má icó ĩcẽlé drị̃rịma fẽjó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbaní ku. ꞌBá drĩ kí ị́jọ́ ũnzí idé ma rụ́, ma anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé áꞌbị́ anzị na jõku sụ rĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽ, ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbadrị̂ kí sĩ.”

8 Mụ́sã ãvụ̃ vụ̃rụ́ gbõrú sĩ ị̃nzị̃táŋá fẽjó. 9 Jọ, “Úpí ídrĩ uꞌá mání ãyĩkõ sĩ, má aꞌị́ mi ímụ dó ãma abe ĩndĩ. ꞌBá ꞌdĩ drĩ kí táni adru drị̃ ũnzí ru, ítrũ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí ũnzĩkãnã ãmaní idélé rĩ kí abe, ãzíla íꞌdụ ãma ꞌbá mídrị́ mgbã rĩ kî rú.”

10 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ma mụ úꞌdîꞌda tị icíma idélé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe. Ma mụ ị́jọ́ ãmbógó la kí idélé kí mẹ́lẹ́tị gá ị́jọ́ jõ drĩ ídu idélé sụ́rụ́ ãzí agá ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ku la kî. ꞌBá pírí kí mụ ị́jọ́ ãmbógó mání icólé idélé ꞌdĩ kí ndrelé, ãꞌdusĩku ma Úpí ꞌi, ma mụ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí idélé ĩminî. 11 Ĩmba ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ãndrũ ꞌdĩ kí tã. Mã mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ãmvé Ãmọ́rị̃ kí, Kãnánĩ kí, Hị́tị̃ kí, Pẹ̃rẹ́zị̃ kí, Hị́vị̃ kí, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ kí trũ, ĩminí mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ. 12 Lẽ ĩmi adru mịfị́ trũ ĩmi idé ị́jọ́ ãzí sĩ tị icíma icíjó sụ́rụ́ ĩminí fijó ala gá ꞌdĩ kí abe ku, ãꞌdusĩku kí mụ adrulé ĩminí mãtégõ ũnzí la. 13 Kẹ̃jị́ la gá ĩmi andi ãlĩtárĩ ĩꞌbadrị̂ kí, írã ĩꞌbã ãni ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ ꞌdĩ kî, ãzíla ĩmi aga ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru Ãsérã drị́ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́.

14 “Mí ị̃nzị̃ ãdróŋá ãzí ku, ãꞌdusĩku Ma, Úpí ꞌi, ma ãjã rú ãdróŋá ãzí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ. 15 Mí adru mịfị́ trũ mí icí tị ꞌbá uꞌálépi sụ́rụ́ ꞌdĩ agá rĩ abe ku, ãꞌdusĩku drĩ kí ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃ ãzíla ídétáŋá idé ĩꞌbanî, kí ími umve sĩ ru umújó ĩꞌba abe, ãzíla kí ími drị̃ se sĩ íná ĩꞌbaní fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní rĩ kí nalé ku rá. 16 Anzị ĩmidrị̂ drĩ kí izonzi ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdã kí ĩgbã ũkú ru, kí dó sĩ kí drị̃ se sĩ áma ãꞌị̃jó ku ãzíla ãdroŋa ĩꞌbã ãni ꞌdã kí ị̃nzị̃jó.

17 “Mí idé aya ãdroŋa rú la kí míní ị̃nzị̃lé ku.

18 “Ímba Ụ̃mụ̃ Mũkátĩ Ãkụ́kị́ kóru rĩ najó rĩ tã. Mání ị́jọ́ la azịjó míní rĩ áni, ína Mũkátĩ Ãkụ́kị́ kóru ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ĩmbá ãbíbũ drị́ ꞌdĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩmbá ꞌdĩ ándrá míní sĩ Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ ꞌi.

19 “Ngọ́tị́ ágọ́bị́ kãjãní rĩ kí ãnãkpá lị́cọ́ gá ágó kãjãní rĩ abe kí pírí má ãni. 20 Kãyĩnõ mváŋá kãjãní rĩ mi unze la kãbĩlõ fẽjó kẹ̃jị́ la gá rĩ sĩ, ídrĩ lẽ unzelé la ku mi imbe la nũ rá. Lẽ mí unze anzị ãgọbị kãjãní rĩ kí rá.

“Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã amụ́ áma drị̃lẹ́ gá drị́drị́ ru ãwãꞌdĩfô kóru ku.

21 “Ínga ãzị́ mídrị́ sĩ ámvụ́ sõjó ãzíla ãkónã ũkũnãjó rĩ kí ụ́ꞌdụ́ ázíyá, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ mí avị́.

22 “Íꞌbã Ụ̃mụ̃ Ãkónã Ãfũlépi drị̃drị̃ mídrị́ ámvụ́ agá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla íꞌbã Ụ̃mụ̃ ãkónã ámvụ́ agá rĩ kí Atrájó pírí ꞌbo rĩ drị̂ ílí ꞌbã ukó agá. 23 Ãgọbị mídrị̂ ꞌbã amụ́ kí Ũkpó ꞌDị́pị Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ílí ãlu-ãlu agá pâlé na. 24 Ma mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ími drị̃lẹ́ gâsĩ rá ãzíla ma sụ́rụ́ mídrị̂ nzị̃ mgbọ rú ꞌbá ãzí icó amụ́lé ími ndẽlé sáwã míní adrujó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ụ̃mụ̃ na ꞌdĩ naŋá gá ílí ãlu-ãlu sĩ ku.

25 “Ĩmi ají mání ãrí ãnãkpá lịlẹ́ ídétáŋá ru la ãni la idélé ãkónã ãkụ́kị́ trũ la be ku. Ĩmba ãko ídétáŋá ru ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ꞌbã ị́mbị́ tã kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá ku.

26 “Ílí ãlu-ãlu sĩ mí ají jó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ agá ãkónã mídrị́ ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ kî.

“Lẽ mí aꞌdí ị̃ndrị́ mváŋá ĩzá ãndrẽ ꞌbã lẹ́sụ́ sĩ ku.”

27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã nî, “Ísĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ kí bã sĩ fẽlépi la mání tị icíma icíjó mí be ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe ꞌdĩ.”

28 Mụ́sã uꞌá Úpí be ꞌbé sị́ gâlé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ, mũkátĩ naŋá ãzíla ị̃yị́ mvụŋá kóru. Sĩ dó írã ꞌbara-ꞌbara ꞌdã kí drị̃ gá ị́jọ́ tị icíma drị̂ kí ãzị́táŋá mụdrị́ rĩ kí abe.

Mụ́sã ꞌbã mẹ́lẹ́tị la dị̃jó dị̃-dị̃ rĩ

29 Mụ́sã la mụ asị́lé ꞌbé Sĩnáyĩ sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ãzị́táŋá mụdrị́ rĩ kí sĩjó drị̃ la gá rĩ abe ĩꞌdidrị́ gá ꞌbo, mẹ́lẹ́tị la ri dị̃lé pãrã-pãrã rú, ãꞌdusĩku angá ị́jọ́ jọ agá Úpí be; wó nị̃ ꞌî mẹ́lẹ́tị la dị̃-dị̃ la ku. 30 Ãrọ́nị̃ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí ndre kí dó Mụ́sã ꞌbã mẹ́lẹ́tị la dị̃-dị̃, idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ sĩ mụjó ãni rú ĩꞌdi andre gâlé. 31 Wó Mụ́sã umve Ãrọ́nị̃ kí drị̃lẹ́ ũꞌbí ꞌbadrị̂ abe ãzíla mụ kí dó ĩꞌdi rụ̂lé, Mụ́sã jọ ị́jọ́ ĩꞌbanî. 32 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí ru Mụ́sã andre gá, ãzíla fẽ dó ĩꞌbaní ãzị́táŋá pírí Úpí ꞌbã fẽlé ĩꞌdidrị́ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé rĩ kî. 33 Mụ́sã la mụ ị́jọ́ ĩꞌdiní jọlé ĩꞌbaní rĩ delé ꞌbo, aku ru mẹ́lẹ́tị bõngó sĩ cí.

34 Wó Mụ́sã drĩ mụ Úpí drị̃lẹ́ gá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be, ĩꞌdi bõngó ĩꞌdi sĩ ru mẹ́lẹ́tị akujó rĩ wị rá. Drĩ dó ãfũ ãmvé ĩꞌdi ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ kí vú nze ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí, 35 ãzíla ꞌbá kí mẹ́lẹ́tị la dị̃lépi dị̃-dị̃ ꞌdã ndre. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã la ru mẹ́lẹ́tị aku bõngô sĩ cí kpere sáwã ĩꞌdi ꞌbã mụjó ị́jọ́ jọjó Úpí be rĩ gá.

35

Ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂ kî

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã tra ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãzíla jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ãzị́táŋá Úpí ꞌbã azịlé ĩmi idé kí rĩ kî: 2 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ kí ĩminí sĩ ãzị́ ngajó, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ ĩminí sĩ avị́jó rĩ ꞌi, ĩmba tã la ãlá ru Úpí nî. ꞌBá ãzí drĩ ãzị́ ãzí nga ala gá rá, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá. 3 Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ũdũ ãcí ãngũ ĩꞌdiní uꞌájó rĩ gá Sãbátũ sĩ ku.”

Ãko ayúlé sĩ Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ kî

4 Mụ́sã jọ vâ ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí, “ꞌdĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé rĩ: 5 Ĩmi aꞌdụ́ ãko ĩmidrị̂ kí agụlé ãwãꞌdĩfô rú Úpí nî. ꞌBá pírí lẽlépi ãwãꞌdĩfô ajílépi Úpí ní ásị́ ãlu sĩ rĩ ꞌba ají ãwãꞌdĩfô rú gólũdĩ, sílĩvã, ãzíla bũrônzĩ; 6 wị́zị̃ la ꞌbã adru kí gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika; bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá, idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ rĩ; 7 kãbĩlõ íní vúlé rángi sĩ ika rĩ kí; ãnãkpá íníríkó ãlá la kí; báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ kí; 8 tárã ãdu; ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũlé ꞌbá drị̃ gá rĩ ꞌi ãzíla lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ be; 9 ãzíla írã únĩkĩsĩ rú rĩ kí írã ãzí ãjẹ̃ rú icólé ịgbẹlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã bõngó ĩfódĩ rú rĩ gá ãzíla bõngó jụ́jụ́ gá rĩ gá rĩ ꞌi.

Ãko ꞌbãlé Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kî

10 “ꞌBá ĩmi agá ãlịgọ rú ãzị́ ãni ꞌdĩ ꞌba amụ́ kí ãzíla ꞌbã idé kí ãko pírí Úpí ꞌbã azịlé ꞌdĩ kí: 11 Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi; ãko sĩ ĩꞌdi atrịjó rĩ kî; gõlĩ la kí ãzíla báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ abe; jó ife báwũ alalé alâ rĩ kí; ị́dị́ŋá la kí; ãzíla ãko sĩ ị̃ndụ́ la kí sujó rĩ. 12 Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ kí ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí abe; úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ãzíla kátẽnĩ ĩꞌdi atrịlépi rĩ; 13 méjã kí ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ abe ãzíla ãko drị̃ la gá rĩ kí abe; mũkátĩ ídétáŋá ru ꞌbãlé ndú Ãdróŋá nî rĩ; 14 tárã céke ãcí drị̂ ãdu la abe; 15 ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ivéjó rĩ ãzíla ife la kî abe; ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ, lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ, kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ; 16 ãzíla ãlĩtárĩ ãko ídétáŋá ru ivélé ivê rĩ drị̂ kí, kẽyĩkéyĩ idélé aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ rĩ; ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ãzíla ãkójó la kî; báfũ bũrônzĩ rú rĩ pá la abe; 17 bõngó sĩ lị́cọ́ ꞌa atrịjó rĩ, ị́dị́ŋá ãzíla ãko sĩ ị̃ndụ́ la sujó rĩ; ãzíla kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ atrịjó rĩ; 18 áló Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ kí ĩbáká la abe ãzíla ãko sĩ lị́cọ́ ꞌa atrịjó rĩ; 19 ãzíla bõngó cãlé ũniyambamba ãlá ãtalo ꞌbaní sụ̃lé sĩ ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá, átáló Ãrọ́nị̃ ꞌbaní anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ.”

20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ĩdã kí ru pírí Mụ́sã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá, 21 ãzíla ꞌbá pírí ásị́ gâlé lẽlépi ãko fẽlépi rá rĩ ají kí ãko fẽtáŋá ru ãlá rĩ kí Úpí ní sĩ Hémã tị icíma drị̂ idéjó. Ají kí ãko lẽlé ị̃nzị̃táŋá drị́ ãzíla ãko sĩ bõngó ãtalo ꞌbadrị̂ kí idéjó rĩ kî. 22 ꞌBá pírí ãgọbị rú ãzíla ũkú ru ásị́ gâlé lẽlépi ãko fẽlépi ꞌdĩ amụ́ kí ãzíla ají kí ãko ũnĩ drị́ gólũdĩ rú ũví ndú ndú ꞌdĩ kí ingalé ídétáŋá ru Úpí nî: 23 ꞌBá pírí ají kí náyị́lọ̃nị̃ ãla; bụ̃lụ̂ rú, pápũlũ, jõku kãbĩlõ ꞌbíko ika; bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ rĩ, kãbĩlõ íní vúlé rángi sĩ ika rĩ kí, jõku ãnãkpá íníríkó ãlá la. 24 ꞌBá fẽtáŋá fẽlépi sílĩvã sĩ jõku bũrônzĩ sĩ rĩ ají kí kí fẽlé Úpí nî, ãzíla ꞌbá báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ trũ rĩ ají kí sĩ ãzị́ kí lẽlépi rĩ kí ngajó. 25 Ũkú pírí ãlịgọ rú ãko cãlépi drị́ sĩ ꞌdĩ ají kí bõngó mịfị́ níríŋá ĩꞌbaní cãlé rĩ kí, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika rĩ kí abe. 26 Ũkú pírí ãlịgọ rú rĩ idé kí vâ wị́zị̃ ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ ĩꞌbã ásị́ sĩ cénĩ. 27 ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ ají kí írã únĩkĩsĩ rú rĩ kí írã ãzí ãjẹ̃ rú icólé ịgbẹlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã bõngó ĩfódĩ rú rĩ gá ãzíla bõngó jụ́jụ́ gá rĩ gá rĩ ꞌi. 28 Ají kí lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí tárã ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ abe, ãdu ũsũlé sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ ãzíla ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ abe. 29 ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru ásị́ gâlé lẽlépi ãko fẽlépi cénĩ ãwãꞌdĩfô rú rĩ ají kí Úpí ní ãko sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdi ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ kî.

Bẹ̃zãlẹ́lị̃ kí Ũhõlĩyábũ be

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩndre, Úpí pẽ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị Hụ́rị̃ umvelépi áyị́pị rĩ angájó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá. 31 Ãdróŋá fẽ ga tré úríndí ĩꞌdidrị̂ sĩ, ãlị̃gọ̃ sĩ, nị̃táŋá sĩ ãzíla icó ãzị́ pírí idélé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ kí ngalé rá. 32 Ĩꞌdi sĩ íꞌdá gbã ãlị̃gọ̃ sĩ, ãzị́ nga gólũdĩ sĩ, sílĩvã sĩ, ãzíla bũrônzĩ sĩ. 33 Ĩꞌdi ũnĩ ãko ŋálí kí áni ꞌdĩ kí idé, ife kí upa ãzíla agọ́ ũví ndú-ndú sĩ ãzíla ãzị́ pírí ngalé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ abe. 34 Úpí fẽ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ãzíla Ũhõlĩyábũ Ãhĩsãmákĩ ngọ́pị, sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ gá rĩ kí ásị́ gá ũndũwã sĩ ꞌbá kí imbájó ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ. 35 Úpí fẽ ga kí tré ãlị̃gọ̃ sĩ ãko ndú-ndú kí idéjó ãzíla ãzị́ pírí kí ngajó rĩ kí sĩ. Ãko idélé drị́ sĩ ꞌdĩ kí, báwũ kí upajó, ãko kí uꞌbéjó gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, kãbĩlõ ꞌbíko ika, ãzíla bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ kí abe. Kí icó ãzị́ pírí kí ngalé rá, ãzíla kí ãlị̃gọ̃ ãko pírí kí idéjó rĩ trũ.

36

1 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ꞌi, Ũhõlĩyábũ ꞌi ãzíla ꞌbá ãzí ãlịgọ rú Úpí ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ũndũwã, ãlị̃gọ̃ ãzíla nị̃táŋá fẽjó rĩ ꞌbã sị kí Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ cécé Úpí ꞌbã azịlé rĩ áni.”

2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã umve dó Bẹ̃zãlẹ́lị̃ kí Ũhõlĩyábũ be ãzíla ꞌbá pírí ãlịgọ rú Úpí ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ãlị̃gọ̃ ãzíla ũndũwã fẽjó ãꞌị̃lépi amụ́lépi ãzị́ ngalépi cénĩ ꞌdĩ kí amụ́lé sĩ iꞌdólé ãzị́ ngalé. 3 Mụ́sã fẽ dó ĩꞌbadrị̂lé ãko ãwãꞌdĩfô rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí fẽlé sĩ ãzị́ ãngũ ãlá rĩ drị̂ sịjó rĩ kî. ꞌBá ꞌdĩ ri kí ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ãko ãwãꞌdĩfô ru rĩ kí ajílé fẽlé cénĩ. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ãlịgọ rú ãzị́ ngalépi ãngũ ãlá rĩ ꞌbã sịŋá gá ꞌdĩ aꞌbe kí ãzị́ ĩꞌbadrị̂ kí rá 5 ãzíla jọ kí Mụ́sã ní, “ꞌBá kí ãko ají sĩ ãzị́ ngajó ndẽ Úpí ꞌbã azịlé rĩ rá.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ azịjó kámbĩ agâ sĩ pírí: “ꞌBá ãzí ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru la ꞌbã ají kí dó ãko ãzí fẽtáŋá ru la kí fẽlé ãngũ ãlá rĩ ní ị̃dị́ ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ âtrị dó ꞌbá kí ãko fẽtáŋá ru rĩ kí ajíŋá gá cí, 7 ãꞌdusĩku ãko tralé sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ sịjó ãzíla dejó rĩ tra kí ru ambamba.

Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ

8 ꞌBá pírí ãlịgọ rú ꞌdĩ sị kí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ bõngó mụdrị́ mịfị́ níríŋá uꞌbélé gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika la kî sĩ, ãzíla ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idéjó drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ rĩ idé kí íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí ụrụꞌbá la kí gá cí. 9 Bõngó ꞌdĩ ꞌbã adru kí pírí trũ-trũ, ãzo la ꞌbã adru kí mítã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, mgbọ la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃. 10 Icí kí bõngó tõwú rĩ kí ãlu, idé kí vâ ãzí tõwú ꞌdã kí cécé ꞌdã áni. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ịgbẹ kí bõngó bụ̃lụ̂ la kí bõngó ãlu rĩ ꞌbã tị gâsĩ, idé kí vâ bõngó ãzí rĩ kí abe ꞌdã áni. 12 Idé kí dó ꞌbụ́ bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá kãlị́ tõwú ãzíla ꞌbụ́ kãlị́ tõwú bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá, ꞌbụ́ ꞌdĩ ndre kí ru ndre-ndrẽ. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé kí gõlĩ gólũdĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú ãzíla ayú kí dó kí sĩ bõngó ꞌdĩ kí ũgĩjó ãlu, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã icí kí rú sĩ ru ãlu benĩ.

14 Idé bõngó ãzí kí mụdrị́ drị̃ ãlu ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ akujó. 15 Bõngó mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ kí pírí trũ-trũ, ãzo la kí mítã mụdrị́ drị̃ na ãzíla mgbọ la kí mítã ị̃rị̃. 16 Usé kí kátẽnĩ tõwú rĩ kí ĩbáká ãlu gá ãzí ázíyá rĩ kí ĩbáká ãlu gá. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ịgbẹ kí ꞌbụ́ kí kãlị́ tõwú bõngó tõwú usélé ãngũ ãlu gá ãsị̃jó rĩ ꞌbã tị gâsĩ, ịgbẹ kí vâ ꞌbụ́ kí kãlị́ tõwú kátẽnĩ ázíyá usélé ãngũ ãlu gá ãsị̃jó rĩ ꞌbã tị gâsĩ. 18 Idé kí gõlĩ bũrônzĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú sĩ Hémã kí icíjó ãko ãlu rú. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé kí Hémã ní ãko sĩ ĩꞌdi drị̃ akujó la kãbĩlógó ꞌbã íníríkó vulé rángi ika la sĩ rĩ sĩ, ãzíla aku kí ĩꞌdi drị̃ ãnãkpá íníríkó ãlá la sĩ.

20 Idé kí ị́dị́ŋá kpị la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ nî. 21 Báwũ ị́dị́ŋá ru ãlu-ãlu rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru mítã sụ-sụ ãzíla mgbọ la kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã adru sẽndị́mĩtã 66. 22 Báwũ ꞌbã tị ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ãfũ kí ãzíla ꞌbã ndre kí ru ãzí rĩ abe sĩ kí icíjó ãlu. Idé kí báwũ ị́dị́ŋá ru Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ kí pírí ꞌdĩ áni. 23 Idé kí báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá 24 ãzíla idé kí ãko sĩ báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃ndụ́ usújó sílĩvã rú rĩ kí kãlị́ sụ, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá kí ị̃rị̃-ị̃rị̃. 25 Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́lé rĩ gá, idé kí báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃ 26 ãzíla ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ kí kãlị́ sụ, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá kí ị̃rị̃-ị̃rị̃. 27 Idé kí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ní báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ázíyá, wókõ la ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, 28 ãzíla idé kí vâ báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃rị̃ kónã Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ãsị̃jó rĩ gá. 29 Kónã ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá usú kí ị́dị́ŋá kí ímve ãlu agá ị̃rị̃-ị̃rị̃ iꞌdójó ị̃ndụ́ gá kpere drị̃ gá. Idé kí kí ị̃rị̃trá ũví ãlu sĩ. 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí dó sĩ ãrõ ãzíla ị̃ndụ́ la sílĩvã rú rĩ kí mụdrị́ drị̃ ázíyá, kí ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá ị̃rị̃-ị̃rị̃.

31 Idé kí jó ife báwũ alalé alâ la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ: tõwú rĩ kí ị́dị́ŋá Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã bụ́lụ́ ãlu rĩ gá, 32 ãzí tõwú rĩ kí bụ́lụ́ la ãzí rĩ gá, ãzíla báwũ ị́dị́ŋá ru tõwú rĩ kí wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá ãngũ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã tị ꞌbã ãsị̃jó rĩ gá. 33 Idé kí báwũ alalé alâ ꞌbãlé ị́dị́ŋá ágágá rĩ kí drị̃ gâsĩ rĩ kí iꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá. 34 Ase kí ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí ãzíla idé kí ímve gólũdĩ sĩ la kí sĩ báwũ alalé alâ ꞌdĩ kí rụjó. Ase kí vâ báwũ alalé ala-lã lã ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí.

35 Idé kí kátẽnĩ kí bõngó mịfị́ níríŋá la sĩ ãzíla uꞌbé kí ĩꞌdi wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ rĩ idé kí kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ la kî. 36 Idé kí ĩꞌdiní ị́dị́ŋá kí sụ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase kí ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ. Idé kí gõlĩ kí gólũdĩ sĩ ãzíla idé kí ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó sụ rĩ kí sílĩvã sĩ. 37 Kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ gá, cã kí kátẽnĩ uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí wị́zị̃ sĩ ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ la sĩ. 38 Idé kí ị́dị́ŋá kí tõwú gõlĩ trũ bõngó ꞌdĩ ꞌbaní. Ase kí ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí drị̃ ãzíla aya usúlé kí ụrụꞌbá gá rĩ kí abe gólũdĩ sĩ. Idé kí ị̃ndụ́ la tõwú rĩ kí bũrônzĩ sĩ.

37

Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ idéjó rĩ

1 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la mítã ãlu nụ́sụ̃, mgbọ la mítã ãlu nụ́sụ̃, ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã ãlu nụ́sụ̃. 2 Ase ụrụꞌbá la agâ sĩ ãzíla ãmvê sĩ rĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. Ãzíla ulí láyĩnĩ ũnĩ ãni la gólũdĩ sĩ ụrụꞌbá la gâsĩ pírí cí. 3 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ sĩ ĩꞌdi ujíjó, icí pá la sụ ꞌdĩ kí agá ímve ãlu-ãlu. Sãndụ́kụ̃ ꞌbã wókõ ãlu rĩ gá ị̃rị̃ ãzí rĩ gá vâ ị̃rị̃. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ cí, 5 ãzíla su ife ꞌdã kí ímve kí agâ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá sĩ ĩꞌdi ujíjó.

6 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ ĩꞌdi tị ụ̃pị̃jó gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, ãzo la ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃ ãzíla mgbọ la ãni rú mítã ãlu. 7 Idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ uꞌdilé gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃, ũꞌbã kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ꞌbã tị ãsị̃jó rĩ kí gá. 8 Idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ ãlu rĩ wókõ ãlu rĩ gá, ãzí ãlu rĩ vâ ãzí rĩ gá; icí kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be ãlu tị la ị̃rị̃ rĩ kí gá. 9 Kẹ̃rụ́bị̃ inga kí ru ụ́pụ́pị́ ụrụgâlé ru ãzíla aku kí dó sĩ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ cí, ndre kí ru ndre-ndrẽ ãzíla ndre kí ãngũ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ rụ̂lé ru.

Méjã idélé rĩ

10 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé méjã báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la ãni rú mítã ãlu, mgbọ la ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ãni rú mítã ãlu. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ase ụrụꞌbá la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla li tị la pírí gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí. 12 Li tị la trộkị́lịrị, ãnzị la ãni rú ị́nzị̃ na ãzíla ase kí ĩꞌdi gólũdĩ sĩ cí. 13 Idé ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ méjã ꞌdĩ ní sĩ ĩꞌdi ujíjó, ãzíla icí ímve ꞌdĩ kí kónã la sụ ꞌdĩ kí agá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pá ꞌbã sĩ adrujó rĩ kí gá. 14 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ umbé ímve kí méjã ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ ãni rú sĩ ife usúlé ĩꞌdi ụꞌdụjó rĩ kí rụjó. 15 Idé kí ife sĩ méjã ꞌdĩ ụꞌdụjó rĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase kí ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ cí. 16 Idé kí dó ãkójó ndú-ndú méjã ꞌdĩ drị́ sãánĩ, kópõ, jágĩ ãzíla bãkụ́lẹ̃ sĩ icójó ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí ũsũjó rĩ kí gólũdĩ ãlá la sĩ.

Tárã céke

17 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé kí tárã céke gólũdĩ ãlá uꞌdilé uꞌdî rĩ sĩ, ị̃ndụ́ la kí gbọ́ŋị la be; kópõ la cécé mãwụ́wã áni rĩ kí abe, mãwụ́wã drĩ drị̃kã nzị̃lépi ku rĩ abe ãzíla icí kí ru mãwụ́wã la abe pírí ãlu. 18 Tárã céke ꞌbã gbọ́ŋị gá idé kí kénĩ kí ázíyá, na rĩ kí wókõ ãlu rĩ gá ãzíla na rĩ kí wókõ ãzí rĩ gá. 19 Idé kí kénĩ ãlu-ãlu ázíyá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá mãwụ́wã íꞌdá cécé ãlĩmóndĩ drị́ ãfũlépi tárã céke kí ụrụꞌbá gâlé rĩ ꞌba nî. 20 Idé kí tárã céke ágágá rĩ drị̃ gá mãwụ́wã idélé cécé mãwụ́wã ãlĩmóndĩ drị̂ áni agbẹ́lépi ngúlú ãzíla ayilépi rĩ kí sụ cí. 21 Idé kí mãwụ́wã drị̃kã agbẹ́lépi ngúlú rĩ kí kénĩ ãkpãlé ị̃rị̃-ị̃rị̃ na ꞌdĩ kí ị̃ndụ́lé gá ãlu-ãlu. 22 Tárã céke, kénĩ la kí ãzíla mãwụ́wã drị̃ ngúlú rĩ kí abe ídé kí gólũdĩ ãlá ꞌbara ãlu la sĩ.

23 Idé kí dó tárã la ázị̂rị̃ rĩ kî, ãzíla kpákuŋá sĩ ãko kí rụjó jõku aꞌdụ́jó rĩ abe gólũdĩ ãlá la sĩ. 24 Ayú gólũdĩ ãlá rĩ kị́lọ̃ kãlị́ na drị̃ tõwú sĩ tárã céke idéjó ãzíla ãko ndú-ndú ala gá rĩ kí abe pírí.

Ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ

25 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ivéjó rĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ. Idé ĩꞌdi trũ-trũ ãzo la kí mgbọ la be ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ãni rú mítã ãlu. Újé la kónã la sụ ꞌdĩ kí gá rĩ icí kí ru ãko ãlu rú. 26 Ase drị̃ la, bụ́lụ́ la kí, ãzíla újé la kónã gá rĩ kí abe pírí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, ãzíla li kí tị gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí. 27 Idé kí ímve gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ láyĩnĩ ũnĩ ãni ulílé gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lẹ́ gâlé ru ndre kí ru ãzí rĩ be, ị̃rị̃ rĩ kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá ãzíla ị̃rị̃ rĩ kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá sĩ ife kí usújó sĩ ãlĩtárĩ ujíjó. 28 Idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase kí ụrụꞌbá la kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ cí.

29 Idé kí ãdu ꞌbãlé ndú sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ ãzíla lũbánĩ ãlá ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ be.

38

Ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ

1 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ pa kí ãlĩtárĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la kí mgbọ la be kí trũ-trũ mítã ị̃rị̃-ị̃rị̃, ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã ãlu. 2 Upa újéke kí ãlĩtárĩ ꞌbã kónã sụ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ãlĩtárĩ iꞌdá dó sĩ ãko ãlu rú ãzíla ꞌbu ãlĩtárĩ ụrụꞌbá bũrônzĩ sĩ. 3 Idé ãlĩtárĩ ní úmvú sĩ úfóró iyájó, ãko sĩ ãko ũpẽjó, bãkụ́lẹ̃ sĩ ãko ũyãjó, fókĩ ãmbógó sĩ ĩzá ũsõjó ãzíla sũfũríyã sĩ ãko ụsịjó ãcí drị̃ gá rĩ abe pírí bũrônzĩ sĩ. 4 Idé ãlĩtárĩ ní kẽyĩkéyĩ bũrônzĩ sĩ, ãzíla ímve kí sụ sĩ pá la kí icíjó kónã la sụ ꞌdĩ kí agá. 5 Idé ímve kí sụ kónã kẽyĩkéyĩ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ drị̂ kí agá sĩ ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí sujó. 6 Idé báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị́ sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ãzíla ase báwũ kí ụrụꞌbá aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ, 7 ãzíla usú kí ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ímve ãlĩtárĩ ꞌbã kónã ãlu-ãlu gá rĩ kí agá. Idé kí ãlĩtárĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ꞌa la lũ mgbọ.

Báfũ sĩ drị́ ãzíla pá ũjĩjó rĩ

8 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé báfũ sĩ drị́ kí ũjĩjó pá abe rĩ kí pá lã be mãráyã bũrônzĩ rú ũkú ãzị́ ngalépi kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agá rĩ ꞌbã kí fẽlé rĩ kí sĩ.

Lị́cọ́ ꞌa

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé lị́cọ́ ꞌa Hémã andre gá ꞌdãá cí. Wókõ la ándrá rĩ zo mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ ala gá cí. 10 Ũgĩ bõngó ꞌdĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ usúlé ị̃ndụ́ la bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ gá. 11 Wókõ la ụ́rụ́ rĩ gá ị́dị́ŋá kãlị́ ị̃rị̃ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí ãko ị̃ndụ́ la kí usújó ala gá kãlị́ ị̃rị̃ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí, gõlĩ ãzíla ãko sĩ kí icíjó sílĩvã sĩ rĩ abe.

12 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ũgĩ bõngó mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá mụdrị́ usúlé ị̃ndụ́ la mụdrị́ rĩ kí agá rĩ kí ụrụꞌbá gá, Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. 13 Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ sĩ fijó ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ ꞌbã mgbọ mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃. 14 Kẹ̃jị́tị sĩ fijó rĩ ꞌbã wókõ ị̃jị́ gá rĩ gá, bõngó gĩlé rĩ kí ꞌbã ãzo ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó rĩ kí na. 15 Bõngó gĩlé kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gá rĩ kí ꞌbã ãzo ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó rĩ kí na. 16 Bõngó ũgĩlé lị́cọ́ ꞌa andre gá trộkị́lịrị rĩ kí ídé kí bõngó mịfị́ níríŋá cãlé ãlá la sĩ. 17 Ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ídé kí bũrônzĩ sĩ, gõlĩ sĩ bõngó kí ũgĩjó rĩ kí ídé kí sílĩvã sĩ, ị́dị́ŋá pírí kí drị̃ âse kí sílĩvã sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́dị́ŋá lị́cọ́ ꞌa drị̂ kí icí kí kí aya sílĩvã rú rĩ kí sĩ.

18 Kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ gá, gĩ bõngó mịfị́ níríŋá uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí kátẽnĩ rú mítã úrômĩ ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã kí cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ la kí cí, 19 ị́dị́ŋá sụ ãzíla ãko ị́dị́ŋá ị̃ndụ́ usújó sụ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí abe. Gõlĩ ãzíla ãko sĩ kí icíjó rĩ kí aya ipalé kí ụrụꞌbá gá rĩ kí, ãzíla drị̃kã la abe ase kí sílĩvã sĩ. 20 Ídé áló Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gĩjó rĩ drị̂ kí lị́cọ́ ꞌa drị̂ kí abe pírí bũrônzĩ sĩ.

Ãko ayúlé rĩ kî

21 ꞌDĩ kí ãko ayúlé Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ sĩ ãzị́táŋá mụdrị́ ꞌdĩ kí tã mbajó ala gá rĩ gá rĩ kî. Mụ́sã fẽ ándrá ãzị́táŋá la ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ãzị́ ngalépi Ĩtãmárĩ Ãrọ́nị̃ ngọ́pị átáló ru rĩ drị́. 22 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị Hụ́rị̃ umvelépi áyị́pị angálépi sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá rĩ idé ãko ꞌdĩ kí pírí Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni. 23 ꞌBá Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ãzã kolépi ãzị́ ꞌdĩ kí ngajó rĩ ĩꞌdi Ũhõlĩyábũ Ãhĩsãmákĩ ngọ́pị sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ gá, báwũ kí upalépi, ãko kí uꞌbélépi gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, kãbĩlõ ꞌbíko ika, ãzíla bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ kí abe ãzíla ãlị̃gọ̃ sĩ ãko pírí kí idéjó rĩ trũ rĩ ꞌi.

24 Gólũdĩ fẽlé Ãdróŋá ní ídétáŋá ru ãngũ ãlá Ãdróŋá drị̂ gá rĩ ãnzị la kị́lọ̃ 1,000. ꞌDĩ ãko ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃lé rá rĩ ꞌi. 25 Mụ̃sọ́rọ̃ sílĩvã rú tralé ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí lãjó rĩ sĩ rĩ tra ru kị́lọ̃ 3,430. ꞌDĩ ãko ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃lé ãngũ ãlápítí rĩ gá rá rĩ ꞌi. 26 Sílĩvã ꞌdĩ tra ru ꞌdĩ áni la kãlãfe ꞌbá lãlé rá rĩ ꞌbadrị̂ 603,550. ꞌBá ílí trũ kãlị́ ị̃rị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbe kí sẹ̃kẹ́lị̃ ãlu ꞌbã nụ́sụ̃. ꞌDĩ ãko ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃lé ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ gá rá rĩ ꞌi. 27 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ayú sílĩvã kị́lọ̃ 3,400 sĩ ãko ị́dị́ŋá ị̃ndụ́ usújó 100 ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ ní ãzíla ayú kị́lọ̃ kãlị́ na drị̃ sụ sĩ ãko ãlu-ãlu ị́dị́ŋá kátẽnĩ gĩjó rĩ kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí idéjó. 28 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ayú sílĩvã ꞌbã ị́mbị́ acelépi kị́lọ̃ kãlị́ na rĩ kí sĩ aya ipalé ife ụrụꞌbá gá rĩ kí, gõlĩ ị́dị́ŋá kí ụrụꞌbá gá rĩ kí ãzíla ãko kí drị̃ akujó rĩ abe rĩ kí idéjó. 29 Bũrônzĩ fẽlé Úpí ní ídétáŋá ru rĩ ꞌbã kãlãfe ũꞌbã kí ru kị́lọ̃ 2,425. 30 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé ãko ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agâlé rĩ ní, ãlĩtárĩ bũrônzĩ sĩ rĩ, kẽyĩkéyĩ la bũrônzĩ sĩ rĩ abe ãzíla ãkójó ala gá rĩ kí abe pírí, 31 ãko sĩ ị́dị́ŋá lị́cọ́ ꞌa andre cejó rĩ kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ãzíla kẹ̃jị́tị fijó lị́cọ́ agâlé rĩ ꞌbadrị̂ kí abe, áló pírí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ãzíla ãngũ andre la celépi rĩ drị̂ kí idé kí bũrônzĩ sĩ.

39

Bõngó Ãtalo ꞌbadrị̂ kî

1 Bẹ̃zãlẹ́lị̃, Ũhõlĩyábũ ãzíla ꞌbá ãlịgọ rú rĩ ịgbẹ kí bõngó gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika, ãzíla bõngó mịfị́ cãlé níríŋá rĩ abe sĩ ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá rĩ kî. Idé kí vâ Ãrọ́nị̃ ní bõngó sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ndú rĩ kí cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

2 Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ịgbẹ kí ĩfódĩ bõngó mịfị́ níríŋá rĩ sĩ, uꞌbé kí ĩꞌdi wị́zị̃ gólũdĩ rú dị̃lépi lẽrẽlẽrẽ, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika rĩ kí sĩ. 3 Dị kí gólũdĩ ꞌbara rú, ũsĩ kí ĩꞌdi wị́zị̃ rú ĩzíŋá-ĩzíŋá ru idé kí dó sĩ bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ wị́zị̃ bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika rĩ kí sĩ ũniyambamba rú ãlị̃gọ̃ sĩ. 4 Idé kí ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ drị̃ gá bõngó ĩbáká kí ị̃rị̃, icí kí dó kí kónã la kí agá sĩ ĩꞌdi icíjó. 5 ꞌBá ãlịgọ rú rĩ ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ sẹ́rị̃ cãjó, ící sẹ́rị̃ kí ĩfódĩ be ãlu cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

6 Ũdrõ kí ãlị̃gọ̃ sĩ írã únĩkĩsĩ rú dị̃lépi gị̃lị̃gị̃lị̃ ãjẹ̃ rú rĩ kí gólũdĩ ꞌbele-ꞌbele rĩ kí sĩ ãzíla ũsĩ kí anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́ kí drị̃ gá. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ịgbẹ kí dó kí ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ gá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí igájó cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ịgbẹjó rĩ

8 Ịgbẹ kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ãlị̃gọ̃ sĩ cécé ĩfódĩ ịgbẹjó rĩ áni. Ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ ꞌi. 9 Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã ãzo la kí mgbọ la abe trũ-trũ, agbọ́ kí ĩꞌdi ị̃rị̃. 10 Ũꞌbã kí ụrụꞌbá la gá írã pãrã-pãrã la kí láyĩnĩ sĩ sụ. Láyĩnĩ iꞌdójó rĩ gá ũꞌbã kí írã rụ́bị̃, tõpázĩ, ãzíla ĩmẽrálĩdĩ rú rĩ kî; 11 láyĩnĩ ị̃rị̃ rĩ gá írã tãkụ́sẹ̃, sãfírẽ, ãzíla dáyímõndĩ rú rĩ kî; 12 láyĩnĩ na rĩ gá írã jãsị̃nị́tọ̃, ágãtẽ, ãzíla írã ãmẹ̃tẹ̃sị́tọ̃ rú rĩ kî; 13 láyĩnĩ sụ rĩ gá írã kụ̃rị̃sị̃lị́tọ̃, únĩkĩsĩ ãzíla yãsípẽ rú rĩ kî. Ụ̃tị̃ kí írã ꞌdĩ kí gólũdĩ sĩ. 14 Írã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, írã ãlu-ãlu drị̃ gá ũsĩ kí anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́; rụ́ ꞌdĩ tu kí pá ínátị mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí kẹ̃jị́ gá. 15 Idé kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ní nõrórõ cécé ĩbáká áni la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. 16 Idé kí ãko sĩ kí icíjó la kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ị̃rị̃, ríŋĩ kí ị̃rị̃ ãzíla gĩ kí dó kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã ị̃rị̃ rĩ kí agá. 17 Ũgĩ kí nõrórõ gólũdĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ríŋĩ ꞌba rú bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã kí gá, 18 ãzíla nõrórõ gólũdĩ rú rĩ ꞌbã tị ãsị̃jó rĩ kí icí kí ĩfódĩ ꞌbã ĩbáká kọ́trọ́ drị̃ gá uꞌbélé gólũdĩ sĩ rĩ kí gá. 19 Idé kí ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ ãzíla ũgĩ kí dó kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã ị̃rị̃ rĩ kí tị gá agâlé ru ĩfódĩ rụ̂ sĩ. 20 Idé kí ríŋĩ gólũdĩ sĩ la ꞌbã ãzí kí ị̃rị̃, icí kí dó kí bõngó kọ́trọ́ gá rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lé gá ĩfódĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá ꞌdõlé ru, ãni rú ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ru ịsụ́jó rĩ gá sẹ́rị̃ cãlé mịfị́ níríŋá rĩ gá. 21 Umbé kí ríŋĩ bõngó jụ́jụ́ gá rĩ drị̂ kí ríŋĩ ĩfódĩ drị̂ kí gá ĩbáká bụ̃lụ̂ ĩꞌdi icílépi sẹ́rị̃ be bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã aya dó sĩ ru ĩfódĩ rụ́ ꞌdâ ku cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

Bõngó Ãtalo ꞌbadrị̂ ꞌbã ãzí kî

22 Ịgbẹ kí kọ́tị̃ ãzí ĩfódĩ sụ̃jó drị̃ la gá rĩ ãndá la bõngó bụ̃lụ̂ rĩ sĩ, 23 ꞌbụ́ trũ ágágá drị̃kã ní sĩ fijó. Tị la ꞌbụ́ ru imbe gá ãzíla drị́ gá ꞌdĩ kí ci kí dó kí cĩcĩ kálã gá rĩ áni, ꞌbã uce kí rú sĩ ku. 24 Ũꞌbã kí ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá cãlé ãlá rĩ kọ́tị̃ tị gâsĩ trộkị́lịrị ũlángí gólũdĩ rú la trũ kí drĩdríŋĩ gá cí. 25 Uꞌbé kí kọ́tị̃ ꞌbã imbe tị ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá sĩ ãzíla ũꞌbã kí dó íꞌdá ũlángí idélé gólũdĩ ãlá rĩ sĩ rĩ drị̂ kí ife põmũgũránãtĩ drị̂ kí drĩdríŋĩ gâsĩ trộkị́lịrị. 26 Ci kí ũlángí íꞌdá kí ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá trũ kọ́tị̃ Ãrọ́nị̃ ꞌbã sụ̃lé sáwã ĩꞌdiní ãzị́ ngajó rĩ sĩ rĩ tị gâsĩ trộkị́lịrị cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

27 ꞌBá ãlịgọ rú rĩ ịgbẹ kí Ãrọ́nị̃ ꞌbaní ngọ́pịka abe kánzũ, 28 kõfíyã drị̃ gá rĩ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ abe ãzíla bõngó ãlị́ sụ̃lé pájãmã drị̃ gá rĩ kí trũ. 29 Idé kí sẹ́rị̃ umbélé ụ́pị́cẹ́ gá rĩ ãlị̃gọ̃ sĩ wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ sĩ. Ịgbẹ kí dó kí lị́bị̃rã sĩ cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

30 Idé kí sãánĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla sĩ kí drị̃ la gá: Ãlá ru Úpí Nî. 31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, umbé kí gólũdĩ ãlá dịlé ꞌbara rĩ bõngó ĩbáká sĩ drị̃ umbéjó bụ̃lụ̂ rĩ sĩ kõfíyã Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

Mụ́sã ꞌbã Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ undréjó rĩ

32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ de kí dó ãzị́ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ rá. Idé kí dó cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni. 33 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ají kí dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãko ala gá rĩ kí abe pírí Mụ́sã drị̃lẹ́ gá: Hémã ꞌi, gõlĩ la kí, báwũ la kí, báwũ alalé alâ rĩ kí, ị́dị́ŋá la kí; ãzíla ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó rĩ kí abe. 34 Ãko sĩ drị̃ la akujó rĩ kãbĩlõ ágó íní vúlé rángi ika rĩ sĩ, ãnãkpá íníríkó ãlá la, kátẽnĩ; 35 ife sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ujíjó rĩ kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be. 36 Méjã ꞌi ãko pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla mũkátĩ ndú fẽlé Ãdróŋá ní rĩ abe. 37 Tárã céke idélé gólũdĩ ãlá sĩ rĩ, tárã kí ãdu la abe ãzíla ãko pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe. 38 Ãlĩtárĩ idélé gólũdĩ sĩ rĩ, ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ, lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ãzíla kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá rĩ; 39 Ãlĩtárĩ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ, kẽyĩkéyĩ idélé aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ rĩ; ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ãkójó la kí abe; báfũ bũrônzĩ rú rĩ pá la kí abe; 40 kátẽnĩ sĩ Bõrõ lị́cọ́ ꞌa atrịjó rĩ kí, báwũ ị́dị́ŋá rú rĩ kí, ãko la sĩ ị̃ndụ́ la kí usújó rĩ kí abe, kátẽnĩ gĩlé kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ agá rĩ drị̂ kí; ĩbáká hémã drị̂ kí áló la kí abe, ãzíla ãko pírí ayúlé sĩ ị̃nzị̃táŋá idéjó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí abe. 41 Bõngó cãlé ãlá ãtalo ꞌbaní sụ̃lé sĩ ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá, átáló Ãrọ́nị̃ ꞌbaní anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ. 42 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nga kí ãzị́ ꞌdĩ kí pírí cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã nî rĩ áni. 43 Mụ́sã undré ãko ꞌdĩ kí pírí ãzíla ịsụ́ dó ãko ꞌdĩ idé kí dó ru cécé Úpí ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, wi dó sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́.

40

Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịŋá dejó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, 2 “Ĩmbá ãlu ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ, mí ĩdrẽ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ụrụgá. 3 Íꞌbã Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ sĩ ãzị́táŋá mụdrị́ rĩ kí ꞌbãjó ala gá rĩ ala gá, ãzíla mí atrị ĩꞌdi kátẽnĩ sĩ cí. 4 Mí ají méjã jó agá ãzíla mí ũꞌbã ãko drị̃ la gá rĩ kî. Mí ají vâ tárã céke kí ãzíla mí ũꞌbã tárã kí drị̃ la gá. 5 Íꞌbã ãlĩtárĩ gólũdĩ rú sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ drị̃lẹ́ gá ãzíla ígĩ kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá.

6 “Íꞌbã ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá; 7 íꞌbã báfũ sĩ ãko ũjĩjó rĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ kí drĩdríŋĩ gá ãlĩtárĩ be ãzíla ísũ ị̃yị́ ala gá cí. 8 Mí idé lị́cọ́ ꞌa andre la gá trộkị́lịrị ãzíla ígĩ kátẽnĩ kẹ̃jị́tị la sĩ fijó lị́cọ́ agá rĩ gá.

9 “Íꞌdụ ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ ãzíla mí ũsũ ĩꞌdi Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ gá, ãko ala gá rĩ kí abe pírí; íꞌbã Hémã ꞌdĩ ãko ala gá rĩ kí abe pírí ndú ãzíla ĩꞌdi dó sĩ adru ãlá ru. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íꞌbã ãlĩtárĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ drị̂ ndú ãzíla mí ũsũ ãdu drị̃ la gá, ꞌbã adru sĩ pírí ãlá ru ãndânĩ. 11 Mí ũsũ ãdu báfũ drị̃ gá ãzíla pá la sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó rĩ abe sĩ kí ꞌbãjó ndú.

12 “Mí ají Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agá rĩ gá ãzíla mí ũjĩ kí ị̃yị́ sĩ. 13 Mí ụ̃sụ̃ Ãrọ́nị̃ bõngó ĩꞌdidrị́ átáló drị̂ kí agá, mí ũsũ ãdu drị̃ la gá ãzíla gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ mi ĩꞌdi ꞌbã ãlá ru ndú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ãzị́ nga mání átáló ru. 14 Mí ají ngọ́pịka kí, ãzíla mí ụ̃sụ̃ kí kánzũ sĩ. 15 Mí ũsũ vâ ãdu kí drị̃ gá míní tá idélé átẹ́pị̃ ụrụꞌbá gá rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ãzị́ nga mání átáló ru. Ãdu ũsũlé kí drị̃ gá ꞌdĩ la kí ꞌbã adrujó átáló ru anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ.” 16 Mụ́sã idé ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ kí pírí rá.

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úde dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sị agá ĩmbá ãlu ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ ꞌdĩ ílí ị̃rị̃ ĩꞌbaní Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá. 18 Mụ́sã la mụ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã sịŋá delé ꞌbo, ũꞌbã ãko ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ĩꞌbadrị́ ãngũ gá, umbé báwũ alalé alâ rĩ kî, ãzíla usú dó ị́dị́ŋá la kî. 19 Aja bõngó idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ akujó ãzíla ꞌbe Hémã drị̃ ãmvé-ãmvélé ru rĩ bõngó Hémã drị̃ akujó rĩ sĩ cí cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌdụ írã tị icíma drị̂ kí, ꞌbã kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ agá. Usú ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ímve Sãndụ́kụ̃ ꞌbã bụ́lụ́ gá rĩ kí gá ãzíla ụ̃pị̃ dó tị la úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ cí. 21 Ají dó Sãndụ́kụ̃ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ agá, ãzíla ũgĩ dó kátẽnĩ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ atrịjó rĩ, atrị dó sĩ ĩꞌdi cí cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

22 Mụ́sã ꞌbã dó méjã Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ Ãngũ Ãlá rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá kátẽnĩ gĩlé ꞌa gâsĩ rĩ ꞌbã wókõ ãmvélé ãmvélé ru rĩ gá, 23 ãzíla ꞌbã drị̃ la gá mũkátĩ fẽlé Úpí ní rĩ, cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã dó tárã céke kí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá Ãngũ Ãlá rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá, ndre kí ru méjã be. 25 ꞌBã tárã kí tị Úpí drị̃lẹ́ gá, cécé Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni. 26 ꞌBã dó ãlĩtárĩ gólũdĩ rú rĩ Hémã tị icíma drị̂ rĩ agâlé, kátẽnĩ drị̃lẹ́ gá 27 ãzíla ivé lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ drị̃ la gá Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni. 28 Mụ́sã gĩ dó kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ gá, 29 ãzíla kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ꞌbã dó ãlĩtárĩ ídétáŋá ivéjó rĩ. Idé dó ídétáŋá ivélé ivê rĩ drị̃ la gá ãzíla ídétáŋá ãnáfóró sĩ rĩ abe cécé Úpí ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni.

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã báfũ ãko ũjĩjó rĩ Hémã tị icíma drị̂ rĩ kí drĩdríŋĩ gá ãlĩtárĩ be, sũ dó ị̃yị́ ala gá tré sĩ ãko kí ũjĩjó. 31 Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ãzíla anzị Ãrọ́nị̃ drị̂ kí trũ kí ru drị́ kí ũjĩ pá abe ꞌdãá. 32 Kí drị́ kí ũjĩ pá abe drĩ kí lẽ filé Hémã tị icíma drị̂ rĩ agâlé jõku acájó ãni rú ãlĩtárĩ andre gá, Úpí ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

33 Mụ́sã ce dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi, ãlĩtárĩ ãzíla lị́cọ́ ꞌa ꞌbã andre bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ trộkị́lịrị ãzíla gĩ kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ gá cí. De dó ãzị́ kí pírí rá.

Dị̃zã Úpí drị̂

34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị la aku dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ cí, ãzíla dị̃zã Úpí drị̂ ga dó ꞌa lã gá tré. 35 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã icó dó filé Hémã sĩ Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ku, ãꞌdusĩku ụ̃rụ́ꞌbụ̃ aku Hémã drị̃ cí ãzíla dị̃zã Úpí drị̂ ga ꞌa lã gá tré.

36 Ãcị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí agá pírí, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drĩ ru inga Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé ãngũ ãzí gá rá, kí ĩꞌdi vú bĩ ĩndĩ; 37 wó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drĩ ru inga ku icó kí drị̃ kolé ku kpere ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ru ingajó mụjó rĩ gá. 38 Ãcị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí agá pírí, kí ị̃tụ́ sĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ Úpí drị̂ ndre, ãzíla ị́nị́ sĩ kí ãcí ndre dị̃ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ drị̃ gá.

* 1:1 1:1 Yãkóꞌbõ ĩꞌdi Ịsịrayị́lị̃ ꞌi.

† 1:5 1:5 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí anzị kí kãlãfe kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú.

* 18:3 18:3 Gị́rị́sị̃mụ̃ ífí la Ĩbũrãníyã tị sĩ “ãmị́yọ́ŋá ꞌi.”

† 18:4 18:4 Ãdróŋá pa ma drã sị́ gá.

✡ 19:2 19:2 Ãfũŋá 17:1; 17:8

* 27:21 27:21 Hémã tị icíma drị̂ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí vâ umve la Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ.

* 28:4 28:4 Ĩfódĩ ĩꞌdi bõngó sụ̃lé kọ́tị̃ drị̃ gá rĩ ꞌi.

* 32:1 32:1 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí jọ la ãdroŋa.

† 32:23 32:23 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí jọ la ãdroŋa.

Ãzị́táŋá Amviŋá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

Bụ́kụ̃

Ãzị́táŋá

Amviŋá drị̂

Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amviŋá drị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ãzị́táŋá ịsụ́lé sĩlé bụ́kụ̃ tõwú rĩ kí agá sĩ ị́jọ́ údu rĩ kí amvijó ĩdí rĩ i. (Ála umve la mũndú tị sĩ Pẹ́nị̃tãtụ̃kị̃, ꞌdĩ kí bụ́kụ̃ tõwú ãzị́táŋá drị̂ kî.) Rụ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ífí Ĩbũrãníyã Tị sĩ “Ị́jọ́ kî.” ꞌBá pírí ãtị̃ kí rá Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá amviŋá drị́ ꞌdĩ Mụ́sã sĩ ĩꞌdi nĩ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩŋá gâlé ru ála dó ĩꞌdi ꞌbã drãŋá ꞌbã ị́jọ́ ísú. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ iꞌdó ru ị́jọ́ jọlé, “ꞌDĩ kí ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã jọlé ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kî.” Ígátáŋá jọlé bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amviŋá drị́ ꞌdĩ Mụ́sã sĩ nĩ rĩ âtĩ vâ ĩꞌdi pálé ũꞌbíru Ị́jọ́ Úꞌdí rĩ agá rá. Ícétáŋá ãlu rĩ ála ísú la bụ́kụ̃ ꞌEtáŋá 3:22-23 ꞌdĩ Pétẽrõ ꞌbã aꞌdụ́lé angájó bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amvijó 18:15-18 rĩ agá ãzíla ĩꞌdi bã sĩ jọjóla ꞌdĩ kí ị́jọ́ Mụ́sã drị́ rĩ kî. Mụ́sã sĩ ándrá bụ́kụ̃ Íꞌdóŋá, Ãfũŋá, ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ kî, Kãlãfe ãzíla Ãzị́táŋá Amvijó ꞌdĩ kí nĩ ãnirú ílí 1300 jõku 1400 ꞌdĩ sĩ útị drĩ Kúrísĩtõ ku.

Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amvijó rĩ drị́ sĩlé ꞌdĩ úsĩ ĩꞌdi azizã úpí kí drĩdríŋĩ gá ãzíla sụ́rụ́ ãzí ũkpó la kí sĩ adrujó ĩꞌdidrị́ alé gá rĩ ꞌbaní, cécé ándrá ru idélépi sáwã údu rĩ kí agá rĩ áni. Ĩꞌdi tị icíma Ãdróŋá kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe rĩ i. Ãdróŋá ãꞌị̃ sụ̃sụ́ wijó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba nî drĩ kí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩ rá rĩ gá. Ịsịrayị́lị̃ drĩ adru drĩ ũnzĩ rú ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩ, ala ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ rá. ꞌDĩ kí ị́jọ́ drĩ bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá sĩ pírí rĩ kî, wó cápũtã 27 ãzíla 28 be jọ kí ị́jọ́ ambamba la sụ̃sụ́ wiŋá ãzíla áwãtáŋá mụlé ndrelé Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi ꞌbá ãrútáŋá ru la yã jõku drĩ ũnzĩ rú yã rĩ gâsĩ. Ínátị ndúndú ꞌdĩ utu kí pá ꞌbé ị̃rị̃ kí drĩ gá ꞌdĩ sĩ ála sụ̃sụ́ wiŋá ãzila áwãtáŋá ꞌdĩ kí jọ agá ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ ãtĩ kí tị icíma ꞌdĩ rá yã rĩ iꞌdajó.

1

Ãzị́táŋá fẽlé sĩ ꞌBé Hõrébũ aꞌbejó rĩ

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã jọlé ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ kõtórõ rú Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá rĩ kî, ꞌdĩ ãngũ Ãrábã ꞌi ru ndrelépi Sụ́fụ̃ be Pãránĩ kí drĩdríŋĩ gá Tọ́fẹ̃lị̃ be Lãbánĩ, Hãzẹ̃rọ́tị̃ ãzíla Dĩzãhábũ gá rĩ ꞌi. 2 (Ãcị̃ ꞌdĩ ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ iꞌdójó Hõrébũ gá sĩ cajó Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã gá ꞌdĩ gẹ̃rị̃ mụlépi ꞌBé Sẽyírĩ gâsĩ rĩ ꞌi.)

3 Ílí kãlị́ sụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ bã kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ aꞌbejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá ĩmbá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ sĩ, Mụ́sã ũlũ ị́jọ́ Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la kí fẽjó ĩꞌdiní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ sĩ rĩ kí pírí rá. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru Mụ́sã ꞌbã úpí Sị̃họ́nị̃ sụ́rụ́ Ãmọ́rị̃ drị́ ũpĩ nalépi Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá rĩ ndẽjó ꞌbo ãzíla ĩꞌdi ꞌbã úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị́ ũpĩ nalépi táwụ̃nị̃ Ãsị̃tãrọ́tị̃ ꞌbadrị́ Ị̃drẹ́yị̃ be rĩ kí ndẽjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.

5 Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌdĩ sụ́rụ́ Mụ̃wábụ̃ drị̂ agá, Mụ́sã iꞌdó ándrá dó ị́jọ́ jọlé ãzị́táŋá ꞌdĩ kí drị̃ gá.

6 “Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ jọ ãmaní ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá, ‘Ĩmi uꞌá dó ꞌbé ꞌdĩ gá ꞌdâ sáwã ãzo rú ꞌbo. 7 Ĩmi aꞌbe kámbĩ ꞌdĩ ꞌi ãzíla ĩko drị̃ mụlé ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị̂ agâlé, ĩmụ ꞌbá pírí jĩránĩ rú Ãrábã gá rĩ ꞌba rụ́ ꞌbé agâlé, ꞌbé ꞌbã pá ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, ꞌdĩ Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá ị̃yị́ tị gá ãngũ ꞌbá Kãnánĩ gá rĩ ꞌbadrị̂ gá ãzíla Lébãnõnĩ gá cajó kpere ị̃yị́ ãmbógó Ũfũrátĩ drị̂ gá. 8 Ĩndre, áfẽ ãngũ ꞌdĩ pírí ĩminî. Ĩfi ala gâlé, ĩꞌdụ ãngũ Úpí ꞌbã ũyõ la najó ꞌi fẽ la ãmã áyị́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe rĩ gá.’ ”

ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ kí ũpẽjó rĩ

9 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Sáwã ãmaní ándrá drĩ adrujó ꞌbé Sĩnáyĩ gá rĩ sĩ, ájọ ándrá ĩminí, ‘Ãzị́ adrujó drị̃lẹ́ ru sĩ ꞌbá kí drị̃ cejó rĩ mání ambamba. Má icó ĩꞌdi ngalé áꞌdụ̂sĩ ku. 10 Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ ĩtị dó wẽwẽ rú cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ kî áni. 11 Lẽ Úpí Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽ ĩminí tịjó pâlé álĩfũ ãlu sĩ ãzíla ꞌbã wi ĩminí sụ̃sụ́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé rĩ áni. 12 Wó má icó ị́jọ́ ĩmi rụlépi, ị́jọ́ ĩmi nũlépi ãzíla ĩmi ịsụ́lépi rĩ kí ãzã kolé ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ íngoní-íngoní ru? 13 Ĩmi ũpẽ ãgọbị kí agá ꞌbá ũndũwã rú ị́jọ́ vãlépi rá ãzíla rulé rũrũ la kí ínátị ãlu-ãlu agá ãzíla ma dó sĩ kí ꞌbã adrulé ĩmi drị̃lẹ́ gá.’

14 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi umvi ándrá ma, ‘Ị́jọ́ míní jọlé ãmaní ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ múké la.’

15 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌdụ dó ꞌbá ũndũwã rú ĩminí ũpẽlé ínátị kí agâlé ꞌbá drị̃lẹ́ ru rulé rũrũ ꞌdĩ kí, áꞌbã dó sĩ kí ĩminí drị̃lẹ́ ru. Áꞌbã ãzí rĩ kí drị̃lẹ́ ru ꞌbá álĩfũ kí drị̃lẹ́ gá, ãzí rĩ kí ꞌbá túrú ãlu kí drị̃lẹ́ gá, ãzí rĩ kí ꞌbá kãlị́ tõwú kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá mụdrị́ kí drị̃lẹ́ gá. Áꞌbã ãzí rĩ kí ãmbogo rú ínátị kí drị̃lẹ́ gá. 16 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ áꞌbã ĩmi kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kî rú ãzíla ájọ, ‘Ĩmi itú ị́jọ́ ĩmĩ ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka kí drĩdríŋĩ gá rĩ kí ãzíla ĩlị ị́jọ́ la kí ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, drĩ táni adru ị́jọ́ la rụ mî ádrị́pị Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌi jõku ꞌbá ãzí ndú ãmị́yọ́ŋá ru la. 17 Ílị ị́jọ́ mũlũmbẽ sĩ ku, íꞌdụ ꞌbá pírí kí trũ-trũ uyaŋá kóru. Mí idé ꞌbá ãzí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi. Ị́jọ́ ũkpó ĩmi ndẽlépi rá rĩ kí ĩmi ajị́ kí áma drị̃lẹ́ gá, ma mụ kí ukólé ma ꞌi.’ 18 Sáwã ꞌdã sĩ álũ ándrá ĩminí ị́jọ́ pírí ĩminí mụlé idélé rĩ kí rá.

ꞌBá ũní-ũníŋá gá rĩ kí tị pẽjó rĩ

19 “Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ ãmaní ãzị́táŋá, ãko dó sĩ drị̃ Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé ãngũ ꞌbé ꞌa rú sụ́rụ́ ꞌbá Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị̂ agâ sĩ ꞌdĩ ãngũ ꞌbâ kóru ãzíla ãngũ sĩ icójó idéjó ụ̃rị̃ sĩ kõtórõ rú ĩminí ndrelé ĩmi mịfị́ sĩ cé rĩ áni, ãzíla ꞌdãá rĩ sĩ ãca dó Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã gá. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ájọ ĩminí, ‘Ĩmi acá dó ãngũ ꞌbé ru sụ́rụ́ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé ãmaní rĩ gá ꞌbo. 21 Índre, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ fẽ míní ãngũ ꞌdĩ ꞌbo. Ímụ ãzíla íꞌdụ ĩꞌdi mî ãni la rú, cécé Úpí Ãdróŋá mî áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni. Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku jõku mí ịsụ́ ũkpõ ãkõ ku.’

22 “Wó ĩmi amụ́ má rụ́ ꞌdõlé ãzíla ĩjọ mání, ‘Lẽ ãpẽ kí ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kí tị drị̃lẹ́ gâlé ị́jọ́ ãngũ ꞌdã gá rĩ kí ị̃ndụ́ ndrụ̃lé sĩ ãmaní ị́jọ́ la ajíjó vúlé ãma rụ́ ꞌdõlé gẹ̃rị̃ ãmaní mụlé ꞌdụlé rĩ ãzíla táwụ̃nị̃ ãmaní sĩ mụjó ala gá rĩ kí abe.’

23 “Ígátáŋá ꞌdĩ iꞌdá mání rĩ gá múké, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ũpẽ dó sĩ ĩmi agá ꞌbá kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ꞌbá ãlu-ãlu angájó ínátị ĩꞌdidrị̂ agá. 24 Aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã rá ãzíla mụ kí dó ãngũ ꞌbé ru rĩ agâlé, ca kí dó áꞌbụ Ị̃sị̃kọ́lị̃ rĩ gá ãzíla acị́ kí dó ꞌa la ꞌi. 25 Ají kí ife ífí nalé nãnã ãngũ ꞌdã agá rĩ kí kí drị́ gá ĩndĩ, ají kí kí ãma rụ́ ꞌdõlé ĩꞌbã kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ãngũ ꞌdã gâlé rĩ kí ajíjó ãmaní rĩ sĩ, ‘Ãngũ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã fẽlé ꞌdã ĩꞌdi ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá la.’

Úpí Ãdróŋâ tị gãjó úmgbé rĩ

26 “Wó ĩlẽ ándrá mụlé ku ĩminí ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí gãjó úmgbé rĩ sĩ. 27 Ĩmi unu ándrá hémã ĩmidrị̂ kí agâlé ãzíla ĩjọ, ‘Úpí lẽ ãma ku; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzé dó sĩ ãma angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãma fẽjó ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí drị́ alé agá sĩ ãma uꞌdị́jó. 28 Ãma dó mụ íngõlé? Ãmã ádrị́pịka fẽ kí ãma ásị́ ní umvúlé rá. Jọ kí, “ꞌBá ꞌdã kí ũkpó ru ãzíla zo kí ãmaní ãndânĩ, táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí ãmbógó ru ãzíla Bõrõ la kí ụrụgá wị́lị́wị́lị́ kpere ꞌbụ̃ gâlé. Ãndre vâ ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí ꞌdãá rá.” ’

29 “Wó ájọ ĩminí, ‘Ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã yã ku, ĩmi idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. 30 Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ĩmi drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdi mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩminí cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé ĩmi drị̃ gâsĩ Mị̃sị́rị̃ gá 31 ãzíla ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé rĩ áni. ꞌDãá índre ándrá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ mba ími tã íngoní yã rĩ gá rá, cécé átẹ́pị ꞌbã ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị̂ tã mbajó gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ rĩ áni, mba ími tã kpere míní acá agá ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’

32 “Wó ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ĩꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị́, 33 ándrá mụlépi ĩmi drị̃lẹ́ gá ácị̃ ĩmidrị̂ gá, ĩmi drị̃ ꞌdelépi ị́nị́ sĩ ãcí sĩ ãzíla ị̃tụ́ sĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ sĩ, ĩminí ãngũ ịsụ́lépi sĩ rijó ãzíla vâ gẹ̃rị̃ iꞌdalépi ĩminí sĩ mụjó rĩ drị̃ gá ku.

34 “Úpí la mụ ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ kí arelé ꞌbo, ũmbã na ĩꞌdi ãzíla na dó sĩ ũyõ, 35 ‘ꞌBá ãzí áyi ĩmidrị́ ũnzí ꞌdĩ agá ꞌdâ icólépi ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá mání ũyõ nalé ma fẽ la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní ꞌdã ndrelépi la la adru ꞌdáyụ, 36 Kãlẹ́bụ̃ Yẹ̃fụ́nẹ̃ ngọ́pị la lú mụ ndrelé la nĩ. Ma mụ ãngũ ĩꞌdi ꞌbãsĩ pá tị̃jó ala gá ꞌbo rĩ fẽlé ĩꞌdinî ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe, ãꞌdusĩku ũbĩ ị́jọ́ Úpí drị̂ kí vú ásị́ pírí sĩ.’

37 “Úpí rụ mání ũmbã ĩmi ị́jọ́ sĩ rá ãzíla jọ mání, ‘Mí icó filé ãngũ ꞌdã agâlé ku, 38 be la rá la ꞌbá ími ãzã kolépi, Yósũwã Nụ́nị̃ ꞌbã ngọ́pị la fi nĩ. Mí ímbá ásị́ la, ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ꞌdelé ãngũ ꞌdã ꞌdụjó nĩ. 39 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ ãmaní pírí anzị nírí ĩmidrị́ icólépi ị́jọ́ múké rĩ kí drĩdríŋĩ awalépi ị́jọ́ ũnzí rĩ abe ku rĩ kí fi ãngũ ꞌdã gá nĩ. ꞌDĩ kí anzị nírí ĩminí jọlé mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí kí ụrụ mãbụ́sụ̃ rú rĩ kî. Ma ãngũ ꞌdĩ fẽ ĩꞌbaní ãzíla kí dó sĩ ri ala gá. 40 Wó ꞌbá ꞌdĩ ĩmi rú rĩ gá, ĩmi uja ĩmi mụlé ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé gẹ̃rị̃ sĩ mụjó Mĩrĩ Ika rĩ gâlé ru.’

41 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi umvi, ‘Ãma iza ị́jọ́ Úpí rụ́ rá. Wó ãma mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé rá, cécé Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã azịlé ãmaní rĩ áni.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãlu-ãlu ꞌdụ dó ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí trũ mụjó ĩꞌdiní ũrãjó la ĩꞌdi adru ĩpé ru ãngũ ꞌbé ꞌa rú rĩ ꞌdụjó rĩ sĩ rĩ áni.

42 “Wó Úpí jọ mánî, ‘Ílũ ĩꞌbaní lẽ ꞌbã mụ kí ãꞌdị́ gâlé ku, ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí mụ kí ndẽlé rá.’ 43 Ájọ ándrá ĩminí rá, wó ĩmi are ándrá áma tị ku. Ĩgã ándrá ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí úmgbé ãzíla ĩko dó drị̃ ãfó sĩ mụlé ãngũ ꞌbé ru rĩ gâlé. 44 ꞌBá Ãmọ́rị̃ drị́ uꞌálépi ãngũ ꞌbé agá rĩ angá kí ĩmi drị̃ gá, ndẽ kí ĩmi, adró kí ĩmi cécé ãnụ́kụ́fị́ áni ãzíla mụ kí ĩmi ụꞌdị́ trũ angájó Sẽyírĩ gá kpere cajó Họ́rị̃mã gá. 45 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ãgõ vúlé áwáŋá trũ Úpí rụ́ ꞌdõlé, wó ꞌbã ásị́ áwáŋá ĩmidrị̂ drị̃ gá ku ãzíla ꞌbã bị́lẹ́ áwáŋá ĩmidrị̂ kí arejó ku. 46 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi uꞌá ándrá dó Kãdẹ́sị̃ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú, ĩmi iza sáwã ãndânĩ rĩ kí ꞌdãá.”

2

Wãyá cojó ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ãma uja ãma vúlé ãzíla ãko drị̃ mụlé gẹ̃rị̃ mụlépi Mĩrĩ Ika rĩ gâlé ru, cécé Úpí ꞌbã azịlé mání rĩ áni. Ãma acị́ ãngũ ꞌbé ru Sẽyírĩ drị̂ agá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

2 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ mánî, 3 ‘Ĩmi apí dó ꞌbé ꞌdĩ ꞌa ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ꞌbo, ĩtụ dó ụ́rụ̂lé ru. 4 Ífẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãzị́táŋá ꞌdĩ kî, “Ĩmi dó ãni rú alịjó ĩmi ádrị́pịka Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbadrị́ ãngũ agâ sĩ, ꞌdĩ kí ꞌbá uꞌálépi ãngũ Sẽyírĩ gá rĩ kî. Kí dó mụ idélé ĩmi sĩ ụ̃rị̃ sĩ, wó ĩmi adru mịfị̂ trũ. 5 Ĩmi inga ũmbã kí agâlé ãꞌdị́ sĩ ku, ãꞌdusĩku má icó ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ fẽlé ĩminí ku, ca ĩminí sĩ icójó pá sujó ala gá ku. Áfẽ ãngũ ꞌbé ru Sẽyírĩ drị̂ ꞌbá Ị́sãwụ̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbo. 6 Lẽ ĩmi ĩgbã ãko ĩminí mụlé nalé ãzíla ị̃yị́ ĩminí mụlé mvụlé rĩ kí ĩꞌbadrị́ séndẽ sĩ. 7 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ wi míní sụ̃sụ́ ãzị́ pírí míní ngalé ími drị́ sĩ rĩ kí drị̃ gá ꞌbo. Ílí kãlị́ sụ míní uꞌájó Úpí Ãdróŋá be ꞌdĩ gá ꞌdâ, mba ími tã ácị̃ míní wãyá cojó kõtórõ ãmbógó ꞌdĩ agá rĩ gá ãzíla mí ĩcẽ ãko ãzí sĩ ku.” ’

8 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma alị dó ãmã ádrị́pịka anzị Ị́sãwụ̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌba rụ̂ sĩ Sẽyírĩ gá ãngũ ĩꞌbaní uꞌájó rĩ gâsĩ. Ãma uja ãma gẹ̃rị̃ Ãrábã drị́ angálépi Ĩlátĩ gá Ị̃zị̃yọ́nị̃-gébã gá ãzíla ãmụ dó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ, ꞌdĩ gẹ̃rị̃ mụlépi Mụ̃wábụ̃ gâlé ru rĩ gá.

9 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ mání, ‘Mí inga ũmbã ꞌbá Mụ̃wábụ̃ gá rĩ kí asị́ gá ku, jõku mí iꞌdó ãꞌdị́ ĩꞌba abe ku, ãꞌdusĩku má icó ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ fẽlé ĩminí ku. Áfẽ táwụ̃nị̃ Árị̃ drị̂ anzị Lọ́tị̃ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ĩꞌbã ãko rú ꞌbo.’ ”

10 (ꞌBá Ị̃mị́mụ̃ ꞌbadrị̂ ri kí ándrá uꞌálé ꞌdãá, kí ũkpó ru ãzíla ũꞌbí ru, zo kí ãzo rú cécé ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí áni. 11 Cécé ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí áni, úlã ándrá vâ kí ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kî rú, wó ꞌbá Mụ̃wábụ̃ gá rĩ ri kí ándrá kí umvelé ꞌbá Ị̃mị́mụ̃ drị̂ kî. 12 ꞌBá Họ́rị̃ drị̂ ri kí ándrá uꞌálé ãngũ Sẽyírĩ drị̂ gá, wó anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ dro kí ándrá kí ꞌdãá rá. Ụꞌdị́ kí ꞌbá Họ̃rị́tị̃ drị̂ kí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá ãzíla ri kí ándrá ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá cí, cécé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí idélé ãngũ Úpí ꞌbã ándrá fẽlé ĩꞌbã ãko rú rĩ agá rĩ áni.)

13 Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Úpí Ãdróŋá jọ ãmaní, ‘Ĩnga dó úꞌdîꞌda ụrụgá ãzíla ĩmi alị áꞌbụ Zẹ̃rẹ́dị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌi.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma alị dó sĩ áꞌbụ̂ rá.

14 “Ílí alị kí dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ na drị̃ ãrõ ꞌbo angájó sáwã ãmaní Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã aꞌbejó rĩ sĩ kpere ãmaní Zẹ̃rẹ́dị̃ alị agá. Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá áyi ꞌdã agá icólépi ãꞌdị́ ꞌdịlépi rá kámbĩ agá rĩ ũdrã kí dó ꞌdĩ sĩ pírí ꞌbo, ándrá Úpí ꞌbã ũyõ najó ĩꞌbaní rĩ áni. 15 Úpí ri ĩꞌbaní drị̃rịma fẽlé kámbĩ agá ꞌdãá kpere ĩꞌdiní kí ị̃lị̃kị̃ agá pírí drị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ.

16 “ꞌBá ãgọbị rú ãꞌdị́ drị́ ãsị̃jó rĩ kí dó mụ ũdrãlé ꞌbá kí agá ꞌdãá pírí ꞌbo, 17 Úpí jọ mánî, 18 ‘Ãndrũ lẽ mí alị dó mụlé táwụ̃nị̃ Mụ̃wábụ̃ drị́ Árị̃ gâsĩ. 19 Ĩdrĩ dó acá ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ ꞌba rú ꞌbo, ĩmi inga ũmbã kí agâlé ãꞌdị́ ꞌdịjó ku ãꞌdusĩku má icó ãngũ bá Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ ãzí fẽlé ĩminí ku. Áfẽ ĩꞌdi anzị Lọ́tị̃ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ꞌbo.’ ”

20 (Ãngũ ꞌdã úlã ándrá ĩꞌdi ãngũ ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ ꞌbadrị̂ ꞌbãni la rú, ꞌdĩ kí ꞌbá uꞌálépi ꞌdãá rĩ kî, wó ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí umve Zãmũzúmĩ. 21 ꞌBá ꞌdĩ kí ándrá ꞌbá ũkpó, ũꞌbí ãzíla ãzo rú cécé ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kî áni la kî. Úpí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ dro kí dó kí ꞌdãá rá, ꞌdụ kí dó ãngũ ĩꞌbadrị̂ rá ãzíla ri kí dó ala gá cí. 22 Úpí idé ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, ĩꞌbã kí uꞌájó Sẽyírĩ gá rĩ sĩ, ꞌbá Họ́rị̃ gá rĩ ũdrã kí kí drị̃lẹ́ gâsĩ. Dro kí dó sĩ kí ꞌdãá rá ãzíla ri kí dó ĩꞌbã ãngũ gá cí kpere ãndrũ. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, cécé ꞌbá Ávị̃tị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá uꞌájó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá kpere cajó ãngũ Gázã gá rĩ áni, ꞌbá Kãfụ̃tọ̃rị́mụ̃ rú angálépi ãngũ Kãfụ̃tọ́rị̃ gá rĩ angá kí, ị̃lị̃kị̃ kí ꞌbá Ávị̃tị̃ drị̂ kí rá ãzíla rĩ kí dó ĩꞌbã ãngũ gá cí.)

Úpí Sị̃họ́nị̃ ndẽjó rĩ

24 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ãma dó mụ alịlé ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị̂ agâ sĩ ꞌbo, Úpí jọ ãmaní, ‘Ĩmi iꞌdó dó ãcị̃ ãzíla ĩza dó áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ ꞌi. Áfẽ úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ Ãmọ́rị̃ rú rĩ ãngũ ĩꞌdidrị̂ abe ími drị́lẹ́ gá ꞌbo. Íꞌdị ãꞌdị́ ĩꞌdi be, mi dó sĩ ãngũ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌdụ ãzíla mĩ dó sĩ ri ala gá. 25 Iꞌdójó ãndrũ mụjó drị̃ gâlé ru, ma ꞌbá vũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí fẽ idélé ĩmi sĩ pírí ụ̃rị̃ sĩ. ꞌBá pírí drĩ kí ị́jọ́ are ĩmi drị̃ gá, kí ụrụꞌbá la yã ụ̃rị̃ sĩ yã-yã.’ ”

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí úpí Sị̃họ́nị̃ ndẽjó rĩ

26 Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ápẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị angájó ãngũ kõtórõ rú Kẽdẽmọ́tị̃ drị̂ agá úpí Sị̃họ́nị̃ ãngũ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá rĩ rụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ trũ:

27 ‘Mí aꞌbe ãmaní alịjó ãngũ mídrị̂ agâ sĩ, ãma dó sĩ mụ gẹ̃rị̃ ꞌbã ífí-ífí agâ sĩ, ãma uja ma drị́ ãndá gá jõku drị́ ị̃jị́ gá ku. 28 Ídrĩ tá ãmaní ãkónã ãmaní mụlé nalé ãzíla ị̃yị́ ãmaní mụlé mvụlé rĩ kí fẽ ĩgbãlé séndẽ sĩ, ãma tá kí ĩgbã rá. Ị́jọ́ ãmaní lẽlé rĩ lú sĩ alịjó ãngũ mídrị̂ agâ sĩ 29 cécé anzị ándrá Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru uꞌálépi Sẽyírĩ gá, ꞌbá Mụ̃wábụ̃ rú uꞌálépi Árị̃ gá rĩ ꞌbã kí idélé ãmaní rĩ áni kpere ãmaní Yõrĩdánĩ za agá ãngũ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ gá.’

30 “Wó úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãmaní alịjó dã sĩ ku ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ fẽ ĩꞌdiní acájó drị̃ ũnzí ru ãzíla ꞌbã ásị́ la adrujó ũkpó ru ĩꞌdi dó sĩ amụ́ aꞌdélé ími drị́ alé gá cécé ĩꞌdi ꞌbã ru idéjó ãndrũ ꞌdĩ áni.

31 “Úpí jọ mánî, ‘Índre, má iꞌdó Sị̃họ́nị̃ kí fẽlé sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ abe mídrị́ ꞌbo. Úꞌdîꞌda, mí iꞌdó dó ꞌbá ꞌdĩ kí ndẽlé sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdụjó mínî.’

32 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sị̃họ́nị̃ gá rĩ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe kí mụ amụ́lé ãꞌdị́ gá ãma rụ́ Jãházĩ gá ꞌdãá ꞌbo, 33 Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ dó ĩꞌdi ãma drị́lẹ́ gá, ãma ụꞌdị́ kí ngọ́pịka kí abe ãzíla ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kî trũ pírí. 34 Sáwã ꞌdã agá ãma upa táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ kí pírí ãzíla ãma ị̃lị̃kị̃ ãgọbị, ũkú ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí. Ãma aꞌbe ꞌbá ãzí ídri la ku. 35 Wó ãnãkpá ãzíla ãko ãmaní upalé táwụ̃nị̃ agâlé rĩ kí ãma awa kí ãma drĩdríŋĩ gá rá.

36 “Iꞌdójó táwụ̃nị̃ Ãrówã tị gá cajó áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ rĩ gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ áꞌbụ tị gá rĩ gá cajó kpere Gị̃lẹ́dị̃ gá, táwụ̃nị̃ ãzí ãlu ãma ndẽlépi ũkpõ sĩ rá la ꞌdá yụ. Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ táwụ̃nị̃ ꞌda kí pírí ãma drị́lẹ́ gá. 37 Wó ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ sĩ, ĩfi ándrá ãngũ Ãmọ́nị̃ drị̂ agá ku, ị̃yị́ tị Yãbọ́kị̃ drị̂ agá ku ãzíla táwụ̃nị̃ ꞌbé andre gá rĩ kí agá ku.

3

Úpí Bãsánĩ drị́ Ụ́gị̃ ndẽjó rĩ

1 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma uja dó tị sĩ mụjó ụ́rụ́ tọ̃rọ́mẹ́ Bãsánĩ gá, ãzíla úpí Ụ́gị̃ amụ́ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí abe ãma rụ́ ãꞌdị́ gá ãni la táwụ̃nị̃ Ị̃drẹ́yị̃ drị̂ gá. 2 Úpí jọ mánî, ‘Mí idé ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, áfẽ Ụ́gị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ kí trũ pírí ími drị́lẹ́ gá ꞌbo. Mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúŋá ĩꞌdi rụ́ cécé míní idélé úpí Ãmọ́rị̃ drị́ Sị̃họ́nị̃ uꞌálépi Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá rĩ ụrụꞌbá gá rĩ áni.’ 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ãma drị́lẹ́ gá ãzíla ãma ụlị́ dó kí pírí. 4 Sáwã ꞌdã agá, ãꞌdụ dó táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ kí pírí. Táwụ̃nị̃ kãlị́-ázíyá ꞌdã kí agá ãmaní ꞌdụlé ku la ꞌdáyụ, ãrụ ãngũ Ãrĩgóbũ drị̂ pírí ꞌdĩ ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ ꞌbã nalé rĩ. 5 Táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí úce kí pírí Bõrõ mére rú sịlé ãzo la kî sĩ cí ãzíla kẹ̃jị́tị idélé báwũ sĩ kí ụ̃pị̃jó rĩ kí cí ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ ãzí ũꞌbí andre celé Bõrõ sĩ ku la kí vâ cí. 6 Ãma ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ala gá rĩ kí pírí, cécé ãmaní ngalé úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ drị̂ rụ́ rĩ áni. Ãma ụꞌdị́ Ãgọbị kí, ũkú kí ãzíla anzị nírí kí abe pírí táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ agá ꞌdãá rá. 7 Wó ãꞌdụ ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kí pírí ãmaní ãzíla ãra vâ ãko táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ kí ĩndĩ. 8 Sáwã ꞌdã sĩ ãꞌdụ ũpi ị̃rị̃ Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị́ ãngũ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá rĩ kí angájó áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ gá kpere ꞌBé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ gá. 9 (ꞌBá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ kí ꞌBé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ umve Sị́rị̃yọ̃ ꞌi, ꞌbá Ãmọ́rị̃ gá rĩ kí ĩꞌdi umve Sẹ́nị̃ ꞌi.) 10 Ãꞌdụ úpí Ụ́gị̃ ꞌbã ãngũ Bãsánĩ gá rĩ kí pírí, Táwụ̃nị̃ túpũ drị̃ gá rĩ kí abe, ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị́ ãzíla Bãsánĩ drị̂ kí trũ, angájó ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agá cajó Táwụ̃nị̃ Sãlékã gá ãzíla Ị̃drẹ́yị̃ gá. 11 (Úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ ĩꞌdi ꞌbá drãlépi ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kí agá vúvúlé ru rĩ ꞌi, ídé Sãndụ́kụ̃ sĩ ĩꞌdi ị̃sị̃jó rĩ aya sĩ, ãzo la mítã sụ ãzíla mgbọ la mítã ị̃rị̃. Ála drĩ ĩꞌdi ịsụ́ Kpere ãndrũ táwụ̃nị̃ Rábã anzị Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá ꞌdãá cí.)

Ãngũ awajó rĩ

12 “Ãma dó mụ ãngũ ꞌdã ꞌdụlé sáwã ꞌdã sĩ ꞌbo, áfẽ dó ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní Gádĩ drị̂ be ãngũ ụ́rụ́ táwụ̃nị̃ Ãrówã gá ãni la áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ gá rĩ ꞌi ãzíla ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị́ túpũ rú rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ táwụ̃nị̃ la kí abe. 13 Gị̃lẹ́dị̃ ꞌbã ị́mbị́ ãzíla ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ gá rĩ drị̂ abe * áfẽ kí ínátị Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ nî. (Ãngũ Ãrĩgóbũ Bãsánĩ drị̂ pírí únị̃ ándrá ĩꞌdi ãngũ ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ ꞌbã ãni la rú. 14 Jãyírĩ angájó anzị Mãnásẽ drị̂ kí agá rĩ, ꞌdụ ãngũ Ãrĩgóbũ drị́ Bãsánĩ gá rĩ pírí angájó Gẹ̃sụ̃rụ́tị̃ gá kpere Mãkátĩ gá. ꞌDa dó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã kí rụ́ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla kpere ãndrũ ála ãngũ ꞌdã umve Hãvọ́tị̃ Jãyírĩ ꞌi.) 15 Áfẽ ándrá ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ ꞌi sụ́rụ́ Mãkírĩ drị̂ ní. 16 Wó anzị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní Gádĩ drị̂ abe áfẽ ãngũ angájó Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ kpere ándrá áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ gá. Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ándrá rĩ ị̃yị́ ꞌbã ágágá ãzíla lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ụ́rụ́ rĩ ị̃yị́ Yãbọ́kị̃ gá, ꞌdĩ lõkókõrí ĩꞌbã ãni Ãmọ́nị̃ be rĩ. 17 Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌi, ꞌdĩ Ãrábã gá, angájó Kị̃nẹ̃rẹ́tị̃ gá kpere ị̃yị́ Ãrábã drị́ (ꞌdĩ mĩrĩ umvelé Mĩrĩ Ãꞌị́ ru rĩ), kpere ꞌBé Pị́sị̃gã ꞌbã pá gá wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru.

18 “Áfẽ ándrá ĩminí ãzị́táŋá sáwã ꞌdã sĩ ájọ, ‘Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ ĩminí ãngũ ꞌdã ꞌdụjó ĩmĩ ãni la rú. Wó ãgọbị ĩmidrị́ ũkpó trũ rĩ ꞌbã za kí ãko ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́ drị̂ kî trũ pírí Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã âlé sĩ ĩmi ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú ãzí acelépi rĩ kí ãzã kojó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó. 19 Wó ũkú ĩmidrị̂ kí anzị kí abe ãzíla ãnãkpá kí trũ (ánị̃ cé ãnãkpá ĩmidrị̂ kí ũꞌbí ru) icó kí acelé vúlé táwụ̃nị̃ mání fẽlé ĩminí rĩ kí agá ꞌdãá, 20 kpere Úpí ꞌbã fẽ agá la ĩmĩ ádrị́pịka ꞌbaní ãꞌdị́ ndẽ agá cécé ĩꞌdiní fẽlé ĩminí rĩ ãni. Ĩko kí ãzã vâ sĩ ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌdụjó, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ĩmi dó sĩ gõ vúlé ãngũ mání fẽlé ĩminí rĩ gá ĩndõ.’

21 “Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ má azị Yósũwã ní, ‘Índre ími mịfị́ sĩ ị́jọ́ pírí Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã ngalé ũpi ị̃rị̃ Sị̃họ́nị̃ ꞌba rụ́ Ụ́gị̃ be rĩ kí rá. Úpí la mụ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá ngalé ãngũ sụ́rụ́ pírí ĩminí sĩ fijó ala gá rĩ kí ụrụꞌbá gá rá. 22 Ĩmi idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ kụ, Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la ãꞌdị́ ꞌdị ĩminí nĩ.’

Mụ́sã atrịjó ꞌbã za Yõrĩdánĩ ku rĩ

23 “Sáwã ꞌdã sĩ áꞌbã mãmálá ásị́ pírí sĩ Úpí rụ́, má aꞌị́ ĩꞌdi, 24 ‘Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị, mí iꞌdó dó ãmbõgõ ãzíla drị́ mídrị́ ũkpó trũ rĩ iꞌdalé ãtíꞌbó mídrị̂ ní ꞌbo, ãꞌdusĩku ãdróŋá ãzí ꞌbụ̃ gá jõku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ icólépi ãzị́ míní ngalé ꞌdĩ kí ngalépi la ꞌdáyụ. 25 Ífẽ áza mání Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ, ma dó sĩ mání ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ꞌdã kí ndre ãzíla ãngũ ãlá ꞌbé ꞌa rú Lébãnõnĩ drị̂ kí abe.’

26 “Wó ꞌbá ꞌdĩ ĩmi ị́jọ́ sĩ, Úpí uꞌá ándrá mání ũmbã sĩ, icó ándrá dó sĩ áma ị́jọ́ arelé ku. Kẹ̃jị́ la gá jọ ándrá mánî, ‘ꞌDĩ ca rá! Álẽ mí agá mání ị́jọ́ ꞌdĩ ị̃dị́ ku! 27 Ítụ ụrụgá ꞌBé Pị́sị̃gã drị̃ gâlé, índre ãngũ ụ́rụ́ ãzíla ándrá, ĩtụ́ ꞌbã ãfũ agá ãzíla ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá, mí undré ãko pírí kí múké-múké wó mí icó zalé Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ku. 28 Wó ífẽ ímbátáŋá Yósũwã nî, mí imbá ĩꞌdi asị́ ãzíla ífẽ ĩꞌdiní ũkpõ ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ꞌbá kí drị̃ ꞌdelé sĩ zajó ãngũ míní ndrelé ꞌdã agá sĩ rijó nĩ.’

29 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma ace dó áꞌbụ ꞌa Bẹ̃tị̃pẹ̃yọ́rị̃ gá.”

4

Mụ́sã azị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba are kí ị́jọ́

1 “Úꞌdîꞌda Ịsịrayị́lị̃ ĩmi are drĩ ị́jọ́ mání azịlé ãzíla ãzị́táŋá mání imbálé ĩminí ꞌdĩ kí, ĩmi ũbĩ kí vú ãzíla ĩmi dó vâ sĩ uꞌá ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdã gá, ĩmi dó sĩ ꞌdụ la ĩmi ãni la rú. 2 Ĩmi ũꞌbã jõ ãzị́táŋá ãzí ãzíla ĩnze jõ ãzị́táŋá mání imbálé ĩminí ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ku, wó ĩmba jõ ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tã. 3 Ĩndre ĩmi mịfị́ sĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé ꞌBé Pẹ̃yọ́rị̃ drị̃ gâlé rĩ kí cé. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ꞌdĩ kî ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdãá ãdróŋá umvelé Bãálĩ ꞌBé Pẹ̃yọ́rị̃ gá rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí pírí rá. 4 Wó ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá trũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ tị arelépi rá ꞌdĩ, ĩmi drĩ kpere ãndrũ ídri.

5 “Ĩndre, má imbá ĩminí ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá mádrị̂ ꞌbã azịlé mání rĩ kí ꞌbo. Ĩmi ũbĩ kí vú ãngũ ĩminí sĩ fijó ĩminí ꞌdụ lé ĩmĩni la rú rĩ gá ꞌdãá. 6 Ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú múké-múké, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ kí iꞌda la ꞌbá sụ́rụ́ ãzí gá rĩ ꞌbanî, ĩmi ũndũwá ru ãzíla ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá la kî. Ãndá-ãndá ru drĩ kí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí are ị́jọ́ azịlé ꞌdĩ kí abe, kí jọ la, ‘Sụ́rụ́ ãmbógó ꞌdĩ ũndũwá ru ãzíla ꞌbá ala gá ꞌdĩ kí nị̃táŋá trũ.’

7 “Sụ́rụ́ ãzí ãmbógó ĩꞌdi ꞌbã ãdróŋá ní adrujó ãníŋá drĩ kí ĩꞌdi lẽ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ áni la ꞌdáyụ. Ãdrĩ ĩꞌdi zị ĩꞌdi ãma umvi rá. 8 Sụ́rụ́ ãzí ãmbógó ãzị́táŋá pịrị mání imbálé ĩminí ꞌdĩ kî trũ ri íngõ ꞌi? 9 Ĩmi adru mịfị́ trũ ãzíla ĩmba ĩmi tã, ị́jọ́ ĩminí ndrelé ĩmĩ mịfị́ sĩ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ kí jõ sĩ ĩminí ku, ĩminí adru agá ídri rú ꞌdĩ gá ꞌdĩ. Ĩmi imbá ãzị́táŋá ꞌdĩ kí anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní ãzíla anzị ĩmidrị̂ ꞌbã anzị ꞌbaní ĩndĩ. 10 Ụ́ꞌdụ́ ándrá míní sĩ pá tujó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ ꞌbã agá jõ mínî, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã jọjó la mání, ‘Mí ajị́ ꞌbá ꞌdĩ kí áma drị̃lẹ́ gá rĩ. Álẽ ꞌbã are kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kî dó sĩ ála áma ị̃nzị̃ íngoní ru yã rĩ ụ̃nị̃ ĩꞌbaní uꞌá agá ꞌdĩ gá ꞌdâ ãzíla kí dó sĩ anzị ĩꞌbadrị̂ kí imbá idéjó la ꞌdĩ ꞌbã áni.’

11 “Ĩlũ anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní ĩmụ ándrá ãzíla ĩtu ándrá pá ꞌbé pá gá ꞌdãá ꞌdĩ sĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị ãzíla ãcíkã ịnịbịrịcịcị rĩ aku ĩꞌdi cí ãzíla ãcí velépi kpere ꞌbụ̃ gâlé rĩ be íngoní ru yã rĩ drị̃ gá. 12 Ĩlũ ĩꞌbaní, Úpí ajọ́ ándrá ị́jọ́ ĩmi abe ãcí agâlé íngoní ru yã rĩ drị̃ gá, ĩmi are ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ jọ agá rá, wó ĩndre ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ku. 13 Jọ ĩminí ị́jọ́ tị icíma drị́, ꞌdĩ kí ãzị́táŋá mụdrị́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩminí ꞌdĩ kí vú ũbĩjó ãzíla sĩ kí írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ la kí drị̃ gá. 14 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úpí jọ mání lẽ má imbá ĩminí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí, ĩmi sĩ mụ kí tã mbalé ãngũ ĩminí sĩ mụjó rijó rĩ gâlé.”

Mụ́sã li Ịsịrayị́lị̃ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kî sĩ

15 Mụ́sã jọ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã ị́jọ́ ajọ́jó ĩmi abe ãcí agâlé ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ sĩ, ĩndre ĩꞌdi mgbã rĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩmba ĩmi tã múké-múké, 16 lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ĩmi izalépi la sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú iꞌdálépi gbíyã ágọ́bị́ drị̂ sĩ jõku ũkú drị̂ sĩ la kí idéjó ku, 17 jõku ãnãkpá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá jõku ãriŋa ungalépi ꞌbụ̃ gâsĩ ꞌdĩ kí, 18 jõku ãko ídri trũ acị́lépi vũ rụ̂ sĩ jõku Ị̃ꞌbị ị̃yị́ agá rĩ kî trũ. 19 Ídrĩ ị̃tụ́, ĩmbá ãzíla lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí ndre, ãko ãzí ꞌbã ulé jõ mi kí ị̃nzị̃jó jõku ãzị́ ngajó ĩꞌbaní ku, ãko ꞌdĩ kí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ꞌbãlé ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ kî. 20 Ị́jọ́ ándrá Úpí ꞌbã ĩmi anzéjó Mị̃sị́rị̃ ĩminí sĩ drị̃cịjó ala gâlé cécé ĩmi ꞌbã rĩ adru agá ãcí úká drị́ ika rĩ agá rĩ áni rĩ ꞌbã agá jõ ĩminî, ají ĩmi sĩ ĩmi ꞌbãjó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru, ĩminí ãndrũ sĩ adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ.

21 “Wó ími ị́jọ́ sĩ, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ uꞌá ándrá mání ũmbã sĩ, ãzíla na ũyõ jọ mání, má icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé sĩ fijó ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá ĩꞌdiní mụlé fẽlé míní rĩ gâlé ku. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma mụ drãlé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ, má icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé ku, wó ĩmi ãni rú mụ zalé sĩ ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá ꞌdã ꞌdụjó sĩ rijó ĩmi ãni la rú. 23 Ĩmi adru mịfị̂ trũ, ĩmi drị̃ ꞌbã ãvĩjõ tị icíma Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã icílé ĩmi abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ku, ĩmi idé jõ ãdroŋa ĩnzõ rú la kí anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní ị̃nzị̃lé ku, ꞌdĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã gãlé úmgbé rĩ ꞌi. 24 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi cécé ãcí ãko pírí kí ivélépi rĩ áni, ĩꞌdi ãjã rú.

25 “Ĩdrĩ táni uꞌá ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ ílí ãzo rú ãzíla ídrĩ anzị kí tị rá ãzíla anzị ĩmidrị̂ ꞌbã anzị drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, ĩmi idé jõ ị́jọ́ ũnzí ãzí sĩ ĩminí ãdroŋa ĩnzõ rú la kí idé jõ ku. Ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí la Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi fẽ ĩꞌdiní uꞌájó ũmbã sĩ. 26 Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ má umve ĩminí ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be sãdínĩ rú, ĩmi mụ ũdrãlé mbẽlẽŋá ru ụ̃nọ́kụ́ ĩminí Yõrĩdánĩ zajó ꞌá ꞌdã sĩ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãko rú rĩ gá. Ĩmi ị̃lị̃kị̃ pírí rá ĩdrĩ ĩꞌdi tị are ku rĩ gá. 27 Úpí la ĩmi iré sụ́rụ́ ãzí kí drĩdríŋĩ gâsĩ ãzíla ꞌbá were kí rũ pa sụ́rụ́ ꞌdã kí agâlé nĩ. 28 ꞌDãá ĩmi mụ ãzị́ ngalé ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ãngũ ndrelépi ku jõku ị́jọ́ arelépi ku vâ ãkónã nalépi ku jõku ãko ãzí ꞌbã ãjị́ ngụ̃lépi ku báwũ rú ãzíla írã rú ꞌbá ꞌbã kí idélé drị́ sĩ rĩ ꞌba nî. 29 Wó ídrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ndrụ̃, mi ĩꞌdi ịsụ́ rá, ídrĩ ĩꞌdi ndrụ̃ ími ásị́ pírí sĩ ãzíla ími ídri pírí sĩ rĩ gá. 30 Ídrĩ adru ũcõgõ agá ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí ru idé ími ụrụꞌbá gá, ụ́ꞌdụ́ vúlé rĩ sĩ mi ãgõ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ sĩ ĩꞌdi tị arejó. 31 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ la, icó ími aꞌbelé jõku ími ị̃lị̃kị̃lé ku ãzíla icó tị icíma ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ũyõ najó mí áyị́pịka abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ ãvĩlé ku.”

Úpí Ãdróŋá ĩꞌdi Ãdróŋá ru nĩ

32 Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní jọ, “Ĩmi ũrã drĩ ụ́ꞌdụ́ ídu ándrá drĩ ĩmi tịjó ku ꞌdã kí ꞌbã ị́jọ́, iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdã sĩ. Ĩzị drĩ angájó ꞌbụ̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá cajó ãzí rĩ gá, ị́jọ́ ãzí ru ngalépi ãmbógó ru ꞌdĩ ꞌbã áni la cí yã? ꞌBá ãzí ãlu ị́jọ́ arelépi ị́jọ́ ãzí ꞌdĩ áni la drị̃ gá la cí yã? 33 ꞌBá ãzí ĩminí arelé ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ jọ ị́jọ́ ĩꞌba abe angájó ãcí agâlé acelépi ídri cécé Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã jọlé ĩminí ãcí agâ sĩ rĩ áni la cí yã? 34 Jõku ãdróŋá ãzí sụ́rụ́ ãzí ãlu la ꞌdụlépi sụ́rụ́ kí agá, ãzíla ĩꞌdi ꞌbãlépi ĩꞌdi ãni la rú ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ ụ̃ꞌbị̃táŋá ru, ícétáŋá, ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru, ãꞌdị́ ru, drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ iꞌdaŋá trũ, drị́ ĩjũŋá trũ, ị́jọ́ ãmbogo ãmbogo ụ̃rị̃ fẽlépi ꞌbání rĩ kí trũ ri kí idélépi ĩminí cécé Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã idélé ĩminí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ áni la cí yã?

35 “Iꞌda ĩminí ãko ꞌdĩ kí íni la sĩ ĩminí nị̃jó la Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ru nĩ, ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ãdróŋá ãzí ndú la yụ. 36 Fẽ ĩminí ĩꞌdi ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arejó angájó ꞌbụ̃ gâlé sĩ ímbátáŋá fẽjó ĩminî. Iꞌda ĩminí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ãcí ãmbógó rĩ ãzíla ĩmi are ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ angájó ãcí ãmbógó rĩ agâlé. 37 Ĩꞌdi ꞌbã ĩmi áyị́pịka kí lẽjó rá rĩ sĩ ũpẽ ĩmi anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe, ũkpõ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ ĩꞌdi ãmgbã anzé ĩmi Mị̃sị́rị̃ gâlé nĩ. 38 Ĩminí mụ agá, Ãdróŋá adro sụ́rụ́ ĩmi ndẽlépi ãmbõgõ sĩ ãzíla ũkpõ sĩ rá ꞌdĩ kí ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá, fẽjó la ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí adrujó ĩmi ãni la rú. 39 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ị̃nị̃ dó sĩ ãndrũ rá ãzíla ĩmba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩmi ásị́ gá cí Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ ꞌi, Ãdróŋá ãzí ndú la yụ. 40 Ímba ị́jọ́ mání azịlé rĩ kí tã ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó mụ adrulé mí be ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe. Mi dó sĩ mụ uꞌálé ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá jãꞌdâ.”

Táwụ̃nị̃ sĩ apájó ru zị̃jó rĩ kî

41 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ũpẽ dó táwụ̃nị̃ ãzí kí na ndú Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá, 42 sĩ ꞌbá ꞌbá adrulépi ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá rú ku rĩ ꞌdịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌba apá sĩ ru ídri pajó táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la gá. 43 Ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ní úfẽ táwụ̃nị̃ Bẹ̃zárị̃ ꞌi ꞌdĩ ãngũ túpũ rú kõtórõ rú rĩ ꞌi, ínátị Gádĩ drị̂ ní úfẽ Rãmọ́tị̃ ꞌi, ꞌdĩ ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ agá, ãzíla ínátị Mãnásẽ drị̂ ní úfẽ Gõlánĩ ꞌi ꞌdĩ ãngũ Bãsánĩ drị̂ agá.

Ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã imbálé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kî

44 ꞌDĩ kí ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã ꞌbãlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kî. 45 Mụ́sã azị ị́jọ́ ũkpó ꞌdĩ kí ãzị́táŋá kí abe anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ. 46 ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌdĩ sĩ ãni rú áꞌbụ Bẹ̃tị̃pẹ̃yọ́rị̃ drị̂ gá ꞌdĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá, ãngũ úpí Sị̃họ́nị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ũpĩ nalépi Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá ándrá Mụ́sã ꞌbã kí ndẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi. 47 ꞌDụ kí ãngũ úpí Sị̃họ́nị̃ drị̂ ãzíla ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ ꞌbadrị̂ kí rá, ꞌdĩ kí ũpi ị̃rị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị́ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ ꞌbadrị̂ kî. 48 Ãngũ ꞌdĩ se ru angájó táwụ̃nị̃ Ãrówã gá, áꞌbụ tị Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ gá kpere ꞌBé Sị̃yọ́nị̃ (ꞌdĩ ꞌBé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃) gá. 49 Umú kí ãngũ Ãrábã drị̂ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ pírí cajó Ị̃yị́ umvelé Mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá, kpere ꞌBé Pị́sị̃gã ꞌbã pá gá.

5

Ãzị́táŋá Úpí drị́ mụdrị́ rĩ kî

(Ãfũŋá 20:1-17)

1 Mụ́sã umve ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá ãzíla jọ ĩꞌbanî, “Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩmi are drĩ ãzị́táŋá pírí ãzíla ị́jọ́ mání azịlé ĩminí ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ rĩ kî. Ĩmi ụ̃nị̃ kí ãzíla ĩmi ũbĩ kí vú. 2 ꞌBé Hõrébũ sị́ gá ꞌdãá, Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ idé tị icíma ãma abe, 3 Úpí idé tị icíma ꞌdĩ ãma átẹ́pịka kí abe ãzíla ãma úꞌdîꞌda ídri rú ãndrũ ꞌdĩ kí abe ĩndĩ. 4 ꞌBé sị́ gá ꞌdãá, Úpí jọ ị́jọ́ ĩmi abe mịfị́ gá mịfị́ gá angájó ãcí agâlé. 5 Sáwã ꞌdã sĩ, átu pá ĩmi drĩdríŋĩ gá Úpí be sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí vú nzejó ĩminî, ãꞌdusĩku ĩmi ándrá idé agá ãcí sĩ ụ̃rị̃ sĩ sĩ tụjó ꞌbé sị́ gâlé. ꞌDĩ kí ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ kî:

6 “Ma Úpí Ãdróŋá mídrị́ ími anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé, míní ándrá adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ ꞌi.

7 “Lẽ ĩmi ị̃nzị̃ ãdroŋa ãzí kí ku wó lú ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ.

8 “Lẽ ĩmi idé ĩminí íꞌdá ãko ãzí ꞌbụ̃ gá jõku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá jõku ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá rĩ agá rĩ ãni la ku. 9 Lẽ ítị̃ ími ãja vụ̃rụ́ ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní ku, ãꞌdusĩku ma Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ma Úpí Ãdróŋá ãjã rú rĩ ꞌi. Ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí ãzíla ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe cajó kpere áꞌbị́ anzị na ãzíla sụ rĩ ꞌba rụ́. 10 Wó ma lẽtáŋá mádrị̂ iꞌda ꞌbá áma lẽlépi rá ãzíla ãzị́táŋá mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã anzị drị̃lẹ́ gâlé álĩfũ álĩfũ rĩ ꞌbaní.

11 “Mí ayú Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã rụ́ ị́jọ́ ũnzí gá ku, ãꞌdusĩku ma Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma rụ́ ayúlépi yã ꞌdâ rĩ ní rá.

12 “Ímba Sãbátũ tã ãzíla íꞌbã ĩꞌdi ndú ãlá ru cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã azịlé míní rĩ áni. 13 Ínga ãzị́ mídrị̂ kí ụ́ꞌdụ́ ázíyá, 14 wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ sãbátũ drị́ sĩ avị́jó pẽlé ndú Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní rĩ ꞌi. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, táni mi ꞌi, anzị mídrị̂ kí, ãtíꞌbó mídrị̂ kí, ãnãpká mídrị̂ kí, táni ãmị́yọ́ŋá uꞌálépi mídrị́ko gá ꞌdâ rĩ kí abe pírí ꞌbã nga kí ãzị́ ku, ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã avị́ kí cécé míní avị́lé rĩ áni. 15 Mí ũrã drĩ ị́jọ́ míní ándrá adrujó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãtíꞌbó ru rĩ, wó ma Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, má anzé mi drị́ ũkpõ má drị́ ãmbógó calépi rá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mání lẽjó la mí ị̃nzị̃ ụ́ꞌdụ́ sãbátũ drị̂ ꞌi ĩꞌdi ꞌbãjó ãlá ru ꞌdĩ.

16 “Íru mî átẹ́pị kí mî ãndrẽ be, cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã azịlé míní rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi adru drị̃lẹ́ba rú, mi dó sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ gá.

17 “Lẽ íꞌdị ꞌbá ku.

18 “Lẽ ínga ãwụ̃ ku.

19 “Lẽ mí ụ̃gụ̃ ãko ku.

20 “Lẽ mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ãzí rụ́ ku.

21 “Lẽ ími ũlẽ ꞌbã ãngã ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú sĩ ku, jó sĩ ku, ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ sĩ ku, tị́ kí sĩ ku, kãyĩnõ kî sĩ ku, jõku ãko ãzí ĩꞌdi ꞌbã trũ adrujó rĩ kí abe pírí.”

22 “ꞌDĩ kí ãzị́táŋá Úpí ꞌbã azịlé ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ ĩminí ĩmi trajó ꞌbé sị́ gá rĩ sĩ rĩ kî. Ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ nzejó ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó la sĩ ãcí agâlé ãzíla ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị rĩ agâlé rĩ sĩ, fẽ ĩminí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí, ũꞌbã ãzí la kí kí drị̃ gá ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ la kí drị̃ gá ãzíla fẽ dó kí ma ꞌi Mụ́sã drị́.”

Mụ́sã jọ ị́jọ́ Ãdróŋá kẹ̃jị́ gá

23 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, ꞌbê lã mụ ãcí akólé velé ãzíla ĩmi mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé ãngũ ịnị rĩ gâlé ꞌbo, drị̃lẹ́ ĩmidrị̂ kí ꞌbá ĩyõ ínátị drị̂ kí abe amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé 24 ãzíla jọ kí, ‘Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ iꞌda ándrá ĩꞌdi ꞌbã dị̃zã ãzíla ãmbõgõ ãmaní ĩꞌdi are agá ị́jọ́ jọ agâ ãcí agâlé rĩ sĩ. Ãndrũ ãndre dó rá ꞌbá ꞌbá ru rĩ icó adrulé ídri rú rá Ãdróŋá drĩ táni ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be rá tí. 25 Wó ãma icó dó ãma fẽlé ũdrãlé ị̃dị́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãcí ãmbógó ꞌdã la ãma ị̃lị̃kị̃ rá. Ãma ũdrã rá ãndá-ãndá ru ãdrĩ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are ị́jọ́ jọ agá ị̃dị́ rĩ gá. 26 ꞌBá ãzí acelépi ídri rú ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá ídri rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arejó ãcí agâlé rĩ ꞌbã vúlé gá la cí yã? 27 Mụ́sã, ígõ vúlé mụlé ị́jọ́ pírí Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã jọlé ãmaní rĩ kí arelé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ãgõ dó vúlé ãmaní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé míní rĩ kí vú nzelé. Ãma kí are ãzíla kí vú ũbĩ rá.’

28 “Úpí la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ mání, ‘Má are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé rĩ rá, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ kí múké. 29 Wọ́gọ̃! Ụ̃rị̃ drị̃ tá adru ꞌbá ꞌdĩ kí ásị́ gá sáwã pírí sĩ, sĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mbajó la, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí tá adru drị̃lẹ́ba rú anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe jãꞌdâ! 30 Ímụ, ílũ ĩꞌbaní ꞌbã gõ kí vúlé hémã ĩꞌbadrị̂ kí agâlé. 31 Wó Mụ́sã mi ꞌi rĩ gá, mí adru má be ꞌdâ, ma dó sĩ míní ãzị́táŋá mádrị̂ kí fẽ ị́jọ́ mání azịlé rĩ abe pírí, mi dó sĩ kí imbá sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩjó ãngũ mání mụlé fẽlé ĩꞌbaní rĩ gá.’ ”

32 Mụ́sã jọ ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ị̃dị́ jọ, “Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, lẽ ĩmi adru mịfị́ trũ sĩ ndrejó la ĩnga ị́jọ́ pírí Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé ĩminí ꞌdĩ kí rá. Ĩmi aꞌbe jõ ãzíla ãmvé tãmbaŋá kóru ku. 33 Ĩmba jõ ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí tã pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí dó sĩ adru pírí drị̃lẹ́ba rú ãzíla ĩmi dó sĩ uꞌá sáwã ãzo rú ãngũ mání fẽlé ĩminí rĩ gá.”

6

Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi

1 Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “ꞌDĩ kí ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé lẽ má imbá kí ĩminí rĩ kî. Ĩmi ũbĩ kí vú ĩminí Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zajó sĩ fijó ãngũ mání azịlé ĩmi ꞌdụ la ãko ĩmĩni la rú rĩ gâlé rĩ gá. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, anzị mídrị̂ kí anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe, kí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ụ̃rị̃ ụ́ꞌdụ́ míní adrujó ídri rú rĩ kî sĩ pírí, ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé mídrị́ rĩ kí tã mbajó pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ uꞌá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá sáwã ãzo rú. 3 Ĩmi are ãzị́táŋá ꞌdĩ kí, ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ãzíla ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ kí tã mbajó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí dó sĩ pírí adru múké ãzíla ĩmi mụ kpẹ̃lé ũꞌbí ru ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãnụ́ ꞌbã sĩ rajó ala gá lé trũ rĩ gá, cécé Úpí Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã azịlé ĩminí rĩ áni.”

4 Mụ́sã mụ drị̃ gá jọ, “Mí are drĩ, Ịsịrayị́lị̃: Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbãngá lú Úpí ãlu áꞌdụ̂sĩ. 5 Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ũkpó pírí sĩ ãzíla ími ũndũwã pírí sĩ. 6 Ãzị́táŋá mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí ímba kí tã ími asị́ gá. 7 Mí imbá kí anzị mídrị̂ ꞌbanî. Mí amvi ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ĩꞌbaní míní ri agá vụ̃rụ́ lị́cọ́ gá, míní acị́ agá gẹ̃rị̃ gâsĩ, míní ími la agá vụ̃rụ́ ãzíla míní ãzị́ nga agá. 8 Mí úmbé kí ícétáŋá ru ími drị́ gá ãzíla ísụ̃ kí ími androko gá sĩ ími igájó. 9 Ísĩ kí báwũ kẹ̃jị́tị gá jó mídrị̂ drị̂ ụrụꞌbá gá ãzíla kẹ̃jị́tị sĩ afíjó lị́cọ́ gá rĩ ụrụꞌbá gá.

ꞌBá kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó bị́lẹ́ ãkõ sĩ rĩ

10 “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ na ándrá ũyõ mî áyị́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní ꞌi mụ ãngũ ãlá ãmbógó la fẽlé ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ wẽwẽ rú ãzíla málĩ trũ míní sịlé mi ꞌi ku rĩ abe. 11 Jó ꞌdĩ kí ꞌa lã ga ãko ũniyambamba ĩminí ꞌbãlé ĩmi ꞌi ku la kí sĩ ãzíla ị̃yị́ kídí ru ĩminí ꞌdịlé ĩmi ꞌi ku la kî sĩ, zãbíbũ ãzíla mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ife ĩminí salé ĩmi ꞌi ku la kí abe. 12 Ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ ndrejó la ĩmi ãvĩ ị́jọ́ Úpí ándrá ĩmi anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé ĩmĩ adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ drị̃ gá ku.

13 “Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ínga ãzị́ ĩꞌdiní áꞌdụ̂sĩ ãzíla ína ũyõ mídrị̂ kí lú ĩꞌdi ꞌbã rụ́ sĩ.

14 “Ĩmi ị̃nzị̃ ãdroŋa ãzí ndú la kí ku, ãdroŋa ãzí ꞌbá ĩmĩ jĩránĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ kî. 15 Ídrĩ ãdroŋa ndú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃, ãjã Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ la asị́ ími drị̃ gá cécé ãcí áni ãzíla ĩꞌdi ími ivé rúmú-rúmú, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị́ adrulépi mi be cí rĩ ta ꞌbãngá ꞌbá ãzí ụ̃ꞌbị̃drị̃ŋá idélépi ĩꞌdi be la ku.

16 “Ĩꞌbã jõ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ụ̃ꞌbị̃táŋá agá cécé ĩminí ándrá idélé Másã gá rĩ áni ku. 17 Ĩmi adru múké-múké sĩ ndrejó la ĩmba ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí tã ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí abe pírí. 18 Ĩnga ị́jọ́ pịrị ãzíla múké rĩ kí Úpí ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá áyụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩmidrị̂ kî dó sĩ adru pírí drị̃lẹ́ba rú. Ĩmi sĩ icó ãngũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ Úpí ꞌbã ándrá ũyõ najó ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ ꞌdụjó ĩmĩ ãko rú, 19 ãzíla ĩmi mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí drolé Úpí ꞌbã azịlé rĩ áni.

20 “Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ anzị ĩmidrị̂ kí ími zị, ‘Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ ãmaní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ị́jọ́ azịlé rĩ abe tã mbalé pírí íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’ 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩjọ anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní, ‘Ãma ándrá ãtíꞌbó ru úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ pálé gá, wó Úpí anzé ãma drị́ ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá ãmbógó rĩ sĩ. 22 Ãndre tálí Úpí ꞌbã idélé rĩ kí ãma mịfị́ sĩ ãzíla idé ị́jọ́ ụ̃rị̃ fẽlépi la kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌba rụ́, Fãráwũ rụ́ ãzíla drị̃lẹ́ka ĩꞌdidrị̂ ꞌba rụ́ pírí. 23 Wó anzé ãma angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ ãma ajíjó ꞌdâ ãzíla sĩ ãmaní ãngũ ꞌdĩ fẽjó ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó ãmã áyị́pịka ꞌbaní ꞌi fẽ la rá rĩ áni. 24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ azị ãmaní ị́jọ́ sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó pírí ãzíla sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. Ãdrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá, ĩꞌdi mụ sáwã pírí sĩ sụ́rụ́ ãmadrị̂ tã mbalé ãzíla ĩꞌdi fẽ la ꞌba adru ãlá ru málĩ trũ. 25 Ãdrĩ ị́jọ́ pírí ãzị́táŋá ru Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã lẽlé rĩ kí tã mba rá, Ãdróŋá la ãma lã ꞌbá mgbã rú.’ ”

7

ꞌBá Úpí drị̂ kî

1 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ími agụ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã mụlé fẽlé míní ꞌdụlé rĩ gâlé ãzíla ĩꞌdi ꞌbá Hị́tị̃ drị́, Gị̃rị̃gásị̃ drị́, Ãmọ́rị̃ drị́, Kãnánĩ drị́, Pẹ̃rẹ́zị̃ drị́, Hị́vị̃ drị́ ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ drị́ sụ́rụ́ ázị̂rị̃ kãlãfe ĩꞌbadrị̂ ꞌbã sĩ adrujó ũꞌbí ru ãzíla ũkpõ trũ ꞌdĩ kí dro rá. 2 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó ꞌbá ꞌdĩ kí fẽ ími drị́ alé gá sĩ kí ndẽjó rá, lẽ mí ị̃lị̃kị̃ kí pírí. Mí icí tị ĩꞌba abe ku jõku mí iꞌda ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku. 3 Ĩmi ĩgbã kí ĩminí ũkú ru ku. Lẽ anzị ĩmidrị̂ kí izonzi abe ꞌbã ĩgbã kí ru ĩꞌba abe ãluŋá la ku, 4 ãꞌdusĩku icó kí anzị ĩmidrị̂ kí fẽlé áma gãlé ị̃nzị̃lé úmgbé sĩ ãdroŋa ndú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbanî. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ drĩ ru idé rá, Úpí la acá ĩminí ũmbã sĩ ãzíla ĩꞌdi cọtị ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi andi ãlĩtárĩ ĩꞌbã kí sịlé rĩ kí rá, írã ĩꞌbã kí ꞌbãlé ndú ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ꞌdĩ kí ĩmi aco kí kpékpé. Ĩmi aga ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí vụ̃rụ́ ãzíla ĩmi ivé ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí rá. 6 Mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌdĩ ꞌbã ãni la ãꞌdusĩku mi ꞌbá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ãni. Pẽ mi adrujó ndú ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru angájó sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí agá.

7 “Úpí lẽ ãzíla pẽ ĩmi íni la adru ĩndẽ sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí kãlãfe sĩ rá rĩ sĩ la ku, pẽ ĩmi ĩꞌdi ꞌbã ĩmi lẽjó rá rĩ sĩ, ĩmi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí agá ꞌdâ wereŋá ru ãndânĩ. 8 Wó Úpí lẽ ĩmi rá ãzíla mba ũyõ ĩꞌdi ꞌbã ándrá nalé ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ tã rá. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩmi apájó drị́ ũkpõ ĩꞌdidrị̂ sĩ ãzíla ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩmi anzéjó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị́ alé gá sáwã ándrá ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru úpí Fãráwũ drị́ Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi. 9 Lẽ mí ãvĩ jõ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi ãzíla ĩꞌdi ãꞌị̃táŋá trũ rĩ ku. Ĩꞌdi tị icíma ándrá ĩꞌdi ꞌbã icílé mí be rĩ tã mba ãzíla lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ iꞌda anzị drị̃lẹ́ gâlé álĩfũ álĩfũ ĩꞌdi lẽlépi ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbalépi rĩ ꞌbanî. 10 Wó ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽ rá. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmba ãzị́táŋá mání azịlé míní ꞌdĩ kí tã múké-múké.”

12 Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ídrĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí are ãzíla tã mba ásị́ mgbã sĩ rá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la tị icíma ĩꞌdidrị́ mí be rĩ tã mba jãꞌdâ ãzíla ĩꞌdi míní lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ iꞌda ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó mî áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni. 13 Ĩꞌdi ĩmi lẽ ãzíla ĩminí sụ̃sụ́ wi, ĩmi dó sĩ kpẹ̃ ãzíla ĩmi adru anzị trũ ũꞌbí ru, ĩꞌdi ĩminí sụ̃sụ́ wi ámvụ́ ĩmidrị̂ kí drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãná, wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ãzíla ãdu kí dó sĩ adru ĩminí cí ãzíla ĩꞌdi ĩminí sụ̃sụ́ wi ãnãkpá ĩmidrị́ tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ najó ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ ĩꞌdi dó sĩ mụ fẽlé la ĩminî. 14 ꞌBá ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ wijó icólépi adrulépi málĩ trũ ĩminí ãndânĩ la kí adru ꞌdá yụ. Ãgọbị, ũkú ãzíla ãnãkpá ĩmidrị̂ kí abe icó kí adrulé úndó ru ku. 15 Úpí la ĩmi tã mba ãyánĩ ũnzíkákãnã ándrá ĩminí ndrelé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí sĩ, wó rá la ĩꞌdi kí fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí rụlé áyụ. 16 Lẽ mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé ị̃lị̃kị̃lé ími drị́ alé gá rĩ kí pírí rá; ĩꞌbã ízákĩzã ꞌbã agá míní ku. Mî ị̃nzị̃ ãdroŋa ĩꞌbã kí ị̃nzị̃lé rĩ kí ku ãzíla ínga ãzị́ ĩꞌbaní ku, ídrĩ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃ rá, kí adru míní ímbá ru.

17 “Lẽ ĩjọ jõ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbã kãlãfe ũꞌbí ru ĩminí ãndânĩ ãzíla ĩmi icó dó sĩ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí ndẽlé ku íni la ku. 18 Mí idé ụ̃rị̃ sĩ kí sĩ ku, lẽ mí ũrã jõ drĩ ị́jọ́ ándrá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ngalé Fãráwũ ụrụꞌbá gá ꞌbá ĩꞌdidrị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ abe rĩ kí pírí ãzíla mí ãvĩ jõ kí ku. 19 Mí ũrã jõ drĩ ị́jọ́ jụ́wẹ̃ ũnzíkãnã ándrá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ajílé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá míní ndrelé ími mịfị́ sĩ cé rĩ kí ꞌbã ị́jọ́. Ị́jọ́ ícétáŋá ru, tálí ru, ụ̃sụ̃táŋá ru, ụ̃ꞌbị̃táŋá ãmbogo ãmbogo ãzíla drị́ ũkpó ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ími anzéjó rĩ kí abe. Gẹ̃rị̃ ãlu ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ sĩ, ĩꞌdi mụ ꞌbá míní idéjó kî sĩ ụ̃rị̃ sĩ ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃lé pírí rá. 20 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la kí ụrụꞌbá fẽ ãcí colé kpĩrí-kpĩrí kí drĩdríŋĩ gá ãzíla ĩꞌdi ꞌbá apálépi ru zị̃lépi ĩnzõ rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí sĩ ku. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi mi be cí; ĩꞌdi Ãdróŋá ãmbógó ꞌbání rulé rũrũ la. 22 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ jãjã rú rá. Mí icó kí ị̃lị̃kị̃lé pâlé ãlu cọtị́ la ku, ãꞌdusĩku ĩdrĩ kí ị̃lị̃kị̃ pâlé ãlu cọtị́ ãnãkpá ásé agá rĩ kí kpẹ̃ wẽwẽ rú ãzíla ãnãkpá ꞌdĩ kí mụ acálé ĩmi abe ũnzí ku rá. 23 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí fẽ aꞌdélé ími drị́ alé gá ãzíla kí idé ụ̃rị̃ sĩ kpere míní kí ị̃lị̃kị̃ agá. 24 Ĩꞌdi ũpi ĩꞌbadrị̂ kí fẽ ími drị́ alé gá, mi kí ị̃lị̃kị̃ rá ãzíla kí ị́jọ́ la ãvĩ rá. ꞌBá ãzí icó ími drị̃ tẽlé ãꞌdị́ sĩ ku, mi kí ị̃lị̃kị̃ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá. 25 Mí ivé íꞌdá ĩꞌbã kí ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ rĩ kí rá. Ími ũlẽ ꞌbã ãngãjõ sílĩvã ãzíla gólũdĩ sĩ kí idéjó rĩ kí sĩ, sĩ kí ꞌdụjó míní ku. Ídrĩ kí ꞌdụ míní rá ĩꞌdi adru ị́jọ́ ãzí ũnzíkákãnã rú Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá la ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ íꞌdá ị̃nzị̃jó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá rĩ ũnzí. 26 Mí ají ãdroŋa idélé drị́ sĩ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí mídrị́ lị́cọ́ gá ku, ídrĩ kí ají rá áwãtáŋá kí wãjó rĩ la ru uja ími drị̃ gá. Lẽ íngụ̃ ãko ꞌdĩ kí ũnzí ãꞌdusĩku Ãdróŋá wã kí rá.”

8

Ĩmi ãvĩ jõ ị́jọ́ Úpí drị̃ gá ku

1 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tã mbajó ásị́ pírí sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá ídri, ĩmi dó sĩ kpẹ̃ ũꞌbí ru ãzíla ĩmi dó sĩ ãngũ ándrá Úpí ꞌbã ũyõ la najó ꞌi fẽ la ĩmi áyị́pịka ꞌbaní rĩ ꞌdụ ĩminí la rú. 2 Mí ũrã jõ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ándrá ími drị̃ aꞌdéjó ãcị̃ ãzo ãngũ kõtórõ rú rĩ gâsĩ ílí kãlị́ sụ alịlépi ꞌdĩ kí agá, ĩꞌdiní sĩ ãfó ími ꞌa gá rĩ nzejó ãzíla ími ụ̃ꞌbị̃jó sĩ lẽjó nị̃jó la ãko míní lẽlé idélé rĩ kí ãꞌdu ãzíla mí icó ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbalé rá yã jõku yụ yã rĩ. 3 Úpí fẽ míní adrujó ãbị́rị́ sĩ sĩ ãfó ími agá rĩ nzejó ãzíla fẽ míní mãnã nalé, íná míní jõ drĩ nalé mî áyị́pịka kí abe ku la. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ími imbájó sĩ nị̃jó la ꞌbá icó lú adrulé ídri rú ãkónã sĩ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ị́jọ́ pírí ãfũlépi Úpí tị gá rĩ sĩ. 4 Ílí kãlị́ sụ ꞌdĩ kí agá bõngó de ími ụrụꞌbá gá ku ãzíla ími pá ãvõ kí ku. 5 Lẽ ínị̃ rá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ími co ãzíla míní drị̃rịma fẽ cécé átẹ́pị ní ĩꞌdi ꞌbã anzị kí ị̃ndụ́ cojó ímbátáŋá ru rĩ áni.

6 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ímba ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ kí tã, mí uꞌá gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ sĩ ãzíla ífẽ ĩꞌdiní ãrútáŋá. 7 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ími agụ ãngũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃, ãngũ ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ trũ, kídí ãzíla ị̃yị́ agbẹ́lépi vũ gâlé dịlépi áꞌbụ agâ sĩ, 8 ãngũ ãná ngánũ rú ãzíla ãná bálẽ rú, zãbíbũ, úlúgó ife, põmũgũránãtĩ ife ãzíla mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ife ãdu ũfũlépi rĩ ꞌbã kí adrujó ala gá ãnụ́ trũ rĩ gá. 9 Ĩꞌdi ãngũ ãkónã ꞌbã sĩ adrujó ala gá wẽwẽ rú ãzíla ãko ãzí ꞌbã sĩ ĩcẽjó ala gá ku la. Ĩꞌdi ãngũ aya ꞌbã sĩ abájó ala gá cécé írã áni ãzíla kópã ꞌbã sĩ adrujó túpũ la kí gá wẽwẽ rú rĩ ꞌi. 10 Ídrĩ dó ãkónã na sĩ agajó ꞌbo, mí ịcụ́ dó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãngũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ĩꞌdiní fẽlé míní rĩ sĩ.

11 “Mí adru mịfị̂ trũ, lẽ mí ãvĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃ gá ku, mí ũbĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí vú múké-múké mí ãvĩ kí ị́jọ́ ku. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãkónã míní lẽlé nalé rĩ drĩ kí dó adru míní pírí cí, ídrĩ dó jó ãlá la kí sị sĩ uꞌájó ala gá, 13 ãnãkpá mídrị́ tị́ ru ãzíla kãbĩlõ rú rĩ drĩ kí tị wẽwẽ rú rá, gólũdĩ, sílĩvã ãzíla ãko ãzí míní trũ adrujó ndú-ndú ꞌdĩ kí abe drĩ kí kpẹ̃ rá, 14 lẽ mí adru jõ ãfó ru sĩ ị́jọ́ ãvĩjó Úpí Ãdróŋá mídrị́ ándrá ími apálépi ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ alé gá míní adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ drị̃ gá sĩ ĩꞌdi gãjó úmgbé ku. 15 Aꞌdé ími drị̃ ãngũ kõtórõ rú wada ụ̃rị̃ ní sĩ ꞌbá rụjó cí, ị̃nị̃ ũjũ trũ rĩ ꞌbã kí adrujó ala gá ítóniŋá trũ rĩ gâsĩ. Ãngũ ãꞌí ị̃yị́ kóru rĩ gá fẽ ị̃yị́ ní ãfũjó írã ụrụꞌbá gá mínî. 16 Kõtórõ agâlé Ãdróŋá fẽ míní mãnã nalé, ãkónã mî áyị́pịka ꞌbã kí nalé kí ídri gá ku la sĩ ãfó ími ꞌa gá rĩ nzejó ãzíla ími ụ̃ꞌbị̃jó sĩ lẽjó nị̃jó la ãko míní lẽlé idélé rĩ kí ãꞌdu ími sĩ ãsị̃ŋá gá ãko ũniyambamba Ãdróŋá ꞌbã sĩ míní sụ̃sụ́ ãlá rĩ wijó kí drị̃ gá rĩ kí ịsụ́ benĩ. 17 Mí ũrã jõ ị́jọ́ ími ásị́ gâlé jọjó la mi ũndũwã rú ãzíla ãzị́ míní ngalé ũkpó ru ími drị́ sĩ rĩ fẽ míní adrujó málĩ trũ nĩ íni la ku. 18 Lẽ mí ũrã jõ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la míní ũkpõ fẽ sĩ adrujó málĩ trũ rĩ gá nĩ rĩ ꞌi. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ĩꞌdiní tị icíma ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó mí áyị́pịka abe rĩ tã mbajó kpere ãndrũ rĩ sĩ. 19 Ma ãndrũ ĩmi bị́lẹ́-ị̃ndụ́ li, ĩdrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃ gá ị́jọ́ ãvĩ rá jõku ĩdrĩ tị uja sĩ ãdroŋa ãzí ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbanî, ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá ãndá-ãndá ru. 20 Ĩdrĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã tị are ku, ĩꞌdi mụ ĩmi ị̃lị̃kị̃lé cécé ĩꞌdi ꞌbã mụjó sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ áni.”

9

Ịsịrayị́lị̃ bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó Úpí tị gãŋá sĩ rĩ

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Mí are drĩ mi Ịsịrayị́lị̃. Ãndrũ mi dó ãni rú sĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó sĩ fijó sụ́rụ́ ãmbógó ãzíla ũkpó sĩ ími ndẽlépi rá rĩ kí drojó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó rá. Táwụ̃nị̃ la kí mgbọ rú ãzíla Bõrõ sĩ kí andre cejó rĩ zo kí wị́lị́wị́lị́ kpere ꞌbụ̃ gâlé. 2 ꞌBá ala gá Ãnákĩ rú rĩ kí ãzo rú ãzíla ũkpó ru, ínị̃ ị́jọ́ kí drị̃ gá cé ãzíla mí are ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ rá, ‘Ãꞌdi la pá tu anzị Ãnákĩ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá nĩ yã?’ 3 Wó ãndrũ lẽ ínị̃ rá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la mụ ími drị̃lẹ́ gâlé cécé ãcí ãngũ ivélépi ũkpó sĩ rĩ áni. Ĩꞌdi mụ kí ndẽlé ãzíla kí ị̃lị̃kị̃lé ími drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ kí dro ãzíla kí ị̃lị̃kị̃ gbõrú cécé ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ la azịjó rĩ áni.

4 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí dro ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ãmvé rá, lẽ íjọ míní cénĩ-cénĩ rú, ‘Úpí ají ma ãngũ ꞌdĩ ꞌdụjó mâ ãni la rú mání adrujó ãlá ru rĩ sĩ la ku.’ Adru íni ku, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ími drị̃lẹ́ gá ãmvé la ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ũnzĩkãnã idéjó rĩ sĩ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ adru kí mi ãlá ru rĩ sĩ la ku jõku mũkẽ mídrị̂ sĩ míní dó sĩ mụjó ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó ꞌdĩ la ku, wó ị́jọ́ sụ́rụ́ ꞌdĩ ꞌbã kí idélé ũnzíkãnã rĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la kí dro ãmvé ími drị̃lẹ́ gá rá la ãꞌdusĩku lẽ tị icíma ándrá ĩꞌdiní ũyõ najó Ịbụrahị́mụ̃ be, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ kí abe rĩ ꞌbã ãzị́ ngalé. 6 Lẽ ínị̃ cé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ fẽ míní ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ꞌdĩ míní adrujó ãlá ru rĩ sĩ la ku. Adru íni ku, mi ꞌbá drị̃ ũnzí la.”

Kãjóŋá idélé gólũdĩ sĩ rĩ

7 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Lẽ mí ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá míní fẽjó la Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã uꞌájó míní ũmbã sĩ kõtórõ agâlé rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ jõ míní ku. Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ míní Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ sĩ kpere ãndrũ míní acá agá ꞌdâ, íri Úpí tị gãlé úmgbé mvujó ĩꞌdi rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ rá. 8 ꞌBé Hõrébũ sị́ gá ꞌdãá ífẽ Úpí ꞌbã ũmbã ní angájó ãzíla ũmbã ĩꞌdidrị́ calépi rá rĩ sĩ tí sĩ ími ị̃lị̃kị̃jó rá. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru sáwã mání mụjó ꞌbé sị́ gâlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ sĩ ị́jọ́ tị icíma drị̂ sĩjó kí drị̃ gá Úpí ꞌbã sĩ tị icíjó mí be rĩ kí aꞌị́jó rĩ sĩ, má uꞌá ꞌbé sị́ gâlé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ, ána jõku ámvụ ãko ãzí ku. 10 Úpí ãfẽ mádrị́ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ sĩjó kí drị̃ gá tĩndrímváŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ nĩ rĩ kî. Drị̃ la gá ãzị́táŋá pírí Úpí ꞌbã jọlé míní ꞌbé sị́ gá ãcí agâ sĩ, ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ꞌbã kí ru trajó ꞌbé pá gá ꞌdãá rĩ sĩ rĩ ꞌi.

11 “Ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ ꞌdã ꞌbã kí ukójó ꞌbo rĩ ũngúkú gá, Úpí fẽ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ tị icíma drị́ ꞌdã kí mádrị́. 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ mání, ‘Ísị vụ̃rụ̂lé gbõrú, ãꞌdusĩku ꞌbá mídrị́ míní ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdã iza kí ru rá ãzíla idé kí ị́jọ́ ũnzí ꞌbo. Uja kí ru ãzị́táŋá mání fẽlé rĩ kí agá ꞌdâ rá, ãzíla idé kí ĩꞌbaní ãdróŋá kãjóŋá ru la aya akálépi aká-akâ rĩ sĩ.’

13 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí jọ vâ mání, ‘Ánị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ ũnzí ãzíla are kí ꞌbá tị ku rĩ gá rá! 14 Mí aꞌbe drĩ áma ụtrị́ŋá cã, ma drĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃ ãzíla kí rụ́ ịnị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá. Ma ími ꞌbã sụ́rụ́ ũkpó ãzíla ũꞌbĩkãnã sĩ kí ndẽlépi rá la rú.’

15 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má asị́ dó ꞌbé sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ Úpí ꞌbã sĩ ị́jọ́ tị icíma drị̂ sĩjó kí drị̃ gá rĩ kí trũ áma drị́ gá, íni ꞌdĩ ꞌbê la vâ ꞌdĩ ve sĩ ãcí sĩ. 16 Ma mụ ãngũ andrélé, ándre ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí la Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ tị gãjó úmgbé; ĩmi idé ĩminí ãdróŋá ĩnzõ rú kãjóŋá íꞌdá ru la. Ĩmi uja ĩmi bụ́lụ́ gá gbõrú gẹ̃rị̃ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé ĩminí rĩ aꞌbejó rá. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌbe írã ꞌbara-ꞌbara áma drị́ gá rĩ kí ĩmi drị̃lẹ́ gá ãzíla andi kí dó sĩ kícíkící rá.

18 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ála ma Úpí drị̃lẹ́ gá kpụ́kụ-kpụ́kụ rú, ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ ána jõku ámvụ ãko ãzí ku. Má idé íni la ĩminí ị́jọ́ ũnzí idéjó Úpí rụ́ ãzíla fẽjó la ũmbã ꞌbã na ĩꞌdi rĩ sĩ. 19 Má idé ũmbã Úpí drị̂ sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku ũmbã ꞌdã ca ĩꞌdiní sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃jó rá. Wó Úpí are drĩ vâ ma ị̃dị́ rá. 20 Ũmbã na Úpí ꞌi calépi rĩ sĩ tí sĩ ĩꞌdiní Ãrọ́nị̃ ị̃lị̃kị̃jó rá, wó má áꞌị́ vâ Úpí ꞌi ĩꞌdiní sáwã ãlu ꞌdã agá ꞌdãá. 21 Ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí la ĩminí kãjóŋá idéjó Ãdróŋá ru rĩ sĩ, má aꞌdụ́ kãjóŋá ĩminí idélé rĩ ivélé ãcí sĩ. Má aco ĩꞌdi ãzíla áꞌị ĩꞌdi fúfú ru cécé pụ́trụ́ áni, ãzíla ásũ ĩꞌdi ị̃yị́ adị́lépi vụ̃rụ́ ꞌbé agâlé rĩ agá.

22 “Ĩfẽ ándrá vâ Úpí idé ĩminí ũmbã sĩ Tãbérã gá, Másã gá ãzíla Kị̃bọ̃rọ́tị̃ Hãtávã kí agá ꞌdãá.

23 “Úpí ꞌbã ándrá ĩmi tị ãpẽjó angájó Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã gá rĩ sĩ jọ, ‘Ĩmĩ mụ ãngũ mání fẽlé ĩminí ꞌdã ꞌdụlé ĩmi ãni la rú.’ Drị̃ ũnzĩ sĩ ĩgã ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ úmgbé, ĩꞌbã ásị́ ĩꞌdi drị̃ gá sĩ tị la arejó ku. 24 Iꞌdójó mání ĩmi nị̃ agá, ĩmi ꞌbá drị̃ ũnzí Úpí ꞌbã tị galépi úmgbé la kî.

25 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ála ma Úpí drị̃lẹ́ gá kpụ́kụ-kpụ́kụ rú, ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ, ãꞌdusĩku lẽ ándrá mgbãrĩ gá ĩmi ị̃lị̃kị̃lé rá. 26 Má aꞌị́ Úpí ꞌi ãzíla ájọ ĩꞌdinî, ‘Úpí Ãdróŋá ũkpó pírí ꞌdị́pị, mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá mídrị́ míní unzelé drị́ ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ Mị̃sị́rị̃ gâlé ãzíla míní ajílé ũkpõ mídrị̂ sĩ ꞌdĩ kí ku fô! 27 Mí ũrã drĩ ãtíꞌbó mídrị́ Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ kí ị́jọ́. Íꞌbã drĩ ásị́ drị̃ ũnzĩ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị́, ũnzĩkãnã ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá ku. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ la fẽ la ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí sĩ amụ́ jọlé la, “Úpí icó ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí agụlé ãngũ ĩꞌdiní azịlé ĩꞌbaní rĩ gá ku, agụ kí ụꞌdị́lé kõtórõ agâlé la ĩꞌdi ꞌbã kí ngụ̃jó ũnzí rĩ sĩ.” 29 Wó ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá mídrị̂ kî, míní ũpẽlé adrujó mí ãni la rú, ãzíla míní unzelé ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãzíla míní ajílé drị́ mídrị̂ ꞌbã ũkpó sĩ rĩ kî.’

10

Mụ́sã aꞌị́ ãzị́táŋá kí úꞌdí ru

1 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ mání, ‘Mí upa írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kî áni, ãzíla mí atụ́ má rụ́ ꞌbé sị́ gá ꞌdõlé. Mí idé vâ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ sĩ sĩ kí ꞌbãjó. 2 Ma mụ ị́jọ́ ándrá mání sĩlé drị̃drị̃ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ míní andilé rá ꞌdã kí drị̃ gá rĩ kí vúŋá sĩlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ míní upalé ꞌdĩ kí drị̃ gá. Mi dó sĩ kí ꞌbã Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ agá.’

3 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Má idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla má upa írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ cécé ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kî áni, ãzíla áꞌdụ kí áma drị́ gá trũ tụjó kî trũ ꞌbé sị́ gâlé. 4 Úpí sĩ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃ gá ị́jọ́ ándrá sĩlé drị̃drị̃ ꞌdã kí vúŋá, ãzị́táŋá mụdrị́ ĩꞌdiní azịlé ĩminí angájó ãcí agâlé ụ́ꞌdụ́ ándrá ĩminí ĩmi trajó ꞌbé pá gá ꞌdãá rĩ sĩ rĩ kî. Úpí fẽ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdã kí mádrị́. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má uja dó sĩ ma asị́lé vụ̃rụ́ ꞌbé sị́ gâlé, áꞌbã írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌda kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ mání idélé rĩ agá cécé Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó mání rĩ áni ãzíla írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌda kí drĩ ãndrũ kpere ala gá ꞌdã.”

6 (ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ angá kí kídí ꞌbá Jãkánĩ drị̂ ꞌbadrị̂ gâsĩ mụjó Mõsérã gá. Ãrọ́nị̃ drã dó Mõsérã gá, ꞌbá ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi ꞌdãá ãzíla ngọ́pị̃ Ị̃lị̃yãzárị̃ acá dó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá átáló ru nĩ. 7 Angájó ꞌdãá, mụ kí dó Gũdĩgódã gá, ãzíla mụ kí drị̃ gá Yõtĩbátĩyã gá ãngũ wọ́rọ̃ŋá ru ị̃yị́ trũ la kí agá. 8 Sáwã ꞌdã sĩ Úpí pẽ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ kí ndú sĩ Sãndụ́kụ̃ Úpí Ãdróŋá drị́ tị icíma drị̂ ujíjó, sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ãtalo rú ãzíla sụ̃sụ́ wijó ꞌbá ꞌbaní ĩꞌdi rụ́ sĩ. ꞌDĩ ãzị́ ĩꞌba kí ngalé kpere ãndrũ rĩ ꞌi. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ bã sĩ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ fẽjó ádrị́pịka kí agá ꞌdâ ku ꞌdĩ. Kí ãzãkoma ĩꞌbadrị̂ kí ịsụ́ ãzị́ átáló drị́ ĩꞌbã kí ngalé Úpí ní rĩ tị gá cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã azịlé rĩ áni.)

10 Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Mání uꞌájó ꞌbé sị́ gâlé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ mání ándrá idélé drị̃drị̃ rĩ áni ꞌdã sĩ, Úpí are ándrá ma pá alé ãlu rá ãzíla ãꞌị̃ vâ sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃jó ku. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ mání, ‘Ímụ ãzíla íce ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ sĩ mụjó fijó ãngũ mání ũyõ najó ma fẽ la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ ꞌdụjó ĩꞌbã ãni la rú.’ ”

Ãdróŋá lẽjó ãzíla ĩꞌdi tị arejó

12 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌdĩ úꞌdîꞌda ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã lẽlé mídrị́ rĩ ꞌi, mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãzíla mí ũbĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú pírí, ílẽ ĩꞌdi, ínga ãzị́ ĩꞌdiní ásị́ pírí sĩ, 13 ãzíla ímba ãzị́táŋá Úpí drị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã, ị́jọ́ kí dó sĩ adru míní múké.

14 “Ãko pírí kí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ãni, ãko pírí ꞌbụ̃ agá táni ꞌbụ̃ wị́lị́wị́lị́ ꞌdã agá rĩ kí, ãzíla ụ̃nọ́kụ̂ vâ ĩꞌdi ãni ãko ala gá rĩ kí abe pírí. 15 Wó lẽtáŋá Úpí drị́ mí áyị́pịka ꞌbaní rĩ ándrá ũkpó ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ dó mi sụ́rụ́ pírí kí drị̃lẹ́ gá ãzíla mi drĩ kpere ãndrũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ ꞌi. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ mí ĩtãrã ími ásị́ iꞌdójó úꞌdîꞌda lẽ mí are Úpí tị ãzíla mí aꞌbe drị̃ ũnzĩ cã. 17 Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá ãdroŋa kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, Úpí ũpi kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, Ãdróŋá ãmbógó ũkpó ꞌdị́pị ꞌi, ãzíla Ãdróŋá ụ̃rị̃lé ụ̃rị̃ ụ̃rị̃ rĩ ꞌi. Uya ꞌbá ku ãzíla ãꞌị̃ ru mịfị́ salé málĩ sĩ ku. 18 Ĩꞌdi ị́jọ́ ĩmvú ꞌbadrị́ ãwụ́zị́ kí abe rĩ lị pịrị-pịrị, lẽ vâ ãmị́yọ́ŋá kí rá ãzíla ĩꞌdi vâ ĩꞌbaní ãkónã fẽ bõngó kí abe rá. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩlẽ ãmị́yọ́ŋá kí lẽlẽ, ãꞌdusĩku ĩmi ándrá vã ãmị́yọ́ŋá rũ Mị̃sị́rị̃ gâlé. 20 Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, mí are tị la ãzíla ínga ãzị́ ĩꞌdinî. Írụ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí mgbemgbe ãzíla ína ũyõ ĩꞌdi rụ́ sĩ áꞌdụ̂sĩ. 21 Mí ịcụ́ ĩꞌdi rụ́ ãꞌdusĩku ĩꞌdi Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, índre ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé ãmbógó ụ̃sụ̃táŋá ru míní ꞌdã kí ími mịfị́ sĩ rá. 22 Mî áyị́pịka mụ kí ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé, kí ándrá lú ꞌbá kãlị́ ázị̂rị̃. Wó úꞌdîꞌda Úpí Ãdróŋá mídrị̂ fẽ dó míní kpẹ̃lé ũꞌbí ru cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ kî áni.”

11

Ãmbõgõ Úpí drị̂

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, mí ũbĩ ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ kí vú, ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí sáwã pírí sĩ. 2 Ãndrũ ĩmi igá drĩ ị́jọ́ ĩminí ndrelé ãzíla amálé Úpí ꞌbã drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ĩmi cojó ímbátáŋá ru rĩ drị̂ ꞌi. Anzị ĩmidrị̂ ndre kí ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ku, ĩꞌdi ándrá ĩmi ãmgbã rĩ ꞌi. Ĩndre ãmbõgõ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ rá, ũkpõ ãmbógó ĩꞌdidrị̂, 3 ãzíla tálí ĩꞌdidrị̂ kî abe. Ĩndre ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rụ́ rĩ kí rá ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá pírí. 4 Índre ándrá ũkpõ Úpí ꞌbã sĩ ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rĩ rá, fãrásĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ãzíla gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe, ịmvụ́ kí Mĩrĩ Ika rĩ agá ĩꞌbaní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú bĩ agá. 5 Anzị mídrị̂ ndre kí ándrá ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé míní ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ꞌdĩ sĩ mí afí drĩ ãngũ ꞌdĩ agá ꞌdâ ku rú rĩ kí ku, 6 ãzíla mí igá drĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá idélé Dãtánĩ rụ́ ãzíla Ãbị̃rámụ̃ rụ́, Ị̃lị̃yábụ̃ ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbã anzị kí abe rĩ drị̃ gá. Vũ nzị̃ ándrá ru tị mgbọ ꞌbá kí mịfị́ gâsĩ ãzíla uti ꞌbá kí, lị́cọ́, hémã, ãtiꞌbo ãzíla ãko pírí ĩꞌbadrị́ ídri rĩ kí abe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá pírí. 7 Wó ími ãmgbã rĩ ndre ándrá ị́jọ́ pírí ãmbogo-ãmbogo rú Úpí ꞌbã idélé ími drị̃ gâsĩ rĩ kí rá.”

Sụ̃sụ́ wijó ãngũ azịlé rĩ drị̃ gá rĩ

8 Mụ́sã jọ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ãndrũ ꞌdĩ kí vú pírí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó sĩ icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé sĩ fijó ãngũ ĩminí mụjó ala gá ꞌdĩ ꞌdụjó ĩmĩni la rú. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ándrá Úpí ꞌbã ũyõ la najó ꞌi fẽ la ĩmi áyị́pịka ꞌbaní anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe rĩ gá ílí ãzo rú. 10 Ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ꞌdĩ adru cécé ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá ándrá ĩminí sĩ uꞌájó ala gá drị̃drị̃ rĩ áni ku. Ĩmi ándrá ala gá ꞌdãá ũri kpẹ̃, ĩmi ãzị́ ũkpó la nga agá sĩ ị̃yị́ ũsũjó ãkónã ĩmidrị̂ kí drị̃ gá. 11 Wó ãngũ ĩminí Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó sĩ fijó ala gâlé ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ꞌbé ru ãzíla áꞌbụ ꞌa rú la, ãngũ ꞌdã ĩꞌdi uzogó ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã sĩ ꞌdịjó drị̃ la gá nĩ la. 12 Ãngũ ꞌdĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã tã mbalé ãzíla andre tẽlé ílí ꞌbã iꞌdóŋá gá kpere ílí ꞌbã ãsị̃ŋá gá nĩ rĩ.

13 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ ãzị́táŋá ãndrũ mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tã mba ãꞌị̃táŋá sĩ vâ sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ lẽjó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ĩmi ásị́ pírí sĩ ãzíla ĩmi ídri pírí sĩ, 14 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma uzogó fẽ ꞌdịlé áyi ꞌbã iꞌdóŋá gá ãzíla áyi ꞌbã ukóŋá gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãná, wáyĩnĩ ãzíla ãdu kí dó sĩ adru ĩminí cí. 15 Ma dó ásé kí fẽ dụlé ãnãkpá ĩmidrị̂ ꞌbaní ĩrí ru ãzíla ĩmi adru ãkónã pírí ĩminí lẽlé rĩ kî trũ.

16 “Ĩmi adru mịfị́ trũ, jõ íni ku ála ĩmi ulé sĩ ĩmi sejó ãmvé sĩ mụjó ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbanî. 17 Ĩdrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá, Úpí la uꞌá ĩminí ũmbã sĩ. Ĩꞌdi dó sĩ uzogó tị umbé ꞌbụ̃ gâlé cí, ãngũ la adru ãꞌí ru ãzíla ũri icó kí dó sĩ zolé ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó ũdrã ꞌdãá rá, drĩ táni adru ãngũ múké ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ ꞌi tí.

18 “Ĩmba ị́jọ́ mádrị́ ꞌdĩ kí tã ĩmi asị́ gá ãzíla ĩmi úŋmĩ gá; ĩmi úmbé kí ícétáŋá ru ĩmi drị́ gá ãzíla ĩsụ̃ kí ĩmi androko gá sĩ ĩmi igájó. 19 Ĩmi imbá kí anzị ĩmidrị̂ ꞌbanî, ĩnze ị́jọ́ ĩꞌbaní kí drị̃ gá sáwã ĩminí rijó ĩmidrị́ lị́cọ́ agá rĩ gá ãzíla ĩminí mụ agá gẹ̃rị̃ gâsĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ĩminí ĩmi la agá mgbọ́lọ́ drị̃ gá ãzíla ĩminí angá agá ụrụgá. 20 Ísĩ kí báwũ kẹ̃jị́tị gá jó mídrị̂ drị̂ ụrụꞌbá gá ãzíla kẹ̃jị́tị sĩ afíjó lị́cọ́ gá rĩ ụrụꞌbá gá. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi anzị ĩmidrị̂ abe ĩmi dó sĩ uꞌá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ílí ãzo rú, Úpí ꞌbã ándrá ũyõ la najó ꞌi fẽ la ĩmi áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni. Ĩmi mụ uꞌálé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ jãꞌdâ.

22 “Ĩmi adru mịfị́ trũ sĩ ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tãmbajó pírí, ĩmi dó sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ lẽ sĩ acị́jó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí agá pírí ãzíla sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí rụjó mgbe-mgbe. 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí la dó sụ́rụ́ pírí ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí dro rá, ãzíla ĩmi dó sụ́rụ́ ãmbõgõ sĩ ãzíla ũkpõ sĩ ĩmi ndẽlépi rá ꞌdĩ kí ꞌbã ãngũ kí ꞌdụ ĩmi ãni la rú. 24 Ãngũ pírí ĩminí sĩ pá tị̃jó ala gá ꞌbo rĩ kí adru ĩmĩni. Ãngũ ĩmidrị̂ la ru ị̃drị̃ angájó ãngũ kõtórõ rú rĩ gá kpere Lébãnõnĩ gá, ãzíla angájó ị̃yị́ Ũfũrátĩ gá kpere Mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. 25 Ãngũ ĩminí sĩ mụjó rĩ gá, Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la fẽ la ꞌbá ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí idé ĩmi sĩ ụ̃rị̃ sĩ, cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ áni, ãzíla ꞌbá ãzí icólépi ĩmi drị̃ atrịlépi la la adru ꞌdá yụ.

26 “Ĩndre drĩ, ãndrũ áfẽ ĩminí ị́jọ́ pẽjó drị̃lẹ́ba kí drĩdríŋĩ gá áwãtáŋá be. 27 Ãndrũ ĩdrĩ ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ kí tã mba rá, ĩmi adru drị̃lẹ́ba rú. 28 Wó ĩdrĩ ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí gã úmgbé sĩ ru ujajó ãdroŋa ĩminí nị̃lé ku la kí ị̃nzị̃jó, ĩꞌdi adru ĩminí áwãtáŋá ru. 29 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ ími agụ ãngũ míní mụjó fijó ala gá míní mụlé ꞌdụlé mî ãni la rú rĩ gá ꞌbo, lẽ mí ũlũ ị́jọ́ drị̃lẹ́ba drị̂ ꞌBé Gẹ̃rị̃zị́mụ̃ drị̃ gá ãzíla ị́jọ́ áwãtáŋá drị̂ ꞌBé Ĩbálĩ drị̃ gá. 30 Ĩminí nị̃lé ꞌbo rĩ áni, ꞌbé ị̃rị̃ ꞌdĩ kí Mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ꞌá ꞌdã sĩ rĩ gá gẹ̃rị̃ mụjó ãngũ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, ãni rú ãngũ mị̃rị́ ru Mõréyã drị̂ gá, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá Kãnánĩ gá rĩ ꞌbã kí sĩ uꞌájó Ãrábã gá ãni rú Gị̃lị̃gálị̃ gá rĩ ꞌi. 31 Ĩmi dó ãni rú mụ Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zalé sĩ fijó ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí, ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú rĩ gá. Ĩdrĩ ꞌdụ la sĩ rijó ala gá ꞌbo, 32 ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ ndrejó la ị́jọ́ ãzị́táŋá ru mání ꞌbãlé ãndrũ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí ĩmĩ ũbĩ kí vú rá.”

12

Ãngũ sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ ãlu

1 Mụ́sã jọ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “ꞌdĩ kí ị́jọ́ azịlé ãzị́táŋá ru rĩ kî; ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ kí vú ũbĩjó ụ́ꞌdụ́ ĩminí uꞌájó ãngũ Úpí Ãdróŋá mí átẹ́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé mî ãni la rú rĩ agá ꞌdãá rĩ kí gá pírí. 2 Ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé rĩ gá, ĩmi andi ãngũ ꞌbá ꞌdã ꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ãzíla sĩ kí ị̃nzị̃jó ꞌbé ãzo ãzíla ꞌbé were rĩ kí drị̃ gâsĩ ãzíla ife kị̃dị̃ rĩ kí ị̃ndụ́ gâsĩ rĩ kí pírí. 3 Ĩmi andi ãlĩtárĩ ĩꞌbã kí sịlé ꞌdĩ kí rá, írã ĩꞌbã kí ꞌbãlé ndú ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ꞌdĩ kí ĩmi aco kí kpékpé, ĩmi aga ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí vụ̃rụ́, ĩmi ivé kí ãcí sĩ, ĩmi aga íꞌdá ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí rá ãzíla ĩmi ịnị́ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí rụ́ ãngũ ꞌdĩ kí agá ꞌdâ rá.

4 “Ĩmi ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị́ ĩꞌbaní ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí sĩ ku. 5 Wó ĩndrụ̃ ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã mụlé pẽlé ãlu ínátị pírí ĩmidrị̂ kí agá ꞌdâ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ala gá rĩ ꞌi. Ãngũ ꞌdã gâlé lẽ ĩmụ rá; 6 ꞌdãá ĩmi ají ídétáŋá ĩmidrị́ ivélé ivê rĩ kí ídétáŋá ãzí ꞌdĩ kí abe, fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị́ rĩ ãzíla fẽtáŋá ndú-ndú angálépi ĩmi asị́ gá rĩ kí, ãko ĩminí azịlé ĩmi kí fẽ fẽtáŋá ru cénĩ rĩ abe, ãzíla ãnãkpá mvaka kãjãní ĩmidrị̂ kí abe. 7 Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ĩmi ĩzá ĩminí ụlị́lé rĩ kí na ꞌbá ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe, ĩmi ãko ĩminí ãzị́ ngalé ĩmi drị́ sĩ rĩ kí na ãzíla ĩmi dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ãko pírí ĩminí nalé rĩ kí sĩ, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ wi míní sụ̃sụ́ ꞌbo.

8 “Lẽ ĩmi idé ị́jọ́ kí ãndrũ cécé ĩminí idélé ꞌbá ãlu-ãlu ní ũrãjó la ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé rĩ ĩꞌdi múké ĩꞌdiní rĩ áni la ku. 9 Ãꞌdusĩku ĩfi drĩ ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé ĩminí ãwítã rú, ĩminí sĩ mụjó uꞌájó ala gá rĩ gá ku. 10 Wó ĩmi mụ Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zalé sĩ rijó ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ãwítã rú rĩ gá, ĩꞌdi fẽ ĩmi mụ avị́lé mẹ́rọ́ꞌbá pírí ĩmi andre gá rĩ ꞌbadrị́ rá, ĩmi dó sĩ adru ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 11 Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ãngũ pẽlé ãlu sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó, ãzíla ꞌdãá lẽ ĩmi ají ãko pírí mání jọlé ĩminí ĩmi ají kí rĩ kî: ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí, ãkõ ãzí ídétáŋá ru rĩ kí abe, ãzíla fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị̂ ãzíla fẽtáŋá ndú ndú angálépi ĩmi ásị́ gá rĩ, ãko ĩminí ajílé fẽlé ĩmi ásị́ sĩ rĩ, fẽtáŋá cénĩ rĩ, ãzíla ãko pírí ĩminí ũyõ najó ĩmi kí fẽ Ãdróŋá ní rĩ kí abe. 12 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̃lẹ́ gá, anzị ĩmidrị̂ kí abe, ãtiꞌbo ĩmidrị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ uꞌálépi táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí agá ꞌdĩ kî, lẽ ĩmi ũrã jõ ị́jọ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ ꞌdáyụ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ĩndĩ. 13 Ĩmi adru mịfị́ trũ, adru ĩmi dó sĩ ãko ĩmidrị́ ídétáŋá ru rĩ kí fẽ ãngũ ĩmi ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ gá la ku. 14 Ĩfẽ kí ãngũ Úpí ꞌbã pẽlé sụ́rụ́ ãzí ãlu la agá rĩ gá ꞌdãá, lẽ ị́jọ́ ãzị́táŋá ru rĩ kí ĩmba kí tã múké-múké.

15 “Wó míní drị̃lẹ́mgbọ cí sĩ ãnãkpá míní lẽlé lịlẹ́ rĩ lịjó ãngũ míní sĩ uꞌájó rĩ gá. Mí icó nalé la ĩyõ rú cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sụ̃sụ́ la wijó míní rĩ áni rá. Drĩ táni adru ị́jọ́ lãꞌbĩ drị̂ sĩ ãlá ru jõku ãlá ru ku tí, mí icó nalé la cécé mi ꞌbã rĩ lẽza ãzíla yéré ꞌbã ĩzá na rĩ áni rá. 16 Wó lẽ ĩna ãrí ku; ĩmi asu ĩꞌdi vũ gá cécé ị̃yị́ áni.

17 “Ãko ĩminí fẽlé Ãdróŋá ní ídétáŋá ru ꞌbo rĩ lẽ ĩna ĩꞌdi ãngũ ĩminí sĩ uꞌájó rĩ kí agá ku: drĩ táni adru ãko ãkónã rú la, wáyĩnĩ, jõku ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂, jõku ãnãkpá ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbã mvaka kãjãní rĩ kî, fẽtáŋá ĩminí ị́jọ́ la azịjó Úpí ní rĩ, fẽtáŋá ị́jọ́ la sĩ angájó ĩmi ásị́ gá cénĩ rĩ ãzíla fẽtáŋá ãzí rĩ kí abe. 18 Lẽ ína fẽtáŋá ꞌdĩ kí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé rĩ gá anzị mídrị̂ kí abe, ãtiꞌbo mídrị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí abe, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá ꞌdĩ kí abe. Lẽ mí uꞌá ꞌdãá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ míní idélé rĩ kí sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. 19 Ụ́ꞌdụ́ míní uꞌájó ãngũ mídrị̂ agá ꞌdãá rĩ kí agá pírí, mí adru mịfị́ trũ, mí aꞌbe jõ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú la kí yã ku.

20 “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó sụ́rụ́ mídrị̂ nzị̃ ãmbógó ru cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịjó la míní rĩ áni ꞌbo, mi icó ĩzá nalé ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ áni rá. 21 Ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé Rụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã adru sĩ ala gá rĩ drĩ adru álị́ mí rụ́ ꞌdâ, mí icó ãnãkpá Úpí ꞌbã fẽlé míní mídrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la lịlẹ́ rá, mání ũkpó la fẽjó míní rĩ áni, ãzíla mí icó dó sĩ ĩzá la nalé ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ áni táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá rá. 22 Mí icó ãnãkpá ásé agá lẽza ãzíla mũcé ꞌdĩ kí nalé míní lẽlé rĩ áni rá. Drĩ táni adru ị́jọ́ lãꞌbĩ drị̂ sĩ ãlá ru jõku ãndị́ ru tí. 23 Wó lẽ ĩna ãrí ku, ãꞌdusĩku ãrí ĩꞌdi ídri, lẽ ĩna ĩzá ídri la trũ ku. 24 Lẽ ĩna ãrí ku; ĩmi asu ĩꞌdi vũ gá cécé ị̃yị́ áni. 25 Lẽ ĩna ãrí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá múké Úpí drị̃lẹ́ gá anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, ãꞌdusĩku ĩminí mụjó ị́jọ́ pịrị Úpí mịfị́ gá rĩ idéjó rĩ sĩ. 26 Wó ĩmi agụ ãwãꞌdĩfô ĩmidrị̂ kí ãko ĩminí azịlé Úpí ní fẽtáŋá ru rĩ kí abe ãngũ ãlu ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. 27 Ãko ídétáŋá ru rĩ kí ivé kí pírí ãlĩtárĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ drị̃ gá ĩzá la kí ãrí la abe. Ãrí ãko mídrị́ ídétáŋá ru rĩ drị̂ kí, lẽ úsũ ĩꞌdi ãlĩtárĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá, wó mí icó ĩzá la nalé rá. 28 Mí adru mịfị́ trũ sĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní ꞌdĩ kí vú ũbĩjó pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãko pírí kí dó sĩ adru míní múké anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní jãꞌdâ, ãꞌdusĩku mi mụ ị́jọ́ múké ãzíla pịrị rĩ kí ngalé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá.”

Bị́lẹ́ ị̃ndụ́ liŋá Ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ rĩ

29 Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la mụ sụ́rụ́ míní sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó mí ãni la rú ꞌdĩ ꞌbã ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lé ãzíla mi dô sĩ ri ãngũ ĩꞌbadrị̂ gá cí. 30 Ãdróŋá drĩ dó ꞌbá ꞌdã kí ị̃lị̃kị̃ ꞌbo, mí adru mịfị̂ trũ, mí ũbĩ jõ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí vú ku, ãꞌdusĩku ꞌdĩ la adru ị́jọ́ ũnzí la. Lẽ índrụ̃ ꞌbá ꞌdã kí ándrá ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ãzị́ nga íngoní ru yã rĩ gá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ la ími fẽ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé. 31 Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ cécé ĩꞌbã kí ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé rĩ áni ku, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃ agá, kí ị́jọ́ ũnzí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ngụ̃lé ũnzí ꞌdĩ kí idé. Kí vâ anzị ĩꞌbadrị̂ kí ivé ãcí sĩ ídétáŋá ru ãlĩtárĩ ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî.

32 “Ĩmi idé ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí pírí; ĩmi ũꞌbã ãzí la kí drị̃ la gá ku jõku ĩnze ãzíla kí ala gá ꞌdâ ãmvé ku.”

13

Mí ị̃nzị̃ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ku

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌBá ãzí nábị̃ rú la jõku bá ãzí urobí ífí icélépi la drĩ ãfũ ími agá ꞌdâ ị́jọ́ ícétáŋá ru jõku ụ̃sụ̃táŋá ru la kí icéjó, 2 ị́jọ́ ícétáŋá ru jõku ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdiní ị́jọ́ icéjó drị̃ la gá rĩ drĩ kí táni ru idé rá, ãzíla drĩ jọ la, ãbĩ kí ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ꞌdĩ kí vú ãdroŋa míní nị̃lé ku ꞌdĩ kî ãzíla ãma ị̃nzị̃ kí kî ãzíla ãnga kí ãzị́ ĩꞌbaní, 3 lẽ mí are nábị̃ jõku ꞌbá urobí ífí icélépi ꞌdã ꞌbã ị́jọ́ ku. Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la ĩmi ụ̃ꞌbị̃ sĩ nị̃jó la ĩlẽ ꞌi ĩmi ásị́ pírí sĩ yã jõku ĩmi ídri pírí sĩ yã rĩ. 4 Ĩꞌdi Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi, lẽ ĩmi ũbĩ ĩꞌdi vú ãzíla ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi áyụ; ĩmi ũbĩ ãzíla ĩmba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã; ĩnga ãzị́ ĩꞌdiní ãzíla ĩmi ĩbĩ ĩmi ĩꞌdi rụ́. 5 Wó lẽ úꞌdị Nábị̃ ĩnzõ rú jõku ꞌbá urobí ífí icélépi ĩnzõ rú rĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã lẽjó ĩmi ujajó sĩ mvujó Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ándrá ĩmi ajílépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãzíla ĩmi anzélépi ãngũ ándrá ĩminí sĩ adrujó ãtíꞌbó ru rĩ rụ́ rá rĩ sĩ. ꞌBá ꞌdĩ áni ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ũnzí la, lẽ ími drị̃ selé bụ́lụ́ gá sĩ ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ kí gãjó úmgbé, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rá.

6 “Ícétáŋá sĩ mí ádrị́pị jõku mî ngọ́pị jõku mî ị̃zẹ́pị, jõku ũkú mídrị́ míní lẽlé rĩ, jõku mî wọ̃rị́ ãníyágágá la drĩ ími ũcĩ ũní-ũní ru, drĩ jọ la, ‘Lẽ ãmụ kí ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú la kí ị̃nzị̃lé sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbaní’ (ãdroŋa ĩmi jõku ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí jõ drĩ nị̃lé ku la. 7 Icó kí ĩminí ígátáŋá fẽlé jọjó la ĩmi ị̃nzị̃ ãdroŋa ꞌbá uꞌálépi ĩmi andre gá ãni rú jõku ꞌbá angálépi álị́ ãngũ tị ꞌbã ãsị̃ agá rĩ ꞌbadrị̂ kî). 8 Wó ĩmi ãꞌị̃ jõ ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé rĩ kí ku jõku ĩmi are kí tị ku, ĩmi iꞌda ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku ãzíla ĩmba kí tã ku. 9 Ĩmi ụꞌdị́ kí rá, ĩmi adru ꞌbá drị̃drị̃ kí uꞌbélépi írã sĩ rĩ, ãzíla ꞌbá pírí ꞌbã nga kí kí uꞌbélé. 10 Ĩmi uꞌbé ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã lẽjó ĩmi drị̃ sejó bụ́lụ́ gá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ ꞌdâ ãmvé rĩ sĩ, ꞌdĩ Ãdróŋá ĩmi ajílépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãngũ ándrá ĩminí sĩ adrujó ala gá ãtíꞌbó ru rĩ gá rĩ ꞌi. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ are la ãzíla kí dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ꞌbá ãzí ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá la icó dó sĩ ị́jọ́ ũnzí idélé ku.

12 “Sáwã míní uꞌájó táwụ̃nị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí agá rĩ sĩ, mí icó arelé la, 13 ꞌbá ãzí ũnzĩkãnã idélépi la ãfũ kí ĩmĩ drĩdríŋĩ gá anzị Bĩlĩyálĩ drị̂ kí agá ꞌdĩ ãzíla ce kí ꞌbá ĩmidrị̂ kí drị̃ ũnzí, ĩꞌbaní jọjó la, ‘Lẽ ãmụ kí ãdroŋa ãzí kí ị̃nzị̃lé’ ãzíla ãzị́ ngalé ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ĩminí jõ drĩ nị̃lé ku la ꞌbaní rĩ sĩ. 14 Ídrĩ kõyõkõyõ ãzí are rá, mí ifí ị́jọ́ la ị̃ndụ́ múké-múké, ãzíla ídrĩ ịsụ́ la ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ nga kí ru rá ãndá-ãndá ru yã áni, 15 lẽ mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí pírí rá málĩ ĩꞌbadrị́ ãnãkpá ru rĩ kí abe. 16 Mí atrá ãko ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ị́mbị́ ãzí acelépi rĩ kí pírí ũdrõlé ãngũ ãlu gá táwụ̃nị̃ ꞌbã ágágá. Mí ivé dó táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌi ãko la ala gá rĩ kí abe pírí ídétáŋá ru Úpí Ãdróŋá mídrị̂ nî. Âꞌbe ĩꞌdi ĩsá ru, ãngũ ꞌbã fi ndrú jãꞌdâ ãzíla úsị jõ ĩꞌdi ị̃dị́ ku. 17 Ímba jõ ãko ãzí lẽlé ívé kí rá ꞌdĩ kí tã ãluŋá la míní ku, ãzíla Úpí la dó sĩ ru ásị́ uja adrã ĩꞌdidrị̂ agá, ĩꞌdi dó sĩ míní ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ iꞌda, ãzíla ĩꞌdi dó sĩ fẽ la mi kpẹ̃ wẽwẽ rú ándrá ĩꞌdĩ ꞌbã ũyõ la najó mî áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni, 18 ídrĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí vú ũbĩ pírí rá ãzíla ídrĩ ị́jọ́ múké rĩ kí idé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá rá, ífí la mí are Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã tị rá.”

14

Gbíyã drã awájó rĩ

1 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩdrĩ awá ꞌbá drãlépi ꞌbo rĩ sĩ, ĩmi ụlị́ jõ ĩmi ku jõku ĩfa jõ ĩmi drị̃ꞌbị́ tandala rú cécé ꞌbá ãzí ꞌbã kí falé rĩ áni ku ãꞌdusĩku ĩmi anzị Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ãni. 2 Mi ꞌbá ãlá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ãni ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ndú ĩꞌdĩ ꞌbã ꞌbá ru angájó ꞌbá ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí agá rĩ ꞌi.”

Ãnãkpá icólé nalé rá rĩ kí

3 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Lẽ ĩna jõ ãko ãzí Ãdróŋá ꞌbã ugalé úmgbé ꞌdĩ kí ku. 4 Ĩmi icó rá la ãnãkpá ãzí ꞌdĩ kí ꞌbã ĩsélé ãzí nalé áyụ: tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́ kí abe, 5 Yéré, ụ̃drụ́, Ãbụ́rị̃, Lẽza, Káꞌbó ãzíla ị̃ndẹ́rẹŋá kí abe. 6 Ãnãkpá ĩsélé kụ́rụ̃bẹ́ la ꞌbã kí sĩ ru awajó ị̃rị̃ ị̃rị̃ ãzíla vâ ĩrí ꞌa amvilépi amvi-amvĩ rĩ kî. 7 Wó ãnãkpá ĩrí amvilépi ku kụ́rụ̃bẹ́ la kí sĩ ru awajó ku ꞌdĩ kí ĩna kí ku: Ngãmíyã, Ĩtógóŋá ãzíla kílẽ. Lẽ ĩlã kí ãko ãlã kóru la rú, drĩ kí táni ĩrí ꞌa amvi rá tí kụ́rụ̃bẹ́ la ꞌbã kí ru awajó ị̃rị̃ ku rĩ sĩ, kí ãlã kóru. 8 Lẽ ĩna ĩzõgó ĩzá ku jõku ĩmi aló ĩzá la ku. Kí ãlã kóru kí táni kụ́rụ̃bẹ́ trũ ị̃rị̃ ị̃rị̃ rá tí, amvi kí ĩrí ꞌa ku.

9 “Ãko ídri trũ ị̃yị́ agá ꞌdĩ kí agá, ĩminí icólé nalé rá rĩ kí Ị̃ꞌbị ụ́pụ́pị́ abe vâ ꞌbíko falé fã-fã rĩ kî. 10 Wó ãko ị̃yị́ agá ụ́pụ́pị́ kóru ãzíla ꞌbíko kóru ꞌdĩ kí úna kí ku, kí ãlã kóru.

11 “Ĩmi icó ãriŋa ãlá rĩ kí nalé rá. 12-18 Wó ãriŋa nalé ku rĩ kí ũví la kí ꞌdĩ: yụ́kụ́, lụ́ŋụ́ꞌdụ̃, íŋmáŋá, kọ̃tụ́rọ̃, kôŋá, ụ̃gbụ́lụ́kụ, ụ̃wọ́lọ, Núgúnúke, kúrúke, kálụ́wẹ, mórõkõkõ, ụ̃kọ̃ndọ̃, yụ̃gụ̂, ãꞌbanaka ãzíla ꞌbị́ꞌbị́ŋá kí abe.

19 “Ãko ụ́pụ́pị́ trũ ungalépi nzénzéŋá kí áni ꞌdĩ kí, úna kí ku, kí ãlã kóru. 20 Wó ãko ungalépi ụ́pụ́pị́ trũ cécé úna, íse ãzíla úmbí kí áni ꞌdĩ kí ãko ãlá la kî, ĩmi icó kí nalé rá.

21 “Lẽ ína ãnãkpá drãlépi cénĩ rĩ ku. Mí icó ĩꞌdi fẽlé ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ími andre gá rĩ ꞌbaní nalé rá, jõku mí icó ĩꞌdi ị̃tụ̃ndãlé ĩꞌbaní rá. Wó mi ꞌbá ãlá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ãni la.

“Lẽ mí aꞌdí ị̃ndrị́ mváŋá ĩzá ãndrẽ ꞌbã lé sĩ ku.”

Ãzị́táŋá ãko ꞌbã wókõ ãlu mụdrị́ drị̂ fẽjó rĩ

22 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmba ãko ĩmidrị́ ámvụ́ agá ãfũlépi rĩ kí ꞌbã ĩsélé ãlu mụdrị́ drị́ rĩ kí tã bụ́lụ́ gá ílí ãlu-ãlu sĩ. 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ímụ ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé míní sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá ãngũ ãlu gá sĩ ãkónã ĩsélé ãlu mụdrị́ drị̂ kí najó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ãná, wáyĩnĩ úꞌdí rĩ, ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂, ãnãkpá kãjãní rĩ kí ãzíla tị́ kí kãbĩlõ abe, mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ãrútáŋá ru Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní sáwã pírí sĩ. 24 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ míní sụ̃sụ́ wi ãko mídrị̂ kí drị̃ gá rá, ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ drĩ adru lị́cọ́ mídrị̂ be álị́-álị́ ru sĩ míní ãlu mụdrị́ mídrị̂ kí agụjó ku yã áni, 25 lẽ mí ị̃tụ̃ndã kí rá ãzíla íꞌdụ séndẽ la kí ími drị́ gá agụlé ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gâlé. 26 Mí ayú séndẽ la sĩ ãko ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí ĩgbãjó jõnõ tị́ yã, kãbĩlõ yã, wáyĩnĩ yã, ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ ũká la yã, jõku ãko cí ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kî. Ína ãko ꞌdĩ kí ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãzíla mí uꞌá dó sĩ ãyĩkõ sĩ. 27 Ĩnde jõ ꞌBá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi ĩmidrị́ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí ĩꞌbã kí adrujó kápa kóru rĩ sĩ ku.

28 “Drĩ ca ílí na ꞌbã ukóŋá gá, ĩmi ájí ãkónã ĩmidrị́ ãlu mụdrị́ drị̂ kí pírí tã mbalé táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí agá. 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá kápa kóru, ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru, ĩmvú ru, ãzíla ãwụzị kí abe, kí dó sĩ amụ́ ãko ꞌdĩ kí nalé sĩ agajó ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãzị́ pírí míní ngalé drị́ sĩ rĩ kí drị̃ gá.”

15

Ílí Dẹ́nọ̃ kí ulị́jó rĩ

1 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ílí ázị̂rị̃ ꞌbã ukóŋá gá ĩlị dẹ́nọ̃ ꞌbá ãzí ꞌbã nalé ĩmidrị́ rĩ kí rá. 2 Gẹ̃rị̃ la idéjó la rĩ gápi ꞌdĩ. ꞌBá séndẽ fẽlépi dẹ́nọ̃ rú ádrị́pị̃ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ nî rĩ lẽ ꞌbã lị dẹ́nọ̃ ꞌdã rá, lẽ ꞌbã aꞌị́ dẹ́nọ̃ ꞌdã ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku Úpí fẽ ãzị́táŋá dẹ́nọ̃ ꞌdã kí lịjó rĩ nĩ. 3 Mí icó dẹ́nọ̃ mídrị̂ aꞌị́lé ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ drị́ rá, wó adru ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ ru rĩ drị́ ku.

4 “ꞌBá ãzí icó adrulé lẽmẽrí ru ĩmi agá ꞌdâ ku ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la mụ míní sụ̃sụ́ wilé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã mụlé fẽlé míní ãwítã rú rĩ gá. 5 Ídrĩ ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mba ãzíla ĩꞌdi tị are rá rĩ gá. 6 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la míní sụ̃sụ́ wi cécé ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ la azịjó míní ꞌbo rĩ áni. Mi séndẽ fẽ sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbaní dẹ́nọ̃ rú, wó mí icó séndẽ aꞌị́lé sụ́rụ́ ãzí drị́ ku, mi adru úpí ru ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá, wó sụ́rụ́ ãzí icó kí adrulé úpí ru ími drị̃lẹ́ gá ku.

7 “Mí ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú la drĩ kí adru lẽmẽrí ru táwụ̃nị̃ ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ kí agá, ími ásị́ ꞌbã mbajõ jõku íbĩ jõ ími mịfị́ ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú lẽmẽrí rĩ kí ãzã kojó cí ku. 8 Kẹ̃jị́ la gá ị̃nzị̃ ĩmidrị́ mgbọ rú sĩ kí ãzã kojó ĩsá ru ãko ĩꞌbaní lẽlé rĩ kí fẽjó. 9 Ĩmi adru mịfị́ trũ, lẽ ĩgã jõ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní dẹ́nọ̃ fẽlé ku, ĩminí nị̃jó la ála mụ dẹ́nọ̃ kí lịlẹ́ ãni rú ílí ázị̂rị̃ rĩ agá rá rĩ sĩ. Lẽ ũrãtáŋá ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌba fi ími ásị́ gá ku. Ídrĩ gã dẹ́nọ̃ fẽlé ĩꞌbaní úmgbé, kí awá Úpí rụ́ ĩmi rụ́ sĩ, ãzíla ála ími ịsụ́ mi adru ị́jọ́ ũnzí trũ. 10 Ífẽ ĩꞌbaní ãko ásị́ pírí sĩ ãzíla ĩndrã kóru, ãzíla Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la míní sụ̃sụ́ wi ãko míní idélé rĩ kí gá ãzíla ãko míní sĩ ími drị́ tị̃jó kí drị̃ gá rĩ kí abe pírí. 11 ꞌBá ãzí lẽmẽrí la kí adru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá cí ãzíla kí ãzãkoma lẽ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áꞌbã ãzị́táŋá ru ị̃nzị̃ ĩmi drị́ mgbọ rú sĩ ĩmi ádrị́pịka lẽmẽrí ru ãzãkoma lẽlépi rĩ kí ãzã kojó ãngũ ĩmidrị̂ agá ꞌdâ.”

ꞌBá Ãtiꞌbo rú rĩ kí trũjó rĩ

12 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “ꞌBá ũkú ru jõku ágọ́bị́ ru Ĩbũrãníyã rú la ꞌbã ãzí ru ị̃tụ̃ndãlépi míní ãzị́ ngalépi ílí ázíyá ꞌbo rĩ, lẽ ĩtrũ kí ílí ázị̂rị̃ rĩ sĩ rá. 13 Ĩdrĩ kí trũ mụjó rá, ĩꞌbaní mụ agá, lẽ ĩmi aꞌbe kí mụlé drị́drị́ ru ku. 14 Ífẽ ĩꞌbaní kãbĩlõ, ị̃ndrị́, ãná ífí ãzíla wáyĩnĩ angájó ãko mídrị̂ kí agá ásị́ pírí sĩ, cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã míní sụ̃sụ́ la wijó rĩ áni. 15 Mí ũrã drĩ ị́jọ́ míní ándrá adrujó ãtíꞌbó rú Mị̃sị́rị̃ gâlé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sĩ ími anzéjó drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ ꞌbã ị́jọ́, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ mání míní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó ãndrũ ꞌdĩ.

16 “Wó ãtíꞌbó mídrị̂ drĩ jọ la míní, ‘Álẽ ími aꞌbelé ku,’ ãꞌdusĩku lẽ mi ꞌi ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe ịsụ́ vâ uꞌáŋá mí be rĩ múké, 17 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá íꞌdụ ĩꞌdi agụlé kẹ̃jị́tị jó mídrị̂ drị̂ agá, ísõ bị́lẹ́ la gụ̃trụ́ sĩ ãzíla ĩꞌdi dó sĩ adru ãtíꞌbó mî ãni la ru jãꞌdâ. Mí idé vâ ãtíꞌbó mídrị́ ũkú ru rĩ ní ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni.

18 “Ími ásị́ ꞌbã azá ku míní ãtíꞌbó mídrị̂ kí trũjó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ãzị́ ĩꞌbaní ngalé míní ílí ázíyá ꞌdã ca ãzị́ tá ꞌbá ꞌbãlé séndẽ sĩ rĩ ꞌbã ngalé pâlé ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ãjẹ̃ tị gá rá. Ị́jọ́ pírí míní ngalé rĩ kí agá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la sụ̃sụ́ wi kí drị̃ gá rá ídrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ gá.”

Ãnãkpá Kãjãní rĩ kî

19 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Lẽ íꞌbã ãnãkpá mvaka kãjãní tị́, kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ꞌbadrị̂ kí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní angájó kõróŋá mídrị̂ agá. Lẽ íꞌbã mọ́nị̃gọ́ kãjãní tị́ mídrị̂ kí agá la ãzị́ ngalé ku, ãzíla lẽ úlị kãbĩlõ kãjãní rĩ ꞌbã ꞌbíko ku. 20 Ílí ãlu-ãlu sĩ, mi ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe lẽ ĩna ĩzá la kí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. 21 Ãnãkpá ꞌdĩ drĩ kí adru acá trũ, mịfị́ kọ́lị, jõku ị́lụ́wẹ́ trũ yã áni, mí idé kí ídétáŋá ru Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní ku. 22 Lẽ ĩna ãnãkpá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí ꞌbá ĩmidrị̂ kí abe lị́cọ́ gá, ãnãkpá la drĩ táni adru ãlá ru jõku ãlã kóru yã áni, ĩna kí cécé ĩminí mũcé kí nalé lóꞌbá abe rĩ áni. 23 Wó lẽ ĩna ãrí ku, be la rá la ĩmi asu ĩꞌdi vụ̃rụ́ cécé ị̃yị́ áni.”

16

Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ị̃nzị̃táŋá Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ sĩ ĩmbá Ãbíbũ drị̂ agá, ãꞌdusĩku anzé mi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ị́nị́ ĩmbá ꞌdĩ drị̂ sĩ. 2 Ímụ ãngũ ãlu ị̃nzị̃táŋá drị́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi rụ́ ị̃nzị̃jó rĩ gá, mí ụlị́ ãnãkpá kí angájó kõróŋá mídrị̂ agá sĩ Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ najó. 3 Míní ãkónã ꞌdĩ na agá, ína ĩꞌdi mũkátĩ uꞌbélé ãkụ́kị́ kóru rĩ sĩ. Ína mũkátĩ uꞌbélé ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃, míní ándrá idélé míní ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé mbẽlẽ rĩ sĩ rĩ áni. Ína mũkátĩ ꞌdĩ ꞌi, ála ĩꞌdi umve mũkátĩ drị̃cị́rị̃ drị̂, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ ị́jọ́ ándrá míní adrujó Mị̃sị́rị̃ gâlé drị̃cị́rị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrã ụ́ꞌdụ́ míní uꞌájó ídri rĩ agá pírí. 4 Lẽ ísụ́ mídrị́ ãngũ gá ãzíla lị́cọ́ gá ãkụ́kị́ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ụ̃mụ̃ drị́ ꞌdĩ kí agá ku. Ãnãkpá lịlẹ́ ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ ꞌbã ĩndró sĩ rĩ úna ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ị́nị́ sĩ, lẽ ĩzá la ꞌbã ca ụ̃ꞌbụ́tị gá ku.

5 “Mí idé ídétáŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ táwụ̃nị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ ꞌbã ãzí agá ku, 6 be la rá la ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé pẽlé sĩ ĩꞌdi rụ́ ị̃nzị̃jó rĩ gá. Mí idé ídétáŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ꞌi ĩndró la ꞌdã sĩ, ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá ꞌdĩ, sáwã ándrá ụ́ꞌdụ́ míní Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ sĩ rĩ drị̂ áni. 7 Mí ũꞌbĩ ĩzá la ãzíla ína ĩꞌdi ãngũ ãlu Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ígõ dó sĩ vúlé mídrị́ hémã ꞌa gâlé. 8 Ína mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázíyá, ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ĩtra ĩmi Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ị̃nzị̃lé ãzíla ĩnga ãzị́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ku.”

Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ drị̂ ꞌi

9 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ílã sãbị́tị̃ kí ázị̂rị̃ iꞌdójó sáwã míní ũndú lịjó rĩ sĩ. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí idé dó Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ mídrị́ ámvụ́ agá rĩ drị̂ ꞌi Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní, mí ají ĩꞌdiní ídétáŋá míní fẽlé cénĩ rĩ kí angájó ãko ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wijó míní ĩꞌdi ꞌbã fẽlé rĩ kí agá ãko ĩꞌdiní fẽlé míní rĩ kí úmgbó vú sĩ. 11 Mí uꞌá ãyĩkõ sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌdiní pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá, mi anzị mídrị̂ kí abe, ãtiꞌbo mídrị́ ũkú ru ãzíla ãgọbị rú rĩ kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú mídrị́ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí, ĩmvú kí ãzíla ãwụzị uꞌálépi ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ kí abe. 12 Ị́jọ́ ándrá míní adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌba agá jõ drĩ míní, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ímba ãzị́táŋá ꞌdĩ kí tá ásị́ pírí sĩ.”

Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ

13 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Míní ũndú kí ndrịjó ꞌbo ãzíla zãbíbũ nzijó wáyĩnĩ rú ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, mí idé dó Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. 14 Mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ sĩ anzị mídrị̂ kí abe, ãtíꞌbó mídrị́ ũkú ru ãzíla ágọ́bị́ rú rĩ kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú mídrị́ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí, ĩmvú kí ãzíla ãwụzị uꞌálépi táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá rĩ kí abe. 15 Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ãngũ ãlu ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. Mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ wi sụ̃sụ́ ãkónã míní ũkũnãlé ãzíla ãzị́ míní ngalé ími drị́ sĩ rĩ kí drị̃ gá rá.

16 “Ãgọbị mídrị́ sụ́rụ́ agá rĩ ꞌbã amụ́ kí pírí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ị̃nzị̃lé pâlé na ílí ãlu-ãlu sĩ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá: Ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ drị̂ ꞌi, Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ mídrị́ ámvụ́ agá rĩ drị̂ ꞌi ãzíla Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ trũ. ꞌBá ãzí ꞌba amụ́ drị́drị́ ru Úpí drị̃lẹ́ gá ku. 17 ꞌBá ãlu-ãlu ꞌbã ají ãwãꞌdĩfô úmgbó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sụ̃sụ́ la wijó ĩꞌdiní rĩ ꞌbã vú sĩ.”

ꞌBá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kî

18 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Mí ũpẽ ínátị ãlu-ãlu agá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kí ãzíla ꞌbá ãmbogo rú táwụ̃nị̃ pírí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí agá. ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã lị kí ꞌbá kí ị́jọ́ múké-múké uyaŋá kọ́lị. 19 ꞌBá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbã atrị ị́jọ́ lịlẹ́ mgbã rĩ ku, jõku ꞌba uya ꞌbá kí ku. Mí aꞌị́ séndẽ sĩ ꞌbá mịfị́ sajó rĩ ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã mịfị́ ãsã cí ãzíla ꞌbá ị́jọ́ mgbãrĩ idélépi rĩ fẽ ị́jọ́ pịrị rĩ ujalé ị́jọ́ ũnzí ru. 20 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mí awa ị́jọ́ pịrị rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ uꞌá ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá.”

Ãdroŋa ãzí kí ị̃nzị̃jó rĩ

21 Mụ́sã jọ, “Míní ãlĩtárĩ idé agá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní, mí ịꞌdị ị́dị́ŋá ife rú bụ́lụ́ la gá ꞌdâ ãdróŋá ũkú ru Ãsérã ní la ku. 22 Mí ịꞌdị írã ãzí kí ị́dị́ŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú la kí ị̃nzị̃jó ku, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ kí ũnzí.”

17

1 Mụ́sã jọ, “Mí idé jõ ídétáŋá ru tị́ jõku kãbĩlõ ãcá trũ jõku ãyánĩ rú la kí Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní ku, ꞌdĩ kí ãko Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ngụ̃lé ũnzí rĩ kî.

2 “Ídrĩ are la ágọ́bị́ ãzí jõku ũkú ãzí uꞌálépi táwụ̃nị̃ ĩmidrị́ ꞌdĩ kí agá la iza ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá sĩ tị icíma ꞌdĩ kí nũjó rá, 3 sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbadrị́ jõku ị̃tụ́ ị̃nzị̃jó jõku ĩmbá ị̃nzị̃jó jõku lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó, ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí bụ́lụ́ gâsĩ, 4 ídrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ áni la are rá, lẽ mí ifí ị̃ndụ́ la múké-múké. Ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ drĩ ru idé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rá ãndá-ãndá ru yã áni, 5 mí ájí ágọ́bị́ jõku ũkú ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni ꞌdĩ idélépi rĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ gá, lẽ úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ ꞌbã drã dó sĩ káyĩ rá. 6 ꞌBá ị̃rị̃ jõku ꞌbá na drĩ kí ị́jọ́ vû nze drị̃ la gá ãzíla drĩ kí ru ájí pírí ãlu, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá, wó ꞌbá ãlu drĩ ị́jọ́ vû nze drị̃ la gá nĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi ku. 7 ꞌBá sãdínĩ rú rĩ ꞌbã iꞌdó kí ĩꞌdi uꞌbélé kí drị́ sĩ drị̃drị̃ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó, ãzíla ũꞌbí ꞌbã iꞌdó kí dó ĩꞌdi uꞌbélé sãdínĩ kí vú gâsĩ, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí drị̃ atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá.

8 “Údrĩ Ununuŋá ãzí ají ími drị̃lẹ́ gá wó drĩ mba rá sĩ ị́jọ́ la lịjó, drĩ adru ãrí asuŋá ãni yã, jõku ãcóŋá ãni yã, jõku ꞌbá ꞌdịŋá ãni yã, ĩmi agụ ĩꞌdi ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. 9 Mí agụ ununuŋá ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí ãtalo Lẹ́vị̃ rú la kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi dũwánĩ gá sáwã ꞌdã sĩ rĩ drị̃lẹ́ gá, ífẽ ꞌbã amá kí ị́jọ́ drị̃ la gá rĩ ꞌi. 10 Lẽ mí idé ị́jọ́ ĩꞌbã kí amálé rĩ ꞌbã vúŋá ãngũ Úpí ꞌbã mụlé pẽlé rĩ gá ꞌdãá. Mí adru mịfị́ trũ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngajó cécé ĩꞌbã kí lũlé míní rĩ áni. 11 Ínga ị́jọ́ ãzị́táŋá drị́ ĩꞌbã kí imbálé míní rĩ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbaní amálé mí idé kí rĩ kí vúŋá. Mí uja mi bụ́lụ́ gá sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní lũlé míní rĩ kí aꞌbejó ku. 12 ꞌBá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ jõku átáló ãzị́ tị gá pá tulépi Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ idelépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, mi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá. 13 ꞌBá ãzí drĩ dó sĩ are la, ĩꞌdi dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ꞌbá ãzí icó dó sĩ idemará ꞌdã ꞌbã áni la idélé ị̃dị́ ku.”

Ádrízã Úpí drị̂ kî

14 Mụ́sã jọ, “Ídrĩ fi ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní íꞌdụ ĩꞌdi mî ãni la rú rĩ gá sĩ rijó ꞌbo, ãzíla mí icó jọlé la, ‘Lẽ ãpẽ kí ꞌbá ãzí ãmaní úpí ru cécé sụ́rụ́ ãzí ãma andre gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ áni.’ 15 Lẽ ínị̃ rá ꞌbá míní pẽlé úpí ru rĩ ꞌba adru ꞌbá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé nị̃ la. ꞌBa adru ꞌbá mí ádrị́pịka rú la kí ꞌbã ãzí, íꞌbã jõ ãmị́yọ́ŋá míní úpí ru ku. 16 Úpí ꞌdã ꞌbã adru jõ fãrásĩ trũ ũꞌbí ru ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ku, ꞌbã pẽ jõ ꞌbá kí tị vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ mụjó fãrásĩ ãzí kí ĩgbãjó ku, ãꞌdusĩku Úpí jọ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ bã gõ kí jõ vúlé lé ị̃dị́ ku. 17 Lẽ ꞌbã ꞌdụ ũkú wẽwẽ rú ku, ãꞌdusĩku ũkú ꞌdĩ kí mụ ásị́ la ujalé Ãdróŋá rụ́ ꞌdâ ku rá, ꞌba adru kụ́rẹ́nị́ sílĩvã trũ ãzíla gólũdĩ trũ ambamba ku.

18 “Drĩ acá úpí ru ꞌbo, lẽ ꞌbã adru bụ́kụ̃ ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ trũ cí, ímbátáŋá la ala gá rĩ ꞌba adru kí bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbã kí imbálé rĩ ꞌbã vúŋá. 19 Lẽ ꞌbã mba bụ́kụ̃ ꞌdĩ tã ĩꞌdi andre gá ãni rú ãzíla ꞌbã lã ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ụ̃nị̃ ãrútáŋá fẽlé Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní, tị la arejó ãzíla ãzị́táŋá fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí vú ũbĩjó pírí. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ la ĩꞌdi tãmba ũrãtáŋá índẽ dó ꞌî ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí rá rĩ gá, ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi atrị icójó ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí gãjó gẹ̃rị̃ ndú ndú sĩ rĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩꞌdi dó sĩ ũpĩ na ílí ãzo rú ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí vâ ũpĩ na ílí ãzo rú ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá.”

18

Ãko fẽjó ãtalo ꞌbaní ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ abe rĩ

1 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî, “Ãtalo ãfũlépi sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ kí agá rĩ kí ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí abe pírí, úfẽ ĩꞌbaní wókõ ãngũ ãni la ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ꞌdãá ku; be la rá la kí uꞌá ãko fẽlé ãwãꞌdĩfô rú ãzíla ãko ãzí fẽlé Úpí ní ídétáŋá ru rĩ kí sĩ. 2 Úfẽ ĩꞌbaní ãngũ sụ́rụ́ ãzí rĩ ꞌbadrị̂ áni ku, wókõ ĩꞌbadrị̂ gápi Úpí ní fẽlé adrujó ãtalo rú ꞌdã cécé Úpí ꞌbã azịlé rĩ áni.

3 “Sáwã tị́ kí jõku kãbĩlõ kí idéjó ídétáŋá ru rĩ sĩ, ị̃wụ́, sị́sọ̃ ãzíla ífí la kí abe úfẽ kí ãtalo ꞌbanî. 4 Ĩfẽ ĩꞌbaní ãko ĩsélé ĩmidrị́ ãfũlépi drị̃drị̃ ãná, wáyĩnĩ, ãdu nalé nãnã rĩ ãzíla wị́zị̃ idélé kãbĩlõ ꞌbíko sĩ rĩ abe. 5 Mi ị́jọ́ ꞌdĩ nga íni la ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ pẽ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ ꞌbadrị̂ sụ́rụ́ ĩmidrị̂ kí agá ꞌdâ pírí sĩ ãzị́ átáló drị̂ ngajó anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.

6 “ꞌBá Lẹ́vị̃ rú la drĩ ãfũ táwụ̃nị̃ ĩmi drị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá sĩ amụ́jó ãngũ Úpí ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá, 7 icó ãzị́ ngalé Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní átáló ru cécé ãtalo Lẹ́vị̃ ru ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ꞌbã kí ngalé rĩ áni rá. 8 ꞌBa ịsụ́ ãkónã úmgbó fẽlé ꞌbá ꞌdã ꞌbaní rĩ vúŋá cécé ãtalo ãzí rĩ ꞌbã kí ịsụ́lé rĩ áni, átã ꞌbá ĩꞌdidrị̂ drĩ kí táni ĩꞌdiní ãko ãzí ãjị́ angájó lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ gâlé rá tí.”

Uꞌájó ídri ãlá sĩ rĩ

9 Mụ́sã jọ, “Ídrĩ fi ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá ꞌbo, mí ụ̃nị̃ jõ gẹ̃rị̃ sụ́rụ́ ꞌdãá rĩ ꞌbã kí sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ kí ku. 10 Lẽ ꞌbá ãzí ĩmi drĩdríŋĩ gá la ꞌbã fẽ ídétáŋá ru ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ jõku ĩzóŋá ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú ku ãzíla ꞌbá ãzí ꞌbã ndrị ãndrị́kẹ ku, ꞌbã nga ũlẽgõ ãzị́ ku, 11 lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã uwi úrí ku, ꞌbã nga ũjõgõ ãzị́ ku ãzíla ꞌbã zị ị́jọ́ ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí ꞌbã úríndí tị gá ku. 12 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ lẽ ꞌbá ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí idélépi rĩ kí ku, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ gápi fẽlépi la ĩꞌdiní sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí drojó ãmvé ãngũ ĩminí sĩ mụjó rijó ꞌdã gá ꞌdãá rá ꞌdĩ. 13 Mí adru Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ kóru.”

Nábị̃ pịrị rĩ kí ĩnzõ rú rĩ abe

14 Mụ́sã jọ, “Sụ́rụ́ míní sĩ lẽjó mụjó rijó ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá ꞌdĩ kí ꞌbá ãndrị́kẹ ndrịlépi ãzíla ũjõgõ ãzị́ ngalépi la kî. Wó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ uga míní ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngalé úgmbé. 15 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la míní nábị̃ mâ áni la inga ĩmi drĩdríŋĩ gá angájó mí ádrị́pịka kí agá ꞌdâ ãzíla lẽ ĩmi are ĩꞌdi tị rá. 16 ꞌDĩ ị́jọ́ ándrá míní zịlé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị gá sáwã ándrá ĩminí ĩmi trajó ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ sĩ rĩ ꞌi, míní jọjó la, ‘Lẽ má are ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí Ãdróŋá mádrị̂ ãni la jõku ándre ãcí ãmbógó ꞌdĩ ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku mã mụ drãlé ku rá rĩ ꞌi.’

17 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí jọ mání, ‘Ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké. 18 Ma mụ ĩꞌbaní nábị̃ ãzí mí áni la ingalé kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ; ma mụ ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã mụlé jọlé rĩ lũlé ãzíla ĩꞌdi mụ ị́jọ́ pírí mání azịlé rĩ kí lũlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní nĩ. 19 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé áma rụ́ sĩ, mã mụ drị̃rịma fẽlé ꞌbá ĩꞌdi tị gãlépi úmgbé rĩ ní rá. 20 Wó nábị̃ ãzí drĩ angá ị́jọ́ jọlé áma rụ́ sĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ áfẽ ĩꞌdiní ãzị́táŋá la ma ꞌi ku, jõku nábị̃ ị́jọ́ jọlépi rụ́ ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.’ 21 Mí icó ími zịlé, ‘Ãma icó dó nị̃lé la ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ angá Úpí drị́ ku rĩ gá íngoní ru yã?’ 22 Ị́jọ́ Nábị̃ ãzí ꞌbã jọlé Úpí rụ́ sĩ rĩ drĩ ru idé ku jõku drĩ adru mgbã ku, ꞌdã adru ị́jọ́ ãfũlépi Úpí tị gá la ku. Nábị̃ ꞌdã la ị́jọ́ ĩꞌdi ãni ꞌbá ꞌbá la jọ. Ĩmi idé ụ̃rị̃ ĩꞌdi sĩ ku.”

19

Táwụ̃nị̃ sĩ ru zị̃jó rĩ

1 Mụ́sã jọ, “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó sụ́rụ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ mụjó ãngũ la fẽjó míní rĩ ꞌbã ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃ rá, ídrĩ dó kí ndẽ sĩ rijó táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá ãzíla lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí agá ꞌbo, 2 ípẽ dó míní táwụ̃nị̃ ãzí kí na ágágá ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní sĩ uꞌájó rĩ gá. 3 Mí awa ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní ꞌdã wókõ na sĩ, ãngũ ãlu-ãlu ꞌbã adru táwụ̃nị̃ sĩ icójó cajó ala gá gbõrú rĩ trũ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí drĩ ꞌbá ꞌdị, ĩꞌdi dó sĩ apá ru zị̃lé ala gá sĩ ru tãmbajó.

4 “ꞌBá ãzí drị́ drĩ ru pa ꞌbá ꞌdịjó drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ drĩ adru ị́jọ́ ásị́ gá la sĩ ku yã áni, ĩꞌdi dó sĩ icó apálé ru zị̃lé sĩ ru tãmbajó táwụ̃nị̃ ꞌdã kí ãzí agá rá, ĩꞌdi dó sĩ uꞌá ị́jọ́ kóru. 5 Ícétáŋá sĩ, ãgọbị ị̃rị̃ drĩ kí mụ ãngũ ãlu gá ife galé ásé agâlé, ãlu rĩ ꞌbã ife ga agá, nekeŋá drĩ nze ãzí ãlu rĩ drị́ gá sĩ ãzí rĩ drị̃ gajó káyĩ, ĩꞌdi icó apálé ru zị̃lé sĩ ru tãmbajó táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ãzí agá rá, ĩꞌdi dó sĩ uꞌá ị́jọ́ kóru. 6 Táwụ̃nị̃ sĩ apájó ru zị̃jó rĩ drĩ tá adru ãlu, drĩdríŋĩ cajó alagá rĩ icó adrulé rá-rá ru, wó ágọ́bị́ ꞌdịlé rĩ ꞌbã kãká ãvũ ãrí ũfẽlépi rĩ drĩ ĩꞌdi dro arụ́lé ꞌdịlé gẹ̃rị̃ gá sĩ ãrígọ́tị la ũfẽjó, ágọ́bị́ ꞌbá ꞌdịlépi andre-ũnzĩ sĩ rĩ úꞌdị ꞌbãngá ĩꞌdi ị́jọ́ kó ru ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãzí ĩꞌbã ãni ásị́ gá la ꞌbã adrujó ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ be ꞌdáyụ rĩ sĩ. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mání ãzị́táŋá fẽjó ĩminí sĩ táwụ̃nị̃ ãzí kí pẽjó na bụ́lụ́ gá ꞌdĩ.

8 “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó sụ́rụ́ mídrị̂ nzã mgbọ rú ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó ꞌi mụ idélé la rá rĩ áni, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ azịjó mí áyị́pịka ꞌbaní ꞌi fẽ la rĩ áni, 9 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí ũpẽ táwụ̃nị̃ ãzí kí na ị̃dị́. (Ĩꞌdi mụ ãngũ ꞌdĩ fẽlé mídrị́ ídrĩ ãzị́táŋá pírí ãndrũ mání fẽlé míní ꞌdĩ kí idé rá ãzíla ídrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ lẽ sĩ uꞌájó ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ kí sĩ rĩ gá.) 10 Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ ꞌbá ꞌdịŋá ị́jọ́ kóru rĩ atrị ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní ãwítã rú rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdịjó ị́jọ́ kóru rĩ rụ dó sĩ mi ku.

11 “Wó ꞌbá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ngụ̃ ũnzí, drĩ ru zị̃ ĩꞌdi tẽlé gẹ̃rị̃ tị gá, ĩꞌdi cojó ãzíla drĩ ĩꞌdi ꞌdị rá, drĩ apá ru zị̃lé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la gá, 12 ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ ꞌbã pẽ kí ꞌbá ãzí kí tị sĩ ĩꞌdi ajíjó vúlé angájó táwụ̃nị̃ ꞌdã agâlé ãzíla ꞌbã fẽ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌbá ꞌdịlé rá rĩ ꞌbã ãrígọ́tị ũfẽjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ úꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá. 13 Ĩmi iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku. Lẽ ĩꞌdị ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ꞌdịlépi rĩ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ꞌdâ rá, ị́jọ́ pírí kí dó sĩ adru ĩminí múké benĩ.

14 “Mí unze jõ írã ándrá mí áyị́pịka ꞌbã kí usúlé lõkókõrí mídrị́ mî jĩránĩ kí abe ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá rĩ kí ku.”

ꞌBá sãdínĩ rú rĩ

15 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Lẽ úlị ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ sãdínĩ ãlu sĩ ku, ị́jọ́ lịjó pịrị-pịrị rá, lẽ sãdínĩ ꞌbã adru kí ị̃rị̃ jõku na.

16 “Sãdínĩ ãzí drĩ lẽ ꞌbá ãzí ní ũcõgõ fẽlé sĩ ĩꞌdi tõjó ĩnzõ sĩ, 17 ꞌbá ị̃rị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ gá rĩ ꞌbã tu kí pá ꞌbá ãtalo rú ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi sáwã ꞌdã sĩ rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãngũ sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ gá. 18 Lẽ ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbã ndrụ̃ kí ị́jọ́ la ꞌbã ị̃ndụ́ múké-múké, wó údrĩ ꞌbá sãdínĩ rú rĩ ịsụ́ jọ ĩnzõ, ị́jọ́ ĩnzõ rú ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị̃ ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, 19 ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã ịsụ́ drị̃rịma ꞌbá tá ꞌbá tõlépi rĩ ꞌbã tá tí mụlé ịsụ́lé rĩ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá. 20 ꞌBá ꞌbã ị́mbị́lị́kọ́ acelépi rĩ kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ are ãzíla kí dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ icó dó sĩ ru idélé ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ị̃dị́ ku. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí agá ĩmi iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ ku: ídri ꞌbã ụfụ kí drị̃ ídri be, mịfị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ mịfị́ be, sị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ sị́ be, drị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ drị́ be ãzíla pá ꞌbã ụfụ kí drị̃ pá be.”

20

Gbíyã sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ mụ ãꞌdị́ gá mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌba rụ́, ídrĩ ndre la fãrásĩ kí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí ãzíla ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe ndẽ kí ũꞌbĩkãnã sĩ mídrị̂ kí rá, mí idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị́ ími anzélépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâlé rĩ la adru mí be cí. 2 Mi jõ dó ãni rú lẽjó ãꞌdị́ iꞌdójó, átáló ꞌbã amụ́ pá tulé ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌbaní. 3 ꞌBã jọ, ‘Mí are drĩ Ịsịrayị́lị̃, ãndrũ mi dó mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí abe ꞌdĩ, ími ásị́ ꞌbã umvú ku jõku mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ími ụrụꞌbá ꞌbã yã mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí drị̃lẹ́ gá ku, 4 ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ĩmi abe ĩndĩ, ãzíla ĩꞌdi ĩmi fẽ ãꞌdị́ ndẽlé rá.’

5 “ꞌBá ãmbogo rú ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí jọ la ãsĩkárĩ ꞌbaní, ‘ꞌBá ãzí jó úꞌdí la sịlépi sĩ Ãdróŋá zịjó drị̃ la gá ku la cí yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ꞌbã gõ lị́cọ́ gá, jõ íni ku ĩꞌdi icó mụlé drãlé ãꞌdị́ gâlé rá ãzíla ꞌbá ãzí ndú la la dó sĩ mụ Ãdróŋá zịlé jó ꞌdã drị̃ gá nĩ ku rá. 6 ꞌBá ãzí ꞌdâ zãbíbũ ámvụ́ trũ wó ífí la ãjị́ ꞌbị̃lépi ku la cí yã? Lẽ ꞌbã gõ lị́cọ́ gá, jõ íni ku ĩꞌdi icó drãlé ãꞌdị́ gâlé rá ãzíla ꞌbá ãzí ndú la la dó sĩ mụ ãyĩkõ idélé ífí la sĩ nĩ ku rá. 7 ꞌBá ãzí lẽlépi ũkú ĩgbãlépi wó ají drĩ ũkú lê ku la cí yã? Lẽ ꞌbã gõ lị́cọ́ gá, jõ íni ku ĩꞌdi icó drãlé ãꞌdị́ gâlé rá ãzíla ꞌbá ãzí ndú la lã mụ ũkú ꞌdã ĩgbãlé nĩ ku rá.’ 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãmbogo rú ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí dó vâ jọ la ĩꞌbaní, ‘ꞌBá ãzí ụ̃rị́ ãzíla ásị́ umvúlépi umvú-umvû la cí yã? Lẽ ꞌbã gõ vúlé lị́cọ́ gá ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ũkpó ãkõ fẽlé ádrị́pịka ãzí ꞌdĩ ꞌbaní ku rá.’ 9 ꞌBá ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbogo rú rĩ drĩ kí dó ị́jọ́ jọŋá de ãsĩkárĩ kí abe ꞌbo, kí dó drị̃lẹ́ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ kí ũpẽ ãsĩkárĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá.

10 “Míní mụ agá táwụ̃nị̃ ãzí ce agá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó, drị̃drị̃ rĩ sĩ ífẽ ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó ráká. 11 Drĩ kí ãꞌị̃ kẹ̃jị́ tị ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ drị̂ kí nzị̃lé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá, ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí dó sĩ adru mî ãtíꞌbó ru, mi dó sĩ kí ũŋmĩ ãzị́ ngalé míní ũkpó sĩ. 12 ꞌBá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ drĩ kí gã ásị́ ị̃gbẹ̃ idélé mí be úmgbé ãzíla drĩ kí mí be ãꞌdị́ ãꞌị̃, ãsĩkárĩ ꞌbã ce kí táwụ̃nị̃ ꞌdã trộkị́lịrị. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó fẽ la ípa táwụ̃nị̃ ꞌdã rá, mí ụꞌdị́ ãgọbị ala gá rĩ kí pírí rá. 14 Wó ũkú kí, anzị kí abe, ãnãkpá kí trũ ãzíla ãko ãzí táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí abe pírí, kí dó adru ụ̃rọ̃drị́ mí ãni la rú, ãzíla mi dó sĩ icó ụ̃rọ̃drị́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní angájó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌba rụ̂lé rĩ kí ayúlé mí ãni la rú rá. 15 Ínga ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá táwụ̃nị̃ mí rụ́ ꞌdâ rá-rá ru ãngũ míní sĩ mụjó rijó ala gá rĩ gá ꞌdã kí ụrụꞌbá gá cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, adru sụ́rụ́ mí rụ́ ꞌdâ ãni rú rĩ ꞌba rụ́ ku.

16 “Wó sụ́rụ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé ãwítã rú míní rĩ ꞌbã táwụ̃nị̃ kí agá, mí ụꞌdị́ ãko ídri trũ ala gá ꞌdãá rĩ kí pírí. 17 Mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá sụ́rụ́ ꞌdã kí agá rĩ kí pírí: ꞌBá Hị́tị̃ drị̂ kí, ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí, ꞌbá Kãnánĩ drị̂ kí, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí, ꞌbá Hị́vị̃ drị̂ kí ãzíla ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ kí abe cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã míní ũkpó la fẽjó rĩ áni. 18 Ĩdrĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí ku, kí ĩmi fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ rụ́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ĩmi imbá ị́jọ́ drị̃nzá ru ĩꞌbã kí jõ sĩ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ kî sĩ.

19 “Míní lẽ agá táwụ̃nị̃ ꞌdã pa agâ, íga ife ífí la kí najó nãnã rĩ kí vụ̃rụ́ ku, ãꞌdị́ ꞌdã drĩ táni ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ agá ãzo rú rá tí. Mí icó ife ꞌdã kí ífí nalé rá, wó ĩga jõ kí vụ̃rụ́ ku, ãꞌdusĩku ife ꞌdã adru kí mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ku. 20 Mí icó ife ãzí ífí nalé ku ꞌdĩ kí izalé ãzíla galé vụ̃rụ́ sĩ ãko ími ãzãkolépi sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌdụjó rĩ kí idéjó rá kpere míní táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌdụ agâ.”

21

ꞌBá ꞌdịlé ũní rĩ

1 Mụ́sã jọ, “Údrĩ ꞌbá ãzí ịsụ́ úꞌdị ĩꞌdi ũní ásé agâlé ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ gá, wó údrĩ nị̃la ãꞌdi ꞌdị ĩꞌdi nĩ yã rĩ gá ku, 2 ꞌbá ĩyõ ĩmidrị́ drị̃lẹ́ ru rĩ kí ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kí abe ꞌbã mụ kí ãngũ ꞌdã ꞌbã ãzo ãvũ rụ́ ꞌdãá rĩ ụ̃ꞌbị̃lé táwụ̃nị̃ ãníyágágá ꞌdãá ĩꞌdi ịsụ́jó rĩ kí abe. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ãníŋá ãvũ ꞌdã andre gá rĩ ꞌbã aꞌdụ́ kí tị́ kẹ̃rị́ drĩ ãzị́ ngalépi ku la. 4 ꞌBá ĩyõ ꞌdã ꞌba agụ kí ĩꞌdi áꞌbụ ị̃yị́ trũ nzụlépi ku, drĩ sõlé ku ãzíla ũri sajó ala gá ku la agá, ꞌbã nũ kí imbe la rá. 5 Anzị Lẹ́vị̃ drị́ ãtalo rú ꞌdĩ ꞌbã mụ kí ꞌdãá ĩndĩ, ãꞌdusĩku kí mụ kẹ́sị̃ ru bĩlépi ãlí be ꞌdĩ lịlẹ́ nĩ. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ pẽ kí ãzị́ ngalé ĩꞌdinî ãzíla kí sĩ ị́jọ́ sụ̃sụ́ wijó rĩ jọ nĩ. 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩyõ pírí drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ãni ágágá ãvũ ꞌdã andre gá rĩ ꞌbã ũjĩ kí ru drị́ tị́ kẹ̃rị́ imbe nũlé ꞌdã drị̃ gá, 7 ãzíla ꞌbã jọ kí, ‘Ãma asu ãrí ꞌdĩ drị́ ãmadrị̂ sĩ ku ãzíla ãnị̃ ãꞌdu ídé ĩꞌdi nĩ yã rĩ gá ku. 8 ꞌBá drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí dó Úpí aꞌị́ jọjó la ítrũ ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ míní apálé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdĩ kî. Úpí ítrũ ãma ãzíla íꞌbã ị́jọ́ ꞌbá ꞌdịlé ị́jọ́ kọ́lị ꞌdĩ drị̂ ãma drị̃ gá ku fô!’ 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩminí idélé Úpí ꞌbã lẽlé rá ꞌdĩ la fẽ, ãrí ꞌbá ꞌdã drị̂ úꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ĩmi drị̃ gá ku.”

Ũkú rụlé mãbụ́sụ̃ rú rĩ

10 Mụ́sã jọ, “Ídrĩ mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí abe ãzíla Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó kí fẽ ĩmidrị́ gá rá, ĩdrĩ dó sĩ kí rụ ãꞌdị́ gá ꞌdãá mãbụ́sụ̃ rú, 11 ĩmi ãzí drĩ ũkú ãzí ndre kí agá ꞌdãá ãla ru, drĩ lẽ ĩꞌdi ꞌdụlé ĩꞌdiní ũkú ru yã áni, 12 ꞌba agụ ĩꞌdi lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ gá, ꞌbã ufá ĩꞌdi drị̃ꞌbị́ rá ãzíla ꞌbã ụlị́ únúká la kí rá, 13 ãzíla ꞌbã ũtrũ bõngó ándrá sĩ ĩꞌdi rụjó rĩ kí rá. ꞌBa uꞌá dó ĩꞌdidrị́ ko gá ꞌdãá átẹ́pị̃ kí awájó ãndrẽ be ĩmbá ãlu, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá icó dó ĩꞌdi ꞌdụlé ĩꞌdiní ũkú ru rá. 14 Vúlé vúlé ru drĩ uꞌá ĩꞌdiní ãyĩkõ sĩ ku, lẽ ꞌba aꞌbe ĩꞌdi mụlé drị̃lẹ́ mgbọrú. Ĩꞌdiní ĩꞌdi ꞌdụjó ũkú ru rá rĩ sĩ icó dó ĩꞌdi ꞌbãlé ãtíꞌbó ru ku, ãzíla ĩꞌdi ị̃tụ̃ndãlé séndẽ sĩ ku.”

Hákĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ drị̂

15 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ adru ũkú kí trũ ị̃rị̃ drĩ ãzí rĩ lẽ ãndânĩ, wó ngọ́tị́ kãjãní rĩ drĩ adru ũkú ĩꞌdi ꞌbã ngụ̃lé ũnzí rĩ drị̂ ꞌi, 16 ágọ́bị̂ drĩ dó lẽ ãko ĩꞌdidrị̂ kí awalé anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, lẽ ꞌbã fẽ hákĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ drị̂ kí mũlũmbẽ kóru adru ũkú vúlé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ꞌbã ngọ́tị́ drị́ la ku. 17 Lẽ ꞌbã fẽ ãko úmgbó pâlé ị̃rị̃ rĩ kí ngọ́tị́ kãjãní rĩ nî, drị̃ táni adru agá ngọ́tị́ ũkú ngụ̃lé ũnzí rĩ drị̂ ꞌi rá tí. Ngọ́tị́ ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌdiní bõdõ ụ̃nị̃jó rĩ. Hákĩ kãjãní drị̂ kí ĩꞌdi ãni.”

Ngọ́tị́ ị́jọ́ arelépi ku rĩ

18 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌBá ãzí drĩ adru ngọ́tị́ drị̃ ũnzí ãzíla átẹ́pị̃ kí tị arelépi ãndrẽ be ku la trũ, drĩ kí táni ĩꞌdiní drị̃rịma fẽ rá, drĩ gã kí tị arelé úmgbé, 19 átẹ́pị̃ ꞌbã rụ kí ĩꞌdi ãndrẽ be, ꞌbã agụ kí ĩꞌdi ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá pá tujó kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá. 20 ꞌBã jọ kí ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, ‘Ngọ́tị́ ãmadrị́ ꞌdĩ drị̃ la ũnzí, gã ãma tị arelé úmgbé, ĩꞌdi séndẽ iza ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ la.’ 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ ĩꞌdi uꞌbé írã sĩ káyĩ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá rá. ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ are la ãzíla kí dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ.”

Ãzị́táŋá ãzí rĩ kî

22 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Údrĩ ꞌbá ãzí ꞌdị ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ ãzíla údrĩ dó sĩ ãvũ la gĩ ife sị́ gá, 23 lẽ âꞌbe ãvũ la ife sị́ gá ꞌdãá kpere ị́nị́ gá ku. Îsị̃ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ rá, ãꞌdusĩku ãvũ ꞌbádrị́ ife sí gá rĩ la áwãtáŋá Ãdróŋá drị̂ ají ãngũ drị̃ gá. Mí andị́ ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ ãvũ ị̃sị̃lé ku rĩ sĩ ku.”

22

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã tị́ jõku kãbĩlõ ndre lẽ ãvĩlé ãvĩ-ãvĩ, mí aꞌbe ĩꞌdi ku, írụ ĩꞌdi agụlé vúlé ꞌdị́pị̃ drị̂lé. 2 ꞌBá ꞌdã ꞌbã lị́cọ́ drĩ adru ãni rú ku, jõku ídrĩ ꞌdị́pị̃ la ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃ ku yã áni, íꞌdụ tị̂ ꞌi jõku kãbĩlõ ꞌi trũ mụjó lị́cọ́ gâlé mí be ĩndĩ kpere ꞌdị́pị̃ ꞌbã ru aꞌdị́ agá. Mi dó sĩ fẽ la ĩꞌdidrị̂lé ĩndõ. 3 Mí idé ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ áni rĩ ídrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã kãyĩnõ, bõngó jõku ãko ãzí ꞌbá ãzí ãni lẽlépi ãvĩlépi ãvĩ-ãvĩ la ịsụ́ rĩ gá, lẽ mí aꞌbe ĩꞌdi ku.

4 “Ídrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã kãyĩnõ jõku tị́ ndre aꞌdé vụ̃rụ́, mí aꞌbe ĩꞌdi ku. Íko ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãzã ãnãkpá ĩꞌdidrị̂ ingajó ụrụ gá pá drị̃ gá.

5 “Lẽ ũkú ꞌbã sụ̃ kí ãgọbị ꞌbã bõngó ku, ãzíla ãgọbị ꞌbã sụ̃ kí ũku kí ꞌbã bõngó ku, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idélépi rĩ kí ũnzí.

6 “Ídrĩ ãríŋá ãzí ꞌbã jõrõvũ ịsụ́ ife sị́ gá jõku vụ̃rụ́ gẹ̃rị̃ tị gá ãzíla ãndrẽ vũ mvaka kí drị̃ gá jõku gbẹ́ kí drị̃ gá, lẽ íꞌdụ ãríŋâ ꞌbã ãndrẽ ĩndĩ ku. 7 Mí icó ãríŋâ ꞌbã mvaka kí ꞌdụlé rá, wó lẽ mí aꞌbe ãríŋâ ꞌbã ãndrẽ mụlé rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí dó sĩ uꞌá ụ́ꞌdụ́ ãzo ru ãzíla adru málĩ trũ.

8 “Ídrĩ jó úꞌdí sị, lẽ ísị Bõrõ ãzí dẽrẽ la jó ꞌdã ꞌbã drị̃ ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ cí sĩ ꞌbá kí atrị jó áꞌdéŋá gá. ꞌBá ãzí drị̃ dó sĩ aꞌdé drãjó rá, ị́jọ́ la adru dó sĩ mî ãni ku.

9 “Lẽ mí umú ũri ị̃rị̃ kí salé amvụ́ mídrị́ zãbíbũ drị̂ agá ku; ídrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá, ũri míní salé ꞌdã kí zãbíbũ drị̂ be kí ru iza ị̃rị̃trá rá.

10 “Lẽ mí icí mọ́nị̃gọ́ kí kãyĩnõ be ãngũ ãlu gá sĩ ámvụ́ sõjó ku.

11 “Lẽ ísụ̃ bõngó cãlé kãbĩlõ ꞌbíko sĩ usalé bõngó mịfị́ níríŋá rĩ be ãngũ ãlu gá rĩ kí ku.

12 “Mí ịgbẹ bõngó tãyã-tãyã la bõngó míní sụ̃lé rĩ ꞌbã kónã sụ rĩ kí tị gâsĩ cí.”

Ãzị́táŋá ũkú ꞌbaní ru sụ̃jó ágọ́bị́ be rĩ

13 Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ágọ́bị́ ãzí drĩ ũkú aꞌdụ́, ĩꞌbaní ru lajó ĩꞌdi be ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé drĩ dó ĩꞌdi ngụ̃ ũnzí, 14 ãzíla drĩ dó sĩ ĩnzõ alị́ ĩꞌdi rụ́ sĩ rụ́ la izajó jọjó la, ‘Má aꞌdụ́ ándrá ĩꞌdi ũkú ru, wó ma mụ áma lalé ĩꞌdi be ꞌbo, má ịsụ́ adru bíkĩrã ku.’

15 “Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ ru idé ꞌdĩ áni rá, ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị̃ kí ãndrẽ be ꞌbã aꞌdụ́ kí sókã ándrá ãrí trũ ị̃zẹ́pị̃ ꞌbã kí sĩ ru lajó ágô be drị̃ la gá ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã sĩ rĩ ꞌi, iꞌdajó la ꞌbá ĩyõ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbị̃ jõ drĩ ágó ãjị́ ku. 16 Ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị ꞌbã jọ dó ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, ‘Áfẽ ándrá mâ ị̃zẹ́pị ágọ́bị́ ꞌdĩ ní ũkú ru, wó úꞌdîꞌda gã dó ĩꞌdi úmgbé. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdîꞌda alị́ dó ĩnzõ ĩzóŋá mádrị̂ ụrụꞌbá gá ãzíla jọ ísụ́ mâ ị̃zẹ́pị adru bíkĩrã ku. Wó ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ, ãko iꞌdalépi la mâ ị̃zẹ́pị ĩꞌdi bíkĩrã rĩ ĩꞌdi sókã ãrí trũ ándrá ĩꞌbaní sĩ ru lajó drị̃ la gá ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã sĩ rĩ gápi ꞌdĩ.’ 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ drị̂ kî dó ágô ꞌdụ sĩ ĩꞌdi ị̃ndụ́ cojó. 19 ꞌBã lị kí drị̃ la gá séndẽ sílĩvã rú rĩ 100 fẽlé fáyĩnĩ rú átẹ́pị̃ ní, ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ꞌdĩ iza ĩzóŋá bíkĩrã rú Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã rụ́. Ĩzóŋâ ꞌbã adru dó ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru ãzíla lẽ ágô ꞌbã dro ĩꞌdi ku kpere ĩꞌdiní drã agâ.

20 “Wó ị́jọ́ ĩꞌdi tõjó rĩ drĩ adru ãndá ãzíla ãko ãzí iꞌdalépi la ĩzóŋá ꞌdĩ bíkĩrã la drĩ adru ꞌdáyụ, 21 lẽ ꞌba agụ ĩꞌdi átẹ́pị̃ drị́ kẹ̃jị́tị gá, ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ ꞌbã uꞌbé kí ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdiní ị́jọ́ drị̃nzá ru la idéjó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ĩꞌdiní mị-ãcí idéjó átẹ́pị̃ drị́ kogâlé ꞌdĩ sĩ rụ drĩ ágó ku rú rĩ sĩ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí drị̃ atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá rá.

22 “Údrĩ ágọ́bị́ ãzí ịsụ́ ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú drị̃ iza agá, ágọ́bị́ ĩꞌdi ꞌbã ũkû drị̃ izalépi ꞌdã kí ũku ꞌdã be lẽ ụ́ꞌdị́ kí ị̃rị̃trá rá. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ.

23 “Ágọ́bị́ ãzí drĩ kí ru ịsụ́ ĩzóŋá bíkĩrã rú drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ũkú ru la be drĩ drị̃ la iza sĩ ru lajó rá, 24 ĩmi kí ꞌdụ ị̃rị̃trá kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ꞌdã drị̂ gá ãzíla ĩmi úꞌbé kí írã sĩ káyĩ rá, ãꞌdusĩku ĩzóŋâ ꞌbe ụ̃lụ́lụ́ ãzãkoma ịsụ́jó ku, ágọ́bị̂ iza ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú drị̃. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí drị̃ atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá rá.

25 “Wó ꞌbá ãzí drĩ ĩzóŋá drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ꞌbá ãzí ní ũkú ru la ụrụ rá, lẽ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã drã lú ị́jọ́ ꞌdã sĩ nĩ. 26 Lẽ ídé ị́jọ́ ãzí ũnzí la ĩzóŋá ꞌdã ꞌbã ụrụꞌbá gá ku, ãꞌdusĩku idé drĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ ĩꞌdiní drãjó rá la ku. Kẹ́sị̃ ꞌdĩ ĩꞌdi cécé ꞌbá ãzí ní ꞌbá ãzí cojó ãzíla sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ áni, ãꞌdusĩku 27 ágọ́bị̂ ụrụ ĩzóŋá drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ũkú ru ꞌdĩ ásé agâlé, ĩzóŋâ ní táni uzájó sĩ ãzãkoma ịsụ́jó rá tí, ꞌbá ãzí aꞌdị́ ru sĩ ĩꞌdi ãzã kojó ku.

28 “Ágọ́bị́ ãzí drĩ ĩzóŋá bíkĩrã rú drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ku la ãzí ụrụ rá, údrĩ kí rụ rá, 29 ĩꞌdi ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị drị́ ãjẹ̃ ũfẽ séndẽ sílĩvã rú kãlị́ tõwú sĩ. Lẽ ꞌbã ꞌdụ ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru ãꞌdusĩku ụrụ ĩꞌdi ũkpõ sĩ. Icó ĩꞌdi drolé ku kpere ĩꞌdiní drã agá.

30 “ꞌBá ãzí ꞌbã la ru átẹ́pị̃ ꞌbã ũkú sĩ ku, lẽ ꞌbã fẽ drị̃nzá átẹ́pị̃ ní ĩꞌdiní ru lajó átẹ́pị̃ drị́ mgbọ́lọ́ sị́ gá rĩ sĩ ku.”

23

Ị́jọ́ adrujó Úpí ꞌbã ꞌbá ru ku rĩ

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ágọ́bị́ acolé pálé gâlé rá jõku pálé la lịjó rá rĩ ꞌbã fi ꞌbá Úpí drị̂ kí agá ku.

2 “ꞌBá tịlé ụ̃gbọ́ ru rĩ jõku ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ ꞌbã anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí, cajó kpere áꞌbị́ anzị mụdrị́ rĩ ꞌba rụ́, ꞌbã fi kí ꞌbá Úpí drị̂ kí agá ku.

3 “ꞌBá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí jõku ꞌbá Mụ̃wábụ̃ drị̂ kí jõku anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, kpere áꞌbị́ anzị mụdrị́ rĩ ꞌba rụ́, ꞌbã fi kí ꞌbá Úpí drị̂ kí agá ku jãꞌdâ. 4 Ĩꞌbã kí ándrá gãjó ĩminí íná ãzíla ị̃yị́ fẽjó úmgbé gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá sáwã ĩmini ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌbaní ándrá Bẹ̃yọ́rị̃ ngọ́pị Bãlámũ angálépi táwụ̃nị̃ Pẽtórĩ Mẽsõpõtámĩyã gá rĩ ayújó ĩmi wãjó rĩ sĩ. 5 Wó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ gã Bãlámũ tị arelé úmgbé, kẹ̃jị́ la gá uja áwãtáŋá ꞌdĩ míní drị̃lẹ́ba rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ími lẽjó rá rĩ sĩ. 6 Lẽ índrụ̃ uꞌájó ĩꞌba abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ku jõku índrụ̃ málĩ ĩꞌbadrị̂ kí sáwã pírí míní adrujó ídri rú rĩ kí agá ku.

7 “Mí ide ꞌbá Ídõmũ drị̂ kí ku ãꞌdusĩku kí mî ádrị́pịka kî. Mí ide vâ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ku ãꞌdusĩku mí uꞌá ándrá vâ ãmị́yọ́ŋá ru ĩꞌbadrị́ ãngũ gá rá. 8 Áꞌbị́ anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé námbã na sĩ rĩ kí dó mụ filé ꞌbá Úpí drị́ ru tralépi rĩ kí agá nĩ.”

Kámbĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã adru ãlá ru

9 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ĩminí ĩmi tra agá kámbĩ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí abe rĩ gá, ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ku. 10 Ágọ́bị́ ãzí drĩ ru ũnzõ ị́nị́ sĩ údré sĩ yã áni, ꞌbã fũ kámbĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãndị́ ru ãzíla ꞌba uꞌá áꞌdụ̂sĩ. 11 Drĩ ca ĩndró sĩ ꞌbã ũjĩ ru rá, ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá ꞌdâ icó dó afílé ꞌbá kí agá kámbĩ agá ꞌdõlé rá.

12 “Lẽ ãngũ ĩminí sĩ mụjó ĩzẽ gá ãzíla údré gá rĩ ꞌbã adru kí kámbĩ agá rĩ sĩ ãmvé. 13 Ĩminí acị́ agá, ĩmi acị́ ãko ãzí sĩ ꞌbụ́ gajó la trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ dô sĩ lẽ mụlé ĩzẽ gá, ĩmi dó sĩ ꞌbụ́ ga ãzíla ĩmi dó sĩ ĩzẽ drị̃ kụ̃ cí. 14 Ímba kámbĩ míní sĩ rijó ala gá rĩ tã ãlá ru ĩminí ĩmĩ tra agá ãngũ ãlu gá, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ cí sĩ ĩmi tã mbajó ãzíla ĩminí ãꞌdị́ ndẽjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩmi idé cãkã ku, Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ru ugoró ujalé ĩminí ku rá.”

Ãzị́táŋá ãzí rĩ kî

15 Mụ́sã jọ bá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ drĩ kí apá ágọ́bị́ ĩꞌbã ãmbógó ru rĩ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ rá, drĩ kí apá mị́rị̃ rú sĩ ru pajó, lẽ ípẽ kí tị vúlêlé ị̃dị́ ku. 16 Icó uꞌálé ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu ĩꞌdiní múké la agá rá.

17 “Ãgọbị jõku ũku Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbã nga kí ãwụ̃ ãngũ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ku. 18 Séndẽ ịsụ́lé ãwụ̃ sĩ rĩ lẽ ájí ĩꞌdi jó Ãdróŋá drị̂ agá sĩ ũyõ najó drị̃ la gá ku. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ gã séndẽ sĩ ụrụꞌbá ụzịjó ꞌdĩ áni rĩ kí úmgbé.

19 “Ídrĩ séndẽ jõku ãkónã jõku ãko cí la fẽ ꞌbá mí ãni Ịsịrayị́lị̃ rú la nî, lẽ íꞌbã ụ̃rọ̃drị́ drị̃ la gá ku. 20 Mí icó ụ̃rọ̃drị́ ꞌbãlé ãko ꞌdĩ áni ꞌdĩ drị̃ gá rá la ãmị́yọ́ŋá ꞌbanî, wó ku la ꞌbá mí ãni Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ nî, mí ũbĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ãzíla Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la dô sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãko pírí míní mụlé ꞌdụlé rĩ kí agá ãngũ míní sĩ mụjó rijó rĩ gá.

21 “Ídrĩ ũyõ na Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá, lẽ íꞌbe ị́jọ́ míní azịlé sĩ ũyõ najó ꞌdã vụ̃rụ́ ku, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ími rụ ũyõ ĩnzõ rụ́ ꞌdĩ sĩ rá, ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí la ídrĩ ũyõ nalé rĩ tã mba ku rĩ gá. 22 Wó ídrĩ ũyõ na ku adru ími drị̃ gá ị́jọ́ ũnzí la rú ku. 23 Wó ídrĩ ũyõ na ími tị sĩ cénĩ ꞌbo, ími vúŋá ꞌbã mba ũyõ míní nalé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá rĩ tã múké-múké.

24 “Ídrĩ mụ mî jĩránĩ ꞌbã ámvụ́ zãbíbũ drị̂ tị gâsĩ, mí icó zãbíbũ ala gá rĩ kí nalé rá, wó lẽ íꞌdụ ãzíla ãkójó sĩ ĩndĩ ku. 25 Ídrĩ mụ mî jĩránĩ ꞌbã ámvụ́ ãná drị̂ tị gâsĩ, mí icó ãnâ ucelé anilé ími drị́ gá nalé rá, be la rá la, ílã ị́lị́ŋá sĩ ku.”

24

Íréŋá ũkú ꞌbã ãni ágọ́bị́ be rĩ

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ícétáŋá sĩ ágọ́bị́ ãzí drĩ ũkú ĩgbã rá ãzíla drĩ vúlé vúlé ru lẽ ĩꞌdi gãlé úmgbé, ãꞌdusĩku ĩꞌdiní ị́jọ́ ãzí ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní ku la ịsụ́jó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, lẽ ꞌbã sĩ wárãgã sĩ ũkú ꞌdã gãjó rĩ drị́ la gá ãzíla ꞌbã pẽ dó sĩ tị la ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá rá. 2 Ũkú ꞌdã drĩ lị́cọ́ ágọ́bị́ ꞌdã drị̂ aꞌbe ꞌbo, drĩ dó mụ ágó ãzí gá, 3 ãzíla ũkû ꞌbã ágó námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ drĩ vâ ĩꞌdi ngụ̃ ũnzí, ágô ꞌbã sĩ wárãgã ĩꞌdi ꞌbã sĩ ũkú ꞌdã gãjó rĩ fẽlé drị́ la gá ĩndĩ, ꞌbã pẽ dó sĩ ĩꞌdi tị ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá rĩ sĩ rá, jõku ágô drĩ drã rá, 4 ágó kãyú ándrá ĩꞌdi gãlépi ꞌdã lẽ ꞌbã ĩgbã ũkú ꞌdã ị̃dị́ ku, lẽ ꞌbã nị̃ rá ũkú ꞌdã dó ãndị́ ru, drĩ ĩꞌdi ĩgbã ĩꞌdiní ũkú ru ị̃dị́, ĩꞌdi adru Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌbá ngụ̃lé ũnzí la rú, lẽ mí idé ũnzĩkãnã ãzí ãmbógó ꞌdĩ áni la ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá ꞌdâ ku.

5 “Ágọ́bị́ ãzí drĩ ũkú ĩgbã úꞌdí, lẽ úpẽ tị la ãꞌdị́ gá ku jõku úfẽ ĩꞌdiní ãzị́ ngalé ũꞌbí kí agá ku, lẽ ꞌba uꞌá drị̃lẹ́mgbọ rú ílí ãlu lị́cọ́ gâsĩ ãzíla ꞌbã fẽ sĩ ãyĩkõ ũkú ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé rĩ ní rá ká.

6 “Ídrĩ ꞌbá ãzí ní dẹ́nọ̃ fẽ, lẽ íꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã írã sĩ ãná ꞌịjó rĩ tị la gá gúrã rú ku, ꞌdĩ la fẽ la mi ꞌbá lị́cọ́ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí ꞌbã ãko kí sĩ uꞌájó ídri rĩ ꞌdụ rá.

7 “Údrĩ ꞌbá ãzí ịsụ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ágọ́bị́ jõku ũkú ru la uzị agá ãtíꞌbó ru séndẽ sĩ, lẽ ꞌbá ꞌbá kí ụzịlépi ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ úꞌdị ĩꞌdi rá, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá.

8 “ꞌBá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ kí lẽ ꞌbã nga kí ị́jọ́ ãzị́táŋá ru ãtalo Lẹ́vị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí fẽlé rĩ kî, lẽ ꞌbã ũbĩ kí ãzị́táŋá mání azịlé ꞌdĩ kí vú múké-múké. 9 Lẽ mí ũrã ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ándrá idélé Míríyãmũ rụ́ gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá sáwã míní ándrá ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi.

10 “Ídrĩ jĩránĩ mídrị̂ ní ãko ãzí fẽ dẹ́nọ̃ rú, lẽ ífi ĩꞌdidrị́ jó agâlé ũkpó sĩ sĩ ãko ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé gúrã rú rĩ aꞌdụ́lé mi ꞌi la ku. 11 Ítẽ ãmvé ꞌdãá ãzíla ífẽ ꞌba aꞌdụ́ ãko ꞌdã ajílé mí rụ́ ꞌdõlé nĩ. 12 ꞌBá ꞌdã drĩ adru lẽmẽrí yã áni, ímba ĩꞌdi ꞌbã bõngó ĩꞌdiní sĩ drị̃ ꞌbejó rĩ tã ị́nị́-ãrã ku. 13 Mí uja ĩꞌdi ꞌbã bõngô ĩꞌdidrị̂lé vúlé ꞌdĩ sĩ ị̃tụ́ ꞌde drĩ ku rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ru drị̃ ꞌbe, ĩꞌdi dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ la dó sĩ adru ị́jọ́ ãlá la Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.

14 “Mí ũnzã ꞌbá lẽmẽrí ãzíla ꞌbá ãzãkoma lẽlépi ãzị́ ngalépi mídrị́ séndẽ sĩ ꞌdĩ kí ku, drĩ táni adru ꞌbá mî ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú la ꞌbã ãzí jõku ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi táwụ̃nị̃ ĩmidrị́ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la agá la. 15 Mí ũfẽ ĩꞌdi ꞌbã ũyá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó rĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ị̃tụ́ ꞌde drĩ ku rú, ãꞌdusĩku tị̃ ásị́ ũyá ꞌdã drị̃ gá. Ídrĩ ũfẽ la ku ĩꞌdi mụ awálé míní Úpí drị̃lẹ́ gá rá ãzíla ꞌdĩ la adru ími ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ũnzí la.

16 “Úꞌdị átẹ́pị kí ãndrẽ be ị́jọ́ ũnzí anzị ꞌbadrị̂ sĩ ku, jõku úꞌdị anzị kí ị́jọ́ ũnzí átẹ́pị ꞌbadrị́ ãndrẽ be rĩ sĩ ku, be la rá la ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã drã ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị gá.

17 “Mí ĩkpã ãmị́yọ́ŋá kí ĩmvú kí abe ĩꞌbã hákĩ drị̃ gá ku, ãzíla íꞌdụ ãwụ́zị́ ꞌbã bõngó sĩ drị̃ ꞌbejó la mọ̃rị́ tị gá ku. 18 Lẽ mí ũrã ị́jọ́ ándrá míní adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ãzíla Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sĩ ími anzéjó ꞌdã ꞌi, ꞌdĩ ị́jọ́ mání sĩ míní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó ngajó ꞌdĩ.

19 “Sáwã míní ãná lãjó ámvụ́ mídrị̂ agá rĩ sĩ, ími drị̃ drĩ ãvĩ sĩ ãná ãzí kí lãjó ku, ãná ãzí drĩ kí ace ími vúlé gâlé cí, ígõ kí lãlé ku. ꞌDã kí dó ãko ru aꞌbelépi ãmị́yọ́ŋá, ĩmvú ãzíla ãwụ́zị́ ꞌbaní rĩ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãzị́ pírí míní ngalé rĩ kí drị̃ gá. 20 Sáwã míní mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ífí ũtĩjó ámvụ́ mídrị̂ agá rĩ sĩ, ígõ álólóke ru acelépi rĩ kí ũtĩlé ị̃dị́ ku, ị́mbị́ la acelépi álólóke rú ꞌdã ꞌba ace kí dó ãmị́yọ́ŋá ꞌbaní ĩmvú kí abe ãzíla ãwụ́zị́ kí trũ. 21 Míní zãbíbũ ãka ũtĩ agá ámvụ́ mídrị̂ agá rĩ gá, ígõ álólóke ru acelépi rĩ kí ũtĩlé ị̃dị́ ku, ị́mbị́ la acelépi álólóke rú ꞌdã ꞌba ace kí dó ãmị́yọ́ŋá ꞌbaní, ĩmvú kí abe ãzíla ãwụ́zị́ kí trũ. 22 Lẽ mí ũrã ị́jọ́ ándrá míní adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ bã sĩ mání sĩ míní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó ngajó ꞌdĩ.”

25

Drị̃rịma fẽ jó kẹ̃lị́ká sĩ rĩ

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌBá ị̃rị̃ drĩ kí ị́jọ́ ịsụ́ kí drĩdríŋĩ gá, ꞌbã agụ kí ị́jọ́ la amálé ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbadrị́, ãzíla ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ drĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ amá ꞌbo, ꞌbã aꞌbe kí ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ rá ãzíla ꞌbã lị kí ị́jọ́ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ drị̃ gá. 2 Drĩ sĩ adru ágọ́bị́ ị́jọ́ idélépi ũnzí rĩ ị̃ndụ́ cojó, lẽ ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbã fẽ kí ꞌbã la ru vũ gá ãzíla úco dó sĩ ị̃ndụ́ la ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ drị̃lẹ́ gá. Kãlãfe kẹ̃lị́ká drị́ sĩ ĩꞌdi ị̃ndụ́ cojó rĩ la adru ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã izalé rĩ ꞌbã úmgbó sĩ. 3 Ícó drị̃ la gá kẹ̃lị́ká ꞌbã kãlãfe lịlẹ́ ũꞌbí ru rá, wó rá la ꞌbã alị kãlị́sụ ku ãꞌdusĩku, drĩ alị rá, ĩꞌdi drị̃nzá ají ꞌbá ị́jọ́ izalépi rĩ ní ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá rá.

4 “Mí úmbé jõ mọ́nị̃gọ́ ãná tulépi rĩ ꞌbã tị cí sĩ ĩꞌdi atrịjó ãná naŋá gá ku.

Únere fiŋá

5 “ꞌBá ádrị́pị rú ị̃rị̃ la drĩ kí uꞌá ãngũ ãlu gá wó ãzí ãlu rĩ drĩ drã rá drĩ ngọ́tị́ŋá aꞌbe ku, ꞌbá ãzí lị́cọ́ ndú gá la ꞌbã fi ũkú ĩꞌdi ꞌbã aꞌbelé rĩ nĩ ku; ĩꞌdi ãzị́ ágọ́bị́ drãlépi rá rĩ ꞌbã ádrị́pị̃ ãni sĩ ãwụ́zị́ ꞌdĩ fijó sĩ anzị tịjó ádrị́pị̃ drãlépi rá rĩ nî. 6 Ngọ́tị́ ágọ́bị́ ĩꞌbã kí tịlé drị̃drị̃ rĩ ála ĩꞌdi lã ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã ngọ́tị́ ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã anụ́ rú dó sĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ꞌdâ ku be nĩ.

7 “Wó ágọ́bị́ drãlépi rá rĩ ꞌbã ádrị́pị drĩ gã ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã filé úmgbé, ãwụ́zị̂ ꞌbã mụ ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ tị gá rĩ ꞌba rụ́ ãzíla ꞌbã jọ ĩꞌbaní, ‘Mâ únere gã áma filé sĩ anzị tịjó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị̃ drãlépi rá rĩ rụ́ ajíjó Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ úmgbé.’ 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ tị gá rĩ ꞌbã umve kí ágọ́bị́ drãlépi rá ꞌdã ꞌbã ádrị́pị̃ ꞌi sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be. Drĩ gã kpere ãwụ́zị́ ꞌdã filé úmgbé, 9 ãwụ́zị́ ádrị́pị̃ ꞌbã aꞌbelé rĩ ꞌbã mụ ĩꞌdi rụ́ ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ tị gá rĩ kí drị̃ gâsĩ, ꞌbã ãtrũ ŋĩlâ únẽrê ꞌbã pá ãlu rĩ gá rĩ rá, ꞌbã wi sụ̃sụ́ ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị gá ãzíla ꞌbã jọ, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ ngalé ꞌbá gãlépi ádrị́pị̃ drãlépi rá rĩ ní anzị tịjó úmgbé sĩ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ajíjó rĩ ụrụꞌbá gá rĩ ꞌi.’ 10 Ála mụ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ nị̃lé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ lị́cọ́ sĩ ágọ́bị́ ala gá rĩ ꞌbã pá gá ŋĩlâ trũjó rá rĩ rú.

Ãzị́táŋá ãzí ndú-ndú rĩ kî

11 “Ãgọbị ị̃rị̃ drĩ kí rũ co ãzíla ũkú ágọ́bị́ ãlu rĩ drị̂ drĩ amụ́ ĩꞌdi ꞌbã ágô apálé ágọ́bị́ ĩꞌbã kí rũ cojó rĩ drị́ gá drĩ ágọ́bị́ ãzí ꞌdã rụ́ pálé gá ũkpó sĩ, 12 ĩꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ũkú ꞌdã drị̃ gá ku, ĩlị drị́ la rá.

13 “Lẽ mí adru ãko sĩ ãko kí ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó rĩ kî trũ mídrị́ bẹ́gị̃ agá ị̃rị̃ ãzí rĩ la adru ãnzị rú ãzí rĩ ĩpé ru la ku. 14 Lẽ mí adru ãko sĩ ãko kí ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó rĩ kí abe ị̃rị̃ mídrị́ jó agá, ãzí rĩ la adru mgbọrú ãzí rĩ la dó sĩ adru ĩmbíráŋá ru íni la ku. 15 Mí ayú ãko sĩ ãko ụ̃ꞌbị̃jó múké ꞌbá najó ku íni rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá. 16 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ ꞌbá ꞌbá kí ũnzãlépi rĩ ũnzí.

Ãzị́táŋá fẽlé ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú rĩ kí ụꞌdị́jó rá rĩ

17 “Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú rĩ ꞌbã kí idélé ĩmi rụ́ gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá sáwã ĩmĩ ãgõjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ. 18 Idé kí ándrá ụ̃rị̃ Ãdróŋâ sĩ ku ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụꞌdị́ kí ándrá ꞌbá ãndẽlépi rá amụ́lépi jãjã rú vúlêlé rĩ kí pírí rá. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drĩ míní ãngũ fẽ ãzíla drĩ fẽ la ãngũ ꞌba adru ị̃gbẹ́ ru mẹ́rọ́ꞌbá mídrị́ ími andre gá rĩ kí drị́ gá rĩ sĩ ꞌbo, lẽ mí ụꞌdị́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú ꞌdĩ kí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí agá dó sĩ ị́jọ́ kí drị̃ gá ị̃dị́ ku be nĩ. Mí ãvĩ jõ ị́jọ́ ꞌdĩ ku!

26

Ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ kí ãlu mụdrị́ drị̂ be

1 “Ídrĩ ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ ꞌdụ mî ãko rú sĩ rijó ala gá ꞌbo, 2 lẽ mí ají ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ míní atrálé ámvụ́ agâlé ãkónã ãlu-ãlu míní salé rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí gụ́fá sĩ. Ímụ kî trũ ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi rụ́ ị̃nzị̃jó rĩ gá. 3 Ímụ átáló drị̃lẹ́ ru sáwã ꞌdã sĩ rĩ rụ́ ãzíla íjọ ĩꞌdiní, ‘Má ají fẽtáŋá ꞌdĩ ãndrũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní sĩ iꞌdajó má afí dó ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó ãmã áyị́pịka ꞌbaní ꞌi fẽ la ãmaní rĩ gá ꞌbo.’ 4 Átáló la dó gụ́fâ ꞌdụ ími drị́ gá rĩ sĩ ãzíla ĩꞌdi dó ĩꞌdi ꞌbã ãlĩtárĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ drị̃ gá.

5 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó ị́jọ́ ꞌdĩ jọ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá: ‘Mâ áyị́pị ꞌi ándrá ꞌbá Ãrãménĩyã rú ãngũ pilépi la, ꞌdụ ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí trũ mụjó Mị̃sị́rị̃ gá. Sáwã ĩꞌbã kí mụjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ kí kãlãfe ándrá were rú, wó acá kí dó sụ́rụ́ ãmbógó ãzíla ũkpó la rú. 6 Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ fẽ kí ãmaní ũcõgõ ãzíla ꞌbã kí ãma ãzị́ ngalé ãtíꞌbó ru. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma awá Úpí Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ rụ́. Are áwáŋá ãmadrị̂ rá ãzíla ndre drị̃cịŋá, ũcõgõ, ãzíla ĩkpãŋá sĩ ãma ĩkpãjó rĩ rá. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí fẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí acálé ụ̃rị̃ ãmbógó la sĩ tálí ĩꞌdidrị́ ũkpó rĩ kí sĩ, ãzíla Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ, anzé dó sĩ ãma drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rá. 9 Ají ãma ꞌdâ ãzíla fẽ ãmaní ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãnụ́ ꞌbã sĩ rajó lé be ꞌdĩ ꞌi. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ajị́ dó úꞌdîꞌda Úpí ní ãkónã drị̃drị̃ ãfũlépi ĩꞌdi ꞌbã fẽlé mání rĩ ꞌi.’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íꞌbã dó gụ́fâ ꞌi Úpí Ãdróŋá mídrị̂ bã drị̃lẹ́ gá ãzíla ísu dó drị̃ vũ gá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. 11 Ífẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní ãwãdĩfô ãko ũniyambamba rú ĩꞌdi ꞌbã fẽlé míní ãzíla lị́cọ́ mídrị̂ ní rĩ kí sĩ; ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã amụ́ kí ãyĩkõ idélé ĩndĩ.

12 “Ílí na ãlu-ãlu sĩ, lẽ ífẽ ãlu mụdrị́ ãkónã mídrị́ ãfũlépi rĩ drị̂ kí ꞌbá Lẹ́vị̃ rú, ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru, ꞌbá ĩmvú ru ãzíla ꞌbá ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbaní, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ táwụ̃nị̃ cí ĩꞌbã kí adrujó rĩ gá, kí dó sĩ ãko cí ĩꞌbã kí lẽlé nalé rĩ ịsụ́ rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, 13 íjọ dó, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní, ‘Áfẽ dó úꞌdîꞌda ãlu mụdrị́ drị́ mádrị́ ãlápítí rĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú, ãmị́yọ́ŋá ru, ĩmvú ru ãzíla ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbaní cécé míní azịlé mání rĩ áni. Má ãvĩ ị́jọ́ kí ãzí ãlu la drị̃ gá ku. 14 Ána ị́mbị́ la ãlá rĩ sáwã mání ꞌbá mádrị́ drãlépi rá rĩ awájó rĩ sĩ ku; áꞌdụ wókõ la ãzí sáwã mání adrujó ãndị́ ru rĩ sĩ ku ãzíla áfẽ wókõ la ãzí ídétáŋá ru ꞌbá drãlépi rá rĩ ní ku. Áfẽ ãrútáŋá Úpí Ãdróŋá mádrị̂ ní rá; ánga ị́jọ́ pírí míní azịlé mání rĩ kí rá. 15 Mí andré drĩ ãngũ angájó ꞌbụ̃ gá, ãngũ míní uꞌájó ãlápítí ꞌdã gâlé, ãzíla íwi sụ̃sụ́ ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní ãzíla ãngũ míní fẽlé ãma ní rĩ drị̃ gá cécé míní ándrá ũyõ la najó ãmã áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni, ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá.’

Ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí vú

16 “Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ azị míní sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbajó pírí; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ímba dó sĩ kí tã ími ásị́ pírí sĩ ãzíla ími ídri pírí sĩ. 17 Ãndrũ ĩmi ãꞌị̃ dó Úpí ꞌi Ãdróŋá ĩmidrị̂ rú ꞌbo; ĩna vâ ũyõ sĩ jọjó la ĩmi mụ ĩꞌdi ị̃nzị̃lé rĩ gá rá, sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbajó pírí, ãzíla ãzị́táŋá pírí ĩꞌdi ꞌbã fẽlé rĩ kí ngajó. 18 Ãndrũ Úpí lã dó mi ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ụ̃rọ̃drị́ ru la rú ꞌbo cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé míní rĩ áni; ãzíla fẽ míní ãzị́táŋá sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó pírí. 19 Ĩꞌdi ími ꞌbã ãmbógó ru sụ́rụ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã ũꞌbãlé ꞌdĩ ꞌbaní ãndânĩ, ãzíla mi dó rụ́ kụma ají ị̃nzị̃táŋá be ĩꞌdiní. Mi dó sĩ adru ꞌbá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ãni ãlá rĩ rú cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ áni.”

27

Ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩjó Írã drị̃ gá rĩ

1 Mụ́sã kí ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe jọ kí ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmba ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ãndrũ ꞌdĩ kí tã pírí. 2 Ụ́ꞌdụ́ míní Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zajó ãzíla fijó ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ agá rĩ sĩ, mí ịꞌdị írã ꞌbara la kí ãzíla mí ase kí ụrụꞌbá cí. 3 Írã ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá mí ũsĩ ãzị́táŋá ãzíla ímbátáŋá ꞌdĩ kí pírí. Sáwã míní fijó ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ be Úpí Ãdróŋá mí áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã azịlé míní rĩ áni rĩ gá, 4 ídrĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ za ꞌbo, mí ịꞌdị írã ꞌdĩ kí ꞌBé Ĩbálĩ drị̃ gá, cécé mání ãndrũ azịlé míní ꞌdĩ áni ãzíla mí ase írã ꞌdĩ kí ụrụꞌbá cí. 5 ꞌDãá ísị ãlĩtárĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní írã upalé aya sĩ ku rĩ kí sĩ, 6 ãlĩtárĩ míní sịlé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní rĩ lẽ ꞌba adru írã upalé ku rĩ sĩ. Ãlĩtárĩ míní sịlé rĩ gá ꞌdãá mi dó sĩ mání ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivé, 7 ãzíla mí idé ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ꞌdãá, ína ĩꞌdi ꞌbá kí abe ãzíla mí adru ãyĩkõ ãmbógó la sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá. 8 Ísĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌdĩ drị̂ kí pírí tọndọlọ írã míní mụlé sịlé rĩ kí drị̃ gá múké-múké ꞌbá ꞌbã lã kí rû sĩ kí ị́jọ́ ãzí kóru benĩ.”

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã kí ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ kí abe jọ kí Ịsịrayị́lị̃, “Mí are drĩ ãma! Ãndrũ mí acá ꞌbá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ãni la rú ꞌbo; 10 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí are Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị ãzíla ímba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání mụlé fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã pírí.”

Ãdróŋá la ꞌbá ĩꞌdi tị gãlépi úmgbé rĩ ní drị̃rịma fẽ rá

11 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî, 12 “Ĩdrĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ za ꞌbo, ínátị Sị̃mọ́nị̃ drị́, Lẹ́vị̃ drị́, Yụ́dã drị́, Ĩsãkárĩ drị́, Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ ãzíla Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌbã tu kí pá ꞌBé Gẹ̃rị̃zị́mụ̃ drị̃ gá sĩ sụ̃sụ́ ãlá rĩ wijó ꞌbá kí drị̃ gá. 13 Ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́, Ásẹ̃rị̃ drị́, Zãbụ̃lọ́nị̃ drị́, Dánĩ drị́ ãzíla Nãfũtálĩ drị̂ ꞌbã tu kí pá ꞌBé Ĩbálĩ drị̂ drị̃ gá sĩ áwãtáŋá wãjó.

14 “ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí:

15 “ ‘ꞌBá ãlị́gọ́ ru íꞌdá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ idélépi írã sĩ, báwũ sĩ jõku aya sĩ ãzíla íꞌdá ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩꞌdidrị́ sĩ rĩ ị̃nzị̃lépi ũní-ũní ru rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá; Úpí ngụ̃ íꞌdá ị̃nzị̃jó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá rĩ ũnzí.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

16 “ ‘ꞌBá átẹ́pị̃ kí tị arelépi ãndrẽ be ku rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

17 “ ‘ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ꞌbã írã lõkókõrí iꞌdalépi rĩ nzelépi rá rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

18 “ ‘ꞌBá ꞌbá mịfị́ kóru rĩ drị̃ ꞌdelépi gẹ̃rị̃ ndú gâsĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

19 “ ‘ꞌBá ãmị́yọ́ŋá, ĩmvú ãzíla ãwụ́zị́ kí ị́jọ́ lịlẹ́pi pịrị ku rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

20 “ ‘ꞌBá drị̃nzá fẽlépi átẹ́pị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã rũ lajó ụ́kụ́pị̃ sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

21 “ ‘ꞌBá ru lalépi ãnãkpá sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

22 “ ‘ꞌBá ru lalépi ámvọ́pị̃ sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

23 “ ‘ꞌBá ru lalépi ĩdrâ sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

24 “ ‘ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ꞌdịlépi ũní rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí jọ kí ‘Ámĩnã!’

25 “ ‘ꞌBá séndẽ sĩ ꞌbá mịfị́ sajó rĩ ꞌdụlépi sĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ꞌdịjó rá rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’

26 “ ‘ꞌBá Ãdróŋá tị arelépi ku ãzị́táŋá ãzíla ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbalépi ku rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’ ”

28

Ãdróŋá la ĩminí Ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ rá ĩdrĩ tị la are rá rĩ gá

1 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị are ãꞌị̃táŋá sĩ ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mba rá, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ími ꞌbã adrulé sụ́rụ́ ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí ãmbógó ru ãndânĩ. 2 Mí are Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã tị, ĩꞌdi dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãzíla ãko ꞌdĩ kí dó sĩ acá mí ãni la rú:

3 “Úpí mídrị̂ la sụ̃sụ́ wi míní táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí drị̃ gá ámvụ́ ĩmidrị̂ kí abe.

4 “Úpí la ĩminí sụ̃sụ́ wi sĩ anzị kí tịjó ũꞌbí ru, ĩꞌdi ĩminí ãkónã kí fẽ kalé ĩyõ rú, ĩꞌdi tị́ ãzíla kãbĩlõ ĩmidrị̂ ꞌbaní fẽ kpẹ̃lé wẽwẽ rú.

5 “Úpí la ĩminí sụ̃sụ́ wi ãzíla ãkónã ĩminí nalé rĩ kí adru ĩyõ rú ĩminí calépi rĩ sĩ.

6 “Mi adru drị̃lẹ́ba rú míní afí agá ãzíla mi adru drị̃lẹ́ba rú míní fũ agá.

7 “Úpí la fẽ mi mẹ́rọ́ꞌbá amụ́lépi mí rụ́ ãꞌdị́ gá rĩ kí ndẽ rá. Mẹ́rọ́ꞌbá kí amụ́ mí rụ́ ãꞌdị́ gá gẹ̃rị̃ ãlu gâsĩ, wó kí apá mídrị́ gẹ̃rị̃ ndú-ndú gâsĩ.

8 “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la míní sụ̃sụ́ wi ãngũ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé míní rĩ gá ãzíla ãkónã kí sĩ ka múké. Jó jõku ĩrá míní ãkónã ꞌbãjó rĩ kí ga ãkónã sĩ tré-tré sụ̃sụ́ ĩꞌdi ꞌbã wilé rĩ sĩ.

9 “Ídrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị are ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mba rá, ĩꞌdi ími ꞌbã adrujó ꞌbá ĩꞌdi ãni ãlá rĩ rú cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá ũyõ la najó rĩ áni. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ ndre la rá Úpí pẽ mi ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru ãzíla kí dó acá ụ̃rị̃ sĩ. 11 Úpí la míní anzị kí fẽ wẽwẽ rú, tị́ kí fẽ tịlé ũꞌbí ru ãzíla ãkónã fẽ kpẽté-kpẽté ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ najó mî áyị́pịka ꞌbaní ꞌi mụ fẽlé la míní rĩ gá. 12 Úpí la míní uzogó ꞌbụ̃ gá rĩ tị nzị̃ ꞌdịlé áyi múké rĩ gá ãzíla ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã ãzị́ pírí míní ngalé rĩ kí drị̃ gá. Mi mọ̃rị́ fẽ sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbaní, wó mí icó mọ̃rị́ aꞌị́lé sụ́rụ́ ãzí drị́ ku. 13 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ími ꞌbã sụ́rụ́ kí agá ꞌdâ adrulé drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ pírí kî sĩ, mí icó adrulé ꞌbá kí vúlé gá ku. Mi ꞌbé adru ãko trũ ãzíla ị́jọ́ ãzí icó ími ndẽlé ku ídrĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí vú ũbĩ ásị́ pírí sĩ rá rĩ gá. 14 Wó lẽ ígã jõ ãzị́táŋá mání mụlé fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la gẹ̃rị̃ ãzí sĩ jõku míní ị̃nzị̃táŋá fẽjó ãzíla ãzị́ ngajó ãdroŋa ãzí ꞌdĩ ꞌba ní rĩ sĩ ku.”

Áwãtáŋá ịsụ́lé Ãdróŋá tị gãŋá sĩ rĩ

15 Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị gã úmgbé ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí ãꞌị̃ ku, áwãtáŋá ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí ími rụ rá:

16 “Úpí la ãngũ míní ãzị́ ngajó táwụ̃nị̃ rú ãzíla ámvụ́ ru rĩ kí wã pírí rá, málĩ icó kí míní ãfũlé kí agá ku.

17 “Úpí la ími wã rá, ãná ãzíla ãkónã míní nalé rĩ icó kí adrulé míní calépi rĩ sĩ ku.

18 “Úpí la anzị mídrị̂ kí wã ãkónã kí trũ rá. Ĩꞌdi Ãnãkpá tị́ ru ãzíla kãbĩlõ rú ꞌdĩ kí wã rá.

19 “Ĩꞌdi ími wã míní afí agá ãzíla míní fũ agá.

20 “Ĩdrĩ ị́jọ́ ũnzí kí nga ãzíla Úpí gã úmgbé, ĩꞌdi áwãtáŋá, ũcõgõ ãzíla drị̃nama ají ãzị́ pírí ĩminí ngalé ĩmi drị́ sĩ rĩ kí agá kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá pírí gbõŋáŋá ru. 21 Úpí la ĩyéngã tị ãpẽ ĩyéngã vúlé gá ĩmi rụlé ị̃ndụ́ ceŋá kóru kpere ĩꞌdi ꞌbã ĩmi ị̃lị̃kị̃ agá pírí ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩminí la rú rĩ gá. 22 Úpí la ĩmi co ĩyéngã sĩ, ĩmi ụrụꞌbá kí ãvõ-ãvõ ãzíla ĩmi ụrụꞌbá la ko tị̃rị̃-tị̃rị̃. Ĩꞌdi ị̃tụ́kã ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ ãcíꞌbíríto rĩ kí tị ãpẽ ãkónã ĩmidrị̂ kí izalé. Ãko ꞌdĩ kí ru idé ĩmi abe íni kpere ĩminí ũdrã agá pírí. 23 ꞌBụ̃ ĩmi drị̃ gá rĩ la adru cécé bũrônzĩ áni ãzíla vũ ĩmidrị̂ la umba ũkpómgboroto rú aya áni. 24 Uzogó kẹ̃jị́ gá Úpí la ĩminí pụ́trụ́ ãzíla cínákí fẽ ꞌdịlé angájó ꞌbụ̃ agâlé kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá.

25 “Úpí la fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị́ amụ́lépi ĩmi rụ́ ãꞌdị́ gá rĩ kí ĩmi ndẽ rá. Ĩmi mẹ́rọ́ꞌbá kí gbẹ gẹ̃rị̃ ãlu rĩ gâsĩ, wó ĩmi apá ĩꞌbadrị́ gẹ̃rị̃ ndú-ndú gâsĩ, ãzíla ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelépi rá rĩ kí ụ̃rị̃ ãmbógó la kí rụ ị́jọ́ ru ngalépi ĩmi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kî sĩ. 26 Ĩdrĩ ũdrã ꞌbo, núgúnúke ꞌbụ̃ gá rĩ kí ụ̃bọ̃gụ̃ abe kí amụ́ ĩmi ĩzá ucelé nĩ ãzíla ꞌbá ãzí amụ́lépi núgúnúke kí adrolépi ĩmĩ ãvũ drị̃ gá ꞌdãá rá la kí adru ꞌdá yụ. 27 Úpí la kụ̃rụ́tẹ́ tị ãpẽ ĩmi ụrụꞌbá gá ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ áni. Ĩꞌdi fẽ ĩmi ụrụꞌbá la ụ̃kpẹ̃ ãkõzá ru. Ĩmi ụrụꞌbá la ura ị̃vị̃ rú ãzíla ĩmi ĩmi ũvĩ ãrí trũ wó jụ́wẹ̃ ꞌdĩ icó walé ku. 28 Úpí la fẽ la aza la fi ĩmi drị̃ gá cí, ĩꞌdi ĩmi mịfị́ kí ãzụ̃ cí ãzíla ĩmi drị̃ la ru iza kpékpé. 29 Drĩ táni adru ị̃tụ́ sĩ mi mụ ãngũ ụmvị́ trũ ꞌbá mịfị́ kóru rĩ áni ãzíla mí icó gẹ̃rị̃ tá míní lẽjó mụjó rĩ ịsụ́lé ku. Ĩmi icó drị̃lẹ́ba málĩ drị̂ ịsụ́lé ãzị́ pírí ĩminí ngalé rĩ kí agá ku. Ála ĩmi ĩkpã ãsị̃ŋá kóru, ãko ĩmidrị̂ kí ála kí ra rá ãzíla ꞌbá ãzí ãlu icólépi ĩmi ãzã kolépi rá la la adru ꞌdá yụ.

30 “Mi tátí dó lẽ ĩzóŋá ãzí ꞌdụlé míní ũkú ru rá wó ꞌbá ãzí ndú la la uja ĩꞌdi ꞌdụlé ĩꞌdiní ũkú ru nĩ. Mi jó sị rá wó mí icó uꞌálé ala gá ku. Mi ámvụ́ zãbíbũ drị̂ agá zãbíbũ kí sa rá wó mí icó ãka la kí nalé ãluŋá la ku. 31 Tị́ ĩmidrị̂ kí ála kí ụlị́ ĩmi drị̃ gâsĩ wó ĩmi icó kí ãzí ãlu la ꞌbã ĩzá nalé ku. Kãyĩnõ ĩmidrị̂ kí ála kí ꞌdụ ĩmi dị̃ kí ndre sĩ ãzíla ícó kí umvilé ĩmidrị́ vúlé ku. Kãbĩlõ ĩmidrị̂ kí ála kí fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbaní ãzíla ꞌbá ãzí icólépi ĩmi ãzã kolépi rá la kí adru yụ 32 Anzị ãgọbị ĩmidrị̂ kí izonzi ĩmidrị̂ kí abe ála kí fẽ ãtíꞌbó ru sụ́rụ́ ãzí gá ĩmi dị̃ kí ndre sĩ. Ụ́ꞌdụ́ pírí ĩmi mịfị́ la adru gẹ̃rị̃ gá ĩꞌbã ãgõŋá drị̃ tẽjó ĩmi ĩꞌbã ãgõŋá ũtẽ tí. 33 Sụ́rụ́ ãzí ĩminí nị̃lé ku la kí amụ́ ãzíla kí ãkónã ĩminí ãzị́ la kí ngajó ũkpó sĩ sĩ kí sajó rĩ kí palé rá, kí ĩmi ĩkpã ásị́ ũnzí sĩ ãzíla kí ĩmi rụ drị́ ũkpó sĩ. 34 Ị́jọ́ ĩminí ũcõgõ ndrejó ĩmi mịfị́ sĩ ꞌdĩ la fẽ ĩminí azalé rá. 35 Úpí la kụ̃rụ́tẹ́ tị ãpẽ ĩmi ụrụꞌbá gá. Ĩꞌdi fẽ ĩmi ụrụꞌbá la ụ̃kpẹ̃ ãkõzá ru iꞌdójó ĩmi pá alé gá kpere drị̃kã gá wó jụ́wẹ̃ ꞌdĩ icó walé ku.

36 “Úpí la ĩmi dro ũpi ĩmidrị́ ĩminí ũꞌbãlé rĩ kí abe sụ́rụ́ ĩminí nị̃lé ĩmi áyị́pịka kí abe ku rĩ kí agá ĩmi dó sĩ acá ãtíꞌbó ru. Ĩmi mụ ãdroŋa ãzí idélé báwũ sĩ ãzíla írã sĩ rĩ kí ị̃nzị̃lé ãzíla ãzị́ ngalé ĩꞌbaní ꞌdãá. 37 ꞌBá Úpí ꞌbã sĩ ĩmi drojó ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá rĩ kí idé drị̃nzá ãmbógó la sĩ ị́jọ́ ru idélépi ĩmi ụrụꞌbá ꞌdĩ kí sĩ; kí ĩmĩ gụgụ̃ ãzíla kí ĩmi ide-ĩdẽ.

38 “Ĩmi ũri kpẹ̃ ámvụ́ kí agá wẽwẽ rú wó ĩmi ãkónã la kí atrá wereŋá ru ãꞌdusĩku úmbí ꞌbã kí najó rá rĩ sĩ. 39 Ĩmi ámvụ́ ãzị́ nga sĩ zãbíbũ sajó rá ãzíla ĩmi kí tã mba múké rá wó ĩmi icó kí sụ́ mvụlé wáyĩnĩ rú jõku ãka la nalé ku ãꞌdusĩku ụ̃ꞌbụ la kí ũsõ rá. 40 Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ la zo ãngũ ĩmidrị̂ agá pírí, wó ĩmi icó ãdu la nalé ku ãꞌdusĩku mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌbã ãka la kí zõ nị kí drĩ ku rú. 41 Ĩmi anzị kí tị rá, wó mẹ́rọ́ꞌbá kí amụ́ kí ꞌdụlé rá, kí dó sĩ acá mãbụ́sụ̃ arụ́lé ãꞌdị́ gá rĩ kí rú. 42 Ife ãzíla ãkónã ĩmidrị́ ámvụ́ agá rĩ kí Úmbí la kí na pírí.

43 “ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ãngũ ĩmidrị̂ agá rĩ kí acá kụ́rẹ́nị́ ru ãzíla ma kí ꞌbã ĩmi drị̃lẹ́ gá wó ĩmi adru kí pálé gá. 44 Kí ĩminí séndẽ fẽ dẹ́nọ̃ rú rá wó ĩmi icó ĩꞌbaní dẹ́nọ̃ fẽlé ku. Ãsị̃jó kí adru ꞌbá ĩmi drị̃ celépi rĩ kî rú, wó ĩmi dó acá kótẽ rú.

45 “Áwãtáŋá ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí amụ́ ími drị̃ gá, kpere ĩꞌbã kí ími rụ agá ãzíla kí ími ị̃lị̃kị̃ rá ãꞌdusĩku mí are Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị ãzíla ímba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé míní rĩ kí tã ku. 46 Áwãtáŋá ꞌdĩ kí amụ́ pírí ícétáŋá ru ãzíla bị́lẹ́ ị̃ndụ́lima rú ĩmi drị̃ gá anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ. 47 Míní ãzị́ ngajó Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ní ásị́ ãyĩkõ rú sĩ ãzíla ãyĩkõ sĩ sáwã míní adrujó málĩ trũ rĩ sĩ ku rĩ sĩ. 48 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí la ĩminí mẹ́rọ́ꞌbá kí tị ãpẽ ĩmi ꞌdụlé ĩmi dó sĩ mụ ãzị́ ngalé ĩꞌbaní, ãbị́rị́ agá, ị̃yị́vị́ trũ ãzíla ĩdrĩ átã adru pílílí ru ãzíla ãko ãzí kóru. Úpí la fẽ la mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ĩminí cãndí fẽ ãzíla kí ĩminí ũcõgõ fẽ kpere ĩminí ũdrã agá.

49 “Úpí la sụ́rụ́ ĩminí adrujó ĩꞌba abe rá-rá rú la kí ají angájó ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ãsị̃ agá, kí zõ ĩmi drị̃ gá yụ́kụ́ ꞌbã ꞌdejó ãꞌụ́ drị̃ gá rĩ áni, sụ́rụ́ ĩminí tị ĩꞌbã kí jọlé rĩ vãjó ku la, 50 Sụ́rụ́ ãzí ĩminí icólé drị̃ tẽlé ku ãzíla icólépi ꞌbá ĩyõ kí rulépi ku jõku ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbãlépi anzị kí drị̃ gá ku la kî. 51 Kí ãnãkpá ĩmidrị̂ kí na ãzíla kí ãkónã ĩmidrị́ ámvụ́ agá rĩ kí upa rá kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá. Icó kí ĩminí ãko ãzí ífí ãlu la aꞌbelé ku; ãná, wáyĩnĩ úꞌdí, ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ jõku kãjóŋá kí kãbĩlõmvaka kí abe kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá. 52 Sụ́rụ́ ꞌdĩ kí táwụ̃nị̃ mídrị̂ kí andre ce trộkị́lịrị cí kpere mére Bõrõ rú míní sịlé trộkị́lịrị cí ími ásị́ ꞌbã sĩ mbajó ũkpó ru ꞌdĩ kí andi agá. Kí táwụ̃nị̃ mídrị̂ kí andre ce ãngũ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí abe trộkị́lịrị cí.

53 “Mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ími drị̃ gá ũcõgõ ajíjó ĩꞌbã kí ími andre cejó trộkị́lịrị cí rĩ sĩ, mi dó ũri ãfũlépi ími ụrụꞌbá gá rĩ kí na, mi anzị ãzíla izonzi mídrị́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí ꞌbã ĩzá na. 54 Ágọ́bị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ ĩmi agá ꞌdâ ãndânĩ rĩ ásị́ la icó adrulé ị̃gbẹ́ ru ádrị́pị ní, ũkû ní jõku anzị ĩꞌdidrị́ acelépi ídri rĩ ꞌbaní ku. 55 Ágọ́bị̂ la gã ĩzá ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã nalé rĩ drị̂ fẽlé ĩꞌba ãzí ãlu la ní úmgbé ãꞌdusĩku ãko ãzí ndú la ꞌbã acejó ĩꞌdiní ku mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí ĩꞌdi ĩcãndĩjó ãzíla cejó trộkị́lịrị rĩ sĩ. 56 Ũkú ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ ĩmi agá ꞌdâ ãndânĩ, ru pá alé sĩ vũ tulépi ku rĩ ásị́ icó adrulé ị̃gbẹ́ ru ĩꞌdi ꞌbã ágô ĩꞌdiní lẽlé ambamba rĩ ní jõku ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị ãzíla ị̃zẹ́pị ní ku. 57 Ĩꞌdi anzị ꞌbã ũtu ãzíla ũrekeŋá ĩꞌdiní tịlé rĩ kí na ũní-ũní ru ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbã kí ĩmi cejó trộkị́lịrị cí rĩ sĩ.

58 “Ídrĩ ímbátáŋá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ agá rĩ kí vú ũbĩ ásị́ pírí sĩ ãzíla ídrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã rụ́ ũniyambamba rĩ ị̃nzị̃ ku, 59 Úpí la míní ãyánĩ ãzíla jụ́wẹ̃ ãzí icólé ĩdãwãlé ku rĩ kí tị ãpẽ ími drị̃ gá anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe. 60 Ĩꞌdi ími drị̃ gá ĩyéngã ũnzí ándrá míní nị̃lé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí ají ãzíla ãyánĩ ꞌdĩ icó kí walé ku. 61 Úpí la míní ãyánĩ ũví ndú-ndú ãzíla jụ́wẹ̃ ãzí ꞌbání rụ́ ũlũlé bụ́kụ̃ sĩ ãzị́táŋá ãzíla ímbátáŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩjó rĩ agá ku ꞌdĩ kí tị ape ími ị̃lị̃kị̃lé rá. 62 Ídrĩ táni kpẹ̃ lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí áni, ími agá ꞌdâ ꞌbá were la kí mụ acelé ídri rú nĩ ãꞌdusĩku mí are Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị ku. 63 Cécé Úpí ꞌbã adrujó ãyĩkõ sĩ ími fẽjó adrujó málĩ trũ ãzíla kãlãfe mídrị̂ ꞌbã kpẹ̃jó rĩ áni, gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi adru ãyĩkõ sĩ ími andijó ãzíla ími ị̃lị̃kị̃jó. Ĩꞌdi ími unze ízókí trũ ãngũ míní mụlé ꞌdụlé mí ãni la rú rĩ gá.

64 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí la ĩmi iré sụ́rụ́ pírí kí agá, iꞌdójó wókõ ãlu rĩ gá cajó ãzí rĩ gá. Ãngũ ĩꞌdi sĩ ĩmi drojó rĩ gá, ĩmi mụ ãzị́ ngalé ãdroŋa idélé ife sĩ ãzíla írã sĩ, ãdroŋa ĩmi jõku ĩmi áyị́pịka ꞌbã kí ị̃nzị̃lé ku rĩ ꞌbanî. 65 Ĩmi icó ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé ãngũ ãzí gá ku, ãngũ ãzí ĩminí umvelé ĩminí la la adru yụ; Úpí la ĩmi fẽ adrujó ũrãtáŋá sĩ, ĩmi adru ásị́ tị̃ŋá kóru ãzíla ĩmi ásị́ la dó umvú-umvû. 66 Ídri ĩmidrị̂ agá ĩmi drị̃ la ru iza ị̃ndụ́ ceŋá kóru, ị̃tụ́ kí ị́nị́ be ĩmi uꞌá ụ̃rị̃ drãdrị̂ agá ásị́ ꞌbãŋá ko ru. 67 Ĩmi ásị́ la umvú ụ̃rị̃ sĩ ãko pírí ĩminí ndrelé rĩ kî sĩ. Ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ĩmi tátí lẽ la ĩndró ꞌbã acá nĩ, wó ĩndró ãlu-ãlu sĩ ĩmi tátí lẽ la ụ̃ꞌbụ́tị ꞌbã acá nĩ. 68 Úpí la ĩmi tị pẽ mẹ́lị̃ sĩ Mị̃sị́rị̃ gá vúlé, drĩ táni ándrá jọ la ĩmi icó gõlé Mị̃sị́rị̃ gâlé ku rá tí. ꞌDã gâlé ĩmi tí lẽ ĩmi ụzịlé mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbaní ãtíꞌbó ru, wó kí ãzí ãlu la icó ĩmi ĩgbãlé ku.”

29

Tị icíma Úpí ãni ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị̂ agá rĩ

1 ꞌDĩ kí ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé Mụ́sã ní sĩ tị icíma idéjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá rĩ kî; tị icíma ꞌdĩ ĩꞌdi Úpí ꞌbã ándrá idélé ĩꞌba abe ꞌBé Hõrébũ gá rĩ ꞌi.

2 Mụ́sã umve ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩndre ĩmi mịfị́ sĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ rụ́ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ ụrụꞌbá gá rĩ kí rá. 3 Ĩndre vâ ĩmi mịfị́ sĩ ụ̃ꞌbị̃táŋá ũkpó ru, tálí ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru Úpí ꞌbã idélé rĩ kí rá. 4 Wó Úpí nzị̃ ĩmi mịfị́ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrejó jõku úŋmĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí vãjó ãzíla bị́lẹ́ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arejó ku. 5 Ílí kãlị́ sụ ꞌdĩ kí agá Úpí ri ĩmi drị̃ uꞌdelé ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ, ꞌdãá bõngó ĩmidrị̂ kí jõku ãko ĩminí sụ̃lé ĩmi pá gá rĩ kí abe de kí ku. 6 Ĩna ándrá mũkátĩ ku, ĩmvụ ándrá wáyĩnĩ jõku ãko ũká mvụlé mvụ-mvụ̃ ꞌdĩ kí ku. Wó Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ ĩminí ãko ꞌdĩ kí sĩ ĩmi imbájó ꞌi Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi.

7 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó mụ acálé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌbo, úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ drị̂ kí úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ be ãfũ kí amụ́lé ãꞌdị́ gá ãma rụ́, wó ãndẽ kí rá. 8 Ãpa ãngũ ĩꞌbadrị̂ rá ãzíla ãfẽ ĩꞌdi ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla ínátị Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌbaní ãwítã rú.

9 “Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ ị́jọ́ tị icíma ꞌdĩ drị̂ kí vú ũbĩjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ị́jọ́ pírí ĩminí idélé rĩ kí agá. 10 Ãndrũ ĩmi utu pá pírí Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌbá ĩmidrị́ ínátị gá drị̃lẹ́ ru, ꞌbá úpí ru, ꞌbá ĩyõ, ꞌbá ãmbogo rú ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe, 11 anzị ĩmidrị̂ kí, ũkú ĩmidrị̂ kí ãzíla ãmị́yọ́ŋá ĩminí ijijá galépi rĩ kí, ĩminí ị̃yị́ kolépi uꞌálépi ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe. 12 Ítu pá ꞌdâ la sĩ fijó tị icíma agá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ be, tị icíma ꞌdĩ ĩꞌdi tị icíma Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé icílé mí be ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ rĩ ãzíla ála umbé la ũyõ naŋá sĩ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí la dó sĩ ĩmi lã ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru ãzíla ĩꞌdi dó sĩ adru Ãdróŋá ĩmidrị̂ rú cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé ãzíla ũyõ la najó ĩmĩ áyị́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní rĩ áni. 14 Ma tị icíma ꞌdĩ idé, ũyõ la naŋá be, adru lú ĩmi abe áꞌdụ̂sĩ la ku. 15 Ma ĩꞌdi idé ꞌbá pírí pá utulépi áma drị̃lẹ́ gá, Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̃lẹ́ gá ãndrũ ãzíla vâ anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ĩndĩ.

16 “Ĩmĩ ãmgbã rĩ nị̃ kí ãma uꞌá ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé íngoní yã rĩ drị̃ gá ị́jọ́ rá ãzíla ãma alị kí sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí agâ sĩ íngoní ru yã rĩ gá rá. 17 Ĩndre ãdroŋa ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã kí idélé ũnzíkãnã báwũ sĩ, írã sĩ, sílĩvã sĩ ãzíla gólũdĩ sĩ icólépi ru alólépi ku ꞌdĩ kí rá. 18 Lẽ ĩndre múké-múké ágọ́bị́, ũkú, ꞌbá lị́cọ́ agá jõku sụ́rụ́ ãndrũ pá tulépi ꞌdâ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̃lẹ́ gá ru ujalépi ãdroŋa sụ́rụ́ ãzí ndú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lépi ãzíla ãzị́ ngalépi ĩꞌbaní rĩ la ũmbã Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ umve ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ la adru cécé ife ízókí ụ̃jị́ ãdrákĩ rú rĩ áni.

19 “Lẽ ĩndre múké-múké ꞌbá ãzí ꞌdâ ãndrũ ị́jọ́ ũyõ ꞌdĩ drị̂ arelépi rá wó sụ̃sụ́ wilépi ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú sĩ ũrãjó la, ‘Ị́jọ́ kí mụ adrulé múké ĩꞌdiní rĩ drĩ táni mụ drị̃ ũnzĩ sĩ gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ gá.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ la ꞌbá múké rĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí ꞌbá ũnzí rĩ abe trũ-trũ. 20 Úpí icó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ trũlé ku. Be la rá la, ĩꞌdi ꞌbã ũmbã velépi ãcí áni rĩ la ꞌde ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ drị̃ gá ãzíla áwãtáŋá pírí sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ꞌdâ rĩ kí ꞌde ĩꞌdi drị̃ gá ãzíla Úpí la dó sĩ ĩꞌdi ị̃lị̃kị̃ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá. 21 Úpí la ĩꞌdi ãpẽ áꞌdụ̂sĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdãá sĩ ũcõgõ ịsụ́jó, ị́jọ́ jọlé ãzíla sĩlé tị icíma drị́ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzị́táŋá drị̂ agá rĩ áni.

22 “Ílí drị̃lẹ́ gá amụ́lépi rĩ kí agá anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru amụ́lépi ãngũ rá-rá ru ꞌdã kí agá rĩ kí amụ́ ũcõgõ ãzíla ãyánĩ Úpí ꞌbã ajílé ãngũ ĩmidrị̂ drị̃ gá ꞌdĩ kí ndrelé. 23 Ụ̃nọ́kụ́ ala gá rĩ la adru ãngũ ru izalépi rá velépi bãrụ́tị̃ sĩ ãzíla ãꞌị́ sĩ rĩ áni, ãngũ sĩ icójó ãkónã sajó ku, ãko ãzí ꞌbã sĩ icójó angájó ala gá ku, ife ãzíla ásé ꞌbã kí sĩ icójó angájó ala gá ku cécé Sõdómũ ꞌbadrị́ Gõmórã be, Ãdímã, ãzíla Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ gá ándrá Úpí ꞌbã ivélé ãcí sĩ ũmbã ꞌbã ĩꞌdi najó rĩ sĩ rĩ áni. 24 Sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí zị la, ‘Úpí idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ ãngũ ꞌdĩ rụ́ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã fô? Ásị́sị́ŋá ũmbã ꞌbã Ãdróŋá najó ambamba rĩ dó ãꞌdu?’ 25 Umvitáŋá lã la adru, ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la ꞌbá ꞌdĩ gã kí tị icíma ándrá Úpí Ãdróŋá ꞌbã icílé ĩꞌbã átẹ́pịka abe sáwã ĩꞌdi ꞌbã kí anzéjó ãmvé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ úmgbé. 26 Ri kí ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃lé ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní áyụ, ãvụ̃ kí kí drị̃lẹ́ gá, ꞌdĩ kí ãdroŋa ãzí ndú ĩꞌbã kí jõ drĩ ị̃nzị̃lé ku la kî ãzíla ãdroŋa Úpí ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní nĩ ku la kî. 27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũmbã na Úpí ꞌi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní rá ãzíla ají dó ãngũ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá áwãtáŋá pírí sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ kî. 28 Úpí ꞌa ve dó ĩꞌbaní ãcí ru ãzíla ꞌa la dra ĩꞌbaní ũmbájírílí ru ãzíla unze dó sĩ kí ízókí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí agá ꞌdãá rĩ sĩ rá, dro dó sĩ kí ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá ꞌdĩ ãngũ ĩꞌbã kí sĩ úꞌda uꞌájó ala gá kpere ãndrũ rĩ gá.’

29 “Ị́jọ́ ru zị̃lépi cí ꞌdĩ kí Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ãni, wó ị́jọ́ ru iꞌdalépi rá ꞌdĩ kí ãmaní anzị ãmadrị̂ kí abe jãꞌdâ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma dó sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩ.

30

Drị̃lẹ́ba ịsụ́lé ru ujajó Ãdróŋá rụ́ rĩ sĩ rĩ

1 “Úꞌdîꞌda áfẽ míní drị̃lẹ́mgbọ sĩ ị́jọ́ pẽjó drị̃lẹ́ba kí drĩdríŋĩ gá áwãtáŋá be. Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí dó ru idé pírí mí rụ́ ãzíla ídrĩ uꞌá sụ́rụ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbãsĩ ĩmi iréjó rĩ kí drĩdríŋĩ gá, mi dó mụ ị́jọ́ mání pẽlé míní rĩ ꞌbã ị́jọ́ agálé. 2 Ídrĩ ími uja anzị mídrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe Úpí Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ ími ásị́ pírí sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mbajó, 3 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la dó drị̃lẹ́ba mídrị̂ kí fẽ adrulé ídu rĩ ꞌbã áni. Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ la dó adru ími drị̃ gá ãzíla ĩꞌdi dó ími uja vúlé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ĩmi iréjó ala gá rĩ kí agâlé rá. 4 Údrĩ táni ĩmi iré agá ãngũ álị́ ãndânĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí agá, Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ĩmi atrá ãngũ ãlu gá ãzíla ĩꞌdi ími ají vúlé, 5 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ mí uja vúlé ãngũ ándrá ími áyị́pịka ꞌbã kí sĩ uꞌájó ala gá rĩ gá. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la fẽ la mi adru drị̃lẹ́ba ru ãzíla mi ũꞌbĩkãnã sĩ adru ĩꞌbaní ãndânĩ. 6 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ími ásị́ ĩtãrã ãzíla ásị́ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbadrị̂ abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ ĩꞌdi lẽ ími ásị́ pírí sĩ, ími úríndí sĩ ãzíla mi dó sĩ uꞌá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá. 7 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la áwãtáŋá ꞌdĩ kí ꞌbã pírí mẹ́rọ́ꞌbá ími ngụ̃lépi ũnzí ãzíla mi ĩcõcõŋãlépi rĩ ꞌba rụ́. 8 Ídrĩ Úpí tị are ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání mụlé fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mba ásị́ pírí sĩ rá, 9 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ãzị́ pírí ími drị́ ꞌbã ngalé rĩ kí fẽ adrulé drị̃lẹ́ba ãmbógó la trũ, anzị míní tịlé rĩ kí, ãnãkpá mídrị̂ ꞌbã mvaka kí ãzíla ũri mídrị́ ámvụ́ agá rĩ kí abe. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la uꞌá mí sĩ ãyĩkõ sĩ ãzíla ĩꞌdi ími fẽ adrulé drị̃lẹ́ba ãmbógó la trũ, cécé ãyĩkõ ꞌbã ándrá ĩꞌdi fụjó mí áyị́pịka kí sĩ rĩ áni. 10 Ídrĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị are ãzíla ídrĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ azịlé sĩlé Bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí vú ũbĩ rá, lẽ mí uja dó mi vúlé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ími ásị́ pírí sĩ.”

Ídri jõku Drã pẽjó

11 Mụ́sã jọ, “Ãzị́táŋá ãndrũ mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ adru kí ũkpómgboroto rú jõku ĩminí sĩ icójó cajó ala gá ku íni la ku. 12 Adru kí ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, ĩminí dó sĩ zịjó la, ‘Ãꞌdi la tụ ãmaní ꞌbụ̃ gâlé nĩ sĩ kí ajíjó ãma rụ́ ꞌdõlé ãzíla ị́jọ́ la ũlũjó ãmaní ãma dó sĩ ãꞌị̃ la rĩ gá nĩ yã la ku.’ 13 Jõku ĩꞌdi ị̃yị́ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ĩminí dó sĩ zịjó la, ‘Ãꞌdi la dó ãmaní za ị̃yị́ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ sĩ mụjó ajíjó la ãzíla sĩ amụ́jó ũlũjó la ãmaní, ãma dó sĩ are la ãzíla sĩ ãꞌị̃ la benĩ yã?’ 14 Yụ, ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ãni rú ími andre gá ꞌdĩ, ĩꞌdi ími tị gá ꞌdĩ ãzíla ími ásị́ gá ꞌdĩ, mí ãꞌị̃ ĩꞌdi.

15 “Índre, ãndrũ áfẽ míní drị̃lẹ́mgbọ sĩ ị́jọ́ pẽjó mũkẽ kí drĩdríŋĩ gá ũnzĩkãnã be, ídri kí drĩdríŋĩ gá drã be. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãndrũ áfẽ míní ãzị́táŋá sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ lẽjó, acị́jó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí agá, ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbajó ị́jọ́ azịlé rĩ kí abe; mi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ãzíla sụ́rụ́ ꞌbá trũ ũꞌbí la rú. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la míní ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ãngũ míní mụlé ꞌdụ lé sĩ rijó ala gá rĩ gá.

17 “Wó ĩmi ásị́ drĩ ru uja má rụ́ ꞌdâ rá ãzíla ĩdrĩ áma tị gã arelé úmgbé ĩminí sĩ ãvụ̃jó sĩ ãdroŋa ãzí kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní, 18 ájọ ĩminí ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá, ĩmi icó uꞌálé ãzo rú ãngũ ĩminí sĩ zajó ꞌá Mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú rĩ gá ku.

19 “Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ ma ꞌbụ̃ kí umve ụ̃nọ́kụ́ be adrujó sãdínĩ rú iꞌdajó la ĩminí áꞌbã ĩmi drị̃lẹ́ gá ídri kí drã be, drị̃lẹ́ba kí áwãtáŋá be. Lẽ ĩpẽ ídri, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá anzị ĩmidrị̂ kí abe ídri rú, 20 ãzíla mi dó sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ lẽ, ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ are, ãzíla ru ĩkpãjó ĩꞌdi rụ́. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi ídri mídrị̂ ꞌi, ĩꞌdi míní ílí kí fẽ ãzo rú sĩ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ũyõ najó sĩ fẽjó la mí átẹ́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní rĩ gá.”

31

Yósũwã ꞌbã ãzị́ iꞌdójó Mụ́sã ꞌbã ũngúkú gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ drị̃ gá ị́jọ́ jọŋâ trũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, 2 ãzíla jọ, “Áma ílí dó úꞌdîꞌda 120 ãzíla má icó dó adrulé ĩminí drị̃lẹ́ ru sĩ fũjó ãmvé ãzíla afíjó ĩmi abe ị̃dị́ ku. Úpí jọ mání ‘Má icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé ku.’✡ 3 Úpí Ãdróŋá mídrị̂ lã mụ drị̃ ꞌdelé ími drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi mụ sụ́rụ́ uꞌálépi ꞌdãá rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdụ mínî. Yósũwã la mụ mụlé ími drị̃lẹ́ gá sĩ ími drị̃ ꞌdejó sĩ zajó nĩ, cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni. 4 Úpí la mụ ꞌbá ꞌdã kí ị̃lị̃kị̃lé, cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá úpí Ãmọ́rị̃ drị́ Sị̃họ́nị̃ kí ị̃lị̃kị̃jó Ụ́gị̃ be ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí abe rĩ áni. 5 Úpí la fẽ la ĩmi kí ndẽ rá ãzíla lẽ ĩnga ị́jọ́ ĩꞌba rụ́ cécé mání azịlé ĩminí rĩ áni. 6 Mí adru jõ ũkpó ru ãzíla ụ̃rị̃ kóru. Mí ídé ụ̃rị̃ sĩ ku, jõku ími ụrụꞌbá ꞌbã co ãcí kî sĩ ku. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ lã mụ mí be; má icó ími aꞌbelé jõku ími ãzãkolé ku la ku.”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã umve dó Yósũwã ꞌi ãzíla jọ ĩꞌdiní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ pírí, “Mí adru ũkpó ru ãzíla ụ̃rị̃ kóru, lẽ ímụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ abe ãngũ Úpí ꞌbã ándrá ũyõ nalé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní ĩꞌdi mụ fẽlé la ĩꞌbaní rĩ gá ãzíla lẽ mí awa ãngũ ꞌdĩ ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã ni la rú. 8 Úpí ãmgbã rĩ la mụ drị̃ ꞌdelé ĩmi drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi mụ adrulé ĩmi abe. Icó ĩmi aꞌbelé ku jõku ĩmi ãzãkolé ku la ku. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku; ĩmi ịsụ́ ũkpõ ãkõ ku.”

Ãzị́táŋá lãjó rĩ

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí pírí bụ́kụ̃ gá ị́jọ́ ꞌbá imbájó rĩ kí abe ãzíla fẽ dó kí ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí kí, ꞌdĩ kí ꞌbá ándrá Sãndụ́kụ̃ Úpí drị́ tị icíma drị̂ ụꞌdụlépi rĩ kî 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã fẽ ãzị́táŋá ãtalo ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe jọ, “Ílí ázị̂rị̃ ãlu-ãlu ꞌbã ukóŋá gá, ílí sĩ ꞌbá trũjó mọ̃rị́ sĩ rĩ drị̂ gá, sáwã ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ drị̂ sĩ, 11 ílã dó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ĩꞌbã kí ru atrá agá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ gá. 12 Ĩmi atrá ãgọbị, ũkú, ãzíla anzị nírí kî, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ĩmidrị́ táwụ̃nị̃ gá rĩ kí abe ãngũ ãlu gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ị́jọ́ are ãzíla ị́jọ́ ụ̃nị̃ sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ụ̃rị̃jó ãzíla kí sĩ adru múké-múké sĩ ị́jọ́ ãlu-ãlu sĩlé ãzị́táŋá ꞌdĩ agá rĩ kí tã mbajó. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ãzị́táŋá ꞌdĩ nị̃lépi ku rĩ kí dó sĩ are la ãzíla kí sĩ ị́jọ́ ụ̃nị̃ sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ rujó ílí ĩminí uꞌájó ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú rĩ gá ĩdrĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ za ꞌbo rĩ gá.”

Ũkpõ fẽjó Yósũwã ní sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó rĩ

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “Índre drĩ, ụ́ꞌdụ́ mídrị́ míní drãjó rĩ acá dó ãni rú. Mí umve Yósũwã ꞌi ãzíla ĩmi amụ́ ĩmi iꞌdalé ĩꞌdi be Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ĩꞌdiní ũkpõ fẽ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ kí dó Yósũwã be ru iꞌdalé Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé.

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí iꞌda ru Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá ãzíla ị́dị́ŋá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ rú rĩ tupá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá. 16 Úpí jọ Mụ́sã ní, “Ace were mĩ mụ drãlé rá, ãzíla ídrĩ drã ꞌbo ꞌbá ꞌdĩ kí dó iꞌdó ãdroŋa ndú ãngũ ĩminí mụjó fijó ala gâlé ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé ãzíla kí áma gã úmgbé, kí tị icíma mání icílé ĩꞌba abe rĩ anu rá. 17 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ma acá ĩꞌbaní ũmbã sĩ, ma kí gã mâ ꞌbá ru úmgbé ãzíla ma áma ugoró uja ĩꞌbaní áyụ ãzíla ma kí ị̃lị̃kị̃ rá. Ị́jọ́ ũnzí ãzíla ũcõgõ ndú-ndú kí aꞌdé kí drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí mụ jọlé la ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ nga kí ru ãma abe ꞌdĩ ꞌbã áni la adru Ãdróŋá ꞌbã adrujó ãma abe yụ rĩ sĩ la ku yã?’ 18 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ma áma ugoró uja ĩꞌbaní áyụ ị́jọ́ ũnzí pírí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kî sĩ, ãꞌdusĩku uja kí ru ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃lé.

19 “Úꞌdîꞌda ísĩ úngó ꞌdĩ ꞌi ãzíla mí imbá ĩꞌdi anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ꞌbã ngo kí ĩꞌdi, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úngó ꞌdĩ la adru mání sãdínĩ rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ lịjó. 20 Ádrĩ kí ajị́ ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ãnụ́ úsã be rĩ gá ãngũ mání ándrá ũyõ najó ma fẽ la ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbaní rĩ gá ꞌbo, ãzíla drĩ kí ãkónã na sĩ agajó tré ãzíla usejó ãmbógó ru ꞌbo, kí ru uja ãdroŋa ãzí ndú la ꞌba rụ́ sĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní áma idejó ide-idê ãzíla kí tị icíma mádrị́ ĩꞌba abe rĩ aꞌbe rá. 21 Wó lị́kị̃ ũnzí la drĩ aꞌdé kí drị̃ gá drị̃cị́rị̃ abe ꞌbo, úngó ꞌdĩ la adru sãdínĩ rú sĩ kí ị́jọ́ lịjó ãꞌdusĩku anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ icó kí ĩꞌdi ãvĩlé ku. Ánị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé ngalé ꞌdĩ sĩ má agụ drĩ kí ãngũ mání ũyõ nalé ma kí agụ ala gá rĩ gâlé ku rú rĩ kí rá.” 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã sĩ dó úngó ꞌdĩ cí ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ ãzíla imbá dó ĩꞌdi anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî.

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí fẽ dó ũkpõ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị ní ãzíla jọ, “Mí adru jõ ũkpó ru ãzíla ụ̃rị̃ kóru ãꞌdusĩku mĩ mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ꞌdelé agụlé ãngũ mání ándrá ũyõ la najó mã mụ fẽlé la ĩꞌbaní rĩ gá. Ma mụ adrulé ĩmi abe.”

24 Mụ́sã lã mụ ãzị́táŋá Úpí drị́ ꞌdĩ kí delé sĩlé bụ́kụ̃ gá idóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá ꞌbo, 25 fẽ dó ãzị́táŋá ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ándrá Sãndụ́kụ̃ Úpí drị́ tị icíma drị̂ ujílépi rĩ ꞌbaní, 26 “Ĩꞌdụ bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ꞌdĩ ãzíla ĩꞌbã ĩꞌdi Sãndụ́kụ̃ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị́ tị icíma drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ ace ꞌdãá sãdínĩ rú ị́jọ́ lịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá. 27 Ánị̃ ĩmi drị̃ ũnzĩkãnã íngõpí ãzíla ĩmi are ꞌbá tị ku íngõpí yã rĩ gá rá. Ĩdrĩ dó ị́jọ́ Úpí drị̂ gã sĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ma drĩ ídri, ĩmi dó ĩꞌdi gã íngõpí ádrĩ dó drã rá rĩ gá! 28 Ĩmi atrá mání ꞌbá ĩyõ ĩmidrị́ ínátị gá rĩ kí drị̃lẹ́ka kí abe áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ kí drị̃ gá ãzíla ma ꞌbụ̃ kí umve ụ̃nọ́kụ́ be sãdínĩ rú ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gá. 29 Ánị̃ rá drã mádrị̂ ꞌbã vúlé gá, ĩmi mụ ãndá-ãndá ru ị́jọ́ ũnzí ĩmi izalépi rá rĩ kí ngalé ãzíla ĩmi ĩmi uja gẹ̃rị̃ pịrị mání azịlé ĩminí rĩ aꞌbejó rá. Ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ amụ́lépi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí agá, lị́kị̃ lã mụ aꞌdélé ĩmi drị̃ gá ãꞌdusĩku ĩmi mụ ị́jọ́ ũnzí idélé Úpí drị̃lẹ́ gá sĩ ĩꞌdiní ũmbã fẽjó ãko ĩminí idélé drị́ ĩmidrị̂ kí sĩ rĩ sĩ.”

Úngó Mụ́sã ꞌbã ngolé rĩ

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã lã dó úngó ꞌdĩ ꞌi drị̃kã sĩ iꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru atrálépi rĩ kí bị́lẹ́ gá:

32

1 “Ĩmi are, ĩmi ꞌbá ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ! Ma mụ ị́jọ́ jọlé ĩminí ꞌdĩ;

Ĩmi are ị́jọ́ áma tị gá rĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ.

2 Ímbátáŋá mádrị̂ la ꞌdị ĩmi drị̃ gá uzogó áni;

ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ la ka ĩmi drị̃ gá cécé andrẹlị́ ꞌbã kalé rĩ áni,

cécé uzogó ꞌbã ꞌdịjó ãko dụlépi úꞌdí rĩ kí drị̃ gá rĩ áni,

cécé uzogó ꞌbã ꞌdịjó ĩrí ãráŋá rĩ drị̃ gá rĩ áni.

3 Ma Úpí rụ́ ịcụ́,

ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ũlũ kí ãmbõgõ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ị́jọ́.

4 Ãdróŋá ĩꞌdi cécé Írã ũkpó ãma tã mbalépi rĩ áni,

ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí pírí ãlá ru ãzíla gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí pịrị.

Ĩꞌdi Ãdróŋá ãꞌị̃táŋá trũ ị́jọ́ unzí idélépi ku rĩ ꞌi, ĩꞌdi ị́jọ́ pịrị ãzíla ũniyamba rĩ kí nga.

5 “Wó ĩmi ãꞌị̃táŋá kóru, ĩsị adrujó ĩꞌdi ꞌbã anzị ru ku,

ĩmi ꞌbá ru izalépi rá ãzíla sụ́rụ́ úlétáŋá ru la.

6 ꞌDĩ gẹ̃rị̃ ĩmi sĩ Úpí ũfẽjó rĩ ꞌi yã,

ĩmi ꞌbá azalépi aza-azâ ãzíla ũndũwã kóru ꞌdĩ?

Adru ꞌbá ĩmi átẹ́pị rú, ĩmi ũꞌbãlépi nĩ,

ĩmi ꞌbãlépi sụ́rụ́ ru rĩ ꞌi ku yã?

7 “Ĩmi ũrã drĩ ílí alịlépi ꞌbo ꞌdã kí ị́jọ́;

ĩzị drĩ ꞌbá ĩyõ ĩmi tịlépi rĩ kí ãꞌdu ị́jọ́ idé kí ándrá ru nĩ yã rĩ sĩ,

ĩzị ꞌbá ándrá ídu rĩ kí sĩ ĩminí ị́jọ́ ídu rĩ kí ũlũjó.

8 Ãdróŋá Ụrụgá ãndânĩ rĩ fẽ ãngũ sụ́rụ́ ꞌbaní ãwítã rú rĩ kí nĩ;

ĩꞌdi mụ ꞌbá pírí ꞌbaní ãngũ sĩ rijó rĩ kí awalé ꞌbo, sĩ ĩꞌbaní

lõkókõrí kãlãfe sụ́rụ́ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú sĩ.

9 Wó Úpí pẽ anzị Yãkóꞌbõ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru.

10 “Úpí ịsụ́ kí wãyá co agá ãngũ kõtórõ rú,

ꞌbá kóru, ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã sĩ lijó nĩ rĩ agá.

Ũtẽ kí andre ãzíla mba kí tã

cécé ĩꞌdi ꞌbã ru mịfị́ ífí tã mbalé rĩ áni.

11 Cécé yụ́kụ́ ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã mvaka kí imbájó sĩ ngajó;

ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ru ụ́pụ́pị́ kí iréjó sĩ kí rụjó múké-múké rĩ áni,

Úpí la Ịsịrayị́lị̃ tãmba sĩ aꞌdéjó ku rĩ gá nĩ.

12 Úpí ꞌde ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ nĩ

áꞌdụ̂sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí kọ́lị.

13 “Fẽ ĩꞌdiní cẹ̃jó ãngũ túpũ rú rĩ kí drị̃ gâsĩ nĩ,

ãzíla fẽ ĩꞌdiní ife ífí ámvụ́ agá rĩ kí nalé.

Ịsụ́ kí ãnụ́ ásé agá rĩ írã kí agá;

ife ĩꞌbadrị́ Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ nga kí ãngũ írã rú rĩ gá.

14 Tị́, ị̃ndrị́ ãzíla kãbĩlõ Bãsánĩ gá rĩ kí lé fẽ ĩyõ rú;

kãbĩlógó, ị̃ndrị́ ãzíla tị́ ĩꞌdidrị̂ kí ũniyambamba rú,

ngánũ ĩꞌdidrị̂ ndẽ ãlãpĩtĩ sĩ rá ãzíla ꞌbá alagá rĩ ri kí ándrá zãbíbũ idélé ãjị́ ambamba rĩ mvụlé.

15 “ꞌBá Úpí drị̂* zo kí, acájó kí dó kụ́rẹ́nị́, wó drị̃ ũnzĩ rú;

use kí ãzíla aga kí dó ãkónã sĩ.

Aꞌbe kí Ãdróŋá kí ꞌbãlépi rĩ rá

ãzíla gã kí Írã ũkpó trũ kí palépi rĩ úmgbé.

16 Úpí acá ãjã sĩ ĩꞌbaní ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ;

ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ ũmbã na dó sĩ Ãdróŋá ĩꞌbaní rá.

17 Idé kí ídétáŋá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbanî,

ãdroŋa úꞌdí ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbã kí ị́jọ́ nị̃jó kí drị̃ gá ku la kî,

ãdroŋa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ị́jọ́ ị̃nzị̃lé ku íni la kî.

18 Ĩmi ãvĩ ị́jọ́ Írã ándrá ĩmi tịlépi rĩ drị̃ gá rá,

ãzíla Ãdróŋá ũkpó trũ ĩmi palépi rĩ drị̃ gá rá.

19 “Úpí la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo acá ũmbã sĩ

ãzíla gã anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úmgbé.

20 Úpí jọ, ‘Má icó kí ãzã kolé ị̃dị́ ku,

ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma dó ãꞌdu ị́jọ́ la drụ́zị́ ru idé ĩꞌba rụ́ nĩ yã rĩ ndre,

ꞌdĩ kí anzị drị̃ ũnzí, ꞌbá ãzí ãꞌị̃táŋá kóru íni la kî.

21 Fẽ kí mání uꞌálé ãjã sĩ ãdroŋa ꞌdá yụ la kí sĩ,

ãzíla fẽ kí ũmbã na ma ãdroŋa ĩꞌbã ãni ĩnzõ rú ãzị́ kọ́lị ꞌdĩ kí sĩ.

Ma sụ́rụ́ pịrị kóru la kí ayú sĩ ĩꞌbaní ũmbã fẽjó,

ma fẽ la ũmbã ꞌbã ga kí ásị́ gá sụ́rụ́ ị́jọ́ nị̃lépi ku ꞌdĩ kî sĩ.

22 Ũmbã mádrị̂ la akó ãcí áni

ãzíla ĩꞌdi ụ̃nọ́kụ̂ ivé ãko drị̃ la gá ꞌdĩ kí abe pírí.

Ĩꞌdi ca ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá vụ̃rụ̂lé

ãzíla ma ꞌbé kí ivé ị̃ndụ́ trũ.

23 Ma lị́kị̃ ãzí ají lị́kị̃ ãzí rĩ drị̃ gá

ãzíla ma ꞌé mádrị̂ kí ayú pírí kí ụrụꞌbá gá.

24 Kí mụ ũdrãlé ãbị́rị́ sĩ, ãyánĩ sĩ

ãzíla jụ́wẹ̃ sĩ.

Ma ãnãkpá ásé agá rĩ kí tị ãpẽ kí uꞌdị́lé

ãzíla ị̃nị̃ ũjũ trũ rĩ kí tị ãpẽ kí agalé.

25 Ãꞌdị́ la fẽ ꞌbá kí mụ ũdrãlé gẹ̃rị̃ agâ sĩ,

ụ̃rị̃ la fi lị́cọ́ kí agá nĩ.

Kãrị́lẹ̃ kí izonzi kí abe kí mụ ũdrãlé,

ũrekeŋá kí ĩdranigo kí abe âꞌbe kí ku.

26 Má icó ándrá kí ị̃lị̃kị̃lé pírí

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã ãzí icó ándrá dó sĩ ị́jọ́ agálé kí drị̃ gá ku rĩ gá rá.

27 Wó má icó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbelé sĩ ru ịpị́jó jọjó la

ĩndẽ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rá la ku,

ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ma Úpí ꞌi má ụꞌdị́ ꞌbá ꞌdĩ kí ma ꞌi.’

28 “Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi sụ́rụ́ ị́jọ́ nị̃lépi ku la,

kí ũndũwá kó ru.

29 Icó kí nị̃lé la úndẽ kí ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã rĩ gá ku;

icó kí vâ drụ́zị́ nị̃lé la ãꞌdu idé ru nĩ yã rĩ gá ku.

30 ꞌBá ãlu la ꞌbá 1,000 kí ndẽ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ

jõku ꞌbá ị̃rị̃ kí ꞌbá 10,000 kí dro íngoní ru?

Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ aꞌbe kí rá;

ĩꞌdi cécé Írã ũkpó trũ rĩ ꞌbã ru nzejó ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá rĩ áni.

31 Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ nị̃ kí cé ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ũkpõ kóru,

adru kí ũkpõ trũ cécé Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ áni ku.

32 Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí cécé zãbíbũ ife salé ámvụ́ Sõdómũ ꞌbadrị́ Gõmórã be rĩ gá rĩ kî áni.

Ífí ĩꞌbã kí kalé rĩ kí ụ̃jị́-ụ̃jị́ ãzíla ãdrákĩ rú;

33 cécé wáyĩnĩ idélé ị̃nị̃ ꞌbã ũjũ sĩ rĩ áni.

34 “Úpí ũrã ị́jọ́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí idélé rĩ kî;

ãzíla ĩꞌdi sáwã pịrị ĩꞌdiní sĩ ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó rĩ tẽ.

35 Úpí la ãrígọ́tị ũfẽ drị̃rịma be nĩ.

Sáwã la acá ĩꞌbaní sĩ uꞌdejó rá;

ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbadrị́ sĩ ị̃lị̃kị̃jó rĩ dó ãni rú ãzíla ụ́ꞌdụ́ kí ị́jọ́ lịjó rĩ dó ãni rú.

36 Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ị́jọ́ lị

ãzíla ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní nĩ,

drĩ dó ndre la ũkpó ĩꞌbadrị̂ ukó dó rá

ãzíla ꞌbá ãzí ãtíꞌbó ru jõku drị̃lẹ́mgbọ la ace dó ru ku rĩ gá.

37 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí la dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí zị,

‘Ãdroŋa la ĩmi ãni ũkpó trũ ĩminí jõ sĩ ásị́ ꞌbãjó kí drị̃ gá rĩ kí dó íngõlé yã?

38 Ĩfẽ ándrá ãdroŋa ꞌdĩ ꞌbaní úsã ídétáŋá ĩminí idélé rĩ ꞌbadrị̂ nalé

ãzíla ĩfẽ ĩꞌbaní wáyĩnĩ mvụlé.

Lẽ ãdroŋa ꞌdĩ ꞌbã amụ́ kí dó ĩmi ãzã kolé!

Ãzíla ꞌbã angá kí dó ĩmi palé!

39 Ĩndre ma Ãdróŋá ru ma ꞌi;

ãdróŋá ãzí ndú la yụ.

Ma ꞌbá ꞌdị ma ꞌi ãzíla ma ídri fẽ ma ꞌi. Ma bị́lẹ́mị ꞌbã ma ꞌi, ma ĩꞌdiní fẽ jalé ma ꞌi,

ãzíla ꞌbá ãzí áma drị̃ ụtrị́lépi ị́jọ́ mání lẽlé rĩ gá la yụ!

40 Ma áma drị́ inga ꞌbụ̃ gá sĩ ũyõ najó;

Ãndá ma Ãdróŋá ídri jãꞌdâ rĩ i,

41 ádrĩ dó ménéŋá má drị́ dị̃lépi dị̃-dị̃ rĩ sị́ jĩ ꞌbo,

áma drị́ la ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ idé ra.

Ma ãrígọ́tị ũfẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ụrụꞌbá gá

ãzíla ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbanî.

42 ꞌÉ mádrị̂ kí mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ꞌbã ãrí mvụ;

ménéŋá mádrị̂ la ꞌbá áma drị̃ ụtrị́lépi rĩ kí ụꞌdị́ rá.

Má icó ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi ma be rĩ kí aꞌbelé ku;

kí jõ táni bị́lẹ́mị trũ jõku mãbụ́sụ̃ rú, kí ũdrã rá.’

43 “Ãyĩkõ ꞌbã fụ ĩmi ĩmi sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí abe,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ꞌbá ãtíꞌbó ru ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ụꞌdị́lépi rĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽlé rá.

Ĩꞌdi ãrígọ́tị ũfẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌba rụ́ rá;

ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ kí trũ rá.”

44 Mụ́sã amụ́ kí Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị be ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá úngó ꞌdĩ ngolé, ꞌbá kí dị̃ are sĩ la. 45 Mụ́sã la mụ úngó ꞌdĩ delé ngo agá pírí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbo, 46 jọ ĩꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi ũrã ị́jọ́ ímbátáŋá ãndrũ mání imbálé ĩminí ꞌdĩ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã adru ĩminí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lima rú, lẽ ĩmi ímbá sĩ anzị ĩmidrị̂ kí, sĩ ãzị́táŋá sĩlé ꞌdĩ kí vú ũbĩjó. 47 Ímbátáŋá ꞌdĩ ꞌbã adru kí ĩminí ị́jọ́ ãzí ífí kóru la rú ku, ꞌdĩ kí ị́jọ́ ĩminí sĩ adrujó ídri rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩminí sĩ uꞌájó ídri rú rĩ kî. Ĩmba kí tã ãzíla ĩmi sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú ĩminí Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó ꞌbo rĩ gá.”

Mụ́sã ꞌbã mụjó drãjó ꞌBé Nébõ drị̃ gá rĩ

48 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ Úpí jọ Mụ́sã ní, 49 “Ímụ ꞌbé Ãbãrị́mụ̃ ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị́ ru ndrelépi táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ be rĩ gá, ítụ ꞌBé Nébõ sị́ gâlé, mí undré ãngũ Kãnánĩ drị́ mání mụlé fẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌi. 50 Mi mụ drãlé ꞌbé ꞌdã drị̃ gá cécé mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ꞌbã drãjó ꞌBé Họ́rị̃ drị̃ gá rĩ áni, 51 ãꞌdusĩku ĩmi ándrá mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ be ị̃rị̃trá má rụ́ ãꞌị̃táŋá kóru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. ꞌDĩ ĩminí ándrá adrujó ị̃yị́ Mẹ̃rị́bã drị̂ tị gá, ãni rú táwụ̃nị̃ Kãdẹ́sị̃ drị̂ gá ꞌdĩ ãngũ kõtórõ rú Zínĩ drị̂ gá rĩ sĩ. Ĩmi ị̃nzị̃ ándrá ãlã mádrị̂ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ku. 52 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó ãngũ ꞌdã ndre rá-rá ru, wó mí icó dó filé ãngũ mání mụlé fẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ gá ku.”

33

Mụ́sã ꞌbã sụ̃sụ́ wijó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ

1 ꞌDĩ sụ̃sụ́ nábị̃ Ãdróŋá drị́ Mụ́sã ꞌbã wilé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌdĩ sĩ drã drĩ ku rú rĩ:

2 “Úpí amụ́ angájó ꞌBé Sĩnáyĩ gâlé

ãzíla agá cécé ị̃tụ́ áni Ídõmũ drị̃ gâsĩ;

ãzíla fẽ dị̃zã ĩꞌdidrị̂ ní dị̃jó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá angájó ꞌBé Pãránĩ gá.

Amụ́ mãlãyíkã álĩfũ-álĩfũ abe,

ãcí velépi la trũ ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá.

3 Úpí lẽ ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ kí rá;

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tã mba nĩ.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma ãvụ̃ kí ĩꞌdi ꞌbã pálé gá

ãzíla ãma ũbĩ kí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú.

4 Ãma ũbĩ kí ãzị́táŋá ándrá Mụ́sã ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ kí vú,

ꞌdĩ málĩ ãmbógó tã mbalé ꞌbá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌi.

5 Úpí acá úpí ru ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃* kí drị̃lẹ́ gá,

sáwã drị̃lẹ́ ꞌbá ꞌbadrị̂ ꞌbã kí ru trajó,

sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ sĩ.”

6 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ drị̃ gá,

“Lẽ ꞌbá sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbã ũdrã kí ku,

jõku kí kãlãfe ꞌbã adru were rú ku.”

7 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ drị̃ gá,

“Úpí, mí are Yụ́dã ꞌbã áwáŋá ĩꞌdiní ãzãkoma aꞌị́ agá mídrị́.

Mí icí kí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌbá ãlu rụ́ ị̃dị́,

ífẽ ĩꞌdiní ũkpó sĩ mẹ́rọ́ꞌbá kí ndẽjó.”

8 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ drị̃ gá,

“Tãmímũ mídrị̂ kí Ụ̃rị́mụ̃ mídrị̂ abe kí ꞌbá mídrị́ lẽlé lẽlẽ rĩ ꞌbãni,

mí ụ̃ꞌbị̃ ándrá kí Másã gá

ãzíla mí ãwã ándrá ĩꞌba abe ị̃yị́ Mẹ̃rị́bã gá ꞌdãá.

9 ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ ãꞌị̃ kí ándrá ị́jọ́ mídrị̂ rá

ãzíla mba kí ándrá tị icíma mídrị́ ĩꞌba abe rĩ tã rá.

Kí ándrá ãrútáŋá ru ími ụrụꞌbá gá

ndẽ ĩꞌbaní iꞌdalé ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbaní ádrị́pịka abe,

jõku anzịŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní rĩ rá.

Ũbĩ kí ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ãꞌị̃táŋá sĩ.

10 Kí Yãkóꞌbõ imbá ị́jọ́ lịŋá mídrị̂ sĩ;

ãzíla Ịsịrayị́lị̃ imbá ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ.

Kí lũbánĩ ivélé ivé-ívẽ rĩ ꞌbã ími drị̃lẹ́ gá

ãzíla ídétáŋá ivélé ivé-ívẽ rĩ abe ãlĩtárĩ mídrị̂ drị̃ gá.

11 Úpí, íwi sụ̃sụ́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ zojó ũkpó ru;

mí adru ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní idelé ĩꞌbã drị́ sĩ rĩ kî sĩ.

Mí ịꞌị́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí,

ífẽ ꞌba angá kí ị̃dị́ ku.”

12 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ drị̃ gá,

“ꞌDĩ sụ́rụ́ Úpí ní lẽlé

ãzíla tã mbalé nĩ rĩ ꞌi;

ĩꞌdi kí ãzã ko ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ

ãzíla ĩꞌdi adru kí drĩdríŋĩ gá cí.”

13 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ drị̃ gá,

“Úpí ꞌbã wi sụ̃sụ́ ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá

uzogó ũnĩ ambamba ꞌbụ̃ gá

ãzíla ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá vụ̃rụ̂lé rĩ sĩ;

14 ꞌBã wi sụ̃sụ́ ị̃tụ́kã ãlá rĩ sĩ

ãkónã ꞌbaní sĩ kajó áyi ãlu-ãlu sĩ;

15 ꞌBã wi sụ̃sụ́ ꞌbé áyị́pịka ꞌbadrị̂ kí drị̃ gá

ãzíla ãkónã ꞌbã ka kí sĩ ĩꞌbaní nĩ jãꞌdâ;

16 Lẽ ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ga pírí ị́jọ́ múké sĩ,

Úpí ꞌbã sụ̃sụ́ mũkẽ ĩꞌdidrị̂ wijó ĩꞌdiní ị́jọ́ jọjó angájó mị̃rị́ velépi ãcí sĩ rĩ agâlé rĩ áni,

sụ̃sụ́ ꞌdĩ ꞌba amụ́ rilé sụ́rụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ drị̃ gá,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi drị̃lẹ́ ádrị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi.

17 Ãmbõgõ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ĩꞌdi cécé mọ́nị̃gọ́ kãjãní rĩ áni;

újéke ĩꞌdidrị̂ kí cécé Ụ̃drụ́ ásé agá rĩ drị̂ áni,

újéke ĩꞌdidrị̂ kí ãsĩkárĩ álĩfũ-álĩfũ Mãnásẽ drị́

ãzíla Ịfụrayị́mụ̃ drị́ álĩfũ mụdrị́ rĩ áni.

Kí ꞌbá ĩꞌbã jĩránĩ rú rĩ kí iré

ãzíla dro kpere ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbã ãsị̃ agá.”

18 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ kí drị̃ gá sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị̂ be,

“Zãbụ̃lọ́nị̃ ĩmi adru drị̃lẹ́ba rú bĩsírã sĩ ĩminí acị́ agá ị̃yị́ drị̃ gá ꞌdâ

ãzíla Ĩsãkárĩ ꞌbaní málĩ ꞌbã ga ĩmidrị́ lị́cọ́ agá tré.

19 Kí ꞌbá kí umve ĩꞌba rụ́ ꞌbé agâlé

ãzíla kí fẽtáŋá ídétáŋá ru múké rĩ kí fẽ;

kí málĩ ịsụ́ angájó ị̃yị́ agá

ãzíla cínákí agá ị̃yị́ tị gâsĩ.”

20 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ drị̃ gá,

“Ĩmi ịcụ́ Ãdróŋá ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá ãngũ ĩmidrị̂ nzị̃lépi ãmbógó ru rĩ ꞌi!

Gádĩ mi adru cécé kẹ̃mị̃ áni

ꞌbá kí drị́ jõku drị̃kã ucíjó.

21 ꞌDụ ụ̃nọ́kụ́ ãlá ãndânĩ rĩ ĩꞌdinî;

sáwã drị̃lẹ́ka Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ru trajó ãngũ ãlu gá rĩ gá,

úfẽ ĩsélé ãngũ drị̃lẹ́ drị̂ ĩꞌbadrị́

ĩꞌdi ị́jọ́ lịŋá pịrị Úpí drị̂ nga

ãzíla ĩꞌdi ãzị́táŋá fẽlé Ịsịrayị́lị̃ ní rĩ kí tã mba.”

22 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ drị̃ gá,

“Dánĩ ĩꞌdi cécé kẹ̃mị̃ mváŋá áni;

ĩꞌdi amvú ãmvé angájó Bãsánĩ gá rĩ sĩ.”

23 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ drị̃ gá,

“Úpí ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdi sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ drị̃ gá,

fẽ ĩꞌbaní drị̃lẹ́ba sĩ;

ãngũ angájó ándrá kpere ị̃yị́ Gãlị́lị̃ gá rĩ ꞌdụjó.”

24 Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Ásẹ̃rị̃ drị̂ drị̃ gá,

“Drị̃lẹ́ba ãndânĩ rĩ Ãdróŋá ꞌbã fẽ ꞌba adru anzị Ásẹ̃rị̃ drị̂ ꞌbanî,

ádrị́pịka ꞌbã lẽ kí ĩꞌdi pírí lẽlẽ,

lẽ úsu ĩꞌdi ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ agá.

25 Táwụ̃nị̃ mídrị̂ ꞌbã kẹ̃jị́tị ꞌbã adru ũkpó ru aya sĩ ãzíla bũrônzĩ sĩ,

mi dó sĩ ími andre ũtẽ ũkpó ru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.”

26 “Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ãdróŋá ãzí cécé Ãdróŋá ĩmidrị̂ áni,

cẹ̃lépi ꞌbụ̃ gâsĩ ĩmi ãzã kolépi ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ,

ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâ sĩ rĩ áni la ꞌdáyụ.

27 Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ĩminí sĩ apájó ĩmi zị̃jó ĩꞌdi rụ́ rĩ ꞌi,

ãzíla aja ĩꞌdi ꞌbã drị́ ĩmi drị̃ gá sĩ ĩmi tã mbajó jãꞌdâ.

Ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá kí adro ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá jọjó la,

‘Ĩmi ụꞌdị́ kî!’

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ la dó sĩ uꞌá ásị́ ị̃gbẹ́ agá ị́jọ́ kóru,

kídí Yãkóꞌbõ drị̂ lú ĩꞌdi ãni áꞌdụ̂sĩ

ãngũ múké ãná trũ ãzíla wáyĩnĩ trũ,

ꞌbụ̃ ꞌbã sĩ andrẹlị́ ũsũjó drị̃ la gá rĩ gá.

29 Drị̃lẹ́ba ĩminî, ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ꞌbá ãzí ĩmi áni la cí yã?

ꞌBá ãzí cécé ĩmi áni Úpí ꞌbã tã mbalé nĩ la ꞌdáyụ.

Úpí ĩꞌdi gọ́bẹ́rẹ́ ãzíla ménéŋá ĩmidrị̂ ꞌi

ĩꞌdi ĩmi tãmba ãzíla ĩmi fẽ ãꞌdị́ ndẽlé.

Mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí amụ́ mãmálá ꞌbãlé ĩmi rụ́ sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó

ãzíla ĩmi kí ndẽ rá.”

34

Mụ́sã ꞌbã drãjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã angá ãngũ gbayi Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá sĩ tụjó ꞌBé Nébõ sị́ gá. Mụ ꞌBé Pị́sị̃gã ꞌbã drị̃ mbílí rĩ gá ꞌdĩ Yẹ̃rị́kọ̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. ꞌDãá Úpí iꞌda ĩꞌdiní ãngũ ꞌdã ꞌi pírí angájó Gị̃lẹ́dị̃ gá kpere Dánĩ gá, 2 ãngũ Nãfũtálĩ drị̂ gá pírí, ãngũ Ịfụrayị́mụ̃ ꞌbadrị́ Mãnásẽ be rĩ kí, ãngũ Yụ́dã drị̂ pírí kpere ị̃yị́ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. 3 Úpí iꞌda Mụ́sã ní ãngũ umvelé Nẹ̃gẹ́vụ̃ ꞌi rĩ ãzíla áꞌbụ Yẹ̃rị́kọ̃ drị́ táwụ̃nị̃ káci drị̂ ꞌi kpere ãngũ Zówã drị̂ gá. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Mụ́sã ní, “ꞌdĩ ãngũ mání ándrá azịlé mání sĩ ũyõ najó mã mụ fẽlé la Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ní ãzíla Yãkóꞌbõ ní mání jọjó la, ‘Ma mụ ĩꞌdi fẽlé anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.’ Áfẽ ĩꞌdi ndrelé míní mịfị́ sĩ, wó mí icó calé ala gâlé ku.”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã uja dó drãlé Mụ̃wábụ̃ gá ꞌdãá cécé ándrá Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni. 6 Úpí ị̃sị̃ dó ĩꞌdi Mụ̃wábụ̃ gá ꞌdãá, áꞌbụ gá ãngũ Mụ̃wábụ̃ ꞌbadrị́ tị ru ndrelépi Bẹ̃tị̃pẹ̃yọ́rị̃ be rĩ gá, wó kpere ãndrũ ꞌbá ãzí ndre ĩꞌdi ꞌbã ĩnádrị̃ ku. 7 Sáwã Mụ́sã ꞌbã ándrá drãjó rĩ sĩ, ílí la 120, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mịfị́ la ace kí ru ídri ãzíla ụrụꞌbá la ũkpó ru. 8 Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awá kí Mụ́sã ꞌi ãngũ gbayi Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá ụ́ꞌdụ́ kãlị́ na kpere ụ́ꞌdụ́ áwáŋá drị̂ ꞌbã kí ukó agá.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úríndí ũndũwã drị̂ tõ dó ru Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị agá ãꞌdusĩku Mụ́sã tị̃ ándrá drị́ ĩꞌdi drị̃ gá rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi rá ãzíla nga kí ị́jọ́ kí cécé Úpí ꞌbã ándrá azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

10 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, nábị̃ ãzí ãfũlépi Ịsịrayị́lị̃ gá Úpí ꞌbã sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be mịfị́ gá-mịfị́ gá Mụ́sã áni la ꞌdáyụ. 11 Nábị̃ ãzí ndú Úpí ꞌbã tị pẽlé tálí kí idéjó ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí abe Mị̃sị́rị̃ gá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe, ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá pírí cécé Mụ́sã áni la ꞌdáyụ. 12 Nábị̃ ãzí ndú ị́jọ́ ũkpó ãzíla ícétáŋá ụ̃rị̃ fẽlépi rĩ kí ngalépi Mụ́sã drị̂ áni ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ la ꞌdáyụ.

* 3:13 3:13 Sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ri ãngũ wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ gá.

✡ 31:2 31:2 Ãzị́táŋá Amviŋá 1:37; Kãlãfe 20:12

* 32:15 32:15 ꞌBá Úpí drị̂ tị Ĩbũrãníyã drị̂ sĩ Yẹ́sụ̃rụ̃nị̃ ꞌi.

* 33:5 33:5 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí rụ́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌdĩ umve Yẹ́sụ̃rụ̃nị̃ ꞌi.

YÓSŨWÃ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Bụ́kụ̃

Yósũwã

drị̂

Ị́jọ́ icélé bụ́kụ̃ Yósũwã drị̂ drị̃ gá rĩ

Bụ́kụ̃ Yósũwã drị̂ mụ drị̃ gá áꞌdígó ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ trũ iꞌdójó ãngũ bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amviŋá drị̂ ꞌbã ãsị̃jó rĩ gá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iꞌdó kí ãcị̃ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũjó rĩ gâlé ru. Bụ́kụ̃ Yósũwã drị̂ icé dó sĩ ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ za kí ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị́ ꞌdĩ íngoní ru yã rĩ ꞌbã drị̃ gá ãzíla ꞌdụ kí ãngũ Kãnánĩ drị̂ drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị́ Yósũwã ándrá filépi Mụ́sã ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ ꞌbã pálé gá íngoní ru yã rĩ ꞌbã drị̃ gá. ꞌBá ꞌdĩ nga kí ị́jọ́ ꞌdĩ íni la Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌbaní ãzị́táŋá la fẽjó nĩ rĩ sĩ. Ãdróŋá ri ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé sĩ ãngũ Kãnánĩ drị̂ fẽjó anzị ãfũlépi Ịbụrahị́mụ̃ rụ́ rĩ ꞌbaní rĩ umvilé. (Íꞌdóŋá 12:7)

Únị̃ ãꞌdị sĩ bụ́kụ̃ Yósũwã drị̂ nĩ yã rĩ gá ku. Sáwã ãzí kí agá ĩꞌdi indré ꞌbá bụ́kụ̃ ꞌdĩ sĩlépi ri ándrá sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ gá cí rĩ áni. (Ícétáŋá sĩ Yósũwã 5:1, 6) Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ụ̃nị̃táŋá Bĩbĩlíyã drị̂ trũ ĩyõ rĩ ũrã kí dó sĩ Yósũwã sĩ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbã ãndâ la nĩ. Wó ị́jọ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbã wókõ ãzí ri kí ꞌbá ãzí ndú la sĩ kí nĩ adru Yósũwã ꞌi ku rĩ iꞌda ru pịrị-pịrị, cécé ꞌbání ị́jọ́ nzejó drã Yósũwã drị̂ ꞌbã drị̃ gá rĩ ꞌi. (Yósũwã 24: 29)

ꞌBá ãzí ụ̃nị̃táŋá Bĩbĩlíyã drị̂ trũ ĩyõ rĩ ũrã kí úsĩ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌi ãnirú ílí 800 ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru ngajó ꞌbo rĩ ꞌbã ũngúkú gá. Ị́jọ́ ru ngalépi sĩ ị́jọ́ sĩjó kí drị̃ gá bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ icó kí ru idélé ãnirú ílí 1250 sĩ ꞌdĩ sĩ útĩ drĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi ku rú. Ị́jọ́ ꞌdĩ icó kí dó sĩ ru ngalé ílí 40 Rãmẽsésĩ ꞌbã ũpĩ najó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã vúlé gá. Rãmẽsésĩ ĩꞌdi úpí ꞌbání ũrãlé ri ũpĩ nalé sáwã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ aꞌbejó rĩ sĩ rĩ ꞌi. (Ãfũŋá 1:11)

1

Ãdróŋá azị Yósũwã Ịsịrayị́lị̃ kí drị̃ celé

1 Ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã la dó mụ drãlé ꞌbo, Úpí jọ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị ándrá Mụ́sã ãzã kolépi rĩ ní, 2 “Ãtíꞌbó mádrị́ Mụ́sã drã dó ꞌbo. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi ꞌi ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩmi adru dó bábá sĩ mĩrĩ Yõrĩdánĩ zajó, ĩmi dó sĩ mụ filé ãngũ mání mụlé fẽlé ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní rĩ gá. 3 Ma mụ ãngũ pírí ĩminí sĩ pá ꞌbãjó ala gá ꞌbo rĩ kí fẽlé ĩminí cécé mání ándrá azịlé Mụ́sã ní rĩ áni. 4 Iꞌdójó kõtórõ Nẹ̃gẹ́vụ̃ drị̂ gá ándrá cajó ãngũ ꞌbé ꞌa rú Lébãnõnĩ drị̂ gá ụ́rụ́, angájó mĩrĩ Ũfũrátĩ drị̂ gá ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru cajó mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ drị̂ gá ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru, umú ãngũ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ pírí ĩndĩ. 5 Ụ́ꞌdụ́ míní adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí, mẹ́rọ́ꞌbá ãzí ãlu la icó ími ndẽlé ku. Cécé ándrá mání adrujó Mụ́sã be rĩ áni, ma vâ mụ adrulé mí be ꞌdã ꞌbã áni. Má icó ími aꞌbelé ku, má icó vâ ími gãlé ku. 6 Mí adru ũkpó ru ãzíla ími ásị́ ꞌbã mba-mbã ãꞌdusĩku mi mụ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ celé sĩ mụjó ãngũ ándrá mání ũyõ la najó ma fẽ la ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní ãwítã rú rĩ ꞌdụjó. 7 Mí adru jõ ũkpó ru ãzíla ími ásị́ ꞌbã mba jõ ũkpómgboroto rú sĩ ị́jọ́ kí idéjó ásị́ pírí sĩ, mí adru jõ mịfị́ trũ sĩ ãzị́táŋá ãtíꞌbó Mụ́sã ꞌbã azịlé míní rĩ kí tá mbajó pírí; mí uja jõ mi kí agá rĩ sĩ drị́ ãndá gá ku jõku drị́ ị̃jị́ gá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ãngũ cí míní mụjó rĩ gá. 8 Lẽ ílã bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, mí ũrã ị́jọ́ drị̃ la gá ị̃tụ́ kí ị́nị́ be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ adru mịfị́ trũ sĩ ị́jọ́ sĩlé ala gá ꞌdĩ kí idéjó pírí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó sĩ adru málĩ trũ ãzíla drị̃lẹ́ba rú ị́jọ́ pírí míní ngalé rĩ kí agá. 9 Má azị ándrá míní lẽ mí adru ũkpó ru ãzíla ími ásị́ ꞌbã mba-mbã rĩ gá ku yã? Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ími ásị́ ꞌba umvú ku, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la adru mí be ãngũ cí míní mụjó rĩ gá.”

Yósũwã itú ꞌbá kí sĩ Kãnánĩ ꞌdụjó

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã azị dó ị́jọ́ ꞌbá ãmbogo rú Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní jọ, 11 “Ĩmụ kámbĩ agâsĩ ãzíla ĩmi ũlũ ꞌbá ꞌbaní, ‘Ĩmi itú ĩmi bábá ãko ĩmidrị̂ kî trũ ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ĩmi mụ mĩrĩ Yõrĩdánĩ zalé sĩ mụjó ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé ĩmi ãni la rú rĩ ꞌdụjó.’ ”

12 Yósũwã jọ sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌbaní, 13 “Ĩmi agá drĩ ị́jọ́ ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã azịlé ĩminí ĩꞌdi ꞌbã sĩ jọjó la ‘Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la ĩminí ãngũ sĩ avị́jó la fẽ rĩ, ãzíla fẽ ĩminí ãngũ lê ꞌbo.’ 14 Ũkú ĩmidrị̂ kí, anzị ĩmidrị̂ kí ãzíla ãnãkpá ĩmidrị̂ kí abe kí mụ acelé ãngũ Mụ́sã ꞌbã fẽlé ĩminí mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌdĩ gá ꞌdâ, wó ãgọbị ãꞌdị́ drị̂ kí mụ drị̃ gá sĩ ĩmi ádrị́pịka kí ãzã kojó sĩ kí irijó ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí agá, 15 kpere Úpí ꞌbã ĩmi ádrị́pịka ꞌbaní ávị́ŋá fẽ agá cécé ĩꞌdi ꞌbã fẽjó la ĩminí avị́jó rĩ áni ãzíla ĩꞌbaní ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní rĩ ꞌdụjó rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó sĩ gõ ãngũ ĩminí ꞌdụlé ĩmi ãni la rú rĩ gá, ꞌdĩ ãngũ ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã fẽlé ĩminí Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá rĩ ꞌi.” 16 Umvi kí Yósũwã ní, “Ị́jọ́ pírí míní azịlé rĩ kí ãma kí nga rá ãzíla ãngũ cí míní ãma tị pẽjó rĩ gá ãma mụ rá. 17 Cécé ãmaní ándrá Mụ́sã ꞌbã tị arejó ị́jọ́ pírí kí agá rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma vâ ími tị are rá. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌba adru mí be cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá adrujó Mụ́sã be rĩ áni. 18 ꞌBá ị́jọ́ míní azịlé rĩ kí gãlépi úgmbé ãzíla ími tị arelépi ku, ị́jọ́ míní jọlé rĩ ngalépi ku rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá. Mí adru ũkpó ru ãzíla ími ásị́ ꞌbã mba-mbã.”

2

Rãhábụ̃ ꞌbã ꞌbá ũní-ũníŋá gá rĩ kí zị̃jó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị pẽ dó ãgọbị ị̃rị̃ ũní-ũníŋá gá rĩ kí tị Sị̃tị́mụ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ, ĩmi undré ãngũ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ꞌa.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ bá ꞌdĩ mụ kí dó rá ãzíla fi kí dó ũkú ãwụ́ꞌbá ru umvelé Rãhábụ̃ rĩ drị́ jó agá ãzíla ko kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdãá.

2 Wó ꞌbá ãzí lũ ị́jọ́ ꞌdĩ úpí Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ní, “Índre úpí, ãgọbị ãzí ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ rú la amụ́ kí tá ị́nị́ ãndrũ rĩ sĩ ãngũ ãmadrị̂ undrélé ũní-ũní ru.” 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ pẽ dó sĩ ꞌbá ãzí kí tị Rãhábụ̃ drị́ko gâlé ãzíla jọ, “Mí íyá ãgọbị tá amụ́lépi filépi mídrị́ jó agá ꞌdâ rĩ kí fẽlé ãmadrị́, ãꞌdusĩku amụ́ kí ãngũ ãmadrị̂ ị̃ndụ́ ndrụ̃ trũ.”

4 Wó ũkú ꞌdĩ ꞌdụ dó ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí zị̃lé cí. Jọ dó ꞌbá ꞌdã ꞌbaní, “Ãndá ãgọbị ꞌdĩ amụ́ kí má rụ́ ꞌdộ rá, wó ánị̃ angá kí íngõlé yã rĩ gá ku. 5 Sáwã sĩ kẹ̃jị́tị ụ̃pị̃jó ị́nị́ sĩ rĩ la mụ acálé ꞌbo, ãgọbị ꞌdĩ fũ kí mụlé rá. Ĩdro kí vú mbẽlẽ-mbẽlẽ ãꞌdusĩku ĩmi icó tá drĩ kí arụ́lé rá.” 6 Wó ũkú ꞌdĩ zị̃ dó ãgọbị Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí pálá céke ĩꞌdi ꞌbã ũdrõlé jó drị̃ gá rĩ kí agá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãgọbị ꞌdĩ dro kí dó kí vú gẹ̃rị̃ mụlépi Yõrĩdánĩ gâlé ru rĩ gâsĩ kpere ị̃yị́ tị cene sĩ zajó rĩ gá. ꞌBá kí vú drolépi rĩ kí mụ fũlé ꞌbo cọtị ûpị̃ dó kẹ̃jị́tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ cí.

8 Ãgọbị Ịsịrayị́lị̃ rú ị̃rị̃ ꞌdã la kí drĩ ru ụ́ꞌdụ́ gá ku rú, Rãhábụ̃ mụ ĩꞌba rụ́ ụrụ gâlé 9 ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ánị̃ rá Úpí fẽ ĩminí ãngũ ꞌdĩ ꞌbo ãzíla ụ̃rị̃ rụ ãma cí ĩmi ị́jọ́ sĩ, ꞌbá pírí ꞌdâ rĩ kí ásị́ mvu ĩmi ị́jọ́ sĩ rá, 10 ãꞌdusĩku ãma are ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ꞌbã mĩrĩ ika rĩ awajó ĩminí sáwã ándrá ĩminí angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ, sĩ zajó rĩ kí rá ãzíla ị́jọ́ ĩminí idélé ũpi ị̃rị̃ Ãmọ́rị̃ drị́ Sị̃họ́nị̃ ꞌba rụ́ Ụ́gị̃ be sĩ kí ị̃lị̃kị̃jó Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agá ꞌá ꞌdã sĩ rĩ rá. 11 Ãma dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ãma ásị́ mvu rá ãzíla ãma ũkpó ukó ãma rú ꞌdâ rá ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã adrujó Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌi rĩ sĩ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ álẽ ĩna ũyõ rụ́ Úpí drị̂ sĩ ĩmi drụ́zị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌda lị́cọ́ mâ átẹ́pị drị̂ ní cécé mání iꞌdalé ĩminí ꞌdĩ ꞌbã áni. Ĩꞌbã mání ícétáŋá ãzí nị̃jó la 13 ĩmi drụ́zị́ mâ átẹ́pị kí aꞌbe mâ ãndrẽ be, mâ ádrị́pịka kí abe mâ ámvọ́pịka kí abe ãzíla kãká ĩꞌbadrị̂ kí abe ídri, ĩmi icó kí ụꞌdị́lé ku.” 14 Ãgọbị ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ jọ kí, “Ídri ãmadrị̂ kí adru ídri ĩmidrị̂ kí tị gá! Ídrĩ ị́jọ́ ãmaní amụ́jó ꞌdâ rĩ lũ ꞌbá ãzí ꞌbaní ku rĩ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí drĩ ãngũ ꞌdĩ fẽ ãmaní rá, ãma míní ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ị́jọ́ pịrị rĩ iꞌda rá.”

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Rãhábụ̃ asú dó ãgọbị ꞌdĩ kí dẹ̃rị́sã gâsĩ ãzíla ịsị́ dó kí vụ̃rụ́ ꞌdõlé ĩbáká sĩ ãꞌdusĩku jó ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ uꞌájó rĩ icí kí ru Bõrõ sĩ táwụ̃nị̃ andre cejó rĩ be. 16 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi apá ꞌbé agâlé ꞌbá ĩmi vú drolépi ꞌdã ꞌbã ịsụ́ kí sĩ ĩmi ku. Ĩzị̃ ĩmi ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ na kpere ꞌbá ĩmi vú drolépi ꞌdã ꞌbã kí ãgõ agá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá ĩmi dó sĩ mụ ãngũ ĩmidrị̂ gâlé ĩndõ.”

17 Ãgọbị ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ũyõ ãmaní nalé ꞌdĩ la ãma rụ rá la ídrĩ ị́jọ́ ãmaní azịlé míní ꞌdĩ kí tã mba rá rĩ gá. 18 Ãdrĩ dó amụ́ ãngũ ꞌdĩ gá ꞌbo, mí umbé dó ĩbáká ika la ãzíla mí asú ĩꞌdi dẹ̃rị́sã ándrá míní sĩ ãma ịsị́jó ĩbáká sĩ ãmvé ꞌdĩ gâsĩ, mí atrá mî átẹ́pị kí mî ãndrẽ be, mî ádrị́pịka kí mî ámvọ́pịka kí abe ãzíla kãká mídrị̂ kí abe pírí mídrị́ jó agá ꞌdâ. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãzí drĩ fũ mídrị́ jó agá ꞌdâ rĩ sĩ ãmvé mụlé gẹ̃rị̃ agâlé drĩ dó sĩ drã rá yã áni, ãrí la adru dó sĩ ãma drị̃ gá ku, ĩꞌdi adru ĩꞌdi ãmgbã rĩ drị̃ gá. Wó údrĩ ꞌbá ãzí mídrị́ jó agá ꞌdâ fũlépi ãmvé ku la ꞌdị yã áni, ãrí la la adru ãma drị̃ gá. 20 Wó ídrĩ ị́jọ́ ãmaní itúlé sĩ ũyõ najó ꞌdĩ lũ ꞌbá ãzí ní rá, ãma adru ị́jọ́ kóru ũyõ ĩminí fẽlé nalé ãmaní rĩ gá.” 21 Rãhábụ̃ jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌba adru ĩminí jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ dó kí tị mụlé rá ãzíla umbé dó sĩ ĩbáká ika ꞌdã dẹ̃rị́sã gá ꞌdãá cí. 22 Ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ zị̃ kí dó ru ꞌbé agá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ na kpere ꞌbá kí vú drolépi rĩ ꞌbã kí gõ agá táwụ̃nị̃ agâlé vúlé. ꞌBá tị pẽlé rĩ ndrụ̃ kí dó kí gẹ̃rị̃ pírí kí agâsĩ wó ịsụ́ kí ꞌbá ãzí ãlu la ku. 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ gõ kí dó rá. Ãfũ kí dó ꞌbé agâlé rĩ sĩ za kí dó sĩ Yõrĩdánĩ ꞌi ãzíla mụ kí dó Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị rụ́ ãzíla ũlũ kí dó ĩꞌdiní ị́jọ́ pírí ru idélépi kí ụrụꞌbá gá rĩ kî. 24 Jọ kí Yósũwã ní, “Ãndá-ãndá ru Úpí fẽ ãngũ ꞌdã pírí ãmadrị́ gá ꞌbo. Fẽ vâ ꞌbá pírí alagá rĩ kí ásị́ mvu ãma ị́jọ́ sĩ rá.”

3

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí Yõrĩdánĩ zajó rĩ

1 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, Yósũwã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí aꞌbe kí dó Sị̃tị́mụ̃ rá. Mụ kí dó sĩ mĩrĩ Yõrĩdánĩ gâlé ru ãzíla tra kí dó ru tị la gá ꞌdãá za kí drĩ ku rú. 2 Ụ́ꞌdụ́ na la ꞌbã ukóŋá gá, ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ acị́ kí dó kámbĩ agâsĩ 3 sĩ ãzị́táŋá fẽjó ꞌbá ꞌbaní ãzíla jọ kí, “Ĩdrĩ dó ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ kí ndre Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ ꞌdụ agâ drị́ gá, ĩmi aꞌbe dó ãngũ ĩminí adrujó rĩ rá ãzíla ĩꞌde dó kí vú gâsĩ. 4 Ĩmi dó sĩ gẹ̃rị̃ ĩminí mụjó rĩ nị̃ cé ãꞌdusĩku ĩminí jõ drĩ ídu mụjó lé ru ku rĩ sĩ. Wó lẽ ãngũ ĩmi drĩdríŋĩ gá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ be rĩ ꞌba adru ãnirú kị́lọ̃ mítã ãlu ꞌdĩ pí, lẽ ĩmi adru dó sĩ ĩꞌdĩ be ãni rú ku.” 5 Yósũwã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi idé ĩmi ãlá ru ãꞌdusĩku Úpí la mụ drụ̃sị̃ ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la idélé ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ.” 6 Yósũwã jọ ãtalo ꞌbaní, “Ĩꞌdụ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ãzíla ĩmi alị ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌdụ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ãzíla mụ kí dó sĩ ꞌbá kí drị̃lẹ́ gâlé.

7 Úpí jọ Yósũwã ní, “Ãndrũ ma dó mụ iꞌdólé ími ingalé ụrụgá Ịsịrayị́lị̃ kí drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ nị̃ la rá ma ándrá Mụ́sã be ãzíla ma vâ úꞌdîꞌda mí be cí. 8 Mí azị ị́jọ́ ꞌdĩ ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌdụlépi rĩ ꞌbaní, ‘Ĩdrĩ ca ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ tị gá ꞌbo, ĩtu pá ị̃yị́ agá ꞌdãá cí.’ ” 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã jọ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi amụ́ ꞌdộ ãzíla ĩmi are ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã jọlé rĩ.” 10 Yósũwã jọ, “Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ nị̃ la Ãdróŋá ídri rĩ ĩmi abe cí ãzíla ĩcẽ ꞌbá Kãnánĩ rú, Hị́tị̃ rú, Hị́vị̃ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, Gị̃rị̃gásị̃ rú, Ãmọ́rị̃ rú ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ kí dro agá ĩmi drị̃lẹ́ gá ku. 11 Ĩndre Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rĩ drị̂ la ĩmi drị̃ ce sĩ mĩrĩ Yõrĩdánĩ za jó. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdîꞌda mí aꞌdụ́ ãgọbị kí ãlu-ãlu ínátị mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí agá ꞌdâ. 13 Ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rĩ drị̂ ꞌdụlépi rĩ drĩ kí dó pá su mĩrĩ Yõrĩdánĩ agá ꞌbo, ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ la dó ru awa ị̃rị̃ ãzíla ị̃yị́ dịlépi rĩ la dó pá tu Bõrõ áni ãngũ ãlu gá.” 14 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ aꞌbe kí dó hémã ĩꞌbadrị̂ kí rá sĩ Yõrĩdánĩ zajó ãzíla ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌdụlépi rĩ ꞌde kí dó kí drị̃ nĩ. 15 Ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌdụlépi rĩ kí mụ acálé Yõrĩdánĩ gá ãzíla kí dó mụ pá sulé ị̃yị́ gá gọ́rọ̃tị́yọ̃ gá ꞌdãá ꞌbo, 16 ị̃yị́ adị́lépi ụ́rụ́ léru rĩ tu dó pá cí ãzíla tra dó ru Bõrõ áni álị́-álị́ ru táwụ̃nị̃ Ádãmũ adrulépi táwụ̃nị̃ Zãrẹ́tị̃ drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá rĩ be ãzíla ị̃yị́ dịlépi ándrá léru rĩ dị mĩrĩ Ãrábã gá (ꞌdĩ mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ ꞌi) kpere ị̃yị́ ꞌbã nzụ agá pírí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá alị kí dó sĩ ãni rú ãngũ ꞌbã wókõ rũ ndrelépi Yẹ̃rị́kọ̃ be rĩ gâsĩ. 17 Ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ujílépi rĩ tu kí pá mgbe-mgbe ãngũ ãꞌí drị̃ gá mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ágágá ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dị̃ alị sĩ ãngũ ãꞌí drị̃ gâsĩ kpere sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí alị agâ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ pírí.

4

Írã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ sĩ ꞌbá igájó rĩ kî

1 ꞌBá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ mĩrĩ Yõrĩdánĩ zalé pírí ꞌbo, Úpí jọ dó Yósũwã ní, 2 “Mí ãpẽ ãgọbị kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ínátị ãlu-ãlu agâsĩ ãlu-ãlu, 3 ílũ ĩꞌbaní, ‘Ĩmi aꞌdụ́ írã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ãngũ ãtalo ꞌbã kí sĩ pá tujó ũkpó ru ị̃yị́ ꞌbã ágá gá rĩ gá ꞌdãá ãzíla ĩmi agụ kí ãngũ ãndrũ ị́nị́ sĩ ĩminí sĩ mụjó ụ́ꞌdụ́ kojó ala gá rĩ gá.’ ” 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã umve dó ãgọbị mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá ãlu-ãlu ꞌdĩ kî. 5 Yósũwã jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi alị Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ágá gá ꞌdãá. Ĩmi ãlu-ãlu ꞌbã ꞌdụ írã ĩꞌdi kọ́trọ́ gá kãlãfe ínátị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ, 6 ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ la dó adru ĩminí ícétáŋá ru. Sáwã ãzí gá anzị ĩmidrị̂ drĩ kí dó sĩ amụ́ ĩmi zịlé, ‘Írã ꞌdĩ kí ꞌbã ífí ĩminí íngoní yã?’ 7 Ĩmi dó sĩ lũ la ĩꞌbaní ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ tu ándrá pá cí sáwã Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã alịjó ala gâsĩ rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ írã ꞌdĩ kí dó sĩ adru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ kí igájó jãꞌdâ.”

8 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ cécé Yósũwã ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ áni ãzíla ꞌdụ kí dó sĩ írã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ágá gá ꞌdãá kãlãfe sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú sĩ cécé Úpí ꞌbã jọlé Yósũwã ní rĩ áni. ꞌDụ kí dó sĩ kí ĩꞌba abe ãngũ ĩꞌbã kí sĩ kojó rĩ gá ãzíla ꞌbã kí dó kí ꞌdãá. 9 Yósũwã ũdrõ vâ írã ãzí kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ágá gá ꞌdãá ãngũ ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌdụlépi rĩ ꞌbã kí sĩ pá tujó rĩ gá ãzíla írã ꞌdĩ kí drĩ kpere úꞌdîꞌda ãngũ ándrá sĩ kí drõjó rĩ gá ꞌdãá cí. 10 Ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌdụlépi rĩ tu kí dó pá mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ágágá ꞌdãá kpere ị́jọ́ pírí Úpí ꞌbã ándrá azịlé Yósũwã ní rĩ ꞌbã kí ru idé agá cécé Mụ́sã ꞌbã ándrá azịlé Yósũwã ní rĩ áni, ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dị̃ ru afụ sĩ, sĩ alịjó mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gâlé ru. 11 ꞌBá pírí kí dó mụ alịlé ꞌbo, ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌdụlépi rĩ ali kí dó wókõ ãzí rĩ gâlé ꞌbá kí drị̃ kí ndre sĩ. 12 Sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ kí abe ꞌdụ kí dó ãko ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ kí ãzíla alị kí dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá cécé Mụ́sã ꞌbã ándrá jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. 13 ꞌBá ãnirú 40,000 ru itúlépi ãko sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ kí abe Úpí ꞌbã adrujó ĩꞌba abe cí rĩ za kí dó ãngũ gbayi Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ gá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó. 14 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úpí inga Yósũwã ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãmbógó ru ãzíla fẽ kí dó ĩꞌdiní ãrútáŋá cécé ĩꞌbã kí ándrá fẽlé Mụ́sã ní rĩ áni sáwã ĩꞌdi ꞌbã adrujó ídri rú rĩ agá pírí.

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Yósũwã ní, 16 “Íjọ ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌdụlépi ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbã ãfũ kí Yõrĩdánĩ agâlé rĩ sĩ ãmvé.”

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã jọ dó ãtalo ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩmi ãfũ dó mĩrĩ Yõrĩdánĩ agâlé rĩ sĩ ãmvé.”

18 Ãtalo Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ dụlépi rĩ kí dó mụ ãfũlé mĩrĩ Yõrĩdánĩ agâlé rĩ sĩ ãmvé ãzíla kí dó mụ pá tị̃lé ãngũ ãꞌí rĩ gá ꞌbo, ị̃yị́ pá tulépi cí rĩ icí dó sĩ ru ãlu ãzíla iꞌdó dó sĩ dịlé jõ ídu rĩ áni.

19 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ za kí dó Yõrĩdánĩ ĩmbá ãlu ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ sĩ ãzíla sị kí dó kámbĩ Gị̃lị̃gálị̃ gá Yẹ̃rị́kọ̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru rĩ gá. 20 Yósũwã ũdrõ dó írã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ĩꞌbã kí aꞌdụ́lé mĩrĩ Yõrĩdánĩ agâlé rĩ kí Gị̃lị̃gálị̃ gá ꞌdãá ãzíla 21 jọ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí drụ́zị́ ĩmi zị ‘Ãmgbã rĩ gá írã ꞌdĩ icé kí dó ãꞌdu?’ 22 Ĩmi dó icé la anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní, ‘Ịsịrayị́lị̃ alị ándrá mĩrĩ Yõrĩdánĩ agâsĩ ãngũ ãꞌí rĩ drị̃ gâsĩ.’ 23 Ílũ ĩꞌbaní Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ ándrá ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ ní nzụlé rá, ĩmi alị ándrá dó sĩ ãngũ ãꞌí drị̃ gâsĩ cécé ándrá Úpí ꞌbã vâ idélé ãmaní mĩrĩ ika rĩ gá rĩ áni. Fẽ ándrá mĩrĩ ika rĩ nzụ rá ãzíla ãma alị dó sĩ ándrá ãngũ ãꞌí rĩ drị̃ gâsĩ. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ nị̃ la rá Úpí ꞌbã drị́ ĩꞌdi ũkpó ru ãzíla ĩmi dó sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ụ̃rị̃ jãꞌdâ.”

5

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩtãrãjó rĩ

1 Ũpi Ãmọ́rị̃ gá Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ꞌá ꞌdã sĩ cajó kpere ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá rĩ gá rĩ kí, ũpi Kãnánĩ drị́ mĩrĩ ꞌbã tị gá rĩ kí abe pírí kí mụ ị́jọ́ Úpí ꞌbã fẽjó la mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị̂ nzụ rá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ alị kí dó sĩ pírí ãngũ ãꞌí gâsĩ rĩ arelé ꞌbo, ásị́ la ra kí dó sụ́sụ́ ru ị̃yị́ áni ãzíla ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ dó sĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ sĩ cí.

2 Sáwã ꞌdã sĩ Úpí jọ dó Yósũwã ní, “Mí idé ị́lị́ŋá ãzí kí írã ũkpó la sĩ ãzíla mí ĩtãrã dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ĩtãrã lé ku rĩ kí rá.” 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã idé dó ị́lị́ŋá ãzí kí írã ũkpó la sĩ ãzíla ĩtãrã dó sĩ ãgọbị anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãngũ Gĩbẽyátĩ-hãrãlọ́tị̃ gá ꞌdãá. 4 Yósũwã ĩtãrã ꞌbá ꞌdi kí rá la ãꞌdusĩku ãgọbị ándrá ãfũlépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí ãgọbị ãꞌdị́ ꞌdịlépi rĩ kí abe ũdrã kí gẹ̃rị̃ gá kõtórõ agâlé pírí rá ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ. 5 Ándrá táni ꞌbá ãgọbị rú ãfũlépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí ĩtãrãjó rá tí, ꞌbá pírí tịlé kõtórõ agâlé ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ rĩ kí îtãrã ándrá kí gẹ̃rị̃ sĩ ku. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ꞌdĩ ꞌbã áni la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ acị́ kí kõtórõ agâsĩ ílí kãlị́ sụ kpere ꞌbá pírí ãzíla ãgọbị ãꞌdị́ ꞌdịlépi ãfũlépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌbã kí ị̃lị̃kị̃ agâ ãꞌdusĩku are kí ándrá Úpí tị ku. Úpí na dó sĩ ũyõ ĩꞌbaní jọ, “Má icó kí fẽlé ãngũ ándrá mání ũyõ la najó ma fẽ la ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní, ãngũ málĩ trũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ ndrelé ku.” 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí inga dó anzị ĩꞌbadrị̂ kí kí kẹ̃jị́ gá, ꞌdĩ kí dó sĩ anzị Yósũwã ꞌbã ĩtãrãlé rĩ kî. Îtãrã kí íni la ãꞌdusĩku ándrá drĩ kí ĩtãrãjó gẹ̃rị̃ gá lé ku rĩ sĩ.

8 Ála dó mụ ãgọbị Sụ́rụ́ ꞌdĩ agá rĩ kí ĩtãrãlé pírí ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ ace kí dó ĩꞌbadrị́ kámbĩ agá ꞌdãá kpere ãkõzá kí ĩtãrãjó rĩ ꞌbã kí ja agá. 9 Úpí jọ dó Yósũwã ní, “Ãndrũ áwụ̃ dó drị̃nzá ĩmi drị̃ gá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã kí fẽlé rĩ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌda dó sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ Gị̃lị̃gálị̃ ꞌi kpere ãndrũ.

10 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí adru agá Gị̃lị̃gálị̃ gá ꞌdãá, na kí dó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ĩndró sĩ ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ĩmbá ꞌdã drị̂ sĩ ãngũ gbayi Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ gá ꞌdãá. 11 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ꞌbã vúlé gá, ꞌbá ꞌdĩ na kí dó ãkónã ãngũ ꞌdã gá rĩ kí, mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ãzíla ũndú ụ̃kụ rĩ kí abe. 12 Drụ̃sị̃ íni mãnã tu dó pá zõŋá gá cí ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbã kí iꞌdójó ãkónã ãngũ ꞌdã gá rĩ kí najó rĩ sĩ. Mãnã zõ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ị̃dị́ ku, wó ri kí dó ãkónã ãfũlépi ãngũ kãnánĩ drị̂ gá rĩ kí nalé ílí ꞌdã sĩ áyụ.

Yósũwã jọ ị́jọ́ ãsĩkárĩ ãmbógó Úpí drị̂ be

13 Sáwã Yósũwã ꞌbã adrujó Yẹ̃rị́kọ̃ ꞌbã tị gá ꞌdãá rĩ sĩ, inga mịfị́ ụrụgá ãzíla ndre ágọ́bị́ ãzí tu pa ménéŋá trũ drị́ gá. Yósũwã mụ ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla zị ĩꞌdi, “Mí amụ́ ꞌbá ãma ãni la rú yã jõku mí amụ́ mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbaní?” 14 Mãlãyíkã jọ, “Yụ, rá la sĩ ma ãsĩkárĩ ãmbógó Úpí drị̂ ꞌi. Má amụ́ dó bã sĩ ꞌbo.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã su dó tị vụ̃rụ́ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ãzíla zị dó ĩꞌdi, “Ị́jọ́ úpí mádrị̂ ꞌbã jọlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní rĩ dó ãꞌdu?”

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ ãmbógó Úpí drị̂ jọ dó sĩ Yósũwã ní, “Ítrũ ãko ími pá gá ꞌdĩ kí rá, ãꞌdusĩku ãngũ míní sĩ pá tujó ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ãlá la.” Yósũwã idé dó cécé jọlé ĩꞌdiní rĩ áni.

6

Yẹ̃rị́kọ̃ ndẽjó rĩ

1 Sáwã ꞌdã sĩ ụ̂pị̃ dó kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ mgbemgbe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ sĩ. Bá ãzí icó filé táwụ̃nị̃ agâlé ku jõku fũlé ãmvé ku. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ dó Yósũwã ní, “Índre, Áfẽ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ úpí la be ãzíla ãgọbị ũkpó ãꞌdị́ ꞌdịlépi rĩ kí abe ími drị́ alé gá ꞌbo. 3 Mí acị́ ãsĩkárĩ mídrị̂ kí abe táwụ̃nị̃ ꞌdĩ andre gâsĩ trộkị́lịrị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. Ụ́ꞌdụ́ ãlu agá pâlé ãlu. 4 Ãtalo ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã adru kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbã rụ kí jaligó idélé kãbĩlógó újé sĩ rĩ kí kí drị́ gá cí. Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ, ĩmi acị́ táwụ̃nị̃ andre gâsĩ trộkị́lịrị pâlé ázị̂rị̃ ãzíla ãtalo ꞌbã dị̃ kí jaligó vu sĩ. 5 Ãtalo ꞌdĩ drĩ kí dó jaligó idélé kãbĩlõ újé sĩ ꞌdĩ kí vu ũkpó sĩ biri-biri ꞌbo, ꞌbá pírí ꞌbã uzá kí dó rere ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ. Bõrõ táwụ̃nị̃ andre cejó rĩ la dó sĩ aꞌdé vũ rụ́ ãzíla ꞌbá ãlu-ãlu la dó sĩ fi ala gâlé.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị umve dó ãtalo kí ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ãzíla ãtalo ázị̂rị̃ jaligó idélé kãbĩlógó újé sĩ rĩ trũ rĩ ꞌbã adru kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.” 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã jọ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmụ dó, ĩmi apí táwụ̃nị̃ trộkị́lịrị ãzíla ãsĩkárĩ ꞌbã mụ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.”

8 Yósũwã la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, ãtalo ázị̂rị̃ jaligó idélé kãbĩlógó újé sĩ rĩ kí ꞌdụlépi rĩ mụ kí dó Úpí drị̃lẹ́ gá jaligó kí vuŋá trũ, ãzíla Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌde dó sĩ kí vú gá. 9 Ãsĩkárĩ ãzí rĩ ꞌde kí dó drị̃ ãtalo jaligó vulépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla ãsĩkárĩ ãzí rĩ ꞌde kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã ũngúkú gá. 10 Wó Yósũwã azị ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩmi uzá jõ ku, ĩmi ĩyãŋã tú kpere ụ́ꞌdụ́ mání jọjó la ĩmi uzá dó rĩ ꞌbã acá gâ, ĩmi dó sĩ uzá ĩndõ.” 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã fẽ apí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ trũ táwụ̃nị̃ trộkị́lịrị pâlé ãlu. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ꞌdĩ ãgõ kí dó pírí kámbĩ agá ꞌdõlé ãzíla ko kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdãá. 12 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ Yósũwã angá dó ụ̃ꞌbụ́tị nị́nị́ ãzíla ãtalo ꞌdụ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌi. 13 Ãtalo ázị̂rị̃ jaligó idélé kãbĩlógó újé sĩ ázị̂rị̃ rĩ kí trũ ꞌdĩ mụ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãzíla ri kí dó jaligó kí vulé biri-biri. Ãsĩkárĩ ãzí rĩ alị kí dó drị̃lẹ́ gá ãzíla ãsĩkárĩ ãzí rĩ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã ũngúkú gá íni ꞌdĩ jaligó kí dị̃ ụ sĩ. 14 Ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ rĩ sĩ apí kí dó táwụ̃nị̃ andre trộkị́lịrị pâlé ãlu ị̃dị́ ãzíla gõ kí dó vúlé kámbĩ gâlé. Idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ ázíyá. 15 Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ, angá kí dó ãngũsãrã sĩ ãzíla apí kí dó táwụ̃nị̃ trộkị́lịrị pâlé ázị̂rị̃ cécé ĩꞌbã kí jõ idélé drị̃drị̃ rĩ áni. Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ gá apí kí dó táwụ̃nị̃ trộkị́lịrị pâlé ázị̂rị̃. 16 Pâlé ázị̂rị̃ rĩ sĩ ãtalo kí dó mụ jaligó kí vulé ꞌbo, Yósũwã jọ dó ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi uzá, ãꞌdusĩku Úpí fẽ dó táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ĩminí ꞌbo. 17 Ĩmi ị̃lị̃kị̃ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ꞌi ãko ala gá rĩ kí abe pírí ídétáŋá ru Úpí nî. Ĩmi aꞌbe lú Rãhábụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́kogá rĩ kí abe ãꞌdusĩku mba ándrá ꞌbá ũní-ũníŋá gá Ịsịrayị́lị̃ rú ãmaní tị pẽlé rĩ kí tã rá. 18 Wó lẽ ĩmba ĩmi tã ãzíla ĩꞌdụ ãko Úpí ꞌbã jọlé ĩmi andi kí rá rĩ kí ĩminí ku, ĩdrĩ kí ꞌdụ rá, ĩmi ị̃lị̃kị̃ pírí rá ãzíla ĩmi lị́kị̃ ãmbógó la ají kámbĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ gá. 19 Ãko idélé Sílĩvã sĩ, Gólũdĩ sĩ, bũrônzĩ sĩ ãzíla aya sĩ rĩ kí pírí lẽ úꞌbã kí ndú Úpí ní ãzíla lẽ úmba kí tã ĩrá ãko Úpí drị̂ kí tã mbajó rĩ gá.” 20 Ála dó mụ jaligó kí vulé ꞌbo, ꞌbá uzá kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ rere, cọtị Bõrõ sĩ táwụ̃nị̃ andre cejó rĩ aꞌdé dó vũ rụ́. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ pírí cẹ̃ kí dó filé táwụ̃nị̃ agâlé ãzíla ꞌdụ kí dó sĩ ĩꞌdi rá. 21 Ụꞌdị́ kí dó ãko táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ kí pírí ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ kí sĩ. Ụꞌdị́ kí ãgọbị kí ũkú abe, kãrị̃lẹ̃ kí ĩdranigo abe, tị́, kãbĩlõ ãzíla kãyĩnõ kí abe pírí. 22 Wó Yósũwã jọ ãgọbị ị̃rị̃ ándrá mụlépi ãngũ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ undrélépi ũní-ũníŋá ru rĩ ꞌbaní, “Ĩmụ ũkú ãwụ́ꞌbá ru ándrá ĩmi tã mbalépi rĩ drị́ jó agá ãzíla ĩmi ají ĩꞌdi ꞌbá pírí ĩꞌdi ꞌbã kãká ru ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí abe cécé ĩminí ándrá ũyõ najó ĩꞌdiní rĩ áni.”

23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãgọbị ándrá ị̃rị̃ ũní-ũníŋá gá ꞌdĩ mụ kí dó Rãhábụ̃ drị́ jó gâlé ãzíla ají kí dó Rãhábụ̃ ꞌi, átẹ́pị̃ kí ãndrẽ be, ádrị́pịka kí ãzíla ꞌbá pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe. Ají kí dó ĩꞌdi kãká ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ãzíla ꞌbã kí dó kí kámbĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã andre gá ꞌdãá ãmvé-ãmvélé ru. 24 Ivé kí táwụ̃nị̃ ãko la ala gá rĩ kí abe pírí. Ãko ĩꞌbã kí lú ivélé ku rĩ kí ãko idélé Sílĩvã sĩ, gólũdĩ sĩ ãzíla ãko idélé aya sĩ rĩ kî. ꞌBã kí dó ãko ꞌdĩ kí ãngũ sĩ ãko Úpí drị̂ kí tãmbajó ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ gá. 25 Wó ũkú ãwụ́ꞌbá ru Rãhábụ̃ ꞌi kãká ĩꞌdidrị́ ándrá ĩꞌdi be jó agá ꞌdãá rĩ kí abe Yósũwã ị̃lị̃kị̃ dó kí gẹ̃rị̃ sĩ ku ãꞌdusĩku zị̃ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ị̃rị̃ mụlépi ãngũ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ undrélépi ũní-ũní ru rĩ kí rá. Kpere ãndrũ Rãhábụ̃ la dó sĩ uꞌá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. 26 Sáwã ꞌdã agá Yósũwã na dó ũyõ ãzíla jọ, “ꞌBá ru ingalépi táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị́ ꞌdĩ sịlépi úꞌdí ru rĩ Úpí drị̃lẹ́ gá úwã ĩꞌdí rá.”

“Ĩꞌdiní ị̃ndụ́ la iꞌdó agá sị agá ꞌdĩ gá ꞌdâ,

ngọ́pị̃ kãyú rĩ ꞌbã drã rá.

Ĩꞌdiní kẹ̃jị́tị la kí usú agâ,

ngọ́pị vúléŋá rĩ ꞌbã drã rá.”

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí ri dó adrulé Yósũwã be ãzíla ĩꞌdi ꞌbã rụ́ kụ dó sĩ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá pírí.

7

Ị́jọ́ ũnzí Ãkánĩ drị̂

1 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nũ kí ãzị́táŋá ãko ꞌbãlé ndú Úpí ní rĩ drị̂ kí rá. Ágọ́bị́ umvelé Ãkánĩ Zãbị́dị̃ ngọ́pị rú rĩ ụ̃gụ̃ ãko ꞌbãlé ndú Úpí ní rĩ ꞌbã ĩsélé ãzí kí rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí ꞌbã ásị́ ve dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũnzí. Ãkánĩ ꞌdĩ Kãrị́mị̃ ngọ́pị ꞌi, Kãrị́mị̃ ꞌbã átẹ́pị Zị́mị̃rị̃ ꞌi, Zị́mị̃rị̃ ꞌbã átẹ́pị Zérã ꞌi angájó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá.

2 Yósũwã pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị Yẹ̃rị́kọ̃ gá rĩ sĩ mụjó Áyĩ gá ãni rú Bẹ̃tị̃ Ávẹ̃nị̃ gá, ꞌdĩ wókõ Bẹ̃tẹ́lị̃ drị́ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. “Ĩmụ ãzíla ĩmi imí ãngũ ꞌdã ũní-ũní ru.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãgọbị ꞌdĩ mụ kí dó Áyĩ imílé rá. 3 Kí mụ ãgõlé Yósũwã rú ꞌdõlé ꞌbo, jọ kí ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãzí lẽlépi la ãma pírí ꞌbã mụ kí ãꞌdị́ gá Áyĩ gá la yụ, ꞌbá álĩfũ ị̃rị̃ jõku na la ꞌbã mụ kí lú Áyĩ ꞌdụlé nĩ. Lẽ ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbã mụ kí drị̃cị trũ lé ku ꞌbá ꞌdã ꞌbã kí adrujó were rú rĩ sĩ.” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãꞌdị́ drị́ ãnirú 3,000 mụ kí dó sĩ nĩ, wó ꞌbá Áyĩ drị̂ ndẽ kí kí rá, 5 ꞌbá Áyĩ drị̂ adró kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí angájó kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị̂ gâlé kpere Sẽbãrị́mụ̃ gá ãzíla ụꞌdị́ kí ꞌbá ãni rú kãlị́ na drị̃ ázíyá ãngũ ilũlépi ilú ilû rĩ gá ꞌdãá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ra kí dó ụ̃rị̃ sĩ sụ́sụ́ ru ị̃yị́ áni.

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã kí ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe asi kí dó bõngó ĩꞌbadrị̂ kí ãzíla umvú kí cínákí kí drị̃ gá, ula kí ru ãzíla su kí tị vụ̃rụ́ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá kpere ĩndró sĩ. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã jọ, “ꞌBárĩ Úpí Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị, mí ají dó ãma mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdõlé sĩ ãma fẽjó ụꞌdị́jó ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ kí drị́ gá yã? Ãdrĩ tá adru agá ꞌá ꞌdã sĩ la tá múké! 8 Úpí, ma dó úꞌdîꞌda ãꞌdu ị́jọ́ jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí dó apá mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí sĩ ꞌdĩ áni? 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ dó úꞌdîꞌda kụ ꞌbá Kãnánĩ drị̂ kí bị́lẹ́ gá ꞌbá ãzí uꞌálépi ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ kí abe ꞌbo, kí dó ãma ce rị́ ãzíla kí dó sĩ ãma rụ́ ịnị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá. Mi dó ãꞌdu ị́jọ́ idé rụ́ mídrị́ ãmbógó ꞌdĩ drị̃ gá yã?”

10 Úpí jọ dó Yósũwã ní, “Mí angá ụrụgá! Mi ími la kpụ́kụ-kpụ́kụ rú ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 11 Ịsịrayị́lị̃ iza kí ị́jọ́ rá, nũ kí tị icíma mádrị́ ĩꞌba abe rĩ rá! Ụ̃gụ̃ kí ãko ꞌbãlé ndú mání rĩ ꞌbã ãzí kí rá. Ụ̃gụ̃ kí ãko, alị́ kí ĩnzõ ãzíla ụ̃zị̃ kí ãko ꞌdĩ kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí agá. 12 ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí apájó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí kí ndẽjó rá rĩ sĩ rĩ ꞌi. Ị́jọ́ fẽlépi la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uja kí ũngúkú sĩ apájó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ ãꞌdusĩku úfẽ dó kí lị́kị̃ ní ꞌbo. Má icó dó adrulé ĩmi abe ị̃dị́ ku kpere ĩminí ãko ꞌbãlé mání ndú ꞌdĩ kí andi agá rá ká. 13 Ímụ, ífẽ ãzị́táŋá ꞌbá ꞌbaní sĩ ru itújó ãlá ru bábá ụ́ꞌdụ́ drụ̃sị̃ rĩ nî, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, jọ, ãko ꞌbãlé mání ndú ꞌdĩ kí ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ Ịsịrayị́lị̃. Ĩmi icó mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ndẽlé ku kpere ĩminí ãko ꞌbãlé ndú ꞌdĩ kí ĩdã agá ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rá ká. 14 Ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩmi iꞌda ĩmi sụ́rụ́ vú sí sụ́rụ́ vú sĩ, sụ́rụ́ Úpí ꞌbã pẽlé rĩ la amụ́ drị̃lẹ́ gá ínátị vú sị̃ ínátị vú sĩ, ínátị Úpí ꞌbã pẽlé rĩ la amụ́ drị̃lẹ́ gá, ínátị amụ́lépi rĩ gá ꞌbá lị́cọ́ Úpí ꞌbã pẽlé rĩ gá rĩ kí amụ́ drị̃lẹ́ gá ãlu-ãlu. 15 ꞌBá rụlé ãko ꞌbãlé ndú ꞌdĩ kí abe rĩ ála ĩꞌdi ivé ãcí sĩ, ãko pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe ãꞌdusĩku iza tị icíma Úpí Ãdróŋá drị̂ rá ĩꞌdiní ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ idéjó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ sĩ.”

16 Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ, Yósũwã ají sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí sụ́rụ́ vú sụ́rụ́ vú sĩ Úpî drị̃lẹ́ gá, âpẽ dó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ ꞌi. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ínátị Yụ́dã drị̂ ãmụ drị̃lẹ́ gá, âpẽ dó lị́cọ́ Zérã drị̂ ꞌi, ꞌbá lị́cọ́ Zérã drị̂ gá rĩ ãfũ kí dó drị̃lẹ́ gá ãlu-ãlu, âpẽ dó sĩ ala gá lị́cọ́ Zị́mị̃rị̃ drị̂ ꞌi. 18 Yósũwã fẽ dó ꞌbá lị́cọ́ Zị́mị̃rị̃ drị̂ gá rĩ ꞌbaní amụ́jó drị̃légá ꞌbá ãlu-ãlu, âpẽ dó Ãkánĩ Kãrị́mị̃ ngọ́pị Zérã umvelépi áyị́pị rĩ angájó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá.

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã jọ dó Ãkánĩ ní, “Mâ ngọ́pị, ífẽ dị̃zã Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní míní ị́jọ́ pịrị rĩ lũjó rĩ sĩ. Mí iꞌda mání ị́jọ́ míní idélé rá rĩ, mí ucí mání ku.”

20 Ãkánĩ umvi Yósũwã ní, “Ĩꞌdi ãndá! Má iza ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ́ rá. Ị́jọ́ mání idélé rĩ ꞌdĩ áni: 21 Ándre ãko ãmaní rụlé ꞌdã kí agá bõngó ũnĩ ambamba angálépi Bãbụ̃lọ́nị̃ gá la, séndẽ sílĩvã rú ífí-ífí la kí 200, ãzíla gólũdĩ ꞌbara ãnzị̃lépi kị́lọ̃ ị̃rị̃ la, áma sụ̃sụ́ ãngã dó kí sĩ rá ãzíla má aꞌdụ́ dó sĩ kí rá. Ázị̃ kí ĩnzõ sílĩvã kí abe vũ gá hémã mádrị̂ agá.”

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị sĩ mụjó ãko ꞌdã kí ndrụ̃jó, cẹ̃ kí hémã agâlé, ịsụ́ kí ãko ꞌdĩ kí hémã agá ꞌdãá rá, sílĩvã dó vũ gâlé ru. 23 Aꞌdụ́ kí ãko kí hémã agâlé agụ kí kí Yósũwã rụ̂lé ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla aja kí kí vũ gá Úpí drị̃lẹ́ gá.

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã ꞌi ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌdụ kí dó Ãkánĩ Zérã ngọ́pị ꞌi, sílĩvã, kánzũ, gólũdĩ ꞌbara rĩ, ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka kí ị̃zẹ́pịka kí abe, tị́ kí, kãyĩnõ kí, kãbĩlõ kí, ĩꞌdi ꞌbã hémã ãzíla ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã trũ adrujó rĩ abe agụ kí kí áꞌbụ ꞌa Ãkọ́rị̃ drị̂ gá. 25 Yósũwã jọ Ãkánĩ ní, “Mí ají drị̃lẹ́ ụ̃nzị̃ ãmã drị̃ gá íni ãꞌdụ ị́jọ́ sĩ? Úpí Ãdróŋá la drị̃lẹ́ ụ̃nzị̃ ají ími drị̃ gá úꞌdîꞌda.” ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uꞌbé kí dó Ãkánĩ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe írã sĩ ivé kí kí ãcí sĩ. 26 Ũdrõ kí írã ngúlú ru ãmbógó ru Ãkánĩ drị̃ gá kpere ãndrũ cí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũmbã Úpí drị́ ãcí rĩ uja dó ru rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ acá dó áꞌbụ ꞌa Ãkọ́rị̃* drị̂ ꞌi.

8

Áyĩ ꞌdụjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Yósũwã ní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku jõku ími ásị́ ꞌbã umvú ku. Íꞌdụ ãsĩkárĩ mídrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí pírí mí be, ímụ ĩꞌba abe Áyĩ gâlé ãꞌdị́ gá. Ãꞌdusĩku áfẽ Áyĩ ꞌi úpí ĩꞌdidrị̂ be, ꞌbá kí, táwụ̃nị̃ ãzíla ãngũ ĩꞌdidrị̂ abe ími drị́ gá ꞌbo. 2 Mí idé ị́jọ́ táwụ̃nị̃ Áyĩ drị̂ rụ́ úpí ĩꞌdidrị̂ be cécé ándrá míní idélé táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ rụ́ úpí ĩꞌdidrị̂ be rĩ áni, ĩmi icó ãko ĩꞌbadrị̂ kí ralé rá ãzíla ĩmi ícó ãnãpká ĩꞌba drị̂ kí ꞌdụlé ĩminí rá. Mí itú ãsĩkárĩ ãzí kí zị̃lé táwụ̃nị̃ ꞌbã ũngúkú gâlé ru sĩ kí alị́jó ũní ũní ru.”

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ꞌi ãzíla ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe mụ kí dó pírí Áyĩ gâlé ãꞌdị́ gá. Ũpẽ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ũkpõ trũ ãꞌdị ꞌdịlépi mgbã rĩ kí 30,000 ãzíla pẽ dó kí tị mụlé ãꞌdị́ gá ãmvêlé ị́nị́ sĩ 4 ãzị́táŋá ꞌdĩ kí abe: “Ĩmi are múké múké, ĩmi ụ̃zị̃ ĩmi táwụ̃nị̃ ꞌbã ũngúkú gâlé ru sĩ kí alị́jó ũní ũní ru. Ĩmụ álị́ ku, ĩmi adru pírí bábá. 5 Ma ꞌi ãzíla ꞌbá pírí mâ abe ꞌdĩ kí mụ ãꞌdị́ gá táwụ̃nị̃ gâlé, ꞌbá ꞌdã drị̃ kí dó amụ́ ãma rú ãꞌdị́ gá ándrá ĩꞌbaní idélé drị̃drị̃ rĩ áni, ãma apá ĩꞌba rú ꞌdãá rá. 6 Drị̃ kí dó ãma adro, ãma dó sĩ kí anzé angájó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ sĩ rá, kí dó sĩ jọ la, ‘Ándrá drị̃drị̃ rĩ áni kí dó apá ꞌdã.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãdrĩ dó apá ĩꞌba rụ́ ꞌdãá rá, 7 ĩmi dó angá ãngũ ĩminí sĩ ĩmi ụ̃zị̃jó rĩ gâlé ãzíla ĩmi dó sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdụ rá. Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la ĩꞌdi fẽ ĩmi drị́ alé gá. 8 Ĩdrĩ táwụ̃nị̃ ꞌdụ rá, ĩsu ãcí la rá cécé Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni. Ĩndre, lẽ ĩmi ũbĩ ị́jọ́ mádrị́ ꞌdĩ kí vú rá.”

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã pẽ dó ãsĩkárĩ kí tị, mụ kí dó ãngũ ĩꞌbaní sĩ ru zị̃jó ũní rĩ gá ãzíla la kí ru kí tẽlé Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã drĩdríŋĩ Áyĩ be rĩ gá, ꞌdĩ wókõ Áyĩ drị́ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá wó Yósũwã ace ru ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌbá kí abe kámbĩ agá ꞌdãá.

10 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ Yósũwã inga ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí, ĩꞌdi ꞌi ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí abe, mụ kí drị̃lẹ́ gá Áyĩ gâlé. 11 Ãsĩkárĩ ĩꞌdi abe ꞌdĩ mụ kí pírí ĩꞌdi abe kpere ĩꞌbaní ca agá táwụ̃nị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Sị kí kámbĩ Áyĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ụ́rụ̂lé ru ãzíla áꞌbụ kí drĩdríŋĩ gá táwụ̃nị̃ be ci. 12 Yósũwã ꞌdụ ãsĩkárĩ 5,000 ãzíla ụ̃zị̃ kí ũní Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã drĩdríŋĩ Áyĩ be rĩ gá, táwụ̃nị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. 13 Ũꞌbã dó ãsĩkárĩ pírí kámbĩ agá rĩ kí ãngũ ĩꞌbadrị́ Áyĩ ꞌba wókõ ụ́rụ̂lé rĩ gá, ãzíla ꞌbá zị̃lé zị̃zị̃ rĩ kí ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru. Ị́nị́ ꞌdã sĩ Yósũwã mụ ụ́ꞌdụ́ kolé áꞌbụ agâlé.

14 Úpí Áyĩ drị̂ la mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ndrelé ꞌbo, úpí kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe afụ kí ru ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãmvêlé ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãngũ ãzí ru ndrelépi Ãrábã be rĩ gá. Wó nị̃ úzị̃ ꞌbá ãzí rĩ kí kí ũngúkú gá vúlé táwụ̃nị̃ gâlé ru la ku. 15 Yósũwã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí aꞌbe kí ru drolé vúlé, ãzíla apá kí dó sĩ ãngũ kõtórõ ru rĩ agâlé ru. 16 ꞌBá pírí Áyĩ drị̂ kí ûmve kí ꞌbá ꞌdĩ kí vú drolé, dro kí dó sĩ Yósũwã kí vú sĩ kí drị̃ aséjó ãmvé táwụ̃nị̃ agâlé rĩ sĩ rá. 17 ꞌBá ãzí ru acelépi Áyĩ gá jõku Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ kí vú drolépi ku la ꞌdá yụ. Aꞌbe kí dó sĩ táwụ̃nị̃ ꞌbã tị mgbọ ãzíla dro kí dó sĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú.

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Yósũwã ní, “Mí ĩjũ ãjụ́ ími drị́ gá ꞌdĩ Áyĩ gâlé ru, ãꞌdusĩku ma táwụ̃nị̃ ꞌdĩ fẽ ími drị́ alé gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ĩjũ dó sĩ ãjụ̂ Áyĩ gâlé ru. 19 Ĩꞌdi mụ ãjụ̂ ĩjũlé ꞌbo, ꞌbá tá zị̃lé ꞌdã angá kí ãngũ tá ĩꞌbã kí ru zị̃jó rĩ gâlé gbõrú ãzíla cẹ̃ kí dó drị̃ gá. Fi kí dó táwụ̃nị̃ agâlé, ꞌdụ kí ĩꞌdi ãzíla su kí dó sĩ ãcí la cọtị rá.

20 ꞌBá Áyĩ drị̂ ndre kí ãngũ kí vúlé gâlé, ndre kí ãcíkã táwụ̃nị̃ ꞌbã sĩ vejó rĩ la nga agá ãzíla tụ agá ꞌbụ̃ gâlé, wó icó kí kẹ̃jị́ ãzí ịsụ́lé sĩ apájó wókõ ãzí gâsĩ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá tá Ịsịrayị́lị̃ drị́ apálépi kõtórõ gâlé rĩ uja kí tị sĩ kí adrójó. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí mụ ndrelé la ꞌbá zị̃lé ꞌdã ꞌdụ kí dó táwụ̃nị̃ rá ãzíla ãcíkã la tụ ꞌbụ̃ gâlé ru angájó táwụ̃nị̃ agâlé ru ꞌbo, uja kí ru kị́lịrị ꞌbá Áyĩ drị̂ kí ụꞌdị́lé. 22 ꞌBá zị̃lé ꞌdã ãfũ kí vâ táwụ̃nị̃ agâlé rĩ sĩ ãmvé sĩ ꞌbá ꞌdã kí uꞌdị́jó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úce dó kí ágágá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó wókõ pírí agá cí. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ulí kí kí pírí vụ̃rụ́ ꞌbá ãzí ru palépi rá ãzíla apálépi rá la ꞌdáyụ.

23 Wó ꞌbá ꞌdĩ rụ kí dó úpí Áyĩ drị̂ ídri rú ãzíla agụ kí dó ĩꞌdi Yósũwã rụ̂lé.

24 Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ꞌbá Áyĩ drị̂ kí delé ụꞌdị́ agá ásé agá kõtórõ agâlé ãngũ ĩꞌbã kí sĩ kí drojó rĩ gá ꞌbo, ãzíla ála dó mụ ꞌbá pírí kí ũsõlé ménéŋá sĩ ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãgõ kí dó pírí Áyĩ gá ãzíla ụ́ꞌdị́ kí dó ꞌbá ꞌdãá cí rĩ kí pírí. 25 ꞌBá Áyĩ drị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru ũdrãlépi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 12,000. 26 Wó Yósũwã uja drị́ ĩꞌdi ꞌbã ĩjũlé ãjụ́ trũ rĩ vúlé ku kpere ꞌbá pírí uꞌálépi Áyĩ gá rĩ ꞌbã kí ị̃lị̃kị̃ agá. 27 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdụ kí dó ãnãkpá ãzíla ãko ĩꞌbã kí arálé ꞌbá Áyĩ gá rĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ gá ꞌdãá rĩ kí ĩꞌbaní, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé Yósũwã ní ꞌbã idé rĩ ꞌi.

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ivé dó Áyĩ rá, acá dó sĩ ándrú ru ãzíla kpere ãndrũ ace dó sĩ túrúmũ rú. 29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã nzi dó úpí Áyĩ drị̂ ife sị́ gá ãzíla aꞌbe dó ãvũ la ꞌdãá kpere ĩndró gá. Ị̃tụ́ ꞌbá ꞌde agá ꞌdĩ gá ꞌdĩ, Yósũwã fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ãtrũjó angájó ife sí gâlé rĩ sĩ ãzíla ĩꞌdi ꞌbejó vụ̃rụ́ táwụ̃nị̃ ꞌbã kẹ̃jị́tị sĩ fijó rĩ gá. Drõ kí dó írã ãmbogo la kí ĩꞌdi drị̃ gá cí kpere ãndrũ.

Tị icíma icílé úꞌdí ru ꞌbé Ĩbálĩ drị̃ gá rĩ

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã sị dó ãlĩtárĩ ꞌbé Ĩbálĩ drị̃ gá Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nî. 31 Sị ĩꞌdi cécé ãtíꞌbó Úpí Ãdróŋá drị́ Mụ́sã ꞌbã ándrá azịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní sĩlé bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ Mụ́sã drị̂ agá rĩ áni: “Ísị mání ãlĩtárĩ írã lịlẹ́ ãzíla upalé aya sĩ ku la kí sĩ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé kí dó ídétáŋá ivélé ivé rĩ kí ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be Úpí nî. 32 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí drĩ ãngũ ndre sĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, Yósũwã ũsĩ dó ãzị́táŋá ándrá Mụ́sã ꞌbã sĩlé ri kí írã ãzí kí drị̃ gá. 33 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí, ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí, ꞌbã ãngũ ꞌdị́pịka rú rĩ kí, ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ kí, ꞌbá ĩdranigo rú rĩ kí, ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kí abe utu kí dó pá ndre kí ru ndrẽ-ndrẽ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbã kí ꞌdụlé sĩ tị icíma Úpí drị̂ ꞌbã tãmbajó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. ꞌBá ꞌbã nụ́sụ̃ tu kí dó pá ꞌbé Gẹ̃rị̃zị́mụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá, ãzíla nụ́sụ̃ ãzí rĩ tukí pá ꞌbé Ĩbálĩ drị̃légá, cécé ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã ándrá azịlé drị̃drị̃ ĩꞌdiní sĩ sụ̃sụ́ wijó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ áni.

34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã la dó ị́jọ́ pírí ãzị́táŋá drị́ sĩ sụ̃sụ́ wijó ãzíla áwãtáŋá wãjó rĩ kí cécé kí sĩjó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ agá rĩ áni. 35 Ị́jọ́ ãzí ru aꞌbelépi ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã ándrá azịlé rĩ kí agá Yósũwã ꞌbã lãlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ku la ꞌdáyụ. Lã ị́jọ́ ꞌdĩ ũkú kí drị̃lẹ́ gá anzịŋá kí abe ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbaní pírí ĩndĩ.

9

ꞌBá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ ulékí Yósũwã ꞌi

1 Ũpi pírí Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ are kí dó ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí rá. ꞌDĩ kí ũpi ꞌbá Hị́tị̃, Ãmọ́rị̃, Kãnánĩ, Pẹ̃rẹ́zị̃, Hị́vị̃ ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ drị́ uꞌálépi ãngũ ꞌbé ꞌa rú ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ kí ãzíla mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ drị̂ ꞌbã tị gá cajó kpere ụ́rụ́ ꞌbé Lébãnõnĩ drị̂ kí agá rĩ kî. 2 Ũpi ꞌdĩ trá kí dó ru ãlu sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Yósũwã be ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe.

3 Wó ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá Hị́vị̃ rú rĩ are kí vâ ị́jọ́ Yósũwã ꞌbã ándrá idélé ꞌbá Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ꞌba rụ́ ꞌbá Áyĩ drị̂ kí abe rĩ rá. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã kí dó ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ ajílépi angájó ãngũ álị́ gá la rú. Aꞌdụ́ kí dó kãyĩnõ kí drị̃ gá gụ̃tị́yã lẹ́rị́kọ́ ãzíla íníríkó sĩ wáyĩnĩ tõjó delépi rá ịgbẹlé ịgbẹ ị̃gbẹ̃ la kî. 5 Su kí kí pá gá kámúka ũlũlépi rá la kí bõngó lẹ́rị́kọ́ la kí abe. Mũkátĩ ĩꞌbadrị́ nalé nãnã rĩ kí pírí ãꞌí ru ãzíla ãtõ kí rá. 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ kí dó Yósũwã rú kámbĩ gá Gị̃lị̃gálị̃ gâlé ãzíla jọ kí ĩꞌdiní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe, “Ãma angá ãngũ álị́ gá, ãma amụ́ sĩ ími zịjó sĩ tị icíjó ãma abe.”

7 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ kí ꞌbá Hị́vị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi ícó adrulé ꞌbá uꞌálépi ãmarụ́ ꞌdâ ãnirú la kí rá, ãma icó dó tị icílé ĩmi abe íngoníru?”

8 Jọ kí, “Ãma ãtíꞌbó mî ãni.” Wó Yósũwã zị kí, “Ĩmi ãꞌdị kî, ĩmi angá íngõlé yã?”

9 Umvi kí ĩꞌdiní, “Ãtiꞌbo mídrị́ ꞌdĩ angá kí ãngũ álị́ la gá, ãmbógó ãma are ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã rụ́ ꞌbã kụjó rĩ rá. Ãma are vâ ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá rĩ rá 10 ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ũpi ị̃rị̃ Ãmọ́rị̃ drị̂ ꞌbarụ́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru rĩ kí rá. Úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ drị́ ãzíla úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị́ ũpĩ nalépi Ãsĩtẽrótĩ gá rĩ ꞌba rụ́ rĩ rá. 11 ꞌBá ĩyõ ãmadrị̂ kí ꞌbá pírí uꞌálépi sụ́rụ́ ãmadrị̂ agá rĩ kí abe jọ kí ãmaní, ‘Ĩꞌdụ ãko ãzí kí ĩminí ãcị̃ ꞌdĩ ní ĩndĩ, ĩmụ dó ãzíla ĩmi ụfụ dó sĩ drị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãzíla ĩjọ ĩꞌbaní, “Ãma ãtiꞌbo ĩmi ãni, ĩmi icí tị ãma abe.” ’ 12 Mũkátĩ ãmadrị́ ꞌdĩ kí ándrá ãcí ru ãmaní kí ũꞌbãjó lị́cọ́ gâlé sĩ drị̃ akójó amụ́jó ĩmi rú ꞌdõlé rĩ sĩ. Wó ĩndre dó drĩ kí úꞌdîꞌda ãꞌí ru ãzíla ãtõ kí dó rá. 13 Gọ́bẹ́rẹ́ wáyĩnĩ tõjó ꞌdĩ kí ándrá úꞌdí wó ĩndre dó drĩ de kí dó úꞌdîꞌda rá ãzíla asi kí dó rá. Bõngó ãmadrị̂ kí kámúka ãma pá gá rĩ kí abe de kí dó ãcị̃ ãzo ꞌdĩ sĩ rá.”

14 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ aꞌdụ́ kí ãkónã ĩꞌbadrị̂ ãzí kí nalé rá wó zị kí Úpí tị gá ị́jọ́ gẹ̃rị̃ sĩ ku. 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã idé dó tị icíma ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ꞌbá ꞌdĩ kí abe ĩꞌbaní dó sĩ icójó uꞌájó ị́jọ́ kọ́lị́, ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru ũꞌbí ꞌbadrị̂ na kí dó ũyõ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ tã mbajó rá.

16 Ụ́ꞌdụ́ na ꞌbã vúlé gá ĩꞌbaní tị icíma ꞌdĩ idéjó ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ ꞌbadrị̂ abe ꞌbo rĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ are kí dó ị́jọ́ ꞌbá ꞌdi kí jĩránĩ jõ uꞌálépi ĩꞌba rụ́ ꞌdãá ãníŋá gá la kî rĩ rá. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ko kí dó drị̃ mụlé, ụ́ꞌdụ́ ꞌbã na la sĩ ca kí dó táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá: Táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí: Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ ꞌi, Kẽfírã ꞌi, Bẹ̃yãrọ́tị̃ ꞌi ãzíla Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ ꞌi. 18 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdị kí ãꞌdị́ ĩꞌba abe ku, ãꞌdusĩku ũꞌbí drị̃lẹ́ ru rĩ na kí ándrá ũyõ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã rụ́ sĩ rá.

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ unu kí ándrá dó drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị̂ ꞌba rú rá, 19 wó ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ umvi kí, “Ãna dó ũyõ Úpí Ãdróŋá ãmadrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã rụ́ sĩ ꞌbo ãzíla ãma icó dó ꞌbá ꞌdĩ kí alólé úꞌdîꞌda ku.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ dó ãmaní mụlé idélé rĩ: Ãma kí aꞌbe uꞌálé ídri, ãdrĩ kí aꞌbe ku, adrã Ãdróŋá drị̂ la mụ aꞌdélé ãma drị̃ gá ũyõ ãmaní ándrá nalé ꞌbo rĩ anujó rĩ sĩ rá. 21 ꞌBá ĩyõ jọ kí ĩꞌbaní, “Lẽ ꞌba uꞌá kî, wó kí dó sĩ acá ꞌbá ãmaní ijijá galépi ãzíla ị̃yị́ ukólépi ũꞌbí ꞌbaní la kî rú.” Ị́jọ́ ꞌdĩ idé dó ru ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã kí jọlé rĩ áni.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã umve dó ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí ãzíla zị dó kî, “Ĩmi ulé dó ãma jọjó la, ‘Ãma ꞌbá uꞌálépi ãngũ alị́ gá la kî,’ wó ịsụ́ íni ꞌdĩ ĩmi ꞌbá ãma andre gá ãníyágágá ꞌdâ la kí la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 23 Ị́jọ́ ĩminí ngalé ꞌdĩ sĩ úwã dó ĩmi rá! Ĩmi dó ãzị́ ngá ꞌbá ijijá galépi ãzíla ꞌbá ị̃yị́ kolépi jó Ãdróŋá drị̂ agá la kî rú.”

24 Umvi kí Yósũwã ní, “Ãma idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la, úlũ ándrá ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbaní tọndọlọ, Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ azị ándrá ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Mụ́sã ní ãngũ ꞌdĩ fẽjó pírí ĩminí ãzíla ꞌbá ala gá rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ pírí rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma idé dó ĩmi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ídri ãmadrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. 25 Ãma dó ĩmi drị́ alégá ꞌdĩ. Ĩmi idé dó ị́jọ́ cí ĩminí ndrelé ĩꞌdi múké ãzíla pịrị ĩminí rĩ ãma ụrụꞌbá gá.”

26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã pa dó ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị́ gá rá, ụꞌdị́ kí dó sĩ kí ku. 27 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Yósũwã ꞌbã dó ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí ꞌbá ijijá galépi ãzíla ꞌbá ị̃yị́ kolépi ũꞌbí ꞌbaní ãzíla ãlĩtárĩ Úpí drị́ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ gá rĩ kî rú. ꞌDĩ dó bã sĩ ãzị́ ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé kpere ãndrũ rĩ ꞌi.

10

Ị̃tụ̂ ꞌbã pá tujó cí rĩ

1 Ãdọ̃nị̃-zẹ̃dẹ́kị̃ úpí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ la dó mụ arelé la Yósũwã pa Áyĩ ꞌbo ãzíla andi ĩꞌdi cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ andijó rĩ áni, ꞌdị úpí ĩꞌdidrị̂ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá úpí Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ꞌdịjó rĩ áni ãzíla ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá rĩ idé kí ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe sĩ uꞌájó kí drĩdríŋĩ gá, 2 ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ dó ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe cí ãꞌdusĩku Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ ándrá táwụ̃nị̃ ãzí ãmbógó la. Ĩꞌdi ándrá ãmbógó ru cécé táwụ̃nị̃ ãzí úpí ꞌbã sĩ uꞌájó ala gá rĩ kí ꞌbã ãzí áni, ndẽ ándrá Áyĩ ãmbõgõ sĩ rá ãzíla ãgọbị ala gá rĩ kí ándrá pírí ꞌbá ãꞌdị́ ãni la. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdọ́nị̃-zẽdékĩ úpí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ úpí Họ̃hámụ̃ drị̂ ní, úpí Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ ní, úpí Pị̃rámụ̃ drị̂ ní, úpí Yãrị̃mụ́tị̃ drị̂ ní, úpí Yáfĩyã drị̂ ní, úpí Lãkísĩ drị̂ ní ãzíla úpí Dẹ̃bị́rị̃ Ị̃gị̃lọ́nị̃ drị̂ ní. 4 Ãdọ́nị̃-zẽdékĩ jọ ũpi ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩmi amụ́ má rụ́ ꞌdõlé áma ãzã kojó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ be ãꞌdusĩku idé kí ásí ị̃gbẹ́ Yósũwã be ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe.” 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũpi tõwú Ãmọ́rị̃ drị̂ kí: úpí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́, Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị́, Yãrị̃mụ́tị̃ drị́, Lãkísĩ drị́ ãzíla úpí Ị̃gị̃lọ́nị̃ drị̂ kí abe icí kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí ãlu sĩ mụjó ãꞌdị́ gá ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ ꞌbarụ́.

6 Cọtị ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ fẽ kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ Yósũwã ní kámbĩ gá Gị̃lị̃gálị̃ gâlé ãzíla jọ kí, “Mí aꞌbe jõ ãtiꞌbo mídrị̂ kí ku fô! Mí amụ́ ãma rụ́ ꞌdõlé gbõrú sĩ ãma pajó. Íko ãma ãzã ãꞌdusĩku ũpi Ãmọ́rị̃ drị́ ꞌbé ꞌa gá rĩ tra kí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí pírí sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ãma be.”

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã amụ́ dó angájó Gị̃lị̃gálị̃ gá rĩ sĩ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ũkpó ndẽlépi ãꞌdị́ ꞌdịŋá sĩ nĩ rĩ kî trũ. 8 Úpí jọ Yósũwã ní, “Mí idé jõ ꞌbá ꞌdĩ kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku áfẽ kí ími drị́ alé gá ꞌbo. ꞌBá ꞌdi kí ꞌbã ãzí icólépi pá tulépi ími drị̃lẹ́ gá rá la, la adru ꞌdáyụ.” 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã amụ́ dó angájó Gị̃lị̃gálị̃ gâlé rĩ sĩ ị́nị́ ãrã sĩ ãꞌdị́ ꞌdị jó ũpi ꞌdĩ kí abe ĩꞌbaní nĩŋá kó ru. 10 Úpí fẽ ꞌbá ꞌdĩ acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ụlị́ kí dó kí kãlãfe ãmbógó la sĩ Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá ꞌdãá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ dro kí dó mẹ́rọ́ꞌbá ꞌdĩ kí gẹ̃rị̃ Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ drị̂ gâsĩ, mụ kí dó kí ụꞌdị́ trũ kpere Ãzékã gá ãzíla Mãkédã gá. 11 ꞌBá Ãmọ́rị̃ drị̂ ꞌbã kí apájó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãngũ ilúlépi Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ gá ꞌbo rĩ sĩ, Úpí fẽ dó sí gbongo gbongo la ꞌbaní uꞌdejó kí drị̃ gá angájó ꞌbụ̃ gâlé kpere cajó Ãzékã gá ãzíla ũdrã kí dó sĩ rá. ꞌBá ũdrãlépi sí sĩ rĩ ꞌbã kãlãfe ndẽ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ụꞌdị́lé ménéŋá sĩ rĩ kí rá.

12 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Yósũwã jọ kí dó ị́jọ́ Úpí be sáwã ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí fẽjó anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị́lẹ́ agá ꞌbo rĩ sĩ. Jọ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá:

“Ị̃tụ̂, ítu pá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̃ gá ꞌdâ cí,

ãzíla ĩmbâ ítu pá cí áꞌbụ̂ Ãyị̃yãlọ́nị̃ drị̂ drị̃ gá.”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃tụ̂ tu dó sĩ pá liri

ãzíla ĩmbâ tu vâ pá liri mụŋá kó ru,

kpere sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ru ãrígọ́tị ũfẽ agá mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌba rụ́ rá ká,

cécé sĩlé bụ́kụ̃ Yãsírĩ drị̂ agá rĩ áni.

Ị̃tụ̂ tu dó sĩ pá ꞌbụ̃ gá ágágá ꞌdâ ãzíla ꞌde dó sĩ ku ụ́ꞌdụ́ ãlu ndị. 14 Ụ́ꞌdụ́ ãzí jõ drĩ ídu jõku iꞌdójó sáwã ꞌdã sĩ Úpí ꞌbã sĩ ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã tị arejó ꞌdĩ ꞌbã áni la ꞌdáyụ. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãndá-ãndá ru Úpí ꞌdị ãꞌdị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní nĩ.

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã uja kí dó ru anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí kámbĩ agá Gị̃lị̃gálị̃ gâlé vúlé.

Ũpi tõwú Ãmọ́rị̃ drị̂ kí ụ́ꞌdị́ jó rĩ

16 Ũpi tõwú ꞌdĩ apá kí dó ru ụ̃zị̃lé ụ̃jị́gọ́ Mãkédã gá rĩ agá. 17 Ála dó mụ lũlé la Yósũwã ní ị́sụ́ dó ũpi tõwú ꞌdĩ kí ĩꞌbã kí ru ụ̃zị̃ agâ ụ̃jị́gọ́ Mãkédã gá rĩ gá ꞌbo íni, 18 Yósũwã jọ dó sĩ, “Ĩgũ írã kpakụ la kí ụ̃jị́gọ́ tị gá cí ãzíla ĩꞌbã ꞌbá ãzí kí tị la ũtẽjó, 19 wó lẽ ĩmi uꞌá ꞌdãá áyụ ku. Ĩmi ũbĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí vú, ĩmi ụꞌdị́ kí iꞌdójó vúlé lé ru ãzíla lẽ ĩfẽ ꞌbã ca kí táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agâlé ku, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ kí ĩmi drị́ gá ꞌbo.”

20 Yósũwã kí dó mụ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌbá ꞌdĩ kí delé uꞌdị́lé pírí ꞌbo, ãzíla ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ị́mbị́ acelépi rĩ ꞌbã ãzí kí dó mụ filé táwụ̃nị̃ celé Bõrõ sĩ cí rĩ kí agâlé ꞌbo, 21 ꞌdã bã ũngúkú gá ꞌbá pírí ãgõ kí dó Yósũwã rú kámbĩ agá ꞌdõlé ãlá ru, ꞌbá ãzí ru tị nzị̃lépi sĩ ị́jọ́ jọjó anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá ũnzí la ꞌdáyụ.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã jọ, “Ị̃nzị̃ dó ụ̃jị́gộ tị mgbọ ãzíla ĩmi iyá ũpi tõwú ꞌdã kí ajílé má rụ́ ꞌdõlé.” 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdã nzị̃ kí dó sĩ ụ̃jị́gộ tị rá ãzíla ají kí dó ũpi tõwú ꞌdã kí Yósũwã rụ́ ꞌdõlé. Úpí la kí: Úpí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ꞌi, úpí Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ i, úpí Yãrị̃mụ́tị̃ drị̂ ꞌi, úpí Lãkísĩ drị̂ ꞌi ãzíla úpí Ị̃gị̃lọ́nị̃ drị̂ i. 24 Kí dó mụ ũpi ꞌdĩ kí ajílé ãmvé Yósũwã rú ꞌdõlé ꞌbo, Yósũwã umve dó anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãzíla jọ dó ꞌbá ãmbogo rú ãꞌdị́ drị̃ celépi mụlépi ĩꞌdi be ĩndĩ rĩ ꞌbaní, “Ĩmi asé ĩmi ãni rú; ĩmi ũꞌbã ĩmi pá kí ũpi ꞌdĩ kí imbe gá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, asé kí dó ru ãni rú ãzíla ũꞌbã kí dó ĩꞌbã pá kí ũpi ꞌdĩ kí imbe gá.

25 Yósũwã jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi idé jõ ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmi ịsụ́ jõ ũkpõ ãkõ ku. Ĩmi adru jõ ũkpó ru ãzíla ĩmi ásị́ ꞌbã mbajõ mba mbã ãꞌdusĩku Úpí lã mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị́ ĩminí sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌdĩ ꞌba rụ́ nĩ.” 26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã ụꞌdị́ dó ũpi tõwú ꞌdĩ kí rá ãzíla ũgĩ dó sí ãvũ la kí ife tõwú kí sị́ gá. Ãvũ la ri kí adrulé ife kí sị́ gá ꞌdãá kpere ĩndró sĩ. 27 Wó ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâ ꞌdĩ gá ꞌdĩ Yósũwã fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ãvũ la kí ũtrũjó ife kí sị́ gâlé rĩ sĩ rá, âgụ dó kí uꞌbélé ụ̃jị́gọ́ ándrá ĩꞌbã kí sĩ ru ụ̃zị̃jó rĩ gá, ãzíla aꞌdụ́ kí dó sĩ írã kpakụ la kí sĩ ụ̃jị́gọ́ tị ũdrõjó, kí drĩ kpere ãndrũ ꞌdãá cí.

28 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Yósũwã ꞌdụ dó táwụ̃nị̃ Mãkédã drị̂ rá ãzíla ụꞌdị́ dó sĩ ꞌbá alagá ri kí úpí ĩꞌdidrị̂ be ménéŋá sĩ rá, ị̃lị̃kị̃ ꞌbá alagá rĩ kí pírí, aꞌbe ꞌbá ãzí ídri ãluŋá la ku. Ídé ị́jọ́ úpí Mãkédã drị̂ rụ́ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá idéjó la úpí Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ rụ́ rĩ ꞌbã áni.

Kãnánĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ ndẽjó rĩ

29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã alị kí dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí Mãkédã gá rĩ sĩ Líbĩnã gá ãzíla ꞌdị kí dó sĩ ãꞌdị́ ꞌbá Líbĩnã gá rĩ kí abe. 30 Úpí fẽ vâ táwụ̃nị̃ Líbĩnã drị̂ úpí alagá rĩ be anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị́ alé gá. Yósũwã ụꞌdị́ dó ꞌbá ala gá ri kí pírí ménéŋá sĩ, aꞌbe ꞌbá ãzí ídri la ãluŋá la ku. Idé dó ị́jọ́ úpí ꞌdĩ ụrụꞌbá gá cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé úpí Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ụrụꞌbá gá rĩ áni.

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe alị kí dó Líbĩnã gá rĩ sĩ Lãkísĩ gá, ce kí ĩꞌdi ãzíla ꞌdị kí ãꞌdị́ ꞌbá ala gá rĩ kí abe. 32 Úpí fẽ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ kí dó ꞌbá Lãkísĩ drị̂ kí rá, Yósũwã pa dó ãngũ ĩꞌbadrị̂ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ la sĩ ãzíla ụꞌdị́ dó ꞌbá ala gá rĩ kí pírí ménéŋá sĩ ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé Líbĩnã gá rĩ áni.

33 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Hõrámũ Gẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ amụ́ dó sĩ ꞌbá Lãkísĩ drị̂ kí ãzã kolé ãzíla Yósũwã ụꞌdị́ dó kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí, aꞌbe ꞌbá ãzí ídri la ãluŋá la ku.

34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí alị kí dó Lãkísĩ gá rĩ sĩ sĩ mụjó Ị̃gị̃lọ́nị̃ gá ãzíla ce kí dó ꞌbá ala gá rĩ kí rị́ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌba abe. 35 Yósũwã ꞌdụ kí ãngũ ꞌdã ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rá, ụꞌdị́ kí ꞌbá ala gá rĩ kí pírí ménéŋá sĩ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé ꞌbá Lãkísĩ gá rĩ ꞌba rụ́ rĩ áni.

36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe mụ kí Ị̃gị̃lọ́nị̃ gá rĩ sĩ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá, ce kí ꞌbá ala gá rĩ kí rị́, 37 pa kí ĩꞌdi rá ãzíla ị̃lị̃kị̃ kí táwụ̃nị̃ bá ala gá rĩ kí pírí úpí ĩꞌdidrị̂ be ménéŋá sĩ. ꞌBá ãzí aꞌbelé ídri la ãluŋá la ꞌdáyụ. Idé kí ị́jọ́ ĩꞌba rụ́ cécé ĩꞌbã kí ándrá idélé ꞌbá Ị̃gị̃lọ́nị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ rĩ áni. Ị̃lị̃kị̃ kí dó táwụ̃nị̃ ꞌi ꞌbá ala gá rĩ kí abe pírí.

38 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe uja kí dó ru vúlé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Dẹ̃bị́rị̃ gá rĩ kí abe. 39 ꞌDụ kí táwụ̃nị̃ ꞌdã, úpí ala gá rĩ ꞌi ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe rá. Ụꞌdị́ kí kí pírí ménéŋá sĩ, aꞌbe kí ꞌbá ãzí ídri la ãluŋá la ku. Idé kí ị́jọ́ táwụ̃nị̃ Dẹ̃bị́rị̃ drị̂ rụ́ cécé ĩꞌbã kí ándrá idélé Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌba rụ́ Líbĩnã be rĩ áni.

40 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã upa dó sĩ ãngũ ꞌdãá rĩ kí pírí, ãngũ ꞌbé ru rĩ, Nẹ̃gẹ́vụ̃ ꞌi, ãngũ ụ́rụ́ rĩ, ãngũ áꞌbụ ꞌa rú rĩ, ãngũ ilúlépi ilú-ilû rĩ ãzíla ũpi la ala gá rĩ kí abe pírí. Aꞌbe ꞌbá ãzí ku, wó ụꞌdị́ ãko ídri trũ ꞌdĩ kí pírí rá, cécé Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ándrá azịlé rĩ ꞌbã áni. 41 Yósũwã ụꞌdị́ ꞌbá ꞌdĩ kí iꞌdójó Kãdẹ́sị̃-bãrĩnéyã gá, kpere Gázã gá, ãngũ Gõsénĩ drị̂ pírí cajó kpere Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá. 42 Yósũwã ndẽ ũpi ꞌdĩ kí pírí ãzíla pa ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí pâlé ãlu, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdị ãꞌdị́ ĩꞌbaní nĩ. 43 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã uja kí dó ru anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí kámbĩ gá Gị̃lị̃gálị̃ gâlé.

11

Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã ũpi Kãnánĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá ri kí ndẽjó rĩ

1 Úpí Hãzọ́rị̃ drị́ Yãbínĩ la mụ arelé la ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdụ kí dó ãngũ ꞌdã pírí ꞌbo, ị̃drị̃ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị úpí Yõbábũ Mãdónĩ gá rĩ rụ́, úpí Sị̃mị̃rọ́nị̃ gá rĩ rụ́, ãzíla úpí Ãkĩsáfũ gá rĩ rụ́, 2 ũpi ãngũ ꞌbé ꞌa rú ụ́rụ́ vâ Ãrábã Kị̃nẹ̃rẹ́tị̃ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá, ãngũ áꞌbụ ꞌa rú rĩ ãzíla ãngũ Nãfọ́tị̃ Dọ́rị̃ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde ágâlé ru rĩ gá. 3 ꞌBá Kãnánĩ rú ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agá ãzíla ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde ágâlé ru rĩ kí, ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị́, ꞌbá Hị́tị̃ drị́, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ drị́, ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị́ ꞌbé agá rĩ kí ãzíla ꞌbá Hị́vị̃ drị́ uꞌálépi úpí Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ ãngũ Mị̃zị́pã drị̂ pálé gá rĩ kí abe. 4 Ãfũ kí ãmvé ꞌdõlé ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí, ãzíla fãrásĩ ũꞌbí la kí abe ãzíla gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí abe. Kãlãfe ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ ũꞌbíkãná ru cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni. 5 Ũpi ꞌdĩ icí kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá ãzíla ꞌbã kí dó kámbĩ ĩꞌbadrị̂ ị̃yị́ tị Mẹ̃rọ́mụ̃ drị̂ gá, sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Yósũwã ní, “Mí idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku drụ̃sị̃ cé sáwã ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ gá ma mụ kí fẽlé pírí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị́ gá, kí kí ụꞌdị́ pírí rá. Mĩ mụ fãrásĩ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌbã ị́sụ́ kpọrọlọ gá rĩ kí ụlị́lé rá ãzíla gárĩ ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ivélé ãcí sĩ rá.”

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí abe pírí mụ kí dó sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí celé ị̃yị́ Mẹ̃rọ́mụ̃ ꞌbã tị gá ꞌdãá ĩꞌbã nĩŋá kó ru, 8 ãzíla Úpí fẽ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ kí dó ꞌbá ꞌdĩ kí rá. Ụꞌdị́ kí dó kí rá ãzíla dro kí dó kí kpere ãngũ ãmbógó Sị̃dọ́nị̃ rĩ gá ãzíla Mĩsĩrẽfótĩ Mãyị́mụ́ gá, áꞌbụ Mị̃zị́pã drị́ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. Ụꞌdị́ kí dó kí pírí ãzíla ꞌbá ãzí ru palépi ídri rú ãluŋá la ꞌdáyụ. 9 Yósũwã idé dó ị́jọ́ kí ꞌbá ꞌdĩ ꞌba rụ́ cécé Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, ụlị́ dó sĩ fãrásĩ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌbã ị́sụ́ kpọrọlọ gá rĩ kí rá ãzíla ivé dó gárĩ ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ãcí sĩ rá.

10 Sáwã ꞌdã sĩ Yósũwã uja dó ru vúlé ãzíla pa dó Hãzọ́rị̃ rá, ꞌdị úpí ĩꞌdidrị̂ ménéŋá sĩ (Hãzọ́rị̃ ĩꞌdi ándrá sáwã ãzí sĩ vúlêlé ru táwụ̃nị̃ ãmbógó sụ́rụ́ ꞌdã ꞌbadrị́ pírí rĩ ꞌi). 11 Ụꞌdị́ kí dó ꞌbá ala gá rĩ kí pírí ménéŋá sĩ. Ị̃lị̃kị̃ kí dó sĩ kí pírí ãzíla ivé kí dó sĩ táwụ̃nị̃ Hãzọ́rị̃ drị̂ ãcí sĩ rá.

12 Yósũwã upa táwụ̃nị̃ ũpi ꞌdã ꞌbadrị̂ kí rá ãzíla ị̃lị̃kị̃ dó ũpi la ala gá rĩ kí pírí ménéŋá sĩ cécé ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã ándrá ũkpó la fẽjó rĩ áni. 13 Wó Táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌdã ꞌbadrị́ ándrá sịlé ándrú agá rĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ivé kí kí gẹ̃rị̃ sĩ ku, Yósũwã ivé lú rá la táwụ̃nị̃ Hãzọ́rị̃ drị̂ ꞌi. 14 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdụ kí dó ãko táwụ̃nị̃ ivélé rá ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ãnãkpá kí abe pírí ĩꞌbanî. Wó ụꞌdị́ kí dó ꞌbá kí pírí ménéŋá sĩ kpere ĩꞌbã kí ꞌbá ꞌdã kí ị̃lị̃kị̃ agâ pírí, ꞌbá ãzí acelépi ídri rá la ãluŋá la ꞌdáyụ. 15 Cécé Úpí ꞌbã ándrá ũkpó la fẽjó ãtíꞌbó ĩꞌdi ãni Mụ́sã drị́ rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã fẽ dó ãzị́táŋá Yósũwã drị́, Yósũwã idé dó ꞌdã ꞌbã áni. Ị́jọ́ ãzí Mụ́sã ꞌbã ũkpó la fẽjó Yósũwã ní rá, ĩꞌdi ꞌbã idélé ku la ꞌdáyụ.

Ãngũ Yósũwã ꞌbã palé rĩ kî

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã upa dó ãngũ ꞌbé ꞌa rú, Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá, ãngũ Gõsénĩ drị́, ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌbé pá ru ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ ꞌi, ãngũ Ãrábã drị̂ ꞌi ãzíla ãngũ áꞌbụ ꞌa rú rĩ ꞌi, 17 ãngũ angálépi ꞌbé Hãnókĩ gá, tụlépi Sẽyírĩ gâlé ru rĩ ꞌi, cajó kpere Bãlĩ-gádĩ gá, áꞌbụ ꞌa Lébãnõnĩ drị̂ gá, ꞌdĩ ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ drị̂ ꞌbã pá gá. Rụ ũpi ĩꞌbadrị̂ kí pírí, aco kí vũ rụ́ ãzíla ụꞌdị́ kí rá. 18 Yósũwã ꞌdị ãꞌdị́ ũpi ꞌdĩ kí abe sáwã ãzo rú. 19 Táwụ̃nị̃ ásị́ ị̃gbẹ́ idélépi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rá rĩ lú Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ ꞌi, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá Hị́vị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã ãzí ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ ꞌi. Úrụ táwụ̃nị̃ ãzí ꞌdĩ kí pírí ãꞌdị́ sĩ. 20 Wó Úpí ꞌbã ãmgbã rĩ fẽ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbã ásị́ ní mbajó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ gá nĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ kí ị̃lị̃kị̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ kó ru benĩ, cécé Úpí ꞌbã ándrá ãzị́táŋá la fẽjó Mụ́sã ní rĩ áni.

21 Sáwã ꞌdã sĩ Yósũwã mụ dó ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃lé ãngũ ꞌbé ꞌa rú rĩ ágá ꞌdãá rĩ sĩ angájó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá, Dẹ̃bị́rị̃ gá ãzíla Ãnábũ gá, ãngũ ꞌbé ꞌa rú Yụ́dã drị̂ gá ãzíla ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá. Yósũwã ị̃lị̃kị̃ dó ꞌbá ꞌdĩ kí táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí. 22 ꞌBá Ãnákĩ drị́ ãzí aꞌbelé sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ídri rú rá la ꞌdá yụ, rá la lú Gázã gá, Gátũ gá ãzíla Ãsị̃dọ́dị̃ gá. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ꞌdụ dó ãngũ ꞌdã pírí rá cécé Úpí ꞌbã jọlé Mụ́sã ní rĩ áni. Yósũwã fẽ dó sĩ ãngũ ꞌdã ꞌi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ínátị ĩꞌbadrị́ awalé rĩ kí vú sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ avị́ kí dó drĩ vâ ãꞌdị́ sĩ rá.

12

Ũpi Mụ́sã ꞌbã ndẽlé rĩ kî

1 ꞌDĩ kí ũpi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ndẽlé rá ĩꞌbã kí sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdụjó ĩꞌbã ani la rú wókõ Yõrĩdánĩ drị́ ĩtụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá, angájó áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ gá cajó kpere ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ gá, ãngũ Ãrábã drị́ wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ trũ ri kî.

2 Úpí Sị̃họ́nị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ĩꞌdi ándrá úpí Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ gá rĩ ꞌi. Rụ ándrá ãngũ angájó Ãrówã gá ꞌdĩ, áꞌbụ ꞌa Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ gâsĩ kpere mĩrĩ Yãbọ́kị̃ gá, ꞌdĩ lõkókõrí ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ ꞌbadrị́ ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ be rĩ gá. 3 Rụ vâ ãngũ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru Ãrábã drị́ angájó mĩrĩ Kị̃nẹ̃rẹ́tị̃ gá kpere mĩrĩ Ãrábã ꞌdĩ mĩrĩ Ãꞌị́ ru rĩ ꞌi, kpere Bẹ̃tị̃ Yẹ̃sị̃mọ́tị̃ gá ãngũ ilũlépi ꞌbé Pị́sị̃gã ꞌbã pá gá wókõ ándrá lé rĩ gá.

4 Ndẽ kí ándrá vâ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị́ ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị́ ị́mbị́ acelépi rĩ kí agá ándrá ãngũ rụlépi Ãsị̃tãrọ́tị̃ gá kpere Ị̃drẹ́yị̃ gá rĩ ĩndĩ. 5 Rụ ándrá ãngũ ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ drị̂ ꞌi, táwụ̃nị̃ Sãlékã drị̂ ꞌi, ãzíla ãngũ Bãsánĩ drị̂ pírí kpere lõkókõrí ꞌbá Gẹ̃sụ̃rụ́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ꞌbá Mãkátĩ rú rĩ kí abe rĩ gá, ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ trũ kpere lõkókõrí úpí Sị̃họ́nị̃ ꞌbadrị́ Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ be rĩ gá.

6 Ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ndẽ kí kí rá. Ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã fẽ dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní, ꞌbá Gádĩ drị̂ abe ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌbaní ãwítã rú.

Ũpi Yósũwã ꞌbã ndẽlé rĩ kî

7 ꞌDĩ kí ũpi Yósũwã ꞌbã kí ndẽlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá angájó Bãlĩ-gádĩ áꞌbụ ꞌa Lébãnõnĩ drị̂ gá cajó kpere ꞌbé Hãlákĩ gá, ꞌdĩ ãngũ tụlépi Sẽyírĩ gâlé ru rĩ kî. (Yósũwã fẽ dó ãngũ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã ru ãngũ awalé ĩꞌbaní rĩ kí vú sĩ.) 8 Ãngũ ala gá ĩndĩ rĩ kí ãngũ ꞌbé ꞌa ru rĩ ꞌi, ãngũ ꞌbé pá gá ĩtụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ ꞌi, ãngũ Ãrábã drị̂ ꞌi, ãngũ ꞌbé drị́ ilũlépi ilú ilû rĩ ꞌi, ãngũ kõtórõ rú rĩ kí Nẹ̃gẹ́vụ̃ drị̂ be. ꞌDĩ kí ãngũ ꞌbá Hị́tị̃ rú, ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú, ꞌbá Kãnánĩ rú, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, ꞌbá Hị́vị̃ rú ãzíla ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kî.

9 Úpí Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ãlu,

úpí ãngũ Bẹ̃tẹ́lị̃ bụ́lụ́ gá Áyĩ drị̂ ãlu,

10 úpí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ãlu,

úpí Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ ãlu,

11 úpí Yãrị̃mụ́tị̃ drị̂ ãlu,

úpí Lãkísĩ drị̂ ãlu;

12 úpí Ị̃gị̃lọ́nị̃ drị̂ ãlu,

úpí Gẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ ãlu,

13 úpí Dẹ̃bị́rị̃ drị̂ ãlu,

úpí Gẹ̃dẹ́rị̃ drị̂ ãlu;

14 úpí Họ́rị̃mã drị̂ ãlu,

úpí Ãrádị̃ drị̂ ãlu;

15 úpí Líbĩnã drị̂ ãlu,

úpí Ãdũlámũ drị̂ ãlu;

16 úpí Mãkédã drị̂ ãlu,

úpí Bẹ̃tẹ́lị̃ drị̂ ãlu;

17 úpí Tápũwã drị̂ ãlu,

úpí Hẹ̃fẹ́rị̃ drị̂ ãlu,

18 úpí Ãfẹ́kị̃ drị̂ ãlu,

úpí Lãsãrọ́nị̃ drị̂ ãlu;

19 úpí Mãdónĩ drị̂ ãlu,

úpí Hãzọ́rị̃ drị̂ ãlu;

20 úpí Sị̃mị̃rọ́nị̃ Mẹ̃rọ́nị̃ drị̂ ãlu,

úpí Ãkĩsáfũ drị̂ ãlu;

21 úpí Tãnákĩ drị̂ ãlu,

úpí Mẹ̃gị́dọ̃ drị̂ ãlu;

22 úpí Kẹ̃dẹ́sị̃ drị̂ ãlu,

úpí Yõkĩnẽyámũ Kãrị̃mẹ́lị̃ gá rĩ drị̂ ãlu;

23 úpí Dọ́rị̃ drị́ táwụ̃nị̃ Nãfãtọ́rị̃ Dọ́rị̃ gá ãlu,

úpí Gọ̃yị́mụ̃ Gãlị́lị̃ gá rĩ drị̂ ãlu,

24 ãzíla úpí Tị̃rị́zã drị̂ ãlu.

Ũpi ndẽlé rá rĩ kí pírí rĩ gá kãlị́na drị̃ ãlu.

13

Ãngũ drĩ lẽlé ꞌdụlé ꞌdụ ꞌdụ̃ rĩ kî

1 Sáwã Yósũwã ꞌbã ándrá adrujó ĩdránígó ru ílí trũ ũꞌbí ru rĩ sĩ, Úpí jọ ĩꞌdiní, “Yósũwã íde dó ꞌbo ãzíla mi dó ílí trũ wẽwẽ ru, wó ãngũ ãmbógó lẽlé ꞌdụlé ꞌdụ̃ ꞌdụ̃ rĩ ace kí drĩ cí. 2 Ãngũ acelépi rĩ kí ꞌdĩ: Ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ãngũ ꞌbá Gẹ̃sụ̃rụ́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí abe pírí. 3 Angájó mĩrĩ Sị̃họ́nị̃ gá ꞌdĩ Mị̃sị́rị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá kpere cajó táwụ̃nị̃ Ị̃kị̃rọ́nị̃ drị̂ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá. Úlã ándrá Ị̃kị̃rọ́nị̃ ꞌi ãngũ Kãnánĩ ãni la rú; ũpi ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ rụlépi rĩ kí ándrá tõwú: úpí Gázã gá rĩ ꞌi, Ãsị̃dọ́dị̃ gá rĩ ꞌi, Ãsị̃kẹ̃lọ́nị̃ gá rĩ ꞌi, Gátũ gá rĩ ꞌi, Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá rĩ ꞌi ãzíla Ávị̃ gá rĩ ꞌi. 4 Angájó ãngũ ꞌbá Kãnánĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ ándrá lé ru rĩ gá pírí ãzíla Mẹ̃yárã gá, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá kpere ãngũ Ãfẹ́kị̃ gá, cajó lõkókõrí ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá, 5 cajó ãngũ ꞌbá Gẹ̃bálị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá ãngũ Lébãnõnĩ drị̂ abe pírí, ãngũ Bãlĩ-gádĩ drị́ ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ gá cajó Lẽbõ Hãmátĩ gá. 6 ꞌBá pírí uꞌálépi ãngũ ꞌbé drị̃ gá rĩ kí pírí angájó Lébãnõnĩ gá cajó Mĩsĩrẽfótĩ Mãyị́mị̃ gá ãzíla ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ drị̂ kí abe pírí, ma mụ kí drolé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ sĩ rá. Mí awa lú ãngũ ꞌdĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú. 7 Mí awa ãngũ ꞌdĩ ãwítã rú ínátị úrômĩ rĩ ꞌbanî ínátị Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ abe.”

Ãngũ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ awajó rĩ

8 Ínátị Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ãzí rĩ kí ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌbadrị́ Gádĩ be rĩ trũ ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã fẽ ándrá ĩꞌbaní ãngũ ãwítã rú rĩ mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá.

9 Ãngũ ĩꞌbadrị̂ iꞌdó ru táwụ̃nị̃ Ãrówã tị gá, se ru kpere áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ gá, umú ãngũ táwụ̃nị̃ áꞌbụ ꞌbã agá gá rĩ drị̂ kí ãngũ sẽ Mẽdébã drị̂ abe kpere Dị̃bọ́nị̃ gá. 10 Umú vâ táwụ̃nị̃ úpí Sị̃họ́nị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ũpĩ nalépi Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ gá cajó kpere lõkókõrí Ãmọ́nị̃ drị̂ gá ri kí ĩndĩ. 11 Umú vâ táwụ̃nị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ kí ãngũ ꞌbá Gẹ̃sụ̃rụ́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ abe, ꞌbá Mãkátĩ rú rĩ ꞌbadrị̂, ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ drị̂ pírí, ãngũ Bãsánĩ drị̂ pírí cajó kpere Sãlékã gá. 12 Umú vâ ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ gá rĩ drị́ ándrá ũpĩ nalépi Ãsị̃tãrọ́tị̃ gá ãzíla Ị̃drẹ́yị̃ gá rĩ kí pírí ĩndĩ. Úpí Úgĩ ĩꞌdi ándrá lú ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kí agá acelépi Mụ́sã ꞌbã ándrá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌba abe ĩꞌdi ꞌbã sĩ kí drojó rá rĩ ꞌi. 13 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ dro kí ándrá ꞌbá Gẹ̃sụ́rị̃ drị̂ kí ꞌbá Mãkátĩ drị̂ abe gẹ̃rị̃ sĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã sĩ fẽlépi la kí sĩ adru jó kpere ãndrũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá cí ꞌdĩ.

14 Mụ́sã fẽ ándrá ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ ãwítã rú la gẹ̃rị̃ sĩ ku, ãko fẽlé ĩꞌbaní ãwítã rú rĩ kí ãko ivélé ivé ivê ídétáŋá ru ãcí sĩ ãlĩtárĩ drị̃ gá Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní rĩ ꞌbã wókõ.

Ãngũ fẽlé sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ní rĩ

15 ꞌDĩ kí ãngũ Mụ́sã ꞌbã ándrá fẽlé sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ní ãwítã rú ꞌbá ĩꞌbadrị́ ínátị kí agá rĩ kí vú sĩ rĩ kî.

16 Ãngũ ĩꞌbadrị̂ iꞌdó ru táwụ̃nị̃ Ãrówã gá cajó kpere áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ ꞌbã tị gá, umú táwụ̃nị̃ áꞌbụ ꞌbã ágágá rĩ cajó kpere ãngũ pírí túpũ rú Mẽdébã ꞌbã andre gá rĩ trũ. 17 Umú táwụ̃nị̃ Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ drị̂ ꞌi, táwụ̃nị̃ pírí túpũ drị̃ gá rĩ kí, táwụ̃nị̃ Dị̃bọ́nị̃ drị̂ ꞌi, Bãmọ́tị̃ Bálĩ ꞌi ãzíla Bẹ̃tị̃ Bálĩ Mẽyónĩ ꞌi, 18 Yãházị̃ ꞌi, Kẽdẽmọ́tị̃ ꞌi, Mẽfátĩ ꞌi, 19 Kĩrĩyãtãyị́mụ̃ ꞌi, Sĩbũmá ꞌi ãzíla Zẹ̃rẹ́tị̃ Sáhã adrulépi túpũ áꞌbụ agá rĩ ꞌbã drị̃ gá rĩ ꞌi, 20 Bẹ̃tị̃ Pẹ̃yọ́rị̃ ꞌi, ãngũ Pị́sị̃gã drị́ ilúlépi rĩ ꞌi ãzíla Bẹ̃tị̃ Yẹ̃sị̃mọ́tị̃ ꞌi. 21 Umú táwụ̃nị̃ túpũ drị̃ gá ri kí pírí ãngũ úpí Ãmọ́rị̃ drị́ Sị̃họ́nị̃ ándrá vâ adrulépi úpí ru Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ gá rĩ drị̂ kí abe. Mụ́sã ndẽ ándrá kí ãmbogo Mị̃dị́yánị̃ drị́ Ị́vị̃, Rẹ̃kẹ́mụ̃, Zụ́rị̃, Hụ́rị̃ ãzíla Rébã úpí Sị̃họ́nị̃ drị̂ ꞌbã ngọ́pị trũ rá, ri kí ándrá pírí uꞌálé ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá. 22 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdị kí ándrá vâ Bãlámũ Bẹ̃yọ́rị̃ ꞌbã ngọ́pị ándrá ũjõgõ ãzị́ ngalépi sĩ ị́jọ́ mụlépi ru idélépi drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ũlũlépi rĩ ꞌbá ụꞌdị́lé rĩ kí agá ĩndĩ. 23 Ãngũ ínátị ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbã lõkókõrí ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ ãsị̃ mĩrĩ Yõrĩdánĩ sĩ. ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ fẽlé sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.

Ãngũ fẽlé sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ ꞌbaní rĩ

24 Mụ́sã fẽ sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ ꞌbaní ãgũ ꞌdĩ kí ínátị ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

25 Ãngũ ĩꞌbadrị̂ iꞌdó ru Yãzẹ́rị̃ gá, táwụ̃nị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ kí pírí, ãngũ ꞌbá Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ gá, cajó kpere táwụ̃nị̃ Ãrówã drị̂ gá ꞌdĩ Rábã ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. 26 Ãngũ ꞌdĩ ĩjũ ru angájó Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ gá cajó kpere Rãmátĩ Mị̃zị́pẹ̃ gá ãzíla Bẹ̃tọ̃nị́mụ̃ gá angájó Mãhãnãyị́mụ̃ gá rĩ sĩ cajó kpere ãngũ Dẹ̃bị́rị̃ drị̂ gá. 27 Áꞌbụ ꞌa Yõrĩdánĩ drị̂ gá sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ ịsụ́ ãngũ Bẹ̃tị̃ Hãrámũ drị̂ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Nímĩrã drị̂ ꞌi, Sụ̃kọ́tị̃ drị̂ ꞌi ãzíla Zãfọ́nị̃ drị̂ ꞌi ãngũ úpí Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ drị́ Sị̃họ́nị̃ ꞌbã rụlé rĩ ꞌbã ị́mbị́lị́kọ́ abe. Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ ĩꞌdi mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã tị gâsĩ kpere mĩrĩ ãmbógó Gãlị́lị̃ drị̂ gá ụ́rụ́lé ãzíla ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ja dó ru ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru. 28 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ fẽlé sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.

Ãngũ fẽlé sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌbaní rĩ

29 Mụ́sã fẽ ándrá sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌbaní ãngũ ꞌdĩ kí ãwítã rú ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

30 Ãngũ ĩꞌba drị̂ iꞌdó ru Mãhãnãyị́mụ̃ gá, ꞌdụ ãngũ Bãsánĩ drị̂ pírí, sụ́rụ́ ándrá úpí Ụ́gị̃ ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ kí pírí, ãzíla táwụ̃nị̃ kãlị́ ázíyá Jãyírĩ gá rĩ kí Bãsánĩ gá rĩ kí abe. 31 Umú vâ Gị̃lẹ́dị̃ ꞌbã nụ́sụ̃ ãzíla táwụ̃nị̃ úpí Ụ́gị̃ ꞌbã sĩ uꞌájó ala gá Ãsị̃tãrọ́tị̃ kí Ị̃drẹ́yị̃ be ĩndĩ. Úfẽ ãngũ ꞌdĩ pírí ꞌbá Mãkírĩ drị́ ándrá adrulépi Mãnásẽ ngọ́pị rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbaní ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

32 ꞌDĩ ãwítã Mụ́sã ꞌbã ándrá fẽlé sáwã ĩꞌdiní adrujó ãngũ ꞌbé ꞌa rú Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdõ sĩ wókõ Yẹ̃rị́kọ̃ drị́ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá rĩ ꞌi. 33 Wó sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ ní Mụ́sã fẽ ãngũ ãzị́ ĩꞌbaní ãwítã rú la ku, kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí ịsụ́ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ rĩ drị́ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé ĩꞌbaní rĩ áni.

14

Ãngũ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ awajó rĩ

1 ꞌDĩ kí ãngũ Ị̃lị̃yãzárị̃ átáló ru rĩ ꞌbã kí fẽlé Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị be ãzíla drị̃lẹ́ka ínátị sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ãngũ Kãnánĩ drị̂ agá rĩ kî. 2 Sụ́rụ́ úrômĩ nụ́sụ̃ rĩ ịsụ́ kí ãngũ fẽlé ĩꞌbaní ãwítã rú rĩ jẽgê ꞌbeŋá sĩ cécé Úpí ꞌbã ándrá ãzị́táŋá la fẽjó Mụ́sã ní rĩ áni. 3 Mụ́sã fẽ ándrá sụ́rụ́ ị̃rị̃ nụ́sụ̃ rĩ ꞌbaní ãngũ ãwítã rú rĩ Mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru, wó fẽ ándrá ãngũ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní gẹ̃rị̃ sĩ ku. 4 Anzị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ka ru rĩ acá kí sụ́rụ́ ị̃rị̃ rú, Mãnásẽ kí Ịfụrayị́mụ̃ be, úfẽ ándrá ãngũ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní gẹ̃rị̃ sĩ ku, úfẽ lú ĩꞌbaní rá la táwụ̃nị̃ sĩ uꞌájó rĩ kí ãngũ ĩrí trũ sĩ tị́ kí ucéjó kãbĩlõ kí abe rĩ áyụ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awa kí dó sĩ ãngũ ꞌdã kí drĩdríŋĩ gá cécé Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó Mụ́sã ní rĩ áni.

Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ fẽjó Kãlẹ́bụ̃ ní rĩ

6 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãgọbị sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá rĩ ámụ kí Yósũwã ꞌbã drị̃légá Gị̃lị̃gálị̃ gá ꞌdãá, ĩꞌbã ãzí ãlu Kãlẹ́bụ̃ Yẹ̃fụ́nẹ̃ Kẹ̃nị́zị̃ rú rĩ ꞌbã ngọ́pị jọ Yósũwã ní, “Ínị̃ ị́jọ́ Úpí ꞌbã ándrá jọlé Mụ́sã ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ ní Kãdẹ́sị̃-bãrĩnéyã gá ꞌdãá ãma drị̃ gá mí be rĩ rá. 7 Sáwã ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã ándrá áma tị pẽjó ãngũ undré jó ũní-ũní ru rĩ sĩ áma ílí dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ sụ. Má ají ándrá Mụ́sã ní ị́jọ́ mgbã mání undrélé rĩ kî. 8 Wó mâ ádrị́pịka mụlépi má be rĩ fẽ kí ꞌbá kí ásị́ ní umvúlé ụ̃rị̃ sĩ trẹ̃yị́, wó ábĩ Úpí Ãdróŋá mádrị̂ ꞌbã vú áma ásị́ pírí sĩ. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã na ándrá dó sĩ ũyõ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãzíla jọ mání, ‘Ãngũ míní sĩ ími pá ꞌbãjó drị̃ la gá rá rĩ la dó acá míní ãwítã rú anzị míní mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ ãꞌdusĩku mí ũbĩ Úpí Ãdróŋá mádrị̂ ꞌbã vú ásị́ pírí sĩ rá.’

10 “Wó úꞌdîꞌda, cécé Úpí ꞌbã ándrá azịlé Mụ́sã ní sáwã Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wãyá cojó kõtórõ agá ꞌdãá rĩ sĩ rĩ áni, mba dó áma tã ídri rú ílí kãlị́ sụ drị̃ tõwú ꞌbo sáwã ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdã jọjó rĩ sĩ, ma dó úꞌdîꞌda íni ílí trũ kãlị́ ãrõ drị̃ tõwú. 11 Ma drĩ ũkpó ru cécé ándrá Mụ́sã ꞌbã áma tị pẽjó ꞌdã bã áni: úꞌdîꞌda áma ũkpó drĩ vâ cí sĩ ãꞌdị́ ꞌdị jó vâ sĩ ãzị́ cí rĩ ngajó údu rĩ áni. 12 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ífẽ dó mání ãngũ ꞌbé ꞌa rú ꞌdĩ ꞌi ándrá Úpí ꞌbã azịlé ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ áni. Ími vúŋá are rá ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí ándrá ꞌdãá cí ãzíla táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí ándrá ãmbógó ru úsị Bõrõ la kí ũkpó ru cí, wó Úpí drĩ áma ãzã ko rá, ma kí dro rá cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni.” 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã wi dó Kãlẹ́bụ̃ Yẹ̃fụ́nẹ̃ ngọ́pị ní sụ̃sụ́ ãzíla fẽ dó ãngũ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ ĩꞌdiní ãwítã rú. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ acá dó sĩ ãngũ Kãlẹ́bụ̃ Yẹ̃fụ́nẹ̃ ngọ́pị ãni la rú ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ãꞌdusĩku ũbĩ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã vú ásị́ pírí sĩ rá. 15 Drị̃drị̃ rĩ sĩ ála ándrá Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ umve Kị̃rị̃yátị̃ Ãrị́bã ꞌi. (Ãrị́bã ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãmbógó ãndânĩ ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌi), úꞌda dó sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ avị́ kí dó drĩ vâ ãꞌdị́ sĩ rá.

15

Ãngũ fẽlé sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ ní rĩ

1 Ãngũ fẽlé sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ ní, íná tị sĩ, íná tị sĩ rĩ ĩjũ ru Ídõmũ gá ándrá cajó kpere kõtórõ Zínĩ drị̂ ꞌbã tị ándrá ãsị̃jó rĩ gá.

2 Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ándrá rĩ iꞌdó ru mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ ꞌbã tị ꞌbã ãsị̃ agá angájó tị la ãngũ ndrelépi ándrá rĩ gá. 3 Angájó ándrá Ãkị̃rãbị́nị̃ gá rĩ sĩ, alị dó Zínĩ gâsĩ mụjó ándrá Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã gá, ꞌdãá rĩ sĩ alị dó Hẹ̃zị̃rọ́nị̃ gâsĩ cajó kpere Ãdárĩ gá, mụ dó sĩ Kãríkã gá. 4 ꞌDãá rĩ sĩ alị kpere Ãzị̃mọ́nị̃ gá wọ́rọ̃ŋá Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâsĩ, mụ dó sĩ ãsị̃lé mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá. ꞌDĩ dó sĩ lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ándrá rĩ ꞌi.

5 Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ ãsị̃ mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ sĩ kpere mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã tị gá.

Lõkókõrí ụ́rụ́ rĩ iꞌdó dó sĩ ꞌdãá, 6 mụ dó sĩ kpere Bẹ̃tị̃ Họ́gị̃lã gá alị dó sĩ Bẹ̃tị̃ Ãrábã ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gâsĩ. ꞌDãá rĩ sĩ mụ dó kpere írã Bõhánĩ Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌbã ngọ́pị drị̂ gá. 7 Lõkókõrí ꞌdĩ mụ kpere Dẹ̃bị́rị̃ gá angájó áꞌbụ ꞌa Ãkórĩ drị̂ gá, uja dó ꞌdãá rĩ sĩ mụlé Gị̃lị̃gálị̃ gâlé ru, ndre kí ru ndre-ndrẽ ãngũ Ãdũmímũ drị́ tụlépi tụ̃-tụ̃ rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ be. ꞌDãá rĩ sĩ alị kpere ị̃yị́ Ị̃nị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ gá ãzíla ãsị̃ dó sĩ Ẽnĩ Rõgélĩ gá. 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lõkókõrî mụ áꞌbụ ꞌa Bẹ́nị̃ Hị̃nọ́mụ̃ drị̂ gâsĩ ãni rú ãngũ ilúlépi ándrá táwụ̃nị̃ Yẹ̃bụ́sị̃ drị́ ãngũ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá. ꞌDãá rĩ sĩ tụ dó ꞌbé drị̃ gá ụrụgá áꞌbụ ꞌa Hị̃nọ́mụ̃ drị̂ gâsĩ wókõ ụ́rụ́ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru áꞌbụ ꞌa Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ gá. 9 ꞌBé drị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ lõkókõrî uja dó drị̃ mụjó kídí Nẽfũtówã drị̂ gâsĩ, angájó ꞌdãá rĩ sĩ mụ táwụ̃nị̃ ꞌbé Ĩfũrónĩ drị̂ kí agâsĩ, ꞌdãá rĩ gá mụ dó sĩ vụ̃rụ́ Bãálã gá, ꞌdĩ Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ gá. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lõkókõrî angájó Bãálã gá rĩ sĩ agọ́ dó ru ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru sĩ tụjó ꞌbé Sẹ̃yị́rị̃ gá, alị táwụ̃nị̃ Kẹ̃sãlọ́nị̃ drị̂ gâsĩ, sĩ mụjó ꞌbé Yẹ̃yãrị́mụ̃ (úꞌdîꞌda umvelé Kẹ̃sãlọ́nị̃ ꞌi rĩ) drị̂ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gâsĩ, ali gbõgbõ Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gá vụ̃rụ̂ lé ãzíla za dó sĩ Tímũnã gá. 11 Lõkókõrî mụ dó túpũ táwụ̃nị̃ Ị̃kị̃rọ́nị̃ drị̂ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gâsĩ, uja dó tị sĩ mụjó Sị̃kẹ̃rọ́nị̃ gá, alị dó sĩ ꞌbé Bãálã gâsĩ ãzíla mụ Yãbụ̃nẹ́lị̃ gâsĩ ãzíla ãsĩ dó sĩ mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá.

12 Lõkókõrí ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ mụ mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ ꞌbã tị gâsĩ.

ꞌDĩ kí lõkókõrí ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí andre gá rĩ kí ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

Kãlẹ́bụ̃ ꞌbã Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ kí ndẽjó Dẹ̃bị́rị̃ be ãꞌdị́ sĩ rĩ

13 Úpí fẽ ãzị́táŋá Yósũwã ní sĩ ãngũ Yụ́dã drị̂ ꞌbã ĩsélé fẽjó Kãlẹ́bụ̃ Yẹ̃fụ́nẹ̃ ngọ́pị ní. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úfẽ Kãlẹ́bụ̃ ní Kị̃rị̃yátị̃ Ãrị́bã ꞌi, ꞌdĩ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá. Ãrị́bã ꞌdĩ úꞌda ĩꞌdi áyị́pị ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí ꞌba rụ́ sĩ. 14 Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ Kãlẹ́bụ̃ dro dó ꞌbá ínátị Ãnákĩ drị́ na Sẽsáyĩ, Ãhĩmánĩ, ãzíla Tãlĩmáyĩ ꞌdĩ kí rá.

15 Angájó ꞌdãá rĩ sĩ mụ dó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá uꞌálépi Dẹ̃bị́rị̃ gá ándrá jõ umvelé Kị̃rị̃yátị̃ Sẹ̃fẹ́rị̃ rĩ abe. 16 Kãlẹ́bụ̃ jọ, “Ma mâ ị̃zẹ́pị Ãkísã fẽ ꞌbá Kị̃rị̃yátị̃ Sẹ̃fẹ́rị̃ ndẽlépi rá rĩ ní ũkú ru.” 17 Kãlẹ́bụ̃ ádrị́pị Kénãzĩ ngọ́pị Ụ̃tị̃nị̃yẹ́lị̃ ndẽ dó ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Kãlẹ́bụ̃ fẽ dó ị̃zẹ́pị Ãkísã Ụ̃tị̃nị̃yẹ́lị̃ ní ũkú ru.

18 Ụ́ꞌdụ́ Kãlẹ́bụ̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị Ãkísã ĩgbãjó Ụ̃tị̃nị̃yẹ́lị̃ ní ũkú ru rĩ sĩ Ãkísã aꞌị́ Ụ̃tị̃nị̃yẹ́lị̃ ꞌi sĩ átẹ́pị̃ zịjó ꞌbã fẽ sĩ íní ámvụ́. Ãkísã la mụ asị́lé kãyĩnõ drị̃ gâlé vũ rú ꞌdõlé ꞌbo, Kãlẹ́bụ̃ zị ĩꞌdi, “Ílẽ má idé dó míní ãꞌdụ?”

19 Ãkísã umvi ĩꞌdiní, “Íwi mání sụ̃sụ́ mídrị̂, míní mání ãngũ fẽjó Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá rá rĩ áni, ífẽ vâ mání kídí kí fẽtáŋá ru sĩ icéjó la íwi mání sụ̃sụ́ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Kãlẹ́bụ̃ fẽ dó sĩ kídí ụ́rụ́ rĩ kí ándrá rĩ abe ĩꞌdinî.

Táwụ̃nị̃ fẽlé ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbaní rĩ kî

20 ꞌDĩ kí ãngũ fẽlé ãwítã rú ꞌbá sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ gá rĩ ꞌbaní ínátị vú sĩ, ínátị vú sĩ rĩ kî:

21 Táwụ̃nị̃ ꞌbá sụ́rụ́ Yụ́dã drị́ ãsị̃ŋá gá ándrâlé ru lõkókõrí Ídõmũ drị̂ be rĩ kí:

Kãbị̃zẹ́lị̃ ꞌi, Ị̃dẹ́rị̃ ꞌi, Yãgụ́rị̃ ꞌi, 22 Kínã ꞌi, Dị̃mọ́nã ꞌi, Ãdádã ꞌi, 23 Kẹ̃dẹ́sị̃ ꞌi, Hãzọ́rị̃ ꞌi, Ị̃tị̃nánị̃ ꞌi, 24 Zị́fụ̃ ꞌi, Tẹ̃lẹ́mụ̃ ꞌi, Bẹ̃yãlọ́tị̃ ꞌi, 25 Hãzọ́rị̃ Hãdátã ꞌi, Kẹ̃rị̃yọ́tị̃ Hẹ̃zị̃rọ́nị̃ (ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Hãzọ́rị̃ ꞌi). 26 Ãmámũ ꞌi, Sẹ́mã ꞌi, Mõládã ꞌi, 27 Hãzárĩ-gádã ꞌi, Hẹ̃sị̃mọ́nị̃ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Pẹ̃lẹ́tị̃ ꞌi, 28 Hãzárị̃ Sụ̃wálị̃ ꞌi, Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi, Bị̃zị̃yọ̃tị́yã ꞌi, 29 Bãálã ꞌi, Ị̃yị́mụ̃ ꞌi, Ị̃zẹ́mụ̃ ꞌi, 30 Ị̃lị̃tọ̃ládị̃ ꞌi, Kẹ̃sị́lị̃ ꞌi, Họ̃rị́mã ꞌi, 31 Zĩkĩlágĩ ꞌi, Mãdĩmánã ꞌi, Sãnĩsánã ꞌi, 32 Lẹ̃bãwọ́tị̃ ꞌi, Sị̃lị́mị̃ ꞌi, Ãyị́nị̃ ꞌi, Rị̃mọ́nị̃ abe, Táwụ̃nị̃ ãmbogo ãmbogo kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ úrômĩ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

33 Táwụ̃nị̃ ãngũ vụ̃rụ́lé rĩ agá rĩ kí:

Ị̃sị̃tãyọ́lị̃ ꞌi, Zórã ꞌi, Ãsínã ꞌi, 34 Zãnówã ꞌi, Ĩnị̃ Gãnímũ ꞌi, Tãpúwã ꞌi, Ị̃námụ̃ ꞌi, 35 Yãrị̃mụ́tị̃ ꞌi, Ãdũlámũ ꞌi, Sọ́kọ̃ ꞌi, Ãzékã ꞌi, 36 Sãrãyị́mụ̃ ꞌi, Ãdị̃tãyị́mụ̃ ꞌi, Gẹ̃dẹ́rã ꞌi, Gẹ̃dẹ̃rọ̃tãyị́mụ̃ ꞌi, táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ sụ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

37 Zẽnánĩ ꞌi, Hãdásã ꞌi, Mĩgĩdálĩ Gádĩ ꞌi, 38 Dị̃lánị̃ ꞌi, Mị̃zị́pẹ̃ ꞌi, Yọ̃kị̃tẹ́lị̃ ꞌi, 39 Lãkísĩ ꞌi, Bọ̃zị̃kátị̃ ꞌi, Ị̃gị̃lọ́nị̃ ꞌi, 40 Kãbọ́nị̃ ꞌi, Lãhị̃mámụ̃ ꞌi, Kị̃tị̃lị́sị̃ ꞌi, 41 Gẹ̃dẹ̃rọ́tị̃ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Dãgọ́nị̃ ꞌi, Nãámã ꞌi, Mãkédã ꞌi, táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ ázíyá ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

42 Táwụ̃nị̃ ãzí ala gá rĩ kí, Líbĩnã ꞌi, Ị́tẹ́rị̃ ꞌi, Ãsánị̃ ꞌi, 43 Ĩfútã ꞌi, Ãsánã ꞌi, Nẹ̃zị́bụ̃ ꞌi, 44 Kẹ̃yị́la ꞌi, Ãkị̃zị́bụ̃ ꞌi, Mãrẹ́sã ꞌi, táwụ̃nị̃ úrômĩ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

45 Táwụ̃nị̃ Ị̃kị̃rọ́nị̃ drị̂ kí tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe, 46 angájó Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá cajó kpere mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá, Lõkókõrî ĩjũ dó ru ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru táwụ̃nị̃ Ãsị̃dọ́dị̃ drị̂ ꞌbã andre gâsĩ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe. 47 Ãsị̃dọ́dị̃ ꞌi, táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ kí tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe ãzíla Gázã ꞌi táwụ̃nị̃ la kí tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe cajó kpere Ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá ãzíla ị̃yị́ tị Mẽdĩtẽránĩyãnĩ drị̂ gá.

48 Ãngũ ꞌbé agá rĩ gá:

Sãmị́rị̃ ꞌi, Yátĩrĩ ꞌi, Sọ́kọ̃ ꞌi, 49 Dánã ꞌi, Kị̃rị̃yátị̃ Sánã ꞌi (ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Dẹ̃bị́rị̃ drị̂ ꞌi), 50 Ãnábũ ꞌi, Ị̃sị̃tẹ́mọ̃ ꞌi, Ãnị́mụ̃ ꞌi 51 Gõsénĩ ꞌi, Họ̃lọ́nị̃ ꞌi ãzíla Gị́lọ̃ ꞌi, táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ ãlu tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

52 Ãrábũ ꞌi, Dụ́mã ꞌi, Ị̃sánị̃ ꞌi, 53 Yãnị́mụ̃ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Tãpúwã ꞌi, Ãfékã ꞌi, 54 Hụ̃mụ̃tã ꞌi, Kị̃rị̃yátị̃ Ãrị́bã ꞌi (ꞌdĩ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌi) ãzíla Zị̃yọ́rị̃ ꞌi. Táwụ̃nị̃ úrômĩ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe:

55 Mãwọ́nị̃ ꞌi, Kãrị̃mẹ́lị̃ ꞌi, Zị́fụ̃ ꞌi, Yụ́tã ꞌi 56 Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ ꞌi, Yõkĩdẽyámụ̃ ꞌi, Zãnówã ꞌi 57 Kãyị́nị̃ ꞌi, Gị̃bẹ́yã ꞌi, ãzíla Tímũnã ꞌi. Táwụ̃nị̃ mụdrị́ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

58 Hãlị̃hụ́lị̃ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Zụ́rị̃ ꞌi, Gẹ̃dọ́rị̃ ꞌi, 59 Mãrátĩ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Ãnọ́tị̃ ꞌi, ãzíla Ị̃lị̃tẹ̃kọ́nị̃ ꞌi. Táwụ̃nị̃ ázíyá tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

60 Kị̃rị̃yátị̃ Bãálĩ ꞌi, (ꞌdĩ Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ ꞌi) ãzíla Rábã ꞌi, táwụ̃nị̃ ị̃rị̃ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

61 Táwụ̃nị̃ ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ kí:

Bẹ̃tị̃ Ãrábã ꞌi, Mị̃dị́nị̃ ꞌi, Sẹ̃kákã ꞌi, 62 Nị̃bụ̃sánị̃ ꞌi, táwụ̃nị̃ mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ drị̂ ꞌi ãzíla Ị̃nị̃ Gẹ́dị̃ ꞌi. Táwụ̃nị̃ ázíyá tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

63 Wó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ dro kí ándrá ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị́ uꞌálépi táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ gá rĩ kí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ kí drĩ uꞌá kpere ãndrũ ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

16

Ãngũ fẽlé ꞌbá Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbá Mãnásẽ drị̂ abe rĩ

1 Ãngũ fẽlé anzị Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú rĩ iꞌdó ru mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá ãnirú Yẹ̃rị́kọ̃ gá. ꞌDĩ wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru kídí Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ kí tị gá, alị dó ꞌdãá rĩ sĩ tụjó ụ́rụ́ kõtórõ agâsĩ, sĩ fijó ãngũ ꞌbé ꞌa rú Bẹ̃tẹ́lị̃ drị̂ gá. 2 Angájó Bẹ̃tẹ́lị̃ (ꞌdĩ Lụ́zị̃ ꞌi) gá rĩ sĩ alị mụjó ꞌbá Ãrị́kị̃ drị̂ ꞌbadrị́ ãngũ gâsĩ mụjó Ãtãrọ́tị̃ gá. 3 Ilú ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru ãngũ ꞌbá Yãfị̃lẹ́tị̃ ꞌbadrị̂ gâsĩ kpere ándrá Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ gá, ꞌdã bã ũngúkú gá alị dó Gẹ̃zárị̃ gâsĩ, mụ dó sĩ ãsị̃lé mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzị Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ Mãnásẽ kí Ịfụrayị́mụ̃ be ịsụ́ kí dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị́ ãwítã rú rĩ.

5 ꞌDĩ ãngũ ándrá fẽlé ꞌbá Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ꞌbaní ínátị vú sĩ ínátị vú sĩ rĩ ꞌi:

Lõkókõrí ãngũ fẽlé ĩꞌbaní ãwítã rú rĩ drị̂ iꞌdó ru ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru Ãtãrọ́tị̃ Ádã gá cajó ụ́rụ́ Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ gá, 6 mụ dó ꞌdãá rĩ sĩ kpere mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá. Angájó ụ́rụ́ Mĩkĩmẽtátĩ gá ꞌdãá rĩ sĩ lõkókõrị̂ agọ́ dó ru ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru mụjó Tãnátị̃ Sị́lọ̃ gá, alị ala gâsĩ sĩ mụjó Yãnówã gá ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru. 7 Angájó Yãnówã gá ꞌdãá rĩ sĩ mụ dó Ãtãrọ́tị̃ gá, Nãárã gá ãzíla ãkpõ Yẹ̃rị́kọ̃ ꞌbã tị ala gá ĩndĩ, mụ dó sĩ ãsị̃lé mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá. 8 Angájó Tápũwã gá rĩ sĩ, lõkókõrî mụ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru wọ́rọ̃ŋá Kána drị̂ gá ãzíla ãsị̃ dó sĩ mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá. ꞌDĩ dó sĩ ãngũ fẽlé sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ínátị vú sĩ ínátị vú sĩ rĩ ꞌi. 9 Ala gá umú vâ táwụ̃nị̃ ãzí Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ kí pírí tọ̃rọ́mẹ́ la ala gá rĩ kí abe pẽlé ndú ꞌbá Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ fẽlé ãwítã rú ꞌbá Mãnásẽ drị̂ ꞌbaní rĩ agá. 10 Wó dro kí ándrá ꞌbá Kãnánĩ drị́ uꞌálépi Gẹ̃zẹ́rị̃ gá rĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Kãnánĩ drị̂ kí drĩ kpere ãndrũ ꞌbá Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá cí, wó ála kí ũmŋĩ sĩ ãzị́ ngajó ũkpó sĩ ꞌbá Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ꞌbaní ãtíꞌbó ru.

17

Ãngũ fẽlé ꞌbá Mãnásẽ drị̂ ꞌbaní Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ

1 ꞌDĩ ãngũ fẽlé ãwítã rú sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ní ĩꞌdi ꞌbã adrujó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́tị́ kãjãní rĩ sĩ rĩ ꞌi. Mãkírĩ ĩꞌdi Mãnásẽ ꞌbá ngọ́tị́ kãjãní rĩ ꞌi. Mãkírĩ ĩꞌdi áyị́pị ꞌbá Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂, ịsụ́ ándrá ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ kí Bãsánĩ drị̂ be la ãꞌdusĩku ꞌbá Mãkírĩ drị̂ kí ándrá ꞌbá ãꞌdị́ ãni ũkpó la kî. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úfẽ dó sĩ ãngũ ꞌdĩ ꞌbá Mãnásẽ drị̂ ꞌbã ị́mbị́ acelépi rĩ ꞌbaní, ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ. Ínátị la kí: Ãbị̃yẹ̃zẹ́rị̃ ꞌi, Hẹ̃lẹ́kị̃ ꞌi, Ãsĩrayẹ́lị̃ ꞌi, Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌi, Hẹ̃fẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Sẹ̃mị́dã ꞌi. ꞌDĩ kí ãgọbị anzị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́pị Mãnásẽ drị̂ kí ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

3 Mãnásẽ ꞌbã ngọ́pị Mãkírĩ ꞌi, Mãkírĩ ꞌbã ngọ́pị Gị̃lẹ́dị̃ ꞌi, Gị̃lẹ́dị̃ ꞌbã ngọ́pị Hẹ̃fẹ́rị̃ ꞌi, Hẹ̃fẹ́rị̃ ꞌbã ngọ́pị Zẹ̃lọ̃fẹ̃hádị̃ ꞌi, ĩꞌdi ándrá ngọ́tị́ ágọ́bị́ kọ́lị, ãko ĩꞌdidrị̂ kí ándrá pírí izonzị. Rụ́ la kí: Máhĩlã ꞌi, Nọ́wã ꞌi, Họ́gị̃lã ꞌi, Mílĩkã ꞌi, ãzíla Tị̃rị́zã ꞌi. 4 Izonzị ꞌdĩ mụ kí Ị̃lị̃yãzárị̃ átáló ru rĩ rụ́, Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị rụ́ ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌba rú jọ kí, “Úpí fẽ ándrá ãzị́táŋá Mụ́sã ní sĩ ãngũ ãmadrị́ ãwítã rú rĩ fẽjó ãmã ádrị́pịka kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã fẽ dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị́ ãwítã rú rĩ ĩꞌbã ádrị́pịka átịdrị́ gá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá, Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌdụ dó sĩ ãngũ kí mụdrị́ ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí ru ãngũ Bãsánĩ drị̂ be wókõ mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị́ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá, 6 ãꞌdusĩku sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã izonzị kí ándrá ãngũ ãwítã rú rĩ ịsụ́ ádrị́pịka kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá ũgũgõ. Ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ úfẽ ĩꞌdi anzị Mãnásẽ drị̂ ꞌbã ị́mbị́ acelépi rĩ ꞌba nî.

7 Ãngũ Mãnásẽ drị̂ ĩjũ ru angájó Ásẹ̃rị̃ gá cajó Mĩkĩmẽtátĩ gá ꞌdĩ Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. Lõkókõrî mụ ándrá lé ru asú dó sĩ ꞌbá uꞌálépi Ị̃yị́ Tãpúwã gá rĩ kí ala gá ĩndĩ. 8 Táwụ̃nị̃ Tãpúwã ĩꞌdi lõkókõrí ãngũ ꞌbá Mãnásẽ ꞌbadrị́ sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ be rĩ gá. Táwụ̃nị̃ Tãpúwã ĩꞌdi sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ꞌbãni wó ãngũ andre la celépi rĩ ĩꞌdi Mãnásẽ ãni. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lõkókõrî alị dó ándrá wọ́rọ̃ŋá Kána drị̂ gâsĩ. Táwụ̃nị̃ ándrá wọ́rọ̃ŋá Kána drị̂ gá rĩ kí ándrá Ịfụrayị́mụ̃ ãni ĩꞌbaní táni adru agá ãngũ Mãnásẽ drị̂ agá rá tí. Lõkókõrí Mãnásẽ drị̂ alị ãnirú wọ́rọ̃ŋá Kána drị̂ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gâsĩ mụ dó sĩ ãsị̃lé mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá. 10 Ãngũ ị̃yị́ tị gá ándrá rĩ ĩꞌdi sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ani ãzíla ãngũ ụ́rụ́ rĩ ĩꞌdi sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ani. Sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã ãngũ su ru tị kpere mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ gá ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá wókõ ụ́rụ́lé rĩ gá, Ásẹ̃rị̃ ĩꞌdi Mãnásẽ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá, ãzíla Ĩsãkárĩ ĩꞌdi Mãnásẽ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá.

11 Táwụ̃nị̃ ãzí kí sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ ꞌbadrị́ Ásẹ̃rị̃ be rĩ kí agá tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe kí sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ãni. Táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí Bẹ̃tị̃ Sánị̃ ꞌi, Ị̃bụ̃lẹ́mụ̃ ꞌi, Dọ́rị̃ vâ umvelé Nãfọ́tị̃ Dọ́rị̃ rĩ ꞌi, Ị̃nị̃-dọ́rị̃ ꞌi, Tãnákĩ ꞌi, ãzíla Mẹ̃gị́dọ̃ ꞌi.

12 Wó ꞌbá Mãnásẽ drị̂ icó kí táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ꞌdụlé ĩꞌba ãni la rú ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Kãnánĩ rú rĩ ace kí ru uꞌálé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí agá ũgũgõ. 13 Wó vúlé vúlé ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ acálé ũkpó trũ ꞌbo, ũmŋĩ kí ꞌbá Kãnánĩ drị̂ kí ãzị́ ngajó ĩꞌbaní ũkpó sĩ ãtiꞌbo ru. Dro kí dó sĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku.

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, anzị Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ amụ́ kí Yósũwã rú ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Ífẽ dó ãmaní ãngũ ãwítã rú rĩ were rú la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ãma kãlãfe ũꞌbí ru ãꞌdusĩku Úpí fẽ ãmaní drị̃lẹ́ba rá.”

15 Yósũwã umvi dó ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ adru ũꞌbí ru ãzíla ãngũ ꞌbé ru Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ drĩ ca ĩminí ku yã ani, ĩtụ dó mị̃rị́ agâlé ru, ĩmi idé dó sĩ ĩminí ãngũ ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ ꞌbã kí uꞌá agá ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kí abe rĩ gá ꞌdãá.”

16 Anzị Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ umvi kí ĩꞌdiní, “Ĩꞌdi ãndá ãngũ ꞌbé agá rĩ ĩꞌdi wereŋá ru ca ãmaní ku, wó ꞌbá Kãnánĩ drị́ uꞌálépi ãngũ gbayi rĩ agá rĩ ꞌbadrị́ gárĩ ãꞌdị́ drị́ idélé aya sĩ rĩ kí cí, Bẹ̃tị̃ Sánị̃ gá ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ la andre la celépi rĩ kí abe ãzíla ꞌbá uꞌálépi áꞌbụ ꞌa Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ kí vâ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma icó kí ndẽlé ku.”

17 Yósũwã umvi Mãnásẽ ní, “Ánị̃ rá sụ́rụ́ ĩmidrị́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá ꞌdâ ĩmi kãlãfe ũꞌbí ru ãzíla ĩmi vâ ãꞌdị́ gá ũkpó ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma ĩminí ãngũ ãzị́ fẽ ị̃dị́. 18 Wó ãngũ ꞌbé agá rĩ la dó mụ adrulé ĩmĩni, drĩ táni adru agá mị̃rị́ ru tí, ĩmi idé ĩꞌdi, ĩꞌdụ dó sĩ ĩꞌdi ĩminí uꞌájó. ꞌBá Kãnánĩ drị̂ drĩ kí táni adru agá gárĩ ãꞌdị́ drị́ aya rú rĩ kî trũ ãzíla ãꞌdị́ sĩ ũkpó ru rá tí, ĩmi ícó kí drolé rá sĩ áꞌbụ ꞌa ꞌdã aꞌbejó.”

18

Ãngũ ị́mbị́ acelépi rĩ awajó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ru pírí Sị́lọ̃ gá ãzíla sõ kí dó sĩ hémã tị icíma drị̂ ꞌdãá. Ãngũ acá dó sĩ kí drị́ ꞌalé gá. 2 Wó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌbá sĩ ãngũ fẽjó ĩꞌbaní ãwítã rú ku rĩ ace kí ru ázị̂rị̃.

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã jọ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩlẽ tẽlé la kpere ãꞌdụtụ́ sĩ ãngũ Úpí Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ ꞌdụjó ĩmĩ ãni la rú yã? 4 Ĩmi ãpẽ ãgọbị kí na na sụ́rụ́ ãlu-ãlu agá, ma dó sĩ kí tị pẽ sĩ acị́jó ãngũ ꞌdã ꞌa undré trũ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, kí dó sĩ ãgõ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũsĩlé ãngũ sụ́rụ́ ãlu-ãlu drị́ ãwítã rú rĩ drị̃ gá rĩ kî trũ má rụ́ ꞌdõlé. 5 Ĩmi awa ãngũ ꞌdã tị ndúndú ázị̂rị̃. Yụ́dã ꞌba ace ru ãngũ ĩꞌdidrị́ ándrá rĩ gá ãzíla sụ́rụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ ꞌba ace ru ãngũ ĩꞌdidrị́ ụ́rụ́ rĩ gá. 6 Ĩdrĩ dó ị́jọ́ ãngũ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí drị̃ gá rĩ de ũsĩ agâ ꞌbo, ĩmi ají dó ị́jọ́ ĩminí ũsĩlé rĩ kí má rụ́ ꞌdõlé, ma dó sĩ ĩminí jẽgê ꞌbe Úpí Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá sĩ awajó la sụ́rụ́ ãlu-ãlu nî. 7 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ ịsụ́ kí ãngũ ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, ãꞌdusĩku kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí ịsụ́ ãzị́ ĩꞌbaní ngalé átáló ru Úpí ní rĩ sĩ. Gádĩ kí Rụ́bẹ̃nị̃ be ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ kí abe ịsụ́ kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌbo, ꞌdĩ ãngũ ándrá ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní rĩ ꞌi.”

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí lẽ agá mụ agá ãngũ ꞌdã undré trũ ꞌdĩ gá ꞌdâ, Yósũwã azị ĩꞌbaní, “Ĩmi acị́ ãngũ ꞌdã ꞌbã ꞌa undré trũ pírí, ĩmi ũsĩ ị́jọ́ drị̃ la gá ãzíla ĩmi ãgõ dó trũ má rụ́ ꞌdõlé. Ma dó sĩ mụ ĩminí jẽgê ꞌbelé Úpí drị̃lẹ́ gá Sị́lọ̃ gâlé.” 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãgọbị ũpẽlé rĩ mụ kí dó rá, ací kí ãngũ ꞌdã agá sĩ ãzíla ũsĩ kí dó ị́jọ́ ĩꞌbaní ịsụ́lé rĩ kí bụ́kụ̃ gá táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu sĩ ãzíla ají kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí Yósũwã rụ́ kámbĩ gá Sị́lọ̃ gá ꞌdõlé. 10 Yósũwã awa dó ãngũ ꞌdã ĩꞌbaní Úpí drị̃lẹ́ gá jẽgê ꞌbeŋá sĩ Sị́lọ̃ gá ꞌdãá. Awa dó ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

Ãngũ fẽlé ꞌbá Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌbaní rĩ

11 Sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ ní úfẽ ãngũ jẽgê ꞌbã ꞌdejó ĩꞌdiní drị̃drị̃ rĩ sĩ ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ. Ãngũ fẽlé ĩꞌdiní rĩ ĩꞌdi drĩdríŋĩ ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị́ ꞌbá Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ kí abe rĩ gá.

12 Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ụ́rụ́ rĩ iꞌdó ru ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá, alị Yẹ̃rị́kọ̃ ꞌbã pá gâsĩ wókõ ụ́rụ́ rĩ gá ãzíla uja dó ru mụjó ãngũ ꞌbé ꞌa rú rĩ gâlé ru. Lõkókõrî ca kpere kõtórõ Bẹ̃tị̃ Ávẹ̃nị̃ drị̂ gá wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. 13 ꞌDãá rĩ sĩ lõkókõrî ali Lụ́zị̃ ꞌbã pá ilúlépi ándrá rĩ gâsĩ (ꞌdĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá) ãzíla ĩjũ dó ru wókõ ándrá ị̃tụ̂ bá ꞌde agâlé ru rĩ gâsĩ Ãtãrọ́tị̃ Ãdárĩ gá, ꞌbé Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ ꞌbã drị̃ gâsĩ ándrâlé.

14 ꞌBé Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ drị̂ drị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ lõkókõrî uja mụlé ándrá Kị̃rị̃yátị̃ Bãálĩ gâlé ru (ꞌdĩ Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ ꞌi) ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi, wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde gâlé ru rĩ gá.

15 Lõkókõrí ándrá rĩ iꞌdó ru Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ ꞌbã wókõ ãmvélé rĩ gá, ãzíla mụ kpere ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru ị̃yị́ Nẹ̃fị̃tọ́wã gá. 16 ꞌDãá rĩ sĩ lõkókõrî mụ ꞌbé ru ndrelépi áꞌbụ ꞌa Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ be rĩ ꞌbã pá gâsĩ vụ̃rụ̂lé, ꞌdĩ áꞌbụ ꞌa Hị̃nọ́mụ̃ ꞌbã iꞌdó agá wókõ áꞌbụ ꞌa Rãfẹ̃yị́mụ̃ drị̂ ꞌbã ãsĩ agá wókõ ụ́rụ́ rĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lõkókõrî mụ Hị̃nọ́mụ̃ gá vụ̃rụ̂lé táwụ̃nị̃ Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ ꞌbã pá ándrá rĩ gâsĩ ãzíla kpere Ẽnĩ Rõgélĩ gá. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lõkókõrî mụ dó ụ́rụ́ ãzíla agọ́ dó ru sĩ mụjó Ị̃nị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gá ãzíla ꞌdãá rĩ sĩ mụ Gẹ̃lị̃lọ́tị̃ ru ndrelépi ãngũ túpũ rú Ãdũmímũ be rĩ gá ãzíla sị vụ̃rụ́ írã Bõhánĩ ándrá Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌbã ngọ́pị rú rĩ gá. 18 ꞌDãá rĩ sĩ ị̃drị̃ ru drị̃ gá mụjó ụ́rụ́ ãngũ ilúlépi Bẹ̃tị̃ Ãrábã gá rĩ gá ãzíla sị dó vụ̃rụ́ Ãrábã gâlé. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ Bẹ̃tị̃ Họ́gị̃lã ꞌbã wókõ ilúlépi ụ́rụ́ rĩ gâsĩ mụ ãsị̃lé ị̃yị́ tị mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ drị̂ gá, ꞌdĩ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá. Lõkókõrí ꞌdĩ ándrá sĩ rĩ ꞌi.

20 Lõkókõrí wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ ĩꞌdi ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌi.

ꞌDĩ kí ándrá lõkókõrí ãngũ ãwítã rú ínátị ꞌbá Bénzãmĩnĩ drị̂ kí iꞌdalépi wókõ pírí kí agâsĩ rĩ kî.

21 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ fẽlé sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ ní íná tị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî:

Yẹ̃rị́kọ̃ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Họ́gị̃lã ꞌi, Ị̃mẹ́kị̃ ꞌi, Kẹ̃zị́zị̃ ꞌi, 22 Bẹ̃tị̃ Ãrábã ꞌi, Zẹ̃mãrãyị́mụ̃ ꞌi, Bẹ̃tẹ́lị̃, 23 Ãvị́mụ̃, Párã, Ụ́fị́rã, 24 Kẹ̃fãrị̃ ꞌi, Ãmọ́rị̃ ꞌi, Ụ̃fị́nị̃ ꞌi, Gébã ꞌi, kí táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe

25 Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ ꞌi, Rámã ꞌi, Bẹ̃yãrọ́tị̃ ꞌi, 26 Mị̃zị́pã ꞌi, Kẹ̃fị́rã ꞌi, Mózã ꞌi, 27 Rẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌi, Ị̃rị̃pẹ́lị̃ ꞌi, Tãrálã ꞌi, 28 Zélã ꞌi, Hãyẹ̃lẹ́fụ̃ ꞌi, táwụ̃nị̃ ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌba drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌi, Gị̃bẹ́yã ꞌi, ãzíla Kị̃rị̃yátị̃ ꞌi táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ sụ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

ꞌDĩ kí ãngũ fẽlé ãwítã rú sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌbaní ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.

19

Ãngũ fẽlé ꞌbá Sị̃mọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ

1 Sụ́rụ́ Sị̃mọ́nị̃ drị̂ ní úfẽ ãngũ jẽgê ꞌbã ꞌdejó ĩꞌdiní námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ sĩ ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ. Ãngũ fẽlé ĩꞌbaní ãwítã rú rĩ ꞌde ãngũ anzị Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ agá. 2 Ãngũ ãwítã rú ala gá ĩndĩ rĩ kí:

Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi, Sébã ꞌi, Mũládã ꞌi, 3 Hãzárị̃ Sụ̃wálị̃ ꞌi, Bálã ꞌi, Ị̃zẹ́mụ̃ ꞌi, 4 Ị̃lị̃tọ̃ládị̃ ꞌi, Bẹ̃tụ́lị̃ ꞌi, Họ́rị̃mã ꞌi, 5 Zĩkĩlágĩ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Mãrị̃kãbọ́tị̃ ꞌi, Hãzãrĩ Sụ́sã ꞌi, 6 Bẹ̃tị̃ Lẹ̃bãwọ́tị̃ ꞌi, Sãrũhénĩ ꞌi, táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ na tọ̃rọ́mẹ́ ĩꞌba drị̂ kí abe.

7 Táwụ̃nị̃ ãzí sụ Ãꞌị́nị̃ ꞌi, Rị̃mọ́nị̃ ꞌi, Ị̃tẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Ãsánị̃ ꞌi tọ̃rọ́mẹ́ ĩꞌbadrị̂ kí abe kí ala gá ĩndĩ. 8 ꞌDĩ kí tọ̃rọ́mẹ́ pírí ándrá táwụ̃nị̃ ꞌdi kí andre celépi trộkị́lịrị kpere Bãlátĩ Bẹ́rị̃ gá, Rámã gá ꞌdĩ ãngũ Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá rĩ kî.

ꞌDĩ ãngũ fẽlé ãwítã rú sụ́rụ́ anzị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ ꞌi. 9 Ãngũ ãwítã rú anzị Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ ãzí rĩ úfẽ ĩꞌdi anzị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ ꞌbanî, ãꞌdusĩku ãngũ fẽlé anzị Yụ́dã drị̂ ꞌbaní rĩ ĩꞌdi ándrá ambamba, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãngũ fẽlé anzị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ ĩꞌdi ãngũ anzị Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ agá.

Ãngũ fẽlé Zãbụ̃lọ́nị̃ ní rĩ

10 Sụ́rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní úfẽ ãngũ ãwítã rú rĩ jẽgê ꞌbã ꞌdejó ĩꞌdiní námbã na sĩ rĩ sĩ ínátị anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị́ kí vú sĩ.

Lõkókõrí ãngũ ĩꞌbadrị̂ drị̂ se ru cajó kpere Sãrị́dị̃ gá. 11 Angájó ꞌdãá rĩ sĩ, lõkókõrî mụ dó ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru Mãrálã gá, aló dó Dãbẹ̃sẹ́tị̃ ĩndĩ se dó sĩ ru ãni rú wọ́rọ̃ŋá Yõkĩnẽyámũ drị̂ ꞌbã tị gá. 12 Angájó Sãrị́dị̃ gá rĩ sĩ, lõkókõrî uja dó ru mụlé ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru ãngũ Kị̃sị̃lọ́tị̃ Tãbọ́rị̃ gá ĩjũ dó si ru mụjó Dãbẽrátĩ gâsĩ cajó kpere Yáfĩyã gá. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, alị dó ị̃tụ̂ ꞌba ãfũ agâlé ru kpere Gãtã Hẹ̃fẹ́rị̃ gá ãzíla Ĩtĩ Kãzínĩ gá, mụ íni Rị̃mọ́nị̃ gá, ị̃drị̃ dó sĩ ru Néyã gâlé. 14 ꞌDãá rĩ gá lõkókõrî pi dó ru ụ́rụ́ Hãnãtónĩ gâsĩ ãzíla ãsị̃ dó áꞌbụ Ĩfãtã Ị́lị̃ gá. 15 Ala gá ĩndĩ rĩ kí Kãtátĩ ꞌi, Nãhãlálĩ ꞌi, Sị̃mị̃rọ́nị̃ ꞌi, Ĩdálã ꞌi ãzíla Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ ꞌi. Táwụ̃nị̃ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

16 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ fẽlé sụ́rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ínátị anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.

Ãngũ fẽlé Ĩsãkárĩ ní rĩ

17 Sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị̂ ní úfẽ ãngũ jẽgê ꞌbã ꞌdejó ĩꞌdiní námbã sụ sĩ rĩ sĩ ínátị anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ. 18 Ãngũ ĩbadrị̂ umú:

Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ ꞌi, Kẹ̃sụ̃lọ́tị̃ ꞌi, Sụ̃námụ̃ ꞌi, 19 Hãfãrãyị́mụ̃ ꞌi, Sị̃yọ́nị̃ ꞌi, Ãnãhãrátị̃ ꞌi, 20 Rãbítĩ ꞌi, Kị̃sị̃yọ́nị̃ ꞌi, Ị̃bẹ́zị̃ ꞌi, 21 Rẹ̃mẹ́tị̃ ꞌi, Ị̃nị̃ Gãnímũ ꞌi, Ị̃nị̃ Hádã ꞌi ãzíla Bẹ̃tị̃ Pãzẹ́zị̃ ꞌi. 22 Lõkókõrî ca kpere Tãbọ́rị̃ gá, Sãhãzúmã gá, Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gá, ãzíla ãsị̃ dó Yõrĩdánĩ gá. Ĩꞌbã táwụ̃nị̃ kí ándrá mụdrị́ drị̃ ázíyá tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

23 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ fẽlé sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ínátị anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.

Ãngũ fẽlé Ásẹ̃rị̃ ní rĩ

24 Sụ́rụ́ Ásẹ̃rị̃ drị̂ ní úfẽ ãngũ jẽgê ꞌbã ꞌdejó ĩꞌdiní námbã tõwú sĩ rĩ sĩ ínátị anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ. 25 Ãngũ ĩbadrị̂ umú:

Hẽlĩkátĩ ꞌi, Hálĩ ꞌi, Bẽténĩ ꞌi, Ãkĩsáfũ ꞌi, 26 Ãlãmẹ́lẹ̃kị̃ ꞌi, Ãmádĩ ꞌi, ãzíla Mĩsálĩ ꞌi. Wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá ca kpere Kãrị̃mẹ́lị̃ gá ãzíla Sĩhórĩ Lị̃bị̃nátị̃ gá. 27 ꞌDa ꞌbã ũngúkú gá uja ru ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru ca kpere Bẹ̃tị̃ Dãgọ́nị̃ gâlé ru aló Zãbụ̃lọ́nị̃ kí áꞌbụ Ĩfãtã Ílĩ be ãzíla mụ ụ́rụ́ Bẹ̃tị̃ Ị̃mẹ́kị̃ gá Nẹ̃yẹ́lị̃ be. ꞌDã bã ũngúkú gá alị dó sĩ Kãbụ́lụ̃ ꞌbã wókõ ị̃jị́ gâsĩ. 28 Lõkókõrî mụ Ãbãdónĩ gá, Rẽhóbũ gá, Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ gá, Kána gâsĩ, cajó Sị̃dọ́nị̃ Ãmbógó rĩ gá. 29 ꞌDã ꞌbã vúlé gá lõkókõrî uja ru Rámã gá, cajó táwụ̃nị̃ Tụ́rọ̃ drị́ andre celé Bõrõ sĩ rĩ gá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá uja ru Hósã gá ãzíla mĩrĩ Mẹ̃dị̃tẹ̃rẹ́nị̃yãnị̃ gá rĩ sĩ ãfũ ãmvé amụ́ Ãkị̃zị́bụ̃ gá, 30 Úmã gá, Ãfẹ́kị̃ gá ãzíla Rẹ̃họ́bụ̃ gá. Táwụ̃nị̃ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe.

31 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ fẽlé sụ́rụ́ Ásẹ̃rị̃ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú ínátị anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.

Ãngũ fẽlé Nãfũtálĩ ní rĩ

32 Sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ ní úfẽ ãngũ jẽgê ꞌbã ꞌdejó ĩꞌdiní námbã ázíyá sĩ rĩ sĩ ínátị anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

33 Angájó Hẽléfũ gá rĩ sĩ Lõkókõrí ĩꞌbadrị̂ mụ, ãngũ kọmọrọ́ ife trũ Zãnãnị́mụ̃ gá, alị Ãdámị̃ Nẹ̃kẹ́bụ̃ gâsĩ Yãbãnẹ́lị̃ gá kpere Lãkụ́mụ̃ gá ãzíla mụ ãsị̃lé ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá. 34 Dã ꞌbã ũngúkú gá Lõkókõrî uja ru ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru Ãzị̃nọ́tị̃ Tãbọ́rị̃ gá, ꞌdãá rĩ sĩ mụ dó Hũkókĩ gá, aló Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌbã wókõ ándrá rĩ, ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru Ásẹ̃rị̃ ꞌi, wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá Yụ́dã kí mĩrĩ Yõrĩdánĩ be. 35 Táwụ̃nị̃ ándrá andre celé Bõrõ sĩ rĩ kí: Zị̃dị́mụ̃ ꞌi, Zẹ́rị̃ ꞌi, Hãmátĩ ꞌi, Rãkátĩ ꞌi, Kĩnẽrétĩ ꞌi, 36 Ãdámã ꞌi, Rámã ꞌi, Hãzọ́rị̃ ꞌi, 37 Kẹ̃dẹ́sị̃ ꞌi, Ị̃drẹ́yị̃ ꞌi, Ị̃nãhãzọ́rị̃ ꞌi, 38 Yị̃rọ́nị̃ ꞌi, Mĩgĩdãlélĩ ꞌi, Hõrémụ̃ ꞌi, Bẹ̃tị̃ Ãnátị̃ ꞌi ãzíla Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ ꞌi, táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ úrômĩ tọ̃rọ́mẹ́ ĩꞌba drị̂ kí abe.

39 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ fẽlé sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

Ãngũ fẽlé Dánĩ ní rĩ

40 Sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ ní úfẽ ãngũ jẽgê ꞌbã ꞌdejó ĩꞌdiní námbã ázị̂rị̃ sĩ rĩ sĩ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ. 41 Ãngũ fẽlé ĩꞌdiní ãwítã rú rĩ umú:

Zórã ꞌi, Ị̃sị̃tãyọ́lị̃ ꞌi, Ị̃rị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ ꞌi, 42 Sãlãbínĩ ꞌi, Ãyị̃yãlọ́nị̃ ꞌi, Ị́tị̃lã ꞌi, 43 Ị̃lọ́nị̃ ꞌi, Tímũnã ꞌi, Ị̃kị̃rọ́nị̃ ꞌi, 44 Ị̃lị̃tẹ́kẹ̃ ꞌi, Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ ꞌi, Bãlátĩ ꞌi, 45 Yẹ̃hụ́dị̃ ꞌi, Bẽnẽ Bẹ̃rákị̃ ꞌi, Gãtị̃ Rị̃mọ́nị̃ ꞌi, 46 Mẹ̃-yãrị̃kọ́nị̃ ꞌi ãzíla Rãkónĩ ꞌdĩ ãngũ ru ndrelépi Yópã be rĩ kî.

47 Wó ꞌbá Dánĩ drị̂ ịsụ́ kí ándrá ĩꞌdi ũkpó-ũkpó sĩ ãngũ fẽlé ĩꞌbaní rĩ ꞌdụjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó ãꞌdị́ gá ꞌbá Lẹ̃sẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌba rụ́, ụꞌdị́ kí dó kí ménéŋá sĩ ãzíla ri kí dó sĩ ãngũ ꞌdã gá cí. Ri kí dó Lẹ̃sẹ́mụ̃ gá cí, ꞌda kí dó sĩ rụ́ la ĩꞌbã áyị́pị Dánĩ ꞌbã rụ́ sĩ.

48 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ fẽlé sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ ꞌbaní ãwítã rú anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.

Ãngũ fẽlé Yósũwã ní rĩ

49 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ãngũ fẽlé ĩꞌbaní rĩ kí delé awa agá ꞌbo, fẽ kí dó ãngũ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị ní ãwítã rú 50 cécé Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni. Fẽ kí dó ĩꞌdiní táwụ̃nị̃ ĩꞌdi bã aꞌị́lé Tị̃mụ̃nátị̃ Sérã ꞌi, ꞌdĩ ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá rĩ gá. Sị dó sĩ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ rú ãzíla ri dó sĩ uꞌálé ala gá ꞌdãá.

51 ꞌDĩ kí ãngũ Ị̃lị̃yãzárị̃ átáló ru Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị ãzíla drị̃lẹ́ sụ́rụ́ ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí awalé ãwítã rú jẽgê ꞌbeŋá sĩ Sị́lọ̃ gá Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá kẹ̃jị́tị sĩ fijó hémã tị icíma drị̂ gá rĩ gá rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ de kí dó sĩ ãngũ awalé rá.

20

Táwụ̃nị̃ sĩ ru zị̃jó rĩ kî

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ dó Yósũwã ní, 2 “Ị́jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ꞌbã ũpẽ kí táwụ̃nị̃ ãzí kí ĩꞌbaní sĩ icójó apájó ru zị̃jó ala gá rĩ kí cécé ándrá mání jọlé Mụ́sã ní rĩ áni, 3 ꞌbá ãzí drị́ drĩ ru pa ꞌbá ꞌdịjó drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ drĩ adru ị́jọ́ ásị́ gá la sĩ ku yã áni, ĩꞌdi dó sĩ icó apálé ru zị̃lé sĩ ru tãmbajó táwụ̃nị̃ ꞌdã kí ãzí agá rá.

4 “Icó apálé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la gá, ĩꞌdi dó sĩ pá tu táwụ̃nị̃ ꞌbã kẹ̃jị́tị gá sĩ ị́jọ́ vú nzejó ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ ꞌbanî. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩyõ kí dó sĩ ĩꞌdi agụ táwụ̃nị̃ agâlé sĩ ĩꞌdiní ãngũ fẽjó ãzíla ĩꞌdi dó sĩ ru ace uꞌálé ĩꞌba abe ꞌdãá. 5 ꞌBá ꞌdịlé rĩ ꞌbã kãká ãzí drĩ dó sĩ ĩꞌdi vú dro sĩ lẽjó ãvũ ãrígó ũfẽjó, lẽ úfẽ ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ ĩꞌdĩ drị́ ku, ãꞌdusĩku adru ꞌdị ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ĩꞌdiní ĩꞌdi ngụ̃jó ũnzí rĩ sĩ la ku. 6 ꞌBá ꞌbá ꞌdịlépi ꞌdã ꞌbã uꞌá táwụ̃nị̃ ꞌdã gá ꞌdãá kpere ĩꞌdi ꞌbã amụ́ agá pá tụ agá ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá ãzíla kpere átáló ãmbógó ãndânĩ ãzị́ ngalépi sáwã ꞌdã sĩ rĩ ꞌbã drã agá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ icó dó sĩ gõlé táwụ̃nị̃ ãzíla lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ apájó rĩ gâlé vúlé rá.”

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ kí dó ãngũ ꞌbé ꞌa rú sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá na ꞌdĩ kí ndú, táwụ̃nị̃ Kãdẹ́sị̃ Gãlị́lị̃ ãngũ ꞌbé ꞌa rú sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ gá rĩ ꞌi, Sẹ̃kẹ́mụ̃ ãngũ ꞌbé ꞌa rú sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ gá rĩ ꞌi ãzíla Kị̃rị̃yátị̃ Ãrábã Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌi. 8 Mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị̂ ꞌbã wókõ Yẹ̃rị́kọ̃ drị́ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá, úpẽ táwụ̃nị̃ Bẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ ãngũ ásé ꞌa rú sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ agá, táwụ̃nị̃ Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ agá ãzíla táwụ̃nị̃ Gõlánĩ drị̂ ãngũ Bãsánĩ drị́ sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ agá. 9 ꞌDĩ kí táwụ̃nị̃ ándrá ũpẽlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ꞌdịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌbã kí sĩ apájó ru zị̃jó kí agá rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ icó dó sĩ drãlé ꞌbá lẽlépi ãvũ ãrí (gó) ũfẽlépi rĩ drị́ alé gá ku kpere ĩꞌdiní amụ́ agá pá tu agá ꞌbá ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ amájó.

21

Táwụ̃nị̃ fẽlé ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kî

1 Dã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ãmbogo rú sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá rĩ amụ́ kí átáló Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌba rụ́ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị be ãzíla drị̃lẹ́ka ínátị drị́ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãzí rĩ kí abe 2 Sị́lọ̃ gá Kãnánĩ gá ꞌdãá ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, “Úpí fẽ ándrá ãzị́táŋá Mụ́sã tị gâsĩ ĩfẽ ãmaní táwụ̃nị̃ kí sĩ uꞌájó ãzíla ãngũ andre la gá rĩ ꞌba adru kí ãngũ ãnãkpá ãmadrị̂ ꞌbaní sĩ ĩrí najó rĩ kí trũ.” 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ cécé ándrá Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni, anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ kí dó ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbaní táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ãngũ sĩ ãnãkpá ucéjó rĩ kí abe angájó ãngũ ĩꞌbadrị́ ãwítã rú rĩ agá.

4 Jẽgê ꞌbelé drị̃drị̃ rĩ ꞌde Kõhátĩ ní ínátị ĩꞌdidrị̂ kí vú sĩ. Anzị Lẹ́vị̃ drị́ ándrá ãfũlépi Ãrọ́nị̃ átáló ru rĩ rụ́ rĩ ꞌbaní úfẽ táwụ̃nị̃ kí mụdrị́ drị̃ na angájó sụ́rụ́ Yụ́dã, Sị̃mọ́nị̃ ãzíla Bénzãmĩnĩ ꞌbadrị̂ kí agá. 5 Anzị Kõhátĩ drị́ ãzí acelépi rĩ ꞌbaní úfẽ táwụ̃nị̃ kí jẽgê ꞌbeŋá sĩ mụdrị́ angájó sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị́, Dánĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ agá.

6 Anzị Gị́rị́sọ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní úfẽ táwụ̃nị̃ kí mụdrị́ drị̃ na jẽgê ꞌbeŋá sĩ angájó sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị́, Ásẹ̃rị̃ drị́, Nãfũtálĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ agá Bãsánĩ gá.

7 Anzị Mẽrárĩ drị̂ ꞌbaní úfẽ táwụ̃nị̃ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ angájó sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ kí agá.

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ãngũ ĩrí trũ rĩ abe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ kí dó kí ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní jẽgê ꞌbeŋá sĩ cécé Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó Mụ́sã ní rĩ áni.

9 Angájó sụ́rụ́ Yụ́dã drị́ ãzíla sụ́rụ́ Sị̃mọ́nị̃ drị̂ kí agá úfẽ táwụ̃nị̃ rụ́ la kí ũsĩ jó ꞌdĩ kî, 10 (táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí úfẽ kí anzị Ãrọ́nị̃ drị́ angálépi ínátị Kõhátĩ drị̂ gá ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbaní ãꞌdusĩku jẽgê drị̃drị̃ rĩ ꞌde ĩꞌbanî.) 11 Fẽ kí dó ĩꞌbaní Kị̃rị̃yátị̃ Ãrị́bã (ꞌdĩ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌi) ãngũ ĩꞌdi andre celépi ĩrí trũ ꞌbé ꞌa rú Yụ́dã drị̂ trũ. (Ãrị́bã ĩꞌdi áyị́pị ꞌbá Ãnákĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.) 12 Wó ámvụ́ táwụ̃nị̃ ꞌdã andre gá rĩ kí tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe úfẽ kí Kãlẹ́bụ̃ Yẹ̃fụ́nẹ̃ ꞌbã ngọ́pị ní ĩꞌdi ꞌbã ãko rú.

13 Anzị átáló Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní úfẽ táwụ̃nị̃ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ ꞌi, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌbá dịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌbã kí sĩ apájó sĩ ru zị̃jó rĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, táwụ̃nị̃ Líbĩnã drị̂ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 14 Yátĩrĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Ĩsĩtẽmówã ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 15 Họ̃lọ́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Dẹ̃bị́rị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 16 Ãyị́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Yụ́tã ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe táwụ̃nị̃ úrômĩ angájó sụ́rụ́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá.

17 Angájó sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá, táwụ̃nị̃ Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí Gébã drị̂ be ãngũ ĩꞌbadrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe. 18 Ãnãtọ́tị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, ãzíla Ãlị̃mọ́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí táwụ̃nị̃ sụ. 19 Anzị átáló Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní úfẽ táwụ̃nị̃ kí mụdrị́ drị̃ na ãngũ kí andre celépi ĩrí trũ rĩ kí abe.

20 ꞌBá ínátị Kõhátĩ drị̂ gá acelépi sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbaní úfẽ táwụ̃nị̃ kí angájó sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ gá jẽgê ꞌbeŋá sĩ. 21 Úfẽ ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌi ãngũ Ịfụrayị́mụ̃ drị́ ꞌbé agá rĩ gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌbaní sĩ apájó ru zị̃jó rĩ ꞌi ãzíla táwụ̃nị̃ Gẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 22 Kĩbĩzãyímũ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí táwụ̃nị̃ sụ, 23 ãzíla sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ agá úfẽ ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ Ị̃lị̃tẹ́kẹ̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 24 Ãyị̃yãlọ́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Gãtị̃ Rị̃mọ́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí táwụ̃nị̃ sụ.

25 Sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ agá ịsụ́ kí táwụ̃nị̃ Tãnákĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Gãtị̃ Rị̃mọ́nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí táwụ̃nị̃ ị̃rị̃. 26 Táwụ̃nị̃ mụdrị́ ꞌdĩ kí pírí úfẽ ándrá kí ínátị ꞌbá Kõhátĩ drị̂ ꞌbã ị́mbị́ acelépi rĩ ꞌbaní ãngũ ĩꞌbadrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe.

27 Úfẽ anzị Gị́rị́sọ̃nị̃ drị́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbaní: Gõlánĩ Bãsánĩ gá rĩ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ drị̂ agá rĩ gá ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌbã sĩ apájó ru zị̃jó ala gá rĩ ꞌi ãzíla táwụ̃nị̃ Bẹ̃sị̃tẹ́rã drị̂ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí pírí rĩ gá ị̃rị̃.

28 Angájó sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị̂ agá, úfẽ táwụ̃nị̃ Kísõnĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Dãbẽrátĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 29 Yãrị̃mụ́tị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Ĩnĩ-gãnímũ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí rĩ gá táwụ̃nị̃ sụ.

30 Angájó sụ́rụ́ Ásẹ̃rị̃ drị̂ agá, úfẽ táwụ̃nị̃ Mĩsálĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Ãbãdónĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 31 Hẽlĩkátĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe ãzíla Rẹ̃họ́bụ̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí rĩ gá táwụ̃nị̃ sụ.

32 Angájó sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ gá, úfẽ táwụ̃nị̃ Kẹ̃dẹ́sị̃ Gãlị́lị̃ gá rĩ ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌbã sĩ apájó ru zị̃jó ala gá rĩ ꞌi, Hãmọ́tị̃ Dọ́rị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe ãzíla Kãrĩtánĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, ꞌdĩ kí pírí rĩ gá táwụ̃nị̃ na.

33 Táwụ̃nị̃ fẽlé anzị Gị́rị́sọ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kí ándrá pírí rĩ gá mụdrị́ drị̃ na ãngũ ĩꞌbadrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe.

34 Anzị ínátị Mẽrárĩ drị́ acelépi sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbaní úfẽ angájó sụ́rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ agá, táwụ̃nị̃ Yõkĩnẽyámũ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Kãrítã ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 35 Dímĩnã ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Nãhãlálĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí rĩ gá táwụ̃nị̃ sụ.

36 Angájó sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ gá úfẽ ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ Bẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, Yãházị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 37 Kẹ̃dẹ̃mọ́tị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe ãzíla Mẽfátĩ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe kí pírí rĩ gá táwụ̃nị̃ sụ.

38 Angájó Sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ agá úfẽ ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌbã kí sĩ apájó ru zịjó ala gá rĩ, Mãhãnãyị́mụ̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, 39 Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe ãzíla Yãzẹ́rị̃ ꞌi ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩrí trũ rĩ kí abe, kí pírí rĩ gá táwụ̃nị̃ sụ. 40 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ táwụ̃nị̃ fẽlé ínátị Mẽrárĩ drị̂ ꞌbaní ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ acelépi rĩ kí agá rĩ kí pírí rĩ gá táwụ̃nị̃ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.

41 Kãlãfe táwụ̃nị̃ ãngũ la ala gá ĩrí trũ rĩ abe fẽlé ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ kí ándrá pírí rĩ gá kãlị́ sụ drị̃ ãrõ. 42 Táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã ãlu-ãlu ándrá ãngũ ĩꞌbadrị́ ĩrí trũ kí andre celépi rĩ kí abe.

43 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí fẽ dó sĩ Ịsịrayị́lị̃ ní ãngũ pírí ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó ꞌi mụ fẽlé la ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ kí rá. ꞌDụ kí dó sĩ ãngũ ꞌdã ĩꞌbã ãni la rú rá, ri kí dó sĩ ala gá. 44 Úpí fẽ dó ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ wókõ pírí kí agâsĩ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá ũyõ la najó ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni. Mẹ́rọ́ꞌbá ãzí ándrá pá tulépi sĩ kí ndẽjó rá la ꞌdá yụ, ãꞌdusĩku Úpí ꞌbã ándrá mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí fẽjó pírí kí drị́ alé gá rá rĩ sĩ. 45 Ị́jọ́ ãzí ãlu múké Úpí ꞌbã azịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ru idélépi ku la ꞌdáyụ; ị́jọ́ pírí nga kí ru jọlé rĩ áni.

22

Sụ́rụ́ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gõ kí dó Lị́cọ́ gá

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã umve dó sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌi, Gádĩ drị̂ ꞌi ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌi 2 ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé dó ị́jọ́ pírí ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã ándrá ãzị́táŋá la kí fẽjó ĩminí rĩ kí ꞌbo, ãzíla ĩmba vâ ị́jọ́ mání azịlé ĩminí rĩ kí tã pírí rá. 3 Ụ́ꞌdụ́ alịlépi wẽwẽ rú ꞌdĩ kí agá, ĩgã drĩ ĩmĩ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí tị gẹ̃rị̃ sĩ ku, wó ĩmba vâ ãzị́táŋá pírí Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ kí tã kpere ãndrũ rá. 4 Úꞌdîꞌda Úpí Ãdróŋá fẽ dó ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbo cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ la azịjó rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩgõ dó ĩmidrị́ lị́cọ́ kí agâlé, ꞌdĩ ãngũ ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã fẽlé ĩminí mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ kí agá. 5 Wó lẽ ĩmi adru mịfị́ trũ sĩ ị́jọ́ azịlé ãzíla ãzị́táŋá ãtíꞌbó Úpí drị́ Mụ́sã ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ kí tãmbajó, sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ lẽjó, acị́jó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí agá pírí, sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó, ru ĩbĩjó ĩꞌdi rụ́ ãzíla sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ĩmi ásí pírí sĩ ãzíla ĩmi ídri pírí sĩ.”

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã wi dó ĩꞌbaní sụ̃sụ́, pẽ dó sĩ kí tị sĩ mụjó rá, ãzíla mụ kí dó sĩ ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ kí agâlé.

7 Sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌbaní Mụ́sã fẽ ándrá ãngũ Bãsánĩ gá, wó nụ́sụ̃ la ãzí rĩ ní Yósũwã fẽ ándrá ãngũ mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ĩtụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. Yósũwã ꞌbã kí tị pẽ agâ mụ agâ lị́cọ́ gá ꞌdĩ gá ꞌdâ, wi dó vâ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ ĩndĩ, 8 jọ, “Ĩgõ ĩmidrị́ lị́cọ́ kí agâlé ãnãkpá trũ, sílĩvã, gólũdĩ, bũrônzĩ, aya ãzíla bõngó kí abe ũꞌbí ru, ĩmi awa ãko ĩminí upalé mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbadrị́ rĩ kí ĩmĩ ádrị́pịka kí trũ.”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ kí, ꞌbá Gádĩ drị̂ kí abe ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ trũ aꞌbe kí dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí Sị́lọ̃ gá Kãnánĩ gâlé, gõ kí dó sĩ vúlé ãngũ ĩꞌbadrị́ mgbã Gị̃lẹ́dị̃ gá, ꞌdĩ ãngũ ándrá ĩꞌbaní ịsụ́lé ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé Mụ́sã rụ̂ sĩ rĩ gá.

10 Kí dó mụ acálé Gẹ̃lị̃lọ́tị̃ gá ãnirú mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá Kãnánĩ gá ꞌdãá ꞌbo, ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ kí ꞌbá Gádĩ drị̂ trũ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ abe sị kí dó ãlĩtárĩ ãzí ãmbógó la mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã tị gá ꞌdãá. 11 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãzí rĩ kí dó mụ arelé la sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ sị kí dó ãlĩtárĩ ãzí lõkókõrí Kãnánĩ drị̂ gá Gẹ̃lị̃lọ́tị̃ gá ꞌdãá ãni rú mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã tị gá wókõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gâlé ru íni, 12 ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ru Sị́lọ̃ gá sĩ mụjó ãꞌdị́ gá ĩꞌba rụ̂lé.

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ pẽ kí dó Fĩnẽhásĩ átáló Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌbã ngọ́pị tị Gị̃lẹ́dị̃ gá sĩ mụjó ị́jọ́ jọjó sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ abe. 14 Úpẽ dó drị̃lẹ́ kí mụdrị́ angájó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá mụlé Fĩnẽhásĩ be drị̃lẹ́ ãlu-ãlu angájó lị́cọ́ ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá.

15 Kí mụ mụlé Gị̃lẹ́dị̃ gá Sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌba rụ́ ꞌbo jọ kí ĩꞌbaní, 16 “ꞌBá ũꞌbí Úpí drị́ ru tralépi rĩ jọ kí: Ĩmi icó dó ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ idélé Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmvu dó úꞌdîꞌda Úpí rụ́ ꞌdâ rá ĩminí ãlĩtárĩ sịjó ĩminí rĩ sĩ. Ĩmi ũbĩ dó úꞌdîꞌda ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí vú ku. 17 Ị́jọ́ ũnzí ándrá Pẹ̃yọ́rị̃ gá rĩ ca drĩ ãmaní ku yã? Kpere ãndrũ ãma ũjĩ kí drĩ ãma ãlá ru ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ ku, átã jụ́wẹ̃ ꞌbã táni aꞌdé agâ ũꞌbí Úpí drị̂ kí drĩ gá rá tí! 18 Ĩlẽ úꞌdîꞌda mvulé Úpí rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ ãmvé yã? Ĩdrĩ ãndrũ rĩ gá mvu ĩꞌdi rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ rá, drụ̃sị̃ ĩꞌdi mụ adrulé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí ũmbã sĩ. 19 Ãngũ ĩmidrị̂ drĩ adru ũnzí, ĩmi alị ãngũ Úpí drị̂ gá, ꞌdĩ ãngũ Hémã sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã adrujó ala gá rĩ gá, ãzíla ĩmi dó sĩ ãngũ ãzí ꞌdụ ĩmĩni la rú ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ. Wó lẽ ĩmvu Úpí rụ́ rĩ sĩ rá jõku ãma rú rĩ sĩ rá, ĩminí sĩ ãlĩtárĩ ãzí sịjó ãlĩtárĩ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̃ gá la ku. 20 Zérã ngọ́pị Ãkánĩ la dó mụ ãko ꞌbãlé ndú Ãdróŋá ní rĩ kí ụ̃gụ̃lé ꞌbo, ũmbã Ãdróŋá drị̂ aꞌdé ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩ gá pírí ku yã? Adru ándrá ꞌbá drãlépi ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ sĩ áꞌdụ̂sĩ rĩ ꞌi ku.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ abe umvi kí dó ꞌbá drị̃lẹ́ ru ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbaní, 22 “Úpí Ãdróŋá ĩꞌdi Ũkpó ꞌdị́pị ꞌi! Úpí Ãdróŋá ĩꞌdi Ũkpó ꞌdị́pị ꞌi! Nị̃ ị́jọ́ pịrị rĩ rá rĩ gá nĩ ãzíla ãlẽ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã nị̃ vâ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩndĩ! Drĩ adru ãmvu nõ Úpí rụ́ rĩ sĩ ãmvé jõku ãma are nõ Úpí tị ku yã áni, ĩmi ị̃lị̃kị̃ ãma ãndrũ rá. 23 Ãdrĩ ãlĩtárĩ sị sĩ mvujó Úpí rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ ãmvé jõku sĩ ãmaní ídétáŋá ivélé ivê, ídétáŋá ãnáfóró sĩ rĩ jõku ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ́ drị̂ kí idéjó ãmaní yã áni, lẽ Úpí ꞌbã fẽ ãmaní drị̃rịma rá. 24 Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá ãsị ãlĩtárĩ ꞌdĩ íni la ụ̃rị̃ drụ́zị́ anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí drụ́zị́ amụ́ anzị ãma drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí zịlé, ‘Ĩmĩ ị́jọ́ ãzí Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be la cí yã? 25 Wó Ãdróŋá ꞌbã lõkókõrí ãma drĩdríŋĩ gá ĩmi abe rĩ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ sĩ ꞌbo, ĩmi sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị́ ãzíla Gádĩ drị́ ꞌdĩ. Ĩmĩ hákĩ ãzí sĩ Úpí ị̃nzị̃jó la ꞌdáyụ.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzị ĩmidrị̂ kí drụ́zị́ anzị ãmadrị̂ ꞌbaní Úpí ní ãrútáŋá fẽjó rĩ atrị rá.

26 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãjọ, ‘Lẽ ãsị ãlĩtárĩ adru sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó jõku sĩ ídétáŋá idéjó la ku, 27 wó ĩꞌdi adru sãdínĩ rú ãma drĩdríŋĩ gá ĩmi abe, ãzíla anzị ãmadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, ãma dó sĩ Úpí ị̃nzị̃ ãngũ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ gá sĩ ĩꞌdiní ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivé, ídétáŋá idélé idê rĩ ãzíla ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ́ drị̂ fẽ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ icó kí dó sĩ drụ́zị́ anzị ãma drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí atrịlé Úpí ní ãrútáŋá fẽjó ku.’

28 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãjọ dó sĩ, ‘Drụ́zị́ drĩ kí dó sĩ ãma tị zị jõku anzị ãma drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí tị zị rá, ãma dó sĩ umvi la ĩꞌbaní ĩndre drĩ ãlĩtárĩ Úpí drị́ ꞌdĩ ꞌbã gbíyã, ándrá ãmã áyị́pịka ꞌbã kí sịlé rĩ ꞌi adru sĩ ídétáŋá ivélé ivê ãzíla ídétáŋá idéjó la ku. Wó ĩꞌdi ãma drĩdríŋĩ gá ĩmi abe sãdínĩ rú.’

29 “Ãma icó mvulé Úpí ụrụꞌbá gá rĩ sĩ rá jõku ãmaní sĩ ĩꞌdiní ũngúkú ujajó sĩ ãlĩtárĩ ãzí sịjó sĩ ídétáŋá ivélé ivê, ídétáŋá ãnáfóró sĩ jõku ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ idéjó ãma vúŋá nî la ku. Wó ãma lú ãlĩtárĩ sị rá la Úpí Ãdróŋá ãmadrị́ pá tulépi Hémã sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ drị̃lẹ́ gá rĩ nî.”

30 Átáló Fĩnẽhásĩ, drị̃lẹ́ka ũꞌbí ꞌbadrị̂ kí ãzíla drị̃lẹ́ ínátị sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ kí mụ ị́jọ́ ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla Mãnásẽ drị̂ ꞌbã kí jọlé rĩ kí arelé ꞌbo, uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ jọlé ĩꞌbaní rĩ sĩ. 31 Átáló Fĩnẽhásĩ Ị̃lị̃yãzárị̃ ngọ́pị jọ ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla ꞌbá Mãnásẽ drị̂ ꞌbaní, “Ãndrũ ãnị̃ dó rá Úpí ĩꞌdi ãma be cí, ãꞌdusĩku ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ãzí Úpí rụ́ ku. Úꞌdîꞌda ĩpa dó anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃rịma Úpí ní tá fẽlé ĩꞌbaní rĩ agá ꞌbo.”

32 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, átáló Fĩnẽhásĩ Ị̃lị̃yãzárị̃ ngọ́pị ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ abe gõ kí dó Kãnánĩ gâlé ĩꞌbã kí angájó ị́jọ́ jọjọ́ ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị́ ãzíla ꞌbá Gádĩ drị̂ abe Gị̃lẹ́dị̃ gâlé rĩ sĩ ãzíla nze kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî. 33 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ vú nzelé ĩꞌbaní rĩ sĩ ãzíla ịcụ́ kí dó sĩ Ãdróŋá ꞌi. Jọ kí dó sĩ ị́jọ́ sĩ mụjó ãꞌdị́ gá ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị́ ãzíla Gádĩ drị̂ ꞌbarụ́ sĩ kí izajó la ku. 34 ꞌBá Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ kí Gádĩ drị̂ kí abe ꞌda kí dó sĩ ãlĩtárĩ ꞌdĩ rụ́ Sãdínĩ ꞌi, “Ãꞌdusĩku jọ kí ĩꞌdi sãdínĩ ãma drĩdríŋĩ gá ĩmi abe icélépi la Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi rĩ ꞌi.”

23

Yósũwã ꞌbã azịjó ꞌbã Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzo ꞌbã vúlé gá, Úpí fẽ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị́ kí andre gá rĩ ꞌbadrị́ rá, ꞌdĩ sĩ Yósũwã dó ĩdránígó ru ílí trũ wẽwẽ rú. 2 Yósũwã umve dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí, ꞌbá ĩyõ ãzíla drị̃lẹ́ ru rĩ kí, ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kí ãmbogo kí abe pírí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Jọ dó ĩꞌbaní, “Ma dó úꞌdîꞌda íni ĩdránígó ru ílí trũ wẽwẽ rú. 3 Wó ĩndre ị́jọ́ pírí Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã idélé sụ́rụ́ pírí ꞌdĩ ꞌba rú ĩmi ị́jọ́ sĩ ꞌdĩ kí rá, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌdị ãꞌdị́ ĩminí nĩ. 4 Ĩndre má awa ĩminí ãngũ sụ́rụ́ mání ndẽlé rá ãzíla mání drĩ ndẽlé ku rĩ ꞌbadrị̂ kí ĩminí ãwítã rú angájó Yõrĩdánĩ gá cajó mĩrĩ Mẽdĩtãrénĩyãnĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. 5 Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ kí drolé gẹ̃rị̃ ĩmidrị̂ agá ꞌdâ rá ãzíla ĩꞌdĩ kí ĩdã ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdâ rá. Imi dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụ ĩminí la rú, cécé Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé rĩ áni.

6 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ásị́ ꞌbã adru jõ ũkpómgboroto rú, ĩmi adru jõ mịfị́ trũ sĩ ị́jọ́ pírí sị̃lé Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ agá rĩ kí vú ũbĩjó, ĩmi uja ĩmi bụ́lụ́ gá drị́ ị̃jị́ gá jõku drị́ ãndá gá ku. 7 Ĩmi icí jõ ĩmi sụ́rụ́ acelépi ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ kí abe ku, ĩmi umve ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí rụ́ ku jõku ĩna ũyõ kî sĩ ku. Ĩmi ị̃nzị̃ jõ kí ku jõku ĩmi ãvũ jõ kí drị̃lẹ́ gá ku. 8 Wó lẽ ĩmi ĩbĩ ĩmi Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ rụ́ cécé ĩminí ĩmi ĩbĩjó kpere ãndrũ ꞌdĩ áni.

9 “Úpí adro ĩmi drị̃lẹ́ gá sụ́rụ́ ãmbogo ãmbogo ũkpó trũ ꞌdĩ kí rá, kpere úꞌdîꞌda ꞌbá ãzí pá tụlépi ĩmi drị̃lẹ́ gá la ꞌdá yụ. 10 ꞌBá ãlu la mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá álĩfũ ãlu abe nĩ ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ la ãꞌdị́ ꞌdị ĩminí nĩ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé rĩ áni. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi adru jõ mịfị́ trũ sĩ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ lẽjó.

12 “Wó ĩdrĩ ĩmi ja bụ́lụ́ gá sĩ sụ́rụ́ aꞌbelé ídri ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ kí abe ru ĩgbãjó ãzíla ru icíjó ĩꞌba abe rá, 13 ꞌdã ꞌbã ũngúkú ĩmi dó nị̃ la rá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ icó dó sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdâ rá rĩ gá ku. Wó kí dó acá ímbá sĩ ĩmi rụjó rĩ rú, kẹ̃lị́ká sĩ ĩmi ugoró cojó rĩ rú, ụ̃cị́kị́ sĩ ĩmi mịfị́ kí ũsõjó rĩ rú, kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá ãngũ múké Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ gá ꞌdâ.

14 “Ĩndre ma dó ãnirú mụ drãlé drã-drã, ĩnị̃ pírí ĩmi ásị́ gá ãzíla ĩmi ídri gá rá ị́jọ́ múké Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé ĩminí rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu ĩcẽlépi ĩminí rá la ꞌdá yụ. Ị́jọ́ pírí azịlé ĩminí ꞌdĩ idé kí ru rá ãzí ãlu ĩcẽlépi ĩminí rá la ꞌdá yụ.

15 “Wó cécé Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ pírí múké ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩminí rĩ kí fẽjó rĩ áni, ĩdrĩ ĩꞌdi tị are ku ĩꞌdi lị́kị̃ ají ĩmi drị̃ gá. Ĩꞌdi ĩmi ị̃lị̃kị̃ pírí ãngũ ãlá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ agá ꞌdâ rá. 16 Ĩdrĩ tị icíma Úpí Ãdróŋá ĩmidrị́ gá rĩ drị̂ iza rá sĩ ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla sĩ ãvụ̃jó kí drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũmbã Úpí drị̂ la dó ve ĩmi ụrụꞌbá gá kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá ãngũ múké ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ gá ꞌdâ.”

24

Tị icíma itúlé úꞌdí Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã tra dó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá ãzíla umve dó ꞌbá ĩyõ, ꞌbá drị̃lẹ́ ru, ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi, ãzíla ꞌbá ãmbogo rú Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí trũ sĩ kí iꞌdajó Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá. 2 Yósũwã jọ ꞌbá pírí ꞌbaní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ: Ándrá ídu ĩmĩ áyị́pịka ri kí uꞌálé Mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ãzíla ri kí ãdroŋa ãzí ndú la kí ị̃nzị̃lé. Térã Ịbụrahị́mụ̃ kí ꞌbã átẹ́pị Nãhọ́rị̃ be rĩ ĩꞌbã ãzí. 3 Wó má aꞌdụ́ ĩmi átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ angájó ãngũ álị́ Mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ãzíla má ují ĩꞌdi ãngũ Kãnánĩ drị̂ agâsĩ pírí ãzíla áfẽ anzị ãfũlépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kí tịlé wẽwẽ rú. Áfẽ ĩꞌdiní Ĩsákã ꞌi, 4 ãzíla Ĩsákã ní áfẽ Yãkóꞌbõ kí Ị́sãwụ̃ be. Áfẽ Ị́sãwụ̃ ní ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sẽyírĩ drị̂ adrujó ĩꞌdĩni la rú, wó Yãkóꞌbõ mụ dó anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe Mị̃sị́rị̃ gâlé ru.

5 “ ‘ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ápẽ dó Mụ́sã kí tị Ãrọ́nị̃ be, áfẽ dó jụ́wẹ̃ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ĩcãndĩ jó ị́jọ́ mání idélé lé rĩ sĩ, ãzíla má anzé dó ĩmi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ ãmvé. 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó mụ ĩmi átẹ́pịka kí anzélé angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ kí agụjó kpere mĩrĩ ika rĩ tị gá ꞌbo, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ádró kí kí vú gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí sĩ, ãgọbị cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe kpere mĩrĩ ika rĩ tị gá. 7 Kí mụ awalé Úpí rụ́ ꞌbo, ꞌbã dó ị́nị́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ĩmi abe cí, fẽ mĩrĩ ní ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị̃ akujó rá. Ĩndre ĩmi mịfị́ sĩ ị́jọ́ mání idélé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá rĩ kí cé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi uꞌá ãngũ kõtórõ rú rĩ agá sáwã ãzo rú.

8 “ ‘Má ají ĩmi ãngũ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. ꞌDị kí ãꞌdị́ ĩmi abe, wó áfẽ kí ĩmi drị́ alé gá. Má ị̃lị̃kị̃ kí ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdâ rá ãzíla ĩꞌdụ dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ĩmini la rú. 9 Bãlákĩ Zị̃pọ́rị̃ ngọ́pị úpí Mụ̃wábụ̃ gá rĩ ꞌbã ru itújó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ sĩ, pẽ Bãlámũ Bẹ̃yọ́rị̃ ngọ́pị ꞌi sĩ amụ́jó ĩmi wãjó. 10 Wó má are Bãlámũ tị gẹ̃rị̃ sĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ wi dó sĩ ĩminí sụ̃sụ́ ị̃dị́-ị̃dị́ ãzíla má anzé dó ĩmi ĩꞌdi ꞌbã drị́ agâlé rá.

11 “ ‘ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩza ándrá dó mĩrĩ Yõrĩdánĩ rá ãzíla ĩca ándrá dó sĩ Yẹ̃rị́kọ̃ gá. ꞌBá Yẹ̃rị́kọ̃ gá rĩ ꞌdị kí ándrá ãꞌdị́ ĩmi abe, cécé ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị́, Pẹ̃rẹ́zị̃ drị́, Kãnánĩ drị́, Hị́tị̃ drị́, Gị̃rị̃gásị̃ drị́, Hị́vị̃ drị́ ãzíla ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ ꞌbã kí ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩmi abe rĩ áni, wó áfẽ ándrá kí ĩmidrị́ alé gá rá. 12 Ápẽ ándrá ị̃dịrịlị kí tị ĩmi drị̃lẹ́ gá sĩ kí drojó, vâ ũpi ị̃rị̃ Ãmọ́rị̃ drị̂ kí abe; adru ĩndẽ ándrá kí ménéŋá sĩ ãzíla ụ́sụ ĩmidrị̂ kí sĩ la ku. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áfẽ ándrá ĩminí ãngũ ĩminí ãzị́ la ngajó ũkpó ru ĩmi ꞌi ku la, táwụ̃nị̃ ĩminí sịlé ĩmi ꞌi ku la kí, ĩri ándrá uꞌálé kí agá. Ĩri ándrá zãbíbũ ãzíla mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ĩminí salé ĩmi ꞌi ku rĩ kí nalé.’

14 “Wó iꞌdójó úꞌdîꞌda lẽ ĩmi ụ̃rị̃ Úpí ꞌi ãzíla ĩmĩ ị̃nzị̃ ĩꞌdi ĩmi ásị́ pírí sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã sĩ. Ĩmi uꞌbé ãdroŋa ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí ándrá ị̃nzị̃lé mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ꞌdĩ kí Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ kí abe rá, wó lẽ ĩmi ị̃nzị̃ Úpí ꞌi. 15 Wó ĩdrĩ dó ndre la Úpí ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi ũnzí, ĩpẽ dó ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ ĩmi mụ ãꞌdi ị̃nzị̃lé yã rĩ, ãdroŋa ándrá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí ị̃nzị̃lé mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ kí, jõku ãdroŋa ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú ándrá uꞌálépi ãngũ ĩminí sĩ úꞌdîꞌda uꞌájó ala gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kî yã rĩ. Wó ma ꞌi ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá ꞌdĩ kí abe ãma ãmã ngá mụ Úpí ị̃nzị̃lé.”

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá umvi kí, “Ãma icó mvulé Úpí rụ́ ꞌdâ rá sĩ ãdroŋa ãzí ndú la kí ị̃nzị̃jó ku! 17 Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ãmadrị́ ándrá ãma anzélépi ãma átẹ́pịka kí abe angájó ãngũ ándrá ãmaní sĩ adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi, idé ándrá ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ãmbógó la kí ãma drị̃ gâsĩ. Mba ãma tã ãcị̃ ãmaní acị́jó rĩ kí agâsĩ ãzíla sụ́rụ́ pírí ãmaní alịjó ala gá sĩ rĩ kí agâsĩ. 18 Úpí dro sụ́rụ́ pírí kí ãma drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ sĩ rá, ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị́ ándrá uꞌálépi ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma dó ngá rá la Úpí ị̃nzị̃, ãꞌdusĩku ĩꞌdi Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌi.”

19 Wó Yósũwã jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi icó Úpí ị̃nzị̃lé ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi Ãdróŋá Ãlá la, ĩꞌdi Ãdróŋá ãjã rú rĩ ꞌi. Icó ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí trũlé ị́jọ́ ĩminí sĩ mvujó ĩꞌdi rụ́ ꞌdâ rá rĩ abe ku. 20 Ĩdrĩ Úpí aꞌbe rá sĩ ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃jó, ĩꞌdi ru uja ĩmi ụrụꞌbá gá ãzíla ĩꞌdi lị́kị̃ ají ĩmi drị̃ gá sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃jó rá drĩ ándrá táni ĩminí mũkẽ idé rá tí.”

21 Wó ꞌbá jọ kí Yósũwã ni, “Yụ, ãma Úpí ị̃nzị̃ rá.”

22 ꞌDã bã ũngúkú gá, Yósũwã jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩmĩ sãdínĩ rú cénĩ ĩminí pẽjó Úpí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ.”

Umvi kí, “Ãma ãꞌị̃ adrujó ãmã sãdínĩ rú rá.”

23 Yósũwã jọ ĩꞌbaní, “Úꞌdîꞌda, lẽ ĩmi uꞌbé ãdroŋa ãmị́yọ́ŋá ꞌbãni ꞌdĩ kí ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rá, ãzíla ĩmi uja ĩmi ásị́ Úpí rụ́ ꞌdõlé, ꞌdĩ Ãdróŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi.”

24 Bá jọ kí Yósũwã ní, “Ãma Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ị̃nzị̃ rá ãzíla ãma ĩꞌdi tị are rá.”

25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã icí kí dó tị icíma ꞌbá kí abe Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, azị dó ị́jọ́ kí ãzị́táŋá kí abe ꞌbá ꞌbanî. 26 Yósũwã sĩ dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Ãzị́táŋá drị̂ agá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌdụ́ dó írã kpakụ la, ịꞌdị ĩꞌdi ụrụ gá kọmọrọ́ ị̃ndụ́ gá ãngũ ãlá Úpí drị̂ andre gá.

27 Yósũwã jọ dó ꞌbá pírí ꞌbaní, “Ĩndre drĩ, írã ꞌdĩ la adru sãdínĩ rú ãma ụrụꞌbá ga, ãꞌdusĩku are ị́jọ́ pírí Úpí Ãdróŋá ꞌba jọlé ãmaní ꞌdĩ kí rá. Ĩꞌdi adru sãdínĩ rú ĩmi ụrụꞌbá gá ĩdrĩ ị́jọ́ ĩnzõ rú la kí nga Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ rụ́ rĩ gá.”

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yósũwã pẽ dó ꞌbá kí tị rá, ꞌbá ãlu-ãlu gõ dó ãngũ ĩꞌdidrị́ ãwítã rú rĩ gá.

Yósũwã ꞌbã drãjó ãzíla ĩꞌdi ị̃sị̃jó rĩ

29 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá ãtíꞌbó Úpí drị́ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị drã dó ꞌdĩ sĩ ílí la dó 110. 30 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi ãngũ ándrá fẽlé ĩꞌdiní ãwítã rú Tị̃mụ̃nátị̃ Sérã gá, ꞌdĩ ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị́ ꞌbé Gásĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá.

31 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ị̃nzị̃ kí dó Úpí ꞌi ụ́ꞌdụ́ Yósũwã drị̂ kí agá pírí ãzíla ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ĩyõ ándrá uꞌálépi ídri rú Yósũwã ní ãndânĩ ị́jọ́ pírí Úpí ꞌbã idélé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kí nị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ agá pírí.

32 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩfãkã Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ ándrá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ajílé angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí ị̂sị̃ dó kí Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá, ãngũ ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã ĩgbãlé anzị Hãmọ́rị̃ drị́ rĩ ꞌbadrị́ séndẽ sílĩvã rú 100 sĩ rĩ gá. Ãngũ ꞌdĩ acá dó sĩ anzị Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã ãwítã rú.

33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ị̃lị̃yãzárị̃ Ãrọ́nị̃ ngọ́pị drã dó rá, ị̂sị̃ dó sĩ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ Gị̃bẹ́yã drị̂ gá, ꞌdĩ ãngũ ándrá fẽlé ngọ́pị Fĩnẽhásĩ ní ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá.

* 7:26 7:26 Rụ́ Ãkórĩ ꞌdĩ ꞌbã ífí cõcóŋá ꞌi.

Rụ́tụ̃

1

2

3

4

Bụ́kụ̃

Rụ́tụ̃

drị̂

Bụ́kụ̃ Rụ́tụ̃ drị́ ꞌdĩ jọ ị́jọ́ Ũkú Mụ̃wábụ̃ ízó ru umvelé Rụ́tụ̃ ꞌi rĩ drị̃ gá. Mụ̃wábụ̃ kí Yãhụ́dị̃ kí ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá. ꞌBá ãzí Yãhụ́dị̃ rú ãlu Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá la mvi kí ũkú ĩꞌdidrị̂ be ãzíla anzị kí trũ rílẽ ꞌbã ị́jọ́ sĩ Mụ̃wábụ̃ gá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị ãlu rĩ dụ ũkú ru la Rụ́tụ̃ ꞌi. Ágọ́bị́ ꞌdĩ ũdrã kí ngọ́pịka kí abe rá wó aꞌbe ĩꞌdi ꞌbã ũkû Nãwụ́mị̃ kí ngọ́pịka ꞌbã ũkúka kí abe ãwụ́zị́ ru. Nãwụ́mị̃ la mụ jọlé la ĩꞌdi ãgõ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ngọ́pị ꞌbã ũkú ãwụ́zị́ ru Rụ́tụ̃ ĩbĩ ru ĩdrâ rụ́ ãzíla ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ rú. Táni Nãwụ́mị̃ ꞌbã kí ãgõ agá Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gâlé drị́-drị́ ru rá tí, Ãdróŋá ꞌde Bõwázĩ ádrízã múké ãzíla málĩ trũ rĩ ꞌbã drị̃ sĩ Rụ́tụ̃ ꞌdụjó ĩꞌdiní ũkú ru ãzíla ri dó vâ sĩ Nãwụ́mị̃ tãmbalé. Ũri ãfũlépi Bõwázĩ ꞌba rú Rụ́tụ̃ be rĩ ꞌbã ãzí ĩꞌdi úpí Dãwụ́dị̃ ꞌi.

Áꞌdígó Rụ́tụ̃ drị̃ gá ꞌdĩ icé ãmaní Ãdróŋá la ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌda ꞌbá sụ́rụ́ cí rĩ gá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ãzíla acálépi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí ru rĩ ní rá.

1

Ị̃lị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ꞌbaní mụjó rílẽ sĩ Mụ̃wábụ̃ gá rĩ

1 Ándrá ídu ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí adrujó úpí kóru rĩ sĩ,* rílẽ aꞌdé ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ ãzí uꞌálépi Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá Yụ́dã gá rĩ ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã ũkû ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka ị̃rị̃ rĩ kí trũ sĩ mụjó uꞌájó ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá ụ́ꞌdụ́ were ãni. 2 Ágọ́bị̂ ꞌbã rụ́ Ị̃lị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ꞌi ãzíla ũkû ꞌbã rụ́ Nãwụ́mị̃ ꞌi. Anzị ĩꞌdidrị̂ kí Málọ̃nị̃ kí Kị̃lị̃yọ́nị̃ be. ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌbá Ĩfũrátã gá sụ́rụ́ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ Yụ́dã gá rĩ gá la kî. ꞌBá ꞌdĩ mụ kí dó Mụ̃wábụ̃ gá ãzíla ri kí dó uꞌálé ꞌdãá.

3 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, Ị̃lị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drã rá áꞌbe dó Nãwụ́mị̃ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã anzị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe. 4 Ngọ́pịka ị̃rị̃ ꞌdĩ aꞌdụ́ kí ũkú ru Mụ̃wábụ̃ ízó Ụ̃rị́pã kí Rụ́tụ̃ be. ꞌDĩ sĩ uꞌá kí dó ꞌdãá ílí mụdrị́ ꞌbo. 5 Málọ̃nị̃ ũdrã kí vâ Kị̃lị̃yọ́nị̃ be rá, Nãwụ́mị̃ ace dó ru ágó kóru ãzíla ngọ́pịka ị̃rị̃ ꞌda kí kóru.

Nãwụ́mị̃ ꞌbaní ãgõjó Rụ́tụ̃ be Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ

6 Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá Nãwụ́mị̃ la mụ arelé la Mụ̃wábụ̃ gâlé Úpí wi sụ̃sụ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãkónã fẽŋá sĩ ꞌbo íni, itú kí ru ũkúka kí abe sĩ gõjó vúlé ĩꞌbadrị́ Ịsịrayị́lị̃ gâlé.

7 Nãwụ́mị̃ mụ dó ũkúka ị̃rị̃ ꞌdĩ abe aꞌbe kí ãngũ ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó ꞌdã ꞌi, ko kí drị̃ mụjó vúlé ãngũ Yụ́dã drị̂ gá. 8 Wó ĩꞌbaní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ Nãwụ́mị̃ jọ ũkúka ꞌbanî, “Ĩminí mụjó má be rĩ kẹ̃jị́ gá ĩgõ vúlé ĩmĩ andreka ꞌbadrị́ lị́cọ́ gâlé, ãzíla Úpí ꞌbã ũfẽ ĩmi ũyá sĩ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ idéjó ĩmĩ ágóka ũdrãlépi rá rĩ ꞌbaní ãzíla mání rĩ sĩ. 9 Lẽ Úpí ꞌbã wi ĩminí sụ̃sụ́ ĩmi tãmbajó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ágó ãzí kí rụjó.”

Nãwụ́mị̃ amvu kí jụ́jụ́ sĩ ãzíla jọ ĩꞌbaní ĩmụ dô, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, iꞌdó kí dó sĩ awálé, 10 ãzíla jọ kí ĩꞌdinî, “Yụ ãlẽ mụlé mí be ꞌbá mídrị̂ ꞌba rụ̂lé ĩndĩ.”

11 Wó Nãwụ́mị̃ jọ, “Mâ ị̃zẹ́pịkâ, ĩgõ vúlé. Ĩlẽ mụlé má be ĩndĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Má icó anzị ãzí kí tịlé ị̃dị́, kí dó sĩ zo ĩminí ágó ru rá yã? 12 Yụ mâ ị̃zẹ́pịkâ ĩgõ vúlé ꞌbá ĩmi tịlépi rĩ ꞌbadrị́ kogâlé, ãꞌdusĩku áde kpánĩ-kpánĩ ꞌbo sĩ ágó rụjó. Ádrĩ táni ꞌbã la áma ásị́ gá icó tátí rá, ãzíla ádrĩ tá icó uꞌálé ágó be ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ anzị kí tịjó rá, 13 ĩmi icó tá anzị la ꞌda kí ũtẽlé zo agá sĩ kí rụjó ágó ru rá yã? Ĩmi icó sĩ ágó ãzí ndú la kí rụlé ku yã? Yụ ĩmi idé ꞌdĩ áni ku mâ ị̃zẹ́pịkâ! Ị́jọ́ uja kí ru mání ụ̃jị́-ụ̃jị́ ndẽ ĩmidrị̂ kí rá, ãꞌdusĩku Úpí uja ru drị́ áma ụrụꞌbá gá ũnzí.”

14 Iꞌdó kí vâ awálé ị̃dị́, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá Ụ̃rị́pã amvu dó ĩdrâ ꞌi, azị dó sĩ ĩꞌdiní ãzíla gõ dó rá. Wó Rụ́tụ̃ ĩbĩ ru ãsítáŋá sĩ uꞌálé Nãwụ́mị̃ be. 15 Nãwụ́mị̃ jọ ĩꞌdiní, “Índre, mî ãjágô gõ vúlé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌba rụ́ ãzíla ãdroŋa ĩꞌdidrị̂ ꞌba rụ̂lé ꞌbo. Lẽ ígõ vâ vúlé ꞌbá mídrị̂ ꞌba rụ́ ĩꞌdi be.”

16 Rụ́tụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Lẽ ị́jọ mání má aꞌbe mi sĩ gõjó vúlé la ku, ãma mụ mí be, ãngũ míní sĩ mụjó rĩ gá ãzíla ãngũ míní sĩ uꞌájó rĩ gá. ꞌBá mídrị̂ kí adru ꞌbá mádrị̂ kî, ãzíla Ãdróŋá mídrị̂ la vâ adru Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi. 17 Ãngũ míní drãjó rĩ gá ma vâ drã ꞌdãá, ãzíla ãngũ ími ị̃sị̃jó rĩ gá ála vâ áma ị̃sị̃ ꞌdãá. Lẽ Úpí ꞌbã fẽ mání drị̃rịma ũnzí la ádrĩ ị́jọ́ ãzí idé ími aꞌbejó rá rĩ gá, wó drã la rá la ãma awa mí be nĩ.” 18 Nãwụ́mị̃ la mụ ndrelé la Rụ́tụ̃ umbé dó ru ásị́ mụjó ĩꞌdi be rĩ gá rá, aꞌbe jọjó la ĩꞌdiní ꞌbã gõ vúlé rĩ rá.

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩ amụ́ kí dó kpere ĩꞌbaní acá agá Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá. Kí mụ acálé ꞌbo, ũkú táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ amụ́ kí ĩꞌdi aꞌị́lé ãyĩkõ sĩ ãzíla zị kí dó sĩ, “ꞌDĩ ãndá-ãndá ru Nãwụ́mị̃ ꞌi yã?”

20 Nãwụ́mị̃ umvi ĩꞌba ní, “Ĩmi umve ma Nãwụ́mị̃ ꞌi ku rá la Márã† ꞌi ãꞌdusĩku Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị fẽ mání ũcõgõ. 21 Mání ándrá mụjó rĩ sĩ, ámụ ándrá ꞌbá trũ ũꞌbí ru, wó Úpí ají ma lị́cọ́ gá ꞌdõlé drị́drị́ ru ꞌbá kóru. Ĩmi dó áma umve Nãwụ́mị̃‡ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ, ịsụ́ Úpí Ũkpó ꞌDị́pị lị áma ị́jọ́ ãzíla ají mání ũcõgõ?”

22 ꞌDĩ dó bãsĩ ũví Nãwụ́mị̃ ꞌbã ándrá ãgõjó Mụ̃wábụ̃ gâlé ũkû Rụ́tụ̃ Mụ̃wábụ̃ ízó ru rĩ be rĩ ꞌi. Ịsụ́ sáwã ꞌdĩ dó bãsĩ ãná umvelé bálẽ§ rĩ lãjó rĩ ꞌbã iꞌdójó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ.

2

Rụ́tụ̃ ꞌbã ãzị́ ngajó Bõwázĩ drị́ ámvụ́ agá rĩ

1 Nãwụ́mị̃ ꞌbã ágô Ị̃lị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ꞌbã kãká ãzí ĩꞌbadrị́ ínátị gá kụ́rẹ́nị́ ru rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ rĩ ꞌbã rụ́ Bõwázĩ ꞌi.

2 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Rụ́tụ̃ Mụ̃wábụ̃ ízó ru rĩ jọ Nãwụ́mị̃ ní, “Má icó tá mụlé ãná ródóvúlé ndrụ̃ trũ ꞌbá cí icólépi áma ízákĩzã ndrelépi rá rĩ drị́ ámvụ́ agá rá yã?” Nãwụ́mị̃ umvi, “Ímụ ꞌbánî, mâ ũkû.” 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rụ́tụ̃ mụ dó rá iꞌdó dó ãná ródóvúlé ndrụ̃lé ꞌbá ãná lãlépi rĩ kí vúlé gá. ꞌDãá ịsụ́ dó ru ãná ndrụ̃ agá Ị̃lị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ꞌbã kãká Bõwázĩ drị́ ámvụ́ agá.

4 Sáwã were vúlé gá Bõwázĩ acá angájó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gâlé rĩ sĩ ãzíla zị ꞌbá ãná lãlépi rĩ kí jọ ĩꞌbaní, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí drị̂ ꞌba adru ĩmi abe!”

Umvi kí ĩꞌdiní, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí drị̂ ꞌba adru vâ mí be ĩndĩ!”

5 Bõwázĩ zị ãmbógó ꞌbá ãná lãlépi rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi, “Ũkú úꞌdí ꞌdã ãꞌdi ãni?”

6 Ãmbógô umvi, “ꞌDã Rụ́tụ̃ Mụ̃wábụ̃-ízó ru amụ́lépi Nãwụ́mị̃ be angájó Mụ̃wábụ̃ gâlé rĩ ꞌi. 7 Zị tá ma sĩ ãná ródóvúlé ndrụ̃jó ꞌbá ãná lãlépi rĩ kí vúlé gá ꞌdâ. Iꞌdó tá ãzị́ ngalé ũkpó ru ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, rá la avị́ lú índríkã gá ꞌdãá sáwã were sĩ.”

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bõwázĩ mụ dó Rụ́tụ̃ rụ̂lé ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Mí are ma, mâ ị̃zẹ́pị, ímụ jõ ãná ródóvúlé ndrụ̃lé ámvụ́ ãzí ndú la agá ku ãzíla mí aꞌbe jõ ãngũ ꞌdĩ ku. Índrụ̃ ãná ródóvúlé izonzi mádrị́ ãtiꞌbo rú ꞌdĩ kí vúlé gá ꞌdâ ãni rú. 9 Ími mịfị́ ꞌbã adru ámvụ́ ꞌbá ꞌbã kí sĩ ãná lãjó rĩ gá, íꞌde izonzi kí vú gâsĩ. Ájọ ꞌbá ãgọbị rú ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbã fẽ kí jõ míní ũcõgõ ku. Ị̃yị́ vị́ drĩ ími ndẽ rá, ímụ ị̃yị́ mvụlé ãkójó sĩ ị̃yị́ tõjó rĩ gá ĩꞌba rụ́ ꞌdãá.”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rụ́tụ̃ tị̃ dó ãja, ilú dó drị̃ vụ̃rụ́ ãrútáŋá ru. Jọ, “Ma ãmị́yọ́ŋá, mí iꞌda mání ásị́ ị̃gbẹ̃ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

11 Bõwázĩ umvi, “Má are ị́jọ́ ãzị́ míní ngalé mî ĩdrâ ní mî ágô ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ sĩ rĩ kí drị̃ gá pírí rá. Únze vâ mání ị́jọ́ míní mî átẹ́pị kí aꞌbejó mî ãndrẽ be, sụ́rụ́ mídrị̂ kí abe ãzíla míní amụ́jó uꞌájó ꞌbá míní nị̃lé ku ꞌdĩ kí abe rĩ rá. 12 Úpí ꞌbã ũfẽ mi calépi rĩ sĩ ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ kí sĩ ꞌdĩ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ míní sĩ amụ́jó ĩꞌdi rụ́ sĩ ími tãmbajó rĩ ꞌi.”

13 Rụ́tụ̃ jọ, “Ãmbógó míní áma ásị́ ũŋmĩjó rĩ sĩ ãzíla míní ị́jọ́ jọjó mání ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ sĩ, ífẽ má ịsụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ jãꞌdâ mání adrujó izonzi mídrị́ ãzị́ gá ꞌdĩ kí abe trũ trũ ku rá tí.”

14 Sáwã ãkónã najó rĩ la mụ calé ꞌbo, Bõwázĩ jọ Rụ́tụ̃ ní, “Mí amụ́, ãma amụ́ kí íná nalé. Ídũ íná tẹ́bị́ agâlé.” Rụ́tụ̃ la dó mụ rilé ꞌbá ãná lãlépi rĩ kí andre gá ꞌdãá ꞌbo, Bõwázĩ fẽ dó ĩꞌdiní ãkónã nalé. Na dó ãkónã ꞌi, aga dó sĩ rá ãzíla aꞌbe dó ị́mbị́ la kí cí. 15 Rụ́tụ̃ la mụ iꞌdólé ãná ródóvúlé ndrụ̃lé ị̃dị́ ꞌbo, Bõwázĩ fẽ ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãzị́ ngalépi rĩ ꞌbaní, jọ, “Ĩmi ĩcõcõŋã jõ ĩꞌdi ku drĩ táni ãná bálẽ rú uꞌdelépi ũdĩbá kí drĩdríŋĩ gá rĩ kí ụꞌdụ rĩ gá. 16 Be la rá la ĩmi aꞌbe ĩꞌdiní ãná ãzí kí angájó ũdĩbá gá ãzíla ꞌbã ụꞌdụ sĩ kí ĩꞌdidrị̂ kí ĩjãlãjó, ĩmi uzá jõ ĩꞌdi drị̃ gá ku.”

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Rụ́tụ̃ ndrụ̃ dó ãná bálẽ rú rĩ ꞌbã ródóvúlé kpere ĩndró gá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá co dó ífí-ífí lã ãni rú kị́lọ̃ mụdrị́ ꞌdĩpí. 18 ꞌDụ dó ãná trũ mụ́jó ĩdrâ rụ́ táwụ̃nị̃ gâlé. Iꞌda dó ĩdrâ ní ndrụ̃ ãná íngõpí yã rĩ ꞌi. Rụ́tụ̃ anzé dó vâ ãkónã tá ĩꞌdi ꞌbã nalé ãná ndrụ̃ŋá gâlé tí rĩ kí fẽ kí nalé Nãwụ́mị̃ nî.

19 Nãwụ́mị̃ zị Rụ́tụ̃ ꞌi, “Ímụ tá ãná ndrụ̃lé íngõlé yã? Ínga tá ãzị́ ãꞌdi drị́ ámvụ́ agá yã? Ãdróŋá ꞌbã wi sụ̃sụ́ ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalépi míní rĩ nî!”

Rụ́tụ̃ lũ ĩdrâ ní angá ãzị́ ágọ́bị́ umvelé Bõwázĩ rĩ drị́ ámvụ́ agá.

20 Nãwụ́mị̃ jọ Rụ́tụ̃ ní, “Úpí ꞌbã wi sụ̃sụ́ Bõwázĩ nî, ĩꞌdi mî ágô ꞌbã kãká lị́cọ́ agá ꞌdâ icólépi ãma tãmbalépi mí be rá rĩ ꞌbã ãzí. Úpí la ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ꞌbá ídri rĩ kí ị́jọ́ ũrã ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ abe rá.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Rụ́tụ̃ Mụ̃wábụ̃ ízó ru rĩ jọ, “Bõwázĩ jọ vâ mání ándrụ̃ ãná bálẽ rú rĩ kpere ꞌbá ĩꞌdidrị́ bálẽ lãlépi rĩ ꞌbã kí de agá lã agá.”

22 Nãwụ́mị̃ jọ Rụ́tụ̃ ní, “Mâ ũkû, ĩꞌdi ị́jọ́ múké la míní acị́jó izonzi ãzị́ ngalépi Bõwázĩ drị́ ámvụ́ agá ꞌdĩ kí abe, ãꞌdusĩku ídrĩ mụ ꞌbá ãzí drị́ ámvụ́ agá mí icó ũcõgõ ịsụ́lé rá.”

23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Rụ́tụ̃ ri dó ãná bálẽ rú rĩ ꞌbã ródóvúlé ndrụ̃lé izonzi Bõwázĩ drị́ amvụ́ agá rĩ kí vúlé gá ꞌdãá kpere ãnâ ꞌbã ukó agá ãzíla Rụ́tụ̃ ri dó uꞌálé ĩdrâ be.

3

Rụ́tụ̃ ꞌbã ágó ịsụ́jó ị̃dị́ rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Rụ́tụ̃ ꞌbã ĩdrâ Nãwụ́mị̃ jọ ĩꞌdiní, “Mâ ị̃zẹ́pị, lẽ má ịsụ́ míní ágó icólépi ími tãmbalépi múké rá la, ĩmi dó sĩ lị́cọ́ sị ĩꞌdi be. 2 Lẽ ínị̃ rá Bõwázĩ míní ãzị́ ngajó izonzi la kí abe rĩ ĩꞌdi ãmã kãká. Mí are drĩ, ãndrũ ĩndró sĩ Bõwázĩ la mụ ãná ndrịlé ãngũ sĩ ãná cojó rĩ gá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ mí ũjĩ mi, mí uní mi ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ sĩ ãzíla ísụ̃ bõngó mídrị́ ãlá rĩ kí áyụ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ímụ dó ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãná ndrịjó rĩ gá, wó lẽ ífẽ ꞌbã nị̃ mi ꞌdãá cí rĩ gá ku kpere ĩꞌdi ꞌbã íná naŋá ãzíla wáyĩnĩ mvụŋá de agá. 4 Ĩꞌdi ꞌbã ru la agá ụ́ꞌdụ́ gá, índre ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ rũ lajó rĩ múké-múké. ꞌBo ímụ dó bõngó ĩꞌdi ꞌbã pá gá rĩ wịlé* ãzíla íla dó sĩ mi vũ gá. Ĩꞌdi dó mụ míní mí idé ãꞌdu yã rĩ lũlé nĩ.”

5 Rụ́tụ̃ umvi Nãwụ́mị̃ ní, “Ma ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ kí nga pírí rá.” 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rụ́tụ̃ mụ dó ãngũ sĩ ãná ndrịjó rĩ gâlé ãzíla idé ị́jọ́ kí pírí ĩꞌdĩ ꞌbã ĩdrâ ꞌbã jọlé rĩ áni.

7 Bõwázĩ la dó mụ íná naŋá ãzíla wáyĩnĩ mvụŋá delé ꞌbo, ásị́ la acá dó ãyĩkõ rú. Mụ dó sĩ ru lalé vụ̃rụ́ ãngũ ãná drõjó rĩ ꞌbã tị ꞌbã ãsị̃ agá. Rụ́tụ̃ mụ dó jã-jã rú, wị dó sókã Bõwázĩ pá gá rĩ ãzíla la dó ru vũ gá. 8 Ị́nị́ ágágá Bõwázĩ angá, uja ru tị ãzíla aru-arû. Acá dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́jó la ũkú ãzí la ru ĩꞌdi pá gá ꞌdãá cí rĩ sĩ. 9 Zị dó, “Mi ãꞌdi ꞌi?”

Rụ́tụ̃ umvi, “Ma ãtíꞌbó mídrị́ Rụ́tụ̃ ꞌi. Má aꞌị́ mídrị́ ífi ma míní adrujó mâ ágô ꞌbã kãká icólépi áma tãmbalépi rá rĩ ꞌi rĩ sĩ.”

10 Bõwázĩ umvi ĩꞌdiní, “Úpí ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ mâ ị̃zẹ́pị, lẽtáŋá míní iꞌdalé úꞌdîꞌda ꞌdĩ ndẽ míní iꞌdalé Nãwụ́mị̃ ní rĩ rá. Míní ásị́ ꞌbãjó anzị kãrị́lẹ̃ rú, kụ́rẹ́nị́ ru jõku lẽmẽrí ru rĩ kí drị̃ gá ku rĩ sĩ. 11 Ụ̃rị̃ ꞌbã rụ mi ku mâ ị̃zẹ́pị, ma ị́jọ́ míní lẽlé rĩ kí idé rá. ꞌBá pírí ãmadrị́ táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ nị̃ kí mi ũkú gbíyã múké la rĩ gá rá. 12 Ádrĩ táni adru agá mí ágô ꞌbã kãká tí, ꞌbá ãzí ãni rú kãká ru icólépi ími tãmbalépi la cí. 13 Íde ị́nị́ ꞌdĩ ꞌdâ, drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãma dó sĩ ĩꞌdi icó ími tãmbalé rá yã rĩ ịsụ́. Wó drĩ lẽ la ku, Úpí ꞌbã adrujó ídri rú rĩ áni ma ími tãmba rá, íla mi ꞌdâ kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá.”

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rụ́tụ̃ la ru Bõwázĩ ꞌbã pá gá ándrá ꞌdãá kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá, wó angá sáwã sĩ icójó ꞌbá nị̃jó ku la gá. Bõwázĩ jọ ĩꞌdiní, “Ífẽ ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ jõ ũkú ãzí amụ́ ãngũ sĩ ãná ndrịjó rĩ gá ꞌdõlé rá la ku.”

15 Bõwázĩ jọ vâ Rụ́tụ̃ ní, “Mí ajị́ bõngó míní sĩ ími ụrụꞌbá ꞌbejó rĩ ãzíla mí aja ĩꞌdi vũ gá ꞌdâ.” Ĩꞌdi mụ bõngô ajalé ꞌbo, Bõwázĩ sũ ãná ala gá ãni rú kị́lọ̃ kãlị́na ꞌdĩpí ãzíla ꞌbã dó ĩꞌdi Rụ́tụ̃ drị̃ gá. Uja dó ru táwụ̃nị̃ gâlé.

16 Rụ́tụ̃ la mụ ãgõlé ĩꞌdi ꞌbã ĩdrâ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, Nãwụ́mị̃ zị dó, “Mâ ĩzẹ́pị, ị́jọ́ acị́ kí íngoní?”

ꞌDãá nze dó ị́jọ́ Bõwázĩ ꞌbã ngalé ĩꞌdiní rĩ kî, 17 ãzíla jọ vâ, “Fẽ mání ãná ꞌdĩ kí pírí nĩ, ãzíla jọ, má ãgõ jõ mí rụ́ ꞌdõlé drị́drị́ ru ku.” 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nãwụ́mị̃ jọ, “Mâ ị̃zẹ́pị ími ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru kpere míní nị̃ agá la ãꞌdu ị́jọ́ la ru idé nĩ yã rĩ gá, ãꞌdusĩku Bõwázĩ ásị́ icó pá tulé ku kpere ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ru ãzã ko agá ãndrũ ráká.”

4

Bõwázĩ ꞌbã Rụ́tụ̃ ꞌdụjó ũkú ru rĩ

1 Bõwázĩ mụ rilé kẹ̃jị́tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ tị gá ꞌdãá. Kãká tá icólépi Rụ́tụ̃ tãmbalépi nĩ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ la mụ acálé ꞌbo, jọ dó, “Mâ wọ̃rị̂, mí amụ́ drĩ rilé áma andre gá ꞌdộ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị̂ mụ dó rilé vũ gá.

2 Bõwázĩ umve ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ drị̂ ꞌbã ãzí kí mụdrị́ ãzíla aꞌị́ kí rilé vũ gá. Idé kí dó ꞌdã ꞌbã áni. 3 Jọ dó kãká icólépi Rụ́tụ̃ tãmbalépi rá ꞌdã ní, “Nãwụ́mị̃ ãgõlépi Mụ̃wábụ̃ gá rĩ la ãngũ ãmã ádrị́pị Ị̃lị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drị̂ ị̃tụ̃ndã. 4 Má ũrã ị́jọ́ la lũjó míní ãzíla vâ sĩ ími aꞌị́jó ĩgbãjó la ꞌbá urilépi ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ ãzíla ꞌbá ĩyõ mádrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ. Ídrĩ ãngũ ꞌdĩ lẽ rá, mí ĩgbã ĩꞌdi ꞌbá urilépi ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ, wó ídrĩ lẽ ĩgbãlé la ku, ílũ mání, ma dó sĩ nị̃ la cé ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ndú icólépi ĩgbãlépi la yụ pẽ lú mi ꞌi ãzíla ma ꞌi ími ũngúkú gá ãni rú rĩ.”

Ágọ́bị̂ jọ, “Ma ĩgbã la rá.”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bõwázĩ jọ, “Ụ́ꞌdụ́ míní ãngũ ꞌdã ĩgbãjó Nãwụ́mị̃ drị́ rĩ sĩ, mi vâ Rụ́tụ̃ Mụ̃wábụ̃ ízó ru rĩ tãmba ĩndĩ, sĩ ágó ĩꞌdidrị́ drãlépi rá Málọ̃nị̃ ꞌbã rụ́ ĩdrị̃jó ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe.”*

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, kãká tá tí icólépi Rụ́tụ̃ tãmbalépi rá rĩ jọ, “Má icó dó ãngũ ꞌdĩ ĩgbãlé ku ãꞌdusĩku anzị mádrị̂ icó kí ãngũ ꞌdã ꞌdụlé ĩꞌbã ãni la rú ku. Mí ĩgbã dó bãsĩ ĩꞌdi míní. Má icó ku.”

7 Ándrá ídu rĩ sĩ, lãꞌbĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ agá ꞌbá ãzí ní acájó ãko ãzí ꞌbã ꞌdị́pị rú, ꞌbá ãlu rĩ la ŋĩlâ ĩꞌdi ꞌbã pá gá rĩ ãtrũ fẽlé ꞌbá ãzí rĩ drị́. ꞌDĩ ándrá gẹ̃rị̃ pịrị ꞌbá ãzí ꞌbã sĩ acájó ãko ãzí ꞌbã ꞌdị́pị rú Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ ꞌdĩ jọ Bõwázĩ ní, “Mí ĩgbã ĩꞌdi mi ꞌi.” ꞌBo ãtrũ dó ŋĩlâ ĩꞌdi pá gá rĩ fẽlé Bõwázĩ drị́.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bõwázĩ jọ ꞌbá ĩyõ ãzíla ꞌbá pírí ꞌdãá cí rĩ ꞌbaní, “Ãndrũ ĩmi mâ sãdínĩ rú ndrejó la má ĩgbã Nãwụ́mị̃ drị́ ãko Ị̃lị̃mẹ́lẹ̃kị̃, Kị̃lị̃yọ́nị̃ ãzíla Málọ̃nị̃ ꞌbadrị̂ kí pírí. 10 Áꞌdụ vâ Rụ́tụ̃ Mụ̃wábụ̃ ízó ru ãwụ́zị́ Málọ̃nị̃ ꞌbã aꞌbelé rĩ mání ũkú ru ĩndĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ị̃drị̃jó ãzí la ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ꞌbã ãvĩ rú sĩ lị́cọ́ ãmadrị́ ãzíla táwụ̃nị̃ ãmadrị̂ agá ku benĩ. Ĩmi dó sĩ ãndrũ mâ sãdínĩ!”

11 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá ĩyõ rĩ kí ꞌbá ũꞌbí ꞌdãá rĩ kí abe jọ kí, “Ãma pírí sãdínĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí ꞌbã fẽ ũkú afílépi mídrị́ lị́cọ́ gá ꞌdõlé ꞌdĩ ꞌbã adru cécé Rãkẹ́lị̃ ꞌbã kí ándrá Léyã† be lị́cọ́ Yãkóꞌbõ drị̂ ị̃ndụ́ iꞌdójó ãngũ ãlu gá nĩ rĩ áni. Mí adru kẹ́jẹ́ŋị́ málĩ trũ íná tị Ĩfũrátã gá ãzíla ími rụ́ ꞌbã kụ-kụ̃ sụ́rụ́ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá. 12 Úpí ꞌbã fẽ anzị ãfũlépi ĩmi rụ́ Rụ́tụ̃ be rĩ ꞌba adru kí cécé Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kî áni ꞌdĩ ngọ́tị́ Yụ́dã ꞌbadrị́ Tãmárã be rĩ.”

Ãwí Dãwụ́dị̃ drị̂

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Bõwázĩ ꞌdụ dó Rụ́tụ̃ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru ãzíla ko kí dó ĩꞌdi be. Úpí wi ĩꞌbaní sụ̃sụ́ rá, ịsụ́ dó sĩ ꞌa, ãzíla tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́. 14 Ũkú táwụ̃nị̃ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ jọ kí Nãwụ́mị̃ ní, “Lẽ ãma ịcụ́ kí Úpí ꞌi ãndrũ ĩꞌdi ꞌbã míní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ími tãmbalépi la fẽjó rĩ sĩ. Lẽ rụ́ la ꞌbã kụ-kụ̃ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá. 15 Mí ũkû lẽ mi ambamba, ndẽ míní adrujó anzị ãgọbị trũ ázị̂rị̃ rĩ rá, ngọ́tị́ ĩꞌdi ꞌbã tịlé míní ꞌdĩ la drụ́zị́ ími ásị́ imbá, ãzíla ĩꞌdi ími tãmba ĩdrãnĩgõ gá nĩ!”

16 Nãwụ́mị̃ ꞌdụ dó ngọ́tị̂ ĩꞌdidrị́ gá ãzíla mba dó tã la. 17 Ũkú uꞌálépi jĩránĩ rú ꞌdãá rĩ jọ kí ꞌbá ꞌbanî, “Nãwụ́mị̃ ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ dó cí!” ꞌDa kí ĩꞌdi rụ́ Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌi. Ụ̃bẹ́dị̃ tị dó Yésẽ ꞌi, ꞌdĩ Dãwụ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị ꞌi.

18 ꞌDĩ ãwí Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ ꞌi:

Hẽzĩrónĩ ꞌbã átẹ́pị Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi

19 Rámũ ꞌbã átẹ́pị Hẽzĩrónĩ ꞌi,

Ãmĩnãdábũ ꞌbã átẹ́pị Rámũ ꞌi,

20 Násõnĩ ꞌbã átẹ́pị Ãmĩnãdábũ ꞌi,

Sãlĩmónĩ ꞌbã átẹ́pị Násõnĩ ꞌi

21 Bõwázĩ ꞌbã átẹ́pị Sãlĩmónĩ ꞌi,

Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Bõwázĩ ꞌi,

22 Yésẽ ꞌbã átẹ́pị Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌi,

Ãzíla Dãwụ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Yésẽ ꞌi.

* 1:1 1:1 Adrujó úpí kóru rĩ sĩ. Bĩbĩlíyã ãzí rĩ jọ kí ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ rụ kí ándrá ꞌdĩ sĩ ãngũ nĩ.

† 1:20 1:20 Márã ꞌbã ífí “ũcõgõ rú ꞌi.”

‡ 1:21 1:21 Nãwụ́mị̃ ꞌbã ífí “ãyĩkõ rụ́ ꞌi.”

§ 1:22 1:22 Ãná ngánũ rú ꞌdĩ ála umve la mũndú tị sĩ “bálẽ.”

* 3:4 3:4 Bõngó Bõwázĩ pá gá rĩ wịjó rĩ ífí la ĩꞌdi zịjó ꞌbã mba sĩ ĩꞌdi tã.

* 4:5 4:5 Lãꞌbĩ Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ ídrĩ mí ádrị́pị ꞌbã ũkú fi mi anzị kí tị sĩ ĩꞌdi rụ́ ajíjó.

† 4:11 4:11 Ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩ tị kí anzị ũꞌbí ru Yãkóꞌbõ nî.

1 Sámụ̃wẹ̃lị̃

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Bụ́kụ̃

Sámụ̃wẹ̃lị̃

drị́ drị̃drị̃ rĩ

ꞌBá bụ́kụ̃ ꞌdĩ sĩlépi rĩ, sáwã la sĩ ĩꞌdi sĩjó rĩ ãzíla ãwí bụ́kụ̃ ꞌdĩ drị̂:

1 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ị́jọ́ sáwã sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ị́jọ́ ꞌbã kí ru usajó ambamba ꞌdĩ áyi ꞌbá Ị́jọ́ lịlépi rĩ ꞌbã kí adrujó drị̃lẹ́ ru ũpi kí abe nĩ rĩ gá. Ị́jọ́ vú nzelé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ kí ambamba la drị̃lẹ́ na kí drị̃ gá, ꞌdĩ kí: Sámụ̃wẹ̃lị̃ ándrá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ãmbogo rĩ kí agá ãsị̃jó ãzíla ándrá vâ adrulépi nábị̃ rú rĩ ꞌi, Sáwụ̃lọ̃ ándrá adrulépi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú drị̃drị̃ rĩ ꞌi ãzíla Dãwụ́dị̃ ꞌi. Dãwụ́dị̃ ꞌbã acájó úpí ru rĩ ꞌdụ sáwã ãzo rú ãzíla ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbã wókõ nụ́sụ̃ ị̃rị̃ rĩ agá rĩ úsĩ dó sĩ drị̃ la gá. Bụ́kụ̃ Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ándrá drị̃drị̃ rĩ sĩ bụ́kụ̃ ãlu la, jọ kí ị́jọ́ ãwí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ gá ũgũgõ ílí 130 iꞌdójó sáwã Sámụ̃wẹ̃lị̃ tịjó rĩ gá ãnirú ílí 1100 BC cajó kpere sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã drãjó rĩ gá ãnirú ílí 970 BC. Ụ́nị̃ dó sĩ ãꞌdi sĩ bụ́kụ̃ ꞌdi kí nĩ yã rĩ gá ku, wó nị̃ ru múké-múké ị́jọ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ãmbogo ãmbogo cajó cápĩtã 25 gá ꞌdĩ ãfũ kí Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị́.

Ị́jọ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ri kí ãzíla ị́jọ́ sĩ ị́jọ́ sĩjó kí drị̃ gá ri kí abe: Ị́jọ́ drị̃ bụ́kụ̃ 1 Sámụ̃wẹ̃lị̃ gá rĩ ají kí ru ị́jọ́ drị̃ bụ́kụ̃ ãzí ãwí ãni Ị́jọ́ ụ̃kụ rĩ agá ri kí abe: ị́jọ́ mgbã rĩ ngajó rĩ ãzíla ãrútáŋá fẽjó Ãdróŋá ní rĩ la drị̃lẹ́ba ají zoŋá be, wó Ãdróŋá tị arejó ku rĩ la zoŋá ãkõ kí ají drị̃lẹ́ ũnzĩ be. Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ri kí tị icíma ĩꞌdidrị̂ kí abe kí ru nga rá la ꞌbá ꞌbá ru rĩ drị̃ ị́jọ́ lẽlé ꞌbã nga kí ri kí nga rá rĩ gá. Ị́jọ́ drị̃ ꞌdĩ iꞌda ru múké-múké ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé Élĩ ní rĩ gá (cápĩtã 2:30): “Má azị ándrá ĩminí vúlé lé ru, anzị ãfũlépi ĩmi ụrụꞌbá gá ri kí sáwã pírí sĩ mụ adrulé ãtalo mádrị̂ kî, wó úꞌdîꞌda álị dó ị́jọ́ ándrá mání azịlé ꞌdĩ rá ãꞌdusĩku ma ãrútáŋá fẽ rá la ꞌbá ãrútáŋá fẽlépi mání rĩ ní ãzíla ma ꞌbá áma ꞌbãlépi idemará ru rĩ ꞌbã idemará ru.”

Ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la sĩ ndrejó la ũkú ãlu zị Ãdróŋá sáwã ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã aꞌdéjó rá áyi ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ri ꞌbadrị̂ agá fẽlépi la ị́jọ́ uja kí dó sĩ ru ãzíla ꞌbá uja kí sĩ ásị́ úꞌdí ru úmgbó ụrụgá sĩ sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ gá. Ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí Ãdróŋá ꞌbã ándrá itúlé nĩ sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ acéjó drị̃lẹ́ nábị̃ rú cécé Mụ́sã ãzíla Sámụ̃wẹ̃lị̃ áni ꞌdĩ ꞌbarụ̂ sĩ la. Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ lẽ kí ándrá adrulé úpí trũ, ꞌbá drị̃lẹ́ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ ũkpó trũ la cécé sụ́rụ́ ãzí kí andre gá rĩ ꞌbadrị̂ áni ãzíla lẽ kí andrá adrulé táwụ̃nị̃ wẽwẽrú andre celé bõrõ sĩ cí la kí trũ. Úpí ĩꞌbadrị́ drị̃drị̃ Sáwụ̃lọ̃ fẽ ándrá ãrútáŋá Úpí ní ku, ụ́ꞌdụ ándrá dó sĩ ũpĩ drị́ la gá rá. Úꞌdị ándrá úpí ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ kí átẹ́pị̃ be ãꞌdị́ gá. Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá, Ãdróŋá pẽ dó úpí ãzí icólépi ĩꞌdiní ãrútáŋá fẽlépi rá la. Dãwụ́dị̃ ĩꞌdi mgbá ándrá kãbĩlõ ucélépi amụ́lépi úpí Yẹ́sụ̃ kãbĩlõ ucélépi úríndí sĩ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.

1

Sámụ̃wẹ̃lị̃ tịjó rĩ

1 Ágọ́bị́ ãzí ándrá cí rụ́ la Ĩlĩkánã ꞌi. Ĩꞌdi ándrá ꞌbá Rãmãtãyị́mụ̃ Zõfímũ gá ãngũ ꞌbé ꞌa rú sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá la. Ĩꞌdi Yẽhõrámũ ngọ́pị ꞌi, áyị́pị̃ ĩꞌdi Ẹ̃lị́hụ̃ ꞌi, Ẹ̃lị́hụ̃ ĩꞌdi Tọ́hụ̃ ngọ́pị ꞌi, Tọ́hụ̃ ĩꞌdi Zụ́fụ̃ ngọ́pị ꞌi angájó sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá. 2 Ĩlĩkánã ꞌbã ũkú kí ándrá ị̃rị̃. Ũkú ãlu rĩ ꞌbã rụ́ Hánã ꞌi, ãzí rĩ ꞌbã rụ́ Pẹ̃nị́nã ꞌi. Pẹ̃nị́nã ꞌbã anzị kí ándrá cí wó Hánã ándrá anzị kó ru.

3 Ịsụ́ íni ꞌdĩ ílí ãlu ãlu sĩ Ĩlĩkánã la mụ táwụ̃nị̃ Sị́lọ̃ gá sĩ Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị ị̃nzị̃jó ãzíla sĩ ĩꞌdiní ídétáŋá idéjó Sị́lọ̃ gá, ꞌdĩ ãngũ Élĩ ꞌbã ngọ́pịka Hófĩnĩ ꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó Fĩnẽhásĩ be Úpí ní átáló ru rĩ gá. 4 Ụ́ꞌdụ́ Ĩlĩkánã ꞌbã sĩ ídétáŋá idéjó rĩ sĩ, ri ĩzá ꞌbã wókõ fẽlé ũkû Pẹ̃nị́nã ní ãzíla vâ anzị ĩꞌdidrị́ ãgọbị rú rĩ ꞌbaní izonzi rú rĩ kí abe pírí. 5 Wó Hánã ní rĩ gá ri ĩzá fẽlé pâlékó ị̃rị̃ sĩ ãꞌdusĩku lẽ ándrá ĩꞌdi ambamba Úpí ꞌbã ándrá táni ĩꞌdi atrị agá tịŋá gá cí rá tí. 6 Úpí ꞌbã ándrá Hánã atrịjó tịŋá gá cí rĩ sĩ, ãjágô Pẹ̃nị́nã ri ásị́ la ꞌdụlé sĩ ĩꞌdiní ásị́ ãzá fẽjó. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ ri ru ngalé Ílí ãlu ãlu sĩ. Hánã drĩ kí mụ jó Úpí drị̂ gá, ãjágô la ĩꞌdiní ásị́ ãzá fẽ kpere ĩꞌdiní awá agá ãzíla Hánã la dó sĩ gã íná nalé úmgbé. 8 Ĩlĩkánã Hánã ꞌbã ágô la jọ la ĩꞌdiní, “Hánã, mi awá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ína ãkónã ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ũcõgõ fi ími ásị́ gá íni sĩ? Áca míní anzị ãgọbị mụdrị́ kí kẹ̃jị́ gá ku yã?”

Hánã zị Ãdróŋá ngọ́tị́ ágọ́bị́ sĩ

9 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá ꞌdĩ kí dó mụ ãkónã delé na agá ãzíla ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ ri kí abe Sị́lọ̃ gá ꞌdãá ꞌbo, Hánã angá dó pá tulé ụrụgá sĩ Ãdróŋá zịjó. Íni ꞌdĩ átáló Élĩ ri dó úmvúke sị́ gá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã Úpí ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã bụ́lụ́ gá. 10 Hánã ri dó adrulé ũcõgõ ãmbógó la sĩ, ri dó awálé ãzákírílí ru ĩꞌdiní Úpí zị agâ. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, na dó ũyõ ãzíla jọ dó, “ꞌBárĩ Úpí Ũkpó ꞌdị́pị, ídrĩ tá ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ízákĩzã ndre, ídrĩ tá ị́jọ́ ũrã ĩꞌdi drị̃ gá ãzíla ídrĩ tá ị́jọ́ ãvĩ ĩꞌdi drị̃ gá ku sĩ ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́ fẽjó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma tá dó ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdụ fẽlé míní ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí ãzíla ícó tá ĩꞌdi ꞌbã drị̃ꞌbị́ lịlé ku.”

12 Hánã ꞌbã dị̃ agá Úpí zị sĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, Élĩ la dị̃ tị la ndre sĩ. 13 Hánã ri Ãdróŋá zịlé ásị́ sĩ; tị la ri acị́lé mũꞌdũmũꞌdũ wó âre ĩꞌdi ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Élĩ ũrã dó ĩmẽrã ꞌbãngá wáyĩnĩ sĩ. 14 Jọ dó sĩ ĩꞌdiní, “Mi dó ĩmẽrã wáyĩnĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ sị́? Lẽ mí aꞌbe wáyĩnĩ mîni ꞌdĩ rá.” 15 Wó Hánã umvi ĩꞌdiní, “Yụ, úpí mádrị̂, ámvụ ꞌbãngá wáyĩnĩ ku wó áma úríndí ga tré ũcõgõ sĩ ma mâ mãmálá kí ũꞌbã Úpí drị̃lẹ́ gá. 16 Mí ũrã jõ ãtíꞌbó mídrị̂ ĩꞌdi ũkú ãzí ífî kóru la rú ku, ári ꞌbãngá lú Ãdróŋá zịlé ũcõgõ áma ásị́ gá ambamba rĩ sĩ.” 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Élĩ umvi ĩꞌdiní, “Ímụ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, ãzíla Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã fẽ jõ míní ị́jọ́ míní zịlé ĩꞌdi tị gá rĩ rá.” 18 Hánã jọ dó sĩ Élĩ ní, “Ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ịsụ́ ásị́ ị̃gbẹ́ ími drị̃lẹ́ gá rá fô!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ dó rá, na dó ãkónã ãzíla ũcõgõ ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị gá rĩ ukó dó rá.

19 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ Ĩlĩkánã angá kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ kogá rĩ kí abe ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãzíla ị̃nzị̃ kí Úpí ꞌi; ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá gõ kí dó vúlé ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá Rámã gâlé. Ĩlĩkánã icí kí dó ru ũkû Hánã be ãzíla Úpí ũrã dó sĩ Hánã ꞌbã ị́jọ́ rá. 20 Sáwã were vúlé gá Hánã ịsụ́ dó ꞌa, tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́, ꞌda dó rụ́ la Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌi ãꞌdusĩku jọ, “Ázị ĩꞌdi Úpí tị gá.”

Sámụ̃wẹ̃lị̃ fẽjó Úpí ní rĩ

21 Ílí ãzí rĩ sĩ, Ĩlĩkánã mụ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ kogá rĩ kí abe ídétáŋá idélé ílí ãlu ãlu sĩ rĩ idéjó Úpí ní ãzíla sĩ ũyõ ándrá ĩꞌdi ꞌbã nalé rĩ ũfẽjó. 22 Wó Hánã mụ ĩꞌba abe gẹ̃rị̃ sĩ ku. Jọ dó ágô ní, “Ádrĩ dó mgbâ tị nze ĩbã gá rĩ sĩ ꞌbo, ma dó sĩ cọtị ĩꞌdi agụ jó Úpí drị̂ agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ uꞌá ꞌdãá ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí.”

23 Ágô Ĩlĩkánã umvi ĩꞌdiní, “Mí idé ị́jọ́ míní ndrelé ĩꞌdi míní múké ãndânĩ rĩ; mí adru lị́cọ́ gá ꞌdâ kpere míní mgbâ tị nze agâ ĩbã gá; lẽ Úpí ꞌbã fẽ ị́jọ́ míní ũyõ najó ꞌbo rĩ ꞌbã idé dó ru nĩ.”

24 Ála dó mụ mgbâ tị nzelé ꞌbo, ãndrẽ ꞌdụ dó ĩꞌdi mụjó ĩꞌdi be Sị́lọ̃ gâlé ĩndĩ. ꞌDụ mọ́nị̃gọ́* ílí na la, ãnáfóró kị́lọ̃ mụdrị́ ãzíla wáyĩnĩ íníríkó† gá la ĩndĩ, agụ dó sĩ ĩꞌdi jó Úpí drị̂ agâlé mgbâ drĩ ꞌdĩ sĩ ĩmbíráŋá ru. 25 Ála dó mụ mọ́nị̃gộ lịlé rá âgụ dó mgbâ Élĩ rụ̂lé 26 ãzíla Hánã jọ dó sĩ ĩꞌdiní, “Úpí mádrị̂, míní uꞌájó ídri rú rĩ áni, mí igá dó ma rá yã? Ma ũkú ándrá pá tulépi ími bụ́lụ́ gá ꞌdâ sĩ Úpí zịjó rĩ ꞌi. 27 Ázị ándrá Úpí ꞌi ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla umvi ma rá. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áfẽ dó sĩ ĩꞌdi Úpí ní. Ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí ĩꞌdi dó adru Úpí ãni.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mgbâ ri dó sĩ Úpí ị̃nzị̃lé ꞌdãá.

2

Hánã ꞌbã Ãdróŋá zịjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hánã zị dó Úpí ꞌi ãzíla jọ.

“Áma ásị́ uꞌá dó ãyĩkõ sĩ Úpí nî;

ma áma drị̃ inga ụrụgá Úpî sĩ,

Ma dó sĩ áma uꞌé ãfó sĩ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị̃lẹ́ gá,
ãꞌdusĩku ma ãyĩkõ ãmbógó la sĩ patáŋá mídrị̂ sĩ.”

2 “ꞌBá ãzí ãlápítí ru Úpí mî áni la ꞌdáyụ;

ꞌBá ãzí ími bụ́lụ́ gá la ꞌdáyụ;

ꞌbá ãzí ꞌbá tãmbalépi Ãdróŋá ãmadrị̂ áni la ꞌdáyụ.”

3 Mí aꞌbe dó ị́jọ́ míní jọlé rere ãfó sĩ rĩ cã,

jõku ị́jọ́ ãzí jọlé ãfó sĩ la ꞌbã ãfũ dó ími tị gá ku,

ãꞌdusĩku Úpí ꞌi Ãdróŋá ị́jọ́ nị̃lépi cé rĩ ꞌi,

ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ pírí ꞌbá ꞌbã kí idélé rĩ kí lị nĩ.

4 Ụ́sụ ãsĩkárĩ ũkpó rĩ ꞌbadrị̂ anu kí rá,

wó ꞌbá ũkpó kóru rĩ ịsụ́ kí ũkpõ rá.

5 ꞌBá ándrá ãkónã trũ rĩ kí dó úꞌdîꞌda ãzị́ nga ꞌbá ãzí ní sĩ ãkónã ịsụ́jó,

wó ãbị́rị́ fụ dó ꞌbá ándrá ãkónã kóru rĩ kí ku.

Ũkú ándrá úndó rĩ tị dó úꞌdîꞌda anzị ázị̂rị̃

wó ũkú ándrá anzị trũ wẽwẽ rú rĩ ace dó úꞌdîꞌda ru anzị kó ru.

6 Úpí la ꞌbá fẽ drãlé nĩ ãzíla ĩꞌdi ꞌbá adrí nĩ;

ĩꞌdi ꞌbá fẽ filé ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ gá nĩ ãzíla ĩꞌdi ꞌbá fẽ angálé ídri rú nĩ.

7 Úpí la ꞌbá ãzí ri kí fẽ adrulé lẽmẽrí ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãzí ri kí fẽ adrulé kụ́rẹ́nị́,

ĩꞌdi ꞌbá isé vụ̃rụ́lé ãzíla ĩꞌdi ꞌbá inga ụrụgá.

8 Ĩꞌdi ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí inga pụ́trụ́ agá rĩ sĩ ụrụgá,

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ kí inga úfóró agá rĩ sĩ rá,

sĩ kí irijó úpí ngọ́pịka abe

fẽjó la ꞌbã ịsụ́ kí úmvúke ãrútáŋá drị̂,

ãꞌdusĩku ị́dị́ŋá vũ drị̂ kí Úpí ãni,

ꞌbã dó sĩ ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ la gá.✡

9 “Úpí la ꞌbá ĩꞌdi ãni ãꞌị̃táŋá trũ ri kí tãmba rá

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ũdrã rá ị́jọ́ ũnzí ị́nị́ drị̂ sĩ, kí ace ị̃nádrị̃ gá,

ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌbá ru rĩ ndẽ ị́jọ́ ũkpó rĩ ũkpõ ĩꞌdidrị̂ sĩ ku.

10 Ála mẹ́rọ́ꞌbá Úpí drị̂ kí andi nírí nírí;

Úpí la ụ̃kpẹ̃ kí drị̃ gá angájó ꞌbụ̃ gâlé;

Úpí la ị́jọ́ lị ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí nĩ;

ĩꞌdi mụ ũkpó fẽlé úpí ĩꞌdidrị̂ nî

ãzíla ĩꞌdi ũkpõ fẽ ꞌbá ĩꞌdĩni ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ní.”

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlĩkánã gõ dó lị́cọ́ gá Rámã gâlé, wó ngọ́pị̃ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ri dó ãzị́ ngalé Úpí ní átáló ru Élĩ pálé gá.

Anzị Élĩ drị́ ị́jọ́ ũnzí rĩ kí

12 Anzị Élĩ drị̂ kí ándrá ꞌbá ãzí ị́jọ́ ũnzí íni la kî. Fẽ kí ándrá ãrútáŋá Úpí ní ku. 13 Lãꞌbĩ ãtalo ꞌbadrị́ ꞌbá ãzí rĩ abe rĩ ándrá íni, ꞌbá ãzí drĩ ándrá ídétáŋá idé, ãtíꞌbó átáló drị̂ la ándrá amụ́ sáwã ĩzá ꞌbã drĩ dị̃ agâ aꞌdí sĩ rĩ gá málãgã ãzí sị́ na la trũ, 14 ĩꞌdi uja málãgã ꞌdã sulé sũfũríyã, jõku úmvú agâlé. Átáló la dó ándrá sĩ ãko cí málãgã sị́ na ꞌdã ꞌbã ãsõlé rĩ kí ꞌdụ ĩꞌdinî. Anzị ꞌdĩ ri kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngalé ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ rú amụ́lépi Sị́lọ̃ gá ꞌdãá sĩ ídétáŋá idéjó rĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ ꞌbã áni. 15 ꞌDã ꞌbã drị̃gâsĩ úsã ve drĩ ku rú, ãtíꞌbó átáló drị̂ la ándrá amụ́ ãzíla ĩꞌdi jọ la ꞌbá ídétáŋá idélépi rĩ ní, “Ífẽ ĩzá átáló ní ũꞌbĩlé, ãꞌdusĩku icó ĩzá aꞌdílépi rá rĩ ãꞌị̃lé ku wó rá la ị̃bị rĩ ꞌi.” 16 Wó ꞌbá ídétáŋá idélépi rĩ drĩ jọ la, “Ífẽ ívé drĩ úsã la ráká, ꞌdã ꞌbã vúlé gá mí icó dó ĩzá ꞌdụlé ãmbógó ru ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ áni rá,” ãtíꞌbô la uja jọlé la, “Adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, álẽ mí ãfẽ ĩzá ꞌdĩ mádrị́ úꞌdîꞌda, drĩ adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ma dó ꞌdụ la ũkpó sĩ.” 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ũnzĩ kãrị́lẹ̃ anzị Élĩ drị̂ ꞌbadrị̂ acá dó sĩ ị́jọ́ ãzí ũnzí íni la rú Úpî drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ fẽ kí ãrútáŋá ídétáŋá idélé Úpí ní rĩ ní ku.

18 Sáwã ꞌdã sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ la ándrá ãzị́ nga Úpí nî, mgbâ ri ándrá bõngó ĩfódĩ rú cãlé mịfị́ níríŋá rĩ sụ̃lé. 19 Ãndrẽ ri ándrá ĩꞌdiní kánzũ ãzí were la sõlé ãzíla ri agụlé la ĩꞌdiní ílí ãlu ãlu sĩ drĩ dó mụ ágô be ídétáŋá ílí ãlu ãlu drị̂ idélé rĩ gá. 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Élĩ ri dó sụ̃sụ́ wilé Ĩlĩkánã ꞌbaní ũkû be jọjó la, “Úpí ꞌbã fẽ míní anzị ũkú ꞌdĩ rụ̂ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã zịlé Úpí ꞌbã tị gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, kí dó sĩ ru uja vúlé lị́cọ́ gá.

21 Wó Ãdróŋá wi dó sụ̃sụ́ Hánã ní rá ãndá-ãndá ru, ịsụ́ dó sĩ ꞌa rá, ãzíla tị dó vâ sĩ anzị ãgọbị rú la ꞌbã ãzí kí na ãzíla izonzị rú rĩ kí ị̃rị̃. Mgbá Sámụ̃wẹ̃lị̃ rĩ zo dó ãzị́ Úpí drị̂ tị gá.

Élĩ tre anzị ĩꞌdidrị̂ kî

22 Élĩ dó sáwã ꞌdã sĩ ĩdránígó ru, are ị́jọ́ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kí idélé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ́ rĩ kí pírí rá. Are vâ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ulajó ũkú ãzị́ ngalépi kẹ̃jị́tị sĩ fijó hémã tị icíma drị̂ agâlé rĩ kí sĩ rĩ rá. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ jọ dó ĩꞌbaní, “Ma ị́jọ́ ũnzíríkãnã ĩminí idélé ꞌdĩ kí are ꞌbá pírí kí tị gâsĩ. Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí idé ãꞌdu sĩ? 24 Íni ku mâ ngọ́pịka; ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá Úpí drị̂ ꞌbã kí irélé ãmvêlé ĩmi drị̃ gá mání arelé rĩ adru kí múké ku. 25 ꞌBá drĩ ị́jọ́ iza ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá, Ãdróŋá la pá tu ĩꞌdiní rá, wó ꞌbá drị̃ dó ị́jọ́ iza Úpí rụ́, ãꞌdi la dó icó pá tulé ĩꞌdiní nĩ yã?” Wó Élĩ ꞌbã ngọ́pịka gã kí ị́jọ́ ĩꞌbã átẹ́pị ꞌbã sĩ kí trejó rĩ arilé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí itú dó sĩ ị́jọ́ sĩ kí ụꞌdị́jó rá.

26 Mgbá Sámụ̃wẹ̃lị̃ rĩ ri zolé ụrụꞌbá sĩ ãzíla Úpí lẽ ĩꞌdi rá, ꞌbá lẽ kí vâ ĩꞌdi ĩndĩ.

Úpí gã dó ꞌbá Élĩ drị́ko gá rĩ kî

27 Ụ́ꞌdụ́ ãlu nábị̃ Ãdróŋá ãni la amụ́ Élĩ rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Úpí jọ íni, ‘Má iꞌda ándrá ma ꞌbá lị́cọ́ mî átẹ́pị drị̂ agá rĩ ꞌbaní ĩꞌbaní ándrá adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ. 28 Ápẽ ándrá mî átẹ́pị ꞌi sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdâ pírí sĩ adrujó átáló mádrị́ ídétáŋá idélépi rĩ rú, sĩ tụjó ãlĩtárĩ mádrị̂ sị́ gá sĩ lũbánĩ ivéjó ãzíla sĩ ĩfódĩ sụ̃jó áma drị̃lẹ́ gá. Áfẽ vâ ꞌbá mídrị́ kogá rĩ ꞌbaní ãko fẽlé ãwãꞌdĩfô rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí idélé ãcí sĩ ri kí pírí. 29 Ị́jọ́ dó ĩminí ídétáŋá idélé mání rĩ kí ãzíla ãwãꞌdĩfô mání aꞌị́lé ꞌbá mádrị̂ ꞌbadrị́ rĩ kí abe rĩ kí ndrejó mịfị́ ũnzí sĩ rĩ dó ãꞌdu? Ị́jọ́ Élĩ míní ãrútáŋá fẽjó anzị mídrị̂ ꞌbaní mání ãndânĩ, míní sĩ fẽjó la ꞌbã ꞌdụ kí ĩꞌbaní ĩzá múké ãndânĩ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã kí idélé mání rĩ kí rá rĩ ãꞌdu ị́jọ́?’ ”

30 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, ‘Má azị ándrá ꞌbá mídrị́ kogá ãzíla ꞌbá mî átẹ́pị drị́ko gá rĩ ꞌbaní sĩ ãzị́ ngajó mání átáló ru jãꞌdâ.’ Wó úꞌdîꞌda Úpí jọ dó, ‘Icó dó adrulé ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ãꞌdusĩku ꞌbá mání ãrútáŋá fẽlépi rá rĩ ꞌbaní ma ãrútáŋá fẽ rá ãzíla ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ idelépi rá rĩ kí ma ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí ide rá. 31 Mí are drĩ, ụ́ꞌdụ́ ãzí kí amụ́ ꞌdĩ, ma mụ kãrị́lẹ̃ lị́cọ́ mídrị̂ agá rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé kãrị́lẹ̃ ínátị mídrị̂ agá rĩ kí abe pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí mídrị́ lị́cọ́ gá la icó dó sĩ calé ĩdrãnĩgõ gá ku.’ ”

32 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó mụ adrulé ãjã sĩ sụ̃sụ́ mání mụlé wilé ꞌbá ãzí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá rĩ sĩ ãzíla ꞌbá ĩdránígó ru la icó dó sĩ adrulé lị́cọ́ mídrị̂ gá ku jãꞌdâ. 33 ꞌBá mídrị́ mání ị̃lị̃kị̃lé ãlĩtárĩ mádrị̂ gá ku rĩ kí mụ mị́ndrẹ mvụlé ãzíla uꞌálé ũcõgõ ãmbógó la sĩ ãzíla anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kí mụ ũdrãlé ménéŋá sĩ. 34 Icéjó la míní ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ kí mụ ru ngalé rá, ma mụ fẽlé la anzị mídrị́ ị̃rị̃ Hófĩnĩ kí Fĩnẽhásĩ be mụ ũdrãlé ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ sĩ. 35 “Ma mụ mání átáló ãzí ãꞌị̃táŋá trũ la ingalé, ĩꞌdi mụ ị́jọ́ kí ngalé cécé áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ áni ãzíla áma ígátáŋá gá rĩ áni. Ma mụ fẽlé la anzị ãfũlépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kí mụ ãzị́ ngalé átáló ru sĩ ꞌbá mádrị́ mání sĩ ãdu usújó kí drị̃ gá rĩ kí ãzãkolé jãꞌdâ. 36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ũri mídrị̂ gá acelépi ídri rĩ kí pírí amụ́ ãvụ̃lé átáló ꞌbã drị̃lẹ́ gá sĩ sílĩvã aꞌị́jó íná be ãzíla kí mãmálá ꞌbã jọjó la, ‘Ípẽ ãmaní ãma ãzí sĩ ãzị́ ngajó átáló ru, ãma dó sĩ ãmaní ãkónã ịsụ́ nalé benĩ fô.’ ”

3

Úpí ꞌbã Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvejó rĩ

1 Ịsụ́ íni ꞌdĩ mgbá Sámụ̃wẹ̃lị̃ ri ãzị́ ngalé Úpí ní Élĩ pálé gá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌda kí agá Úpí jọ ándrá ị́jọ́ ꞌbá kí abe gbõrú-gbõrú ku; ícétáŋá Ãdróŋá drị̂ iꞌda kí ándrá vâ ru gbõrú-gbõrú ku.

2 Élĩ mịfị́ ꞌbã kí acájó ũkpó kóru rĩ sĩ icó dó sĩ ãngũ ndrelé múké ku. Ị́nị́ ꞌdã sĩ la dó ru ãngũ jõ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru lajó ídu rĩ gá. 3 Anụ́ drĩ tárã Ãdróŋá drị̂ ku rú, Sámụ̃wẹ̃lị̃ la ru vụ̃rụ́ jó Úpí drị́ gá ãngũ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbãjó rĩ gá. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí umve dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌi. Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvi dó, “Ma ꞌdõ nu.” 5 Cẹ̃ dó Élĩ rụ̂lé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ma ꞌdõ nu, mí umve tá ma rá.” Wó Élĩ jọ ĩꞌdiní, “Má umve mi gẹ̃rị̃ sĩ ku, ígõ vúlé ãzíla íla mi vũ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ mụ dó sĩ rũ lalé vũ gá.

6 Úpí umve vâ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ị̃dị́, Sámụ̃wẹ̃lị̃ angá ãzíla mụ Élĩ rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Ma ꞌdõ nu, mí umve tá ma rá.” Élĩ jọ, “Mâ ngọ́pị, má umve mi gẹ̃rị̃ sĩ ku, ígõ vúlé mụlé ími lalé vũ gá.” 7 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí agá Sámụ̃wẹ̃lị̃ nị̃ ándrá drĩ ꞌdĩ sĩ Úpí ꞌi ku ãꞌdusĩku Úpí jọ ándrá drĩ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi be ku.

8 Wó Úpí umve vâ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ị̃dị́ pâlékó na rĩ sĩ, Sámụ̃wẹ̃lị̃ angá ụrụgá, mụ Élĩ rụ̂lé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ma ꞌdõ nu, mí umve ma mi ꞌi.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Élĩ nị̃ dó cé Úpí la Sámụ̃wẹ̃lị̃ umve nĩ. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Élĩ jọ dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Ímụ ími lalé vụ̃rụ́, drĩ ími umve rá, íjọ ĩꞌdiní, ‘Ị́jọ ị́jọ́ Úpí, ãtíꞌbó mídrị̂ la are la.’ ”

10 Úpí amụ́ pâ tulé ꞌdãá sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvejó ídu rĩ áni, “Sámụ̃wẹ̃lị̃! Sámụ̃wẹ̃lị̃!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvi dó, “Ị́jọ ị́jọ́, ãtíꞌbó mídrị̂ la are la.” 11 Úpí jọ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Índre drĩ, ma ãni rú lẽjó ị́jọ́ ãzí idéjó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ꞌdâ, ꞌbá ị́jọ́ ꞌdã arelépi la rá rĩ kí bị́lẹ́ la idé yị. 12 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ma mụ ị́jọ́ ándrá mání jọlé ma mụ kí ngalé lị́cọ́ Élĩ drị̂ ụrụꞌbá gá rĩ kí ngalé iꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá. 13 Ájọ ándrá ĩꞌdiní ma mụ ị́jọ́ lịlé lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá jãꞌdâ rĩ gá ꞌbo ãꞌdusĩku nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka ꞌbã kí jọlé áma ụrụꞌbá gá ũnzí rĩ kí rá wó aꞌdá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ gẹ̃rị̃ sĩ ku. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ána ándrá dó sĩ ũyõ lị́cọ́ Élĩ drị̂ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ icó dó ru trũlé ídétáŋá sĩ jõku ãwãꞌdĩfô fẽŋá sĩ la ku.”

15 Sámụ̃wẹ̃lị̃ la dó ru vụ̃rụ́ kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá nzị̃ dó kẹ̃jị́tị jó Úpí drị̂ drị̂ ꞌi. Ri idélé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ lũjó Élĩ nî, 16 wó Élĩ umve ĩꞌdi ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mâ ngọ́pị Sámụ̃wẹ̃lị̃.” Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvi, “Ma ꞌdõ nu.” 17 Élĩ zị, “Ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé míní rĩ íngoní? Mí ucí jõ mání ĩꞌdi cá ku. Ídrĩ mání ãzí la ucí cá, lẽ Ãdróŋá ꞌbã idé ị́jọ́ ími ụrụꞌbá gá ũnzíríkãnã rú ꞌbã ndẽ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lũlé míní rĩ kí rá.” 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ũlũ dó Élĩ ní ị́jọ́ kí pírí, ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní ucílé cá rá la ꞌdáyụ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Élĩ jọ dó, “Ĩꞌdi Úpí ꞌi, ꞌbã idé ꞌbãngá ị́jọ́ ĩꞌdiní ndrelé ĩꞌdi íní múké rĩ ꞌi.”

19 Úpí ri adrulé Sámụ̃wẹ̃lị̃ be ĩꞌdi ꞌbã zo agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãzíla ị́jọ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã jọlé ru ngalépi ku la ꞌdáyụ. 20 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí iꞌdójó Dánĩ gá kpere Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ãꞌị̃ kí úꞌbã dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌi nábị̃ Úpí drị̂ rú rĩ gá rá. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí iꞌda ru Sị́lọ̃ gá ꞌdãá ị̃dị́ ãzíla ri ru iꞌdalé Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní ꞌdãá ị̃dị́-ị̃dị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌdidrị̂ sĩ.

4

ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbã kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ pajó rĩ

1 Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ lũ dó ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ kí rá.

Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mụ kí dó ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌba rụ́. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ru Ĩbẽnézã gá ãzíla ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí dó ru Ãfẹ́kị̃ gá. 2 Ãsĩkárĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ mụ kí dó ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ́, ãꞌdị̂ lã dó mụ kpẹ̃lé ꞌbo, úndẽ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ụꞌdị́lé ãꞌdị́ gá ꞌdãá rá rĩ kí ꞌbã kãlãfe ãni rú álĩfũ sụ ꞌdĩ pí. 3 Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ãgõlé vúlé kámbĩ gá ꞌdõlé ꞌbo, ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ zị kí dó ru, “Úpí fẽ ãndrũ ãma ndẽlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Lẽ ãma ají kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ Sị́lọ̃ gá rĩ sĩ ꞌdâ, ãma dó sĩ ĩꞌdi ꞌdụ ãma be ãꞌdị́ gâlé ĩndĩ ãzíla ĩꞌdi dó sĩ ãma pa mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí drị́ gá.” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ pẽ kí dó ꞌbá ãzí kí tị Sị́lọ̃ gá sĩ mụjó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí Ũkpó ꞌdị́pị drị́ ꞌbãlé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ajílé. Anzị Élĩ drị́ ị̃rị̃ Hófĩnĩ kí Fĩnẽhásĩ be ri kí adrulé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ trũ ꞌdãá. 5 Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ lã mụ acálé kámbĩ agá ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uzá kí ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ vũ aya dó sĩ ru aya-ãyã. 6 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kî mụ úzáŋá ꞌdĩ arelé ꞌbo, zị kí, “ꞌBá Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ kí uzá lé íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Kí mụ nị̃lé la Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ acá dó kámbĩ gá ꞌbo íni, 7 ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ. Jọ kí, “Ãdróŋá ãzí acá dó kámbĩ agá ꞌbo.” Ãma dó íni ũcõgõ agá! Ị́jọ́ ãzí jõ drĩ ídu ru idélépi ꞌdĩ áni la jõ drĩ ꞌdáyụ. 8 Ũcõgõ ãma drị́! Ãꞌdi icó dó ãma palé ãdroŋa ũkpó trũ ꞌdi kí drị́ gá nĩ? ꞌDĩ kí ãdroŋa ándrá jụ́wẹ̃ ũví ndú ndú kí ajílépi ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá kõtórõ agâlé rĩ kî. 9 Ĩmi adru jõ ũkpó ru, ĩmi ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá ꞌdĩ! Ĩmi adru jõ ágọ́bị́ ru, jõ íni ku ĩmi mụ acálé ãtíꞌbó ru ꞌbá Ĩbũrãníyã drị̂ ꞌbãni cécé ĩꞌbã kí ándrá adrujó ãtíꞌbó ru ĩminí rĩ áni. Ĩmi adru jõ ágọ́bị́ ru sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌdị kí dó ãꞌdị́ ũkpó sĩ ãzíla ndẽ kí dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rá, ꞌbá ãlu ãlu apá dó sĩ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá. ꞌBá ụlị́lé rá rĩ kí wẽwẽ rú, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãvĩ kí ãsĩkárĩ mụlépi vũgâsĩ rĩ kí 30,000. 11 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ pa kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ rá ãzíla anzị Élĩ drị́ ị̃rị̃ Hófĩnĩ kí Fĩnẽhásĩ be ũdrã kí ĩndĩ.

Élĩ ꞌbã drãjó rĩ

12 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ ágọ́bị́ ãzí sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ gá la ãcẹ̃ angájó ãngũ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ gâlé mụjó Sị́lọ̃ gá, bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ asi kí rá ãzíla umvú cínákí ĩꞌdi drị̃ gá. 13 Ĩꞌdi mụ acálé ꞌbo, ịsụ́ Élĩ ri úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá gbọ̃kộ tị gá ãngũ undrélé, ãꞌdusĩku asị́ la ri umvúlé umvú-umvû Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Ágọ́bị́ tá ꞌdã la dó mụ filé táwụ̃nị̃ agâlé ãzíla ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú nzelé ꞌbo, ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ agá rĩ kpẹ̃ kí dó áwáŋá gá. 14 Élĩ are dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ꞌbã kí sĩ awájó rĩ ãzíla zị dó, “Áwáŋá ꞌbá ꞌbã kí sĩ awájó ꞌdã ꞌbã ífí íngoní?” Ágọ́bị̂ ãcẹ̃ dó Élĩ rụ́ ꞌdõlé sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vú nzejó. 15 Sáwã ꞌdã sĩ Élĩ ꞌbã ílí dó kãlị́ úrômĩ drị̃ ãrõ, mịfị́ la acá kí dó ũkpó kóru icó dó sĩ ãngũ ndrelé ku. 16 Ágọ́bị̂ jọ dó Élĩ ní, “Má angá ãꞌdị́ ãngũ gâlé, má apá tá lé ụ̃ꞌbụ́tị ꞌdĩ sĩ.” Élĩ zị ĩꞌdi, “Mâ ngọ́pị, ãꞌdu ị́jọ́ nga ru nĩ?” 17 Ágọ́bị́ tá ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ajílépi rĩ umvi, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ apá kí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá, ụ́lị́ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbárá-ꞌbárá. Anzị mídrị́ ị̃rị̃ Hófĩnĩ kí Fĩnẽhásĩ be ũdrã kí rá, ãzíla úpa Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ rá.” 18 Ágọ́bị̂ la mụ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã rụ́ agálé ꞌbo, Élĩ aꞌdé dó úmvúke ĩꞌdidrị̂ sị́ gá rĩ sĩ ũngúkú-ũngúkú ru kẹ̃jị́tị ꞌbã wókõ gá ꞌdãá. Imbe la uja nũlé rá ãzíla drã dó sĩ rá. Ce ándrá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ ílí kãlị́ sụ. 19 Sáwã ꞌdã sĩ Élĩ ngọ́pị Fĩnẽhásĩ ꞌbã ũkû dó ꞌa trũ ãzíla ĩꞌdi dó ãni rú lẽjó tĩjó tĩ-tĩ. Ũkú ꞌdĩ la dó mụ ị́jọ́ úpa Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ rá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ándrị́pị̃ drã kí ágô be rá ꞌdĩ arelé ꞌbo, cọtị ngọ́tị́ iꞌdó dó azálé ãzíla uja dó tĩlé rá. Ãzá ꞌdã sĩ acá dó ũkpó kó ru. 20 Ĩꞌdi ꞌbã lẽ agá drã agâ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ũkú ĩꞌdiní ãzãkoma fẽlépi rĩ jọ kí, “Ími ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru, ítị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌbo.” Wó ũkû umvi ị́jọ́ ãzí ku jõku ꞌbã vâ ásị́ ị́jọ́ ãzí drị̃ gá ku. 21 ꞌDa dó sĩ ngọ́tị̂ ꞌbã rụ́ Ị̃kãbọ́dị̃ ꞌi, ífí la, “ꞌDị̃zã aꞌbe dó Ịsịrayị́lị̃ rá,” ãꞌdusĩku úpa dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ rá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ándrị́pị̃ ꞌbã kí ũdrãjó ágô be rá rĩ sĩ. 22 Jọ dó, “Dị̃zã aꞌbe dó Ịsịrayị́lị̃ rá ãꞌdusĩku úpa dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ rá.”

5

ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí Sãndụ́kụ̃ tị Icíma drị̂ be

1 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí dó mụ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ palé ꞌbo, agụ kí dó ĩꞌdi Ĩbẽnézã gá rĩ sĩ Ãsị̃dọ́dị̃ gá. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌdụ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbãlé jó sĩ ãdróŋá ĩꞌbadrị́ Dãgọ́nị̃ ị̃nzị̃jó rĩ gá ãzíla ꞌbã kí dó ĩꞌdi Dãgọ́nị̃ ꞌbã bụ́lụ́ gá. 3 ꞌBá Ãsị̃dọ́dị̃ drị̂ kí dó mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị nị́nị́ ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ꞌbo, ịsụ́ kí Dãgọ́nị̃ aꞌdé vũ gá kpụ́kụ-kpụ́kụ rú Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Aꞌdụ́ kí Dãgọ́nị̃ ꞌbãlé ãngũ ándrá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó drị̃drị̃ rĩ gá. 4 Wó ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ, Dãgọ́nị̃ aꞌdé vũ gá kpụ́kụ-kpụ́kụ rú Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá! Drị̃kã la kí drị́ la kí abe ãnũ kí aꞌdélé vũ gá kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá, ụrụꞌbá la ace lú ru nĩ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ãtalo Dãgọ́nị̃ drị̂ kí jõku ꞌbá ãzí filépi jó sĩ Dãgọ́nị̃ ị̃nzị̃jó Ãsị̃dọ́dị̃ gá rĩ icó kí pá ꞌbãlé kẹ̃jị́tị ꞌdã gá ku kpere ãndrũ ꞌdĩ. 6 Úpí ꞌbã dó drị́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbá Ãsị̃dọ́dị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá ꞌbá ãni rú ꞌdãá ꞌdĩ kí abe gẹ̃rị̃ ũnzí sĩ, ị̃lị̃kị̃ dó sĩ kí ãzíla fẽ kụ̃rụ́tẹ́ ãvõ dó kí ụrụꞌbá gá nĩ. 7 ꞌBá Ãsị̃dọ́dị̃ drị̂ kí dó mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, jọ kí, “Lẽ Sãndụ́kụ̃ tị icíma Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ ꞌbã adru ãma abe ꞌdâ ku, ãꞌdusĩku drị́ ĩꞌdidrị̂ ãma ụrụꞌbá gá ãdróŋá ãmadrị́ Dãgọ́nị̃ be ũnzí.” 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umve kí dó ũpi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ãzila zị kí dó kí, “Ãma dó mgbã rĩ gá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ idé ãꞌdu rú?” Ũpi ꞌdã umvi kí dó, “Lẽ âgụ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ Gátũ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ agụ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ Gátũ gâlé. 9 Wó kí dó mụ Sãndụ́kụ̃ ꞌdĩ agụlé ꞌbo, Úpí ꞌbã drị́ ĩꞌdidrị̂ táwụ̃nị̃ ꞌdã ụrụꞌbá gá ũnzí, ị́jọ́ ꞌdĩ ají dó ꞌbá ꞌdã ꞌbaní ụ̃rị̃ ãmbógó la. Fẽ kụ̃rụ́tẹ́ ãvõ dó ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí, kãrị́lẹ̃ kí ꞌbá ĩyõ rĩ kí abe pírí. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã tị Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá. Sáwã Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã dó fijó Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá rĩ sĩ, ꞌbá alagá rĩ awá kí dó jọ kí, “ꞌBá ꞌdĩ ají kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ ãma andre gá ꞌdõlé sĩ ãma ụꞌdị́jó ꞌbá ãmadrị̂ kí abe.” 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umve kí dó ũpi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, “Lẽ ĩpẽ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ ꞌbã tị ꞌdâ rĩ sĩ rá, ĩmi agụ ĩꞌdi ãngũ ĩꞌdidrị́ mgbã rĩ gá, jõ íni ku ĩꞌdi mụ ãma ụꞌdị́lé ꞌbá ãmadrị̂ kí abe rá.” Ụ̃rị̃ drã drị̂ rụ ándrá ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí ambamba ãꞌdusĩku drị́ Ãdróŋá drị̂ ándrá kí ụrụꞌbá gá ũnzí. 12 Kụ̃rụ́tẹ́ ãvõ dó ꞌbá ándrá táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá ũdrãlépi ku rĩ kí rá ãzíla áwáŋá ĩꞌbadrị̂ ca dó kpere ꞌbụ̃ gá.

6

Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ajíjó Ịsịrayị́lị̃ gá vúlé rĩ

1 Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ uꞌá ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ gá ĩmbá ázị̂rị̃. 2 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ umve kí dó ãtalo kí ꞌbá ãndrị́kẹ ndrịlépi rĩ kí abe ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, “Ãma dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ idé ãꞌdu rú? Ĩlũ ãmaní ãma icó dó ĩꞌdi ujalé ãngũ ĩꞌdidrị̂ gâlé íngoní ru yã rĩ.” 3 Ãtalo kí ꞌbá ãndrị́kẹ gá rĩ kí abe umvi kí, “Ĩdrĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ uja, ĩmi uja jõ ĩꞌdi drị́drị́ ru ku, wó lẽ ĩfẽ ãwãꞌdĩfô sĩ ị́jọ́ ũnzĩ idéjó rĩ ĩndĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó sĩ ãtĩtáŋá ịsụ́ rá, ãzíla ĩmi dó sĩ nị̃ la Ãdróŋá ꞌbã drị́ ace ru ĩmi ụrụꞌbá gá ũgũgõ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã rĩ.” 4 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ zị kí, “Ãwãꞌdĩfô sĩ ị́jọ́ ũnzĩ idéjó ãmaní icólé fẽlé ĩꞌdiní rĩ la dó adru ãꞌdu?” Ãtalo kí ꞌbá ãndrị́kẹ gá rĩ kí abe umvi kí, “Ĩfẽ íꞌdá kụ̃rụ́tẹ́ drị́ idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí tõwú, íꞌdá údrógó ãni idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí tõwú kãlãfe ũpi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí vú sĩ ãꞌdusĩku jụ́wẹ̃ aꞌdé ĩmi drị̃ gá ũpi ĩmidrị̂ kí abe nĩ. 5 Ĩmi idé íꞌdá kụ̃rụ́tẹ́ ĩmi ụrụꞌbá gá rĩ drị̂ kí íꞌdá údrógó ãngũ izalépi sụ́rụ́ ĩmidrị̂ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí abe, ãzíla ĩfẽ dó ãrútáŋá Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nî. Icó vâ ãzî sĩ drị̃rịma ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩminí, ãdroŋa ĩmidrị̂ ꞌbaní ãzíla ãngũ ĩmidrị̂ drị̃ gá rĩ atrịlé rá be. 6 Ĩmi ásị́ mba cécé ándrá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ꞌba ásị́ la mbajó Fãráwụ̃ abe rĩ áni ãꞌdu sĩ? Ĩꞌdi ꞌbã ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũcõgõ fẽjó rĩ gá, pẽ ándrá sĩ kí tị sĩ mụjó rá rĩ gá ku yã? 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi itú gárĩ ãzí úꞌdîꞌda bábá tị́ ãzí ị̃rị̃ drĩ tịlépi úꞌdí la kí abe wó drĩ ídu kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ selépi ku la kî. Ĩgĩ dó tị́ ị̃rị̃ ꞌdã kí gárĩ ꞌdã ꞌbã ụrụꞌbá gá, wó ĩꞌdụ ĩꞌbã kãjóŋá kí ĩꞌba rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ tị ụ̃pị̃lé kõróŋá agá cí. 8 Ĩꞌdụ dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbãlé gárĩ drị̃ gá, bụ́lụ́ la gá ꞌdãá ĩmi ũꞌbã dó ãko idélé gólũdĩ sĩ ĩminí fẽlé ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô sĩ ị́jọ́ ũnzĩ idéjó rĩ rú rĩ kî. Ĩpẽ dó sĩ tị lã ꞌi, 9 wó ĩmi mịfị́ ꞌbã adru drị̃ la gá. Drĩ ca kpere ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá táwụ̃nị̃ Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ gâlé ru rá, ífí la Úpí ají jụ́wẹ̃ ãma drị̃ gá ãmbógó tẽté ꞌdĩ nĩ. Wó drĩ ca lé ku, ãma dó sĩ nị̃ la rá Úpí ꞌbã drị́ adru ándrá ãma ụrụꞌbá gá ũnzí nĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru ãma ụrụꞌbá gá drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ.” 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ idé kí dó ꞌdĩ ꞌbã áni. Asé kí dó tị́ ị̃rị̃ tá lẽlé rĩ kí, gĩ kí dó kí gárĩ ụrụꞌbá gá ãzíla ụ̃pị̃ kí dó kãjóŋá la kí tị kõróŋá agá. 11 ꞌBã kí dó sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ gárĩ drị̃ gá, bụ́lụ́ la gá íꞌdá údrógó drị́ idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí íꞌdá kụ̃rụ́tẹ́ drị̂ be. 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, tị́ ꞌdĩ mụ kí dó pịrị pịrị Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gâlé ru, bĩ kí gẹ̃rị̃ ꞌdã vú kpere ãsị̃ŋá gá, sĩ kí ru drị́ ị̃jị́ gá jõku ãndá gá la ku. Úpí Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ bĩ kí kí vú kpere lõkókõrí Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ gá. 13 Sáwã ꞌdã sĩ, ꞌbá Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ kí ándrá ĩꞌbã ngánũ lã agá áꞌbụ ãzí agá, kí mụ ãngũ ndrelé ụ́rụ́ ndre kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂, uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ. 14 Gárĩ ꞌdã afí dó ámvụ́ Yósũwã Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gá rĩ drị̂ agá ãzíla tu dó sĩ pá írã ãmbógó ꞌdã andre gá. ꞌBá ꞌdã asi kí dó báwũ gárĩ drị̂ ꞌi ãzíla ụlị́ kí dó tị́ ꞌdã kí idélé ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ ru Úpí nî. 15 ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ aꞌdụ́ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ vũ gá ãko idélé gólũdĩ sĩ rĩ kî trũ ãzíla ꞌbã kí dó kí írã kpakụ la drị̃ gá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ idé kí ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ ãzíla idé kí ídétáŋá Úpí nî. 16 Ũpi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị́ tõwú ꞌdĩ ndre kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí, gõ kí dó sĩ ꞌdã ꞌbã vúlé gá Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ.

17 ꞌDĩ kí gólũdĩ idélé wụ́rá kụ̃rụ́tẹ́ drị̂ sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbaní fẽlé ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzĩ idéjó rĩ rú Úpí ní rĩ kí: Ãsị̃dọ́dị̃ ní ãlu, Gázã ní ãlu, Ãsị̃kẹ̃lọ́nị̃ ní ãlu, Gátũ ní ãlu ãzíla Ị̃kị̃rọ́nị̃ ní ãlu. 18 Kãlãfe údrógó idélé gólũdĩ sĩ rĩ drị̂ kí kãlãfe táwụ̃nị̃ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ ꞌbadrị́ ũpi tõwú ꞌdã ꞌbadrị̂ kí vú sĩ, táwụ̃nị̃ andre celé Bõrõ sĩ cí rĩ kí tọ̃rọ́mẹ́ andre celé Bõrõ sĩ ku rĩ kí abe. Írã kpakụ ĩꞌbaní sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma Úpí drị̂ ꞌbãjó rĩ ĩꞌdi sãdínĩ rú kpere ãndrũ ámvụ́ Yósũwã drị́ Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gá rĩ gá.

19 Wó Ãdróŋá aco ãgọbị ãzí Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ kí rá, ụꞌdị́ ꞌbá kãlị́ ázị̂rị̃ ĩꞌbã kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma Úpí drị̂ ꞌbã ꞌa ãlụ̃jó rĩ sĩ. ꞌBá ꞌdã awá kí dó lị́kị̃ Úpí ꞌbã ajílé kí drị̃ gá rĩ sĩ, 20 ãzíla ꞌbá Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ zị kí dó, “Ãꞌdi icó dó pá tulé Úpí ãlápítí ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá rá rĩ gá nĩ yã? Ála dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma ꞌdĩ agụ ꞌdâ rĩ sĩ rá rĩ gá la ãꞌdi rụ́?”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ kí dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la kí tị ꞌbá Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ gá rĩ ꞌba rụ́, jọ kí, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ uja kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma Úpí drị̂ ꞌbo. Ĩmi amụ́ ándrá ꞌdõlé sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó agụlé ĩmi rụ̂lé.

7

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ gá rĩ amụ́ kí dó sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌdụlé. Agụ kí dó ĩꞌdi Ãbĩnãdábũ drị́ jó agá ꞌbé drị̃ gâlé ãzíla ũsũ kí dó ãdu ngọ́pị̃ Ị̃lị̃yãzárị̃ drị̃ gá sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ tãmbajó.

Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị̃ gá rĩ

2 Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ uꞌá Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ gá ꞌdãá sáwã ãzo rú, uꞌá ꞌdãá ílí kãlị́ ị̃rị̃. Ílí ꞌdĩ kí agá, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó mãmálá ꞌbãlé Úpí rụ́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí, “Ĩdrĩ ĩmi uja Úpí rụ́ ꞌdõlé ĩmi ásị́ pírí sĩ yã áni, lẽ ĩmi uꞌbé dó ãdroŋa sụ́rụ́ ãzí ndú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ãdroŋa Ãsị̃tãrọ́tị̃ rú rĩ kí abe rá, ãzíla ĩfẽ dó ĩmi pírí Úpí ní ãzíla ĩnga dó sĩ lú ãzị́ ĩꞌdiní. Ĩꞌdi dó sĩ mụ ĩmi unzelé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị́ gá.” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uꞌbé kí dó Bãálĩ kí Ãsị̃tãrọ́tị̃ kí abe rá ãzíla nga kí dó sĩ lú ãzị́ Úpí ní áꞌdụ̂sĩ.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ dó, “Ĩmi atrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí Mị̃zị́pã gá ãzíla ma mụ Úpí zịlé ĩminí rá.” 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ru pírí Mị̃zị́pã gá ꞌdãá, ãbĩ kí dó ị̃yị́ sũlé Úpí drị̃lẹ́ gá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, gã kí dó ãkónã nalé úmgbé ãzíla iꞌda kí dó sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdãá, jọ kí, “Ãma iza ị́jọ́ Úpí drị̃lẹ́ gá rá.” Sámụ̃wẹ̃lị̃ lị dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ị́jọ́ Mị̃zị́pã gá ꞌdãá nĩ. 7 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí mụ arelé la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí ru Mị̃zị́pã gá, ũpi ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ kí abe amụ́ kí dó ãꞌdị́ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ́. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí sĩ. 8 Jọ kí dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Mí aꞌbe jõ áwáŋá míní awálé ãma ị́jọ́ sĩ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ku fô, ĩꞌdi dó sĩ ãma pa ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị́ gá benĩ.” 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌdụ dó kãbĩlõmvá drĩ ĩbã ndrulépi ndrũndrũ la, idé dó ĩꞌdi ídétáŋá ivélé ivê fẽlé pírí Úpí ní rĩ rú. ꞌBã dó mãmálá Úpí rụ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí kẹ̃jị́ gá, ãzíla Úpí umvi dó ĩꞌdi rá.

10 Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã drĩ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ idé agâ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ asé kí ru ãni rú sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úpí ajọ́ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó ãvi ãni la sĩ ꞌbụ̃ gâlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌba rụ́, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ kí dó sĩ kí rá. 11 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãfũ kí dó Mị̃zị́pã gá rĩ sĩ ru afụlé sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí vú drojó, ụlị́ kí dó kí gẹ̃rị̃ tị gâsĩ kpere ándrá Bẹ̃tị̃ Kárị̃ gá.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ aꞌdụ́ dó írã ãzí, ịꞌdị dó ĩꞌdi Mị̃zị́pã kí drĩdríŋĩ gá Sẹ́nị̃ be. ꞌDa dó sĩ rụ́ la Ĩbẽnézã ꞌi, ífí la, “Úpí ko dó ãma ãzã kpere ãngũ ꞌdĩ gá.” 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úndẽ dó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí rá, afí kí dó sĩ lõkókõrí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ị̃dị́ ku. Sáwã Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã adrujó ídri rĩ agá pírí, drị́ Úpí drị̂ ri adrulé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá ũnzí. 14 Táwụ̃nị̃ iꞌdójó Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá kpere Gátũ gá ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbá kí ándrá upalé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị́ rá rĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdụ kí ĩꞌbã ngâ kí vúlé ãzíla ꞌdụ kí vâ ãngũ ĩꞌbadrị́ ãzí rĩ kí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị́ gá rĩ sĩ rá. Ásị́ ị̃gbẹ̃ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí abe cí.

15 Sámụ̃wẹ̃lị̃ ri adrulé ꞌbá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ rú ílí ĩꞌdi ꞌbã adrujó ídri rĩ kí agá pírí. 16 Ílí ãlu ãlu sĩ ri ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ pilé trộkị́lịrị angájó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá, Gị̃lị̃gálị̃ gá ãzíla Mị̃zị́pã gá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ị́jọ́ kí ũlũ trũ ãzíla kí ị́jọ́ lị trũ ãngũ ꞌdã kí agâsĩ pírí. 17 Wó ĩꞌdi sáwã pírí sĩ gõ Rámã gâlé vúlé, ꞌdĩ ãngũ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã sĩ adrujó rĩ ꞌi, ãzíla ri vâ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ lịlẹ́ ꞌdãá ĩndĩ. Sị vâ ãlĩtárĩ Úpí ní ꞌdãá.

8

Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã kí úpí aꞌị́jó rĩ

1 Sámụ̃wẹ̃lị̃ la dó mụ calé ãmbá ru ꞌbo, ꞌbã dó anzị ĩꞌdidrị̂ kí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdãá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ kí rú. 2 Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã ngọ́pị kãjãní rĩ Yọ́wẹ̃lị̃ ꞌi ãzíla ngọ́pị ị̃rị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Ãbíjã ꞌi ãzíla ri kí ãzị́ ngalé Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá. 3 Wó anzị ꞌdĩ nga kí ị́jọ́ kí ĩꞌbã átẹ́pị Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni ku. Anzị ꞌdĩ uja kí ru bụ́lụ́ gá sĩ ãko kí ịsụ́jó ãrámũ sĩ ãzíla kí séndẽ sĩ ꞌbá mịfị́ sajó rĩ kí aꞌị́ ãzíla icó kí kẹ́sị̃ kí lịlé pịrị pịrị ku. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ gá drị̃lẹ́ ru rĩ tra kí ru pírí ãngũ ãlu gá ãzíla mụ kí dó sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ rụ́ Rámã gá. 5 ꞌBá ꞌdĩ jọ kí Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Mi dó úꞌdîꞌda íni ãmbá ru ãzíla anzị mídrị̂ ũbĩ kí ị́jọ́ míní idélé rĩ kí vú ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ípẽ ãmaní úpí cécé sụ́rụ́ pírí ãzí rĩ ꞌbã kí pẽlé rĩ áni.” 6 Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ acá dó ũcõgõ sĩ drị̃lẹ́ ꞌdĩ ꞌbã kí úpí lẽjó rĩ sĩ ãzíla zị dó sĩ Úpí ꞌi. 7 Úpí jọ dó sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Mí are ị́jọ́ pírí ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé míní rĩ kî. Adru ꞌbá ꞌdĩ gã kí mi ꞌi la ku wó gã kí ma ĩꞌbã úpí ru úmgbé. 8 Cécé ĩꞌbã kí ándrá áma gãjó úmgbé ụ́ꞌdụ́ mání kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ kpere ãndrũ rĩ áni, gã kí ma sĩ ãzíla kí dó sĩ ãdróŋá ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃. ꞌDĩ bã sĩ vâ ị́jọ́ úꞌdîꞌda ĩꞌbã kí idélé ími ụrụꞌbá gá ꞌdĩ. 9 Mí are kí tị wó íli kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ãzíla ꞌbã nị̃ kí úpí ĩꞌbã kí lẽlé ꞌdĩ la drụ́zị́ kí rụ íngoní yã rĩ rá.” 10 Sámụ̃wẹ̃lị̃ lũ dó ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ kí pírí ꞌbá ándrá úpí zịlépi ĩꞌdi tị gá rĩ ꞌbanî. 11 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “ꞌDi kí dó ị́jọ́ úpí ĩmidrị̂ ꞌbã mụlé idélé ri kî: Ĩꞌdi drụ́zị́ anzị ĩmidrị̂ kí ꞌdụ ãzíla ĩꞌdi kí ꞌbã ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi gárĩ ãꞌdị́ drị̂ sĩ rĩ kí rú. Ĩꞌdi ãzí rĩ kí ꞌbã ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi kãyĩnõ ãꞌdị́ drị̂ sĩ rĩ kí rú, ãzíla ãzí rĩ kí drụ́zị́ ụ̃cẹ̃ gárĩ úpí drị́ ãꞌdị́ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. 12 Ĩꞌdi ãzị́ rĩ kí ꞌbã ãmbógó ru ãsĩkárĩ álĩfũ ãlu kí drị̃lẹ́ gá, ãzí rĩ kí ꞌbã ãmbógó ru ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú kí drị̃lẹ́ gá. Anzị ĩmidrị̂ kí ĩꞌdiní ámvụ́ ĩꞌdidrị̂ kí sõ, kí ãkónã la alagá rĩ kí ũkũnã ãzíla ãzí rĩ kí ãko ãꞌdị́ drị́ kí idé ãzíla ãko gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ kí abe. 13 Úpí ꞌdĩ la drụ́zị́ ĩmĩ ị̃zẹ́pịka kí ꞌdụ ĩmi rụ́ ꞌdâ rá ãzíla ĩꞌdi kí ũmŋĩ íná aꞌdílé, mũkátĩ kí uꞌbélé ãzíla ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí abe ĩꞌdinî. 14 Ĩꞌdi ámvụ́ ĩmidrị́ ũnĩ-ambamba rĩ kí, ámvụ́ zãbíbũ drị̂ kí ãzíla ámvụ́ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ kí abe fẽ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî. 15 Ĩꞌdi drụ́zị́ ãlu mụdrị́ ãná ãzíla ámvụ́ zãbíbũ drị̂ drị̂ kí dụ, ĩꞌdi kí awa ꞌbá ãmbogo rú ãzíla ãtiꞌbo rú ãzị́ ngalépi ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbanî. 16 Ĩꞌdi ãtiꞌbo ĩmidrị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí ụꞌdụ ũkpõ sĩ. Ĩꞌdi tị́ ãzíla kãyĩnõ ĩmidrị̂ kí ꞌdụ ũkpõ sĩ sĩ ãzị́ ĩꞌdidrị̂ kí ngajó. 17 Ĩꞌdi ãlu mụdrị́ drị́ kãbĩlõ ĩmidrị̂ drị̂ kí ꞌdụ ĩꞌdiní ãzíla ĩmi adru ĩꞌdi ꞌbã ãtiꞌbo. 18 Sáwã ꞌdã drĩ acá ꞌbo, ĩmi awá sĩ lẽjó drị̃lẹ́mgbọ ịsụ́jó úpí ĩminí lẽlé ꞌdĩ drị́ wó Úpí icó ĩmi ãzã kolé ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ku.” 19 Wó ꞌbá ꞌdĩ gã kí ị́jọ́ arelé Sámụ̃wẹ̃lị̃ tị gá úmgbé. Jọ kí, “Yụ, ãlẽ úpí sĩ ãma drị̃ cejó. 20 Ãma dó sĩ pírí adru cécé sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí áni, úpí ꞌdĩ la dó sĩ ãma ị́jọ́ lị, ãma drị̃ ce ãzíla ĩꞌdi dó vâ sĩ ãma drị̃ ꞌde ãꞌdị́ ꞌdịjó nĩ.” 21 Sámụ̃wẹ̃lị̃ la dó mụ ị́jọ́ pírí ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé rĩ kí arelé ꞌbo, amvi dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí Úpí drị̃lẹ́ gá. 22 Úpí jọ dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Mí are ị́jọ́ kí tị gá rĩ ꞌi ãzíla ífẽ ĩꞌbaní úpí.”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩgõ dó táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí agâlé.”

9

Sáwụ̃lọ̃ pẽjó úpí ru rĩ

1 Ágọ́bị́ ãzí ándrá sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá málĩ trũ rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ la cí rụ́ la Kị́sị̃ ꞌi. Ĩꞌdi Ãbị̃yẹ́lị̃ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, Ãbị̃yẹ́lị̃ ĩꞌdi Zérõ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, Zérõ ĩꞌdi Bẹ̃kọ̃rátị̃ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, Bẹ̃kọ̃rátị̃ ĩꞌdi Ãfíyã ꞌbã ngọ́pị ꞌi, Ãfíyã ãfũ sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá. 2 Kị́sị̃ ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ ándrá cí rụ́ la Sáwụ̃lọ̃ ꞌi, kãrị́lẹ̃ ãzí ándrá ndrĩlépi ĩꞌdi ꞌbã áni la Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdãá yụ. Drĩ ándrá pá tu ꞌbá kí agá, ĩꞌdi indré ꞌbá pírí ꞌbaní ãzo rú ãndânĩ.

3 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sáwụ̃lọ̃ átẹ́pị Kị́sị̃ ꞌbã kãyĩnõ ãvĩ kí rá, ãzíla úndrụ̃ dó kí tí. Kị́sị̃ jọ dó sĩ ngọ́pị Sáwụ̃lọ̃ ní, “Íꞌdụ ãtiꞌbo kí ꞌbã ãzí ãlu la mí be ĩndĩ ãzíla ímụ dó sĩ mání kãyĩnõ ꞌdĩ kí ndrụ̃ trũ.” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ mụ dó sĩ ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agâsĩ ãzíla ãngũ Sãlísã drị̂ andre gâsĩ trộkị́lịrị, wó ịsụ́ kí dó kí ku. Mụ kí drị̃ gá Sãálĩmũ gá wó ịsụ́ kí kãyĩnõ ꞌdĩ kí ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, alị kí ãngũ Bénzãmĩnĩ drị̂ agâsĩ wó ịsụ́ kí dó kí ku. 5 Sáwụ̃lọ̃ kí dó mụ calé Zụ́fụ̃ gá ꞌbo, jọ dó ãtíꞌbó kí tá sĩ mụjó ĩꞌdi be rĩ ní, “Mí amụ́, ãma amụ́ gõlé vúlé jõku má átẹ́pị la úꞌdîꞌda ị́jọ́ ãvĩ kãyĩnõ kí drị̃ gá rá. Ĩꞌdi dó úꞌdîꞌda ũrã la ãma ãvĩ rá.” 6 Wó ãtíꞌbô umvi ĩꞌdiní, “Índre, táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ágá ꞌdâ nábị̃ ãzí Ãdróŋá ani la cí. ꞌBá fẽ kí ĩꞌdiní ãrútáŋá rá ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí ru idé cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni. Lẽ ãmụ drĩ ĩꞌdi rụ̂lé, sáwã ãzí sĩ ĩꞌdi icó ãmaní ãma mụ gẹ̃rị̃ íngõ gâsĩ yã rĩ lũlé rá.” 7 Sáwụ̃lọ̃ jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní, “Ãdrĩ mụ ĩꞌdi rụ̂lé rá ãma dó ĩꞌdiní ãꞌdu fẽ? Ãkónã ãmadrị́ gụ̃tị́yã agá ꞌdâ rĩ ukó kí rá. Ãmadrị́ ꞌdâ ãko ãzí ãmaní fẽlé fẽtáŋá ru nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ní la ꞌdáyụ. Ãko dó ãma drị́ ꞌdâ cí rĩ dó ãꞌdu?” 8 Ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ umvi ĩꞌdiní ị̃dị́, “Índre, séndẽ ífí-ífí sílĩvã rú la kí mádrị́ ꞌdâ wereŋá ru cí. Ma ĩꞌdi fẽ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ní ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ãmaní gẹ̃rị̃ ãmaní sĩ mụjó rĩ lũ benĩ.” 9 Ándrá jõ ídu Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ sĩ, ꞌbá ãzí drĩ lẽ mụlé ị́jọ́ ãzí zịlé Ãdróŋá tị gá, ĩꞌdi jọ la, “Mí amụ́, ãma amụ́ mụlé ị́jọ́ zịlé Ãdróŋá tị gá,” ãꞌdusĩku ꞌbá sáwã ꞌdã sĩ umvelé nábị̃ rú rĩ kí ála ándrá jõ kí umve ꞌbá ị́jọ́ ndrịlépi rĩ kî. 10 Sáwụ̃lọ̃ jọ ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbô ní, “ꞌDĩ ị́jọ́ múké la, mí amụ́ ãma amụ́ mụlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó sĩ táwụ̃nị̃ nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ní adrujó rĩ gâlé. 11 Ĩꞌba ní mụ agá táwụ̃nị̃ ꞌbá ị́jọ́ ndrịlépi rĩ ní sĩ adrujó rĩ gâlé ꞌbé agâsĩ, ịsụ́ kí izonzi ãzí ãfũ kí ị̃yị́ ãbĩlé. Sáwụ̃lọ̃ kí ãtíꞌbô be zị kí izonzi ꞌdĩ kí, “ꞌBá ãndrị́kẹ gá rĩ ꞌdâ cí yã?” 12 Izonzî umvi kí dó kí, “ꞌẼ ĩꞌdi cí, ĩꞌdi ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ. Ĩmụ gbõgbõ, amụ́ ãmadrị́ táwụ̃nị̃ gá ꞌdâ ãndrũ ãꞌdusĩku ꞌbá kí ídétáŋá idé ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gá ꞌdã. 13 Ĩdrĩ lú fi táwụ̃nị̃ agâlé ꞌbo, ĩmi ĩꞌdi ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mụ drĩ ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gá ãkónã nalé ku rú. ꞌBá icó kí drĩ ãkónã nalé ku kpere ĩꞌdi acá rá ká, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã ãkónã nalé rĩ kí drị̃ gá nĩ, ꞌdã ꞌbã vúlé gá ꞌbá umvelé rĩ kí dó ãkónã na ĩndõ. Ĩmụ dó úꞌdîꞌda, ĩmi ĩꞌdi ịsụ́ rá.” 14 Sáwụ̃lọ̃ mụ kí dó ãtíꞌbô be kpere táwụ̃nị̃ gâlé. Kí mụ filé táwụ̃nị̃ agâlé ꞌbo, ndre kí dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ la amụ́ agá ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé ru ĩꞌdiní mụ agá ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gá.

15 Sáwụ̃lọ̃ mụ drĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ gâlé ku rú Úpí jọ ị́jọ́ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní ĩꞌdi drị̃ gá rá, jọ, 16 “Drụ̃sị̃ sáwã ꞌdĩ áni rĩ gá ma ágọ́bị́ ãzí sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ gá la tị ãpẽ. Mí ũsũ ãdu ĩꞌdi drị̃ gá ĩꞌdi dó sĩ adru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá úpí ru. Ĩꞌdi ꞌbá mádrị̂ kí pa ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị́lẹ́ gá ãꞌdusĩku ándre ꞌbá mádrị̂ kí rá ãzíla ĩꞌbã áwáŋá acá má rụ́ rá.” 17 Sámụ̃wẹ̃lị̃ la mụ Sáwụ̃lọ̃ ndrelé ꞌbo, Úpí jọ ĩꞌdiní, “Ágọ́bị́ mání ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá ĩꞌdi mụ ꞌbá mádrị̂ kí drị̃ ce rĩ gápi ꞌdĩ.”

18 Sáwụ̃lọ̃ mụ dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ rụ́ kẹ̃jị́tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ gá zị ĩꞌdi, “Mí icó mání jó ꞌbá ị́jọ́ ndrịlépi rĩ drị̂ lũlé rá yã?”

19 Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma bãsĩ ꞌbá ị́jọ́ ndrịlépi rĩ ꞌi. Ímụ áma drị̃lẹ́ gá ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gâlé, ãꞌdusĩku mi ãndrũ ãkónã na má be. Drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ma míní ị́jọ́ ími ásị́ gá rĩ kí ũlũ pírí ãzíla ma dó sĩ ími tị pẽ mụjó ĩndõ. 20 Mí ũrã ị́jọ́ kãyĩnõ ãvĩlépi uꞌálépi ụ́ꞌdụ́ na ꞌbo rĩ kí drị̃ gá ku ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ịsụ́ kí rá. Ma míní ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbá kí lẽlé rĩ lũ. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ lẽ kí mi ꞌi ãzíla lị́cọ́ mí átẹ́pị drị̂ be.”

21 Sáwụ̃lọ̃ umvi, “Má ãfũ sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá. ꞌDĩ sụ́rụ́ ꞌbá ala gá rĩ ꞌbã kí adrujó ĩmbíráŋá ru ãndânĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ꞌdâ rĩ ꞌi. Lị́cọ́ mání ãfũjó ala gá rĩ ĩꞌdi lị́cọ́ wereŋá ãndânĩ rĩ ꞌi. Íjọ mání ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌdụ dó Sáwụ̃lọ̃ kí ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ be ꞌbãlé jó ꞌa mgbọ la gá. Fẽ kí rilé úmvúke ꞌbá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ ꞌbã kí sĩ rijó nĩ rĩ gá. Sámụ̃wẹ̃lị̃ umve ãgọbị kí ãni rú kãlị́ na sĩ amụ́jó ãkónã najó. 23 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ꞌbá ãkónã aꞌdílépi rĩ ní, “Mí aꞌdụ́ ĩzá mání fẽlé ájẹ mídrị́ mání jọlé íꞌbã ĩꞌdi ndú ꞌdâ rĩ ꞌi.”

24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãkónã aꞌdílépi rĩ aꞌdụ́ dó pâ ꞌi ãzíla ají dó ĩꞌdi ãko drị̃ la gá rĩ kí abe ãzíla ꞌbã dó kí Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gá. Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “ꞌDĩ ĩzá tá tã mbalé míní rĩ ꞌi. Ína ĩꞌdi ãꞌdusĩku ãkónã ꞌdĩ ĩꞌdi ãkónã ꞌbãlé ndú la, ‘Mání ãgọbị ãzí rĩ kí umvejó ãkónã gá rĩ sĩ ámba ĩzá ꞌdĩ tã mínî.’ ” Sáwụ̃lọ̃ na kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãkónã Sámụ̃wẹ̃lị̃ be. 25 ꞌDã ꞌbã vúlé gá aꞌbe kí dó ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ rá ãzíla mụ kí dó táwụ̃nị̃ agâlé. Sámụ̃wẹ̃lị̃ idé dó Sáwụ̃lọ̃ ní ãngũ sĩ ru lajó ãzíla jọ dó ị́jọ́ ĩꞌdi be ĩꞌdidrị́ jó gá ꞌdãá. 26 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ angá dó ãngũsãrã sĩ ãzíla umve dó Sáwụ̃lọ̃ ꞌi angájó jó drị̃ gâlé, jọ ĩꞌdiní, “Mí angá ụrụgá ãzíla mí itú mi bábá sĩ mụjó. Ma dó sĩ ími tị pẽ sĩ mụjó benĩ.” Sáwụ̃lọ̃ la mụ angálé ꞌbo, Sámụ̃wẹ̃lị̃ ãfũ kí dó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ sĩ ĩꞌdi be ãmvé. 27 Ĩꞌbaní mụ agá Táwụ̃nị̃ ꞌbã ãsĩ agá ꞌdãá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Íjọ ãtíꞌbó mídrị̂ ní ꞌbã dị̃ mụ sĩ ãmã drị̃lẹ́ gâlé, wó mí ace drĩ ꞌdâ sáwã were sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ míní ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé míní rĩ kí lũ benĩ.” Ãtíꞌbô idé dó cécé jọlé ĩꞌdiní rĩ áni.

10

Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã ãdu ũsũjó Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ aꞌdụ́ dó cụ́pã ãdu drị̂ ꞌi, ũsũ dó ãdu Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá ãzíla amvu dó ĩꞌdi jụ́jụ́ sĩ ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Úpí ũsũ ãdu ími drị̃ gá sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãwítã rú rĩ kí drị̃ cejó. 2 Ídrĩ ãndrũ áma aꞌbe ꞌbo, mi mụ ãgọbị ãzí kí ịsụ́lé ị̃rị̃. Kí adru ãnirú ãngũ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã sĩ Rãkẹ́lị̃ ị̃sị̃jó rĩ gá ꞌdãá. ꞌDĩ la ru idé ãngũ Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌbã tị Zẽlízã gá. Ãgọbị ꞌdĩ kí míní lũ la, ꞌbá ãzí ịsụ́ Kãyĩnõ ándrá ĩminí mụlé ndrụ̃ trũ rĩ kí rá. Úꞌdîꞌda mí átẹ́pị ũrã dó ị́jọ́ ãzí kí drị̃ gá ku wó rá la ĩꞌdi dó ũcõgõ sĩ ími ị́jọ́ sĩ. Ĩꞌdi ị́jọ́ ụzị, ‘Ma dó mání áma idé ãꞌdu rú mâ ngọ́tị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ?’ ”

3 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi mụ kpere míní ca agá ife Tãbọ́rị̃ gá. Mi ãgọbị na mụlépi Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi Bẹ̃tẹ́lị̃ gá la kí ịsụ́ ꞌdãá. Ágọ́bị́ ãlu rĩ la ị̃ndrị́ mũlũkũdũ la kí ꞌdụ na. Ãzí ãlu rĩ la adru mũkátĩ kí trũ na ãzíla ágọ́bị́ najó rĩ la adru íníríkó wáyĩnĩ trũ la trũ. 4 Ãgọbị ꞌdĩ kí ími zị, kí míní mũkátĩ kí fẽ ị̃rị̃ ãzíla lẽ mí ãꞌị̃ kí rá. 5 ꞌDã ꞌbã vúlé gá lẽ ímụ ãngũ pẽlé ndú sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Gị̃bẹ́yã gá rĩ gá. Kámbĩ ãsĩkárĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌdãá cí. Míní fi agá táwụ̃nị̃ agâlé, mi nábị̃ kí ịsụ́ kí ãfũ ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gâlé, kí ụ̃ꞌdị́ kí co kõyõ be, kí jaligó vu kụ́lịmvá coŋá trũ ãzíla kí dị̃ ị́jọ́ uyú sĩ. 6 Úríndí Úpí drị̂ la asị́ ũkpõ trũ ími drị̃ gá ãzíla mi ị́jọ́ uyú ĩꞌba abe ãzíla mi ími uja ꞌbá ndú la rú. 7 Ícétáŋá ꞌdĩ drĩ kí dó ru idé mí be ꞌbo, mí idé ị́jọ́ cí míní icólé idélé rá rĩ ꞌi ãꞌdusĩku Ãdróŋâ mí be cí. 8 Ímụ táwụ̃nị̃ Gị̃lị̃gálị̃ drị̂ gá drị̃ gâlé. Ma ãndá ãndá rú mụ mí rụ̂lé rá sĩ mụjó ídétáŋá ivélé pírí rĩ kí idéjó ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be. Wó lẽ ítẽ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ kpere mání amụ́ agá ãzíla ma dó sĩ míní ị́jọ́ míní mụlé idélé rĩ lũ.”

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbãjó úpí ru rĩ

9 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ aꞌbejó ꞌbo rĩ sĩ, Ãdróŋá uja ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ãzíla ícétáŋá tá Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ idé kí ru ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rá. 10 Sáwụ̃lọ̃ kí dó mụ acálé Gị̃bẹ́yã gá, Nábị̃ ãmụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be ãzíla Úríndí Ãdróŋá drị̂ asị́ dó drị̃ la gá ũkpó trũ ãzíla iꞌdó dó sĩ ị́jọ́ uyúlé ĩꞌba abe. 11 ꞌBá pírí jõ ĩꞌdi nị̃lépi cé rĩ kí mụ ĩꞌdi ndrelé ị́jọ́ uyú agá Nábị̃ kí abe, iꞌdó kí ru ụzịlé kí drĩdríŋĩ gá, “Ãꞌdu ị́jọ́ idé ru Kị́sị̃ ngọ́pị be nĩ yã? Sáwụ̃lọ̃ vâ nábị̃ kí ꞌbã ãzí yã?” 12 Ágọ́bị́ uꞌálépi ꞌdãá rĩ zị, “Ãꞌdi dó nábị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ ru nĩ yã?” Újọ dó sĩ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌi, “Sáwụ̃lọ̃ vâ nábị̃ kí ꞌbã ãzí yã?” 13 Sáwụ̃lọ̃ la mụ ị́jọ́ uyúlé ꞌbo, mụ dó sĩ ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gá.

14 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã átịdrị́ zị kí ãtíꞌbô be, “Ĩmi adru agá íngõlé yã?”

Sáwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdi, “Ãma adru agá kãyĩnõ kí ndrụ̃ trũ. Ãma mụ ndrelé la ãma icó kí ịsụ́lé ku ꞌbo, ãmụ dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ rụ́.” 15 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã átịdrị́ jọ, “Ílũ mání ị́jọ́ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã jọlé míní rĩ ꞌi.”

16 Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Lũ ãmaní ꞌbá ãzí ịsụ́ kãyĩnõ kí rá rĩ gá rá.” Wó lũ átịdrị̂ ní ị́jọ́ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã jọlé ũpĩ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá rĩ ku. 17 Sámụ̃wẹ̃lị̃ umve dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí Úpí drị̃lẹ́ gá Mị̃zị́pã gá. 18 Jọ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ, ‘Má anzé ándrá ĩmi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ ãzíla ápa ĩmi ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́lẹ́ gá ãzíla ũpi pírí ndúndú ĩmi ĩkpãlépi rĩ kí drị́ gâsĩ rá.’ 19 Wó úꞌdîꞌda ĩgã Ãdróŋá ĩmidrị́ ĩmi palépi drị̃lẹ́ ũnzĩ ndúndú aꞌdélépi ĩmi drị̃ gá rĩ kí agá rĩ ãzíla ꞌbá ĩminí ũcõgõ fẽlépi rĩ kí drị́ gá rĩ úmgbé. Ĩjọ, ‘Yụ, ípẽ ãmaní úpí sĩ ãma drị̃ cejó.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi amụ́ ãzíla ĩtu pá Úpí drị̃lẹ́ gá. Ĩtu pá ínátị ãzíla lị́cọ́ ĩmidrị̂ kí vú sĩ.” 20 Ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí dó mụ amụ́lé Sámụ̃wẹ̃lị̃ rụ́ ãni rú ꞌbo, Úpí ãpẽ dó ínátị Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌi. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ínátị ãlu ãlu sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ gá rĩ kí mụ amụ́lé ꞌbo, Ãdróŋá pẽ lị́cọ́ Mátrĩ drị̂ ꞌi. Lị́cọ́ Mátrĩ drị̂ agá Ãdróŋá pẽ Sáwụ̃lọ̃ Kị́sị̃ ngọ́pị ꞌi. Undré kí Sáwụ̃lọ̃ ꞌi wó ịsụ́ kí ĩꞌdi ku. 22 Zị kí dó Úpí ꞌi, “Ágọ́bị̂ amụ́ drĩ ꞌdâ ku yã?” Úpí jọ ĩꞌbaní, “Ãndá amụ́ drĩ ku, wó zị̃ ru tẹ́rị́ kí agá ꞌdã.” 23 ꞌBá cẹ̃ kí mụlé ĩꞌdi ndrụ̃ trũ ãzíla ají kí dó ĩꞌdi tu dó pá ꞌbá kí agá ꞌdãá, indré dó ꞌbá pírí ꞌbaní ãzo rú ãndânĩ. 24 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ꞌbá pírí ꞌbaní, “Ĩndre ágọ́bị́ Úpí ní pẽlé ꞌdĩ rá yã? ꞌBá ãzí cécé ĩꞌdi áni ꞌbá pírí kí agá ꞌdâ la yụ.”

ꞌBá uzá kí dó, “Ími ụ́ꞌdụ́ ꞌbã adru ãzo rú úpí.” 25 Sámụ̃wẹ̃lị̃ nze dó ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ pírí úpí ꞌbã ngalé rĩ kí vú. Sĩ dó sĩ kí bụ́kụ̃ agá ãzíla ꞌbã dó sĩ kí Úpî drị̃lẹ́ gá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá Sámụ̃wẹ̃lị̃ pẽ dó ꞌbá kí tị ꞌbá ãlu ãlu mụ dó ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá. 26 Sáwụ̃lọ̃ mụ dó vâ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá Gị̃bẹ́yã gâlé. Ãgọbị ásị́ ũkpó Ãdróŋá ꞌbã ásị́ alólé nĩ la agụ kí ĩꞌdi ĩꞌdidrị̂lé nĩ. 27 Wó ꞌbá ãzí ꞌbá ꞌa usalépi la zị kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ icó dó ãma palé mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́ gá íngoní ru?” ꞌBá ꞌdĩ nzụ kí dó Sáwụ̃lọ̃ sụ́ rá ãzíla ají kí ĩꞌdiní fẽtáŋá fẽlé ku. Wó Sáwụ̃lọ̃ ĩyãŋã tútú.

11

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã Táwụ̃nị̃ Yãbẹ́sị̃ pajó rĩ

1 Nãhásĩ Ãmọ́nị̃ rú rĩ mụ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ce kí táwụ̃nị̃ Yãbẹ́sị̃ Gị̃lẹ́dị̃ ꞌi. ꞌBá pírí Yãbẹ́sị̃ gá rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Mí icí tị ãma abe ãma dó sĩ ãzị́ nga ími pálé gá jãꞌdâ.”

2 Wó Nãhásĩ Ãmọ́nị̃ rú rĩ umvi ĩꞌbaní, “Ma tị icí ĩmi abe rá la ĩdrĩ ãꞌị̃ mání ĩmi mịfị́ ãndá gá rĩ kí unzelé rá ãzíla ma dó sĩ drị̃nzá fẽ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî.”

3 ꞌBá ĩyõ Yãbẹ́sị̃ gá rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ífẽ ãmaní ụ́ꞌdụ́ kí ázị̂rị̃ ãma sĩ ụ̃pịgọŋa ãmadrị̂ kí tị ũpẽ Ịsịrayị́lị̃ agâsĩ pírí, ꞌbá ãzí drĩ dó amụ́ ãma ãzã kolé ku, ãma dó sĩ ĩminí drị́ su ụrụgá.”

4 ꞌBá ụ́ꞌdụ́kọ́ ujílépi rĩ kí mụ acálé ãngũ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩ uꞌájó Gị̃bẹ́yã gárĩ gá ꞌbo, ũlũ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ꞌbanî. Ị́jọ́ ꞌdĩ la dó mụ ꞌdelé ꞌbá kí bị́lẹ́ gá ꞌbo, ꞌbá pírí Gị̃bẹ́yã gá rĩ kpẹ̃ kí dó awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ. 5 Sáwụ̃lọ̃ ãfũ ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agâlé aꞌdé dó tị́ ámvụ́ sõlépi rĩ kí vú gâsĩ ãzíla zị, “Ãꞌdu ị́jọ́ idé ru ꞌbá kí abe nĩ yã? ꞌBá kí awá íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ꞌdĩ amvi kí dó ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌbá Yãbẹ́sị̃ gá rĩ ꞌbã kí amụ́lé jọlé rĩ kî.

6 Sáwụ̃lọ̃ la dó mụ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí jọlé rĩ kí arelé ꞌbo, úríndí Úpí drị̂ afí dó ásị́ la gá ũkpõ trũ ãzíla ꞌa la ve dó ũmbã sĩ. 7 Aꞌdụ́ tị́ ámvụ́ sõlépi rĩ kí ị̃rị̃ ãzíla ụlị́ ĩzá la kí níríŋá ru ãzíla pẽ dó kí trũ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbá rụ́ jọjó la, “ꞌDĩ ị́jọ́ mụlépi ru idélépi ꞌbá Sáwụ̃lọ̃ kí vú bĩlépi Sámụ̃wẹ̃lị̃ be ku rĩ kí ꞌbã tị́ ámvụ́ sõlépi rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ ꞌi.” ꞌBá idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ Úpí sĩ ãzíla icí kí dó ru ꞌbá ãlu rú. 8 Sáwụ̃lọ̃ lã dó ãsĩkárĩ kí táwụ̃nị̃ Bẹ̃zẹ́kị̃ gá ꞌdãá, ịsụ́ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 300,000 ãzíla ãsĩkárĩ Yụ́dã gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 30,000. 9 Jọ kí dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi angálépi Yãbẹ́sị̃ gâlé rĩ ꞌbaní, “Ĩjọ ꞌbá Yãbẹ́sị̃ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ ꞌbaní, ‘Drụ̃sị̃ sáwã ị̃tụ́ ꞌbã kojó ãcíꞌbírítoto rĩ sĩ ĩmi patáŋá ịsụ́ rá.’ ” ꞌBá ị́jọ́ ujílépi ꞌdĩ kí mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ lũlé ꞌbá Yãbẹ́sị̃ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ ꞌbaní ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ acá kí ãyĩkõ sĩ. 10 ꞌBá Yãbẹ́sị̃ gá rĩ jọ kí dó ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbaní, “Drụ̃sị̃ ãma dó drị́ su ụrụgá rá ãzíla ĩmi dó ị́jọ́ iꞌdálépi ĩmi mịfị́ gá múké ĩminí lẽlé ngalé ãma ụrụꞌbá gá rĩ nga rá.” 11 Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ Sáwụ̃lọ̃ awa ãsĩkárĩ kí tị na. Ãngũsãrã sĩ ce kí ãsĩkárĩ Ãmọ́rị̃ rú rĩ kí tị ụꞌdị́ kí dó kí rá ãzíla ndẽ kí dó ãꞌdị́ sáwã ázíyá ca ku rú. Ãsĩkárĩ Ãmọ́nị̃ drị́ acelépi ídri rĩ iré kí dó ndúndú ĩꞌbaní apájó rĩ sĩ. ꞌBá ãlu ãlu ri apálé ĩꞌdi sĩ áꞌdụ̂sĩ.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbãjó úpí ru rĩ

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá jọ kí dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, ꞌbá jọlépi la, “Ãlẽ Sáwụ̃lọ̃ ꞌba adru ãmã úpí ru ku rĩ kí dó íngõlé? Ĩmi ají kí ãma rụ́ ꞌdõlé ãma dó sĩ kí ụꞌdị́ rá.” 13 Wó Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Ícó ꞌbá ãzí ꞌdịlé ku ãꞌdusĩku Úpí upa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãndrũ nĩ.” 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi amụ́, lẽ ãmụ kí dó Gị̃lị̃gálị̃ gâlé sĩ mụjó ĩꞌdi irijó ũpĩ gá.” 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí mụ kí dó Gị̃lị̃gálị̃ gá ãzíla ãꞌị̃ kí Sáwụ̃lọ̃ dó ĩꞌbaní úpí ru rĩ Úpí drị̃lẹ́ gá. ꞌDãá idé kí dó ídétáŋá sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ Úpí drị̃lẹ́ gá. Sáwụ̃lọ̃ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí uꞌá kí dó ãyĩkõ ãmbógó la sĩ.

12

Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã azịjó ꞌbá ꞌbaní rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Má idé dó ị́jọ́ ándrá ĩminí lẽlé má idé rĩ ꞌbo ãzíla áfẽ dó ĩminí úpí ĩmi drị̃ celépi rĩ rá. 2 Úꞌdîꞌda ĩfẽ dó ꞌbã ce ĩmi drị̃ nĩ. Ma dó mâ ngá ãmbá, áma drị̃ꞌbị́ mve dó rá ãzíla anzị mádrị̂ kí dó ãzị́ nga ĩmi abe nĩ. Ma ándrá ĩminí drị̃lẹ́ ru iꞌdójó mání adrujó kãrị̃lẹ̃ rú rĩ sĩ kpere ãndrũ. 3 Ma gápi ꞌdĩ ádrĩ ị́jọ́ ãzí ũnzí la idé ĩmi rụ́ rá yã áni, ĩmi aꞌdá ị́jọ́ la Úpí drị̃lẹ́ gá ãzíla úpí pẽlé ĩminí sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdâ. ꞌBá mání ĩꞌdi ꞌbã mọ́nị̃gọ́ ꞌdụjó rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBá mání ĩꞌdi ꞌbã kãyĩnõ ꞌdụjó rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBá mání ĩꞌdi ꞌbã ãko ãzí ꞌdụjó Ãrámũ sĩ rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBá mání ĩkpãlé rá rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBá mání ãko sĩ ꞌbá mịfị́ sajó rĩ aꞌị́jó ĩꞌdidrị́ rá rĩ dó ãꞌdi ꞌi? Ádrĩ ị́jọ́ drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí ãzí ãlu la idé rá yã áni, ma ãko mání ꞌdụlé rĩ tị ũfẽ rá.”

4 ꞌBá umvi kí ĩꞌdiní, “Ãko ãzí ãma ãni míní ꞌdụlé Ãrámũ sĩ jõku míní sĩ ãma ĩkpãjó rá la ꞌdáyụ. Íꞌdụ ꞌbá ãzí drị́ ãko Ãrámũ sĩ ku.”

5 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ dó ĩꞌbaní, “Ãndrũ Úpí ĩꞌdi mâ sãdínĩ ãzíla ꞌbá ĩꞌdiní ãdu ũsũjó drị̃ la gá rá rĩ vâ mâ sãdínĩ ndrelépi la ĩmi ịsụ́ ị́jọ́ ãzí mání idélé ũnzí la ku.”

ꞌBá jọ kí, “Ãndá Úpí ĩꞌdi ãmã sãdínĩ.”

6 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní, “Úpí ándrá Mụ́sã kí ꞌbãlépi Ãrọ́nị̃ be sĩ ĩmi átẹ́pịka kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi. 7 Úꞌdîꞌda íni lẽ ĩtu pá ụrụgá. Ma mụ ĩminí ị́jọ́ lẽlé ĩmi idé rĩ kí iꞌdalé. Ma mụ ĩminí ị́jọ́ pírí ãlá Úpí ꞌbã idélé ĩminí rĩ kí iꞌdalé. Úpí idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩmi ị́jọ́ sĩ ãzíla ĩmi áyị́pịka kí ị́jọ́ sĩ. 8 Yãkóꞌbõ la mụ filé anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo, ĩmi áyị́pịka awá kí Úpí drị̃lẹ́ gá sĩ ãzãkoma aꞌị́jó ãzíla Úpí ãpẽ Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be sĩ ĩmi áyị́pịka kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãzíla ꞌbã dó sĩ kí ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.”

9 Wó ãvĩ kí ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã drị̃ gá rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí fẽ dó ãsĩkárĩ Sĩsérã táwụ̃nị̃ Hãzọ́rị̃ drị̂ ꞌi, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ãzíla úpí Mụ̃wábụ̃ drị́ gá rĩ kí abe angá kí ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. 10 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awá kí Úpí drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ kí, “ ‘Ãma iza ị́jọ́ rá, ãma aꞌbe kí Úpí rá ãzíla ãnga kí ãzị́ Bãálĩ ꞌbaní Ãsị̃tãrọ́tị̃ abe rá. Wó úꞌdîꞌda ípa ãma kí drị́lẹ́ gá rá fô ãzíla ãma dó sĩ ími ị̃nzị̃.’ 11 ꞌDã ꞌba ũngúkú gá Úpí ãpẽ dó sĩ Yẹ̃rụ̃bụ̃ Bãálĩ umvelé Gị́dị̃yọ̃nị̃ rĩ ꞌi, Bãrákĩ, Yẽfútã ãzíla Sámụ̃wẹ̃lị̃ kí tị sĩ ĩmi apájó mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí drị́lẹ́ gá wókõ pírí gá ĩmi uꞌá dó sĩ ándrá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”

12 “Wó ĩmi mụ úpí Ãmọ́nị̃ drị́ Nãhásĩ ndrelé ĩꞌdi amụ́ ĩmi rụ́ ãꞌdị́ gá, ụ̃rị̃ sĩ ĩjọ mání, ‘Yụ, ãlẽ úpí ãma drị̃ celé,’ táni Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã adru agá ĩminí úpí ru nĩ rá tí. 13 Úꞌdîꞌda úpí ĩminí pẽlé rĩ dó ꞌdĩ, úpí ĩminí zịlé rĩ ꞌi. Úpí ꞌbã dó ĩminí úpí ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌbo. 14 Ĩdrĩ dó Úpí ru rá, ĩdrĩ ĩꞌdi tị are ãzíla ĩdrĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí gã úmgbé ku, ĩmi ãzíla úpí ĩmidrị́ ĩmi drị̃ celépi rĩ abe ĩmi dó sĩ iꞌda la ĩmi ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí vú ũbĩ. 15 Wó ĩdrĩ Úpí tị gã úmgbé ãzíla ĩdrĩ mvu ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí agá ꞌdâ rá, ĩꞌdi ĩminí drị̃rịma ũnzí la fẽ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá fẽlé ĩmi áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni.

16 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩtu dó pá ꞌdâ ãzíla ĩndre drĩ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru Úpí ꞌbã mụlé idélé rĩ kí ĩmi mịfị́ sĩ. 17 Ĩnị̃ lọ́lọ́ ílí vú sĩ uzogó ꞌdị sáwã ãná ngánũ rú rĩ lãjó ꞌdĩ áni rĩ sĩ ku. Ma mụ Úpí zịlé sĩ ãvi tị ãpẽjó uzogó be ãndrũ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó sĩ nị̃ la rá ị́jọ́ ĩminí ngalé sĩ úpí ãzí aꞌị́jó Úpí ꞌbã drị̃ gá rĩ ꞌbã ũnzĩkãnã íngõpí rĩ gá rá.”

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ zị dó Úpí ꞌi ãzíla ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ Úpí ãpẽ dó ãvi kí tị uzogó be. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃rị̃ kí dó Úpí kí Sámụ̃wẹ̃lị̃ be rá.

19 ꞌBá pírí jọ kí Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Ízị ÚpíÃdróŋá mídrị̂ ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbaní ãma ũdrã rú sĩ ku benĩ ãꞌdusĩku ãma ũꞌbã ị́jọ́ ũnzí ãzí ị́jọ́ ũnzĩ pírí ãmadrị̂ kí drị̃ gá ị̃dị́ ãmaní úpí aꞌị́jó rĩ sĩ.”

20 Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvi kí, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ĩmi idé ábị́ ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí pírí rá ãndá ãndá ru, wó lẽ ĩmvu Úpí rụ́ rĩ sĩ rá ku be la rá la ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi ĩmi ásị́ pírí sĩ. 21 Ĩmi uja tị sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó ku. Icó kí ĩminí ị́jọ́ múké la kí idélé jõku ĩmi palé ku ãꞌdusĩku kí ãzị́ kóru. 22 Úpí icó ru drị̃ ujalé rá sĩ ru rụ́ izajó la ku ãꞌdusĩku pẽ ĩmi adrujó ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú nĩ. 23 Drĩ adru ma ꞌi rĩ gá má icó Úpí zịŋá ĩmi kẹ̃jị́ gá rĩ aꞌbelé ku. Ĩꞌdi adru mání ị́jọ́ ũnzĩ rú ádrĩ ị́jọ́ ĩꞌdi zịjó rĩ aꞌbe rá rĩ gá. Ma ĩmi imbá ị́jọ́ múké ãzíla ị́jọ́ mgbã ĩminí ngalé rĩ kí sĩ. 24 Lẽ ĩru Úpí ꞌi. Lẽ ĩmi idé ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ĩnga rĩ kí ĩmi ásị́ pírí sĩ. Ĩmi igá drĩ ị́jọ́ ị́jọ́ pírí ãmbogo ãmbogo ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩminí rĩ kí drị̃ gá. 25 Wó ĩdrĩ mụ ị́jọ́ ũnzĩ ngaŋá trũ drị̃ gá, ála ĩmi ị̃lị̃kị̃ ũpi ĩmidrị̂ kí abe rá.”

13

Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã Sáwụ̃lọ̃ trejó rĩ

1 Sáwụ̃lọ̃ acá dó úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ sĩ ílí* la dó kãlị́ na ãzíla na dó ũpĩ ílí kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃. 2 Sáwụ̃lọ̃ ũpẽ ãgọbị ãꞌdị́ ꞌdịlépi la kí 3,000 ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdâ ãzíla pẽ dó ị́mbị́ la kí tị lị́cọ́ gá. Ãsĩkárĩ ĩꞌdiní ũpẽlé ꞌdĩ kí agá ꞌdâ ꞌdụ 2,000 ri kí mụ kí abe Mĩkĩmásĩ gá ãzíla ãngũ ꞌbé ꞌa rú Bẹ̃tẹ́lị̃ drị̂ gá. Ãzí 1,000 rĩ kí dó Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Yónãtãnĩ be Gị̃bẹ́yã gá ꞌdĩ Bénzãmĩnĩ gá.

3 Yónãtãnĩ ndẽ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ Gébã gá rĩ kí rá ãzíla ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ are kí ị́jọ́ úndẽ kí rá rĩ drị̃ gá rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ vu jaligó ãngũ ꞌdã agâsĩ pírí ãzíla jọ, “Lẽ ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ ꞌbã are kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.” 4 ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ are kí dó sĩ ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ndẽ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí rá ꞌdĩ rá ãzíla ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ngụ̃ kí dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ũnzí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mụ kí dó sĩ Sáwụ̃lọ̃ rụ́ Gị̃lị̃gálị̃ gá.

5 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ itú kí gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí 3,000 ãzíla ꞌbá gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí cẹ̃lépi rĩ kí 6,000 ãzíla ãsĩkárĩ ũꞌbíkákãnã cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. ꞌBá ꞌdĩ mụ kí dó ru tralé Mĩkĩmásĩ gá Bẹ̃tị̃ Ávẹ̃nị̃ ꞌbá wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. 6 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ndrelé la ị́jọ́ ꞌdĩ acá dó ũnzí ꞌbo ãzíla ála vâ ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí ĩgbũgbũŋũ ũnzí ãzí rĩ zị̃ kí ru mị̃rị́ agá, ãzí rĩ zị̃ kí dó ru ụ̃jị́gọ́ kí agá ãzíla írã kí agá ꞌbụ́ ị̃yị́ drị̂ kí agá. 7 ꞌBá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbã ãzí rĩ za kí Yõrĩdánĩ ꞌi sĩ mụjó ãngũ Gádĩ drị̂ gá ãzíla Gị̃lẹ́dị̃ gá.

Sáwụ̃lọ̃ ace dó ru Gị̃lị̃gálị̃ gá ꞌdãá ãzíla ãsĩkárĩ pírí ĩꞌdi be ꞌdãá rĩ yã kí dó ụ̃rị̃ sĩ yã yã. 8 Sáwụ̃lọ̃ tẽ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ kí agá ꞌdãá Sámụ̃wẹ̃lị̃ tí. Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ amụ́ Gị̃lị̃gálị̃ gá ꞌdãá ku ãzíla ãsĩkárĩ iꞌdó kí ru unzelé rá. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Ĩmi ají mání ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be.” Sáwụ̃lọ̃ idé dó ídétáŋá ivélé ivê rĩ rá. 10 Sáwụ̃lọ̃ la mụ ídétáŋá ivélé ivê rĩ delé idé agá ꞌbo, gbõgbõ Sámụ̃wẹ̃lị̃ acá cí ãzíla Sáwụ̃lọ̃ fũ mụlé ĩꞌdi zịlé.

11 Sámụ̃wẹ̃lị̃ zị ĩꞌdi, “Ãko míní idélé íni ꞌdĩ dó ãꞌdu?” Sáwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma mụ ndrelé la ãsĩkárĩ kí dó iré irê ãzíla mí acá sáwã ándrá ꞌbãlé rĩ gá ku ãzíla ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí ru Mĩkĩmásĩ gá ꞌbo, 12 má ũrã dó, ‘ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí dó úꞌdîꞌda amụ́ ãꞌdị́ gá ãma rụ́ Gị̃lị̃gálị̃ gá ꞌdõlé ãzíla ázị drĩ Úpí áma ãzã kolé ku.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má ũrã dó sĩ ị́jọ́ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ idéjó rá.” 13 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Ị́jọ́ míní idélé aza rú ꞌdĩ dó ãꞌdu? Ígã ꞌdĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ tị, ídrĩ tá ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mba rá la, ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la tá adru mídrị́ kogá ꞌdâ jãꞌdâ. 14 Wó ũpĩ mídrị̂ mụ dó drị̃ gá ku ãꞌdusĩku ígã Úpí tị úmgbé. Úpí la dó ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi ĩꞌdi drị̃ gá rá la ndrụ̃ ãzíla ĩꞌdi dó ꞌbá ꞌdã ꞌbã úpí ru ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí drị̃ celé nĩ.”

15 Sámụ̃wẹ̃lị̃ aꞌbe dó Gị̃lị̃gálị̃ rá mụ dó sĩ kpere Gị̃bẹ́yã gá ꞌdĩ Bénzãmĩnĩ gá. Sáwụ̃lọ̃ lã dó ãsĩkárĩ acelépi ĩꞌdi be ꞌdãá rĩ kí, ịsụ́ dó ĩꞌbã kãlãfe 600.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ru itújó ãꞌdị́ gá rĩ

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ kí ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ be ãzíla ãsĩkárĩ acelépi rĩ kí abe ri kí Gị̃bẹ́yã gá ꞌdĩ Bénzãmĩnĩ gá wó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ri kí Mĩkĩmásĩ gá. 17 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ pẽ kí ãsĩkárĩ kí tị ndúndú na sĩ mụjó ꞌbá Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí rajó. Ãsĩkárĩ tị ãlu rĩ mụ kí Ụ́fị́rã gâsĩ cajó ãngũ Sũwálĩ gá, 18 ãsĩkárĩ tị ãzí rĩ mụ kí Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ gâsĩ, ãsĩkárĩ tị na rĩ mụ kí gẹ̃rị̃ lõkókõrí gâsĩ áꞌbụ Zẹ̃bọ̃yị́mụ̃ drị́ ru ndrelépi ãngũ kõtórõ rú rĩ be rĩ gá.

19 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ jọ kí, “Lẽ ꞌbá ãlị́gọ́ ru úká dịlépi la ꞌba adru kí ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ gá ꞌdãá ku ãꞌdusĩku kí mụ ménéŋá jõku ãjụ́ kí dịlé ĩꞌbaní ku rá!” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãcó, nekeŋá ãzíla vị̃rị́ngọ̃ kí ayú sĩ ãzị́ ámvụ́ agá rĩ kí ngajó. Ãko ꞌdĩ kí sị́ drĩ anụ́ rá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí kí agụ sị́ jĩlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị́. 21 Kí nekeŋá kí sị́ jĩ séndẽ ãlu-ãlu, ãcó kí ãcó tị́ ꞌbaní sĩ ámvụ́ sõjó rĩ abe ála kí sị́ jĩ séndẽ ị̃rị̃-ị̃rị̃.

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãꞌdị́ ꞌbã iꞌdójó ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó ãjụ́ jõku ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ kí kóru wó lú Sáwụ̃lọ̃ kí ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ be. 23 Ãsĩkárĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị́ were la mụ kí gẹ̃rị̃ lụ́rụ́ŋá Mĩkĩmásĩ gá rĩ gá.

14

Yónãtãnĩ ꞌbã ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ kí ndẽjó rĩ.

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu Yónãtãnĩ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị jọ kãrị́lẹ̃ gọ́bẹ́rẹ́ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ ní, “Mí ámụ, ãma amụ́ mụlé ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbarụ́ wókõ ꞌá ꞌdã gâsĩ.” Wó Yónãtãnĩ lũ ị́jọ́ ꞌdi átẹ́pị̃ ní gẹ̃rị̃ sĩ ku. 2 Wó íni ꞌdĩ Sáwụ̃lọ̃ la uꞌá gá Gị̃bẹ́yã gá ꞌá ꞌdã sĩ ife põmũgũránãtĩ rú la ị̃ndụ́ gá Mị̃gị̃rọ́nị̃ gá. Ãgọbị ĩꞌdi be ꞌdãá ĩndĩ rĩ kí ãni rú ꞌbá 600. 3 Ĩꞌba agá ꞌdãá ĩndĩ rĩ Ãhíjã ĩfódĩ sụ̃lépi jụ́jụ́ gá cí rĩ, Ị̃kãbọ́dị̃ ádrị́pị Ãhị̃tụ́bụ̃ ngọ́pị ꞌi, Fĩnẽhásĩ ngọ́pị, Élĩ ngọ́pị, ándrá ãzị́ ngalépi átáló ru Úpí ní Sị́lọ̃ gá rĩ ꞌi. ꞌBá ãzí nị̃lépi la Yónãtãnĩ mụ rá la kí ꞌdáyụ.

4 Wókõ ãlu-ãlu Yónãtãnĩ ꞌbã sĩ gẹ̃rị̃ ndrụ̃jó sĩ lẽjó alịjó ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌba rụ̂lé rĩ gá írã ãzí ngoꞌbo-ngoꞌbo la kí cí; ãlu rĩ rụ́ la Bõzézĩ ꞌi ãzí rĩ ꞌbã rụ́ Sẽné ꞌi. 5 Íra ngoꞌbo ãzí rĩ tu pá ndre ãngũ ụ́rụ́ Mĩkĩmásĩ gâlé ru, ãzí rĩ ndre ãngũ ándrá Gébã gâlé ru. 6 Yónãtãnĩ jọ kãrị́lẹ̃ ĩꞌdi ꞌbã gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ ní, mí amụ́, ãma amụ́ zalé ãsĩkárĩ ꞌá ru ĩtãrãlépi ku ꞌdã ꞌba rụ̂lé. Ãzí rĩ sĩ Úpí la nõ icó ãzị́ ngalé ãma kẹ̃jị́ gá rá be. Ãko ãzí ícó Úpí atrịlé sĩ ãma pajó ku, ĩꞌdi ãꞌdị́ ndẽ rá táni ꞌbá ũꞌbí kí sĩ jõku ꞌbá were kí sĩ.

7 Kãrị́lẹ̃ gọ́bẹ́rẹ́ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ ujílépi rĩ jọ ĩꞌdiní, “Mí idé ị́jọ́ cí ími ásị́ ꞌbã ũrãlé ĩꞌdi míní múké rĩ, ma bábá mi be ásị́ sĩ ãzíla ídri sĩ.”

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ jọ, “Múké, lẽ ãza ĩꞌba rụ́ ꞌâlé, ꞌbã andré kí rû sĩ ãma benĩ. 9 Drĩ kí jọ la ãmaní, ‘Ĩtẽ ꞌdãá kpere ãmaní acá agá ĩmi rụ́,’ ãma pá tu ãngũ ãmaní sĩ pá tujó rĩ gá ãmụ ĩꞌba rụ̂lé ku. 10 Wó drĩ kí jọ la, ‘Ĩmi amụ́ ãma rụ́ ꞌdõlé ãꞌdị́ gá’ yã áni, ãma dó tụ ꞌbé sị́ gá ụrụ gâlé ru. ꞌDĩ la dó adru ãmaní ícétáŋá Úpí ꞌbã sĩ kí fẽjó ãma drị́lẹ́ gá rĩ ꞌi.”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ iꞌda kí dó ru ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbaní. Ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ jọ kí, “Ĩndre ꞌbá Ĩbũrãníyã drị̂ ãfũ kí ꞌbụ́ ĩꞌbaní galé sĩ ru ụ̃zị̃jó rĩ kí agâlé kí ãgã ꞌdã nu.” 12 Ãsĩkárĩ ꞌdĩ jọ kí Yónãtãnĩ ꞌbaní ꞌbá ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ be, “Ĩmi amụ́ ãma rụ́ ãꞌdị́ gá ꞌdõlé, ãma ĩminí ímbátáŋá fẽ rá.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yónãtãnĩ jọ kãrị́lẹ̃ gọ́bẹ́rẹ́ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ ní mí átụ áma vú gâsĩ, “Úpí fẽ kí Ịsịrayị́lị̃ drị́ alé gá ꞌbo.”

13 Yónãtãnĩ ayú ĩꞌdĩ ꞌbã drị́ kí pá abe sĩ tụjó ụrụ gâlé ĩꞌdĩ ꞌbã kãrị́lẹ̃ gọ́bẹ́rẹ́ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ be. ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ uꞌde kí Yónãtãnĩ drị̃lẹ́ gá, kãrị́lẹ̃ ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ mụ dó kí ụ́ꞌdị́ trũ ĩꞌdi vúlé gá ꞌdãá. 14 Ãꞌdị́ drị̃drị̃ rĩ gá Yónãtãnĩ kí kãrị́lẹ̃ gọ́bẹ́rẹ́ ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ be ụꞌdị́ kí ãgọbị ãzí kí ũgũgõ kãlị́ ị̃rị̃ ãngũ ãzí mgbọ ãnirú nụ̃sụ̃ ékã la agá.

Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ndẽjó rĩ

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃rị̃ fi dó ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí agá ꞌbá kámbĩ gá rĩ kí ãzíla ásé agá rĩ kí abe, yã kí dó sĩ ụ̃rị̃ sĩ yã-yã. Ãsĩkárĩ ãngũ tẽlépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ꞌbá ralépi rĩ kí abe idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ũyãkĩyã aya dó sĩ ãngũ. Ụ̃rị̃ ꞌdĩ Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé nĩ la.

16 Ãsĩkárĩ Sáwụ̃lọ̃ drị́ ãngũ undrélépi Gị̃bẹ́yã Bénzãmĩnĩ drị̂ gá rĩ ndre ãsĩkárĩ iré kí dó ru kpékpé ụ̃cẹ̃lé ãngũ pírí gâsĩ. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi abe rĩ ꞌbaní, “Ĩlã ãzíla ĩmi ịsụ́ mání ꞌbá ãma agá ꞌdâ ꞌdá yụ rĩ kî,” kí mụ ꞌbá kí lãlé ꞌbo, ịsụ́ kí Yónãtãnĩ kí kãrị́lẹ̃ ĩꞌdi ꞌbã gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ be ꞌdáyụ. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ jọ Ãhíjã átáló ru rĩ ní, “Mí ají mání Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ ꞌdộ.”* Sáwã ꞌdã sĩ Sãndụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌdãá cí. 19 ꞌBo sáwã Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã dị̃ agá ị́jọ́ jọ sĩ ãtalo kí abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, úzáŋá iꞌdó dó tụlé ãngũ ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ru trajó rĩ gá ụrụgá ụrụgá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ jọ átáló Ãhíjã ní, “Mí ũrã ku, ímụ áyụ. Mí anzé ími drị́.” 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe pírí ụ̃tị̃ kí dó ru mụjó ãꞌdị́ gá, ịsụ́ kí ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí agá ãbãŋá ãmbógó la fi kí drị̃ gá nĩ, kí ru ũsõ agá ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ kí sĩ ãyá-ãyá. 21 ꞌBá Ĩbũrãníyã rú ándrá uꞌálépi ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe rĩ ko kí drị̃ mụlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ uꞌálépi Sáwụ̃lọ̃ ãzíla Yónãtãnĩ be rĩ ꞌbá rụ́ sĩ ru icíjó ĩꞌba abe. 22 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru ụ̃zị̃lépi ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá rĩ kí mụ arelé la ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ mvu kí apálé rá, icí kí ru sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí vú drojó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌba abe. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí pa dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ nĩ, ãzíla ãꞌdị́ ꞌdã mụ ru isí trũ kpere alị Bẹ̃tị̃ Ávẹ̃nị̃ rá.

Aza sĩ Sáwụ̃lọ̃ na ũyõ

24 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãbị́rị́ fụ dó kí trẹ̃yị́, ãꞌdusĩku Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã kí atrịjó ũyõ naŋá sĩ cí rĩ sĩ jọ, “ꞌBá ãkónã nalépi ꞌdĩ sĩ ãngũ nị drĩ ku rú rĩ ãzíla má ũfẽ drĩ ꞌdĩ sĩ áma ãrígó tị mẹ́rọ́ꞌbá ꞌba rụ́ ku rú rĩ, Ãdróŋá ꞌbã wã ĩꞌdi rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí na dó sĩ ãkõ ãzí ãluŋá la ku.

25 Ãsĩkárĩ kí dó mụ filé pírí mị̃rị́ agâlé ꞌbo, ịsụ́ kí ãnụ́ fi vũ gá. 26 Kí mụ filé ꞌbo, ndre kí dó ãnụ̂ ꞌi, wó ụ̃rị̃ ũyõ nalé rĩ drị̂ sĩ ꞌbá ãzí ãlu la su drị́ tị gá ku. 27 Wó Yónãtãnĩ ꞌbã ũyõ átẹ́pị̃ ꞌbã nalé sĩ ꞌbá kí atrịjó ãko ãzí naŋá gá cí rĩ arejó ku rĩ sĩ, su túré ĩꞌdidrị́ gá rĩ jũrũ ãnụ́ agâlé, mbe ãnụ̂ rá. Ĩꞌdi dó mụ mbelé la ꞌbo, mịfị́ la ce dó rá ãzíla ịsụ́ dó ũkpó úꞌdí ru. 28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ãzí ãlu la lũ ĩꞌdiní, “Mí átẹ́pị atrị ãsĩkárĩ kí ũyõ naŋá sĩ, jọ ꞌbá ãkónã nalépi ãndrũ rá rĩ Ãdróŋá ꞌbã wã ĩꞌdi rá, bã sĩ gápi fẽlépi la ꞌbá kí sĩ acájó ãbị́rị́ sĩ ũkpó kóru ꞌdĩ.” 29 Yónãtãnĩ jọ, “Má átẹ́pị ají ꞌbã sĩ ũcõgõ ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbaní nĩ. Índre drĩ má ịsụ́ ũkpó ãnụ́ mání mbelé ꞌdĩ sĩ! 30 Míní ũrãjó la rĩ sĩ údrĩ tá ꞌbá kí aꞌbe agá ãkónã ĩꞌbaní arálé mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị́ rĩ kí na agá rá la mũkẽ la tá íngõpí yã? Ãma ụꞌdị́ tá nõ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ũꞌbí ru rá.”

31 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ra kí ãzíla ụꞌdị́ kí dó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí iꞌdójó Mĩkĩmásĩ gá cajó Ãyị̃yãlọ́nị̃ gá. Ãndẽ kí dó sĩ ãꞌdị́ vúlé gá káyĩ. 32 ꞌBá ꞌdĩ afụ kí ru ãko ĩꞌbaní arálé rĩ kí drị̃ gá, ra kí kãbĩlõ, ị̃ndrị́, tị́ ãzíla ụlị́ kí kí ꞌbárá vũ gá ãzíla na kí kí ãrí trũ mũtú. 33 ꞌBá ãzị́ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Índre, ãsĩkárĩ kí ị́jọ́ ũnzí la idé Úpí ụrụꞌbá gá ĩꞌbaní ĩzá najó ãrí trũ rĩ sĩ.”

Sáwụ̃lọ̃ jọ, “ꞌDĩ ị́jọ́ ũnzĩkãnã la, mí ãlĩ mání írã ãmbógó la.” 34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ dó, “Ímụ ꞌbá ꞌba rụ̂lé, íjọ ĩꞌbaní ꞌba ájí kí tị́, ãzíla kãbĩlõ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdõlé. ꞌBa ụlị́ kí kí ãzíla ꞌbã na kí kí ꞌdâ. Lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí Úpí rụ́ ĩzá najó ꞌdĩ sĩ ãrí drĩ ala gá cí ku.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãlu ãlu ají kí dó tị́ ãzíla kãbĩlõ ĩꞌba drị̂ kí ị́nị́ ꞌdã sĩ ụlị́lé ꞌdãá. 35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ sị dó ãlĩtárĩ Úpí ní, ꞌdĩ pâlé drị̃drị̃ ĩꞌdiní ãlĩtárĩ sịjó Úpí ní rĩ ꞌi.

36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ dó, “Ãdro kí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí vú ị́nị́ ãrã kpere ãngũ ꞌbã ụwị́ agá, lẽ ãma ụꞌdị́ kí kí pírí ꞌbá ãzí ãlu la ꞌba ace ku.”

Umvi kí ĩꞌdiní, “Mí idé ị́jọ́ cí ími ásị́ ꞌbã ũrãlé ĩꞌdi múké rĩ.”

Wó átáló jọ, “Lẽ ãzị kí Ãdróŋá ꞌdâ rá ká.”

37 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ zị dó Ãdróŋá ꞌi, “Ãdróŋá ãma icó dó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí vú drolé rá yã? Mí icó kí fẽlé ãma Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ drị́ gá rá yã?” Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Ãdróŋá umvi ĩꞌdi ku.

38 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ dó, “Ị́jọ́ ũnzí la cí! Ĩmi ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ka rụ́ ꞌdĩ ĩmi amụ́ pírí ꞌdõlé, lẽ ãndrụ̃ kí ãꞌdi iza ị́jọ́ nĩ yã rĩ ꞌi. 39 Úpí Ịsịrayị́lị̃ palépi rĩ ꞌbã adrujó ídri rú rĩ áni, ána ũyõ ĩꞌdi rụ́ sĩ ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ ꞌbã drã nĩ. Drĩ táni adru mâ ngọ́pị Yónãtãnĩ ꞌi tí, lẽ ꞌbã drã rá.” Wó ꞌbá ãzí ape tị sĩ lũjó la ĩꞌdiní ũnzĩkãnã ãfũ íngõlé yã rĩ gá ku. 40 ꞌDã bã ũngúkú gá Sáwụ̃lọ̃ jọ, “ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ĩtu pá ꞌdãá, ãma mâ ngọ́pị Yónãtãnĩ be ãma pá tu ꞌdộ.”

Umvi kí ĩꞌdiní, “Mí idé ị́jọ́ cí ími ásị́ ꞌbã ũrãlé ĩꞌdi múké rĩ ꞌi.”

41 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ zị Úpí ꞌi, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, “Mí umvi ãndrũ ãtíꞌbó mídrị̂ tị ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? ꞌBárĩ ílũ ãmaní ꞌbá ũnzĩkãnã gá rĩ ãzíla ꞌbá ị́jọ́ kó ru rĩ ꞌi.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbe kí dó jẽgê, jẽgê ꞌde dó Yónãtãnĩ kí drĩ gá Sáwụ̃lọ̃ be, ịsụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ kóru. 42 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Ĩꞌbe jẽgê ãmã drĩdríŋĩ gá mâ ngọ́pị Yónãtãnĩ be.” Ịsụ́ ꞌbâ Yónãtãnĩ ꞌi. 43 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ zị Yónãtãnĩ ꞌi, “Ílũ mání mí idé ãꞌdu ị́jọ́ yã rĩ ꞌi.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yónãtãnĩ jọ ĩꞌdiní, “Má ãpẽ lú ãnụ́ ꞌbị̃lé túré áma drị́ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ sĩ. Índre, jõ drã rú yã áni ma bábá sĩ drãjó.”

44 Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Yónãtãnĩ, lẽ ídrã rá ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ sĩ, jõ íni ku Ãdróŋá ꞌbã co ma jõku ꞌbã ꞌdị ma rá.”

45 Wó ãsĩkárĩ jọ kí Sáwụ̃lọ̃ ní, “Ílẽ Yónãtãnĩ patáŋá ãmbógó ꞌdĩ ajílépi Ịsịrayị́lị̃ ní ꞌdĩ ꞌbã drã rá yã? Icó ku, ãndá-ãndá ru Úpí ní adrujó ídri rĩ áni, ĩꞌdi ꞌbã drị̃ꞌbị́ ífí ãlu la icó vũ alólé ku ãꞌdusĩku nga ãzị́ ãndrũ ꞌdĩ áni rá la ãzãkoma Ãdróŋá drị̂ sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pa kí dó sĩ Yónãtãnĩ rá, ꞌbã drã sĩ ku. 46 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ atrị dó ãsĩkárĩ kí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí vú bĩŋá gá cí, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ apá kí dó sĩ ĩꞌbadrị́ ãngũ gâlé.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ãꞌdị́ ꞌdịjó mẹ́rọ́ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ

47 Sáwụ̃lọ̃ la dó mụ acálé úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbo, ꞌdị ãꞌdị́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí abe wókõ pírí kí agá sĩ. ꞌBá Mụ̃wábụ̃ drị̂ kí, ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí, Ídõmũ ꞌi, ũpi Zóbã gá rĩ kí, ãzíla ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe. Ãngũ ĩꞌdiní tị jajó cí rĩ gá ĩꞌdi kí ndẽ rá. 48 ꞌDị ãꞌdị́ ásị́ ũkpó sĩ ndẽ sĩ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí rá, pa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá kí ralépi rĩ kí drị́lẹ́ gá rá.

49 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã anzị kí Yónãtãnĩ ꞌi, Ị̃sị́vị̃ ꞌi, Málị̃kị̃ Sụ́wã ꞌi, ị̃zẹ́pị̃ kãyú rĩ rụ́ la Mẽrábũ ꞌi, ãzíla vúléŋá rĩ rụ́ Mĩkálĩ ꞌi. 50 Ũkû ꞌbã rụ́ Ãhĩnõwámũ Ãhị̃mázị̃ ị̃zẹ́pị ꞌi. Ãmbógó ĩꞌdidrị́ ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ Nẹ́rị̃ ngọ́pị Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌi, Nẹ́rị̃ ándrá Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã átịdrị́ ꞌi. 51 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã átẹ́pị Kị́sị̃ kí Nẹ́rị̃ Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị be kí Ãbị̃yẹ́lị̃ ꞌbã anzị kî.

52 Sáwã Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ ꞌdị ãꞌdị́ ásị́ pírí sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe, Sáwụ̃lọ̃ drĩ kãrị́lẹ̃ ãzị́ ásị́ ũkpó jõku ũndũwã trũ la ndre, ĩꞌdi ĩꞌdi aꞌdụ́ ꞌbãlé ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí agá.

15

Ãdróŋá gã Sáwụ̃lọ̃ úpí ru úmgbé

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Úpí ãpẽ áma tị sĩ ãdu ũsũjó ími drị̃ gá míní sĩ adrujó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá úpí ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ mí are ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi. 2 ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ꞌbã jọlé rĩ, ‘Ma drị̃rịma fẽ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ ꞌbaní, ị́jọ́ ándrá ĩꞌbaní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní gẹ̃rị̃ ugajó úmgbé ĩꞌbaní ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ. 3 Úꞌdîꞌda ĩmụ ãꞌdị́ gá ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ ꞌba rụ́, lẽ ĩmi ụꞌdị́ kí pírí ãko ĩꞌbadrị̂ kí abe ãgọbị, ũkú, anzị nírí, ũrekeŋá, tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́, ngãmíyã ãzíla kãyĩnõ kí abe.’ ”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ umve dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla lã dó kí Tẽlẽyímũ gá ꞌdãá, ãsĩkárĩ pá sĩ rĩ kí 200,000 ãzíla 10,000 rĩ kí angájó Yụ́dã gá. 5 Sáwụ̃lọ̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe mụ kí dó táwụ̃nị̃ Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ gá ãzíla zị̃ kí dó ru áꞌbụ agá sĩ kí tẽjó. 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ ꞌbá Kénĩ drị̂ ꞌbaní, “Ĩfũ ĩmi aꞌbe ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí áꞌdụ̂sĩ, ma mụ ĩmi ị̃lị̃kị̃lé ĩꞌba abe ku rá ãꞌdusĩku ĩmi iꞌda ándrá ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní gẹ̃rị̃ agá sáwã ĩꞌbaní ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Kénĩ drị̂ ãfũ kí dó sĩ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí agâlé rá.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ iꞌdó dó ãꞌdị́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí abe iꞌdójó Hãvị́lã gá cajó Sụ́rị̃ gá ndẽ kí rá, ꞌdĩ wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agá Mị̃sị́rị̃ gâlé ru rĩ gá. 8 Rụ kí úpí Ãgágĩ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ ídri rú, wó ụꞌdị́ kí ꞌbá Ãgágĩ drị̂ kí pírí ménéŋá sĩ. 9 Wó Sáwụ̃lọ̃ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe aꞌbe kí Ãgágĩ ídri ãzíla aꞌbe kí ãko kãbĩlõ, tị́, ị̃ndrị́, kãjoŋa use ũniyambamba rĩ kí pírí rá. Iza kí lú ãko ãzị́ kóru jõku ũnzíkãnã rĩ kí áyụ.

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ ị́jọ́ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, 11 “Má uꞌá ũcõgõ sĩ mání ándrá Sáwụ̃lọ̃ ꞌbãjó úpí ru rĩ sĩ, ãꞌdusĩku uja mání ru ũngúkú ãzíla ũbĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ku.” Sámụ̃wẹ̃lị̃ acá ũmbã sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ arejó rĩ sĩ ãzíla ꞌbã mãmálá Úpí drị̃lẹ́ gá ị́nị́ ãrã.

12 Sámụ̃wẹ̃lị̃ angá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ sĩ mụjó drị̃ ụfụjó Sáwụ̃lọ̃ be, wó újọ ĩꞌdiní, “Sáwụ̃lọ̃ mụ Kãrị̃mẹ́lị̃ gá sĩ mụjó íꞌdá sĩ amụ́jó ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ igájó rĩ sịjó, ãzíla alị ꞌdãá rĩ sĩ mụjó Gị̃lị̃gálị̃ gá.”

13 Sámụ̃wẹ̃lị̃ la mụ calé ĩꞌdi rụ́ ꞌbo, Sáwụ̃lọ̃ zị ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ jọ, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí drị̂ ꞌba adru mí be, má ũbĩ ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí rá.”

14 Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “Ãko ãzị́ akụ́lépi áma bị́lẹ́ gá kãbĩlõ jõku tị́ ꞌbã áwáŋá áni ꞌdĩ kí ãꞌdu?”

15 Sáwụ̃lọ̃ umvi, “Ãndá, ãsĩkárĩ ají kí ãko ꞌdĩ kí angájó ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agâlé, ãꞌdusĩku aꞌbe kí kãbĩlõ ũniyambamba ꞌdĩ kí tị́ abe sĩ mụjó ídétáŋá idéjó Úpí nî, wó ãma ị̃lị̃kị̃ ãko ãzí ꞌdĩ kí pírí rá.”

16 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ dó Sáwụ̃lọ̃ ní, “Mí ĩyãŋã tú, mí ají álũ drĩ míní ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé mání ị́nị́ ájẹ rĩ sĩ rĩ ꞌi.”

Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Ílũ mánî.”

17 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ĩꞌdiní, “Míní ándrá ími ma agá fụ́ rĩ gá, mí acá ándrá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ku yã? Úpí ũsũ ãdu ĩmi drị̃ gá mí acá dó sĩ úpí ru Ịsịrayị́lị̃ kí drị̃ gá. 18 Úpí pẽ ími tị ãzị́ gá jọ, ‘Ímụ, mí ụꞌdị́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị́ ị́jọ́ ũnzí trũ ꞌdã kí pírí, íꞌdị ãꞌdị́ ĩꞌba abe kpere míní kí ị̃lị̃kị̃ agá pírí.’ 19 Mí are Úpí tị ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Mí afụ mi ãko rajó ãzíla mí idé ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ Úpí mẹ́lẹ́tị gá íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

20 Wó Sáwụ̃lọ̃ jọ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Má are Úpî tị rá, ámụ ị́jọ́ ĩꞌdiní sĩ áma tị pẽjó rĩ gá rá. Má ají úpí Ãgágĩ Ãmãlẹ́kị̃ ꞌbadrị̂ ĩndĩ ãzíla má ị̃lị̃kị̃ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí pírí rá. 21 Ãsĩkárĩ aꞌdụ́ kí ãko ũniyambamba ĩꞌbaní arálé kãbĩlõ, tị́, ị̃ndrị́ ru rĩ kí sĩ amụ́jó ídétáŋá idéjó Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ní Gị̃lị̃gálị̃ gá.”

22 Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ umvi ĩꞌdiní:

“Ị́jọ́ Úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rĩ ĩꞌdi ãꞌdu: Ĩꞌdi tị arejó rĩ ꞌi, jõku ãko ãwãꞌdĩfô rú rĩ fẽjó ĩꞌdiní rĩ ꞌi jõku ídétáŋá?

Úpî tị arejó rĩ ndẽ ĩꞌdiní ídétáŋá idéjó

kãbĩlõ ũnĩ-ambamba úsã rú rĩ si rĩ rá,

23 ãꞌdusĩku Úpí tị gãjó rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí cécé mụjó ãndrị́kẹ gá rĩ áni,

ãzíla ãfó ĩꞌdi cécé ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ ani.

Míní Úpí tị gãjó úmgbé rĩ sĩ,

gã mi adrujó úpí ru úmgbé.”

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã mãmálá sĩ trũtáŋá aꞌị́jó

24 Sáwụ̃lọ̃ jọ dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Má iza rá mání ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí arejó ku ãzíla mání ímbátáŋá mídrị̂ kí arejó ku rĩ sĩ. Má idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá kî sĩ ãzíla má are dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ áyụ. 25 Úꞌdîꞌda má aꞌị́ mi, ítrũ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ rá ãzíla ígõ má be vúlê lé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ mụ Úpí ị̃nzị̃lé benĩ.”

26 Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Má icó gõlé mi be ku. Ígã ị́jọ́ Úpí drị̂ arelé úmgbé, Úpí gã mi adrujó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbo.”

27 Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní ũngúkú uja agá sĩ drị̃ kojó ꞌdĩ gá ꞌdâ, Sáwụ̃lọ̃ rụ dó ĩꞌdi ꞌbã kánzũ tị, kánzũ tị ce dó sĩ rá. 28 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Ãndrũ Úpí ce dó ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mídrị́ ꞌdâ rĩ sĩ rá ãzíla fẽ ĩꞌdi jĩránĩ mídrị́ ími ndẽlépi rá rĩ drị́. 29 Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ dị̃zã rú rĩ icó ĩnzõ alị́lé ku jõku uja ru ásị́ ku, ãꞌdusĩku adru ꞌbá áni sĩ ru ásị́ ujajó rá la ku.”

30 Sáwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ánị̃ rá má iza ị́jọ́ rá, wó má aꞌị́ mi mání ị̃nzị̃táŋá fẽjó ꞌbá ĩyõ mádrị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá; mí ãgõ dó má be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ mụ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ị̃nzị̃lé.” 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ãꞌị̃ dó rá gõ kí dó sĩ Sáwụ̃lọ̃ be ãzíla Sáwụ̃lọ̃ ị̃nzị̃ dó sĩ Úpí rá.

32 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ dó, “Mí ají mání úpí Ãmãlẹ́kị̃ drị́ Ãgágĩ ꞌi.”

Ãgágĩ amụ́ dó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ụ̃rị̃ kóru ãzíla jọ, “Ãndá-ãndá ru má icó dó ãzá drã drị̂ ĩtrĩkãlé ku.”

33 Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ,

“Cécé ménéŋá mídrị̂ ꞌbã ũkú kí fẽjó adrujó anzịŋá kóru rĩ áni,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí ãndrẽ vâ adru ũkú kí agá ngọ́tị́ŋá kóru.”

Ãzíla Sámụ̃wẹ̃lị̃ aga dó Ãgágĩ káyĩ Úpí Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá Gị̃lị̃gálị̃ gá ꞌdãá.

34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ mụ dó Rámã gá, wó Sáwụ̃lọ̃ mụ dó ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá Gị̃bẹ́yã gá. 35 Sámụ̃wẹ̃lị̃ mụ Sáwụ̃lọ̃ ndrelé ị̃dị́ ku kpere ĩꞌdi ꞌbã drã agá, ri awálé Sáwụ̃lọ̃ sĩ rá tí, Úpí ri uꞌálé cãndí sĩ ĩꞌdiní Sáwụ̃lọ̃ ꞌbãjó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ.

16

Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã Dãwụ́dị̃ ꞌbãjó úpí ru rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Úpí jọ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Mi dó awá Sáwụ̃lọ̃ sĩ mání ĩꞌdi gãjó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá úmgbé rĩ sĩ íngõpí yã? Ítõ ãdu újé gá ãzíla ímụ. Ma ími tị pẽ Yésẽ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gó ru rĩ rụ́, ãꞌdusĩku ápẽ anzị ĩꞌdidrị̂ kí agá ngọ́tị́ŋá ãlu adrujó úpí ru ꞌbo.”

2 Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “Ma mụ íngoní ru? Sáwụ̃lọ̃ drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ are rá ĩꞌdi áma ꞌdị rá.”

Úpí jọ ĩꞌdiní, “Íꞌdụ tị́ kẹ̃rị́ la mí be ĩndĩ íjọ, ‘Má amụ́ ídétáŋá idélé Úpí nî.’ 3 Mí umve Yésẽ ídétáŋá ꞌdã gá ĩndĩ, ma mụ míní mí idé ãꞌdu yã rĩ lũlé rá. Mi mání ãdu ũsũ ngọ́tị́ŋá mání iꞌdalé míní rĩ drị̃ gá.”

4 Sámụ̃wẹ̃lị̃ idé dó ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ rá. Ĩꞌdi mụ acálé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ drị̂ amụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be ãzíla ụrụꞌbá la kí dị̃ yã sĩ yã yã. Zị kí ĩꞌdi, “Mí amụ́ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ yã?”

5 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “ꞌẼ, má amụ́ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, má amụ́ ídétáŋá idélé Úpí nî. Ĩmi idé ĩmi ãlá ru ĩmi amụ́ dó sĩ ídétáŋá gá ma be.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbã dó Yésẽ ãlá ru anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla umve dó sĩ kí ídétáŋá gá ꞌdõlé.

6 Kí dó mụ acálé ꞌbo, Sámụ̃wẹ̃lị̃ ndre dó Ĩlĩyábũ ꞌi ãzíla ũrã dó, “Ãndá-ãndá ru ngọ́tị́ŋá Úpí ꞌbã sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ gápi pá tulépi Úpí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ.”

7 Wó Úpí jọ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Índre ĩꞌdi iꞌdáŋá sĩ jõku ãzo sĩ ku, ãꞌdusĩku ágã ĩꞌdi úmgbé. Úpí ndre ãko kí ꞌbá ꞌbã kí ndrelé rĩ áni ku. ꞌBá kí ãko ãmvé ãmvélé ru rĩ kí ndre, wó Úpí la ꞌbá ásị́ ndre.”

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yésẽ umve dó Ãbĩnãdábũ ꞌi ãzíla fẽ dó ĩꞌdi alịlé Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị̃lẹ́ gâsĩ. Wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “Úpí pẽ átã ꞌdĩ ꞌi ku.” 9 Yésẽ fẽ Sámã alịlé Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị̃lẹ́ gâsĩ, wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “Úpí pẽ vâ ꞌdĩ ku.” 10 Yésẽ fẽ anzị ãgọbị ĩꞌdidrị́ ázị̂rị̃ rĩ kí alịlé Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị̃lẹ́ gâsĩ, wó Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ ĩꞌdiní, “Úpí pẽ ꞌdĩ kí ku.” 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ zị dó Yésẽ ꞌi, “Anzị ãgọbị mídrị̂ kí gápi pírí ꞌdĩ yã?”

Yésẽ umvi, “Ngọ́tị́ŋá vúlé rĩ drĩ kãbĩlõ kí ucéŋá gâlé ꞌdã.”

Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “Ípẽ ꞌbá ãzí tị sĩ ĩꞌdi umvejó ãma icó rilé vũ gá ku kpere ĩꞌdi ꞌbã acá gá rá ká.”

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yésẽ pẽ dó ꞌbá tị mụlé ĩꞌdi ajílé ãzíla ájí dó ĩꞌdi rá. Ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãzí ũnĩ-ambamba, ụrụꞌbá la ꞌbã sĩ dị̃jó dị̃-dị̃ ãzíla mịfị́ la ꞌbã kí sĩ adrujó ãlá íni la.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ní, “Ĩꞌdi gápi ꞌdĩ, ínga ãzíla mí ũsũ ãdu drị̃ la gá.”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ aꞌdụ́ újé ãdu trũ ĩꞌdĩ ꞌbã ajílé rĩ ãzíla ũsũ dó sĩ ãdu Dãwụ́dị̃ drị̃ gá ãzíla iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ mụjó drị̃ gá úríndí Úpí drị̂ asị́ rilé Dãwụ́dị̃ drị̃ gá ũkpó trũ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sámụ̃wẹ̃lị̃ gõ dó vúlé Rámã gá.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãzị́ ngajó Sáwụ̃lọ̃ ní rĩ

14 Úríndí Úpí drị̂ aꞌbe dó Sáwụ̃lọ̃ rá, ãzíla Úpí ãpẽ dó úríndí ũnzí ru tõlé Sáwụ̃lọ̃ agá sĩ ĩꞌdi ĩcãndĩjó. 15 Ãtiꞌbo Sáwụ̃lọ̃ drị̂ jọ kí ĩꞌdiní, “Índre úríndí ũnzí angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ la ími ĩcãndĩ nĩ. 16 Lẽ úpí ꞌbã fẽ ãzị́táŋá ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sĩ ꞌbá ãzị́ ụ̃ꞌdị́ colépi la ndrụ̃jó. Sáwã úríndí ũnzí ꞌbã ími ĩcãndĩjó rĩ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ míní ụ̃ꞌdị́ co mi dó sĩ ími ụrụꞌbá amá múké.”

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Múké ĩndrụ̃ ꞌbá ãzí ụ̃ꞌdị́ colépi múké la ĩmi ájí ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé.”

18 Ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ãzí ãlu la jọ, “Ándre Yésẽ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị nị̃ ụ̃ꞌdị́ co sĩ cé. Ĩꞌdi ũndũwá ru ãzíla ũkpó ru ásị́ la mba rá, ĩꞌdi ãꞌdị́ ꞌdi ụ̃rị̃ kóru. Ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ífí trũ, ĩꞌdi ũnĩ-ambamba rú, ãzíla Úpí vâ ĩꞌdi be cí.”

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ pẽ dó ꞌbá tị Yésẽ rụ́ ãzíla jọ, “Mí ãpẽ mání mî ngọ́pị Dãwụ́dị̃ kãbĩlõ ucélépi rĩ tị.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yésẽ aꞌdụ́ dó kãyĩnõ, ũdrõ dó mũkátĩ drị̃ la gá, aꞌdụ́ gọ́bẹ́rẹ́ wáyĩnĩ tõjó ala gá cí rĩ, aꞌdụ́ vâ ị̃ndrị́ mũlũkũdũ la ãzíla pẽ dó sĩ Dãwụ́dị̃ tị Sáwụ̃lọ̃ rụ̂lé.

21 Dãwụ́dị̃ mụ Sáwụ̃lọ̃ rụ̂lé rá ãzíla iꞌdó ãzị́ ngalé ĩꞌdiní. Sáwụ̃lọ̃ lẽ ĩꞌdi ambamba, ãzíla acá dó sĩ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ꞌbá Ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ rú. 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ pẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Yésẽ ní jọ, “Ífẽ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãsị̃ ãzị́ ngalé mánî ãꞌdusĩku má uꞌá ĩꞌdi sĩ ãyĩkõ sĩ.”

23 Úríndí ũnzí angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ drĩ dó Sáwụ̃lọ̃ ĩcãndĩ, Dãwụ́dị̃ la dó ĩꞌdi ꞌbã ụ̃ꞌdị́ aꞌdụ́ colé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ la dó ru amá múké, ãzíla úríndí ũnzí la dó ĩꞌdi aꞌbe rá.

17

Dãwụ́dị̃ kí Gũlĩyátõ be

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ mụjó ãꞌdị́ gá Sọ́kọ̃ gá, ꞌdĩ Yụ́dã gá, tra kí ru drĩdríŋĩ Sọ́kọ̃ ꞌbadrị́ Ãzékã be rĩ gá, ꞌdĩ Ị̃fị̃sị̃ Dãmị́mụ̃ gá. 2 Sáwụ̃lọ̃ kí ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe tra kí dó ru áꞌbụ ꞌa Élã drị̂ agá, se kí dó ru láyĩnĩ sĩ sĩ mụjó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌba rụ́ ãꞌdị́ gá. 3 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ utu kí pá ꞌbé ãzí rĩ drị̃ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ utu kí pá ꞌbé ãzí rĩ drị̃ gá, áꞌbụ kí drĩdríŋĩ gá cí.

4 Kẹ́jẹ́ŋị́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã rụ́ Gũlĩyátõ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá ãzí Gátũ gá la, ĩꞌdi ꞌbã ãzo ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi fị́tị̃ úrômĩ. 5 Sụ̃ kõfíyã ãꞌdị́ drị́ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ drị̃kã gá cí, ãzíla sụ̃ bõngó ãꞌdị́drị́ iꞌdálépi ãrã íní áni idélé bũrônzĩ sĩ rĩ ãni rú kị́lọ̃ kãlị́ tõwú drị̃ ázị̂rị̃ 6 sũ ãko pá gá ãꞌdị́ ãni idélé aya bũrônzĩ sĩ la kí cí, ãzíla bõngó idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kọ́trọ́ gá. 7 Ãjụ́ céke ĩꞌdidrị̂ use cécé ife ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã kí sĩ bõngó cãjó rĩ áni. Ãjụ́ sị́ aya rú rĩ ãnzị̃ lã kị́lọ̃ ázị̂rị̃, ꞌbá ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ ĩꞌdi ĩꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.

8 Gũlĩyátõ tụ pá za dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụ gá sĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ̂lé, “Ĩmi ụ̃tị̃ ĩmi íni ãꞌdị́ gá yã? Ĩmi ũrã má adru kẹ́jẹ́ŋị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ ꞌbadrị̂ ku yã? Ĩmi adru ãtíꞌbó Sáwụ̃lọ̃ ãni la ku yã? Ĩmi ãpẽ mání ꞌbá ãlu ĩmi agá ꞌdâ la ꞌbã ãzí ꞌbã asị́ ãꞌdị́ gá má rụ́ ꞌdõlé. 9 Drĩ áma ꞌdị rá, ãma dó acá ãtíꞌbó ĩmi ani la rú. Wó ádrĩ ĩꞌdi ꞌdị rá, ĩmi acá ãtíꞌbó ãma ãni la rú.” 10 Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gô jọ, “Ma drị̃nzá fẽ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãndrũ, ĩfẽ mání ꞌbá ãlu ãma dó sĩ ãma co ĩꞌdi be ãlu kí ãlu be.” 11 Sáwụ̃lọ̃ kí mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe ị́jọ́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gô ꞌbã jọlé rĩ arelé ꞌbo acá kí cãndí sĩ ãzíla ụ̃rị̃ sĩ.

Yésẽ pẽ Dãwụ́dị̃ tị ãngũ ãꞌdị́ drị̂ gâlé

12 Dãwụ́dị̃ ĩꞌdi ándrá ágọ́bị́ umvelé Yésẽ Ĩfũrátã gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị, angájó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ãngũ Yụ́dã drị̂ agá. Ĩꞌdi ꞌbã anzị ãgọbị rĩ kí pírí rĩ gá ãrõ ãzíla sáwã Sáwụ̃lọ̃ ngárĩ sĩ ĩꞌdi dó ꞌdĩ sĩ ĩdránígó ru. 13 Anzị Yésẽ drị́ na kãyú rĩ mụ kí Sáwụ̃lọ̃ trũ ãꞌdị́ gâlé ĩndĩ, ngọ́tị́ŋá kãyú rĩ Ĩlĩyábũ ꞌi, ị̃rị̃ rĩ Ãbĩnãdábũ ꞌi, na rĩ Sámã ꞌi. 14 Dãwụ́dị̃ dó ngọ́tị́ŋá ãsị̃jó rĩ ꞌi, ãnzị kãyú na ꞌdĩ mụ kí ãꞌdị́ gâlé Sáwụ̃lọ̃ trũ ĩndĩ, 15 wó Dãwụ́dị̃ ri acị́lé Sáwụ̃lọ̃ rụ̂lé ãzíla ri vâ gõlé vúlé átẹ́pị̃ ꞌbã kãbĩlõ kí ucélé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gâlé.

16 Ụ́ꞌdụ́ kãlị́sụ ꞌdĩpí ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ Gũlĩyátõ la amụ́ pá utulé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãzíla ĩndró sĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.

17 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yésẽ jọ ngọ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ní, “Mí agụ mí ádrị́pịka ꞌbaní ãná ũbĩlé rá gụ́fá ãlu ꞌdĩ kí mũkátĩ mụdrị́ ꞌdĩ kí abe ĩꞌba rụ́ kámbĩ ãsĩkárĩ drị̂ gâlé gbõrú. 18 Mí agụ vâ lẹ́sụ́ kụ̃lépi rá ꞌdĩ ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ álĩfũ ãlu kí drị̃lẹ́ gá rĩ ní ĩndĩ. Índre mí ádrị́pịka kí íngoní yã rĩ, mí ají dó sĩ mání ị́jọ́ kí tị gá rĩ ĩndĩ. 19 Mí ádrị́pịka kí Sáwụ̃lọ̃ abe ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí trũ áꞌbụ ꞌa Élã drị̂ gá kí ãꞌdị́ ꞌdị ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe lé ꞌdã.”

20 Dãwụ́dị̃ angá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãzíla aꞌbe dó kãbĩlõ kí ꞌbá ãzí kãbĩlõ ucélépi la be, ꞌdụ ãko fẽlé rĩ kí trũ mụjó átẹ́pị̃ Yésẽ ꞌbã jọlé rĩ áni. Ca dó kámbĩ gâlé ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ kí ru itú sĩ mụjó ãngũ ãꞌdị́ drị̂ gâlé, kí dó úngó ãꞌdị́ drị̂ ngo agá. 21 Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe ụ̃tị̃ kí ꞌdĩ sĩ ru aꞌdị́ gá, ãsĩkárĩ ãlu ãlu ndre kí ru ãsĩkárĩ mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ be ndre-ndrẽ. 22 Dãwụ́dị̃ aꞌbe ãko ĩꞌdiní agụlé rĩ kí ágọ́bị́ ãko kí tãmbalépi rĩ drị́, ãzíla afụ ru ãsĩkárĩ ꞌba rụ̂lé sĩ ádrị́pịka kí zịjó. 23 Ĩꞌdiní ị́jọ́ jọ agá ádrị́pịka kí abe, Gũlĩyátõ kẹ́jẹ́ŋị́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂, ãfũ ãsĩkárĩ kí agâlé ãzíla za ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ údu rĩ áni re, wó Dãwụ́dị̃ are ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí rá. 24 Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí ĩꞌdi ndre ꞌbo kí pírí apá ụ̃rị̃ sĩ rá.

25 Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí ru ụzịlé, “Índre ágọ́bị́ ãfũlépi ꞌdĩ rá yã? Ĩꞌdi ãfũ ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí idelé. ꞌBá ĩꞌdi ꞌdịlépi rĩ ní úpí la málĩ ãmbógó la fẽ rá. Ĩꞌdi vâ ꞌbá ꞌdã ní ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị fẽ ũkú ru ãzíla ĩꞌdi ꞌbá lị́cọ́ ꞌdã agá rĩ kí nze mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbeŋá gá rá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdâ.” 26 Dãwụ́dị̃ zị ãsĩkárĩ pá tulépi ĩꞌdi andre gá rĩ kí, “Ála ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gô ꞌdịlépi ãzíla drị̃nzá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá rĩ wụ̃lépi rá rĩ ní ãꞌdu fẽ? Ágọ́bị́ la Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gó ru ĩtãrãlé ku drị̃nzá fẽlépi ãsĩkárĩ Ãdróŋá ídri rĩ drị̂ ꞌbaní ꞌdĩ dó ãꞌdi ꞌi?” 27 ꞌBá ꞌdĩ ri kí Dãwụ́dị̃ ní ị́jọ́ ꞌdĩ amvilé ị̃dị́-ị̃dị́, “Ãndá-ãndá ru, ꞌdĩ ị́jọ́ úpí ꞌbã mụlé idélé ꞌbá ágọ́bị́ ꞌdã ꞌdịlépi rá rĩ nî rĩ ꞌi.”

28 Dãwụ́dị̃ ꞌbã ádrị́pị kãyú Ĩlĩyábũ la mụ Dãwụ́dị̃ arelé ị́jọ́ jọ agá ꞌbá ꞌdĩ kí abe, ũmbã na dó ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ ní ãzíla zị dó ĩꞌdi, “Mí amụ́ ꞌdõlé ãꞌdu gá? Mí aꞌbe dó kãbĩlõ kí ãꞌdi drị́? Ánị̃ mi ãfó ru ãzíla ími ị́jọ́ ũnzí rĩ lọ́lọ́. Ílẽ íni ngá ãꞌdị́ ꞌdĩ ndrelé ĩndĩ.”

29 Dãwụ́dị̃ umvi, “Má idé dó ãꞌdu? Má icó dó ị́jọ́ jọlé ku yã?” 30 Uja ru ádrị́pị̃ rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ ꞌbá ãzí rĩ rụ́, ãzíla zị zịtáŋá ãlu ꞌdã ị̃dị́, ꞌbá umvi kí ĩꞌdiní tá ãlu ꞌdã áni. 31 Ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã jọlé rĩ kí ꞌbá ꞌdĩ are kí kí rá ãzíla agụ kí kí lũlé Sáwụ̃lọ̃ nî, Sáwụ̃lọ̃ ãpẽ dó sĩ ꞌbá tị sĩ ĩꞌdi umvejó.

32 Dãwụ́dị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “ꞌBá ãzí ꞌbã ásị́ ꞌba umvú ágọ́bị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú ꞌdĩ sĩ ku, ãtíꞌbó mídrị̂ la mụ ĩꞌdi rụ̂lé ãꞌdị́ gá rá.”

33 Sáwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí icó mụlé ágọ́bị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú ꞌdĩ rụ̂lé ãꞌdị́ gá ku, mi drĩ ngọ́tị́ŋá, wó iꞌdó ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé kãrị̃lẹ̃ sĩ.”

34 Wó Dãwụ́dị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Ãtíꞌbó mídrị̂ la jõ átẹ́pị̃ ꞌbã kãbĩlõ kí ucé, kẹ̃mị̃ jõku ụ̃bọ̃gụ̃ drĩ jõ amụ́ kãbĩlõ ꞌdụlé kãbĩlõ kí agá yã áni, 35 ma vú la bĩ, ma kãbĩlõ ꞌdã apá tị la gá rĩ sĩ rá, wó drĩ angá áma drị̃ gá trụ, ma ĩꞌdi rụ tịꞌbị́ gá, ma ĩꞌdi co ãzíla ma ĩꞌdi ꞌdị rá. 36 Ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌdị kẹ̃mị̃ kí ụ̃bọ̃gụ̃ be ị̃rị̃ trá rá, Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gó ru ĩtãrãlépi ku ꞌdĩ, ma ĩꞌdi ꞌdị cécé ĩꞌbã ãzí áni, ãꞌdusĩku ĩꞌdiní drị̃nzá fẽjó ãsĩkárĩ Ãdróŋá ídri rĩ drị̂ ꞌbaní rĩ sĩ. 37 Úpí áma apálépi kẹ̃mị̃ ãzíla ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌbã únúká gá rá rĩ la áma pa ágọ́bị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gó ru ꞌdĩ drị́ gá rá.”

Sáwụ̃lọ̃ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Ímụ ãzíla Úpí ꞌba adru mí be.”

38 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ ụ̃sụ̃ dó Dãwụ́dị̃ ꞌbõngó ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí sĩ, sụ̃ dó kọ́tị̃ ãꞌdị́ drị̂ ãzíla kõfíyã idélé bũrônzĩ sĩ rĩ drị̃ la gá. 39 Dãwụ́dị̃ umbé ĩꞌdi ꞌbã ménéŋá ãko ãꞌdị́ drị̂ kí drị̃ gá, ko dó drị̃ mụlé acị́ trũ sĩ kí ụ̃ꞌbị̃jó, ãꞌdusĩku ayú jõ drĩ ãko ꞌdĩ kí ídu ku.

Dãwụ́dị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Má icó mụlé ãko ꞌdĩ kí trũ ku, ãꞌdusĩku sị kí ma ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ trũ dó sĩ kí rá. 40 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌdụ dó ĩꞌdi ꞌbã túrê drị́ gá ꞌdâ ĩndĩ, uya írã ũré la kí tõwú ꞌbãlé ĩꞌdĩ ꞌbã bẹ́gị̃ sĩ acị́jó kãbĩlõ ucé trũ rĩ agá, ꞌdụ ĩꞌdĩ bã rõgbógbõ drị́ gá ꞌda ĩndĩ ãzíla mụ dó sĩ ãꞌdị́ gá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gô rụ̂lé.

41 Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Gũlĩyátõ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gó ru rĩ, amụ́ ꞌbá ĩꞌdĩ ꞌbã gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ kí ujílépi rĩ be drị̃lẹ́ gá, ãzíla asé dó ru ãni rú Dãwụ́dị̃ andre gá. 42 Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gô ndre Dãwụ́dị̃ ngọ́tị́ŋá ãzí ãzị́ kóru la rú, mẹ́lẹ́tị la dị̃-dị̃ ãzíla ũnĩ-ambamba rú, ide dó sĩ Dãwụ́dị̃ ide ĩdẽ. 43 Jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Mí ũrã ma ũcógó míní dó sĩ amụ́jó má rụ́ ꞌdõlé túré trũ ꞌdĩ yã?” Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gô wã dó sĩ Dãwụ́dị̃ ãdroŋa ĩꞌdidrị̂ kí rụ́ sĩ. 44 Gũlĩyátõ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Mí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé, ma ími ĩzá fẽ tilé ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbaní rá ãzíla ãnãkpá ásé agá rĩ kí ími ĩzá na rá.”

45 Dãwụ́dị̃ jọ dó Gũlĩyátõ ní, “Mi amụ́ má rụ́ ꞌdõlé ménéŋá trũ, ãjụ́ trũ ãzíla ãjụ́ ãmbógó rĩ trũ, wó má amụ́ mí rụ́ ꞌdõlé Úpí Ũkpó ꞌdị́pị, Ãdróŋá ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị́ míní sĩ drị̃nzá fẽjó ĩꞌdiní rĩ ꞌbã rụ́ sĩ. 46 Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ Úpí fẽ mi áma drị́ gá ꞌbo, ma ími ꞌdị, ma ími drị̃kã lị rá, ãzíla ma ꞌbá mídrị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú ũdrãlépi rĩ kí ꞌbã ãvũ fẽ tilé ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbaní ãzíla ãnãkpá kí kí ĩzá na nĩ. ꞌBá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ nị̃la rá Ãdróŋá ĩꞌdi Ịsịrayị́lị̃ gá cí. 47 ꞌBá pírí ru tralépi ꞌdâ ri kí dó sĩ nị̃ la Úpí pa ꞌbá ménéŋá sĩ jõku ãjụ́ sĩ la ku, ãꞌdusĩku ãꞌdị́ ꞌdĩ Úpí ãni, ãzíla ĩꞌdi ĩmi fẽ pírí ãmã drị́ agá rá.”

48 Gũlĩyátõ ꞌbã ru asé agá ãni rú ãꞌdị́ gá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Dãwụ́dị̃ cẹ̃ dó mbẽlẽŋá ru sĩ mụjó ĩꞌdi drị̃ tẽjó láyĩnĩ ãꞌdị́ drị̂ gá ꞌdãá. 49 Dãwụ́dị̃ su dó drị́ ĩꞌdĩ ꞌbã bẹ́gị̃ agâlé, aꞌdụ́ dó írã ãzíla rõgbógbõ, iwi dó ĩꞌdi ãzíla vu dó sĩ ágọ́bị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ androko gá dõꞌbõ, Gũlĩyátõ aꞌdé dó tị drị̃ gá kpụ́kụ-kpụ́kụ rú.

50 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ ndẽ dó Gũlĩyátõ rõgbógbõ ãzíla írã ífí ãlu sĩ, ménéŋá kóru vu ĩꞌdi írã sĩ ꞌbũrã vũ gá, ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá.

51 Dãwụ́dị̃ cẹ̃ dó ãzíla tu dó pá drị̃ la gá ꞌdãá, anzé dó Gũlĩyátõ ꞌbã ménéŋá ĩꞌdĩ ꞌbã nákũrá agâlé rãwũ, ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá ãzíla lị dó drị̃kã la wẹ́ ménéŋâ sĩ.

Ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí dó mụ ndrelé la úꞌdị ĩꞌbã Kẹ́jẹ́ŋị̂ ꞌbo íni, uja kí dó ũngúkú sĩ ru cejó wákátá ụ́ngụ́lẹ́ gá. 52 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe angá kí dó cẹ̃rẹ́ trũ sĩ ru afụjó ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí vú drojó. Dro kí dó kí kpere Gátũ gá ãzíla kpere Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá. ꞌBá ũdrãlépi rá rĩ kí ꞌbá ĩpẽŋãlé rá rĩ kí abe uꞌde kí dó ꞌbárá gẹ̃rị̃ agâsĩ iꞌdójó Sãrãyị́mụ̃ gá mụjó Gẹ́tụ̃ gá cajó kpere Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá. 53 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ru ujalé ĩꞌbaní ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí dro agâlé rĩ sĩ ꞌbo, ra kí dó kámbĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ rá. 54 Dãwụ́dị̃ ꞌdụ dó Gũlĩyátõ ꞌbã drị̃kã trũ mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ĩndĩ, wó mba Gũlĩyátõ ꞌbã ãko ãꞌdị́ drị̂ kí tã ĩꞌdidrị́ hémã agá.

55 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã Dãwụ́dị̃ vú ndre agá ĩꞌdi ꞌbã mụ agá Gũlĩyátõ rụ́ ãꞌdị́ gá ꞌdĩ gá ꞌdâ, zị Ãbị̃nẹ́rị̃ ãmbógó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌi, “Kãrị́lẹ̃ ꞌdã ãꞌdi ngọ́pị ꞌi.” Ãbị̃nẹ́rị̃ umvi, “Úpí míní uꞌájó ídri rĩ áni, ánị̃ ku.”

56 Úpí jọ, “Lẽ mí ịsụ́ kãrị́lẹ̃ ꞌdã ãꞌdi ngọ́pị yã rĩ nị̃lé rá.”

57 Cọtị́ Dãwụ́dị̃ la dó mụ ãgõlé angájó Gũlĩyátõ ꞌdịŋá gâlé rĩ sĩ ꞌbo, Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌdụ dó ĩꞌdi agụlé Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gâlé Gũlĩyátõ ꞌbã drị̃kã trũ drị́ gá.

58 Sáwụ̃lọ̃ zị dó ĩꞌdi, “Mi ãꞌdi ngọ́pị ꞌi.”

Dãwụ́dị̃ umvi, “Ma ãtíꞌbó mídrị́ Yésẽ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi.”

18

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ãjã idéjó Dãwụ́dị̃ sĩ rĩ

1 Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ dejó jọjó Sáwụ̃lọ̃ be ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Yónãtãnĩ ꞌbã ãrí icí dó ru Dãwụ́dị̃ drị̂ be rá, Yónãtãnĩ lẽ dó sĩ Dãwụ́dị̃ cécé ĩꞌdi ꞌbã ru vúŋá lẽjó rĩ áni. 2 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ mụjó drị̃ gá, Sáwụ̃lọ̃ mba dó Dãwụ́dị̃ tã sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ãzíla aꞌbe dó ĩꞌdi gõlé ĩꞌbadrị́ kogâlé ku. 3 Yónãtãnĩ idé dó tị icíma Dãwụ́dị̃ be ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã Dãwụ́dị̃ lẽjó cécé ĩꞌdiní ru vúŋá lẽjó rĩ áni rĩ sĩ. 4 Yónãtãnĩ trũ dó kánzũ ĩꞌdi ꞌbã jõ sụ̃lé rĩ fẽlé Dãwụ́dị̃ ní, fẽ vâ ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị́ ménéŋá, ụ́sụ ãzíla sẹ́rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌdiní ĩndĩ. 5 Dãwụ́dị̃ ri adrulé drị̃lẹ́ba rú ị́jọ́ pírí Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩ ĩꞌdi tị pẽjó rĩ kí agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãmbógó ru. Ãsĩkárĩ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí ãmbogo abe uꞌá kí ĩꞌdi sĩ ãyĩkõ sĩ. 6 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ãgõlé lị́cọ́ gá sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gô ꞌdịjó rĩ sĩ ꞌbo, ũkú táwụ̃nị̃ pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ amụ́ kí dó úpí Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gá úngó ãyĩkõ drị̂ ngoŋá ãzíla tuŋá trũ, kõyõ coŋá ãzíla jaligó vuŋá trũ. 7 Ĩꞌbaní úngó tụ agá, ri kí úngó ngolé:

“Sáwụ̃lọ̃ ụꞌdị́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí 1,000 drị̃lẹ́ gá,

wó Dãwụ́dị̃ ụꞌdị́ ĩꞌdidrị̂ kí 10,000 drị̃lẹ́ gá.”

8 Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ fẽ Sáwụ̃lọ̃ acá dó ũmbã sĩ ãzíla lẽ dó sĩ úngó ngolé ꞌdĩ ku. Jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní? Ũkú drĩ kí dó Dãwụ́dị̃ ịpị́, drĩ kí jọ la Dãwụ́dị̃ ụꞌdị́ ꞌbá 10,000 drị̃ gá, wó mádrị̂ kí lú 1,000 drị̃ gá. Vúlé vúlé ru amụ́ kí dó ĩꞌdi ꞌbãlé úpí ru ku yã?” 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ iꞌdójó sáwã ꞌdã sĩ Sáwụ̃lọ̃ iꞌdó dó Dãwụ́dị̃ ndrelé mịfị́ ũnzí sĩ.

10 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, úríndí ũnzí angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ fi Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá ũkpõ sĩ. Iꞌdó dó uzálé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ áni, ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ la dị̃ ĩꞌdi ꞌbã ụ̃ꞌdị́ co sĩ jõ údu rĩ áni. Wó íni ꞌdĩ Sáwụ̃lọ̃ rụ ĩꞌdi ꞌbã ãjụ́ drị́ gá 11 ãzíla ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gâlé, “Álẽ Dãwụ́dị̃ sõlé bõrõ ụrụꞌbá gá ãjụ́ sĩ.” Wó sõ ĩꞌdi súwĩ, súwĩ pâlé ị̃rị̃ Dãwụ́dị̃ na ru rá rá.

12 Sáwụ̃lọ̃ acá dó ụ̃rị̃ sĩ Dãwụ́dị̃ sĩ ãꞌdusĩku Úpí ꞌi Dãwụ́dị̃ be cí wó aꞌbe Sáwụ̃lọ̃ rá. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ pẽ dó Dãwụ́dị̃ tị ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ rá ãzíla ꞌbã dó ĩꞌdi ãsĩkárĩ 1,000 kí drị̃lẹ́ gá. Dãwụ́dị̃ la ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ ꞌde ãꞌdị́ gá nĩ. 14 Ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí agá ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú ãꞌdusĩku Úpí ꞌbã adrujó ĩꞌdi be cí rĩ sĩ. 15 Sáwụ̃lọ̃ la mụ ndrelé la sáwã pírí sĩ Dãwụ́dị̃ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú, acá ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ sĩ ụ̃rị̃ sĩ. 16 Wó ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe lẽ kí Dãwụ́dị̃ ambamba, ãꞌdusĩku ĩꞌdi kí drị̃ ce ãꞌdị́ gá múké.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã Mĩkálĩ ĩgbãjó rĩ

17 Ụ́ꞌdụ́ ãzị́ ãlu Sáwụ̃lọ̃ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Ma mâ ị̃zẹ́pị kãyú Mẽrábũ fẽ míní ũkú ru. Ma ĩꞌdi fẽ míní ũkú ru cụ̃ rá la ídrĩ ãꞌdị́ ꞌdị ásị́ ũkpó sĩ Úpí ní rá rĩ gá.” Sáwụ̃lọ̃ ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gâlé jọ, “Má icó Dãwụ́dị̃ ꞌdịlé áma drị́ sĩ ku. Lẽ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbã mụ kí ĩꞌdi ꞌdịlé nĩ.” 18 Wó Dãwụ́dị̃ jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Ma dó ãꞌdi ꞌi, ãzíla lị́cọ́ la mádrị̂ dó íngõ ꞌi, ínátị la má átẹ́pị drị̂ dó Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ íngõ ꞌi mání sĩ acájó úpí ꞌbã ị́zị́gọ́ ru cụ̃ rá?” 19 Wó sáwã tá lẽjó Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị Mẽrábũ fẽjó Dãwụ́dị̃ ní ũkú ru rĩ la mụ acálé ꞌbo, uja dó sĩ ĩꞌdi fẽlé Ãdrị̃yẹ́lị̃ Mẽhólã gó ru rĩ ní ũkú ru.

20 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị Mĩkálĩ acá kí dó Dãwụ́dị̃ be lẽtáŋá agá. Sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó Sáwụ̃lọ̃ ní rĩ sĩ, Sáwụ̃lọ̃ uꞌá dó ãyĩkõ sĩ. 21 Ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gâlé, “Ma Mĩkálĩ fẽ Dãwụ́dị̃ ní rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ adru mãtégõ rú Dãwụ́dị̃ nî ãzíla ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌdị benĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ jọ dó Dãwụ́dị̃ ní, “ꞌDĩ drị̃lẹ́ba pâlé ị̃rị̃ míní sĩ icójó acájó mâ ị́zị́gọ́ ru rĩ ꞌi.”

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩndro Dãwụ́dị̃ ní ị́jọ́, ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Índre úpí uꞌá míní ãyĩkõ sĩ ãzíla ãmbogo ĩꞌdidrị̂ lẽ kí vâ mi pírí rá, lẽ mí acá dó ĩꞌdi ꞌbã ị́zị́gọ́ ru.’ ”

23 Ãmbogo ꞌdĩ jọ kí ị́jọ́ lũlé ĩꞌbaní rĩ vúŋá Dãwụ́dị̃ ní rá. Wó Dãwụ́dị̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩminí ũrãjó la rĩ sĩ acájó úpí ꞌbã ị́zị́gọ́ ru ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ápãrákã rú la yã? Ma lẽmẽrí ãzíla ꞌbá nị̃lé múké ku la.”

24 Ãmbogo Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí mụ ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã jọlé rĩ lũlé ĩꞌdiní ꞌbo, 25 Sáwụ̃lọ̃ umvi, “Ĩjọ Dãwụ́dị̃ ní, ‘Ãko ãzí úpí ꞌbã lẽlé mídrị́ málĩ rú ị̃zẹ́pị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ la ꞌdáyụ lú tõpí tị 100 ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú ũdrãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí, sĩ ãrígó tị ũfẽjó mẹ́rọ́ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ́.’ ” Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ásị́sị́ŋá ãmbógó rĩ ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ ꞌbã drã rû sĩ ãꞌdị́ gá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ kí drị́ gá benĩ.

26 Ãmbogo Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Dãwụ́dị̃ ní ꞌbo, Dãwụ́dị̃ uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã mụjó adrujó úpí ꞌbã ị́zị́gọ́ ru rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sáwã pẽlé rĩ alị drĩ ku rú, 27 Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe mụ kí ãzíla ụꞌdị́ kí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí 200. Ají dó tõpí tị la kí Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá, ãzíla lã kí dó kí Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gá sĩ icéjó la Dãwụ́dị̃ icó dó adrulé úpí ꞌbã ị́zị́gọ́ ru rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ fẽ dó sĩ ĩꞌdĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Mĩkálĩ ꞌi Dãwụ́dị̃ ní ũkú ru.

28 Sáwụ̃lọ̃ la dó mụ amálé la Úpí ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ be cí ãzíla ị̃zẹ́pị̃ Mĩkálĩ lẽ ĩꞌdi rá, 29 acá dó Dãwụ́dị̃ sĩ ụ̃rị̃ sĩ ị̃dị́-ị̃dị́ ãzíla acá dó ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru ídri ĩꞌdidrị̂ agá.

30 Sáwã pírí sĩ ãsĩkárĩ ãmbogo Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ drĩ kí amụ́ kí celé, Dãwụ́dị̃ la adru drị̃lẹ́ba rú ndẽ drị̃lẹ́ka Sáwụ̃lọ̃ drị́ ãzí rĩ kí rá, ãzíla rụ́ la ri dó kụlé kụ̃kụ̃.

19

Sáwụ̃lọ̃ ní tí lẽjó Dãwụ́dị̃ ꞌdịjó rĩ

1 Sáwụ̃lọ̃ jọ ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ ꞌbaní ãmbogo pírí ĩꞌdidrị́ ꞌdãá rĩ kí abe, ꞌbã mbã kí Dãwụ́dị̃ ꞌdịlé rá. Wó Yónãtãnĩ lẽ Dãwụ́dị̃ ambamba 2 ãzíla li dó sĩ Dãwụ́dị̃ ꞌbã bị́lẹ́ ị̃ndụ́, “Má átẹ́pị Sáwụ̃lọ̃ la gẹ̃rị̃ ndrụ̃ sĩ ími ꞌdịjó, lẽ ímba ími tã rá, drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ lẽ mí ịsụ́ ãngũ ãzí, ízị̃ dó sĩ mi ala gá. 3 Ma má átẹ́pị zị sĩ mụjó ĩꞌdi be ámvụ́ míní sĩ ími zị̃jó rĩ agâlé. Ma dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ jọ ími drị̃ gá ãzíla ádrĩ dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã tị gá rĩ ịsụ́ ꞌbo, ma míní lũ la rá.”

4 Yónãtãnĩ nze átẹ́pị̃ Sáwụ̃lọ̃ ní ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ drị̃ gá múké ãzíla jọ, “Lẽ úpí ꞌba idé ị́jọ́ ũnzí ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ ụrụꞌbá gá ku ãꞌdusĩku idé ị́jọ́ ãzí ũnzí la mí rụ́ gẹ̃rị̃ sĩ ku ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí agá mí ịsụ́ ụ̃rọ̃drị́ ãmbógó la rá. 5 Dãwụ́dị̃ fẽ ru ídri drã ní ĩꞌdiní kẹ́jẹ́ŋị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌdịjó rĩ sĩ. Úpí ndẽ ãꞌdị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí ãzíla índre ĩꞌdi rá. Mí uꞌá ándrá vâ sĩ ãyĩkõ sĩ. Ílẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ũnzĩ kóru Dãwụ́dị̃ áni ꞌdĩ ꞌdịlé rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

6 Sáwụ̃lọ̃ are Yónãtãnĩ tị rá ãzíla na ũyõ, “Ãndá-ãndá ru Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, má icó dó Dãwụ́dị̃ ꞌdịlé ku.”

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yónãtãnĩ umve dó Dãwụ́dị̃ ꞌi ãzíla nze dó ĩꞌdiní ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ ají dó Dãwụ́dị̃ Sáwụ̃lọ̃ rụ́ ꞌdõlé ãzíla Dãwụ́dị̃ ãsị̃ dó ãzị́ ngalé jõ údu rĩ áni.

8 Ãꞌdị́ ãzí iꞌdó vâ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe ị̃dị́, ãzíla Dãwụ́dị̃ fũ mụlé ãmvêlé ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe. Ụꞌdị́ kí wẽwẽ rú ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ãzí rĩ apá kí dó sĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá.

9 Wó úríndí ũnzí ãzí angá Úpí drị̂lé fi Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá ĩꞌdiní ri agá ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá ãjụ́ trũ drị́ gá. Dãwụ́dị̃ ꞌbã dị̃ agá ụ̃ꞌdị́ co sĩ ꞌdĩ, 10 Sáwụ̃lọ̃ lẽ tí ĩꞌdi sõlé ãjụ́ sị̃ Bõrõ ụrụꞌbá gá, wó Dãwụ́dị̃ na ru rá ãjụ̂ ꞌdị dó sĩ Bõrõ áyụ. Ị́nị́ ꞌdã sĩ Dãwụ́dị̃ mvu dó sĩ apálé rá.

11 Sáwụ̃lọ̃ pẽ ãgọbị ĩꞌdidrị̂ kí tị sĩ mụjó jó Dãwụ́dị̃ drị̂ andre ũtẽjó sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ rá. Wó ũkû Mĩkálĩ jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ apá sĩ ími ídri pajó ãndrũ ku, drụ̃sị̃ ála ími ꞌdị rá.” 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mĩkálĩ ịsị́ dó Dãwụ́dị̃ dẹ̃rị́sã gâsĩ ãzíla mvu dó sĩ apálé rá. 13 Dã ꞌbã ũngúkú gá Mĩkálĩ aꞌdụ́ ãdróŋá ãzí idélé drị́ sĩ la lalé mgbọ́lọ́ sị́ gá, ꞌbã ị̃ndrị́ ꞌbíko drị̃ la gá, aku dó drị̃ la bõngó sĩ cí.

14 Sáwụ̃lọ̃ la dó mụ ãgọbị ãzị́ kí tị pẽlé sĩ Dãwụ́dị̃ arụ́jó, Mĩkálĩ jọ ĩꞌbaní, “Dãwụ́dị̃ ãyánĩ rú trẹ̃yị́.”

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ pẽ dó ãgọbị ꞌdĩ kí tị vúlê lé ị̃dị́ sĩ Dãwụ́dị̃ ndrejó ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌdụ́ ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ mgbọ́lọ́ sị́ gâlé rĩ sĩ ajílé má rụ́ ꞌdõlé, ma dó sĩ ĩꞌdi ꞌdị rá.” 16 Wó ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ujílépi rĩ kí dó mụ filé jó agâlé, ịsụ́ kí ãdróŋá idélé drị́ sĩ rĩ úꞌbã drị̃ la gá ị̃ndrị́ ꞌbíko.

17 Sáwụ̃lọ̃ jọ Mĩkálĩ ní, “Mí ulé dó ma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ ãzíla ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ní apájó rá la ãꞌdu sĩ?”

Mĩkálĩ jọ ĩꞌdiní, “Dãwụ́dị̃ jọ mání, ‘Áko ꞌî ãzã, ádrĩ ꞌî ãzã ko ku ꞌi áma ꞌdị rá.’ ”

18 Dãwụ́dị̃ la dó mụ mvulé apálé rá, mụ dó sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ rụ́ Rámã gá. Nze dó sĩ ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã idélé ĩꞌdi rụ́ ri kí vú pírí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ kí dó sĩ Sámụ̃wẹ̃lị̃ be uꞌálé Nãyị̃yọ́tị̃ gá. 19 ꞌBá ãzí lũ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Dãwụ́dị̃ ĩꞌdi Nãyị̃yọ́tị̃ gá Rámã gâlé ꞌdã.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị sĩ mụjó ĩꞌdi arụ́jó. Wó ꞌbá ꞌdĩ kí mụ calé Rámã gá ꞌbo, ịsụ́ kí nábị̃ tra kí ru ị́jọ́ ụndrị́lé ãzíla Sámụ̃wẹ̃lị̃ ĩꞌdi ĩꞌbã drị̃lẹ́ ru nĩ, Úríndí Ãdróŋá drị̂ ásị́ ꞌbá Sáwụ̃lọ̃ ní tị pẽlé rĩ kí drị̃ gá ãzíla iꞌdó kí vâ ị́jọ́ ụndrị́lé ĩndĩ. 21 Sáwụ̃lọ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, pẽ ꞌbá ãzí rĩ kí tị, ꞌbá ꞌdĩ ãsị̃ kí vâ ị́jọ́ ụndrị́lé. Pẽ vâ ꞌbá námbã na sĩ rĩ kí tị, ãsị̃ kí vâ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ vúŋá ngalé. 22 Ãsị̃jó Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã vúŋá mụ dó kpere Rámã gâlé, ĩꞌdi mụ calé kídí ãmbógó Sẹ́kụ̃ gá ꞌbo, zị, “Sámụ̃wẹ̃lị̃ kí Dãwụ́dị̃ be íngõlé yã?”

ꞌBá ãzí lũ ĩꞌdiní, “Kí Nãyị̃yọ́tị̃ gá Rámã gâlé ꞌdã.”

23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ mụ dó Nãyị̃yọ́tị̃ gá Rámã gâlé rá, Úríndí Ãdróŋá drị̂ ásị́ vâ ĩꞌdi drị̃ gá, ãzíla mụ dó sĩ ị́jọ́ ụndrị́ trũ kpere Nãyị̃yọ́tị̃ gá. 24 Ũtrũ dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí rá ãzíla mụ dó sĩ ru lalé ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ pílílí ru Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị̃lẹ́ gá ị̃tụ̂rụ̃ ãzíla ị́nị́ ãrã, ĩꞌdi dị̃ ị́jọ́ ụndrị́ sĩ. ꞌDĩ dó ꞌbã sĩ ꞌbá bã kí zịjó la, “Sáwụ̃lọ̃ vâ nábị̃ yã ꞌdĩ?”

20

Yónãtãnĩ ꞌbã Dãwụ́dị̃ ãzã kojó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ apá Nãyị̃yọ́tị̃ gá ꞌdĩ Rámã gá, mụ dó Yónãtãnĩ rú zị ĩꞌdi, “Má idé ãꞌdu ị́jọ́ yã? Ị́jọ́ ũnzí mání idélé rĩ ãꞌdu? Má iza mí átẹ́pị ásị́ íngõpí ĩꞌdiní sĩ lẽjó áma ꞌdịjó rĩ?”

2 Yónãtãnĩ umvi ĩꞌdiní, “ꞌDã icó ru ku, índre drĩ, mí icó mụlé drãlé ku, má átẹ́pị icó ị́jọ́ ãzí were jõku ãmbógó la idélé ĩꞌdiní lũŋá la mání rĩ kóru ku. Icó mání ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé ku la ãꞌdu sĩ? ꞌDĩ ị́jọ́ ãndá la ku.”

3 Wó Dãwụ́dị̃ na ũyõ Yónãtãnĩ drị̃lẹ́ gá jọ, “Mí átẹ́pị nị̃ ílẽ ma ambamba rĩ gá rá ãzíla jọ ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Lẽ Yónãtãnĩ ꞌbã nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ku drĩ jõ ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃ rá ásị́ la la mụ azálé trẹ̃yị́.’ Úpí Ãdróŋá ꞌbã adrujó ídri ãzíla míní vâ adrujó ídri rĩ áni, ị́jọ́ mgbã sĩ ace mání were rú sĩ drãjó.”

4 Yónãtãnĩ jọ dó Dãwụ́dị̃ ní, “Ị́jọ́ míní lẽlé má idé míní rĩ, ma idé la rá.”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ jọ Yónãtãnĩ ní, “Índre, drụ̃sị̃ ụ̃mụ̃ Ĩmbá Úꞌdí rĩ drị̂, ãzíla ma tá tí jõ na la úpí be wó lẽ ámụ áma zị̃lé ásé agâlé kpere ĩndró ụ́ꞌdụ́ ãzí drụ̃sị̃ rĩ drị̂ gá. 6 Mí átẹ́pị drĩ áma ndrụ̃ rá íjọ ĩꞌdiní, ‘Dãwụ́dị̃ zị ma sĩ mụjó táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá, kí sĩ mụ ídétáŋá ílí ãlu ãlu sĩ idélé sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ ní rĩ idélé.’ 7 Mí átẹ́pị drĩ jọ la, ‘Múké’ mi nị̃ la rá ị́jọ́ ãzí ãtíꞌbó mídrị̂ rụ́ ꞌdá yụ. Wó drĩ uꞌá ũmbã sĩ, mi dó nị̃ la rá ãndá ãndá ru lẽ áma ꞌdịlé rá. 8 Jõ mi ꞌi rĩ gá Yónãtãnĩ, má aꞌị́ mi mání ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ idéjó ãtíꞌbó mídrị̂ ní ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ míní ũyõ la najó Úpí drị̃lẹ́ gá ꞌbo rĩ áni, ádrĩ ị́jọ́ iza rá, dũbã la íꞌdị ma mi ꞌi. Mi dó áma fẽ ꞌdịlé mí átẹ́pị drị́ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

9 Yónãtãnĩ umvi, “Icó ru ku. Ádrĩ tá ị́jọ́ ãzí nị̃ má átẹ́pị ꞌbã ásị́ ími ꞌdịjó ãndá ãndá ru yã áni, má icó tá lũlé la míní ku yã?”

10 Dãwụ́dị̃ zị ĩꞌdi, “Mí átẹ́pị drĩ ími umvi ũmbã sĩ ãꞌdi la mání lũ la nĩ yã?”

11 Yónãtãnĩ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Mí amụ́ ãma amụ́ mụlé ãmvé ásé agâlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó sĩ ãmvêlé ãlu.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Ma ũyõ na Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbá rụ́ sĩ, ma má átẹ́pị zị drụ̃sị̃ sáwã ꞌdõ áni rĩ sĩ ĩꞌdi ásị́ jõ míní múké, ma míní ị́jọ́ la lũ ãzíla mi dó sĩ nị̃ la cé. 13 Wó má átẹ́pị drĩ lẽ ími adrálé rá, ádrĩ míní lũ la ku, lẽ Úpí ꞌbã fẽ ádrã rá. Ádrĩ míní fẽ la nị̃lé la ãzíla ími tị pẽ ídri ku, lẽ Úpí ꞌba adru mí be cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã adrujó má átẹ́pị be rĩ áni. 14 Wó lẽ mí iꞌda mání lẽtáŋá ãsị̃lépi ku rĩ cécé Úpí drị̂ áni mání drĩ adru agá ídri rú ꞌdĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdị dó sĩ ma ku, 15 ãzíla mí aꞌbe jõ ásị́ ị̃gbẹ̃ idéjó ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbaní rĩ ku. Úpí drĩ táni mẹ́rọ́ꞌbá Dãwụ́dị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá tí.”

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yónãtãnĩ idé kí dó tị icíma lị́cọ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ be jọ, “Lẽ Úpí ꞌbã arụ́ mẹ́rọ́ꞌbá Dãwụ́dị̃ drị̂ kí drị̃ rá.” 17 Yónãtãnĩ fẽ Dãwụ́dị̃ ní ũyõ amvilé nalé ị̃dị́ lẽtáŋá agá, ãꞌdusĩku lẽ ĩꞌdi cécé ĩꞌdi ꞌbã ru lẽjó rĩ áni.

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Drụ̃sị̃ ĩꞌdi adru ụ̃mụ̃ Ĩmbá Úꞌdí rĩ drị̂. Ála ími ĩcẽ rá ãꞌdusĩku úmvúke mídrị̂ la adru ꞌbá kọ́lị. 19 Drụ́zị́ ĩndró sĩ, ímụ ími zịlé ãngũ ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã sĩ iꞌdójó rĩ gá, ãzíla ítẽ ma írã Ị̃zẹ́lị̃ rĩ gá ꞌdãá. 20 Ma ꞌé kí gbẹ bụ́lụ́ la gá ꞌdãá na cécé ma ꞌbãrĩ ãko ãzí gbẹ rĩ áni. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó ngọ́tị́ŋá ãzí tị pẽ ãzíla ma jọ la ĩꞌdiní, ‘Ímụ ꞌé ꞌdã kí ndrụ̃lé.’ Ádrĩ jọ la ĩꞌdinî, ‘Índre ꞌé kí ími wókõ ꞌdĩ gá, mí ají kí ꞌdõlé.’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí amụ́, ãꞌdusĩku cécé Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ị́jọ́ ũnzí la ꞌdá yụ, mi ị́jọ́ kọ́lị. 22 Wó ádrĩ jọ la ngọ́tị́ŋâ ní, ‘Índre ꞌé kí mí rụ́ ꞌdâ álị́,’ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá lẽ ímụ rá, ãꞌdusĩku Úpí pẽ ími tị ꞌdâ rá. 23 Ị́jọ́ ãmaní ũyõ najó mí be ꞌdĩ Úpí la adru sãdínĩ rú ãma drĩdríŋĩ gá mí be jãꞌdâ.”

24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ zị̃ dó ru ásé agâlé, ĩmbá úꞌdí rĩ la dó mụ acálé ꞌbo, úpí ri dó vụ̃rụ́ ãkónã nalé. 25 Ri úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá jõ ídu rĩ áni Bõrõ gâlé ru Yónãtãnĩ drị̃lẹ́ gá ãzíla Ãbị̃nẹ́rị̃ ri úpí Sáwụ̃lọ̃ andre gâsĩ. Wó ãngũ Dãwụ́dị̃ drị̂ ace dó ru ị̃sálị. 26 Sáwụ̃lọ̃ jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ku, ãꞌdusĩku ũrã ị́jọ́ ãzí rụ ĩꞌdiní, adru sĩ ní ãlá ru ku, ãndá-ndá ru ĩꞌdi dó sĩ ãlá ru ku. 27 Wó ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃jó ĩmbá úꞌdí rĩ drị̂ sĩ, ãngũ Dãwụ́dị̃ drị̂ ace vâ ị̃sálị. Sáwụ̃lọ̃ jọ ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ ní, “Yésẽ ngọ́pị amụ́ ãma abe ájẹ ãzíla ãndrũ ãkónã gá ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

28 Yónãtãnĩ umvi Sáwụ̃lọ̃ ní, “Dãwụ́dị̃ aꞌị́ mádrị́ ásị́ ãlu sĩ sĩ mụjó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá, 29 ãzíla jọ mání, ‘Ífẽ ámụ, ãꞌdusĩku ꞌbá ãmadrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ídétáŋá idé táwụ̃nị̃ ãmadrị̂ gâlé ꞌdã ãzíla má ádrị́pị lẽ má adru ala gá ꞌdãá cí. Ádrĩ lẽtáŋá ịsụ́ ími drị̃lẹ́ gá rá, lẽ ámụ rá, ma sĩ mụ má ádrị́pịka kí ndrelé.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌdiní sĩ amụ́jó ãkónã gá méjã úpí drị̂ ꞌbã tị gá ꞌdâ ku ꞌdĩ!”

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ ásị́ ve dó Yónãtãnĩ ní trẹ̃yị́, ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ngọ́tị́ ũkú drị̃ ũnzí ãzíla ị́jọ́ arelépi ku rĩ drị́ ꞌdĩ! Ínị̃ ánị̃ ị́jọ́ ĩminí ĩmi icíjó Yésẽ ngọ́pị be sĩ drị̃nzá ajíjó míní ãzíla mí ãndrẽ ími tịlépi rĩ ní rĩ rá rĩ gá ku yã? 31 Yésẽ ngọ́pị drĩ adru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí, mi ꞌi jõku ũpĩ mídrị̂ icó pá tulé ku. Úꞌdîꞌda ípẽ ꞌbá tị ĩꞌdi ajílé má rụ́ ꞌdõlé, lẽ ꞌbã drã rá.”

32 Yónãtãnĩ zị átẹ́pị̃ Sáwụ̃lọ̃ ꞌi, “Ála ĩꞌdi ꞌdị rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Idé ãꞌdu ị́jọ́ yã?” 33 Wó Sáwụ̃lọ̃ ꞌdị ngọ́pị̃ ꞌi ãjụ́ sĩ tí sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó káyĩ rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ nị̃ dó rá átẹ́pị̃ lẽ dó Dãwụ́dị̃ ꞌdịlé rá rĩ gá rá.

34 Yónãtãnĩ nga ãkónã tị gá ꞌdâ ũmbã sĩ rá, ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ụ̃mụ̃ Ĩmbá Úꞌdí rĩ drị́ ꞌdã sĩ Yónãtãnĩ na ãkónã gẹ̃rị̃ sĩ ku ãꞌdusĩku ásị́ la acá ũcõgõ sĩ trẹ̃yị́ ị́jọ́ drị̃nzá ru átẹ́pị̃ ꞌbã idélé Dãwụ́dị̃ rụ́ rĩ sĩ.

35 Ụ̃ꞌbụ́tị sĩ Yónãtãnĩ mụ ásé agâlé sĩ mụjó ị́jọ́ jọjó Dãwụ́dị̃ be. ꞌDụ ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá la ĩꞌdi be ĩndĩ, 36 ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Í cẹ̃ mụlé ꞌé mání gbẹlé rĩ kí ndrụ̃ trũ.” Ngọ́tị́ŋâ ꞌbã cẹ̃ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ gbẹ ꞌé drị̃lẹ́ la gâlé ru. 37 Ngọ́tị́ŋâ la mụ calé ãngũ Yónãtãnĩ ꞌbã ꞌê ꞌbã sĩ aꞌdéjó rĩ gá, Yónãtãnĩ umve ĩꞌdi jọ, “ꞌÊ adru ími drị̃lẹ́ gâlé ꞌdã ku yã?” 38 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ za, “Gbõrú, ímụ mbẽlẽ-mbẽlẽ, ítu pá ku.” Ngọ́tị́ŋâ anzé dó ꞌê rá, amụ́ dó trũ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ rụ́ ꞌdõlé. 39 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí agá pírí ngọ́tị́ŋâ nị̃ ị́jọ́ ãzí ku; be la rá la Yónãtãnĩ nị̃ kí lú Dãwụ́dị̃ be nĩ. 40 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ fẽ dó ĩꞌdi ꞌbã ụ́sụ kí ꞌé kí abe ngọ́tị́ŋâ drĩ ãzíla jọ, “Ímụ, mí agụ kí vúlé táwụ̃nị̃ gâlé.”

41 Ngọ́tị́ŋâ la dó mụ mụlé ꞌbo, Dãwụ́dị̃ angá ãfũlé wókõ írã drị́ ándrá rĩ gâlé ru ãzíla ãvụ̃ vụ̃rụ́ Yónãtãnĩ drị̃lẹ́ gá pá alé na, androko la aló vũ ĩndĩ. Amvu kí ru jụ́jụ́ sĩ kpãrã ãzíla ri kí awálé ãngũ ãlu gá, wó Dãwụ́dị̃ awá dó ãndânĩ.

42 Yónãtãnĩ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Ímụ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, ãꞌdusĩku ãna ũyõ wọ̃rị̃ ãmadrị̂ gá mí be rụ́ Úpí Ãdróŋá drị̂ sĩ jọjó la, ‘Úpí ĩꞌdi ãma drĩdríŋĩ gá mí be sãdínĩ rú, ãzila anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí drĩdríŋĩ anzị mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ.’ ” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ mụ dó rá ãzíla Yónãtãnĩ gõ dó vúlé táwụ̃nị̃ gâlé.

21

Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó Nóbũ gá rĩ

1 Dãwụ́dị̃ mụ átáló Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ uꞌálépi táwụ̃nị̃ Nóbũ gá rĩ ndrelé. Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ yã ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌdiní ĩꞌdi ndrejó rĩ sĩ ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi áꞌdụ̂sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? ꞌBá ãzí mí be yụ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

2 Dãwụ́dị̃ umvi átáló Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ní, “Úpí fẽ mání ãzị́ ãzí ngalé ãzíla jọ mání, ‘Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ ị́jọ́ ãzị́ mání fẽlé míní ꞌdĩ kí drị̃ gá ãzị́táŋá mání fẽlé rĩ be ku.’ Álũ ãsĩkárĩ mádrị̂ ꞌbaní ãma mụ ãma ịsụ́lé ãngũ ãzí gá rĩ rá. 3 Úꞌdîꞌda rĩ gá ãko ãzí mídrị́ ꞌdâ nalé nãnã la cí yã? Ífẽ mání mũkátĩ kí tõwú, jõku ãko míní icólé ịsụ́lé rá rĩ.”

4 Átáló umvi Dãwụ́dị̃ ní, “Mádrị́ ꞌdâ mũkátĩ ndú la yụ, mũkátĩ ꞌdâ cí rĩ ĩꞌdi mũkátĩ ꞌbãlé ndú ãlá rĩ ꞌi. Mi ĩꞌdi ꞌdụ rá la ꞌbá mídrị̂ drĩ kí ru tã mba ãlá ru drĩ kí ru la ũkú be ku rĩ gá.”

5 Dãwụ́dị̃ umvi, “Ũkú ika kí ru ãma abe ku, cécé ídu ãmaní mụjó ãzị́ gá rĩ áni. Ãsĩkárĩ mádrị́ ꞌdi kí ꞌbãngá sáwã pírí sĩ ãlá ru, ãdrĩ táni mụ ãcị̃ ãzí ãlá ku la gá tí. Ãcị̃ ãlá ꞌdĩ gá ãma dó ãma ꞌbã ãlá ru íngõpí?” 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ átáló fẽ dó sĩ mũkátĩ tá ꞌbãlé ndú ãlá Ãdróŋá ní ꞌdã kí ꞌbã ãzí mũkátĩ ãzí ndú la ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ, anzé kí Úpí drị̃lẹ́ gâlé rá, uja dó kí ãcí la kí sĩ ụ́ꞌdụ́ kí ꞌdụjó ꞌdã sĩ.

7 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãtíꞌbó Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu Dọ̃yẹ́gị̃ Ídõmũ rú ãmbógó kãbĩlõ kí ucélépi rĩ âtrị ĩꞌdi Úpí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá.

8 Dãwụ́dị̃ zị dó Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ꞌi, “Ãjụ́ jõku ménéŋá mídrị́ ꞌdâ cí yã? Má ají mâ ãjụ́ jõku ãko ãꞌdị́ ãni la ku, ãꞌdusĩku ãzị́ úpí drị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ãzị́ ngalé gbõrú la.”

9 Átáló umvi, “Ménéŋá Gũlĩyátõ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gó ru, míní ándrá ꞌdịlé áꞌbụ ꞌa Ĩlálĩ gá rĩ drị̂ ꞌdộ cí la nĩ, úmbé ĩꞌdi bõngó sĩ ĩfódĩ ũngúkú gá ꞌdĩ. Ídrĩ ĩꞌdi lẽ rá, íꞌdụ ĩꞌdi, ménéŋá ãzí ndú la yụ lú ꞌdã ꞌi.”

Dãwụ́dị̃ jọ, “Ménéŋá ãzí ndú ꞌdĩ ndẽlépi rá la yụ, mí ãfẽ ĩꞌdi mádrị́ ꞌdõlé.”

Dãwụ́dị̃ ꞌbã apájó Gátũ gá rĩ

10 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Dãwụ́dị̃ apá dó angájó Sáwụ̃lọ̃ rụ̂lé rĩ sĩ ãzíla mụ dó Ãkísĩ úpí Gátũ drị̂ rụ́. 11 Wó ãmbogo Ãkísĩ drị̂ jọ kí ĩꞌdiní, “ꞌDĩ adru Dãwụ́dị̃, úpí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi ku yã? ꞌDĩ ꞌbãsĩ ágọ́bị́ ũkú ꞌbã kí sĩ úngó ngojó drị̃ la gá ĩꞌbaní úngó tu agá, ‘Sáwụ̃lọ̃ ụꞌdị́ ĩꞌdidrị̂ kí 1,000 gá, wó Dãwụ́dị̃ ụꞌdị́ ĩꞌdidrị̂ kí 10,000 gá rĩ ꞌi.’ ”

12 Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ ásị́ gá ãzíla ụ̃rị̃ rụ ĩꞌdi ambamba Ãkísĩ úpí Gátũ drị̂ sĩ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã dó ru ꞌI aza-azâ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá; ãzíla ĩꞌdiní adrujó kí drị́ alé gá rĩ sĩ ꞌbã ru ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ rú, ĩꞌdi dó mụ kẹ̃jị́tị ụ̃sị̃ trũ ãzíla sụ̃sụ́ la mụ ra trũ ĩꞌdi tịꞌbị́ gâsĩ. 14 Ãkísĩ jọ dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩndre drĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi. Ĩꞌdi aza-azâ. Ĩmi ájí ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé ãꞌdu gá? 15 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ ca kí mádrị́ ꞌdộ ku ĩminí dó sĩ ꞌbá ꞌdĩ ajíjó sĩ amụ́jó aza ngajó áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ꞌdĩ áni ꞌdĩ yã? Lẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã afí mádrị́ jó gá ꞌdõlé ku.”

22

Dãwụ́dị̃ dó Ãdũlámũ ãzíla Mị̃zị́pã gá

1 Dãwụ́dị̃ aꞌbe dó Gátũ rá ãzíla apá dó ụ̃jị́gọ́ Ãdũlámũ drị̂ gá. Ádrị́pịka kí ꞌbá átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ kí abe kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, mụ kí dó ĩꞌdi rụ̂lé. 2 ꞌBá pírí ũcõgõ agá, ꞌbá bánzá trũ, ꞌbá ásị́ ãzá trũ ãzíla ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ĩkpãlé rá rĩ kí abe atrá kí dó ru ĩꞌdi andre gá. Acá dó sĩ ãsĩkárĩ ꞌdĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ ru. Ãsĩkárĩ ĩꞌdi be rĩ kí ãni rú ꞌbá 400.

3 Angájó ꞌdãá rĩ sĩ Dãwụ́dị̃ mụ dó Mị̃zị́pã gá ꞌdĩ Mụ̃wábụ̃ gá ãzíla zị dó úpí Mụ̃wábụ̃ gá rĩ ꞌi, “Mí icó ãꞌị̃lé má átẹ́pị ꞌbaní má ãndrẽ be sĩ amụ́jó uꞌájó mí be kpere mání ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé idélé mání rĩ ãꞌdu yã rĩ nị̃ agá rá yã?” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ aꞌbe dó kí úpí Mụ̃wábụ̃ gá rĩ be, ãzíla uꞌá kí dó ĩꞌdi be sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã sĩ ru ụ̃zị̃jó ụ̃jị́gọ́ agá rĩ kí agá pírí.

5 Ụ́ꞌdụ́ ãlu nábị̃ Gádĩ amụ́ ãzíla jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Mí uꞌá ãngũ ụ̃jị́gọ́ ru míní ími ụ̃zị̃jó ꞌdĩ gá ꞌdâ ku. Ímụ ãngũ Yụ́dã drị̂ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá, mụ dó sĩ mị̃rị́ ꞌa Hãrẹ́tị̃ drị̂ gá.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã Ãtalo Nóbũ gá rĩ kí ụꞌdị́jó rĩ

6 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sáwụ̃lọ̃ are ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã kí amụ́jó ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi rĩ kí abe Yụ́dã gá rĩ ꞌbã drị̃ gá rá, Sáwụ̃lọ̃ rĩ dó ị́tị́ ị̃ndụ́ gá ãjụ́ trũ drị́ gá ãngũ ꞌbé ꞌa rú Gị̃bẹ́yã gá. ꞌBá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ utu kí dó pá ĩꞌdi andre gá trộkị́lịrị. 7 Sáwụ̃lọ̃ jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi are ꞌbá mádrị́ Bénzãmĩnĩ rú ꞌdĩ, Yésẽ ngọ́pị Yụ́dã rú ꞌdĩ la ámvụ́ fẽ ãzíla ámvụ́ zãbíbũ drị̂ kí fẽ ĩminí rá yã? Ĩꞌdi mụ ĩmi ꞌbãlé pírí ãmbogo rú ãsĩkárĩ álĩfũ ãzíla túrú rĩ kí drị̃lẹ́ gá rá yã? 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ dó sĩ gápi fẽlépi la ĩminí ị́jọ́ itújó má rụ́ ꞌdĩ yã? ꞌBá ãzí ĩmi ꞌa gá ꞌdâ lũlépi la mání mâ ngọ́pị icí kí tị Yésẽ ngọ́pị be la ꞌdáyụ. Ĩꞌbã ásị́ áma drị̃ gá ku, ĩlũ vâ mání mâ ngọ́pị inga ãtíꞌbó mádrị̂ ásị́ sĩ áma mbãjó ꞌdịjó cécé ĩꞌdi ꞌbã idélé ãndrũ ꞌdĩ áni la ku.”

9 Wó Dọ̃yẹ́gị̃ Ídõmũ rú pá tụlépi ãmbogo Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí abe rĩ jọ, “Ándre Yésẽ ngọ́pị amụ́ agá Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ Ãhị̃tụ́bụ̃ ngọ́pị rú Nóbũ gá ꞌdãá. 10 Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ zị Dãwụ́dị̃ ní Úpí ꞌi, fẽ ĩꞌdiní ãkónã ãzila ménéŋá Gũlĩyátõ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ drị̂ ꞌi.”

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sáwụ̃lọ̃ pẽ dó ꞌbá tị sĩ átáló Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ Ãhị̃tụ́bụ̃ ngọ́pị ꞌi umvejó ꞌbá átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ kí abe pírí. ꞌDĩ kí ãtalo Nóbũ gá rĩ kî, amụ́ kí dó sĩ pírí úpí Sáwụ̃lọ̃ rú ꞌdõlé rá. 12 Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Mí are drị̃ ma Ãhị̃tụ́bụ̃ ngọ́pị.”

Umvi, “ꞌẼ, úpí mádrị̂, ma ími are.”

13 Sáwụ̃lọ̃ zị ĩꞌdi, “Ĩmi itú tị má rụ́ Yésẽ ngọ́pị be míní sĩ ĩꞌdiní mũkátĩ fẽjó ménéŋá be ãzíla Ãdróŋá zịjó ĩꞌdiní, ãzíla ĩꞌdiní sĩ mvujó má rụ́ ꞌdâ rá sĩ ãndrũ ru lajó áma tẽjó ꞌdĩ áni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

14 Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ umvi úpí ní, “ꞌBá ãzí ị́zị́gọ́ mídrị́ Dãwụ́dị̃ áni ásị́ mgbã trũ ãmbogo pírí mídrị́ ꞌdĩ kí agá ꞌdâ ãgọbị ími andre tẽlépi rĩ kí ꞌbã ãmbógó ru ãzíla ꞌbá mí drị́ko gá ꞌdâ rĩ ꞌbã kí rulé rũrũ ri ãꞌdi ꞌi? 15 ꞌDã ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ mání sĩ Ãdróŋá zịjó Dãwụ́dị̃ ní rĩ ꞌi yã? Yụ, adru ꞌdĩ áni ku. Úpí lẽ ítõ ãtíꞌbó mídrị̂ jõku ꞌbá ãzí átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ kí ị́jọ́ ãzí ĩꞌbaní nị̃lé ku ꞌdĩ sĩ ku.”

16 Wó úpí jọ, “Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ mi ꞌi ãzíla ꞌbá pírí mí átẹ́pị drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe ĩmi mụ ũdrãlé rá ãndá ãndá ru.”

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí fẽ dó ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ĩꞌdi andre gá rĩ ꞌbaní, “Ĩmụ, ĩmi ụꞌdị́ ãtalo Úpí drị́ ꞌdĩ kí rá, ãꞌdusĩku icí kí vâ ru Dãwụ́dị̃ abe. Nị̃ kí ĩꞌdi apá-apâ rĩ gá rá, wó lũ kí mání gẹ̃rị̃ sĩ ku.”

Wó ãmbogo úpí drị̂ lẽ kí ꞌbãngá ãtalo Úpí drị̂ kí ụꞌdị́lé kí drị́ sĩ ku.

18 Sáwụ̃lọ̃ fẽ dó ãzị́táŋá Dọ̃yẹ́gị̃ nî, “Ímụ, mí ụꞌdị́ ãtalo Úpí drị̂ kí rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dọ̃yẹ́gị̃ Ídõmũ rú rĩ uja dó ru sĩ kí ụꞌdị́ jó rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ụꞌdị́ dó ãtalo bõngó mịfị́ níríŋá ĩfódĩ rú ri sụ̃lépi ri kí kãlị́ ãrõ drị̃ tõwú.

19 Ụꞌdị́ vâ ꞌbá táwụ̃nị̃ ãtalo ꞌbadrị́ umvelé Nóbũ rĩ agá ꞌdãá rĩ kí pírí. Ụꞌdị́ ãgọbị kí ũkú kí abe, ãnzị nírí kí ũrekeŋá kí abe. Tị́ kí, kãyĩnõ kí, ãzíla kãbĩlõ kí abe.

20 Wó Ãbĩyátã Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ Ãhị̃tụ́bụ̃ ngọ́pị uja dó apálé rá ãzíla fi dó Dãwụ́dị̃ nî. 21 Nze dó ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ãtalo Úpí drị̂ kí ụꞌdị́jó ꞌdĩ kí vú Dãwụ́dị̃ nî. 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ dó Ãbĩyátã ní, “Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Dọ̃yẹ́gị̃ Ídõmũ rú rĩ ꞌbã adrujó ꞌdãá cí rĩ sĩ, ánị̃ rá ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ũlũlé Sáwụ̃lọ̃ ní rá. Áfẽ dó ꞌbá mí átẹ́pị drị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbání ũdrãlé ma ꞌi. 23 Mí uꞌá dó má be ꞌdâ, mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku. ꞌBá ími ndrụ̃lépi sĩ lẽjó ími ꞌdịjó rĩ lẽ vâ áma ꞌdịlé. Mí uꞌá má rụ́ ꞌdâ, ị́jọ́ ãzí icó ími idélé ũnzí ku.”

23

Dãwụ́dị̃ pa ꞌbá táwụ̃nị̃ Kẹ́yị̃lã gá rĩ kî

1 Dãwụ́dị̃ la dó mụ arelé la ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ãꞌdị́ ꞌdị Kẹ́yị̃lã gá ãzíla kí dó ãná ra ãngũ sĩ ãná ꞌịjó rĩ gá íni, 2 zị dó Úpí ꞌi jọ, “Má icó dó mụlé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌba Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe rá yã?”

Úpí umvi ĩꞌdiní, “Ímụ, íꞌdị ãꞌdị́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe ãzíla ípa Kẹ́yị̃lã ꞌi.”

3 Wó ꞌbá Dãwụ́dị̃ drị̂ jọ kí ĩꞌdiní, “Yụ́dã gá ꞌdâ ãma vâ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãdrĩ kí dó mụ ãꞌdị́ gá ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbarụ́ Kẹ́yị̃lã gâlé ụ̃rị̃ la dó ãma rụ íngõ pí?”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ zị dó Úpí ꞌi pá alé ãlu ị̃dị́, Úpí umvi ĩꞌdiní, “Ímụ Kẹ́yị̃lã gâlé ma mụ mụlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí fẽlé ĩmidrị́ gá.” 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe mụ kí Kẹ́yị̃lã gá, ꞌdị kí ãꞌdị́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe ãzíla ꞌdụ kí ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí rá. Ụꞌdị́ kí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí trẹ̃yị́ ãzíla pa kí dó sĩ ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí rá. 6 Ãbĩyátã Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ngọ́pị ají ĩfódĩ ĩndĩ sáwã ĩꞌdi ꞌbã apájó Dãwụ́dị̃ rú Kẹ́yị̃lã gâlé rĩ sĩ.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã Dãwụ́dị̃ ndrụ̃jó rĩ

7 ꞌBá ãzí lũ Sáwụ̃lọ̃ ní Dãwụ́dị̃ mụ Kẹ́yị̃lã gá. Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Ãdróŋá fẽ dó ĩꞌdi áma drị́ gá ꞌbo, ãꞌdusĩku Dãwụ́dị̃ su ru mãbụ́sụ̃ gá táwụ̃nị̃ ãzí tị ụ̃pị̃lé kẹ̃jị́ tị aya sĩ rĩ agá.” 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ umve ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị drị̂ kí mụjó ãꞌdị́ gá Kẹ́yị̃lã gá sĩ Dãwụ́dị̃ cejó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe.

9 Dãwụ́dị̃ la dó mụ nị̃lé la Sáwụ̃lọ̃ la ị́jọ́ itú ĩꞌdi rụꞌbágá, umve átáló Ãbĩyátã ꞌi jọ, “Mí ají ĩfódĩ ꞌi.” 10 Dãwụ́dị̃ jọ, “Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní, ãtíꞌbó mídrị̂ are ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ itú ru ãndá ãndá ru sĩ amụ́jó táwụ̃nị̃ Kẹ́yị̃lã drị̂ andijó áma ị́jọ́ sĩ rĩ rá. 11 ꞌBá Kẹ́yị̃lã drị̂ kí áma fẽ ĩꞌdidrị́ rá yã? Sáwụ̃lọ̃ la amụ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã arelé rĩ áni yã? Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, ílũ ãtíꞌbó mídrị̂ nî.”

Úpí umvi jọ, “Sáwụ̃lọ̃ la amụ́ rá.”

12 Dãwụ́dị̃ zị Úpí ꞌi ị̃dị́, “ꞌBá Kẹ́yị̃lã drị̂ kí áma fẽ ꞌbá mádrị̂ kí abe Sáwụ̃lọ̃ drị́ rá yã?”

Úpí umvi jọ, “Kí ími fẽ rá.”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãnirú 600 rĩ kí abe aꞌbe kí dó Kẹ́yị̃lã cọtị́ rá, ri kí dó acị́lé ãngũ ꞌdĩ gá ãzíla ꞌdã gá. Sáwụ̃lọ̃ la dó mụ arelé la Dãwụ́dị̃ apá Kẹ́yị̃lã gá ꞌdãá rĩ sĩ rá, mụ dó sĩ lé ku.

14 Dãwụ́dị̃ ri dó ru ụ̃zị̃lé ụ̃jị́gọ́ ꞌbé Zị́fụ̃ drị́ kõtórõ agâlé rĩ kí agá. Sáwụ̃lọ̃ ri dó ĩꞌdi ndrụ̃lé ụ́ꞌdụ́ pírí, wó Ãdróŋá fẽ Dãwụ́dị̃ ĩꞌdidrị́ gá ku.

15 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó Hõrésĩ gá kõtórõ Zị́fụ̃ drị̂ agá rĩ sĩ, nị̃ dó Sáwụ̃lọ̃ amụ́ ĩꞌdi ndrụ̃lé sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ gá rá. 16 Yónãtãnĩ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị mụ dó Dãwụ́dị̃ rụ́ Hõrésĩ gâlé ãzíla ko dó sĩ ĩꞌdi ãzã ĩꞌdi ásị́ imbájó sĩ ũkpó ịsụ́jó Ãdróŋá drị́. 17 Wó jọ dó ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, má átẹ́pị Sáwụ̃lọ̃ icó drị́ ꞌbãlé ími ụrụꞌbá gá ku. Mi mụ adrulé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi ãzíla ma adru ími vúlé gá námbã ị̃rị̃ sĩ. Má átẹ́pị nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ cé.” 18 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ icí kí tị Úpí drị̃lẹ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónãtãnĩ mụ lị́cọ́ gá, wó Dãwụ́dị̃ ace ru Hõrésĩ gá ꞌdãá.

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Zị́fụ̃ gá rĩ mụ kí dó Sáwụ̃lọ̃ rụ́ Gị̃bẹ́yã gá ãzíla jọ kí, “Dãwụ́dị̃ la ru ụ̃zị̃ ãma agá ụ̃jị́gọ́ Hõrésĩ drị̂ gá ꞌbé Hãkílã gá ꞌdĩ Yẽsị̃mọ́nị̃ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá. 20 Úꞌdîꞌda úpí, mí amụ́ vụ̃rụ́ ãma rụ́ ꞌdõlé ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá rĩ gá, ãma ĩꞌdi fẽ ími drị́ gá rá.”

21 Sáwụ̃lọ̃ umvi, “Úpí ꞌbã wi sụ̃sụ́ ĩminí ásị́ ꞌbãjó áma drị̃ gá rĩ sĩ. 22 Ĩmụ ãzíla ĩmi ịsụ́ mání ị́jọ́ drị̃ la gá. Ĩmi ịsụ́ ãngũ ĩꞌdiní uꞌájó sáwã pírí sĩ rĩ, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ndrelépi ꞌdãá rá rĩ be. ꞌBá jọ kí mání ũndũwã la ambamba. 23 Ĩmi ịsụ́ mání ãngũ pírí ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru ụ̃zị̃jó ala gá rĩ kí, ãzíla ĩmi ají mání ị́jọ́ pịrị rĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó mụ ĩmi abe, drĩ dó sĩ adru ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá cí, ma ĩꞌdi vú ũbĩ sĩ ĩꞌdi ndrụ̃jó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agâsĩ pírí.”

24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá dã ko kí dó drị̃ rá, mụ kí dó Zị́fụ̃ gá Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gá. Dãwụ́dị̃ kí ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe kõtórõ Mãwọ́nị̃ gá, Ãrábã gá ꞌdĩ Yẽsị̃mọ́nị̃ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá. 25 Sáwụ̃lọ̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe mụ kí dó Dãwụ́dị̃ kí ndrụ̃ trũ, wó are ị́jọ́ kí drị̃ gá rá ãzíla mụ dó sĩ ꞌbé agâlé ru ãzíla uꞌá dó sĩ kõtórõ Mãwọ́nị̃ drị̂ gá. Sáwụ̃lọ̃ la dó mụ arelé ꞌbo, mụ dó ãngũ kõtórõ rú Mãwọ́nị̃ gâlé mụlé Dãwụ́dị̃ ndrụ̃ trũ.

26 Sáwụ̃lọ̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌbé ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe wókõ ãzí rĩ gá, kí dị̃ ru afụ sĩ sĩ ru ĩdãjó Sáwụ̃lọ̃ rụ́ ꞌdãá rá. Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe Dãwụ́dị̃ kí ũŋmĩ agá ãni rú ũkpó sĩ lẽjó kí rụjó, 27 ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la acá Sáwụ̃lọ̃ rụ́ jọ, “Mí amụ́ gbõrú! ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ꞌbá kí ra ꞌdã.” 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ atrị dó ị́jọ́ tá sĩ Dãwụ́dị̃ vú ũbĩjó rĩ rá ãzíla mụ dó ãꞌdị́ gá ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe. ꞌDĩ bãsĩ ãngũ ꞌdã umvejó Hãmãlẹ̃kọ́tị̃* ꞌdĩ. 29 Dãwụ́dị̃ aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá, mụ dó sĩ ru aꞌbólé ụ̃jị́gọ́ agá Ị̃nị̃ Gẹ́dị̃ gá.

24

Dãwụ́dị̃ aꞌbe Sáwụ̃lọ̃ ídri

1 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ãgõjó ãꞌdị́ gá ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe rĩ ꞌbã vúlé gá, úlũ ĩꞌdiní, “Dãwụ́dị̃ ĩꞌdi kõtórõ Ị̃nị̃ Gẹ́dị̃ gá.” 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ ũpẽ dó ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi múké rĩ kí 3,000 angájó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kî agá pírí, ꞌdụ kí trũ mụjó Dãwụ́dị̃ ndrụ̃ trũ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ãngũ írã rú ị̃ndrị́ ásé agá rĩ ꞌbadrị̂ gá.

3 Sáwụ̃lọ̃ amụ́ dó ãngũ kãbĩlõ kí tã mbajó gẹ̃rị̃ tị gá rĩ gâsĩ ãzíla fi mụlé ru ãzã kolé ụ̃jị́gọ́ ãzí agá. Dãwụ́dị̃ zị̃ kí ru ꞌdĩ sĩ ụ̃jị́gọ́ ꞌa gá agâlé ru. 4 Ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ jọ kí ĩꞌdiní, “ꞌDĩ bãsĩ ãndrũ ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã jọlé míní, ‘Ma mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ fẽ ími drị́ gá mí icó ĩꞌdi idélé cécé míní lẽlé rĩ áni rĩ ꞌi.’ ” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ ãgã ũní ũní ru ãzíla lị dó sĩ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã bõngó tị rá.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ uꞌá cãndí sĩ ĩꞌdiní Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã bõngó tị alị́jó rĩ sĩ, 6 jọ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Úpí uga mání ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ idéjó ãmbógó mádrị̂ rụ́ úmgbé, ãꞌdusĩku Úpí ũsũ ãdu drị́ tịjó ꞌbá drị̃ gá rĩ drị̃ la gá rá, má icó dó sĩ drị́ ꞌbãlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ku, ĩꞌdi ꞌbá Úpí ꞌbã sĩ drị́ tịjó drị̃ la gá nĩ rĩ.” 7 Dãwụ́dị̃ jọ ị́jọ́ ũkpó ru ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí trejó ꞌba aló kí sĩ Sáwụ̃lọ̃ ku. Sáwụ̃lọ̃ aꞌbe dó ụ̃jị́gộ rá mụ dó sĩ gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ gá.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ ãfũ dó ụ̃jị́gọ́ agâlé rĩ sĩ ãmvé, umve dó Sáwụ̃lọ̃ ꞌi, “Úpí ãmbógó mádrị̂.” Sáwụ̃lọ̃ la mụ ru ũngúkú ndrelé, Dãwụ́dị̃ ãvũ vụ̃rụ́ ãzíla su tị androko la aló vũ rá ị̃nzị̃táŋá ru. 9 Jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Mi ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí jọlé, ‘Dãwụ́dị̃ la gẹ̃rị̃ ndrụ̃ sĩ lẽjó ími adrájó rĩ kí are ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?’ 10 Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ índre ími mịfị́ sĩ Úpí ꞌbã ãndrũ ími fẽjó áma drị́ gá ụ̃jị́gọ́ agá ꞌdâ ꞌdĩ. ꞌBá ãzí rĩ lẽ kí áꞌdị mí rá, wó ápa ími ídri rá, ‘Má icó áma drị́ ꞌbãlé úpí mádrị̂ ụrụꞌbá gá ku, Úpí ꞌbã ãdu sĩ drị́ tĩjó ꞌbá drị̃ gá rĩ ũsũjó ími drị̃ gá nĩ rĩ sĩ.’ 11 Índre má átẹ́pị, índre drĩ bõngó mídrị̂ ꞌbã tị áma drị́ gá ꞌdĩ! Má alị́ bõngó mídrị̂ ꞌbã tị wó áꞌdị mi ku. Lẽ ínị̃ dó úꞌdîꞌda rá, má idé ị́jọ́ ũnzí ãzí sĩ mvujó mí rụ́ ꞌdâ rá la ku, má icó ími adrálé ku, má idé drĩ ị́jọ́ ũnzí ãzí mí rụ́ ku. Wó mi áma ndrụ̃ sĩ lẽjó áma ꞌdịjó ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 12 Lẽ Úpí ꞌbã lị ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá mí be rĩ nĩ. Ãzíla lẽ Úpí ꞌbã ũfẽ ị́jọ́ míní idélé má rú ꞌdĩ ꞌbã ãrígó tị mí rụ́ nĩ, wó má icó ími adrálé ku. 13 Ị́jọ́ ídu rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, ‘Angájó ꞌbá ũnzí rĩ agá ũnzĩkãnã la ãfũ nĩ,’ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó ími adrálé ku. 14 ‘Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la ãfũ ãmvé ãꞌdi ndrụ̃lé yã? Mi ãꞌdi adro yã? Ũcógó drãlépi rá la yã? Wãlã Lúgbákíꞌdí yã?’ 15 Lẽ Úpí ꞌbã lị ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá rĩ mí be nĩ. Lẽ ꞌbã amá ị́jọ́ mádrị̂ ãzíla ꞌbã pa ma, ꞌbã amụ́ pá tulé sĩ áma pajó ími drị́ gá nĩ.”

16 Dãwụ́dị̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, Sáwụ̃lọ̃ zị, “ꞌDĩ mâ ngọ́pị Dãwụ́dị̃ ími ụ́ꞌdụ́kọ́ yã?” Sáwụ̃lọ̃ kpẹ̃ awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Mi ꞌbá ãlá la, índẽ ma mũkẽ sĩ rá. Ímba áma tã múké wó má idé mi ũnzí. 18 Ãndrũ ílũ mání mũkẽ míní idélé mání rĩ kí rá, Úpí fẽ ma ími drị́ gá rá, wó íꞌdị ma ku. 19 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ịsụ́lépi rá, ĩꞌdi aꞌbe la mụlé adrá ĩꞌdi ku rĩ ãꞌdi ꞌi? Lẽ Úpí ꞌbã ũfẽ míní ũyá múké la, ãꞌdusĩku mí idé ị́jọ́ múké la mání ãndrũ. 20 Ánị̃ ãndá-ndá ru cé mi mụ adrulé úpí ru ãzíla ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la mụ pá tulé ími drị́ gá. 21 Ína ũyõ Úpí drị̃lẹ́ gá mí icó ꞌbá mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ụꞌdị́lé ku jõku mí ịnị́ áma rú ꞌbá angálépi má átẹ́pị drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí agá ku.”

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ na dó ũyõ Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gá rá. Sáwụ̃lọ̃ gõ dó sĩ lị́cọ́ gá, wó Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe mụ kí dó ụ̃jị́gọ́ ĩꞌbaní sĩ ru zịjó rĩ gá.

25

Dãwụ́dị̃, Nãbálĩ ãzíla Ãbị̃gãyị́lị̃

1 Sámụ̃wẹ̃lị̃ drã dó rá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ atrá kí dó ru pírí ĩꞌdi awálé, ãzíla ị̃sị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá táwụ̃nị̃ Rámã gá.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ mụ dó ándrá kõtórõ Pãránĩ drị̂ gá.

2 Ágọ́bị́ ãzí ándrá Mãwọ́nị̃ gá kápa ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó Kãrị̃mẹ́lị̃ gá la cí. Ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãzí málĩ trũ la. Ĩꞌdi ꞌbã ị̃ndrị́ kí ándrá 1,000 ãzíla kãbĩlõ kí 3,000. Ĩꞌdi ándrá kí ꞌbíko lị agá Kãrị̃mẹ́lị̃ gâlé. 3 Ágọ́bị̂ ꞌbã rụ́ ándrá Nãbálĩ ꞌi, ũkû ꞌbã rụ́ Ãbị̃gãyị́lị̃ ꞌi. Ĩꞌdi ándrá ũndũwã rú ãzíla ũnĩ-ambamba rú, wó ágô ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãzí sụ́rụ́ Kãlẹ́bụ̃ drị̂ agá la ĩꞌdi ándrá ĩndrá ꞌbá ãzíla ásị́ la ũnzí.

4 Dãwụ́dị̃ ꞌbã adru agá kõtórõ agá ꞌdãá are Nãbálĩ la ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ kí ꞌbíko lị. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ dó ꞌbá mụdrị́ kãrị́lẹ̃ rú la kí tị jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ Nãbálĩ rụ́ Kãrị̃mẹ́lị̃ gâlé ãzíla ĩzị mání ĩꞌdi cící. 6 Ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Ími ụ́ꞌdụ́ ꞌba adru ãzo rú! Ãzíla ãko mídrị̂ kí ụrụꞌbá ꞌbã adru kí ãlá ru.

7 “ ‘Má are úꞌdîꞌda, ꞌdĩ sáwã kãbĩlõ kí ꞌbíko lịjó rĩ ꞌi. ꞌBá mídrị́ kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌbã kí jõ uꞌájó ãma abe rĩ sĩ, ãma idé kí ũnzí ku ĩꞌbaní adrujó ãma abe Kãrị̃mẹ́lị̃ gá rĩ sĩ, ĩꞌbã ãko ãzí ãvĩ andrá ãluŋá la ku. 8 Ízị jõ drị̃ ãtíꞌbó mídrị́ ꞌdĩ kî, kí míní lũ la rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí idé mũkẽ ꞌbá mádrị́ ꞌdĩ ꞌbanî, ãma acá dó sáwã ụ̃mụ̃ drị̂ tị gá ꞌbo. Má aꞌị́ mi ãtiꞌbo mídrị́ ãzíla mî ngọ́pị Dãwụ́dị̃ ní, ífẽ ãko cí míní icólé ịsụ́lé rĩ.’ ”

9 ꞌBá Dãwụ́dị̃ ꞌbã tị pẽlé rĩ kí dó mụ calé ꞌbo, lũ kí dó Nãbálĩ ní ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, tẽ kí dó umviŋá la ꞌi.

10 Nãbálĩ umvi ãtíꞌbó Dãwụ́dị̃ drị̂ kí, “Dãwụ́dị̃ la ꞌdĩ dó ãꞌdi ꞌi? Yésẽ ngọ́pị la ꞌdĩ dó íngõ ꞌi? Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá ãtiꞌbo ũꞌbí mvu kí ãmbogo ĩꞌbadrị̂ ꞌbã rú rĩ sĩ rá. 11 Ma dó mâ mũkátĩ, ị̃yị́, ãzíla ĩzá mání ụlị́lé ꞌbá mádrị́ kãbĩlõ ꞌbíko lịlépi rĩ ꞌbaní rĩ fẽ ꞌbá mání nị̃lé ãfũ kí íngõlé yã ku ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

12 ꞌBá Dãwụ́dị̃ drị̂ uja kí ru gõlé vúlé. Kí mụ calé ꞌbo nze kí ị́jọ́ tá umvilé ĩꞌbaní rĩ kí vú ĩꞌdiní pírí. 13 Dãwụ́dị̃ jọ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “ꞌBá ãlu ãlu ꞌbã su ménéŋá ĩꞌdidrị̂ ụ́pị́cẹ́ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ su kí ménéŋá kí rá. Dãwụ́dị̃ su vâ ĩꞌdidrị̂ ꞌi. ꞌBá mụlépi Dãwụ́dị̃ abe rĩ kí 400, ãzí 200 rĩ ace kí dó ru ãko ĩꞌbadrị̂ kí tã mbalé.

14 Ãtíꞌbó ãzí ãlu Nãbálĩ drị̂ jọ Ãbị̃gãyị́lị̃ Nãbálĩ ũkû ní, “Dãwụ́dị̃ ãpẽ ꞌbá ãzí kí tị kõtórõ agâlé amụ́lé ãmbógó zịlé cící, wó ãmbógó uꞌdá kí uꞌdá uꞌdâ. 15 ꞌBá ꞌdĩ kí jõ ãmaní múké ásé agâlé. Idé kí ãma ũnzí ku, ãzíla sáwã pírí ãmaní adrujó kí andre gá rĩ sĩ ãko ãzí ãmã ãni la ãvĩ ku. 16 Ị̃tụ́ kí ị́nị́ be kí ãma andre ce Bõrõ áni ụ́ꞌdụ́ pírí ãmaní kãbĩlõ kí ucéjó ãnirú kí andre gá rĩ sĩ. 17 Mí ũrã drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌa ãzíla mí idé drĩ ị́jọ́ míní icólé idélé rá rĩ, ãꞌdusĩku lị́kị̃ la ru ịcị ãmbógó ãmadrị̂ drị̃ gá ãzíla lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá pírí. Ĩꞌdi ꞌbá ãzí ũnzí la ãzíla ꞌbá ãzí la ị́jọ́ la jọ tí.”

18 Ãbị̃gãyị́lị̃ idé kpí gbõrú. ꞌDụ mũkátĩ kí 200 ãzíla íníríkó wáyĩnĩ drị̂ kí ị̃rị̃, ãzíla kãbĩlõ tõwú ũꞌbĩlé ũꞌbĩ rĩ kî, ũndú ũꞌbĩlé ũꞌbĩ rĩ kí ũdĩbá tõwú, ife ífí ꞌilépi rá rĩ kí ngúlú-ngúlú ru túrú ãlu, ãzíla úlúgóŋá ífí ĩkpãlé ãlu ngúlú ru mũkátĩ áni rĩ kí 200, ũꞌbã dó kí kãyĩnõ drị̃ gá. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ dó ãtiꞌbo ꞌbaní, “Ĩmụ drị̃lẹ́ gâlé; ma dó ĩmi vú bĩ.” Wó lũ ágô Nãbálĩ ní ku.

20 Ãbị̃gãyị́lị̃ ꞌbã cẹ̃ agá kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ sĩ wọ́rọ̃ŋá tị gâsĩ ꞌbé pá gá ꞌdãá, Dãwụ́dị̃ kí drĩ asị́ sĩ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ru, ụfụ kí dó sĩ drị̃ ĩꞌba abe. 21 Dãwụ́dị̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, “Ĩꞌdi ãzị́ kọ́lị mání ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãko kí tãmbajó ásé agá ꞌdâ ãzíla ní ãvĩjó ãluŋá la ku. Ũfẽ ma ũnzĩkãnã sĩ ị́jọ́ múké rĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá. 22 Lẽ Ãdróŋá ꞌbã ꞌdị ma rá, ádrĩ drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí agá ágọ́bị́ ãzí ãlu la abe ídri rú rá rĩ gá!”

23 Ãbị̃gãyị́lị̃ la dó mụ Dãwụ́dị̃ ndrelé, asị́ dó kãyĩnõ drị̃ gâlé vụ̃rụ́ ãzíla ãvụ̃ Dãwụ́dị̃ drị̃lẹ́ gá su tị kpere androko la aló vũ rá. 24 Ãvụ̃ Dãwụ́dị̃ pálé gá jọ ĩꞌdiní, “Úpí lẽ ũnzĩkãnã ꞌdĩ ꞌba adru áma drị̃ gá. Ífẽ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã jọ míní ị́jọ́, mí are drĩ ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã lẽlé jọlé rĩ. 25 Úpí mádrị̂, íꞌbã ásị́ ị́jọ́ ágọ́bị́ ũnzí Nãbálĩ ꞌdã drị̂ drị̃ gá ku. Rụ́ ĩꞌdidrị̂ aza ꞌi ãzíla aza la acị́ ĩꞌdi vú gâsĩ. Wó ma ãtíꞌbó mídrị̂ rú ꞌdĩ ándre ꞌbá úpí mádrị̂ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ kí ku. 26 Úꞌdîꞌda Úpí Ãdróŋá ní adrujó ídri ãzíla míní adrujó ídri rĩ áni, Úpí ꞌbã ími atrịjó ãrí asuŋá gá ãzíla ãvũ ãrí ũfẽŋá gá ími drị́ sĩ cí rĩ sĩ, mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbá lẽlépi ími adrálépi rĩ abe ꞌbã adru kí cécé Nãbálĩ áni. 27 Ãmbógó má aꞌị́ mi ãko mání ajílé fẽtáŋá ru ꞌdĩ kí mí aꞌị́ kí fẽlé ꞌbá ími vú ãbĩlépi rĩ ꞌbanî.”

28 Má aꞌị́ mi ítrũ ma ị́jọ́ ũnzí mání idélé rĩ sĩ rá. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ la ũpĩ mídrị̂ ị̃drị̃ jãꞌdâ kpere drị̃lẹ́ mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní, ãꞌdusĩku mi ãꞌdị́ Úpí drị̂ kí ꞌdị. Ị́jọ́ ãzí ịsụ́lé mí rụ́ ũnzí la yụ míní adru agá ídri mídrị̂ agá ꞌdâ. 29 ꞌBá ãzí drĩ táni ími ndrụ̃ sĩ ími ꞌdịjó, ídri úpí mádrị̂ drị̂ Úpí Ãdróŋá la tã la mba rá, cécé ꞌbá ꞌbã málĩ ĩꞌdidrị́ ãjẹ̃ rú rĩ tã mbalé rĩ áni. Wó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí, ĩꞌdi kí ídri ꞌbe álị́ cécé írã ꞌbelé rõgbógbõ sĩ rĩ áni. 30 “Úpí drĩ míní drụ́zị́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé úpí mádrị̂ ní rĩ kí idé míní rá, ãzíla drĩ ími ꞌbã úpí ru Ịsịrayị́lị̃ drị̃lẹ́ gá ꞌbo, 31 Úpí mádrị̂ ꞌbã ũrã jõ ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní cãndí fẽlépi la ku. Mí asu drĩ ꞌbá ãzí ị́jọ́ kóru la kí ꞌbã ãrí sĩ ãrígó tị ũfẽjó la ku. Úpí drĩ drụ́zị́ míní sụ̃sụ́ wi sĩ drị̃lẹ́ba ịsụ́jó rá, mí ũrã jõ áma ị́jọ́ be.”

32 Dãwụ́dị̃ jọ Ãbị̃gãyị́lị̃ nî, “Ícụ́ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã rụ́, ĩꞌdiní ími tị ãpẽjó drị̃ ụfụjó má be ãndrũ rĩ sĩ. 33 Úpí wi míní sụ̃sụ́ ị́jọ́ míní ũrãlé múké ꞌdĩ sĩ ãzíla ĩꞌdiní áma atrịjó ãrí asuŋá gá ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gá rĩ sĩ, ãzíla mání ãrígó tị ũfẽjó áma drị́ sĩ ku rĩ sĩ. 34 Úpí atrị ma ími adráŋá gá cí. Wó ána tí ũyõ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ídri rĩ ꞌbã rụ́ sĩ ádrĩ tá ãndrũ drị̃ ụfụ mí be gbõrú ku, ꞌbá ãgọbị rú Nãbálĩ drị̂ kí tá ũdrã ụ̃ꞌbụ́tị ꞌdĩ sĩ pírí rá.”

35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ ãꞌị̃ ãko Ãbị̃gãyị́lị̃ ꞌbã ajílé fẽtáŋá ru rĩ kí rá ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ímụ mídrị́ lị́cọ́ gâlé ásí ị̃gbẹ́ sĩ. Má are ị́jọ́ míní jọlé rĩ kí rá ãzíla ma ị́jọ́ míní zịlé rĩ fẽ rá.”

36 Ãbị̃gãyị́lị̃ la dó mụ gõlé Nãbálĩ rụ̂lé ꞌbo, ịsụ́ Nãbálĩ ꞌbã dó ụ̃mụ̃ ãzí ãmbógó la cécé úpí drị̂ áni. Ãyĩkõ fụ dó ĩꞌdi ãzíla ĩmẽrã dó rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũkû lũ ĩꞌdiní ị́jọ́ ãzí ku kpere ãngũ ꞌbã ụwị́ agâ. 37 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, Nãbálĩ la dó mụ adrulé múké ꞌbo, ũkû nze dó ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú pírí. Ásị́ la mvu rụ̃ ãzíla umba dó cécé írã áni. 38 Ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ vúlé gá Úpí fẽ Nãbálĩ drã dó rá.

39 Dãwụ́dị̃ la mụ arelé la Nãbálĩ drã dó rá jọ, “Ícụ́ Úpí rụ́. Nãbálĩ uꞌdá ándrá ma rá wó, Úpí pa ma ị́jọ́ ũnzí tá mání sĩ ãrígó tị ũfẽjó Nãbálĩ ụrụꞌbá gá rĩ gá rá. Úpí fẽ drị̃rịma Nãbálĩ ní ꞌbo.”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ pẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Ãbị̃gãyị́lị̃ rụ́ sĩ ĩꞌdi zịjó acájó ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru. 40 Ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ mụ kí Ãbị̃gãyị́lị̃ rụ́ Kãrị̃mẹ́lị̃ gâlé ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Dãwụ́dị̃ ãpẽ ãma tị ími agụlé ĩꞌdiní ũkú ru.”

41 Ãbị̃gãyị́lị̃ ãvụ̃ ãzíla su dó ru drị̃ vụ̃rụ́ kpere androko la ꞌbã vũ aló agá ãzíla jọ, “Má ãtíꞌbó mí ãni la ãzíla ma bábá íyóŋá iyójó míní ãzíla ãtíꞌbó úpí mádrị̂ drị̂ kí pá ũjĩjó.” 42 Ãbị̃gãyị́lị̃ tụ dó kãyĩnõ sị́ gá gbõrú izonzi ãtiꞌbo rú tõwú rĩ kí abe, mụ kí dó ãtíꞌbó Dãwụ́dị̃ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ kí abe ãzíla acá dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru. 43 Dãwụ́dị̃ ĩgbã vâ ꞌdĩ sĩ Ãhĩnõwámũ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ ízó ru rĩ, kí dó sĩ ị̃rị̃trá ĩꞌdi ꞌbã ũkúka kî. 44 Wó ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ fẽ ị̃zẹ́pị̃ Mĩkálĩ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũkú ru rĩ Pãlítĩ Lãyísĩ ngọ́pị Gãlímũ gá rĩ nî.

26

Dãwụ́dị̃ ꞌbã Sáwụ̃lọ̃ ídri pajó ị̃dị́ rĩ

1 Ãgọbị Zị́fụ̃ drị̂ mụ kí Sáwụ̃lọ̃ rụ́ Gị̃bẹ́yã gâlé ãzíla jọ kí dó ĩꞌdiní, “Dãwụ́dị̃ la ru ụ̃zị̃ ꞌbé Hãkílã drị́ ru ndrelépi Yẽsị̃mọ́nị̃ be rĩ drị̂ gá ꞌdã ku yã?”

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ ũpẽ dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãꞌdị́ ꞌdịlépi múké rĩ kí 3,000 sĩ mụjó Dãwụ́dị̃ ndrụ̃ trũ ãngũ Kõtórõ rú Zị́fụ̃ drị̂ agâlé. 3 Sáwụ̃lọ̃ sị kámbĩ ĩꞌdidrị̂ gẹ̃rị̃ tị gá ꞌbé Hãkílã ru ndrelépi Yẽsị̃mọ́nị̃ be rĩ gá, wó Dãwụ́dị̃ ri uꞌálé ãngũ kõtórõ rú rĩ gá. Ĩꞌdi mụ ndrelé la Sáwụ̃lọ̃ la ĩꞌdi vú ãbĩ, 4 pẽ dó anzị ĩꞌdidrị́ ũní-ũníŋá gá rĩ kí tị sĩ ịsụ́jó la ãndá ãndá ru Sáwụ̃lọ̃ acá nõ dó ꞌbo yã áni.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ fũ dó ãmvé ãngũ ándrá Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩ kámbĩ sịjó rĩ gá. Ndre ãngũ Sáwụ̃lọ̃ ãzíla Nẹ́rị̃ ngọ́pị Ãbị̃nẹ́rị̃, ꞌbaní ru lajó ãmbógó ãsĩkárĩ kí drị̃ celépi rĩ be rĩ rá. Sáwụ̃lọ̃ la ru kámbĩ gá ágágá ãsĩkárĩ ce kí dó ĩꞌdi andre trộkị́lịrị cí.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ zị dó Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ Hị́tị̃ rú rĩ ãzíla Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị Ãbĩsáyĩ Yõwábũ ádrị́pị i, “Ãꞌdi la mụ má be Sáwụ̃lọ̃ rụ́ kámbĩ agâlé rá la nĩ yã?” Ãbĩsáyĩ jọ, “Ma mụ mí be rá.”

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí Ãbĩsáyĩ be fi kí dó ãsĩkárĩ ꞌba rụ̂lé ị́nị́ sĩ, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ la dó ru ụ́ꞌdụ́ gá kámbĩ agá ꞌdãá su ãjụ̂ vụ̃rụ́ ãnirú ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Ãbị̃nẹ́rị̃ kí ãsĩkárĩ kí abe ula kí ru trộkị́lịrị andre la gá cí.

8 Ãbĩsáyĩ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Ãndrũ Ãdróŋá fẽ dó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ími drị́lẹ́ gá ꞌbo. Úꞌdîꞌda mí aꞌbe ásõ ĩꞌdi ãjụ́ mádrị̂ sĩ pâlé ãlu kpere vụ̃rụ́, má icó ĩꞌdi sõlé pâlé ị̃rị̃ ku.”

9 Wó Dãwụ́dị̃ jọ dó Ãbĩsáyĩ ní, “Íꞌdị ĩꞌdi ku! Ãꞌdi jọ míní ꞌbá drị́ sulépi ꞌbá Úpí ꞌbã sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá ꞌbo rĩ rụ́ rĩ la adru ị́jọ́ kọ́lị rĩ gá nĩ yã? 10 Ãndá-ãndá ru Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, Úpí ꞌbã mgbã rĩ la mụ ĩꞌdiní drị̃rịma fẽlé nĩ, sáwã ĩꞌdiní drãjó rĩ la acá rá jõku ĩꞌdi dó mụ drãlé ãꞌdị́ gá ꞌdã sĩ. 11 Wó Úpí uga mání ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ idéjó ãmbógó ĩꞌdi ꞌbãsĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gárĩ rụ́ úmgbé. Úꞌdîꞌda mí aꞌdụ́ ãjụ̂ kí kére ị̃yị́ drị́ ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ be ãma ámụ mụlé.”

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ aꞌdụ́ dó ãjụ̂ kí kére ị̃yị́ drị̂ be Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ãzíla ko kí dó drị̃ mụlé rá. ꞌBá ãzí kí ndrelépi rá jõku ị́jọ́ nị̃lépi kí drị̃ gá rá la ꞌdáyụ jõku ꞌbá ãzí ãlu angálépi ụ́ꞌdụ́ gâlé rá la vâ yụ. ꞌBá pírí kí ụ́ꞌdụ́ gá, ãꞌdusĩku Úpí fẽ ụ́ꞌdụ́ ꞌbe kí káyĩ rá.

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ za dó áꞌbụ ꞌa ja dó sĩ ru ꞌbé ꞌbã wókõ ãzí rĩ gâlé ru ãzíla tụ dó pá tulé ꞌbé ꞌbã drị̃ gá rá rá ru, drĩdríŋĩ ĩꞌbadrị̂ álị́. 14 Dãwụ́dị̃ umve dó ãsĩkárĩ kí Nẹ́rị̃ ngọ́pị Ãbị̃nẹ́rị̃ abe, “Ãbị̃nẹ́rị̃ ĩmi icó áma umvilé ku yã?”

Ãbị̃nẹ́rị̃ umvi, “Mi úpí umve ãꞌdi áni?”

15 Dãwụ́dị̃ jọ, “Ãbị̃nẹ́rị̃, mí ínĩ ngá ágọ́bị́ yã? ꞌBá ãzí mí áni Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ ãꞌdi i? Ímba ãmbógó mídrị́ úpî tã ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? ꞌBá ãzí amụ́ tí ãmbógó mídrị́ úpî ꞌdịlé rá. 16 Ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ adru múké ku. Ãndá ãndá ru Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ĩmi ãsĩkárĩ mídrị̂ kí abe lẽ tá ĩmi ũdrã rá, ãꞌdusĩku ĩmba ãmbógó mídrị́ Úpí ꞌbã sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ꞌbã tã ku. Úpí ꞌbã ãjụ̂ kí ĩꞌdi ꞌbã kére ị̃yị́ drị́ ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãníyágágá ꞌdâ rĩ abe kí íngãá yã?”

17 Sáwụ̃lọ̃ amá dó ꞌdĩ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ gá rá, ãzíla jọ dó, “Mâ ngọ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌdĩ ími ụ́ꞌdụ́kọ́ yã?”

Dãwụ́dị̃ umvi, “Ãmbógó úpí mádrị̂ ꞌdõ ma ꞌi.” 18 Mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá, “Ãmbógó mádrị̂ la ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ vú adro íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Má idé dó ãꞌdu ãzíla ị́jọ́ ũnzí mání idélé sĩ áma lãjó ũnzĩkãnã gá rĩ dó ãꞌdu? 19 Lẽ úꞌdîꞌda ãmbógó mádrị́ úpí ꞌbã are ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́. Úpí drĩ ími inga sĩ ị́jọ́ ajíjó áma ụrụꞌbá gá nĩ, ꞌdã ꞌbã ũngúkú lẽ ꞌbã ãꞌị̃ ídétáŋá ꞌdĩ rá. Drĩ adru ꞌbá ãzí idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ, lẽ úwã kí Úpí drị̃lẹ́ gá rá. Ãndrũ adró kí ma wókõ mádrị́ Úpí ꞌbã fẽlé ãwítã rú rĩ gâlé rá ãzíla jọ kí, ‘Ímụ ãzị́ ngalé ãdroŋa ãzí ꞌbanî.’ 20 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ífẽ áma ãrí ꞌbã asu Úpí drị̃lẹ́ gá ꞌdâ rá rá ru sụ́rụ́ ãzí gá ku. Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãfũ amụ́lé lúgbákíꞌdí ndrụ̃lé cécé ũpé ndrụ̃jó ꞌbé agá rĩ áni ãꞌdu sĩ yã.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Má iza rá mâ ngọ́pị Dãwụ́dị̃, mí ãgõ vúlé má rụ́ ꞌdõlé, ãꞌdusĩku ãndrũ íꞌbã áma ídri ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru, má icó ími idélé ũnzí ị̃dị́ ku. Ãndá ãndá ru má idé ị́jọ́ cécé ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ áni, má iza ị́jọ́ ũnzí ãmbógó la.”

22 Dãwụ́dị̃ umvi, “Ãmbógó mî ãjụ̂ gápi ꞌdĩ. Lẽ kãrị́lẹ̃ ãlu la ꞌbã amụ́ má rụ́ ꞌdõlé ꞌdụlé la. 23 Úpí la ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ ị́jọ́ ãlá ĩꞌdi ꞌbã ngalé ri kí sĩ ãzíla ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ. Úpí fẽ tí ãndrũ mi áma drị́lẹ́ gá rá, wó má icó áma drị́ sulé ꞌbá Úpí ꞌbãsĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá ꞌbo rĩ ụrụꞌbá gá ku. 24 Ãndá ãndá ru cécé mání ími ídri ꞌbã ị́jọ́ ꞌbãjó ãmbógó ru ãndrũ rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ Úpí ꞌbã ꞌbã áma ídri ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ãzíla ꞌbã pa ma cãndí pírí kí agá.” 25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ jọ dó Dãwụ́dị̃ ní, “Mâ ngọ́pị Dãwụ́dị̃, Áwi míní sụ̃sụ́, mi mụ ị́jọ́ ãmbogo la kí idélé rá, ãndá ãndá ru ími rụ́ la mụ kụlé rá.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ mụ dó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ gá, ãzíla Sáwụ̃lọ̃ gõ dó vúlé lị́cọ́ gá.

27

Dãwụ́dị̃ ꞌbã apájó Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ ũrã dó ị́jọ́ ĩꞌdi agâlé, “Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu Sáwụ̃lọ̃ la drụ́zị́ mụ áma ꞌdịlé ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ rá. Ị́jọ́ múké ãndânĩ mání icólé idélé rĩ, lẽ má apá ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ la dó ãndẽ áma ndrụ̃ŋá sĩ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rá, ãzíla ma dó áma pa ĩꞌdidrị́ gá rá.”

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ 600 ꞌdĩ kí abe mụ kí dó Mãwókĩ ngọ́pị Ãkísĩ úpí ru Gátũ gárĩ drị́. 3 Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ri kí dó Gátũ gá Ãkísĩ trũ. Ãsĩkárĩ ãlu ãlu ri dó adrulé ꞌbá ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe ãzíla Dãwụ́dị̃ ri dó vâ adrulé ũkú ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe, ũkú ꞌdĩ kí: Ãhĩnõwámũ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ kí Ãbị̃gãyị́lị̃ Kãrị̃mẹ́lị̃ gá Nãbálĩ ꞌbã ãwụ́zị́ ru rĩ be. 4 Ála dó mụ lũlé la Sáwụ̃lọ̃ ní Dãwụ́dị̃ apá dó Gátũ gá ꞌbo, Sáwụ̃lọ̃ ndrụ̃ dó ĩꞌdi ị̃dị́ ku.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ dó Ãkísĩ ní, “Áma ị́jọ́ drĩ fi ími ásị́ gá rá, lẽ úfẽ mání ãngũ táwụ̃nị̃ were rĩ kí agá, ma dó sĩ uꞌá ala gá ꞌdãá. Ãtíꞌbó mídrị̂ icó kí uꞌálé mí be táwụ̃nị̃ ãlu rĩ agá ku.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãkísĩ fẽ dó ĩꞌdiní Zĩkĩlágĩ ꞌi, ãzíla iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ kpere ãndrũ táwụ̃nị̃ Zĩkĩlágĩ acá dó sĩ ũpi Yụ́dã gá rĩ ꞌbãni. 7 Dãwụ́dị̃ uꞌá dó ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ agá ílí ãlu ãzíla ĩmbá kí drị̃ la gá sụ.

8 Sáwã ꞌdã sĩ Dãwụ́dị̃ kí ãgọbị ĩꞌdidrị̂ kí abe mụ kí dó ꞌbá Gẹ̃sụ̃rụ́tị̃ gá, Gị̃rị́zị̃ gá ãzíla ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ ꞌba rụ́ ãꞌdị́ gá. (Ándrá údu rĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ándrá uꞌá ãngũ iꞌdójó Sụ́rị̃ gá cajó kpere Mị̃sị́rị̃ gá rĩ gá.) 9 Dãwụ́dị̃ drĩ ándrá mụ ãngũ ãzí celé, aꞌbe ꞌbá ãzí ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru la ídri ku, wó ĩꞌdi ãko kãbĩlõ, tị́, kãyĩnõ, ngãmíyã ãzíla bõngó ꞌdi kí ꞌdụ ĩndĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩꞌdi dó ru uja vúlé Ãkísĩ rụ̂lé.

10 Ãkísĩ drĩ zị la, “Ímụ tá ãndrũ ꞌbá ralé íngõlé ru yã?” Dãwụ́dị̃ la jọ la, “Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá ãngũ Yụ́dã drị̂ gá, Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá ãngũ Yẹ̃rãmẹ́lị̃ drị̂ gá jõku Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá ãngũ ꞌbá Kénĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá.” 11 Dãwụ́dị̃ aꞌbe ágọ́bị́ jõku ũkú ãzí ídri ĩꞌdi ꞌbã sĩ agụ la Gátũ gá la ku, ãꞌdusĩku ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ gâlé, “Kí mụ ị́jọ́ vú nzelé ãma drị̃ gá sĩ jọjó la, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã idélé rĩ ꞌi la ku.’ ” ꞌDĩ bãsĩ gbíyã ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ idéjó sáwã ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ gá rĩ sĩ rĩ ꞌi. 12 Ãkísĩ tị̃ ásị́ Dãwụ́dị̃ drị̃ gá, ãzíla jọ ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, “Dãwụ́dị̃ acá dó ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngụ̃lé ũnzí rĩ rú, ĩꞌdi dó mụ adrulé mâ ãtíꞌbó ru jãꞌdâ.”

28

Sáwụ̃lọ̃ kí ũkú újógó ru Ị̃nị̃-dọ́rị̃ gá rĩ be

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãsĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. Ãkísĩ jọ dó Dãwụ́dị̃ ní, “Lẽ ínị̃ rá mi ãzíla ꞌbá mídrị̂ kí abe ĩmi mụ ĩmi icílé ãsĩkárĩ mádrị̂ kí abe ãlu sĩ mụjó ãꞌdị́ gá.”

2 Dãwụ́dị̃ jọ, “ꞌDã múké, mi dó mụ ãtíꞌbó mídrị̂ la icó rá rĩ gá ãꞌdu idé yã rĩ ndrelé rá.” Ãkísĩ umvi, “Múké, mi dó mụ adrulé ꞌbá áma tãmbalépi jãꞌdâ rĩ rú.”

3 Sámụ̃wẹ̃lị̃ la dó mụ drãlé ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ru pírí ĩꞌdi awálé. Ĩsị̃ kí dó ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ gá Rámã gá. Sáwụ̃lọ̃ adro dó ꞌdĩ sĩ ũjogo ãzíla ꞌbá ãndrị́kẹ ndrịlépi rĩ kí ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ sĩ rá.

4 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí dó ru ãzíla sị kí dó kámbĩ ĩꞌbadrị̂ Sụ̃námụ̃ gá, íni ꞌdĩ Sáwụ̃lọ̃ tra dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí sị dó sĩ kámbĩ Gĩlĩbówã gá. 5 Sáwụ̃lọ̃ la dó mụ ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ ꞌbadrị̂ kí ndrelé ꞌbo, idé dó ụ̃rị̃ sĩ, ásị́ la mvu dó ãzíla ụ̃rị̃ ãmbógó la fi dó ásị́ la gá nĩ. 6 Zị dó ị́jọ́ Úpí tị gá, wó Úpí umvi ĩꞌdi urobí agá sĩ jõku Ụ̃rị́mụ̃ sĩ jõku nãbịya kí tị gâsĩ ku. 7 ꞌDã ꞌba ũngúkú gá Sáwụ̃lọ̃ jọ dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩndrụ̃ mání ũkú újógó ru la, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ mụ íngá ndrịlé ĩꞌdidrị́.”

ꞌBá ꞌdĩ jọ kí, “Újógó ãzí ũkú ru la Ị̃nị̃-dọ́rị̃ gá cí.”

8 Sáwụ̃lọ̃ sụ̃ dó ru bõngó ãzí ndú la kí agá, uja dó sĩ ru gbíyã ndú ãzíla mụ kí dó ãgọbị ãzí ị̃rị̃ la kí abe ị́nị́ sĩ ũkú ꞌdã rụ̂lé. Jọ ĩꞌdiní, “Ízị mání úríndí ꞌbá mání rụ́ lũlé míní ꞌdĩ drị̂.”

9 Wó ũkû jọ ĩꞌdiní, “Ãndá ãndá ru ínị̃ ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã idélé rĩ kí rá. Adro ꞌbá ũjogo rú ãzíla ꞌbá úríndí ãndrị́kẹ drị̂ abe ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ kí rá. Ílẽ mání mãtégõ ꞌbãlé sĩ áma ꞌdịjó rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

10 Sáwụ̃lọ̃ na dó ũyõ Úpí rụ́ sĩ ũkû drị̃lẹ́ gá, “Ãndá ãndá ru cécé Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ícó míní drị̃rịma fẽlé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ku.”

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkû zị dó, “ꞌBá míní lẽlé má umve míní rĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?” Sáwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí umve mání Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌi.”

12 Ũkû la dó mụ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ndrelé, za dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ãzíla jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Mí ulé ma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Mi úpí Sáwụ̃lọ̃ ꞌi.”

13 Úpí jọ mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku. “Índre ãꞌdu yã?”

Ũkû jọ Sáwụ̃lọ̃ ní, “Ándre úríndí ãzí ãfũ agá vũ rụ̂lé.”

14 Sáwụ̃lọ̃ zị ĩꞌdi, “Ĩꞌdi iꞌda ãꞌdi áni?”

Ũkû jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ãmbá ru, ru sụ̃lépi kánzũ agá la ãfũ nĩ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sáwụ̃lọ̃ nị̃ dó rá ꞌbâ dó Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌi, ãzíla ãvụ̃ dó vũ gá sĩ ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá fẽjó.

15 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ dó Sáwụ̃lọ̃ ní, “Mi áma ĩcãndĩ sĩ áma umvejó ãmvé ꞌdõlé ãꞌdu gá yã?”

Sáwụ̃lọ̃ jọ, “Ma drị̃cị́rị̃ ãmbógó la gá. ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ãꞌdị́ ꞌdị má be, ãzíla Ãdróŋá aꞌbe ma rá. Úpí umvi mání ị́jọ́ táni nãbịya ꞌba rụ̂ sĩ jõku urobí agâ sĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má umve mi íni la, mi dó sĩ mání má idé ãꞌdu ị́jọ́ yã rĩ lũ.”

16 Sámụ̃wẹ̃lị̃ jọ, “Úpí drị̃ dó ími aꞌbe rá, drĩ dó adru míní mẹ́rọ́ꞌbá ru mi dó áma zị sĩ ãꞌdu idéjó yã? 17 Úpí idé ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã iꞌdalé má rụ̂ sĩ rĩ ꞌbo. Úpí ꞌdụ sụ́rụ́ ꞌdĩ ĩmidrị́ gá ꞌdâ rá ãzíla fẽ dó ĩꞌdi jĩránĩ mídrị́ Dãwụ́dị̃ drị́. 18 Míní ãrútáŋá fẽjó Úpí ní ku jõku míní idéjó ụ̃rị̃ sĩ ũmbã ĩꞌdidrị́ ãcí ru velépi ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá rĩ sĩ ku rĩ sĩ, Úpí ꞌbã dó sĩ ãndrũ ị́jọ́ ꞌdĩ ngajó ími ụrụꞌbá gá ꞌdĩ. 19 Drụ̃sị̃ Úpí la ími fẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị́ gá, anzị mídrị̂ kí abe mi dó drụ̃sị̃ mụ adrulé má be. Úpí la vâ mụ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị́ gá.”

20 Cọtị́ Sáwụ̃lọ̃ aꞌdé dó vụ̃rụ́ kpụ́kụ-kpụ́kụ rú, idé dó ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kî sĩ. Ũkpó la ukó dó rá, ãꞌdusĩku na ãko ãzí ku ị̃tụ̂rụ̃ ãzíla ị́nị́ rá. 21 Ũkû la mụ amụ́lé Sáwụ̃lọ̃ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ndre dó ĩꞌdi ụrụꞌbá la yã yã, jọ dó ĩꞌdiní, “Índre, ãtíꞌbó mídrị́ ũkú ru rĩ are ími tị rá. Ágã áma ídri úmgbé ãzíla má idé ị́jọ́ míní jọlé mání má idé rĩ rá. 22 Úꞌdîꞌda mí are drĩ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzíla lẽ áfẽ míní íná nalé mí dó sĩ ũkpõ ịsụ́ sĩ ãcị̃ ími drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ dejó benĩ.”

23 Sáwụ̃lọ̃ gã úmgbé ãzíla jọ, “Má icó ãko ãzí nalé ku.”

Wó ãgọbị ĩꞌdidrị̂ icí kí ru ũkú ꞌdĩ abe sĩ ĩꞌdi ásị́ ũŋmĩjó, wó are kí tị rá. Angá dó vũ gâlé rĩ sĩ ụrụgá ãzíla ri dó ị̃ndụ́ sĩ mgbọ́lọ́ drị̃ gá.

24 Ũkû ꞌbã kãjóŋá mũlũkũdũ la lị́cọ́ gá ꞌdãá cí, cọtị́ aꞌdụ́ ĩꞌdi lịlé. Ũkû ãndĩ dó ãnáfóró, usa dó ĩꞌdi ãzíla avu ĩꞌdi mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ rú. 25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbã dó ĩꞌdi Sáwụ̃lọ̃ drị̃lẹ́ gá ãgọbị ĩꞌdidrị̂ kí abe, na kí dó rá. Ị́nị́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ inga kí dó ru mụlé rá.

29

Ãkísĩ pẽ Dãwụ́dị̃ tị Zĩkĩlágĩ gá vúlé

1 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí pírí Ãfẹ́kị̃ gá, ãzíla ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí ru kídí Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ tị gá. 2 Ũpi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbã kí acị́ agá ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị́ tị awalé 100 ãzíla 1,000 rĩ kí abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla Ãkísĩ trũ ri kí kí vúlé bĩlé. 3 Ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ zị kí, “Wó ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ kí ꞌdâ ãꞌdu gá?”

Ãkísĩ umvi, “ꞌDĩ Dãwụ́dị̃ ãsĩkárĩ ãmbógó ru ándrá apálépi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Sáwụ̃lọ̃ rụ̂lé rá rĩ ꞌi. Uꞌá má be ꞌdâ ca ílí ãlu ꞌbo, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã Sáwụ̃lọ̃ aꞌbejó ꞌdã sĩ kpere úꞌdîꞌda, má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ũnzí la ĩꞌdi rụ́ ku.”

4 Wó ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ acá kí ũmbã sĩ úpí ĩꞌbadrị́ Ãkísĩ nî ãzíla jọ kí, “Ípẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ tị vúlé ãngũ míní fẽlé ĩꞌdiní rĩ gá. Lẽ ꞌbã mụ ãma abe ãꞌdị́ gâlé ku, jõku ĩꞌdi icó mụlé ru ujalé ãma drị̃ gá sáwã ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ sĩ rá. Ágọ́bị́ ꞌdĩ la bãsĩ icó ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé úpí ĩꞌdidrị̂ drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ rá la ĩꞌdi ꞌbã ãsĩkárĩ ãmadrị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ sĩ. 5 ꞌDĩ adru Dãwụ́dị̃ ꞌbá ꞌbã kí ngolé ĩꞌbã kí sĩ úngó tụjó,

“ ‘Sáwụ̃lọ̃ ụꞌdị́ ĩꞌdidrị̂ kí 1,000 gá,

wó Dãwụ́dị̃ ụꞌdị́ ĩꞌdidrị̂ kí 10,000 gá rĩ ꞌi ku yã?’ ”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãkísĩ umve dó Dãwụ́dị̃ ꞌi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Ãndá ãndá ru Úpí ꞌbã adrujó ídri rú rĩ áni, mí idé ị́jọ́ mgbã la, ma tá tí ãyĩkõ sĩ míní mụjó ãꞌdị́ gá ãsĩkárĩ mádrị̂ kí abe rĩ sĩ. Angájó ụ́ꞌdụ́ míní amụ́jó má rụ́ ꞌdõlé ꞌdã sĩ kpere ãndrũ, má ịsụ́ drĩ ũnzĩkãnã míní ngalé la ku, wó ũpi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ apị́ kí ími ị́jọ́ sĩ ku. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ígõ dó vúlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, lẽ mí idé ị́jọ́ ũnzí ãzí icólépi ũmbã fẽlépi ũpi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbaní la ku.”

8 Dãwụ́dị̃ zị Ãkísĩ ꞌi, “Ị́jọ́ ũnzí mání idélé rĩ ĩꞌdi ãꞌdu? Ị́jọ́ ũnzí ãzí míní ịsụ́lé ãtíꞌbó mídrị̂ ụrụꞌbá gá ụ́ꞌdụ́ mání amụ́jó mí rụ́ ꞌdõlé ꞌdã sĩ kpere úꞌdîꞌda rĩ dó ãꞌdu? Má icó dó mụlé ãꞌdị́ ꞌdịlé mẹ́rọ́ꞌbá úpí mádrị̂ drị̂ kí abe ku la ãꞌdụ ị́jọ́ sĩ yã?”

9 Ãkísĩ umvi Dãwụ́dị̃ ní, “Ánị̃ rá mi áma mịfị́ gá múké cécé mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ áni wó ãsĩkárĩ ãmbogo Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ jọ kí, ‘Lẽ ímụ ãma abe ãꞌdị́ gâlé ku.’ 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí ãfũ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãmbógó mídrị̂ ꞌbã ãtíꞌbó amụ́lépi mí be ꞌdĩ kí trũ ãzíla mí aꞌbe dó ãngũ ꞌdĩ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agá ꞌdĩ.”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe angá kí dó ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ sĩ gõjó vúlé ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ gâlé, wó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ mụ kí dó kpere Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá.

30

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ

1 Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe kí dó mụ calé Zĩkĩlágĩ gá ụ́ꞌdụ́ na la sĩ ꞌbo, ịsụ́ kí ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ ra kí táwụ̃nị̃ Nẹ̃gẹ́vụ̃ kí Zĩkĩlágĩ be, ivé kí Zĩkĩlágĩ rá. 2 ꞌDụ kí ꞌbá ala gá ũkú ru, kãrị́lẹ̃ rú ãzíla ĩdranigo rú rĩ kí pírí rá. ꞌBá ãzí ĩꞌbã kí ꞌdịlé rá la ꞌdáyụ, wó ꞌdụ kí ꞌbá ꞌdĩ kí trũ mụjó ĩndĩ.

3 Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe kí dó mụ acálé táwụ̃nị̃ Zĩkĩlágĩ gá ꞌbo, ịsụ́ kí ívé ĩꞌdi ãcí sĩ ãzíla ụ́ꞌdụ ũkú ĩꞌbadrị̂ kí, ngọ́pịka kí ị̃zẹ́pịka kí abe trũ mụjó ĩndĩ. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe awá kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re kpere ĩꞌbã ũkpõ ꞌbã ukó agá. 5 Úrụ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũkúka ị̃rị̃ rĩ kí ĩndĩ, ꞌdĩ Ãhĩnõwámũ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ ízó ru rĩ kí Ãbị̃gãyị́lị̃ ãwụ́zị́ ru Nãbálĩ ꞌbá Kãrị̃mẹ́lị̃ rú rĩ be. 6 Ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ dó Dãwụ́dị̃ nĩ ãꞌdusĩku ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi uꞌbéŋá írã sĩ rĩ drị̃ gá. ꞌBá pírí acá kí dó ũmbájírílí anzị ĩꞌbadrị̂ kí ị́jọ́ sĩ. Wó Dãwụ́dị̃ ịsụ́ ásị́ ũkpõ Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ drị́.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ Ãhị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ngọ́pị átáló ru Ãbĩyátã ní, “Mí ají mání ĩfódĩ.” Ãbĩyátã ají dó ĩfódĩ Dãwụ́dị̃ rụ́ ꞌdõlé rá, 8 Dãwụ́dị̃ zị dó sĩ Úpí ꞌi, “Má ícó ꞌbá ꞌbá ralépi rĩ kí vú bĩlé rá yã? Má icó kí arụ́lé rá yã?”

Úpí umvi, “Ídro kí vú, mi kí arụ́ rá ãzíla mi ãko ĩꞌbã kí ꞌdụlé ꞌdã kí apá rá.”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ 600 ꞌdã kí abe acá kí dó áꞌbụ Bẹ̃sọ́rị̃ gá, ꞌdĩ ãngũ ándrá ꞌbá ãndẽlépi rá rĩ ꞌbã kí sĩ acejó rĩ ꞌi. 10 Ĩꞌbã ãzí 200 rĩ rĩ ãndẽ kí dó ambamba sĩ áꞌbụ ꞌdã zajó, wó Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ãzí 400 rĩ kí abe dro kí dó kí vú nĩ.

11 Ãsĩkárĩ ꞌdĩ ịsụ́ kí ꞌbá ãzí Mị̃sị́rị̃ rú la ámvụ́ agá ãzíla ají kí ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ rú ꞌdõlé, fẽ kí ĩꞌdiní ị̃yị́ mvụlé ãzíla ãkónã nalé, 12 fẽ kí dó ĩꞌdiní mũkátĩ idélé úlúgó ãka ãꞌí sĩ rĩ ãzíla ife ífí sĩ rĩ kî, ãꞌdusĩku na íná ku jõku mvụ ị̃yị́ ku ụ́ꞌdụ́ na ị̃tụ́ kí ị́nị́ be. Ágọ́bị̂ la dó mụ ãko ꞌdĩ kí nalé ꞌbo, ãvẹ̃vị̃ la agá dó rá.

13 Dãwụ́dị̃ zị dó ĩꞌdi, “Mi ãꞌdi ãni? Mí angá íngõlé?”

Ágọ́bị̂ umvi, “Ma ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá la, ãtíꞌbó ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú la ãni la. Ãmbógó mádrị̂ aꞌbe ma mání adrujó ãyánĩ rú rĩ sĩ ca dó ụ́ꞌdụ́ na ꞌbo. 14 Ãma angá ꞌdĩ sĩ ꞌbá Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá rĩ kí ralé ꞌdĩ kí ꞌbá Kẹ̃rẹ́tị̃ drị̂ kî, ꞌdĩ sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá la ãzíla Nẹ̃gẹ́vụ̃ ĩꞌdi sụ́rụ́ Kãlẹ́bụ̃ drị̂ agá la, ãma ivé dó sĩ táwụ̃nị̃ Zĩkĩlágĩ rá.”

15 Dãwụ́dị̃ zị ĩꞌdi, “Mí icó áma agụlé ꞌbá ꞌbá ralépi ꞌdã ꞌba rụ̂lé rá yã?”

Umvi, “Ína ũyõ mání Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá jọjó la mí icó áma ꞌdịlé jõku áma fẽlé ãmbógó mádrị̂ drị́ ku, ma dó sĩ ími agụ ĩꞌba rụ̂lé ĩndõ.”

16 Ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ gó ru rĩ agụ dó Dãwụ́dị̃ kí rá, ịsụ́ kí dó ꞌbá ꞌdĩ uri kí dó ãngũ pírí kí agá. Kí dó ãko na, ãko mvụ, úngó tu ãzíla ãyĩkõ idé ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí málĩ ĩyõ la kí arájó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá ãzíla ꞌbá Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị́ rĩ sĩ. 17 Dãwụ́dị̃ ꞌdị dó ãꞌdị́ ĩꞌba abe iꞌdójó ĩndró sĩ kpere ĩndró ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ ãzíla ꞌbá ãzí apálépi rá la ꞌdáyụ, pẽ lú kãrị́lẹ̃ 400 apálépi ngãmíyã sĩ rĩ pa kí ru nĩ. 18 Dãwụ́dị̃ apá dó ãko pírí ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ ꞌbã kí ralé rĩ kí rá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ũkú ị̃rị̃ rĩ kí abe. 19 Dãwụ́dị̃ uja dó ãko pírí kí vúlé rá, ãko ãzí ãvĩ ku, ꞌbá úꞌdí jõku ꞌbá ãmbá, kãrị́lẹ̃ ãgọbị rú jõku izonzị rú, ãko ralé jõku ãko pírí ꞌdụlé rĩ kí, ãko ãzí ĩcẽlépi rá ịsụ́lé ku la dó sĩ ꞌdáyụ. 20 Dãwụ́dị̃ apá dó kãbĩlõ kí tí kí abe pírí, ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ dro kí dó ãnãkpá ꞌdĩ kí Dãwụ́dị̃ drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ kí, “ꞌDĩ kí ãko Dãwụ́dị̃ drị́ ralé rĩ kî.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ mụ dó ãsĩkárĩ 200 tá ĩꞌdi vú bĩlépi ãndẽlépi ambamba aꞌbelé vúlé áꞌbụ Bẹ̃sọ́rị̃ gárĩ ꞌba rụ̂lé. Ãsĩkárĩ ꞌdĩ ãfũ kí dó amụ́lé Dãwụ́dị̃ kí aꞌị́lé ãsĩkárĩ ándrá amụ́lépi ĩꞌdi trũ ꞌdĩ kí abe. Dãwụ́dị̃ ꞌbã kí acá agá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe, ãsĩkárĩ ꞌdĩ zị kí dó kí ãyĩkõ sĩ. 22 Wó ãsĩkárĩ ũnzí ãzíla ị́jọ́ ũsõlépi ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ vú bĩlépi ꞌdĩ kí agá rĩ jọ kí, “ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã kí mụjó ãma be ĩndĩ ku rĩ sĩ, ãma icó ãko ándrá ralé apálé vúlé ꞌdĩ kí awalé kí abe ku. ꞌBã ꞌdụ kí ĩꞌbã ũkú kí anzị kí abe trũ mụjó áyụ.”

23 Wó Dãwụ́dị̃ umvi ĩꞌbaní, “Yụ, má ádrị́pịka, ĩmi idé ị́jọ́ ãko Úpí ꞌbã fẽlé ãma ní ꞌdĩ kí sĩ ꞌdĩ áni ku. Mba ãma tã ãzíla fẽ ãndẽ ꞌbá amụ́lépi ãma ralépi ꞌdĩ kí rá. 24 Ãꞌdi la ị́jọ́ ĩminí jọlé ꞌdĩ are nĩ yã? Ãma ãko ãmaní apálé rĩ kí awa ꞌbá acelépi vúlé ꞌdâ ãko kí tã mbalépi jõku ãsĩkárĩ mụlépi ãꞌdị́ gâlé rá rĩ kí abe trũ trũ.” 25 Dãwụ́dị̃ ꞌbã dó ị́jọ́ ꞌdĩ ãzị́táŋá ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ kpere ãndrũ.

26 Dãwụ́dị̃ la dó mụ acálé Zĩkĩlágĩ gá ꞌbo, pẽ dó ꞌbá tị ãko arálé rĩ kí ꞌbã ãzí trũ ꞌbá ĩyõ Yụ́dã gá ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka rú rĩ ꞌbaní jọ, “Ãfẽ ĩminí ãko ãzí arálé mẹ́rọ́ꞌbá Úpí drị̂ ꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí ꞌbã ãzí kí fẽtáŋá ru ꞌdĩ.”

27 Dãwụ́dị̃ pẽ dó ãko ꞌdĩ kí tị ꞌbá Bẹ̃tẹ́lị̃ gá, Rãmọ́tị̃ Nẹ̃gẹ́vụ̃ drị̂ gá, ãzíla Yátĩrĩ gá; 28 ꞌbá Ãrówã gá, Sĩfũmótĩ gá, Ĩsĩtẽmówã 29 ãzíla Rãkálĩ gá táwụ̃nị̃ ꞌbá Yẹ̃rãmẹ́lị̃ gá ãzíla ꞌbá Kénĩ gá rĩ ꞌbaní 30 ꞌbá Họ́rị̃mã gá, Bọ̃rị̃-ãsánĩ, Ãtákĩ gá 31 ãzíla Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá, ãzíla ãngũ pírí Dãwụ́dị̃ ꞌbã sĩ acị́jó rĩ kí agá.

31

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã drãjó rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ amụ́ kí ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mvu kí apálé kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá, ꞌbá wẽwẽ rú ũdrã kí ꞌbé Gĩlĩbówã gá rá. 2 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ dro kí dó Sáwụ̃lọ̃ vú ngọ́pịka kí abe, ụꞌdị́ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka Yónãtãnĩ, Ãbĩnãdábũ ãzíla Málị̃kị̃ Sụ́wã kí rá. 3 Ãꞌdị̂ acá dó Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá ũkpó ru, ꞌbá ụ́sụ trũ ꞌé gbẹlépi rĩ ĩpẽŋã kí ĩꞌdi rá.

4 Sáwụ̃lọ̃ jọ dó ꞌbá ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ujílépi rĩ ní, “Mí anzé ménéŋá mídrị̂ ꞌi, íde dó sĩ áma ị́mbị́ rá, álẽ ꞌbá ĩtãrãlé ku ꞌdĩ ꞌbã amụ́ kí áma ꞌdịlé nĩ sĩ áma uꞌdájó la ku.”

Wó ꞌbá ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ujílépi rĩ idé dó ụ̃rị̃ sĩ, gã dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idélé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ anzé dó ménéŋá ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ drị̂ ꞌi, ꞌbe dó ru sị́ la gá, de dó sĩ ru ị́mbị́ rá. 5 ꞌBá ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ujílépi rĩ la mụ ndrelé la Sáwụ̃lọ̃ drã ꞌbo, anzé vâ ménéŋá ĩꞌdidrị̂ ãzíla ꞌbe ru drị̃ la gá ãzíla ũdrã kí dó sĩ Sáwụ̃lọ̃ be rá. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ kí ĩꞌdi ꞌbã anzị na ꞌdĩ kí abe ãzíla ꞌbá ãjụ́ ĩꞌdidrị̂ kí ujílépi rĩ abe ũdrã kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ.

7 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ áꞌbụ tị gâsĩ ãzíla Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ꞌdĩ kí dó mụ ndrelé la ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ apá kí dó ꞌbo ãzíla Sáwụ̃lọ̃ kí ngọ́pịka kí abe ũdrã kí dó rá íni, aꞌbe kí dó táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí rá ãzíla apá kí dó rá. ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ amụ́ kí dó ãzíla ri kí dó táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí agá cí.

8 Drụ̃sị̃ íni, ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí dó mụ amụ́lé ãko ãjẹ̃ rú ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũdrãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí ụꞌdụ trũ rĩ gá, ịsụ́ kí dó Sáwụ̃lọ̃ kí ngọ́pịka na ꞌdĩ abe uꞌde kí dó ꞌbé Gĩlĩbówã gá ꞌdãá. 9 Lị kí dó Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã drị̃kã rá, ꞌdụ kí ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí rá, ãzíla iré kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ agá sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ũlũjó jó ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ drị̂ kí agâsĩ ãzíla ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drĩdríŋĩ gá. 10 ꞌBã kí ãjụ́ ĩꞌdidrị̂ jó ãdróŋá ĩꞌbadrị́ Ãsị̃tọ̃rẹ́tị̃ drị̂ agá ãzíla umbé kí dó ĩꞌdi ꞌbã ãvũ Bõrõ Bẹ̃tị̃ Sánị̃ drị̂ ụrụꞌbá gá.

11 ꞌBá Yãbẹ́sị̃ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ ꞌbã kí idélé Sáwụ̃lọ̃ rú ꞌdĩ arelé ꞌbo, 12 ãgọbị ũkpó ĩꞌbadrị́ ãzí rĩ mụ kí dó ị́nị́ ãrã kpere Bẹ̃tị̃ Sánị̃ gá. Ãtrũ kí dó Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ãvụ̃ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka ꞌbadrị̂ kí abe Bõrõ Bẹ̃tị̃ Sánị̃ drị̂ ụrụꞌbá gá ꞌdãá rá, ãzíla mụ kí dó kí ị̃sị̃lé Yãbẹ́sị̃ gá. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌdụ kí dó ĩfãkã la kí mụlé ị̃sị̃lé ị́tị́ ị̃ndụ́ gá Yãbẹ́sị̃ gá, gã kí dó ãkónã nalé úmgbé ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃.

* 1:24 1:24 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí mọ́nị̃gọ́ na.

† 1:24 1:24 ꞌBá ándrá ídu rĩ kí íníríkó ayú ãkójó ru sĩ wáyĩnĩ tõjó.

✡ 2:8 2:8 Zãbụ́rị̃ 113:7, 8; Dãnị́yẹ́lị̃ 4:17; Lụ́kã 1:52

* 13:1 13:1 Ílí la mgbã rĩ kí Ĩbũrãníyã drị̂ agá ãzíla Gị̃rị́kị̃ drị̂ agá ꞌdáyụ.

* 14:18 14:18 Bụ́kụ̃ Ĩbũrãníyã ãzíla Gị̃rị́kị̃ tị mgbã sĩ rĩ ãzí rĩ jọ kí, sáwã ꞌdã sĩ átáló Ãhíjã sụ̃ dó ĩfódĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.

* 23:28 23:28 Hãmãlẹ̃kọ́tị̃ ꞌbã ífí ꞌbé sĩ apájó rĩ ꞌi.

2 Sámụ̃wẹ̃lị̃

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Bụ́kụ̃

Sámụ̃wẹ̃lị̃

drị́ ị̃rị̃ rĩ

ꞌBá bụ́kụ̃ ꞌdĩ sĩlépi rĩ, sáwã la sĩ ĩꞌdi sĩjó rĩ ãzíla ãwí bụ́kụ̃ ꞌdĩ drị̂: Índre ị́jọ́ sĩlé sĩ bụ́kụ̃ 1 Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị̂ drị̃ gá ị́jọ́ iꞌdajó rĩ.

Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ kí: Bụ́kụ̃ ꞌdĩ nze ị́jọ́ ílí ãsị̃jó kãlị́sụ ílí ãnirú 130 agá bụ́kụ̃ ị̃rị̃ Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ị́jọ́ jọjó ị́jọ́ ru idélépi ílí ꞌdã kí agá ri kí drị̃ gá. ꞌDĩ sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá adrujó úpí ru, drị̃drị̃ ri sĩ Yụ́dã gá ꞌdĩ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá (cápĩtã 1-4) ãzíla acá dó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá úpí ru sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá pírí, ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ụ́rụ́ rĩ ala gá ĩndĩ. (Cápĩtã 5-24) Sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ gá, ꞌbã Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌi táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó sĩ bĩsírã ngajó rĩ rú ãzíla ají dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ala gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ iꞌda ándrá dó sĩ íꞌbã Ãdróŋá ꞌi Úpí mgbã ꞌí drị̂ rú ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ rú. Ndẽ ándrá dó sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí rá, ꞌdĩ kí mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị́ ũnzĩkãnã sĩ ndẽlépi rá rĩ kí ãzíla ꞌdụ dó sĩ ãngũ mụlépi kpere mĩrĩ Ũfũrátĩ gá rĩ rá, ꞌdĩ ãngũ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ándrá ꞌdụlé rá rĩ ꞌi. (Índre cápĩtã 8 ãzíla 1 Ũpi 4:24) Sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ gá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ịsụ́ ándrá ásị́ ị̃gbẹ̃ kí zoŋá be rá.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá táni adru agá úpí Ãdróŋá ꞌbã pẽlé nĩ la rá tí, ị́jọ́ ĩꞌdi ndẽlépi ãzíla ĩꞌdi rụlépi ũkpó-ũkpó ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá ri kí âku kí drị̃ gẹ̃rị̃ sĩ ku (ị́jọ́ ngọ́pị̃ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã mvujó ĩꞌdi rụ́ rĩ sĩ rá rĩ ꞌi) jõku ị́jọ́ ĩꞌdi mgbã rĩ ꞌbã izalé ri kí (ĩꞌdi ꞌbã Bẽtĩsébã ꞌdụjó ri kí ĩꞌdi ꞌbã fẽjó la úꞌdị Ụ̃rị́yã rá rĩ be).

Ị́jọ́ ala gá rĩ: Dãwụ́dị̃ lẽ ándrá jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbá ꞌbaní sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ala gá ꞌdãá. Wó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá lẽlé rĩ alị ị́jọ́ sĩ jó sịjó Dãwụ́dị̃ ní rĩ rá, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá lẽlé rĩ sĩ ndrejó la anzị Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌbã adru kí úpí ru, Mãséyã (Kúrísĩtõ) ꞌbã ãfũ rú dó sĩ ala gâsĩ benĩ. (Cápĩtã 7) Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá táni ị́jọ́ ãzí ũnzí la kí ngajó ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ándrá táni ị́jọ́ ãzí ũnzí la kí pẽjó ngajó rá tí, ĩꞌdi ꞌbá ándrá lẽlépi ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ꞌbã nga kí rĩ kí ngalépi rĩ ꞌi (ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé únga kí ri kí ngalépi rĩ ꞌi), wó ĩꞌdi ándrá bábá ásị́ ujajó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ngalé ri kí sĩ (cápĩtã 12) ãzíla ĩꞌdi ásị́ ꞌbã Ãdróŋá drị̃ gá úꞌdí ru. (Cápĩtã 22)

1

Dãwụ́dị̃ ꞌbã drã Sáwụ̃lọ̃ drị̂ arejó rĩ

1 Drã Sáwụ̃lọ̃ drị̂ ꞌbã vúlé gá Dãwụ́dị̃ la dó mụ ãgõlé ĩꞌdiní ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ndẽjó ꞌbo rĩ ꞌba vúlé gá ꞌbo, uꞌá dó Zĩkĩlágĩ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃. 2 Ụ́ꞌdụ́ na lã sĩ, ágọ́bị́ ãzí acá ĩꞌdi rụ́ angájó kámbĩ ãsĩkárĩ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ ꞌbadrị̂ agâlé. Bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ uce kí rá ãzíla drị̃kã la pụ́trụ́ ru. Ágọ́bị́ ꞌdĩ la mụ acálé Dãwụ́dị̃ rụ́ ꞌbo, ꞌbe ru ꞌbụ̃rụ̃kụ̃ vũ gá. 3 Dãwụ́dị̃ zị ĩꞌdi, “Mí angá íngõlé yã?”

Umvi Dãwụ́dị̃ ní, “Má apá angájó kámbĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ agâlé.” 4 Dãwụ́dị̃ jọ ĩꞌdiní, “Ílũ mání ị́jọ́ kí acị́ kámbĩ agâlé íngoní yã?” Ágọ́bị̂ umvi, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ apá kí ãꞌdị́ gâlé rá ãzíla ũdrã kí ũꞌbí ru. Átã Sáwụ̃lọ̃ drã kí ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ be ĩndĩ.” 5 Dãwụ́dị̃ zị ágọ́bị́ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ lũlépi rĩ ꞌi, “Ínị̃ Sáwụ̃lọ̃ ũdrã kí ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ be rá rĩ gá íngoní ru yã?” 6 Ágọ́bị̂ jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru áma drị̃ gâsĩ ꞌbé Gĩlĩbówã gá ꞌdãá ãzíla ándre Sáwụ̃lọ̃ ãtị̃ ru ãjụ́ ĩꞌdidrị̂ sĩ, ꞌdĩ sĩ gárĩ ãꞌdị́ drị́ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị̂ ũmŋĩ kí ĩꞌdi rá. 7 Ĩꞌdi mụ tị jalé má rụ́ ãzíla áma ndrelé ꞌbo, umve ma. Má ãꞌị̃, ‘Ma ꞌdõ.’ 8 Zị ma, ‘Mi ãꞌdi ꞌi yã?’ Ájọ ĩꞌdiní, ‘Ma ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ gá la.’ 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ mání, ‘Mí amụ́ má rụ́ ꞌdộ ãzíla íde áma ị́mbị́ rá. Ma ãzá amá ambamba mání táni adrujó ídri rú rá tí.’ 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má amụ́ dó rá ãzíla áde dó sĩ ĩꞌdi ị́mbị́ rá, mání nị̃jó la rá icó dó adrulé ídri ãzá ĩꞌdi ꞌbã talé ꞌdã agá ku rĩ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má aꞌdụ́ dó kõfíyã ĩꞌdi drị̃kã gá rĩ kí ãko ĩꞌdi ꞌbã sụ̃lé drị́ gá rĩ be. Mání dó sĩ kí ajíjó úpí mádrị̂ mí rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ.”

11 Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe uce kí bõngó kí ụrụꞌbá gá rĩ kí rá ũcõgõ ĩꞌbã kí ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá rĩ arejó rĩ sĩ. 12 Awá kí ãzíla gã kí íná nalé ị̃tụ̂rụ̃ úmgbé Sáwụ̃lọ̃ kí ị́jọ́ sĩ ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ be ãzíla ãsĩkárĩ Úpí drị̂ kí sĩ ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí sĩ ãꞌdusĩku ꞌbá ũꞌbí ũdrã kí ménéŋá sĩ.

13 Dãwụ́dị̃ zị kãrị́lẹ̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ drã drị̂ ajílépi ĩꞌdiní rĩ ꞌi, “Mi ꞌbá íngõlé la?”

Kãrị́lẹ̃ umvi ĩꞌdi, “Ma ágọ́bị́ ãmị́yọ́ŋá ru ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi.”

14 Dãwụ́dị̃ zị dó ĩꞌdi, “Mí idé dó ụ̃rị̃ sĩ míní ími drị́ ingajó sĩ ꞌbá Úpí ꞌbã sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rá rĩ ꞌdịjó ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu la ní, “Íꞌdị ĩꞌdi rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌdị dó sĩ kãrị́lẹ̃ ꞌdã rá. 16 Dãwụ́dị̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Ími ãrí ꞌbã adru ími drị̃ gá. Ílị ị́jọ́ ími drị̃ gá rĩ ími tị sĩ míní jọjó la ‘Áꞌdị ꞌbá Úpí ꞌbã ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ma ꞌi rĩ sĩ.’ ”

17 Dãwụ́dị̃ ngo dó ãwú úngó ꞌdĩ Sáwụ̃lọ̃ kí ị́jọ́ sĩ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Yónãtãnĩ be 18 ãzíla ꞌbã ãzị́táŋá ꞌbá Yụ́dã gá rĩ ꞌbaní tọndọlọ ꞌbã imbá kí ãwú úngó sĩlé bụ́kụ̃ Yãsárĩ drị̂ agá ꞌdĩ ꞌi.

19 “Ịsịrayị́lị̃ la, Dị̃zã ĩmidrị̂ drã dó ꞌbé drị̃ gâlé ꞌdã.

Kẹ́jẹ́ŋị́ ĩmidrị̂ aꞌdé íngoní ru yã?

20 Ĩlũ ị́jọ́ la ꞌbá Gátũ gá rĩ ꞌbaní ku,

ĩmi ũlũ ị́jọ́ la gbọ̃kộ táwụ̃nị̃ Ãsị̃kẹ̃lọ́nị̃ drị̂ kí agá ku,

Izonzi ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí mụ adrulé ãyĩkõ sĩ ku,

Izonzi ꞌbá ĩtãrãlé ku ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí mụ gụlé gụ̃gụ̃ ku.

21 ꞌBé Gĩlĩbówã gá ꞌdĩ,

andrẹlị́ ꞌbã ká jõku, uzogó ꞌbã ꞌdị ĩmi drị̃ gá

jõku ámvụ́ ãná sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ ꞌbã kí sĩ kajó rĩ drị̃ gá ku.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ gọ́bẹ́rẹ́ ũkpó ꞌdị́pị drị̂ iza ru rá,

gọ́bẹ́rẹ́ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ íní dó ĩꞌdi ãdu sĩ ị̃dị́ ku.

22 Ụ́sụ Yónãtãnĩ drị̂ ándrá jõ ũkpó ru,

Ménéŋá Sáwụ̃lọ̃ drị̂ ãgõ ándrá jõ ꞌbá ꞌdịŋá kóru ku,

kí ándrá jõ mẹ́rọ́ꞌbá kí ꞌbã ãrí asu,

ãzíla kí ándrá vâ mẹ́rọ́ꞌbá kẹ́jẹ́ŋị́ ru rĩ kí ũsõ.

23 Sáwụ̃lọ̃ kí Yónãtãnĩ be kí ándrá ũnĩ ambamba rú,

lẽ kí ándrá ru ambamba sáwã ĩꞌbã kí adrujó ídri rĩ sĩ,

awa kí ándrá ru drã sĩ ku.

Kí nga ụ́ngụ́lẹ́ gá ndẽ yụ́kụ́ ꞌbã ngajó rĩ rá,

ndẽ kí ũkpõ sĩ kẹ̃mị̃ kí rá.

24 Ũkú Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ,

ĩmi awá Sáwụ̃lọ̃

fẽlépi la ĩminí sĩ bõngó ika ãlá rĩ sụ̃jó,

fẽlépi la ĩminí sĩ bõngó uꞌbélé
gólũdĩ ãjẹ̃ rú rĩ kí sụ̃jó rĩ ꞌi fô!

25 ꞌBárĩ! Kẹ́jẹ́ŋị́ uꞌde kí dó ãꞌdị́ gâlé íngoní ru yã!

Úꞌdị Yónãtãnĩ ꞌbé drị̃ gá.

26 Ma awá mî sĩ má ádrị́pị Yónãtãnĩ,

mi ꞌbá má ãni ásị́ gá rĩ ꞌi.

Lẽtáŋá míní áma lẽjó rĩ ándrá ũnĩ ambamba rú

ndẽ ũnĩ sĩ ũkú ꞌbã kí áma lẽjó rĩ rá.

27 Kẹ́jẹ́ŋị̂ uꞌde kí dó íngoní ru yã?

Ãko ãꞌdị́drị̂ ukó kí dó ꞌdĩ áni yã!”

2

Dãwụ́dị̃ ꞌbãjó úpí ru Yụ́dã gá rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá Dãwụ́dị̃ zị Úpí ꞌi, “Má icó mụlé vúlé táwụ̃nị̃ Yụ́dã gá rĩ kí ꞌbã ãzí gá rá yã?”

Úpí jọ, “Mí icó gõlé rá.”

Dãwụ́dị̃ zị, “Táwụ̃nị̃ mání gõjó ala gá rĩ íngõ ꞌi?”

Úpí jọ, “Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá.”

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ gõ dó ũkú ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ Ãhĩnõwámũ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ ízó ru ãzíla ãwụ́zị́ Ãbị̃gãyị́lị̃ Nãbálĩ Kãrị̃mẹ́lị̃ gó ru rĩ drị̂ abe. 3 Dãwụ́dị̃ agụ vâ ãgọbị ĩꞌdi abe rĩ kí ĩꞌbã ũkúka kí abe ĩndĩ ãzíla ri kí dó sĩ táwụ̃nị̃ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá rĩ kí agá. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Yụ́dã gá rĩ amụ́ kí dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ãzíla ũsũ kí dó ãdu Dãwụ́dị̃ drị̃ gá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó úpí ru Yụ́dã gá.

Ála dó mụ jọlé la Dãwụ́dị̃ ní ꞌbá Yãbẹ́sị̃ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ ị̃sị̃ kí Sáwụ̃lọ̃ nĩ, 5 Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị ꞌbá Yãbẹ́sị̃ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ sĩ jọjó la ĩꞌbaní, “Úpí ꞌbã wi ĩminí sụ̃sụ́ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó úpí ĩmidrị́ Sáwụ̃lọ̃ ní ĩminí ĩꞌdi ị̃sị̃jó rá rĩ sĩ. 6 Úꞌdîꞌda lẽ Úpí ꞌbã iꞌda ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ kí ị́jọ́ pịrị rĩ be ãzíla áma ãmgbã rĩ la vâ ĩminí lẽtáŋá iꞌda ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ idejó rĩ sĩ. 7 Úꞌdîꞌda ĩmi adru ũkpó ru ãzíla ĩmi ásị́ ꞌbã mba mbã ãꞌdusĩku Sáwụ̃lọ̃ drã dó ꞌbo ãzíla ꞌbá Yụ́dã drị̂ ũsũ kí dó ãdu áma drị̃ gá ãzíla ꞌbã kí dó sĩ ma úpí ru kí drị̃ celé.”

Ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ kí cejó Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí abe rĩ

8 Wó Nẹ́rị̃ ngọ́pị Ãbị̃nẹ́rị̃ ãsĩkárĩ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí ꞌbã ãmbógó ru rĩ ꞌdụ dó Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ngọ́pị Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌi ãzíla agụ dó ĩꞌdi mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ĩꞌdi rụ́ Mãhãnãyị́mụ̃ gá. 9 ꞌBã Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌi úpí ru ꞌbá Gị̃lẹ́dị̃ gá, Ãsụ́rị̃ gá, Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá, Ịfụrayị́mụ̃ gá, Bénzãmĩnĩ gá ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá.

10 Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị la dó acá úpí ru ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ, ílí la dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ sụ. Na ũpĩ ílí ị̃rị̃. Wó ꞌbá Yụ́dã gá rĩ ꞌde kí dó Dãwụ́dị̃ vú gá áyụ. 11 Dãwụ́dị̃ na dó ũpĩ ꞌbá Yụ́dã gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá táwụ̃nị̃ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ gá ílí ázị̂rị̃ drị̃ la gá ĩmbá kí ázíyá.

12 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Nẹ́rị̃ ngọ́pị Ãbị̃nẹ́rị̃ kí ãsĩkárĩ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ drị̂ kí abe aꞌbe kí Mãhãnãyị́mụ̃ rá ãzíla mụ kí dó Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá. 13 Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị Yõwábũ kí ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ kí abe fũ kí mụlé drị̃ ụfụlé ãsĩkárĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌbã drị̃ acélé rĩ kí abe ị̃yị́ galé Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá rĩ tị gá. Ãsĩkárĩ ꞌdĩ tu kí pá ị̃yị̂ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá ãzíla Ãbị̃nẹ́rị̃ drị̂ tu kí vâ pá wókõ ãzí rĩ gá.

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃nẹ́rị̃ jọ Yõwábũ ní, “Lẽ kãrị́lẹ̃ ãzí ãsĩkárĩ rú la ꞌbã angá kí ru colé ãma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ.”

Yõwábũ jọ, “ꞌDĩ múké, lẽ ꞌba idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdĩ áni.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kãrị́lẹ̃ ãzí ãsĩkárĩ rú sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá la angá kí dó mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ wókõ Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị drị̂ gá ãzíla ꞌbá ãzí rĩ angá kí vâ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ wókõ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. 16 ꞌBá ãlu ãlu rụ kí ru mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ be drị̃kã gá drị̃kã gá ãzíla ũsõ kí ru káyĩ-káyĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌda dó sĩ ãngũ Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá ꞌdã ꞌbã rụ́ Hẽlĩkátĩ Hãzụ̃rị́mụ̃* ꞌi.

17 Ãꞌdị́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ ko dó kõ-kõ ãzíla Ãbị̃nẹ́rị̃ kí ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ndẽ kí kí rá.

18 Anzị ãgọbị Zẹ̃rụ̃yị́yã drị́ na Yõwábũ, Ãbĩsáyĩ ãzíla Ãsãhẹ́lị̃ kí ꞌdãá ĩndĩ. Ãsãhẹ́lị̃ pá ci ụ́ngụ́ gá cécé lóꞌbá drị̂ áni. 19 Dro Ãbị̃nẹ́rị̃ vú ásị́ pírí sĩ. Ĩꞌdiní Ãbị̃nẹ́rị̃ vú dro agá gã pá tulé úgmbé. 20 Ãbị̃nẹ́rị̃ andré ãngũ vúlé ãzíla zị, “ꞌDĩ Ãsãhẹ́lị̃ mi ꞌi yã?”

Ãsãhẹ́lị̃ umvi ĩꞌdi, “ꞌDõ ma ꞌi.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃nẹ́rị̃ jọ ĩꞌdiní, “Íja tị drị́ ãndá gá jõku drị́ ị̃jị́ gá, írụ ãsĩkárĩ ãzí kãrị́lẹ̃ rú la ãzíla ípa ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ kí rá.” Wó Ãsãhẹ́lị̃ aꞌbe Ãbị̃nẹ́rị̃ vú droŋá ku.

22 Ãbị̃nẹ́rị̃ li vâ Ãsãhẹ́lị̃ bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ị̃dị́ ãzíla jọ, “Mí aꞌbe áma vú adroŋá cã fô! Ílẽ áꞌdị mi ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ma dó icó mí ádrị́pị Yõwábũ mịfị́ ndrelé íngoní ru?”

23 Wó Ãsãhẹ́lị̃ gã Ãbị̃nẹ́rị̃ vú droŋá aꞌbelé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ sõ dó ĩꞌdi ãjụ́ sĩ kụ̃bụ̃ gá ꞌdâ pũrẽ ũngúkú gá. Ãsãhẹ́lị̃ aꞌdé dó ꞌdãá ãzíla drã dó rá. Ãsĩkárĩ ãlu ãlu acálépi ãngũ Ãsãhẹ́lị̃ ꞌbã sĩ drãjó rĩ gá ꞌdãá rá rĩ ri kí dó pá tulé drị̃ la gá ꞌdãá cící sĩ ãrútáŋá fẽjó ĩꞌdiní.

24 Wó Yõwábũ kí Ãbĩsáyĩ be dro kí Ãbị̃nẹ́rị̃ vú drị̃ gá ãzíla ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá ꞌdĩ amụ́ kí túpũ Ámã drị̂ gá ãni rú Gíyã gá ꞌdĩ gẹ̃rị̃ sĩ mụjó ãngũ kõtórõ rú Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ gá. 25 Ãsĩkárĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌbã drị̃ celé sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá rĩ ãtị̃ kí dó ĩꞌdi ũngúkú rá. Tra kí ru ãngũ ãlu gá ãzíla tu kí pá túpũ ãzí rĩ drị̃ gá.

26 Ãbị̃nẹ́rị̃ umve Yõwábũ ꞌi ãzíla zị, “Lẽ ãmụ kí ãma ụꞌdị́ŋá trũ drị̃ gá ãsị̃ŋá kóru yã? Ínị̃ ãꞌdị́ ꞌdĩ ꞌbã ãsị̃ŋá gá ĩꞌdi ꞌbání ásị́ ãzá fẽ rá rĩ gá ku yã? Míní jọjó la ãsĩkárĩ mídrị̂ ꞌbã aꞌbe kí mí ádrị́pịka kí vú adrojó rĩ cã rĩ la sáwã ꞌdụ íngõpí?”

27 Yõwábũ umvi, “Ãndá ãndá ru cécé Ãdróŋá ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ídrĩ tá tị ape agá ku, ãsĩkárĩ mádrị̂ kí tá mụ mídrị̂ kí adroŋá trũ kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá.”

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yõwábũ vu dó jaligó ãzíla ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí pírí aꞌbe kí dó ãꞌdị́ rá ãzíla adro kí dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú ku jõku ꞌdị kí dó ãꞌdị́ ĩꞌba abe ị̃dị́ ku.

29 Ị́nị́ ꞌdã sĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí mụ kí Ãrábã gâsĩ ị́nị́-ãrã. Ụ̃ꞌbụ́tị sĩ za kí Yõrĩdánĩ ꞌi ãzíla mụ kí ãcị̃ trũ drị̃ gá cajó Mãhãnãyị́mụ̃ gá.

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ ãgõ dó Ãbị̃nẹ́rị̃ vú adroŋá gá rĩ sĩ rá ãzíla atrá dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá. Ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị́ ịsụ́lé ũdrã kí Ãsãhẹ́lị̃ abe rĩ kí mụdrị́ drị̃ úrômĩ. 31 Wó ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ụꞌdị́ kí ãsĩkárĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ drị́ Bénzãmĩnĩ rú rĩ kí 360. 32 ꞌDụ kí Ãsãhẹ́lị̃ ꞌbã ãvũ ãzíla mụ kí ĩꞌdi ị̃sị̃lé átẹ́pị̃ drị́ ị̃nádrị̃ agá Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí acị́ kí ị́nị́-ãrã ãzíla acá kí dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ụ̃ꞌbụ́tị sĩ.

3

Ábũnã icí kí dó ru Dãwụ́dị̃ be

1 Ãꞌdị́ lị́cọ́ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá lị́cọ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ be rĩ ꞌdị ru sáwã ãzo rú. Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũkpó ri tụlé drị̃ gá drị̃ gá wó ãsĩkárĩ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí ũkpó ri asị́lé vúlé vúlé.

2 Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdãá, tị anzị kí rá. Ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ kãjãní rĩ ꞌbã rụ́ Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌi ũkú ĩꞌdidrị́ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ ízó ru Ãhĩnõwámũ ꞌbã tịlé rĩ ꞌi.

3 Ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Kĩlẽyádĩ ꞌi ꞌdĩ ũkú ĩꞌdidrị́ Nãbálĩ Kãrị̃mẹ́lị̃ gó ru rĩ ꞌbã aꞌbelé ãwụ́zị́ ru Ãbị̃gãyị́lị̃ ꞌbã tịlé rĩ ꞌi.

Ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ námbã na sĩ rĩ ꞌbã rụ́ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌi ũkú ĩꞌdidrị́ Mãákã úpí Gẹ̃sụ́rị̃ Tãlĩmáyĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị rú rĩ ꞌbã tịlé rĩ ꞌi.

4 Ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ námbã sụ sĩ rĩ ꞌbã rụ́ Ãdõníyã ꞌi ũkú ĩꞌdidrị́ Hãgị́tị̃ ꞌbã tịlé rĩ ꞌi,

ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ námbã tõwú sĩ rĩ ꞌbã rụ́ Sẽfãtíyã ꞌi ũkú ĩꞌdidrị́ Ãbĩtálĩ ꞌbã tịlé rĩ ꞌi.

5 Ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ námbã ázíyá sĩ rĩ ꞌbã rụ́ Ĩtĩrẽyámũ ꞌi ũkú ĩꞌdidrị́ Ígĩlã ꞌbã tịlé rĩ ꞌi.

Anzị ꞌdĩ kí útị kí Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá rĩ sĩ.

Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌbã ru icíjó ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ kí abe rĩ

6 Lị́cọ́ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ ꞌbã kí ãꞌdị́ ꞌdị agá lị́cọ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ be ꞌdĩ gá ꞌdĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ ace ãsĩkárĩ ru ásị́ fẽlépi pírí sĩ ãzị́ ngajó Sáwụ̃lọ̃ pálé gá la rú. 7 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị zị Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌi, “Íla mi má átẹ́pị ꞌbã ũkú ãtíꞌbó ru Rị̃zị́pã Ãyíyã ꞌbã ị̃zẹ́pị sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

8 Ãbị̃nẹ́rị̃ acá dó ũmbã sĩ ị́jọ́ Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌbã zịlé rĩ sĩ ãzíla umvi ĩꞌdiní, “Mí ũrã má icó Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelé rá yã? Mí ũrã áfi Dãwụ́dị̃ ní ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe yã? Ma ãtíꞌbó mí átẹ́pị ãni ru ásị́ fẽlépi pírí ĩꞌdiní la ãzíla lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ní ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí abe la. Áfẽ mi ꞌdịlé Dãwụ́dị̃ ní ku, wó úꞌdîꞌda mí alị́ dó ị́jọ́ áma ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ãzí mání idélé ku la sĩ. 9 Ádrĩ Dãwụ́dị̃ ãzã ko sĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã ándrá azịlé ĩꞌdiní rĩ kí ịsụ́jó ku, lẽ Ãdróŋá ꞌbã gbã ma jõku ꞌbã ꞌdị ma rá! 10 Ma mụ ũpĩ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ ꞌdụlé fẽlé Dãwụ́dị̃ ní. Ma Dãwụ́dị̃ ꞌbã úpí ru sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá Yụ́dã drị̂ be, angájó ụ́rụ́ Dánĩ gá kpere cajó ándrá Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá.” 11 Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ umvi dó ị́jọ́ ãzí Ãbị̃nẹ́rị̃ ní ku ãꞌdusĩku idé dó ụ̃rị̃ sĩ.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃nẹ́rị̃ pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị Dãwụ́dị̃ rụ́ sĩ zịjó la, “Ãꞌdi la ãngũ ꞌdĩ drị̃ ce nĩ yã? Mí idé tị icíma má be ãzíla ma ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ají pírí ími pálé gá.”

13 Dãwụ́dị̃ jọ, “ꞌDĩ ị́jọ́ múké la, ma tị icí mí be rá. Wó álẽ lú ị́jọ́ ãzí mídrị́ ãlu. Lẽ mí amụ́ áma drị̃lẹ́ gá Sáwụ̃lọ̃ ị̃zẹ́pị Mĩkálĩ kóru ku. Mí ají ĩꞌdi ĩndĩ.” 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị rụ́ ãzíla jọ, “Mí ãfẽ mâ ũkû Mĩkálĩ, mání ándrá ĩgbãlé mání Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ kí ụꞌdị́jó 100 rĩ sĩ rĩ vúlé.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ fẽ dó ãzị́táŋá ãzíla aꞌdụ́ dó sĩ Mĩkálĩ ágô Pãlị̃tị̃yẹ́lị̃ Lãyísĩ ngọ́pị drị̂lé rá. 16 Táni ĩꞌdi ꞌbã ágô Pãlị̃tị̃yẹ́lị̃ ní ĩꞌdi vú ãbĩ agá áwáŋá trũ kpere táwụ̃nị̃ Bãhụ̃rị́mụ̃ gá rá tí, Ãbị̃nẹ́rị̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ gõ dó sĩ vúlé rá.

17 Ãbị̃nẹ́rị̃ jọ ị́jọ́ ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Sáwã ãzí sĩ ĩlẽ ándrá Dãwụ́dị̃ ꞌbãlé úpí ĩmidrị̂ rú. 18 Úꞌdîꞌda ĩmi idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ rá ãꞌdusĩku Úpí jọ ándrá ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ drị̃ gá íni, ‘Ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ rụ̂ sĩ, ma ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ kí pa Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ kí drị́ gâsĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí rá.’ ”

19 Ãbị̃nẹ́rị̃ jọ vâ ị́jọ́ ꞌbá Bénzãmĩnĩ drị̂ kí abe mịfị́ gá mịfị́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá sĩ ị́jọ́ pírí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ gá ãzíla Bénzãmĩnĩ gá rĩ ꞌbã kí jọlé lẽ kí kí idélé rĩ kí lũlé Dãwụ́dị̃ nî. 20 Ãbị̃nẹ́rị̃ kí ãgọbị ĩꞌdidrị́ kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí abe mụ acálé Dãwụ́dị̃ rụ́ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌbo, Dãwụ́dị̃ idé ĩꞌbaní ụ̃mụ̃ nalé. 21 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Ãbị̃nẹ́rị̃ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Lẽ ámụ rá ãzíla lẽ má itú ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úpí mádrị̂ ní rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ tị icíma idé mí be ãzíla mi dó sĩ ũpĩ na kí drị̃lẹ́ gá ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ áni.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ pẽ dó Ãbị̃nẹ́rị̃ tị rá ãzíla mụ dó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

Yõwábũ ꞌbã Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌdịjó rĩ

22 ꞌDã ꞌbã vúlé gá cọtị́ Yõwábũ kí ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ kí abe acá kí angájó ãko raŋá gâlé rĩ sĩ ãzíla ají kí ãko wẽwẽ rú ĩꞌbã kí arálé rĩ kí ĩndĩ. Wó Ãbị̃nẹ́rị̃ aꞌbe dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ rá ãꞌdusĩku Dãwụ́dị̃ pẽ dó ĩꞌdi tị ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá. 23 Yõwábũ kí mụ ãgõlé ãsĩkárĩ kí abe pírí ꞌbo, úlũ ĩꞌdiní Ãbị̃nẹ́rị̃ Nẹ́rị̃ ngọ́pị amụ́ tá úpí rụ́ ꞌdâ ãzíla úpí pẽ ĩꞌdi tị ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ mụ dó úpí rụ̂lé ãzíla zị ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ ãꞌdu yã? Índre Ãbị̃nẹ́rị̃ amụ́ mí rụ́ ꞌdâ rá, mí aꞌbe ĩꞌdi mụlé rá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ífẽ dó mụ dó ꞌbo ꞌdộ! 25 Ínị̃ Ãbị̃nẹ́rị̃ Nẹ́rị̃ ngọ́pị rá, amụ́ ími ulélé ãzíla amụ́ ãcị̃ mídrị̂ kí íngoní yã rĩ kí undrélé ãzíla lẽ ị́jọ́ pírí míní idélé rĩ kí ãꞌdu yã rĩ ịsụ́lé.”

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ aꞌbe dó Dãwụ́dị̃ rá ãzíla pẽ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị Ãbị̃nẹ́rị̃ vú gâsĩ. Ịsụ́ kí ĩꞌdi kídí Sírã tị gá ãzíla ají kí dó ĩꞌdi vúlé. Wó Dãwụ́dị̃ nị̃ ị́jọ́ drị̃ la gá ku. 27 Ãbị̃nẹ́rị̃ la mụ ãgõlé Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌbo, Yõwábũ se dó ĩꞌdi bụ́lụ́ gá jó ãzí ꞌa gá kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá ĩꞌdi ꞌbã rĩ mụ ĩꞌdiní ị́jọ́ ãzí lũlé ádụ̂sĩ rĩ áni. ꞌDãá rĩ sĩ sõ dó Ãbị̃nẹ́rị̃ ãjụ́ sĩ kụ̃bụ̃ gá sĩ ádrị́pị Ãsãhẹ́lị̃ ꞌbã ãrígó tị ũfẽjó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ drã dó sĩ rá.

28 Vúlé vúlé ru Dãwụ́dị̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo jọ, “Úpí ndre ãsu drị́ sụ́rụ́ mádrị̂ be Ãbị̃nẹ́rị̃ Nẹ́rị̃ ngọ́pị ụrụꞌbá gá ku rĩ gá rá. Ndre vâ Yõwábũ asu ĩꞌdi ãrí nĩ rĩ cé. 29 Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌbã ãrí ꞌbã ũbĩ Yõwábũ vú lị́cọ́ átẹ́pị̃ drị̂ be. Lẽ lị́cọ́ Yõwábũ drị̂ agá átẹ́pị̃ drị̂ be ãkõzá gbõgbõ rú rĩ ꞌbã ce ị̃ndụ́ ku. Lẽ ãrí ꞌbã ꞌbá najó rĩ ꞌbã ce ị̃ndụ́ ku, ꞌbá ꞌbaní acị́jó gbẹ̃lẹ́kẹ sĩ rĩ ꞌbã ce ị̃ndụ́ ku. Lẽ ꞌbá kí ụꞌdị́jó ménéŋá sĩ rĩ ꞌbã ce ị̃ndụ́ ku ãzíla ãbị́rị́ ꞌbã ce ị̃ndụ́ ku.” 30 Yõwábũ ꞌdị kí Ãbị̃nẹ́rị̃ ádrị́pị Ãbĩsáyĩ be la ĩꞌdi ándrá ĩꞌbã ádrị́pị Ãsãhẹ́lị̃ ꞌdịjó ãꞌdị́ gá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá rĩ sĩ.

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ Yõwábũ ní ꞌbá pírí ĩꞌdi abe rĩ ꞌbaní, “Ĩmi uce bõngó ĩmi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí rá, ĩsụ̃ kõlĩbá ãzíla ĩmi iꞌdó acị́lé áwáŋá trũ gbọ́lọ́ Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌbãjó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.” Úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãmgbã rĩ ri acị́lé pápálé ru. 32 Ị̃sị̃ kí Ãbị̃nẹ́rị̃ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ãzíla úpí ri awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌbã ĩnádrị̃ gá. ꞌBá pírí awá kí vâ ĩndĩ.

33 Úpí Dãwụ́dị̃ ngo dó sĩ ãwú úngó ꞌdĩ Ãbị̃nẹ́rị̃ nî:

“Ãbị̃nẹ́rị̃ la drã ꞌbá azalépi aza ãzã rĩ áni yã?

34 Ími drị́ kí úmbé ándrá kí ku,

ími pá kí ící ándrá kí nõrórõ sĩ ku.

Cécé ꞌbá ꞌbã aꞌdéjó ꞌbá ũnzí rĩ drị́ gá rĩ áni mí aꞌdé dó sĩ ꞌdĩ.”

ꞌBá pírí awá kí vâ ĩꞌdi úꞌdí ru.

35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí amụ́ kí Dãwụ́dị̃ rụ́ ãzíla aꞌị́ kí ĩꞌdi sĩ ãkónã ꞌbị̃jó ị̃tụ́ gá ꞌdâ, wó Dãwụ́dị̃ na ũyõ jọjó la, “Ãdróŋá ꞌbã fẽ mání drị̃rịma ũkpó la ádrĩ mũkátĩ ꞌbị̃ jõku ãko ãzí cí la su áma tị gá ꞌdĩ sĩ ị̃tụ́ ꞌde drĩ ku rú rá rĩ gá.”

36 ꞌBá pírí ndre kí ị́jọ́ ꞌdĩ rá acá kí dó ãyĩkõ sĩ. Ãndá ãndá ru acá kí ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ pírí úpí ꞌbã idélé ꞌdĩ kí sĩ. 37 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá pírí úpí Dãwụ́dị̃ drị̂ kí ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe nị̃ kí dó rá Dãwụ́dị̃ su drị́ Nẹ́rị̃ ꞌbã ngọ́pị Ãbị̃nẹ́rị̃ ꞌdịŋá gá ku.

38 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ dó ãgọbị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩnị̃ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ úpímvá ãzíla kẹ́jẹ́ŋị́ aꞌdé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ vũ gá nĩ rĩ gá ku yã? 39 Táni ãndrũ mání adrujó úpí ãdu ũsũjó drị̃ la gá rá rĩ rú tí, ma ũkpó kóru ãzíla anzị Zẹ̃rụ̃yị́yã drị́ ꞌdĩ kí ũkpó mání ambamba. Lẽ Úpí ꞌbã ũfẽ lẹ̃gọ́ŋá ꞌdĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí vú sĩ.”

4

Ị̃sị̃-bọ̃sẹ́tị̃ ꞌdịjó rĩ

1 Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ la dó mụ arelé la Ãbị̃nẹ́rị̃ drã Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gâlé rá, ũkpó la fũ dó rá ãzíla ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ dó ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí nĩ. 2 Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌbã ãmbogo ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá ị̃rị̃ la kí ándrá cí. Ãlu rĩ ꞌbã rụ́ Bãánã ꞌi, ãzí rĩ ꞌbã rụ́ Rẽkábũ ꞌi. Anzị ꞌdĩ kí ꞌbã átẹ́pị ĩꞌdi Rị̃mọ́nị̃ Bẹ̃yãrọ́tị̃ gó ru angájó sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá rĩ. Ãngũ Bẹ̃yãrọ́tị̃ drị̂ úlã ándrá ĩꞌdi sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌbã ãzí ru, 3 ãꞌdusĩku ꞌbá Bẹ̃yãrọ́tị̃ gó ru rĩ apá kí ándrá Gĩtãyímũ gá ãzíla ri kí uꞌálé ꞌdãá ãtíꞌbó ru kpere ãndrũ.

4 Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Yónãtãnĩ ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ la ándrá cí rụ́ la Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌi. Sáwã átẹ́pị̃ ꞌbã kí ũdrãjó áyị́pị̃ be Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gâlé rĩ sĩ, ĩꞌdi dó ílí trũ tõwú. Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la dó mụ acálé ꞌbo, mgbâ ꞌbã ị́yị́pị ꞌdụ dó ĩꞌdi trũ apájó. Wó ĩꞌdi ꞌbã apá agá ꞌdĩ gá ꞌdâ mgbâ aꞌdé pá la adrá kí rá ãzíla acá kí dó sĩ rá.

5 Rị̃mọ́nị̃ Bẹ̃yãrọ́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã anzị ị̃rị̃ Rẽkábũ kí Bãánã be mụ kí Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ drị́ lị́cọ́ gá ãzíla acá kí ị̃tụ́kã íríkírí sĩ ịsụ́ kí sĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ sáwã ázíyá drị̂ ko agâ. 6 Fi kí jó agâlé kí ꞌbãrĩ mụ ngánũ aꞌdụ́lé rĩ áni ãzíla sõ kí Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ kụ̃bụ̃ gá ãjụ́ sĩ. ꞌDã ꞌbã vúlé gá Rẽkábũ kí ádrị́pị̃ Bãánã ꞌbe nze kí dó ru apálé rá, ꞌbá ãzí rụ kí ku. 7 Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ la ru ĩꞌdidrị́ gbọ́lọ́ drị̃ gá ĩꞌdidrị́ jó agâlé sáwã ĩꞌbã kí fijó jó gâlé rĩ sĩ. Kí mụ ĩꞌdi ꞌdịlé ꞌbo, lị kí drị̃kã la rá. ꞌDụ kí drị̃kã la ĩndĩ, mụ kí gẹ̃rị̃ Ãrábã gá rĩ gâsĩ ị́nị́-ãrã. 8 Ají kí Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌbã drị̃kã Dãwụ́dị̃ rụ́ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Índre Sáwụ̃lọ̃ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị́ ándrá ími ndrụ̃lépi sĩ lẽjó ími ꞌdịjó rá rĩ ꞌbã ngọ́pị Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌbã drị̃kã ꞌdĩ nu. Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ Úpí ũfẽ úpí mádrị̂ ꞌbã ãrígó tị Sáwụ̃lọ̃ rụ́ anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌbo.”

9 Dãwụ́dị̃ umvi Rị̃mọ́nị̃ Bẹ̃yãrọ́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị Rẽkábũ ꞌbaní Bãánã be, “Cécé Úpí ꞌbã adrujó ídri, ĩꞌdi ꞌbã áma pajó mẹ́rọ́ꞌbá pírí mádrị̂ kí drị́ gá rĩ áni, 10 ágọ́bị́ ãzí la mụ mání jọlé la ‘Sáwụ̃lọ̃ drã rá’ ãzíla ũrã ꞌí ají mání ụ́ꞌdụ́kọ́ múké la, árụ ĩꞌdi ãzíla áfẽ ĩꞌdi ꞌdịlé Zĩkĩlágĩ gá ꞌdãá rá. ꞌDã ãwãꞌdĩfô mání fẽlé ĩꞌdiní rĩ ꞌi. 11 Ma dó ꞌbá ũnzí ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ꞌdịlépi ĩꞌdidrị́ gbọ́lọ́ drị̃ gá rĩ kí idé ũnzí íngõpí yã? Má icó dó ĩꞌdi ãrígó tị ũfẽlé ĩmi ụrụꞌbá gá sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃jó ku yã?”

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ fẽ dó ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãzíla ụꞌdị́ kí dó sĩ Rẽkábũ kí Bãánã be rá. Ụlị́ kí drị́ la kí pá abe rá ãzíla ũgĩ kí dó ãvũ la kí kídí Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá rĩ tị gá. Wó ꞌdụ kí Ị̃sị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌbã drị̃kã ãzíla ị̃sị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ị̃nádrị̃ Ãbị̃nẹ́rị̃ drị̂ gá.

5

Dãwụ́dị̃ ꞌbãjó úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, sụ́rụ́ pírí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ amụ́ kí Dãwụ́dị̃ rụ́ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Índre, ãma ĩfãkã mídrị̂ ꞌi ãzíla ĩzánáká mídrị̂ ꞌi. 2 Vúlêlé ru Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó ãma drị̃lẹ́ gá úpí ru nĩ rĩ sĩ, mi ándrá ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ celépi ãꞌdị́ gá nĩ rĩ ꞌi. Úpí jọ ándrá míní, ‘Mi drụ́zị́ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí tãmba ãzíla mi adru ĩꞌbaní úpí ru.’ ”

3 ꞌBã ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ amụ́lé úpí Dãwụ́dị̃ rụ́ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌbo, Dãwụ́dị̃ idé tị icíma ĩꞌba abe Úpí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ ũsũ kí dó ãdu sĩ drị́ tịjó ꞌbá drị̃ gá rĩ Dãwụ́dị̃ drị̃ gá ãzíla ꞌbã kí dó ĩꞌdi úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí.

4 Dãwụ́dị̃ la acá úpí ru ꞌdĩ ílí la dó kãlị́ na ãzíla na dó ũpĩ ílí kãlị́ sụ. 5 Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdãá na dó ũpĩ Yụ́dã drị̃lẹ́ gá ílí ázị̂rị̃ ĩmbá ázíyá be. Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá Yụ́dã gá rĩ abe ílí kãlị́ na drị̃ na.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ pajó rĩ

6 Úpí kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe mụ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ rú uꞌálépi ꞌdãá rĩ kí abe. ꞌBá Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ jọ kí Dãwụ́dị̃ ní, “Mí icó afílé ꞌdõlé ku, átã ꞌbá mịfị́ kọ́lị ãzíla ãcá ꞌbá ru rĩ kí drĩ lú ími atrị afíŋá gá nĩ.” Ũrã kí ru ásị́ gâlé, Dãwụ́dị̃ icó afílé agá ꞌdõlé ku. 7 Wó Dãwụ́dị̃ pa kámbĩ Zị̃yọ́nị̃ drị́ ãsĩkárĩ ũkpó la ꞌbã kí sĩ adrujó ala gá cí rĩ rá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌi.

8 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Dãwụ́dị̃ jọ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ángụ̃ ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị́ mịfị́ kóru ãzíla acálépi rá rĩ kí ũnzí ãzíla kí dó Dãwụ́dị̃ ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá. Ãsĩkárĩ lẽlépi ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ kí ụꞌdị́lépi rĩ lẽ ꞌbã fi ị̃yị́ agâsĩ sĩ mụjó kí ụꞌdị́jó táwụ̃nị̃ agâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ sĩ jọjó la ꞌbá mịfị́ kóru ãzíla acálépi rá ꞌdĩ ꞌbã fi kí jó Úpí drị̂ agá ku ꞌdĩ.”

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ la dó mụ ãngũ palé ꞌbo, umve dó ĩꞌdi táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌi. Sị dó ãngũ andre la gá rĩ trộkị́lịrị cajó ꞌbé pá gá. 10 Ũkpõ ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ri dó tụlé drị̃ gá drị̃ gá ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị ꞌbã adrujó ĩꞌdi be nĩ rĩ sĩ.

11 Hĩrámũ úpí Tụ́rọ̃ drị̂ pẽ ꞌbá kí tị Dãwụ́dị̃ rụ́ sĩ amụ́jó ị́jọ́ bĩsírã ãni la kí itújó ãzíla aꞌdụ́ kí ĩꞌba abe báwũ ũkpó la kí ĩndĩ, sị kí dó sĩ Dãwụ́dị̃ ní lị́cọ́ úpí drị̂ sĩ uꞌájó. 12 Dãwụ́dị̃ nị̃ dó rá Úpí ꞌbã ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá úpí ru nĩ ãzíla ꞌbã dó ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ũkpó ru ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ kí ị́jọ́ sĩ. 13 Dãwụ́dị̃ ꞌbã Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ aꞌbejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ụꞌdụ ũkú kí ũkú ãtíꞌbó ru rĩ kí abe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá. Tị kí dó sĩ ĩꞌdiní ãgọbị anzị kí izonzi kí abe rá. 14 ꞌDĩ kí rụ́ anzị ĩꞌdiní tịlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ꞌbadrị̂ kî: Sãmúwã ꞌi, Sõbábũ ꞌi, Nátãnĩ ꞌi, Sũlũmánĩ ꞌi, 15 Ĩbárĩ ꞌi, Ẽlĩsúwã ꞌi, Nẽfégĩ ꞌi, Yáfĩyã ꞌi, 16 Ẽlĩsámã ꞌi, Ẽlĩyádã ꞌi ãzíla Ẽlĩfẽlétĩ ꞌi.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ kí ndẽjó rĩ

17 ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí mụ arelé la ûsũ ãꞌdu Dãwụ́dị̃ drị̃ gá úꞌbã sĩ ĩꞌdi úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá, ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí pírí fũ kí mụlé Dãwụ́dị̃ ndrụ̃ trũ sĩ ĩꞌdi rụjó cí, wó Dãwụ́dị̃ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, mụ dó filé ụ̃jị́gọ́ agá. 18 Ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ amụ́ kí áꞌbụ Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ gá ãzíla iré kí ru ala gá ꞌdãá. 19 Dãwụ́dị̃ zị dó Úpí ꞌi, “Má icó mụlé ãꞌdị́ ꞌdịlé ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe rá yã? Mí icó fẽlé la mání kí ndẽjó rá yã?”

Úpí umvi ĩꞌdi, “Ímụ ãꞌdusĩku ma ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí fẽ ími drị́ gá rá ãndá-ãndá ru.”

20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ mụ dó Bãálĩ Pẽrãzímũ gâlé ãzíla ndẽ dó sĩ ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí rá. Jọ dó sĩ, “Cécé ị̃yị́ ꞌbã ãngũ andijó rĩ áni, Úpí andi mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ rá.” Ála dó sĩ ãngũ ꞌdã rụ́ umve Bãálĩ Pẽrãzímũ ꞌi. 21 Ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ apá kí rá ãzíla aꞌbe kí dó ĩꞌbã ãdroŋa kí ꞌdãá. Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌdụ kí dó ãdroŋa ꞌdĩ kí rá.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ amụ́ kí ãzíla iré kí vâ ru áꞌbụ Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ gá ꞌdãá. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ zị Úpí ꞌi ãzíla Úpí umvi dó ĩꞌdiní, “Ímụ ĩꞌba rụ̂lé pịrị-pịrị rú ku, wó rá la sĩ ímụ mí ãtõ kí ũngúkú gâsĩ ãzíla mí iꞌdó ãꞌdị́ ĩꞌba abe ife bãlĩsámũ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. 24 Ídrĩ dó ãlụ́kụ́kụ̃ are li agá ife bãlĩsámũ drị̃ gâsĩ ꞌdãá, ímụ dó mbẽlẽ mbẽlẽ ãꞌdusĩku ꞌdã la dó icé la Úpí mụ ími drị̃lẹ́ gá sĩ ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ụꞌdị́jó ꞌbo.” 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ idé dó cécé Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni ãzíla aco dó ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ꞌbárá vũ gá iꞌdójó Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá cajó kpere Gẹ̃zẹ́rị̃ gá.

6

Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ajíjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ

1 Dãwụ́dị̃ atrá vâ ãsĩkárĩ ũpẽlé ãꞌdị́ ꞌdịlépi múké ãndânĩ rĩ kí 30,000 ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ị̃dị́. 2 Dãwụ́dị̃ ꞌde dó kí drị̃ angájó Bãálã Yụ́dã gá rĩ sĩ mụjó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ rụ́ umvelé Úpí ũkpó ꞌdị́pị rilépi kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pị́pị́ trũ rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ajíjó. 3 ꞌBá ꞌdĩ aꞌdụ́ kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ angájó Ãbĩnãdábũ drị́ jó agá rĩ sĩ ꞌbé drị̃ gâlé ajílé gárĩ úꞌdí la sĩ, Ãbĩnãdábũ ngọ́pịka Ụ́zã kí Ãhíyo be ꞌbá gárĩ drị̃ ꞌdelépi rĩ kî. 4 Ĩꞌbaní Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ aꞌdụ́jó jó Ãbĩnãdábũ drị̂ agâlé rĩ sĩ, Ãhíyo ri mụlé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ drị̃lẹ́ gá. 5 Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe pírí ri kí ãyĩkõ idélé Úpí drị̃lẹ́ gá, úngó ngoŋá sĩ, ụ̃ꞌdị́ sĩ, árị́ sĩ ãzíla kõyõ sĩ. 6 Kí mụ acálé ãngũ sĩ ãná cojó Nákõnĩ rĩ gá, tị́ ꞌbã kí lẽjó aꞌdéjó aꞌdê rĩ sĩ Ụ́zã ĩjũ ru drị́ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ rụjó, 7 Úpí ꞌa ve Ụ́zã ní rá, ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ku rĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá ãzíla drã dó sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá ꞌdãá.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ acá dó ũmbã sĩ Úpí ꞌbã Ụ́zã ní drị̃rịma fẽjó rĩ sĩ, kpere ãndrũ ãngũ ꞌdã ála drĩ umve la Pẹ̃rẹ́zị̃ Ụ́zã ꞌi. 9 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Dãwụ́dị̃ acá dó Úpî sĩ ụ̃rị̃ sĩ ãzíla jọ, “Ánị̃ ma Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ají tãmbalé má rụ́ ꞌdõlé íngoní ru yã rĩ gá ku?” 10 Gã dó sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌdụlé adrujó ĩꞌdi be Táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá úmgbé. Kẹ̃jị́ la gá ꞌdụ dó sĩ ĩꞌdi agụlé Ụ̃bẹ́dị̃ Ídõmũ Gátũ gá rĩ drị́ jó gá. 11 Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ uꞌá Ụ̃bẹ́dị̃ Ídõmũ Gátũ gá rĩ drị́ jó gá ꞌdãá imbá na, Úpí wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ꞌbá ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí abe ãzíla ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã trũ adrujó rĩ kí abe. 12 Úlũ Dãwụ́dị̃ ní, “Úpí wi Ụ̃bẹ́dị̃ Ídõmũ ní sụ̃sụ́ ꞌbá ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí abe ãzíla ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã trũ adrujó rĩ kí abe rá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ mụ dó sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ajílé angájó Ụ̃bẹ́dị̃ Ídõmũ drị́ jó agâlé rĩ sĩ Táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá ãyĩkõ sĩ. 13 ꞌBá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌdụlépi rĩ kí mụ pá ꞌdụlé ázíyá ꞌbo, Dãwụ́dị̃ lị mọ́nị̃gọ́ use mũlũkũdũ la kí mọ́nị̃gọ́ ãmbógó la be sĩ ídétáŋá idéjó Úpí nî. 14 Dãwụ́dị̃ sụ̃ ĩfódĩ idélé bõngó mịfị́ níríŋá sĩ la, tu dó sĩ úngó Úpí drị̃lẹ́ gá ĩꞌdĩ ꞌbã ũkpó pírí sĩ. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ajị́ kí dó sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ úzáŋá trũ, ãzíla gũká ꞌbã ụŋá trũ.

16 Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã dị̃ agá afí sĩ Táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá ꞌdõlé ꞌdĩ gá ꞌdâ, Sáwụ̃lọ̃ ị̃zẹ́pị Mĩkálĩ la dị̃ ãlụ̃ sĩ la dẹ̃rị́sã gâsĩ. Ĩꞌdi mụ ndrelé la úpí Dãwụ́dị̃ la umvú ãzíla úngó tu Úpí Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá, ide ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã ásị́ agâlé ide-ĩdẽ.

17 Ají kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbãlé ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá Hémã Dãwụ́dị̃ ꞌbã sõlé ĩꞌdiní rĩ agá, ãzíla Dãwụ́dị̃ idé ídétáŋá ivélé ivê rĩ ãzíla ídétáŋá tị icíma drị̂ abe Úpí drị̃lẹ́ gá. 18 Dãwụ́dị̃ ní ídétáŋá ivélé ivê ãzíla ídétáŋá tị icíma drị̂ dejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, wi dó ꞌbá ꞌbaní sụ̃sụ́ Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ꞌbã rụ́ sĩ. 19 Dã ꞌbã ũngúkú gá ãgọbị ãzíla ũkú Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru tralépi ꞌdãá rĩ ꞌbaní fẽ dó ꞌbá ãlu ãlu ní mũkátĩ, kẹ́kị̃, ĩzá, ãzíla zãbíbũ ífí ꞌilépi rĩ kí abe, ꞌbá pírí mụ kí dó sĩ ĩꞌba drị́ lị́cọ́ gá.

20 Dãwụ́dị̃ la mụ ãgõlé lị́cọ́ gá sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ ꞌbaní sụ̃sụ́ wijó ꞌbo, Sáwụ̃lọ̃ ị̃zẹ́pị Mĩkálĩ ãfũ sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó ãzíla jọ idemará ru, “Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mí ide dó ãndrũ mi íni ãꞌdu sĩ! Míní ími ũtrũjó pílílí ru izonzi mídrị́ ãtíꞌbó ru rĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá azalépi aza-ãzã rĩ áni?”

21 Dãwụ́dị̃ umvi Mĩkálĩ ní, “Ári úngó tulé Úpí drị̃lẹ́ gá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. Pẽ ma úpí ru mí átẹ́pị kẹ̃jị́ ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe adrujó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ãyĩkõ idé agá Úpí drị̃lẹ́ gá. 22 Ádrĩ táni áma ꞌbã iꞌdájó idemará ru rá tí, ma áma ꞌbã ãzị́ kóru ĩꞌdi ꞌdĩ ndẽ rá, wó izonzi ãtiꞌbo rú míní jọlé ꞌdĩ kí sĩ ma ị̃nzị̃táŋá ịsụ́ rá.” 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sáwụ̃lọ̃ ị̃zẹ́pị Mĩkálĩ ri dó sĩ uꞌálé ngọ́tị́ kóru kpere ĩꞌdi ꞌbã drã agá.

7

Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịjó Dãwụ́dị̃ be rĩ

1 Úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã iꞌdójó uꞌájó lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ agá ꞌbo rĩ sĩ, Úpí fẽ ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ avị́jó mẹ́rọ́ꞌbá pírí ĩꞌdi andre celépi rĩ kí drị́ gá rá. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Dãwụ́dị̃ umve dó nábị̃ Nátãnĩ ꞌi ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Índre ma uꞌá jó sịlé báwũ márígó drị̂ sĩ rĩ agá, wó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ la uꞌá hémã agá.” 3 Nátãnĩ jọ úpí Dãwụ́dị̃ ní, “Mí idé ị́jọ́ míní ũrãlé ĩꞌdi míní múké rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Úpí ĩꞌdi mí be cí.” 4 Wó ị́nị́ ꞌdã sĩ, Úpí jọ ị́jọ́ Nátãnĩ be:

5 “Ímụ ãzíla íjọ ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi. Mí adru ꞌbá jó mání sĩ uꞌájó ala gá rĩ sịlépi rĩ ꞌi ku. 6 Má uꞌá drĩ jó agá ụ́ꞌdụ́ mání sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdã sĩ ku. Ári uꞌálé Hémã agá ãngũ mání sĩ acị́jó rĩ kí agá. 7 Ãngũ pírí mání sĩ acị́jó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ kí agá, ázị drĩ drị̃lẹ́ ãzí ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ celépi la kí sĩ jọjó la, “Ĩsị mání jó báwũ márígó drị̂ sĩ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã la ku.” ’

8 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ímụ ãzíla ị́jọ ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ꞌbã jọlé rĩ ꞌi. Má aꞌdụ́ mi angájó ásé agâlé ãzíla kãbĩlõ kí ucéŋá gâlé sĩ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó. 9 Ári adrulé mí be ãngũ pírí míní sĩ acị́jó rĩ kí agá, ãzíla má ị̃lị̃kị̃ Mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ími drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ pírí rá. Ma ími rụ́ fẽ kụlé ãmbógó ru cécé ꞌbá ãzí rụ́ kụlépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ãndânĩ rĩ ꞌbadrị̂ áni. 10 Ma mụ ãngũ fẽlé ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ rijó ala gá, ĩꞌbaní uꞌá agá alagá ꞌdãá, cõcóŋá la adru ꞌdá yụ. ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ icó kí kí ĩkpãlé cécé ĩꞌbaní idélé íꞌdóŋá gâlé rĩ áni ị̃dị́ ku, 11 iꞌdójó sáwã mání ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ kí ũpẽjó sĩ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó rĩ sĩ. Ma vâ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ sĩ avị́jó mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí drị́ alé gá rá.

“ ‘Úpí iꞌda tọndọlọ ꞌi mụ míní jó* sịlé rá. 12 Ụ́ꞌdụ́ míní drãjó rĩ drĩ acá rá, ídrĩ dó sĩ mụ avị́lé mî áyị́pịka kí abe ꞌbo, ma dó mụ ngọ́tị́ŋá ãzí ingalé anzị mídrị̂ kí agá ãlu, ꞌdĩ ngọ́tị́ŋá mgbã ãfũlépi ími ụrụꞌbá gá rĩ ꞌi. Ma dó sĩ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã adrulé ũkpó ru. 13 Ĩꞌdi dó sĩ adru ꞌbá jó sịlépi rụ́ mádrị̂ ní rĩ ꞌi, ãzíla ma mụ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbãlé adrulé jãꞌdâ. 14 Ma adru ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị ꞌi, ãzíla ĩꞌdi adru mâ ngọ́pị ꞌi. Drĩ ị́jọ́ iza, ma ĩꞌdi ị̃ndụ́ co ímbátáŋá ru cécé átẹ́pị ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ŋá ị̃ndụ́ cojó ímbátáŋá ru rĩ áni. 15 Wó má icó lẽtáŋá mádrị̂ ꞌdụlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdâ cécé mání ándrá ꞌdụjó la Sáwụ̃lọ̃ mání nzelé ími drị̃lẹ́ gá rĩ drị̂ áni ku. 16 ꞌBá mídrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí mụ adrulé ũpĩ mídrị̂ be áma drị̃lẹ́ gá jãꞌdâ, úmvúke mídrị̂ la adru jãꞌdâ.’ ”

17 Nátãnĩ lũ dó Dãwụ́dị̃ ní ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí pírí rá.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Dãwụ́dị̃ fi dó jó agâlé ãzíla ri dó Úpî drị̃lẹ́ gá, zị dó sĩ ĩꞌdi:

“Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ma dó ãꞌdi ꞌi ãzíla ꞌbá la mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí dó ãꞌdi kî míní sĩ ị́jọ́ pírí ãmbogo ãmbogo míní idélé ꞌbo ꞌdĩ kí idéjó mánî? 19 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ị́jọ́ ꞌdĩ la iꞌdá ími mịfị́ gá ị́jọ́ ãzí wereŋá la rú wó íjọ vâ ị́jọ́ mụlépi ru idélépi drị̃lẹ́ gâlé lị́cọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ drị̂ agá rĩ drị̃ gá, Úpí Ãdróŋá ꞌdĩ gbíyã mídrị́ míní sĩ ị́jọ́ mídrị́ ãzị́táŋá ru rĩ kí ngajó ꞌbá be rĩ ꞌi yã?

20 “Úpí Ũkpó ꞌdị́pị, Dãwụ́dị̃ la dó ị̃dị́ rĩ gá ãꞌdụ ị́jọ́ jọ, ãꞌdusĩku ínị̃ dó ãtíꞌbó mídrị̂ lọ́lọ́. 21 Mí idé ị́jọ́ ãmbógó ꞌdĩ íni la sĩ áma imbájó, wó ꞌdĩ ị́jọ́ míní ándrá lẽlé idélé rĩ ꞌi.

22 “Úpí Ũkpó ꞌdị́pị mi ãmbógó ru, ꞌbá ãzí mî áni la ꞌdáyụ. Ãma are átã drĩ vâ ãdróŋá ãzí drị̃ gá ị́jọ́ cécé mídrị̂ áni la gẹ̃rị̃ sĩ ku! 23 Sụ́rụ́ ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cécé Ịsịrayị́lị̃ áni míní anzélé sĩ kí ꞌbãjó ꞌbá mîni la rú rĩ íngõ ꞌi. Ị́jọ́ ãmbógó ãzíla ụ̃sụ̃táŋá ru míní idélé ĩꞌbaní rĩ fẽ ími rụ́ ní kụlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí. Ídro sụ́rụ́ ãzí ri kí ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí abe ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí mụ agá ꞌdâ rá, ꞌdĩ kí ꞌbá míní anzélé Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ adrujó ꞌbá mîni la rú rĩ kî. 24 Íꞌbã ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ kí adrujó ꞌbá mîni la ru jãꞌdâ, ãzíla Úpí, mí acá dó adrujó Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ rú.

25 “Úpí Ãdróŋá, ímba ị́jọ́ míní azịlé ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe rĩ ꞌbã tã jãꞌdâ cécé míní azịlé rĩ áni. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ími rụ́ la dó sĩ adru ãmbógó ru jãꞌdâ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá kí dó sĩ jọ la, ‘Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ĩꞌdi Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̃ gá pírí rĩ ꞌi.’ Ãzíla lị́cọ́ ãtíꞌbó mídrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ la dó sĩ adru ími drị̃lẹ́ gá jãꞌdâ.

27 “Úpí Ũkpó ꞌdị́pị, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, ma ụ̃rị̃ kó ru sĩ ími zịjó ãꞌdusĩku ílũ ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ãtíꞌbó mídrị̂ ní mi ꞌi, míní jọjó la ‘Ma jó sị míní ma ꞌi rĩ sĩ.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó mídrị̂ ịsụ́ dó sĩ ãvá sĩ Ãdróŋá zịjó ꞌdĩ. 28 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị, ị́jọ́ mídrị̂ kí pírí ị́jọ́ mgbã la, míní ị́jọ́ ũnĩ ambamba ꞌdĩ kí azịjó ãtíꞌbó mídrị̂ ní rĩ sĩ. 29 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị, ázị mi sĩ anzị mádrị̂ ꞌbaní sụ̃sụ́ wijó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ịsụ́ŋá trũ drị̃ gá, míní azịjó la drị̃lẹ́ba mídrị̂ la adru ãnzị mádrị̂ kí drị̃ gá jãꞌdâ rĩ sĩ.”

8

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãꞌdị́ kí ndẽjó rĩ

1 Sáwã ãzị́ vúlé gá Dãwụ́dị̃ ꞌdị dó ãꞌdị́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe ãzíla ndẽ dó kí rá, ꞌdụ dó sĩ Táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị́ ãmbógó Mẽtégĩ-ámã rá. 2 Ndẽ vâ ꞌbá Mụ̃wábụ̃ drị̂ kí rá, fẽ ꞌbá mãbụ́sụ̃ rú rĩ ꞌbaní ru ulalé láyĩnĩ sĩ vũ gá ãzíla ụꞌdị́ ꞌbá na kí agá ꞌbá ị̃rị̃ rĩ kí rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Mụ̃wábụ̃ drị́ aꞌbelé ídri ri ace kí dó ru ãzị́ ngalé Dãwụ́dị̃ pálé gá ãtíꞌbó ru ãzíla ri kí dó mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé ĩꞌdinî. 3 ꞌDã ꞌbã drị̃ gâsĩ, Dãwụ́dị̃ ndẽ vâ Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ Rẹ̃họ́bụ̃ ngọ́pị úpí Zóbã drị̂ rá, sáwã ĩꞌdiní mụjó ãngũ ị̃yị́ Ũfũrátĩ tị gá rĩ ꞌdụjó rĩ sĩ. 4 Dãwụ́dị̃ rụ ĩꞌdi ꞌbã gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí 1,000, ꞌbá cẹ̃lépi gárĩ ãꞌdị́ drị̂ sĩ rĩ kí 7,000, ãsĩkárĩ mụlépi pá sĩ rĩ kí 20,000, ụlị́ fãrásĩ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ selépi rĩ kí ꞌbã ị́sụ́ ĩbá kpọrọlọ gá rĩ kí ãndâ la rá, wó aꞌbe lú kí 100 sĩ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí usejó. 5 Wó ꞌbá Sị́rị̃yã rú Dãmãsị̃kị́yã gá rĩ kí mụ amụ́lé Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ úpí Zóbã drị̂ ãzã kolé ꞌbo, Dãwụ́dị̃ ụꞌdị́ kí agá ꞌbá 22,000. 6 Ũꞌbã dó sĩ bárãkĩsĩ kí ꞌbá Sị́rị̃yã drị̂ kí drĩdríŋĩ gâsĩ Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá, ꞌbá Sị́rị̃yã drị̂ acá kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru ãzíla iꞌdó kí dó mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé ĩꞌdiní. Úpí fẽ dó Dãwụ́dị̃ ní ãꞌdị́ ndẽlé ãngũ pírí ĩꞌdiní mụjó rĩ kí agá rá. 7 Dãwụ́dị̃ aꞌdụ́ dó gọ́bẹ́rẹ́ ãsĩkárĩ ãmbogo Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ru atrịjó idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí ajílé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 8 Úpí Dãwụ́dị̃ aꞌdụ́ vâ bũrônzĩ angájó Táwụ̃nị̃ Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ drị́ Tébã kí agá Bẹ̃rọ̃táyị̃ be ĩyõ rú. 9 Úpí Tọ́wụ̃ Hãmátĩ drị̂ la mụ arelé la Dãwụ́dị̃ ndẽ ãsĩkárĩ ũkpó Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ kí pírí rá, 10 ãpẽ dó ngọ́pị̃ Yórãmũ ꞌbã tị úpí Dãwụ́dị̃ rụ́ sĩ ĩꞌdi zịjó cící ãzíla sĩ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô fẽjó ĩꞌdiní Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ ndẽjó rĩ sĩ. Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ la ándrá sáwã pírí sĩ ãꞌdị́ ꞌdị ꞌbá Tọ́wụ̃ drị̂ kí abe. Yórãmũ ajị́ fẽtáŋá ru ãko idelé sílĩvã sĩ, gólũdĩ sĩ ãzíla bũrônzĩ sĩ la kí ĩꞌdiní ĩndĩ. 11 Úpí Dãwụ́dị̃ fẽ dó fẽtáŋá ꞌdĩ kí ndú Úpí drị́, fẽ kí sílĩvã trũ ãzíla gólũdĩ trũ cécé ĩꞌdiní idélé sụ́rụ́ ãzị́ ĩꞌdiní ndẽlé rá, 12 iꞌdójó Ídõmũ gá, Mụ̃wábụ̃ gá, Ãmọ́nị̃ gá, Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá, Ãmãlẹ́kị̃ gá, ãzíla Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ Rẹ̃họ́bụ̃ ngọ́pị úpí Zóbã gá rĩ be rĩ áni. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ ꞌbã rụ́ kụ dó sáwã ĩꞌdiní ãgõjó ꞌbá Ídõmũ drị̂ kí ụꞌdị́jó 18,000 áꞌbụ ꞌa ãꞌị́ ru rĩ gá rĩ sĩ. 14 Ũꞌbã dó bárãkĩsĩ kí ꞌbá Ídõmũ drị̂ kí drĩdríŋĩ gâsĩ pírí cí, ꞌbá Ídõmũ drị̂ acá kí dó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru ãzị́ ngalé ĩꞌdi ꞌbã pálé gá. Úpí fẽ Dãwụ́dị̃ ndẽ ãꞌdị́ ãngũ pírí ĩꞌdiní mụjó rĩ kí agá rá.

Ãmbogo Dãwụ́dị̃ drị̂ kî

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ na dó ũpĩ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá pírí nĩ, nga ãzị́ ị́jọ́ liŋá pịrị rĩ sĩ ãzíla uꞌá ꞌbá pírí abe mũkẽ sĩ. 16 ꞌBã Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí rá ru, Yẽhõsãfátĩ Ãhị̃lụ́dị̃ ngọ́pị ꞌbá ũsĩ-ũsĩŋá gá rĩ rú, 17 Zãdókĩ Ãhị̃tụ́bụ̃ ngọ́pị kí Ãhĩmẹ́lẹ̃kị̃ Ãbĩyátã ngọ́pị be átáló ru, Sẽrãyíyã ĩꞌdi ándrá ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí ũsĩlépi rĩ ꞌi: 18 Bẽnáyã Yẽhõyídã ngọ́pị ĩꞌdi ãmbógó ãsĩkárĩ úpí andre tẽlépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ, Dãwụ́dị̃ ngọ́pịka kí ãtalo ĩꞌdiní ímbátáŋá fẽlépi ri kî.

9

Dãwụ́dị̃ kí Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ be

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu Dãwụ́dị̃ zị, “ꞌBá ãzị́ acelépi lị́cọ́ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ agá mání sĩ icójó ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó ĩꞌdiní Yónãtãnĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ la cí yã?” 2 Íni ꞌdĩ Sáwụ̃lọ̃ drị́ lị́cọ́ agá ngọ́tị́ŋá umvelé Zíbã rĩ ace nĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umve kí dó ĩꞌdi amụ́jó Dãwụ́dị̃ drị̃lẹ́ gá, úpí Dãwụ́dị̃ zị dó ĩꞌdi, “Mi Zíbã ꞌi yã?” Umvi “ꞌẼ, ma ãtíꞌbó mídrị́ Zíbã ꞌi.” 3 Úpí zị ĩꞌdi, “ꞌBá ãzí acelépi lị́cọ́ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ agá mání sĩ icójó ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ iꞌdajó la cí yã?” Zíbã umvi, “Ngọ́tị́ŋá Yónãtãnĩ drị̂ ace rá, pá la acá kí ị̃rị̃ trá rá.” 4 Úpí zị, “Ĩꞌdi dó íngõlé?” Zíbã umvi, “Ĩꞌdi Mákĩrĩ Ãmị̃yẹ́lị̃ drị́ lị́cọ́ gá Lõ Dẽbárĩ gâlé ꞌdã.” 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá tị sĩ ĩꞌdi ajíjó angájó Lõ Dẽbárĩ gâlé, lị́cọ́ Mákĩrĩ Ãmị̃yẹ́lị̃ ngọ́pị drị̂ agá rĩ sĩ. 6 Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ Yónãtãnĩ ngọ́pị Sáwụ̃lọ̃ umvelépi áyị́pị rĩ la dó mụ acálé Dãwụ́dị̃ drị̃lẹ́ gá ꞌbo, su dó drị̃ ãrútáŋá ru sĩ ị̃nzị̃táŋá fẽjó Dãwụ́dị̃ nî. Dãwụ́dị̃ zị dó ĩꞌdi, “Ázị mi cící Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃,” Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ umvi, “ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi.” 7 Dãwụ́dị̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku,” ãꞌdusĩku álẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalé míní mî átẹ́pị Yónãtãnĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Ma ãko ándrá mî áyị́pị Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí fẽ pírí mínî, ãzíla mi dó mụ ãkónã nalé má be ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Méjã ãlu tị gá. 8 Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ su dó drị̃ ị̃nzị̃táŋá ru ãzíla jọ, ãtíꞌbó la mídrị́ ãzị́ŋá kó ru mâ áni, cécé ũcógó drãlépi rá rĩ áni míní sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó rĩ dó íngõ ꞌi? 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Dãwụ́dị̃ umve Zíbã ãtíꞌbó Sáwụ̃lọ̃ drị̂ ꞌi, jọ ĩꞌdiní, “Áfẽ ãko ãmbógó mídrị̂ drị́ jó agá rĩ kí pírí Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ nî. 10 Mi anzị mídrị̂ kí abe ãzíla ãtiꞌbo mídrị̂ kí abe ĩmi mụ ĩꞌdiní ámvụ́ sõlé ãzíla ãkónã kí atrálé ĩꞌdidrị́ jó agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ãmbógó mídrị́ Sáwụ̃lọ̃ umvelépi áyị́pị rĩ la dó sĩ adru ãkónã trũ. Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ãmbógó mídrị̂ ꞌbã ngọ́pị la dó mụ ãkónã nalé má be ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ méjã ãlu tị gá,” (íni ꞌdĩ Zíbã ꞌbã ngọ́pịka kí mụdrị́ drĩ tõwú ãzíla ãtiꞌbo kí kãlị́ ị̃rị̃). 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Zíbã jọ dó úpí Dãwụ́dị̃ ní, “Ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi, ma ị́jọ́ míní ãzị́táŋá la fẽjó rĩ nga rá.” Iꞌdójó sáwã ꞌdã sĩ Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ iꞌdó dó íná nalé Dãwụ́dị̃ be méjã ãlu tị gá cécé ĩꞌdi ꞌbã rĩ úpí ꞌbã ngọ́pịka kí ꞌbã ãzị́ rĩ áni. 12 Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌbã ngọ́tị́ŋá ándrá ãlu, rụ́ la Míkã ꞌi. Iꞌdójó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá pírí Zíbã drị́ lị́cọ́ agá rĩ acá kí Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌbã ãtíꞌbó ru. 13 Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ri dó uꞌálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãꞌdusĩku ri dó ína nalé úpí be méjã ãlu tị gá, wó pá la acá kí ị̃rị̃ trá rá.

10

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí ndẽjó Sị́rị̃yã drị̂ kí abe rĩ

1 Sáwã ãzị́ vúlé gá, úpí Nãhásĩ ꞌbá Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ la dó mụ drãlé ꞌbo, ngọ́pị̃ Hãnụ́nị̃ acá dó ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ. 2 Dãwụ́dị̃ jọ dó, “Ma dó mụ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalé Hãnụ́nị̃ Nãhásĩ ngọ́pị ní rá, cécé ándrá átẹ́pị̃ ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó mání rĩ áni,” ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá sĩ mụjó ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó Hãnụ́nị̃ ní átẹ́pị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. ꞌBá Dãwụ́dị̃ ꞌbã tị pẽlé rĩ kí mụ calé ãngũ ꞌbá Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌba drị̂ gá ꞌbo, 3 wó ũpi anzị ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ jọ kí úpí ĩꞌbadrị́ Hãnụ́nị̃ ní, “Míní ũrãjó la rĩ sĩ Dãwụ́dị̃ la mî átẹ́pị ị̃nzị̃ ĩꞌdiní dó sĩ ꞌbá dị̃ kí tị ãpẽjó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó ꞌdĩ yã? Adru Dãwụ́dị̃ ãpẽ ꞌbá ꞌdĩ kí tị sĩ Táwụ̃nị̃ ꞌdĩ undréjó ãzíla sĩ ị̃ndụ́ la ndrụ̃jó dó sĩ ũpĩ mídrị̂ ꞌbejó la ku yã?” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hãnụ́nị̃ rụ dó ꞌbá Dãwụ́dị̃ ní tị ãpẽlé rĩ kí cí, ufá tịꞌbị́ la kí nụ́sụ̃-nụ́sụ̃, ụlị́ bõngó la ágágá ị̃ndụ́ ãzá gá rĩ kí rá, ãzíla dro dó kí tị vúlé Dãwụ́dị̃ rụ̂lé drị̃nzá trũ. 5 Ála dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Dãwụ́dị̃ ní ꞌbo, pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị sĩ drị̃ ụfụjó ãgọbị ꞌdĩ kí abe, ãꞌdusĩku úfẽ ĩꞌbaní drị̃nzá ambamba, úpí Dãwụ́dị̃ jọ dó, ĩmi uꞌá Yẹ̃rị́kọ̃ gá ꞌdãá kpere ĩmĩ tịꞌbị́ ꞌbã kí dụ agá rá ká, ꞌdã ꞌbã vúlé gá ĩmi ãgõ dó vúlé ꞌdõlé. 6 ꞌBá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí dó mụ amálé la ĩfẽ ásị́ ãzá Dãwụ́dị̃ ní trẹ̃yị́ ꞌbo, ĩgbã kí dó ãsĩkárĩ Sírĩyã rú acị́lépi pá sĩ rĩ kí 20,000, pẽ kí dó kí tị ãngũ Bẹ̃tị̃ Rẹ̃họ́bụ̃ ꞌi rĩ gá ãzíla Zóbã gá, ĩgbã kí ãsĩkárĩ 1,000 angájó úpí Mãákã drị̂ drị́, ãzíla ĩgbã kí ãsĩkárĩ 12,000 angájó Tọ́bụ̃ gá. 7 Dãwụ́dị̃ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, pẽ dó Yõwábũ tị ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ ꞌdịlépi ambamba rĩ kí abe sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌbã abe. 8 Ãsĩkárĩ Ãmọ́nị̃ drị̂ ãfũ kí, ụ̃tị̃ kí dó ru ãꞌdị́ gá láyĩnĩ sĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó ĩꞌbadrị́ Táwụ̃nị̃ agâlé rĩ tị gá, wó ãsĩkárĩ Sị́rị̃yã drị́ angálépi Zóbã gá ãzíla ãsĩkárĩ Rẹ̃họ́bụ̃ drị́ angálépi Tọ́bụ̃ gá rĩ kí, ãsĩkárĩ Mãákã gá rĩ kí trũ ace kí dó ãꞌdị́ ꞌdịlé ásé agâlé nĩ. 9 Yõwábũ la dó mụ ndrelé la mẹ́rọ́ꞌbá kí ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãzíla vúlé gá cí ꞌbo, ũpẽ dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãꞌdị́ ꞌdịlépi ambamba rĩ kí ãzíla ja kí tị sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ãsĩkárĩ Sị́rị̃yã drị̂ kí abe. 10 Yõwábũ ꞌbã dó ádrị́pị̃ Ãbĩsáyĩ ꞌi ãsĩkárĩ ãzí acelépi rĩ kí drị̃ celé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí abe. 11 Yõwábũ jọ dó ádrị́pị̃ ní, “ꞌBá Sị́rị̃yã drị̂ drĩ kí dó adru mání ũkpó-ũkpó, lẽ mí amụ́ jõ áma ãzã kolé sĩ áma pajó rá, wó ãsĩkárĩ Ãmọ́nị̃ drị̂ drĩ kí adru míní ũkpó-ũkpó, ma vâ mụ ími ãzã kolé rá. 12 Ími ásị́ ꞌbã mba-mbã ãzíla mí adru ũkpó ru, lẽ ãꞌdị kí ãꞌdị́ ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbaní ãzíla Táwụ̃nị̃ Úpí drị̂ nî. Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌba nga ru nĩ!” 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ko kí dó drị̃ sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Sị́rị̃yã drị̂ kí abe, mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ mvu kí dó kpáwú apálé rá. 14 ꞌBá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí dó mụ ndrelé la ꞌbá Sị́rị̃yã drị̂ mvu kí kpáwú apálé rá ꞌbo, apá kí dó Ãbĩsáyĩ drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ filé Táwụ̃nị̃ agâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yõwábũ aꞌbe dó ãꞌdị́ ꞌdịŋá ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí abe rĩ rá, gõ dó sĩ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ũgũgõ. 15 ꞌBá Sị́rị̃yã drị̂ kí dó mụ ndrelé la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ kí dó kí ꞌbo, atrá kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí ãngũ ãlu gá. 16 Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ umve dó ãsĩkárĩ Sị́rị̃yã drị̂ ꞌbã ãzị́ kí ị̃dị́ angájó mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ, amụ́ kí dó Hẽlámũ gá. Ãmbógó Sõbákĩ ãsĩkárĩ Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ ri kí drị̃ celé nĩ. 17 Dãwụ́dị̃ la dó mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ arelé ꞌbo, tra dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí, za kí dó mĩrĩ Yõrĩdánĩ sĩ mụjó Hẽlámụ̃ gá. Ãsĩkárĩ Sị́rị̃yã drị̂ ụ̃tị̃ kí dó ru láyĩnĩ sĩ sĩ mụjó Dãwụ́dị̃ rụ́ ãꞌdị́ gá. 18 Wó ce kí ru kpáwú apálé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá. Dãwụ́dị̃ ụꞌdị́ dó ãsĩkárĩ cẹ̃lépi gárĩ ãꞌdị́drị̂ sĩ rĩ kí 700 ãzíla ãsĩkárĩ pá sĩ rĩ kí 40,000. ꞌDị vâ ãꞌdị́ ꞌdã gá ãsĩkárĩ ãmbógó Sõbákĩ ĩndĩ. 19 Ũpi ãzị́ ngalépi Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ ꞌbã pálé gá rĩ kí dó mụ ndrelé la ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ kí dó kí ꞌbo, idé kí dó tị icíma ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe, acá kí dó sĩ ãtíꞌbó ĩꞌbã ãni la rú. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ Sị́rị̃yã drị̂ idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ, ko kí dó sĩ ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí ãzã ị̃dị́ ku.

11

Dãwụ́dị̃ kí Bẽtĩsébã be

1 Ílí ꞌbã ukóŋá gá sáwã ũpi ꞌbã kí sĩ fũjó mụjó ãꞌdị́ gá rĩ sĩ, Dãwụ́dị̃ pẽ dó Yõwábũ kí tị ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí ãꞌdị́ gá. Ị̃lị̃kị̃ kí dó ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí rá ãzíla ce kí dó ãngũ Rábã drị̂ ĩndĩ. Wó Dãwụ́dị̃ ace ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá.

2 Ĩndró ãzí ãlu Dãwụ́dị̃ angá ĩꞌdidrị́ kụ́rị̃sị̃ sị́ gá rĩ sĩ sĩ mụjó acị́ trũ jó úpí drị̂ ꞌbã drị̃ gá ụrụ gâlé, ndre dó ũkú ãzí ndrĩlépi ambamba la ru ũjĩ agá, 3 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá ãzí tị sĩ lẽjó ị́jọ́ nị̃jó drị̃ la gá. Wó ꞌbá ꞌdã jọ, ꞌdã Bẽtĩsébã Ĩlĩyámụ̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã ũkû ꞌi? 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị sĩ mụjó ĩꞌdi ajíjó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Ũkú ꞌdĩ amụ́ dó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rá, la dó sĩ ru ĩꞌdi sĩ rá. (Sáwã ꞌdã sĩ ũkú ꞌdĩ idé dó ru ãlá ru ĩꞌdi ꞌbã ĩmbá ndrejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.) ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkû gõ dó lị́cọ́ gá. 5 Ũkû ịsụ́ dó ꞌa rá, fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ Dãwụ́dị̃ ní sĩ lũjó la, “Ma ꞌdộ ꞌa trũ.”

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ ị̃drị̃ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Yõwábũ ní jọ: “Mí ãpẽ drĩ mání Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã tị.” Yõwábũ ãpẽ dó sĩ Ụ̃rị́yã ꞌbã tị Dãwụ́dị̃ rụ́ ꞌdõlé rá. 7 Ụ̃rị́yã la dó mụ acálé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, Dãwụ́dị̃ zị dó ĩꞌdi, Yõwábũ ĩꞌdi íngoní, ãsĩkárĩ kí múké yã, ãzíla ãꞌdị̂ la acị́ íngoní? 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ dó Ụ̃rị́yã ní, “Ímụ ími pá kí ũjĩlé mídrị́ kogâlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ụ̃rị́yã ãfũ dó úpí drị́ jó agâlé rá ãzíla úpí ị̃drị̃ dó ĩꞌdiní fẽtáŋá ĩꞌdi vú gâsĩ. 9 Wó Ụ̃rị́yã mụ ĩꞌdidrị́ kogâlé gẹ̃rị̃ sĩ ku, ko rá la ụ́ꞌdụ́ ãsĩkárĩ jó úpí drị̂ andre tẽlépi rĩ kí abe. 10 Wó Dãwụ́dị̃ la dó mụ arelé la Ụ̃rị́yã mụ gẹ̃rị̃ sĩ ĩꞌdidrị́ kogâlé ku, jọ ĩꞌdiní, “Mí angá ãngũ ãzo la gá ku yã? Ímụ mídrị́ kogâlé ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

11 Ụ̃rị́yã umvi Dãwụ́dị̃ ní, “Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãzíla ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe, kí uꞌá hémã agá, úpí mádrị́ Yõwábũ ãzíla ãsĩkárĩ úpí mádrị̂ drị̂ kí ko ãmvé, má icó dó mụlé mádrị́ kogá sĩ ãko najó, mvụjó ãzíla kojó ũkú mádrị̂ be íngoní ru yã? Míní adrujó ídri ãzíla úríndí ími agá rĩ ꞌbã drĩ adrujó cí rĩ áni, má icó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la idélé ku.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ dó Ụ̃rị́yã ní, “Ítẽ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ ãndrũ ãzíla drụ̃sị̃, ma dó sĩ mụ ími tị pẽlé vúlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ụ̃rị́yã ace dó ru uꞌálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá kpere ụ́ꞌdụ́ ꞌdã gá. 13 Sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã Ụ̃rị́yã umvejó ãkónã gá ĩꞌdi rụ̂lé rĩ sĩ, na kí, mvụ kí ãko kí ĩꞌdi be ãzíla ị̃jọ̃tọ̃ dó Ụ̃rị́yã wáyĩnĩ sĩ kpere ĩꞌdi ꞌbã ĩmẽrã gá. Wó ĩꞌdi dó mụ calé ĩndró sĩ Ụ̃rị́yã fũ ãmvé mụlé kolé bị́rị̃sị̃ sĩ ãmbógó ꞌbã ãsĩkárĩ kí abe, mụ ĩꞌdidrị́ kogâlé ku.

14 Ụ̃ꞌbụ́tị sĩ Dãwụ́dị̃ sĩ wárãgã fẽlé Ụ̃rị́yã drị́ gá agụlé Yõwábũ ní ĩndĩ. 15 Wárágã agá ꞌdãá, sĩ, “Íꞌbã Ụ̃rị́yã ãꞌdị́ ꞌbã mịfị́ ika rĩ gá ꞌdã, ꞌbã vúlé gá mí anzé mi ãsĩkárĩ ãzí rĩ kí abe rá úgbẹ rú dó sĩ ĩꞌdi káyĩ rá.”

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yõwábũ ꞌbã dó Ụ̃rị́yã bõrõ táwụ̃nị̃ drị̂ gâlé ru ãngũ ĩꞌdi ꞌbã nị̃jó la rá ãsĩkárĩ la ala gá rĩ kí ãꞌdị́ ꞌdị ũkpó ru ãndânĩ rĩ gá. 17 Ãsĩkárĩ ꞌdã kí dó mụ ãfũlé táwụ̃nị̃ agâlé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Yõwábũ be ꞌbo, ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌbã ãzí ũdrã kí rá alagá Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ rú rĩ drã dó ĩndĩ.

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ ị̃drị̃ dó Dãwụ́dị̃ ní ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ị́jọ́ ru idélépi ãꞌdị́ gâlé rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí. 19 Yõwábũ jọ dó ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ ujílépi rĩ ní, “Ídrĩ dó ị́jọ́ ãꞌdị́ gâlé rĩ kí vú nze úpí ní pírí ꞌbo, 20 ũmbã ĩꞌdi agâlé rĩ icó dó angálé ãzíla icó dó sĩ ími zịlé, ‘Wó ĩse dó ĩmi ãꞌdị́ ꞌdịlé ãni rú táwụ̃nị̃ andre gâlé la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ĩnị̃ ꞌbá ꞌdĩ icó kí ꞌé kí agbẹ́lé bõrõ gâlé rá rĩ gá ku yã? 21 Ãꞌdi ꞌdị Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ngọ́pị Yẹ̃rụ̃bụ̃ Bẹ̃sẹ́tị̃ ãni yã? Adru ũkú ãzí aꞌbe írãmvá sĩ ãná ꞌịjó rĩ ĩꞌdi drị̃ gá ụrụgâlé Bõrõ drị̃ gá ĩꞌdiní dó sĩ drãjó Tẹ̃bẹ́zị̃ gá ꞌdĩ la ku yã? Ĩse ĩmi bõrõ andre gâlé ãni rú ãꞌdu gá?’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íjọ ĩꞌdiní, ‘ãtíꞌbó mídrị́ Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ gó rú rĩ drã vâ rá.’ ”

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ akó dó drị̃ rá, ĩꞌdi dó mụ acálé ꞌbo nze dó sĩ ị́jọ́ Yõwábũ ꞌbã sĩ ĩꞌdi tị ãpẽjó Dãwụ́dị̃ rụ́ rĩ kí vú pírí. 23 ꞌBá ị́jọ́ ujílépi rĩ jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Ãsĩkárĩ ꞌdã ndẽ kí ãma rá ãzíla ãfũ kí dó ãmvé ãngũ rị̂ rú rĩ gá, wó ãdro kí kẹ̃jị́tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ gâlé vúlé. 24 Wó ꞌbá ꞌé gbẹlépi rĩ agbẹ́ kí ꞌé kí ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌba rụ́ ꞌdõlé bõrõ gâlé ãzíla ãsĩkárĩ úpí drị́ ãzí rĩ ũdrã kí rá ãzíla ãtíꞌbó mídrị́ Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ gó ru rĩ drã vâ rá.”

25 Dãwụ́dị̃ jọ dó ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ ujílépi rĩ ní, “Íjọ Yõwábũ ní, ‘Ũcõgõ ꞌbã ru ĩꞌdi ku, ménéŋá la ꞌbá ãlu ãlu sõ cécé ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ãzí rĩ sõlé rĩ áni. Wó ĩꞌdị ãꞌdị́ ũkpó sĩ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdã pajó ãzíla ĩmi andi ĩꞌdi rá.’ Mí imbá dó sĩ ĩꞌdi ásị́.”

26 Ụ̃rị́yã ũkû la dó mụ ị́jọ́ ágô drã rá ꞌdĩ arelé ꞌbo awá dó ĩꞌdi sĩ. 27 Sáwã áwáŋá drị̂ la dó mụ ukólé ꞌbo, Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá tị Bẽtĩsébã rụ̂lé sĩ ĩꞌdi ajíjó lị́cọ́ úpí drị̂ agá ꞌdõlé, uja dó ĩꞌdi ĩꞌdiní ũkú ru tị dó sĩ ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́. Wó ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ fẽ ãyĩkõ Úpí Ãdróŋá ní ku.

12

Nátãnĩ ꞌbã uzájó Dãwụ́dị̃ drị̃ gá rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí Ãdróŋá ãpẽ dó Nátãnĩ tị Dãwụ́dị̃ rụ́. Ĩꞌdi mụ acálé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, jọ dó ĩꞌdiní, “Ãgọbị ãzí kí ándrá táwụ̃nị̃ ãzí gá ị̃rị̃, ãlu rĩ kụ́rẹ́nị́, ãzí rĩ lẽmẽrí. 2 Ágọ́bị́ kụ́rẹ́nị́ rĩ ꞌbã kãbĩlõ kí wẽwẽ rú tị́ kí abe, 3 wó ágọ́bị́ lẽmẽrí rĩ ꞌbã kãbĩlõmvá ãrónĩ ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé nĩ la lú kílímgbí ãlu. Izó ĩꞌdi rá, zo dó sĩ ĩꞌdidrị́ ꞌdãá anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe. Ĩꞌdi íná ágọ́bị́ ꞌdã drị̂ kí na ãzíla ãko kí mvụ ĩꞌdi be kópõ ãlu rĩ sĩ. Ĩꞌdi vâ ru ula drị́ la gá. Ĩꞌdi ĩꞌdiní cécé ĩꞌdi ꞌbã ĩzóŋá áni. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmụ́ ãzí amụ́ ágọ́bị́ kụ́rẹ́nị́ rĩ rụ́, wó ágọ́bị́ kụ́rẹ́nị́ rĩ gã kãbĩlõ jõku tị́ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí aꞌdụ́lé lịlé sĩ íná aꞌdíjó ãmụ́ amụ́lépi rĩ ní úmgbé. Kẹ̃jị́ la gá aꞌdụ́ ágọ́bị́ lẽmẽrí rĩ ꞌbã kãbĩlõ tá ãlu kílímgbí ꞌdã lịlé sĩ íná aꞌdíjó ãmụ́ angálépi ãcị̃ gá ꞌdã nî.”

5 ꞌDã ũngúkú gá ũmbã na dó Dãwụ́dị̃ ꞌi ágọ́bị́ kụ́rẹ́nị́ rĩ nî ãzíla jọ dó Nátãnĩ ní, “Ána ũyõ rú Úpí Ãdróŋá bã adrujó ídri rĩ áni lẽ ágọ́bị́ ị́jọ́ ꞌdã idélépi rĩ ꞌbã drã rá! 6 Lẽ ágọ́bị́ kụ́rẹ́nị́ ꞌdã ꞌbã ũfẽ ágọ́bị́ lẽmẽrí rĩ ꞌbã kãbĩlõ tị pâlé sụ sĩ.”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Nátãnĩ jọ dó Dãwụ́dị̃ ní, “Ágọ́bị̂ bã sĩ mi ꞌi! ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Má ũsũ ándrá ãdu ími drị̃ gá sĩ adrujó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gá úpí ru ãzíla má apá ándrá mi úpí Sáwụ̃lọ̃ drị́lẹ́ gá rá. 8 Áfẽ jó úpí mídrị̂ drị̂ kí ũkú ĩꞌdidrị̂ kí abe ími drị́ alé gá ãzíla áꞌbã mi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe. Wó ãko ꞌdĩ drĩ kí ca agá míní pírí ku, ma tá míní ãzíla kí fẽ drị̃ la gá ị̃dị́ rá. 9 Íꞌbã dó ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá drị̂ ápãrákã rú sĩ ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ idéjó ĩꞌdi mịfị́ gá ãꞌdu ị́jọ́ sí yã? Íꞌdị Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ ru rĩ ménéŋá sĩ rá, íꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã ũkû míní ũkú rú. Ífẽ ĩꞌdị ꞌdịlé ãꞌdị́ gá ãsĩkárĩ Ãmọ́nị̃ drị̂ ꞌbadrị́. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzị mídrị́ ãzí mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí dó mụ ũdrãlé ménéŋá sĩ jãꞌdâ míní ị́jọ́ mádrị̂ kí gãjó úmgbé ãzíla míní ũkú Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ gó ru rĩ drị̂ ꞌdụjó míní ũkú ru rĩ sĩ.’ ”

11 “ꞌDĩ dó sĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Angájó ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí agá ũcõgõ la ꞌde lị́cọ́ mídrị̂ drị̃ gá. Ma mụ ũkú mídrị̂ kí ꞌdụlé fẽlé jĩránĩ mídrị̂ ꞌbaní ími drị̃ gâsĩ ãzíla kí mụ ru ulalé ũkú mídrị̂ kí sĩ ị̃tụ́ sĩ tọndọlọ. 12 Mí idé ándrá mídrị̂ kí ũní-ũní ru, wó ma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé anzị pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ tọndọlọ.’ ”

13 Dãwụ́dị̃ jọ Nátãnĩ ní, “Má idé ị́jọ́ ũnzí Úpí rụ́ rá.” Nátãnĩ umvi ĩꞌdiní, “Úpí Ãdróŋá trũ dó ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí ꞌbo, mí icó dó mụlé drãlé ku. 14 Wó ị́jọ́ míní idélé sĩ Úpí Ãdróŋá uꞌdájó ꞌdĩ sĩ, ngọ́tị́ tị̃lé míní ꞌdĩ la dó mụ drãlé rá.”

15 Nátãnĩ la mụ gõlé ĩꞌdidrị́ kogâlé ꞌbo, Úpí Ãdróŋá fẽ ngọ́tị́ Bẽtĩsébã Ụ̃rị́yã ꞌbã ũkû ꞌbã tịlé Dãwụ́dị̃ ní rĩ acá dó ãyánĩ rú. 16 Dãwụ́dị̃ ri dó mãmálá ꞌbãlé Ãdróŋá rụ́ ngọ́tị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Ri dó ĩsãyĩmũ lé, ri filé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ãzíla ri dó ru ulalé vũ gá ị́nị́ ãlu ãlu sĩ. 17 ꞌBá ĩyõ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ utu kí pá ĩꞌdi andre gá tí sĩ ĩꞌdi ingajó vũ gâlé rĩ sĩ ụrụgá, wó gã ãkónã nalé ĩꞌba abe úmgbé.

18 Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ la sĩ ngọ́tị̂ drã dó rá. Ãtiꞌbo Dãwụ́dị̃ drị̂ idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ĩꞌdiní ãꞌdusĩku ũrã kí, “Ngọ́tị̂ ꞌbã jõdrĩ adrujó ídri rĩ sĩ ãma jõ ị́jọ́ jọ Dãwụ́dị̃ ní wó are jõ ãma tị ku. Ãma dó ị́jọ́ ngọ́tị̂ drã dó ꞌbo ꞌdĩ lũ ĩꞌdiní íngoní ru? Ĩꞌdi icó ru adrálé rá.”

19 Dãwụ́dị̃ la dó mụ ndrelé la ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí ị́jọ́ jọ yõkõlé sĩ, amá dó ngọ́tị̂ drã dó rá rĩ gá rá. Zị dó, “Ngọ́tị̂ drã dó rá yã?” Umvi kí, “Ẽ drã dó ꞌbo.”

20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ angá dó vụ̃rụ̂lé rĩ sĩ ụrụgá. Ĩꞌdi dó mụ ru ũjĩlé ꞌbo, ifí dó ru ãdu sĩ, uja dó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbõngó kí rá, mụ dó sĩ jó Úpí Ãdróŋá drị̂ agâlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fi dó ĩꞌdidrị́ jó agâlé, aꞌị́ dó ãkónã, úfẽ dó ĩꞌdiní, na dó rá.

21 Ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ zị kí ĩꞌdi, “Mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ngọ́tị̂ ꞌbã drĩ adrujó ídri rĩ sĩ, ígã ãkónã nalé úmgbé ãzíla íri awálé ngọ́tị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, wó úꞌdîꞌda ngọ́tị̂ drã dó vâ rá, mí angá ụrụgá ãkónã nalé íngoní ru!”

22 Dãwụ́dị̃ umvi, “Ngọ́tị̂ ꞌbã drĩ adrujó ídri rĩ sĩ, ágã íná nalé úmgbé ãzíla ári awálé. Má ũrã tí, ‘Úpí Ãdróŋá la icó ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalé mání rá sĩ ngọ́tị̂ aꞌbejó ídri.’ 23 Wó úꞌdîꞌda íni ngọ́tị̂ drã dó rá, ma dó gã ãkónã nalé úmgbé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Má icó ngọ́tị̂ ujalé vúlé rá yã? Ma mụ mụlé ĩꞌdi rụ̂lé, wó icó ãgõlé má rụ́ ꞌdõlé ị̃dị́ ku.”

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ ũŋmĩ dó ũkû Bẽtĩsébã ꞌbã ásị́, mụ dó ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla ko kí dó ĩꞌdi be. Ũkû tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda kí dó rụ́ la Sũlũmánĩ ꞌi. Úpí Ãdróŋá lẽ ĩꞌdi rá, 25 wó Úpí Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌdi lẽjó nĩ rĩ sĩ pẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ nábị̃ Nátãnĩ ní sĩ rụ́ la ꞌdajó Yẹ̃dị̃dị́yã* ꞌi.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã Rábã rụjó rĩ

26 Yõwábũ ꞌbã ãꞌdị́ ꞌdịjó Rábã gá táwụ̃nị̃ ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ gá rĩ sĩ, pa táwụ̃nị̃ ãmbógó úpí drị̂ rá. 27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ pẽ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị Dãwụ́dị̃ rụ̂lé, jọjó la ĩꞌdiní, “Áꞌdị ãꞌdị́ ꞌbá Rábã gá rĩ kí abe ãzíla ápa ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ị̃yị́ ꞌbã sĩ agájó rĩ rá. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ítra dó ãsĩkárĩ acelépi ꞌdĩ kí ãngũ ãlu gá, íce táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ꞌi ãzíla ĩꞌdụ dó ĩꞌdi rá. Álẽ rụ́ kụma sĩ ĩꞌdi rụjó rĩ ịsụ́lé ma ꞌi ku.”

29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ tra dó ãsĩkárĩ kí pírí ãngũ ãlu gá nzị̃ dó ãꞌdị́ tị ãsĩkárĩ Rábã gá rĩ kí abe, ꞌdụ dó sĩ Rábã rá. 30 Anzé dó kõfíyã ũpĩ drị̂ ãdróŋá ĩꞌbadrị́ Mõlékĩ drị̃ gâlé rá ãzíla sụ̃ dó ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ drị̃ gá. Ãnzị la gólũdĩ sĩ rĩ kị́lọ̃ 35, úꞌbé ĩꞌdi írã dị̃lépi pãrã-pãrã la kí sĩ. Atrá kí ãko ĩꞌbã kí apálé táwụ̃nị̃ agâlé rĩ kí wẽwẽ rú. 31 Dãwụ́dị̃ fẽ dó vâ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã arụ́lé ãꞌdị́ gá Rábã gâlé rĩ kí adrujó ãtiꞌbo rú, ũŋmĩ kí ãzị́ ngalé mụ̃sụ̃mẹ́nị̃ sĩ, cụ́ꞌdị́ aya rú la kí sĩ, ãzíla nekeŋá sĩ, ꞌbã dó kí bị̃rị́kị̃ nzelé. ꞌDĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ Ãmọ́nị̃ drị̂ agá ꞌdĩ ꞌba rụ́ rĩ ꞌi. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ãgõ kí dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

13

Ãmụ̃nọ́nị̃ kí Tãmárã be

1 Sáwã ãzí vúlé gá Dãwụ́dị̃ ꞌbã ngọ́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã ámvọ́pị ụ́kụ́pị gá umvelé Tãmárã rĩ ndrĩ ambamba. Wó Ãmụ̃nọ́nị̃ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị lẽ ĩꞌdi ambamba.

2 Ãmụ̃nọ́nị̃ la ĩꞌdi ꞌbã ámvọ́pị̃ lẽjó ambamba rĩ sĩ ꞌbã dó ru ꞌi ãyánĩ rú. Wó Tãmárã ꞌbã adrujó bíkĩrã rĩ sĩ ị́jọ́ acá dó Ãmụ̃nọ́nị̃ ní ũkpó-ũkpó sĩ ị́jọ́ ãzí idéjó Tãmárã ụrụꞌbá gá.

3 Wó Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌbã wọ̃rị́ ãzí ándrá cí rụ́ la Yõnãdábũ ꞌi, ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ ꞌbã ádrị́pị Sĩméyã ꞌbã ngọ́pị ꞌi. Yõnãdábũ ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãzí ũndũwá ru la. 4 Yõnãdábũ zị dó Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌi, “Úpí ngọ́pị, mi ãfũ ụ̃ꞌbụ́tị ãlu ãlu sĩ ũcõgõ-ũcõgõ rú íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ílũ mání ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” Ãmụ̃nọ́nị̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Álẽ Tãmárã mâ ádrị́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã ámvọ́pị̃ ꞌi.”

5 Yõnãdábũ jọ dó, “Ímụ ími lalé gbọ́lọ́ sị́ gá ãzíla íꞌbã dó mi ꞌbãrĩ ãyánĩ rú rĩ áni. Mí átẹ́pị drĩ dó amụ́ ími ndrelé, íjọ dó sĩ ĩꞌdiní, ‘Álẽ tá má ámvọ́pị̃ Tãmárã ꞌbã amụ́ mání ãko ãzí fẽlé nalé. Lẽ ꞌbã amụ́ ãkónã aꞌdílé áma andre gá ꞌdộ, ma dó sĩ dị̃ ĩꞌdi ndre sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ na la ĩꞌdidrị́ gá.’ ”

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãmụ̃nọ́nị̃ mụ dó ru lalé vụ̃rụ́, ꞌbã dó ru ꞌi ãyánĩ rú. Úpí amụ́ dó ĩꞌdi ndrelé, Ãmụ̃nọ́nị̃ jọ dó sĩ ĩꞌdiní, “Álẽ tá má ámvọ́pị Tãmárã ꞌbã amụ́ drĩ mání mũkátĩ ãzí kí idélé áma andre gá ꞌdộ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ kí na ĩꞌdidrị́ gá be nĩ.”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ pẽ dó ꞌbá tị Tãmárã rụ́ ãzíla jọ, “Ímụ mí ádrị́pị Ãmụ̃nọ́nị̃ rụ́ ĩꞌdidrị́ jó gâlé sĩ mụjó ĩꞌdiní mũkátĩ aꞌdíjó.” 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Tãmárã mụ dó ádrị́pị̃ Ãmụ̃nọ́nị̃ drị́ jó gâlé, ịsụ́ la dó ru vũ gá. Tãmárã aꞌdụ́ dó ãnáfóró, usa dó ĩꞌdi aꞌdílé mũkátĩ rú ĩꞌdi drị̃gâsĩ. 9 Bã dó kí sãánĩ agá fẽlé Ãmụ̃nọ́nị̃ nî, wó gã kí nalé úmgbé. Ãmụ̃nọ́nị̃ jọ dó, “ꞌBá pírí jó agá ꞌdâ rĩ ꞌbã fũ kí ãmvé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí fũ kí dó ãmvé rá. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãmụ̃nọ́nị̃ jọ dó Tãmárã ní, “Mí ají dó mũkátĩ kí ãngũ mání sĩ kojó rĩ gá ꞌdõlé, ma dó sĩ kí na ími drị́ gá ꞌdâ.” Tãmárã ꞌdụ dó mũkátĩ ĩꞌdi ꞌbã aꞌdílé rĩ kí agụlé ádrị́pị̃ Ãmụ̃nọ́nị̃ rú ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ kojó rĩ gâlé. 11 Wó ĩꞌdi dó mụ kí agụlé ĩꞌdi rụ̂lé sĩ kí najó ꞌbo, Ãmụ̃nọ́nị̃ rụ dó drị́ la ãzíla jọ, “Mí atụ́ ími lalé má rụ́ gbọ́lọ́ sị́ gá ꞌdõlé mâ ámvọ́pị̃.” 12 Tãmárã jọ, “Íni ku má ádrị́pị! Mí ũŋmĩ ma ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la gá ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la ꞌbã idé ru ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ꞌdâ ku, ꞌdĩ ị́jọ́ ãzí ũnzí la. 13 Wó ma dó mụ íngõlé drị̃nzá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ajílé rĩ sĩ? Ími ãmgbã rĩ la dó mụ iꞌdálé ꞌbá azalépi rá ũnzĩkãnã sĩ ndẽlépi rá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdâ rĩ rú. ꞌBárĩ ímụ drĩ ị́jọ́ jọlé úpí be, icó áma ugalé fẽlé míní ũkú ru ku.” 14 Wó Ãmụ̃nọ́nị̃ lẽ ị́jọ́ Tãmárã ꞌbã jọlé rĩ kí arelé ku. Ĩꞌdi ꞌbã ũkpó ꞌbã adrujó ambamba rĩ sĩ, ụrụ dó sĩ ĩꞌdi ũkpó sĩ, la dó sĩ ru ĩꞌdi sĩ rá. 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãmụ̃nọ́nị̃ ngụ̃ dó ĩꞌdi ũnzí ndẽ dó rá. Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá ngụ̃ dó ĩꞌdi ndẽ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩꞌdi lẽjó rĩ rá, Ãmụ̃nọ́nị̃ jọ, “Mí angá ụrụgá fũlé ãmvê lé!” 16 Tãmárã jọ, “Yụ! Míní áma tị pẽjó ãmvêlé rĩ la dó mụ ũnzĩkãnã sĩ ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ ndẽlé rá.” Wó Ãmụ̃nọ́nị̃ gã ị́jọ́ Tãmárã ꞌbã jọlé rĩ kí arelé úmgbé. 17 Ãmụ̃nọ́nị̃ umve ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌi ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mí ĩdã ũkú ꞌdĩ áma mẹ́lẹ́tị gá ꞌdâ rá, mí icí dó sĩ kẹ̃jị́tị ĩꞌdi vúlé gá cí.” 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbô adró dó Tãmárã ãmvé, icí dó sĩ kẹ̃jị́tị ĩꞌdi vúlé gá ꞌdãá cí, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Tãmárã sụ̃ ándrá bõngó ãzí ãzo drị́ ãzo la, ãꞌdusĩku ꞌdã bõngó ũví izonzi bíkĩrã rú úpí ị̃zẹ́pị ka rú rĩ ꞌbã kí jõ sụ̃lé rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbô adró dó ĩꞌdi ãmvé, icí dó sĩ kẹ̃jị́tị ĩꞌdi vúlé gá cí. 19 Tãmárã umvú dó úfóró ĩꞌdi drị̃ gá, asi dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó rá, aku dó ru mịfị́ drị́ sĩ cí ãzíla mụ dó awá trũ.

20 Tãmárã ꞌbã ádrị́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ndre dó ĩꞌdi ãzíla zị dó, “Mí ádrị́pị Ãmụ̃nọ́nị̃ ụrụ mi rá yã? Má ámvọ́pị mí ĩyãŋã tú, ꞌdĩ mí ádrị́pị ꞌi. Íꞌbã jõ ị́jọ́ ꞌdĩ ásí gá ku.” Tãmárã ri dó uꞌálé ũkú ãzí ũcõgõ rú la rú ádrị́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị́ lị́cọ́ gá ꞌdãá.

21 Úpí Dãwụ́dị̃ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé pírí ꞌbo, uꞌá dó ũmbã sĩ. 22 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ ị́jọ́ ãzí Ãmụ̃nọ́nị̃ ní múké jõku ũnzí la ku, wó ngụ̃ Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌi ĩꞌdiní ámvọ́pị̃ Tãmárã ní drị̃nzá fẽjó rĩ sĩ.

Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌdịjó rĩ

23 Ílí ị̃rị̃ vúlé gá, sáwã ꞌbá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị́ kãbĩlõ ꞌbíko lịlépi rĩ ꞌbã kí adrujó Bãálĩ Hãzọ́rị̃ gá ãni la lõkókõrí Ịfụrayị́mụ̃ be rĩ gá rĩ sĩ, umve anzị úpí drị̂ kí pírí ĩndĩ. 24 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ mụ dó úpí rụ̂lé ãzíla jọ, “Índre ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ꞌbá kãbĩlõ ꞌbíko lịlépi rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rú ꞌdõ, úpí icó amụ́lé ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe má rụ́ ꞌdõlé rá yã?”

25 Úpí umvi Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní, “Yụ mâ ngọ́pị, ãma icó mụlé pírí ku; ꞌdĩ la mụ míní ãnũ fẽlé rá.” Táni Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã úpí ũŋmĩ agá rá tí, gã mụlé úmgbé, wó úpí wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ rá.

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ, “Drĩ adru íni ku, lẽ Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌbã amụ́ ãma abe.” Úpí zị ĩꞌdi, “Ĩꞌdi dó mụ ĩmi abe ĩndĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” 27 Wó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ũŋmĩ úpí ꞌi kpere ĩꞌdi ꞌbã Ãmụ̃nọ́nị̃ kí aꞌbe agá mụ agá úpí ꞌbã ngọ́pịka kí abe rá.

28 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ fẽ dó ãzị́táŋá ãgọbị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmi are! Ãmụ̃nọ́nị̃ drĩ dó ĩmẽrã wáyĩnĩ sĩ ambamba ꞌbo, ádrĩ dó jọ la ĩminí, ‘Ĩgbã Ãmụ̃nọ́nị̃ vụ̃rụ́,’ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ĩꞌdị dó ĩꞌdi rá. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Áfẽ ĩminí ãzị́táŋá ꞌdĩ ma ꞌi, ma dó pá tu ị́jọ́ la gá ma ꞌi. Ĩmi adru ũkpó ru ãzíla ũndũwá ru.” 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãgọbị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̂ idé kí dó ị́jọ́ Ãmụ̃nọ́nị̃ ụrụꞌbá gá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó ĩꞌbaní rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí ꞌbã ngọ́pịka nga kí dó pírí ụrụgá, ꞌbá ãlu ãlu tụ dó sĩ ĩꞌdidrị́ fãrásĩ drị̃ gá, ꞌbá ãzí acelépi vụ̃rụ́ la dó ꞌdáyụ.

30 Ĩꞌbaní ãgõ agâ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ꞌdĩ ca dó Dãwụ́dị̃ rú, “Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ụꞌdị́ anzị úpí drị̂ kí pírí, ãzí acelépi ídri la ꞌdáyụ.” 31 Úpí tu dó pá ụrụgá, asi dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí rá ãzíla la dó ru vụ̃rụ́; ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ pá utulépi rĩ asi kí vâ bõngó ĩꞌbãdrị̂ kí pírí rá.

32 Wó Dãwụ́dị̃ ꞌbã ádrị́pị Sĩméyã ꞌbã ngọ́pị Yõnãdábũ jọ, “Úpí mádrị̂, mí ũrã jõ ụ́ꞌdị́ anzị mídrị̂ kí pírí la ku, Ãmụ̃nọ́nị̃ drã lú nĩ. Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ itú ị́jọ́ ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌbã ámvọ́pị̃ Tãmárã ụrụjó ꞌdã sĩ. 33 Ãmbógó úpí mádrị̂ ꞌbã ꞌbã jõ ásị́ ị́jọ́ jọlé, anzị úpí drị̂ ũdrã kí dó pírí rá rĩ drị̃ gá ku. Ãmụ̃nọ́nị̃ drã lú nĩ.”

34 Wó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ apá dó rá. Kãrị́lẹ̃ ãngũ undrélépi la inga ru mịfị́ ụrụgá sĩ ãngũ undréjó. Ĩꞌdiní ãngũ ndre agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ndre ꞌbá ãzí ũꞌbí la kí amụ́ agá ĩꞌdi ũngúkú gâlé ru gẹ̃rị̃ ꞌbé pá gá Hõrõnáyĩmũ gâlé ru rĩ gá. 35 Yõnãdábũ jọ dó sĩ úpí ní, “Índre, úpí ꞌbã anzị kí dó gápi ꞌdõ; ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru cécé tá ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni.”

36 Ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ de agá jọ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, úpí ꞌbã anzị acá kí áwáŋá trũ ũkpó sĩ. Úpí ꞌi ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru ꞌdĩ iꞌdó kí vâ awálé ãzákírílí ru.

37 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ apá dó Tãlĩmáyĩ Ãmị̃hụ́dị̃ ngọ́pị rụ́, ꞌdĩ úpí Gẹ̃sụ́rị̃ gá rĩ ꞌi. Wó Dãwụ́dị̃ ri dó awálé ngọ́pị̃ sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí.

38 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ la dó mụ apálé Gẹ̃sụ́rị̃ gâlé ꞌbo, uꞌá dó lé ílí na. 39 Úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã dó ásị́ imbáŋá ịsụ́jó Ãmụ̃nọ́nị̃ ꞌbã drã sĩ ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ꞌbã dó ásị́ ãvá ãmbógó la sĩ sĩ ru icíjó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ be.

14

Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã ãgõjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ

1 Wó Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ꞌbã ngọ́pị nị̃ úpí Dãwụ́dị̃ lẽ ásị́ pírí sĩ drị̃ ụfụlé Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ be rĩ rá. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ dó sĩ ꞌbá ãzí tị ũkú ãzí ũndũwá ru la ajílé angájó Tẽkówã gâlé. Yõwábũ jọ dó ĩꞌdiní, “Íꞌbã mi ꞌbã rĩ mi awá awâ rĩ áni. Ísụ̃ mî kõlĩbá kí áyụ, mí ifí mi ãdu ãzí ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ la sĩ ku. Íꞌbã mi cécé ꞌbá ãzí awálépi ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ꞌbá ãzí drãlépi rá la sĩ rĩ áni. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ímụ dó úpí rụ̂lé sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ kí lũlé.” Yõwábũ lũ dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũkú ꞌdĩ tị gâsĩ.

4 Ũkú angálépi Tẽkówã gâlé rĩ mụ dó úpí rụ̂lé, ãvụ̃ dó vụ̃rụ́ sĩ ãrútáŋá fẽjó úpí nî, ãzíla jọ dó, “Úpí íko mání áma ãzã fô!”

5 Úpí zị dó ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní ũcõgõ fẽlépi rĩ dó ãꞌdu?” Ũkû jọ, “Ãndá ma ãwụ́zị́; má ágô drã rá. 6 Ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi, mâ anzị kí ị̃rị̃. Anzị ị̃rị̃ ꞌdĩ iꞌdó kí dó ru colé ámvụ́ agâlé kí drĩdríŋĩ gá, wó ꞌbá ãzí icólépi kí awalépi rá la ꞌdáyụ. Ãzí ãlu rĩ gbã ãzí rĩ káyĩ rá. 7 Wó ꞌbá sụ́rụ́ agá ꞌdãá rĩ angá kí pírí ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã drị̃ gá trụ jọ kí, ‘Ífẽ mî ngọ́pị ádrị́pị̃ gbãlépi káyĩ rĩ ãma drị́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma dó sĩ ĩꞌdi ꞌdị ádrị́pị̃ ꞌbã ãrígọ́tị ũfẽjó; ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãma dó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị mụlépi málĩ ĩꞌdidrị̂ kí nalépi rĩ ꞌdị ĩndĩ.’ Lẽ kí dó sĩ ijijá sị́ mádrị́ acelépi ãlu velépi rĩ anụ́lé rá, sĩ ágó mádrị̂ ꞌbã rụ́ jõku drị̃lẹ́ la aꞌbejó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku.”

8 Úpí jọ ũkû ní, “Ímụ lị́cọ́ gá, ma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũkpó ꞌdụlé ími kẹ̃jị́ gá ma ꞌi.”

9 Wó ũkú angálépi Tẽkówã gá rĩ jọ ĩꞌdiní, “Ãmbógó ãzíla úpí mádrị̂, lẽ úꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ áma ụrụꞌbá gá ꞌbá mâ átẹ́pị drị́ kogá rĩ kí abe, lẽ úpí ꞌi ãzíla úmvúke ĩꞌdidrị̂ ꞌbã adru kí ị́jọ́ ũnzí kóru.”

10 Úpí umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ ãzí jọ míní ũnzí rá, mí ají ĩꞌdi má rụ́, ãzíla ícó ị́jọ́ ãzí idélé mí rú ị̃dị́ ku.”

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkû jọ, “Úpí mí aꞌị́ drĩ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi sĩ ꞌbá lẽlépi ãrígọ́tị ũfẽlépi rĩ kí atrịjó, ꞌbã ị̃lị̃kị̃ kí rú sĩ ꞌbá ãzí ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdị dó sĩ mâ ngọ́tị̂ ku.”

“Úpí jọ, cécé Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, drị̃ꞌbị́ ífí mî ngọ́pị drị̃ gá rĩ ꞌbã ãzí ãlu la icó anzélé aꞌdélé vụ̃rụ́ ku.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkû jọ, “Ífẽ ũkú mídrị́ ãtíꞌbó ru rĩ ꞌbã jọ ị́jọ́ ãmbógó úpí mádrị̂ nî.” Umvi ĩꞌdiní, “Múké! Íjọ ị́jọ́.”

13 Ũkû jọ, “Mí itú dó ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbarụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ífẽ mî ngọ́pị mgbãrĩ ní ru ujajó vúlé ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí, ílị ị́jọ́ ími drị̃ gá cénĩ ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ sĩ. 14 Ãma pírí mụ ũdrãlé rá. Ídri ãmadrị̂ ĩꞌdi cécé ị̃yị́ asulépi vũ gá icólé ukolé ị̃dị́ ku rĩ áni. Wó Ãdróŋá fẽ ꞌbání drãlé ku. Ĩꞌdi rá la gẹ̃rị̃ ndrụ̃ sĩ ꞌbá drolé ãmvé rĩ ujajó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé vúlé.” 15 “Úꞌdîꞌda má amụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ãmbógó úpí mádrị̂ ní ãꞌdusĩku ꞌbá fẽ kí mání ụ̃rị̃ rá. Ãtíꞌbó mídrị̂ ũrã, ‘Ádrĩ tá mụ ị́jọ́ jọlé úpí nî; ãzí rĩ sĩ úpí icó tá nõ ị́jọ́ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã zịlé rĩ idélé rá. 16 Ãzí rĩ sĩ úpí la nõ vâ ãꞌị̃ sĩ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ pajó ágọ́bị́ lẽlépi ãma ụꞌdị́lépi mâ ngọ́pị be lẽlépi la ãma ịsụ́ ãwítã Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ ku rĩ kí drị́ gá rá. 17 Úꞌdîꞌda ãtíꞌbó mídrị̂ ũrã dó sĩ, lẽ ị́jọ́ úpí ãmbógó mádrị̂ drị̂ ꞌbã ají mání ásị́ ị̃gbẹ̃.’ Ánị̃ rá úpí ãmbógó mádrị̂ ĩꞌdi cécé mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ ị́jọ́ múké rĩ kí awalépi ị́jọ́ ũnzí rĩ be rĩ áni. Lẽ Úpí Ãdróŋá ꞌbã adru mí be!”

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ ũkú ꞌdã ní, “Mí ucí mání ị́jọ́ mání zịlé ími tị gá rĩ ku.” Ũkû jọ, “Úpí ãmbógó mádrị̂ ꞌbã jọ ị́jọ́.”

19 Úpí zị, “Ĩmi itú ínĩ ngá ị́jọ́ ꞌdĩ Yõwábũ be ku yã?” Ũkû umvi, “Ãndá úpí ãmbógó mádrị̂ míní adrujó ídri rĩ áni, ꞌbá ãzí icó ru ujalé ãndá gá jõku ị̃jị́ gá ị́jọ́ úpí ꞌbã jọlé rĩ kí agá ku. Ãndá, ãtíꞌbó mídrị́ Yõwábũ imbá ma sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ jó nĩ. 20 Ãtíꞌbó mídrị́ Yõwábũ idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ujatáŋá ajíjó. Ãmbógó mádrị̂ ꞌbã ũndũwã cécé mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ rĩ áni, nị̃ ị́jọ́ ru idélépi ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí pírí cé.”

21 Úpí jọ Yõwábũ ní, “ꞌDĩ múké, ma idé la rá. Ímụ, mí ají kãrị́lẹ̃ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ vúlé.”

22 Yõwábũ su dó drị̃ vụ̃rụ́ sĩ úpí ní ị̃nzị̃táŋá fẽjó, ãzíla wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́. Yõwábũ jọ dó, “Ãndrũ ãtíꞌbó mídrị̂ nị̃ dó rá ꞌí ịsụ́ dó ásí ị̃gbẹ̃ ími drị̃lẹ́ gá ꞌbo ãmbógó úpí mádrị̂, ãꞌdusĩku úpí fẽ dó ị́jọ́ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã lẽlé rĩ rá.”

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ mụ dó Gẹ̃sụ́rị̃ gâlé ãzíla ají dó sĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdõlé vúlé. 24 Wó úpí jọ, “Lẽ ꞌbã mụ dó ĩꞌdidrị́ kogâlé; lẽ ꞌbã iꞌda dó ru áma mẹ́lẹ́tị gá ị̃dị́ ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ mụ dó ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gâlé rá ãzíla ndre dó úpí ꞌbã mẹ́lẹ́tị ị̃dị́ ku.

25 Ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá pírí ꞌbá ãzí ndrĩlépi Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ áni la ꞌdáyụ. Iꞌdójó ĩꞌdi ꞌbã drị̃kã gá kpere pá gá ãko ãzí bị́lẹ́mị rú la ĩꞌdi rụ́ ꞌdáyụ. 26 Ĩꞌdi lú ru drị̃ꞌbị́ lị ílí ãlu ãlu vú sĩ pâlé ãlu, ãꞌdusĩku drị̃ꞌbị̂ la adru ãnzị-ãnzị. Drĩ dó sĩ drị̃ꞌbị̂ ụ̃ꞌbị̃, ãnzị la la kị́lọ̃ ị̃rị̃ alị rá kị́lọ̃ úpí drị̂ sĩ rĩ gá.

27 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ tị anzị ãgọbị kí na, ĩzóŋá la alagá rĩ ãlu. Ị̃zẹ́pị̃ ꞌbã rụ́ Tãmárã ꞌi. Ĩꞌdi ándrá ũkú ãzí ndrĩlépi ambamba la.

28 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ uꞌá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí ị̃rị̃ úpî mẹ́lẹ́tị ndreŋá kóru. 29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ umve dó Yõwábũ ꞌi sĩ ĩꞌdi tị pẽjó úpí rụ̂lé, wó Yõwábũ gã amụ́lé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé úmgbé. Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ umve ĩꞌdi ị̃dị́, gã vâ amụ́lé úmgbé. 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ dó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩndre ámvụ́ Yõwábũ drị̂ ãnirú mádrị̂ andre gá ꞌdã, ãná bálẽ rú rĩ ala gá ꞌdãá cí. Ĩmụ ãzíla ĩsu ãcí la rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtiꞌbo Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̂ su kí dó ámvụ̂ ꞌbã ãcí rá.

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ mụ dó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị́ lị́cọ́ gâlé jọ ĩꞌdiní, “Ãtiꞌbo mídrị̂ su kí mâ ámvụ̂ ãcí rá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

32 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ Yõwábũ ní, “Ĩndre, ápẽ ꞌbá tị ími umvejó sĩ ími tị pẽjó úpí rụ̂lé sĩ ĩꞌdi zịjó umve ma Gẹ̃sụ́rị̃ gâlé rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ĩꞌdi tá múké la mání adrujó lé. Úꞌdîꞌda íni, álẽ dó mụlé úpî ꞌbã mẹ́lẹ́tị ndrelé ma ꞌi, ádrĩ ị́jọ́ ũnzí ãzí idé rá, lẽ ꞌbã ꞌdị dó ma rá.”

33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yõwábũ mụ dó úpí rụ̂lé ãzíla jọ ĩꞌdiní ị́jọ́ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã jọlé rĩ. ꞌDã bã ũngúkú gá úpí umve dó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌi, fi dó sĩ ĩꞌdi rụ̂lé, ãvụ̃ ãzíla su ru drị̃ vụ̃rụ́ úpî drị̃lẹ́ gá ãrútáŋá ru. Úpí aꞌị́ dó ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ kpõlókõ ndruŋá sĩ.

15

Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã mvujó Dãwụ́dị̃ rụ́ ꞌdâ rá rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ịsụ́ dó ĩꞌdi ꞌbã gárĩ kí, fãrásĩ kí ãzíla ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú cẹ̃lépi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ kí abe. 2 Ĩꞌdi angá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ pá tulé gẹ̃rị̃ tị gá kẹ̃jị́ tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ gá. ꞌBá ãzí drĩ amụ́ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ãzí trũ úpí rụ́ sĩ ígátáŋá ịsụ́jó, Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ la ĩꞌdi umve ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, ĩꞌdi zị la, “Mí angá táwụ̃nị̃ íngõ gá?” Ĩꞌdi dó umvi la, “Ãtíꞌbó mídrị̂ angá ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãlu la agá.” 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ la jọ la ĩꞌdiní, “Índre ị́jọ́ mídrị́ ꞌdĩ kí ífí trũ ãzíla mgbã, wó ꞌbá ãzí pá tulépi úpî kẹ̃jị́ gá ị́jọ́ mídrị̂ kí arelépi la ꞌdáyụ.” 4 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ la jọ la, “Údrĩ tá mání áma pẽ ꞌbá ꞌbá kí ị́jọ́ lịlépi la rú ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ la, ꞌbá pírí amụ́lépi ununuŋá trũ jõku kẹ́sị̃ trũ rĩ drĩ kí tá amụ́ má rụ́, má tá ị́jọ́ pịrị rĩ lị ĩꞌbaní rá.”

5 ꞌBá ãzí drĩ acá vâ sĩ ãvụ̃jó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ la drị́ ĩjũ ĩꞌdi rụ̂lé ĩꞌdi zịjó ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi aꞌị́ ãyĩkõ sĩ kpõlókõ la ndruŋá trũ. 6 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ idé dó ị́jọ́ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ ru amụ́lépi ĩꞌdi rú ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó rĩ ꞌbaní gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ se dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ásị́ ĩꞌdi rụ́.

7 Ílí sụ ꞌbã vúlé gá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ úpíní, “Lẽ ífẽ ámụ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gâlé ũyõ mání nalé rĩ ꞌbã ị́jọ́ idélé Úpí Ãdróŋá be. 8 Sáwã ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ándrá adrujó Gẹ̃sụ́rị̃ gá ꞌdĩ Ãrámũ agá rĩ sĩ na ándrá ũyõ íni, Úpí drĩ áma agụ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rá, ma dó mụ ĩꞌdi ị̃nzị̃lé Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gâlé.”

9 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Ímụ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ mụ dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gâlé rá.

10 ꞌDã bã ũngúkú gá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ pẽ dó ꞌbá ũní ũníŋá gá la kí tị sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agâsĩ pírí jọjó la, “Ĩdrĩ dó gũká kí ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩjọ dó, ‘Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ dó úpí Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá rĩ ꞌi.’ ” 11 Ãgọbị Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá túrú ị̃rị̃ ꞌde kí Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ vú gâsĩ. Umve kí ãmụ́ ru ãzíla nị̃ kí ị́jọ́ ị́jọ́ itúlé rĩ drị̃ gá ku. 12 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã ídétáŋá idé agá ꞌdĩ, pẽ ꞌbá ãzí tị mụlé Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ Gị̃lọ́tị̃ gó rú rĩ rụ́, ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ kí amálépi rĩ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá Gị́lọ̃ gá rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ itúlé rĩ acá dó ũkpó, ãzíla ꞌbá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ vú bĩlépi rĩ kí kãlãfe ri dó tụlé drị̃ gá drị̃ gá.

Dãwụ́dị̃ ꞌbã apájó rĩ

13 ꞌBá ị́jọ́ ujílépi la amụ́ ãzíla jọ Dãwụ́dị̃ ní, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí dó ásị́ pírí Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̃ gá.”

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ ꞌbá pírí ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbaní, “Ĩmi amụ́! Lẽ ãma apá kí rá, jõ íni ku, ꞌbá ãzí icó ru palé Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị́ ku. Lẽ ãma aꞌbe kí ãngũ ꞌdĩ cọtị, jõ íni ku ĩꞌdi amụ́ gbõ rú ãma rụjó sĩ ãma ị̃lị̃kị̃jó ãzíla ꞌbá táwụ̃nị̃ agá rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ménéŋá sĩ rá.”

15 Ãmbogo úpí drị̂ umvi kí ĩꞌdiní, “Ãtiꞌbo mídrị̂ kí bábá sĩ ị́jọ́ úpí ãmbógó ãmadrị̂ ꞌbã pẽlé rĩ idéjó.”

16 Úpí ko dó drĩ mụlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe, wó aꞌbe dó ũkú ĩꞌdidrị́ mụdrị́ ãtiꞌbo ru ꞌdĩ kí lị́cọ́ úpí drị̂ tã mbalé. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí ko drĩ ꞌbá pírí ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ kí abe, mụ kí dó pá utulé rá-rá ru. 18 ꞌBá ãgọbị rú Dãwụ́dị̃ drị̂ amụ́ kí dó alịlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gâsĩ ꞌbá pírí Kẹ̃rẹ́tị̃ rú ꞌdĩ kí, ꞌbá Pẹ̃lẹ́tị̃ rú ãzíla ꞌbá túrú ázíyá Gị́tị̃ rú angálépi Gátũ gá ꞌdĩ kí abe pírí.

19 Úpí jọ Ĩtáyĩ Gị́tị̃ rú rĩ ní, “Mi aꞌdé ãma vú gâsĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ígõ vúlé, ímụ uꞌálé úpí Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ be. Mi ãmị́yọ́ŋá, mi ꞌbá apálépi ãngũ mídrị́ lị́cọ́ gárĩ gâlé la. 20 Mí amụ́ drĩ lú ꞌdâ ájẹ-ájẹ. Ãndrũ má icó ími fẽlé drị̃cịlé ãma abe ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ánị̃ ma mụ íngõlé yã rĩ gá ku. Ígõ vúlé, ãzíla mí agụ ãgọbị mídrị́ sụ́rụ́ gárĩ kí ĩndĩ. Lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ásị́ ꞌbãŋá ị́jọ́ mgbã rĩ drị̃ gá rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.”

21 Wó Ĩtáyĩ umvi úpí ní, “Ãndá Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ãzíla úpí ãmbógó mádrị̂ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ãngũ úpí ãmbógó mádrị̂ ꞌbã adrujó rĩ gá jõ táni ĩdrĩ jõku drã, ãtíꞌbó mídrị̂ la adru ꞌdãá ĩndĩ.”

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ Ĩtáyĩ ní, “Ímụ drị̃ gá, íza ị̃yị̂ ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩtáyĩ Gị́tị̃ gó ru rĩ za dó sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ꞌbá pírí ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá ꞌdãá rĩ kí abe rá.

23 ꞌBá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá rĩ kí dó mụ Dãwụ́dị̃ kí ndrelé ãfũ agá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá rĩ sĩ ꞌbo, iꞌdó kí dó pírí awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ. Úpí za dó sĩ ị̃yị́ Kídrõnĩ rá ãzíla ꞌbá pírí ko kí dó drị̃ mụlé ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé ru.

24 Zãdókĩ átáló ru rĩ ꞌdãá ĩndĩ ꞌbá pírí Lẹ́vị̃ drị́ Sãndụ́kụ̃ Tị Icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ ujílépi rĩ kí abe. ꞌBã kí dó drĩ vâ Sãndụ́kụ̃ Tị Icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ vũ gá, ãzíla Ãbĩyátã idé dó ídétáŋá kpere ꞌbá táwụ̃nị̃ agâlé rĩ ꞌbã kí ãfũ agá pírí.

25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ dó Zãdókĩ ní, “Mí agụ dó Sãndụ́kụ̃ Tị Icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé vúlé. Ádrĩ dó ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ Úpí drị̃lẹ́ gá rá, ĩꞌdi dó mụ áma ajílé vúlé ꞌdõlé sĩ amụ́jó ĩꞌdi ndrejó ị̃dị́ rĩ gá nĩ. 26 Wó drĩ jọ la, ‘Má uꞌá míní ãyĩkõ sĩ ku,’ índre ma bábá; lẽ ꞌbã idé dó má rụ́ ị́jọ́ ĩꞌdiní ndrelé ĩꞌdi ĩꞌdiní múké rĩ ꞌi.”

27 Úpí jọ vâ átáló Zãdókĩ ní, “Mi ꞌbá ị́jọ́ kí undrélépi la. Ígõ vúlé táwụ̃nị̃ agâlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, íꞌdụ mî ngọ́pị Ãhị̃mázị̃ kí Ãbĩyátã ngọ́pị Yónãtãnĩ be ĩndĩ. 28 Índre, ma ími tẽ ị̃yị́tị sĩ zajó kõtórõ agâlé rĩ gá ꞌdãá kpere ị́jọ́ míní ãlũlé rĩ ꞌbã acá agá má rụ́ ꞌdõlé.” 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ átáló Zãdókĩ kí Ãbĩyátã be agụ kí dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Ãdróŋá drị̂ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla ace kí dó uꞌálé ꞌdãá.

30 Wó Dãwụ́dị̃ ꞌbã tụ agá ꞌbé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sị́ gâlé pá wọ́wọ́ ru ꞌdĩ gá ꞌdâ, umbé ru drị̃kã cí ĩꞌdi dị̃ awâ sĩ. ꞌBá pírí tụlépi ĩꞌdi abe ụrụgâlé rĩ úmbé kí ru drị̃kã cí ãzíla kí dị̃ awá sĩ. 31 Úlũ dó Dãwụ́dị̃ ní Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ĩꞌdi ꞌbá ru icílépi Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ be rĩ ꞌbã ãzí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ zị dó Ãdróŋá ꞌi jọ, “Úpí Ãdróŋá, mí uja ị́jọ́ Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ꞌbã itúlé rĩ ị́jọ́ aza rú la rú.” 32 Dãwụ́dị̃ la dó mụ calé ꞌbé ꞌbã drị̃ mbílí rĩ gâlé, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá ꞌbã kí ándrá jõ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, Hũsáyĩ Ãrị́kị̃ gó rú rĩ ĩꞌdi ándrá ala gá ꞌdãá ĩndĩ sĩ lẽjó drị̃ ụfụjó úpí be. Ĩꞌdi ꞌbã kánzũ asi rá ãzíla drị̃kã la pụ́trụ́ ru. 33 Dãwụ́dị̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Ídrĩ mụ má be ĩndĩ, mi fẽ la ị́jọ́ kí mba mání mba mbã. 34 Wó ídrĩ dó gõ vúlé táwụ̃nị̃ agâlé, ị́jọ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní, ‘Úpí, ma dó adru mî ãtíꞌbó ru ụ́ꞌdụ́ alịlépi rĩ kí agá. Ma ándrá mî átẹ́pị ꞌbã ãtíꞌbó, wó úꞌdîꞌda ma dó adru mî ãtíꞌbó.’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó sĩ áma ãzãko sĩ ị́jọ́ Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ꞌbã itúlé rĩ izajó. 35 Átáló Zãdókĩ kí Ãbĩyátã be mí be ꞌdãá cí. Ị́jọ́ cí míní arelé úpí drị́ko gá itúlé sĩ amụ́jó áma rụjó rĩ mi dó sĩ kí lũ ĩꞌbanî. 36 Anzị ĩꞌbadrị́ ị̃rị̃ Ãhị̃mázị̃ Zãdókĩ ngọ́pị kí Yónãtãnĩ Ãbĩyátã ngọ́pị be ĩꞌba agá ꞌdã. Mí ãpẽ kí tị ị́jọ́ cí míní arelé rĩ kí abe.”

37 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ ꞌbã wọ̃rị̂ Hũsáyĩ acá dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá cé sáwã Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ gá.

16

Dãwụ́dị̃ kí Zíbã be

1 Dãwụ́dị̃ lã dó mụ ꞌbé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌbã drị̃ mbílí rĩ alịlé were ꞌbo, gbõgbõ Zíbã ãtíꞌbó Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ drị̂ amụ́ dó drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be. Itú dó kãyĩnõ ãzí kí, usú ãko kí pá gá cí, ãzíla ũꞌbã mũkátĩ kí 200 kãyĩnõ ꞌdã kí drị̃ gá, mũkátĩ idélé úlúgó ãꞌí sĩ rĩ kí 100, mũkátĩ kẹ́kị̃ rú rĩ kí 100 ãzíla íníríkó wáyĩnĩ drị̂ be.

2 Úpí Dãwụ́dị̃ zị dó Zíbã ꞌi, “Mí ají ãko ꞌdĩ kí íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Zíbã umvi, “Kãyĩnõ ꞌdĩ kí ꞌbá úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbaní sĩ acị́jó, mũkátĩ kí ife ífí abe ꞌbá ꞌbaní nalé nãnã, ãzíla wáyĩnĩ ĩꞌdi ꞌbá ꞌbaní mvụlé mvụ-mvụ̃ kõtórõ agá ꞌdãá.”

3 Úpí zị, “Ãmbógó mídrị̂ ꞌbã ngọ́pị ĩꞌdi umvelépi áyị́pị rĩ dó íngõlé yã?”

Zíbã umvi dó ĩꞌdiní, “Ĩꞌdi uꞌá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãꞌdusĩku ũrã, ‘Ãndrũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ũpĩ mâ áyị́pị drị̂ fẽ mádrị́ vúlé.’ ”

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ Zíbã ní, “Ãko Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ drị̂ kí dó úꞌdîꞌda pírí mî ãni.”

Zíbã jọ, ma dó ãtíꞌbó mîni, “Úpí mádrị̂ lẽ má ịsụ́ lẽtáŋá ími drị̃légá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.”

Sị̃mẹ́yị̃ ꞌbã Dãwụ́dị̃ wãjó rĩ

5 Úpí Dãwụ́dị̃ la dó mụ acálé ãni rú Bãhụ̃rị́mụ̃ gá ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí sụ́rụ́ Sáwụ̃lọ̃ drị̂ agá la amụ́ ꞌdãá. ꞌDĩ Sị̃mẹ́yị̃ Gérã ngọ́pị ꞌi, ãzíla ãfũ amụ́lé drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be ãzíla ĩꞌdi dị̃ úpî wã sĩ. 6 Uꞌbé Dãwụ́dị̃ kí ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe írã sĩ, ãsĩkárĩ ꞌbaní táni ꞌbá Dãwụ́dị̃ andre ũtẽlépi rĩ kí andre ce agá trộkị́lịrị rá tí.

7 Sị̃mẹ́yị̃ ri dó úpî wãlé ãzíla ri jọlé la, “Ífũ ãmvé, ífũ ãmvé, mi ꞌbá ꞌbá kí ãrí asulépi la, mi ꞌbá ũnzí la! 8 Úpí ũfẽ dó mi ãrí pírí míní asulé Sáwụ̃lọ̃ drị́ lị́cọ́ agá míní sĩ ũpĩ najó kẹ̃jị́ la gá rĩ sĩ ꞌbo. Úpí fẽ dó ũpĩ mídrị̂ mî ngọ́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị́. Lị́kị̃ mídrị̂ acá dó ꞌbo ãꞌdusĩku mi ꞌbá ãrí asulépi la.”

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbĩsáyĩ ũkú umvelé Zẹ̃rụ̃yị́yã ꞌi rĩ ꞌbã ngọ́pị jọ úpí ní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi cécé ũcógó drãlépi rá rĩ áni. Lẽ ꞌbã jọ ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ áni rĩ mí rụ́ ku. Ãma icó ĩꞌdi aꞌbelé ídri íngoní ru? Lẽ ãmụ ĩꞌdi rụ̂lé sĩ drị̃kã la lịjó rá.”

10 Wó úpí jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ adru ĩmi ãni la ku ĩmi anzị Zẹ̃rụ̃yị́yã drị́ ꞌdĩ! Drĩ áma wã Úpí ꞌbã jọjó la ĩꞌdiní, ‘Íwã Dãwụ́dị̃ ꞌi’ rĩ si, ãꞌdi la dó ĩꞌdi zị, ‘Mi ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ rĩ gá nĩ yã?’ ”

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ dó Ãbĩsáyĩ ní ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe, “Mâ ngọ́pị ãfũlépi áma ụrụꞌbá gá rĩ drĩ dó gẹ̃rị̃ ndrụ̃ sĩ lẽjó áma ꞌdịjó nĩ, ꞌbá Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ũri rú rĩ la tá dó ãꞌdu idé? Ĩmi aꞌbe ĩꞌdi cã; ꞌbã wã ma, ãꞌdusĩku Úpí jọ ĩꞌdiní nĩ. 12 Sáwã ãzí sĩ Úpí la nõ vâ áma ũcõgõ andré agá rá sĩ áma ũfẽjó mũkẽ sĩ áwãtáŋá mání ịsụ́lé ãndrũ ꞌdĩ gá rá be.”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ri kí dó mụlé gẹ̃rị̃ gâsĩ, íni ꞌdĩ Sị̃mẹ́yị̃ ri mụlé ꞌbé pá gâsĩ ndre kí ru ĩꞌdi be ndrẽ-ndrẽ, ri mụlé ĩꞌdi wã trũ, ĩꞌdi dị̃ ĩꞌdi uꞌbé sĩ írã sĩ ãzíla pụ́trụ́ inga sĩ ĩꞌdi drị̃ gá. 14 Úpí kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe acá kí dó pírí mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá ãzíla ãndẽ kí dó rá. Fẽ dó ĩꞌbaní avị́lé ꞌdãá.

Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã fijó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ

15 Sáwã Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã kí acájó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ, Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ vâ ĩꞌdi be ꞌdãá ĩndĩ. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hũsáyĩ Dãwụ́dị̃ ꞌbã wọ̃rị̂ Ãrị́kị̃ gó ru rĩ mụ dó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ rụ̂lé ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Úpí ími ụ́ꞌdụ́ ꞌba adru ãzo rú!”

17 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ zị dó Hũsáyĩ ꞌi, “ꞌDĩ dó lẽtáŋá míní iꞌdalé mî wọ̃rị̂ ní rĩ ꞌi yã? Ímụ ándrá dó mî wọ̃rị̂ be ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

18 Hũsáyĩ umvi Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní, “Ma wókõ ꞌbá Úpí ꞌbã pẽlé nĩ ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí pẽlé rĩ ꞌbadrị̂ gá.” 19 ꞌDã ꞌbã drị̃ gâsĩ, ma dó rá la ãzị́ nga ãꞌdi nî? Lẽ dó ánga ãzị́ úpí ngọ́pị ní ku yã? Cécé mání ãzị́ ngajó mí átẹ́pị ní rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma vâ ãzị́ nga míní rá.

20 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ dó Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ní, “Ífẽ drĩ ãmaní ígátáŋá lẽ ãma idé dó ãꞌdu yã rĩ.”

21 Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ umvi Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní, “Ímụ ími ulalé ũkú mí átẹ́pị ꞌbã aꞌbelé lị́cọ́ úpí drị̂ ꞌbã andre tẽlépi rĩ kí sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó nị̃la rá mî átẹ́pị la dó ími ndre ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru, ị́jọ́ ꞌdĩ la dó ꞌbá ími vú bĩlépi rĩ kí ásị́ ímbá rá.” 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãsõ kí dó hémã Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní jó drị̃ gá ụrụgá ꞌdãá, rĩ dó sĩ ru ulalé átẹ́pị ꞌbã ũkúka kî sĩ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ.

23 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ri dó ígátáŋá Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ꞌbã fẽlé rĩ kí vú ũbĩlé cécé Dãwụ́dị̃ ꞌbã kí ũbĩlé rĩ áni. Ị́jọ́ ãlu ãlu Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ꞌbã jọlé rĩ la iꞌdá cécé Ãdróŋá jọ ꞌbã rĩ kí nĩ rĩ áni.

17

Hũsáyĩ ꞌbã Dãwụ́dị̃ pajó rĩ

1 Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ jọ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní, “Ífẽ má ũpẽ ãsĩkárĩ ãzí kí 12,000, ma dó sĩ Dãwụ́dị̃ vú dro ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ. 2 Ma dó sĩ ãꞌdị́ ꞌdị ĩꞌdi be ĩꞌdiní drĩ ãndẽ agá ãzíla adru agá ũkpó kóru ꞌdĩ gá ꞌdĩ. Ma ĩꞌdi agá ụ̃rị̃ tõ ãzíla ꞌbá pírí ĩꞌdi be ꞌdĩ kí dó sĩ apá rá. Ma dó sĩ lú úpí ꞌdị áꞌdụ̂sĩ 3 ãzíla ma dó sĩ ꞌbá pírí kí ají mí rụ́ ꞌdõlé vúlé. Drã ꞌbá míní ndrụ̃lé rĩ drị̂ la fẽ ꞌbá pírí kí ãgõ vúlé; ꞌbá pírí icó kí dó sĩ adrálé ku.” 4 Ị́jọ́ ụ̃tị̃lé ꞌdĩ iꞌdá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní ãzíla ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní múké.

5 Wó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ, “Ĩmi umve drị̃ vâ Hũsáyĩ Ãrị́kị̃ gô ꞌi, ãma dó sĩ ĩꞌdi ãꞌdu ị́jọ́ jọ yã rĩ are.” 6 Hũsáyĩ lã dó mụ acálé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ jọ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbo. Lẽ dó ãma idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌi yã? Drĩ adru íni ku, ị́jọ ị́jọ́ mídrị̂ ꞌi.”

7 Hũsáyĩ umvi Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ní, “Ị́jọ́ Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ꞌbã jọlé rĩ adru sáwã ꞌdĩ sĩ múké ku. 8 Ínị̃ mî átẹ́pị Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe cé; kí ꞌbá ãꞌdị́ ãni, kí ũmbá ru cécé ụ̃bọ̃gụ̃ sĩ mvaka la kí ꞌdụjó rá rĩ áni. ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ mí átẹ́pị ĩꞌdi ꞌbá ãꞌdị́ nĩlépi cé la, icó ị́nị́ ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ kolé ãsĩkárĩ kí abe ãngũ ãlu gá ku. 9 Úꞌdîꞌda íni, zị̃ ru ụ̃jị́gọ́ ãzí gá jõku ãngũ ãzí gá ꞌbo. Drĩ angá ãsĩkárĩ mídrị̂ kí uꞌdị́lé drị̃drị̃, ꞌbá cí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rĩ la jọ la, ‘Ụ́lị́ ãsĩkárĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã vú bĩlépi rĩ kí rá.’ 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ ásị́ ũkpó, ásị́ la ꞌbã sĩ mbajó cécé kẹ̃mị̃ drị̂ ãni rĩ la aká ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdusĩku ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nị̃ kí mí átẹ́pị ĩꞌdi ꞌbá ãꞌdị́ ãni la ãzíla ꞌbá ĩꞌdi abe rĩ kí ásị́ ũkpó ru rĩ gá rá.”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ájọ míní íni, “Lẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũꞌbíkãná cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni ꞌdĩ kí angájó Dánĩ gá cajó kpere Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá, ꞌá trá kí pírí mí rú ꞌdõlé, ími ãmgbã rĩ la dó sĩ kí drị̃ ꞌde ãꞌdị́ gâlé nĩ. 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó ĩꞌdi ndrụ̃, ãdrĩ ĩꞌdi ịsụ́ rá, ãma dó zõ ĩꞌdi drị̃ gá cécé andrẹlị́ ꞌbã zõjó ãngũ drị̃ gá rĩ áni. Kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌbá ãzí icó ru lịlé ídri rú ãluŋá la ku. 13 Drĩ ru nze mụlé filé táwụ̃nị̃ ãzí agá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ĩbáká ají sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌbã Bõrõ sejó wọ́rọ̃ŋá ãzí gá, ícó nírí la ịsụ́lé ku.”

14 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe jọ kí, “Ị́jọ́ Hũsáyĩ Ãrị́kị̃ gó ru rĩ ꞌbã jọlé rĩ ndẽ mũkẽ sĩ Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ꞌbã jọlé rĩ rá.” Ãꞌdusĩku Úpí fẽ ru ásị́ pírí sĩ ị́jọ́ Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ drị́ múké rĩ izajó sĩ lị́kị̃ ajíjó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̃ gá.

15 Hũsáyĩ lũ átáló Zãdókĩ ꞌbaní Ãbĩyátã be ị́jọ́ Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ ꞌbã jọlé Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbaní ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãzíla ígátáŋá íní fẽlé ị́jọ́ ꞌbá ꞌdã ꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã drị̃ gá rĩ ꞌi. 16 Lẽ úꞌdîꞌda ípẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Dãwụ́dị̃ ní gbõrú ãzíla íjọ ĩꞌdiní, “Ị́nị́ ãndrũ rĩ sĩ lẽ ĩko ụ́ꞌdụ́ ãngũ kõtórõ rú ꞌdĩ gá ꞌdâ ku; ĩza mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ, jõ íni ku ála ãndrũ úpí kí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí rá.”

17 Ãbĩyátã ngọ́pị Yónãtãnĩ kí Zãdókĩ ngọ́pị Ãhị̃mázị̃ be ri kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ tẽlé Ẽnĩ Rõgélĩĩ gá ꞌdãá. Ãtíꞌbó ĩzóŋá ru la amụ́ ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé sĩ mụjó kí lũjó úpí Dãwụ́dị̃ ní, ãꞌdusĩku icó kí filé táwụ̃nị̃ agâlé ꞌbá kí drị̃ gâsĩ ku. 18 Wó kãrị́lẹ̃ ãzí ndre kí cé ãzíla mụ dó sĩ kí lũlé Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ nî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ĩdã kí ru ꞌdãá gbõrú ãzíla mụ kí dó sĩ ágọ́bị́ ãzí Bãhụ̃rị́mụ̃ gá la drị́ lị́cọ́ gá. Kídí ãzí ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá ꞌdãá cí, fi kí dó sĩ ru zị̃lé ala gá. 19 Ágọ́bị̂ ꞌbã ũkû aꞌdụ́ ãko ãzí sĩ kídî tị akujó ãzíla aja ãná drị̃ la gá cí ꞌbá ãzí nị̃ ị́jọ́ drị̃ la gá ku.

20 ꞌBá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̂ kí mụ acálé ũkû drị́ jó gá ꞌbo zị kí, “Ãhị̃mázị̃ kí Yónãtãnĩ be íngõlé yã?”

Ũkû umvi ĩꞌbaní, “Za kí ị̃yị̂ ꞌbo.” ꞌBá ꞌdĩ ndrụ̃ kí kí wó ịsụ́ kí kí ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̂ gõ kí dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá vúlé.

21 ꞌBá ꞌdã kí mụ ru ĩdãlé ꞌbo, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ãfũ kí kídí agâlé ãmvé ãzíla mụ kí dó ị́jọ́ lũlé úpí Dãwụ́dị̃ nî. Jọ kí ĩꞌdiní, “Ĩko drị̃ mụlé ãzíla ĩza mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị̃lẹ́ ãlu rú. Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ itú ị́jọ́ ími ụrụꞌbá gá ꞌbo.” 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe ko kí drị̃ mụlé ị́nị́ sĩ ãzíla za kí dó sĩ mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá. Ãngũ ꞌbã uwí agá ꞌdĩ ꞌbá pírí za kí dó mĩrĩ Yõrĩdánĩ rá.

23 Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ la mụ ndrelé la ꞌbá ũbĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí vú ku, usú dó kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ãko pá gá rĩ kí ãzíla ko drị̃ gõlé vúlé ĩꞌdidrị́ táwụ̃nị̃ gá. Itú ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí múké ãzíla nzi dó ru rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ drã dó rá ãzíla ị̂sị̃ dó ĩꞌdi ꞌbụ́ átẹ́pị̃ drị̂ gá.

24 Dãwụ́dị̃ mụ kí táwụ̃nị̃ Mãhãnãyị́mụ̃ gá, ãzíla Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ za kí mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. 25 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã Ãmásã ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá Yõwábũ kẹ̃jị́ gá. Ãmásã ĩꞌdi ándrá ágọ́bị́ umvelé Yétĩrã rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi angájó lị́cọ́ Ịsụmayị́lị̃ drị̂ gá, ãndrẽ rụ́ Ãbị̃gãyị́lị̃ Nãhásĩ ị̃zẹ́pị ãzíla Yõwábũ ꞌbã ámvọ́pị̃ Zẹ̃rụ̃yị́yã drị̂ ꞌi. 26 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ abe tra kí dó ru ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ gá.

27 Dãwụ́dị̃ la mụ acálé Mãhãnãyị́mụ̃ gá ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ amụ́ kí ĩꞌdi aꞌị́lé; Sóbĩ Nãhásĩ ngọ́pị angájó Rábã Ãmọ́nị̃ gá, Mãkírĩ Ãmị̃yẹ́lị̃ ngọ́pị angájó Lõ Dẽbárĩ gá ãzíla Bãzĩláyĩ Gị̃lẹ́dị̃ gó ru rĩ angájó Rọ̃gẹ̃lị́mụ̃ gá. 28 ꞌBá ꞌdĩ ají kí dó ãko sĩ ru lajó rĩ kí, bãkụ́lẹ̃ kí úmvú kí abe. Ají kí vâ ngánũ, ãná bálẽ rú rĩ, ãnáfóró, ũndú ũꞌbĩlé ũꞌbĩ-ũꞌbĩ rĩ kî, kayị́kọ́, bũrúsú 29 ãnụ́, lẹ́sụ́, kãbĩlõ, ãdu, lé tị drị̂ drị̂ kí trũ Dãwụ́dị̃ ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe nalé ãꞌdusĩku jọ kí, “Ãbị́rị́ ndẽ dó ꞌbá kí rá, ãndẽ kí rá ãzíla ị̃yị́ vị́ ndẽ dó kí kõtórõ agâlé rá.”

18

Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌdịjó rĩ

1 Dãwụ́dị̃ itú dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí, ũpẽ dó ãmbogo ãsĩkárĩ 100 kí drị̃lẹ́ gá ãzíla 1,000 kí drị̃lẹ́ gá rĩ kî. 2 Dãwụ́dị̃ awa dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí tị na, tị ãlu rĩ Yõwábũ pálé gá, ãzí rĩ dó Yõwábũ ádrị́pị Ãbĩsáyĩ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị pálé gá, tị ãzí rĩ Ĩtáyĩ Gị́tị̃ gó ru rĩ pálé gá. Úpí jọ, “Áma mgbã rĩ la mụ ãꞌdị́ gâlé ĩmi abe ĩndĩ.”

3 Wó ãsĩkárĩ jọ kí, “Yụ! Lẽ ímụ ãꞌdị́ gâlé ãma abe ĩndĩ ku, údrĩ ãma ũmŋĩ sĩ apájó yã áni, icó kí ásí ꞌbãlé ãma drị̃ gá ku. Údrĩ táni ãma nụ́sụ̃ kí ụꞌdị́ pírí rá tí, icó kí así lé ãma ị́jọ́ sĩ ku, wó ími ãlu ꞌdĩ ĩꞌdi cécé ãsĩkárĩ 10,000 kí áni. Ĩꞌdi adru múké la ídrĩ ãmaní ũkpó fẽ angájó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ gá.”

4 Úpí umvi, “Ma ị́jọ́ ĩminí ndrelé ĩꞌdi múké ãndânĩ rĩ idé rá.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí tu dó pá kẹ̃jị́ tị gá ãsĩkárĩ pírí ꞌbã kí fũ agá ãmvélé ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãsĩkárĩ fũ kí dó túrú-túrú sĩ ãzíla álĩfũ álĩfũ sĩ. 5 Úpí fẽ dó ãzị́táŋá Yõwábũ ꞌbaní Ãbĩsáyĩ trũ ãzíla Ĩtáyĩ trũ jọ, “Ĩmi idé ị́jọ́ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ rụ́ jãjã rú áma ị́jọ́ sĩ.” Ãsĩkárĩ pírí are kí ị́jọ́ úpí ꞌbã azịlé Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãmbogo ꞌbaní rĩ rá.

6 Ãsĩkárĩ mụ kí dó ásé agâlé ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe, úꞌdị dó ãꞌdị́ ꞌdĩ mị̃rị́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá. 7 Ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ndẽ kí dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rá, ꞌbá ꞌébí ịsụ́lépi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kí 20,000. 8 Ãꞌdị̂ iré dó ru ãngũ ꞌdã agâsĩ pírí, mị̃rị́ ụꞌdị́ ꞌbá ãndânĩ ndẽ ꞌbá kãlãfe ũdrãlépi ménéŋá sĩ rĩ kí rá.

9 Ãꞌdị́ ꞌdã gá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ịsụ́ kí ru ꞌbá Dãwụ́dị̃ drị̂ kí abe. Ĩꞌdi cẹ̃ agá fãrásĩ ĩꞌdidrị̂ sĩ, ĩꞌdiní cẹ̃ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, fãrásĩ alị dó ife ãmbógó kénĩ trũ gãnã la ị̃ndụ́ gâsĩ, Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã drị̃kã ãrĩ dó kénĩ la gá. Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ãgĩ dó ru ũlí agá ụrụgá, pá la aló dó sĩ vũ ku, fãrásĩ ĩꞌdiní sĩ cẹ̃jó rĩ ri dó ꞌbãngá cẹ̃lé drị̃ gá.

10 ꞌBá ãzí ãlu rĩ la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, mụ lũlé la Yõwábũ ní jọ, “Ándre Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ãgĩ ru ife sí gá ꞌdã.”

11 Yõwábũ jọ dó ágọ́bị́ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ lũlépi rĩ ní, “Ãꞌdu! Índre ĩꞌdi rá yã? Ísõ tá dó ĩꞌdi cọtị káyĩ vụ̃rụ́ ꞌdãá ku ãꞌdu sĩ? Ma tá míní sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã ãni fẽ mụdrị́ sẹ́rị̃ ꞌbá ãꞌdị́ ndẽlépi rĩ drị̂ be.”

12 Ágọ́bị̂ umvi Yõwábũ ní, “Ídrĩ táni áma drị́ gá sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã rú rĩ fẽ 1,000, má icó tá áma drị́ ꞌbãlé úpí ngọ́pị ụrụꞌbá gá ku. Ãma are ãzị́táŋá úpí ꞌbã fẽlé míní, Ãbĩsáyĩ ní ãzíla Ĩtáyĩ ní ĩꞌdi ꞌbã sĩ jọjó la, ‘Ĩmba jọ mání kãrị́lẹ̃ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ tã áma ị́jọ́ sĩ rĩ rá.’ 13 Ádrĩ tá úpí tị gã úmgbé sĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌdịjó, ĩꞌdi tá ị́jọ́ la are rá ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãzí zịlé úpí ní rá la ꞌdáyụ, mi tá áma aꞌbe ị́jọ́ la gá áꞌdụ̂sĩ.”

14 Yõwábũ jọ, “Má icó tẽlé la mídrị́ ꞌdĩ áni ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌdụ dó ãjụ́ kí na, mụ kî trũ ife ị̃ndụ́ gâlé, ãzíla ũsõ dó kí sĩ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ágádrị̃ gá ịsụ́ ĩꞌdi drĩ ꞌdĩ sĩ ife sị́ gá ꞌdãá ídri. 15 ꞌBá mụdrị́ Yõwábũ andre tẽlépi rĩ amụ́ kí dó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ andre celé, ũsõ kí dó ĩꞌdi ãzíla ꞌdị kí dó ĩꞌdi rá.

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ vu dó gũká sĩ ãsĩkárĩ kí atrịjó sĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú droŋá gá cí. 17 Ãtrũ kí dó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌi, ꞌbe kí dó ĩꞌdi ꞌbụ́ ãzí ãmbógó la agá mị̃rị́ agâlé ãzíla ũdrõ kí dó írã use-use la kí drị̃ la gá cí. Íni ꞌdĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ apá kí dó pírí ĩꞌbadrị́ kogá.

18 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ꞌbã ándrá adrujó ídri rĩ sĩ, sị ĩꞌdiní ị́dị́ŋá ãzí sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũrãjó la áꞌbụ ꞌa úpí drị̂ agâlé ãꞌdusĩku ũrã, “Mâ ngọ́tị́ ágọ́bị́ sĩ icójó áma rụ́ ĩdrị̃jó la yụ.” ꞌDa dó sĩ ị́dị́ŋâ rụ́ ĩꞌdi rụ́ sĩ, ála dó sĩ ĩꞌdi umve ị́dị́ŋá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̂ ꞌi kpere ãndrũ.

Dãwụ́dị̃ awá dó ngọ́pị̃ sĩ

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãhị̃mázị̃ Zãdókĩ ngọ́pị jọ Yõwábũ ní, “Mí ají ácẹ̃ drĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ lũlé úpí nî, Úpí pa ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị́ gá ꞌbo.”

20 Yõwábũ jọ, “Mí icó ãndrũ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ agụlé úpí ní mi ꞌi ku. Mí icó rá la ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí agụlé ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ adru ãndrũ ku ãꞌdusĩku úpí ngọ́pị drã rá.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ jọ dó ágọ́bị́ Kụ́sị̃ rú rĩ ní, “Ímụ ãzíla ílũ úpí ní ị́jọ́ míní ndrelé rĩ.” Ágọ́bị́ Kụ́sị̃ rú rĩ ilú dó drị̃ vụ̃rụ́ Yõwábũ drị̃lẹ́ gá ãzíla cẹ̃ dó rá.

22 Ãhị̃mázị̃ Zãdókĩ ngọ́pị jọ Yõwábũ ní, “Ãꞌdu ị́jọ́ drị̃ táni ru idé nĩ tí, má aꞌị́ mídrị́ ífẽ ácẹ̃ ágọ́bị́ Kụ́sị̃ gó rú ꞌdĩ vú gâsĩ.”

Wó Yõwábũ umvi, “Mâ ngọ́tị̂, ílẽ mụlé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ị́jọ́ ãzí míní agụlé mi dó sĩ ũyá ịsụ́ ala gá rá la ꞌdáyụ.”

23 Ãhị̃mázị̃ jọ Yõwábũ ní, “Ãꞌdu ị́jọ́ drị̃ táni ru idé nĩ tí, álẽ cẹ̃lé rá.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yõwábũ jọ dó, “Múké ícẹ̃ dô.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãhị̃mázị̃ cẹ̃ dó ãngũ gbayi áꞌbụ Yõrĩdánĩ drị̂ gâsĩ, alị dó ágọ́bị́ Kụ́sị̃ gó rú rĩ rá.

24 Dãwụ́dị̃ ri ꞌdĩ sĩ kẹ̃jị́ tị ãmvélé rĩ kí drĩdríŋĩ gá kẹ̃jị́ tị agâlé ru rĩ be, ꞌbá ãngũ andre ũtẽlépi rĩ tụ dó ụrụgá jó drị̃ sĩ ãngũ undréjó bõrõ gâlé ru rĩ drị̃ gá. Ĩꞌdiní ãngũ undré agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ndre ꞌbá ãzí la ãcẹ̃ agâ áꞌdụ̂sĩ. 25 ꞌBá ãngũ andre ũtẽlépi rĩ umve dó úpí ꞌi ãzíla lũ dó ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdinî.

Úpí jọ, “Drĩ adru áꞌdụ̂sĩ, ĩꞌdi ꞌdáni ị́jọ́ múké la ají.” Ágọ́bị̂ ũmŋĩ dó ãngũ rá acá dó sĩ ãni rú.

26 ꞌBá ãngũ andre ũtẽlépi rĩ ndre vâ ꞌbá ãzí rĩ ãcẹ̃ agâ, umve dó ꞌbá kẹ̃jị́ tị andre tẽlépi rĩ ãzíla jọ, “Índre ꞌbá ãzí rĩ la vâ ãcẹ̃ áꞌdụ̂sĩ ꞌdãnu.”

Úpí jọ, “Ĩꞌdi vâ ị́jọ́ múké la ajị́.”

27 ꞌBá ãngũ andre ũtẽlépi rĩ jọ, “Iꞌdá mání ꞌbá ãcẹ̃lépi drị̃ gá ꞌdã Ãhị̃mázị̃ Zãdókĩ ngọ́pị ꞌi rĩ áni.”

Úpí jọ, “Ĩꞌdi ꞌbá múké la, ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́kọ́ múké la ají.”

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãhị̃mázị̃ zị dó úpí ꞌi cící ãzíla lũ dó ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ pírí kí múké.” Ilú dó drị̃ vụ̃rụ́ úpí drị̃lẹ́ gá, mẹ́lẹ́tị la aló vũ ãzíla jọ, “Ícụ́ úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi! Fẽ ꞌbá mvulépi mẹ́rọ́ꞌbá ru drị́ ingalépi úpí mádrị̂ ụrụꞌbá gá rĩ kí ndẽlé rá.”

29 Úpí zị, “Kãrị́lẹ̃ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ĩꞌdi múké yã?”

Ãhị̃mázị̃ umvi úpí ní, “Ãtíꞌbó mídrị́ Yõwábũ ꞌbã áma tị ãpẽjó rĩ sĩ, ándre ꞌbá kí ãbã agá ãzíla drị̃ la iza kí rũ rá, ánị̃ dó sĩ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru nĩ yã rĩ gá ku.”

30 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Íse mi bụ́lụ́ gá ãzíla ítu pá ꞌdãá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ se dó ru bụ́lụ́ gá ãzíla tu dó sĩ pá ꞌdãá.

31 Ágọ́bị́ Kụ́sị̃ gó rú rĩ acá dó ãzíla jọ, “Úpí mádrị̂ mí are drĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩ ꞌi, Úpí pa dó ãndrũ mi ꞌbá pírí drị́ ingalépi ími ụrụꞌbá gá rĩ kí drị́ gá rá.”

32 Úpí zị, “Mâ ngọ́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ĩꞌdi múké yã?”

Ágọ́bị́ Kụ́sị̃ gó ru rĩ umvi, “Lẽ tátí mẹ́rọ́ꞌbá úpí mádrị̂ drị̂ kí ꞌbá pírí lẽlépi úpî adrálépi rĩ ꞌbã adru kí cécé kãrị́lẹ̃ ꞌdã áni!”

33 Úpí ụrụꞌbá yã dó yã yã. Tụ dó ụrụgá jó kẹ̃jị́ tị gá rĩ agâlé áwáŋá trũ. Ĩꞌdiní mụ agá áwá trũ ꞌdĩ gá ꞌdâ jọ, “Wọ́gọ̃ mâ ngọ́tị́ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃! Mâ ngọ́tị́ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃! Ádrĩ tá drã agá ma ꞌi ími kẹ̃jị́ gá la tá múké, wọ́gọ̃ mâ ngọ́tị́ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃, mâ ngọ́tị̂, mâ ngọ́tị̂!”

19

Yõwábũ ꞌbã uzájó Dãwụ́dị̃ drị̃ gá rĩ

1 ꞌBá ãzí jọ Yõwábũ ní, “Úpí la awá Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ị́jọ́ sĩ.” 2 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ ãꞌdị́ ndẽjó rá rĩ uja ru áwáŋá ru ãꞌdusĩku ãsĩkárĩ are kí ị́jọ́ jọlé, “Úpí la awá ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị̂ sĩ rĩ rá.” 3 ꞌBá unze kí dó sĩ ru ụ́ꞌdụ́ dã sĩ mụlé filé táwụ̃nị̃ agâlé kírí-kírí ru cécé ꞌbá ndẽlé ãꞌdị́ gá rá rĩ ꞌbã kí apájó kí ndẽjó rá drị̃nzá sĩ rĩ áni. 4 Úpí aku ru mẹ́lẹ́tị cí, ri dó sĩ awálé rere, “Wáwọ̃ mâ ngọ́tị́ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃! Wáwọ̃ Ãbụ̃sãlọ́mụ̃, mâ ngọ́tị̂, mâ ngọ́tị̂.”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ mụ dó jó agá úpí rụ̂lé ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Ãndrũ ífẽ dó drị̃nzá ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní pírí, ꞌbá ími ídri palépi, ídri anzị mídrị̂ ꞌbadrị́ izonzị mídrị̂ kí abe, ũkú mídrị̂ kí ãzíla ũkú mídrị́ ãtiꞌbo rú rĩ ꞌbã drị̂ kí abe rĩ ꞌbaní ꞌbo. 6 Ílẽ ꞌbá ími ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí, ãzíla ꞌbá ími lẽlépi rĩ kí íngụ̃ kí ũnzí. Mí iꞌda ãndrũ tọndọlọ ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌdĩ kí ãsĩkárĩ ĩbadrị̂ kí abe ãzị́ la kí míní ꞌdáyụ. Ándre mi tá uꞌá ãyĩkõ sĩ rá la Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drĩ tá adru ídri ãzíla ãdrĩ tá ũdrã pírí rá rĩ gá. 7 Úꞌdîꞌda mí angá, ífũ ꞌbá ꞌba rụ̂lé kí ásị́ imbálé vâ sĩ ĩꞌbaní ãwãꞌdĩfô fẽjó. Ána ũyõ rụ́ Úpí drị̂ sĩ, ị́nị́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí icó acelé míní ãluŋá la ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ la dó ũnzĩkãnã sĩ ị́jọ́ ãzí jọ ru idélépi ími ụrụꞌbá gá iꞌdójó kãrị̃lẹ̃ sĩ rĩ kí ndẽ pírí rá.”

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí angá dó ụrụgá ãzíla ri dó úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá kẹ̃jị́ tị gá ꞌdãá. Ála dó mụ lũlé la ꞌbá ꞌbaní, “Úpí ri kẹ̃jị́ tị gá ꞌdã íni,” amụ́ kí dó pírí ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

Ịsụ́ íni ꞌdĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ apá kí pírí ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá.

Dãwụ́dị̃ gõ dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá

9 Sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agâsĩ pírí, ꞌbá ri kí ãgátã galé kí drĩdríŋĩ gá jọjó la, “Úpí pa ãma mẹ́rọ́ꞌbá ãma drị̂ kí drị́ gá, ĩꞌdi vâ ꞌbá ãma palépi angájó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí drị́ gá rĩ ꞌi. Wó úꞌdîꞌda apá dó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị́ sụ́rụ́ agá ꞌdâ rá. 10 Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ándrá ãdu ũsũjó drị̃ la gá ãmaní ꞌbãlé ãmbógó ru ãma drị̃ celépi rĩ drã dó ãꞌdị́ gá ꞌdâ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãjọ kí dó ị́jọ́ úpî ajíjó vúlé rĩ ku ãꞌdu sĩ yã?”

11 Dãwụ́dị̃ la dó mụ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, pẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị átáló Zãdókĩ ꞌbarụ́ Ãbĩyátã be, “Ĩzị drĩ ꞌbá ĩyõ Yụ́dã drị̂ kî, ‘Ĩmi icó dó adrulé ꞌbá vúlé úpí ajílépi ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kî rú ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Íni ꞌdĩ ị́jọ́ jọlé Ịsịrayị́lị̃ gá pírí rĩ ca kí úpí rụ̂lé ꞌbo. 12 Ĩmi má ádrị́pịka kí, ĩzá mádrị̂ ãzíla ãrí mádrị̂. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi icó dó adrulé bá vúlé úpí ajílépi rĩ kí rú íngoní ru?’ 13 Dãwụ́dị̃ jọ ꞌbã lũ vâ Zãdókĩ ꞌbaní Ãbĩyátã be, ĩjọ Ãmásã ní, ‘Mi mâ kãká. Iꞌdójó ãndrũ ma ími ꞌbã ãmbógó ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ rú Yõwábũ kẹ̃jị́ gá. Ádrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ nga ku lẽ Ãdróŋá ꞌbã ꞌdị ma rá.’ ”

14 Ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ ají ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí ásị́ ãlu ĩꞌdĩ drị̃ gá. Pẽ kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị úpí rụ́, “Mí ãgõ, bá mídrị̂ kí abe pírí.” 15 Dã ꞌbã ũngúkú gá úpí ãgõ dó kpere mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá.

ꞌBá Yụ́dã drị̂ amụ́ kí Gị̃lị̃gálị̃ gá, mụ kí dó drị̃ ụfụlé úpí trũ ãzíla izá kí dó ĩꞌdi mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ. 16 Sị̃mẹ́yị̃ Gérã ngọ́pị Bénzãmĩnĩ gó ru angálépi Bãhũrúmĩ gá rĩ, afụ ru ándrâlé ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe mụlé drị̃ ụfụlé úpí Dãwụ́dị̃ be. 17 ꞌBá Bénzãmĩnĩ rú ĩꞌdi abe rĩ kí 1,000, ãtíꞌbó Sáwụ̃lọ̃ drị́ Zíbã ala gá ĩndĩ anzị ĩꞌdidrị́ mụdrị́ drị̃ tõwú rĩ kí abe ãzíla ãtiꞌbo kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí trũ. Afụ kí dó ru Yõrĩdánĩ gâlé ãngũ úpí ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá. 18 Za kí dó ị̃yị̂ ꞌi sĩ mụjó úpí ajíjó ãko ĩꞌdidrị́ kogá rĩ kí abe ãzíla sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ idéjó.

Sị̃mẹ́yị̃ Gérã ngọ́pị azá vâ Yõrĩdánĩ ꞌi, ꞌbe dó ru úpî drị̃lẹ́ gá ꞌdãá vụ̃rụ́, 19 ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Úpí mádrị̂, mí ũrã jõ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ ku. Ị́jọ́ ándrá ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã idélé mị́rụ́ ũnzí ụ́ꞌdụ́ míní Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ aꞌbejó rĩ sĩ rĩ ꞌba agá kí míní ku. Lẽ úpí ꞌbã ãvĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi ásị́ gá rá. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma ãtíꞌbó mídrị̂ rú ánị̃ rá má iza ị́jọ́ mị́rụ́ rá, wó ãndrũ má amụ́ ꞌdâ pírí drị̃drị̃ ꞌbá lị́cọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ gá rĩ kí agá sĩ drị̃ ụfụjó úpí ãmbógó mádrị̂ be.”

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbĩsáyĩ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị jọ, “Ícó tá Sị̃mẹ́yị̃ ꞌdịlé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ku yã? Ãꞌdusĩku wã ándrá ꞌbá Úpí ꞌbã sĩ ãꞌdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ rá.”

22 Dãwụ́dị̃ umvi, “Ĩmi anzị Zẹ̃rụ̃yị́yã drị́ ꞌdĩ, ị́jọ́ ãma icílépi ĩmi abe ãlu rĩ dó ãꞌdu? Ĩmi acá ãndrũ mání mẹ́rọ́ꞌbá rũ! Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ adru sĩ ꞌbá ꞌdịjó Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ la ku. Ánị̃ ãndrũ ma úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi rĩ gá rá.” 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí jọ dó Sị̃mẹ́yị̃ ní, “Ána ũyõ rú mí icó drãlé ku.”

24 Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ Sáwụ̃lọ̃ umvelépi áyị́pị rĩ mụ vâ ándrâlé sĩ drị̃ ụfụjó úpí be. Ũjĩ ándrá ru pá ku, ufá ru tịꞌbị́ ku ãzíla ũjĩ bõngó ĩꞌdidrị̂ kí ku angájó ụ́ꞌdụ́ úpí ꞌbã Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ aꞌbejó rĩ sĩ kpere ĩꞌdiní ãgõ agá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 25 Ĩꞌdiní amụ́jó angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé sĩ drị̃ ụfụjó úpí be rĩ sĩ, úpí zị ĩꞌdi, “Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ímụ ándrá má be ĩndĩ ku ãꞌdu sĩ yã?”

26 Jọ, “Ãmbógó úpí mádrị̂, mání adrujó ãcá trũ rĩ sĩ ájọ, ‘Ma kãyĩnõ mádrị̂ pá kí usú ãzíla ma dó sĩ cẹ̃ kî sĩ, ma dó sĩ mụ úpí mádrị̂ be.’ Wó ãtíꞌbó mádrị́ Zíbã ulé ma rá. 27 Alị́ dó ĩnzõ ãtíꞌbó mídrị̂ rụ́ úpí ãmbógó mádrị̂ ní. Úpí ãmbógó mádrị̂, mi cécé mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ áni; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí idé ị́jọ́ icólépi míní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ. 28 Ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá pírí má áyị́pị ꞌbã kãká ru rĩ sị kí tá tí ũdrãlé úpí mádrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rá, wó ífẽ ãtíꞌbó mídrị̂ ní ãngũ sĩ íná najó méjã mídrị̂ tị gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó dó mãmálá ꞌbãlé sĩ ãko aꞌị́jó úpí drị́ ị̃dị́ íngoní ru?”

29 Úpí jọ dó ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ míní jọlé ị̃dị́ rĩ dó ãꞌdu? Áfẽ ãzị́táŋá ĩminí sĩ ámvụ́ kí awajó Zíbã be.”

30 Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ jọ úpí ní, “Lẽ ꞌbã ꞌdụ dó ãko kí pírí míní ãgõjó lị́cọ́ gá ꞌdõlé múké rĩ sĩ.”

Dãwụ́dị̃ iꞌda ásí ị̃gbẹ̃ Bãzĩláyĩ nî

31 Bãzĩláyĩ Gị̃lẹ́dị̃ gó ru rĩ amụ́ vâ ándrá angájó Rọ̃gẹ̃lị́mụ̃ gâlé sĩ mĩrĩ Yõrĩdánĩ zajó úpí be ãzíla sĩ pá la ꞌbãjó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ gá. 32 Bãzĩláyĩ dó ꞌdĩ sĩ ãmbá ru ílí trũ kãlị́ ãrõ. Ĩꞌdi ándrá ꞌbá málĩ trũ la, fẽ dó sĩ úpí ní ãkónã kí ĩꞌdiní uꞌájó Mãhãnãyị́mụ̃ gá rĩ sĩ. 33 Úpí jọ Bãzĩláyĩ ní, “Mí azá má be ãzíla mí uꞌá má be Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ, ma ími ta mba rá.”

34 Wó Bãzĩláyĩ umvi úpí ní, “Ma mụ ílí ãzí kí uꞌálé sị́ mání sĩ mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá sĩ uꞌájó úpí be?” 35 Ma dó úꞌdîꞌda ílí trũ kãlị́ ãrõ. Má icó ị́jọ́ múké rĩ kí drĩdríŋĩ awalé ị́jọ́ ũnzí rĩ be rá yã? Ãtíꞌbó mídrị̂ icó ãko ĩꞌdiní nalé ãzíla mvụlẹ́ rĩ ꞌbã ãjị́ ĩtrĩkãlé rá yã? Má icó ãgọbị kí ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé izonzị kí abe úngó ngoŋá gá rá yã? Ãtíꞌbó mídrị̂ la vâ adru tẹ́rị́ ru úpí ãmbógó mádrị̂ drị̃ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 36 Ãtíꞌbó mídrị̂ la Yõrĩdánĩ za úpí be sĩ mụjó were, wó úpí la mání ũyá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ fẽ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 37 Lẽ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã gõ vúlé, má dó sĩ mụ drãlé táwụ̃nị̃ mádrị̂ gá ĩnádrị̃ mâ átẹ́pị ꞌbadrị́ mâ ãndrẽ be rĩ ꞌbã andre gá ãni rú. Wó ãtíꞌbó mídrị́ Kĩmũhámũ ĩꞌdi ꞌdĩ. Lẽ ꞌbã za kí úpí ãmbógó mádrị̂ be. Mí idé ĩꞌdiní ị́jọ́ míní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ.

38 Úpí jọ, “Kĩmũhámũ la za ꞌâlé má be ãzíla ma ị́jọ́ míní ãyĩkõ fẽlépi rĩ kí idé rá ãzíla ãko cí míní lẽlé mádrị́ rĩ, má idé la rá.”

39 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí za kí dó mĩrĩ Yõrĩdánĩ úpí abe rá. Úpí wi dó sụ̃sụ́ Bãzĩláyĩ ní, azị kí dó ĩꞌdi be ãzíla Bãzĩláyĩ gõ dó ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gâlé.

40 Úpí ꞌbã zajó ꞌá Gị̃lị̃gálị̃ gâlé rĩ sĩ Kĩmũhámũ za ĩꞌdi be ĩndĩ. Ãsĩkárĩ Yụ́dã drị̂ kí ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ nụ́sụ̃ rĩ kí abe pírí izá kí dó úpî ꞌá ꞌdã sĩ.

41 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ amụ́ kí dó pírí úpí rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ kí, “Ãmã ádrị́pịka ꞌbá Yụ́dã drị̂ amụ́ kí úpí Dãwụ́dị̃ ụ̃gụ̃lé rá sĩ ĩꞌdi agụjó ãko ĩꞌdi drị́ko gá rĩ kí abe mĩrĩ Yõrĩdánĩ azájó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

42 Ãsĩkárĩ pírí Yụ́dã drị̂ umvi kí ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ãma idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la úpí ĩꞌdi kãká ãmadrị́ ãníyágá gá rĩ. Ĩmi idé ũmbã sĩ ãꞌdu sĩ? Ãna úpí ꞌbã ãko ãzí rá yã? Ãꞌdụ ãko ãzí ãmaní rá yã?”

43 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umvi kí, “Sụ́rụ́ ãmadrị̂ kí mụdrị́ ãzíla ãmã hákĩ Dãwụ́dị̃ rụ́ rĩ ndẽ ĩmidrị̂ ãmbõgõ sĩ rá. Ĩmi ide ãma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãma adru ándrá ꞌbá drị̃drị̃ jọlépi la lẽ ájí úpî vúlé rĩ kí ku yã?”

Wó ꞌbá Yụ́dã drị̂ umvi kí ị́jọ́ ũmbã rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî.

20

Sébã ꞌbã mvujó Dãwụ́dị̃ rụ́ ꞌdãá rá rĩ

1 Sáwã ꞌdã sĩ ágọ́bị́ ãzí ị́jọ́ usúlépi la cí rụ́ la Sébã ꞌi. Sébã ĩꞌdi Bíkĩrĩ Bénzãmĩnĩ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi. Vu jaligó ãzíla iꞌdó dó uzálé,

“Ũpĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌba aꞌdé vũ gá,

ãmã ãwítã ꞌbãngá Yésẽ ngọ́pị rụ́ ꞌdáyụ!

ꞌBá ãlu ãlu Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã mụ kí ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá!”

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ aꞌbe kí dó Dãwụ́dị̃ rá, bĩ kí dó sĩ Sébã Bíkĩrĩ ngọ́pị vú áyụ. Wó ꞌbá Yụ́dã drị̂ ace kí ru úpí ĩꞌbadrị̂ andre gá angájó mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá kpere Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

3 Dãwụ́dị̃ la dó mụ ãgõlé lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌbo, ꞌdụ dó ũkú ãtíꞌbó ru mụdrị́ ĩꞌdiní ándrá aꞌbelé lị́cọ́ andre tẽlépi rĩ kí ãzíla ꞌbã ãsĩkárĩ ãzí kí kí andre tẽlé cí. Fẽ ĩꞌbaní ãko pírí kí rá wó la ru ĩꞌba abe ku. Úri kí tã mbalé mãbụ́sụ̃ rú kpere ĩꞌbaní drã agá, uꞌá kí dó sĩ cécé ãwụ́zị́ áni.

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ Ãmásã ní, “Mí atrá ãsĩkárĩ Yụ́dã drị̂ kí ụ́ꞌdụ́ na agá, ãzíla ími mgbãrĩ ꞌba adru ꞌdãá ĩndĩ.” 5 Wó Ãmásã ꞌdụ sáwã ãzo rú alị úpí ꞌbã ꞌbãlé ĩꞌdiní sĩ ãsĩkárĩ Yụ́dã gá rĩ kí trajó rĩ rá.

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ jọ dó Ãbĩsáyĩ ní, “Úꞌdîꞌda Sébã Bíkĩrĩ ngọ́pị la dó ãma iza trẹ̃yị́ ndẽ dó Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ drị̂ rá. Íꞌdụ ãsĩkárĩ mádrị̂ kí ãzíla íbĩ kí vú, jõ íni ku ĩꞌdi ru zị̃ táwụ̃nị̃ andre celé bõrõ ũkpó sĩ la kí agá ãzíla ĩꞌdi apá ãma rụ́ ꞌdâ rá.” 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ Yõwábũ drị̂ kí, Kẹ̃rẹ́tị̃ drị̂ kí, ãzíla Pẹ̃lẹ́tị̃ drị̂ kí abe acá kí dó sĩ ãmbógó ru Ãbĩsáyĩ pálé gá. Fũ kí dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ mụlé Sébã Bíkĩrĩ ngọ́pị ndrụ̃ trũ.

8 Kí dó mụ calé írã ãmbógó Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá, Ãmásã amụ́ dó drị̃ ụfụlé ĩꞌba abe. Yõwábũ sụ̃ dó bõngó ĩꞌdidrị́ ãsĩkárĩ drị̂ kí, umbé dó ru ụ́pị́cẹ́ sẹ́rị̃ sĩ ala gá nákũrá ĩꞌdidrị́ ménéŋá trũ cí. Ĩꞌdiní mụ agá drị̃lẹ́ gá, ménéŋâ anzé nákũrá agâlé aꞌdélé vụ̃rụ́.

9 Yõwábũ jọ Ãmásã ní, “Má ãdrị̃gọ́ mi íngoní?” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ rụ dó Ãmásã tịꞌbị́ gá drị́ ãndá gá sĩ ĩꞌdi kpõlókõ ndrujó. 10 Ãmásã ndre ménéŋá Yõwábũ drị́ gá ꞌdã gẹ̃rị̃ sĩ ku, Yõwábũ sõ dó ꞌa la kpãwú, ífí la ãlĩ kí dó sĩ ru ãmvé, asu kí dó vụ̃rụ́. Sõ dó ĩꞌdi ị̃dị́ ku, Ãmásã drã dó rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõwábũ kí ádrị́pị̃ Ãbĩsáyĩ be bĩ kí dó Sébã Bíkĩrĩ ngọ́pị vú.

11 Ãsĩkárĩ Yõwábũ ãni la tu dó pá Ãmásã andre gá jọ, “ꞌBá Dãwụ́dị̃ kí lẽlépi Yõwábũ be rá rĩ ꞌbã bĩ kí Yõwábũ vú!” 12 Ãmásã ãvũ la dó ru ãrí agá gẹ̃rị̃ ꞌbã ágágá, ágọ́bị̂ ndre ãsĩkárĩ pírí amụ́lépi rĩ kí pá tu ꞌdãá cí. Ĩꞌdi dó mụ amálé la ꞌbá pírí amụ́lépi Ãmásã drị̃ gá rĩ kí pá tu cící, se dó ĩꞌdi gẹ̃rị̃ agá rĩ sĩ ámvụ́ ãzí agá ãzíla ꞌbe dó drị̃ la bõngó sĩ cí. 13 Ãmásã ãvũ sejó gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá rá rĩ sĩ, ãsĩkárĩ pírí mụ kí dó Yõwábũ rụ́ sĩ Sébã Bíkĩrĩ ngọ́pị vú bĩjó.

14 Sébã alị sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agâsĩ pírí ãzíla tra dó ꞌbá ĩꞌdidrị́ ínátị Bíkĩrĩ drị̂ agá rĩ kí, bĩ kí dó sĩ ĩꞌdi vú, fi kí dó sĩ táwụ̃nị̃ Ãbẽlĩ Bẹ̃tị̃ Mákã agâlé. 15 Ãsĩkárĩ pírí Yõwábũ abe rĩ amụ́ kí ãzíla ce kí dó táwụ̃nị̃ Sébã Ãbẽlĩ Bẹ̃tị̃ Mákã gá rĩ. Sị kí dó táwụ̃nị̃ andre gá ãngũ ngõꞌdõ la sĩ fẽjó la ꞌbã ãtị̃ rú sĩ ru bõrõ andre la cejó cí rĩ gá. Iꞌdó kí dó Bõrõ ụ̃sị̃lé sĩ ĩꞌdi nũjó vũ gá, 16 ũkú ãzí ũndũwã rú la azá táwụ̃nị̃ agâlé, “Mí are! Mí are! Ílũ Yõwábũ ní ꞌba amụ́ drị̃ ꞌdõ, ma dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ ãzí lũ.” 17 Mụ dó ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi Yõwábũ ꞌi yã?”

Umvi, “ꞌẼ, má ĩꞌdi ꞌi.”

Jọ ĩꞌdiní, “Mí are drị̃ ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã jọlé rĩ.”

Jọ, “Ma are la ꞌdĩ.”

18 Mụ ị́jọ́ trũ drị̃ gá jọ, “Ándrá ídu rĩ sĩ ála jọ la, ‘Ídrĩ lẽ ị́jọ́ pịrị la ịsụ́lé, ímụ táwụ̃nị̃ Ãbẽlĩ gá.’ Mi ị́jọ́ míní ndrụ̃lé ꞌdã ꞌbã umvitáŋá ịsụ́ rá. 19 Ãma ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ́ ãzíla ãꞌị̃táŋá trũ Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ kî. Mi úgólé gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé sĩ táwụ̃nị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ị́jọ́ ru rĩ andijó ꞌdĩ. Ílẽ ãwítã Úpí drị̂ andilé ãꞌdu sĩ?”

20 Yõwábũ umvi, “Yụ! Má icó táwụ̃nị̃ ꞌdĩ andilé ku!” 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ adru ꞌdĩ áni ku. Ágọ́bị́ ãzí ãlu rụ́ la Sébã ꞌi, ĩꞌdi Bíkĩrĩ ngọ́pị ꞌi angájó ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ gá, inga ru drị́ úpí Dãwụ́dị̃ rụ́ nĩ. Ĩmi ãfẽ ꞌbá ãlu ꞌdĩ ꞌi, ãma ãmã nze táwụ̃nị̃ ꞌdĩ gá ꞌdâ rá.

Ũkû jọ Yõwábũ ní, “Ála ĩꞌdi drị̃kã ꞌbe mírụ̂lé bõrõ drị̃ gâsĩ.”

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkú ꞌdĩ mụ dó ꞌbá pírí ꞌba rú ị́jọ́ ũndũwã rú ꞌdĩ trũ, ꞌbá alị́ kí dó Sébã Bíkĩrĩ ngọ́pị ꞌbã drị̃kã, aꞌbé kí ĩꞌdi Yõwábũ rụ́ ꞌdõlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ vu dó jaligó, ãzíla ꞌbá iré kí rũ angájó táwụ̃nị̃ gâlé rá, ꞌbá ãlu ãlu gõ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá. Yõwábũ gõ dó vúlé úpí rụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.

23 Yõwábũ ĩꞌdi ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá; Bẽnáyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị ĩꞌdi ãsĩkárĩ Kẹ̃rẹ́tị̃ ãzíla Pẹ̃lẹ́tị̃ drị̂ kí drị̃légá. 24 Ãdõnĩrámũ ĩꞌdi ãzị́ ngalé ũkpó sĩ rĩ drị̃légá, Yẽhõsãfátĩ Ãhị̃lụ́dị̃ ngọ́pị ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ ũsĩlépi rĩ. 25 Sévã ĩꞌdi kãránĩ kẹ́sị̃ drị̂; Zãdókĩ kí Ãbĩyátã be kí ãtalo; 26 ãzíla Írã angájó táwụ̃nị̃ Yáyĩrĩ gá rĩ ĩꞌdi ándrá vâ ãtalo Dãwụ́dị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí.

21

Dãwụ́dị̃ ũfẽ ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí ꞌbã ãrígó tị

1 Sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ, rílẽ ãzí ꞌde uꞌá ílí na ꞌdĩpí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ zị dó sĩ ị́jọ́ Úpí tị gá. Wó Úpí umvi ĩꞌdiní, “Rílẽ ꞌdĩ ꞌde íni la Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ sĩ.” 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí umve dó ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí ãzíla jọ dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌba abe. ꞌBá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ adru kí ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí ku, wó kí ándrá ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị́ acelépi rĩ kí ꞌbã ị́mbị́. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá táni ũyõ na agá sĩ kí ụꞌdị́jó ku rá tí, Sáwụ̃lọ̃ ndrụ̃ gẹ̃rị̃ sĩ kí ụꞌdị́jó rá ãvá ĩꞌdidrị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãzíla ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí tãmbajó rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. 3 Dãwụ́dị̃ zị dó ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí, “Má icó dó ĩminí rá rĩ gá ãꞌdu idélé? Ma dó ĩmi ũfẽ ãꞌdu sĩ ĩminí sĩ icójó sụ̃sụ́ wijó ꞌbá Úpí drị̂ ꞌbaní?”

4 ꞌBá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ umvi kí ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá Sáwụ̃lọ̃ trũ jõku ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe rĩ icó ru ãzãkolé gólũdĩ sĩ jõku sílĩvã sĩ ku, ãma icó vâ ꞌbá ãzí Ịsịrayị́lị̃ rú la ꞌdịlé ku.”

Dãwụ́dị̃ zị kí, “Ĩlẽ dó má idé ĩminí rá rĩ gá ãꞌdu?” 5 ꞌBá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ umvi kí úpí ní, “Ágọ́bị́ ãma ị̃lị̃kị̃lépi ãzíla ị́jọ́ itúlépi ãma ụrụꞌbá gá ũnzí, fẽlépi la ãma adru dó sĩ ãngũ kóru Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ, 6 lẽ úfẽ anzị ĩꞌdidrị́ ãgọbị rú ázị̂rị̃ rĩ kí ãmadrị́, ãma dó sĩ kí nzi Úpí drị̃lẹ́ gá ꞌbé Sáwụ̃lọ̃ drị́ Gị̃bẹ́yã drị̃ gá.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí umvi, “Ma kí fẽ ĩmidrị́ rá.”

7 Úpí fẽ Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ Yónãtãnĩ ꞌbã ngọ́pị Sáwụ̃lọ̃ umvelépi áyị́pị rĩ ĩꞌbadrị́ gẹ̃rị̃ sĩ ku ũyõ ándrá Dãwụ́dị̃ ꞌbã kí nalé Yónãtãnĩ Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị be Úpí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ. 8 Wó úpí fẽ anzị Rị̃zị́pã Ãyíyã ꞌbã ị̃zẹ́pị drị́ ị̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã tịlé Sáwụ̃lọ̃ ní Ãrị̃mọ́nị̃ kí ágọ́bị́ ãzí vâ umvelé Mẹ̃fị̃bọ̃sẹ́tị̃ ꞌi rĩ be ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ ꞌbadrị́. Fẽ vâ anzị ãgọbị Mẽrábũ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị drị́ tõwú ĩꞌdi ꞌbã tịlé Ãdrị̃yẹ́lị̃ Bãrĩzĩláyĩ ngọ́pị sụ́rụ́ Mẽhõlátĩ rú rĩ kí ĩndĩ. 9 Nzi kí dó sĩ kí ꞌbé drị̃ gá Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá, anzị ázị̂rị̃ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃ kí dó sĩ pírí ãngũ ãlu gá. Ụ́ꞌdị́ kí ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ sĩ ãkónã trajó ámvụ́ agá rĩ gá, ꞌdĩ ĩmbá sụ sĩ, sáwã sĩ iꞌdójó ãná bálẽ rú rĩ lãjó rĩ sĩ.

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãyíyã ꞌbã ĩzẹ́pị Rị̃zị́pã ꞌdụ dó kõlĩbá ãzíla, aja dó ĩꞌdi ĩꞌdiní írã ãzí drị̃ gá. Sáwã iꞌdójó ãkónã trajó ámvụ́ agá rĩ sĩ kpere sáwã uzogó ꞌbã iꞌdójó ꞌdịjó ꞌbụ̃ gâlé ãvũ kí drị̃ gá rĩ gá, Rị̃zị́pã aꞌbe ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kí ãvũ kí alólé ị̃tụ́ sĩ ku jõku ãnãkpá ásé agá rĩ kí kí alólé ị́nị́ sĩ ku. 11 Ála dó mụ Dãwụ́dị̃ ní ị́jọ́ Rị̃zị́pã Ãyíyã ꞌbã ị̃zẹ́pị Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ũkú ãtíꞌbó ru rĩ ꞌbã idélé rĩ lũlé ꞌbo, 12 Dãwụ́dị̃ mụ dó ãzíla aꞌdụ́ dó ĩfãkã Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí ngọ́pị̃ Yónãtãnĩ drị̂ be ꞌbá Yãbẹ́sị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ lé rĩ sĩ rá. (ꞌBá ꞌdĩ ụ̃gụ̃ kí ándrá ĩfãkã ꞌdĩ kí gbọ̃kộ Bẹ̃tị̃ Sánị̃ drị̂ tị gá, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá sĩ kí ũgĩjó, ĩꞌbã kí Sáwụ̃lọ̃ ꞌdịjó Gĩbówã gá ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.) 13 Dãwụ́dị̃ aꞌdụ́ dó sĩ ĩfãkã Sáwụ̃lọ̃ drị̂ kí Sáwụ̃lọ̃ ngọ́pị Yónãtãnĩ drị̂ be, ãzíla atrá vâ ĩfãkã ꞌbá ándrá ụꞌdị́lé rĩ ꞌbadrị̂ kí ĩndĩ.

14 Ị̃sị̃ kí dó ĩfãkã Sáwụ̃lọ̃ ꞌbadrị́ ngọ́pị Yónãtãnĩ be rĩ kí Zélã gá ꞌdĩ ãngũ Bénzãmĩnĩ drị̂ gá ãzíla nga kí dó ị́jọ́ pírí úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó ĩꞌbaní rĩ ꞌbã áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá umvi dó sĩ ị́jọ́ ꞌbá ãngũ ꞌdã gá rĩ ꞌbã kí zịlé rĩ kí rá.

Ãꞌdị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ꞌdịlé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe rĩ

15 Ãꞌdị́ ãzí ꞌde ándrá vâ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ị̃dị́. Dãwụ́dị̃ ilú dó sĩ ándrá ꞌbá ĩꞌdi ãzãkolépi rĩ kí abe sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe, uja dó sĩ ãndẽlé rá. 16 Ị̃sị̃bị̃-bẹ̃nọ́bụ̃ ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãfũlépi Ráfã rụ́ la, ãjụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã sị́ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ ꞌbã ãnzị ĩꞌdi ándrá kị́lọ̃ na nụ́sụ̃, úfẽ ĩꞌdiní ménéŋá ãꞌdị́drị́ úꞌdí la, jọ ꞌi dó sĩ mụ Dãwụ́dị̃ ꞌdịlé rá. 17 Wó Zẹ̃rụ̃yị́yã Ãbĩsáyĩ ngọ́pị amụ́ dó Dãwụ́dị̃ palé, gbã dó sĩ ágọ́bị́ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ãzíla ágọ́bị̂ drã dó rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Dãwụ́dị̃ drị̂ na kí dó ũyõ jọ kí ĩꞌdiní, “Mí icó dó mụlé ãma be ãꞌdị́ gá ị̃dị́ ku, mi mụ tárã Ịsịrayị́lị̃ drị̂ anụ́lé ku rá.” 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãꞌdị́ ãzí ꞌde vâ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe Góbũ gá. Sáwã ꞌdã sĩ Sĩbẽkáyĩ Hũsátĩ gó ru rĩ ꞌdị dó Sáfũ ãfũlépi ũri ꞌbá Ráfã rú rĩ ꞌbadrị̂ agá rĩ rá. 19 Ãꞌdị́ ãzí ꞌde ándrá vâ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe ị̃dị́ Góbũ gá. Ĩlĩhãnánĩ Yáyĩrĩ Ụ̃rẹ̃gị́mị̃ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌdị ándrá dó sĩ Gũlĩyátõ Gị́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã ádrị́pị ándrá ãjụ́ jụ́kẹ indrélépi cécé ife ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã kí ayúlé rĩ áni rĩ trũ rĩ rá.

20 Ãꞌdị́ ãzí ꞌde vâ ị̃dị́ ãngũ Gátũ drị̂ gá, ágọ́bị́ ãzí ándrá ãmbógó ru drị́ mváŋá trũ ázíyá drị́ ãlu ãlu gá, pá mváŋá la kí vâ ázíyá pá ãlu ãlu gá la, ũꞌbã kí dó sĩ ru pírí rĩ gá kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ. Ágọ́bị́ ꞌdĩ ãfũ ándrá vâ ꞌbá Ráfã drị̂ ꞌbarụ́.

21 Ĩꞌdi mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí idelé ꞌbo, Yónãtãnĩ Sĩméyã ngọ́pị, Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrị́pị drị̂ ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá.

22 ꞌBá sụ ꞌdĩ ãfũ kí pírí Ráfã Gátũ gá rĩ rụ́, Dãwụ́dị̃ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ụꞌdị́ kí dó sĩ kí rá.

22

Úngó Dãwụ́dị̃ ꞌbã sĩ Úpí ịcụ́jó rĩ

1 Dãwụ́dị̃ ngo dó Úpí ní úngó ꞌdĩ ꞌi sáwã Úpí ꞌbã ĩꞌdi anzéjó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị́ gá pírí ꞌbo rĩ gá ãzíla ĩꞌdi anzéjó Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã drị́ gá ꞌbo rĩ sĩ. 2 Ngo dó:

“Úpí ĩꞌdi ũkpó mádrị̂ ꞌi, ꞌbá áma tãmbalépi ãzíla áma palépi rĩ ꞌi,

3 Ãdróŋá ĩꞌdi ũkpó mádrị́ mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ,

ma apá áma zị̃lé ĩꞌdi agá.

4 Ma Úpí sịlépi sĩ ãrútáŋá fẽjó ĩꞌdiní rá rĩ umve,

pa ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́ gá rá.

5 “Drã ị̃yị́ umvúlépi umvú-umvû rĩ áni rĩ ce áma andre trộkị́lịrị,

lị́kị̃ ị̃yị́ umvúlépi umvú-umvû rĩ drị̂ fẽ mání ụ̃rị̃.

6 Ĩbáká drã drị́ ꞌbá agụlépi ꞌbụ́ gá rĩ ce ma trộkị́lịrị;

úꞌbe mání ímbá drã drị̂.

7 Ũcõgõ mádrị̂ agá má umve Úpí ꞌi;

má umve Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi sĩ áma ãzã kojó.

Jó ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ gá are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ rá;

áwáŋá mádrị̂ ca ĩꞌdi bị́lẹ́ gá rá.

8 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃nọ́kụ̂ aya dó ru ãzíla ũyãkĩyã aya dó ãngũ kĩnzí-kĩnzí,

ꞌbụ̃ ꞌbã ị̃ndụ́ aya ru,

aya ru íni la Ãdróŋá ꞌbã acájó ũmbã sĩ rĩ sĩ.

9 Ãcíkã ãfũ ũmvu la gâsĩ ngajó ụrụgá;

ãcí lị́kị̃ ajílépi rĩ ãfũ ĩꞌdi tị gá,

ãcí ĩdra ũfũlépi ãcíkúlú agá rĩ ãfũ tị la gá nĩ.

10 Nzị̃ ꞌbụ̃ rá ãzíla asị́ dó sĩ vũ gá ꞌdõlé;

ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ịnị rĩ ándrá ĩꞌdi pálé gá.

11 Tụ rilé kẹ̃rụ́bị̃ drị̃ gá sĩ ngajó,

nga cécé ãlụ́kụ́kụ̃ áni.

12 Aku ru andre ãngũ ịnị ĩꞌdi andre gá rĩ sĩ cí,

ụ̃rụ́ꞌbụ̃ uzogó drị́ ịnị rĩ sĩ.

13 Ãngũ ĩꞌdi andre gá dị̃lépi dị̃-dị̃ rĩ gá,

ãcí idraká ri velé nĩ.

14 Úpí kpẹ̃ dó ãvi áni angájó ꞌbụ̃ gâlé;

ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ drị̂ ụ re,

15 gbẹ ꞌé ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá apá kí dó sĩ rá,

adro kí ãvi sĩ.

16 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ gẹ̃rị̃ mĩrĩ agá rĩ iꞌda kí ru rá,

ãzíla ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ iꞌdá dó sĩ tọndọlọ,

Úpí ní uzájó kí drị̃ gá rĩ sĩ,

ãlụ́kụ́kụ̃ ãfũlépi ũkpó trũ ává ãfũlépi ĩꞌdi ꞌbã ũmvu gâsĩ rĩ sĩ.

17 “Úpí ĩjũ ru drị́ angájó ꞌbụ̃ gâlé sĩ áma rụjó,

anzé ma ị̃yị́ kị́rị́ rĩ agá.

18 Pa ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị́ ũkpó rĩ kí drị́ gá,

ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí drị́ gá,

ãꞌdusĩku ndẽ kí ma ũkpó sĩ rá.

19 Sáwã ị́jọ́ ꞌbã kí áma ĩkpãjó rĩ gá, mẹ́rọ́ꞌbá amụ́ kí áma celé,

wó Úpí fẽ mání ãtị̃táŋá nĩ.

20 Anzé ma ꞌbãlé ãngũ múké rĩ gá;

pa ma rá ãꞌdusĩku uꞌá mâ sĩ ãyĩkõ sĩ.

21 “Úpí ũfẽ ma mání ị́jọ́ pịrị rĩ kí ngajó rĩ sĩ;

wi mání sụ̃sụ́ mání ị́jọ́ ãzí ũnzí la ngajó ku rĩ sĩ.

22 Ámba ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí tã rá;

má uja ma Ãdróŋá mádrị̂ rụ́ sĩ ị́jọ́ ũnzí vú bĩjó ku.

23 Ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí má ũbĩ kí vú pírí rá;

má aꞌbe ãzí ãlu la ku.

24 Ma Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ũnzĩkãnã kó ru,

ámba áma tã sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó ku.

25 Úpí ũfẽ ma ị́jọ́ múké mání ngalé rĩ ꞌbã vúŋá sĩ,

ị́jọ́ ãlá mání ngalé ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã vúŋá sĩ.

26 “ꞌBá ãꞌị̃táŋá trũ rĩ ꞌbaní mi ãꞌị̃táŋá mídrị̂ iꞌda,

ꞌbá ũnzĩkãnã kó ru rĩ ꞌbaní mi ũnĩ mídrị̂ iꞌda,

27 ꞌbá ãlá rĩ ꞌbaní, mi mũkẽ mídrị̂ iꞌda,

wó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní mi ádrã iꞌda.

28 Mi ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́ rĩ kí pa,

wó mịfị́ mídrị̂ ĩꞌdi ꞌbá ãfó ru rĩ kí drị̃ gá sĩ kí ịsị́jó vụ̃rụ́.

29 Úpí mi tárã mádrị̂ ꞌi,

Úpí uja ị́nị́ mádrị̂ dị̃zã rú.

30 Ãzãkoma mídrị̂ sĩ má icó mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ndẽlé rá;

Ãdróŋá mádrị̂ ꞌbã ũkpó sĩ má icó mvulé bõrõ ꞌbã drị̃ gâsĩ rá.

31 “Gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbãngá pịrị;

ị́jọ́ Úpíꞌbã azịlé rĩ kí ru nga rá,

ĩꞌdi ꞌbá pírí apálépi ru zị̃lépi ĩꞌdi agá ị́jọ́ mgbã ngalépi rĩ kí tãmba rá.

32 Ãdróŋá ãzí dó Úpí ꞌbã bụ́lụ́ gá rĩ dó ãꞌdi ꞌi?

ꞌBá la ãzí dó ãma tãmbalépi Ãdróŋá ãmadrị̂ áni rá rĩ dó ãꞌdi ꞌi?

33 Ãdróŋá la mání ũkpó fẽ nĩ,

fẽ gẹ̃rị̃ mání acị́jó rĩ ní adrujó ị́jọ́ ũnzí kó ru.

34 Fẽ áma pá ní acájó cécé mũcé drị̂ áni,

ĩꞌdi áma fẽ pá tujó ꞌbé drị̃ gá nĩ.

35 Ãdróŋá la áma imbá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó nĩ,

ĩꞌdi áma drị́ ꞌbã ũkpó ru sĩ ụ́sụ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ gbẹjó.

36 Úpí ímba áma tã múké sĩ ãꞌdị́ ndẽjó,

ãzãkoma mídrị̂ fẽ mání acájó ãmbógó ru.

37 Ínzị̃ gẹ̃rị̃ mání sĩ acị́jó rĩ mgbọ rú,

áma pá icó dó sĩ ĩtrĩlé ku.

38 “Má adro mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí vú ãzíla má ị̃lị̃kị̃ kí rá,

má ị̃lị̃kị̃ kí pírí rá ká má ãgõ ĩndõ.

39 Má ịꞌị́ kí pírí, icó kí angálé ku,

uꞌde kí vũ gá áma pálé gá.

40 Ífẽ mání ũkpó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rá,

ãzíla mí iri mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí áma drị̃lẹ́ gá ꞌbo.

41 Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbaní ũngúkú ujajó sĩ apájó,

ãzíla má ị̃lị̃kị̃ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí rá.

42 Awá kí sĩ ãzãkoma ịsụ́ jó, wó ꞌbá ãzí kí palépi la ꞌdáyụ,

umve kí Úpí ꞌi, wó umvi kí ku.

43 Áni kí fúfú ru cécé pụ́trụ́ vũ gá rĩ áni;

ásị̃ kí ãzíla má atu kí kócõ gẹ̃rị̃ tị gá rĩ áni.

44 “Mí apá ma ꞌbá mvulépi má rụ́ ꞌdâ rá rĩ kí drị́ gá rá;

ímba áma tã má ace dó sĩ drị̃lẹ́ ru sụ́rụ́ kí drị̃lẹ́ gá,

ꞌbá mání nị̃lé ku rĩ nga kí ãzị́ mání.

45 ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí mụ ị́jọ́ arelé áma drị̃ gá ꞌbo,

cọtị iri kí ru vụ̃rụ́ áma drị̃lẹ́ gá.

46 Ásị́ mbaŋá ĩꞌbadrị̂ ukó rá;

ãfũ kí ụ̃jị́gọ́ kí agâlé ụrụꞌbá yãŋá trũ.

47 “Úpí ĩꞌdi ídri! Ãma ịcụ́ kí ꞌbá ãma tãmbalépi rĩ ꞌi!

Înga Ãdróŋá mádrị̂ ụrụgá, ĩꞌdi ꞌbá áma tãmbalépi rĩ ꞌi, ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi!

48 Ĩꞌdi Ãdróŋá ãrígó tị ũfẽlépi ꞌbá ị́jọ́ ngalépi má rụ́ ũnzí rĩ ꞌbarụ́ rĩ ꞌi;

ĩꞌdi sụ́rụ́ kí ꞌbã áma pálé gá,

49 anzé ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́ gá rĩ sĩ nĩ.

Mí inga ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị̃lẹ́ gá ụrụgá,

ípa ma ꞌbá ãgọ̃bị̃ ũnzí rĩ kí drị́lẹ́ gá.

50 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí, ma ími rụ́ ịcụ́ sụ́rụ́ kí ĩsélé gá,

ma úngó sĩ ími rụ́ ịcụ́jó rĩ kí ngo.

51 Ĩꞌdi úpí ĩꞌdidrị̂ ní patáŋá ãmbógó rĩ fẽ,

ĩꞌdi lẽtáŋá ukólépi ku rĩ iꞌda ꞌbá ĩꞌdiní sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ní,

Dãwụ́dị̃ ní ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ.”

23

Ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã jọlé ãsị̃jọ́ rĩ kî

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã jọlé ãsị̃jó rĩ kî:

“Ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ Yésẽ ngọ́pị ꞌbã jọlé rĩ,

ị́jọ́ ágọ́bị́ Ãdróŋá Ụrụgá ãndânĩ rĩ ꞌbã ingalé ụrụgá rĩ ꞌbã jọlé rĩ,

ágọ́bị́ Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbã sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ,

ꞌbá úngó Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ngolépi rĩ.”

2 “Úríndí Úpí drị̂ jọ ị́jọ́ márụ̂ sĩ,

ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌdidrị̂ ándrá áma tị gá.

3 Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ ị́jọ́,

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ tãmbalépi rĩ jọ mání:

Drị̃lẹ́ drĩ ꞌbá kí drị̃ ce gẹ̃rị̃ pịrị rĩ sĩ,

drĩ kí drị̃ ce ụ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ trũ,

4 ĩꞌdi cécé dị̃zã ãngũ jilépi ụ̃ꞌbụ́tị sĩ sáwã ị̃tụ̂ ꞌbã agájó rĩ sĩ rĩ áni,

Ụ̃ꞌbụ́tị ulepete ụ̃rụ́ꞌbụ̃ kóru

cécé ãngũ alị́lépi uzogó vúlé gá rĩ áni,

fẽlépi la ásé ní sĩ adụ́jó vũ rụ́ lé rĩ.”

5 “Ãdróŋá pẽ lị́cọ́ mádrị̂ nĩ,

ãꞌdusĩku idé tị icíma má be jãꞌdâ rĩ ꞌbo,

mba áma tã, ụ̃tị̃ ãzíla itú ị́jọ́ mádrị̂ kí wókõ pírí sĩ!

Fẽ patáŋá mádrị̂ ní ífí kalé

ãzíla fẽ ị́jọ́ áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí rá.

6 Ála ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ꞌbe ásé gá cécé ụ̃cị́kị́ ꞌbejó rĩ áni,

ãꞌdusĩku kí ꞌbá drị́ ũsõ-ũsõ.

7 ꞌBá ụ̃cị́kị́ galépi rĩ lẽ

ꞌba ayú ãko ãzí idélé aya sĩ la jõku ãjụ́ ꞌbã sị́,

ála dó sĩ kí ivé ãcí sĩ rúmú-rúmú ãngũ ĩꞌbã kí sĩ adrujó rĩ gá.”

Ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị́ ũkpó rĩ kî

8 ꞌDĩ kí ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị́ rụ́ kụlépi ambamba rĩ kî: Yõsébũ Bãsẹ̃bẹ̃hẹ́tị̃ Tãkẹ̃mọ́nị̃ gó ru rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ándrá drị̃lẹ́ ãsĩkárĩ Dãwụ́dị̃ drị́ na rụ́ kụlépi ãndânĩ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. ꞌDị ándrá ãꞌdị́ ãsĩkárĩ 800 kí abe, ãzíla ụꞌdị́ kí pírí ãꞌdị́ ãlu ꞌdã gá. 9 ꞌBá ĩꞌdi ũngúkú gá ãni rú rĩ ĩꞌdi ándrá Ị̃lị̃yãzárị̃ Dõdáyĩ ngọ́pị Ãhóhĩ gó ru rĩ ꞌi. Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Ị̃lị̃yãzárị̃ icí kí ru Dãwụ́dị̃ be sĩ ãꞌdị ꞌdịjó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãndãkã apá kí rá. 10 Ĩlĩyãzárĩ angá ãzíla ũsõ dó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí kpere ĩꞌdi ꞌbã drị́ ní ũrõ agá ãzíla drị́ la ĩbĩ dó sĩ ru ménéŋá ụrụꞌbá gá, ménéŋâ icó dó sĩ ru anzé lé ku. Úpí fẽ dó sĩ ĩꞌdiní ãꞌdị́ ãzí ãmbógó la ndẽlé ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ nĩ. Ãsĩkárĩ ãgõ kí dó sĩ lú Ĩlĩyãzárĩ rụ́ ꞌdõlé amụ́lé ãko ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ũtrũlé.

11 Ãsĩkárĩ ãmbógó rụ́ kụlépi Ĩlĩyãzárĩ ũngúkú gâsĩ rĩ ĩꞌdi Sãmáhĩ Ágĩ Hárã gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi. ꞌBá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí dó ándrá ru ãngũ ãlu gá Léhĩ gá, ꞌdĩ ãngũ ándrá ámvụ́ ru adrulépi úsú trũ wẽwẽ rú rĩ gá, wó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uja kí apálé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí sĩ rá. 12 Wó Sámã sõ dó pátrákã ámvụ̂ ꞌbã ágágá ꞌdãá, ụtrị́ ĩꞌdi ãzíla ũsõ dó sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí vũ gá. Úpí fẽ dó sĩ ĩꞌbaní ãꞌdị́ ãmbógó la ndẽlé rá. 13 Sáwã sĩ ãkónã trajó ámvụ́ agá rĩ sĩ, ꞌbá na ãmbogo kãlị́ na kí ĩsélé gá rĩ amụ́ kí Dãwụ́dị̃ rụ́ ụ̃jị́gọ́ ãni rú táwụ̃nị̃ Ãdũlámũ drị̂ gá, ịsụ́ íni ꞌdĩ ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ tra kí dó ru áꞌbụ Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ gá. 14 Sáwã ꞌdã sĩ Dãwụ́dị̃ ri adrulé ámvụ́ andre celé Bõrõ sĩ cí la gá ãzíla ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị́ ru tralépi ãngũ ãlu gá la ri kí adrulé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌdãá. 15 Ị̃yị́ vị́ ndẽ dó Dãwụ́dị̃ rá ãzíla jọ dó, “ꞌBá ãzí drĩ tá mụ mání ị̃yị́ ãbĩlé mvụlé kídí kẹ̃jị́tị sĩ fijó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã andre gá la tá múké!” 16 Ãsĩkárĩ ãmbogo rụ́ kụlépi kụ-kụ̃ rĩ alị kí dó ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí agâsĩ, ãbĩ kí dó ị̃yị́ kídí kẹ̃jị́tị sĩ fijó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã andre gá rĩ agụlé Dãwụ́dị̃ ní. Wó Dãwụ́dị̃ gã ị̃yị̂ mvụlé úmgbé; uja rá la ĩꞌdi sũlé vũ rụ́ Úpí ní ídétáŋá ru. 17 Jọ, “Úpí, má icó ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé ku. Má icó ãrí ꞌbá ru ídri fẽlépi drãní sĩ mụjó ị̃yị́ ꞌdĩ ãbĩjó rĩ ꞌbadrị̂ mvụlé ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ gã dó sĩ ị̃yị̂ mvụlé úmgbé. ꞌDĩ kí ị́jọ́ ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ na rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kî.

18 Ãbĩsáyĩ Yõwábũ ꞌbã ádrị́pị Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị ĩꞌdi ándrá drị̃lẹ́ ru ãsĩkárĩ kãlị́na kí drị̃lẹ́ gá. ꞌDị ãꞌdị́ ãjụ́ sĩ ãsĩkárĩ 300 kí abe, ụꞌdị́ kí rá, acá dó sĩ ãsĩkárĩ na drị̃lẹ́ ru rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ ri kí ꞌbã ãzí ru. 19 Ĩꞌdi ándrá ꞌbá rụ́ kụlépi ãsĩkárĩ kãlị́na ꞌdã kí agá ãndânĩ rĩ ꞌi, wó rụ́ kụŋá ĩꞌdidrị̂ ca ándrá drị̃lẹ́ na ꞌdã ꞌbadrị̂ gá ku.

20 Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãsĩkárĩ ãzí ásị́ ũkpó ụ̃rị̃ kọ́lị angájó Kãbị̃zẹ́lị̃ gá la, ꞌdị ãꞌdị́ ãzí ãmbógó la, alagá ꞌdị ꞌbá ãzí Mụ̃wábụ̃ rú kẹ́jẹ́ŋị́ ru la kí ị̃rị̃. Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ, fi ãzíla ụꞌdị́ ãsĩkárĩ ị̃rị̃ ãꞌdị́ sĩ ndẽlépi nĩ rĩ kí rá. Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sí dro vâ kẹ̃mị̃ kpere ꞌbụ́ gá, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ũfú ꞌbã sĩ ꞌdejó la sĩ ãzíla ꞌdị ĩꞌdi rá. 21 ꞌDị vâ ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ gó ru ãmbógó la ịsụ́ íni ꞌdĩ ãsĩkárĩ ꞌdã ãjụ́ trũ drị́ gá. Wó Bẽnãyíyã ayú ife sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌdi be. Apá dó ãjụ̂ ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ gó ru ꞌdã drị́ gâlé rá, ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi ãjụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã vúŋá sĩ. 22 Ị́jọ́ Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌbã ngalé ꞌdĩ ají ĩꞌdiní rụ́ kụma ãmbogo ãzí na rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ rĩ ꞌbadrị̂ áni. 23 Úfẽ ándrá dó sĩ ĩꞌdiní ãrútáŋá ꞌbá ãzí kãlị́na rĩ ꞌbaní ãndânĩ, wó ãrútáŋá ĩꞌdiní ịsụ́lé rĩ ca ꞌbá ãzí na ꞌdã ꞌbadrị̂ gá ku. Wó Dãwụ́dị̃ ꞌbã dó ĩꞌdi ãsĩkárĩ ãmbógó ꞌî andre tẽlépi rĩ rú.

24 ꞌBá ándrá kãlị́na ꞌdã kí agá ĩndĩ rĩ kí:

Ãsãhẹ́lị̃ Yõwábũ ꞌbã ádrị́pị ꞌi,

Ĩlĩhãnánĩ Dọ́dọ́ ꞌbã ngọ́pị angájó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá,

25 Sámã Hãrọ́dị̃ gó ru rĩ kí

Élĩkã Hãrọ́dị̃ gó ru rĩ be,

26 Hẽlézĩ Pẽlónĩ gó ru rĩ ꞌi,

Írã Ị̃kẹ́sị̃ ngọ́pị angájó Tẽkówã gá,

27 Ãbị̃yẹ̃zẹ́rị̃ angálépi Ãnãtọ́tị̃ gá rĩ ꞌi,

Mẽbụ̃náyĩ Hụ̃sị̃ gó ru rĩ ꞌi,

28 Zãlị̃mọ́nị̃ Ãhóhĩ gó ru rĩ ꞌi,

Mãhãráyĩ Nẽtõfátĩ gó ru rĩ ꞌi,

29 Hẽlébũ Bãánã Nẽtõfátĩ ngọ́pị ꞌi,

Ĩtáyĩ Rĩbáyĩ Gị̃bẹ́yã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌbá Bénzãmĩnĩ gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi,

30 Bẽnãyíyã angálépi Pĩrãtónĩ gá rĩ ꞌi,

Hĩdáyĩ angálépi áꞌbụ Gásĩ gá rĩ ꞌi,

31 Ãbĩ-ãlĩbónĩ angálépi Ãrábã gá rĩ ꞌi,

Ãzị̃mãvẹ́tị̃ angálépi Bãhụ̃rị́mụ̃ gá rĩ ꞌi,

32 Ẽlĩhábã Sãlĩbõnĩ gó ru rĩ ꞌi,

anzị Yãsénĩ drị̂ kí, Yónãtãnĩ

33 Sámã Hãrárĩ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi,

Ãhĩyámũ Sárã Hãrárí gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi,

34 Ẽlĩfẽlétĩ Ãhãsĩbáyĩ Mãákã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi,

Ẽlĩyámũ Ãhị̃tọ̃fẹ́lị̃ Gị̃lọ́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi,

35 Hézĩrõ Kãmẹ́lị̃ gá rĩ,

Pãrárĩ Ãrị́bã gó ru rĩ ꞌi,

36 Ĩgálĩ Nátãnĩ Zóbã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi,

Hágĩrĩ ngọ́pị ꞌi,

37 Zẽlékĩ Ãmọ́nị̃ gó ru rĩ ꞌi,

Nãhãráyĩ Bẹ̃rọ́tị̃ gó ru rĩ ꞌi, ꞌbá ãko ãꞌdị́ drị́ Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị drị̂ kí ujílépi rĩ ꞌi,

38 Írã Ĩtírĩ gó ru rĩ ꞌi,

Gãrébũ Ĩtírĩ gó ru rĩ ꞌi,

39 Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ gó ru rĩ trũ.

Kí pírí rĩ gá ãsĩkárĩ kãlị́ na drĩ ázị̂rị̃.

24

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãsĩkárĩ kí lãjó rĩ

1 Ũmbã fụ vâ Úpí ꞌi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ị̃dị́, fẽ dó sĩ Dãwụ́dị̃ ní ũcõgõ ajíjó kí drị̃ gá. Úpí jọ Dãwụ́dị̃ ní, “Ímụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí lãlé ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe.”

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Dãwụ́dị̃ jọ dó sĩ Yõwábũ ꞌbaní ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ ĩꞌdi trũ rĩ kí abe, “Ĩmụ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agâsĩ pírí, iꞌdójó Dánĩ gá cajó kpere Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá, ĩlã ãsĩkárĩ kí ꞌbã kãlãfe, ma dó sĩ kí sị́ yã rĩ nị̃.”

3 Wó Yõwábũ umvi úpí ní, “Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽ ãsĩkárĩ kí ꞌbã kãlãfe ꞌbã izú pâlé túrú ãlu sĩ drị̃ gá ĩꞌbã kí adrujó úꞌdîꞌda rĩ áni ãzíla ãmbógó úpí mádrị̂ ꞌbã ndre dó sĩ kí ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ sĩ cé. Wó ãmbógó úpí mádrị̂ lẽ dó ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

4 Wó ị́jọ́ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã jọlé rĩ tu dó ꞌbãngá pá nĩ adru ị́jọ́ Yõwábũ ꞌbã kí jọlé ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdi be rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yõwábũ fũ kí dó ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ kí abe úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ sĩ, sĩ mụjó ãsĩkárĩ ũkpõ trũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí lãjó.

5 Kí dó mụ mĩrĩ Yõrĩdánĩ zalé ꞌbo, tra kí dó ru táwụ̃nị̃ Ãrówã ꞌbã andre gá, wókõ la ándrá rĩ gá áꞌbụ tị gâlé ru. Alị kí sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ gâsĩ sĩ mụjó kpere Yãzẹ́rị̃ gá. 6 ꞌDãá rĩ sĩ mụ kí dó Gị̃lẹ́dị̃ gá, Kãdẹ́sị̃ gá ãzíla ãngũ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá. Amụ́ kí Dánĩ gá, Dánĩ gá rĩ sĩ apí kí dó ru ãngũ sĩ mụjó Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ gá, 7 mụ kí dó sĩ ãngũ andre celé cí Tụ́rọ̃ drị̂ gá ãzíla táwụ̃nị̃ ꞌbá Hị́vị̃ rú ãzíla ꞌbá Kãnánĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agâsĩ pírí. Ãsị̃jó mụ kí dó Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá Yụ́dã ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá.

8 ꞌBá ꞌdi kí dó mụ acị́lé ĩmbá úrômĩ ãzíla ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ ꞌbo, ãgõ kí dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 9 Yõwábũ fẽ dó sĩ kãlãfe ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ úpí ní: Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌbá ụrụꞌbá ị̃vị́ trũ icólépi ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ rụlépi rá rĩ kí 800,000 ãzíla Yụ́dã gá rĩ kí 500,000.

Úpí fẽ drị̃rịma Dãwụ́dị̃ ní

10 Dãwụ́dị̃ la dó mụ ãsĩkárĩ kí lãlé ꞌbo, iꞌdó dó acálé ũrãtáŋá sĩ, jọ dó sĩ Úpí ní, “Má iza ị́jọ́ ãmbógó la ị́jọ́ mání idélé ꞌdĩ sĩ. Wó Úpí ꞌbárĩ ítrũ mání ị́jọ́ ũnzí ãtíꞌbó mídrị̂ drị̂ rá fô, ãꞌdusĩku má idé dó ị́jọ́ aza rú ũnzí la ꞌbo.”

11 Dãwụ́dị̃ angá drĩ ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ ku rú, Úpí jọ ị́jọ́ nábị̃ Gádĩ ándrá ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ kí undrélépi rĩ ní: 12 “Ímụ lũlé la Dãwụ́dị̃ ní: ‘Úpí jọ, áfẽ míní ị́jọ́ kí na, ípẽ kí agá ị́jọ́ mání icólé ngalé mí rụ́ rĩ ãlu.’ ”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Gádĩ amụ́ dó Dãwụ́dị̃ rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ dó ĩꞌdiní ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ãzíla zị dó, “Ị́jọ́ míní pẽlé rĩ dó íngõ ꞌi? Rílẽ ꞌbã aꞌdéjó ílí na rĩ ꞌi yã, jõku míní apájó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí sĩ ĩmbá na rĩ ꞌi yã, jõku jụ́wẹ̃ ꞌbã aꞌdéjó ụ́ꞌdụ́ na ãngũ mídrị̂ ꞌbã drị̃ gá rĩ ꞌi yã? Mí ũrã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌa ãzíla ílũ mání ị́jọ́ mání mụlé lũlé ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ní rĩ.”

14 Dãwụ́dị̃ umvi Gádĩ ní, “Ma ũcõgõ ãmbógó la agá. Lẽ Úpí ꞌbã fẽ ãmaní drị̃rịma nĩ, ãꞌdusĩku ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ ãmbógó ru; wó lẽ ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã fẽ mání drị̃rịma nĩ ku.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí ãpẽ dó jụ́wẹ̃ tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá ụ̃ꞌbụ́tị ꞌdã sĩ kpere sáwã pẽlé ꞌbã ukó sĩ ala gá rĩ gá. ꞌBá ũdrãlépi iꞌdójó sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ agá kpere Bẹ̃rị̃sẹ́bã drị̂ agá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 70,000. 16 Mãlãyíkã la mụ ru drị́ ĩjũlé sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ị̃lị̃kị̃jó ꞌbo, Úpí uja ru ũrãtáŋá sĩ lị́kị̃ ajíjó rĩ rá ãzíla jọ mãlãyíkã lị́kị̃ ajílépi ꞌbá kí drị̃ gá rĩ ní, “ꞌDĩ ca rá! Mí anzé ími drị́.” Sáwã ꞌdã sĩ mãlãyíkã Úpí drị̂ ri adrulé ãngũ Ãrãwụ́nã Yẹ̃bụ́sị̃ gó ru rĩ drị́ sĩ ãná cojó rĩ gá. 17 Dãwụ́dị̃ la dó mụ mãlãyíkã ándrá ꞌbá kí ụꞌdị́lépi rĩ ndrelé ꞌbo, jọ dó Úpí ní, “ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ĩꞌdi ma ꞌi. ꞌBá ãzí ꞌdi kí ꞌbãngá lú kãbĩlõ. Idé kí dó ãꞌdu? Ífẽ lú drị̃rịma rá la mání ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe.”

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãlĩtárĩ sịjó rĩ

18 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdá sĩ Gádĩ amụ́ Dãwụ́dị̃ rụ́ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ímụ ãzíla ísị ãlĩtárĩ Úpí ní ãngũ Ãrãwụ́nã Yẹ̃bụ́sị̃ gó ru rĩ drị́ sĩ ãná cojó rĩ gá.” 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ mụ dó rá cécé Úpí ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó Gádĩ tị gâsĩ rĩ áni. 20 Ãrãwụ́nã la mụ ndrelé la úpí la amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ kí abe íni, ãfũ dó ãmvé, ãvụ̃ úpí drị̃lẹ́ gá ãzíla su dó drị̃ vũ rụ́.

21 Ãrãwụ́nã zị, “Ãmbógó mádrị́ úpí mí amụ́ ãtíꞌbó mídrị̂ rụ́ ꞌdõlé ãꞌdu gá?” Dãwụ́dị̃ umvi, “Má amụ́ sĩ ãngũ sĩ ãná cojó rĩ ĩgbãlé mídrị́, sĩ ãlĩtárĩ sịjó Úpí nî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ jụ́wẹ̃ ꞌbã aꞌbe rú sĩ ꞌbá kí rá.”

22 Ãrãwụ́nã jọ dó Dãwụ́dị̃ ní, “Lẽ ãmbógó úpí mádrị̂ ꞌbã ꞌdụ ꞌbãngá ãko cí ĩꞌdi ꞌbã ndrelé múké rĩ kí sĩ ídétáŋá idéjó. Mọ́nị̃gọ́ sĩ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ idéjó rĩ kí ꞌdĩ ãzíla ãko sĩ ãná cojó rĩ kí kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ sĩ mọ́nị̃gọ́ sejó rĩ kí abe kí dó sĩ adru ijijá la kî rú.” 23 Ãrãwụ́nã jọ, “Úpí, ãko ꞌdĩ kí áfẽ kí pírí míní. Lẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ãꞌị̃ jõ ídétáŋá mídrị́ ꞌdĩ rá.” 24 Wó úpí jọ Ãrãwụ́nã ní, “Yụ, ma ngá ãko ꞌdĩ kí ĩgbã mídrị́ ꞌdâ ĩgbã-ĩgbã. Má icó Úpí Ãdróŋá mádrị̂ ní ãko ãzí ị̃sálị la fẽlé idélé ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ rú ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Dãwụ́dị̃ ĩgbã dó sĩ ãngũ sĩ ãná cojó rĩ kí mọ́nị̃gọ́ kí abe sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã rú kãlị́ tõwú sĩ. 25 Sị dó sĩ ãlĩtárĩ Úpí ní ꞌdãá ãzíla idé dó sĩ ĩꞌdiní ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí umvi dó ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã sĩ awájó ꞌbá kí ị́jọ́ sĩ rĩ rá, jụ́wẹ̃ aꞌdélépi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá rĩ tu dó sĩ pá rá.

* 2:16 2:16 Hãzụ̃rị́mụ̃ ꞌbã ífí ãngũ ãcóŋá drị̂ ꞌi.

* 7:11 7:11 Ũpĩ la mụ adrulé mídrị́ lị́cọ́ gá jãꞌdâ.

* 12:25 12:25 Yẹ̃dị̃dị́yã ꞌbã ífí Úpí lẽ nĩ ꞌi.

1 Ũpĩ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Bụ́kụ̃

Ũpĩ

drị́ drị̃drị̃ rĩ

1

Ãdõníyã ꞌbã ru ꞌbãjó úpí ru rĩ

1 Úpí Dãwụ́dị̃ la dó mụ delé ꞌbo, ĩꞌdi ụrụꞌbá icó dó kolé ãcí ru ku ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ drĩ kí táni ĩꞌdi drị̃ ꞌbe bãlãngị́tị̃ sĩ rá tí. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ jọ kí dó ĩꞌdiní, “Ãma mụ úpí míní ĩzóŋá ãzí ãráŋá bíkĩrã rú la ndrụ̃lé, ĩꞌdi dó sĩ amụ́ úpí ími andre tẽlé ãzíla ími tãmbalé. Ĩꞌdi amụ́ ru lalé úpí ími andre gá, úpí ãmadrị̂ ími ụrụꞌbá la dó sĩ imi ãcí ru, wó ĩzóŋá ajílé rĩ adru ándrá úpí ní ũkú ru ku.”

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ꞌdĩ ndrụ̃ kí dó ĩzóŋá ãzí ũnĩ-ambamba ãráŋá la ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂gá ꞌdãá pírí, ịsụ́ kí dó ĩzóŋá Ãbĩságĩ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ Sụ̃nẹ́mụ̃ drị̂gá ãzíla agụ kí dó ĩꞌdi úpí rụ̂lé. 4 Ĩzóŋâ ndrĩ ũnĩ-ambamba rú, mba úpî tã rá wó úpí uꞌá kí ĩꞌdi be ũkú ꞌbã kí uꞌájó ágó be rĩ áni ku.

5 Sáwã ꞌdã sĩ Ãdõníyã Dãwụ́dị̃ ngọ́pị ãndrẽ la ꞌbã sĩ adrujó Hãgị́tị̃ ꞌi rĩ inga dó ru jọjó la, “Ma dó adru úpí ru ma ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌdụ́ dó gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí, Fãrásĩ kí ãzíla ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú kí abe cẹ̃lé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá. 6 Wó átẹ́pị̃, úpí Dãwụ́dị̃ uzá ĩꞌdi drị̃ gá vúlêlé ru ku ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ kí idé íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã rĩ gá ku.” Ãdõníyã ndrĩ ándrá vâ ambamba ãzíla ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá tịlé Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ũngúkú gâsĩ rĩ ꞌi.

7 Ãdõníyã icí kí dó tị Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị be ãzíla Ãbĩyátã átáló ru rĩ be. Ãtị̃ kí dó ĩꞌdi ũngúkú sĩ acájó úpí ru rá. 8 Wó Zãdókĩ átáló ru rĩ ꞌi, Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi, nábị̃ Nátãnĩ ꞌi, Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi, Rẹ́yị̃ ꞌi ãzíla ãsĩkárĩ ũkpó Dãwụ́dị̃ andre tẽlépi rĩ kí abe gã kí Ãdõníyã ãtị̃lé úmgbé.

9 Ãdõníyã ụlị́ dó kãbĩlõ, tị́ ãzíla ãnãkpá úsã rú la kí abe, idé dó sĩ ídétáŋá írã Zõhẽlétĩ gá ãni rú Ẽnĩ Rõgélĩ gá. Umve dó ádrị́pịka kí pírí, ũpi anzị kí, ãzíla ãmbogo Yụ́dã gá ãzị́ ngalépi úpí ꞌbã pálé gá rĩ kí abe. 10 Wó ꞌbá ĩꞌdiní umvelé ku rĩ kí; nábị̃ Nátãnĩ ꞌi, Bẽnãyíyã ꞌi, ãsĩkárĩ úpí ꞌbã andre tẽlépi rĩ kí ãzíla ádrị́pị̃ Sũlũmánĩ ꞌi.

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Nátãnĩ zị Bẽtĩsébã Sũlũmánĩ ꞌbã ãndrẽ ꞌi, “Mí are ị́jọ́ Ãdõníyã Hãgị́tị̃ ngọ́pị ꞌbã ru ꞌbãjó úpí ru úpí ãmadrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã nị̃ŋá kóru rĩ ku yã? 12 Úꞌdîꞌda álẽ jọlé la míní íni, ídrĩ lẽ ími ídri palé mî ngọ́pị Sũlũmánĩ drị̂ be rá, 13 ímụ úpí Dãwụ́dị̃ rụ̂lé ãzíla íjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí mádrị̂, ína ándrá ũyõ ma ãtíꞌbó mídrị̂ ní íjọ ándrá, mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ la drụ́zị́ adru ími kẹ̃jị́ gá úpí ru ãzíla ĩꞌdi ri úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ gá nĩ ku yã? Wó Ãdõníyã acá dó úpí ru nĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’ 14 Míní drĩ ị́jọ́ jọ agá úpí be rĩ gá ꞌdãá, ma amụ́ ãzíla ma ị́jọ́ míní jọlé ĩꞌdiní ꞌdã amvi ĩꞌdiní ị̃dị́.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽtĩsébã mụ dó úpî ndrelé úpí drị́ jó agâlé, ꞌdĩ sĩ úpí de dó kpírĩ-kpírĩ rá ãzíla Ãbĩságĩ ri dó ãzã la kolé nĩ. 16 Bẽtĩsébã la dó mụ acálé úpí drị́ jó agá ꞌbo, su dó drị̃ vũ gá ãrútáŋá ru ãzíla tị̃ dó ãja úpî drị̃lẹ́ gá.

Úpí zị ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ĩꞌdi ãꞌdu?”

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽtĩsébã umvi dó úpí ní, “Úpí mádrị̂, ína ándrá ũyõ ma ãtíꞌbó mídrị̂ ní Úpí Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ sĩ ‘Mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ la drụ́zị́ adru ími kẹ̃jị́ gá úpí ru ãzíla ĩꞌdi ri úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ gá nĩ.’ 18 Wó Ãdõníyã acá dó úpí ru nĩ ãzíla úpí mádrị̂ mi úpí rú ínị̃ ị́jọ́ drị̃ la gá ku rú. 19 Ụlị́ ídétáŋá ru tị́ kí ũꞌbí ru, mọ́nị̃gọ́ use mũlũkũdũ la kí, kãbĩlõ kí ãzíla umve ũpi anzị kí pírí, átáló Ãbĩyátã ꞌi ãzíla ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ Yõwábũ ꞌi wó umve ãtíꞌbó mídrị́ Sũlũmánĩ ku. 20 Úpí mádrị̂, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ími ũtẽ sĩní lẽjó nị̃jó la ãꞌdi la dó mụ adrulé úpí ru sĩní rijó úmvúke ũpĩ drị́ úpí mádrị̂ drị̂ drị̃ gá ĩꞌdi vúlé gá ꞌdâ nĩ. 21 Údrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ pá ꞌbã pịrị-pịrị ku, mání ndrejó la rĩ sĩ, úpí mádrị̂ ídrĩ dó drã ꞌbo, ma ꞌi ãzíla mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ ꞌi ála dó uja ãma ĩcõcõŋãlé ꞌbá ũnzí la kî áni.”

22 Bẽtĩsébã ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ agá úpí be ꞌdĩgá ꞌdĩ, nábị̃ Nátãnĩ acá cí. 23 ꞌBá ãmbogo rú úpídrị̂ jọ kí dó ĩꞌdiní, “Nábị̃ Nátãnĩ acá ꞌdõ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ dó úpî drị̃lẹ́ gá, ãvụ̃ dó vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá sĩ kpere drị̃ la ꞌbã vũ aló agá.

24 Nátãnĩ jọ, “Úpí mádrị̂, ípẽ dó Ãdõníyã adrujó úpí ru ãzíla ĩꞌdi dó drụ́zị́ ri úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá ími kẹ̃jị́ gá ꞌdâ nĩ yã? 25 Ãndrũ mụ dó ándrá ãzíla ụlị́ dó tị́ kí wẽwẽ rú, ãnãkpá use mũlũkũdũ la kí abe ãzíla kãbĩlõ kí ídétáŋá ru. Umve ũpi anzị kí pírí, ãsĩkárĩ ãmbogo kí ãzíla átáló Ãbĩyátã ꞌi. Úꞌdîꞌda íni kí ãkónã na ãzíla ãko mvụ ĩꞌdi trũ, kí dị̃ jọ sĩ la, ‘Ími ụ́ꞌdụ́ ꞌba adru ãzo rú úpí Ãdõníyã!’ 26 Wó ma ãtíꞌbó mídrị́ Nátãnĩ ꞌi, átáló Zãdókĩ ꞌi, Bẽnáyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi ãzíla ãtíꞌbó mídrị́ Sũlũmánĩ abe umve ãma ku. 27 ꞌDĩ dó ị́jọ́ úpí mádrị̂ ꞌbã idélé ĩꞌdi ꞌbã sĩ lẽjó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbã nị̃ kí ãꞌdi la mụ rilé úpí ru úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá nĩ ku rĩ ꞌi yã?”

Dãwụ́dị̃ ꞌbã Sũlũmánĩ úpí ru

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ dó, “Ĩmi umve mání Bẽtĩsébã ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽtĩsébã fi dó úpí rụ́ jó agâlé ãzíla tu dó pá úpî drị̃lẹ́ gá.

29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí na dó ũyõ sĩ jọjó la, “Ãndá-ãndá ru Úpí ꞌbã adrujó ídri, ĩꞌdiní áma pajó ũcõgõ ũꞌbí kí agá rĩ áni, 30 ãndrũ ma ị́jọ́ ándrá mání sĩ ũyõ najó Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá, mání jọjó la Sũlũmánĩ mâ ngọ́tị̂ la mụ adrulé úpí ru áma kẹ̃jị́ gá nĩ ãzíla ĩꞌdi mụ rilé úmvúke mádrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá nĩ rĩ ngalé rá ãndá-ãndá ru.”

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽtĩsébã ãvụ̃ dó vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru kpere drị̃ la ꞌbã vũ aló agá ãzíla jọ dó, “Úpí mádrị́ Dãwụ́dị̃, mí uꞌá ídri rú jãꞌdâ!”

32 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Dãwụ́dị̃ jọ dó, “Ĩmi umve mání átáló Zãdókĩ ꞌi, Nábị̃ Nátãnĩ ꞌi ãzíla Bẽnáyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi.” ꞌBá ꞌdĩ kí dó mụ amụ́lé úpí Dãwụ́dị̃ drị̃lẹ́ gá ꞌbo, 33 úpí jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ãtiꞌbo úpí ĩmidrị̂ drị̂ kí ĩmi abe ãzíla ĩmi iri mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ ꞌi kãyĩnõ mádrị̂ drị̃ gá, ĩmụ dó ĩꞌdi trũ kídí Gị́họ̃nị̃ gâlé. 34 Átáló Zãdókĩ kí Nábị̃ Nátãnĩ be ꞌbã ũsũ kí dó ãdu ĩꞌdi drị̃ gá ãzíla ꞌbã ꞌbã kí dó ĩꞌdi úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩvu dó gũká ãzíla ĩmi uzá dó, ‘Úpí Sũlũmánĩ ími ụ́ꞌdụ́ ꞌba adru kí ãzo rú!’ 35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi ãgõ dó ĩꞌdi trũ vúlé ꞌdõlé, ĩꞌdi dó sĩ amụ́ rilé úmvúke mádrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá. Ĩꞌdi dó mụ adrulé áma kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá mání pẽlé ĩꞌdi mụ ũpĩ nalé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe rĩ ꞌi.”

36 Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị jọ dó úpí ní, “Ámĩnã! Úpí, Ãdróŋá úpí mádrị̂ drị̂ ꞌbã fẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã nga ru ꞌdĩ ꞌbã áni. 37 Cécé Úpí ꞌbã ándrá adrujó ãmbógó mádrị́ úpí Dãwụ́dị̃ be rĩ áni, lẽ ꞌba adru vâ Sũlũmánĩ be ãzíla ꞌbã fẽ ũpĩ Sũlũmánĩ drị̂ ní adrujó ũkpó ru ꞌbã ndẽ ũpĩ úpí mádrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ rá.”

38 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ átáló Zãdókĩ ꞌi, Nábị̃ Nátãnĩ ꞌi, Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi, ꞌbá Kẹ̃rẹ́tị̃ rú ãzíla Pẹ̃lẹ́tị̃ rú ándrá adrulépi ãsĩkárĩ úpídrị̂ rú rĩ kí abe ilú kí dó Sũlũmánĩ trũ ándrá kídí Gị́họ̃nị̃ drị̂ gâlé ãzíla Sũlũmánĩ cẹ̃ dó kãyĩnõ úpí Dãwụ́dị̃ drị̂ sĩ. 39 Átáló Zãdókĩ aꞌdụ́ dó újé sĩ ãdu mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌbãjó ala gá rĩ Hémã Úpí drị̂ agâlé ãzíla ũsũ dó ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ Sũlũmánĩ drị̃ gá. Vu kí dó jaligó ãzíla ꞌbá pírí uzá kí dó, “Úpí Sũlũmánĩ, Mí uꞌá ídri ílí ãzo rú.” 40 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí mụ kí dó ĩꞌdi vú gâsĩ, jaligó vuŋá trũ ãzíla ãyĩkõ ãmbógó la idéŋá trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ vũ aya dó ru ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã sĩ aya aya.

41 Ãdõníyã kí ꞌbá pírí ĩꞌdi ꞌbã ãmụ́ ru rĩ kí abe ĩꞌbã kí dó ụ̃mụ̃ naŋá de agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, are kí dó úzáŋá ꞌbá ꞌbã kí sĩ uzájó rĩ ꞌi. Yõwábũ la dó mụ gũká vulé rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé ꞌbo, zị dó, “Úzáŋá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?” 42 De drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ jọ agá ku rú, átáló Ãbĩyátã ngọ́pị Yónãtãnĩ acá cí. Ãdõníyã jọ dó ĩꞌdiní, “Mi ꞌbá ãzí sĩ icójó ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rá la! Mí afí, ãꞌdusĩku ánị̃ rá mí ají mání ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí múké la.”

43 Yónãtãnĩ umvi dó Ãdõníyã ní, “Yụ, ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũnzí la. Úpí ãmadrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã Sũlũmánĩ ꞌi úpí ru ꞌbo. 44 Pẽ dó sĩ kí tị átáló Zãdókĩ trũ, nábị̃ Nátãnĩ trũ, Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị trũ, ꞌbá Kẹ̃rẹ́tị̃ rú ãzíla Pẹ̃lẹ́tị̃ rú ándrá adrulépi ãsĩkárĩ úpídrị̂ rú rĩ kí abe, ꞌbã kí dó Sũlũmánĩ ꞌi kãyĩnõ úpí ꞌbã ãmgbã rĩ drị̂ drị̃ gá sĩ mụjó ándrá kídí Gị́họ̃nị̃ drị̂gá. 45 Átáló Zãdókĩ ũsũ kí dó ãdu nábị̃ Nátãnĩ be ĩꞌdi drị̃ gá kídí Gị́họ̃nị̃ gá ãzíla ꞌbã kí dó sĩ ĩꞌdi úpí ru. Mụ kí dó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé úzáŋá trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ ga dó tré ãyĩkõ sĩ. 46 Sũlũmánĩ ri dó úꞌdîꞌda íni úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá. 47 Ãtiꞌbo úpí drị̂ amụ́ kí úpí ãmadrị́ Dãwụ́dị̃ ní ãwãꞌdĩfô fẽlé ꞌbo ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, ‘Lẽ Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽ Sũlũmánĩ ꞌbã rụ́ ꞌbã kụ míní ãndânĩ ãzíla ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ndẽ mídrị̂ rá!’ Úpí su dó drị̃ ĩꞌdi drị́ gbọ́lọ́ sị́gá ꞌdãá sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó 48 ãzíla jọ, ‘Ícụ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã fẽjó la ándre ꞌbá rĩlépi úpí ru úmvúke mádrị̂ drị̃ gá rĩ áma mịfị́ sĩ rá rĩ sĩ.’ ”

49 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmụ́ amụ́lépi ụ̃mụ̃ Ãdõníyã drị̂ agá rĩ nga kí dó pírí ụrụgá ụrụꞌbá yãŋá trũ ãzíla iré kí dó ru rá, ꞌbá ãlu-ãlu mụ dó ĩꞌdi sĩ. 50 Wó Ãdõníyã ꞌbã idéjó Sũlũmánĩ sĩ ụ̃rị̃ sĩ rĩ sĩ, apá dó Hémã Úpí ꞌbã ĩndĩkĩndĩ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá ãzíla rụ dó sĩ újé ãlĩtárĩ sĩ idétáŋá idéjó rĩ drị̂ ꞌi. 51 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úlũ dó Sũlũmánĩ ní, “Ãdõníyã la idé úpí Sũlũmánĩ mî sĩ ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ãgĩ dó ru újé ãlĩtárĩ drị̂gá ꞌdã. Jọ, ‘Lẽ úpí Sũlũmánĩ ꞌbã na ũyõ áma drị̃lẹ́ gá ãndrũ ãzíla ꞌbã jọ mání ícó áma ꞌdịlé ku.’ ”

52 Sũlũmánĩ umvi, “Drĩ iꞌda la ꞌi ꞌbá mgbã la rĩ gá rá, ị́jọ́ ãzí icó ĩꞌdi alólé ku, wó údrĩ ị́jọ́ ũnzí isụ́ ĩꞌdi rụ́ rá, ĩꞌdi mụ drãlé rá.” 53 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị mụlé Ãdõníyã ịsị́jó ãlĩtárĩ gá rĩ sĩ vũ gá. Ãdõníyã asị́ dó sĩ rá ãzíla su dó drị̃ vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru úpí Sũlũmánĩ nî ãzíla Sũlũmánĩ jọ dó ĩꞌdiní, “Ímụ dó mídrị́ lị́cọ́ gá.”

2

Ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã azịlé Sũlũmánĩ ní rĩ

1 Sáwã úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã drãjó rĩ la dó mụ acálé ãni rú ꞌbo, azị dó ị́jọ́ kí ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị Sũlũmánĩ tị gá.

2 Jọ dó ĩꞌdiní, “Ace were ma dó mụ drãlé rá cécé ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ꞌbã kí ũdrãjó rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ími ásị́ ꞌbã mba mbã, mí adru ágọ́bị́ ru, 3 ãzíla mí ũbĩ ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã jọlé míní rĩ kí vú. Ínga ị́jọ́ ĩꞌdiní lẽlé rĩ kî, mí ũbĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ kí abe cécé sĩlé ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã ándrá fẽlé Mụ́sã drị́ rĩ kí agá rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ị́jọ́ pírí míní idélé rĩ kí agá ãzíla ãngũ cí míní sĩ mụjó rĩ gá. 4 Ídrĩ idé la ꞌdĩ áni rá, Úpí la ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé mání ĩꞌdi ꞌbã sĩ jọjó la, ‘Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí ru pámvú andrị́ rá ãzíla drĩ kí áma drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ mgbã rĩ kí nga kí asị́ pírí sĩ, ꞌbá rĩlépi úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ la sáwã pírí sĩ mụ angálé mídrị́ lị́cọ́ agá ꞌdâ ũgũgõ.’

5 “Úꞌdîꞌda íni ími ãmgbã rĩ nị̃ ị́jọ́ Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị ꞌbã idélé áma ụrụꞌbá gá rĩ kí rá, ínị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé ãsĩkárĩ ãmbogo Ịsịrayị́lị̃ drị́ ị̃rị̃ Ãbị̃nẹ́rị̃ Nẹ́rị̃ ngọ́pị ꞌbarụ́ Ãmásã Yétĩrã ngọ́pị be rĩ kí rá. Ụꞌdị́ ándrá kí rá, asu kí ãrí sáwã ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ cécé ꞌbã rĩ ãꞌdị́gá rĩ áni. Ụꞌdị́ ꞌbá ãzí ị́jọ́ kóru la kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdĩ ꞌbã ãnzị ri dó sĩ áma drị̃ gá, ma dó sĩ drị̃ cị ị́jọ́ la sĩ ꞌdõ. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí ayú ũndũwã mídrị̂ ꞌi, wó lẽ ífẽ jõ ĩꞌdiní uꞌájó ílí wẽwẽ rú ãzíla sĩ drãjó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ku.

7 “Wó mí iꞌda jõ ásị́ ị̃gbẹ̃ anzị Bãrĩzĩláyĩ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ drị̂ ꞌbaní ãzíla ífẽ ꞌbã adru kí ꞌbá ãkónã nalépi mídrị́ méjã tị gá rĩ kî ꞌbã ãzí. Tu kí ándrá pá ũkpó ru sĩ áma ãtị̃jó sáwã mání apájó mí ádrị́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ sĩ rĩ sĩ.

8 “Lẽ ínị̃ rá Sị̃mẹ́yị̃ Gérã ngọ́pị Bénzãmĩnĩ gó ru táwụ̃nị̃ Bãhụ̃rị́mụ̃ gá rĩ ĩꞌdi mí be ꞌdâ cí, wã ándrá ma áwãtáŋá ãzí ũnzí íni la sĩ ụ́ꞌdụ́ mání mụjó Mãhãnãyị́mụ̃ gá ꞌdã sĩ. Ĩꞌdi dó ándrá mụ amụ́lé drị̃ ụfụlé má be Yõrĩdánĩ gá ꞌdãá ꞌbo, átrũ dó ándrá ĩꞌdi rá ãzíla ána ũyõ Úpí ꞌbã rụ́ sĩ ájọ, ‘Má icó ími ꞌdịlé ménéŋá sĩ ku.’ 9 Wó úꞌdîꞌda lẽ íꞌbã ĩꞌdi ị́jọ́ kóru la ku. Mi ꞌbá ãzí ũndũwã trũ la, ínị̃ dó mi ĩꞌdi idé íngoní yã rĩ gá rá. Lẽ índre ĩꞌdi mịfị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ ꞌbã fi ꞌbụ́gá rá.”

Dãwụ́dị̃ ꞌbã drãjó rĩ

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ drã dó rá ãzíla îsị̃ dó sĩ ĩꞌdi áyị́pịka kí abe táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂gá. 11 Dãwụ́dị̃ na ándrá ũpĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ílí kãlị́ sụ, na ílí ázị̂rị̃ rĩ kí Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ãzíla ílí kãlị́ na drị̃ na rĩ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 12 Sũlũmánĩ ri dó úmvúke ũpĩ drị́ átẹ́pị̃ drị̂ drị̃ gá ãzíla ũpĩ ĩꞌdidrị̂ tu dó pá ũkpó ru.

Sũlũmánĩ ꞌbã ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbãjó ũkpó ru rĩ

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdõníyã Hãgị́tị̃ ngọ́pị mụ dó Bẽtĩsébã Sũlũmánĩ ãndrẽ rụ́. Bẽtĩsébã zị dó ĩꞌdi, “Mí amụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ yã?”

Ãdõníyã umvi ĩꞌdi, “Má amụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.” 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ vâ, “Ị́jọ́ ãzí mání lẽlé jọlé la cí.”

Bẽtĩsébã jọ dó, “Mí icó jọlé la rá.”

15 Ãdõníyã jọ, “Cécé míní nị̃lé rá rĩ áni, ũpĩ ꞌdĩ ándrá má ãni. ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ri kí áma ndrelé úpí ĩꞌbadrị̂ rú, wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ị́jọ́ uja kí dó ru rá. Ũpĩ uja dó ru má ádrị́pị drị́ ãꞌdusĩku Úpí fẽ ũpĩ ꞌdĩ ĩꞌdiní nĩ. 16 Úꞌdîꞌda íni ma ị́jọ́ ãzí ãlu la zị ími tị gá ꞌdĩ. Ígã jõ mání ku fô!”

Bẽtĩsébã jọ, “Mí icó zịlé la rá.”

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdõníyã mụ dó drị̃ gá ãzíla jọ, “Ízị mání úpí Sũlũmánĩ ꞌi, ꞌbã fẽ Ãbĩságĩ angálépi táwụ̃nị̃ Sụ̃námụ̃ gá rĩ mání ũkú ru, ánị̃ rá icó ími tị gãlé ku.”

18 Bẽtĩsébã umvi ĩꞌdi, “ꞌDã múké, ma ị́jọ́ ꞌdĩ jọ úpí ní ími kẹ̃jị́ gá rá.”

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽtĩsébã mụ dó úpí Sũlũmánĩ rụ̂lé sĩ ị́jọ́ jọjó Ãdõníyã kẹ̃jị́ gá rá. Úpí angá dó ụrụgá sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó. Sụ dó drị̃ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá vũ gá ãrútáŋá sĩ ãzíla rĩ dó úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá. Fẽ dó ãzị́táŋá sĩ úmvúke ajíjó ãndrẽ ní sĩ rijó ãzíla ãndrẽ ri dó sĩ drị̃ la gá ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gá ꞌdãá.

20 Úpí ãndrẽ jọ, “Ị́jọ́ ãzí ãlu wereŋá mání lẽlé zịlé ími tị gá la cí. Ígã jõ mání ku fô!”

Úpí umvi ĩꞌdiní, “Má ãndrẽ, íjọ ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌi, má icó gãlé la ku.”

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãndrẽ jọ dó, “Má áꞌị́ mi sĩ Ãbĩságĩ Sụ̃námụ̃ ízó ru rĩ fẽjó mí ádrị́pị Ãdõníyã ní ꞌdụlé ũkú ru.”

22 Úpí Sũlũmánĩ umvi dó ãndrẽ ní, “Ílẽ má ádrị́pị Ãdõníyã ꞌbã ꞌdụ Ãbĩságĩ Sụ̃námụ̃ ízó ru rĩ ũkú ru la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Drĩ adru ꞌdĩ áni, mí icó átã ũpĩ ꞌdĩ aꞌị́lé ĩꞌdiní rá ĩꞌdi ꞌbã adrujó má ádrị́pị kãyú rĩ ꞌi rĩ sĩ. Ĩꞌdi ãndá, átáló Ãbĩyátã kí Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị be fi kí ĩꞌdiní.”

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ na dó ũyõ Úpí ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla jọ dó, “Lẽ Ãdróŋá ꞌbã ꞌdị ma rá ádrĩ Ãdõníyã ꞌdị káyĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã zịlé ꞌdĩ tị gá ku rĩ gá! 24 Ãndá ãndá ru Úpí áma ꞌbãlépi úpí ru úmvúke ũpĩ drị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ drị̂ drị́gá rĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ tã mbajó rá, ĩꞌdiní dó sĩ ũpĩ fẽjó mádrị́ anzị mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe rĩ áni, Ãdõníyã la fi mádrị́ ꞌbụ́gá ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ rá!” 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Sũlũmánĩ fẽ dó ãzị́táŋá Bẽnáyã Yẽhõyídã ngọ́pị ní ãzíla ꞌdị dó sĩ Ãdõníyã rá.

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ jọ dó átáló Ãbĩyátã ní, “Ígõ vúlé mídrị́ ámvụ́ kí agá Ãnãtọ́tị̃ gâlé. Sị tátí míní drãjó rá, wó má icó ími ꞌdịlé úꞌdîꞌda ku ãꞌdusĩku íri ándrá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí ũkpó ꞌdị́pị drị̂ ujílé má átẹ́pị drị̃lẹ́ gá mi ꞌi ãzíla ũcõgõ má átẹ́pị drị̂ kí agá íri ándrá kí tị talé ĩꞌdi be ĩndĩ.” 27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ nze dó átáló Ãbĩyátã ꞌi ãzị́ átáló drị́ ĩꞌdiní ándrá ngalé Úpí ní rĩ gá rá, ị́jọ́ ándrá Úpí ꞌbã jọlé Sị́lọ̃ gá ꞌdãá lị́cọ́ Élĩ drị̂ drị̃ gá rĩ idé dó sĩ ru ãngũ la gá rá.

28 Yõwábũ la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdõníyã ꞌdịjó rĩ arelé ꞌbo, apá dó hémã Úpí drị̂ agá ãzíla rụ dó sĩ újé ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ drị̂ kí, ãꞌdusĩku icí kí ándrá tị Ãdõníyã be adru Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ be la ku. 29 Ála dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé úpí Sũlũmánĩ ní Yõwábũ apá ru zị̃lé hémã Úpí drị̂ agá, ĩꞌdi ãlĩtárĩ andre gá ꞌdã íni ꞌbo, úpí Sũlũmánĩ fẽ dó ãzị́táŋá Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị ní jọ, “Ímụ ãzíla íꞌdị ĩꞌdi rá.”

30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽnãyíyã fi dó hémã Úpí drị̂ agâlé ãzíla jọ dó Yõwábũ ní, “Úpí Sũlũmánĩ jọ, ‘Mí ãfũ ãmvé.’ ”

Wó Yõwábũ umvi, “Yụ, ma mângá drã ꞌdâ.”

Bẽnãyíyã lũ dó úpí ní ị́jọ́ Yõwábũ ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌi rá.

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ dó Bẽnáyã ní, “Mí idé cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni. Íꞌdị ĩꞌdi ãzíla mí ị̃sị̃ ĩꞌdi rá, mí ũjĩ dó sĩ lị́cọ́ má átẹ́pị drị̂ Yõwábũ ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ꞌbã ãrí asujó rĩ sĩ rá. 32 Úpí la dó sĩ ãrí ándrá ĩꞌdi ꞌbã asulé rĩ ꞌbã ãrígó tị ũfẽ, ãꞌdusĩku ụꞌdị́ ándrá ãgọbị ị̃rị̃ la kí ménéŋá sĩ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã tị kóru. ꞌBá ĩꞌdiní ụꞌdị́lé rĩ kí ándrá Ãbị̃nẹ́rị̃ Nẹ́rị̃ ngọ́pị ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla Ãmásã Yétĩrã ngọ́pị ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ándrá ãgọbị mgbã ãzíla ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi ĩꞌdi ndẽlépi rá la kî. 33 Ĩꞌbã ãrí ꞌba adru Yõwábũ drị̃ gá ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá jãꞌdâ. Wó lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí drị̂ ꞌba adru úpí Dãwụ́dị̃ drị̃ gá anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe ãzíla úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá jãꞌdâ.”

34 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị mụ dó Hémã Úpí ꞌbã ĩndĩkĩndĩ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá ãzíla ꞌdị dó sĩ Yõwábũ rá. Îsị̃ dó sĩ ĩꞌdi ãngũ ĩꞌdi ãmgbã drị́ kõtórõ agá rĩ gá. 35 Úpí ꞌbã dó Yõwábũ kẹ̃jị́ Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị ꞌi ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá. Átáló Ãbĩyátã ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbã dó Zãdókĩ ꞌi átáló ru áyụ.

36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí pẽ dó ꞌbá tị Sị̃mẹ́yị̃ rụ́ ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Lẽ ísị míní jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla mí uꞌá alagá ꞌdãá, wó lẽ ímụ ãngũ ãzí gá ku. 37 Ụ́ꞌdụ́ míní áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂ zajó rĩ sĩ, ãndá-ãndá ru mi mụ drãlé rá, wó ị́jọ́ la dó adru mîni.”

38 Sị̃mẹ́yị̃ umvi dó úpí ní, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké. Ãtíꞌbó mídrị̂ la ị́jọ́ ꞌdĩ idé cécé úpí mádrị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni.” Sị̃mẹ́yị̃ uꞌá dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá sáwã ãzo rú.

39 Wó ílí na vúlé gá Sị̃mẹ́yị̃ ꞌbã ãtiꞌbo ị̃rị̃ la apá kí úpí Gátũ gá Ãkísĩ Mãákã ngọ́pị drị́ ãzíla úlũ dó ĩꞌdiní, “Mî ãtiꞌbo kí Gátũ gâlé ꞌdã.” 40 Ĩꞌdi dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ꞌbã dó íníríkó kãyĩnõ drị̃ gá ãzíla mụ dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãtiꞌbo kí ndrụ̃ trũ Ãkísĩ drị́ Gátũ gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ịsụ́ dó kí rá ãzíla ají dó sĩ kí vúlé angájó Gátũ gâlé rĩ sĩ.

41 Sũlũmánĩ la mụ ị́jọ́ Sị̃mẹ́yị̃ fũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ mụlé Gátũ gá ãzíla ãgõ dó vúlé ra ꞌdĩ arelé ꞌbo, 42 úpí umve dó Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi ãzíla zị dó ĩꞌdi, “Áfẽ ándrá míní ũyõ nalé Úpí ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla áli ándrá ími bị́lẹ́ ị̃ndụ́ jọjó la, ‘Ụ́ꞌdụ́ míní fũjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ rĩ sĩ mụjó ãngũ ãzí gá ãmvé rĩ ꞌbã vúlé gá, mi drã rá ãndá-ãndá ru rĩ gá ku yã?’ Sáwã ꞌdã sĩ íjọ ándrá mání, ‘Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké, ma vú la ũbĩ rá.’ 43 Wó mí ũbĩ dó ũyõ ándrá míní nalé Úpí ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla ãzị́táŋá ándrá mání fẽlé míní rĩ vú ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

44 Úpí jọ vâ Sị̃mẹ́yị̃ ní, “Ími ásị́ gâlé ínị̃ ị́jọ́ ũnzí míní ngalé má átẹ́pị rụ́ rĩ kí lọ́lọ́. Úꞌdîꞌda Úpí la dó ị́jọ́ ũnzí míní ngalé rĩ kí ũfẽ mírụ́ rá. 45 Wó úpí Sũlũmánĩ la sụ̃sụ́ múké rĩ ịsụ́ rá ãzíla úmvúke má átẹ́pị drị́ ũpĩ drị̂ la adru Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ kóru jãꞌdâ.”

46 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí fẽ dó ãzị́táŋá Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị ní ãzíla sõ dó sĩ Sị̃mẹ́yị̃ vũ gá, ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũpĩ Sũlũmánĩ drị̂ tu dó pá ũkpó ru.

3

Sũlũmánĩ ꞌbã ũndũwã zịjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ icí kí dó tị úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Fãráwũ be ãzíla ĩgbã dó sĩ Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị ĩꞌdiní ũku ru. Ají dó ĩꞌdi uꞌálé táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá kpere ĩꞌdi ꞌbã lị́cọ́ ũpĩ drị̂ kí de agâ sị agâ jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ be ãzíla bõrõ sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó rĩ abe. 2 Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí ándrá, ídétáŋá kí idélé ãngũ ụrụgá rĩ kí agá ãꞌdusĩku úsị ándrá drĩ ꞌdĩ sĩ Jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ ku. 3 Sũlũmánĩ lẽ ándrá Úpí ꞌi rá ãzíla ũbĩ ándrá ímbátáŋá átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdiní rĩ kí vú pírí rá, wó ri vâ ãnãkpá kí ụlị́lé ãzíla ri kí idélé ídétáŋá ru ãlĩtárĩ ndúndú ãngũ ụrụgá rĩ kí agá.

4 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ úpí Sũlũmánĩ mụ dó Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá sĩ ídétáŋá idéjó, ãꞌdusĩku ꞌdã ándrá ãngũ sĩ ãlĩtárĩ ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã adrujó rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ idé dó ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí ꞌdãá pâlé 1,000. 5 Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá ꞌdãá Úpí iꞌda dó ru Sũlũmánĩ ní urobí agâsĩ ị́nị́ sĩ ãzíla Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Mí aꞌị́ ãko cí míní lẽlé áfẽ míní rĩ ꞌi.”

6 Sũlũmánĩ umvi dó ĩꞌdiní, “Mí iꞌda ándrá ãtíꞌbó mídrị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó ru ujalépi ku rĩ rá ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ími drị̃lẹ́ gá ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ngalépi rĩ ꞌi, ꞌbá pịrị ãzíla ꞌbá ãzí ásị́ ãlá la. Ímụ drị̃ gá lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó ru ujalépi ku rĩ iꞌdaŋá trũ ãzíla ífẽ dó sĩ ngọ́pị̃ ní rijó úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá.

7 “Wó úꞌdîꞌda Úpí Ãdróŋá mádrị̂, íꞌbã dó ãtíꞌbó mídrị̂ úpí ru má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbo ádrĩ táni adru ngọ́tị́ŋá ãzíla ádrĩ táni nị̃ ꞌbá drị̃ ce sĩ ku rá tí. 8 Ma dó úꞌdîꞌda ꞌbá mídrị́ míní pẽlé rĩ kí agá ꞌdĩ, ꞌdĩ sụ́rụ́ ãmbógó ꞌbá ala gá rĩ ꞌbã kí sĩ adrujó wẽwẽ rú sĩ icójó kãlãfe la kí lãjó tí rĩ ꞌi. 9 Ífẽ mání ũndũwã sĩ ị́jọ́ vãjó rĩ ꞌi, ma dó sĩ ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ ce gẹ̃rị̃ múké rĩ sĩ ãzíla ma dó sĩ ị́jọ́ múké rĩ kí drĩdríŋĩ awa ị́jọ́ ũnzí rĩ kí abe. Jõ íni ku má icó ꞌbá mídrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí drị̃ celé mâsĩ cénĩ ku.”

10 Úpí acá dó ãyĩkõ sĩ Sũlũmánĩ ní ĩꞌdi ꞌbã ũndũwã zịjó ĩꞌdi tị gá rĩ sĩ. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá jọ dó Sũlũmánĩ ní, “Míní ũndũwã zịjó áma tị gá sĩ ꞌbá mádrị̂ kí drị̃ cejó áyụ, míní uꞌájó ídri ílí ãzo rú rĩ zịjó ku jõku sĩ adrujó málĩ trũ jõku míní drã aꞌị́jó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní ku rĩ sĩ, 12 ma ị́jọ́ míní zịlé rĩ idé rá. Ma míní ũndũwã sĩ ị́jọ́ vãjó ãzíla ị́jọ́ lịjó múké rĩ fẽ rá, ꞌbá ãzí ũndũwã ꞌdĩ trũ la ándrá vúlé léru ꞌdáyụ ãzíla icó mụlé adrulé drị̃lẹ́ gâlé ku. 13 Ma vâ mụ ãko ãzí míní zịlé áma tị gá ku rĩ kí fẽlé ĩndĩ, málĩ kí ãrútáŋá be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ídri mídrị̂ agá pírí úpí ãzí icólé ụ̃ꞌbị̃lé mí be la la adru ꞌdáyụ. 14 Ídrĩ ị́jọ́ mání lẽlé ínga kí rĩ kí nga rá ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mba cécé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá tã la mbajó rĩ áni, ma ími fẽ adrulé ídri rú ílí ãzo rú.” 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ angá dó ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ ãzíla amá dó Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ꞌí be urobí agâsĩ nĩ rĩ gá rá. Gõ dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ãzíla tu dó pá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Idé dó sĩ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí ídétáŋá tị icíma drị̂ be. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbã dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ụ̃mụ̃ nalé.

Sũlũmánĩ ꞌbã ị́jọ́ lịjó ũndũwã sĩ rĩ

16 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ũkú ãzí ãwụ́ꞌbá ru ị̃rị̃ la amụ́ kí úpí rụ́ sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó sĩ ị́jọ́ ãzí kí ĩsélé gá ãgátã rú la ãzãkojó. 17 Ĩꞌba ãzí ãlu rĩ jọ, “Úpí mádrị̂, ũkú ꞌdĩ be ãma uꞌá jó ãlu la gá. Ãmaní adru agá ĩꞌdi be ꞌdãá, átĩ ngọ́tị́. 18 Ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ũkú ꞌdĩ tĩ vâ ngọ́tị́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi. Ãma lú jó ꞌdã agá ꞌdãá ĩꞌdi be ꞌbá ị̃rị̃ áꞌdụ̂sĩ. 19 Ị́nị́ sĩ ꞌdâ ũkú ꞌdĩ ꞌbã ngọ́tị̂ drã dó rá ĩꞌdiní ru lajó drị̃ la gá rĩ sĩ. 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, angá dó ị́nị́ ágágá ꞌdâ, aꞌdụ́ dó ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ drãlépi rá rĩ ꞌbãlé áma ĩbã tị gá mání ụ́ꞌdụ́ ko agá ꞌdĩgá ꞌdâ ãzíla ꞌdụ dó ngọ́tị́ mádrị̂ ꞌbãlé ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌbã tị gá. 21 Ma dó mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ tí sĩ ĩbã fẽjó ngọ́tị́ mádrị̂ ní, má ịsụ́ dó drã rá! Wó ãngũ la dó mụ ụwị́lé ꞌbo, má ifí dó ngọ́tị̂ ꞌi, má ịsụ́ dó ngọ́tị́ drãlépi rá ꞌdã adru mání tịlé rĩ ꞌi ku.”

22 Ũkú ãzí rĩ jọ, “Yụ! Ngọ́tị́ drãlépi rá rĩ bãsĩ mídrị̂ ꞌi, ngọ́tị́ ídri rĩ bãsĩ mádrị̂ ꞌi.”

Wó ũkú tá drị̃drị̃ rĩ mụ ãgátã trũ drị̃ gá jọ, “Yụ! Ngọ́tị́ drãlépi rĩ mídrị̂ ꞌi; ngọ́tị́ ídri rĩ mádrị̂ ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũkú ꞌdĩ ri kí dó ãgátã galé kí drĩdríŋĩ gá úpî drị̃lẹ́ gá ꞌdãá.

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ jọ dó, “Ĩmi ãlu ãlu la jọ la, ‘Ngọ́tị́ ídri rĩ mádrị̂ ꞌi, ngọ́tị́ drãlépi rá rĩ ꞌbá ãzí rĩ drị̂ ꞌi,’ wó ꞌbá ãzí rĩ la jọ la, ‘Yụ! Ngọ́tị́ mídrị̂ drãlépi rá rĩ ꞌi, mádrị̂ ꞌi ĩꞌdi ídri rĩ ꞌi.’ ”

24 Úpí Sũlũmánĩ jọ dó, “Ĩmi ají drĩ mání ménéŋá ãzí ꞌdĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ájí dó ĩꞌdiní ménéŋâ rá. 25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ dó, “Mí asi ngọ́tị́ ídri rĩ ꞌbã ꞌa ị̃rị̃, ídrĩ dó asi la ꞌbo, ífẽ dó nụ́sụ̃ la ãlu rĩ ũkú ãlu rĩ drị́ ãzíla ãlu rĩ ũkú ãzí rĩ drị́.”

26 Ũkú tá ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ꞌbã sĩ adrujó ídri rĩ ꞌbã ngọ́tị̂ lẽjó ambamba rĩ sĩ jọ dó úpí ní, “Íni ku úpí! Ífẽ dó ngọ́tị́ ídri ꞌdĩ ũkú ꞌdĩ drị́! Íꞌdị ĩꞌdi ku!” Wó ũkú ãzí rĩ jọ, “Ngọ́tị̂ icó adrulé mî ãni jõku mâ ãni ku, âsi ĩꞌdi ꞌbã ꞌa ị̃rị̃!”

27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ lị dó ị́jọ́ ãgátã ajílépi ajílé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ íni, “Ífẽ ngọ́tị́ ídri ꞌdĩ ũkú tá amụ́lépi drị̃drị̃ rĩ drị́. Ĩꞌdị ĩꞌdi ku ãꞌdusĩku ũkú ꞌdĩ ngọ́tị̂ ꞌdĩ ꞌbã ãndrẽ mgbã rĩ ꞌi.”

28 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó pírí mụ ị́jọ́ úpí ꞌbã lịlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, fẽ kí dó ãrútáŋá úpí ní ãꞌdusĩku nị̃ kí dó rá ũndũwã Ãdróŋá drị́ sĩ ị́jọ́ pịrị lịjó rĩ dó ĩꞌdi be cí.

4

ꞌBá ãmbogo rú Sũlũmánĩ pálé gá rĩ kî

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Sũlũmánĩ na dó ũpĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí. 2 ꞌDĩ kí ꞌbá ĩꞌdi pálé gá ãmbogo ru rĩ kî; Ãzãríyã Zãdókĩ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá átáló, 3 Sị́sã ꞌbã ngọ́pịka Ẽlĩhõréfũ kí ándrá Ãhíyã be kãránĩ. Ãhị̃lụ́dị̃ ngọ́pị Yẽhõsãfátĩ ĩꞌdi ándrá ꞌbá ị́jọ́ sụ́rụ́ drị̂ kí ũsĩlépi rĩ ꞌi. 4 Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ ꞌi, Zãdókĩ kí ándrá Ãbĩyátã be ãtalo. 5 Ãzãríyã Nátãnĩ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá drị̃lẹ́ ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌbadrị̂ ꞌi, Zãbụ́dị̃ Nátãnĩ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá átáló ãzíla ꞌbá úpí ní ígátáŋá fẽlépi rĩ ꞌi.

6 Ãhị̃sárị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ị́jọ́ úpí drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, Ãdõnĩrámũ Ãbídã ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpó sĩ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

7 Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá vâ ꞌbá ãzí ãmbogo rú la kí ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂gá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. Kí ándrá ãkónã tra ajílé úpí ní ꞌbá úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe. Ĩmbá ãlu agá ãmbógó ãlu la ãkónã atrá ajílé fẽlé ꞌbá lị́cọ́ úpídrị̂ agá rĩ ꞌbaní pírí nĩ. 8 ꞌBá ãmbogo rú mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ꞌbã rụ́; Bẹ̃nị̃-hụ́rị̃ ꞌi, ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá rĩ ꞌi, 9 Bẹ̃nị̃-dẹ̃kẹ́rị̃ ꞌi, ĩꞌdi ándrá ãmbógó ru ꞌbá táwụ̃nị̃ Mãkẹ́zị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá, Sãlị̃bị́mụ̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá, Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá táwụ̃nị̃ Ẹ̃lọ̃nị̃bẹ́tị̃-hãnánĩ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.

10 Bẹ̃nị̃-hẹ̃sẹ́dị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ru Ãrụ̃bọ́tị̃ gá Sõkóhĩ, ãngũ Héfãrĩ drị̂ kí ándrá pírí ĩꞌdi drị́lẹ́ agá.

11 Bẽnĩ-Ãbĩnãdábũ Sũlũmánĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Tãfátĩ ꞌdụlépi ũkú ru rĩ ĩꞌdi ándrá ãmbógó Nãfọ́tị̃ Dọ́rị̃ gá rĩ ꞌi.

12 ꞌBá ãmbógó ru ãngũ Tãnákĩ ꞌbadrị́ Mẹ̃gị́dọ̃ be rĩ agá rĩ ĩꞌdi ándrá Bãánã Ãhị̃lụ́dị̃ ngọ́pị ꞌi. Ãngũ Bẹ̃tị̃ Sánị̃ andre gá rĩ pírí adrulépi táwụ̃nị̃ Zãrẹ̃tánị̃ drị̂ andre gá rĩ, ãngũ táwụ̃nị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ vụ̃rụ́lé lé ru rĩ gá rĩ, iꞌdójó Bẹ̃tị̃ Sánĩ gá, Ãbẹ̃lị̃ Mẽhólã gá cajó kpere Yõkĩmẽyámũ gá rĩ kí ándrá pírí ĩꞌdi drị́lẹ́ gá. 13 Bẹ̃nị̃-gẹ̃bẹ́rị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂gá rĩ ꞌi. Ãngũ ĩꞌdi pálé gá rĩ kí ãngũ Mãnásẽ ꞌbã ãnzị́pịka ꞌbã kí sĩ rijó alagá rĩ ãzíla ãngũ Ãrĩgóbũ gá ꞌdĩ Bãsánĩ gá ãzíla táwụ̃nị̃ ãmbógó kãlị́ ázíyá andre celé bõrõ sĩ kẹ̃jị́tị la kí sĩ adrujó bũrônzĩ sĩ rĩ kí abe. 14 Ãhĩnãdábũ Ị́dọ̃ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó Mãhãnãyị́mụ̃ gá rĩ ꞌi, 15 Ãhị̃mázị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Bãsẽmátĩ ꞌdụlépi ũkú ru rĩ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Nãfũtálĩ drị̂gá rĩ ꞌi. 16 Bãánã Hụ̃sáyị̃ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Ásẹ̃rị̃ ꞌbadrị́ Ãlọ́tị̃ be rĩ drị̂ ꞌi. 17 Pãrụ́wã ngọ́pị Yẽhõsãfátĩ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ fẽlé ꞌbá ínátị Ĩsãkárĩ drị̂ agá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi. 18 Élã ngọ́pị Sị̃mẹ́yị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ fẽlé ꞌbá ínátị Bénzãmĩnĩ drị̂ agá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi. 19 Gẹ̃bẹ́rị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂gá ãzíla ãngũ úpí Sị̃họ́nị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ ꞌbadrị́ ãngũ Ụ́gị̃ úpí Bãsánĩ gá rĩ ꞌbadrị̂ abe rĩ gá rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ándrá lú gávũnã rú ãngũ Yụ́dã drị̂gá áꞌdụ̂sĩ.

Málĩ Sũlũmánĩ drị̂ kí ũndũwã ĩꞌdidrị̂ be

20 ꞌBá Yụ́dã drị̂ kí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩꞌbã kãlãfe ándrá ũꞌbíkákãnã rú cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni. Ri kí ãkónã nalé ãzíla ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ ri kí ụmvụlé, ri kí dó vâ uꞌálé ãyĩkõ sĩ. 21 Ãngũ Sũlũmánĩ ꞌbã pálé gá ĩꞌdiní sĩ adrujó úpí ru rĩ kí ũpi pírí angájó mĩrĩ Ũfũrátĩ gá cajó ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ gá cajó kpere lõkókõrí Mị̃sị́rị̃ drị́ ándrá rĩ gá. ꞌBá acálépi ĩꞌdi pálégá ꞌdĩ ri kí dó mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé ĩꞌdiní ãzíla ri kí dó ãzị́ ngalé ĩꞌdiní ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí.

22 Ãkónã Sũlũmánĩ drị́ lị́cọ́ gá nalé ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ kí ándrá íni; Ãnáfóró mĩnãmĩnã ngánũ drị̂ kí ándrá kị́lọ̃ 1,000 ãzíla ãnáfóró ãzí rĩ kí kị́lọ̃ 18,000. 23 Tị́ use-use rĩ kí mụdrị́, tị́ ị̃rẹ́bị́ nalépi ásé agá ri kí kãlị́ ị̃rị̃ ãzíla kãbĩlõ kí 100, mũcé, yéré, ãbụ́rị̃ ãzíla ãꞌụ́ kí abe.

24 Sũlũmánĩ na ũpĩ ãngũ mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ agá pírí iꞌdójó Tĩfísã gá cajó kpere táwụ̃nị̃ Gázã drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. Ũpi ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá rĩ kí pírí Sũlũmánĩ pálé gá ãzíla ri dó adrulé sụ́rụ́ ĩꞌdi be lõkókõrí gá rĩ kí abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 25 Ílí Sũlũmánĩ ꞌbã adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí, ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ri kí adrulé múké ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. Iꞌdójó táwụ̃nị̃ Dánĩ drị̂gá cajó kpere táwụ̃nị̃ Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá, ꞌbá ãlu ãlu ri kí uꞌálé zãbíbũ ĩꞌbadrị̂ kí ị̃ndụ́ gá úlúgóŋá ife kí abe.

26 Wó jó Sũlũmánĩ drị́ ꞌa alịlé alị-alị̂ sịlé fãrásĩ ꞌbaní gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí abe rĩ kí ándrá 40,000, ãsĩkárĩ ụ̃cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí ándrá 12,000. 27 Ĩmbá ãlu agá ãmbogo mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ꞌbã ãzí ãlu rĩ la ándrá ãkónã agụ fẽlé Sũlũmánĩ ní ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe pírí nĩ. Kí sáwã pírí sĩ ndre la ãko ãzí ꞌbã ĩcẽ ku. 28 Kí vâ ãná umvelé bálẽ rĩ ají úmgbó la lẽjó la rĩ sĩ ásé ãꞌí be fẽlé fãrásĩ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí selépi rĩ ꞌbaní ãngũ sĩ kí trajó rĩ gá cécé azịlé ĩꞌbaní rĩ áni.

29 Ãdróŋá fẽ Sũlũmánĩ ní ũndũwá ãzíla ị́jọ́ vãŋá ndẽlépi rá rĩ ꞌi, fẽ vâ ĩꞌdiní ị́jọ́ nị̃ŋá ãzí icólé vú nzelé tí la. 30 Sũlũmánĩ ndẽ ándrá ũndũwã sĩ ꞌbá ũndũwá ru wókõ ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru rĩ kí pírí rá ãzíla vâ ꞌbá ũndũwá ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí pírí rá. 31 Ĩꞌdi ándrá ũndũwá ru ꞌbá pírí ꞌbaní ãndânĩ. Átã ndẽ Étãnĩ Ézĩrã gó ru rĩ rá ãzíla ndẽ vâ Hẽmánĩ rá, Kãlĩkólĩ rá, Dãríbã rá, anzị Mãhọ́lị̃ drị̂ kí pírí rá ãzíla ĩꞌdi rụ́ kụ ándrá sụ́rụ́ pírí ĩꞌdi andregá rĩ kí agâsĩ pírí. 32 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ị́jọ́ uꞌbéŋá ru rĩ kí 3,000 ãzíla úngó ĩꞌdi ꞌbã ngolé nĩ rĩ kí 1,005. 33 Jọ ị́jọ́ ife kí drị̃ gá, iꞌdójó márígó Lébãnõnĩ gá rĩ sĩ cajó kpere ịbịbị́ angálépi írã kí ụrụꞌbá gá ãzíla bõrõ kí ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbarụ́. Jọ vâ ị́jọ́ ãnãkpá, ãriŋa, ãko acị́lépi kụ̃bụ̃ drị̃ sĩ ãzíla ị̃ꞌbị kí drị̃ gá ĩndĩ. 34 Ũpi sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbadrị̂ ri kí pírí ꞌbá kí tị pẽlé sĩ ị́jọ́ ũndũwá ru Sũlũmánĩ tị gá rĩ arejó.

5

Ị́jọ́ itúlé sĩ Jọ́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Tụ́rọ̃ drị́ Hĩrámũ la dó mụ arelé la ûsũ dó ãdu Sũlũmánĩ drị̃ gá sĩ acájó úpí ru átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá íni, pẽ dó ãmbogo ãzí kí tị sĩ drị̃ ụfụjó Sũlũmánĩ be ãꞌdusĩku Hĩrámũ lẽ kí ándrájõ rũ Dãwụ́dị̃ be ambamba. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ umvi dó ị́jọ́ Hĩrámũ ní íni,

3 “Míní nị̃lé ꞌbo rĩ áni, mâ átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ri ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé wókõ pírí agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sị dó ándrá jó sĩ Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ị̃nzị̃jó rĩ gẹ̃rị̃ sĩ ku, kpere Úpí ꞌbã fẽ agá la ĩꞌdiní mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ndẽ agá pírí. 4 Wó úꞌdîꞌda Úpí Ãdróŋá mádrị̂ fẽ dó mání ásị́ ị̃gbẹ̃ wókõ pírí kí agá ꞌbo. Ma dó mẹ́rọ́ꞌbá kóru ãzíla ị́jọ́ ãzí ũnzí la dó ꞌdáyụ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áfẽ ándrá dó áma ásị́ sĩ Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó sĩ ãrútáŋá fẽjó rụ́ Úpí Ãdróŋá mádrị̂ drị̂ ní cécé Úpí ꞌbã ándrá ị́jọ́ lã azịjó má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní, ‘Mî ngọ́pị mání ꞌbãlé úmvúke mídrị̂ drị̃ gá rĩ la drụ́zị́ mání jó sị nĩ rĩ áni.’

6 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ífẽ dó sĩ ãzị́táŋá ꞌbá mídrị́ ãzị́ ngalépi rĩ ꞌbaní ꞌbã ga kí dó sĩ mání ife márígó ru Lébãnõnĩ gá rĩ kî. Kí dó mụ ãzị́ ngalé ꞌbá mídrị̂ kí abe, ma ími ũfẽ ãzị́ ĩꞌbaní ngalé rĩ sĩ ãjẹ̃ míní lịlé rĩ sĩ. Míní nị̃lé rá rĩ áni ꞌbá ãzí mádrị́ ꞌdộ ũndũwá trũ icólépi báwũ asilépi ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ kí áni la kí ꞌdáyụ.”

7 Hĩrámũ la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ Sũlũmánĩ ꞌbã fẽlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãyĩkõ ãmbógó la fi dó ĩꞌdi ásị́ gá nĩ ãzíla jọ dó, “Ícụ́ Úpí ꞌbã rụ́ ãndrũ, ãꞌdusĩku fẽ dó Dãwụ́dị̃ ní ngọ́tị́ŋá ũndũwá ru la sĩ ũpĩ najó sụ́rụ́ ãmbógó ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá rá.”

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hĩrámũ fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ Sũlũmánĩ ní jọ, “Má ịsụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị míní ãfẽlé mání rĩ rá ãzíla ma idé la cécé míní jọlé rĩ áni, ma míní báwũ márígó drị̂ kí fẽ báwũ sáyípũrãsĩ drị̂ kí abe rá. 9 ꞌBá mádrị́ ãzị́ ngalépi rĩ kí dó mụ báwũ ꞌdĩ kí ujílé angájó Lébãnõnĩ gá rĩ sĩ kpere mĩrĩ Mẹ̃dị̃tẹ̃rẹ́nị̃yãnị̃ gá ãzíla ma dó kí izá mĩrĩ drị̃ gâsĩ ãngũ míní kí lẽjó rĩ gá. ꞌDãá ma dó kí drĩdríŋĩ co ãzíla mi dó sĩ kí ují mídrị̂ lé. Ị́jọ́ mání aꞌị́lé mídrị́ rĩ ífẽ ãkónã ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbanî.”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hĩrámũ fẽ dó báwũ márígó drị̂ kí báwũ sáyípũrãsĩ drị̂ kí abe rá cécé Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá lẽlé rĩ áni. 11 Sũlũmánĩ ri dó Hĩrámũ ní kẹ̃jị́ la gá ngánũ fẽlé gụ̃tị́yã 20,000 ãzíla ãdu ãlá rĩ lítã 400,000 ꞌdĩ ílí ãlu-ãlu sĩ. 12 Úpí fẽ dó Sũlũmánĩ ní ũndũwã cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ áni. Sũlũmánĩ ri kí dó uꞌálé Hĩrámũ be ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla fi kí dó tị icíma agá.

13 Úpí Sũlũmánĩ atrá dó ꞌbá ãzị́ ngalépi ãgọbị rú rĩ kí 30,000 Ịsịrayị́lị̃ agâsĩ pírí. 14 Ri ꞌbá 10,000 kí tị pẽlé ãzị́ ngalé Lébãnõnĩ gá ĩmbá ãlu-ãlu sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ uꞌá ĩmbá ãlu Lébãnõnĩ gá ãzíla ĩmbá ị̃rị̃ lị́cọ́ ĩꞌbãdrị̂ kí agá. Úꞌbã dó Ãdõnĩrámũ ꞌi ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpó sĩ ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá. 15 ꞌBá Sũlũmánĩ drị́ tẹ́rị́ ujílépi rĩ kí ándrá 70,000 ãzíla ꞌbá írã nzelépi ꞌbé agâlé rĩ kí ándrá 80,000. 16 ꞌBá ꞌbá ãzị́ ngalépi ꞌdĩ kí andrị́lépi ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí drị̃ celépi rĩ kí ándrá 3,300. 17 Ãzị́táŋá úpí ꞌbã fẽlé rĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ unze kí dó írã ãmbogo-ãmbogo ãjẹ̃ rú rĩ kí sĩ jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãjó írã sĩ jó ụrụꞌbá uꞌbéjó rĩ kí sĩ. 18 ꞌBá Sũlũmánĩ drị́ jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịlépi kí, ꞌbá Hĩrámũ drị̂ kí ãzíla Gẽbálĩ drị̂ kí abe itú kí dó írã kí báwũ kí abe sĩ jô sịjó.

6

Sũlũmánĩ ꞌbã Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ

1 Ílí 480 ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Sũlũmánĩ iꞌdó dó Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ sịlé ílí sụjó ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ ĩmbá zị́vị̃ drị̂ sĩ, ꞌdĩ ĩmbá ị̃rị̃ rĩ sĩ.

2 Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó úpí Sũlũmánĩ ꞌbã sịlé Úpí ní rĩ ꞌbã ãzo ándrá mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃, mgbọ la mítã úrômĩ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã mụdrị́ drị̃ na dũ tõwú. 3 Jó ꞌa sĩ alịjó Jó ꞌa Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ ĩꞌdĩ ándrá mítã sụ dũ tõwú, mgbọ lâ mítã úrômĩ cécé jô ꞌbã ãmgbã drị̂ áni. 4 Sũlũmánĩ idé jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdã ní dẹ̃rị́sã ãzí ĩzíŋá-ĩzíŋá la kí cí. 5 Jó ꞌdĩ ꞌbã bõrõ ãmvé ãmvélé ru ãngũ ãlá rĩ drị̂ kí ụrụꞌbá gá ãngũ ãlá ãndânĩ rĩ drị̂ be, Sũlũmánĩ sị ándrá gõrófã trộkị́lịrị cí. 6 Gõrófã ꞌdĩ ꞌbã rụ́mụ̃ vũ gá rĩ ꞌbã mgbọ ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, rụ́mụ̃ la ágágá rĩ ꞌbã mgbọ ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ázị̂rị̃ ãzíla rụ́mụ̃ ụrụgá rĩ ꞌbã mgbọ ándrá mítã na dũ ãlu. Sũlũmánĩ sị jó ꞌdĩ ụrụꞌbá gâsĩ ãngũ ãzí sĩ tụjó alagá la kí ãmvé-ãmvélé ru cí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úsu rú dó sĩ ãko ãzí Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌbã bõrõ gá ku benĩ.

7 Ĩꞌbaní Jó ꞌdĩ sị agá, mí are nôndõ, aya sĩ ꞌbụ́ ꞌdịjó báwũ gá la jõku aya ãzí ndú la ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ ãngũ Jó sịjó rĩ agá ꞌdãá ku ãꞌdusĩku sị kí ĩꞌdi írã ụlị́lé bábá ãngũ írã kí nzejó rĩ gâlé rĩ kí sĩ.

8 Kẹ̃jị́tị sĩ fijó gõrófã ꞌbã rụ́mụ̃ drị̃drị̃ rĩ gá rĩ ĩꞌdi Jô ꞌbã wókõ ándrá rĩ gâlé ru. Kẹ̃jị́tị ꞌdĩgá ꞌdãá, ụ́sị ãngũ ãzí sĩ tụjó rụ́mụ̃ gõrófã drị́ ị̃rị̃ rĩ gá ãzíla na rĩ gá. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sị dó jó ꞌdĩ ãzíla de dó ĩꞌdi rá, gbã drị̃ la báwũ márígó drị̂ sĩ. 10 Sị rụ́mụ̃ bụ́lụ́ gâsĩ la kí Jô ꞌbã andre gâsĩ trộkị́lịrị cí. Rụ́mụ̃ ãlu ãlu ꞌbã ãzo ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi ándrá mítã ị̃rị̃ nụ́sụ̃ ãzíla icí kí Jó ꞌdĩ be báwũ márígó drị̂ kí sĩ.

11 Úpí jọ Sũlũmánĩ ní 12 ị́jọ́ Jó ĩꞌdiní ándrá sịlé rĩ drị̃ gá, “Ídrĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní rĩ kí tãmba ị́jọ́ mání lẽlé ínga kí rĩ kí abe rá, ma ị́jọ́ ándrá mání azịlé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ kí nga mí rụ̂sĩ rá. 13 Ma mụ uꞌálé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ãzíla má ícó kí aꞌbelé ku.”

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ sị dó Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌi ãzíla de dó ĩꞌdi rá. 15 Gbã Jô ꞌbã bõrõ agâsĩ rĩ ụrụꞌbá kí sílĩŋĩ la kí abe pírí báwũ márígó drị̂ sĩ, iꞌdójó jó agá vũ gá ꞌdãá cajó jô ꞌbã lótré gá, idé kí báwũ sĩ ãlá ru. 16 Gbã báwũ márígó drị̂ sĩ Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ awajó ãngũ ãzí rĩ be Jô ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Ãngũ awalé ꞌdã ꞌbã ãzo la ándrá mítã úrômĩ. Áwa ĩꞌdi iꞌdójó vũ gá kpere sílĩŋĩ gá. 17 Jô ꞌbã ꞌa ãmbógó Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ ꞌbã ũngúkú gá rĩ ꞌbã ãzo la ándrá mítã mụdrị́ drị̃ ãrõ. 18 Úgbã Jô ꞌbã ꞌa agâlé ru rĩ báwũ márígó drị̂ sĩ, báwũ ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá úgbã íꞌdá kére ãni la kí mãwụ́wã ayilépi rá la ꞌbadrị̂ kí abe. Úndre rú sĩ írã sĩ bõrõ sịjó rĩ kí ku. 19 Sũlũmánĩ sị ãngũ ãzí Jô ꞌbã agá agâlé ru sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌbãjó. 20 Ãngũ sịlé ꞌa gâlé rĩ ꞌbã ãzo mítã úrômĩ, mgbọ la mítã úrômĩ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã úrômĩ. Ase ĩꞌdi gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. Gbã ãlĩtárĩ ꞌbã ụrụꞌbá báwũ márígó drị̂ sĩ. 21 Sũlũmánĩ ase Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌbã ꞌa gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla idé nõrórõ gólũdĩ rú rĩ Ãngũ Ãlá ãndânĩ idélé gólũdĩ sĩ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gâsĩ. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ase dó Jô ꞌbã ꞌa pírí gólũdĩ sĩ. Ase vâ ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó Ãngũ Ãlá rĩ agá rĩ gólũdĩ sĩ ĩndĩ.

23 Ãngũ Ãlá rĩ agá ꞌdãá, idé íꞌdá mãlãyíkã umvelé kẹ̃rụ́bị̃ rĩ drị̂ kí ị̃rị̃ ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ. Kí ꞌbã ãzo ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi ándrá mítã sụ dũ sụ. 24 Kẹ̃rụ́bị̃ drị̃drị̃ rĩ ꞌbã ụ́pị́pị́ ãlu rĩ ꞌbã ãzo ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, ụ́pụ́pị́ ãzí rĩ vâ mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãngũ ụ́pị́pị́ ꞌbã tị kí drĩdríŋĩ gá tị ãzí rĩ be rĩ ꞌbã mgbọ ándrá dó sĩ mítã sụ dũ sụ. 25 Kẹ̃rụ́bị̃ námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ ꞌbã ụ́pị́pị́ ãlu rĩ ꞌbã ãzo ándrá vâ mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, ãꞌdusĩku use kí ándrá trũ trũ ãzíla gbíyã kí idéjó rĩ ají kí ándrá ru ãlu. 26 Kẹ̃rụ́bị̃ ãlu-ãlu ꞌbã ãzo ĩꞌdi ándrá mítã sụ dũ sụ. 27 Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá dó sĩ kẹ̃rụ́bị̃ ꞌdĩ kí Jô ꞌbã Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá, iré kí ụ́pụ́pị́ iré irê. Kẹ̃rụ́bị̃ ãlu rĩ ꞌbã ụ́pị́pị́ aló bõrõ ãlu rĩ, wó ãzí rĩ drị̂ aló vâ bõrõ ãzí rĩ ꞌi. Kí ꞌbã ụ́pị́pị́ aló kí dó sĩ ru rụ́mụ̃ ꞌbã ágá gá ꞌdãá. 28 Sũlũmánĩ ꞌbu ándrá kẹ̃rụ́bị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ꞌbã ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí.

29 Bõrõ Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã ụrụꞌbá agâsĩ, ãmvê sĩ ãzíla rụ́mụ̃ la agâ sĩ rĩ kí agá pírí Sũlũmánĩ gbã íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí, káci ãni la kí ãzíla íꞌdá mãwụ́wã ayilépi rá la ꞌbãni la kî. 30 Gbã vâ Jô ꞌbã ꞌa agâsĩ rĩ kí ãmvê sĩ rĩ kí abe pírí gólũdĩ sĩ.

31 Sũlũmánĩ idé ándrá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ agâlé rĩ kí báwũ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ, ife ịꞌdịlé kẹ̃jị́tị gá ãzíla alalé drị̃ la gá rĩ kí ãlu tõwú bõrõ ꞌdã drị̂ ꞌi. 32 Kẹ̃jị́tị ị̃rị̃ idélé báwũ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá upa íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ drị̂ kí, íꞌdá káci ife drị̂ kí ãzíla íꞌdá mãwụ́wã ayilépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí abe ãzíla ase dó kẹ̃jị́tị ꞌdã kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ. 33 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé vâ kẹ̃jị́tị wókõ la ꞌbã kí sĩ adrujó sụ sĩ fijó agâlé rĩ báwũ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ. 34 Idé vâ kẹ̃jị́tị kí ị̃rị̃ báwũ páyĩnĩ rú rĩ sĩ. Kẹ̃jị́tị ãlu-ãlu ꞌbã ꞌboro la ụ̃pị̃jó la rĩ kí ị̃rị̃. 35 Idé vâ kẹ̃rụ́bị̃ íꞌdá kí, káci íꞌdá kí ãzíla íꞌdá mãwụ́wã ayilépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí abe ãzíla ase kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ.

36 Sị dó lị́cọ́ úpí drị́ agâlé ru rĩ írã ụ̃sụ̃lé ãlá la kí sĩ láyĩnĩ na ãzíla drị̃ la gâsĩ gbã dó báwũ márígó drị̂ láyĩnĩ ãlu. 37 Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ úꞌbã ĩꞌdi ílí sụjó rĩ sĩ ꞌdĩ ĩmbá zị́vị̃* sĩ. 38 Ílí mụdrị́ drị̃ ãlu rĩ ꞌbã ĩmbá ãrõ umvelé Bụ́lị̃ rĩ sĩ, de kí dó Jó ꞌdĩ ꞌbã sịŋá rá cécé ándrá lẽlé rĩ áni. Jó ꞌdĩ ꞌbã sịŋá ꞌdụ ílí kí ázị̂rị̃ sĩ ĩꞌdi dejó.

7

Úpí Sũlũmánĩ ꞌbã Lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ úpídrị̂ sịjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ sị dó lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ rá, wó ꞌdụ ĩꞌdi ílí mụdrị́ drị̃ na ĩꞌdiní dó sĩ ãzị́ la dejó. 2 Jó ãzí Sũlũmánĩ drị́ ãlu rĩ ꞌbã rụ́ ándrá Mị̃rị́ Lébãnõnĩ drị̂ ꞌi. Jô ꞌbã ãzo ándrá mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ, mgbọ lâ mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi ándrá mítã mụdrị́ drị̃ na dũ tõwú. Báwũ ãmbogo ãmbogo márígó drị́ sĩ jô drị̃ gbãjó rĩ ri kí âla dó kí ị́dị́ŋá idélé báwũ márígó drị̂ sĩ láyĩnĩ sụ rĩ kí drị̃ gá. 3 Âgbã dó jó ꞌdĩ ꞌbã drị̃ báwũ márígó drị̂ kí sĩ. Ife alalé ị́dị́ŋá iꞌdịlé rĩ kí drị̃ gá rĩ kí drị̃ gá jó ꞌa bụ́lụ́ gâsĩ rĩ kí ándrá kãlị́ sụ drị̃ tõwú, láyĩnĩ ãlu ãlu drị̃ gá kí mụdrị́ drị̃ tõwú. 4 Úsú dẹ̃rị́sã la kí ụrụgá láyĩnĩ na ndre kí ru ndre-ndrẽ dẹ̃rị́sã wókõ ãzí rĩ gá rĩ kí abe. 5 Kẹ̃jị́tị la kí ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ kí ándrá pírí rekitángũlũ rú, kí ándrá jô ꞌbã mẹ́lẹ́tị gâlé ru tị la kí na na, wókõ ãzí rĩ gá rĩ ndre kí ru ãzí rĩ gá rĩ kí abe.

6 Idé ándrá bãrása ị́dị́ŋá ịꞌdịlé ịꞌdị-ịꞌdị la kí sĩ, ãzo la ándrá mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla mgbọ la ándrá mítã mụdrị́ drị̃ na nụ́sụ̃. Jô ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá ị́dị́ŋá kí ándrá cí ãzíla úgbã kí drị̃ cí. 7 Idé ándrá ãngũ sĩ úmvúke ũpĩ drị́ ꞌbãjó rĩ, ãngũ sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ, ꞌdĩ ãngũ ĩꞌdiní sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ ꞌi ꞌbu ụrụꞌbá la iꞌdójó vũ gá cajó lótré gá báwũ márígó drị̂ sĩ. 8 Wó ãngũ ĩꞌdi ní sĩ uꞌájó rĩ ĩꞌdi jó ũngúkú gâlé ru ãzíla idé ĩꞌdi cécé jó lị́cọ́ ĩꞌdi ꞌbã sịlé ꞌdĩ áni. Sũlũmánĩ sị vâ lị́cọ́ ũpĩ drị̂ ĩꞌdi ꞌbã ũkú Fãráwũ ị̃zẹ́pị rú rĩ ní cécé lị́cọ́ ũpĩ drị́ ꞌdĩ áni. 9 Jó ꞌdĩ kí ꞌbã ị̃ndụ́ úsị kí pírí írã ãjẹ̃ rú unzelé idélé trũ trũ la kí sĩ. Ụlị́ kí ménéŋá sị́ trũ nzẽrẽnzẽrẽ la kí sĩ. Úsị dó sĩ jó ꞌdĩ ꞌbã bõrõ agâsĩ ãzíla ãmvê sĩ ꞌdĩ kí abe pírí cajó lị́cọ́ agá pírí. 10 Jó ꞌdĩ ꞌbã ị̃ndụ́ úꞌbã ándrá ĩꞌdi írã ãmbógó ãjẹ̃ rú rĩ kí sĩ, ãzí rĩ kí ꞌbã ãzo ándrá mítã na dũ tõwú, ãzí rĩ kí ꞌbã ãzo ándrá mítã sụ. 11 Írã ayúlé sĩ bõrõ jó ꞌdĩ drị̂ sịjó rĩ kí ándrá írã ãjẹ̃ rú la kí, ụ́lị́ kí trũtrũ ándrá lẽlé rĩ áni ãzíla áyú vâ báwũ márígó drị̂ kí ĩndĩ. 12 Lị́cọ́ ꞌa jó ꞌdĩ drị̂ úce ándrá andre la bõrõ sịlé írã ụ̃sụ̃lé ãlá sịlé láyĩnĩ na rĩ kí sĩ ãzíla írã sịlé ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ îpa ándrá báwũ márígó drị̂ láyĩnĩ ãlu cécé bõrõ lị́cọ́ ꞌa jó Úpí drị̂ drị́ agâlé ru rĩ drị̂ áni bãrása la kí abe.

Úpí Sũlũmánĩ fẽ ãzí Hĩrámũ Tụ́rọ̃ gá rĩ nî

13 Úpí Sũlũmánĩ pẽ ꞌbá tị Tụ́rọ̃ gá sĩ mụjó Hĩrámũ ajíjó. 14 Hĩrámũ ꞌbã ãndrẽ ĩꞌdi ándrá ãwụ́zị́ angájó ínátị Nãfũtálĩ drị̂ agá la ãzíla átẹ́pị̃ ándrá ꞌbá ãzí ũndũwá ru ãlị̃gọ̃ sĩ ãko idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí idéjó rĩ trũ Tụ́rọ̃ gá la. Hĩrámũ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ãlị̃gọ̃ trũ ụrụgá la ãzíla nga ãzị́ ãko kí idéjó bũrônzĩ sĩ rĩ sáwã ãzo ru. Amụ́ dó úpí Sũlũmánĩ rụ́ ãzíla nga dó ãzị́ Sũlũmánĩ ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní ngalé rĩ kí pírí rá.

15 Hĩrámũ idé dó ị́dị́ŋá kí bũrônzĩ sĩ ị̃rị̃, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ꞌbã ãzo mítã ãrõ ãzíla ágá lã ꞌbã mgbọ mítã tõwú dũ na. 16 Idé vâ drị̃kã la bũrônzĩ sĩ rĩ kí ị̃rị̃ ꞌbãlé ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí drị̃ gá. Drị̃kã la idélé rĩ kí ꞌbã ãzo ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃. 17 Idé ĩbáká cilé ímbá áni la, idé vâ ĩbáká ãzí nõrórõ áni la kí bũrônzĩ sĩ ũgĩlé ị́dị́ŋá ꞌda kí drị̃ gá, ị́dị́ŋá ãlu ãlu ꞌbã drị̃ gá kí ázị̂rị̃ ázị̂rị̃. 18 Idé vâ ife Põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá kí ãko ꞌbãlé ị́dị́ŋá kí drị̃ gá rĩ ꞌbã ãlu-ãlu ní láyĩnĩ ị̃rị̃-ị̃rị̃ sĩ kí uꞌbéjó ãlá ru. Idé ị́dị́ŋá drị̃ ãlu-ãlu ní cécé ꞌdã ꞌbã áni. 19 Ị́dị́ŋá bãrásã kẹ̃jị́tị gá rĩ drị̂ kí drị̃ gá idé ũjó ꞌbã íꞌdá kí mítã ãlu dũ ãrõ ãrõ. 20 Ị́dị́ŋá ꞌdã kí ꞌbã drị̃ gá idé vâ bãkụ́lẹ̃ íꞌdá kí ãzíla ũgĩ kí nõrórõ kí tị gâsĩ, idé ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá kí 200 tị la kí agâsĩ láyĩnĩ ị̃rị̃ ị̃rị̃ trộkị́lịrị. 21 Ĩdrẽ dó ị́dị́ŋá bãrásã kẹ̃jị́tị sĩ fijó jó agâlé rĩ gá rĩ kî. ꞌDa dó ị́dị́ŋá kẹ̃jị́tị ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá rĩ ꞌbã rụ́ Jãkínĩ ꞌi ãzíla wókõ ụ́rụ́ rĩ gá rĩ ꞌbã rụ́ Bõwázĩ ꞌi. 22 Ị́dị́ŋá ꞌdã kí drị̃ gâsĩ âla ãko ãzí indrélépi cécé ũjó áni la kî. Ãzị́ sĩ ị́dị́ŋá kí idéjó rĩ de dó sĩ ru ꞌdãá.

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hĩrámũ idé dó báfũ ãzí ãmbógó ị̃yị́ ãni umvelé mĩrĩ la aya akálé ãcí sĩ rĩ sĩ, iꞌdójó tị la ãzí rĩ gá cajó ãzí rĩ gá, ãzo la mítã sụ dũ sụ, mgbi la mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, mgbọ la pírí rá ru rĩ mítã mụdrị́ drị̃ na dũ ị̃rị̃. 24 Báfũ ãmbógó mĩrĩ drị̂ ꞌbã tị ãmvê sĩ rĩ ní úsị bõrõ sĩ ĩꞌdi andre cejó trộkị́lịrị cí, idé bõrõ ꞌdã kí tị dẹngụ rú bũrônzĩ sĩ láyĩnĩ ị̃rị̃, ící dó sĩ kí mĩrĩ be ãko ãlu rú. 25 Idé ándrá mọ́nị̃gọ́ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ bũrônzĩ sĩ, úsị dó báfũ ãmbógó mĩrĩ drị̂ kí drị̃ gá. Mọ́nị̃gọ́ na rĩ ja kí tị ándrá léru, ãzí na rĩ ja kí tị ụ́rụ́ léru, na ãzí rĩ ja kí tị ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru ãzíla ãzí na rĩ ja kí tị ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru. Mĩrĩ ri dó sĩ kí ũngúkú gá ãzíla kí pá vúlé rĩ uja kí dó sĩ ru mĩrĩ ꞌbã ágá gâlé ru. 26 Báfũ ãmbógó ꞌdã ꞌbã dẹngụ ĩꞌdi ándrá mĩlímĩtã kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú ãzíla tị la ꞌbã dẹngụ kópõ tị drị̂ áni cécé ũjó ũfũ ayilépi rá rĩ áni. Báfũ ãmbógó ꞌdã la ị̃yị́ tõ lítã 40,000.

27 Hĩrámũ idé ándrá Báfũ ãmbógó ꞌdãní pá kí sĩ ị̃ndụ́ la ꞌbãjó rĩ kí bũrônzĩ sĩ mụdrị́, pá ãlu rĩ ꞌbã ãzo mítã ãlu dũ ãrõ, mgbọ la kí mítã ãlu dũ ãrõ ãzíla ãzo la ụrụ gâlé ru rĩ kí mítã ãlu dũ na. 28 Ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ngalé sĩ ãko pá la kí ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ kí idéjó rĩ kí íni; idé kí drĩdríŋĩ cí ãzíla ũꞌbã ágófe la kí ĩndĩ. 29 Bụ́lụ́ la ĩsélé gá aya alalé ala-alâ rĩ kí abe úgbã ándrá íꞌdá kẹ̃mị̃ ãni kí, mánị̃gọ́ ãni la kí ãzíla kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí cí. Íꞌdá kẹ̃mị̃ ꞌbadrị́ mọ́nị̃gọ́ be rĩ kí drị̃ gá ãzíla ị̃ndụ́lẹ́ gá, úgĩ nõrórõ dịlé ũnĩ-ambamba la kí cí. 30 Pá ãlu-ãlu ꞌbã wị́lị̃ bũrônzĩ rú rĩ kí sụ ãzíla ãko sĩ kí usújó sị́ trũ ãtrákátra rú sĩ bãkụ́lẹ̃ kí ꞌbãjó rĩ kí cí. Hĩrámũ idé ãko sị́ ãtrákátra rú ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá mãwụ́wã wókõ ãlu ãlu gâsĩ pírí cí. 31 Gárĩ ꞌbã ãngũ ụrụgá rĩ gá ꞌdãá, átrá aya ãzí gbụrụ rú bãkụ́lẹ̃ áni la cí sĩ báfũ ị̃yị́ drị̂ ꞌbãjó. Mgbọ la ándrá sẽndị́mĩtã kãlị́ sụ drị̃ tõwú, mgbi la sẽndị́mĩtã mụdrị́ drị̃ ãrõ ãzíla ãko agọ́lẹ́ agọ́-agọ́ rĩ kí tị la gâsĩ cí. 32 Úmbé ándrá pá la sụ ꞌdã kí drị́ la kí ụrụꞌbá gá ãzíla ící kí pá la ꞌbarụ́. Pá la ꞌdã kí ꞌbã mgbọ sẽndị́mĩtã kãlị́ ázíyá drị̃ ázíyá. 33 Ídé ándrá pá la kí cécé gárĩ ãꞌdị́ drị̂ ꞌbadrị̂ kí áni, wị́lị̃ ꞌbã tị kí, sị̃pọ́kị̃ la kí ãzíla hábu la kí kí abe ídé kí aya akálépi ãcí sĩ rĩ kî sĩ.

34 Aya idélé sĩ ũkpó fẽjó gárĩ ꞌdĩ ní rĩ kí ándrá sụ kónã ãlu-ãlu gâsĩ ãlu ãlu, ící ándrá kí ãko ãlu rú. 35 Gárĩ ãlu ãlu ꞌbã drị̃ gá aya ãzí tralé kẹ́rịŋá áni la kí ándrá cí, mgbọ lâ kí sẽndị́mĩtã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃. Aya ꞌbãlé sĩ ũkpó fẽjó rĩ kí bụ́lụ́ la kí abe ící ándrá kí gárĩ ụrụꞌbá gá ãko ãlu rú. 36 Hĩrámũ idé íꞌdá Kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí, kẹ̃mị̃ ãni la kí íꞌdá káci ife drị̂ kí abe ãngũ acelépi mgbọ rĩ kí agá. Ũꞌbã mãwụ́wã kí ala gâsĩ trộkị́lịrị cí. 37 ꞌDĩ dó gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ pá la mụdrị́ ꞌdã kí idéjó rĩ ꞌi. Idé kí pírí ũví ãlu sĩ ãzíla ají kí ru ãlu ãzo la kí agá ãzíla mgbọ la kí agá.

38 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé báfũ kí bũrônzĩ sĩ báfũ ãlu rĩ la ị̃yị́ sũ ãnirú lítã 880 ãzo la ĩꞌdi mítã ãlu dũ ãrõ. Báfũ ꞌdĩ kí ị́dị́ŋá ãlu ãlu sĩ. 39 ꞌBã dó pá sĩ báfũ kí ũꞌbãjó drị̃ la gá tõwú rĩ jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ándrálé rĩ gá ãzí tõwú rĩ kí wókõ la ụ́rụ́ rĩ gá. ꞌBã dó tángi ị̃yị́ drị̂ wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó rĩ ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gâlé ru. 40 Hĩrámũ idé vâ báfũ kí, ãko sĩ ĩzá ũpẽjó rĩ kí ãzíla bãkụ́lẹ̃ sĩ ãrí ũyãjó rĩ kí abe.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hĩrámũ de dó ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé úpí Sũlũmánĩ ní Jó Úpí drị̂ agá rĩ kí pírí rá:

41 ãzị́ ị́dị́ŋá ị̃rị̃ rĩ drị̂ kí,

ãzị́ ãko ị́dị́ŋá ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃ gá bãkụ́lẹ̃ áni rĩ ꞌbadrị̂ kí,

ãzị́ ãko icílé ímbá áni ị̃rị̃ sĩ ãko bãkụ́lẹ̃ áni ị̃rị̃ ãko ị́dị́ŋá kí drị̃ gá ꞌdã kí uꞌbéjó ãlá ru rĩ drị̂ kí,

42 ãzíla ãzị́ põmũgũránãtĩ idélé bũrônzĩ sĩ 400,000 ímbá ị̃rị̃ ꞌdã kí ụrụꞌbá gá rĩ drị̂ kî. Põmũgũránãtĩ ụ̃tị̃lé láyĩnĩ ị̃rị̃ sĩ ímbá tị gá ꞌdã kí sĩ ãko ị́dị́ŋá kí drị̃ gá bãkụ́lẹ̃ áni rĩ kí uꞌbéjó rĩ kí,

43 báfũ mụdrị́ kí pá la mụdrị́ rĩ kí abe;

44 mĩrĩ ãzíla mọ́nị̃gọ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ĩꞌdiní sĩ adrujó drị̃ la gá rĩ kí abe;

45 Úmvú kí, ãko sĩ ãko ũsõjó rĩ kí ãzíla bãkụ́lẹ̃ sĩ ãko ũyãjó rĩ kí abe.

Ãko Hĩrámũ ꞌbã idélé úpí Sũlũmánĩ ní Jó Úpí drị̂ agá rĩ kí pírí idé kí bũrônzĩ trịlé trị-trị̃ rĩ sĩ. 46 Úpí ꞌbã bũrônzĩ ꞌdĩ kí akálé ãcí sĩ ãngũ gbayi Yõrĩdánĩ drị́ Sụ̃kọ́tị̃ kí drĩdríŋĩ gá Zãrẹ̃tánị̃ be rĩ gá. 47 Sũlũmánĩ aꞌbe ãko pírí kí ụ̃ꞌbị̃ŋá kóru ãꞌdusĩku ãko ꞌdĩ kí ũꞌbí ru, bũrônzĩ ꞌdĩ ãnzị̃ kí íngõpí yã rĩ ûꞌbị̃ kí ku.

48 Sũlũmánĩ idé dó ãko Jó Úpí drị̂ agá rĩ kí pírí;

Ãlĩtárĩ gólũdĩ rú rĩ ꞌi,

méjã gólũdĩ rú sĩ mũkátĩ ícétáŋá ru rĩ ꞌbãjó rĩ kí abe.

49 Tárã céke gólũdĩ ãlá rĩ sĩ tõwú wókõ ãndá gá rĩ gá ãzíla tõwú wókõ ị̃jị́ gá rĩ gá rĩ kí ándrá Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá cí;

50 báfũ kí, ãko sĩ ãcíkúlú ũpẽjó rĩ kí, bãkụ́lẹ̃ sĩ ãrí ũyãjó rĩ kí, ũlángí sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ kí pírí ídé ándrá kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ.

Kẹ̃jị́tị sĩ fijó rụ́mụ̃ agâlé ãndânĩ rĩ agá rĩ ꞌbadrị́ Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ be rĩ kí ꞌbã pátã kí kõndõ la kí abe idé ándrá kí gólũdĩ sĩ. Idé átã vâ kẹ̃jị́tị Jó Úpí drị̂ drị́gá rĩ gólũdĩ sĩ.

51 Ãzị́ úpí Sũlũmánĩ ꞌbã sĩ Jó Úpí drị̂ sịjó rĩ la dó mụ ru delé pírí ꞌbo, ají dó ãko ándrá átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã pẽlé ndú sĩ jó ꞌdĩ sịjó rĩ kî; sílĩvã, gólũdĩ ãzíla ãkójó kí abe, ꞌbã dó kí jó sĩ ãko kí tãmbajó Jó Úpí drị̂ agá rĩ gá.

8

Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ agụjó Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ umve dó ꞌbá drị̃lẹ́ ru Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí amụ́jó ĩꞌdi rụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, umve ꞌbá drị̃lẹ́ ru ínátị kí agá rĩ kí pírí ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru lị́cọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí abe sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ Úpí drị̂ agụjó angájó Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị́ Zị̃yọ́nị̃ gá rĩ sĩ ãngũ ĩꞌdidrị́ úꞌdí Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. 2 Ĩmbá umvelé Ẽtãnímũ* rĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ atrá kí dó ru pírí Sũlũmánĩ drị̃lẹ́ gá sĩ ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ najó. 3 ꞌBá ãmba Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ru atrálé pírí ꞌbo, ãtalo inga kí dó Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ ꞌi, 4 agụ kí dó Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị́ Úpí drị̂ kí Hémã tị icíma drị̂ be ãzíla ãkójó alagá ãlá rĩ kí abe. Ãtalo kí ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe ꞌdụ kí dó ãko ꞌdĩ kí agụlé Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá. 5 Úpí Sũlũmánĩ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru atrálépi ꞌdĩ kí abe tu kí dó pá Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị́ ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá, idé kí dó ídétáŋá kãbĩlõ ãzíla tị́ ũꞌbí icólé kãlãfe la kí lãjó ku la kí sĩ.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtalo agụ kí dó Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị́ Úpí drị̂ ꞌi ꞌbãlé ãngũ ĩꞌdidrị́ Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá ãzíla ꞌbã kí dó ĩꞌdi kẹ̃rụ́bị̃ kí ꞌbã ụ́pị́pị́ kí ị̃ndụ́ gá. 7 Kẹ̃rụ́bị̃ ꞌbã ụ́pị́pị́ aja kí dó ándrá sĩ ru Sãndụ́kụ̃ Tị icíma ꞌdĩ ꞌbã drị̃ gá ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí abe. 8 Ife sĩ Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ ujíjó rĩ kí ándrá ãzo rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála ándrá kí tị ndre angájó Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gâlé cí wó ꞌbá pá tulépi ãmvé la icó kí kí ndrelé ku. Ifê kí drĩ ꞌdãá kpere ãndrũ cí. 9 Ãko ãzí ndú ándrá ꞌbãlé Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ agá la yụ wó rá la írã ꞌbara ꞌbara ị̃rị̃ Mụ́sã ꞌbã ándrá ꞌbãlé ꞌbé Sĩnáyĩ† gá ꞌdãá sáwã Úpí ꞌbã Tị icíma icíjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ sĩ rĩ ꞌi.

10 Ãtalo kí dó mụ ãfũlé Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ agâlé rĩ sĩ ꞌbo, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ga dó Jó Úpí drị̂ agá tré. 11 Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ꞌbã gajó tré rĩ sĩ, ãtalo icó kí dó ãzị́ tá ĩꞌbã kí lẽlé ngalé rĩ kí ngalé ku ãꞌdusĩku dị̃zã Úpí ꞌbã adrujó ꞌdãá cí rĩ ga dó Jọ́ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá tré.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ zị dó Ãdróŋá jọ dó, “Úpí íjọ ándrá mi uꞌá ị́rị́tị ịnị dẹngụ rĩ agá. 13 Ãndá ãndá ru ásị dó míní Jó ũnĩ-ambamba sĩ ími ị̃nzị̃jó alagá rĩ rá, ꞌdĩ ãngũ míní sĩ uꞌájó alagá jãꞌdâ rĩ ꞌi.”

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ uja dó tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũꞌbí ru tralépi pá tulépi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ ꞌbarụ́ ãzíla wi dó sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ ꞌdĩ ꞌi jọ:

15 “Ícụ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi, ĩꞌdiní ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé mâ átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã tị sĩ rĩ ngajó ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku jọ ándrá, 16 ‘Angájó ụ́ꞌdụ́ mání ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ, Ápẽ drĩ táwụ̃nị̃ ãzí ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí agá ꞌdâ sĩ Jó áma ị̃nzị̃jó la sịjó ãrútáŋá fẽjó mání ku. Wó úꞌdí ꞌdâ rá la ápẽ Dãwụ́dị̃ ꞌi sĩ adrujó úpí ru ꞌbá mádrị̂ kí drị̃lẹ́ gá.’ ”

17 “Má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ĩꞌdi ásị́ gá ũkpó ru sĩ lẽjó Jó ꞌdĩ sịjó Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní. 18 Wó Úpí jọ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní, ‘Ị́jọ́ míní lẽjó mání Jó sịjó ásị́ pírí sĩ, sĩ ãrútáŋá fẽjó mání. 19 Wó mí icó Jó ꞌdĩ sịlé mání mi ꞌi ku, rá la mî ngọ́pị ãfũlépi mí rụ́ rĩ la Jó sị sĩ mání ãrútáŋá fẽjó nĩ.’

20 “Úpí mba ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé má átẹ́pị ní rĩ ꞌbã tã rá. Má acá dó úpí ru mâ átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbo, ãzíla ári dó uꞌdî ꞌdâ úmvúke ũpĩ drị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gá cécé Úpí ꞌbã ándrá azịlé rĩ áni, ãzíla ásị dó Jó sĩ rụ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ị̃nzị̃jó rĩ rá. 21 Má idé dó ãngũ sĩ Sãndụ́kụ̃ Tị icíma Úpí drị̂ drị̂ ꞌbãjó alagá rĩ rá. Ala gá írã sĩ ị́jọ́ tị icíma drị́ Úpí ꞌbã sĩ ándrá Tị icíjó ãmã áyị́pịka kí abe sáwã ĩꞌdiní ándrá kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ kí cí.”

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ tu dó pá ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó Úpí ní rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru tralépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla aja dó ru drị́ kí ꞌbụ̃ gâlé ru 23 ãzíla jọ dó,

“Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, ãdróŋá ãzí ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé jõku ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá vũ gâlé mî áni la ꞌdáyụ. Mi tị icíma mídrị́ lẽtáŋá sĩ rĩ tã mba ãtiꞌbo mídrị́ ásị́ ꞌbãlépi gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí drị̃ gá rĩ ꞌbaní rá. 24 Ímba ị́jọ́ míní azịlé ãtíꞌbó mídrị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ ꞌbã tã rá, mí azị ándrá ị́jọ́ ꞌdi ími tị sĩ ãzíla ị́jọ́ míní ándrá azịlé rĩ idé dó ru ãndrũ cécé míní ándrá azịlé rĩ áni.

25 “Úꞌdîꞌda Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ímba dó ị́jọ́ ándrá míní azịlé ãtíꞌbó mídrị́ Dãwụ́dị̃ mâ átẹ́pị ní rĩ ꞌbã tã ꞌbo, ãꞌdusĩku ị́jọ ándrá ĩꞌdiní, ‘Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí acị́ gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí agá ãzíla drĩ kí ãzị́ nga mání ásị́ mgbã sĩ míní ándrá ngalé rĩ áni, kí mụ sáwã pírí sĩ adrulé úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.’ 26 Wó úꞌdîꞌda, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, lẽ ị́jọ́ ándrá míní jọlé ãtíꞌbó mídrị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ ꞌba idé dó ru mgbãmgbã rú rá fô.

27 “Wó Ãdróŋá icó ꞌbãngá ãndá ãndá ru uꞌálé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku. ꞌBụ̃, átã ꞌbụ̃ ụrụ gá ãndânĩ rĩ icó calé míní uꞌájó alagá ku. Ãdróŋá icó dó uꞌálé jóŋá la mání sịlé ĩꞌdiní ꞌdĩ agá íngoní ru! 28 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, mí are ị́jọ́ mání zịlé ãzíla aꞌị́lé rĩ kí fô. Mí are áwáŋá ãzíla ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã zịlé ími tị gá ãndrũ ꞌdĩ ꞌi. 29 Ími mịfị́ ꞌbã adru Jó ꞌdĩ drị̃ gá ị́nị́ kí ị̃tụ́ be, ꞌdĩ ãngũ míní ándrá sĩ jọjó la, ‘Ála mụ áma ị̃nzị̃lé alagá ꞌdâ jãꞌdâ rĩ ꞌi.’ Mí are jõ ị́jọ́ mání zịlé ími tị gá ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ rĩ kí fô! 30 Mí are ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã mãmálá ꞌbãjó ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩꞌbã kí ị́jọ́ zịjó ími tị gá ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ rĩ ꞌi. Mí are ãma angájó ãngũ míní sĩ adrujó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé, ídrĩ ãma are rá, ítrũ ãma rá fô!

31 “ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ iza ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ rụ́, údrĩ ĩꞌdiní ũyõ fẽ nalé, drĩ dó amụ́ ũyõ nalé ãlĩtárĩ mídrị̂ drị̃lẹ́ gá Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó ꞌdĩ agá ꞌdãá, 32 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí are ị́jọ́ ꞌdĩ angájó ꞌbụ̃ gâlé, mí awa dó sĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. Ífẽ dó drị̃rịma ꞌbá míní ịsụ́lé nga ị́jọ́ ũnzí rĩ ní ãzíla ítrũ dó ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ rá.

33 “Mẹ́rọ́ꞌbá drĩ kí ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ndẽ ĩꞌbã kí ị́jọ́ izajó ími ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, ꞌbá mídrị̂ drĩ kí ãgõ mírụ́ sĩ trũtáŋá aꞌị́jó, drĩ kí ị́jọ́ zị ími tị gá Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó ꞌdĩ gá ꞌdâ, 34 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí are kí angájó ꞌbụ̃ gâlé, ítrũ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí rá ãzíla mí uja dó kí vúlé ãngũ ándrá míní fẽlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ gá.

35 “Ãdróŋá ídrĩ ꞌbụ̃ kí tị ụ̃pị̃ cí ãzíla uzogó drĩ dó ꞌdị ku ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí ị́jọ́ izajó mí rụ́ rĩ sĩ, drĩ kí tị ja Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ru sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí iꞌdajó ãzíla drĩ kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbe rá míní ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó rĩ sĩ, 36 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí are kí angájó ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ítrũ ị́jọ́ ũnzĩ ãtíꞌbó mídrị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí rá. Mí imbá kí ị́jọ́ múké rĩ ngajó ãzíla ífẽ uzogó ꞌbã ꞌdị ãngũ míní fẽlé ꞌbã ꞌdụ kí ĩꞌbã ãni la rú rĩ drị̃ gá.

37 “Rílẽ jõku jụ́wẹ̃ drĩ aꞌdé ãngũ drị̃ gá, jõku ãkónã drĩ kí ve ũlíkã ãcíꞌbíríto rĩ sĩ jõku úmbí drĩ kí ãkónã kí mbe ụ̃ꞌbụ kí abe nĩ jõku mẹ́rọ́ꞌbá drĩ kí táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí ce cí, ị́jọ́ ũcõgõ rú rĩ drĩ kí táni adru íngoní tí jõku ãyánĩ drĩ kí táni aꞌdé íngoní rá tí, 38 ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ drĩ kí mãmálá ꞌbã, drĩ kí ị́jọ́ zị ími tị gá, ꞌbá ãlu-ãlu drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ĩkpãlépi rĩ kí vú nze míní ásị́ pírí sĩ rá ãzíla drĩ kí ru drị́ aja Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ru, 39 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá Ãdróŋá, mí are kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé rá fô! Mí ũfẽ ꞌbá ãlu-ãlu ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ ꞌbã vú sĩ ãꞌdusĩku ínị̃ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá ru rĩ ásị́ gá rĩ kí cé la mi ꞌi. 40 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá mídrị̂ kí dó sĩ ími ụ̃rị̃ sáwã pírí sĩ ãngũ míní fẽlé ãmã áyị́pịka ꞌbaní ꞌdĩgá ꞌdâ.

41 “ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí abe ku rĩ drĩ kí drụ́zị́ amụ́ angájó ãngũ álị́ gá sĩ ími ị̃nzị̃jó, 42 ĩꞌbã kí ị́jọ́ arejó ími drị̃ gá, tálí ãmbógó míní idélé rĩ kí drị̃ gá ãzíla ũkpõ mídrị̂ drị̃ gá, ꞌbá ꞌdĩ drĩ kí ị́jọ́ zị ími tị gá, drĩ kí drị̃ ja Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ru, 43 mí are kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé ãzíla ífẽ ị́jọ́ ĩꞌbaní zịlé ími tị gá rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ ími nị̃ ãzíla ími ụ̃rị̃ cécé ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã kí ími nị̃jó ãzíla ími ụ̃rị̃jó rĩ áni. Kí dó vâ sĩ nị̃ la rá Jó mání sịlé ꞌdĩ ásị ĩꞌdi sĩ ími ị̃nzị̃jó.

44 “ꞌBá mídrị̂ drĩ kí mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí abe ãngũ cí míní sĩ kí tị pẽjó rĩ gá ãzíla drĩ kí ị́jọ́ zị Úpí ími tị gá, drĩ kí tị ja táwụ̃nị̃ ãmbógó míní pẽlé mání sĩ Jó ími ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ gâlé ru, 45 mí are ị́jọ́ ĩꞌbã kí zịlé ãzíla aꞌị́lé rĩ kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé ífẽ ĩꞌbaní ãꞌdị̂ ndẽjó rá fô!

46 “Sáwã ãzí la amụ́ acálé, ꞌbá mídrị̂ kí mụ ị́jọ́ iza ími ụrụꞌbá gá, wó ꞌbá ãzí ị́jọ́ izalépi ku la ĩꞌdi ꞌdáyụ, ídrĩ dó acá ũmbã sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní izalé rĩ sĩ, ídrĩ dó kí fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́gá sĩ kí agụjó ãmị́yọ́ŋá ru ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá álị́ jõku ãni rú, 47 ꞌbá mídrị́ ꞌdĩ drĩ kí ásị́ uja ásị́ pírí sĩ, sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí iꞌdajó, drĩ kí mãmálá ꞌbã ími drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌbã kí sĩ adrujó ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdã agâlé sĩ jọjó la, ‘Ãma iza rá, ãma idé ị́jọ́ ũnzí rá, ãma idé ũnzĩkãnã rá,’ 48 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá drĩ kí ásị́ uja ásị́ pírí sĩ ãzíla ĩꞌbã úríndí pírí sĩ ãngũ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí sĩ kí agụjó ãtíꞌbó ru ꞌdã gâlé, drĩ kí ími zị, drĩ kí tị̂ ja ãngũ míní fẽlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ, táwụ̃nị̃ míní pẽlé mání sĩ Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ gâlé ru, 49 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, mí are kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ gá ãzíla mí adru ĩꞌba abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 50 Ítrũ ꞌbá mídrị̂ kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí ngalé mírụ́ rĩ kí agá rá, ítrũ kí ũnzĩkãnã pírí ĩꞌbã kí idélé ími ụrụꞌbá gá rĩ kí agá ãzíla ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá kí rụlépi rĩ ꞌbã iꞌda kí ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃, 51 ãꞌdusĩku ꞌdĩ kí ꞌbá mídrị́ míní pẽlé ndú míní ándrá anzélé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé ãcí úká drị̂ agâsĩ rĩ kî.

52 “Úpí ũkpó ꞌdị́pị, ími ásị́ ꞌbã adru ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní úpí mídrị̂ be ị̃gbẹ́ ru ãzíla mí are ị́jọ́ ĩꞌbaní zịlé ími tị gá rĩ sáwã pírí ĩꞌbaní ãzãkoma zịjó ími tị gá rĩ gá. 53 Ípẽ ándrá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá gá ꞌdĩ kí agá ꞌdâ adrujó sụ́rụ́ mî ãni la rú, cécé míní ándrá ị́jọ́ lã azịjó ãtíꞌbó mídrị́ Mụ́sã tị gá rĩ áni. Úpí ũkpó ꞌdị́pị, mí ají ándrá ãmã áyị́pịka kí Mị̃sị́rị̃ gâlé mi ꞌi.”

54 Sũlũmánĩ la dó mụ ị́jọ́ zịŋá ãzíla mãmálá ꞌbãŋá Úpî drị̃lẹ́ gá rĩ kí delé ꞌbo, angá dó ãlĩtárĩ Úpí drị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ sĩ ụrụgá, ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãvụ̃jó vũ gá ãzíla drị́ ajajó drị̃ la gá ꞌdãá rĩ ꞌbã vúlé gá. 55 Tu dó pá ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, 56 “Ícụ́ Úpí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ávị́ŋá fẽlépi cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé rĩ áni rĩ ꞌbã rụ́. Ị́jọ́ ãzí ãlu ị́jọ́ pírí múké ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Músã ꞌba tị gâsĩ ĩꞌdi ꞌbã idélé ku la ꞌdáyụ. 57 Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂, mí adru ãma abe cécé ándrá míní adrujó ãmã áyị́pịka kí abe rĩ áni. Mí aꞌbe jõ ãma ku jõku ígã jõ ãma ku fô! 58 Lẽ mí uja ãma ásị́ vúlé mírụ́, ãma dó sĩ acị́ gẹ̃rị̃ pírí mídrị̂ kí agâsĩ, ãma dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã mba ãzíla ãzị́táŋá míní fẽlé ãma áyị́pịka ꞌbaní ꞌdĩ kí nga. 59 Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã agá jõ ị́jọ́ mání zịlé ĩꞌdi tị gá ãzíla mãmálá mání ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ꞌdĩ ꞌi. ꞌBã adru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní úpí ĩꞌbadrị̂ be ãzíla ꞌbã fẽ ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã kí lẽlé ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ rĩ kî. 60 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ nị̃ la rá Úpí mi Ãdróŋá ꞌi ãzíla ãdróŋá ãzí ndú la ꞌdáyụ. 61 Lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã adru pírí Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã drị̃ gá, sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩjó ãzíla sĩ ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí vú ũbĩjó cécé ĩminí idélé ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni.” 62 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe idé kí dó ídétáŋá Úpí nî. 63 Sũlũmánĩ idé dó ídétáŋá tị icíma drị̂ rú tị́ kí 22,000, kãbĩlõ kí ị̃ndrị́ kí abe 120,000 Úpí nî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe fẽ kí dó sĩ Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ Úpí drị́.

64 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ úpí ꞌbã dó lị́cọ́ ꞌa ágá drị̃ gá Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ãlá ru ãzíla idé dó ídétáŋá ivélé ivé-ívẽ rĩ kí, ãná fẽtáŋá ru rĩ kí ãzíla ĩzá úsã rú ídétáŋá Tị icíma drị̂ rú rĩ kí abe ãꞌdusĩku ãlĩtárĩ idélé bũrônzĩ sĩ Úpî drị̃lẹ́ gá ꞌdã ándrá were rú ca dó sĩ ídétáŋá ꞌdĩ kí idéjó ku.

65 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe idé kí dó ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. ꞌBá wẽwẽ rú tra kí dó ru ụ̃mụ̃ ꞌdĩgá nĩ, ꞌbá amụ́lépi rĩ angá kí Lẽbõ Hãmátĩ gá cajó kpere wọ́rọ̃ŋá Mị̃sị́rị̃ drị̂ tị gá. Na kí dó ụ̃mụ̃ ꞌdã Úpí Ãdróŋá ꞌbã drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ, ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ kí agá idé kí dó ụ̃mụ̃ sĩ ãlĩtárĩ ꞌbãjó ãlá ru rĩ ꞌi, ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ kí agá idé kí dó ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ ꞌi. 66 Ụ̃mụ̃ ꞌdã kí dó mụ ukólé ꞌbo, Sũlũmánĩ pẽ dó ꞌbá kí tị lị́cọ́ gá. ꞌBá wi kí dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́, mụ kí dó lị́cọ́ gá ãyĩkõ sĩ ãzíla kí ásị́ acá dó ãyĩkõ rú ị́jọ́ pírí Úpí ꞌbã idélé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ ní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ sĩ.

9

Úpí iꞌda ru Sũlũmánĩ nî

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ la dó mụ Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ delé sịlé lị́cọ́ úpí drị̂ be ꞌbo ãzíla ĩꞌdi dó mụ ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé idélé rĩ kí idélé pírí ꞌbo, 2 Úpí iꞌda dó ru ĩꞌdiní pâlé ị̃rị̃jó rĩ sĩ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá ru iꞌdajó ĩꞌdiní Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá rĩ áni. 3 Úpí jọ dó ĩꞌdiní, “Má are dó ị́jọ́ míní zịlé ãzíla mãmálá míní ꞌbãlé áma drị̃lẹ́ gá rĩ kí rá. Áꞌbã dó Jó míní sịlé sĩ áma ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ãlá ru ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó mụ áma rụ́ ị̃nzị̃lé ala gá ꞌdãá jãꞌdâ. 4 Ídrĩ áma ị̃nzị̃ ásị́ mgbã sĩ ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mba ími ásị́ gá, cécé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá kí tãmbajó rĩ áni, ídrĩ ị́jọ́ mání azịlé míní rĩ kí nga rá, 5 ma dó mụ úmvúke mídrị́ ũpĩ drị́ Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbãlé adrujó jãꞌdâ cécé ándrá mání azịlé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ áni, ‘Úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ gá ngọ́tị́ ãfũlépi mírụ́ la icó ĩcẽlé adrujó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ku.’ 6 Wó mi ꞌi jõku anzị mídrị̂ drĩ kí mvu márụ́ rĩ sĩ rá ãzíla drĩ kí ị́jọ́ mání azịlé rĩ kí vú ũbĩ ãzị́táŋá mádrị́ mání fẽlé míní rĩ kí abe ku, ãzíla drị̃ kí mvu márụ́ rĩ sĩ ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃jó áyụ, 7 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí nze ízókí trũ gbụ́ ãngũ mání fẽlé ĩꞌbaní ꞌdĩgá ꞌdâ rá ãzíla ma dó Jó mání ꞌbãlé ndú sĩ áma rụ́ ị̃nzị̃jó ꞌdĩ gã úmgbé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽ adrulé ꞌbá sụ́rụ́ ãzí rĩ ꞌbaní gụlé gụgụ̃ ãzíla idelé ide idê la rú. 8 Jó ꞌdĩ ní táni adrujó sáwã ꞌdĩ sĩ ũnĩ-ambamba rú rá tí, ĩꞌdi drụ́zị́ acá ũnzíríkãnã rú, ꞌbá pírí alịlépi andre la gâsĩ rĩ kí drị̃ la dó drụ́zị́ ru ꞌbe rá ãzíla kí dó acá ụ̃sụ̃táŋá sĩ. Kí dó gụ ãzíla kí zị la, ‘Úpí idé dó ị́jọ́ ũnzíríkãnã ꞌdĩ ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ íni ãzíla Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ụrụꞌbá gá íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’ 9 Umvitáŋá la dó adru, ‘Úpí idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ándrá Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã áyị́pịka kí anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ aꞌbejó rá, ĩꞌbã kí ãdroŋa ãzí kí pẽjó ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní áyụ rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ dó bãsĩ Úpí ꞌbã sĩ lị́kị̃ ꞌdĩ ajíjó kí drị̃ gá ꞌdĩ.’ ”

Ãzị́ Sũlũmánĩ ꞌbã ngalé rĩ kí ꞌbã ãzí kî

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ílí kãlị́ ị̃rị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã sĩ Jó Úpî ị̃nzị̃jó rĩ dejó sịjó lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ be ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, 11 fẽ dó táwụ̃nị̃ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂gá kãlị́ ị̃rị̃ la kí Hĩrámũ úpí Tụ́rọ̃ gá rĩ ní ãꞌdusĩku úpí Hĩrámũ fẽ ándrá báwũ márígó drị̂ kí, báwũ páyĩnĩ drị̂ kí abe ãzíla gólũdĩ Sũlũmánĩ ní sĩ jó ꞌdã kí sịjó rĩ kí nĩ. 12 Wó Hĩrámũ la dó mụ mụlé Tụ́rọ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ Gãlị́lị̃ gá sĩ táwụ̃nị̃ ꞌda kí ndrejó, uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ku. 13 Zị dó Sũlũmánĩ ꞌi, “Mâ ádrị́pị, táwụ̃nị̃ la míní fẽlé mání rĩ kí ꞌbã gbíyã kí dó gápi ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ yã?” ꞌDa dó sĩ kí rụ́ ãngũ Kãbụ́lị̃* drị̂ ꞌi, ꞌdĩ rụ́ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí umvejó kpere ãndrũ rĩ ꞌi. 14 Isụ́ íni ꞌdĩ, Hĩrámũ pẽ ándrá ꞌbá tị Sũlũmánĩ rụ́ gólũdĩ trũ kị́lọ̃ 120.

15 ꞌBá ándrá Sũlũmánĩ ꞌbã ũŋmĩlé ũkpó sĩ rĩ nga kí ándrá ãzị́ ꞌdĩ kî; ãzị́ Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ ꞌi, ãzị́ lị́cọ́ úpídrị̂ sịjó rĩ ꞌi, ãzị́ sĩ lọ̃rọ́ † sịjó rĩ, ãzị́ bõrõ írã rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ sịjó rĩ ãzíla Hãzọ́rị̃, Mẹ̃gị́dọ̃ ãzíla Gẹ̃zẹ́rị̃ kí sịjó rĩ kí abe. 16 Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ amụ́ ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá táwụ̃nị̃ Gẹ̃zẹ́rị̃ gá rĩ kí abe, ꞌdụ táwụ̃nị̃ ꞌi ãzíla su dó ãcí la rá. Ụꞌdị́ ꞌbá kãnánĩ rú alagá ꞌdãá rĩ kí rá ãzíla fẽ dó táwụ̃nị̃ ꞌdã ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã ũkú ru rĩ ní fẽtáŋá ru. 17 Sũlũmánĩ sị dó sĩ táwụ̃nị̃ Gẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ úꞌdí ru. Sị dó vâ táwụ̃nị̃ Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ drị́ vụ̃rụ́lẹ́ lé ru rĩ ꞌi, 18 táwụ̃nị̃ Bãlátĩ drị̂ ꞌi, táwụ̃nị̃ Tãmárĩ drị́ ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ be. ꞌDĩ kí ãngũ ĩꞌdidrị̂ kí agá. 19 Sị táwụ̃nị̃ ãzí rĩ kí sĩ ãko kí tãmbajó. Sị vâ táwụ̃nị̃ ãmbogo rĩ kí sĩ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí tãmbajó fãrásĩ kí abe. Sị ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbã ándrá lẽlé rĩ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, Lébãnõnĩ gá ãzíla ãngũ pírí ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó rĩ kí agá.

20 ꞌBá ãzí ãmị́yọ́ŋá ru la acé kí ándrá drĩ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá cí; ꞌdĩ kí ándrá ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí, Hị́tị̃ drị̂ kí, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí, Hị́vị̃ drị̂ kí ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ kî. 21 ꞌDĩ kí ꞌbá ándrá acelépi ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí dụlé rá rĩ kí agá ĩꞌbã kí ụꞌdị́lé ku rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ uja dó ꞌbá ꞌdĩ kí ãtiꞌbo rú ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpõ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ kî rú kpere ãndrũ. 22 Wó Sũlũmánĩ ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú la kí ãtiꞌbo rú ku, rá la sĩ ꞌbã kí ãsĩkárĩ ãmbogo rú, ãsĩkárĩ rú, Ãmbogo ãsĩkárĩ gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí ụ̃cẹ̃lépi rĩ kí rú, ãzíla ãsĩkárĩ kãyĩnõ ãꞌdị́drị̂ kí ụ̃cẹ̃lépi rĩ kí rú. 23 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úꞌbã vâ kí ãmbogo rú ãzị́ ndúndú Sũlũmánĩ ꞌbã ngalé ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá. ꞌBá ꞌbá ãzị́ ngalépi ꞌdĩ kí undrélépi rĩ kí ꞌbã kãlãfe 550.

24 Sũlũmánĩ ꞌbã ũkú Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị la dó mụ fũlé táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá rĩ sĩ mụjó lị́cọ́ ĩꞌdi ꞌbã sịlé ĩꞌdiní rĩ agá ꞌbo, Sũlũmánĩ sị dó mị́lọ̃ la kí cí.

25 Ílí ãlu agá Sũlũmánĩ la ídétáŋá idé pâlé na. Ídétáŋá ivélé ivê rĩ, ídétáŋá tị icíma drị̂ ãzíla ãko ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivé Úpí drị̃lẹ́ gá ídétáŋá ru ãlĩtárĩ ĩꞌdi ꞌbã sịlé Jó Úpí drị̂ agá rĩ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ de dó sĩ Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sị agá rá.

26 Úpí Sũlũmánĩ idé ándrá vâ mẹ́lị̃ kí Ẽzĩyónĩ Gẹ̃bẹ́rị̃ adrulépi ãni rú Ẽlátĩ be Ídõmũ gá rĩ gá ị̃yị́ tị Mĩrĩ ika rĩ drị̂ gá. 27 Hĩrámũ pẽ dó ꞌbá ĩꞌdidrị́ mẹ́lị̃ tị ujílépi mĩrĩ ꞌa nị̃lépi cé rĩ kí tị sĩ ãzị́ ngajó ꞌbá Sũlũmánĩ drị̂ kí abe mẹ́lị̃ kî sĩ. 28 Mụ kí táwụ̃nị̃ Ũfírĩ gá ãzíla ají kí ala gâlé gólũdĩ kị́lọ̃ 4,200, fẽlé Sũlũmánĩ drị́.

10

Ũkú úpí ru Sébã gá rĩ ꞌbã mụ́jó Sũlũmánĩ ndrejó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkú úpí ru Sébã gá rĩ la dó mụ Sũlũmánĩ ꞌbã rụ́ kụŋá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã kãkã Úpí be rĩ ꞌbã ị́jọ́ arelé ꞌbo, amụ́ dó ĩꞌdi uzịlé zịtáŋá ãzí ũkpó ru la kî sĩ, sĩ ĩꞌdi ũꞌbĩjó. 2 Amụ́ ꞌbá ũꞌbí bĩsírã gá la kí abe, ají kí ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí, gólũdĩ trũ ãzíla írã ãjẹ̃ rú rĩ kí abe ngãmíyã sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩndĩ, ĩꞌdi mụ acálé Sũlũmánĩ rụ́ ꞌbo ụzị ĩꞌdi zịtáŋá cící ĩꞌdĩ ꞌbã ásị́ gá rĩ kí sĩ pírí. 3 Sũlũmánĩ umvi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã zịlé rĩ kí pírí rá, ị́jọ́ ãzí mbalépi úpí ní umviŋá gá rá la ꞌdáyụ 4 Ũkú úpí ru Sébã gá rĩ la dó mụ ndrelé la Sũlũmánĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ũndũwá trũ ambamba la ãzíla ĩꞌdi mụ lị́cọ́ ũpĩ drị́ Sũlũmánĩ ꞌbã sịlé rĩ, 5 ãkónã ĩꞌdidrị́ méjã sị́ gá rĩ kí, uriŋá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kí sĩ urijó rĩ ꞌi, bõngó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sụ̃lé rĩ kí, ãmbógó úpí ní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ, ꞌbá ĩꞌdiní ãkónã fẽlépi méjã sị́ gá rĩ kí, ãzíla ídétáŋá ivélé ivé ivê ĩꞌdiní idelé Jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí ndrelé ꞌbo, acá dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ.

6 Ũkû jọ úpí Sũlũmánĩ ní, “Ị́jọ́ mání arelé mádrị́ ãngũ gâlé ãzị́ míní ngalé rĩ kí drị̃ gá ãzíla ũndũwã mídrị̂ be rĩ dó ãndá. 7 Wó má ãꞌị̃ ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ku kpere mání amụ́ agá sĩ kí ndrejó áma mịfị́ sĩ rá ká. Ãndá-ãndá ru adru únze mání kí vú nụ́sụ̃ rú la ku, wó ũndũwã mídrị̂ kí málĩ mídrị̂ abe ndẽ kí ị́jọ́ mání arelé ími drị̃ gá rĩ kí rá. 8 Ãndá ãndá ru ꞌbá mídrị̂ kí, ãmbogo ími pálé gá pá tulépi ími drị̃lẹ́ gá ũndũwã mídrị̂ arelépi rĩ kí abe kí drị̃lẹ́ba rú! 9 Ícụ́ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi. Ĩꞌdi ꞌbã uꞌájó míní ãyĩkõ sĩ rĩ sĩ ãzíla ꞌbã mi úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá Ịsịrayị́lị̃ gá nĩ, ãꞌdusĩku Úpí ꞌbã lẽtáŋá Ịsịrayị́lị̃ ní jãꞌdâ rĩ dó cí, ꞌbã mi úpí ru sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ lịjó ãzíla ị́jọ́ múké rĩ idéjó.”

10 Úpí ũkú ru Sébã gá rĩ fẽ dó úpí ní gólũdĩ tãlãnị́tọ̃ 120, ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí, írã ãjẹ̃ rú rĩ abe ĩyõ rú. Ãko ãzí ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ajílé fẽlé úpí Sũlũmánĩ ní cécé ũkú úpí rũ Sébã gá rĩ ꞌbã fẽlé rĩ áni la ꞌdáyụ. 11 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá mẹ́lị̃ úpí Hĩrámũ drị̂ ajị́ kí gólũdĩ angájó Ũfírĩ gá, ají kí vâ báwũ ãzíla írã ãjẹ̃ nalépi ĩyõ rú la kí ĩndĩ. 12 Úpí ayú báwũ kí ị́dị́ŋá ru sĩ jó Úpí drị̂ sịjó lị́cọ́ úpí drị̂ be. Idé báwũ ãzí rĩ kí sĩ ụ̃ꞌdị́ ãzíla ãꞌdụ́ngụ́ kí ꞌbá úngó drị̃ celépi rĩ ꞌbanî. ꞌBá ãzí báwũ ajílépi angájó ãngũ ãmvé rĩ gá rĩ úpí Hĩrámũ ꞌbã ajílé Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí ndẽlépi rá la ꞌdáyụ. 13 Úpí Sũlũmánĩ fẽ ãko ũkú úpí ru Sébã gá rĩ ꞌbã lẽlé ãzíla aꞌị́lé rĩ kí pírí rá, fẽ vâ ĩꞌdiní ãko ãzí ãjẹ̃ rú la kí ĩndĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, gõ dó ĩꞌdidrị́ ãngũ gâlé ãmbogo ĩꞌdi pálé gá rĩ kí abe.

Málĩ Sũlũmánĩ drị́ ãmbógó rĩ kî

14 Gólũdĩ Sũlũmánĩ ꞌbã ịsụ́lé ílí ãlu ãlu agá rĩ ꞌbã ãnzị tãlãnị́tọ̃ 666, 15 ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbá bĩsírã gá ãko ụzịlépi ãzíla ãko ĩgbãlépi rĩ ꞌbã kí ũfẽlé angájó Ũpi Árãbũ gá ãzíla ãmbogo ãngũ Ãrábũ gá ꞌdãá rĩ ꞌbã kí fẽlé rĩ kí vâ afí ĩꞌdi rụ́. 16 Úpí Sũlũmánĩ idé gólũdĩ sĩ ãko ãꞌdị́ drị́ sĩ ꞌé kí atrijó rĩ kí 200, gólũdĩ uꞌdilé sĩ ãko ãꞌdị́ drị́ ãlu ãlu rĩ idéjó rĩ ĩꞌdi kị́lọ̃ ázíyá. 17 Íde vâ ãko ãꞌdị́drị́ sĩ ru atrijó wereŋá rĩ kí 300 gólũdĩ uꞌdilé uꞌdi-uꞌdi rĩ sĩ, gólũdĩ uꞌdilé sĩ ãko ãꞌdị́ drị́ wereŋá ãlu ãlu rĩ kí idéjó rĩ kí kị́lọ̃ na na. Úpí ꞌbã kí lị́cọ́ úpí drị́ mị̃rị́ Lébãnõnĩ drị̂ gá rĩ gá. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí idé dó úmvúke ãmbógó la agâlé rĩ ĩwá sị́ sĩ ãzíla drị̃ la ꞌbu ĩꞌdi drị̃ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. 19 Úmvúkê ꞌbã mãdálá kí ázíyá, ãzíla ugoró la sĩ drị̃ ãtị̃jó rĩ kí wárị́ŋá ru, ídé kẹ̃mị̃ íꞌdá kí ãngũ sĩ drị́ ãtị̃jó rĩ kí agá ị̃rị̃trá cí, 20 Mãdálá ázíyá ꞌdĩ kí ꞌbã tị ãlu ãlu ní ãsị̃ agá, ídé kẹ̃mị̃ íꞌdá kí agá cící. Sụ́rụ́ ãzí úmvúke idélépi úpí ní ꞌdã ꞌbã áni la ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdáyụ. 21 Kópõ Úpí Sũlũmánĩ drị́ sĩ ãko mvụjó rĩ kí pírí idé kí gólũdĩ sĩ cécé ãkójó lị́cọ́ úpí drị́ mị̃rị́ Lébãnõnĩ drị̂ agá rĩ kí idéjó rĩ áni. Ãko ãzí idélé sílĩvã sĩ rá la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku Sũlũmánĩ ngá rĩ, úlã ándrá sílĩvã ãko ãzí ãzị́ kóru la rú. 22 Úpí ꞌbã mẹ́lị̃ acị́lépi Tãrãsị́sị̃ gá ị̃yị́ drị̃ gâsĩ ãngũ ãlu gá Hĩrámũ drị̂ abe la kí andrá cí, ílí na vú tị gá mẹ́lị̃ kí ru uja pâlé ãlu kí gólũdĩ, sílĩvã, ĩwá sị́, ĩmgbẽlẽkẽ ãzíla ãriŋa kótẽ trũ tãyã ndrĩlépi ndrĩ-ndrĩ rĩ kí ají. 23 Úpí Sũlũmánĩ acá dó kụ́rẹ́nị́ ru ãzíla ũndũwã trũ nde Ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí pírí rá. 24 ꞌBá wẽwẽ rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ri kí pírí mụlé ĩꞌdi rụ́ sĩ ị́jọ́ ụzịjó ĩꞌdi tị gá ãzíla ị́jó arejó ũndũwã ĩꞌdidrị́ Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní rĩ sĩ. 25 Ílí ãlũ ãlu sĩ ꞌbá mụlépi ĩꞌdi ndrelépi rĩ kí ĩꞌdiní fẽtáŋá ru ãko ꞌdĩ kí fẽ: Sílĩvã, gólũdĩ, kánzũ, ãko ãꞌdị́ drị̂ kí, ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí, kãyĩnõ ãzíla fãrásĩ were rĩ kí abe. 26 Sũlũmánĩ tra gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí kãyĩnõ kí abe. Ĩꞌdi ꞌbã gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí 1,400 ãzíla kãyĩnõ kí 12,000, mba kí tã táwụ̃nị̃ ãmbógó ndúndú sĩ gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí tã mbajó rĩ gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlémũ gá. 27 Sáwã úpí Sũlũmánĩ ꞌbã adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ sílĩvã abá Yẹ̃rụ́sãlémũ gá cécé írã áni. Báwũ márígó drị̂ abá cécé úlúgó ife zolépi ꞌbé pá gá rĩ ꞌbã kí abálé rĩ áni. 28 Sũlũmánĩ drị́ kãyĩnõ rĩ kí úri ándrá kí ajílé angájó Mị̃sị́rị̃ gá ãzíla Kụ́wẹ̃ gá, ãzíla ꞌbá úpí drị́ ãko kí ĩgbãlépi ãzíla ụzịlépi rĩ ĩgbã kí kí angájó Kụ́wẹ̃ gâlé ãjẹ̃ mgbã rĩ sĩ. 29 Ĩgbã kí gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí angájó Mị̃sị́rị̃ gá séndẽ ífí-ífí 600 sílĩvã rú rĩ sĩ ãzíla kãyĩnõ kí séndẽ ífí-ífí 150 sílĩvã drị̂ sĩ. Kî dó vâ kí ụzị ũpi ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbaní ãzíla ũpi ꞌbá Ãrámũ drị̂ ꞌbadrị̂ kí abe.

11

Sũlũmánĩ ꞌbã Ãdróŋá tị gãjó rá rĩ

1 Úpí Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá ũkú ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí lẽjó ambamba rĩ sĩ ĩgbã dó sĩ kí wẽwẽ rú, Fãráwũ ị̃zẹ́pị ꞌbã bụ́lụ́ gá ĩgbã ũkú Mõwábũ ízó ru rĩ kí, Ãmọ́nị̃ ízó ru rĩ kí, Ídõmũ ízó ru rĩ kí, Sị̃dọ́nị̃ ízó ru rĩ kí, ãzíla Hị́tị̃ ízó ru rĩ kí, 2 ũkú ꞌdĩ kí angájó Sụ́rụ́ Úpí ꞌbã jọlé ĩmi ĩgbã jõ kí ĩminí ũkú ru ku. Lẽ anzị ĩmidrị̂ kí izonzi abe ꞌbã ĩgbã kí ru ĩꞌba abe ãluŋá la ku rĩ kí agá ãꞌdusĩku kí mụ ími ásị́ ujalé sĩ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rá. Wó Sũlũmánĩ ci ásị́, lẽ kí ũkú ru si ri. 3 Ĩgbã ũkú úpí ị̃zẹ́pị ka rú rĩ kí 700, ũkú ãtiꞌbo rú rĩ kí 300 ãzíla ũkú fẽ kí Sũlũmánĩ ásị́ uja ru Ãdróŋá rụ́ rĩ sĩ rá. 4 Sũlũmánĩ la dó mụ calé ãmbá ru ꞌbo, ũkú ꞌdĩ uja kí dó ĩꞌdi ásị́ sĩ adroŋa ãzí rĩ kí ị̃nzị̃jó, fẽ dó sĩ ásị́ pírí Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní cécé átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá fẽlé rĩ áni ku. 5 Sũlũmánĩ iꞌdó dó ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsị̃tọ̃rẹ́tị̃ ꞌbá Sĩdóníyã gá rĩ ꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé ãdróŋá ꞌbá Ãmọ́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ umvelé Mõlékĩ rĩ be 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ ri dó ị́jọ́ ũnzí rĩ kí ngalé Úpí drị̃lẹ́ gá áyụ, ũbĩ dó ị́jọ́Úpí drị̂ vú ándrá átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ũbĩlé rĩ áni ku.

7 Sáwã ꞌdã sĩ Sũlũmánĩ sị dó ãlĩtárĩ kí ꞌbé Mị̃zẹ̃yẹ́tụ̃ drị̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá sĩ ãdróŋá ũnzíkãnã Mõwábũ drị̂ ꞌbadrị́ Kẹ̃mọ́sị̃ kí ị̃nzị̃jó ãdróŋá ũnzíkãnã ꞌbá Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ Mõlékĩ be. 8 Sị vâ ãlĩtárĩ ꞌdĩ áni rĩ kí ĩꞌdĩ bã ũkúka ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbaní pírí sĩ ãko ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivéjó ãzíla sĩ ídétáŋá idéjó ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî. 9 Úpí acá dó Sũlũmánĩ ní ũmbã sĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ru ásị́ ujajó Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ándrá ru iꞌdalépi ĩꞌdiní pâlé ị̃rị̃ rĩ rụ́ ꞌdâ rá rĩ sĩ. 10 Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ táni ru iꞌda agá Sũlũmánĩ ní pâlé ị̃rị̃ ãzíla drĩ táni ĩꞌdiní ãzị́táŋá fẽ agá sĩ ãdroŋa ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ị̃nzị̃jó ku rá tí. Sũlũmánĩ fẽ ãrútáŋá Úpíní ku kẹ̃jị́ la gá uja ru ũngúkú áyụ. Úpí acá dó sĩ Sũlũmánĩ ní ũmbã sĩ. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí jọ dó sĩ ĩꞌdiní, “Míní ị́jọ́ mání azịlé mí be rĩ kí tãmbajó ku ãzíla ãzị́táŋá mání fẽlé míní rĩ kí vú ũbĩjó ku rĩ sĩ, ma ũpĩ ꞌdụ ími drị́ gá rĩ sĩ rá ma fẽ la ãmbógó ími pálé gá la ꞌbã ãzí drị́. 12 Wó mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, má ícó drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé ílí míní adrujó ídri ꞌdĩ kí agá ku, ma amụ́ ũpĩ ꞌdĩ ꞌdụlé mî ngọ́pị drị́ gá. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó ũpĩ ꞌdĩ ꞌdụlé drị́ la gá rĩ sĩ pírí ku, ma ĩꞌdi aꞌbe úpí ru sụ́rụ́ ãlu la gá ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó mání pẽlé pẽpẽ rĩ.”

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí inga Hãdádĩ Ídõmũ gó ru, úpí Ídõmũ gá rĩ ꞌbã ũri rú rĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Sũlũmánĩ be. 15 Sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãngũ Ídõmũ drị̂ rụjó rĩ sĩ. Ãsĩkárĩ ãmbógó ĩꞌdidrị́ Yõwábũ mụ ándrá sĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũdrãlépi ãꞌdị́ gá rĩ kí ị̃sị̃jó. Wó ri kí uꞌá kí lé ĩmbá ázíyá ụꞌdị́ kí ala gá ꞌbá ãgọbị rú Ídõmũ gá rĩ kí pírí. 16 Yõwábũ kí ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí uꞌá kí Ídõmũ gá ꞌdãá ĩmbá ázíyá ãzíla ị̃lị̃kị̃ kí dó ãgọbị ꞌdãá rĩ kí pírí. 17 Wó Hãdádĩ ní adru agá ngọ́tị́ŋá ru ꞌdĩ gá ꞌdâ, apá kí ándrá ãmbogo ãzí ãzị́ ngalépi átẹ́pị pálé gá rĩ kí abe Mị̃sị́rị̃ gá. 18 Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ sĩ mụ kí Pãránĩ gá. Pãránĩ gá ꞌdãá rĩ sĩ icí kí ru ãgọbị ãzí kí abe sĩ mụjó Mị̃sị́rị̃ gá úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Fãráwụ̃ rụ́. Fãráwụ̃ fẽ ĩꞌbaní íná, jó ãzíla ãngũ sĩ uꞌájó. 19 Hãdádĩ ị́jọ́ fi Fãráwũ drị̃ gá rá, Fãráwũ lẽ ĩꞌdi ambamba fẽ dó sĩ ĩꞌdiní ũkú ĩꞌdidrị́ Tãhãpẽnésĩ ꞌbã ámvọ́pị ũkú ru. 20 Tãhãpẽnésĩ ámvọ́pị tị Hãdádĩ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌda rụ́ la Gẹ̃nụ̃bátị̃ ꞌi, Tãhãpẽnésĩ izó ĩꞌdi anzị Fãráwũ drị̂ kí abe úpí drị́ lị́cọ́ gá ꞌdãá. 21 Wó Hãdádĩ la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Dãwụ́dị̃ ũdrã kí ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdi drị̂ kí abe Mị̃sị́rị̃ gâlé rá rĩ arelé ꞌbo, jọ dó Fãráwũ ní, “Ífẽ ágõ dó mádrị́ sụ́rụ́ gâlé vúlé.”

22 Fãráwũ zị ĩꞌdi, “Ãko mádrị́ ꞌdâ ꞌdáyụ, míní sĩ lẽjó gõjó mídrị́ sụ́rụ́ gâlé rĩ dó ãꞌdu?”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hãdádĩ umvi Fãráwụ̃ ní “Ị́jọ́ ãzí ꞌdáyụ, ífẽ ágõ mádrị́ sụ́rụ́ gâlé.”

23 Ãdróŋá inga vâ Ẽlĩyádã ngọ́pị Rẽzónĩ ándrá apálépi ãmbógó ĩꞌdidrị́ Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ úpí Zóbã gá rĩ rụ́ rĩ sĩ rá rĩ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Sũlũmánĩ be. 24 Rẽzónĩ atrá ãgọbị ãzị́ kí ĩꞌdi rụ́ acá dó sĩ drị̃lẹ́ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã ãni la rú sáwã Dãwụ́dị̃ bã ãsĩkárĩ Zóbã drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ sĩ. Mẹ́rọ́ꞌbá ꞌdĩ apá kí Dãmãsị̃kị́yã gá, ri kí dó ꞌdãá ãzíla úꞌbã dó ĩꞌdi úpí ru. 25 Rẽzónĩ ándrá mẹ́rọ́ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi Ịsịrayị́lị̃ be sáwã Sũlũmánĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ sĩ, cécé Hãdádĩ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni. Rẽzónĩ ngụ̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ũnzí ãzíla ri ũpĩ nalé ãngũ Ãrámũ drị̂ gá.

Yẽrõbũwámũ ꞌbã mvujó Sũlũmánĩ rụ́ rá rĩ

26 ꞌBá ãmbogo rú Sũlũmánĩ pálé rĩ kí ãzí mvulépi mẹ́rọ́ꞌbá ru rá rĩ ĩꞌdi Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌi, angájó táwụ̃nị̃ ãmbógó Zẽrédã drị̂ agá ꞌdĩ sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá. Ãndrẽ ándrá ãwụ́zị́ rụ́ la Zẽrúwã ꞌi. 27 ꞌDĩ kí ị́jọ́ Yẽrõbũwámũ ꞌbã sĩ mvujó úpí rụ́ rá rĩ kî.

Sũlũmánĩ sị mílõ ãzíla idé bõrõ Táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ drị́ ándrá átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã sịlé rĩ ꞌbã wókõ uꞌdelépi rá rĩ kí úꞌdí ru. 28 Yẽrõbũwámũ andrá kãrị́lẹ̃ ãzí ãzị́ ani la, Sũlũmánĩ la mụ ĩꞌdi ndrelé ĩꞌdi ꞌbá pírí ũŋmĩlé ãzị́ ngaŋá gá ũkpó sĩ sụ́rụ́ Mãnásẽ ꞌbadrị́ Ịfụrayị́mụ̃ be rĩ agá rĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ ru. 29 Sáwã ꞌdã sĩ Yẽrõbũwámũ fũ Yẹ̃rụ́sãlémũ gá rĩ sĩ ãmvé, nábị̃ Ãhíyã angálépi Sị́lọ̃ gá rĩ ụfụ kí drị̃ ĩꞌdi be gẹ̃rị̃ gá, Ãhíyã sụ̃ bõngó mịfị́ níríŋá ụ́ꞌdị́ la. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ, 30 ãzíla Ãhíyã trũ bõngó úꞌdí ĩꞌdi ꞌbã sụ̃lé rĩ asi ĩꞌdi nírí nírí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. 31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ Yẽrõbũwámũ ní, “Íꞌdụ bõngó ũsĩlé ꞌdĩ kí mụdrị́ mínî, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Índre ma mụ ũpĩ ꞌdĩ ꞌdụlé Sũlũmánĩ drị́ gá rĩ sĩ rá ma sụ́rụ́ mụdrị́ rĩ kí fẽlé mídrị́. 32 Wó ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla Táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlémũ drị́ mání pẽlé sụ́rụ́ pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩꞌdi dó ũpĩ na sụ́rụ́ ãlu agá. 33 Ma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé rá ãꞌdusĩku Sũlũmánĩ gã kí ma úmgbé ãzíla ị̃nzị̃ kí ãdroŋa ũkú ru Sị̃dọ́nị̃ drị́ Ãsĩtẽrótĩ ꞌi, Mụ̃wábụ̃ drị́ Kẹ̃mọ́sị̃ ꞌi ãzíla ãdróŋá Ãmọ́nị̃ drị́ Mõlékĩ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ acị́ kí gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí agâsĩ ku, jõku idé ị́jọ́ pịrị áma drị̃lẹ́ gá ku, átã mba kí vâ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã cécé átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã átẹ́pị ní ngalé rĩ áni ku.

34 “ ‘Wó má icó sụ́rụ́ ꞌdĩ ꞌdụlé Sũlũmánĩ drị́ gá ꞌdâ rĩ sĩ pírí ku. Ma ĩꞌdi aꞌbe ũpĩ drị̃ gá sáwã ĩꞌdiní adrujó ídri rú rĩ agá pírí ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ mání pẽlé pẽpẽ ãzíla ãzị́táŋá mádrị́ kí tã mbalépi rá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. 35 Ma mụ ũpĩ ꞌdụlé ngọ́pị̃ drị́ gá rĩ sĩ rá, ãzíla ma sụ́rụ́ mụdrị́ rĩ kí fẽ mídrị́. 36 Ma mụ sụ́rụ́ ãlu la fẽlé ngọ́pị̃ drị́ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ dó sĩ dị̃zã ịsụ́ áma drị̃lẹ́ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá táwụ̃nị̃ ãmbógó mání pẽlé sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ gá. 37 Wó Yẽrõbũwámũ ma ími ꞌbã úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú, ãzíla mĩ ũpĩ na ãngũ pírí ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí agá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ. 38 Ídrĩ ị́jọ́ mání azịlé míní rĩ kí nga rá ãzíla ídrĩ acị́ gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí agâsĩ, ídrĩ ị́jọ́ múké rĩ kí nga áma drị̃lẹ́ gá sĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mbajó cécé ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni, ma mụ adrulé mí be. Ma ũpĩ mídrị̂ ꞌbã Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ jãꞌdâ, cécé mání ándrá ꞌbãlé Dãwụ́dị̃ ní rĩ áni ãzíla ma Ịsịrayị́lị̃ fẽ míní. 39 Ma ũri Dãwụ́dị̃ drị̂ kí ꞌbaní drị̃rịma fẽ ị́jọ́ ũnzí Sũlũmánĩ drị̂ sĩ rá, wó adru jãꞌdâ ku.’ ”

40 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ ndrụ̃ gẹ̃rị̃ tí sĩ lẽjó Yẽrõbũwámũ ꞌdịjó rá, wó Yẽrõbũwámũ apá Mị̃sị́rị̃ gá úpí Sĩsákĩ drị́, ãzíla ri uꞌálé ꞌdãá kpere Sũlũmánĩ ꞌbã drã agá.

Sũlũmánĩ ꞌbã drãjó rĩ

41 Ị́jọ́ ru ngalépi sáwã Sũlũmánĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ agá rĩ kí, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí ãzíla ũndũwã ĩꞌdidrị̂ abe úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ umvelé ꞌetáŋá Sũlũmánĩ drị̂ kí rĩ agá cí. 42 Sũlũmánĩ na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá ílí kãlị́ sụ. 43 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, drã dó rá ãzíla îsị̃ ĩꞌdi Táwụ̃nị̃ átẹ́pị̃ drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ngọ́pị̃ Rẽhõbũwámũ na dó ũpĩ ĩꞌdĩ kẹ̃jị́ gá nĩ.

12

Ịsịrayị́lị̃ ụ́rụ́ rĩ mvu kí Rẽhõbũwámũ rụ́ rá

1 Rẽhõbũwámũ mụ ándrá táwụ̃nị̃ umvelé Sẹ̃kẹ́mụ̃ rĩ gá ãꞌdusĩku ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ tra kí ándrá ru pírí sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó úpí ru. 2 Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ándrá apálépi Mị̃sị́rị̃ gá úpí Sũlũmánĩ sĩ rĩ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãgõ dó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ umve kí dó Yẽrõbũwámũ ꞌi ãzíla mụ kí dó ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru tralépi rĩ kí abe Rẽhõbũwámũ rụ́, jọ kí ĩꞌdiní, 4 “Mí átẹ́pị Sũlũmánĩ ũdrõ ándrá ãma drị̃ gá tẹ́rị́ ãnzị la, wó úꞌdîꞌda lẽ mí isị́ ãzị́ ãma drị̃ gá ũkpó ꞌdĩ kí ꞌbã úmgbó ãzíla tẹ́rị́ ĩꞌdi ꞌbã ũdrõlé ãma drị̃ gá ꞌdĩ kí rá, ãzíla ãma dó sĩ ãzị́ nga mínî.” 5 Rẽhõbũwámũ umvi ĩꞌbaní, “Ĩgõ vúlé ãzíla ĩfẽ mání ụ́ꞌdụ́ kí na sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌa ũrãjó.” ꞌDã ꞌbã vúlé gá ĩmi ãgõ dó vúlé sĩ umvitáŋá mádrị̂ ịsụ́lé Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ gõ kí dó rá.

6 Úpí Rẽhõbũwámũ zị ãmbogo ándrá ãzị́ ngalépi átẹ́pị̃ Sũlũmánĩ be ꞌbá ĩyõ rú ĩꞌdi ꞌbã bụ̃rọ̃ jọlépi rĩ kí, “Ígátáŋá ĩminí fẽlé mání ma dó sĩ icó ꞌbá ꞌdĩ kí umvilé rĩ íngoní?”

7 Umvi kí ĩꞌdiní: “Ídrĩ ãndrũ adru ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãtíꞌbó ru, ídrĩ ãzị́ nga ĩꞌbaní ãzíla ídrĩ kí umvi múké, ꞌbá ꞌdĩ kí adru míní ãtíꞌbó ru jãꞌdâ.”

8 Wó Rẽhõbũwámũ gã ímbátáŋá ãmbogo ꞌdĩ ꞌbaní fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí úmgbé ãzíla zị kãrị́lẹ̃ anzị ĩꞌbã kí sĩ zojó ĩꞌba abe ãzị́ ngalépi ĩꞌdi pálé gá rĩ kí áyụ. 9 Zị kí, “Ímbátáŋá ĩminí icólé fẽlé mání rá rĩ ĩꞌdi íngoní? Ma dó ꞌbá jọlépi la, ‘Lẽ mí ị́sị́ tẹ́rị́ ándrá mí átẹ́pị ꞌbã ũdrõlé ãma drị̃ gá rĩ kí rá ꞌdĩ kí umvi íngoní?’ ”

10 Kãrị́lẹ̃ ãnzị ꞌdĩ umvi kí ĩꞌdiní: “Íjọ ꞌbá unulépi, ‘Mí átẹ́pị ũdrõ ándrá tẹ́rị́ ãnzị la ãma drị̃ gá, wó lẽ mí ị́sị́ tẹ́rị́ ãma drị̃ gá rĩ kí ꞌbã úmgbó rá ꞌba adru ĩpé ru rĩ ꞌbaní, áma tĩndrímváŋá ĩmbíráŋá rĩ ndẽ má átẹ́pị ꞌbã drị́ imbe ãnzị sĩ rá. 11 Má átẹ́pị ꞌbã ándrá tẹ́rị́ anzị la ĩmi drị̃ gá, wó ma mụ tẹ́rị́ ãnzị la ũꞌbãlé ĩꞌdidrị̂ ꞌbã drị̃ gá ãnzị rú ãndânĩ, co ándrá ĩmi kũrũbáyĩ sĩ, wó ma mụ ĩmi colé kũrũbáyĩ drị̃kã aya rú rĩ sĩ.’ ”

12 Ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá Yẽrõbũwámũ ãgõ kí dó ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe úpí Rẽhõbũwámũ rụ́ cécé ándrá ĩꞌdiní jọlé, “Ĩmi ãgõ má rụ́ ꞌdõlé ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá rĩ áni.” 13 Wó úpí gã dó ímbátáŋá ꞌbá ãmbogo rĩ ꞌbã kí fẽlé ĩꞌdiní rĩ úmgbé, umvi dó ꞌbá ꞌdĩ kí tị mba sĩ. 14 ꞌDụ dó ímbátáŋá kãrị́lẹ̃ anzị ꞌbã kí fẽlé ĩꞌdiní rĩ ꞌi ãzíla jọ, “Má átẹ́pị ꞌbã ándrá tẹ́rị́ anzị la ĩmi drị̃ gá, wó ma mụ tẹ́rị́ ãnzị la ũꞌbãlé ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ãnzị rú ãndânĩ, co ándrá ĩmi kũrũbáyĩ sĩ, wó ma mụ ĩmi colé kũrũbáyĩ drị̃kã aya rú rĩ sĩ.” 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí are dó ꞌbá kí tị ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé Nábị̃ Ãhíyã Sị́lọ̃ gó ru rĩ rụ́ sĩ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ní rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni.

16 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ kí dó mụ amálé la úpí gã kí tị arelé úmgbé ꞌbo, iꞌdó kí dó uzálé,

“Ãmã ị́jọ́ ãzí ru bĩlépi ꞌbá Dãwụ́dị̃ drị̂ kí abe la cí yã?

Ãmã hákĩ ãzí Yésẽ ngọ́pị agá la ꞌdáyụ,

ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩmụ ĩmidrị́ hémã kí agâlé.

Rẽhõbũwámũ ꞌbã ce dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã vúŋá drị̃ áyụ.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gõ kí dó lị́cọ́ gá. 17 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ uꞌálépi Táwụ̃nị̃ Yụ́dã drị̂ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá Rẽhõbũwámũ ace dó úpí ru.

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Rẽhõbũwámũ pẽ dó Ãdõnĩrámũ ándrá ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpó sĩ rĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí drị̃ atrịjó ꞌbã mvu kí sĩ ku, wó ꞌbá ꞌdĩ uvú kí Ãdõnĩrámũ írã sĩ káyĩ. Úpí Rẽhõbũwámũ afụ ru sĩ fijó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ agá, apá dó sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ mvu kí dó ũri ãfũlépi Dãwụ́dị̃ rụ́ rĩ ꞌbarụ́ rĩ sĩ rá kpere ãndrũ. 20 ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ ụ́rụ́ rĩ gá rĩ kí dó mụ arelé la Yẽrõbũwámũ ãgõ dó angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rá, umve kí dó ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdiní ãzíla pẽ kí dó ĩꞌdi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú. ꞌBá ínátị Yụ́dã drị̂gá uꞌálépi sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ ándrá rĩ agá rĩ ace kí dó lú ru ũpĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌbã pálé gá áꞌdụ̂sĩ. 21 Rẽhõbũwámũ la dó mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, umve ãsĩkárĩ ãꞌdị́ gá ãtríke rĩ kí 180,000 angájó íná tị Yụ́dã ꞌbadrị́ Bénzãmĩnĩ be rĩ agá, sĩ mụjó ãꞌdị́ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe sĩ ũpĩ ujajó vúlé Sũlũmánĩ ngọ́pị Rẽhõbũwámũ drị́lẹ́ gá.

22 Wó Ãdróŋá jọ nábị̃ Sẽmãyíyã ní, 23 “Íjọ úpí Yụ́dã drị́ Rẽhõbũwámũ Sũlũmánĩ ngọ́pị ní, ãzíla ꞌbá Yụ́dã ꞌbadrị́ Bénzãmĩnĩ be rĩ ꞌbaní ꞌbá ãzí acelépi ꞌdĩ abe, 24 ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, lẽ ĩꞌdị jõ ãꞌdị́ ĩmĩ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí abe ku. ꞌBá ãlu ãlu ꞌbã gõ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá, ãꞌdusĩku ánga ị́jọ́ ꞌdĩ ma ꞌi.’ ” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ are kí dó ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ rá ãzíla gõ kí dó vúlé cécé Úpí ꞌbã ãzị́táŋá lã fẽjó rĩ áni.

Yẽrõbũwámũ ce ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ị́jọ́ ũnzí gá

25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yẽrõbũwámũ ce táwụ̃nị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ drị́ ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ andre bõrõ ũkpó la sĩ. ꞌDãá rĩ sĩ mụ drị̃ gá ãzíla ce táwụ̃nị̃ ãmbógó Pẹ̃nụ̃wẹ́lị̃ drị̂ andre bõrõ ũkpó la sĩ. 26 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Yẽrõbũwámũ ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ gâlé jọ, “Ádrĩ adru múké-múké ku, ũpĩ ꞌdĩ la mụ gõlé Dãwụ́dị̃ drị́ lị́cọ́ agá ị̃dị́ rá. 27 ꞌBá ꞌdĩ drĩ kí ací ídétáŋá idélé jó Úpídrị̂ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, kí ásị́sị́ŋá la drụ́zị́ gõ vúlé úpí ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá ꞌdĩ úpí Yụ́dã drị́ Rẽhõbũwámũ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ kí uja áma ꞌdịlé rá ãzíla kí ru uja Rẽhõbũwámũ rụ́ ũgũgõ.”

28 Úpí Yẽrõbũwámũ la mụ ígátáŋá zịlé ꞌbá ãmbogo rĩ kí tị gá ꞌbo, idé kãjóŋá gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃. Jọ dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî, “ꞌBá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩminí acị́jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũkpó la. Ãdroŋa ándrá ĩmi anzélépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí ꞌdĩ.” 29 ꞌBã kãjóŋá idélé gólũdĩ sĩ ãlu rĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ãzíla ꞌbã ãzị́ rĩ Dánĩ gá. 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ acá dó ị́jọ́ ũnzí ru, ãꞌdusĩku ꞌbá ri kí mụlé angájó Dánĩ gá sĩ ãdróŋá ídri kóru rĩ ị̃nzị̃jó.

31 Yẽrõbũwámũ sị vâ ãngũ sĩ síríꞌbá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí ãngũ túpũ rú rĩ kí agâsĩ ãzíla ũpẽ átáló la kí angájó ꞌbá adrulépi lị́cọ́ Lẹ́vị̃ rú ku rĩ kí agá. 32 Yẽrõbũwámũ ꞌbã dó ụ̃mụ̃ ãmbógó la ĩmbá ãrõ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drĩ tõwú sĩ táwụ̃nị̃ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá cécé ụ̃mụ̃ idélé ílí ãlu ãlu sĩ bõrõkõ agá Yụ́dã gá rĩ áni, idé dó sĩ ídétáŋá ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá. Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá idé dó ídétáŋá kãjoŋa ĩꞌdiní idélé gólũdĩ sĩ rĩ ꞌbanî. Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá ũꞌbã vâ ãtalo kí ãngũ ĩꞌdiní sịlé sĩ ãdroŋa kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá. 33 Ĩmbá ãrõ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drĩ tõwú sĩ, ĩmbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ sĩ, idé ídétáŋá kí ãlĩtárĩ ĩꞌdiní sịlé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã dó sĩ ụ̃mụ̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãzíla mụ dó sĩ drị̃ gá sĩ fẽtáŋá kí fẽjó ãlĩtárĩ ĩꞌdiní idélé rĩ drị̃ gá.

13

Nábị̃ Yụ́dã gá rĩ ꞌbã Yẽrõbũwámũ bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó rĩ

1 Ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé rĩ sĩ ágọ́bị́ ãzí nábị̃ rú Ãdróŋá ãni la angá ándrá Yụ́dã gá rĩ sĩ mụjó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá. Ĩꞌdi mụ calé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌbo, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yẽrõbũwámũ tu pá ãlĩtárĩ gá ꞌdãá sĩ ídétáŋá idéjó. 2 Nábị̃ za ãlĩtárĩ drị̃ gá ãzị́táŋá ãfũlépi Úpí ꞌbã tị gá rĩ sĩ. “Ãlĩtárĩ ꞌdĩ, ãlĩtárĩ ꞌdĩ! ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Jó Dãwụ́dị̃ drị̂ agá ála mụ ngọ́tị́ ágọ́bị́ tịlé, ála rụ́ lã ꞌda Yõsíyã ꞌi. Ĩꞌdi mụ ãtalo ídétáŋá idélépi ãlĩtárĩ sĩ ãdroŋa kí ị̃nzị̃jó rĩ kí drị̃ gá vâ amụ́lépi ídétáŋá kí idélépi ꞌdâ rĩ kí idélé ídétáŋá ru ími drị̃ gá ꞌdâ, ãzíla ĩꞌdi mụ ꞌbá ꞌbã ĩfãkã kí ivélé ími drị̃ gá.’ ” 3 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdã fẽ dó ícétáŋá ãzí, jọ, “ꞌDĩ ícétáŋá Úpí ꞌbã iꞌdalé rĩ ꞌi, ãlĩtárĩ ꞌdĩ ꞌa la asi rá, ãzíla ála úfóró drị̃ la gá ꞌdĩ kí asu vũ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó nị̃ la rá Úpí ajọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ márụ̂ sĩ.”

4 Úpí Yẽrõbũwámũ la mụ ị́jọ́ nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã uzájó ãlĩtárĩ drị̃ gá rĩ arelé ꞌbo, ĩjũ dó ru drị́ sĩ nábị̃ lũjó, ãzíla jọ, “Ĩmi arụ́ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌi.” Wó drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ágọ́bị̂ lũjó rĩ uja dó ꞌilé rá, icó dó sĩ ru drị́ atrálé ku. 5 Ãlĩtárĩ asi dó cọtị́ ru ꞌa trã rá ãzíla úfóró drị̃ la gá rĩ asu dó vụ̃rụ́ cécé nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdã ꞌbã ándrá jọlé ị́jọ́ ícétáŋá ru ãfũlépi Úpî tị gá rĩ sĩ rĩ áni.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yẽrõbũwámũ jọ dó Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ní, “Ízị mání Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ãzíla mí aꞌị́ ĩꞌdi sĩ áma drị́ adríjó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị́ Ãdróŋá drị̂ zị dó Úpî rá ãzíla úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã drị́ adrí dó rá, acá dó sĩ ándrá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ídu rĩ áni.

7 Úpí jọ dó Nábị̃ ní, “Ãmụ mí be mádrị́ lị́cọ́ gâlé, mi dó sĩ ãkónã na, ãzíla ma dó sĩ ími ũfẽ ị́jọ́ míní idélé mání ꞌdĩ sĩ.”

8 Wó Nábị̃ umvi úpí ní, “Ídrĩ táni mání málĩ mídrị̂ kí ꞌbã nụ́sụ̃ kí fẽ, má icó mụlé mí be ku. Má icó ãkónã nalé jõku ị̃yị́ mvulé ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ ku. 9 Úpí fẽ mání ãzị́táŋá jọ, ‘Lẽ ína ãkónã jõku ímvụ ãko ãzí ku, ãzíla ágõ jõ gẹ̃rị̃ ãlu rĩ gâsĩ ku.’ ” 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nábị̃ aꞌbe dó gẹ̃rị̃ tá ĩꞌdiní sĩ amụ́jó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ rá, gõ dó gẹ̃rị̃ ãzí ndú la gâsĩ.

11 Sáwã ꞌdã sĩ Nábị̃ ãzí ándrá ãmbá ru uꞌálépi Bẹ̃tẹ́lị̃ gá la cí, ngọ́pịka amụ́ kí ãzíla ũlũ kí ĩꞌdiní ị́jọ́ Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ ꞌbã idélé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kí, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé úpí Yẽrõbũwámũ ní rĩ kí abe. 12 Nábị̃ ãmbá rĩ zị kí, “Ĩꞌdiní gõjó rĩ sĩ mụ gẹ̃rị̃ íngõ gâsĩ yã?” Ngọ́pịka iꞌda kí ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ Nábị̃ angálépi Yụ́dã gá rĩ ꞌbã sĩ gõjó rĩ ꞌi. 13 Jọ ngọ́pịka ꞌbaní, “Ị̃sụ̃ mání gọ́bẹ́rẹ́ sĩ rijó kãyĩnõ drị̃ gá rĩ ꞌi.” Kí mụ gọ́bẹ́rệ sụ̃lé ꞌbo, tụ dó kãyĩnõ drị̃ gá 14 ãzíla dro dó ĩꞌdi vú. Isụ́ dó Nábị̃ ri vũ gá ife ãzí ãmbógó la ị̃ndụ́ gá ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ ꞌi yã?”

Nábị̃ umvi ĩꞌdi, “Ma bã sĩ ĩꞌdi ꞌi.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nábị̃ ãmbá ru rĩ jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́, ãmụ mí be sĩ ãkónã najó mádrị́ lị́cọ́ gâlé.”

16 Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ umvi ĩꞌdiní, “Má icó dó gõlé mí be vúlé sĩ mụjó ãkónã najó jõku ị̃yị́ mvụjó ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ ku. 17 Úpí itré ma ũkpó ru jọ, ‘Lẽ ána ãkónã jõku ámvụ ãko ãzí ku, ãzíla ágõ jõ gẹ̃rị̃ ãlu rĩ gâsĩ ku.’ ”

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Nábị̃ ãmbá Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ jó dó ĩꞌdiní, “Ma vâ cécé mî áni Nábị̃, mãlãyíkã ãzí jọ mání, Úpí fẽ ãzị́táŋá jọ, ‘Mí uja ĩꞌdi vúlé mídrị́ lị́cọ́ gâlé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ãkónã na ãzíla ị̃yị́ mvụ.’ ” Wó íni ꞌdĩ nábị̃ ãmbá rĩ alị́ ꞌbãngá ĩꞌdiní ĩnzõ. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ mụ dó ĩꞌdi be lị́cọ́ gâlé rá na dó ãkónã ãzíla mvụ dó sĩ ị̃yị́ rá.

20 Ĩꞌbaní ãkónã na agá ꞌdâ, ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí drị̂ acá Nábị̃ ãmbá Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ĩꞌdi ujalépi vúlé rĩ rụ́. 21 Uzá Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ drị́gá jọ, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Ígã ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé míní rĩ úmgbé ãzíla ímba ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ tã ku. 22 Mí uja mi vúlé, ína ãkónã ãzíla ímvụ ị̃yị́ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ími itréjó ína jõ ãkónã alagá ku jõku ímvụ ị̃yị́ ku rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ídrĩ dó drã ꞌbo, ícó dó ími ị̃sị̃lé mí áyị́pịka kí abe ãngũ ãlu gá ku.’ ” 23 Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ la dó mụ ãkónã delé na agá ꞌbo, Nábị̃ ãmbá ĩꞌdi ujalépi vúlé rĩ sũ dó ĩꞌdiní gọ́bẹ́rẹ́ sĩ tụjó kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá. 24 Ĩꞌdiní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ụfụ dó drị̃ kẹ̃mị̃ ãzí be, Kẹ̃mị̃ ꞌdã cị dó sĩ ĩꞌdi káyĩ rá, ãvũ la ace dó gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá. Kãyĩnõ utu kí dó pá kẹ̃mị̃ be bụ́lụ́ la gá ꞌdãá. 25 Ãgọbị ãzí alịlépi gẹ̃rị̃ ꞌdã gâsĩ rĩ ndre kí ãvũ la gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá. Kẹ̃mị̃ tu dó pá ĩꞌdi ꞌbã ãvũ andre gá ꞌdãá. Ãgọbị ꞌdĩ mụ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé Táwụ̃nị̃ Nábị̃ ãmbá rĩ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gâlé.

26 Nábị̃ ãmbá rĩ la mụ ị́jọ́ arelé ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌbo, jọ dó, “ꞌDã Nábị̃ ándrá ãzị́táŋá Úpí drị̂ ꞌbã vú ũbĩlépi ku rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí ãpẽ dó kẹ̃mị̃ tị sĩ ĩꞌdi cịjó cécé Úpí ꞌbã ándrá ĩꞌdi ꞌbã bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó rĩ áni.”

27 Nábị̃ ãmbá rĩ jọ dó ngọ́pịka ꞌbaní, “Ĩsụ̃ mání Kãyĩnõ ụrụꞌbá gá gọ́bẹ́rẹ́ sĩ tụjó drị̃ la gá rĩ.” Anzị nga kí dó ị́jọ́ ꞌdã cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni. 28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ dó ãzíla ịsụ́ dó ãvũ gẹ̃rị̃ agá vũ gá ꞌdãá. Kãyĩnõ tu kí dó pá kẹ̃mị̃ be bụ́lụ́ la gá ꞌdãá. Kẹ̃mị̃ na ãvũ ꞌdã ku jõku ci kãyĩnõ ku. 29 Nábị̃ ãmbá rĩ aꞌdụ́ dó nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãvũ rá, ꞌbã dó ĩꞌdi kãyĩnõ drị̃ gá, ãzíla ãjị́ dó ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ Táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ gá sĩ ĩꞌdi awájó ãzíla ị̃sị̃jó. 30 Ị̃sị̃ dó sĩ ãvũ la ꞌbụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãmgbã rĩ drị̂ agá*, ãzíla ri kí dó awálé ĩꞌdi sĩ ngọ́pịka kí abe, “ꞌBárĩ mání má ádrị́pị yệ!”

31 Nábị̃ ãmbá rĩ la dó mụ ĩꞌdi ị̃sị̃lé ꞌbo, jọ dó ngọ́pịka ꞌbaní, “Ádrĩ drã rá, ĩmi ị̃sị̃ ma ꞌbụ́ ꞌdĩgá ꞌdâ Nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ be, ĩla áma ãvũ ĩꞌdĩ ꞌbã bụ́lụ́ gá ꞌdâ, 32 ãꞌdusĩku ị́jọ́ ándrá Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌbã jọ ĩꞌdi ãlĩtárĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃ gá ũnzí ãzíla ãngũ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó Táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ drị̃ gá rĩ be rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni.”

33 Átã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽrõbũwámũ uja ĩꞌdi ꞌbã gẹ̃rị̃ ũnzí rĩ kí ku, wó mụ drị̃ gá ãtalo ãzị́ ngalépi ãlĩtárĩ ĩꞌdi ꞌbã sịlé rĩ gá, ꞌbá cí lẽlépi ãzị́ ngalépi átáló ru rĩ ĩꞌdi drị́ tĩ drị̃ la gá rá. 34 Ị́jọ́ ũnzĩ Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá ꞌdĩ fẽ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ní aꞌdéjó ãzíla ĩꞌdiní ị̃lị̃kị̃jó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ kpítã rá rĩ gá nĩ.

14

Yẽrõbũwámũ ngọ́pị ꞌbã drãjó rĩ.

1 Sáwã ꞌdã sĩ ãyánĩ ãzí rụ dó Yẽrõbũwámũ ꞌbã ngọ́pị Ãbíyã ꞌi. 2 Yẽrõbũwámũ jọ dó ũkû ní, “Ímụ, ísụ̃ bõngó ndú la kí, mí uja dó sĩ ími gbíyã ndú, únị̃ rû sĩ mi Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû ꞌi rĩ gá ku. Ímụ dó sĩ Nábị̃ Ãhíyã uꞌálépi Sị́lọ̃ gá ándrá jọlépi la mání ma mụ acálé úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ rụ́. 3 Íꞌdụ ĩꞌdiní mũkátĩ kí mụdrị́, Kékĩ ãzí kí abe ãzíla ãnụ́ kére gá ãlu ꞌdĩ be. Ĩꞌdi dó sĩ míní ãꞌdu ị́jọ́ la mụ ru idélé ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ rụ́ nĩ yã rĩ lũlé.” 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû mụ dó Ãhíyã drị́ lị́cọ́ gá Sị́lọ̃ gâlé rá.

Íni ꞌdĩ ĩdrãnĩgõ drị́ Ãhíyã ꞌbã mịfị́ ndre kí dó ãngũ múké ku. 5 Wó Úpí jọ Ãhíyã ní, “Yẽrõbũwámũ ũkû la amụ́ ími zịlé ngọ́pị̃ ãyánĩ rú rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Úpí lũ Ãhíyã ní ꞌbã jọ ũkú ꞌdã ní ãꞌdu ị́jọ́ yã rĩ gá rá. Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû la dó mụ acálé ꞌbo, ꞌbã dó ru ꞌbá ãzí ndú la rú.”

6 Wó Ãhíyã la dó mụ Yẽrõbũwámũ ũkû ꞌbã pá ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ ndụ̃ndụ̃ rĩ arelé kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá ꞌbo, jọ dó ĩꞌdiní, “Yẽrõbũwámũ ũkû, mí afí jó agá ꞌdõlé, íꞌbã mi ꞌbá ãzí ndú la rú íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Âpẽ áma tị mírụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ãzí ũnzí la trũ. 7 Ímụ ãzíla íjọ Yẽrõbũwámũ ní, ꞌdĩ ị́jọ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Má ãpẽ mi ꞌbá kí agá ꞌdâ rĩ sĩ adrujó úpí ru ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. 8 Má alị́ ãngũ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ ꞌbã wókõ fẽlé mídrị́, wó mí adru ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ándrá ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mbalépi ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ kí vú ũbĩlépi ásị́ pírí sĩ rĩ áni ku. 9 Mí idé ũnzĩkãnã ndẽ ãmbõgõ sĩ ꞌbá ándrá ũpĩ nalépi ími drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbadrị̂ rá. Ígã ma úmgbé ãzíla mí inga áma ũmbã míní ãdroŋa ãzị́ kóru rĩ kí idéjó ãzíla íꞌdá míní idélé aya sĩ rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ.

10 “ ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó mụ lị́kị̃ ajílé lị́cọ́ Yẽrõbũwámũ drị̂ drị̃ gá rá. Ma mụ ãgọbị anzị ãlu ãlu ãfũlépi Yẽrõbũwámũ ụrụꞌbá gá rĩ kí ụꞌdị́lé pírí rá. Ma lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ivé cécé wórõ ivéjó rĩ áni kpere ĩꞌdiní ve agá pírí. 11 Ũcogo kí ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá ũdrãlépi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ kí na nĩ ãzíla ãriŋa kí ãvũ ꞌbá ũdrãlépi ásé agá rĩ ꞌbadrị̂ kí ti nĩ. ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi.’ ”

12 Ãhíyã jọ dó Yẽrõbũwámũ ũkû ní, “Ínga ígõ lị́cọ́ gá. Ídrĩ dó fi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá ꞌbo, mgbâ la dó drã rá. 13 ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩꞌdi awá ãzíla kí ĩꞌdi ị̃sị̃ rá. Ĩꞌdi lú ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá ꞌdãá icólé ị̃sị̃lé rá rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uꞌá ãyĩkõ sĩ la ĩꞌdi sĩ.

14 “Úpí la dó mụ ĩꞌdiní úpí ãzí ingalé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ, ĩꞌdi mụ ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃lé pírí. Ị́jọ́ ꞌdĩ la ru idé ãndrũ rá, átã ĩꞌdi ru idé úꞌdîꞌda. 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí la dó mụ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní drị̃rima fẽlé rá, ị́jọ́ ꞌdĩ la ꞌbá kí agba cécé ũlí ꞌbã ũzú kí ayajó ị̃yị́ agá rĩ áni. Ĩꞌdi mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí nzelé ị̃ndụ̂ trũ gbụ́ ãngũ ãlá ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ gá ꞌdâ rá, ãzíla ĩꞌdi kí iré kpékpé ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ, ãꞌdusĩku inga kí ándrá Úpí ꞌbã ũmbã ĩꞌbã kí ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ. 16 Úpí la mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá ị́jọ́ ãvĩlé rá ị́jọ́ ũnzí Yẽrõbũwámũ ꞌbã idélé ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó fijó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ sĩ.”

17 Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû nga dó rá ãzíla gõ dó vúlé táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂gá. Ĩꞌdi mụ calé lị́cọ́ gá ꞌbo, ngọ́tị́ŋâ drã dó rá. 18 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awá kí dó ĩꞌdi sĩ ãzíla ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi cécé ándrá Úpí ꞌbã ị́jọ́ la jọjó Nábị̃ Ãhíyã rụ̂sĩ rĩ áni.

Yẽrõbũwámũ ꞌbã drãjó rĩ

19 Ị́jọ́ ãzí úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ngalé rĩ kí, ãꞌdị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌdịlé rĩ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá kí drị̃ cejó rĩ kí abe úsĩ dó kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá. 20 Yẽrõbũwámũ na dó ũpĩ ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ị̃rị̃, drã dó rá ãzíla îsị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe. Yẽrõbũwámũ ngọ́pị̃ Nãdábĩ na dó ũpĩ ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

21 Sũlũmánĩ ngọ́pị Rẽhõbũwámũ ándrá ílí trũ kãlị́ sụ drị̃ ãlũ ĩꞌdiní acájó úpí ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ gá rĩ sĩ. Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃, ꞌdĩ Táwụ̃nị̃ ãmbógó Úpí ꞌbã ándrá pẽlé ãngũ pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ãndrẽ ándrá Nãámã ꞌi, angájó sụ́rụ́ Ãmọ́nị̃ drị̂gá.

22 ꞌBá uꞌálépi ũpĩ Yụ́dã drị̂ agá rĩ nga kí ándrá ị́jọ́ ũnzí la Úpî drị̃lẹ́ gá, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbaní ngalé rĩ inga dó ándrá Ãdróŋá ꞌbã ũmbã ndẽ ándrá ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní idélé rĩ rá. 23 Cécé ꞌbá ándrá uꞌálépi ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbã kí idélé rĩ áni, sị kí vâ ãngũ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó, írã ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kí, ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru Ãsérã drị̂ kí túpũ ãlu ãlu kí sị́ gá ãzíla ife índríkã trũ kị̃dị̃ ãlu ãlu kí ị̃ndụ́ gá. 24 ꞌDã ꞌbã drị̃ gâsĩ ndẽlépi pírí rá rĩ, ãgọbị ãzíla ũkú ri kí ándrá ãwụ̃ ngalé ãngũ ĩꞌbã kî sĩ ãdroŋa kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá. ꞌBá Yụ́dã drị̂ ri kí vâ Úpî drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ drị̃nzá ru ꞌbá ándrá drolé rá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ rijó ãngũ la gá rĩ ꞌbã kí ándrá ngalé rĩ kí ngalé. 25 Ílí tõwú Rẽhõbũwámũ ꞌbã ũpĩ najó ꞌdã agá, úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Sĩsákĩ amụ́ ãꞌdị́ ꞌdịlé táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlémũ drị̂ be. 26 Sĩsákĩ ra ándrá ãko ụ̃rọ̃drị́ ru jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí abe pírí rá ãzíla ꞌdụ gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị́ Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí ĩndĩ. 27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Rẽhõbũwámũ idé dó gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ kí bũrônzĩ ꞌdụlé rá rĩ kí kẹ̃jị́ gá ãzíla fẽ dó kí ãmbogo kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ úpídrị̂ agâlé rĩ tẽlépi rĩ ꞌbadrị́. 28 Sáwã pírí sĩ úpí drĩ mụ jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ gâlé, ꞌbá lị́cọ́ andre tẽlépi rĩ kí gọ́bẹ́rẹ́ kí ꞌdụ ĩndĩ, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá kí vâ kí uja vúlé jó sĩ kí tã mbajó rĩ gá. 29 Ị́jọ́ úpí Rẽhõbũwámũ ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi ꞌbã kí ngalé Yụ́dã gá rĩ kí sĩjó rĩ agá. 30 Sáwã ꞌdã agá Rẽhõbũwámũ úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ándrá rĩ drị̂ kí Yẽrõbũwámũ úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ drị̂ be rĩ kí ꞌbé ãꞌdị́ ꞌdịlé kí drĩdríŋĩ gá. 31 Rẽhõbũwámũ drã dó rá, ị̂sị̃ dó sĩ ĩꞌdi ãngũ sĩ ũpi kí ị̃sị̃jó rĩ gá, Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ gá ãzíla ngọ́pị̃ Ãbíyã acá dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

15

Ãbíyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 Ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ũpĩ najó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ sĩ, Ãbíyã acá dó úpí ru ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂gá. 2 Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí na. Ãndrẽ ándrá Ãbĩsãlómũ ꞌbã ị̃zẹ́pị Mãákã ꞌi. 3 Ãbíyã idé vâ ũnzĩkãnã ãlu ãlu átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá idélé rĩ kí ꞌbã vúŋá. Fẽ ru ásị́ Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní pírí cécé ándrá áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã fẽlé rĩ áni ku. 4 Táni Ãbíyã ꞌbã ũnzĩkãnã kí idé agá rá tí, wó Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ fẽ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ní sĩ mụjó drị̃ gá ãzíla fẽ dó ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́ sĩ ũpĩ najó ĩꞌdi vúlé gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá. 5 Úpí idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku Dãwụ́dị̃ idé ándrá ị́jọ́ múké rĩ kí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ drị̃lẹ́ gá ãzíla uja ándrá ru bụ́lụ́ gá ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí agá ku ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí, wó ĩtrĩ ándrá lú Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

6 Ãꞌdị́ úpí Rẽhõbũwámũ kí drĩdríŋĩ gá úpí Yẽrõbũwámũ be rĩ ị̃drị̃ ándrá ru kpere ílí Ãbíyã ꞌbã ũpĩ najó ꞌdã kí agá pírí. 7 Ị́jọ́ Ãbíyã ꞌbã ngalé sáwã ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó rĩ agá rĩ kí úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. Ãbíyã kí drĩdríŋĩ gá Yẽrõbũwámũ be ãꞌdị́ ándrá sáwã pírí sĩ cí. 8 Ãbíyã la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ agá. Ãbíyã ꞌbã ngọ́pị Ásã acá dó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

9 Ílí úpí Yẽrõbũwámũ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ drị̂ ꞌbã ũpĩ najó rĩ ꞌbã cajó kãlị́ ị̃rị̃ rĩ sĩ, Ásã acá dó úpí Yụ́dã drị̂ rú nĩ. 10 Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí kãlị́ sụ drị̃ ãlu. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Mákã ꞌi, ꞌdĩ Ãbũsãlómũ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.

11 Ásã nga ándrá ị́jọ́ múké la kí Úpî drị̃lẹ́ gá cécé áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni. 12 Adro dó sĩ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá ãgọbị ãzíla ũku ándrá ãwụ̃ ngalépi úríjó sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí pírí rá. Anu ãdroŋa ĩnzõ rú ĩꞌdi ꞌbã áyị́pịka ꞌbã kí ándrá idélé rĩ kí pírí vũ gá. 13 Nze ándrá vâ ãndrẽ Mákã adrujó ãmbõgõ ũpĩ drị̂gá rĩ sĩ rá, ĩꞌdiní ándrá íꞌdá ngụ̃lé ũnzí Ãdróŋá umvelé Ãsérã rĩ drị̂ idéjó rĩ sĩ. Ásã ga ándrá ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ vụ̃rụ́ ãzíla ívé dó ĩꞌdi áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂gá ꞌdãá rá. 14 Ásã drĩ ándrá táni ãngũ úríjó ru rĩ kí andi agá pírí ku rá tí, ídri ĩꞌdidrị̂ agá fẽ ru ásị́ pírí Úpí nî, uja ru bụ́lụ́ gá ku. 15 Ají jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá ãko ándrá átẹ́pị̃ ꞌbã ꞌbãlé ndú ãzíla vâ ĩꞌdiní ꞌbãlé ãlá ru ndú sílĩvã rú, gólũdĩ rú ãzíla ãkójó ãzí rĩ kí abe.

16 Úpí Ásã ri kí ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé kí drĩdríŋĩ gá úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ drị́ Básã be sáwã ĩꞌbã kí adrujó ũpĩ drị̃ gá rĩ sĩ. 17 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Básã mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé Yụ́dã be, sị dó táwụ̃nị̃ Rámã drị̂ ꞌi, ꞌbã dó sĩ ala gá ꞌdãá ãsĩkárĩ ãꞌdị́gá ũkpó la kí cí sĩ ꞌbá kí atrịjó fiŋá gá ãzíla ãfũŋá ãngũ úpí Ásã drị́ Yụ́dã gá. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ásã ꞌdụ dó sílĩvã ãzíla gólũdĩ ĩꞌdiní tã mbalé ĩꞌdi drị́ lị́cọ́ gá ãzíla jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí pírí, pẽ dô sĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí kí tị úpí Bẽnĩ-Hãdádĩ Tãbĩrĩmónĩ ngọ́pị rụ́. Tãbĩrĩmónĩ ĩꞌdi Hẹ̃zị̃yọ́nị̃ úpí Ãrámũ drị́ ándrá ũpĩ nalépi Dãmãsị̃kị́yã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ãzíla sĩ dó sĩ ĩꞌdiní wárãgã íni, 19 jọ, “Lẽ ãma icí tị mí be cécé ándrá má átẹ́pị ꞌbã kí tị icíjó mí átẹ́pị be rĩ áni. Índre, áfẽ míní fẽtáŋá ru sílĩvã kí gólũdĩ be. Úꞌdîꞌda álẽ mí andi tị icíma ĩmi ãni úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Básã be rĩ rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ kí nze ãngũ mádrị̂ agá rĩ sĩ rá.”

20 Úpí Bẽnĩ-Hãdádĩ ãꞌị̃ ị́jọ́ úpí Ásã ꞌbã aꞌị́lé rĩ rá, pẽ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí tị sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Táwụ̃nị̃ ãmbogo ãmbogo Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí abe. Pa dó sĩ ũkpõ sĩ táwụ̃nị̃ Íjõnĩ drị̂ ꞌi, Dánĩ drị̂ ꞌi, Ãbẹ̃lị̃ Bẹ̃tị̃ Mãákã drị̂ ꞌi, ãngũ ãnirú mĩrĩ Gãlị́lị̃ andregá rĩ drị̂ pírí ãzíla ãngũ Nãfũtálĩ drị̂ pírí ala gá ĩndĩ. 21 Úpí Básã la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ arelé ꞌbo, aꞌbe dó ãzị́ sĩ táwụ̃nị̃ Rámã sịjó rĩ rá, nze dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí rá, mụ dó kí trũ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã gá. 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ásã fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ azịjó ãngũ Yụ́dã drị̂ agá pírí, ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã fẽ ãzãkoma sĩ írã ãzíla báwũ úpí Básã ꞌbã ayúlé Rámã gá rĩ kí ujíjó ãmvé. Úpí Ásã ayú írã ãzíla báwũ ꞌda kí sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Gébã Bénzãmĩnĩ drị̂ sịjó ãzíla sị vâ sĩ Mị̃zị́pã ꞌi.

23 Ị́jọ́ pírí úpí Ásã ꞌbã ngalé rĩ kí, ãzị́ ĩꞌdiní ngalé sĩ Táwụ̃nị̃ kí cejó bõrõ ũkpó sĩ rĩ kí abe, sáwã ĩꞌdiní adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ rĩ kí, úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Yụ́dã gá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kí ũsĩjó rĩ agá. Ĩꞌdiní dó adrujó ãmbá ru rĩ gá ãyánĩ aco dó ĩꞌdi pá kí rá. 24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ásã drã dó rá îsị̃ ĩꞌdi áyị́pịka kí abe Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. Ásã ngọ́pị Yẽhõsãfátĩ acá dó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

Nãdábũ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

25 Nãdábũ Yẽrõbũwámũ ngọ́pị acá dó úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ drị̂ rú ílí ị̃rị̃jó úpí Yụ́dã drị́ Ásã ꞌbã ũpĩ najó rĩ agá ãzíla na dó ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ gá ílí ị̃rị̃. 26 Idé ị́jọ́ ũnzí la kí Úpî drị̃lẹ́ gá cécé átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni, nga vâ ị́jọ́ ũnzĩ gbíyã ãlu ãlu átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá ngalé ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó fijó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ kí ꞌbã vúŋá.

27 Básã ꞌi ándrá Ãhíyã ãfũlépi sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị̂ agá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, itú ándrá ị́jọ́ sĩ Nãdábũ ꞌdịjó. ꞌDị dó Nãdábũ ꞌi Táwụ̃nị̃ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ gá sáwã Nãdábũ ꞌbã kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí abe Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ cejó rĩ sĩ. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Básã ꞌdị ándrá dó sĩ Nãdábũ ꞌi ílí najó úpí Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ, acá dó sĩ úpí ru ĩꞌdĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá Ịsịrayị́lị̃ gá nĩ.

29 Básã la mụ acálé úpí ru ꞌbo, gbõgbõ ụꞌdị́ ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí pírí. Aꞌbe ꞌbá ãzí ídri la Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ gá ku, wó ị̃lị̃kị̃ kí pírí rá cécé Úpî ꞌbã jọlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Nábị̃ rú Ãhíyã Sị́lọ̃ gó ru rĩ ti gâsĩ rĩ áni. 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ nga kí ru íni la Yẽrõbũwámũ ꞌbã ándrá ị́jọ́ ũnzí ngajó ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ándrá fẽjó la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã iza kí ị́jọ́ ãzíla ĩꞌdi ꞌbã Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã ingajó rĩ sĩ.

31 Ị́jọ́ pírí Nãdábũ ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá. 32 Úpí Yụ́dã drị́ Ásã ri kí ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Básã sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ be sáwã ĩꞌbã kí adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ.

33 Básã Ãhíyã ngọ́pị la acá úpí ru ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ úpí Yụ́dã drị́ Ásã ri dó ũpĩ gá ílí na ãzíla Básã na ũpĩ ꞌbá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ. 34 Nga ũnzĩkãnã Úpî drị̃lẹ́ gá cécé úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũnzĩkãnã ngajó Úpî drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ áni.

16

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ ị́jọ́ nábị̃ Yẹ́hụ̃ Hãnánĩ ngọ́pị be ãzíla pẽ dó ĩꞌdi tị úpí Básã rụ́, jọ, 2 “Má inga ándrá mi angájó pụ́trụ́ agá rĩ sĩ, áꞌbã mi ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá sĩ kí drị̃ cejó. Wó mi vâ ị́jọ́ ũnzí nga cécé Yẽrõbũwámũ drị̂ áni ãzíla ífẽ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũnzĩkãnã ngajó ãzíla inga kí dó sĩ áma ũmbã rá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma bábá sĩ ími ị̃lị̃kị̃jó ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe cécé mání ándrá vâ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ị̃lị̃kị̃jó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe rĩ áni. 4 Ũcogo kí ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá ũdrãlépi Táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ kí na nĩ ãzíla núgúnúke kí ꞌbá ũdrãlépi ãmvê sĩ rĩ kí ti nĩ.”

5 Ị́jọ́ pírí Básã ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá. 6 Úpí Básã la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã gá, ngọ́pị̃ Élã acá dó úpí ru sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

7 Úpí ãpẽ dó nábị̃ Yẹ́hụ̃ Hãnánĩ ngọ́pị tị ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ajíjó Básã ní ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe ãꞌdusĩku nga ándrá ị́jọ́ ũnzí la kí Úpî drị̃lẹ́ gá, inga dó sĩ Úpî ꞌbã ũmbã cécé Yẽrõbũwámũ ꞌbã ándrá Úpí ꞌbã ũmbã ingajó rĩ áni. Inga ándrá lú Úpí ꞌbã ũmbã ĩꞌdiní ũnzĩkãnã ngajó rĩ sĩ áꞌdụ̂sĩ ku wó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ Lị́cọ́ gá rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rĩ sĩ.

Élã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

8 Ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ázíyá úpí Ásã Yụ́dã drị̂ ꞌbã ũpĩ najó rĩ gá, Élã Básã ngọ́pị acá dó úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá, ãzíla na dó ũpĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã drị̂gá ílí ị̃rị̃.

9 Zị́mị̃rị̃ ãmbógó Élã drị́ adrulépi gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ itú ándrá ị́jọ́ ũnzí la Élã ụrụꞌbá gá ꞌdĩ sĩ Élã la íwá mvụ agá ágọ́bị́ drị̃lẹ́ ru lị́cọ́ úpí drị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã drị̂gá Ãrị́zã drị́ lị́cọ́ gá. 10 Zị́mị̃rị̃ fi jó Ãrị́zã drị̂ agâlé gbã Élã túré sĩ ãzíla ꞌdị ĩꞌdi káyĩ rá, acá dó úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ázị̂rị̃ Úpí Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ sĩ. 11 Zị́mị̃rị̃ la mụ acálé úpí ru ꞌbo gbõgbõ ụꞌdị́ ꞌbá Básã drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí pírí. Aꞌbe ágọ́bị́ ãzí ãlu táni kãká ru jõku wọ̃rị́ ru la ku. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Zị́mị̃rị̃ ị̃lị̃kị̃ dó lị́cọ́ Básã drị̂ kpítã rá cécé Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdi ru idé Básã ụrụꞌbá gá nábị̃ Yẹ́hụ̃ tị gâsĩ rĩ áni. 13 Ị́jọ́ ũnzĩ pírí Básã ꞌbã kí idélé ngọ́pị̃ Élã be ãzíla ĩꞌbã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ, Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã angá dó sĩ ĩꞌbaní rá. 14 Ị́jọ́ pírí úpí Élã ꞌbã idélé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá.

Zị́mị̃rị̃ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

15 Ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃ úpí Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ kí agá, Zị́mị̃rị̃ na dó ũpĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã gá ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. Zị́mị̃rị̃ la ũpĩ pa ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ kí ãꞌdị́ ꞌdị agâ ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe táwụ̃nị̃ Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ gá. 16 Sáwã ãsĩkárĩ ꞌbaní arejó la Zị́mị̃rị̃ itú ị́jọ́ ãzíla ꞌdị úpî rá rĩ sĩ gbõgbõ ĩꞌbadrị́ kámbĩ agá ꞌdãá ꞌbã kí Ũmírĩ ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị̂ adrujó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ũmírĩ ce dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ gá ꞌdãá rĩ kí drị̃ sĩ mụjó táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã drị̂ cejó. 18 Zị́mị̃rị̃ la dó mụ ndrelé la úpa táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂ ĩꞌdi drị́gá rĩ sĩ rá ꞌbo, fi dó lị́cọ́ úpí drị́ andre celé mére sĩ rĩ gá, su dó tịlâ ãcí sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ drã dó sĩ rá. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru íni la ĩꞌdiní ị́jọ́ ũnzí ngajó Úpî ụrụꞌbá gá rĩ sĩ. Cécé úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni, iza Úpî ásị́ rá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ sĩ. 20 Ị́jọ́ pírí ru idélépi sáwã Zị́mị̃rị̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ ũnzí itújó rĩ abe úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá cí. 21 Wó Zị́mị̃rị̃ la mụ drãlé ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awa kí ru tị ndú-ndú ị̃rị̃. Ãzí rĩ lẽ kí tí Tĩbínĩ Gĩnátĩ ngọ́pị ꞌba adru úpí ru nĩ, wó ãzí rĩ lẽ kí Ũmírĩ ꞌba adru úpí ru nĩ. 22 Wó ꞌbá Ũmírĩ ãtị̃lépi rĩ ndẽ kí ũkpõ sĩ ꞌbá Tĩbínĩ Gĩnátĩ ngọ́pị ãtị̃lépi rĩ kí rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdị dó Tĩbínĩ rá ãzíla Ũmírĩ acá dó sĩ úpí ru nĩ. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ũmírĩ iꞌdó dó ũpĩ nalé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ sĩ úpí Yụ́dã drị́ Ásã na dó ũpĩ ílí kãlị́ na drĩ ãlu ꞌbo. Ũmírĩ na dó ũpĩ pírí rĩ gá ílí mụdrị́ drĩ ị̃rị̃, ílí ázíyá rĩ kí agá na ũpĩ Tị̃rị́zã gá. 24 Ĩgbã ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sãmãríyã drị́ Sémã ꞌ i Tãlãnị́tọ̃ ị̃rị̃ sílĩvã rú rĩ sĩ ãzíla sị dó táwụ̃nị̃ ãmbógó la drị̃ la gá, ꞌda dó sĩ rụ́ la Sãmãríyã ꞌi ãngũ ꞌdị́pị drị̃drị̃ Sémã ꞌbã rụ́ sĩ.

25 Wó Ũmírĩ nga ị́jọ́ ũnzí la kí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãndânĩ ndẽ dó ũpi ándrá ũpĩ nalépi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ kí pírí rá. 26 Idé ị́jọ́ ũnzĩ cécé Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ándrá idélé rĩ kí áni. Ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdi ꞌbã ngalé ãzíla ĩꞌbã kí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ inga Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã rá.

27 Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Ũmírĩ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ agá rĩ kí ũkpõ ĩꞌdi drị̂ be úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá. 28 Ũmírĩ la dó mụ drãlé ꞌbo, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi Sãmãríyã gá ãzíla ngọ́pị̃ Ãhábũ acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ. 29 Úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la iꞌdó ũpĩ nalé ꞌdĩ úpí Ásã Yụ́dã drị̂ na dó ꞌdĩ sĩ ũpĩ ílí kãlị́ na drị̃ ãrõ ꞌbo. Ãhábũ na dó ũpĩ Sãmãríyã gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ị̃rị̃. 30 Ãhábũ Ũmírĩ ngọ́pị nga dó ũnzĩkãnã Úpî drị̃lẹ́ gá trẹ̃yị́ ndẽ dó ũpi ãzí ándrá ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kí rá. 31 Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdiní idélé Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị drị̂ áni rĩ ca kí ĩꞌdiní ku, drị̃ la gá ĩgbã úpí Ĩtãbãálĩ Sị̃dọ́nị̃ drị̂ ꞌbã ị̃zẹ́pị Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ĩꞌdiní ũkú ru, ri dó ãzị́ ngalé Bãálĩ ní ãzíla ri dó ĩꞌdi ị̃nzị̃lé. 32 Ãhábũ sị dó jó sĩ ãdróŋá Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ agá ãzíla sị dó ãlĩtárĩ Bãálĩ drị̂ alagá ꞌdãá. 33 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé dó íꞌdá ãdróŋá ũkú ru Ãsérã drị̂. Ãhábũ inga ũmbã Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ ũpi ándrá ĩꞌdi bã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbaní ingalé rĩ kí rá. 34 Sáwã Ãhábũ ꞌbã ándrá adrujó úpí ru rĩ gá, ágọ́bị́ umvelé Hị̃yẹ́lị̃ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ sị táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ụꞌdị́ ru. Ĩꞌdi dó mụ iꞌdólé bõrõ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ kí ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãlé sĩ kí sịjó ꞌbo, ngọ́pị̃ kãyú Ãbị̃rámụ̃ drã rá. Ĩꞌdi vâ mụ jô delé sĩ kẹ̃jị́tị la kí usújó ꞌbo, ngọ́pị̃ vúléŋá Sẽgúbũ drã vâ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ nga kí ru cécé ị́jọ́ ándrá Úpí ꞌbã jọlé táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ drị̃ gá Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị rụ̂sĩ rĩ áni.

17

Ĩlíyã ꞌbã ị́jọ́ ụndrị́jó ị̃tụ́kã drị̃ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru angálépi táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃sị́bẹ̃ drị̂gá ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ jọ ándrá úpí Ãhábũ ní, “Cécé Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ mání sĩ pá tujó drị̃lẹ́ la gá rĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, andrẹlị́ icó kalé ku jõku uzogó icó ꞌdịlé ku ílí ị̃rị̃ jõku na ꞌdi kí agá kpere mání ãzị́táŋá fẽ agá.”

2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ dó Ĩlíyã ní, 3 “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi, Ímụ wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó rĩ gâlé ru, ízị̃ dó mi ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ Kẹ̃rị́tị̃ drị̂ ꞌbã andre gá mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũjó rĩ gâlé ru. 4 Ímvụ dó ị̃yị́, ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ ꞌdãgá ꞌdãá ãzíla ína ãkónã kúrúke ꞌbã kí ajílé míní ri kî, ãꞌdusĩku áfẽ ĩꞌbaní ãzị́táŋá sĩ míní ãkónã ujíjó.”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã idé dó ị́jọ́ kí cécé Úpí ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ áni. Mụ dó sĩ uꞌálé ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ Kẹ̃rị́tị̃ drị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá, ꞌdĩ wókõ mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị́ ị̃tụ́ ꞌbã sĩ ãfũjó rĩ gá. 6 Kúrúke ri kí dó sĩ ĩꞌdiní mũkátĩ kí ujílé ĩzá be ụ̃ꞌbụ́tị ãlu ãlu sĩ ãzíla ĩndró ãlu ãlu sĩ, ri dó vâ ị̃yị́ mvụlé ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ gá ꞌdãá.

7 Wó sáwã were vúlé gá ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ nzụ dó rá uzogó ꞌbã ꞌdịjó ãngũ ꞌdã gá ku rĩ sĩ.

Ũkú ãwụ́zị́ ru Zãrẽfátĩ gá rĩ

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ dó Ĩlíyã ní, 9 “Mí angá, ímụ táwụ̃nị̃ Zãrẽfátĩ gá Sị̃dọ́nị̃ andre gá ãzíla mí uꞌá dó ala gá ꞌdãá. Áfẽ ãzị́táŋá ãwụ́zị́ ãzí ní sĩ míní ãkónã fẽjó.” 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã mụ dó Zãrẽfátĩ gâlé rá. Ĩꞌdi dó mụ acálé kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị̂gá ꞌbo, ndre ũkú ãzí ãwụ́zị́ ru la ijijá tra agá. Ĩlíyã umve dó ĩꞌdi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Íko mání áma ãzã ị̃yị́ wereŋá la sĩ kére agá ꞌdâ mvụlé mvụ-mvụ̃.” 11 Ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ꞌbã drị̃kọ agá sĩ mụjó ị̃yị̂ ãbĩjó ꞌdĩgá ꞌdâ, Ĩlíyã umve dó ĩꞌdi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “ꞌBárĩ, mí ají mání mũkátĩ ãzí were la nalé fô!” 12 Wó ũkú ꞌdã jọ dó, “Cécé Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, mũkátĩ ꞌbãngá mádrị́ ꞌdáyụ. Ãko mádrị́ cí rĩ ꞌbãngá lú ãnáfóró drị́gá ãlu ãkójó agá ãzíla ãdu kére agá wereŋá la be. Úꞌdîꞌda íni ma dó bãsĩ ijijá tra agụlé lị́cọ́ gâlé sĩ mụjó ãkónã aꞌdíjó mání mâ ngọ́pị be. ꞌDĩ la dó mụ adrulé ãkónã ãmadrị́ cí ãsị̃jó ãmaní icólé nalé rĩ ꞌi, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãbị́rị́ la dó mụ ãma colé káyĩ rá.” 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ímụ ãzíla mí aꞌdí ãkónã ꞌdĩ cécé míní jọlé rĩ áni. Wó drị̃drị̃ rĩ sĩ mí aꞌdí drĩ ãkónã ãzí were la fẽlé mání ráká, ꞌdã ꞌbã vúlé gá mí aꞌdí dó ãkónã ĩminí mî ngọ́pị be, 14 ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, ‘Ãnáfóró ãkójó agá ꞌdã icó dó ukólé ku ãzila ãdu kére agá ꞌdã icó vâ ukólé ku kpere ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã uzogó fẽjó ꞌdịjó rĩ gá.’ ”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã mụ dó rá, nga dó ị́jọ́ kí cécé Ĩlíyã ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãkónã ri dó adrulé calépi rĩ sĩ Ĩlíyã ní, ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ní ãzíla ngọ́pị̃ ní ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú. 16 Ãnáfóró ãkójó agá rĩ ukó dó ku ãzíla ãdu kére agá rĩ ukó vâ ku cécé Úpí ꞌbã azịlé Ĩlíyã ní rĩ áni.

Ĩlíyã ꞌbã ãwụ́zị̂ ꞌbã ngọ́pị ingajó rĩ

17 Sáwã ãzí vúlé gá ngọ́tị́ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã drị̂ acá dó ãyánĩ rú. Ãyánĩ ꞌdã ri dó tụlé drị̃ gá drị̃ gá, ngọ́tị́ŋâ uja dó sĩ drãlé rá. 18 Ũkú ꞌdã uja dó sĩ jọlé la Ĩlíyã ní, “Mi nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ, ị́jọ́ míní idélé márụ́ íni rĩ dó ãꞌdu? Mí amụ́ ꞌdộ íni la sĩ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí agájó sĩ mâ ngọ́tị̂ ꞌdịjó yã?” 19 Wó Ĩlíyã umvi dó, “Mí ãfẽ drĩ mî ngọ́tị̂ márụ́ ꞌdõlé.” Aꞌdụ́ dó ngọ́tị̂ ũkû ꞌbã drị́gá rĩ sĩ, agụ dó ĩꞌdi ãngũ ĩꞌdiní sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó gõrófã gá ụrụgâlé rĩ gá, la dó ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ gbọ́lọ́ sị́gá. 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã zị dó Úpí ꞌi ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ jọ, “Úpí Ãdróŋá mádrị̂, mí ají dó ũcõgõ ũkú áma aꞌị́lépi ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá áma tãmbalépi ꞌdĩ drị̃ gá sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị̂ ꞌdịjó rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã aku dó ru ngọ́tị̂ drị̃ gá pâlé na ãzíla zị dó Úpí ꞌi ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Úpí Ãdróŋá mádrị̂, ífẽ ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ ꞌbã ídri ꞌbã uja ru vúlé fô!” 22 Úpí are dó ị́jọ́ Ĩlíyã ꞌbã zịlé rĩ rá, ngọ́tị̂ ꞌbã ídri uja dó sĩ ru ĩꞌdi rụ́ vúlé, acá dó sĩ ídri. 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã aꞌdụ́ dó ngọ́tị̂ ꞌi, ají dó ĩꞌdi angájó gõrófã sị́gá ụrụgâlé rĩ sĩ vũ gá, fẽ dó sĩ ĩꞌdi ãndrẽ drị́. Ĩlíyã jọ dó ũkû ní, “Índre drĩ, mî ngọ́pị dó ídri.” 24 Ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ jọ dó Ĩlíyã ní, “Ánị̃ dó rá ãndá ãndá ru mi dó ꞌbá Ãdróŋá ãni la, ãzíla ị́jọ́ Úpí drị́ míní jọlé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la.”

18

Ĩlíyã ꞌbã ãgõjó Ãhábũ rụ́ rĩ

1 Sáwã ãzo vúlé gá, ílí najó uzogó ꞌbã ꞌdịjó ku rĩ gá, Úpí jọ Ĩlíyã ní, “Ímụ ãzíla mí iꞌda mi úpí Ãhábũ ní. Íjọ ĩꞌdiní ace were ma mụ fẽlé la uzogó la ꞌdị rá.” 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã mụ dó ru iꞌdalé Ãhábũ ní rá.

Sáwã ꞌdã sĩ rílẽ mịfị́ ika la ꞌde dó Sãmãríyã gá nĩ. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ uja dó Ũbãdíyã ándrá sáwã ꞌdã sĩ adrulépi drị̃lẹ́ ru ị́jọ́ lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí undrélépi rĩ umvelé. Ũbãdíyã ándrá ꞌbá ãzí ị́jọ́ Úpí drị̂ kí lẽlépi ambamba la. 4 Sáwã úpí Ãhábũ ꞌbã ũkû Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã nãbịya Úpí drị̂ kí ụꞌdị́jó ụꞌdị́ ụꞌdị̂ ꞌdã sĩ, Ũbãdíyã ꞌdụ nãbịya 100 la kí ụ̃zị̃lé ụ̃jị́gọ́ ị̃rị̃ la kí agá. Ụ̃jị́gọ́ ãlu ãlu agá ụ̃zị̃ nábí kí kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú ãzíla ri dó ĩꞌbaní ãkónã ujílé ị̃yị́ be. 5 Ãhábũ jọ dó Ũbãdíyã ní, “Lẽ ãmụ, ãma acị́ kí ãngũ ꞌdĩ trộkị́lịrị sĩ kídí pírí kí undréjó áꞌbụ kí abe. Ãma icó nõ vâ ị̃rẹ́bị́ ịsụ́lé sĩ fãrásĩ ãmadrị̂ kí apájó fãrásĩ were rĩ kí abe ũdrãŋá ãbị́rị́ sĩ rĩ gá rá be, ꞌbã ũdrã kí rú sĩ ku benĩ.” 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ awa kí dó ãngũ ꞌdã kí drĩdríŋĩ gá sĩ acị́jó ala gâsĩ trộkị́lịrị. Ãhábũ mụ wókõ ãlu rĩ gá ãzíla Ũbãdíyã mụ vâ wókõ ãzí rĩ gá.

7 Ũbãdíyã ꞌbã mụ agâ ꞌdĩgá ꞌdâ, índre, ụfụ kí dó drị̃ Ĩlíyã be. Ũbãdíyã nị̃ ĩꞌdi cé, uja dó drị̃ sulé vũ gá ãrútáŋá fẽjó Ĩlíyã ní ãzíla zị dó, “ꞌDĩ úpí mádrị́ Ĩlíyã mi ꞌi yã?” 8 Ĩlíyã umvi, “Ẽ, ꞌdõ ma ꞌi.” Ĩlíyã jọ dó ĩꞌdiní, “Ímụ, ílũ úpí mídrị̂ ní, Ĩlíyã ꞌi dó ꞌdõ gá ꞌdõ.”

9 Ũbãdíyã zị Ĩlíyã ꞌi, “Ị́jọ́ mání izalé míní dó sĩ lẽjó áma fẽjó Ãhábũ drị́ sĩ áma ꞌdịjó rá rĩ dó ãꞌdu? 10 Ãndá ãndá ru Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, sụ́rụ́ ãzí jõku ũpĩ ãzí úpí mádrị́ Ãhábũ ꞌbã sĩ ꞌbá tị pẽjó sĩ ími ndrụ̃jó ku la ĩꞌdi ꞌdáyụ. Sáwã ãlu ãlu sĩ sụ́rụ́ ãzí jõku úpí ãzí drĩ jọ la úpí Ãhábũ ní Ĩlíyã ꞌdãá ꞌdáyụ, Ãhábũ la ĩꞌdi ũŋmĩ ũkpó sĩ sĩ ũyõ najó icéjó la ãndá ãndá ru ĩꞌdi ꞌdáyụ. 11 Wó úꞌdîꞌda ílẽ ámụ lũlé la ãmbógó mádrị̂ ní, ‘Ĩlíyã ꞌbã ꞌdõ gá ꞌdõ.’ 12 Wó má icó nị̃lé la Úríndí Úpí drị̂ la ími agụ ãngũ íngõ gá rĩ gá ku ádrĩ ími aꞌbe ꞌbo rĩ gá. Ádrĩ mụ lũlé la Ãhábũ ní mi ꞌbã ꞌdõ gá ꞌdõ, drĩ dó amụ́ ími ịsụ́lé ꞌdâ ku ꞌbo, ĩꞌdi dó uja áma ꞌdịlé rá. Wó ịsụ́ íni ꞌdĩ ma ãtíꞌbó mídrị̂ rú má ị̃nzị̃ Úpî ꞌbã ị́jọ́ iꞌdójó kãrị̃lẹ̃ sĩ. 13 Úpí mádrị̂, ꞌbá ãzí lũ drĩ míní ị́jọ́ sáwã Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ándrá lẽjó nábị̃ Úpí drị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ drị̃ gá ku yã? Sáwã ꞌdã sĩ ázị̃ ándrá nãbịya 100 kí ụ̃jị́gọ́ ị̃rị̃ kí agá, ụ̃jị́gọ́ ãlu ãlu agá nábị̃ kí kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú. Ári dó ĩꞌbaní ãkónã kí fẽlé ị̃yị́ be. 14 Wó íjọ dó mání, ámụ ꞌbã lũlé la ãmbógó mádrị̂ ní, ‘Ĩlíyã ꞌi ꞌbã ꞌdõ gá ꞌdõ.’ Ãmbógó, ádrĩ mụ rá, Ãhábũ la áma ꞌdị rá ãndá ãndá ru.”

15 Wó Ĩlíyã jọ, “Cécé Úpí Ũkpó ꞌdị́pị mání ãzị́ ngajó ĩꞌdi ní rĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ãndá ãndá ru ma mụ ãndrũ áma iꞌdalé Ãhábũ ní rá.”

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ũbãdíyã mụ dó drị̃fụlé Ãhábũ be sĩ lũjó la ĩꞌdiní Ĩlíyã amụ́ rá, Ãhábũ mụ dó sĩ drị̃fụlé Ĩlíyã be rá.

17 Ãhábũ la dó mụ Ĩlíyã ndrelé ꞌbo, jọ dó ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ãndá ãndá ru Ĩlíyã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũcõgõ ajílépi rĩ ꞌi yã?”

18 Ĩlíyã umvi, “Má ají ũcõgõ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní ku, ĩmi ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe ĩmi ají bãsĩ ũcõgõ ĩmi ꞌi, ãꞌdusĩku ĩgã ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí vú ũbĩlé úmgbé ãzíla ĩri ãdroŋa Bãálĩ drị̂ kí ị̃nzị̃lé áyụ. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ípẽ ꞌbá ãzí kí tị sĩ mụjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí atrájó ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ gá. Mí ají nábị̃ Bãálĩ drị́ 450 rĩ kí nábị̃ Ãsérã drị́ 400 Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ãkónã fẽjó nĩ rĩ kí ĩndĩ.”

Nábị̃ Bãálĩ drị̂ kí ndẽjó rĩ

20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí ãzíla atrá dó nãbịya pírí kí ãngũ ãlu gá ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ gá. 21 Ĩlíyã asé dó ru ꞌbá pírí kí andre gá ãnirú ãzíla jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi dó ĩmi ase ị́jọ́ ị̃rị̃ kí drĩdríŋĩ gá íngõpí? Úpí drĩ adru Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi, ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi, wó Bãálĩ drĩ adru ãdróŋá mgbã rĩ rú nĩ, ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi.”

Wó ꞌbá ꞌdĩ umvi kí dó ị́jọ́ ãzí Ĩlíyã ní ku.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní, “Má ace lú ma nábị̃ Úpí drị̂ rú ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ, wó nábị̃ Bãálĩ drị̂ kí 450. 23 Ĩmi ají ãmaní mọ́nị̃gọ́ kí ị̃rị̃. Nãbịya Bãálĩ drị̂ ꞌbã pẽ kí ala gá ꞌdâ ãlu ãzíla ꞌbã ụlị́ kí ĩzá la nírí-nírí, ꞌbã drõ kí dó kí ijijá drị̃ gá, wó ꞌbã ũdũ kí ãcí ku. Ma vâ mọ́nị̃gọ́ ãzí rĩ ꞌbã ĩzá itú drõlé ijijá drị̃ gá, má ũdũ vâ ãcí ku. 24 Ĩzị dó ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi ãzíla ma vâ Úpí mádrị̂ zị. Wó ãdróŋá ꞌbá umvilépi ãcí sĩ rĩ, ĩꞌdi ãndá ãndá ru Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi.”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí umvi kí dó, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké.”

25 Ĩlíyã jọ dó Nãbịya Bãálĩ drị̂ ꞌbaní, “Ĩpẽ mọ́nị̃gọ́ ãlu ãzíla ĩmi itú ĩꞌdi drị̃drị̃ ĩminí adrujó ũꞌbí ru rĩ sĩ. Ĩzị ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi, ĩmi ũꞌbã ijijá kí rá wó ĩsu jõ kí ãcí ku.” 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌdụ kí dó mọ́nị̃gọ́ ꞌbání fẽlé ĩꞌbaní rĩ ãzíla itú kí dó ĩꞌdi rá.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, iꞌdó kí dó uzálé, “Bãálĩ mí umvi ãma.” Iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere sáwã ázíyá gá. Wó ꞌbá ãzí kí tị umvilépi la ꞌdáyụ ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí ĩꞌbã kí arelé la yụ.

27 Ĩꞌdi dó mụ calé sáwã ázíyá gá, Ĩlíyã iꞌdó dó ꞌbá ꞌdĩ kí gụlé gụ̃gụ̃, jọ, “Ĩmi uzá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, ãꞌdusĩku ãko ĩminí ị̃nzị̃lé rĩ ĩꞌdi ãdróŋá. Ãzí sĩ ĩꞌdi lẹ́ꞌdị̃ ị́jọ́ ãzí ũrã, jõku ĩꞌdi ãzị́ ãzí nga, jõku mụ lẹ́ꞌdị̃ ãcị̃ ãzí gá. Ãzí sĩ ĩꞌdi lẹ́ꞌdị̃ ụ́ꞌdụ́ ko, wó lẽ ĩmi inga ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ rá.” 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nãbịya ꞌdĩ uzá kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ãzíla ụlị́ kí dó ru ụrụꞌbá ị́lị́ŋá sĩ ãzíla ménéŋá sĩ kpere ãrí ní ãfũ agá kí ụrụꞌbá gá cécé lãꞌbĩ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni. 29 Nãbịya ꞌdĩ ri kí dó ꞌbãngá uzálé kpere sáwã sĩ ídétáŋá ĩndró drị̂ idéjó rĩ gá, wó ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí arelé rá la ꞌdáyụ. ꞌBá ãzí umvi kí ku, ꞌbá ãzí ásị́ fẽlépi rá la ꞌdáyụ.

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ꞌbá pírí ꞌbaní, “Ĩmi asé dó drĩ ĩmi áma andre gá ꞌdộ.” ꞌBá pírí asé kí dó ru ĩꞌdi andre gá rá. Kí dó mụ ru asélé ꞌbo, Ĩlíyã sị dó ãlĩtárĩ Úpí drị́ ándrá andilé rá rĩ úꞌdí ru. 31 Ĩlíyã aꞌdụ́ dó írã ãzí kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ꞌdĩ kãlãfe sụ́rụ́ anzị Yãkóꞌbõ drị́ ándrá Úpí ꞌbã sĩ jọjó la ĩꞌbaní, “Ĩmi rụ́ la dó mụ adrulé Ịsịrayị́lị̃ ꞌi rĩ kí ꞌbã vú sĩ.” 32 Ayú dó írã ꞌdĩ kí sĩ ãlĩtárĩ sịjó Úpí nî. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ga dó ꞌbụ́ ãzí mgbọ icólépi ị̃yị́ sũlépi ãni rú lítã mụdrị́ drị̃ sụ rá la ãlĩtárĩ ĩꞌdi ꞌbã sịlé ꞌdã ꞌbã ndre gâsĩ trộkị́lịrị. 33 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃tị̃ dó ijijá ãlĩtárĩ ꞌdã ꞌbã drị̃ gá, ụlị́ dó mọ́nị̃gộ ꞌbã ĩzá nírí-nírí ãzíla ũꞌbã dó ĩzâ kí ijijá kí drị̃ gá. Jọ dó, “Ĩmi ũtõ ị̃yị́ ị̃yẹ́lẹ́mvụ́ sụ kí agá, ĩmi ũsũ ị̃yị̂ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ drị̃ gá ãzíla ijijâ kí drị̃ gá.” 34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ vâ, “Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúŋá pâlé ị̃rị̃ la sĩ.” Idé kí ĩꞌdi ꞌdã ꞌbã áni rá. Jọ vâ, “Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ pâlé na rĩ sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ idé kí dó ĩꞌdi ꞌdã ꞌbã áni rá. 35 Ị̃yị́ ri dó dịlé ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ pírí gâsĩ ãzíla ꞌbụ́ galé rĩ agá ị̃yị́ ga dó tré.

36 Sáwã sĩ ídétáŋá ĩndró sĩ rĩ idéjó rĩ gá, nábị̃ Ĩlíyã asé dó ru ãlĩtárĩ andregá ãni rú ãzíla zị dó Ãdróŋá ꞌI, “Úpí, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị́, Ĩsákã drị́, ãzíla Ịsịrayị́lị̃ drị̂, lẽ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã nị̃ ru rá, mi Ãdróŋá mgbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi, ãzíla ánga ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí íni la ãzị́táŋá míní fẽlé mání rĩ sĩ. 37 Mí umvi ma Úpí, mí umvi ma, ꞌbá ꞌdi kí dó sĩ nị̃ la rá, Úpí, mi Ãdróŋá ꞌI ãzíla mi kí uja vúlé mírụ́ ꞌdõlé mi ꞌi.”

38 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãcí Úpí drị̂ aꞌdé dó ãzíla ivé dó ĩzá ídétáŋá ru rĩ kí ijijá kí abe, írã kí ãzíla ụ̃nọ́kụ́ kí abe kícíkící rá ãzíla mbe vâ ị̃yị́ bĩlé ꞌbụ́ agá rĩ ĩndĩ.

39 ꞌBá pírí kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, usú kí dó drị̃ vũ gá ãzíla uzá kí dó, “Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi, Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi!”

40 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi arụ́ nãbịya Bãálĩ drị̂ kí; kí ãzí ãlu la ꞌbã apá ku.” Arụ́ kí dó kí pírí rá, Ĩlíyã agụ dó kí wọ́rọ̃ŋá Kísõnĩ drị̂ tị gá ãzíla ụlị́ dó kí ꞌdãá rá.

Uzogó ꞌbã ꞌdịjó rĩ

41 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó Ãhábũ ní, “Ímụ ãko ãzí aꞌdụ́lé nalé ãzíla ị̃yị́ ãbĩlé mvụlé, ãꞌdusĩku ma ụ́ꞌdụ́kọ́ uzogó ãmbógó la ãni la are amụ́ agá.” 42 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ mụ dó ãkónã nalé ãzíla ị̃yị́ mvụlé rá, wó Ĩlíyã tụ dó ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ drị̃ gá, ãvụ̃ dó vụ̃rụ́ ãzíla su dó drị̃ ĩꞌdi ꞌbã ãja kí drĩdríŋĩ gâsĩ sĩ Ãdróŋá zịjó.

43 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní, “Ímụ ãngũ ndrelé mĩrĩ gâlé ru.”

Ãtíꞌbô mụ dó ãngũ ndrelé mĩrĩ gâlé ru rá. Jọ dó Ĩlíyã ní, “Ãko ãzí mání ndrelé la ꞌdáyụ.”

Ĩlíyã jọ ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé,” pâlé ázị̂rị̃.

44 Pâlé ázị̂rị̃ rĩ sĩ ãtíꞌbô jọ, “Índre, ándre ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãzí wereŋá ru cécé ꞌbá ꞌbã drị́ áni la angá mĩrĩ gâlé ꞌdã.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã jọ dó ãtíꞌbô ní, “Ímụ lũlé la Ãhábũ ní, ꞌbã itú ĩꞌdi ꞌbã gárĩ ãꞌdị́ drị̂ sĩ mụjó uzogó aꞌdé drĩ ĩꞌdi atrịjó kurú.”

45 Wó sáwã were vúlé gá ãngũ mịfị́ anị́ dó ꞌbãngá kpákpá, ãlụ́kụ́kụ̃ trũ, uzogó ãzí ãmbógó la aꞌdé dó nĩ. Ãhábũ tụ dó ĩꞌdidrị́ gárĩ drị̃ gá, mụ dó sĩ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá. 46 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí fẽ dó Ĩlíyã ní ũkpó ãzí ndú íni la, tõ dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị cí, cẹ̃ dó sĩ Ãhábũ drị̃lẹ́ gá kpere kẹ̃jị́tị Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ drị̂gá.

19

Ĩlíyã ꞌbã apájó Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ sĩ rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãhábũ ũlũ dó Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ní ị́jọ́ Ĩlíyã ꞌbã ngalé rĩ kí pírí rá gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ nãbịya Bãálĩ drị̂ kí ụꞌdị́jó ménéŋá sĩ pírí rá rĩ be. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la tị Ĩlíyã rụ́ sĩ jọjọ́ la ĩꞌdiní, “Drụ̃sị̃ sáwã ꞌdõ áni rĩ agá ádrĩ Ĩlíyã ími ꞌdị cécé míní nãbịya ꞌdĩ kí ụꞌdị́jó rĩ áni ku, lẽ ãdroŋa ꞌbã ꞌdị kí ma rá.”

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã acá dó ụ̃rị̃ sĩ, angá dó sĩ apálé rá sĩ ĩꞌdi ídri pajó. Apá dó Bĩyãsébã gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Yụ́dã gá la gá, aꞌbe dó sĩ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌdãá. 4 Wó Ĩlíyã mụ dó kõtórõ agâlé ãcị̃ ụ́ꞌdụ́ ꞌdụlépi ãlu ndị la gá, uja dó rilé ife rẽcé ru la ị̃ndụ́ gá, aꞌị́ dó drã jọ, “Ádrĩ tá drã rá la múké, ꞌdõ ca dó má sĩ rá Úpí, íꞌdụ dó áma ídri rá, ãꞌdusĩku má adru má áyị́pịka ꞌbaní múké ãndânĩ ku.”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã uja dó ru lalé vũ gá ãzíla ko dó ụ́ꞌdụ́ ife rẽcé ru ꞌdã ị̃ndụ́ gá ꞌdãá. Wó ĩꞌdi ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ko agá ꞌdĩgá ꞌdâ, mãlãyíkã ãzí inga dó ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ĩlíyã ína ãkónã!” 6 Ĩlíyã undré dó ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá, ndre dó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá mũkátĩ aꞌdílé ãcíkúlú sĩ la kí ị̃yị́ kére agá la be. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ na dó ãkónã ãzíla mvụ dó ị̃yị́ rá, uja dó ru lalé vúlé.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mãlãyíkã Úpí drị̂ ãgõ dó ị̃dị́, aló dó Ĩlíyã ꞌi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Mí angá ụrụgá, ína ãkónã ãzí ị̃dị́, jõ íni ku, ãcị̃ ími drị̃lẹ́ gá ãzo ꞌdĩ la mụ ími ndẽlé rá.” 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã angá dó ụrụgá sĩ ãkónã najó ãzíla ị̃yị́ mvụjó, ãkónã fẽ dó sĩ ĩꞌdiní ũkpó calépi rá rĩ ꞌi sĩ mụjó ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ ꞌbé Sĩnáyĩ gâlé, ꞌdĩ ꞌbé Ãdróŋá drị̂ ꞌi. 9 Ĩlíyã fi dó ụ̃jị́gọ́ agá, ko dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdãá.

Rụ̃gbụ́gbụ́ Úpí jọ Ĩlíyã ní, “Ĩlíyã, mi ꞌdâ ãꞌdu idé yã?”

10 Ĩlíyã umvi, “Ánga ãzị́ Úpí, Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị ní ãvá ãmbógó la sĩ. Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gã kí tị icíma mídrị́ ĩꞌba abe rĩ úmgbé, andi kí ãlĩtárĩ mídrị̂ kí rá ãzíla ụꞌdị́ kí nãbịya mídrị̂ kí pírí rá. Má ace dó lú ma nábị̃ rú áꞌdụ̂sĩ, wó úꞌdîꞌda íni lẽ kí vâ áma ꞌdịlé ĩndĩ.”

11 Úpí jọ dó Ĩlíyã ní, “Ífũ ãmvé ãzíla ímụ pá tulé ꞌbé sị́gá ꞌdãá Úpî drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku ãsị̃ were Úpí la alị ꞌdã sĩ rá.”

Ĩlíyã la dó mụ pá tulé ꞌdãá ꞌbo, Úpí ãpẽ dó ãlụ́kụ́kụ̃ ãmbógó ãzíla ũkpómgboroto la tị, ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌdã andi dó ꞌbé kí írã abe rá, wó Úpí uja adrulé ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌdã agá ꞌdãá yụ. Ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ũyãkĩyã aya ãngũ nĩ, wó Úpí uja adrulé ũyãkĩyã ꞌdã agá ꞌdãá ꞌdáyụ. 12 Ũyãkĩyã ꞌbã vúlé gá ãcí amụ́ nĩ, wó Úpí uja adrulé ãcí ꞌdã agá ꞌdãá ꞌdáyụ. Ãcî ꞌbã vúlé gá ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí jọlé yõkõlé sĩ la aꞌụ́ dó nĩ. 13 Ĩlíyã la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã arelé ꞌbo, uja dó ru mẹ́lẹ́tị akulé bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ sĩ cí ãzíla fũ dó ãmvêlé sĩ mụjó pá tujó kẹ̃jị́tị ụ̃jị́gộ drị̂ gá cí.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ́ꞌdụ́kọ́ zị dó ĩꞌdi, “Ĩlíyã, mi ꞌdâ ãꞌdu idé?”

14 Ĩlíyã umvi, “Ánga ãzị́ Úpí, Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị ní ãvá ãmbógó la sĩ. Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gã kí tị icíma mídrị́ ĩꞌba abe rĩ úmgbé, andi kí ãlĩtárĩ mídrị̂ kí rá ãzíla ụꞌdị́ kí nãbịya mídrị̂ kí pírí rá. Má ace dó lú ma nábị̃ rú áꞌdụ̂sĩ, wó úꞌdîꞌda íni lẽ kí vâ áma ꞌdịlé ĩndĩ.”

15 Wó Úpí jọ dó Ĩlíyã ní, “Ígõ vúlé gẹ̃rị̃ ándrá míní amụ́jó rĩ gâsĩ, ímụ dó kõtórõ Dãmãsị̃kị́yã drị̂ gâlé. Ídrĩ dó ca ꞌdãá ꞌbo, mí ũsũ dó ãdu Hãzãyẹ́lị̃ drị̃ gá, ĩꞌdi dó sĩ acá úpí Ãrámũ drị̂ rú. 16 Mí ũsũ ãdu Yẹ́hụ̃ Nĩmísĩ umvelépi áyị́pị rĩ drị̃ gá, ĩꞌdi dó sĩ acá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú ãzíla mí ũsũ ãdu Ĩlísã Sãfátĩ ngọ́pị angálépi táwụ̃nị̃ Ãbẽlĩ-mẽhõláhĩ gá rĩ drị̃ gá, ĩꞌdi dó sĩ acá nábị̃ rú ími kẹ̃jị́ gá. 17 ꞌBá cí ru palépi ménéŋá Hãzãyẹ́lị̃ drị̂ sị́gá rá rĩ kí, Yẹ́hụ̃ la kí ụꞌdị́ nĩ. ꞌBá ru palépi ménéŋá Yẹ́hụ̃ drị̂ sị́gá rá rĩ kí Ĩlísã la kí ụꞌdị́ nĩ. 18 Wó ma mụ ꞌbá 7,000 la kí tãmbalé ídri rú Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rá. ꞌDĩ kí ꞌbá áma lẽlépi rá ãzí ãja tị̃lépi Bãálĩ drị̃lẹ́ gá ku jõku Bãálĩ kpõlókõ ndrulépi ku rĩ kî.”

Ĩlísã umvejó rĩ

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã mụ dó ãzíla ịsụ́ dó Ĩlísã Sãfátĩ ngọ́pị la ámvụ́ sõ agá. Mọ́nị̃gọ́ Ĩlísã ꞌbã ayúlé sĩ ámvụ́ sõjó rĩ kí tị ị̃rị̃-ị̃rị̃ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. Ĩlíyã mụ dó Ĩlísã rụ̂lé, ꞌbe dó kánzũ ĩꞌdidrị̂ Ĩlísã ꞌbã kọ́trọ́ gá ãzíla ko dó drị̃ mụlé rá. 20 Ĩlísã uja dó mọ́nị̃gọ́ ámvụ́ sõlépi rĩ kí aꞌbelé ꞌdãá, cẹ̃ dó Ĩlíyã vú gâsĩ ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Ífẽ ámụ drĩ azịlé má átẹ́pị ꞌbaní má ãndrẽ be ráká, ꞌdã ꞌbã vúlé gá ma dó sĩ mụ mí be ĩndõ.”

Ĩlíyã umvi ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé. Wó lẽ mí ũrã ị́jọ́ ị́jọ́ mání idélé mí rụ́ ꞌdĩ drị̃ gá.”

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlísã gõ dó mọ́nị̃gọ́ ĩꞌdidrị́ ámvụ́ sõlépi rĩ ꞌbarụ̂lé ãzíla ụlị́ dó kí rá. Ayú ife sĩ tị́ kí umbéjó ãcó kí ụrụꞌbá gá rĩ kí sĩ ãcí ũdũjó sĩ ĩzá la kí ũꞌbĩjó. Fẽ dó ĩzá la kí nalé ꞌbá ꞌbaní, ꞌbá pírí na kí dó kí rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã mụ dó Ĩlíyã vú gâsĩ ãzíla acá dó ꞌbá Ĩlíyã ãzãkolépi rĩ rú.

20

Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã ãꞌdị́ ꞌdịjó Sãmãríyã be rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ úpí Sírĩyã drị̂ atrá dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá. Ũpi kãlị́na drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́, aꞌdụ́ kí ĩꞌbã fãrásĩ ãzíla gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí ĩndĩ. Mụ dó sĩ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ celé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá ala gá rĩ kí abe. 2 Úpí Bẽnĩ Hãdádĩ pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la kí tị táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ gâlé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ rụ́, jọ kí dó ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi. 3 ‘Sílĩvã mídrị̂ kí gólũdĩ mídrị̂ kí abe kí má ãni. Ũkú mídrị́ múké ãndânĩ rĩ kí anzị mídrị́ múké ãndânĩ rĩ kí abe má ãni.’ ”

4 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umvi dó, “Ãmbógó ãzíla úpí mádrị̂, ĩꞌdi cécé míní jọlé rĩ áni. Ma ãko mádrị̂ kí abe pírí mí ãni.”

5 ꞌBá ị́jọ́ ujílépi rĩ amụ́ kí ị̃dị́ ãzíla jọ kí, “ꞌDĩ ị́jọ́ Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Áfẽ ándrá míní ụ́ꞌdụ́kọ́ tị, lẽ mí ãfẽ mání sílĩvã mídrị̂ kí gólũdĩ kí abe, ũkú mídrị̂ kí ãzíla anzị mídrị̂ kí abe. 6 Wó drụ̃sị̃ ãnirú sáwã ꞌdõ áni rĩ gá, ma mụ ãsĩkárĩ ãmbogo mádrị̂ kí tị pẽlé sĩ lị́cọ́ mídrị́ úpí drị̂ ãzíla jó ãsĩkárĩ ãmbogo mídrị̂ ꞌbadrị̂ kí ꞌa ndrụ̃jó. Kí mụ málĩ mídrị́ ụ̃rọ̃drị́ ru rĩ kí ụꞌdụlé ãzíla kí amụ́ kí trũ rá.’ ”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãhábũ umve dó ꞌbá ĩyõ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãzíla jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩndre drĩ, ágọ́bị́ ꞌdĩ la ãlí ndrụ̃, ãꞌdusĩku ãfẽ ándrá mání ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ ũkú mádrị̂ kí tị pẽjó anzị kí abe, sĩ sílĩvã mádrị̂ kí aꞌị́jó gólũdĩ mádrị̂ kí abe, wó ágã ị́jọ́ míní aꞌị́lé mádrị́ ꞌdã kí ku.”

8 Wó ꞌbá ĩyõ kí ꞌbá ãzí rĩ kí abe pírí jọ kí, “Lẽ mí ãꞌị̃ ị́jọ́ Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã jọlé míní ꞌdĩ ku jõku mí idé ị́jọ́ ĩꞌdiní lẽlé rĩ kí ku.”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ jọ dó ꞌbá Bẽnĩ Hãdádĩ drị́ ị́jọ́ ujílépi rĩ ꞌbaní, “Ĩlũ ãmbógó mádrị́ úpí ní, ‘Má icó ĩꞌdiní ãko ĩꞌdi ꞌbã ándrá aꞌị́lé mádrị́ drị̃drị̃ ꞌdã kí fẽlé pírí rá, wó má icó dó ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní lẽlé vúlé-vúlé ru ꞌdĩ kí ngalé ku.’ ” ꞌBá Bẽnĩ Hãdádĩ drị́ ị́jọ́ ujílépi rĩ agụ kí dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã umvilé ꞌdĩ lũlé ĩꞌdiní rá.

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ pẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Ãhábũ rụ́ jọ, “Ma mụ ãsĩkárĩ kãlãfe calépi rá rĩ kí tị pẽlé sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó mídrị́ Sãmãríyã drị́ ꞌdĩ andijó ãzíla kí bõrõ ꞌbã fúfú andilépi rĩ kí umvú kí drị́gá ĩndĩ. Ádrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ nga ku, lẽ ãdroŋa ꞌbã sõ kí ma káyĩ rá.” 11 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ umvi, “Ĩmụ lũlé la úpí Bẽnĩ Hãdádĩ ní, ‘Ãsĩkárĩ mgbã rĩ la ãfó idé ĩꞌdi ꞌbã ãꞌdị́ ndẽjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá adru ĩꞌdi idé la ꞌdĩ sĩ ndẽ drĩ ãꞌdị́ ku rú la ku.’ ” 12 Bẽnĩ Hãdádĩ la dó mụ ị́jọ́ Ãhábũ ꞌbã umvilé ꞌdĩ arelé ĩꞌbaní íwá mvụ agá ũpi tị icílépi ĩꞌdi be rĩ kí abe bõrõkõ gá ꞌdĩgá ꞌdâ ꞌbo, jọ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmi itú ĩmi bábá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ꞌdã itú kí dó ru mụjó táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị́ ꞌdã cejó rá.

Ãhábũ ꞌbã Bẽnĩ Hãdádĩ ndẽjó rĩ

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ ãzí amụ́ dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ndrelé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Úpí jọ íni, ‘Índre ãsĩkárĩ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí rá yã? Ãndrũ ma mụ kí fẽlé ími drị́lẹ́ gá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mi dó nị̃ la rá ma Úpí ꞌi.’ ”

14 Wó Ãhábũ zị, “Mgbã rĩ gá ãꞌdi la dó mụ áma ãzãkolé sĩ ãꞌdị́ ꞌdĩ ndẽjó nĩ?”

Nábị̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Ãsĩkárĩ ãmbogo ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí drị̃ celépi rĩ kí mụ ími ãzãkolé sĩ ãꞌdị́ ꞌdĩ ndẽjó nĩ.’ ”

Ãhábũ zị, “Wó ãꞌdi la dó ãꞌdị́ ꞌdĩ iꞌdó nĩ?” Nábị̃ umvi, “Mi ãꞌdị́ ꞌdĩ iꞌdó mi ꞌi Ãhábũ.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãhábũ atrá dó ãsĩkárĩ ãmbogo ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí drị̃ celépi rĩ kí kãlãfe sĩ 232. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, atrá dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí kí 7,000. 16 Ãsĩkárĩ ꞌdĩ ko kí dó drị̃ mụlé sáwã ázíyá ị̃tụ́ sĩ, ịsụ́ íni ꞌdĩ Bẽnĩ Hãdádĩ kí drĩ ꞌdĩ sĩ íwá mvụ ũpi kãlị́na drị̃ ị̃rị̃ tị icílépi ĩꞌdi abe rĩ kí abe. 17 Ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ ko kí dó drị̃ ãꞌdị́gá drị̃drị̃.

Ĩꞌbaní acá agá ãnirú, ãsĩkárĩ Bẽnĩ Hãdádĩ drị́ ũní-ũníŋá gá rĩ lũ kí dó ĩꞌdiní, “Ãsĩkárĩ ãzí angá kí Sãmãríyã gâlé ru kí amụ́ ꞌdã.”

18 Bẽnĩ Hãdádĩ jọ dó ĩꞌbaní, “Ãsĩkárĩ ꞌdã drĩ kí amụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la sĩ, ĩmi arụ́ kí ídri rú jõku drĩ kí amụ́ ãꞌdị́ gá, ĩmi arụ́ vâ kí ídri rú.”

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ãmbogo ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí drị̃ celépi rĩ ãfũ kí dó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ sĩ ãmvé ãzíla ãsĩkárĩ ãzí rĩ aꞌdé kí dó kí ũngúkú gâsĩ sĩ mụjó ãꞌdị́gá. 20 Ãsĩkárĩ ãlu ãlu Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdị dó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ rá. Ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ce kí dó ru ụ́ngụ́lẹ́ gá, ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó kí vú drolé. Wó úpí Sírĩyã drị́ Bẽnĩ Hãdádĩ apá dó fãrásĩ sĩ ãsĩkárĩ fãrásĩ cẹ̃lépi rĩ kí abe. 21 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ mụ dó ãꞌdị́ gâlé, upa dó fãrásĩ kí gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe ãzíla ụlị́ dó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí ũꞌbí ru.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ mụ dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ́ ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé ãzíla mí itú ãsĩkárĩ mídrị̂ kí bábá sĩ ãꞌdị́ ãzí amụ́lépi rĩ drị̃ tẽjó. Mí iꞌdó ị́jọ́ kí ụ̃tị̃lé sáwã ꞌdĩgá ꞌdâ, ãꞌdusĩku úpí Sírĩyã drị̂ la mụ ãgõlé ãꞌdị́gá ílí úꞌdí rĩ ꞌbã iꞌdóŋá gá ị̃dị́.”

23 Ála dó mụ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí ndẽlé ꞌbo, jọ kí dó úpí ĩꞌbadrị́ Bẽnĩ Hãdádĩ ní, “Ãdroŋa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí ãdroŋa ꞌbé drị̂ kî. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí sĩ ãma ndẽjó rá rĩ ꞌi. Wó ãdrĩ ãꞌdị́ ꞌdị ĩꞌba abe ãngũ gbayi rĩ gá, ãndá ãndá ru ãma kí ndẽ ị́jọ́ tị gá ꞌdĩ ambamba. 24 Ị́jọ́ míní idélé rĩ ꞌba adru íni, mí unze ũpi kí ãꞌdị́ drị̃ ceŋá gá rá ãzíla kí kẹ̃jị́ gá mí ũꞌbã ãsĩkárĩ ãlị̃gọ̃ ãꞌdị́ drị̂ trũ múké múké rĩ kí áyụ! 25 Ísĩ ãsĩkárĩ ãzí úꞌdí la kí cécé ándrá ụꞌdị́lé rá ꞌda kî áni. Ífẽ ãmaní fãrásĩ kí ꞌbã kãlãfe gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe ãzíla ãsĩkárĩ kí abe cécé ándrá míní fẽlé ãsĩkárĩ ndẽlé rá ꞌdã ꞌbadrị́ rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãngũ gbayi rĩ agá, wó ãnị̃ rá ãma kí ndẽ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽnĩ Hãdádĩ ãꞌị̃ dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌdiní ꞌdĩ kí rá ãzíla nga dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí cécé jọlé ĩꞌdiní rĩ áni.

Ãhábũ ndẽ vâ Bẽnĩ Hãdádĩ ị̃dị́

26 Ílí úꞌdí rĩ ꞌbã iꞌdóŋá gá, Bẽnĩ Hãdádĩ atrá dó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí ãzíla mụ dó ĩꞌba abe táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãfékĩ drị̂ gâlé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be. 27 Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí vâ ru, úfẽ dó ĩꞌbaní ãkónã kí ãzíla mụ kí dó ãꞌdị́ gá. Wó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru tralépi tị ndú ndú ị̃rị̃ rĩ indré kí ũkpó kóru údrĩ kí ụ̃ꞌbị̃ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị́ kãlãfe sĩ wẽwẽ rú ãngũ ꞌdã sulépi pírí rĩ kí abe rĩ gá.

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ãdróŋá drị̂ asé dó ru úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂rụ́ ãnirú ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Úpí jọ íni, ‘Ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbã kí jọjó la, Úpí ĩꞌdi ãdróŋá ꞌbé drị̂ ꞌi adru ãdróŋá ãngũ gbayi rĩ drị̂ ꞌi ku rĩ sĩ, ma dó mụ ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí fẽlé ími drị́ alé gá, mi dó sĩ nị̃ la rá ãndá ãndá ru ma Úpí ꞌi.’ ”

29 Ãsĩkárĩ Sírĩyã ꞌbadrị́ Ịsịrayị́lị̃ be ꞌdĩ utu kí dó pá ũfẽ kí tị ũfẽ-ũfẽ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. Ĩꞌdi dó mụ calé ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ la sĩ, ãꞌdị̂ iꞌdó dó rá, Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ụꞌdị́ kí dó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị́ amụ́lépi vũ rụ̂sĩ rĩ kí 100,000 ụ́ꞌdụ́ ãlu agá. 30 Ãsĩkárĩ ãzí acelépi rĩ ce kí dó ru wákátá ụ́ngụ́lẹ́ gá sĩ apájó fijó bõrõ táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãfékĩ drị̂ gá ãzíla bõrõ uja dó aꞌdélé ãsĩkárĩ acelépi 27,000 rĩ kí drị̃ gá. Bẽnĩ Hãdádĩ apá dó ru zị̃lé bõrõ táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ drị̂ ꞌbã rụ́mụ̃ agâlé la agá.

31 Ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ jọ kí dó ĩꞌdiní, “Ãmbógó, índre, ãma are ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ́ la kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma iri kí ãma vũ gá, ãsụ̃ kí kõlĩbá ãma ụ́pị́cẹ́ gá, ãma icí kí ãma drị̃ gá ĩbáká cí, ãfũ kí dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ̂lé ãzíla ãfẽ kí dó ãma pírí ĩꞌdidrị́ gá. Sáwã ãzí sĩ ĩꞌdi nõ vâ ími aꞌbe ídri rá be.”

32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ãmbogo Bẽnĩ Hãdádĩ drị̂ sụ̃ kí dó kõlĩbá kí ụ́pị́cẹ́ gá, icí kí dó ĩbáká kí drị̃ gá, fũ kí dó mụlé drị̃ ụfụlé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Ãtíꞌbó mídrị́ Bẽnĩ Hãdádĩ jọ, ‘Kírí-kĩrĩ íko áma ãzã mí aꞌbe ma ídri fô.’ ”

Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ zị, “Bẽnĩ Hãdádĩ drĩ ídri yã? Ĩꞌdi mání cécé ádrị́pị áni.” 33 Ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌdĩ ꞌdụ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ ícétáŋá mgbã la rú ãzíla ꞌdụ kí dó ị́jọ́ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ mbẽlẽŋá ru sĩ ãzị́ ngajó. Jọ kí dó, “Cécé míní jọlé rĩ áni, Bẽnĩ Hãdádĩ ĩꞌdi mí ádrị́pị!”

Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, “Ĩmụ ãzíla ĩmi ají ĩꞌdi márụ́ ꞌdõlé.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ ãfũ dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ́ ꞌdõlé ãzíla úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ itụ́ dó ĩꞌdi gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ drị̃ gá.

34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ jọ dó ĩꞌdiní, “Ma mụ táwụ̃nị̃ ãmbogo ãmbogo má átẹ́pị ꞌbã ándrá upalé mí átẹ́pị drị́gá rĩ kí fẽlé mídrị́ vúlé, mi dó sĩ ãngũ sĩ ãko kí ụzịjó ãzíla ĩgbãjó rĩ kí sị táwụ̃nị̃ Dãmãsị̃kị́yã drị̂gá cécé má átẹ́pị ꞌbã ándrá sịlé Sãmãríyã gá rĩ áni.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãhábũ jọ dó, “Ma dó mụ ími trũlé ị́jọ́ ũkpó-ũkpó ꞌdĩ kí agá rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ idé dó tị icíma Bẽnĩ Hãdádĩ be, ãzíla aꞌbe dó sĩ Bẽnĩ Hãdádĩ mụlé rá.

Nábị̃ ãzí ꞌbã ị́jọ́ lịjó Ãhábũ drị̃ gá rĩ

35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí fẽ dó ãzị́táŋá anzị nãbịya ꞌbadrị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu la ní jọjọ́ la ágọ́bị́ ãzí ní, “Ígbã ma ãko ímidrị́ gá ꞌdĩ sĩ rá fô!” Wó ágọ́bị̂ gã ĩꞌdi gbãlé úmgbé. 36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ dó ágọ́bị̂ ní, “Míní ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ gãjó sĩ rĩ sĩ, ídrĩ drị̃kọ márụ́ ꞌdâ rĩ sĩ mụlé ꞌbo, cọtị kẹ̃mị̃ ãzí la ími ci káyĩ rá.” Wó ágọ́bị̂ la dó mụ drị̃kọlé ꞌbo, kẹ̃mị̃ ãzí amvú ĩꞌdi cilé káyĩ rá.

37 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ tá ꞌdĩ isụ́ ágọ́bị́ ãzí ãzíla jọ ĩꞌdiní, “ꞌBárĩ ígbã mání ma fô!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị̂ gbã dó sĩ nábị̃ rá ãzíla adrá dó sĩ ĩꞌdi ũnzíkákãnã rú.

38 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nábị̃ umbé dó ru mịfị́ kí bõngó sĩ cí únị̃ rú sĩ ꞌi ku benĩ ãzíla mụ dó sĩ úpî ũtẽlé gẹ̃rị̃ tị gá. 39 Úpî ꞌbã alị agâ ꞌdĩgá ꞌdâ, nábị̃ umve dó ĩꞌdi, jọ, “Ãmbógó, ámụ tá ãꞌdị́ gá ãꞌdị́ ꞌbã mịfị́ ika rĩ gâlé, wó ãsĩkárĩ ãzí uja mẹ́rọ́ꞌbá ãzí arụ́lé ajílé márụ́ ꞌdõlé. Jọ mání, ‘Ímba ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã tã, drĩ apá rá, ála ími ꞌdị ĩꞌdi tị gá jõku mi drị̃rịma rú sílĩvã ífí-ífí la kí ũfẽ 3,000.’ 40 Wó mání ãzị́ ãzí ndú la kí nga agá ꞌdĩgá ꞌdâ, ágọ́bị́ tá arụ́lé ꞌdĩ uja dó apálé rá.”

Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uja dó umvilé la, “ꞌDĩ dó ꞌbãngá ị́jọ́ mí ãni la, ílị dó ngá ị́jọ́ ími drị̃ gá ími tị sĩ.”

41 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ uja dó bõngó tá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru mịfị́ kí umbéjó rĩ ayụlé rá ãzíla úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nị̃ dó cọtị ĩꞌdi nãbịya kí ꞌbã ãzí rĩ gá rá. 42 Nábị̃ jọ dó úpí ní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Míní ꞌbá ándrá mání lẽlé úꞌdị ĩꞌdi rá rĩ aꞌbejó mụjó rá rĩ sĩ, ála dó mụ ími ꞌdịlé ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá ãzíla ála ꞌbá mídrị̂ kí ụꞌdị́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí kẹ̃jị́ gá.’ ” 43 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mụ dó lị́cọ́ gá Sãmãríyã gâlé ũmbã trũ.

21

Ãhábũ ꞌbã Nãbọ́tị̃ ꞌdịjó rĩ

1 Sáwã ãzí vúlé gá ị́jọ́ ãzí nga ándrá ru ámvụ́ zãbíbũ ãni ágọ́bị́ umvelé Nãbọ́tị̃ angálépi ãngũ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ drị̂ agá. Ámvụ́ zãbíbũ drị̂ ĩꞌdi ándrá táwụ̃nị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá, lị́cọ́ úpí Sãmãríyã drị́ Ãhábũ drị̂ andre gá. 2 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Ãhábũ jọ dó Nãbọ́tị̃ ní, “Ífẽ mání ámvụ́ mídrị́ zãbíbũ drị̂ ꞌi, ma dó sĩ alagá tẹ́bị́ ịnị sa, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãnirú lị́cọ́ mádrị̂ be. Ma dó míní kẹ̃jị́ la gá ámvụ́ zãbíbũ drị́ ꞌdĩ ndẽlépi rá la fẽ, jõku ídrĩ lẽ rá, ma míní séndẽ calépi ámvụ̂ ꞌbã ãjẹ̃ gá rá la fẽ.”

3 Wó Nãbọ́tị̃ umvi dó Ãhábũ ní, “Úpí lẽ áfẽ ãwítã mâ áyị́pịka ꞌbadrị̂ míní ku.”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ mụ dó lị́cọ́ gá ũmbã trũ ãꞌdusĩku Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ ní jọjó la, “Má ícó ãwítã má áyị́pịka ꞌbadrị̂ kí fẽlé míní ku rĩ sĩ.” Ãhábũ la dó ru ĩꞌdidrị́ gbọ́lọ́ sị́gá ja tị bõrõ gâlé ru ãzíla gã dó ãkónã nalé úmgbé.

5 Ãhábũ ũkû Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ amụ́ dó, zị dó ĩꞌdi, “Ũmbã na dó mi íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ína dó ãkónã ku la ãꞌdusĩ yã?”

6 Ãhábũ umvi dó ĩꞌdiní, “Ũmbã fụ ma ãzíla ána ãkónã ku la, ájọ Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ ní ꞌbã ụzị mání ámvụ́ ĩꞌdidrị́ zãbíbũ drị̂, jõku ꞌbã uja ĩꞌdi má be ámvụ́ ãzí sĩ, wó Nãbọ́tị̃ gã ị́jọ́ ꞌdĩ úmgbé.”

7 Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ Ãhábũ ũkû zị, “ꞌDĩ dó gbíyã míní adrujó úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌi yã? Ínga ụrụgá ãzíla ína dó ãkónã ãyĩkõ sĩ. Ma míní ámvụ́ zãbíbũ áni Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ drị̂ fẽ rá.”

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ sĩ dó wárãgã kí úpí Ãhábũ ꞌbã rụ́ sĩ, ụ̃tị̃ drị́ kí drị̃ gá ríŋĩ Ãhábũ drị̂ sĩ ãzíla pẽ dó kí tị ꞌbá ĩyõ ãzíla ꞌbá ãmbógó rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ ãmbógó Nãbọ́tị̃ bã sĩ uꞌájó rĩ agá rĩ ꞌbanî. 9 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé wárãgã ꞌdã kí agá rĩ ĩꞌdi íni,

“Ĩmi umve ꞌbá kí ãngũ ãlu gá ãzíla ĩjọ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ sãyímũ drị̂ ꞌi ãzíla ĩmi iri Nãbọ́tị̃ ꞌi úmvúke gá ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí abe. 10 Wó ĩmi iri ꞌbá ị̃rị̃ ĩnzóꞌbá ru la kí ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbã jọ kí Nãbọ́tị̃ wã Ãdróŋá kí úpí be rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi agụ dó ĩꞌdi ãmvé ãzíla ĩmi uꞌbé dó ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá.”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãmba rú ãzíla ãmbogo rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ Nãbọ́tị̃ drị̂ agá rĩ nga kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ cécé Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã sĩlé wárãgã kí agá rĩ áni. 12 Ũlũ kí ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ sãyímũ drị̂ drị̃ gá rá ãzíla iri kí dó Nãbọ́tị̃ ãngũ ꞌbá ãmbogo rú rĩ ꞌbã kí sĩ rijó rĩ gá. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ájí dó ꞌbá ị̃rị̃ ĩnzóꞌbá ru rĩ kí, ri kí dó ndre kí ru Nãbọ́tị̃ trũ ndre-ndrẽ ãzíla alị́ kí dó ĩnzõ jọjó la, “Nãbọ́tị̃ wã Ãdróŋá kí úpí be rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ agụ kí dó ĩꞌdi táwụ̃nị̃ agá rĩ sĩ ãmvé ãzíla uꞌbé kí dó ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá.

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ị̃drị̃ kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ nĩ jọjó la, “Úꞌbé dó Nãbọ́tị̃ írã sĩ káyĩ ꞌbo.”

15 Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ la dó mụ are la úꞌbé Nãbọ́tị̃ káyĩ ꞌbo íni, gbõgbõ jọ úpí Ãhábũ ní, “Mí angá ãzíla ímụ dó ámvụ́ zãbíbũ drị́ Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã ándrá gãlé ụzịlé míní úmgbé rĩ ꞌdụlé mí ãni la rú ãꞌdusĩku Nãbọ́tị̃ drã dó ra.” 16 Ãhábũ la dó mụ arelé la Nãbọ́tị̃ drã rá íni ꞌbo, angá dó mụlé sĩ ámvụ́ zãbíbũ drị́ ꞌdã ꞌdụjó ĩꞌdi ãni la rú.

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ dó ị́jọ́ Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru rĩ ní, 18 “Ímụ úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũpĩ nalépi Sãmãríyã gá rĩ rụ́. Ĩꞌdi dó úꞌdîꞌda íni ámvụ́ Nãbọ́tị̃ drị́ zãbíbũ drị̂ agá ꞌdã sĩ ámvụ̂ ꞌdụjó ĩꞌdi ãni la rú. 19 Ị́jọ ĩꞌdi ní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé míní rĩ ꞌi, Íꞌdị ágọ́bị́ ãzí ãzíla íꞌdụ dó sĩ ámvụ́ ĩꞌdidrị̂ mí ãni la rú ku yã?’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íjọ ĩꞌdiní, ‘Ãngũ ũcogo ꞌbã kí Nãbọ́tị̃ ꞌbã ãrí mbejó rĩ gá, ũcogo kí va ími ãrí mbe.’ ”

20 Ãhábũ jọ Ĩlíyã ní, “Mâ mẹ́rọ́ꞌbá, mí ịsụ́ dó ma ꞌbo ꞌdĩ!”

Ĩlíyã umvi, “Ãndá má ịsụ́ mi rá ãꞌdusĩku ífẽ mi pírí sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá. 21 ‘Índre ma mụ lị́kị̃ ajílé ími drị̃ gá, ma ími ịnị́ kpítã rá. Ma ãgọbị mídrị́ lị́cọ́ gá ãtiꞌbo rú jõku ãtiꞌbo rú ku ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ kí ụꞌdị́ pírí rá. 22 Ma mụ lị́cọ́ mídrị̂ fẽlé acálé cécé Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị drị́ ãzíla Básã Ãhíyã ngọ́pị drị̂ áni ãꞌdusĩku mí inga ũmbã áma agá ãzíla ífẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní fijó ị́jọ́ ũnzí gá.’

23 “Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ drị̃ gá Úpí jọ ị́jọ́ íni, ‘Ũcogo Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ kí mụ ũkú mídrị́ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ĩzá ucelé bõrõ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ drị̂ andre gá.’

24 “Ũcogo kí mụ ꞌbá Ãhábũ drị́ ũdrãlépi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ kí nalé nĩ ãzíla ãriŋa ꞌbụ̃gá ri kí mụ ꞌbá ũdrãlépi sụ́rụ́ agá rĩ kí izá tilé nĩ.”*

25 ꞌBá ãzí ándrá ru fẽlépi pírí sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó cécé Ãhábũ drị̂ áni Úpî drị̃lẹ́ gá la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ũkú ĩꞌdidrị́ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ũŋmĩ ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngajó nĩ. 26 Ị́jọ́ Ãhábũ ꞌbã idélé ũnzí ãndânĩ rĩ ĩꞌdiní sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó cécé ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị́ ándrá Úpí ꞌbã drolé Ịsịrayị́lị̃ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã kí ị̃nzị̃lé rĩ áni.

27 Ãhábũ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uce dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí rá, sụ̃ dó kõlĩbá ãzíla ĩsãyĩmũ dô. Ko ụ́ꞌdụ́ kõlĩbá trũ ụrụꞌbá gá ãzíla ri dó acị́lé ũcõgõ ũcõgõ rú.

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ dó ị́jọ́ Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru rĩ nî, 29 “Índre ị́jọ́ Ãhábũ ꞌbã sĩ ru irijó vụ̃rụ́ áma drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ rá yã? Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ru irijó vụ̃rụ́ ꞌdĩ sĩ, má icó lị́kị̃ ajílé sáwã ĩꞌdiní adrujó ídri ꞌdĩ agá ku, wó ma rá la ají la ĩꞌdi drị́ lị́cọ́ gá sáwã ngọ́pị̃ drị̂ agá.”

22

Ãhábũ ꞌbã drãjó ãꞌdị́ gá rĩ

1 Ãꞌdị́ ꞌde ándrá ꞌbá Ãrámũ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ku ílí na ꞌdĩpí. 2 Wó ĩꞌdi dó mụ calé ílí najó rĩ gá, úpí Yẽhõsãfátĩ Yụ́dã drị̂ ilú dó sĩ mụjó úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndrejó. 3 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ zị dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí, jọ, “Ĩnị̃ ínĩngá ãngũ Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ ãma ãni, ãma icó kí tâ dó sĩ ị́jọ́ ãzí idélé sĩ ĩꞌdi apájó vúlé angájó úpí Ãrámũ drị̂ drị̂lé rĩ sĩ rá ku yã?” 4 ꞌDã ꞌbã vúlé gá zị dó vâ Yẽhõsãfátĩ ꞌi, “Mí icó mụlé má be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be rá yã?”

Yẽhõsãfátĩ umvi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ní, “Ãma mí be ꞌbá ãlu rĩ kî, ma dó mụ ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ, ãsĩkárĩ mádrị̂ kí mî ãni, ãzíla fãrásĩ mádrị̂ kí mí ãni.” 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ, “Drị̃drị̃ rĩ gá ãma isụ́ kí drĩ nị̃lé la Úpí la ãꞌdu ị́jọ́ jọ yã rĩ gá rá ká.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãhábũ umve dó nábị̃ ĩꞌdidrị̂ kí ãni rú 400, ãzíla zị kí, “Má ícó mụlé ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be rá yã jõku yụ?”

Nãbịya umvi kí ĩꞌdiní, “Ímụ ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be, ãꞌdusĩku Úpí la fẽ mi ãꞌdị̂ ndẽ rá.”

7 Wó Yẽhõsãfátĩ zị, “Nábị̃ ãzí Úpí ãni ndú ãmaní icólé zịlé la dó ꞌdáyụ yã?”

8 Ãhábũ umvi, “Nábị̃ ãzí acelépi ãmaní sĩ icójó ị́jọ́ Úpí ꞌbã lẽlé rĩ zịjó ĩꞌdi tị gá la cí, ĩꞌdi Mĩkãyíyã Ímĩlã ngọ́pị ꞌi. Wó álẽ ĩꞌdi ku ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã sáwã pírí sĩ ụndrị́lé mání múké la kí ꞌbãngá ꞌdáyụ.”

Yẽhõsãfátĩ umvi, “Lẽ úpí ꞌbã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ áni ku.” 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umve dó ãmbógó ĩꞌdidrị́ ãzí ãlũ la, ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mí ají drĩ Mĩkãyíyã Ímĩlã ngọ́pị má rụ́ ꞌdõlé.” 10 Úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úpí Yẽhõsãfátĩ be sụ̃ kí dó kánzũ ĩꞌbadrị́ ũpĩ drị̂ kí, ãzíla ri kí dó Úmvúke ĩꞌbadrị́ ũpĩ drị̂ kí drị̃ gá ãngũ sĩ ãná cojó rĩ gá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ ꞌa gá rĩ tị gá, nãbịya pírí rĩ kí dó ị́jọ́ ụndrị́lé kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. 11 Nãbịya kí ꞌbã ãzí ãlu, Zẽdẽkíyã Kẽnánã ngọ́pị idé újé ãzí kí aya sĩ ãzíla jọ dó Ãhábũ ní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Újé ꞌdĩ kî sĩ mi ãꞌdị́ ꞌdị ꞌbá Ãrámũ drị̂ kí abe kpere ĩꞌbaní ị̃lị̃kị̃ agá pírí.’ ”

12 Nãbịya pírí nga kí ị́jọ́ ụndrị́lé jọjó la, “Ímụ ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be, mi ãꞌdị̂ ndẽ rá, ãꞌdusĩku Úpí la fẽ la ĩmi ãꞌdị̂ ndẽ rá.”

13 Wó ꞌbá mụlépi Mĩkãyíyã umvelépi rĩ jọ ĩꞌdiní, “Índre, nãbịya ãzí rĩ jọ kí pírí ị́jọ́ múké la úpí Ãhábũ ní áyụ, wó lẽ ị́jọ́ míní mụlé jọlé rĩ ꞌbã ají kí ru ĩꞌbã kí jọlé rĩ be ãlu ãzíla ị́jọ ĩꞌdi mụ ãꞌdị̂ ndẽlé rá.”

14 Wó Mĩkãyíyã umvi, “Cécé Úpí ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ma ị́jọ́ Úpí ꞌbã lũlé rĩ vúŋá lũ áyụ.”

15 Mĩkãyíyã la dó mụ acálé úpí Ãhábũ drị̃lẹ́ gá ꞌbo, úpí zị dó ĩꞌdi, “Mĩkãyíyã, má ícó mụlé ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be rá yã jõku yụ?”

Mĩkãyíyã umvi, “Ímụ ãꞌdị́ ꞌdịlé, ãꞌdusĩku Úpí la fẽ la mi ãꞌdị̂ ndẽ rá.”

16 Wó úpí Ãhábũ jọ Mĩkãyíyã ní, “Ídrĩ ị́jọ́ jọ mání Úpí ꞌbã rụ́ sĩ yã áni, lẽ ị́jọ ị́jọ́ mgbã rĩ áyụ. Ma dó mgbã rĩ gá míní ị́jọ́ ꞌdĩ jọ pâlé sị́?”

17 Mĩkãyíyã umvi dó ĩꞌdiní, “Ándre urobí agá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iré kí ru ꞌbé kí drị̃ gá cécé kãbĩlõ ru irélépi ꞌbá kí ucélépi rĩ kóru rĩ áni. Úpí jọ mání, ‘ꞌBá ꞌdị kí dó drị̃lẹ́ kóru, lẽ ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã mụ dó ꞌbãngá lị́cọ́ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.’ ”

18 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ zị dó Yẽhõsãfátĩ ꞌi, “Ájọ tá míní nábị̃ Mĩkãyíyã ụndrị́ ꞌbãngá mání ị́jọ́ ãzí múké la ku, wó ĩꞌdi ꞌbãngá lú ị́jọ́ ũnzí rĩ kí ụndrị́ áyụ rĩ gá ku yã?”

19 Mĩkãyíyã mụ dó ị́jọ́ umviŋá trũ drị̃ gá, jọ, “Mí are drĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌi! Ándre Úpí ꞌbã ri agá úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ꞌbụ̃gá ꞌdãá ãzíla mãlãyíkã pírí ĩꞌdidrị̂ utu kí pá ĩꞌdi andre gá drị́ ãndá gá ãzí rĩ kí drị́ ị̃jị́ gá. 20 Úpí zị, ‘Ãꞌdi la dó icó Ãhábũ ulélé sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be ála dó sĩ ĩꞌdi ꞌdị rá rĩ gá nĩ yã?’

“Mãlãyíkã umvi kí ị́jọ́ ndúndú. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úríndí ãzí amụ́ dó Úpí drị̃lẹ́ gá, jọ ĩꞌdiní, ‘Ma mụ ĩꞌdi ulé rá.’

22 “Úpí zị, ‘Mi mụ ĩꞌdi ulé íngoní-íngoní ru?’

“Úríndî umvi, ‘Ma mụ ãzíla ma fẽ la nãbịya Ãhábũ drị̂ kí pírí ĩꞌdiní ĩnzõ álị́.’

“Úpí jọ, ‘Ímụ drị̃ gá, mi ĩꞌdi ulé rá.’ ”

23 Mĩkãyíyã de dó ị́jọ́ jọ agá íni, “ꞌDĩ ị́jọ́ ru idélépi rĩ ꞌi, Úpí fẽ nãbịya mídrị̂ ꞌbaní pírí míní ĩnzõ alị́jó. Wó Úpí fẽ ãzị́táŋá lị́kị̃ ꞌbã sĩ aꞌdéjó ími drị̃ gá rĩ ꞌbo.”

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gáÚpíꞌi, Nábị̃ Zẽdẽkíyã Kẽnánã ngọ́pị se dó ru Mĩkãyíyã rụ́ ãnirú, sa dó mẹ́lẹ́tị la ãzíla zị dó ĩꞌdi, “Úríndí Úpí drị̂ aꞌbe dó ma sĩ amụ́jó ị́jọ́ jọjó mí be sáwã íngõ sĩ yã?” 25 Mĩkãyíyã umvi ĩꞌdiní, “Mi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃lé ụ́ꞌdụ́ míní ími zịjó jó ꞌbã rụ́mụ̃ agá rĩ ꞌbã agá ꞌdã sĩ.”

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ fẽ dó ãzị́táŋá ãmbógó ĩꞌdidrị́ ãzí ãlu la ní, “Íꞌdụ Mĩkãyíyã ꞌi ãzíla mí agụ ĩꞌdi vúlé gávũnã Ãmọ́nị̃ Táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã gá rĩ drị̂ ꞌbarụ̂lé Yẽhõwásĩ úpí ngọ́pị be 27 ãzíla íjọ ĩꞌbaní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, Ĩsu ágọ́bị́ ꞌdĩ mãbụ́sụ̃ gá, ĩfẽ ĩꞌdiní ãko ãzí ku wó lú mũkátĩ kí ị̃yị́ be áꞌdụ̂sĩ kpere mání ãgõ agá ãꞌdị́ gâlé rũwẽ.’ ”

28 Wó Mĩkãyíyã jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ ãgõ ãꞌdị́ gâlé rĩ sĩ rũwẽ rá, ífí la Úpí jọ ị́jọ́ ꞌdĩ áma tị gâsĩ nĩ ku!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ vâ ꞌbá ꞌbaní pírí, “Ĩmi are ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ múké múké!”

Ãhábũ ꞌbã drãjó rĩ

29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí Yẽhõsãfátĩ úpí Yụ́dã drị̂ be nze kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ sĩ mụjó ãꞌdị́ gá úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ rụ́. 30 Úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ dó Yẽhõsãfátĩ ní, “Ãmaní mụ agá ãꞌdị́ gá ꞌdĩgá ꞌdâ, ma áma ụ̃sụ̃ bõngó ãzí ndú la kí sĩ, únị̃ rû sĩ ma ku benĩ, wó mí ụ̃sụ̃ dó mi bõngó mídrị́ ụ̃pị̃ drị̂ kî sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ụ̃sụ̃ dó ru bõngó ãzí ndú la kí sĩ mụ kí dó sĩ ãꞌdị́gá.

31 Ịsụ́ íni ꞌdĩ úpí Ãrámũ drị̂ fẽ dó ãzị́táŋá ãmbogo ĩꞌdidrị́ kãlị́ na drị̃ ị̃rị̃ ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi gárĩ ãꞌdị́drị̂ sĩ rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbaní, “Ĩmi arụ́ lú mání úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ꞌi áꞌdụ̂sĩ, ĩmi ĩcãndĩ ĩmi ꞌbá ãzí kí arụ́ŋá sĩ ku.” 32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãmbogo Ãrámũ gá gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí dó mụ úpí Yẽhõsãfátĩ ndrelé ꞌbo, jọ kí, “Ãndá ãndá ru ꞌdĩ dó bãsĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi.” Uja kí tí dó sĩ tị sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌdi be. Wó Yẽhõsãfátĩ ꞌbã dó mãmálá. Ĩꞌdi dó mụ mãmálá ꞌbãlé ꞌbo, 33 ãmbogo Ãrámũ gá gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ amá kí dó rá ꞌbâ adru úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi ku ãzíla aꞌbe kí dó ĩꞌdi vú droŋá rá.

34 Wó ãsĩkárĩ ãzí Ãrámũ gó ru la gbẹ ꞌé mị́rị̃ rú ãzíla ꞌê ri dó úpí Ãhábũ ꞌbã ụrụꞌbá gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́drị̂ ꞌbã akulé ku rĩ gá. Ãhábũ jọ ãsĩkárĩ gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ ụ̃cẹ̃lépi rĩ ní, “Úgbẹ ma rá, mí uja gárĩ tị ãzíla ínze ma ãꞌdị́ agá ꞌdâ rĩ sĩ ãmvé.” 35 Wó ãꞌdị̂ mba dó mba-mbã, ꞌdụ dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu ndị, úri dó úpí Ãhábũ ãtị̃lé gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ agá ꞌdãá ãtị̃-ãtị̃, ja tị ãsĩkárĩ Ãsírĩyã drị̂ ꞌbarụ́ léru. Ãhábũ ãrí ra dó ãzíla ị̃mvụ̃ dó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ ꞌbã ꞌa pírí, ãzíla ĩꞌdi dó mụ calé ĩndró sĩ Ãhábũ drã dó rá. 36 Ãnirú ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá ꞌdẽꞌdẽ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãsĩkárĩ ãmbógó Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ꞌbaní ãsĩkárĩ ãmbogo ãzí rĩ ꞌba rụ̂sĩ jọ, “Ãsĩkárĩ ãlu ãlu ꞌbã apá táwụ̃nị̃ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ gá. ꞌBá ãlu ãlu ꞌbã mụ ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá sĩ ru ídri pajó.”

37 Úpí Ãhábũ drã dó rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ âgụ dó ĩꞌdi ꞌbã ãvũ Sãmãríyã gá, ãzíla ị̃sị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌdãá. 38 Úmụ dó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ ũjĩlé kẹ̃bẹ̃lụ́ Sãmãríyã drị̂ agá, ũcogo mbe kí dó ãrí la ãzíla ãwụ́ꞌbá ũjĩ kí dó ru ĩꞌdi ꞌbã ãrí sĩ cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé ĩꞌdi ru idé rá rĩ áni.

39 Ị́jọ́ pírí úpí Ãhábũ ꞌbã ngalé rĩ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ꞌa, bõrõ kí abe uꞌbéjó ĩwá sị́ sĩ rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá. 40 Ãhábũ drã dó rá, ngọ́pị̃ Ãhãzị́yã acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

Yẽhõsãfátĩ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

41 Ílí úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ la dó mụ calé sụ, Yẽhõsãfátĩ Ásã ngọ́pị iꞌdó dó ũpĩ nalé Yụ́dã gá. 42 Yẽhõsãfátĩ la iꞌdó ũpĩ nalé Yụ́dã gá ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ílí la dó kãlị́ na drị̃ tõwú, ãzíla na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ tõwú. Yẽhõsãfátĩ ꞌbã ãndrẽ rụ́ ándrá Ãzụ́bã Sĩlíhĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. 43 Yẽhõsãfátĩ ándrá úpí ãzí múké la, ũbĩ ị́jọ́ átẹ́pị̃ Ásã ꞌbã ándrá idélé rĩ kí vú rá. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé ũpĩ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ fẽ kí ándrá Úpí ní ãyĩkõ rá. Wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé gẹ̃rị̃ sĩ ku rĩ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãngũ ụrụgá sĩ ídétáŋá idéjó ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbaní rĩ kí andijó ku rĩ ꞌi ãzíla ꞌbá ri kí dó ídétáŋá idélé ãzíla lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivélé ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ kí agá. 44 Yẽhõsãfátĩ ri vâ adrulé ásị́ ị̃gbẹ̃ agá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be. 45 Ị́jọ́ ru ngalépi ũpĩ Yẽhõsãfátĩ drị̂ agá rĩ kí, ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí, ãꞌdị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌdịlé rĩ abe pírí úsĩ kí Bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ kí ũsĩjó rĩ agá. 46 Adro vâ ãgọbị ãzíla ũkú ándrá ãwụ̃ ngalépi ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ándrá acelépi sáwã átẹ́pị̃ Ásã ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí rá. 47 Sáwã Yẽhõsãfátĩ ꞌbã ándrá ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ sĩ, úpí ándrá sụ́rụ́ kí andregá ãnirú Ídõmũ gá ꞌdáyụ. Úpí Yụ́dã drị̂ pẽ ándrá dó sĩ ãmbógó ãzí sĩ ũpĩ najó alagá ꞌdãá nĩ.

48 Yẽhõsãfátĩ idé ándrá mẹ́lị̃ ãzí kí sĩ mụjó Ũfírĩ gá sĩ gólũdĩ ajíjó wó mẹ́lị̃* ꞌdĩ mụ kí ándrá gẹ̃rị̃ sĩ ku ãꞌdusĩku ãlúkúkũ andi ándrá kí Ị̃zị̃yọ́nị̃ Gẹ̃bẹ́rị̃ gá ꞌdãá ũgũgõ. 49 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãhãzị́yã Ãhábũ ngọ́pị jọ Yẽhõsãfátĩ ní, “Ífẽ ꞌbá mádrị́ acị́lépi mẹ́lị̃ sĩ ị̃yị́ drị̃ gâsĩ rĩ ꞌba acị́ kí ꞌbá mídrị̂ kí abe ãngũ ãlu gá.” Wó Yẽhõsãfátĩ gã ị́jọ́ ꞌdã úmgbé.

50 Yẽhõsãfátĩ drã dó rá, îsị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe Táwụ̃nị̃ átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá, ngọ́pị̃ Yẽhõrámũ acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

Ãhãzị́yã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

51 Ãhãzị́yã Ãhábũ ngọ́pị acá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú Sãmãríyã gá ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃ Yẽhõsãfátĩ ꞌbã adrujó úpí Yụ́dã drị̂ rú rĩ sĩ. 52 Ãhãzị́yã nga ándrá ũnzĩkãnã Úpî drị̃lẹ́ gá rá ĩꞌdiní ị́jọ́ átẹ́pị̃ ꞌbã kí ngalé ãndrẽ be rĩ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ ãzíla Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã fẽjó la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ị̃nzị̃ kí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí rĩ sĩ. 53 Nga ándrá ãzị́ Bãálĩ ní, ị̃nzị̃ Bãálĩ ꞌi ãzíla inga Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã cécé átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá ingajó la rĩ áni.

* 6:37 6:37 Ĩmbá zị́vị̃ ĩꞌdi ĩmbá ị̃rị̃ kãléndã ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ.

* 8:2 8:2 Ẽtãnímũ ĩꞌdi iꞌdójó ĩmbá Úrômĩ ꞌbã ágágá cajó ĩmbá mụdrị́ ꞌbã ágágá.

† 8:9 8:9 ꞌBé Sĩnáyĩ ꞌbã rụ́ ãzí rĩ Hõrébũ ꞌi.

* 9:13 9:13 Kãbụ́lị̃ ꞌbã ífí Ĩbũrãníyã tị sĩ rĩ gá, ĩꞌdi indré múké sákĩ.

† 9:15 9:15 bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí mị́lọ̃.

* 13:30 13:30 Úga ándrá ꞌbụ́ ꞌdĩ írã ụrụꞌbá gá cécé jó ꞌa áni, ála ĩꞌdi ayú pâlé wẽwẽ rú.

* 21:24 21:24 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí: Ũcogo kí mụ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ãvũ nalé ámvụ́ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ agá.

* 22:48 22:48 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí, mẹ́lị̃ Tãrãsísĩ drị̂ kí.

2 Ũpĩ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

Bụ́kụ̃

Ũpĩ

drị́ ị̃rị̃ rĩ

1

Úpíꞌbã ị́jọ́ lịjó Ãhãzị́yã drị̃ gá rĩ

1 Úpí Ãhábũ ꞌbã ándrá drãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, sụ́rụ́ Mõwábũ drị̂ mvu dó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ́ rĩ sĩ rá. 2 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ úꞌdí Ãhãzị́yã ꞌbã ándrá adrujó rụ́mụ̃ ĩꞌdi drị́ sẽ rĩ agá táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ gá rĩ sĩ, aꞌdé dó báwũ gbãlé areke rú rĩ agâsĩ ãzíla adrá dó ũnzí-ũnzí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãhãzị́yã pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la kí tị, jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmụ Bãálĩ-Zẹ̃bụ́bụ̃ ãdróŋá Ị̃kị̃rọ́nị̃ gá rĩ rụ́ sĩ ĩꞌdi zịjó má icó nõ adrílé ãnũ ꞌdĩ agá rĩ sĩ rá yã áni.”

3 Wó mãlãyíkã Úpí drị̂ jọ nábị̃ Ĩlíyã angálépi táwụ̃nị̃ Tị̃sị́bẹ̃ drị̂ gá rĩ ní, “Ínga, ímụ drị̃ ụfụlé ꞌbá ị́jọ́ ujílépi úpí Sãmãríyã gá rĩ ní rĩ kí abe ãzíla ízị kí, ‘Ĩmi mụ ị́jọ́ zịlé ãdróŋá Ị̃kị̃rọ́nị̃ drị́ Bãálĩ-Zẹ̃bụ́bụ̃ tị gá la Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã dó adrujó ꞌdáyụ rĩ sĩ yã?’ 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí jọ dó Ãhãzị́yã ní íni, ‘Mí icó adrílé ãnũ míní ịsụ́lé ꞌdĩ agá rĩ sĩ ku. Mĩ mụ drãlé rá ãndá-ãndá ru.’ ” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ĩlíyã mụ dó ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé úpí ní rá.

5 ꞌBá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí dó mụ gõlé úpí rụ̂lé ꞌbo, úpí zị dó kí, “Ĩmi ãgõ vúlé gbõrú íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

6 Umvi kí ĩꞌdiní, “Ágọ́bị́ ãzí amụ́ drị̃ ụfụlé ãma abe, jọ ãmaní, ‘Ĩgõ úpí ĩmi tị ãpẽlépi rĩ rụ̂lé vúlé ãzíla ĩjọ ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi; Mi ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị pẽ ị́jọ́ zịjó ãdróŋá Ị̃kị̃rọ́nị̃ drị́ Bãálĩ-Zẹ̃bụ́bụ̃ tị gá la Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã dó adrujó ꞌdáyụ rĩ sĩ yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí icó dó adrílé ãnũ míní ịsụ́lé ꞌdĩ agá rĩ sĩ ku. Mĩ mụ drãlé rá ãndá-ãndá ru!” ’ ”

7 Úpí zị dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí, “Ágọ́bị́ amụ́lépi drị̃ ụfụlépi ĩmi abe sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó rĩ la indré íngõ áni?”

8 Umvi kí ĩꞌdiní, “Ágọ́bị́ ꞌdã sụ̃ bõngó idélé ãnãkpá íníríkó sĩ la ãzíla sẹ́rị̃ ĩꞌdiní sụ̃lé rĩ ĩꞌdi sẹ́rị̃ idélé íníríkó sĩ la.”

Úpí jọ, “ꞌDã Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru rĩ ꞌi.”

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí pẽ dó ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã tị ãsĩkárĩ ĩꞌdiní drị̃ celé rĩ kí abe sĩ Ĩlíyã arụ́jó. Ãsĩkárĩ ãmbógô mụ dó kpere Ĩlíyã rụ́ ĩꞌdiní rĩ agá ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Nábị̃ Ãdróŋá ãni ꞌdĩ, úpí jọ, ‘Mí asị́ vũ gá!’ ”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ĩlíyã umvi ị́jọ́ ĩꞌdiní, “Ádrĩ adru nábị̃ Ãdróŋá ãni la, lẽ ãcí ꞌba aꞌdé ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ꞌbã ị̃lị̃kị̃ ĩmi ãsĩkárĩ mídrị́ kãlị́ tõwú ꞌdĩ kí abe pírí rá!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãcí aꞌdé dó angájó ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ivé dó sĩ ãsĩkárĩ ãmbógô kí ãsĩkárĩ ĩꞌdiní drị̃ celé rĩ kí abe pírí rá.

11 Úpí pẽ vâ ãsĩkárĩ ãmbógó ãzí tị ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú ĩꞌdi ꞌbã drị̃ celé rĩ kí abe sĩ Ĩlíyã arụ́jó. Ãsĩkárĩ ãmbógô jọ dó Ĩlíyã ní, “Nábị̃ Ãdróŋá ãni ꞌdĩ, úpí jọ íni, ‘Mí asị́ vũ gá gbõrú!’ ”

12 Ĩlíyã umvi dó ĩꞌbaní, “Ádrĩ adru nábị̃ Ãdróŋá ãni la, lẽ ãcí ꞌba aꞌdé ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ꞌbã ị̃lị̃kị̃ ĩmi ãsĩkárĩ mídrị́ kãlị́ tõwú ꞌdĩ kí abe pírí rá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú, gá ãcí aꞌdé dó angájó ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ivé dó sĩ ãsĩkárĩ ãmbógô kí ãsĩkárĩ ĩꞌdiní drị̃ celé rĩ kí abe pírí rá.

13 Úpí pẽ vâ ãsĩkárĩ ãmbógó ãzí tị pâlé na la sĩ ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú ĩꞌdiní drị̃ celé rĩ kí abe ị̃dị́ sĩ mụjó Ĩlíyã arụ́jó. Wó Ãsĩkárĩ ãmbógó tị pẽlé námbã na sĩ rĩ ca Ĩlíyã rụ́ lé rá ãzíla sị̃ ãja vũ gá ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ, “Nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ, má aꞌị́ mi ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ sĩ, ãma ãtiꞌbo mídrị́ ꞌdĩ kí ídri pajó fô! 14 Índre, ãcí aꞌdé angájó ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ivé ãsĩkárĩ ãmbogo tá drị̃drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe rá. Wó ími ásị́ ꞌba adru mání ị̃gbẹ́ ru sĩ ãma aꞌbejó ídri rú fô!”

15 Mãlãyíkã Úpí drị̂ jọ dó Ĩlíyã ní, “Ísị, ĩmụ dó ãsĩkárĩ ãmbógô be, mí idé ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ĩlíyã angá dó ụrụgá ãzíla asị́ dó sĩ mụjó ĩꞌdi be úpí rụ̂lé.

16 Jọ dó úpí ní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi; Ĩmi mụ ị́jọ́ zịlé ãdróŋá Ị̃kị̃rọ́nị̃ drị́ Bãálĩ-Zẹ̃bụ́bụ̃ tị gá la Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã dó adrujó ꞌdáyụ rĩ sĩ yã? Mí ní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ, mí icó dó adrílé ãnũ míní ịsụ́lé ꞌdĩ agá rĩ sĩ ku. Mĩ mụ drãlé rá ãndá-ãndá ru!” 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ãhãzị́yã drã dó sĩ rá cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé nábị̃ Ĩlíyã tị gâsĩ rĩ áni.

Ãhãzị́yã ꞌbã drãjó ngọ́tị́ ágọ́bị́ kóru rĩ sĩ, ádrị́pị̃ Yórãmũ acá dó úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ. Acá úpí ru ílí ị̃rị̃jó Yẽhõrámũ Yẽhõsãfátĩ ngọ́pị ꞌbã adrujó úpí ru Yụ́dã gá rĩ sĩ. 18 Ị́jọ́ úpí Ãhãzị́yã ꞌbã idélé rĩ kí úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ Ịsịrayị́lị̃ drị́ sĩ ị́jọ́ ũpi ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá cí.

2

Ĩlíyã ꞌdụjó ꞌbụ̃ gâlé rĩ

1 Sáwã Úpí ꞌbã ándrá lẽjó Ĩlíyã ꞌdụjó lọ̃bị́yọŋá sĩ ꞌbụ̃ gâlé rĩ la dó mụ acálé ãnirú ꞌbo, ịsụ́ Ĩlíyã kí Ĩlísã be gẹ̃rị̃ gá, angá kí ꞌdĩ sĩ ãngũ umvelé Gĩlĩgálĩ rĩ gá. 2 Ĩlíyã jọ dó Ĩlísã ní, “Mí adru ꞌdâ, Úpí pẽ áma tị sĩ mụjó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá.”

Wó Ĩlísã jọ, “Úpí ꞌbã adrujó ídri ãzíla míní adrujó ídri rú rĩ áni, má icó ími aꞌbelé ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó Bẹ̃tẹ́lị̃ gâlé ãngũ ãlu gá.

3 Nãbịya Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá rĩ amụ́ kí dó Ĩlísã rụ́ ãzíla zị kí ĩꞌdi, “Ínị̃ Úpí la mụ ãmbógó mídrị̂ ꞌdụlé ãndrũ rá rĩ gá rá yã?”

Ĩlísã umvi dó ĩꞌbaní, “Ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá, wó lẽ ĩjọ ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá ku.”

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ, “Ĩlísã, mí adru ꞌdâ, Úpí pẽ áma tị mụjó Yẹ̃rị́kọ̃ gá.” Wó Ĩlísã jọ, “Úpí ꞌbã adrujó ídri ãzíla míní adrujó ídri rú rĩ áni, má icó ími aꞌbelé ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ mụ kí dó Yẹ̃rị́kọ̃ gâlé ãngũ ãlu gá.

5 Nãbịya Yẹ̃rị́kọ̃ gá ꞌdãá rĩ amụ́ kí dó Ĩlísã rụ́ ãzíla zị kí ĩꞌdi, “Ínị̃ ínĩ gá Úpí la mụ ãmbógó mídrị̂ ꞌdụlé mí rụ́ ꞌdâ ãndrũ rá rĩ gá rá yã?”

Ĩlísã umvi ĩꞌbaní, “Ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá, wó lẽ ĩjọ ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá ku.”

6 Dã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ, “Ĩlísã, mí adru ꞌdâ, ãꞌdusĩku Úpí pẽ áma tị sĩ mụjó mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá.” Ĩlísã jọ, “Úpí ꞌbã adrujó ídri ãzíla míní adrujó ídri rú rĩ áni, má icó ími aꞌbelé ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ mụ kí dó sĩ ị̃rị̃trá ãngũ ãlu gá.

7 Nãbịya kí agá ꞌdãá nãbịya ãzí ãfũ kí kãlị́ tõwú, mụ kí dó drị̃lẹ́ gá ãzíla tu kí pá rá rá ru, ja kí tị ãngũ Ĩlíyã ꞌbã kí sĩ pá tujó Ĩlísã be mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị̂ tị gá rĩ gâlé ru. 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã ãtrũ dó kánzũ ĩꞌdidrị̂ ꞌi, tra ĩꞌdi ngúlú ru ãzíla gbã dó sĩ ị̃yị́ ꞌa. Ị̃yị̂ awa dó sĩ ru ꞌa ị̃rị̃, wókõ ãndá gá ãzíla ị̃jị́ gá, Ĩlíyã za kí dó sĩ Ĩlísã be ãngũ ãꞌí drị̃ gâsĩ.

9 Kí dó mụ zalé ꞌbo, Ĩlíyã zị dó Ĩlísã ꞌi, “Ílũ mání, ílẽ má idé dó míní ãꞌdu ꞌdĩ sĩ úꞌdụ drĩ ma mírụ́ ꞌdâ ku rú?”

Ĩlísã umvi, “ꞌBárĩ, ífẽ mání ũkpó mídrị̂ pâlé ị̃rị̃ sĩ cécé míní fẽlé nãbịya ãzí rĩ ꞌbaní rĩ áni fô!”

10 Ĩlíyã umvi dó Ĩlísã ní, “Ị́jọ́ míní zịlé ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũkpó-ũkpó la, wó mí icó ịsụ́ la rá ídrĩ áma ndre ꞌdụ agá mírụ́ ꞌdâ rĩ sĩ cé rĩ gá. Jõ íni ku, mí icó ịsụ́lé la ku.”

11 Ĩꞌbaní mụ agá ãzíla dị̃ agá ị́jọ́ jọ sĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, rụ̃gbụ́gbụ́ gárĩ ãcí ru ãzíla fãrásĩ ãcí ru la ãfũ kí ãzíla co kí dó sĩ ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdã kí ꞌbã drĩdríŋĩ ãzíla lọ̃bị́yọŋá ꞌdụ dó Ĩlíyã ꞌbụ̃ gâlé. 12 Ĩlísã la dó mụ ndrelé la ála Ĩlíyã ꞌdụ íni, ri dó awálé, “Má átẹ́pị! Má átẹ́pị! Mi kẹ́jẹ́ŋị́ Ịsịrayị́lị̃ tãmbalépi rĩ ꞌi! Mí aꞌbe dó mání ma rá ꞌdộ!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ndre dó Ĩlíyã ị̃dị́ ku. Ũcõgõ sĩ Ĩlísã asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbã ꞌa ị̃rị̃.

13 Ĩlísã aꞌdụ́ dó kánzũ Ĩlíyã drị́ aꞌdélépi rĩ ꞌi, ko dó drị̃ gõlé vúlé ãzíla tu dó pá mĩrĩ Yõrĩdánĩ tị gá ꞌdãá. 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã ꞌdụ dó kánzũ Ĩlíyã drị́ aꞌdélépi rĩ ãzíla mụ dó sĩ ị̃yị́ ꞌa gbãlé, zị dó, “Úꞌdîꞌda Úpí, Ãdróŋá Ĩlíyã drị̂ dó íngõlé yã?” Ĩꞌdi dó mụ ị̃yị̂ ꞌa gbãlé ꞌbo, ị̃yị̂ awa dó ru ꞌa ị̃rị̃ wókõ ãndá gá ãzíla ị̃jị́ gá, za dó sĩ rá.

15 Nãbịya Yẹ̃rị́kọ̃ gá ándrá ĩꞌdi ndrelépi rárá ru rĩ kí dó mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, jọ kí dó, “Úríndí Ĩlíyã drị̂ ĩꞌdi Ĩlísã ꞌbã drị̃ gá cí!” Mụ kí dó drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be ãzíla ãvụ̃ kí dó vũ gá ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá. 16 Jọ kí Ĩlísã ní, “Índre drĩ, ãma ãtiꞌbo mídrị́ ꞌdĩ, ãma abe ꞌdâ ꞌbá ũkpó ru kãlị́ tõwú la kí cí. Ífẽ ꞌbã mụ kí ãzíla ꞌbã ndrụ̃ kí ãmbógó mídrị́ Ĩlíyã ꞌi. Sáwã ãzí sĩ Úríndí Úpí drị̂ ꞌdụ nõ lẹ́ꞌdị̃ ĩꞌdi ụrụgá ãzíla ꞌbã nõ lẹ́ꞌdị̃ ĩꞌdi ꞌbé drị̃ gá jõku áꞌbụ ãzí agá yã áni.”

Ĩlísã jọ, “Yụ, lẽ ĩpẽ ꞌbá ꞌdĩ kí tị ku.”

17 ꞌBá ꞌdĩ fu kí ị́jọ́ ꞌdĩ kpere Ĩlísã ꞌbã acá agá drị̃nzá sĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ gãjó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlísã jọ dó, “Ĩpẽ dó kí tị.” Pẽ kí dó ãgọbị kãlị́ tõwú ꞌdã kí tị ãzíla ndrụ̃ kí dó Ĩlíyã ụ́ꞌdụ́ na, wó ịsụ́ kí ĩꞌdi ku. 18 Ãgọbị ꞌdĩ kí dó mụ ãgõlé Ĩlísã rụ́ Yẹ̃rị́kọ̃ gá ꞌdõlé ꞌbo, zị dó kí, “Ájọ ándrá ĩminí ĩmụ ku rĩ gá ku yã?”

Tálí Ĩlísã ꞌbã idélé rĩ kî

19 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbá drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ agá rĩ amụ́ kí Ĩlísã rụ́ ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Índre, úpí ãmadrị̂, táwụ̃nị̃ ꞌdĩ úsị ĩꞌdi ãngũ ũnĩ-ambamba la agá cécé míní ndrelé ꞌdĩ áni. Wó ị́jọ́ ãzí ãmaní drị̃nama rú alagá ꞌdâ rĩ, ị̃yị́ ala gá ꞌdĩ ĩꞌdi ũnzí-ũnzí ãzíla ãkónã ãfũ ụ̃nọ́kụ́ ala gá ꞌdĩ agá ku*.”

20 Ĩlísã jọ, “Ĩmi ají mání bãkụ́lẹ̃ úꞌdí la ãzíla ĩꞌbã ãꞌị́ ala gá cí.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ají kí dó ĩꞌdiní bãkụ́lẹ̃ úꞌdí ãꞌị́ trũ la. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ dó ị̃yị́ táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ gá ãzíla ꞌbe dó ãꞌị̂ ꞌi ị̃yị́ agâlé, jọ dó, “Úpí jọ íni, ‘Áꞌbã dó ị̃yị́ ꞌdĩ ãlá ru ꞌbo, icó dó drã fẽlé ku ãzíla ãkónã la dó ãfũ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ agá rá.’ ” 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị̃yị̂ ace dó ãlá ru kpere úꞌdîꞌda cécé Ĩlísã ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni.

23 Ĩlísã aꞌbe dó Yẹ̃rị́kọ̃ rá ãzíla mụ dó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá. Ĩꞌdiní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, anzị ãzí kãrị́lẹ̃ rú la ãfũ kí táwụ̃nị̃ agâlé ãzíla iꞌdó kí dó ĩꞌdi idelé. Jọ kí, “Ágọ́bị́ drị̃kã tandala ꞌdĩ, ídã mi ꞌdâ rá, ágọ́bị́ drị̃kã tandala ꞌdĩ, ídã mi ꞌdâ rá!” 24 Ĩlísã uja dó tị ãzíla ndre dó ãngũ anzị ꞌdĩ ꞌba rụ̂lé, wã dó sĩ kí rụ́ Úpí drị̂ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃bọ̃gụ̃ ãmbogo ãmbogo ị̃rị̃ ãrónĩ rú ũmbã ũnzí la ãfũ kí dó mị̃rị́ agâlé ãzíla uce kí dó kãrị́lẹ̃ anzị kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ĩzá kpépké. 25 ꞌDãá rĩ sĩ Ĩlísã mụ dó ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ gá ãzíla gõ dó Sãmãríyã gá.

3

Yẽhõrámũ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

1 Ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ Yẽhõsãfátĩ ꞌbã ándrá adrujó ũpĩ gá Yụ́dã gá rĩ sĩ, Yẽhõrámũ Ãhábũ ngọ́pị acá dó úpí ru ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá. Na dó ũpĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ gá ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. 2 Idé ándrá ị́jọ́ ũnzí la Úpî drị̃lẹ́ gá, wó ũnzĩkãnã ĩꞌdidrị̂ ca ándrá átẹ́pị̃ ꞌbadrị́ ãndrẽ be rĩ gá ku ãꞌdusĩku nze ándrá írã ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ Bãálĩ drị́ átẹ́pị̃ ꞌbã idélé rĩ rá. 3 Wó ĩbĩ ándrá ru ị́jọ́ ũnzĩ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ándrá ngalé ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó kí idéjó rĩ kí agá mgbemgbe.

4 Úpí Mõwábũ drị́ Mésã ꞌbã kãbĩlõ kí ándrá ũꞌbí ru. Ĩꞌdi ándrá ílí ãlu-ãlu sĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní kãbĩlõmvá kí fẽ 100,000 mụ̃sọ́rọ̃ rú ãzíla ĩꞌdi kãbĩlõ ꞌbíko lịlé kãbĩlógó 100,000 kí ụrụꞌbá gá rĩ agụ fẽlé mụ̃sọ́rọ̃ rú ĩndĩ. 5 Wó Ãhábũ la ándrá mụ drãlé ꞌbo, úpí Mõwábũ drị́ Mésã uja dó mvulé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ úꞌdí rĩ rụ́ rĩ sĩ rá. 6 Cọtị́ úpí Yẽhõrámũ atrá dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãzíla iꞌdó kí dó ãcị̃ angájó táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã gá rĩ sĩ. 7 Ĩꞌbaní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, uja dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị fẽlé úpí Yụ́dã drị́ Yẽhõsãfátĩ ní, jọ, “Úpí Mõwábũ drị̂ mvu má rụ́ rĩ sĩ rá. Mí icó mụlé má be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌdi be rá yã?”

Umvi, “Ma mụ rá. Ãma mí be ꞌbá ãlu rĩ kî, ãsĩkárĩ mádrị̂ kí fãrásĩ mádrị̂ kí abe mîni.”

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẽhõsãfátĩ zị dó Yẽhõrámũ ꞌi, “Ãma dó mụ gẹ̃rị̃ íngõ gâsĩ yã?”

Yẽhõrámũ umvi dó, “Ãma dó mụ ãꞌdị iꞌdólé kõtórõ Ídõmũ drị̂ gâsĩ.”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úpí Yụ́dã ꞌbadrị́ Ídõmũ be rĩ abe mụ kí dó ãꞌdị́gá rá. Kí dó mụ ru apílé kõtórõ agá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌbo, ãsĩkárĩ ꞌdĩ ꞌbaní ãnãkpá mụlépi kí vú gâsĩ rĩ abe ị̃yị́ ukó dó rá.

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ dó, “ꞌBárĩ! Úpí ají dó ãma ũpi na ꞌdĩ kí sĩ amụ́jó ãma fẽjó ũdrãjó ãsĩkárĩ Mõwábũ drị́ ꞌdĩ kí drị́lẹ́ gá yã?”

11 Wó Yẽhõsãfátĩ úpí Yụ́dã drị̂ zị, “Nábị̃ ãzí Úpí ãni ãmaní sĩ icójó ị́jọ́ zịjó Úpí tị gá ĩꞌdi rụ̂sĩ la dó ꞌdáyụ yã?” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbãni ãzí ãlu la umvi dó, “Ĩlísã Sãfátĩ ngọ́pị ĩꞌdi ꞌdâ cí. Ĩꞌdi ándrá jõ Nábị̃ Ĩlíyã ꞌbã ãzãko nĩ.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẽhõsãfátĩ jọ dó, “Ĩlísã ĩꞌdi nábị̃ mgbã la, Úpí la ị́jọ́ jọ ĩꞌdi rụ̂sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi, Yẽhõsãfátĩ ꞌi ãzíla úpí Ídõmũ drị̂ ꞌi mụ kí dó sĩ Ĩlísã rụ́.

13 Ĩlísã zị dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõrámũ ꞌi, “Mi amụ́ má rụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ímụ Nãbịya mî átẹ́pị ꞌbadrị́ mî ãndrẽ abe rĩ ꞌba rụ́.”

Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõrámũ umvi dó, “Má icó mụlé ku, ãꞌdusĩku Úpí umve ãma ũpi na ꞌdĩ kí ãngũ ãlu gá sĩ ãma fẽjó ãsĩkárĩ Mõwábũ drị̂ kí drị́ gá.”

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã jọ dó, “Úpí Ũkpó ꞌdị́pị mání ãzị́ ngajó ĩꞌdiní rĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ádrĩ tá ãrútáŋá fẽ úpí Yụ́dã drị́ Yẽhõsãfátĩ ní ku, má icó tá ími ndrelé ku jõku ásị́ ꞌbãlé ími drị̃ gá ku. 15 Wó úꞌdîꞌda, mí ají drĩ mání ꞌbá úngó colépi la.”

ꞌBá úngó colépi rĩ ꞌbã drĩ dị̃ agá úngó co sĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ũkpó Úpí drị̂ asị́ dó Ĩlísã drị̃ gá. 16 Ĩlísã jọ dó, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Ma mụ ãngũ ãꞌí ꞌdĩ fẽlé adrulé pírí ị̃yị́ ru, 17 ãꞌdusĩku Úpí jọ: Ĩmi icó uzogó ndrelé ꞌdị agá jõku ãlụ́kụ́kụ̃ ndrelé li agá ku, wó áꞌbụ ꞌdĩ ꞌa la mụ galé ị̃yị́ sĩ tré, ị̃yị́ la dó adru ĩyõ rú ĩminí mvụlé ãnãkpá mídrị̂ kí abe.’ 18 ꞌDĩ ị́jọ́ ãzí Úpí ní perepere la. Ĩꞌdi vâ mụ ími ãzã kolé sĩ ãsĩkárĩ Mõwábũ drị̂ kí ndẽjó rá. 19 Ĩmi táwụ̃nị̃ andre celé bõrõ ũkpó sĩ ꞌdĩ kí andi pírí rá ãzíla táwụ̃nị̃ ala gá ị́jọ́ ru ị́jọ́ ru ꞌdĩ kí abe. Ĩmi ife ꞌdãá ãlá-ãlá rĩ kí aga pírí vũ gá, ĩmi ị̃yị́ pírí kí tị ãzụ̃ cí ãzíla ĩmi ámvụ́ ꞌdãá ãlá-ãlá rĩ kí agá írã ũꞌbã pírí cí.”

20 Ĩꞌdi dó mụ calé drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ sáwã sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gá, ị̃yị́ iꞌdó dó adị́lé angájó Ídõmũ gâlé ãzíla iti dó ãngũ pírí.

21 ꞌBá Mõwábũ drị̂ kí dó mụ pírí arelé la ũpi na ꞌdĩ amụ́ kí ãꞌdị́ gá ĩꞌba rụ́ íni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí icólépi ãꞌdị́ ꞌdịlépi rá iꞌdójó ꞌbá ãmbogo gá cajó kãrị́lẹ̃ gá rĩ kí pírí ûmve dó kí ũꞌbãlé lõkókõrí Mõwábũ drị̂ kí agâsĩ pírí cí. 22 Kí dó mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ꞌbo, ịsụ́ kí dó ị̃tụ́ la dị̃ ị̃yị́ drị̃ gá. ꞌBá Mõwábũ drị́ pá tulépi rárá ru rĩ ꞌbaní, ị̃yị́ ri dó indrélé ika rú cécé ãrí áni. 23 ꞌBá Mõwábũ drị̂ jọ kí, “ꞌDã ãrí! Ũpi na ꞌdã acé kí ãꞌdị́ ꞌdịlé kí drĩdríŋĩ gá ãzíla ụꞌdị́ kí dó ru ãyá-ãyá ꞌbo. Ĩmi amụ́, ãma amụ́ kí mụlé ãko acelépi kámbĩ ĩꞌbadrị̂ agá ꞌdãá rĩ kí ralé!”

24 Wó ãsĩkárĩ Mõwábũ drị̂ kí dó mụ afílé kámbĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ agá ꞌbo, ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ angá kí dó ãꞌdị́ gá ãzíla ꞌdị kí dó ãꞌdị́ ĩꞌba abe kpere ĩꞌbã kí apá agâ. Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ dro kí dó kí vú kpere ãngũ ĩꞌbadrị́ Mõwábũ drị̂ agá ãzíla ụꞌdị́ kí dó kí rá. 25 Andi kí dó táwũnĩ kí rá ãzíla ꞌbá ãlu ãlu uꞌbé dó írã ụ̃nọ́kụ́ ãla rĩ drị̃ gá kpere írã ꞌbã ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ aku agá cí. Uꞌbé kí dó kídí kí tị pírí cí ãzíla ụlị́ kí ife ãlá-ãlá rĩ kí pírí vũ gá. Aꞌbe kí lú táwụ̃nị̃ Kị́rị̃ Hãrẹ̃sẹ́tị̃ drị̂ ꞌi bõrõ la sịlé írã sĩ rĩ kí abe. Wó ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi rõgbógbõ sĩ rĩ ce kí ĩꞌdi ãzíla uꞌbé kí vâ ĩꞌdi írã sĩ ĩndĩ.

26 Úpí Mõwábũ drị̂ la dó mụ ndrelé la ãꞌdị̂ ndẽ ĩꞌdi úmgbó rá, ꞌdụ dó ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi ménéŋá sĩ rĩ kí ĩꞌdi be 700 tá tí sĩ lẽjó ãngũ nũjó apájó úpí Ídõmũ drị̂ rụ́, wó ụ̃ꞌbị̃ tí. 27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌdụ́ dó ngọ́pị̃ kãyú tá tí drụ́zị́ ũpĩ nalépi ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá rĩ ꞌi ãzíla fẽ dó ĩꞌdi ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ rú bõrõ táwụ̃nị̃ andre cejó rĩ drị̃ gá. Ãdrã ãmbógó la aꞌdé dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá, nze kí dó ru vúlé ãzíla gõ kí dó ãngũ ĩꞌba drị̂ gá.

4

Ĩlísã ꞌbã ũkú ãwụ́zị́ ru lẽmẽrí rĩ ꞌbã ãzã kojó rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ãwụ́zị́ ãzí ũkú ágọ́bị́ ándrá nábị̃ rú la ãni amụtị nãbịya ꞌbadrị̂ agá la amụ́ awálé Ĩlísã drị̃lẹ́ gá, jọ, “Ãmbógó, ãtíꞌbó mídrị́ má ágô drã rá, ínị̃ rá ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãzí Úpî ụ̃rị̃lépi rá la. Wó úꞌdîꞌda íni, ꞌbá ãzí ándrá ĩꞌdiní sĩ ĩꞌdi ꞌbã séndẽ ꞌdụjó dẹ́nọ̃ rú la amụ́ sĩ lẽjó anzị mádrị́ ị̃rị̃ ꞌda kí ꞌdụjó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru.”

2 Ĩlísã zị dó ãwụ́zị̂ ꞌi, “Má icó dó ími ãzãkolé íngoní? Ílũ mání, ãko mídrị́ jó agá ꞌdãá cí rĩ dó ãꞌdu?” Ãwụ́zị̂ umvi dó, “Ãko ãzí ãtíꞌbó mídrị̂ drị́ jó agá ꞌdãá cí la ꞌdáyụ, rá la ãꞌdu ãzí jágĩ agá ꞌdãá ĩmbíráŋá la.”

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã jọ dó ãwụ́zị̂ ní, “Ímụ mî jĩránĩ pírí ꞌba rụ́, mí áꞌị́ ĩꞌbadrị́ ãkójó ĩsá ru la kí, mí áꞌị́ kí kãlãfe ũꞌbí la sĩ. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩfi dó anzị mídrị̂ kí abe jó agá ãzíla ĩmi ụ̃pị̃ dó ími tị cí. Ĩmi ũsũ dó ãdu ãkójó ꞌdã kí agá pírí. Ãkójó galépi ꞌbo rĩ, ĩse ĩꞌdi bụ́lụ́ gá.”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãwụ́zị̂ mụ dó ãkójó kí atrá trũ, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá fi kí dó anzị ĩꞌdi drị̂ kí abe jó agâlé, ụ̃pị̃ kí dó ru tị cí. Anzị ĩꞌdi drị̂ ri kí dó ĩꞌdiní ãkójó ĩsá ru rĩ kí ajílé, ri dó ãꞌdu tõlé ãkójó ꞌdã kí agá. 6 Ãkójó kí dó mụ galé pírí ãdu sĩ ꞌbo, ũkû jọ dó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị ãzí ãlu la ní, “Mí ají mání ãkójó ãzí.” Ngọ́pị̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãkójó ãzí ĩsá ru la dó ꞌdáyụ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãdû tu dó pá ádị́ŋá gá cí. 7 Ãwụ́zị̂ la dó mụ ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ ní ị́jọ́ ru idélépi ãdû be rĩ lũlé ꞌbo, ãtíꞌbô jọ dó ĩꞌdiní, “Ímụ, mí ụzị dó ãdû ꞌi ãzíla mí ũfẽ dó sĩ dẹ́nọ̃ ími drị̃ gá rĩ kî. Mi ꞌi anzị mídrị̂ kí abe ĩmi ayú dó séndẽ acelépi rĩ sĩ ãkónã najó.”

Ĩlísã kí ũkú Sụ̃námụ̃ gá rĩ be

8 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Ĩlísã mụ dó Sụ̃námụ̃ gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ũkú ãzí málĩ trũ la ꞌbã ándrá sĩ uꞌájó rĩ ꞌi. Ũkú ꞌdĩ umve dó Ĩlísã ꞌi sĩ amụ́jó íná najó ĩꞌdi be. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ Ĩlísã ꞌbã alị agâ sĩ mụjó táwụ̃nị̃ Sụ̃námụ̃ gá, ĩꞌdi dó amụ́ ãkónã nalé ũkú ꞌdĩ drị́ lị́cọ́ gá. 9 Ũkú ꞌdĩ jọ dó ágô ní, “Índre drĩ, ánị̃ rá ágọ́bị́ sáwã pírí sĩ amụ́lépi ãmadrị́ ꞌdâ ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí Ãdróŋá ãni ãlá la. 10 Lẽ ãma idé ĩꞌdiní rụ́mụ̃ ãzí wereŋá ru jó ãmadrị̂ ꞌbã drị̃ gá ãzíla lẽ ãꞌbã ala gá gbọ́lọ́, mésã, kụ́rị̃sị̃ ãzíla tárã. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị̂ drĩ dó amụ́ ãmarụ́ ꞌdâ ꞌbo, ĩꞌdi dó sĩ fi uꞌálé ala gá.”

11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Ĩlísã mụ dó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị́ kogá, fi dó rụ́mụ̃ ĩꞌdidrị́ gõrófã sị́ gá ụrụ gâlé rĩ gá sĩ avị́jó ala gá ꞌdãá. 12 Pẽ dó ãtíꞌbó ĩꞌdi drị́ Gẽházĩ ꞌbã tị sĩ ũkú Sụ̃námụ̃ ízó ru ꞌdã umvejó. Ála dó mụ ũkú ꞌdĩ umvelé ꞌbo, ũkû tu dó pá Ĩlísã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. 13 Ĩlísã jọ dó Gẽházĩ ní, “Ílũ ũkú ꞌdã ní, ‘Ãma uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ míní ãma tãmbajó rĩ sĩ. Ị́jọ́ ãmaní icólé idélé míní rá rĩ dó ãꞌdu? Lẽ ãjọ ị́jọ́ múké la ími drị̃ gá úpí ní jõku ãsĩkárĩ ãmbógó ní yã?’ ” Ũkû umvi dó, “Yụ ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ꞌbãngá áma tãmba múké.”

14 Ĩlísã zị dó Gẽházĩ ꞌi, “Wó ãma icó dó ĩꞌdiní rá la ãꞌdu idélé?” Gẽházĩ umvi, “Ũkû ꞌbã ngọ́tị́ŋá ágọ́bị́ la ꞌdáyụ, wó ágô de vâ rá.” 15 Ĩlísã jọ dó Gẽházĩ ní, “Mí umve ũkû ꞌi.” Ála dó mụ ũkû umvelé ꞌbo, amụ́ dó pá tulé kẹ̃jị́tị gá. 16 Ĩlísã jọ dó ũkû ní, “Mi mụ ngọ́tị́ ágọ́bị́ rụlé ími drị́ gá cé sáwã ꞌdõ gá ílí drụ̃sị̃ rĩ sĩ.” Ũkû ga ãgátã rá jọ, “Yụ, úpí mádrị̂, mí ulé ma íni ku. Mi ꞌbá ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ngalépi la.” 17 Wó ũkú ꞌdĩ uja ꞌa ịsụ́lé rá ãzíla tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́ ílí ꞌdã ꞌbã vúlé gá cé sáwã ándrá Ĩlísã ꞌbã jọlé rĩ gá.

Ĩlísã ꞌbã ũkú Sụ̃nẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã ngọ́tị́ŋá ingajó rĩ

18 Ngọ́tị́ŋâ la dó mụ zolé ꞌbo, ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ bĩ dó átẹ́pị̃ vú ꞌbá ãkónã ũkũnãlépi rĩ ꞌbarụ́ ámvụ́ agâlé. 19 Rụ̃gbụ́gbụ́ ngọ́tị́ŋâ iꞌdó dó awálé, “Áma drị̃kã! Áma drị̃kã!” Átẹ́pị̃ jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ãzí ãlu la ní, “Íꞌdụ ĩꞌdi agụlé ãndrẽ rụ̂lé.” 20 Ãtíꞌbó ꞌdã la dó mụ ngọ́tị̂ ꞌdụlé sĩ ĩꞌdi agụjó ãndrẽ rụ̂lé ꞌbo, ãndrẽ rụ dó ĩꞌdi drị́gá kpere ị̃tụ́ ágágá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mgbâ drã dó rá. 21 Ũkû mụ dó mgbâ ꞌbã ãvũ lalé gbọ́lọ́ ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ drị̂ ꞌbã drị̃ gá, ụ̃pị̃ dó kẹ̃jị́tị cí ãzíla ãfũ dó ãmvé.

22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkû umve dó ágô ꞌi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Mí ãpẽ mání ãtíꞌbó ãzí ãlu la tị kãyĩnõ sĩ. Álẽ mụlé drị̃fụlé nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã be. Wó ma mụ ãgõlé gbõrú.” 23 Ũkû ꞌbã ágô zị, “Ílẽ mụlé drị̃fụlé ĩꞌdi be ãndrũ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãndrũ adru ụ̃mụ̃ ụ́ꞌdụ́ ĩmbá úꞌdí rĩ drị̂ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ku jõku ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ ꞌi ku.” Wó ũkû umvi, “Ị́jọ́ ãzí ũnzí la ꞌdáyụ.”

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbã dó íníríkó kãyĩnõ ũngúkú gá ãzíla jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní, “Ícẹ̃ dó mbẽlẽ-mbẽlẽ; ítu pá ku kpere mání jọ agá la ítu pá.” 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkû ko dó drị̃ mụlé ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ Ĩlísã rụ́ ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ gá.

Ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ la dó mụ ũkû ndrelé rá-rá ru ꞌbo, jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdi drị́ Gẽházĩ ní, “Índre drĩ, ũkú Sụ̃námụ̃ ízó ru rĩ la amụ́ ꞌdãnu. 26 Ícẹ̃ mụlé ĩꞌdi zịlé ãzíla ízị ĩꞌdi, ‘Mi múké yã? Mî ágô ꞌi múké yã? Mî ngọ́pị ꞌi múké yã?’ ”

Ũkû umvi, “Ị́jọ́ pírí kí múké.”

27 Ĩꞌdi dó mụ calé ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ rụ̂lé ꞌbé pá gá ꞌdãá ꞌbo, rụ dó ĩꞌdi ꞌbã pá. Gẽházĩ amụ́ tí lẽlé ĩꞌdi selé rá, wó ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ jọ, “Mí aꞌbe ĩꞌdi cã! Ĩꞌdi íni ũcõgõ ãzí ãmbógó la agá, wó Úpí ucí ị́jọ́ ꞌdĩ mání cá ãzíla lũ mání ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã la ku.”

28 Ũkû zị dó nábị̃ Ĩlísã ꞌi jọ, “Úpí mádrị̂, ázị ándrá mi sĩ mání ngọ́tị́ ágọ́bị́ fẽjó rá yã? Ájọ ándrá míní, ‘Lẽ ífẽ átị̃ ásị́ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí ꞌdáyụ la sĩ ku rĩ gá ku yã?’ ”

29 Ĩlísã jọ dó Gẽházĩ ní, “Ítõ bõngó mídrị̂ tị cí, íꞌdụ túré mádrị̂ ími drị́gá ĩndĩ ãzíla ícẹ̃ dô. Ídrĩ drị̃ ụfụ ꞌbá ãzí be rá, lẽ ízị ĩꞌdi ku, wó ꞌbá ãzí drĩ ími zị rá, lẽ mí umvi ĩꞌdi ku. Íla túré mádrị̂ mgbâ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá.”

30 Wó mgbâ ꞌbã ãndrẽ jọ Ĩlísã ní, “Úpí ꞌbã adrujó ídri ãzíla míní adrujó ídri rĩ áni, má icó ꞌbãngá ími aꞌbelé ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlísã angá dó rá ãzíla bĩ dó ũkû vú. 31 Gẽházĩ afụ dó ru drị̃lẹ́ gâlé sĩ túrê lajó mgbâ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá, wó ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí arelé rá la yụ jõku ãko ãzí icélépi la mgbâ ꞌi ídri la ꞌdáyụ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Gẽházĩ gõ dó vúlé Ĩlísã rụ̂lé ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Mgbâ angá ꞌbãngá ku.”

32 Ĩlísã la dó mụ acálé lị́cọ́ ꞌdãgá ꞌbo, fi dó jó agâlé áꞌdụ̂sĩ ãzíla ịsụ́ dó mgbâ drã rá, úla ĩꞌdi gbọ́lọ́ Ĩlísã drị̂ drị̃ gá. 33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlísã ụ̃pị̃ dó kẹ̃jị́ tị cí ãzíla zị dó ị́jọ́ Úpî tị gá. 34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, la dó ru mgbâ drị̃ gá, ꞌbã ru tị mgbâ ꞌbã tị gá, ꞌbã ru mịfị́ kí mgbâ drị̂ kí drị̃ gá ãzíla ꞌbã ru drị́ kí mgbâ drị̂ kí drị̃ gá. Ĩꞌdi ꞌbã ru aku agâ mgbâ ꞌbã drị̃ gá ꞌdĩgá ꞌdâ, mgbâ ꞌbã ụrụꞌbá iꞌdó dó acálé ãcí ru. 35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã angá dó ụrụgá, apí dó ãngũ jô agá ꞌdãá drị̃ gá vúlé, drị̃ gá vúlé sáwã were sĩ, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá aku vâ ru mgbâ drị̃ gá. Sáwã ꞌdãgá mgbâ co dó ũmvu pâlé ázị̂rị̃ ãzíla nzị̃ dó ru mịfị́ kí rá. 36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã umve dó Gẽházĩ ꞌi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Mí umve drĩ ũkú Sụ̃námụ̃ ízó ru rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umve dó ũkû rá. Ũkû la dó mụ amụ́lé ꞌbo, Ĩlísã jọ dó ĩꞌdiní, Íꞌdụ dó mî ngọ́tị̂ ꞌi.” 37 Ũkû ꞌbe dó ru Ĩlísã ꞌbã pálé gá, ãvụ̃ dó drị̃lẹ́ la gá ꞌdãá sĩ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô fẽjó. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌdụ́ dó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị̂ ꞌi ãzíla ãfũ dó ãmvé.

Tálí idélé sáwã rílẽ drị̂ sĩ rĩ kî

38 Sáwã ãzí sĩ Ĩlísã ãgõ dó táwụ̃nị̃ Gĩlĩgálĩ drị̂ agá vúlé, wó rílẽ ꞌde sáwã ꞌdã sĩ ãngũ ꞌdãgá nĩ. Ụ́ꞌdụ́ ãlu amụtị nábị̃ ꞌbadrị̂ amụ́ kí rilé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá sĩ ímbátáŋá ịsụ́jó, Ĩlísã jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní, “Íꞌbã úmvú ãzí ãmbógó la ãcí drị̃ gá ãzíla mí aꞌdí dó sĩ tẹ́bị́ nãbịya ꞌdĩ ꞌbaní.” 39 Nãbịya ꞌdã kí ꞌbã ãzí ãlu la mụ dó ásé agâlé tẹ́bị́ ịnị ndrụ̃ trũ, isụ́ ụ́rụ́jụ́ ásé agá la ãzíla ũtĩ dó ụ́rụ́jụ̂ kí wẽwẽ rú úmgbó ĩꞌdiní icólé aꞌdụ́lé rá rĩ sĩ. Aꞌdụ́ dó kí ãzíla rẽ dó kí sĩ lõpérẽté aꞌdíjó, wó nị̃ ála sĩ drã drã rĩ gá ku. 40 Úfẽ dó lõpérẽtê nãbịyâ ꞌbaní, wó kí dó mụ ꞌbị̃lé la wereŋá ru ꞌbo, ịsụ́ kí dó ĩꞌdi ũmbá-ũmbá, iꞌdó kí dó uzálé, “Ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂, lõpérẽté ꞌdĩ ĩꞌdi ũmbá-ũmbá, ĩꞌdi ꞌbání drã fẽ rá!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mbe kí dó ĩꞌdi ku. 41 Ĩlísã jọ dó, “Ĩmi ají drĩ mání ãnáfóró ãzí.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, yĩ dó ãnáfórô úmvú agâlé ãzíla jọ dó, “Tẹ́bị̂ dó múké, ĩfẽ dó ĩꞌdi ꞌbá ꞌbaní nalé.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, tẹ́bị̂ acá dó múké.

42 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ágọ́bị́ ãzí angá Bãálĩ-sãlísã gá, ají ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ ní lụ̃cẹ̃rẹ́ úꞌdí walépi ámvụ́ agá ꞌdãá drị̃ drị̃ rĩ kí, mũkátĩ kãlị́ ị̃rị̃ idélé ãná umvelé bálẽ rú ãfũlépi drị̃ drị̃ rĩ sĩ rĩ kí abe gụ̃tị́yã sĩ. Ĩlísã jọ dó ĩꞌdiní, “Ífẽ ãko ꞌdĩ kí amụtị nãbịya ꞌbadrị̂ ꞌbanî, ꞌbã na kí dó sĩ kí benĩ.” 43 Ãtíꞌbó Ĩlísã drị̂, jọ, “Ãꞌdu? Má icó ãko wereŋá ꞌdĩ kí fẽlé nalé ꞌbá túrú-túrú ꞌbaní íngoní ru?” Wó Ĩlísã amvi ị́jọ́ ꞌdã ị̃dị́, “Ífẽ ãko ꞌdĩ kí amụtị nãbịya ꞌbadrị̂ ꞌbanî, ꞌbã na kí dó sĩ kí rá, ãꞌdusĩku Úpí jọ, ‘Nábị̃ ãlu ãlu la ãko ịsụ́ nalé rá ãzíla ị́mbị́ la kí ace cí.’ ” 44 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị̂ ꞌbã dó ãko ꞌdĩ kí nãbịya kí drị̃lẹ́ gá rá. Na kí dó kí rá ãzíla ị́mbị́ la ace kí dó cí cécé Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni.

5

Nãmánĩ ꞌbã adríjó ãyánĩ ãrídrị̂ sĩrĩ

1 Sáwã ꞌdã sĩ úpí sụ́rụ́ Sírĩyã drị̂ fẽ ándrá ãrútáŋá ãmbógó Nãmánĩ ándrá adrulépi ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãmbógó ru rĩ ní ãꞌdusĩku Úpí fẽ ándrá sụ́rụ́ Sírĩyã drị̂ní ãꞌdị́ ãmbógó la kí ndẽjó ĩꞌdi rụ̂sĩ rá. Nãmánĩ ándrá ãsĩkárĩ ãzí ãꞌdị́ ꞌdịŋá gá lọ̃jụ́gọ̃ la, wó ãrí* na ándrá ĩꞌdi rá. 2 Sáwã ãzí ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbaní ándrá mụ́jó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rajó rĩ sĩ, arụ́ kí ándrá ĩzóŋá ãzí ĩmbíráŋá la angájó Ịsịrayị́lị̃ gâlé, úfẽ dó ándrá ĩzóŋâ ꞌi ãzị́ ngalé Nãmánĩ ꞌbã ũkûní ãtíꞌbó ru. 3 Ĩzóŋâ jọ dó ãmbógó ĩꞌdidrị́ Nãmánĩ ꞌbã ũkûní, “Ãmbógó mádrị́ Nãmánĩ drĩ tá mụ agá nábị̃ Sãmãríyã gá rĩ rụ́ la tá múké! Nábị̃ Sãmãríyã gá rĩ la tá ĩꞌdi adrí ãrí ĩꞌdi nalépi ꞌdĩgá rá.”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nãmánĩ mụ dó úpí rụ̂lé ãzíla nze dó ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩzóŋá ĩmbíráŋá ándrá arụ́lé Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ ꞌbã vú. 5 Úpí Sírĩyã drị̂ umvi, “Ímụ, ma wárãgã tị pẽ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní sĩ ími vú nzejó rá.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nãmánĩ ko dó drị̃ sĩ mụjó rá, ꞌdụ dó sílĩvã kị́lọ̃ 300, gólũdĩ kị́lọ̃ kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú ãzíla bõngó ũnĩ-ambamba mịfị́ níríŋá rĩ kí ífí mụdrị́ agụlé fẽtáŋá ru. 6 Wárágã Nãmánĩ ꞌbã agụlé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní rĩ gá jọ, “Wárágã ꞌdĩ sĩ ma ãtíꞌbó mádrị́ Nãmánĩ tị pẽ mírụ́, mí adrí dó sĩ ĩꞌdi ãyánĩ ãrí ꞌbã ĩꞌdi najó rĩ sĩ.”

7 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la dó mụ wárãgã ꞌdĩ lãlé ꞌbo, gbõgbõ asi dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí rá ãzíla jọ dó, “Ma Ãdróŋá ꞌi yã? Ma icó ꞌbá ꞌdịlé ãzĩla ingalé ídri rú rá yã? Úpí Sírĩyã drị̂ icó ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ ꞌbã tị ãpẽlé márụ́ sĩ ĩꞌdi adríjó íngoní ru? Mání ndrejó la rĩ sĩ lẽ íni rĩ gá ị́jọ́ ịsụ́lé má be!”

8 Ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ Ĩlísã la dó mụ arelé la úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ asi ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí rá, fẽ dó ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ tị íni: “Mí asi dó mî bõngó kí rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Mí ãpẽ Nãmánĩ ꞌbã tị márụ́ ꞌdõlé, ĩꞌdi dó sĩ nị̃ la rá nábị̃ ãzí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ cí.” 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nãmánĩ mụ dó ĩꞌdi ꞌbã fãrásĩ kí abe ãzĩla gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe, tu dó sĩ pá Ĩlísã drị́ kẹ̃jị́ tị gá. 10 Ĩlísã pẽ ꞌbá ãzí ị́jọ́ ujílépi la tị sĩ jọjó la Nãmánĩ ní, “Ímụ, mí ũjĩ mi pâlé ázị̂rị̃ mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá, ími ụrụꞌbá la dó sĩ acá ándrá údu rĩ áni ãzíla mi dó sĩ adrí ãrí ími nalépi rĩ gá rá.”

11 Wó Nãmánĩ uja dó acálé ũmbã sĩ, mụ dó sĩ rá, jọ, “Má ũrã tátí nábị̃ Ĩlísã la ãfũ márụ́ ãmvé ꞌdõlé, ĩꞌdi pá tu áma andre gá ãzĩla ĩꞌdi dó sĩ Úpí Ãdróŋá ĩꞌdi drị̂ zị, ĩꞌdi tá dó sĩ drị́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã áma ụrụꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ, ma tá dó sĩ adrí rá. 12 Mĩrĩ Dãmãsị̃kị́yã gá Ãbánã kí Fãrĩpárĩ be nde kí mĩrĩ Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí rá. Má icó tátí áma ũjĩlé kí agá sĩ acájó múké rĩ gá ku yã?” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Nãmánĩ uja dó ru ũmbã trũ mgbũrũ-mgbũrũ vúlé.

13 Wó ãtíꞌbó Nãmánĩ drị̂ asé kí dó ĩꞌdi ãnirú, zị kí dó sĩ ĩꞌdi, “Ãmbógó, nábị̃ drĩ tá míní ị́jọ́ ãzí ãmbógó la lũ ngalé, mí icó tá ngalé la ku yã? Drĩ dó lú míní jọ la, ímụ ími ũjĩlé, mi dó sĩ adrí rá yã áni, mi tá dó bãsĩ lú ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌbã vú ũbĩ.” 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nãmánĩ mụ dó mĩrĩ Yõrĩdánĩ gâlé rá ãzíla su dó ru jũrũ-jũrũ ala gâlé pâlé ázị̂rị̃ cécé ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ándrá lũlé ĩꞌdiní rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụrụꞌbá la acá dó ũré ru cécé ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá la drị̂ áni.

Rọ̃mgbọ́ Gẽházĩ ꞌbã idélé rĩ ãzíla drị̃rịma fẽlé ĩꞌdiní rĩ

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Nãmánĩ gõ kí dó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ Ĩlísã rụ̂lé. Tu dó pá nábị̃ drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ dó, “Ánị̃ dó rá ãngũ ãzí rĩ kí agá pírí Ãdróŋá ꞌbãngá ꞌdáyụ, rá la lú ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá. Nábị̃, má aꞌị́ mídrị́ mí ãꞌị̃ mání fẽtáŋá ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ajílé ꞌdĩ ꞌi fô!” 16 Wó nábị̃ Ĩlísã umvi dó, “Cécé Úpí mání ãzị́ ngajó ĩꞌdiní rĩ ꞌbã adrujó ídri rú rĩ áni, má icó fẽtáŋá ãzí ãꞌị̃lé ku.” Nãmánĩ ꞌbã táni ĩꞌdi ũŋmĩ agá rá tí Ĩlísã gã ꞌbãngá úmgbé. 17 Nãmánĩ jọ dó, ídrĩ dó fẽtáŋá mání fẽlé míní rĩ gã úmgbé yã áni, ꞌbárĩ ífẽ dó ãtíꞌbó mídrị̂ ní ụ̃nọ́kụ́ kãyĩnõ ị̃rị̃ ꞌbã kí icólé ꞌdụlé nĩ la angájó ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ma dó sĩ ĩꞌdi ꞌdụ agụlé mádrị́ lị́cọ́ gâlé ĩndĩ fô†! Iꞌdójó ãndrũ mụjó drị̃ gá má icó dó fẽtáŋá ivélé ivé ivê la kí fẽlé ídétáŋá kí abe ãdróŋá ãzí ndú la ní ku rá la lú Úpí nî. 18 Má aꞌị́ Úpí ꞌi sĩ áma trũjó ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ sĩ. Ãmbógó mádrị́ úpí drĩ mụ filé jó ãdróŋá Rị̃mọ́nị̃ drị̂ agá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó, drĩ ru ãtị̃ áma drị́ gá, Úpí ꞌbã trũ ma rá ádrĩ vâ ãvụ̃ ĩndĩ rĩ gá.

19 Ĩlísã jọ dó Nãmánĩ ní, “Ígõ dó lị́cọ́ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”

Nãmánĩ la dó mụ mụlé were ꞌbo, 20 ãtíꞌbó Ĩlísã drị́ Gẽházĩ uja ị́jọ́ ũrãlé ĩꞌdi agâlé, “Mgbã rĩ gá ãmbógó mádrị̂ idé ũnzí ĩꞌdiní Nãmánĩ aꞌbejó mụjó íni fẽtáŋá aꞌị́ŋá kóru rĩ sĩ. Cécé Úpí ꞌbã adrujó ídri rú rĩ áni, ma mângá ágọ́bị́ Ãrãméyãgó rú ꞌdã ꞌbã vú dro sĩ ãko ãzí aꞌị́jó ĩꞌdi drị́ rá.”

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Gẽházĩ afụ dó ru sĩ Nãmánĩ vú drojó. Nãmánĩ la dó mụ ĩꞌdi ndrelé ĩꞌdiní ãcẹ̃ agâ ĩꞌdi vú gâsĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, zị dó Gẽházĩ ꞌi, “Ị́jọ́ ãzí ũnzí la cí yã?” 22 Gẽházĩ umvi dó, “ꞌẼẽ, ãmbógó mádrị̂ ãpẽ áma tị sĩ lũjó la míní nãbịya kãrị́lẹ̃ rú ị̃rị̃ la angá kí ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agâlé ãzíla acá kí drĩ lú sáwã ꞌdĩ sĩ. Ãmbógô lẽ dó sĩ ífẽ íní sílĩvã ífí-ífí la kí kị́lọ̃ kãlị́ na drị̃ tõwú ãzíla bõngó ũnĩ-ambamba mịfị́ níríŋá la kí ị̃rị̃.”

23 Nãmánĩ umvi dó, “Má aꞌị́ mi ásị́ pírí sĩ, íꞌdụ sílĩvã ífí-ífí rĩ kí 6,000.” Fẽ vâ ĩꞌdiní bõngó kí tị ndú-ndú ị̃rị̃, tõ dó bõngó ꞌdã kí jũrúwã ị̃rị̃ la kí agá ãzíla pẽ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ãzí ị̃rị̃ la kí sĩ Gẽházĩ ní fẽtáŋá ꞌdĩ kí agụjó. 24 Wó ꞌbá ꞌdĩ kí dó mụ acálé ꞌbé pá gá ꞌbo, Gẽházĩ aꞌdụ́ dó fẽtáŋá ꞌdĩ kí ãtiꞌbo ꞌdã kí drị̃ gá rĩ sĩ rá ãzíla pẽ dó kí tị vúlé. 25 Ĩꞌdi dó mụ mụlé ãmbógó ĩꞌdi drị̂ rụ̂lé ꞌbo, Ĩlísã zị dó ĩꞌdi, “Gẽházĩ, mí ãfũ dó íni íngõlé?” Gẽházĩ umvi, “Ámụ tá ãngũ ãzí gá ku.” 26 Wó Ĩlísã zị ĩꞌdi, “Ínị̃ úríndí mádrị̂ tá sáwã Nãmánĩ ꞌbã asị́jó fãrásĩ ĩꞌdidrị̂ sị́gá rĩ sĩ sĩ drị̃ ụfụjó mí be rĩ sĩ cí rĩ gá ku yã? ꞌDĩ sáwã sĩ séndẽ, bõngó, mị̃zẹ̃yị́tụ̃, zãbíbũ, kãbĩlõ, mọ́nị̃gọ́, ãtiꞌbo ágọ́bị́ jõku ũkú ru rĩ kí aꞌị́jó rĩ ꞌi yã? 27 Míní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ, mi ꞌi, anzị mídrị̂ kí, anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe ãyánĩ ãrí drị́ Nãmánĩ ụrụꞌbá gá rĩ la mụ ĩmi nalé jãꞌdâ.” Gẽházĩ la dó mụ jó ꞌdã aꞌbelé ꞌbo, ãrí na dó ĩꞌdi rá, íní la uja dó ru imve rú cécé ũfú áni.

6

Nekeŋá ꞌbã atụ́jó ị̃yị́ drị̃ gá rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ, ꞌbá amụtị nãbịya ꞌbadrị̂ agá la amụ́ kí ándrá nábị̃ Ĩlísã rụ́ ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Cécé míní ndrelé ꞌbo ꞌdĩ ꞌbã áni, ãngũ ãmaní sĩ drị̃ fụjó* mîtrũ ꞌdĩ ĩꞌdi ãmaní ĩmbíráŋá rú ambamba. 2 Ífẽ ãmaní drị̃lẹ́ mgbọ sĩ mụjó Mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌba tị gâlé, ãngũ ife ꞌbã kí sĩ adrujõ wẽwẽ rú ꞌdã gâlé, ãma dó sĩ jó ãzí úꞌdí sĩ drị̃ fụjó mîtrũ la sị ꞌdãá.” Ĩlísã umvi, “ꞌDã múké, ĩmụ sịlé la.”

3 Nãbịya ꞌdã kí ꞌbã ãlu rĩ aꞌị́ Ĩlísã ꞌi sĩ mụjó ĩꞌba aꞌbe, Ĩlísã jọ ꞌdã múké, mã mụ rá. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ĩlísã mụ dó ĩꞌba aꞌbe rá.

ꞌBá ꞌdĩ kí dó mụ calé Mĩrĩ Yõrĩdánĩ gâlé ꞌbo, iꞌdó kí dó ife kí cãlé.

5 Wó ĩꞌba ãzí ãlu rĩ ní ife ga agá ꞌdĩgá ꞌdâ, nekeŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã drị̃kã nze dó ꞌdelé mĩrĩ agâlé. Nábị̃ ꞌdã uja dó sĩ zalé, “ꞌBárĩ ãmbógó, má aꞌị́ tá nekeŋâ aꞌị́-áꞌị́ fô!” 6 Nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã zị dó, “Nekeŋâ ꞌbã drị̃kã aꞌdé dó íngõlé ru?” Ála dó mụ Ĩlísã ní ãngũ nekeŋâ ꞌbã drị̃kã ꞌbã sĩ aꞌdéjó rĩ lũlé ꞌbo, alị́ dó ife ãzí, ꞌbe dó ĩꞌdi ị̃yị́ agâlé ãngũ nekeŋâ ꞌbã drị̃kã ꞌbã sĩ aꞌdéjó rĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nekeŋâ ꞌbã drị̃kã uja dó atụ́lé ị̃yị́ drị̃ gá. 7 Ĩlísã jọ dó ágọ́bị̂ ní, “Mí aꞌdụ́ dó nekeŋâ ꞌbã drị̃kã ꞌi.” Ágọ́bị́ tá nábị̃ rú ꞌdã aꞌdụ́ dó sĩ ĩꞌdi rá.

Ĩlísã ꞌbã ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí ndẽjó rĩ

8 Sáwã pírí sĩ úpí Sírĩyã drị̂ drĩ mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be, ĩꞌdi ị́jọ́ itú ꞌbá ĩꞌdi drị́ ãmbogo rú rĩ kí abe, ĩꞌdi jọ la, “Ma mụ kámbĩ mádrị́ ãsĩkárĩ drị̂ kí sịlé ãngũ íni, íni rĩ kí agá.” 9 Wó nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã la uja ụ́ꞌdụ́kọ́ fẽlé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní, ĩꞌdi jọ la, “Lẽ mí adru múké múké, mí alịjõ ãngũ ꞌdã kí agâsĩ ku, ãꞌdusĩku ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí mụ ru tralé ãngũ ándrálé ꞌdã kí agá.” 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la dó uja ụ́ꞌdụ́kọ́ tị fẽlé ãngũ nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã ꞌbã jọlé ꞌdã kí agá sĩ ãsĩkárĩ ꞌdãá rĩ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó sĩ adrujó mịfị́ trũ. Ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru pâlé wẽwẽ rú.

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Sírĩyã drị̂ acá dó ũmbã sĩ, umve dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla zị dó kí, “Ĩlũ drĩ mání, ꞌbá ĩmi agá ꞌdâ ị́jọ́ mání itúlé rĩ kí ujílépi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní rĩ mgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi?”

12 Ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu la umvi, “Úpí mádrị̂, ꞌbá ãzí ãma agá ꞌdâ ị́jọ́ míní itúlé rĩ kí ujílépi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní la ꞌdáyụ, wó nábị̃ Ĩlísã Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ la ị́jọ́ átã míní itúlé ũní-ũní ru rụ́mụ̃ míní sĩ ími lajó rĩ agâlé rĩ kí ũlũ nĩ.” 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sírĩyã drị̂ jọ dó, “Ĩmụ, ĩmi isụ́ drĩ mání ãngũ Ĩlísã ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ ꞌi, ãma dó sĩ ãsĩkárĩ kí tị pẽ sĩ mụjó ĩꞌdi arụ́jó.” Úlũ dó sĩ úpí Sírĩyã drị̂ní, Ĩlísã ĩꞌdi táwụ̃nị̃ Dõtánĩ gá.

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́nị́ ãzí sĩ, úpí Sírĩyã drị̂ pẽ dó ãsĩkárĩ wẽwẽ rú lã kí tị gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí sĩ ãzíla fãrásĩ wẽwẽ rú la kí abe sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó dã cejó.

15 Ãtíꞌbó Ĩlísã drị̂ la dó mụ angálé ãngũsãrã sĩ ãfũlé ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, isụ́ dó ãsĩkárĩ fãrásĩ trũ ãzíla gárĩ ãꞌdị́drị̂ trũ la ce kí dó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ cí. Ãtíꞌbô jọ dó, “ꞌBárĩ úpí mádrị̂! Ãma dó rá rĩ gá ãꞌdu idé?” 16 Ĩlísã umvi dó ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ãma ãtị̃lépi rĩ ndẽ kí kãlãfe sĩ ꞌbá kí ãtị̃lépi rĩ kí rá!” 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã zị dó Ãdróŋá ꞌi, jọ, “Úpí, ꞌbárĩ ínzị̃ drĩ mání ãtíꞌbó mádrị́ ꞌdĩ ꞌbã mịfị́ kí sĩ ãngũ ndrejó fô!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí nzị̃ dó ãtíꞌbô ꞌbã mịfị́ kí rá. Ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ndre agá, ndre dó ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ĩlísã ꞌbã andre gá rĩ ga tré fãrásĩ ãꞌdị́drị́ ĩꞌdi andre celépi trộkị́lịrị rĩ kî sĩ ãzíla gárĩ ãꞌdị́drị́ dị̃lépi ãcí ru bẹ̃kụ̃-bẹ̃kụ̃ la kí sĩ. 18 Ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí dó mụ drị̃ kolé sĩ mụjó Ĩlísã rụ́ ꞌbo, Ĩlísã zị dó ị́jọ́ Úpî tịgá jọ, “Úpí, ífẽ ãsĩkárĩ ꞌdĩ kí mịfị́ ꞌbã ãzụ̃ kí cí fô!” Úpí fẽ dó ãsĩkárĩ kí ꞌbã mịfị́ ní ãzụ̃jó cí cécé Ĩlísã ꞌbã aꞌị́lé rĩ áni. 19 Ĩlísã jọ dó ĩꞌbaní, “ꞌDĩ adru gẹ̃rị̃ ĩminí tá lẽjó mụjó rĩ ꞌi ku ãzíla ꞌdĩ adru vâ táwụ̃nị̃ tá ĩminí lẽjó mụjó ala gá rĩ ꞌi ku. Ĩmi ãbĩ áma vú, ma ĩmi agụ ꞌbá ĩminí ndrụ̃lé rĩ ꞌbarụ̂lé rá.” Agụ dó sĩ kí Sãmãríyã gâlé rá.

20 Kí dó mụ calé Sãmãríyã gâlé ꞌbo, gbõgbõ Ĩlísã zị dó Úpí ꞌi, jọ, “Úpí, ꞌbárĩ ínzị̃ drĩ mání ãsĩkárĩ ꞌdĩ kí mịfị́, ꞌbã ndre kí sĩ ãngũ benĩ fô!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí nzị̃ dó kí mịfị́ rá, uja kí dó ịsụ́lé la kí táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ ꞌbã ágágá. 21 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la dó mụ kí ndrelé ꞌbo, zị dó Ĩlísã ꞌi, “Má átẹ́pị, má ụꞌdị́ dó ãsĩkárĩ ꞌdĩ kí rá yã? Má ụꞌdị́ dó kí rá yã?” 22 Ĩlísã umvi dó, “Mí ụꞌdị́ kí ku! Mi dó drĩ vâ ꞌbá míní arụ́lé ãꞌdị́gá ménéŋá mídrị̂ kí sĩ ụ́sụ be rĩ kí ụꞌdị́ rá yã? Ífẽ ĩꞌbãni ãkónã nalé ãzíla ị̃yị́ mvụlé, ípẽ dó sĩ kí tị gõlé vúlé ãmbógó ĩꞌbadrị̂ rụ̂lé.” 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã dó ĩꞌbaní ụ̃mụ̃ ãmbógó tẽté la, pẽ dó sĩ kí tị lị́cọ́ gá úpí ĩꞌba drị̂ rụ̂lé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ gõ kí dó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gâlé ãrátáŋá gá ị̃dị́ ku.

Bẽnĩ-hãdádĩ ꞌbã táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ cejó rĩ

24 Sáwã ãzí vúlé gá, úpí Sírĩyã drị́ Bẽnĩ-hãdádĩ atrá ándrá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí pírí sĩ mụjó táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ cejó. 25 Ị́jọ́ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ cejó cí rĩ fẽ dó rílẽ ãzí mịfị́ ika la ní ꞌdejó ala gá nĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ átã kãyĩnõ ꞌbã drị̃kã ꞌbã ãjẹ̃ tụ ándrá dó sĩ sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã ífí-ífí kãlị́ ãrõ ãzíla ãlĩꞌbõ ĩzẽ kópõ ãlu rĩ ꞌbã ãjẹ̃ tụ ándrá sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã ífí-ífí tõwú. 26 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri alịlé bõrõ sĩ táwụ̃nị̃ andre cejó rĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ. Ũkú ãzí azá ụ́ꞌdụ́kọ́† sĩ jọ ĩꞌdiní, “ꞌBárĩ úpí mádrị̂, íko áma ãzã fô!” 27 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umvi, “Yụ, lẽ Úpí ꞌbã ko ími ãzã nĩ. Má icó dó ími ãzãkolé íngoní ru? Ãngũ sĩ ãná cojó rĩ gá ãná ꞌbãngá mádrị́ ꞌdáyụ ãzíla ãngũ sĩ wáyĩnĩ nzijó rĩ gá wáyĩnĩ ꞌdáyụ.” 28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí zị ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní ũcõgõ fẽlépi rĩ dó ãꞌdu?” Ũkú ꞌdã umvi, “Ũkú ꞌdĩ jọ mání, lẽ áfẽ ꞌbání ngọ́tị́ mádrị̂ nalé ãndrũ, drĩ dó ca drụ̃sị̃, ála dó ngọ́tị́ ĩꞌdidrị̂ na. 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma aꞌdí dó sĩ ngọ́tị́ mádrị̂ nalé rá. Wó drụ̃sị̃ la sĩ ájọ dó ĩꞌdiní ꞌbã ãfẽ dó ngọ́tị́ ĩꞌdidrị̂ ãmaní nalé, wó uja dó ngọ́tị̂ zịlé ĩnzõ.” 30 Úpí la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí ũcõgõ sĩ rá. Ĩꞌdiní mụ agá bõrõ sị́gá ꞌdãá, ꞌbá ndre kí dó cọtị kõlĩbá ĩꞌdi ꞌbã sụ̃lé agâlé rĩ cé. 31 Úpí na dó ũyõ ãzíla jọ, “Ádrĩ ãndrũ Ĩlísã Sãfátĩ ngọ́pị ꞌbã drị̃kã lị ku, lẽ Ãdróŋá ꞌbã gbã ma, átã ꞌbã ꞌdị ma rá.”

32 Ĩlísã ꞌbaní ri agá drị̃lẹ́ka Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩꞌdidrị́ jó agá sĩ ị́jọ́ ãzí itújó ꞌdĩgá ꞌdâ, úpí pẽ dó ꞌbá ãzí ị́jọ́ ujílépi la ꞌbã tị sĩ mụjó ĩꞌdi umvejó. Wó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ acá drĩ ku rú, Ĩlísã jọ dó drị̃lẹ́kâ ꞌbaní, “Ĩndre, ꞌbá ꞌbá ụꞌdị́lépi rĩ ãpẽ dó ꞌbá ãzí tị sĩ amụ́jó áma ꞌdịjó ꞌbo. Drĩ dó acá ꞌbo, ĩmi ụ̃pị̃ kẹ̃jị́tị cí, ꞌbã afí dó sĩ jó agá ꞌdõlé ku. Ãmbógó ĩꞌdidrị̂ la ĩꞌdi vú ãbĩ ititi.” 33 Ĩlísã ꞌbã drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, gbõgbõ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ acá cí. Úpí jọ, “Úpí ají ãmaní ũcõgõ ꞌdĩ nĩ. Ma dó drĩ vâ Úpî tẽ sĩ ãzãkoma fẽjó íngoní ru?”

7

Ĩlísã ꞌbã ãkónã ị́jọ́ azịjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã umvi dó, “Ĩmi are drĩ ị́jọ́ Úpíꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌi! Úpí jọ, ‘Drụ̃sị̃ sáwã ꞌdĩ áni rĩ gá, sụ̂ Sãmãríyã gá rĩ kí agá, séndẽ sílĩvã rú ífí-ífí ãlu sĩ, ĩmi dó mụ ãnáfóró mĩnã-mĩnã rĩ ĩgbãlé kị́lọ̃ tõwú jõku ãná bálẽ rú rĩ ĩgbãlé kị́lọ̃ mụdrị́.’ ” 2 Ãmbógó úpî ãzã kolépi rĩ jọ nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã ní, “Má icó ãꞌị̃lé la ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la ꞌbã ru nga rá la ku, átã Úpí drĩ táni uzogó tị ãpẽ ꞌdịlé rá, ị́jọ́ ꞌdĩ icó ꞌbãngá rũ ngalé ꞌdĩ ꞌbã áni ku.”

Wó Ĩlísã umvi dó ãmbógô ní, “Mi dó mụ ndrelé la ími mịfị́ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ní ru nga agá drụ̃sị̃ ꞌdĩ gá ꞌdâ, wó mí icó ãkónã ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãjị́ ꞌbị̃lé ãlu ku.”

Ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbaní apájó rĩ

3 Sáwã ꞌdã sĩ, ãgọbị ãzí ãrí ꞌbã nalé rá sụ la amụ́ kí dó rilé kẹ̃jị́tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ agâlé rĩ ꞌbã tị gá. Zị kí ru cénĩ-cénĩ rú, “Ãma kí dó ri ꞌdâ kpere ãmaní ũdrã agá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 4 Ãdrĩ kí jọ la, ‘Úfi kí ꞌbání táwụ̃nị̃ agâlé,’ ãbị́rị́ ꞌde táwụ̃nị̃ agâlé cí, ãma kí ũdrã rá. Wó ãdrĩ kí ri ꞌdâ, ãma vâ ũdrã rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmụ kí dó be la ãngũ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó rĩ gâlé, ãma aꞌbe kí dó ãma ĩꞌbadrị́. Drĩ kí lẽ ãma aꞌbelé ídri rú, ꞌbã aꞌbe kí ãma, wó drĩ kí lẽ ãma ụꞌdị́lé rá, ꞌbã ụꞌdị́ kí ãma.” 5 Ĩꞌdi dó mụ calé ị̃tụ̂ ꞌbã jị̃rọ̃ gá ãngũ ꞌbã lẽ agá nị agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá ꞌdĩ inga kí dó ru filé kámbĩ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó rĩ gá. Kí dó mụ calé kámbĩ tị gá ꞌdãá ꞌbo, isụ́ kí ꞌbá ãzí ꞌdãá ku. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la ãꞌdusĩku Úpí fẽ ándrá ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbaní gárĩ ãꞌdị́ drị́ amụ́lépi rĩ kí ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arejó fãrásĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe ãzíla ãsĩkárĩ wẽwẽ rú amụ́lépi rĩ kí ꞌbã pá ụlépi rĩ kí abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ jọ kí dó kí drĩdríŋĩ gá, “Ĩndre, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ anzé ãsĩkárĩ Hị́tị̃ drị̂ kí Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí abe séndẽ sĩ sĩ amụ́jó ãma gbẹjó.” 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ mvu kí dó apálé ĩndró ꞌdã sĩ rá. Aꞌbe kí dó ĩꞌbã Hémã kí, fãrásĩ kí ãzíla kãyĩnõ kí ꞌdãá, kámbĩ ꞌa fi dó sĩ ndrúndrú ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ apá kí dó sĩ ru ídri pajó. 8 Ãgọbị ãrí ꞌbã nalé rá rĩ kí dó mụ calé kámbĩ tị gá ꞌdãá ꞌbo, ufí kí dó hémã kí agâsĩ, na kí dó ãkónã, mvụ kí dó wáyĩnĩ, wụ̃ kí dó sílĩvã, gólũdĩ ãzíla bõngó kí abe, mụ kí dó kí ụ̃zị̃lé cí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãgõ kí vâ filé hémã ãzí agá, wụ̃ kí vâ ãko ãzí kí mụlé zị̃lé cí.

9 Wó jọ kí dó ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ị́jọ́ ãmaní ngalé ꞌdĩ adru múké ku. Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ ĩꞌdi tátí ụ́ꞌdụ́ sĩ ãyĩkõ idéjó la. Ãdrĩ kí tẽ kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá sĩ amụ́jó ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ĩndõ yã áni, ãma kí ãndá ãndá ru drị̃lẹ́ ũnzĩ ịsụ́ rá. Ĩndre, ãma amụ́ kí mụlé sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzejó ꞌbá ãmbogo rú úpí drị́ko gá rĩ ꞌbanî.” 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, amụ́ kí dó ꞌbá kẹ̃jị́ tị táwụ̃nị̃ drị̂ andre tẽlépi rĩ kí umvelé ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, “Ãmụ tá kámbĩ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbadrị̂ agâlé, Ĩndre, ꞌbá ãzí ndrelé jõku arelé ꞌdãá cí la ꞌdá yụ. Ãko acelépi ꞌdãá cí rĩ kí dó lú kãyĩnõ kí Fãrásĩ abe ĩꞌbaní ũgĩlé cí rĩ kí, ĩꞌbã Hémã kí abe.” 11 ꞌBá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ mụ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ uyú trũ ꞌbá pírí ꞌbaní lị́cọ́ úpí drị̂ agá ꞌdãá. 12 Úpí angá ĩꞌdidrị́ gbọ́lọ́ sị́ gâlé ị́nị́ ágágá jọ ãmbogo ĩꞌdi ãzã kolépi rĩ ꞌbaní, “Ánị̃ ãꞌdu idé ru nĩ yã rĩ gá cé, ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ nị̃ kí cé ãma ĩmẽrã ãbị́rị́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ gápi fẽlépi la kí sĩ kámbĩ aꞌbejó sĩ ru zị̃jó ásé agá ꞌdĩ, ũrã kí, ‘Lẽ kí ãma aꞌbe táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ꞌi, ꞌdã ꞌbã vúlé gá kí rú dó sĩ ãma rụ ngúlú ru ãzíla kí rú dó sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ pa be nĩ.’ ” 13 Ãmbógó ãzí ãlu rĩ umvi, “Údrĩ tá ꞌbá ãzí kí tị pẽ mụlé ị́jó ꞌdĩ ifílé ráká la ĩꞌdi tá adru múké. ꞌBá tị pẽlé rĩ ꞌbã mụ kí kãyĩnõ acelépi tõwú ꞌdĩ kî sĩ, ị́jọ́ ãzí drĩ ru idé ĩꞌba rụ́ rá, icó ũnzĩkãnã sĩ ĩꞌbaní tá uꞌájó ꞌdâ ãzíla ũdrãjó ãma abe ãbị́rị́ sĩ rá rĩ ndẽlé ku.” 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãpẽ kí dó ꞌbá gárĩ ãꞌdị́drị̂ cẹ̃lépi la kí ị̃rị̃ ãzíla fãrásĩ kí abe, úpí pẽ dô sĩ kí tị, jọ, “Ĩmụ ãzíla ĩmi isụ́ ãꞌdu idé ru ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí abe nĩ yã rĩ ꞌi.” 15 ꞌBá ꞌdĩ bĩ kí dó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí vú kpere mĩrĩ Yõrĩdánĩ tị gá, isụ́ kí ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí pámvú gá, gẹ̃rị̃ ĩꞌbaní apájó rĩ gâsĩ uꞌbé kí bõngó ãzíla ãko ãꞌdị́drị̂ kî. ꞌDã ꞌbã vúlé gá gõ kí dó vúlé úpí rụ̂lé sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní ịsụ́lé rĩ kí vú nzejó. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Sãmãríyã drị̂ afụ kí dó ru sĩ fũjó ãmvé mụjó kámbĩ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbadrị̂ rajó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãnáfóró mĩnã-mĩnã kị́lọ̃ tõwú jõku ãná bálẽ rú kị́lọ̃ mụdrị́ rĩ kí ꞌbã ãjẹ̃ asị́ ándrá dó lú séndẽ ífí-ífí sílĩvã rú ífí ãlu sĩ cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni. 17 Úpí pẽ dó ãmbógó ĩꞌdi ãzã kolépi rĩ sĩ ꞌbá kí ꞌbã fũŋá kẹ̃jị́ tị Sãmãríyã drị̂ gá ꞌdãá rĩ ụtrị́jó, wó ꞌbá ꞌbu kí ĩꞌdi vũ gá, cẹ̃ kí dó drị̃ la gâsĩ, drã dó sĩ rá, cécé nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ándrá jọlé sáwã úpí ꞌbã amụ́jó nábị̃ drị́ lị́cọ́ gá rĩ sĩ rĩ áni. 18 Sáwã ꞌdã sĩ nábị̃ Ĩlísã jọ úpí ní, “Ụ́ꞌdụ́ drụ̃sị̃ rĩ sĩ kẹ̃jị́ tị Sãmãríyã drị̂ gá ꞌdâ, ála ãnáfóró mĩnã-mĩnã kị́lọ̃ mụdrị́ rĩ ụzị séndẽ ífí-ífí sílĩvã ífí ãlu sĩ ãzíla ãná bálẽ rú kị́lọ̃ kãlị́ ị̃rị̃ rĩ ála uzị la séndẽ ífí-ífí sílĩvã ífí ãlu sĩ.” 19 Wó ãmbógô umvi dó nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ní, “Ị́jọ́ ꞌdã áni la icó ru ngalé ku, Úpí drĩ táni ꞌbụ̃ ꞌbã dẹ̃rị́sã kí nzị̃ rĩ gá.” Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ jọ, “Mi ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndre ími mịfị́ sĩ rá wó mí ícó ãkónã ꞌdã kí ꞌbã ãzí nalé ku.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé dó ru ĩꞌdi rụ́ cécé ꞌdã ꞌbã áni, ꞌbá atu kí dó sĩ ĩꞌdi pá sĩ kẹ̃jị́ tị táwụ̃nị̃ drị̂ gá ꞌdãá, drã dó sĩ rá.

8

Ũkú Sụ̃nẹ́mụ̃ ízó ru rĩ ꞌbã ãgõjó lị́cọ́ gá rĩ

1 Ĩlísã jọ ándrá vúlé léru ũkú ĩꞌdiní ándrá sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị adrị́jó rĩ ní, “Ímụ ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ agá ꞌdĩ kí abe ꞌdâ rĩ sĩ rá, ĩmụ uꞌálé ãngũ ĩminí sĩ icójó uꞌájó rá la gá, ãꞌdusĩku Úpí fẽ lị́kị̃ la mụ ꞌdelé ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ꞌdâ ílí ázị̂rị̃.” 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkû idé dó cécé nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, mụ kí dó ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe uꞌálé ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ gá ílí ázị̂rị̃. 3 Ílí ázị̂rị̃ ꞌdã ꞌbaní ukó agâ, ũkû ãgõ dó angájó Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ sĩ, mụ dó úpí rụ́ sĩ mãmálá ꞌbãjó ĩꞌdĩ ꞌbã jó ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla ĩꞌdi ꞌbã vũ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. 4 Úpí ꞌbã ị́jọ́ jọ agá Gẽházĩ ãtíꞌbó nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã drị̂ be ꞌdĩ gá ꞌdâ, jọ dó ĩꞌdiní, “Ínze drĩ mání ị́jọ́ tálí Ĩlísã ꞌbã idélé rĩ kí drị̃ gá.” 5 Gẽházĩ ꞌbã ị́jọ́ Ĩlísã ꞌbã ꞌbá drãlépi rá rĩ adríjó rĩ ꞌbã vú nze agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, índre, gbõgbõ ũkú ándrá sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ŋâ adríjó rĩ acá cí sĩ mãmálá ꞌbãjó ĩꞌdĩ ꞌbã jô kí sĩ vũ be. Gẽházĩ jọ, “Úpí, ãmbógó mádrị̂, ũkú Ĩlísã ꞌbã sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ŋá adrị́jó rĩ kí ngọ́tị́ŋá adrílé rĩ be ꞌdõnu.” 6 Úpí zị dó ũkú ꞌdã ꞌi, ũkû nze dó ĩꞌdiní ị́jộ ꞌbã vú rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí fẽ dó ũkpó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu la ní sĩ ãko ũkû drị́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãvĩlé rá rĩ kí ujajó ĩꞌdidrị́ pírí vúlé, átã ãkónã ãfũlépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá ílí ĩꞌdiní ándrá ãngũ ꞌdã aꞌbejó rĩ sĩ kpere ílí ĩꞌdiní sĩ ãgõjó rĩ gá rĩ kí abe pírí.

Hãzãyẹ́lị̃ ꞌbã Bẽnĩ-hãdádĩ ꞌdịjó rĩ

7 Ĩlísã ko dó drị̃ mụlé táwụ̃nị̃ Ãrámũ drị́ ãmbógó Dãmãsị̃kị́yã gá. Sáwã ꞌdã sĩ úpí Sírĩyã drị́ Bẽnĩ-Hãdádĩ ándrá ãyánĩ rú. Ála dó mụ lũlé la Bẽnĩ-Hãdádĩ ní nábị̃ amụ́ ꞌdộ rá íni, 8 úpí jọ dó ãmbógó ĩꞌdi drị́ ãzí ãlu Hãzãyẹ́lị̃ ní, “Mí agụ ãko fẽtáŋá ru la kí fẽlé nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ní, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, íjọ ꞌbã zị míní Úpí ꞌi, ‘Má icó adrílé ãyánĩ ꞌdĩ sĩ rá yã?’ ” 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hãzãyẹ́lị̃ mụ dó drị̃ ụfụlé nábị̃ Ãdróŋá drị̂ be, ũdrõ dó ãko Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá cící rĩ kí fẽtáŋá ru ngãmíyã kãlị́ sụ la kí drị̃ gá. Ĩꞌdi dó mụ pá tulé nábị̃ Ĩlísã ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ꞌbo, jọ dó ĩꞌdiní, “Ãtíꞌbó mídrị́ Bẽnĩ-hãdádĩ úpí Sírĩyã drị̂ ãpẽ áma tị sĩ zịjó la, ‘Má icó ãtĩlé ãyánĩ ꞌdĩ sĩ rá yã?’ ” 10 Ĩlísã umvi dó Hãzãyẹ́lị̃ ní, “Ígõ, ímụ jọlé la Bẽnĩ-hãdádĩ úpí Sírĩyã drị̂ní, ĩꞌdi mụ adrílé rá ãndá ãndá ru, wó mgbã rĩ gá Ãdróŋá iꞌda mání ĩꞌdi ngá mụ drãlé rá.” 11 Nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã ri dó Hãzãyẹ́lị̃ ꞌbã mịfị́ mgbã rĩ ndrelé biri-biri kpere drị̃nzá ꞌbã ĩꞌdi rụ agá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã kpẹ̃ dó áwáŋá gá. 12 Hãzãyẹ́lị̃ zị dó ĩꞌdi, “Úpí mádrị̂, mi awá íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Ĩlísã umvi dó, “Ma awá íni la ãꞌdusĩku ánị̃ ị́jọ́ ũnzí míní mụlé ngalé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbarụ́ rĩ kí rá. Mi mụ bõrõ ũkpó sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó ãmadrị̂ kí andre cejó rĩ kí ivélé rá. Mi mụ kãrị́lẹ̃ ãma drị̂ kí uꞌdị́lé ménéŋá sĩ, mi vâ mụ anzị nírí ãma drị̂ kí ũgbãlé káyĩ-káyĩ rá, ãzíla mi mụ ũkú ãma drị́ ꞌa trũ rĩ kí ꞌbã ꞌa asilé mgbọ-mgbọ.” 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hãzãyẹ́lị̃ umvi dó, “ꞌBá mâ áni ãzị́ kóru kpánĩ-kpánĩ ꞌdĩ la icó ị́jọ́ ꞌdĩ áni la ngalé rá yã?” Ĩlísã umvi dó ĩꞌdiní, “Úpí iꞌda mání mi mụ adrulé úpí Sírĩyã drị̂ rú mi ꞌi.” 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hãzãyẹ́lị̃ aꞌbe dó Ĩlísã rá ãzíla gõ dó vúlé ãmbógó ĩꞌdi drị́ úpí rụ̂lé. Úpí zị dó ĩꞌdi, “Ĩlísã jọ míní íngoní?” Hãzãyẹ́lị̃ umvi, “Jọ mání mi mụ adrílé rá ãndá ãndá ru.” 15 Wó ĩꞌdi dó mụ calé ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, Hãzãyẹ́lị̃ su dó bãlãngị́tị̃ ị̃yị́ agá, aku dó ĩꞌdi úpí ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá, rụ ĩꞌdi kpere úpí ꞌbã ávú agâ. Hãzãyẹ́lị̃ acá dó sĩ úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

Yẽhõrámũ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

16 Úpí Yẽhõsãfátĩ Yụ́dã drị̂ ꞌbã ngọ́pị Yẽhõrámũ iꞌdó ándrá ũpĩ nalé Yụ́dã gá ílí kãlị́ tõwú Yórãmũ Ãhábũ ngọ́pị úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ. 17 Yẽhõrámũ ꞌbã ílí ándrá kãlị́ na drị̃ ị̃rị̃ sáwã ĩꞌdiní acájó úpí ru rĩ sĩ, na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí ãrõ. 18 Wó Yẽhõrámũ úpí Yụ́dã drị̂ ri ándrá ị́jọ́ kí ngalé ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí áni, ri ándrá ị́jọ́ ũnzí ngalé cécé úpí Ãhábũ drị̂ áni, ĩgbã ándrá úpí Ãhábũ ꞌbã ị̃zẹ́pị ĩꞌdiní ũkú ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẽhõrámũ nga ándrá dó sĩ ị́jọ́ ũnzí la Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá. 19 Wó Úpí ꞌbã ásị́ lẽ ándrá sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ ị̃lị̃kị̃lé ku, ãꞌdusĩku idé ándrá tị icíma Dãwụ́dị̃ be ãzíla azị ándrá ĩꞌdiní ãnzị ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kí mụ mụlé ũpĩ naŋá trũ drị̃ gá jãꞌdâ.

20 Sáwã Yẽhõrámũ ꞌbã ándrá ũpĩ najó rĩ gá, ꞌbá Ídõmũ drị̂ mvu kí ándrá ũpĩ Yụ́dã drị̂gá rĩ sĩ rá, pẽ kí ándrá dó sĩ úpí ĩꞌbã ãni ndú la. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẽhõrámũ mụ ándrá dó sĩ gárĩ ĩꞌdi drị́ ãꞌdị́ drị̂ kí abe pírí sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ídõmũ drị̂ kí abe táwụ̃nị̃ Yáyĩrĩ gá. Ãsĩkárĩ Ídõmũ drị̂ ce kí ĩꞌdi ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe, wó nze ru ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe tí sĩ kí gbẹjó ị́nị́ sĩ, wó ãsĩkárĩ aꞌbe kí ĩꞌdi rá, anzé kí ru ꞌbulu apálé lị́cọ́ gá. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ídõmũ drị̂ anzú kí dó sĩ ru ũpĩ Yụ́dã drị̂rụ́ rĩ sĩ rá kpere ãndrũ. ꞌBá táwụ̃nị̃ Lị̃bị́nã drị̂ agá rĩ mvu kí vâ ũpĩ Yụ́dã drị̂ rụ́ rĩ sĩ ãni rú sáwã ꞌdã agá. 23 Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Yẽhõrámũ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ agá rĩ kí ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí abe úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Yụ́dã drị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 24 Yẽhõrámũ la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi ãngũ ándrá sĩ áyị́pịka kí ị̃sị̃jó rĩ gá táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ agá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ngọ́pị̃ Ãhãzíyã acá dó ĩꞌdĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

Ãhãzíyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

25 Ãhãzíyã Yẽhõrámũ ngọ́pị la iꞌdó ũpĩ nalé Yụ́dã gá ꞌdĩ, ꞌdĩ sĩ Yórãmũ Ãhábũ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ngọ́pị na dó ũpĩ ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌbo. 26 Ãhãzíyã la ándrá iꞌdó ũpĩ nalé ꞌdĩ ílí la dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃, na dó ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí ãlũ. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Ãtãlíyã ꞌi, umve úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ũmírĩ ꞌi ĩꞌdiní áyị́pị. 27 Úpí Ãhãzíyã ri ándrá ị́jọ́ kí ngalé ꞌbá úpí Ãhábũ drị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbã kí ándrá ngalé rĩ áni, nga ándrá ị́jọ́ ũnzíkãnã la kí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé ꞌbá Ãhábũ drị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ áni, ãꞌdusĩku ĩgbã ándrá ũkú angájó Ãhábũ drị́ lị́cọ́ agá.

28 Ãhãzíyã icí kí ándrá tị úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ꞌbã ngọ́pị Yórãmũ be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Sírĩyã drị́ Hãzãyẹ́lị̃ be ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ gá ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Rãmọ́tị̃ gá, wó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ adrá kí Yórãmũ rá. 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Yórãmũ gõ ándrá dó sĩ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gá sĩ ru adríjó bị́lẹ́mị ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbã kí ꞌbãlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá Rámã gá ĩꞌdiní ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Hãzãyẹ́lị̃ Sírĩyã drị̂ be rĩ sĩ. Úpí Ãhãzíyã Yẽhõrámũ ngọ́pị úpí Yụ́dã drị̂ ilú dó ándrá sĩ mụjó Yórãmũ Ãhábũ ngọ́pị ndrejó Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gâlé ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ãyánĩ rú ũnzí-ũnzí.

9

Ãdu ũsũjó Yẹ́hụ̃ drị̃ gá sĩ acájó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú

1 ꞌDã ꞌba ũngúkú gá nábị̃ Ĩlísã umve ágọ́bị́ ãzí angájó amụtị nãbịya ꞌbadrị̂ agá ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mí itú mi sĩ mụjó táwụ̃nị̃ Rãmọ́tị̃ gá, ꞌdĩ ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ gá, íꞌdụ kére mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ãdu trũ ꞌdĩ ĩndĩ. 2 Ídrĩ ca ꞌdãá ꞌbo, índrụ̃ Yẽhõsãfátĩ ngọ́pị Yẹ́hụ̃ Nĩmísĩ umvelépi áyị́pị rĩ ꞌi, mí anzé ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá rĩ sĩ rá ãzíla mí agụ ĩꞌdĩ rụ́mụ̃ ãzí agâlé la agá. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ũsũ dó ãdu ĩꞌdi drị̃ gá, íjọ ĩꞌdiní Úpí jọ íni, ‘Má ũsũ ãdu ími drị̃ gá íni la míní sĩ adrujó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú.’ Wó ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá ínzị̃ kẹ̃jị́ tị sĩ apájó ꞌdâ rĩ sĩ rá. Mí uꞌá ꞌdâ ku!”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nábị̃ kãrị́lẹ̃ rú ꞌdã mụ dó táwụ̃nị̃ Rãmọ́tị̃ ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ gâlé rá. 5 Ĩꞌdi mụ calé ꞌdãá ꞌbo, isụ́ ãsĩkárĩ ãmbógó Yẹ́hụ̃ ri kí ãsĩkárĩ ãmbogo ãzí rĩ kí abe, jọ dó, “Ãmbógó, má ají míní ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ãzí.” Yẹ́hụ̃ zị, “Mí ají ụ́ꞌdụ́kọ́tị̂ ãma agá ꞌdâ ãꞌdinî?” Nábị̃ ꞌdã umvi, “Má ají bãsĩ mínî.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́hụ̃ aꞌbe dó ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí rá, fi dó sĩ rụ́mụ̃ agâlé ꞌdã gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ kãrị́lẹ̃ rú ꞌdã ũsũ dó ãdu Yẹ́hụ̃ drị̃ gá ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ íni, Má ũsũ ãdu ími drị̃ gá sĩ adrujó ꞌbá Úpí drị́ Ịsịrayị́lị̃ kí drị̃lẹ́ gá úpí ru. 7 Lẽ mí ụꞌdị́ ꞌbá ãmbógó mídrị́ Ãhábũ drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí pírí rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó sĩ ãrígọ́tị ũfẽ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ụrụꞌbá gá nãbịya mádrị́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ụꞌdị́lé ãtiꞌbo Úpí drị̂ kí abe rĩ kí ị́jọ́ sĩ. 8 Lẽ ꞌbá pírí Ãhábũ drị́ lị́cọ́ agá rĩ ꞌbã ũdrã kí rá. Ma mụ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ rú Ãhábũ drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí ụꞌdị́lé rá, ma ãgọbị ĩꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kí ụꞌdị́ pírí, átã ꞌbá ãtiꞌbo rú rĩ kí, ꞌbá ãtiꞌbo rú ku Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ abe pírí. 9 Ma lị́cọ́ Ãhábũ drị̂ ị̃lị̃kị̃ cécé mání ándrá lị́cọ́ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị drị̂ ị̃lị̃kị̃jó lị́cọ́ Básã Ãhíjã ngọ́pị drị̂ kí abe rĩ áni. 10 Ũcogo kí mụ Ãhábũ ꞌbã ũkû Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ nalé ãngũ ĩꞌba drị́ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ drị̂ gá nĩ, ꞌbá ãzí icó ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ị̃sị̃lé ku.” Nábị̃ kãrị́lẹ̃ rú rĩ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, nzị̃ dó kẹ̃jị́ tị ãzíla apá dó rá.

11 Yẹ́hụ̃ la dó mụ gõlé vúlé ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌba rụ̂lé ꞌbo, ĩꞌbã ãzí ãlu rĩ zị dó ĩꞌdi, “Ị́jọ́ pírí kí múké yã? Ágọ́bị́ la azalépi aza zã ꞌdã amụ́ mírụ́ ãꞌdu gá?” Wó Yẹ́hụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ínị̃ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã gbíyã ị́jọ́ ĩꞌdiní ujọ́lé rĩ kí abe rá ꞌdộ.”

12 Jọ kí, “Ílẽ ãmaní ị́jọ́ ucílé, ínze drĩ ãmaní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé míní rĩ ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́hụ̃ lũ dó ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ nábị̃ kãrị́lẹ̃ rú rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi jọ, ‘Úpí jọ, má ũsũ ãdu ími drị̃ gá sĩ acájó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú.’ ”

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, cọtị́, Yẹ́hụ̃ ꞌbã wọ̃rị́ka ũtrũ kí dó ĩꞌbã bõngó kí ajalé mãdálá ĩꞌdiní sĩ pá tujó rĩ drị̃ gá, vu kí dó gũká ãzíla uzá kí dó, “Yẹ́hụ̃ dó úpí!”

Yéhũ ụꞌdị́ dó Yórãmũ kí Ãhãzíyã be rá

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́hụ̃ Yẽhõsãfátĩ ngọ́pị Nĩmísĩ umvelépi áyị́pị rĩ iꞌdó dó ị́jọ́ itúlé sĩ Yórãmũ ꞌdịjó rá. Ịsụ́ íni ꞌdĩ Yórãmũ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe Rãmọ́tị̃-gị̃lẹ́dị̃ gá sĩ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã ũngúkú ãtĩjó ãsĩkárĩ úpí Hãzãyẹ́lị̃ Ãrámũ drị̂ ꞌbã kí lẽjó ãꞌdị́ ꞌdịjó kí abe rĩ sĩ. 15 Wó úpí Yórãmũ adrá dó ãꞌdị́ gâlé rĩ sĩ rá, uja dó ru Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gá sĩ ru adríjó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́hụ̃ jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ãtị̃lépi rĩ ꞌbaní, “Ĩdrĩ lẽ má adru úpí ru yã áni, lẽ ꞌbá ãzí ꞌba nze ru sĩ mụjó Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gâlé sĩ ị́jọ́ ãmaní ngalé ꞌdĩ lũjó ku.” 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ tụ dó gárĩ ãꞌdị́ drị̂ drị̃ gá, mụjó Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gá sĩ úpí Yórãmũ ndrejó, ịsụ́ íni ꞌdĩ Yórãmũ adrí drĩ ku, ãzíla úpí Ãhãzíyã Yụ́dã drị̂ ꞌdãá cí, amụ́ vâ Yórãmũ ndrelé. 17 ꞌBá ãngũ undrélépi rĩ andré gõrófã táwụ̃nị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ drị̂ sị́ gâlé ãsĩkárĩ amụ́lépi Yẹ́hụ̃ be rĩ kí Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ ũmŋĩ agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ yu dó Yórãmũ ní, “Ándre ãsĩkárĩ ãzí kí amụ́ ꞌdã.” Yórãmũ fẽ dó ãzị́táŋá, jọ, “Ípẽ ꞌbá ãzí tị, ꞌbã mụ zịlé la, ‘Ĩmi amụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la sĩ yã?’ ” 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị́ ãzí cẹ̃ dó fãrásĩ sĩ sĩ drị̃ ụfụjó Yẹ́hụ̃ be ãzíla zị dó sĩ, “Ĩmi amụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la sĩ yã?” Wó Yẹ́hụ̃ zị ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní nị̃lé ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̃ gá rĩ dó ãꞌdu! Mí uja mi áma ũngúkú gâlé ru.” Wó ꞌbá ãngũ andre tẽlépi rĩ lũ dó Yórãmũ ní, “ꞌBá tị ãpẽlé rĩ acá ĩꞌba rụ́ ꞌdộ rá, wó uja drĩ ru kpere ku.” 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí pẽ dó ꞌbá ị̃rị̃jó rĩ tị fãrásĩ sĩ, ca kpere ĩꞌba rụ̂lé rá ãzíla zị kí, “Ĩmi amụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la sĩ yã?” Yẹ́hụ̃ umvi ĩꞌdiní ĩdị́, “Ị́jọ́ míní nị̃lé ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̃ gá rĩ dó ãꞌdu! Mí uja mi áma ũngúkú gâlé ru.” 20 ꞌBá ãngũ andre tẽlépi rĩ lũ dó Yórãmũ ní, “ꞌBá tị pẽlé rĩ acá ĩꞌba rụ́ ꞌdộ rá, wó uja drĩ ru kpere ku. ꞌBá ãcẹ̃lépi ꞌdã la iꞌdá cécé Yẹ́hụ̃ Nĩmísĩ ngọ́pị áni, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãcẹ̃ ꞌbá azalépi aza azâ la áni.”

21 Yórãmũ fẽ dó ãzị́táŋá jọ, “Ĩmi itú gárĩ mádrị́ ãꞌdị́ drị̂ bábá!” Itú kí dó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ bábá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yórãmũ cẹ̃ kí dó úpí Yụ́dã drị́ Ãhãzíyã be gárĩ ĩꞌba drị́ ãꞌdị́ drị̂ kí sĩ sĩ mụjó drị̃ ụfụjó Yẹ́hụ̃ be. Ụfụ kí dó sĩ drị̃ Yẹ́hụ̃ trũ ámvụ́ ándrá adrulépi vúlé léru ágọ́bị́ umvelé Nãbọ́tị̃ uꞌálépi ãngũ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gá rĩ drị̂ agá.

22 Úpí Yórãmũ zị Yẹ́hụ̃ ꞌi, “Mí amụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la sĩ yã?” Yẹ́hụ̃ umvi, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ la mání amụ́jó rĩ íngo ní la, mî ãndrẽ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ drĩ dó fẽ ꞌbá pírí ꞌbaní ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó ũjõgõ ãzị́ ngaŋá abe ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá ꞌdĩ áni?” 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yórãmũ uja dó fãrásĩ ĩꞌdidrị̂ tị sĩ apájó. Ĩꞌdi dó dị̃ uzá sĩ, “Ãhãzíyã, ãma apá ꞌdâ rĩ sĩ rá, úlé ãma ꞌbo, úlé ãma ꞌbo!” 24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ ãnzã dó ụ́sụ ĩꞌdidrị̂ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ pírí, gbẹ dó sĩ Yórãmũ ꞌi ũngúkú gá, ị̃wụ́ kí drĩdríŋĩ gá drị́ ca ku gá. ꞌÊ sõ dó sĩ ásị́ la kãrụ̃, aꞌdé dó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ agá káyĩ. 25 Yẹ́hụ̃ jọ dó ãsĩkárĩ ãmbógó ĩꞌdidrị́ Bị̃dị̃kárị̃ ní, “Mí agụ ĩꞌdi ãvũ mụlé ꞌbelé ámvụ́ Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gó ru rĩ drị̂ agá. Mí igá drĩ ị́jọ́ sáwã ándrá ãmaní ãcẹ̃jó mí be gárĩ ãꞌdị́ drị̂ sĩ Yórãmũ ꞌbã átẹ́pị̃ Ãhábũ ꞌbã vúlé gâ sĩ rĩ drị̃ gá. Úpí ụndrị́ ándrá ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbã drị̃ gá jọ; 26 Úpí jọ, ‘Ándre ájẹ ị́jọ́ sĩ Nãbọ́tị̃ kí ụꞌdị́jó ngọ́pịka kí abe rĩ rá, ána ũyõ, mã mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúŋá ꞌbã ãrígó tị ũfẽlé ámvụ́ ãlu ꞌdĩ agá ꞌdâ.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, íꞌdụ dó ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ꞌbelé Nãbọ́tị̃ drị́ ámvụ́ agá ꞌdãá cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni.”

27 Úpí Yụ́dã drị́ Ãhãzíyã la dó mụ ị́jọ́ ru ngalépi ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, apá dó gárĩ ĩꞌdi drị́ ãꞌdị́ drị̂ sĩ gẹ̃rị̃ sĩ mụjó ụ́rụ́ táwụ̃nị̃ Bẹ̃tị̃-hãgánĩ drị̂ gâsĩ. Yẹ́hụ̃ ri dó vú la drolé úzáŋâ trũ, “Ĩꞌdị vâ ĩꞌdi rá, ĩꞌdị vâ ĩꞌdi rá!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úgbẹ dó úpí Ãhãzíyã ꞌi ĩꞌdi drị́ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ drị̃ gá ĩꞌdiní cẹ̃ agá gẹ̃rị̃ mụlépi Gụ́rị̃ gá rĩ gá, ãni rú táwụ̃nị̃ Ị̃bụ̃lẹ̃yámụ̃ gá. Úpí Ãhãzíyã apá dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Mẹ̃gị́dọ̃ gá, wó uja dó drãlé ꞌdãá rá. 28 Ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌdụ kí dó ĩꞌdĩ ꞌbã ãvũ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ sĩ agụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. 29 Ãhãzíyã acá dó úpí Yụ́dã drị̂ rú ílí mụdrị́ drị̃ ãlu Yórãmũ Ãhábũ ngọ́pị ꞌbã adrujó úpí ru rĩ gá.

Yéhũ ꞌbã Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌdịjó rĩ

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ mụ dó Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gâlé, ãwụ́zị́ úpí Ãhábũ ꞌbã aꞌbelé Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ la dó mụ arelé la Yẹ́hụ̃ amụ́ táwụ̃nị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gá, trị dó ru mịfị́ íjókóꞌbí kí rángi sĩ, idé ru drị̃ꞌbị́ ãko ũnĩ drị̂ kí sĩ ãlá ru ãzíla andré dó ãngũ dẹ̃rị́sã gâsĩ. 31 Yẹ́hụ̃ la dó mụ afílé kẹ̃jị́ tị gá ꞌdãá ꞌbo, ãwụ́zị̂ zị dó ĩꞌdi, “Yẹ́hụ̃, mí amụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la sĩ yã?” Mi cécé Zị́mị̃rị̃ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌdịlépi rá rĩ áni! 32 Yẹ́hụ̃ inga dó drị̃ sĩ ãngũ ndrejó dẹ̃rị́sã gâsĩ ãzíla zị dó, “Ãꞌdi fi kí mání rá la nĩ yã? Ãꞌdi kî?” ꞌBá acolé rá ị̃rị̃ jõku na la andré kí dó ãngũ ĩꞌdi rụ́ ãmvé ꞌdõlé. 33 Yẹ́hụ̃ jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌbé ãwụ́zị́ úpí Ãhábũ drị́ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ vũ gá ꞌdõlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, aꞌbé kí dó Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ vũ gá ꞌdõlé dẹ̃rị́sã gâsĩ, ãrí la ịgbẹ́ dó cĩrĩ bõrõ ụrụꞌbá gâsĩ ãzíla fãrásĩ kí ụrụꞌbá gâsĩ. Yẹ́hụ̃ tụ dó drị̃ la gâsĩ Fãrásĩ ãꞌdị́ drị̂ kí sĩ. 34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ fi dó lị́cọ́ úpí drị̂ agâlé, na dó ãkónã ãzíla mvụ dó ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kî. Jọ dó, Ĩndre, ĩꞌdụ ũkú wãlé rá ꞌdĩ ꞌbã ãvũ ãzíla ĩmi ị̃sị̃ dó ĩꞌdi rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi úpí ꞌbã ị̃zẹ́pị.” 35 Wó kí dó mụ fũlé ãmvélé tá tí sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó íni, isụ́ kí ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãzí rĩ kí ku, wó lú ĩꞌdi ꞌbã ụ́rụ́kụ́, ĩfãkã pá gá ãzíla drị́ gá rĩ kî. 36 Kí dó mụ gõlé vúlé sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó Yẹ́hụ̃ ní ꞌbo, Yẹ́hụ̃ jọ dó, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã ándrá jọlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru rĩ rụ̂ sĩ, ‘Ãngũ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ drị̂gá; ũcogo kí mụ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ãvũ nalé rĩ ꞌi. 37 Ála dó mụ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ĩfãkã kí ayilé vũgá ámvụ́ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ drị̂ agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí icó dó sĩ jọlé la, “ꞌDĩ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌi rĩ gá ku.” ’ ”

10

Yẹ́hụ̃ ꞌbã ꞌbá Ãhábũ drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí ụꞌdị́jó rĩ

1 Sáwã ꞌdã sĩ anzị Ãhábũ ꞌbã drị̃lẹ́ ru uꞌálépi táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ agá rĩ kí ꞌbã kãlãfe ándrá kãlị́ ázị̂rị̃. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́hụ̃ sĩ dó wárãgã kí, fẽ dó kí táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ gâlé ꞌbá ãmbogo ala gá rĩ ꞌbaní, ꞌbá ĩyõ ꞌbaní ãzíla ꞌbá anzị Ãhábũ drị̂ kí tãmbalépi rĩ ꞌbaní, jọ, 2 “Anzị úpí drị̂ kí úꞌdîꞌda mí be ꞌdĩ, ãzíla gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí, fãrásĩ kí ãko sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ kí abe mí drị́ ꞌdâ cí. Táwụ̃nị̃ mídrị̂ úce vâ andre la bõrõ sĩ cí. Ídrĩ wárãgã ꞌdĩ isụ́ ꞌbo, 3 gbõgbõ mí ãpẽ anzị úpí Ãhábũ drị́ ꞌdĩ kí agá ngọ́tị́ŋá ãlá ãzíla ụrụꞌbá ị̃vị́ trũ ãndânĩ rĩ ꞌi, mí iri ĩꞌdi úmvúke átẹ́pị̃ drị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá ãzíla ĩꞌdị dó ãꞌdị́ ũpĩ Ãhábũ drị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.”

4 Wó ụ̃rị̃ ãzí ãmbógó la rụ dó ũpi Sãmãríyã drị́ ꞌdĩ kí cí ãzíla jọ kí dó ĩꞌbaní cénĩ-cénĩ rú, “Ĩndre, úpí ị̃rị̃ drĩ kí ándrá dó úpí Yẹ́hụ̃ ndẽ ku, ãma icó dó ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩꞌdi be íngoní ru?”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãmbogo rú lị́cọ́ úpí drị̂ agá ri kí, ꞌbá ãmbogo rú táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ kí, ꞌbá ĩyõ ĩyõ rĩ kí ãzíla ꞌbá úpí Ãhábũ ꞌbã anzị kí tãmbalépi rĩ kí abe fẽ kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ úpí Yẹ́hụ̃ ní ãzíla jọ kí: “Ãma ãtíꞌbó mî ãni, ãma ị́jọ́ pírí míní lũlé ãmaní ãma idé kí rĩ kí idé rá, ãma icó dó sĩ ꞌbá ãzí ꞌbãlé úpí ru ku. Mí idé ꞌbãngá ị́jọ́ míní ndrelé ĩꞌdi míní múké rĩ ꞌi.”

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ sĩ dó ĩꞌbaní wárãgã ãzí ị̃dị́, jọ, “Ĩdrĩ dó adru ꞌbá áma ãtị̃lépi rá la kí ãzíla ĩdrĩ adru bábá sĩ áma tị arejó yã áni, ĩmi ụlị́ ãmbógó ĩmidrị̂ ꞌbã anzị kí drị̃kã, ĩmi ají kí márụ́ Yẹ̃zị̃rẹ́lị̃ gá drụ̃sị̃ sáwã ꞌdóni.”

Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ agá rĩ kí ándrá anzị úpí Ãhábũ drị́ kãlị́ ázị̂rị̃ ꞌdã kí tãmba nĩ, iꞌdó kí ándrá kí tãmbalé ãnzị̃rị̃ŋã sĩ. 7 Wárãgã ꞌdĩ la dó mụ calé ꞌbo, gbõgbõ ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌdã ụꞌdị́ kí dó anzị úpí drị́ kãlị́ ázị̂rị̃ ꞌdã kí pírí rá, ũꞌbã kí dó kí drị̃kã gụ́fá kí agá ãzíla ị̃drị̃ kí dó kí Yẹ́hụ̃ drị́ Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gâlé.

8 ꞌBá ị́jọ́ ujílépi rĩ la dó mụ acálé ꞌbo, jọ dó Yẹ́hụ̃ ní, “Ájí drị̃kã anzị úpí Ãhábũ drị̂ ꞌbadrị̂ kí ꞌbo.”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ fẽ dó ãzị́táŋá jọ, “Ĩmi ũdrõ drị̃kã ꞌdĩ kí tị ndúndú ị̃rị̃ táwụ̃nị̃ ꞌbã kẹ̃jị́tị ãmvélé ãmvélé ru rĩ gá kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ.”

9 Ĩꞌdi dó mụ calé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, úpí Yẹ́hụ̃ fũ dó ãmvêlé, tu dó pá ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ dó, “Drã Yórãmũ drị̂ sĩ, ĩmi ị́jọ́ kóru. Má itú ándrá ị́jọ́ sĩ ãmbógó mádrị̂ ꞌdịjó ma ꞌi. Wó ãꞌdi ụ̃ꞌdị́ kí ꞌbá ꞌdi kí pírí nĩ? 10 Lẽ ịnị rá ị́jọ́ ándrá Úpí ꞌbã jọlé lị́cọ́ Ãhábũ drị̂ drị̃ gá ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Ĩlíyã tị gâsĩ ĩꞌdi mụ ru idélé rĩ idé dó bãsĩ ru ꞌbo. Úpí idé dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ.” 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́hụ̃ ụ̃ꞌdị́ dó ꞌbá acelépi lị́cọ́ úpí Ãhábũ drị̂ agá Yẹ̃zẹ̃rẹ̃yẹ́lị̃ gá ꞌdãá rĩ kí pírí rá. Ụꞌdị́ ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rĩ kí, ĩꞌdi bã wọ̃rị́ka mgbã rĩ kí ãzíla ãtalo ĩꞌdi drị̂ kí pírí rá. ꞌBá ãzí úpí Ãhábũ ãni aꞌbelé ídri rá la ꞌdáyụ.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ ko dó drị̃ mụlé Sãmãríyã gá. Ĩꞌdiní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ca dó Bẽtĩ-ẽkédĩ gá, ãngũ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌba drị̂ gá, 13 ụfụ dó drị̃ kãká ãzí úpí Yụ́dã drị́ Ãhãzíyã ãni la kí abe. Yẹ́hụ̃ zị dó kí, “Ĩmi ãꞌdi kî?” Umvi kí, “Ãma kãká Ãhãzíyã ãni la kî, ãma mụ anzị úpí Ãhábũ ꞌba drị́ ũkú ĩꞌdi drị́ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ be rĩ kí ndrelé.” 14 Yẹ́hụ̃ fẽ dó ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi arụ́ ꞌbá ꞌdĩ kí ídri rú.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ꞌdã arụ́ kí dó ꞌbá kãlị́sụ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ãzíla ụꞌdị́ kí dó kí ꞌbụ́ ãngũ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌbã kí sĩ kãbĩlõ ꞌbíko lịjó rĩ gá. ꞌBá ãzí aꞌbelé ídri la ꞌdáyụ.

15 Yẹ́hụ̃ kí dó mụ ãngũ ꞌdã aꞌbelé ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ kí abe sĩ mụjó Sãmãríyã gâlé ru ꞌbo, ụfụ dó drị̃ Yẽhõnãdábũ Rẽkábũ ngọ́pị ándrá lẽlépi drị̃ fụlépi ĩꞌdi be rĩ be. Yẹ́hụ̃ zị dó ĩꞌdi cící ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Íꞌbã ínĩngá ásị́ áma drị̃ gá cécé mání ásị́ ꞌbãjó ími drị̃ gá rĩ áni yã?”

Yẽhõnãdábũ umvi, “Áꞌbã ásị́ ími drị̃ gá cécé míní ásị́ ꞌbãjó áma drị̃ gá rĩ áni.”

Yẹ́hụ̃ jọ, drị̃ adru ꞌdĩ ꞌbã áni, “Mí ãfẽ mání ími drị́.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ agụ dó Yẽhõnãdábũ ꞌi gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ agâlé. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ jọ dó, “Ãma amụ́ mụlé mí be, mi dó sĩ álẽ Úpî íngõpí yã rĩ ndre.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ́hụ̃ ꞌdụ dó Yẽhõnãdábũ ꞌi gárĩ ĩꞌdi drị́ ãꞌdị́drị̂ agá ĩndĩ. 17 Yẹ́hụ̃ la dó mụ acálé Sãmãríyã gá ꞌbo, ụꞌdị́ dó ꞌbá acelépi Ãhábũ drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí pírí; cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé nábị̃ Ĩlíyã tị gâsĩ rĩ áni.

Yẹ́hụ̃ ꞌbã nãbịya Bãálĩ drị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ atrá dó ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã gá rĩ kí ãngũ ãlu gá ãzíla jọ dó ĩꞌbaní, “Ãhábũ fẽ ándrá sáwã calépi rá rĩ sĩ ãdróŋá Bãálĩ ị̃nzị̃jó ku, wó ma mụ sáwã calépi rá rĩ fẽlé sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi umve mání nãbịya Bãálĩ drị̂ kí pírí, ꞌbá pírí ĩꞌdi ị̃nzị̃lépi rĩ kí ãzíla ãtalo ĩꞌdidrị̂ kí abe. Lẽ kí ãzí ꞌbã ĩcẽ ku, ãꞌdusĩku mã mụ ídétáŋá ãmbógó la idélé Bãálĩ ní. ꞌBá ĩcẽlépi rá rĩ, ála ĩꞌdi ꞌdị rá.” Wó Yẹ́hụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdã úlétáŋá ru sĩ lẽjó ꞌbá Bãálĩ ị̃nzị̃lépi rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó. 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ fẽ dó ãzị́táŋá jọ, “Ĩmi awa ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá pírí ꞌbaní ụ́ꞌdụ́ sĩ amụ́jó Bãálĩ ní ị̃nzị̃táŋá fẽjó rĩ drị̃ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũlũ kí dó ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã drị̃ gá rá. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ́hụ̃ awa dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá pírí, ꞌbá Bãálĩ ị̃nzị̃lépi rĩ atrá kí dó ru pírí, ꞌbá ãzí ãlu acelépi vúlé rá la dó sĩ ꞌdáyụ. ꞌBá ꞌdĩ fi kí dó jó sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ agá, jô ga dó sĩ tré ꞌbá sĩ iꞌdójó wókõ ãzí rĩ gá kpere wókõ ãzí rĩ gá. 22 Yẹ́hụ̃ fẽ dó ãzị́táŋá átáló kánzũ ꞌbãlé ãlá rĩ kí tãmbalépi rĩ ní sĩ kí iyájó ãmvé ãzíla sĩ kí awajó ꞌbá Bãálĩ ị̃nzị̃lépi rĩ ꞌbaní. 23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ fi kí dó Yõnãdábũ Rẽkábũ ngọ́pị be jó sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ãzíla jọ dó ꞌbá Bãálĩ ị̃nzị̃lépi ꞌdãá rĩ ꞌbaní, “Lẽ ĩndre múké múké ꞌbá Bãálĩ ị̃nzị̃lépi rĩ ꞌbã adru kí lú ꞌdâ nĩ, ꞌbá Úpí ị̃nzị̃lépi rĩ ꞌbã adru kí jõ kí agá ĩndĩ ku.” 24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́hụ̃ fi kí dó Yõnãdábũ be sĩ ãwãꞌdĩfô ivélé ivé ivê rĩ kí fẽlé ídétáŋá ru Bãálĩ ní.

Ịsụ́ íni ꞌdĩ Yẹ́hụ̃ ũꞌbã sáwã ꞌdã sĩ ãsĩkárĩ ãzí kí kãlị́ ãrõ jó sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ cejó ãmvê sĩ cí, jọ dó, “ꞌBá ãzí ãlu la drĩ apá ãsĩkárĩ ãzí rụ̂ sĩ rá, ála ãsĩkárĩ ꞌdã ꞌdị ꞌbá apálépi ꞌdã ꞌbã kẹ̃jị́ gá!” 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ́hụ̃ la dó mụ ãwãꞌdĩfô ivélé ivé ivê rĩ delé fẽlé ꞌbo, fẽ dó ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ãngũ andre tẽlépi rĩ ꞌbaní ãsĩkárĩ ãzí rĩ kí abe, “Ĩfi jó sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ agâlé, ĩmi ụꞌdị́ ꞌbá ꞌdã kí pírí rá; lẽ ĩꞌbã ãzí ãlu la ꞌbã apá jõku!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụꞌdị́ kí dó sĩ kí pírí ménéŋá sĩ rá. Ãsĩkárĩ ãngũ andre tẽlépi rĩ kí ãsĩkárĩ ãzí ꞌdĩ kí abe use kí dó kí ãvũ uꞌbélé ãmvé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fi kí dó jó sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ãngũ ãlá agâlé ru rĩ gá. 26 Anzé kí dó ị́dị́ŋá ịꞌdịlé ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ Bãálĩ drị́ jó agá rĩ aꞌbélé ãmvé ãzíla ivé kí dó ĩꞌdi ãcí sĩ rá. 27 Andi kí dó ị́dị́ŋá Bãálĩ drị̂ rá ãzíla andi kí vâ jó sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ ĩndĩ. Uja kí dó ĩꞌdi sọ̃rọ́nị̃ rú sĩ ĩzẽ zẽjó kpere ãndrũ.

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Yẹ́hụ̃ drị́ ị́jọ́ sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ ukó dó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂gá rá. 29 Wó Yẹ́hụ̃ andi ándrá kãjoŋa idélé gólũdĩ sĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ãzíla Dánĩ gá rĩ kí ku, ꞌdĩ ị́jọ́ ũnzí ãzí ãmbógó Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ándrá sĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ cejó sĩ kãjoŋa idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi.

30 Úpí jọ Yẹ́hụ̃ ní, “Mí idé múké míní ãzị́táŋá mání ándrá fẽlé mî ị̃lị̃kị̃ jõ ꞌbá lị́cọ́ Ãhábũ drị̂ agá rĩ kí rá rĩ idéjó rá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma mụ anzị mî drị̃lẹ́ka rú rĩ kí fẽlé ũpĩ nalé sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ꞌdâ cajó kpere áꞌbị́ anzị sụ rĩ gá.” 31 Wó Yẹ́hụ̃ uja ãzị́táŋá Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̂ kí tãmbalé ásị́ ãlu sĩ ku. Aꞌbe ándrá ị́jọ́ ũnzí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ngalé ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ũnzí rĩ kí ku.

Yẹ́hụ̃ ꞌbã drãjó rĩ

32 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí agá Úpí iꞌdó dó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãmbõgõ isélé wereŋá ru. Úpí Hãzãyẹ́lị̃ ri ándrá dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ndẽlé ãꞌdị́gá sáwã pírí sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ gá ꞌdãá rá.

33 Úpí Hãzãyẹ́lị̃ pa dó ãngũ iꞌdójó mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâ léru rĩ ꞌi, ãngũ Gĩlĩyádĩ drị̂ pírí, ãngũ ꞌbá Gádĩ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi, ãngũ ꞌbá Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi, ãzíla ãngũ ꞌbá Mãnásẽ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi. ꞌDụ vâ ãngũ angájó táwụ̃nị̃ Ãrówã gá ꞌdĩ ãngũ áꞌbụ ꞌa rú Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ gá cajó ãngũ Gĩlĩyádĩ gá kpere Bãsánĩ gá.

34 Ị́jọ́ ãzí ru idélépi sáwã Yẹ́hụ̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí ãzíla ũkpõ ĩꞌdidrị̂ kí abe úsĩ kí bụ́kụ̃ ãwí drị́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ agá cí. 35 Yẹ́hụ̃ la dó mụ drãlé ꞌbo, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe táwụ̃nị̃ Sãmãríyã gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ngọ́pị Yẽhõwãházĩ acá dó ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ. 36 Yẹ́hụ̃ na dó sĩ ũpĩ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã gá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ãrõ.

11

Ãtãlíyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 Sáwã ꞌdã sĩ úpí Yụ́dã drị́ Ãhãzíyã ꞌbã ãndrẽ Ãtãlíyã la dó mụ ndrelé la ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị drã ꞌbo, fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ꞌbá úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rá. 2 Wó Yẽhõsébã úpí Yórãmũ ꞌbã ị̃zẹ́pị vâ adrulépi Ãhãzíyã ꞌbã ámvọ́pị̃ rú rĩ ụ̃gụ̃ ándrá Ãhãzíyã ꞌbã ngọ́pị Yõwásĩ ꞌi angájó anzị úpí drị́ ándrá lẽlé ꞌdịlé rĩ kí agá rĩ sĩ rá ãzíla zị̃ dó kí ị́yị́pị ĩꞌdidrị̂ be rụ́mụ̃ ĩꞌdidrị́ sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdị ándrá dó sĩ mgbâ ku. 3 Ílí Ãtãlíyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ kí agá úzị̃ dó Yẽhõwásĩ kí ị́yị́pị ĩꞌdidrị̂ be jó sĩ Úpí ị̃nzị̃ jó rĩ agá ílí ázíyá.

Yõwásĩ ꞌbãjó úpí ru Yụ́dã gá rĩ

4 Wó ílí ázị̂rị̃ Ãtãlíyã ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, átáló Yẽhõyĩyádã pẽ dó ꞌbá tị sĩ ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌbá lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí tãmbalépi rĩ kí umvejó ãsĩkárĩ ãmbogo lị́cọ́ úpí drị̂ andre tẽlépi rĩ kí abe sĩ amụ́jó ĩꞌdi rụ́ jó Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá. Idé dó tị icíma ĩꞌba abe ãzíla fẽ dó ĩꞌbaní ũyõ nalé jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, iꞌda dó ĩꞌbaní úpí ngọ́pị ꞌi.

5 Yẽhõyĩyádã fẽ dó ĩꞌbaní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí: “ꞌDĩ ị́jọ́ lẽlé ĩmi idé rĩ ꞌi. Sãbátũ vúlé rĩ sĩ, úngúlúmũ ãsĩkárĩ tị ndú ndú na rĩ ꞌba drị́ ãzí ãlu rĩ la mụ ãzị́ ngalé nĩ. Úngúlúmũ drị̃ drị̃ rĩ la mụ ꞌbá úpí drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí tãmbalé nĩ. 6 Úngúlúmũ ị̃rị̃jó rĩ la mụ Kẹ̃jị́ tị umvelé Sụ́rị̃ rĩ andre tẽlé ãzíla úngúlúmũ najó rĩ la mụ kẹ̃jị́ tị ãsĩkárĩ kí ũngúkú gá rĩ andre tẽlé. Úngúlúmũ na ꞌdĩ kí pírí mụ ru ujalé sĩ ãngũ jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã andre tẽjó. 7 Lẽ úngúlúmũ ãzí ị̃rị̃ avị́lépi lị́cọ́ gá ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ rĩ ꞌbã ũtẽ kí úpí ꞌbã andre sáwã ĩꞌdiní adrujó jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ sĩ úpí kãrị́lẹ̃ rú rĩ ꞌbã tãmbajó. 8 Lẽ ãsĩkárĩ úpí Yẽhõwásĩ tãmbalépi rĩ ꞌbã ce kí ĩꞌdi andre wókõ pírí gâ sĩ cí, ãsĩkárĩ ãlu ãlu ꞌbã adru ãko ĩꞌdi drị́ ãꞌdị́ drị̂ kí trũ drị́ gá. Lẽ ãsĩkárĩ ꞌbã gbẹ kí ꞌbá ru asélépi ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé rĩ rá. Úpí ní fũ agâ ãmvêlé, ãsĩkárĩ ꞌbã adru kí ĩꞌdi andre gá cí, ĩꞌdiní ãgõ agâ lị́cọ́ gá, ꞌbã adru kí ĩꞌdi andre gá cí.”

9 Ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ nga kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí cécé átáló Yẽhõyĩyádã ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ ꞌbã áni. Ãmbógó ãlu ãlu ají dó sĩ ãsĩkárĩ ĩꞌdi pálé gá mụlépi ãzị́ gá Sãbátũ ꞌdã sĩ rĩ kí mụlépi ávị́ŋá gá lị́cọ́ gá Sãbátũ ꞌdã sĩ rĩ kí abe, agụ kí dó sĩ kí átáló Yẽhõyĩyádã rụ̂lé.

10 Átáló Yẽhõyĩyádã fẽ dó ãsĩkárĩ ꞌdĩ ꞌbaní ãjụ́ ãzíla gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị́ ándrá adrulépi úpí Dãwúdĩ ãni tãmbalé jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kî.

11 Ãsĩkárĩ ꞌdĩ utu kí dó pá, Ꞌbá ãlu ãlu ãko ĩꞌdi drị́ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ kí trũ drị́ gá bábá, ce kí dó úpí ꞌi ágágá. Utu kí dó pá iꞌdójó jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá kpere wókõ la ụ́rụ́ rĩ gá.

12 Átáló Yẽhõyĩyádã ají dó úpí ngọ́pị Yẽhõwásĩ ãmvé, sụ̃ dó tãgíyã ũpĩ drị̂ drị̃ la gá, fẽ ĩꞌdi drị́ wárãgã tị icíma drị̂ ꞌbã ãzí ãzíla uyú dó ꞌbá ꞌbaní ĩꞌdi úpí, ũsũ kí ãdu drị̃ la gá ãzíla ꞌbá pírí sa kí dó drị́ úzáŋá trũ, ãzíla jọ kí, “Úpí, mí uꞌá ílí ãzo rú.”

13 Ãtãlíyã la mụ úzáŋá ꞌbá ãngũ tẽlépi ãzíla ũꞌbí ꞌba drị̂ arelé ꞌbo, mụ dó ꞌbá ꞌbarụ́ jó sĩ Úpî ị̃nzị̃ jó rĩ agâlé. 14 Ĩꞌdiní ãngũ ndre agá, ịsụ́ úpí tu pá jó ꞌbã ị́dị́ŋá andre gá cécé lãꞌbĩ ꞌbã lẽlé rĩ áni. Úpí andre gá ꞌdãá drị̃lẹ́ka kí ꞌbá gũká vulépi rĩ kí abe. ꞌBá pírí ãngũ ꞌdã agá rĩ kí dó ãyĩkõ sĩ ãzíla ri kí dó gũká vulé. Ãtãlíyã asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ũpĩ drị̂ kí ũmbã sĩ trãtrã rá ãzíla ri dó uzálé úꞌdúkó sĩ, “Pa kí dó má ãmbõgõ ꞌbo fô! Pa kí dó má ãmbõgõ ꞌbo fô!”

15 Sáwã izaŋá kóru, átáló Yẽhõyĩyádã jọ dó ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌbaní, “Ĩꞌdị Ãtãlíyã ꞌi rá! Be la ĩꞌdị ĩꞌdi jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã andre gá ku. Ĩmi agụ ĩꞌdi ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ãzíla ĩmi ụꞌdị́ ꞌbá pírí ĩꞌdi vú bĩlépi rĩ kí rá!” Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la átáló ꞌbã ándrá jọjọ́ la, “Lẽ úꞌdị jõ ĩꞌdi jó Úpí drị̂ agá ku rĩ sĩ.” 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ rụ kí dó ĩꞌdi rá, kí dó mụ calé kẹ̃jị́tị Fãrásĩ ꞌbã kí sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ agâlé rĩ gá ꞌbo, ꞌdị kí dó ĩꞌdi ꞌdãá.

17 Yẽhõyĩyádã idé dó tị icíma Úpí kí drĩdríŋĩ gá úpí be ãzíla ꞌbá kí trũ jọ, “Lẽ ꞌbá ꞌbã adru kí dó Úpí ãni.” Idé vâ Ị́jọ́ ꞌdĩ ãzí rĩ úpí kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá kí abe. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ mụ kí dó pírí jó sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ãzíla andi kí ĩꞌdi kpékpé. Ụ̃sị̃ kí ãlĩtárĩ ãzíla ãdroŋa ꞌdãá rĩ kí nírí-nírí ãzíla ꞌdị kí dó átáló Bãálĩ drị́ Mãtánĩ ꞌi ãlĩtárĩ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Átáló Yẽhõyĩyádã ũꞌbã dó ãsĩkárĩ ãngũ tẽlépi rĩ kí jó Úpî ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá cí.

19 ꞌDụ ãsĩkárĩ ãmbogo ãsĩkárĩ túrú ãlu kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí, ãsĩkárĩ úpí andre tẽlépi rĩ kí abe, ãsĩkárĩ ãngũ tẽlépi rĩ kí ãzíla ꞌbá pírí ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ kí abe ãzíla ají dó kí úpí rụ́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé angájó ãlĩtárĩ Úpí drị̂ gá rĩ sĩ ãzíla mụ kí dó úpí drị́ lị́cọ́ gá. Fi kí dó kẹ̃jị́tị ãsĩkárĩ ãngũ tẽlépi rĩ ꞌbarụ́ rĩ gâsĩ. Úpí ri dó sĩ úmvúke ĩꞌdi drị́ ãmbõgõ drị̂ drị̃ gá. 20 ꞌBá pírí ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ ãzíla táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌa fi dó ndrúndrú, ãꞌdusĩku úꞌdị dó Ãtãlíyã ꞌi ménéŋá sĩ úpí drị́ lị́cọ́ gá ꞌdãá rá.

21 Yẽhõwásĩ ꞌbã ílí ándrá ázị̂rị̃ ĩꞌdi ꞌbã iꞌdójó ũpĩ najó rĩ sĩ.

12

Yẽhõwásĩ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 Yẽhõwásĩ la iꞌdó ũpĩ nalé Yụ́dã gá ꞌdĩ, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẹ́hụ̃ na dó ũpĩ ílí ázị̂rị̃ ꞌbo. Yẽhõwásĩ na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá pírí rĩ gá ílí kãlị́ sụ. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Zị̃bị́yã ꞌi, angájó Táwụ̃nị̃ Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá. 2 Yẽhõwásĩ idé ándrá ị́jọ́ múké ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ kí Úpî drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku átáló Yẽhõyãyídã ꞌbã ándrá ĩꞌdi imbájó nĩ rĩ sĩ. 3 Wó andi ándrá ãngũ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku, ꞌbá ri kí mụlé ídétáŋá idélé ãzíla ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivéŋá trũ drị̃ gá. 4 Yẽhõwásĩ jọ dó ãtalo ꞌbaní, “Ĩmi atrá séndẽ ꞌbá ꞌbã kí ajílé Úpí ní jó sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kî. Séndẽ sĩ ꞌbá kí lãjó rĩ kí, séndẽ ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã ajílé fẽlé cénĩ jó Úpí drị̂ agá rĩ kí abe. 5 Lẽ átáló ãlu ãlu ꞌba ꞌdụ séndẽ ꞌdĩ ayúlé sĩ ãngũ ru izalépi rá jó Úpí drị̂ ụrụꞌbá gá rĩ idéjó úꞌdí ru.” 6 Wó, Yẽhõwásĩ ꞌbã átã táni uꞌájó ũpĩ gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ na rá tí, ãtalo sị kí ándrá ãngũ ru izalépi jó Úpí drị̂ ꞌbã ụrụꞌbá gá rá rĩ kí úꞌdí ru gẹ̃rị̃ sĩ ku. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Yẽhõwásĩ umve dó átáló Yẽhõyĩyádã kí ãtalo ãzí rĩ kí abe ãzíla zị dó kí, “Ĩsị dó ãngũ ru izalépi jó Ãdróŋá drị̂ ụrụꞌbá gá rá rĩ kí úꞌdí ru ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Iꞌdójó ãndrũ álẽ ꞌbá ãzí ꞌbã mba séndẽ ĩminí ịsụ́lé rĩ kí tã ku, ĩmi ị̃drị̃ kí cọtị́ sĩ jó Ãdróŋá drị̂ sịjó úꞌdí ru.” 8 Ãtalo ãꞌị̃ kí dó rá icó kí séndẽ atrálé ꞌbá ꞌba drị̂lé nĩ ku ãzíla icó kí ãzị́ sĩ jó Úpí drị̂ ꞌbã ãngũ ru izalépi rá rĩ kí sịjó úꞌdí ru rĩ ngalé nĩ ku.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, átáló Yẽhõyĩyádã aꞌdụ́ dó Sãndụ́kụ̃, lũ ꞌbụ́ tị la gá, ãzíla ꞌbã ĩꞌdi ãlĩtárĩ ꞌbã búlúgá, ãngũ fijó jó Úpí drị̂ agâlé rĩ gá drị́ ãndá gá ꞌdãá. Ãtalo ãngũ sĩ fijó jó agâlé rĩ andre tẽlépi rĩ kí séndẽ pírí ꞌbá ꞌbã kí ꞌbelé rĩ kí ꞌbã ala gâlé nĩ. 10 Sáwã ĩꞌbaní ndrejó la séndẽ tra kí ru ĩyõ rú ꞌbo rĩ gá, kãránĩ kí amụ́ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ be séndẽ ajílé jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí lãlé ãzíla kí dó kí ꞌdụ tãmbalé bẹ́gị̃ kí agá, bẹ́gị̃ kí agá. 11 Drĩ kí dó kãlãfe la kí ịsụ́ pírí ꞌbo, kí dó séndẽ kí fẽ ꞌbá ãzị́ drị̃lẹ́ gá jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá ꞌdãá rĩ drị́. ꞌBá ꞌdĩ la dó sĩ ꞌbá ãlịgọ rú báwũ falépi rĩ kí ũfẽ 12 ꞌbá ãlịgọ rú jó sịlépi rĩ kí abe ãzíla ꞌbá írã ụlị́lépi rĩ kí abe, kí dó sĩ báwũ kí ĩgbã írã abe, sĩ jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó úꞌdí ru ãzíla kí dó va sĩ ị́jọ́ ãzí séndẽ lẽlépi ãzị́ tị gá ꞌdãá rĩ kí ũfẽ. 13 Séndẽ fẽlé jó Úpí drị̂ a ꞌdãá rĩ kí áyú kí sĩ ãkójó kópõ rú, bãkụ́lẹ̃ rú, ãko sĩ ãcíkúlú ũpẽjó rĩ ãzíla gũká idélé sílĩvã sĩ jõku gólũdĩ sĩ rĩ kí ĩgbãjó ku. 14 Ála séndẽ ꞌdĩ kí ayú sĩ ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí ũfẽjó ãzíla sĩ ãko ayúlé sĩ jô idéjó úꞌdí ru rĩ kí ĩgbãjó. 15 ꞌBá ãzí ãzị́ drị̃lẹ́ gá lẽlé ꞌbã nze séndẽ kí vú áyú kí íngo ní yã la ꞌdáyụ ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ kí pírí ꞌbá sĩ ásị́ tị̃jó kí drị̃ gá rá la kî. 16 Séndẽ lịlé drị̃rịma rú rĩ kí séndẽ ãwãꞌdĩfô rú fẽlé sĩ ị́jọ́ ũnzí trũjó rĩ kí abe, ájí kí jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agá ku, rá la ála kí fẽ ayúlé ãtalo ꞌbaní. 17 Sáwã ꞌdã sĩ, úpí Sị́rị̃yã drị́ Hãzãyẹ́lị̃ mụ dó ãꞌdị́ gá sĩ táwụ̃nị̃ Gátũ gbẹjó, ãzíla pa dó ĩꞌdi rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, uja vâ tị sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gbẹjó. 18 Úpí Yụ́dã drị́ Yẽhõwásĩ ꞌdụ ãko ándrá ũpi ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá, Yẽhõsãfátĩ, Yẽhõrámũ ãzíla Ãhãzị́yã ꞌbã kí ꞌbãlé ndú Úpí ní fẽtáŋá ru jó sĩ ãko Úpí drị̂ kí tã mbajó rĩ agá rĩ kí, gólũdĩ pírí ándrá ꞌbãlé jó sĩ ãko kí tãmbajó jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí, ãko fẽtáŋá ru ĩꞌdiní ándrá fẽlé cénĩ rĩ kí, ãzíla ãko lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí abe, pẽ dó sĩ kí tị fẽtáŋá ru úpí Hãzãyẹ́lị̃ nî. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hãzãyẹ́lị̃ nze dó ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ rá. 19 Ị́jọ́ pírí úpí Yẽhõwásĩ ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ gá cí. 20 Ãmbogo ãzị́ ngalépi úpí Yẽhõwásĩ pálé gá rĩ itú kí ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá ãzíla ꞌdị kí dó sĩ ĩꞌdi Bẹ̃tị̃ Mị́lọ̃ gá, gẹ̃rị̃ ilúlépi ãngũ umvelé Sílã rĩ gá. 21 Ãmbogo ĩꞌdi ꞌdịlépi rĩ kí Sị̃mẹ́tị̃ ngọ́pị Yõzãbádĩ kí Sọ̃mẹ́rị̃ ngọ́pị Yẽhõzãbádĩ be. Drã rá ãzíla îsị̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. Ngọ́pị̃ Ãmãzíyã acá dó sĩ úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

13

Yẽhõwãházĩ ꞌba acájó úpí Ịsịrayẹ́lị̃ drị̂ rú rĩ

1 Ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ na Yẽhõwásĩ Ãhãzíyã ngọ́pị ꞌbã ándrá adrujó úpí ru Yụ́dã gá rĩ sĩ, Yẽhõwãházĩ Yẹ́hụ̃ ngọ́pị acá dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Sãmãríyã gá rĩ rú. Na dó ũpĩ ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃. 2 Wó Yẽhõwãházĩ nga ị́jọ́ ũnzí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá, ri ị́jọ́ ũnzí rĩ kí ngalé cécé Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni. Yẽrõbũwámũ fẽ vâ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí idéjó ĩndĩ, ãzíla aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí ngaŋá ku. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũmbã na ándrá dó sĩ Úpí ꞌi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rá, fẽ úpí ãngũ Ãrámũ drị̂ gá Hãzãyẹ́lị̃ ꞌbaní ngọ́pị Bẽnĩ Hãdádĩ be ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ndẽjó ãꞌdị́ sĩ sáwã pírí sĩ rá. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẽhõwãházĩ zị dó Úpí ꞌi sĩ ãzãkoma aꞌị́jó, ãzíla Úpí are dó ĩꞌdi ꞌbã zịtáŋá rá, ãꞌdusĩku ndre úpí Sírĩyã drị̂ ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩkpãjó trẹ̃yị́ rĩ rá. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí fẽ dó sĩ ꞌbá ꞌbá palépi la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rá, ãzíla anzé dó sĩ kí úpí Sírĩyã drị̂ drị́lẹ́ gâlé rá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó drĩ vâ sĩ uꞌálé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí agá údu rĩ áni. 6 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ aꞌbe kí ị́jọ́ ũnzĩ Yẽrõbũwámũ ꞌbã ándrá sĩ kí drị̃ cejó ũnzí rĩ gẹ̃rị̃ sĩ ku. Ri kí ándrá ị́jọ́ ũnzí ngalé siri-siri, ãzíla íꞌdá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ ace ándrá Sãmãríyã gá ꞌdãá ũgũgõ. 7 Úpí Sírĩyã drị̂ ụꞌdị́ ándrá ãsĩkárĩ úpí Yẽhõwãházĩ drị̂ kí ꞌbã ãndãkã rá, ãsĩkárĩ acelépi rĩ kí ándrá lú ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú ụ̃cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí, ãsĩkárĩ mụdrị́ gárĩ aꞌdị́ drị̂ ụ̃cẹ̃lépi rĩ kí, ãsĩkárĩ acị́lépi vũgâ sĩ álĩfũ mụdrị́ rĩ kí abe, ãꞌdusĩku úpí Sírĩyã drị̂ ụꞌdị́ ándrá ãndãkã la kí rá, atu kí pá sĩ vũ gá ꞌdãá cécé acị́jó pụ́trụ́ drị̃ gâsĩ rĩ áni. 8 Ị́jọ́ pírí ándrá idélé sáwã Yẽhõwãházĩ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé ũndũwã sĩ rĩ kí, ũkpõ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí úsĩ dó kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 9 Yẽhõwãházĩ la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi Sãmãríyã gá ãzíla ngọ́pị̃ Yẽhõwásĩ acá dó ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

Yẽhõwásĩ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayẹ́lị̃ gá rĩ

10 Ílí kãlị́ na drị̃ ázị̂rị̃jó úpí Yụ́dã drị́ Yẽhõwásĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Yẽhõwãházĩ acá dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú ãzíla nga dó ãzị́ Sãmãríyã gá ílí mụdrị́ drị̃ ázíyá. 11 Iza ándrá vâ ị́jọ́ Úpî drị̃lẹ́ gá rá. Aꞌbe ándrá ị́jọ́ ũnzí pírí úpí Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ũnzí rĩ kí ku, ri kí ngalé siri-siri. 12 Ị́jọ́ pírí ándrá idélé sáwã Yẽhõwásĩ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé ũndũwã sĩ rĩ kí, ũkpõ ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdiní ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Yụ́dã drị́ Ãmãzíyã be rĩ kí abe úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 13 Yẽhõwásĩ la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe Sãmãríyã gá. Ngọ́pị̃ Yẽrõbũwámũ ị̃rị̃jó rĩ acá dó úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

Ĩlísã ꞌbã drãjó rĩ

14 Sáwã ãzí sĩ nábị̃ Ĩlísã la dó mụ aꞌdélé ãyánĩ rú ũnzí-ũnzí ãni rú drãjó, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwásĩ mụ dó ĩꞌdi ndrelé ãzíla awá dó ĩꞌdi sĩ, “ꞌBárĩ mâ átẹ́pị, mâ átẹ́pị ꞌi fô!” Mi jõ dó ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi ũkpó ru sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní rĩ ꞌi. 15 Wó Ĩlísã jọ dó úpí Yẽhõwásĩ ní, “Mí aꞌdụ́ ụ́sụ kí ꞌé kí abe.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẽhõwásĩ aꞌdụ́ dó kí rá. 16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã jọ dó ĩꞌdiní, “Mí ãnzã dó ụ́sụ̂ ꞌi,” ãnzã dó ụ́sụ̂ ꞌi rá. Ĩlísã ꞌbã dó ru drị́ kí úpí Yẽhõwásĩ ꞌbã drị́ kí drị̃ gá. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã jọ dó úpí ní, “Ínzị̃ dẹ̃rị́sã ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ ꞌi,” úpí nzị̃ dó dẹ̃rị́sã ꞌdã rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã jọ dó, “Ígbẹ dó ꞌê ꞌi,” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẽhõwásĩ gbẹ dó ꞌê rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã jọ dó, “ꞌDĩ ꞌé Úpí drị́ ĩꞌdiní sĩ ãꞌdị́ ndẽjó rĩ ꞌi, ꞌé ĩꞌdiní sĩ ꞌbá Sírĩyã drị̂ kí ndẽjó ãꞌdị́ sĩ rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku mi mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Sírĩyã rú Ãfékĩ gá rĩ kí abe kpere míní kí ị̃lị̃kị̃ agâ.” 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã jọ dó úpí ní, “Mí aꞌdụ́ ꞌé kí ími drị́gá,” úpí aꞌdụ́ dó kí rá. Ĩlísã jọ, “Ígbã kî sĩ vũ,” Úpí gbã dó ꞌê kí sĩ vũ pâlé na, gbã dó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá vũ ị̃dị́ ku.

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nábị̃ Ãdróŋá drị́ Ĩlísã acá dó úpí Yẽhõwásĩ ní ũmbã sĩ ãzíla jọ dó sĩ ĩꞌdiní, “Mi tá vũ gbẹ agá ꞌé sĩ pâlé tõwú jõku ázíyá ꞌdĩpí, ꞌdã la tá ími fẽ sụ́rụ́ Sírĩyã drị̂ ị̃lị̃kị̃jó kpítã rá, wó úꞌdîꞌda, mi dó lú mụ kí ndẽlé pâlé na.”

20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã drã dó rá ãzíla ị̂sị̃ dó ĩꞌdi rá. Wó íni ꞌdĩ ílí ãlu ãlu ꞌbã iꞌdóŋá gá, ãsĩkárĩ Mụ̃wábụ̃ drị̂ ri kí ándrá afílé ãko kí rajó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá. 21 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí lẽ agá ãvũ ãzí ị̃sị̃ agá ꞌdĩgá ꞌdâ, ndre kí ãsĩkárĩ Mụ̃wábụ̃ drị́ amụ́lépi ãngũ ãlu gá la kî. Cọtị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdã ꞌbe kí dó ãvũ ágọ́bị́ drãlépi rá ꞌdã drị̂ ꞌbụ́ ándrá sĩ Ĩlísã ị̃sị̃jó rĩ agá. Ágọ́bị́ tá drãlépi rá ꞌdĩ ꞌbã ãvũ la dó mụ ĩfãkã Ĩlísã drị̂ kí alólé ꞌbo, gbõgbõ ágọ́bị̂ angá rá ãzíla tu dó pá ụrụ gâsĩ.

Ãꞌdị́ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá Sírĩyã drị̂ be rĩ

22 Sáwã úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwãházĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, úpí Sírĩyã drị́ Hãzãyẹ́lị̃ ri ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩkpãlé sáwã pírí sĩ, 23 wó Úpí ndre kí ízákĩzã rá ãzíla ri adrulé ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, fẽ ĩꞌbaní ị̃lị̃kị̃jó ku, ko ándrá kí ãzã rá ãꞌdusĩku idé ándrá tị icíma ĩꞌbã áyị́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ kí abe rá. Ãvĩ drĩ ꞌbãngá ị́jọ́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá pâlé ãlu ku. 24 Úpí Sírĩyã drị́ Hãzãyẹ́lị̃ la dó mụ drãlé ꞌbo, ngọ́pị̃ Bẽnĩ-Hãdádĩ acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ. 25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwásĩ ndẽ dó Bẽnĩ-Hãdádĩ ãꞌdị́ sĩ pâlé na ãzíla upa dó Táwụ̃nị̃ ándrá Bẽnĩ-Hãdádĩ ꞌbã upalé sáwã Yẽhõwãházĩ Yẽhõwásĩ ꞌbã átẹ́pị ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí vúlé.

14

Ãmãzíyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 Ílí ị̃rị̃jó Yẽhõwásĩ Yẽhõwãházĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ngọ́pị ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Ãmãzíyã Yõwásĩ ngọ́pị acá ándrá úpí Yụ́dã drị̂ rú, 2 ꞌdĩ sĩ ílí la dó kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ tõwú, na ándrá vâ ũpĩ ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ úrômĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ãndrẽ ándrá Yẽhõwãdánĩ ꞌi, angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 3 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ fẽ kí ándrá ãyĩkõ Úpí ní rá, wó ca kí mũkẽ sĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá ku, rá la sĩ ꞌdụ ándrá ícétáŋá átẹ́pị̃ Yõwásĩ drị̂ áyụ. 4 Andi ándrá ãngũ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku ãzíla ꞌbá ri kí mụlé ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí idéŋá abe ãzíla lũbánĩ ivéŋá trũ drị̃ gá.

5 Ũpĩ Ãmãzíyã drị̂ la ándrá mụ pá tulé ũkpó ru ꞌbo, uja cọtị ãmbogo ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị̃ Yõwásĩ ándrá vâ úpí ru rĩ ꞌdịlépi rĩ kí ụꞌdị́lé rá. 6 Wó ụꞌdị́ ándrá ãmbogo ꞌdã kí ꞌbã anzị kí gẹ̃rị̃ sĩ ku, rá la ũbĩ ándrá ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ Úpí ꞌbã ándrá azịlé jọlépi la, “Lẽ ụ́ꞌdị́ anzị kí ꞌbã átẹ́pịka kí ị́jọ́ ũnzí anzị ꞌbã kí ngalé rĩ sĩ ku ãzíla lẽ ụ́ꞌdị́ anzị kí ị́jọ́ ũnzí átẹ́pịka ꞌbã kí ngalé rĩ sĩ ku rĩ ꞌbã vú. ꞌBá ãlu ãlu ꞌbã drã ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị gá.”✡ 7 Ãmãzíyã ụꞌdị́ ándrá ãsĩkárĩ Ídõmũ drị̂ kí kãlãfe sĩ 10,000 áꞌbụ ꞌa Ãꞌị́ drị̂gá. Pa ándrá vâ táwụ̃nị̃ Sélã drị̂ rá, ꞌda dó sĩ rụ́ la Yọ̃kị̃tẹ́lị̃ ꞌi, ꞌdĩ rụ́ sĩ ĩꞌdi umvejó kpere ãndrũ rĩ ꞌi.

8 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ, Ãmãzíyã pẽ ándrá ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ujílépi la kí tị úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwásĩ Yẽhõwãházĩ ngọ́pị Yẹ́hụ̃ umvelépi áyị́pị rĩ rụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ꞌdĩ trũ: “Mí amụ́ ãꞌdị́ ꞌdịlé má be!” 9 Wó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwásĩ umvi úpí Yụ́dã drị́ Ãmãzíyã ní ị́jọ́ áꞌdígó ꞌdĩ sĩ, jọ: “Ụ́ꞌdụ́ ãlu ụ̃cị́kị́ ãzí mị̃rị́ ꞌa gá ꞌbé Lébãnõnĩ drị̃ gá la pẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Márígó ãzí ũkpó la rụ́ jọ: ‘Ífẽ mî ị̃zẹ́pị ĩgbãlé mâ ngọ́pị ní ũkú ru.’ Wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãnãkpá ãzí ásé gá la alị ụ̃cị́kị́ ꞌdã ꞌbã drị̃ gâsĩ, atu ĩꞌdi vũ gá. 10 Ãmãzíyã, míní ꞌbá Ídõmũ drị̂ kí ndẽjó rá rĩ sĩ ãfó ãmbógó la tụ dó sĩ ími drị̃ gá nĩ. Wó lẽ ãꞌdị́ míní ndẽlé rĩ ꞌbã ca míní rá, mí uꞌá mî ngâ trũ mídrị́ lị́cọ́ gâlé ũgũgõ. Ílẽ ị́jọ́ mụlépi ũcõgõ ajílépi míní ãzíla ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌbã drị̃ asé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

11 Wó úpí Ãmãzíyã gã ị́jọ́ ꞌdĩ arelé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwásĩ mụ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ kí abe sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌdi be Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gá ꞌdĩ Yụ́dã gá. 12 Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ kí dó ãsĩkárĩ Yụ́dã drị̂ kí rá, ãsĩkárĩ ãlu ãlu apá kí dó sĩ pírí ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá. 13 Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwásĩ rụ dó úpí Yụ́dã drị́ Ãmãzíyã Yẽhõwásĩ ngọ́pị Ãhãzíyã ꞌi umvelépi áyị́pị rĩ ꞌi Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ gá ꞌdãá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẽhõwásĩ mụ dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ãzíla andi dó bõrõ sĩ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ꞌbã andre cejó wókõ kẹ̃jị́ tị Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ gâlé ru cajó kpere Kẹ̃jị́tị Kónã gá rĩ gá, ãzo la cajó ãni rú mítã túrú ị̃rị̃ ꞌdĩpí. 14 Yẽhõwásĩ ꞌdụ dó ãko ĩꞌdiní ịsụ́lé jó Úpí drị̂ agá ꞌdãá gólũdĩ kí sílĩvã abe, ãzíla ãko ꞌbãlé jó lị́cọ́ úpí drị̂ agá ꞌdãá sĩ ãko kí tãmbajó rĩ agá rĩ kí abe pírí. ꞌDụ vâ ꞌbá ãngũ Yụ́dã drị̂ agá ꞌdãá rĩ kí ĩndĩ trũ gõjó ĩꞌba abe Sãmãríyã gá.

15 Ị́jọ́ pírí ru idélépi sáwã Yẽhõwásĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí, ãzị́ ĩꞌdiní ngalé rĩ, ãꞌdị́ ĩꞌdiní ꞌdịlé úpí Yụ́dã drị́ Ãmãzíyã be rĩ kí abe, úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ gá cí. 16 Yẽhõwásĩ la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi ãngũ sĩ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị̃sị̃jó rĩ gá.

Úpí Yụ́dã drị́ Ãmãzíyã ꞌbã drãjó rĩ

17 Úpí Yụ́dã drị́ Ãmãzíyã Yõwásĩ ngọ́pị uꞌá ídri rú ílí mụdrị́ drị̃ tõwú ꞌdĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽhõwásĩ ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlégá. 18 Ị́jọ́ pírí ru idélépi sáwã Yẽhõwásĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ kí agá cí. 19 ꞌBá ãzí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá la itú kí ándrá tí ị́jọ́ sĩ lẽjó úpí Ãmãzíyã ꞌdịjó rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ apá ándrá dó sĩ táwụ̃nị̃ Lãkísĩ gá, úpẽ dó sĩ ꞌbá ãzí kí tị sĩ Ãmãzíyã vú bĩjó kpere lé ãzíla ꞌdị kí dó sĩ ĩꞌdi rá. 20 Ûja ándrá dó sĩ ĩꞌdĩ ꞌbã ãvũ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá fãrásĩ sĩ ãzíla îsị̃ ĩꞌdi ãngũ sĩ ꞌbá kí ị̃sị̃jó táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí pírí ꞌdụ kí dó ngọ́pị̃ Ãzãríyã sáwã ꞌdã sĩ ílí trũ mụdrị́ drị̃ ázíyá rĩ ꞌbãlé úpí ru átẹ́pị̃ Ãmãzíyã ꞌbã kẹ̃jị́ gá. 22 Ãzãríyã sị dó táwụ̃nị̃ Ĩlátĩ drị̂ ꞌi úꞌdí ru ãzíla uja dó ĩꞌdi Yụ́dã pálé gá ũgũgõ, Ãmãzíyã ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.

Yẽrõbũwámũ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

23 Ílí mụdrị́ drị̃ tõwú úpí Yụ́dã drị́ Ãmãzíyã Yõwásĩ ngọ́pị ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Yẽrõbũwámũ Yẽhõwásĩ ngọ́pị ándrá adrulépi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú rĩ iꞌdó dó ũpĩ nalé Sãmãríyã gá. Na dó ũpĩ ílí kãlị́ sụ drị̃ ãlu. 24 Yẽrõbũwámũ ị̃rị̃ rĩ ri ándrá ị́jọ́ ũnzí ngalé Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Aꞌbe ándrá ị́jọ́ ũnzí úpí Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ngalé ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí gá rĩ kí ku. 25 Úpí Yẽrõbũwámũ apá lõkókõrí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ándrá palé rá rĩ kí vúlé angájó táwụ̃nị̃ ãmbógó Hãmátĩ drị̂ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá cajó kpere mĩrĩ Ãꞌị́ ru rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ándrá ãzị́táŋá la fẽjó ãtíꞌbó ĩꞌdi drị́ Yónã Ãmĩtáyĩ ngọ́pị ándrá nábị̃ rú táwụ̃nị̃ Gãtũ-héfã ꞌbã wókõ ándrá rĩ rụ̂ sĩ rĩ áni, 26 ãꞌdusĩku Úpí ndre ándrá ũcõgõ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí rá. ꞌBá ãtiꞌbo rú rĩ ri kí drị̃cịlé ꞌbá drị̃lẹ́ mgbọ rĩ kí abe, ꞌbá ãzí kí ãzãkolépi la ándrá dó sĩ ꞌdáyụ. 27 Wó Úpí ꞌbã ándrá azịjó la ícó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽlé ị̃lị̃kị̃lé ũnókú drị̃ gá ꞌdâ pírí ku rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ayú dó sĩ úpí Yẽrõbũwámũ ị̃rị̃ Yẽhõwásĩ ngọ́pị ꞌi sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ pajó. 28 Ị́jọ́ pírí ru idélépi sáwã Yẽhõwásĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ agá rĩ kí, ũkpõ ĩꞌdi drị̂ ꞌi, ãꞌdị́ ĩꞌdĩ ꞌbã ꞌdịlé rĩ kí, gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ táwụ̃nị̃ Dãmãsị̃kị́yã drị́ táwụ̃nị̃ Hãmátĩ be ándrá adrulépi Yụ́dã ꞌbã pálé gá rĩ kí apájó sĩ adrujó Yụ́dã ꞌbã pálé gá Ịsịrayị́lị̃ be rĩ kí abe pírí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 29 Úpí Yẽrõbũwámũ ị̃rị̃ rĩ la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi Sãmãríyã gá ãngũ sĩ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị̃sị̃jó rĩ gá. Ngọ́pị̃ Zãkãríyã acá dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

15

Ãzãríyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 Ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃jó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Ãzãríyã* Ãmãzíyã ngọ́pị úpí Yụ́dã drị̂ iꞌdó dó ũpĩ nalé. 2 Iꞌdó ándrá ũpĩ nalé ꞌdĩ sĩ ílí la mụdrị́ drị̃ ázíyá, na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí kãlị́ tõwú drị̃ ị̃rị̃. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Yẽkõlíyã ꞌi, ꞌbá angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá la. 3 Ãzãríyã nga ándrá ị́jọ́ múké rĩ kí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé átẹ́pị̃ Ãmãzíyã ꞌbã ngalé rĩ áni. 4 Wó andi ándrá ãngũ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku ãzíla ꞌbá ri kí mụlé ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí idéŋá abe ãzíla lũbánĩ ivéŋá trũ drị̃ gá. 5 Ãdróŋá fẽ dó úpí Ãzãríyã ní drị̃rịma ãyánĩ ãrí ꞌbã ꞌbá najó rĩ sĩ kpere ĩꞌdi drã agá. Ri ándrá dó sĩ uꞌálé jó sịlé áꞌdụ̂sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã sĩ adrujó ꞌdáyụ la agá. Úpí Ãzãríyã ꞌbã ngọ́pị Yótãmũ acá ándrá dó sĩ ãmbógó ru lị́cọ́ úpídrị̂ agá ꞌdãá nĩ, ri dó sĩ ꞌbá ãngũ Yụ́dã drị̂ agá rĩ kí drị̃ celé nĩ. 6 Ị́jọ́ pírí ru idélépi sáwã Ãzãríyã ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ ãwí drị́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá cí. 7 Ãzãríyã la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi ãngũ sĩ ũpi kí ị̃sị̃jó táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá, ngọ́pị Yótãmũ acá dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

Zẽkãríyã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

8 Ílí kãlị́ na drĩ ãrõ Ãzãríyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ sĩ, Zẽkãríyã Yẽrõbũwámũ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ngọ́pị acá dó úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá. Na dó sĩ ũpĩ Sãmãríyã gá ĩmbá ázíyá. 9 Zẽkãríyã ri ándrá ị́jọ́ ũnzí ngalé Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Aꞌbe ándrá ị́jọ́ ũnzĩ úpí Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ngalé ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí gá rĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku. 10 Yãbẹ́sị̃ ngọ́pị Sãlụ́mụ̃ itú ándrá ị́jọ́ sĩ Zẽkãríyã ꞌdịjó rá, ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi ꞌbá kí drị̃ gâsĩ Ị̃bụ̃lẹ̃yámụ̃ gá ꞌdãá ãzíla acá dó sĩ Zẽkãríyã ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ. 11 Ị́jọ́ pírí úpí Zẽkãríyã ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ Úpí ꞌbã ándrá azịlé Yẹ́hụ̃ ní, “Ãnzị mídrị̂ kí mụ ũpĩ nalé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ cajó áꞌbị́ anzị sụ rĩ gá rĩ,” idé dó ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá rá.

Sãlụ́mụ̃ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

13 Ílí kãlị́ na drị̃ úrômĩ úpí Ụ̃zị́yã† Yụ́dã drị̂ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Sãlụ́mụ̃ Yãbẹ́sị̃ ngọ́pị acá dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú nĩ. Na lú ũpĩ Sãmãríyã gá ĩmbá ãlu. 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Gádĩ ngọ́pị Mẽnãhémũ angá Tị̃rị́zã gá rĩ si mụ Sãmãríyã gá, ꞌdị úpí Sãlụ́mụ̃ Yãbẹ́sị̃ ngọ́pị Sãmãríyã gá ꞌdãá rá, acá dó sĩ ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ. 15 Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Sãlụ́mụ̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ gá rĩ sĩ rĩ kí, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ úpí Zẽkãríyã ꞌdịjó rĩ be úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ gá cí. 16 Sáwã ꞌdã sĩ Mẽnãhémũ andi dó táwụ̃nị̃ Tĩfísã drị̂ ꞌbá ala gá rĩ kí abe ãzíla ãngũ andre la gá ꞌdãá rĩ kí trũ pírí rá kpere táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂gá, ãꞌdusĩku ꞌbá táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂ agá ꞌdãá rĩ gã kí ándrá ĩꞌdi fẽlé Mẽnãhémũ drị́ úmgbé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ụꞌdị́ dó ꞌbá ala gá ꞌdãá rĩ kí pírí rá ãzíla asi dó sĩ ũkú ꞌa trũ rĩ kí ꞌbã ꞌa kí pírí mgbọ rú.

Mẽnãhémũ ꞌbã acájó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú rĩ

17 Ílí kãlị́ na drị̃ úrômĩ úpí Ãzãríyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ sĩ, Gádĩ ngọ́pị Mãnásẽ acá dó úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá nĩ. Na ũpĩ Sãmãríyã gá ílí mụdrị́. 18 Mẽnãhémũ nga ándrá ị́jọ́ ũnzí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá, aꞌbe ándrá ị́jọ́ ũnzĩ úpí Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ngalé ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí gá rĩ kí ku. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãsírĩyã drị́ Púlũ amụ́ ándrá ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. Úpí Mẽnãhémũ fẽ dó sĩ úpí Púlũ ní sílĩvã kí tánĩ kãlị́na drị̃ sụ sĩ ĩꞌdiní ũkpó fẽjó sĩ adrujó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú ị̃dị́-ị̃dị́. 20 Mẽnãhémũ fẽ dó ãzị́táŋá ꞌbá ãlu ãlu málĩ trũ Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdãá rĩ ꞌbaní séndẽ ífí-ífí sílĩvã rú rĩ fẽjó kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú fẽlé úpí Ãsírĩyã drị̂ní. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãsírĩyã drị̂ gõ dó sĩ ãngũ ĩꞌdidrị̂ gâlé vúlé. 21 Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Mẽnãhémũ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 22 Mẽnãhémũ la dó mụ drãlé ꞌbo, ngọ́pị Pẽkãhíyã acá dó ĩꞌdĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

Pẽkãhíyã ꞌbã acájó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú rĩ

23 Ílí kãlị́ tõwú úpí Yụ́dã drị́ Ãzãríyã ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Mẽnãhémũ ngọ́pị Pẽkãhíyã acá dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú nĩ. Na ũpĩ Sãmãríyã gá ílí ị̃rị̃. 24 Pẽkãhíyã nga ándrá ị́jọ́ ũnzí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá, aꞌbe ándrá ị́jọ́ ũnzí úpí Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ngalé ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí gá rĩ kí ku. 25 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmbógó umvelé Pékã Rẽmãlíyã ngọ́pị ãsĩkárĩ úpí Pẽkãhíyã drị̂ kí agá la itú kí ándrá ị́jọ́ ꞌbá ãzí kãlị́ tõwú angálépi ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ gá la kí abe, ꞌdị kí dó sĩ Pẽkãhíyã ꞌi rá. 26 Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Pẽkãhíyã ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ pírí ĩꞌdiní idélé rĩ kí abe, índre, úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí.

Pékã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayẹ́lị̃ gá rĩ

27 Ílí kãlị́ tõwú drị̃ ị̃rị̃ úpí Yụ́dã drị́ Ãzãríyã ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Rẽmãlíyã ngọ́pị Pékã ãcá dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú nĩ. Na dó ũpĩ Sãmãríyã gá ílí kãlị́ ị̃rị̃. 28 Pékã nga ándrá ị́jọ́ ũnzí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá, aꞌbe ándrá ị́jọ́ ũnzí úpí Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ngalé ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí gá rĩ kí ku.

29 Sáwã Pékã ꞌbã adrujó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú rĩ sĩ, úpí Ãsírĩyã drị́ Tĩgĩlátĩ-Pĩlésã amụ́, pa táwụ̃nị̃ Ị̃jọ́nị̃ ꞌi, Ãbẹ̃lị̃-bẹ́tị̃ ꞌi, Mãákã ꞌi, Yãnówã ꞌi, Kẹ̃dẹ́sị̃ ꞌi, Hãzọ́rị̃ ꞌi, Gĩlẽyádĩ ꞌi, Gãlị́lị̃ ꞌi ãzíla ãngũ Nãfũtálĩ drị̂ kí pírí rá. ꞌDụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agụlé ãtíꞌbó ru Ãsírĩyã gá. 30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hõséyã Élã ngọ́pị itú ị́jọ́ Rẽmãlíyã ngọ́pị úpí Pékã ꞌbã ụrụꞌbá gá, ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá. Hõséyã acá dó sĩ úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá ílí kãlị́ ị̃rị̃jó Ụ̃zị́yã ngọ́pị Yótãmũ ꞌbã adrujó úpí ru Yụ́dã gá rĩ sĩ. 31 Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Pékã ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ pírí ĩꞌdiní idélé rĩ kí abe, índre, úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí kí sĩjó rĩ agá cí.

Yõtámũ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

32 Ílí ị̃rị̃jó Rẽmãlíyã ngọ́pị Pékã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ sĩ, Ụ̃zị́yã ngọ́pị Yõtámũ acá dó úpí Yụ́dã drị̂ rú nĩ. 33 Ĩꞌdi acá úpí ru ꞌdĩ, ꞌdĩ sĩ ílí la dó kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ tõwú. Na dó ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ázíyá. Ãndrẽ ándrá Yẹ̃rụ́sã Zãdókĩ ĩzẹ́pị ꞌi. 34 Nga ándrá ị́jọ́ Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá múké cécé átẹ́pị̃ Ụ̃zị́yã ꞌbã ngalé rĩ áni. 35 Wó andi ándrá ãngũ ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku. ꞌBá ri kí ándrá ídétáŋá kí idélé ãzíla lũbánĩ ivélé ãngũ ụrụgá rĩ kí agá ꞌdãá. Yõtámũ sị ándrá kẹ̃jị́tị Jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ gá ụ́rụ́lé rĩ nĩ. 36 Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Yótãmũ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ pírí ĩꞌdiní idélé rĩ kí abe, úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 37 Sáwã ꞌdã kí agá, Úpí iꞌdó úpí Sírĩyã drị́ Rẹ̃zị́nị̃ kí tị pẽlé Rẽmãlíyã ngọ́pị Pékã be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe. 38 Yõtámũ drã dó sĩ rá, ãzíla îsị̃ ĩꞌdi ãngũ sĩ ꞌbá kí ị̃sị̃jó rĩ gá táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. Ngọ́pị̃ Ãházị̃ acá dó ĩꞌdĩ kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.

16

Úpí Ãházị̃ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 Ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃jó úpí Pékã Rẽmãlíyã ngọ́pị ꞌbã ándrá ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ sĩ, úpí Ãházị̃ Yótãmũ ngọ́pị iꞌdó dó ũpĩ nalé Yụ́dã gá. 2 Úpí Ãházị̃ iꞌdó dó ũpĩ nalé ꞌdĩ sĩ ílí la kãlị́ ị̃rị̃, na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ázíyá, nga ándrá ị́jọ́ kí áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ngalé Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ áni ku. 3 Wó ri ándrá ị́jọ́ ũnzíkãnã ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí vú ũbĩlé, átã ivé ándrá vâ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị̃ ꞌi ídétáŋá rũ ãcí sĩ. André ándrá ị́jọ́ ũnzíríkãnã ꞌdĩ sụ́rụ́ Úpí ꞌbã ándrá drolé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rá rĩ ꞌba drị́. 4 Ri ándrá ídétáŋá kí idélé ãzíla ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivélé ãngũ ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ꞌbé kí sị́ gâsĩ ãzíla ife kị̃dị̃ rĩ kí ị̃ndụ́ gâsĩ pírí.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sírĩyã drị́ Rẹ̃zị́nị̃ kí úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Pékã Rẽmãlíyã ngọ́pị be ko kí dó drị̃ sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí abe, ce kí úpí Ãházị̃ rá wó ndẽ kí ĩꞌdi ku. 6 Sáwã ꞌdã sĩ, úpí Ãrámũ drị́ Rẹ̃zị́nị̃ apá dó táwụ̃nị̃ Ĩlátĩ ꞌi angájó ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị́ rĩ sĩ rá, acá dó sĩ úpí Ãrámũ drị̂ ꞌbã pálé gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ídõmũ drị̂ gõ kí dó Ĩlátĩ gá vúlé, kí drĩ kpere ãndrũ ꞌdãá cí. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãházị̃ pẽ ándrá dó sĩ ụ̃pịgọŋa kí tị úpí Ãsírĩyã drị́ Tĩgĩlátĩ-Pĩlésã rụ́, jọ, “Ma mî ãtíꞌbó ãzíla mî ngọ́pị. Mí amụ́ áma palé úpí Sírĩyã drị̂ kí drị́gá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be, amụ́ kí ãꞌdị́ ꞌdịlé má be.” 8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãházị̃ ꞌdụ sílĩvã ãzíla gólũdĩ ĩꞌdiní ándrá ịsụ́lé jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí ãzíla jó sĩ ãko kí tãmbajó lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí abe fẽlé úpí Ãsírĩyã drị̂ní fẽtáŋá ru. 9 Úpí Ãsírĩyã drị́ Tĩgĩlátĩ-Pĩlésã la mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã ịsụ́lé ꞌbo, gbõgbõ mụ kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ kí abe Sírĩyã gá. Pa dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãmãsị̃kị́yã drị̂ rá, ꞌdụ dó ꞌbá uꞌálépi Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá rĩ kí agụlé táwụ̃nị̃ Kírĩ gá ãzíla ꞌdị dó úpí Rẹ̃zị́nị̃ rá. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãházị̃ mụ dó Dãmãsị̃kị́yã gá sĩ drị̃ fụjó úpí Ãsírĩyã drị́ Tĩgĩlátĩ-Pĩlésã be. Ndre ãlĩtárĩ Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá rĩ, gbã íꞌdá la ãzíla pũlánĩ ĩꞌdidrị́ pírí rĩ be fẽlé átáló Ụ̃rị́yã ní sĩ ãzíla sịjó cécé ꞌdã ꞌbã áni. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, átáló Ụ̃rị́yã sị dô sĩ ãlĩtárĩ ꞌdã ꞌi cécé úpí Ãházị̃ ꞌbã ándrá pũlánĩ la ãfẽjó ĩꞌdiní Dãmãsị̃kị́yã gâlé rĩ áni, de ándrá ãzị́ sĩ ãlĩtárĩ ꞌdã sịjó rĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãházị̃ ãgõ drĩ Dãmãsị̃kị́yã gâlé rĩ sĩ ku rú. 12 Úpí Ãházị̃ la dó mụ ãgõlé Dãmãsị̃kị́yã gâlé rĩ sĩ ꞌbo, mụ dó ãlĩtárĩ ndrelé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, se dó ru ãlĩtárĩ andre gá ãnirú sĩ ídétáŋá idéjó. 13 Idé dó ídétáŋá ivélé ivê rĩ ꞌi, fẽ dó ãwãꞌdĩfô ãkónã sĩ rĩ ꞌi, ãwãꞌdĩfô ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ sĩ rĩ ꞌi ãzíla ũyã dó ãrí idétáŋá ru tị icíma drị̂ ãlĩtárĩ ụrụꞌbá gá. 14 Ãlĩtárĩ idélé bũrônzĩ sĩ ꞌbãlé ndú Úpí nî rĩ ándrá drĩdríŋĩ ãlĩtárĩ úꞌdí rĩ ꞌba drị̂gá Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãházị̃ uja dó sĩ ĩꞌdi ãlĩtárĩ ĩꞌdidrị́ úꞌdí rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá. 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãházị̃ fẽ dó ãzị́táŋá átáló Ụ̃rị́yã ní, jọ, “Ãlĩtárĩ ãmbógó ꞌdĩ drị̃ gá mí ivé idétáŋá ivélé ivé ivê ụ̃ꞌbụ́tị ãlu ãlu sĩ rĩ kí, idétáŋá ãkónã fẽtáŋá ru ivélé ivê-ivê ĩndró ãlu ãlu sĩ rĩ kí, idétáŋá ivélé ivê úpí drị̂ kí idétáŋá sĩ ãkónã fẽtáŋá ru ivélé ivê-ivê ĩndró sĩ úpí drị̂ kí, idétáŋá ivélé ivê ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí fẽlé rĩ kí, idétáŋá ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí abe. Mí ũsũ ãnãkpá fẽtáŋá ru ivélé ivê-ivê rĩ ꞌbã ãrí kí ãlĩtárĩ ꞌdĩ drị̃ gá ãnãkpá pírí ídétáŋá ru rĩ ꞌbã ãrí abe. Wó ãlĩtárĩ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ ma ĩꞌdi ayú sĩ Ãdróŋá zịjó sĩ mání ị́jọ́ kí lũjó.” 16 Ụ̃rị́yã nga dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí cécé úpí Ãházị̃ ꞌbã azịlé ĩꞌdi ní rĩ áni.

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãházị̃ unze dó ãko sĩ ãlĩtárĩ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ ꞌbã ãzí kí rá, nze vâ báfũ ãmbógó idélé bũrônzĩ sĩ umvelé mĩrĩ ꞌi rĩ mọ́nị̃gọ́ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí drị̃ gá rĩ sĩ rá, ịsị́ dó ãlĩtárĩ ꞌbãlé ãngũ sũlé írã sĩ rĩ drị̃ gá. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú úpí Ãházị̃ fẽ dó ãzị́táŋá índríkã ándrá idélé gẹ̃rị̃ ũpi ꞌbã kí sĩ fijó jó Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agâlé Sãbátũ sĩ rĩ nzujó rá ãzíla gẹ̃rị̃ ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbaní fijó jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ atrịjó cí. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ãyĩkõ fẽjó úpí Ãsírĩyã drị̂ ní. 19 Ị́jọ́ pírí úpí Ãházị̃ ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãzị́ ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá cí. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ãházị̃ drã dó cécé áyị́pịka ꞌbã kí ándrá drãjó rĩ áni, îsị̃ dó ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó áyị́pị Dãwụ́dị̃ drị̂ gá, ngọ́pị̃ Hẽzẽkíyã acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

17

Hõséyã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ

1 Ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃jó úpí Yụ́dã drị́ Ãházị̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Hõséyã Élã ꞌbã ngọ́pị acá dó úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá nĩ. Na ándrá dó sĩ ũpĩ Sãmãríyã gá ꞌdãá ílí úrômĩ. 2 Hõséyã nga ándrá ị́jọ́ ũnzí kí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Wó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ ca ándrá ị́jọ́ ũnzí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị́ drị̃drị̃ rĩ ꞌbaní ngalé rĩ áni ku.

3 Úpí Ãsírĩyã drị́ Sãlĩmãnésã amụ́ ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé Hõséyã be, ndẽ Hõséyã rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ûŋmĩ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ̃sọ́rọ̃ ãmbógó ꞌbelé ílí ãlu ãlu sĩ rĩ ꞌbelé sụ́rụ́ Ãsírĩyã drị̂ní. 4 Wó ílí ãzí sĩ úpí Hõséyã gã dó mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé ílí ãlu ãlu sĩ rĩ ꞌbelé úmgbé, uja tị icílé úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Sộ be, aꞌị́ ĩꞌdi sĩ ĩꞌdiní ãtị̃táŋá fẽjó sĩ ãfũjó Ãsírĩyã pálé gá rá. Úpí Ãsírĩyã drị̂ la mụ ị́jọ́ Hõséyã ꞌbã kí sĩ tị icíjó Sộ ꞌbe ꞌdĩ arelé ꞌbo, rụ dó Hõséyã ꞌi ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ úpí Ãsírĩyã drị̂ ĩmũlũ kí dó ãngũ ꞌdã pírí, amụ́ kí dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ gá ãzíla ce kí dó ĩꞌdi trộkị́lịrị ílí na.

Ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã aꞌdéjó rĩ

6 Ílí úrômĩ úpí Hõséyã ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, úpí Ãsírĩyã drị̂ ꞌdụ dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ rá, ꞌdụ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agụlé Ãsírĩyã gá ãtíꞌbó ru. ꞌBã dó ĩꞌbã ãzí rĩ kí rilé ãngũ umvelé Hálã rĩ gá, ꞌbã ãzí rĩ kí mĩrĩ Hãbọ́rị̃ ꞌbã tị gá ãngũ Gõzánĩ drị̂ gá ãzíla ꞌbã ãzí rĩ kí táwụ̃nị̃ ãmbogo ãmbogo Médẽsĩ drị̂ kí agá.

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ándrá ru íni la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ị́jọ́ ũnzí ngajó Úpí, Ãdróŋá ĩꞌbadrị́ ándrá kí anzélépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Fãráwũ ꞌbã drị́gá rĩ ụrụꞌbá gá rĩ sĩ. Ri kí ándrá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lé 8 ãzíla ri kí ị́jọ́ ũnzí Sụ́rụ́ ándrá Úpí ꞌbã drolé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kí ngalé ị́jọ́ ũnzí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá iꞌdólé ngalé ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá rĩ kí abe. 9 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí ị́jọ́ ũnzí ngalé Úpí, Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ụrụꞌbá gá ũní ũní ru. Sị kí ãngũ ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá pírí iꞌdójó jó ụrụgá sĩ ãngũ undréjó rĩ gá kpere táwũnĩ ãmbógó andre celé cí rĩ gá. 10 Ũꞌbã kí ándrá írã ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ri kí ife ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí abe ꞌbé ãlu ãlu kí drị̃ gâsĩ pírí ãzíla ife índríkã trũ kị̃dị̃ rĩ kí ị̃ndụ́ gâsĩ pírí. 11 Ãngũ ãlu ãlu ụrụgá ĩꞌbaní sịlé sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agâsĩ pírí ri kí lũbánĩ ivélé cécé sụ́rụ́ ãzí Úpí ꞌbã ándrá drolé ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂gá rá rĩ ꞌbã kí ándrá ivélé rĩ áni. Ị́jọ́ ũnzíkãnã ĩꞌbaní idélé rĩ fẽ kí ándrá Úpí ꞌbã adrã angá ĩꞌbaní ũnzí. 12 Ri kí ãdroŋa ĩnzõ rú Úpí ꞌbã ándrá jọlé ꞌbã ị̃nzị̃ kí jõ kí ku rĩ kí ị̃nzị̃lé. 13 Úpí ri ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lilé ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe Nãbịya pírí ꞌba rụ̂sĩ ãzíla ꞌbá pírí ị́jọ́ ụndrị́lépi rĩ ꞌba rụ̂sĩ, jọ ándrá ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ĩminí ngalé rĩ, ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ị́jọ́ mání azịlé rĩ kí abe cécé mání ándrá ãzị́táŋá la fẽjó pírí ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní vú ũbĩlé ãzíla mání fẽlé ĩminí ãtiꞌbo mádrị̂ ꞌba rụ̂sĩ nãbịya kí abe rĩ áni.”

14 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ are kí ándrá ị́jọ́ mání jọlé ĩꞌbaní rĩ kí ku, imbe la mba kí ándrá cécé ĩꞌbã áyị́pịka ándrá ásí ꞌbãlépi Úpí, Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá ku rĩ ꞌbadrị̂ áni. 15 Gã kí ándrá ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tị icíma ĩꞌdi ꞌbã ándrá icílé ĩꞌbã áyị́pịka kí abe rĩ kí ãzíla bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lima ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó rĩ kí abe pírí úmgbé. Ri kí ándrá ãdroŋa ãzị̂ kóru rĩ kí vú adrolé áyụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí ãmgbã rĩ acá kí ándrá dó vâ sĩ ãzị́ kóru. Bĩ kí ándrá ícétáŋá sụ́rụ́ kí andre gá rĩ ꞌbadrị̂ kí áyụ Úpí drĩ táni ándrá ĩꞌbaní ãzị́táŋá fẽ jọjọ́ la, “Ĩmi idé jõ ị́jọ́ kí cécé sụ́rụ́ ĩmi andre gá ꞌdĩ ꞌbã kí idélé rĩ áni ku,” rá tí. Wó mụ kí drị̃ gá ị́jọ́ Úpí ꞌbã ándrá jọlé ꞌbã nga kí kí ku rĩ kí ngaŋá trũ. 16 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gã kí ándrá ãzị́táŋá Úpí, Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ándrá fẽlé ĩꞌbaní ri kí pírí úmgbé, idé kí ándrá ĩꞌbaní ãdroŋa indrélépi cécé kãjóŋá áni la kí aya sĩ ị̃rị̃. Idé kí vâ ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ ĩndĩ. Ri kí drị̃ sulé vụ̃rụ́ lẽlẽgó ꞌbụ̃gá rĩ ꞌbaní ãzíla ri kí vâ ãdróŋá ĩnzõ rú Bãálĩ ị̃nzị̃lé. 17 Ivé kí ándrá anzị ĩꞌbadrị̂ kí izonzi ĩꞌbadrị̂ kí abe ãcí sĩ ídétáŋá ru. Ri kí ãndrị́kẹ ndrịlé, ị́jọ́ ũjõgõ drị̂ kí ngalé ãzíla fẽ kí ándrá ru ásị́ pírí sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ inga ándrá dó sĩ ũmbã Úpí drị̂ rá. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí acá ándrá dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũmbã ãmbógó la sĩ ãzíla dro ándrá dó sĩ kí ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá. Aꞌbe ándrá lú sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ áyụ. 19 Átã ꞌbá Yụ́dã drị̂ mba kí ándrá vâ ãzị́táŋá Úpí, Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ drị̂ kí tã kụ. Ri kí ị́jọ́ ũnzí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá iꞌdólé ngalé rĩ kí ngalé áyụ. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí gã ándrá dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe pírí úmgbé, fẽ ándrá ĩꞌbaní drị̃rịma ãzíla fẽ kí mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́lẹ́ gá kpere kí ị̃lị̃kị̃ agá pírí.

21 Úpí la ándrá mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzélé ũpĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá rĩ sĩ ãmvé ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uja kí dó Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbãlé úpí ĩꞌba drị̂ rú. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yẽrõbũwámũ ce dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ũnzí, aꞌbe kí ándrá dó sĩ ị́jọ́ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ cã ãzíla fẽ dó kí ĩzátã ãmbógó la ngalé. 22 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ĩbĩ kí ándrá ru ị́jọ́ ũnzí pírí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ngalé rĩ kí agá, aꞌbe kí ándrá kí ku, 23 kpere Úpí ꞌbã kí we agá ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó ãtiꞌbo ĩꞌdi drị́ Nãbịya kí tị gâsĩ rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌdụ ándrá dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãngũ ĩꞌba drị̂ agá ꞌdãá rĩ sĩ rá, acá kí dó sĩ ãtíꞌbó ru ãngũ Ãsírĩyã drị̂ gá kpere ãndrũ.

ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ri kí ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂gá

24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãsírĩyã drị̂ ají dó ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá, Kútã gá, Ávã gá, Hãmátĩ gá ãzíla Sẽfãrĩvãyímũ gá sĩ kí irijó táwụ̃nị̃ ãmbogo Sãmãríyã drị̂ kí agá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí kẹ̃jị́ gá. ꞌDụ kí dó ãngũ Sãmãríyã drị̂ rá, ri kí dó sĩ uꞌálé táwụ̃nị̃ la ãmbógó rĩ kí agá. 25 Sáwã ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ ꞌbaní ándrá rijó ꞌdãá drị̃drị̃ rĩ gá, ị̃nzị̃ kí ándrá Úpî ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí ãpẽ ándrá dó sĩ kẹ̃mị̃ kí tị kí drĩdríŋĩ gá, kẹ̃mị̃ ꞌdã ucí kí ándrá dó sĩ kí ꞌbã ãzí rĩ kí rá. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ujílépi la lũ dó úpí Ãsírĩyã drị̂ní, “ꞌBá ándrá míní ajílé irilé táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ kí agá rĩ nị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá sụ́rụ́ ꞌdã drị̂ ꞌbã lẽlé ꞌbã nga kí kí rĩ kí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãpẽ dó sĩ kẹ̃mị̃ kí tị kí drĩdríŋĩ gá. Kí dó sĩ ꞌbá ꞌdã kí ucí ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ꞌbã nga kí kí rĩ kí nị̃jó ku rĩ sĩ.”

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Ãsírĩyã drị̂ fẽ dó ãzị́táŋá, jọ, “Lẽ ĩmi agụ átáló ándrá ĩminí arụ́lé ãtíꞌbó ru rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu Sãmãríyã gâlé vúlé, ꞌbã mụ dó uꞌálé ꞌdãá, ꞌbã imbá dó sĩ ꞌbá ꞌdã kí ị́jọ́ Ãdróŋá ãngũ ꞌdãgá rĩ drị̂ ꞌbã lẽlé ꞌbã nga kí kî rĩ kí sĩ.” 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ûja dó átáló ándrá arụ́lé ãtíꞌbó ru Sãmãríyã gâlé rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la vúlé, mụ dó sĩ uꞌálé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá. Imbá dó sĩ ꞌbá amụ́lépi ãngũ Sãmãríyã drị̂gá úꞌdí ꞌdã kí gbíyã sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ.

29 Wó átáló ꞌdãní táni ꞌbá ꞌdĩ kí imbájó rá tí, sụ́rụ́ ãlu ãlu idé ĩꞌdiní íꞌdá ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ drị̂ ꞌi, ꞌbã kí ãdróŋá ĩnzõ rú ĩꞌbaní idélé ꞌdã kí jõkõ sịlé ãngũ ụrụgá ꞌbá Sãmãríyã gá rĩ ꞌbaní ándrá idélé rĩ kí agá. Sụ́rụ́ ãlu ãlu ꞌbã ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ táwụ̃nị̃ ãmbógó ĩꞌdiní ándrá uꞌájó rĩ gá. 30 ꞌBá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ idé kí ándrá ĩꞌbaní ãdróŋá Sụ̃kọ́tị̃ Bẹ̃nọ́tị̃ ꞌi, ꞌbá angálépi Kútã gá rĩ idé kí ĩꞌbaní ãdróŋá Nẹ̃rị̃gálị̃ ꞌi ãzíla ꞌbá angálépi Hãmátĩ gá rĩ idé kí ĩꞌbaní ãdróŋá Ásĩmã ꞌi, 31 ꞌbá Ávã gá rĩ idé kí ándrá ĩꞌbaní ãdróŋá Nị̃bázị̃ kí Tãrĩtákĩ be. ꞌBá Sẽfãrĩvãyímũ gá rĩ ivé kí ándrá anzị ĩꞌbadrị̂ kí ãcí sĩ ídétáŋá ru ãdroŋa ãngũ Sẽfãrĩvãyímũ drị́ Ãdrãmẹ̃lẹ́kị̃ ꞌbaní Ãnãmẹ̃lẹ́kị̃ be. 32 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbaní ándrá táni Úpî ị̃nzị̃ agá rá tí, ũpẽ kí vâ ꞌbá ãzí kí kí drĩdríŋĩ gá ãtalo rú jõkõ ꞌdĩ kí agá sĩ ãzị́ ngajó ãngũ ụrụgá ĩꞌbã kí sịlé rĩ kí agá sĩ ãdroŋa ndúndú rĩ kí ị̃nzị̃jó. 33 Kí Úpí ị̃nzị̃ rá, wó ri kí vâ ãdroŋa ãzí ĩꞌbã kí idélé kí drị́ sĩ rĩ kí ị̃nzị̃lé cécé lãꞌbĩ ꞌbá sụ́rụ́ ándrá sĩ kí ajíjó rĩ kí agâlé rĩ ꞌbã kí idélé rĩ áni.

34 Kpere úꞌdîꞌda kí drĩ átã ĩꞌbã lãꞌbĩ ídu ꞌdã kí vú ũbĩ. Ị̃nzị̃ kí Úpî ku jõku ũbĩ kí vâ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí jõku, ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé Yãkóꞌbõ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ꞌdalé Ịsịrayị́lị̃ rĩ ꞌbã anzị ꞌbaní rĩ kí vú ku. 35 Úpí icí ándrá dó sĩ tị icíma ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe, fẽ dó ĩꞌbaní ãzị́táŋá jọ, “Ĩmi ị̃nzị̃ jõ ãdroŋa ãzí ndúndú ꞌdĩ kí ku, jõku ĩmi ãvụ̃ kí drị̃lẹ́ gá sĩ ĩꞌbaní ãzị́ ngajó jõku anzị ĩmidrị̂ kí ụlị́jó ídétáŋá ru ĩꞌbaní ku. 36 Wó lẽ ĩmi ị̃nzị̃ lú Úpí ándrá ĩmi anzélépi angájó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâlé tálí ãmbógó rĩ kí sĩ ãzíla ũkpõ ãmbógó rĩ kí sĩ rĩ áyụ. Lẽ ĩmi ãvụ̃ lú ị̃nzị̃táŋá sĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩmi idé ídétáŋá ĩꞌdiní áꞌdụ̂sĩ. 37 Lẽ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi adru múké múké sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí tãmbajó. Lẽ ĩmi ị̃nzị̃ jõ ãdroŋa ãzí ndú la kí ku. 38 Lẽ ĩmi ãvĩ jõ ị́jọ́ tị icíma mání icílé ĩmi abe rĩ drị̃ gá ku ãzíla lẽ ĩmi ị̃nzị̃ jõ ãdroŋa ãzí ndú la kí ku. 39 Wó rá la ĩmi ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ áꞌdụ̂sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi lú ꞌbá icólépi ĩmi palépi mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí drị́gá rá rĩ ꞌi.”

40 Wó ꞌbá ándrá amụ́lépi uꞌálépi Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ are kí ị́jọ́ ku, rá la ĩbĩ kí ándrá ru ị́jọ́ ĩꞌbã ãni ídu rĩ kí idéŋá gá. 41 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbaní táni Úpí ị̃nzị̃ agá rá tí, ri kí vâ ãdroŋa ĩꞌbã kí idélé drị́ sĩ rĩ kí ị̃nzị̃lé ĩndĩ. Kpere ãndrũ ũri ãfũlépi kí ụrụꞌbá gá rĩ kí ãdroŋa idélé drị́ sĩ rĩ kí ị̃nzị̃ cécé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbã kí ándrá idélé rĩ áni.

18

Hẽzẽkíyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 Ílí najó Hõséyã Élã ngọ́pị ꞌbã ándrá ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ sĩ, Hẽzẽkíyã Ãházị̃ ngọ́pị acá dó úpí Yụ́dã drị̂ rú nĩ. 2 Hẽzẽkíyã la iꞌdó ũpĩ nalé ꞌdĩ ílí la dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ tõwú. Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ úrômĩ. Ãndrẽ ándrá Zãkãríyã ị̃zẹ́pị Ãbíyã ꞌi. 3 Nga ándrá ị́jọ́ pírí múké rĩ kí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni. 4 Andi ándrá ãngũ ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí rá, aco ándrá ị́dị́ŋá idélé írã sĩ rĩ kí rá ãzíla aga ándrá íꞌdá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ ãni idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí vũ gá. Aco ị̃nị̃ íꞌdá Mụ́sã ꞌbã ándrá idélé bũrônzĩ sĩ umvelé Nẹ̃hụ̃sị̃tánị̃, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivéjó sáwã ꞌdã gá ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá ru rĩ kpékpé. 5 Hẽzẽkíyã ꞌbã ándrá ásị́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ gá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí ãzí ũpi Yụ́dã drị̂ kí agá ĩꞌdi áni la ándrá dó sĩ ꞌdáyụ, átã táni ũpi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ kí agá jõku ũpi ĩꞌdi vúlé gá rĩ kí agá. 6 Ĩbĩ ándrá ru ị́jọ́ Úpí ꞌbã ándrá azịlé rĩ kí agá ãzíla aꞌbe ándrá ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi vú bĩjó rĩ ku. Mba ãzị́táŋá Úpí drị́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ị́jọ́ la azịjó Mụ́sã ꞌbã tị gâsĩ rĩ kí tã pírí rá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí ri ándrá dó sĩ adrulé Hẽzẽkíyã be. Ãngũ ndúndú ĩꞌdiní ándrá mụjó rĩ kí agá, Hẽzẽkíyã ri adrulé drị̃lẹ́ba ru. Mvu ándrá úpí Ãsírĩyã drị̂ rụ́ rĩ sĩ rá ãzíla gã ándrá ãzị́ ngalé ĩꞌdi pálé gá úmgbé. 8 Ndẽ ándrá ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ãꞌdị́ sĩ rá ãzíla ra ãko ĩꞌbadrị̂ kí angájó tọ̃rọ́mẹ́ wereŋá rĩ kí agá cajó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá ãzíla ndẽ ándrá ꞌbá táwụ̃nị̃ Gázã drị̂ agá rĩ kí ala gá ĩndĩ ꞌbá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã andre gá lõkókõrí gá rĩ kí abe. 9 Ílí sụjó Hẽzẽkíyã ꞌbã ándrá ũpĩ najó rĩ sĩ, Hõséyã Élã ngọ́pị na dó ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ gá ílí ázị̂rị̃, úpí Ãsírĩyã drị́ Sãlĩmãnésã amụ́ andrá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ agá rĩ kí abe ãzíla ce dó sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ cí. 10 Ílí kí mụ alịlé na ꞌbo úndẽ dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ agá rĩ kí rá, ꞌdĩ sĩ Hẽzẽkíyã na dó ũpĩ Yụ́dã gá ílí ázíyá ãzíla Hõséyã dó ꞌdĩ sĩ ũpĩ gá Ịsịrayị́lị̃ gá ílí úrômĩ. 11 Úpí Ãsírĩyã drị̂ ꞌdụ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agụlé pírí mãbụ́sụ̃ gá Ãsírĩyã gá ãzíla fẽ kí uꞌálé Hãláhĩ gá, Hãbọ́rị̃ gá ꞌdĩ Gõzánĩ gá ãzíla táwụ̃nị̃ ãmbógó Mẹ̃dị́yã gá. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ándrá ru íni la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá gãjó Úpí, Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ tị arejó úmgbé, ĩꞌbaní ándrá tị icíma ĩꞌdi ꞌbã icílé ĩꞌba abe ãzíla ãzị́táŋá ándrá Úpí ꞌbã fẽlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Mụ́sã rụ̂sĩ rĩ kí gãjó pírí úmgbé rĩ sĩ.

Sẽnãkẽríbũ ꞌbã ãꞌdị́ ꞌdịjó Yụ́dã be rĩ

13 Ílí mụdrị́ drị̃ sụjó úpí Hẽzẽkíyã ꞌbã ándrá adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ, úpí Ãsírĩyã drị́ Sẽnãkẽríbũ amụ́ ándrá ãꞌdị́ gá ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌba rụ́, ꞌdụ ándrá dó sĩ táwụ̃nị̃ Yụ́dã drị́ andre celé bõrõ ũkpó sĩ rĩ kí pírí rá la táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ꞌi. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úpí Yụ́dã drị́ Hẽzẽkíyã pẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị úpí Ãsírĩyã drị̂ ní táwụ̃nị̃ Lãkísĩ gâlé jọ, “Ánga ị́jọ́ ũnzí rá, mí aꞌbe ãꞌdị́ ꞌdịŋá má be rĩ cã, ma dó ị́jọ́ míní lẽlé má idé rĩ ũfẽ rá.” Úpí Ãsírĩyã drị̂ umvi úpí Yụ́dã drị́ Hẽzẽkíyã ní ꞌbã ũfẽ sílĩvã kị́lọ̃ 10,000 ãzíla gólũdĩ kị́lọ̃ 1,000. 15 Úpí Hẽzẽkíyã fẽ ándrá dó sĩ ĩꞌdiní sílĩvã jó Úpí drị̂ agá rĩ kí sílĩvã ĩrá lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí abe pírí. 16 Sáwã ꞌdã sĩ Hẽzẽkíyã ụwị́ dó gólũdĩ kẹ̃jị́ tị sĩ fijó jó Úpí drị̂ agâlé rĩ ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ ụrụꞌbá gá rĩ kí pírí, gólũdĩ sĩ ị́dị́ŋá ịꞌdịlé ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí ụrụꞌbá asejó rĩ kí abe fẽlé úpí Ãsírĩyã drị́ Sẽnãkẽríbũ drị́ ĩndĩ. 17 Wó úpí Ãsírĩyã drị̂ pẽ ándrá dó sĩ ãsĩkárĩ ũꞌbí kí tị ãsĩkárĩ ãmbogo na ãꞌdị́ gá ũkpó la kí abe angájó Lãkísĩ gá rĩ sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó Hẽzẽkíyã be Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Kí mụ calé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ãsĩkárĩ ãmbogo utu kí dó pá gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdãá ãnirú dũkánĩ ꞌbá bõngó ũjĩlépi rĩ ꞌba drị̂ kí andre gá gẹ̃rị̃ sĩ mụjó ị̃yị́ galé drị́ sĩ rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gâlé ru. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ kí dó ãsĩkárĩ ãmbogo Ãsírĩyã gá la kí tị sĩ mụjó úpí Hẽzẽkíyã ꞌi umvejó, wó Hẽzẽkíyã uja dó ãsĩkárĩ ãmbogo na la kí tị pẽlé sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌba abe. Ãsĩkárĩ ãmbogo ándrá tị pẽlé rĩ kí; Ĩlĩyãkímũ Hĩlĩkíyã ngọ́pị ándrá ãmbógó lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ ꞌi, Sẽbínã ándrá kãránĩ rú rĩ ꞌi ãzíla Ásãfũ ngọ́pị Yówã ándrá ãwí úpí drị̂ kí ũsĩlé rĩ ꞌi.

19 Ãmbógó ãzí ãlu Ãsĩkárĩ Ãsírĩyã drị̂ kí agá la jọ, “Ĩjọ Hẽzẽkíyã ní úpí ũkpõ trũ Ãsírĩyã drị̂ jọ, ‘Ãꞌdu ị́jọ́ fẽ úpí Hẽzẽkíyã ꞌbã ásị́ ní mbajó ũkpó ru nĩ yã?’ 20 Mí ũrã ị́jọ́ míní jọlé tị sĩ áꞌdụ̂sĩ rĩ la ãlị̃gọ̃ ãzíla ũkpó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ ndẽ rá yã? ꞌBá ãzí míní ũrãlé kí amụ́ ími ãzã kolé ãsĩkárĩ kí sĩ sĩ ãsĩkárĩ Ãsírĩyã drị̂ kí drị̃ tẽjó ãꞌdị́ sĩ rá la kí cí yã? 21 Índre, ánị̃ rá íꞌbã ími ásị́ ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị̃ gá, wó ĩꞌdi adru cécé míní ími ãtị̃jó ũzú sĩ túré ru rĩ áni, icó nũlé rá ãzíla ĩꞌdi ími drị́ sõ rá, úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ la bãsĩ ꞌbá pírí ásị́ tị̃lépi ĩꞌdi drị̃ gá rĩ kí ũsõ ꞌdĩ ꞌbã áni. 22 Wó ĩdrĩ táni jọ la mání, ‘Ãꞌbã ásị́ ãmadrị̂ Úpí, Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã drị̃ gá,’ wó úpí Hẽzẽkíyã ĩꞌdi ándrá ꞌbãsĩ vâ ꞌbá Ãdróŋá ꞌdĩ uꞌdálépi rĩ ꞌi. Andi ándrá vâ ãlĩtárĩ sịlé ãngũ ụrụgá rĩ kí agá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí rá ãzíla ꞌbã ándrá ãzị́táŋá ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbaní pírí lú sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ãlĩtárĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ agá. 23 Ĩmi amụ́, ĩmi icí tị úpí Ãsírĩyã drị̂ be, ĩdrĩ ãsĩkárĩ ãzí ụ̃cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ la kí ịsụ́ ãsĩkárĩ ĩmidrị̂ kí agá ꞌdãá 2,000 rá, ma ĩminí fãrásĩ kí fẽ kí kãlãfe sĩ rá. 24 Ãsĩkárĩ la mî ãni wereŋá ꞌdĩ kí sĩ, mí icó ị́jọ́ ũrãlé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó átã ãsĩkárĩ mádrị́ tị ãlu ãsĩkárĩ ãmbógó ãlu la ꞌbã drị̃ celé nĩ la kí abe ku átã úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ drĩ táni míní gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí fẽ ãsĩkárĩ cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe rá tí. 25 Ĩminí ũrãjó la rĩ sĩ, ãma amụ́ ãngũ ĩmidrị̂ gbẹjó ãzíla ị̃lị̃kị̃jó Úpí ꞌbã tị kóru yã? Úpí ꞌbã ãmgbã rĩ jọ ãmaní, ‘Ĩmụ ãzíla ĩmi ị̃lị̃kị̃ Sụ́rụ́ ꞌdã rá rĩ gá nĩ.’ ”

26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlĩyãkímũ Hĩlĩkíyã ngọ́pị ꞌi, Sẽbínã ꞌi ãzíla Yówã ꞌi jọ kí dó ãmbógó angálépi Ãsírĩyã gá rĩ ní, “Ãmbógó, íjọ ãmaní ị́jọ́ tị Ãrãmáyĩkĩ drị́ ãma ꞌbá were ꞌdĩ ꞌbã kí icólé vãlé nĩ rĩ sĩ, íjọ ãmaní ị́jọ́ Ĩbũrãníyã tị sĩ ku, ꞌbá pírí kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ĩndĩ ku rá.” 27 Wó ãmbógó Ãsírĩyã rú rĩ umvi ĩꞌbaní, “Ãmbógó mádrị̂ lẽ ꞌbá pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌba are kí ị́jọ́ ꞌdĩ rá adru ĩmi lú are la ĩmi ꞌi áꞌdụ̂sĩ la ku. Ãmbógó lẽ ꞌbá pírí ꞌbã nị̃ kí rá ĩdrĩ tị icí ãma abe ku, ãma mụ táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ andilé rá. Ãbị́rị́ la mụ ꞌbá kí fụlé ãzíla ị̃yị́vị́ la mụ kí ndẽlé, kí dó sĩ ru ĩzẽ na ãzíla ru údré mvụ.”

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãmbógó Sẽnãkẽríbũ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ nga ụrụgá ãzíla iꞌdó dó uzálé Ĩbũrãníyã tị sĩ, “Ĩmi are drĩ ị́jọ́ úpí sụ́rụ́ Ãsírĩyã drị̂ ꞌbã jọlé ĩminí ꞌdĩ ꞌi! 29 Jọ íni, lẽ úpí Hẽzẽkíyã ꞌbã ulé jõ ĩmi ku. Icó ĩmi palé úpí Ãsírĩyã drị̂ drị́ gá rĩ sĩ ku. 30 Lẽ Hẽzẽkíyã ꞌbã ulé jõ ĩmidrị̃ sĩ jọjó la Úpí la ꞌbã mụ ĩmi palé úpí Ãsírĩyã drị̂ ꞌbã drị́ gá rĩ sĩ rá la ku. 31 Ĩmi are jõ Hẽzẽkíyã tị ku, úpí Ãsírĩyã drị̂ jọ, ‘Ĩmi ãfũ táwụ̃nị̃ agâlé rĩ sĩ ãmvé, ãzíla ĩmi idé tị icíma ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ má be. Ma dó sĩ fẽ la ꞌbá ãlu ãlu la dó sĩ ife ífí zãbíbũ drị́ ãzíla úlúgó ife drị́ ãfũlépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá rĩ kí na ãzíla ĩmi dó sĩ mụ ị̃yị́ mvụlé ị̃yị́ ĩmi ãmgbã rĩ ꞌbaní galé nĩ rĩ kí agá. 32 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó amụ́ ĩmi ꞌdụlé agụlé ãngũ ĩmidrị́ ꞌdĩ áni la gá, ãngũ ãná trũ, wáyĩnĩ trũ, ãngũ íná trũ, zãbíbũ trũ, ãngũ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ife trũ ãzíla ãnụ́ trũ la gá. Ĩpẽ ĩminí ídri áyụ, ĩpẽ jõ ĩminí drã ku. Ĩmi are jõ ị́jọ́ Hẽzẽkíyã ꞌbã sĩ ĩmi uléjó ĩꞌdi ꞌbãsĩ jọjó la, “Úpí la ꞌbã ĩmi pa rá rĩ ku.” 33 Ãdroŋa ãzí sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí agá icólépi ꞌbá kí palépi úpí Ãsírĩyã drị̂ drị́ gá rá la kí cí yã? 34 Ãdroŋa Hãmátĩ ꞌbadrị́ Ãrĩpádĩ be rĩ, Sẽfãrĩvãyímũ ꞌbadrị́ Hénã be ãzíla Ívã trũ rĩ kí dó íngõlé yã? Pa kí Sãmãríyã áma drị́ gá rĩ sĩ rá yã? 35 Ãdroŋa pírí kí agá ꞌdâ ãdróŋá ãzí sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ palépi áma drị́ gá rá rĩ dó íngõ ꞌi? Ĩlũ lú mání ãzíla ãlu. Ãꞌdu ị́jọ́ la dó fẽ la míní ũrãjó la Úpí icó dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ palé áma drị́ gá rá rĩ gá nĩ yã?’ ”

36 Wó ꞌbá ĩyãŋã kí dó pírí tútú, umvi kí ị́jọ́ ãzí ku cécé úpí Hẽzẽkíyã ꞌbã ándrá jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. 37 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlĩyãkímũ Hĩlĩkíyã ngọ́pị ꞌbá úpí drị́ lị́cọ́ agá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌi, kãránĩ Sẽbínã ꞌi ãzíla Yówã Ásãfũ ngọ́pị trũ asi kí dó ĩꞌbã bõngó kí ũcõgõ sĩ rá, ãzíla mụ kí dó ị́jọ́ ãmbogo Ãsírĩyã drị̂ ꞌbã kí jọlé ꞌdĩ kí lũlé Hẽzẽkíyã nî.

19

Hẽzẽkíyã ꞌbã ãzãkoma zịjó Úpí ꞌbã tị gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hẽzẽkíyã la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uce dó bõngó ĩꞌdidrị̂ kí rá, sụ̃ dó gụ̃tị́yã ãzíla fi dó jó Úpí drị̂ gâlé. 2 Pẽ dó Ĩlĩyãkímũ ꞌbá ãmbógó ru lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí tị, Sẹ̃bị́nã kãránĩ rú rĩ ꞌi ãzíla ãtalo drị̃lẹ́ ru rĩ kí abe Nábị̃ Ĩsáyã Ãmọ́zị̃ ngọ́pị rụ́. 3 Jọ kí dó ĩꞌdiní, “Úpí Hẽzẽkíyã jọ, Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ũcõgõ ãni la, ụ́ꞌdụ́ sĩ uzájó ꞌbá drị̃ gá ímbátáŋá ru la ãzíla ụ́ꞌdụ́ sĩ drị̃nzá ịsụ́jó la. Ãma kí cécé ũkú sáwã ĩꞌdiní ngọ́tị́ tĩjó rĩ ꞌbã cajó rá wó ũkpõ la ꞌbã cajó sĩ ngọ́tị́ zujó ku rĩ áni. 4 Úpí Ãsírĩyã drị̂ ãpẽ ãsĩkárĩ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ tị sĩ amụ́jó Ãdróŋá ídri rĩ uꞌdájó. Lẽ Úpí ĩmidrị̂ ꞌba are úꞌdáŋá sĩ ĩꞌdi uꞌdájó ꞌdĩ ꞌi ãzíla ꞌbã fẽ drị̃rịma ꞌbá ĩꞌdi uꞌdálépi rĩ ꞌbaní rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩzị Úpí, Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbá ãmadrị́ ị́mbị́ acelépi rĩ ꞌbaní.” 5 Ãtiꞌbo úpí Hẽzẽkíyã drị̂ kí dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị sĩ kí tị ãpẽjó ãtrũní rĩ lũlé Ĩsáyã ní ꞌbo, 6 Ĩsáyã jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩjọ ãmbógó ĩmidrị̂ ní, Úpí jọ, ‘Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ĩminí arelé ãtiꞌbo úpí Ãsírĩyã drị̂ ꞌbã kí sĩ áma uꞌdájó ꞌdĩ kí sĩ ku. 7 Ĩmi are drĩ! Ma mụ úríndí ãzí ꞌbãlé Sẽnãkẽríbũ agá, ĩꞌdi dó sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ãzí jọlépi la úlẽ ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ sụ́rụ́ gâlé ꞌdã rĩ are, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó gõ sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ gâlé vúlé ãzíla ma dó sĩ fẽ la ála ĩꞌdi lị ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá ꞌdãá ménéŋá sĩ rá.’ ”

8 Ãsĩkárĩ ãmbógô la dó mụ arelé la úpí Ãsírĩyã drị̂ aꞌbe táwụ̃nị̃ Lãkísĩ ꞌbo, aꞌbe dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ rá ãzíla ịsụ́ úpí Ãsírĩyã drị̂ la dó ãꞌdị́ ꞌdị ꞌbá táwụ̃nị̃ Líbĩnã gá rĩ kí abe. 9 Ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ca dó úpí Ãsírĩyã drị̂ rụ́ jọjọ́ la ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị́ úpí Tĩrĩhákã ándrá tịlé Ị̃tọ́pị̃yã gá rĩ la mụ amụ́lé ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩꞌba abe. Úpí Sẽnãkẽríbũ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, fẽ vâ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị úpí Yụ́dã drị́ Hẽzẽkíyã rụ́ jọ, 10 “Ĩjọ úpí Hẽzẽkíyã ní, ‘Lẽ ị́jọ́ ãzí ꞌbã ulé mi jọjó la Ãdróŋá míní ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ꞌdĩ icó táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ fẽlé úpí Ãsírĩyã drị̂ drị́gá ku íni la ku.’ 11 Ínị̃ átã ị́jọ́ ũpi Ãsírĩyã drị̂ ꞌbã kí idélé sụ́rụ́ pírí ĩꞌbã kí sĩ mụjó ãꞌdị́gá rĩ ꞌbarụ́ rĩ kí lọ́lọ́. Ị̃lị̃kị̃ kí ꞌbá sụ́rụ́ ꞌdã kí agá lẽlépi kí atrịlépi rĩ kí pírí rá. Mí ũrã mi ími pa rá yã? 12 Má áyị́pịka ị̃lị̃kị̃ kí ándrá ꞌbá táwụ̃nị̃ Gõzánĩ gá, Hãránĩ gá, Rẽzéfĩ gá ãzíla ꞌbá pírí Édẽnĩ gá ándrá uꞌálépi táwụ̃nị̃ Tẽlãsárĩ gá rĩ kí abe rá, wó ãdroŋa ãngũ ꞌdĩ kí agá rĩ pa kí ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí Ãsírĩyã drị́gá gẹ̃rị̃ sĩ ku. 13 Ãꞌdu idé ándrá ru úpí Hãmátĩ drị̂ ꞌbarụ́ úpí Ãrĩpádĩ drị̂ be nĩ? Ãꞌdu idé ándrá ru ũpi Sẽfãrĩvãyímũ drị́, Hénã drị́ ãzíla Ívã drị̂ kí abe nĩ?”

Hẽzẽkíyã ꞌbã Ãdróŋá zịjó rĩ

14 Úpí Hẽzẽkíyã la dó mụ wárãgã aꞌị́lé ꞌbá ajílépi la rĩ ꞌbadrị́ rĩ sĩ ãzíla ĩꞌdi dó mụ lãlé la ꞌbo, mụ dó Jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agá, aja dó wárãgã ꞌdĩ Úpî drị̃lẹ́ gá. 15 Hẽzẽkíyã zị dó Úpí ꞌi, “Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ rilépi úmvúke ũpĩ drị́ kẹ̃rụ́bị̃ kí drĩdríŋĩ gá rĩ drị̃ gá rĩ, Ãdróŋá, mi ũpĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí mi ꞌi. Mí ũꞌbã ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be mi ꞌi. 16 Úpí, mí are ãma, mí are ị́jọ́ ãmaní zịlé ími tịgá rĩ ꞌi. Úpí, mí ajá drĩ tị ãmarụ́ ꞌdõlé ãzíla mí andré drĩ ãma. Mí are drĩ ị́jọ́ Sẽnãkẽríbũ ꞌbã sĩ Ãdróŋá ídri rĩ ími uꞌdájó ꞌdĩ ꞌi. 17 Úpí, ĩꞌdi ãndá, ũpi Ãsírĩyã drị̂ andi kí sụ́rụ́ ꞌdĩ kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí rá. 18 Uꞌbé kí ándrá sụ́rụ́ ꞌdĩ kí ꞌbã ãdroŋa kí ãcí agá ve kí dó sĩ rá, ãꞌdusĩku adru kí ándrá ãdróŋá ku. Kí ándrá ꞌbãngá ãdróŋá ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã idélé ife sĩ ãzíla írã sĩ rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ andi kí ándrá dó sĩ rá. 19 Wó úꞌdîꞌda Úpí, Ãdróŋá ãmadrị̂, ípa ãma úpí Ãsírĩyã drị̂ drị́gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũpĩ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ nị̃ la rá, Úpí, mi Ãdróŋá ru mi ꞌi áꞌdụ̂sĩ.”

Ĩsáyã ụndrị́ ị́jọ́ áꞌdéŋá úpí Sẽnãkẽríbũ drị̂ drị̃ gá

20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ĩsáyã Ãmọ́zị̃ ngọ́pị fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ úpí Hẽzẽkíyã ní, jọ, ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, “Má are ị́jọ́ míní zịlé áma tịgá úpí Ãsírĩyã drị́ Sẽnãkẽríbũ ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ rá. 21 ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ꞌi;

“ ‘Zị̃yọ́nị̃ ị̃zẹ́pị drĩ ru icílépi ágọ́bị́ be ku rĩ

ngụ̃ mi ũnzí ãzíla ĩꞌdi ími uꞌdá uꞌdâ,

Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ị̃zẹ́pị la

ru drị̃kã yã idemará ru ĩꞌdiní ími ndre agá apá agâ.

22 ꞌBá míní uꞌdálé ãzíla rụ́ lã izajó rĩ ãꞌdi ꞌi yã?

ꞌBá míní ími ụ́ꞌdụ́kọ́ ingajó drị̃ la gá

ãzíla míní ími mịfị́ nzị̃jó drị̃ la gá ãfó sĩ rĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?

Ĩꞌdi ꞌbá Ãlá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi!

23 Mí uꞌdá Úpí ꞌi

ãtíꞌbó mídrị̂ kí tị gâsĩ

ãzíla íjọ,

“Gárĩ ãꞌdị́ drị́ mádrị́ ũꞌbí rĩ kí sĩ,

átụ ꞌbé wị́lị́wị́lị́ rĩ kí drị̃ gá,

ãngũ ụrụgá Lébãnõnĩ drị̂gá.

Má ụlị́ márígó drị̃ la gá ãzo-ãzo rĩ kí

ife ãzí ãzo báwũ ru rĩ kí abe vũ gá,

áfi ãngũ ĩꞌdidrị́ álị́ ꞌdĩ kí agá,

mị̃rị́ ĩꞌdi drị́ múké rĩ kí agá.

24 Mí acá ándrá ãfó sĩ, íjọ dó sĩ íga ándrá ị̃yị́ kí ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá

ãzíla ímvụ ị̃yị́ angájó ị̃yị́ míní ándrá galé rĩ kí agá

ãzíla íjọ vâ ị̃yị́ mĩrĩ umvelé Náyĩlĩ rĩ drị̂ nzụ ándrá

ãsĩkárĩ mídrị̂ ꞌbaní alịjó ala gâsĩ rĩ sĩ.”

25 Sẽnãkẽríbũ, ínị̃ má itú ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ídu rĩ gá ku yã?

Má itú ándrá ị́jọ́ mání úꞌdîꞌda fẽlé ꞌbã idé kí ru ꞌdĩ kí ídu.

Áfẽ ándrá míní ũkpó sĩ táwụ̃nị̃ andre celé bõrõ ũkpó sĩ cí rĩ kí

anujó rá ãzíla írã la kí ũdrõjó ãngũ ãlu gá.

26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá alagá rĩ acá kí dó ũkpó kóru,

ụ̃rị̃ rụ dó kí cí ãzíla nị̃ kí dó kí ãꞌdu idé yã rĩ gá ku.

Acá kí dó ãzị̂ kóru cécé ásé áni

cécé ịbịbị́ ãrũlépi úꞌdí atulé pá sĩ gbõŋá ru rĩ áni,

kí cécé ásé angálépi jó drị̃ gá

ị̃tụ́kã drĩ aká ꞌbo kí ꞌi rá rĩ áni.

27 Wó ánị̃ ị́jọ́ ími drị̃ gá lọ́lọ́,

ị́jọ́ pírí míní idélé rĩ kí ãngũ ndú ndú míní acị́jó rĩ kí abe,

ãzíla ánị̃ ũmbã míní rụlé mání rĩ íngõpí yã rĩ rá.

28 Míní ũmbã rụjó mání rĩ sĩ

ãzíla ị́jọ́ ũnzĩ míní ngalé rĩ ꞌbã kí acájó áma bị́lẹ́ gá rá rĩ sĩ,

ma mụ gõlĩ mádrị̂ sĩ ími gĩlé ũmvu gá

ãzíla ma ími tị icí aya mádrị̂ sĩ,

ma mụ ími fẽlé gõlé vúlé gẹ̃rị̃ ándrá míní amụ́jó rĩ gâsĩ.’ ”

29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ĩsáyã jọ dó Hẽzẽkíyã ní, “ꞌDĩ ị́jọ́ icélépi la Úpí la mụ táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ tãmbalé úpí Ãsírĩyã drị̂ drị́ gá rá rĩ ꞌi. Ílí ꞌdĩ sĩ mi mụ ãkónã angálépi ĩꞌdi sĩ cénĩ rĩ kí nalé. Ílí ị̃rị̃jó rĩ gá, mi mụ ãkónã agbẹ́lépi ãkónã ándrá salé ílí drị̃drị̃ rĩ drị̂ ụrụꞌbá gá rĩ kí nalé. Wó ílí najó rĩ gá mi dó mụ ãkónã salé, ãkónã lãlé, mi mụ ãkónã kí salé ámvụ́ zãbíbũ drị̂ agá ãzíla mi dó ãka la kí na. 30 Wó ꞌbá Yụ́dã drị́ ị́mbị́ acelépi rĩ kí mụ adrulé cécé ife ízókí sõlépi mgbi vũ gâlé ãzíla ífí kalépi ụrụgá rĩ áni, 31 ãꞌdusĩku ꞌbá mádrị́ ị́mbị́ acelépi rĩ kí mụ ru irélé angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãzíla angájó ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ la ru idé íni la Úpí ũkpó ꞌdị́pị ꞌbã lẽjó la ꞌbã idé ru rĩ sĩ.

32 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí jọ ị́jọ́ úpí Ãsírĩyã drị̂ drị̃ gá íni;

“Úpí Ãsírĩyã drị̂ icó filé táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂gá ku,

jõku icó ꞌé gbẹlé ala gâlé ku.

Icó átã táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ celé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌdi be ku.

33 Cécé mání adrujó Úpí ꞌi rĩ áni, úpí Ãsírĩyã drị̂ la mụ gõlé gẹ̃rị̃ ãlu ãlu ĩꞌdiní ándrá amụ́jó rĩ gâsĩ ãzíla icó filé táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agâlé ku.

34 Ma mụ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ tãmbalé

áma ị́jọ́ sĩ ãzíla ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.”

35 Ị́nị́ ꞌdã sĩ, mãlãyíkã Úpí drị̂ fi dó kámbĩ ãsĩkárĩ ꞌbá Ãsírĩyã drị̂ ꞌbadrị̂ agá ãzíla ụꞌdị́ dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí 185,000. Ãsĩkárĩ Ãsírĩyã drị́ ụꞌdị́lé ku rĩ kí mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo, ịsụ́ kí ãvũ aco dó ꞌbãngá ru ãngũ pírí agá ꞌbárá-ꞌbárá. 36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãsírĩyã drị́ Sẽnãkẽríbũ gõ dó sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agâlé vúlé, mụ dó sĩ uꞌálé táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ gá.

37 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu úpí Sẽnãkẽríbũ ri ãdróŋá ĩꞌdidrị́ Nĩsĩrókĩ ị̃nzị̃lé, ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka ị̃rị̃ Ãdrãmẹ̃lẹ́kị̃ afí kí Sãrẽzérĩ be ãzíla ꞌdị kí dó ĩꞌdi ménéŋá ĩꞌdidrị̂ kí sĩ káyĩ rá. Apá kí dó ãngũ Ãrãrátĩ gá ãzíla ngọ́pị̃ Ẽsãrĩhádõnĩ acá dó úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

20

Ãyánĩ Hẽzẽkíyã rụlépi rĩ

1 Sáwã ãzí vúlé gá Hẽzẽkíyã aꞌdé dó ãyánĩ rú ũnzí-ũnzí ãzíla Nábị̃ Ĩsáyã Ãmọ́zị̃ ngọ́pị mụ dó sĩ ĩꞌdi ndrelé. Jọ dó sĩ úpí Hẽzẽkíyã ní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi. Lẽ mí itú ị́jọ́ mídrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí bábá ãꞌdusĩku mi mụ drãlé rá. Ãyánĩ ími rụlépi ꞌdĩ icó walé ku.”

2 Hẽzẽkíyã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uja dó tị bõrõ gâlé ru ãzíla zị dó sĩ ị́jọ́ Úpî tị gá, 3 “Úpí, mí agá drĩ ị́jọ́ mání sáwã pírí sĩ ị́jọ́ mídrị̂ kí vú ũbĩjó ãzíla mání ími mịfị́ gá ị́jọ́ múké rĩ kí ngajó rĩ kí fô!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hẽzẽkíyã ásị́ ce dó rá ãzíla iꞌdó dó awálé ãzákírílílí ru.

4 Wó Ĩsáyã alị drĩ lị́cọ́ ꞌa úpí drị́ ágágá rĩ ku rú, ụ́ꞌdụ́kọ́ angá Úpí drị́ jọ, 5 Ĩsáyã, ígõ vúlé Hẽzẽkíyã ꞌbá mádrị̂ kí ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ rụ́. Íjọ ĩꞌdiní, “Úpí, Ãdróŋá mí áyị́pị Dãwụ́dị̃ drị̂ jọ íni: ‘Má are ị́jọ́ míní zịlé rĩ rá ãzíla ándre mị́ndrẹ míní ũsũlé rĩ rá. Ma mụ ími adrílé ãyánĩ ími ụrụꞌbá gá ꞌdĩ agá rá ãzíla ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá mi mụ mụlé jó Úpí drị̂ agá rá. 6 Ma mụ ílí ãzí kí ũꞌbãlé míní ílí mụdrị́ drị̃ tõwú sĩ adrujó ídri rú ãzíla ma mụ ími palé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ be úpí Ãsírĩyã drị̂ drị́gá rá. Ma mụ táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ tãmbalé rụ́ mádrị̂ tãmbajó ãzíla rụ́ ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ be.’ ”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩsáyã jọ dó ãtíꞌbó Hẽzẽkíyã drị̂ ní, “Mí adị úlúgó ãka ãzíla ífu dó ĩꞌdi ãngũ kụ̃rụ́tẹ́ ru rĩ kí mịfị́ gá.” Idé kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌdĩ ꞌbã áni rá, Hẽzẽkíyã adrí dó sĩ ãyánĩ ꞌdã gá rá!

8 Hẽzẽkíyã zị ándrá Ĩsáyã ꞌi vúlé léru, “Ãko icelépi la Úpí la mụ áma adrílé rá ãzíla ma dó sĩ mụ mụlé Jó Úpí drị̂ agâlé ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá rá cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ áni rĩ dó ãꞌdu?”

9 Ĩsáyã umvi dó Hẽzẽkíyã ní, “ꞌDĩ ị́jọ́ ícétáŋá ru Úpí ꞌbã mụlé fẽlé sĩ icéjó la míní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ la ru idé rá rĩ ꞌi. Ílẽ índríléndri ị̃tụ́ ꞌdelépi rĩ drị̂ ꞌbã mụ drị̃lẹ́ gâlé ru pá mụdrị́ jõku ꞌbã mụ ũngúkú gâlé ru pá mụdrị́ yã?”

10 Hẽzẽkíyã umvi, “Índríléndri la sáwã pírí sĩ mụ drị̃ gâlé ru, ꞌdã adru ị́jọ́ ãzí mbalépi mba mbã la ku. Wó lẽ rá la ífẽ ꞌbã mụ vúlé léru pâlé mụdrị́ sĩ.” 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, nábị̃ Ĩsáyã zị dó Úpí ꞌi sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó, Úpí fẽ dó sĩ índríléndri ị̃tụ́ ꞌdelépi rĩ drị̂ ní mụjó vúlé léru pá mụdrị́.

Hẽzẽkíyã ꞌbã ãmụ́ Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ kí aꞌị́jó rĩ

12 Sáwã ãlu ꞌdã sĩ, úpí Mẽrõdákĩ-Bãlãdánĩ ꞌi ꞌdĩ Bãlãdánĩ ꞌbã ngọ́pị pẽ dó wárãgã tị ãzíla ãko ãzí fẽtáŋá ru la kí abe Hẽzẽkíyã rụ́, ãꞌdusĩku are ándrá ị́jọ́ ãyánĩ Hẽzẽkíyã ꞌi rụlépi rĩ drị̃ gá rá. 13 Hẽzẽkíyã aꞌị́ ãmụ́ tị ãpẽlé ꞌdĩ kí rá ãzíla iꞌda ĩꞌbaní ãko tãmbalé jó sĩ ãko kí tãmbajó rĩ agá kí pírí rá. Sílĩvã, gólũdĩ kí, ãko ãjị́ trũ vĩrĩ ri kí, ãꞌdu ãlá rĩ kí abe, ãngũ sĩ ãko ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ kí tãmbajó rĩ ãzíla ãko pírí ịsụ́lé jó sĩ málĩ kí tãmbajó rĩ agá rĩ kí málĩ ala gá rĩ kí abe. Ãko ãzí Hẽzẽkíyã drị́ jõku ãngũ ĩꞌdiní ũpĩ najó rĩ agá ꞌdãá ĩꞌdi ꞌbã iꞌdalé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ku la ꞌdáyụ.

14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ĩsáyã mụ dó Hẽzẽkíyã rụ́ ãzíla zị ĩꞌdi, “ꞌBá ꞌdã jọ kí míní ãꞌdu ị́jọ́ ãzíla ãfũ kí íngõlé?”

Hẽzẽkíyã umvi dó ĩꞌdiní, “Ãfũ kí ãngũ álị́ gá. Ãfũ kí Bãbụ̃lọ́nị̃ gá.”

15 Nábị̃ Ĩsáyã zị dó ĩꞌdi, “Ãko ĩꞌbaní ndrelé jó mídrị́ ũpĩ drị̂ agá ꞌdãá rá rĩ kí dó ãꞌdu?” Hẽzẽkíyã jọ ĩꞌdiní, “Má iꞌda ĩꞌbaní málĩ mádrị̂ kí pírí, ãko ãzí mání iꞌdalé ĩꞌbaní ku la dó sĩ ꞌdáyụ.”

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ĩsáyã jọ dó Hẽzẽkíyã ní, “Mí are drĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌi; 17 Ãndá-ãndá ru sáwã ãzí la mụ acálé rá, ãko pírí lị́cọ́ mídrị́ ũpĩ drị̂ agá ꞌdĩ kí ãzíla ãko pírí ũpi ími drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã kí ándrá tãmbalé acájó kpere ãndrũ ꞌdĩ kí abe, ꞌbá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ kí dó mụ kí ꞌdụlé pírí rá. Mi dó mụ acelé ãko ãzí kóru. 18 Anzị ãzí ãfũlépi ími ãmgbã rĩ rụ́ rĩ kí ála mụ kí ꞌdụlé agụlé ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá ãzíla ála kí fẽ acálé ãgọbị acolé rá la kî rú lị́cọ́ úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ drị̂ agá.”

19 Úpí Hẽzẽkíyã ũrã ꞌbãngá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí ásị́ ị̃gbẹ̃ la dó mụ adrulé sáwã íní adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí cí íni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umvi dó Ĩsáyã ní jọ, “Ị́jọ́ Úpí drị́ míní jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké. Ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla tãmbaŋá icó dó adrulé sáwã mání adrujó ídri ꞌdĩ kí agá ị̃dị́ ku yã?”

20 Ị́jọ́ Hẽzẽkíyã ꞌbã ngalé rĩ kí ũkpõ ĩꞌdidrị̂ kí abe, ị́jọ́ ĩꞌdiní ꞌbụ́ ị̃yị́ drị̂ gajó ãzíla lọ̃rọ́ gajó sĩ ị̃yị́ ajíjó táwụ̃nị̃ agá rĩ kí abe úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 21 Hẽzẽkíyã drã dó rá, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi átẹ́pịka kí abe ãzíla ngọ́pị̃ Mãnásẽ acá dó úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

21

Mãnásẽ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mãnásẽ acá dó úpí ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ sĩ ílí la mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. Na dó sĩ ũpĩ ꞌdãá ílí kãlị́ tõwú drị̃ tõwú. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Hẽfĩzíbã ꞌi. 2 Nga ándrá ị́jọ́ ũnzí la Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdiní ngalé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí sụ́rụ́ ándrá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi Úpí ꞌbã ándrá drolé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá rá rĩ ꞌbaní ngalé rĩ kî. 3 Mãnásẽ sị ándrá ãngũ ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó, ãngũ átẹ́pị̃ Hẽzẽkíyã ꞌbã ándrá andilé rá rĩ kí úꞌdí ru. Sị ándrá ãlĩtárĩ sĩ ãdróŋá umvelé Bãálĩ rĩ ị̃nzị̃jó ãzíla ịꞌdị ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ ꞌi cécé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni. Ri ándrá ãja tị̃lé lẽlẽgó ꞌbụ̃gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla sĩ kí ị̃nzị̃jó pírí. 4 Sị ándrá vâ ãlĩtárĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí Jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá. ꞌDĩ jó Úpí ꞌbã ándrá sĩ jọjó la, “Ála mụ áma ị̃nzị̃lé ala gá rĩ ꞌi.” 5 Sị ándrá ãlĩtárĩ ꞌdĩ kí ãngũ mgbọ-mgbọ ị̃rị̃ Jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agá sĩ lẽlẽgó kí ị̃nzị̃jó. 6 Mãnásẽ ivé vâ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ídétáŋá ru. Nga ũjõgõ ãzị́ ãzíla ri ãndrị́kẹ kí ndrịlé, ãzíla ri vâ mụlé ị́jọ́ kí andrélé ꞌbá ũjõgõ ãzị́ ngalépi rĩ ꞌbadrị́. Idé ándrá ũnzĩkãnã ũꞌbíkákãnã la kí Úpî mịfị́ gá sĩ ĩꞌdi ásị́ gá ũmbã ingajó.

7 Mãnásẽ ꞌdụ ándrá vâ ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ ꞌbãlé Jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó Úpí ꞌbã ándrá sĩ jọjó la Dãwụ́dị̃ ꞌbaní ngọ́pị̃ Sũlũmánĩ be, “Jó ꞌdĩ agá ãzíla táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá, ála mụ áma rụ́ ị̃nzị̃lé jãꞌdâ rĩ ꞌi. ꞌDĩ táwụ̃nị̃ mání pẽlé sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdâ pírí rĩ ꞌi. 8 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí ãzị́táŋá mádrị́ mání fẽlé ĩꞌbaní rĩ kí vú ũbĩ rá ãzíla drĩ kí ãzị́táŋá pírí ãtíꞌbó mádrị́ Mụ́sã ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní rĩ kí tãmba rá, Má icó kí drolé ãngũ mání ándrá fẽlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ agá ꞌdâ ku.” 9 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gã kí ándrá ị́jọ́ arelé úmgbé ãzíla Mãnásẽ ce ándrá kí drị̃ sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó ndẽ sụ́rụ́ Úpî nị̃lépi ku ĩꞌdi ꞌbã ándrá ị̃lị̃kị̃lé rá rĩ ꞌbadrị̂ rá.

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ ị́jọ́ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ nábị̃ rú rĩ kí tị gâsĩ, 11 “Úpí Yụ́dã drị́ Mãnásẽ idé ándrá ị́jọ́ ũnzí la kí ũꞌbíkákãnã rú. Ũnzĩkãnã ĩꞌdidrị̂ ndẽ átã ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú ándrá uꞌálépi ãngũ ꞌdã gá ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí drĩ ala gá ku rĩ ꞌbadrị̂ rá. Ce ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí drị̃ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, Ma mụ drị̃lẹ́ ũnzĩ ajílé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̃ gá Yụ́dã be, ꞌbá ị́jọ́ arelépi ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá rá rĩ kí bị́lẹ́ la mụ idélé yị-yị. 13 Ma mụ ị́jọ́ lịlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̃ gá cécé mání ị́jọ́ lịjó Sãmãríyã drị̃ gá ãzíla lị́cọ́ Ãhábũ drị̂ drị̃ gá rĩ áni. Ma mụ ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé kpítã rá cécé ị̃yị́ sĩ sãánĩ ũjĩjó rĩ lijó rĩ áni ãzíla tị la akujó vũ gá rĩ áni. 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma vâ ꞌbá mádrị́ acelépi wereŋá rĩ kí gã úmgbé, ma kí fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́lẹ́ gá ãzíla ála ãko ĩꞌbadrị̂ kí ra rá. 15 Ma ị́jọ́ ꞌdĩ idé ĩꞌbã rụ́ íni la ĩꞌbã kí ũnzĩkãnã ngajó áma drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌbã kí áma ũmbã ingajó iꞌdójó ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbã kí ándrá ãfũ agâ Mị̃sị́rị̃ gâlé kpere ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩgá rĩ sĩ.”

16 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá, Mãnásẽ ụꞌdị́ ándrá vâ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ũꞌbí ru kpere táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ꞌbã ga agá tré ãrí sĩ iꞌdójó wókõ ãlu rĩ gá cajó ãzí rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ ũꞌbã ru ị́jọ́ ũnzí Mãnásẽ ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí ngajó Úpí ꞌbã mịfị́ gá rĩ ꞌbã drị̃ gá.

17 Ị́jọ́ ãzí ru idélépi sáwã Mãnásẽ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní idélé rĩ kí ãzíla ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí abe úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá cí.

18 Úpí Mãnásẽ la dó mụ drãlé ꞌbo, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi ámvụ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂gá, ꞌdĩ ámvụ́ Ụ́zã drị̂ agá. Ngọ́pị Ãmọ́nị̃ acá dó úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.

Ãmọ́nị̃ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ

19 Ãmọ́nị̃ iꞌdó ũpĩ nalé ꞌdĩ sĩ ílí lã dó kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí ị̃rị̃. Ãmọ́nị̃ ꞌbã ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Mẹ̃sụ̃lẹ̃mẹ́tị̃ ꞌi, ꞌdĩ Hãrụ́zị̃ ị̃zẹ́pị ꞌi, angájó táwụ̃nị̃ Yõtíbã gá. 20 Ãmọ́nị̃ idé ándrá ị́jọ́ ũnzí la kí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé átẹ́pị̃ Mãnásẽ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni. 21 Ri ándrá ị́jọ́ pírí kí ngalé cécé átẹ́pị̃ Mãnásẽ ꞌbã ngalé rĩ áni. Ri ándrá ãdroŋa ĩnzõ rú átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá ị̃nzị̃lé rĩ kí ị̃nzị̃lé ãzíla ri ãja tị̃lé kí drị̃lẹ́ gá. 22 Aꞌbe ándrá Úpí, Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbã áyị́pịka ꞌbadrị̂ rá ãzíla gã ándrá ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé rĩ kí vú ũbĩlé úmgbé.

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtiꞌbo úpí Ãmọ́nị̃ drị̂ itú kí ị́jọ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ãzíla ꞌdị kí dó ĩꞌdi lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ agá ꞌdãá rá. 24 Wó ꞌbá ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ ụꞌdị́ kí ándrá ꞌbá ị́jọ́ itúlépi sĩ úpí Ãmọ́nị̃ ꞌdịjó rĩ kí pírí ãzíla ꞌbã kí dó ngọ́pị̃ Yõsíyã ꞌi úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá.

25 Ị́jọ́ ãzí ru idélépi sáwã Ãmọ́nị̃ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní idélé rĩ kí abe úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá cí. 26 Ị̂sị̃ dó ĩꞌdi ĩnádrị̃ ĩꞌdidrị̂ agá ámvụ́ Ụ́zã drị̂ agá, ngọ́pị Yõsíyã acá dó sĩ úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

22

Yõsíyã ꞌbã acájó úpí ru Yụ́dã gá rĩ

1 Yõsíyã la acá úpí ru ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ílí dó ãrõ ãzíla na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí kãlị́ na drị̃ ãlu. Ãndrẽ ándrá Ãdãyíyã ꞌbã ị̃zẹ́pị Yẽdídã ꞌi angájó Bọ̃zị̃kátị̃ gá. 2 Idé ị́jọ́ ãyĩkõ fẽlépi Úpí ní rá rĩ kí ãzíla idé ị́jọ́ kí cécé ándrá áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni. Ja ándrá ru ị́jọ́ múké ĩꞌdiní idélé rĩ kí agá rĩ sĩ bụ́lụ́ gá ku.

3 Ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ úpí Yõsíyã ꞌbã adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ, pẽ Sãfánĩ kãránĩ ị́jọ́ kẹ́sị̃ gá rĩ kí ũsĩlépi Ãzãlíyã ngọ́pị ãzíla Mẹ̃sụ̃lámụ̃ umvelépi áyị́pị rĩ tị, jó Úpí drị̂ gá. Jọ ĩꞌdiní, 4 “Ímụ átáló ãmbógó ãndânĩ Hĩlĩkíyã rụ́ ãzíla ífẽ ꞌbã la séndẽ ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ ꞌbã kí tralé ꞌbá jó Úpí drị̂ agá rĩ ꞌbadrị́ rĩ kî. 5 ꞌBã fẽ séndẽ ꞌdĩ kí ꞌbá ꞌbãlé drị̃lẹ́ ru sĩ ãzị́ jó sịjó rĩ undrélé pi rĩ ꞌbadrị́. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, kí dó sĩ ꞌbá jó Úpí drị̂ sịlépi úꞌdí ru rĩ kí ũfẽ. 6 Icó kí dó sĩ ꞌbá báwũ falépi, ꞌbá jó sịlépi, ãzíla ꞌbá bõrõ sịlépi rĩ kí ịsụ́lé ãzị́ ngajó rá. Ífẽ vâ ꞌbã ĩgbã kí báwũ ãzíla ꞌbã ụlị́ kí írã lẽlé sĩ jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó úꞌdí ru rĩ kî. 7 Wó ꞌbá ãzị́ drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã kí adrujó ásị́ mgbã trũ rĩ sĩ, ícó jọlé la ꞌbã ũsĩ kí séndẽ ĩꞌbã kí ayúlé ãzị́ ꞌdĩ gá rĩ kí vũ gá la ku ãꞌdusĩku kí ꞌbá ãzí pịrị la kî.”

Hĩlĩkíyã ꞌbã Bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ ịsụ́jó rĩ

8 Sãfánĩ agụ dó ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũlé Hĩlĩkíyã ní rá ãzíla Hĩlĩkíyã jọ dó ĩꞌdiní, “Má ịsụ́ bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ jó Úpí drị̂ agá rá!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hĩlĩkíyã fẽ dó bụ́kụ̃ ꞌdĩ Sãfánĩ drị́ ãzíla lã dó ĩꞌdi.

9 Sãfánĩ gõ dó úpí rụ̂lé ãzíla jọ dó ĩꞌdi ní “Ãmbogo mídrị̂ fẽ kí séndẽ tralé jó Úpí drị̂ agá rĩ kí ꞌbá jó sịlépi ãzíla ꞌbá ãzị́ sĩ jô sịjó ụ́ꞌdị́ ru rĩ kí ndrelépi rĩ ꞌbadrị́ rá.” 10 Sãfánĩ jọ vâ úpíní, “Hĩlĩkíyã átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ fẽ mádrị́ bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sãfánĩ lã dó sĩ bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ úpí ní rá.

11 Úpí la mụ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ꞌdĩ agá rĩ arelé ꞌbo, ũcõgõ sĩ asi bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí rá. 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí fẽ dó ãzị́táŋá átáló Hĩlĩkíyã ní, Sãfánĩ ngọ́pị Ãhị̃kámụ̃ ní, Mĩkãyíyã ngọ́pị Ãkórĩ ní, kãránĩ dũwánĩ drị́ Sãfánĩ ní ãzíla Ãsãyíyã ꞌbá ígátáŋá fẽlépi úpíní rĩ ní. 13 Jọ, “Ĩmụ jó Úpí drị̂ gá, ĩzị ĩꞌdi mání ãzíla ꞌbá Yụ́dã gá rĩ kí kẹ̃jị́ gá pírí bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ịsụ́lé rĩ agá rĩ kí drị̃ gá. Úpí ĩꞌdi ãmaní ũmbã ãmbógó la sĩ ãꞌdusĩku ãma áyị́pịka idé kí ándrá ị́jọ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbã jọlé lẽ ꞌbã idé kí kí rá rĩ kí gẹ̃rị̃ sĩ ku. Ãnga vâ ị́jọ́ pírí ándrá lẽlé ãnga kí rĩ kí ku.”

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hĩlĩkíyã átáló ãndânĩ rĩ ꞌi, Ãhị̃kámụ̃ ꞌi, Ãkórĩ ꞌi, ãzíla Ãsãyíyã ꞌi mụ kí dó nábị̃ ũkú ru Hụ́lị̃dã rụ́ sĩ ị́jọ́ zịjó tị la gá. Hụ́lị̃dã ándrá ũkú Sãlụ́mụ̃ Tĩkívã ngọ́pị Hãrĩhásĩ ándrá ãzị́ ngalépi Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ umvelépi áyị́pị rĩ drị̂ ꞌi. Ri ándrá uꞌálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá. 15 Nábị̃ Hụ́lị̃dã jọ Hĩlĩkíyã ꞌbaní, “Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ ị́jọ́ ꞌbo! Ĩmụ ãzíla ĩjọ ágọ́bị́ ĩmi tị ãpẽlépi márụ́ rĩ ní, 16 ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi. Ma táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃ ꞌbá alagá rĩ kí abe cécé mání jọlé bụ́kụ̃ míní lãlé ꞌdĩ agá rĩ áni. 17 ꞌBá mádrị̂ aꞌbe kí ma rá ãzíla kí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃. Ma ĩꞌbaní ũmbã sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩ ãzíla ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ ũmbã mádrị̂ la mụ velé kí drị̃ gá ãzíla icó kí anụ́lé ku.’ 18 Wó ĩmụ úpí Yụ́dã drị́ ĩmi tị ãpẽlépi sĩ ị́jọ́ zịjó Úpí tị gá rĩ rụ́ ãzíla ĩjọ ĩꞌdiní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé ị́jọ́ ĩminí arelé ꞌdã kí drị̃ gá rĩ ꞌ i; 19 Míní ándrá ĩmi irijó vũ gá, ími ásị́ ꞌbã ándrá akájó Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá, míní ándrá ị́jọ́ mání jọlé ma mụ kí ngalé ꞌbá táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ agá rĩ kí ụrụꞌbá gá mání ándrá jọjó la ma mụ kí wãlé rá ãzíla kí ꞌbãlé acájó ãzị́ kóru rĩ arejó rá, míní ándrá mî bõngó kí asijó ũcõgõ sĩ rá ãzíla míní awájó áma drị̃lẹ́ gá sĩ ásị́ ujajó rá rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí jọ dó ãndá-ãndá ru má are dó ími áwáŋá rá. 20 Má icó dó lị́kị̃ mání ándrá ị́jọ́ la azịjó ma mụ ajílé la táwụ̃nị̃ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ ajílé ku kpere míní drã agá ãzíla ími ị̃sị̃ agá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá ká. Mí icó lị́kị̃ mání mụlé ajílé ãngũ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ ndrelé ku.’ ” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, agụ kí dó ị́jọ́ nábị̃ ũkú ru ꞌdĩ ꞌbã umvilé rĩ úpí ní vúlé rá.

23

Yõsíyã ꞌbã ị́jọ́ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ ujajó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yõsíyã fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ drị̃lẹ́ka pírí Yụ́dã gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbaní sĩ ru atrájó ãngũ ãlu gá ĩꞌdi rụ́. 2 Mụ dó jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ꞌbá pírí Yụ́dã drị̂ kí abe, ꞌbá pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ kí abe, ãtalo kí abe, nãbịya kí abe, ãzíla ꞌbá ãzí ndú ndú ꞌdĩ kí abe, ꞌdĩ kí ꞌbá málĩ trũ rĩ kí ãzíla ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí abe. Úpí lã dó bụ́kụ̃ tị icíma drị́ ándrá ịsụ́lé jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ. 3 Tu dó pá ị́dị́ŋá andre gá ãzíla idé dó tị icíma Úpí be sĩ Úpí ní ãrútáŋá fẽjó ãzíla sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbajó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí abe ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ, ídri pírí sĩ ãzíla vâ sĩ ị́jọ́ azịlé rĩ kí ngajó cécé sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí ãꞌị̃ kí dó sĩ tị icíma ꞌdĩ ꞌbã ãzị́ ngajó rá.

4 Úpí fẽ dó ãzị́táŋá átáló ãmbógó ãndânĩ Hĩlĩkíyã ní, ãtalo ĩꞌdi pálé gá úmgbó ãnirú ĩꞌdi be rĩ ꞌbaní ãzíla ꞌbá kẹ̃jị́tị andre ũtẽlépi rĩ ꞌbaní sĩ ãko idélé Bãálĩ ị̃nzị̃jó, ãdróŋá ũkú ru Ãsérã ị̃nzị̃jó ãzíla lẽlẽgó kí ị̃nzịjó rĩ kí iyájó jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé pírí ãmvé. Úpí ivé dó sĩ ãko ꞌdĩ kí pírí ãmvé ãmvélé ru táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂gá ámvụ́ ị̃yị́ Kídrõnĩ tị gá rĩ kí agá ãzíla ují dó úfóró la kí táwụ̃nị̃ Bẹ̃tẹ́lị̃ drị̂gá. 5 Unze dó ãtalo Ãdróŋâ nị̃lépi ku ándrá ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbã kí sĩ ãdu ũsũjó kí drị̃ gá sĩ ídétáŋá idéjó ãlĩtárĩ ãdroŋa ꞌbadrị̂ kí drị̃ gá táwụ̃nị̃ Yụ́dã drị̂ kí agá ãzíla ãngũ ãnirú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá rĩ kí agá rĩ kí rá. ꞌDĩ kí ãtalo ándrá ídétáŋá idélépi Bãálĩ ní, ị̃tụ́ ní, ĩmbá ní, lẽlẽgó ꞌbaní ãzíla ãko ꞌbụ̃gá rĩ ꞌbaní rĩ kî. 6 Úpí anzé dó ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã drị̂ jó Úpí drị̂ agá rĩ sĩ agụlé ị̃yị́ Kídrõnĩ tị gá táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá rĩ sĩ ãmvé, ivé dó ĩꞌdi ꞌdãá ãzíla aco dó ĩꞌdi fúfú ru. Ayi dó fúfú la ị̃nádrị̃ ꞌbá ị́jọ́ gá ku rĩ ꞌbadrị̂ kí drị̃ gá. 7 Úpí andi dó jó ãgọbị ãwụ̃ ngalépi ãgọbị ãzí sĩ rĩ ꞌbadrị́ jó Úpí drị̂ agá ꞌdãá rĩ kí rá, ꞌdĩ kí jó ũkú ꞌbaní ándrá sĩ bõngó cãjó ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã ní rĩ kî. 8 Yõsíyã ũfũ dó ãtalo táwũnĩ Yụ́dã drị̂ agá rĩ kí pírí rá, andị́ dó sĩ ãngũ ụrụgá ãtalo ꞌbaní ándrá sĩ ídétáŋá idéjó ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbaní rĩ kí rá. Andị́ kí iꞌdójó táwụ̃nị̃ Gébã gá cajó kpere táwụ̃nị̃ Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá. Andi jõkõ ándrá sịlé ãngũ sĩ fijó kẹ̃jị́tị Yósũwã gávũnã rú táwũnĩ ãmbógó ꞌdã drị̂ agá rĩ kí rá. Úsị ándrá kẹ̃jị́tị ꞌdĩ ꞌi wókõ ị̃jị́ sĩ fijó táwũnĩ ãmbógó ꞌdã ꞌa gâlé ru rĩ gá. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ûga ándrá dó sĩ ãtalo ãzị́ ngalépi ãngũ ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí ãzị́ ngajó ãlĩtárĩ Úpí drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ drị̃ gá úmgbé, wó úfẽ ándrá ĩꞌbaní drị̃lẹ́ mgbọ sĩ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ kí najó ãtalo ãzí rĩ kí abe rá. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yõsíyã andị́ ándrá dó ãlĩtárĩ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó Tofétĩ gá, ꞌdĩ áꞌbụ Hị̃nọ́mụ̃ ngọ́pị drị̂gá rĩ rá. Andi ándrá ãlĩtárĩ ꞌdã rá la ꞌbá ãzí ꞌbã idé rú sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ŋá ágọ́bị́ ru jõku ĩzóŋá ru la ídétáŋá ru ãdróŋá Mõlékĩ ní ku benĩ. 11 Úpí Yõsíyã unze ándrá fãrásĩ sịlé kẹ̃jị́tị sĩ fijó jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbã kí ándrá ꞌbãlé ndú sĩ ị̃tụ́ ị̃nzị̃jó rĩ kí rá. Fãrásĩ ꞌdĩ kí ándrá ãnirú lị́cọ́ ãmbógó umvelé Nãtãnĩ-Mẹ́lẹ̃kị̃ drị̂ ꞌbã andre gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõsíyã ivé ándrá gárĩ ãꞌdị́ drị́ ꞌbãlé ndú sĩ ị̃tụ́ ị̃nzị̃jó rĩ kí rá. 12 Úpí Yõsíyã aco ándrá ãlĩtárĩ ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbã kí sịlé úpí Ãházị̃ drị́ lị́cọ́ drị̃ gá ụrụgá ꞌdãá rĩ kí ãlĩtárĩ úpí Mãnásẽ ꞌbã ándrá sị̃lé ãngũ mgbọ ị̃rị̃ Jó Úpí drị̂ ꞌbã drị̃ gá rĩ rá; ụ̃sị̃ ándrá ãlĩtárĩ ꞌdã fúfú ru ãzíla ayi dó fúfú la kí áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂ agá. 13 Úpí Yõsíyã andị́ ándrá ãlĩtárĩ Úpí Sũlũmánĩ ꞌbã sịlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ kí rá. ꞌDĩ kí ãlĩtárĩ sịlé ꞌbé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌbã wókõ ándrálé ru rĩ gá sĩ ãdróŋá ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ Ãsị̃tọ̃rẹ́tị̃ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi, ãdróŋá ꞌbá Mõwábũ gá rĩ ꞌbádrị́ Kẹ̃mọ́sị̃ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ãzíla ãdróŋá ngụ̃lé ũnzí ꞌbá Ãmọ́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ umvelé Mõlékĩ ꞌi rĩ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi. 14 Úpí Yõsíyã aco ándrá vâ ị́dị́ŋá idélé írã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kí fúfú ru ãzíla lị ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí vũ gá. Iré ĩfãkã ꞌbádrị̂ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ãndị́ ru. 15 Úpí Yõsíyã aco ándrá vâ ãngũ sịlé ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá úpí Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ándrá sịlé rĩ rá. Yẽrõbũwámũ ĩꞌdi ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ celépi sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó rĩ ꞌi. Yõsíyã andi ándrá vâ ãlĩtárĩ ꞌdãá rĩ kí ãngũ sịlé ụrụgá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí abe rá, ivé kí ãzíla ꞌị kí fúfú ru. Ivé ándrá vâ ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ rá. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Yõsíyã ꞌbã ándrá ãngũ undré agâ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá, ndre ị̃nádrị̃ ãzí wẽwẽ rú la kí ꞌbé ꞌbã wókõ gá ꞌdãá. Pẽ ꞌbá ãzí kí tị sĩ ĩfãkã ị̃nádrị̃ ꞌdã kí agá rĩ kí unzejó, ivé dó ĩfãkã ꞌdã kí ãlĩtárĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá rĩ ꞌbã drị̃ gá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ãndị́ ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã tị gâsĩ ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ị́jọ́ la ụndrị́jó údu rĩ áni. 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yõsíyã zị, “Ị̃nádrị̃ mání ndrelé ꞌdã ãꞌdi drị̂ ꞌi?” ꞌBá táwũnĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ drị̂ agá rĩ umvi kí, “ꞌDã ị̃nádrị̃ nábị̃ Ãdróŋá drị́ ándrá angálépi Yụ́dã gá rĩ drị̂ ꞌi. Ụndrị́ ándrá ị́jọ́ míní ngalé ãlĩtárĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ ꞌbã ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí nĩ.” 18 Yõsíyã jọ dó sĩ ꞌbá ꞌdã ꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe ị̃nádrị̃ ꞌdĩ cã.” ꞌBá ãzí ꞌbã anzé ĩfãkã nábị̃ ꞌdĩ drị̂ kí ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌbe kí dó ĩfãkã ĩꞌdidrị̂ kí ĩfãkã nábị̃ ándrá amụ́lépi ĩꞌdi be angájó táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ gâlé rĩ ꞌbadrị̂ kí abe cã. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõsíyã andi dó ãlĩtárĩ sịlé ãngũ ụrụgá rĩ kí agá sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó táwụ̃nị̃ ãmbogo ãmbogo Sãmãríyã drị̂ kí agá rĩ kí pírí rá. Ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ sị kí ándrá ãlĩtárĩ ꞌdĩ kí nĩ, wó Úpí acá ándrá ị́jọ́ la sĩ ũmbã sĩ. Yõsíyã andi ándrá dó sĩ ãlĩtárĩ ꞌdã kí cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãlĩtárĩ táwụ̃nị̃ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ kí andijó rĩ áni. 20 Úpí Yõsíyã ụlị́ dó ãtalo ándrá ídétáŋá idélépi jõkõ sịlé ãngũ ụrụgá rĩ kí agá rĩ kí pírí ãzíla ivé dó ĩfãkã ꞌbádrị̂ kí ãlĩtárĩ ꞌdã kí drị̃ gá sĩ kí ꞌbãjó ãndị́ ru. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.

Úpí Yõsíyã ní ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ị̃nzị̃jó rĩ

21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yõsíyã fẽ dó ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbá pírí ꞌbaní, jọ, “Ĩꞌbã ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌi, Úpí, Ãdróŋá ĩmi drị̂ní cécé sĩlé bụ́kụ̃ tị icíma drị́ ꞌdĩ agá rĩ áni.” 22 Yõsíyã fẽ ándrá ãzị́táŋá ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku iꞌdójó sáwã ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ ꞌbaní sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ cejó rĩ agá jõku sáwã ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ gá jõku sáwã ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌba drị̂ agá pírí Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ ãzí jõ drĩ ru idélépi ꞌdã ꞌbã áni la ꞌdáyụ. 23 Wó ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ Yõsíyã ꞌbã ũpĩ najó rĩ gá, ídé dó Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ ãmbógó ꞌdĩ ꞌi sĩ Úpî ị̃nzị̃jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

24 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá, Yõsíyã ivé ándrá vâ ꞌbá úlégóŋá rú rĩ kí, ꞌbá ũjogo rú rĩ kí, ãdroŋa ĩnzõ rú lị́cọ́ agâ sĩ rĩ kí, ãdroŋa ĩnzõ rú ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kí ãzíla ị́jọ́ pírí ũnzíkãnã rú ndrelé idélé ãngũ Yụ́dã ꞌbadrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ be rĩ agá rĩ kí rá. Idé ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ agá átáló ãmbógó ãndânĩ Hĩlĩkíyã ꞌbã ándrá ịsụ́lé jó sĩ Úpî ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá benĩ. 25 Úpí ãzí cécé Yõsíyã áni ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá jõku ĩꞌdi ũngúkú gá ándrá ru ujalépi Úpí rụ́ ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ, ũndũwá pírí sĩ ãzíla ĩꞌdi ũkpó pírí sĩ ãzị́táŋá pírí Mụ́sã drị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni la ándrá ꞌdáyụ.

26 Wó ũmbã Úpí drị̂ ve ándrá ãcí ru ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ũnzíríkãnã rú pírí úpí Mãnásẽ ꞌbã ándrá ngalé rĩ kî sĩ. 27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí jọ, “Ma mụ ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí aꞌbelé rá cécé mání ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbejó rĩ áni. Ma mụ táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ gãlé úmgbé táni mání ándrá ĩꞌdi pẽjó adrujó ãko mâni la rú rá tí. Ma mụ jó sịlé sĩ áma rụ́ ị̃nzị̃jó ꞌdĩ aꞌbelé rá.”

Yõsíyã ꞌbã drãjó ãꞌdị́ gá rĩ

28 Ị́jọ́ pírí úpí Yõsíyã ꞌbã idelé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ úpí Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 29 Sáwã Yõsíyã ꞌbã ándrá adrujó úpí rú rĩ sĩ, úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Nékõ ce ándrá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ kpere mĩrĩ Tị̃gị̃rị́sị̃ gá sĩ mụjó úpí Sírĩyã drị̂ ꞌbã ãzãkojó. Úpí Yõsíyã ụ̃ꞌbị̃ ándrá tí ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị̃ atrịlé táwụ̃nị̃ ãmbógó Mẹ̃gị́dọ̃ drị̂gá ꞌdâ wó úpí Nékõ ꞌdị dó ĩꞌdi ãꞌdị́ gá rá. 30 Ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kí ĩꞌdi ꞌbã ãvũ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ agá ãzíla agụ kí dó ĩꞌdi vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, îsị̃ dó ĩꞌdi ị̃nádrị̃ ĩꞌdi ꞌbã ãmgbã rĩ drị̂ gá ãngũ sĩ ũpi kí ị̃sị̃jó rĩ gá. ꞌBá Yụ́dã drị̂ pẽ kí dó Yõsíyã ngọ́pị Yẽhõwãházĩ ꞌi ãzíla ꞌbã kí dó ĩꞌdi úpí ru átẹ́pị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá.

Yẽhõwãházĩ ní adrujó úpí rú rĩ

31 Yẽhõwãházĩ ꞌbã ílí ándrá kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ na sáwã ĩꞌdi ꞌbã acájó úpí ru rĩ sĩ. Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩmbá na. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Hãmũtálĩ ꞌi, ĩꞌdi ándrá Yẽrẽmíyã Lị́bị̃nã gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. 32 Yẽhõwãházĩ nga ándrá ị́jọ́ ũnzí la Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé áyị́pịka ꞌbã kí ándrá pírí ngalé rĩ áni. 33 Úpí Nékõ ꞌdụ ándrá úpí Yẽhõwãházĩ ꞌi ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá Ríbũlã gá, ꞌdĩ ãngũ Hãmátĩ gá rĩ gá, ꞌbã mụ rú sĩ drị̃ gá adrujó úpí ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ku benĩ. ꞌBã vâ ãzị́táŋá ꞌbá Yụ́dã gá rĩ kí drị̃ gá sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó ĩꞌdiní sílĩvã tánĩ 3.4 ãzíla gólũdĩ kị́lọ̃ 34. 34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Nékõ ꞌbã dó Ĩlĩyãkímũ Yõsíyã ngọ́pị ꞌi úpí rú átẹ́pị Yõsíyã ꞌbã kẹ̃jị́ gá Yụ́dã gá, uja dó ĩꞌdi ꞌbã rụ́ Yẽhõyĩyãkímũ ꞌi. Wó úpí Nékõ ꞌdụ Yẽhõwãházĩ ꞌi agụlé mãbụ́sụ̃ gá Mị̃sị́rị̃ gá, drã dó sĩ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá. 35 Úpí Yẽhõyĩyãkímũ fẽ úpí Nékõ drị́ sílĩvã kí gólũdĩ be ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni. Ĩꞌdiní icójó ãko ꞌdĩ kí fẽjó, ụlị́ dó séndẽ mụ̃sọ́rọ̃ rú ꞌbá ãlu ãlu drị̃ gá málĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã úmgbó sĩ.

Yẽhõyĩyãkímũ ꞌbã acájó úpí rú Yụ́dã gá rĩ

36 Yẽhõyĩyãkímũ ꞌbã ílí ándrá kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ tõwú sáwã ĩꞌdi ꞌbã acájó úpí ru Yụ́dã gá rĩ sĩ. Na ándrá ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ãlu. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Zẹ̃bị́dã ꞌi, ĩꞌdi Pẽdáyã táwụ̃nị̃ Rụ́mã gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. 37 Yẽhõyĩyãkímũ nga ándrá ị́jọ́ ũnzí la Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé áyị́pịka ꞌbã kí ándrá pírí ngalé rĩ áni.

24

1 Sáwã Yẽhõyĩyãkímũ ꞌbã ándrá adrujó úpí Yụ́dã drị̂ rú rĩ sĩ, úpí Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ amụ́ ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe. Yẽhõyĩyãkímũ acá dó ãtíꞌbó Bãbụ̃lọ́nị̃ ãni la rú ílí na. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mvu dó ũpĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbã pálé gá rĩ sĩ rá. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí pẽ dó ãsĩkárĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́, Sị́rị̃yã drị́, Mõwábũ drị́ ãzíla Ãmọ́nị̃ drị̂ kí tị sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Yẽhõyĩyãkímũ be sĩ Yụ́dã ị̃lị̃kị̃jó rá cécé Úpí ꞌbã ándrá ị́jọ́ la azịjó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ nábí kí tị gâsĩ rĩ áni. 3 Ãndá ãndá ru ị́jọ́ ꞌdĩ nga kí ru sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ rụ́ íni la ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó sĩ kí ị̃lị̃kị̃ ị́jọ́ ũnzí úpí Mãnásẽ ꞌbã ngalé rĩ kî sĩ. 4 Úpí Mãnásẽ ụꞌdị́ ándrá ꞌbá ị́jọ́ kóru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí icó ándrá dó sĩ ĩꞌdi trũlé ku. 5 Ị́jọ́ ãzí pírí ándrá ru ngalépi sáwã Yẽhõyĩyãkímũ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí abe úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. 6 Yẽhõyĩyãkímũ la dó mụ drãlé ꞌbo, ngọ́pị Yẽkõyĩyãkínĩ acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ. 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã la dó mụ úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Nékõ ndẽlé ꞌbo, ꞌdụ dó ãngũ ĩꞌdi drị̂ iꞌdójó mĩrĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá mụjó ụ́rụ́ léru cajó kpere mĩrĩ Ũfũrátĩ gá. Ị́jó ꞌdĩ sĩ úpí Nékõ mụ dó ãꞌdị́ ꞌdịlé sụ́rụ́ ãzí kí abe ị̃ꞌdị́ ku.

Yẽkõyĩyãkínĩ ꞌbã acájó úpí ru Yụ́dã gá rĩ

8 Yẽkõyĩyãkínĩ acá ándrá úpí Yụ́dã drị̂ rú ꞌdĩ sĩ ílí la mụdrị́ drị̃ ãrõ. Na ándrá ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩmbá na. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Nẽhũsítã ꞌi, ꞌdĩ Ẽlĩnátãnĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. 9 Nga ándrá ị́jọ́ ũnzí Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé átẹ́pị̃ Yẽhõyĩyãkímũ ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni.

Táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ pajó rĩ

10 Sáwã Yẽkõyĩyãkínĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, ãsĩkárĩ Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ drị̂ amụ́ kí ándrá táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ celé. 11 Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã acá táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂gá sáwã ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ĩꞌdi cejó rĩ gá. 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẽkõyĩyãkínĩ úpí Yụ́dã drị̂ kí ãndrẽ be, ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ kí abe, ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ãmbogo ãzí ꞌdĩ kí abe fẽ kí dó ru pírí úpí Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌbã drị́gá. Úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌdụ dó Yẽkõyĩyãkínĩ ꞌi acájó ãtíꞌbó ru ílí ãrõ ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó rĩ gá. 13 Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã li ándrá málĩ jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí málĩ úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe pírí rá ãzíla ꞌdụ vâ ãko pírí idélé gólũdĩ sĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá idélé jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí rá cécé Úpí ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni. 14 Úpí Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã wụ̃ ándrá ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá; ãsĩkárĩ ãmbogo kí, ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi rĩ kí, ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ rĩ kí ãzíla ꞌbá úká dịlépi rĩ kí abe pírí agụlé Bãbụ̃lọ́nị̃ gá. ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ ándrá 10,000. Úwụ̃ ándrá ꞌbá ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá rĩ kí pírí pẽlú ꞌbá lẽmẽrĩ sĩ ndẽlépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá nĩ rĩ kî. 15 Úpí Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã agụ ándrá Yẽkõyĩyãkínĩ ꞌi Bãbụ̃lọ́nị̃ gá ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá ĩꞌdi ꞌbã ãndrẽ trũ, ũkúka kí abe, ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí trũ. 16 Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã agụ ándrá ãsĩkárĩ 7,000 ãlị̃gọ̃ ãꞌdị́ drị̂ sĩ ndẽlépi rá rĩ kí Bãbụ̃lọ́nị̃ gá. Agụ ándrá vâ ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ rĩ kí ꞌbá úká dịlépi rĩ kí abe Bãbụ̃lọ́nị̃ gá ĩndĩ. ꞌBá ãlị́gọ́ ru rĩ kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ ándrá 1,000 ãzíla kí ándrá ꞌbá ũkpó ru ãzíla ụrụꞌbá ị̃vị́ trũ sĩ icójó ãꞌdị́ ꞌdịjó la kî. 17 Úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌbã ándrá Mãtãníyã Yẽkõyĩyãkínĩ ꞌbã átịdrị́ ꞌi úpí ru Yẽkõyĩyãkínĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá ãzíla uja ándrá Mãtãníyã ꞌbã rụ́ Zẽdẽkíyã ꞌi.

Zẽdẽkíyã ꞌbã adrujó úpí ru Yụ́dã gá rĩ

18 Zẽdẽkíyã ꞌbã ílí ándrá kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ãlu sáwã ĩꞌdị ꞌbã acájó úpí ru rĩ sĩ. Na ándrá ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ãlu. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Hãmũtálĩ ꞌi, ĩꞌdi ándrá Yẽrẽmíyã Líbĩnã gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. 19 Wó Zẽdẽkíyã nga ándrá ị́jọ́ ũnzí la Úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá cécé úpí Yẽhõyĩyãkímũ ꞌbã ngalé rĩ áni. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí acá ándrá dó sĩ ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla Yụ́dã gá rĩ ꞌbaní ũmbã ãmbógó la sĩ, dro dó sĩ kí ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rá.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Zẽdẽkíyã mvu dó úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã rụ́ rĩ sĩ rá.

25

Mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbaní táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ pajó rĩ

1 Ílí úrômĩjó Zẽdẽkíyã ꞌbã ándrá ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ sĩ, ĩmbá ãlu ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwụ́ sĩ, úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã amụ́ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí abe. Ce kí táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ trộkị́lịrị ãzíla sị kí bõrõ ũkpó mãdálá ru la kí sĩ tụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó andre la gâsĩ trộkị́lịrị cí. 2 Úce dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ cí kpere ílí mụdrị́ drị̃ ãlu Zẽdẽkíyã ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ. 3 Ĩmbá ụ́ꞌdụ́ úrômĩ ĩmbá sụjó rĩ drị̂ sĩ, rílẽ ꞌbã úmgbó tụ dó ꞌbãngá ụrụgá, ãko ãzí icólé nalé rá la ándrá dó sĩ kpítã ꞌdáyụ. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ nũ kí dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ꞌbã wókõ ãzí rá, fi kí dó sĩ ala gâlé. Úpí Yụ́dã drị̂ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ kí abe lẽ kí tí apálé rá, wó ãsĩkárĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ cejó cí rĩ sĩ, icó kí dó ku. Tẽ kí dó kpere ãngũ ꞌbã nị agâ, apá kí dó sĩ ị́nị́ sĩ. Fũ kí ándrá apálé ámvụ́ úpí drị̂ agâ sĩ, mụ kí fũlé kẹ̃jị́ tị bõrõ ị̃rị̃ rĩ kí icílépi rĩ drị̂ gâsĩ, apá kí dó wókõ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ gâlé ru. 5 Wó ãsĩkárĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ dro kí dó kí vú kpere ĩꞌbaní úpí Zẽdẽkíyã rụ agá ãngũ gbayi Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ agá. Ãsĩkárĩ Zẽdẽkíyã drị̂ aꞌbe kí ĩꞌdi rá, iré kí dó sĩ kpékpé. 6 Rụ kí dó úpí Zẽdẽkíyã ꞌ i, agụ kí dó ĩꞌdi kpere úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ rụ́ táwụ̃nị̃ Rị̃bị̃láhị̃ gá ãzíla úlị dó sĩ ị́jọ́ drị̃ la gá. 7 Ụlị́ kí dó anzị Zẽdẽkíyã drị̂ kí ĩꞌdi drị̃ gâsĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũsõ kí dó ĩꞌdi mịfị́ kí rá, umbé kí ĩꞌdi nõrórõ sĩ ãzíla agụ kí dó ĩꞌdi Bãbụ̃lọ́nị̃ gá.

8 Ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ĩmbá ãrõ ílí mụdrị́ drị̃ úrômĩjó Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌbã ũpĩ najó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ sĩ, Nẽbũzãrãdánĩ ãmbógó ãsĩkárĩ úpí andre tẽlépi rĩ ꞌbadrị́ ándrá ãtíꞌbó úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ drị̂ amụ́ dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 9 Ivé dó jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi, lị́cọ́ úpí drị̂ ꞌi ãzíla jó táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá rĩ kí abe pírí rá. Ivé jó ụ̃rọ̃drị́ ru táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá ꞌdãá rĩ kí pírí rá. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãsĩkárĩ ãmbógó Nẽbũzãrãdánĩ ri dó ãzị́ pámvú ãsĩkárĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní bõrõ táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ andre cejó rĩ andijó rĩ drị̂ undrélé. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmbógó ãsĩkárĩ úpî andre tẽlépi rĩ ꞌbadrị́ Nẽbũzãrãdánĩ ꞌdụ dó ꞌbá ãzí ándrá acelépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí, ãsĩkárĩ ándrá apálépi rá ru ujalépi úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ pálé gá rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzí ꞌdãá rĩ kí abe agụlé ãtíꞌbó ru. 12 Wó ãmbógô aꞌbe dó ꞌbá ãzí lẽmẽrí trẹ̃yị́ rĩ kí vúlé Yụ́dã gá sĩ ãzị́ ngajó ámvụ́ zãbíbũ drị̂ kí agá ãzíla ámvụ́ sõlé.

13 ꞌBá Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ anu kí ándrá ị́dị́ŋá idélé bũrônzĩ sĩ, gárĩ ị̃yị́ drị́ idélé bũrônzĩ sĩ ãzíla báfũ ãmbógó ị̃yị́ ãni umvelé mĩrĩ idélé aya akálé ãcí sĩ ándrá ꞌbãlé jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí rá ãzíla agụ kí dó bũrônzĩ la kí Bãbụ̃lọ́nị̃ gá. 14 ꞌDụ kí ándrá vâ úmvú kí, kị̃tị́yọ̃ kí, ãkójó sĩ úfóró umvújó ayúlé sĩ ãlĩtárĩ ꞌbãjó ãlá ru rĩ kí abe, ãkójó idélé bũrônzĩ sĩ ayúlé ãzị́ ngajó ãlĩtárĩ gá rĩ kí abe rá. 15 Ãmbógó ãsĩkárĩ úpí andre ũtẽlépi Nẽbũzãrãdánĩ ꞌdụ ándrá vâ ãko sĩ ãcíkúlú ũpẽjó rĩ kí, báfũ kí ãzíla ãnájó ãzí idélé gólũdĩ ãlá rĩ sĩ jõku sílĩvã sĩ rĩ kî. 16 Ícó ándrá ãnzị bũrônzĩ ãni ị́dị́ŋá ị̃rị̃ rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ, gárĩ idélé ị̃yị́ ujíjó rĩ ụrụꞌbá gá rĩ ãzíla báfũ ãmbógó ị̃yị́ ãni umvelé mĩrĩ rĩ ụrụꞌbá gá rĩ kí ụ̃ꞌbị̃lé ku. Ídé ándrá ãko ꞌdĩ kí jó sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ní sáwã Sũlũmánĩ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ. 17 Ị́dị́ŋá ꞌdã zo kí ándrá trũ trũ. Ị́dị́ŋá ãlu ãlu ꞌbã ãzo ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi ándrá mítã ãrõ ãrõ, drị̃kã la kí agá bũrônzĩ cící, zo kí mítã ãlu dũ na ụrụgâlé ru. Úꞌbé ándrá drị̃kã la ꞌdã kí põmũgũránãtĩ icílé icí-icí rĩ sĩ trộkị́lịrị cí. Úꞌbé ándrá ị́dị́ŋá ị̃rị̃ rĩ cécé ãzí rĩ áni.

18 Ãmbógó ãsĩkárĩ úpí andre ũtẽlépi Nẽbũzãrãdánĩ ꞌdụ ándrá átáló ãmbógó ãndânĩ Sẽrãyíyã ꞌi, átáló ĩꞌdi vúlégá Zẽfãníyã ꞌi ãzíla ꞌbá ãmbogo rú kẹ̃jị́tị andre ũtẽlépi rĩ kí ꞌbã ãzí na rĩ kí agụlé ĩꞌdi be ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá ĩndĩ. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ru ụ̃zị̃lépi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá ꞌdãá ũgũgõ rĩ kí agá, Nẽbũzãrãdánĩ ꞌdụ ándrá ꞌbá adrulépi ãmbógó ru ãsĩkárĩ Yụ́dã drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, ꞌbá tõwú úpí ꞌbã ãmgbã rĩ ní ímbátáŋá fẽlépi rĩ kí, ꞌbá ị́jọ́ ãsĩkárĩ ãmbógó rĩ drị̂ kí ũsĩlépi rĩ kí, ꞌbá ãmbógó ru ꞌbá ándrá filépi ãsĩkárĩ gá ri kí sĩlépi rĩ ꞌi ãzíla ꞌbá ãzí kãlị́ ázíyá la kí abe.

20 Ãmbógó ãsĩkárĩ úpí andre ũtẽlépi Nẽbũzãrãdánĩ ꞌdụ ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí agụlé úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ rụ́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Rị̃bị̃láhị̃ gá. 21 Rị̃bị̃láhị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Hãmátĩ drị̂gá ꞌdãá, úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ fẽ dó ꞌbá ꞌdĩ kí ụꞌdị́lé pírí rá.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ údro dó ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá rĩ sĩ rá, acá kí dó ãtíꞌbó ru.

Úꞌbã dó Gẽdãlíyã ꞌi gávũnã Yụ́dã drị̂ rú

22 ꞌBá ándrá acelépi Yụ́dã gá ꞌdãá ũgũgõ rĩ ꞌbaní, úpí Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌbã ándrá Gẽdãlíyã Ãhị̃kámụ̃ ngọ́pị Sãpánĩ umvelépi áyị́pị rĩ ꞌi gávũnã rú. 23 Ãsĩkárĩ ãmbogo Yụ́dã drị̂ kí pírí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe kí dó mụ arelé la úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbã dó Gẽdãlíyã Ãhị̃kámụ̃ ngọ́pị Sãpánĩ umvelépi áyị́pị rĩ ꞌi gávũnã rú íni, amụ́ kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe Gẽdãlíyã rụ́ táwụ̃nị̃ Mị̃zị́pã gá. Ãsĩkárĩ ãmbogo ándrá amụ́lépi rĩ kí: Ịsụmayị́lị̃ Nẽtãníyã ngọ́pị ꞌi, Yõhãnánĩ Kãréyã ngọ́pị ꞌi, Sẽráyã Tãnĩhũmétĩ angálépi táwụ̃nị̃ Nẽtõfátĩ gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ãzíla Yãzãníyã ágọ́bị́ angálépi Mãákã gá la ꞌbã ngọ́pị ꞌi. 24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Gẽdãlíyã na dó ũyõ ãsĩkárĩ ãmbogo Yụ́dã drị̂ ꞌbaní ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe jọ, “Ĩmi idé jõ ụ̃rị̃ sĩ ãmbogo Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ kí sĩ ku. Ĩmi uꞌá ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ ãzíla ĩnga dó ãzị́ úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ nî, ị́jọ́ pírí kí mụ adrulé ĩminí múké rá.” 25 Wó ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ sĩ, Ịsụmayị́lị̃ Nẽtãníyã ngọ́pị Ẽlĩsámã umvelépi áyị́pị angálépi lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ amụ́ kí dó ãsĩkárĩ mụdrị́ la kí abe, ũsõ kí dó Gẽdãlíyã kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla Bãbụ̃lọ́nị̃ rú ándrá uꞌálépi Gẽdãlíyã ãmgbã rĩ be táwụ̃nị̃ Mị̃zị́pã gá ꞌdãá rĩ kí abe káyĩ rá. 26 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí Yụ́dã drị́, ꞌbá ãmbogo ãzíla ꞌbá were ãzíla ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ kí abe angá kí dó apálé Mị̃sị́rị̃ gá, ãꞌdusĩku idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ꞌbá Bãbụ̃lọ́nị̃ rú rĩ ꞌbã kí mụlé idélé ĩꞌba rụ́ rĩ sĩ.

Yẽhõyĩyãkínĩ anzéjó mãbụ́sụ̃ gá rĩ

27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yụ́dã drị́ Yẽhõyĩyãkínĩ uꞌá dó mãbụ́sụ̃ gá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá ílí kãlị́ na drị̃ ázị̂rị̃. Ẽvílĩ-mẽrõdácĩ acá dó úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ rú ãzíla ílí drị̃drị̃ ĩꞌdiní uꞌájó ũpĩ gá rĩ ꞌbã ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃ rĩ sĩ, iꞌda dó ásị́ ị̃gbẹ̃ úpí Yẽhõyĩyãkínĩ ní ãzíla ũfũ dó ĩꞌdi mãbụ́sụ̃ gá rĩ sĩ rá. 28 Ẽvílĩ-mẽrõdácĩ jọ dó ị́jọ́ Yẽhõyĩyãkínĩ ní ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla fẽ dó ĩꞌdiní ãrútáŋá ndẽ ĩꞌdiní ándrá fẽlé ũpi ãzí mãbụ́sụ̃ gá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá ĩꞌdi be rĩ ꞌbaní rĩ rá. 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úfẽ dó ũkpó Yẽhõyĩyãkínĩ ní sĩ bõngó ĩꞌdidrị́ mãbụ́sụ̃ drị̂ kí ujajó rá ãzíla Ẽvílĩ-mẽrõdácĩ fẽ dó ĩꞌdiní ũkpó sĩ ãkónã najó ĩꞌdi be mésã ũpĩ drị̂ ꞌbã tị gá ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí. 30 Úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ri dó Yẽhõyĩyãkínĩ ní séndẽ fẽlé ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdiní lẽlé rĩ kí ãzãkojó kpere sáwã ĩꞌdiní drãjó rĩ gá.

* 2:19 2:19 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí agá úsĩ, “ị̃yị́ ala gá rĩ ĩꞌdi ũnzí ãzíla ĩꞌdi fẽ ũkú ꞌbã ngọ́tị́ŋá agá rĩ la ãfũ rá.”

* 5:1 5:1 Ãrí ĩꞌdi ãyánĩ ndúndú ándrá ꞌbá íní izalépi rĩ kî.

† 5:17 5:17 Nãmánĩ lẽ ándrá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ꞌi sĩ mụjó ãlĩtárĩ sịjó drị̃ la gá.

* 6:1 6:1 Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí agá úsĩ, ãngũ ãmaní sĩ uꞌájó ími pálé gá rĩ ĩꞌdi ãmaní ĩmbíráŋá ru ambamba.

† 6:26 6:26 ꞌdĩ icó ándrá adrulé rụ́ ãzí fẽlé bũrúsú ꞌbã ĩsélé ãzí ní la.

✡ 14:6 14:6 Ãzị́táŋá Amviŋá 24:16

* 15:1 15:1 Ála ándrá vâ Ãzãríyã ꞌi umve Ụ̃zị́yã ꞌi.

† 15:13 15:13 Ála ándrá vâ Ụ̃zị́yã ꞌi umve Ãzãríyã ꞌi.

Ézĩrã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Bụ́kụ̃ Ézĩrã drị̂

Ị́jọ́ icélé bụ́kụ̃ Ézĩrã drị̂ drị̃ gá rĩ

Bụ́kụ̃ Ézĩrã drị̂ kí Nẽhẽmíyã drị̂ be jọ kí ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌbání drị̃lẹ́ mgbọ fẽjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ãgõjó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ándrá kí ꞌdụjó ãtíꞌbó ru ãngũ Pásĩyã drị̂ kí agá Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ be rĩ sĩ. Bụ́kụ̃ Ézĩrã drị̂ jọ ị́jọ́ ambamba la ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ drị̃ gá. ꞌBá ũꞌbí ụ̃nị̃táŋá Bĩbĩlíyã drị̂ trũ ụrụgá rĩ ãꞌị̃ kí rá Ézĩrã sĩ ãzíla icí bụ́kụ̃ 1 Ị́jọ́ Sụ́rụ́ drị́ kí 2 Ị́jọ́ Sụ́rụ́ drị́ be nĩ, sĩ vâ ãzíla icí vâ bụ́kụ̃ Ézĩrã drị̂ kí Nẽhẽmíyã drị̂ be nĩ. ꞌBá bụ́kụ̃ ꞌdi kí sĩlépi ãzíla icílépi rĩ drĩ adru Ézĩrã ꞌi ku, ꞌbá ãzí ãlu la icó bụ́kụ̃ ꞌdi kí sĩlé nĩ. Ícó bụ́kụ̃ Ézĩrã drị́ ꞌdĩ icílé ũgũgõ ílí 440 BC sĩ, wó wókõ la ãzí ri kí ícó kí sĩlé sáwã ãzí ndú la gá.

Bụ́kụ̃ Ézĩrã drị̂ iꞌda ị́jọ́ Ãdróŋá fẽ úpí Kụ́rọ̃ Pásĩyã drị̂ ní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó mụjó jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó úꞌdí ru íngoní yã rĩ drị̃ gá. ꞌDĩ vâ ị́jọ́ Yẽrẽmíyã ꞌbã ụndrị́lé rĩ ní ru ngajó rĩ ꞌi. (Yẽrẽmíyã 29:10-14) Mẹ́rọ́ꞌbá ãzí kí andrá cí ri kí ãꞌdị́ ꞌdịlé ãzị́ sĩ jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó úꞌdí ru rĩ sĩ, ãzị̂ tu ándrá dó sĩ pa sáwã were sĩ cí. Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ de kí ãzị́ sĩ jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó úꞌdí ru rĩ drị̂ sáwã were vúlégá rá ãzãkoma Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní rĩ sĩ. Ézĩrã ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdi kí drị̃ ce agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá uja kí vâ ásị́ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rá. ꞌDĩ ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ásị́ ujajó úꞌdí ru ũyõ ándrá ĩꞌbaní nalé sĩ ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí tãmbajó rĩ sĩ rĩ ꞌi.

1

Kụ́rọ̃ ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí tị pẽjó rĩ

1 Ílí drị̃drị̃ úpí Pásĩyã drị́ Kụ́rọ̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, ị́jọ́ ándrá Úpí ꞌbã jọlé nábị̃ Yẽrẽmíyã tị gâsĩ rĩ ní ru idéjó ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá, Úpí inga úpí Kụ́rọ̃ ꞌbã ásị́ sĩ ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ jọjó ãzíla awajó la ãngũ Pásĩyã drị̂ agâsĩ pírí wárãgã sĩ.

2 ꞌDĩ ị́jọ́ Kụ́rọ̃ úpí Pásĩyã drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi:

“Úpí, Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ fẽ sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí pírí mádrị́ ꞌbo ãzíla pẽ ma Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịlé ĩꞌdiní Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Yụ́dã gá. 3 ꞌBá Ãdróŋá ãni ĩmi agá ꞌdâ cí rĩ, lẽ ꞌbã nga, ꞌbã mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Yụ́dã gâlé sĩ Jó Úpí ị̃nzị̃jó rĩ sịjó Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ní. Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌba adru ĩmi abe. 4 Ãngũ cí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ị́mbị́ acelépi rĩ ꞌbã kí adrujó rĩ gá, lẽ jĩránĩ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã fẽ kí ĩꞌbaní sílĩvã kí gólũdĩ be ãzíla ãkónã nalé gẹ̃rị̃ gâsĩ rĩ kî trũ, ãnãkpá ãzíla ídétáŋá fẽtáŋá cénĩ rĩ drị̂ kí abe Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ nî.”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lị́cọ́ ꞌbã drị̃lẹ́ka Yụ́dã drị̂ kí, Bénzãmĩnĩ drị̂ kí, ãtalo ꞌbadrị̂ kí Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe ãzíla ꞌbá pírí Ãdróŋá ꞌbã adrujó ásị́ la gá cí rĩ kí abe itú kí dó ru sĩ mụjó Jó Úpí drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sịlé. 6 Ĩꞌbã jĩránĩ pírí ko kí dó sĩ kí ãzã sílĩvã sĩ, gólũdĩ sĩ, ãnãkpá kí sĩ, ãkónã nalé gẹ̃rị̃ gâsĩ rĩ kí sĩ ãzíla ãko pírí fẽlé fẽtáŋá cénĩ rĩ rú rĩ kí abe. 7 Úpí Kụ́rọ̃ ají dó ãkójó Jó Úpí ị̃nzị̃jó rĩ agá ándrá Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌbã ꞌdụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbadrị́ jó gá rĩ kî. 8 Úpí Kụ́rọ̃ Pásĩyã drị̂ fẽ dó ãzị́táŋá Mĩtĩrẽdátĩ séndẽ tãmbalépi rĩ drị́, lã dó sĩ ãkójó ꞌdã kí ꞌbã kãlãfe ãzíla fẽ dó kí úpí Yụ́dã drị̂ ꞌbã ngọ́pị Sẹ̃sị̃bãzárị̃ drị́.

9 ꞌDĩ kí kãlãfe ãkójó ĩꞌdi ꞌbã ãfẽlé rĩ drị̂ kî. Ãkójó gólũdĩ rú rĩ kí kãlị́na, ãkójó sílĩvã rú rĩ kí 1,000, sũfũríyã sílĩvã rú rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃, 10 bãkụ́lẹ̃ gólũdĩ rú rĩ kí kãlị́ na, bãkụ́lẹ̃ sílĩvã rú rĩ kí 410 ãzíla ãko ãzí rĩ kí ꞌbã kãlãfe 1,000.

11 Ãkójó gólũdĩ rú ãzíla sílĩvã rú rĩ kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 5,400. Sẹ̃sị̃bãzárị̃ ají dó ãkójó ꞌdĩ kí pírí ĩꞌdi be Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩndĩ sáwã ꞌbá ꞌbã kí ãgõjó Bãbụ̃lọ́nị̃ gâlé rĩ sĩ.

2

ꞌBá rulé ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbã kí ãgõjó rĩ

1 ꞌDĩ kí ꞌbá ãgõlépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla Yụ́dã gá angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gâlé rĩ kî. Úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌdụ ándrá kí ãmị́yọ́ŋá ru ãzíla ri kí dó sĩ adrulé ãtíꞌbó ru Bãbụ̃lọ́nị̃ gá. ꞌBá ãlu ãlu ãgõ dó rilé ĩꞌdidrị́ táwụ̃nị̃ rĩ gá. 2 Drị̃lẹ́ka ĩꞌbadrị̂ kí; Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌi, Yésũwã ꞌi, Nẽhẽmíyã ꞌi, Sẽrãyíyã ꞌi, Rẽlãyíyã ꞌi, Mõdẽkáyĩ ꞌi, Bĩlĩsánĩ ꞌi, Mị̃sị́pã ꞌi, Bị̃gị̃váyị̃ ꞌi, Rẹ̃hụ́mã ꞌi ãzíla Bãánã ꞌi. ꞌDĩ kí rụ́ ínátị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí kãlãfe ꞌbá ínátị ãlu ãlu gá ãgõlépi ãmị́yọ́ŋá ãngũ gâlé rĩ ꞌbadrị̂ kí abe;

3 Anzị Pãrọ́sị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 2,172.

4 Anzị Sẽfãtíyã drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 372.

5 Anzị Árã drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 775.

6 Lị́cọ́ Pãhãtĩ Mõwábũ drị̂ agá anzị Yésũwã ꞌbadrị́ Yõwábũ be rĩ kí ꞌbã kãlãfe kí 2,812.

7 Anzị Ĩlámũ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 1,254;

8 anzị Zátụ̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 945.

9 Anzị Zãkáyĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 760.

10 Anzị Bánĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 642.

11 Anzị Bẽbáyĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 623.

12 Anzị Ãzị̃gádị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 1,222.

13 Anzị Ãdọ̃nị̃kámụ̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 666.

14 Anzị Bị̃gị̃váyị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 2,056.

15 Anzị Ãdínĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 454.

16 Lị́cọ́ Ãtẹ́rị̃ drị̂ agá anzị Hẽzẽkíyã drị̂ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ úrômĩ drị̃ ãrõ.

17 Anzị Bẽzáyĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 323.

18 Anzị Yórã drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 112.

19 Anzị Hãsụ́mị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 223.

20 Anzị Gĩbárĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ úrômĩ drị̃ tõwú.

21 ꞌBá Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 123.

22 ꞌBá Nẽtõfátĩ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ tõwú drị̃ ázíyá.

23 ꞌBá Ãnãtọ́tị̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 128.

24 ꞌBá Ãzị̃mãvẹ́tị̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃.

25 ꞌBá Kĩrĩyátĩ-hẽyãrímũ gá, Kẽfírã gá ãzíla Bẹ̃yãrọ́tị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí ꞌbã kãlãfe 743.

26 ꞌBá Rámã kí agá Gébã be rĩ kí ꞌbã kãlãfe 621.

27 ꞌBá Mĩkĩmásĩ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 122.

28 ꞌBá Bẹ̃tẹ́lị̃ kí agá Áyĩ be rĩ kí ꞌbã kãlãfe 223.

29 ꞌBá Nẹ́bọ̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ tõwú drị̃ ị̃rị̃.

30 ꞌBá Mãgị̃bị́sị̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ tõwú drị̃ ázíyá.

31 ꞌBá Ĩlámũ gá wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 1,254.

32 ꞌBá Hãrị́mụ̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 320.

33 ꞌBá Lọ́dị̃ gá, Hãdị́dị̃ gá ãzíla Ụ́nọ̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 725.

34 ꞌBá Yẹ̃rị́kọ̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 345.

35 ꞌBá Sénã gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 3,630.

36 ꞌDĩ kí kãlãfe ꞌbá ínátị Yẽdãyíyã drị̂ agá ãtalo rú ãgõlépi angájó ãmị́yọ́ŋá ãngũ gâlé Yésũwã drị́ jó agá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 973.

37 ꞌBá jó Ị̃mẹ́rị̃ drị̂ agá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 1,052.

38 ꞌBá Pãsụ́rị̃ drị́ jó agá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 1,247.

39 ꞌBá Hãrị́mụ̃ drị́ jó agá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 1,017.

40 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú ãgõlépi rá rĩ kí:

anzị Yésũwã drị̂ kí, anzị Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ drị̂ kí ãzíla Hõdãvíyã drị̂ kí abe kí kãlãfe pírí rĩ gá kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ sụ.

41 Anzị úngó drị̃ celépi:

anzị Ásãfũ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 128.

42 Anzị ꞌbá kẹ̃jị́tị ãngũ Ãdróŋá ị̃nzịjó rĩ drị̂ andre ũtẽlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí;

anzị Sãlụ́mụ̃ drị̂ kí, anzị Ãtẹ́rị̃ drị̂ kí, anzị Tãlị̃mọ́nị̃ drị̂ kí,

anzị Ãkụ́bụ̃ drị̂ kí, Hãtítã drị̂ kí ãzíla Sõbáyĩ drị̂ kí abe ĩꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 139.

43 ꞌDĩ kí ꞌbá ãzị́ ngalépi ãlĩtárĩ gá rĩ kí ꞌbã anzị kî;

anzị Zíhã drị̂ kí, Hãsụ́fã drị̂ kí, Tãbãwọ́tị̃ drị̂ kí,

44 Anzị Kẹ̃rọ́sị̃ drị̂ kí, Sĩyáhã drị̂ kí, Pádõnĩ drị̂ kí,

45 Lẽbánã drị̂ kí, Hãgábã drị̂ kí, anzị Ãkụ́bụ̃ drị̂ kí,

46 anzị Hãgábĩ drị̂ kí, anzị Sãlĩmáyĩ drị̂ kí, anzị Hãnánĩ drị̂ kí,

47 anzị Gị̃dẹ́lị̃ drị̂ kí, anzị Gãhárĩ drị̂ kí, anzị Rẽyãyíyã drị̂ kí,

48 anzị Rẹ̃zị́nị̃ drị̂ kí, anzị Nẽkódã drị̂ kí, anzị Gãzámũ drị̂ kí,

49 anzị Ụ́zã drị̂ kí, anzị Pãséyã drị̂ kí, anzị Bẽsáyĩ drị̂ kí,

50 anzị Ãsínã drị̂ kí, anzị Mẹ̃wụ́nị̃mụ̃ drị̂ kí, anzị Nẽfũsímũ drị̂ kí,

51 anzị Bãkị̃bụ́kị̃ drị̂ kí, anzị Hãkụ́fã drị̂ kí, anzị Hãrị̃hụ́rị̃ drị̂ kí,

52 anzị Bãzĩlútĩ drị̂ kí, anzị Mẽhídã drị̂ kí, anzị Hãrísã drị̂ kí,

53 anzị Bãrị̃kọ́sị̃ drị̂ kí, anzị Sĩsérã drị̂ kí, anzị Témã drị̂ kí,

54 anzị Nẽzíyã ꞌbadrị́ Hãtífã be rĩ kí.

55 Anzị ãtiꞌbo Sũlũmánĩ drị̂ ꞌbadrị̂ kí:

Sõtáyĩ ꞌi, Hãsõfãrétĩ ꞌi, Pẹ̃rụ́dã ꞌi,

56 Jãálã ꞌi, Dãrĩkónĩ ꞌi, Gị̃dẹ́lị̃ ꞌi,

57 Sẽfãtíyã ꞌi, Hãtílĩ ꞌi, Pọ̃kẹ̃rẹ́tị̃ Hãzãbãyímũ ꞌi ãzíla Ámị̃ ꞌi.

58 ꞌBá ãtiꞌbo ru Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ãzíla ãtiꞌbo Sũlũmánĩ drị̂ kí abe kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 392.

59 ꞌDĩ kí ꞌbá amụ́lépi táwụ̃nị̃ Tẽlĩ-mélã, Tẽlĩ-hãrísã, Kẹ̃rụ́bị̃, Ádõnĩ ãzíla Ị̃mẹ́rị̃ gá rĩ kî, wó icó kí lị́cọ́ ĩꞌbã kí ãfũjó Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ kí nị̃lé ku.

60 Anzị Dẽlãyíyã drị̂ kí Tõbíyã drị̂ kí ãzíla Nẽkódã drị̂ kí abe kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 652.

61 ꞌBá lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí nị̃lépi ku ꞌbá ãtalo rú rĩ ꞌbã anzị kí agá rĩ kí; anzị Hõbãyíyã drị̂ kí, anzị Hãkọ́zị̃ drị̂ kí ãzíla Bãrĩzĩláyĩ drị̂ kî. Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdụ Bãrĩzĩláyĩ Gị̃lẹ́dị̃ gó ru rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ũkú ru ãzíla ꞌda dó sĩ rụ́ la ándrị́pị̃ ꞌbã rụ́ sĩ.

62 ꞌBá ꞌdĩ ndrụ̃ kí lị́cọ́ ĩꞌbã kí ãfũjó ala gá rĩ kí bụ́kụ̃ sĩ lị́cọ́ kí rụ́ ũsĩjó rĩ agá tí, wó ịsụ́ kí dó kí ãꞌdi drị́ jó gá yã rĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ únze dó kí ãzị́ átáló drị̂ ngaŋá gá rá ãꞌdusĩku adru kí ãlá ru ku. 63 Ãmbógó ꞌbá drị̃ celépi rĩ jọ ꞌbã na kí drĩ mũkátĩ ãlá rĩ ku kpere átáló ídétáŋá idélépi rĩ ꞌbã amụ́ agá jẽgê ꞌbe agâsĩ ꞌbá icólépi mũkátĩ ãlá rĩ nalépi rá jõku nalépi la ku rĩ kí ãꞌdi kí yã rĩ ịsụ́jó rá ráká.

64 ꞌBá ãgõlépi Yụ́dã gá angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gâlé rĩ kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 42,360. 65 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá ãtiꞌbo ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí ꞌbã kãlãfe 7,337, ꞌbá ãgọbị rú ãzíla ũkú ru úngó ngolépi rĩ kí ꞌbã kãlãfe 200. 66 Fãrásĩ ĩꞌbadrị̂ kí 736, Fãrásĩ were rĩ kí 245, 67 ngãmíyã kí 435 ãzíla kãyĩnõ kí 6,720.

68 ꞌBá ꞌdĩ kí dó mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, drị̃lẹ́ lị́cọ́ drị́ ãzí rĩ fẽ kí ãko fẽlé cénĩ rĩ kí sĩ jó Úpí drị̂ sịjó. 69 ꞌBá ꞌdĩ fẽ kí gólũdĩ kị́lọ̃ 500, Sílĩvã kị́lọ̃ 2,800 ãzíla bõngó ãtalo ꞌbaní rĩ kí 100 úmgbó ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

70 Ãtalo kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ kí ãzíla ãtiꞌbo jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí abe uri kí dó táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá ꞌbá ãzí rĩ kí abe. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá.

3

Ãlĩtárĩ sịjó úꞌdí ru rĩ

1 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ rilé pírí táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá ꞌbo, ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ sĩ, ꞌbá atrá kí dó ru pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla icí kí dó tị ãlu. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yésũwã Yõzãdákĩ ngọ́pị kí ĩꞌdĩ ꞌbã wọ̃rị́ka ãtalo ru rĩ kí abe ãzíla Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ngọ́pị kí ꞌbá ĩꞌdĩ ꞌbã kãká ru rĩ kí abe iꞌdó kí dó ãlĩtárĩ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ sĩ ídétáŋá ivélé ivé-ívẽ ri kí idéjó rĩ sịlé cécé ị́jọ́ la sĩjó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ nábị̃ Ãdróŋá drị́ Mụ́sã drị̂ agá rĩ áni. 3 ꞌBá ándrá ãgõlépi ãmị́yọ́ŋá ãngũ gâlé rĩ ꞌbaní táni idé agá ꞌbá ꞌdãá rĩ kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ rá tí, sị kí ãlĩtárĩ ãngũ ándrá sĩ ĩꞌdi sịjó údu rĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, iꞌdó kí dó ídétáŋá ivélé ivê rĩ idélé ãlĩtárĩ drị̃ gá Úpí ní ụ̃ꞌbụ́tị ãlu ãlu sĩ ãzíla ĩndró ãlu ãlu sĩ. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé kí dó Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ cécé sĩjó la ãzị́táŋá gá rĩ áni, ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ kí ídétáŋá lẽlé ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ní rĩ idé. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fẽ kí dó fẽtáŋá ivélé ivê ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ rĩ kí, fẽtáŋá ĩmbá úꞌdí rĩ drị̂ kí abe, ãzíla vâ fẽtáŋá ụ̃mụ̃ pírí Úpí ꞌbã azịlé úmba kí tã ãlá ru rĩ drị̂ trũ, ãzíla fẽtáŋá ꞌbá ãlu ãlu ní lẽlé fẽlé Úpí ní cénĩ rĩ kí abe. 6 Iꞌdójó ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ sĩ ãtalo iꞌdó kí dó ídétáŋá ivélé ivê rĩ fẽlé Úpí ní ꞌdĩ sĩ ꞌbã kí drĩ jó Úpí drị̂ ꞌbã ị̃ndụ́ sĩ ĩꞌdi sịjó ku rú. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ fẽ kí dó ꞌbá jó sịlépi ãzíla báwũ falépi rĩ ꞌbaní séndẽ, ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ ꞌbaní ꞌbá Tụ́rọ̃ gá rĩ abe fẽ kí ãkónã, ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí ãzíla ãdu abe sĩ ĩꞌbaní márígó ife ajíjó mĩrĩ drị̃ gâsĩ angájó Lébãnõnĩ gá mụjó Yópã gá, cécé úpí Pásĩyã drị́ Kụ́rọ̃ bã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni.

ꞌBá iꞌdó kí Jó Ãdróŋá drị̂ sịlé ụ́ꞌdị́ ru

8 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní acájó Jó Ãdróŋá drị̂ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí ị̃rị̃jó rĩ ꞌbã ĩmbá ị̃rị̃ sĩ rĩ sĩ, Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ngọ́pị kí Yésũwã Yõzãdákĩ ngọ́pị be ãzíla ádrị́pịka ãzí rĩ kí abe Ãtalo kí ꞌbá Lẹ́vị̃ rú, ãzíla ꞌbá pírí ãgõlépi angájó ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá sĩ amụ́jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ kí abe iꞌdó kí dó ãzị́ nĩ. Ũpẽ kí dó ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ílí trũ kãlị́ ị̃rị̃ sĩ mụjó drị̃ gá rĩ kí sĩ ãzị́ ãlĩtárĩ Úpí drị̂ sịjó rĩ ndrejó. 9 Yésũwã kí ngọ́pịka abe ãzíla ádrị́pịka kí trũ, anzị Yụ́dã drị̂ kí, Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ kí ngọ́pịka abe anzịŋá Hõdãvíyã drị̂ kí anzị Hẽnãdádĩ drị̂ kí anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe ãzíla ádrị́pịka kí trũ ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí pírí icí kí dó tị ãlu sĩ ãzị́ Jó Ãdróŋá drị́ sịlé rĩ kí undréjó ãngũ ãlu gá. 10 ꞌBá ãlĩtárĩ Ãdróŋá drị̂ sịlépi rĩ kí dó mụ ị̃ndụ́ la iꞌdólé ꞌbo, ãtalo sụ̃ kí ru ĩꞌbã kánzũ kí agá, iꞌdó kí dó gũká vulé. ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí, ꞌdĩ kí anzị Ásãfũ drị̂ kí, kí dị̃ aya co sĩ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó cécé ándrá Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni. 11 Fẽ kí dó ãwãꞌdĩfô ãzíla ịcụ́ kí dó Ãdróŋâ rụ́. Ngo kí dó Úpí ní úngó ꞌdĩ ꞌi: “Ãdróŋâ ĩꞌdi múké, ĩꞌdi ꞌbã lẽtáŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̃ gá rĩ la adru jãꞌdâ.” ꞌBá pírí ri kí dó uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ĩꞌbaní Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́ agá ãꞌdusĩku úꞌbã dó ãlĩtárĩ Úpí drị̂ ꞌbã ị̃ndụ́ rá. 12 Wó ãtalo ãmba rĩ kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ãzíla drị̃lẹ́ka lị́cọ́ ꞌbadrị́ ándrá ãlĩtárĩ drị̃drị̃ rĩ ndrelépi rá rĩ awá kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụ gá sĩ sáwã ĩꞌbaní ãlĩtárĩ úꞌdí rĩ ꞌbã ị̃ndụ́ iꞌdóŋá ndrejó rĩ sĩ, wó ũꞌbí ãzí rĩ kí dị̃ uzá sĩ ãyĩkõ sĩ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzị́ icó dó sĩ úzáŋá ãyĩkõ idéjó rĩ kí drĩdríŋĩ awalé ụ́ꞌdụ́kọ́ áwáŋá drị̂ be ku ãꞌdusĩku ála ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌbaní sĩ uzájó rĩ are ꞌdộ lé.

4

Mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí lẽjó la úsị ãlĩtárĩ ku rĩ

1 Mẹ́rọ́ꞌbá Yụ́dã ꞌbadrị́ Bénzãmĩnĩ be rĩ kí dó mụ arelé la anzị Ịsịrayị́lị̃ drị́ ándrá apálépi ãꞌdị́ sĩ ãgõlépi rá rĩ kí dó Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sị Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní ꞌbo, 2 amụ́ kí dó Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ rụ́ drị̃lẹ́ka ãzí sụ́rụ́ agá ꞌdãá rĩ kí abe ãzíla jọ kí, “Ĩmi ají ãko ĩmi ãzã sĩ Jó ꞌdĩ sịjó, ãlẽ Ãdróŋá ĩmidrị̂ ị̃nzị̃lé ĩndĩ. Ãma iꞌdó ándrá ídétáŋá idélé ĩꞌdiní sáwã úpí Ãsírĩyã drị́ Ĩsãhãdónĩ ngárĩ, ĩꞌdi ꞌbá ãma ajílépi ꞌdộ rĩ ꞌi.” 3 Wó Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌi, Yésũwã ꞌi ãzíla drị̃lẹ́ka Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãzí rĩ kí abe umvi kí, “ꞌDáyụ, ãlẽ ãzãkoma ĩmi ãni la sĩ jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ sịjó ku, ãma ĩꞌdi sị Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní ãma sĩ áꞌdụ̂sĩ rá, cécé úpí Pásĩyã gá Kụ́rọ̃ ní ándrá azịlé ãmaní rĩ áni.” 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá uꞌálépi ꞌdãá rĩ ụ̃ꞌbị̃ kí tí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ụ̃rị̃ fẽlé, lẽ kí tí sĩ ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbã mụ kí jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịŋá trũ drị̃ gá ku. 5 Sa kí ãmbogo gãmétẽ Pásĩyã gá rĩ drị̂ kí mịfị́ séndẽ sĩ, sĩ lẽjó ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí ásị́ ịgbẹ́jó ãzị́ ĩꞌbaní lẽlé ngalé rĩ ꞌbã drã rú sĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru ambamba la sáwã úpí Pásĩyã drị́ Kụ́rọ̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, uꞌá íni kpere úpí Dárị̃yọ̃ Pásĩyã drị̂ ꞌbã ũpĩ na agâ.

Wárágã ũsĩlé ãzị́ Jó Ãdróŋá drị́ sịlé rĩ atrịjó rĩ kî

6 Sáwã Ãhãsũwérẽ ꞌbã iꞌdójó ũpĩ najó rĩ sĩ, mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbá Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị́ ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí abe rĩ sĩ kí wárãgã sĩ kí tõjó.

7 Sáwã úpí Pásĩyã drị́ Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, Bĩsĩlámũ, Mĩtĩrẽdátĩ, Tãbélĩ ãzíla wọ̃rị́ka ãzí rĩ kí abe sĩ kí wárãgã Ãhãsũwérẽ ní. Úsĩ wárãgã ꞌdĩ Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ. 8 Rẹ̃hụ́mụ̃ ãmbógó ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí Sĩmũsáyĩ ágọ́bị́ kãránĩ rú rĩ be sĩ kí wárãgã Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ní Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã áni:

9 Rẹ̃hụ́mụ̃ ãmbógó ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí Sĩmũsáyĩ ágọ́bị́ kãránĩ rú rĩ be ãzíla ĩꞌbã wọ̃rị́ka ãzí ị́mbị́ acelépi rĩ kí, ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kí, drị̃lẹ́ka pírí ãzí ndú-ndú rĩ kí, ꞌbá Pásĩyã drị́, ꞌbá Ị̃rẹ́kị̃ drị́, ꞌbá Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́, ꞌbá Sụ́sã drị́ Ĩlámũ gá, 10 ãzíla sụ́rụ́ ãzí uꞌálépi Sãmãríyã gá jõku táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ andre gá ãníŋá rĩ kí abe. Úpí ãmbógó ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ Ũsĩnãpárĩ ꞌbã ándrá ajílé uꞌálépi mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ kí abe. 11 ꞌDĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní sĩlé wárãgã agá ĩꞌbã kí tị pẽlé Ãhãsũwérẽ drị́ rĩ ꞌi:

Wárágã ꞌdĩ mụ úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ rụ́,

angájó ãtiꞌbo mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌbadrị́.

12 Lẽ úpí ꞌbã nị̃ rá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú angálépi Bãbụ̃lọ́nị̃ gá amụ́lépi ãma rụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ iꞌdó kí táwụ̃nị̃ ꞌbá ala gá rĩ ꞌbã kí ándrá adrujó drị̃ ũnzí ru ãzíla ĩꞌbã kí mvujó ũpi ꞌba rụ́ rá rĩ sịlé úꞌdí ru ꞌbo, ꞌbã kí ị̃ndụ́ la ꞌbo wó kí dó mụ bõrõ la delé mbẽlẽŋá ru rá.

13 ꞌDã ꞌbã drị̃ gâsĩ, lẽ úpí ꞌbã nị̃ rá údrĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ sị ãzíla údrĩ bõrõ la sị delé rá, ĩꞌdi adru míní drị̃lẹ́ ụ̃nzị̃ rú ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí mụ gãlé mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé úmgbé ãzíla mụ̃sọ́rọ̃ ũpĩ drị̂ ꞌbã úmgbó la dó mụ ru isélé rá. 14 Ãmaní adrujó ími pálé gá rĩ sĩ, sị ãmaní ku ãmaní úpí ãmadrị̂ ndrejó mịfị́ sĩ sĩ ĩꞌdiní ãrútáŋá ãkõ fẽjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãmaní dó sĩ míní wárãgã sĩjó ꞌdĩ. 15 Údrĩ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá ũpi ími drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbádrị̂ kí ꞌa andrị́, mi ị́jọ́ ịsụ́ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ drị̃ gá tré. ꞌBá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní lẽlé ngalé rĩ pẽ nĩ ãzíla ị́jọ́ ũsĩlé ꞌdĩ kí míní iꞌda la rá, ílí ũꞌbí ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ fẽ kí ꞌbá ũpĩ gá rĩ ꞌbaní ãrútáŋá ku. Are kí ũpi kí tị ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí abe ku. Bãsĩ gápi fẽlépi la ãsĩkárĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ andijó ꞌdĩ. 16 Ãlẽ úpí ꞌbã nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá la, údrĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ sị ãzíla údrĩ bõrõ la de ꞌbo, mí icó dó ãko ãzí ịsụ́lé mí ãni la rú mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ãluŋá la ku. 17 Úpí umvi dó wárãgã ꞌbã tị íni:

“Wárágã ꞌdĩ Rẹ̃hụ́mụ̃ ãmbógó ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ní, Sĩmũsáyĩ ágọ́bị́ kãránĩ rú rĩ be, ãzíla ĩꞌbã wọ̃rị́ka uꞌálépi Sãmãríyã gá cajó kpere ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ꞌdĩ ázị ĩmi cící.

18 “Wárágã ĩminí ãsĩlé ãmaní rĩ úlã ĩꞌdi áma drị̃lẹ́ gá rá ãzíla ûja vâ ĩꞌdi tị mádrị̂ sĩ rá. 19 Wó má azị ị́jọ́ la rá, ndrụ̃ kí ị́jọ́ la ị̃ndụ́ rá ịsụ́ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ándrá ídu Táwụ̃nị̃ ãzí drị̃ ũnzí ãꞌdị́ ꞌdịlépi ũpi ũꞌbí kí abe la, fẽ kí ãrútáŋá ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ ꞌbaní ku. 20 Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã ũpi kí ándrá ꞌbá ũkpó la kí, rụ kí ándrá ãngũ kpere Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ, ꞌbá ꞌdã kí ándrá mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbe ĩꞌbaní, kí jõ mụ̃sọ́rọ̃ lõkókõrí alịjó rĩ ũfẽ ĩꞌbadrị́. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩfẽ ãzị́táŋá, ĩmi atrị ꞌbá ꞌdĩ kí cí ꞌbã nga kí ãzị́ ku, lẽ ꞌbã sị kí Táwụ̃nị̃ ꞌdĩ úꞌdí ru ị̃dị́ ku kpere mání ãzị́táŋá la fẽ agá. 22 Ĩmi adru mịfị́ trũ. Lẽ ĩmi aꞌbe ị́jọ́ ꞌdĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ la icó ãwẽlé sĩ cãndí fẽjó ũpi ꞌbaní la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

23 Wárágã Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã sị̃lé rĩ ála mụ lãlé la Rẹ̃hụ́mụ̃ ꞌbaní Sĩmũsáyĩ kãránĩ rú rĩ be ãzíla ĩꞌbã wọ̃rị́ka ãzí rĩ kí abe ꞌbo, mụ kí cọtị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌba rụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ũmŋĩ kí kí ũkpó sĩ sĩ ãzị́ ĩꞌbaní ngalé rĩ aꞌbejó.

24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãzị́ sĩ Jó Ãdróŋá drị̂ sịjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ tu dó sĩ pá ci kpere ílí ị̃rị̃ úpí Dárị̃yọ̃ Pásĩyã drị̂ ꞌbã ũpĩ najó rĩ gá.

5

Wárágã Tãtẽnáyĩ ꞌbã sĩlé Dárị̃yọ̃ ní rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Hãgáyĩ kí Zẽkãríyã Ị́dọ̃ ngọ́pị be iꞌdó kí dó ị́jọ́ ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Yụ́dã gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbaní. Ũlũ kí ị́jọ́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã rụ́ sĩ. 2 Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ Sẽyãlĩtíyélĩ ngọ́pị kí Yésũwã Yõzãdákĩ ngọ́pị be kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, iꞌdó kí dó ãzị́ ngalé sĩ jó Ãdróŋá drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sịjó. Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ rĩ kí adrulé ĩꞌba abe sĩ kí ãzã kojó.

3 Wó Tãtẽnáyĩ gávũnã Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌa ꞌdã sĩ rĩ kí Sẽtárĩ Bõzẽnáyĩ be ãzíla bá ãzị́ ngalépi ĩꞌba abe rĩ kí abe mụ kí dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla zị kí dó kí, “Ãꞌdi fẽ ĩminí ũkpó sĩ jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ sịjó ándrá ídu rĩ áni nĩ yã?” 4 Zị kí vâ, “ꞌBá jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ sịlépi rĩ kí ꞌbã rụ́ kí ãꞌdi kî?” 5 Wó Ãdróŋá ri ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ drị̂ kí tãmbalé nĩ ãzíla ꞌbá ãmbogo Pásĩyã gá rĩ atrị kí kí ãzị́ ngaŋá gá ku kpere ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́kọ́ fẽ agá Dárị̃yọ̃ ní ãzíla ĩꞌbã kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ịsụ́ agá ĩꞌdi rụ̂lé rá ká.

6 ꞌDĩ Wárágã Tãtẽnáyĩ gávũnã Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌa ꞌdã sĩ rĩ ꞌbã kí sĩlé Sẽtárĩ Bõzẽnáyĩ ãzíla ꞌbá ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe ãmbogo Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌa ꞌdã sĩ rĩ abe úpí Dárị̃yọ̃ ní rĩ.

7 Pẽ kí wárãgã tị Dárị̃yọ̃ ní ãzíla jọ kí ĩꞌdiní,

“Úpí Dárị̃yọ̃! Ãzị mi cící ãyĩkõ sĩ.

8 “Lẽ úpí ínị̃ rá ãmụ ãngũ Yụ́dã drị̂ gâlé rá, ꞌdĩ jó Ãdróŋá ãmbógó rĩ drị̂ gâlé. ꞌBá kí ĩꞌdi sị írã ãmbógó la kí sĩ ãzíla kí báwũ ũꞌbã bõrõ agá. ꞌBá ꞌda kí ãzị́ ꞌdã nga ásị́ pírí sĩ, ĩꞌdi vâ tụ mbẽlẽ-mbẽlẽ.

9 “Ãzị ꞌbá ĩyõ ꞌdãá rĩ kí, ‘ãꞌdi fẽ ĩminí ũkpõ sĩ jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ sịjó ãzíla ãko la alagá rĩ kí idéjó ándrá údu rĩ áni nĩ yã?’ 10 Ãzị vâ kí rụ́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma dó vâ sĩ ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí rụ́ sĩ míní ĩndĩ.

11 “ꞌDĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní umvilé ãmaní rĩ ꞌi.

“ ‘Ãma ãtiꞌbo Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ ãni ãzíla ãma jó ĩꞌdidrị́ ándrá úpí ãmbógó Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã sịlé ãzíla delé ílí wẽwẽ rú ꞌbo rĩ ꞌbã vúŋá sị. 12 Wó ãmã átẹ́pịka ꞌbã kí ándrá Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ ní ũmbã fẽjó rĩ sĩ, fẽ ándrá dó sĩ ãma Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã Kãlị̃dị́yã gó ru úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ drị́lẹ́ gá. Andi jó Ãdróŋá drị̂ rá ãzíla wụ̃ ꞌbá kí agụlé Bãbụ̃lọ́nị̃ gá.

13 “ ‘ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ílí drị̃drị̃ úpí Kụ́rọ̃ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbã adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ, fẽ ãzị́táŋá sĩ jó Ãdróŋá drị̂ sịjó úꞌdí ru. 14 Fẽ vâ ãkójó Jó Ãdróŋá drị̂ agá gólũdĩ rú ãzíla sílĩvã rú ándrá Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌbã aꞌdụ́lé Jó Ãdróŋá drị̂ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ãzíla ĩꞌdi ꞌbã agụlé ꞌbãlé jó ãdróŋá Bãbụ̃lọ́nị̃ ꞌbadrị̂ drị̂ agá rĩ kí vúlé.

“ ‘ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Kụ́rọ̃ fẽ dó ãko ꞌdĩ kí Sẹ̃sị̃bãzárị̃ ĩꞌdiní ꞌbãlé gávũnã rú ãngũ Yụ́dã drị̂ gá rĩ drị́, 15 úpí jọ dó Sẹ̃sị̃bãzárị̃ ní, Íꞌdụ ãko ꞌdĩ kí, ímụ ãzíla mí agụ kí ꞌbãlé jó Ãdróŋá drị̂ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé. Ĩsị jó Ãdróŋá drị̂ ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí ãpẽ dó sĩ gávũnã Sẹ̃sị̃bãzárị̃ tị sĩ amụ́jó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã sịŋá ị̃ndụ́ ꞌbãjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ kpere úꞌdîꞌda ála ĩꞌdi sị, wó ukó drĩ ku.’

17 “Úꞌdîꞌda úpí ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá, lẽ úndrụ̃ drĩ ị́jọ́ ũpĩ drị́ sĩlé tã mbalé Bãbụ̃lọ́nị̃ gá ꞌdĩ kí ꞌa, sĩ nị̃jó la úpí Kụ́rọ̃ fẽ nõ ándrá ãzị́táŋá sĩ jó Ãdróŋá drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sịjó rá yã áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí ꞌbã lũ dó sĩ ãmaní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ rá.”

6

Ãzị́táŋá Dárị̃yọ̃ ꞌbã ꞌbãlé rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Dárị̃yọ̃ fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ sĩlé tãmbalé ĩrá Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ agá rĩ kí ꞌa ndrụ̃jó. 2 Ãsị̃jó ísụ́ dó bụ́kụ̃ tralé cí la táwụ̃nị̃ Ẽkĩbãtánã gá ꞌdĩ ãngũ Mĩdíyã gá ãzíla úsĩ alagá ị́jọ́ íni:

3 “Ílí drị̃drị̃ úpí Kụ́rọ̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ, fẽ ãzị́táŋá sĩ jó Ãdróŋá drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sịjó úꞌdí ru ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ rú ãzíla ãngũ sĩ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí ivéjó rĩ rú.

“Lẽ jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãzo ụrụgá rĩ ꞌba adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃, mgbọ la mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃. 4 Lẽ úꞌbã láyĩnĩ írã sĩ rĩ kí na ãzíla úꞌbã láyĩnĩ báwũ sĩ rĩ drị̃ la gá ãlu. Ãjẹ̃ ãko pírí ayúlé rĩ ꞌbadrị̂ kí ála kí ũfẽ angájó ĩrá úpí drị̂ agá. 5 Lẽ vâ ãkójó ándrá gólũdĩ rú ãzíla sílĩvã rú Jó Ãdróŋá drị̂ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ma Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌbã aꞌdụ́lé ajílé Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ kí, ûja kí ĩꞌbadrị́ ãngũ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé vúlé.

6 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Dárị̃yọ̃ fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ Tãtẽnáyĩ gávũnã rú Ũfũrátĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ ꞌbaní Sẽtárĩ Bõzẽnáyĩ be ãzíla ꞌbá ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ kí abe jọ, ‘Lẽ ĩmi ĩdã ĩmi jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã andre gá rĩ sĩ rá. 7 Lẽ ĩfi jõ jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ꞌbã sịŋá ꞌbã ị́jọ́ gá ku, lẽ gávũnã Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ kí ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ kí abe ꞌbã sị kí jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ úꞌdí ru ãngũ la ándrá ídu rĩ agá nĩ.’

8 “Áfẽ vâ ãzị́táŋá ĩminí sĩ ꞌbã ĩyõ Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ãzã kojó sĩ jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ sịjó úꞌdí ru.

“Lẽ úfẽ séndẽ sĩ ãzị́ ngajó rĩ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị́ ĩcẽŋá kóru vâ sáwã pịrị rĩ gá angájó mụ̃sọ́rọ̃ atrálé ꞌbá ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ ꞌbadrị́ rĩ kí agá rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ drị́ la ꞌbã uꞌde kí rú sĩ ãzị́ gá ku. 9 Lẽ ĩfẽ ãko ãtalo ꞌbã kí lẽlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé sĩ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ idéjó Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ ní rĩ kí rá. Ãko ꞌdĩ kí: mọ́nị̃gọ́ mũlũkũdũ la, kãbĩlõmvá jõku kãbĩlógó, ngánũ, ãꞌị́, wáyĩnĩ ãzíla ãdu kí trũ. Ãko ꞌdĩ ꞌbã ĩcẽ kí ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ku. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ídétáŋá ãyĩkõ fẽlépi Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ nî rĩ idé ãzíla kí dó sĩ Ãdróŋá zị sĩ mũkẽ fẽjó úpí ꞌbaní ngọ́pịka kí abe.

11 “ꞌBá ãzí drị̃ vâ ãzị́táŋá mání fẽlé ꞌdĩ uja rá, lẽ ánzé ife ãzí ĩꞌdidrị́ jó ụrụꞌbá gá ꞌdãá, úpẽ sị́ la mbílí ru, úsõ dó sĩ ĩꞌdi sị́ la gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ jó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã acá dó sĩ túrúmũ sĩ kórõná ũsũjó rĩ rú. 12 Má aꞌị́ Ãdróŋá ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ pẽlépi sĩ ĩꞌdi rụ́ ị̃nzị̃jó ala gá rĩ ꞌbã nze úpí jõku sụ́rụ́ ãzí lẽlépi ãzị́táŋá ꞌdĩ izalépi ãzíla lẽlépi Jó Ãdróŋá drị́ Yẹ̃rụ́sãlémũ gá ꞌdĩ andilépi rĩ rá.

“Ma úpí Dárị̃yọ̃ ꞌi, áfẽ ãzị́táŋá ꞌdĩ ma ꞌi. Lẽ úmba ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbã tã ásị́ pírí sĩ rá.”

Jô dejó ãzíla tị la nzị̃jó rĩ

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãzị́táŋá úpí Dárị̃yọ̃ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ, Tãtẽnáyĩ gávũnã rú Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ kí Sẽtárĩ Bõzẽnáyĩ be ãzíla ꞌbá ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ kí abe idé kí dó cécé ãzị́táŋá fẽlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. 14 ꞌBá ĩyõ Yãhụ́dị̃ drị̂ ri kí dó ãzị́ Jó Ãdróŋá drị̂ drị̂ ngalé ũkpó sĩ nábị̃ Hãgáyĩ ꞌbã kí ásị́ imbájó Ị́dọ̃ ꞌbã ngọ́pị Zẽkãríyã be rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ de kí dó sĩ jó Ãdróŋá drị̂ sịlé rá cécé Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni vâ úpí Kụ́rọ̃, Dárị̃yọ̃ ãzíla Ãrĩtãsẽrĩsésĩ úpí Pásĩyã drị̂ ꞌbã kí ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni. 15 Úde dó jó Ãdróŋá drị̂ sịlé ĩmbá na ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ na sĩ, ꞌdĩ ílí ázíyá Dárị̃yọ̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ.

16 ꞌDã ꞌba ũngúkú gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãtalo kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí ãzíla ꞌbá ándrá ꞌdụlé ũkpõ sĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ gá ãgõlépi rĩ abe idé kí dó ụ̃mụ̃ ãmbógó la sĩ jó Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá Ãdróŋá zịjó ãyĩkõ sĩ. 17 Jó Ãdróŋá drị̂ fẽjó Ãdróŋá drị́ ãyĩkõ sĩ rĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ fẽ kí mọ́nị̃gọ́ kí 100, kãbĩlõ 200, kãbĩlogo kí 400 ãzíla ị̃ndrọgọ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí sĩ ãlu ãlu. 18 Ũꞌbã kí ãtalo kí amụtị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí vâ amụtị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ Jó Ãdróŋá drị̂ agá sĩ ị̃nzị̃táŋá Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ idéjó cécé sĩlé bụ́kụ̃ Mụ́sã drị̂ agá rĩ áni.

Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂

19 ꞌBá ãgõlépi vúlé angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ na kí dó ụ̃mụ̃ Alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ ĩmbá sụ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ* sĩ. 20 Ãtalo kí ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe ꞌbã kí dó ru ãlá ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lị kí dó kãbĩlõ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ꞌbá pírí ãgõlépi Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ ꞌbaní, ĩꞌbã ádrị́pịka ãtalo rú rĩ ꞌbaní ãzíla kí ãmgbã rĩ ꞌbanî. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãgõlépi Bãbụ̃lọ́nị̃ gâlé rĩ kí, ꞌbá pírí ị́jọ́ sĩ adrujó ãndị́ ru rĩ kí aꞌbelépi rá ándrá uꞌálépi ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ amụ́ kí vâ Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ị̃nzị̃ŋá gá ãzíla nga kí dó sĩ pírí ụ̃mụ̃ ꞌdĩ nalé. 22 Na kí dó ụ̃mụ̃ umvelé ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ drị̂ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. ꞌBá pírí uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku Úpí fẽ ĩꞌbaní ãyĩkõ nĩ, uja úpí Ãsụ́rị̃yã drị̂ ꞌbã ũrãtáŋá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtị̃ dó kí ãzị́ Jó Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ sịjó rĩ gá rá.

7

Ézĩrã ꞌbã ãgõjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ

1 Ílí ũꞌbí kí vúlé gá, sáwã Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã ãngũ rụjó úpí ru Pásĩyã gá rĩ sĩ, Ézĩrã ãgõ angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ sĩ. Ézĩrã ꞌbã átẹ́pị Sẽrãyíyã ꞌi, Sẽrãyíyã ꞌbã átẹ́pị Ãzãríyã ꞌi, Ãzãríyã ꞌbã átẹ́pị̃, 2 Hĩlĩkíyã ꞌi, Hĩlĩkíyã ꞌbã átẹ́pị Sãlụ́mụ̃ ꞌi, Sãlụ́mụ̃ ꞌbã átẹ́pị Zãdókĩ ꞌi, Zãdókĩ ꞌbã átẹ́pị Ãhị̃tụ́bụ̃ ꞌi, 3 Ãhị̃tụ́bụ̃ ꞌbã átẹ́pị Ãmãríyã ꞌi, Ãmãríyã ꞌbã átẹ́pị Ãzãríyã ꞌi, Ãzãríyã ꞌbã átẹ́pị Mẹ̃yãyọ́tị̃ ꞌi, Mẹ̃yãyọ́tị̃ ꞌbã átẹ́pị 4 Zẽrãhíyã ꞌi, Zẽrãhíyã ꞌbã átẹ́pị, Ụ́zị̃ ꞌi, Ụ́zị̃ ꞌbã átẹ́pị Bụ̃kị̂ ꞌi, 5 Bụ̃kị̂ ꞌbã átẹ́pị Ãbĩsúwã ꞌi, Ãbĩsúwã ꞌbã átẹ́pị Fĩnẽhásĩ ꞌi, Fĩnẽhásĩ ꞌbã átẹ́pị Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌbã átẹ́pị Ãrọ́nị̃ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌi. 6 Ézĩrã ãgõlépi angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ ĩꞌdi ándrá ímbápị Ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã fẽlé Mụ́sã drị́ rĩ kí nị̃lépi lọ́lọ́ rĩ ꞌi. Úpí fẽ ãko ĩꞌdiní aꞌị́lé rĩ kí pírí, ãꞌdusĩku drị́ Úpí Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi drị̃ gá cí.

7 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ amụ́lépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdõlé ílí ázị̂rị̃jó Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ ĩndĩ rĩ kí ꞌbã ãzí kí, ãtalo kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí, ꞌbá úngó ngolépi rĩ kí, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kî.

8 Ílí ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ĩmbá tõwú úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ bã ũpĩ najó rĩ sĩ, Ézĩrã acá dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdõlé. 9 Iꞌdó dó ácị̃ ĩꞌdidrị̂ angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ sĩ ĩmbá ãlu ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ ãzíla acá dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩmbá tõwú ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdi drị̃ gá cí. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ꞌdĩ ꞌbã áni rá la Ézĩrã ꞌbã ándrá ru ásị́ fẽjó pírí sĩ ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí ụ̃nị̃jó ãzíla kí tãmbajó vâ sĩ kí imbájó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ sĩ.

Wárágã Úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã fẽlé Ézĩrã drị́ rĩ

11 ꞌDĩ wárãgã úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã sĩlé fẽlé Ézĩrã átáló ru, ímbápị rú ãzíla ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kí drị̃ gá cé rĩ ꞌi.

12 “Ãrĩtãsẽrĩsésĩ úpí ũpi ꞌbaní ãmbógó ru ãndânĩ rĩ zị,

Ézĩrã átáló ru ãzíla ímbápị ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂ imbálépi rĩ ní cící.

13 “Úꞌdîꞌda áfẽ dó ãzị́táŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú, ãtalo rú ãzíla Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi ãngũ mádrị́ mání sĩ ũpĩ najó ꞌdĩ agá rĩ ꞌbaní, ꞌbá lẽlépi mụlépi Ézĩrã mî trũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní icó kí dó mụlé rá. 14 Ma ꞌbá mádrị́ ázị̂rị̃ ị́jọ́ amálépi ꞌdĩ kí abe ãpẽ ími tị sĩ mụjó ị́jọ́ ụ̃nị̃jó ị́jọ́ Yụ́dã gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ru bĩlépi ãzị́táŋá Úpí drị́ fẽlé ími drị́ gá rĩ kí drị̃ gá. 15 ꞌDĩ kí drị̃ gá íꞌdụ sílĩvã ãzíla gólũdĩ úpí ꞌbã fẽlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ amálépi rĩ kí abe ásị́ ãlu sĩ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ nî. 16 Íꞌdụ vâ sílĩvã ãzíla gólũdĩ pírí ĩminí ịsụ́lé ãngũ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ kí ãzíla ãko ꞌbá ꞌbã kí fẽlé cénĩ ãzíla ãtalo ꞌbã kí fẽlé Ãdróŋá ĩꞌbadrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ní ꞌdĩ kí ĩndĩ. 17 Lẽ ínị̃ rá séndẽ fẽlé ꞌdĩ kí mí ayú kí sĩ ãko ꞌdĩ kí ĩgbãjó; mọ́nị̃gọ́, kãbĩlógó kí, kãbĩlõmvaka kí, ãná ãzíla wáyĩnĩ fẽtáŋá ru rĩ kí abe. Mí idé kí ídétáŋá ru jó Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá.”

18 “Ĩmi mí ádrị́pịka Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí abe ĩmi icó sílĩvã ãzíla gólũdĩ ru acelépi rĩ kí ayúlé ãzị́táŋá Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ ꞌbã ãꞌị̃jó la rá rĩ áni. 19 Ĩfẽ Ãdróŋá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ní ãko pírí fẽlé ĩmidrị́ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó Jó ĩꞌdidrị̂ agá rĩ kí rá. 20 Ãko ãzí acelépi lẽjó sĩ jó Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ ꞌbã ãzị́ ngajó ꞌdĩ kí ĩmi icó kí aꞌdụ́lé ĩrá úpí drị́ sĩ málĩ kí tãmbajó rĩ gá rá.”

21 Ma úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌi, áfẽ ãzị́táŋá ꞌbá pírí séndẽ tãmbalépi ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ꞌdĩ ꞌbaní pírí íni, lẽ ĩko Ézĩrã átáló ru ãzíla ímbápị ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂ ꞌbã ãzã ãko ĩꞌdi ꞌbã aꞌị́lé ĩmidrị́ rĩ kí sĩ ásị́ pírí sĩ rá. 22 Lẽ ĩfẽ sílĩvã ꞌbã adru kị́lọ̃ 100, ãná ꞌbã adru kị́lọ̃ 100, wáyĩnĩ ꞌbã adru lítã 2,000, ãdu mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌbã adru lítã 2,000, ãzíla ãꞌị́ ꞌbã adru ĩyõ rú ụ̃ꞌbị̃ŋá kóru. 23 Lẽ ĩmi adru mịfị́ trũ, ĩfẽ ãko pírí Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã aꞌị́lé Jó ĩꞌdidrị̂ sịjó rĩ kí rá. Ĩfẽ ũmbã ꞌbã na ĩꞌdi mání jõku ꞌbá amụ́lépi ũpĩ nalépi áma vúlé gá rĩ ní ku. 24 Lẽ ĩnị̃ rá ꞌbá ãzí ꞌbã ꞌbã ãzị́táŋá ãtalo kí drị̃ gá, ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí ꞌbá úngó ngolépi rĩ kí abe, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ kí ꞌbá ãtiꞌbo rú jó Ãdróŋá drị̂ agá jõku ꞌbá ãzí ãzị́ ngalépi jó Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ kí drị̃ gá sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó ku.

25 “Wó Ézĩrã mi ꞌi, mí ayú ũndũwã Ãdróŋá ꞌbã fẽlé míní rĩ, mí ũpẽ ãmbogo kí ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ abe sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ajíjó ꞌbá pírí ị̃yị́ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌbanî ãzíla ꞌbá pírí ãzị́táŋá Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ kí nị̃lépi rá rĩ kí abe. Lẽ mí imbá ꞌbá nị̃lépi la ku ꞌdĩ kí sĩ kí nị̃jó ĩndĩ. 26 ꞌBá ãzị́táŋá Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ kí tãmbalépi ãzị́táŋá úpí drị̂ kí abe ku rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá, jõku údro ĩꞌdi ꞌdãá rá, úra málĩ ĩꞌdidrị̂ kí rá jõku úsu ĩꞌdi mãbụ́sụ̃ gá.”

27 Ézĩrã jọ, “Lẽ ãma ịcụ́ kí Úpí Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbãjó úpí ꞌbã ásị́ gá sĩ ãrútáŋá ajíjó jó Úpí drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ gá gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ rĩ sĩ. 28 Ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ fẽ úpí ní ꞌbá pírí ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ amálépi rĩ kí, ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ abe sĩ mání ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó, Úpí Ãdróŋá mádrị̂ fẽ mání ásị́ mbaŋá sĩ icójó drị̃lẹ́ ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ kí atrájó sĩ mụjó ĩꞌba abe rá, ãꞌdusĩku drị́ Úpí drị̂ ĩꞌdi ãma drĩ gá.”

8

ꞌBá ãgõlépi Ézĩrã be angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ kî

1 ꞌDĩ kí drị̃lẹ́ka ínátị ãni ãgõlépi Bãbụ̃lọ́nị̃ gâlé rĩ sĩ amụ́lépi Ézĩrã be Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ sĩ úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã ũpĩ najó nĩ rĩ sĩ rĩ kî:

2 Anzị ínátị Fĩnẽhásĩ drị̂ kí agá amụ́lépi má be ĩndĩ rĩ kí ꞌdĩ;

Gẹ́rị́sọ̃mụ̃ ꞌi, Ĩtãmárĩ drị̂ kí agá rĩ ĩꞌdi Dánị̃yẹ̃lị̃ ꞌi,

Dãwụ́dị̃ drị̂ kí agá rĩ ĩꞌdi Hãtụ́sị̃ 3 Sẽkãníyã ngọ́pị ꞌi,

Pãrọ́sị̃ drị̂ kí agá rĩ ĩꞌdi Zẽkãríyã ꞌi ãzíla ꞌbá rụ́ sĩlé ĩꞌdi be rĩ kí ãgọbị 150.

4 Ínátị Pãhãtĩ Mõwábũ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi Zẽrãyíyã ngọ́pị Ị̃lị̃yẹ̃họ̃náyĩ ꞌi ãzíla ꞌbá ĩꞌdi be rĩ kí ãgọbị 200.

5 Angájó ínátị Zátụ̃ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi Yãhãzị̃yẹ́lị̃ ngọ́pị Sẽkãníyã ꞌi ãzíla ꞌbá ĩꞌdi be rĩ kí ãgọbị 300.

6 Ínátị Ãdínĩ drị̂ kí agá rĩ ĩꞌdi Yónãtãnĩ Ị̃bẹ́dị̃ ngọ́pị ꞌi ãzíla ãgọbị kãlị́ tõwú kí abe.

7 Angájó ínátị Ị̃lámụ̃ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi Ãtãlíyã Yẽsãyíyã ngọ́pị ꞌi ãzíla ĩꞌdi abe ãgọbị kí kãlị́ ázị̂rị̃.

8 Angájó ínátị Sẽfãtíyã drị̂ agá rĩ ĩꞌdi Mị̃kãyị́lị̃ Zẽbãdíyã ngọ́pị ꞌi ãzíla ĩꞌdi be ãgọbị kí kãlị́ ãrõ.

9 Angájó ínátị Yõwábũ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi Yẹ̃hị̃yẹ́lị̃ Ũbãdíyã ngọ́pị ꞌi ãzíla ĩꞌdi be ãgọbị 218.

10 Ínátị Bánĩ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi Yõsĩfíyã Sẽlõmítĩ ngọ́pị ꞌi ãzíla ãgọbị ĩꞌdi be rĩ kí 160.

11 Angájó ínátị Bẽbáyĩ drị̂ agá Bẽbáyĩ Zẽkãríyã ngọ́pị ꞌi. Ĩꞌdi be ãgọbị kí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ãrõ.

12 Angájó ínátị Ãzị̃gádị̃ drị̂ agá Hãkãtánĩ Yõhãnánĩ ngọ́pị ꞌi. Ĩꞌdi be ãgọbị kí 110.

13 Angájó ínátị Ãdọ̃nị̃kámụ̃ drị̂ agá Ị̃lị̃fẹ̃lẹ́tị̃ ꞌi, Yẹ̃wụ̃yẹ́lị̃ ꞌi ãzíla Sẽmãyíyã ꞌi. Ĩꞌba abe ãgọbị kí kãlị́ ázíyá.

14 Angájó ínátị Bị̃gị̃váyị̃ drị̂ agá Ũtáyĩ kí Zãkụ́rị̃ be. Ĩꞌba abe ãgọbị kí kãlị́ ázị̂rị̃.

15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma Ézĩrã sĩ, má atrá dó ꞌbá kí ị̃yị́ dịlépi Ãhávã gâlé ru rĩ ꞌbã tị gá. Ãma uꞌá dó ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ na. Má undré dó ꞌbá kí ãtalo kí abe, má ịsụ́ dó ụ̃nị̃lé la ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí dó ꞌbá kí agá ꞌdãá yụ. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má umve dó Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi, Ãrị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Sẽmãyíyã ꞌi, Ẽlĩnátãnĩ ꞌi, Yãrị́bị̃ ꞌi, Ẽlĩnátãnĩ ꞌi, Nátãnĩ ꞌi, Zãkãríyã ꞌi ãzíla Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi. ꞌDĩ kí ꞌbá ándrá drị̃lẹ́ka rú rĩ kî. Yõyĩyãríbũ kí Ẽlĩnátãnĩ be kí ꞌbá ị́jọ́ ụ̃nị̃lépi rĩ kî. 17 Ápẽ dó kí tị Ị́dọ̃ rụ́, ĩꞌdi drị̃lẹ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú Kãsĩfíyã gá ꞌdãá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. Ájọ ꞌbã zị kí ĩꞌdi, ꞌbá ĩꞌdiní sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ kí ãzíla ãtiꞌbo ãzị́ ngalépi Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí abe ꞌbã ãpẽ kí sĩ ãmaní ꞌbá amụ́lépi ãzị́ ngalépi Jó Ãdróŋá drị́ Yẹ̃rụ́sãlémũ gá rĩ agá la kí tị. 18 Ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ, ãpẽ kí ãmaní Sẽrẽbíyã tị, ĩꞌdi ꞌbá icólépi rá Lẹ́vị̃ rú angájó ínátị Máhị̃lị̃ drị̂ agá la. Anzị Ịsịrayị́lị̃ rú amụ́lépi rĩ kí ádrị́pịka abe pírí rĩ gá mụdrị́ drị̃ ãrõ. 19 Ãpẽ kí vâ Hãsãbíyã kí tị Yẽsãyíyã be angájó ínátị Mẽrárĩ drị̂ agá, ĩꞌbã ngọ́pịka ãzíla ádrị́pịka amụ́lépi ĩꞌba abe ĩndĩ rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃. 20 Ají kí vâ ãtiꞌbo ãzị́ ngalépi Jó Ãdróŋá drị̂ agá la kí 220 sĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí ãzãkojó. Ũpẽ kí ãtiꞌbo ꞌdĩ kí gẹ̃rị̃ ándrá úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã kí ꞌbãlé ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe sĩ ãtiꞌbo kí ũpẽjó rĩ sĩ. Ûsĩ dó ꞌbá Ézĩrã ꞌbã ũpẽlé ꞌdĩ kí rụ́ pírí cí.

21 Ị̃yị́ Ãhávã tị gá ꞌdãá áꞌbã dó ãzị́táŋá ãmaní pírí sĩ ĩsãyĩmũjó, ãmaní sĩ ãma tãmbajó sĩ mãmálá ꞌbãjó Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá benĩ. Ãma aꞌị́ ĩꞌdi sĩ ãma tãmbajó ãcị̃ ãmadrị́ ꞌdĩ gá ꞌdâ anzị ãzíla ãko pírí ãmadrị̂ kí abe múké. 22 Drị̃nzá rụ ma cí úpî zịjó sĩ ãmaní ãsĩkárĩ kí fẽjó fãrásĩ kí abe sĩ ãma tãmbajó mẹ́rọ́ꞌbá kí sĩ gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, wó ãlũ ị́jọ́ ꞌdĩ úpí ní rá. Drị́ Ãdróŋá drị́ ũkpó rĩ ĩꞌdi ꞌbá ãlu ãlu ásị́ ꞌbãlépi Ãdróŋá drị̃ gá rá rĩ ꞌba drị̃ gá cí, wó ũmbã ĩꞌdidrị̂ ãmbógó ru ꞌbá pírí ásị́ ꞌbãlépi ĩꞌdi drị̃ gá ku rĩ ꞌbaní. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma ĩsãyĩmũ dó, ãzị dó Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌi sĩ ãma tãmbajó ãzíla umvi dó ãmã zịtáŋá rá.

24 ꞌDã bã ũngúkú gá má ũpẽ dó drị̃lẹ́ ãtalo ꞌbadrị̂ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ sĩ Sẽrẽbíyã kí ãzã kojó Hãsãbíyã be ãzíla ĩꞌbã ádrị́pịka mụdrị́ rĩ kí abe. 25 Má ụ̃ꞌbị̃ dó ĩꞌbaní ãko fẽtáŋá ru sílĩvã rú, gólũdĩ rú ãzíla ãkójó úpí ꞌbã kí fẽlé ꞌbá ĩꞌdiní ímbátáŋá fẽlépi rĩ kí abe, ꞌbá ãmbogo rú ãzíla ãko ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí fẽlé sĩ jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ sịjó rĩ kî. 26 ꞌDĩ kí ãko mání fẽlé ĩꞌbaní rĩ kî: Sílĩvã kị́lọ̃ 20,000, ãkójó idélé sílĩvã sĩ rĩ kí kị́lọ̃ 3,500, ãkójó idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí kị́lọ̃ 3,500, 27 sũfũríyã gụ́rụ́ idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí kị́lọ̃ ãrõ nụ́sụ̃ ãzíla áfẽ vâ ĩꞌbaní ãkójó ãzí idélé bũrônzĩ sĩ pãrã-pãrã cécé gólũdĩ áni la kí ị̃rị̃ ĩndĩ.

28 Ájọ dó ãtalo ꞌdĩ ꞌbaní, “Úꞌbã dó ĩmi ãkójó ꞌdĩ kí abe pírí ãlá ru ndú Úpí nî, sílĩvã kí gólũdĩ abe úfẽ kí Úpí Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ní fẽtáŋá cénĩ rĩ rú. 29 Ĩmba kí tã múké múké kpere ĩminí mụ agá kí ụ̃ꞌbị̃ agá sĩ kí fẽjó drị̃lẹ́ ãtalo ꞌbadrị̂ ꞌbadrị́, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ãzíla drị̃lẹ́ka ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị́ ãlĩtárĩ Úpí drị̂ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.” 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtalo kí ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe aꞌị́ kí dó sílĩvã, gólũdĩ ãzíla ãkójó ꞌbãlé ndú ụ̃ꞌbị̃lé ꞌbo ꞌdĩ kí agụlé jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.

31 Ĩmbá ãlu ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ sĩ ãma iꞌdó dó ãcị̃ ị̃yị́ Ãhávã gá rĩ sĩ mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ ri adrulé ãma abe ãzíla mba ãma tã mẹ́rọ́ꞌbá kî sĩ ãzíla ꞌbá ꞌbá ralépi rĩ kí drị́ gá rá. 32 Ãma dó mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ãma avị́ dó ụ́ꞌdụ́ na.

33 Ụ́ꞌdụ́ sụ la sĩ ãmụ dó jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá. Ãma ụ̃ꞌbị̃ dó sílĩvã, gólũdĩ ãzíla ãkójó ꞌbãlé ndú rĩ kí abe, ãfẽ dó sĩ kí átáló Ụ̃rị́yã ꞌbã ngọ́pị Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ drị́. ꞌBá ándrá Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ be ĩndĩ rĩ kí Fĩnẽhásĩ ngọ́pị Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi, Yésũwã ngọ́pị Lẹ́vị̃ rú Yọ̃zãbádị̃ ꞌi ãzíla Bĩnúwĩ ꞌbã ngọ́pị Lẹ́vị̃ rú Nõwãdíyã be. 34 Ãko pírí kí ụrụꞌbá gá úsĩ námbã kí kị́lọ̃ la kí abe cící.

35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, anzị Ịsịrayị́lị̃ drị́ ándrá agụlé ãtíꞌbó ru ãgõlépi rĩ idé kí dó ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nî: ụlị́ kí mọ́nị̃gọ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí, kãbĩlógó kí kãlị́ úrômĩ drị̃ ázíyá, kãbĩlõ mvaka kí kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ázị̂rị̃, ị̃ndrọgọ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó. Ãko ꞌdĩ kí ándrá pírí ídétáŋá ivélé ivê Úpí Ãdróŋá ní rĩ kî. 36 Fẽ kí vâ ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí ꞌbá ãmbogo rú ãzíla gávũnã rú ãngũ Ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã wókõ ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌbanî. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãmbogo rú ãzíla gávũnã rú ꞌdĩ ko kí dó ꞌbá kí ãzã ãzíla fẽ kí dó vâ ãko Jó Ãdróŋá drị̂ agá.

9

Ézĩrã ꞌbã Ãdróŋá zịjó ĩgbãŋá ãmị́yọ́ŋá kí abe rĩ drị̃ gá rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ị́jọ́ ꞌdĩ kí dó mụ ru ngalé ꞌbo, ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ amụ́ kí dó má rụ́ ãzíla jọ kí, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí, ãtalo kí ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe awa kí ru ꞌbá sụ́rụ́ ãngũ kí andre gá ꞌdãá rĩ kí abe ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩ ku. ꞌDĩ kí ꞌbá Kãnánĩ rú, ꞌbá Hị́tị̃ rú, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ rú, ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú, ꞌbá Mụ̃wábụ̃ rú, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ãzíla ꞌbá Ãmọ́nị̃ rú rĩ kî. 2 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdụ kí izonzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ãzí kí ĩꞌbaní ãzíla ĩꞌbã ngọ́pịkâ ꞌbaní ũkú ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ãdróŋá drị́ ãlá ꞌdĩ usa kí dó sĩ ru ꞌbá sụ́rụ́ ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí abe. ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ kí ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí abe ꞌde kí dó bãsĩ ꞌbá kí drị̃ ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí ngaŋá gá nĩ.”

3 Ma dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, má asi dó bõngó áma ụrụꞌbá gá rĩ kí rá, ási áma drị̃ꞌbị́ kí áma tịꞌbị́ abe ãzíla ári dó vũ gá ũcõgõ ãmbógó la trũ. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí yãlépi kpĩrí-kpĩrí ụ̃rị̃ ị́jọ́ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé ị́jọ́ ũnzĩ ꞌbá ándrá rụlé ũkpó sĩ agụlé ãtíꞌbó ru ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá ãgõlépi rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ sĩ rĩ atrá kí dó ru áma andre gá. Ári dó vũ gá ũcõgõ sĩ kpere sáwã ídétáŋá idéjó ĩndró sĩ rĩ ꞌbã ca agá.

5 Sáwã sĩ ídétáŋá idéjó ĩndró sĩ rĩ la dó mụ calé ꞌbo, má angá dó ãngũ mání sĩ ĩsãyĩmũjó rĩ gá bõngó áma ụrụꞌbá gá asilépi rá rĩ kí trũ, átị dó ãja vũ gá, má aja áma drị́ kí Úpí Ãdróŋá mádrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá, 6 ájọ dó ĩꞌdiní:

“ꞌBárĩ Ãdróŋá mádrị̂, ma drị̃nzá ãmbógó la sĩ, sĩ áma drị̃ ingajó ími drị̃lẹ́ gá ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzĩ ãmadrị̂ tụ kí dó ãma drị̃ gâsĩ wị́lị́wị́lị́ ãndânĩ, ị́jọ́ ũnzĩ ãmadrị̂ ꞌbã ãmbõgõ ca dó kpere ꞌbụ̃ gá. 7 Iꞌdójó ãma áyị́pịka ꞌbarụ́ kpere ãndrũ ị́jọ́ ũnzí ãmaní ngalé rĩ kí dó ambamba. Ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ, ãma aꞌdé ũpi ãmadrị̂ kí abe ãzíla ãtalo ãmadrị̂ kí abe ũpi sụ́rụ́ Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ ꞌbadrị̂ kí drị́ alé gá. Ụ́lị́ ãma rá, úra ãko ãmadrị̂ kí rá, ãma acá dó ãtíꞌbó ru ãzíla úfẽ dó ãmaní drị̃nzá ãmbógó la ĩꞌdiní adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ.”

8 Wó úꞌdîꞌda, Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ drĩ vâ ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ sáwã were sĩ rá, fẽ ãma ị́mbị́ were la ꞌbaní adrujó ídri rú rá. Mba ãma tã ãngũ ãlá ꞌdĩ gá rá. Fẽ ãmaní ídri úꞌdí la ãzíla anzé ãma ãmaní adrujó ãtíꞌbó ru rĩ agá rá. 9 Ãmaní táni adru agá ãtíꞌbó ru rá tí, Ãdróŋá ãmadrị̂ aꞌbe drĩ vâ ãma ku. Iꞌda ãmaní lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ ũpi Pásĩyã gá ri kí drị̃lẹ́ gá. Fẽ ãmaní ídri úꞌdí la sĩ jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ sịjó úꞌdí ru ãzíla sĩ wókõ la andilépi rá rĩ kí sịjó. Mba vâ ãma tã Yụ́dã gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rá.

10 “Wó úꞌdîꞌda, Ãdróŋá ãmadrị̂, ãma dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá ãꞌdu ị́jọ́ jọ? Ãma aꞌbe ãzị́táŋá mídrị́ 11 míní ándrá azịlé ãmaní ãtiꞌbo mídrị́ nãbịya rú rĩ kí tị gâsĩ míní sĩ jọjó la, ãngũ ĩminí sĩ fijó ala gá ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmĩni la rú ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ru izalépi rá ꞌbá uꞌálépi ala gá ꞌdĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ sĩ iza kí dó ãngũ ꞌdĩ ꞌi wókõ pírí kí agá rá. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩfẽ jõ izonzị ĩmidrị̂ kí anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ũkú ru ku jõku anzị ĩmidrị̂ ꞌbã ꞌdụ kí izonzị ĩꞌbadrị̂ kí ũkú ru ku. Ĩmi icí jõ tị icíma ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la ĩꞌba abe ku jõku ĩꞌbaní málĩ fẽjó ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ adru ũkpó ru ãzíla ĩmi dó sĩ ãko ãjị́ ambamba ãngũ ꞌdĩ gá rĩ kí na, ĩmi vâ sĩ kí aꞌbe anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní ãwítã rú jãꞌdâ.

13 “Ị́jọ́ ru ngalépi ãma rụ́ ꞌdĩ drĩ kí táni ru nga ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ rá tí, wó Ãdróŋá ãmadrị̂, drị̃rịma míní fẽlé ãmaní rĩ ĩꞌdi were rú údrĩ ụ̃ꞌbị̃ la ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí abe rĩ gá ãzíla mí aꞌbe drĩ vâ ãmaní ꞌbá ãzí kí ídri rú rá. 14 Ãdrĩ dó mụ drị̃ gá ãzị́táŋá mídrị̂ kí gãŋá trũ ãzíla ãdrĩ ãma ĩgbã ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ kí ngalépi rĩ kí abe, mí icó dó adrulé ãma be ũmbã sĩ sĩ ãma ị̃lị̃kị̃jó pírí ku yã? 15 Wó Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, mi mî ngá ị́jọ́ lị pịrị, ífẽ ãndrũ ãmaní acejó ídri rú rá. Ãma amụ́ dó mãmálá ꞌbãlé ími drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ, mgbã rĩ gá sị tátí ãmaní amụ́jó ími drị̃lẹ́ gá ku.”

10

ꞌBá ꞌbã kí ásị́ ujajó rĩ

1 Ézĩrã ꞌbã dị̃ agâ Ãdróŋá zị sĩ, ị́jọ́ ũnzí iꞌda sĩ, áwá sĩ ãzíla ru uꞌbé sĩ vũ gá jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãgọbị rú, ũkú ru ãzíla anzị nírí ru rĩ atrá kí dó ru ĩꞌdi andre gá ãzíla awá kí dó ãzákírílí ru. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sẽkãníyã Yẹ̃hị̃yẹ́lị̃ ngọ́pị ãfũlépi ũri Ị̃lámụ̃ drị̂ agá rĩ jọ Ézĩrã ní, “Ãma iza ị́jọ́ Ãdróŋá ãmadrị̂ rụ́ rá ãmaní izonzi sụ́rụ́ ãmã andre gá rĩ agá rĩ kí ꞌdụjó ãmaní ũkú ru rĩ sĩ. Wó ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ tí ásị́ ꞌbãŋá ãzí drĩ Ịsịrayị́lị̃ ní cí. 3 Úꞌdîꞌda, lẽ dó ãma icí kí tị Ãdróŋá ãmadrị̂ be sĩ ũkú ꞌdĩ kí drojó anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí rá. Ãma ũrãtáŋá míní fẽlé ãzila ꞌbá Ãdróŋá rulépi rá rĩ ꞌbaní fẽlé rĩ ꞌdụ sĩ ãzị́ ngajó. Lẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã nga ru ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni. 4 Mí angá, mi bãsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãzị́ nga mi ꞌi. Ãma ími ãtị̃ rá, ími ásị́ ꞌbã mba sĩ ãzị́ ꞌdĩ ngajó.”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ézĩrã angá dó, fẽ dó drị̃lẹ́ ãtalo ꞌbadrị̂ ꞌbaní ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí ũyõ nalé sĩ ị́jọ́ ándrá Sẽkãníyã ꞌbã jọlé rĩ ngajó. Na kí dó sĩ ũyõ rá.

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ézĩrã aꞌbe dó ãngũ jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gâlé ru rĩ rá, mụ dó sĩ filé jó Yẽhõhãnánĩ Ĩlĩyãsíbũ ngọ́pị drị̂ agá. Ĩꞌdiní adru agá ꞌdãá, na ãkónã ku ãzíla mvụ vâ ị̃yị́ ku ãꞌdusĩku ri awálé ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ándrá ꞌdụlé ãtiꞌbo rú ãgõlépi ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úfẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ándrá rụlé ũkpó sĩ agụlé ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá ãgõlépi Yụ́dã gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní pírí sĩ ru atrájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 8 ꞌBá amụ́lépi ụ́ꞌdụ́ na ꞌdã kí agá ku rĩ ála ãko ĩꞌdidrị̂ kí ꞌdụ pírí rá, ꞌdĩ ãzị́táŋá ꞌbá drị̃lẹ́ ru ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌbã kí ꞌbãlé rĩ sĩ ãzíla ála dó ĩꞌdi dro rá, icó dó sĩ adrulé ꞌbá ãgõlépi ꞌdi kí ꞌbã ãzí ru ku.

9 Ụ́ꞌdụ́ na ꞌdã kí agá, ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí Bénzãmĩnĩ drị̂ kí abe atrá kí dó ru pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rá. Ĩmbá úrômĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ sĩ, ꞌbá pírí ri kí dó ãngũ mgbọ jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ gá, ri kí yãlé yã yã ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌbã kí sĩ ru atrájó ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí sĩ ĩrẽ idéjó ku la ãzíla uzogó ri vâ ꞌdịlé ꞌdị-ꞌdị̃. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, átáló Ézĩrã angá ụrụgá, jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi iza ị́jọ́ ũnzí la ĩminí izonzi ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ kí ꞌdụjó ĩminí ũkú ru rĩ sĩ, ĩfẽ dó sĩ ị́jọ́ ũnzí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tụ dó sĩ drị̃ gá. 11 Úꞌdîꞌda lẽ dó ĩmi uja ásị́ Úpî drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdi Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla ĩnga ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí áyụ. Ĩmi awa ĩmi ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ĩmi andre gá ꞌdĩ kí abe ãzíla ũkú ãmị́yọ́ŋá ru ĩminí ꞌdụlé ꞌdĩ kí abe rá.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí ru tralépi ꞌdã umvi kí dó ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ: “Ãma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé cécé míní lũlé ãmaní ꞌdĩ áni. 13 Wó ꞌbá ꞌbã kí adrujó ũꞌbí ru ãzíla uzogó ní ꞌdịjó amba mba rĩ sĩ, ãma icó dó pá tulé ãmvé ku. ꞌDĩ adru vâ ị́jọ́ ãzí lú ngalé ụ́ꞌdụ́ ãlu jõku ị̃rị̃ íni la ku ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí ãmaní idélé rĩ ꞌbã úmgbó dó amba mba. 14 Lẽ Ãmbogo ãmadrị̂ ꞌbã tu kí dó pá ũꞌbí kí kẹ̃jị́ gá. ꞌBá ãlu ãlu táwụ̃nị̃ ãmadrị̂ kí agá ũkú ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ꞌdụlépi rá rĩ ꞌbã amụ́ kí ꞌbá ĩyõ ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlépi táwụ̃nị̃ pírí kí agá rĩ abe sáwã ꞌbãlé rĩ gá kpere ãdrã Ãdróŋá ãmadrị̂ drị́ ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ sĩ ãma ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbã ukó agá.” 15 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ gãlépi úmgbé rĩ kí lú Yónãtãnĩ Ãsãhẹ́lị̃ ngọ́pị kí Yãzẹ̃yị́yã Tĩkívã ngọ́pị be. ꞌBá kí ũngúkú ãtị̃lépi rĩ kí ꞌbá Lẹ́vị̃ rú Mẹ̃sụ̃lámụ̃ kí Sãbẽtáyĩ be.

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ándrá ꞌdụlé ãtíꞌbó ru ãgõlépi rá ꞌdĩ nga kí dó ị́jọ́ kí cécé ꞌbãlé ꞌdĩ ꞌbã áni. Átáló Ézĩrã ũpẽ dó ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ kí angájó drị̃lẹ́ ínátị drị̂ kí agá sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdi be ãzíla ũsĩ dó kí rụ́ vụ̃rụ́. Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ĩmbá mụdrị́ drị̂ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ iꞌdó kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí ị̃ndụ́ ndrụ̃lé. 17 Ĩꞌdi dó mụ calé ĩmbá ãlu ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu ílí úꞌdí rĩ drị̂ sĩ, de kí dó ị́jọ́ ꞌbá ũkú ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ꞌdụlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí rá.

Ãgọbị ũkú ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ꞌdụlépi rĩ kî

18 Anzị ãfũlépi ũri ꞌbá ãtalo rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá, ũkú ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ꞌdụlépi rĩ kí ꞌba rụ́ kí ꞌdĩ:

Ínátị Yésũwã Yõzãdákĩ ngọ́pị drị́ ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pịka kí abe rĩ gá: Mãsẽyíyã ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi, Yãrị́bụ̃ ꞌi, ãzíla Gẽdãlíyã ꞌi. 19 Na kí ũyõ sĩ ũkú ĩꞌbadrị̂ kí drojó rá, kí ãlu ãlu fẽ kí dó sĩ kãbĩlógó ídétáŋá ru sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí idéjó.

20 Anzị ínátị Ị̃mẹ́rị̃ drị̂ gá rĩ kí;

Hãnánĩ kí Zẽbãdíyã be.

21 Anzị ínátị Hãrị́mụ̃ drị̂ gá rĩ kí;

Mãsẽyíyã ꞌi, Ĩlíyã ꞌi, Sẽmãyíyã ꞌi, Yẹ̃hị̃yẹ́lị̃ ꞌi ãzíla Ụ̃zị́yã ꞌi.

22 Anzị ínátị Pãsị̃hụ́rị̃ drị̂ gá rĩ kí;

Ẽlĩyõnáyĩ ꞌi, Mãsẽyíyã ꞌi, Ịsụmayị́lị̃ ꞌi, Nẹ̃tãnẹ́lị̃ ꞌi, Yọ̃zãbádị̃ ꞌi ãzíla Ĩlásã ꞌi.

23 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí agá;

Yọ̃zãbádị̃ ꞌi, Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi, Kẽláyã (vâ umvelé Kẽlítã rĩ ꞌi), Pẽtãhíyã ꞌi, Yụ́dã ꞌi ãzíla Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi.

24 ꞌBá úngó ngolépi rĩ kí agá;

Ĩlĩyãsíbũ ꞌi.

ꞌBá jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi rĩ kí agá;

Sãlụ́mụ̃ ꞌi, Tẹ̃lẹ́mụ̃ ꞌi ãzíla Ụ́rị̃ ꞌi.

25 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãzí ĩndĩ rĩ kí;

Ínátị Pãrọ́sị̃ drị̂ agá Rãmíyã ꞌi, Ĩzíyã ꞌi, Mãlĩkíyã ꞌi, Mĩyãmínĩ ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi, Mãlĩkíyã ꞌi ãzíla Bẽnáyã ꞌi.

26 ꞌBá ínátị Ĩlámũ drị̂ gá rĩ kí;

Mãtãníyã ꞌi, Zẽkãríyã ꞌi, Yẹ̃hị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Ábị̃dị̃ ꞌi, Yẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ ãzíla Ĩlíyã ꞌi.

27 Anzị ínátị Zátụ̃ drị̂ gá rĩ kí;

Ĩlĩyõnáyĩ ꞌi, Ĩlĩyãsíbũ ꞌi, Mãtãníyã ꞌi, Yẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ ꞌi, Zãbádĩ ꞌi ãzíla Ãzízã ꞌi.

28 Anzị ínátị Bẽbáyĩ drị̂ gá rĩ kí;

Yẽhõhãnánĩ ꞌi, Hãnãníyã ꞌi, Zãbáyĩ ꞌi ãzíla Ãtĩláyĩ ꞌi.

29 Anzị ínátị Bánĩ drị̂ gá rĩ kí;

Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi, Mãlụ́kị̃ ꞌi, Ãdãyíyã ꞌi, Yãsụ́bụ̃ ꞌi, Sẽyálĩ ꞌi ãzíla Yẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ ꞌi.

30 Anzị ínátị Pãhãtĩ Mõwábũ drị̂ gá rĩ kí;

Ádĩnã ꞌi, Kẽlálĩ ꞌi, Bẽnáyã ꞌi, Mãsẽyíyã ꞌi, Mãtãníyã ꞌi, Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ꞌi, Bĩnúwĩ ꞌi ãzíla Mãnásẽ ꞌi.

31 Anzị ínátị Hãrị́mụ̃ drị̂ gá rĩ kí;

Ị̃lị̃yãzẹ́rị̃ ꞌi, Ĩsíyã ꞌi, Mãlĩkíyã ꞌi, Sẽmãyíyã ꞌi, Sị̃mị̃yọ́nị̃ ꞌi, 32 Bénzãmĩnĩ ꞌi, Mãlụ́kị̃ ꞌi ãzíla Sẽmãríyã ꞌi.

33 Anzị ínátị Hãsụ́mị̃ drị̂ gá rĩ kí;

Mãtẽnáyĩ ꞌi, Mãtátã ꞌi, Zãbádĩ ꞌi, Ị̃lị̃fẹ̃lẹ́tị̃ ꞌi, Yẽrẽmáyĩ ꞌi, Mãnásẽ ꞌi ãzíla Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi.

34 Anzị ínátị Bánĩ drị̂ gá rĩ kí;

Mãádĩ ꞌi, Ãmũrámũ ꞌi, Ụ̃wẹ́lị̃ ꞌi, 35 Bẽnáyã ꞌi, Bẽdíyã ꞌi, Kẹ̃lụ́hị̃ ꞌi, 36 Vãníyã ꞌi, Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ ꞌi, Ĩlĩyãsíbũ ꞌi, 37 Mãtãníyã ꞌi, Mãténĩ ꞌi ãzíla Yãásũ ꞌi.

38 Ínátị Bĩnúwĩ drị̂ gá rĩ kí;

Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi, 39 Sẽlẽmíyã ꞌi, Nátãnĩ ꞌi, Ãdãyíyã ꞌi, 40 Mãkĩnãdẽbáyĩ ꞌi, Sãsáyĩ ꞌi, Sãráyĩ ꞌi, 41 Ãzãrẹ́lị̃ ꞌi, Sẽlẽmíyã ꞌi, Sẽmãríyã ꞌi, 42 Sãlụ́mụ̃ ꞌi, Ãmãríyã ꞌi ãzíla Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi,

43 ꞌBá ínátị Nébõ drị̂ gá rĩ kí;

Yẹ̃hị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Mãtĩtíyã ꞌi, Zãbádĩ ꞌi, Zẹ̃bị́nã ꞌi, Yãdáyĩ ꞌi, Yọ́wẹ̃lị̃ ꞌi ãzíla Bẽnáyã ꞌi.

44 Ãgọbị ꞌdĩ ꞌdụ kí ándrá pírí izonzi ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ kí ĩꞌbaní ũkú ru. Ĩꞌbã ãzí rĩ utị kí ándrá anzị kí ũkú ꞌdĩ kí abe rá.

* 6:19 6:19 Ĩmbá sụ ꞌdĩ Ĩbũrãníyã kí ꞌbã la ĩmbá ãlu ꞌi.

Nẽhẽmíyã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Bụ́kụ̃ Nẽhẽmíyã drị̂

Bụ́kụ̃ Ézĩrã ꞌbadrị́ Nẽhẽmíyã be rĩ nze kí ãmaní úfẽ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rụ́kụ̃sã sĩ ru ujajó Ịsịrayị́lị̃ gá sáwã ándrá ĩꞌbã kí agụjó ãtíꞌbó rú Pásĩyã gá ãzíla Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ ꞌbã ũngúkú gá rĩ drị̃ gá. Nẽhẽmíyã ri ị́jọ́ ũrãlé ála bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ sị úꞌdí ru íngoní yã rĩ drị̃ gá. ꞌBá ụ̃nị̃táŋá Bĩbĩlíyã drị̂ trũ ụrụgá rĩ ãtị̃ kí rá Ézĩrã sĩ ãzíla icí bụ́kụ̃ 1 Ị́jọ́ sụ́rụ́ drị́ kí bụ́kụ̃ 2 Ị́jọ́ sụ́rụ́ drị́ be nĩ ãzíla sĩ vâ bụ́kụ̃ Ézĩrã kí Nẽhẽmíyã be nĩ. Ézĩrã drĩ ándrá bụ́kụ̃ ꞌdĩ kí icí nĩ ku yã áni, ꞌbá ãzí ãlu la icí kí nĩ. Ícó bụ́kụ̃ Nẽhẽmíyã drị̂ icílé ãni rú ílí 430 sĩ ꞌdĩ sĩ útị drĩ Yẹ́sụ̃ ku.

Nẽhẽmíyã ĩꞌdi ándrá ꞌbá úpí Pásĩyã drị́ Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ní ãkónã fẽlépi mésã sị́ gá rĩ ꞌi. Zị Úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌi sĩ ĩꞌdiní rụ́kụ̃sã fẽjó sĩ gõjó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé sĩ ãzãkoma fẽjó bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ sịjó úꞌdí ru. Úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ãꞌị̃ Nẽhẽmíyã ní mụjó ị́jọ́ ꞌdĩ ngajó rá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá pẽ dó Nẽhẽmíyã adrujó gávũnã Yụ́dã gá rĩ rú, ꞌdĩ ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre celépi rĩ drị̂ rú 5:14. ꞌBá ãzí drĩ kí ándrá táni ũꞌbĩ Nẽhẽmíyã atrịlé sĩ bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ sịjó úꞌdí ru ku rá tí, ãzãkoma Ãdróŋá drị̂ sĩ úde ãzị́ bõrõ sịjó rĩ ụ́ꞌdụ́ 52 vúlé gá rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ézĩrã ko dó Nẽhẽmíyã ãzã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó sĩ tị icíma ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá be ándrá celépi rá rĩ icíjó úꞌdí ru.

1

Ị́jọ́ Nẽhẽmíyã ꞌbã zịlé rĩ

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ Nẽhẽmíyã Hãkãlíyã ngọ́pị ꞌbã jọlé rĩ kî.

Ílí kãlị́ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ĩmbá Kị́sị̃lẹ̃vụ̃* drị́ mání uꞌájó úpí Ãhãsũwérẽ drị́ko gá Sụ́sã gá ꞌdãá rĩ sĩ, 2 má ádrị́pịka kí ꞌbã ãzí ãlu Hãnánĩ amụ́ kí ãgọbị Yụ́dã gá la kí abe. Kí dó mụ amụ́lé ꞌbo, ázị dó kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ándrá acelépi Yụ́dã gá mụlépi ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá ku rĩ kí ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Ázị vâ kí ị́jọ́ kí acị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé íngoní yã rĩ kí drị̃ gá. 3 ꞌBá ꞌdĩ jọ kí mání, “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú acelépi Yụ́dã gá ꞌdãá rĩ kí ꞌbá ãgõlépi ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá rĩ kí abe ũcõgõ ãmbógó la agá drị̃nzá be ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi kí andre gá rĩ ꞌbã kí dó kí idemará ru. Bõrõ sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó rĩ andi rá ãzíla ívé kẹ̃jị́tị la kí ãcí sĩ rá.” 4 Ma dó mụ ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ári dó vũ gá ãzíla má awá dó mị́ndrẹ sĩ. Má awá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú, ágã dó sĩ ãkónã nalé úmgbé ãzíla ázị dó Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌi. 5 Ájọ dó:

“Úpí Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ, mi ãmbógó ru ãzíla ụ̃sụ̃táŋá ru, mi Ãdróŋá tị icíma mídrị̂ kí tãmbalépi lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ abe ꞌbá ími lẽlépi ãzíla ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmbalépi rá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi. 6 ꞌBárĩ, mí andré drĩ ãzíla mí are drĩ ãtíꞌbó mídrị̂ ĩꞌdi ꞌbã ími zị agâ ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́ sĩ fô! Ãma pírí idé kí ị́jọ́ ũnzí ími ụrụꞌbá gá rá. ꞌBá mâ átẹ́pị drị́ lị́cọ́ gá ri kí, ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãmba ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã ku. 7 ꞌEtáŋá ãmadrị́ ími ụrụꞌbá gá rĩ kí ũnzí-ũnzí ãzíla ãmba ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã ị́jọ́ míní azịlé ãzíla míní fẽlé ãtíꞌbó mídrị́ Mụ́sã drị́ rĩ kí abe pírí ku.”

8 “Mí agá drĩ ị́jọ́ ándrá míní jọlé ãtíꞌbó mídrị́ Mụ́sã ní, ‘Ĩdrĩ ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí vú ũbĩ ku, ma ĩmi iré sụ́rụ́ ãzí kí agá, 9 wó ĩdrĩ ĩmi tị uja má rụ́ ãzíla ĩdrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩ rá, ĩdrĩ táni adru ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá álị́-álị́ ru, ma ĩmi atrá ãngũ ãlu gá ãzíla ma ĩmi ají ꞌbãlé ãngũ mání pẽlé sĩ rụ́ mádrị̂ ị̃nzị̃jó rĩ gá.’ ”

10 “ꞌDĩ kí ãtiꞌbo ãzíla ꞌbá mídrị́ míní unzelé ũkpõ mídrị́ ãmbógó ãzíla drị́ mídrị́ ũkpó rĩ sĩ rĩ kî. 11 ꞌBárĩ Úpí, lẽ ími bị́lẹ́ ꞌba are ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã zịlé ími tị gá ꞌdĩ ꞌi ãzíla ị́jọ́ ãtiꞌbo mídrị́ lẽlépi ị̃nzị̃táŋá fẽlépi ími rụ́ ní ꞌdĩ ꞌbã kí zịlé ꞌdĩ kí fô! Ífẽ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ịsụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ drị́ rá fô!”

Ụ́ꞌdụ́ ꞌda kí agá ma ándrá ꞌbá wáyĩnĩ fẽlépi úpí mádrị̂ ní rĩ ꞌi.

2

Nẽhẽmíyã tị pẽjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ

1 Ĩmbá Nĩsánĩ drị̂ gá úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã ũpĩ najó ílí kãlị́ ị̃rị̃ ꞌbo rĩ sĩ, ájí ĩꞌdiní wáyĩnĩ mvụlé, áꞌdụ dó wáyĩnĩ fẽlé ĩꞌdinî. Wó úpí ndre jõ drĩ mání adru agá ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ũcõgõ sĩ ꞌdĩ áni ku. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí zị dó ma, “Ími mẹ́lẹ́tị dó ũcõgõ rú íni ãꞌdu sĩ ịsụ́ mí adru ãyánĩ rú ku? Ị́jọ́ ãzí míní ũcõgõ ãmbógó la fẽlépi la cí.”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃rị̃ ãmbógó la afí dó áma ásị́ gá, 3 wó ájọ úpí ní, “Úpí mí adru jãꞌdâ! Ma dó adru ũcõgõ sĩ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Táwụ̃nị̃ má áyị́pịka kí ị̃sị̃jó rĩ drĩ dó andi rá ãzíla kẹ̃jị́tị lã drĩ kí dó ve ãcí sĩ rá rĩ gá?”

4 Úpí jọ mání, “Ílẽ tá dó ãꞌdu yã?”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ázị dó Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌi ásị́ sĩ 5 ãzíla má umvi ị́jọ́ úpí ꞌbã zịlé rĩ ꞌi ájọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ úpí míní ãyĩkõ fẽ rá ãzíla ãtíꞌbó mídrị̂ drĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ mídrị́ rá, lẽ ípẽ áma tị táwụ̃nị̃ Yụ́dã drị́ sĩ má áyị́pịka kí ị̃sị̃jó rĩ gâlé, ma dó sĩ icó ĩꞌdi sịlé úꞌdí ru be nĩ.”

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú úpí ꞌbã kí ri agâ ĩꞌdi ꞌbã ũkû be ãngũ ãlu gá ꞌdĩ gá ꞌdâ zị dó ma, “Ãcị̃ ꞌdĩ la ími ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ sị́ ãzíla mi dó ãgõ ãꞌdụtụ́?” Álũ dó ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́ mání sĩ ãgõjó rĩ. Úpí uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ãzíla ãꞌị̃ dó mání mụlé rá.

7 Ájọ vâ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ úpí míní ãyĩkõ fẽ rá, lẽ ísĩ wárãgã gávũnã mídrị́ ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌbaní, kí dó sĩ áma ãzãko mání mụ agá ãcị̃ ꞌdĩ gá ꞌdâ kpere mání ca agá Yụ́dã gá múké. 8 Lẽ úpí ꞌbã sĩ vâ wárãgã Ásãfũ mị̃rị́ úpí drị̂ andre tẽlépi rĩ ní, ꞌbã fẽ sĩ mání ife kí, ma dó sĩ báwũ asi sĩ bõrõ ũkpó sịlé ụrụgá sĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽjó rĩ ꞌbã tị kí usú. Ma vâ sĩ bõrõ táwụ̃nị̃ andre cejó rĩ ꞌbã tị usú ãzíla ma vâ sĩ kẹ̃jị́tị jó mání sĩ amụ́jó uꞌájó ala gá rĩ drị̂ su.” Úpí fẽ ị́jọ́ mání zịlé ĩꞌdi tị gá rĩ rá ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã adrujó má be cí rĩ sĩ. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí pẽ dó ãmbogo ãsĩkárĩ ũꞌbí kí drị̃ celépi rĩ kí tị ãzíla ãsĩkárĩ cẹ̃lépi kãyĩnõ sĩ rĩ kí abe áma agụjó gávũnã ị̃yị́ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌbarụ́ ãzíla áfẽ dó ĩꞌbaní wárãgã úpí ꞌbã sĩlé rĩ kî.

10 Gãmétẽ mịfị́ Sãnĩbãlátĩ Họ̃rọ́nị̃ gó ru rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ãmbógó Tõbíyã Ãmọ́nị̃ gó ru rĩ be ꞌbo, acá kí dó ũmbã ãmbógó la sĩ ꞌbá ãzí ꞌbaní amụ́jó anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãzã kojó rĩ sĩ.

Nẽhẽmíyã ꞌbã bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ undréjó rĩ

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ámụ dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ma dó mụ uꞌálé ala gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ na ꞌbo, 12 má angá dó ụ́ꞌdụ́ na rĩ ꞌbã ị́nị́ sĩ ãfũlé ãmvé. Áꞌdụ dó ãgọbị ãzí kí má be were rú ĩndĩ, álũ ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé áma ásị́ gá má idé ĩꞌdi táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ní rĩ ku. Ãnãkpá mání ꞌdụlé ĩndĩ rĩ ĩꞌdi lú kãyĩnõ mání sĩ acị́jó rĩ ꞌi. 13 Áfũ dó ị́nị́ sĩ Kẹ̃jị́tị Áꞌbụ gâlé ru rĩ gâsĩ, ꞌdãá ámụ dó Kídí Ũꞌbálígó* drị̂ gâlé ru cajó kpere Kẹ̃jị́tị Kórõná drị̂ gá. Mání cẹ̃ agá kãyĩnõ sĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, má undré dó bõrõ sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó andilépi rá rĩ kí kẹ̃jị́tị ivélé ãcí sĩ rá rĩ kí abe. 14 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ámụ dó Kẹ̃jị́tị ị̃yị́ Kídí ru rĩ drị̂ gá ãzíla Ị̃yị́ úpí drị̂ gá, wó ꞌdãá gẹ̃rị̃ acá dó kãyĩnõ mání sĩ acị́jó rĩ ní síríŋá ru. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ámụ dó ị́nị́ sĩ áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂ gâsĩ ãzíla má undré dó sĩ bõrõ rá, ágõ dó sĩ filé vúlé Kẹ̃jị́tị mụjó ị̃yị́ agâlé rĩ gâsĩ. 16 Ãmbogo táwụ̃nị̃ drị̂ nị̃ kí ámụ íngõlé ãzíla má idé ãꞌdu yã rĩ gá ku, ãꞌdusĩku sáwã ꞌdã gá ájọ drĩ ị́jọ́ ãzí ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbaní jõku ãtalo ꞌbaní ãzíla ꞌbá ãmbogo rú jõku ꞌbá ãzí tá tí ãzị́ ꞌdĩ ngalépi nĩ rĩ ꞌbaní ku.

17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ázị dó kí, “Ĩndre ũcõgõ ãmaní adrujó ala gá ꞌdĩ rá yã? Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ acá dó ándrú ru ãzíla kẹ̃jị́tị la ve kí dó ãcí sĩ rá. Ĩmi amụ́, lẽ ãsị kí bõrõ sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó rĩ úꞌdí ru! Ãma icó dó sĩ uꞌálé drị̃nzá ꞌdĩ agá ꞌdĩ áni ku benĩ.” 18 Má ũlũ vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá mádrị̂ ꞌbã sĩ áma ãzãkojó rĩ kí ãzíla ị́jọ́ úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbã jọlé mání rĩ kí abe.

Umvi kí dó, “Lẽ ãma iꞌdó kí dó jó ꞌdĩ sịlé úꞌdí ru.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ iꞌdó kí dó ãzị́ múké ꞌdĩ rá.

19 Wó Sãnĩbãlátĩ Họ̃rọ́nị̃ gó ru rĩ kí ãmbógó Tõbíyã Ãmọ́nị̃ gó ru rĩ be ãzíla Gésẽmũ Ãrábũ gó ru rĩ trũ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, gụ kí ãma gụgụ̃ ãzíla nzụ kí ãma sụ́ rá. Zị kí dó ãma idemará ru, “Ãkoŋá la ĩminí idélé ꞌdĩ kí dó ãꞌdu? Ĩmvu dó úpí ụrụꞌbá gá rĩ sĩ rá yã?”

20 Má umvi ĩꞌbaní, “Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ la ãmaní ãzị́ ꞌdĩ fẽ delé rá. Ãma ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kî, ãma ãzị́ sĩ bõrõ sịjó úꞌdí ru rĩ iꞌdó rá. Wókõ jõku hákĩ jõku ũkpó ãzí ĩmi ãni sĩ icójó ãma atrịjó ãzị́ bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ngaŋá gá rá la ꞌdáyụ.”

3

Bõrõ Yẹ̃rụ́sãlémũ drị̂ sịjó úꞌdí ru rĩ

1 ꞌDĩ kí rụ́ ꞌbá bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ sịlépi úꞌdí ru rĩ ꞌbadrị̂ kî: Átáló ãmbógó ãndânĩ Ĩlĩyãsíbũ kí ãtalo ĩꞌdidrị́ ãzí rĩ kí abe mụ kí dó ãzị́ sĩ bõrõ sịjó úꞌdí ru rĩ drị̂ ngalé, sị kí dó sĩ Kẹ̃jị́tị Kãbĩlõ idélé ídétáŋá ru rĩ kí ajíjó rĩ drị̂ ꞌi. ꞌBã kí ĩꞌdi ãlá ru, usú kí kẹ̃jị́tị la kí, sị kí ĩꞌdi cajó kpere Gõrófã Túrú ãlu gá, ꞌbã kí dó ĩꞌdi ãlá ru cajó kpere jó gõrófã rú umvelé Hãnãnẹ́lị̃ rĩ gá. 2 ꞌBá táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ agá rĩ sị kí dó bõrõ ꞌbã wókõ Ĩlĩyãsíbũ ꞌbã sịlé rĩ rụ̂ sĩ rĩ nĩ, Zãkụ́rị̃ Ĩmírĩ ngọ́pị sị dó bõrõ iꞌdójó ꞌbá táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ꞌbã kí sịlé rĩ ꞌbã tị gá.

3 ꞌBá Hãsénã drị̂ sị kí dó Kẹ̃jị́tị sĩ Ị̃ꞌbị agụjó sụ̂ gá rĩ drị̂ nĩ. Ala kí dó ife kẹ̃jị́tị ꞌbã drị̃ gá ri kí, usú kí dó aya ãzíla báwũ sĩ kẹ̃jị́ tị icíjó rĩ kî. 4 Ụ̃rị́yã ngọ́pị Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ Hãkọ́zị̃ umvelépi áyị́pị rĩ sị dó bõrõ Kẹ̃jị́tị ꞌbá Hãsénã drị̂ ꞌbã kí sịlé rĩ rụ̂ sĩ rĩ nĩ. Ĩꞌdi rụ̂sĩ Bãrãkíyã ngọ́pị Mẹ̃sụ̃lámụ̃ Mẹ̃sẹ̃zãbẹ́lị̃ umvelépi áyị́pị rĩ sị nĩ. Mẹ̃sụ̃lámụ̃ rụ̂ sĩ Zãdókĩ Bãánã ngọ́pị sị nĩ. 5 Zãdókĩ Bãánã ngọ́pị rụ̂sĩ ꞌbá Tẽkówã drị̂ sị kí nĩ, wó ꞌbá ãmbogo táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ gã kí ãzị́ ĩꞌbã drị̃lẹ́ka ꞌbã kí fẽlé ĩꞌbaní rĩ kí ngalé úmgbé. 6 Kẹ̃jị́tị Yẽsánã* drị̂ Pãséyã ngọ́pị Yõyĩyádã sị kí ĩꞌdi Mẹ̃sụ̃lámụ̃ Bẹ̃sọ̃dẹ̃yị́yã ꞌbã ngọ́pị be úꞌdí ru nĩ. Ala kí dó ife Kẹ̃jị́tị ꞌbã drị̃ gá rĩ kí, usú kí dó aya ãzíla báwũ sĩ Kẹ̃jị́tị icíjó rĩ kî. 7 Ĩꞌba rụ̂sĩ rĩ Mẽlãtíyã Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gó ru rĩ sị kí dó ĩꞌdi Yãdónĩ Mẽrõnótĩ gó ru rĩ be ãzíla ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ ꞌbadrị́ Mị̃zị́pã abe rĩ kí trũ. ꞌBá ꞌdĩ kí gávũnã ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌbã pálé gá. 8 Ụ̃zị̃yẹ́lị̃ ágọ́bị́ úká dịlépi Hãrĩháyã ngọ́pị sị bõrõ ꞌbá Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ ꞌbã kí sịlé rĩ rụ̂ sĩ ãzíla Ãnãníyã ꞌbá ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ idélépi rĩ kí ꞌbã ãzí ru rĩ sị dó Ụ̃zị̃yẹ́lị̃ rụ̂ sĩ rĩ nĩ. ꞌBá ꞌdĩ idé kí bõrõ sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó rĩ ũkpó ru cajó kpere Bõrõ Mgbọ rĩ gá. 9 Bõrõ kí drị̃lẹ́ gá rĩ Hụ́rị̃ drị̃lẹ́ adrulépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã wókõ nụ́sụ̃ rĩ gá rĩ ꞌbã ngọ́pị Rẽfãyíyã sị nĩ. 10 Yẽdãyíyã Hãrụ̃máfụ̃ ngọ́pị sị bõrõ jó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã andre gá rĩ nĩ. Bõrõ jó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã andre gâsĩ rĩ Hãtụ́sị̃ Hãsãbãnẽyíyã ngọ́pị sị dó ĩꞌdi úꞌdí ru nĩ. 11 Hãrị́mụ̃ ngọ́pị Mãlĩkíyã kí Pãhãtĩ Mõwábũ ngọ́pị Hãsụ́bụ̃ be sị kí bõrõ ꞌbã wókõ ãzí rĩ nĩ ãzíla sị kí vâ jó Gõrófã rú sĩ Ãcí ũdũjó rĩ nĩ. 12 Bõrõ Mãlĩkíyã ꞌbã kí sịlé Hãsụ́bụ̃ be rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ Hãlọ̃hẹ́sị̃ ꞌbã ngọ́pị Sãlụ́mụ̃ ãmbógó ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbá wókõ nụ́sụ̃ rĩ gá rĩ sị kí ĩꞌdi ị̃zẹ́pị̃ be úꞌdí ru nĩ. 13 Hãnụ́nị̃ kí ꞌbá Zãnówã drị̂ kí abe idé kí Kẹ̃jị́tị sĩ mụjó Áꞌbụ gâlé ru rĩ nĩ. Idé kí ĩꞌdi úꞌdí ru, ipa kí ife la kí, ala kí dó ife kẹ̃jị́tị ꞌbã drị̃ gá ri kí, usú kí dó aya ãzíla báwũ sĩ kẹ̃jị́ tị icíjó rĩ kî. Idé kí vâ bõrõ sĩ táwụ̃nị̃ andre cejó rĩ mítã 500 cajó kpere Kẹ̃jị́tị sĩ mụjó Kórõná sũjó rĩ gá. 14 Kẹ̃jị́tị Kórõná drị̂ Mãlĩkíyã Rẽkábũ ngọ́pị ãmbógó ru Bẹ̃tị̃ Hãkẹ̃rẹ́mụ̃ gá rĩ idé nĩ. Idé ĩꞌdi úꞌdí ru, ala kí dó ife kẹ̃jị́tị ꞌbã drị̃ gá ri kí, usú kí dó aya ãzíla báwũ sĩ kẹ̃jị́ tị icíjó rĩ kî. 15 Sãlụ́mụ̃ Kõlĩhózẽ ngọ́pị ãmbógó ru Mị̃zị́pã gá rĩ sị dó Kẹ̃jị́tị Ị̃yị́ Kídí ru rĩ drị̂ nĩ, gbã dó drị̃ la ãzíla ala dó ife Kẹ̃jị́tị ꞌbã drị̃ gá rĩ kí, usú dó aya ãzíla báwũ sĩ kẹ̃jị́tị icíjó rĩ kî. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, sị dó vâ bõrõ ị̃yị́ Sĩlõwámũ drị̂ ꞌbã wókõ gá ãni rú ámvụ́ úpí drị̂ be cajó kpere ãngũ ilúlépi Táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gâlé ru rĩ gá. 16 Ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ Nẽhẽmíyã Ãzị̃bụ́kị̃ ngọ́pị ãmbógó ru Bẹ̃tị̃ Hụ́rị̃ ꞌbã wókõ nụ́sụ̃ ãzí rĩ gá rĩ idé ĩꞌdiní cajó ãngũ ĩnádrị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌbã wókõ gá kpere ị̃yị́ galé drị́ sĩ rĩ gá ãzíla kpere ꞌbá kụlépi kụ̃kụ̃ rĩ ꞌbadrị́ jó gá.

17 Bõrõ Nẽhẽmíyã ngọ́pị Ãzị̃bụ́kị̃ drị̂ andre gâsĩ rĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ Bánĩ ngọ́pị Rẹ̃hụ́mụ̃ pálé gá rĩ sị kí ĩꞌdi úꞌdí ru nĩ. Ĩꞌdi rụ̂ sĩ rĩ Hãsãbíyã ãmbógó ru ãngũ Kẹ́yị̃lã drị̂ ꞌbã wókõ nụ́sụ̃ rĩ gá rĩ sị ĩꞌdi úꞌdí ru ãngũ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã rụ́ sĩ. 18 Hãsãbíyã rụ̂ sĩ rĩ Bĩnúwĩ† Hẽnãdádĩ ngọ́pị ãmbógó ru sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ Kẹ́yị̃lã ꞌbã nụ́sụ̃ gá rĩ kí ꞌbá ĩꞌdi pálé gá rĩ kí abe sị kí ĩꞌdi úꞌdí ru nĩ. 19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ̃zẹ́rị̃ Yésũwã ngọ́pị ãmbógó ru Mị̃zị́pã gá rĩ sị dó bõrõ ꞌbã wókõ ãzí jó sĩ ãko ãꞌdị́ drị̂ kí tãmbajó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ nĩ kpere ãngũ bõrõ ꞌbã sĩ ru agọ́jó rĩ gá. 20 Ĩꞌdi rụ̂ sĩ rĩ Bãrụ́kị̃ Zãbáyĩ ngọ́pị sị bõrõ ꞌbã wókõ ãzí ị̃dị́ iꞌdójó kónã gá ꞌdãá cajó kẹ̃jị́tị sĩ fijó átáló ãmbógó ãndânĩ Ĩlĩyãsíbũ drị́ jó gá rĩ gá. 21 Bãrụ́kị̃ rụ̂ sĩ rĩ Hãkọ́zị̃ ngọ́pị Ụ̃rị́yã ꞌbã ngọ́pị Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ sị dó ĩꞌdi úꞌdí ru iꞌdójó kẹ̃jị́tị sĩ fijó átáló ãmbógó ãndânĩ Ĩlĩyãsíbũ drị́ jó gá rĩ gá kpere ĩꞌdi ꞌbã ãsị̃ agá. 22 Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ rụ̂ sĩ rĩ ãtalo Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá rĩ sị kí ĩꞌdi úꞌdí ru nĩ. 23 Bénzãmĩnĩ sị kí Hãsụ́bụ̃ be bõrõ ru ndrelépi jó ĩꞌbadrị̂ be ãtalo ꞌbaní sịlé rĩ rụ̂ sĩ rĩ úꞌdí ru nĩ. Ĩꞌba rụ̂ sĩ rĩ Ãnãníyã ngọ́pị Mãsẽyíyã ꞌbã ngọ́pị Ãzãríyã sị dó bõrõ jó ĩꞌdidrị̂ andre gá rĩ úꞌdí ru nĩ. 24 Bõrõ Ãzãríyã drị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá rĩ Hẽnãdádĩ ngọ́pị Bĩnúwĩ sị wókõ la ãzí rĩ úꞌdí ru nĩ. Iꞌdó sịlé la jó Ãzãríyã drị̂ gá ꞌdãá cajó ãngũ ru agọ́lépi gọ́ꞌdọ́ rĩ gá cajó kpere bõrõ ꞌbã kónã gá. 25 Pãlálĩ Ũzáyĩ ngọ́pị sị ãngũ bõrõ ꞌbã ru agọ́ agá rĩ kí jó Gõrófã rú ãsĩkárĩ úpí andre tẽlépi rĩ ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ andre gá rĩ úꞌdí ru nĩ. Ĩꞌdi rụ̂ sĩ rĩ Pẽdáyã Pãrọ́sị̃ ngọ́pị sị kí dó ĩꞌdi úꞌdí ru, 26 ãtiꞌbo Jó Ãdróŋá drị̂ agá uꞌálépi ꞌbé Ụ̃fẹ́lị̃ gá rĩ sị kí dó bõrõ ꞌbã wókõ ru ndrelépi Kẹ̃jị́tị Ị̃yị́ drị̂ be ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ kí jó ãzo sịlé gõrófã rú jó ãzí rĩ ụrụꞌbá gá rĩ be rĩ úꞌdí ru nĩ. 27 Ĩꞌbadrị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá ꞌbá Tẽkówã drị̂ sị kí vâ bõrõ ãzí rĩ ị̃dị́ iꞌdójó jó ãzo sịlé gõrófã rú jó ãzí rĩ ụrụꞌbá gá rĩ gá cajó kpere bõrõ ꞌbé Ụ̃fẹ́lị̃ drị̂ gá.

28 Kẹ̃jị́tị Fãrásĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ãtalo sị kí ĩꞌdi úꞌdí ru nĩ, átáló ãlu ãlu sị bõrõ ru ndrelépi jó ĩꞌdidrị̂ be rĩ. 29 Bõrõ ãtalo ꞌbadrị̂ rụ̂ sĩ rĩ Zãdókĩ Ị̃mẹ́rị̃ ngọ́pị sị dó jó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá rĩ úꞌdí ru nĩ. Ĩꞌdi rụ̂ sĩ rĩ Sẽmãyíyã Sẽkãníyã ngọ́pị Kẹ̃jị́tị Ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ tẽlépi rĩ sị dó ĩꞌdi úꞌdí ru nĩ. 30 Sẽmãyíyã rụ̂ sĩ rĩ Hãnãníyã Sẽlẽmíyã ngọ́pị sị kí dó pâlé ị̃rị̃ rĩ Hãnụ́nị̃ Zãláfũ ꞌbã ngọ́pị námbã ázíyá sĩ rĩ be úꞌdí ru nĩ. Ĩꞌba rụ̂ sĩ rĩ Mẹ̃sụ̃lámụ̃ Bãrãkíyã ngọ́pị sị dó wókõ ru ndrelépi ãngũ ĩꞌdidrị́ sĩ uꞌájó rĩ be rĩ nĩ. 31 Bõrõ Mẹ̃sụ̃lámụ̃ rụ̂ sĩ rĩ Mãlĩkíyã ꞌbá úká dịlépi rĩ kí ꞌbã ãzí ru rĩ sị dó ĩꞌdi úꞌdí ru nĩ cajó kpere jó ãtiꞌbo Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbadrị̂ gá ãzíla ꞌbá ãko ụzịlépi rĩ ꞌbadrị́ jó ru ndrelépi Kẹ̃jị́tị Mĩfĩkádĩ be rĩ gá cajó rụ́mụ̃ jó Gõrófã rú rĩ drị́ ụrụgá kónã ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ gá. 32 ꞌBá úká dịlépi rĩ kí ꞌbá ãko ụzịlépi rĩ kí abe sị kí drĩdríŋĩ iꞌdójó jô ꞌbã kónã drị̃lẹ́ gá rĩ gá ꞌdãá cajó kpere Kẹ̃jị́tị sĩ Kãbĩlõ kí agụjó ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ gá rĩ nĩ.

4

Mẹ́rọ́ꞌbá Nẽhẽmíyã drị̂ kî

1 Sáwã Sãnĩbãlátĩ ꞌbã arejó la ãma iꞌdó bõrõ sịlé úꞌdí ru rĩ sĩ, acá dó ũmbã sĩ, ãzíla ásị́ la dra dó sĩ ũnzí, iꞌdó dó ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí idelé idê. 2 Jọ ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí drị̃lẹ́ gâsĩ ãzíla ãsĩkárĩ Sãmãríyã drị̂ ꞌbaní, “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũkpó kóru ꞌdã kí ãꞌdu idé? Ũrã kí kí icó bõrõ ꞌdã sịlé úꞌdí ru rá yã? Kí dó ídétáŋá idé yã? Kí ĩꞌdi de ụ́ꞌdụ́ ãlu vúlé gá rá yã? Kí ábị́ írã ivélé rá drõlé kórõná ru ngúlúru-ngúlúru ꞌdã kí uja sĩ bõrõ ꞌdĩ sịjó rá yã?” 3 Tõbíyã Ãmọ́nị̃ gó ru rĩ tu dó pá ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ãzíla jọ dó, “Bõrõ ĩꞌbaní sĩlé írã sĩ ꞌdĩ ũbálígó drĩ tụ drị̃ la gâsĩ, ĩꞌdi ĩꞌdi andi rá.” 4 Zị Ãdróŋá ꞌi, “Ãdróŋá ãmadrị̂, mí are ãma ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí ãma idejó idê rĩ sĩ. Ífẽ idemará ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ ꞌba uja ru aꞌdélé kí drị̃ gá, ífẽ ꞌba acá kí ꞌbá arálé ãngũ ĩꞌbadrị̂ gá ãꞌdị́ gá agụlé ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá rĩ kí áni. 5 Ítrũ jõ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ku ãzíla mí ãvĩjõ ị́jọ́ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ku, ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzí jọjó ꞌbá bõrõ sịlépi ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ sĩ.”

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsị dó bõrõ ꞌdĩ úꞌdí ru kpere ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã ca agá nụ́sụ̃ la gá, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌbã kí ãzị́ ngajó ásị́ pírí sĩ rĩ sĩ. 7 Wó Sãnĩbãlátĩ kí Tõbíyã be, ꞌbá Árãbũ rú, Ãmọ́nị̃ rú, vâ ãgọbị Ãsị̃dọ́dị̃ gá rĩ kí abe kí dó mụ arelé la bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ꞌbã sịŋá úꞌdí ru rĩ la mụ drị̃ gá ãzíla âzụ̃ dó ꞌbụ́ kí ꞌbo íni, acá kí dó ũmbã sĩ. 8 Itú kí ị́jọ́ ãngũ ãlu gá sĩ lẽjó ãꞌdị́ ꞌdịjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ be sĩ lẽjó ꞌbá kí úmŋĩ andị́jó. 9 Wó ãzị dó Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌi ãzíla ãꞌbã dó ꞌbá ãngũ andre tẽlépi la kí sĩ Táwụ̃nị̃ andre tẽjó ị̃tụ́ kí ị́nị́ be vâ sĩ ãma tãmbajó.

10 Íni ꞌdĩ, ꞌbá Yụ́dã drị̂ ri kí unulé, “ꞌBá tẹ́rị́ ujílépi rĩ ãndẽ kí rá ãzíla kí ũkpõ ukó rá, kórõná ambamba, ãma icó dó sĩ bõrõ sịlé ku.” 11 Mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ jọ kí, “ꞌBá ꞌdĩ nị̃ kí drĩ ãma ku rú jõku ndre kí drĩ ꞌdĩ sĩ ãma ku rú, ãma fi kí agá ãzíla ãma dó sĩ kí ụꞌdị́ rá, ãzị́ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã tu sĩ pá cí.” 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú uꞌálépi mẹ́rọ́ꞌbá kí andre gá ãni rú rĩ amụ́ kí, amvi kí ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ pâlé ũꞌbí ru, “Ĩdrĩ táni tị uja íngõlé ru rá tí kí ĩmi ụgbẹ́ rá.” 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má ũꞌbã dó ꞌbá ãzí kí bõrõ ꞌbã wókõ delé sịlé ku rĩ ũngúkú gâlé ru lị́cọ́ vú sĩ lị́cọ́ vú sĩ, ménéŋá trũ, ãjụ̂ trũ ãzíla ụ́sụ abe drị́ gá. 14 Mání ị́jọ́ pírí kí úndre agá, má umve ꞌbá ãmbogo rú, drị̃lẹ́ka rú rĩ kí ꞌbá ãzí rĩ kí abe ãngũ ãlu gá sĩ jọjó la ĩꞌbaní, “Ĩmi idé mẹ́rọ́ꞌbá kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku! Ĩmi igá Úpí ꞌbã ị́jọ́, ĩꞌdi ãmbógó ru ãzíla dị̃zã rú. Ĩꞌdị ãꞌdị́ ĩmĩ ádrị́pịka ꞌbaní, ãnzị ĩmidrị̂ ꞌbaní, ũkú ĩmidrị̂ ꞌbaní ãzíla lị́cọ́ ĩmidrị̂ ꞌbaní.” 15 Mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí mụ arelé la ãnị̃ ị́jọ́ ị́jọ́ ĩꞌbaní itúlé rĩ kí drị̃ gá rá ãzíla Ãdróŋá atrị ị́jọ́ ĩꞌbaní itúlé rĩ cí, ãma uja dó ãma pírí ãzị́ bõrõ sịjó rĩ gá, ꞌbá ãlu ãlu ri dó ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ngalé. 16 Wó angájó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ mụjó drị̃ gá, ꞌbá mádrị̂ kí ꞌbã nụ́sụ̃ la ãzị́ nga nĩ, íni ꞌdĩ nụ́sụ̃ la kí ãjụ́ trũ, gọ́bẹ́rẹ́ trũ, ụ́sụ trũ ãzíla ménéŋá trũ drị́ gá. Ãmbogo utu kí dó pá ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí ũngúkú gá sĩ kí ãtị̃jó. 17 ꞌBá jó sịlépi rĩ kí dị̃ jó sị sĩ drị́ ãlu sĩ, wó drị́ ãzí rĩ sĩ kí dị̃ ãko ãꞌdị́ drị̂ kí rụ sĩ. 18 ꞌBá bõrõ sịlépi rĩ kí ãlu ãlu sĩ su kí ménéŋá kí ụ́pị́cẹ́ gá cící. Wó ꞌbá jaligó vulépi rĩ áma andre gá ãni rú.

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ájọ ꞌbá ãmbogo ꞌbaní drị̃lẹ́ka kí abe, ãzíla ꞌbá ãzí ị́mbị́ acelépi rĩ kí abe, “Ãzị́ ꞌdĩ ãnzị-ãnzị ãzíla nzã ru rá, ãzíla fẽ ãma iré ãma bõrõ sịŋá gá ambamba. 20 Ãngũ ĩminí adrujó rĩ gá ĩdrĩ jaligó ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá, ĩmi atrá ĩmi ãngũ ĩꞌdĩ ꞌbã sĩ ꞌụjó rĩ gá mbẽlẽŋá ru. Ãdróŋá ãmadrị̂ la ãꞌdị́ ꞌdị ãmaní rá.” 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãri dó ãzị́ ngalé iꞌdójó ãngũsãrã sĩ kpere ãngũ ꞌbã mọ̃nị̃mọ̃nị̃ gá, ꞌbá ꞌbã nụ́sụ̃ rụ kí ãjụ́ kí kí drị́ gá kí dị̃ ꞌbá kí andre ũtẽ sĩ. 22 Sáwã ꞌdã sĩ ájọ vâ ꞌbá ãlu ãlu ní ꞌbá kí ãzã kolépi rĩ kí abe, “Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ꞌba uꞌá kí ị́nị́ sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã ꞌa gâsĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ãma ãzã ko ꞌbá ãngũ andre tẽlépi ị́nị́ sĩ rĩ kí abe ãzíla kí vâ sĩ ãzị́ nga ị̃tụ́ sĩ.” 23 Sáwã ꞌdĩ agá ꞌbá ãzí ãma agá ꞌdâ, átã nõ ma ꞌi yã, mâ ádrị́pịka kí yã, nõ ãtiꞌbo mádrị̂ kí yã, jõku ꞌbá ãngũ andre tẽlépi rĩ kí yã, ꞌbá ãzí ãlu ĩꞌdi ꞌbã bõngó trũlépi rá la ꞌdáyụ. Átã ꞌbá ãlu ãlu la mụ ị̃yị́ gá ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí trũ drị́gá.

5

Nẽhẽmíyã ꞌbã ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ĩkpãjó rĩ atrịjó rĩ

1 “Sáwã ãzí ꞌbã vúlé gá ãgọbị ãzí kí ũkú ãzí kí abe iꞌdó kí ununuŋá ãmbógó la ĩꞌbã ádrị́pịka Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá.” 2 Ãzí rĩ jọ kí, “Ãma anzịŋá ãma drị̂ kí abe ũꞌbí ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ãma ịsụ́ kí ãná, ãma dó sĩ na la sĩ uꞌájó ídri.”

3 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Ãma dó mụ ãko ãmadrị́ ámvụ́, zãbíbũ ife kí ãzíla jó kí ꞌbãlé gúrã rú sĩ ãkónã ịsụ́jó sáwã ãbị́rị́ drị́ ꞌdĩ agá.” 4 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Ãma aꞌị́ séndẽ sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ũfẽjó úpí drị́ ámvụ́ ãmadrị̂ kí sĩ ãzíla zãbíbũ ife kí sĩ. 5 Ãdrĩ táni adru ĩꞌba abe ãrí ãzíla ĩzá ãlu, anzịŋá ãmadrị̂ drĩ kí táni adru ãlá ru anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kî áni rá tí, ãma anzịŋá ãmadrị̂ kí fẽ adrulé ãtíꞌbó ru ĩꞌbaní sĩ séndẽ ịsụ́jó sĩ uꞌájó ídri. Ãma uzị izonzị ãmadrị́ ãzí rĩ kí ꞌbo, ãma dó ũkpó kó ru ãꞌdusĩku ámvụ́ ãmadrị̂ kí zãbíbũ ife ãmadrị̂ kí abe acá kí dó ꞌbá ãzí ꞌbãni la rú.”

6 Ma dó mụ ĩꞌbã ununuŋá arelé ꞌbo, ũmbã rụ dó sĩ ma ambamba. 7 Mání ị́jọ́ ũrã agá ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí jọlé rĩ drị̃ gá, ánga dó sĩ ị́jọ́ jọlé ꞌbá ãmbogo ãzíla drị̃lẹ́ka rú rĩ kí abe, ájọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩmĩ ádrị́pịka kí ĩkpã, ĩmi séndẽ ũꞌbã séndẽ ĩꞌbaní aꞌị́lé ĩmidrị́ rĩ drị̃ gá ambamba!” Má aꞌị́ ꞌbá pírí kí amụ́jó sĩ drị̃ ụfụjó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ãzã kojó. 8 Ájọ ĩꞌbaní, “Ãmaní icójó rá rĩ áni, ãma unze ãmã ádrị́pịka Yãhụ́dị̃ rú ándrá ụzịlé ãmị́yọ́ŋá ꞌbaní rĩ kí vúlé ꞌbo, wó ĩlẽ drĩ vâ kí ụzịlé ãtíꞌbó ru vúlé ị̃dị́ yã? Ãma dó kí unze pâlé sị́? Wó ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ ĩyãŋã kí tútú, ndrụ̃ kí ị́jọ́ jọlé tí.” 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ájọ, “Ị́jọ́ ĩminí ngalé ꞌdĩ ĩꞌdi ũnzí! Lẽ ĩmi ụ̃rị̃ Ãdróŋá ĩndĩ ãzíla ĩnga ị́jọ́ pịrị rĩ áyụ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ rú rĩ icó dó sĩ ãma uꞌdálé ku. 10 Ma ꞌi, mâ ádrị́pịka kí ãzíla ꞌbá mádrị́ ãzí rĩ kí abe ãma vâ séndẽ ãzíla ãná fẽ ꞌbá ꞌbaní tị ũfẽlé vúlé rá. Wó lẽ ãma aꞌbe kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌbá kí ĩkpãjó séndẽ ũꞌbãjó kí drị̃ gá ambamba rĩ rá. 11 Lẽ ãndrũ ĩmi uja ĩꞌbã ámvụ́ kí, ámvụ́ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ kí, ámvụ́ zãbíbũ drị̂ kí ãzíla jó kí abe ĩꞌbadrị́. Ĩmi uja séndẽ ĩminí ũꞌbãlé séndẽ ĩꞌbaní ꞌdụlé ĩmidrị́ rĩ kí drị̃ gá rĩ kí, ãná, wáyĩnĩ úꞌdí ãzíla mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ãdu fẽlé ĩꞌbaní rĩ kí ꞌbã ãlu túrú drị̃ gá rĩ kí vúlé.” 12 ꞌBá ꞌdĩ jọ kí, “Ãma kí uja vúlé rá, ãma icó ãko ãzị́ aꞌị́lé ꞌdã drị̃ gâsĩ ĩꞌba drị̂lé ku. Ãma dó nga la míní jọlé rĩ áni.”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má ũsĩ wárãgã sĩ ãtalo kí umvejó ãzíla áfẽ ꞌbá ãmbogo ꞌbaní drị̃lẹ́ka kí abe sĩ ũyõ najó ị́jọ́ ĩꞌbaní azịlé rĩ sĩ. 13 Má aya vâ kánzũ mání sụ̃lé rĩ ꞌi ãzíla ájọ, “Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ũyõ ꞌdĩ nalépi rá wó vú la ũbĩlépi ku rĩ Ãdróŋá la vâ ãko ĩꞌdidrị̂ kí ꞌdụ rá, ĩꞌdi dó sĩ ace ãko ãzí kóru.”

ꞌBá pírí jọ kí, “Ámĩnã.” Ịcụ́ kí Úpí ꞌi ãzíla idé kí dó cécé ĩꞌbã kí ũyõ la najó rĩ áni.

Nẽhẽmíyã ĩꞌdi ĩndrã kọ́lị

14 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ áma pẽjó gávũnã rú ãngũ Yụ́dã drị̂ gá ꞌdã sĩ, ꞌdĩ ílí kãlị́ ị̃rị̃ kpere ílí kãlị́ na drị̃ ị̃rị̃ úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ gá. Ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí agá pírí ãma mâ ádrị́pịka kí abe ãgã ãkónã fẽlé gávũnã ní ri kí ꞌdụlé úmgbé. 15 Wó gávũnã áma drị̃lẹ́ gá drị̃drị̃ rĩ ri kí ándrá tẹ́rị́ ãnzị la kí ũꞌbãlé ꞌbá kí drị̃ gá ãzíla ꞌdụ kí séndẽ ífí-ífí* ru kãlị́ sụ ĩꞌbadrị́ ãkónã kí drị̃ gá wáyĩnĩ be. ꞌBá gávũnã ꞌdĩ kí ũngúkú gá rĩ ũꞌbã kí vâ tẹ́rị́ ãnzị la kí ꞌbá kí drị̃ gá ĩndĩ. Wó mâ rú rĩ, ụ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ má idé ị́jọ́ ãzí ꞌdĩ áni la ku. 16 Áfẽ ma pírí sĩ ãzị́ bõrõ ꞌdĩ sịjó rĩ ngajó, ãgã ãngũ ĩgbãlé ãmaní úmgbé ãzíla ãtiꞌbo mádrị̂ ri kí ru tralé pírí ãzị́ ngaŋá gá. 17 ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú 150 rĩ kí ãmbogo kí abe ri kí ãkónã nalé mádrị́ ꞌbá ãzí amụ́lépi sụ́rụ́ ãma andre gá rĩ agá rĩ kí abe. 18 Ma Nẽhẽmíyã ꞌi ma ãkónã aꞌdílé ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ rĩ agá tị́ fẽ ãlu, kãbĩlõ ãlá la kí fẽ ázíyá ãꞌụ́ kí abe ãzíla ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ ãlu ãlu sĩ ma wáyĩnĩ pírí ũví ndú-ndú rĩ kí fẽ. ꞌDĩ kí drị̃ gâsĩ pírí ága ãkónã fẽlé gávũnã ꞌbaní rĩ kí vú ku ãꞌdusĩku ãko lẽlé ꞌbá ꞌbadrị̂lé rĩ kí tẹ́rị́ ãnzị la rú kí drị̃ gá.

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ázị dó Ãdróŋá ꞌi, ꞌbárĩ Ãdróŋá mádrị̂, mí ũrã drĩ áma ị́jọ́ ãzíla íwi mání sụ̃sụ́ ị́jọ́ pírí mání ngalé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ꞌdĩ kî sĩ fô.

6

Ị́jọ́ ũnzí itúlé Nẽhẽmíyã ụrụꞌbá gá rĩ

1 Sãnĩbãlátĩ ꞌi, Tõbíyã ꞌi, Gésẽmũ Árãbũ gó ru rĩ ꞌi ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị́ ãzí rĩ kí abe kí dó mụ arelé la ãde dó bõrõ sị agá ꞌbo ãzíla ꞌbụ́ ãzí ace dó ru ala gá ku, ꞌdĩ sĩ ãma usú drĩ kẹ̃jị́ tị sĩ fijó ꞌa gâlé rĩ kí ku rú, 2 Sãnĩbãlátĩ kí Gésẽmũ be ãfẽ kí dó mání ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzíla jọ kí, “Mí amụ́, ãma amụ́ kí drị̃ ụfụlé mí trũ ãngũ gbayi tọ̃rọ́mẹ́ Ụ́nọ̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu la agá.” Wó íni ꞌdĩ itú kí ị́jọ́ ũnzí la áma drị̃ gá sĩ lẽjó áma adrájó.

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ápẽ dó ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ujílépi rĩ kí tị ĩꞌba rụ̂lé. “Ma ãzị́ ãzí ãmbógó la nga, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó dó sĩ mụlé ku, má icó ãzị́ aꞌbelé sĩ mụjó ĩmi rụ̂lé íngo ní ru?” 4 Ãfẽ kí mání ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ãlu ꞌdĩ ị̃dị́-ị̃dị́ pâlé sụ, wó ári ĩꞌbaní ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá umvilé sáwã pírí sĩ áyụ.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pâlé tõwú rĩ sĩ Sãnĩbãlátĩ ãpẽ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí tị ụ́ꞌdụ́kọ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá trũ wárãgã ãzí tị mgbọ la trũ drị́ gá. 6 Ala gá úsĩ:

“Káláŋá ãzí la acị́ sụ́rụ́ kí agá ꞌdĩ ãzíla Gésẽmũ jọ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la. Nẽhẽmíyã ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí abe ĩmi ají drị̃ ũnzĩ sĩ mvujó rá, bãsĩ gápi fẽlépi la ĩminí sĩ bõrõ sịjó ꞌdĩ ãzíla ị́jọ́ ajílé rĩ sĩ ílẽ adrulé úpí ĩꞌbadrị̂ rú. 7 Mí ũꞌbã átã vâ Nábị̃ ãzí kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ sĩ ị́jọ́ ũlũjó ími drị̃ gá, ‘Índre úpí ãzí Yụ́dã gá cí.’ Lẽ ínị̃ rá ị́jọ́ ꞌdĩ la ca vúlé úpí ꞌdã rụ̂lé rá! Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má ũrã lẽ mí amụ́, ãma amụ́ kí ị́jọ́ drị̃ la gá rĩ jọlé.”

8 Má umvi ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ꞌdĩ ꞌi: “Ị́jọ́ ãzí míní jọlé ꞌdĩ áni la nga ru ku; ꞌdĩ lú ị́jọ́ ãzí míní aꞌdụ́lé ími drị̃ gá ꞌdâ la.”

9 Mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ lẽ kí lú ãmaní ụ̃rị̃ fẽlé, ũrã kí ĩdrĩ ãmaní ãvá ãkõ fẽ ꞌbo, ãma drị́ la uꞌde ãzị́ ngaŋá gá rá íni,

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ázị Ãdróŋá mi ꞌi, “Ífẽ mání ũkpó.”

10 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ámụ Sẽmãyíyã Dẽlãyíyã ngọ́pị Mẽhẽtãbélĩ umvelépi áyị́pị ándrá tị icílé ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ drị́ lị́cọ́ gá. Jọ mání, “Lẽ ãmụ kí drị̃ ụfụlé jó Ãdróŋá drị̂ gá agâlé. Lẽ ãma ụ̃pị̃ kí kẹ̃jị́tị kí cí, ãꞌdusĩku ị́nị́ ãndrũ rĩ sĩ ꞌbá ãzí lẽ kí amụ́lé ími ꞌdịlé.”

11 Wó má umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá mâ áni ꞌdĩ la icó apálé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ íngoní ru? Má icó filé Jó Ãdróŋá drị̂ agá sĩ áma ídri pajó rá yã? Yụ, má icó ku!” 12 Ánị̃ Ãdróŋá ãpẽ tị la nĩ ku rĩ gá rá, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũlũlé mání rĩ sĩ lẽjó áma drị̃ uléjó la, ãꞌdusĩku Tõbíyã ĩgbã kí ĩꞌdi Sãnĩbãlátĩ be séndẽ sĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ jọjó nĩ. 13 Ĩgbã kí ĩꞌdi sĩ mání ụ̃rị̃ fẽjó, má idé rú sĩ ị́jọ́ ũnzí la áma zị̃jó jó Ãdróŋá drị̂ agá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma dó sĩ rụ́ ũnzí ịsụ́ ãzíla ꞌbá ꞌbã fẽ kí rú dó sĩ mání ãrútáŋá ku benĩ. 14 Ázị dó Ãdróŋá ꞌi, “Ãdróŋá mádrị̂, mí igá drĩ ị́jọ́ ũnzí Tõbíyã ꞌbã kí ngalé Sãnĩbãlátĩ be ꞌdĩ kî ãzíla ífẽ dó sĩ ĩꞌbaní drị̃rịma. Mí ãvĩjõ ị́jọ́ ũkú nábị̃ rú Nõwãdíyã kí drị̃ gá nábị̃ ãzí ándrá lẽlépi mání ụ̃rị̃ fẽlépi rĩ kí abe ku.”

Bõrõ dejó rĩ

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úde dó bõrõ ꞌdĩ sịlé ĩmbá ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ tõwú sĩ ꞌdĩ ĩmbá Ị̃lụ́lị̃ drị̂ sĩ, ụ́ꞌdụ́ kãlị́ tõwú drị̃ ị̃rị̃ vúlé gá. 16 Sáwã mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbã kí pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arejó rĩ sĩ, sụ́rụ́ pírí ãma andre celépi rĩ acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ásị́ ĩꞌbaní ꞌbãlé kí drị̃ gá cénĩ-cénĩ rú rĩ ãvĩ dó rá, ãꞌdusĩku nị̃ kí dó rá ãzị́ ꞌdĩ nga ru ãzãkoma Ãdróŋá drị̂ sĩ. 17 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí agá, ꞌbá ãmbogo Yụ́dã drị̂ ri kí vâ wárãgã tị ũpẽlé Tõbíyã rụ́ ãzíla Tõbíyã rĩ vâ wárãgã lê kí tị umvilé ĩꞌba rụ̂lé. 18 ꞌBá ũꞌbí Yụ́dã gá rĩ sõ kí dó ũyõ sĩ ãrútáŋá fẽjó Tõbíyã ní ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ị́zị́gọ́ Sẽkãníyã Árã ngọ́pị ãni la ãzíla ngọ́pị̃ Yẽhõhãnánĩ ꞌbã Mẹ̃sụ̃lámụ̃ Bãrãkíyã ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌdụjó ũkú ru rĩ sĩ. 19 Ri kí vâ mání ị́jọ́ nzelé mũkẽ Tõbíyã ꞌbã ngalé rĩ kí drị̃ gá ãzíla ri kí vâ ị́jọ́ pírí mání jọlé rĩ kí ũlũlé ĩꞌdiní. Tõbíyã ri dó sĩ ꞌbá tị ũpẽlé wárãgã trũ sĩ mání ụ̃rị̃ fẽjó.

7

Nẽhẽmíyã ũꞌbã ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ kî

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ála dó mụ bõrõ sịlé delé ꞌbo, má usú dó kẹ̃jị́tị kí rá, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ kí, ꞌbá úngó ngolépi rĩ kí ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe má ũpẽ dó kí rá. 2 Áꞌbã dó má ádrị́pị Hãnánĩ ꞌi ị́jọ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá, kí Hãnãníyã adrulépi ãmbógó ru ãsĩkárĩ bõrõ ũkpó sịlé ụrụgá sĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽjó rĩ be, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãzí ãꞌị̃táŋá trũ ãzíla Ãdróŋá ụ̃rị̃lépi ꞌbá pírí ꞌbaní ãndânĩ la. 3 Ájọ ĩꞌbaní, “Lẽ únzị̃ kẹ̃jị́tị Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ kí ku kpere ị̃tụ̂ ꞌbã ko agâ ãcí ru rá ká. ꞌBá kẹ̃jị́tị andre ũtẽlépi rĩ ꞌbã kí kí andre ũtẽ agâ ꞌdĩ gá ꞌdâ, lẽ ûpị̃ kí cí ãzíla ící kí cí. Mí ũpẽ ꞌbá uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí ꞌbã ãzí kí ãngũ andre ũtẽlé, ãzí rĩ kí ãsĩkárĩ rú ãngũ fẽlé ĩꞌbaní rĩ gá, ãzí ri kí ãngũ lị́cọ́ andre gá rĩ kí ũtẽlé.”

Rụ́ ꞌbá ãgõlépi rĩ ꞌbadrị̂ kî

4 Táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌdụ ándrá ãngũ ãmbógó ru ãzíla mgbọ rú, wó ꞌbá kí ala gá were ꞌdĩ sĩ úsị drĩ jó kí ku. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá ꞌbã dó ị́jọ́ áma ásị́ gá sĩ ꞌbá kí atrájó, ꞌdĩ kí ꞌbá ĩyõ kí, ꞌbá ãmbogo kí ãzíla drị̃lẹ́ka kí abe sĩ kí rụ́ sĩjó lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ. Má ịsụ́ bụ́kụ̃ sĩ ꞌbá ãgõlépi drị̃drị̃ rĩ kí rụ́ sĩjó áꞌbị́ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ. Ị́jọ́ mání ịsụ́lé sĩlé alagá ꞌdãá rĩ:

6 ꞌDĩ kí ꞌbá ándrá ãngũ sĩ kí ꞌdụjó ãtíꞌbó rú rĩ gá ãgõlépi úpí Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã Bãbụ̃lọ́nị̃ gárĩ ꞌbá ꞌdụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla Yụ́dã gá rĩ kî. ꞌBá ãlu ãlu ri kí ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ kí gá. 7 Drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị̂ kí; Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌi, Yésũwã ꞌi, Nẽhẽmíyã ꞌi, Ãzãríyã ꞌi, Rãmíyã ꞌi, Nãhãmánĩ ꞌi, Mõdẽkáyĩ ꞌi, Bĩlĩsánĩ ꞌi, Mĩsĩpẽrétĩ ꞌi, Bị̃gị̃váyị̃ ꞌi, Nẹ̃hụ́mị̃ ꞌi ãzíla Bãánã ꞌi.

ꞌDĩ kí kãlãfe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãgõlépi rĩ ꞌbadrị̂ kî:

8 Anzị Pãrọ́sị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 2,172.

9 Anzị Sẽfãtíyã drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 372.

10 Anzị Ãráhĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 652.

11 Anzị Pãhãtĩ Mõwábũ drị̂ kí, ꞌdĩ kí anzị tịlé Yésũwã ꞌbaní Yõwábũ be rĩ kî, ĩꞌbã kãlãfe 2,818.

12 Anzị Ĩlámũ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 1,254.

13 Anzị Zátụ̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 845.

14 Anzị Zãkáyĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 760.

15 Anzị Bĩnúwĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 648.

16 Anzị Bẽbáyĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 628.

17 Anzị Ãzĩgádĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 2,322.

18 Anzị Ãdọ̃nị̃kámụ̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 667.

19 Anzị Bị̃gị̃váyị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 2,067.

20 Anzị Ãdínĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 655.

21 Anzị Ãtẹ́rị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 98 (Hẽzẽkíyã rụ̂ sĩ rĩ);

22 Anzị Hãsụ́mụ̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 328.

23 Anzị Bẽzáyĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 324.

24 Anzị Hãrífũ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 112.

25 Anzị Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ úrômĩ drị̃ tõwú.

26 ꞌBá Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá rĩ kí Nẽtõfátĩ gá rĩ kí abe ĩꞌbã kãlãfe 188.

27 Anzị Ãnãtọ́tị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 128.

28 ꞌBá Bẹ̃tị̃ Ãzị̃mãvẹ́tị̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃.

29 ꞌBá Kĩrĩyátĩ Yẹ̃yãrị́mụ̃ gá, Kẽfírã gá ãzíla Bẹ̃rọ̃mẹ́tị̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 743.

30 ꞌBá Rámã gá ãzíla Gébã gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 621.

31 ꞌBá Mĩkĩmásĩ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 122.

32 ꞌBá Bẹ̃tẹ́lị̃ ãzíla Áyĩ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 123.

33 ꞌBá Nébõ ãzí rĩ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe kãlị́ tõwú drị̃ ị̃rị̃.

34 ꞌBá Ĩlámũ ãzí rĩ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 1,254.

35 ꞌBá Hãrị́mụ̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 320.

36 ꞌBá Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 345.

37 ꞌBá Lọ́dị̃ gá, Hãdị́dị̃ gá ãzíla Ụ́nọ̃ gá rĩ kí ꞌbã kãlãfe 721.

38 ꞌBá Sénã drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 3,930.

39 ꞌDĩ kí ãtalo ãgõlépi angájó ãmị́yọ́ŋá ãngũ gâlé rĩ kî;

lị́cọ́ Yésũwã drị̂ gá átáló Yẽdãyíyã ꞌbã anzị kí ꞌbã kãlãfe 973.

40 ꞌBá lị́cọ́ Ị̃mẹ́rị̃ drị̂ agá rĩ kí 1,052.

41 ꞌBá Pãsụ́rị̃ drị̂ kí ꞌbã kãlãfe 1,247.

42 Lị́cọ́ Hãrị́mụ̃ drị̂ gá ꞌbá kí 1,017.

43 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú ãgõlépi rá rĩ kí;

anzị Yésũwã drị̂ kí, anzị Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ drị̂ kí ãzíla Hõdãvíyã drị̂ kí abe, kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ sụ.

44 ꞌBá úngó ngolépi ri kí:

Anzị úngó drị̃ celépi Ásãfũ drị̂ kí 148.

45 ꞌBá kẹ̃jị́tị andre ũtẽlépi ri kí:

Anzị ꞌbá kẹ̃jị́tị ãngũ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ andre ũtẽlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí; anzị Sãlụ́mụ̃ drị̂ kí, anzị Ãtẹ́rị̃ drị̂ kí, anzị Tãlị̃mọ́nị̃ drị̂ kí, anzị Ãkụ́bụ̃ drị̂ kí, anzị Hãtítã drị̂ kí ãzíla Sõbáyĩ drị̂ kí abe, ĩꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 138.

46 Ãtiꞌbo ãzị́ ngalépi jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá ri kí:

ꞌDĩ kí ꞌbá ãzị́ ngalépi Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ꞌbã anzị kî;

anzị Zíhã drị̂ kí, anzị Hãsụ́fã drị̂ kí, anzị Tãbãwọ́tị̃ drị̂ kí,

47 anzị Kẹ̃rọ́sị̃ drị̂ kí, anzị Sĩyáhã drị̂ kí, anzị Pádõnĩ drị̂ kí,

48 anzị Lẽbánã drị̂ kí, anzị Hãgábã drị̂ kí, anzị Sãlĩmáyĩ drị̂ kí,

49 anzị Hãnánĩ drị̂ kí, anzị Gị̃dẹ́lị̃ drị̂ kí, anzị Gãhárĩ drị̂ kí,

50 anzị Rẽyãyíyã drị̂ kí, anzị Rẹ̃zị́nị̃ drị̂ kí, anzị Nẽkódã drị̂ kí,

51 anzị Gãzámũ drị̂ kí, anzị Ụ́zã drị̂ kí, anzị Pãséyã drị̂ kí,

52 anzị Bẽsáyĩ drị̂ kí, anzị Mẹ̃wụ̃nị́mụ̃ drị̂ kí, Nẽfũsímũ drị̂ kí,

53 Anzị Bãkị̃bụ́kị̃ drị̂ kí, Hãkụ́fã drị̂ kí, Hãrị̃hụ́rị̃ drị̂ kí,

54 Anzị Bãzĩlútĩ drị̂ kí, Mẽhídã drị̂ kí, Hãrísã drị̂ kí,

55 Anzị Bãrị̃kọ́sị̃ drị̂ kí, Sĩsérã drị̂ kí, Témã drị̂ kí,

56 Anzị Nẽzíyã drị̂ kí ãzíla Hãtífã drị̂ kî.

57 Anzị ãtiꞌbo rú úpí Sũlũmánĩ drị̂ ꞌbadrị̂ kí;

anzị Sõtáyĩ drị̂ kí, Sõfẽrétĩ drị̂ kí, Pẹ̃rị́dã drị̂ kí,

58 Anzị Jãálã drị̂ kí, Dãrĩkónĩ drị̂ kí, Gị̃dẹ́lị̃ drị̂ kí,

59 Anzị Sẽfãtíyã drị̂ kí, Hãtílĩ drị̂ kí,

Pọ̃kẹ̃rẹ́tị̃ Hãzẽbãyímũ drị̂ kí ãzíla Ãmọ́nị̃ drị̂ kî.

60 ꞌBá ãtiꞌbo rú jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí, ãtiꞌbo Sũlũmánĩ drị̂ kí abe kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 392.

61 ꞌDĩ kí ꞌbá amụ́lépi táwụ̃nị̃ Tẽlĩ-mélã, Tẽlĩ-hãrísã, Kẹ̃rụ́bị̃, Ádõnĩ ãzíla Ị̃mẹ́rị̃ gá rĩ kî, wó icó kí lị́cọ́ ĩꞌbã kí ãfũjó Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ kí nị̃lé ku.

62 Anzị Dẽlãyíyã drị̂ kí Tõbíyã drị̂ kí ãzíla Nẽkódã drị̂ kí abe kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 642.

63 ꞌBá lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí nị̃lépi ku ꞌbá ãtalo rú rĩ ꞌbã anzị kí agá rĩ kí;

anzị Hõbãyíyã drị̂ kí, anzị Hãkọ́zị̃ drị̂ kí ãzíla Bãrĩzĩláyĩ drị̂ kî. Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdụ Bãrĩzĩláyĩ Gị̃lẹ́dị̃ gó ru rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ũkú ru ãzíla ꞌda dó sĩ ru rụ́ ándrị́pị̃ ꞌbã rụ́ sĩ.

64 ꞌBá ꞌdĩ ndrụ̃ kí lị́cọ́ ĩꞌbã kí ãfũjó ala gá rĩ kí bụ́kụ̃ lị́cọ́ kí ũsĩjó rĩ agá tí, wó ịsụ́ kí dó kí ãꞌdi drị́ jó gá yã rĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ únze dó kí ãzị́ átáló drị̂ ngaŋá gá rá ãꞌdusĩku adru kí ãlá ru ku. 65 Gávũnã jọ ꞌbã na kí drĩ mũkátĩ ãlá rĩ ku kpere átáló ídétáŋá idélépi rĩ ꞌbã amụ́ agá kí drị̃lẹ́ gá sĩ jẽgé* ꞌbejó sĩ ꞌbá icólépi mũkátĩ ãlá rĩ nalépi rá jõku nalépi ku rĩ kí ãꞌdi kí yã ri ịsụ́ agâ rá ká.

66 ꞌBá ãgõlépi Yụ́dã gá angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gâlé rĩ kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 42,360. 67 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá ãtiꞌbo ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí ꞌbã kãlãfe 7,337, ꞌbá ãgọbị rú ãzíla ũkú ru úngó ngolépi rĩ kí ꞌbã kãlãfe 245. 68 Fãrásĩ ĩꞌbadrị̂ kí 736, fãrásĩ were rĩ kí 245. 69 Ngãmíyã kí 435, ãzíla kãyĩnõ kí 6,720.

70 ꞌBá ãzí lị́cọ́ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ fẽ kí dó ãko kí sĩ ãzị́ ngajó. Gávũnã fẽ séndẽ ĩrá ãzị́ ꞌdĩ drị̂ ní idélé gólũdĩ sĩ rĩ 1,000, fẽ bãkụ́lẹ̃ kí kãlị́ tõwú ãzíla bõngó ãtalo ꞌbaní rĩ kí 530. 71 ꞌBá ãzí lị́cọ́ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ fẽ kí ĩrá ãzị́ ꞌdĩ drị̂ ní gólũdĩ kị́lọ̃ 168,† ãzíla sílĩvã kị́lọ̃ 125 sĩ ãzị́ ꞌdĩ ngajó. 72 ꞌBá ãzí rĩ fẽ kí gólũdĩ kị́lọ̃ 168, ãzíla sílĩvã kị́lọ̃ 140, bõngó ãtalo ꞌbání ífí kãlị́ ázíyá drị̃ ázị̂rị̃.

73 Ãtalo kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ kí, ꞌbá úngó ngolépi rĩ kí, ãtiꞌbo Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ꞌbá ãzí rĩ kí abe ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãzí kí abe ri kí ãngũ ãlu gá táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá.

Ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ la dó mụ acá trũ ꞌdĩ, ịsụ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó ꞌdĩ sĩ ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ri kí agá ꞌbo.

8

Ézĩrã lã dó ꞌbá ꞌbaní Ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ ꞌi

1 ꞌBá pírí atrá kí dó ru ãngũ ꞌbá ꞌbã kí sĩ ru trajó rĩ gá ãko ãlu rú, ri kí dó Kẹ̃jị́tị Ị̃yị́ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Jọ kí Ézĩrã* kãránĩ rú rĩ ní ꞌba ají bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ Mụ́sã drị́ Úpí ꞌbã azịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌi.

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ átáló Ézĩrã† ají dó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ Mụ́sã drị̂ ꞌbá ru tralépi rĩ kí drị̃légá, ꞌbá ãgọbị rú, ũkú rú, ãzíla ꞌbá icólépi ị́jọ́ ĩꞌbã kí arelé rĩ vãlépi rá ꞌdĩ ꞌbaní ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ. 3 Lã dó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ ꞌi iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere sáwã ázíyá gá ãngũ ꞌbá ꞌbã kí sĩ ru trajó rĩ gá Kẹ̃jị́tị Ị̃yị́ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. ꞌBá pírí vã kí dó ị́jọ́ rá ãzíla are kí dó ĩꞌdi múké múké.

4 Ézĩrã kãránĩ rú rĩ tu dó pá pálá-pãlã iꞌdịlé ụrụgá sĩ ãzị́táŋâ lãjó rĩ drị̃ gá. Wókõ drị́ ãndá gá rĩ gá, ꞌbá pá tulépi rĩ kí; Mãtĩtíyã ꞌi, Sémã ꞌi, Ãnãyíyã ꞌi, Ụ̃rị́yã ꞌi, Hĩlĩkíyã ꞌi ãzíla Mãsẽyíyã ꞌi. Wókõ ị̃jị́ gá rĩ gá ꞌbá pá tulépi rĩ kí; Pẽdãyíyã ꞌi, Mị̃sị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Mãlĩkíyã ꞌi, Hãsụ́mụ̃ ꞌi, Hãsĩbãdánã ꞌi, Zãkãríyã ꞌi ãzíla Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi.

5 Ézĩrã nzị̃ dó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ ꞌi, ꞌbá pírí icó kí ĩꞌdi ndrelé rá ãꞌdusĩku tu pá ĩꞌbaní ụrụgá ãndânĩ. Ĩꞌdiní bụ́kụ̃ nzị̃ agâ ꞌdĩ gá ꞌdâ ꞌbá pírí tu kí dó pá ụrụgâsĩ. 6 Ézĩrã jọ dó, “Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi, Ãdróŋá ãmbógó rĩ ꞌi.” ꞌBá pírí inga kí dó drị́ ụrụgá ãzíla umvi kí dó, “Ámĩnã! Ámĩnã!” ꞌDá ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ãvụ̃ kí dó vụ̃rụ́, su kí dó androko vũ gá sĩ Úpí ị̃nzị̃jó.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú Yésũwã ꞌi, Bánĩ ꞌi, Ãkụ́bụ̃ ꞌi, Sãbẹ̃táyĩ ꞌi, Sẽrẽbíyã ꞌi, Yãmínĩ ꞌi, Hõdíyã ꞌi, Mãsẽyíyã ꞌi, Kẽlítã ꞌi, Ãzãríyã ꞌi, Yọ̃zãbádị̃ ꞌi, Hãnánĩ ꞌi, ãzíla Pẽlãyíyã abe ri kí dó acị́lé ꞌbá kí drĩdríŋĩ gâsĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ífí icé trũ. 8 Lã kí bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzị́táŋá drị́ ꞌdã ꞌi, icé kí‡ ífí la ꞌbá ꞌbaní sĩ ị́jọ́ lãlé ꞌdã vãjó.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá kí dó mụ ãzị́táŋá lãlé rĩ arelé ꞌbo, amá kí dó ĩꞌbã ị́jọ́ ũnzí rá, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ aló dó kí ásị́ rá iꞌdó kí dó sĩ awálé awá awâ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ gávũnã Nẽhẽmíyã kí Ézĩrã átáló ru ãzíla vâ kãránĩ rú rĩ be ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ị́jọ́ ífí icélépi rĩ kí trũ jọ kí dó ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi ịsụ́ ũcõgõ ku ãzíla ĩmi awá ku, ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlá Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ãni la.”

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Nẽhẽmíyã jọ, “Ĩmụ dó lị́cọ́ gá ãzíla ĩna dó ụ̃mụ̃ ãlá ru, ĩmi ale ãkónã kí wáyĩnĩ abe ꞌbá ãko kó ru rĩ kí abe. Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ ĩꞌdi ãlá ru Úpí ãmadrị̂ nî. Ĩmi adru ũcõgõ sĩ ku, ãꞌdusĩku ãyĩkõ Úpí drị̂ ĩꞌdi ũkpõ ĩmidrị̂ ꞌi.”

11 ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ ịgbẹ kí dó ꞌbá pírí kí ásị́ jọ kí, “Ĩmi adru ũcõgõ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãlá ꞌdĩ áni rĩ agá ku.” 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá mụ kí dó lị́cọ́ gá, na kí dó ãkónã ãzíla mvụ kí ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí ãyĩkõ sĩ, ale kí íná ĩꞌbadrị̂ kí ãꞌdusĩku vã kí ị́jọ́ lãlé ĩꞌbaní rĩ kí rá.

Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ

13 Ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ rĩ sĩ, drị̃lẹ́ka lị́cọ́ ꞌbadrị̂ kí pírí, ꞌbá ãtalo rú rĩ kí ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí abe atrá kí dó ru Ézĩrã kãránĩ rú rĩ andre gá sĩ ãzị́táŋá Úpí drị̂ ụ̃nị̃jó. 14 Ịsụ́ kí ụ̃nị̃lé la ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé Mụ́sã drị̂ sĩ rĩ agá lẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbá uꞌá kí bõrõkõ agá sáwã sĩ ụ̃mụ̃ ĩmbá ázị̂rị̃ drị̂ najó rĩ sĩ. 15 ꞌBã ũlũ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ãzíla ꞌbã iré kí ĩꞌdi ꞌbá ꞌbaní táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agâsĩ ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá íni, “Ĩmụ ásé agâlé, ĩmi agá kénĩ ife ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kî; ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌi, mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ásé agá rĩ drị̂ ꞌi, málá drị̂, káci drị̂ ꞌi ãzíla kénĩ ife ãzí bị́ trũ kpãcĩ rĩ ꞌbadrị̂ kí sĩ bõrõkõ idéjó.”

16 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá mụ kí dó kénĩ kí agálé rá ãzíla ꞌbá ãlu ãlu idé dó ĩꞌdiní bõrõkõ jó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã drị̃ gá lị́cọ́ ꞌa jó Ãdróŋá drị́gá rĩ drị̂ agá. Idé kí ãzí rĩ kí Kẹ̃jị́tị Ị̃yị́ drị̂ andre gá ãzíla vâ Kẹ̃jị́tị Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ gá. 17 ꞌBá pírí ãgõlépi Bãbụ̃lọ́nị̃ gâlé rĩ sị kí dó bõrõkõ rá ãzíla ri kí dó uꞌálé alagá. Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ Yésũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị drị̂ gá kpere ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ na kí jõ drĩ ụ̃mụ̃ ãzí ꞌdã ꞌbã áni la ku. Idé kí dó ãyĩkõ ãmbógó la.”

18 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ Ézĩrã ri dó ị́jọ́ lãlé angájó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ agá. Lã ĩꞌdi iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ drị̃ drị̃ rĩ sĩ cajó kpere ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ gá. Na kí dó ụ̃mụ̃ ꞌdã ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãrõ rĩ sĩ, ꞌbá pírí atrá kí dó ru ãzị́táŋá ꞌbã jọlé rĩ áni.

9

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iꞌda kí dó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kî

1 Ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ru ãngũ ãlu gá, ĩsãyĩmũ kí dó, sụ̃ kí kõlĩbá ãzíla umvú kí dó pụ́trụ́ kí drị̃ gá. 2 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ uya kí dó ru ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí agâlé rá. Tu kí dó pá ãngũ ĩꞌbadrị̂ gá áꞌdụ̂sĩ sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí iꞌdajó ãzíla ũnzĩkãnã ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbadrị̂ kí abe. 3 ꞌBá ꞌdĩ utu kí dó pá ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí agá, úlã dó Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ drị̂ kí drị̃légá ꞌdãá sáwã na ꞌdĩpí, ãzíla ꞌdụ kí vâ sáwã na ꞌdĩpí sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí iꞌdajó ãzíla sĩ Úpí Ãdróŋâ ị̃nzị̃jó. 4 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã si ꞌbá Lẹ́vị̃ rú pátulépi ãngũ sĩ tụjó jó gá ụrụgá ãzíla asị́jó vũ gá rĩ gá ri kí Yésũwã ꞌi, Bánĩ ꞌi, Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Sẽbãníyã ꞌi, Bụ́nị̃ ꞌi Sẽrẽbíyã ꞌi, Bánĩ ꞌi ãzíla Kẽnánĩ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ. 5 ꞌDã bã ũngúkú gá ꞌbá Lẹ́vị̃ rú, Yésũwã ꞌi, Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Bánĩ ꞌi, Hãsãbĩnéyã ꞌi, Sẽrẽbíyã ꞌi, Hõdíyã ꞌi, Sẽbãníyã ꞌi, Bụ́nị̃ ꞌi, Kẽnánĩ ꞌi ãzila Pẽtãhíyã ꞌi ꞌdĩ jọ kí: “Ĩtu pá ụrụgá ãzíla ĩmi ịcụ́ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị́ ãsị̃ŋá kóru rĩ ꞌi.

“Ícụ́ ími rụ́ dị̃zã rú rĩ, lẽ înga ími rụ́ ụrụgá ãzíla ícụ́ ími rụ́ dị̃zã rú rĩ ꞌi. 6 Mi Úpí ru mi ꞌi áꞌdụ̂sĩ. Íꞌbã ꞌbụ̃ kí ãko ala gá rĩ kí abe pírí mi ꞌi. Mí ũꞌbã ụ̃nọ́kụ̂ kí mĩrĩ abe ãzíla ãko pírí ala gá rĩ kí abe. Ífẽ ídri ãko pírí ꞌbaní mi ꞌi ãzíla ãko pírí ꞌbụ̃ agá ꞌdĩ kí ími ị̃nzị̃.”

7 “Mi Úpí Ãdróŋá ꞌi, mí ãpẽ ándrá Ịbụrámụ̃ angájó Ụ́rị̃ ꞌbá Kãlị̃dị́yã drị̂ kí agá ãzíla íꞌda dó ĩꞌdiní rụ́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi. 8 Mí ịsụ́ ĩꞌdi ásị́ gá ị́jọ́ pịrị la ími drị̃ gá cí, mí icí ándrá tị ĩꞌdi be sĩ ãngũ ꞌbá Kãnánĩ rú, Hị́tị̃ rú, Ãmọ́rị̃ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, Yẹ̃bụ́sị̃ rú ãzíla Gị̃rị̃gásị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí fẽjó ĩꞌdinî. Ímba ũyõ míní nalé rĩ ꞌbã tã rá ãꞌdusĩku mi ị́jọ́ míní jọlé rĩ ꞌbã tãmba rá.”

9 “Índre ándrá ãma áyị́pịka ꞌbã kí drị̃ cị agâ Mị̃sị́rị̃ gâlé rá; mí are ándrá áwáŋá ĩꞌbadrị́ Mĩrĩ Ika rĩ tị gá ꞌdãá rĩ rá. 10 Mí idé ándrá ị́jọ́ tálí ru rĩ kí ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ abe Fãráwũ ụrụꞌbá gá ꞌbá pírí ãmbogo rú, ꞌbá ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá rĩ kí ụrụꞌbá gá pírí rá, ãꞌdusĩku ínị̃ ꞌbá ãfó ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ idé kí ándrá kí íngoní yã rĩ gá rá. Mí ịsụ́ ándrá rụ́ kụma acájó kpere ãndrũ. 11 Mí awa ándrá mĩrĩ kí drị̃ gâsĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ za kí dó sĩ ãngũ ãꞌí gâsĩ, wó ꞌbá kí vú drolépi rĩ ịmvụ́ kí ị̃yị́ sĩ cécé írãmvá ꞌbelé ị̃yị́ mgbi rĩ agá rĩ áni. 12 Ị̃tụ́ sĩ íri ándrá kí drị̃ celé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá áni rĩ sĩ, ị́nị́ sĩ íri ándrá kí drị̃ celé ãcí ị́dị́ŋá áni ãngũ jilépi rĩ sĩ, sĩ ĩꞌbaní gẹ̃rị̃ iꞌdajó.”

13 “Mí asị́ ándrá ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌba abe angájó ꞌbụ̃ gâlé, ífẽ ándrá ĩꞌbaní ị́jọ́ lịlé pịrị rĩ kí ãzị́táŋá mgbã rĩ kí abe, ãzị́táŋá sĩlé múké rĩ kí ãzíla ị́jọ́ azịlé múké rĩ kí abe. 14 Ífẽ ándrá ĩꞌbaní ị́jọ́ nị̃jó sãbátũ mídrị́ ãlá rĩ drị̃ gá, mí azị ándrá ĩꞌbaní ị́jọ́ azịlé múké rĩ kí ãzị́táŋá sĩlé múké rĩ kí abe ãtíꞌbó mídrị́ Mụ́sã ꞌbã tị gâsĩ. 15 Ífẽ ándrá ĩꞌbaní ãkónã angájó ꞌbụ̃ gâlé sáwã ãbị́rị́ drị̂ sĩ, ị̃yị́ agbẹ́lépi írã ụrụꞌbá gá rĩ sáwã ị̃yị́ vị́ drị̂ sĩ; íjọ ándrá ĩꞌbaní ꞌbã mụ kí ãngũ ándrá míní ũyõ la najó mi fẽ la ĩꞌbaní rĩ ꞌdụlé ĩꞌbaní la rú.

16 “Wó ãmã áyị́pịka acá kí ándrá ãfó ru ãzíla drị̃ ũnzí rú ãzíla ũbĩ kí ándrá ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ku. 17 Gã kí ándrá ími tị arelé úmgbé ãzíla tálí míní idélé kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ãvĩ kí ĩꞌbaní rá ãzíla igá kí ị́jọ́ la kí ku. Drị̃ ũnzĩ ĩꞌbadrị̂ sĩ mvu kí ándrá mí rụ́ ꞌdâ rá, pẽ kí ĩꞌbã drị̃lẹ́ sĩ gõjó vúlé ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá. Wó mi Ãdróŋá ꞌbá trũlépi rá, lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ trũ ꞌbá ízákĩzã ndrelépi ĩndĩ, ũmbã ꞌbã rụlé gbõrú ku lẽtáŋá ãmbógó rĩ trũ rĩ ꞌi. 18 Drĩ kí ándrá táni ĩꞌbaní kãjóŋá idé ãdróŋá rú gólũdĩ sĩ, sĩ jọjó la,✡ ‘ꞌDĩ ãdróŋá ĩmidrị́ ĩmi anzélépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi,’ jõku ĩꞌbaní táni ị́jọ́ ũnzí ãmbogo la kí idéjó rá tí.

19 “Ásí ị̃gbẹ̃ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ mí aꞌbe ándrá kí kõtórõ agá ꞌdãá ku. Ĩtụ́ sĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá áni rĩ la kí drị̃ ce nĩ, ị́nị́ sĩ ãcí ị́dị́ŋá áni rĩ la ãngũ ji sĩ ĩꞌbaní gẹ̃rị̃ iꞌdajó nĩ. 20 Ífẽ ĩꞌbaní Úríndí mídrị́ múké rĩ sĩ kí imbájó. Mí atrị ándrá ĩꞌbaní mãnã fẽŋá ku ãzíla ị̃yị́ vị́ kí ndẽlépi rĩ sĩ ífẽ ĩꞌbaní ị̃yị́ mvụlé rá. 21 Ílí kãlị́ sụ ímba kí tã kõtórõ agá ꞌdãá, ãko ãzí ĩꞌbã kí ĩcẽlé rá la ꞌdáyụ, bõngó ĩꞌbadrị̂ de kí ku ãzíla pá la ãvõ kí ku.

22 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íko ándrá ãma áyị́pịka kí ãzã sĩ ũpi kí ndẽjó sụ́rụ́ kí abe, ífẽ vâ ĩꞌbaní ãngũ álị́ rĩ kí ĩndĩ. Pa kí ãngũ úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ́sị̃bọ̃nị̃ drị̂ kí ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ be rá. 23 Ífẽ ĩꞌbaní anzị kí wẽwẽ rú cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ kí áni ãzíla mí agụ kí ãngũ ándrá míní jọlé mi fẽ la ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní kí mụ ꞌdụlé la ĩꞌbãni la rú rĩ gá. 24 Anzị ĩꞌbadrị̂ fi kí ãngũ Kãnánĩ drị̂ agá ãzíla ꞌdụ kí dó ĩꞌdi ĩꞌbã ãni la rú. Ndẽ kí ꞌbá uꞌálépi ãngũ Kãnánĩ drị̂ agá ꞌdãá rĩ kí rá; ífẽ ũpi Kãnánĩ drị̂ kí kí drị́ alé gá ꞌbá ꞌdãá rĩ kí abe, idé kí ị́jọ́ ĩꞌba rụ́ ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni. 25 Upa kí táwụ̃nị̃ andre celé bõrõ ũkpó sĩ rĩ kí ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ rĩ kí abe rá; ụꞌdụ kí jó galépi tré ãko múké ũví ndú ndú sĩ ꞌdĩ kí kídí galé rĩ kí, ámvụ́ zãbíbũ drị́, mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị́ ãzíla ife ũꞌbí nalé nãnã rĩ kí abe. Na kí dó ru mgbemgbe, aga kí dó rá ãzíla use kí dó sĩ ãko ĩꞌbaní nalé calépi rá rĩ sĩ.”✡

26 “Wó acá kí dó ꞌbá drị̃ ũnzí la rú ãzíla mvu kí mí rụ́ ꞌdâ rá, uja kí ũngúkú ãzị́táŋá mídrị̂ ní. Ụꞌdị́ kí nãbịya mídrị́ ị́jọ́ vú nzelépi ĩꞌbaní sĩ kí ujajó vúlé mí rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ kí rá; idé kí ị́jọ́ ũnzí ãzí ãmbógó la. 27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ífẽ dó sĩ kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́lẹ́ gá sĩ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽ jó. Wó kí dó mụ ũcõgõ ịsụ́lé ꞌbo awá kí ími drị̃lẹ́ gá ãzíla mí are kí angájó ꞌbụ̃ gâlé. Ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ mí anzé kí rá, mí ãpẽ ĩꞌbaní ꞌbá ꞌbá palépi mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́ gá la kí tị ãzíla pa kí kí rá.”

28 “Wó kí dó mụ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé ãꞌdị́ vúlé gá ꞌbo, cọtị idé kí vâ ị́jọ́ ũnzí rĩ kí ími drị̃lẹ́ gá ị̃dị́. ꞌDã bã ũngúkú gá mí aꞌbe dó kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́lẹ́ gá sĩ ũpĩ najó kí drị̃ gá. Kí mụ awálé mí rụ́ ị̃dị́ ꞌbo, mí are kí angájó ꞌbụ̃ gâlé, ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ sĩ ípa dó sĩ kí pâlé ũꞌbí ru rá.”

29 “Íli kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ sĩ kí ujajó vúlé ãzị́táŋá mídrị̂ gá, wó acá kí drị̃ ũnzí ru, gã kí dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí úmgbé. ꞌBá mídrị̂ iza kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí ãzị́táŋá mídrị̂ kí gãjó úmgbé ãzíla kí tãmbajó ku rĩ sĩ, ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ adrujó ídri údrĩ kí tãmba rá rĩ kî. Drị̃ ũnzĩkãnã sĩ uja kí míní ũngúkú, imbe la mba kí ũkpó ãzíla gã kí ị́jọ́ arelé úmgbé. 30 Wó ílí ũꞌbí rú ími ásị́ ri adrulé ĩꞌbaní ị̃gbẹ́ ru. Úríndí mídrị̂ sĩ mí iꞌda ĩꞌbaní ị́jọ́ nãbịya kí tị gâsĩ. Wó ꞌbã kí ásị́ drị̃ la gá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ífẽ dó kí ꞌbá ĩꞌbã jĩránĩ rú rĩ kí drị́lẹ́ agá. 31 Wó ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ mí ị̃lị̃kị̃ kí ku ãzíla mí aꞌbe kí ku, ãꞌdusĩku mi Ãdróŋá lẽtáŋá uyaŋá kóru rĩ be ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ rĩ ꞌi.”

32 “Úꞌdîꞌda ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbárĩ Ãdróŋá, Ãdróŋá ãmadrị̂, mi Ãdróŋá ãmbógó, ũkpõ trũ, sĩ idéjó ụ̃rị̃ sĩ rĩ ꞌi, mi tị icíma mídrị́ lẽtáŋá ukólépi ku rĩ drị̂ tãmbalépi rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ũkpó pírí acálépi ãma drị̃ gá, ũpi ãmadrị̂ kí drị̃ gá, drị̃lẹ́ ãma drị̂ kí drị̃ gá, ꞌbá ãmadrị́ ãtalo rú ãzíla nãbịya rú rĩ kí drị̃ gá, ãma áyị́pịka kí drị̃ gá ãzíla ꞌbá pírí mídrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã iꞌdá jõ míní were rú ku. Mí igá drĩ ũcõgõ ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí ịsụ́lé iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ũpi Ãsụ́rị̃yã gárĩ ꞌbã kí ãma ĩkpãjó rĩ sĩ kpere ãndrũ ꞌdĩ ꞌi. 33 Sáwã pírí míní ãma ị́jọ́ lịjọ́ rĩ gá, mi ị́jọ́ lị ãma drị̃ gá pịrị. Wó ãdrĩ táni mí rụ́ ị́jọ́ ũnzí idé rá tí, ị́jọ́ míní ngalé rĩ kí ꞌbãngá pịrị. 34 Ũpi ãmadrị̂ kí, drị̃lẹ́ka kí, ãtalo kí ãzíla ãma áyị́pịka kí abe ũbĩ kí ándrá ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ku; ꞌbã kí ándrá ásị́ ãzị́táŋá ãzíla bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lima míní fẽlé rĩ kí drị̃ gá ku. 35 Ĩꞌbaní ándrá táni adru agá ũpĩ ĩꞌbadrị̂ agá rá tí nga kí ãzị́ míní ku míní ándrá táni ĩꞌbaní mũkẽ idé agá rá tí. Ífẽ ándrá ĩꞌbaní ãngũ mgbọ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ rĩ ꞌi, wó gã kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbelé úmgbé.”

36 “Índre drĩ Ãdróŋá, ãma dó ãndrũ ãtiꞌbo rú ãngũ ándrá míní fẽlé ãma áyị́pịka ꞌbaní bã na kí sĩ ife ífí ala gá ãzíla ãko múké ãfũlépi ala gá rĩ kí abe rĩ gá ꞌdõ. 37 Wó ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ ãko múké ãfũlépi ala gá rĩ kí dó mụ ũpi míní ꞌbãlé ãmã drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌbanî. Kí ị́jọ́ kí nga ãma rụ́ ãnãkpá ãmadrị̂ kí abe ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni. Ãma ĩꞌbadrị́ ũcõgõ ãmbógó la gá.

38 “Ị́jọ́ ru ngalépi ꞌdĩ kí sĩ pírí, ãlẽ ũyõ sõlé íni, ãma ị́jọ́ la sĩ cí, ũpi ãmadrị̂ kí drị́ tị̃ drị̃ la gá ꞌbá ãmadrị́ Lẹ́vị̃ rú ãzíla ãtalo ãmadrị́ ídétáŋá idélépi rĩ kí abe.”

10

ꞌBá drị́ tị̃lépi ũyõ nalé rĩ drị̃ gá rĩ kî

1 ꞌBá drị́ tị̃lépi rĩ kí ꞌdĩ:

Nẽhẽmíyã gávũnã rú Hãkãlíyã ngọ́pị ꞌi, ĩꞌdi ũngúkú gá rĩ Zẽdẽkíyã ꞌi.

2 ꞌBá ãtalo rú drị́ tị̃lépi kí ũngúkú gá rĩ kí; Sẽrãyíyã ꞌi, Ãzãríyã ꞌi, Yẽrẽmíyã ꞌi,

3 Pãsụ́rị̃ ꞌi, Ãmãríyã ꞌi, Mãlĩkíyã ꞌi,

4 Hãtụ́sị̃ ꞌi, Sẽbãníyã ꞌi, Mãlụ́kị̃ ꞌi,

5 Hãrị́mụ̃ ꞌi, Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ ꞌi, Ũbãdíyã ꞌi,

6 Dánị̃yẹ̃lị̃ ꞌi, Gị̃nẹ̃tọ́nị̃ ꞌi, Bãrụ́kị̃ ꞌi,

7 Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi, Ãbíyã ꞌi, Mĩyãmínĩ ꞌi,

8 Mãhãzíyã ꞌi, Bĩlĩgáyĩ ꞌi ãzíla Sẽmãyíyã ꞌi.

9 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú drị́ tị̃lépi ĩndĩ rĩ kí;

Yésũwã Ãzãníyã ngọ́pị ꞌi, Bĩnúwĩ angájó ínátị Hãdádĩ drị̂ agá, Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ ꞌi,

10 ãzíla ĩꞌbã ádrị́pị ãzí Lẹ́vị̃ rú rĩ kí; Sẽbãníyã ꞌi,

Hõdíyã ꞌi, Kẽlítã ꞌi, Pẽlãyíyã ꞌi, Hãnánĩ ꞌi,

11 Míkã ꞌi, Rẹ̃họ́bụ̃ ꞌi, Hãsãbíyã ꞌi,

12 Zãkụ́rị̃ ꞌi, Sẽrẽbíyã ꞌi, Sẽbãníyã ꞌi,

13 Hõdíyã ꞌi, Bánĩ ꞌi ãzíla Bẽnínũ ꞌi.

14 ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ kí;

Pãrọ́sị̃ ꞌi, Pãhãtĩ Mõwábũ ꞌi, Ĩlámũ ꞌi, Zátụ̃ ꞌi, Bánĩ ꞌi,

15 Bụ́nị̃ ꞌi, Ãzãgádĩ ꞌi, Bẽbáyĩ ꞌi,

16 Ãdõníyã ꞌi, Bị̃gị̃váyị̃ ꞌi, Ãdínĩ ꞌi,

17 Ãtẹ́rị̃ ꞌi, Hẽzẽkíyã ꞌi, Ãzụ́rị̃ ꞌi,

18 Hõdíyã ꞌi, Hãsụ́mã ꞌi, Bẽzáyĩ ꞌi,

19 Hãrífũ ꞌi, Ãnãtọ́tị̃ ꞌi, Nẽbáyĩ ꞌi,

20 Mãgĩpĩyásĩ ꞌi, Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi, Hẹ̃zị́rị̃ ꞌi,

21 Mẹ̃sẹ̃zãbẹ́lị̃ ꞌi, Zãdókĩ ꞌi, Yádũwã ꞌi,

22 Pẽlãtíyã ꞌi, Hãnánĩ ꞌi, Ãnãyíyã ꞌi,

23 Hõséyã ꞌi Hãnãníyã ꞌi, Hãsụ́bụ̃ ꞌi,

24 Hãlọ̃hẹ́sị̃ ꞌi, Pílã ꞌi, Sõbékĩ ꞌi,

25 Rẹ̃hụ́mụ̃ ꞌi, Hãsãbínã ꞌi, Mãsẽyíyã ꞌi,

26 Ãhíyã ꞌi, Hãnánĩ ꞌi, Ãnánĩ ꞌi,

27 Mãlụ́kị̃ ꞌi, Hãrị́mụ̃ ꞌi ãzíla Bãánã ꞌi.

28 ꞌBá ãzí acelépi rĩ kí, ꞌbá ãtalo rú, Lẹ́vị̃ rú, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi, ꞌbá úngó ngolépi, ꞌbá ãtiꞌbo rú jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí, ꞌbá pírí ru awalépi angájó ꞌbá ãmị́yọ́ŋá rú rĩ kí abe ị́jọ́ ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ kí, ĩꞌbã ũkúka kí abe, ngọ́pịka kí ãzíla ị̃zẹ́pịka kí, ꞌbá pírí nị̃táŋá trũ ãzíla ị́jọ́ vãlépi rá rĩ kí abe 29 ꞌbá ꞌdĩ icí kí dó ru ĩꞌbã ádrị́pịka kí abe, ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí abe, wã kí dó ru drị̃ ãzíla na kí dó ũyõ sĩ ãzị́táŋá fẽlé ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ Mụ́sã drị̂ sĩ, sĩ Úpí Úpí ãmadrị̂ drị̂ kí tãmbajó múké múké.

30 Ãma icó dó izonzị ãmadrị̂ kí fẽlé ĩgbãlé ꞌbá ãma andre gá ꞌdĩ ꞌbaní ku, jõku ãma icó ãꞌị̃lé anzị ãmadrị̂ ꞌbaní izonzị ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdụjó ũkú ru ku.

31 ꞌBá ãmadrị́ ꞌdâ ãmị́yọ́ŋá rú ꞌdĩ drĩ kí ãko sĩ bĩsírã ngajó jõku ãkónã kí ají ị̃tụ̃ndãlé ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ jõku ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlá la sĩ, ãma icó kí ĩgbãlé ku. Ílí ázị̂rị̃ ãlu ãlu vú sĩ ãma icó ãzị́ ngalé ámvụ́ agá ku ãzíla ãma mụ bánzá pírí kí lịlé rá.

32 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá ãna vâ ũyõ rú sĩ ãzị́táŋá ꞌbãlé mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó sẹ̃kẹ́lị̃* ãlu na drị́ ílí ãlu-ãlu sĩ sĩ ãzị́ ngalé jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá rĩ ꞌbã ãjẹ̃ kí ũfẽjó, 33 ãma mụ ãko ꞌdĩ kí fẽlé sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó jó ĩꞌdidrị̂ agá: Mũkátĩ ãlá rĩ ꞌi, ãnáfóró fẽtáŋá ru rĩ kí, ãnãkpá sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí idéjó rĩ kí, ãko fẽlé ãwãꞌdĩfô rú Sãbátũ kí agá rĩ kí, fẽtáŋá fẽlé sĩ ụ̃mụ̃ ĩmbá úꞌdí rĩ drị̂ idéjó rĩ kí ụ̃mụ̃ ãzí pẽlé pẽ-pẽ rĩ kí abe; ãko ãzí fẽlé ãwãꞌdĩfô rú ãlá rĩ kí abe, ãko fẽlé ãwãꞌdĩfô rú sĩ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí trũjó rĩ kí ãzíla ãko ãzí ndú ndú lẽlé ãzị́ ngajó jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí abe.

34 Ãma ꞌbá ãtalo rú, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ãzíla ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí abe ãna ũyõ sĩ ijijá ajíjó sĩ ãzị́ jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá rĩ ngajó cécé ándrá ãmã áyị́pịka ꞌbã kí idélé ílí ãlu ãlu vú sĩ sáwã la pẽlé rĩ agá rĩ ꞌbejó jẽgê sĩ rĩ áni, ãko ivélé ivé ivê rĩ kí ivéjó ãlĩtárĩ jó Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá cécé sĩlé ãzị́táŋá agá rĩ áni.

35 Ãna vâ ũyõ sĩ ãko ãmadrị́ ámvụ́ agá ãkónã rú, ãzíla ife ífí kalépi drị̃ drị̃ rĩ kí fẽjó jó Úpí drị̂ agá ílí ãlu ãlu sĩ.

36 Cécé sĩlé bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá rĩ áni, ãma vâ anzị ãmadrị̂ ꞌbã anzị kãjãní rĩ kí ajị́, tị́, ị̃ndrị́ ãzíla kãbĩlõ ãmadrị̂ ꞌbã mvaka drị̃ drị̃ rĩ kí abe fẽlé ãtalo ãzị́ ngalépi jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbadrị́.

37 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá ãma ãnáfóró idélé ãkónã ãfũlépi ãmadrị́ ámvụ́ agá drị̃drị̃ rĩ drị̂ kí ají, ãná ãwãꞌdĩfô rú rĩ abe, ife ífí kalépi ãmadrị́ ámvụ́ agá drị̃drị̃ rĩ kí, wáyĩnĩ úꞌdí rĩ kí ãzíla ãdu mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ kí abe fẽlé ĩrá Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá ãzíla fẽlé ãtalo ꞌbadrị́. Ãma mụ fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị̂ fẽlé ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ãꞌdusĩku kí ꞌbá fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị̂ kí tralépi táwụ̃nị̃ ãmaní sĩ ãzị́ ngajó rĩ gá ri kî.

38 Átáló angálépi lị́cọ́ Ãrọ́nị̃ drị̂ agá rĩ la dó mụ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe sĩ fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị̂ kí aꞌị́jó. ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ kí vâ fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị́ ãfũlépi ãlu mụdrị́ agá rĩ drị̂ ají ꞌbãlé ĩrá jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá. 39 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí abe lẽ ꞌbã ají kí ãná, wáyĩnĩ úꞌdí rĩ abe ãzíla ãdu ꞌbãlé ĩrá jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá ãzíla ãngũ ãtalo ídétáŋá idélépi, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi ãzíla ꞌbá úngó ngolépi rĩ ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá.

“Ãma icó jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ aꞌbelé ku.”

11

ꞌBá uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kî

1 ꞌBá ãmbogo rú ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ ri kí ándrá uꞌálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. ꞌBá ị́mbị́ acelépi rĩ ꞌbe kí jẽgê sĩ ꞌbá ãpẽjó ãlu angájó ꞌbá mụdrị́ rĩ kí agá sĩ uꞌájó táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ ãlá rĩ gá, wó ꞌbá ị́mbị́ úrômĩ mụdrị́ agá rĩ ace kí dó uꞌálé táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agâsĩ. 2 ꞌBá ịcụ́ kí dó ꞌbá ãꞌị̃lépi uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá cénĩ rĩ kî.

3 Táwụ̃nị̃ ãzí were rĩ kí agá ãmbogo rĩ kí abe, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí, ãtalo kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí, ꞌbá ãtiꞌbo rú ãzị́ ngalépi Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ãzíla ãtiꞌbo Sũlũmánĩ drị̂ ꞌbã anzị kí abe ri kí uꞌálé Yụ́dã gá ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá. ꞌDĩ kí ꞌbá ũpi rú uꞌálépi ãngũ awalé rĩ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kî:

4 Anzị Yụ́dã ꞌbã drị̃lẹ́ka ru rĩ ri kí ándrá uꞌálé ãnzị Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kí abe táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ gá.

Anzị Yụ́dã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí ꞌdĩ:

Ãtãyíyã ĩꞌdi Ụ̃zị́yã ngọ́pị ꞌi, Ụ̃zị́yã ĩꞌdi Zẽkãríyã ngọ́pị ꞌi, Zẽkãríyã ĩꞌdi Ãmãríyã ngọ́pị ꞌi, Ãmãríyã ĩꞌdi Sẽfãtíyã ngọ́pị ꞌi, Sẽfãtíyã ĩꞌdi Mãhãlãlẹ́lị̃ ngọ́pị ꞌi; anzị Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí; 5 Mãsẽyíyã ĩꞌdi Bãrụ́kị̃ ngọ́pị ꞌi, Bãrụ́kị̃ ĩꞌdi Kõlũ-hózẽ ngọ́pị ꞌi, Kõlũ-hózẽ ĩꞌdi Hãzãyíyã ngọ́pị ꞌi, Hãzãyíyã ĩꞌdi Ãdãyíyã ngọ́pị ꞌi, Ãdãyíyã ĩꞌdi Yõyĩyãríbũ ngọ́pị ꞌi, Yõyĩyãríbũ ĩꞌdi Zẽkãríyã ngọ́pị ꞌi, Zẽkãríyã ĩꞌdi ágọ́bị́ Sị́lọ̃ rú rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi. 6 Anzị Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ka rú uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãꞌdị́ gá ũkpó rĩ kí ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá 468.

7 Anzị Bénzãmĩnĩ ꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kí: Sálũ ꞌi,

Sálũ ĩꞌdi Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ngọ́pị ꞌi, Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ĩꞌdi Yõyédĩ ngọ́pị ꞌi, Yõyédĩ ĩꞌdi Pẽdãyíyã ngọ́pị ꞌi, Pẽdãyíyã ĩꞌdi Kõlãyíyã ngọ́pị ꞌi, Kõlãyíyã ĩꞌdi Mãsẽyíyã ngọ́pị ꞌi, Mãsẽyíyã ĩꞌdi Ị̃tị̃yẹ́lị̃ ngọ́pị ꞌi, Ị̃tị̃yẹ́lị̃ ĩꞌdi Yẽsãyíyã ngọ́pị ꞌi, 8 anzị aꞌdélépi ĩꞌdi ũngúkú gá rĩ kí Gãbáyĩ kí Sãláyĩ be ãzíla ꞌbá ãgọbị rú rĩ kí ꞌbã kãlãfe 928. 9 Yọ́wẹ̃lị̃ Zị́kị̃rị̃ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãmbógó ru kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, Yụ́dã Hãsẽnúwã ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó námbã ị̃rị̃ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ.

10 ꞌBá ãtalo rú rĩ kí:

Yẽdãyíyã ꞌi, Yẽdãyíyã ĩꞌdi Yõyĩyãríbũ ngọ́pị ꞌi, kí Yãkínĩ be. 11 Sẽrãyíyã ĩꞌdi Hĩlĩkíyã ngọ́pị i, Hĩlĩkíyã ĩꞌdi Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ngọ́pị ꞌi, Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ĩꞌdi Zãdókĩ ngọ́pị ꞌi, Zãdókĩ ĩꞌdi Mẹ̃rãyị̃yọ́tị̃ ngọ́pị ꞌi, Mẹ̃rãyị̃yọ́tị̃ ĩꞌdi Ãhị̃tụ́bụ̃ drị̃lẹ́ ru jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, 12 ãzíla ĩꞌbã ádrị́pịka ãzị́ jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ngalépi rĩ kí ꞌbã kãlãfe 822. Ãdãyíyã ĩꞌdi Yẽrõhámũ ngọ́pị ꞌi, Yẽrõhámũ ĩꞌdi Pẽlãlíyã ngọ́pị ꞌi, Pẽlãlíyã ĩꞌdi Ámị̃zị̃ ngọ́pị ꞌi, Ámị̃zị̃ ĩꞌdi Zẽkãríyã ngọ́pị ꞌi, Zẽkãríyã ĩꞌdi Pãsị̃hụ́rị̃ ngọ́pị ꞌi, Pãsị̃hụ́rị̃ ĩꞌdi Mãlĩkíyã ngọ́pị ꞌi, 13 ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pịka ándrá drị̃lẹ́ lị́cọ́ drị̂ rú rĩ kí ꞌbã kãlãfe 242; Ãmãsĩsáyĩ ĩꞌdi Ãzãrẹ́lị̃ ngọ́pị ꞌi, Ãzãrẹ́lị̃ ĩꞌdi Ãhĩzáyĩ ngọ́pị ꞌi, Ãhĩzáyĩ ĩꞌdi Mẹ̃sị̃lẹ̃mọ́tị̃ ngọ́pị ꞌi, Mẹ̃sị̃lẹ̃mọ́tị̃ ĩꞌdi Ị̃mẹ́rị̃ ngọ́pị ꞌi, 14 ĩꞌbã ádrị́pịka ãꞌdị́ gá ũkpó rĩ kí ꞌbã kãlãfe 128. ꞌBá ĩꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Zãbị̃dị̃yẹ́lị̃ Hãgẽdõlímũ ngọ́pị ꞌi.

15 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí:

Sẽmãyíyã ꞌi, Sẽmãyíyã ĩꞌdi Hãsụ́bụ̃ ngọ́pị ꞌi, Hãsụ́bụ̃ ĩꞌdi Ãzị̃rị̃kámụ̃ ngọ́pị ꞌi, Ãzị̃rị̃kámụ̃ ĩꞌdi Hãsãbíyã ngọ́pị ꞌi, Hãsãbíyã ĩꞌdi Bụ́nị̃ ngọ́pị ꞌi; 16 Sãbẽtáyĩ kí Yọ̃zãbádị̃ be kí drị̃lẹ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ãzị́ jó Ãdróŋá drị́ ãmvê sĩ rĩ ndrelépi rĩ kî. 17 Mãtãníyã ĩꞌdi Míkã ngọ́pị ꞌi, Míkã ĩꞌdi Zãbị́dị̃ ngọ́pị ꞌi, Zãbị́dị̃ ĩꞌdi Ásãfũ ándrá úngó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní rĩ ꞌbã drị̃ celépi Ãdróŋá zịŋá be rĩ ꞌba ngọ́pị ꞌi; Bãkị̃bụ̃kị́yã ĩꞌdi ꞌbá ándrá ãzị́ ngalépi ĩꞌdi be námbã ị̃rị̃ sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã kãká ru rĩ kí agá rĩ ꞌi. Ãbídã ĩꞌdi Sãmúwã ngọ́pị ꞌi, Sãmúwã ĩꞌdi Gãlálĩ ngọ́pị ꞌi, Gãlálĩ ĩꞌdi Yẹ̃dụ̃tụ́nị̃ ngọ́pị ꞌi. 18 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ ãlá rĩ agá rĩ ꞌbã kãlãfe kí pírí rĩ gá 284.

19 ꞌBá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ kí:

Ãkụ́bụ̃ ꞌi ãzíla Tãlị̃mọ́nị̃ ꞌi. ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã kãká ru ĩꞌbã kí sĩ kẹ̃jị́tị andre tẽjó rĩ kí ꞌbã kãlãfe 172.

20 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú ị́mbị́ acelépi rĩ kí, ꞌbá ãtalo rú rĩ kí ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí abe kí ándrá pírí táwụ̃nị̃ Yụ́dã drị̂ agá, ꞌbá ãlu ãlu ri ĩꞌdi ꞌbã áyị́pị̃ drị́ ãngũ ãwítã rú rĩ gá.

21 ꞌBá ãtiꞌbo rú jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ándrá uꞌá túpũ umvelé Ụ̃fẹ́lị̃ ꞌi rĩ gá, Zíhã kí Gị̃sị́pã be drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị̂ kî.

22 Ãmbógó ꞌbá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ĩꞌdi ándrá Ụ́zị̃ Bánĩ ngọ́pị ꞌi, Bánĩ ĩꞌdi Hãsãbíyã ngọ́pị ꞌi, Hãsãbíyã ĩꞌdi Mãtãníyã ngọ́pị ꞌi, Mãtãníyã ĩꞌdi Míkã ngọ́pị ꞌi. Ụ́zị̃ ĩꞌdi ándrá anzị Ásãfũ drị́ úngó ị̃nzị̃táŋá drị́ jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ngolépi rĩ kí ꞌbã ãzí. 23 ꞌBá úngó ngolépi rĩ kí ándrá ị́jọ́ kí nga ãzị́táŋá ãfũlépi úpî tị gá rĩ kí sĩ, úpí la ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ꞌbã idé kí ãꞌdu yã rĩ lũ nĩ.

24 Pẽtãhíyã ĩꞌdi Mẽsẽzãbẹ́lị̃ ngọ́pị ꞌi, Mẽsẽzãbẹ́lị̃ ĩꞌdĩ ándrá Zérã Yụ́dã gá rĩ ꞌbã ngọ́pịka kí ꞌbã ãzí, ĩꞌdi ándrá ꞌbá pá tulépi ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí kẹ̃jị́ gá úpí Pásĩyã drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá nĩ rĩ ꞌi.

ꞌBá uꞌálépi táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá ãmvé rĩ kí

25 ꞌBá ũꞌbí ri kí ándrá uꞌálé tọ̃rọ́mẹ́ kí agá ãni rú ámvụ́ ĩꞌbadrị̂ kí andre gá. ꞌBá sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ ꞌbã ãzí ri kí ándrá uꞌálé táwụ̃nị̃ Kĩrĩyátĩ Ãrábã gá, Dị̃bọ́nị̃ gá, Yãkãbẹ̃zẹ́lị̃ gá ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí andre celépi rĩ kí agá. 26 Ri kí vâ uꞌálé táwụ̃nị̃ Yésũwã drị̂ gá, Mõládã gá, Bẹ̃tị̃ Pẹ̃lẹ́tị̃ gá, 27 Hãzárị̃ Sụ̃wálị̃ gá, Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ãzíla ãngũ tọ̃rọ́mẹ́ ru ĩꞌbaní uꞌájó rĩ kí agá. 28 Ri kí ándrá vâ uꞌálé táwụ̃nị̃ Zĩkĩlágĩ gá, Mẽkónã gá ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ ala gá rĩ kí abe, 29 Ẹ̃nị̃ Rị̃mọ́nị̃ gá, Zórã gá, Yãrị̃mụ́tị̃ gá, 30 Zãnówã gá, Ãdũlámũ gá tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe, Lãkísĩ gá ámvụ́ ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla Ãzékã gá tọ̃rọ́mẹ́ la kí abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ri kí ándrá dó uꞌálé iꞌdójó Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá kpere áꞌbụ Hị̃nọ́mụ̃ drị̂ gá.

31 ꞌBá sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ gá rĩ ri kí ándrá uꞌálé iꞌdójó Gébã gá, Mĩkĩmásĩ gá, Ãyíjã gá, Bẹ̃tẹ́lị̃ gá tọ̃rọ́mẹ́ ala gá rĩ kí abe, 32 Ãnãtọ́tị̃ gá, Nóbũ gá ãzíla Ãnãníyã gá, 33 Hãzọ́rị̃ gá, Rámã gá ãzíla Gĩtãyímũ gá, 34 Hãdị́dị̃ gá, Zẹ̃bọ̃yị́mụ̃ gá ãzíla Nẽbãlátĩ gá, 35 Lọ́dị̃ gá, Ụ́nọ̃ gá ãzíla áꞌbụ ꞌa ꞌbá ãlị̃gọ̃ trũ rĩ ꞌbadrị̂ gá. 36 ꞌBá Lẹ́vị̃ drị́ uꞌálépi Yụ́dã gá rĩ ꞌbã ãzí ri kí ándrá ãngũ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá.

12

Ãtalo ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ ãgõlépi rĩ kî

1 ꞌDĩ kí ãtalo ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ándrá ãgõlépi Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ngọ́pị trũ ãzíla Yésũwã átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ trũ rĩ kî:

Sẽrãyíyã ꞌi, Yẽrẽmíyã ꞌi, Ézĩrã ꞌi,

2 Ãmãríyã ꞌi, Mãlụ́kị̃ ꞌi, Hãtụ́sị̃ ꞌi,

3 Sẽkãníyã ꞌi, Rẹ̃hụ́mụ̃ ꞌi, Mẹ̃rẹ̃mọ́tị̃ ꞌi,

4 Ị́dọ̃ ꞌi, Gị̃nẹ̃tọ́yị̃ ꞌi, Ãbíjã ꞌi,

5 Mĩyãmínĩ ꞌi, Mãdíyã ꞌi, Bĩlĩgáhĩ ꞌi,

6 Sẽmãyíyã ꞌi, Yõyĩyãríbũ ꞌi, Yẽdãyíyã ꞌi,

7 Sálụ̃ ꞌi, Ãmọ́kị̃ ꞌi, Hĩlĩkíyã ꞌi ãzíla Yẽdãyíyã ꞌi.

ꞌDĩ kí drị̃lẹ́ ãtalo ꞌbadrị́ ãzíla ꞌbá ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ ꞌbadrị́ sáwã Yésũwã drị̂ agá rĩ kî.

8 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí ándrá Yésũwã ꞌi, Bĩnúwĩ ꞌi, Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Sẽrẽbíyã ꞌi, Yụ́dã ꞌi, ãzíla Mãtãníyã ándrá adrulépi úngó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi. Ri kí ándrá úngó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ kí ngolé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ kí abe. 9 Bãkị̃bụ̃kị́yã kí Ụ́nị̃ be utu kí dó pá ãzíla ndre kí dó ru ꞌbá ándrá ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ kí abe ndrẽndrẽ ĩꞌbã kí adru agá ị̃nzị̃táŋá gá rĩ gá ꞌdãá.

Anzị átáló ãmbógó ãndânĩ Yósũwã ꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kî

10 Yésũwã ándrá Yõyĩyãkímũ ꞌbã átẹ́pị ꞌi, Yõyĩyãkímũ ĩꞌdi Ĩlĩyãsíbũ ꞌbã átẹ́pị ꞌi, Ĩlĩyãsíbũ ĩꞌdi Yõyĩyádã ꞌbã átẹ́pị ꞌi, 11 Yõyĩyádã ĩꞌdi Yónãtãnĩ ꞌbã átẹ́pị ꞌi, Yónãtãnĩ ĩꞌdi Yãdúwã ꞌbã átẹ́pị ꞌi.

12 Sáwã Yõyĩyãkímũ ꞌbã ándrá adrujó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rú rĩ sĩ,

ãtalo ꞌdĩ kí ándrá drị̃lẹ́ ru ínátị ãtalo ꞌbadrị̂ kí gá. Ínátị

Sẽrãyíyã drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Mẽráyã ꞌi, ínátị

Yẽrẽmíyã drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Hãnãníyã ꞌi,

13 ínátị Ézĩrã drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi, ínátị Ãmãríyã drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Yẽhõhãnánĩ ꞌi,

14 ínátị Mãlụ́kị̃ drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Yónãtãnĩ ꞌi,

ínátị Sẽkãníyã drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi,

15 ínátị Hãrị́mụ̃ drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Ádĩnã ꞌi,

ínátị Mẹ̃rọ̃mọ́tị̃ drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Hẽlĩkáyĩ ꞌi,

16 ínátị Ị́dọ̃ drị̂ agá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Zẽkãríyã ꞌi,

ínátị Gị̃nẹ̃tọ́nị̃ drị̂ gá, átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi,

17 ínátị Ãbíjã drị̂ agá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Zị́kị̃rị̃ ꞌi,

ínátị Mĩnĩyãmínĩ ꞌbadrị́ Mõwãdíyã be rĩ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Pĩlĩtáyĩ ꞌi,

18 ínátị Bílĩgã drị̂ agá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Sámũwã ꞌi,

ínátị Sẽmãyíyã drị̂ agá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Yẽhõnátãnĩ ꞌi,

19 ínátị Yõyĩyãríbũ drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Mãtẽnáyĩ ꞌi,

ínátị Yẽdãyíyã drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Ụ́zị̃ ꞌi,

20 ínátị Sálũ drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Kãláyĩ ꞌi,

ínátị Ãmọ́kị̃ drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Ị̃bẹ́rị̃ ꞌi,

21 ínátị Hĩlĩkíyã drị̂ gá, átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Hãsãbị́yã ꞌi,

ínátị Yẽdãyíyã drị̂ gá átáló drị̃lẹ́ ru rĩ ándrá Nãtãnị́yẹ́lị̃ ꞌi.

22 Sáwã Ĩlĩyãsíbũ ꞌbã kí ãzị́ ngajó átáló ãmbógó rĩ rú Yõyĩyádã trũ, Yõhãnánĩ trũ, ãzíla Yãdúwã trũ rĩ sĩ úsĩ rụ́ drị̃lẹ́ lị́cọ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí cí. Sáwã Dárị̃yọ̃ Pásĩyã gó ru rĩ ꞌbã ándrá adrujó úpí ru rĩ sĩ úsĩ vâ rụ́ ãtalo ꞌbadrị̂ kí ĩndĩ. 23 Rụ́ ꞌbá drị̃lẹ́ ru lị́cọ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ ãwí drị̂ gá kpere sáwã Yõhãnánĩ Ĩlĩyãsíbũ umvelépi áyị́pị rĩ drị̂ gá. 24 ꞌDĩ kí ꞌbá drị̃lẹ́ ru lị́cọ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí ꞌbã rụ́; Hãsãbíyã ꞌi, Sẽrẽbíyã ꞌi, Yésũwã Kãdị̃mị̃yẹ́lị̃ ngọ́pị ꞌi ãzíla ꞌbá ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe pá tulépi ru ndrelépi ĩꞌba abe ndrẽndrẽ sáwã ĩꞌbaní Ãdróŋá rụ́ ịcụ́jó ãzíla sĩ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ sĩ rĩ kî. ꞌBá pá tulépi wókõ ãzí rĩ gá rĩ kí ị́jọ́ zị ꞌbá wókõ ãzí rĩ gá rĩ kí umvi la ãzị́táŋá ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã azịlé rĩ áni.

25 ꞌBá kẹ̃jị́ tị sĩ ãko kí tãmbajó rĩ andre ũtẽlépi rĩ kí; Mãtãníyã ꞌi, Bãkị̃bụ̃kị́yã ꞌi, Ũbãdíyã ꞌi, Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi, Tãlị̃mọ́nị̃ ꞌi, ãzíla Ãkụ́bụ̃ ꞌi. 26 Nga kí ãzị́ sáwã Yõyĩyãkímũ Yésũwã ngọ́pị Yõzãdákĩ umvelépi áyị́pị rĩ ꞌbã ándrá adrujó úpí ru rĩ gá ãzíla sáwã Nẽhẽmíyã gávũnã rú ãzíla Ézĩrã* átáló ru vâ kãránĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá.

Ãdróŋá zịjó Bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó rĩ drị̃ gá rĩ

27 Sáwã bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ fẽjó Ãdróŋá ní rĩ sĩ, ûmve ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí ãngũ ndú-ndú ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ kí agá ãzíla ájí dó sĩ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ̃mụ̃ ꞌdã ị̃nzị̃jó ãyĩkõ sĩ. Ngo kí úngó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ kí aya sĩ úngó ịcụ́jó rĩ kí sĩ, árị́ sĩ ãzíla ụ̃ꞌdị́ sĩ. 28 ꞌBá úngó ngolépi ꞌdĩ atrá kí dó ru ãngũ ãlu gá angájó ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá rĩ gá, tọ̃rọ́mẹ́ ꞌbá Nẽtõfátĩ drị̂ ꞌbadrị̂ gá, 29 angájó Bẹ̃tị̃ Gị̃lị̃gálị̃ gá ãzíla ãngũ Gébã ꞌbadrị́ Ãzị̃mãvẹ́tị̃ be rĩ gá ãꞌdusĩku ꞌbá úngó ngolépi ꞌdĩ ꞌbã kí ándrá tọ̃rọ́mẹ́ ĩꞌbadrị̂ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá. 30 Ãtalo kí ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe kí dó mụ ru ꞌbãlé ãlá ru ꞌbo, ꞌbã kí dó vâ ꞌbá kí, kẹ̃jị́ kí ãzíla bõrõ kí ãlá ru.

31 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má ají dó drị̃lẹ́ Yụ́dã drị̂ kí ꞌbãlé bõrõ ꞌbã drị̃ gá ãzíla má itú dó ꞌbá úngó ngolépi la kí kãlãfe ũꞌbí la sĩ tị ndú-ndú ị̃rị̃ sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó. ꞌBá úngó ngolépi rĩ kí ꞌbã tị ãlu rĩ mụ kí bõrõ ꞌbã wókõ ándrá Kẹ̃jị́tị sĩ Kórõná sũjó rĩ drị̂ gâlé ru. 32 Hõsáyã kí ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yụ́dã drị̂ kí ꞌbã nụ́sụ̃ abe bĩ kí dó ãtalo ꞌdĩ kí vú; 33 Ãzãríyã ꞌi, Ézĩrã ꞌi, Mẹ̃sụ̃lámụ̃ ꞌi, 34 Yụ́dã ꞌi, Bénzãmĩnĩ ꞌi, Sẽmãyíyã ꞌi ãzíla Yẽrẽmíyã ꞌi. 35 Ãtalo ãzí ꞌdĩ amụ́ kí ãzíla kí dị̃ gũká vu sĩ; Zẽkãríyã Yónãtãnĩ ngọ́pị ꞌi, Yónãtãnĩ Sẽmãyíyã ngọ́pị ꞌi, Sẽmãyíyã Mãtãníyã ngọ́pị ꞌi, Mãtãníyã Mĩkãníyã ngọ́pị ꞌi, Mĩkáyã Zãkụ́rị̃ ngọ́pị ꞌi ãzíla Zãkụ́rị̃ Ásãfũ ngọ́pị ꞌi. 36 Zãkãríyã ꞌbã kãká ãzí rĩ kí ándrá; Sẽmãyíyã ꞌi, Ãzãrẹ́lị̃ ꞌi, Mĩlãláyĩ ꞌi, Gĩlãláyĩ ꞌi, Mãáyĩ ꞌi, Nẹ̃tãnẹ́lị̃ ꞌi, Yụ́dã ꞌi ãzíla Hãnánĩ ꞌi. Amụ́ kí ãko sĩ úngó cojó ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ayúlé rĩ áni rĩ kí abe ãzíla kãránĩ Ézĩrã ꞌde dó kí drị̃ nĩ. 37 Angájó Kẹ̃jị́tị Ị̃yị́ kídí ru rĩ drị̂ gá ꞌdãá, ꞌbá ꞌdĩ tụ kí dó pịrị pịrị bõrõ gâlé ru gẹ̃rị̃ sĩ mụjó Táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá rĩ gá, jó Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá cajó Kẹ̃jị́tị sĩ mụjó ị̃yị́ gá wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá.

38 ꞌBá úngó ngolépi sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ mụ kí dó ụrụ gâlé ru, ábĩ dó kí vú nụ́sụ̃ ꞌbá ꞌbadrị̂ kí abe bõrõ ꞌbã drị̃ gâsĩ jó Gõrófã rú sĩ Ãcí ũdũjó rĩ gá Bõrõ Mgbọ rĩ gâlé. 39 ꞌDãá rĩ sĩ, ãma alị dó Kẹ̃jị́tị Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gâsĩ, Kẹ̃jị́tị Yẽsánã drị̂ agâsĩ, Kẹ̃jị́tị Ị̃ꞌbị drị̂ gâsĩ, Gõrófã Hãnãnẹ́lị̃ drị̂ gâsĩ, ãzíla Gõrófã Túrú drị̂ gá kpere Kẹ̃jị́tị Kãbĩlõ drị̂ gá. ꞌDãá rĩ sĩ ãmụ dó drị̃ gá Kẹ̃jị́tị Kãbĩlõ drị̂ gâlé ru ãzíla ãtu dó pá Kẹ̃jị́tị ꞌbá ãngũ andre tẽlépi rĩ ꞌbadrị̂ gá.

40 ꞌBá úngó ngolépi sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó tị ndú-ndú ị̃rị̃ rĩ tu kí dó pá jó Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá. Átu vâ pá nụ́sụ̃ drị̃lẹ́ ꞌbadrị̂ kí abe ꞌdãá ĩndĩ. 41 Ãmụ ãtalo gũká vulépi ꞌdĩ kí abe; Ĩlĩyãkímũ ꞌi, Mãsẽyíyã ꞌi, Mĩnĩyãmínĩ ꞌi, Mĩkáyã ꞌi, Ẽlĩyõnáyĩ ꞌi, Zãkãríyã ꞌi ãzíla Hãnãníyã ꞌi. 42 ꞌBá la úngó ngolépi rĩ kí; Mãsẽyíyã ꞌi, Sẽmãyíyã ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi, Ụ́zị̃ ꞌi, Yẽhõhãnánĩ ꞌi, Mãlĩkíyã ꞌi, Ị̃lámụ̃ ꞌi ãzíla Ị̃zẹ́rị̃ ꞌi. Ri kí ãko sĩ úngó ngojó rĩ kí colé úngó ngoŋá trũ rere, ꞌbá úngó drị̃lẹ́ gá Yẽzĩrãhíyã ri kí drị̃ celé nĩ. 43 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ꞌdĩ idé kí dó ídétáŋá kí wẽwẽ rú, idé kí ãyĩkõ ãꞌdusĩku Ãdróŋá fẽ ĩꞌbaní ãyĩkõ ãmbógó la. Ũkú kí anzị nírí kí abe idé kí vâ ãyĩkõ ĩndĩ. Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ꞌbã kí sĩ ãyĩkõ idéjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ála are la álị̂lé.

Ãko fẽlé sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Ãlĩtárĩ gá rĩ kî

44 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ úpẽ ꞌbá ãzí kí jó sĩ ãko fẽlé ri kí tãmbajó rĩ kí andre tẽjó, ãwãꞌdĩfô kí tãmbajó, ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ fẽlé rĩ kí tãmbajó ãlu mụdrị́ drị̂ kí abe. Úfẽ ándrá vâ ãzị́ sĩ ãkónã ámvụ́ táwụ̃nị̃ kí agá ꞌdãá ãmvé ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé átrá kí fẽlé ãtalo ꞌbání ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe rĩ ĩꞌbadrị́. ꞌBá Yụ́dã drị̂ ri kí uꞌálé ãyĩkõ sĩ ãzị́ ãtalo ꞌbã kí ngalé ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe rĩ kí sĩ, 45 ãꞌdusĩku ri kí ãzị́ ngalé Ãdróŋá ní ãzíla ãzị́ sĩ ꞌbá kí idéjó ãlá ru rĩ kí ngalé. ꞌBá úngó ngolépi rĩ kí ꞌbá kẹ̃jị́tị andre tẽlépi rĩ kí abe ri kí vâ ãzị́ ĩꞌbadrị̂ kí ngalé ãzị́táŋá Dãwụ́dị̃ ꞌbã kí ándrá fẽlé ngọ́pị̃ Sũlũmánĩ be rĩ sĩ. 46 Ándrá ídu sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbadrị́ Ásãfũ be rĩ gá, drị̃lẹ́ka ꞌbá úngó ngolépi rĩ ꞌbadrị̂ kí ándrá cí, úngó ngolé sĩ Ãdróŋá ꞌbã rụ́ ịcụ́jó ãzíla sĩ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ kí ándrá vâ cí. 47 Sáwã Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌbadrị́ Nẽhẽmíyã be rĩ gá, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí ꞌbá úngó ngolépi jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ãtị̃lé, ꞌbá kẹ̃jị́tị jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã andre tẽlépi rĩ kí ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe. Ri kí ãkónã ãlá rĩ fẽlé ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ. ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ ri kí vâ ãko fẽlé ĩꞌbaní rĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ kí fẽlé ãtalo ãfũlépi Ãrọ́nị̃ rụ́ rĩ ꞌbanî.

13

Ị́jọ́ Nẽhẽmíyã ꞌbã itúlé ãsị̃jó rĩ kî

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ úlã dó Bụ́kụ̃ Mụ́sã drị̂ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ꞌbá kí dị̃ are sĩ la. Ị́jọ́ ịsụ́lé ala gá rĩ agá úlẽ ꞌbá ãzí Ãmọ́nị̃ rú jõku Mụ̃wábụ̃ rú la ꞌbã fi jõ ãngũ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbã kí sĩ rũ trajó rĩ agá ku,✡ 2 ãꞌdusĩku gã kí ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ị̃yị́ fẽlé ãkónã be kõtórõ agá ꞌdãá úmgbé sáwã ĩꞌbã kí ándrá ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ, wó rá la ayú kí ándrá Bãlámũ ꞌi séndẽ sĩ sĩ kí wãjó. Wó ị́jọ́ la múké rĩ, Ãdróŋá ãmadrị̂ wi ándrá ãmaní sụ̃sụ́ áwãtáŋá ꞌdã ꞌbã kẹ̃jị́ gá. 3 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ãzị́táŋá lãlé rĩ arelé ꞌbo, awa kí dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ku rĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí abe ndú-ndú.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ nga drĩ ru ku rú, úꞌbã ándrá átáló Ĩlĩyãsíbũ ꞌi Jó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị́ sĩ ãko kí tãmbajó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru, Tõbíyã ándrá ĩꞌdi ꞌbã kãká ãni rú la. 5 Ĩlĩyãsíbũ idé dó Tõbíyã ní jó ꞌa ãzí mgbọ la, ꞌdĩ jó ꞌa ándrá sĩ ãnáfóró fẽlé ídétáŋá ru rĩ kí ꞌbãjó, ãko ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí abe, ãko ndú-ndú ayúlé Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí, ãlu mụdrị́ ãná drị̂, wáyĩnĩ ãzíla ãdu kí abe rĩ ꞌi. Ála ándrá ãko ꞌdĩ kí fẽ ãzị́táŋá sĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní, ꞌbá úngó ngolépi rĩ kí abe, ꞌbá kẹ̃jị́tị andre ũtẽlépi rĩ kí trũ ãzíla ãko vâ fẽlé ãtalo ꞌbaní rĩ kí abe.

6 Wó sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ gá, ma ꞌdĩ sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá yụ, ãꞌdusĩku ágõ ándrá ꞌdĩ sĩ úpí Ãrĩtãsẽrĩsésĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ rụ́ ílí kãlị́na drị̃ ị̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ. Sáwã ãzí vúlé gá ázị rụ́kụ̃sã úpí drị́ sĩ gõjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé vúlé. 7 Ma dó mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, má ịsụ́ dó ị́jọ́ ụ̃nị̃lé ị́jọ́ ũnzíkãnã Ĩlĩyãsíbũ ꞌba idélé ĩꞌdi ꞌbã sĩ rụ́mụ̃ fẽjó Tõbíyã ní lị́cọ́ ꞌa Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ drị̃ gá. 8 Ũmbã na dó ma ũnzí, má aꞌbé dó sĩ ãko Tõbíyã drị́ idélé báwũ sĩ rĩ kí jó agâlé rĩ sĩ ãmvé. 9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, áfẽ dó ãzị́táŋá sĩ rụ́mụ̃ kí ꞌbãjó ãlá ru, má ají dó sĩ ãko ndú-ndú ayúlé jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí vúlé ãnáfóró ãwãꞌdĩfô rú rĩ kí abe ãzíla ãko ngụ̃lẹ́pị vĩrĩ rĩ be.

10 Má ịsụ́ vâ ụ̃nị̃lé la ãko tátí fẽlé ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kí úfẽ kí ĩꞌbaní gẹ̃rị̃ sĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí ꞌbá úngó ngolépi rĩ kí abe tátí icólépi ãzị́ ngalépi rĩ gõ kí dó ãzị́ ngalé ĩꞌbadrị́ ámvụ́ kí agá. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má uzá dó drị̃lẹ́ka ꞌdã kí drị̃ gá, ázị kí, “ꞌBá kí jó Ãdróŋá drị̂ aꞌbe ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má atrá dó ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí pírí vúlé ãzíla áꞌbã dó ꞌbá ãlu-ãlu ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị gá. 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Yụ́dã drị̂ iꞌdó kí dó ãlu mụdrị́ ãná drị̂ kí ajílé wáyĩnĩ trũ ãzíla ãdu trũ ꞌbãlé jó sĩ ãko kí tãmbajó rĩ kí agá. 13 Má uja dó átáló Sẽlẽmíyã kí ꞌbãlé Zãdókĩ kãránĩ rú rĩ be ãzíla Pẽdãyíyã Lẹ́vị̃ gó rú rĩ trũ drị̃lẹ́ jó sĩ ãko kí tãmbajó rĩ drị̂ rú. Áꞌbã vâ Hãnánĩ Zãkụ́rị̃ ngọ́pị Mãtãníyã umvelépi áyị́pị rĩ sĩ kí ãzã kojó ãꞌdusĩku ꞌdĩ kí ꞌbá ãzí ándrá nị̃lé cé kí ꞌbá mgbã íni la kî. Ãzị́ ĩꞌbadrị̂ ándrá sĩ ãkónã tralé rĩ kí awajó ĩꞌbã ádrị́pịka Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbanî.

14 Má uja dó ị́jọ́ zịlé Ãdróŋá tị gá, ꞌbárĩ Ãdróŋá mádrị̂, mí ũrã drĩ mání ị́jọ́ áma drị̃ gá ị́jọ́ mání ngalé ꞌdĩ kî sĩ. Mí ãvĩjõ ị́jọ́ ãzị́ mání ngalé ãꞌị̃táŋá sĩ jó mídrị̂ agá ꞌdĩ kí drị̃ gá ku fô.

15 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí agá, ándre ꞌbá kí sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá zãbíbũ ãka tu sĩ wáyĩnĩ idéjó Sãbátũ sĩ, kí vâ ãná ĩꞌbã kí lãlé rĩ kí umbé ũꞌbãlé kãyĩnõ kí drị̃ gá wáyĩnĩ trũ, zãbíbũ sụ́ trũ, úlúgó ãka abe ãzíla tẹ́rị́ ãzí ndú-ndú ꞌdĩ kí abe. Ri kí ãko ꞌdĩ kí ajílé pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Sãbị́tị̃ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áli dó kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ĩꞌbã kí ãkónã ụzịjó Sãbị́tị̃ sĩ rĩ sĩ. 16 ꞌBá Tụ́rọ̃ gá ándrá uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ri kí Ị̃ꞌbị ãzíla ãko ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí ujílé ãzíla ụzịlé ꞌbá Yụ́dã gá rĩ ꞌbaní Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má uzá dó ꞌbá ãmbogo rú Yụ́dã gá rĩ kí drị̃ gá, ájọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ kí idé sĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ ꞌbãjó ãndị́ ru íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 18 Ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí ándrá ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ idéjó rĩ sĩ, Ãdróŋá ãmadrị̂ ají ándrá sĩ lị́kị̃ ãma drị̃ gá pírí táwụ̃nị̃ ꞌdĩ be ku yã? Úꞌdîꞌda ĩmi dó adrã ãzí ají ꞌdã ꞌbã drị̃ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá ĩminí ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ ꞌbãjó ãndị́ ru rĩ sĩ.”

19 Áfẽ ãzị́táŋá ãngũ drĩ dó iꞌdó nịlé ụ́ꞌdụ́ tõwú ãlu ãlu ꞌbã ĩndró sĩ ꞌbo, lẽ ûpị̃ kẹ̃jị́tị Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ cí, ꞌbá ãzí ꞌbã nzị̃ ĩꞌdi ku kpere Sãbátũ ꞌbã alị agá rá ká. Ápẽ vâ ãtíꞌbó áma ãmgbã rĩ drị̂ ꞌbã ãzí kí tị sĩ mụjó kẹ̃jị́tị andre tẽjó ĩndĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ málĩ ãzí ajílé la ꞌbã fi dó sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agâlé Sãbátũ sĩ ku. 20 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãko ndú-ndú ꞌdĩ kí ụzịlépi rĩ ko kí dó ụ́ꞌdụ́ ãmvé, fi kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agâlé gẹ̃rị̃ sĩ ku pâlé ãlu jõku ị̃rị̃ ꞌdĩpí. 21 Wó áli kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ãzíla ájọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ko bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ andre gá ãmvé ꞌdâ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ĩdrĩ idé la ꞌdĩ áni ị̃dị́, ma ĩmi rụ rá.” Iꞌdójó sáwã ꞌda gá, ꞌbá ãzí ãꞌbã dó pá ꞌdãá Sãbátũ sĩ ị̃dị́ ku. 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, áfẽ dó ãzị́táŋá ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ru ꞌbãjó ãlá ru rá ká ꞌbã tẽ kí dó sĩ kẹ̃jị́tị kí andre ĩndõ, kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ ꞌbã ãlá ru benĩ.

Ázị dó vâ sĩ Ãdróŋá ꞌi, Ãdróŋá mádrị̂, mí ũrã jõ ị́jọ́ ãzị́ mání ngalé ꞌdĩ ꞌbã drị̃ gá be fô! Mí iꞌda mání ásị́ ị̃gbẹ̃ lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó ãzíla ukólépi ku rĩ sĩ.

23 Sáwã ãlu ꞌdã agá má ịsụ́ vâ ụ̃nị̃lé la ãgọbị Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãzí ꞌdụ kí ándrá ũkú angájó sụ́rụ́ Ãsị̃dọ́dị̃ drị́, Ãmọ́nị̃ drị́ ãzíla Mụ̃wábụ̃ drị̂ kí agá. 24 Anzị ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ꞌbã nụ́sụ̃ ri kí dó tị Ãsị̃dọ́dị̃ drị̂ jọlé jõku ri kí tị sụ́rụ́ ndú la ꞌbadrị̂ jọlé áyụ, icó kí dó sĩ tị Yụ́dã drị̂ jọlé ku. 25 Ájọ ị́jọ́ ĩꞌbaní ũmbã sĩ, áwã kí, áco ãzí ri kí ãzíla ási kí drị̃ꞌbị́ rá. Áfẽ ĩꞌbaní ũyõ nalé rụ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ ãzíla ájọ, “Ĩmi icó izonzi ĩmidrị̂ kí fẽlé anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ũkú ru ku, anzị ĩmidrị̂ kí jõku ĩmi ãmgbã rĩ ꞌbã ꞌdụ kí izonzi ĩꞌbadrị̂ kí ĩminí ũkú ru ku. 26 Ị́jọ́ ũkú Ịsịrayị́lị̃ rú ku rĩ kí ꞌdụjó ũkú ru rĩ ándrá bãsĩ fẽlépi la úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Sũlũmánĩ ꞌbã sĩ ị́jọ́ izajó Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ. Sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌdĩ kí agá pírí, úpí ãzí ĩꞌdi áni la ándrá ꞌdáyụ, Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ lẽ ándrá ĩꞌdi rá, fẽ ándrá dó sĩ ĩꞌdiní adrujó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí ũkú ꞌdã ꞌbaní táni ĩꞌdi fẽ agâ ị́jọ́ ũnzí idéjó Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá rá tí. 27 Ĩmi icó dó ị́jọ́ ũrãlé sĩ ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ idéjó Ãdróŋá ãmadrị̂ aꞌbejó rá sĩ ũkú Ịsịrayị́lị̃ rú ku ꞌdĩ kí ꞌdụjó íngoní ru?”

28 Anzị ágọ́bị́ umvelé Yõyĩyádã átáló ãmbógó ãndânĩ Ĩlĩyãsíbũ ꞌbã ngọ́pị rú rĩ drị̂ ꞌbã ãzí ãlu la ĩgbã Sãnĩbãlátĩ Họ̃rọ́nị̃ gó ru rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ãzí ĩꞌdiní ũkú ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ádro dó ĩꞌdi áma andre gá ꞌdãá rĩ sĩ rá. 29 Ájọ dó sĩ Ãdróŋá ní, Ãdróŋá mádrị̂, mí igá jõ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá rá fô, ãꞌdusĩku fẽ kí ãzị́ átáló drị̂ ní acájó ãndị́ ru, aꞌbe kí ũyõ ándrá ĩꞌbã kí nalé sĩ tị icíjó mí be sĩ ãzị́ ngajó átáló ru jõku Lẹ́vị̃ rú rĩ rá.

30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má idé dó ãtalo kí ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe ãlá ru ị́jọ́ pírí sụ́rụ́ ndú ndú ꞌdã ꞌbadrị̂ kí agá rĩ sĩ ãzíla áfẽ dó ĩꞌbaní ãzị́. ꞌBá ãtalo rú rĩ kí ãzị́ ĩꞌbadrị̂ tị gá ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí vâ ãzị́ ĩꞌbadrị̂ tị gá. 31 Áfẽ vâ ijijá ayúlé sĩ ãwãꞌdĩfô kí ivéjó rĩ ajílé sáwã la pịrị rĩ gá ãzíla sĩ wókõ ãkónã ãfũlépi ámvụ́ agá drị̃drị̃ fẽlé Ãdróŋá ní rĩ ajíjó sáwã la pịrị rĩ gá.

Ájọ dó sĩ Ãdróŋá ní, Ãdróŋá mádrị̂, mí ũrã jõ mání ị́jọ́ áma drị̃ gá mũkẽ mídrị̂ sĩ fô.

* 1:1 1:1 Kị́sị̃lẹ̃vụ̃ ĩꞌdi ĩmbá úrômĩ kãléndã ꞌbá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ sĩ.

* 2:13 2:13 Jõku Ị̃nị̃ ãmbógó rĩ.

* 3:6 3:6 Ála ándrá kẹ̃jị́tị Yẽsánã drị̂ umve kẹ̃jị́tị ụ̃kụ rĩ.

† 3:18 3:18 Bụ́kụ̃ ãzí Ĩbũrãníyã tị sĩ rĩ kí Bĩnúwĩ ꞌdĩ umve Bãváyĩ ꞌi.

* 5:15 5:15 Ĩbũrãníyã tị sĩ rĩ gá sẹ̃kẹ́lị̃.

* 7:65 7:65 Bụ́kụ̃ Ĩbũrãníyã drị̂ jọ Ụ̃rị́mụ̃ kí Tãmímũ be.

† 7:71 7:71 Bụ́kụ̃ Ĩbũrãníyã tị sĩ rĩ gá dárĩkĩsĩ 2,000; vâ vásĩ 72 gá.

* 8:1 8:1 Ézĩrã ĩꞌdi ándrá vâ ímbápị ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi la.

† 8:2 8:2 Ézĩrã la ándrá ãzị́ nga ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí abe átáló ru wó gãmétẽ Pásĩyã drị̂ be Kãránĩ rú.

‡ 8:8 8:8 icé kí ífí la Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ.

✡ 9:18 9:18 Ãfũŋá 32:4

✡ 9:25 9:25 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:10-11

* 10:32 10:32 Sẹ̃kẹ́lị̃ ĩꞌdi séndẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí ayúlé iꞌdójó ídu kpere úꞌdîꞌda rĩ i.

* 12:26 12:26 Ézĩrã ĩꞌdi ándrá vâ ímbápị ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi la.

✡ 13:1 13:1 Ãzị́táŋá Amviŋá 23:3-5

Ẹ́sị́tẹ́rị̃

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂

Bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ nze ãmaní ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá adrujó ãtíꞌbó rú Pásĩyã gá rĩ sĩ úpa kí sáwã mẹ́rọ́ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ itújó sĩ lẽjó kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ sĩ íngoní yã rĩ drị̃ gá. Údrĩ táni Ãdróŋá ꞌbã rụ́ agâ-agâ bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ gá ku rá tí, iꞌda ru tọndọlọ Ãdróŋá pa kí lẽjó kí ụꞌdị́jó pírí rá rĩ gá nĩ. ꞌBá ãzí nị̃lépi la ãꞌdi sĩ bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ nị̃ yã la ꞌdáyụ. Ị́jọ́ sĩlé ndú ndú tị Ĩbũrãníyã drị̂ sĩ rĩ kí agá, ꞌbá ụ̃nị̃táŋá trũ ũꞌbí ũꞌbĩ kí jọlé la úsĩ ándrá bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ ãni rú ílí 400 (BC) sĩ, ꞌdĩ sĩ útị drĩ Yẹ́sụ̃ ku.

Ị́jọ́ ru ngalépi rĩ kí agá ị́jọ́ icélé bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ agá rĩ iꞌda ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ iꞌdó kí ándrá ụ̃mụ̃ Pụ̃rị́mụ̃ drị̂ sĩ ãyĩkõ idélé íngoní yã rĩ rá. Ãmẹ̃lẹ́kị̃ gó ãzí umvelé Hámãnĩ rĩ itú ándrá ị́jọ́ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí adrulé ꞌbá Ãmẹ̃lẹ́kị̃ drị̂ kí abe mẹ́rọ́ꞌbá ru ándrá ĩꞌbaní mụjó kõtórõ agâsĩ sĩ cajó ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ gá. (Ãfũŋá 17:8-16) Ẹ́sị́tẹ́rị̃ Yãhụ́dị̃ ízó ru rĩ acá ándrá úpí Pásĩyã gá rĩ ꞌbã ũkú rú ãnirú sáwã Hámãnĩ ꞌbã ị́jọ́ ụ̃tị̃jó sĩ lẽjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ gá. Ímbátáŋá Mõdẽkáyĩ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ atrị Hámãnĩ ꞌbã ị́jọ́ itúlé rĩ rá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ndẽjó ꞌbo rĩ ꞌbã ũngúkú gá, (Ẹ́sị́tẹ́rị̃ 9:20-22) Mõdẽkáyĩ lũ ĩꞌbaní ꞌba idé kí ãyĩkõ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ãꞌdị́ ndẽjó rĩ drị̂ sĩ. ꞌDĩ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbã kí ụ̃mụ̃ pụ́rị̃mụ̃ drị̂ iꞌdójó rĩ ꞌi.

1

Ụ̃mụ̃ úpí ní ꞌbãlé ri kî

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ ru ngalépi sáwã úpí Ãhãsũwérẽ ándrá ũpĩ nalépi ãngũ 127 rĩ kí agá iꞌdójó Ị́ndị̃yã gá cajó kpere Ị̃tọ́pị̃yã gá rĩ sĩ rĩ kî. 2 Sáwã ꞌdã sĩ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã dó úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agá ãnirú táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ gá. 3 Ílí najó ĩꞌdi ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ gá ꞌbã dó ụ̃mụ̃ ãmbógó la ꞌbá pírí ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú ꞌdĩ ꞌbanî. Umve dó ãsĩkárĩ ãmbogo Pásĩyã drị̂ kí Mẹ́dị̃yã drị̂ kí abe pírí ãzíla anzị úpí drị̂ kí ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị́ ãngũ gá ꞌdãá rĩ kí abe.

4 Ụ̃mụ̃ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ꞌbãlé rĩ ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ 180. Ri dó sĩ málĩ, ũnĩ ãzíla ãmbõgõ ãngũ ĩꞌdidrị́ sĩ ũpĩ najó rĩ agá rĩ kí iꞌdalé ꞌbá ãmbogo rú ĩꞌdidrị́ ꞌdã ꞌbanî. 5 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí dó mụ ukólé ꞌbo, úpí ꞌbã vâ ụ̃mụ̃ ãzí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ị̃dị́ lị́cọ́ ꞌa ĩꞌdidrị́ mãwụ́wã trũ úpí drị́ andre celé cí rĩ agá. ꞌBã ĩꞌdi ꞌbá pírí málĩ trũ ãzíla lẽmẽrí bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ agá ꞌdãá rĩ ꞌbaní. 6 Ûgĩ dó lị́cọ́ ꞌdã ꞌa bõngó mịfị́ níríŋá imve ãzíla bụ̃lụ̂ rĩ kî sĩ, ûgĩ bõngó ꞌdĩ kí bõngó ĩbá mịfị́ nírí uꞌbélé ika ãzíla pápũlũ rú rĩ kî sĩ írã ịꞌdịlé ị́dị́ŋá ru pịrị pịrị rĩ kí ụrụꞌbá gá ímve sílĩvã rú rĩ kî sĩ. ꞌDãá úꞌbã dó kụ́rị̃sị̃ idélé sílĩvã sĩ rĩ kí gólũdĩ sĩ rĩ kí abe írã uꞌbélé ika, imve, foro ãzíla ịnị rú ũꞌbãlé ãngũ ãlu gá rĩ kí drị̃ gá. 7 Úfẽ ꞌbá ꞌbaní wáyĩnĩ mvụlé kópõ ũví ndú ndú idélé gólũdĩ sĩ rĩ kî sĩ. Wáyĩnĩ fẽlé ꞌbá ꞌbaní rĩ ca rá ãꞌdusĩku úpí fẽ ĩꞌdi ĩꞌbaní ásị́ pírí sĩ. 8 ꞌBá mvụ kí dó wáyĩnĩ cécé úpí ꞌbã ãzị́táŋá lã fẽjó ꞌbá wáyĩnĩ ũbĩlépi rĩ ꞌbaní rĩ áni, ãꞌdusĩku úpí jọ ꞌbá wáyĩnĩ ũbĩlépi rĩ ꞌbaní ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã mvụ calépi ĩꞌdi ní rá rĩ sĩ.

9 Ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã vâ ụ̃mụ̃ ũkú ꞌbaní úpí Ãhãsũwérẽ drị́ lị́cọ́ ũpĩ drị̂ gâlé.

Ũkú Úpí Ãhãsũwérẽ drị́ Vásĩtĩ ꞌbã ĩꞌdi tị gãjó rĩ

10 Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ la sĩ úpí Ãhãsũwérẽ la dó mụ ĩmẽrãlé were ꞌbo, fẽ dó ãzị́táŋá ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ Mẹ̃hụ̃mánị̃ ní, Bị̃zị́tã ní, Hãrị̃bọ́nã ní, Bị̃gị́tã ní, Ãbãgítã ní, Zẽtárĩ ãzíla Kãrĩkásĩ ní, 11 ꞌbã mụ kí dó sĩ ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ajílé ãzíla úpí la dó sĩ amụ́ ndrĩ bõngó ũpĩ drị̂ kí agá íngoní yã rĩ iꞌdalé ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú rĩ ꞌbaní ãmụ́ ĩꞌdidrị̂ kí abe ãꞌdusĩku ũnĩ la ándrá ambamba. 12 Wó ãtiꞌbo kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ní ꞌbo, Vásĩtĩ gã dó amụ́lé úgmbé. ꞌDã ꞌbã vúlé gá úpí acá dó ũmbájírílí ãzíla ũmbã na dó ꞌa la ũnzí-ũnzí. 13 Ĩꞌdiní adrujó ãzị́táŋá ru úpí ní sĩ ꞌbá ãzị́táŋá kí nị̃lépi cé ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlépi múké rĩ kí zịjó rĩ áni, úpí zị dó sĩ ꞌbá ũndũwá ru ị́jọ́ nị̃lépi cé rĩ kî. 14 ꞌBá ándrá úpí ꞌbã sĩ tị jajó ĩꞌba rụ́ ambamba sĩ ị́jọ́ zịjó rĩ kí; Kãrĩsénã ꞌi, Sẽtárĩ ꞌi, Ãdĩmátã ꞌi, Tãrãsị́sị̃ ꞌi, Mẽrésĩ ꞌi, Mãrĩsénã ꞌi ãzíla Mẽmũkánĩ ꞌi. ꞌDĩ kí ándrá ãsĩkárĩ ãmbogo ázị̂rị̃ Pásĩyã gá ãzíla Mẹ̃dị́yã gá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kî.

15 Úpí Ãhãsũwérẽ zị dó kí, “Drĩ adru ãzị́táŋá sĩ rĩ gá ála dó ãꞌdu ị́jọ́ idé ũkú mádrị́ Vásĩtĩ ụrụꞌbá gá ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá mání ãtiꞌbo mádrị̂ kí tị pẽjó sĩ ĩꞌdi umvejó rĩ gãjó úmgbé rĩ sĩ?”

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mẽmũkánĩ umvi dó úpí ní ãsĩkárĩ ãmbogo kí abe, “Ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ nga ị́jọ́ ãzí ũnzí la. Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ngalé ꞌdĩ adru lú úpí ꞌbã ụrụꞌbá gá áꞌdụ̂sĩ la ku, wó vâ ãmbogo pírí ãzíla ꞌbá pírí ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã sĩ adrujó úpí ru rĩ kí ụrụꞌbá gá ĩndĩ, 17 ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã ngalé ꞌdĩ la drụ́zị́ ũkú pírí kí bị́lẹ́ imbá sĩ ãrútáŋá ãko idéjó ĩꞌbã ágóka ꞌba rụ́ sĩ jọjó la, ‘Ũkú úpí Ãhãsũwérẽ drị́ Vásĩtĩ drĩ dó ándrá ĩꞌdi ꞌbã ágô úpî tị gã rá, ãma dó ãmã ngá idé la ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?’ 18 Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ, ũkú ãmbogo Pásĩyã gá ãzíla Mẹ̃dị́yã gá ị́jọ́ ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã ngalé ꞌdĩ arelépi rá rĩ kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúŋá idélé ĩꞌbã ũpi ꞌbaní pírí ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃nzị̃táŋá ãko ãzíla ãrútáŋá ãko la dó mụ mụlé drị̃ gá. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí drĩ tá adru ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ mání jọlé ĩꞌdiní rĩ sĩ, lẽ ꞌbã fẽ úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ãzị́táŋá Pásĩyã ꞌbadrị́ Mẹ̃dị́yã be ru ujalépi ku rĩ gá íni; Lẽ Vásĩtĩ ꞌba amụ́ dó úpí drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ ku. Úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã fẽ ãngũ ĩꞌdidrị́ ꞌdã ũkú ãzí mũkẽ sĩ ĩꞌdi ndẽlépi rá la nî. 20 Ị́jọ́ úpí ꞌbã sĩlé ꞌdĩ údrĩ dó lã la ãngũ ĩꞌdidrị̂ agâsĩ ꞌbá pírí ꞌbaní ꞌbo, ũkú pírí kí dó ãrútáŋá fẽ ĩꞌbã ágóka ꞌbaní rá, ágọ́bị́ lã drĩ táni adru lẽmẽrí jõku kụ́rẹ́nị́.”

21 Úpí kí ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe acá kí dó ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ Mẽmũkánĩ ꞌbã jọlé ꞌdĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ cécé Mẽmũkánĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. 22 Sĩ dó wárãgã túpũ ãlu ãlu ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ adrujó úpí ru rĩ gá ũví ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩjó rĩ vú sĩ ãzíla sụ́rụ́ ãlu ãlu gá tị ĩꞌbã kí jọlé túpũ ĩꞌbadrị̂ gá ꞌdãá rĩ sĩ. Sĩ dó sĩ ị́jọ́ íni, lẽ ágọ́bị́ ãlu ãlu ꞌba adru ãmbógó ru lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá nĩ.

2

Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbãjó úpí ꞌbã ũkú ru rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũngúkú gá úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ũmbã la dó mụ ukólé ꞌbo, igá dó ị́jọ́ ũkû Vásĩtĩ drị̃ gá, ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ drị̃ gá ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé rĩ drị̃ gá. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ị́jọ́ úpí ꞌbã ụrụꞌbá gá rĩ kí undrélépi rĩ jọ kí, “Lẽ úndrụ̃ izonzị bíkĩrã rú ũnĩ ambamba la kí úpí nî. 3 Lẽ úpí ꞌbã ũpẽ ãmbogo ị́jọ́ ꞌdĩ ngalépi rĩ kí sụ́rụ́ ꞌdĩ kí agâsĩ pírí sĩ izonzị bíkĩrã rú ũnĩ ambamba rĩ kí ajíjó jó ũkú ꞌbã kí sĩ uꞌájó Sụ́sã gá rĩ gá. Lẽ úfẽ kí tãmbalé ãtíꞌbó úpí drị́ Hẽgáyĩ ũkú kí drị̃lẹ́ gá rĩ pálé gá ãzíla lẽ ꞌbã idé dó sĩ kí ũnĩ ambamba rú. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩzóŋá úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ la dó sĩ adru ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.” Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ fi úpî ásị́ gá rá ãzíla ũbĩ dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ vú rá.

5 Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị́ ãzí ãlu Yãhụ́dị̃ rú la cí rụ́ la Mõdẽkáyĩ ꞌi, ĩꞌdi ándrá uꞌá bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agá ãnirú táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá. Ĩꞌdi Kị́sị̃ ꞌbã ngọ́pị umvelé Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi rĩ ꞌbã ngọ́pị Yáyĩrĩ drị̂ ꞌi, angájó sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá. 6 Úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌdụ ándrá Mõdẽkáyĩ kí ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla úpí Yụ́dã drị́ Yẽkõníyã kí abe ũkpõ sĩ. 7 Mõdẽkáyĩ ꞌbã ámvọ́pị átịdrị́ gá ĩꞌdi ꞌbã ándrá izólé umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Hãdásã ꞌi rĩ ꞌbã átẹ́pị kí ándrá ãndrẽ be ꞌdáyụ. Ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌbã rụ́ ãzí rĩ ála ándrá vâ umve la Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi. Ĩꞌdi ándrá lẽtáŋá ru ãzíla ũnĩ ambamba rú. Mõdẽkáyĩ ꞌdụ ĩꞌdi cécé ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị áni ĩꞌdi ꞌbã ãndrẽ ꞌbã kí drãjó átẹ́pị̃ be ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá. 8 Ála dó mụ ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ uyúlé ãzíla ála dó mụ izonzị bíkĩrã rú rĩ kí ajílé Sụ́sã gá fẽlé ãtíꞌbó Hẽgáyĩ ũkú kí andre tẽlépi rĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ drị́ ꞌbo, ájí vâ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ izonzị ꞌdĩ kí abe jó ũkú ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá ĩndĩ. 9 Hẽgáyĩ uꞌá Ẹ́sị́tẹ́rị̃ sĩ ãyĩkõ sĩ ãzíla fẽ dó ĩꞌdiní ãko ũnĩ drị̂ kí íná ãlá rĩ kí abe. Fẽ vâ ĩꞌdiní ãtiꞌbo izonzị rú rĩ kí ázị̂rị̃ ãzíla agụ dó ĩꞌdi ꞌbãlé jó ãlá ũkú ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá.

10 Ẹ́sị́tẹ́rị̃ nze dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí vú sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ kí abe ku ãꞌdusĩku Mõdẽkáyĩ itrí ĩꞌdi cí. 11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ Mõdẽkáyĩ la acị́ jó sĩ ũkú kí tãmbajó rĩ gá ꞌdãá sĩ lẽjó nị̃jó la Ẹ́sị́tẹ́rị̃ la uꞌá íngoní ãzíla ãꞌdu ị́jọ́ la ru idé ĩꞌdi rụ́ nĩ yã rĩ.

12 Sáwã ĩzóŋá ãlu ãlu ꞌbã sĩ mụjó úpí Ãhãsũwérẽ rụ́ rĩ ca drĩ ku rú, úlẽ ꞌbã idé ru ãlá ru ãko ũnĩ drị̂ kí sĩ ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ cécé lãꞌbĩ ꞌbã lẽlé rĩ áni. Ĩmbá ázíyá rĩ kí agá ĩꞌdi dó ru uní ãdu ãjẹ̃ rú rĩ sĩ ãzíla ĩmbá ázíyá ãzí rĩ kí agá ĩꞌdi ru uní ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí sĩ ũnĩ ãko kí abe. 13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkú la drĩ dó lẽ mụlé drị̃ ụfụlé úpí be, ĩꞌdi dó bõngó ĩꞌdiní lẽlé ambamba rĩ sụ̃ ãzíla ála dó ĩꞌdiní ãko ĩꞌdi ꞌbã ndrelé múké rĩ kí ꞌdụ ĩndĩ. 14 Ĩndró sĩ ĩꞌdi dó mụ úpí drị́ jó gâlé, ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩꞌdi ãfũ úpí drị́ jó gâlé rĩ sĩ rá ãzíla ĩꞌdi dó mụ filé jó sĩ ũkú kí tãmbajó ãtíꞌbó Sãsĩgásĩ ꞌbã tãmbalé nĩ rĩ gá. Ĩzóŋá ãfũlépi úpí drị́ jó agâlé ꞌbo rĩ fi dó úpí rụ̂lé ị̃dị́ ku, rá la drĩ úpí ní ãyĩkõ fẽ rá, úpí la dó ĩꞌdi umve rụ́ sĩ nĩ ká.

15 Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ĩꞌdi ándrá Ãbị̃hãyị́lị̃ Mõdẽkáyĩ ꞌbã átịdrị́ ru rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. Sáwã la dó mụ calé Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị́ sĩ fijó úpí Ãhãsũwérẽ rụ́ ꞌbo, aꞌị́ dó ãko ãzí ndú la kí ku lú rá la ãko ãtíꞌbó ũkú kí andre tẽlépi rĩ ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ kî. Ũnĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ sị ꞌbá pírí ĩꞌdi ndrelépi rĩ kí mịfị́ rá. 16 Âgụ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ úpí drị́ jó ũpĩ drị̂ agâlé ĩmbá mụdrị́ sĩ, ꞌdĩ ĩmbá Tĩbétĩ drị́ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ílí ázị̂rị̃ ĩꞌdi ꞌbã adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ.

17 Úpí lẽ dó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi ndẽ izonzị ãzí bíkĩrã rú ꞌdĩ kí pírí rá ãzíla ásị́ lã ịsụ́ dó ãyĩkõ ĩꞌdi sĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sụ̃ dó sĩ kõfíyã ũpĩ drị̂ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̃ gá ãzíla ꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ũkú ĩꞌdidrị̂ rú Vásĩtĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá. 18 Úpí ꞌbã dó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ụ̃mụ̃ ãmbógó la ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãtiꞌbo kí abe, ꞌdĩ dó ụ̃mụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ ꞌi. Fẽ vâ ꞌbá ꞌbaní avị́lé ãngũ ĩꞌdidrị́ ũpĩ najó rĩ agá ꞌdãá pírí ãzíla awa ꞌbá ꞌbaní málĩ angájó úpí drị́ málĩ rĩ kí agá.

Mõdẽkáyĩ ꞌbã ị́jọ́ itúlé úpî drị̃ gá rĩ lũjó rĩ

19 Sáwã izonzị bíkĩrã rú rĩ kí ajíjó úpí drị̃lẹ́ gá pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ, Mõdẽkáyĩ dó ꞌdĩ sĩ ãmbogo ãzị́ ngalépi úpí drị́ kẹ̃jị́tị gá rĩ kí ꞌbã ãzí. 20 Wó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ mba ị́jọ́ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá rĩ tã sírĩ rú cécé Mõdẽkáyĩ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, ãꞌdusĩku ri ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã jọlé rĩ kí vú ũbĩlé cécé jõ sĩ ĩꞌdi imbájó rĩ áni.

21 Sáwã Mõdẽkáyĩ ꞌbã ãzị́ ngajó úpí drị́ kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá rĩ sĩ, ãsĩkárĩ ị̃rị̃ úpí ꞌbã kẹ̃jị́tị andre tẽlépi Bị̃gị̃tánã kí Tẽrésĩ be itú kí ị́jọ́ sĩ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌdịjó rá. 22 Wó Mõdẽkáyĩ ịsụ́ ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé úpî drị̃ gá rĩ nị̃lé rá ãzíla lũ dó sĩ ĩꞌdi Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní. Ẹ́sị́tẹ́rị̃ lũ dó vâ sĩ ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã arelé ꞌdĩ úpí ní rá. 23 Ála dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ị̃ndụ́ ndrụ̃lé ãzíla ála dó mụ ịsụ́lé la ĩꞌdi ꞌdĩ áni ãndá, únzi dó sĩ ãsĩkárĩ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí rá. Úsĩ dó ị́jọ́ ꞌdĩ bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ sụ́rụ́ drị̂ kí sĩjó rĩ agá úpî drị̃lẹ́ gá.

3

Hámãnĩ ꞌbã ị́jọ́ itújó Yãhụ́dị̃ kí ụrụꞌbá gá rĩ

1 Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí vúlé gá, úpí Ãhãsũwérẽ fẽ dó Hãmẽdátã Ãgágĩ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị Hámãnĩ ní ãmbõgõ. Itụ́ dó ĩꞌdi ãmbogo ãzí ꞌdĩ ꞌbaní pírí ãndânĩ. 2 Úpí fẽ dó ãzị́táŋá ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ kẹ̃jị́tị gá rĩ ꞌbaní sĩ drị̃ sujó vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru. Wó Mõdẽkáyĩ su drị̃ Hámãnĩ ní vụ̃rụ́ jõku fẽ ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá lẽlé ꞌdã áni ku.

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtiꞌbo úpí drị́ kẹ̃jị́tị gá rĩ zị kí Mõdẽkáyĩ ꞌi, “Ígã ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ vú ũbĩlé úmgbé la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” 4 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ãtiꞌbo ꞌdĩ kí jọ la Mõdẽkáyĩ ní ꞌbã ị̃nzị̃ Hámãnĩ ꞌi, wó icó ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ĩꞌdiní rĩ ꞌbã vú ũbĩlé ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Hámãnĩ ní sĩ ndrejó la ĩꞌdi nõ Mõdẽkáyĩ rụ́ ị́jọ́ ãzí idé rá yã áni ãꞌdusĩku Mõdẽkáyĩ lũ ĩꞌbaní ꞌi Yãhụ́dị̃ rĩ gá rá.

5 Hámãnĩ la dó mụ ndrelé la Mõdẽkáyĩ su drị̃ ĩꞌdiní vụ̃rụ́ ku ãzíla ị̃nzị̃ ĩꞌdi ku ꞌbo, ũmbã na dó ĩꞌdi ũnzí. 6 Hámãnĩ la dó mụ nị̃lé la Mõdẽkáyĩ ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la ꞌbo, ĩꞌdiní Mõdẽkáyĩ ꞌdịjó áꞌdụ̂sĩ rĩ ca ĩꞌdiní ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ndrụ̃ dó gẹ̃rị̃ sĩ lẽjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ụꞌdị́jó ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ agá ꞌdãá pírí.

7 Ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ũpĩ najó rĩ ꞌbã ĩmbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ drị̃drị̃ Nị̃sánị̃ drị̂ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ri kí dó jẽgê ꞌbelé Hámãnĩ drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ãzíla ĩmbá ãlu ãlu sĩ sĩ ĩmbá pẽjó ĩmbá ụ́ꞌdụ́ lã be. Jẽgê ꞌde dó ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ drị̃ gá, ꞌdĩ ĩmbá ĩꞌbã kí umvelé Ãdárĩ* rĩ ꞌi.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hámãnĩ jọ dó úpí Ãhãsũwérẽ ní, “ꞌBá ãzí lãꞌbĩ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó ndú la iré kí ru ãngũ ãmadrị́ ndúndú míní sĩ ũpĩ najó rĩ agá ꞌdĩ. Ãzị́táŋá ĩꞌbadrị̂ ají kí ru ꞌbá ãzí rĩ ꞌbadrị̂ kí abe ku ãzíla gã kí ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí vú ũbĩlé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ adru múké ku úpí ní kí aꞌbejó ídri rú. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ úpí ní ãyĩkõ fẽ rá yã áni, lẽ úpí ꞌbã fẽ ãzị́táŋá sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rá ãzíla ma séndẽ ífí-ífí sílĩvã rú rĩ fẽ gụ̃tị́yã ãmbógó la kí agá 10,000 ĩrá úpí ꞌbã sĩ málĩ ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó rĩ gá sĩ ꞌbá ãzị́ ꞌdĩ ngalépi rĩ kí ũfẽjó.” 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí ãtrũ dó ríŋĩ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị́ sĩ drị́ tị̃jó wárãgã drị̃ gá sĩ icéjó la ꞌí ãtị̃ ị́jọ́ lẽlé ngalé ꞌdĩ rá rĩ fẽlé Hãmẽdátã ngọ́pị Hámãnĩ Ãgágĩ gó ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kî ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ drị́. 11 Úpí jọ dó Hámãnĩ ní, “Ímba mî séndẽ tã míní ãzíla mí icó ị́jọ́ míní lẽlé idélé rĩ idélé kí ụrụꞌbá gá míní lẽlé rĩ áni rá.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmbá drị̃drị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na sĩ, umve kí dó kãránĩ úpí drị̂ kî. Sĩ kí dó sĩ ãzị́táŋá Hámãnĩ ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí ãsĩkárĩ ãmbogo úpí drị̂ ꞌbaní, gávũnã sụ́rụ́ drị̂ ꞌbaní ꞌbá pírí sụ́rụ́ ãlu ãlu gá rĩ kí abe ũví ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩjó rĩ sĩ ãzíla tị ĩꞌbaní jọlé rĩ kí vú sĩ. Útị̃ dó drị́ drị̃ la gá ríŋĩ úpí Ãhãsũwérẽ ní sĩ drị́ tị̃jó rĩ sĩ. 13 Fẽ kí dó wárãgã ꞌdi kí agụlé ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ ꞌbadrị́, ꞌba agụ kí dó sĩ kí ãngũ úpí ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ agâsĩ pírí jọjó la, lẽ ụ́ꞌdị́ ãzíla ị̃lị̃kị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãngũ ꞌdĩ ꞌa gá ꞌdâ rĩ kí pírí rá. ꞌBá ãgọbị rú, ũkú ru, anzị ãgọbị rú, izonzị kí, anzị nírí kí ãzíla ĩdranigo kí abe pírí ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ umvelé Ãdárĩ rĩ ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na sĩ ãzíla lẽ úra málĩ ĩꞌbadrị̂ kí pírí rá. 14 Úpí fẽ dó wárãgã ꞌdĩ kí awalé ãngũ pírí kí agâsĩ sĩ ndrejó la ꞌbá pírí ꞌbã adru kí dó sĩ bábá ụ́ꞌdụ́ pẽlé ꞌdã sĩ. 15 Úpí fẽ dó ãzị́táŋá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sĩ wárãgã ꞌdĩ kí awajó ãngũ ĩꞌdiní sĩ ũpĩ najó rĩ kí agá gbõrú. Ri kí dó Hámãnĩ be ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí mvụlé wó táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ ꞌa fi dó ndrú-ndrú ũcõgõ sĩ.

4

Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ãꞌị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ãzãkojó

1 Mõdẽkáyĩ la dó mụ ị́jọ́ pírí ru idélépi ꞌdi kí drị̃ gá ị́jọ́ nị̃lé ꞌbo, asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí ũcõgõ sĩ rá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá sụ̃ dó kõlĩbá, fu dó ru drị̃kã úfóró sĩ, mụ dó awá trũ ãzákírílí ru táwụ̃nị̃ agâsĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere. 2 Mụ dó kpere kẹ̃jị́tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ gâlé ãmvélé ãmvélé ru rĩ gá, ãꞌdusĩku ꞌá ãꞌị̃ ꞌbá kõlĩbá sụ̃lépi la ní fijó lị́cọ́ úpí drị̂ agâlé ku. 3 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la dó mụ calé ãngũ ãlu ãlu ãzị́táŋá úpí drị̂ ꞌbã sĩ cajó ala gá rá rĩ gá ꞌbo, ũcõgõ ãmbógó la fi dó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí agá, ĩsãyĩmũ kí dó, awá kí ãzíla uꞌbé kí dó ụ̃lụ́lụ́. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí sụ̃ kí dó kõlĩbá ãzíla la kí dó ru úfóró agá. 4 Izonzị Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị́ ãtíꞌbó ru rĩ kí dó mụ ãgọbị ĩꞌdidrị́ acolé rá rĩ kí abe ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã idélé rĩ lũlé ĩꞌdiní ꞌbo, acá dó ũcõgõ ãmbógó la sĩ. Pẽ dó ꞌbá ãzí tị bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ la kí trũ Mõdẽkáyĩ ní sụ̃lé kõlĩbá kẹ̃jị́ gá, wó Mõdẽkáyĩ gã kí úmgbé. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umve dó ãgọbị acolé rá rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu umvelé Hãtákĩ ꞌi rĩ. Ĩꞌdi ándrá ãtíꞌbó úpí ãni úpí ní pẽlé sĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ãzã kojó rĩ ꞌi. Pẽ dó tị la Mõdẽkáyĩ rụ̂lé sĩ lẽjó nị̃jó la ãꞌdu fẽ ĩꞌdiní ũcõgõ nĩ ãzíla ĩꞌdi awá ãꞌdu sĩ.

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hãtákĩ mụ dó Mõdẽkáyĩ rụ́ ãngũ mgbọ kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị́ sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ agâlé rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. 7 Mõdẽkáyĩ nze dó ị́jọ́ pírí ru idélépi rĩ kí vú Hãtákĩ ní rá ãzíla lũ vâ kãlãfe séndẽ ãni Hámãnĩ ꞌbã mụlé fẽlé ĩrá úpí drị̂ agá sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ ĩndĩ. 8 Mõdẽkáyĩ fẽ vâ Hãtákĩ drị́ wárãgã sĩlé angájó Sụ́sã gá sĩ lẽjó la ụ́ꞌdị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí pírí rĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní rá. Aꞌị́ Hãtákĩ ꞌi sĩ wárãgã ꞌdĩ iꞌdajó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní ãzíla ꞌbã nze ũcõgõ íní sĩ adrujó ala gá rĩ ꞌbã vú ĩndĩ. Jọ vâ Hãtákĩ ꞌbã jọ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní ꞌbã mụ mãmálá ꞌbãlé úpî drị̃lẹ́ gá sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî.

9 Hãtákĩ gõ dó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ rụ̂lé rá ãzíla lũ dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã jọlé rĩ kí rá. 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ jọ dó Hãtákĩ ní ꞌbã gõ vúlêlé ãzíla ꞌbã jọ Mõdẽkáyĩ ní íni, 11 “Ãtiꞌbo úpí drị̂ nị̃ kí ꞌbá pírí ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ kí abe ãzị́táŋá ꞌdĩ rá, ágọ́bị́ jõku ũkú ãzí filépi ãngũ úpí ní sĩ uꞌájó rĩ gâlé ꞌdĩ sĩ úpí umve ĩꞌdi nĩ ku rĩ ãzị́táŋá la lú ãlu, ála ĩꞌdi ꞌdị rá, rá la úpí drĩ lú túré ĩꞌdi ãni gólũdĩ rú rĩ inga sĩ ꞌbá ꞌdã umvejó nĩ ká, ĩꞌdi ru pa ĩndõ. Wó ụ́ꞌdụ́ ali kí kãlị́na ꞌbo úpí umve drĩ ma ku.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hãtákĩ gõ dó Mõdẽkáyĩ rụ̂lé sĩ ị́jọ́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã jọlé rĩ lũlé. 13 Mõdẽkáyĩ umvi, “Ĩgõ vúlêlé, ĩlũ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní, lẽ mí ũrã míní adrujó lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ sĩ mi ími pa rá, ála lú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzí rĩ kí ụꞌdị́ áꞌdụ̂sĩ la ku. 14 Ídrĩ ị́jọ́ jọ ꞌbá mídrị́ Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí kẹ̃jị́ gá sáwã ꞌdĩ agá ku, ãzãkoma kí patáŋá be angá ĩꞌbaní ãngũ ãzí gá rá. Wó mi ꞌbá mî átẹ́pị drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe ĩmi dó bãsĩ ị̃lị̃kị̃ ĩmi ꞌi. Sáwã ãzí sĩ mí acá ꞌbãsĩ vâ úpí ꞌbã ũkú ru sĩ amụ́jó ãma ãzãkojó ị́jọ́ ũkpó ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ agá.” 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ãpẽ dó Hãtákĩ tị Mõdẽkáyĩ rụ́ ꞌdõlé umvitáŋá ꞌdĩ trũ, 16 “Ímụ, ítra ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Sụ́sã gá rĩ kí pírí ãngũ ãlu gá ãzíla ĩmi ị̃sãyĩmũ mánî. Ĩna ína ku jõku ĩmvụ ị̃yị́ ku ụ́ꞌdụ́ na, ị́nị́ kí ị̃tụ́ be. Ma ãtíꞌbó mádrị́ izonzị rú rĩ kí abe ãma vâ idé la ꞌdĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ ru idé ꞌbo, ma mụ úpí rụ̂lé rá, ãzị́táŋá drĩ táni ãꞌị̃ la ku rá tí, jõ drãjó, ma dó drã.” 17 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mõdẽkáyĩ mụ dó rá ãzíla nga dó ị́jọ́ pírí Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã jọlé ꞌba nga kí rĩ kí rá.

5

Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umve úpí kí ụ̃mụ̃ gá Hámãnĩ be

1 Ụ́ꞌdụ́ najó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã ĩsãyĩmũjó rĩ sĩ, sụ̃ dó bõngó ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ adrujó úpí ꞌbã ũkú ru rĩ ꞌi, mụ dó pá tulé lị́cọ́ ꞌa úpí drị̂ gá pịrị pịrị jó úpí ní sĩ rijó rĩ gá. Úpí ri dó ꞌdĩ sĩ úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ gá, ja tị kẹ̃jị́tị sĩ fijó ꞌa gâlé ru rĩ gá. 2 Úpí la dó mụ ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ndrelé pá tu agá lị́cọ́ ꞌa gá ꞌdãá ꞌbo, uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi sĩ ãzíla inga dó túré gólũdĩ rú rĩ sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ se dó ru ãnirú ãzíla aló dó sĩ túrê ꞌbã tị mbílí rĩ.

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí zị dó ũkú ĩꞌdidrị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi, “Ị́jọ́ ími ásị́ nũlépi rĩ dó ãꞌdu? Ílũ mání ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌi, drĩ táni adru ãngũ mání ũpĩ najó rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ fẽjó mídrị́, ma fẽ la rá.”

4 Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ úpí ní ãyĩkõ fẽ rá, lẽ ꞌba amụ́ kí Hámãnĩ be ụ̃mụ̃ mání ꞌbãlé ĩꞌdiní ãndrũ rĩ gá rá.” 5 Úpí jọ dó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmụ, ĩmi ají Hámãnĩ mbẽlẽ rú, ãma kí dó sĩ amụ́ mụlé ụ̃mụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã sĩ ãma aꞌị́jó rĩ gá.” 6 Ĩꞌbaní wáyĩnĩ mvụ agá, úpí zị vâ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ị̃dị́, “Ílũ mání ãꞌdu ị́jọ́ la ími ásị́ nũ nĩ yã rĩ, drĩ táni adru ãngũ mání ũpĩ najó rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ fẽjó mídrị́, ma fẽ la rá.” 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “Ị́jọ́ mání lẽlé ãzíla aꞌị́lé rĩ ĩꞌdi íni: 8 Úpí ꞌbã ásị́ drĩ ndrĩ mání rá, drĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ mání aꞌị́lé rĩ sĩ ãzíla drĩ ãtĩ la rá yã áni, lẽ úpí ꞌba amụ́ kí Hámãnĩ be drụ̃sị̃ ụ̃mụ̃ mání idélé ĩꞌbaní rĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó sĩ ị́jọ́ úpí ꞌbã zịlé rĩ umvi.”

Hámãnĩ ꞌbã lẽjó Mõdẽkáyĩ nzijó rĩ

9 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãyĩkõ ga dó Hámãnĩ ꞌbã ásị́ gá tré ĩꞌdi ꞌbã fũjó ụ̃mụ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ. Wó ĩꞌdi dó mụ ndrelé la Mõdẽkáyĩ ri kẹ̃jị́ tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ gâlé rĩ gá ꞌdãá, nga dó ụrụgá ku jõku fẽ ãrútáŋá ĩꞌdiní alịjó rĩ sĩ ku ꞌbo, ũmbã na dó ĩꞌdi Mõdẽkáyĩ sĩ amba mba. 10 Wó Hámãnĩ ape dó tị Mõdẽkáyĩ ní ku, mụ dó lị́cọ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, umve dó ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ trũ. 11 Hámãnĩ ịpị́ dó ru ĩꞌbaní málĩ ĩꞌdidrị́ wẽwẽ rú rĩ kî sĩ, anzị ĩꞌdidrị́ ũꞌbí rĩ kí sĩ, ãrútáŋá úpí ní fẽlé ĩꞌdiní ãzíla gẹ̃rị̃ ndú ndú úpí ꞌbã sĩ ĩꞌdi ịtụ́jọ́ ãmbõgõ gá rĩ kî sĩ. 12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hámãnĩ jọ vâ, “ꞌBá lú úpí ꞌbã ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã umvelé úpí be ụ̃mụ̃ ĩꞌdiní idélé rĩ gá rá rĩ lú ma ꞌi. Umve vâ ãma úpí be ụ̃mụ̃ ãzí rĩ gá drụ̃sị̃. 13 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ kí pírí mání ãyĩkõ ku ádrĩ ágọ́bị́ Yãhụ́dị̃ rú Mõdẽkáyĩ ndre ĩꞌdiní ri agâ kẹ̃jị́ tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ agâlé rĩ gá rĩ gá.”

14 Hámãnĩ ꞌbã ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ kí ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí abe pírí jọ kí ĩꞌdiní, “Lẽ ífẽ ãgọbị ãzị́ ꞌbã idé kí ife sĩ ꞌbá nzijó la, ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌba adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃, drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ízị dó úpí ꞌi ꞌbã fẽ Mõdẽkáyĩ ꞌi, únzi dó sĩ ĩꞌdi ife ꞌdã sị́ gá ꞌdãá rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó sĩ mụ úpí be ụ̃mụ̃ gâlé ãyĩkõ sĩ.” Ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé ꞌdĩ fẽ dó Hámãnĩ ní ãyĩkõ rá ãzíla fẽ dó ídé dó sĩ ifê rá.

6

Úpí ꞌbã Mõdẽkáyĩ ní ãrútáŋá fẽjó rĩ

1 Ị́nị́ ꞌdã sĩ úpí ko dó ụ́ꞌdụ́ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌị́ dó bụ́kụ̃ sĩ ãwí sĩjó sáwã ĩꞌdiní ãzị́ ngajó úpí ru rĩ sĩ rĩ lãlé ĩꞌdinî. 2 Bụ́kụ̃ ãwí drị́ ꞌdã agá ísụ́ úsĩ ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ándrá ị́jọ́ ãgọbị ị̃rị̃ acolé rá ándrá kẹ̃jị́tị úpí drị̂ ꞌbã andre tẽlépi Bị̃gị̃tánã ꞌbã kí itúlé Tẽrésĩ be sĩ lẽjó úpí Ãhãsũwérẽ ꞌdịjó rá rĩ. 3 Úpí zị dó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí, Ụ̃rọ̃drị́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ịsụ́lé ị̃nzị̃táŋá be ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã áma pajó rĩ sĩ rĩ dó ãꞌdu? Ãtiꞌbo umvi kí úpí ní, “Ídé Mõdẽkáyĩ ní ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku.”

4 Úpí zị, ꞌbá lị́cọ́ agá ꞌdãá rĩ ãꞌdi ꞌi? Wó íni ꞌdĩ Hámãnĩ afí tí úpí drị́ lị́cọ́ agá ꞌdãá sĩ úpí zịjó ꞌbã fẽ ũkpó sĩ Mõdẽkáyĩ nzijó ife idélé sĩ ꞌbá nzijó rĩ sị́ gá.

5 Ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ umvi kí, “ꞌBá lị́cọ́ agá ꞌdãá rĩ Hámãnĩ ꞌi.”

“Úpí jọ ĩmi ají ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé.”

6 Hámãnĩ la dó mụ afílé ꞌbo, úpí zị dó ĩꞌdi, “Lẽ má idé dó ãꞌdu sĩ ꞌbá mání ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ ní ị̃nzị̃táŋá fẽjó?”

Hámãnĩ ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ gâlé, “ꞌBá la úpí ní dó sĩ icójó ị̃nzị̃táŋá fẽjó mání ãndânĩ rĩ dó ãꞌdi ꞌi?” 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umvi dó úpí Hámãnĩ ní, “Ị̃nzị̃táŋá fẽlé ꞌbá úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ nî rĩ, 8 lẽ ájí bõngó jõ úpí ní sụ̃lé rĩ ꞌi, fãrásĩ jõ úpí ní sĩ ụ̃cẹ̃jó rĩ ꞌi ãzíla kõfíyã jõ úpí ní sụ̃lé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ be. 9 Lẽ úfẽ bõngó ꞌdĩ kí fãrásĩ be ãmbógó ãlu ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ ãmbogo úpí drị̂ kí agá rĩ drị́, ꞌbã ụ̃sụ̃ kí ãmbógó úpí ní sĩ lẽjó ị̃nzị̃táŋá fẽjó rĩ ụrụꞌbá gá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá úꞌbã dó ĩꞌdi kãyĩnõ drị̃ gá ujílé gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ kí agá rĩ gâsĩ, lẽ ꞌbá ãmbógó ĩꞌdi ujílépi rĩ ꞌbã mụ uyú trũ la ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ‘Ála ꞌbá úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ idé ꞌdĩ áni!’ ”

10 Úpí jọ dó Hámãnĩ ní, “Ímụ gbõrú, mí aꞌdụ́ kánzũ kí fãrásĩ abe míní ũrãlé ꞌdĩ áni, mí idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ rú rịlépi kẹ̃jị́tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbã tị gá ꞌdãnî. Lẽ mí aꞌbe ãko ãzí ãlu ị́jọ́ míní ũrãlé ꞌdĩ kí agá ꞌdâ ngaŋá kó ru ku.”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hámãnĩ aꞌdụ́ dó bõngó kí fãrásĩ be rá, ụ̃sụ̃ dó Mõdẽkáyĩ ꞌi ãzíla ꞌbã dó ĩꞌdi kãyĩnõ drị̃ gá sĩ mụjó ĩꞌdi ují trũ gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí agâsĩ. Mụ dó úyú trũ la ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, “ꞌDĩ ị́jọ́ idélé ꞌbá úpí ní sĩ lẽjó ị̃nzị̃táŋá fẽjó ꞌbá ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní rĩ nî rĩ ꞌi!”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mõdẽkáyĩ uja dó ru úpí drị́ kẹ̃jị́ tị gâlé. Wó Hámãnĩ afụ dó ru ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gâlé, aku ru drị̃ cí ãꞌdusĩku acá dó drị̃nzá sĩ ãzíla ũcõgõ sĩ. 13 Hámãnĩ nze dó ị́jọ́ pírí ru idélépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kí vú ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí abe pírí.

ꞌBá ũndũwá ru ígátáŋá fẽlépi ĩꞌdiní rĩ jọ kí ĩꞌdiní ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ be, “Mõdẽkáyĩ la ími fẽ mụlé aꞌdélé rá ãndá ãndá ru ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la rĩ sĩ, mí icó ĩꞌdi ndẽlé ku, mi mụ ãndá-ãndá ru aꞌdélé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rá ídri mụ ĩꞌdi be ãꞌdị́ ꞌdịŋá trũ drị̃ gá rĩ gá!” 14 Ĩꞌbaní drĩ ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãgọbị úpí drị́ acolé rá rĩ amụ́ kí dó Hámãnĩ ĩrũgbũlé agụlé ụ̃mụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã idélé rĩ gâlé.

7

Hámãnĩ nzijó rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí kí Hámãnĩ be mụ kí dó ụ̃mụ̃ nalé Ẹ́sị́tẹ́rị̃ trũ. 2 Ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ĩꞌbaní wáyĩnĩ mvụjó rĩ gá, úpí zị, “Mâ ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃, ílũ mání ãꞌdu ị́jọ́ la ími ásị́ nũ nĩ yã rĩ, drĩ táni adru ãngũ mání ũpĩ najó rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ fẽjó mídrị́, ma fẽ la rá.”

3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “Úpí, ádrĩ lẽtáŋá ịsụ́ mídrị́ rá ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá, ípa áma ídri, ꞌdĩ ị́jọ́ mání aꞌị́lé mí drị́ rĩ ꞌi ãzíla ípa ꞌbá mádrị̂ kî, 4 ãꞌdusĩku îtụ̃ndã ãma ꞌbá mádrị̂ kí abe sĩ ãma ị̃lị̃kị̃jó, ãma ulị́jó ãzíla sĩ ãma wejó pírí rá. Údrĩ tá lú ãma ị̃tụ̃ndã sĩ adrujó ãtíꞌbó ru la, ma tã ĩyãŋã tú, má icó tá ími ĩcãndĩlé ku.”

5 Úpí Ãhãsũwérẽ zị dó ũkú ĩꞌdidrị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi, “Ãꞌdi icó ị́jọ́ ꞌdĩ idélé nĩ? ꞌBá dó ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ idélépi rĩ dó íngõlé?”

6 Ũkú úpí drị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “ꞌBá ũnzí ãzíla ãmã mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ ĩꞌdi Hámãnĩ ꞌdĩ ꞌi.”

Hámãnĩ acá dó ụ̃rị̃ sĩ úpí kí drị̃lẹ́ gá ũkú úpí drị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ be. 7 Úpí nga dó ũmbã sĩ ụrụgá, aꞌbe dó wáyĩnĩ ĩꞌdidrị̂ rá, mụ dó ãmvé lị́cọ́ ꞌa mãwụ́wã trũ rĩ gâlé. Wó Hámãnĩ nị̃ dó ị́jọ́ úpí ꞌbã lẽlé idélé ĩꞌdi rụ́ rĩ rá, ace dó ru vúlé sĩ ũkú úpí drị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ aꞌị́jó ꞌbã pa jõ íní ꞌî ídri.

8 Úpí ní ãgõ agâ lị́cọ́ ꞌa mãwụ́wã trũ rĩ gâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ, ịsụ́ Hámãnĩ ꞌbe dó ru úmvúke Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã sĩ rijó rĩ ꞌbã pá gá. Úpí za, “Ílẽ vâ mâ ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ụrụlé áma drị̃ gâsĩ mádrị́ jọ agá ꞌdâ yã?”

Ị́jọ́ ꞌdĩ la dó mụ ãfũlé úpî tị gâlé ꞌbo, ꞌbá ãzị́ ngalépi úpí drị́ rĩ aku kí dó Hámãnĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị* cí.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágọ́bị́ acolé rá ãzị́ ngalépi úpí ní Hãrị̃bọ́nã jọ, “Hámãnĩ ịꞌdị vâ ife ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá ꞌdã, ãzo la mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃. Fẽ ĩꞌdi ịꞌdịlé sĩ Mõdẽkáyĩ ándrá mũkẽ idélépi sĩ úpí ꞌbã ídri pajó rĩ nzijó.”

Úpí jọ, “Ĩnzi dó Hámãnĩ sị́ la gá ꞌdãá!” 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nzi kí dó Hámãnĩ ꞌi ife tá ĩꞌdi ꞌbã idélé Mõdẽkáyĩ ní ꞌdã sị́ gá. Úpí ꞌbã ũmbã ịgbẹ dó sĩ rá.

8

Úpí inga Mõdẽkáyĩ ãmbógó ru

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ úpí Ãhãsũwérẽ fẽ dó ãko Hámãnĩ mẹ́rọ́ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ drị̂ kí pírí Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ají dó Mõdẽkáyĩ úpî drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku Ẹ́sị́tẹ́rị̃ lũ úpí ní ĩꞌdi ꞌî kãká. 2 Úpí ãtrũ dó ríŋĩ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị́ sĩ drị́ tị̃jó wárãgã drị̃ gá sĩ icéjó la ꞌí ãtị̃ ị́jọ́ lẽlé ngalé ꞌdĩ rá ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé Hámãnĩ drị́ rĩ rá, fẽ dó ĩꞌdi Mõdẽkáyĩ drị́. Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ãko Hámãnĩ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.

3 Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã vâ mãmálá úpî drị̃lẹ́ gá ị̃dị́, ꞌbe ru ĩꞌdi pálé gá ãzíla ĩꞌdi dị̃ awá sĩ. Aꞌị́ úpí ꞌi ꞌbã lị ị́jọ́ Hámãnĩ Ãgágĩ gó ru rĩ ꞌbã itúlé ũnzíkákãnã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ rá. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí ĩjũ dó túré ĩꞌdidrị́ gólũdĩ rú rĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ rụ̂lé ãzíla angá dó pá tulé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

5 Ẹ́sị́tẹ́rị̃ jọ, “Úpí, ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá, áma ị́jọ́ drĩ fi ími ásị́ gá rá ãzíla ídrĩ ũrã la ĩꞌdi múké sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó ãzíla mi jõ mání ãyĩkõ sĩ, mí icó ũkpó mídrị̂ sĩ ãzị́táŋá fẽlé rá. Mi dó sĩ ãzị́táŋá Hámãnĩ Hãmẽdátã ngọ́pị Ãgágĩ gó ru ị́jọ́ itúlépi sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ãngũ mídrị̂ gá ꞌdâ pírí rĩ drị̂ ujajó rá. 6 Má icó ị́jọ́ ũnzí sĩ lẽjó ꞌbá mádrị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó ꞌdĩ talé íngoní ru? Má icó ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ndrelé ị̃lị̃kị̃ agá íngoní rũ?”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãhãsũwérẽ umvi ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbaní Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ rú rĩ be, “Hámãnĩ ꞌbã ándrá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí lẽjó ụꞌdị́jó rĩ sĩ, áfẽ ándrá dó sĩ ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní ãzíla únzi vâ ĩꞌdi ife sị́ gá rá. 8 Wó ísĩ ãzị́táŋá ãzí áma rụ́ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí kẹ̃jị́ gá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ĩminí múké rĩ áni, ãzíla ítị̃ drị́ drị̃ la gá ríŋĩ mádrị̂ sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ sĩlé úpî rụ́ sĩ ꞌbo ãzíla sĩ drị́ tị̃jó drị̃ la gá ríŋĩ sĩ ꞌbo rĩ ícó ujalé la ku.”

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ûmve dó kãránĩ úpí drị̂ sáwã ꞌdã agá ĩmbá na ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ na, ĩmbá Sívãnĩ drị̂ sĩ. Sĩ kí dó ãzị́táŋá Mõdẽkáyĩ drị̂ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ãzíla ꞌbá ãmbogo ꞌbaní, gávũnã ꞌbaní ꞌbá ĩyõ ãngũ awalé 127 ru ĩjũlépi angájó Ị́ndị̃yã gá kpere Ị̃tọ́pị̃yã gá ꞌdĩ ꞌbanî. Úsĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ sụ́rụ́ ãlu ãlu ꞌbaní ũví ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩjó rĩ sĩ ãzíla tị ĩꞌbaní jọlé rĩ kí vú sĩ, úsĩ vâ ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩ. 10 Mõdẽkáyĩ sĩ dó ãzị́táŋá ꞌdĩ rụ́ úpí Ãhãsũwérẽ drị̂ sĩ, ĩbĩ kí tị ísékísé sĩ ãzíla adị dó kí ríŋĩ úpí drị̂ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị sĩ kí iréjó fãrásĩ izólé úpí ní cẹ̃lépi amba mba rĩ kí sĩ.

11 Ãzị́táŋá úpí drị́ ꞌdĩ fẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú táwụ̃nị̃ ãlu ãlu gá rĩ ꞌbaní ru trajó ãzíla ru andre tẽjó. ꞌBã ꞌdị kí ãꞌdị́ sĩ ãsĩkárĩ sụ́rụ́ cí amụ́lépi ĩꞌba rụ́ ãꞌdị́ gá ũkú ãzíla ãnzị ĩꞌbadrị̂ kí abe rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ãzíla ꞌbã upa kí málĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí rá. 12 Ụ́ꞌdụ́ pẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi ĩmbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ drị̃drị̃ Nị̃sánị̃ drị̂ ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na sĩ.

13 Ãzị́táŋá sĩlé ꞌdĩ lẽ âwa ĩꞌdi ãzị́táŋá ru sụ́rụ́ pírí kí agá ãzíla lẽ ꞌbá sụ́rụ́ pírí kí agá rĩ ꞌbã nị̃ kí ị́jọ́ drị̃ la gá cé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí dó sĩ adru bábá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ru ãrígó tị ũfẽjó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbarụ́.

14 Ãzị́táŋá úpí drị̂ sĩ, ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ ụ̃cẹ̃ kí dó mbẽlẽ-mbẽlẽ fãrásĩ ũpĩ drị̂ kí sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ujílé. Ãzị́táŋá ãlu ꞌdĩ âzị vâ ĩꞌdi mgbọrú táwụ̃nị̃ Sụ́sã gá ꞌdãá ĩndĩ.

15 Mõdẽkáyĩ fũ dó úpî drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ sĩ, sụ̃ dó bõngó ũpĩ drị́ bụ̃lụ̂ ãzíla imve, kõfíyã idélé gólũdĩ sĩ ãmbógó ãzíla bõngó pápũlũ rú mịfị́ níríŋá rĩ kî. Táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ ga dó tré ãyĩkõ sĩ ãzíla úzáŋá sĩ. 16 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ, ásị́ la ịgbẹ kí rá, ị̂nzị̃ vâ kí rá. 17 Ãngũ ãzíla táwụ̃nị̃ pírí ãzị́táŋá úpí drị̂ ꞌbã cajó ꞌbo rĩ gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ ãzíla na kí dó ụ̃mụ̃ ãyĩkõ sĩ kí drĩdríŋĩ gá. ꞌBá ũꞌbí sụ́rụ́ ãzí gá rĩ uja kí dó ru acájó ꞌbá Yãhụ́dị̃ ãni la rú, ãꞌdusĩku acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kî sĩ.

9

Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ndẽjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ umvelé Ádã rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ándrá sĩ lẽjó ãzị́táŋá úpí ꞌbã fẽlé rĩ ꞌbã ãzị́ ngajó rĩ ꞌi. Mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ lẽ kí ándrá acálé ãmbógó ĩꞌbadrị̂ rú ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ sĩ, wó ị́jọ́ ꞌdã uja ru ujalé ndú. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uja kí dó bãsĩ vâ acálé ãmbógó ru mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá nĩ. 2 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uja kí dó ru tralé táwụ̃nị̃* ĩꞌbadrị̂ kí agâsĩ ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé rĩ kí agá pírí sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá cí lẽlépi kí adrálépi rĩ kí abe. Wó ꞌbá ãzí icólépi drị́ bĩlépi ĩꞌba abe la ꞌdáyụ ãꞌdusĩku ꞌbá pírí ri kí idélé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ. 3 ꞌBá drị̃lẹ́ ru ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé rĩ agá rĩ kí pírí, ꞌbá ãmbogo rú, gávũnã rú, ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi úpí ꞌbã pálé gá rĩ kí abe ko kí vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ãzã ĩndĩ ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ rụ kí Mõdẽkáyĩ ꞌbá ị́jọ́ sĩ cí. 4 Mõdẽkáyĩ acá dó úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbá ãzí ãmbógó la rú, rụ́ la kụ dó sĩ ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé rĩ agá pírí, ũkpõ ĩꞌdidrị̂ ri dó tụlé drị̃ gá drị̃ gá. 5 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ụꞌdị́ kí dó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí pírí ménéŋá sĩ rá, idé kí dó sĩ ị́jọ́ kí ꞌbá kí ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí ụrụꞌbá gá ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni. 6 Bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ị̃lị̃kị̃ kí ꞌbá 500. 7 Ụꞌdị́ kí vâ ꞌbá ꞌdĩ kí ĩndĩ; Pãsãndátã ꞌi, Dãlĩfónĩ ꞌi, Ãsĩpátã ꞌi, 8 Põrátã ꞌi, Ãdãlíyã ꞌi, Ãrĩdátã ꞌi, 9 Pãmãsítã ꞌi, Ãrĩsáyĩ ꞌi, Ãrĩdáyĩ ꞌi, ãzíla Vãyĩzátã ꞌi. 10 ꞌDĩ kí anzị mụdrị́ Hámãnĩ Hãmẽdátã ngọ́pị mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kî. Wó ra kí ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku.

11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ úlũ úpí ní kãlãfe ꞌbá ụꞌdị́lé bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá rĩ rá. 12 Úpí jọ dó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní, “Bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ụꞌdị́ kí ꞌbá 500, ụꞌdị́ kí vâ anzị Hámãnĩ drị́ mụdrị́ rĩ kí ĩndĩ. Drĩ kí dó ãngũ iza ꞌdâ ꞌdĩ ꞌbã áni, iza kí dó lé ãngũ wókõ ãzí mádrị́ ꞌdĩ kí agá íngõpí? Wó ị́jọ́ míní aꞌị́lé lẽ ídé ĩꞌdi míní rĩ dó ãꞌdu? Ála idé la míní rá. Ãko míní lẽlé úfẽ ĩꞌdi míní rĩ dó ãꞌdu? Ála míní fẽ la rá.” 13 Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi dó, “Úpí ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá, ífẽ drụ̃sị̃ drị̃lẹ́ mgbọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Sụ́sã gá rĩ ꞌbaní ị́jọ́ idéjó ãzị́táŋá ꞌbãlé ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã lẽlé rĩ áni. Ífẽ dó sĩ ãvũ anzị Hámãnĩ drị́ mụdrị́ ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ũgĩlé ife sị́ gá.” 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ngajó rá. Úfẽ dó ãzị́táŋá táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã gá, ûgĩ dó ãvũ anzị Hámãnĩ drị́ mụdrị́ ꞌdã ꞌbadrị̂ kí ife sị́ gá. 15 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ agá rĩ tra kí vâ ru ãngũ ãlu gá ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ĩmbá Ádã drị̂ sĩ ãzíla ụꞌdị́ kí ꞌbá 300, wó ra kí ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku.

16 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãngũ ãzí ndú-ndú gá ꞌdĩ tra kí ru sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó sĩ ídri ĩꞌbadrị̂ kí tãmbajó. Avị́ kí dó ĩꞌbã kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ ꞌbã vúlé gá rá, ụꞌdị́ kí dó ꞌbá kí ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí 75,000, wó ra kí ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na ĩmbá Ádã drị̂ sĩ. Avị́ kí dó ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ sĩ, ꞌbã kí dó ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ sĩ ụ̃mụ̃ najó ãzíla sĩ ãyĩkõ idéjó la rú. 18 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá rĩ tra kí dó ru ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na kí sĩ ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ be, avị́ kí dó sĩ ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwú sĩ, ꞌbã kí dó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ najó ãzíla sĩ ãyĩkõ idéjó la rú. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ andre celé ku rĩ kí agá rĩ ꞌbã kí dó sĩ ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ĩmbá Ádã drị̂ sĩ ãyĩkõ idéjó, ụ̃mụ̃ najó, ụ́ꞌdụ́ ãmbógó la rú ãzíla ụ́ꞌdụ́ sĩ fẽtáŋá kí fẽjó ãkónã be kí drĩdríŋĩ gá la rú.

Ụ̃mụ̃ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ idéjó rĩ

20 Mõdẽkáyĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí vũ gá ãzíla ũsĩ wárãgã kí fẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãngũ ndú-ndú úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé nĩ rĩ kí agâsĩ, ãngũ ãníŋá rĩ kí agá álị́ rĩ kí abe pírí. 21 Lũ ĩꞌbaní sĩ ĩmbá Ádã drị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ kí ị̃nzị̃jó ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwú rĩ be ílí ãlu-ãlu sĩ, 22 ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ávị́ŋá ịsụ́jó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́ gá rĩ rú, ĩmbá ị́jọ́ ũcõgõ rú rĩ ꞌbã sĩ ru ujajó ãyĩkõ idéjó rĩ rú ãzíla ụ́ꞌdụ́ áwáŋá drị̂ ꞌbã sĩ ru ujajó ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ idéjó la rú. Jọ ꞌbã ꞌbã kí ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ kí ụ́ꞌdụ́ sĩ ụ̃mụ̃ najó la rú, ụ́ꞌdụ́ sĩ ãyĩkõ idéjó la rú, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbaní sĩ ãkónã alejó kí drĩdríŋĩ gá ãzíla ĩꞌbaní sĩ fẽtáŋá fẽjó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní la rú.

23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãꞌị̃ kí dó mụjó drị̃ gá ụ̃mụ̃ ándrá ĩꞌbã kí iꞌdólé ꞌbo ꞌdã trũ, sĩ ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã sĩlé ĩꞌbaní wárãgã agá ꞌdã kí ngajó rá. 24 Hámãnĩ Ãgágĩ gó ru Hãmẽdátã ngọ́pị ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbâ itú ándrá ị́jọ́ sĩ lẽjó kí ị̃lị̃kị̃jó, ꞌbe ándrá dó sĩ jẽgê, umvelé tị ĩꞌbadrị̂ sĩ pụ́rị̃mụ̃ rĩ sĩ lẽjó ụ́ꞌdụ́ ịsụ́jó sĩ kí ị̃lị̃kị̃jó rá. 25 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ la dó mụ acálé úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbo, fẽ dó ãzị́táŋá wárãgã gâsĩ jọ, ị́jọ́ ũnzí Hámãnĩ ꞌbã ándrá itúlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbã vúŋá ꞌbã uja ru ĩꞌdi drị̃ gá, ĩꞌdi anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe lẽ úgĩ kí ife sị́ gá. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ála ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌbã rụ́ umvejó Pụ́rị̃mụ̃ ꞌdĩ, ãꞌdusĩku ꞌdĩ rọ́rọ́ ándrá ídu ayúlé sĩ jẽgê ꞌbejó rĩ ꞌi. Wárágã ándrá Mõdẽkáyĩ ꞌbã sĩlé rĩ sĩ, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbaní alịjó ala gâsĩ rĩ sĩ, 27 ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌbaní ãzị́táŋá ru, anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, ãzíla ꞌbá cí icólépi acálépi Yãhụ́dị̃ rú rá rĩ ꞌbaní. Jọ kí sáwã pịrị rĩ agá ílí ãlu ãlu sĩ, lẽ ị̂nzị̃ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí sáwã la pẽlé rĩ kí agá rá. 28 Lẽ ígá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ílí vú sĩ ílí vú sĩ, ínátị ãlu ãlu gá, ãngũ awalé ndú ndú ꞌdĩ kí agá ãzíla táwụ̃nị̃ ãlu ãlu agâsĩ pírí. Lẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã aꞌbe kí jõ ụ́ꞌdụ́ ãmbógó Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ ꞌbã ị̃nzị̃ŋá ku, jõku ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩjõ anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ku.

29 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ Ãbị̃hãyị́lị̃ ị̃zẹ́pị kí Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ gó ru rĩ be sĩ kí dó wárãgã ãzí ũkpó-ũkpó la sĩ wárãgã Mõdẽkáyĩ ꞌbã ándrá sĩlé ụ̃mụ̃ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gá rĩ ũngúkú ãtị̃jó. 30 Úsĩ wárãgã ꞌdĩ kí tị pẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní pírí, ãngũ awalé ndú-ndú 127 úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ kí agá, ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̃ gá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ drị̃ gá. 31 Ị́jọ́ sĩlé rĩ gá úlẽ ị̂nzị̃ ụ́ꞌdụ́ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ kí rá sáwã la ꞌbãlé rĩ kí agá, cécé Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ gó ru rĩ ꞌbã kí ꞌbãlé Ẹ́sị́tẹ́rị̃ be rĩ áni ãzíla cécé ĩꞌbã kí ãzị́táŋá ꞌbãlé sĩ ĩsãyĩmũjó ãzíla mãmálá ꞌbãjó ĩꞌbaní ãzíla anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní rĩ áni. 32 Ãzị́táŋá Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã fẽlé rĩ ĩꞌdi ándrá dó sĩ ũkpó fẽjó ị́jọ́ lẽlé únga kí ụ̃mụ̃ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ sĩ rĩ kí ũngúkú ãtị̃jó ãzíla úsĩ dó kí bụ́kụ̃ gá cí.

10

Ãmbõgõ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ịsụ́lé rĩ

1 Úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ãzị́táŋá ꞌbá ãngũ ĩꞌdiní drị̃ celé rĩ kí agá rĩ kí drị̃ gá pírí kpere ꞌbá mĩrĩ tị gâsĩ rĩ kí drị̃ gá ĩndĩ sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó. 2 Ãzị́ ãmbogo ãmbogo ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí ãzíla ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ngalé úpí ní dó sĩ ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ ịtụ́jọ́ rĩ kí úsĩ kí Bụ́kụ̃ ãwí drị́ ũpi Médĩyã ꞌbadrị́ Pásĩyã be rĩ gá. 3 Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ gó ru rĩ acá dó ũkpõ sĩ ꞌbá úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ũngúkú gá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ rú, acá dó ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí agá ꞌbá ãmbógó la ru ãzíla rụ́ la kụ dó ádrị́pịka ũꞌbí ꞌdã kí agá kụ-kụ̃ ãꞌdusĩku ri ãzị́ múké la ngalé sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó ãzíla ri ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ jọlé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní pírí.

* 3:7 3:7 Ãdárĩ ĩꞌdi ándrá ĩmbá ãsị̃jó ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị́ kãléndã gá rĩ. Ĩꞌdi ru iꞌdó ĩmbá ị̃rị̃ ꞌbã ágágá, ĩꞌdi ru de ĩmbá na ꞌbã ágágá.

* 7:8 7:8 ꞌBá ãzí rĩ ũrã kí, ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị akujó cí rĩ icé ála mụ ĩꞌdi ꞌdịlé rá.

* 9:2 9:2 Lị́cọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí ándrá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ kí agá ũgũgõ.

Zãbụ́rị̃

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

Zãbụ́rị̃

Dãwụ́dị̃ ꞌbã ngolé rĩ

1

ꞌBá múké rĩ kí ꞌbá ũnzí rĩ abe

1 ꞌBá ímbátáŋá ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ ãꞌị̃lépi ku,

ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí ũngúkú ãtị̃lépi ku,

jõku ị́jọ́ ꞌbá Ãdróŋâ ꞌbãlépi idemará rú

rĩ ꞌbadrị̂ kí ãꞌị̃lépi ku rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

2 Wó ĩꞌdi uꞌá ãyĩkõ sĩ rá la ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí sĩ,

ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ ũrã ãzị́táŋá ꞌdĩ kí drị̃ gá ị̃tụ́ kí ị́nị́ be.

3 Ĩꞌdi adru cécé ife salé ị̃yị́ tị gá rĩ áni,

ĩꞌdi ífí ka áyi mgbã rĩ agá.

Bị́ la icó kí nụlé ku.

Ị́jọ́ ãlu-ãlu ĩꞌdiní idélé rĩ kí ífí ka rá.

4 Wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ adru kí ꞌdĩ ꞌbã áni ku,

kí cécé drẹ̃jị́kọ̃ áni, ãlụ́kụ́kụ̃ la kí vu, kí dó sĩ nga rá.

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá la ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí ị́jọ́ lị rá,

ãzíla ála kí ĩsélé co ꞌbá Ãdróŋá drị́ ãla ꞌdĩ kí abe ndú ndú.

6 ꞌBá Ãdróŋá drị́ ãlá rĩ kí Úpí la kí tãmba ãzíla kí drị̃ ce gẹ̃rị̃ ĩꞌdi drị̂ gá nĩ,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí mụ ị̃lị̃kị̃lé rá.

2

Úpí Ãdróŋá ꞌbã pẽlé nĩ rĩ

1 Sụ́rụ́ kí ị́jọ́ itú sĩ mvujó Ãdróŋá rụ́ rá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

ꞌBá kí ị́jọ́ ífí kọ́lị rĩ kí itú ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

2 Ũpi ĩꞌbadrị̂ mvu kí rá,

drị̃lẹ́ka ĩꞌbadrị̂ itú kí ị́jọ́ ũnzí ãngũ ãlu gá Úpí ụrụꞌbá gá,

ãzíla ꞌbá Úpí Ãdróŋá ꞌbã ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ụrụꞌbá gá.

3 Ũpi drị̃ ũnzí ꞌdĩ jọ kí, “Lẽ ãma ãtrũ kí ãma ũpĩ ĩꞌbadrị̂ agâlé rá,

lẽ ãꞌbe kí Úpí ꞌbã ũpĩ rá.”

4 Úpí la kí gụ úmvúke ĩꞌdidrị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ ꞌbã drị̃ gâlé gụgụ̃,

Ãdróŋá nzụ ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé rĩ kí sụ́ rá.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá la kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ li ũmbã sĩ,

ãzíla fẽ ĩꞌbaní ụ̃rị̃ ãdrã ĩꞌdidrị̂ sĩ jọ,

6 “Má iri Úpí mání pẽlé rĩ

ꞌbé mádrị́ ãlá Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gá ꞌbo.”

7 Ma ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí azị:

Úpí jọ mání, “Mi mâ ngọ́pị ꞌi,

ãndrũ má acá dó mî átẹ́pị rú ꞌbo.

8 Ízị ị́jọ́ áma tị gá, ma sụ́rụ́ kí fẽ acálé ími drị́lẹ́ agá rá,

ụ̃nọ́kụ́ la acá pírí ãko mîni la rú.

9 Mi kí ũgbã túré aya rú rĩ sĩ;

Mi kí andi nírí nírí cécé úmvú ꞌbã andilé rĩ ãni.”

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũpî, ĩmi adru ũndũwã trũ;

áli ĩmi bị́lẹ́ ị̃ndụ́, ĩmi drị̃lẹ́ka ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ.

11 Ĩmi ị̃nzị̃ Úpí ꞌi ụ̃rị̃ trũ,

ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi ãrútáŋá sĩ;

12 ĩmi ị̃nzị̃ ngọ́pị ꞌi, jõ íni ku adrã ĩꞌdidrị̂ la angá ĩmi drị̃ gá gbõ rú,

ãzíla icó ĩmi ị̃lị̃kị̃lé ꞌdĩ sĩ sáwã ĩminí ũdrãjó rĩ acá drĩ ku rú.

ꞌBá ru tãmbalépi Úpí agá rĩ kí pírí drị̃lẹ́ba rú.

3

Ãdróŋá zịlé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ

1 Úpí Ãdróŋá, mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ũꞌbí ru!

ꞌBá tị itúlépi áma ụrụꞌbá gá rĩ kí ũꞌbí ru.

2 ꞌBá ũꞌbí kí jọ la mání,

“Ãdróŋá icó áma palé ku.”

3 Wó Úpí, mi gọ́bẹ́rẹ́ áma tãmbalépi rĩ ꞌi;

ífẽ mání ãꞌdị́ ndẽlé rá

mí imbá áma ásị́ ũkpó ru.

4 Má umve Úpí ꞌi áma ãzã kolé,

umvi ma angájó ꞌbé ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ drị̃ gâlé rá.

5 Ma áma la vũ gá ãzíla ma ụ́ꞌdụ́ ko;

ma ángá ị̃dị́ la ãꞌdusĩku Úpí la áma tãmba nĩ.

6 Má idé ụ̃rị̃ sĩ mẹ́rọ́ꞌbá álĩfũ-álĩfũ

áma andre celépi wókõ pírí gá rĩ kí sĩ ku.

7 Mí amụ́ Úpí! Ípa ma Ãdróŋá mádrị̂!

Ífẽ drị̃rịma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbaní pírí

ãzíla mí aꞌbe kí ũkpó kó ru.

8 Patáŋá la amụ́ angájó Úpí drị́,

Ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ꞌba adru ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ gá.

4

Ãdróŋá zịlé ĩndró sĩ rĩ

1 Ãdróŋá mí umvi ị́jọ́ mání zịlé rĩ,

mi ꞌbá áma tãmbalépi rĩ ꞌi.

Ífẽ mání ásị́ ũkpõ ũcõgõ mání ịsụ́lépi rĩ agá;

ími ásị́ ꞌba adru mání ị̃gbẹ́ ru ãzíla mí are ị́jọ́ mání zịlé rĩ.

2 ꞌBá ꞌdĩ ĩmi mání drị̃nzá fẽ sáwã íngõpí?

Ĩmi ị́jọ́ ãzị́ kóru rĩ kí lẽ ãzíla acị́ ị́jọ́ ĩnzõ rú rĩ kí vú gâsĩ sáwã íngõpí?

3 Lẽ ị̃nị̃ rá Úpí pẽ ꞌbá ãlá rĩ ĩꞌdi ãni la rú ꞌbo;

Úpí la áma tị are rá ádrĩ ĩꞌdi umve rĩ gá.

4 Ũmbã mídrị̂ agá mí idé ị́jọ́ ũnzí ku;

míní ími la agá gbọ́lọ́ sị́ gá ꞌdãá, mí ũrã ị́jọ́ ásị́ sĩ ãzíla mí ĩyãŋã tú.

5 Mí idéÚpí ní ídétáŋá mgbã rĩ ꞌi,

ãzíla íꞌbã ími ásị́ ĩꞌdi drị̃ gá.

6 ꞌBá wẽwẽ rú kí Ãdróŋá zị:

“Úpí, ídrĩ tá ãmaní mũkẽ iꞌda rá, ĩꞌdi tá adru múké fô!

Mí andré ãma ízákĩzã fô!”

7 Ãyĩkõ míní fẽlé áma ásị́ gá rĩ

ndẽ ĩꞌbã kí ịsụ́lé ãná kalépi ĩꞌbaní wẽwẽ rú ãzíla zãbíbũ úꞌdí rĩ sĩ rĩ rá.

8 Ádrĩ áma la vũ gá, ma ụ́ꞌdụ́ ko ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ;

Úpí, mi lú áma tãmba múké la mi ꞌi.

5

Ãzãkoma zịjó Ãdróŋâ tị gá

1 Úpí Ãdróŋá, mí are ị́jọ́ ãfũlépi áma tị gá rĩ ꞌi;

mí are áma áwáŋá mání sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ ĩndĩ.

2 Mí are áwáŋá mání awálé sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ,

Ãdróŋá ãzíla úpí mádrị̂!

Ma ími zị Úpí Ãdróŋá.

3 Úpí, mí are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ;

ị̃tụ́ ꞌbã agâ gá ma ị́jọ́ zị ími tị gá

ãzíla ma umvitáŋá míní áma umvijó rĩ tẽ.

4 Mí adru Ãdróŋá uꞌálépi ị́jọ́ ũnzí sĩ ãyĩkõ sĩ rĩ ꞌi ku.

ꞌBá ũnzí rĩ kí abe mí uꞌá ãngũ ãlu gá ku.

5 ꞌBá ãfó rú rĩ icó kí pá tulé ími drị̃lẹ́ gá ku,

Íngụ̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí pírí ũnzí.

6 ꞌBá ĩnzõ jọlépi rĩ kí, mi kí ị̃lị̃kị̃ rá.

Úpí, íngụ̃ ꞌbá ꞌbá ãrí asulépi rĩ kí

ꞌbá ꞌbá ulélépi rĩ kí abe ũnzí.

7 Wó ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ;

ma amụ́ jó mídrị̂ gá;

ma ími ị̃nzị̃ jó mídrị́ ãlá rĩ agá

ma ãvụ̃ vụ̃rụ́ ãrútáŋá fẽjó míní ãzíla ma drị̃ ja jó mídrị́ ãlá rĩ gâlé ru.

8 Úpí, mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ũꞌbí ru!

Íce áma drị̃ sĩ ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ngajó;

Íko áma ãzã sĩ acị́jó gẹ̃rị̃ mídrị́ ãlá rĩ agâ sĩ.

9 Ị́jọ́ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí jọlé rĩ sĩ útị̃ ásị́ ku;

kí ásị́ gá ị́jọ́ ꞌbá dịjó rĩ ga tré,

kí tị ũré ru sĩ ꞌbá uléjó,

ĩnzõ ga kí agá tré.

10 Ílã kí ꞌbá ũnzí la rú Ãdróŋá;

ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ ꞌbã fẽ kí aꞌdélé nĩ.

Ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌbadrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí sĩ ídro kí rá,

ãꞌdusĩku mvu kí mí rụ́ ꞌdâ rá.

11 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩmi ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã tãmbalé nĩ ꞌdĩ;

lẽ ĩngo úngó ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.

Ãdróŋá ímba ꞌbá ími lẽlépi rĩ kí tã,

ãꞌdusĩku ími rụ́ sĩ kí ãyĩkõ sĩ.

12 Úpí ãndá-ãndá ru mi ꞌbá pịrị rĩ ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ rá,

lẽtáŋá mídrị̂ la kí tãmba gọ́bẹ́rẹ́ áni.

6

Ãzãkoma zịjó Ãdróŋá tị gá sáwã ũcõgõ drị̂ sĩ

1 Úpí, mí uzá jõ áma drị̃ gá ũmbã sĩ ku,

ífẽ mání drị̃rịma ũmbã mídrị̂ sĩ ku!

2 Úpí, ími ásị́ ꞌba adru drĩ mání ị̃gbẹ́ ru ãꞌdusĩku ma ũkpõ kóru,

mí adrí ma Úpí, ãꞌdusĩku ma ũcõgõ agá.

3 Áma ásị́ cãndí ru,

Úpí, mi dó tẽ sáwã íngõpí sĩ áma ãzã kojó?

4 Úpí, mí amụ́ áma palé;

lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ ípa ma drã agá rĩ sĩ fô.

5 ꞌBá drãlépi rá rĩ icó ị́jọ́ ũrãlé ími drị̃ gá ku.

Ãꞌdi icó ími ịcụ́lé angájó ĩnádrị̃ agâlé nĩ yã?

6 Awájó ũcõgõ sĩ rĩ fẽ mání ãndẽlé ꞌbo;

ma gbọ́lọ́ mádrị̂ drị̃ ũsũ mị́ndrẹ sĩ ị́nị́-ãrã;

pị́lọ̃ mádrị̂ la ị̃mvụ̃ áma mị́ndrẹ sĩ.

7 Áma mịfị́ kí dó ũkpõ kóru ũcõgõ sĩ;

mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí áma fẽjó awájó rĩ sĩ.

8 Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi ꞌdĩ, ĩmi ĩdã ĩmi má rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ pírí rá,

ãꞌdusĩku Úpí are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ mání sĩ awájó rĩ ꞌbo.

9 Úpí are mãmálá mání ꞌbãlé rĩ ꞌbo,

ãꞌị̃ ị́jọ́ mání zịlé ĩꞌdi tị gá rĩ rá.

10 Drị̃nzá la mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí rụ pírí cãndí ãmbógó la be;

kí drị̃ la ru ꞌbe rá, kí gõ vúlé.

7

Ị́jọ́ lịŋá múké rĩ zịjó Úpî tị gá

1 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, mi ãngũ mání sĩ áma zịjó ala gá rĩ ꞌi,

ípa ma ꞌbá áma ị̃ndụ́ ndrụ̃lépi rĩ kí drị́lẹ́ gá; mí anzé ma kí drị́lẹ́ gá,

2 jõ íni ku kí áma uce kẹ̃mị̃ ꞌbã ĩzá ucelé rĩ áni

ãzíla kí áma uce nírí-nírí, ꞌbá ãzí la adru áma palé yụ.

3 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, ádrĩ ị́jọ́ ũnzí idé ꞌbá ãzí rụ́,

ádrĩ ꞌbá ãzí mẹ́lẹ́ mbe,

4 ádrĩ ũnzĩkãnã nga mâ wọ̃rị̂ rụ́

jõku ádrĩ mâ mẹ́rọ́ꞌbá ra ị́jọ́ ãzí kóru rá,

5 lẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã adro ma ãzíla ꞌbã rụ ma rá;

lẽ ꞌbã co ma káyĩ

ãzíla ꞌbã aꞌbe áma ãvũ pụ́trụ́ agá.

6 Úpí, mí angá ũmbã mídrị̂ trũ!

Mí angá ũmbã mídrị̂ trũ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ụrụꞌbá gá;

Ãdróŋá mádrị̂, mí angá ãzíla ílị ị́jọ́ pịrị rĩ.

7 Mí atrá ꞌbá pírí kí ími andre gá,

ína ũpĩ kí drị̃lẹ́ gá angájó ꞌbụ̃ gâlé.

8 Úpí Ãdróŋá mi ꞌbá kí ị́jọ́ lị mi ꞌi.

Úpí Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ,

ma ị́jọ́ kóru, ílị áma ị́jọ́ mání ị́jọ́ pịrị ngajó rĩ sĩ.

9 Mi Ãdróŋá ãlá

ꞌbá ũrãtáŋá kí nị̃lépi ásị́sị́ŋá be cé rĩ,

Mí atrị ũmbã ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ kí cí,

ãzíla ímba ꞌbá ãla rĩ kí tã fô!

10 Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ ĩꞌdi gọ́bẹ́rẹ́ mádrị̂,

ĩꞌdi ꞌbá ásị́ mgbã trũ rĩ kí pa rá.

11 Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi pịrị rĩ ꞌi,

Ĩꞌdi uꞌá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ũmbã sĩ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélé rĩ ꞌbaní.

12 Drĩ ásị́ uja ku,

Ãdróŋá la ménéŋá ĩꞌdidrị̂ sị́ jĩ,

ĩꞌdi ụ́sụ ĩꞌdidrị̂ tĩ sĩ kí ụgbẹ́jó rá.

13 Ãdróŋá itú ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ꞌbo,

itú ꞌé ĩꞌdidrị́ sị́ ãcí ru rĩ kí bábá.

14 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ꞌbã mbajó ala gá rĩ la ũnzĩkãnã tị

ãzíla ũnzĩkãnã la ĩnzõ tị.

15 ꞌBá ꞌbụ́ galépi ꞌbá ãzí ꞌba uꞌde kí rú sĩ ala gá rĩ

kí vúŋá la uꞌde ꞌbụ́ ꞌdã kí agá nĩ.

16 Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá rĩ la ru uja ĩꞌdi ụrụꞌbá gá;

ãlí ĩꞌdi ꞌbã itúlé ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá rĩ la ru uja ĩꞌdi drị̃ gá.

17 Ma ãwãꞌdĩfô fẽ Úpí ní ãꞌdusĩku ĩꞌdi ị́jọ́ pịrị rĩ nga nĩ,

ma úngó ngo Úpí ụrụgá ãndânĩ rĩ ꞌbã rụ́ ịcụ́jó.

8

Dị̃zã Ãdróŋá drị̂ kí ị̃nzị̃táŋá ꞌbá drị̂ be

1 Úpí, Úpí ãmadrị̂,

ími rụ́ ꞌbã kụŋá ꞌbã ãmbõgõ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ íngõpí yã!

Dị̃zã mídrị̂ alị ꞌbụ̃ kí drị̃ gâsĩ cákáꞌdá.

2 Ífẽ ũkpó anzị nírí ꞌbaní ũrekeŋá kí abe,

sĩ ími ịcụ́jó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ị́jọ́ sĩ.

Kí mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí fẽ ꞌbá

lẽlépi ãrígó tị ũfẽlépi rĩ kí abe ĩyãŋãlé tú.

3 Ádrĩ ãngũ ndre ị́nị́ sĩ ãko míní ũꞌbãlé ꞌbụ̃ gá,

ãzị́ ími drị́ ꞌbã ngalé rĩ kí drị̃ gá,

ĩmbá kí lẽlẽgó abe

mí ũꞌbã kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí agá,

4 ꞌbá ĩꞌdi mgbã rĩ gá ãꞌdu míní sĩ ị́jọ́ ũrãjó drị̃ la gá,

míní sĩ ngọ́tị́ ꞌbádrị̂ tãmbajó?

5 Ãdróŋá, íꞌbã ꞌbá were ími vúlé gá,

mí ụ̃sụ̃ ĩꞌdi dị̃zã sĩ ãrútáŋá be.

6 Íꞌbã ĩꞌdi úpí ru ãzị́ míní ngalé ími drị́ sĩ ri kí drị̃lẹ́ gá;

ãzíla ãko pírí kí ĩꞌdi pálé gá,

7 Kãbĩlõ kí tị́ kí abe pírí,

ãnãkpá ásé agá ri kí,

8 ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kí,

Ị̃ꞌbị kí,

ãzíla ãko pírí ị̃yị́ wẽlépi rĩ kí abe.

9 Úpí, Úpí ãmadrị̂,

ími rụ́ ꞌbã kụŋá ꞌbã ãmbõgõ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ íngõ pí yã!

9

Ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ lijó pịrị rĩ sĩ

1 Úpí ma mụ ími ịcụ́lé áma ásị́ pírí sĩ;

Ma mụ ị́jọ́ pírí míní idélé ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí ũlũlé.

2 Ma mụ uꞌálé ãyĩkõ sĩ ãzíla ma mụ áma ũnũlé mî sĩ.

Ma mụ úngó ngolé sĩ ími rụ́ ịcụ́jó Úpí ụrụgá ãndânĩ rĩ.

3 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ru uja sĩ apájó vúlé,

kí uꞌde ãzíla kí ũdrã ími drị̃lẹ́ gá rá.

4 Ífẽ ị́jọ́ mádrị̂ ní pá tujó pịrị ꞌbo;

úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá, ílị ị́jọ́ áma drị̃ gá pịrị rĩ ꞌbo.

5 Mí uzá sụ́rụ́ kí drị̃ gá rá ãzíla mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí ꞌbo,

mí ịnị́ kí rụ́ kpítã rá.

6 Mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ ukó kí dó kpítã rá,

mí andi táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí rá,

ãzíla kí ị́jọ́ ãvĩ dó cĩrĩkĩní.

7 Úpí la ụ̃pị̃ na jãꞌdâ,

ꞌbã úmvúke ĩꞌdidrị́ sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ ꞌbo.

8 Ãdróŋá la ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã ị́jọ́ lị ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ nĩ,

ĩꞌdi sụ́rụ́ kí drị̃ ce ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ.

9 Úpí ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá ĩkpãlé rĩ ꞌbã kí sĩ apájó ru zị̃jó rĩ ꞌi,

ĩꞌdi ãngũ sĩ ru zị̃jó sáwã ũcõgõ drị̂ agá rĩ ꞌi.

10 ꞌBá ími nĩlépi rá rĩ kí ásị́ ꞌbã ími drị̃ gá rá Úpí

ãꞌdusĩku mí aꞌbe ꞌbá ími ndrụ̃lépi rĩ kí ku.

11 Ĩngo úngó sĩ Úpí rilépi úmvúke drị̃ gá Zị̃yọ́nị̃ gá rĩ ịcụ́jó!

Ĩmi ũlũ sụ́rụ́ ꞌbaní ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kî,

12 ãꞌdusĩku Ãdróŋá la ꞌbá ꞌbá ꞌbaní ụꞌdị́lé rĩ kí ãrígó tị ũfẽ rá,

ãvĩ ị́jọ́ áwáŋá ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã rĩ kí awájó rĩ drị̃ gá ku.

13 Úpí mí adru mání asị́ ị̃gbẹ́ sĩ!

Índre cõcóŋá mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí áma ĩcõcõŋãjó rĩ ꞌi, ípa ma drã agá rĩ sĩ rá Úpí

14 ma dó sĩ ími rụ́ ịcụ́ ũꞌbí kí agá

kẹ̃jị́tị Zị̃yọ́nị̃ drị̂ gá

ãzíla ma dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ míní áma pajó rĩ sĩ.

15 Sụ́rụ́ uꞌde kí ꞌbụ́ ĩꞌbaní galé ꞌbá ãzị́ ꞌba ní rĩ agá;

Mãtégõ ĩꞌbaní ꞌbãlé rĩ gbã kí ꞌbã pá vúŋá nĩ.

16 Úpí nze ru vú ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ sĩ,

ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ ꞌbã vúŋá la kí rụ nĩ.

17 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí fi ꞌbụ́ gá

sụ́rụ́ pírí Ãdróŋá ti gãlépi úmgbé rĩ abe.

18 Wó ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ kí ị́jọ́ ãvĩ sáwã pírí sĩ ku;

ásị́ ꞌbãŋá ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbadrị̂ icó drãlé cĩrĩkĩní ku.

19 Mí amụ́, Úpí! Ífẽ ꞌbá ꞌbã ndẽ kí mi ku;

mí ájí sụ́rụ́ kí ími drị̃lẹ́ gá sĩ ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gá.

20 Úpí, ífẽ sụ́rụ́ kí ꞌbã ásị́ ꞌbã umvú kí ụ̃rị̃ sĩ;

ífẽ ꞌbã nị̃ kí rá kí ꞌbãngá lú ꞌbá.

10

Ãdróŋá zịjó ꞌbã ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ũnzí rĩ kí rá

1 Úpí, ítu dó pá rá-rá ru la ãꞌdu sĩ yã?

Ízị̃ dó mi sáwã ũcõgõ drị̂ sĩ cí la ãꞌdu sĩ yã?

2 ꞌBá ũnzí rĩ kí ãfó sĩ ãzíla kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí vú adro;

ífẽ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí itúlé rĩ ꞌbã rụ kí vúŋá nĩ.

3 ꞌBá ũnzí rĩ la adru ãfó sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ásị́ gá rĩ sĩ,

ĩꞌdi ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru rĩ ịcụ́ ãzíla ĩꞌdi Úpí ꞌi gã úmgbé.

4 Ãfó drị́ ꞌbá ũnzí rĩ ndrụ̃ Ãdróŋâ ku;

ũrãtáŋá ĩꞌdidrị̂ agá ꞌbã ásị́ Ãdróŋâ drị̃ gá ku.

5 ꞌBá ũnzí rĩ kí sáwã pírí sĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí lẽlé rĩ ịsụ́ rá,

vã kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lịlé rĩ ku;

kí ru ịpị́ ãfó sĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí sĩ.

6 Kí jọ la ĩꞌbaní cénĩ-cénĩ rú, má icó yãlé ị́jọ́ ãzí sĩ ku;

ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ adru ãyĩkõ sĩ, ị́jọ́ ãzí icó áma rụlé ku.

7 Ị́jọ́ ãfũlépi kí tị gá rĩ lú áwãtáŋá, ĩnzõ, ãzíla gbọ́rọ́kọ̃;

kí ị́jọ́ sĩ ru ngụ̃jó rĩ kí jọ ị́jọ́ ũnzí rĩ be mbẽlẽŋá ru.

8 Kí ru ụ̃zị̃ sĩ ꞌbá ũtẽjó tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ,

sĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ụꞌdị́jó,

Kí ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ kí ndrụ̃.

9 Ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ꞌbá tẽjó rĩ gá kí ru la kẹ̃mị̃ ani,

kí ru la sĩ ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ kí ũtẽjó;

kí kí rụ ímbá sĩ selé ụꞌdị́lé rá.

10 Kí ꞌbá ũkpó kóru rĩ kí andi, kí dó sĩ uꞌde vụ̃rụ́,

ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ kí uꞌde ũkpõ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ sĩ.

11 ꞌBá ũnzí rĩ kí jọ la, “Ãdróŋá ãvĩ ꞌbãngá ị́jọ́ ꞌdĩ kí rá,

ụ̃pị̃ ru mịfị́ kí cí, icó dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelé ku.”

12 Mí ángá Úpí, ífẽ drị̃rịma ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbanî;

mí ãvĩ jõ ị́jọ́ ꞌbá ũkpõ kóru rĩ drị̃ gá ku fô!

13 ꞌBá ũnzí rĩ la Ãdróŋá ꞌbã ápãrákã rú la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Ĩꞌdi jọ la ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú,

Ãdróŋá icó ꞌbãngá drị̃rịma fẽlé mání ku

14 Wó Ãdróŋá índre ũcõgõ ãzíla ãzá ĩꞌbã kí fẽlé rĩ rá;

mi ị́jọ́ ũrã drị̃ la gá ãzíla ãzị́ la nga rá,

ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ tị̃ kí ásị́ ími drị̃ gá;

mi ꞌbá ĩmvú kí ãzã kolépi rĩ ꞌi.

15 Mí anu ꞌbá ũnzí ãzíla ị́jọ́ ũnzí idelépi rĩ kí drị́ rá fô!

Ífẽ drị̃rịma ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzí ĩꞌba kí idélé rĩ sĩ

kpere ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzí aꞌbe agá.

16 Úpí la adru úpí ru jãꞌdâ ãzíla jãꞌdâ;

sụ́rụ́ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí ị̃lị̃kị̃ ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ꞌdâ rá.

17 Úpí, mi zịtáŋá ꞌbá ĩcõcõŋãlé rĩ ꞌbadrị̂ are rá;

mi ĩꞌbã áwáŋá are rá ãzíla mi kí ásị́ imbá rá.

18 Mi ĩmvú anzị kí tãmba ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ kí abe rá,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̂ fẽ kí dó sĩ ĩꞌbaní ụ̃rị̃ ị̃dị́ ku.

11

Ásị́ tị̃jó Úpî drị̃ gá

1 Úpí ĩꞌdi ꞌbá mání sĩ apájó áma zị̃jó ĩꞌdi rụ́ rĩ ꞌi;

ĩmi icó dó sĩ jọlé la mání,

“Ínga apálé ãríŋá áni ꞌbé agâlé íngoní ru,

2 ãꞌdusĩku ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí ꞌé ụ́sụ ĩbá tị gá

ãzíla ãnzã kí ụ́sụ ꞌbo,

sĩ ꞌbá ị́jọ́ pịrị trũ ásị́ gá rĩ gbẹjó ị́nị́ sĩ,

3 Ãzị́táŋá pírí drĩ kí ru iza rá,

ị́jọ́ ãzí ꞌbá ãlá rĩ ꞌba kí icólé idélé la cí yã?”

4 Úpí ĩꞌdi jó ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ agá;

ĩꞌdĩ ꞌbã úmvúke ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã;

ĩꞌdi ꞌbá kí undré ãngũ pírí kí agá,

ãzíla nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ kí pírí rá.

5 Úpí la ꞌbá mgbã rĩ kí ụ̃ꞌbị̃,

wó ngụ̃ ꞌbá ãgọ̃bị̃ ndrụ̃lépi rĩ kí ũnzí.

6 Ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí drị̃ gá,

ãcí kúlú kí fẽ ꞌdịlé bãrụ́tị̃ be,

ĩꞌdi ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ ãlụ́kụ́kụ̃ ãcí rĩ sĩ.

7 Úpí ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ mgbã ngalépi rĩ ꞌi,

lẽ ị́jọ́ ngalé ãlá rĩ kî;

ꞌbá ị́jọ́ múké rĩ ngalépi rĩ kí amụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rá.

12

ꞌBá ãꞌị̃táŋá trũ rĩ ukó kí dó rá

1 Íko ãma ãzã Úpí, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí múké acelépi la dó ꞌdáyụ;

ꞌbá ãꞌị̃táŋá trũ rĩ ukó kí ũꞌbí kí agá pírí rá.

2 ꞌBá pírí kí ĩnzõ alị́ ĩꞌbã jĩránĩ ꞌbaní;

kí pírí ị́jọ́ jọ tị ũré sĩ ãzíla ásị́ ị̃rị̃ sĩ.

3 Úpí, mí ụ̃pị̃ ꞌbá ị́jọ́ jọlépi tị ũré sĩ rĩ kí tị

ĩdra ãfó ru rĩ kí abe cí,

4 mí ụ̃pị̃ ꞌbá jọlẹ́pi la, “Ị́jọ́ ãmaní jọlé rĩ la ãma fẽ adrulé ũkpó trũ,

ãma ị́jọ́ cí ãmaní lẽlé jọlé rĩ jọ rá, ãꞌdi la ãma atrị nĩ yã rĩ kí tị cí.”

5 Úpí jọ, ĩkpãŋá ꞌbá ũkpó kóru rĩ kí ĩkpãjó rĩ sĩ

ãzíla ununuŋá ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ ꞌbã kí unujó rĩ sĩ,

Ma dó angá rá,

ma dó sĩ ꞌbá ĩcõcõŋãlé rĩ kí tãmba ãngũ ũcõgõ kóru rĩ gá.

6 Ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé ri kí ꞌbãngá ãlá ru;

cécé sílĩvã ũꞌbĩjó ãcí fúrúnũ gá rĩ sĩ

pâlé ázị̂rị̃ rĩ áni.

7 Úpí, mi ãma tãmba rá,

mi ãma tãmba ꞌbá ũnzí rĩ kí sĩ jãꞌdâ.

8 ꞌBá ũnzí rĩ kí ãngũ pírí agá,

ꞌbá pírí kí ị́jọ́ ũnzí rĩ ịpị́-ịpị̂ ũꞌbí kí drĩdríŋĩ gá.

13

Ãdróŋá zịjó sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

1 Úpí, mi dó ị́jọ́ ãvĩ áma drị̃ gá jãꞌdâ kpere íngõpí yã?

Mi dó ími mẹ́lẹ́tị zị̃ mání ụ́ꞌdụ́ si yã?

2 Ma dó ị́jọ́ ta kpere íngõpí?

Ũcõgõ la dó áma ásị́ lị ị̃tụ́ kí ị́nị́ be ụ́ꞌdụ́ íngõpí?

Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí dó áma ndẽ ụ́ꞌdụ́ sị́ yã?

3 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, mí andré drĩ ãngũ márụ́ ꞌdõlé ãzíla mí umvi drĩ ma fô,

Ífẽ mání ũkpó; ífẽ ádrã mání ku fô.

4 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí sĩ mụ jọlé la, “Ãndẽ dó ĩꞌdi ꞌbo íni ku,”

Ífẽ ꞌba uꞌá kí ãyĩkõ sĩ mání aꞌdé jó rĩ sĩ ku.

5 Wó áꞌbã ásị́ lẽtáŋá mídrị́ aꞌdélépi ku rĩ drị̃ gá;

áma ásị́ la uꞌá ãyĩkõ sĩ la míní áma pajó rĩ sĩ.

6 Ma úngó ngo míní Úpí,

ãꞌdusĩku mí ábị́ adrulé mání múké.

14

Ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbadrị̂

1 ꞌBá azalépi* aza azâ rĩ la jọ la ĩꞌdi ásị́ agâlé

“Ãdróŋá ꞌbãngá ꞌdáyụ.”

Fi kí pírí ĩꞌbaní ãzíla kí ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí nga áyụ,

ꞌbá ãzí ị́jọ́ múké la idélépi la ꞌdáyụ.

2 Úpí la ãngũ andré angájó ꞌbụ̃ gâlé,

ꞌbá ꞌba rụ́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé

sĩ ꞌbá ãzí ũndũwá ru,

ĩꞌdi ndrụ̃lépi la cí yã rĩ ndrejó.

3 ꞌBá pírí uja kí tị bụ́lụ́ gá sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó,

acá kí pírí rọ̃mgbọ́ ru,

ꞌbá ãzí ị́jọ́ múké la ngalépi la ꞌdáyụ,

átã ãluŋá la yụ.

4 Úpí zị,

“ꞌBá pírí ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ku yã?

Kí ꞌbá mádrị̂ kí ra ãzíla zị kí ma ku.”

5 Ụ̃rị̃ ãmbógó la la kí rụ rá,

ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã adrujó ꞌbá ãlá rĩ kí andre gá cí rĩ sĩ.

6 Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ ĩmi ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ꞌbã ásị́ ịgbẹ́ ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé rĩ kí agá,

wó Úpí ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌbã kí sĩ apájó ru zị̃jó rĩ ꞌi.

7 ꞌBárĩ, patáŋá drĩtá dó angá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní Zị̃yọ́nị̃ gâlé la tá múké fô!

Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí fẽ acálé málĩ trũ ãzíla ãyĩkõ sĩ ị̃dị́ ãꞌdu tụ́ yã?

Lẽ Yãkóꞌbõ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌba adru kí ãyĩkõ sĩ.

15

Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kî

1 Úpí, ãꞌdi la icó uꞌálé jó mídrị̂ ꞌa gá nĩ yã?

Ãꞌdi la icó ími ị̃nzị̃lé ꞌbé mídrị́ ãlá Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gá nĩ yã?

2 ꞌBá Ãdróŋá tị arelépi ị́jọ́ pírí gá ãzíla ị́jọ́ mgbãrĩ idélépi,

ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã adrujó pịrị ãzíla ĩnzõ kọ́lị,

ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ jọlépi angájó ĩꞌdi ásị́ gá,

3 ị́jọ́ jọlépi ꞌbá ãzí rụ́ ku,

ĩꞌdi bã wọ̃rị́ka kí idélépi ũnzí ku,

káláŋá ujílépi ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ụrụꞌbá gá ku,

4 ꞌbá ũnzí rĩ ngụ̃lépi ũnzí

wó rá la ãrútáŋá fẽlépi ꞌbá Úpí rụlépi rĩ ꞌbaní,

ꞌbá ũyõ ĩꞌdiní nalé rĩ ꞌbã tãmbalépi rá

táni ũyõ ꞌdã drĩ ĩꞌdi idé ũnzí rá tí,

5 ꞌbá dẹ́nọ̃ fẽlépi ụ̃rọ̃drị́ ãzí ũꞌbãlépi drị̃lagá ku,

ãꞌị̃ ru mịfị́ salé séndẽ sĩ sĩ ị́jọ́ vú nzejó ĩnzõ rú ꞌbá ị́jọ́ kọ́lị rĩ ụrụꞌbá gá ku rĩ ꞌi.

ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ kí idélépi rĩ

la pá tu ũkpó ru jãꞌdâ.

16

Ãdróŋá zịjó sĩ ásị́ ũkpõ ịsụ́jó

1 Ímba áma tã fô Ãdróŋá,

mání áma ásị́ ꞌbãjó tãmbaŋá mídrị̂ drị̃ gá rĩ sĩ.

2 Ájọ Úpí ní, “Mi úpí mádrị̂ ꞌi;

Mî kóru ãko ãzí ídri mádrị̂ agá mání icólé idélé múké rá la yụ.”

3 ꞌBá ãlá ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ kí, kí kẹ́jẹ́ŋị́ mádrị́ mgbã rĩ kî,

ãyĩkõ fụma kî sĩ rá.

4 Ũcõgõ ꞌbá ụ̃cẹ̃lépi ãdroŋa ãzí kí vú gâsĩ rĩ ꞌbadrị̂

la tụ drị̃ gá drị̃ gá.

Má icó ídétáŋá idélé sĩ ãrí asujó rĩ idélé ĩꞌba abe ãngũ ãlu gá ku,

Má icó ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé áma tị sĩ ku.

5 Úpí, ãwítã mádrị̂ lú mi ꞌi, ãzíla mi ãko pírí mání lẽlé rĩ kí fẽ rá,

Ị́jọ́ mádrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí pírí ími drị́ alé gá.

6 Ãwítã míní fẽlé mání rĩ ĩꞌdi ãlá la,

ãndá ãndá ru, ãwítã mádrị̂ ĩꞌdi ãlá ru!

7 Ma Úpî ịcụ́, ĩꞌdiní áma imbájó rĩ sĩ;

átã ị́nị́ sĩ áma ásị́ la vâ áma imbá.

8 Áꞌbã Úpí ꞌi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ áma drị̃lẹ́ gá;

Ĩꞌdiní adrujó áma drị́ ãndá gá rĩ sĩ,

ị́jọ́ ãzí icó dó sĩ áma ayalé ku.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áma ásị́ dó sĩ ãyĩkõ sĩ, áma úríndí vâ ãyĩkõ sĩ ĩndĩ,

ãzíla má amá ị́jọ́ ãzí ũnzí la ku,

10 ãꞌdusĩku mí icó áma ídri aꞌbelé mụlé ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌba drị̂ agá ku;

jõku mí icó ꞌbá mí ani ãlá rĩ aꞌbelé ŋmalé ꞌbụ́ agá ku.

11 Mi mání gẹ̃rị̃ sĩ mụjó ídri gá rĩ iꞌda mi ꞌi;

míní adrujó áma andre gá rĩ la fẽ ãyĩkõ la ga áma ꞌa gá tré

ími drị́ ãndá rĩ gá ãyĩkõ jãꞌdâ rĩ cí.

17

ꞌBá ị́jọ́ kọ́lị rĩ ní Ãdróŋá zịjó

1 Úpí mí are drị̃ mãmálá mání ꞌbãlé ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌdĩ ꞌi,

mí are áma áwáŋá mání sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ!

Mí iga bị́lẹ́ ị́jọ́ mání zịlé

angálépi tị ĩnzõ jọlépi ku rĩ gá rĩ.

2 Mi áma ị́jọ́ lị pịrị rá rĩ gá mí ꞌi,

ími mịfị́ la ị́jọ́ mgbãrĩ ndre nĩ.

3 Ínị̃ áma ásị́ cé, ídrĩ táni amụ́ ị́nị́ sĩ sĩ áma ụ̃ꞌbị̃jó

Mí ụ̃ꞌbị̃ má pírí ꞌbo,

ãzíla mí ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ũnzí la áma tị gá ku.

4 Ájọ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí jọlé rĩ áni ku

Ámba ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã rá

ámba áma tã rá

ãzíla má ũbĩ gẹ̃rị̃ ꞌbá ãgọ̃bị̃ amba mba rĩ ꞌbadrị̂ kí vú ku.

5 Ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ací gẹ̃rị̃ mídrị̂ agâ sĩ

má uja drĩ ma ala ga ꞌdâ bụ́lụ́ gá ku.

6 Ázị mi Ãdróŋá, ãꞌdusĩku ánị̃ rá mi mâ zịtáŋá umvi rá,

mí ajá ími bị́lẹ́ má rú ꞌdõlé ãzíla mí are zịtáŋá mání zịlé rĩ.

7 Mí iꞌda lẽtáŋá mídrị́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ

mi ꞌbá ꞌbá kí palépi ũkpõ mídrị̂ sĩ

ãzíla mi ꞌbá ꞌbá kí sĩ ru zị̃jó mẹ́rọ́ꞌbá kí sĩ rĩ.

8 Ímba áma tã cécé míní ími mịfị́ ífí tã mbajó rĩ áni;

ízị̃ ma cécé ãꞌụ́ ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã mvaka kí zị̃jó ĩꞌdi ꞌbã ụ́pụ́pị́ agá rĩ áni,

9 Ímba áma tã ꞌbá ũnzí ãꞌdị́ ꞌdịlépi má be ꞌdĩ kí sĩ,

mẹ́rọ́ꞌbá ũnzí la ꞌbã kí áma cejó trộkị́lịrị rĩ sĩ.

10 ꞌBá ꞌdĩ kí drị̃ ũnzí,

kí ị́jọ́ jọ ãfó sĩ.

11 Ũbĩ kí áma vú kpere ĩꞌbã kí áma ce agá trộkị́lịrị,

kí mịfị́ mgbọ sĩ gẹ̃rị̃ ndrụ̃jó sĩ áma ꞌbejó vụ̃rụ́.

12 Kí cécé kẹ̃mị̃ ãbị́rị́ sĩ ĩzá ndrụ̃lépi rĩ áni,

cécé kẹ̃mị̃ ãnãkpá mbãlépi rĩ áni.

13 Mí ángá Úpí sĩ kí drị̃ arụ́jó, índẽ mání kí rá fô!

Ípa ma ménéŋá mídrị̂ sĩ ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí drị́ gá.

14 Úpí ípa ma drị́ ũkpõ mídrị̂ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí drị́ gá,

ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ꞌbã mũkẽ lẽlépi rĩ kí drị́ gá.

Ífẽ ãbị́rị́ ꞌbá míní lẽlé rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã tu pá cí;

ãkónã ꞌbã cá anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní rá,

ꞌbã mba kí málĩ tã anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî.

15 Wó ma ími mẹ́lẹ́tị ndre rá la mání ị́jọ́ mgbã rĩ idéjó rĩ sĩ,

ádrĩ angá rá, ma uꞌá ãyĩkõ sĩ míní adrujó áma andre gá rĩ sĩ.

18

Úngó Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãꞌdị́ ndẽjó rĩ

1 Álẽ mi rá Úpí, mi ũkpó mádrị̂ ꞌi.

2 Úpí ĩꞌdi ꞌbá áma tãmbalépi rĩ, ĩꞌdi bõrõ ũkpó mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ ãzíla ꞌbá áma unzelépi rĩ ꞌi,

Ãdróŋá mádrị̂ ĩꞌdi áma tãmba, ma áma zị̃ ĩꞌdi agá,

Ĩꞌdi áma atrị cécé gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ áni; ĩꞌdi ꞌbá ũkpõ trũ áma palépi rĩ rĩ ꞌi.

3 Má umve Úpí ꞌi, pa ma mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́ gá rá.

Ị́cụ́ ĩꞌdi rụ́.

4 Ímbá drã drị̂ ce má rị́;

ãvẹ̃vị̃ lị́kị̃ drị̂ la dị áma drị̃ gâsĩ ị̃yị́ amụ́lépi amụ́ amụ̂ rĩ áni.

5 Ímbá ị̃nádrị̃ drị̂ ce ma rị́,

ãzíla úꞌbe ímbá drã drị̂ mání gẹ̃rị̃ gá cí.

6 Cãndí mádrị̂ agá má umve Úpí ꞌi;

Má umve Ãdróŋá mádrị̂ sĩ áma ãzã kolé.

Are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ angájó jó ĩꞌdidrị̂ agâlé rá;

are áma áwáŋá ãzãkoma drị́ rĩ rá.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, vũ ũyã-ũyã ãzíla umvú umvû;

ꞌbé ꞌbã ị̃ndụ́ aco kí ru ãzíla yã kí yã yã,

ãꞌdusĩku Ãdróŋá uꞌá ũmbã sĩ.

8 Ãcíkã ãfũ ũmvu la gâsĩ tụjó ụrụgá;

ãcí ãfũlépi tị la gá rĩ ivé ãngũ rá,

ãcíkúlú akó kí dó sĩ velé.

9 Nzị̃ ꞌbụ̃ kí ãzíla asị́ dó sĩ vụ̃rụ́,

ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ịnịbịrịcịcị la ĩꞌdi pá ị̃ndụ́lé gá cí.

10 Tụ ãnãkpá ụ́pị́pị́ trũ umvelé kẹ̃rụ́bị̃ rĩ drị̃ gá ãzíla nga dó sĩ;

ri ungalé ãlụ́kụ́kụ̃ sĩ.

11 Idé ĩꞌdiní ãngũ ịnị la sĩ ru zị̃jó,

ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị uzogó drị̂ ce andre la cí.

12 Dị̃zã ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ,

sí zõ kí ãcíkúlú be ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị̃nị̃bị̃rị̃cị̃cị̃ rĩ agâ sĩ.

13 Úpí kpẹ̃ ãvi áni ꞌbụ̃ gâlé;

ꞌbá ụrụgá ãndânĩ rĩ za ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ,

sí zõ kí ãcíkúlú be uzogó áni.

14 Gbẹ ꞌé ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla iré sĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí rá;

ãvi ꞌbã ũnĩŋá fẽ ĩꞌbaní apálé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ.

15 Ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ ꞌbã ị̃ndụ́ indré kí tọndọlọ,

Ãzíla vũ ꞌbã ị̃ndụ́ sĩ ĩꞌdi sịjó rĩ indré tọndọlọ

Úpí míní uzájó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ gá,

ãzíla míní ụ̃kpẹ̃jó kí drị̃ gá ũmbã sĩ rĩ sĩ.

16 Úpí ĩjũ drị́ angájó ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ꞌdụ ma rá;

anzé ma ị̃yị́ mgbi rĩ agâlé ãmvé.

17 Apá ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị́ ũkpó rĩ kí drị́lẹ́ gá,

angájó ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí ãzíla mání ũkpõ sĩ ãndânĩ rĩ kí drị́lẹ́ gá.

18 Mání adrujó cãndí agá rĩ sĩ, amụ́ kí ãꞌdị́ ꞌdịlé má be,

wó Úpí ãtị̃ ma rá.

19 Ũfũ ma rá, ufí vâ ma ãngũ ãmbógó la agá

pa ma rá ãꞌdusĩku uꞌá mâsĩ ãyĩkõ sĩ.

20 Úpí ũfẽ ma rá ãꞌdusĩku má ídé ị́jọ́ pịrị rĩ;

wi mání sụ̃sụ́ ãꞌdusĩku ma ị́jọ́ kọ́lị.

21 Ámba ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí tã rá;

má uja drĩ ma gẹ̃rị̃ Ãdróŋá mádrị̂ drị̂ agá ꞌdâ rĩ sĩ bụ́lụ́ gá ku.

22 Ámba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã pírí rá;

má aꞌbe drĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí ku.

23 Ma ị́jọ́ kọ́lị Úpí drị̃lẹ́ gá,

ámba áma tã rá, má idé dó sĩ ị́jọ́ ũnzí ku.

24 Úpí fẽ mání ũyá mání ị́jọ́ pịrị ngajó rĩ sĩ;

ãꞌdusĩku nị̃ rá ma ị́jọ́ ũnzí kóru.

25 ꞌBá ãꞌị̃táŋá trũ rĩ ní Úpími adru ãꞌị̃táŋá trũ;

ꞌbá pịrị rĩ ní Úpími vâ adru pịrị.

26 ꞌBá ãlá rĩ ní mi adru ãlá rú,

ꞌbá ásị́ ũnzí rĩ ní ími ásị́ la vâ adru ũnzí.

27 Mi ꞌbá ru irilépi vũ rụ́ ri kí pa rá,

wó mi ꞌbá ãfó ru rĩ kí ịsị́ vũ gá.

28 Úpí tárã mádrị̂ la dị̃dị̃;

Ãdróŋá mádrị̂ uja ị́nị́ mádrị̂ dị̃zã rú.

29 Ãzãkoma mídrị̂ sĩ ma ãꞌdị́ ꞌdị mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí abe rá,

Ũkpó mídrị̂ sĩ ma mvu mére kí drị̃ gâsĩ rá.

30 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌdĩ drị̂ kí pịrị!

Ála ásị́ tị ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá rá!

Ĩꞌdi cécé gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ áni

ꞌbá pírí tãmbaŋá ndrụ̃lépi rĩ ꞌbanî.

31 Úpî lú Ãdróŋá rú áꞌdụ̂sĩ;

Ãdróŋá ĩꞌdi lú mére ãmadrị̂ rú nĩ.

32 Ĩꞌdi Ãdróŋá áma ꞌbãlépi ũkpó ru rĩ,

gẹ̃rị̃ mádrị̂ ꞌbãlépi múké rĩ.

33 ꞌBã áma pá gá ụ́ngụ́lẹ́ cécé yéré drị̂ áni,

mba áma tã ꞌbé sị́ gâlé múké.

34 Imbá ma ãꞌdị́ ꞌdịjó,

ma dó sĩ ụ́sụ ũkpó rĩ gbẹ áyụ.

35 Úpí, mi áma tãmba ãzíla áma pa mi ꞌi;

míní áma tãmbajó rĩ fẽ má acá ãmbógó ru,

ãzíla ũkpó mídrị̂ mba áma tã múké.

36 Ímba áma tã rá, úrụ drĩ vâ sĩ ma ku,

ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá ndẽ kí drĩ vâ sĩ ma ku.

37 Má adro mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ãzíla árụ kí rá,

átu pá ku kpere mání kí ị̃lị̃kị̃ agâ.

38 Má ịꞌị́ kí vụ̃rụ́ ãzíla icó kí angálé ku;

uꞌde kí áma pálé gá.

39 Ífẽ mání ũkpó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó,

ãzíla sĩ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ndẽjó.

40 Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ uja kí ũngúkú sĩ apájó má sĩ rá,

Má ị̃lị̃kị̃ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí rá.

41 Awá kí sĩ ãzãkoma aꞌị́jó, wó ꞌbá ãzí kí palépi la yụ,

umve kí Úpí ꞌi, wó Úpí umvi kí ku.

42 Má ịꞌị́ kí rá, acá kí dó sĩ pụ́trụ́ ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã vulé rĩ áni,

Má ũsũ kí vũ gá cécé ũdrí ũsũjó gẹ̃rị̃ agá rĩ áni.

43 Ípa ma ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi má be rĩ kí drị́ gá rá,

ífẽ ma adrulé úpí ru sụ́rụ́ kí drị̃lẹ́ gá;

ꞌbá mání nị̃lé ku rĩ acá kí ꞌbá ãzị́ ngalépi mání rĩ kî.

44 ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí mụ ị́jọ́ arelé áma drị̃ gá ꞌbo, gbõgbõ fẽ kí mání ãrútáŋá;

amụ́ kí ãja tị̃lé ụ̃rị̃ sĩ áma drị̃lẹ́ gá cénĩ.

45 Ãmị́yọ́ŋá kí ásị́ mvu rá,

ãfũ kí ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ru zị̃jó rĩ agâlé ụrụꞌbá yãŋá trũ.

46 Úpî ꞌbãngá ídri! Ícụ́ Ãdróŋá áma palépi rĩ ịcụ́ ịcụ̂!

Înga Ãdróŋá áma palépi rĩ ụrụgá!

47 Ũfẽ áma ãrígọ́tị mẹ́rọ́ꞌbá áma idélépi ũnzí rĩ ꞌbarụ́ rá;

ꞌbã sụ́rụ́ ndú ndú kí áma pálé gá,

48 ãzíla pa ma mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́ gá rá.

Fẽ mání mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ndẽlé rá

ãzíla pa ma ꞌbá ũmbã ũnzí rĩ ꞌbadrị́ rá.

49 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí ma ími ịcụ́ sụ́rụ́ kí drĩdríŋĩ gá;

ma úngó sĩ ími rụ́ ịcụ́jó rĩ kí ngo.

50 Ãdróŋá fẽ úpí ĩꞌdidrị̂ ní ãꞌdị́ ãmbógó la ndẽlé;

iꞌda lẽtáŋá ukólépi ku rĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ãꞌdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ní,

Úpí Dãwụ́dị̃ ní ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ.

19

Ãko Ãdróŋá ꞌbã ũꞌbãlé rĩ kí ꞌdị̃zã ĩꞌdidrị̂ iꞌda

1 ꞌBụ̃ kí dị̃zã Ãdróŋá drị̂ iꞌda;

ãngũ ꞌbụ̃gá rĩ kí ãzị́ Ãdróŋá ꞌbã ngalé rĩ iꞌda!

2 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu la dị̃zã Ãdróŋá drị̂ iꞌda;

ị́nị́ ãlu ãlu la ãmbõgõ Ãdróŋá drị̂ iꞌda.

3 Jọ kí ị́jọ́ tị sĩ ku,

âre vâ kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ku;

4 Wó ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌbadrị̂ la iré ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí;

ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé rĩ la ca kpere ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbã ãsị̃ agá.

Ãdróŋá idé ị̃tụ̂ ní ãngũ ꞌbụ̃ gá ꞌdãá rá;

5 ĩꞌdi agá ụ̃ꞌbụ́tị sĩ cécé ị́zị́gọ́ ãfũlépi ãyĩkõ sĩ ĩꞌdidrị́ jó agâlé rĩ áni,

ĩꞌdi cécé ágọ́bị́ ũkpó ụ́ngụ́lẹ́ cẹ̃lépi ãbálá ru ãyĩkõ sĩ rĩ áni.

6 Ị̃tụ̂ la agá ꞌbụ̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá,

ĩꞌdi mụ ị̃tụ̂rụ̃ kpere wókõ ꞌbụ̃ ꞌbã sĩ ãsị̃jó rĩ gá.

Ãko ãzí icó ru aꞌbólé koŋá la ãcí rĩ sĩ ku.

7 Ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí pịrị;

kí ũkpõ fẽ úríndí nî.

Ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí drị̃ gá ála ásị́ tị̃ rá,

kí ũndũwá fẽ ꞌbá ũndũwã ĩcẽlépi rá rĩ nî.

8 Ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí ãlá ru,

kí ãyĩkõ fẽ ꞌbá ásị́ gá.

Ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé rĩ kí pịrị,

kí ãngũ ji ꞌbá mịfị́ ní.

9 Úpí ụ̃rị̃jó rĩ ĩꞌdi ãlá ru,

ĩꞌdi mụ drị̃ gá ãsị̃ŋá kó ru.

Ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí pịrị,

ãzíla kí pírí ãlá ru.

10 Ndẽ kí ãjẹ̃ sĩ gólũdĩ rá;

ndẽ kí gólũdĩ ũnĩ ambamba rĩ rá

ãzíla ị̃lị́kị̃lị́ sĩ ndẽ kí ãnụ́ rá,

ndẽ kí ãnụ́ rá.

11 Kí ãtíꞌbó mídrị̂ bị́lẹ́ ị̃ndụ́ li;

Kí tãmbajó rĩ la ụ̃rọ̃drị́ ãmbógó la ají.

12 ꞌBá ãzí icó ũnzĩkãnã ĩꞌdidrị̂ kí nị̃lé ku.

Ípa ma ị́jọ́ ũnzí mádrị́ ru zị̃lépi zị̃zị̃ rĩ kî sĩ.

13 Mí atrị ãtíꞌbó mídrị̂ ị́jọ́ ũnzí idéjó círí ru rĩ agá;

ífẽ ị́jọ́ ũnzí ꞌba adru áma drị̃ gá úpí ru ku.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó sĩ adru ị́jọ́ kọ́lị,

ãzíla ma dó sĩ adru ị́jọ́ ũnzí ãmbógó la kọ́lị.

14 Mí ãꞌị̃jõ mání ị́jọ́ ãfũlépi áma tị gá rĩ kí rá,

ãzíla ị́jó mání ũrãlé áma ásị́ agâlé rĩ ꞌbã fẽ kíjõ míní ãyĩkõ rá fô!

Úpí, mi ũkpó mádrị̂ ꞌi ãzíla ꞌbá áma anzélépi rĩ ꞌi!

20

Ãdróŋá zịjó sĩ ãꞌdị́ ndẽjó

1 Úpí ꞌbã umvi mi sáwã ị́jọ́ ní ími ịsụ́jó rĩ sĩ!

Lẽ Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbã mba ímitã!

2 Lẽ ꞌbã fẽ míní ãzãkoma angájó jó ĩꞌdidrị̂ agâlé

ãzíla ꞌbã fẽ míní ũkpó angájó ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ gâlé

3 Lẽ ꞌbã ãꞌị̃ ídétáŋá mídrị̂ kí rá

ãzíla ꞌba uꞌá ãyĩkõ sĩ ídétáŋá mídrị̂ kí sĩ.

4 Lẽ ꞌbã fẽ míní ị́jọ́ ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ rá

ãzíla ꞌbã fẽ ị́jọ́ pírí míní ụ̃tị̃lé rĩ ꞌbã idé kí ru rá.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó uzá ãyĩkõ sĩ úpí míní ãꞌdị́ ndẽjó rĩ sĩ;

ãzíla ãma dó ãyĩkõ idé rụ́ Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ sĩ.

Lẽ Úpí ꞌba fẽ ị́jọ́ pírí míní aꞌị́lé rĩ kí rá.

6 Úꞌdîꞌda ánị̃ dó rá Úpí la ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rá rĩ pa nĩ.

Ĩꞌdi ĩꞌdi umvi angájó ꞌbụ̃ ĩꞌdidrị́ ãlá ꞌdã gâlé

ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi pa ũkpõ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ nĩ.

7 ꞌBá ãzí tị̃ kí ásị́ gárĩ ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́drị̂ kí drị̃ gá;

ãzí rĩ tị̃ kí ásị́ fãrásĩ kí drị̃ gá,

wó ãtị̃ ásị́ rụ́ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ drị̃ gá.

8 ꞌBá ꞌdĩ áni rĩ kí ru pá ụ̃sị̃ ãzíla kí uꞌde vũ gá,

wó ãma angá ụrụgá ãzíla pá tu ũkpó ru.

9 ꞌBárĩ Úpí Ãdróŋá ípa úpî rá fô!

Ãdrĩ ími umve, mí umvi ãma rá fô.

21

Ãwãꞌdĩfô fẽjó Úpí ní ãꞌdị́ ndẽŋá sĩ

1 Úpí, úpí la ãyĩkõ idé ũkpõ mídrị̂ sĩ,

Ĩꞌdi uzá ãyĩkõ sĩ míní ĩꞌdi fẽjó ãꞌdị́ ndẽjó rĩ sĩ!

2 Ífẽ ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ásí ꞌbã lẽlé rĩ rá;

ãzíla ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní zịlé ími tị gá míní ugalé úmgbé la ꞌdáyụ.

3 Mí aꞌị́ ĩꞌdi, íwi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ãmbógó la

ãzíla ísụ̃ ĩꞌdiní kõfíyã idélé gólũdĩ mgbã sĩ rĩ ĩꞌdi drị̃ gá.

4 Zị mídrị́ ídri, wó ífẽ ĩꞌdiní rá,

ídri sĩ uꞌájó ụ́ꞌdụ́ ãzo rú jãꞌdâ rĩ ꞌi.

5 Úpí ịsụ́ dị̃zã ãmbógó la ãzãkoma mídrị̂ sĩ;

ífẽ ĩꞌdiní rụ́ kụma ãzíla ũkpõ.

6 Ífẽ ĩꞌdiní drị̃lẹ́ba jãꞌdâ rĩ ꞌi,

ãyĩkõ ga dó ásị́ la gá tré míní adrujó ĩꞌdi andre gá rĩ sĩ.

7 Úpí ꞌbã ásị́ ꞌbãjó Úpí Ãdróŋá drị̃ gá rĩ sĩ;

lẽtáŋá ukólépi ku Úpí Ũkpó ꞌdị́pị drị̂ sĩ,

ãko ãzí icó ĩꞌdi ayalé ku.

8 Úpí la mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ndẽlé pírí,

ĩꞌdi mụ ꞌbá pírí ĩꞌdi ngụ̃lépi ũnzí ꞌdĩ kí ndẽlé rá.

9 Sáwã Úpí míní ími iꞌdajó rĩ sĩ,

mi kí ị̃lị̃kị̃ ãcí kalépi cécé úká gá rĩ áni rĩ sĩ.

Ũmbã mídrị̂ sĩ mi mụ kí ụꞌdị́lé rá,

ãcí mídrị̂ sĩ mi kí ivé rá.

10 Anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mi kí ị̃lị̃kị̃ rá,

ũri ĩꞌbadrị̂ kí mụ ị̃lị̃kị̃lé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá.

11 Drĩ kí táni ị́jọ́ ũnzí itú agá ími ụrụꞌbá gá rá tí,

wó icó kí drị̃lẹ́ba ịsụ́lé ku.

12 Úpí la ꞌé ĩꞌdidrị̂ kí gbẹ ĩꞌba rụ̂lé,

kí dó sĩ ũngúkú uja sĩ apájó.

13 Úpí ãma ími ị̃nzị̃ ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ!

Ãma úngó ngo sĩ ũkpõ mídrị̂ ịcụ́jó.

22

Ãwú úngó kí úngó Ãdróŋá ịcụ́jó rĩ be

1 Ãdróŋá mádrị̂, Ãdróŋá mádrị̂, mí aꞌbe dó ma rá ãꞌdụ ị́jọ́ sĩ yã?

Íse mi má rụ́ rĩ sĩ rá-rá ru sĩ áma ãzã kojó ku,

ãzíla ị́jọ́ mání sĩ ịyịjó rĩ kí arejó ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

2 Ãdróŋá mádrị̂, ma awá ị̃tụ́ sĩ, wó mí umvi ma ku,

ãzíla ị́nị́ ãrã wó má avị́ ku.

3 Wó îri mi úmvúke drị̃ gá, mi Ãdróŋá Ãlá rĩ rú,

mi ꞌbá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ịcụ́lé rĩ ꞌi.

4 Ãmã áyị́pịka ꞌbã kí ándrá ĩꞌbã ãꞌĩtáŋá ími drị̃ gá,

tị̃ kí ásị́ ími drị̃ gá ãzíla ípa ándrá kí rá.

5 Awá kí ándrá ími drị̃lẹ́ gá, ípa ándrá kí rá;

ꞌbã kí ándrá ásị́ ími drị̃ gá ãzíla isụ́ kí ándrá drị̃nzá ku.

6 ꞌBá jọ kí ma cécé ụ̃ꞌbụ áni, má adru ꞌbá ku,

kí áma uꞌdá ãzíla ꞌbã kí ma idemará ru.

7 ꞌBá pírí áma ndrelépi rĩ kí áma ide-idê;

kí áma uꞌdá drị̃ yãŋá trũ:

8 Jọ kí “ꞌBã jõ dó ꞌdâ ásị́ Úpî drị̃ gá yã

wó Úpí pa dó ĩꞌdi ku ãꞌdu sĩ?

Úpí drĩ ími lẽ rá,

ko dó ími ãzã ku ãꞌdu sĩ?”

9 Úpí mi ꞌbá fẽlépi la má ãfũ mâ ãndrẽ agâlé múké rĩ ꞌi;

ífẽ átị̃ ásị́ ími drị̃ gá rá sáwã mání mâ ãndrẽ ꞌbã ĩbã ndrujó rĩ gá.

10 Âꞌbe ma ími drị́gá iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ,

ãzíla íri adrulé sáwã pírí sĩ Úpí mádrị̂ rú mi ꞌi.

11 Mí adru jõ má rụ́ ꞌdâ rá-rá ru ku fô,

ũcõgõ ꞌbã adrujó má be ãníŋá rĩ sĩ

ãzíla ꞌbá ãzí áma ãzã kolépi la ꞌdáyụ.

12 Mẹ́rọ́ꞌbá mọ́nị̃gọ́ áni wẽwẽ rú la ce kí áma andre rị́;

mọ́nị̃gọ́ Bãsánĩ gá ũmbá rĩ ce kí áma andre trộkị́lịrị,

13 kí cécé kẹ̃mị̃ nulépi ĩzá uceŋá gá rĩ kí áni;

nzị̃ kí mání tị mgbọ.

14 Áma ũkpó ukó rá, ukó cécé ị̃yị́ asulépi vũ gá rĩ ꞌbã nzụjó rĩ áni

ãzíla áma ĩfãkã sị́ unze kí ru rá.

Áma ásị́ aká cécé ísékísé áni;

ra má rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ rá.

15 Áma ụ́lị́ ꞌi cécé pụ́trụ́ áni,

ãzíla áma ĩdra ĩbĩ ru áma átrákụ̃lẹ́ gá cí,

mí aꞌbe dó ma pụ́trụ́ drã drị̂ gá ꞌbo.

16 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ce kí ma ágágá cécé ũcogo ꞌbã kí ꞌbá cejó rĩ áni

ꞌBá ũnzí ũꞌbí ce kí ma ágágá,

ipa kí áma drị́ kí pá kí abe rá.

17 Má icó ĩfãkã áma ụrụꞌbá gá rĩ kí lãlé pírí rá,

Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí mịfị́ áma drị̃ gá sĩ ụ̃rị̃ fẽjó mání.

18 Awa kí mâ bõngó kí kí drĩdríŋĩ gá,

ãzíla ꞌbe kí mâ bõngó kí jẽgê sĩ.

19 Úpí, mí adru jõ má be rá-rá ru ku fô;

mí amụ́ mbẽlẽ rú sĩ áma ãzãko jó!

20 Ípa mání áma ídri ménéŋá sị́ gá rĩ sĩ,

ípa ídri mádrị́ ãjẹ̃ rú rĩ ũcogo ꞌdĩ kí drị́gá rĩ sĩ.

21 Ípa ma kẹ̃mị̃ kí tị gá rĩ sĩ fô!

ꞌBárĩ ípa mání ma ụ̃drụ́ ꞌbã újé gá rĩ sĩ fô!

22 Ma ími rụ́ iꞌda má ádrị́pịka ꞌbaní;

ma ími ịcụ́ ãngũ ꞌbá ꞌbã kí ru trajó ũꞌbí ru sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ gá.

23 Ĩmi ꞌbá Úpî rulépi ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi!

Ĩmi anzị Yãkóꞌbõ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ, ĩmi pírí ꞌbã ru kí ĩꞌdi!

Ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi ĩmi anzị Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ,

24 ãꞌdusĩku Úpí gã ꞌbá ũkpõ kó ru rĩ kí ku,

ꞌbá drị̃cịlépi ãzíla ị́jọ́ ꞌbã rụlé rĩ kí ku.

Zị̃ ru mẹ́lẹ́tị ĩꞌbaní ku,

wó are áwáŋá ĩꞌbadrị́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ rá.

25 Ma mụ ími ịcụ́lé ꞌbá ũꞌbí ru tralépi rĩ kí agá;

ꞌbá ími ị̃nzị̃lépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá ma ũyõ mání nalé rĩ idé rá.

26 ꞌBá lẽmẽrí rĩ kí mụ ãkónã nalé ãzíla kí aga rá;

ꞌbá Úpî ndrụ̃lépi rĩ kí ĩꞌdi ịcụ́ rá.

Kí ásị́ ꞌba adru kí ãyĩkõ rú jãꞌdâ.

27 ꞌBá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí mụ Úpí ꞌbã ị́jọ́ ũrãlé rá,

ãzíla kí mụ ru ujalé ĩꞌdi rụ́,

sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí mụ ĩꞌdi ị̃nzị̃lé rá.

28 Úpí ĩꞌdi úpí ru nĩ,

ãzíla ĩꞌdi ũpĩ na sụ́rụ́ pírí kí drị̃lẹ́ gá.

29 ꞌBá pírí kụ́rẹ́nị́ ru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí mụ ụ̃mụ̃ nalé ãzíla ĩꞌdi ị̃nzị̃lé;

ꞌbá pírí ũdrãlépi rá rĩ kí mụ ãja tị̃lé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá;

ꞌbá ãzí icólépi ru ídri tãmbalépi rá la ꞌdáyụ.

30 Anzị ãmadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mụ Úpí ị̃nzị̃lé;

kí mụ ị́jọ́ ũlũlé anzị kí ũngúkú gá rĩ ꞌbaní ĩꞌdi drị̃ gá.

31 Kí mụ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ãlá ꞌdĩ kí ũlũlé

ꞌbá drĩ tịlé ku rĩ ꞌbanî,

kí jọ la Úpí pa ãma nĩ.

23

Úpí ĩꞌdi ꞌbá áma tãmbalépi rĩ

1 Úpí ĩꞌdi ꞌbá áma tãmbalépi nĩ rĩ, ãko ãzí mání lẽlé la ꞌdáyụ.

2 Ĩꞌdi fẽ mání áma lalé vụ̃rụ́ ị̃rẹ́bị́ kpãcĩ rĩ agá,

ĩꞌdi áma drị̃ ꞌde ị̃yị́ ãlá dịlépi lĩ rĩ ꞌbã tị gâsĩ.

3 Ĩꞌdi mání ũkpõ fẽ úꞌdí ru nĩ,

Ĩꞌdi áma drị̃ ꞌde gẹ̃rị̃ ãlá rĩ gá

rụ́ ĩꞌdi drị̂ sĩ.

4 Ádrĩ táni acị́ áꞌbụ ꞌa drã drị̂ agâsĩ rá tí

má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku

ãꞌdusĩku mi má be cí,

nángí ãzíla túré mídrị̂ kí sĩ

mi áma ásị́ ũŋmĩ.

5 Mi mání ãkónã idé

mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị̃gâsĩ;

mi ãdu ũsũ áma drị̃ gá

ãyĩkõ ga áma ásị́ gá tré drị̃ la ayi vũgâsĩ.

6 Ãndá ãndá ru mũkẽ mídrị̂ kí lẽtáŋá mídrị̂ be kí áma vú ũbĩ

ụ́ꞌdụ́ mání adrujó ídri rú rĩ kí sĩ pírí,

ãzíla ma mụ adrulé jó Úpí drị̂ agá

jãꞌdâ.

24

Úpí dị̃zã drị̂

1 Ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌdi ãko pírí ala gá rĩ kí abe,

ãngũ ãzíla ꞌbá ala gá rĩ kí abe kí pírí Úpí ãni,

2 ãꞌdusĩku ũꞌbã ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã ị̃ndụ́ mĩrĩ drị̃ gá;

ãzíla fẽ ĩꞌdiní pá tujó ũkpó ru ị̃yị́ kị́rị́ rĩ drị̃ gá nĩ.

3 Ãꞌdi la icó tụlé ꞌbé Úpí drị̂ ꞌbã sị́ gâlé cụ̃ rá la nĩ yã?

Ãꞌdi la icó filé jó ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ agá rá la nĩ yã?

4 ꞌBá drị́ ãndị́ kóru ãzíla ásị́ ãlá rĩ kí,

ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi ku rĩ kí,

ãzíla ꞌbá ĩnzõ jọlépi ku rĩ kî.

5 Úpí la ĩꞌbaní sụ̃sụ́ wi rá ãzíla ĩꞌdi kí pa rá;

Ãdróŋá la kí ꞌbã ꞌbá ị́jọ́ kó ru la kî rú.

6 ꞌBá ꞌdĩ áni rĩ kí ꞌbá Ãdróŋâ ndrụ̃lépi rĩ kí,

ꞌbá Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ndrụ̃lépi rĩ kî.

7 Kẹ̃jị́tị ꞌdĩ, lẽ ị̃nzị̃ ĩmi tị mgbọ,

ị̃nzị̃ kẹ̃jị́tị ídu rĩ kí,

Úpí dị̃zã drị̂ la dó sĩ afí.

8 Úpí dị̃zã drị́ ꞌdĩ dó ãꞌdi ꞌi?

ꞌDĩ Úpí ũkpó ãzíla ũkpó ꞌdị́pị rú rĩ ꞌi,

Úpí ũkpó ꞌdị́pị ãꞌdị́ gá ndẽlépi nĩ rĩ ꞌi.

9 Kẹ̃jị́tị ꞌdĩ ị̃nzị̃ ĩmi tị mgbọ

ị̃nzị̃ kẹ̃jị́tị ídu rĩ kí,

Úpí dị̃zã drị̂ la dó sĩ afí.

10 Úpí dị̃zã drị́ ꞌdĩ dó ãꞌdi ꞌi?

Úpí ũkpó ꞌdị́pị rú rĩ ꞌi,

ĩꞌdi Úpí dị̃zã drị́ rĩ ꞌi.

25

Ãdróŋá zịjó andre tẽŋá sĩ

1 Úpí, áfẽ áma ídri mídrị́.

2 Ãdróŋá mádrị̂ átị̃ ásị́ ími drị̃ gá.

Ífẽ má ịsụ́ drị̃nzá ku,

ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã idé kí ãyĩkõ ĩꞌbã kí áma ndẽjó rĩ sĩ ku.

3 ꞌBá ásị́ ꞌbãlépi ími drị̃ gá rĩ icó drị̃nzá ịsụ́lé ku,

wó ꞌbá ꞌbá kí ngụ̃lépi ị́jọ́ ãzí kóru rĩ kí drị̃nzá ịsụ́ rá.

4 Úpí, mí iꞌda mání gẹ̃rị̃ mídrị̂ kî;

mí imbá ma sĩ acị́jó gẹ̃rị̃ míní iꞌdalé rĩ kí agâsĩ.

5 Íce áma drị̃ ị́jọ́ mídrị́ mgbã rĩ gá ãzíla mí imbá ma,

ãꞌdusĩku mi Ãdróŋá mádrị́ áma palépi rĩ ꞌi;

ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma ásị́ ꞌbã ími drị̃ gá.

6 Úpí, mí agá drĩ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ́ mídrị̂ kí drị̃ gá lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ be

ãꞌdusĩku mí iꞌdó ándrá kí iꞌdalé ãmaní ídu.

7 Mí agá jõ ị́jọ́ ị́jọ́ ũnzí mání idélé kãrị̃lẹ̃ sĩ rĩ kí drị̃ gá

jõku ị́jọ́ mání izalé rĩ kí drị̃ gá ku;

lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ,

ãꞌdusĩku Úpí mi múké.

8 Úpí ĩꞌdi múké ãzíla ĩꞌdi pịrị;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí imbá gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí sĩ.

9 Ĩꞌdi ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́ rĩ drị̃ ce ị́jọ́ pịrị rĩ gá

ãzíla ĩꞌdi kí imbá gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ sĩ.

10 Gẹ̃rị̃ Úpí drị̂ kí pírí pịrị ãzíla lẽtáŋá ru

ꞌbá ãzị́táŋá tị icíma ĩꞌdidrị̂ drị̂ kí tãmbalépi rĩ nî.

11 Úpí rụ́ mídrị̂ sĩ, ítrũ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí rá,

ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ ꞌbã ãmbõgõ drĩ kí táni adru íngõpí tí ítrũ kí rá.

12 ꞌBá Úpí ní ãrútáŋá fẽlépi rá rĩ dó ãꞌdi ꞌi?

Úpí la ĩꞌdi imbá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ꞌbã ũbĩ kí vú rĩ kî sĩ.

13 ꞌBá ꞌdĩ la ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ adru málĩ trũ

ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ kí ãngũ ꞌdụ ĩꞌbaní ãwítã rú.

14 Úpí ĩꞌdi wọ̃rị́ ꞌbá ĩꞌdi rulépi rá rĩ ꞌbãni

ĩꞌdi kí igá ãzị́táŋá tị icíma drị́ ĩꞌdidrị̂ kí sĩ.

15 Ma ãngũ ndre sáwã pírí sĩ Úpí rụ́,

ĩꞌdi lú áma pa mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́gá nĩ.

16 Úpí mí ajá tị má rụ́ ꞌdõlé ãzíla ími ásị́ ꞌba adru mání ị̃gbẹ́ ru

ãꞌdusĩku ma áꞌdụ̂sĩ ãzíla ũcõgõ agá.

17 Cãndí áma ásị́ gá rĩ ꞌbã úmgbó tụ kí rá,

mí anzé ma ásị́ mvuŋá mádrị̂ kí agá fô!

18 Mí andré cãndí mádrị̂ kí drị̃cịŋá mádrị̂ be

ãzíla ítrũ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí pírí rá fô!

19 Índre mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí íngõpí yã rĩ rá;

ínị̃ ngụ̃ kí ma ũnzí trẹ̃yị́ rĩ gá rá.

20 Ímba ídri mádrị̂ tã ãzíla ípa ma!

Ífẽ má ịsụ́ drị̃nzá ku;

ãꞌdusĩku ma áma zị̃ ími agá.

21 Ífẽ ị́jọ́ pịrị rĩ ꞌbã mba kí áma tã ị́jọ́ ãlá rĩ be nĩ,

ãꞌdusĩku áꞌbã ásị́ ími drị̃ gá.

22 Ãdróŋá, mí unze ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí

cãndí ĩꞌbadrị̂ kí agá rá fô!

26

Ãdróŋá ꞌbá múké rĩ ꞌbã zịlé rĩ

1 Úpí ífẽ ma adru ꞌbá ị́jọ́ kóru la rú

mání ị́jọ́ mgbã rĩ ngajó rĩ sĩ;

áꞌbã áma ásị́ Úpí drị̃ gá, áma ụrụꞌbá icó yãlé ku.

2 Úpí mí ụ̃ꞌbị̃ ma ãzíla mí amá ma,

mí ụ̃ꞌbị̃ áma ásị́ áma ũrãtáŋá be.

3 Lẽtáŋá mídrị́ ãsị̃ŋá kóru rĩ la áma drị̃ ce nĩ,

ma acị́ ị́jọ́ mídrị́ pịrị rĩ agâ sĩ jãꞌdâ.

4 Ári ꞌbá úlétáŋá trũ rĩ kí abe ku,

jõku má icó áma icílé ꞌbá mũlũmbẽ rú ꞌdĩ kí abe ku.

5 Ángụ̃ traŋá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbadrị̂ ũnzí

ãzíla ágã uꞌájó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ abe rĩ úmgbé.

6 Úpí má ũjĩ áma drị́ kí rá sĩ iꞌdajó la ma ị́jọ́ kó ru,

ãzíla má amụ́ sĩ ími ị̃nzị̃jó ãlĩtárĩ mídrị̂ gá.

7 Ma míní úngó ãwãꞌdĩfô drị̂ ngo ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ

ãzíla ma ị́jọ́ míní idélé ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí ũlũ.

8 Úpí álẽ jó míní sĩ uꞌájó rĩ rá,

ꞌdĩ ãngũ dị̃zã mídrị̂ ꞌbã sĩ uꞌájó alagá rĩ ꞌi.

9 Ífẽ ádrã ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí abe ku

jõku ꞌbá ꞌbá ãrí asulépi rĩ kí abe ku.

10 Kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi sáwã pírí sĩ rĩ kî

ãzíla kí bábá sĩ ãko ꞌbá mịfị́ sajó rĩ aꞌị́jó.

11 Wó ma áma ídri tãmba sĩ adrujó ị́jọ́ kó ru,

mí anzé ma ãzíla mí adru má be ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ!

12 Úpí ma pá tu ãngũ ũkpó rĩ drị̃ gá

ꞌbá ũꞌbí ru tralépi ími rụ́ ịcụ́lépi rĩ kí agá, ma ími rụ́ ịcụ́ rá.

27

Ãdróŋá zịlé sĩ Úpí ịcụ́jó rĩ

1 Úpí ĩꞌdi dị̃zã mádrị̂ ꞌi ãzíla ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi;

má idé dó sĩ ꞌbá ãzí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku.

Úpí ĩꞌdi ãngũ ũkpó mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ; má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku.

2 Sáwã ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã kí angájó ámã drị̃ gá trụ,

ĩꞌbã kí lẽjó áma ꞌdịjó rá rĩ sĩ,

sáwã mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí ãꞌdị́ ꞌdịjó má be rĩ sĩ,

kí ru pá sị ãzíla kí uꞌde vũ gá.

3 Ãsĩkárĩ ũꞌbí drĩ kí táni áma ce trộkị́lịrị rá tí;

má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku;

mẹ́rọ́ꞌbá drĩ kí táni amụ́ márụ́ ãꞌdị́gá rá tí,

áma ásị́ la mba ũkpó ru.

4 Ị́jọ́ mání zịlé Úpí tị gá rĩ ãlu,

ị́jọ́ mání ndrụ̃lé rĩ ãlu,

sĩ adrujó jó Úpí drị̂ agá jãꞌdâ ụ́ꞌdụ́ mání adrujó ídri rĩ kí agá pírí,

sĩ ũnĩ Úpí drị̂ ndrejó,

ãzíla ma dó sĩ ĩꞌdi zị jó ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá.

5 Ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ ꞌbã áma ịsụ́jó rĩ sĩ,

Úpí la áma tãmba ị́jọ́ ũnzí kóru jó ĩꞌdidrị̂ agá

ãzíla ĩꞌdi áma tãmba ꞌbé drị̃ gá ụrụgá ꞌdãá.

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó mẹ́rọ́ꞌbá áma andre celépi rĩ kí ndẽ rá;

jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ agá ma ídétáŋá idé ãyĩkõ sĩ;

ma úngó sĩ Úpî rụ́ ịcụ́jó rĩ ngo.

7 Úpí mí are ma mání ími umve agâ;

mí adru mání ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla mí umvi ma!

8 Áma ásị́ jọ, “Índrụ̃ Úpí ꞌbã mẹ́lẹ́tị ndrelé,”

áma ásị́ umvi, “Ma mụ rá.”

9 Ízị̃ ími mẹ́lẹ́tị mâ sĩ ku,

ígã ãtíꞌbó mídrị̂ ũmbã sĩ ku;

mí ábị́ adrulé ꞌbá áma ãzãkolépi rĩ ꞌi.

Ígã jõ ma ku jõku mí aꞌbe ma ku,

Ãdróŋá mi ꞌbá áma palépi rĩ.

10 Má átẹ́pị drĩ kí táni áma aꞌbe mâ ãndrẽ be rá tí,

Úpí la áma tãmba rá.

11 Úpí mí imbá ma ị́jọ́ míní lẽlé ánga kí rĩ kî sĩ;

íꞌde áma drị̃ gẹ̃rị̃ pịrị rĩ gâsĩ,

ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ũꞌbí-ũꞌbí.

12 Ífẽ má aꞌdé mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́ gá ku;

ãꞌdusĩku kí áma tõ ị́jọ́ ãzí mání ngalé ku la kí sĩ,

kí áma ĩgbõrõkõ ãgọ̃bị̃ sĩ.

13 Ánị̃ rá ma adru ídri;

ma mũkẽ Úpí drị̂ ndre rá

ãngũ ꞌbá ídri rĩ ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá.

14 Ítẽ Úpí ꞌi;

mí adru ũkpó ru ãzíla ími ásị́ ꞌbã mba-mbã;

ítẽ Úpí ꞌi ásị́ jã sĩ.

28

Ãzãkoma aꞌị́jó Úpí drị́

1 Úpí mi ꞌbé mání sĩ áma zị̃jó rĩ ꞌi, ma ími umve,

mí ãzụ̃ jõ ími bị́lẹ́ mání cí ku.

Ídrĩ áma tị ãꞌị̃ ku,

ma mụ drãlé rá.

2 Mí are áwáŋá mání sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ zịjó ꞌdĩ ꞌi,

mání ãzãkoma aꞌị́ agá mídrị́,

mání drị́ ãꞌbã agá mírụ́

jó mídrị́ ãlá rĩ gâlé ru.

3 Ílị ị́jọ́ áma drị̃ gá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí abe ku,

ꞌbá ũnzí rĩ kí abe ku,

kí ị́jọ́ jọ jĩránĩ kí abe tị gá ꞌdâ múké,

wó kí ásị́ ga tré ꞌbá ngụ̃ŋá sĩ.

4 Ífẽ ĩꞌbaní drị̃rịma ũnzĩkãnã ĩꞌbaní ngalé

ãzíla ãzị́ ũnzí ĩꞌbaní idélé rĩ kí vú sĩ;

ífẽ ĩꞌbaní drị̃rịma ị́jọ́ ũnzí pírí ĩꞌbã kí idélé rĩ kí vú sĩ;

ãzíla ũnzĩkãnã ĩꞌbã kí adrujó ala gá rĩ kí vú sĩ,

5 ãꞌdusĩku vã kí ị́jọ́ Úpí ꞌbã ngalé rĩ kí ku

jõku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí drị̃ gá ku;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ

ãzíla ĩꞌdi kí ị̃lị̃kị̃ rá.

6 Ma Úpî rụ́ ịcụ́,

ãꞌdusĩku are áma áwáŋá rá.

7 Úpí ĩꞌdi ũkpó ãzíla gọ́bẹ́rẹ́ mádrị̂ ꞌi;

áꞌbã áma ásị́ ĩꞌdi drị̃ gá ãzíla ko áma ãzã rá.

Áma ásị́ uꞌá ãyĩkõ sĩ,

ãzíla ma ãwãꞌdĩfô fẽ ĩꞌdiní úngó ngoŋá sĩ.

8 Úpí ĩꞌdi ũkpó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi,

ĩꞌdi bõrõ ũkpó ꞌbá ĩꞌdiní ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

9 Úpí, ípa ꞌbá mídrị̂ kí, íwi sụ̃sụ́ ꞌbá mídrị́ míní pẽlé ndú rĩ ꞌbaní.

Mí adru ꞌbá kí tãmbalépi rĩ ãzíla mí ují kí ími drị́ sĩ jãꞌdâ.

29

Ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí drị́ ãlụ́kụ́kụ̃ agá rĩ

1 Ĩmi mãlãyíkã ãzíla ãko ãzí ꞌbụ̃gá ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi;

ĩmi ịcụ́ dị̃zã ãzíla ũkpõ Úpí drị̂ ꞌi.

2 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌbã rụ́ dị̃zã rú rĩ ꞌi;

ĩmi ãvụ̃ vũ gá Úpî drị̃lẹ́ gá ãlã ĩꞌdidrị̂ sĩ.

3 Ála Úpí ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are ị̃yị́ kí drị̃gâsĩ;

Ãdróŋá dị̃zã rú rĩ la ụ̃kpẹ̃ ãvi áni,

Úpíla ụ̃kpẹ̃ ãvi áni mĩrĩ ãmbógó rĩ drị̃ gá.

4 Ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí drị̂ ĩꞌdi ũkpó trũ;

Ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí drị̂ la ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ iꞌda.

5 Ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí drị̂ la márígó anu,

Úpí la márígó Lébãnõnĩ drị̂ kí anu nírí nírí.

6 Ĩꞌdi ꞌbé Lébãnõnĩ drị̂ kí fẽ umvúlé kãjóŋá áni,

ãzíla ĩꞌdi ꞌbé Sị́rị̃yọ̃nị̃ fẽ umvúlé ụ̃drụ́ mváŋá áni.

7 Ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí drị̂ la ãngũ ji lẽrẽlẽrẽ

ãcí idraká áni.

8 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌdidrị̂ la ãngũ kõtórõ rú rĩ aya;

Úpí la kõtórõ Kãdẹ́sị̃ drị̂ aya ĩndĩ.

9 Ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí drị̂ la yéré fẽ tĩlé rá;

ĩꞌdi fẽ ife mị̃rị́ agá rĩ kí ꞌbã bị́ la zõ rá,

Jó ĩꞌdidrị̂ agá ꞌbá pírí kí uzá, “Dị̃zã ꞌba adru Ãdróŋá ãni!”

10 Úpí ĩꞌdi úpí ru ị̃yị́ tị̃lépi rĩ kí drị̃ gá nĩ.

Úpí la ũpĩ na jãꞌdâ.

11 Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ũkpó fẽ nĩ;

Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sụ̃sụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ wi nĩ.

30

Ãdróŋá zịlé sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ

1 Ma mụ Úpí ími ịcụ́lé míní áma pajó rĩ sĩ,

ãzíla míní mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí aꞌbejó áma gụjó ku rĩ sĩ.

2 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, má umve mi sĩ ãzãkoma aꞌị́jó,

wó mí ãtĩ ma rá.

3 Úpí, mí inga úríndí mádrị̂ angájó ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ agá rĩ sĩ ꞌbo;

ímba áma tã sĩ aꞌdéjó ꞌbụ́ drã drị̂ agá ku.

4 Ĩmi ꞌbá Ãdróŋá drị́ ãlá ꞌdĩ, ĩngo úngó Úpí nî,

ĩmi ịcụ́ rụ́ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ,

5 ãꞌdusĩku ũmbã ĩꞌdidrị̂ la lú uꞌá sáwã were,

wó ásị́ ndrĩŋá ĩꞌdidrị̂ la adru jãꞌdâ.

Áwáŋá drĩ tá ni adru ị́nị́ ãrã rá tí,

wó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãyĩkõ la adru cí.

6 Mání ĩtrĩkã agá la ma ị́jọ́ kóru, ájọ,

áma ụrụꞌbá icó yãlé ku.

7 Úpí, ími ásị́ ꞌbã ndrĩjó mání ndrĩndrĩ rĩ sĩ,

ífẽ átu pá ũkpó ru ꞌbé áni.

Wó mi mụ ími mẹ́lẹ́tị zị̃lé mâ sĩ ꞌbo,

má acá ũcõgõ sĩ.

8 Ma awá mí rụ́, Úpí,

má aꞌị́ Úpí drị́ ásị́ ị̃gbẹ̃, ájọ:

9 “Mi dó drã mádrị̂ sĩ ãꞌdu ịsụ́

ádrĩ dó fi ꞌbụ́ gâlé ꞌbo rĩ gá?

ꞌBá drãlépi rá rĩ la ími ịcụ́ rá yã?

Ĩꞌdi ị́jọ́ pịrị mídrị́ míní azịlé ãzíla tãmbalé rĩ ũlũ rá yã?

10 Úpí mí are drĩ, ími ásị́ ꞌbã ndrĩ mání ndrĩndrĩ ꞌdộ:

Úpí íko áma ãzã fô!”

11 Mí uja áwáŋá mádrị̂ úngó tuŋá ru,

mí ayụ kõlĩbá áma ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbo, íce áma andre ãyĩkõ sĩ,

12 áma ásị́ ꞌbã ngo dó sĩ úngó sĩ ími rụ́ ị̃nzị̃jó, ꞌbã ĩyãŋã tú ku.

Úpí Ãdróŋá mádrị̂, ma ãwãꞌdĩfô fẽ míní jãꞌdâ.

31

Úríndí fẽjó Úpí drị́

1 Úpí, má amụ́ áma zị̃lé ími pálé gá,

mí aꞌbe jõ ma drị̃nzá ịsụ́lé ku,

ípa ma mũkẽ mídrị̂ sĩ.

2 Mí are ma fô,

mí amụ́ áma palé mbẽlẽŋá ru!

Mi írã mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ ꞌi,

mi bõrõ mádrị́ ũkpó áma palépi rĩ ꞌi.

3 Mi írã ãzíla bõrõ ũkpó mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ,

rụ́ mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ mi áma drị̃ ce ãzíla áma tã mba rá.

4 Ímba áma tã ímbá ꞌbelé sĩ lẽjó áma rụjó rĩ agá,

ãꞌdusĩku mi ãngũ mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ ꞌi.

5 Má aꞌbe áma úríndí ími drị́lẹ́ agá,

Úpí Ãdróŋá mí anzé ma, mi Ãdróŋá pịrị rĩ ꞌi.

6 Ángụ̃ ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí ũnzí,

ãzíla áꞌbã áma ásị́ Úpí drị̃ gá.

7 Ma adru ãyĩkõ sĩ lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ,

ãꞌdusĩku índre áma ĩcãndĩjó rĩ rá,

ãzíla ínị̃ ũcõgõ áma ásị́ gá rĩ cé.

8 Ífẽ ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́lẹ́ gá ku,

wó íꞌbã áma pá ãngũ mgbọ la gá.

9 Úpí, mí adru mání ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãꞌdusĩku ma cãndí agá,

ũcõgõ sĩ áma mịfị́ uꞌde kí dó uꞌde uꞌdê,

áma ũkpó de dó ru rá.

10 Má ãndẽ ũcõgõ sĩ ꞌbo,

áwáŋá mání awájó rĩ isé áma ílí ãlị́ŋá ru,

áma ũkpõ de dó ru rá ãꞌdusĩku ma ũcõgõ agá,

ãzíla áma ĩfãkã acá kí dó ũkpó kóru.

11 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí

jĩránĩ mádrị̂ kí abe pírí kí áma rụ́ iza,

mâ wọ̃rị́ka kí idé mâ sĩ ụ̃rị̃ sĩ,

drĩ kí áma ndre gẹ̃rị̃ agá kí apá mâ sĩ apá apâ.

12 ꞌBá pírí ãvĩ kí ị́jọ́ áma drị̃ gá cécé ádrã ꞌbã rĩ rá rĩ áni;

má acá cécé úmvú lẹ́rị́kọ́ áni,

13 ãꞌdusĩku má are ꞌbá ũꞌbí kí kõyõkõyõ jọ;

ụ̃rị̃ fi áma ásị́ gá wókõ pírí sĩ,

icí kí tị áma ụrụꞌbá gá,

ãzíla itú kí ị́jọ́ sĩ áma ꞌdịjó.

14 Wó Úpí, áꞌbã ásị́ ími drị̃ gá,

ájọ dó sĩ, “Mi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.”

15 Ídri mádrị̂ ĩꞌdi ími drị́lẹ́ gá,

ípa ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́gá

ãzíla ꞌbá mání cãndí fẽlépi rĩ kí drị́gá.

16 Ãdróŋá, mí andré ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ sĩ,

ípa ma lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ.

17 Úpí, ífẽ ma drị̃nzá ịsụ́lé ku

ãꞌdusĩku má awá mí rụ́ rá.

Ífẽ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã ịsụ́ kí drị̃nzá;

ãzíla ífẽ ꞌbã fi kí kírí-kírí ru ꞌbụ́ gâlé.

18 Mí ụ̃pị̃ ĩnzóꞌbá kí tị cí,

ãꞌdusĩku kí ãfó ru ãzíla ãrútáŋá kóru,

kí ị́jọ́ jọ ị́pị́pị́ŋá sĩ ꞌbá mídrị́ ãlá rĩ kí ụrụꞌbá gá.

19 Mũkẽ mídrị̂ ꞌbã ãmbõgõ ꞌdõ áni yã!

Ímba tã la ꞌbá ími rulépi rá rĩ ꞌbánî.

ꞌBá ãlu-ãlu nị̃ ũnĩ mídrị̂ rá,

mi ꞌbá apálépi ru zị̃lépi mí rụ́ rĩ kí tãmba múké-múké.

20 Mi kí tãmba ãzíla ụ̃zị̃ ími índríkã gá

ꞌbá tị itúlépi kí ụrụꞌbá gá rĩ kî sĩ.

Ãngũ míní adrujó rĩ agá mi kí tãmba

mẹ́rọ́ꞌbá kí uꞌdálépi rĩ kí sĩ.

21 Ma Úpî ịcụ́,

ĩꞌdiní lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ iꞌdajó mání

sáwã ꞌbání áma tị cejó rị́ rĩ gá rĩ sĩ.

22 Má idé ụ̃rị̃ sĩ, má ũrã dó,

“Dro dó ma ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị gá rá.”

Wó mí are áma áwáŋá rá

mání ími umve agá sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ sĩ.

23 Ĩlẽ Úpí ꞌi, ꞌbá pírí ãꞌị̃táŋá trũ ꞌdĩ.

Úpí la ꞌbá ãꞌị̃táŋá trũ rĩ kí tãmba nĩ,

wó ĩꞌdi ꞌbá ãfó ru rĩ ní drị̃rịma fẽ rá.

24 Ĩmi adru ũkpó ru, ĩmi ásị́ ꞌbã mba-mbã

ĩmi ꞌbá pírí ásị́ tị̃lépi Úpî drị̃ gá ꞌdĩ.

32

ꞌBá sĩ ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdidrị̂ kí trũjó rá rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú

1 ꞌBá ꞌbání sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kí trũjó rá,

sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ akujó cí rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

2 ꞌBá Úpí ní sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kí lãjó ĩꞌdi drị̃ gá ku

ãzíla úríndí ĩꞌdidrị̂ agá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

3 Mání ándrá ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí iꞌdajó ku rĩ gá,

má acá ándrá ũkpó kóru

mání awájó ị̃tụ̂rụ̃ rĩ sĩ,

4 ãꞌdusĩku ị̃tụ́ kí ị́nị́ be

íri áma colé ímbátáŋá ru;

áma ũkpó de dó sĩ ru rá

cécé ị̃yị́ nzụlépi ílí sĩ rĩ áni.

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má iꞌda dó ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí Úpí ní rá,

ãzíla má ụ̃zị̃ kí ími drị̃lẹ́ gá ku;

ájọ, “Ma dó ị́jọ́ ũnzĩ mádrị̂ kí iꞌda

Úpí ní rá,”

ãzíla mí uja dó ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí trũlé rá.

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi rĩ kí ãlu ãlu ꞌbã zị kí mi,

sáwã ꞌbã drĩ adru agá cí ꞌdĩ gá ꞌdĩ,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ụ́lị rú sĩ ị́jọ́ kí drị̃ gá ị́jọ́ ũꞌbí amụ́lépi ị̃yị́ galépi tré rĩ áni rĩ sĩ ku.

7 Mi ãngũ mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ ꞌi,

mi áma tãmba ị́jọ́ cãndí ru rĩ kí agá,

mi áma andre ce ꞌbá úngó ngolépi patáŋá míní áma pajó rĩ sĩ rĩ kî sĩ.

8 Úpí jọ, “Ma ími imbá ãzíla gẹ̃rị̃ míní sĩ mụjó rĩ iꞌda,

ma ími imbá ãzíla áma mịfị́ la adru ími drị̃ gá.

9 Mí adru jõ cécé fãrásĩ jõku kãyĩnõ

ị́jọ́ vãlépi ku rĩ kí áni ku,

ála kí tị gá aya su sĩ kí umbéjó íníríkó sĩ cí ká,

kí amụ́ mí rụ́ ãni rú ĩndõ.

10 Ũcõgõ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbadrị̂ kí adru wẽwẽ rú,

wó lẽtáŋá Úpí drị́ ukólépi ku rĩ

la ꞌbá ásị́ tị̃lépi ĩꞌdi drị̃ gá ri kí tãmba nĩ.”

11 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ Úpî agá ãzíla ĩmi ũnũ ĩmi ĩꞌdĩ sĩ,

ĩmi ꞌbá ĩꞌdi vú ũbĩlépi ꞌdĩ; ĩngo úngó ãyĩkõ sĩ ĩmi ꞌbá ásị́ mgbã trũ ꞌdĩ!

33

Lẽtáŋá Úpí drị́ ukólépi ku rĩ

1 Ĩmi ꞌbá pírí ãlá ꞌdĩ, ĩmi uzá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé rĩ sĩ;

icó rá ꞌbá ị́jọ́ mgbã trũ rĩ ꞌbaní ĩꞌdi ịcụ́jó.

2 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní ụ̃ꞌdị́ sĩ,

ĩngo ĩꞌdiní úngó ụ̃ꞌdị́ ĩbáká trũ ífí mụdrị́ rĩ sĩ.

3 Ĩngo ĩꞌdiní úngó úꞌdí la,

ĩco ụ̃ꞌdị́ ãlị̃gọ̃ sĩ ãzíla ĩmi uzá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ,

4 ãꞌdusĩku ị́jọ́ Úpí drị̂ ĩꞌdi ị́jọ́ pịrị ãzíla mgbã rĩ ꞌi.

Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí pírí pịrị.

5 Úpí lẽ ị́jọ́ múké rĩ kí ị́jọ́ lịlé pịrị rĩ be;

ụ̃nọ́kụ̂ ga tré lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ sĩ.

6 Ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ sĩ ꞌbụ̃ ꞌbã ru rá,

ị̃tụ̂ kí, ĩmbá trũ ãzíla lẽlẽgó kí abe ũꞌbã kí ru ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá rĩ sĩ.

7 Atrá ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ kí ãngũ ãlu gá ngúlú ru,

mba ị̃yị́ kị́rị́ rĩ kí tã ãngũ sĩ ị̃yị́ tã mbajó rĩ agá.

8 Lẽ ãko pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã ị̃nzị̃ kí Úpí ꞌi;

lẽ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã fẽ kí ĩꞌdiní ãrútáŋá!

9 Ị́jọ́ ĩꞌdiní jọlé rĩ sĩ, ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã ru rá;

ãzị́táŋá ĩꞌdiní fẽ lé rĩ sĩ, ãko pírí tu kí pá ũkpó ru ĩꞌbã ãngũ gá.

10 Úpí la ítútáŋá sụ́rụ́ ꞌbadrị̂ kí ꞌbã acálé ãko ãzí ꞌdáyụ la rú,

ĩꞌdi fẽ ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé rĩ ꞌba nga kí ru ku la nĩ.

11 Wó ị́jọ́ Úpí ꞌbã itúlé rĩ la pá tu ũkpó ru jãꞌdâ,

ị́jọ́ ĩꞌdiní amálé ĩꞌdĩ ꞌbã ásị́ gâlé rĩ la alị anzị ĩmidrị̂ ꞌbarụ́ pírí.

12 Sụ́rụ́ Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã sĩ adrujó Úpí ꞌi rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú;

ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ĩꞌdi ani la rú rĩ kí abe.

13 Úpí la ãngũ andré angájó ꞌbụ̃ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé,

ĩꞌdi ꞌbá kí ndre pírí ce.

14 Angájó ãngũ ĩꞌdiní rijó rĩ gá,

ĩꞌdi ꞌbá pírí uꞌálépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ndre cé.

15 Ũꞌbã ásị́ ꞌbá pírí ꞌbadrị̂ kí nĩ,

ãzíla nị̃ ị́jọ́ pírí ꞌbá ꞌbaní ngalé rĩ kí rá.

16 Úpí ãzí ru palépi ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ũꞌbĩkãnã sĩ la ꞌdáyụ;

ãsĩkárĩ ãzí ru palépi ũkpó ĩꞌdidrị́ ambamba rĩ sĩ la ꞌdáyụ.

17 Ítị̃ jõ ásị́ kãyĩnõ sĩ sĩ ru pajó ãꞌdị́ gá ku;

ũkpó ĩꞌdidrị̂ drĩ táni adru ãmbógó ru rá tí, icó ꞌbá palé ku.

18 Índre, Úpí ꞌbã mịfị́ ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdĩ ụ̃rị̃lépi rĩ kí drị̃ gá;

ãzíla ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ drị̃ gá rĩ kí drị̃ gá.

19 Ĩꞌdi kí pa drã agá nĩ;

ĩꞌdi vâ kí fẽ adrulé ídri sáwã rílẽ drị̂ agá nĩ.

20 Ãtị̃ ásị́ Úpî drị̃ gá;

ĩꞌdi bá ãma ãzã kolépi ãzíla ãma tãmbalépi rĩ ꞌi.

21 Ãma ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi sĩ;

ãꞌdusĩku ãtị̃ ásị́ rụ́ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ drị̃ gá.

22 Úpí, lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ꞌbã ri ãma drị̃ gá;

ãmaní ásị́ tị̃jó ími drị̃ gá ꞌdĩgá ꞌdâ.

34

Ãdróŋâ ịcụ́jó mũkẽ ĩꞌdidrị̂ sĩ

1 Ma Úpî ịcụ́ sáwã pírí sĩ;

má icó ĩꞌdi ịcụ́ŋá aꞌbelé ku.

2 Ma áma ũnũ Úpî sĩ;

ꞌbá pírí ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ ꞌbã are kí ãzíla ꞌbã ũnũ kí dó ru ãyĩkõ sĩ.

3 Ĩmi amụ́, ãma amụ́ kí ãmbõgõ Úpí drị̂ iꞌdalé;

ãma ịcụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ãngũ ãlu gá.

4 Ázị Úpí ꞌi, umvi ma rá;

anzé ma ụ̃rị̃ mádrị̂ kí agá pírí rá.

5 ꞌBá ãngũ ndrelépi ĩꞌdi rụ́ sĩ ãzãkoma ndrụ̃jó rĩ kí adru dị̃zã rú;

icó kí adrulé drị̃nzá sĩ ãluŋá la ku.

6 ꞌBá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ umve Úpí ꞌi, Úpí are ĩꞌdi tị rá;

pa dó sĩ ĩꞌdi ũcõgõ ĩꞌdidrị̂ kí agá pírí rá.

7 Mãlãyíkã Úpí drị̂ la ꞌbá ĩꞌdi rulépi rĩ kí andre tẽ

ãzíla pa nĩ.

8 Íꞌbị̃ ãzíla índre drĩ Úpí ꞌbã mũkẽ!

ꞌBá ru zị̃lépi ĩꞌdi agá rĩ drị̃lẹ́ba rú.

9 Ĩmi ị̃nzị̃ Úpí ꞌi, ĩmi ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãlá ꞌdĩ;

ãꞌdusĩku ꞌbá ĩꞌdi ị̃nzị̃lépi rĩ kí ị́jọ́ ãlu ãlu ĩꞌbaní zịlé rĩ kí ịsụ́ rá.

10 Kẹ̃mị̃ kí icó acálé ũkpó kó ru ãbị́rị́ sĩ rá;

wó ꞌbá Úpî ndrụ̃lépi rĩ ĩcẽ kí ãko múké rĩ kí ịsụ́ agá ku.

11 Anzị̂, ĩmi amụ́, ĩmi are drĩ ma;

ma ĩmi imbá sĩ Úpí ní ãrútáŋá fẽjó.

12 ꞌBá ídri lẽlépi rá rĩ ãꞌdi ꞌi,

ãzíla lẽlépi ụ́ꞌdụ́ ũꞌbí múké drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ndrelépi rá rĩ ãꞌdi ꞌi?

13 Ímba ími ĩdra tã ị́jọ́ ũnzí sĩ;

ãzíla ími tị tã ĩnzõ jọŋá sĩ.

14 Mí aꞌbe ị́jọ́ ũnzí cã ãzíla ínga ị́jọ́ múké rĩ áyụ;

índrụ̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla mí ũbĩ vú la.

15 Mịfị́ Úpí drị̂ ĩꞌdi ꞌbá ãlá rĩ kí drị̃ gá;

ãzíla bị́lẹ́ la mgbọ rú sĩ áwáŋá ĩꞌbadrị̂ arejó.

16 Mịfị́ Úpí drị̂ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí drị̃ gá;

ĩꞌdi fẽ kí ị́jọ́ la ãvĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí drĩdríŋĩ gá rá.

17 ꞌBá ãlá rĩ drĩ kí Úpí umve, ĩꞌdi kí are rá;

ĩꞌdi kí pa ị́jọ́ kí ịsụ́lépi rĩ kí agá pírí rá.

18 Úpí ĩꞌdi ꞌbá ásị́ nũlépi rá rĩ kí andregá ãni rú;

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ũcõgõ rú úríndí agá rĩ kí pa rá.

19 Ũcõgõ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ kí ũꞌbí ru,

wó Úpí la kí pa kí agá pírí rá.

20 Úpí la ĩꞌdi ĩfãkã kí tãmba pírí rá,

ãzí ãlu la icó nũlé ku.

21 Ị́jọ́ ũnzí la ꞌbá ũnzí rĩ kí ụꞌdị́ nĩ;

ála drị̃rịma fẽ ꞌbá ꞌbá ãlá rĩ kí ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbaní rá.

22 Úpí la ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ kí pa rá;

icó ị́jọ́ lịlé ꞌbá apálépi ru zị̃lépi ĩꞌdi rụ́ rĩ drị̃ gá ãluŋá la ku.

35

Úpí ĩꞌdi ãmbógó ru

1 Úpí, íꞌdị ãꞌdị́ ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi má be rĩ kí abe

ãzíla íco ãcóŋá ꞌbá ãcóŋá colépi má abe rĩ kí abe fô!

2 Íꞌdụ gọ́bẹ́rẹ́ ãzíla ãko mídrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí;

mí angá dó sĩ áma ãzãkojó!

3 Mí anzé ãjụ́ mídrị́ ãmbógó rĩ kí ãjụ́ pị̃rị̃ŋá rĩ be

sĩ mụjó ãꞌdị́gá ꞌbá áma vú adrolépi rĩ ꞌbarụ́.

Ị́jọ ídri mádrị̂ ní,

“Ma patáŋá mídrị̂ ꞌi!”

4 ꞌBá áma ndrụ̃lépi ꞌdịlépi rĩ

lẽ ꞌba ịsụ́ kí drị̃nzá ãzíla rụ́ izama.

ꞌBá ị́jọ́ itúlépi sĩ lẽjó áma ꞌdịjó ꞌdĩ kí

ꞌba gõ kí vúlé ãzíla drị̃ la ꞌbã ꞌbe kí ru rá.

5 Lẽ ꞌbã adru kí cécé ãná drẹ̃jị́kọ̃ ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã vulé rĩ áni;

mãlãyíkã Úpí drị̂ ꞌbã dro kí rá!

6 Ífẽ gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị̂ ꞌba adru ịnị rú ãzíla ꞌbã nzõnzõ;

mãlãyíkã Úpí drị̂ ꞌbã dro kí vú!

7 ꞌBe kí mání ímbá ị́jọ́ kóru;

ga kí ꞌbụ́ sĩ áma rụjó ị́jọ́ kóru.

8 Ífẽ ꞌbã ị̃lị̃kị̃ kí sáwã ĩꞌbaní nị̃lé ku rĩ agá;

ífẽ ꞌbã ꞌde kí ímbá ĩꞌbaní ꞌbelé rĩ ꞌbã vúŋá gá nĩ,

ꞌba aꞌdé kí ꞌbụ́ ĩꞌbaní galé rĩ gá, ꞌbã ị̃lị̃kị̃ kí sĩ be nĩ.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ Úpî agá;

ma dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdiní áma pajó rĩ sĩ.

10 Ma dó jọ la áma ásị́ pírí sĩ,

“Úpí, ꞌbá mî áni rĩ dó ãꞌdi ꞌi?”

Mi ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí pa ꞌbá kí ndẽlépi ũkpõ sĩ rá rĩ kí drị́gá,

mi ꞌbá lẽmẽrí ãzíla ũkpó kó ru rĩ kí pa ꞌbá kí ralépi rĩ kí drị́gá.

11 Sãdínĩ ásị́ ũnzí rĩ kí angá,

kí áma ụzị ị́jọ́ mání nị̃lé ku la kî sĩ.

12 Kí ị́jọ́ mání idélé múké rĩ tị ũfẽ ị́jọ́ ũnzí sĩ;

fẽ kí mání cãndí ãmbógó la.

13 Wó ĩꞌbaní ándrá adrujó ãyánĩ rú rĩ sĩ;

ásụ̃ ma kõlĩbá sĩ;

ári ĩsãyĩmũ lé;

ála dó mụ Ãdróŋá mání zịlé rĩ umvilé ku ꞌbo,

14 ári dó acị́lé áwáŋá trũ ma ꞌbãrĩ awá mâ wọ̃rị̂ sĩ jõku ãndrẽ sĩ rĩ áni,

má ilú áma drị̃kã vụ̃rụ́ ũcõgõ sĩ

ma ꞌbã rĩ awá mâ ãndrẽ sĩ rĩ áni.

15 Wó sáwã ị́jọ́ ní áma ịsụ́jó rĩ sĩ, kí ándrá pírí ãyĩkõ sĩ,

tra kí ru áma andre gá sĩ áma gụjó,

ꞌbá mání nị̃lé ku la co kí ma ãzíla ri kí áma adịlé aꞌbeŋá kóru.

16 Ide kí ma ũnzí ũnzí cécé ꞌbá Ãdróŋá rulépi ku rĩ kî áni,

kí sị́ na má sĩ.

17 Úpí, mi dó áma ndre mịfị́ sĩ ụ́ꞌdụ́ sị́ yã?

Ípa ídri mádrị̂ ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé sĩ lẽjó áma ị̃lị̃kị̃jó rĩ gá;

ípa ídri mádrị́ ãjẹ̃ rú rĩ kẹ̃mị̃ ꞌdĩ kí drị́gá.

18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó mụ ãwãꞌdĩfô fẽlé ꞌbá ũꞌbí ru tralé sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí drị̃lẹ́ gá;

ma ími rụ́ ịcụ́ ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá.

19 Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã adru kí ãyĩkõ sĩ

ĩꞌbaní áma ndẽjó rĩ sĩ ku,

ífẽ ꞌbá áma ngụ̃lépi ị́jọ́ kó ru ꞌdĩ;

ꞌbã bĩ kí ma mịfị́ sĩ kámị́ ku.

20 Jọ kí ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ku,

wó kí ꞌbá tõ ĩnzõ sĩ

ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ lẽlépi rĩ kí tị gá.

21 Nzị̃ kí tị mâ sĩ mgbọ rú,

sĩ gụjó, “Ãhá! Ãhá!

Ãndre dó ị́jọ́ ꞌdĩ ãma mịfị́ sĩ rá!”

22 Úpí, índre ị́jọ́ ꞌdĩ rá; mí ĩyãŋã tú ku.

Mí adru má be rá-rá ru ku Úpí.

23 Mí angá, mí angá sĩ ị́jọ́ mádrị̂ arejó;

Ãdróŋá ãzíla Úpí mádrị̂, mí angá sĩ áma ũngúkú ãtị̃jó ị́jọ́ múké mádrị̂ gá.

24 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, mí iꞌda ma ị́jọ́ ũnzí kóru rĩ, ũnĩ mídrị̂ sĩ

ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã gụ kí ma ũcõgõ mádrị̂ kí sĩ ku fô!

25 Ífẽ jõ ꞌbã jọ kí, “Ãhá ãma ịsụ́ dó ị́jọ́ ãmaní lẽlé rĩ ꞌbo,

ãti dó sĩ ĩꞌdi ídri rú ꞌbo íni la ku.”

26 Ífẽ ꞌbá gụlépi ũcõgõ mádrị̂ sĩ rĩ

ꞌba ịsụ́ kí drị̃nzá ãzíla drị̃ la ꞌbã ꞌbe kí ru rá;

ꞌbá ru ꞌbãlépi má sĩ cĩkã rĩ

ꞌba ịsụ́ kí drị̃nzá ãrútáŋá ãkõ be.

27 Ífẽ ꞌbá adrulépi ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ pịrị mání ngalé rĩ sĩ rĩ

ꞌbã uzá kí ãyĩkõ sĩ ãzíla ꞌbã ũnũ kí dó ru,

ꞌbã jọ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, înga Úpí ꞌbã rụ́ ụrụgá.

Úpí ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ drị̃lẹ́ba ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ịsụ́lé rĩ sĩ.

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó mụ ị́jọ́ pịrị mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ ũlũlé

ãzíla ma dó ími rụ́ ícụ́ ị̃tụ̂rụ̃.

36

Ị́jọ́ ũnzĩ ꞌbádrị̂

1 Ị́jọ́ ũnzí la ị́jọ́ jọ

ꞌbá ũnzí rĩ ásị́ gâlé;

gã dó sĩ Ãdróŋá ꞌi úmgbé ãzíla

fẽ ĩꞌdiní ãrútáŋá ku.

2 Ĩꞌdi ị́jọ́ ũrã ĩꞌdi drị̃ gá ãndânĩ,

ĩꞌdi ũrã la Ãdróŋá icó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kí nị̃lé ku ãzíla icó ị́jọ́ lịlé ĩꞌdi drị̃ gá ku.

3 Ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá rĩ lú ị́jọ́ ũnzí kí ulétáŋá be;

aꞌbe ị́jọ́ ngalé ũndũwã sĩ ãzíla mũkẽ sĩ rĩ kí cã.

4 Ĩꞌdiní ru la agá gbọ́lọ́ sị́gá, ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí itú;

fẽ ru pírí ị́jọ́ ũnzí ngajó;

gã ị́jọ́ ãzí ũnzí la ku.

Mũkẽ Ãdróŋá drị̂

5 Úpí, lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ca kpere ꞌbụ̃ gâlé;

mi ị́jọ́ míní azịlé rĩ kí tãmba cajó kpere ụ̃rụ́ꞌbụ̃ kí agâlé.

6 Ị́jọ́ pịrị mídrị̂ ĩꞌdi cécé ꞌbé Ãdróŋá drị̂ áni;

ị́jọ́ lịŋá mídrị̂ kí cécé ị̃yị́ kị́rị́ rĩ áni;

Úpí, mi ꞌbá kí tãmba ãnãkpá kí abe mi ꞌi.

7 Ãdróŋá, lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ꞌbã ãjẹ̃ ãmbógó ru ꞌdĩ áni yã!

ꞌBá pírí kí apá ru zị̃lé ími índríkã gá.

8 Kí ru na mgbe-mgbe íná calépi rá mídrị́ jó agá rĩ sĩ;

mi ĩꞌbaní ị̃yị́ fẽ mvụlé angájó ị̃yị́ mídrị́ ãyĩkõ drị̂ agá,

9 ãꞌdusĩku mi kídí ídri drị̂ ꞌi,

dị̃zã mídrị̂ sĩ ãma ãngũ ndre rá.

10 Ímụ lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ trũ drị̃ gá ꞌbá ími nị̃lépi rá rĩ ꞌbaní;

ãzíla mí idé mũkẽ ꞌbá ásị́ ãlá rĩ ꞌbanî!

11 Ífẽ ꞌbá ãfó trũ rĩ ꞌbã ce kí ma ku;

jõku ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã dro kí ma ãmvé ku.

12 Índre! ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ uꞌde kí ꞌbo!

Uꞌde kí vũ gá ꞌbo ãzíla icó kí angálé ku.

37

Ãdróŋá icó ꞌbá ĩꞌdi ãni ãlá ꞌdĩ kí aꞌbelé ku

1 Mí adru ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ũnzí rĩ kí ị́jọ́ sĩ ku;

mí adru ãjã sĩ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí sĩ ku,

2 ãꞌdusĩku kí mụ ꞌilé mbẽlẽŋá rú cécé ásé ꞌbã kí ꞌijó rĩ áni;

kí mụ ilé mbẽlẽŋá ru cécé ásé ị̃bị rĩ ꞌbã ilé rĩ áni.

3 Ítị̃ ásị́ Úpî drị̃ gá ãzíla ínga ị́jọ́ múké rĩ kí áyụ;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ uꞌá ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ kóru.

4 Índrụ̃ ãyĩkõ mídrị̂ Úpí agá,

ĩꞌdi ị́jọ́ ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí fẽ rá.

5 Ífẽ ị́jọ́ pírí míní idélé rĩ kí Úpí drị́;

íꞌbã ásị́ ĩꞌdi drị̃ gá, ĩꞌdi ími ãzãko rá.

6 Ĩꞌdi mũkẽ mídrị̂ fẽ dị̃lé ị̃tụ́kã ĩjígóŋá sĩ rĩ áni,

ĩꞌdi fẽ la ị́jọ́ pịrị mídrị̂ la iꞌdá cécé dị̃zã ị̃tụ́ íríkírí sĩ rĩ áni.

7 Mí adru dríŋá Úpî drị̃lẹ́ gá ãzíla ítẽ ĩꞌdi jã íni;

mí ũrã mi ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí málĩ ịsụ́jó rĩ sĩ ku,

jõku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí itúlé ri kî sĩ ku.

8 Mí aꞌbe ũmbã kí adrã be cã!

Ími ásị́ ꞌbã umvú ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ími agụ ị́jọ́ ũnzí gá rá,

9 ãꞌdusĩku ála ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí dro ãngũ ĩꞌbaní uꞌájó rĩ agá rĩ sĩ ãmvé,

wó ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi Úpîdrị̃ gá rĩ kí ãngũ ꞌdã ꞌdụ ĩꞌbaní ãwítã rú.

10 Sáwã were vúlé gá ꞌbá ũnzí rĩ kí ãvĩ rá,

ídrĩ táni kí ndrụ̃, mí icó kí ịsụ́lé ku.

11 ꞌBá ru irilépi vụ̃rụ́ rĩ kí ãngũ ịsụ́ ãwítã rú,

kí ásị́ ị̃gbẹ̃ ãmbógó la isụ́.

12 ꞌBá ũnzí rĩ la ị́jọ́ ũnzí itú ꞌbá múké rĩ drị̃ gá;

ĩꞌdi ru sị́ na kĩrĩ-kĩrĩ ꞌbá múké rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

13 wó Úpí la ꞌbá ũnzí rĩ kí sĩ gụ gụ̃;

ãꞌdusĩku nị̃ rá ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbã kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ acá dó ãnirú.

14 ꞌBá ũnzí rĩ kí ménéŋá ĩꞌbãdrị̂ kí anzé

ãzíla kí ụ́sụ ĩꞌbadrị̂ kí nzã

sĩ ꞌbá lẽmẽrí ãzíla ãzãkoma lẽlépi rĩ kí cãjó,

sĩ ꞌbá ị́jọ́ múké rĩ idélépi rĩ kí ụlị́jó.

15 Wó ménéŋá ĩꞌbadrị̂ kí vúŋá la kí ũsõ nĩ;

ụ́sụ ĩꞌbadrị̂ kí anu rá.

16 Ãko ꞌbá ãlá rĩ drị́ wereŋá rĩ

ndẽ málĩ ꞌbá ũnzí wẽwẽ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí rá,

17 ãꞌdusĩku ála ũkpõ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ kí anu rá,

wó Úpí la ꞌbá ãlá rĩ kí inga ụrụgá.

18 Úpí la ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí tãmba ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ nĩ,

ãzíla ãwítã fẽlé ĩꞌbaní rĩ la adru jãꞌdâ.

19 Sáwã ị́jọ́ ꞌbã kí acájó ũkpó rĩ gá, icó kí drị̃cịlé ku;

ụ́ꞌdụ́ rílẽ drị̂ sĩ ãkónã la adru ĩꞌbaní wẽwẽ rú.

20 Wó ꞌbá ũnzí rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá;

mẹ́rọ́ꞌbá Úpí drị̂ kí zõ cécé mãwụ́wã ámvụ́ agá rĩ kí áni;

kí ãvĩ cécé ãcíkã áni.

21 ꞌBá ũnzí rĩ kí ãko aꞌị́ rá ũfẽ kí ãrígó la ku;

wó ꞌbá ãlá rĩ kí ãko fẽ ásị́ pírí sĩ.

22 ꞌBá Úpí ꞌbã sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ wijó rá rĩ kí ãngũ ịsụ́ ãwítã rú;

wó ála ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã wãlé rá rĩ kí dro ãmvé.

23 Úpí la ꞌbá ĩꞌdi lẽlépi rá rĩ kí drị̃ ce gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị̂ gá nĩ;

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdiní sĩ adrujó ãyĩkõ sĩ rĩ kí tãmba rá.

24 Drĩ kí táni aꞌdé vụ̃rụ́ rá tí, icó kí uꞌálé vụ̃rụ̂lé ku,

ãꞌdusĩku Úpí la kí inga ụrụgá drị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ nĩ.

25 Ma ándrá kãrị́lẹ̃, wó ma dó úꞌdîꞌda ĩdránígó;

wó ándre drĩ Úpí ní ꞌbá ãlá rĩ gã agâ ku

jõku anzịŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãkónã aꞌị́ agá ku.

26 Ĩꞌdi sáwã pírí sĩ ĩndrã kọ́lị ãzíla ãko fẽ ị̃sálị;

anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí adru drị̃lẹ́ba rú.

27 Mí uja ásị́, mí aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ãzíla ínga ị́jọ́ múké rĩ áyụ;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí dó sĩ uꞌá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ jãꞌdâ,

28 ãꞌdusĩku Úpí lẽ ꞌbá ãlá rĩ;

ãzíla aꞌbe ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãꞌĩtáŋá trũ ꞌdĩ kí ku, ĩꞌdi kí tãmba jãꞌdâ,

wó anzịŋá ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ kí

ála kí ụlị́ rá.

29 ꞌBá ãlá rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ ꞌdụ ĩꞌbã ni la rú nĩ,

ãzíla kí uꞌá ala gá jãꞌdâ nĩ.

30 Ị́jọ́ ãfũlépi ꞌbá ãlá rĩ kí tị gá rĩ ĩꞌdi ũndũwá ru;

ãzíla ĩdra ĩꞌbãdrị̂ la ị́jọ́ lị ãlá ru.

31 Kí ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí tãmba kí ásị́ gá;

ãzíla icó kí ĩtrĩlé ala gá ku.

32 ꞌBá ũnzí rĩ kí ru ụ̃zị̃ ꞌbá múké rĩ kí drị̃ ũtẽjó;

kí kí ndrụ̃ sĩ kí ụꞌdị́jó.

33 Wó Úpí icó kí aꞌbelé mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbãdrị̂ kí drị́ alé gá ku;

jõku icó kí fẽlé sĩ ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gá sáwã kí ajíjó kẹ́sị̃ gá rĩ sĩ ku.

34 Íꞌbã ími ásị́ Úpî drị̃ gá ãzíla ímba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ tã.

Ĩꞌdi míní ãrútáŋá sĩ ãngũ fẽ ꞌdụlé ãwítã ru,

údrĩ ꞌbá ũnzí rĩ kí ụꞌdị́, mi kí ndre ị̃lị̃kị̃ agâ cé.

35 Ándre ꞌbá ũnzí ãzíla ásị́ ũnzí la rá;

aja ru ꞌbá pírí kí drị̃ gá cécé márígó ꞌbé Lébãnõnĩ gá rĩ ꞌba ru ajajó ife kí drị̃ gá rĩ áni.

36 Wó uja drãlé gbõ rú, ĩꞌdi dó sĩ ꞌdáyụ;

mání ĩꞌdi ndrụ̃ agâ, má ịsụ́ ĩꞌdi ku.

37 Mí amá drĩ ꞌbá múké rĩ ꞌi, índre drĩ ꞌbá mgbã rĩ ꞌi;

ãꞌdusĩku ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalé pi rĩ ní drị̃lẹ́ba drị̃lẹ́ gâlé cí,

38 wó ála ꞌbá ũnzí rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá;

ãzíla ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní drị̃lẹ́ba drị̃lẹ́ gâlé ꞌdáyụ.

39 Patáŋá ꞌbá ãlá rĩ drị̂ la angá Úpí drị́,

ĩꞌdi ãngũ ĩꞌbaní sĩ apájó ru zị̃jó rĩ ꞌi.

40 Úpí la kí ãzãko ãzíla kí unze nĩ;

ĩꞌdi kí anzé ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́ alé gá ãzíla ĩꞌdi kí pa nĩ,

ãꞌdusĩku kí apá ru zị̃lé ĩꞌdi agá.

38

Ãdróŋá ꞌbá ũcõgõ gá rĩ ꞌbã zịlé rĩ

1 Úpí, mí uzá jõ mání ámã drị̃ gá umba mídrị̂ sĩ ku fô,

jõku íco ma ímbátáŋá ru adrã mídrị̂ sĩ ku fô,

2 ãꞌdusĩku ꞌé mídrị̂ sõ kí ma ngịrị-ngịrị;

ãzíla drị́ mídrị̂ inzí ma ũkpó ru.

3 Adrã mídrị̂ sĩ, áma ụrụꞌbá la azá pírí azá azâ;

ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ sĩ áma ĩfãkã kí dó kõlõ-kõlõ rú.

4 Ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ ndẽ kí ma rá;

cécé tẹ́rị́ ãnzị mání icólé ꞌdụlé ku rĩ áni.

5 Aza mádrị̂ sĩ,

ãkõzá ce kí má rụ́ ãzíla kí ngụ̃ ĩŋmá-ĩŋmá.

6 Ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ agọ́ kí dó ma vụ̃rụ́, kí áma ni ãzá trũ;

ma dó sĩ awá ị̃tụ̂rụ̃,

7 ãꞌdusĩku áma ugoró ko tị̃rị̃-tị̃rị̃;

ãkõ ãzí áma ụrụꞌbá gá múké la ꞌdáyụ.

8 Má ãndẽ kpírĩ kpírĩ ãzíla má andi fúfú;

ma zu ãzá áma ásị́ gá rĩ sĩ.

9 Úpí, ínị̃ ị́jọ́ pírí mání lẽlé rĩ kí rá;

mi áwáŋá mádrị̂ kí are pírí rá.

10 Áma ásị́ la umvú-umvû, áma ũkpó la ukó-ukô,

ãzíla áma mịfị́ la dó anị́-anị̂.

11 ꞌBá áma lẽlépi rá rĩ kí mâ wọ̃rị́ka kí abe utu kí pá rá-rá ru ãkõzá áma ụrụꞌbá gá rĩ kî sĩ;

ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ se kí vâ ru má sĩ rá-rá ru ĩndĩ.

12 ꞌBá lẽlépi áma ꞌdịlépi rĩ ũꞌbã kí mání mãtégõ kí;

ꞌbá lẽlépi má adrá rá rĩ kí ị́jọ́ itú sĩ áma adrájó;

kí ị́jọ́ ĩnzõ rú la kí itú áma drị̃ gá ị̃tụ̂rụ̃.

13 Ma cécé ꞌbá bị́lẹ́ kóru ị́jọ́ arelépi ku rĩ áni,

cécé ĩdra gĩlépi cí, ị́jọ́ jọlépi ku rĩ áni.

14 Má acá cécé ꞌbá ị́jọ́ arelépi ku;

tị la ꞌbãsĩ nị̃jó ị́jọ́ umvi sĩ ku rĩ áni.

15 Úpí mádrị̂, áꞌbã ásị́ ími drị̃ gá,

mi áma umvi rá Úpí Ãdróŋá mádrị̂,

16 ãꞌdusĩku ájọ, “Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã gụ kí ku,

jõku ífẽ ĩꞌbaní ãfó fõjó áma pání ĩtrĩjó rĩ sĩ ku.”

17 Ma ãnirú aꞌdéjó;

ãzíla ma ãzá ta sáwã pírí sĩ.

18 Ma ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí iꞌda;

ma ũcõgõ sĩ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí sĩ.

19 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị́ ũꞌbí ꞌdĩ kí ụrụꞌbá ãlá ru ãzíla kí ũkpó ru;

ꞌbá áma ngụ̃lépi ị́jọ́ ífí kóru sĩ rĩ kí wẽwẽ rú.

20 ꞌBá ị́jọ́ mádrị́ múké rĩ ꞌbã ãrígó tị ũfẽlépi ị́jọ́ ũnzí sĩ rĩ kí

mání ũmbã sĩ ãꞌdusĩku mání ꞌde ị́jọ́ múké rĩ vúgá rĩ sĩ.

21 Mí aꞌbe ma ku fô Úpí;

mí adru mání má rụ́ rĩ sĩ rá-rá ru ku fô Ãdróŋá mádrị̂.

22 Mí amụ́ áma ãzãkolé mbẽlẽ,

Úpí, ꞌbá áma palépi rĩ.

39

Ụ́ꞌdụ́ ꞌbání adrujó ídri rĩ kí lú were

1 Ájọ, “Álẽ adrulé mịfị́ trũ ị́jọ́ mání idélé rĩ kí sĩ,

ãzíla ma ámã idra tãmba ị́jọ́ ũnzí sĩ,

ma áma tị ãzụ̃ cí;

sáwã ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí adrujó áma andre gá rĩ sĩ.”

2 Ájọ ándrá ị́jọ́ ku, má ĩyãŋã tútú,

ájọ ị́jọ́ ãzí múké la jõku ũnzí la ku,

ũcõgõ mádrị̂ ri tụlé drị̃ gá drị̃ gá.

3 Áma ásị́ ko dó sĩ agâlé ãcí ru,

mání ị́jọ́ ũrã agâ ꞌdĩgá ꞌdâ, áma ásị́ acá dó ũcõgõ rú ị̃dị́-ị̃dị́

ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ájọ dó ị́jọ́ áma tị sĩ.

4 “Úpí, mí iꞌda mání ídri mádrị̂ la ãsị̃ ãꞌdụtụ́ yã rĩ,

ãzíla ụ́ꞌdụ́ mádrị̂ ꞌbã kãlãfe kî;

ílũ mání ídri mádrị̂ la ãsị̃ ãꞌdụtụ́ yã rĩ ꞌi.”

5 Índre drĩ, mí idé ídri mádrị̂ ãlị́ŋá ru,

áma ídri la iꞌdá ími mẹ́lẹ́tị gá ãzị́ kóru.

Ãndá-ndá ru ídri ꞌbá ãlu ãlu drị̂ ĩꞌdi ãlụ́kụ́kụ̃ áni.

6 ꞌBá ĩꞌdi índréléndri áni ĩꞌdiní acị́ agá ándrá ãzíla ụ́rụ́:

ĩꞌdi ru ĩcãndĩ úyé

ĩꞌdi málĩ tra rá, wó nị̃ ãꞌdi la mụ ayúlé la nĩ yã rĩ gá ku.

7 Wó úꞌdîꞌda Úpí, ma dó ãꞌdu ndrụ̃?

Átị̃ ásị́ ími drị̃ gá.

8 Ípa ma ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí agá rĩ sĩ pírí,

ífẽ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã gụ kí ma ku.

9 Ánzị̃ ándrá áma tị ku; má ĩyãŋã ándrá tútú,

ãꞌdusĩku míní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó mi ꞌi rĩ sĩ.

10 Mí aꞌbe áma coŋá cã

áma ũkpó ukó rá míní áma cojó rĩ sĩ.

11 Mi uzá ãzíla mi ꞌbá kí ị̃ndụ́ co ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ,

mi málĩ ĩꞌbadrị̂ kí mbe cécé ụ̃dụ̃dụ̃ ꞌbã kí mbelé rĩ áni

ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã ídri ĩꞌdi cécé ãlụ́kụ́kụ̃ áni.

12 Mí are áma zịtáŋá fô, Úpí,

mí are áma áwáŋá ãzãkoma aꞌị́jó rĩ;

mí ĩyãŋã mání tú tú ku áma mị́ndrẹ ꞌbã asu agâ,

ma acị́ mí be cécé ãmị́yọ́ŋá áni,

ma ꞌbá amụ́lépi amụ́ amụ̂ la cécé má áyị́pịka kí áni.

13 Mí aꞌbe ma cã, ma dó sĩ mání ãyĩkõ ịsụ́ ị̃dị́

ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku rú ãzíla má ãvĩ drĩ ku rú.

40

Ãzãkoma aꞌị́jó Úpí drị́

1 Ári Úpí ũtẽlé jãjã rú,

uja ru tị má rụ́ ãzíla are áma áwáŋá rá.

2 Anzé ma ꞌbụ́ ũré rĩ agá rĩ sĩ rá,

anzé ma ãmvé ũdrí agá ãzíla áté agá rĩ sĩ,

ꞌbã áma pá írã drị̃ gá,

fẽ mání pá tulé ãngũ ũkpó drị̃ gá.

3 Imbá ma úngó úꞌdí la ngolé,

úngó sĩ Ãdróŋá ãmadrị̂ rụ́ ịcụ́jó rĩ ꞌi.

ꞌBá ũꞌbí kí ndre la ãzíla kí idé ụ̃rị̃ sĩ

ãzíla kí ásị́ ꞌbã Úpî drị̃ gá.

4 ꞌBá ásị́ tị̃lépi Úpî drị̃ gá,

ãngũ ndrelépi ꞌbá ãfó ru rĩ ꞌbarụ́ ku,

ru icílépi ꞌbá ãdróŋá ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ abe ku rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

5 Úpí, Ãdróŋá ãmadrị̂,

mí idé ãmaní ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí ũꞌbí ru.

Ị́jọ́ míní ụ̃tị̃lé ãmaní rĩ kí,

ꞌbá ãzí icó kí kãlãfe lãlé ku,

ádrĩ tá ị́jọ́ jọ kí drị̃ gá ãzíla kí ũlũ yã áni,

kí tá adru mání ambamba sĩ kí iꞌdajó.

6 Ídétáŋá kí ãwãꞌdĩfô be fẽ kí míní ãyĩkõ ku;

mí aꞌị́ ãnãkpá ídétáŋá ru ivélé ãlĩtárĩ drị̃ gá rĩ kí,

ídétáŋá ị́jọ́ ũnzí idejó rĩ kí abe ku.

Wó kẹ̃jị́ la gá ífẽ mání bị́lẹ́ sĩ ị́jọ́ mídrị̂ kí arejó.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ájọ dó, “Ma ꞌdõ, má amụ́ dó ꞌbo,

úsĩ ị́jọ́ áma drị̃ gá ꞌdĩ bụ́kụ̃ mídrị́ ãzị́táŋá drị̂ agá.

8 Ãdróŋá mádrị̂, álẽ ị́jọ́ míní lẽlé rĩ kí ngalé,

ámba ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã áma ásị́ gá rá.”

9 Úpí, ãngũ ũꞌbí mídrị̂ ꞌbã kí ru trajó rĩ gá,

ma ị́jọ́ pịrị mídrị́ míní sĩ áma pajó rĩ ꞌbã vú nze.

Míní nị̃lé rá rĩ áni, má icó ĩyãŋãlé tú sĩ kí vú nzejó ku la ku.

10 Ázị̃ ị́jọ́ pịrị mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ áma ásị́ gá ku;

sáwã pírí sĩ ma ị́jọ́ jọ míní ị́jọ́ míní azịlé rĩ tãmbajó rá rĩ drị̃ gá patáŋá mídrị̂ be.

Má ĩyãŋã lẽtáŋá mídrị́ ãzíla ị́jọ́ mgbã mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ trũ tú

ũꞌbí mídrị́ ru tralépi rĩ ꞌbaní ku.

11 Úpí, mí atrị ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ mání ku fô!

Lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ kí ị́jọ́ mgbã mídrị̂ be kí áma tãmba nĩ.

12 Ũcõgõ ũꞌbí lãlé ku la ce kí áma andre nĩ;

ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ ndẽ kí dó ma rá, má icó ãngũ ndrelé ku;

ndẽ kí ũꞌbĩkãnã sĩ drị̃ꞌbị́ áma drị̃ gá rĩ kí rá,

ãzíla ásị́ mbaŋá mádrị̂ ukó dó rá.

13 Úpí, ípa ma!

Úpí, mí amụ́ áma ãzãkolé gbõrú fô!

14 ꞌBá lẽlépi áma ꞌdịlépi ꞌdĩ

ꞌba ịsụ́ kí drị̃nzá ãzíla ꞌbã ãbã kí ãbã-ãbã;

lẽ ûja ꞌbá pírí lẽlépi áma ị̃lị̃kị̃lépi rĩ kí

vúlé ãzíla ꞌbã acá kí drị̃nzá sĩ.

15 Lẽ ꞌbá jọlépi la mâ sĩ, “Ãhá! Ãma ịsụ́ dó ị̃ndụ́ la ꞌbo” rĩ,

ꞌbã acá kí drị̃nzá sĩ ꞌbání kí ndẽjó rĩ sĩ,

16 wó ꞌbá pírí ími ndrụ̃lépi rĩ

ꞌbã ũnũ kí ru mî sĩ ãzíla ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ;

lẽ ꞌbá pírí patáŋá mídrị̂ lẽlépi rĩ

ꞌbã jọ kí, “Úpí, ĩꞌdi ãmbógó ru!”

17 Ma mâ ngá lẽmẽrí ãzíla ũkpó kó ru,

Úpí, mí ũrã ị́jọ́ áma drị̃ gá.

Mi ꞌbá áma ãzãkolépi ãzíla áma palépi rĩ ꞌi;

Ãdróŋá mádrị̂ mí iza sáwã ku fô!

41

Ãdróŋá zịjó ãyánĩ sĩ rĩ

1 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ị́jọ́ ũrãlépi ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí drị̃ gá rá rĩ nî;

Úpí la ĩꞌdi pa sáwã ũcõgõ ꞌbã ĩꞌdi ịsụ́jó rĩ gá rá.

2 Úpí la ĩꞌdi andre tẽ ãzíla ĩꞌdi ídri ĩꞌdidrị̂ tãmba nĩ;

ĩꞌdi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wi ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá

ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi pa mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị́gá rá.

3 Úpí la ĩꞌdi ãzãko gbọ́lọ́ ĩꞌdidrị́ ãyánĩ drị̂ drị̃ gá rá

ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi adrí ãlá ru nĩ.

4 Ájọ, “Úpí, mí andré áma ízákĩzã fô,

mí adrí ma ãꞌdusĩku má iza ị́jọ́ mị́rụ́ rá!”

5 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ị́jọ́ jọ márụ́ ásị́ ũnzí sĩ.

Kí jọ la, “Ĩꞌdi dó drã ãꞌdụtụ́ rụ́ la ní sĩ ãvĩjó?”

6 ꞌBá ãzí drĩ amụ́ áma ndrelé ĩꞌdi amụ́ ásị́ ị̃rị̃ sĩ,

ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí la kí tra áma drị̃ gá;

ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ĩꞌdi dó mụ rá ãzíla ĩꞌdi dó ị́jọ́ la kí iré ãngũ pírí ga.

7 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí pírí ị́jọ́ jọ

áma drị̃ gá yõkõlé sĩ kí drĩdríŋĩ gá;

kí ị́jọ́ ũnzíkãnã rĩ kí ũrã áma drị̃ gá áyụ,

8 kí jọ la, “Ãyánĩ ĩꞌdidrị̂ dó ũnzí,

icó dó sĩ angálé gbọ́lọ́ sị́ gâlé ku.”

9 Átã mâ wọ̃rị́ mgbã mání sĩ ásị́ tị̃jó drị̃ la gá,

íná nalépi má be ãlu rĩ,

uja ru áma mẹ́lẹ́ mbelé nĩ.

10 Wó Úpí mí andré áma ízákĩzã fô, mí inga ma ụrụgá,

ma dó sĩ áma ãrígọ́tị ũfẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ụrụꞌbá gá benĩ.

11 Icó kí dó sĩ áma ndẽlé ku,

ma dó sĩ nị̃ la rá mi mání ãyĩkõ sĩ.

12 Mání ị́jọ́ múké rĩ idéjó rĩ sĩ, mi áma ãzãko mi ꞌi,

mi áma tãmba ími andre gá jãꞌdâ.

13 Ị́cụ́ Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi!

Ị́cụ́ ĩꞌdi jãꞌdâ! Ámĩnã! Ámĩnã!

Bụ́kụ̃ ị̃rị̃ rĩ

42

Ásị́ tị̃ŋá mádrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá drị̃ gá

1 Yéré ꞌbã ị̃yị́ dịlépi ị̃gbẹ́ rĩ vị́ tajó rĩ áni,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áma ídri la Ãdróŋá ími vị́ ta.

2 Ma Ãdróŋá ími vị́ ta, Ãdróŋá ídri rĩ vị́ ta,

ma dó mụ Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ãꞌdụtụ́?

3 Ma awá ị̃tụ́ kí ị́nị́ be,

mị́ndrẹ mádrị̂ acá dó mání íná ru;

sáwã pírí sĩ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí áma zị,

“Ãdróŋá mídrị̂ dó íngõlé yã?”

4 Áma ásị́ la dó nũ-nũ

ádrĩ ị́jọ́ ándrá ídu

mání mụjó ũꞌbí kí abe,

sĩ kí drị̃ ꞌdejó jó Ãdróŋá drị̂ agá

úzáŋá trũ ãyĩkõ sĩ ãzíla ãwãꞌdĩfô fẽŋá trũ

ũꞌbí ꞌbaní ụ̃mụ̃ najó rĩ kí agá rĩ gá.

5 Ma dó uꞌá ũcõgõ sĩ ãꞌdu sĩ?

Ãꞌdu la dó mání ũcõgõ fẽ nĩ?

Ma ásị́ ꞌbã Ãdróŋá drị̃ gá,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó ĩꞌdi ịcụ́ rá,

ĩꞌdi ꞌbá áma palépi rĩ ãzíla 6 Ãdróŋá mádrị̂.

Áma ásị́ la dó nũ agá agá ru;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó ími ị́jọ́ ũrã áyụ;

ãngũ Yõrĩdánĩ drị̂ agá ãzíla

ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gâlé

angájó ꞌbé Mízã gá.

7 Ãpẽ ãlụ́kụ́kụ̃ ũcõgõ drị̂ dịlé áma ídri drị̃gâsĩ;

Ị̃yị́ ꞌdelépi kụ̃rụ̃ rĩ ꞌbã ụlé rĩ áni;

ungaŋá la tũlã-tũlã rĩ ãzíla umvúŋá la abe

dị kí áma drị̃gâsĩ.

8 Úpí la lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ iꞌda ị̃tụ́ sĩ,

ị́nị́ sĩ ma úngó ĩꞌdidrị̂ kí ngo,

ma Ãdróŋá mání ídri fẽlépi rĩ zị.

9 Ázị Ãdróŋá mádrị́ áma tãmbalépi rĩ ꞌi,

“Mí ãvĩ dó ị́jọ́ áma drị̃ gá íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

“Mã dó mụ ũcõgõ ịsụ́ŋá trũ

mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbadrị́ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

10 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí áma uꞌdá,

úꞌdáŋá ĩꞌbadrị̂ ĩꞌdi cécé ménéŋá ꞌbã áma ĩfãkã sõjó rĩ áni,

kí má rụ́ ị́jọ́ jọ ị̃tụ̂rụ̃ sĩ áma zịjó,

“Ãdróŋá la mídrị̂ dó íngõlé?”

11 Ma dó uꞌá ũcõgõ sĩ ãꞌdu sĩ?

Ãꞌdu la mání ũcõgõ fẽ nĩ yã?

Ma dó mụ ásị́ ꞌbãlé Ãdróŋá drị̃ gá,

ma mụ ĩꞌdi ịcụ́lé pâlé ãlu ĩꞌdi,

ĩꞌdi ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi ãzíla Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.

43

Ásị́ tị̃ŋá mádrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋâ drị̃ gá

1 Ãdróŋá, ílị áma drị̃ gá ị́jọ́ pịrị rĩ ꞌi,

ílã ma ꞌbá ị́jọ́ kọ́lị la rú ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí agá;

ípa ma ꞌbá ĩnzóꞌbá ru ị́jọ́ mgbã lẽlépi ku rĩ kí drị́gá fô!

2 Mi Ãdróŋá mádrị́ mání áma zị̃jó ĩꞌdi agá rĩ ꞌi,

“Mí aꞌbe dó ma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

“Mã dó mụ ũcõgõ ịsụ́ŋá trũ

mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbadrị́ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

3 Íji mání ãcí mídrị̂ ꞌi, ãzíla ị́jọ mání ị́jọ́ mgbã rĩ,

ꞌbã ꞌde kí áma drị̃;

mí ají ma vúlé ꞌbé mídrị́ ãlá Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gá,

ãzíla jó mídrị́ míní sĩ uꞌájó rĩ gá.

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó mụ ãlĩtárĩ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá.

Ãdróŋá mádrị̂, mi ãyĩkõ mání sĩ áma ũnũjó rĩ,

ma míní úngó ngo ụ̃ꞌdị́ sĩ sĩ ími ịcụ́jó,

Ãdróŋá, mi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.

5 Ma dó uꞌá ũcõgõ sĩ ãꞌdu sĩ?

Ãꞌdu la dó mání ũcõgõ fẽ nĩ yã?

Ma dó mụ ásị́ ꞌbãlé Ãdróŋá drị̃ gá,

ma mụ ĩꞌdi ịcụ́lé pâlé ãlu ĩꞌdi,

ĩꞌdi ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi ãzíla Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.

44

Ãdróŋá drị́ ãzãkoma aꞌị́jó

1 Ãdróŋá ãma are ị́jọ́ ꞌdĩ ãma bị́lẹ́ sĩ rá;

ãma áyị́pịka nze kí ãmaní ị́jọ́

míní idélé ãmbogo ãmbogo ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbadrị̂ agá

ụ́ꞌdụ́ ándrá ídu ꞌdã kí sĩ rĩ kí vú rá.

2 Ídro ándrá sụ́rụ́ kí ãmvé ími drị́ sĩ

ãzíla íꞌbã ãma áyị́pịka kí ãngũ ꞌdã gá;

Mí andi ándrá sụ́rụ́ ꞌdã kí rá,

ífẽ ándrá dó sĩ ãma áyị́pịka ꞌbaní drị̃lẹ́ba,

3 adru ꞌbá mídrị̂ ndẽ kí ꞌbá ꞌdã kí sĩ ãngũ ꞌdã ꞌdụjó ménéŋá sĩ la ku,

adru drị́ ĩꞌbadrị̂ ají ándrá ũkpõ sĩ ãꞌdị́ ndẽjó nĩ la ku,

ĩꞌdi ándrá ũkpó ãzíla ãvẹ̃vị̃ drị́ mídrị́ ãndá rĩ drị̂ ꞌi,

ãzíla dị̃zã ími androko gá rĩ iꞌda ílẽ kí rá.

4 Mi úpí mádrị́ mání ãzị́ ngajó ĩꞌdiní rĩ ꞌi ãzíla mi Ãdróŋá mádrị́ mání ị̃nzị̃lé rĩ ꞌi;

mi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní patáŋá fẽlépi rĩ ꞌi,

5 ãzíla ũkpó mídrị̂ sĩ ãndẽ mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí rá.

Ími rụ́ sĩ ãma atu ꞌbá ãma lẽlépi ku rĩ kí pá sĩ.

6 Áꞌbã ásị́ ụ́sụ mádrị̂ drị̃ gá ku;

ménéŋá mádrị̂ pa ma nĩ ku,

7 wó ípa ãma angájó mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí drị́gá,

ãzíla índẽ vâ ꞌbá ãma ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí rá.

8 Ãma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá mîsĩ ãfó sĩ

ãzíla ãma ími rụ́ ịcụ́ jãꞌdâ.

9 Wó úꞌdîꞌda ígã dó ãma úmgbé ãzíla ífẽ úndẽ dó ãma rá;

mí acị́ dó ãsĩkárĩ ãmadrị̂ kí abe ku.

10 Ífẽ ãmaní apálé mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbadrị́,

ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ ra kí dó ãko ãmadrị̂ kî rá.

11 Ífẽ dó ãma ụlị́lé kãbĩlõ áni,

mí iré dó ãma sụ́rụ́ ãmị́yọ́ŋá ꞌbadrị̂ kí agá.

12 Mí ụzị ꞌbá mídrị́ mgbãrĩ kí ãjẹ̃ wereŋá sĩ

cécé kí ꞌbã rĩ málĩ ãjẹ̃ kọ́lị la rĩ áni.

13 ꞌBá ãmã jĩránĩ rú rĩ ndre kí ị́jọ́ míní idélé ãma ụrụꞌbá gá rĩ kí rá,

kí ãma uꞌdá uꞌdâ ãzíla kí ãma gụgụ̃.

14 Ífẽ ãma acá dó idemará ru sụ́rụ́ kí drĩdríŋĩ gá;

kí drị̃kã yã sĩ ãma idejó.

15 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma ị̃nzị̃táŋá ãkõ isụ́;

drị̃nzá aku áma drị̃ cí,

16 angájó nzụmasụ́ ãzíla úꞌdáŋá mání arelé

mẹ́rọ́ꞌbá ãzíla ꞌbá ãma ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbadrị́ rĩ sĩ.

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru pírí ãma rụ́,

ãmaní táni ími ị́jọ́ ãvĩjó ku

jõku tị icíma ãmaní icílé mî trũ rĩ nũjó ku rá tí,

18 ãma uja drĩ ãma ásị́ vúlé ku,

ãgã drĩ gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí ku.

19 Wó tí mí aꞌbe ãma ãzãkoma kóru ãnãkpá ásé agá rĩ kí agá;

mí aku ãma ãngũ ịnị kị́rị́ drã drị̂ agá.

20 Ãdrĩ tá ị́jọ́ ãvĩ Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã rụ́ drị̃ gá rá,

ãdrĩ tá dó sĩ ãdróŋá ãmị́yọ́ŋá ꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃ la,

21 Ãdróŋá mí icó tá ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃lé rá,

ãꞌdusĩku ínị̃ ị́jọ́ ru zị̃lépi ãma ásị́ gá rĩ kí ce.

22 Wó ála ãma ụꞌdị́ ími ị́jọ́ sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí,

úꞌbã ãma cécé kãbĩlõ ụlị́lé ụlị́ ụlị̂ rĩ kî áni.

23 Úpí mí ángá fô, mi ụ́ꞌdụ́ ko ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Mí inga mi, ígã áma jãꞌdâ ku fô!

24 Mi ími mẹ́lẹ́tị zị̃ ãma sĩ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Mí ãvĩ drị̃cị́rị̃ ãzíla ũcõgõ ãmadrị̂ ku fô!

25 Ãma uꞌde vụ̃rụ́ pụ́trụ́ agá;

ãma kụ̃bụ̃ ĩbĩ ru vũ be cí.

26 Mí amụ́ ãma ãzã kolé!

Ípa ãma lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ.

45

Úngó ngolé ũkú ĩgbãŋá úpí drị̂ sĩ rĩ

1 Áma ásị́ ga tré ị́jọ́ mídrị́ ũnĩ-ambamba rĩ kî sĩ,

ángo dó sĩ úngó ꞌdĩ úpí nî;

áma ĩdra ĩꞌdi cécé kãlámũ ꞌbá ãko sĩlépi ãlá ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ drị̂ áni.

2 Mi ꞌbá ãgọbị kí agá ndẽlépi ũnĩ sĩ rá rĩ ꞌi;

mi ị́jọ́ jọ tị ãlá sĩ;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá fẽ dó míní drị̃lẹ́ba jãꞌdâ rĩ ꞌi.

3 Ísu ménéŋá mídrị̂ ími ụ́pụ́cẹ́ gá úpí ũkpó ꞌdị́pị,

mi dị̃zã rú ãzíla ãmbógó ru.

4 Ị̃nzị̃táŋá mídrị̂ sĩ ícẹ̃ sĩ mụjó ãꞌdị́ ndẽjó,

mi dó sĩ ị́jọ́ mgbã ãzíla ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ kí tãmba ị́jọ́ ãlá rĩ kí abe!

Lẽ ũkpó mídrị̂ ꞌbã fẽ ụ̃rị̃ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní!

5 ꞌÉ mídrị̂ kí sị́ ãcí ru, kí mẹ́rọ́ꞌbá úpí drị̂ kí ásị́ gbẹ trã;

sụ́rụ́ pírí ꞌbã aꞌdé kí vụ̃rụ́ ími pálé gá.

6 Ãdróŋá, úmvúke mídrị̂ la uꞌá jãꞌdâ,

túré mídrị́ ị́jọ́ lịjó mgbã rĩ la sụ́rụ́ kí tãmba nĩ.

7 Ílẽ ị́jọ́ pịrị rĩ áyụ wó íngụ̃ ị́jọ́ ũnzí rĩ ũnzí;

ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ Ãdróŋá, Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sĩ ími pẽjó

sĩ ãdu ãyĩkõ drị̂ ũsũjó ími drị̃ gá ndẽ mî wọ̃rị́ka kí pírí rá ꞌdĩ.

8 Ûyã bõngó mídrị̂ kí pírí ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ sĩ ãzíla lũbánĩ sĩ;

ꞌbá úngó colépi ụ̃ꞌdị́ sĩ rĩ fẽ kí míní ãyĩkõ

jó úpí drị́ uꞌbélé ĩwá sị́ sĩ rĩ gá;

9 ũkú mídrị́ ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ rĩ kí agá, izonzi ũpi ꞌbadrị̂ kí cí

ãzíla úmvúke mídrị̂ ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ũkú úpí drị̂ tu pá ãzíla sụ̃ ru ãko idélé gólũdĩ sĩ lẽrẽ-lẽrẽ la sĩ.

10 Má ị̃zẹ́pị mí are drĩ ị́jọ́ mání jọlé rĩ;

mí ãvĩ ꞌbá mídrị̂ kí ị́jọ́ kãká kí abe rá.

11 Ũnĩ mídrị̂ fẽ úpí ní ími lẽjó nĩ,

ĩꞌdi ãmbógó mídrị̂ ꞌi, mí are tị lâ ꞌi.

12 ꞌBá Tụ́rọ̃ gá rĩ kí míní fẽtáŋá ajị́,

ꞌbá málĩ trũ rĩ kí lẽ wọ̃rị̃ sịlé mí be.

13 Ĩzóŋá úpí ꞌbã lẽlé ĩgbãlé rĩ ĩꞌdi ũnĩ-ambamba rú ĩꞌdidrị́ jó agâlé;

úcã bõngó ĩꞌdidrị̂ kí gólũdĩ sĩ.

14 Bõngó ĩꞌdidrị́ uꞌbélé ũniyamba rĩ trũ âgụ ĩꞌdi úpí rụ̂lé,

ũtá ĩꞌdidrị́ bíkĩrã rú rĩ ꞌde kí ĩꞌdi vú gâsĩ,

ãzíla ají kí ĩꞌdi úpí rụ́.

15 Úꞌde kí drị̃ ãyĩkõ sĩ ãzíla ũnũŋá trũ;

fi kí dó sĩ úpí drị́ lị́cọ́ gâlé.

16 Úpí mádrị̂, anzị mídrị̂ kí acá úpí ru ĩꞌbã áyị́pịka kí kẹ̃jị́ gá;

mi kí ũꞌbã drị̃lẹ́ ru ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

17 Ma ími ịpị́ ꞌbá mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbání jãꞌdâ,

ãzíla ꞌbá pírí kí ími ịcụ́ sáwã pírí sĩ.

46

Ãdróŋá ĩꞌdi ãngũ ãmaní sĩ ãma zị̃jó rĩ ꞌi

1 Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ãmaní apájó ãma zị̃jó ĩꞌdi rụ́ rĩ ꞌi,

ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩꞌdi bábá sĩ ãma ãzã kojó ị́jọ́ ãma ịsụ́lépi rĩ kí agá.

2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma icó dó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku, ụ̃nọ́kụ̂ drĩ táni ru aya íngoní tí,

ꞌbé drĩ kí táni uꞌde mĩrĩ kị́rị́ rĩ kí agá tí;

3 mĩrĩ drĩ kí táni nu agá nunũ ãzíla kọ̃bụ́tọ̃ drĩ táni ãfũ agá,

ꞌbé drĩ kí táni ru aya agá sáwã ũmbã drị̂ sĩ tí.

4 Ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ ãyĩkõ fẽlépi táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãdróŋá drị̂ ní rĩ

dị ãngũ ãlápítí Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ꞌbãsĩ uꞌájó alagá rĩ gá.

5 Ãdróŋá ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ agá cí, ãzíla táwụ̃nị̃ ꞌdĩ icó andilé ku;

ãngũ sãrã sĩ Ãdróŋá la amụ́ sĩ ĩꞌdiní ãzãkoma fẽlé.

6 Ãdróŋá la ị́jọ́ jọ cécé ãvi ꞌbã ụ̃kpẹ̃jó rĩ áni ãzíla ụ̃nọ́kụ̂ la aká ị̃yị́ ru.

Sụ́rụ́ acá kí ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ũpi kí yã yã.

7 Úpí Ũkpó ꞌDị́pị ĩꞌdi ãma abe cí;

Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ĩꞌdi ꞌbá ãmaní apájó ãma zị̃jó ĩꞌdi rụ́ rĩ ꞌi.

8 Ĩmi amụ́ ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé rĩ kí ndrelé.

Ĩndre ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdi ꞌbã idélé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kî.

9 Fẽ ãꞌdị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ de kí ru pírí;

anu ụ́sụ kí ãjụ́ kí abe rá,

ivé gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ kí ãcí sĩ rá.

10 Ĩmi adru dríŋá, ãzíla lẽ ĩnị̃ rá ma Ãdróŋá ꞌi;

ála mụ áma ị̃nzị̃lé sụ́rụ́ kí agâ sĩ,

ála mụ áma rụ́ ingalé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ.

11 Úpí Ũkpó ꞌDị́pị ĩꞌdi ãma abe cí;

Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ĩꞌdi ꞌbá ãmaní apájó ãma zị̃jó ĩꞌdi rụ́ rĩ ꞌi.

47

Ãdróŋá ĩꞌdi úpí ru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí

1 Ĩsa drị́, ĩmi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ;

ĩmi ịcụ́ Ãdróŋá ꞌi úngó ngolé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ãzíla ãyĩkõ sĩ rĩ kî sĩ!

2 Lẽ ụ̃rị̃ ꞌbã rụ ĩmi Úpí Ụrụgá Ãndá nĩ rĩ sĩ;

ĩꞌdi Úpí, Ãmbógó, ụ̃nọ́kụ́ pírí drị̃lẹ́ gá nĩ rĩ ꞌi.

3 Fẽ ũkpó ãmaní sĩ sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí ndẽjó,

Fẽ ũkpó ãmaní sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí rụjó.

4 Pẽ ãmaní ãngũ ãwítã rú ãmaní sĩ rijó alagá ꞌdĩ nĩ,

lẽ Yãkóꞌbõ ꞌi ĩꞌdiní uꞌájó ĩꞌdi sĩ ãfó sĩ rĩ sĩ.

5 Ãdróŋá tụ ụrụgá úzáŋá ꞌbá ꞌbadrị́ ãyĩkõ sĩ rĩ trũ,

Úpí tụ ụrụgá ụ́ꞌdụ́kọ́ gũká drị̂ trũ.

6 Ĩngo úngó Ãdróŋá nî, ĩngo úngó sĩ ĩꞌdi ịcụ́jó rĩ kî;

ĩngo úngó sĩ Úpî ịcụ́jó rĩ kî,

7 ãꞌdusĩku Ãdróŋá ĩꞌdi Úpí ru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí nĩ;

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi zãbụ́rị̃ ngoŋá kî sĩ.

8 Ãdróŋá la ũpĩ na sụ́rụ́ kí drị̃lẹ́ gá;

Ãdróŋá ri úpí ru úmvúke ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ drị̃ gá.

9 Ãmbogo sụ́rụ́ ꞌbadrị̂ tra kí ru ãngũ ãlu gá

ꞌbá Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ drị̂ kí abe,

ãꞌdusĩku ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí pírí Ãdróŋâ pálé gá,

ála ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la fẽ sụ́rụ́ kí agá!

48

Zị̃yọ́nị̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãdróŋá drị̂ ꞌi

1 Úpí ĩꞌdi ãmbógó ru, lẽ ị́cụ́ ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ

táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá, ꞌbé ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ gá.

2 ꞌBé Ãdróŋá drị́ Zị̃yọ́nị̃ ĩꞌdi ũnĩ-ambamba rú ãzíla wị́lị́wị́lị́;

ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó Úpí ãmbógó rĩ drị̂ ꞌi.

3 Táwụ̃nị̃ ꞌdã agá, Ãdróŋá

iꞌda ru ꞌbá ĩꞌdi tãmbalépi rĩ rú,

4 ãꞌdusĩku ũpi tra kí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí ãngũ ãlu gá,

amụ́ kí dó sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdã celé.

5 Kí dó mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, acá kí dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ;

ụ̃rị̃ rụ dó kí ãzíla apá kí dó sĩ rá.

6 ꞌDãá iꞌdó kí dó yãlé yã-yã,

ri kí dó ãzá ĩtrĩkãlé cécé ũkú mụlépi ngọ́tị́ tĩlépi rĩ ꞌbã ĩtrĩkãlé rĩ áni.

7 Mí andi kí cécé mẹ́lị̃ Tãrãsísĩ gá

andilépi ãlụ́kụ́kụ̃ angálépi ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ sĩ rĩ áni.

8 Cécé ãmaní arelé ꞌbo rĩ áni,

ãndre vâ ãma mịfị́ sĩ rá,

táwụ̃nị̃ Úpí Ũkpó ꞌdị́pị drị̂ gá,

táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ agá,

Ãdróŋá la fẽ la ĩꞌdi pá tu ũkpó ru jãꞌdâ.

9 Ãdróŋá, jó ími ị̃nzị̃jó rĩ agá,

ãma ị́jọ́ ũrã lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ drị̃ gá.

10 Ãdróŋá, cécé ími rụ́ ꞌbã kụlé rĩ áni,

ꞌbá kí ími ị̃nzị̃ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

Drị́ mídrị́ ãndá rĩ ga tré ị́jọ́ mídrị́ ãlá rĩ kí sĩ.

Mi ꞌbá kí drị̃ ce ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ sĩ.

11 Ị́jọ́ lịŋá mídrị́ pịrị rĩ sĩ,

lẽ ꞌbá ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ gá rĩ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ,

lẽ ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ Yụ́dã drị̂ agá rĩ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ.

12 Ĩmi ꞌbá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ, ĩmi apí Zị̃yọ́nị̃ ꞌi,

ĩlã gõrófã ala gá rĩ kî,

13 ĩmi amá drĩ bõrõ ĩꞌdidrị́ sịlé mére rú rĩ,

ĩmi acị́ ãzíla ĩmi undré ꞌa la,

ĩmi dó sĩ ị́jọ́ la vú nze anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî,

14 ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌdĩ ĩꞌdi Ãdróŋá ãmadrị́ jãꞌdâ rĩ ꞌi,

ĩꞌdi ãma drị̃ ce jãꞌdâ kpere ãmaní ũdrã agâ.

49

Ĩꞌbã ásị́ málĩ drị̃ gá ku

1 Ĩmi are, ĩmi ꞌbá pírí uꞌálépi ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ;

ĩmi are, ĩmi ꞌbá pírí ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ,

2 ꞌbá ãmbogo rĩ kí ꞌbá nírí kí abe,

ꞌbá kụ́rẹ́nị́ rĩ kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí abe pírí,

3 ma mụ ị́jọ́ ũndũwã drị̂ kí jọlé;

ũrãtáŋá angálépi áma ásị́ gá rĩ la nị̃táŋá fẽ.

4 Ma mụ áma bị́lẹ́ ꞌbãlé sĩ ị́jọ́ uꞌbélé rĩ arejó;

ma mụ ífí la ujalé ụ̃ꞌdị́ mání colé rĩ sĩ.

5 Má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ sáwã ị́jọ́ ũnzí ꞌbã áma ịsụ́jó rĩ sĩ ku,

mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ drĩ kí táni áma ce ágágá rá tí.

6 Kí ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi málĩ ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá,

ru ũnũlépi málĩ ĩꞌbadrị́ ĩyõ rĩ kî sĩ rĩ kî.

7 ꞌBá ãzí icó ꞌbá ãzí ꞌbã ídri unzelé Ãdróŋá drị́ ku,

jõku icó ídri ĩꞌdidrị̂ ĩgbãlé ãjẹ̃ ídridrị̂ ũfẽŋá sĩ ku,

8 ãꞌdusĩku ídri ꞌbádrị̂ ꞌbã ãjẹ̃ ambamba,

ꞌbá ãzí icó dó sĩ calé ũfẽŋá la gá

9 sĩ adrujó ídri ru jãꞌdâ

drãjó ku la ku.

10 ꞌBá pírí ndre kí ꞌbá ũndũwã trũ rĩ kí ũdrã-ũdrã rĩ gá cé;

ꞌbá azalépi aza-ãzã rĩ kí ꞌbá úŋmĩ kóru rĩ kí abe kí vâ ị̃lị̃kị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni

ãzíla kí málĩ ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbe ꞌbá ãzí ndú la ꞌbanî.

11 Ĩnádrị̃ ĩꞌbadrị̂ kí ace jó ĩꞌbadrị̂ kî rú jãꞌdâ,

kí adru ꞌdãá ãsị̃ŋá kóru,

drĩ kí táni adru ĩꞌbã ãngũ kí trũ rá tí.

12 ꞌBá ꞌbã málĩ drĩ táni adru íngõpí tí, icó ꞌbãngá ru palé drã drị́ ku;

ĩꞌdi drã cécé ãnãkpá ꞌbã kí drãlé rĩ áni.

13 ꞌDĩ ị́jọ́ ru idélépi ꞌbá apị́lépi gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ cénĩ-cénĩ rĩ ꞌbarụ́

ꞌbá ị́jọ́ ãfũlépi kí tị gá rĩ kí vú ũbĩlépi rĩ kí abe rĩ ꞌi.

14 Kí mụ ũdrãlé cécé kãbĩlõ áni sĩ fijó ĩnádrị̃ gá,

drã la mụ kí ucélé nĩ

ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbá ãlá Ãdróŋá drị̂ kí mụ kí drị̃ celé nĩ.

Kí ụrụꞌbá la mụ ŋmalé ĩnádrị̃ agá

ãngũ ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ ꞌbã kí sĩ adrujó rĩ gá rá-rá ru lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí abe.

15 Wó Ãdróŋá la mụ ídri mádrị̂ unzelé ãngũ drãdrị̂ agá rĩ sĩ nĩ;

ãndá ãndá ru ĩꞌdi mụ áma ꞌdụlé ĩꞌdi rụ̂lé nĩ.

16 Mí adru ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ãzí ní acájó kụ́rẹ́nị́ rĩ sĩ ku,

málĩ ĩꞌdidrị̂ drĩ kí táni lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ní ãrútáŋá ají rá tí;

17 ãꞌdusĩku sáwã ĩꞌdi ꞌbã drãjó rĩ sĩ, icó ãko ãzí ꞌdụlé ĩndĩ ku;

málĩ ĩꞌdidrị̂ icó kí ĩꞌdi vú bĩlé ãrútáŋá be ꞌbụ́ gâlé ĩndĩ ku.

18 Ãyĩkõ drĩ táni ĩꞌdi fụ ĩꞌdiní adrujó drị̃lẹ́ba rú rĩ sĩ rá,

ꞌbá drĩ kí táni ĩꞌdi ịpị́ málĩ ĩꞌdidrị̂ kí sĩ rá tí,

19 ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbã áyị́pịka ꞌbarụ̂lé drã agâ sĩ,

icó dị̃zã ndrelé ị̃dị́ ku.

20 ꞌBá ru ũnũlépi málĩ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ icó kí vãlé la kí mụ drãlé rá rĩ gá ku;

kí mụ drãlé cécé ãnãkpá áni.

50

Ãdróŋá la ꞌbá ị́jọ́ lị nĩ

1 Ãdróŋá Úpí Ũkpó pírí ꞌDị́pị

jọ ãzíla umve ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí pírí

angájó ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agá cajó kpere ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâ.

2 Ãdróŋá dị̃ angájó

táwụ̃nị̃ Zị̃yọ́nị̃ drị́ ũnĩ sĩ ãngũ pírí kí ndẽlépi rá rĩ agâlé.

3 Ãdróŋá ãmadrị̂ la amụ́ ꞌdĩ, icó ĩyãŋãlé tú ku;

wó ãcí la mụ ãngũ ivélé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá,

ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó la mụ lilé ĩꞌdi andre gá nĩ.

4 Ãdróŋá la ꞌbụ̃ kí umve ụ̃nọ́kụ́ be adrujó ĩꞌdi ꞌbã sãdínĩ rú

sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ị́jọ́ lịjó.

5 Úpí Ãdróŋá jọ, “Mí atrá mání ꞌbá mádrị́ ị́jọ́ mgbã ngalépi ꞌdĩ kí má rụ́ ꞌdõlé,

ꞌdĩ kí ꞌbá tị icíma icílépi má be fẽtáŋá ídétáŋá ru rĩ sĩ ꞌdĩ kî.”

6 ꞌBụ̃ kí iꞌda la Ãdróŋá la ị́jọ́ lị pịrị,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ lịlẹ́ nĩ.

7 Ĩmi are ꞌbá mádrị́ ꞌdĩ, ĩmi are ị́jọ́ mání ị́jọ́ jọ agâ;

ꞌdĩ kí ị́jọ́ mání sĩ ĩmi tõjó rĩ kî, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ;

Ma Ãdróŋá, Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi.

8 Má uzá ĩmi drị̃ gá ãnãkpá ĩminí fẽlé mání ãwãꞌdĩfô rú ꞌdĩ kí sĩ

jõku ídétáŋá ĩminí ivélé ivê áma drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ pírí ꞌdĩ kî sĩ ku.

9 Álẽ ídétáŋá ĩmi ãni

mọ́nị̃gọ́ sĩ ãzíla ị̃ndrị́ sĩ ꞌdĩ kí ku.

10 Ãnãkpá mị̃rị́ agá ꞌdĩ kí pírí mâni

ãzíla tị́ ꞌbé álĩfũ álĩfũ drị̃ gá ꞌdĩ kí mâni.

11 Ánị̃ ãriŋa ꞌbé agá ꞌdĩ kí pírí rá

ãzíla ãko ídri trũ ásé agá ꞌdĩ kí pírí mâni.

12 “Ãbị́rị́ drĩ táni áma fụ agâ nĩ, má icó lũlé la ĩminí ku,

ãꞌdusĩku ụ̃nọ́kụ̂ mâni ãko la ala gá ꞌdĩ kí abe pírí.

13 Ma ĩzá mọ́nị̃gọ́ drị̂ na rá yã?

Jõku ãrí ị̃ndrị́ ꞌbadrị̂ mvụ rá yã?

14 Ĩmi idé Ãdróŋá ní ídétáŋá ãwãꞌdĩfô drị̂ ꞌi,

ĩmi ũfẽ ũyõ ĩminí nalé rĩ ꞌbã tị Ãdróŋá Ãmbógó Ãndânĩ rĩ drị́ rá!

15 Sáwã ị́jọ́ ꞌbã ími ịsụ́jó rĩ sĩ mí umve ma ꞌi;

ma ími pa rá, mi dó sĩ mání ãrútáŋá fẽ.”

16 Wó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní Ãdróŋá jọ,

ĩmi ãzị́táŋá mádrị̂ kí jọ drị̃kã sĩ

jõku ĩmi ị́jọ́ mádrị́ tị icíma drị̂ kí

jọ lú tị gá ꞌdâ la ãꞌdu sĩ?

17 Ĩngụ̃ ímbátáŋá mádrị̂ kí ũnzí

ãzíla ĩmi uja ĩmi ũngúkú ị́jọ́ mádrị̂ ꞌbaní áyụ.

18 Ĩdrĩ ụ̃gụ́ꞌbá ndre, ĩmi ĩmi icí ĩꞌdi be,

ãzíla ĩmi ꞌbá ãwụ́ꞌbá ru rĩ kí ũngúkú ãtị̃.

19 Ĩmi tị ĩmidrị̂ kí ayú sĩ ị́jọ́ ũnzí jọjó,

ĩmi ĩnzõ jọ ĩdra ĩmidrị̂ kí sĩ.

20 Ĩmi ị́jọ́ ũnzí jọ ĩmi ádrị́pịka kí ụrụꞌbá gá,

ĩmi ĩmĩ ãndrẽ ꞌbã ngọ́tị́ mgbãrĩ uꞌdá ĩndĩ.

21 Ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé agâ pírí, má ĩyãŋã tú tú,

ĩmi ũrã dó sĩ ma cécé ĩmi áni.

Wó ma dó íni uzá ími drị̃ gá

ãzíla ma ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí iꞌda ĩmi drị̃lẹ́ gá tọndọlọ.

22 Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ãvĩlépi Ãdróŋâ drị̃ gá rá ꞌdĩ,

ma ĩmi uce kpékpé, ꞌbá ãzí icó ĩmi palé ku.

23 ꞌBá ídétáŋá ajílépi mání ãwãꞌdĩfô rú rĩ ị̃nzị̃ ma rá,

ꞌbá gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ idélépi pịrị rĩ ní

ma patáŋá Ãdróŋá drị̂ iꞌda rá.

51

Trũtáŋá aꞌị́jó Ãdróŋá drị́

1 Ãdróŋá, mí adru mání ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ

lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ.

Ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ

íwụ̃ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí rá fô.

2 Mí ũjĩ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí pírí

ãzíla íꞌbã ma ãlá ru ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí sĩ,

3 ãꞌdusĩku ánị̃ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí rá,

ãzíla ánị̃ ma sáwã pírí sĩ ị́jọ́ ũnzí idé rĩ gá rá.

4 Ị́jọ́ ũnzí mání idélé rĩ ĩꞌdi lú mírụ́, mírụ́ áꞌdụ̂sĩ

ãzíla má idé ị́jọ́ ũnzí la ími mẹ́lẹ́tị gá.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ míní lịlé áma drị̃ gá rĩ ĩꞌdi pịrị

ãzíla ị́jọ́ míní uzájó áma drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã sĩ.

5 Ãndá, útị ma ị́jọ́ ũnzí trũ,

âꞌbã ma mâ ãndrẽ ꞌa gâlé ị́jọ́ ũnzí trũ.

6 Ãndá ãndá ru, ãyĩkõ la ími fụ ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã adrujó ꞌbá agá cí rĩ sĩ.

Mi mání ũndũwã imbá agá agá ru ásị́ agâlé.

7 Mí ũjĩ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí rá, ma dó sĩ adru ãlá ru,

mí ũjĩ ma, ma dó sĩ adru imve rú sí ní ãndânĩ.

8 Ífẽ ãyĩkõ ꞌbã afí áma ásị́ gá ĩdị́,

mí anu ma rá, ífẽ má idé dó drĩ vâ mání ãyĩkõ.

9 Mí ụ̃pị̃ ími mịfị́ kí ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí sĩ cí fô!

Mí ịnị́ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí pírí rá fô!

10 Ãdróŋá, íꞌbã áma agá ásị́ ãlá rĩ ꞌi,

mí uja úríndí pịrị rĩ áma agá úꞌdí ru.

11 Ídro ma ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ku fô!

Íꞌdụ Úríndí mídrị́ Ãlá rĩ má rụ́ ꞌdâ ku.

12 Ífẽ mání ãyĩkõ patáŋá mídrị̂ drị̂ ĩdị́,

mí inga áma ásị́ sĩ ị́jọ́ mídrị̂ kí ị̃nzị̃jó.

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó mụ ꞌbá ũnzí rĩ kí imbálé ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ,

ãzíla ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí dó sĩ ru uja vúlé mí rụ́ ꞌdõlé.

14 Ãdróŋá, ítrũ ma mání ãrí asujó rĩ sĩ,

Ãdróŋá áma palépi rĩ,

ma dó sĩ mụ úngó ngolé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ị́jọ́ mgbã mídrị̂ iꞌdajó.

15 Úpí ínzị̃ áma tị,

ma dó sĩ ími ịcụ́ benĩ.

16 Ma tá icó míní ídétáŋá idélé rá, wó fẽ kí míní ãyĩkõ ku,

mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí sĩ ku.

17 Ídétáŋá míní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ ĩꞌdi ásị́ nũlépi rá rĩ i;

Ãdróŋá, mí icó ásị́ nũlépi rá rĩ gãlé ásị́ ujaŋá ꞌbe ku.

18 Ãdróŋá, mí iꞌda ásí ị̃gbẹ́ Zị̃yọ́nị̃ ní ãzíla íko ĩꞌdi ãzã;

ísị bõrõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ kí úꞌdí ru;

19 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mi dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ídétáŋá idélé pịrị rĩ kî sĩ,

ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí ídétáŋá sĩ ãnãkpá ivéjó pírí rĩ be.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ála dó mụ mọ́nị̃gọ́ kí ivélé ãlĩtárĩ mídrị̂ drị̃ gá.

52

Lẽtáŋá Ãdróŋá drị́ uyaŋá kóru rĩ

1 ꞌBá ũkpó trũ rĩ, mi ími ịpị́ ị́jọ́ ũnzí sĩ íni ãdu sĩ yã?

Mi ꞌbá drị̃nzá ajílépi Ãdróŋá mịfị́ gá ꞌdĩ;

Ínị̃ ị́jọ́ lịŋá Ãdróŋá drị́ pịrị rĩ ĩꞌdi adru jãꞌdâ rĩ ku yã?

2 Mi ị́jọ́ ụ̃tị̃ ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃jó;

ími ĩdra cí cécé ị̃drị́ŋá sị́ áni.

Mi sáwã pírí sĩ ĩnzõ úꞌdí la alị́.

3 Ílẽ ị́jọ́ ũnzí ndẽ ị́jọ́ múké rĩ rá,

ílẽ ĩnzõ ndẽ ị́jọ́ pịrị rĩ nzejó rĩ rá.

4 Mi ꞌbá ĩnzõ alị́lépi ꞌdĩ, ílẽ mi ꞌbá kí ũzãŋá sĩ ími ĩdra sĩ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

5 Wó Ãdróŋá la mụ ími ị̃lị̃kị̃lé rá ãndá ãndá ru;

ĩꞌdi ími anzé mídrị́ jó agâlé, ĩꞌdi ími andi kpékpé rá;

Ãdróŋá la ími anzé ízókí trũ gbụ́ ꞌbá ídri rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ rá.

6 ꞌBá ãlá rĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndre ãzíla kí idé ụ̃rị̃ sĩ;

kí dó ími gụ ãzíla kí jọ la,

7 “Ĩndre drĩ ágọ́bị́ ándrá ru ꞌbãlépi Ãdróŋá icó îtã mbalé nĩ ku,

wó ásị́ ꞌbãlépi málĩ ĩꞌdidrị́ wẽwẽ rĩ kí drị̃ gá,

ãzíla ũkpõ ịsụ́lépi drị̃ gá drị̃ gá ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdidrị̂ kí sĩ rĩ ꞌi!”

8 Wó ma cécé ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị́ dịlépi jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni;

átị̃ ásị́ lẽtáŋá Ãdróŋá drị́ aꞌdélépi ku jãꞌdâ rĩ drị̃ gá.

9 Ãdróŋá, ma ími rụ́ ịcụ́ ị́jọ́ míní ngalé rĩ kí sĩ jãꞌdâ.

ꞌBá mídrị̂ kí drị̃gâsĩ, ma ími rụ́ ịcụ́ jọjó la, mi múké.

53

Ị́jọ́ ũnzĩ ꞌbá ꞌbadrị̂

1 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ kí jọ la kí ásị́ gâlé,

“Ãdróŋá ꞌbãngá ꞌdáyụ.”

Iza kí ru pírí rá,

ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí ũnzíríkãnã rú trẹ̃yị́;

ꞌbá ãzí ị́jọ́ múké ngalépi la ãluŋá la ꞌdáyụ.

2 Angájó ꞌbụ̃ gâlé, Ãdróŋá la ãngũ andré vũ gá ꞌdõlé sĩ ndrejó la,

ũri ꞌbádrị̂ agá ꞌbá ãzí ũndũwã rú,

ãzíla ĩꞌdi ndrụ̃lépi la nõ cí yã áni.

3 Wó ꞌbá pírí uja kí ru ũngúkú ĩꞌdiní áyụ,

iza kí ru pírí rá,

ꞌbá ãzí ị́jọ́ múké rĩ ngalépi la ꞌdáyụ, átã ãlu la ꞌdáyụ.

4 Ãdróŋá la zị la, ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ icó kí ị́jọ́ ụ̃nị̃lé ku yã?

“Kí ꞌbá mádrị̂ kî na cécé mũkátĩ najó rĩ áni ãzíla zị kí ma ku.”

5 Wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ụ̃rị̃ ãmbógó

jõ drĩ ídu kí rụlépi ku la, la dó kí rụ nĩ;

Ãdróŋá la ĩfãkã mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ drị̂ kí iré kpékpé.

Ịsịrayị́lị̃ la mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ndẽ kpítã rá

Ãdróŋá ꞌbã kí gãjó úmgbé rĩ sĩ.

6 ꞌBárĩ, patáŋá drĩtá dó angá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní Zị̃yọ́nị̃ gâlé la tá múké fô!

Ãdróŋá la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí fẽ acálé málĩ trũ ãzíla ãyĩkõ sĩ ị̃dị́ ãꞌdu tụ́ yã?

Lẽ Yãkóꞌbõ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌba adru kí ãyĩkõ sĩ.

54

Ásị́ tị̃jó Ãdróŋâ drị̃ gá ị́jọ́ ꞌbá ịsụ́lépi rĩ sĩ

1 Ãdróŋá, ípa ma ũkpõ mídrị̂ sĩ;

ímba áma tã ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ.

2 Ãdróŋá, mí are zịtáŋá mádrị̂ ꞌi;

mí are ị́jọ́ ãfũlépi áma tị gá rĩ.

3 Ãmị́yọ́ŋá kí ãꞌdị́ ꞌdị má be;

ꞌbá asị́ ũnzí rĩ kí áma ndrụ̃ ꞌdịlé;

ꞌdi kí ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi Ãdróŋâ drị̃ gá ku rĩ kî.

4 Índre, Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá áma ãzãkolépi rĩ ꞌi.

Úpí la áma tãmba nĩ.

5 Lẽ ị́jọ́ ũnzí mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí itúlé áma drị̃ gá rĩ ꞌbã uja ru kí drị̃ gá;

Ãdróŋá, mí ị̃lị̃kị̃ kí cécé míní azịlé rĩ áni.

6 Ma ídétáŋá fẽlé cénĩ rĩ idé mínî,

ma ími rụ́ ịcụ́ Úpí,

ãꞌdusĩku mi múké.

7 Ípa ma ũcõgõ mádrị̂ kí agá pírí rá,

ãzíla ándre mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ndẽ agá rá.

55

Ífẽ ũcõgõ mídrị̂ kí Úpí drị́

1 Ãdróŋá, mí are ị́jọ́ mání zịlé rĩ,

ígã jõ ị́jọ́ mání zịlé ími tị gá rĩ ku fô!

2 Mí are ma ãzíla mí umvi ma;

má ãndẽ ị́jọ́ ũrãlé ũcõgõ sĩ rĩ sĩ rá,

3 ụ́ꞌdụ́kọ́ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbadrị̂ sĩ,

gụŋá ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí áma gụjó rĩ ají mání ũcõgõ,

kí uꞌá mání ũmbã sĩ ãzíla ngụ̃ kí ma ũnzí.

4 Ị́jọ́ la áma ásị́ lị agá agá ru,

ụ̃rị̃ drãdrị̂ rụ dó ma rá.

5 Áma ụrụꞌbá la yã ụ̃rị̃ sĩ yã-yã,

áma ụrụꞌbá yãŋá icó dó pá tulé ku.

6 Ádrĩ tá mání adru agá ụ́pụ́pị́ trũ ãlĩꞌbõ drị̂ áni la tá múké!

Ma tá dó mání nga sĩ avị́jó.

7 Ma tá dó mání nga álị́;

lị́cọ́ mádrị̂ la tá dó sĩ adru kõtórõ agâlé.

8 Ma tá apá ãngũ sĩ uꞌá jó la ịsụ́jó gbõrú

ãlụ́kụ́kụ̃ áma lilépi rĩ rụ́ rĩ sĩ álị́.

9 Úpí, ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị̃ ꞌbã iza ru rá ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbaní ụ̃tị̃lé rĩ ꞌbã nga kí ãzị́ ku;

ãꞌdusĩku ándre ãꞌdị́ kí ꞌbá ꞌbaní ãwãjó rĩ be táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá cí.

10 ꞌBá ãngũ andre ũtẽlépi rĩ kí acị́ táwụ̃nị̃ agâsĩ ị̃tụ̂rụ̃ ãzíla ị́nị́ ãrã,

wó ị́jọ́ ũnzí kí ũcõgõ be ga kí táwụ̃nị̃ agá tré.

11 Kí ãko andi ãngũ pírí agá;

kí ꞌbá kí ĩkpã ãzíla ãrámũ na gẹ̃rị̃ agâ sĩ.

12 Drĩ tá adru mẹ́rọ́ꞌbá la áma uꞌdá nĩ la,

ma tá ta la rá;

drĩ tá adru mẹ́rọ́ꞌbá la ru ịpị́ yã áni,

ma tá áma zị̃ agâ ĩꞌdi sĩ rá.

13 Wó ĩꞌdi ꞌbá ãzí cécé mâ áni la,

ĩꞌdi ꞌbá uꞌálépi má be la ãzíla mâ wọ̃rị́ mgbã la.

14 Ãma ándrájõ tị icíma idé ĩꞌdi be,

ãma ándrá Ãdróŋá ị̃nzị̃ ĩꞌdi be jó Ãdróŋá drị̂ agá.

15 Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã ũdrã kí ĩꞌbaní vúlé gá ĩꞌbaní nị̃ŋá kóru;

ꞌbã fi kí ꞌbụ́ gâlé ídri-ídri rú;

ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí la uꞌá ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá ãzíla kí ásị́ gá.

16 Wó ma Ãdróŋá umve,

ãzíla Úpí la áma pa rá.

17 Ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, ị̃tụ́ ágágá ãzíla ĩndró sĩ,

ma awá ũcõgõ sĩ Ãdróŋá rụ́,

ãzíla ĩꞌdi áma ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá.

18 Anzé ma ꞌébí kóru ãzíla mba áma tã rá,

angájó ãꞌdị́ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí ꞌdịlé má be rĩ gá,

táni ꞌbá wẽwẽ rú kí ãꞌdị́ ꞌdị má be nĩ tí.

19 Ãdróŋá adrulépi Úpí ru jãꞌdâ rĩ,

ĩꞌdi áma are rá, ĩꞌdi ꞌbá ru ádrízã ujalépi ku,

ãzíla ĩꞌdi rulépi ku

ri kí iri vụ̃rụ́.

20 Mâ wọ̃rị̂ la ãꞌdị́ ꞌdị ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí abe;

anu tị icíma ándrá ĩꞌdi bã icílé rĩ rá.

21 Tị la ũréꞌbílí ru ãꞌdu áni;

wó ásị́ la gâlé ngụ̃táŋá cí;

ị́jọ́ ãfũlépi tị la gá rĩ ũréꞌbílí ru ndẽ ãdu rá,

wó kí mgbã rĩ gá ménéŋá sị́ ãcí rĩ áni.

22 Mí aꞌbe tẹ́rị́ mídrị̂ kí Úpí drị́,

ĩꞌdi ími ãzã ko rá;

icó sáwã pírí sĩ ꞌbá ãlá rĩ fẽlé aꞌdélé vũ gá ku.

23 Wó Ãdróŋá la ꞌbá ũnzí rĩ kí ị̃sị̃ vũ gá ꞌbụ́ drãdrị̂ agá,

ꞌbá ꞌbá ãrí asulépi rĩ kí ꞌbá ĩnzõ jọlépi rĩ kí abe,

icó kí calé ílí tá ĩꞌbã kí uꞌájó ídri rú rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ gá ku,

Wó mâ rú rĩ, áꞌbã ꞌbãngá ásị́ ími drị̃ gá.

56

Ásị́ tị̃jó Ãdróŋá drị̃ gá

1 Ãdróŋá, ími ásị́ ꞌbã adru mání ị̃gbẹ́ ru fô,

ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí sáwã pírí sĩ áma ndrụ̃ ꞌdịlé.

2 ꞌBá ãꞌdị́ ꞌdịlépi má be rĩ kí ũꞌbí ru,

Kí áma vú ũbĩ ị̃tụ̂rụ̃.

3 Sáwã mání adrujó ụ̃rị̃ sĩ rĩ gá,

átị̃ ásị́ ími drị̃ gá.

4 Átị̃ ásị́ Ãdróŋá drị̃ gá, má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku;

ma ĩꞌdi ịcụ́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ sĩ.

ꞌBá ꞌbá ru rĩ la dó má rụ́ ãꞌdu idé?

5 Ị̃tụ̂rụ̃ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí áma tị ụꞌdụ;

kí sáwã pírí sĩ ị́jọ́ itú sĩ áma adrájó!

6 Icí kí tị sĩ áma ũmbãjó

ị́jọ́ pírí mání ngalé rĩ kí agá,

sĩ lẽjó áma ꞌdịjó.

7 Ãdróŋá, ífẽ ĩꞌbaní drị̃rịma ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ;

ũmbã mídrị̂ sĩ íꞌbe kí vụ̃rụ́ fô!

8 Ínị̃ ũcõgõ mádrị̂ íngõpí yã rĩ gá rá;

ímba mị́ndrẹ mádrị̂ kí tã cụ́pã mídrị̂ gá cí,

kãlãfe la kí ísĩ kí bụ́kụ̃ mídrị̂ agâlé cí.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ádrĩ ími umve sĩ áma ãzã kojó,

mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí apá rá.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ nị̃ la rá Ãdróŋá ãtị̃ ma rá.

10 Ma Ãdróŋá ịcụ́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí sĩ,

maÚpî ịcụ́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ sĩ.

11 Átị̃ ásị́ Ãdróŋá drị̃ gá, má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku;

ꞌbá ꞌbá ru ꞌdĩ la áma idé ãꞌdu rú?

12 Ãdróŋá, ma ị́jọ́ mání ũyõ najó míní rĩ kí idé rá;

ma ídétáŋá ãwãꞌdĩfô fẽjó míní rĩ kí ajị́ rá,

13 ãꞌdusĩku mí ápá ma drã sị́ gá rá

ãzíla ífẽ áma pá ní ĩtrĩlé ku.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá, ma dó acị́ ími drị̃lẹ́ gá

dị̃zã ídri drị̂ agá.

57

Ãzãkoma aꞌị́jó Ãdróŋá drị́

1 Ãdróŋá, ími ásị́ ꞌbã adru mání ị̃gbẹ́ ru, ími ásị́ ꞌbã adru mání ị̃gbẹ́ ru,

ãꞌdusĩku áma ídri la ru zị̃ ími agá.

Ma áma zị̃ ími ụ́pụ́pị́ ꞌbã índríléndri gá kpere lị́kị̃ ꞌbã alị agá.

2 Ma awá Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ rụ́,

Ãdróŋá ãko mání lẽlé ri kí fẽlépi pírí rá rĩ rụ́.

3 Ĩꞌdi mání ãzãkoma fẽ angájó ꞌbụ̃ gá sĩ áma pajó;

ĩꞌdi ꞌbá áma ĩkpãlé pi rĩ kí ndẽ rá.

Ãdróŋá la mání lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ iꞌda ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị̂ be rá.

4 Ídri mádrị̂ ĩꞌdi kẹ̃mị̃ kí drĩdríŋĩ gá;

ála ma ꞌbá lẽlépi áma ꞌdịlépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá,

sị́ la ci kí cécé ãjụ́ ãzíla ꞌé drị̂ áni;

ĩdra la kí ãcí ru cécé ménéŋá áni.

5 Ãdróŋá, înga ími rụ́ ꞌbã alị ꞌbụ̃ drị̃ gâsĩ rá!

Dị̃zã mídrị̂ ꞌbã adru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí!

6 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbe kí mání imbá sĩ áma rụjó;

ũcõgõ mádrị̂ ndẽ dó ma rá.

Ga kí ꞌbụ́ mgbi gẹ̃rị̃ mání acị́jó rĩ gâsĩ,

wó kí vúŋá uja vâ aꞌdélé ala gá nĩ.

7 Ãdróŋá, átị̃ ásị́ ími drị̃ gá,

áma ásị́ ũkpó ru mî sĩ,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mã dó mụ ími rụ́ ungolé ãzíla ịcụ́lé!

8 Úríndí mádrị̂, mí ángá ụrụgá!

Mí angá ãngũ sãrã sĩ

ãꞌdụ́ngụ́ colé ụ̃ꞌdị́ be.

9 Úpí, ma ími rụ́ ịcụ́ sụ́rụ́ kí drĩdríŋĩ gá.

Ma úngó ungo ími rụ́ ịcụ́jó ꞌbá pírí kí drĩdríŋĩ gá,

10 ãꞌdusĩku lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ca kpere ꞌbụ̃ gâlé;

ị́jọ́ mgbã mídrị̂ ca kpere ꞌbụ̃ gâlé.

11 Ãdróŋá, înga ími rụ́ ꞌbã alị ꞌbụ̃ drị̃ gâsĩ rá!

Dị̃zã mídrị̂ ꞌbã adru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí!

58

Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌi

1 Ĩmi ꞌbá ꞌbá kí drĩ celépi ꞌdĩ, ĩmi ínĩngá ị́jọ́ pịrị la jọ rá yã?

Ĩmi ꞌbá kí ị́jọ́ lị pịrị rá yã?

2 Yụ! Ĩmi ásị́ gâlé ĩmi ị́jọ́ mũlũmbẽ rú rĩ kí ũrã áyụ,

ĩmi ãlí fẽ kpẹ̃lé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ĩmi ꞌi.

3 ꞌBá ũnzí rĩ kí ũnzĩkãnã trũ iꞌdójó kí ãndrẽ agâlé,

kí ĩnzõ trũ iꞌdójó kí ãndrẽ agâlé.

4 Ũjũ ĩꞌbadrị̂ cécé ị̃nị̃ drị̂ áni;

kí cécé galaꞌbá lẽlépi ị́jọ́ arelépi ku rĩ kí áni,

5 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ are kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ jaligó vulé rĩ drị̂ ku,

ꞌbá la vulépi la rĩ drĩ táni vu la ãlị̃gọ̃ sĩ rá tí.

6 Ãdróŋá, mí ũnũ kí sị́ rá;

Úpí, mí aco sị́sọ̃ kẹ̃mị̃ ꞌbadrị̂ kí rá!

7 Lẽ ꞌbã ãvĩ kí cécé ị̃yị́ dịlépi rá rĩ ꞌbã nzụlé rĩ áni;

drĩ kí ụ́sụ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌa nzã, lẽ ꞌé ĩꞌbadrị̂ kí sị́ ꞌbã ci ku.

8 Lẽ ꞌbã adru kí cécé átíríkó akálépi ụ̃mvụ́sụ́ ru rĩ áni;

ꞌbã adru kí cécé ngọ́tị́ŋá ãfũlépi káyĩ ị̃tụ́ ndrelépi ku rĩ áni.

9 Nị̃ kí drĩ ku rú, ála kî lị vũ gá cécé ãvúkí áni;

ũmbã Ãdróŋá drị́ ãmbógó rĩ sĩ, ĩꞌdi kî vu rá, drĩ kí táni adru ídri rú!

10 ꞌBá ãlá ri kí uꞌá ãyĩkõ sĩ drĩ kí ndre la ála kí ãrígó tị ũfẽ ꞌbá ũnzí rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ gá;

kí dó ru pá ũjĩ ãrí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbadrị̂ agá.

11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá kí dó jọ la,

“Ãndá-ãndá ru ála ꞌbá ãlá ri kí ũfẽ rá;

ãndá-ãndá ru Ãdróŋá ị́jọ́ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ lịlẹ́pi la cí.”

59

Tãmbaŋá zịjó Ãdróŋá drị́ rĩ

1 Ãdróŋá mádrị̂, mí apá ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́gá;

ímba ámatã ꞌbá amụ́lépi márụ́ ãꞌdị́ gá rĩ kî sĩ!

2 Ípa ma ꞌbá ũnzí kí drị́gá;

mí apá ma ꞌbá ꞌbá ãrí asulépi rĩ kí drị́gá!

3 Índre drĩ Úpí! Kí áma ũtẽ ꞌdịlé;

ꞌbá ũnzí rĩ tra kí ru áma drị̃ gá,

adru ị́jọ́ ũnzí mání ngalé la sĩ ku.

4 Má iza drĩ ị́jọ́ ãzí ku, wó kí ꞌbãngá bábá sĩ lẽjó áma ꞌdịjó.

Úpí, índre drĩ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí,

mí angá dó sĩ áma ãzãkojó!

5 Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị, mi Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi,

mí angá sĩ drị̃rịma fẽjó sụ́rụ́ pírí ꞌbanî;

mí iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbá ũnzí ị́jọ́ izalépi rĩ ꞌbaní ãluŋá la ku.

6 Kí ãgõ vúlé ĩndró sĩ,

kí ãgbọ̃ cécé ũcógó áni

ãzíla kí táwụ̃nị̃ tị apí.

7 Mí are drĩ úꞌdáŋá ãzíla gbọ́rọ́kọ̃ ãfũlépi kí tị gá rĩ,

Kí idra la ꞌbá sõ cécé ménéŋá sị́ ãcí rĩ áni,

ũrã kí ꞌbá ãzí are drĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ ku.

8 Wó Úpí, mi kí gụgụ̃;

mi sụ́rụ́ ị́jọ́ mídrị̂ kí ãꞌị̃lépi ku rĩ kí gụgụ̃.

9 Ma ũkpó ru la mî sĩ;

Ãdróŋá, mi bõrõ ũkpó mání sĩ áma zị̃jó alagá rĩ ꞌi.

10 Ãdróŋá mádrị̂ lẽ ma rá ãzíla ĩꞌdi amụ́ má rụ́ ꞌdõlé rá;

ĩꞌdi áma fẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ꞌbã ndẽŋá ndrelé rá.

11 Ãdróŋá, mí ụꞌdị́ kí ku, jõ íni ku ꞌbá mádrị̂ kí ị́jọ́ ímbátáŋá ru ꞌdĩ áni rĩ kí ãvĩ rá.

Mí iré kí ũkpó mídrị̂ sĩ ãzíla índẽ kí rá,

Úpí, ꞌbá ãma palépi rĩ.

12 Ị́jọ́ ũnzí ãfũlépi kí tị gá rĩ sĩ;

ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ĩꞌbã tị sĩ rĩ sĩ, kí ũnzí-ũnzí;

ífẽ úrụ kí ãfó ĩꞌbadrị̂ agá ãꞌdusĩku kí ꞌbá tri ãzíla kí ĩnzõ jọ.

13 Mí ị̃lị̃kị̃ kí ũmbã mídrị̂ sĩ;

mí ị̃lị̃kị̃ kí kpere ĩꞌbã ãzí ãlu la ꞌbã ace gá ku.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí kí dó sĩ nị̃ la rá Ãdróŋá ĩꞌdi Úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá nĩ,

ãzíla ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

14 Kí ãgõ vúlé ĩndró sĩ,

kí ãgbọ̃ cécé ũcógó áni

ãzíla kí táwụ̃nị̃ tị apí.

15 Kí ãngũ pi léru-léru cécé ũcógó ãkónã ndrụ̃lépi rĩ kí ani,

ko kí ụ́ꞌdụ́ ku kpere ĩꞌbaní aga agá rá ká.

16 Wó mã mụ úngó ngolé ũkpõ mídrị̂ drị̃ gá;

ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ma úngó ngo ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

ãꞌdusĩku mi bõrõ ũkpó mádrị́

mání sĩ áma zị̃jó ala gá sáwã ị́jọ́ ꞌbã kí adrujó ũkpó-ũkpó rĩ sĩ rĩ ꞌi.

17 Ãdróŋá, mi ũkpó mádrị̂ ꞌi, mã mụ úngó ngolé ími rụ́ ịcụ́jó,

ãꞌdusĩku mi bõrõ ũkpó mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ,

mi Ãdróŋá áma lẽlépi ambamba rĩ ꞌi.

60

Ãzãkoma zịjó Ãdróŋá tị gá mẹ́rọ́ꞌbá kí ị́jọ́ sĩ

1 Ãdróŋá, ígã dó ãma úmgbé ãzíla mí iré dó ãma kpékpé;

ídrĩ táni adru ãmaní ũmbã sĩ rá tí, mí uja drĩ mi ãmarụ́ ꞌdõlé fô!

2 Ífẽ vũ ãmadrị̂ ní ru ayajó aya-ayâ; ãzíla ínzị̃ tị la mgbọ rú;

íkụ̃ ãngũ ru tị nzị̃lépi rĩ kí cí ĩꞌdi ꞌbã ru asujó asu asû rĩ sĩ.

3 Ífẽ ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní drị̃cịlé ũnzí-ũnzí ꞌbo;

mí ịmvụ́ ãma ũmbã mídrị̂ sĩ rá, ãma dó sĩ acị́ cécé ãmvụ ꞌbã rĩ íwá rĩ áni.

4 Íli ꞌbá ími ị̃nzị̃lépi rĩ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ꞌbo,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó sĩ apá ru zị̃lé ala gá lị́kị̃ amụ́lépi rĩ sĩ.

5 Ípa ãma ãzíla íko ãma ãzã ũkpó mídrị̂ sĩ; mí umvi zịtáŋá ãmadrị̂ kî,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá mî ãni míní lẽlé ri kí dó sĩ patáŋá ịsụ́.

6 Ãdróŋá ajọ́ ị́jọ́ angájó jó ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ agâlé,

“Ma adru ãyĩkõ sĩ mání táwụ̃nị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ drị̂ ꞌbã lõkókõrí ꞌbãjó rĩ sĩ

ãzíla ma áꞌbụ ꞌa Sụ̃kọ́tị̃ drị̂ awa ꞌbá mádrị̂ ꞌbanî.

7 Ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ kí Mãnásẽ drị̂ be má ãni;

Ãsĩkárĩ mádrị́ ásị́ ũkpó rĩ kí mụ ãfũlé Ịfụrayị́mụ̃ gá ãzíla ũpi mádrị̂ kí mụ ãfũlé Yụ́dã gá.

8 Mụ̃wábụ̃ la mụ acálé ãtíꞌbó mádrị́ vụ̃rụ́lé rĩ rú,

ãzíla Ídõmũ la mụ adrulé ãtíꞌbó mádrị̂ ꞌi.

Mã mụ uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ mání Fị̃lị̃sị̃tị́yã ndẽjó rĩ sĩ.”

9 Ãdróŋá, ãꞌdi la dó mání áma agụ táwụ̃nị̃ andre celé bõrõ sĩ rĩ gá nĩ yã?

Ãꞌdi la mání áma drị̃ ꞌde mụjó ãꞌdị́gá sĩ táwụ̃nị̃ Ídõmũ ndẽjó nĩ yã?

10 Ãdróŋá, ãndá-ãndá ru ígã dó ãma úmgbé yã?

Mí icó dó mụlé ãꞌdị́gá ãsĩkárĩ ãmadrị̂ kí abe ku yã?

11 Íko ãma ãzã mẹ́rọ́ꞌbá kí ị́jọ́ sĩ,

ãꞌdusĩku ãzãkoma angálépi ꞌbá ꞌbá ru rĩ drị́ rĩ ĩꞌdi ãzị̂kó ru.

12 Ũkpõ Ãdróŋá drị̂ sĩ, ãma ãꞌdị́ ndẽ rá;

ãꞌdusĩku ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí atu pá sĩ vũ gá.

61

Andre tẽŋá zịjó Ãdróŋá drị́

1 Ãdróŋá, mí are áma áwáŋá fô;

mí are ị́jọ́ mání zịlé ími tị gá rĩ!

2 Ma awá mídrị́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó angájó ãngũ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbã ãsị̃jó rĩ gá,

sáwã ũcõgõ ꞌbã áma ásị́ fẽjó acájó ũkpó kó ru rĩ sĩ,

mí agụ ma ꞌbé

zolépi mání ãndânĩ rĩ ꞌbã drị̃ gá,

3 ãꞌdusĩku mi ꞌbá áma andre tẽlépi rĩ ꞌi,

bõrõ ũkpó áma atrịlépi mẹ́rọ́ꞌbá kí sĩ rĩ ꞌi.

4 Ífẽ má uꞌá mání ãngũ mídrị́ ãlá rĩ agá jãꞌdâ;

ífẽ má adru ími kúkúꞌdĩ gá jãꞌdâ,

5 ãꞌdusĩku mí are ũyõ mání sõlé rĩ ꞌbo Ãdróŋá;

ãzíla ífẽ mání ãwítã ꞌbá ími ụ̃rị̃lépi rĩ ꞌbadrị̂ rá.

6 Mí ĩdrĩ ụ́ꞌdụ́ úpí ní adrujó ídri rĩ kí ãzo rú,

ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị̃drị̃ ru áꞌbị́ anzị ꞌbarụ́ áꞌbị́ anzị ꞌba rụ́!

7 Lẽ ꞌbã ri úmvúke drị̃ gá Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá jãꞌdâ;

ímba ĩꞌdi tã lẽtáŋá ãzíla ị́jọ́ mgbã mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ.

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó úngó sĩ ími rụ́ ịcụ́jó rĩ ngo,

ãzíla ma dó sĩ ũyõ mání nalé rĩ ꞌbã ãzị́ nga ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ.

62

Tãmbaŋá ĩꞌdi lú Ãdróŋá agá

1 Úríndí mádrị̂ la lú ávị́ŋá ịsụ́ Ãdróŋá agá;

patáŋá mádrị̂ la angá ĩꞌdidrị́.

2 Ĩꞌdi lú áma tãmba ãzíla áma pa nĩ;

ĩꞌdi bõrõ mádrị́ ũkpó rĩ rú nĩ; ị́jọ́ ãzí icó dó sĩ áma ayalé ku.

3 Lẽ ĩmi pírí ꞌbã aꞌbe kí ãꞌdị́ ꞌdịŋá ꞌbá ãlu ũkpó kó ru,

cécé bõrõ andilépi rá rĩ áni rĩ be rĩ jã.

4 Kí ị́jọ́ itú sĩ lẽjó ĩꞌdi ꞌbejó vũ gá

angájó ãngũ ĩꞌdidrị́ ãrútáŋá drị̂gá;

kí uꞌá ãyĩkõ sĩ la ĩnzõ sĩ.

Tị ĩꞌbadrị̂ sĩ kí sụ̃sụ́ ãla rĩ wi,

wó ásị́ sĩ kí ꞌbá wã.

5 Úríndí mádrị̂, mí avị́ lú Ãdróŋá agá áꞌdụ̂sĩ;

ãꞌdusĩku ásị́ tị̃ŋá mádrị̂ la angá ĩꞌdidrị́.

6 Ĩꞌdi lú áma tãmba ãzíla áma pa nĩ;

ĩꞌdi bõrõ mádrị́ ũkpó rĩ rú nĩ; ị́jọ́ ãzí icó dó sĩ áma ayalé ku.

7 Patáŋá mádrị̂ kí dị̃zã mádrị̂ be tu kí pá Ãdróŋá drị̃ gá;

ĩꞌdi bõrõ mádrị́ ũkpó, mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ ꞌi.

8 ꞌBá mádrị̂, ĩꞌbã ásị́ Ãdróŋá drị̃ gá sáwã pírí sĩ;

ĩlũ ũcõgõ ĩmidrị̂ kí pírí ĩꞌdinî,

ãꞌdusĩku Ãdróŋá ĩꞌdi ãngũ ãmaní sĩ ãma zị̃jó rĩ ꞌi.

9 ꞌBá kí pírí ãlụ́kụ́kụ̃ áni;

ꞌbá málĩ trũ ãzíla lẽmẽrí rĩ kí ĩnzó ꞌbá,

údrĩ kí ꞌbã kị́lọ̃ drị̃ gá,

ãlụ́kụ́kụ̃ la ãnzị̃ ĩꞌbaní ãndânĩ.

10 Íꞌbã ásị́ ꞌbá raŋá drị̃ gá ku;

mí adru ãfó sĩ ãko ụ̃gụ̃lé ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ rĩ kí sĩ ku;

málĩ mídrị̂ drị̃ kí táni tụtụ̃ rá tí, íꞌbã ásị́ kí drị̃ gá ku.

11 Má are Ãdróŋá ꞌbã jọ agâ la

pâlé ũꞌbí ru;

ũkpõ pírí kí mâ ãni,

12 ãzíla lẽtáŋá Úpí drị̂ ukó ku,

ãꞌdusĩku mi ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí vú sĩ.

63

Ãdróŋá ndrụ̃jó rĩ

1 Ãdróŋá, mi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi;

ma ími ndrụ̃ ásị́ pírí sĩ;

ími vị́ la áma fụ

cécé ị̃yị́ vị́ ꞌbã áma ndẽjó rĩ áni,

ídri mádrị̂ la ími ndrụ̃

cécé ꞌbá ị̃yị́ vị́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã ị̃yị́ ndrụ̃jó ãngũ ãꞌí gá rĩ áni.

2 Ándre mi ãngũ mídrị́ ãlá rĩ gâlé;

ãzíla ándre ũkpõ mídrị̂ kí dị̃zã mídrị̂ be.

3 Lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ꞌbã ídri ndẽjó rá rĩ sĩ,

ma dó ími ịcụ́ áma tị sĩ.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó ími ịcụ́ ụ́ꞌdụ́ mání adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí,

Ma áma drị́ kí inga ụrụgá mání ími zị agâ.

5 Mi ídri mádrị̂ fẽ agalé cécé ána ꞌbãrĩ íná ụ̃mụ̃ gá rĩ áni,

ma míní úngó ãyĩkõ drị́ sĩ ími ịcụ́jó ri kí ngo áma tị sĩ.

6 Mání ãma la agá gbọ́lọ́ sị́ gá,

ma ị́jọ́ ũrã ími drị̃ gá ị́nị́ ãrã;

7 ãꞌdusĩku mi ꞌbá áma ãzã kolépi rĩ ꞌi,

ma úngó ngo ụ́pụ́pị́ mídrị́ ꞌbá tãmbalépi rĩ ꞌbã índríléndri gá.

8 Úríndí mádrị̂ la ími ndrụ̃,

ími drị́ ãndá rĩ la áma tãmba nĩ.

9 ꞌBá áma ndrụ̃lépi sĩ lẽjó áma ꞌdịjó rĩ kí

fi mgbi ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ gá.

10 Kí ũdrã ãꞌdị́ gá,

ũbaligo kí kí ãvũ na nĩ.

11 Wó úpí la uꞌá Ãdróŋá agá ãyĩkõ sĩ,

ꞌbá pírí ũyõ nalépi Ãdróŋá ꞌbã rụ́ sĩ rĩ kí ĩꞌdi ịcụ́ rá,

ála tị ꞌbá ĩnzõ alịlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí ãzụ̃ cí.

64

Ãdróŋá zịjó ꞌbá tãmbajó

1 Ãdróŋá mí are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ mání unu agá ími bị́lẹ́ gá ị́jọ́ áma ịsụ́lépi rĩ kí sĩ;

ímba áma ídri tã gbọ́rọ́kọ̃ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị́ áma ụrụꞌbá gá rĩ sĩ.

2 Ímba ámatã ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí itúlé má rụ́ rĩ kî sĩ;

ízị̃ ma ꞌbá ũꞌbí ũnzí uzálépi rĩ kî sĩ.

3 Kí ĩdra ci cécé ménéŋá sị́ ãcí rĩ áni,

ị́jọ́ ũnzí la ãfũ kí tị gá cécé ꞌé gbẹjó rĩ áni,

4 kí dó sĩ ꞌbá ị́jọ́ kọ́lị rĩ gbẹ angájó ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ru zị̃jó sĩ ꞌbá ũtẽjó rĩ gá,

kí ĩꞌdi gbẹ ĩꞌdi ꞌbã nị̃ŋá kóru ãzíla ụ̃rị̃ kọ́lị.

5 Kí ru ásị́ imbá kí drĩdríŋĩ gá sĩ ị́jọ́ ũnzí itújó;

kí ị́jọ́ itú sĩ ĩꞌbã mãtégõ kí ꞌbãjó ũní ũní ru,

kí zị la, “Ãꞌdi la dó icó kí ndrelé rá rĩ gá nĩ yã?”

6 Kí ị́jọ́ ũnzí itú ãzíla

kí jọ la, “Ãma itú dó ị́jọ́ pịrị la ꞌbo!”

Ãndá ãndá ru ásị́ ꞌbádrị̂ kí ũrãtáŋá ꞌbádrị̂ be ꞌbá ãzí icó kí nị̃lé ku.

7 Wó Ãdróŋá la kí gbẹ ꞌé ĩꞌdidrị̂ kí sĩ,

kí ꞌébí ịsụ́ nị̃ŋá kóru.

8 Ĩꞌdi ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé rĩ kí uja kí ụrụꞌbá gá,

ĩꞌdi lị́kị̃ ají kí drị̃ gá;

ꞌbá pírí kí ndrelépi rĩ kí ru drị̃kã aya ayâ.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí kí drụ́zị́ idé ụ̃rị̃ sĩ;

kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ngalé ri kí ũlũ,

ãzíla kí ị́jọ́ ũrã ãko ĩꞌdiní idélé rĩ kí drị̃ gá.

10 Lẽ ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ idélépi rĩ ꞌbã uꞌá kí pírí ãyĩkõ sĩ Úpí agá,

ãzíla ꞌbã zị̃ kí ru ĩꞌdi agá!

Lẽ ꞌbá ásị́ ãlá rĩ ꞌbã ịcụ́ kí pírí ĩꞌdi.

65

Ãdróŋá ịcụ́jó ãwãꞌdĩfô fẽŋá be

1 Ãdróŋá, ĩꞌdi ị́jọ́ múké la ãmaní ími ịcụ́jó ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gá,

ãzíla sĩ ũyõ ãmaní nalé rĩ tãmbajó.

2 Mi ꞌbá zịtáŋá ãmadrị̂ kí arelépi rĩ ꞌi,

ꞌbá pírí kí mụ amụ́lé mí rụ́.

3 Ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ drĩ kí táni ãma ũkpó ndẽ rá tí,

ítrũ ãmaní kí rá fô!

4 ꞌBá míní pẽlé ãzíla

ajílé ãngũ mídrị́ ãlá rĩ agá rĩ kí drị̃lẹ́ba rú,

míní kí ajíjó uꞌájó jó mídrị̂ agá rĩ sĩ.

Ãma dó aga ãko múké mídrị́ jó

ãlá rĩ agá rĩ kî sĩ.

5 Ãdróŋá ãma palépi rĩ,

mi ị́jọ́ ãmaní zịlé rĩ kí umvi ị́jọ́ ãlá míní idélé ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kî sĩ,

ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbã kí pírí ásị́ ími drị̃ gá,

ꞌbá mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌbã kí vâ ásị́ ími drị̃ gá.

6 Mí iꞌda ũkpõ mídrị̂

míní ꞌbé ãmbogo rĩ kí ꞌbãjó pá tujó ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí agá rĩ sĩ.

7 Mi mĩrĩ kí ꞌbã nuŋá ãzíla

ị̃yị́ umvúlépi tũlã tũlã rĩ kí fẽ ĩyãŋãjó tú,

mi uzáŋá ꞌbá ꞌbã kí uzájó rĩ anụ́ mi ꞌi.

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí dó sĩ

acá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ míní idélé rĩ kí sĩ;

ị́jọ́ míní idélé rĩ kí ꞌbá kí fẽ uzálé ãyĩkõ sĩ

ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã wókõ ãlu rĩ gá kpere ãzí rĩ gá.

9 Mi ụ̃nọ́kụ̂ tãmba ãzíla mi uzogó fẽ ꞌdịlé drị̃ la gá;

mi ụ̃nọ́kụ́ fẽ adrulé mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ rú.

Áꞌbụ Ãdróŋá drị̂ ga tré ị̃yị́ sĩ,

mi ãkónã kí fẽ kalé ꞌbá ꞌbaní ãngũ drị̃ gá,

ãꞌdusĩku mí itú ụ̃nọ́kụ̂ sĩ ãkónã kajó.

10 Mi uzogó fẽ tị̃lé amvụ́ ꞌa dãlị̃-dãlị̃ rĩ kí agá,

mi ngõlõ-ngõlõ kí fẽ ụdụ́lé ị̃yị́ sĩ,

mi vũ fẽ aŋmálé uzogó sĩ,

mi sụ̃sụ́ wi ãkónã kí drị̃ gá ĩꞌbaní sĩ zojó.

11 Mũkẽ mídrị̂ sĩ ífẽ ãkónã ꞌbaní kajó kpẽté-kpẽté,

ãngũ pírí míní mụjó rĩ kí agá ãko kí ka kpẽté-kpẽté.

12 Ãngũ kõtórõ rú rĩ kí agá andrẹlị́ká la ka sĩ ị̃rẹ́bị́ fẽjó ãnãkpá ꞌbanî,

túpũ kí pá ga tré ãyĩkõ sĩ,

13 ásé kí ꞌa ga tré kãbĩlõ sĩ,

áꞌbụ kí ꞌa ga tré ãná sĩ;

ãko pírí kí uzá ãzíla úngó ngo ãyĩkõ sĩ.

66

Ãdróŋá ịcụ́jó ãzíla ãwãꞌdĩfô fẽjó

1 Ĩmi uzá ãyĩkõ sĩ Ãdróŋá ní ĩmi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ;

2 ĩngo úngó ꞌdị̃zã drị̂ rụ́ ĩꞌdidrị̂ nî;

ĩfẽ úngó ĩꞌdi ịcụ́jó rĩ ꞌbã adru kí dị̃zã rú.

3 Ĩjọ Ãdróŋá ní, “Ãzị́ míní ngalé rĩ kí ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ ꞌbã áni yã?

Ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ

mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ru aꞌbe pírí ími drị́gá.

4 ꞌBá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ími ị̃nzị̃;

kí úngó ngo sĩ ími ịcụ́jó,

kí úngó ngo sĩ ími rụ́ ị̃nzị̃jó.”

5 Ĩmi amụ́ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé rĩ kí ndrelé:

ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé ꞌbá ꞌbaní rĩ kí ụ̃sụ̃táŋá ru.

6 Uja mĩrĩ ãngũ ãꞌí la rú;

ãmã áyị́pịka za kí ị̃yị́ agâ sĩ pá sĩ.

Ãma uꞌá dó sĩ ꞌdãá ãyĩkõ sĩ.

7 Ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ, ĩꞌdi ũpĩ na ãngũ drị̃ gá ꞌdâ jãꞌdâ,

mịfị́ ĩꞌdidrị̂ la sụ́rụ́ kí undré,

ꞌbá ãzí ꞌbã mvu kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ ãmvé ku.

8 Ĩmi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ, ãfẽ kí ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ãmadrị̂ nî,

lẽ âre ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩminí ĩꞌdi rụ́ ịcụ́jó rĩ rá,

9 ĩꞌdi Ãdróŋá ãma tãmbalépi ídri rĩ,

aꞌbe ãma pá ní ĩtrĩlé ku.

10 Ãdróŋá mí ụ̃ꞌbị̃ ãma ꞌbo,

mí uꞌdi ãma cécé sílĩvã uꞌdijó rĩ áni.

11 Mí aꞌbe ãma aꞌdéjó ímbá agá rá,

ãzíla íꞌbã tẹ́rị́ ãnzị la ãma ũngúkú gá.

12 Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ acị́ kí ãma drị̃ gâsĩ ꞌbo;

ãma acị́ ãcí agâ sĩ ãzíla ị̃yị́ galépi tré rĩ agâ sĩ,

wó mí ají ãma ꞌbãlé ãngũ málĩ trũ rĩ gá.

13 Ma amụ́ mídrị́ jó agá ídétáŋá ivélé ivé-ivé rĩ trũ;

ãzíla ma ũyõ mání nalé rĩ ꞌbã ãzị́ nga rá,

14 ꞌdĩ ũyõ mání nalé áma tị sĩ

sáwã ị́jọ́ ꞌbã ándrá áma ịsụ́jó rĩ sĩ rĩ ꞌi.

15 Ma míní ãnãkpá use rĩ kí ivé ídétáŋá ru,

ma kãbĩlõ ágó kí fẽ ídétáŋá ru;

ma mọ́nị̃gọ́ kí fẽ ị̃ndrị́ kí abe míní ãwãꞌdĩfô rú.

16 Ĩmi ꞌbá pírí Ãdróŋá rulépi ꞌdĩ, ĩmi amụ́ ãzíla ĩmi are;

ĩmi ají álũ drĩ ĩminí ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé mání rĩ kî.

17 Má awá ĩꞌdi rụ́ áma tị sĩ;

má ịcụ́ ĩꞌdi úngó sĩ.

18 Ádrĩ tá ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí zị̃ áma ásị́ gá,

Úpí icó tá áma arelé ku.

19 Wó Ãdróŋá are má rá ãndá-ãndá ru;

are ị́jọ́ mání zịlé rĩ rá.

20 Ma Ãdróŋá ịcụ́,

ãꞌdusĩku gã ị́jọ́ mání ĩꞌdi zịjó rĩ ku,

jõku aꞌbe lẽtáŋá ĩꞌdiní áma lẽjó rĩ ku!

67

Úngó ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ

1 Ãdróŋá, ími ásị́ ꞌbã adru ãmaní ị̃gbẹ́ ru ãzíla íwi ãmaní sụ̃sụ́,

mí andré ãngũ ãma rụ́ ꞌdõlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ fô,

2 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí dó sĩ ị́jọ́ míní lẽlé rĩ kî,

ãzíla ꞌbá pírí ꞌbã nị̃ kí dó sĩ mi ꞌbá mídrị̂ kí pa íngoní yã rĩ.

3 Ãdróŋá, ꞌbá ꞌbã ịcụ́ kí mi,

ꞌbá pírí ꞌbã ịcụ́ kí mi!

4 Sụ́rụ́ pírí ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ãzíla ꞌbã ngo kí míní úngó ãyĩkõ sĩ,

ãꞌdusĩku mi kí ị́jọ́ lị ị́jọ́ pịrị sĩ

ãzíla mi sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ri kí drị̃ ce pírí mi ꞌi.

5 Ãdróŋá, ꞌbá ꞌbã ịcụ́ kí mi,

ꞌbá pírí ꞌbã ịcụ́ kí mi!

6 Ãngũ la ãdũ rá;

Ãdróŋá, Ãdróŋá ãmadrị̂ la ãmaní sụ̃sụ́ wi rá.

7 Ãdróŋá wi ãmaní sụ̃sụ́ rá;

ꞌbá pírí ãngũ drị̃ gá rĩ ꞌbã ru kí ĩꞌdi.

68

Ãdróŋá la mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí irélé rá

1 Ãdróŋá mí angá ãzíla mí iré mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí rá.

ꞌBá ími ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbã apá kí ími drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá.

2 Lẽ ídro kí rá cécé ũlíkã ꞌbã ãcíkã drojó rĩ áni,

cécé ísékísé ꞌbã akájó ãcí sĩ rĩ áni,

Ãdróŋá, ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã ị̃lị̃kị̃ kí ími drị̃lẹ́ gá rá.

3 Wó lẽ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbã adru kí ãyĩkõ sĩ

ãzíla ãyĩkõ ꞌbã fụ kí Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá;

lẽ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ.

4 Ĩngo úngó Ãdróŋá nî, ĩngo úngó sĩ Ãdróŋá rụ́ ị̃nzị̃jó ri kí,

ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi, ĩꞌdĩ ꞌbá cẹ̃lépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ rĩ ꞌi*,

rụ́ la Úpí ꞌi,

ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

5 Ĩꞌdi átẹ́pị ĩmvú ꞌbadrị̂ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá ãwụ́zị́ kí tãmbalépi rĩ ꞌi.

Ĩꞌdi Ãdróŋá uꞌálépi ãngũ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ agá rĩ ꞌi.

6 Ãdróŋá la ꞌbá lị́kị́cọ́ ru rĩ ꞌbaní lị́cọ́ fẽ nĩ,

ĩꞌdi ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ kí trũ nĩ ãzíla ĩꞌdi ĩꞌbaní ãyĩkõ fẽ rá.

Wó ĩꞌdi ꞌbá drĩ ũnzí rĩ kí aꞌbe uꞌálé ãngũ ị̃yị́ kó ru rĩ agá.

7 Ãdróŋá, sáwã ándrá míní ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ aꞌdéjó angájó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ,

míní ándrá alịjó ĩꞌba abe kõtórõ agâ sĩ rĩ sĩ,

8 Vũ aya ru aya-ãyã, uzogó asu angájó ꞌbụ̃ gâlé,

asu ími drị̃lẹ́ gá Ãdróŋá Sĩnáyĩ drị̂,

asu Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá.

9 Ãdróŋá, ífẽ ándrá uzogó ꞌdị calépi rĩ sĩ,

ãngũ mídrị́ ru izalépi rá rĩ ní ũkpó fẽjó.

10 ꞌBá mídrị̂ uri kí ándrá ala gá,

Ãdróŋá, ũnĩ mídrị̂ sĩ, íri ꞌbá mídrị́ lẽmẽrí rĩ ꞌbaní ãko fẽlé.

11 Úpí fẽ ãzị́táŋá,

ꞌbá ãzị́táŋá ꞌdã ꞌbã ị́jọ́ ũlũlépi rĩ kí ꞌbã kãlãfe wẽwẽ rú.

12 Ũpi mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ kí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe apá kí rá,

ũkú Ịsịrayị́lị̃ rú acelépi lị́cọ́ gá rĩ awa kí ãko arálé rĩ kí rá.

13 Ĩꞌbaní táni uꞌájó ãngũ kãbĩlõ ꞌbã kí sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ gá rá tí, úꞌdîꞌda âku dó kí sílĩvã sĩ ãzíla gólũdĩ sĩ cí,

cécé ãlĩꞌbõ ꞌbã ru akujó ĩꞌdi ꞌbã ụ́pụ́pị́ sĩ rĩ áni.

14 Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị iré ũpi mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ kí cécé uzogó ꞌdịlépi sí trũ ꞌbé Zãlị̃mọ́nị̃ drị̃ gá rĩ áni.

15 ꞌBé Bãsánĩ ĩꞌdi ꞌbé Ãdróŋá drị̂,

ꞌBé Bãsánĩ drị̂ ꞌbã sị́ mbílí rĩ kí ũꞌbí ru.

16 Ĩmi ꞌbé ãzombílíkoko ꞌdĩ, ĩmi ãngũ andré

ꞌbé Ãdróŋá ꞌbã pẽlé sĩ uꞌájó sị́ la gá rĩ gá ãjã si ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Ãndá Úpí la mụ uꞌálé drị̃ la gá jãꞌdâ.

17 Úpí amụ́ angájó ꞌbé Sĩnáyĩ drị̂ gâlé sĩ fijó ãngũ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ gá,

gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị́ álĩfũ álĩfũ kãlãfe lãlé tí rĩ ce kí ĩꞌdi andre nĩ.

18 Míní tụjó ꞌbụ̃ gâlé rĩ sĩ,

íꞌdụ ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá ri kí ũꞌbí ru mí be ĩndĩ,

ꞌbá fẽ kí míní fẽtáŋá kí,

átã ꞌbá mvulépi mí rụ́ ꞌdâ rá rĩ fẽ kí vâ míní fẽtáŋá kí ĩndĩ,

Úpí Ãdróŋá la dó sĩ uꞌá kí agá ꞌdãá benĩ.

19 Ãma ịcụ́ kí Úpí ꞌi, ãma ịcụ́ kí Ãdróŋá ãma palépi rĩ ꞌi,

ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ ãmadrị́ ũkpó rĩ kí ꞌdụlépi ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ nĩ rĩ.

20 Ãdróŋá ãmadrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbá palépi rĩ ꞌi,

Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị la ãma pa drã agá nĩ.

21 Wó Ãdróŋá la mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gbã rá,

ĩꞌdi ụ́rụ́kụ́ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí lẽlépi rĩ ꞌbádrị̂ kí andi rá.

22 Úpí jọ, “Ma mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ají angájó Bãsánĩ gá lé rĩ sĩ,

ma kí anzé mĩrĩ ị̃ndụ́ gâlé rĩ sĩ ãmvé,

23 ꞌbá mádrị̂ kí dó sĩ mụ ru pá ũjĩlé ãrí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ drị̂ sĩ,

ũcogo ĩmidrị̂ kí vâ sĩ wókõ ĩꞌbadrị̂ ịsụ́ mbelé ala gá ĩndĩ.”

24 Ãdróŋá, ãcị̃ mídrị́ sĩ ãꞌdị́ ndẽjó rĩ ꞌbá pírí ndre kí dó nĩ,

ãcị̃ Ãdróŋá Úpí mádrị̂ drị́ sĩ fijó ãngũ ãlá rĩ gá rĩ ꞌbá pírí ndre kí dó nĩ.

25 ꞌBá úngó ngolépi rĩ ꞌde kí drị̃ nĩ, ꞌbá ụ̃ꞌdị́ colépi rĩ kí dó kí ũngúkú gá,

izonzi bíkĩrã rú kụ́lịmvá colépi rĩ kí dó ágágá.

26 ꞌBá ũꞌbí Ãdróŋá drị́ ru tralépi ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Ãdróŋá ꞌi,

ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũkpó fẽlépi rĩ ꞌi.

27 Sụ́rụ́ ĩmbíráŋá Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌde kí drị̃ nĩ,

ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá drị̃lẹ́ka Yụ́dã drị̂ kí ũꞌbí ĩꞌbadrị̂ kí abe,

drị̃lẹ́ka Zẹ̃bụ̃lọ́nị̃ ꞌbadrị́ Nãfũtálĩ be rĩ aꞌdé kí dó kí ũngúkú gá.

28 Ãdróŋá, mí iꞌda ũkpõ mídrị̂ ꞌi,

ũkpõ mídrị́ vúlêlé ru míní ándrá ayúlé sĩ ãzị́ ngajó ãmaní rĩ ꞌi.

29 Jó mídrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

ũpi kí mụ fẽtáŋá kí ajílé mínî.

30 Mí uzá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị̃ gá, ꞌbá uꞌálépi úŋmí agá ꞌdĩ kí drị̃ gá,

Mí uzá sụ́rụ́ ru tralépi cécé kãjoŋa kí áni mọ́nị̃gọ́ ꞌbã kí drị̃ ꞌdelé nĩ rĩ kí drị̃ gá,

kpere ĩꞌbaní pírí ãvụ̃ agá ími drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌbaní sílĩvã kí ají agá mínî.

Mí iré ꞌbá ãꞌdị́ lẽlépi ambamba ꞌdi kí rá!

31 Drị̃lẹ́ gãmétẽ drị̂ kí mụ ãfũlé Mị̃sị́rị̃ gá rá,

ꞌbá Ị̃tọ́pị̃yã gá rĩ kí drị́ inga Ãdróŋá ãꞌị̃jó.

32 Ĩmi sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ, ĩngo úngó Ãdróŋá nî,

ĩngo úngó sĩ Úpî rụ́ ịcụ́jó rĩ kî,

33 ĩngo úngó ꞌbá cẹ̃lépi ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ídu rĩ kí agâ sĩ rĩ nî,

ꞌbá uzálépi ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ rĩ nî.

34 Mí ũlũ ị́jọ́ ũkpõ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá

ũpĩ ĩꞌdidrị̂ aku Ịsịrayị́lị̃ drị̃ cí,

ũkpõ ĩꞌdidrị̂ ụrụgá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ kí agá.

35 Ãdróŋá mi ụ̃sụ̃táŋá ru ãngũ mídrị́ ãlápítí rĩ agâlé,

Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la ũkpó fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní.

Ãma ịcụ́ kí Ãdróŋá ꞌi!

69

Ãdróŋá zịjó sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

1 Ãdróŋá, ípa ma,

ãꞌdusĩku má aꞌdé ị̃yị́ kị́rị́ agá.

2 Ma ị̃yị́ kị́rị́ rĩ agá;

ãngũ ãꞌí mání sĩ pá tụjó drị̃ la gá la ꞌdáyụ,

áfi ãngũ ũdrí ru ị̃yị́ kị́rị́ rĩ drị̂ agá,

ãzíla ị̃yị́ tị̃lépi tré rĩ sĩ ma ugólé ịmvụ́lé ịmvụ́ ịmvụ̂.

3 Má awá dó ambamba sĩ ãzãkoma aꞌị́jó,

áma ũkpó ukó dó rá.

Áma mịfị́ ụ̃pị̃ kí dó áwáŋá sĩ ụ̃pị̃-ụ̃pị̃

mání Ãdróŋá mádrị̂ ndrụ̃ agâ.

4 ꞌBá áma ngụ̃lépi ị́jọ́ kóru ri kí

ꞌbã kãlãfe alị drị̃ꞌbị́ áma drị̃ gá ri kí rá.

Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ĩnzõ alị́ áma ụrụꞌbá gá;

kí ũkpó ru ãzíla lẽ kí áma ꞌdịlé rá.

Kí áma ũŋmĩ sĩ ãko mání

ụ̃gụ̃lé ma ꞌi ku rĩ kí tị ũfẽjó.

5 Ãdróŋá, ínị̃ má aza íngõpí yã rĩ gá rá;

ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ zị̃ kí ru ími mịfị́ gá ku.

6 Lẽ ꞌbá ásị́ tị̃lépi ími drị̃ gá rĩ

ꞌbã isụ́ kí drị̃nzá áma ị́jọ́ sĩ ku,

Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị;

lẽ ꞌbá ími ndrụ̃lépi rĩ

ꞌbã ịsụ́ drị̃nzá áma ị́jọ́ sĩ ku,

Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂,

7 ãꞌdusĩku ála áma uꞌdá ími ị́jọ́ sĩ,

ãzíla drị̃nzá rụ dó ma cí.

8 Ma cécé ãmị́yọ́ŋá áni má ádrị́pịka ꞌbaní,

ma mâ ãndrẽ ꞌbã anzị kí agá ãmị́yọ́ŋá áni,

9 jó mídrị̂ ꞌbã vị́ ꞌbã áma ndẽjó ambamba rĩ sĩ;

ãzíla úꞌdáŋá sĩ ími uꞌdájó rĩ kí sĩ ála áma uꞌdá.

10 Ádrĩ awá ãzíla ĩsãyĩmũ,

ála áma gụgụ̃,

11 ádrĩ kõlĩbá sụ̃,

ꞌbá kí áma ide idê.

12 ꞌBá rilépi kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị̂ gá rĩ kí ị́jọ́ jọ má rụ́

ãzíla ꞌbá íwá mvụlépi rĩ kí áma ngo úngó sĩ.

13 Wó Úpí ma ími zị,

sáwã míní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ agá;

lẽtáŋá Ãdróŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ,

mí umvi ma patáŋá mídrị́ pịrị rĩ sĩ.

14 Mí anzé ma ũdrí agá rĩ sĩ fô;

ífẽ ma ꞌdelé ũdrí agâlé kị́rị́ ku,

ípa ma ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí drị́gá,

mí anzé ma angájó ị̃yị́ kị́rị́ rĩ agá.

15 Ífẽ ị̃yị́ galépi rĩ ꞌbã iti ma ku

ífẽ ma ịmvụ́lé ị̃yị́ kị́rị́ rĩ sĩ ku

jõku ífẽ úkụ̃ ámadrị̃ ị̃nádrị̃ agâlé ku.

16 Úpí, mí umvi mání ma, ãꞌdusĩku lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ĩꞌdi múké;

ásí ị̃gbẹ́ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ, mí ajá tị má rụ́ ꞌdõlé fô!

17 Ízị̃ ími mẹ́lẹ́tị ãtíꞌbó mídrị̂ ní ku fô;

mí umvi ma gbõrú, ãꞌdusĩku ma cãndí ãmbógó la agá!

18 Mí asé mi márụ́ ꞌdõlé ãzíla mí anzé ma;

ípa ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́gá!

19 Ínị̃ ị́jọ́ sĩ áma uꞌdájó, drị̃nzá mání ịsụ́lé ãzíla ãrútáŋá ãkõ mání ịsụ́lé ri kí drị̃ gá rá;

ínị̃ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí pírí cé.

20 Úꞌdáŋá sĩ áma uꞌdájó rĩ nũ áma ásị́ rá,

má acá dó sĩ ãzị́ kóru;

ári ꞌbá icólépi áma ízákĩzã ndrelépi rá la ndrụ̃lé, wó má ịsụ́ ĩꞌdi ku,

ꞌbá icólépi áma ásị́ ũŋmĩlépi rá la ndrụ̃lé, wó má isụ́ ĩꞌdi ku.

21 Fẽ kí mání íná ụ̃jị́kị́rị́lị́ ru ꞌbị̃lépi ãdrákĩ áni la nalé;

fẽ kí mání ãko ụ̃jị́ la mvụlé ị̃yị́ kẹ̃jị́ gá.

22 Lẽ mí uja méjã ụ̃mụ̃ gá ũꞌbãlé kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí ĩꞌbaní ímbá rú;

sáwã ĩꞌbaní adrujó ásị́ ị̃gbẹ̃ agá rĩ sĩ, ꞌbã uja ru ĩꞌbaní mãtégõ rú.

23 Ífẽ mịfị́ la ꞌbã anị́ kí cí ꞌbã ndre kí dó sĩ ãngũ ku,

ãzíla ífẽ ụ̃gụ la ꞌbã lị kí jãꞌdâ.

24 Mí ũsũ adrã mídrị̂ kí drị̃ gá,

ífẽ ũmbã mídrị́ velépi ãcí áni rĩ ꞌbã iti kí rá.

25 Lẽ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã acá kí ándrú ru;

lẽ ꞌbá ãzí ãlu la ꞌbã uꞌá jó ĩꞌbadrị̂ kí agá ku,

26 ãꞌdusĩku kí ꞌbá míní ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó rĩ kí ĩcõcõŋã;

kí ị́jọ́ jọ ꞌbá míní bị́lẹ́mị ꞌbãjó kí ụrụꞌbá gá rĩ kí ꞌbã ãzá drị̃ gá.

27 Mí ũꞌbã ĩꞌbaní drị̃rịma-drị̃rịma drị̃ gá,

ífẽ ꞌbã ịsụ́ kí patáŋá mídrị̂ ku.

28 Lẽ mí ịnị́ kí rụ́ bụ́kụ̃ ídri drị̂ agá rá;

lẽ úsĩ rụ́ la kí ꞌbá ãlá rĩ kí abe ku.

29 Wó ma ãzá ta ãzíla ma drị̃ cị;

Ãdróŋá, patáŋá mídrị̂ sĩ mí inga ma ụrụ gá.

30 Ma mụ Ãdróŋá rụ́ ịcụ́lé úngó sĩ;

ãzíla ma mụ ĩꞌdi rụ́ ꞌbãlé ãmbógó ru ãwãꞌdĩfô fẽŋá sĩ.

31 Ị́jọ́ ꞌdĩ la mụ ãyĩkõ fẽlé Úpí ní ndẽ mọ́nị̃gọ́ fẽjó ĩꞌdiní rĩ rá,

ndẽ mọ́nị̃gọ́ mbalépi lọ́lọ́ rĩ fẽjó ídétáŋá ru rĩ rá.

32 ꞌBá lẽmẽrí rĩ drĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ndre, kí uꞌá ãyĩkõ sĩ;

ꞌbá Ãdróŋá ndrụ̃lépi rĩ kí ásị́ imbáŋá ịsụ́ rá,

33 ãꞌdusĩku Úpí la ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ꞌbã áwáŋá are rá,

ãzíla ãvĩ ị́jọ́ ꞌbá ĩꞌdi ãni mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí drị̃ gá ku.

34 Ĩmi ꞌbá ꞌbụ̃ gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi,

mĩrĩ kí ãko pírí ídri trũ alagá ꞌdĩ kí abe ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi,

35 ãꞌdusĩku Ãdróŋá la mụ Zị̃yọ́nị̃ palé rá

ãzíla ĩꞌdi táwụ̃nị̃ Yụ́dã drị́ ãmbogo ãmbogo rĩ kí sị rá.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá kí dó mụ rilé ꞌdãá ãzíla kí dó ãngũ ꞌdã ꞌdụ ĩꞌbã ãni la rú.

36 Ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbã anzị kí dó mụ ꞌdụlé la ĩꞌbaní ãwítã rú nĩ,

ãzíla ꞌbá rụ́ ĩꞌdidrị̂ lẽlépi rá kí mụ uꞌálé ala gá nĩ.

70

Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ãma palépi rĩ ꞌi

1 Ãdróŋá, mí amụ́ mbẽlẽ rú sĩ áma pajó;

Úpí mí amụ́ mbẽlẽ sĩ áma ãzãkojó.

2 Ífẽ ꞌbá áma ndrụ̃lépi sĩ lẽjó áma ꞌdịjó ꞌdĩ

ꞌbã ịsụ́ kí drị̃nzá ãzíla úŋmĩ la ꞌbã ꞌbe kí ru rá.

Ífẽ ꞌbá uꞌálépi ãyĩkõ sĩ mání adrájó rĩ sĩ rĩ

ꞌbã uja kí ru vúlé ãzíla ꞌbã ịsụ́ kí drị̃nzá.

3 Lẽ ꞌbá jọlépi la mâ sĩ, “Ãhá! Ãma ịsụ́ dó ị̃ndụ́ la ꞌbo” rĩ,

ꞌbã uja kí ru vúlé ãzíla ꞌbã ịsụ́ kí drị̃nzá.

4 Lẽ ꞌbá pírí ími ndrụ̃lépi rĩ

ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ãzíla ũnũŋá sĩ;

ꞌbá patáŋá mídrị̂ lẽlépi rá rĩ ꞌbã jọ kí sáwã pírí sĩ,

“Ãma ịcụ́ kí Ãdróŋá ꞌi, Ãma ịcụ́ kí Ãdróŋá ꞌi!”

5 Wó ma ũkpó kóru ãzíla lẽmẽrí;

Ãdróŋá, mí amụ́ márụ́ ꞌdõlé mbẽlẽ rú.

Mi ꞌbá áma ãzãkolépi ãzíla áma unzelépi rĩ ꞌi,

Úpí, mí iza sáwã ku fô!

71

Ãdróŋá ꞌbá delépi rá rĩ ꞌbã zịlé rĩ

1 Úpí, ma apá sĩ áma zị̃jó ími agá;

ífẽ má ịsụ́ jõ drị̃nzá ku fô!

2 Ípa ma ãzíla mí anzé ma mũkẽ mídrị̂ sĩ;

mí ajá ími bị́lẹ́ má rụ́ ꞌdõlé sĩ áma arejó ãzíla ípa ma.

3 Mí adru írã mádrị́ mání sĩ áma zị̃jó ala gá rĩ rú,

ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mụ áma zị̃lé ala gá;

ífẽ ãzị́táŋá sĩ áma pajó rĩ ꞌbo,

ãꞌdusĩku mi írã ãzíla bõrõ ũkpó mádrị̂ ꞌi.

4 Ãdróŋá mádrị̂, ípa ma ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́gá,

ípa ma ꞌbá ásị́ ũnzí ãzíla ị́jọ́ ũnzí rĩ kí drị́ gá,

5 Úpí mádrị̂, mi ꞌbá mání sĩ ásị́ tị̃jó drị̃ la gá rĩ ꞌi,

ãꞌdusĩku áꞌbã ásị́ ími drị̃ gá iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ.

6 Má iꞌdó áma ãtị̃lé mírụ́ sáwã áma tĩjó rĩ sĩ;

sáwã áma tĩjó rĩ sĩ, mí ũfũ ma mâ ãndrẽ agá rĩ sĩ mi ꞌi,

ma ími ịcụ́ jãꞌdâ.

7 Ídri mádrị̂ ĩꞌdi ꞌbá ũꞌbí ꞌbaní ícétáŋá ru,

ãꞌdusĩku mi ãngũ ũkpó mání sĩ apájó áma zị̃jó ala gá rĩ.

8 Ma ími ịcụ́ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ,

ãzíla ma dị̃zã mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.

9 Ígã ma sáwã mání adrujó ãmbá ru rĩ sĩ ku;

mí aꞌbe jõ ma sáwã áma ũkpõ ꞌbã ru dejó ꞌbo rĩ sĩ ku fô,

10 ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ị́jọ́ jọ áma drị̃ gá,

kí ị́jọ́ itú ãngũ ãlu gá áma ụrụꞌbá gá sĩ lẽjó áma ꞌdịjó.

11 Jọ kí Ãdróŋá aꞌbe dó ĩꞌdi ꞌbo;

ĩdro ĩꞌdi vú ãzíla ĩmi arụ́ ĩꞌdi;

ꞌbá ãzí icólépi ĩꞌdi palépi la ꞌdáyụ.

12 Ãdróŋá mí adru má be rá-rá ru ku fô

Ãdróŋá, mí ĩlãgũ ma gbõrú sĩ áma ãzã kojó.

13 Ífẽ ꞌbá áma tõlépi rĩ ꞌbã ũdrã kí drị̃nzá sĩ,

ífẽ ꞌbá áma ndrụ̃lépi sĩ áma adrájó rĩ

ꞌbã ịsụ́ kí drị̃nzá kí ãrútáŋá ãkõ be fô.

14 Wó ma ásị́ ꞌbã ími drị̃ gá,

ma mụ ími ịcụ́lé ị̃dị́-ị̃dị́

15 Ma mụ mũkẽ mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ lũlé,

patáŋá mídrị́ ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ sĩ rĩ be ꞌbá pírí ꞌbaní,

ádrĩ táni kãlãfe la íngõpí yã rĩ nĩ agá ku tí.

16 Ma mụ ị́jọ́ ãmbogo ãmbogo míní idélé rĩ kí ũlũlé Úpí Ãdróŋá;

Ma lú mũkẽ mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ igá áꞌdụ̂sĩ.

17 Ãdróŋá, mí imbá ma mi ꞌi iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ,

Kpere ãndrũ ma drĩ ị́jọ́ míní idélé ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí vú nze.

18 Ádrĩ táni de rá ãzíla áma drị̃ꞌbị́ drĩ táni mve rá tí,

Ãdróŋá mí aꞌbe jõ ma ku fô,

kpere mání ũkpõ mídrị̂ iꞌda agá anzị drị̃lẹ́ gá lé rĩ ꞌbanî,

ũkpõ mídrị́ ꞌbá pírí mụlépi amụ́lépi rĩ ꞌbanî rĩ.

19 Ãdróŋá, mũkẽ mídrị̂ ca kpere ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã,

mí idé ãko ãmbogo ãmbogo ꞌdĩ kí mi ꞌi.

Ãdróŋá, ꞌbá mí áni rĩ ãꞌdi ꞌi?

20 Ídrĩ táni ándrá mání fẽ ũcõgõ ũꞌbí la kí áma rụlé rá tí

mi mání mụ ídri fẽlé ị̃dị́ rá;

mi mụ áma ingalé ídri rú ị̃dị́,

angájó ụ̃nọ́kụ́ mgbi rĩ agâlé.

21 Mi mụ mání ãrútáŋá ãmbógó la fẽlé ịsụ́lé

ãzíla mi áma ásí ũŋmĩ pâlé ãlu ĩdí rá.

22 Ãdróŋá, ma ími rụ́ ịcụ́ ụ̃ꞌdị́ sĩ,

ãꞌdusĩku mi ị́jọ́ mgbã rĩ nga.

Ma úngó ími rụ́ ịcụ́jó rĩ ngo ụ̃ꞌdị́ sĩ.

Mi Ãdróŋá ãlá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi.

23 Míní áma pajó rĩ sĩ!

Ma uzá ãzíla ma ãyĩkõ idé, ma úngó ngo sĩ ími rụ́ ịcụ́jó

áma ásị́ pírí sĩ.

24 Ma mụ ị́jọ́ míní idélé ãlápítí ꞌdĩ kí ũlũlé

ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ

ãꞌdusĩku ꞌbá ndrụ̃lépi sĩ áma adrálépi rĩ kí

úndẽ dó kí rá ãzíla ịsụ́ kí dó drị̃nzá ãmbógó la ꞌbo.

72

Ãdróŋá zịjó Úpí nî

1 Ãdróŋá, mí imbá úpí ꞌi ị́jọ́ lịŋá mídrị́ pịrị rĩ sĩ;

ãzíla ífẽ úpí ngọ́pị ní ị́jọ́ liŋá múké rĩ ꞌi.

2 Ĩꞌdi dó sĩ ꞌbá mídrị̂ kí ị́jọ́ lị ị́jọ́ pịrị rĩ kî sĩ,

ĩꞌdi dó sĩ ꞌbá mídrị́ ĩkpãlé ĩkpã ꞌdĩ kí drĩ ce ị́jọ́ mgbã sĩ.

3 Ífẽ ụ̃nọ́kụ̂ ꞌba ají ꞌbá ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃,

ífẽ túpũ ꞌbã ka kí ífí mũkẽ drị̂ ꞌi.

4 Úpí la ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã rĩ kí tãmba ꞌbá kí agá nĩ,

ãzíla ĩꞌdi anzị ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbadrị̂ kí ãzãko nĩ;

ĩꞌdi ꞌbá kí ĩkpãlépi rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá.

5 Lẽ ꞌbá mídrị̂ ꞌbã ị̃nzị̃ kí mi áꞌbị́ anzị pírí sĩ jãꞌdâ,

kpere ị̃tụ̂ ꞌbã kí adru agá ĩmbâ be ꞌdáyụ.

6 Úpí ũpĩ mídrị̂ ꞌba adru cécé uzogó ꞌdịlépi ámvụ́ mvẽlé rá rĩ drị̃ gá rĩ áni,

cécé uzogó ꞌbã ꞌdịjó ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ gá rĩ áni.

7 Ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdidrị̂ kí agá ꞌbá ãlá rĩ kí tụtụ̃

ĩmbâ drĩ jõ drĩ ãvĩ ku ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌbadrị̂ la adru jãꞌdâ.

8 Ĩꞌdi Ũpĩ na iꞌdójó mĩrĩ ãzí rĩ gá cajó mĩrĩ ãzí rĩ gá,

ãzíla ị̃yị́ Ũfũrátĩ gá kpere ụ̃nọ́kụ̂ tị ꞌbã ãsị̃ agá.

9 Sụ́rụ́ kõtórõ agá rĩ kí mụ ãvụ̃lé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá,

mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí amụ́ ru ũlĩlé vụ̃rụ̂ sĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

10 Ũpi Tãrãsị́sị̃ gá rĩ kí ãzíla ãngũ ãꞌị́ ru lịlépi ị̃yị́ agá rĩ kí abe

kí mụ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé ĩꞌdinî;

Ũpi sụ́rụ́ Sébã gá rĩ kí

Síbã gá rĩ abe kí mụ ĩꞌdiní fẽtáŋá ajílé.

11 Ũpi pírí kí mụ ãvụ̃lé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá

ãzíla sụ́rụ́ pírí kí mụ ãzị́ ngalé ĩꞌdinî.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó mụ ꞌbá lẽmẽrí ru awálépi ãzãkoma sĩ rĩ kí ãzã kolé rá,

ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá ꞌbá ãzí ꞌbã icólé ãzã kolé ku rĩ kî.

13 Ĩꞌdi mụ ꞌbá lẽmẽrí ru ãzíla ãzãkoma lẽlépi ꞌdĩ kí ị́jọ́ ꞌdụlé ãmbógó ru ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gá

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ kí ídri pa drã agá rá.

14 Ĩꞌdi kí unze angájó ĩkpãŋá agá ãzíla ãꞌdị́ agá,

ãꞌdusĩku ãrí ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ĩꞌdi mịfị́ gá.

15 Úpí ꞌbã uꞌá ídri ílí ãzo rú!

Lẽ úfẽ ĩꞌdiní gólũdĩ angálépi Sébã gá rĩ i;

lẽ ꞌbá ꞌbã zị kí ĩꞌdiní Ãdróŋá sáwã pírí agá;

lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru ĩꞌdi be ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ!

16 Lẽ ãkónã ꞌbã ka ãngũ drị̃ gá pírí rá ru;

ãkónã ꞌbã aku túpũ kí drị̃ pírí cí,

ife ífí ala gá rĩ ꞌbã ka kí Lébãnõnĩ gá rĩ áni.

Lẽ táwụ̃nị̃ ãmbogo-ãmbogo rĩ ꞌbã ga kí ꞌbá sĩ tré, cécé ásé ꞌbã dụjó cíkĩ-cíkĩ ámvụ́ agá rĩ áni.

17 Lẽ Úpí ꞌbã rụ́ ꞌbã kụ jãꞌdâ

ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ꞌbã kụ jãꞌdâ cécé ị̃tụ̂ ꞌbã adrujó jãꞌdâ rĩ áni.

Sụ́rụ́ pírí kí ásị́ ị̃gbẹ̃ isụ́ ĩꞌdi rụ̂ sĩ,

ãzíla kí ĩꞌdi umve ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó ĩꞌdiní rá rĩ ꞌi.

18 Ĩmi ịcụ́ Úpí Ãdróŋá, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi!

Ĩꞌdi lú ꞌbá ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí idélépi nĩ rĩ ꞌi.

19 Ị́cụ́ rụ́ ĩꞌdidrị́ dị̃zã rú rĩ jãꞌdâ;

lẽ ụ̃nọ́kụ̂ ꞌba ga tré dị̃zã ĩꞌdidrị̂ sĩ.

Ámĩnã ãzíla Ámĩnã.

20 ꞌDĩ Ãdróŋá zịŋá Dãwụ́dị̃ Yésẽ ngọ́pị ꞌbã sĩ ãsị̃jó rĩ ꞌi.

73

Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lịlé pịrị rĩ

1 Ãndá-ãndá ru Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní múké,

ꞌbá ásị́ múké rĩ ꞌbaní ĩꞌdi múké.

2 Wó mâ rú rĩ, má apá tí ásị́ nze sĩ ĩꞌdi drị̃ gá rá;

ãꞌị̃táŋá mádrị̂ apá tí aꞌdê sĩ

3 ãꞌdusĩku má acá ándrá ꞌbá ãfó ru rĩ kí ị́jọ́ sĩ ãjã sĩ

mání ndrejó la ꞌbá ũnzí rĩ kí málĩ ịsụ́ rĩ sĩ.

4 Drã ꞌbã ãzá ĩꞌbaní ꞌdáyụ;

ụrụꞌbá la kí ãlá rú ãzíla ũkpó ru.

5 Cị kí drị̃ ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní drị̃ cịjó rĩ áni ku;

ị́jọ́ ꞌbá ãzí rĩ kí ụrụlépi rĩ rụ ꞌbãngá kí ku.

6 Kí ãfó iꞌda tọndọlọ cécé ŋálíká sụ̃jó imbe gá ĩꞌdi indré tọndọlọ cé rĩ áni;

kí acị́ ãlí trũ tọndọlọ cécé bõngó sụ̃jó ụrụꞌbá gá rĩ áni;

7 kí ásị́ gâlé ị́jọ́ ũnzí la ãfũ nĩ,

ãzíla kí ị́jọ́ ũnzí itú úŋmĩ ĩꞌbadrị̂ agá sáwã pírí sĩ.

8 Kí ꞌbá kí gụ ãzíla kí ị́jọ́ ũnzí rĩ kí jọ;

ãfó ĩꞌbadrị̂ sĩ kí ị́jọ́ itú sĩ ꞌbá kí ĩkpãjó.

9 Kí ị́jọ́ ũnzíkãnã ri kí jọ Ãdróŋá ꞌbụ̃ gâlé rĩ ụrụꞌbá gá,

ãzíla kí ãzị́táŋá ũꞌbã ãfó sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí drị̃ gá pírí.

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí vâ kí ũngúkú ãtị̃

ásị́ pírí sĩ sĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ ãꞌị̃jó.

11 Kí jọ la, “Ãdróŋá icó ꞌbãngá ị́jọ́ ꞌdĩ kí nị̃lé ku;

Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ icó ꞌbãngá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ị̃ndụ́ uválé ku.”

12 ꞌBá ũnzí rĩ kí bãsĩ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni,

ásí kí ꞌbãngá sáwã pírí sĩ ị́jọ́ ãzí sĩ ku, málĩ ĩꞌbadrị̂ kí tụtụ̃.

13 Ãndá ãndá ru ámba dó mání áma ásị́ tã ãlá ru úyé!

Má ũjĩ áma drị́ sĩ iꞌdajó la ánga ị́jọ́ ãzí ũnzí la ku!

14 Ma cãndí Ịsụ́ Ị̃tụ̂rụ̃;

ála mání drị̃rịma fẽ ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ.

15 Ádrĩ tá ị́jọ́ jọ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí ị́jọ́ jọjó rĩ áni la,

ámbe tá nõ anzị ĩmidrị̂ kí mẹ́lẹ́ ꞌbo.

16 Má ụ̃ꞌbị̃ ị́jọ́ ũrãlé ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá íꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá,

wó vãŋá la mání ũkpó-ũkpó

17 kpere mání fi agâ ãngũ ãlá Ãdróŋá drị̂ agá.

ꞌDã ꞌbã vúlé gá ánị̃ dó ãꞌdu ị́jọ́ la mụ ru ngalé ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí abe nĩ yã rĩ rá.

18 Ãndá ãndá ru Ãdróŋá mi mụ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbãlé ãngũ ũré sĩ dịjó dị̃-dị̃ la gá

ãzíla mi kí fẽ ị̃lị̃kị̃lé rá.

19 Kí ị̃lị̃kị̃ sáwã were vúlé gá;

ụ̃rị̃ ãmbógó la la kí we pírí.

20 Kí cécé urobí ꞌbá ũbĩlépi ãvĩlépi sáwã angájó ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ rá rĩ áni;

Úpí, ídrĩ angá ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo,

mi gụ kí sĩ gụgụ̃.

21 Sáwã áma ásị́ ꞌbã adrujó ũcõgõ sĩ

ãzíla mání ãzá ịsụ́jó agá agá ru rĩ gá,

22 má aza cécé ãnãkpá ꞌbã azajó rĩ áni;

ávã ị́jọ́ mídrị̂ kí ku Ãdróŋá.

23 Ịsụ́ ma sáwã pírí sĩ uꞌá mí be,

írụ áma drị́ ãndá rĩ ꞌi.

24 Mi áma drị̃ ce ímbátáŋá mídrị̂ sĩ,

ãzíla ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mi dó áma aꞌị́ dị̃zã agá.

25 ꞌBá má ãni ꞌbụ̃ gâlé ndú la yụ pẽlú mi ꞌi

ãzíla ãko ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ mání sĩ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ími drị̃ gâsĩ ãndânĩ la ꞌdáyụ.

26 Áma ụrụꞌbá kí áma ásị́ be kí icó ũkpó ãkõ ịsụ́lé rá,

wó Ãdróŋâ ĩꞌdi ũkpó mádrị́ gá rĩ ꞌi;

ĩꞌdi má ãni jãꞌdâ.

27 ꞌBá ími lẽlépi ku rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá;

mi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí.

28 Wó ĩꞌdi mání múké adrujó Ãdróŋá be ãni rú.

Áꞌbã Úpí ũkpó ꞌdị́pị ꞌi ãngũ mání sĩ apájó áma zị̃jó rĩ rú;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ãzị́ pírí míní ngalé rĩ kí ị́jọ́ ũlũ.

74

Ãdróŋá zịjó sĩ sụ́rụ́ pajó

1 Ãdróŋá, mí aꞌbe dó ãma yã íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Ũmbã la dó ími rụ ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní jãꞌdâ yã?

2 Mí ũrã drĩ ị́jọ́ ꞌbá mí ãni míní ĩgbãlé sáwã vúlêlé ru

míní ándrá kí anzéjó ĩꞌbã kí dó sĩ acájó sụ́rụ́ mîni la rú rĩ kí drị̃ gá.

Mí ũrã drĩ vâ ị́jọ́ ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ míní uꞌájó ala gá rĩ ꞌbã drị̃ gá.

3 Ímụ ãzíla mí undré drĩ ãko pírí mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí andilé rĩ kî,

andi kí átã vâ ãko ãngũ mídrị́ ãlá rĩ gá rĩ kí ĩndĩ.

4 Mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ uzá kí ándrá dó sĩ jó ími ị̃nzị̃jó rĩ agá,

usú kí bẽndérẽ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdãá sĩ iꞌdajó la ĩndẽ dó mi rá.

5 Kí indré cécé ꞌbá nekeŋá ingalépi ụrụgá

sĩ ife cãjó mị̃rị́ agá rĩ kí áni.

6 Ayú kí nóndõ kí kọ́lọ́ŋá abe sĩ kẹ̃jị́tị kí andijó

ãzíla ãko ãzí ãjẹ̃ rú idélé báwũ sĩ rĩ kí abe.

7 Ivé kí ãngũ mídrị́ ãlá rĩ ãcí sĩ rá,

iza kí ãngũ sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ rá.

8 Jọ kí kí ásị́ gâlé, “Ãma mụ kí ịꞌị́lé ãko ĩꞌbadrị̂ kí abe kpítã rá!”

Ivé kî dó sĩ ãngũ ándrá sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá ri kí pírí rá.

9 Ãndre ícétáŋá ãzí tálí ru la kí ku;

nábị̃ ãzí acelépi la ꞌdáyụ,

ãzíla ꞌbá ãzí ãma drĩdríŋĩ gá nị̃lépi la ũcõgõ la uꞌá ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã la ꞌdáyụ.

10 Ãdróŋá, mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí dó ími ide íngõpí yã?

Kí dó rụ́ mídrị̂ uꞌdá jãꞌdâ yã?

11 Ígã dó ãma ãzãkolé sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Mí anzé ími drị́ ũkpó trũ rĩ bõngó agâlé, mí ị̃lị̃kị̃ dó sĩ kí rá.

12 Wó Ãdróŋá, iꞌdóŋá gá mi Úpí ãmadrị̂ rú mi ꞌi;

ípa ãma pâlé ũꞌbí ru.

13 Ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ, mí awa ándrá ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ ꞌa rá

ãzíla mí aco ándrá ãnãkpá ãmbogo-ãmbogo ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ agá rĩ kí rá.

14 Mí ịꞌị́ ándrá ãnãkpá ãmbógó Lẹ̃vị̃yãtánị̃ ꞌbã drị̃kã rá

ãzíla ífẽ ĩꞌdi nalé ãkónã rú ãnãkpá kõtórõ agá rĩ ꞌbaní.

15 Ífẽ ándrá kídí ꞌbaní wọ́rọ̃ŋá kí abe agbẹ́lé vũ gâlé rĩ sĩ mi ꞌi;

ífẽ ándrá ị̃yị́ sáwã pírí sĩ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ ꞌbaní nzụlé rá.

16 Mí ũꞌbã ị̃tụ́ kí ị́nị́ be mi ꞌi;

ãzíla mí ũꞌbã ị̃tụ̂ kí ĩmbâ be ãngũ ĩꞌba drị̂ kí agá mi ꞌi.

17 Mí idé lõkókõrí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí mi ꞌi;

Íꞌbã áyi kí ílí be mi ꞌi.

18 Úpí, Mí agá drĩ ị́jọ́ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ gụ mi íngoní yã rĩ ꞌi,

ꞌBá azalépi azâ rĩ uꞌdá kí ími rụ́ íngõpí yã rĩ drị̃ gá ị́jọ́.

19 Mí aꞌbe jõ ꞌbá mídrị́ ũkpó kóru ꞌdĩ kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́ alé gá ku;

mí ãvĩjõ ị́jọ́ ꞌbá mídrị́ ĩcõcõŋãlé ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ku fô!

20 Mí agá drĩ ị́jọ́ tị icíma míní ándrá icílé ãma abe rĩ ꞌbã ị́jọ́,

ãꞌdusĩku ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ ịnị-ịnị ꞌbá ũnzí rĩ ga kí ala gá tré-tré.

21 Ífẽ jõ ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ ꞌbã ịsụ́ kí drị̃nzá ku;

ífẽ ꞌbá lẽmẽrí ãzíla ãzãkoma lẽlépi rĩ ꞌbã ịcụ́ kí ími rụ́.

22 Ãdróŋá, mí angá ụrụgá,

Mí ãtị̃ ꞌbá mídrị̂ kí ũngúkú

Lẽ mí agá drĩ ị́jọ́ ꞌbá azalépi azâ rĩ ꞌbã kí ími uꞌdájó ị̃tụ̂rụ̃ rĩ ꞌi.

23 Mí ãvĩ jõ ị́jọ́ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí jọlé rĩ drị̃ gá ị́jọ́ ku.

Úzáŋá ĩꞌbã kí uzájó sĩ ị́jọ́ mídrị̂ gãjó rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ la tụtụ̃.

75

Ãdróŋá la ꞌbá kí ị́jọ́ lị pịrị nĩ

1 Ãma míní ãwãꞌdĩfô fẽ, Ãdróŋá, ãma míní ãwãꞌdĩfô fẽ;

ãꞌdusĩku mi ãma abe ãni rú,

ꞌbá kí ãngũ pírí gá ị́jọ́ ũlũ ị́jọ́ ũnĩ-ambamba míní ngalé ri kí drị̃ gá.

2 Ãdróŋá jọ, “Sáwã mání pẽlé pịrị rĩ gá,

Ma mụ ꞌbá kí ị́jọ́ lịlẹ́ pịrị.

3 Ụ̃nọ́kụ̂ drĩ ru aya ꞌbá ala gá rĩ kí abe ụ̃rị̃ sĩ rá,

ma ꞌbá ĩꞌdi ị̃ndụ́ ãrị̃lépi mgbe-mgbe rĩ ꞌi.

4 Ájọ ꞌbá ãfó ru rĩ ꞌbaní, ‘Ĩmi aꞌbe ãfó jã,’

ájọ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní, ‘Áfẽ ãzị́táŋá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi ꞌdã ꞌbaní sĩ ãfó aꞌbejó jã.’

5 Ĩmi idé ãfó ku

ĩjọ ị́jọ́ drị̃ ũnzĩ sĩ ku.”

6 ꞌBá ãzí ị̃tụ̂ ꞌbã agá gâlé ru, ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru,

átã vâ ụ́rụ̂lé ru jõku ándrálé ru ꞌbá ꞌbá ru rĩ ingalépi ụrụgá la ꞌdáyụ;

7 Wó Ãdróŋá la lú ꞌbá ꞌbã ị́jọ́ lị nĩ,

ĩꞌdi ꞌbá ãzí ri inga ụrụgá, ĩꞌdi ãzí rĩ isé vụ̃rụ́.

8 Úpí ꞌbã drị́ gá kópõ cí,

ũmbã Ãdróŋá drị̂ dra alagá cécé wáyĩnĩ ũká usalé ãkụ́kị́ sĩ rĩ áni kọ̃bụ́tọ̃ trũ;

ĩꞌdi ũsũ la kópõ agá rĩ sĩ vũ gá ãzíla ꞌbá ũnzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ

rĩ kí pírí mvụ la kpere ĩzẽkí la gá.

9 Wó mâ rú rĩ, ma mụ ị́jọ́ míní ngalé rĩ kí vú nzelé jãꞌdâ;

ma mụ úngó ngolé Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbã rụ́ ịcụ́jó.

10 Ma mụ ũkpõ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ andilé rá

wó ma ũkpõ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ itụ́ ụrụgá.

76

Ãdróŋá la sáwã pírí sĩ ãꞌdị́ ndẽ nĩ

1 Ụ́nị̃ Ãdróŋá ꞌi Yụ́dã gá rá;

rụ́ la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ãmbógó ru.

2 Lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá;

ĩꞌdi uꞌá ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gá.

3 Zị̃yọ́nị̃ gâlé, anu ãko mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị́ ãꞌdị́ drị́ ꞌé kí gọ́bẹ́rẹ́ trũ ãzíla ménéŋá trũ rá.

4 Ãdróŋá, mi dị̃zã rú ꞌdĩ ꞌbã áni yã!

Dị̃zã mídrị̂ ãmbógó ru sáwã míní ãgõjó ãꞌdị́gá míní mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ndẽjó ꞌbé sị́ gâlé rĩ sĩ.

5 Ûpa ãko ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị́ ásị́ ũkpó rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí rá

ãzíla ũdrã kí dó rá;

ũkpõ ĩꞌbadrị̂ kí ãlị̃gọ̃ abe ãzị̂ kóru.

6 Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂, mi mụ uzálé kí drị̃ gá ꞌbo, fãrásĩ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌbá gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí ụ̃cẹ̃lépi rĩ kí abe ũdrã kí dó rá.

7 Wó mi ꞌi Úpí, ꞌbá pírí kí idé mí sĩ ụ̃rị̃ sĩ.

Ãꞌdi la icó pá tulé ími drị̃lẹ́ gá nĩ ũmbã mídrị̂ drĩ angá ꞌbo rĩ gá!

8 Ífẽ ị́jọ́ míní lịlẹ́ rĩ nị̃jó angájó ꞌbụ̃ gâlé;

ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ĩyãŋã kí tú,

9 sáwã Ãdróŋá míní angájó ụrụgá sĩ ị́jọ́ lịjó,

sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ kí pajó rĩ sĩ.

10 Ãndá-ãndá ru Ãdróŋá, ũmbã mídrị́ ꞌbá kí ụrụꞌbá gá rĩ la míní ị́cụ́ŋá ají rá;

mi ꞌbá ị́mbị́ acelépi adrã mídrị̂ agá rĩ kí tãmba mi ꞌi.

11 Ĩna ũyõ Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̃lẹ́ gá ãzíla

ĩnga jõ ãzị́ la kí rá;

sụ́rụ́ pírí ĩmi andre gá rĩ ꞌbã ají kí ãko fẽtáŋá ru rĩ kí ꞌBá ụ̃rị̃lé ụ̃rị̃-ụ̃rị̃ rĩ nî.

12 Ĩꞌdi ũpi anzị kí iri vụ̃rụ́ rá

ãzíla ĩꞌdi ụ̃rị̃ gbã ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí agá.

77

Asị́ ũŋmĩŋá ịsụ́jó sáwã ũcõgõ drị̂ sĩ

1 Má awá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ Ãdróŋá rụ́;

má awá Ãdróŋá rụ́, ꞌba are sĩ ma.

2 Sáwã ũcõgõ drị̂ kí agá, ma Úpí Ãdróŋá zị;

ị́nị́ sĩ ma áma drị́ kí inga ụrụgá sĩ Ãdróŋá zịjó,

wó má ịsụ́ ásị́ ũŋmĩŋá ku.

3 Ádrĩ ị́jọ́ agá Ãdróŋá drị̃ gá, ma awá awâ,

ádrĩ ị́jọ́ ũrã drị̃ la gá, áma úríndí la acá ũkpó kóru.

4 Mi áma fẽ uꞌálé mịfị́ mgbọ rú ị́nị́ ãrã,

áma ásị́ ũcõgõ rú, má icó dó sĩ ị́jọ́ jọlé ku.

5 Ma ị́jọ́ ũrã ụ́ꞌdụ́ ídu rĩ kí drị̃ gá,

ílí ídu alịlépi ꞌbo rĩ kí drị̃ gá.

6 Má ũrã dó ị́jọ́ úngó mání ngolé ị́nị́ sĩ rĩ kí drị̃ gá,

áma ásị́ la ị́jọ́ ũrã ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ ụzị áma agâlé.

7 “Úpí la dó ãma gã kpítã rú jãꞌdâ yã?

Icó dó adrulé ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ị̃dị́ ku yã?

8 Lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ de dó ru kpítã rá yã?

Ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ icó dó ru idélé sáwã pírí agá ku yã?

9 Ãdróŋá ãvĩ dó ị́jọ́ ĩꞌdiní adrujó ãma abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ rá yã?

Ũmbã ĩꞌdidrị̂ ndẽ dó ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ rá yã?”

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ájọ dó ị́jọ́ íni, “Ị́jọ́ áma azálépi ãndânĩ rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ:

Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị adru dó ũkpó trũ ị̃dị́ ku.”

11 Ma ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé rĩ kí agá,

ãndá, ma ị́jọ́ ídu ĩꞌdiní idélé ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí agá.

12 Ma ị́jọ́ ũrã ãzị́ pírí míní ngalé rĩ kí drị̃ gá,

ãzíla ma ị́jọ́ míní ngalé múké ꞌdĩ kí ị́jọ́ agá pírí.

13 Ãdróŋá, gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí ãlá ru.

Ãdróŋá íngõ icó dó adrulé ũkpó ru Ãdróŋá ãmadrị̂ áni nĩ yã?

14 Mi Ãdróŋá ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí idélépi rĩ ꞌi,

mi ũkpõ mídrị̂ iꞌda ꞌbá kí agá.

15 Drị́ ũkpó mídrị̂ sĩ mí anzé ándrá ꞌbá mídrị̂ kí rá,

ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ka Yãkóꞌbõ ꞌbadrị́ Yụ̃sụ́fụ̃ be rĩ kî.

16 Ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ ndre kí mi rá Ãdróŋá,

ndre kí mi rá ãzíla idé kí ụ̃rị̃ sĩ,

ị̃yị́ kị́rị́ rĩ yã kí ụ̃rị̃ sĩ yã-yã.

17 Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ fẽ kí uzogó ní ꞌdịlé,

ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá ãvi la ụ̃kpẹ̃ nĩ,

ꞌé mídrị́ ãvi drị̂ kí ãngũ ji wókõ pírí agá.

18 Ãvi mídrị̂ ụ̃kpẹ̃ dó, âre ĩꞌdi lọ̃bị́yọŋá agá.

Ãvi mídrị̂ la ãngũ ji ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá,

ụ̃nọ́kụ́ aya ru ãzíla ũyã-ũyã.

19 Íri acị́lé mĩrĩ agâsĩ,

íri acị́lé ị̃yị́ ãmbógó rĩ kí agâsĩ,

wó ꞌbá ãzí icó ími pámvú ndrelé ku.

20 Íce ándrá ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌbã kãbĩlõ kí drị̃ cejó rĩ áni,

drị́ mídrị̂ sĩ ífẽ Mụ́sã ce kí ándrá ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ Ãrọ́nị̃ be rá.

78

Ãdróŋá ꞌi ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kî

1 ꞌBá mádrị̂ ĩmi are ímbátáŋá mádrị̂ ꞌi,

ãzíla ĩꞌbã ásị́ ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí drị̃ gá.

2 Ma mụ ị́jọ́ ũndũwã ãni la kí jọlé

ãzíla ma mụ ị́jọ́ ru zị̃lépi zị̃zị̃ ídu rĩ kí icélé,

3 ị́jọ́ ãmaní arelé rá, ãmaní nị̃lé cé,

ãzíla ị́jọ́ ãmã áyị́pịka ꞌbã kí lũlé ãmaní rĩ kî.

4 Ãma icó kí zị̃lé anzị ãmadrị̂ ꞌbaní ku;

ãma anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní

ũkpõ Úpí drị́ ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdiní ngalé ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní

rĩ kí vú nze ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdiní ngalé rĩ kí abe.

5 Fẽ ãzị́táŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní

ãzíla fẽ ãzị́táŋá anzị tịlé Yãkóꞌbõ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbanî.

Imbá ãmã áyị́pịka kí sĩ

ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí imbájó anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî,

6 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí sĩ kí nị̃ angájó ĩꞌbadrị́,

anzị drị̃ tịlé ku rĩ kí

vâ sĩ amụ́ kí lũlé anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, anzị ĩꞌbadrị̂ kí dó sĩ ásị́ ꞌbã Ãdróŋá drị̃ gá

ãzíla icó kí sĩ ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé rĩ kí ãvĩlé ku,

wó ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ kí dó sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩ.

8 ꞌBa adru kí cécé áyị́pịka kî áni ku

kí ándrá ꞌbá drị̃ ũnzí ãzíla ꞌbá ꞌbá arelépi ku la kî,

ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi Ãdróŋá drị̃ gá ku

ãzíla ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ku la kî.

9 Ãsĩkárĩ Ịfụrayị́mụ̃ drị́ ru itúlépi ụ́sụ ãzíla ꞌé trũ rĩ

mvu kí apálé ụ́ꞌdụ́ ãꞌdị́drị̂ sĩ rá.

10 Mba kí ị́jọ́ ĩꞌbaní tị icíjó Ãdróŋá be rĩ tã ku;

gã kí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbalé úmgbé.

11 Ãvĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ rá,

ãzíla tálí ándrá ĩꞌdiní idélé ĩꞌbaní ndrelé cé rĩ kí rá.

12 Idé tálí kí ãngũ mgbọ Mị̃sị́rị̃ drị́ Zõwánĩ gá

ꞌdĩ sĩ ĩꞌbã áyị́pịka kí dị̃ ndre sĩ la.

13 Awa ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ ãzíla agụ kí ala gâsĩ,

fẽ ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ní pá tulé bõrõ áni.

14 Ĩtụ́ sĩ, ri kí drị̃ ꞌdelé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá áni rĩ sĩ,

ãzíla ị́nị́ sĩ ri kí drị̃ ꞌdelé ãcí ị́dị́ŋá áni rĩ sĩ.

15 Asi írã kõtórõ agá ꞌdãá rĩ kí ꞌa mgbọ,

ãzíla fẽ ĩꞌbaní ị̃yị́ calépi rá rĩ angájó ị̃yị́ kị́rị́ rĩ agá.

16 Fẽ ị̃yị́ ní agbẹ́jó írã agá,

ị̃yị̂ dị dó sĩ cécé mĩrĩ áni.

17 ꞌBá ri kí mụlé drị̃ gá ị́jọ́ izaŋá trũ Ãdróŋá rụ́,

ri kí drị̃ ũnzĩ idélé Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ụrụꞌbá gá kõtórõ agâlé.

18 Drị̃ ũnzĩ sĩ ri kí Ãdróŋá ụ̃ꞌbị̃lé círí ru kí asị́ gá,

íná ĩꞌbaní nalé rĩ aꞌị́jó ũkpõ sĩ.

19 Unu kí Ãdróŋá ụrụꞌbá gá jọ kí,

“Ãdróŋá icó ãmaní íná fẽlé kõtórõ agá ꞌdâ ku.

20 Ĩꞌdi ãndá, gbã írã ꞌi ãzíla ị̃yị́ agbẹ́ ala gá rá,

ị̃yị́ dịlépi ꞌdĩ tị̃ ãmbógó ru.

Wó icó ꞌbá ꞌbaní ãkónã fẽlé rá yã,

jõku icó ĩzá fẽlé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní rá yã?”

21 Úpí Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, uꞌá dó ĩꞌbaní ũmbã sĩ;

ĩꞌdi ꞌa ve ãcí áni anzị Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbaní ãzíla

adrã ĩꞌdidrị̂ angá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá,

22 ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí ándrá Ãdróŋá ꞌi ku

jõku tị̃ kí ándrá ásị́ ị́jọ́ Ãdróŋá la kí pa rá rĩ drị̃ gá ku.

23 Wó Ãdróŋá fẽ ãzị́táŋá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ní ụrụgâlé

ãzíla ụ̃rụ́ꞌbụ̃ nzị̃ ru tị rá.

24 Ãdróŋá fẽ mãnã ní zõjó ꞌbá ꞌbaní nalé,

ãzíla fẽ ĩꞌbaní ãkónã angájó ꞌbụ̃ gâlé.

25 ꞌBá na kí ãkónã mãlãyíkã ꞌbadrị̂;

fẽ ĩꞌbaní ãkónã pírí ĩꞌbã kí lẽlé nalé rĩ kí rá.

26 Fẽ ũlí ní lijó angájó ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru,

ce ũlí ándrâlé ru rĩ ꞌbã drị̃ ũkpõ ĩꞌdidrị̂ sĩ.

27 Fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãriŋa kí ĩzá ru zõlé pụ́trụ́ áni angájó ꞌbụ̃ gâlé,

ãriŋa ũꞌbí ꞌbaní zõjó cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni.

28 Fẽ ãriŋa ꞌde kí kámbĩ ĩꞌbadrị̂ agá ágágá

hémã ĩꞌbadrị̂ kí andre gâsĩ trộkị́lịrị.

29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá na kí ãzíla aga kí rá;

Ãdróŋá fẽ ãko ĩꞌbaní vị́ talé rĩ kí ĩꞌbaní rá.

30 Wó ĩꞌbaní drĩ ãko ĩꞌbã kí vị́ talé rĩ na agá ꞌdâ,

ĩzâ drĩ adru agá kí tị gá ꞌdâ ꞌdĩ,

31 ũmbã Ãdróŋá drị̂ acá ĩꞌba rụ́

ụꞌdị́ dó sĩ ãgọbị ĩꞌbadrị́ ũkpõ trũ,

anzị Ịsịrayị́lị̃ drị́ kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí rá.

32 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ꞌbá rĩ kí ị́jọ́ ũnzí idélé;

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí tị̃ kí ásị́ drị̃ la gá ku.

33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ụꞌdị́ dó kí rá acá kí dó ãzị́ kóru

ãzíla ídri ĩꞌbadrị̂ ga tré ụ̃rị̃ ãmbógó la sĩ.

34 Ãdróŋá drĩ dó ãzí rĩ kí ụꞌdị́ ꞌbo, ãzí acelépi cí rĩ kí dó ĩꞌdi ndrụ̃ rá,

kí ásị́ uja ãzíla kí Ãdróŋá ndrụ̃ ásị́ pírí sĩ.

35 Agá kí ị́jọ́ Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá kí tãmbalépi

ãzíla Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ ándrá kí anzélépi nĩ rĩ rá.

36 Wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá kí ị́jọ́ jọ tị sĩ,

ị́jọ́ ĩꞌba kí jọlé rĩ kí pírí ĩnzõ rú.

37 Fẽ kí ru ĩꞌdiní ásị́ mgbã sĩ ku;

kí vâ ãꞌị̃táŋá kọ́lị tị icíma ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá trũ rĩ gá.

38 Wó ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ́ ru ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî,

ũtrũ ĩꞌbã ị́jọ́ ũnzí kí rá

ãzíla ị̃lị̃kị̃ kí ku.

Ĩꞌdi sáwã pírí gá ũmbã ĩꞌdidrị̂ umvi vúlé

ãzíla inga ũmbã ĩꞌdidrị̂ ku.

39 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá ụrụꞌbá ãrí trũ rĩ kî rĩ agá dó ĩꞌdiní,

kí cécé ãlụ́kụ́kụ̃ lilépi ãgõlépi ku rĩ áni.

40 Sáwã pírí sĩ ri kí ĩꞌdi tị gãlé kõtórõ agâlé úmgbé;

pá alé ũꞌbí ru rĩ kí ĩꞌdiní ásị́ ãzá fẽlé!

41 Ri kí ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃lé ị̃dị́-ị̃dị́,

ãzíla fẽ kí ásị́ ãzá Ãdróŋá Ãlá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní.

42 Ãvĩ kí ị́jọ́ ũkpõ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ drị̃ gá rá,

ãzíla ụ́ꞌdụ́ ándrá ĩꞌdiní kí apájó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́gá rĩ drị̃ gá rá.

43 Ãvĩ kí ị́jọ́ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ãzíla tálí ru ĩꞌdiní idélé Mị̃sị́rị̃ gâlé,

ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ãngũ gbayi Zõwánĩ drị̂ agá rĩ kí drị̃ gá rá.

44 Uja ị̃yị́ kí ãrí ru,

ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ icó kí dó sĩ ị̃yị́ ĩꞌbadrị́ áꞌbụ agá rĩ kí mvụlé ku.

45 Pẽ ụ́nụ́nụ́ ũꞌbí kí tị kí drĩdríŋĩ gá kí tilé,

ãzíla ụ́drụ́gọ́ kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ izalé.

46 Fẽ ụ̃ꞌbụ iza kí ãkónã ĩꞌbadrị̂ kí rá;

úmbí na kí ãkónã ĩꞌbadrị́ amvụ́ agá rĩ kí rá.

47 Pẽ sí tị sĩ zãbíbũ ĩꞌbadrị̂ kí cojó

ãzíla iza úlúgó ife ĩꞌbadrị̂ kí sí filépi ndrú-ndrú rĩ sĩ.

48 Ụꞌdị́ tị́ ĩꞌbadrị̂ kí sí sĩ

ãzíla kãbĩlõ ĩꞌbadrị̂ kí ãvi sĩ.

49 Fẽ ũmbã ĩꞌdidrị́ ãcíꞌbíríto rĩ ní ꞌdejó kí ụrụꞌbá gá,

adrã ĩꞌdidrị̂, ásị́ veŋá ãzíla ũcõgõ

amụ́ kí dó mãlãyíkã lị́kị̃ ajílépi rĩ kí abe.

50 Pẽ ũmbã ĩꞌdidrị́ ũkpó trũ rĩ tị;

fẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbaní ũdrãjó rá,

ụꞌdị́ kí jụ́wẹ̃ sĩ.

51 Ụꞌdị́ anzị kãjãní ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí lị́cọ́ ãlu ãlu agâ sĩ,

ụꞌdị́ ãgọbị anzị kãjãní lị́cọ́ Hámũ drị̂ agá rĩ kí rá.

52 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ce dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ cécé kãbĩlõ ũꞌbí rĩ kí áni; ꞌbã kãbĩlõ kí drị̃ ꞌdejó rĩ áni;

ꞌde kí drị̃ kõtórõ agâ sĩ múké múké.

53 ꞌDe kí drị̃ múké múké, idé kí dó sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku;

wó mĩrĩ iti mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí mũꞌdũ.

54 Ãdróŋá agụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí kpere ãngũ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ gá,

ãngũ ꞌbé ꞌa ru ĩꞌdi ꞌbã ꞌdụlé ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ gá.

55 Adro sụ́rụ́ kí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá

ãzíla awa ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí ĩꞌbaní ãwítã rú;

iri sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ kí lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí agá.

56 Wó ꞌbá ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ kí Ãdróŋá ꞌi

ãzíla gã kí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị tị arelé úmgbé

mba kí vâ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã ku.

57 Kí ị́jọ́ kí idé mũlũmbẽ sĩ cécé áyị́pịka kí áni ãzíla kí ãꞌị̃táŋá kọ́lị,

útị̃ ásị́ kí drị̃ gá ku cécé ụ́sụ tĩlé bẽdẽ-bẽdẽ ꞌé gbẹlépi ku rĩ áni.

58 Inga kí ũmbã ĩꞌdi ásị́ gá ĩꞌbã kí ãngũ ãdroŋa ĩꞌbaní ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí sịjó rĩ sĩ,

inga kí ãjã Ãdróŋá ásị́ gá ãdroŋa ĩꞌbã ãni ĩnzõ rũ rĩ kí sĩ.

59 Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo ũmbã na ĩꞌdi trẹ̃yị́,

gã dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí kpítã úmgbé.

60 Aꞌbe dó ãngũ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó Sị́lọ̃ gá rĩ rá,

hémã ĩꞌdiní sĩ uꞌájó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drĩdríŋĩ gá rĩ.

61 Fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ pa kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ rá,

fẽ ícétáŋá ĩꞌdidrị́ dị̃zã drị̂ mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́gá.

62 Ãdróŋá acá dó ũmbã sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní,

Fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ụlị́lé ménéŋá sĩ.

63 Ụꞌdị́ anzị kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí ãꞌdị́gá rá,

ãzíla ꞌbá izonzi kí ĩgbãlépi ũkú ru la kí dó ꞌdáyụ.

64 Ãtalo ĩꞌbadrị̂ kí ụ́ꞌdị́ kí ménéŋá sĩ,

ãzíla ãwụzị ĩꞌbadrị̂ kí âꞌị̃ ĩꞌbaní awálé ku.

65 ꞌDã ũngúkú gá Úpí angá dó cécé angá ꞌbã rĩ ụ́ꞌdụ́ gá rĩ áni,

cécé ꞌbá ũkpó uꞌálépi ãyĩkõ sĩ íwá sĩ rĩ áni.

66 Dro ĩꞌdi bã mẹ́rọ́ꞌbá kí vúlé,

ãzíla fẽ ĩꞌbaní drị̃nzá ukólépi ku la.

67 Gã anzị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kí úmgbé;

pẽ vâ sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ ku.

68 Pẽ sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ kí kẹ̃jị́ gá

ãzíla ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ drị́ ĩꞌdiní lẽlé rĩ áyụ.

69 ꞌDãá sị dó sĩ jó ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ụrụgá ꞌbụ̃ áni,

idé ĩꞌdi ũkpó ru cécé ĩꞌdi ꞌbã ụ̃nọ́kụ́ idéjó rĩ áni.

70 Pẽ dó sĩ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌi,

umve ĩꞌdi angájó ãngũ kãbĩlõ kí ucéjó rĩ agâlé,

71 ĩꞌdiní kãbĩlõ kí ucé agá ásé agâlé

ãzíla ꞌbã ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdidrị́ Yãkóꞌbõ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá úpí ru

ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí ucélé.

72 Dãwụ́dị̃ mba kí tã ásị́ mgbã sĩ

ãzíla ce kí drị̃ ãlị̃gọ̃ sĩ.

79

Patáŋá Sụ́rụ́ ꞌbã zịlé Ãdróŋá tị gá rĩ

1 Ãdróŋá, Sụ́rụ́ mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ afí kí ãngũ mídrị̂ agá ꞌbo;

Iza kí Jó mídrị́ ãlá rĩ ꞌbo,

fẽ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ acá dó ándrú ru, bõrõ la andi kí dó rá.

2 Aꞌbe kí ãtiꞌbo mídrị̂ kí ꞌbã ãvũ

acájó ãkónã rú ãriŋa ꞌbụ̃gá rĩ ꞌbanî,

fẽ kí ãtiꞌbo mídrị̂ kí ꞌbã ãvũ nalé ãnãkpá asé agá rĩ ꞌbanî.

3 Asu kí ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbã ãrí cécé ị̃yị́ áni,

ãrí dị cécé ị̃yị́ áni Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agâ sĩ pírí

ꞌbá ãzí aꞌbelé ãvũ kí ị̃sị̃lépi la ꞌdáyụ.

4 Sụ́rụ́ ãmã jĩránĩ rú rĩ kí ãma uꞌdá uꞌdâ,

kí ãma gụgụ̃ ãzíla kí ãma ide ĩdẽ.

5 Úpí, mi dó adru ãmaní ũmbã sĩ kpere sáwã íngõpí?

Ũmbã mídrị̂ la dó ve ãmaní ãcí áni sáwã íngõpí?

6 Mí ũsũ ũmbã mídrị̂ sụ́rụ́

gãlépi ími ị̃nzị̃lépi úmgbé

rĩ kí drị̃ gá

ãzíla ũpĩ ími ị̃nzị̃lépi ku rĩ kí drị̃ gá,

7 ãꞌdusĩku ị̃lị̃kị̃ kí ũri Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rá,

andi kí ãngũ ĩꞌdidrị̂ rá.

8 Ífẽ ãmaní drị̃rịma ị́jọ́ ũnzĩ ãma áyị́pịka ꞌbadrị̂ kí sĩ ku;

ãma ízákĩzã ꞌba afí míní gbõŋá ru fô!

Ásị́ ndrĩŋá mídrị̂ ꞌbã asị́ ãma drị̃ gá gbõrú

ãꞌdusĩku ásị́ ãmaní tị̃lé rĩ ukó dó rá.

9 Ãdróŋá, íko ãma ãzã ãzíla ípa ãma

dị̃zã ajíjó rụ́ mídrị̂ ní;

ípa ãma ãzíla ítrũ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí rá

dị̃zã ajíjó rụ́ mídrị̂ ní.

10 Ãdróŋá, mí aꞌbe ꞌbá sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí sĩ ãma tị zịjó jọjọ́ la,

“Ãdróŋá la ĩꞌbadrị̂ dó íngõlé íni ku!”

Ífẽ ãndre drị̃rịma míní fẽlé sụ́rụ́ ãtiꞌbo mídrị̂ kí ãrí asulépi rĩ ꞌbaní rĩ ãma mịfị́ sĩ cé,

ĩꞌbaní ꞌbá mídrị̂ kí ãrí asujó rĩ sĩ.

11 Ífẽ áwáŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rụlé mãbụ́sụ̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ca mí rụ̂lé rá fô;

ũkpó mídrị̂ sĩ

ípa ꞌbá mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí lẽlé ụꞌdị́lé rá ꞌdĩ kí rá.

12 Úpí, mí ũfẽ ãrígọ́tị ꞌbá ãmã jĩránĩ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá pâlé ázị̂rị̃,

úꞌdáŋá ĩꞌbã kí ími uꞌdájó rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma ꞌbá mídrị́ míní ucélé ꞌdĩ,

ãma dó sĩ míní ãwãꞌdĩfô fẽ jãꞌdâ;

ãzíla ími rụ́ ịcụ́ jãꞌdâ.

80

Ãdróŋá zịjó sĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ pajó

1 Mí are ãma, mi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí tãmbalépi rĩ,

mi ꞌbá anzị ãfũlépi Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́ rĩ kí drị̃ celépi cécé kãbĩlõ kí drĩ cejó rĩ áni rĩ;

mi ꞌbá rilépi úmvúke ũpĩ drị́ Kẹ̃rụ́bị̃ kí ꞌbã drĩdríŋĩ gá rĩ,

2 mí iꞌda ũkpõ mídrị̂ sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị́, Bénzãmĩnĩ drị́ ãzíla Mãnásẽ drị̂ ꞌbaní rá.

Mí iꞌda ãmaní ũkpõ mídrị̂ ꞌi,

mí amụ́ ãma palé fô!

3 Ãdróŋá, mí uja ãma mí rụ́ vúlé,

mí iꞌda ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ꞌi,

ãma dó sĩ ãmaní ãmã pa benĩ!

4 Úpí Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị,

ími ꞌa la dó ve ũmbã sĩ ụ́ꞌdụ́

zịŋá ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí ími zịjó rĩ sĩ sáwã íngõpí yã?

5 Ífẽ ãmaní mị́ndrẹ ũsũlé íná naŋá kẹ̃jị́ gá,

ífẽ ãmaní ị̃yị́ mvụjó rĩ kẹ̃jị́ gá mị́ndrẹ mvụlé áyụ.

6 Ífẽ sụ́rụ́ ãmã jĩránĩ rú rĩ kí ãꞌdị́ ꞌdịjó sĩ ãngũ ãmadrị̂ pajó,

ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbaní ãma idejó.

7 Úpí Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị mí uja ãma mí rụ́ vúlé fô,

mí iꞌda ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ꞌi,

ãma dó sĩ ãma pa benĩ!

8 Mí ají ándrá zãbíbũ ife* angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé;

mí adro sụ́rụ́ kí rá, ísa dó sĩ ĩꞌdi.

9 Mí idé dó ĩꞌdiní ãngũ;

ifê ꞌbã ízókí fi dó mgbi vụ̃rụ̂lé ãzíla aku dó ãngũ cí.

10 Ifê aku ꞌbé kí drị̃ índríkã ĩꞌdidrị̂ sĩ cí,

kénĩ ĩꞌdidrị̂ indré cécé márígó Ãdróŋá drị̂ áni.

11 Ifê ĩjũ kénĩ ĩꞌdidrị̂ kí kpere mĩrĩ Mẹ̃dẹ̃tẹ̃rẹ́nị̃yã drị̂ ꞌbã drị̃ gá

ãzíla iré bị́ ĩꞌdidrị́ ãrũlépi ãráŋá rĩ kí mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã drị̃ gá.

12 Ínũ dó úꞌdîꞌda bõrõ sĩ ifê andre cejó rĩ kí vũ gá

ꞌbá pírí alịlépi gẹ̃rị̃ tị gâsĩ rĩ ꞌbaní ãka la kí ũtĩjó ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

13 Ĩzõgó ásé agá rĩ kí ĩꞌdi atu vũ gá pá sĩ,

ãzíla ãnãkpá ásé agá rĩ kí dó pírí ĩꞌdi na.

14 Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị, mí ajá tị ãma rụ́ fô!

Mí andré ãngũ ãmarụ́ angájó ꞌbụ̃ gâlé;

mí amụ́ sĩ ꞌbá mídrị̂ kí pajó!

15 Mí amụ́ sĩ zãbíbũ míní salé ími drị́ ãndá sĩ ꞌdĩ palé,

ngọ́tị́ŋá míní izólé míní rĩ palé.

16 Mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ su kí zãbíbũ ꞌdĩ ãcí rá ãzíla ga kí ĩꞌdi vũ gá;

ífẽ ꞌbã ị̃lị̃kị̃ kí úzáŋá míní uzájó kí drị̃ gá rĩ sĩ rá!

17 Wó ímba sụ́rụ́ míní lẽlé ambamba rĩ ꞌbã tã,

ímba ngọ́tị́ŋá míní pẽlé rĩ ꞌbã tã!

18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma icó dó míní ũngúkú ujalé áyụ ị̃dị́ ku;

ífẽ ãmaní ídri, ãma dó si ími rụ́ umve!

19 Úpí Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị, mí ají ãma mí rụ́ ꞌdõlé vúlé,

mí iꞌda ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ꞌi,

ãma dó sĩ patáŋá isụ́ benĩ!

81

Úngó ngolé ụ̃mụ̃ gá rĩ

1 Ĩngo úngó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ Ãdróŋá adrulépi ũkpó ãmadrị̂ rú rĩ ní;

ĩmi uzá ãyĩkõ sĩ Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ní!

2 Ĩngo úngó! Ĩco kụ́lị mvá;

ĩco úngó ãjị́ ambamba rĩ ãꞌdụ́ngụ́ sĩ ụ̃ꞌdị́ be.

3 Ĩvu gũká sĩ ụ̃mụ̃ ĩmbá úꞌdí rĩ drị̂ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ị́jọ́ iꞌdajó,

ĩvu gũká sáwã ĩmbâ ꞌbã agájó úꞌdí rĩ sĩ,

sáwã ĩmbá ꞌbã agájó gbụrụ pírí rĩ sĩ.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ ãzị́táŋá ru,

ãzị́táŋá ꞌdĩ angá Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ drị́.

5 Ãdróŋá fẽ ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní,

ĩꞌdiní ándrá mụjó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị̃ arụ́jó sĩ ãma trũjó rĩ sĩ.

Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí mání nị̃lé ku la jọ.

6 “Áꞌdụ tẹ́rị́ ĩmi drị̃ gá ri ꞌbo;

Átrũ ĩmi ãzị́ ũkpó ĩminí ngalé rĩ kí agá rá.

7 Ĩminí ándrá adrujó ũcõgõ agá rĩ sĩ, ĩzị ándrá ma, wó má umvi ándrá ĩmi rá,

Má umvi ĩmi ãngũ mání sĩ áma zị̃jó ãvi ꞌbã sĩ ũnĩjó rĩ gá;

Má ụ̃ꞌbị̃ ándrá ĩmi ị̃yị́ Mẹ̃rị́bã drị̂ agá ꞌdãá.

8 Ĩmi are drĩ ị́jọ́ mání ĩmi bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó ꞌdĩ ĩmi sụ́rụ́ mádrị́ ꞌdĩ;

ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩdrĩ tá ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ are rá la múké fô!

9 Lẽ ĩmi ị̃nzị̃ ãdróŋá ãzí ndú la ku;

lẽ ĩmi ãvụ̃ ãdróŋá ãzí ĩminí nị̃lé ku la ị̃nzị̃jó ku.

10 Ma Úpí Ãdróŋá ĩmidrị́,

ĩmi anzélépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé rĩ ꞌi.

Ị̃nzị̃ tị mgbọ rụ́, ma ĩminí ãko múké ri kí fẽ rá.

11 Wó ꞌbá mádrị̂ are kí áma ụ́ꞌdụ́kọ́ ku;

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ kí mání ãrútáŋá ku.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áfẽ dó mụ kí drị̃ ũnzĩkãnã ĩꞌbadrị̂ kí ngaŋá trũ,

sĩ ị́jọ́ kí ásị́ ꞌbã lẽlé ri kí ngajó.

13 ꞌBá mádrị̂ drĩ kí tá áma are rá la múké;

ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí tá gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí vú ũbĩ rá la tá múké!

14 Ma tá mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ndẽ gbõŋá ru,

ma tá drị́ mádrị̂ uja kí ụrụꞌbá gá ũnzí.

15 ꞌBá Úpî ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí amụ́ ãvụ̃lé drị̃lẹ́ la gá ụ̃rị̃ sĩ;

drị̃rịma ĩꞌbadrị̂ la mụ adrulé jãꞌdâ.

16 Wó Úpí la tá ꞌbá ĩꞌdi lẽlépi rĩ ꞌbaní ãná múké rĩ fẽ nalé rá,

ĩꞌdi tá fẽ ĩꞌbaní agajó ãnụ́ írã agá rĩ sĩ rá.”

82

Ãdróŋá ípa ꞌbá ũkpó kóru rĩ kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí abe

1 Ãdróŋá ĩꞌdi drị̃lẹ́ ꞌbá pírí ũkpó trũ ru tralépi rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi,

ĩꞌdi ãdroŋa ãzí rĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ lị nĩ.

2 Lẽ ĩmi aꞌbe ị́jọ́ liŋá pịrị ku rĩ cã,

ĩmi aꞌbe sĩ fijó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbaní rĩ cã.

3 Ĩtu pá ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní ĩmvú kí abe,

ĩmba hákĩ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbadrị́ ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ kí abe rĩ tã.

4 Ĩpa ꞌbá ũkpó kó ru rĩ kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ abe,

ĩmi apá kí ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́ gárĩ sĩ.

5 Ãdroŋa ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ãzí ku, vã kí ị́jọ́ ãluŋá la ku,

kí acị́ ị́nị́ agâ sĩ

ụ̃nọ́kụ̂ ị̃ndụ́ la ru aya ĩndĩ.

6 “Ájọ, ĩmi ãdroŋa kí,

ĩmi pírí anzị Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ãni.

7 Wó ĩmĩ lú mụ drãlé cécé ꞌbá áni

ĩmĩ mụ uꞌdelé cécé ãmbogo ãzí rĩ kí áni.”

8 Ãdróŋá, mí angá ụrụgá, ílị ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã ị́jọ́,

ãꞌdusĩku sụ́rụ́ pírí kí ãko mí ãni la.

83

Ãdróŋá mí ĩyãŋã jõ tútú ku

1 Ãdróŋá, mí ĩyãŋã jõ tútú ku;

mí aꞌbejõ ãma yã ku, Ãdróŋá, mí adrujõ dríŋá ku!

2 Índre drĩ, mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ angá kí dó ũmbã trũ ꞌbo,

ꞌdi kí ꞌbá ími ngụ̃lépi ũnzí ri kî.

3 Kí ị́jọ́ ũnzí itú ũní-ũní ru ꞌbá mídrị̂ kí ụrụꞌbá gá,

kí ị́jọ́ ũnzí itú ꞌbá míní tãmbalé mi ꞌi rĩ kí ụrụꞌbá gá.

4 Jọ kí, “Ĩmi amụ́, lẽ ãma ị̃lị̃kị̃ kí sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ rá,

sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbã ãvĩ dó sĩ rá!”

5 Itú kí ị́jọ́ ásị́ ãlu sĩ;

icí kí tị ãlu sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó mí be:

6 ꞌBá Ídõmũ rú ãzíla Ịsụmayị́lị̃ rú;

ꞌbá Mụ̃wábụ̃ rú ãzíla Hãgị̃rị́tị̃ rú;

7 ꞌbá Gẽbálĩ rú, Ãmọ́rị̃ rú Ãmãlẹ́kị̃ rú

ãzíla Fị̃lị̃sị̃tị́yã rú rĩ kí ꞌbá Tụ́rọ̃ rú rĩ kí abe.

8 Sụ́rụ́ Ãsụ́rị̃yã drị̂ icí vâ tị ĩꞌba abe,

ũkpõ fẽjó anzị ãfũlépi Lọ́tị̃ rụ́ sụ́rụ́ Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị́ Mụ̃wábụ̃ be rĩ ꞌbanî.

9 Mí idé kí ụrụꞌbá gá ị́jọ́ cécé ándrá míní idélé ꞌbá Mị̃dị́yánị̃ drị́,

ꞌbá Sĩsérã drị́ ãzíla Jãbínĩ drị̂ kí ụrụꞌbá gá ị̃yị́ Kísõnĩ gá rĩ áni.

10 Mí ị̃lị̃kị̃ ándrá kí Ẽndọ́rị̃ gá,

ãzíla kí ụrụꞌbá ŋma ándrá dó sĩ acájó wórõ rú sĩ ãngũ iŋmájó.

11 Ífẽ ꞌbá ãmbogo ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ũdrã kí cécé Ũrébũ ꞌbadrị́ Zẽyébũ be rĩ áni,

ífẽ úpí anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌba ũdrã kí cécé Zébã ꞌbadrị́ Zãlĩmúnã be rĩ áni,

12 ãꞌdusĩku jọ kí, “Ãꞌdụ kí ãngũ

Ãdróŋá drị́ ị̃rẹ́bị́ ru rĩ kí ãmaní.”

13 Ãdróŋá mádrị̂, mí iré kí cécé pụ́trụ́ ngalépi ãlụ́kụ́kụ̃ sĩ rĩ áni,

cécé ãná ꞌbã drẹ̃jị́kọ̃ ngalépi ãlụ́kụ́kụ̃ sĩ rĩ áni.

14 Ãcí ꞌbã mị̃rị́ ivéjó rĩ áni

jõku ãcí idraká ꞌbã ꞌbé kí sị́ ivéjó rĩ áni,

15 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ídro dó kí ãlụ́kụ́kụ̃ sĩ,

ãzíla ígbã dó ụ̃rị̃ kí ásị́ gá lọ̃bị́yọŋá sĩ.

16 Ífẽ drị̃nzá ꞌbã rụ kí,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá kí dó sĩ Úpí ími rụ́ ndrụ̃.

17 Lẽ ꞌba adru kí drị̃nzá sĩ ãzíla ụ̃sụ̃táŋá sĩ jãꞌdâ,

lẽ ꞌbã ũdrã kí ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru.

18 Lẽ ꞌbã nị̃ kí mi lú Úpî rú mi ꞌi,

mi Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ ãko pírí ꞌbụ̃gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá mi ꞌi.

84

Jó Úpí drị̂ vị́ tajó

1 Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị,

uꞌájó Jó mídrị̂ agá rĩ ꞌbã ũnĩ ꞌdóni yã!

2 Áma ídri la Jó Úpí drị̂ ꞌbã vị́ ta;

áma ásị́ kí úngó ngo áma ụrụꞌbá be ãyĩkõ sĩ

Ãdróŋá ídri rĩ nî.

3 Átã bãyíbãyíŋá ịsụ́ jó ĩꞌdiní rá,

ãzíla lõpérẽsúka sị ĩꞌdi ꞌbã jõrõvũ rá,

ĩꞌdi dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã mvaka kí tãmba

ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó Úpí Ũkpó ꞌdị́pị drị̂ gá,

Úpí ãzíla Ãdróŋá mádrị̂.

4 Drị̃lẹ́ba ꞌbá uꞌálépi lị́cọ́ mídrị̂ agá rĩ ꞌbanî;

kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ími rụ́ ịcụ́.

5 ꞌBá ũkpó ĩꞌbadrị̂ ịsụ́lépi ími agá,

ásị́ fẽlépi sĩ mụjó ãcị̃ ãlá rĩ gá ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gá ri kí drị̃lẹ́ba rú.

6 Ĩꞌbaní alị agá áꞌbụ ãꞌí Bácã drị̂ agâ sĩ ꞌdĩgá ꞌdâ,

idé kí ĩꞌdi ãngũ ị̃yị́ ní sĩ agájó rĩ rú,

ãndá uzogó áyi drị̃drị̃ rĩ agá rĩ la mụ drị̃lẹ́ba ajílé.

7 Kí ũkpó la zo drị̃ gá drị̃ gá;

ꞌbá ãlu ãlu la mụ ru iꞌdalé Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá Zị̃yọ́nị̃ gá.

8 Úpí, Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị, mí are áma zịtáŋá;

mí are ma fô, Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂!

9 Ãdróŋá, íwi sụ̃sụ́ úpí ãmadrị̂ drị̃ gá;

úpí míní pẽlé mi ꞌi rĩ drị̃ gá.

10 Adrujó Jó mídrị̂ agá ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ ndẽ

uꞌájó ụ́ꞌdụ́ álĩfũ ãlu ãngũ ãzí gá rĩ rá.

Mání tá adrujó ꞌbá jó Ãdróŋá drị̂ tị tẽjó rĩ ĩꞌdi múké

ndẽ uꞌájó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị́ lị́cọ́ agá rĩ rá,

11 ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ãma tãmbalépi rĩ ãzíla ĩꞌdi gọ́bẹ́rẹ́ ãmadrị̂ ꞌi,

Úpí la ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ãrútáŋá be rá.

Uga ãko ãzí múké la

ꞌbá ị́jọ́ múké rĩ ngalépi rĩ ꞌbaní ku.

12 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị,

ꞌbá ásị́ tị̃lépi ími drị̃ gá rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú!

85

Ãdróŋá zịjó sụ́rụ́ ꞌbã adru sĩ múké

1 Úpí, mi ándrá ásị́ ị̃gbẹ́ trũ ãngũ mídrị̂ sĩ;

ífẽ ándrá Yãkóꞌbõ ní drị̃lẹ́ba úꞌdí ru.

2 Ítrũ ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbã ị́jọ́ ũnzí kí rá

ãzíla mí aku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí pírí rá.

3 Mí aꞌbe ándrá míní uꞌájó ĩꞌbaní ũmbã sĩ rĩ rá

ãzíla ũmbã mídrị́ ãcí ru rĩ ukó rá.

4 Ãdróŋá mi ꞌbá ãma palépi rĩ, mí uja ãma vúlé fô!

Mí aꞌbe uꞌájó ãmaní ũmbã sĩ rĩ cã.

5 Mí dó adru ãmaní ũmbã sĩ jãꞌdâ yã?

Mi dó mụ adrulé ũmbã sĩ kpere anzị ãmadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní pírí yã?

Ũmbã mídrị̂ la dó ca áꞌbị́ anzị tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ́ pírí yã?

6 Mí icó ãma ꞌbãlé ũkpó ru ị̃dị́,

ꞌbá mídrị̂ ꞌba ịsụ́ kí dó sĩ ãyĩkõ rĩ gá rá yã?

7 Úpí, mí iꞌda ãmaní lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ

ãzíla ífẽ ãmaní patáŋá mídrị̂.

8 Ma mụ ị́jọ́ Ãdróŋá Úpí ꞌbã mụlé jọlé rĩ arelé,

azị ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽjó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, ꞌbá ãlá ĩꞌdidrị́ ãꞌị̃táŋá agá rĩ ꞌbaní;

wó lẽ ãma uja kí ãma ị́jọ́ aza rú rĩ kí idejó ku.

9 Ãndá-ãndá ru ĩꞌdi bábá sĩ ꞌbá ĩꞌdiní ãrútáŋá fẽlépi rĩ kí pajó;

dị̃zã ĩꞌdidrị̂ la dó sĩ dị̃ ãngũ ãmadrị̂ agá ꞌdâ.

10 Lẽtáŋá ukólépi ku rĩ kí ị́jọ́ sĩ ásị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rá rĩ be icí kí ru ãngũ ãlu gá;

ị́jọ́ ãlá rĩ kí ásị́ ị̃gbẹ̃ be kí ru zị ãvá sĩ.

11 Ị́jọ́ sĩ ásị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ la zo ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá;

ãzíla ị́jọ́ ãlá rĩ la ãngũ andré vụ̃rụ́ ꞌdõlé angájó ꞌbụ̃ gâlé.

12 Ãndá-ãndá ru Úpí la ãko múké la kí fẽ rá

ãzíla ụ̃nọ́kụ́ ãmadrị̂ la ãkónã ũfũ rá.

13 Ị́jọ́ ãlá rĩ la alị Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá cécé ꞌbá ꞌbá tãmbalépi rĩ áni;

ãzíla ĩmi itú gẹ̃rị̃ ĩꞌdiní.

86

Ãdróŋá zịjó sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

1 Úpí, mí are drĩ ị́jọ́ áma tị gá rĩ ãzíla mí umvi ma fô,

ãꞌdusĩku ma lẽmẽrí ãzíla ꞌbá ãzãkoma lẽlépi la.

2 Ímba áma ídri tã, ãꞌdusĩku áfẽ ma pírí mínî.

Mi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi;

ípa ãtíꞌbó mídrị́ ásị́ ꞌbãlépi ími drị̃ gá rĩ ꞌi.

3 Úpí, mí adru mání ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ,

ãꞌdusĩku ma ị́jọ́ zị ími tị gá sáwã pírí sĩ.

4 Úpí, ífẽ ãyĩkõ ãtíꞌbó mídrị̂ nî;

ãꞌdusĩku ị́jọ́ mání zịlé ími tị gá rĩ la ca kpere mí rụ̂lé rá.

5 Úpí, mi múké ãzíla mi ꞌbá ꞌbá trũlépi trũ-trũ rĩ ꞌi,

lẽtáŋá ukólépi ku rĩ ga ími ásị́ gá tré ꞌbá pírí ãzãkoma aꞌị́lépi mídrị́ rĩ ꞌbanî.

6 Úpí, mí are zịtáŋá mádrị̂ fô;

mí are áwáŋá mádrị́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ ꞌi.

7 Ma ími umve sáwã ũcõgõ drị̂ sĩ la,

ãꞌdusĩku mi áma umvi rá.

8 Úpí, ãdroŋa kí agá ꞌbá ãzí cécé mî áni la ꞌdáyụ,

kí ãzí icólépi ị́jọ́ míní ngalé rĩ kí ngalépi rá la ꞌdáyụ.

9 ꞌBá sụ́rụ́ pírí míní ũꞌbãlé rĩ agá rĩ kí amụ́ rá,

kí ãja tị̃ Úpí ími drị̃lẹ́ gá sĩ ími ị̃nzị̃jó;

ãzíla kí ãrútáŋá fẽ rụ́ mídrị́ ãlá rĩ ní rá,

10 ãꞌdusĩku mi ãmbógó ru ãzíla mi ị́jọ́ ũnĩ-ambamba rĩ kí nga;

mi lú Ãdróŋâ rú mi ꞌi áꞌdụ̂sĩ.

11 Úpí, mí imbá mání gẹ̃rị̃ mídrị̂ ꞌi,

ma dó sĩ acị́ gẹ̃rị̃ mídrị́ mgbã rĩ agâ sĩ;

ífẽ mání ásị́ ãlá rĩ ꞌi,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ãrútáŋá fẽ míní benĩ.

12 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, ma ími rụ́ ícụ́ ámã ásị́ pírí sĩ;

ãzíla ma dị̃zã fẽ rụ́ mídrị̂ ní jãꞌdâ,

13 ãꞌdusĩku lẽtáŋá mídrị́ mání rĩ ĩꞌdi ãmbógó ru;

mí apá ma ꞌbụ́ tị gá.

14 Ãdróŋá, ꞌbá ãfó ru rĩ angá kí áma drị̃ gá;

ꞌbá ũꞌbí ásị́ ũnzí rĩ kí áma ndrụ̃ ꞌdịlé,

kí ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi ími drị̃ gá ku rĩ kî.

15 Wó Úpí, mi Ãdróŋá ásị́ ãlá ãzíla lẽtáŋá ru íni la,

ũmbã rụ mi gbõrú ku, ími ásị́ ị̃gbẹ́ ru ãzíla mi ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ kí ngalépi rĩ ꞌi.

16 Mí ajá drĩ ími tị má rụ́ ꞌdõlé ãzíla ími ásị́ ꞌbã adru drĩ mání ị̃gbẹ́ ru;

ífẽ ãtíꞌbó mídrị̂ ní ũkpó mídrị̂ ꞌi,

ãzíla ípa ãtíꞌbó mídrị́ ĩzóŋá ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi.

17 Mí iꞌda mání ícétáŋá sĩ icejó la ílẽ ma rá rĩ,

ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí dó sĩ ndre la ãzíla kí dó sĩ drị̃nzá isụ́,

ãꞌdusĩku Úpí, íko ámã ãzã rá ãzíla mí ũmŋĩ áma ásị́ rá.

87

Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ rụ́ ịcụ́jó rĩ

1 ÚPÍ sị táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ ꞌbé ãlá rĩ drị̃ gá;

2 Úpí lẽ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ ãndânĩ

ndẽ ãngũ pírí Yãkóꞌbõ ꞌbã sĩ uꞌájó ala gá ri kí rá.

3 Táwụ̃nị̃ Ãdróŋá drị̂, mí are

ị́jọ́ ũnĩ-ambamba jọlé ími drị̃ gá ꞌdi kî.

4 Sáwã mání sụ́rụ́ áma nị̃lépi rá rĩ kí rụ́ sĩjó rĩ sĩ,

ma sụ́rụ́ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí rụ́ ufí sụ́rụ́ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ be kí agá ĩndĩ;

ma vâ Tụ́rọ̃ kí ufí Kụ́sị̃ be ala gá ĩndĩ.

Ma jọ la, “Útị ándrá ngọ́tị́ ꞌdĩ Zị̃yọ́nị̃ gá.”

5 Wó Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gá ála jọ la,

“Útị ãgọbị ꞌdĩ kí pírí ꞌdâ,

ãzíla Ãdróŋá Ụrụgá ãndânĩ rĩ la ĩꞌdi fẽ adrulé ũkpó trũ nĩ.

6 Úpí la bụ́kụ̃ ĩꞌdidrị́ sĩ ꞌbá kí rụ́ sĩjó rĩ gá

ꞌbá jọlépi la útị ándrá ágọ́bị́ ꞌdĩ Zị̃yọ́nị̃ gá rĩ kí rụ́ sĩ.”

7 ꞌBá úngó ngolépi ãzíla úngó tulépi ri kí ngo la,

“Sụ̃sụ́ wilé ãmaní rĩ kí iꞌdó pírí ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gá.”

88

Awájó sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

1 Úpí, Ãdróŋá mi ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi,

ma awá ími drị̃lẹ́ gá ị̃tụ́ kí ị́nị́ be sĩ ãzãkoma aꞌị́jó.

2 Mí are zịtáŋá mádrị̂ ꞌi;

mí are áma áwáŋá mání sĩ ãzãkoma aꞌị́jó rĩ ꞌi fô!

3 Ãꞌdusĩku áma ídri ga tré ũcõgõ sĩ,

ãzíla drã asé ru áma andre gá ãni rú.

4 Úlã dó ma ꞌbá drãlépi rá ri kí ꞌbã ãzí ru;

ma cécé ꞌbá ũkpó kóru rĩ áni.

5 Âꞌbe ma yã ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá,

ma cécé ꞌbá ụlị́lé rá ꞌbelé ꞌbụ́gá rĩ kí áni,

ꞌbá míní icójó ị́jọ́ agájó kí drị̃ gá ị̃dị́ ku rĩ kí ani

ãꞌdusĩku kí ꞌbá míní sĩ ãzãkoma fẽjó ĩꞌbaní ku ri kî.

6 Íꞌbã ma ꞌbụ́ kị́rị́ la agá,

ꞌbụ́ ꞌa ịnị ãzíla mgbi rĩ agá.

7 Ũmbã mídrị́ áma drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ãnzị rú;

ãzíla iti ma ị̃yị́ umvúlépi umvú-umvú rĩ áni.

8 Ífẽ mâ wọ̃rị́ka aꞌbe kí ma rá;

ífẽ má acá ĩꞌbaní ãko ãzí ngụ̃lé ũnzí la rú.

Ma ãngũ ãzí mání sĩ icójó ãfũjó ala gá ku la agá.

9 Áma mịfị́ acá kí dó ũkpó kóru ũcõgõ drị́,

Úpí, ma ími umve ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ;

ma áma drị́ kí aja ími drị̃lẹ́ mání ími zị agâ.

10 Mi tálí kí idé ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ ꞌbaní rá yã?

ꞌBá ũdrãlépi rá rĩ kí icó angálé sĩ ími rụ́ ịcụ́jó rá yã?

11 Ála lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ ĩnádrị̃ drị̃ gá rá yã?

Jõku ála ị́jọ́ sĩ ásị́ tị̃jó ími drị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ ãngũ ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ gá rá yã?

12 Ála ị́jọ́ mídrị́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí ndre ãngũ ịnị agá rá yã;

jõku ála ị́jọ́ mídrị́ ãlá ri kí ndre ãngũ sĩ ị́jọ́ ãvĩjó kí drị̃ gá rá rĩ gá rá yã?

13 Wó Úpí, ma ími umve sĩ ãzãkoma aꞌị́jó mídrị́;

ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ma ími zị.

14 Úpí, ígã dó ma úmgbé,

ãzíla mí uja dó ími tị mání bụ́lụ́ gá ãꞌdu sĩ?

15 Iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ, má ịsụ́ ũcõgõ ãnirú drã tị gá,

áma ũkpó ukó rá tẹ́rị́ mídrị́ drị̃rịma drị̂ sĩ.

16 Adrã mídrị̂ aku ru pírí áma drị̃ gá;

ụ̃rị̃ míní fẽlé rĩ ꞌdị ma ꞌbo.

17 Ị̃tụ̂rụ̃ kí áma ce cécé ị̃yị́ tịlépi tị̃-tị̃ rĩ ani;

ce kí ma ágágá.

18 Ífẽ mâ wọ̃rị́ka kí ꞌbá áma lẽlépi rĩ kí abe aꞌbe kí ma rá;

ị́nị́ áca dó mâ wọ̃rị́ ãníyágágá rĩ rú.

89

Sáwã sụ́rụ́ ꞌbã ũcõgõ ịsụ́jó rĩ

1 Úpí, ma mụ úngó ngolé lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ ꞌbã drị̃ gá jãꞌdâ;

ma mụ ị́jọ́ míní adrujó ásị́ mgbã trũ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũlé áꞌbị́ anzị ꞌbaní jãꞌdâ,

2 ãꞌdusĩku ánị̃ rá lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ la adru jãꞌdâ,

ị́jọ́ míní adrujó ásị́ mgbã trũ rĩ la adru ꞌbụ̃ kí agâlé jãꞌdâ.

3 Úpí íjọ, “Má idé tị icíma ꞌbá mání pẽlé rĩ be ꞌbo;

ásõ ũyõ la ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ be ꞌbo.

4 ‘ꞌBá ãfũlépi mí rụ́ rĩ la mụ adrulé úpí ru sáwã pírí agá nĩ;

ma mụ úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ tãmbalé jãꞌdâ.’ ”

5 Úpí, ꞌbụ̃ kí ími ịcụ́ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru míní idélé ri kí sĩ,

mãlãyíkã kí ꞌbụ̃ gâlé úngó ngo ị́jọ́ míní adrujó ásị́ mgbã trũ rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

6 ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ꞌbụ̃ gâlé icólé ụ̃ꞌbị̃lé Úpí mí be rá la ꞌdáyụ,

mãlãyíkã mídrị́ ꞌbụ̃ gâlé ri kí ꞌbã ãzí icólé ụ̃ꞌbị̃lé mí be rá la ꞌdáyụ,

7 Ãngũ mãlãyíkã ꞌbã kí ru trajó rĩ gá, kí Ãdróŋá ími ị̃nzị̃,

ãzíla kí pírí adru ụ̃rị̃ sĩ mî sĩ.

8 Úpí Ãdróŋá Ũkpó Pírí ꞌDị́pị, ꞌbá ãzí cécé mî áni la cí yã?

Úpí, mi ũkpó ꞌdị́pị ꞌi ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ce mi ágágá.

9 Ị̃yị́ mĩrĩ drị́ umvúlépi rĩ ꞌbã ũkpó mídrị́,

Mi ĩꞌdi ꞌbã uváŋá ụrụgâlé ru rĩ ịgbẹ rá.

10 Ígbã Rãhábụ̃* káyĩ cécé ꞌbá ꞌdịlé rá rĩ áni;

drị́ ũkpó mídrị̂ sĩ mí iré mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí rá.

11 ꞌBụ̃ ĩꞌdi mî ãni ãzíla ụ̃nọ́kụ̂ vâ mî ãni;

mí idé ụ̃nọ́kụ̂ ãko alagá ꞌdĩ kí abe pírí mi ꞌi.

12 Mí ũꞌbã ãngũ ụ́rụ́ kí ándrá rĩ be mi ꞌi,

ꞌbé Tãbọ́rị̃ kí ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ be kí úngó ngo ími rụ́ sĩ ãyĩkõ sĩ.

13 Ũkpõ mídrị̂ ãmbógó ru

ãzíla ãvẹ̃vị̃ mídrị̂ vâ ãmbógó ru.

14 Ũpĩ mídrị̂ iꞌdó ru ũnĩ sĩ ãzíla ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ sĩ,

lẽtáŋá kí ị́jọ́ sĩ ásị́ tị̃jó ími drị̃ gá rĩ be kí ru iꞌda ị́jọ́ míní idélé rĩ kí sĩ.

15 Úpí, ꞌbá ími ị̃nzị̃lépi úngó sĩ rĩ kí,

ꞌbá acị́lépi dị̃zã mídrị̂ agâsĩ rĩ kí abe drị̃lẹ́ba rú!

16 Kí uꞌá ãyĩkõ sĩ ị̃tụ̂rụ̃ rụ́ mídrị̂ sĩ,

ãzíla kí ími ịcụ́ ị́jọ́ pịrị mídrị̂ sĩ,

17 ãꞌdusĩku mi dị̃zã ãzíla ũkpõ ĩꞌbadrị̂ ꞌi

Mi uꞌá ãyĩkõ sĩ míní ãma ꞌbãjó ũkpó ru rĩ sĩ.

18 Úpí, mi ãma tãmba mi ꞌi,

ãzíla Ãdróŋá Ãlá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ ãmaní úpí ãmadrị̂ ꞌbo.

Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé Dãwụ́dị̃ ní rĩ

19 Ándrá ídu rĩ sĩ Úpí, mí iꞌda mi

ãtiꞌbo mídrị́ ãꞌị̃táŋá trũ ꞌdĩ ꞌbaní ãzíla íjọ,

“Áfẽ ãzãkoma ãsĩkárĩ rụ́ kụlépi rĩ ní ꞌbo;

áfẽ úmvúkê ꞌbá ãlu mání pẽlé angájó ꞌbá kí agá ꞌdâ rĩ drị́.

20 Áꞌbã ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ úpí ru,

átị̃ drị́ drị̃ la gá ãdu mádrị́ ãlá rĩ sĩ.

21 Ũkpó mádrị̂ la mụ adrulé ĩꞌdi drị̃ gá sáwã pírí sĩ,

Ma mụ ĩꞌdi fẽlé adrulé ũkpó ru.

22 Mẹ́rọ́ꞌbá ãzí icó kí ĩꞌdi ndẽlé ku;

ꞌbá ũnzí rĩ icó kí ĩꞌdi ndẽlé ku.

23 Ma mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ị̃lị̃kị̃lé ĩꞌdi drị̃ gâsĩ

ꞌbá ĩꞌdi ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí ma kí ụ́ꞌdị́ rá.

24 Ma mụ ĩꞌdi lẽlé ãzíla ĩꞌdiní lẽtáŋá ukólépi ku rĩ iꞌdalé;

ma mụ ĩꞌdi ꞌbãlé sáwã pírí sĩ ꞌbá ị́jọ́ ndẽlépi rá rĩ rú.

25 Ma mụ sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ nzãlé

iꞌdójó Mẹ̃dị̃tẹ̃rẹ́nị̃yãnị̃ gá kpere mĩrĩ Ũfũrátĩ gá.

26 Ĩꞌdi mụ áma umvelé, ‘Mi mâ átẹ́pị,

Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi ãzíla ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi.’

27 Ma ĩꞌdi ꞌbã adrulé mâ ngọ́pị kãjãní rĩ rú,

úpí ũpi kí ndẽlépi ãmbõgõ sĩ pírí rá rĩ rú.

28 Ma mụ ị́jọ́ mání azịlé ĩꞌdi be rĩ tãmbalé rá,

ãzíla tị icíma ãmadrị́ ĩꞌdi be rĩ la mụ adrulé jãꞌdâ.

29 Ma ũri ĩꞌdidrị̂ kí fẽ adrulé jãꞌdâ cécé ꞌbụ̃ ꞌbã adrujó rĩ áni;

ngọ́tị́ŋá ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ la sáwã pírí sĩ adru ũpĩ gá nĩ.

30 “Wó anzị ĩꞌdidrị̂ drĩ kí ãzị́táŋá mádrị̂ kí aꞌbe rá,

drĩ kí kí vú ũbĩ ku,

31 drĩ kí ãzị́táŋá mádrị̂ kí ꞌbã idemará ru

ãzíla drĩ kí ị́jọ́ mání azịlé ĩꞌbaní rĩ kí vú ũbĩ ku,

32 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ũnzĩkãnã ĩꞌbadrị̂ sĩ ma dó drị̃rịma fẽ ĩꞌbaní kẹ̃lị́ká sĩ,

ma kí fẽ colé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rá.

33 Wó má icó lẽtáŋá mání sĩ Dãwụ́dị̃ lẽjó rĩ atrịlé ku,

jõku má icó ị́jọ́ mání azịlé ĩꞌdiní rĩ aꞌbelé ku.

34 Má icó tị icíma ãmadrị́ Dãwụ́dị̃ be rĩ andilé ku,

jõku má icó ị́jọ́ ãfũlépi áma tị gá rĩ ujalé ku.

35 Ána úyó rụ́ mádrị́ ãlá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ pâlé ãlu

má icó ĩnzõ alị́lé Dãwụ́dị̃ ní ku.

36 Ũri ãfũlépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kí mụ ũpĩ nalé jãꞌdâ;

ma ũpĩ ĩꞌdidrị̂ fẽ adrulé jãꞌdâ cécé ị̃tụ́ áni.

37 Ma ĩꞌdi ꞌbã adrulé jãꞌdâ cécé ĩmbá,

ꞌbã adrujó sãdínĩ rú ꞌbụ̃ agá ágágá ꞌdâ rĩ áni.”

38 Wó ũmbã rụ dó mi úpí míní ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ nĩ rá

mí aꞌbe ĩꞌdi rá ãzíla ígã dó ĩꞌdi úmgbé.

39 Mí andi tị icíma ãtíꞌbó mídrị̂ be rĩ rá,

ãzíla íꞌbe dó kõfíyã ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ pụ́trụ́ agá ꞌbo.

40 Mí anu bõrõ táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ andre cejó rĩ rá

ãzíla mí andi bõrõ ĩꞌdidrị́ ũkpó rĩ kpékpé.

41 ꞌBá pírí alịlépi ꞌdã sĩ rĩ ra kí ãko Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí ũkpó sĩ,

jĩránĩ pírí ri kí gụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ sĩ gụgụ̃.

42 Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãꞌdị́ ndẽlé rá,

ãzíla ífẽ ĩꞌbaní uꞌájó pírí ãyĩkõ sĩ.

43 Ífẽ ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ acá kí ãzị́ kóru

ãzíla ífẽ úndẽ ĩꞌdi ãꞌdị́ gâlé rá.

44 Íꞌdụ túré ũpĩ drị̂ ĩꞌdidrị́ ꞌdâ rá

ãzíla úmvúke ĩꞌdidrị̂ aꞌdé vụ̃rụ́.

45 Ífẽ ĩꞌdi delé ꞌdĩ sĩ sáwã ĩꞌdidrị́ dejó rĩ ca drĩ ku rú

ãzíla ífẽ ĩꞌdiní drị̃nzá ũꞌbí kí agá.

46 Úpí, mi dó ími zị̃ ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã?

Ũmbã mídrị̂ la ve ãcí áni ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã?

47 Mí agá drĩ ị́jọ́ ídri mádrị̂ ãlị́ŋá ru íngoní yã rĩ drị̃ gá,

mí ũrã drĩ ị́jọ́ míní ãma ũꞌbãjó ꞌbá ru rĩ drị̃ gá!

48 Ãꞌdi la uꞌá ídri ãzíla drã ku rĩ gá nĩ?

ꞌBá kí icó ru unálé ị̃nádrị̃ sĩ íngoní ru?

49 Úpí Ãdróŋá, lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ dó íngõlé?

Lẽtáŋá mgbã mídrị́ míní ándrá ũyõ la najó Dãwụ́dị̃ ní ásị́ pírí sĩ rĩ dó íngõlé?

50 Úpí mí agá drĩ ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ uꞌdájó rĩ,

ị́jọ́ sụ́rụ́ pírí ꞌbã kí áma idejó rĩ kí tajó rĩ ꞌi.

51 Úpí, mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ uꞌdá kí dó úpí míní sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ꞌbo!

Ãngũ cí ĩꞌdiní mụjó rĩ gá uꞌdá kí ĩꞌdi rá.

52 Ícụ́ Úpî rụ́ jãꞌdâ!

Ámĩnã ãzíla Ámĩnã.

Bụ́kụ̃ 4.

90

Ídri ꞌbá drị̂ ĩꞌdi ãlị́ŋá ru

1 Úpí, mí ábị́ adrulé ꞌbá ãma tã mbalépi

ílí pírí kí agá rĩ ꞌi.

2 Mí ũꞌbã drĩ ꞌbé kí ku rú

jõku íꞌbã drĩ ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be ku rú,

mi mî ngá Ãdróŋá ru jãꞌdâ.

3 Mi ꞌbá kí uja vúlé acájó ụ̃nọ́kụ́ ru,

ãzíla mi jọ la, “Ũri ꞌbádrị̂, ĩgõ vúlé ụ̃nọ́kụ́ gá!”

4 Ílí álĩfũ ãlu rĩ la iꞌdá ími mịfị́ gá

cécé ụ́ꞌdụ́ ãlu áni,

jõku cécé sáwã ní acị́jó mbẽlẽ mbẽlẽ rĩ áni.

5 Mi ꞌbá kí ídri ụꞌdụ ị̃yị́ galépi tré rĩ ꞌbã ꞌbá ụꞌdụjó rĩ áni,

ãma iꞌdá ị̃dị́ ku cécé urobí gárĩ áni. Ãma cécé ásé angálépi ụ̃ꞌbụ́tị sĩ rĩ áni,

6 drĩ táni ángá ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ị̃bị rú,

ĩꞌdi jõ ca ĩndró sĩ ĩꞌdi nu ãzíla ĩꞌdi ꞌi rá.

7 Ãma ị̃lị̃kị̃ adrã mídrị̂ sĩ,

ụ̃rị̃ la ãma rụ ũmbã mídrị̂ sĩ.

8 Ínị̃ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí pírí cé,

ãdrĩ táni kí idé ũní-ũní ru.

9 Ídri ãmadrị̂ kí ãsị̃ ãlị́ŋá ru ũmbã mídrị̂ sĩ,

ílí ãmadrị̂ kí ru de mị́ndrẹ mvụŋá sĩ.

10 Ílí ãmaní uꞌájó ídri rú ambamba rĩ kãlị́ ázírĩ

ꞌbá ũkpó rĩ la icó calé ílí kãlị́ ãrõ gá nĩ,

ị́jọ́ alagá ambamba rĩ kí ũcõgõ kí drị̃cị́rị̃ be,

ílí ꞌda kí alị gbõrú ãzíla ãma dó ãvĩ rá.

11 Ãꞌdi nị̃ adrã mídrị̂ ꞌbã ũkpõ rá rĩ gá nĩ yã?

Ãꞌdusĩku adrã mídrị̂ ãmbógó ru ãrútáŋá fẽlé míní rĩ be.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí imbá ãma sĩ nị̃jó la ụ́ꞌdụ́ ãmadrị̂ kí ꞌbã kãlãfe were rú,

ãma dó sĩ uꞌá ũndũwá sĩ.

13 Úpí, ũmbã la dó ími na ụ́ꞌdụ́ íngõpí?

Ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbã ízákĩzã ꞌba agá drĩ míní.

14 Ífẽ ãmaní ụ̃ꞌbụ́tị sĩ agalé lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ sĩ,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma dó sĩ úngó ngo ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãmadrị̂ kí agá pírí.

15 Ífẽ ãmaní uꞌálé ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ ũꞌbí ru cécé míní ãmaní ũcõgõ fẽjó rĩ áni,

ãꞌdusĩku ãma isụ́ ũcõgõ ílí ũꞌbí rú.

16 Ífẽ ị́jọ́ míní idelé rĩ bã iꞌda kí ru ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbanî,

dị̃zã mídrị̂ ꞌba iꞌda ru anzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî.

17 Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂, lẽtáŋá mídrị̂ ꞌbã ri ãma drị̃ gá;

Ífẽ ãzị́ ãmaní ngalé rĩ ꞌba adru kí drị̃lẹ́ba rú,

ãndá ãzị́ ãmadrị̂ ꞌbã adru kí múké.

91

Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ãma tãmbalépi rĩ

1 ꞌBá ãlu ãlu mụlépi tãmbaŋá ịsụ́lépi Úpí rụ́ rĩ,

ĩꞌdi mụ avị́lé Ãdróŋá Ũkpó Pírí ꞌDị́pị ꞌbã índríkã gá rá.

2 Ma jọ la Úpí ní, “Mi ãngũ mání sĩ áma zị̃jó ãzíla bõrõ mání sĩ áma tã mbajó rĩ ꞌi,

Ãdróŋá mádrị́ mání sĩ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ ꞌi.”

3 Ãndá-ãndá ru ĩꞌdi ími pa ímbá ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí ꞌbelé rĩ agá

ãzíla jụ́wẹ̃ ũkpó rĩ kí agá.

4 Ĩꞌdi ími aku ụ́pụ́pị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ,

mi dó sĩ ími zị̃ ụ̃rị̃ kóru;

ị́jọ́ sĩ ásị́ tị̃jó ĩꞌdi drị̃ gá rá rĩ la mụ adrulé míní gọ́bẹ́rẹ́ ru sĩ ími tãmbajó.

5 Mí icó idélé ụ̃rị̃ sĩ úríndí ũnzí ị́nị́ sĩ rĩ kí sĩ ku,

jõku ꞌé agbẹ́lé ị̃tụ́ sĩ rĩ kí sĩ ku,

6 jõku jụ́wẹ̃ ꞌbá rụlépi ũní ũní ru ị́nị́ sĩ rĩ kí sĩ ku,

jõku jụ́wẹ̃ ꞌbá kí sĩ ũdrãjó ị̃tụ́kã íríkírí sĩ rĩ kí sĩ ku.

7 ꞌBá álĩfũ ãlu kí uꞌde ími andre gá ꞌdâ,

álĩfũ mụdrị́ rĩ kí uꞌde ími drị́ ãndá gá rĩ gá,

wó icó kí ími adrálé ku.

8 Mi lú kí ndre ími mịfị́ sĩ

ãzíla mi drị̃rịma fẽlé ꞌbá ũnzí ꞌbaní rĩ kí ndre rá.

9 Ídrĩ Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ꞌbã ãngũ míní sĩ uꞌájó rĩ rú,

Úpí drị̃ adru ãngũ míní sĩ ími zị̃jó rĩ ꞌi,

10 ị́jọ́ ũnzí icó dó sĩ ími rụlé ku,

lị́kị̃ icó amụ́lé ãni rú lị́cọ́ mídrị̂ gá ku.

11 Ãdróŋá la ími ị́jọ́ azị mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sĩ

ími tã mbajó ãngũ míní sĩ acị́jó rĩ kí agá.

12 Kí ími rụ drị́ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ ụrụgá ꞌdâ

mí icó dó sĩ ími pá sị̃lé írã gá ku.

13 Mi mụ kẹ̃mị̃ kí uꞌdilé ị̃nị̃ galaꞌbá ru rĩ kí abe,

kẹ̃mị̃ ũmbá rĩ kí ị̃nị̃ ũjũ trũ ambamba rĩ kí abe.

14 Úpí jọ, “Ma ꞌbá áma lẽlépi rĩ pa rá

ãzíla ma ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi áma drị̃ gá rĩ kí tãmba rá.

15 Drĩ kí áma umve rá, ma kí tị ãꞌị̃ rá,

drĩ kí adru ũcõgõ agá, ma adru ĩꞌba abe.

Ma mụ kí palé ãzíla ma ĩꞌbaní ãrútáŋá fẽ rá.

16 Ma mụ kí fẽlé uꞌálé ílí ãzo rú

ma kí fẽ patáŋá mádrị̂ ndrelé rá.”

92

Úpí rụ́ ịcụ́jó mũkẽ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ.

1 Ĩꞌdi ị́jọ́ múké la sĩ Úpí ịcụ́jó,

ãzíla úngó ngojó Ãdróŋá Ụrụgá Ãndá nĩ rĩ nî.

2 Ĩꞌdi ị́jọ́ múké la sĩ ị́jọ́ ũlũjó lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ drị̃ gá ụ̃ꞌbụ́tị sĩ,

ãzíla ị́jọ́ sĩ ásị́ tị̃jó ími drị̃ gá rá rĩ ꞌbã drị̃ gá ị́nị́ sĩ.

3 Ĩꞌdi ị́jọ́ múké la úngó ngojó Úpí ní ãꞌdụ́ngụ́ sĩ,

ụ̃ꞌdị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ũnĩ-ambamba rĩ sĩ ãzíla kõyõ sĩ,

4 ãꞌdusĩku Úpí, ífẽ mání uꞌálé ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ pírí míní idélé mání ꞌdĩ kí sĩ.

Ma úngó ngo ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ kí sĩ.

5 Úpí, ãzị́ míní ngalé rĩ kí ꞌbã ãmbõgõ ꞌdõ áni yã!

Ũrãtáŋá mídrị̂ kí álị́ ꞌdõ áni yã!

6 ꞌBá ũndũwá kóru rĩ nị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ku,

ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ vã kí vâ ị́jọ́ ꞌdĩ ku,

7 ꞌbá ũnzí rĩ drĩ kí táni angá cécé ásé áni rá tí

ꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ drị̃ kí táni drị̃lẹ́ba ịsụ́ rá tí,

ála kí ị̃lị̃kị̃ kpítã rá.

8 Wó Úpí, ála ími inga ụrụgá jãꞌdâ,

9 ãꞌdusĩku Úpí, mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ũdrã rá, kí ị̃lị̃kị̃ rá ãndá ãndá ru,

ꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí ála mụ kí irélé rá.

10 Wó ífẽ mání acájó ũkpó ru cécé ụ̃drụ́ ásé agá rĩ áni,

mí ũsũ áma drị̃ gá ãdu ãlá rĩ rá.

11 Ándre mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí nde agá áma mịfị́ sĩ,

ãzíla má are ꞌbá ũnzí rĩ kí ꞌbã áwáŋá áma bị́lẹ́ sĩ.

12 ꞌBá ãlá rĩ kí zo gãnã rú cécé káci ife áni,

ãzíla kí zo cécé márígó Lébãnõnĩ gá rĩ kí áni.

13 Kí adru cécé ife salé jó Úpí drị̂ andre gá rĩ áni,

kí zo jó Ãdróŋá drị̂ andre gá ãlá ru.

14 Drĩ kí táni de agá rá tí, kí ífí ka rá,

kí adru ãlá ru ãzíla ị̃bị rú,

15 Kí jọ la, “Úpí la ị́jọ́ lị pịrị,

ĩꞌdi ãngũ mání sĩ áma zị̃jó rĩ ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi agá ꞌdáyụ.”

93

Úpí ĩꞌdi Úpí ꞌi

1 Úpí la ũpĩ na nĩ;

sụ̃ dị̃zã ũpĩ drị̂ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá cí;

Úpí sụ̃ ũkpõ ĩꞌdi ụ́pị́cẹ́ gá cécé sẹ́rị̃ sụ̃jó rĩ áni;

ụ̃nọ́kụ̂ tu pá ũkpó ru ĩꞌdidrị́;

ãzíla icó ru ayalé ku.

2 Úmvúke mídrị́ ũpĩ najó rĩ iꞌdó ándrá ídu,

mí ábị́ adrulé jãꞌdâ.

3 Úpí, mĩrĩ inga kí ru ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbo,

mĩrĩ inga kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌbadrị́ nujó rĩ rá,

inga kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌbadrị́ nujó rĩ rá.

4 Úpí ĩꞌdi úpí ru ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá,

ndẽ ũkpõ sĩ nuŋá mĩrĩ drị̂ rá,

ĩꞌdi ũkpó ru ndẽ mĩrĩ rá.

5 Úpí, ãzị́táŋá mídrị̂ kí ícó kí ujalé ku;

jó mídrị̂ ĩꞌdi ãlá ru,

ãsị̃ŋá kóru jãꞌdâ.

94

Ãdróŋá la ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lị nĩ

1 Úpí, mi Ãdróŋá drị̃rịma fẽlépi rĩ ꞌi,

mí iꞌda ũmbã mídrị̂ ꞌi.

2 Mi ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lị mi ꞌi.

Mí angá ãzíla mí ũfẽ ꞌbá ãfó ru rĩ kí ị́jọ́ ĩꞌbaní ngalé rĩ kí vú sĩ.

3 Úpí, ꞌbá ũnzí rĩ kí uꞌá ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ íngõpí?

Ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã?

4 ꞌBá ũnzí rĩ kí uꞌá ãfó sĩ ụ́ꞌdụ́ íngõpí?

Kí ru ịpị́ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ ụ́ꞌdụ́ íngõpí?

5 Úpí, ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá mídrị̂ kí ụꞌdị́

ãzíla kí kí ĩkpã.

6 Kí ãwụzị kí ụꞌdị́ ĩmvú kí abe,

ãzíla kí ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ụꞌdị́.

7 Kí jọ la, “Úpí ndre ãma ku,

Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ásị́ ku.”

8 Ĩmi ũrã drị̃ ị́jọ́, ĩmi ꞌbá ũndũwã kóru ꞌdĩ;

Ĩmi ꞌbá azalépi aza-azâ ꞌdĩ, ĩmi dó ị́jọ́ nị̃ ãꞌdu tú yã?

9 Ãdróŋá ꞌbá kí bị́lẹ́ ꞌbãlépi nĩ rĩ icó ị́jọ́ arelé ku yã?

Ãdróŋá ꞌbá kí mịfị́ ꞌbãlépi nĩ rĩ icó ãngũ ndrelé ku yã?

10 Ĩꞌdi ꞌbá sụ́rụ́ kí imbálépi rĩ icó ĩꞌbaní drị̃rịma fẽlé ĩꞌbã ní ku yã?

Ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá kí ímbápị pírí rĩ ĩꞌdi icó adrulé ũndũwá kóru rá yã

11 Úpí nĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí ũrãlé rĩ kí cé;

ũrãtáŋá ĩꞌbadrị́ rĩ kí ífí kọ́lị.

12 ꞌBá Úpí míní imbálé ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ nĩ rĩ

la adru drị̃lẹ́ba ru,

13 Mi ĩꞌdi fẽ avị́lé ụ́ꞌdụ́ ũcõgõ drị̂ kí sĩ rá

kpere ꞌbání ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní ꞌbụ́ ga agâ sĩ kí rụjó.

14 Ãꞌdusĩku Úpí gã ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ku;

icó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí aꞌbelé ku.

15 ꞌBá ị́jọ́ lịlépi rĩ kí mụ ị́jọ́ pịrị rĩ lịlé

ãzíla ꞌbá ásị́ ãlá rĩ kí mụ uꞌálé pírí ãyĩkõ sĩ.

16 Ãꞌdi la mání angá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí rĩ kí ụrụꞌbá gá nĩ yã?

Ãꞌdi la mání pá tu ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí drị̃ arụ́jó nĩ yã?

17 Úpí drĩ tá áma ãzã ko ku la,

áfi tá nõ ꞌbụ́gá ꞌbo.

18 Ádrĩ jọ la, “Áma pá la ĩtrĩ-ĩtrĩ,”

Úpí, lẽtáŋá mídrị̂ la áma ãzã ko nĩ.

19 Sáwã mání adrujó ũrãtáŋá sĩ ãzíla ụ̃rị̃ sĩ rĩ sĩ,

mí ũŋmĩ áma ásị́ rá ãzíla má uꞌá ãyĩkõ.

20 Mí icó ími icílé drị̃lẹ́ ũnzí rĩ abe ku

ãꞌdusĩku kí ị́jọ́ lị mũlũmbẽ sĩ.

21 Kí tị icí ꞌbá ãlá rĩ kí ụrụꞌbá gá

ãzíla kí ị́jọ́ lị ꞌbá ị́jọ́ kó ru rĩ kí drị̃ gá sĩ kí ụꞌdị́jó rá.

22 Wó Úpí ĩꞌdi dó ꞌbá áma tã mbalépi rĩ ꞌi;

ãzíla Ãdróŋá mádrị̂ ĩꞌdi ãngũ mání sĩ áma zịjó rĩ.

23 Ĩꞌdi kí ũfẽ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌba drị̂ kí sĩ nĩ,

ãzíla ĩꞌdi kí ị̃lị̃kị̃ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌba kí ngalé rĩ kí sĩ rá;

Úpí, Ãdróŋá ãmadrị̂ la kí ị̃lị̃kị̃ rá.

95

Úngó sĩ Ãdróŋâ ịcụ́jó rĩ

1 Ĩmi amụ́, ãma amụ́ kí úngó ngolé Úpí, nî;

ãngo kí úngó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ Ãdróŋá ãma tãmbalépi rĩ nî.

2 Ãma amụ́ kí ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãwãꞌdĩfô fẽŋá trũ

ãzíla ãngo kí úngó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ sĩ ĩꞌdi rụ́ ịcụ́jó.

3 Ãꞌdusĩku Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ãmbógó rĩ ꞌi,

ãzíla ĩꞌdi úpí ãmbógó ãdroŋa pírí kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.

4 Rụ ụ̃nọ́kụ̂ pírí ĩꞌdidrị́ alé gá,

iꞌdójó ụ̃jị́gọ́ mgbi rĩ kí agá cajó kpere ꞌbé drị̃ mbílí rĩ kí agá.

5 Mĩrĩ pírí kí Úpí ãni ãꞌdusĩku idé kí nĩ,

ãzíla drị́ ĩꞌdidrị̂ ídé ãngũ ãꞌí rĩ kí nĩ.

6 Ĩmi amụ́, ãma ãvụ̃ kí vụ̃rụ́ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó,

ãtị̃ kí ãja Úpí ãma ꞌbãlépi rĩ drị̃lẹ́ gá,

7 ãꞌdusĩku ĩꞌdi Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌi,

ãzíla ãma ꞌbá ĩꞌdiní tã mbalé rĩ kî,

kãbĩlõ ĩꞌdiní ucélé rĩ kî.

Ĩmi are ãndrũ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ,

8 Ĩmi ásị́ ꞌbã mba cécé ándrá ĩmĩ áyị́pịka kí ꞌbã ásị́ ꞌbã mbajó Mẹ̃rị́bã gá rĩ ani ku,

cécé ĩꞌbaní idélé ãngũ kõtórõ rú Másã gá rĩ áni ku.

9 Ĩmĩ áyị́pịka ụ̃ꞌbị̃ kí ándrá áma ásị́ rá,

drĩ ándrá táni ị́jọ́ pírí mání idélé rĩ kí ndre agá rá tị.

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má uꞌá ándrá ꞌbá ílí ꞌdã agá rĩ ꞌbaní ũmbã sĩ ílí kãlị́ sụ́,

ãzíla ájọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ꞌdĩ uja kí tị márụ́ ꞌdâ bụ́lụ́ gá,

gã kí ị́jọ́ mání jọlé ĩꞌbaní rĩ kí ngalé úmgbé”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũmbã mádrị̂ sĩ ána ũyõ,

“Ícó kí filé ãngũ mádrị́ sĩ avị́jó rĩ gálé ku.”

96

Ãdróŋá úpí Ũkpó ꞌdị́pị

1 Ĩngo úngó úꞌdí la Úpí nî!

Ĩngo úngó Úpí ní ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ!

2 Ĩngo úngó Úpí ní ãzíla ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi.

Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi ũlũ ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ ĩꞌdiní sĩ ãma pajó rĩ.

3 Ĩmi ũlũ dị̃zã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sụ́rụ́ pírí ꞌbanî,

ĩmi ũlũ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdiní idélé rĩ kí ꞌbá pírí ꞌbanî.

4 Ãꞌdusĩku Úpí ĩꞌdi ãmbógó ru wó, lẽ ị́cụ́ ĩꞌdi ásí pírí sĩ;

lẽ úfẽ ĩꞌdiní ãrútáŋá ãdroŋa pírí ꞌbaní ãndânĩ,

5 ãꞌdusĩku ãdroŋa sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí pírí ãdroŋa idélé drị́ sĩ la kî,

wó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí nĩ.

6 Dị̃zã kí ãmbõgõ be ce kí andre la nĩ;

ũkpó kí ũnĩ be ga kí jó ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ agá tré.

7 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi ĩmi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ,

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi, ũkpõ ãzíla dị̃zã ĩꞌdidrị̂ sĩ!

8 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi ũkpõ ãzíla dị̃zã rụ́ ĩꞌdidrị̂ drị̂ sĩ!

Ĩmi ají ídétáŋá ĩmidrị̂ kí ãzíla ĩmi afí lị́cọ́ ꞌa ĩꞌdidrị̂ agá!

9 Ĩmi ị̃nzị̃ Úpí ꞌi ũnĩ ãzíla ãlã ĩꞌdidrị̂ sĩ;

lẽ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã yã pírí yã-yã ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

10 Ĩlũ sụ́rụ́ pírí ꞌbaní, “Úpí ĩꞌdi Úpí ꞌi.

Ụ̃nọ́kụ̂ tu pá ũkpó ru ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá, icó ru ayalé ku;

ĩꞌdi ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lị trũtrũ.”

11 Lẽ ãko pírí ꞌbụ̃gá rĩ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ, lẽ ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã uꞌá ãyĩkõ sĩ!

Lẽ mĩrĩ ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi ãko ala gá rĩ kí abe pírí.

12 Lẽ amvụ́ ãzíla ũri ãla gá rĩ kí abe ꞌbã uzá kí ãyĩkõ gá!

Lẽ ife mị̃rị́ agá rĩ ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi.

13 Kí dó mụ úngó ngolé Úpî drị̃lẹ́ gá sáwã ĩꞌdiní amụ́jó rĩ sĩ.

Ĩꞌdi mụ amụ́lé ụ̃nọ́kụ̂ ị́jọ́ lilé,

ĩꞌdi ụ̃nọ́kụ́ ị́jọ́ lị ị́jọ́ pịrị sĩ,

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá kí ị́jọ́ lị ị́jọ́ mgbã sĩ.

97

Ãdróŋá ĩꞌdi Úpí ũkpó ꞌdị́pị ꞌi

1 Úpî ĩꞌdi úpí ru nĩ! Lẽ ụ̃nọ́kụ́ ꞌba uꞌá ãyĩkõ sĩ!

Ĩmi ꞌbá uꞌálépi ị̃yị́ tị gá ꞌdĩ, ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ.

2 ✡Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ịnị ãnzị la ce kí ĩꞌdi cí,

Ũpĩ ĩꞌdidrị̂ tu pá ị́jọ́ mgbã drị̃ gá ãzíla ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ drị̃ gá.

3 Ãcí la mụ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá

ãzíla ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ivé wókõ pírí gâsĩ.

4 Ãvi ĩꞌdidrị̂ la ụ̃nọ́kụ̂ ji,

ụ̃nọ́kụ̂ la ndre la ãzíla ĩꞌdi ru aya ayâ.

5 Úpî drị̃lẹ́ gá, ꞌbé kí aká cécé ísékísé áni,

Úpí ụ̃nọ́kụ́ drị̃lẹ́ gá pírí rĩ drị̃lẹ́ gá.

6 ꞌBụ̃ kí ị́jọ́ ũlũ ị́jọ́ ãlá ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá

ãzíla ꞌbá pírí kí dị̃zã ĩꞌdidrị̂ ndre.

7 ꞌBá pírí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ

ãzíla adrulépi ãfó ru ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí sĩ kí drị̃nzá ịsụ́ rá.

Lẽ ãdroŋa pírí ꞌbã ị̃nzị̃ kí Úpí ꞌi.

8 ꞌBá Zị̃yọ́nị̃ drị̂ are kí rá ãzíla uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ,

ãzíla ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ Yụ́dã drị̂ agá rĩ kí ãyĩkõ sĩ,

ị́jọ́ Úpí míní lịlé rĩ kí sĩ,

9 ãꞌdusĩku Úpí mi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ãndânĩ,

ãmbõgõ sĩ índẽ ãdroŋa pírí kí rá.

10 Lẽ ꞌbá Úpî lẽlépi rá rĩ ꞌbã ngụ̃ kí ị́jọ́ ũnzí rĩ ũnzí,

ãꞌdusĩku Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãꞌị̃táŋá trũ rĩ kí tã mba

ãzíla ĩꞌdi kí upa angájó ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́gá rá.

11 Dị̃zã la dị̃ ꞌbá ãlá rĩ kí drị̃ gá,

ãzíla ꞌbá ásị́ mgbã trũ rĩ kí ãyĩkõ ịsụ́ rá.

12 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ Úpí agá ĩmi ꞌbá ãlá ꞌdĩ,

ãzíla ĩfẽ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô rụ́ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ sĩ.

98

Ãdróŋá ĩꞌdi Úpí ụ̃nọ́kụ́ drị̂ ꞌi

1 Íngo úngó úꞌdí la Úpí nî,

ãꞌdusĩku idé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru la kí!

Ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ ãzíla ãlã ĩꞌdidrị̂ sĩ

fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní patáŋá.

2 Úpí iꞌda sụ́rụ́ ꞌbaní,

ꞌI ũkpó trũ sĩ ꞌbá kí pajó,

ãzíla sĩ kí ị́jọ́ lịjó pịrị.

3 Mba ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌbã tã rá

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ.

Úndre patáŋá ĩꞌdidrị̂

ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

4 Ĩmi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ, ĩngo úngó ãyĩkõ sĩ ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ Úpí nî,

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi úngó ãyĩkõ drị̂ kí sĩ.

5 Ĩngo úngó Úpí ní ụ̃ꞌdị́ sĩ,

ĩngo úngó ụ̃ꞌdị́ sĩ ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ũniyamba mba rĩ sĩ.

6 Ĩvu gũká kí jaligó be,

ĩmi uzá ãyĩkõ sĩ Úpí nî, ãꞌdusĩku ĩꞌdi úpí ꞌi.

7 Mĩrĩ ãmbogo rĩ kí ãzíla ãko alagá rĩ kí abe pírí ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi,

ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã ngo úngó ãko pírí uꞌálépi alagá rĩ kí abe.

8 Lẽ ị̃yị́ mĩrĩ rú rĩ ꞌbã sa kí drị́,

lẽ ꞌbé ꞌbã ngo kí úngó ãngũ ãlu gá ãyĩkõ sĩ,

9 lẽ ꞌbã ngo kí úngó Úpî drị̃lẹ́ gá,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi amụ́ ị́jọ́ lịlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá nĩ.

Ĩꞌdi ị́jọ́ lị ãngũ drị̃ gá ị́jọ́ mgbã sĩ

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá kí ị́jọ́ lị ị́jọ́ pịrị sĩ.

99

Ãdróŋá ĩꞌdi Úpí ndẽlépi rá rĩ

1 Úpî ĩꞌdi úpí ru nĩ, lẽ sụ́rụ́ ꞌbã yã kí yã yã;

ri úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá kẹ̃rụ́bị̃ kí drĩdríŋĩ gá; lẽ ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã aya ru aya-ayâ.

2 Úpî ĩꞌdi ãmbógó ru ãngũ Zị̃yọ́nị̃ drị̂ gá;

înga ĩꞌdi sụ́rụ́ pírí kí drị̃lẹ́ gá.

3 ꞌBá pírí ꞌbã ị̃nzị̃ kí rụ́ ĩꞌdidrị́ ãmbógó ụ̃rị̃-ụ̃rị̃ rú rĩ ꞌi!

Rụ́ ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi ãlápítí ru.

4 Mi úpí ũkpó trũ ị́jọ́ lịŋá mgbã rĩ lẽlépi rĩ ꞌi.

Mí ají ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ Ịsịrayị́lị̃ gá,

mí idé ị́jọ́ pịrị ãzíla mgbã rĩ

Yãkóꞌbõ gá.

5 Ĩmi ịcụ́ Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌi;

ãma ãvụ̃ kí ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãlá ru.

6 Mụ́sã kí ándrá Ãrọ́nị̃ be ãtalo ĩꞌdidrị̂ kí agá ĩndĩ,

Sámụ̃wẹ̃lị̃ ándrá ꞌbá ĩꞌdi zịlépi ri kí ꞌbã ãzí;

zị kí ándrá Úpí ꞌi sĩ ãzãkoma ịsụ́jó

ãzíla Úpí umvi kí rá.

7 Jọ ándrá ị́jọ́ ĩꞌba abe angájó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá ru rĩ agá;

mba kí ị́jọ́ ĩꞌdiní vú nzelé rĩ kí tã ãzị́táŋá ĩꞌdiní ándrá fẽlé ĩꞌbaní rĩ kí abe rá.

8 ÚpíÃdróŋá ãmadrị̂,

mí umvi ándrá kí rá;

mí iꞌda ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní mi Ãdróŋá ꞌbá trũlépi ĩndĩ rĩ ꞌi,

wó ífẽ ándrá ĩꞌbaní drị̃rịma ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rá.

9 Ãma ịcụ́ kí Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌi

ãzíla ãma ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌbé ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ drị̃ gá,

ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ĩꞌdi ãlá ru!

100

Úngó Úpî ịcụ́jó rĩ

1 Ĩmi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ, ĩngo úngó Úpí nî!

2 Ĩmi ị̃nzị̃ Úpí ꞌi ãyĩkõ sĩ!

Ĩmi amụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá úngó ãyĩkõ drị̂ kî trũ!

3 Lẽ ĩmi ãꞌị̃ rá Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi!

Ũꞌbã ãma nĩ ãzíla ãma ĩꞌdi ãni*;

ãma ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kî, ĩꞌdi ãma tãmba nĩ.

4 Ĩfi ĩꞌdidrị́ kẹ̃jị́ tị gâsĩ ãwãꞌdĩfô fẽŋá trũ

ãzíla ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agâlé ĩꞌdi ịcụ́ŋá trũ

Ĩfẽ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô; ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi rụ́,

5 ãꞌdusĩku Úpí ĩꞌdi múké; lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ la adru jãꞌdâ,

ãzíla ị́jọ́ sĩ ásị́ tị̃jó ĩꞌdi drị̃ gá rĩ la adru áꞌbị́ ãnzị pírí sĩ.

101

Ị́jọ́ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã azịlé rĩ

1 Ma úngó ngo lẽtáŋá mídrị̂ drị̃ gá ãzíla ị́jọ́ lịŋá mídrị́ pịrị rĩ drị̃ gá,

Úpí, ma úngó sĩ ími ịcụ́jó rĩ ngo.

2 Álẽ adrulé múké múké sĩ uꞌájó ídri mgbã rĩ sĩ.

Mi dó amụ́ áma ãzãkolé ãꞌdụtụ́?

Álẽ uꞌálé ídri mgbã rĩ sĩ

lị́cọ́ mádrị̂ agá.

3 Ãlẽ filé ị́jọ́ ị́jọ́ ũnzí ngaŋá gá ku,

ángụ̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi ri kí ũnzí.

Álẽ áma icílé ĩꞌba abe ku.

4 Ãlẽ filé ị́jọ́ ũnzí ngaŋá gá ku,

ma áma se ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbarụ́ rĩ sĩ rá rá ru.

5 ꞌBá káláŋá ujílépi ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ rụ́ rĩ,

ma ĩꞌdi ꞌdị rá,

má icó ꞌbá ãfó ru rĩ

ꞌbã ị́jọ́ talé ku.

6 Ma ásị́ ꞌbã ꞌbá ãꞌị̃táŋá trũ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí drị̃ gá,

ma kí ãꞌị̃ uꞌájó má be rá,

ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ngalépi ri

kí ãzị́ nga mání nĩ.

7 ꞌBá ĩnzó ꞌbá ru rĩ

icó uꞌálé mádrị́ jó agá ku,

ꞌbá ĩnzõ jọlépi rĩ icó

pá tulé áma andre gá ku.

8 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ, ma mụ ꞌbá ũnzí ri kí

ị̃lị̃kị̃lé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá,

ma ꞌbá ũnzí ri kí adro

táwụ̃nị̃ Úpí drị̂ agá rĩ sĩ rá.

102

Kãrị́lẹ̃ ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã Ãdróŋá zịjó rĩ

1 Úpí, mí are áma zịtáŋá,

mí are drĩ mãmálá mádrị̂ ꞌi!

2 Ị́jọ́ drĩ áma ịsụ́, mí aꞌbejõ ma ku fô!

Mí are ị́jọ́ mání zịlé rĩ ꞌi,

ãzíla ádrĩ ími umve sĩ ãzãkoma aꞌị́jó, mí umvi ma gbõŋáŋá ru fô,

3 ãꞌdusĩku ídri mádrị̂ la ãvĩ gbõŋá ru cécé ãcíkã áni,

ãzíla áma ĩfãkã la ve cécé ãcíkúlú áni.

4 Áma ásị́ ãzá-ãzá, ꞌi cécé ásé áni,

ãzíla ãkónã kí ãjị́ mání yụ.

5 Mání ãzá tajó rĩ sĩ,

ánzụ dó diri-diri, áma íní ace kí dó ĩfãkã be nĩ.

6 Má acá dó cécé íŋmáŋá kõtórõ agá rĩ áni,

cécé íŋmáŋá ĩmbíráŋá kõtórõ álị́ rĩ agá rĩ áni.

7 Ma áma la mịfị́ mgbọ rú,

má acá dó cécé ãríŋá jó drị̃ gá áꞌdụ̂sĩ rĩ áni.

8 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí áma uꞌdá uꞌdâ;

ꞌbá áma ngụ̃lépi unzí rĩ kí áma rụ́ ayú sĩ áwãtáŋá wãjó.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma úfóró na íná ru,

áma mị́ndrẹ la dó dị ãko mání mvụlé rĩ agá,

10 ãꞌdusĩku adrã mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ,

mí inga ma ụrụgá ãzíla mí aꞌbé ma vũ gá.

11 Ídri mádrị̂ la alị gbõŋá ru cécé índréléndri alịlépi ĩndró sĩ rĩ áni.

Ma nụ cécé ásé áni.

12 Wó Úpí mî rú rĩ, íri úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá jãꞌdâ,

ála ị́jọ́ ũrã rụ̂ kụma mídrị̂ drị̃ gá áꞌbị́ anzị pírí kí agá jãꞌdâ.

13 Mi mụ angálé ãzíla mi Zị̃yọ́nị̃ ꞌbã ízákĩzã ndre rá,

ãꞌdusĩku ꞌdĩ dó sáwã míní pẽlé sĩ lẽtáŋá iꞌdajó ĩꞌdiní rĩ ꞌi,

sáwã míní pẽlé sĩ ĩꞌdi ãzãkojó rĩ acá dó ꞌbo,

14 ãtiꞌbo mídrị̂ lẽ kí ĩꞌdi rá,

údrĩ táni ĩꞌdi andi rá tí,

kí ĩꞌdi ꞌbã ízákĩzã ndre rá,

drĩ táni andi rá tí.

15 Sụ́rụ́ kí mụ idélé ụ̃rị̃ sĩ rụ́ Úpí drị̂ sĩ,

ãzíla ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí mụ ãrútáŋá fẽlé míní ũkpõ mídrị̂ sĩ rá,

16 ãꞌdusĩku Úpí la Zị̃yọ́nị̃ sị úꞌdí ru rá,

ĩꞌdi î ãmbõgõ íngõpí yã rĩ iꞌda ꞌbá ꞌbaní rá.

17 Ĩꞌdi zịtáŋá ꞌbá ị́jọ́ ꞌbá ndẽlé rá rĩ ꞌbadrị̂ umvi rá,

icó mãmálá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ị́jọ́ idelé ku.

18 Lẽ úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá drĩ tịlé ku rĩ kí dó sĩ Úpî ịcụ́.

19 Úpí andré ãngũ angájó lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ãlá ꞌbụ̃ gâlé rĩ gá.

André ãngũ vũ gá ꞌdõlé angájó ꞌbụ̃ gâlé,

20 sĩ nuŋá ꞌbá sulé mãbụ́sụ̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí arejó,

sĩ ꞌbá ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gá ꞌbã drã kí rá rĩ kí trũjó.

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó sĩ Úpí ꞌbã rụ́ ũlũ táwụ̃nị̃ Zị̃yọ́nị̃ drị̂gá,

ãzíla ĩꞌdi ịcụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá,

22 sáwã sụ́rụ́ ꞌbã kí ru trajó ũpi abe ãngũ ãlu gá

ãzíla sĩ Úpí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ.

23 Úpí fẽ mání acájó ũkpõ kóru mání adru agá kãrị́lẹ̃ rú ꞌdĩgá ꞌdâ,

lị dó sĩ ụ́ꞌdụ́ mádrị̂ kí ꞌbã kãlãfe ãlị́ŋá ru.

24 Wó ájọ dó Ãdróŋá mádrị̂ ní,

ífẽ ádrã drĩ ꞌdĩ sĩ ma kãrị́lẹ̃ rú ku fô!

Ílí mídrị̂ kí mụ drị̃ gá áꞌbị́ anzị vúsĩ áꞌbị́ anzị vúsĩ.

25 Íꞌbã ándrá ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã ị̃ndụ́ ídu,

ãzíla íꞌbã ándrá ꞌbụ̃ kí ími drị́ sĩ.

26 Ãko ꞌdĩ kí ãvĩ rá, wó mi mîngá ace jãꞌdâ;

kí mụ delé pírí cécé bõngó áni.

Mi kí uja cécé bõngó ujajó rĩ áni

ãzíla kí ãvĩ rá.

27 Wó mi ace ími vúŋá sĩ jõ ídu rĩ áni,

ãzíla mi mụ uꞌálé jãꞌdâ.

28 Anzị ãmadrị̂ kí mụ uꞌálé ími andre gá;

anzị ĩꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kí mụ mụlé pá tulé ími drị̃lẹ́ gá ũkpó ru.

103

Lẽtáŋá Ãdróŋá drị̂

1 Ásị́ mádrị̂ mí ịcụ́ Úpí ꞌi,

ídri mádrị̂ agá pírí, ma ĩꞌdi rụ́ ãlá ri ịcụ́,

2 Ásị́ mádrị̂ mí ịcụ́ Úpí ꞌi,

ãzíla mí ãvĩ jõ ị́jọ́ ụ̃rọ̃drị́ Úpí drị̂ drị̃ gá ku.

3 Ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí trũ pírí rá

ãzíla adrí ãyánĩ mádrị̂ kí pírí rá.

4 Apá ma drã agá rĩ sĩ rá,

wi mání sụ̃sụ́ lẽtáŋá drị̂ ãzíla andré áma ízákĩzã rá.

5 Fẽ mání agalé ãko múké rĩ kí sĩ,

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ũkpó kãrị́lẹ̃ drị̂ isụ́ úꞌdí ru cécé yụ́kụ́ drị̂ áni.

6 Úpí la ị́jọ́ mgbã rĩ nga,

ãzíla ĩꞌdi hákĩ ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ ꞌbadrị̂ kí fẽ rá.

7 Úpí lũ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ụ̃tị̃lé rĩ kí Mụ́sã nĩ rá,

ãzíla iꞌda ị́jọ́ ĩꞌdiní mụlé ngalé ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rá.

8 Úpí ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ ru ãzíla lẽtáŋá uyaŋá kóru rĩ trũ.

Ũmbã rụ ĩꞌdi gbõrú ku ãzíla lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ukó ku.

9 Úpí uzá ãma drị̃ gá sáwã pírí sĩ ku,

ũmbã rụ ĩꞌdi jãꞌdâ ku.

10 Fẽ ãmaní drị̃rịma calépi rĩ sĩ ị́jọ́ ũnzí ãmaní ngalé rĩ kí vúŋá sĩ ku,

ãzíla ị́jọ́ ũnzí ãmaní idélé rĩ ꞌbã ãrígó tị ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni ku.

11 Cécé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ bã adrujó vũ drị̃lẹ́ gá ụrụgá rĩ áni;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi ãmbógó ru ꞌbá ĩꞌdi rulépi rá rĩ ꞌbaní.

12 Cécé ãngũ ị̃tụ́ ꞌbã agájó rĩ ꞌbã adrujó rá-rá ru ãngũ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌdejó rĩ be rĩ áni,

Úpí wụ̃ vâ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí ãma rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ álị́.

13 Cécé átẹ́pị ꞌbã adrujó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbarụ́ rĩ áni,

Úpí ꞌbã ásị́ vâ ị̃gbẹ́ ru ꞌbá ĩꞌdi rulépi rĩ ꞌbaní,

14 ãꞌdusĩku nị̃ ũkpó ãkõ ãmadrị̂ cé;

ãma pụ́trụ́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ la agá ĩꞌdiní rá.

15 Ídri ꞌbádrị̂ ĩꞌdi ãlị́ŋá ru cécé ásé drị̂ áni,

cécé mãwụ́wã ásé agá rĩ kí áni, ãma zo rá ãzíla ũdrã rá.

16 Ãlụ́kụ́kụ̃ drĩ li la ꞌbo, ĩꞌdi ãvĩ rá,

ꞌbá ãzí ndre ĩꞌdi ĩdị́ ku.

17 Wó Úpí ꞌbã lẽtáŋá la adru ꞌbá ĩꞌdi rulépi rĩ ꞌbaní jãꞌdâ,

mũkẽ ĩꞌdidrị̂ la ru ị̃drị̃ anzị ꞌbã anzị ꞌba rụ́,

18 ãzíla ꞌbá mgbã tị icíma ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃lépi rá,

ꞌbá ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩlépi rĩ ꞌbanî.

19 Úpí ꞌbã úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ ꞌbụ̃gá ꞌdãá ũkpó ru,

ãzíla ũpĩ ĩꞌdidrị̂ la ãngũ na pírí nĩ.

20 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi, ĩmi mãlãyíkã ũkpó trũ ꞌdĩ,

ĩmi ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩlépi ꞌdĩ,

ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí arelépi ꞌdĩ.

21 Ĩmi mãlãyíkã ãꞌdị́ ꞌdịlépi ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi,

ĩmi ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ ngalépi ꞌdĩ.

22 Ãko pírí Úpí ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi

ãngũ pírí ĩꞌdiní sĩ ũpĩ najó rĩ kí agá.

Ásị́ mádrị̂ mí ịcụ́ Úpí ꞌi.

104

ꞌBá ãma ꞌbãlépi rĩ ịcụ́jó

1 Ásị́ mádrị̂, mí ịcụ́ Úpí ꞌi,

Úpí, Ãdróŋá mádrị̂, mi ãmbógó ru;

Ísụ̃ ími rụꞌbágá rụ́ kụma kí dị̃zã be.

2 Ísụ̃ ími rụꞌbágá dị̃zã cécé bõngó áni.

Mí aja ꞌbụ̃ cécé hémã ajajó rĩ áni,

3 ísị lị́cọ́ mídrị̂ ụrụgá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị̃yị́ fẽlépi rĩ kí drị̃ gá.

Mí idé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ kí gárĩ mídrị́ ãꞌdi drị̂ kî ru

ãzíla mi unga ụ́pụ́pị́ ãlụ́kụ́kụ̃ drị̂ sĩ.

4 Ãlụ́kụ̃ kí ị́jọ́ mídrị̂ kí ují nĩ,

ãcí ꞌbã idraká tị kí ãtíꞌbó mídrị̂ kî.

5 Íꞌbã ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã ị̃ndụ́ mi ꞌi,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ icó ru ayalé ku.

6 Mí aku ụ̃nọ́kụ̂ mĩrĩ ãmbógó rĩ kî sĩ cécé bõngó áni;

ị̃yị́ iti kí ꞌbé kí rá.

7 Ụ́ꞌdụ́kọ́ míní uzájó rĩ sĩ, ị̃yị́ mvu kí apálé rá,

ụ́ꞌdụ́kọ́ mídrị́ ãvi drị̂ áni rĩ sĩ, afụ kí ru apálé rá,

8 dị kí ꞌbé kí drị̃gâ sĩ,

dị kí vụ̃rụ́ áꞌbụ kí agâsĩ,

ãngũ pẽlé ĩꞌbaní sĩ ãsị̃jó rĩ gá.

9 Íꞌbã ĩꞌbaní lõkókõrí ĩꞌbaní icólé drị̃ alịlé ku la,

ị̃yị́ icó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ akulé ị̃dị́ ku.

10 Mi ị̃yị́ fẽ agbẹ́lé kídí kí agâlé ꞌdịlé áꞌbụ kí agâ sĩ,

kí dị ꞌbé kí drĩdríŋĩ gâsĩ.

11 Kí ị̃yị́ fẽ ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbaní pírí,

ị̃yị́ vị́ kãyĩnõ ásé agá rĩ ꞌbadrị̂ kí dejó.

12 Ãríŋá ꞌbụ̃gá rĩ kí jõrõvũ sị ife ị̃yị́ tị gá rĩ kí sị́gá;

kí úngó ngo ife ꞌbã kénĩ kí sị́ gâsĩ.

13 Ĩꞌdi uzogó ũsũ ꞌbé kí drị̃ gá angájó lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ꞌbụ̃gâlé rĩ gá,

ãzíla ụ̃nọ́kụ́ la ga tré ãyĩkõ sĩ ãzị́ míní ngalé rĩ sĩ.

14 Mi ásé kí fẽ zolé tị́ ꞌbaní ị̃rẹ́bị́ ru,

mi ãko dụlépi rĩ kí fẽ ꞌbá ꞌbaní ayúlé,

mi kí fẽ ãkónã ũfũlé angájó ụ̃nọ́kụ́ gá,

15 mi ãyĩkõ ajị́ kí ásị́ gá wáyĩnĩ sĩ,

mi ãdu fẽ ĩꞌbã mẹ́lẹ́tị ní sĩ dị̃jó dị̃-dị̃,

ãzíla ãkónã fẽ ĩꞌbaní ũkpó ịsụ́jó.

16 Ife Úpí drị̂ kí ị̃yị́ ịsụ́ ĩyõ rú,

ꞌdĩ kí márígó ife ĩꞌdi ꞌbã salé Lébãnõnĩ gá rĩ kî.

17 Ãriŋa kí jõrõvũ ĩꞌbadrị̂ kí sị kí sị́gá ꞌdãá;

kápáya kí jõrõvũ ĩꞌbadrị̂ kí sị ife ãzo rĩ kí sị́gá.

18 Ãnãkpá ásé agá indrélépi ị̃ndrị́ áni rĩ kí uꞌá ꞌbé ãzo mbílíko rĩ kí sị́gá,

ãzíla kílẽ kí ru ụ̃zị̃ ụ̃jị́gọ́ ꞌbé sị́ gá rĩ ká agâ sĩ.

19 Ĩmbá la áyi kí uja nĩ,

ãzíla ị̃tụ́ nị̃ sáwã ĩꞌdiní sĩ ꞌdejó rĩ cé.

20 Íꞌbã ị́nị́ mi ꞌi, ãngũ la dó sĩ nị,

ãnãkpá ásé agá rĩ kí ãfũ acị́lé.

21 Kẹ̃mị̃ kí ãkónã ĩꞌbaní rĩ ndrụ̃ áwáŋá trũ

ãzíla kí ãkónã ĩꞌbadrị̂ ịsụ́ angájó Ãdróŋá drị́.

22 Ị̃tụ́ drĩ agá ꞌbo, kí gõ vúlé,

kí ru ula vụ̃rụ́ ĩꞌbadrị́ ụ̃jị́gộ agá ꞌdãá.

23 ꞌBá kí mụ ãzị́ ĩꞌbadrị̂ kí agâlé,

kí ãzị́ nga kpere ĩndró gá.

24 Úpí, mí idé ãko ídri trũ rĩ kí ũꞌbí ru!

Mí idé kí pírí ũndũwã sĩ;

ụ̃nọ́kụ́ gá tré ãko ndú ndú míní ũꞌbãlé rĩ kí sĩ.

25 Mĩrĩ ĩꞌdi ꞌdã, ĩꞌdi ãmbógó ru ãzíla mgbọ ru,

ga tré ãko míní ũꞌbãlé ãmbógó ãzíla níríŋá

ídri trũ rĩ kî sĩ, ícó kí lãlé ku.

26 Mẹ́lị̃ kí ací drị̃ la gâsĩ, ꞌdõlé ãzíla ꞌdã gâlé,

ãzíla ãnãkpá ãmbógó rĩ kí avá alagá ꞌdãá.

27 Tị̃ kí pírí ásị́ ími drị̃ gá,

míní sĩ ãkónã ĩꞌbaní nalé rĩ kí fẽjó sáwã múké rĩ gá.

28 Ídrĩ ĩꞌbaní fẽ la ꞌbo,

kí ũkũnã la,

ídrĩ ími drị́ nzị̃ ꞌbo,

kí aga tré ãko múké rĩ sĩ.

29 Ídrĩ ími mẹ́lẹ́tị zị̃ cí,

kí idé ụ̃rị̃ sĩ,

ídrĩ kí ává nze ꞌbo

kí ũdrã rá ãzíla kí gõ pụ́trụ́ gá vúlé.

30 Ídrĩ úríndí mídrị̂ tị pẽ ꞌbo,

ídri úꞌdí la la ru ꞌbã nĩ,

ãzíla mi ídri úꞌdí la fẽ ụ̃nọ́kụ̂ ní.

31 Lẽ dị̃zã Úpí drị̂ ꞌbã mụ drị̃ gá jãꞌdâ,

lẽ Úpí ꞌba uꞌá ãyĩkõ sĩ ãko ĩꞌdiní idélé rĩ kí sĩ.

32 Úpí drĩ ãngũ andré ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé, ụ̃nọ́kụ̂ la yã yã,

drĩ ꞌbé kí aló, ãcíkã la ãfũ nĩ.

33 Ma Úpí ní úngó ngo áma ásị́ pírí sĩ,

Ma Ãdróŋâ ịcụ́ ụ́ꞌdụ́ mání adrujó ídri rĩ kí sĩ pírí.

34 Lẽ ị́jọ́ mání ũrãlé rĩ ꞌbã adru kí ãyĩkõ rú mínî,

ma ãyĩkõ mádrị̂ ịsụ́ Úpí agá.

35 Wó lẽ î ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá,

lẽ ꞌbã ãvĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá.

Ásị́ mádrị̂, mí ịcụ́ Úpí ꞌi.

Ícụ́ Úpí ꞌi.

105

Ãdróŋá kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe

1 Ífẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní, mí ũlũ ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́,

ífẽ sụ́rụ́ pírí ꞌbã nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdĩ ꞌbã ngalé rĩ kî.

2 Ĩngo úngó ĩꞌdiní, ĩngo úngó sĩ ĩꞌdi ịcụ́jó rĩ ꞌi,

ĩmi ũlũ ị́jọ́ ĩꞌdiní ngalé ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí ꞌbá pírí ꞌbanî.

3 Dị̃zã ꞌba adru rụ́ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ nî,

lẽ ꞌbá Úpî ndrụ̃lépi rĩ kí ꞌbã ásị́ ꞌbã uꞌá ãyĩkõ sĩ.

4 Ĩndre ãngũ Úpí rụ́ sĩ ãzãkoma ịsụ́jó,

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi sáwã pírí sĩ.

5 Ĩmi agá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ụ̃sụ̃táŋá rũ rĩ kí,

ị́jọ́ tálí ru rĩ kí, ị́jọ́ lịŋá ĩꞌdiní fẽlé rĩ kí abe.

6 Ĩmi anzị Ịbụrahị́mụ̃ drị́ ĩꞌdĩ ꞌbã ãtíꞌbó ru ꞌdĩ,

ĩmi anzị Yãkóꞌbõ drị́ ĩꞌdiní pẽlé ꞌdĩ.

7 Ĩꞌdi Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌi,

ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbaní pírí.

8 Ĩꞌdi ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ tãmba jãꞌdâ,

ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ ĩꞌdi áꞌbị́ anzị álĩfũ álĩfũ ꞌbaní pírí.

9 Mba tị icíma Ịbụrahị́mụ̃ be rĩ tã rá,

ãzíla mba ũyõ ĩꞌdiní nalé Ĩsákã be rĩ tã rá.

10 ꞌBã ị́jọ́ la ũkpó rũ Yãkóꞌbõ ní ãzị́táŋá ru,

ꞌbã vâ ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãzị́táŋá jãꞌdâ rĩ rú.

11 “Ma ãngũ kãnánĩ drị̂ fẽ ĩminí,

ĩꞌdi adru ãko ĩminí ꞌdụlé ĩmĩ ãni la rú rĩ ꞌi.”

12 ꞌBá Ãdróŋá drị̂ kí ꞌbã kãlãfe were rú,

ĩꞌbaní adru agá ãmị́yọ́ŋá ru Kãnánĩ gá ꞌdãá.

13 Ĩꞌbaní wãyá co agá sụ́rụ́ ãzí rĩ gá cajó sụ́rụ́ ãzí gá,

angájó sụ́rụ́ ãlu gá cajó sụ́rụ́ ãzí rĩ gá.

14 Wó Ãdróŋá aꞌbe ꞌbá ãzí kí kí ĩkpãjó ku,

kí ị́jọ́ sĩ, uzá ũpi kí drị̃ gá rá.

15 “Ĩmi aló ꞌbá má ãni mání sĩ ãdu ũsũjó kí drị̃ gá rá rĩ kí ku;

ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí nábị̃ mádrị̂ ꞌbarụ́ ku.”

16 Ají rílẽ ãngũ kãnánĩ drị̂ drị̃ gá,

iza dó sĩ ãkónã ĩꞌbadrị̂ kí rá,

17 pẽ ꞌbá ãzí tị kí drị̃lẹ́ gâlé

ꞌdĩ Yụ̃sụ́fụ̃ uzịlé ãtíꞌbó ru rĩ ꞌi.

18 Mãbụ́sụ̃ gâlé ící ĩꞌdi pá ímve sĩ cí, pá la kụ̃ kí dó sĩ rá,

ãzíla úsụ̃ dó ĩꞌdi imbe gá aya,

19 kpere ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã ru idé agá,

Ị́jọ́ Úpí drị̂ ụ̃ꞌbị̃ dó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, ịsụ́ ĩꞌdi pịrị.

20 Úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ pẽ dó ꞌbá tị ãzíla anzé dó ĩꞌdi rá,

ãmbógó ꞌbá ꞌbadrị̂ trũ dó ĩꞌdi rá.

21 ꞌBã Yụ̃sụ́fụ̃ ãmbógó ru ãko úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá,

Úpí ꞌbã vâ ĩꞌdĩ ãmbógó ru ãko ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí

22 sĩ ꞌbá úpí ꞌbã pálégá rĩ kí imbájó ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni,

ãzíla vâ sĩ ꞌbá ĩyõ rĩ ꞌbaní ũndũwã imbájó.

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịsịrayị́lị̃ acá dó Mị̃sị́rị̃ gá;

Yãkóꞌbõ ri dó uꞌálé ãmị́yọ́ŋá ru ãngũ Hámũ drị̂gá.

24 Úpí fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ tị kí dó ũꞌbí ru,

fẽ ꞌbá ꞌdĩ acá kí dó ũkpó trũ ndẽ kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí rá.

25 Fẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ngụ̃ kí dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãjị́ ũnzí,

itú kí ị́jọ́ ũnzí ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbarụ́.

26 Úpí Pẽ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Mụ́sã kí tị

Ãrọ́nị̃ be, ꞌdi kí ꞌbá ĩꞌdiní ándrá ũpẽlé rĩ kî.

27 Idé kí tálí ĩꞌdidrị́ ícétáŋá ru rĩ kí ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá,

ị́jọ́ Úpí drị́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá.

28 Ãdróŋá Pẽ dó ị́nị́ tị, ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ nị dó sĩ ị̃tụ́ sĩ kpákpá,

ãꞌdusĩku uga kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní mụlé úmgbé.

29 Uja ị̃yị́ ĩꞌbadrị̂ kí ãrí ru,

fẽ sĩ ị̃ꞌbị ĩꞌbadrị́ ị̃yị́ agá rĩ ꞌbaní ũdrãlé rá.

30 Ụ́drụ́gọ́ ga kí dó tré ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂gá,

ufí kí jọ ꞌa ãmbógó ĩꞌbadrị̂ drị̂ kí agâ sĩ, ụtụ kí gbọ́lọ́ sị́ gâsĩ sĩ ĩndĩ.

31 Ãdróŋá jọ dó ị́jọ́, ụ́nụ́ ũꞌbí ãkpẹ̃ kí dó,

ãzíla údrániŋá tị kí dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá pírí.

32 Uzogó kẹ̃jị́ gá ãpẽ

sí kí tị ãvi be ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí,

33 co zãbíbũ ĩꞌbadrị̂ kí úlúgó ife abe vụ̃rụ́,

ãzíla anu ife sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ agá rĩ kí vụ̃rụ́.

34 Ãdróŋá jọ ị́jọ́, úmbí ãkpẹ̃ kí dó ũꞌbí ru

íse abe lãŋá kóru.

35 Na kí dó ãko dụlépi ãngũ drị̃ gá ꞌdãá rĩ kí pírí,

mbe kí ãko ãkónã rú ĩꞌbaní salé rĩ kí pírí.

36 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụꞌdị́ dó anzị kãjãní ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí rá,

ãfó ãzíla ãyĩkõ ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ drị̂ anụ́ dó rá.

37 Anzé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rá, ãzíla aꞌdụ́ kí sílĩvã kí gólũdĩ trũ ĩndĩ,

angájó sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ agâlé kí ũkpó ru ãyánĩ kóru rụꞌbá ãlá sĩ.

38 ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ ĩꞌbaní ãngũ ĩꞌbadrị̂ aꞌbejó rĩ sĩ,

ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ rụ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí sĩ rá.

39 Aja ụ̃rụ́ꞌbụ̃ sĩ kí drị̃ akujó,

ãzíla ji ĩꞌbaní ãngũ ị́nị́ sĩ ãcí sĩ.

40 Ãꞌị́ kí ĩꞌdidrị́ ĩzá, ãfẽ ĩꞌbaní ãlíꞌboŋá nalé,

ãzíla fẽ ãbírí ĩꞌbadrị̂ ní ukójó mãnã sĩ, ꞌdĩ mũkátĩ angálépi ꞌbụ̃gá rĩ ꞌi.

41 Nzị̃ ándrá ĩꞌbaní írã, ãzíla ị̃yị́ agbẹ́ dó ala gâlé;

ị̃yị̂ dị dó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ cécé ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ ꞌbã dị̃jó rĩ áni,

42 ãꞌdusĩku agá ándrá tị icíma ĩꞌdiní icílé

ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Ịbụrahị́mụ̃ be rĩ ꞌbã ị́jọ́ rá.

43 Ají dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ãmvé ꞌdõlé ãyĩkõ trũ,

ꞌbá ĩꞌdi ãni ĩꞌdiní pẽlé pẽpẽ rĩ ngo kí dó úngó ãyĩkõ sĩ.

44 Fẽ dó ãngũ ꞌbá ãzí ꞌbadrị̂ ĩꞌbanî,

ãzíla fẽ ĩꞌbaní ãkónã ꞌbá ãzí ꞌbã kí salé nĩ rĩ kî.

45 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí dó sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mba,

ãzíla ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá fẽjó ꞌbã mba kí kí tã rĩ kí kí tãmba rá.

Ị́cụ́ Úpí ꞌi!

106

Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ĩꞌdinî, ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi lẽtáŋá mgbã rĩ ꞌi ãzíla jãꞌdâ rĩ ꞌi.

2 Ãꞌdi icó dó ị́jọ́ ãmbogo ãmbogo Úpí ní ngalé rĩ kí vú nzelé rá la nĩ yã,

jõku ãꞌdi icó ĩꞌdi ịcụ́lé calépi rĩ sĩ rá la nĩ yã?

3 ꞌBá ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbalépi rĩ kí,

ꞌbá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ kí adru drị̃lẹ́ba rú.

4 Úpí, mí ũrã áma ị́jọ́ ĩndĩ míní lẽtáŋá iꞌda agá ꞌbá mídrị̂ ꞌbanî,

míní kí pa agâ, íꞌbã ma kí agá ĩndĩ.

5 Ífẽ má ịsụ́ málĩ ꞌbá míní pẽlé rĩ ꞌbã kí ịsụ́lé rĩ kí ĩndĩ,

ma dó sĩ adru ĩꞌba abe ãyĩkõ gá,

ãzíla ífẽ má ịcụ́ mi ꞌbá mídrị̂ kí abe ĩndĩ.

6 Ãma idé ị́jọ́ ũnzí cécé ãmã átẹ́pịka ꞌbã kí adrá idélé rĩ áni,

ãma ꞌbá ũnzí ãzíla vâ ũnzĩkãnã idélépi la kî.

7 Ãma áyị́pịka ꞌbã kí ándrá adrujó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ,

ꞌbã kí ándrá ásị́ tálí míní idélé rĩ kí drị̃ gá ku,

ãvĩ kí ándrá ị́jọ́ lẽtáŋá míní kí lẽjó rĩ drị̃ gá rá,

mĩrĩ ika rĩ gá ꞌdãá, gã kí ándrá Úpí ꞌbã tị úmgbé.

8 Wó ípa kí rá sĩ ãrútáŋá rụ́ mídrị̂ drị̂ tã mbajó,

ꞌbã nị̃ kí rú dó sĩ ũkpõ mídrị̂ ꞌi.

9 Uzá dó mĩrĩ Ika rĩ drị̃ gá ãzíla mĩrĩ awa dó sĩ ru ꞌa ị̃rị̃,

ꞌde kí drị̃ mĩrĩ mgbi rĩ agâ sĩ cécé ãngũ ãꞌí kõtórõ agá rĩ áni.

10 Pa kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́gá rĩ sĩ rá;

ãzíla unze kí mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́ gá rá.

11 Mĩrĩ ꞌbã ị̃yị́ ãgõ vúlé iti mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí mụ̃ꞌdụ̃,

kí ãzí ãlu la pa ru ku.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃ kí ándrá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ rá,

ngo kí dó úngó sĩ ĩꞌdi ịcụ́jó.

13 Wó ꞌdã ꞌbã vúlé gá ãvĩ kí ándrá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí mbẽlẽŋá ru

ãzíla nga kí ị́jọ́ ĩꞌdi tị kó ru.

14 Ũlẽ ga dó ándrá kí ꞌa gá kõtórõ gâlé,

rĩ kí dó sĩ Ãdróŋâ ụ̃ꞌbị̃lé kõtórõ agá ꞌdãá.

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ fẽ ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã kí aꞌị́lé rĩ kí rá,

wó ají jụ́wẹ̃ ũnzí la ꞌbá kí drị̃ gá.

16 ꞌBá kámbĩ agá ꞌdãá rĩ idé kí Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be ãjã sĩ,

ꞌbání kí ꞌbãjó ndú Úpí ní rĩ sĩ.

17 Vũ nzị̃ dó sĩ ru tị mgbọ ãzíla ti Dátãnĩ rá;

ãzíla ị̃sị̃ vâ Ãbị̃rámụ̃ kí ꞌbá ũꞌbí kí abe.

18 Ãcí aꞌdé ándrá ꞌbá kí vú bĩlépi rĩ kí drị̃ gá,

ãcí idraká tị ivé ándrá ꞌbá ũnzí rĩ kí kícíkící.

19 ꞌBá idé kí ándrá kãjóŋá ꞌbé Hõrébũ gá ꞌdãá

ãzíla ị̃nzị̃ kí ándrá ãdróŋá íꞌdá ru idélé gólũdĩ sĩ rĩ.

20 Uja kí ándrá dị̃zã Ãdróŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ drị̂,

íꞌdá mọ́nị̃gọ́ drị́ ãzíla ãnãkpá ị̃rẹ́bị́ nalépi rĩ ꞌba drị̂ kí sĩ.

21 Ãvĩ kí ị́jọ́ Ãdróŋá kí palépi,

ị́jọ́ ãmbogo ãmbogo kí idélépi Mị̃sị́rị̃ gá,

22 tálí idélépi ãngũ Hámũ drị̂gá,

ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí idélépi mĩrĩ Ika rĩ gá rĩ drị̃ gá rá.

23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá jọ ándrá dó sĩ, “Ma mụ kí ị̃lị̃kị̃lé rá

ꞌbá ĩꞌdiní pẽlé pẽpẽ Mụ́sã

drĩ ájẹ́ pá tu agá kí drĩdríŋĩ gá Má be

sĩ mãmálá ꞌbãjó ũmbã Mání lẽjó kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ atrijó ku rĩ gá.”

24 ꞌBá ꞌdĩ gã kí ándrá dó filé ãngũ ũnĩ-ambamba ꞌdã gâlé úmgbé,

ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí ándrá ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé rĩ ku.

25 Unu kí ĩꞌbadrị́ hémã agâlé

ãzíla gã kí Úpí ꞌbã tị arelé úmgbé.

26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá na dó ándrá ũyõ jọ, ãndá ãndá ru

ꞌI mụ kí ụꞌdị́lé ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé rá,

27 ãzíla ꞌI mụ anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí iré sụ́rụ́ ãzí kí agá,

ãzíla ꞌI kí dro ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá.

28 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Pẹ̃yọ́rị̃ gá ꞌdãá, ꞌbá Ãdróŋá drị̂ fi kí dó Bãálĩ ị̃nzị̃ŋá gá,

ãzíla na kí íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ídri kọ́lị rĩ ꞌbaní rĩ kí,

29 inga kí Úpí ꞌbã ũmbã ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbaní idélé rĩ kí sĩ,

ãzíla jụ́wẹ̃ aꞌdé dó kí drị̃ gá.

30 Wó Fẽnásĩ tu dó pá ụrụgá ãzíla fẽ dó ꞌbá ịsụ́lé ị́jọ́ ũnzí trũ rĩ ꞌbání drị̃rịma rá,

Ãdróŋá atrị dó sĩ jụ́wẹ̃ ꞌdã rá.

31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úlã dó ĩꞌdi ꞌbá ãlá la ru

iꞌdójó sáwã ꞌdã sĩ mụjó drị̃ gá ãsị̃ŋá kóru.

32 Ị̃yị́ Mẹ̃rị́bã drị̂gá ꞌdãá iza kí ándrá Úpí ꞌbã ásị́, fẽ kí dó sĩ Úpí uꞌá dó ũmbã sĩ,

ị́jọ́ ꞌdã ají dó Mụ́sã ní ũcõgõ ãmbógó la.

33 Iza kí Músã ásị́,

Músã mụ dó sĩ ị́jọ́ ujọ́ trũ aza rú.

34 Úpí fẽ ándrá ãzị́táŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ꞌbá sụ́rụ́ Kãnánĩ gá ꞌdãá rĩ gá rĩ kí ụꞌdị́jó rá,

wó ụꞌdị́ kí kí ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni ku.

35 Kẹ̃jị́ la gá ri kí ru ĩgbãlé ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ kí abe

ãzíla andré kí dó sĩ lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ ũnzíkãnã ꞌdã kî.

36 Ị̃nzị̃ kí ãdroŋa ĩꞌbãni ĩnzõ rú rĩ kí,

fẽ dó sĩ kí ũdrãjó.

37 Fẽ kí anzị ĩꞌbadrị̂ kí izonzi kí abe ídétáŋá ru

úríndí ũnzí ꞌbanî.

38 Asu kí ꞌbá ị́jọ́ kọ́lị rĩ kí ꞌbã ãrí,

ãrí anzị ãzíla izonzi ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí,

ꞌbá uꞌdị́ŋá ga ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá tre,

ãzíla ãngũ izaru ãrí ĩꞌbadrị̂ sĩ.

39 Andị́ kí ándrá ru ị́jọ́ ĩꞌbaní idélé ũnzí rĩ kí sĩ rá

ị̃nzị̃ kí ándrá ãdroŋa ndú la kí áyụ.

40 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí acá dó ũmbã sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní,

ãzíla gá dó sĩ ꞌbá ĩꞌdi ãmgbã rĩ kí úmgbé.

41 Fẽ dó sĩ kí sụ́rụ́ Ãdróŋâ nị̃lépi ku rĩ kí drị́ gá,

ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ri kí dó sĩ ũpĩ nalé nĩ.

42 Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ĩkpã kí kî

ãzíla acá kí dó sĩ kí pálégá.

43 Pá alé wẽwẽ rú Úpí ri kí apálé,

wó ri kí mvulé ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá rá

ãzíla ri kí dó sĩ filé ị́jọ́ ũnzí gá ị̃dị́-ị̃dị́.

44 Wó tí Úpí are kí rá ĩꞌbaní awá agá ĩꞌdi rụ́,

ꞌbã dó ásị́ ĩꞌbã áwáŋá drị̃ gá rá.

45 Tị icíma ĩꞌdidrị́ ĩꞌba abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ agá ándrá dó ĩꞌdiní rá

ãzíla lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ uja ru ásị́ rá.

46 Fẽ ꞌbá kí ĩkpãlépi rĩ ꞌbaní

kí tãmbajó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

47 Ípa ãma, Úpí, Ãdróŋá ãmadrị̂,

sụ́rụ́ ãzí ꞌdã kí agâlé rĩ sĩ mí uja ãma vúlé,

ãma dó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽ míní,

ãzíla ãma dó sĩ rụ́ mídrị́ ãlá rĩ ịcụ́ ãyĩkõ sĩ fô.

48 Ị́cụ́ kí Úpí, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi,

ị́cụ́ ĩꞌdi ãndrũ ãzíla ãsị̃ŋá kóru.

Lẽ ꞌbá pírí ꞌbã jọ kí “Ámĩnã”

Ícụ́ Úpí, ꞌI!

107

Ãdróŋá la ãmaní ãzãkoma fẽ nĩ

1 “Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké,

Lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ la adru jãꞌdâ.”

2 Ĩmi ꞌbá pírí Úpí ꞌbã palé rá ꞌdĩ,

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi. Apá ĩmi mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́lẹ́ gá rá.

3 Ají ĩmi vúlé angájó ãmị́yọ́ŋá ãngũ gâlé,

angájó ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agá ãzíla ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá, ãngũ ụ́rụ́ ãzíla ándrá rĩ kí agâlé.

4 ꞌBá ãzí rĩ ri kí wãyá colé kõtórõ agâ sĩ gẹ̃rị̃ kóru,

ãzíla ịsụ́ kí gẹ̃rị̃ sĩ cajó táwụ̃nị̃ ĩꞌbaní sĩ icójó uꞌájó rĩ agá ku.

5 Ãbị́rị́ fụ kí, ị̃yị́vị́ ndẽ kí,

ãzíla ꞌbá pírí ꞌbã ásị́ tị̃ŋá ukó rá.

6 Sáwã ꞌdã sĩ ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ agá awá kí Úpí rụ́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

ãzíla Úpí pa kí ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ kí agá rá.

7 ꞌDe kí drị̃ gẹ̃rị̃ pịrị rĩ agâ sĩ

cajó kpere táwụ̃nị̃ ĩꞌbaní sĩ mụjó uꞌájó rĩ agá.

8 Lẽ ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ,

ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdiní idélé ꞌbá ꞌbaní rĩ kí sĩ.

9 Fẽ ꞌbá ị̃yị́vị́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ kí ꞌbã ị̃yị́vị́ ukó rá,

ãzíla ꞌbá ãbị́rị́ ru rĩ ní agajó ị́jọ́ múké rĩ sĩ.

10 ꞌBá ãzí rĩ ri kí ándrá adrulé ãngũ ịnị agá ãzíla drã ꞌbã índréléndri agá,

ãzíla úmbé ándrá kí mãbụ́sụ̃ gâlé nõrórõ sĩ,

11 ãꞌdusĩku mvu kí ándrá ãzị́táŋá Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ drị̂ kí agá rĩ sĩ rá,

ãzíla gã kí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí úmgbé.

12 Kí ũkpõ ukó ándrá dó ru rá ãzị́ ũkpó ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩ,

uꞌde kí vũ gá ãzíla ꞌbá ãzí ándrá ãlu icólépi kí ãzã kolépi rá la ꞌdá yụ.

13 Sáwã ꞌdã sĩ ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ agá awá kí Úpí rụ́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

ãzíla pa dó sĩ kí ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ agá rá.

14 Anzé dó kí angájó ãngũ ịnị ĩꞌbã kí ándrá adrujó drã ꞌbã índréléndri gá rĩ gá,

ãzíla anu nõrórõ sĩ kí umbéjó rĩ kí rá.

15 Lẽ ꞌbã ị̃nzị̃ kí Úpí ꞌi lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ,

ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩꞌbaní rĩ kí sĩ.

16 Anu kẹ̃jị́tị bũrônzĩ rú rĩ kí rá

ãzíla ụlị́ aya la kí rá.

17 ꞌBá ãzí rĩ aza kí ándrá aza zã, acá kí ándrá drị̃ ũnzí ru,

cị kí dó sĩ drị̃ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ.

18 Ãkónã pírí kí vị́ fũ ándrá ĩꞌbaní rá

kí ándrá dó sĩ ãnirú drãjó.

19 Sáwã ꞌdã sĩ ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ agá awá kí Úpí rụ́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

ãzíla pa dó sĩ kí ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ agá rá.

20 Adrí kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ sĩ,

ãzíla pa kí drã agá rĩ sĩ rá.

21 Lẽ ꞌbã ị̃nzị̃ kí Úpí ꞌi lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ,

ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩꞌbaní rĩ kí sĩ.

22 Lẽ ꞌbã fẽ kí ídétáŋá ãwãꞌdĩfô rú rĩ kí

ãzíla ꞌbã ngo kí úngó ãyĩkõ drị̂ kí sĩ ãzị́ ĩꞌdiní ngalé rĩ kí vú nzejó.

23 ꞌBá ãzí rĩ ri kí ándrá acị́lé ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ drị̃ gâsĩ mẹ́lị̃ kî sĩ,

ri kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí ịsụ́lé ị̃yị́ drị̃ gá.

24 Ndre kí ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé rĩ kí,

ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdi ꞌbã idélé mĩrĩ agá ꞌdãá rĩ kí rá,

25 ãꞌdusĩku fẽ ándrá ãzị́táŋá ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó la iꞌdó dó lilé,

ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ lilépi rĩ fẽ mĩrĩ ní umvújó tũlãtũlã.

26 Înga ándrá mẹ́lị̃ ĩꞌbadrị̂ kí ụrụgá ãlụ́kụ́kụ̃ agá

ãzíla ꞌde kí ándrá vũ gá ị̃yị́ ị̃ndụ́ gâlé.

Ị́jọ́ drị̃lẹ́ ũnzí ru ꞌdĩ agá ꞌbá mẹ́lị̃ agá rĩ kí ásị́ mvu rá,

27 kí ru ụ̃sị̃ ãzíla kí acị́ pãrã-pãrã ꞌbá ĩmẽrãlépi rá rĩ kí áni

ãlị̃gọ̃ ĩꞌbadrị̂ acá kí ãzị́ kóru.

28 Sáwã ꞌdã sĩ ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ agá awá kí Úpí rụ́ sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

ãzíla anzé kí ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ kí agá rá.

29 Fẽ ándrá ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó rĩ ní pá tujó rá,

ãzíla ị̃yị́ umvúlépi tũlãtũlã rĩ ní pá tujó rá.

30 Uꞌá kí ándrá ãyĩkõ sĩ ị̃yị́ umvúlépi rĩ ꞌbã pá tujó rĩ sĩ,

ãzíla agụ kí ị̃yị́tị ĩꞌbã kí lẽjó mụjó rĩ gá.

31 Lẽ ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ,

ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdiní idélé ꞌbá ꞌbaní rĩ kí sĩ.

32 Lẽ ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ãngũ ꞌbá ꞌbã kí ru trajó rĩ gá,

ãzíla ꞌbã ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌbá ĩyõ ru tralépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá.

33 Úpí fẽ mĩrĩ ꞌbaní nzụlé kpítã rá,

ãzíla atrị ị̃yị́ kídí ru rĩ ꞌbaní dịŋá cí.

34 Fẽ ãngũ mụ̃ꞌdụ̃mụ̃ꞌdụ̃ rĩ ꞌbaní acájó ãngũ ãꞌị́ ru rĩ rú,

ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ ꞌbã kí uꞌájó alagá ꞌdãá rĩ sĩ.

35 Uja ándrá ãngũ kõtórõ rú rĩ kí ãngũ ị̃yị́ ꞌbá sĩ agájó rĩ rú,

ãzíla ãngũ ãꞌí rĩ kí ãngũ ị̃yị́ kídí ru rĩ ꞌbã sĩ dịjó rĩ rú.

36 Fẽ ꞌbá ãbị́rị́ ru rĩ ꞌbã kí adrujó ꞌdãá,

ãzíla sị kí táwụ̃nị̃ sĩ uꞌájó alagá.

37 Sõ kí ándrá ãngũ la kí ámvụ́ ru, sa kí zãbíbũ,

ãzíla tra kí ãka la calépi rĩ sĩ.

38 Wi dó sụ̃sụ́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, tị kí dó sĩ anzị kí wẽwẽ rú,

mba tị́ ĩꞌbadrị̂ kí tã rá, icó kí dó sĩ ukólé ku.

39 Ála dó mụ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí ndẽlé ãzíla kí ĩcõcõŋãlé ꞌbo,

kãlãfe ĩꞌbadrị̂ ásị́ dó rá kí ĩkpãjó rĩ sĩ, lị́kị̃ aꞌdélépi kí drị̃ gá rĩ sĩ ãzíla ũcõgõ ĩꞌbaní ịsụ́lé rĩ sĩ,

40 ꞌbã ándrá ꞌbá drị̃lẹ́ rú rĩ kí idemará ru

ãzíla fẽ ĩꞌbaní wãyá colé ãngũ gẹ̃rị̃ kóru kõtórõ rú rĩ agâ sĩ.

41 Wó inga ꞌbá ãko kóru rĩ kí ꞌbãlé ụrụgá angájó ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ kí agá rĩ sĩ,

ãzíla fẽ anzị ĩꞌbadrị̂ acá kí ũꞌbí ru cécé kãbĩlõ ũꞌbí rĩ kí áni.

42 ꞌBá ãlá rĩ ndre kí ị́jọ́ ꞌdĩ rá ãzíla acá kí dó sĩ ãyĩkõ sĩ,

wó ụ̃pị̃ dó ꞌbá pírí ũnzí rĩ kí tị cí.

43 ꞌBá ũndũwá ru rĩ ꞌbã ꞌbã ásị́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá,

ãzíla lẽ ꞌbã ꞌbã kí ásị́ lẽtáŋá Úpí drị́ ãmbógó rĩ drị̃ gá.

108

Ãdróŋá zịjó ꞌbã ko ãma ãzã mẹ́rọ́ꞌbá kí ị́jọ́ sĩ

1 Ãdróŋá, áma ásị́ tu pá ũkpó ru!

Ma úngó ngo ãzíla ma ími ịcụ́ ásị́ pírí sĩ!

2 Mí angá ãngũ sãrã sĩ ãꞌdụ́ngụ́ colé ụ̃ꞌdị́ be!

Ma dó sĩ angá úngó ngolé!

3 Úpí, ma mụ míní ãwãꞌdĩfô fẽlé ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá,

ma mụ úngó ngolé sĩ ími ịcụ́jó sụ́rụ́ kí drĩdríŋĩ gá,

4 ãꞌdusĩku lẽtáŋá mídrị́ jãꞌdâ rĩ alị ꞌbụ̃ kí agâ sĩ cákáꞌdá,

ị́jọ́ mgbã mídrị̂ ca kpere ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ꞌba rụ̂lé.

5 Ãdróŋá, mi ꞌda ãmbõgõ mídrị̂ ꞌbụ̃ agâ ꞌda,

ãzíla dị̃zã mídrị̂ ꞌbã adru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

6 Ípa ãma ãzíla íko ãma ãzã ũkpó mídrị̂ sĩ, mí umvi zịtáŋá ãmadrị̂ kî,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá mí ãni míní lẽlé rĩ kí dó sĩ patáŋá ịsụ́.

7 Ãdróŋá ajọ́ ị́jọ́ angájó ãngũ ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ gâlé

“Ma Sẹ̃kẹ́mụ̃ awa ãyĩkõ sĩ. Ma áꞌbụ ꞌa Sụ̃kọ́tị̃ drị̂ awa ꞌbá mádrị̂ ꞌbanî.

8 Gị̃lẹ́dị̃ mâ ni ãzíla Mãnásẽ vâ mâ ni,

Ịfụrayị́mụ̃ ĩꞌdi kõfíyã mádrị̂ ꞌi,

ãzíla Yụ́dã ĩꞌdi túré mádrị́ ũpĩ ãrĩ.

9 Wó Mụ̃wábụ̃ ĩꞌdi Kãláyã mádrị́ mání sĩ áma ũjĩjó rĩ ꞌi,

ma mụ ãko mádrị́ pá gá ri kí trũlé Ídõmũ gá.

Ma uzá ãyĩkõ sĩ mání ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí ndẽjó rĩ sĩ.”

10 Ãdróŋá, ãꞌdi la dó mání áma agụ táwụ̃nị̃ andre celé bõrõ ũkpó sĩ rĩ gâlé nĩ yã?

Ãꞌdi la mání áma fẽ Ídõmũ ndẽlé nĩ yã? 11 Ãdróŋá, ãndá-ãndá ru ígã dó ãma úmgbé yã?

Mí icó dó mụlé ãꞌdị́gá ãsĩkárĩ ãmadrị̂ kí abe ku yã?

12 Íko ãma ãzã mẹ́rọ́ꞌbá kí ị́jọ́ sĩ,

ãꞌdusĩku ãzãkoma angálépi ꞌbá ꞌbá ru rĩ drị́ rĩ ĩꞌdi ãzị̂kó ru.

13 Ãzãkoma Ãdróŋá drị̂ sĩ, ãma ãꞌdị́ ndẽ rá;

ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí ndẽ rá.

109

Ununuŋá ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ịsụ́lé rĩ drị̂

1 Ãdróŋá ma ími ịcụ́,

mí ĩyãŋã jõ mání tú ku fô.

2 ꞌBá ũnzí rĩ kí ꞌbá ĩnzó ꞌbá rĩ kí abe

kí ị́jọ́ jọ áma ụrụꞌbá gá,

kí ĩnzõ ũtrã áma ụrụꞌbá gá tị ĩꞌbadrị̂ sĩ.

3 Ce kí áma andre trộkị́lịrị kí ị́jọ́ ꞌbá ngụ̃jó ũnzí rĩ kí jọ

kí áma ụ̃ndrụ̃ ị́jọ́ ífí kó ru.

4 Álẽ kí rá ãzíla ma ĩꞌbaní Ãdróŋá zị,

wó kí kẹ̃jị́ la gá áma tõ áyụ.

5 Ma mũkẽ idé ĩꞌbaní, wó kí áma ũfẽ ị́jọ́ ũnzí sĩ

álẽ kí ambamba, wó ngụ̃ kí ma ũnzí.

6 Ípẽ ꞌbá ãzí ũnzí la sĩ ãgátã gajó ĩꞌdi be,

ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tõ ĩꞌdi nĩ.

7 Údrĩ ị́jọ́ lị drị̃ la gá, lẽ ị́jọ́ ꞌbã rụ ĩꞌdi rá,

Ãdróŋá ĩꞌdiní zịlé rĩ ꞌbã adru ị́jọ́ ũnzí la rú.

8 Lẽ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã adru kí were rú,

Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ꞌdụ drĩ vâ ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ nĩ.

9 Ífẽ anzịŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌba acá kí drĩ vâ ĩmvú ru,

ãzíla ũkú ĩꞌdidrị̂ ꞌba acá drĩ vâ ãwụ́zị́ ru.

10 Ífẽ anzịŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌba acá kí lị́cọ́ kóru ꞌbá ãko aꞌị́lépi la kí,

mí andi lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí rá ãzíla ídro kí ala gá ꞌdãá rá.

11 Ífẽ ꞌbá ĩꞌdiní dẹ́nọ̃ fẽlépi rĩ ꞌbã ꞌdụ kí ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí,

ãzíla ífẽ ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ꞌdụ kí ãko ĩꞌdiní ãzị ngalé rĩ kí nĩ.

12 Ífẽ ꞌbá ãzí ãlu la ꞌba iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku,

ífẽ ꞌbá ãzí ꞌba iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩmvú anzị ĩꞌdiní aꞌbelé rĩ ꞌbaní ku.

13 Ma ími zị sĩ anzị ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ ru ri kí fẽjó ũdrãjó pírí,

ífẽ anzị ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ũdrã kí pírí ꞌbá ãzí agá ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá ị̃dị́ ku.

14 Lẽ Úpí ꞌba agá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã áyị́pịka ꞌbadrị̂ kí,

ãzíla lẽ ꞌba trũ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ãndrẽ drị̂ kí ku.

15 Lẽ Úpí ꞌba agá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ,

ãzíla ꞌbá ꞌbã ãvĩ kí ị́jọ́ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí drĩ gá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá,

16 ãꞌdusĩku abị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalé gẹ̃rị̃ sĩ ku;

ri ꞌbá lẽmẽrí, ꞌbá ãzãkoma lẽlépi, ãzíla ꞌbá ĩꞌbã ꞌbá ãzí ãzãkoma fẽlépi la ꞌbã sĩ adrujó yụ rĩ kí,

ĩkpãlé ãzíla uꞌdị́lé.

17 Lẽ ru áwãtáŋá sĩ

lẽ wãŋá lékõ ꞌbã bĩ ĩꞌdi vú,

ngụ̃ sụ̃sụ́ wiŋá ũnzí

lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ku.

18 Sụ̃ áwãtáŋá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá cécé bõngó áni,

áwãtáŋá la dị ĩꞌdi ụrụꞌbá gá cécé ị̃yị́ áni

ãzíla áwãtáŋá ufí ĩfãkã la gá cécé ãdu áni.

19 Lẽ áwãtáŋá ꞌbã ãgõ kí ĩꞌdi akulé cécé bõngó áni,

ãzíla lẽ ꞌbã sụ̃ kí ĩꞌdi ụ́pị́cẹ́ gá cécé sẹ́rị̃ áni.

20 Úpí, lẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌba adru ị́jọ́ míní sĩ ꞌbá áma tõlépi ri kí ũfẽjó

ꞌbá ị́jọ́ ũnzí jọlépi áma ụrụꞌbá gá rĩ kí abe rĩ ꞌi.

21 Wó Úpí Ũkpó ꞌDị́pị,

ípa ma rụ́ mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ, ípa ma míní adrujó múké rĩ sĩ,

22 ãꞌdusĩku ma ꞌbá lẽmẽrí la ãzíla álẽ mání ãzãkoma rá,

áma ásị́ la dó sĩ azá agá agá ru.

23 Ma úgólé ãvĩlé cécé índríléndri ị̃tọ́lọŋá sĩ rĩ áni,

ma cécé nzénzéŋá ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã ꞌdụlé ꞌdụ̃-ꞌdụ rĩ áni.

24 Áma ãja aco kí dó ru rá mání ĩsãyĩmũjó rĩ sĩ,

áma íní ace kí lú ru ĩfãkã be nĩ.

25 ꞌBá drĩ kí áma ndre, kí áma gụgụ̃,

kí ru drị̃ aya mâsĩ aya-ayâ.

26 Úpí Ãdróŋá mádrị̂, íko áma ãzã fô!

Ípa ma lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ!

27 Ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã nị̃ kí rá

mi Úpí áma palépi rĩ ꞌi!

28 Kí áma wã rá, wó mi mání sụ̃sụ́ wi rá,

Kí angá ãꞌdị́ ꞌdịlé má be, mi ĩꞌbaní drị̃nzá fẽ rá,

wó ãtíꞌbó mídrị̂ la uꞌá ãyĩkõ sĩ.

29 Ífẽ ꞌbá áma tõlépi rĩ ꞌba ịsụ́ kí drị̃nzá,

lẽ ꞌbã sụ̃ kí drị̃nzá ụrụꞌbá gá jũrũ cécé kánzũ áni.

30 Ma Úpí ní ãwãꞌdĩfô fẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ;

má ĩꞌdi rụ́ ịcụ́ ãngũ ũꞌbí ꞌbã kí sĩ ru trajó rĩ agá,

31 ãꞌdusĩku ĩꞌdiní ꞌbá lẽmẽrí ri kí ũngúkú ãtị̃jó rĩ sĩ,

ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá sĩ kí pajó ꞌbá ị́jọ́ lịlépi kí drị̃ gá ri kí drị́gá.

110

Úpí kí úpí ĩꞌdiní Pẽlé rĩ be

1 Úpí jọ úpí mádrị̂ ní:

“Íri áma drị́ ãndá rĩ gá ꞌdâ,

kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá

mídrị̂ kí ꞌbã agá ími pálé gá.”

2 Úpí la ãngũ mídrị́ ũpĩ drị̂ ꞌa nzã angájó Zị̃yọ́nị̃ gá,

Mi dó sĩ mụ ũpĩ nalé mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí drĩdríŋĩ gá.

3 Ãsĩkárĩ mídrị̂ kí mụ ru fẽlé ãꞌdị́ ꞌdịlé ásị́ pírí sĩ ụ́ꞌdụ́ ãꞌdị́drị̂ gá.

Ụ̃ꞌbụ́tị nị́nị́ ãsĩkárĩ mídrị̂ kí ru ụ̃tị̃ bõngó ãlá sĩ

andrẹlị́ ãngũsãrã sĩ rĩ áni,

kí dó sĩ amụ́ mị́rụ́ ꞌbé ãlá rĩ sị́gá ꞌdõlé.

4 Úpí na ũyõ ꞌbo,

ãzíla icó ru úŋmĩ ujalé ku

Mi adru átáló ru jãꞌdâ,

cécé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ꞌbã ándrá adrujó rĩ áni.

5 Úpí ĩꞌdi ími drị́ ãndá rĩ gá,

Ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdidrị́ adrã drị̂ sĩ, ĩꞌdi ũpi kí ụꞌdị́ rá.

6 Ĩꞌdi ị́jọ́ lị sụ́rụ́ kí drị̃ gá, ãngũ ãꞌdị́ drị̂ la ga tré ãvũ sĩ

ãzíla ĩꞌdi ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ri kí ụꞌdị́ pírí rá.

7 Úpí la mụ ị̃yị́ mvụlé áꞌbụ gẹ̃rị̃ tị gá rĩ gá;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ndẽ rá.

111

Ãdróŋá ịcụ́jó mũkẽ ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ma ãwãꞌdĩfô fẽ Úpí ní áma ásị́ pírí sĩ,

ãngũ ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ ꞌbaní ru trajó rĩ gá.

2 Ị́jọ́ Úpí míní idélé rĩ kí ụ̃sụ̃táŋá ru,

ꞌbá pírí ásị́ ꞌbãlépi kí drị̃ gá rĩ kí kí vã rá.

3 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí pírí ãrútáŋá ãzíla dị̃zã ĩꞌdidrị̂ iꞌda,

mũkẽ ĩꞌdidrị̂ la adru jãꞌdâ.

4 Úpí fẽ ꞌbání ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí agájó rá,

Úpí ãmadrị̂ ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ ru!

5 Ĩꞌdi ãkónã fẽ ꞌbá ãrútáŋá fẽlépi ĩꞌdiní rĩ ꞌbanî,

ĩꞌdi tị icíma ĩꞌdidrị̂ ị́jọ́ agá jãꞌdâ.

6 Iꞌda ũkpõ ĩꞌdidrị̂ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní,

ĩꞌdiní ãngũ sụ́rụ́ ãzí ꞌbadrị̂ kí fẽjó ĩꞌbaní rĩ sĩ.

7 Ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí ĩꞌdi kí nga ị́jọ́ mgbã sĩ ãzíla ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ,

ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá pírí ála ásị́ ꞌbã rá.

8 Ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ngá sáwã pírí sĩ adru cí,

ãzíla fẽ kí ị́jọ́ kpị ãzíla mgbã rĩ kí sĩ.

9 Trũ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ kí rá,

ãzíla idé tị icíma ukólépi ku rĩ ĩꞌba abe.

Ĩꞌdi Ãlápítítí ru ãzíla Ũkpó ru.

10 Úpí ní ãrútáŋá fẽjó rĩ ĩꞌdi ũndũwá ꞌbã iꞌdóŋá

ĩꞌdi ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ fẽ ꞌbá pírí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbanî.

Lẽ ícụ́ ĩꞌdi jãꞌdâ.

112

ꞌBá Ãdróŋá rulépi rĩ kí adru ũkpó ru jãꞌdâ

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

ꞌBá Úpí ní ãrútáŋá fẽlépi,

ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩlépi rá rĩ la adru ãyĩkõ agá.

2 ꞌBá múké rĩ ꞌbã anzị kí adru ũkpó trũ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ,

anzị ĩꞌdidrị̂ kí adru drị̃lẹ́ba rú.

3 ꞌBá ĩꞌdidrị̂ kí adru kápa trũ ãzíla málĩ trũ,

ị́jọ́ mgbã ĩꞌbadrị̂ kí adru jãꞌdâ.

4 Ị́nị́ sĩ dị̃zã la dị̃ ꞌbá múké rĩ ꞌbaní,

ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ́ ru, ị́jọ́ múké rĩ ga kí ásị́ la gá ị́jọ́ pịrị rĩ be tré.

5 ꞌBá bĩsírã ngalépi ásị́ pịrị sĩ rĩ ꞌi,

ĩꞌdi séndẽ fẽ ꞌbá ꞌbaní mọ̃rị́ ru ásị́ mgbã sĩ rĩ la adru drị̃lẹ́ba rú.

6 ꞌBá múké rĩ ꞌbã ị́jọ́ icó ãvĩlé ku,

ála rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ igálé jãꞌdâ.

7 Icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ akụ́lépi ũnzí rĩ kí sĩ ku,

ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ la pá tu ũkpó ru ãzíla ĩꞌdi ásị́ ꞌbã Úpí drị̃ gá.

8 Ásị́ lã icó umvúlé jõku icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku,

kpere ĩꞌdiní ndre agá la mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ị̃lị̃kị̃ agá rá.

9 Ĩꞌdi ãko fẽ ꞌbá ãko kóru rĩ ꞌbaní ásị́ pírí sĩ,

ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ icó ukólé ku,

ĩꞌdi adru ꞌbá ũkpó la ãzíla ála ĩꞌdiní ãrútáŋá fẽ rá.

10 ꞌBá ũnzí rĩ drĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí ndre ꞌbo, kí acá ũmbã sĩ,

kí trị́trị́ na ãzíla kí ãvĩ rá,

ásị́ ꞌbãŋá ĩꞌbadrị̂ la ukó kpítã rá.

113

Úpí ịcụ́jó mũkẽ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kî sĩ

1 Ĩmi ãtiꞌbo Úpí drị́ ꞌdĩ,

ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi

ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌbã rụ́!

2 Lẽ ị́cụ́ Úpí ꞌbã rụ́,

úꞌdîꞌda ãzíla jãꞌdâ.

3 Iꞌdójó ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agá kpere ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá,

ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌbã rụ́!

4 Úpí la sụ́rụ́ pírí kí drị̃ ce nĩ,

dị̃zã ĩꞌdidrị̂ alị ꞌbụ̃ kí rá.

5 ꞌBá ãzí ãlu cécé Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ áni la ꞌdáyụ.

Ĩꞌdi uꞌá ãngũ ụrụ gá rĩ gá,

6 wó ꞌbã ru vụ̃rụ́lẹ́

sĩ ị́jọ́ ꞌbụ̃gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ kí ndrejó.

7 Ĩꞌdi ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí inga angájó pụ́trụ́ agâlé,

ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ kí inga ũcõgõ agá rĩ sĩ rá

8 ãzíla ĩꞌdi kí ꞌbã drị̃lẹ́ka kí abe ãngũ ãlu gá,

ꞌbá drị̃lẹ́ka ꞌbadrị̂ kí abe.

9 Ĩꞌdi ãrútáŋá fẽ ũkú úndó rĩ ní rá,

ĩꞌdi ĩꞌdi fẽ uꞌálé ãyĩkõ sĩ ĩꞌdiní fẽjó la ĩꞌdiní anzị kí tịjó rá rĩ sĩ.

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

114

Úngó ụ̃mụ̃ sĩ alịjó ꞌbá drị̃gâsĩ rĩ drị̂ ꞌi

1 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ Mị̃sị́rị̃ aꞌbelé ꞌbo,

ꞌbá Yãkóꞌbõ drị̂ kí mụ ãngũ kí ándrá sĩ adrujó ãmị́yọ́ŋá rĩ aꞌbelé ꞌbo,

2 Yụ́dã acá dó ꞌbá Úpí drị́ ãlá rĩ kî rú,

Ịsịrayị́lị̃ acá dó ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú.

3 Mĩrĩ ika rĩ ndre ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni ãzíla mvu ụ́ngụ́ gá,

mĩrĩ Yõrĩdánĩ tu pá dịŋá gá cí.

4 ꞌBé umvú cécé kãbĩlógó kí áni,

túpũ umvú kí cécé kãbĩlõmvaka kí áni.

5 Ãꞌdu idé ru mĩrĩ mí be nĩ yã, míní mvujó apájó rá gá?

Mi mĩrĩ Yõrĩdánĩ, ítu pá dịŋá gá cí la ãꞌdu sĩ yã?

6 Ĩmi ꞌbé ãmbogo ꞌdĩ, ĩmi umvú ị̃ndrị́ kí áni nĩ yã?

Ĩmi ꞌbé were ꞌdĩ, ĩmi umvú kãbĩlõmvaka kí áni ãꞌdu sĩ yã?

7 Ụ̃nụ́kụ̂ ími ụrụꞌbá ꞌbã yã yã Úpí ꞌbã amụ́ŋá sĩ,

Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ la adrujó cí rĩ sĩ.

8 Uja andrá írã ãngũ ị̃yị́ ꞌbã sĩ tị̃jó la rú,

ãzíla fẽ ándrá írã ũkpó rĩ kí ụrụꞌbá gá kídí ní agájó nĩ.

115

Ãdróŋá mgbã rĩ lú ãlu

1 Dị̃zã ꞌba adru ãmaní ku Úpí, ꞌbã adru ãmaní ku,

ꞌbã adru lú rụ́ mídrị̂ ní áꞌdụ̂sĩ,

ãꞌdusĩku lẽtáŋá mídrị̂ ukó ku ãzíla ími ásị́ ị̃gbẹ́ ru.

2 Sụ́rụ́ kí ị́jọ́ zị,

“Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ íngõlé la ãꞌdusĩ yã?”

3 Ãdróŋá ãmadrị̂ gá ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã,

ĩꞌdi ị́jọ́ ĩꞌdiní lẽlé rĩ idé cécé ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni.

4 Ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ãdroŋa idélé gólũdĩ sĩ ãzíla sílĩvã sĩ rĩ kî

ꞌbá ꞌbã kí idélé drị́ sĩ nĩ rĩ kî.

5 Kí tị trũ, wó jọ kí ị́jọ́ ku,

kí mịfị́ trũ wó ndre kí ãngũ ku.

6 Kí bị́lẹ́ trũ wó icó kí ị́jọ́ arelé ku,

kí ũmvu trũ wó icó kí ãko ãzí ãjị́ ngụ̃lé ku.

7 Kí drị́ trũ wó icó kí ị́jọ́ ngalé kí drị́ sĩ ku,

kí pá trũ wó icó kí acị́lé ku,

icó kí ị́jọ́ jọlé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ ku.

8 Lẽ ꞌbá ãdroŋa ꞌdĩ áni rĩ kí idélépi rĩ ꞌbã adru kí ũkpó kóru,

ãzíla ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi kí drị̃ gá rĩ ꞌbã adru kí vâ ũkpó kóru.

9 Ịsịrayị́lị̃, ĩꞌbã ĩmi ásị́ Úpí drị̃ gá,

ĩꞌdi ĩmi ãzãko ãzíla ĩꞌdi ĩmi tã mba nĩ.

10 Ĩmi ãtalo Ãrọ́nị̃ drị́ jó gá ꞌdĩ, ĩꞌbã ĩmi ásị́ Úpî drị̃ gá

ĩꞌdi ꞌbá ĩmi ãzãkolépi ãzíla ĩmi tãmbalépi nĩ rĩ ꞌi.

11 Ĩmi ꞌbá Úpí ụ̃rị̃lépi ꞌdĩ, ĩꞌbã ĩmi ásị́ ĩꞌdi drị̃ gá,

ĩꞌdi ꞌbá ĩmi ãzãkolépi ãzíla ĩmi tãmbalépi nĩ rĩ ꞌi.

12 Úpí igá ãma ị́jọ́ ꞌbo ãzíla ĩꞌdi ãmaní sụ̃sụ́ wi rá,

ĩꞌdi Ịsịrayị́lị̃ ní sụ̃sụ́ wi rá,

ĩꞌdi sụ̃sụ́ wi lị́cọ́ Ãrọ́nị̃ drị̂ ní rá.

13 Úpí la ꞌbá ĩꞌdiní ãrútáŋá fẽlépi rĩ ꞌbaní sụ̃sụ́ wi rá,

ꞌbá ãmbógó rú rĩ kí ꞌbá adrulépi ãmbógó ru ku rĩ kí abe.

14 Úpí ꞌbã fẽ ĩminí tịlé ãzíla kpẹ̃lé kpẹ̃kpẹ̃,

ĩmi ꞌi ãzíla anzị ĩmidrị̂ kí abe.

15 Úpí ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ

ꞌbã wi ĩminí sụ̃sụ́.

16 ꞌBụ̃ ụrụgá wị́lị́wị́lị́ rĩ Úpí ãni,

wó fẽ ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbá ꞌbanî.

17 ꞌBá drãlépi rá rĩ ịcụ́ kí Úpí ꞌi ku,

ꞌbá filépi ị̃nádrị̃ gá ꞌbo rĩ ịcụ́ kí Úpí ꞌi ku.

18 Wó ãma icó Úpî rụ́ ịcụ́lé rá la ãma ꞌi,

iꞌdójó úꞌdîꞌda ãzíla jãꞌdâ.

Ĩmi ịcụ́ Úpî rụ́.

116

Ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní ĩꞌdiní ꞌbá pajó drã agá rĩ sĩ

1 Álẽ Úpî rá, ãꞌdusĩku are ma mání ĩꞌdi umve agá,

umvi ị́jọ́ mání zịlé ĩꞌdi tị gá rĩ rá.

2 Sáwã pírí sĩ mání ĩꞌdi zị agâ,

Ĩꞌdi áma tị are rá.

3 Ĩbáká drã drị̂ ce ma ágágá,

ãzá drãjó ꞌbụ́gá rĩ rụ ma rá,

má ịsụ́ ũcõgõ ãzíla ụ̃rị̃ rụ dó ma rá.

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má umve dó rụ́ Úpí drị̂,

“Úpí, má aꞌị́ mi, ípa mání ma fô!”

5 Úpí ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ ru ãzíla ãlá ru,

Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã ásị́ ndrĩ ãmaní rá.

6 Úpí la ꞌbá ũkpõ kóru rĩ kí tãmba rá,

mání ándrá adrujó drã sị́gá rĩ sĩ, pa ma rá.

7 Ásị́ mádrị̂, mí adru ũkpó ru

ãꞌdusĩku Úpí ri adrulé má be múké.

8 Úpí pa ma drã agá rá,

fẽ áma mị́ndrẹ ní ụngụ́jó rá

ãzíla mba áma tã mání sĩ aꞌdéjó ku.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó acị́ Úpí drị̃lẹ́ gá,

ãngũ ꞌbá ídri rĩ ꞌbadrị̂ agá.

10 Má ãꞌị̃ mi rá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ájọ dó sĩ míní,

“Îkpã dó ma ambamba.”

11 Mání táni uꞌá gá ụ̃rị̃ sĩ rá tí ájọ,

“ꞌBá ãzí sĩ icójó ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rá la ꞌdáyụ.”

12 Ma dó Úpí ní ãꞌdu fẽ

mũkẽ pírí ĩꞌdiní idélé mání rĩ kî sĩ?

13 Ma Úpí ní wáyĩnĩ ají fẽlé fẽtáŋá ru,

sĩ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô fẽjó ĩꞌdiní áma pajó rĩ sĩ.

14 Ma ũyõ mání nalé rĩ kí ꞌbã ị́jọ́ idé Úpí ní rá,

ma kí idé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí.

15 ꞌBá ãlá rĩ kí Úpí ní ãko ãjẹ̃ rú rĩ áni,

ĩꞌbã ãzí ãlu la drĩ drã ꞌbo ĩꞌdi Úpí ásị́ gá ũcõgõ ají ndẽ rá.

16 Úpí, ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi,

ãtíꞌbó mídrị́ ũkú ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi.

Ítrũ ma ị́jọ́ áma umbélépi rĩ kí agá ꞌbo.

17 Ma ídétáŋá ãwãꞌdĩfô rú rĩ idé mínî,

ãzíla ma dó rụ́ Úpí drị̂ umve.

18 Ma ũyõ mání sõlé Úpí ní rĩ tã mba rá,

ꞌbá pírí ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá ma kí idé rá.

19 Ĩmi ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ,

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi

Lị́cọ́ ꞌa Jó Úpí drị̂ andregá.

117

Úpí rụ́ ịcụ́jó rĩ

1 Sụ́rụ́ pírí ꞌbã ịcụ́ kí Úpí ꞌi,

ꞌbá pírí ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi.

2 Lẽtáŋá ĩꞌdiní sĩ ãma lẽjó rĩ ĩꞌdi lẽtáŋá ukólépi ku rĩ ꞌi,

ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ la adru jãꞌdâ.

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

118

Ãwãꞌdĩfô fẽjó ãꞌdị́ ndẽŋá sĩ rĩ

1 Ífẽ ãwãꞌdĩfô Úpí nî ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké,

“Lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi jãꞌdâ.”

2 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọ kí,

“Lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi jãꞌdâ.”

3 ꞌBá lị́cọ́ Ãrọ́nị̃ drị̂gá rĩ ꞌbã jọ kí,

“Lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi jãꞌdâ.”

4 ꞌBá Úpî ụ̃rị̃lépi rĩ ꞌbã jọ kí,

“Lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi jãꞌdâ.”

5 Ũcõgõ mádrị̂ agá, má awá Úpî drị̃lẹ́ gá,

umvi ma rá ãzíla fẽ mání drị̃lẹ́mgbọ rá.

6 Úpí ĩꞌdi má be cí. Má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku.

ꞌBá ꞌbá ru rĩ icó dó márụ́ rá rĩ gá ãꞌdu idélé?

7 Úpí ĩꞌdi má be cí, ĩꞌdi ꞌbá áma ãzãkolépi rĩ ꞌi.

Ma dó mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ndre ꞌbá mání ndẽlé rá la rú.

8 Ĩꞌdi múké sĩ ru zị̃jó Úpî agá

ndẽ ásị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ rá.

9 Ĩꞌdi múké sĩ ru zị̃jó Úpí agá,

ndẽ ásị́ tị̃jó drị̃lẹ́ka kí drị̃ gá rĩ rá.

10 Sụ́rụ́ pírí ce kí ma rị́,

wó ũkpó Úpí drị̂ sĩ, má ị̃lị̃kị̃ kí rá.

11 Ce kí ma wókõ pírí gâsĩ,

wó ũkpó Úpí drị̂ sĩ, má ị̃lị̃kị̃ kí rá.

12 Tra kí ru áma andregá cécé ãnụ́kụ́fị́ ꞌbã kí ru trajó rĩ áni,

na kí sị́ áma drị̃ gá cécé ãcí velépi ụ́ꞌdụ́kọ́ trũ rĩ áni,

wó ũkpó Úpí drị̂ sĩ, má ị̃lị̃kị̃ kí rá.

13 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ụ̃ꞌbị̃ kí ásị́ pírí sĩ lẽjó áma ꞌdịjó,

wó Úpí pa ma kí drị́gá rá.

14 Úpí la mání ũkpó fẽ nĩ ãzíla ĩꞌdi áma tãmba nĩ,

acá dó sĩ ꞌbá áma palépi rĩ rú.

15 Ála úngó ãyĩkõ drị̂ kí ngo ãꞌdị́ ndẽŋá drị̂ kí abe

hémã ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ kí agá,

“Ũkpõ Úpí drị́ ãmbógó rĩ sĩ idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ.

Úpí ꞌbã drị́ ãndá rĩ idé ị́jọ́ ũkpó la kî!

16 Úpí inga ru drị́ ãndá rĩ ụrụgá fẽ sĩ ãmaní ãꞌdị́ ndẽlé rá,

Úpí ꞌbã drị́ ãndá rĩ idé ị́jọ́ ũkpó la kî!”

17 Má icó drãlé ku wó rá la sĩ ma adru ídri rú,

ãzíla ma dó sĩ ị́jọ́ Úpí ní idélé rĩ kí ũlũ.

18 Úpí fẽ mání pángá ũkpó ru,

wó fẽ ádrã gẹ̃rị̃ sĩ ku.

19 Ínzị̃ mání kẹ̃jị́ ị́jọ́ pịrị rĩ drị̂ ꞌi,

Ma dó sĩ fi agá ãzíla ma dó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽ Úpí nî.

20 ꞌDĩ kẹ̃jị́tị Úpí drị̂ ꞌi,

ꞌbá ãlá rĩ ꞌbaní sĩ fijó agâlé rĩ ꞌi.

21 Ma míní ãwãꞌdĩfô fẽ, ãꞌdusĩku mí umvi ma rá,

mí acá dó ꞌbá áma palépi rĩ rú ꞌbo.

22 Írã ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé sĩ rĩ

acá dó ãko ụ̃rọ̃drị́ trũ ãndânĩ pírí.

23 Úpí idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ,

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdĩ ãma mịfị́ gá ụ̃sụ̃táŋá rú!

24 ꞌDĩ ụ́ꞌdụ́ Úpí drị́ ĩꞌdiní sĩ ãꞌdị́ ndẽjó rĩ ꞌi,

lẽ ãma idé kí ụ̃mụ̃, lẽ ãma uꞌá kí dó sĩ ãyĩkõ sĩ!

25 Ípa ãma, Úpí, ípa ãma!

Úpí ífẽ ãmaní ãꞌdị́ ndẽlé fô!

26 ꞌBá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

Ãwi míní sụ̃sụ́ angájó jó Úpí drị̂ agá.

27 Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi, fẽ dị̃zã ĩꞌdidrị̂ ní dị̃lé ãma drị̃ gá ꞌbo.

Ĩmi umbé dó ãnãkpá idétáŋá ru rĩ ĩbáká sĩ áló

ãlĩtárĩ drị̂ ụrụꞌbá gá.

28 Mi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi, ãzíla áfẽ míní ãwãꞌdĩfô,

ma ị́jọ́ míní idélé ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí vú nze.

29 Ífẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní, ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké,

ãzíla Lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi jãꞌdâ.

119

Ãzị́táŋá Úpí drị̂ kî

1 ꞌBá gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó kpị ãzíla ị́jọ́ ũnzĩ ngalépi ku,

ímbátáŋá Úpí drị̂ kí tã mbalépi rá rĩ kí drị̃lẹ́ba rú.

2 ꞌBá ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí vú ũbĩlépi

ãzíla kí tãmbalépi ásị́ pírí sĩ rĩ kí drị̃lẹ́ba rú.

3 Idé kí ị́jọ́ ũnzí ku,

kí acị́ gẹ̃rị̃ Úpí drị̂ kí agâ sĩ.

4 Mí azị ándrá ãmaní sĩ ãzị́táŋá míní imbálé ãmaní ꞌdĩ

kí tã mbajó múké-múké.

5 Ị́jọ́ mání idélé rĩ kí agá ádrĩ tá ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmba rá la

ma tá pá tu mgbemgbe sĩ ị́jọ́ míní azịlé rĩ kí idéjó rá.

6 Ma icó dó adrulé drị̃nzá sĩ ku,

ádrĩ ãzị́táŋá míní azịlé mání ꞌdĩ kí tãmba pírí rĩ gá.

7 Ma ími ịcụ́ ásị́ mgbã sĩ

mání ị́jọ́ lịŋá mídrị́ pịrị rĩ kí ụ̃nị̃jó rĩ sĩ.

8 Ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmba rá,

mí aꞌbejõ ma ku fô!

9 ꞌBá kãrị́lẹ̃ rú rĩ la icó ru ídri tãmbalé ãlá ru rá rĩ gá íngoní ru yã?

Ĩꞌdiní ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ.

10 Ma ími ndrụ̃ áma ásị́ pírí sĩ,

ífẽ jõ ámụ mání abá trũ ãzị́táŋá mídrị̂ kí agá rĩ sĩ ãmvé ku fô!

11 Ámba ị́jọ́ mídrị̂ kí tã áma ásị́ gá rá,

má iza rú dó sĩ ị́jọ́ ími ụrụꞌbá gá ku.

12 Úpí, ma ími ịcụ́,

mí imbá ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ.

13 Áma tị sĩ,

ma ãzị́táŋá mídrị́ pírí ãfũlépi ími tị gá rĩ kí la.

14 Ma ãyĩkõ sĩ mání ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ

cécé ꞌbá málĩ trũ rĩ ꞌbã uꞌájó ãyĩkõ sĩ rĩ áni.

15 Ma ị́jọ́ ũrã ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá

ãzíla áꞌbã ásị́ gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí drị̃ gá.

16 Ma uꞌá ãyĩkõ sĩ ãzị́táŋá mídrị́ ꞌdĩ kí sĩ,

má icó ị́jọ́ ãvĩlé kí drị̃ gá ku

17 Mí adru ãtíꞌbó mídrị̂ be mũkẽ sĩ ãzíla ma dó sĩ uꞌá ídri rú,

ma dó sĩ ị́jọ́ mídrị̂ tã mba benĩ.

18 Ínzị̃ áma mịfị́ kí, ma dó sĩ

ị́jọ́ ũnĩ-ambamba ãzị́táŋá mídrị̂ agá rĩ kí ndre.

19 Ma uꞌá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sáwã were,

lẽ ízị̃ mání ãzị́táŋá mídrị̂ kí ku.

20 Áꞌbã áma ásị́,

sĩ ị́jọ́ ụ̃nị̃jó ị́jọ́ lịŋá mídrị́ pịrị rĩ drị̃ gá sáwã pírí.

21 Mí uzá ꞌbá drị̃ ũnzí ãzíla wãlé rá

ãzíla ꞌbá fũlépi ãzị́táŋá mídrị̂ agá ãmvé rĩ kí drị̃ gá ꞌbo.

22 Mí anzé ma idemará ãzíla uꞌdáŋá ĩꞌbadrị̂ agâlé rá,

ãꞌdusĩku ámba ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã rá.

23 Ũpi anzị drĩ kí táni tị icí ãzíla ị́jọ́ itú áma drị̃ gá rá tí,

ãtíꞌbó mídrị̂ la mụ ị́jọ́ ũrãlé ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá.

24 Ãzị́táŋá mídrị̂ kí mání ãyĩkõ fẽ,

kí áma imbá nĩ.

25 Má aꞌdé vũ gá pụ́trụ́ agá, áma ũkpó ukó dó rá,

ífẽ mání ũkpó ị́jọ́ mídrị̂ sĩ fô!

26 Má iꞌda míní ị́jọ́ pírí mání idélé rĩ kí rá ãzíla mí umvi ma rá.

Úꞌdîꞌda mí imbá dó ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ.

27 Íko áma ãzã sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí vãjó,

ãzíla ma dó sĩ ásị́ ꞌbã ímbátáŋá mídrị́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí drị̃ gá.

28 Áma ásị́ gá ụ̃rị̃ fi kí ũcõgõ be nĩ,

ífẽ mání ũkpó ị́jọ́ mídrị̂ sĩ fô!

29 Ífẽ má acị́ gẹ̃rị̃ ũnzí rĩ kí agâ sĩ ku,

ãzíla mũkẽ mídrị̂ sĩ mí imbá mání ãzị́táŋá mídrị̂ ꞌi.

30 Ápẽ ị́jọ́ pịrị rĩ ꞌbo,

áꞌbã áma ásị́ sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ tãmbajó.

31 Úpí, ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩ rá,

lẽ mí aꞌbe ma drị̃nzá ịsụ́lé ku.

32 Ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩ ásị́ pírí sĩ,

ãꞌdusĩku mi mání ị́jọ́ vãŋá fẽ rá.

33 Úpí, mí imbá mání ãzị́táŋá mídrị̂ kí ꞌbã ífí,

ãzíla ma dó sĩ kí vú ũbĩ sáwã pírí sĩ.

34 Mí icé mání ãzị́táŋá mídrị̂ ꞌi ãzíla ma dó sĩ ĩꞌdi ãꞌị̃,

ma ĩꞌdi tã mba áma ásị́ pírí sĩ.

35 Íce áma drị̃ ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ

ãꞌdusĩku ma ãyĩkõ ịsụ́ kí agá.

36 Ífẽ mání ãvá sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí lẽjó,

adru ãvá mání sĩ málĩ ndrụ̃jó áyụ rĩ ꞌi ku.

37 Ífẽ áꞌbã ásị́ ãko ãzị́ kóru rĩ kí drị̃ gá ku,

ãzíla ífẽ ị́jọ́ mídrị̂ ꞌbã fẽ mání ídri.

38 Ímba ị́jọ́ míní azịlé ãtíꞌbó mídrị̂ ní rĩ tã,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó sĩ ími ụ̃rị̃ rá.

39 Ípa ma úꞌdáŋá sĩ áma uꞌdájó mání sĩ idéjó ụ̃rị̃ sĩ rĩ kí agá,

gẹ̃rị̃ míní ị́jọ́ lịjó rĩ ĩꞌdi múké.

40 Índre, álẽ ãzị́táŋá míní imbálé rĩ kí ãvá sĩ,

ífẽ mání ídri úꞌdí la ũnĩ mídrị̂ sĩ.

41 Úpí ífẽ mání lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ,

ãzíla patáŋá míní ị́jọ́ la azịjó mání rĩ ꞌi.

42 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó sĩ ị́jọ́ umvi ꞌbá áma uꞌdálépi rĩ kí tị gá rá

ãꞌdusĩku mání áma ásị́ ꞌbãjó ị́jọ́ mídrị̂ kí drị̃ gá rĩ sĩ.

43 Ífẽ sáwã pírí sĩ ájọ ị́jọ́ mgbã rĩ,

ãꞌdusĩku áꞌbã ásị́ ị́jọ́ lịŋá mídrị̂ drị̃ gá.

44 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩ,

jãꞌdâ ãzíla ãsị̃ŋá kóru.

45 Ma dó sĩ mụ adrulé drị̃lẹ́mgbọ agá

ãꞌdusĩku má ụ̃ꞌbị̃ ímbátáŋá mídrị̂ kí vú ũbĩlé rá.

46 Ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú nzelé ũpi ꞌbaní

ãzíla má icó adrulé drị̃nzá sĩ ku.

47 Má ịsụ́ ãyĩkõ mání ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ

ãꞌdusĩku álẽ kí rá.

48 Áfẽ ãrútáŋá ãzị́táŋá mídrị́ mání lẽlé rĩ ꞌbaní rá,

ma ị́jọ́ igá ímbátáŋá mídrị̂ kí drị̃ gá.

49 Mí agá drĩ ị́jọ́ ándrá míní azịlé ãtíꞌbó mídrị̂ ní rĩ ꞌi,

ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ mání ásị́ ꞌbãŋá rá.

50 Drị̃cịŋá mádrị̂ agá, má ịsụ́ ásị́ ũŋmĩŋá rá

ãꞌdusĩku ị́jọ́ míní azịlé rĩ fẽ mání ídri rá.

51 ꞌBá ãfó ru rĩ kí idemará idé mâsĩ ambamba,

wó má uja ma bụ́lụ́ gá sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí aꞌbejó ku.

52 Úpí, ma ị́jọ́ igá ị́jọ́ míní lịlé ándrá ídu rĩ kí drị̃ gá,

kí áma ásị́ ũŋmĩ nĩ.

53 Ádrĩ ꞌbá ũnzí rĩ kí ndre ãzị́táŋá mídrị̂ kí anu agá,

ma acá ũmbã sĩ.

54 Sáwã mádrị́ wereŋá mání sĩ uꞌájó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ídri rĩ kí agá,

ma úngó ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá rĩ kí ngo.

55 Úpí, ị́nị́ sĩ ma ị́jọ́ ũrã ími drị̃ gá,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã mba.

56 Má ịsụ́ ãyĩkõ mádrị̂

mání ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ.

57 Úpí mi ãko mání lẽlé ídri mádrị̂ agá pírí rĩ ꞌi,

ána ũyõ sĩ ị́jọ́ mídrị̂ kí vú ũbĩjó.

58 Ma ími ndrụ̃ áma ásị́ pírí sĩ.

Ími ásị́ ꞌba adru mání ị̃gbẹ́ ru cécé míní ị́jọ́ lã azịjó ꞌbo rĩ áni.

59 Mání ị́jọ́ ũrã agá ị́jọ́ mání ngalé rĩ kí drị̃ gá,

má uja dó ma sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩjó.

60 Sáwã izaŋá kóru,

ma áma afụ sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩjó.

61 ꞌBá ũnzí rĩ ụ̃ꞌbị̃ kí ímbá ꞌbelé sĩ áma agụjó ị́jọ́ ũnzí,

wó má ãvĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá ku.

62 Má angá ími ị̃nzị̃lé ị́nị́ ágágá,

ãꞌdusĩku ị́jọ́ lịŋá mídrị̂ kí pịrị.

63 ꞌBá pírí ãzị́ ngalépi míní rĩ kí mâ wọ̃rị́ka kî

ãzíla ꞌbá ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩlépi rĩ kí abe.

64 Úpí, ụ̃nọ́kụ̂ ga tré lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ,

mí imbá mání ãzị́táŋá mídrị̂ kî.

65 Úpí, mí idé ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ be múké ꞌbo,

cécé míní jọlé ị́jọ́ mídrị̂ agá rĩ áni.

66 Ífẽ mání ũndũwã ãzíla ị́jọ́ nị̃ŋá,

ãꞌdusĩku áꞌbã ásị́ ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá.

67 Míní drĩ mání drị̃rịma fẽjó ku rĩ sĩ, ári ị́jọ́ ũnzí kí idélé,

wó úꞌdîꞌda ma dó ị́jọ́ mídrị̂ vú ũbĩ rá.

68 Mi ꞌbá múké la ãzíla mi ị́jọ́ múké rĩ kí nga,

Mí imbá mání ãzị́táŋá mídrị̂ kî fô!

69 ꞌBá ãfó ru rĩ kí ĩnzõ jọ áma ụrụꞌbá gá,

wó ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩ áma ásị́ pírí sĩ.

70 Vã kí ị́jọ́ ku,

wó ma ãyĩkõ ịsụ́ ãzị́táŋá mídrị̂ agá.

71 Ĩꞌdi múké míní mání drị̃rịma fẽjó rĩ sĩ,

ãꞌdusĩku fẽ mání ãzị́táŋá mídrị̂ kí ụ̃nị̃jó.

72 Ãzị́táŋá míní fẽlé rĩ kí mání ũnĩ-ambamba rú,

ndẽ kí gólũdĩ ãzíla sílĩvã álĩfũ-álĩfũ kí rá.

73 Íꞌbã ma rá ãzíla mi áma tã mba múké,

ífẽ mání ị́jọ́ vãŋá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí ụ̃nị̃.

74 ꞌBá míní ãrútáŋá fẽlépi rá rĩ kí adru ãyĩkõ sĩ drĩ kí áma ndre,

ãꞌdusĩku áꞌbã ásị́ ị́jọ́ míní jọlé rĩ drị̃ gá.

75 Úpí, ánị̃ rá ị́jọ́ míní lịlé rĩ kí ꞌbãngá pịrị,

ãzíla ífẽ mání drị̃rịma ãꞌdusĩku ími ásị́ ꞌbã adrujó mgbã rĩ sĩ.

76 Ífẽ lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ ꞌbã ũmŋĩ áma ásị́,

cécé míní ị́jọ́ lã azịjó ãtíꞌbó mídrị̂ ní rĩ áni.

77 Ími ásị́ ꞌba adru mání ị̃gbẹ́ ru ãzíla ma dó sĩ uꞌá ídri rú,

ãꞌdusĩku má ịsụ́ ãyĩkõ ãzị́táŋá mídrị̂ agá.

78 Ífẽ ꞌbá ãfó ru rĩ ꞌba ịsụ́ kí drị̃nzá ĩꞌbã kí márụ́ ị́jọ́ usújó ĩnzõ rú rĩ sĩ,

wó ma ꞌi rĩ gá ma ímbátáŋá mídrị̂ kí drị̃ gá ị́jọ́ ũrã.

79 Ífẽ ãma icí ãma ꞌbá ími ị̃nzị̃lépi rá rĩ kí abe,

kí ꞌbá pírí ãzị́táŋá mídrị̂ kí nị̃lépi rá rĩ kî.

80 Ífẽ áma ásị́ ꞌbã adru ãlá ru ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩjó,

ãzíla ífẽ má ịsụ́ drị̃nzá ku.

81 Mání ími tẽ agá sĩ áma pajó Úpí, áma ũkpó de ru rá

ãꞌdusĩku áꞌbã ásị́ ị́jọ́ mídrị̂ drị̃ gá.

82 Áma mịfị́ ãndẽ kí dó ị́jọ́ míní azịlé rĩ ꞌbã ru idéjó rĩ drị̃ tẽjó ndrejó rĩ gá rá,

ájọ, “Mi dó amụ́ áma ãzã kolé ãꞌdụtụ́rị̃?”

83 Ma dó ãzị́ kóru cécé íníríkó wáyĩnĩ drị́ ꞌbelé ásé gá rĩ áni,

wó má ãvĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá ku.

84 Ma dó ími tẽ sáwã íngõpí yã?

Mi dó ꞌbá áma ĩcõcõŋãlépi rĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ lị ãꞌdụtụ́ yã?

85 ꞌBá ãfó ru ãzị́táŋá mídrị̂ kí ãꞌị̃lépi ku rĩ

ga kí ꞌbụ́ sĩ áma ũgĩjó.

86 Ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ pírí ála ꞌbãngá ásị́ tị̃ rá,

ípa ma ãꞌdusĩku ꞌbá kí áma ĩcõcõŋã ĩnzõ sĩ.

87 Apá kí tí dó áma ꞌdị sĩ rá,

wó má aꞌbe ãzị́táŋá mídrị̂ kí ku.

88 Lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ, ífẽ mání ídrĩ rá,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũꞌbĩ.

89 Úpí, ị́jọ́ mídrị̂ la adru jãꞌdâ,

uja ꞌbãngá ru ꞌbụ̃gâlé ku.

90 Ị́jọ́ mgbã mídrị̂ uja ru ꞌbá ílí pírí kí agá rĩ ꞌbaní ku,

íꞌbã ándrá ụ̃nọ́kụ̂ rá ãzíla tu pá ãngũ la gá.

91 Ãko pírí ace kí drĩ kpere ãndrũ ĩꞌbadrị́ ãngũ gá ãzị́táŋá mídrị̂ sĩ,

ãꞌdusĩku kí pírí ãtiꞌbo mídrị̂ kî.

92 Ãzị́táŋá mídrị̂ drĩ tá adru agá ị́jọ́ mání sĩ ãyĩkõ ịsụ́jó rĩ ꞌi ku la,

ádrã tá nõ ũcõgõ mádrị̂ agá ꞌbo.

93 Má icó ímbátáŋá mídrị̂ kí ãvĩlé ku,

ãꞌdusĩku kí ị́jọ́ sĩ ímba áma tã ídri rú.

94 Ma mí áni, ípa ma!

Má ụ̃ꞌbị̃ ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩlé rá.

95 ꞌBá ũnzí rĩ kí áma ũtẽ ꞌdịlé,

wó ma ị́jọ́ ũrã ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá.

96 Ị́jọ́ mání ụ̃nị̃lé rĩ agá átã ị́jọ́ pírí rĩ kí ꞌbã ãsị̃ŋá cí,

wó ãzị́táŋá mídrị̂ ꞌbãngá ãsị̃ŋá kóru.

97 Álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí ãvá ãmbógó la sĩ!

Ma ị́jọ́ ũrã kí drị̃ gá ị̃tụ̂rụ̃.

98 Ị́jọ́ mídrị̂ fẽ kí má acá ũndũwá ru ndẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí rá,

ãꞌdusĩku kí áma drị̃ ce sáwã pírí sĩ.

99 Ma ị́jọ́ vã ndẽ ꞌbá áma imbálépi rĩ kí pírí rá,

ãꞌdusĩku sáwã pírí sĩ ma ị́jọ́ ũrã ị́jọ́ mídrị̂ kí drị̃ gá.

100 Ma ị́jọ́ vã ndẽ ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí rá,

ãꞌdusĩku ámba ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã rá.

101 Ásu áma pá ị́jọ́ ũnzí pírí rĩ kí agá ku,

ãꞌdusĩku álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmbalé rá.

102 Ágã drĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí ku,

ãꞌdusĩku mi ímbápị mádrị̂ ꞌi.

103 Ị́jọ́ mídrị̂ kí ãjị́ ambamba rú

ndẽ kí átã ãnụ́ ãjị́ sĩ rá!

104 Má ịsụ́ ũndũwã ãzị́táŋá mídrị̂ kí agá,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ángụ̃ dó sĩ ị́jọ́ ũnzí rĩ kí pírí ũnzí

105 Ị́jọ́ mídrị̂ ĩꞌdi lámbãŋá áma pá drị̂ ꞌi

ãzíla ĩꞌdi dị̃zã rú gẹ̃rị̃ mání acị́jó rĩ agá.

106 Ma ũyõ mání nalé rĩ tãmba,

sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmbajó.

107 Úpí, drị̃cị́rị̃ mání ịsụ́lé rĩ dó ambamba,

ífẽ má adru ídri rú cécé míní azịlé rĩ áni.

108 Úpí, mí ãꞌị̃ ịcụ́ŋá mání sĩ ími ịcụ́jó rĩ ꞌi,

ãzíla mí imbá mání ãzị́táŋá mídrị̂ kî.

109 Áma ídri sáwã pírí sĩ drị́lẹ́ ũnzĩ agá,

wó má ãvĩ drĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá ku.

110 ꞌBá ũnzí rĩ ꞌbe kí ímbá sĩ áma rụjó,

wó má icó ị́jọ́ mídrị̂ kí aꞌbelé ku.

111 Ãzị́táŋá mídrị̂ kí málĩ míní fẽlé mání jãꞌdâ rĩ kî,

ãꞌdusĩku kí áma ásị́ ní ãyĩkõ fẽ.

112 Ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩ ásị́ pírí sĩ

kpere mání drã agâ.

113 Ángụ̃ ꞌbá ásị́sị́ŋá ị̃rị̃ trũ rĩ kí ũnzí,

wó álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí rá.

114 Mi ꞌbá áma tãmbalépi ãzíla áma andre tẽlépi rĩ ꞌi,

áꞌbã ásị́ ị́jọ́ míní azịlé rĩ drị̃ gá.

115 Ĩmi ĩdã ĩmi márụ́ ꞌdâ rá, ĩmi ꞌbá ũnzí ꞌdĩ.

Ma dó sĩ ãzị́táŋá Ãdróŋá mádrị̂ drị̂ kí vú ũbĩ.

116 Ímba áma tã cécé míní azịlé rĩ áni ãzíla ma dó sĩ uꞌá ídri rú,

lẽ ífẽ má ịsụ́ drị̃nzá ásị́ ꞌbãŋá mádrị̂ agá ku.

117 Mí ĩdrẽ ma ụrụgá ma dó sĩ áma pa,

ãzíla ma dó sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ásị́ ꞌbã ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá.

118 Ígã ꞌbá ãlu ãlu ãzị́táŋá mídrị̂ kí gãlépi sĩ rĩ kí pírí úmgbé,

ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé rĩ acá kí dó ãzị́ kóru.

119 Mi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ ũnzí rĩ kí ũsũ ásé gá cécé kórõná ũsũjó rĩ áni,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí rá.

120 Áma ụrụꞌbá la yã ími ị́jọ́ sĩ yã-yã,

ma idé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ míní lịlé rĩ kí sĩ.

121 Má idé ị́jọ́ pịrị ãzíla múké rĩ kí rá,

lẽ mí aꞌbe jõ ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́lẹ́ gá ku.

122 Lẽ ína úyó ru mi ãtíꞌbó mídrị̂ ãzãko rá,

mí aꞌbe jõ ma ꞌbá ásị́ ũnzí áma ĩkpãlépi rĩ kí drị́ gá ku.

123 Áma mịfị́ la ũrõ mání ãzãkoma ũtẽ agá,

patáŋá míní azịlé rĩ be mídrị̂ lé.

124 Mí idé ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ rụ́ lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ

ãzíla mí imbá ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ.

125 Ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi, ífẽ mání ị́jọ́ vãjó,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ị́jọ́ míní imbálé rĩ kí nị̃

126 Úpí, sáwã míní sĩ ị́jọ́ idéjó rĩ acá dó ꞌbo,

ãꞌdusĩku ꞌbá lẽ kí ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩlé ku.

127 Álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí gólũdĩ ní ãndânĩ,

ndẽ átã gólũdĩ ãlápítí ãndânĩ rá.

128 Ãndá-ãndá ru ãzị́táŋá mídrị̂ kí pírí rĩ gá pịrị,

ángụ̃ gẹ̃rị̃ ũnzí rĩ kí pírí ũnzí.

129 Ãzị́táŋá mídrị̂ kí ụ̃sụ̃táŋá ru,

ma kí vú ũbĩ ásị́ pírí sĩ.

130 Údrĩ ị́jọ́ mídrị̂ kí imbá rá, kí adru dị̃zã rú,

ãzíla ĩꞌdi ũndũwã fẽ ꞌbá ũndũwá kóru rĩ nî.

131 Mání ãzị́táŋá mídrị̂ kí vị́ tajó rĩ sĩ,

ma tị ãfũ mgbọ ãzíla ma yã yã.

132 Mí amụ́ ãzíla mí iꞌda mání ásị́ ị̃gbẹ̃

cécé míní idélé ꞌbá pírí ími lẽlépi rĩ ꞌbaní rĩ áni.

133 Cécé míní azịlé mi áma atrị aꞌdé agá rá rĩ áni,

mí aꞌbe ma ndẽlé ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní ku.

134 Ípa ma ꞌbá áma ĩkpãlépi rĩ kí drị́ gá rĩ sĩ,

ma dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩ.

135 Mí ajá tị ãtíꞌbó mídrị̂ rụ́ ꞌdõlé lẽtáŋá sĩ

ãzíla mí imbá ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ.

136 Áma mị́ndrẹ la asu cécé ị̃yị́ áni,

ãꞌdusĩku ꞌbá ũbĩ kí ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ku.

137 Úpí, mi ãlá ru

ãzíla ãzị́táŋá mídrị̂ kí ꞌbãngá pịrị.

138 Ãzị́táŋá míní ꞌbãlé rĩ kí ꞌbãngá

múké ãzíla pịrị.

139 Áma ásị́ ve ũmbã sĩ cécé ãcí áni,

ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ gã kí ị́jọ́ mídrị̂ kí úmgbé.

140 Ị́jọ́ míní azịlé rĩ kí ꞌbãngá pịrị,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí ambamba.

141 Ádrĩ táni adru were rú ãzíla ꞌbá ꞌbá drĩ kí táni áma ꞌbã idemará ru tí,

wó má aꞌbe drĩ ímbátáŋá mídrị̂ kí ku.

142 Ãlãpĩtĩ mídrị̂ ĩꞌdi ukólépi ku la,

ãzíla ãzị́táŋá mídrị̂ kí sáwã pírí sĩ pịrị.

143 Ũcõgõ ãzíla cãndí afí áma ásị́ gá,

wó ãzị́táŋá mídrị̂ ají kí áma ásị́ gá ãyĩkõ.

144 Ãzị́táŋá mídrị̂ kí sáwã pírí sĩ pịrị,

ífẽ mání ị́jọ́ mídrị̂ kí vãlé ãzíla ma dó sĩ uꞌá ídri rú.

145 Ma ími umve ásị́ pírí sĩ,

Úpí, mí umvi ma ãzíla ma dó ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩ rá!

146 Ma ími umve, ípa ma

ma dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmba.

147 Ma angá ãngũsãrã sĩ ãzíla ma awá sĩ ãzãkoma aꞌị́jó,

áꞌbã áma ásị́ ị́jọ́ míní azịlé rĩ drị̃ gá.

148 Ábĩ mịfị́ ku ị́nị́ ãrã,

ári ãzị́táŋá mídrị̂ kí ꞌa amvilé.

149 Lẽtáŋá mídrị̂ ꞌbã ru ujajó ku rĩ sĩ, Úpí, mí are ma,

mí iꞌda mání ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ímba ídri mádrị̂ tã!

150 ꞌBá ũnzí rĩ kí áma andre gá ãni rú,

kí ꞌbá ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmbalépi ku rĩ kî

151 Wó Úpí, mi áma andre gá ãnirú,

ãzíla ãzị́táŋá mídrị̂ kí pírí adru jãꞌdâ.

152 Má ụ̃nị̃ ị́jọ́ ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá ándrá ídu,

ífẽ ĩꞌbaní adrujó jãꞌdâ.

153 Índre drĩ ũcõgõ mání adrujó ala gá ꞌdĩ ꞌi ãzíla ípa ma,

ãꞌdusĩku má aꞌbe ãzị́táŋá mídrị̂ kí ku.

154 Ãdróŋá, Ílị ị́jọ́ mádrị̂ ꞌi ũnĩ mídrị́ gá rĩ sĩ ãzíla ítrũ ma rá,

ípa ma cécé míní azịlé rĩ áni

155 ꞌBá ũnzí rĩ icó kí ru palé ku

ãꞌdusĩku mba kí ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã ku.

156 Wó Úpí, ími ásị́ ndrĩ ambamba,

mí iꞌda mání ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ípa ma.

157 Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ꞌbá áma ĩkpãlépi rĩ kí abe ũꞌbí ru,

wó má aꞌbe ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ũbĩŋá ku.

158 Ádrĩ ꞌbá ũnzí rĩ kí ndre, ma adru ũcõgõ sĩ,

ãꞌdusĩku mba kí ị́jọ́ mídrị̂ kí tã ku.

159 Úpí, índre drĩ álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí íngõpí yã rĩ ꞌi.

Lẽtáŋá mídrị̂ icó ru ukólé ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ípa ma.

160 Ãzị́táŋá mídrị̂ kí ꞌbãngá pírí pịrị,

ãzíla ị́jọ́ lịŋá mídrị̂ kí ꞌbãngá pírí pịrị ãzíla jãꞌdâ

161 Drị̃lẹ́ka kí áma ĩcõcõŋã wó má idé ị́jọ́ ãzí ku rú,

wó má ụ̃sụ̃ ị́jọ́ mídrị̂ sĩ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃.

162 Ma ãyĩkõ sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ,

cécé ꞌbá málĩ ịsụ́lépi ãꞌdị́ gá ĩyõ rú rĩ ꞌbã adrujó ãyĩkõ sĩ rĩ áni.

163 Ángụ̃ ị́jọ́ ĩnzõ rú rĩ kí pírí ũnzí,

wó álẽ ãzị́táŋá mídrị̂ kí rá.

164 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ma ími rụ́ ịcụ́ pâlé ázị̂rị̃,

ãꞌdusĩku ị́jọ́ lịŋá mídrị̂ kí pịrị.

165 ꞌBá ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmbalépi rá rĩ kí adru ásị́ ị̃gbẹ̃ agá

ãzíla ị́jọ́ ãzí icó kí pá sị̃lé ku.

166 Úpí, ma patáŋá mídrị̂ ũtẽ,

ãzíla ma ãzị́táŋá míní azịlé rĩ kí tã mba rá.

167 Ámba ãzị́táŋá míní imbálé rĩ kí tã rá,

álẽ kí áma ásị́ pírí sĩ.

168 Ámba ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã ímbátáŋá mídrị̂ kí abe rá,

ãꞌdusĩku ínị̃ ị́jọ́ ãlu ãlu mání idélé rĩ kí rá.

Ãzãkoma zịjó Úpí tị gá rĩ

169 Úpí lẽ áwáŋá mání sĩ ãzãkoma zịjó ími tị gá rĩ ꞌbã ca mí rụ̂lé rá fô!

Ífẽ mání ị́jọ́ kí vãlé cécé míní azịlé rĩ áni.

170 Mí are ị́jọ́ mání zịlé ími tị gá rĩ ꞌi,

ípa ma cécé míní ị́jọ́ la azịjó rĩ áni!

171 Ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ími ịcụ́,

ãꞌdusĩku mí áma imbá ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ mi ꞌi.

172 Ma ãzị́táŋá mídrị̂ kí ngo úngó ru,

ãꞌdusĩku ãzị́táŋá mídrị̂ kí pịrị.

173 Mí adru sáwã pírí sĩ bábá sĩ áma ãzãkojó,

mání ãzị́táŋá míní imbálé ꞌdĩ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ.

174 Úpí ma patáŋá mídrị̂ vị́ ta,

má ịsụ́ ãyĩkõ ãzị́táŋá mídrị̂ kí agá rá.

175 Ífẽ má adru ídri rú ma dó sĩ ími ịcụ́,

ífẽ ãzị́táŋá mídrị̂ ꞌbã ko kí áma ãzã rá fô.

176 Má ãvĩ gẹ̃rị̃ mídrị̂ rá cécé kãbĩlõ ãvĩlépi rá rĩ áni,

índrụ̃ ma ãꞌdusĩku ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi,

má ãvĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá mídrị̂ kí drị̃ gá ku.

120

Ãzãkoma zịjó Úpí drị́

1 Sáwã ị́jọ́ ní ándrá áma ịsụ́jó rĩ sĩ, má umve Úpí ꞌi,

Úpí umvi ma rá.

2 Úpí, ípa ma

ꞌbá ĩnzõ alị́lépi ri kí drị́gá ꞌbá ị́jọ́ jọlépi mũlũmbẽ sĩ rĩ kí abe.

3 Ĩmi ꞌbá ĩnzõ alị́lépi ꞌdĩ, Ãdróŋá la mụ ĩmi rụ́ ãꞌdu idélé yã?

Ĩꞌdi mụ ĩminí drị̃rịma fẽlé íngoní yã?

4 Ĩꞌdi mụ ĩminí drị̃rịma fẽlé ꞌé sị́ ãcí ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ sĩ,

ĩꞌdi mụ ĩminí drị̃rịma fẽlé ãcí kúlú ika rĩ sĩ.

5 Áma drị̃lẹ́ ũnzí mání uꞌájó ꞌbá Mẹ̃sẹ́kị̃ gá rĩ kí drĩdríŋĩ,

jõku Kédã gá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ.

6 Má uꞌá sáwã ãzo rú

ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí abe.

7 Ma mâ ngá ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ lẽlépi la,

Wó ádrĩ ị́jọ́ jọ kí lẽ ãꞌdị́ ꞌdịlé má be.

121

Úpí ĩꞌdi ꞌbá ãma tãmbalépi rĩ ꞌi

1 Ándre ãngũ ꞌbé agâlé;

ãzãkoma mádrị̂ la dó angá íngõlé yã?

2 Ãzãkoma mádrị̂ la angá Úpí ꞌbụ̃ kí ũꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ drị́.

3 Icó fẽlé ími pá ní ĩtrĩjó ku,

ꞌbá ími andre tẽlépi rĩ ko ꞌbãngá ụ́ꞌdụ́ ku.

4 ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ tãmbalépi rĩ

ãndẽ ꞌbãngá ku jõku ko ụ́ꞌdụ́ ku.

5 Úpí la ími andre tẽ nĩ;

ĩꞌdi ími andre gá sĩ ími tãmbajó.

6 Ị̃tụ́kã icó ími zãlé ị̃tụ́ sĩ ku,

ĩmbá icó ími fụlé ị̃gbẹ̃ rú ị́nị́ sĩ ku.

7 Úpí la ími tãmba ị́jọ́ ũnzí rĩ kí agá pírí nĩ,

ĩꞌdi ími tãmba ị́jọ́ kóru.

8 Úpí la ími tãmba míní fụ agá ãmvêlé ãzíla míní afí agâ lị́cọ́ gá,

ĩꞌdi míní ị́jọ́ ꞌdĩ nga úꞌdîꞌda ãzíla jãꞌdâ.

122

Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ịcụ́jó rĩ

1 Má uꞌá ándrá ãyĩkõ sĩ mâ wọ̃rị́ka ꞌbaní jọjóla mání,

“Ãmụ kí jó Úpí drị̂ agâlé rĩ sĩ.”

2 Táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃;

úꞌdîꞌda ãtu dó pá kẹ̃jị́tị mídrị̂ gá ꞌa gâsĩ.

3 Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó la,

jó sịlé alagá rĩ icí kí ru ãlu ũnĩ-ambamba rú.

4 ꞌDĩ táwụ̃nị̃ sụ́rụ́ ꞌbã kí sĩ mụjó ala gá rĩ ꞌi,

sụ́rụ́ Úpí drị̂ kí mụ ala gâlé

ãzị́táŋá la ꞌbãjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ áni,

sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rụ́ Úpí drị̂ní.

5 Yẹ̃rụ́sãlémũ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ũpi ꞌbã kí sĩ rijó úmvúke ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá sĩ ị́jọ́ múké rĩ lịjó rĩ ꞌi,

ꞌdĩ kí úmvúke ꞌbãlé jó Dãwụ́dị̃ drị̂ agá rĩ kî.

6 Ĩzị Ãdróŋá, ꞌbã ají sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agá.

ꞌBá pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ lẽlépi rá rĩ kí drị̃lẹ́ba ịsụ́ rá.

7 Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru bõrõ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ kí agá,

ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ꞌbá lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí drị̃ gá.

8 Ma Ãdróŋá zị má ádrị́pịka ãzíla mâ wọ̃rị́ka kí ị́jọ́ sĩ

ma jọ la, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌba adru mí be!”

9 Jó Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

álẽ drị̃lẹ́ba ꞌbã ca mí rụ̂lé rá.

123

Ásị́ ị̃gbẹ̃ zịjó Úpí drị́

1 Úpí, ma ãngũ ndre mị́rụ́,

ma ãngũ ndre ꞌbụ̃gá ãngũ úmvúke mídrị̂ ní adrujó rĩ gá.

2 Ãma ãngũ ndre Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ rụ́:

cécé ãtiꞌbo izonzị rú rĩ ꞌbã kí ásị́ tịjó ãmbógó ĩꞌbadrị́ ũkú ru rĩ drị̃ gá rĩ áni,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mịfị́ ãmadrị̂ kí Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̃ gá kpere ĩꞌdiní ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌda agá.

3 Mí andré ãmã ízákĩzã fô, Úpí, mí andré ãmã ízákĩzã,

ãꞌdusĩku ũcõgõ ga ãma ásị́ gá tré ála ꞌbání ãma idelé ide idê rĩ sĩ.

4 Ãta idemará ꞌbá ãfó ru rĩ ꞌbã kí sĩ ãma idejó ambamba rĩ ꞌbã tị

ĩkpãŋá ĩꞌbã kí ãma ĩkpãjó rĩ be rá.

124

Ãdróŋâ la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí andre tẽ nĩ

1 Lẽ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã jọ,

Úpí drĩ tá fi agá ãmaní ku la,

2 Sáwã mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí ãꞌdị́ ꞌdịjó ãma be rĩ sĩ,

Úpí drĩ tá fi agâ ãmaní ku la,

3 mẹ́rọ́ꞌbá uti kí tánõ ãma kí agá ídri rú ũmbã kí rụlépi ãmaní

ãcí ru ꞌdã sĩ.

4 Ị̃yị́ tị̃lépi rĩ wũ tá nõ ãma ꞌbo

ị̃yị́ kụ̃ tá nõ ãma drĩ ꞌbo,

5 Ị̃yị́ ꞌdelépi kụ̃rụ̃ rĩ,

dị tá nõ ãma trũ ꞌbo.

6 Ãfẽ kí Úpí ní ãwãꞌdĩfô,

ĩꞌdi ꞌbã ãma fẽjó mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị́ sĩ ãma ucejó sị́ sĩ ĩzá áni ku rĩ sĩ.

7 Ãma apá ãma cécé ãríŋá ꞌbã ru apájó

ꞌbá ãríŋá ũꞌbãlépi rĩ ꞌbã mãtégõ gá rĩ áni;

Úpí anu mãtégõ rá,

ãma drị̃ dó sĩ mgbọ.

8 Ãzãkoma ãmadrị̂ ãfũ Úpí

ꞌbụ̃ kí ũꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ drị́.

125

Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tãmba nĩ

1 ꞌBá ásị́ tị̃lépi Úpî drị̃ gá ri kí cécé ꞌbé Zị̃yọ́nị̃

ãko ãzí ꞌbã icólé ayalé ku rĩ áni, wó ĩꞌdi pá tu jãꞌdâ.

2 Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí andre ce

ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ãzíla vâ jãꞌdâ,

cécé ꞌbé ꞌbã kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó trộkị́lịrị rĩ áni.

3 ꞌBá ũnzí rĩ icó ũpĩ nalé

ãngũ fẽlé ꞌbá ãlá rĩ ꞌbaní rĩ agá ku,

drĩ na la rá, ĩꞌdi ꞌbá ãlá ri kí ũŋmĩ

sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó rá.

4 Úpí mí idé mũkẽ ꞌbá múké rĩ ꞌbaní

ꞌbá ãzị́táŋá mídrị̂ kí tãmbalépi rĩ kí abe.

5 Wó Úpí míní ꞌbá ru ujalépi gẹ̃rị̃ gọ́ꞌdọ́ ri kí agá rĩ ꞌbání drị̃rịma fẽ agâ,

ífẽ vâ drị̃rịma ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbaní ĩndĩ.

Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru Ịsịrayị́lị̃ drị̃ gá.

126

Ãdróŋá zịjó sĩ ꞌbá unzejó ị́jọ́ ũnzí agá

1 Sáwã Úpí ꞌbã ándrá ãma ujajó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ,

ĩꞌdi ándrá indré urobí la ꞌbã rĩ ãma ũbĩ nĩ rĩ áni.

2 Ãgụ dó ꞌbãngá ãma ãgụ́ŋá sĩ, ãngo dó ꞌbãngá ãma úngó ãyĩkõ drị̂ kí sĩ!

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, sụ́rụ́ ãzí ri iꞌdó kí dó ị́jọ́ jọlé ãma ụrụꞌbá gá,

jọ kí, “Úpí idé dó ĩꞌbaní ị́jọ́ ãmbógó la ꞌbo yã.”

3 ꞌẼ, ãndá Úpí idé ãmaní ị́jọ́ ãmbógó la rá,

ãyĩkõ ga dó sĩ ãma ásị́ gá ambamba!

4 Úpí, ífẽ ãmaní drị̃lẹ́ba ị̃dị́ fô,

cécé uzogó ꞌbã ị̃yị́ ajíjó áꞌbụ ꞌa nzụlépi rá rĩ agá rĩ áni,

5 ꞌbá ũri salépi mị́ndrẹ ũsũŋá trũ ri

kí mụ ãkónã ũkũnãlé ãyĩkõ sĩ.

6 ꞌBá fụlépi ãmvêlé áwáŋá trũ ũri saŋá gá rĩ

la ãgõ ãkónã ũkũnãŋá gâlé rĩ sĩ ãyĩkõ sĩ

ĩꞌdiní ãgõ agâ ãkónã trũ ꞌdĩgá ꞌdâ.

127

Ásị́ tị̃jó Úpî drị̃ gá ị́jọ́ pírí sĩ

1 Úpí drĩ jó sị nĩ ku,

ãzị́ ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ la adru úyé.

Úpí drĩ táwụ̃nị̃ andre tẽ nĩ ku,

ꞌbá andre la tẽlépi rĩ la tẽ la úyé.

2 Ídrĩ ãzị́ nga ị̃tụ̂rụ̃ sĩ ãkónã ịsụ́jó

iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị nị́nị́ kpere ị́nị́ ágágá ũrãtáŋá trũ,

mí icó ãko ãzí ịsụ́lé ku rá,

ãꞌdusĩku Úpí la ꞌbá ĩꞌdiní lẽlé rĩ ní ãkónã fẽ nalé rá drĩ táni adru ụ́ꞌdụ́ gá tí.

3 Índre, Úpí la ꞌbání anzị kí fẽ nĩ.

Kí ũyá angálépi ĩꞌdidrị́ ri kî.

4 Anzị tịlé kãrị̃lẹ̃ sĩ ri kí cécé,

ꞌé ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi rĩ ꞌbã drị́ gá rĩ kí áni.

5 ꞌBá anzị trũ ũꞌbí rĩ

ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú;

ĩꞌdi adru cécé ꞌbá ꞌé trũ tré bọ̃lọ́ gá rĩ áni;

drĩ táni ãwã mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ be dũwánĩ gá, ụ̃rị̃ icó ĩꞌdi rụlé ku.

128

Ụ̃rọ̃drị́ Úpî rujó rĩ

1 ꞌBá Úpí ụ̃rị̃lépi,

acị́lépi gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ agá ri kí pírí drị̃lẹ́ba rú.

2 Mi ãzị́ míní ngalé rĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́ rá,

mi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ãzíla málĩ trũ.

3 Ũkú mídrị̂ la mụ anzị kí tịlé wẽwẽ rú lị́cọ́ mídrị̂ gá ꞌdãá

cécé zãbíbũ kalépi kũlũ rĩ áni;

cécé ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị́ azólépi úꞌdí rĩ ꞌbã kí ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị́ ụ̃kụ rĩ andre cejó rĩ áni,

anzị mídrị̂ kí dó mụ adrulé wẽwẽ rú ĩꞌbaní ri agá ãkónã naŋá gá méjã mídrị̂ tị gá ꞌdãá.

4 Índre, ꞌbá Úpî ụ̃rị̃lépi rá rĩ

la drị̃lẹ́ba ịsụ́ ꞌdĩ ꞌbã áni.

5 Úpí ꞌbã fẽ míní drị̃lẹ́ba angájó Jó ĩꞌdidrị́ Zị̃yọ́nị̃ gá rĩ gá,

ꞌbã fẽ míní drị̃lẹ́ba sĩ ị́jọ́ idélé múké Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí ndrejó ími mịfị́ sĩ

ụ́ꞌdụ́ míní adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí.

6 ꞌBã fẽ míní anzị mídrị̂ kí ꞌbã anzị kí ndrejó ími mịfị́ sĩ rá!

Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌba adru Ịsịrayị́lị̃ drị̃ gá!

129

Ãdróŋá zịjó mẹ́rọ́ꞌbá kí ị́jọ́ sĩ

1 Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã jọ,

“Mẹ́rọ́ꞌbá iꞌdó kí áma ĩcõcõŋãlé angájó kãrị̃lẹ̃ sĩ,

2 ĩcõcõŋã kí ma ũnzí ũnzí,

wó ndẽ kí drĩ ma ku.

3 Co kí áma ũngúkú,

áma ũngúkú ũsĩ dó sĩ ru cécé ámvụ́ sõlé ãcó tị́ drị̂ sĩ rĩ ꞌbã ru ũsĩjó rĩ áni.”

4 Wó Úpí ĩꞌdi múké,

ãtrũ ma ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́gá rá.

5 Lẽ ꞌbá pírí Zị̃yọ́nị̃ ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí

ꞌba ịsụ́ kí drị̃nzá ãzíla ꞌba uja kí tị sĩ apájó.

6 Lẽ ꞌba adru kí cécé ásé angálépi jó drị̃ gá rĩ áni,

ásê la ꞌi rá ꞌdĩ sĩ zo drĩ ku rú.

7 ꞌBá ámvụ́ sõlépi rĩ drĩ kí unze,

icó kí galé ĩꞌdidrị́ gá ku.

8 ꞌBá ãzí alịlépi ĩꞌdi andre gâsĩ rĩ icó kí jọlé la,

“Úpí ꞌbã fẽ míní drị̃lẹ́ba,

ãzíla ãwi míní sụ̃sụ́ rụ́ Úpí drị̂ sĩ.”

130

Ãdróŋá zịjó sĩ ãzãkoma aꞌị́jó

1 Úpí, ma ími zị sĩ áma ãzãkojó ũcõgõ mádrị́ ãmbógó rĩ sĩ.

2 Úpí, mí are drĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ mádrị̂ ꞌi!

Mí ajá ími bị́lẹ́

sĩ mãmálá mání ꞌbãlé rĩ arejó!

3 Úpí, ídrĩ tá ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí ũsĩ vũ gá la,

ãꞌdi la tá ru pa ị́jọ́ lịŋá gá nĩ yã?

4 Wó mi ꞌbá trũ ị́jọ́ ũnzí sĩ rá,

ꞌbá kí dó sĩ ími ụ̃rị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ.

5 Ma Úpî ũtẽ áma ásị́ pírí sĩ,

ma ásị́ tị̃ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá.

6 Áma ásị́ la Úpî tẽ

ndẽ ꞌbá ãngũ aga tẽlépi ꞌbã ụ̃ꞌbụ́tị tẽjó ri rá,

ndẽ ꞌbá ãngũ aga tẽlépi ꞌbã ụ̃ꞌbụ́tị tẽjó ri rá.

7 Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, lẽ ĩtị̃ ásị́ Úpî drị̃ gá,

ãꞌdusĩku lẽtáŋá Úpí drị̂ ukó ku,

ãzíla ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi unze ị́jọ́ ũnzí kí agá rĩ sĩ rá.

8 Ĩꞌdi mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí unzelé

ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí agá pírí rá.

131

Ru irijó vũrụ́ Úpî drị̃lẹ́ gá

1 Úpí, áma ásị́ adru ãfó sĩ ku;

má inga áma mịfị́ ụrụgá ãfó sĩ ku;

áꞌbã áma ásị́ ị́jọ́ ãmbogo ãmbogo ri kí drị̃ gá ku.

Áꞌbã ásị́ ị́jọ́ mání mbalépi mba-mbã ri kí drị̃ gá ku jõku ị́jọ́ mání ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí drị̃ gá ku.

2 Wó ị́jọ́ mání adrujó ala gá rĩ ca kí má sĩ rá,

ma dríŋá cécé ngọ́tị́ŋá tị nzelé ĩbã gá rá idélépi ãndrẽ ꞌbã ĩbã sĩ ku rĩ áni,

áma úríndí ĩꞌdi cécé ngọ́tị́ŋá tị nzelé ĩbã gá rá rĩ drị̂ áni.

3 Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩtị̃ ásị́ Úpî drị̃ gá

iꞌdójó sáwã ꞌdĩ sĩ ãzíla ãsị̃ŋá kóru.

132

Úpí pẽ Zị̃yọ́nị̃ nĩ

1 Úpí, mí ãvĩjõ ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ drị̃ gá ku,

mí ãvĩjõ ị́jọ́ ũcõgõ ĩꞌdiní ịsụ́lé ri kí drị̃ gá pírí ku fô!

2 Úpí, mí igá ị́jọ́ ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ drị̃ gá,

ũyõ ándrá ĩꞌdi ꞌbã nalé Úpí Ũkpó ꞌDị́pị, Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ní, ĩꞌdi ꞌbã sĩ jọjọ́ la,

3 “Má icó filé jó mádrị̂ agâlé ku,

jõku tụlé gbọ́lọ́ mádrị̂ sị́gá ku,

4 má icó áma mịfị́ kí bĩlé sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó ku,

jõku áma ínzókóꞌbí kí akulé cí ku,

5 kpere mání ãngũ ịsụ́ agá sĩ jó sịjó Úpí ní,

ãngũ Úpí Ũkpó ꞌDị́pị, Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ní sĩ uꞌájó rĩ sịjó ráká.”

6 Ĩndre, ãma are Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ ándrá Ĩfũrátã gá;

ãma ịsụ́ dó ĩꞌdi ámvụ́ Yãárĩ drị̂ agá.

7 Ãjọ dó, “Lẽ ãmụ kí jó Úpí drị̂ agâlé;

lẽ ãfẽ kí ị̃nzị̃táŋá úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃lẹ́ gá!”

8 Úpí, mí angá, ífi ãngũ míní avị́jó rĩ gá,

ífi Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ trũ. Sãndụ́kụ̃ ꞌdĩ ĩꞌdi ícétáŋá ũkpó mídrị́ gá rĩ drị̂ ꞌi.

9 Lẽ ãtalo mídrị̂ ꞌbã nga kí sáwã pírí sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ kí;

ãzíla lẽ ꞌbá mídrị́ ãlá rĩ ꞌbã ngo kí úngó ãyĩkõ sĩ.

10 Ị́jọ́ ándrá míní azịlé Ãtíꞌbó mídrị́ Dãwụ́dị̃ ní rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

lẽ mí ãvĩjõ ị́jọ́ úpí míní ãdu ũsũjó drị̃ la gá ꞌbo rĩ drị̃ gá ku.

11 Úpí na ándrá ũyõ sĩ ꞌbání ásị́ tị̃jó drị̃ la gá rá la Dãwụ́dị̃ ní,

ũyõ ándrá ĩꞌdi ꞌbã nalé rĩ icólé ujalé ku la:

Jọ, “Ma mụ ngọ́tị́ŋá ãfũlépi ími ụrụꞌbá gá rĩ

irilé úmvúke mídrị̂ drị̃ gá.

12 Anzị mídrị̂ drĩ kí tị icíma mádrị̂ tãmba rá

ãzíla drĩ kí ị́jọ́ mádrị́ mání icélé ĩꞌbaní rĩ ꞌbã ị̃ndụ́ nze rá,

anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kí vâ mụ

adrulé úpí ru ími kẹ̃jị́ gá jãꞌdâ.”

13 Ãꞌdusĩku Úpí pẽ Zị̃yọ́nị̃ nĩ;

lẽ ꞌbã adru ãngũ ĩꞌdiní sĩ uꞌájó rĩ rú:

14 “ꞌDĩ ãngũ mání mụjó avị́jó ala gá jãꞌdâ rĩ ꞌi;

ma mụ uꞌálé ala gá ꞌdâ, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ãngũ mání pẽlé rĩ ꞌi.

15 Ma mụ sụ̃sụ́ ãmbógó la wilé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ drị̃ gá ãzíla ma ĩꞌdi fẽ adrulé málĩ trũ;

ma mụ ꞌbá ala gá lẽmẽrí ri kí fẽ agalé ãkónã sĩ rá.

16 Ma mụ ãtalo ala gá ri kí tãmbalé;

ꞌbá ãlá ala gá ri kí mụ úngó ngolé ãyĩkõ sĩ.

17 Ma dó mụ ũkpõ Dãwụ́dị̃ drị̂ ịtụ́lé ꞌdãá;

ꞌbá mâni mání sĩ ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ la dó acá tárã rú ꞌbá mádrị̂ ꞌbaní.

18 Ma mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní drị̃nzá fẽlé rá,

wó ĩꞌdi dó mụ adrulé úpí ãzí dị̃zã rú la.”

133

Mũkẽ adrujó tị icíma agá rĩ

1 Ĩndre drĩ, ádrị́pị ꞌbaní uꞌájó tị icítáŋá sĩ rĩ

ꞌbã ũnĩ kí ãyĩkõ la be ꞌdĩ áni yã!

2 Ĩꞌdi cécé ãdu ãjẹ̃ rú sũlé ꞌbá drị̃ gá,

dịlépi vũgâlé tịꞌbị́ gâsĩ,

tịꞌbị́ Ãrọ́nị̃ drị̂ gâsĩ rĩ áni!

Dị vũgâlé kánzũ ꞌbã kálã gâsĩ.

3 Ádrị́pị drĩ kí uꞌá tị icítáŋá agá, ĩꞌdi cécé andrẹlị́ ꞌbé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ drị̃ gá,

kalépi ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ ꞌbã drị̃ gá rĩ áni,

ádrị́pị drĩ kí uꞌá tị icítáŋá agá, Úpí azị ꞌI ĩꞌbaní drị̃lẹ́ba fẽ rá.

134

ꞌBá kí umvejó sĩ Úpí ịcụ́jó

1 Ĩmi amụ́, ĩmi ị̃nzị̃ Úpí ꞌi, ĩmi ꞌbá adrulépi ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru ꞌdĩ,

ĩmi ꞌbá amụ́lépi ãzị́ ngalépi ị́nị́ sĩ jó Úpí drị̂ agá ꞌdĩ!

2 Ĩmi inga ĩmi drị́ kí ụrụgá ãngũ Úpí drị́ ãlá rĩ gâlé

ãzíla ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi!

3 Lẽ Úpí ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ

ꞌbã fẽ ĩminí drị̃lẹ́ba angájó Zị̃yọ́nị̃ drị̃ gâlé!

135

Úngó sĩ ꞌbá ịcụ́jó rĩ

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩmi ịcụ́ rụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi,

ĩmi ãtíꞌbó Úpí drị́ ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi.

2 Ĩmi ãtiꞌbo pá tulépi jó Ãdróŋá drị̂ agá,

ãzị́ ngalépi jó ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

3 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi, ãꞌdusĩku Úpí ĩꞌdi ãlá ru;

ĩngo úngó kí sĩ ĩꞌdi rụ́ ịcụ́jó, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũnĩ-ambamba la sĩ rụ́ la ungojó,

4 ãꞌdusĩku Úpí pẽ Yãkóꞌbõ ꞌi ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú

pẽ Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi ꞌbã ãko rú.

5 Ánị̃ rá Úpí ꞌi ãmbógó ru,

ãzíla Úpí ãmadrị̂ ĩꞌdi ãdroŋa pírí kí drị̃lẹ́ gá.

6 Ị́jọ́ cí Úpí ní ãyĩkõ fẽlépi

ꞌbụ̃ gâlé ãzíla vũ drị̃ gá ꞌdâ,

mĩrĩ agá ãzíla mĩrĩ ị̃ndụ́ gá vũ gâlé rĩ ĩꞌdi nga la rá.

7 Ĩꞌdi ị́rị́tị kí fẽ tụlé ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbã drị̃ gá ꞌdâ pírí nĩ,

Ĩꞌdi ãvi fẽ ũnĩlé uzogó ní sĩ ꞌdịjó nĩ

ãzíla ĩꞌdi ũlí fẽ lilé angájó ãngũ ĩꞌdiní si tã la mbajó rĩ gá.

8 Fẽ kãjãní Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ị̃lị̃kị̃jó nĩ,

kãjãní ꞌbá ꞌbadrị̂ kí ãnãkpá ꞌbadrị̂ kí abe.

9 Idé tálí kí ị́jọ́ ícétáŋá ru rĩ kí abe Mị̃sị́rị̃ gâlé,

idé kí Fãráwụ̃ ụrụꞌbá gá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe.

10 Fẽ sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbaní ị̃lị̃kị̃jó rá

ãzíla ụꞌdị́ ũpi ũkpó trũ ꞌdĩ kí rá.

11 ꞌDị Sị̃họ́nị̃, úpí ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ rá,

Ụ́gị̃, úpí Bãsánĩ drị̂ rá

ãzíla ụꞌdị́ ũpi Kãnánĩ gá rĩ kí rá

12 fẽ dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ãwítã rú,

ãwítã rú ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbaní.

13 Úpí, rụ́ mídrị̂ la pá tu jãꞌdâ,

Úpí, ála mụ rụ́ mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ igálé jãꞌdâ,

14 ãꞌdusĩku Úpí la mụ ị́jọ́ pịrị rĩ lịlé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní rá,

ĩꞌdi mụ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí ízákĩzã ndrelé rá.

15 Ãdroŋa sụ́rụ́ ãzí rĩ ꞌbadrị̂ kí sílĩvã kí gólũdĩ be,

ꞌdi kí ãko ꞌbá ꞌbaní idélé drị́ sĩ la kî.

16 Ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdi kí tị trũ, wó icó kí ị́jọ́ jọlé ku;

kí mịfị́ trũ, wó icó kí ãngũ ndrelé ku.

17 Kí bị́lẹ́ trũ wó are kí ị́jọ́ ku,

kí ũmvu trũ wó se kí ává ku.

18 ꞌBá ãdroŋa ꞌdĩ kí idélépi rĩ kí adru cécé kî áni,

ꞌbá ásị́ tị̃lépi kí drị̃ gá ri kí vâ adru cécé kî áni.

19 Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩmi ãtalo ãfũlépi Ãrọ́nị̃ rụ́ ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

20 Ĩmi ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩmi ꞌbá Úpí rulépi ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

21 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi angájó Zị̃yọ́nị̃ gá,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi uꞌá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá!

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

136

Úngó sĩ Ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ

1 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ní, ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

2 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ãmbógó ru ãdroŋa kí drị̃lẹ́ gá rĩ ní,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

3 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ãmbógó ru ũpi kí drị̃lẹ́ gá rĩ ní,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

4 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ĩꞌdiní, ĩꞌdi lú tálí ũkpó rĩ kí idé rá la nĩ,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

5 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ꞌbá ꞌbụ̃ kí ũꞌbãlépi ũndũwã ãmbógó sĩ rĩ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

6 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ꞌbá vũ ꞌbãlépi ị̃yị́ kị́rị́ rĩ ꞌbã drị̃ gá rĩ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

7 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ꞌbá ị̃tụ́ kí ũꞌbãlépi ĩmbá be rĩ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

8 ꞌBã ị̃tụ̂ ꞌi ãngũ jilé ị̃tụ́ sĩ,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

9 ꞌBã ĩmbâ ꞌi lẽlẽgó kí abe ãngũ jilé ị́nị́ sĩ,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

10 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá kãjãní ãzíla ãnãkpá tịlé drị̃-drị̃ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ sĩ,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

11 Anzé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí angájó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

12 Anzé kí drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ ãzíla drị́ ĩꞌdi ꞌbã ajalé rĩ sĩ;

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

13 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ꞌbá Mĩrĩ Ika rĩ awalépi ị̃rị̃ rĩ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

14 Ce ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ị̃yị́ ru awalépi rĩ agâ sĩ,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

15 Ịmvụ́ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe Mĩrĩ Ika rĩ agá rá;

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

16 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ꞌbá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ celépi kõtórõ agâ sĩ rĩ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

17 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ꞌbá ũpi ũkpó-ũkpó ri kí ụꞌdị́lépi rĩ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

18 Ụꞌdị́ ũpi rụ́ kụlépi ambamba rĩ kí rá,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

19 ꞌDị úpí Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị́ Sị̃họ́nị̃ ꞌi rá,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

20 ꞌDị úpí Bãsánĩ ꞌbadrị́ Ụ́gị̃ rá,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

21 Fẽ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãwítã rú,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

22 Fẽ ãngũ ꞌdã ãwítã rú ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

23 Ãvĩ ị́jọ́ ãma drị̃ gá sáwã ándrá ãma ndẽjó rá rĩ sĩ ku,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

24 Apá ãma mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí drị́gá rá,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

25 Ĩꞌdi ꞌbá ãkónã fẽlépi ãko pírí ídri trũ rĩ ꞌbaní nĩ rĩ ꞌi,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

26 Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ nî,

lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

137

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí awájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ

1 Ị̃yị́ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá,

ãma uri ándrá vũ gá, ãma awá dó

Zị̃yọ́nị̃ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbã agájó ãmaní rĩ sĩ.

2 Ãma ũgĩ ándrá ụ̃ꞌdị́ ãmadrị̂ kí

mụ̃rị̃jị́ŋị̃ ị̃yị́tị gá rĩ kí ꞌbã kénĩ kí agá,

3 ãꞌdusĩku ꞌbá ãma rụlépi ãtíꞌbó ru rĩ

lẽ kí ándrá ãngo ĩꞌbaní úngó,

ꞌbá ãmaní ũcõgõ fẽlépi rĩ jọ kí,

“Ĩngo ãmaní úngó ĩminí jõ sĩ ãyĩkõ idéjó Zị̃yọ́nị̃ gá la ꞌbã ãzí ãlu!”

4 Ãma icó dó úngó Úpí drị̂ ngolé

ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá íngoní ru?

5 Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃, ádrĩ ị́jọ́ ãvĩ ími drị̃ gá rá,

lẽ áma drị́ ãndá rĩ ꞌbã co dó ụ̃ꞌdị̂ ị̃dị́ ku!

6 Ádrĩ ị́jọ́ ãvĩ ími drị̃ gá rá,

ádrĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã

ị́jọ́ mání ãyĩkõ fẽlépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãndânĩ ku,

lẽ áma ĩdra ꞌbã ĩbĩ ru áma atrákụ̃lẹ́ gá cí.

7 Úpí, mí igá drĩ ị́jọ́ ꞌbá

Ídõmũ drị̂ ꞌbã kí idélé rĩ kî,

mí agá drĩ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ándrá sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌdụjó,

ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbã kí sĩ jọjó la “Ĩmi andi ĩꞌdi vũ gá, ĩmi andi ĩꞌdi vũ gá rĩ ꞌbã drị̃ gá!”

8 Bãbụ̃lọ́nị̃, ála mụ ími andilé rá.

Drị̃lẹ́ba ꞌbá ími ũfẽlépi

ị́jọ́ míní idélé ãma ụrụꞌbá gá rĩ sĩ rĩ ꞌbanî.

9 Drị̃lẹ́ba ꞌbá anzịŋá ĩmidrị̂ kí ꞌdụlépi

sĩ kí ũgbãjó bõrõ ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbanî!

138

Ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí nî

1 Ma ãwãꞌdĩfô fẽ Úpí míní áma ásị́ pírí sĩ;

ma úngó ngo sĩ ími ịcụ́jó ãdroŋa kí drị̃lẹ́ gá.

2 Ma ãvụ̃ jó mídrị́ ãlá rĩ gâlé ru

sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rụ́ mídrị̂ ní

ãꞌdusĩku lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ ãzíla ị́jọ́ mídrị̂ kí ị́jọ́ mgbã rĩ kî,

mí inga rụ́ mídrị̂ ꞌi

ị́jọ́ mídrị̂ kí abe ụrụgá ãko pírí ꞌbaní ãndânĩ.

3 Ụ́ꞌdụ́ mání ími zịjó ꞌdã sĩ, mí umvi ma rá;

ífẽ mání ũkpó ũkpõ mídrị̂ sĩ.

4 Ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí pírí mụ Úpí míní ãwãꞌdĩfô fẽlé,

ãꞌdusĩku are kí ị́jọ́ ãfũlépi ími tị gá rĩ kí rá.

5 Kí mụ úngó ngolé ị́jọ́ Úpí míní ngalé rĩ kí drị̃ gá,

ãzíla dị̃zã Úpí mídrị́ ãmbógó rĩ drị̃ gá,

6 Úpí ꞌbã táni adru agá ụrụgá wị́lị́wị́lị́ rá tí, ĩꞌdi ꞌbá ru irilépi vũ gá ri kí tãmba rá,

wó ĩꞌdi ru ịgbọ́ ꞌbá ãfó ru rĩ ꞌbarụ́ rĩ sĩ rá-rá ru.

7 Ị́jọ́ ũkpó-ũkpó ri drĩ kí táni áma andre ce agâ nĩ rá tí,

mi mụ áma tãmbalé ũmbã mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbadrị̂ agá rĩ sĩ rá.

Mi ãꞌdị́ ꞌdị mẹ́rọ́ꞌbá mádrị́ adrulépi mání ũmbã sĩ rĩ kí abe,

ãzíla mi áma pa ũkpõ mídrị̂ sĩ rá.

8 Úpí la mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã itúlé mání ri kí ngalé rá;

ãꞌdusĩku lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ĩꞌdi jãꞌdâ.

Úpí, mí aꞌbejõ ãzị́ míní ngalé ꞌbo rĩ ku.

139

Ãdróŋá nị̃ ị́jọ́ pírí kí cé

1 Úpí, índrụ̃ asị́ mádrị̂ ꞌa ꞌbo

ãzíla ínị̃ ị́jọ́ mání adrujó ala gá rĩ kí pírí cé!

2 Ínị̃ sáwã mání rijó vũ gá ri kí mání angájó ụrụgá rĩ be rá;

ínị̃ ígátáŋá mádrị̂ kí mání adru agá álị́-álị́ ru pírí cé.

3 Mi áma ndre mání acị́ agá gẹ̃rị̃ gâsĩ ãzíla mání áma la agá vũ gá;

ínị̃ ị́jọ́ mání idélé rĩ kí pírí rá.

4 Átã ị́jọ́ ãfũ drĩ áma tị gá ku rú,

Úpí, ínị̃ ma mụ ãꞌdu ị́jọ́ jọlé yã rĩ cé.

5 Íce áma andre wókõ pírí gâsĩ,

mi áma tãmba ũkpó mídrị̂ sĩ.

6 Ị́jọ́ míní nị̃lé áma drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ụ̃sụ̃táŋá ru ãzíla álị́ ambamba;

má icó dó sĩ ĩꞌdi vãlé ku!

7 Má icó dó áma zị̃lé Úríndí mídrị̂ sĩ íngõlé?

Má icó dó apálé mí sĩ íngõlé?

8 Ádrĩ tụ ꞌbụ̃ gâlé, mi ꞌdãá cí;

ádrĩ fi áma lalé ị̃nádrị̃ agá, mi ꞌdãá cí.

9 Ádrĩ tá nga ãngũ ị̃tụ́ ꞌbã sĩ agájó rĩ gâlé,

ádrĩ mụ uꞌálé ãngũ álị́ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌdejó rĩ gá,

10 átã mi adru ꞌdãá cí sĩ áma drị̃ cejó

ãzíla mi adru ꞌdãá cí sĩ áma ãzãkojó.

11 Ádrĩ jọ la, “Ãngũ ịnị ꞌbã aku ma cí,

ãzíla dị̃zã áma andre gá rĩ ꞌba acá ị́nị́ ru,”

12 wó átã ị́nị́ icó ꞌbãngá áma zị̃lé míní ku;

ị́nị́ ĩꞌdi ꞌbãngá míní imve tárá-tárá ị̃tụ́ áni

ãꞌdusĩku ị́nị́ ají kí ꞌbãngá ru míní dị̃zã be ãlu.

13 Mí idé áma ụrụꞌbá ꞌa gâlé ru rĩ kí mi ꞌi;

mí icí ma ãko ãlu rú mâ ãndrẽ ꞌbã ꞌa gâlé mi ꞌi.

14 Ma ími ịcụ́, ãꞌdusĩku mí idé ma túlí-túlí ãzíla ũnĩ-ambamba rú.

Ãzị́ míní ngalé ri kí ụ̃sụ̃táŋá ru;

ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ áma ásị́ pírí sĩ.

15 Sáwã áma ĩfãkã kí ũꞌbãjó ꞌdã sĩ,

ụ́ꞌdụ́ áma icíjó ũní-ũní ru mâ ãndrẽ ꞌa gâlé ꞌdãsĩ,

ãko ãzí ru zị̃lépi míní cí la ándrá ꞌdáyụ.

16 Índre ándrá áma ụrụꞌbá drĩ ũꞌbãlé ku ꞌdã kí cé;

ísĩ ándrá ụ́ꞌdụ́ mádrị̂ kí

ꞌbã kãlãfe bụ́kụ̃ mídrị̂ agá pírí cí

ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãzíla alị drĩ ãlu ku rú.

17 Ãdróŋá, ígátáŋá mídrị́ áma drị̃ gá ri kí mání ụ̃rọ̃drị́ ru!

Má icó kí kãlãfe lãlé ku!

18 Ádrĩ tá kí lã yã áni,

ndẽ kí kãlãfe sĩ cínákí rá!

Ádrĩ angá ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ,

ma isụ́ la mi drĩ ngá má be cí!

19 Ãdróŋá, ídrĩ tá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ụꞌdị́ rá la múké fô!

Ĩmi ꞌbá ꞌbá kí ụꞌdị́lépi ꞌdĩ, ĩmi ĩdã ĩmi áma andre gá rĩ sĩ rá.

20 Kí ị́jọ́ jọ ími ụrụꞌbá gá ígátáŋá ũnzí sĩ;

mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ími rụ́ iza.

21 Úpí, ángụ̃ ꞌbá ími ngụ̃lépi ũnzí ri kí ũnzí!

Ángụ̃ ꞌbá ị́jọ́ mídrị̂ kí lẽlépi ku rĩ kí ũnzí!

22 Ángụ̃ kí ũnzí ãndá ãndá ru;

Ma kí lã mâ mẹ́rọ́ꞌbá ru.

23 Ãdróŋá, índrụ̃ áma ásị́ ꞌa, mi dó sĩ ị́jọ́ áma ásị́ gá rĩ kí nị̃!

Mí ụ̃ꞌbị̃ ma ãzíla ínị̃ dó sĩ ị́jọ́ mání ũcõgõ fẽlépi rĩ kî!

24 Índre drĩ ị́jọ́ ãzí ũnzí la kí nõ áma ꞌa gá cí yã áni,

ãzíla íce áma drị̃ gẹ̃rị̃ sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó rĩ gá.

140

Úpî zịjó tãmbaŋá ị́jọ́ sĩ

1 Úpí, ípa ma ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ kí drị́lẹ́ gá,

ímba áma tã ꞌbá ũmbã rú rĩ kí ị́jọ́ sĩ.

2 Kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ ũnzí itú kí ásị́ gá áma ụrụꞌbá gá,

ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ kí lẽ ãꞌdị́ tị nzị̃lé ꞌbá kí abe.

3 Kí ĩdra ĩꞌdi cécé ị̃nị̃ ũmbá rĩ ꞌbã ĩdra áni,

ị́jọ́ ãfũlépi kí tị gá rĩ la ꞌbá idé ũnzí cécé galaꞌbá ꞌbã ũjũ áni.

4 Úpí, ímba áma tã ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́lẹ́ gá,

ímba áma tã ꞌbá ũmbã rú

ꞌbá ị́jọ́ itúlépi má ị̃lị̃kị̃ rú sĩ rá rĩ kí drị́lẹ́ gá.

5 ꞌBá ãfó ru rĩ ũgĩ kí mání ĩbáká sĩ lẽjó áma rụjó,

ꞌbe kí mání ímbá

ãzíla ꞌbã kí mání mãtégõ gẹ̃rị̃ gá sĩ áma rụjó.

6 Ájọ Úpí ní, “Mi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.”

Úpí, mí are áma áwáŋá mání sĩ ãzãkoma aꞌị́jó mídrị́ rĩ ꞌi!

7 Úpí ũkpó ꞌdị́pị, mi ꞌbá ũkpó trũ áma palépi rĩ,

ímba áma tã ụ́ꞌdụ́ ãꞌdị́drị̂ sĩ rá.

8 Úpí, ífẽ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní ãko ĩꞌbã kí vị́ talé rĩ kí ku fô,

ífẽ ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé rĩ ꞌbã ị̃kụ̃lẹ̃nị̃ kí ku, jõ íni ku kí mụ acálé ãfó ru rá.

9 Mí aꞌbe jõ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí áma ndẽlé ku,

ífẽ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí itúlé áma drị̃ gá rĩ ꞌbã vúŋá ꞌbã ị̃lị̃kị̃ kí nĩ.

10 Lẽ ãcíkúlú ꞌba asu kí drị̃ gá,

lẽ úꞌbé kí ãcí gá

jõku ꞌbụ́ álị́ la agá, ꞌbã ãfũ kí dó sĩ ãmvé ꞌdõlé ị̃dị́ ku.

11 Lẽ ífẽ ꞌbá ĩnzó rĩ ꞌbã ịsụ́ kí drị̃lẹ́ba ãngũ ãmadrị̂ agá ꞌdâ ku,

ífẽ ị́jọ́ ũnzí ꞌbã aꞌdé ꞌbá ũnzí rĩ kí drị̃ gá ĩmgbátrátrá ãzíla ꞌbã andi kí rá.

12 Ánị̃ rá Úpí la ị́jọ́ ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ ꞌbadrị̂ lị pịrị rá,

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ꞌbã hákĩ fẽ rá.

13 Ãndá-ãndá ru ꞌbá ãlá rĩ kí mụ ími ịcụ́lé rá,

ãꞌdusĩku kí mụ adrulé ími drị̃lẹ́ gá.

141

Ãdróŋá zịjó sĩ ꞌbá drị̃ cejó

1 Úpí, ma ími umve, mí are ma!

Mí are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ ádrĩ ími umve rĩ gá.

2 Ị́jọ́ mání zịlé mídrị́ rĩ ꞌbã adru míní cécé ãdu ãjị́ vĩrĩ rĩ áni;

áma drị́ mání ingalé ụrụgá rĩ ꞌba adru kí cécé ídétáŋá ĩndró sĩ ri áni!

3 Úpí, ífẽ ájọ ị́jọ́ ũnzí la kí áma tị sĩ ku fô,

ímba ãma tị tã!

4 Ífẽ áma ásị́ ꞌbã uja ru ị́jọ́ ũnzí gá ku,

ị́jọ́ ũnzí idéjó

ꞌbá ũnzĩkãnã idélépi rĩ abe ku.

Ífẽ ána ãkónã ĩꞌba abe sáwã ĩꞌbaní ru trajó ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ku.

5 ꞌBá ãlá ri drĩ kí áma co ímbátáŋá ru nĩ, ĩꞌdi adru mání ásị́ ị̃gbẹ̃ rú,

drĩ kí uzá ãma drị̃ gá, ĩꞌdi adru ãdu ũsũjó áma drị̃ gá rĩ áni,

lẽ dó sĩ ágã ị́jọ́ ãdu ũsũjó áma drị̃ gá rĩ ku.

Wó ma mụ drị̃ gá Ãdróŋá zịŋá trũ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ị́jọ́ sĩ.

6 Údrĩ ꞌbá ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ ru rĩ kí aꞌbé ꞌbé sị́ gâlé,

ꞌbá ũnzí rĩ kí dó nị̃la rá ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ị́jọ́ mgbã la.

7 Ála ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã ĩfãkã kí iré ꞌbụ́ tị gá ꞌdãá

cécé ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ ꞌbã írã iyájó ãmvé rĩ áni.

8 Wó áꞌbã mịfị́ mí rụ́ Úpí ũkpó ꞌdị́pị;

ma áma zị̃ ími ꞌa gá, ífẽ ma drãlé ku.

9 Ímba áma tã ímbá ĩꞌba kí ꞌbelé mání rĩ sĩ,

ãzíla mãtégõ ĩꞌbaní ꞌbãlé mání rĩ sĩ.

10 Lẽ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌba ꞌde kí ímbá ĩꞌbaní ꞌbelé rĩ ꞌbã vúŋá gá nĩ,

ma dó sĩ alị ị́jọ́ kọ́lị.

142

Ãzãkoma aꞌị́jó Ãdróŋá drị́

1 Má awá rere Úpí drị́ ãzãkoma aꞌị́jó,

áꞌbã mãmálá Úpí drị̂ sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ aꞌị́jó.

2 Má ají ununuŋá mádrị̂ ĩꞌdi drị̃légá,

Ánze ị́jọ́ mádrị́ cãndí fẽlépi rĩ kí ĩꞌdi nî.

3 Ị́jọ́ ní áma ndẽjó ꞌbo rĩ sĩ,

ínị̃ gẹ̃rị̃ mádrị̂ cé la mi ꞌi.

Gẹ̃rị̃ mání acị́jó rĩ gá,

mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ũꞌbã kí ma mãtégõ sĩ.

4 Ándrụ̃ ꞌbá ãzí amụ́lé ãzíla áma ãzãkolé,

ꞌbá ãzí asílépi áma ị́jọ́ sĩ la yu.

ꞌBá ãzí áma tã mbalépi la yu,

ꞌbá ãzí áma ídri tã mbalépi la yu.

5 Má awá mí ru Úpí;

Ájọ míní, “Mí ãngũ mání sĩ áma zị̃jó rõ.

Mi mání ãko pírí mání lẽlé ídri ꞌdĩ agá ꞌdâ rĩ kí fẽ nĩ.”

6 Mí are áma áwáŋá fô,

ãꞌdusĩku ị́jọ́ ndẽ ma rá;

ípa ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ áma ndrụ̃lépi rĩ ꞌbadrị́,

ãꞌdusĩku kí mání ũkpó ru ãndá nĩ.

7 Mí anzé ma ũcõgõ agá rĩ sĩ,

ma dó sĩ ími ịcụ́ ꞌbá mídrị́ ãlá ru tralépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá,

mũkẽ mídrị́ ídri mádrị̂ agá rĩ sĩ.

143

Ãzãkoma aꞌị́jó Ãdróŋá drị́

1 Úpí, mí are áma áwáŋá fô,

mí are mãmálá mání ꞌbãlé ími drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌi!

Mí umvi ma mũkẽ mídrị̂ sĩ;

mí amụ́ áma ãzãkolé.

2 Íꞌbã ãtíꞌbó mídrị̂ ị́jọ́ lịŋá gá ku,

ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ídri rú ími drị̃lẹ́ gá ãlá ru la ꞌdáyụ.

3 Mẹ́rọ́ꞌbá kí áma ndrụ̃,

andi kí ma kpékpé;

ꞌbã kí ma mãbụ́sụ̃ gá ãngũ ịnị gá,

ma dó sĩ cécé ꞌbá drãlépi ídu rĩ áni.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ úríndí mádrị̂ aꞌdé dó rá,

má acá dó sĩ ásị́ agá ũkpó kó ru.

5 Má agá ị́jọ́ ándrá ụ́ꞌdụ́ alịlépi ꞌbo rĩ sĩ ri kí,

má ũrã ị́jọ́ ãko pírí míní idélé ri kí drị̃ gá,

ãzíla áꞌbã ásị́ ãzị́ míní ngalé ri kí drị̃ gá.

6 Má aja áma drị́ kí ími drị̃lẹ́ gá mání ími zị agâ;

áma ídri lẽ mi cécé ãngũ ãꞌí rĩ ꞌbá uzogó lẽjó rĩ áni.

7 Mí umvi ma gbõrú, Úpí,

ásị́ ꞌbãŋá mádrị̂ ukó rá,

Ízị̃ mi mání ku fô,

jõ íni ku ma mụ adrulé cécé ꞌbá filépi ĩnádrị̃ gá ri kí áni!

8 Ífẽ má are ị́jọ́ lẽtáŋá mídrị́ ukólépi ku rĩ drị̂ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ

ma dó sĩ ásị́ ꞌbã ími drị̃ gá.

Mí iꞌda mání gẹ̃rị̃ mání sĩ mụjó rĩ,

ãꞌdusĩku áfẽ áma ídri pírí mídrị́.

9 Úpí, ípa ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí drị́ gá

ãꞌdusĩku mi ãngũ mání sĩ áma zị̃jó rĩ ꞌi.

10 Mí imbá ma ị́jọ́ míní lẽlé rĩ idéjó,

ãꞌdusĩku mi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi,

úríndí mídrị́ Ãlá rĩ

ꞌbã ce ámadrị̃ ãngũ ãngũ múké rĩ agâ sĩ.

11 Úpí, ímba áma ídri tã sĩ dị̃zã fẽjó rụ́ mídrị̂ ní,

mũkẽ mídrị̂ sĩ, mí anzé ma ũcõgõ agá rĩ sĩ rá fô!

12 Lẽtáŋá mídrị́ aꞌdélépi ku rĩ sĩ, ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌbã ĩyãŋã kí tú,

mí ị̃lị̃kị̃ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí pírí,

ãꞌdusĩku ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi.

144

Ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní ãꞌdị́ ndẽŋá sĩ

1 Ma ími ịcụ́ Úpí, mi ꞌbá áma tã mbalépi rĩ ꞌi!

Mi áma imbá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó,

ãzíla mi áma itú sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó.

2 Mi Ãdróŋá áma lẽlépi ãzíla áma tãmbalépi rĩ ꞌi,

mi bõrõ ũkpó mádrị̂ ꞌi ãzíla ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi,

mi gọ́bẹ́rẹ́ mádrị́ mání sĩ áma zị̃jó rĩ ꞌi,

mi sụ́rụ́ ãzí rĩ kí ndẽ rá ãzíla mi kí ꞌbã áma pálé gá.

3 Úpí, ꞌbá ĩꞌdi mgbã rĩ gá ãꞌdu míní sĩ ị́jọ́ ũrãjó drị̃ la gá,

míní sĩ ị́jọ́ ũrãjó ꞌbá ꞌbá ru rĩ drị̃ gá?

4 ꞌBá ĩꞌdi cécé ũlí áni;

ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdidrị̂ kí alị cécé índréléndri áni.

5 Úpí, ị́nzị̃ ꞌbụ̃ ꞌbã tị mgbọ, ãzíla mí asị́ dó sĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé;

mí aló ꞌbé kí, ãcíkã ꞌbã fũ dó sĩ.

6 Mí ãpẽ ãvi tị ãzíla mí iré mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kî;

mí agbẹ́ ꞌé mídrị̂ kí ãzíla ꞌbã apá kí dó sĩ.

7 Mí asú ími drị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé angájó ꞌbụ̃ gâlé,

mí ánzé ma ãzíla ípa ma angájó ị̃yị́ kị́rị́ rĩ agâlé,

ípa ma ũkpó ãmị́yọ́ŋá ꞌbadrị̂ agá,

8 kí tị ga tré ĩnzõ sĩ,

ãzíla kí ĩnzõ alị́ drĩ kí táni ũyõ na agâ.

9 Ãdróŋá, ma míní úngó úꞌdí la ngo;

ma míní úngó co ụ̃ꞌdị́ ĩbáká mụdrị́ rĩ sĩ.

10 Mi ũpi kí fẽ ãꞌdị́ ndẽlé mi ꞌi,

ãzíla mi ꞌbá ándrá ãtíꞌbó mídrị́ Dãwụ́dị̃ palépi ménéŋá sị́ gá rĩ ꞌi.

11 Ípa ma mẹ́rọ́ꞌbá mádrị́ ásị́ ũnzí ri kí drị́ gá

ípa ma ũkpó ãmị́yọ́ŋá ꞌbadrị̂ agá,

kí tị ga tré ĩnzõ sĩ,

ãzíla kí ĩnzõ alị́ drĩ kí táni ũyõ na agâ.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lẽ anzị ãmadrị̂ kí ꞌbã kãrị̃lẹ̃

ꞌba adru kí cécé ũri zolépi ũkpó ru rĩ kî áni.

Ífẽ izonzị ãmadrị̂ ꞌba adru kí cécé ị́dị́ŋá

sĩ jó úpí drị̂ ꞌbã kónã ꞌbãjó ũnĩ-ambamba rĩ áni.

13 Ífẽ ĩrá ãmadrị̂ ꞌbã ga kí tré

ãkónã ũví pírí sĩ.

Kãbĩlõ ãmadrị̂ ꞌbã tị kí kãlãfe sĩ álĩfũ álĩfũ,

ꞌbã adru kí álĩfũ mụdrị́ sĩ drị̃ gâlé ru.

14 Tị́ ãmadrị́ ꞌa trũ rĩ ꞌba adru kí wẽwẽ rú,

mvaka la ꞌba aꞌbé kí ku jõku ꞌbã ũdrã kí ku.

Ífẽ áwáŋá ũcõgõ drị̂ ꞌbã adru gẹ̃rị̃ ãmadrị̂ kí agá ku.

15 Drị̃lẹ́ba sụ́rụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní ru ngajó ĩꞌbaní rá rĩ ꞌbanî;

drị̃lẹ́ba sụ́rụ́ Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã adrujó Úpí ꞌi rĩ ꞌbanî.

145

Úngó ịcụ́ŋá drị̂

1 Ma mụ ími ịcụ́lé Ãdróŋá ãzíla úpí mádrị̂,

ma ími rụ́ ịcụ́ jãꞌdâ ãzíla jãꞌdâ.

2 Ma ími ịcụ́ ụ́ꞌdụ́ pírí,

ma ími rụ́ ịcụ́ jãꞌdâ ãzíla jãꞌdâ.

3 Úpí ĩꞌdi ãmbógó ru ãzíla icó rá sĩ ĩꞌdi ịcụ́jó;

ꞌbá ãzí icó ãmbõgõ mídrị̂ ụ̃ꞌbị̃lé ku.

4 ꞌBá áyi ãlu agá ri kí drụ́zị́ ị́jọ́ míní ngalé rĩ kí ịcụ́ ꞌbá áyi ãzí rĩ agá rĩ ꞌbanî,

kí ãzị́ mídrị́ ũkpó míní ngalé ꞌdĩ kí vú nze.

5 Kí ị́jọ́ jọ dị̃zã ãzíla ãmbõgõ mídrị̂ drị̃ gá,

ãzíla ma mụ ị́jọ́ ũrãlé ãzị́ ụ̃sụ̃táŋá míní ngalé rĩ kí drị̃ gá.

6 ꞌBá kí mụ ị́jọ́ jọlé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru míní ngalé ri kí drị̃ gá,

ãzíla ma mụ ị́jọ́ ũlũlé ãmbõgõ mídrị̂ ꞌbã drị̃ gá.

7 Kí mụ ị́jọ́ ũlũlé mũkẽ mídrị̂ kí drị̃ gá pírí,

ãzíla kí mụ úngó ngolé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ãlãpĩtĩ mídrị̂ drị̃ gá.

8 Úpí ĩꞌdi lẽtáŋá ru ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ ru.

Ũmbã rụ ĩꞌdi gbõrú ku ãzíla lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ukó ku.

9 Úpí ĩꞌdi múké ꞌbá pírí ꞌbanî;

ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ru ãko pírí ĩꞌdiní ũꞌbãlé rĩ ꞌbanî.

10 Úpí, ãko pírí míní ũꞌbãlé ri kí mụ ími ịcụ́lé,

ãzíla ꞌbá mídrị́ ãlá ri kí mụ ími rụ́ ingalé ụrụgá.

11 Kí ị́jọ́ jọ dị̃zã sụ́rụ́ mídrị̂ drị̂ ꞌbã drị̃ gá,

ãzíla kí ị́jọ́ ũlũ ũkpõ mídrị̂ ꞌbã drị̃ gá,

12 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí kí dó sĩ ị́jọ́ nị̃ ị́jọ́ míní ngalé ãmbogo rĩ kí drị̃ gá

ãzíla dị̃zã sụ́rụ́ mídrị̂ drị̂ be cé.

13 Sụ́rụ́ mídrị̂ ĩꞌdi sụ́rụ́ jãꞌdâ rĩ ꞌi

ãzíla ũpĩ na áyi ãlu ãlu sĩ.

Úpí, mi ị́jọ́ pírí míní azịlé rĩ kí tãmba rá

ãko pírí míní idélé rĩ ꞌbaní ími ásị́ ịgbẹ́ ru.

14 Úpí la ꞌbá aꞌdélépi vũ gá rĩ kí inga pírí ụrụgá

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãvụ̃lépi tẹ́rị́ ãnzị sĩ ꞌdĩ kí ĩdrẽ ụrụgá rá.

15 ꞌBá pírí kí ãngũ ndre mírụ́ sĩ ãzãkoma ũtẽjó,

ãzíla mi ĩꞌbaní ãkónã fẽ sáwã múké rĩ gá.

16 Ídrĩ ími drị́ nzị̃ mgbọ rú,

mi ãbị́rị́ ãzíla ị̃yị́vị́ ãko pírí ídri trũ rĩ ꞌbadrị̂ kí fẽ ukólé rá.

17 Úpí ĩꞌdi ãlá ru ị́jọ́ pírí ĩꞌdiní ngalé ri kí agá,

ãzíla ĩꞌdi lẽtáŋá ru ị́jọ́ pírí ĩꞌdiní ngalé ri kí agá.

18 Úpí ĩꞌdi ãnirú ꞌbá pírí ĩꞌdi umvelépi rĩ kí andre gá,

ĩꞌdi ꞌbá pírí ĩꞌdi umvelépi ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ ꞌbarụ́ ãnirú.

19 Ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi rulépi rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌbã ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí idé rá;

ĩꞌdi kí áwáŋá are rá ãzíla ĩꞌdi kí pa rá.

20 Úpí la ꞌbá pírí ĩꞌdi lẽlépi rĩ kí tãmba rá,

wó ĩꞌdi ꞌbá ũnzí ri kí ị̃lị̃kị̃ pírí rá.

21 Úpí, ma ị́jọ́ sĩ ími ịcụ́jó rĩ kí jọ,

Lẽ ãko pírí míní ũꞌbãlé ꞌdĩ ꞌbã ịcụ́ kí ími rụ́ ãlá rĩ

jãꞌdâ ãzíla jãꞌdâ.

146

Ãdróŋá ꞌbá palépi rĩ ịcụ́jó rĩ

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi,

ásị́ mádrị̂ mí ịcụ́ Úpí ꞌi!

2 Ma mụ Úpî ịcụ́ŋá trũ drị̃ gá ídri mádrị̂ agá pírí,

ma úngó ngo Ãdróŋá mádrị̂ ní ụ́ꞌdụ́ mání adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí.

3 Ítị̃ ásị́ ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ kí drị̃ gá ku,

ꞌbá ꞌbá ru rĩ icó ími palé ku.

4 ꞌBá drĩ drã ꞌbo, ĩꞌdi ru uja ũdrí ru,

ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ ĩꞌdiní itúlé ri kí ãsị̃ rá.

5 ꞌBá Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbã sĩ ĩꞌdi ãzãkojó nĩ rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú,

ãzíla ꞌbá ru ãtị̃lépi Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ rụ́ rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

6 Ũꞌbã ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be nĩ,

mĩrĩ kí ãko ala gá rĩ kí abe pírí nĩ.

Ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ũyõ ĩꞌdiní nalé rĩ ꞌbã tãmba rá.

7 Ĩꞌdi ị́jọ́ lị ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã ri kí drị̃ gá múké

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãbị́rị́ trũ rĩ ꞌbaní ãkónã fẽ rá.

8 Úpí la ꞌbá mịfị́ ãzụ̃lépi cí rĩ kí mịfị́ nzị̃ rá.

Ĩꞌdi ꞌbá uꞌdelépi vũ gá rĩ kí inga ụrụgá rá.

Úpí lẽ ꞌbá ãlá ri kí rá.

9 Úpí la ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ãmadrị́ ãngũ gá rĩ kí tãmba rá,

ĩꞌdi ãwụzị kí tãmba ĩmvú kí abe rá,

wó mba ꞌbá ũnzí rĩ kí tã ku.

10 Úpí la adru úpí ru jãꞌdâ.

Zị̃yọ́nị̃, Ãdróŋá mídrị̂ la mụ ũpĩ nalé sáwã pírí sĩ nĩ.

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

147

Úpí la ꞌbá kí ásị́ ũmŋĩ nĩ

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩꞌdi múké ãmaní úngó ngojó sĩ Ãdróŋá ãmadrị̂ ịcụ́jó,

ĩꞌdi ị́jọ́ ãyĩkõ rú la ãzíla mgbã la sĩ ĩꞌdi ịcụ́jó.

2 Úpí la Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ sị úꞌdí ru nĩ,

ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãsĩkárĩ Bãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá ꞌdụlé mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí ají vúlé rá.

3 Ĩꞌdi ꞌbá ũcõgõ rú ri kí ásị́ ũŋmĩ rá

ãzíla ĩꞌdi ãkõzá kí ásị́ gá rĩ fẽ jalé rá.

4 Ĩꞌdi lẽlẽgó kí ꞌbã kãlãfe lã nĩ,

fẽ lẽlẽgó ãlu ãlu ní rụ́ pírí cí.

5 Úpí ãmadrị̂ ĩꞌdi ãmbógó ru ãzíla ũkpõ ĩꞌdidrị̂ ãmbógó ru,

ꞌbá ãzí icó ị́jọ́ vãŋá ĩꞌdidrị̂ ụ̃ꞌbị̃lé ku.

6 Úpí la ꞌbá ru irilépi vũ gá ri kí inga ụrụgá,

wó ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ịsị́ vũ gá.

7 Ĩngo úngó ãwãꞌdĩfô fẽjó ri kí Úpí ní,

ĩco úngó Ãdróŋá ãmadrị̂ ní ụ̃ꞌdị́ sĩ!

8 Aku ꞌbụ̃ kí ị́rị́tị sĩ cí,

ĩꞌdi uzogó fẽ ꞌdịlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá nĩ;

ĩꞌdi ásé fẽ dụlé ꞌbé kí drị̃ gá nĩ.

9 Ĩꞌdi ãkónã fẽ ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbaní nĩ,

ĩꞌdi ãkónã fẽ kúrúke mvaka ꞌbaní drĩ kí awá ãbị́rị́ sĩ rĩ gá.

10 Adru ãyĩkõ sĩ ũkpõ fãrásĩ drị̂ sĩ la ku,

jõku adru ãyĩkõ la ĩꞌdi fụ ãsĩkárĩ ásị́ ũkpó ri kí sĩ la ku,

11 wó Úpí la uꞌá ãyĩkõ sĩ la ꞌbá ĩꞌdi ụ̃rị̃lépi rá rĩ kî sĩ,

ĩꞌdi uꞌá ãyĩkõ sĩ la ꞌbá ásị́ tị̃lépi lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ drị̃ gá rĩ kî sĩ.

12 Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃, mí ịcụ́ Úpí ꞌi!

Zị̃yọ́nị̃, mí ịcụ́ Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi,

13 ãꞌdusĩku fẽ kẹ̃jị́tị mídrị̂ ꞌbaní adrujó ũkpó ru

ãzíla fẽ drị̃lẹ́ba ꞌbá bõrõ mídrị̂ agá ꞌdâ ꞌdĩ ꞌbaní nĩ.

14 Ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ají sụ́rụ́ mídrị̂ agá pírí

ãzíla ĩꞌdi ãbị́rị́ mídrị̂ de ãkónã múké ãndânĩ ri sĩ.

15 Ĩꞌdi ãzị́táŋá fẽ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí

ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ la acị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ gbõrú!

16 Ĩꞌdi ũfú iré cécé kãbĩlõ ꞌbíko imve rĩ áni,

ĩꞌdi andrẹlị́ imve sí áni rĩ iré cécé úfóró áni.

17 Ĩꞌdi sí fẽ zõlé cécé írã áni;

ꞌbá ãzí icó ũlí ị̃gbẹ́ ĩꞌdi ꞌbã tị ãpẽlé rĩ ꞌbã tị talé ku!

18 Wó ãzị́táŋá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ri sĩ sí la ra rá,

ĩꞌdi ũlí ĩꞌdidrị̂ tị ãpẽ ãzíla ị̃yị́ la dị rá.

19 Ĩꞌdi ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí iꞌda Yãkóꞌbõ ní,

ĩꞌdi ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí icé ị́jọ́ lịŋá ĩꞌdidrị̂ be Ịsịrayị́lị̃ ní.

20 Idé ị́jọ́ ꞌdi kí sụ́rụ́ ãzí ndú la ní ku,

nị̃ kí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí ku.

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

148

Ĩmi ịcụ́ rụ́ Úpí drị̂ ꞌi

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi ꞌbụ̃ gâlé,

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi ãngũ ụrụ gâlé rĩ kí agá!

2 Ĩmi mãlãyíkã ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ, ĩmi pírí ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi,

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi ĩmi ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ꞌbụ̃gá ꞌdĩ!

3 Ị̃tụ́ ꞌbã ịcụ́ kí ĩꞌdi ĩmbá be,

ĩmi lẽlẽgó pírí dị̃lépi ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi!

4 Ĩmi ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ụrụgá ãndânĩ ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi,

ĩmi ị̃yị́ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ kí drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ, ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi!

5 Lẽ ãko ũꞌbãlé ũꞌbã-ũꞌbã ꞌdĩ ꞌbã ịcụ́ kí Úpí ꞌi,

ãꞌdusĩku Úpí ũꞌbã kí ãzị́táŋá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé rĩ sĩ rá.

6 Fẽ ĩꞌbaní pá tulé ãngũ ĩꞌbaní sĩ adrujó rĩ gá jãꞌdâ,

fẽ ãzị́táŋá ãzíla icó ukólé ku.

7 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi angájó vũ gâlé,

ĩmi ãnãkpá ãmbogo ãmbogo ị̃yị́ agá ãzíla mĩrĩ kị́rị́ rĩ agá ꞌdĩ,

8 ãvi kí sí be, ũfú, ụ̃rụ́ꞌbụ̃,

ãlụ́kụ́kụ̃ kí abe pírí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩ.

9 ꞌBé kí túpũ kí abe,

ife ãka nalé nãnã rĩ kí ife ãka nalé ku rĩ kí abe,

10 ãnãkpá ásé agá rĩ kí lị́cọ́ gá rĩ kí abe,

ãnãkpá ru selépi kụ̃bụ̃drị̃ sĩ rĩ kí ãriŋa kí abe,

11 ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ri kí ꞌbá pírí kí abe,

drị̃lẹ́ka kí ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ kí abe,

12 kãrị́lẹ̃ kí izonzị kí abe,

ĩdranigo kí anzị nírí kí abe

13 ꞌbã ịcụ́ kí pírí Úpî rụ́,

ãꞌdusĩku rụ́ ĩꞌdidrị̂ ndẽ ãmbõgõ sĩ rụ́ pírí kí rá,

dị̃zã ĩꞌdidrị̂ alị vũ kí drị̃lẹ́ gâsĩ ꞌbụ̃ be cákáꞌdá.

14 Fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní acájó ũkpó ru,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ĩꞌdi lẽlépi rá rĩ ịsụ́ kí dó sĩ ãrútáŋá,

ꞌDĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ kî.

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

149

Úngó ịcụ́ŋá drị̂

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩngo úngó úꞌdí la Úpí ní,

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ pịrị ngalépi ru tralépi ãngũ ãlu gá ri kí drĩdríŋĩ gá!

2 Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, lẽ ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ ꞌbá ĩmi ũꞌbãlépi rĩ sĩ;

lẽ ꞌbá Zị̃yọ́nị̃ drị̂ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ úpí ĩꞌbadrị̂ sĩ!

3 Ĩmi ịcụ́ rụ́ ĩꞌdidrị̂ úngó tuŋá sĩ;

ĩco árị́ kí ụ̃ꞌdị́ kí abe sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó,

4 ãꞌdusĩku Úpí la uꞌá ãyĩkõ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí sĩ;

ĩꞌdi ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́ ri kí fẽ ị́jọ́ kí ndẽlé rá.

5 Lẽ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ĩꞌbaní ị́jọ́ ndẽjó rĩ sĩ;

ꞌbã ngo kí úngó ãyĩkõ sĩ gbọ́lọ́ ĩꞌbadrị̂ kí sị́gá ị́nị́ ãrã.

6 Lẽ ꞌbã ngo kí úngó sĩ Ãdróŋá ịcụ́jó rĩ kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ,

lẽ ménéŋá sị́ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã adru kí drị́gá cí,

7 sĩ ãrígọ́tị ũfẽjó sụ́rụ́ kí ụrụꞌbá gá

ãzíla drị̃rịma fẽjó ꞌbá ꞌbanî.

8 Kí dó sĩ ũpi ĩꞌbadrị̂ kí umbé nõrórõ sĩ,

ãzíla ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí umbé nõrórõ aya rú rĩ kí sĩ,

9 sĩ ĩꞌbaní drị̃rịma sĩlé kí ụrụꞌbá gá rĩ fẽjó!

ꞌDĩ ị́jọ́ ãrútáŋá ajílépi ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌi.

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

150

Ãko pírí ꞌbã ịcụ́ kí Úpí ꞌi

1 Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

Ĩmi ịcụ́ Ãdróŋá ꞌi jó ĩꞌdidrị̂ agá!

Ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi ꞌbụ̃ gá ãngũ ũkpó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá!

2 Ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi ị́jọ́ ũkpó ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kî sĩ;

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi ãmbõgõ ĩꞌdidrị́ ndẽlépi rá rĩ sĩ!

3 Ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi gũká vuŋá sĩ;

ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi ụ̃ꞌdị́ wereŋá rĩ kî sĩ ụ̃ꞌdị́ ãmbogo rĩ kí abe!

4 Ĩmi ịcụ́ ĩꞌdi kụ́lịmvá sĩ ãzíla úngó tuŋá sĩ;

ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi ụ̃ꞌdị́ ndú ndú ꞌdĩ kî sĩ ãzíla jaligó sĩ!

5 Ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi aya colé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụlépi ụrụgá rĩ kî sĩ;

ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi aya colé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụlépi cãyĩ-cãyĩ rĩ kî sĩ!

6 Lẽ ãko pírí ídri trũ rĩ ꞌbã ịcụ́ kí Úpí ꞌi!

Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi!

* 14:1 14:1 ꞌbá ũndũwã Ãdróŋá drị̂ gãlépi úmgbé rĩ.

* 68:4 68:4 Ĩꞌdi ꞌbá cẹ̃lépi ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâsĩ rĩ ꞌi.

* 80:8 80:8 Ife Zãbíbũ drị̂ la ị́jọ́ jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá.

* 89:10 89:10 Rãhábụ̃ Ĩꞌdi ãnãkpá ũkpõ trũ ndẽlépi rá uꞌálépi mĩrĩ agá la ãzíla iꞌda ũkpõ úríndí ũnzí ꞌbã kí ngalé mĩrĩ agá rĩ ꞌi.

✡ 97:2 97:2 Ãzị́táŋá Amviŋá 4:11; 5:22

* 100:3 100:3 Ãma ũꞌbã ãma cénĩ ku.

Ị́jọ́ Uꞌbéŋá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Bụ́kụ̃

Ị́jọ́ Uꞌbéŋá

drị̂

Úpí Sũlũmánĩ sĩ ị́jọ́ uꞌbélé uꞌbé uꞌbê bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ri kí ãndála nĩ. Icó kí sĩlé ílí 1000 BC sĩ. ꞌBá ũndũwá ru Úpí Hẽzẽkíyã ꞌbã adrujó ĩꞌbã ãzí ru ĩndĩ rĩ sĩ kí Ị́jọ́ uꞌbélé uꞌbé uꞌbê ꞌdĩ ꞌbã ãzí kí nĩ. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ímbátáŋá fẽlé rĩ úsĩ ĩꞌdi gẹ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ sĩjó ãlị́ŋá-ãlị́ŋá rĩ sĩ. Bụ́kụ̃ ãzí ũndũwã drị́ Báyíbũlũ agá ꞌdĩ kí abe, bụ́kụ̃ Ị́jọ́ Uꞌbéŋá drị̂ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũꞌbãlé bụ́kụ̃ ãwí drị́ ãzíla ị́jọ́ nãbịya ꞌba kí ũlũlé rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ ꞌi. Jọ ị́jọ́ ị́jọ́ sĩ icójó ásị́ tị̃jó ũndũwã angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ drị̃ gá ãzíla ũrãtáŋá ꞌbá ꞌbã kí ayúlé sĩ ị́jọ́ pírí ídri ĩꞌbadrị̂ agá rĩ kí ãzã kojó rĩ drị̃ gá.

Ásị́sị́ŋá ãmbógó drị̃drị̃ bụ́kụ̃ ꞌdĩ drị̂ ꞌi sĩ ꞌbá kãrị́lẹ̃ rú ꞌdĩ kí izójó adrujó ꞌbá Ãdróŋá ụ̃rị̃lépi ídri ĩꞌbadrị̂ agá rá la rú (índre cápĩtã 1:4 ãzíla 4:20 mụjó drị̃ gá). Ála ãyĩkõ ịsụ́ rá la Ãdróŋá ụ̃rị̃ŋá sĩ ãzíla ru irijó vụ̃rụ́lé rĩ sĩ (Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 1:7). Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ãzãkolé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ wẽwẽ rú cécé: kãkã Ãdróŋá be rĩ ꞌi, kãkã jĩránĩ be rĩ ꞌi ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ gá rĩ ꞌi, anzị kí izóŋá, ũkú ĩgbãŋá ãzíla ị́jọ́ ru bĩlépi málĩ trũ rĩ kí abe.

1

Ụ̃rọ̃drị́ ị́jọ́ Uꞌbéŋá drị̂ kî

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ Sũlũmánĩ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã uꞌbélé rĩ kî:

2 Ásị́sị́ŋá ĩꞌbadrị̂ sĩ ũndũwá ãzíla ímbátáŋá fẽjó,

ị́jọ́ vãjó ãzíla sĩ ífí la nị̃jó múké-múké.

3 Kí ꞌbá imbá sĩ uꞌájó ũndũwá ru ãzíla adrujó ꞌbá ị́jọ́ mgbã, pịrị rĩ idélépi rĩ rú,

ásị́ ãlá ãzíla ꞌbá múké la ru.

4 Kí ꞌbá ũndũwã kọ́lị rĩ fẽ acálé ũndũwã trũ

ãzíla kãrị́lẹ̃ kí imbá sĩ adrujó vãtáŋá trũ ãzíla sĩ ị́jọ́ kí ụ̃tị̃jó múké-múké.

5 Lẽ ꞌbá ũndũwá ru rĩ ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ kí ãzíla ꞌbã ũꞌbã kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ụ̃nị̃lé ꞌbo rĩ kí drị̃ gá,

ĩꞌdi ꞌbá ụ̃nị̃táŋá trũ rĩ drị̃ ce ị́jọ́ pịrị rĩ ngajó,

6 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ị́jọ́ uꞌbélé uꞌbé uꞌbê rĩ ꞌbã ífí vã rá

ị́jọ́ ũkpó ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã kí jọlé rĩ kí ãzíla kọ̃yị̃-kọ̃yị̃ ĩꞌbã kí zãlé rĩ abe.

7 Úpí ụ̃rị̃jó rĩ ĩꞌdi ũndũwã ꞌbã iꞌdóŋá,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ gã kí ũndũwá ãzíla ímbátáŋá sĩ ũndũwá ịsụ́jó rĩ úmgbé.

Ị́jọ́ jọlé sĩ ásị́ ꞌbãjó ũkpó ru ũndũwã drị̃ gá rĩ

8 Mâ ngọ́pị, mí are ímbátáŋá mí átẹ́pị ꞌbã sĩ ími imbájó rĩ ꞌi

ãzíla ígã jõ mí ãndrẽ ꞌbã ímbátáŋá kí ku.

9 Ímbátáŋá ĩꞌbadrị̂ kí ími gbíyã itú ũniyambamba rú cécé bõngó sĩ drị̃kã umbéjó rĩ áni,

jõku ãko ũnĩ ãni gĩlé ími imbe gá rĩ ꞌbã ími itújó rĩ áni.

10 Mâ ngọ́pị, ꞌbá ũnzí rĩ drĩ kí ími bị́lẹ́ iwí,

mí ãꞌị̃ jõ ku.

11 Drĩ kí jọ la míní, “Mí amụ́ ãma abe; ãmụ kí ãma zị̃lé gẹ̃rị̃ gá sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ãrí asujó,

lẽ ãmụ kí ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí drị̃ tẽlé gẹ̃rị̃ gá sĩ kí ụꞌdị́jó!

12 Lẽ ãma uti kí kí mịfị́ trũ cécé ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ꞌbá kí utijó rĩ áni,

lẽ ãma uti kí kí pírí cécé ꞌbá ꞌbã kí atijó ꞌbụ́ gá rĩ áni;

13 ãma dó sĩ málĩ pírí múké ũví ndú-ndú rĩ kí ịsụ́

ãzíla ãma dó sĩ lị́cọ́ ãmadrị̂ kí ꞌa tõ málĩ ãmaní arálé rĩ kí sĩ;

14 mí amụ́, ãma amụ́ kí tị icílé mî trũ

ãzíla ãma kí dó sĩ ãko pírí ãma ní ụ̃gụ̃lé rĩ kí awa ãma drĩdríŋĩ gá.”

15 Mâ ngọ́pị, mí acị́ jõ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí abe ku,

mí icí mi ĩꞌba abe ku;

16 ãꞌdusĩku kí cẹ̃ ị́jọ́ ũnzí gâlé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ,

kí bábá sĩ ꞌbá ãrí asujó.

17 Ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ kóru míní ímbá ꞌbejó

ãriŋa kí dị̃ ndre sĩ la!

18 Wó ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ kí ímbá ꞌbe ĩꞌbã vúŋá nî,

kí vúŋá la drã ímbá ĩꞌbã kí ꞌbelé rĩ sĩ nĩ!

19 Málĩ ịsụ́lé gẹ̃rị̃ ũnzí sĩ rĩ la sáwã pírí sĩ drã ajị́ ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru rĩ drị̃ gá,

ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ la ru idé ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru rĩ ụrụꞌbá gá rá.

ꞌBá ũndũwã gãlépi sĩ rĩ bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó rĩ

20 Ũndũwá la uzá rere gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ drị̂ agâ sĩ,

ĩꞌdi ru ụ́ꞌdụ́kọ́ inga sụ̂ agâ sĩ;

21 Ãngũ ꞌbá ꞌbã kí sĩ nujó wũ rĩ gá ĩꞌdi ꞌbá umve ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere

kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị̂ gá, ĩꞌdĩ jọ la:

22 “Ĩmi ꞌbá idemará ru ꞌdĩ! Ĩlẽ adrulé ị́jọ́ nị̃ŋá kóru ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã?

Ĩmi mụ uꞌálé ãyĩkõ sĩ nị̃táŋá ãkõ sĩ sáwã ãzo rú íngõpí yã? Ĩmi ꞌbá azalépi aza-azâ ꞌdĩ ĩmi icó dó ị́jọ́ ụ̃nị̃lé ku yã?

23 Ĩdrĩ ándrá úzáŋá mání uzájó ĩmi drị̃ gá rĩ ãꞌị̃ agá rá la,

ma ándrá ị́jọ́ áma ásị́ gá rĩ kí iyá agá ĩminí rá ãzíla ũrãtáŋá mádrị̂ kí fẽ agá nị̃ agá ĩminí rá.

24 Sáwã mání ándrá ĩmi umvejó rĩ sĩ, ĩgã ándrá áma tị arelé úmgbé,

ãzíla mání ándrá áma drị́ ĩjũjó ĩmi rụ̂lé rĩ sĩ, ĩꞌbã ándrá ásị́ áma drị̃ gá ku.

25 Ĩminí ímbátáŋá mádrị̂ kí gãjó pírí úmgbé

ãzíla ị́jọ́ mání uzájó ĩmi drị̃ gá rĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ,

26 ị́jọ́ drĩ dó sĩ amụ́ ĩmi ị̃ndụ́ ịsụ́lé ꞌbo, ma dó áma ace ĩmi gụlé gụ̃gụ̃,

ụ́ꞌdụ́ ũcõgõ ꞌbã amụ́jó aꞌdéjó ĩmi drị̃ gá rĩ sĩ ma uja ĩmi idelé ide ĩdẽ;

27 lị́kị̃ ãmbógó la drĩ aꞌdé ĩmi drị̃ gá ĩmi wụ̃jó ãlụ́kụ́kụ̃ áni,

ũcõgõ drĩ ĩmi li cécé Lọ̃bị́yọŋá áni,

ụ́ꞌdụ́ ụ̃rị̃ ãzíla ũcõgõ ꞌbã ĩmi rụjó rĩ sĩ,

28 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ĩmi dó amụ́ áma umvelé wó má icó dó ĩmi umvilé ku,

ĩmi dó áma ndrụ̃ ásị́ pírí sĩ, wó ĩmi icó dó áma ịsụ́lé ku.

29 Ĩminí ándrá nị̃táŋá gãjó úmgbé

ãzíla ĩminí Úpí ụ̃rị̃jó ku,

30 ĩminí ímbátáŋá mádrị̂ kí gãjó úmgbé

ãzíla ị́jọ́ mání uzájó ĩmi drị̃ gá rĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ,

31 ĩmi dó mụ gẹ̃rị̃ ĩminí acị́jó ị́jọ́ ũnzĩ agá rĩ ꞌbã sị́mvụ́ ꞌbị̃lé rá

ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩminí ngalé rĩ kí fi ĩmi mịfị́ gá trotro.

32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ kí ũdrã ĩꞌbã kí ũndũwã gãjó úmgbé rĩ sĩ

ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũndũwã gãjó úmgbé rĩ la kí fẽ ị̃lị̃kị̃lé nĩ;

33 wó ꞌbá áma tị arelépi rá rĩ la uꞌá ásị́-ị̃gbẹ̃ sĩ;

ị́jọ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó ụ̃rị̃ sĩ la la adru ꞌdáyụ.”

2

Ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́lé ũndũwá sĩ rĩ

1 Mâ ngọ́pị, ídrĩ ị́jọ́ mádrị̂ kí ãꞌị̃ rá

ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mba ími ásị́ gá rá,

2 bị́lẹ́ ꞌbãjó sĩ ị́jọ́ ũndũwã drị̂ arejó,

ãzíla míní ásị́ fẽjó sĩ ị́jọ́ vãjó,

3 ídrĩ ị́jọ́ ífí vãjó múké-múké rĩ aꞌị́ rá

ãzíla ídrĩ ími ụ́ꞌdụ́kọ́ inga sĩ ị́jọ́ vãŋá aꞌị́jó,

4 ídrĩ ĩꞌdi ndrụ̃ cécé míní sílĩvã ndrụ̃jó rĩ áni

ãzíla ídrĩ ĩꞌdi ndrụ̃ cécé málĩ zị̃lé zị̃zị̃ rĩ ndrụ̃jó rĩ áni,

5 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mi dó nị̃la ála Úpí Ãdróŋá ụ̃rị̃ íngoní ru yã rĩ gá rá,

ãzíla mi nị̃táŋá sĩ Úpí nị̃jó rĩ ịsụ́ rá.

6 Ãꞌdusĩku Úpí la ũndũwá fẽ nĩ

ãzíla tị la gá ũndũwã ãzíla vãtáŋá la ãfũ nĩ.

7 Ãdróŋá la ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ fẽ alịlé ị́jọ́ ũkpó rĩ kí agâ sĩ,

ĩꞌdi gọ́bẹ́rẹ́ ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ ꞌbadrị̂ rú nĩ,

8 ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá kí ị́jọ́ lịlẹ́pi pịrị-pịrị rĩ kí tã mba,

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãꞌị̃táŋá trũ rĩ kí tã mba nĩ.

9 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó ị́jọ́ pịrị rĩ vã ãzíla ị́jọ́ liŋá pịrị rĩ nị̃ rá,

mi dó sĩ nị̃ ị́jọ́ múké rĩ nga sĩ cé.

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ acá ũndũwã rú

ãzíla nị̃táŋá la dó sĩ míní ãyĩkõ fẽ.

11 Ị́jọ́ amálé pịrị rĩ la ími tãmba

ãzíla ị́jọ́ vãŋá la ími drị̃ ce nĩ.

12 Ũndũwã la ími pa ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́ gá

ãzíla ꞌbá ị́jọ́ jọlépi mũlũmbẽ sĩ rĩ kí drị́ gá.

13 Ĩꞌdi ími pa ꞌbá gẹ̃rị̃ pịrị rĩ aꞌbelépi rá

acị́lépi ị́nị́ agá ꞌdĩ kí drị́ gá.

14 Ĩꞌdi ími pa ꞌbá uꞌálépi ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ũnzí idéŋá sĩ

ãzíla uꞌálépi ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbã kí idélé rĩ kí sĩ rĩ kí drị́ gá.

15 Ĩꞌdi ími pa ꞌbá gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ adrujó gọ́ꞌdọ́ ru rĩ kí drị́ gá,

ãzíla ꞌbá úlétáŋá ru rĩ kí drị́ gá.

16 Ũndũwã la vâ ími pa ũkú ãwụ́ꞌbá ru

mịfị́ ãcí ị́jọ́ jọlépi tị ũré sĩ ꞌdĩ kí sĩ,

17 ágó ĩꞌdidrị́ ĩzõnzĩ sĩ rĩ aꞌbelépi rá

ãzíla tị icíma ándrá ĩꞌdi ꞌbã icílé Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá rĩ gãlépi úmgbé rĩ drị́ agá.

18 Ãꞌdusĩku ídrĩ fi jó ĩꞌdidrị̂ agá mi acị́ gẹ̃rị̃ ĩmi agụlépi drã gá rĩ agâ sĩ.

Míní mụjó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ agâ sĩ rĩ la ími agụ ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ gá.

19 ꞌBá ãzí mụlépi ĩꞌdi rụ̂lé ãgõlépi rá

ãzíla ídri ꞌbã gẹ̃rị̃ ịsụ́lépi rá la ꞌdá yụ.

20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ íbĩ ícétáŋá ꞌbá ídri múké ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí vú

ãzíla mí uꞌá ídri ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ idélépi rĩ drị̂ sĩ,

21 ãꞌdusĩku ꞌbá mgbã ꞌdĩ kí mụ uꞌálé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ

ãzíla ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí mụ acelé ala gá nĩ.

22 Wó ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí ála mụ kí drolé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá

ãzíla ála ꞌbá ũnzí rĩ kí unze ị̃ndụ́ trũ gbụ́.

3

Ímbátáŋá fẽlé Kãrị́lẹ̃ ꞌbaní rĩ

1 Mâ ngọ́pị, ími drị̃ ꞌbã ãvĩ jõ ímbátáŋá mádrị̂ kí sĩ ku,

wó ímba ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã ími ásị́ gá,

2 ãꞌdusĩku kí ími fẽ uꞌálé ídri rú ílí ãzo rú

ãzíla mi dó sĩ drị̃lẹ́ba ịsụ́.

3 Lẽ mí aꞌbe ꞌbá lẽŋá kí ị́jọ́ mgbã rĩ be ku;

mí umbé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ími imbe gá,

ímba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ími ásị́ gá.

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi lẽtáŋá ãzíla rụ́ múké ịsụ́

Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ꞌbá kí abe.

5 Íꞌbã ásị́ Úpí drị̃ gá ími ásị́ pírí sĩ

ãzíla mí ãtị̃ jõ mi ũndũwã mídrị̂ drị̃ gá ku;

6 mí ũrã Úpí ꞌbã ị́jọ́ ãzị́ pírí míní ngalé rĩ kí agá

ãzíla ĩꞌdi dó sĩ gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí ꞌbã adrujó ãlá ru.

7 Íꞌbã jõ ími ũndũwã ambamba rĩ gá ku,

íru Úpí ꞌi ãzíla mí idé jõ ị́jọ́ ũnzí ku.

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ími ụrụꞌbá la dó adru ị̃vị́ ru

ãzíla ími ĩfãkã kí dó sĩ adru ũkpó ru.

9 Ífẽ Úpí ní málĩ mídrị̂ kí ꞌbã ãzí kí,

ãkónã pírí mídrị́ ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ kí abe ãrútáŋá ru;

10 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ĩrá mídrị̂ kí dó sĩ ga tré drị̃ la kí dó sĩ ayi vũ rụ̂ sĩ,

ãzíla kére mídrị̂ kí dó sĩ ga wáyĩnĩ sĩ tré.

11 Mâ ngọ́pị, ígã jõ drị̃rịma Úpí ꞌbã fẽlé míní ímbátáŋá ru rĩ ku,

ígã jõ úzáŋá ĩꞌdi ꞌbã uzájó ími drị̃ gá ímbátáŋá ru rĩ ku,

12 ãꞌdusĩku Úpí la ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rá rĩ co ímbátáŋá ru,

cécé átẹ́pị ꞌbã ngọ́tị́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rá rĩ ị̃ndụ́ cojó ímbátáŋá ru rĩ áni.

13 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ũndũwã ịsụ́lépi rá

ãzíla ꞌbá ị́jọ́ vãŋá ịsụ́lépi rá rĩ nî,

14 ãꞌdusĩku ũndũwã ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ ãmbógó ru ãndânĩ ndẽ sílĩvã rá

ãzíla ífí ĩꞌdi ꞌbã kalé rĩ ndẽ gólũdĩ rá.

15 Ũndũwã ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ru ãndânĩ ndẽ írã ãjẹ̃ rú rĩ kí rá;

mí icó ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃lé ãko ãzí míní lẽlé la be ku.

16 Ũndũwã la fẽ la mi uꞌá ídri rú ílí ãzo rú,

ĩꞌdi ími ꞌbã adrulé málĩ trũ ãzíla mi ãrútáŋá ịsụ́ rá.

17 Gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbání ãyĩkõ

ãzíla ásị́-ị̃gbẹ̃ fẽ.

18 Ũndũwã ĩꞌdi ife ídri fẽlépi ꞌbá ĩꞌdi ịsụ́lépi rá rĩ ꞌba ní rĩ ꞌi;

ꞌbá ĩꞌdi amvulépi mgbemgbe rĩ kí dó drị̃lẹ́ba ịsụ́ rá.

19 Ũndũwã sĩ Úpí ꞌbã ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ũkpó ru,

ị́jọ́ vãŋá sĩ ꞌbã ꞌbụ̃ kí ãngũ ĩꞌbã kí adrujó rĩ gá;

20 ũndũwã ĩꞌdidrị̂ sĩ fẽ ị̃yị́ kị́rị́ rĩ ꞌbaní agbẹ́lé angájó vũ gâlé

ãzíla fẽ uzogó ní ꞌdịjó angájó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ gá ꞌbụ̃ gâlé.

21 Mâ ngọ́pị, ímba ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ tã ãzíla ị́jọ́ amáŋá mgbã rĩ be;

lẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ kí ími drị̃ gá ku;

22 kí ími fẽ adrujó ídri rú,

ãzíla adrujó ãyĩkõ sĩ ídri mídrị̂ agá ílí ãzo rú.

23 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó acị́ gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí gâsĩ ụ̃rị̃ kóru,

ãzíla ị́jọ́ ũnzí icó dó sĩ ími pá sị̃lé ku;

24 míní ími la agá vụ̃rụ́, mí icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku;

ãzíla ụ́ꞌdụ́ míní kolé rĩ la adru ãjị́ ambamba rú.

25 Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ũcõgõ ími ịsụ́lépi rụ̃gbụ́

cécé lị́kị̃ aꞌdélépi ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ drị̃ gá rĩ áni rĩ sĩ ku,

26 ãꞌdusĩku Úpí la dó adru ꞌbá ími tãmbalépi rĩ ꞌi

ãzíla ĩꞌdi dó sĩ ími pá tã mba icó dó sĩ ru sị̃lé ku.

27 Lẽ mí uga mũkẽ ꞌbá ãzí ní ku,

ị́jọ́ la ꞌbã ũkpó drĩ adru ími drị́ gá rĩ gá.

28 Lẽ íjọ mî jĩránĩ ní, “Mí amụ́ drụ̃sị̃ ma míní fẽ la ĩndõ íni la ku,”

ãko ꞌdã drĩ adru mí be cí rĩ gá.

29 Mí itú ị́jọ́ ũnzí ãzí mî jĩránĩ

uꞌálépi mí be ãzíla ásị́ tị̃lépi ími drị̃ gá rĩ ụrụꞌbá gá ku.

30 Lẽ ítõ ꞌbá ị́jọ́ kóru

ꞌdĩ sĩ idé ị́jọ́ ũnzí ãzí ími ụrụꞌbá gá ku rú ku.

31 Mí idé ãjã ꞌbá ãgọ̃bị̃ ambamba rĩ sĩ ku

jõku mí ũbĩ ĩꞌdi pámvú ku,

32 ãꞌdusĩku Úpí ngụ̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ũnzí,

wó ĩꞌdi tị icí ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ be.

33 Úpí la lị́cọ́ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ drị̂ wã rá,

wó ĩꞌdi sụ̃sụ́ wi lị́cọ́ ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ idélépi rĩ drị̂ ní rá.

34 Úpí la ꞌbá idemará ru rĩ kí ide ĩdẽ

wó ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́lẹ́ rĩ nî.

35 Bá ũndũwá ru rĩ la ãrútáŋá ịsụ́,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ní ĩꞌdi drị̃nzá fẽ.

4

Ụ̃rọ̃drị́ Ũndũwã drị́ gá rĩ kî

1 Mâ ngọ́pịkâ, ĩmi are ímbátáŋá ĩmi átẹ́pị ꞌbã sĩ ĩmi imbájó rĩ kî;

ĩꞌbã ĩmi bị́lẹ́ ala gá ĩmi dó sĩ ị́jọ́ vã ãzíla ífí la nị̃ múké-múké.

2 Ímbátáŋá mání imbálé míní ꞌdĩ kí múké,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ íja jõ mi bụ́lụ́ gá ímbátáŋá ꞌdĩ agá rĩ sĩ ku.

3 Sáwã ándrá mání adrujó ĩmbíráŋá ru mâ átẹ́pị be rĩ sĩ,

mání adrujó mâ ãndrẽ ꞌbã ngọ́tị́ŋá kílímgbí rĩ ꞌi rĩ sĩ,

4 má átẹ́pị la ándrá mání ímbátáŋá fẽ agá nĩ, ri ándrá mání jọlé la, “Ímba ị́jọ́ mání jọlé míní ꞌdĩ kí tã pírí ími ásị́ gá;

ímba ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã ãzíla mi dó sĩ adru ídri.

5 Índrụ̃ ũndũwã, índrụ̃ míní ị́jọ́ vãŋá;

ími drị̃ ꞌbã ãvĩ jõ ị́jọ́ mádrị̂ kí sĩ ku jõku mí uja tị ị́jọ́ la sĩ bụ́lụ́ gá ku.

6 Lẽ mí aꞌbe jõ ũndũwã ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ími tã mbalé nĩ;

ílẽ ĩꞌdi ãzíla ĩꞌdi ími tã mba rá.

7 Ũndũwá ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ mí ịsụ́ míní ĩꞌdi rá.

Ãjẹ̃ la drĩ táni ãko míní trũ adrujó rĩ kí ꞌdụ pírí rá tí, lẽ mí ịsụ́ míní ị́jọ́ vãŋá rá.

8 Ílẽ ũndũwá ãzíla ĩꞌdi ími inga ụrụgá rá,

ídrĩ ími ĩbĩ ĩꞌdi rụ́ mgbemgbe, ĩꞌdi míní ãrútáŋá ají rá.

9 Ũndũwã la ími drị̃ aku bõngó ũniyambamba sĩ drị̃kã umbéjó rĩ sĩ,

ãzíla ĩꞌdi ími ụ̃sụ̃ mãwụ́wã ũnĩ drị̂ kí sĩ.”

10 Mâ ngọ́pị, mí are drĩ, mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mání jọlé míní rĩ ꞌi

ãzíla ílí míní adrujó ídri rĩ kí dó sĩ adru ãzo rú.

11 Má imbá mi ũndũwá sĩ

ãzíla gẹ̃rị̃ pịrị sĩ uꞌájó rĩ sĩ ꞌbo.

12 Míní acị́ agá ãko ãzí icó ími pá sị̃lé ku;

ãzíla míní cẹ̃ agá ụ́ngụ́lẹ́ sĩ mí icó aꞌdélé ku.

13 Ímba ímbátáŋá ꞌdĩ kí tã, mí aꞌbe kí ku;

ímba tã la múké-múké, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ídri mídrị̂ ꞌi.

14 Mí acị́ gẹ̃rị̃ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ gâsĩ ku

jõku ítị̃ pá gẹ̃rị̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ drị̂ gá ku.

15 Mí idé ị́jọ́ ũnzí ku, mí ika mi ĩꞌdi rụ́ ku;

ígã ị́jọ́ ũnzí ngalé sĩ ãzíla mí apá ị́jọ́ ũnzí sĩ apá-apâ,

16 ãꞌdusĩku ꞌbá ũnzí rĩ icó kí ụ́ꞌdụ́ kolé ku kpere ĩꞌbã kí ị́jọ́ ũnzí idé agá rá ká;

icó kí ụ́ꞌdụ́ ꞌbelé ku kpere ĩꞌbã kí ꞌbá adrá agá rá ká.

17 Ị́jọ́ ũnzí idéŋá ĩꞌdi ĩꞌbaní cécé íná najó rĩ áni

ãzíla ãgọ̃bị̃ ĩꞌdi cécé ĩꞌbaní wáyĩnĩ mvujó rĩ áni.

18 Gẹ̃rị̃ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ ĩꞌdi cécé ị̃tụ́ ꞌbã dị̃zã ãngũ jilépi ụ̃ꞌbụ́tị sĩ rĩ áni,

ĩꞌdi ãngũ ji jãꞌdâ kpere ị̃tụ́ ꞌbã sị́ ꞌbã ko agá ãcíꞌbírítoto.

19 Wó gẹ̃rị̃ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ ĩꞌdi cécé mụ́dẹ́ ịnịbịrịcịcị rĩ áni;

nị̃ kí ãko fẽlépi la kí aꞌdé vũ gá rĩ ãꞌdu yã rĩ gá ku.

20 Mâ ngọ́tị̂, íꞌbã ásị́ ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí drị̃ gá;

mí are ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí múké-múké.

21 Ífẽ jõ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ kí míní ku,

ímba kí tã ími ásị́ gá;

22 ãꞌdusĩku kí ídri fẽ ꞌbá kí ịsụ́lépi rĩ ꞌbanî

ãzíla kí ꞌbá ụrụꞌbá adrí rá.

23 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ímba ími ásị́ tã,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi kídí ídri drị̂ ꞌi.

24 Mí aꞌbe ĩnzõ jọŋá cã;

íjọ ị́jọ́ mũlũmbẽ sĩ ku.

25 Índre ãngũ ími drị̃lẹ́ gá pịrị-pịrị,

mí uja ími tị bụ́lụ́ gá ku.

26 Gẹ̃rị̃ míní acị́jó rĩ ꞌbã adru ị́jọ́ pịrị drị̂ ꞌi

ãzíla ị́jọ́ míní ngalé rĩ kí dó sĩ adru pịrị.

27 Lẽ mí uja mi ị́jọ́ sĩ drị́ ãndá gá jõku ị̃jị́ gá ku;

mí anzé ími pá ị́jọ́ ũnzí agá rĩ sĩ rá.

5

ꞌBá bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó ãwụ̃ sĩrĩ

1 Mâ ngọ́pị, íꞌbã ásị́ ũndũwã mádrị̂ drị̃ gá,

mí are drĩ ị́jọ́ mádrị́ ũndũwã drị́ ꞌdĩ kí sĩ ífí la vãjó múké-múké,

2 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ nị̃ ími tãmba sĩ cé,

ãzíla ị́jọ́ pịrị míní jọlé ími tị sĩ rĩ la dó sĩ ị́jọ́ nị̃ŋá mídrị̂ iꞌda.

3 Ị́jọ́ ũkú ãwụ́ꞌbá ru mịfị́ ãcí rĩ ꞌbã jọlé rĩ ị̃lị́kị̃lị́ ru cécé ãnụ́ áni

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ũré ru ndẽ ãdu rá;

4 wó ị̃ndụ́lẹ́ la ụ̃jị́kị́rị́lị́lị́ ru cécé ị́lị́jị́ áni,

sị́ la ci ãcíꞌbírítoto cécé ménéŋá sị́ ị̃rị̃lé-ị̃rị̃lé rĩ drị̂ áni.

5 Ídrĩ acị́ ĩꞌdi vú gâsĩ ĩꞌdi ími agụ drã gá;

ãzíla ĩꞌdi ími drị̃ se ị̃nádrị̃ gá.

6 Ũrã ị́jọ́ gẹ̃rị̃ ídri drị̂ drị̃ gá ku;

ĩꞌdi abá gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ, wó nị̃ ꞌí ãvĩ ꞌbo rĩ gá ku.

7 Úꞌdîꞌda ĩmi are drĩ anzị mádrị̂,

ĩmi uja jõ tị bụ́lụ́ gá ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ kí agá ku.

8 Ĩse ĩmi ũkú ꞌdĩ áni rĩ ꞌbã andre gá ku,

ĩmụ kẹ̃jị́tị ĩꞌdidrị̂ gá ãni rú ku,

9 drĩ adru íni ku ĩmi ĩmi rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ rĩ kí ãvĩ rá

ãzíla ĩmi drã ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́lẹ́ gá ngọ́tị́ŋá ru,

10 ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí dó mụ málĩ ĩmidrị̂ kí nalé nĩ,

ãzíla ꞌbá ãzí la dó sĩ mụ ãko ĩminí ịsụ́lé rĩ kí ꞌdụlé ĩꞌdi ãni la rú.

11 Sáwã ĩminí drãjó rĩ sĩ ĩmi dó nu

ãzíla ĩmi ụrụꞌbá kí ị́sụ́ abe ukó rá.

12 Mi dó amụ́ ími zịlé, “ꞌBá rĩ, ágã ándrá mání ímbátáŋá sĩ áma imbájó rĩ úmgbé ãjó yã!

Ágã ándrá áma itújó rĩ úmgbé ãjó yã!

13 Má are ándrá ímbáꞌbá mádrị̂ kí tị ku,

jõku ꞌbá mání ímbátáŋá imbálépi rĩ kí tị ku.

14 Má iza dó ma ãni rú kpékpé rá,

ꞌbá ru tralépi ũꞌbí rĩ kí drĩdríŋĩ gá.”

15 Lẽ ũkú mídrị̂ ꞌbã ca míní rá,

ífẽ lẽtáŋá mídrị̂ cúcú ĩꞌdinî.

16 Lẽ mí adru cécé ị̃yị́ dịlépi gẹ̃rị̃ agâ sĩ

ũkú pírí ꞌbã kí sĩ ị̃yị́ mvụjó ala gá rĩ rú ku.

17 Lẽ ꞌbã adru míní áꞌdụ̂sĩ,

mí ale ĩꞌdi ꞌbá ãzí be ku.

18 Lẽ ũkú mídrị̂ ꞌbã adru míní kídí drị̃lẹ́ba drị̂ rú,

mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ũkú míní ĩgbãlé ꞌdĩ sĩ mi drĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ sĩ.

19 Ĩꞌdi ũniyamba rú mũcé áni, lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ trũ cécé ị̃ndẹ́rẹŋâ áni,

lẽ ĩbã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã fẽ míní ãyĩkõ sáwã pírí sĩ, lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã rụ mi cí.

20 Mâ ngọ́pị, ũkú ãwụ́ꞌbá ru mịfị́ ãcí rĩ la ími rụ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Mi ími ĩbĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú rụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

21 Ãꞌdusĩku Úpí la ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã ngalé rĩ kí undré,

ãzíla mịfị́ ĩꞌdidrị̂ la ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ mụjó rĩ kí undré pírí.

22 Ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã idélé rĩ la adru ĩꞌdiní ímbá ru;

ĩbáká ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ drị̂ la ĩꞌdi vúŋá rụ.

23 Ĩꞌdi mụ drãlé ĩꞌdi ꞌbã ru tã mbajó ku rĩ sĩ,

Ĩꞌdi ãvĩ rá, ãꞌdusĩku aza ĩꞌdidrị̂ trẹ̃yị́.

6

Bị́lẹ́ ị̃ndụ́ liŋá

1 Mâ ngọ́pị ídrĩ ãko ãzí fẽ mî jĩránĩ ní gúrã rú,

ídrĩ vâ drị́ tị̃ sĩ ĩꞌdiní bánzá aꞌdụ́jó;

2 údrĩ dó sĩ lẽ ími rụlé ị́jọ́ míní jọlé rĩ sĩ,

údrĩ ími rụ ị́jọ́ ãfũlépi ími tị gá rĩ sĩ rá,

3 ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mâ ngọ́pị, mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, míní sĩ ími trũjó,

ãꞌdusĩku míní ị́jọ́ ịsụ́jó mî jĩránĩ be rĩ sĩ:

Ímụ ími irilé jĩránĩ ꞌbã pálé gá

íꞌbã mãmálá mî jĩránĩ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ la sĩ!

4 Lẽ íko ụ́ꞌdụ́ ku,

ífẽ ími mịfị́ ꞌbã ụ̃pị̃ kí ru ku.

5 Ípa mi cécé mũcé ꞌbã ru palé ꞌbá mụlépi dora gá rĩ drị́ gá rĩ áni,

cécé ãríŋá ꞌbã ru pajó ꞌbá ãriŋa kí ụrụlépi ísékísé sĩ rĩ ꞌbã drị́ gá rĩ áni.

6 Índre drĩ ĩyé kî, mi ꞌbá ũvúꞌbá ru rĩ;

ĩndre drĩ gbíyã ĩꞌbã kí ãzị́ ngajó rĩ kî ãzíla mí adru ũndũwã rú kî áni!

7 Ĩꞌbã ãzí ãmbógó ru,

drị̃lẹ́ ru jõku úpí ru la ꞌdá yụ,

8 wó kí ãkónã tãmba ĩꞌbaní lómúre rú áyi sĩ rá

ãzíla kí ãkónã ĩꞌbadrị̂ tra ílí sĩ áyi drị̃ tẽjó.

9 Mi ꞌbá ũvúꞌbá ru ꞌdĩ, ꞌí lẽ ụ́ꞌdụ́ kolé íngõpí yã?

Mi angá ụ́ꞌdụ́ gâlé rĩ sĩ ãꞌdụ tụ́ yã?

10 Ụ́ꞌdụ́ kojó were, uꞌdejó ụ́ꞌdụ́ sĩ,

drị́ trajó were sĩ avị́jó rĩ sĩ,

11 lẽmẽrĩ la amụ́ ími drị̃ gá cécé ụ̃gụ́ꞌbá áni,

ãzíla ãko ãkõ la ími ra cécé ụ̃gụ́ꞌbá ụ́sụ trũ rĩ áni.

12 ꞌBá ãzị́ kọ́lị ãzíla ũnzí rĩ kí

acị́ ngara ị́jọ́ ĩnzõ rú rĩ iréŋá trũ,

13 kí ꞌbá bĩ mịfị́ sĩ, kí ị́jọ́ ũlũ pá sĩ

ãzíla tĩndrímváŋá sĩ,

14 kí ị́jọ́ ũnzí itú kí ásị́ gá;

sáwã pírí sĩ kí ị́jọ́ fẽ bá drĩdríŋĩ gá.

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lị́kị̃ la aꞌdé kí drị̃ gá rụ̃gbụ́ nị̃ŋá kóru;

ála kí ị̃lị̃kị̃ rá ãzíla ícó ásị́ ꞌbãlé kí drị̃ gá ku.

16 Ãko ãzị́ kí ázíyá mgbã rĩ gá

ázị̂rị̃ Úpí ꞌbã ngụ̃lé ũnzí rĩ kí:

17 ꞌbá ãfó ru rĩ kí,

ꞌbá ĩnzõ jọlépi rĩ kí,

ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ụꞌdị́lépi rĩ kí,

18 ꞌbá ị́jọ́ ũnzí itúlépi kí ásị́ gá rĩ kí,

ꞌbá cẹ̃lépi ị́jọ́ ũnzí gá mbẽlẽ rú rĩ kí,

19 bá sãdínĩ rú ị́jọ́ vú nzelépi ĩnzõ rú rĩ kí,

ãzíla ꞌbá ꞌbá kí usúlépi rĩ kî.

Bị́lẹ́-ị̃ndụ́ liŋá ãwụ̃ ị́jọ́ sĩ rĩ

20 Mâ ngọ́pị, ímba ãzị́táŋá mí átẹ́pị ꞌbã fẽlé míní rĩ kí tã

ãzíla mí aꞌbe jõ ímbátáŋá mí ãndrẽ drị̂ kí ku.

21 Ímba kí tã ími ásị́ gá jãꞌdâ;

ígĩ kí ími imbe gá.

22 Míní acị́ agá ꞌdâ, kí ími tãmba;

míní ụ́ꞌdụ́ ko agá kí ími andre tẽ;

míní angá agá ụ́ꞌdụ́ gá, kí ími imbá,

23 ãꞌdusĩku ãzị́táŋá ꞌdĩ kí míní cécé tálã áni,

ímbátáŋá ꞌdĩ kí míní dị̃zã rú

ítútáŋá ãzíla ímbátáŋá ru

gẹ̃rị̃ ídri drị̂ nî,

24 ị́jọ́ ꞌdĩ kí ími tãmba ũkú ũnzí

ãwụ́ꞌbá ru ĩdra ũré rĩ sĩ.

25 Ími ũlẽ ꞌbã ãngã ĩꞌdi ꞌbã ũnĩ sĩ ku

jõku mẹ́lẹ́tị ĩꞌdidrị́ ꞌbá ịcụ́lépi ịcụ̂ rĩ sĩ ku,

26 ãꞌdusĩku ũkú mịfị́ ãcí rĩ ꞌbã ãjẹ̃ lú mũkátĩ ífí ãlu rĩ áni,

wó kojó ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú be rĩ la ími fẽ drãlé rá.

27 ꞌBá ãzí icólépi ãcí umvúlépi ĩꞌdi ꞌbã jụ́jụ́ gá

bõngó la ꞌbã sĩ icójó vejó ku la cí yã?

28 ꞌBá ãzí icólépi acị́lépi ãcíkúlú drị̃ gâsĩ

pá wọ́wọ́ ru pá la ꞌbã sĩ icójó vejó ku la cí yã?

29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ágọ́bị́ ru lalépi ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú sĩ rĩ la adru ꞌdĩ ꞌbã áni;

ꞌbá ãzí ũkú ꞌdĩ áni rĩ alólépi rá drị̃rịma ịsụ́lépi ku la ꞌdá yụ.

30 ꞌBá icó kí ꞌbá ãko ụ̃gụ̃lépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbãlé ĩrẽ rú ku

drĩ táni ụ̃gụ̃ agá la ãbị́rị́ sĩ sĩ agajó tí.

31 Wó údrĩ ĩꞌdi rụ rá, lẽ ꞌbã ũfẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ ꞌbã ãrígó tị pâlé ázị̂rị̃,

drĩ táni adru sĩ málĩ ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí ꞌdụjó tị la gá pírí yã áni ị́jọ́ ãzí ꞌdáyụ.

32 Wó ágọ́bị́ ãwụ̃ ngalépi ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú be rĩ ꞌbã ũndũwá ꞌdá yụ;

ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ idélépi rĩ ĩꞌdi ru vúŋá ꞌdị.

33 Ála ĩꞌdi co ãzíla drị̃nzá fẽ ĩꞌdiní rá,

drị̃nzá fẽlé ĩꞌdiní rĩ icó walé ku,

34 ãꞌdusĩku ãjã la ꞌbá fẽ acálé ũmbã rú,

ãzíla ĩꞌdiní ãrígó tị ũfẽ agá, icó ásị́-ị̃gbẹ̃ iꞌdalé ĩꞌdiní ku.

35 Ĩꞌdi ũfẽŋá gã úmgbé; ũmbã ĩꞌdidrị̂ sĩ

ãzíla icó ãko fẽlé sĩ ĩꞌdi mịfị́ sajó rĩ ãꞌị̃lé ku ãmbõgõ la drĩ táni adru íngõpí tí.

7

Bị́lẹ́-ị̃ndụ́ liŋá ũkú ãwụ́ꞌbá ru mịfị́ ãcí rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ

1 Mâ ngọ́pị, ímba ị́jọ́ mádrị̂ kí tã

ãzíla ímba ãzị́táŋá ꞌdĩ kí tã ími ásị́ gá.

2 Ímba ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã, mi dó sĩ adru ídri;

ímba ímbátáŋá mádrị̂ kí tã cécé ími mịfị́ ífí áni.

3 Mí umbé kí ími tĩndrímváŋá kí agá;

ísĩ kí ími ásị́ gá.

4 Ị́jọ ũndũwã ní, “Mi mâ ámvọ́pị ꞌi,”

ãzíla ị́jọ́ vãŋá ní mi mâ kãká mgbã rĩ.

5 Ũndũwã la ími tã mba ũkú ãwụ́ꞌbá ru mịfị́ ãcí rĩ sĩ;

angájó ũkú mịfị́ ãcí rĩ ꞌbã tị ũré sĩ ꞌbá uléjó rĩ gá.

6 Ụ́ꞌdụ́ ãlu mání ãngũ andré agâ

dẹ̃rị́sã mádrị́ jó agá rĩ ꞌbã ílé gâsĩ,

7 ándre kãrị́lẹ̃ ãzí ị́jọ́ nị̃lépi ku la kî,

kí agá ꞌdãá ándre kãrị́lẹ̃ ãzí ũndũwã kóru la.

8 Kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ la ilú agá gẹ̃rị̃ kónã rú ũkú ãwụ́ꞌbá ru mịfị́ ãcí rĩ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gâsĩ,

ri mụlé gẹ̃rị̃ ãni rú ũkú mịfị́ ãcí ꞌdã drị́ jó andre gá rĩ gâsĩ

9 ĩndró sĩ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá ãngũ ꞌbã mọ̃nị̃mọ̃nị̃ gá ꞌdĩ,

10 ũkú ãwụ́ꞌbá ru ꞌdĩ amụ́ drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be,

sụ̃ ru ũkú mịfị́ ãcí rĩ áni wó ásị́ la agá mũlũmbẽ ga tré.

11 Ĩꞌdi ị́jọ́ jọ rere drị̃ ũnzĩ sĩ

ị̃ndụ́ la ri ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá ku;

12 Sáwã ãzí rĩ kí sĩ ĩꞌdi adru gẹ̃rị̃ ꞌbã kónã cí rĩ gá

ãzí rĩ sĩ ĩꞌdi adru sụ̂ agá sĩ ꞌbá kí ũmbãjó.

13 Amvu kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ kpãrã

ãzíla drị̃nzá kóru jọ ĩꞌdiní:

14 “Ãndrũ ámba ũyõ mání nalé rĩ ꞌbã tã rá,

má idé ídétáŋá ãzíla mádrị́ lị́cọ́ gâlé ĩzá cí.

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ bã sĩ mání ãfũjó sĩ drị̃ ụfụjó mí be ꞌdĩ;

ándrụ̃ mi rá ãzíla má ịsụ́ dó mi ꞌbo!

16 Má idé mgbọ́lọ́ mádrị̂ drị̃

sókã mịfị́ níríŋá uꞌbélé gbẽtí ndú-ndú sĩ angálépi Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ.

17 Má ũyã mgbọ́lọ́ mádrị̂ ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ

umvelé mírã, álọ̃yị̃ ãzíla sínãmõnĩ rú rĩ sĩ ꞌbo.

18 Mí amụ́, ãma dó sĩ mí be ãyĩkõ lẽtáŋá drị̂ idé sĩ agajó kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá;

ãma dó sĩ ãma amvu mí be ãyĩkõ lẽtáŋá drị̂ sĩ

19 ãꞌdusĩku mâ ágô ĩꞌdi lị́cọ́ gá ꞌdãá ꞌdá yụ;

mụ ãcị̃ ãzo la gá.

20 ꞌDụ séndẽ bẹ́gị̃ gá tré

ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ãgõŋá la ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ ãzo rú.”

21 Ũkú ꞌdĩ ulé dó ĩꞌdi tị ũré sĩ

se dó kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ drị̃ ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá ũré ꞌdĩ kí sĩ.

22 ꞌDe dó vú la gâsĩ cọtị́

cécé mọ́nị̃gọ́ ꞌbã mụjó ãngũ sĩ ĩꞌdi lịjó rĩ gá rĩ áni

cécé mũcé ꞌbã ꞌdejó ímbá agá rĩ áni

23 kpere ꞌé ꞌbã úgú la sõ agá,

cécé ãríŋá ꞌbã ru afụjó ímbá gá

nị̃ŋá kóru rĩ áni, ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã ídri ãvĩ rá.

24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mâ anzị, ĩmi are ma;

ĩꞌbã bị́lẹ́ ị́jọ́ mání jọlé rĩ arejó múké-múké.

25 Lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã ja ru gẹ̃rị̃ ũkú ꞌdĩ áni rĩ drị̂ kí agá ku

jõku ĩmụ ụ̃cẹ̃ trũ ĩꞌdi vú gâsĩ ku.

26 Fẽ ãgọbị ũꞌbí ị̃lị̃kị̃ kí rá

ãzíla ꞌbá ũꞌbí kãlãfe lalé ku la ũdrã kí rá.

27 Jó ĩꞌdidrị̂ ĩꞌdi gẹ̃rị̃ ꞌbá agụlépi drã gá rĩ ꞌi

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá agụ ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ gá.

8

Ũndũwã la ꞌbá kí umve

1 Mí are drĩ ũndũwã la umveŋá umve!

Mí are drĩ nị̃táŋá inga vâ ru ụ́ꞌdụ́kọ́!

2 Ũndũwã tu pá ãngũ ụrụgá gẹ̃rị̃ tị gá rĩ gá,

gẹ̃rị̃ ꞌbã kí ru icí agá tu dó sĩ pá ꞌdãá.

3 Tu pá kẹ̃jị́tị ꞌbá pírí ꞌbã kí sĩ fijó táwụ̃nị̃ agá rĩ gá,

ri uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụ gá sĩ:

4 ꞌBá ꞌdĩ, “Ma bãsĩ ĩmi umve fô;

Má inga áma ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ ꞌbá pírí kí umvejó.

5 Ĩmi ꞌbá ũrãtáŋá were ꞌdĩ, ĩmi ụ̃nị̃ ị́jọ́ lịlẹ́ pịrị rĩ ꞌi.

Ĩmi ꞌbá azalépi aza-azâ ꞌdĩ lẽ ĩmi adru ásị́sị́ŋá sĩ ị́jọ́ vãjó rĩ trũ.

6 Ĩmi are! Ma ĩminí ị́jọ́ ũkpó la kí jọ;

Ma áma tị nzị̃ sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ jọjó.

7 Ma ị́jọ́ mgbã rĩ jọ,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ángụ̃ ị́jọ́ ũnzí jọŋá áma tị sĩ rĩ ũnzí.

8 Ị́jọ́ pírí mání jọlé rĩ kí pịrị,

ị́jọ́ ãzí ãlu ĩnzõ rú jõku úlétáŋá ru la ala gá yụ.

9 Ị́jọ́ mádrị̂ kí tọndọlọ ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí vãlépi rá rĩ nî,

ꞌBá nị̃táŋá trũ rĩ ní, kí pịrị.

10 Ípẽ ímbátáŋá mádrị̂ ꞌi sílĩvã kẹ̃jị́ gá,

ípẽ nị̃táŋá gólũdĩ ãlá ãjẹ̃ rú rĩ kẹ̃jị́ gá,

11 ãꞌdusĩku ũndũwã ndẽ ãjẹ̃ sĩ ŋálí ãjẹ̃ rú rĩ rá,

ãzíla ãko ãzí ụ̃ꞌbị̃lé ĩꞌdi be la yụ.

12 “Ma, ũndũwã ꞌi, ma uꞌá ãngũ ãlu gá ị́jọ́ lịŋá múké rĩ be.

Ánị̃ ma nị̃táŋá kí ịsụ́ ị́jọ́ vãŋá be íngõlé yã rĩ gá rá.

13 Úpí ụ̃rị̃jó rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí ngụ̃jó rĩ ꞌi.

Ángụ̃ ãfó kí ị́pị́pị́ŋá be ũnzí,

ãzíla ádrízã ũnzí kí ị́jọ́ jọlé ĩnzõ rú rĩ be ũnzí.

14 Ị́jọ́ amáŋá pịrị rĩ ãzíla ị́jọ́ lịŋá múké rĩ kí má ãni;

Ị́jọ́ vãŋá ãzíla ũkpõ kí má ãni.

15 ꞌBá kí ũpĩ na mâ sĩ,

ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ kí ãzị́táŋá pịrị rĩ kí ꞌbã mâ sĩ.

16 ꞌBá ũpi anzị ru rĩ kí ꞌbá kí drị̃ ce múké la ãzãkoma mádrị̂ sĩ,

ãzíla ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí ị́jọ́ lị múké la mâ sĩ.

17 Álẽ ꞌbá pírí áma lẽlépi rĩ kí rá,

ãzíla ꞌbá áma ndrụ̃lépi rĩ kí áma ịsụ́ rá.

18 Ma málĩ trũ ãzíla ãrútáŋá trũ,

ma ími ꞌbã ũkpó ru ãzíla drị̃lẹ́ba rú.

19 Fẽtáŋá mádrị̂ ndẽ kí ũnĩ sĩ gólũdĩ ãlá ãjẹ̃ rú rĩ rá,

ũyá mádrị̂ ndẽ sílĩvã ãlá rĩ rá.

20 Ma acị́ gẹ̃rị̃ ị́jọ́ pịrị ãlá rĩ drị̂ agâ sĩ,

gẹ̃rị̃ ị́jọ́ lịjó pịrị rĩ drị̂ agâ sĩ.

21 Ma málĩ fẽ ꞌbá áma lẽlépi rĩ ꞌbanî

ãzíla jó ĩꞌbadrị́ málĩ tãmbajó rĩ kí ga tré.

22 “Úpí ꞌbã ándrá ma ídu iꞌdóŋá gá,

ꞌdĩ sĩ ꞌbã drĩ ãko ãzí kí ku.

23 Úꞌbã ándrá ma ídu ụrụgá, angájó iꞌdóŋá gá ꞌdã sĩ,

angájó iꞌdóŋá gá ꞌdĩ sĩ ụ̃nọ́kụ́ iꞌdó drĩ ku.

24 Útị ándrá má, ꞌdĩ sĩ mĩrĩ kí drĩ ꞌdá yụ,

ꞌdĩ sĩ kídí kí drị̃ yụ;

25 útị ma ꞌdĩ sĩ ꞌbé ãmbogo rĩ tu kí drĩ pá ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí gá,

ꞌbé wereŋá rĩ kí abe ku,

26 útị ma ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ jõku ámvụ́ ala gá rĩ kí ku rú,

ãzíla ꞌdĩ sĩ pụ́trụ́ drĩ ãngũ drị̃ gá ꞌdáyụ.

27 Ma ándrá ꞌdãá cí ĩꞌdiní ꞌbụ̃ ꞌbãjó rĩ sĩ,

ĩꞌdiní lõkókõrí kí ꞌbã agá ị̃yị́ kị́rị́ rĩ kí drị̃ gá.

28 Ma ándrá ꞌdãá cí ĩꞌdiní ụ̃rụ́ꞌbụ̃ kí ꞌbãjó ụrụgá,

ãzíla ĩꞌdiní ị̃yị́ kị́rị́ rĩ kí ị̃ndụ́ ụ̃tị̃ agá ũkpó ru.

29 Ĩꞌdiní lõkókõrí ꞌbã agá mĩrĩ ní,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃yị́ alị dó sĩ lõkókõrí ꞌbãlé ĩꞌdiní rĩ ku,

ãzíla ĩꞌdiní ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ si.

30 Ma ándrá ꞌbá ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ãlị́gọ́ ru rĩ ꞌi.

Má ándrá ꞌbá ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ ꞌi,

ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá,

31 Ma ándrá ãyĩkõ sĩ ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌdiní ꞌbãlé rĩ sĩ,

ãzíla ma vâ ãyĩkõ sĩ ꞌbá ꞌbã ũri sĩ.

32 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mâ anzị̂, ĩmi are drĩ ma,

ꞌbá gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí tãmbalépi rĩ kí adru drị̃lẹ́ba ru.

33 Ĩmi are ímbátáŋá mádrị̂ ꞌi ãzíla ĩmi adru sĩ ũndũwã rú,

lẽ ĩgã jõ ĩꞌdi ku fô.

34 ꞌBá áma tị arelépi rĩ,

ꞌbá áma mịfị́ agálépi mádrị́ kẹ̃jị́tị gá ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ,

áma tẽlépi mádrị́ kẹ̃jị́tị gá rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

35 ꞌBá áma ịsụ́lépi rĩ ĩꞌdi ídri ịsụ́,

ãzíla Úpí la uꞌá ĩꞌdiní ãyĩkõ sĩ.

36 Wó ꞌbá áma ịsụ́lépi ku rĩ adrá ru cénĩ;

ꞌBá pírí áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ lẽ kí drã.”

9

Ũndũwã kí ãnị́ ãkõ be

1 Ũndũwã sị ĩꞌdi ꞌbã jó ꞌbo,

usú jó ꞌbã ị́dị́ŋá kí ázị̂rị̃.

2 Lị ĩzá ãzíla usa ĩꞌdi ꞌbã wáyĩnĩ rá;

idé ãkónã ụ̃mụ̃ drị̂ kí méjã drị̃ gá ꞌbo.

3 Pẽ izonzi ĩꞌdidrị́ ãzị́ gá rĩ kí tị, ãzíla umve ꞌbá kí

angájó ãngũ ụrụgá ãndânĩ táwụ̃nị̃ drị̂ kí agá.

4 “ꞌBá pírí ị́jọ́ nị̃lépi uya sĩ ku rĩ ꞌbã amụ́ kí ꞌdộ!”

Ĩꞌdi jọ la ꞌbá nị̃lépi ị́jọ́ uya sĩ ku rĩ ꞌbaní,

5 “Ĩmi amụ́ ãkónã mádrị̂ nalé,

ãzíla ĩmvụ wáyĩnĩ mání usalé ꞌbo ꞌdĩ ꞌi.

6 Ĩmi aꞌbe gẹ̃rị̃ ĩmi ãni ãnị́ ãkõ drị́ ꞌdĩ kí ãzíla ĩmi dó sĩ adru ídri;

ĩmi acị́ gẹ̃rị̃ ị́jọ́ vãŋá drị̂ ꞌa gâsĩ.”

7 ꞌBá ꞌbá idemará ru rĩ itúlépi rĩ la úꞌdáŋá umve ĩꞌdi ụrụꞌbá gá,

ꞌBá uzálépi ꞌbá ũnzí rĩ drị̃ gá rĩ la adráŋá ndrụ̃.

8 Mí uzá ꞌbá idemará ru rĩ drị̃ gá ku, jõ íni ku ĩꞌdi ími ngụ̃ ũnzí;

mí uzá ꞌbá ũndũwã rú rĩ drị̃ gá ãzíla ĩꞌdi ími lẽ rá.

9 Mí imbá ꞌbá ũndũwã rú rĩ ãzíla ũndũwã ĩꞌdidrị̂ la zo drị̃ gá,

mí imbá ꞌbá ãlá rĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ nị̃ rá ãzíla ĩꞌdi trũ mụ drị̃ gá.

10 Úpí ụ̃rị̃jó rĩ ĩꞌdi ũndũwã ꞌbã iꞌdóŋá;

ãzíla nị̃táŋá Ãdróŋá Ãlá rĩ nị̃jó rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ vãŋá.

11 Má rụ̂ sĩ ụ́ꞌdụ́ mídrị̂ kí adru ũꞌbí ru,

ãzíla ílí mídrị́ míní adrujó ídri rĩ kí ru ị̃drị̃ drị̃ gá.

12 Ídrĩ adru ũndũwã rú ũndũwã mídrị̂ la ími ũfẽ rá;

ídrĩ adru idemará ru ími vúŋá la drị̃ cị nĩ.

13 Ũkú ũndũwã kóru rĩ la uzá rere;

ĩꞌdi ị̃nzị̃táŋá kóru ãzíla nị̃ ị́jọ́ ku.

14 Ĩꞌdi ri jó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kẹ̃jị́tị gá,

jõku ĩꞌdi ri úmvúke ãngũ ụrụgá ãndânĩ táwụ̃nị̃ drị̂ gá,

15 ꞌbá alịlépi gẹ̃rị̃ gâsĩ rĩ kí umve jó,

ꞌbá mụlépi ãzị́ ĩꞌbadrị̂ kí ngaŋá gá rĩ kî trũ.

16 “ꞌBá pírí ị́jọ́ nị̃lépi ku rĩ ꞌbã amụ́ kí ꞌdộ!”

Ĩꞌdi jọ la ꞌbá nị̃lépi ị́jọ́ uya sĩ ku rĩ ꞌbaní,

17 “Ị̃yị́ ụ̃gụ̃lé ụ̃gụ̃ rĩ ị̃lị́kị̃lị́ ru,

ãzíla íná nalé ũní-ũní ru rĩ ĩꞌdi ãjị́-ambamba rú!”

18 Wó nị̃ kí ị́jọ́ ãzí ꞌbá drãlépi rá rĩ kí ꞌdã gá ꞌdãá cí rĩ gá ku,

ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã umveŋá ãꞌị̃lépi rá rĩ fi kí mgbi ĩnádrị̃ agá ꞌbo.

10

Ị́jọ́ Uꞌbéŋá Sũlũmánĩ drị̂ kî

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ Sũlũmánĩ ꞌbã uꞌbélé rĩ kî:

Ngọ́tị́ŋá ũndũwã rú rĩ la átẹ́pị̃ ní ãyĩkõ fẽ,

wó ngọ́tị́ŋá azalépi aza-azâ rĩ la ãndrẽ ní ũcõgõ fẽ.

2 Málĩ ịsụ́lé gẹ̃rị̃ ũnzí sĩ rĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ ꞌdá yụ,

wó ị́jọ́ mgbã rĩ la ꞌbá pa drã agá nĩ.

3 Úpí aꞌbe ꞌbá ãlá rĩ fụlé ãbị́rị́ ní ku,

wó ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní ị́jọ́ kí lẽlé rĩ kí uga úmgbé.

4 ꞌBá drị́ alólépi ku rĩ la acá lẽmẽrí,

wó ꞌbá ru drị́ alólépi aló-álõ rĩ la adru málĩ trũ.

5 Ngọ́tị́ŋá ũndũwã rú rĩ la ãkónã ũkũnã ílí sĩ,

wó ngọ́tị́ŋá ụ́ꞌdụ́ kolépi sáwã ãkónã ũkũnãjó rĩ sĩ rĩ ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá drị̃nzá ajílépi rĩ.

6 ꞌBá múké rĩ kí drị̃lẹ́ba ịsụ́ rá,

wó ị́jọ́ ũnzí la ru zị̃ ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã jọlé rĩ ũngúkú gá.

7 ꞌBá múké rĩ ị́jọ́ igájó rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí ị́jọ́ la ãvĩ gbõ rú.

8 ꞌBá ũndũwã rú rĩ la ãzị́táŋá ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã ásị́sị́ŋá gá rá,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la lị́kị̃ drị̃ lị.

9 ꞌBá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ la acị́ ụ̃rị̃ kóru,

wó ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi ku rĩ ị́jọ́ la ĩꞌdi ịsụ́ rá.

10 ꞌBá ꞌbá bĩlépi ị́jọ́ ũnzí sĩ mịfị́ sĩ rĩ la cãndí ají,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí aꞌdálépi rĩ la ásị́-ị̃gbẹ̃ ají.

11 ꞌBá múké rĩ tị gá ị́jọ́ ídri fẽlépi rĩ la ãfũ nĩ,

wó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã tị la ũmbã aꞌbó cí.

12 ꞌBá ngụ̃jó rĩ la ãwãŋá ají,

wó lẽtáŋá la ũnzĩkãnã pírí kí drị̃ kụ̃ cí.

13 ꞌBá ị́jọ́ nị̃lépi cé rĩ tị gá ála ũndũwã ịsụ́,

wó ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi ku rĩ ála ị̃ndụ́ la co rá.

14 ꞌBá ũndũwã rú rĩ la ị́jọ́ nị̃ŋá tã mba rá,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la lị́kị̃ umve ĩꞌdi ꞌbã tị sĩ.

15 ꞌBá kápa trũ rĩ la ru ugoró ãtị̃ ĩꞌdi ꞌbã málĩ kî sĩ,

wó ꞌbá lẽmẽrí rĩ la drã lẽmẽrĩ sĩ.

16 Ũyá ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ la ĩꞌbaní ídri ají,

wó ũyá ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ la ĩꞌbaní drị̃rịma ají.

17 ꞌBá ímbátáŋá ãꞌị̃lépi rĩ la mụ gẹ̃rị̃ ídri drị̂ gá,

wó ꞌbá ímbátáŋá lẽlépi ku rĩ la ꞌbá kí drị̃ ꞌde bụ́lụ́ gá.

18 ꞌBá ngụ̃táŋá zị̃lépi ĩꞌdi tị sĩ cí rĩ ĩꞌdi ĩnzóꞌbá,

ãzíla ꞌbá káláŋá ujílépi rĩ ĩꞌdi ꞌbá azalépi aza-azâ la.

19 Ị́jọ́ jọlé ambamba rĩ agá ị́jọ́ ũnzí ĩcẽ ku,

wó ꞌbá ũndũwã rú rĩ la ĩyãŋã tú.

20 ꞌBá ũndũwã rú rĩ ꞌbã ị́jọ́ jọŋá sílĩvã ãlá rĩ áni,

wó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã ásị́ gá ị́jọ́ kí ífí kóru.

21 ꞌBá ãlá rĩ ꞌbã ị́jọ́ la ꞌbá ũꞌbí kí ásị́ imbá,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la ru ꞌdị ĩꞌdi ꞌbã ãnị́ ãkõ sĩ.

22 Sụ̃sụ́ Úpí ꞌbã wilé rĩ la míní málĩ ají,

ãzíla ũꞌbã cãndí drị̃ la gá ku.

23 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ũnzí rĩ ngaŋá sĩ,

wó ũndũwã la ãyĩkõ fẽ ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá rĩ nî.

24 Ị́jọ́ bá ãlá rĩ ꞌbã lẽlé rĩ ála fẽ la ĩꞌdiní rá,

wó ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã sĩ idéjó ụ̃rị̃ sĩ rĩ la ĩꞌdi rụ rá.

25 Ãlụ́kụ́kụ̃ drĩ li, ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí we ĩndĩ,

wó ꞌbá ãlá rĩ kí pá tu ũkpó ru jãꞌdâ.

26 Íꞌbã ꞌbá ũvú rĩ míní ãzị́ ngalé ku,

ĩꞌdi cécé wáyĩnĩ ũká rĩ ꞌbã ꞌbá sị́ anụ́jó jõku ãcíkã ꞌbã ꞌbá fụjó rĩ áni.

27 Úpí ụ̃rị̃jó rĩ la ꞌbá ꞌbã adrujó ídri rú ílí ãzo rú,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí ála kí ílí lị ãlị́ŋá ru.

28 Ásị́ tị̃ŋá ꞌbá múké rĩ drị̂ la ãyĩkõ ají,

wó ásị́ tị̃ŋá ꞌbá ũnzí rĩ drị̂ la adru ãzị́ kóru.

29 Úpí la ꞌbá ãlá rĩ kí tã mba nĩ,

wó ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idelépi rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá.

30 Ícó ꞌbá ãlá rĩ kí drolé ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá rĩ sĩ ku,

wó ꞌbá ũnzí rĩ icó kí acelé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ku.

31 ꞌBá ãlá rĩ kí ị́jọ́ jọ ũndũwã sĩ,

wó ĩdra ị́jọ́ ũnzí jọlépi rĩ ála drị̃ la atrị cí.

32 ꞌBá ãlá rĩ kí ị́jọ́ múké rĩ kí jọ,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí tị la ĩnzõ jọ.

11

1 Úpí ngụ̃ kị́lọ̃ ĩnzõ rú sĩ ãko kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ ũnzí,

wó ĩꞌdi uꞌá ãyĩkõ sĩ la kị́lọ̃ múké sĩ ãko kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ.

2 Ãfó la ꞌbá drị̃ gá drị̃nzá ají,

wó ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́lé rĩ ũndũwã rú.

3 Ị́jọ́ pịrị rĩ la ꞌbá múké rĩ tã mba rá,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí ị̃lị̃kị̃ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩ rá.

4 Málĩ ko ꞌbá ãzã ụ́ꞌdụ́ ũmbã drị̂ sĩ ku,

wó ị́jọ́ ãlá rĩ la ꞌbá pa drã sị́ gá rá.

5 Ị́jọ́ mgbã rĩ la ꞌbá ãlá rĩ kí drị̃ ꞌde pịrị nĩ,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí, ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ la kí ịsị́ vụ̃rụ́.

6 Ị́jọ́ mgbã rĩ la ꞌbá ãlá rĩ kí pa nĩ,

wó ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí lẽlé rĩ la kí rụ nĩ.

7 ꞌBá ũnzí rĩ drị̃ drã ꞌbo, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbãjó rĩ la drã ĩndĩ,

ásị́ ĩꞌdiní tị̃lé ũkpõ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá rĩ la adru ãzị́ kóru.

8 ꞌBá ãlá rĩ ála ĩꞌdi pa ị́jọ́ ĩꞌdi ịsụ́lépi rĩ agá rá,

ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ịsụ́lépi rĩ la uja aꞌdélé ꞌbá ũnzí rĩ drị̃ gá.

9 ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ ãꞌị̃lépi ku rĩ kí jĩránĩ ĩꞌbadrị̂ kí iza ị́jọ́ ãfũlépi kí tị gá rĩ sĩ,

wó nị̃táŋá sĩ ꞌbá ãlá rĩ kí ru pá rá.

10 ꞌBá ãlá rĩ ꞌbã málĩ drị̃ kí tụtụ̃ táwụ̃nị̃ agá ãyĩkõ la adru cí,

ꞌbá ũnzí rĩ drị̃ kí ị̃lị̃kị̃; ꞌbá kí uzá ãyĩkõ sĩ.

11 Sụ̃sụ́ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbaní wilé ị́jọ́ pịrị sĩ rĩ sĩ táwụ̃nị̃ rụ́ la ru inga ụrụgá,

wó ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí jọlé rĩ sĩ táwụ̃nị̃ la andi rá.

12 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ idélépi rĩ la aza-ãzã,

wó ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá rĩ la ĩyãŋã tú.

13 ꞌBá ꞌbá rụ́ jọlépi rĩ la ị́jọ́ jọlé ũní rĩ kí lũ rá,

wó ꞌbá ị́jọ́ mgbã trũ rĩ la ị́jọ́ ũní rĩ tã mba rá.

14 Drị̃lẹ́ ꞌbá drị̃ celépi pịrị rĩ kí kóru sụ́rụ́ la aꞌdé aꞌdê,

wó ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ drị̃ kí adru ũꞌbí ru, patáŋá cí.

15 ꞌBá pá tulépi sãdínĩ rú ãmị́yọ́ŋá ní sĩ dẹ́nọ̃ aꞌdụ́jó rĩ la drị̃cị rá,

wó ꞌbá gãlépi la úmgbé rĩ la adru múké.

16 Ũkú ásị́ ị̃gbẹ́ rĩ la ị̃nzị̃táŋá ịsụ́,

wó ꞌbá ãzị́ ngalépi ũkpó sĩ rĩ la málĩ ịsụ́ áyụ.

17 ꞌBá ásị́ ị̃gbẹ́ rĩ la mũkẽ idé ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ nî,

wó ꞌbá ásị́ ãcí rĩ la cãndí ají ĩꞌdi drị̃ gá.

18 ꞌBá ũnzí rĩ la ũyá ĩnzõ drị̂ ịsụ́,

wó ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ idélépi rĩ la ũyá ị́jọ́ mgbã drị̂ ịsụ́.

19 ꞌBá pá tulépi ị́jọ́ mgbã rĩ drị̃ gá rĩ la ídri ịsụ́,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ la drã rá.

20 Úpí ngụ̃ ꞌbá ásị́ ũnzí rĩ kí ũnzí,

wó ĩꞌdi uꞌá ãyĩkõ sĩ la ꞌbá acị́lépi ị́jọ́ múké agá rĩ kî sĩ.

21 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbaní ála drị̃rịma fẽ ãndá-ãndá ru,

wó ꞌbá ãlá rĩ kí acị́ drị̃lẹ́mgbọ sĩ.

22 Ũkú ũniyambamba ị́jọ́ nị̃lépi ku rĩ,

ĩꞌdi cécé fõrĩfõrĩŋá gólũdĩ rú gĩlé ĩzõgó ũmvu gá rĩ áni.

23 Ị́jọ́ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbã kí lẽlé rĩ la ukó mũkẽ sĩ,

wó ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí sĩ ásị́ tị̃jó rĩ ĩꞌdi lú ũmbã áꞌdụ̂sĩ.

24 ꞌBá ãzí kí ãko fẽ ị̃sálị ĩndrã kọ́lị ãzíla málĩ ĩꞌbadrị̂ kí tụtụ̃,

wó ꞌbá ãzí rĩ kí ĩndrã rú, kí dó sĩ acá lẽmẽrí.

25 ꞌBá ãko fẽlépi ĩndrã kọ́lị rĩ ꞌbã málĩ kí tụtụ̃,

ꞌbá ꞌbá kí ãzã kolépi rĩ ála vâ ĩꞌdi ãzã ko rá.

26 ꞌBá kí ꞌbá ãná tãmbalépi sĩ ãjẹ̃ ụrụgá rĩ tẽjó rĩ wã rá,

wó kí sụ̃sụ́ wi ꞌbá ụzịlépi la sáwã ĩꞌbaní lẽjó la rĩ sĩ rĩ nî.

27 Ídrĩ mũkẽ ndrụ̃ mi ịsụ́ la rá,

wó ídrĩ ị́jọ́ ũnzí ndrụ̃, mi ĩꞌdi ịsụ́ rá.

28 ꞌBá ásị́ ꞌbãlépi málĩ drị̃ gá rĩ la aꞌdé rá,

wó ꞌbá ãlá rĩ kí zo cécé ịbịbị́ dụlépi kpãcĩ áyi sĩ rĩ áni.

29 ꞌBá cãndí ajílépi ꞌbá ĩꞌdidrị́ kogá rĩ ꞌbaní rĩ ịsụ́ ãko ãzí ãwítã ru la ku,

ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la adru ãtíꞌbó ꞌbá ũndũwá trũ rĩ ãni.

30 Ị́jọ́ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbã ngalé rĩ la ꞌbá kí ídri uja

ãzíla ꞌbá ꞌbá kí ídri palépi rĩ ĩꞌdi ũndũwã rú.

31 Údrĩ ꞌbá ãlá rĩ kí ũfẽ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ ga ꞌdâ rá,

ãꞌdu la dó ru idé ꞌbá ũnzí rĩ ꞌba rụ́ nĩ yã?

12

1 ꞌBá ímbátáŋá lẽlépi rĩ lẽ nị̃táŋá rá,

wó ꞌbá ru lẽlépi itúlépi ku rĩ la aza-ãzã.

2 ꞌBá múké rĩ la ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ Úpí drị́,

wó ĩꞌdi ị́jọ́ lị ꞌbá ũnzí rĩ drị̃ gá rá.

3 Ị́jọ́ ũnzí fẽ ꞌbání pá tuŋá pịrị la ku,

wó ꞌbá ãlá rĩ la pá tu ũkpó ru.

4 Ũkú ádrízã múké rĩ la ágô ní ãrútáŋá ají,

wó ũkú drị̃nzá fẽlépi ágô ní rĩ ĩꞌdi cécé ãyánĩ ágô ꞌbã ĩfã ꞌbã sĩ asụ́jó rĩ áni.

5 Ị́jọ́ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbã itúlé rĩ kí pịrị,

wó ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí amálé rĩ kí ị́jọ́ ꞌbá uléjó rĩ kî.

6 Ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ drị̂ ĩꞌdi ꞌbá ꞌdịjó,

wó ꞌbá pịrị rĩ ꞌbã ị́jọ́ la ꞌbá ídri pa rá.

7 ꞌBá ũnzí rĩ kí drã rá ãzíla kí ãvĩ rá,

wó ꞌbá ãlá rĩ kí pá tu ũkpó ru.

8 Ála ꞌbá ịcụ́ ũndũwã ĩꞌdidrị̂ sĩ,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ála ĩꞌdi ide ĩdẽ.

9 ꞌBá ị̃nzị̃lé ku ãzị́ ĩꞌdidrị̂ kí ngalépi cénĩ rĩ múké,

ndẽ ꞌbá ru ꞌbãlépi ãmbógó ru íná kóru rĩ rá.

10 ꞌBá múké rĩ kí ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí tãmbalépi mbã mbã rĩ kî,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí ásị́ la adru ĩꞌbaní ãcí-ãcí.

11 ꞌBá ãzị́ ngalépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá ásị́ pírí sĩ rĩ la adru ãkónã trũ wẽwẽ rú,

wó ꞌbá ãzị́ ífí kóru rĩ ngalépi rĩ la aza ãzã.

12 ꞌBá ũnzí rĩ kí ãko ꞌbá ụ̃gụ́ꞌbá ru rĩ ꞌbã kí ụ̃gụ̃lé rĩ kí vị́ ta,

wó ꞌbá ãlá rĩ kí pá tu ũkpó ru.

13 ꞌBá ũnzí rĩ kí gbã mãtégõ gá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbaní jọlé rĩ kí sĩ,

wó ꞌbá ãlá rĩ kí ru pa ị́jọ́ ũnzí agá rá.

14 Ị́jọ́ ãfũlépi ími tị gá múké rĩ la míní ụ̃rọ̃drị́ ají,

ãzíla ãzị́ ngalé ũkpó sĩ rĩ la ụ̃rọ̃drị́ ají rá.

15 Ị́jọ́ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ drị̂ kí adru ĩꞌdi mịfị́ gá pịrị,

wó ꞌbá ũndũwã rú rĩ la ị́jọ́ jọlé ĩꞌdiní ímbátáŋá rũ rĩ are rá.

16 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la ũmbã ĩꞌdidrị̂ iꞌda cọtị́,

wó ꞌbá ũndũwá rú rĩ la ĩyãŋã tútú údrĩ táni ĩꞌdi uꞌdá rĩ gá.

17 Sãdínĩ pịrị rĩ la ị́jọ́ mgbã rĩ jọ,

wó sãdínĩ pịrị ku rĩ la ĩnzõ jọ.

18 Ị́jọ́ ꞌa ũrãlé ku rĩ la ꞌbá sõ kãrụ̃ cécé ménéŋá áni,

wó ị́jọ́ ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã jọlé rĩ la ꞌbá adrí rá.

19 Ị́jọ́ mgbã rĩ la uꞌá jãꞌdâ,

wó ĩnzõ la ãsị̃ ụ̃trụ́ ru.

20 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí itúlépi rĩ ꞌbã ásị́ gá mũlũmbẽ cí,

wó ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ ajílépi rĩ ꞌbaní ãyĩkõ cí.

21 Ị́jọ́ ũnzí icó aꞌdélé ꞌbá ãlá rĩ kí drị̃ gá ku,

wó ị́jọ́ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ngá lú ũcõgõ.

22 Úpí ngụ̃ ꞌbá ĩnzõ jọlépi rĩ ũnzí,

wó ĩꞌdi uꞌá ãyĩkõ sĩ la ꞌbá ị́jọ́ mgbã jọlépi rĩ sĩ.

23 ꞌBá ũndũwá rú rĩ icé kí ru ũndũwã ĩꞌbadrị̂ sĩ ku,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ kí aza ĩꞌbadrị̂ iꞌda tọndọlọ.

24 ꞌBá ãzị́ ngalépi ũkpó sĩ rĩ la adru drị̃lẹ́ ru,

wó ꞌbá ũvú rĩ la adru ãtíꞌbó ru.

25 Ásị́ umvúŋá la fẽ ãyĩkõ la adru ꞌbá ásị́ gá ꞌdáyụ,

wó ị́jọ́ jọŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ la ꞌbá ásị́ gá ãyĩkõ ají rá.

26 ꞌBá ãlá rĩ la ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị̂ tã mba rá,

wó gẹ̃rị̃ ꞌbá ũnzí rĩ drị̂ la kí agụ wọ̃rị̂ be bụ́lụ́ gá.

27 ꞌBá ũvú rĩ icó ĩzá ĩꞌdi ꞌbã rụlé rĩ aꞌdílé ku,

wó ꞌbá ũndũwã rú ãzị́ ngalépi ũkpõ sĩ rĩ la adru málĩ trũ.

28 Gẹ̃rị̃ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ gá ídri cí,

ãzíla gẹ̃rị̃ ꞌdã agá drã ꞌdá yụ.

13

1 Ngọ́tị́ŋá ũndũwã trũ rĩ la átẹ́pị̃ ꞌbã ímbátáŋá are rá.

Wó ngọ́tị́ŋá drị̃ ũnzí rĩ are ị́jọ́ sĩ uzájó ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ku.

2 ꞌBá la ãko múké rĩ ịsụ́ nalé ị́jọ́ múké ãfũlépi ĩꞌdi ꞌbã tị gá rĩ sĩ,

wó ꞌbá mũlũmbẽ rú rĩ kí ásị́ gá ị́jọ́ ũmbã rú rĩ la uvá gbũlá-gbũlá nĩ.

3 ꞌBá ru tị tãmbalépi rá rĩ la ru ídri tãmba,

wó ꞌbá ị́jọ́ jọlépi pépé rĩ la ru drị̃ gá lị́kị̃ ají.

4 Ũvúꞌbá drĩ táni ásị́ ꞌbã sĩ ãko ịsụ́jó íngõpí rá tí icó ku,

wó ꞌbá ãzị́ ngalépi ũkpó sĩ rĩ la ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí ịsụ́ rá.

5 ꞌBá ãlá rĩ ngụ̃ kí ĩnzõ ũnzí,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí drị̃nzá ají.

6 Ị́jọ́ mgbã rĩ la ꞌbá múké rĩ ꞌbã tãmba nĩ,

wó ũnzĩkãnã la ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ gũ mgbũ vũ gá.

7 ꞌBá ãzí kí ru ꞌbã kí málĩ trũ wó íni ꞌdĩ kí lẽmẽrí kpọ̃wọ́-kpọ̃wọ́,

Ãzí rĩ kí ru ꞌbã ĩyi lẽmẽrí, wó íni ꞌdĩ kí kụ́rẹ́nị́.

8 ꞌBá málĩ trũ rĩ kí séndẽ ayú sĩ ru ídri pajó,

wó ꞌbá ãzí ịgbẹ́ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbã ásị́ ku.

9 ꞌBá ãlá rĩ la dị̃ cécé dị̃zã ãngũ imvépi tárá-tárá rĩ áni,

wó ꞌbá ũnzí rĩ kí cécé tárã anụ́lépi rá rĩ ꞌbã áni.

10 Ãfó la ãlí ají,

wó ꞌbá ímbátáŋá ãꞌị̃lépi rá rĩ kí adru ũndũwã rú.

11 Málĩ ịsụ́lé gẹ̃rị̃ ũnzí sĩ rĩ la ãvĩ gbõrú,

wó ꞌbá málĩ ĩꞌdidrị̂ kí ụ̃tị̃lépi were-were rĩ ꞌbã málĩ kí zo zõ.

12 Ị́jọ́ míní ásị́ tị̃jó rĩ drĩ ru idé ku ĩꞌdi ími ásị́ fẽ acálé ãyánĩ rú,

wó ị́jọ́ míní ásị́ tị̃jó rĩ drĩ ru idé rá ĩꞌdi ími ásị́ fẽ acálé ãyĩkõ sĩ.

13 Ídrĩ ímbátáŋá ide idê mi ị́jọ́ ndrụ̃,

wó ꞌbá ãzị́táŋá tãmbalépi rĩ la ụ̃rọ̃drị́ la ịsụ́ rá.

14 Ímbátáŋá ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã fẽlé rĩ ĩꞌdi kídí ídri drị̂ ꞌi,

ĩꞌdi ꞌbá pa ímbá drã drị̂ agá.

15 ꞌBá ũndũwã rú rĩ la ị̃nzị̃táŋá ịsụ́ rá,

wó ꞌbá ũndũwã kóru rĩ la ị̃lị̃kị̃ rá.

16 ꞌBá ũndũwá rú rĩ la ị́jọ́ ꞌa ũrã ráká ĩꞌdi idé la ĩndõ,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la ĩꞌdi ꞌbã aza iꞌda.

17 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ujílépi rĩ la aꞌdé ị́jọ́ ũcõgõ rú rĩ agá rá,

wó ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ujílépi rĩ la ꞌbá adrí.

18 ꞌBá ímbátáŋá lẽlépi ku rĩ la adru lẽmẽrí ãzíla ĩꞌdi drị̃nzá ịsụ́,

wó ꞌbá ímbátáŋá sĩ ĩꞌdi itújó rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ la ãrútáŋá ịsụ́ rá.

19 Ị́jọ́ ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ ịsụ́jó rá rĩ la ãyĩkõ fẽ ími úríndí ní,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ lẽ kí ị́jọ́ ũnzí aꞌbelé ku.

20 ꞌBá acị́lépi ꞌbá ũndũwã rú rĩ be rĩ la adru ũndũwã rú,

wó ꞌbá wọ̃rị̃ rụlépi ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ be rĩ la ị́jọ́ ũnzí ají ĩꞌdi drị̃ gá rá.

21 Drị̃lẹ́ ũnzĩ la ꞌbá ũnzí rĩ vú adro,

wó ꞌbá ãlá rĩ la ụ̃rọ̃drị́ ru málĩ ịsụ́.

22 ꞌBá múké rĩ la anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbã anzị ꞌbaní ãwítã aꞌbe,

wó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã málĩ kí ála kí tãmba ꞌbá ãlá rĩ ꞌbanî.

23 ꞌBá lẽmẽrí rĩ drị́ ámvụ́ gá ãkónã la ka rõnzõ,

wó ị́jọ́ lịlẹ́ pịrị ku rĩ sĩ ꞌbá ũnzí rĩ la ãkónã ꞌdĩ kí ꞌdụ rá.

24 ꞌBá ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ colépi kẹ̃lị́ká sĩ ku rĩ lẽ ĩꞌdi ku,

wó ꞌbá ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị̂ lẽlépi rá rĩ la ĩꞌdi co ímbátáŋá ru rá.

25 ꞌBá ãlá rĩ ꞌbaní ãkónã la ca rá,

wó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã ꞌa la adru ãbị́rị́ ru.

14

1 Ũkú ũndũwá ru rĩ la ĩꞌdi ꞌbã lị́cọ́ sị rá,

wó ũkú azalépi aza-azâ rĩ la lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ andi ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ.

2 ꞌBá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ la Úpí ụ̃rị̃ rá,

wó ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ la Úpí Ãdróŋâ ꞌbã ápãrákã rú.

3 ꞌBá azalépi aza-azâ ị́jọ́ jọlépi tị pépé sĩ ãfó sĩ rĩ la kẹ̃lị́ká umve ĩꞌdi ũngúkú gá,

wó ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã ĩdra la ĩꞌdi tãmba rá.

4 Lị́cọ́ mọ́nị̃gọ́ ámvụ́ sõlépi rĩ kóru rĩ gá ãkónã la adru ĩrá gá yụ,

wó ꞌbá mọ́nị̃gọ́ ámvụ́ sõlépi rĩ trũ rĩ drị́ ãkónã la ãfũ ŋãnã.

5 Sãdínĩ pịrị rĩ álị́ ĩnzõ ku,

wó sãdínĩ ĩnzóꞌbá rĩ la ĩnzõ jọ kpẽté kpẽté.

6 ꞌBá ãfó trũ rĩ la ũndũwá ndrụ̃ rá ãzíla icó ịsụ́lé la ku,

wó ꞌbá vãtáŋá trũ rĩ la ị́jọ́ ụ̃nị̃ mbẽlẽŋá ru.

7 Mí uꞌá ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ be ku,

ãꞌdusĩku mí icó ị́jọ́ ãzí ụ̃nị̃lé tị la gá ku.

8 ꞌBá ũndũwá rú rĩ nị̃ ꞌi ãꞌdu ị́jọ́ idé yã rĩ gá rá,

wó aza ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbadrị̂ la kí ulé nĩ.

9 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ así kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌba kí ngalé rĩ sĩ ku,

wó ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ngalépi rĩ lẽ trũtáŋá ịsụ́lé rá.

10 Ãyĩkõ mídrị̂ ꞌbãngá mí ãni; ũcõgõ mídrị̂ ꞌbãngá mí ãni,

mí icó kí alelé ꞌbá ãzí be ku.

11 Ála ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã lị́cọ́ andi rá,

wó lị́cọ́ ꞌbá mũkẽ ngalépi rĩ drị̂ la pá tu jãꞌdâ.

12 Gẹ̃rị̃ ãzí la iꞌdá ími drị̃lẹ́ gá ãlá ru,

wó ãsị̃ŋá gá ĩꞌdi ími agụ drã gá.

13 Ãgụ́ŋá la ũcõgõ ásị́ gá rĩ zị̃ wó sáwã ãyĩkõ ꞌbã ukójó ꞌbo rĩ sĩ,

ũcõgõ la ãsị̃ nĩ.

14 Ála ꞌbá ãꞌị̃táŋá kóru rĩ kí ũfẽ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kî sĩ,

ãzíla ála ꞌbá ãlá rĩ kí ũfẽ ị́jọ́ múké ĩꞌbã kí ngalé rĩ kî sĩ.

15 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la ị́jọ́ cí jọlé ĩꞌdiní rĩ ãꞌị̃-ãꞌị̃,

wó ꞌbá ũndũwá ru rĩ la ị́jọ́ ꞌa ũrã ráká ĩꞌdi nga la ĩndõ.

16 ꞌBá ũndũwá ru rĩ la idé ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ĩꞌdi ru uná ị́jọ́ ũnzí sĩ uná-unâ,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la ị́jọ́ cí rĩ nga kpí gbõ rú ũrã ꞌa la ku rú.

17 ꞌBá ásị́ ãcí rĩ la ị́jọ́ azajó aza-azâ rĩ kí nga,

ála ꞌbá ị́jọ́ ũnzí itúlépi ꞌbá ãzí rụ́ rĩ ngụ̃ ũnzí.

18 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la ũndũwá ãkõ ịsụ́ ãwítã rú,

wó ꞌbá ũndũwá ru rĩ la nị̃táŋá ịsụ́.

19 ꞌBá ũnzí rĩ kí mụ ãja tị̃lé ꞌbá múké rĩ kí drị̃lẹ́ gá,

ãzíla ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ãja tị̃ kẹ̃jị́tị ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ gá.

20 ꞌBá pírí kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ngụ̃ ũnzí, átã ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ kí ĩꞌdi ngụ̃ ĩndĩ,

wó ꞌbá kụ́rẹ́nị́ rĩ ꞌbã wọ̃rị́ka kí adru ũꞌbí ru.

21 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ idelépi idê rĩ idé ị́jọ́ ũnzí la,

wó ꞌbá uꞌálépi ꞌbá lẽmẽrí rĩ be ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

22 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ụ̃tị̃lépi kí ásị́ gâlé rĩ ãvĩ kí ku yã?

Wó ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ụ̃tị̃lépi rĩ la lẽtáŋá ukólépi ku rĩ ịsụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ be rá.

23 Ãzị́ pírí ngalé ũkpó sĩ rĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ cí,

wó ꞌbá lú ị́jọ́ jọlépi tị sĩ ãzị́ la ngalépi ku rĩ la acá lẽmẽrí.

24 ꞌBá ũndũwá ru rĩ la ụ̃rọ̃drị́ ru málĩ ịsụ́,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ála ĩꞌdi nị̃ ĩꞌdi ꞌbã aza sĩ.

25 Sãdínĩ pịrị rĩ la ꞌbá ídri pa,

wó sãdínĩ ĩnzóꞌbá ru rĩ la ꞌbá mẹ́lẹ́ mbe.

26 ꞌBá Úpí ụ̃rị̃lépi rá rĩ ꞌbã ãngũ múké sĩ ru zị̃jó ala gá la cí,

ãzíla ĩꞌdi adru ãngũ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sĩ apájó ru zị̃jó ala gá rĩ ꞌi.

27 Úpí ụ̃rị̃jó rĩ ĩꞌdi kídí ídri drị̂ ꞌi,

ĩꞌdi ꞌbá pa ímbá drã drị̂ agá.

28 Úpí ꞌbã dị̃zã la ru iꞌda ꞌbá ũꞌbí ĩꞌdiní tãmbalé rĩ kí sĩ,

wó ꞌbá ũꞌbí kí kóru úpí ngọ́pị ꞌbã ãzị́ ꞌdáyụ.

29 ꞌBá ũmbã rụlépi mbẽlẽ ku rĩ ĩꞌdi vãtáŋá trũ,

wó ꞌbá ásị́ ãcí rĩ la ru aza iꞌda tọndọlọ.

30 Ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdi ídri ụrụꞌbá drị̂ ꞌi,

wó ãjã sĩ ꞌbá ĩfãkã la asụ́-asụ̂.

31 ꞌBá ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ĩkpãlépi rĩ la Ãdróŋá kí ũꞌbãlépi rĩ uꞌdá,

wó ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalépi ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ ꞌbání rĩ ị̃nzị̃ Ãdróŋá ꞌi rá.

32 Lị́kị̃ drĩ aꞌdé nĩ, ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí ịsị́ vụ̃rụ́,

wó ꞌbá ãlá rĩ drĩ táni drã rá tí ĩꞌdi ꞌbã ãngũ sĩ ru zị̃jó la cí.

33 Ũndũwá la uꞌá ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá rĩ ꞌbã ásị́ agá,

ãzíla ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ nị̃ ị́jọ́ ũndũwã drị̃ gá ku.

34 Ị́jọ́ mgbã rĩ la sụ́rụ́ inga ụrụ gá nĩ,

wó ị́jọ́ ũnzĩ la sụ́rụ́ ní drị̃nzá ajị́.

35 Úpí la uꞌá ãtíꞌbó ũndũwá ru rĩ ní ãyĩkõ sĩ,

wó ĩꞌdi drị̃rịma fẽ ãtíꞌbó ĩꞌdiní drị̃nzá fẽlépi rĩ ní rá.

15

1 Ị́jọ́ umvijó jãjã rú rĩ la ũmbã sị́ ịgbẹ rá,

wó ị́jọ́ umvijó ásị́ ãcĩ sĩ rĩ la ũmbã inga-ingã.

2 ꞌBá ũndũwá ru rĩ drĩ ị́jọ́ jọ, ĩꞌdi fẽ nị̃táŋá la adru ãjị́ ambamba rú,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ tị gá ị́jọ́ ífí kóru rĩ la ãfũ nĩ.

3 Úpí ꞌbã mịfị́ la ãngũ ndre ãngũ pírí gá,

ĩꞌdi ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ kí undré ꞌbá mũkẽ ngalépi rĩ kí abe.

4 Ĩdra ꞌbá adrílépi rĩ ĩꞌdi ife ídri fẽlépi rĩ ꞌi,

wó ĩdra úlétáŋá ulélépi rĩ la úríndí ịgbẹ́-ịgbệ.

5 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la átẹ́pị ꞌbã ímbátáŋá gã úmgbé,

wó ꞌbá ũndũwá ru rĩ la ímbátáŋá lẽ rá.

6 Jó ꞌbá ãlá rĩ drị̂ agá málĩ la ga tré,

wó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã málĩ kí ĩꞌdi drị̃ gá ị́jọ́ asé.

7 Tị ꞌbá ũndũwá ru rĩ drị̂ la nị̃táŋá iré,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã ásị́ adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku.

8 Úpí ngụ̃ ídétáŋá ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã kí idélé rĩ ũnzí,

wó ĩꞌdi adru ãyĩkõ sĩ la ꞌbá múké rĩ drĩ kí ị́jọ́ zị ĩꞌdi tị gá rĩ gá.

9 Úpí ngụ̃ gẹ̃rị̃ ꞌbá ũnzí rĩ drị̂ ũnzí,

wó lẽ ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ idélépi rĩ áyụ.

10 ꞌBá gẹ̃rị̃ pịrị rĩ aꞌbelépi rá rĩ la drị̃rịma ũkpó la ịsụ́ rá,

ꞌbá ítútáŋá ngụ̃lépi ũnzí rĩ la drã rá.

11 Ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí Ãbãdónĩ * be drĩ kí dó iꞌdá Úpí drị̃lẹ́ gá tọndọlọ,

icó dó ị́jọ́ ꞌbá ásị́ gá rĩ nị̃lé ku íngoní ru.

12 ꞌBá ꞌbá idelépi ide idê rĩ lẽ ítútáŋá ku,

icó ị́jọ́ zịlé ꞌbá ũndũwá ru rĩ ꞌbã tị gá ku.

13 Ásị́ ãyĩkõ rú rĩ la ꞌbá ꞌbã mẹ́lẹ́tị fẽ dị̃lé dị̃-dị̃,

wó ũcõgõ ásị́ gá rĩ la úríndí ịgbẹ́ cĩrĩ.

14 ꞌBá ũndũwã rú rĩ ꞌbã ásị́ la ụ̃nị̃táŋá ndrụ̃,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la aza na ãkónã rú.

15 Ídri ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ ꞌbadrị̂ la adru sáwã pírí sĩ ũcõgõ rú,

wó ꞌbá ásị́ agá ãyĩkõ rú rĩ la uꞌá sáwã pírí sĩ ãyĩkõ sĩ.

16 Adrujó ãko trũ wereŋá ru Úpí ụ̃rị̃jó rĩ,

ndẽ adrujó málĩ trũ ũcõgõ agá rĩ rá.

17 Tẹ́bị́ ịnị najó sĩ uꞌájó ꞌbá mídrị́ko gá rĩ kí abe lẽtáŋá sĩ rĩ ndẽ,

ĩzá úsã trũ kpãcĩ rĩ najó adrujó ngụ̃táŋá sĩ rĩ rá.

18 ꞌBá ásị́ ãcí rĩ la ãgátã ají,

wó ꞌbá ị́jọ́ talépi rĩ la ãwãŋá atrị rá.

19 ꞌBá ũvúꞌbá rĩ ní ị́jọ́ pírí kí mba mbã,

wó ꞌbá pịrị rĩ ní ị́jọ́ kí adru múké.

20 Ngọ́tị́ŋá ũndũwã rú rĩ la átẹ́pị̃ ní ãyĩkõ fẽ,

wó ngọ́tị́ŋá azalépi aza-azâ rĩ la ãndrẽ ꞌbã ị́jọ́ kí ide-idê.

21 Adrujó ũndũwã kóru rĩ ĩꞌdi ãyĩkõ rú ꞌbá ị́jọ́ vãlépi ku rĩ ní,

wó ꞌbá ũndũwã rú rĩ la ị́jọ́ mgbã rĩ idé.

22 Ị́jọ́ amáŋá ãkõ sĩ, ị́jọ́ ụ̃tị̃lé rĩ kí asu rá,

wó ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ drĩ kí adru ũꞌbí ru, ị́jọ́ ụ̃tị̃lé rĩ kí ị̃kụ̃lẹ̃nị̃ rá.

23 ꞌBá la adru ãyĩkõ sĩ umvitáŋá múké ãfũlépi ĩꞌdi tị gá rĩ sĩ,

ị́jọ́ umvilé sáwã pịrị rĩ agá rĩ ꞌbã ũnĩ dó ni yã!

24 Gẹ̃rị̃ ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã kí uꞌájó rĩ la kí agụ ídri gá,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ru uná gẹ̃rị̃ ꞌbá agụlépi drã gá rĩ sĩ.

25 Úpí la ꞌbá ãfó ru rĩ ꞌbã jó andi rá,

wó ĩꞌdi ãko ãwụ́zị́ ꞌbadrị̂ kí tãmba nĩ.

26 Úpí ngụ̃ ígátáŋá ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ ũnzí,

wó ị́jọ́ jọlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ la ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽ nĩ.

27 ꞌBá rọ̃mgbọ́ ru rĩ la ũcõgõ ají lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ nî,

wó ꞌbá ị́jọ́ sĩ ꞌbá mịfị́ sajó ãko ãzí sĩ rĩ gãlépi úmgbé rĩ la uꞌá ílí ãzo rú.

28 ꞌBá múké rĩ kí ị́jọ́ ꞌa ũrã ráká kí umvi la ĩndõ,

wó tị ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ la ꞌbá ũdũ ãcí áni.

29 Úpí ꞌi ꞌbá ũnzí rĩ kí abe rá-rá ru,

wó ĩꞌdi zịtáŋá ꞌbá múké rĩ ꞌbadrị̂ are rá.

30 Mẹ́lẹ́tị ãlá rĩ la ꞌbá ásị́ ní ãyĩkõ fẽ,

wó ị́jọ́ mgbã rĩ la ụrụꞌbá ãlá rĩ fẽ nĩ.

31 Ídrĩ bị́lẹ́ ꞌbã ị́jọ́ sĩ uzájó ími drị̃ gá rĩ kí drị̃ gá rá,

mi uꞌá ꞌbá ũndũwã rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá rá.

32 ꞌBá ímbátáŋá gãlépi úmgbé rĩ lẽ ru ku,

wó ꞌbá ítútáŋá ãꞌị̃lépi rá rĩ la ị́jọ́ vãŋá ịsụ́ rá.

33 Úpí ụ̃rị̃jó ri la ꞌbá imbá adrujó ũndũwá ru,

ãzíla mi ãrútáŋá ịsụ́ rá la ídrĩ ími iri vụ̃rụ́ rĩ gá.

16

1 ꞌBá la ị́jọ́ ụ̃tị̃ ĩꞌdi ásị́ gâlé,

wó Úpí la fẽ la ꞌbã idé ru rá rĩ gá nĩ.

2 ꞌBá la icó ũrãlé la ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí pírí múké,

wó Úpí la ꞌbá ꞌbã ásị́sị́ŋá ụ̃ꞌbị̃ nĩ.

3 Ífẽ ãzị́ míní lẽlé ngalé rĩ kí Úpí drị́,

ãzíla kí ru idé rá.

4 Ãko pírí Úpí ꞌbã ũꞌbãlé rĩ kí ꞌbã ãzị́ cí,

átã ꞌbã ꞌbá ũnzí rĩ kí sĩ ụ́ꞌdụ́ lị́kị̃ drị̂ drị̃ tẽjó.

5 Úpí ngụ̃ ꞌbá pírí ãfó ru ásị́ gá rĩ kí ũnzí,

icó kí aꞌbelé drị̃rịma kóru ku.

6 Lẽtáŋá kí ãꞌị̃táŋá be kí ꞌbá trũ ị́jọ́ ũnzí agá,

Úpí ụ̃rị̃jó rĩ la ꞌbá fẽ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó nĩ.

7 Gẹ̃rị̃ ꞌbá drị̂ drĩ kí Úpí ní ãyĩkõ fẽ rá,

ĩꞌdi átã mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí fẽ uꞌálé ĩꞌdi be ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

8 Ãko were ịsụ́lé gẹ̃rị̃ pịrị rĩ sĩ rĩ ĩꞌdi múké,

ndẽ málĩ ịsụ́lé ŋãnã gẹ̃rị̃ ũnzí sĩ rĩ rá.

9 ꞌBá la ị́jọ́ ụ̃tị̃ ĩꞌdi ásị́ gâlé rá,

wó Úpí la gẹ̃rị̃ ĩꞌdiní ru idéjó rĩ drị̃ ce nĩ.

10 Ị́jọ́ ãfũlépi úpí tị gá rĩ ĩꞌdi ũkpó trũ,

lẽ tị la ꞌbã lị ị́jọ́ mũlũmbẽ sĩ ku.

11 Úpí lẽ kị́lọ̃ sĩ ãko kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ ꞌbã adru kí múké-múké;

ãko pírí kí ꞌbã ãnzị ꞌba adru kí ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé rĩ áni.

12 Ũpi ta kí ị́jọ́ ũnzí ku,

ãꞌdusĩku ũpĩ ĩꞌbadrị̂ la acá ũkpó ru la ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ.

13 Úpí la uꞌá ãyĩkõ sĩ la ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ jọlépi rĩ sĩ,

ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ jọlépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbã ãmbógó ru.

14 Adrã úpí drị̂ la drã ají,

wó ꞌbá ũndũwá ru rĩ la ĩꞌdi ásị́ ịgbẹ rá.

15 Ãyĩkõ úpí mẹ́lẹ́tị gá rĩ la ídri fẽ,

ĩꞌdi ꞌbã mũkẽ ĩꞌdi cécé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ uzogó fẽlépi áyi sĩ rĩ ani.

16 Ĩꞌdi múké ãndânĩ adrujó ũndũwá ru ãzíla vãtáŋá trũ,

ndẽ adrujó gólũdĩ ãzíla sílĩvã trũ rĩ rá.

17 ꞌBá ãlá rĩ kí acị́ gẹ̃rị̃ kí agụlépi ị́jọ́ ũnzí gá ku rĩ kí agâ sĩ,

ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã gẹ̃rị̃ tãmbalépi rá rĩ la ru ídri tãmba rá.

18 Ãfó la ꞌbá agụ lị́kị̃ gá,

úríndí ị́pị́pị́ŋá drị̂ la ꞌbá fẽ aꞌdélé rá.

19 Ĩꞌdi múké ru irijó vụ̃rụ́ ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí agá,

ndẽ ãko arálé ará-arâ rĩ kí awajó ꞌbá ãfó trũ rĩ kí abe rĩ rá.

20 ꞌBá ímbátáŋá arelépi rá rĩ la adru málĩ trũ,

ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi Úpí drị̃ gá rá rĩ la adru drị̃lẹ́ba rú.

21 ꞌBá ũndũwá ru rĩ ála ĩꞌdi nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdiní lịlẹ́ pịrị rĩ sĩ,

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ la ꞌbá kí imbá rá.

22 Ũndũwã ĩꞌdi kídí ídri drị̂ rú ꞌbá ũndũwá trũ rĩ ꞌbanî,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ kí imbájó rĩ ĩꞌdi sáwã izaŋá.

23 ꞌBá ũndũwá trũ rĩ ꞌbã ásị́ la ĩꞌdi imbá sĩ ru tị tã mbajó,

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ la ꞌbá kí imbá rá.

24 Ị́jọ́ jọlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ ĩꞌdi cécé ãnụ́ áni,

ĩꞌdi ị̃lị́-ị̃lị́ ru ꞌbá ꞌbã úríndí ní ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ụrụꞌbá ꞌbã ãlá ru.

25 Gẹ̃rị̃ ãzí la iꞌdá ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ãlá ru,

wó ãsị̃ŋá gá ĩꞌdi ími agụ drã gá.

26 Ãkónã ꞌbã vị́ la ꞌbá fẽ ãzị́ ngalé nĩ,

ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌbã tị ꞌbã lẽjó ãkónã najó rá rĩ sĩ.

27 ꞌBá ãzị́ kóru rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí itú nĩ,

ĩꞌdi tị ko cécé ãcí kolépi bẹ̃kụ̃bẹ̃kụ̃ rĩ áni.

28 ꞌBá ũnzí rĩ la fẽ ãcóŋá ní kpẹ̃lé nĩ,

káláŋá la fẽ la wọ̃rị̃ mgbã rĩ la iré rá.

29 ꞌBá ãgọ̃bị̃ rú rĩ la ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ulé,

ãzíla ĩꞌdi drị̃ la ce gẹ̃rị̃ ũnzí rĩ gá.

30 ꞌBá ꞌbá ũbĩlépi mịfị́ sĩ kámị́-kámị́ rĩ la ị́jọ́ ũnzí itú,

ꞌbá ru tị mũlépi mgbe-mgbe cí rĩ la fẽ ị́jọ́ ũnzí rĩ la ru idé rá.

31 Drị̃ꞌbị́ imve ĩꞌdi kõfíyã dị̃zã iꞌdalépi rĩ,

ála ĩꞌdi ịsụ́ ídri ãlá rĩ sĩ.

32 ꞌBá ũmbã rụlépi gbõrú ku rĩ ndẽ ꞌbá ũkpó trũ rĩ rá,

ãzíla ꞌbá ru ũmbã ụtrị́lépi rá rĩ ndẽ ꞌbá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ ꞌdụlépi rĩ rá.

33 ꞌBá kí jẽgê ꞌbe rá sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ nị̃jó,

wó Úpí la ị́jọ́ múké rĩ umvi nĩ.

17

1 Ĩꞌdi múké íná ĩsá ị̃gbẹ́ rĩ najó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla ịjọjọŋá kóru

ndẽ lị́cọ́ ụ̃mụ̃ najó ãzíla sĩ ãwãjó ala gá ãwã-ãwã rĩ rá.

2 Ãtíꞌbó ũndũwã trũ rĩ la adru úpí ru úpí ngọ́pị drị̃nzá ajílépi rĩ drị̃lẹ́ gá;

ãzíla ĩꞌdi ãko úpí ꞌbã ngọ́pịka ꞌbadrị́ ãwítã rú rĩ kí awa ĩꞌba abe.

3 Ála gólũdĩ kí ụ̃ꞌbị̃ sílĩvã be ãcí sĩ,

wó Úpí la ásị́ ꞌbádrị̂ ụ̃ꞌbị̃ nĩ.

4 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí ị́jọ́ are ꞌbá ũnzí rĩ kí tị gá;

ĩnzóꞌbá la ĩnzõ are ĩnzóꞌbá ãzí tị gá.

5 ꞌBá ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí gụlépi rĩ la Ãdróŋá kí ũꞌbãlépi rĩ uꞌdá,

ꞌbá uꞌálépi ãyĩkõ sĩ ꞌbá drị̃lẹ́ ũnzĩ ịsụ́lépi rĩ sĩ rĩ ĩcẽ drị̃rịma ịsụ́ŋá gá ku.

6 Anzị ꞌbã áyị́pịka kí ru ũnũ anzị ĩꞌbadrị́ kí ꞌbã anzị kî sĩ,

ãzíla anzị kí ru ũnũ ĩꞌbã átẹ́pịka kí sĩ.

7 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ tị gá ị́jọ́ ãlá rĩ ãfũ ku,

ãzíla ĩnzõ jọjó rĩ sị úpí ngọ́pị ꞌi ku.

8 ꞌBá mịfị́ sajó séndẽ sĩ rĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní cécé írúwá áni,

ꞌbá ãzí rĩ ãꞌị̃ kí rá ĩꞌdi drị̃lẹ́ba ají.

9 ꞌBá ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ ũnzí trũlépi rĩ la lẽtáŋá ndrụ̃,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí sị́ nalépi ị̃dị́-ị̃dị́ rĩ la wọ̃rị̃ ãníyágágá rĩ iré rá.

10 Uzájó ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá rĩ drị̃ gá rĩ la ĩꞌdi ãzã ko múké,

ndẽ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ị̃ndụ́ cojó kẹ̃lị́ká 100 wó ĩꞌdi ãzãkolépi ku rĩ rá.

11 ꞌBá ũnzí rĩ la mvu drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị̂ rụ́ rĩ sĩ rá,

wó ála ãmbógó ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru rĩ tị pẽ sĩ mụjó ĩꞌdiní drị̃rịma fẽjó.

12 Drị̃ ụfụjó ụ̃bọ̃gụ̃ mváŋá la ꞌdụjó rá rĩ be rĩ,

ndẽ drị̃ ụfụjó ꞌbá azalépi aza-azâ ĩꞌdi ꞌbã aza ngalépi rĩ be rĩ rá.

13 ꞌBá ị́jọ́ múké rĩ ãrígó tị ũfẽlépi ị́jọ́ ũnzí sĩ rĩ,

ị́jọ́ ũnzí icó ĩꞌdi ꞌbã lị́cọ́ aꞌbelé ku.

14 Ãwãŋá iꞌdóŋá ĩꞌdi cécé ị̃yị́ tị̃lépi ãngũ ãlu gá ãmbógó rĩ ꞌbã tị nzị̃jó rĩ áni.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ mí atrị ãwãŋá ꞌdĩ sĩ ĩmi andi drĩ ĩmi ku rú.

15 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ aꞌbejó rĩ ãzíla ꞌbá múké rĩ drị̃ gá ị́jọ́ ũnzí lịjó rĩ be

Úpí ngụ̃ kí ị̃rị̃trá ũnzí.

16 Ála séndẽ fẽ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ drị́ gá sĩ ị́jọ́ ụ̃nị̃jó íngoní ru,

ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ásị́sị́ŋá la gã ị́jọ́ ụ̃nị̃lé úmgbé?

17 Wọ̃rị́ la ꞌbá lẽ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ lẽlẽ,

wó útị ádrị́pị sĩ ꞌbá ãzã kojó sáwã ị́jọ́ ꞌbã ꞌbá ịsụ́jó rĩ sĩ.

18 ꞌBá ị́jọ́ nị̃lépi ku rĩ la drị́ tị̃ ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ní sĩ dẹ́nọ̃ aꞌdụ́jó ãzíla ĩꞌdi pá tu gúrã rú.

19 ꞌBá ãwãŋá lẽlépi rĩ lẽ ị́jọ́ ũnzí,

ãzíla ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ãfó sĩ rĩ la lị́kị̃ ndrụ̃.

20 ꞌBá ásị́ mũlũmbẽ rú rĩ icó ị́jọ́ múké rĩ kí ịsụ́lé ku;

ꞌbá ĩnzõ jọlépi rĩ la fi ị́jọ́ ũnzí agá.

21 Ngọ́tị́ŋá ũndũwá kóru rĩ la átẹ́pị̃ ní ũcõgõ ají;

átẹ́pị ngọ́tị́ŋá azalépi aza-azâ rĩ drị̂ ịsụ́ ãyĩkõ ku.

22 Ásị́ ãyĩkõ rú rĩ ĩꞌdi írúwá múké rĩ;

wó ásị́ ũcõgõ rú rĩ la ími fẽ drãlé jãjã rú.

23 ꞌBá ũnzí rĩ la ãko sĩ ꞌbá mịfị́ sajó rĩ ãꞌị̃ ũní-ũní ru;

sĩ ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ ujajó.

24 ꞌBá ị́jọ́ vãlépi rá rĩ la ũndũwã ꞌbã drị̃lẹ́ gá;

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã mịfị́ ndre ãngũ ãngũ ãlu gá ku.

25 Ngọ́tị́ŋá azalépi aza-azâ rĩ la ũcõgõ fẽ átẹ́pị̃ ní nĩ;

ãzíla ĩꞌdi ãndrẽ ĩꞌdi tịlépi rĩ ní ásị́ ãzá fẽ.

26 ꞌBá ị́jọ́ kóru rĩ ní drị̃rịma fẽjó rĩ adru múké ku;

jõku ꞌbá ị́jọ́ kpị rĩ ngalépi rĩ cojó rĩ adru múké ku.

27 ꞌBá ị́jọ́ nị̃lépi rá rĩ jọ ị́jọ́ mị́rị̃ rú ku;

ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá rĩ la uꞌá jã íni.

28 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ drĩ ĩyãŋã tú, ála ũrã la ĩꞌdi ũndũwã trũ;

ãzíla drĩ táni ĩyãŋã tú, ála ũrã la ĩꞌdi vãtáŋá trũ.

18

1 ꞌBá ru icílépi ꞌbá abe ku ị́jọ́ ũrãlépi ru drị̃ gá áꞌdụ̂sĩ rĩ la;

ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbã kí nị̃lé cé ĩꞌdi pịrị rĩ gã úmgbé.

2 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã ásị́ ị́jọ́ vãŋá drị̃ gá ku;

wó ị́jọ́ ĩꞌdiní lẽlé idélé rĩ sĩ iꞌdajó la ínị̃ ị́jọ́ cé.

3 Ị́jọ́ ũnzí kí drị̃nzá be acị́ ãngũ ãlu gá,

ãzíla drị̃nzá la ãrútáŋá ãkõ fẽ.

4 Ị́jọ́ jọlé ũndũwã sĩ rĩ ĩꞌdi cécé ị̃yị́ mgbi rĩ áni;

ãzíla ũndũwã ĩꞌdi cécé ị̃yị́ kídí ru dịlépi dị̃-dị̃ rĩ áni.

5 Fijó ꞌbá ũnzí rĩ ní rĩ adru múké ku;

ãzíla ị́jọ́ lịjó ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ drị̃ gá mũlũmbẽ sĩ rĩ adru múké ku.

6 Ị́jọ́ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã jọlé rĩ la ãwãŋá ají;

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ la ãcóŋá umve ĩꞌdi ụrụ ꞌbá gá.

7 Ị́jọ́ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã jọlé rĩ la ĩꞌdiní lị́kị̃ ají;

ãzíla ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá rĩ ímbá ĩꞌdidrị̂ ꞌi.

8 Ị́jọ́ jọlé káláŋá ru rĩ la fi íná ãjị́-ambamba rĩ áni;

ĩꞌdi fi ꞌbá ãrí gá.

9 Ũvúꞌbá ají kí ru

ꞌbá ãko izalépi rĩ be.

10 Rụ́ Úpí drị̂ ĩꞌdi cécé Bõrõ ũkpó rĩ áni,

ꞌbá ãlá rĩ kí sĩ apá ru pajó ala gá.

11 ꞌBá kápa trũ rĩ la ru ugoró ãtị̃ ĩꞌdi ꞌbã málĩ kî sĩ;

ĩꞌdi ũrã la kápa ĩꞌdidrị̂ kí ĩꞌdi andre tẽ cécé táwụ̃nị̃ andre celé Bõrõ sĩ trộkị́lịrị cí rĩ áni.

12 Ásị́ ãfó ru rĩ la ꞌbá agụ lị́kị̃ gá;

wó míní ími irijó vụ̃rụ́ rĩ la ãrútáŋá ají.

13 Mí are ị́jọ́ ꞌbã ífí ráká mí umvi ị́jọ́ ĩndõ, jõ íni ku;

ĩꞌdi míní drị̃nzá ají ãzíla ĩꞌdi ími aza iꞌda.

14 ꞌBá ꞌbã ásị́ la icó ãyánĩ ụrụꞌbá gá rĩ tị talé rá;

wó ꞌbá ãzí ásị́ drĩ nũ rá ĩꞌdi dó icó ãyánĩ tị talé íngoní ru?

15 ꞌBá ũndũwã trũ rĩ kí sáwã pírí sĩ bábá ị́jọ́ ụ̃nị̃jó;

kí bị́lẹ́ mgbọ rú sĩ ị́jọ́ lẽlé ụ̃nị̃lé rĩ arejó.

16 Fẽtáŋá la ꞌbá ãko fẽlépi rĩ ní gẹ̃rị̃ nzị̃ rá;

ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi agụ ꞌbá ãmbogo rĩ kí drị̃lẹ́ gá.

17 ꞌBá ị́jọ́ ị̃ndụ́ nzelépi kẹ́sị̃ gá drị̃drị̃ rĩ la iꞌdá jọ ꞌbãrĩ ị́jọ́ pịrị rĩ áni;

kpere ꞌbá ị́jọ́ ị̃ndụ́ nzelépi námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ ꞌbã amụ́ agá ĩꞌdi ụzị agá zịtáŋá sĩ.

18 Ála jẽgê ꞌbe sĩ ị́jọ́ ꞌbá ị̃rị̃ kí drĩdríŋĩ gá rĩ awajó;

ĩꞌdi ị́jọ́ lị ꞌbá ũkpó ãwãlépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá.

19 Ádrị́pị sĩ ị́jọ́ izajó ụrụꞌbá la gá rá rĩ la ru ásị́ ꞌbã ũkpó ru ndẽ táwụ̃nị̃ andre celé Bõrõ ũkpó sĩ rĩ rá

ãzíla ídrĩ ãwã ĩꞌdi be, ĩꞌdi míní ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ tị ụ̃pị̃ cí.

20 ꞌBá la ãko múké rĩ ịsụ́ nalé ị́jọ́ múké ãfũlépi ĩꞌdi ꞌbã tị gá rĩ sĩ,

ị́jọ́ míní jọlé pịrị rĩ la ími ídri uja rá.

21 Drã kí ídri be ũkpó la kí ĩdra drị́;

wó ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ambamba rĩ la ũyá la ịsụ́ rá.

22 ꞌBá ũkú múké rĩ ịsụ́lépi rĩ ịsụ́ ãko mgbã la;

ãzíla ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ Úpí drị́ rá.

23 ꞌBá lẽmẽrí rĩ la mãmálá ꞌbã sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó;

wó ꞌbá kụ́rẹ́nị́ rĩ la ị́jọ́ umvi drị̃ ũnzĩ sĩ.

24 ꞌBá wọ̃rị́ trũ ũꞌbí rĩ la icó ị̃lị̃kị̃lé rá;

wó wọ̃rị́ mgbã rĩ la ru ĩbĩ ꞌbá ụrụꞌbá gá ndẽ ádrị́pị rá.

19

1 ꞌBá lẽmẽrí ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ ndẽ;

ꞌbá azalépi aza-azâ ị́jọ́ pịrị rĩ jọlépi ku rĩ rá.

2 Adrujó ãvá trũ ị́jọ́ nị̃jó ku rĩ adru múké ku;

yãjó ị́jọ́ sĩ yã-yã rĩ la fẽ mi gẹ̃rị̃ pịrị rĩ aꞌbe rá.

3 ꞌBá la lị́kị̃ ají ĩꞌdi drị̃ gá aza ĩꞌdidrị̂ sĩ;

ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ĩꞌdi dó unu Úpí ụrụꞌbá gá.

4 Málĩ la fẽ la mi adru wọ̃rị́ trũ ũꞌbí ru;

wó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbã wọ̃rị́ka kí ĩꞌdi aꞌbe pírí rá.

5 Sãdínĩ ĩnzó rĩ kí

ꞌbá ĩnzõ jọlépi ambamba rĩ be icó kí ĩcẽlé drị̃rịma ịsụ́ŋá gá ku.

6 ꞌBá ũꞌbí kí mũkẽ ndrụ̃ ꞌbá ãko fẽlépi fẽ-fẽ rĩ ꞌba rụ̂ sĩ;

ãzíla ꞌbá pírí kí adru wọ̃rị́ ꞌbá ãko fẽlépi fẽfẽ rĩ ãni.

7 ꞌBá lẽmẽrí rĩ ꞌbã kãká drĩ kí dó ĩꞌdi ngụ̃ ũnzí;

ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka rú rĩ kí dó apá ĩꞌdi sĩ íngõpí!

Drĩ táni uꞌde kí vú gâsĩ mãmálá ꞌbãŋá trũ tí,

icó kí ịsụ́lé ku.

8 ꞌBá ũndũwã ịsụ́lépi rĩ lẽ ídri ĩꞌdidrị̂ rá;

ꞌbá vãtáŋá trũ rĩ la drị̃lẹ́ba ịsụ́ rá.

9 Sãdínĩ ĩnzó rĩ icó ĩcẽlé drị̃rịma ịsụ́ŋá sĩ ku;

ãzíla ꞌbá ĩnzõ jọlépi ambamba rĩ icó ĩcẽlé drị̃rịma ịsụ́ŋá gá ku.

10 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ ní uꞌájó ꞌbá kụ́rẹ́nị́ ru rĩ áni rĩ drĩ dó adru ũnzí;

ãtíꞌbó ní adrujó úpí ru úpí ꞌbã ngọ́pị ní rĩ ꞌbã ũnzĩkãnã lã dó adru íngõpí!

11 ꞌBá ũndũwá ru rĩ la ũmbã ĩꞌdidrị̂ drị̃ ụtrị́ rá;

ĩꞌdi ãrútáŋá ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ꞌbã ãrígó tị ũfẽjó ku rĩ sĩ.

12 Úpí ꞌbã ũmbã ĩꞌdi cécé kẹ̃mị̃ ní awájó rĩ áni;

wó ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdi cécé andrẹlị́ká kalépi ásé drị̃ gá rĩ áni.

13 Ngọ́tị́ŋá azalépi aza-azâ rĩ la átẹ́pị̃ ní lị́kị̃ ají;

ũkú ru lẽlépi ãwãŋá sĩ rĩ ĩꞌdi cécé uzogó ralépi jó agá sáwã pírí sĩ rĩ áni.

14 Átẹ́pị la jó kí aꞌbe málĩ be ãwítã rú anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní;

wó Úpí la ũkú ị́jọ́ ífí vãlépi rá rĩ fẽ nĩ.

15 Ũvũ la ꞌbá fẽ ụ́ꞌdụ́ kolé káyĩ rá;

ãzíla ru drị́ alójó ku rĩ la ꞌbání ãbị́rị́ ají.

16 ꞌBá ãzị́táŋá tãmbalépi rĩ mba ru ídri tã rá;

wó ꞌbá ãzị́táŋá tãmbalépi ku rĩ la drã rá.

17 ꞌBá ãko fẽlépi ꞌbá lẽmẽrí rĩ nî rĩ fẽ ãko ꞌdã Úpí nî;

ãzíla Úpí la ĩꞌdi ũfẽ rá.

18 Íco mî ngọ́tị́ŋá ị̃ndụ́ ímbátáŋá ru ꞌdĩ sĩ iza drĩ ru ku rú;

ídrĩ ĩꞌdi ị̃ndụ́ co ku, ĩꞌdi mụ drãlé rá.

19 Lẽ ꞌbá ásị́ ãcí rĩ ꞌbã ũfẽ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã izalé rĩ rá;

ídrĩ ĩꞌdi ãzã ko rá, lẽ íko ĩꞌdi ãzã vúlé rĩ sĩ ị̃dị́.

20 Mí are ị́jọ́ sĩ ími bụ̃rọ̃ jọjó rĩ ãzíla mí ãꞌị̃ ímbátáŋá rá;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ drụ́zị́ drị̃lẹ́ gâlé adru ũndũwá ru.

21 ꞌBá la ị́jọ́ kí ụ̃tị̃ ĩꞌdi ásị́ gâlé ũꞌbí ru;

wó ị́jọ́ Úpí ꞌbã lẽlé rĩ la ru idé nĩ.

22 Ãko ꞌbá ꞌbã lẽlé rĩ ĩꞌdi lẽtáŋá ukólépi ku rĩ ꞌi;

adrujó lẽmẽrí rĩ ĩꞌdi múké ndẽ adrujó ĩnzóꞌbá rĩ rá

23 Úpí ụ̃rị̃jó rĩ la ꞌbá agụ ídri gá;

ꞌbá ụ̃rị̃ ꞌdĩ trũ rĩ ásị́ la la adru ị̃gbẹ́ ru,

ị́jọ́ ũnzí aló ĩꞌdi ku.

24 Ũvúꞌbá la ru drị́ su mgbi íná ãtĩjó rá;

ãzíla icó íná sulé ru tị gâlé ku.

25 Íco ꞌbá idemará ru rĩ ꞌbã ị̃ndụ́, ꞌbá ũndũwá kóru rĩ kí dó sĩ ímbátáŋá ụ̃nị̃;

mí uzá ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá rĩ drị̃ gá, ĩꞌdi dó sĩ ímbátáŋá ꞌbã ị́jọ́ vã.

26 ꞌBá átẹ́pị̃ ní ũcõgõ fẽlépi ãzíla ãndrẽ drolépi lị́cọ́ agá rá rĩ;

ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá drị̃nzá ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ãkõ ajílépi la.

27 Mâ ngọ́tị̂, ídrĩ gã ímbátáŋá arelé úmgbé;

ígã ꞌdã ị́jọ́ nị̃ŋá.

28 Sãdínĩ ũnzí rĩ la ị́jọ́ liŋá pịrị rĩ ꞌbã idemará ru;

ãzíla ĩꞌdi uꞌá ị́jọ́ ũnzí sĩ ãyĩkõ sĩ cécé íná ãjị́-ambamba rĩ sĩ rĩ áni.

29 Ídé drị̃rịma bábá ꞌbá idemará ru rĩ ꞌba nî;

ãzíla ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ kí ála kí ũngúkú co rá.

20

1 Íwá mvụŋá la ꞌbá fẽ idemará idelé, ĩꞌdi ꞌbá fẽ uzálé

ãzíla ĩmẽrãjó íwá sĩ rĩ la fẽ mi adru ũndũwã kóru.

2 Úpí ꞌbã ũmbã ĩꞌdi cécé kẹ̃mị̃ ꞌbã awájó rĩ áni,

ꞌbá ĩꞌdiní adrã fẽlépi rĩ la drã ndrụ̃.

3 Ĩꞌdi ị̃nzị̃táŋá ru ꞌbá ãwãŋá gãlépi úmgbé rĩ nî,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la ãwãŋá iꞌdó gbõrú-gbõrú.

4 Ũvúꞌbá sõ ámvụ́ áyi múké rĩ sĩ ku;

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sáwã ãkónã ũkũnãjó rĩ gá icó ãkónã ịsụ́lé ku.

5 Ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã ásị́ gá rĩ ĩꞌdi ị̃yị́ kị́rị́ rĩ áni,

wó ꞌbá vãtáŋá trũ rĩ la ị́jọ́ la uvá rá rĩ gá nĩ.

6 ꞌBá ũꞌbí kí jọ la kí lẽtáŋá ukólépi ku rĩ trũ,

wó ãꞌdi la ꞌbá ãꞌị̃táŋá trũ rĩ ịsụ́ nĩ yã?

7 ꞌBá ãlá acị́lépi ị́jọ́ pịrị rĩ agá rĩ;

ꞌbã anzị kí adru drị̃lẹ́ba rú ĩꞌdi vúlé gá ꞌdâ!

8 Úpí drĩ ri úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ị́jọ́ lịlẹ́,

ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí ꞌa uya mịfị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ.

9 Ãꞌdi icó jọlé la, “Ámba áma ásị́ tã ãlá ru;

ma dó ꞌbãngá sĩ ãlá ru ị́jọ́ ũnzí kóru rĩ gá nĩ yã”?

10 Kị́lọ̃ sĩ ãko ụ̃ꞌbị̃jó úmgbó ndú ndú ãzíla ãkójó sĩ ãko ụ̃ꞌbị̃jó úmgbó ndú ndú ĩnzõ rú ꞌdĩ kí,

Úpí ngụ̃ kí ị̃rị̃ trá ũnzí.

11 Átã ála ngọ́tị́ŋá nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí sĩ,

ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí pịrị ãzíla múké yã rĩ kí sĩ.

12 Bị́lẹ́ sĩ ị́jọ́ arejó rĩ kí mịfị́ sĩ ãngũ ndrejó rĩ abe;

Úpí ũꞌbã kí pírí nĩ.

13 Ídrĩ ụ́ꞌdụ́ koŋá lẽ ambamba mi acá lẽmẽrí;

mí ángá ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ sĩ ãzị́ ngajó ãzíla mi dó sĩ adru ãkónã trũ wẽwẽ rú.

14 ꞌBá ãko ĩgbãlépi rĩ la jọ la, “Ãjẹ̃ adru múké ku! Má icó ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́lé ku!”

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, drĩ dó trũ mụ ꞌbo, ĩꞌdi dó ãfó ají ãko ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ꞌdã sĩ.

15 Ị́jọ́ jọlé nị̃táŋá sĩ rĩ ãjẹ̃ rú ndẽ

gólũdĩ ãzíla ŋálí ãjẹ̃ rú rĩ kí rá.

16 Lẽ íꞌdụ bõngó ꞌbá pá tulépi sãdínĩ rú ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã nị̃lé ku rĩ ní gúrã rú rĩ rá;

írụ ĩꞌdi dẹ́nọ̃ tị gá drĩ idé la ũkú acị́lépi mị́rị̃ rú rĩ ní rĩ gá.*

17 Íná ulélé ulê ꞌbá ãzí drị́ rĩ la ru na ãjị́-ambamba rú,

wó vúvúlé ru ĩꞌdi ru uja ími tị gâlé cụ̃rụ̃mụ̃ áni.

18 Mí itú ị́jọ́ kí ị́jọ́ amáŋá sĩ,

mí ịsụ́ ímbátáŋá pịrị rĩ rá ka ímụ ãꞌdị́ gá ĩndõ.

19 ꞌBá káláŋá ujílépi rĩ la ị́jọ́ sírĩ rú ri kí iyá ãmvé

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí uꞌá ꞌbá tị ãcí rĩ be ku.

20 ꞌBá ãzí drĩ átẹ́pị̃ kí wã ãndrẽ be,

ídri ĩꞌdidrị̂ la ãsị̃ ụ̃trụ́ ru cécé tárã ꞌbã anụ́jó ị́nị́ sĩ rĩ áni.

21 ꞌBá ãwítã ịsụ́lépi mbẽlẽ iꞌdóŋá gá rĩ,

icó adrulé drị̃lẹ́ba rú ãsị̃ŋá gá ku.

22 Lẽ íjọ, “Ma ị́jọ́ ũnzí míní idélé ꞌdĩ ꞌbã ãrígó tị ũfẽ rá la ku!”

Ítẽ Úpí ꞌi ãzíla ĩꞌdi ími pa rá.

23 Úpí ngụ̃ kị́lọ̃ sĩ ãko ụ̃ꞌbị̃jó ĩnzõ rú rĩ kí ũnzí

ãzíla uꞌá ãyĩkõ sĩ ãko ụ̃ꞌbị̃lé ĩnzõ rú rĩ kí sĩ ku.

24 Acị́ŋá ꞌbádrị̂ Úpí la drị̃ la ce nĩ,

ꞌbá la dó icó gẹ̃rị̃ ĩꞌdiní acị́jó rĩ nị̃lé íngoní ru?

25 Míní ũyõ najó Ãdróŋá ní ĩnzõ rú rĩ ĩꞌdi cécé ãnãkpá ní ꞌdejó ímbá gá rĩ áni,

ídrĩ dó ũyõ ꞌdã na ꞌbo, ĩꞌdi dó adru míní ũkpó-ũkpó sĩ ị́jọ́ la ru idélépi rĩ ũrãjó.

26 Úpí ũndũwá ru rĩ la ꞌbá ũnzí rĩ kí uya ãmvé;

ĩꞌdi kí ụꞌdị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru.

27 Dị̃zã Úpí drị̂ la úríndí ꞌbádrị̂ ꞌa ndrụ̃ nĩ,

ĩꞌdi ị́jọ́ ími ásị́ agá rĩ kí ndrụ̃ iyálé pírí ãmvé.

28 Lẽtáŋá kí ãꞌị̃táŋá be úpî tã mba nĩ;

lẽtáŋá sĩ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ la pá tu rá.

29 Kãrị́lẹ̃ kí ꞌbã dị̃zã ĩꞌdi ũkpõ ĩꞌbadrị̂,

Drị̃ꞌbị́ imve ĩꞌdi ũnĩ ꞌbá ãmbá rĩ ꞌbadrị̂.

30 ꞌBá ị̃ndụ́ cojó põcõ ãkõzá trũ rĩ la ị́jọ́ ũnzí dro rá

ãzíla ꞌbá ị̃ndụ́ cojó rĩ la ị́jọ́ ꞌbá ásị́ agá rĩ kí anzé ãmvé.

21

1 Úpí ꞌbã ásị́ ĩꞌdi Úpí ꞌbã drị́lẹ́ gá,

Úpí la ĩꞌdi tị ují ãngũ ĩꞌdiní lẽlé rĩ gá cécé ĩꞌdiní ị̃yị́ tị ujílé rĩ áni.

2 Gẹ̃rị̃ pírí ꞌbá ꞌbá ru rĩ drị̂ kí indré ĩꞌdi mịfị́ gá múké,

wó Úpí la ị́jọ́ ꞌbá ásị́ gá rĩ amá nĩ.

3 Ị́jọ́ mgbã rĩ ngajó ãzíla ị́jọ́ lịjó pịrị rĩ;

ĩꞌdi ị́jọ́ Úpí ꞌbã ãꞌị̃lé ídétáŋá ní ãndânĩ rĩ ꞌi.

4 Ãfó kí ị́pị́pị́ŋá be kí ꞌbá ũnzí rĩ drị̃ ují nĩ,

wó ꞌdĩ ị́jọ́ ũnzí la.

5 Ụ̃tị̃táŋá múké rĩ ãzíla ãzị́ ngaŋá ũkpó sĩ rĩ la fẽ míní acálé kụ́rẹ́nị́;

wó ꞌbá kápa ịsụ́lépi gẹ̃rị̃ ũnzí sĩ rĩ la acá lẽmẽrí.

6 Málĩ ịsụ́lé ĩnzõ sĩ rĩ la nga ũfú áni háwu;

ãzíla ĩꞌdi mãtégõ drã ãni la.

7 Adrã ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ la kí drị̃ ce ãmvé

ãꞌdusĩku gã kí ị́jọ́ mgbã rĩ idélé úmgbé.

8 Gẹ̃rị̃ ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã sĩ acị́jó rĩ góní-góní ru;

wó ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ la acị́ gẹ̃rị̃ kpị rĩ gâsĩ.

9 Míní uꞌájó jó ꞌbã kónã gá lótré gá ꞌdãá rĩ ĩꞌdi múké;

ndẽ míní uꞌájó ũkú ãwãlépi unzí rĩ be jó ãlu gá rĩ rá.

10 ꞌBá ũnzí rĩ ꞌbã ásị́ la lú ị́jọ́ ũnzí rĩ lẽ áyụ;

ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ịsụ́ kí ĩꞌdidrị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ku.

11 Údrĩ ꞌbá ꞌbá kí idelépi rĩ ní drị̃rịma fẽ, ꞌbá ũndũwã kóru rĩ la ũndũwá ịsụ́ rá;

údrĩ ꞌbá ũndũwã trũ rĩ ímbá ĩꞌdi ímbátáŋá ãꞌị̃ rá.

12 Ãdróŋá ĩꞌdi ãlá ru, nị̃ ị́jọ́ ru idélépi ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị́ jó agá rĩ kí cé,

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá.

13 ꞌBá ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbã áwáŋá arelépi ku rĩ;

ĩꞌdi ꞌbã ãmgbã rĩ drĩ áwá rá, ícó ĩꞌdi ꞌbã áwáŋá arelé ku.

14 Fẽtáŋá fẽlé ũní-ũní ru rĩ la ũmbã ịgbẹ;

ꞌbá mịfị́ sajó ãko ãzí sĩ rĩ la adrã sị́ ịgbẹ.

15 Údrĩ ị́jọ́ lị pịrị ĩꞌdi ãyĩkõ fẽ ꞌbá múké rĩ nî;

wó ĩꞌdi ũcõgõ ají ꞌbá ũnzí rĩ ásị́ gá.

16 ꞌBá fũlépi ãmvé vãtáŋá agá ꞌdâ rá rĩ la

fũ mụlé uꞌálé ꞌbá drãlépi rá rĩ kí abe.

17 ꞌBá ãyĩkõ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ lẽlépi rĩ la acá lẽmẽrí;

ꞌbá íwá kí mvụlépi ãdu be rĩ icó acálé kụ́rẹ́nị́ ru ku.

18 Ála ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽ ꞌbá Ãdróŋá rulépi rĩ kí kẹ̃jị́ gá,

ꞌbá múké rĩ kí kẹ̃jị́ gá ála drị̃rịma fẽ ꞌbá ị́jọ́ usúlépi rĩ ꞌbanî.

19 Uꞌájó ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ múké ãndânĩ

ndẽ uꞌájó ũkú ãwãlépi, ãzíla unulépi ambamba rĩ be rĩ rá.

20 ꞌBá ũndũwã trũ rĩ drị́ jó gá málĩ ãzíla ãdu kí adru nĩ,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la ãko ĩꞌdidrị̂ kí iza pírí.

21 ꞌBá ị́jọ́ mgbã rĩ ndrụ̃lépi lẽtáŋá ukólépi ku rĩ be rĩ

la ídri ịsụ́ ị́jọ́ mgbã rĩ be ãzíla ála ĩꞌdiní ãrútáŋá fẽ rá.

22 ꞌBá ũndũwá ru rĩ la táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌbá ũkpõ trũ rĩ ꞌbadrị̂ kí ꞌdụ rá,

ãzíla ĩꞌdi Bõrõ ũkpó ĩꞌbã kí sĩ ásị́ ꞌbãjó rĩ kí andi rá.

23 ꞌBá ru tị tãmbalépi ĩdra be rá rĩ

mba ru tã ị́jọ́ ũnzí gá rá.

24 ꞌBá ãfó trũ ru uꞌélépi ũnzí rĩ, “Rụ́ la idemará ꞌi,”

ĩꞌdi ị́jọ́ kí idé ãfó ru ãzíla ãmbõgõ sĩ.

25 ꞌBá ũvú rĩ la drã ãbị́rị́ sĩ la

ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ ngajó ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ ku rĩ sĩ.

26 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩꞌdi adru rọ̃mgbọ́ ru ãko ca kí ĩꞌdiní ku,

wó ꞌbá múké rĩ la ãko fẽ ꞌbá ꞌbaní ãzíla aꞌbe ĩꞌdiní ku.

27 Ídétáŋá ꞌbá ũnzí rĩ ní idélé rĩ Ãdróŋá drĩ dó ngụ̃ la ũnzí,

ĩꞌdi dó ídétáŋá idélé ásị́sị́ŋá ũnzí sĩ rĩ ngụ̃ íngõpí!

28 Sãdínĩ ĩnzó rú rĩ la ị̃lị̃kị̃ rá,

wó ála Sãdínĩ ị́jọ́ pịrị rĩ jọlépi rĩ aꞌbe ị́jọ́ vú nzelé rá.

29 ꞌBá ũnzí rĩ idé drị̃nzá sĩ ku,

wó ꞌbá múké rĩ la ị́jọ́ ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé idélé rĩ drị̃ gá ãnzé ká.

30 Ũndũwá, ị́jọ́ vãŋá jõku ị́jọ́ amáŋá ꞌbá ꞌbadrị̂

icó Úpí ndẽlé ku.

31 Fãrásĩ ãꞌdị́ drị̂ kí ála kí itú bábá ãꞌdị́ drị̃ tẽjó,

wó ãꞌdị́ ndẽjó rá rĩ ũkpõ la la angá Úpí drị́.

22

1 Rụ́ múké rĩ ndẽ málĩ wẽwẽ rú rĩ rá

ãrútáŋá ịsụ́jó rĩ ndẽ adrujó sílĩvã jõku gólũdĩ trũ rĩ rá.

2 ꞌBá málĩ trũ ãzíla lẽmẽrí rĩ kí ãko ãlu la icí kí nĩ;

Úpí ũꞌbã kí pírí nĩ.

3 ꞌBá ị́jọ́ ꞌa uyalépi ũndũwá sĩ rĩ la ị́jọ́ ũnzí amụ́lépi rĩ ndre údu rú ãzíla ĩꞌdi ru zị̃ rá,

wó ꞌbá ũndũwá kóru rĩ la mụ drị̃ gá ãzíla ĩꞌdi fi drị̃lẹ́ ũnzĩ amụ́lépi rĩ agá nĩ.

4 ꞌBá ru irilépi vụ̃rụ́lé ãzíla Úpí ụ̃rị̃lépi rĩ

la málĩ, ãrútáŋá ãzíla ídri ịsụ́ rá.

5 Gẹ̃rị̃ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ kí agá ụ̃cị́kị́ kí mãtégõ be cí,

wó ꞌbá ru tãmbalépi mba-mbã rĩ acị́ gẹ̃rị̃ ĩꞌbãdrị̂ kí agâ sĩ ku.

6 Mí imbá anzị mídrị̂ kí gẹ̃rị̃ múké rĩ sĩ,

drĩ kí dó sĩ mba ꞌbo icó kí gẹ̃rị̃ múké rĩ aꞌbelé ku.

7 ꞌBá málĩ trũ rĩ kí adru úpí ru ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí drị̃ gá,

ãzíla ꞌbá séndẽ aꞌị́lépi rĩ ĩꞌdi ãtíꞌbó ꞌbá ĩꞌdiní séndẽ fẽlépi rĩ ãni.

8 ꞌBá ásị́ ũnzĩ ngalépi rĩ la drị̃lẹ́ ũnzĩ tra áyụ,

ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ la ãsị̃ rá.

9 ꞌBá ãko fẽlépi ásị́ pírí sĩ rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãkónã ĩꞌdidrị̂ kí ale ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí abe.

10 Ídrĩ ꞌbá idemará ru rĩ dro ãmvé, ãgátã gaŋá la fũ rá,

ãwãŋá ãzíla úꞌdáŋá la ukó rá.

11 ꞌBá ị́jọ́ múké rĩ lẽlépi ãzíla ị́jọ́ jọlépi ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ,

Úpí la adru ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́.

12 Úpí la ị́jọ́ mgbã rĩ tã mba rá,

wó ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí ꞌbã ụ̃tị̃táŋá kí fẽ ãsị̃lé ụ̃trụ́ ru.

13 Ũvúꞌbá la jọ la, “Kẹ̃mị̃ ãmvé ꞌdãá cí!

Ádrĩ fũ ãmvêlé, ĩꞌdi áma ci rá!”

14 Ũkú ãwụ́ꞌbá ru mịfị́ ãcí rĩ ꞌbã tị ĩꞌdi ꞌbụ́ mgbi rĩ áni;

ꞌbá Úpí ꞌbã ũmbã ꞌbã sĩ angájó ĩꞌbaní rá rĩ kí uꞌde ala gá nĩ.

15 Aza la ru tõ ngọ́tị́ŋá were rĩ ásị́ gá nĩ,

wó ị̃ndụ́ la cojó kẹ̃lị́ká sĩ ímbátáŋá ru rĩ la aza ĩꞌdi agá rĩ dro álị́.

16 ꞌBá ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ũnzãlépi sĩ málĩ ĩꞌdidrị̂ kí ĩjãlãjó rĩ,

jõku ꞌbá fẽtáŋá fẽlépi ꞌbá málĩ trũ rĩ ní rĩ kí acá ị̃rị̃trá lẽmẽrí.

Ị́jọ́ ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã jọlé rĩ kî

17 Ínzị̃ ími bị́lẹ́ mgbọ rú ãzíla mí are ị́jọ́ ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã jọlé rĩ kî;

Íꞌbã ími ásị́ sĩ kí nị̃jó,

18 ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké míní ímbátáŋá ꞌdĩ kí tã mbajó ími ásị́ gá,

ꞌba adru kí dó sĩ pírí ími tị gá ꞌdâ bábá.

19 Má imbá míní kí ãndrũ ꞌdĩ, ãndá mi dó sĩ

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ásị́ ꞌbã Úpí Ãdróŋâ drị̃ gá.

20 Ásĩ ándrá ĩminí ị́jọ́ kãlị́ na,

ímbátáŋá ru ãzíla nị̃táŋá drị̂ kí,

21 sĩ ĩminí ị́jọ́ mgbã ãzíla ãndá rĩ kí nị̃jó

ãzíla ĩminí sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ umvijó ꞌbá ĩmi tị pẽlépi rĩ ꞌbaní ku yã?

22 Íra jõ ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ꞌbã ãko kí ĩꞌbaní adrujó lẽmẽrí rĩ sĩ ku;

ãzíla mí uní ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ kí ꞌbã ị́jọ́ dũwánĩ gá ku,

23 ãꞌdusĩku Úpí la kẹ́sị̃ ĩꞌbadrị̂ lị nĩ

ãzíla ĩꞌdi málĩ ꞌbá kí ralépi rĩ ꞌbadrị̂ kí ꞌdụ rá.

24 Írụ wọ̃rị̃ ꞌbá ásị́ ãcí rĩ be ku,

mí uꞌá ꞌbá ũmbã rụlépi mbẽlẽ rĩ be ku,

25 jõ íni ku mi gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí ụ̃nị̃ rá

ãzíla mi gbã mãtégõ gá rá.

26 Ítu pá ꞌbá ãzí ní dẹ́nọ̃ ꞌdụŋá gá ku

jõku ífẽ mî ãko ãzí ꞌbá ãzí ní gúrã rú sĩ dẹ́nọ̃ ꞌdụjó ku.

27 Ãko ãzí drĩ adru mídrị́ ꞌdá yụ sĩ dẹ́nọ̃ ꞌdã tị ũfẽjó,

ála uja mgbọ́lọ́ mídrị̂ ꞌdụlé tị la gá áyụ.

28 Mí uja lõkókõrí ándrá mí áyị́pịka ꞌbã kí ꞌbãlé údu

sĩ ãngũ awajó rĩ ꞌbã mịfị́ ku.

29 Índre ꞌbá ãzí ãzị́ ngalépi ãlị̃gọ̃ sĩ la rá yã?

Ĩꞌdi drụ́zị́ ãzị́ nga ũpi ꞌbanî

icó ãzị́ ngalé ꞌbá ãzị́ŋá kóru rĩ ꞌbaní ku.

23

1 Ídrĩ ri ãkónã nalé ꞌbá ãmbógó be

lẽ ína ãkónã ajílé ími drị̃lẹ́ gá rĩ ádrízã mgbã rĩ sĩ,

2 ãzíla ídrĩ adru ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru la,

mí ụtrị́ ími ũcógóŋá idélépi kólókóló rọ̃mgbọ́ sĩ ꞌdã drị̃,

3 mí idé ũlẽ ãkónã ãjị́ ambamba ꞌbãlé ãmbógó ní rĩ kí sĩ ku;

icó adrulé ãkónã sĩ ími isíjó la rá.

4 Mí iza ími ũkpó pírí sĩ málĩ ndrụ̃jó ku,

mí adru ũndũwã rú sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ atrịjó,

5 ãꞌdusĩku málĩ la ãvĩ ꞌbá drị́ gá ꞌdâ mịfị́ ꞌbã ru bĩjó kámị́ rĩ áni,

ụ́pị́pị́ la drĩ kí ãrũ ꞌbo,

ĩꞌdi nga ũlí gá cécé yụ́kụ̂ ꞌbã ngajó rĩ áni.

6 Ína íná ꞌbá ĩndrá rĩ drị́ ku,

ími ũlẽ ꞌbã ãngã íná ĩꞌdi ãni ãjị́ ambamba rĩ sĩ ku,

7 ãꞌdusĩku ĩꞌdi ị́jọ́ ũrã ínâ ꞌbã ãjẹ̃ sị́ yã rĩ drị̃ gá.

Tị gá ꞌdâ ĩꞌdi jọ la míní, “Ína, íná ãzíla ímvụ ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kî,”

wó ásị́ agâlé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ adru ãfũlépi ĩꞌdi tị gâlé rĩ áni ku.

8 Mi uja íná were tá míní nalé ĩꞌdidrị̂lé rĩ kí gbẹlé rá

ãzíla mi ãwãꞌdĩfô míní fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí iza rá.

9 Íjọ ị́jọ́ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ní ku,

ãꞌdusĩku ĩꞌdi ímbátáŋá míní fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí ide-ĩdẽ.

10 Mí uja jõ lõkókõrí ꞌbãlé ándrá údu sĩ ãngũ awajó rĩ ꞌbã mịfị́ ku

jõku ífi ĩmvú ꞌbadrị́ ámvụ́ agá ku,

11 ãꞌdusĩku ꞌbá kí tãmbalépi rĩ ũkpõ trũ;

ĩꞌdi ími drị̃ gá ị́jọ́ lị rá.

12 Íꞌbã ími ásị́ ímbátáŋá drị̃ gá;

ãzíla ínzị̃ ími bị́lẹ́ mgbọ rú sĩ ị́jọ́ ũndũwá ru rĩ kí arejó.

13 Mí ĩcẽ jõ ngọ́tị́ŋá mídrị̂ ị̃ndụ́ co agá ímbátáŋá ru rĩ gá ku,

ídrĩ ngọ́tị́ŋá ị̃ndụ́ co kẹ̃lị́ká sĩ ímbátáŋá ru, icó sĩ drãlé ku.

14 Ídrĩ ngọ́tị́ŋá ị̃ndụ́ co kẹ̃lị́ká sĩ ímbátáŋá ru rá;

mi ĩꞌdi ídri pa drã agá rĩ sĩ rá.

15 Mâ ngọ́tị̂, ími ásị́ drĩ adru ũndũwá ru,

áma ásị́ dó adru ãyĩkõ sĩ;

16 áma ásị́ vâ adru ãyĩkõ sĩ,

ími tị drĩ ị́jọ́ pịrị rĩ jọ rĩ gá.

17 Mí adru ãjã sĩ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí sĩ ku,

wó rá la ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ími ásị́ ꞌbã ve ị́jọ́ Úpí ụ̃rị̃jó rĩ sĩ.

18 Ị́jọ́ míní sĩ ásị́ tị̃jó drị̃ la gá drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mi kí ịsụ́ rá

ãzíla ị́jọ́ míní ásị́ tị̃jó drị̃ la gá rĩ icó dó sĩ adrulé úyé ku.

19 Mâ ngọ́tị̂, mí are ị́jọ́, mí dó sĩ adru ũndũwá ru,

íꞌbã ími ásị́ sĩ acị́jó gẹ̃rị̃ pịrị rĩ gâsĩ.

20 Mí icí mi ꞌbá íwá mvụlépi ambamba rĩ kí abe ku

jõku ꞌbá ĩzá nalépi rọ̃mgbọ́ ru rĩ kí abe ku,

21 ãꞌdusĩku ꞌbá íwá mvụlépi ambamba rĩ kí ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru rĩ kí abe kí acá lẽmẽrí,

ãzíla ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ la ími fẽ bõngó ũyóró sụ̃lé.

22 Mí are mí átẹ́pị ími tịlépi rĩ tị

ãzíla mí ide mí ãndrẽ ku drĩ táni adru ĩdránígó ru.

23 Mí ĩgbã míní ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌi ãzíla mí ị̃tụ̃ndã ĩꞌdi ku;

índrụ̃ míní ũndũwã, ãrútáŋá ãzíla ị́jọ́ vãŋá.

24 Átẹ́pị ngọ́tị́ŋá ị́jọ́ mgbã rĩ ngalépi rĩ drị̂ la ãyĩkõ ãmbógó la ịsụ́ rá;

ꞌbá ngọ́pị̃ ꞌbã sĩ adrujó ũndũwá ru rĩ la uꞌá ĩꞌdi sĩ ãyĩkõ sĩ.

25 Lẽ mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be ꞌbã adru kí ãyĩkõ sĩ;

lẽ ũkú ími tịlépi rĩ ꞌba adru ãyĩkõ sĩ!

26 Mâ ngọ́tị̂, ífẽ mání ími ásị́ fô

ãzíla ími mịfị́ ꞌbã ndre ãngũ gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí gá,

27 ãꞌdusĩku ãwụ́ꞌbá ĩꞌdi cécé ꞌbụ́ mgbi rĩ áni

ãzíla ũkú mịfị́ ãcí trũ rĩ ĩꞌdi cécé kídí lụ́rụ́ rĩ áni.

28 Ĩꞌdi ru la gẹ̃rị̃ tị gá ꞌbá ũtẽlé cécé ꞌbá ꞌbá ralépi rĩ áni,

ãzíla ĩꞌdi fẽ ãgọbị ũꞌbí ꞌbaní acájó ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku la kî rú.

29 Ãꞌdi ꞌi cãndí ru nĩ yã? ꞌBá ũcõgõ rú rĩ ãꞌdi ꞌi yã?

Ãꞌdi la ãwã nĩ yã? Ãꞌdi la unu nĩ yã?

Ãꞌdi ụrụꞌbá ụ̃kụ̃ ãkõzá ru ị́jọ́ ãzí kóru rĩ gá nĩ yã? Ãꞌdi mịfị́ ka ika rú rĩ gá nĩ yã?

30 ꞌDĩ kí ꞌbá íwá mvụlépi sáwã ãzo rú rĩ kî,

ꞌbá íwá usalé usâ rĩ mvụlépi rĩ kî.

31 Ími ũlẽ ꞌbã ãngã jõ íwá ꞌbã mịfị́ kalépi ika rĩ sĩ ku,

drĩ dị̃ kópõ agá ꞌdãá pãrã-pãrã,

drĩ sị vũ gâlé ũré ru!

32 Ãsị̃ŋá gá ĩꞌdi ꞌbá ga cécé ị̃nị̃ áni

ãzíla ũjũ la cécé galaꞌbá drị̂ áni.

33 Ími mịfị́ la ị́jọ́ ụ̃rị̃ fẽlépi rĩ kí ndre,

ãzíla mi ími ịpị́ ãfó sĩ ĩnzõ rú.

34 Mi adru cécé ꞌbá ru lalépi ụ́ꞌdụ́ gá mgbọ́lọ́ sị́ gá mgbọ́lọ́ ꞌbã sĩ ru ịcịjó ĩꞌdi trũ ịcị-ị̃cị̃ rĩ áni,

cécé ꞌbá ru lalépi mgbọ́lọ́ sị́ gá mgbọ́lọ́ ꞌbã sĩ ru ịcịjó wị̃rị̃gị̃lị̃ úkõ ãzí rĩ gá wị̃rị̃gị̃lị̃ ãzí rĩ gá rĩ áni.

35 Mi jọ la, “Gbã kí ma rá, wó îpẽŋã ma ku!

Co kí ma rá, wó má amá ãcóŋá ꞌdã ku!

Ãngũ la ụwị́ ãꞌdụtụ́

mání sĩ mụjó íwá ãzí rĩ mvụjó?”

24

1 Mí idé ãjã sĩ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí sĩ ku,

lẽ írụ wọ̃rị̃ ꞌbá ũnzí rĩ abe ku,

2 ãꞌdusĩku kí ásị́ gâlé kí ị́jọ́ ꞌbá ĩcõcõŋãjó rĩ kí itú

ãzíla kí tị gá ị́jọ́ ãgọ̃bị̃ rú rĩ kí ãfũ nĩ.

3 Ũndũwã sĩ ála jó sị,

vãtáŋá sĩ jó la pá tu ũkpó ru.

4 Nị̃táŋá sĩ jó sị̃lé ãzíla ꞌa alịlé rĩ kí ga tré

málĩ ãjẹ̃ rú ũniyambamba rĩ kí sĩ.

5 ꞌBá ũndũwã rú rĩ ĩꞌdi ũkpó trũ

ãzíla nị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ la ĩꞌdiní ũkpõ fẽ drị̃ gá drị̃ gá,

6 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi ãꞌdị́ drị̃ ce ũndũwã sĩ

ãzíla ꞌbá ꞌbá ásị́ imbálépi rĩ ꞌbã kí adrujó ũꞌbí ru rĩ sĩ.

7 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ ní, ũndũwá la adru wị́lị́wị́lị́;

icó tị nzị̃lé sĩ ị́jọ́ jọjó kẹ̃jị́tị ꞌbá ãmbogo ꞌbã kí sĩ ru trajó rĩ gá ku.

8 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí itúlépi rĩ

ála ĩꞌdi umve ꞌbá ꞌbá ꞌa usalépi rĩ ꞌi.

9 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la ị́jọ́ ũnzí ũrã idélé áyụ,

ꞌbá ngụ̃ kí ꞌbá idemará ru rĩ ꞌbã ãjị́ ũnzí.

10 Ídrĩ adru ũkpó kóru sáwã ị́jọ́ ꞌbã kí ími ĩgbũgbũŋũjó rĩ sĩ,

ífí la ími ũkpó gã!

11 Mí apá ꞌbá drị̃ celé drã gá ị́jọ́ kóru rĩ kî,

lẽ mí atrị ꞌbá bábá lẽlé mụlé ụꞌdị́lé ụꞌdị̂-ụꞌdị̂ rĩ kî.

12 Ídrĩ jọ la, “Wó ãnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ãzí ku.”

Ãdróŋá ị́jọ́ ꞌbá ásị́ gá rĩ ndrelépi cé,

ãzíla ími ídri tãmbalépi nĩ rĩ nị̃ ị́jọ́ drị̃ la gá ku yã?

Icó ꞌbá ãlu-ãlu ũfẽlé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí sĩ ku yã?

13 Mâ ngọ́tị̂, ímbe ãnụ́-úsã áyụ ãꞌdusĩku ĩꞌdi múké,

ãnụ́-úsã la adru ími tị gá ꞌdâ ị̃lị́kị̃lị́ rú.

14 Lẽ ínị̃ rá ũndũwã vâ ị̃lị́-ị̃lị́ rú ími úríndí nî;

ídrĩ ĩꞌdi ịsụ́ rá, mi adru ásị́ ꞌbãŋá ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbadrị̂ trũ,

ãzíla ásị́ ꞌbãŋá mídrị̂ icó dó ị̃ndụ́ celé ku.

15 Íla mi ꞌbá ũnzí rĩ áni ꞌbá ãlá rĩ drị̃ tẽlé sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó ĩꞌdidrị́ jó pá gá ku,

ãzíla íra ãko ãngũ ĩꞌdiní sĩ uꞌájó rĩ gá rĩ kí ku

16 ãꞌdusĩku ꞌbá ãlá rĩ drĩ táni aꞌdé vũ gá pâlé ázị̂rị̃ ĩꞌdi angá ụrụgá ị̃dị́ rá,

wó ũcõgõ la ꞌbá ũnzí rĩ ni fúrũ-fúrũ.

17 Mí adru jõ ãyĩkõ sĩ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌbã aꞌdéjó vụ̃rụ́ rĩ sĩ ku,

ãyĩkõ ꞌbã rụ mi ĩꞌdiní aꞌdéjó vũ gá rĩ sĩ ku,

18 jõ íni ku Úpí la ĩꞌdi ndre rá ãzíla icó uꞌálé míní ãyĩkõ sĩ ku

ãzíla icó dó sĩ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ní drị̃rịma fẽlé ku.

19 Ími ásị́ ꞌbã umvú ꞌbá ũnzí rĩ kí sĩ ku;

jõku mí idé kí sĩ ãjã sĩ ku,

20 ãꞌdusĩku ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbã ásị́ tị̃ŋá ị́jọ́ ãzí drị̃lẹ́ gâlé rĩ gá la yụ,

ãzíla dị̃zã ꞌbá ũnzí rĩ drị̂ ála anụ́ la rá.

21 Mâ ngọ́tị̂, ífẽ ãrútáŋá Úpí ní ãzíla úpí nî,

mí icí mi ꞌbá ũnzí rĩ kí abe ku

22 ãꞌdusĩku lị́kị̃ ꞌbã mụjó aꞌdéjó kí drị̃ gá rụ̃gbụ́ rĩ sĩ

ãzíla ãꞌdi nị̃ dó sĩ drị̃lẹ́-ũnzĩ ĩꞌbã kí mụlé ajílé kí drị̃ gá rĩ nĩ yã?

Ị́jọ́ ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã ãzí kî

23 ꞌDĩ kí vâ ị́jọ́ ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã ãzí kî:

Míní ị́jọ́ lịjó ꞌbá kí drị̃ gá mũlũmbẽ sĩ rĩ ũnzí.

24 ꞌBá jọlépi la ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ní, “Mí iza ị́jọ́ ãzí ku rĩ,”

ꞌbá kí mụ ĩꞌdi wãlé rá ãzíla sụ́rụ́ kí ĩꞌdi gã úmgbé.

25 Wó ị́jọ́ kí adru múké ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi ꞌbá ũnzí rĩ drị̃ gá tọndọlọ rĩ nî,

ãzíla drị̃lẹ́ba la adru ĩꞌdiní ãmbógó rú.

26 Míní ị́jọ́ pịrị umvijó rĩ,

ĩꞌdi cécé ꞌbá amvujó rĩ áni.

27 Mí idé ámvụ́ mídrị̂ kí bábá

ãzíla ísa ụ̃rị̃ mídrị̂ kí ráká

mí iꞌdó dó jó sịlé ĩndõ.

28 Ínze ị́jọ́ ị̃ndụ́ mî jĩránĩ ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ãzí kóru ku,

jõku mí ayú ími tị sĩ ĩꞌdi uléjó ku.

29 Lẽ íjọ jõ, “Ma mụ ị́jọ́ idélé ĩꞌdi rụ́ cécé ĩꞌdiní idélé má rụ́ rĩ áni la ku,

má ãrígọ́tị ũfẽ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ la ku.”

30 Má alị ũvúꞌbá drị́ ámvụ́ tị gâsĩ

ãzíla zãbíbũ ámvụ́ ꞌbá ũndũwá kóru rĩ drị̂ tị gâsĩ,

31 ụ̃cị́kị́ dụ ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá pírí,

ãvúkí ãzụ̃ ámvụ́ agá nĩ ãzíla Bõrõ sịlé írã sĩ sĩ zãbíbũ ámvụ́ andre cejó rĩ andi rá.

32 Ị́jọ́ mání ndrelé ĩꞌdidrị́ amvụ́ agá rĩ fi áma ásị́ gá álị́

ãzíla má ị́sụ́ ímbátáŋá ị́jọ́ mání ndrelé rĩ kí agá jọjó la:

33 Ụ́ꞌdụ́ kojó were ãzíla ụ́ꞌdụ́ ꞌbejó álị́,

ru drị́ trajó cí ãzíla sĩ uꞌájó jã áyụ rĩ la fẽ

34 lẽmẽrĩ la amụ́ ími drị̃ gá cécé ụ̃gụ́ꞌbá áni,

ãko ãkõ la ími ra cécé ụ̃gụ́ꞌbá ụ́sụ trũ rĩ ꞌbã amụ́jó ími rajó rĩ áni.

25

Ị́jọ́ Sũlũmánĩ ꞌbã jọlé ũndũwá sĩ rĩ ꞌbã ãzí kî

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ uꞌbélé uꞌbé uꞌbê ꞌbá úpí Hẽzẽkíyã Yụ́dã gá rĩ drị̂ ꞌbã kí andrélé sĩlé angájó ị́jọ́ uꞌbéŋá Sũlũmánĩ ꞌbã jọlé rĩ kí agá rĩ kî:

2 Ãdróŋá zị̃ ị́jọ́ ãzí rĩ cí la; sĩ dị̃zã ĩꞌdidrị̂ iꞌdajó,

wó ị́jọ́ kí ị̃ndụ́ ndrụ̃jó rĩ ĩꞌdi dị̃zã ũpi ꞌbadrị̂ iꞌda.

3 Cécé ꞌbụ̃ ꞌbã adrujó wị́lị́wị́lị́ ãzíla ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã adrujó mgbi rĩ áni,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí icó dó sĩ ị́jọ́ ũpi kí ásị́ gá rĩ nị̃lé ku.

4 Ívu sílĩvã ꞌbã ĩzẽkí kí úká sĩ rá ká,

ãzíla ꞌbá úká dịlépi rĩ la dó sĩ sílĩvã kí dị ãkójó ru ĩndõ;

5 mí unze ꞌbá ũnzí rĩ kí úpî drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá ká

ãzíla ũpĩ ĩꞌdidrị̂ la dó sĩ pá tu ũkpó ru ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ.

6 Íꞌbã mi ụrụgá úpî drị̃lẹ́ gá ími drị̃ sĩ ku

ãzíla íꞌbã mi ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí ꞌbã ãzí ru ku;

7 ĩꞌdi adru míní múké ãndânĩ úpí drĩ jọ la míní, “Mí atụ́ ụrụgá ꞌdộ,”

ndẽ míní drị̃nzá ịsụ́jó ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá rĩ rá.

Ị́jọ́ míní ndrelé ími mịfị́ sĩ rĩ sĩ,

8 lẽ mí agụ ꞌbá tõlé kẹ́sị̃ gá mbẽlẽ rú ku,

ãsị̃ŋá gá mi dó mụ ãꞌdu idélé

mî jĩránĩ drĩ míní drị̃nzá fẽ rá rĩ gá?

9 Ĩdrĩ ị́jọ́ ĩminí ãwãjó ĩmi drĩdríŋĩ gá jĩránĩ be rĩ itú,

lẽ ị́jọ́ ĩminí itúlé ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã fũ jõ ãmvé ku,

10 jõ ku ꞌbá ị́jọ́ ꞌdã arelépi rá rĩ la míní drị̃nzá fẽ rá

ãzíla ị́jọ́ jọlé ími drị̃ gá ũnzí rĩ icó dó ãvĩlé ku.

11 Ị́jọ́ jọlé múké sáwã múké rĩ agá rĩ ĩꞌdi

cécé gólũdĩ ãlá ꞌbãlé ãkójó sílĩvã rú rĩ agá rĩ áni.

12 ꞌBá ũndũwá ru rĩ ꞌbã zajó ꞌbá bị́lẹ́ trũ rĩ drị̃ gárĩ ĩꞌdi

cécé ngílíngílí jõku ãko ũnĩ ani idélé ũniyambamba gólũdĩ sĩ rĩ áni.

13 ꞌBá ị́jọ́ ujílépi múké rĩ la ꞌbá ĩꞌdi tị pẽlépi rĩ ásị́ ịgbẹ

cécé ị̃yị́ ị̃gbẹ́ rĩ ꞌbã ị̃tụ́kã sị́ ịgbẹjó sáwã ãkónã ũkũnãjó rĩ sĩ rĩ áni.

14 ꞌBá ru ịpị́lépi ĩnzõ sĩ ãfó ru rĩ

ĩꞌdi cécé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ anị́lépi ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ lịlẹ́pi uzogó kóru rĩ áni.

15 Ídrĩ ị́jọ́ tẽ jã íni, mi icó úpî ásị́ ujalé mí rụ́ rá,

ãzíla ĩdra ị́jọ́ ulílépi túlí-túlí rĩ la ꞌbá ĩfãkã anu rá.

16 Ídrĩ ãnụ́ ịsụ́ rá, ímbe calépi míní rá rĩ áyụ,

ídrĩ mbe la ambamba, mi gbẹ rá.

17 Mí acị́ jĩránĩ mídrị̂ drị́ko gâlé ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ku,

jõku ĩꞌdi ími ãjị́ ngụ̃ ũnzí.

18 ꞌBá ị́jọ́ ị̃ndụ́ nzelépi ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị̃ gá ĩnzõ rú rĩ,

ĩꞌdi ꞌbá adrá cécé túré jõku ménéŋá jõku ꞌé sị́ ãcí rĩ áni.

19 Míní ími ásị́ ꞌbãjó ꞌbá ị́jọ́ pịrị kóru rĩ drị̃ gá sáwã ũcõgõ drị̂ agá rĩ sĩ rĩ,

ĩꞌdi cécé míní ãko cijó sị́ kõlõ-kõlõ jõku acị́jó pá acá trũ rĩ sĩ rĩ áni.

20 Úngó ãyĩkõ ãni la ngojó ꞌbá ásị́ kpẹ̃lépi ị́jọ́ ãzí sĩ rá rĩ ní rĩ,

ĩꞌdi cécé míní bõngó trũjó ꞌbá ị̃gbẹ̃ ꞌbã fụlé fụ̃fụ̃ rĩ ụrụꞌbá gá rá rĩ áni jõku ãꞌị́ trịjó ãkõzá mịfị́ gá rĩ áni.

21 Mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ drĩ adru ãbị́rị́ sĩ, lẽ ífẽ ĩꞌdiní ãkónã nalé;

ị̃yị́ vị́ ndẽ jõ ĩꞌdi rá, lẽ ífẽ ĩꞌdiní ị̃yị́ mvụlé.

22 Ị́jọ́ míní idélé ĩꞌdiní ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ mi drị̃nzá fẽ ĩꞌdiní,

ãzíla Úpí la ími ũfẽ ị́jọ́ míní idélé múké rĩ sĩ rá.

23 Cécé ãlụ́kụ́kụ̃ ụ́rụ̂lé ru rĩ ꞌbã uzogó ajíjó rĩ áni,

ĩdra ị́jọ́ jọlépi ꞌbání vúlé gá rĩ la mịfị́ ịnị ají.

24 Míní uꞌájó jó ꞌbã kónã gá lótré gá ꞌdãá rĩ ĩꞌdi múké;

ndẽ míní uꞌájó ũkú ãwãlépi unzí rĩ be jó ãlu gá rĩ rá.

25 Ị́jọ́ mgbã angálépi ãngũ álị́ gá rĩ arejó rĩ,

ĩꞌdi cécé ꞌbá ị̃yị́ vị́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã ị̃yị́ ị̃gbẹ́ mvụjó rĩ áni.

26 ꞌBá múké rĩ drĩ ru fẽ drị̃ celé ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbadrị́,

ĩꞌdi cécé ị̃yị́ ãlá rĩ agá kórõná usújó rĩ áni.

27 Ãnụ́ najó ambamba rĩ adru múké ku

ãzíla míní rụ́ kụma ndrụ̃jó míní cénĩ-cénĩ rú rĩ adru múké ku.

28 ꞌBá ru ũmbã ụtrị́lépi ku rĩ

ĩꞌdi cécé táwụ̃nị̃ Bõrõ ĩꞌdi andre cejó rĩ ꞌbã sĩ aꞌdéjó rá rĩ áni.

26

1 Adru múké ku sĩ ị̃nzị̃táŋá fẽjó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ní cécé sí ꞌbã zõŋá ãzíla uzogó ꞌbã ꞌdịŋá sáwã ãkónã trajó rĩ sĩ rĩ ꞌbã adrujó múké ku rĩ áni.

2 Áwãtáŋá icó ími idélé ũnzí ku ídrĩ ị́jọ́ ãzí ũnzí la idé ku rĩ gá.

Ĩꞌdi adru cécé ãríŋá ungalépi ungâ ãzíla alịlépi alị-alị̃ rilépi ku rĩ áni.

3 Íco fãrásĩ kẹ̃lị́ká íníríkó ru rĩ sĩ, mí umbé kãyĩnõ tị aya sĩ cí

ãzíla íco ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã ũngúkú kẹ̃lị́ká sĩ.

4 Mí umvi zịtáŋá ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã zịlé rĩ ku,

jõ íni ku mi aza cécé ĩꞌdi áni.

5 Mí umvi ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ aza ĩꞌdidrị̂ ꞌbã vúŋá sĩ,

jõ ku ĩꞌdi ũrã la ꞌi ũndũwã trũ.

6 Míní wárãgã fẽjó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ drị́ gá rĩ ĩꞌdi cécé míní ími pá kí lịjó rá,

ãzíla míní ãdrákĩ mvụjó rĩ áni.

7 Ị́jọ́ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã uꞌbélé rĩ ĩꞌdi ãzị́ kóru

cécé ꞌbá acálépi rá rĩ ꞌbã pá ꞌbã adrujó ãzị́ kóru rĩ áni.

8 Ị̃nzị̃táŋá fẽjó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ní rĩ ĩꞌdi

cécé írã umbéjó rõgbógbõ gá cí ĩꞌdi ꞌbã sĩ icójó ru vujó ku rĩ áni.

9 Ị́jọ́ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ꞌbã uꞌbélé rĩ,

ĩꞌdi cécé ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ rĩ ꞌbã ụ̃cị́kị́ ĩꞌdidrị́ sõlépi rĩ anzéjó rĩ áni.

10 ꞌBá ãzị́ fẽlépi ꞌbá azalépi aza-azâ jõku ꞌbá alịlépi alị-alị̃ rĩ ní rĩ

ĩꞌdi cécé ꞌbá ụ́sụ trũ rĩ ꞌbã ꞌbá kí ꞌa tõjó ꞌé sĩ mị́rị̃ rú rĩ áni.

11 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la ị́jọ́ aza rú rĩ nga ị̃dị́

cécé ũcógó ꞌbã gõjó úmgbé ĩꞌdi ꞌbã gbẹlé rĩ mbejó ị̃dị́ rĩ áni.

12 Índre ꞌbá ru ꞌbãlépi ũndũwá ru cénĩ la rá yã?

Ásị́ tị̃ŋá ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ drị̂ ndẽ ꞌbá ꞌdã áni rĩ rá.

13 Ũvúꞌbá la jọ la, “Kẹ̃mị̃ gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá cí,

kẹ̃mị̃ ũmbá la gbọ̃kộ gâlé cí.”

14 ꞌBá ũvú rĩ la ru uja ĩꞌdidrị́ mgbọ́lọ́ sị́ gâlé

cécé kẹ̃jị́tị ꞌbã ru ujajó pátã gá rĩ áni.

15 Ũvúꞌbá la ru drị́ su mgbi íná ãtĩjó rá,

wó ũvũ ambamba rĩ sĩ icó íná sulé tị gá ku.

16 ꞌBá ũvú rĩ ní rĩ gá índẽ ũndũwã sĩ ꞌbá ázị̂rị̃ ị́jọ́ umvilépi múké rĩ kí rá.

17 Míní fijó ị́jọ́ mî ãni ku rĩ agá rĩ ĩꞌdi cécé

ꞌbá ũcógó rụlépi bị́lẹ́ gá rĩ áni.

18 ꞌBá azalépi aza-azâ ꞌé sị́ ãcí rĩ gbẹlépi

ãzíla aválépi ãko sị́ ãcí rĩ sĩ rĩ

19 ĩꞌdi cécé ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ulélépi jọlépi la,

“Ma tí mâ ngá avá agá avá avâ rĩ áni.”

20 Ijijá kóru ãcí la anụ́ rá;

ãndróndróŋá kóru ãwãŋá la adru yụ.

21 ꞌBá ãwãŋá lẽlépi ambamba rĩ la ãcóŋá fẽ iꞌdólé mbẽlẽŋá ru

cécé ãcíkúlú ꞌbã ãcị́pẹ̃lẹ̃ngụ́ akójó jõku ãcí ꞌbã ijijá akójó rĩ áni.

22 Ị́jọ́ jọlé káláŋá ru rĩ la fi íná ãjị́-ambamba rĩ áni;

ĩꞌdi fi ꞌbá ãrí gá.

23 Ị́jọ́ jọlé tị gá ꞌdâ ãlápítí ru wó ásị́ gâlé ị́jọ́ ndú la ꞌbã sĩ adrujó nĩ rĩ

ĩꞌdi cécé úmvú sịlé ũdrí sĩ sĩ ụrụꞌbá la asejó sílĩvã ĩzẽkí sĩ cí rĩ áni.

24 ꞌBá ásị́ ũnzí rĩ la ásị́ ũnzĩ ĩꞌdidrị̂ aꞌbó ị́jọ́ jọŋá múké rĩ sĩ;

wó ásị́ la ga tré úlétáŋá sĩ,

25 icó ru ꞌbãlé ꞌi ị́jọ́ múké rĩ jọ,

wó lẽ mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ku ãꞌdusĩku ásị́ la ga tré ị́jọ́ ũnzí sĩ.

26 Drĩ táni ásị́ ũnzĩ ĩꞌdidrị̂ zị̃ ĩnzõ sĩ rá tí,

ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdidrị̂ la amụ́ ru iꞌdalé ũꞌbí kí agá rá.

27 ꞌBá ꞌbụ́ ꞌdịlépi sĩ ꞌbá ãzí isíjó rĩ ꞌbã vúŋá la uja aꞌdélé ala gá nĩ;

ꞌbá írã lịlẹ́pi rĩ írã ĩꞌdi ꞌbã lĩlé rĩ la ãgõ ĩꞌdi vúŋá iꞌbélé.

28 Ĩdra ĩnzõ alị́lépi rĩ ngụ̃ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãzá fẽjó ĩꞌbaní rĩ kí ũnzí,

ãzíla tị ꞌbá ịpị́lépi ĩnzõ rú rĩ la ꞌbá ị̃lị̃kị̃ rá.

27

1 Mí ịpị́ mi ụ́ꞌdụ́ drụ̃sị̃ rĩ sĩ ku,

ãꞌdusĩku míní nị̃jọ́ la ãꞌdu la mụ ru idélé ụ́ꞌdụ́ drụ̃sị̃ rĩ gá nĩ yã ku rĩ sĩ.

2 Mí ịpị́ mi ími tị sĩ cénĩ ku, ꞌbá ãzí ndú la ꞌbã ịpị́ mi nĩ,

mí ịpị́ mi cénĩ-cénĩ rú ku.

3 Írã kí cínákí be pírí ãnzị rú,

wó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la ásị́ ãzá fẽ ndẽ ãko ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ãnzị sĩ pírí rá.

4 Ũmbã ĩꞌdi ũnzí ãzíla ásị́ ãcĩ ĩꞌdi lị́kị̃,

wó ãjã ndẽ ãko ꞌdĩ kí ũnzĩkãnã sĩ pírí rá.

5 ꞌBá ãzí ꞌbã ị́jọ́ ũnzí aꞌdájó tọndọlọ rĩ ĩꞌdi múké

ndẽ lẽtáŋá zị̃jó ĩꞌdiní cí rĩ rá.

6 ꞌÉbí mî wọ̃rị̂ ꞌbã ꞌbãlé ími ụrụꞌbá gá rĩ ĩꞌdi múké ndẽ

mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã ími amvujó nĩ rĩ rá.

7 ꞌBá agalépi ãkónã sĩ tré rĩ la gã ãkónã ãjị́-ambamba ãnụ́ áni rĩ nalé úmgbé,

wó ꞌbá ãbị́rị́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ní ãkónã ụ̃jị́kị́rị́lị́ rĩ la ru ꞌbị̃ ị̃lị́-ị̃lị́ ru.

8 ꞌBá fũlépi lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdâ sĩ mụjó abá trũ mị́rị̃ rú rĩ ĩꞌdi cécé

ãríŋá ĩꞌdi ꞌbã jõrõvũ aꞌbelépi rá mụlépi abá trũ rĩ áni.

9 Ãdu ngụ̃lépi ãjị́ trũ vĩrĩ rĩ kí lũbánĩ be ãyĩkõ fẽ ásị́ ní,

wọ̃rị́ ígátáŋá pịrị rĩ fẽlépi rĩ la ãyĩkõ fẽ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ.

10 Mí aꞌbe jõ mî wọ̃rị̂ jõku mí átẹ́pị ꞌbã wọ̃rị̂ ku,

ị́jọ́ ũnzí drĩ sĩ ími ịsụ́ ímụ rû sĩ mî ádrị́pị zịlé ãzãkoma ịsụ́jó ku.

Ĩꞌdi múké mụjó ãzãkoma gá mî jĩránĩ rụ́ ndẽ míní mụjó mî ádrị́pị uꞌálépi mị́rụ́ ꞌdãá álị́ rĩ rụ́ rĩ rá.

11 Mâ ngọ́pị, mí adru jõ ũndũwã rú, áma ásị́ la dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ,

ma dó sĩ ꞌbá ị́jọ́ jọlépi áma ụrụꞌbá gá rĩ kí umvi múké.

12 ꞌBá ũndũwá ru rĩ la ị́jọ́ ũnzí ndre ãzíla ĩꞌdi sĩ apá rá,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũrãlépi ku rĩ lã fi alagá ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi drị̃ gá ũcõgõ ají.

13 Lẽ íꞌdụ bõngó ꞌbá sãdínĩ rú gúrã ꞌbãlépi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã nị̃lé ku rĩ ní rĩ rá,

írụ ĩꞌdi dẹ́nọ̃ tị gá drĩ idé la ũkú acị́lépi mị́rị̃ rú rĩ ní rĩ gá.

14 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ zịlépi ụ̃ꞌbụ́tị nị́nị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ rĩ ála ĩꞌdi lã ꞌbá ꞌbá wãlépi la rú.

15 Ũkú ãwãlépi ambamba rĩ ĩꞌdi cécé uzogó ralépi jó gá sáwã pírí sĩ rĩ áni,

16 ĩꞌdi drị̃ ụtrị́jó rĩ ĩꞌdi cécé ãlụ́kụ́kụ̃ atrịjó rĩ áni jõku ãdu rụjó drị́ ãndá sĩ rĩ áni.

17 ꞌBá la ị́jọ́ ụ̃nị̃ ꞌbá drị́,

cécé aya ꞌbã aya sị́ jĩjó rĩ áni.

18 ꞌBá úlúgó ife tãmbalépi rĩ la ãka la na rá,

ãzíla ãtíꞌbó ãmbógó ĩꞌdidrị̂ tãmbalépi rĩ la ãrútáŋá ịsụ́ rá.

19 ꞌBá ꞌbã ásị́ la ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ iꞌda

cécé ị̃yị́ ꞌbã ꞌbá mẹ́lẹ́tị iꞌdajó rĩ áni.

20 Ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí Ãbãdónĩ be aga kí ku

cécé ãko ꞌbã cajó ꞌbá ꞌbá ru rĩ mịfị́ gá ku rĩ áni.

21 Ála gólũdĩ kí ụ̃ꞌbị̃ sílĩvã be ãcí sĩ

wó ála ꞌbá ụ̃ꞌbị̃ ịcụ́ŋá sĩ ĩꞌdi ịcụ́jó rĩ sĩ.

22 Ídrĩ táni ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ sị̃ jị́kị̃ ife sĩ

jị́kị̃ agá cécé ãná sị̃lé rĩ áni,

mí icó aza drị̃ la gá rĩ ũfũlé ku.

23 Ímba ãnãkpá mídrị̂ kí tã múké-múké,

ífẽ ími ásị́ pírí sĩ kí tãmbajó,

24 ãꞌdusĩku málĩ adru kí jãꞌdâ ku ãzíla sụ́rụ́ adru kí vâ jãꞌdâ ku.

25 Ídrĩ ásé lị ꞌbo ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá

ásé úꞌdí ꞌbé pá gá rĩ la dó ãrũ zolé nĩ,

26 mí icó kãbĩlõ ꞌbíko sĩ bõngó idélé rá,

ãzíla ị̃ndrị́ sĩ mí icó ámvụ́ ĩgbãlé rá.

27 Mi dó sĩ adru lẹ́sụ́ ị̃ndrị́ drị̂ trũ ĩyõ rú

sĩ ími izójó ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá

ãzíla izonzi mídrị́ ãtíꞌbó ru rĩ kí abe.

28

1 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí rũ ce ụ́ngụ́lẹ́ gá ꞌbá ãzí drĩ táni kí dro ku tí,

wó ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ kí ásị́ la adru ũkpó ru cécé kẹ̃mị̃ drị̂ áni.

2 Sụ́rụ́ Ãdróŋâ gãlépi sĩ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí adru wẽwẽ rú,

wó sụ́rụ́ drị̃lẹ́ la ꞌbã kí sĩ adrujó ũndũwã rú ãzíla ị́jọ́ vãŋá trũ rĩ la pá tu ũkpó ru.

3 Drị̃lẹ́ ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ĩkpãlépi ĩkpã-ĩkpã rĩ

ĩꞌdi cécé uzogó ũkpó trũ ãkónã ámvụ́ agá rĩ kí wụ̃lépi tị gá rĩ áni.

4 ꞌBá ãzị́táŋá gãlépi úmgbé rĩ ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ũngúkú ãtị̃lépi rĩ,

wó ꞌbá ãzị́táŋá tãmbalépi rá rĩ ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí ũngúkú ãtị̃lépi ku rĩ ꞌi.

5 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́ pịrị rĩ ífí vãlépi ku rĩ ꞌi,

wó ꞌbá Úpí Ãdróŋâ ndrụ̃lépi rá rĩ vã ị́jọ́ lịlẹ́ pịrị rĩ lọ́lọ́.

6 ꞌBá lẽmẽrí ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ ĩꞌdi múké ãndânĩ

ndẽ kụ́rẹ́nị́ ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi ku rĩ rá.

7 Ngọ́tị́ŋá ãzị́táŋá tãmbalépi rá rĩ ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá ũndũwã rú rĩ ꞌi,

wó ngọ́tị́ŋá wọ̃rị̃ ꞌbãlépi anzị rọ̃mgbọ́ ru rĩ kí abe rĩ la drị̃nzá ají átẹ́pị̃ nî.

8 ꞌBá málĩ ịsụ́lépi ãko ĩꞌdi ꞌbã lịlẹ́ ꞌbá kí drị̃ gá ambamba rĩ sĩ rĩ

la málĩ trá ꞌbá ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ízákĩzã ndrelépi ĩndĩ rĩ nî.

9 Ãdróŋá ngụ̃ ꞌbá ãzị́táŋá tãmbalépi ku rĩ ũnzí ãzíla are zịtáŋá ꞌbá ꞌdã ní zịlé ĩꞌdi tị gá rĩ ku.

10 ꞌBá ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ drị̃ celépi gẹ̃rị̃ ũnzí gâsĩ rĩ

la gbã mãtégõ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé rĩ gá nĩ,

wó ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ la ũyá múké la ịsụ́ rá.

11 ꞌBá málĩ trũ rĩ la ũrã la ĩꞌdi ũndũwã rú,

wó ꞌbá lẽmẽrí vãtáŋá trũ rĩ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbaní ãndânĩ.

12 ꞌBá ãlá rĩ drĩ kí adru drị̃lẹ́ ru nĩ, ꞌbá pírí kí uꞌá ãyĩkõ sĩ,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí rĩ drĩ kí adru ũpĩ gá nĩ, ꞌbá kí ru ụ̃zị̃-ụ̃zị̃.

13 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kí ụ̃zị̃lépi ụ̃zị̃-ụ̃zị̃ rĩ icó drị̃lẹ́ba ịsụ́lé ku,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdidrị̂ kí iꞌdalépi rá ãzíla kí aꞌbelépi rá rĩ la ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ Ãdróŋá drị́ rá.

14 ꞌBá idélépi ị́jọ́ ũnzí sĩ ụ̃rị̃ sĩ rĩ la drị̃lẹ́ba ịsụ́ rá,

wó ꞌbá drị̃ ũnzí rĩ la fi ũcõgõ ãmbógó la agá.

15 ꞌBá lẽmẽrí ri kí adru ũkpõ kóru drị̃lẹ́ ũnzí rĩ drị́,

ĩꞌdi cécé kẹ̃mị̃ awálépi jõku ụ̃bọ̃gụ̃ ru afụlépi ꞌbá rụ́ rĩ áni.

16 Drị̃lẹ́ ị́jọ́ vãlépi ku rĩ ĩꞌdi ꞌbá kí ĩkpã-ĩkpã,

wó ꞌbá ãko ịsụ́lé gẹ̃rị̃ pịrị rĩ sĩ ku rĩ ngụ̃lépi ũnzí rĩ la uꞌá ídri rú ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

17 ꞌBá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ

ꞌdị ꞌbụ́ sĩ ru ị̃sị̃jó cé nĩ,

ꞌbá ãzí ꞌbã ãtị̃ jõ ũngúkú la ku.

18 Ãko ãzí aló ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ ku,

wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí rĩ la ị̃lị̃kị̃ sáwã cí rĩ sĩ.

19 ꞌBá ãzị́ ngalépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá ásị́ pírí sĩ rĩ la adru ãkónã trũ wẽwẽ rú,

wó ꞌbá sáwã izalépi ị́jọ́ ífî kóru rĩ kí agá rĩ la adru lẽmẽrí ru trẹ̃yị́.

20 ꞌBá ị́jọ́ mgbã rĩ ngalépi rĩ la drị̃lẹ́ba ãmbógó la ịsụ́ rá,

wó ꞌbá lẽlépi málĩ ịsụ́lépi gbõrú rĩ icó ĩcẽlé drị̃rịma ịsụ́ŋá gá ku.

21 ꞌBá uyajó uyâ rĩ ĩꞌdi ũnzí,

wó kị́rị́tị́ ꞌbá ãzí rĩ kí ãꞌị̃ ru mịfị́ sajó ãko ĩmbíráŋá la sĩ.

22 ꞌBá ĩndrá rĩ la lẽ ásị́ pírí sĩ málĩ ịsụ́lé

wó nị̃ lẽmẽrĩ la ĩꞌdi tẽ rĩ gá ku.

23 ꞌBá uzálépi ꞌbá drị̃ gá sĩ ĩꞌdi itújó rĩ la vúlé-vúlé ru ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́

ndẽ ꞌbá ꞌbá ịpị́lépi ĩnzõ sĩ rĩ rá.

24 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị jõku ãndrẽ

ralépi jọlẹ́pi la, “ꞌDĩ adru ị́jọ́ ũnzí ku rĩ,”

ají kí ru ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ be.

25 ꞌBá rọ̃mgbọ́ trũ rĩ la ãcóŋá ají ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá,

wó ásị́ ꞌbãjó Úpí drị̃ gá rĩ la drị̃lẹ́ba fẽ.

26 ꞌBá ásị́ ꞌbãlépi ũndũwã ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá rĩ la aza-azâ,

wó ꞌbá ị́jọ́ kí ngalépi ũndũwã sĩ rĩ la ru pa rá.

27 ꞌBá ãko fẽlépi ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní rĩ la adru sáwã pírí sĩ ãko trũ,

wó ꞌbá ru mịfị́ ãzụ̃lépi ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí sĩ cí rĩ la áwãtáŋá ãmbógó la ịsụ́.

28 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí rĩ drĩ kí adru drị̃lẹ́ ru nĩ, ꞌbá kí ru ụ̃zị̃-ụ̃zị̃,

wó ꞌbá ũnzí rĩ drĩ kí úmvúke aꞌbe ꞌbo, ꞌbá ãlá rĩ kí acá drị̃lẹ́ ru úꞌdí ru.

29

1 ꞌBá imbe ũkpó uzájó drị̃ la gá tí rĩ la ị̃lị̃kị̃ ụ́ꞌdụ́ ãlu agá,

icó ru drị̃ ingalé ị̃dị́ ku.

2 ꞌBá ãlá rĩ drĩ kí adru drị̃lẹ́ ru nĩ, ꞌbá pírí kí uꞌá ãyĩkõ sĩ,

wó drị̃lẹ́ ũnzí rĩ sĩ ꞌbá kí acá ũcõgõ sĩ.

3 ꞌBá ũndũwã lẽlépi rá rĩ la átẹ́pị̃ ní ãyĩkõ fẽ rá,

wó ꞌbá uꞌálépi ãwụ́ꞌbá kí abe rĩ la málĩ ĩꞌdidrị̂ kí iza-izã.

4 Úpí ị́jọ́ lịlẹ́pi pịrị rĩ la fẽ sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ la pá tu ũkpó ru,

wó drĩ ru lẽ mịfị́ saŋá sĩ, sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ la andi rá.

5 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ịpị́lépi ĩnzõ sĩ rĩ la

ímbá ꞌbe ĩꞌdi ꞌbã vúŋá nî.

6 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ la gbã ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdidrị̂ gá nĩ,

wó ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ la úngó ngo ãzíla ĩꞌdi adru ãyĩkõ sĩ.

7 ꞌBá ãlá rĩ kí así ꞌbá lẽmẽrí rĩ kî sĩ rá,

wó ꞌbá ũnzí rĩ vã ꞌbãngá ị́jọ́ ꞌdĩ ku.

8 ꞌBá idemará ru rĩ kí táwụ̃nị̃ ꞌa usa ũmbã sĩ,

wó ꞌbá ũndũwã rú ri kí ũmbã ịgbẹ rá.

9 ꞌBá ũndũwã rú rĩ drĩ ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ tõ dũwánĩ gá,

ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ la gụ ĩꞌdi sĩ gụgụ̃ ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ la adru ꞌdá yụ.

10 ꞌBá ꞌbá ụꞌdị́lépi rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ kí ngụ̃ ũnzí,

wó kí gẹ̃rị̃ ndrụ̃ sĩ lẽjó ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ kí ꞌdịjó rá.

11 ꞌBá azalépi aza-azâ rĩ la ũmbã ĩꞌdidrị̂ iꞌda tọndọlọ,

wó ꞌbá ũndũwá trũ rĩ la ị́jọ́ kî ꞌdụ ásị́ jã sĩ.

12 ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ drĩ ĩnzõ are áyụ,

ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú rĩ kí pírí acá ꞌbá ũnzí la kî.

13 ꞌBá lẽmẽrí ri kí ꞌbá ĩꞌdi ĩkpãlépi rĩ be ají kí ru ãlu,

Úpí fẽ ĩꞌbaní mịfị́ sĩ ãngũ ndrejó ị̃rị̃trá rá.

14 Úpí drĩ ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ lị pịrị,

ĩꞌdi ũpĩ na jãꞌdâ.

15 Ídrĩ anzị mídrị̂ kí ị̃ndụ́ co sĩ kí itújó rá, kí adru ũndũwã rú,

wó ngọ́tị́ŋá aꞌbelé ị̃ndụ́ colé ku rĩ la drị̃nzá ají ãndrẽ nî.

16 Drị̃lẹ́ ũnzí rĩ kí kãlãfe drĩ tụtụ̃, ị́jọ́ ũnzí la vâ tụtụ̃,

wó ꞌbá ãlá rĩ kí ꞌbá ũnzí rĩ kí ꞌbã aꞌdéŋá ndre cé.

17 Ídrĩ ngọ́tị́ŋá mídrị̂ ị̃ndụ́ co ímbátáŋá ru rá, ĩꞌdi míní ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ rá,

ĩꞌdi ãyĩkõ fẽ ími ásị́ ní rá.

18 Sụ́rụ́ Ãdróŋá ꞌbã drị̃ celé nĩ ku rĩ la ị́jọ́ kí nga ãzị́táŋá kóru.

Wó ꞌbá ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí tãmbalépi rá rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.

19 Mí icó ãtíꞌbó imbálé ị́jọ́ jọŋá tị sĩ rĩ sĩ áꞌdụ̂sĩ ku.

Drĩ kí táni ị́jọ́ míní jọlé rĩ vã rá tí wó icó kí ãzị́ la ngalé ku.

20 Ásị́ tị̃jó ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ drị̃ gá rĩ ĩꞌdi múké ãndânĩ

ndẽ ásị́ tị̃jó ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ũrã ꞌa la ku rú rĩ drị̃ gá rĩ rá.

21 Ídrĩ ãtíꞌbó mídrị̂ iwí sĩ ãko pírí kí fẽjó ĩꞌdiní vụ̃rụ́-vụ̃rụ́ ru,

ĩꞌdi drụ́zị́ amụ́ ãko mídrị̂ kí palé nĩ.

22 ꞌBá ũmbá rĩ la ãcóŋá ajị́

ãzíla ꞌbá ásị́ ãcí rĩ la ị́jọ́ ũnzí idé wẽwẽ rú.

23 Ãfó la ꞌbá ịsị́ vụ̃rụ́,

wó ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́lé rĩ la ãrútáŋá ịsụ́ rá.

24 ꞌBá ãko ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ kí nalépi ĩꞌdi be rĩ ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru cénĩ.

Drĩ táni ũyõ na icó ị́jọ́ pịrị rĩ jọlé ku.

25 Ụ̃rị̃ idéjó ꞌbá ꞌbá ru rĩ sĩ rĩ ĩꞌdi ũnzí-ũnzí cécé ímbá áni,

wó ásị́ tị̃jó Úpí drị̃ gá rĩ la ꞌbá tãmba rá.

26 ꞌBá ũꞌbí kí lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ úpí drị̂ ịsụ́lé,

wó Úpí la ị́jọ́ pịrị rĩ lị nĩ.

27 ꞌBá múké rĩ ngụ̃ kí ꞌbá ũnzí rĩ kí ũnzí

ãzíla ꞌbá ũnzí rĩ ngụ̃ kí ꞌbá múké rĩ kí ũnzí.

30

Ị́jọ́ Ágụ̃rị̃ ꞌbã jọlé rĩ kî

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ Ágụ̃rị̃ Yãkẹ́hị̃ ngọ́pị ꞌbã jọlé rĩ kî; jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí Ị̃tụ́wẹ́lị̃ ꞌbaní Ụ̃kálị̃ be:

2 “Ma ꞌbá ꞌbá kí agá ꞌdâ azalépi ãndânĩ rĩ ꞌi;

ma ꞌbá kí agá ꞌdâ vãtáŋá kóru.

3 Ma ũndũwã kóru,

jõku ánị̃ ị́jọ́ ꞌBá Ãlá rĩ drị̃ gá ku rĩ.

4 ꞌBá tụlépi ꞌbụ̃ gâlé ãzíla asị́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rá rĩ ãꞌdi ꞌi?

ꞌBá ũlí amvulépi ĩꞌdidrị́ alé gá rá rĩ ãꞌdi ꞌi?

ꞌBá ị̃yị́ umbélépi bõngó sĩ rá rĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?

ꞌBá vũ ꞌbã ãsị̃ŋá ụ̃ꞌbị̃lépi pírí rá rĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?

Rụ́ lã ãꞌdi ꞌi,

ãzíla ngọ́pị̃ ꞌbã rụ́ ãꞌdi ꞌi?

Ílũ mání ídrĩ nị̃ la rá rĩ gá.

5 “Ị́jọ́ pírí Ãdróŋá drị̂ kí pịrị;

ĩꞌdi gọ́bẹ́rẹ́ ꞌbá apálépi ru zị̃lépi ĩꞌdi rụ́ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

6 Lẽ mí ũꞌbã ị́jọ́ ãzí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ drị̃ gá ku,

jõ íni ku ĩꞌdi uzá ími drị̃ gá ãzíla ĩꞌdi iꞌda la mi ĩnzóꞌbá rĩ gá rá.

7 “Úpí; ị́jọ́ mání aꞌị́lé mídrị́ rĩ kí ị̃rị̃,

mí uga mání kí ku ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku rú fô:

8 Mí ĩdã ĩnzõ alị́jó ãzíla adrujó ĩnzóꞌbá rĩ kí má rụ́ ꞌdâ rá-rá ru,

ífẽ jõ má adru mání lẽmẽrí ru ku jõku málĩ trũ ambamba ku fô,

wó ífẽ mání íná ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ ꞌbã adru cí.

9 Ádrĩ adru málĩ trũ ambamba, má icó jọlé la ími ãzị́ mání ꞌdáyụ,

ãzíla ma jọ la, ‘Úpí la ꞌdĩ dó ãꞌdi ꞌi?’

Jõku ádrĩ adru lẽmẽrí má icó ãko ụ̃gụ̃lé sĩ drị̃nzá ajíjó Ãdróŋá mádrị̂ ní rá.

10 “Lẽ mí ũsõ ị́jọ́ ãtíꞌbó ụrụꞌbá gá ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ní ku,

jõ íni ku ãtíꞌbô la ími wã rá ãzíla mi ị́jọ́ ịsụ́ rá.

11 “ꞌBá ãzí rĩ kí átẹ́pịka kí wãwã,

ãzíla fẽ kí ãwãꞌdĩfô ãndreka ꞌbaní ku.

12 ꞌBá ãzí kí ru ꞌbã ꞌbá ãlá ru kí drị̃ sĩ cénĩ,

wó íni ꞌdĩ ũnzõ kí ru ị́jọ́ ũnzí sĩ.

13 ꞌBá ãzí ri kí ũrã la kí ꞌbá múké la,

ãzíla kí ꞌbá ãzí rĩ kí ndre ãzị́ kóru;

14 ꞌbá ãzí kí sị́ ci cécé ménéŋá áni,

kálé ĩꞌbadrị̂ kí cécé ị́lị́ŋá áni,

kí sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ lẽmẽrí ãzíla

ꞌbá ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ãko kóru rĩ kí na.

15 “Drídríwú ꞌbã izonzi kí ị̃rị̃,

kí ị̃rị̃trá jọ la, ‘Ífẽ mání, ífẽ mání!’

“Ãko ãzí kí na mgbãrĩ gá sụ icó kí agalé ku:

16 ĩnádrị̃, mvájólé úndó rĩ,

ãngũ ị̃yị́ mvụlépi ị̃yị́ ꞌbã sĩ cajó ĩꞌdiní ku rĩ ꞌi,

ãzíla ãcí velépi ụtrị́lé tí rĩ kí abe.

17 “ꞌBá ápãrákã idélépi átẹ́pị sĩ

jõku ãndrẽ idelépi rĩ,

kúrúke kí mịfị́ la kí unze tilé rá

ãzíla Núgúnúke kí ĩꞌdi ĩzá ti rá.

18 “Ị́jọ́ ãzí kí na kí mání ụ̃sụ̃táŋá ru,

mgbã rĩ gá sụ mání ífí vãlé ku la kî:

19 gẹ̃rị̃ yụ́kụ́ ní ungajó ꞌbụ̃ gâlé rĩ ꞌi,

gẹ̃rị̃ ị̃nị̃ ní acị́jó írã drị̃ gâsĩ rĩ ꞌi,

gẹ̃rị̃ mẹ́lị̃ ꞌbã acị́jó ị̃yị́ drị̃ gâsĩ rĩ ꞌi

ãzíla gẹ̃rị̃ ágọ́bị́ ꞌbã sĩ ũkú lẽjó rĩ ꞌi.

20 “ꞌDĩ gẹ̃rị̃ ũkú ãwụ́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ngajó rĩ ꞌi:

ĩꞌdi ãngũ na rá, ĩꞌdi ru tị li ãꞌí ru

ãzíla ĩꞌdi jọ la, ‘Ánga ị́jọ́ ãzí ũnzí la ku.’

21 “Ụ̃nọ́kụ́ la ru aya ị́jọ́ na kî sĩ,

mgbã rĩ gá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã icólé tị talé ku rĩ kí sụ:

22 ãtíꞌbó ꞌbã acájó úpí ru rĩ ꞌi,

ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ ní adrujó íná trũ ĩyõ rú rĩ ꞌi,

23 ũkú lẽlé ku rĩ ꞌbã ágó rụjó rá rĩ ꞌi,

ãzíla ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ ꞌbã ãmbógó ĩꞌdidrị́ ũkú ru rĩ ꞌbã ágó pajó rĩ ꞌi.

24 “Ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ, ãko ãzí ĩmbíráŋá la kí sụ

wó ĩgãnã kí ũndũwã sĩ cí:

25 ĩyé kí ũkpó trũ were rú,

wó kí ãkónã tãmba ílí sĩ;

26 kílẽ kí ũkpó gã

wó ịsụ́ kí ãngũ ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ idé ꞌbé agá;

27 úmbí kí úpí kóru

wó kí unga amụtị sĩ cécé ãsĩkárĩ kí áni,

28 mí icó lọ̃bọ̃drị̃ ꞌdụlé drị́ gá rá,

wó ĩꞌdi uꞌá ãngũ ũpi ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ kí agá.

29 “Ãko ãzí kí na ĩꞌbã kí acị́ agá, kí acị́ ãfó sĩ ũniyambamba rú,

mgbã rĩ gá kí sụ kí acị́ ãfó sĩ:

30 kẹ̃mị̃ ndẽ ãnãkpá pírí kí ũkpõ sĩ rá

ãzíla idé ãnãkpá ãzí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku;

31 ãꞌụ́gọ́ ãfó ru rĩ, ị̃ndrọ́gọ́

ãzíla úpí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí adrujó ĩꞌdi andre trộkị́lịrị rĩ ꞌi.

32 “Ídrĩ ándrá adru ꞌbá azalépi aza-azâ ru ịpị́lépi ãfó sĩ la,

jõku ídrĩ ándrá ị́jọ́ ũnzí itú,

mí ụ̃pị̃ ími tị ími drị́ sĩ cí!

33 Ídrĩ lẹ́sụ́ ꞌa usa, ĩꞌdi ãdu ũfũ rá,

ídrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ũmvu dị, ãrí la la ra rá,

ídrĩ ị́jọ́ kí usa ũmbã sĩ, ĩꞌdi ãwãŋá ajị́.”

31

Ímbátáŋá fẽlé úpí Lãmụ́wẹ́lị̃ ní ri kî

1 ꞌDĩ kí ị́jọ́ úpí Lãmụ́wẹ́lị̃ ní jọlé ãndrẽ ꞌbã sĩ ĩꞌdi imbájó rĩ kî:

2 “ꞌBárĩ mâ ngọ́tị̂, mâ ngọ́tị́ ãfũlépi áma ꞌa gá rĩ,

mi umvitáŋá Ãdróŋá mání zịlé rĩ drị̂ ꞌi,

3 mí iza jõ ũkpó mídrị̂ sĩ ru ulajó ũkú kí abe ku,

ị̃lị̃kị̃ kí ũpi ũꞌbí kí ꞌbo-ꞌbo.

4 “Mí are drĩ Lãmụ́wẹ́lị̃,

lẽ ũpi ꞌbã mvụ kí wáyĩnĩ ku,

lẽ íwá vị́ ꞌbã ndẽ kí ku.

5 Drĩ kí íwá mvụ ꞌbo ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí ị́jọ́ ãvĩ ãzị́táŋá kí drị̃ gá rá,

ãzíla icó kí dó sĩ ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã-ĩkpã rĩ kí ãzã kolé ku.

6 Íwá ĩꞌdi múké la ꞌbá ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌbanî,

ãzíla wáyĩnĩ ĩꞌdi múké la ꞌbá ásị́ umvúlépi umvû rĩ ꞌbanî.

7 Lẽ ꞌbã mvụ kí ĩꞌdi ãzíla ꞌbã ãvĩ kî dó sĩ ị́jọ́ lẽmẽrĩ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá,

ꞌbã ũrã kî dó sĩ ị́jọ́ ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ku.

8 “Ítu pá ị́jọ́ jọjó ꞌbá icólépi ị́jọ́ jọlépi kî sĩ ku rĩ kí kẹ̃jị́ gá,

ímba hákĩ ĩꞌbadrị̂ kí tã.

9 Íjọ ị́jọ́ kí kẹ̃jị́ gá ãzíla mí adru ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí lịlẹ́pi múké-múké rĩ rú,

íꞌdị ãꞌdị́ hákĩ ꞌbá lẽmẽrí ãzíla ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí sĩ.”

Ũkú ádrízã múké rĩ ịcụ́jó rĩ

10 Ãꞌdi icó ũkú ádrízã múké rĩ ịsụ́lé rá la nĩ yã?

Ãjẹ̃ ĩꞌdidrị̂ ndẽ írã ãjẹ̃ rú gụlépi pãrã-pãrã rĩ rá.

11 Ágô la ásị́ tị̃ ĩꞌdi drị̃ gá,

ãzíla icó adrulé lẽmẽrí ku.

12 Ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí ĩꞌdi ágô ní mũkẽ nga,

ãzíla fẽ ĩꞌdiní ásị́ ãzá ku.

13 Ĩꞌdi kãbĩlõ ꞌbíko kí ndrụ̃ wãrũ be,

sĩ bõngó idéjó ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ cénĩ.

14 Cécé mẹ́lị̃ ꞌbã ãko ajíjó rĩ áni,

ĩꞌdi ãkónã ají angájó álị́.

15 Ũkú ꞌdĩ la angá ãngũsãrã sĩ,

ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩꞌdi ãkónã idé ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbanî,

ãzíla ĩꞌdi ãzị́ awa izonzi ĩꞌdidrị́ ãtiꞌbo ru rĩ ꞌbanî.

16 Ĩꞌdi ãngũ ãzí ịsụ́ ãzíla ĩꞌdi ĩgbã la,

ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ ꞌbã ũyá sĩ ĩꞌdi zãbíbũ sa ámvụ́ zãbíbũ drị̂ agá.

17 Ĩꞌdi ru itú bábá ãzị́ ní,

sĩ ãzị́ ngajó ũkpó sĩ.

18 Ĩꞌdi lẽ ndrelé la bĩsírã ĩꞌdiní ngalé rĩ la ĩꞌdiní ụ̃rọ̃drị́ ají rá,

ãzíla ĩꞌdi ãzị́ nga kpere ị́nị́ ágágá.

19 Ĩꞌdi ife sĩ kãbĩlõ ꞌbíko cãjó rĩ rụ drị́ gá,

ãzíla ĩꞌdi bõngó ĩꞌdidrị̂ kí cã drị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ cénĩ.

20 Ĩꞌdi ãko fẽ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní,

ãzíla drị́ la mgbọ rú sĩ ãko fẽjó ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ ꞌbanî.

21 Idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ abe ãngũ ị̃gbẹ́ sĩ ku,

ãꞌdusĩku ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ ꞌbaní bõngó sụ̃lé ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ kí cí.

22 Ĩꞌdi sókã ĩꞌdidrị́ sĩ gbọ́lọ́drị̃ ꞌbejó rĩ kí cã cénĩ,

ãzíla ĩꞌdi bõngó mịfị́ níríŋá pápũlũ rú rĩ kí sụ̃.

23 Ágô ꞌbá ãzí ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃,

ũꞌbí kí drĩdríŋĩ gá táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá la.

24 Ĩꞌdi bõngó mịfị́ níríŋá ri kí cã, ĩꞌdi sẹ́rị̃ kí idé,

ãzíla ĩꞌdi kí ụzị ꞌbá bĩsírã gá rĩ ꞌbanî.

25 Ũkú ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ũkpó ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ la,

ãzíla ụ̃rị̃ rụ ĩꞌdi ị́jọ́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí sĩ ku.

26 Ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ũndũwã sĩ,

ãzíla ĩꞌdi ímbátáŋá fẽ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ.

27 Ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí tãmba múké-múké,

ãzíla adru ũvú ku.

28 Anzị ĩꞌdidrị̂ kí pá tu sĩ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô fẽjó,

ãzíla ágô la ĩꞌdi ịcụ́-ịcụ̂.

29 Ĩꞌdi jọ la, “Ũkú múké rĩ kí wẽwẽ rú,

wó índẽ kí pírí rá.”

30 Ụrụꞌbá idélé ãlá ru rĩ agá mũlũmbẽ cí ãzíla ũnĩ ụrụꞌbá drị̂ ãzị̂ kóru,

wó ũkú Úpí rulépi rá rĩ la ị̃nzị̃táŋá ịsụ́ rá.

31 Ífẽ ĩꞌdiní ũyá calépi ĩꞌdi sĩ rá rĩ rá,

ãzíla lẽ ị́cụ́ ĩꞌdi ãzị́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ngalé ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ rĩ kí sĩ ũꞌbí kí agá.

* 15:11 15:11 Ãbãdónĩ ꞌbã ífí tị Ĩbũrãníyã drị̂ sĩ “lị́kị̃.”

* 20:16 20:16 Bĩbĩlíyã ãzí rĩ jọ kí, “ũkú acị́lépi mị́rị̃ ru rĩ.”

Yónã

1

2

3

4

Bụ́kụ̃ Yónã drị̂

Bụ́kụ̃ Yónã drị̂ nze ãmaní ị́jọ́ ị́jọ́ sĩ nábị̃ Yónã tị pẽjó Táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ gá rĩ drị̃ gá. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ adru bụ́kụ̃ nãbịya ãzí rĩ ꞌbadrị̂ áni ku. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ jọ ị́jọ́ ambamba la nábị̃ Yónã ꞌbã drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌdiní ngalé rĩ kí abe adru ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá ku. Yónã nga ãzị́ ãni rú sáwã 2 Yẽrõbũwámũ rĩ ꞌbã adrujó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú rĩ sĩ, ꞌdĩ drĩdríŋĩ ílí 800-750 rĩ gá. ꞌBá ũꞌbí ụ̃nị̃táŋá Bĩbĩlíyã drị̂ trũ ụrụgá rĩ nị̃ kí úsĩ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ílí íngõ sĩ yã ri ku.

Ãdróŋá pẽ Yónã tị sĩ mụjó ị́jọ́ ũlũjó ꞌbá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩ. Wó Yónã are Ãdróŋâ tị ku ãzíla fẽ drị̃ mụjó gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ãni ndú la gá mụjó Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ kẹ̃jị́ gá. (Yónã 1:1-3) Mụ filé mẹ́lị̃ mụlépi Táwụ̃nị̃ ãmbógó Tãrĩsísĩ gá rĩ gá. Mẹ́lị̃ ꞌbã dị agá sĩ mụjó Tãrĩsísĩ gá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Ãdróŋá pẽ dó ãlụ́kụ́kụ̃ ãmbógó la tị, ꞌbá mẹ́lị̃ agá ꞌdãá rĩ acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ, ꞌbe kí dó Yónã ꞌi ị̃yị́ agá sĩ Ãdróŋá ꞌbã ũmbã ịgbẹjó. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá ãpẽ dó ị̃ꞌbị ãzí ãmbógó la tị sĩ Yónã tijó. Yónã uja dó ásị́ rá ãzíla Ãdróŋá aꞌbe dó ĩꞌdi ídri rú. Ãsị̃jó Yónã mụ dó táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ gá sĩ ị́jọ́ ũlũjó ꞌbá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá rá. ꞌBá Táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ agá rĩ uja kí dó sĩ ásị́ rá. Bụ́kụ̃ Yónã drị̂ amvi trẹ̃yị́ la ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ íngõ pí yã rĩ drị̃ gá Yónã drĩ táni lẽ Ãdróŋá ꞌbã adru ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru rá tí. (Yónã 4:2)

1

Yónã ꞌbã apájó Úpî sĩ rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Úpí jọ ị́jọ́ Yónã Ãmĩtáyĩ ngọ́pị be, jọ ĩꞌdiní, 2 “Ímụ táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ drị́ ꞌdã gâlé gbõrú ãzíla ílũ ꞌbá ala gá ꞌdã ꞌbaní ị́jọ́ mání mụlé lịlẹ́ kí drị̃ gá rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ándre ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí ngalé rĩ rá.”

3 Wó Yónã mvu dó apálé Úpî sĩ rá ãzíla fẽ dó drị̃ mụlé Tãrãsị́sị̃ gâlé ru. Mụ dó ándrá Yópã gá ị̃yị́ tị gâlé ãzíla ịsụ́ dó mẹ́lị̃ mụlépi Tãrãsị́sị̃ gá la. Ũfẽ dó ãjẹ̃ ãcị̃ drị̂ ãzíla fi dó mẹ́lị̃ agá sĩ mụjó ꞌbá ala gá rĩ kí abe Tãrãsị́sị̃ gá sĩ apájó Úpî sĩ.

4 Wó Úpí ãpẽ dó ãlụ́kụ́kụ̃ ãmbógó ũkpó la tị mĩrĩ drị̃ gá, ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó lilépi ꞌdã sĩ mĩrĩ umvú dó tũlá-tũlá lẽ dó sĩ mẹ́lị̃ andilé rá. 5 ꞌBá mẹ́lị̃ agá rĩ acá kí dó ụ̃rị̃ ãmbógó la sĩ ãzíla ꞌbá ãlu ãlu awá dó sĩ ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ rụ́. Uꞌbé kí dó tẹ́rị́ mẹ́lị̃ agá rĩ kí mĩrĩ agá sĩ fẽjó la mẹ́lị̃ ꞌba acá dó sĩ ĩpé ru. Wó íni ꞌdĩ Yónã fi dó ꞌbãngá mẹ́lị̃ ꞌa gá vụ̃rụ́lé ãzíla la dó ru ụ́ꞌdụ́ kolé, ụ́ꞌdụ́ ꞌbe dó ĩꞌdi káyĩ rá. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mẹ́lị̃ ꞌdị́pị amụ́ dó ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Mí icó ụ́ꞌdụ́ kolé íngoní ru? Mí angá ụrụgá, mí umve ãdróŋá mídrị̂ ꞌi! Icó nõ vâ sĩ ãma ízákĩzã ndrelé sĩ ãma pajó rá yã áni.”

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá mẹ́lị̃ agá rĩ jọ kí dó ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ĩmi amụ́, ãma amụ́ kí jẽgê ꞌbelé, ãma dó sĩ nị̃la ꞌbá drị̃lẹ́ ũnzĩ ꞌdĩ ajílépi ãmaní rĩ ãꞌdi ꞌi yã rĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbe kí dó jẽgê ãzíla jẽgê ꞌde dó Yónã drị̃ gá. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ zị kí dó Yónã ꞌi, “Ílũ ãmaní ãꞌdi fẽ drị̃lẹ́ ũnzĩ ꞌdĩ ní aꞌdé jó ãma drị̃ gá ri nĩ? Mi ãꞌdu ãzị́ nga? Mí ãfũ íngõlé? Sụ́rụ́ mídrị̂ ãꞌdu ãzíla mi ãꞌdu ꞌbá?” 9 Yónã umvi ĩꞌbaní, “Ma ꞌbá Ĩbũrãníyã rú la, ma Úpí ị̃nzị̃, ꞌdĩ Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá mĩrĩ kí ꞌbãlépi vũ be rĩ ꞌi.” 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá mẹ́lị̃ agá rĩ acá kí dó ụ̃rị̃ ãmbógó la sĩ ãzíla jọ kí dó sĩ Yónã ní, “Mgbã rĩ gá ị́jọ́ míní idélé íni ꞌdĩ ãꞌdu,” ãꞌdusĩku nị̃ kí rá Yónã la apá agá Úpí sĩ, ãꞌdusĩku lũ ĩꞌbaní rá.

11 Jọ kí dó Yónã ní, “Ãma dó ími idé ãꞌdurú mĩrĩ umvúlépi tũlá-tũlá ị̃dị́-ị̃dị́ ꞌdĩ ꞌbã sĩ icójó pâ tujó ãmaní rá?”

12 Yónã jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ma ꞌbelé mĩrĩ agâlé; mĩrĩ umvúlépi ꞌdĩ la dó sĩ pá tu ĩminí rá, ãꞌdusĩku ánị̃ rá mĩrĩ ꞌdi la ꞌbãngá lú umvú tũlá-tũlá íni la ị́jọ́ mání izalé rĩ sĩ.”

13 Kẹ̃jị́ la gá ꞌbá ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ kí tí mẹ́lị̃ pẽlé ũkpó sĩ sĩ cajó gọ́rọ̃tị́yọ̃ gâlé, wó icó kí ku ãꞌdusĩku mĩrĩ ꞌbã umvúŋá tũlá-tũlá rĩ ndẽ dó tá drị̃ drị̃ rĩ rá. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ awá kí dó Úpî drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ kí, “Úpí, ífẽ ãma ị̃lị̃kị̃ jõ ãmaní ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdịjó rĩ sĩ ku. Ílị jõ ị́jọ́ ãma drị̃ gá ãmaní ágọ́bị́ ị́jọ́ kó ru ꞌdĩ ꞌdịjó rĩ sĩ ku fô! Úpí míní rĩ gá mí idé ị́jọ́ kí míní lẽlé rĩ áni.” 15 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌdụ kí dó Yónã ꞌbelé mĩrĩ agá ãzíla mĩrĩ tá umvúlépi tũlá-tũlá rĩ tu dó sĩ pá cí. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá tá mẹ́lị̃ agá ꞌdĩ idé kí dó Úpí ꞌbã ị́jọ́ sĩ ụ̃rị̃ ãmbógó la sĩ, idé kí dó ĩꞌdiní ídétáŋá, na kí dó ũyõ ãzíla ị̃nzị̃ kí dó ĩꞌdi rá.

17 Wó Úpí itú ị̃ꞌbị ãzí ãmbógó la sĩ Yónã tijó, Yónã uꞌá dó sĩ ị̃ꞌbị ꞌdã ꞌa gâlé ụ́ꞌdụ́ na ãzíla ị́nị́ na.

2

Yónã ꞌbã Ãdróŋá zịjó rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónã zị dó Úpí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ angájó ị̃ꞌbị agâlé. 2 Jọ dó,

“Ũcõgõ mádrị́ ãmbógó rĩ agá má umve Úpí ꞌi ãzíla umvi ma rá.

Má umve mi angájó ĩnádrị̃ agâlé sĩ áma ãzã kojó

ãzíla mí are ma rá.

3 Íꞌbe ma ị̃yị́ kị́rị́ rĩ ꞌbã ágá gá vũ gâlé,

mĩrĩ ꞌbã ágádrị̃ gâlé,

ãzíla ị̃yị́ ãlụ́kụ́kụ̃ trũ rĩ iti ma ágá gá;

ị̃yị́ mídrị́ umvúlépi umvú-umvû rĩ,

alị pírí áma drị̃ gâsĩ.

4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ájọ dó, ‘Údro dó ma mí rụ́ ꞌdâ rá

údro ma angájó ími drị̃lẹ́ gá,

wó tí ma mụ ãngũ ndrelé

jó mídrị́ ãlá rĩ agâlé ị̃dị́.’

5 Ị̃yị́ áma itilépi rĩ fẽ áma úríndí ní mvulé,

ị̃yị́ kị́rị́ rĩ ce ma agá gá,

ásé ị̃yị́ agá rĩ ĩkãlã áma drị̃ pírí cí.

6 Áꞌde mgbi ꞌbé ị̃ndụ́ ꞌbã iꞌdó agâ vũgâlé,

ụ̃nọ́kụ́ aku áma tị cí nzị̃ŋá kóru jãꞌdâ,

wó mí anzé ma ꞌbụ́ agâlé rĩ sĩ ídri rú,

Úpí Ãdróŋá mádrị̂.

7 Sáwã mání drãjó drã drã rĩ gá,

má agá ị́jọ́ Úpí ími drị̃ gá,

ị́jọ́ mání zịlé rĩ ca mí rụ́,

jó Ãdróŋá mídrị́ ãlá rĩ gá rá.

8 ꞌBá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ,

kí lẽtáŋá mídrị́ uyaŋá kóru rĩ ãvĩ rá.

9 Wó ma úngó ãwãꞌdĩfô fẽŋâ ãni la ngo,

ãzíla ma ídétáŋá idé míní,

ma ũyõ mání nalé rĩ ꞌbã ị́jọ́ nga rá.

Patáŋá la angá Úpí drị́!”

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí fẽ dó ãzị́táŋá ị̃ꞌbị̂ ní, ị̃ꞌbị̂ agbẹ́ dó sĩ Yónã ị̃yị́ tị gá ãmvé.

3

Yónã mụ dó Nị̃nẹ́vẹ̃ gá

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ vâ ị́jọ́ Yónã ní pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ, 2 “Ímụ gbõrú táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ gá, mí ũlũ ị́jọ́ mání lũlé míní ꞌdĩ ꞌbá ala gá rĩ ꞌbanî.”

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yónã angá dó rá ãzíla mụ dó sĩ Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rá cécé Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni. Nị̃nẹ́vẹ̃ ándrá táwụ̃nị̃ ãzí ãmbógó la, acị́jó ꞌa la gâsĩ pírí rĩ la ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ na. 4 Ụ́ꞌdụ́ drị̃ drị̃ rĩ sĩ, Yónã iꞌdó dó acị́lé táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ agâsĩ, li ꞌbá kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ jọ, “Ace ụ́ꞌdụ́ kãlị́sụ táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ ní ị̃lị̃kị̃jó.”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ ãꞌị̃ kí dó Ãdróŋâ rá. ꞌBá pírí ị̃sãyĩmũ kí dó, ụ̃sụ̃ kí dó ru kõlĩbá sĩ, iꞌdójó ꞌbá ãmbogo rĩ kí agá cajó kpere ꞌbá nírí rĩ ꞌba rụ́.

6 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la dó mụ calé úpí Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ ꞌbã bị́lẹ́ gá ꞌbo, angá dó ĩꞌdidrị́ úmvúke sị́ gá rĩ sĩ, trũ dó bõngó ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ rá, ụ̃sụ̃ dó ru kõlĩbá sĩ ãzíla ri dó sĩ úfóró agá.

7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí fẽ úyú dó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ ꞌbaní pírí:

“Ãzị́táŋá angálépi úpí drị́ ãzíla ãmbogo ĩꞌdi pálé gá rĩ ꞌbadrị́ rĩ sĩ: Lẽ ꞌbá jõku ãnãkpá, tị́ jõku kãbĩlõ ꞌbã ꞌbị̃ kí ãko ãzí ku. ꞌBã na kí ãko ãzí ku jõku ꞌbã mvụ kí ị̃yị́ ku. 8 Wó lẽ ꞌbá ꞌbã ụ̃sụ̃ kí ru ãnãkpá kí abe kõlĩbá sĩ ãzíla ꞌbã zị kí Ãdróŋá ásị́ pírí sĩ. Lẽ ꞌbá pírí ꞌbã umve kí Ãdróŋá ásị́ pírí sĩ. ꞌBã aꞌbe kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌba kí ngalé rĩ kí ãgọ̃bị̃ abe rá. 9 Ãꞌdi nị̃ Ãdróŋá la tá nõ vâ icó ru ásị́ ujalé rá sĩ adrã ĩꞌdidrị̂ aꞌbejó, ãmaní sĩ icójó ũdrãjó ku rĩ gá nĩ?”

10 Ãdróŋá la dó mụ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí idélé sĩ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó rĩ ndrelé ꞌbo, uja dó ru ásị́ ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã lẽjó ꞌbá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ gá rá, ị̃lị̃kị̃ dó sĩ kí ku.

4

Ũmbã Yónã drị̂ ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí drị̂

1 Wó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ꞌdĩ kí ụꞌdị́jó ku rĩ fẽ Yónã ꞌbã asị́ acá múké ku ãzíla acá dó sĩ ũmbã sĩ. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yónã zị dó Úpí ꞌi jọ, “Úpí, ꞌdĩ adru ị́jọ́ ándrá mání jọlé ꞌdĩ sĩ ma drĩ sụ́rụ́ mádrị̂ agâlé rĩ ꞌi ku yã? ꞌDi bãsĩ ị́jọ́ mání ándrá sĩ apájó Tãrãsị́sị̃ gâlé rĩ ꞌi; ãꞌdusĩku ánị̃ ándrá rá mi Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ rĩ ꞌi, ũmbã rụ mi gbõrú ku ãzíla lẽtáŋá mídrị̂ ãmbógó ru ãzíla mi ị́jọ́ míní lẽjó ꞌbá ị̃lị̃kị̃jó rĩ aꞌbe gbõrú. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí, dũbã íꞌdụ áma ídri rá, ĩꞌdi múké mání drãjó rá ndẽ mání adrujó ídri rĩ.”

4 Wó Úpí jọ, “Hákĩ ãzí má ãni míní sĩ adrujó ũmbã sĩ la cí yã?”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yónã fũ dó táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru, uja dó sĩ ĩꞌdiní índríkã ãzí ãsõlé ãzíla ri dó ị̃ndụ́ la gá sĩ ndrejó la ãꞌdu ị́jọ́ la nõ mụ ru idélé táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ ụrụꞌbá gá nĩ yã áni. 6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãdróŋá fẽ ị̃nzụ́ ní dịjó índríkã rú Yónã ꞌbã drị̃ gâsĩ ĩꞌdi anzéjó ũcõgõ ĩꞌdidrị̂ agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãyĩkõ fụ dó sĩ Yónã ambamba ị̃nzụ̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. 7 Wó ãngũsãrã ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ, Ãdróŋá fẽ ụ̃ꞌbụ ãzí ní ị̃nzụ́ dịlépi ꞌdã lịjó rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃nzụ̂ ꞌi dó sĩ rá. 8 Ị̃tụ́ la dó mụ agálé ꞌbo, Ãdróŋá fẽ ũlí ãcíꞌbíríto la ní lijó ãngũ ị̃tụ̂ ꞌbã sĩ agájó rĩ gâlé ru ãzíla ị̃tụ́kã zã dó sĩ Yónã ꞌbã drị̃kã. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yónã acá dó sĩ ũkpó kóru, ũrã dó sĩ ídrĩ tá drã rá la múké, jọ dó sĩ, “Ĩꞌdi múké mání drãjó rá ndẽ mání adrujó ídri rĩ rá.”

9 Wó Ãdróŋá jọ dó Yónã ní, “Hákĩ ãzí mí ãni míní sĩ adrujó ị̃nzụ́ ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ũmbã sĩ la cí yã?” Yónã umvi, “ꞌẼ, ũmbã áma nalépi rĩ ca mání sĩ drãjó rá.”

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí jọ Yónã ní, “Mí acá ũcõgõ sĩ ị̃nzụ́ ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ịsụ́ ínga ãzị́ ãzí ala gá ku ãzíla ífẽ ĩꞌdiní zolé mi ꞌi ku. Ị̃nzụ́ ꞌdĩ angá zolé ị́nị́ sĩ ãzíla drã vâ ị́nị́ sĩ. 11 Wó táwụ̃nị̃ ãmbógó Nị̃nẹ́vẹ̃ gá ꞌbá 120,000 ꞌbã drị̃lẹ́ gá uya kí drĩ ị́jọ́ múké rĩ kí ꞌbã ifí ị́jọ́ ũnzí rĩ abe ku ãzíla tị́ kí ala gá wẽwẽ rú. Má icó dó ꞌbá táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdã agá rĩ kí ꞌbã ízákĩzã ndrelé ku yã?”

Nãhụ́mị̃

1

2

3

Bụ́kụ̃ Nãhụ́mị̃ drị̂

Bụ́kụ̃ Nãhụ́mị̃ drị́ ꞌdĩ jọ ị́jọ́ ị́jọ́ Nãhụ́mị̃ ꞌbã ndrelé urobí agâsĩ ri kí drị̃ gá. Ị́jọ́ Nãhụ́mị̃ ꞌbã jọlé rĩ nze ị́jọ́ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá Ãsírĩyã gá rĩ ꞌbadrị̂ kí drị̃ gá. Nãhụ́mị̃ umve sụ́rụ́ ꞌdĩ, “Nị̃nẹ́vẹ̃” ꞌi, táwụ̃nị̃ ãmbógó sụ́rụ́ ꞌdĩ drị́ bĩsírã ngajó rĩ drị̂ ꞌbã rụ́ sĩ. Ãsírĩyã ándrá sụ́rụ́ ãzí ãngũ rụlépi ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ ụ́rụ́ rĩ gá rĩ kí agụlépi ãtíꞌbó rú rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Nãhụ́mị̃ jọ ándrá ị́jọ́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tẹ̃bẹ́sị̃ drị̂ ꞌbã aꞌdéjó rĩ drị̃ gá rá 3:8. Ãma icó nị̃lé la rá Nãhụ́mị̃ ụndrị́ ị́jọ́ sáwã ãzí gá ílí 663 útị drĩ Yẹ́sụ̃ ku rú ꞌdĩ ílí Tẹ̃bẹ́sị̃ ꞌbã aꞌdéjó rĩ gá ãzíla ílí 612 ꞌdĩ sĩ útị drị̃ Yẹ́sụ̃ ku rú ꞌdĩ sáwã Nị̃nẹ́vẹ̃ ꞌbã aꞌdéjó rĩ gá.

Ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Nãhụ́mị̃ drị̂ jọ ꞌbá ịsụ́lé ũnzí rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi co ímbátáŋá ru rá. Ãdróŋá drĩ táni ũmbã rụ gbõ rú ku rá tí. Ãdróŋâ ũkpó trũ. Jọ rá Nị̃nẹ́vẹ̃ kí Ãsírĩyã be kí mụ aꞌdélé rá ãzíla ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ála mụ kí rụlé agụlé mãbụ́sụ̃ rú. ꞌBá Yụ́dã drị̂ ꞌbaní ꞌdã dó bãsĩ ándrá ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ãzí ru arelépi múké íni la 1:15.

1

1 Ị́jọ́ jọlé urobí áni táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ drị̃ gá rĩ. ꞌDĩ bụ́kụ̃ ị́jọ́ Nãhụ́mị̃ Ẽlĩkósĩ gó ru rĩ ꞌbã ndrelé rĩ icélépi rĩ.

Ũmbã ꞌbã Úpí najó táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ sĩ rĩ

2 Úpí ĩꞌdi Ãdróŋá ãjã rú, ãrígọ́tị ũfẽlépi rĩ ꞌi.

Úpí la ãrígọ́tị ũfẽ rá, adrã ga ĩꞌdi agá tré.

Úpí la ãrígọ́tị ũfẽ ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi ĩꞌdi be rĩ kí ụrụꞌbá gá rá,

mbã adrã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tã mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní.

3 Úpí rụ ũmbã gbõrú ku ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ũkpó ãmbógó ru,

Úpí la drị̃rịma fẽ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbaní rá.

Gẹ̃rị̃ ĩꞌdiní acị́jó rĩ ĩꞌdi lọ̃bị́yọŋá agâsĩ ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó rĩ agâsĩ

ãzíla ị́rị́tị kí pụ́trụ́ ĩꞌdi ꞌbã pá ꞌbã ingalé rĩ kî.

4 Fẽ ãzị́táŋá mĩrĩ ꞌbaní ãzíla ị̃yị́ alagá rĩ nzụ kí rá,

ãzíla ị̃yị́ áꞌbụ agá rĩ nzụ kí ĩndĩ.

Ị̃rẹ́bị́ ámvụ́ Bãsánĩ drị̂ gá rĩ ꞌi kí ásé ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ gá rĩ kí abe rá,

ãzíla ife mị̃rị́ Lébãnõnĩ drị̂ agá rĩ ꞌbã ũfũ nụ kí rá.

5 ꞌBé ãmbogo rĩ kí yã ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá yã-yã

ãzíla ꞌbé were rĩ kí aká-akâ.

Ụ̃nọ́kụ̂ la yã ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá yã-yã,

ụ̃nọ́kụ̂ la yã-yã ãzíla ꞌbá pírí alagá rĩ kí abe.

6 Ãꞌdi icó pá tulé sĩ ũmbã ĩꞌdidrị́ ãcí rĩ drị̃ tẽjó nĩ yã?

Ãꞌdi icó dó ũmbã ĩꞌdidrị́ ãcí áni rĩ talé rá rĩ gá nĩ yã?

Ũmbã ĩꞌdidrị̂ la ve ãcí ru lẹ̃kụ̃lẹ̃kụ̃,

írã kí asi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá trã-trã.

7 Úpí ĩꞌdi múké,

sáwã ũcõgõ drị̂ kí sĩ ma áma zị ĩꞌdi agá.

Ĩꞌdi ꞌbá ásị́ tị̃lépi ĩꞌdi drị̃ gá rĩ kí tãmba nĩ.

8 Wó ị̃yị́ galépi tré rĩ sĩ,

ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ị̃lị̃kị̃ rá,

ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí vú adro ãngũ ịnị agâsĩ.

9 Ĩmi ị́jọ́ itú Úpí ụrụꞌbá gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

Ĩꞌdi ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá,

ĩꞌdi ị́jọ́ ĩminí itúlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí atrị pâlé ãlu.

10 Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ drĩ kí táni ru ĩcõkã ụ̃cị́kị́ áni,

drĩ kí táni acị́ pãrã-pãrã ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ rĩ kí áni,

ĩꞌdi mụ kí ivélé cécé ásé ãꞌí rĩ ꞌbã vejó rĩ áni.

11 Nị̃nẹ́vẹ̃, ꞌbá ãzí ãlu la ãfũ ími agá ꞌdĩ,

ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí itú Úpí ụrụꞌbá gá

ãzíla ĩꞌdi ꞌbá kí imbá ị́jọ́ ũnzí sĩ.

12 ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé Ịsịrayị́lị̃ ní rĩ ꞌi,

“Drĩ kí táni tị itú ãlu ãzíla drĩ kí táni adru ũꞌbíkákãnã rú tí,

ĩꞌdi kí ụlị́ rá ãzíla ĩꞌdi alị-ãlị̂.

Ádrĩ ándrá táni ĩminí ũcõgõ fẽ agá rá tí,

má icó dó ĩminí ũcõgõ fẽlé ị̃dị́ ku.

13 Ma kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ ꞌbá Ãsírĩyã drị̂ ꞌbã kí gĩlé ĩmi imbe gá sĩ ĩmi ĩkpãjó rĩ kí ũtrũ rá

ãzíla ma ĩbáká ĩꞌbã kí sĩ kí ũgĩjó rĩ kí ụlị́ rá.”

14 ꞌDĩ ãzị́táŋá Úpí ꞌbã fẽlé ꞌbá Ãsírĩyã rú Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi:

“Ĩmi drụ́zị́ adru anzị ĩmi drị̃lẹ́ ru sĩ ĩmi rụ́ ajíjó rĩ kí kóru.

Ma íꞌdá ĩminí idélé ãzíla ãdroŋa ĩminí ũꞌbãlé

jó ĩminí sĩ kí ị̃nzị̃jó ꞌdĩ kí agá ꞌdĩ kí andi rá.

Ma ꞌbụ́ ga sĩ ĩmi ꞌbá Ãsụ́rị̃yã gá ꞌdĩ kí ị̃sị̃jó

ãꞌdusĩku ĩmi ꞌbá ũnzí la kî.”

15 Índre, ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ujílépi rĩ

la amụ́ ꞌbé kí drị̃ gâsĩ ꞌdã,

ꞌbá ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ũlũlépi rĩ ꞌi!

ꞌBá Yụ́dã drị̂, ĩmụ drị̃ gá ụ̃mụ̃ naŋá trũ

ãzíla ĩmba ũyõ ĩminí nalé rĩ kí tã.

ꞌBá ũnzí rĩ icó kí afílé ãngũ ĩmidrị̂ gá ị̃dị́ ku,

ãꞌdusĩku ála kí ị̃lị̃kị̃ kpítã rá.

2

Ị́jọ́ ụndrị́jó aꞌdéŋá Táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gá rĩ

1 Táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂, mẹ́rọ́ꞌbá kí amụ́ ími celé ꞌdĩ!

Ĩꞌbã ãsĩkárĩ kí ãngũ sịlé ũkpó rĩ sị́ gá sĩ mẹ́rọ́ꞌbá kí undréjó,

Ĩtẽ gẹ̃rị̃ afílépi táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ agá rĩ andre tẽtẽ!

Ĩmi itú ãsĩkárĩ ĩmidrị̂ kí ãꞌdị́ ní bábá,

ĩmi itú ĩmi ũkpó ru ãꞌdị́ ní bábá.

2 Mẹ́rọ́ꞌbá drĩ kí táni ũri Yãkóꞌbõ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃ rá tí,

ace were Úpí la dị̃zã ĩꞌbadrị̂ ají vúlé rá.

Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi cécé zãbíbũ izalé rá rĩ áni

wó ĩꞌdi mụ dị̃zã ịsụ́lé úꞌdí ru rá.

3 Gọ́bẹ́rẹ́ ãsĩkárĩ ũkpó mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ ꞌbadrị̂ kí ika rú,

sụ̃ kí bõngó ika rú.

Aya gárĩ ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́drị̂ drị̂ kí dị̃ ãcí áni,

ị̃tụ́ sĩ ídé kí bábá;

kí ãjụ́ ĩꞌbadrị̂ kí iwi ũlí agá ꞌdâ.

4 Gárĩ ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ụ̃cẹ̃ ũkpó sĩ gẹ̃rị̃ kí agâsĩ

drị̃ gá vúlé drị̃ gá vúlé ãngũ cí rĩ agá.

Kí indré cécé ãcí ãngũ jilépi rĩ áni

kí ují ndrí-ndrí ãvi áni.

5 Úpí mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị̂ fẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ndú rĩ ꞌbaní,

wó icó kí mụlé ãꞌdị́ trũ drị̃ gá ku

afụ kí ru bõrõ táwụ̃nị̃ drị̂ gá,

idé kí ãngũ sĩ ru zị̃jó rĩ bábá ꞌbo.

6 Únzị̃ ị̃yị́ tị kí mgbọ

ãzíla lị́cọ́ úpí drị̂ asu dó rá.

7 Ũtrũ kí ũkú Hũzábũ ꞌi pílílí ru,

agụ kí ĩꞌdi ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá.

Izonzị ĩꞌdidrị́ ãtiꞌbo rú rĩ ri kí awálé ĩꞌdi sĩ, kí awá cécé ãmámũ áni,

kí dị̃ ru jụ́jụ́ dị sĩ.

8 ꞌBá Táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ agá rĩ acá kí dó cécé ị̃yị́ kídí ru rĩ áni,

ꞌbá alagá rĩ kí apá cécé ị̃yị́ ꞌbã dịjó rĩ áni.

ꞌBá ãzí kí uzá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Ĩtu pá! Ĩtu pá!”

Wó ꞌbá ãzí ãgõlépi la ꞌdáyụ.

9 Ĩmụ, ĩra sílĩvã kî!

Ĩmụ, ĩra gólũdĩ kî!

Ãko ĩꞌbã kí tãmbalé rĩ ce kí ị̃ndụ́ ku,

ꞌdĩ málĩ ĩꞌbã kí tãmbalé ĩrá ĩꞌbadrị̂ agá rĩ kî.

10 Ị̂lị̃kị̃ dó táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ rá,

úra ãko ala gá rĩ kí rá ãzíla acá dó sĩ ándrú ru!

Kí ásị́ ri akálé akâ ãzíla kí ãja ri aꞌbịlé aꞌbị̂,

kí ụrụꞌbá ri yãlé ụ̃rị̃ drị́ yã yã.

11 Táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị́ ándrá adrulépi ꞌbụ́ kẹ̃mị̃ drị̂ áni rĩ dó íngõlé yã?

Ãngũ ĩꞌbã kí ándrá sĩ ĩꞌbã mvaka kí undrujó rĩ kí dó íngõlé yã?

Ãngũ kẹ̃mị̃ ágó rĩ ꞌbã kí jõ sĩ mụjó ãrónĩ rĩ kí abe

mvaka la ꞌbã kí jõ sĩ uꞌájó ala gá múké rĩ kí dó íngãá yã?

12 Kẹ̃mị̃ ucí dó ĩzá ĩꞌdi ꞌbã mvaka ꞌbaní calépi rĩ sĩ

ãzíla ụꞌdị́ ãnãkpá kí ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbaní ĩndĩ,

ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩzá tã mbajó rĩ ga tré ĩzá sĩ

ãzíla ꞌbụ́ ĩꞌdidrị̂ ga kí ĩndĩ

13 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ,

“Má acá dó ĩmĩ mẹ́rọ́ꞌbá ru,

ma gárĩ ĩmidrị́ ãꞌdị́drị̂ kí ivé rá

ãzíla ãsĩkárĩ ĩmidrị̂ kí ũdrã ãꞌdị́ gá ménéŋá sĩ.

Ma ãko ĩminí arálé ꞌbá ãzí rĩ ꞌbadrị́ rĩ kí upa rá.

ꞌBá ĩminí ụ́ꞌdụ́kọ́ ujílépi rĩ kí

ĩmi icó kí ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé ị̃dị́ ku.”

3

Ũcõgõ aꞌdélépi Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̃ gá rĩ

1 Nị̃nẹ́vẹ̃, mi táwụ̃nị̃ ãmbógó sĩ ꞌbá kí ãrí asujó rĩ ꞌi,

íga tré ĩnzõ sĩ,

íga tré ãrátáŋá sĩ,

mi ũcõgõ ãmbógó la ịsụ́ rá.

2 Ĩmi are drĩ kũrũbáyĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ cũwã-cũwã ꞌdĩ ꞌi,

gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí ꞌbã wị́lị̃ ꞌbã cẹ̃ŋá wị̃rị̃-wị̃rị̃ rĩ ꞌi,

fãrásĩ ꞌbã kpụ̃cụ̃kụ̃-kpụ̃cụ̃kụ̃ cẹ̃jó rĩ,

ãzíla gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí ꞌbã ngõlõ-ngõlõ sĩ ãcẹ̃jó rĩ kí abe!

3 Ãsĩkárĩ ụ̃cẹ̃lépi fãrásĩ ãꞌdị́drị̂ kí sĩ rĩ kí kí ũŋmĩ drị̃ gá drị̃ gá,

ménéŋá ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́drị̂ kí sị́ la dị̃ lẽrẽ-lẽrẽ,

ãjụ́ ãꞌdị́ drị̂ kí sị́ la dị̃ pãrã-pãrã!

ꞌBá adrálépi rá rĩ kí ũꞌbí ru,

ûdrõ dó ãvũ nguru,

ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí ála kãlãfe la kí lã tí,

ꞌbá ri kí ru pá ụ̃sị̃lé ãvũ ụrụꞌbá gá.

4 Táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ drị̂ ĩꞌdi cécé ũkú ãwụ́ꞌbá ru rĩ áni.

Ĩꞌdi ꞌbá kí asé ĩꞌdi rụ́ ũnĩ ĩꞌdidrị̂ sĩ,

ꞌbã sụ́rụ́ kí ãtíꞌbó ru ãwụ̃ ĩꞌdidrị̂ sĩ,

ãzíla ãndrị́kẹ ĩꞌdidrị̂ sĩ.

5 Úpí ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Má acá dó mî mẹ́rọ́ꞌbá ru,

ma bõngó mídrị̂ kí wị rá.

Ma ími pílípílí iꞌda sụ́rụ́ ꞌbanî,

ãzíla sụ́rụ́ pírí kí ími pílípílí ndre rá.

6 Ma ími drị̃ gá Kórõná* ũsũ,

ma ími drị̃ inzá,

ãzíla ma ími fẽ nị̃lé ꞌbá ꞌbanî.

7 ꞌBá pírí ími ndrelépi rĩ kí apá mí rụ́ ꞌdâ rá ãzíla kí jọ la,

‘Táwụ̃nị̃ Nị̃nẹ́vẹ̃ mí asu dó rá, ãꞌdi la dó ími awá nĩ yã?’

Ãꞌdi la dó ími ásị́ ũŋmĩ nĩ yã?”

8 Nị̃nẹ́vẹ̃, índẽ mũkẽ sĩ Tẹ̃bẹ́sị̃

táwụ̃nị̃ Mị̃sị́rị̃ drị́ mĩrĩ Náyĩlĩ tị gá rĩ rá yã?

Mĩrĩ ĩꞌdi bõrõ ĩꞌdi tãmbalépi rĩ,

Ị̃yị́ mĩrĩ Náyĩlĩ drị̂ ce andre la nĩ.

9 Tẹ̃bẹ́sị̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó úpí Ị̃tọ́pị̃yã ꞌbadrị́ Mị̃sị́rị̃ be rĩ ní uꞌájó rĩ ꞌi,

Pụ́tị̃ kí Lị́bị̃yã be ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kî.

10 Wó âgụ ĩꞌdi ãmị́yọ́ŋá ru ãngũ ãzí gá

mãbụ́sụ̃ rú.

Âco ũrekeŋá ĩꞌdidrị̂ kí írã gá káyĩ-káyĩ,

gbọ̃kộ kí agâsĩ.

Úꞌbe jẽgê sĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí awajó,

ãzíla ící ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí pírí nõrórõ sĩ.

11 Nị̃nẹ́vẹ̃, mi mụ adrulé cécé ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ acị́lépi pãrã-pãrã rĩ áni;

mi mụ gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé sĩ ími zị̃jó

mẹ́rọ́ꞌbá amụ́lépi mí rụ́ ãꞌdị́gá rĩ kí sĩ rá.

12 Bõrõ mídrị̂ kí pírí mụ uꞌdelé rá.

Kí mụ uꞌdelé cécé úlúgó ãka drị̃drị̃ nịlépi rá rĩ ꞌbã zõjó rĩ áni;

aꞌdélépi ꞌbá ifê ayalépi rĩ ꞌbã tị gá rĩ ꞌbã kí

ãka la najó rĩ áni.

13 Índre drĩ ãsĩkárĩ mídrị̂ kí,

kí acá pírí ũkpó kóru cécé ũkúŋâ áni!

Sụ́rụ́ mídrị̂ icó dó ru tãmbalé

mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kî sĩ ku;

ála kí ãcí su, kí ve rá.

14 Ĩmi akó ị̃yị́ tãmbalé cí, ãꞌdị́ acá ꞌbo,

ĩmi itú mére kí ũkpó ru!

Ĩga ũdrí sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó,

Ĩtu ũdrí bị̃rị́kị̃ drị̂,

ĩmi ãzụ̃ sĩ ãngũ mgbọ rĩ kí cí!

15 Ĩdrĩ táni ị́jọ́ íngõ idé rá tí, ĩmi mụ velé ãcí sĩ rá;

ménéŋá la ĩmi ụlị́ ãꞌdị́ gâlé pírí rá

cécé úmbí ꞌbã kí ãkónã ámvụ́ agá rĩ kí najó pírí rĩ áni.

Ĩkpẹ̃ cécé íse ꞌbã

kí kpẹ̃jó úmbí abe rĩ áni!

16 ꞌBá ĩmidrị́ bĩsírã ngalépi rĩ kí ꞌbã kãlãfe ꞌbã tụtụ̃

kpere kãlãfe ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní lẽlẽgó ꞌbụ̃ agá rĩ kí ndẽ agá,

wó cécé úmbí ꞌbã kí ãko ãngũ drị̃ gá rĩ kí mbejó

ãzíla ĩꞌbã kí ngajó rá rĩ áni.

17 ꞌBá mídrị́ ãngũ tẽlépi rĩ kí cécé úmbí ũꞌbí ru tralépi ãngũ ãlu gá ãngũ ị̃gbẹ́ sĩ rĩ áni.

Wó kí cécé úmbí ungalépi sáwã ị̃tụ́ ꞌbã agájó rĩ sĩ rĩ áni,

ꞌbá ãzị́ icó nị̃lé la nga kí íngõlé yã rĩ gá ku.

18 Úpí Ãsụ́rị̃yã drị̂,

ꞌbá ãmbogo mídrị̂ ũdrã kí rá.

ꞌBá mídrị̂ kí iré ꞌbé kí drị̃ gâsĩ

ꞌbá ãzí kí atrálépi la la adru ꞌdáyụ.

19 Ãko ãzí ãkõzá mídrị̂ ꞌbã sĩ jajó rá la la adru ꞌdáyụ;

adráŋá míní adrájó ũnzíkãnã rú rĩ sĩ,

ꞌbá pírí ị́jọ́ ími drị̃ gá rĩ arelépi rĩ,

kí drị́ sa míní aꞌdéjó rĩ sĩ,

ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ásị́ ũnzĩ mídrị́ ukólépi ku rĩ

ĩtrĩkálépi ku la ꞌdáyụ.

* 3:6 3:6 ꞌDĩ ándrá gẹ̃rị̃ sĩ ꞌbá ãzí ꞌbãjó idemará ru la.

Mãlákĩ

1

2

3

4

Bụ́kụ̃ Mãlákĩ drị̂

Bụ́kụ̃ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ nábị̃ Mãlákĩ ꞌbã ụndrị́lé rĩ kî. Mãlákĩ ꞌbã ífí tị Ĩbũrãníyã drị̂ sĩ, “ꞌBá má ãni ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ujílépi rĩ ꞌi jõku ụ̃pị́gọ́ŋá,” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ụ̃nị̃táŋá Bĩbĩlíyã drị̂ trũ ụrụgá rĩ kí ꞌbã ãzí ãꞌị̃ kí rá rụ́ Mãlákĩ ꞌdĩ ĩꞌdi bụ́kụ̃ ꞌbã rụ́ adru ꞌbá ꞌbã rụ́ ku. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ ála ĩꞌdi ayú sĩ Nábị̃ kí ũꞌbĩjó. Ị́jọ́ ụndrị́lé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ ásị́sị́ŋá la ágbárị́ rĩ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãgõjó angájó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá mãbụ́sụ̃ gâlé rĩ sĩ ãzíla ĩꞌbaní dó Jó Ãdróŋá drị̂ dejó sịjó úꞌdí ru ꞌbo rĩ gá.

Ị́jọ́ Mãlákĩ ꞌbã ụndrị́lé rĩ agá ala gá ãꞌdị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá Ãdróŋâ be tre. Ị́jọ́ ụndrị́lé rĩ kí agá, Ãdróŋá iꞌda ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí adrujó ãꞌị̃táŋá kóru sĩ ãko ũnzí rĩ kí fẽjó ídétáŋá ru rĩ ꞌi 1:8 ãzíla ĩꞌbã kí ũkú ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí ꞌdụjó ĩꞌbaní ũkú ru rĩ sĩ 2:11. Kị́rị́tị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú were la uja kí ásị́ nị̃. Ị́jọ́ Mãlákĩ ꞌbã ụndrị́lé rĩ jọ ụ́ꞌdụ́ Úpí drị́ sĩ ị́jọ́ lịjó ri la amụ́ rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ãlá rĩ kí adru ãyĩkõ sĩ, wó ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ kí ála kí ivé rá.

1

Ãdróŋá lẽ Yãkóꞌbõ áyụ, ngụ̃ Ị́sãwụ̃ ũnzí

1 ꞌDĩ ị́jọ́ Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé Mãlákĩ ní ꞌbã jọ ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌi. 2 Úpí jọ, “Álẽ ĩmi rá,” wó ĩmi zị la, álẽ ĩmi rá la íngoní-íngoní ru? Úpí jọ, “Ị́sãwụ̃ adru ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã ádrị́pị ku yã? Wó álẽ Yãkóꞌbõ anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe rá, 3 ángụ̃ Ị́sãwụ̃ ꞌi anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe ũnzí ãzíla má uja ãngũ ĩꞌdidrị́ ꞌbé ꞌa rú rĩ ãngũ ru izalépi rá la rú ãzíla áfẽ ãwítã ĩꞌdidrị̂ ũbaligo kõtórõ agá rĩ ꞌbaní.”

4 Sụ́rụ́ Ídõmũ drị́ Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ka rú rĩ kí icó jọlé la, “Údrĩ táni ãma iꞌị́ rá tí, ãma mụ táwụ̃nị̃ ãmadrị́ andilé rá rĩ sịlé úꞌdí ru.”

Wó Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ: “Kí icó táwụ̃nị̃ sịlé úꞌdí ru rá, wó ma mụ ĩꞌdi anulé vụ̃rụ́ ị̃dị́. ꞌBá kí mụ Ídõmũ umvelé sụ́rụ́ ũnzí Úpí ꞌbã adrã ní sĩ adrujó drị̃ la gá jãꞌdâ rĩ ꞌi. 5 Ĩmi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ĩmĩ mịfị́ sĩ ãzíla ĩmi jọ la, ‘Úpí ĩꞌdi ãmbógó ru alị átã lõkókõrí Ịsịrayị́lị̃ drị̃ gâsĩ cákáꞌdá.’ ”

Úpí ꞌbã uzájó ãtalo kí drị̃ gá rĩ

6 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ ãtalo ꞌbaní, “Ngọ́tị́ŋá la ãrútáŋá fẽ átẹ́pị̃ nî, ãzíla ãtíꞌbó la vâ ãrútáŋá fẽ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ní ꞌdã ꞌbã áni. Ádrĩ dó adru ĩmĩ átẹ́pị, ĩfẽ dó mání ãrútáŋá átẹ́pị drị̂ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Ádrĩ adru ãmbógó ĩmi drị̂ ꞌi, ĩfẽ dó mání ãrútáŋá ãmbõgõ drị̂ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãtalo ꞌdĩ ĩmi ꞌbá áma rụ́ izalépi rĩ kî. Wó ĩmi zị la ãma ími rụ́ iza íngoní ru yã? 7 “Ĩmi ãkónã ãndị́ ru rĩ kí ꞌbã ãlĩtárĩ mádrị̂ drị̃ gá.”

“Wó ĩmi zị la, ‘ãma ími rụ́ iza íngoní ru?’ Ĩmi áma rụ́ iza ĩminí ãrútáŋá fẽjó ãlĩtárĩ Úpí drị̂ ní ku rĩ sĩ. 8 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị zị, ĩdrĩ ãnãkpá mịfị́ kóru rĩ kí ají ídétáŋá ru, ꞌdã adru ị́jọ́ ũnzí la ku yã? Ãzíla ĩdrĩ ãnãkpá ãcá trũ jõku ãyánĩ rú la ají ídétáŋá ru, ꞌdã adru vâ ị́jọ́ ũnzí la ku yã? Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ drĩ kí fẽlé gávũnã ĩmidrị̂ ní, ĩꞌdi nõ icó uꞌálé ĩminí ãyĩkõ ãzíla sĩ ĩmi ãꞌị̃lé rá yã áni?”

9 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Ĩmụ drị̃ gá, ĩmi aꞌị́ Ãdróŋá ꞌi, ꞌba uꞌá ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ! Wó ĩdrĩ dó fẽtáŋá ũnzí rĩ kí ají fẽlé ĩꞌdiní, ĩꞌdi dó ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌda íngoní ru?”

10 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Má adru ĩmi sĩ ãyĩkõ sĩ ku. Ĩꞌdi tá adru múké la ĩmĩ ãzí ãlu la drĩ tá kẹ̃jị́ tị ãlĩtárĩ drị̂ ũpĩ cí, ĩmi icó tá dó sĩ ãcí tị ꞌbãlé mádrị́ ãlĩtárĩ drị̃ gá ku. Má icó fẽtáŋá ĩmidrị̂ kí ãꞌị̃lé ku. 11 Áma rụ́ la mụ adrulé ãmbógó ru sụ́rụ́ kí drĩdríŋĩ gá, angájó ị̃tụ̂ ꞌbã agâ agálé cajó kpere ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá. Ãngũ pírí gâsĩ ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí fẽtáŋá ãlá rĩ kí abe, ála mụ kí ajílé áma rụ́ sĩ ãꞌdusĩku áma rụ́ ꞌbã adrujó ãmbógó ru sụ́rụ́ kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ.” 12 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Ĩmi ị̃nzị̃ ma ku la ĩminí jọjó la, ‘ãlĩtárĩ mádrị̂ ĩꞌdi ãndị́ ru ãzíla ĩminí ãkónã ũnzí rĩ kí ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ sĩ.’ ” 13 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Ĩmi jọ la, ‘ãzị́ ngajó Úpí ní rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũkpó la.’ Ĩmi tị upí ãzị́táŋá mádrị̂ kí sĩ, ĩmi ãnãkpá ụ̃gụ̃lé ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ rĩ kí ají ãnãkpá ãcá trũ jõku ãyánĩ trũ rĩ kí abe fẽlé mání ídétáŋá ru. Ĩminí ũrãjó la rĩ sĩ má icó kí ãꞌị̃lé rá yã?” 14 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “ꞌBá áma ũnzãlépi jọlépi la ꞌi ãnãkpá múké la fẽ mání ídétáŋá ru rá wó vúlé vúlé ru ãnãkpá acálépi rá rĩ ajílépi ídétáŋá ru áyụ rĩ úwã ĩꞌdi rá, ãꞌdusĩku ma Úpí ãmbógó la ãzíla sụ́rụ́ pírí kí mání ãrútáŋá fẽ rá.”

2

Ãtalo kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó rĩ

1 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ ãtalo ꞌbaní, “ꞌDĩ ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí rĩ.” 2 Úpí jọ, “Ĩdrĩ áma are ku ãzíla ĩdrĩ ĩmi ásị́ ꞌbã sĩ áma rụ́ ní ãrútáŋá fẽjó ku, ma áwãtáŋá ũnzí la ají ĩmi drị̃ gá, ãzíla ma ãko ĩminí ịsụ́lé mání sụ̃sụ́ wijó kí drị̃ gá rá rĩ kí wã rá. Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá áwã kí ꞌbo, ãꞌdusĩku ĩminí ĩmi ásị́ ꞌbãjó ãzị́táŋá mádrị̂ kí drị̃ gá ku rĩ sĩ. 3 Ĩmi ị́jọ́ sĩ ma mụ drị̃rịma fẽlé anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní, ma ĩmi mẹ́lẹ́tị trị ãnãkpá ĩminí idélé mání ídétáŋá ru ụ̃mụ̃ gá rĩ kí ꞌbã wórõ sĩ, ãzíla ála ĩmi ují wórõ trũ mẹ́lẹ́tị gá ãngũ sĩ wórõ kụ̃jó rĩ gá.” 4 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Lẽ ị̃nị̃ rá áfẽ ĩminí ãzị́táŋá ꞌdĩ ma ꞌi, tị icíma mádrị́ mání ándrá icílé ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe rĩ la dó sĩ pá tu ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá benĩ.” 5 “Tị icíma mádrị́ ĩꞌba abe rĩ ándrá sĩ ídri kí ajíjó ásị́ ị̃gbẹ̃ be, ꞌdĩ ãko mání fẽlé ĩꞌbaní rĩ kî, kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áma ị̃nzị̃. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí agá fẽ kí mání ãrútáŋá rá ãzíla ụ̃rị̃ kí ma rá. 6 Kí ándrá ímbátáŋá mgbã rĩ imbá, ị́sụ́ ándrá ị́jọ́ ãzí ĩnzõ rú la kí tị gá ku. Kí ándrá acị́ má be ásị́ ị̃gbẹ̃ agá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ agá, ãzíla fẽ kí ꞌbá ũꞌbí aꞌbe kí ị́jọ́ ũnzí rá.”

7 “Ĩꞌdi ãzị́ ãtalo ꞌbã ãni la sĩ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋâ nị̃jó rĩ tã mbajó ãzíla jọjó la ꞌbá ꞌbanî, ꞌbá ꞌbã mụ kí dó sĩ ĩꞌba rụ́ sĩ ãzị́táŋá mání lẽlé rĩ kí ụ̃nị̃jó, ãꞌdusĩku kí ụ̃pị́gọ́ŋá Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ãni. 8 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, ãtalô, ĩmi aꞌbe gẹ̃rị̃ Úpí drị́ pịrị rĩ rá, ímbátáŋá ĩmidrị̂ fẽ kí ꞌbá ũꞌbí ꞌbaní fijó ị́jọ́ ũnzí gá, ĩmi iza tị icíma mádrị́ ĩmi abe rĩ rá. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó mụ ĩmi fẽlé idelé ãzíla drị̃ inzálé ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá, ĩminí ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩjó ãzíla kí tã mbajó ku rĩ sĩ ãzíla ĩminí ꞌbá kí uyajó uya uyâ rĩ sĩ.”

Ãꞌị̃táŋá ãkõ ꞌbá ꞌbadrị̂

10 Ãma pírí anzị átẹ́pị ãlu ãni. Ãdróŋá ãlu rĩ ũꞌbã ãma nĩ. Wó ãma kí dó ãma mẹ́lẹ́ mbe ãyá-ãyá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ãma iza kí dó tị icíma Ãdróŋá ꞌbã ándrá icílé ãmã áyị́pịka kí abe rĩ ãmaní ị́jọ́ ãmaní azịlé ãma ĩsélé gá rĩ kí tãmbajó ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

11 ꞌBá sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá rĩ are kí dó Ãdróŋá ꞌbã tị ku, ri kí ị́jọ́ ngụ̃lé ũnzí rĩ kí ngalé Ịsịrayị́lị̃ gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. ꞌBá Yụ́dã drị̂ iza kí ãlĩtárĩ ãlá Úpí drị̂ rá, ĩꞌbã kí ũkú ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí ꞌdụjó ĩꞌbaní ũkú ru rĩ sĩ. 12 Ma tá aꞌị́ la, ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ idélépi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdâ rĩ, Úpí ꞌbã nze ĩꞌdi hémã Yãkóꞌbõ drị̂ agá rĩ sĩ rá. Lẽ ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ ꞌba ají kí fẽtáŋá Úpí Ũkpó ꞌdị́pị ní ị̃dị́ ku.

13 Ị́jọ́ ãzí ĩminí ngalé rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ: Ĩmi ãlĩtárĩ Úpí drị̂ ũsũ mị́ndrẹ̃ sĩ, ĩmi awá ãzíla ĩmi ịyị ãꞌdusĩku Úpí ꞌbã dó ásị́ fẽtáŋá ĩmidrị̂ kí drị̃ gá ku jõku aꞌị́ kí ãyĩkõ sĩ angájó ĩmidrị́ gâlé ku. 14 Mi zị la, “Úpí ãꞌị̃ dó ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá áma tị ku la ãꞌdu sĩ yã?” Ĩꞌdi ꞌdĩ áni la Úpí nị̃ rá mí anu ũyõ ándrá míní nalé ũkú mídrị́ míní ꞌdụlé kãrị̃lẹ̃ sĩ rĩ be rĩ rá. Ĩꞌdi ũkú mí ãni la ãzíla mí anu ũyõ ándrá míní nalé ĩꞌdiní Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá mi adru ĩꞌdi be rĩ rá. 15 Ãdróŋá idé ĩmi ũkú mídrị̂ be ụrụꞌbá ãzíla úríndí ãlu rú. Ásị́sị́ŋá la rĩ ãꞌdu? Ĩꞌdi íni la Ãdróŋá lẽ ĩmi ịsụ́ anzị mgbã ĩꞌdi ãni rú la kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmba ĩmĩ úríndí tã, ãzíla lẽ ĩmi anu tị icíma ĩminí icílé ũkú ĩmidrị́ kãrị̃lẹ̃ sĩ rĩ kí abe rĩ ku.

16 Úpí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, “Ángụ̃ iréŋá ágó ꞌbadrị́ ũkú be rĩ ũnzí ãzíla ángụ̃ ágọ́bị́ ãzí ní ásị́ ũnzĩ idéjó ũkú ĩꞌdidrị̂ ụrụꞌbá gá rĩ akujó rĩ ũnzí.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ mí anu ũyõ míní nalé ũkú mídrị̂ sĩ rĩ ku.

Ụ́ꞌdụ́ sĩ ꞌbá ị́jọ́ lịjó rĩ drị̂ dó ãni rú

17 Ĩfẽ Úpí ãndẽ ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ kî sĩ ꞌbo.

“Ĩmi zị la ãfẽ ĩꞌdiní ãndẽlé íngoní ru?”

Ĩminí jọjó la, “ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí Ãdróŋâ mịfị́ gá múké, ãzíla ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ kî sĩ rĩ sĩ, jõku ĩminí zịjó la Ãdróŋá la ị́jọ́ lịlépi pịrị rĩ gápi íngu ꞌdĩ yã rĩ sĩ?”

3

1 Ĩndre, Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Mã mụ mâ ụ̃pị́gọ́ŋá tị ãpẽlé ãzíla ĩꞌdi mụ gẹ̃rị̃ itúlé áma drị̃lẹ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí ĩminí ndrụ̃lé rĩ la dó amụ́ rụ̃gbụ́ jó ĩꞌdidrị̂ agá, ụ̃pị́gọ́ŋá tị icíma drị́ ĩminí ũtẽlé rĩ la amụ́ rá. 2 Wó ãꞌdi la icó ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdiní amụ́jó rĩ ꞌbã tị talé rá la nĩ? Ãꞌdi la icó pá tulé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá sáwã ĩꞌdiní ru iꞌdajó rĩ sĩ nĩ yã? Ĩꞌdi cécé ãcí ꞌbá úká ꞌdịlépi rĩ drị̂ áni ãzíla ĩꞌdi cécé sãbụ́nị̃ ꞌbá bõngó ũjĩlépi imve rĩ drị̂ áni. 3 Ĩꞌdi mụ rilé cécé ꞌbá úká gá sílĩvã uꞌdilépi ãcí sĩ ãlá ru rĩ áni ãzíla ĩꞌdi mụ anzị Lẹ́vị̃ drị̂ kí ꞌbãlé ãlá ru cécé gólũdĩ kí idéjó sílĩvã be rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, kí dó Úpí ní ídétáŋá ãlá rĩ kí ají. 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí la dó uꞌá ídétáŋá ꞌbá Yụ́dã drị̂ ꞌbá kí ajílé ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí abe rĩ kí sĩ ãyĩkõ sĩ cécé ĩꞌdiní idélé ụ́ꞌdụ́ ãzíla ílí alịlépi údu ꞌbo ꞌdã kí agá rĩ áni.”

5 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Ma dó mụ amụ́lé ĩmi rụ́ sĩ ĩmi ị́jọ́ lịjó. Ma amụ́ ꞌbá úlégó ꞌbá ru, ãwụ́ ꞌbá ru, ꞌbá ũyõ nalépi ĩnzõ rú, ꞌbá ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí ũnzãlépi mũsárã ĩꞌbadrị̂ kí sĩ, ꞌbá ãwụ́zị́ kí ĩkpãlépi ĩmvú kí abe, ꞌbá ị́jọ́ ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbadrị̂ kí lịlépi múké ku, ãzíla ꞌbá áma ụ̃rị̃lépi ku rĩ kí ị́jọ́ lịlé gbõ rú.”

Ãlu mụdrị́ drị̂ fẽjó Ãdróŋá ní ku rĩ

6 “Ma Úpí ꞌi, má uja ꞌbãngá ma ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ĩmi anzị Yãkóꞌbõ drị́ ꞌdĩ, ĩminí ị̃lị̃kị̃ jó ku ꞌdĩ. 7 Iꞌdójó ĩmi áyị́pịka kí ngárĩ kpere ãndrũ, ĩmi uja ĩmi ãzị́táŋá mádrị̂ kí agá ꞌdâ rĩ sĩ rá ãzíla ĩmba kí tã ku.” Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Ĩmi uja ĩmi má rụ́ ꞌdõlé ãzíla ma áma uja ĩmi rụ̂lé rá. Wó ĩmi áma zị, ‘Ãma dó icó ãgõlé íngoní ru? 8 ꞌBá ꞌbá ru rĩ icó Ãdróŋá ralé rá yã?’ Wó ịsụ́ ĩmi áma ra. Wó ĩmi jọ la, ‘Ãra mi íngoní ru?’ Ĩmi áma ra ĩminí mání ãlu mụdrị́ drị̂ kí fẽjó fẽtáŋá ãzí ꞌdĩ kí abe ku rĩ sĩ.” 9 Úwã sụ́rụ́ ĩmidrị́ ꞌdĩ pírí rá, ãꞌdusĩku ĩmi áma ra. 10 Ĩmi ají ãko ãlu mụdrị́ drị̂ kí ngúlú ru jó sĩ kí tãmbajó rĩ gá, ãkónã ꞌba adru dó sĩ jó mádrị̂ agá cí. Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ drĩ ábị́ ma ĩndre drĩ má icó nõ sĩ ĩminí dẹ̃rị́sã ꞌbụ̃ drị̂ kí nzị̃lé sĩ drị̃lẹ́ba ũsũjó ĩminí kpere jó ĩmidrị́ sĩ ãko kí ꞌbãjó rĩ ꞌbã ga agá tré ku yã áni. 11 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, ‘Ãkónã ĩmidrị̂ kí mụ kalé rõnzõ, ãꞌdusĩku mã mụ kí tãmbalé úmbí kí sĩ ãyánĩ be rá. Zãbíbũ ãka ĩmidrị̂ icó kí dó sĩ zõlé vũ gá nị kí ku rú ku.’ 12 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, ‘Sụ́rụ́ pírí kí dó mụ ĩmi umvelé ꞌbá ãyĩkõ rú rĩ kí, ãꞌdusĩku ãngũ ĩmidrị̂ la dó mụ adrulé ãyĩkõ rú.’ ”

13 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Ĩjọ ị́jọ́ ũnzí la kí áma ụrụꞌbá gá rá. Wó ĩmi zị la, ‘Ị́jọ́ la ãmaní jọlé ũnzí ími ụrụꞌbá gá rĩ kí dó ãꞌdu?’ 14 Ĩjọ, ‘Ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ kóru sĩ ãzị́ ngajó Ãdróŋá ní. Ụ̃rọ̃drị́ la ãmaní ịsụ́lé ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó rĩ sĩ rĩ dó ãꞌdu jõku ãmaní awájó Úpí Ũkpó ꞌdị́pị drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ rĩ dó ãꞌdu? 15 Wó úꞌdîꞌda, ãma dó ꞌbá ãfó ru rĩ kí lã ꞌbá drị̃lẹ́ba trũ rĩ kî rú. ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí málĩ ịsụ́, átã kí Ãdróŋá ụ̃ꞌbị̃ ãzíla ị́jọ́ rụ kí ku.’ ”

Úpí ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ị́jọ́ azịjó rĩ

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Úpí ụ̃rị̃lépi rá rĩ jọ kí dó ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, Úpí are dó ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ kí rá. Úsĩ dó ꞌbá ĩꞌdi ụ̃rị̃lépi ãzíla ãrútáŋá fẽlépi rụ́ ĩꞌdidrị̂ ní rĩ kí rụ́ bụ́kụ̃ sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ igájó rĩ gá ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. 17 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, “Kí dó adru ꞌbá má ãni, ụ́ꞌdụ́ mání ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ, kí dó adru ꞌbá má ãni ụ̃rọ̃drị́ ru ndú íni la kî. Ma mụ kí tãmbalé ꞌbá ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ŋá ãzị́ ngalépi ĩꞌdiní rĩ tãmbajó rĩ áni. 18 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó ị́jọ́ sĩ ꞌbá ãlá rĩ kí drĩdríŋĩ cejó ꞌbá ũnzí rĩ kí abe rĩ ndre ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi Ãdróŋá ní rĩ kí drĩdríŋĩ cejó ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdiní ku rĩ ꞌbadrị̂ abe rá.”

4

Ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ la amụ́ ꞌdĩ

1 Úpí Ũkpó ꞌdị́pị jọ, ãndá ãndá ru, ụ́ꞌdụ́ sĩ ꞌbá ị́jọ́ lịjó rĩ la amụ́ ꞌdĩ, ĩꞌdi mụ velé cécé ãcí úká dịjó rĩ ꞌbã vejó rĩ áni. ꞌBá pírí ãfó ru rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí abe pírí mụ velé ãcí sĩ cécé ásé áni, ụ́ꞌdụ́ amụ́lépi ꞌdã sĩ. Kí ve ízókí trũ rúmú-rúmú, kí ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãzí icó ru acelé ku. 2 Wó ĩmi ꞌbá áma rụ́ ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ, ũkpõ mádrị́ patáŋá drị̂ la mụ agálé ĩmi drị̃ gá cécé ị̃tụ́ áni ãzíla ĩꞌdi ĩminí ãtĩtáŋá fẽ cécé ị̃tụ́ ꞌbã dị̃zã áni. Ĩmi dó mụ kútrákí co trũ cécé kãjóŋá ãtrũlé rá rĩ ꞌbã kútrákí cojó rĩ áni. 3 Úpí jọ, “Ụ́ꞌdụ́ mání ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngajó ꞌdã sĩ, ĩmi mụ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ kí atulé pá sĩ, ãꞌdusĩku kí mụ adrulé ĩminí vũ gá ꞌdâ úfóró áni.” 4 Ĩmi igá ị́jọ́ ãzị́táŋá ãtíꞌbó mádrị́ Mụ́sã drị̂ kí drị̃ gá, ãzị́táŋá ãzíla ị́jọ́ mání azịlé ĩꞌdiní ꞌbé Sĩnáyĩ drị̂ ꞌbã drị̃ gá ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũbĩ kí kí vú rĩ kî.

5 “Ĩndre drĩ, ma mụ ĩminí nábị̃ Ĩlíyã tị ãpẽlé ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ Úpí drị́ sĩ idejó ụ̃rị̃ sĩ ꞌdã acá drĩ ku rú. 6 Ị́jọ́ ĩꞌdiní ũlũlé rĩ la mụ anzị kí ꞌbã átẹ́pịka kí ásị́ ajálé anzị ꞌba rụ́ ãzíla ĩꞌdi anzị ꞌbã ásị́ ajá ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌba rụ́. Jõ íni ku, ma amụ́ ãzíla ma sụ́rụ́ ĩmidrị̂ co áwãtáŋá sĩ.”

Mãtáyõ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ị́jọ́ Mgbã

Mãtáyõ

ꞌbã sĩlé rĩ

1

Ãwí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ

(Mãtáyõ 19:9; Mãrákõ 10:11-12; Lụ́kã 16:18)

1 Ãwí ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũri rú drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị́ gá rĩ drị̂,

2 Ĩsákã ꞌbã átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi,

Yãkóꞌbõ ꞌbã átẹ́pị Ĩsákã ꞌi,

Yụ́dã kí ádrị́pịka abe ĩꞌbã átẹ́pị Yãkóꞌbõ ꞌi,

3 Pẹ̃rẹ́zị̃ kí Zérã be ĩꞌbã átẹ́pị Yụ́dã ꞌi, ĩꞌbã ãndrẽ Tãmárã ꞌi,

Hẽzĩrónĩ ꞌbã átẹ́pị Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi,

Rámũ ꞌbã átẹ́pị Hẽzĩrónĩ ꞌi.

4 Ãmĩnãdábũ ꞌbã átẹ́pị Rámũ ꞌi,

Násõnĩ ꞌbã átẹ́pị Ãmĩnãdábũ ꞌi,

Sãlĩmónĩ ꞌbã átẹ́pị Násõnĩ ꞌi.

5 Bõwázĩ ꞌbã átẹ́pị Sãlĩmónĩ ꞌi, ãndrẽ Rãhábụ̃ ꞌi,

Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Bõwázĩ ꞌi, ãndrẽ Rụ́tụ̃ ꞌi,

Yésẽ ꞌbã átẹ́pị Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌi.

6 Úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Yésẽ ꞌi.

Sũlũmánĩ ꞌbã átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌi, ãndrẽ Ụ̃rị́yã ꞌbã ũkû ꞌi.

7 Rẽhõbũwámũ ꞌbã átẹ́pị Sũlũmánĩ ꞌi,

Ãbíyã ꞌbã átẹ́pị Rẽhõbũwámũ ꞌi,

Ásã ꞌbã átẹ́pị Ãbíyã ꞌi.

8 Yẽhõsãfátĩ ꞌbã átẹ́pị Ásã ꞌi,

Yẽhõrámũ ꞌbã átẹ́pị Yẽhõsãfátĩ ꞌi,

Ụ̃zị́yã ꞌbã átẹ́pị Yẽhõrámũ ꞌi,

9 Yõtámũ ꞌbã átẹ́pị Ụ̃zị́yã ꞌi,

Ãházị̃ ꞌbã átẹ́pị Yõtámũ ꞌi,

Hẽzẽkíyã ꞌbã átẹ́pị Ãházị̃ ꞌi

10 Mãnásẽ ꞌbã átẹ́pị Hẽzẽkíyã ꞌi,

Ãmọ́nị̃ ꞌbã átẹ́pị Mãnásẽ ꞌi,

Yõsíyã ꞌbã átẹ́pị Ãmọ́nị̃ ꞌi.

11 Yẽkõníyã kí ádrị́pịka abe sáwã ĩꞌbã kí adrujó ãmị́yọ́ŋá ru Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ sĩ, ĩꞌbã átẹ́pị Yõsíyã ꞌi.

12 Ĩꞌbã kí adrujó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbã vúlé gá:

Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ dó Yẽkõníyã ngọ́pị ꞌi,

Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ꞌi.

13 Ãbị̃yụ́dã ꞌbã átẹ́pị rụ́ Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌi,

Ĩlĩyãkímũ ꞌbã átẹ́pị Ãbị̃yụ́dã ꞌi,

Ãzọ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩyãkímũ ꞌi,

14 Zãdókĩ ꞌbã átẹ́pị Ãzọ́rị̃ ꞌi,

Ãkímũ ꞌbã átẹ́pị Zãdókĩ ꞌi.

Ị̃lị̃yụ́dã ꞌbã átẹ́pị Ãkímũ ꞌi.

15 Ĩlĩyãzãrĩ ꞌbã átẹ́pị rụ́ Ị̃lị̃yụ́dã ꞌi,

Mãtánĩ ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩyãzãrĩ ꞌi,

Yãkóꞌbõ ꞌbã átẹ́pị Mãtánĩ ꞌi.

16 Yãkóꞌbõ ĩꞌdi Yụ̃sụ́fụ̃ Mãríyámũ ꞌbã ágọ́bị́ ru rĩ ꞌbã átẹ́pị ꞌi. Mãríyámũ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ umvelé Kúrísĩtõ ꞌi rĩ ꞌbã ãndrẽ ꞌi.

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, iꞌdójó Ịbụrahị́mụ̃ rụ́ cajó Dãwụ́dị̃ rụ́, áyị́pịka mụdrị́ drị̃ sụ, iꞌdójó Dãwụ́dị̃ rụ́ cajó ĩꞌbã kí adrujó ãmị́yọ́ŋá ru ãngũ Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ sĩ áyị́pịka mụdrị́ drị̃ sụ, ãzíla kí ãgõjó ãngũ Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ ꞌbã vúlé gá kpere cajó Kúrísĩtõ* rụ́, áyị́pịka mụdrị́ drị̃ sụ.

Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã tịŋá

(Lụ́kã 2:1-7)

18 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã tịŋá ꞌbã iꞌdóŋá drị̂ ĩꞌdi íni: Mãríyámũ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ rú, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã iꞌdólé ĩgbãlé ꞌbo rĩ, wó ịsụ́ ĩꞌdi ꞌa trũ ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị́ gá rĩ sĩ ꞌdĩ sĩ icí kí drĩ ru ku rú. 19 Wó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ásị́ gá rĩ ílẽ ĩꞌdi gãlé ũní-ũní ru, ílẽ ĩꞌdiní drị̃nzá fẽlé ũꞌbí agá ku ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ágọ́bị́ ãzí ásị́ ãlá la rĩ sĩ.

20 Wó ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ũrãlé ĩꞌdi agâlé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, mãlãyíkã Úpí drị̂ iꞌda ru ĩꞌdiní urobí agâ sĩ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Yụ̃sụ́fụ̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ngọ́pị mí idé ụ̃rị̃ sĩ Mãríyámũ agụjó mídrị́ lị́cọ́ gâlé mî ũkú ru ku, ãꞌdusĩku ãko ĩꞌdi agá ꞌdĩ angá Úríndí Ãlá rĩ drị́. 21 Mãríyámũ la mụ ngọ́tị́ ágọ́bị́ tĩlé, ãzíla mi mụ ĩꞌdi rụ́ ꞌdalé Yẹ́sụ̃ ꞌi, † ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ꞌbá kí palé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí agá nĩ.”

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé nábị̃ kí tị gá rĩ sĩ rĩ ꞌbã adru rú sĩ ãndá-ãndá ru. 23 “Ĩzóŋá bíkĩrã rú rĩ la adru ꞌa trũ ĩꞌdi ngọ́tị́ ágọ́bị́ tị, ála mụ ĩꞌdi rụ́ umvelé Ị̃mánụ̃wẹ̃lị̃ ꞌi” ífí la “Ãdróŋá ãma abe.”

24 Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ angálé ꞌbo, idé ị́jọ́ tá mãlãyíkã Úpí drị̂ bã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, ãzíla ꞌdụ dó Mãríyámũ agụlé ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gâlé ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru rá. 25 Wó Yụ̃sụ́fụ̃ icí kí ru ĩꞌdi be ku kpere ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ tĩ agá ráká ãzíla ꞌda dó rụ́ la Yẹ́sụ̃ ꞌi.

2

ꞌBá ũndũwã ru rĩ ꞌbã kí amụ́jó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũrekeŋá ndrejó rĩ

1 Yẹ́sụ̃ tịjó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ãngũ Yụ̃dị́yã gá ꞌbo rĩ sĩ, ꞌdĩ sáwã Hẽródẽ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ, ꞌbá ũndũwã rú angálépi ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé rĩ acá kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, 2 ãzíla zị kí, “Ũrekeŋá tịlé mụlépi adrulépi úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ íngõlé yã? Ãndre lẽlẽgó iꞌdalépi útị ĩꞌdi ꞌbo rĩ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru, ãzíla ãma amụ́ ĩꞌdi ị̃nzị̃lé.”

3 Úpí Hẽródẽ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé, drị̃ la iza ru rá, ꞌbá pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí abe. 4 Hẽródẽ la mụ ãtalo ãmbogo rĩ kí atrálé, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe ꞌbo, zị kí, “Ãngũ sĩ Kúrísĩtõ tịjó rĩ íngõlé yã?” 5 Umvi kí ĩꞌdiní, “Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ gá. Ãꞌdusĩku nábị̃ sĩ ĩꞌdi ꞌdĩ ꞌbã áni:

6 “ ‘Wó ĩmi ꞌbá táwụ̃nị̃ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ãngũ Yụ́dã drị̂ agá ꞌdĩ,

ĩmi adru ĩmbíráŋá ru ꞌbá ꞌbá kí drị̃ celépi Yụ́dã gá rĩ kí agá ku,

ãꞌdusĩku ĩmi agá ꞌdâ ꞌbá drị̃lẹ́ ru

mụlépi adrulépi ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ucélépi rĩ la rú ãfũ nĩ.’✡”

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hẽródẽ ꞌdụ dó ꞌbá ũndũwã rú ꞌdĩ kí ụzịlé yõkõlé sĩ ãzíla ịsụ́ dó sáwã pịrị lẽlẽgó ꞌbã sĩ iꞌdájó rĩ kí tị gá rá. 8 Pẽ dó kí tị mụjó Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gâlé, ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ ãngũ ngọ́tị́ŋâ drị̂ ụzị trũ jãjã rú, cọtị ĩdrĩ ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ịsụ́ rá, ĩmi amụ́ mání vú la nze trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ álẽ mụlé ĩꞌdi ị̃nzị̃lé ĩndĩ.”

9 Kí mụ ị́jọ́ úpí tị gá rĩ arelé ꞌbo, ko kí drị̃ mụlé gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị́ gá rĩ gá ãzíla lẽlẽgó tá ĩꞌbã kí ndrelé ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé rĩ ꞌde kí drị̃ nĩ kpere ĩꞌdi ꞌbã pá tu agá ãngũ ũrekeŋá ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá. 10 Kí mụ lẽlẽgó tá rĩ ndrelé ꞌbo ãyĩkõ ãmbógó la ga dó kí agá tré. 11 Kí mụ filé jó agâlé ꞌbo, ndre kí ũrekeŋá kí ãndrẽ Mãríyámũ be, ãvụ̃ kí dó pírí vú gâ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. Nzị̃ kí málĩ ĩꞌbadrị̂ kí tị, fẽ kí ĩꞌdiní fẽtáŋá ru gólũdĩ, ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ trũ ãzíla ãdu ãzí umvelé mírã rĩ trũ. 12 Ála mụ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lilé urobí agâ sĩ ꞌbã gõ kí vúlêlé Hẽródẽ rụ̂ sĩ ku ꞌbo, gõ kí dó ãngũ ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gâlé gẹ̃rị̃ ãzị́ gâ sĩ.

Apájó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ

13 ꞌBá ũndũwã rú ꞌdĩ kí mụ gõlé ꞌbo, mãlãyíkã Úpí drị̂ iꞌda ru Yụ̃sụ́fụ̃ ní urobí agâ sĩ, jọ ĩꞌdiní, “Mí angá ụrụgá, íꞌdụ ũrekeŋâ kí ãndrẽ be, mí apá Mị̃sị́rị̃ gá. Ítẽ ꞌdãá kpere mání ĩmi umve agá, Hẽródẽ ꞌbã lẽjó ũrekeŋá ndrụ̃jó ꞌdịjó rá rĩ sĩ.” 14 Cọtị Yụ̃sụ́fụ̃ angá ụrụgá, ꞌdụ dó ũrekeŋá kí ãndrẽ be trũ apájó ị́nị́ sĩ trũ mụjó Mị̃sị́rị̃ gá. 15 Uꞌá kí dó ꞌdãá kpere Hẽródẽ ꞌbã drã agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé nábị̃ tị gâ sĩ rĩ idé dó ru ꞌdĩ ꞌbã áni, “Má umve dó mâ ngọ́tị̂ angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá.”✡

16 Hẽródẽ la mụ ndrelé la ꞌbá ũndũwã rú rĩ ulé kí ĩꞌdi ꞌbo, ala dra dó ũmbã sĩ, fẽ dó ãzị́táŋá sĩ anzị níríŋá ãgọbị rú iꞌdójó ílí ị̃rị̃ ãzíla ílí ị̃rị̃ vúlé gá Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ãzíla ãngũ andre la gá ꞌdĩ kí ụꞌdị́jó pírí rá cécé ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ la ịsụ́jó ꞌbá ũndũwã rú rĩ kí tị gá rĩ áni. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ nábị̃ Yẽrẽmíyã ꞌbã jọlé rĩ idé dó ru ãndá ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá.

18 “Ụ́ꞌdụ́kọ́ akụ́ angájó Rámã gâlé,

áwáŋá, ãzíla ụ̃lụ́lụ́ uꞌbéŋá ãmbógó la trũ.

Rãkẹ́lị̃ la awá ĩꞌdi ꞌbã anzị kí sĩ,

gã ru ásị́ ũŋmĩlé úmgbé,

ãꞌdusĩku anzị ꞌbã kí ũdrãjó rá rĩ sĩ.”✡

Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã kí gõjó vúlé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ

19 Hẽródẽ la mụ drãlé ꞌbo, mãlãyíkã Úpí drị̂ iꞌda ru urobí agâ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ní Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá, 20 ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mí angá ụrụgá, mí aꞌdụ́ ngọ́tị̂ kí ĩꞌdi ꞌbã ãndrẽ be ãzíla ígõ kî trũ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gâlé, ãꞌdusĩku ꞌbá ándrá lẽlépi ngọ́tị̂ ꞌbã ídri ãvĩlépi rĩ ũdrã kí ꞌbo.”

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ̃sụ́fụ̃ angá dó, ají dó ngọ́tị̂ kí ãndrẽ be ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ꞌdõlé. 22 Wó ĩꞌdi mụ arelé la úꞌbã Ãrị̃kị̃láwụ̃ úpí ru ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ gá átẹ́pị̃ Hẽródẽ kẹ̃jị́ gá ꞌbo, ụ̃rị̃ fi ásị́ la gá gõjó vúlé ála mụ ĩꞌdi bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lilé urobí agâ sĩ ꞌbo, uja ĩꞌdi ꞌbã ígátáŋá sĩ gõjó ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ gá. 23 Ãzíla mụ dó uꞌálé táwụ̃nị̃ umvelé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí jọlé rĩ idé dó ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá, “Ála ĩꞌdi umve ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá la.”

3

Ị́jọ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã ũlũlé rĩ

(Mãrákõ 1:1-8; Lụ́kã 3:1-18; Yõhánã 1:19-28)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá, Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ amụ́ rá ị́jọ́ ũlũjó ãngũ kõtórõ rú Yụ̃dị́yã drị̂ agá, 2 ãzíla jọ, “Ĩmi uja ásị́, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ dó ãni rú.” 3 Ãꞌdusĩku ꞌdĩ ꞌbá ị́jọ́ la jọjó nábị̃ Ĩsáyã tị gâ sĩ rĩ:

“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzí uzálépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ jọ,

‘Ĩmi itú gẹ̃rị̃ Úpí ní,

ĩmi idé ĩꞌdi kpịmgbịlị́kị ĩꞌdiní sĩ acị́jó.’ ” ✡

4 Bõngó Yõhánã ꞌbã sụ̃lé rĩ kí ídé ándrá kí ngãmíyã ꞌbã ꞌbíko sĩ, ãzíla icí ru ụ́pị́cẹ́ sẹ́rị̃ íníríkó ru la sĩ cí. Ãkónã ĩꞌdidrị̂ kí ándrá úmbí kí ãnụ́ ásé agá rĩ be. 5 ꞌBá mụ kí ĩꞌdi rụ̂lé angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agâ sĩ pírí ãzíla ãngũ Yõrĩdánĩ agâ sĩ pírí. 6 Iꞌda kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí, Yõhánã fẽ dó ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá.

7 Wó ĩꞌdi mụ ꞌbá wẽwẽ rú Fãrĩsáyĩ rú ãzíla Sãdũkáyõ drị̂ kí ndrelé amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ị̃nị̃ galaꞌbá ru ꞌdĩ! Ãꞌdi lũ ĩminí apájó ũmbã Ãdróŋá ãni amụ́lépi rĩ sĩ nĩ yã? 8 Ĩka ífí ru ajílépi ásị́ ujaŋá ũnzĩ aꞌbejó rá rĩ. 9 Ĩmi ũrã ĩmi ásị́ gâlé jọjó la, ‘Ãma anzịŋá Ịbụrahị́mụ̃ ãni Ãdróŋá icó dó sĩ ãmaní drị̃-árụ́ma fẽlé ku,’ íni la ĩmi ásị́ gá ku. Ájọ ĩminí Ãdróŋá icó írãmvá ꞌdĩ kí ujalé Ịbụrahị́mụ̃ ní anzịŋá ru rá. 10 Nekeŋâ ĩꞌdi bábá ife ꞌbã ị̃ndụ́ gá, ãzíla ife pírí ífí mgbã rĩ kalépi ku rĩ kí ála mụ kí galé vụ̃rụ́ ãzíla ála kí uꞌbé ãcí gá.

11 “Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí ị̃yị́ sĩ sĩ ásị́ ujajó, wó ꞌbá ãzí áma ndẽlépi ũkpõ sĩ rá rĩ la amụ́ ꞌdĩ, ãzíla má icó átã adrulé ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó vúlé gá ãsị̃jó la rú ku. Ĩꞌdi bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí Úríndí Ãlá rĩ sĩ vâ ãcí sĩ. 12 Ĩꞌdi bábá ꞌbá múké rĩ kí drĩdríŋĩ cojó ꞌbá ũnzí rĩ abe cécé ꞌbá ãná ụ́yụ́rụ́ꞌbị́ kí drĩdríŋĩ colépi ãná mgbã rĩ be rĩ áni. Ĩꞌdi ꞌbá múké rĩ kí ꞌbã ãngũ múké rĩ agá cécé ꞌbá ꞌbã ãná mgbã rĩ ꞌbãlé ĩrá agá rĩ áni. Wó ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí ivé ãcí sĩ cécé ꞌbání ãná ụ́yụ́rụ́ꞌbị́ ivélé ãcí ꞌbá ãzí ꞌbã icólé anụ́lé ku rĩ sĩ rĩ áni.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó rĩ

(Mãrákõ 1:9-11; Lụ́kã 3:21-22)

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ amụ́ angájó Gãlị́lị̃ gâlé Yõhánã rụ́ amụ́lé bãbụ̃tị́zị̃ bĩlé ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá. 14 Wó Yõhánã lẽ tí ĩꞌdiní gãlé úmgbé, jọ ĩꞌdiní, “Mi tá bãsĩ mání bãbụ̃tị́zị̃ fẽ agá mi ꞌi, wó mi bãsĩ vâ amụ́ má rụ́ yã?”

15 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌBã adru úꞌdîꞌda rĩ gá ꞌdĩ ãni. Ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la ãmaní ị́jọ́ mgbã rĩ idéjó áyụ, ị́jọ́ ãlá rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru ãndá benĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yõhánã ãꞌị̃ dó ĩꞌdiní rá.

16 Yẹ́sụ̃ la mụ bãbụ̃tị́zị̃ bĩlé ꞌbo, ãfũ dó ị̃yị́ agâlé ãmvé ꞌdõlé, ꞌbụ̃ nzị̃ ru mgbọ ãzíla ndre Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã asị́ agá ãlĩꞌbõ áni ri agá ĩꞌdi drị̃ gá. 17 Ụ́ꞌdụ́kọ́ angá ꞌbụ̃ gâlé jọ, “ꞌDĩ má Ngọ́pị mâ lẽlé ambamba mání uꞌájó ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ rĩ ꞌi.”

4

Yẹ́sụ̃ ụ̃ꞌbị̃jó rĩ

(Mãrákõ 1:12-13; Lụ́kã 4:1-13)

1 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá, Úríndí agụ Yẹ́sụ̃ ꞌi ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé Sĩtánĩ ní ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó.✡ 2 Ĩꞌdi mụ uꞌálé ãkónã naŋâ kóru ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ꞌbo, ĩtrĩkã dó ãbị́rị́. 3 Sĩtánĩ amụ́ dó ĩꞌdi rụ́ jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, íjọ írã ꞌdĩ ꞌbaní, ꞌbã uja kí ru mũkátĩ rú.”

4 Yẹ́sụ̃ umvi, “Úsĩ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rá, ‘ꞌBá icó lú adrulé ídri rú ãkónã sĩ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ị́jọ́ pírí ãfũlépi Ãdróŋá tị gá rĩ sĩ.’✡”

5 ꞌDĩ ꞌbã vúlé gá, Sĩtánĩ ꞌdụ ĩꞌdi, ꞌbã ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ táwụ̃nị̃ ãlá rĩ gá, ꞌbã ĩꞌdi pá tulé ãbi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃ wị́lị́wị́lị́ rĩ gá, 6 jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, íꞌbe mi vụ̃rụ̂lé, ãꞌdusĩku sĩ ru bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rá,

“ ‘Ãdróŋá la mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ kí azị ími ị́jọ́ sĩ,’

ãzíla

‘kí ími rụ ụrụgá ꞌdãá drị́ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí icó dó ími pá sị̃lé írã gá ku.’✡”

7 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ vâ, ‘Mí ụ̃ꞌbị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ku.’✡”

8 Sĩtánĩ agụ vâ ĩꞌdi ꞌbãlé ꞌbé ãzo rĩ ꞌbã sị́ mbílí rĩ drị̃ gá, iꞌda ĩꞌdiní sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kî ãzíla ũnĩ ala gá rĩ kí abe. 9 Jọ dó ĩꞌdiní, “Ma mụ ꞌdĩ kí fẽlé pírí mídrị́ ídrĩ ãvụ̃ vụ̃rụ́ áma drị̃lẹ́ gá áma ị̃nzị̃jó rá rĩ gá.”

10 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Sĩtánĩ, mí ĩdã mi má rụ́ ꞌdâ rá! Ãꞌdusĩku ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ, ‘Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãzíla ínga ãzị́ ĩꞌdiní áꞌdụ̂sĩ.’✡”

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Sĩtánĩ aꞌbe dó Yẹ́sụ̃ rá ãzíla mãlãyíkã amụ́ kí dó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ĩꞌdi ãzã kolé nĩ.

12 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Yẹ́sụ̃ la mụ arelé la úsu Yõhánã ꞌi mãbụ́sụ̃ gá, uja dó ru vúlé Gãlị́lị̃ gâlé. 13 Aꞌbe dó Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rá, mụ dó uꞌálé Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌdĩ ãngũ ãzí mĩrĩ tị gá ãngũ Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌbadrị́ Nãfũtálĩ be rĩ ꞌi. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la sĩ fẽjó la ị́jọ́ ándrá nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã acá ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá jọ:

15 “Ãngũ Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌbadrị́ Nãfũtálĩ be,

gẹ̃rị̃ mụjó mĩrĩ Gãlị́lị̃ gâlé, ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ,

ĩꞌdi ãngũ Gãlị́lị̃ drị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ.

16 ꞌBá uꞌálépi ãngũ ịnị agá

rĩ ndre kí dị̃zã ãmbógó la,

ꞌbá uꞌálépi ãngũ drã ꞌbã índréléndri gá rĩ ꞌbaní

dị̃zã dị̃ rá.” ✡

17 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Yẹ́sụ̃ iꞌdó dó ị́jọ́ ũlũlé, “Ĩmi uja ásị́ Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ dó ãni rú.”

Yẹ́sụ̃ ũpẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé drị̃drị̃ rĩ kî

(Mãrákõ 1:16-20; Lụ́kã 5:1-11)

18 Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́ agá mĩrĩ Gãlị́lị̃ drị̂ ꞌbã tị gâ sĩ, ndre ꞌbá ãzí ádrị́pị rú la ꞌbã ãzí kí ị̃rị̃, Sị̃mọ́nị̃ umvelé Pétẽrõ rĩ kí ádrị́pị Ãndẽríyã be ị̃ꞌbị ꞌbe agá bóyí sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌba kí adrujó ꞌbá ị̃ꞌbị ꞌbelépi la rĩ sĩ. 19 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́, ĩmi ãbĩ áma vú, ma mụ ĩmi imbálé adrujó ꞌbá ꞌbá kí tralépi la rú.” 20 Cọtị aꞌbe kí bóyí ĩꞌbadrị̂ kí rá, bĩ kí dó ĩꞌdi vú.

21 Yẹ́sụ̃ la mụ mụlé drị̃ gá angájó ꞌdãá, ndre vâ ꞌbá ị̃rị̃ ádrị́pị rú la kí, Yãkóꞌbõ Zĩbĩdáyõ ngọ́pị kí ádrị́pị̃ Yõhánã be, kí íꞌbó agá ꞌdãá ĩꞌbã átẹ́pị̃ trũ ĩꞌbã bóyí kí idé agá. Yẹ́sụ̃ umve kî, 22 cọtị aꞌbe kí íꞌbó kí átẹ́pị̃ trũ rá bĩ kí dó ĩꞌdi vú.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãyánĩ rú la

(Lụ́kã 6:17-19)

23 Yẹ́sụ̃ acị́ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ agâ sĩ pírí, ꞌbá kí imbá trũ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ, adrí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí drã ũví ndú-ndú kí abe ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá. 24 Ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ iré ãngũ Sị́rị̃yã drị̂ agá pírí, ãzíla ꞌbá ají kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ꞌbá pírí ãyánĩ rú rĩ kí ãyánĩ ũví ndú-ndú abe, ꞌbá ãzá talépi ambamba rĩ kî, úríndí ũnzí rĩ kî, ãyánĩ ꞌbá uꞌbélépi uꞌbé-uꞌbé rĩ trũ, ꞌbá ãcá trũ rĩ kí abe Yẹ́sụ̃ adrí kí pírí. 25 ꞌBá wẽwẽ rú ãngũ Gãlị́lị̃ gá, Dẹ̃kãpọ́lị̃ gá, Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, Yụ̃dị́yã gá ãzíla ãngũ Yõrĩdánĩ gá ꞌá ꞌdã sĩ rĩ bĩ kí ĩꞌdi vú.

5

Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũlũlé drị̃lẹ́ba drị̃ gá ꞌbé sị́ gá rĩ

1 Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbá wẽwẽ rú ꞌdĩ kí ndrelé, tụ dó rilé vụ̃rụ́ ꞌbé drị̃ gá. ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ mụ kí dó ĩꞌdi rụ̂lé, 2 ãzíla iꞌdó dó kí imbálé jọ,

3 “Drị̃lẹ́ba ꞌbá lẽmẽrí úríndí agá Ãdróŋâ ndrụ̃lépi ꞌdĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌba ãni.

4 Drị̃lẹ́ba ꞌbá uꞌálépi ũcõgõ sĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ ꞌdĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku Ãdróŋá la mụ kí ásị́ ũŋmĩlé rá.

5 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ́ rĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku ụ̃nọ́kụ́ la mụ adrulé kí drị́ alé gá.

6 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ idélépi rĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku kí mụ agalé rá.

7 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ꞌbá ãzí ꞌbã ízákĩzã ndrelépi rĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku ála kí ízákĩzã ndre rá.

8 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ásị́ ãlá rĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku kí mụ Ãdróŋá ndrelé nĩ.

9 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ ajílépi rĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku ála mụ kí umvelé anzị Ãdróŋá ãni.

10 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ĩcãndĩlé ị́jọ́ mgbã ãlá rĩ ị́jọ́ sĩ ꞌdĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌba ãni.

11 “Ĩmi drị̃lẹ́ba rú ꞌbá drĩ kí ĩmi uꞌdá, ĩmi ĩcãndĩ, ãzíla ị́jọ́ pírí ũnzí ꞌdĩ kí jọ ĩmi ụrụꞌbá gá, áma ị́jọ́ sĩ. 12 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ ãzíla ãyĩkõ ꞌbã fụ ĩmi, ũyá ãmbógó ru la ĩminí ꞌbụ̃ gâlé cí, ãꞌdusĩku gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ fẽ kí ándrá nãbịya ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbaní ũcõgõ ꞌdĩ ꞌbã áni rá.

Ãꞌị́ kí dị̃zã be

(Mãrákõ 9:50; Lụ́kã 14:34-35)

13 “Ĩmi ãꞌị́ ụ̃nọ́kụ́ ãni, wó ãꞌị́ ꞌbã sị́ drĩ anụ́ rá, ĩꞌdi icó vâ acálé sị́ trũ ị̃dị́ íngoní-íngoní ru? Ĩꞌdi ꞌbã ãjị́ ãzí ị̃dị́ ãko ãzí be la ꞌdáyụ, lú sũjó la ásé gá atujó la pá sĩ.

14 “Ĩmi dị̃zã ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá rĩ ꞌi. Táwụ̃nị̃ sịlé ꞌbé drị̃ gá rĩ icó ru zị̃lé ku. 15 ꞌBá ãzí tárã ĩꞌdidrị̂ tị ꞌbãlépi ĩꞌdi aku la ãkójó agá la ꞌdáyụ, be la rá la ĩꞌdi ꞌbã la ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãngũ pírí jijó rĩ agá, ĩꞌdi dó sĩ ãngũ ji ꞌbá pírí ꞌbaní jó agá ꞌdâ. 16 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ dị̃zã ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbã ji ãngũ ꞌbá kí agá ꞌdâ, ꞌbá ꞌbã ndre kí rú sĩ ị́jọ́ múké ĩmi idélé rĩ kí, ãzíla ꞌbã ị̃nzị̃ kí rú sĩ ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ benĩ.

Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã ífí iꞌdajó rĩ

17 “Ĩmi ũrã má amụ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí atrịlé ị́jọ́ nábị̃ drị̂ abe íni la ku. Má amụ́ kí atrịlé la ku, wó ꞌbã idé kí ru benĩ. 18 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã la jọ, ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be kí ukó rá, ị́jọ́ kãlámũ sị́ ꞌbã sĩlé nĩ rĩ átã icó ru ịnị́lé ãzị́táŋá agá ꞌdãá ku kpere ãko pírí ꞌbã kí tị ãsị̃ agá. 19 ꞌBá ãzí drĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbã ãzí wereŋá rĩ ꞌbã ãzí nũ, ãzíla imbá vâ ꞌbá ãzí kí ãzị́táŋá kí ũnũjó ꞌdĩ ꞌbã áni, ála ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ꞌbá wereŋá ru Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá, wó ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ kí tãmbalépi ãzíla kí imbálépi rĩ ála ĩꞌdi umve ꞌbá ãmbógó Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álẽ jọlé la ĩminí, ị́jọ́ múké ĩmidrị́ ãlá rĩ drĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí alị ku, ĩmi icó filé Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá ku.

Ímbátáŋá ũmbã drị̃ gá rĩ

(Lụ́kã 12:57-59)

21 “Ĩmi are ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã jọlé ꞌbá ándrá ídu rĩ ꞌbaní rĩ rá, íꞌdị ꞌbá ku,✡ ãzíla ꞌbá ãzí drĩ ꞌbá ꞌdị rá ála ị́jọ́ lị drị̃ la gá rá. 22 Wó ájọ ĩminí, ꞌbá ãzí drĩ idé ũmbã sĩ ádrị́pị̃ nî, ála ị́jọ́ lị drị̃ la gá rá. Ãzíla ꞌbá ãzí drĩ jọ la ádrị́pị̃ ní ĩꞌdi aza-azâ, ĩꞌdi pá tu ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ drị̃lẹ́ gá rá. Wó ꞌbá ãzí drĩ jọ la ádrị́pị̃ ní, ‘Mi aza-azâ,’ ála mụ ĩꞌdi ꞌbelé ãcí ukólépi ku rĩ agá rá.

23 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, míní lẽ agá ãko mídrị́ ãwãꞌdĩfô rú rĩ fẽ agá ãlĩtárĩ drị̃ gâlé, ꞌdãá ídri amá la ĩmi ị́jọ́ trũ mí ádrị́pị be, 24 mí aꞌbó ãko mí ãni ãwãꞌdĩfô rú rĩ ãlĩtárĩ gá ꞌdãá. Ígõ vúlé mî ádrị́pị rụ̂lé tị icílé ĩꞌdi be, mi ãgõ dó amụ́lé mî ãwãꞌdĩfô míní lẽlé fẽlé rĩ fẽlé ĩndõ.

25 “Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌbá ími tõlépi kẹ́sị̃ gá rĩ be gbõrú. Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩminí drĩ mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ, wó jõ íni ku ĩꞌdi ími fẽ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ drị́, ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ la ími agụ fẽlé ãmbógó drị́, ãzíla ĩꞌdi ími ꞌdụ ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá. 26 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, mí icó ãfũlé mãbụ́sụ̃ gâlé ku kpere míní séndẽ ãsị̃lépi rĩ de agá ũfẽ agá.

Ímbátáŋá ãwụ̃ drị̃ gá rĩ

27 “Ĩmi are ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã jọlé rĩ rá, ‘Ínga ãwụ̃ ku.’✡ 28 Wó ájọ ĩminí, ꞌbá ãzí drĩ ũkú ndre ũlẽ drĩ angá ásị́ la gâlé rá, nga ãwụ̃ ꞌbo. 29 Ími mịfị́ drị́ ãndá gá rĩ drị̃ ími fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, mí anzé ĩꞌdi ꞌbelé ásé gá. Ĩꞌdi múké míní ími ụrụꞌbá ꞌbã wókõ ãlu rĩ ãvĩjó rá ndẽ ími ꞌbejó pírí ãcí ukólépi ku rĩ agá rĩ rá. 30 Ími drị́ drị́ ãndá gá rĩ drĩ fẽ míní ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, ílị ĩꞌdi rá, íꞌbe ĩꞌdi ásé gá. Ĩꞌdi múké míní ími ụrụꞌbá ꞌbã wókõ ãlu rĩ ãvĩjó rá ndẽ ími ꞌbejó pírí ãcí ukólépi ku rĩ agá rĩ rá.

Ímbátáŋá íréŋá drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 19:9; Mãrákõ 10:11-12; Lụ́kã 16:18)

31 “Ĩmi are ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ jọ, ꞌbá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú dro, lẽ ꞌbã fẽ wárãgã ĩꞌdi drojó rĩ ĩꞌdidrị́ ĩndĩ.✡ 32 Wó ájọ ĩminí, ꞌbá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú dro adru ị́jọ́ ãwụ̃ ãni sĩ ku, fẽ ũkú ꞌdĩ ní acálé ãwụ́ nĩ. Ãzíla ꞌbá ũkú drolé rá rĩ ꞌdụlépi ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru rĩ ĩꞌdi ãwụ̃ idé.

Ímbátáŋá ũyõ sõŋá drị̃ gá rĩ

33 “Ĩmi are vâ ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã jọlé ꞌbá ídu rĩ ꞌbaní rĩ rá, ‘Ísõ ũyõ ĩnzõ sĩ ku. Wó ị́jọ́ míní ũyõ sõjó Úpí nî rĩ kí ímba kí tã.’ 34 Wó ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ, lẽ ĩsõ ũyõ ꞌbụ̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi úmvúke Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌi, 35 jõku ụ̃nọ́kụ́ sĩ ku ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãngũ Ãdróŋá ꞌbã sĩ pá ꞌbãjó rĩ ꞌi, jõku Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ sĩ ku ãꞌdusĩku ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó Úpí Ãmbógó rĩ drị́ gá rĩ ꞌi. 36 Ãzíla ĩsõ ũyõ ĩmi drị̃kã sĩ ku, ãꞌdusĩku mí icó drị̃ꞌbị́ ífí ãlu ími drị̃ gá rĩ ujalé imve rú jõku ịnị rú la ku. 37 Ị́jọ́ ĩmi jọlé ꞌẽ rĩ ꞌbã adru ꞌẽ, jõku míní jọlé yụ rĩ ꞌbã adru yụ, ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ drị̃ gâ sĩ rĩ angá kí Sĩtánĩ drị́.

Ímbátáŋá ãrígọ́tị ũfẽŋá drị̃ gá rĩ

(Lụ́kã 6:29-30)

38 “Ĩmi are ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã jọlé rĩ rá, mịfị́ ꞌbã fụ kí drị̃ mịfị́ be, ãzíla sị́ kí sị́ be.” ✡ 39 Wó ájọ ĩminí, ꞌbá ãzí drĩ ị́jọ́ ũnzí idé ĩmi rụ́, ĩmi umvi ãrígọ́tị la ku. ꞌBá ãzí drĩ ími nábí ãndá gá rĩ sa, mí uja vâ ĩꞌdiní wókõ ãzí rĩ ꞌi. 40 Ãzíla ꞌbá ãzí drĩ lẽ ími tõlé sĩ mî sátĩ pajó, lẽ ífẽ ꞌbã ꞌdụ kọ́tị̃ ĩndĩ. 41 ꞌBá ãsĩkárĩ rú la drĩ ími ũŋmĩ mụjó ĩꞌdi be máyị̃lị̃ ãlu, ímụ ĩꞌdi be máyị̃lị̃ ị̃rị̃. * 42 Ífẽ ãko ꞌbá ãko aꞌị́lépi mídrị́ rĩ nî, ãzíla mí uja ũngúkú ꞌbá ãko aꞌị́lépi mídrị́ rĩ ní ku.

Ĩlẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kî

(Lụ́kã 6:27-28, 32-36)

43 “Ĩmi are ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã jọlé rĩ rá, ílẽ mî jĩránĩ, ✡ íngụ̃ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị́ gá rĩ ꞌi. 44 Wó ájọ ĩminí, ĩlẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí lẽlẽ, ãzíla ĩmi ãꞌí Ãdróŋá ꞌi ꞌbá ĩminí ũcõgõ fẽlépi ꞌdĩ ꞌbanî. 45 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó sĩ adru anzị ĩmi Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂ kî. Ĩꞌdi ꞌbã fẽjó ị̃tụ́ ꞌbã agájó ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní ꞌbá múké ꞌdĩ abe rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã uzogó fẽjó ꞌbá múké ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ abe trũtrũ rĩ sĩ. 46 Ĩdrĩ ꞌbá ĩmi lẽlépi ꞌdĩ kí lẽ áꞌdụ̂sĩ, ụ̃rọ̃drị́ ĩminí ịsụ́lé ala gá rĩ ãꞌdu? ꞌBá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ꞌdĩ idé kí vâ ꞌdĩ ꞌbã áni ku yã? 47 Ãzíla ĩdrĩ ꞌbá ĩmĩ ádrị́pịka rú rĩ kí zị áꞌdụ̂sĩ, ị́jọ́ ĩmi idélé ndú ru ajílépi ĩꞌbadrị̂ abe ku rĩ íngõ ꞌi? Átã ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ kí vâ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni ĩndĩ. 48 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi adru ãlá ru, cécé ĩmĩ Átẹ́pị Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã adrulé ãlá ru rĩ ꞌbã áni.”

6

Ãko fẽŋá ꞌbá ãzí nî rĩ ꞌbã ị́jọ́

1 “Ĩmi adru mịfị́ trũ, ĩminí ị́jọ́ mgbã ĩmi ꞌbãlépi ãlá ru rĩ kí idé agá ꞌbã adru ꞌbá kí drị̃ gâ sĩ ꞌbá ꞌbã ndre kí ru sĩ ĩmi benĩ la ku. Wó ĩdrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni yã áni, ĩmi icó ũyá ịsụ́lé ĩmi Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂lé ku.

2 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mî ãko fẽtáŋá ru la fẽ agá ꞌbá ãzí ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ nî, lẽ mí iwá ị́jọ́ la ꞌbá ãzí ní ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ ku, cécé ꞌbá ru ꞌbãlépi ĩnị̃ ị́jọ́ cé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ ãzíla gẹ̃rị̃ tị gâ sĩ ꞌbá ꞌbã ndre kí rú sĩ kí ị̃nzị̃táŋâ trũ ꞌdĩ kí áni ku. Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ũyá ĩꞌbadrị̂ bãsĩ gápi ĩꞌbã kí ịsụ́lé pírí ꞌbo ꞌdĩ. 3 Wó mi ãko ãzí fẽ agá ꞌbá ãzí nî, lẽ ími drị́ ị̃jị́ rĩ ꞌbã nị̃ ị́jọ́ ími drị́ ãndá gá rĩ ꞌbã idélé rĩ ku. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãko mî fẽlé rĩ ꞌbã idé ru ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋâ kóru. Wó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mî Átẹ́pị ími ndrelépi ãngũ sĩ ị́jọ́ idéjó ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋâ kóru rĩ gá rĩ dó sĩ ími ũfẽ nĩ.

Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí Ãdróŋá zịŋá sĩ

(Lụ́kã 11:2-4)

5 “Ĩminí Ãdróŋá zị agá, ĩmi adru cécé ꞌbá ru ꞌbãlépi ĩnị̃ ị́jọ́ cé rĩ kí áni ku, ãꞌdusĩku lẽ kí Ãdróŋá zịŋá pá tujó ụrụgá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ãzíla gẹ̃rị̃ ꞌbã tị gá úndre rú sĩ kí benĩ rĩ sĩ. Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ ꞌbá ꞌdĩ ịsụ́ kí ũyá ĩꞌbadrị́ gá rĩ ꞌbo. 6 Wó míní mụ agá Ãdróŋá zị agá, ífi jó mídrị́ alịlé alị-alị̂ rĩ agâlé, mí ụ̃pị̃ kẹ̃jị́tị cí ãzíla ízị mî Átẹ́pị ndrelé ku rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ĩmĩ Átẹ́pị rú ꞌbá ndrelépi ị́jọ́ idélépi ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋâ kóru rĩ la ími ũfẽ rá. 7 Ĩminí Ãdróŋá zị agá, ĩjọ ị́jọ́ ũꞌbíkãná ífí kóru cécé ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ kí áni ku, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ũrãjó la ála kí are ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé ũꞌbíkãná ꞌdĩ kí sĩ rĩ sĩ. 8 Ĩmi adru cécé kí áni ku, ãꞌdusĩku ĩmĩ Átẹ́pị nị̃ ãko ĩminí lẽlé rĩ kí ídu rú ꞌdĩ sĩ ĩzị drĩ ĩꞌdi ku.

9 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩzị íni:

“ ‘Ãmã Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ,

ími rụ́ ꞌbã adru ị̃nzị̃táŋá ru,

10 sụ́rụ́ mídrị̂ ꞌbã amụ́, *

ị́jọ́ mî lẽlé rĩ ꞌbã idé ru

ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ cécé ꞌbụ̃ gâlé rĩ áni.

11 Mí ãfẽ ãmaní íná ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ rĩ ꞌi.

12 Mí aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ãmaní idélé rĩ kî,

cécé ãma vâ ꞌbá ãzí ãma idélépi ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ kí aꞌbelé rĩ áni.

13 Ífẽ ãfi ụ̃ꞌbị̃táŋá agá ku,

wó mí apá ãma Sĩtánĩ drị́ gá rá.’ †

14 Ĩdrĩ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ĩmi rụ́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũnzí kí aꞌbe rá, ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ la vâ ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí aꞌbe rá. 15 Wó ĩdrĩ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbã rĩ kí aꞌbe ku, ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ aꞌbe vâ ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí ku.”

Ímbátáŋá Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé íná gãjó najó úmgbé rĩ drị̃ gá rĩ

16 “Ĩminí íná gã agá na agá úmgbé, ĩꞌbã ĩmi iꞌdájó ũcõgõ-ũcõgõ rú cécé ꞌbá ru ꞌbãlépi ĩnị̃ ị́jọ́ cé ꞌdĩ ꞌbã kí idélé rĩ ꞌbã áni ku, kí ru ꞌbã ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ũcõgõ ịsụ́lépi ambamba la rú ꞌbá kí drị̃ gâ sĩ iꞌdajó ꞌbá íná gãlépi najó úmgbé rĩ áni. Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ aꞌị́ kí ũyá ĩꞌbadrị́ gá rĩ ꞌbo. 17 Wó ĩminí ãkónã gã agá na agá úmgbé, ĩmi ifí ĩmi drị̃ ãdu sĩ ãzíla ĩmi ũjĩ ĩmi mẹ́lẹ́tị rá ĩminí sĩ iꞌdájó ãlá ru. 18 ꞌBá ãzí icó dó sĩ nị̃lé la ĩmi umbé ĩmi íná na agá cí la ku wó lú ĩmĩ Átẹ́pị ndrelé ku rĩ ꞌi, ãzíla ĩmĩ Átẹ́pị ị́jọ́ idélé ũní-ũní ru rĩ kí ndrelépi rĩ la ĩmi ũfẽ nĩ.

Málĩ tãmbajó ꞌbụ̃ gá rĩ

(Lụ́kã 12:33-34)

19 “Ĩmba málĩ ĩmidrị́ gá rĩ kí tã ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ ku, ãngũ ụ̃dụ̃dụ̃ ꞌbã sĩ kí mbejó ãzíla ĩꞌbã kí sĩ ukajó kí sĩ ru iza rá rĩ gá ãzíla ãngũ ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã sĩ kí ụ̃gụ̃jó rá rĩ gá ku. 20 Wó rá la ĩmba málĩ ĩmidrị́ gá rĩ kí tã ꞌbụ̃ gá, ãngũ ụ̃dụ̃dụ̃ sĩ kí mbejó ku, ãzíla ĩꞌbã kí sĩ ukajó sĩ ru izajó ku rĩ gá ãzíla ãngũ ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã sĩ fijó kí ụ̃gụ̃jó ku rĩ gá. 21 Ãꞌdusĩku ãngũ málĩ mídrị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó rĩ gá, ꞌdãá ími ásị́ la mụ adrulé ala gá.

Tárã ụrụꞌbá drị́ gá rĩ ꞌi

(Lụ́kã 11:34-36)

22 “Mịfị́ ĩꞌdi tárã ụrụꞌbá drị́ gá rĩ ꞌi, ími mịfị́ drĩ kí ãngũ ndre ãlá ru, ími ụrụꞌbá la adru pírí ule rú. 23 Wó ími mịfị́ drĩ kí ãngũ ndre múké ku, ími ụrụꞌbá la adru pírí ãngũ ịnị agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãngũ ule ími ụrụꞌbá gá rĩ drĩ dó adru ị́nị́ ru, ị́nị́ ími ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbã ãmbõgõ la dó adru íngoní!

24 “ꞌBá ãzí icólépi ãzị́ ngalépi ãmbogo ị̃rị̃ kí pálé gá la ꞌdáyụ. Ĩꞌdi ãlu rĩ ngụ̃ ũnzí ĩꞌdi ãzí rĩ lẽ áyụ, jõku ĩꞌdi ãzí rĩ ru rá ĩꞌdi ãzí rĩ ide-idê. Ĩmi icó ãzị́ ngalé Ãdróŋá nî ãzíla séndẽ ní ku.

Ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ku

25 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ájọ ĩminî, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ídri ĩmi agá rĩ sĩ ku, ĩmi ãꞌdu na, ãꞌdu mvụ, jõku ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩmi dó ãꞌdu sụ̃ yã rĩ sĩ ku. Ídri ꞌbã ị́jọ́ adru ãmbógó ru ndẽ ãkónã rá ãzíla ụrụꞌbá ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ndẽ bõngó rá rĩ gá ku yã? 26 Ĩndre drĩ ãriŋa ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kî, kpẹ̃ kí ũri ku, ũkũnã kí vâ ku, tra kí ãkónã ĩrá gá ku, wó ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ la kí izó nĩ. Ĩmi ụ̃rọ̃drị́ ãmbógó ru ndẽ kí rá ku yã? 27 Ãꞌdi ĩmi ĩsélé gá icó sáwã ị̃drị̃lé ãlu ídri ĩꞌdidrị̂ agâ sĩ uꞌájó ãzo rú ũrãtáŋá sĩ rá la nĩ yã?

28 “Ĩmi ị́jọ́ ũrã bõngó sụ̃ŋá drị̃ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ĩndre drĩ ũjó ásé agá ꞌdĩ ꞌbã zoŋá kî. Nga kí ãzị́ ku, jõku idé kí bõngó ĩꞌbaní ku. 29 Wó ájọ ĩminî úpí Sũlũmánĩ málĩ ĩꞌdidrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí sĩ bõngó ĩꞌdi ãni ũniyambamba rĩ ca kí ũnĩ sĩ mãwụ́wã ũjó ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí agá ku. 30 Ãdróŋá drĩ dó ãko ásé agá rĩ kí ụ̃sụ̃ bõngó sĩ ꞌdĩ ꞌbã áni, ꞌdĩ kí ãko adrulépi ãndrũ cí wó drụ̃sị̃ ála kí ꞌbe ãcí gá rĩ kî, Ãdróŋá icó ĩmi ụ̃sụ̃lé bõngó sĩ ndẽ kí rá rĩ gá ku yã, ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá were ꞌdĩ? 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú jọjó la, ‘Ãma ãꞌdu na yã?’ Jõku ‘Ãma ãndrũ ãꞌdu mvụ yã?’ Jõku ‘Ãma ãꞌdu sụ̃ yã?’ rĩ gá ku. 32 Wó ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku ꞌdĩ kí ị́jọ́ ũrã ãko ꞌdĩ kí drị̃ gá nĩ, ãꞌdusĩku ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ nị̃ ĩlẽ ãko ꞌdĩ kí rá rĩ gá rá. 33 Wó drị̃drị̃ rĩ sĩ, ĩndrụ̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌi ‡ ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ rĩ kí abe, ãzíla ãko ãzí ĩminí lẽlé ꞌdĩ kí pírí ála kí fẽ ĩminí ĩndĩ. 34 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ drụ̃sị̃ rĩ kí sĩ ku, drụ̃sị̃ ꞌbã ásị́ la mvu ĩꞌdi sĩ cénĩ. Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ca ĩꞌdi sĩ rá.”

7

Ílị ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ ku

(Lụ́kã 6:37-38, 41-42)

1 “Ĩlị ị́jọ́ ꞌbá ãzí drị̃ gá ku, Ãdróŋá ꞌbã lị rú vâ sĩ ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá ku benĩ. 2 Ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌbá ãzí drị̂ lị ála vâ ị́jọ́ ĩmidrị́ gá rĩ lị ị́jọ́ ĩminí lịlé rĩ ꞌbã vú sĩ, ãzíla ãko ĩminí ụ̃ꞌbị̃lé ꞌbá ãzí ní rĩ ála vâ ụ̃ꞌbị̃ la ĩminí ãkójó ãlu ꞌdã sĩ.

3 “Mi ife fú mí ádrị́pị mịfị́ gá rĩ ndre rá, wó mí icó ásị́ ꞌbãlé ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ drị̃ gá ku ãꞌdu sĩ? 4 Mí icó jọlé la mí ádrị́pị ní, ‘Mí ají má ãpẽ míní ãko ꞌdelépi ími mịfị́ gá ꞌdĩ ꞌi,’ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ũgórókóꞌbõ ãzí ími mịfị́ gá ꞌdãá cí íngoní-íngoní ru? 5 Ĩmi ꞌbá ru ꞌbãlépi ĩnị̃ ị́jọ́ cé ꞌdĩ! Drị̃drị̃ la mí ãpẽ ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ ráká ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ ãngũ ndre ãlá ru ife fú mí ádrị́pị mịfị́ gá rĩ ãpẽjó ĩndõ.

6 “Ĩfẽ ãko ídétáŋá ru Ãdróŋá nî rĩ kí ũcogo ꞌbaní ku, ĩmi uꞌbé ŋálí ĩmidrị́ ãjẹ̃ rú rĩ kí ĩzõgó ꞌbaní ku. Ĩdrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni yã áni, kí kí atu pá sĩ rá, ãzíla kí ru uja ími ucílé. *

Zịtáŋá zịjó, ãko ndrụ̃jó, kẹ̃jị́tị pãjó

(Lụ́kã 11:9-13)

7 “Ĩzị, ála ĩminí fẽ la rá, ĩndrụ̃ ĩmi ịsụ́ la rá, ãzíla ĩpã kẹ̃jị́tị ála ĩminí nzị̃ la rá. 8 Ãꞌdusĩku ꞌbá pírí zịlépi la rĩ ní ála fẽ la rá, ꞌbá ãko ndrụ̃lépi rĩ la ịsụ́ la rá, ãzíla ála kẹ̃jị́tị nzị̃ ꞌbá pãlépi la rĩ ní rá.

9 “ꞌBá ĩmi drĩdríŋĩ gá ngọ́tị́ ĩꞌdidrị̂ drĩ íná aꞌị́, ĩꞌdi ĩꞌdiní írã fẽ rĩ ãꞌdi ꞌi? 10 Jõku drĩ ị̃ꞌbị aꞌị́, ĩꞌdi ĩꞌdiní ị̃nị̃ fẽ rĩ ãꞌdi ꞌi? 11 Wó ĩmi gápi ꞌbá ũnzí ꞌdĩ, ĩdrĩ nị̃ anzị ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbaní ãko múké rĩ kí fẽ sĩ cé, ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ icó ĩminí ãko múké rĩ kí fẽlé ꞌbá ĩꞌdi zịlépi rĩ ꞌbaní ndẽ rá ku yã! 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ pírí ĩminí lẽlé ꞌbá ꞌbã idé vâ kí ĩminí rĩ kí, lẽ ĩmi idé kí ꞌbá ꞌbaní ꞌdĩ ꞌbã áni, ꞌdĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã jọlé ãzíla nábị̃ abe rĩ.

Kẹ̃jị́tị síríŋá rĩ ãzíla mgbọ rĩ

(Lụ́kã 13:24)

13 “Ĩfi kẹ̃jị́tị síríŋá rĩ gâ sĩ, ãꞌdusĩku kẹ̃jị́tị mgbọ ãzíla gẹ̃rị̃ wọdọ ꞌdĩ ĩꞌdi gẹ̃rị̃ mụjó ị̃lị̃kị̃ŋá gá rĩ ãzíla ꞌbá mụlépi ala gâ sĩ rĩ kí ũꞌbí ru. 14 Wó kẹ̃jị́tị síríŋá ãzíla gẹ̃rị̃ ĩzíŋá rĩ ĩꞌdi gẹ̃rị̃ sĩ mụjó ídri gá rĩ ꞌi, ꞌbá wereŋá kí ịsụ́ la nĩ.

15 “Ĩmi adru mịfị́ trũ nábị̃ ĩnzõ rú ꞌdĩ kî sĩ. Kí amụ́ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ãmvé ãmvélé ru kãbĩlõ áni, wó agâlé kí ụ̃bọ̃gụ̃ ũmbá la kî. 16 Ĩmi kí nị̃ ífí ĩꞌbã kí kalé rĩ sĩ. ꞌBá ãzí wộmbẹ̃ ãtĩlépi ĩlá ụrụꞌbá gá jõku úlúgó ãka ãtĩlépi ụ́cịkị́ ụrụꞌbá gá la cí yã? 17 Cécé ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni, ife múké rĩ la ífí múké rĩ ka, wó ife ũnzí rĩ la ífí ũnzí rĩ ka áyụ. 18 Ife múké rĩ ka ífí ũnzí la ku, ãzíla ife ũnzí rĩ ka ífí múké la ku. 19 Ife pírí ífí múké rĩ kalépi ku rĩ ála ga la vũ gá, ála ꞌbe la ãcí gá. 20 Ĩmi kí nị̃ ífí ĩꞌbã kí kalé rĩ sĩ.

21 “Adru ꞌbá pírí áma umvelépi Úpí, Úpí ꞌdĩ kí nga filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá la ku, wó rá la ꞌbá ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã lẽlé rĩ kí idélépi rĩ ꞌi. 22 ꞌBá wẽwẽ rú kí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé, ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ kí jọ la mání, ‘Úpí, Úpí! Ími rụ́ sĩ ãma ũlũ ándrá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ, ími rụ́ sĩ ãma adro ándrá úríndí ũnzí kî ãzíla ãma idé ándrá tálí wẽwẽ rú kî.’ 23 ꞌDã vúlé gá ma dó jọ la ĩꞌbaní tọndọlọ, ‘Ánị̃ ĩmi ku. Ĩmi ĩdã ĩmi áma aga gá ꞌdâ rá, ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ.’

ꞌBá ũndũwã rú ãzíla ũndũwã rú ku jó sịlépi rĩ kî

(Lụ́kã 6:47-49)

24 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá pírí ị́jọ́ mádrị́ rĩ kí arelépi ãzíla ꞌbãlépi ídétáŋá agá rĩ ĩꞌdi cécé ꞌbá ũndũwã rú jó ĩꞌdidrị̂ sịlépi írã drị̃ gá rĩ áni. 25 Uzogó ꞌdị rá ị̃yị́ gá kí rá, ãlụ́kụ́kụ̃ li rá, uzogó co jó ꞌdã rá, jó ꞌdã aꞌdé ku, ãꞌdusĩku jó ꞌdã ꞌbã bõrõ ị̃ndụ́ sịjó írã drị̃ gá rĩ sĩ. 26 Wó ꞌbá pírí ị́jọ́ mádrị̂ kí arelépi rá ãzíla kí ꞌbãlépi ídétáŋá agá ku rĩ ají kí ru ꞌbá ũndũwã kóru jó sịlépi cínákí drị̃ gá rĩ be. 27 Uzogó ꞌdĩ rá, ị̃yị́ gá kí rá, ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ li rá, ãzíla uzogó co jó ꞌdã rá ãzíla jó ꞌdã aꞌdé rá áꞌdéŋá la ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ãmbógó la.”

28 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, ꞌbá ũꞌbí ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ kí sĩ, 29 ãꞌdusĩku ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ kí ũkpó trũ adru kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí áni ku.

8

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ

(Mãrákõ 1:40-45; Lụ́kã 5:12-16)

1 Yẹ́sụ̃ la mụ asị́lé ꞌbé drị̃ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ꞌbá wẽwẽ rú aꞌdé kí vú la gâ sĩ. 2 Ágọ́bị́ ãzí ãrí ꞌbã nalé rá la amụ́ ĩꞌdi rụ́, tị̃ ãja ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ãmbógó, ídrĩ lẽ la rá, mí icó áma adrílé rá.”

3 Yẹ́sụ̃ su drị́ ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla aló dó sĩ ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Álẽ rá. Mí adru ãlá ru.” Cọtị ãrí ukó rá. 4 ꞌDãá Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, índre lẽ ílũ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku. Wó ímụ ími ụrụꞌbá iꞌdalé átáló ídétáŋá idélépi rĩ ꞌbanî, ãzíla ífẽ ãko ándrá fẽtáŋá ru Mụ́sã ꞌbã azịlé ꞌbá ãrí ꞌbã nalé adrílépi rá rĩ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ vú nzejó rĩ ĩꞌbadrị́.

Ãꞌị̃táŋá ãmbógó ãsĩkárĩ túrú ãlu ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ drị̂

(Lụ́kã 7:1-10)

5 Yẹ́sụ̃ la mụ filé Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí ãsĩkárĩ túrú ãlu drị̃lẹ́ gá rĩ amụ́ ãzãkoma zịlé ĩꞌdidrị́. 6 Jọ ĩꞌdiní, “Úpí, mâ ãtíꞌbó ãyánĩ rú, la ru vụ̃rụ́ mgbọ́lọ́ sị́ gâlé ꞌdã, ĩꞌdi ãzá ãmbógó la ta.”

7 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ma mụ ĩꞌdi adrílé rá.”

8 Ágọ́bị́ ãsĩkárĩ túrú ãlu ꞌbã ãmbógó ru rĩ umvi, “Ãmbógó, ífẽ míní ũcõgõ íni ku, icó míní afíjó mádrị́ jó agá ꞌdõlé ku. Wó ị́jọ lú ị́jọ́ tị sĩ ãtíꞌbó mádrị̂ dó sĩ adrí rá. 9 Wó ma mâ ngá ꞌbá ãzị́táŋá pálé gá la, ãsĩkárĩ áma pálé gá la kí vâ cí. Ádrĩ jọ la ꞌdĩ ní, ímụ ĩꞌdi mụ rá, ãzíla ãzí ꞌdã ní, mí amụ́, ĩꞌdi amụ́ rá. Ádrĩ jọ la ãtíꞌbó mádrị̂ ní, ꞌba idé íni ĩꞌdi idé la rá.”

10 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ arelé, ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ãzíla jọ ꞌbá ĩꞌdi vú ãbĩlépi ꞌdĩ ꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, má ịsụ́ drĩ ꞌbá ãzí ãꞌị̃táŋá ãmbógó trũ ꞌdĩ ꞌbã áni la ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ꞌdâ ku. 11 Ájọ ĩminí ꞌbá wẽwẽ rú kí amụ́ angájó ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru, ãzíla ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru kí dó ri vụ̃rụ́ ụ̃mụ̃ nalé Ịbụrahị́mụ̃ trũ, Ĩsákã trũ, ãzíla Yãkóꞌbõ abe Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá. 12 Wó ꞌbá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ꞌdị́pịka rú rĩ kí ála kí uꞌbé ãmvé ãngũ ịnị rĩ agá, ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá áwáŋá ãzíla sị́ naŋá la adru nĩ.”

13 Yẹ́sụ̃ jọ dó ãmbógó ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ gá rĩ nî, “Ímụ vúlêlé, ị́jọ́ míní ãꞌị̃lé rĩ la ru idé tá míní lẽlé rĩ ꞌbã áni.” Cọtị ãmbógó ꞌbã ãtíꞌbô adrí dó sáwã ꞌdã sĩ rá.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá wẽwẽ rú kî

(Mãrákõ 1:29-34; Lụ́kã 4:38-41)

14 Yẹ́sụ̃ la mụ afílé Pétẽrõ drị́ko gá ꞌdõlé ꞌbo, ịsụ́ Pétẽrõ ꞌbã ĩdrâ la drị̃ cị agá ãyánĩ sĩ ụrụꞌbá la ko sĩ tị̃rị̃-tị̃rị̃. 15 Yẹ́sụ̃ arụ́ ĩꞌdidrị́ gá ꞌdâ ãzíla ãyánĩ aꞌbe ĩꞌdi rá, imbá ru ụrụgá iꞌdó íyóŋá iyólé ĩꞌdinî.

16 Ĩndró la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá ají kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ꞌbá ĩꞌbã ãni ãyánĩ rú ũví ndú-ndú úríndí ũnzí trũ rĩ kí wẽwẽ rú. Yẹ́sụ̃ jọ lú ị́jọ́ tị sĩ áꞌdụ̂sĩ úríndí ũnzí ꞌbá kí agá rĩ fũ kí rá ãzíla adrí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí pírí. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé rĩ ꞌbã idé ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá ãndá benĩ.

“ꞌDụ ũcõgõ ãmadrị́ rĩ kí rá

ãzíla ꞌdụ ãyánĩ ãmadrị̂ kí rá.” ✡

Ãjẹ̃ sĩ Yẹ́sụ̃ vú bĩjó rĩ

(Lụ́kã 9:57-62)

18 Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbá ũꞌbí ru tralépi ĩꞌdi andre gá ꞌdĩ kí ndrelé, fẽ ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní sĩ zajó mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ. 19 Cọtị ímbápị ãzị́táŋá imbálépi rĩ amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌdiní, “Ímbápị, ma ími vú bĩ kpere ãngũ mî sĩ mụjó rĩ gá.”

20 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ũbálígó kí ꞌbã ꞌbụ́ kí cí, ãzíla ãríŋá ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbã jõrõvũ kí cí, wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ãngũ sĩ ru lajó sĩ drị̃kã ãtị̃jó la ꞌdáyụ.”

21 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé la ãzí jọ ĩꞌdiní, “Ãmbógó, mí ají ágõ vúlé mụlé má átẹ́pị ị̃sị̃lé ráká.”

22 Wó Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí ãbĩ áma vú, mí aꞌbe ꞌbá drãlépi úríndí agá rá rĩ ꞌbã ị̃sị̃ kí ꞌbá ĩꞌba ãni drãlépi rá rĩ kí nĩ.”

23 Yẹ́sụ̃ tụ dó filé íꞌbó agá ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌde kí dó ĩꞌdi vú gâ sĩ. 24 Gbõgbõ ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó la iꞌdó lilé, mĩrĩ agá ꞌdãá ị̃yị́ iꞌdó ru gbãlé íꞌbó agá, iꞌdó dó sĩ ꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ́, wó Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ gá. 25 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ko kí dó drị̃ mụlé ĩꞌdi rụ̂lé ĩꞌdi ingalé, jọ kí ĩꞌdiní, “Úpí, ípa ãma ꞌi. Ãma úgólé ịmvụ́lé ꞌdõ fô!”

26 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ wereŋá ꞌdĩ, ĩmi uꞌá ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” Angá dó ụrụgá, za ãlụ́kụ́kụ̃ drị̃ gá ị̃yị́ ungalépi tũlãtũlã rĩ be sĩ kí atrịjó. Cọtị ãngũ ịgbẹ dó ndrú.

27 ꞌBá pírí uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ, ụzị kí ru kí drĩdríŋĩ gá, “ꞌBá ꞌdĩ ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi? Ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã tị la arejó ị̃yị́ ungalépi ꞌdĩ abe rá ꞌdĩ!”

Yẹ́sụ̃ adró úríndí ũnzí ꞌbá ị̃rị̃ kí agá

(Mãrákõ 5:1-20; Lụ́kã 8:26-39)

28 Yẹ́sụ̃ la mụ zalé mĩrĩ gá ꞌá ãngũ umvelé Gãdárã rĩ gá, ãgọbị ị̃rị̃ uꞌálépi ị̃nádrị̃ kí drĩdríŋĩ gá la ãfũ kí amụ́lé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Ãgọbị ꞌdĩ kí úríndí ũnzí kí agá cí, kí ũmbã rú, ãꞌị̃ kí ꞌbá ãzí ní alịjó gẹ̃rị̃ ꞌdã gâ sĩ ku. 29 Za kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Ãdróŋá Ngọ́pị, ílẽ ãma rụ́ ãꞌdu yã? Mí amụ́ ãmaní cãndí fẽlé ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ la acá drĩ ku rú yã?”

30 Kí drĩdríŋĩ gá ĩzõgó ũꞌbí la kí ĩrí na agá ãni rú kí andre gá ꞌdãá. 31 Úríndí ũnzí ꞌbã kí mãmálá Yẹ́sụ̃ rụ́, “Ídrĩ ãma adró ãmvé rá, ípẽ ãma tị ĩzõgó ũꞌbí ꞌdã kí agá.”

32 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ.” Ãfũ kí dó mụlé filé ĩzõgó kí agâlé. Ĩzõgó ũꞌbí ꞌdĩ kpẹ̃ kí rị̃ cẹ̃lé ꞌbé ꞌbã ãngũ cị́kị́cị́kị́ ꞌdã gâ sĩ uꞌdelé ịmvụ́lé mĩrĩ agâlé ũdrãlé rá. 33 Ãgọbị ĩzõgó kí ucélépi rĩ apá kí rá cẹ̃lé táwụ̃nị̃ agâlé mụlé ị́jọ́ pírí ru idélépi rĩ kí vú nzelé, ị́jọ́ ru idélépi ãgọbị úríndí ũnzí trũ rĩ ꞌba rụ́ rĩ abe. 34 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ agá rĩ fũ kí dó mụlé Yẹ́sụ̃ rụ̂lé, ãzíla kí dó mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, ꞌbã kí mãmálá Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ ãngũ ĩꞌbadrị́ gá rĩ aꞌbejó rá.

9

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãcá trũ rĩ rá

(Mãrákõ 2:1-12; Lụ́kã 5:17-26)

1 Yẹ́sụ̃ tụ dó filé íꞌbó agâ sĩ zajó táwụ̃nị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá. 2 ꞌBá ãzí ají kí ágọ́bị́ ãzí ãcá trũ la ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, la ru bị́rị̃sị̃ drị̃ gá. Yẹ́sụ̃ la mụ ãꞌị̃táŋá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ndrelé ꞌbo, jọ ꞌbá ãcá trũ rĩ nî, “Mâ ngọ́tị̂, ími ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru, ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá.”

3 Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbã ãzí jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la Ãdróŋá uꞌdá.”

4 Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí agâlé rĩ kí rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí ũrã ĩmi ásị́ gâlé ãꞌdu sĩ yã? 5 Ị́jọ́ íngõ áŋmátrẽ rú la nĩ yã, jọjó la, ‘Ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá rĩ ꞌi’ jõku jọjó la, ‘Mí angá ụrụgá ãzíla ímụ rĩ ꞌi yã?’ 6 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ dó fẽ ĩmi dó sĩ nị̃ la Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ũkpõ cí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ ị́jọ́ ũnzí trũjó.” Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ãcá trũ rĩ ní, “Mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃ ãzíla ímụ lị́cọ́ gá.” 7 Ágọ́bị̂ angá dó ãzíla mụ dó lị́cọ́ gá. 8 ꞌBá wẽwẽ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé, uꞌá kí ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ịcụ́ kí dó Ãdróŋá ũkpó ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ fẽlépi ꞌbání rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã Mãtáyõ umvejó rĩ

(Mãrákõ 2:13-17; Lụ́kã 5:27-32)

9 Yẹ́sụ̃ aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá, ĩꞌdi ꞌbã mụ agá acị́ trũ, ndre ꞌbá ãzí mụ̃sọ́rọ̃ tralépi la umvelé Mãtáyõ ꞌi ri angá ãngũ sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó rĩ gá ꞌdãá. Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí ãbĩ áma vú.” Mãtáyõ angá ụrụgá ãzíla ꞌde dó vú la gâ sĩ.

10 Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ kí ãkónã na agá Mãtáyõ drị́ jó agá. ꞌBá wẽwẽ rú mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ abe amụ́ kí ãkónã nalé Yẹ́sụ̃ trũ ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí abe. 11 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé, zị kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kî, “Ímbápị ĩmidrị́ gá rĩ la ãkónã na ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ãzíla ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí abe ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

12 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ãyánĩ kóru rĩ lẽ dãkĩtárĩ ku, wó rá la ꞌbá ãyánĩ rú rĩ ꞌi. 13 Wó ĩmụ ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí ndrụ̃lé, ‘Álẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ adru ídétáŋá ku.’ ✡ Ãꞌdusĩku má amụ́ ꞌbá ãlá rĩ kí umvelé ku, wó ꞌbá ũnzí rĩ kî.”

Ãkónã naŋá gãjó sĩ Ãdróŋá zịjó rĩ

(Mãrákõ 2:18-22; Lụ́kã 5:33-39)

14 ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé ꞌdĩ amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ãzíla zị kí ĩꞌdi, “Ãma ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ abe ãgã íná nalé úmgbé sĩ Ãdróŋá ãꞌị̃jó, wó ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ gã kí ꞌbãngá íná naŋá sĩ Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ ku íngoní ru?”

15 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãmụ́ ị́zị́gọ́ drị̂ ꞌbã kí drĩ adru agá ĩꞌdi andre gá ꞌdĩ, aꞌbe ãmụ́ kí uꞌálé ãko ãzí naŋâ kóru ku, ị́zị́gọ́ ꞌbã adru agá ĩꞌba abe cí rĩ sĩ kí awá rá yã? Wó ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ála mụ ị́zị́gọ́ ꞌdụlé ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá, ãzíla ꞌdã dó ĩꞌbã kí íná gãjó najó rĩ ꞌi.

16 “ꞌBá ãzí icó bõngó úꞌdí rĩ ụrụꞌbá gá úkõ la ãsĩlé sĩ ụ̃kụ rĩ ịgbẹjó la ku. Drĩ kí idé la ꞌdĩ ꞌbã áni, údrĩ bõngó ũjĩ ꞌbo ĩꞌdi ru isé ĩzí ru, ụ̃kụ ꞌdã la asi úꞌdí ꞌdã ꞌbã iséŋá sĩ rá, ĩꞌdi fẽ ãngũ lũlépi mgbọ rĩ la ru nzị̃ ị̃dị́. 17 ꞌBá ãzí icó wáyĩnĩ úꞌdí rĩ tõlé wáyĩnĩ ꞌbã íníríkó ụ̃kụ rĩ agá ku, wáyĩnĩ la dra ala gâlé ĩꞌdi íníríkó asi rá ãꞌdusĩku icó ru nzãlé ị̃dị́ ku. Wáyĩnĩ la asu rá ãzíla íníríkô la kpẹ̃ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, wáyĩnĩ úꞌdí rĩ lẽ útõ ĩꞌdi íníríkó úꞌdí rĩ agá kí sĩ ru tãmba ị̃rị̃ trá.”

Ãmbógó Yáyị̃rọ̃ ị̃zẹ́pị kí ũkú Yẹ́sụ̃ ꞌbã bõngó tị alólépi rĩ be

(Mãrákõ 5:21-43; Lụ́kã 8:40-56)

18 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ agá ꞌdâ, ꞌbá ꞌbá drị̃ celépi Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãni la amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, tị̃ ãja vụ̃rụ́ drị̃lẹ́ la gá, ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mâ ị̃zẹ́pị drã rá úꞌdîꞌda, mí amụ́ mụlé ími drị́ ꞌbãlé drị̃ la gá ĩꞌdi dó sĩ adrí benĩ.”

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ angá dó mụlé ágọ́bị́ ꞌdĩ be ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ bĩ kí dó vú la.

20 Wó íni ꞌdĩ ũkú ãzí ãrí ꞌbã rajó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ la apí ru Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũngúkú gâ sĩ ãzíla aló Yẹ́sụ̃ ꞌbã bõngó tị. 21 Ũkú ꞌdĩ ꞌbã ĩꞌdi ásị́ gâlé, “Ádrĩ lú bõngó la aló áꞌdụ̂sĩ, ma adrí rá.”

22 Yẹ́sụ̃ uja ru ãzíla ndre ũkú ꞌdĩ ꞌi, jọ ĩꞌdiní, “Mâ ị̃zẹ́pị, ími ásị́ ꞌbã umvú ku ãꞌị̃táŋá mídrị̂ fẽ míní adrílé nĩ.” Cọtị ũkû adrí sáwã ꞌdã agá rá.

23 Yẹ́sụ̃ la mụ calé ãmbógó ꞌbá drị̃ celépi rĩ drị́ lị́cọ́ gâlé ndre ꞌbá úngó ngolépi drã tị gá ãzíla ꞌbá ru usalépi ꞌdĩ kí abe, 24 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá pírí ꞌbã fũ kí ãmvé, ĩzóŋá ĩmbíráŋá ꞌdĩ drã ku, ĩꞌdi íni ụ́ꞌdụ́ ko.” ꞌBá pírí gụ kí dó Yẹ́sụ̃ gụ̃gụ̃. 25 ꞌBá pírí kí dó mụ ãfũlé ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, fi dó jó agâlé, arụ́ dó ĩzóŋâ drị́ gá ꞌdâ, ãzíla ĩzóŋâ angá dó ụrụgá. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ iré ru ãngũ ꞌdã agá pírí.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ị̃rị̃ mịfị́ kóru rĩ ꞌbã mịfị́ kí rá

27 Yẹ́sụ̃ la mụ ãngũ ꞌdã aꞌbelé ꞌbo, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã mụ agá acị́ trũ, ꞌbá ị̃rị̃ mịfị́ kóru la ãbĩ kí ĩꞌdi vú úzáŋâ trũ, “Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré ãma ízákĩzã.”

28 Yẹ́sụ̃ la mụ filé jó agâlé ꞌbo, ꞌbá ị̃rị̃ mịfị́ kóru ꞌdã amụ́ kí kpere ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, zị kî, “Ĩmi ãꞌị̃ má icó ĩmi mịfị́ kí nzị̃lé rá yã?”

Umvi kí, “ꞌDĩ ꞌbã áni, Úpí.”

29 Yẹ́sụ̃ aló ĩꞌbã mịfị́ kî, ãzíla jọ ĩꞌbaní, “ꞌBã idé ru ĩmi rụ́ cécé tá ĩminí ãꞌị̃lé rĩ ꞌbã áni,” 30 ãzíla mịfị́ la nzị̃ kí dó ru rá. Yẹ́sụ̃ itré kí ũkpó ru jọ, “Ĩndre ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ jõ ị́jọ́ ꞌdĩ ku.” 31 Wó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí fũ agá ãmvêlé mụ kí ị́jọ́ ꞌdĩ iré trũ drị̃ gá drị̃ gá ãngũ ꞌdã agâ sĩ pírí.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ku rĩ

32 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã kí fũ agá ãmvêlé, ájí Yẹ́sụ̃ rụ́ ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí trũ mịfị́ kóru ãzíla ị́jọ́ jọlépi ku la. 33 Yẹ́sụ̃ la mụ úríndí ũnzí ala gá rĩ adrólé ãmvé ꞌbo, ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ku rĩ iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé. ꞌBá ũꞌbí ꞌdã pírí ụ̃sụ̃ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ sĩ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ zị kî, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la ídu idé jõ drĩ ru ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ku.”

34 Wó ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ jọ kí, “Ĩꞌdi úríndí ũnzí kí adro ũkpó úpí úríndí ũnzí ꞌbadrị̂ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ndre ꞌbá ꞌbã ízákĩzã

35 Yẹ́sụ̃ mụ ácị̃ trũ táwụ̃nị̃ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ pírí kí agâ sĩ, ꞌbá kí imbá trũ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ ãzíla ꞌbá kí adrí trũ ãyánĩ ndú-ndú kí abe. 36 Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ fi ásị́ la gá ãzá-ãzá, ãꞌdusĩku ãndẽ kí rá ãzíla kí ũkpó kóru, ĩꞌbã kí adrujó cécé kãbĩlõ ru irélépi ꞌbá kí ucélépi rĩ kóru rĩ áni rĩ sĩ. 37 Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãkónã ka rá wó ꞌbá kí ũkũnãlépi rĩ kí were rú. 38 Ĩzị Úpí ãkónã fẽlépi kalépi rĩ tị gá, sĩ ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí tị pẽjó ãkónã ũkũnãjó ámvụ́ agâlé.”

10

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ụ̃pịgọŋa ĩꞌdidrị́ mụdrị́ ꞌdĩ kí tị pẽjó rĩ

(Mãrákõ 3:13-19; Lụ́kã 6:12-16)

1 Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãngũ ãlu gá ãzíla fẽ ĩꞌbaní ũkpó sĩ úríndí ũnzí kí adrojó ãzíla ãyánĩ ũví ndú-ndú kí adríjó ĩndĩ.

2 ꞌDĩ kí ụ̃pịgọŋa ĩꞌdidrị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã rụ́ kí: drị̃drị̃ rĩ Sị̃mọ́nị̃ (Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvelé Pétẽrõ ꞌi rĩ) kí ádrị́pị̃ Ãndẽríyã be, Yãkóꞌbõ Zĩbĩdáyõ ꞌbã ngọ́pị kí ádrị́pị̃ Yõhánã be, 3 Fị́lị́pọ̃ ꞌi, ãzíla Bãrĩtõlõmáyõ ꞌi, Tómãsĩ ꞌi, ãzíla Mãtáyõ mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌi, Yãkóꞌbõ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ꞌi, ãzíla Tãdáyõ ꞌi 4 Sị̃mọ́nị̃ angálépi amụtị ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi lẽjó adrujó ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ kí pálé gá ku rĩ ꞌi ãzíla Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ĩꞌdi ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ ꞌi.

5 ꞌBá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí Yẹ́sụ̃ pẽ kí tị ãmvêlé jọ ĩꞌbaní, “Lẽ ĩmụ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gâ sĩ jõku táwụ̃nị̃ ꞌbá Sãmãríyã rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí agâ sĩ ku. 6 Rá la ĩmụ kãbĩlõ Ịsịrayị́lị̃ rú ãvĩlépi rá ꞌdĩ ꞌbã rụ́. 7 Ĩminí mụ agá, ĩmụ ị́jọ́ ꞌdĩ ũlũ trũ, ‘Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ dó ãni rú.’ 8 Ĩmi adrí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kî, ĩmi inga ꞌbá drãlépi rá rĩ kí ídri. Ĩmi adrí ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá ꞌdĩ kî, ĩmi adro úríndí ũnzí ꞌbá kí agá rĩ kî. Úfẽ ĩminí ị̃sálị ĩfẽ vâ ꞌbá ꞌbaní ị̃sálị. 9 Ĩꞌdụ gólũdĩ, sílĩvã, jõku sĩlíngĩ ífí-ífí ru la kí ĩmi jábã gá ĩndĩ ku, 10 ĩꞌdụ jũrúwã ãcị̃ ãni la ku, ĩmi ãdrõ bõngó ku, jõku ŋĩlâ ãzíla túré ku. ꞌBá ãzị́ ngalépi rĩ lẽ úfẽ ĩꞌdiní ãkónã nalé rá.

11 “Táwụ̃nị̃ ãmbógó jõku ãngũ ĩmi sĩ fijó rĩ agá, ĩmi ịsụ́ jõ ꞌbá icólépi ĩmi aꞌị́lépi uꞌájó ĩꞌdidrị́ko gá la, ĩmi uꞌá ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá kpere ĩmi drị̃ ko agá. 12 Ĩminí fi agá lị́cọ́ agâlé, ĩjọ ꞌbá ala gá ꞌdãá rĩ ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩmi abe. 13 ꞌBá lị́cọ́ ꞌdã agá rĩ drĩ kí ĩmi aꞌị́ rá, ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbã ace ꞌdãá, wó drĩ kí ĩmi aꞌị́ ku, ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩmidrị́ gá rĩ la ru uja vúlé ĩmi rụ́ ꞌdõlé. 14 ꞌBá ãzí drĩ kí ĩmi aꞌị́ ku jõku drĩ kí ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ ãꞌị̃ ku, ĩmi ụtụ́ pụ́trụ́ ĩmi pá gá rĩ ĩminí lị́cọ́ jõku táwụ̃nị̃ ꞌdã aꞌbe agá. 15 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ ị́jọ́ lịjó rĩ ũcõgõ ãngũ ꞌdã drị́ gá rĩ la ũcõgõ ꞌbá ándrá Sõdómũ gá Gõmórã be rĩ ꞌbadrị́ kí ndẽ rá.

Cõcóŋá drụ́zị́ amụ́lépi rĩ

(Mãrákõ 13:9-13; Lụ́kã 21:12-17)

16 “Ĩndre drĩ ma ĩmi tị pẽ cécé kãbĩlõ kí áni uꞌájó ụ̃bọ̃gụ̃ kí drĩdríŋĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi adru ũndũwã rú ị̃nị̃ áni ãzíla ị́jộ kóru ãmámũ áni.

17 “Ĩmi adru mịfị́ trũ, ꞌbá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, kí ĩmi agụ ãngũ sĩ kẹ́sị̃ jọjó rĩ gá kí ĩmi co ĩꞌbã ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá. 18 Áma ị́jọ́ sĩ ála mụ ĩmi agụlé ụ̃ꞌbị̃lé ꞌbá ꞌbá drị̃ celépi ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ũpi kí abe, sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ vú nzejó ĩꞌbanî ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe. 19 Drĩ kí ĩmi rụ rá, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ĩmi ĩꞌbaní ãꞌdu ꞌbã ị́jọ́ jọ yã rĩ sĩ ku, jõku ĩmi ị́jọ́ jọ ĩꞌbaní íngoní yã rĩ sĩ ku. Ãdróŋá la ĩmi ãꞌdu ị́jọ́ jọ yã rĩ fẽ sáwã ꞌdã sĩ nĩ, 20 ãꞌdusĩku adru ĩmi ị́jọ́ jọ ĩmi ꞌi la ku, wó Úríndí ĩmĩ Átẹ́pị drị́ gá rĩ la mụ ị́jọ́ jọlé ĩmi agâ sĩ nĩ.

21 “Ádrị́pị la ádrị́pị mẹ́lẹ́ mbe ĩꞌdi ꞌdịjó káyĩ, átẹ́pị kí ngọ́pị̃ be, anzị kí angá trụ ꞌbá kí tịlépi rĩ kí drị̃ gá, ãzíla kí kí fẽ ꞌdịlé káyĩ. 22 ꞌBá pírí kí ĩmi ngụ̃ ũnzí ãꞌdusĩku áma ị́jọ́ sĩ, wó ꞌbá pá tulépi ũkpó ru kpere ãsị̃ŋá gá rĩ ála ĩꞌdi pa rá. 23 Údrĩ ĩmi ĩcõcõŋã táwụ̃nị̃ ãzí rĩ gá, ĩmi apá ãzí rĩ gá. Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ ĩmi icó táwụ̃nị̃ Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ kí delé acị́jó ala gâ sĩ pírí ku, kpere ụ́ꞌdụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã acá agá.

24 “ꞌBá imbálé imbâ rĩ ndẽ ímbápị ĩꞌdidrị̂ ku, ãtíꞌbó adru ãmbógó ru ãndânĩ úpí ĩꞌdidrị̂ drị̃lẹ́ gá ku. 25 Ĩꞌdi múké ꞌbá imbálé imbâ rĩ ní acájó cécé ꞌbá ĩꞌdi imbálépi rĩ áni, ãzíla ãtíꞌbó ní acájó cécé úpí ĩꞌdidrị̂ áni. Údrĩ ꞌbá lị́cọ́ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ umve Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃, ꞌbá lị́cọ́ ꞌdã agá rĩ kí úmve dó kí ndẽ ꞌdĩ rá rĩ gá ku yã?

26 “Lẽ ĩmi idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. Ãko ãzí ru zị̃lépi zị̃-zị̃ ꞌbaní mụlé iꞌdalé ku la ꞌdáyụ, jõku ãko aꞌbólé aꞌbô rĩ kí ála kí drị̃ gá ị́jọ́ nị̃ rá. 27 Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ãngũ ịnị agá rĩ ĩnze vú la ãngũ ule agá, ị́jọ́ ĩminí arelé yõkõlé sĩ rĩ, ĩmi iwá la jó drị̃ gá. 28 Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ụrụꞌbá ꞌdĩ ꞌdịlépi áyụ wó icólépi úríndí ꞌdịlépi ku ꞌdĩ kî sĩ ku. Be la rá la ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ Ãdróŋá ụrụꞌbá kí ꞌdịlépi úríndí be ãcí ukólépi ku rĩ agá rĩ sĩ. 29 Ícó ãriŋa nírí ị̃rị̃ kí ị̃tụ̃ndãlé ãjẹ̃ were sĩ ku yã? Wó ãlu la ꞌbã ãzí icó aꞌdélé vụ̃rụ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽtáŋâ kóru ku. 30 Ãzíla drị̃ꞌbị́ ífí ĩmi drị̃ gá ꞌdĩ kí nị̃ kí kãlãfe rá. 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmi ãjẹ̃ ãmbógó ru ndẽ ãriŋa ũꞌbí ꞌdĩ kí rá.

32 “ꞌBá áma iꞌdalépi ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá rĩ, ma vâ mụ ĩꞌdi iꞌdalé mâ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ drị̃lẹ́ gá rá. 33 Wó ꞌbá áma gãlépi ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá rĩ, ma vâ mụ ĩꞌdi gãlé mâ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá úmgbé.

34 “Ĩmi ũrã ĩmi ásị́ gá má ají ĩminí ụ̃nọ́kụ́ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ la ku, má amụ́ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ ajílé ku, wó ị́lị́ŋá. 35 Má amụ́,

“ ‘ngọ́tị́ ágọ́bị́ kí awalé átẹ́pị̃ be,

ĩzóŋá kí awalé ãndrẽ be,

ũkú kí ĩdrâ be.

36 Mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá ꞌdĩ kî ꞌbã ãzí.’ ✡

37 “ꞌBá átẹ́pị̃ kí lẽlépi ãndrẽ be ãndânĩ ndẽ ma rá rĩ ĩꞌdi ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ mání ꞌdáyụ, ꞌbá vâ ị̃zẹ́pị̃ kí lẽlépi ngọ́pị̃ be ndẽ ma rá rĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ mání ꞌdáyụ, 38 ãzíla ꞌbá mũsãláꞌbã mádrị̂ ꞌdụlépi ãzíla áma vú ãbĩlépi ku rĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ mání ꞌdáyụ. 39 ꞌBá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ tãmbalépi rĩ la ĩꞌdi ãvĩ rá, ãzíla ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi áma ị́jọ́ sĩ rĩ la ịsụ́ la rá.

40 “ꞌBá ĩmi aꞌị́lépi rĩ aꞌị́ ma ꞌi ãzíla ꞌbá áma aꞌị́lépi rĩ aꞌị́ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi. 41 ꞌBá nábị̃ aꞌị́lépi ĩꞌdi ꞌbã adrujó nábị̃ rĩ sĩ rĩ, ĩꞌdi ũyá nábị̃ drị́ gá rĩ ịsụ́, ãzíla ꞌbá ꞌbá ãlá Ãdróŋá drị̂ kí aꞌị́lépi rĩ ĩꞌdi ꞌbá ãlá rĩ ꞌbã ũyá ịsụ́. 42 Ãzíla ꞌbá ị̃yị́ ị̃gbẹ́ fẽlépi kópõ sĩ mvụlé ꞌbá nírí ꞌdĩ ꞌbanî ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá mání imbálé la rĩ sĩ rĩ, ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã ícó ĩꞌdi ꞌbã ũyá ị́jọ́ ãvĩlé ku.”

11

Yẹ́sụ̃ kí Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ be

(Lụ́kã 7:18-35)

1 Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí delé imbá agá ꞌbo, mụ drị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ ꞌbá kí imbá trũ ãzíla ị́jọ́ ũlũ trũ táwụ̃nị̃ Gãlị́lị̃ drị̂ kí agâ sĩ.

2 Yõhánã mãbụ́sụ̃ gâlé rĩ ĩꞌdi mụ ị́jọ́ Kúrísĩtõ ꞌbã idélé rĩ kí arelé ꞌbo, pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí tị, 3 Yẹ́sụ̃ zịjó, “Mi ꞌbá jọlé ĩꞌdi amụ́ rĩ ꞌi yã, jõku ãtẽ ꞌbá ãzí ndú la yã?”

4 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩgõ vúlé ãzíla ĩlũ Yõhánã ní ị́jọ́ ĩminí arelé ãzíla ĩminí ndrelé rĩ kî. 5 ꞌBá mịfị́ kóru rĩ kí dó ãngũ ndre rá, ꞌbá ãcâ trũ rĩ kí acị́ rá, ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ adrí kí rá, ꞌbá bị́lẹ́ kóru rĩ kí ị́jọ́ are rá, ꞌbá drãlépi rá rĩ angá kí ídri rá, ãzíla úlũ ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî rá. 6 Drị̃lẹ́ba ꞌbá aꞌdélépi áma ị́jọ́ sĩ ku rĩ ꞌbanî.”

7 ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí dó mụ drị̃ kolé mụlé, Yẹ́sụ̃ iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ũꞌbí ꞌbaní Yõhánã drị̃ gá. “Ĩfũ ándrá mụlé Yõhánã rụ́ ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé ãꞌdu ndrelé? ꞌBá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí ru ujajó ujâ cécé ũzú ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã ayalé rĩ áni rĩ ndrelé yã? 8 Drĩ adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ĩfũ dó ãmvêlé ãꞌdu ndrelé yã? ꞌBá bõngó ũniyambamba ãjẹ̃ rú rĩ sụ̃lépi rĩ ndrelé yã? Yụ, ꞌbá bõngó ũniyambamba ãjẹ̃ rú rĩ sụ̃lépi rĩ kí uꞌá ãngũ ũpi ꞌbadrị́ko gá rĩ kí agá. 9 Wó ĩfũ ándrá ãmvêlé mụlé ãꞌdu ndrelé yã? Nábị̃ ndrelé yã? Ãndá, ájọ ĩminí ndẽ nábị̃ rá. 10 ꞌDĩ bãsĩ ꞌbá ị́jọ́ sĩjó drị̃ la gá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá jọlépi la:

“ ‘Índre drĩ! Ma mụ mâ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la tị pẽlé ími drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ,

ĩꞌdi mụ gẹ̃rị̃ idélé míní ími drị̃lẹ́ gâlé.’ ✡

11 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ũkú ꞌbã tịlé ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá angálépi Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ndẽlépi rá la ꞌdáyụ. Wó ꞌbá ĩmbíráŋá ru Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá rĩ ndẽ ĩꞌdi rá. 12 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ drị́ ꞌdã sĩ kpere ãndrũ, Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ la ru iré ũkpõ sĩ ãzíla ꞌbá kí afụ la ũkpõ sĩ. 13 Ãꞌdusĩku nãbịya kí ãzíla ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ abe ri kí ị́jọ́ mụlépi amụ́lépi rĩ kí jọlé kpere acájó sáwã Yõhánã drị̂ agá, 14 ãzíla ĩdrĩ lẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃lé vị́ sĩ rá, ꞌdĩ bãsĩ Ĩlíyã ngalépi amụ́lépi rĩ ꞌi. 15 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ, ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.

16 “Ma ꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ kí ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu sĩ. Kí cécé anzị rilépi ãngũ sụ̂ gá ĩꞌbã ãzí kí umvelépi áváŋá gá rĩ áni.

17 “ ‘Ãvu ĩminí gũká rá,

wó ĩgã úngó la tulé úmgbé,

ãngo ãwú úngó kí rá,

wó ꞌbá ãzí ũcõgõ sĩ la kí ꞌdáyụ.’

18 Ãꞌdusĩku Yõhánã amụ́ mvụ wáyĩnĩ ku, na vâ íná ku, ãzíla ꞌbá jọ kí, ĩꞌdi úríndí ũnzî trũ. 19 Wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́ ãkónã naŋâ trũ ãzíla wáyĩnĩ mvụŋâ trũ wó jọ kí, ‘Ĩndre ĩꞌdi! Ĩꞌdi ꞌbá ãkónã nalépi rọ̃mgbọ́ ru la, ãzíla ĩmẽrãlépi wáyĩnĩ sĩ la, ĩꞌdi wọ̃rị́ ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌbã ãni ꞌbá ũnzí ꞌdĩ abe la.’ Wó ũndũwã la ru iꞌda ị́jọ́ pịrị ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ.”

Ũcõgõ táwụ̃nị̃ ị́jọ́ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí drị̃ gá

(Lụ́kã 10:13-15)

20 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ũkpó ru táwụ̃nị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ tálí ĩꞌdidrị̂ kí idéjó ambamba ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãꞌdusĩku ꞌbá ala gá rĩ ꞌbã kí lẽ jó ásị́ ujajó ku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí agá ãzíla ru ujajó Ãdróŋá rụ́ ku rĩ sĩ. 21 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Kõrãzínĩ gá ꞌdĩ! Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Bẽtẽsãyídã gá ꞌdĩ! Tálí idélé ĩmi agá ꞌdĩ kí údrĩ ándrá kí idé agá Tụ́rọ̃ gá ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá, uja kí tánõ ásị́ sĩ kõlĩ-ĩbá sụ̃jó ãzíla ru fujó úfóró sĩ ꞌbo. 22 Wó ájọ ĩminî, cãndí ĩmidrị́ ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ rĩ la cãndí Tụ́rọ̃ ꞌbadrị́ Sị̃dọ́nị̃ be ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gá rĩ sĩ rĩ ndẽ rá. 23 Ãzíla mi ꞌi Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃, ála mụ ími ingalé ụrụgá yã? Yụ, mi rú jõ fi vụ̃rụ́ kpere ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ agá, údrĩ ándrá tálí idélé ími agá ꞌdĩ kí idé agá Sõdómũ agá, ĩꞌdi tánõ acá kpere ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ agá rá. 24 Wó ájọ míní, ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ cãndí mídrị̂ la ãngũ Sõdómũ drị̂ ndẽ rá.”

Ĩmi amụ́ má rụ́ avị́lé

(Lụ́kã 10:21-22)

25 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Yẹ́sụ̃ jọ, “Má Átẹ́pị, ma ími ịcụ́, mi Úpí ꞌbụ̃ ꞌbadrị́ ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ kí ízị̃ kí ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbaní ãzíla ꞌbá ụ̃nị̃táŋâ trũ rĩ abe cí ãzíla mí iꞌda kí anzị nírí ꞌbanî. 26 Ãndá-ãndá ru, mâ Átẹ́pị, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́ múké míní lẽlé rĩ ꞌi.

27 “Mâ Átẹ́pị fẽ ãko pírí kí mádrị́ ꞌbo, ꞌbá ãzí ãlu Ngọ́pị̃ nị̃lépi cé la yụ pẽ lú Átẹ́pị̃ ꞌi, ãzíla ꞌbá ãzí Átẹ́pị̃ nị̃lépi cé la yụ pẽ lú Ngọ́pị̃ ꞌi ãzíla ꞌbá Ngọ́pị̃ ꞌbã ũpẽlé sĩ Átẹ́pị̃ iꞌdajó ĩꞌbanî rĩ ꞌi.

28 “Ĩmi amụ́ má rụ́ ĩmi ꞌbá pírí ãndẽlépi ãzíla tẹ́rị́ ãnzị trũ ꞌdĩ ãzíla ma fẽ ĩminí avị́lé rá. 29 Ĩmi amụ́ ị́jọ́ ụ̃nị̃lé mádrị́, ĩꞌdụ kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ mádrị́ gá rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ma ásị́ rãlị̃ trũ ãzíla áma ásị́ ị̃gbẹ́ ru ãzíla mi dó sĩ avị́ úríndí agá rá. 30 Ãꞌdusĩku kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ mádrị́ gá rĩ adru ãnzị rú ku, tẹ́rị́ mádrị́ gá rĩ perepere rú.”

12

Zịtáŋá Sãbátũ ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ

(Mãrákõ 2:23-28; Lụ́kã 6:1-5)

1 Sãbátũ * ãzí sĩ Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe mụ kí ámvụ́ ãná drị̂ kí agâ sĩ. Ãbị́rị́ ndẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí rá ãzíla iꞌdó kí ãná kí drị̃ ãnũlé nalé. 2 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, jọ kí Yẹ́sụ̃ ní, “Índre! ꞌBá mídrị́ míní imbálé ꞌdĩ kí ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé idé Sãbátũ sĩ ku la kí idé.”

3 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ĩlã ị́jọ́ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã idélé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe sáwã ĩꞌbã kí adrujó ãbị́rị́ sĩ rĩ sĩ ku yã? 4 Fi jó Ãdróŋá drị̂ agâlé, ꞌbá ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ kí abe úfẽ ĩꞌbaní mũkátĩ fẽlé Ãdróŋá ní ꞌbo ꞌdã nalé rá, ãko ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé ku rĩ, wó lú ãtalo ídétáŋá idélépi rĩ kî na la nĩ áꞌdụ̂sĩ. ✡ 5 Jõku ĩlã drĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ agá ꞌdâ jọlépi la Sãbátũ vú sĩ ãtalo ídétáŋá idélépi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ kí ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ iza ãzíla adru kí ị́jộ trũ ku. 6 Ájọ ĩminí ꞌbá ãmbógó ru ãndânĩ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá rĩ cí. 7 Ĩdrĩ tá ị́jọ́ sĩlé ‘Álẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ adru ídétáŋá ku,’ ✡ ꞌdĩ ꞌbã ífí nĩ cé la, ĩmi icó ị́jọ́ lịlé ꞌbá ị́jộ kóru ꞌdĩ kí drị̃ gá ku. 8 Ãꞌdusĩku Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ĩꞌdi Úpí Sãbátũ drị́ gá rĩ ꞌi.”

Ágọ́bị́ drị́ ãcá trũ rĩ

(Mãrákõ 3:1-6; Lụ́kã 6:6-11)

9 Yẹ́sụ̃ aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá, ãzíla mụ filé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. 10 ꞌDãá ágọ́bị́ ãzí drị́ ãcá trũ la cí. ꞌBá ãzí kí ꞌdãá cí lẽlépi ị́jọ́ ndrụ̃lépi Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi tõjó la kî, zị kí ĩꞌdi, “Ãzị́táŋá ãꞌị̃ ꞌbání ꞌbá adríjó Sãbátũ sĩ rá yã?”

11 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãzí jọlépi la ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ drĩ ꞌde ꞌbụ́ gá ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ, icó ásị́ ꞌbãlé sĩ ĩꞌdi anzéjó Sãbátũ sĩ ãmvé ku rĩ ãꞌdi ꞌi yã? 12 Ãko ụ̃rọ̃drị́ ru ãndânĩ rĩ ãꞌdu, ꞌbá jõku kãbĩlõ! Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzị́táŋá ãꞌị̃ ꞌbání ị́jọ́ múké idéjó Sãbátũ sĩ rá.”

13 Jọ dó ágọ́bị̂ ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌdĩ ꞌi.” Ágọ́bị̂ ĩjũ dó ru drị̂ rá ãzíla drị̂ itú ru ãlápítí ru cécé drị́ ãzí ídri rĩ áni. 14 Wó ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ fũ kí ãmvé ị́jọ́ kí Yẹ́sụ̃ ꞌdị íngoní-íngoní ru yã rĩ itúlé.

Ãtíꞌbó Ãdróŋá ní pẽlé rĩ

15 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ála ị́jọ́ itú ĩꞌdi drị̃ gâ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ nị̃lé ꞌbo, ko drị̃ mụlé ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rá, ãzíla ꞌbá ũꞌbí ꞌde kí vú la gâ sĩ. Adrí ꞌbá ãyánĩ rú ĩꞌbadrị̂ kí pírí rá, 16 wó li ꞌbá kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lẽ ꞌbã iꞌda kí ꞌi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku. 17 Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la fẽjó la ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé nábị̃ Ĩsáyã tị gâ sĩ rĩ ꞌbã idé ru benĩ.

18 ꞌDĩ ãtíꞌbó mádrị́ mání pẽlé rĩ ꞌi,

ꞌbá mání lẽlé rĩ ꞌi ãzíla ma uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi sĩ,

ma Úríndí mádrị̂ tị pẽ ĩꞌdi drị̃ gá,

ãzíla ĩꞌdi mụ ị́jọ́ mání lịlé sụ́rụ́ kí drị̃ gá rĩ ũlũlé nĩ.

19 Icó ãgátã galé jõku uzálé,

jõku ị́jọ́ jọlé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ gẹ̃rị̃ agâ sĩ ku.

20 Icó ũzú acálépi rá rĩ anulé ku,

jõku ĩbáká tárã drị́ nĩlépi nĩ-nĩ rĩ icó anụ́lé la ku.

Ĩꞌdi pá tu ũkpó ru kpere ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ lịŋá tị pẽ agá ꞌbá kí ndẽjó.

21 “Rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí mụ ásị́ ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ gá.” ✡

Yẹ́sụ̃ kí Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ be

(Mãrákõ 3:20-30; Lụ́kã 11:14-23)

22 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ájí Yẹ́sụ̃ rụ́ ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí trũ mịfị́ kóru ãzíla ị́jọ́ jọlépi ku la, ãzíla Yẹ́sụ̃ adrí ĩꞌdi, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, icó dó sĩ ị́jọ́ jọlé rá ãzíla ãngũ ndrelé rá. 23 ꞌBá ũꞌbí ꞌdã pírí ụ̃sụ̃ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ sĩ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ zị kî, “ꞌDĩ adru ũri Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌi ku yã?”

24 Wó ꞌbá Fãrĩsáyĩ drị̂ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la lú úríndí ũnzí kí adro ũkpó Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ ꞌdĩ úpí úríndí ũnzí ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ.”

25 Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí ãꞌdu ị́jọ́ ũrã kí agâlé yã rĩ gá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ jọ ĩꞌbaní, “Sụ́rụ́ ru awalépi ãꞌdị́ ꞌdịlépi kí drĩdríŋĩ gá ãyá-ãyá rĩ icó pá tulé ku. Ãzíla táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu jõku lị́cọ́ ãlu-ãlu ru awalépi kí drĩdríŋĩ gá ndú-ndú rĩ kí mụ irélé rá. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Sĩtánĩ drị̃ Sĩtánĩ adró, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí awa ru amụtị sĩ amụtị sĩ. Sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ ꞌdã la pá tu íngoní-íngoní ru yã? 27 Úꞌdîꞌda ádrĩ dó úríndí ũnzí kí adro ũkpó Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ drị̂ sĩ, ꞌbá ĩmidrị̂ kí dó adro la ũkpó íngõ sĩ? Ị́jọ́ ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbã kí idélé rĩ lị ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá nĩ. 28 Wó ádrĩ úríndí ũnzí kí adro ũkpó Úríndí Ãdróŋá drị̂ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ acá ĩmi rụ́ ꞌbo.

29 “Jõku, ꞌbá ãzí icó filé ágọ́bị́ ũkpó la drị́ jó agâlé sĩ ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí rajó ku íngoní ru? Kí ágọ́bị́ ũkpó ꞌdã umbé ráká, kí dó sĩ ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí ra ĩndõ.

30 “ꞌBá adrulépi má be ku rĩ bãsĩ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌi, ꞌbá ãko tralépi má be ku rĩ ĩꞌdi ꞌbá ãko mádrị̂ kí irélépi irê la. 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ájọ ĩminí, ála ĩmi trũ ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí agá rá, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí abe, wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí jọlépi Úríndí Ãlá rĩ ụrụꞌbá gá rĩ ícó ĩꞌdi trũlé ku. 32 ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ ũnzí jọ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ụrụꞌbá gá, Ãdróŋá la ĩꞌdi trũ rá, wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí jọlépi Úríndí Ãlá rĩ ụrụꞌbá gá rĩ Ãdróŋá icó ĩꞌdi trũlé úꞌdîꞌda ku jõku drụ́zị́ ku.

Ife ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ífí

(Lụ́kã 6:43-45)

33 “Ife múké rĩ la ífí múké rĩ ka, ife ũnzí rĩ la ífí ũnzí rĩ ka áyụ. Ála ife nị̃ ífí ĩꞌdi ꞌbã kalé rĩ sĩ. 34 Ĩmi cécé ị̃nị̃ ị́rị́gọ́ ru rĩ áni, ĩmi icó ị́jọ́ múké jọlé íngoní ru, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi la? Ãꞌdusĩku tị la ị́jọ́ galépi ásị́ gâlé tré rĩ jọ. 35 ꞌBá múké rĩ la málĩ ĩꞌdidrị̂ sĩ ãko múké rĩ kí ají, ꞌbá ũnzí rĩ la ãko ũnzí rĩ kí ají angájó málĩ ĩꞌdidrị́ ũnzí rĩ kí agá. 36 Ájọ ĩminî, ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ, ị́jọ́ ífí kóru ꞌbá ꞌbã kí jọlé rĩ kí ála mụ ị́jọ́ lịlé kí drị̃ gá rá. 37 Ãꞌdusĩku ála mụ ị́jọ́ lịlé ími drị̃ gá ị́jọ́ ãfũlépi ími tị gá rĩ sĩ ími trũjó jõku umbéjó.”

38 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ kí abe, jọ kí Yẹ́sụ̃ ní, “Ímbápị, ãlẽ mí idé ãmaní tálí.”

39 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Áꞌbị́ anzị ũnzí ãzíla ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí ícétáŋá tálí ru la zị! Ícó ĩꞌbaní ícétáŋá tálí ru la idélé ku, wó ícétáŋá idélé ĩꞌbaní rĩ la adru ícétáŋá ándrá nábị̃ Yónã drị́ rĩ ꞌi. 40 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ Yónã uꞌá ándrá ụ́ꞌdụ́ na ị̃tụ́ kí ị́nị́ be ị̃ꞌbị ãmbógó rĩ agâlé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ adrulé ụ́ꞌdụ́ na ị̃tụ́ kí ị́nị́ be ụ̃nọ́kụ́ agâlé. 41 ꞌBá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá ꞌdĩ kí drụ́zị́ pâ tu ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ ĩmi tõlé ĩmi áꞌbị́ anzị úꞌdîꞌda ꞌdĩ, ãꞌdusĩku uja kí ándrá ásị́ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó rá ị́jọ́ Yónã ꞌbã ũlũlé ĩꞌbanî rĩ sĩ, ájọ ĩminí ꞌbá ãzí ãmbógó sĩ Yónã ndẽlépi rá la ꞌdã cí. 42 Ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ ũkú úpí ru Sébã † gá rĩ la mụ pá tulé ụrụgá ãzíla ĩꞌdi mụ ĩmi tõlé, ãꞌdusĩku akó drị̃ angájó sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agâlé amụ́jó ímbátáŋá ũndũwã rú úpí Sũlũmánĩ ꞌbã imbálé rĩ kî arejó rĩ sĩ. Ãzíla úꞌdîꞌda, ꞌbá ãzí ãmbõgõ sĩ Sũlũmánĩ ndẽlépi rá la ꞌdâ cí.”

Úríndí ũnzí ꞌbã ãgõjó rĩ

(Lụ́kã 11:24-26)

43 “Úríndí ũnzí drĩ dó fũ ꞌbá agá ꞌdâ ãmvé ꞌbo, ĩꞌdi mụ acị́ trũ ãngũ ị̃yị́ kóru rĩ kí agâ sĩ ãngũ ndrụ̃jó sĩ avị́jó drĩ dó ịsụ́ la ku, 44 ĩꞌdi dó jọ la ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ma gõ vúlé mâ jó ídu rĩ agâlé.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó ãgõ vúlé jó agá ꞌdõlé ĩꞌdi jô ịsụ́ úwe bábá ãlá ru ãko ãzí kóru. 45 Ĩꞌdi dó mụ úríndí ũnzí ázị̂rị̃ ĩꞌdi ndẽlépi ũnzĩkãnã sĩ rá rĩ kí atrálé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé kî dó amụ́ uꞌálé ꞌbá ꞌdã agá ĩꞌdi be. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kî dó uꞌá ꞌdãá ꞌbá ꞌdã ꞌbã gbíyã vúlé rĩ dó ũnzĩkãnã sĩ ándrá drị̃drị̃ rĩ ndẽ rá. ꞌDĩ dó bãsĩ ị́jọ́ ru idélépi ꞌbá úꞌdîꞌda ꞌdĩ abe rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ kí ádrị́pịka abe

(Mãrákõ 3:31-35; Lụ́kã 8:19-21)

46 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌbá ũꞌbí ꞌbaní ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ĩꞌdi ꞌbã ãndrẽ utu kí pá ádrị́pịka abe ãmvé ꞌdãá, lẽ kí ị́jọ́ jọlé Yẹ́sụ̃ be. 47 ꞌBá ãzí jọ ĩꞌdiní, “Índre, mî ãndrẽ kí mí ádrị́pịka abe utu kí pá ãmvé ꞌdã, ãzíla lẽ kí ị́jọ́ jọlé mí be.”

48 Yẹ́sụ̃ umvi, “ꞌBá mâ ãndrẽ rú rĩ ãꞌdi ꞌi? Ãzíla ꞌbá mâ ádrị́pịka rú rĩ kí ãꞌdi kî?” 49 Lũ dó ãngũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé ãzíla jọ, “Ĩndre, mâ andreka ãzíla mâ ádrị́pịka kí gápi ꞌdĩ. 50 ꞌBá ị́jọ́ mâ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã lẽlé rĩ idélépi rĩ, ĩꞌdi mâ ádrị́pị, mâ ámvọ́pị ãzíla mâ ãndrẽ.”

13

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ũri kpẹ̃lépi rĩ drị̃ gá rĩ

(Mãrákõ 4:1-9; Lụ́kã 8:4-8)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ, Yẹ́sụ̃ fũ jó agá ꞌdãá ãmvé ãzíla mụ dó rilé mĩrĩ tị gá. 2 ꞌBá ũꞌbí atrá kí ru ĩꞌdi andre gá, tụ dó filé rilé vụ̃rụ́ íꞌbó agá, ꞌbá pírí utu kí dó pá mĩrĩ tị gá ꞌdãá. 3 Iꞌdó dó ĩꞌbaní ị́jọ́ ũꞌbí ũlũlé ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ. Jọ dó, “Ágọ́bị́ ãzí fũ mụlé ũri kpẹ̃lé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá. 4 Ĩꞌdi ꞌbã ũri kpẹ̃ agá ꞌdâ, ũri ãzí rĩ uꞌde kí gẹ̃rị̃ tị gá, ãriŋa angá kí tị kí kí rá. 5 Ãzí rĩ uꞌde kí ãngũ írãkí ru vũ ĩzâ kóru rĩ agá, angá kí mbẽlẽŋá ru rá, ãꞌdusĩku ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã adrujó cene rú rĩ sĩ. 6 Wó ị̃tụ́kã la mụ kalé ri ꞌbo, ị̃tụ́kã ivé kí, ꞌi kí rá ízókí la ꞌbã kí adrujó cene rú rĩ sĩ. 7 Ũri ãzí rĩ uꞌde kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ agá, zo kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ abe ãlu, ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ vu kí rá. 8 Wó ãzí rĩ uꞌde kí ụ̃nọ́kụ́ vũ ĩzá trũ rĩ agá, zo kí ka kí ífí rá, ãzí rĩ kí túrú ãlu, ãzí rĩ kí kãlị́ ázíyá ãzíla ãzí rĩ kí kãlị́ na. 9 ꞌBá bị́lẹ́ trũ ị́jọ́ arelépi rĩ ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ kí ꞌbã ífí icéjó rĩ

(Mãrákõ 4:10-12; Lụ́kã 8:9-10)

10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla zị kí ĩꞌdi, “Mí ị́jọ́ jọ ꞌbá ꞌbanî ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

11 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ drị́ gá rĩ úfẽ ĩꞌdi nị̃lé ĩminî, wó adru ĩꞌbanî ku. 12 Ãꞌdusĩku ꞌbá ãko trũ rĩ ála ãzíla ũꞌbã drị̃ la gá, ĩꞌdi dó adru ãko trũ ĩyõ rú. Wó ꞌbá ãko kóru rĩ drị́ ĩꞌdi táni trũ adrujó ĩmbíráŋá rĩ ála ꞌdụ la ĩꞌdidrị́ ꞌdâ rá. 13 Ma ị́jọ́ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ la,

“Drĩ kí táni ãngũ ndre rá, ndre kí mgbã la ku,

ãzíla kí ị́jọ́ are rá ícó kí arelé la pịrị ku, jõku ícó kí ífí la vãlé ku.”

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ándrá nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé rĩ acá dó ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá,

“ ‘Ĩmi ị́jọ́ are rá,

wó ĩmi icó ífí la vãlé ku,

ĩmi ãko ꞌdĩ kí ãlụ̃ rá,

wó ĩmi icó kí ndrelé ku.

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ kí ásị́ mba ũkpómgboroto rú cécé írã áni,

ãzụ̃ kí ru bị́lẹ́ ị́jọ́ arejó cí,

ụ̃pị̃ kí ru mịfị́ kí cí.

Drĩ tá adru íni ku, kí tá ãngũ ndre kí mịfị́ sĩ rá,

ị́jọ́ are kí bị́lẹ́ sĩ rá,

kí ị́jọ́ vã kí ásị́ sĩ,

sĩ ru ásị́ ujajó mání sĩ kí adríjó rá.’ ✡

16 Wó ĩmi mịfị́ kí drị̃lẹ́ba rú, ĩꞌbã kí ãngũ ndrejó rĩ sĩ ãzíla bị́lẹ́ ꞌbã kí ị́jọ́ arejó rĩ sĩ. 17 Ãꞌdusĩku ma ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ jọ, nãbịya ãzíla ꞌbá ãlá wẽwẽ rú ꞌdĩ lẽ kí ãko ĩmi ndrelé ꞌdĩ kí ndrelé vị́ sĩ wó ndre kí kí ku, ãzíla lẽ kí arelé la rá wó are kí kí ku.

Yẹ́sụ̃ icé ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá ũri kpẹ̃ŋá drị̂ ꞌbã ífí

(Mãrákõ 4:13-20; Lụ́kã 8:11-15)

18 “Ĩmi are ị́jọ́ jọlé ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ ꞌbá ũri kpẹ̃lépi rĩ drị̃ gá rĩ ꞌbã ífí. 19 ꞌBá ị́jọ́ Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ drị̂ arelépi rá, wó ífí la vãlépi ku rĩ kí cécé ũri uꞌdelépi gẹ̃rị̃ tị gá rĩ áni. Sĩtánĩ la amụ́ ị́jọ́ Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ drị̂ ũlũlé rĩ palé kí ásị́ gá ꞌdâ rá. 20 Ũri uꞌdelépi ãngũ írãkí ru rĩ agá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãꞌị̃lépi ãyĩkõ sĩ ĩꞌbã kí arejó la rĩ sĩ rĩ kî. 21 Wó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ fi kí agâlé álị́ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũcõgõ drĩ aꞌdé kí drị̃ gá jõku cõcóŋá abe, ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ, kí aꞌdé mbẽlẽ rú rá. 22 Ũri uꞌdelépi ãngũ ife ụ̃cị́kị́ trũ rĩ kí ị̃ndụ́ gá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ arelépi rá, wó ũcõgõ ídri ꞌdõ drị̂ sĩ ãzíla lẽtáŋá málĩ lẽjó rĩ abe kí kí ị́jọ́ ala gá rĩ inzí rá, icó kí dó sĩ ífí kalé ku. 23 Ãzíla ũri kpẹ̃lé uꞌdelépi ụ̃nọ́kụ́ múké rĩ agá ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi rá ãzíla ífí la vãlépi rá, kí ífí ka, ãzí rĩ kí ka la túrú ãlu, ãzí rĩ kí kãlị́ ázíyá ãzíla ãzí rĩ kí kãlị́ na.”

24 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ãzí, “Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé ágọ́bị́ ãzí kpẹ̃ ũri múké la ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá. 25 Ị́nị́ ãzí ãlu ꞌbá ꞌbã kí ụ́ꞌdụ́ ko agá ꞌdĩ, mẹ́rọ́ꞌbá amụ́ ãvúkí rĩlé ãná agá ãzíla ko drị̃ mụlé rá. 26 Ũri ꞌbã kí zo agá kpere ĩꞌbã kí ífí ka agá, ãvúkî iꞌda dó ru rá.

27 “Ãtíꞌbó ágọ́bị́ ꞌdã drị̂ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, ‘Ãmbógó, ũri ándrá míní kpẹ̃lé mídrị́ ámvụ́ agá rĩ adru ándrá múké rĩ ꞌi ku yã? Ãvúkí ala gá ꞌdã ãfũ dó íngõlé yã?’

28 “Ãmbógó umvi, ‘Mẹ́rọ́ꞌbá idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ.’

“Ãtíꞌbó zị kí ĩꞌdi, ‘Ãmbógó, ílẽ ãmụ kí unzelé rá yã?’

29 “Ãmbógó umvi ‘Yụ. Ĩmi mụ ãná ꞌbã mgbã kí nzelé ĩndĩ ku. 30 Ĩmi aꞌbe ãná ꞌbã zo kí pírí ãlu kpere sáwã lãjó la rĩ sĩ. Ma mụ jọlé la ꞌbá ãná lãlépi rĩ ꞌbaní drị̃drị̃ rĩ sĩ ꞌbã ũkũnã kí drĩ ãvúkî ráká, ãzíla ꞌbã amụ́ kí dó ãná ũkũnãlé ꞌbãlé ĩrá gá ĩndõ.’ ”

Ị́jọ́ uꞌbélé ũri umvelé hãrãdálị̃ sĩ rĩ

(Mãrákõ 4:30-32; Lụ́kã 13:18-19)

31 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ị́jọ́ uꞌbéŋá ãzí rĩ ꞌi: “Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé ũri umvelé hãrãdálị̃* rĩ ꞌbã ífí áni, ágọ́bị́ ãzí ꞌdụ ĩꞌdi salé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá. 32 Ĩꞌdi ꞌbã ndẽjó ĩmbĩrãŋã sĩ ũri kí agá pírí nĩ rĩ sĩ, wó ĩꞌdi zo ãmbõgõ sĩ ife ámvụ́ agá ꞌdĩ ꞌbaní pírí ãndânĩ, ĩꞌdi acá adrujó ife ãmbógó ru, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kí dó amụ́ jõrõvũ sịlé kénĩ la kí agá.”

33 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ãzí la ị̃dị́, “Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé ꞌdĩ áni: ãkụ́kị́ ũkú ꞌbã ꞌdụlé usalé ãnáfóró agá rĩ áni ꞌdĩ sĩ ụ̃pị̃ drĩ ku rú kpere ĩꞌdi ꞌbã ụ̃pị̃ agá rĩ áni.”

34 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ãzí ị́jọ́ uꞌbéŋâ kóru la ku. 35 Idé ị́jọ́ ꞌdĩ ị́jọ́ ándrá nábị̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá,

“Ma ĩminí ị́jọ́ jọ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ,

ma mụ ị́jọ́ ándrá zị̃lé ídu iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbãjó ꞌdã sĩ ꞌdĩ kí ũlũlé.” ✡

Yẹ́sụ̃ icé ị́jọ́ uꞌbéŋá ãná ãzíla ãvúkí drị̂

36 Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbá ũꞌbí ꞌdã kí aꞌbelé ꞌbo ãzíla fi dó jó agâlé ru, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí, “Mí iꞌda ãmaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ãvúkí drị̂ ꞌbã ífí.”

37 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ágọ́bị́ ũri múké rĩ kpẹ̃lépi rĩ ĩꞌdi Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂, 38 ámvụ́ ĩꞌdi ụ̃nọ́kụ́ ꞌi, ũri múké rĩ ĩꞌdi anzị Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kî, ãvúkí ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ ꞌi. 39 Ãzíla ꞌbá ãvúkí rĩlépi rĩ ĩꞌdi Sĩtánĩ ꞌi. Ũri ũkũnãŋá ĩꞌdi ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ãsị̃ŋá, ãzíla ꞌbá ũri ũkũnãlépi rĩ mãlãyíkã kî.

40 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, cécé mụjó ãvúkí tralé rĩ ivéjó ãcí sĩ rĩ áni, ĩꞌdi vâ adru ụ́ꞌdụ́ ãsị̃ŋá drị́ ꞌdã sĩ ꞌdĩ ꞌbã áni. 41 Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ kí tị ũpẽlé, kí mụ ãko ũnzĩkãnã fẽlépi sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdĩ kí iyálé ãzíla ꞌbá pírí ũnzíkãnã idélépi ꞌdĩ kî abe ãmvé. 42 Kí mụ kí tralé uꞌbélé ãcí agá, ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá áwáŋá kí sị́ naŋâ trũ. 43 ꞌBá Ãdróŋá drị́ ãlá ꞌdĩ kí dó mụ dị̃lé ị̃tụ́ áni sụ́rụ́ Átẹ́pị ĩꞌbadrị̂ drị̂ agá. Mí are ị́jọ́ ꞌdĩ mi ꞌbá bị́lẹ́ trũ rĩ.

Ị́jọ́ uꞌbélé málĩ zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ sĩ rĩ

44 “Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé málĩ zị̃lé ámvụ́ agá rĩ áni. ꞌBá ịsụ́lépi la rĩ ĩꞌdi ĩꞌdi zị̃ drị̃ gá ãzíla ãyĩkõ ĩꞌdi agá rĩ sĩ mụ rá ãzíla ĩꞌdi ãko ĩꞌdi trũ adrujó rĩ kí ị̃tụ̃ndã rá ãzíla ĩꞌdi dó sĩ mụ ámvụ́ ꞌdã ĩgbãlé.

45 “Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá, Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé ágọ́bị́ dũkánĩ trũ gólũdĩ ndrụ̃lépi rĩ áni, 46 ãzíla drĩ dó ãjẹ̃ trũ ãmbógó rĩ ịsụ́ ꞌbo, ĩꞌdi dó mụ ãko pírí ĩꞌdi trũ adrujó rĩ kí ị̃tụ̃ndãlé rá ĩꞌdi dó mụ ĩgbãlé la áyụ.

47 “Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá, Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé ímbá ꞌbelé mĩrĩ agá rĩ áni, ãzíla ĩꞌdi ị̃ꞌbị ũvítá ndú-ndú kí atrá. 48 Drĩ dó ga ꞌbo, ála dó ĩꞌdi asé ãmvé ị̃yị́tị gá cínákí drị̃ gá, ála dó ị̃ꞌbị mgbã rĩ kí ụꞌdụ uꞌbélé gụ́fá agá, ãzí ãzị̂ kóru rĩ kí ála kí ꞌbe ásé gá. 49 Ĩꞌdi mụ adrulé ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ꞌdã sĩ. Mãlãyíkã kí drụ́zị́ amụ́ ãzíla kí dó ꞌbá ũnzí rĩ kí drĩdríŋĩ co ꞌbá ãlá rĩ abe, 50 ãzíla ála dó kí ꞌbe ãcí ukólépi ku rĩ agá, ꞌdãá áwáŋá ãzíla sị́ naŋâ trũ.”

51 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩvã ị́jọ́ ꞌdĩ kí rá yã?”

Umvi kí, “ꞌẼ.”

52 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí nị̃lépi rá ãzíla vâ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ vãlépi rá rĩ ĩꞌdi cécé ꞌbá jó sĩ ãko tãmbajó rĩ trũ rĩ áni. Ĩꞌdi ãko ĩꞌdidrị́ ụ̃rọ̃drị́ ru ꞌdĩ kí iꞌda angájó jó ĩꞌdidrị́ ãko tãmbajó rĩ agâlé, ꞌdĩ kí ãko úꞌdí ãzíla ụ̃kụ ꞌdĩ kí abe.”

Yẹ́sụ̃ gãjó Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ

(Mãrákõ 6:1-6; Lụ́kã 4:16-30)

53 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ jọlé ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, nga dó ꞌdãá rĩ sĩ mụlé rá. 54 Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá, iꞌdó ꞌbá kí imbálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gâ sĩ, ãzíla ꞌbá acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ. Zị kî, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ịsụ́ ũndũwã ãzíla ũkpó sĩ tálí kí idéjó ꞌdĩ kí íngõlé?” 55 ꞌDĩ adru ágọ́bị́ báwũ falépi rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ku yã? Ãndrẽ rụ́ adru Mãríyámũ ꞌi ku yã? Ádrị́pịka adru kí Yãkóꞌbõ kí Yụ̃sụ́fụ̃ trũ Sị̃mọ́nị̃ ãzíla Yụ́dãsị̃ trũ ku yã? 56 Ámvọ́pịka adru kí pírí ãma abe ꞌdĩ kí ku yã? Ágọ́bị́ ꞌdĩ ịsụ́ ãko ꞌdĩ kí pírí íngõlé yã? 57 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kî sĩ ku.

Wó Yẹ́sụ̃ umvi jọ ĩꞌbaní, “Úfẽ ị̃nzị̃táŋá nábị̃ ní ku la táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ agá ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ku.”

58 Ãzíla Yẹ́sụ̃ idé tálí kí ũꞌbí ru ku ãꞌdusĩku ãꞌị̃táŋá ãkõ ĩꞌbadrị̂ sĩ.

14

Drã Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ drị́ gá rĩ

(Mãrákõ 6:14-29; Lụ́kã 9:7-9)

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ úpí Hẽródẽ Ãnị̃tị́pã la mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ arelé ꞌbo, 2 ãzíla jọ ꞌbá ĩꞌdi pálé gá rĩ ꞌbaní, “ꞌDĩ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ angá ídri rú nĩ! Gápi ũkpó tálí idéjó rĩ ꞌbã kí sĩ ru idéjó ĩꞌdi rụ̂ sĩ ꞌdĩ.”

3 Hẽródẽ ꞌdĩ rụ ándrá Yõhánã ꞌi, umbé ĩꞌdi cí, ãzíla ꞌbã ĩꞌdi mãbụ́sụ̃ gá. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị Fị́lị́pọ̃ ꞌbã ũkû Hẽrõdíyãsĩ ꞌdụjó ũkú ru rĩ sĩ. 4 Ãꞌdusĩku sáwã ãzí sĩ Yõhánã jọ ándrá Hẽródẽ ní, ãzị́táŋá ãꞌị̃ ĩꞌdiní Hẽrõdíyãsĩ ꞌdụjó ku. 5 Hẽródẽ lẽ ándrá Yõhánã ꞌdịlé rá, idé ándrá ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá kî sĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá ãꞌị̃ kí ĩꞌdi nábị̃ rĩ gá rá.

6 Wó ụ́ꞌdụ́ Hẽródẽ tịjó rĩ la mụ acálé ꞌbo, Hẽrõdíyãsĩ ị̃zẹ́pị tu úngó ũꞌbí ru tralépi ụ̃mụ̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla fẽ ãyĩkõ Hẽródẽ ní rá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hẽródẽ na dó ũyõ sĩ ĩꞌdiní ãko cí ĩzóŋâ ꞌbã lẽlé rĩ fẽjó. 8 Wó ĩzóŋâ ꞌbã ãndrẽ jọ ị̃zẹ́pị̃ ꞌbã jọ, “Ífẽ mání Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã drị̃kã sẽníyã agá ꞌdâ!” 9 Úpí uꞌá cãndí sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ ụ̃mụ̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ị́jọ́ sĩ, fẽ dó ũkpó ị́jọ́ ĩzóŋâ ꞌbã lẽlé rĩ fẽjó rá. 10 Fẽ dó ũkpó sĩ Yõhánã ꞌbã drị̃kã lịjó mãbụ́sụ̃ jó gâlé rá. 11 Ájí dó Yõhánã ꞌbã drị̃kã sẽníyã agá ãzíla úfẽ dó ĩꞌdi ĩzóŋâ drị̂lé, ꞌdụ dó ĩꞌdi agụlé ãndrẽ rụ̂lé. 12 ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí dó Yõhánã ꞌbã ãvũ ꞌdụlé ị̃sị̃lé rá. Mụ kí dó ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí vú nzelé Yẹ́sụ̃ nî.

Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ tõwú nî

(Mãrákõ 6:30-44; Lụ́kã 9:10-17; Yõhánã 6:1-14)

13 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, tụ dó filé íꞌbó agâ sĩ zajó ãngũ ꞌdã aꞌbejó ãzíla mụ dó ãngũ ꞌbâ kóru la gá ĩꞌdi sĩ áꞌdụ̂sĩ. ꞌBá ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ la arelé ꞌbo, aꞌbe kí táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí rá ãzíla bĩ kí ĩꞌdi vú pá sĩ. 14 Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ꞌbo, ndre ũꞌbí ru tralépi rĩ kí ꞌbã ízákĩzã, ị́jọ́ ꞌdĩ fi ásị́ la gá ãzá-ãzá, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí adrujó cécé kãbĩlõ ru irélépi ꞌbá kí ucélépi rĩ kóru rĩ áni rĩ sĩ, ãzíla adrí ĩꞌbã ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí rá.

15 Ĩndró la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ kí, “Ãngũ ꞌdĩ ꞌbâ kóru ãzíla ị̃tụ́ ꞌde ꞌbo. Ípẽ ꞌbá kí tị mụlé tọ̃rọ́mẹ́ kí agâlé sĩ mụjó íná ndrụ̃ trũ ĩgbãlé ĩꞌbaní nalé.”

16 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ kí ãngũ ãzí gá ku. Ĩfẽ bãsĩ ĩꞌbaní ãkónã nalé.”

17 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ãko ãmadrị́ ꞌdâ cí rĩ mũkátĩ tõwú ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ abe.”

18 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi ají kí má rụ́ ꞌdõlé.” 19 Ãzíla jọ dó ꞌbá ꞌbaní ꞌbã ri kí vụ̃rụ́ ásé drị̃ gá. ꞌDụ mũkátĩ tõwú ꞌdĩ kí ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kî abe, ndre ãngũ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, fẽ dó ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ãzíla anu dó mũkátĩ kí rá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbadrị́ ãzíla awa kí dó kí ꞌbá ꞌbanî. 20 Nga kí pírí nalé la ꞌbá aga kí dó sĩ rá, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí dó ị́mbị́ la acelépi ꞌdĩ kí gụ́fá tré-tré mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. 21 ꞌBá kãlãfe mũkátĩ ãzíla ị̃ꞌbị nalépi ãgọbị rú rĩ kí álĩfũ tõwú, úlã ũkú kí anzị abe gẹ̃rị̃ sĩ ku.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́jó ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ rĩ

(Mãrákõ 6:45-52; Yõhánã 6:15-21)

22 ꞌDã ꞌbã vúlé gá cọtị Yẹ́sụ̃ fẽ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní tụlé íꞌbó agá, pẽ dó kí tị sĩ zajó ị̃yị́ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gâlé, ĩꞌdi dó dị̃ ꞌbá kí irê sĩ. 23 Ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá kí dejó iréjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, tụ dó ꞌbé drị̃ gâlé áꞌdụ̂sĩ mụjó Ãdróŋá ãꞌị̃jó. Ĩndró la mụ acálé ꞌbo, ịsụ́ ĩꞌdi áꞌdụ̂sĩ, 24 wó íꞌbó dó ị̃yị́ ꞌbã ágá gâlé angájó ãngũ ãꞌí rĩ gá, ĩꞌdi agba ị̃yị́ drị̃ gá ꞌdãá ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã adrujó ambamba rĩ sĩ.

25 Ãngũsãrã sĩ (ꞌdĩ drĩdríŋĩ sáwã úrômĩ ꞌbã ãni sáwã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ be ị́nị́ sĩ ꞌdĩ gá ꞌdĩ), Yẹ́sụ̃ ko dó drị̃ mụlé pá sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ. 26 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ ĩꞌdi ndrelé amụ́ agá ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé mĩrĩ drị̃ gâ sĩ, ụ̃rị̃ rụ kí cí. Jọ kí, “Ãkô úríndí ãzí,” ãzíla ꞌbe kí ụ̃lụ́lụ́ ụ̃rị̃ drị́.

27 Wó cọtị Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ásị́ ꞌbã mvu ku. ꞌDõ ma ꞌi. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku.”

28 Pétẽrõ jọ, “Úpí, ꞌbâ drĩ adru mi ꞌi ãndá-ãndá ru, ífẽ ámụ mí rụ̂lé ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ.”

29 Yẹ́sụ̃ jọ, “Mí amụ́.”

Pétẽrõ ãfũ dó íꞌbó agâlé, iꞌdó dó amụ́lé ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. 30 Wó ĩꞌdi mụ ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó ꞌdã ndrelé, idé ụ̃rị̃ sĩ ãzíla iꞌdó dó ꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ̂lé, za re, “Úpí ípa ma ꞌi!”

31 Cọtị Yẹ́sụ̃ su drị́ ĩꞌdi rụ̂lé sĩ ĩꞌdi arụ́jó drị́ gá ꞌdãá jọ, “Mi gápi ãꞌị̃táŋâ trũ wereŋá ꞌdĩ, mi ãbã ãꞌdu sĩ yã?”

32 Yẹ́sụ̃ kí Pétẽrõ be kí dó mụ tụlé filé íꞌbó agâlé ꞌbo, ãlụ́kụ́kụ̃ ịgbẹ dó rá. 33 ꞌBá tá íꞌbó agá ꞌdãá ꞌdĩ kí ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi, jọjó la, “Ãndá-ãndá ru, mi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.”

34 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe za kí mĩrĩ agá ꞌdã sĩ, mụ kí dó ãfũlé táwụ̃nị̃ ị̃yị́tị ãngũ Gẹ̃nẹ̃sãrẹ́tị̃ drị̂ gá. 35 Ãzíla ꞌbá ãngũ ꞌdã gá rĩ kí mụ Yẹ́sụ̃ amálé ꞌbo, iré kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá pírí. ꞌBá ají kí ĩꞌbã ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, 36 ãzíla ꞌbã kí mãmálá ĩꞌdi rụ́, ꞌbá ãyánĩ rú rĩ ꞌbã aló kí lú ĩꞌdi ꞌbã bõngó ꞌbã tị áyụ, wó ꞌbá bõngó la tị alólépi rá ꞌdĩ adrí kí rá.

15

Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí lãꞌbĩ áꞌbị́ drị̂ gá rĩ drị̃ gá

(Mãrákõ 7:1-13)

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá zị kí ĩꞌdi, 2 “ꞌBá míní imbálé rĩ ũbĩ kí lãꞌbĩ ãmã áyị́pịka ꞌbã kí azịlé ãmaní rĩ kí vú ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ũjĩ kí ru drị́ lãꞌbĩ ãmadrị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni ráká sĩ ãkónã najó ĩndõ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” *

3 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí anu lãꞌbĩ ĩmidrị̂ ꞌbã ímbátáŋá arejó ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 4 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá jọ, ‘Mí ị̃nzị̃ mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be,’ ✡ ãzíla ‘ꞌBá átẹ́pị̃ jõku ãndrẽ wãlépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.’ ✡ 5 Wó ĩmi jọ la ꞌbá ãzí drĩ jọ la átẹ́pị̃ ní jõku ãndrẽ ní ãko ĩmĩ tá icólé ịsụ́lé mádrị́ rĩ áfẽ ĩꞌdi Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô rú, 6 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi icó dó sĩ ị̃nzị̃táŋá fẽlé ꞌbá ĩmi tịlépi rĩ ꞌbaní ku. Wó ị́jọ́ ĩmi ãni lãꞌbĩ drị̂ sĩ ĩmi ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ uga ãzị́ ngalé úmgbé. 7 Ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú ꞌdĩ! Ị́jọ́ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé ĩmi drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ãndá:

8 “ ‘ꞌBá ꞌdĩ kí mání ãrútáŋá fẽ tị sĩ,

wó ásị́ la kí má rú ꞌdâ rá-rá ru.

9 ꞌBá ꞌdĩ kí mání ị̃nzị̃táŋá ífí kóru rĩ fẽ,

ímbátáŋá ĩꞌbadrị̂ kí ãzị́táŋá ꞌbá ꞌbã kí ꞌbãlé vâ imbálé nĩ rĩ kî.’✡”

Ãko ꞌbá ꞌbãlépi ãndị́ ru rĩ

(Mãrákõ 7:14-23)

10 Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are ãzíla ĩvã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi! 11 Ãko filépi ꞌbá tị gâ sĩ rĩ icó ꞌbá ꞌbãlé ãndị́ ru nĩ la ku, wó ãko ãfũlépi ꞌbá tị gâ sĩ rĩ la ꞌbá ꞌbã ãndị́ ru la nĩ.”

12 Wó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí dó Yẹ́sụ̃ rú ꞌdõlé jọ kí ĩꞌdinî, “Ínị̃ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌde kí agá ũnzíkãnã rú rĩ gá rá yã?”

13 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ife ãlu-ãlu má Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã salé nĩ ku rĩ ála mụ nzelé la ízókî trũ gbụ́. 14 Ĩmi así ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ ku; kí drị̃lẹ́ mịfị́ kóru la kî, wó ꞌbá mịfị́ kóru rĩ drĩ ꞌbá mịfị́ kóru rĩ drị̃ ꞌde kí ị̃rị̃ trá mụ uꞌdelé ꞌbụ́ gá.”

15 Pétẽrõ jọ, “Mí iꞌda ãmaní ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌbã ífí.”

16 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩmi drĩ vâ kpere ũndũwã kóru yã? 17 Ĩnị̃ drĩ ãko filépi ꞌbá tị gâ sĩ rĩ la fi kụ̃bụ̃ gá ãzíla ĩꞌdi fũ ụrụꞌbá gâ sĩ ãmvé rĩ gá ku yã? 18 Wó ãko ãfũlépi ꞌbá tị ga sĩ rĩ la angá ꞌbá ásị́ gâlé ãzíla kí ꞌbá ꞌbã ãndị́ ru nĩ. 19 Ãꞌdusĩku ꞌbá ásị́ agâlé ũrãtáŋá ũnzí ꞌdĩ kí ãfũ nĩ, ꞌbá ꞌdịŋá, ãwụ̃, ũlẽ ũkú sĩ ri, ụ̃gụ̃, ĩnzõ jọjó, ãzíla ꞌbá rụ́ ị́jọ́ ũnzí jọjó rĩ abe. 20 Ãko ꞌdĩ kí ꞌbá ꞌbã adrulé ãndị́ ru nĩ, wó ãko najó drị́ ũjĩŋâ kóru rĩ ꞌbã ꞌbá adrulé ãndị́ ru nĩ ku.”

Ãꞌị̃táŋá ũkú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ drị́ rĩ

(Mãrákõ 7:24-30)

21 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá Yẹ́sụ̃ aꞌbe ãngũ ꞌdã rá, mụ dó ãngũ Tụ́rọ̃ ꞌbadrị́ Sị̃dọ́nị̃ be rĩ gá. 22 Ũkú ãzí Kãnánĩ ízó ru uꞌálépi ãngũ ꞌdã agá rĩ amụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé áwáŋâ trũ jọ, “Úpí Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré drĩ áma ízákĩzã fô! Ãmbógó! Má ị̃zẹ́pị ĩꞌdi úríndí ũnzí trũ ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi idé ũnzí-ũnzí.”

23 Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ ũkú ꞌdã ní ku, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí mãmálá ꞌbãlé ĩꞌdi rụ́, “Ípẽ ũkú ꞌdĩ tị rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi uꞌde ãma vú gâ sĩ áwáŋâ trũ.”

24 Yẹ́sụ̃ umvi, “Âpẽ áma tị kãbĩlõ ãvĩlépi rá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ́ áꞌdụ̂sĩ.”

25 Ũkû amụ́ ãja tị̃lé Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá jọ, “Úpí íko áma ãzã.”

26 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Adru múké ku íná anzịŋá ꞌbadrị̂ ꞌbejó ũcógó nî.”

27 Ũkû umvi Yẹ́sụ̃ ní, “Ãndá Úpí, wó ũcogo kí vâ íná nírí uꞌdelépi vụ̃rụ́ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã méjã pá gá rĩ kí ụꞌdụ nalé rá.”

28 Yẹ́sụ̃ umvi ũkû ní, “Ũkû, ãꞌị̃táŋá mídrị́ gá rĩ ĩꞌdi ãmbógó ru! Ị́jọ́ mî lẽlé rĩ ꞌbã idé ru míní lẽlé rĩ áni.” Ãzíla sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ũkû ꞌbã ị̃zẹ́pị adrí rá.

Yẹ́sụ̃ fẽ íná ꞌbá álĩfũ sụ nî

29 Yẹ́sụ̃ aꞌbe ãngũ ãzíla mụ dó mĩrĩ Gãlị́lị̃ tị gâ sĩ. Tụ dó ꞌbé ꞌbã wókõ ãzí gá ụrụgá ri dó vụ̃rụ́. 30 ꞌBá wẽwẽ rú atrá kí ru ĩꞌdi rụ́ ají kí ꞌbá ãcá trũ, mịfị́ kóru, ꞌbá ãyánĩ rú, ꞌbá bị́lệ kóru, ãzíla ꞌbá ãyánĩ ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí abe ũꞌbãlé Yẹ́sụ̃ pálé gá ꞌdâ ãzíla adrí kí rá. 31 ꞌBá uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ kí mụ ꞌbá jõ ị́jọ́ jọlépi ku ꞌdĩ kí ndrelé ị́jọ́ jọ agá, ꞌbá acálépi rá ꞌdĩ acá kí múké, ꞌbá ãcá trũ rĩ kí acị́ pịrị-pịrị, ãzíla ꞌbá jõ mịfị́ kóru rĩ kí ãngũ ndre agá rá! Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ dó ĩꞌbaní Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ịcụ́jó.

32 Yẹ́sụ̃ umve dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ꞌdĩ kí ízákĩzã la agá mání rá, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ãndrũ uꞌájó má be ụ́ꞌdụ́ na rĩ sĩ, ãzíla ãkónã ãzí kí icólé nalé la ꞌdáyụ. Álẽ kí tị pẽlé ãbị́rị́ sĩ ku, ãꞌdusĩku kí mụ uꞌdelé gẹ̃rị̃ gá ku.”

33 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ umvi kí ĩꞌdi jọ kí, “Ãma icó ãkónã ꞌbá wẽwẽ rú ꞌdĩ ꞌbaní nalé rĩ ịsụ́lé íngõlé ãngũ kõtórõ rú ꞌdĩ agá ꞌdâ?”

34 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Mũkátĩ kí ĩmidrị́ ꞌdâ sị́ yã?”

Umvi kí, “Ázị̂rị̃ ãzíla ị̃ꞌbị nírí were la kí abe.”

35 Jọ ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbã ri kí vụ̃rụ́ vũ gá ꞌdãá. 36 Wó ꞌdụ dó mũkátĩ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí ãzíla ị̃ꞌbị abe, ĩꞌdi mụ kí drị̃ gá ãwãꞌdĩfô fẽlé Ãdróŋá ní ꞌbo, anu kí ꞌa rá, fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbadrị́. Mụ kí dó kí awa trũ ꞌbá ꞌbanî. 37 ꞌBá pírí na kí kí rá ãzíla aga kí rá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ tra kí ị́mbị́ la acelépi ũnũlépi nírí rĩ kí gụ́fá tré-tré ázị̂rị̃. 38 ꞌBá ãgọbị rú nalépi la rĩ kí ꞌbã kãlãfe álĩfũ sụ, úlã ũkú kí anzị nírí abe gẹ̃rị̃ sĩ ku. 39 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá wẽwẽ rú ꞌdĩ kí tị pẽjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, tụ dó filé íꞌbó agá, ãzíla mụ dó ãngũ Mãgãdánĩ gá.

16

ꞌBá lẽ kí tálí ndrelé

(Mãrákõ 8:11-13; Lụ́kã 12:54-56)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã ãzí kí ꞌbá Sãdũkáyõ rú rĩ abe amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó zị kí ĩꞌdi ꞌbã idé tálí angálépi ꞌbụ̃ gá la sĩ iꞌdajó la Ãdróŋá ãpẽ ĩꞌdi tị nĩ.

2 Wó Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí cé, ãngũ mịfị́ drĩ adru ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá ika rú ífí la drụ̃sị̃ ãngũ la ka ị̃tụ́kã rú. 3 Ãzíla ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩmi jọ la uzogó la ꞌdị rá, ãꞌdusĩku ãngũ mịfị́ ika rú, mụ́gụ́ ru ãlụ́kụ̃ trũ. Ĩnị̃ ãngũ amá sĩ ĩminí ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ndrejó rĩ sĩ rá, ĩmi icó ícétáŋá sáwã drị̂ kí amálé ku. * 4 ꞌBá ũnzí ãzíla Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ku ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá tálí ndrụ̃lépi áyụ ꞌdĩ! Tálí ãzí fẽlé ĩminí ị̃dị́ la yụ, rá la tálí ándrá nábị̃ Yónã drị́ rĩ.” Yẹ́sụ̃ aꞌbe kí ãzíla mụ dó rá.

Ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ ꞌbadrị́ ꞌbá Sãdũkáyõ drị̂ abe rĩ

(Mãrákõ 8:14-21)

5 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí mụ zalé mĩrĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gâlé ꞌbo, drị̃ la ãvĩ kí mũkátĩ ꞌdụjó ĩndĩ rĩ gá rá. 6 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ị̃nzị̃ mịfị́, ĩmba ĩmi tã ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị́ kî sĩ ꞌbá Sãdũkáyõ rú rĩ ꞌbadrị̂ abe.”

7 Iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá jọ kî, “Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãmaní mũkátĩ ajíjó ku rĩ sĩ.”

8 Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ cé zị kî, “Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá were ꞌdĩ, ĩmi ị́jọ́ jọ ĩmi drĩdríŋĩ gá ĩminí adrujó mũkátĩ kóru rĩ sĩ yã? 9 Ĩnị̃ drĩ vâ ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ku yã? Ị́jọ́ ándrá mâ mũkátĩ tõwú fẽjó ị̃ꞌbị ị̃rị̃ be ꞌbá álĩfũ tõwú ꞌbaní ãzíla útra ị́mbị́ la gụ́fá ũꞌbí ru rĩ agá ĩminí ku yã? 10 Jõku mũkátĩ ázị̂rị̃ ꞌbá álĩfũ sụ ꞌbaní rĩ wó ĩtra ándrá ị́mbị́ la gụ́fá sị́ yã? 11 Ĩmi icó ị́jọ́ mâ jọlé ĩminí rĩ adru mũkátĩ drị̃ gá ku rĩ vãlé ku íngoní-íngoní ru? Wó ájọ ĩminí ĩmi adru mịfị́ trũ ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbadrị́ ꞌbá Sãdũkáyõ rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ abe rĩ kí sĩ.” 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ nị̃ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé mũkátĩ drị̃ gá rĩ adru sĩ ru tãmbajó ãkụ́kị́ mũkátĩ aꞌdíjó rĩ sĩ la ku, wó rá la ímbátáŋá ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị́ ꞌbá Sãdũkáyõ rú rĩ abe rĩ kî sĩ.

Pétẽrõ lũ Yẹ́sụ̃ ꞌi ãꞌdi ꞌi yã rĩ

(Mãrákõ 8:27-30; Lụ́kã 9:18-21)

13 Yẹ́sụ̃ la mụ mụlé ãngũ Kãyĩsárĩyã Fị̃lị́pị̃ drị̂ agá, zị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí, “ꞌBá ꞌbá ꞌbã kí jọlé, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?”

14 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí umvi kí, “Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌi, ãzí rĩ jọ kí Ĩlíyã ꞌi, ãzí rĩ jọ kí Yẽrẽmíyã ꞌi jõku nábị̃ ãlu la ꞌbã ãzí.”

15 Zị kî, “Wó ĩmi rú rĩ gá ĩmi jọ la ma ãꞌdi ꞌi yã?”

16 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ umvi, “Mi Kúrísĩtõ ꞌi, Ãdróŋá ídri rĩ ꞌbã Ngọ́pị ꞌi.”

17 Yẹ́sụ̃ umvi, “Mi drị̃lẹ́ba rú Sị̃mọ́nị̃ Yónã ngọ́pị, ãꞌdusĩku ꞌbá iꞌda míní ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ ku, wó má Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌi. 18 Ãzíla ájọ míní, Pétẽrõ mi írã, ma mụ kãnị́sã mádrị̂ sịlé írã ꞌdĩ drị̃ gá, ãzíla drã ꞌbã ũkpó icó ĩꞌdi ndẽlé ku. 19 Ma kị̃fụ̃ngụ́wã Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ drị̂ kí fẽ mídrị́, ãko míní umbélé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ cí rĩ ála vâ umbé la ꞌbụ̃ gâlé cí, ãzíla ãko míní ayụlé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rá rĩ ála ayụ la ꞌbụ̃ gâlé rá.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ agá Yẹ́sụ̃ itré ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ꞌbã lũ kí ꞌbá ãzí ní ꞌi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá ku.

Yẹ́sụ̃ iꞌda drã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́

(Mãrákõ 8:31—9:1; Lụ́kã 9:22-27)

21 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ mụjó drị̃lẹ́ gâlé ru Yẹ́sụ̃ iꞌdó ị́jọ́ jọlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ma mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé drị̃ cịlé ị́jọ́ wẽwẽ rú kî sĩ ꞌbá ĩyõ kí drị́ gá, ãtalo ãmbogo, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbadrị́. Ãzíla kí áma ꞌdị rá ãzíla ụ́ꞌdụ́ na rĩ sĩ ála áma inga ídri rú.”

22 Pétẽrõ rụ ĩꞌdi selé bụ́lụ́ gá, ãzíla iꞌdó uzálé drị̃ la gá jọ ĩꞌdiní, “Úpí lẽ ꞌbã adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru mí rụ́ ku.”

23 Yẹ́sụ̃ uja ru jọ Pétẽrõ ní, “Mí ĩdã mi áma ũngúkú gâlé Sĩtánĩ! Mi írã kúmũ rĩ rú mání, ími ásị́ gá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌdáyụ, wó rá la mi ị́jọ́ ũrã ꞌbá ꞌbá.”

24 Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ lẽ áma vú bĩlé rá lẽ ꞌbã gã ru úmgbé, ꞌbã ꞌdụ mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbã ãbĩ áma vú. 25 Ãꞌdusĩku ꞌbá drĩ lẽ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ palé nĩ, ĩꞌdi ãvi la rá, wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi áma ị́jọ́ sĩ rĩ la ịsụ́ la rá. 26 ꞌBá la ũyá íngõ ịsụ́ ĩꞌdinî drĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdụ pírí ãko ĩꞌdi ãni la rú, drị̃ la gâ sĩ ãvĩ ĩꞌdi ꞌbã ídri rá? Jõku ꞌbá la ãꞌdu idé sĩ ídri ĩꞌdidrị̂ ufujó vúlé? 27 Ãꞌdusĩku Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ amụ́lé dị̃zã Átẹ́pị̃ drị̂ trũ, mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ abe, ãzíla ĩꞌdi mụ ꞌbá ãlu-ãlu ũfẽlé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí vú sĩ. 28 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi ãzí pá tulépi úꞌdîꞌda ꞌdâ ꞌdĩ icó kí drã ãjị́ ꞌbị̃lé ꞌdĩ sĩ ndre kí Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́ŋá sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá ku la ku.”

17

Yẹ́sụ̃ ꞌbã gbíyã uja ru ndú

(Mãrákõ 9:2-13; Lụ́kã 9:28-36)

1 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌbã vúlé gá Yẹ́sụ̃ ꞌdụ Pétẽrõ, Yãkóꞌbõ, ãzíla Yõhánã Yãkóꞌbõ ꞌbã ádrị́pị ĩꞌdi be, agụ kí ꞌbé ãzo la sị́ gá, kí dó sĩ ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ. 2 ꞌBé sị́ gá ꞌdãá Yẹ́sụ̃ gbíyã uja ru kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ndú. Mẹ́lẹ́tị la dị̃ cécé ị̃tụ́ áni, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã bõngó uja kí ru imve rú dị̃zã áni. 3 Cọtị ꞌdãá Mụ́sã kí Ĩlíyã be * iꞌdá kí drị̃lẹ́ gá, kí ị́jọ́ jọ agá Yẹ́sụ̃ be.

4 Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Úpí, ĩꞌdi múké ãmaní uꞌájó ꞌdâ. Ídrĩ lẽ la rá, ma ĩminí bụ́rụ́jọ́ kí sị na, ãlu rĩ míní, ãzí rĩ Mụ́sã ní, ãzí ãlu rĩ Ĩlíyã nî.”

5 Pétẽrõ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ imve dị̃lépi dị̃-dị̃ rĩ aku kí cí, ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ãfũ ala gâlé jọ, “ꞌDĩ mâ Ngọ́pị mání lẽlé ambamba rĩ, má uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ. Ĩmi are ĩꞌdi tị.”

6 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ angálépi ꞌbụ̃ gâlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ꞌbe kí ru vụ̃rụ́ ãzíla su kí tị vụ̃rụ́. 7 Yẹ́sụ̃ amụ́ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé aló kí ãzíla jọ, ĩꞌbaní “Ĩmi angá ụrụgá ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku.” 8 Kí mụ ãngũ ndrelé ụrụgâlé, ndre kí ꞌbá ãzí ku Yẹ́sụ̃ ace ĩꞌba abe áꞌdụ̂sĩ.

9 Ĩꞌbaní asị́ agá ꞌbé sị́ gâlé, Yẹ́sụ̃ itré kí jọ, “Ĩlũ jõ ị́jọ́ ĩmĩ ndrelé ꞌdĩ kí ꞌbá ãzí ní ku kpere Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã angá agá drã agâlé ráká.”

10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, “Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ jọ kí Ĩlíyã ꞌbã amụ́ drị̃drị̃ ráká la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

11 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ mgbã sĩ Ĩlíyã la amụ́ drị̃drị̃ ãzíla ĩꞌdi ãko pírí kí itú bábá ráká. 12 Wó ájọ ĩminí, Ĩlíyã amụ́ bãsĩ ꞌbo, ãzíla nị̃ kí ĩꞌdi ku, wó idé kí ĩꞌdi rụ́ ị́jọ́ cécé ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni. Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la vâ mụ drị̃ cịlé kí drị́ gá.” 13 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ vã kí ĩꞌdi ị́jọ́ jọ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ drị̃ gá íni.

Yẹ́sụ̃ adrí ngọ́tị́ úríndí ũnzí trũ rĩ

(Mãrákõ 9:14-29; Lụ́kã 9:37-43a)

14 Yẹ́sụ̃ kí mụ ãgõlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ũꞌbí ꞌba rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí amụ́ ãja tị̃lé ãvụ̃jó Yẹ́sụ̃ pálé gá ãzíla jọ, 15 “Úpí, índre drĩ mâ ngọ́pị ꞌbã ízákĩzã, ĩꞌdi ãyánĩ ꞌbá uꞌbélépi ãzíla nzilépi ũnzí rĩ trũ. Ãyánĩ la ãzí rĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbe ị̃yị́ agá jõku ãcí agá. 16 Má ají ĩꞌdi ꞌbá míní imbálé rĩ ꞌbadrị́, wó icó kí ĩꞌdi adrílé ku.”

17 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ! Ĩlẽ má uꞌá ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ íngõpí. Ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ sị́ yã? Mí ají ngọ́tị̂ má rụ́ ꞌdõlé.” 18 Yẹ́sụ̃ za drị̃ la gá ũkpó sĩ, ãzíla úríndí ũnzí ãfũ dó ngọ́tị̂ agâlé rá, adrí dó sĩ cọtị sáwã ꞌdã sĩ.

19 Vúlé vúlé ru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi áꞌdụ̂sĩ, ãzíla zị kí ĩꞌdi, “Ãma icó úríndí ũnzí drolé ãmvé ku la ãꞌdu sĩ yã?”

20 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãꞌdusĩku ĩmĩ ãꞌị̃táŋá were, ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩdrĩ tá adru ãꞌị̃táŋâ trũ wereŋá ru hãrãdálị̃ ífí áni, ĩmi tá jọ la ꞌbé ꞌdĩ ní, ‘Ímụ ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌdã gâlé ãzíla ĩꞌdi mụ ãngũ ꞌdã gâlé rá.’ Ãko ãzí icólépi ĩmi ndẽlépi idé agá rá la ꞌdáyụ. [ 21 Úríndí ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ la fũ rá la Ãdróŋá zịŋá sĩ ãzíla íná gãjó najó úmgbé rĩ sĩ.”] †

Yẹ́sụ̃ nze ị́jọ́ drã ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ị̃dị́

(Mãrákõ 9:30-32; Lụ́kã 9:43b-45)

22 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí mụ amụ́lé ãngũ ãlu gá Gãlị́lị̃ gá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé mẹ́lẹ́ mbelé ꞌbá ꞌbadrị́. 23 ꞌBá kí mụ ĩꞌdi ꞌdịlé rá, ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá, ála mụ ĩꞌdi ingalé ídri ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá.” ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ acá kí ũcõgõ rú.

Mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá rĩ

24 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe kí mụ acálé Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌbo, ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá rĩ tralépi rĩ amụ́ kí Pétẽrõ rụ́ zị kí ĩꞌdi, “Ímbápị ĩmidrị̂ la mụ̃sọ́rọ̃ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá rĩ ꞌbe rá yã?”

25 Pétẽrõ umvi, “ꞌẼ, ĩꞌdi ꞌbe la rá.”

Pétẽrõ lã mụ filé jó Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó rĩ agâlé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ drị̃drị̃ zị ĩꞌdi, “Mí ũrã íngoní, Sị̃mọ́nị̃? ꞌBá ũpi rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí mụ̃sọ́rọ̃ tra ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị́ yã jõku ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbadrị́ yã?” ‡

26 Pétẽrõ umvi, “ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbadrị́.” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, “ꞌBá sụ́rụ́ drị̂ kí ûnze kí rá. 27 Wó lẽ ãfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ásị́ ãzá ku, ímụ mĩrĩ Gãlị́lị̃ gâlé íꞌbe gọ̃lị̃ŋá ị̃yị́ agâlé. Ị̃ꞌbị mî aꞌbélé drị̃drị̃ rĩ ínzị̃ tị la, mi séndẽ sílĩvã rú la ịsụ́ tị la gá. Íꞌdụ séndẽ ꞌdã ꞌi ãzíla ífẽ ĩꞌbadrị̂lé mụ̃sọ́rọ̃ ãmadrị́ mí be rĩ kî rú.”

18

ꞌBá ãmbógó ndẽlépi Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá rá rĩ

(Mãrákõ 9:33-37; Lụ́kã 9:46-48)

1 Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé zị kî, “ꞌBá ãmbógó ru Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

2 Yẹ́sụ̃ umve ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá la, ꞌbã ĩꞌdi pá tulé kí drĩdríŋĩ gá. 3 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, lẽ ĩmi uja ĩmi anzị níríŋá kí áni ráká ĩmi fi Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ gá ĩndõ. Jõ íni ku, ĩmi icó filé Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agâlé ku. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́ cécé ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá ꞌdĩ áni rĩ ãmbógó ru Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá nĩ.

5 “Ãzíla ꞌbá ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ áni rĩ ꞌbã ãzí ãlu la ãꞌị̃lépi áma rụ́ sĩ rĩ, ãꞌị̃ ma ꞌi. 6 Wó ꞌbá ãzí drĩ ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá áma ãꞌị̃lépi rĩ fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé, ĩꞌdi múké la írã ãná ꞌịjó ãmbógó kpakụ rĩ umbéjó imbe la gá ĩꞌdi ꞌbejó ịmvụ́jó mĩrĩ kị́rị́ rĩ agá.

7 “Cãndí ụ̃nọ́kụ́ ní ãko fẽlépi la ꞌbá ꞌbã idé kí ị́jọ́ ũnzí sĩ! Ãko ꞌdĩ kí bãsĩ amụ́ rá, wó cãndí ꞌbá fẽlépi la ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé kí ru rĩ nî. 8 Ími drị́ jõku ími pá drĩ ími fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, íga ĩꞌdi rá íꞌbe ĩꞌdi mí rụ́ ꞌdâ rá. Ĩꞌdi múké míní fijó ídri gá drị́ jõku pá trũ ãlu sĩ, ndẽ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá drị́ ị̃rị̃ trũ jõku pá ị̃rị̃ trũ rĩ rá. 9 Ãzíla ími mịfị́ drĩ ími fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, ínze ĩꞌdi ꞌbelé mí rụ́ ꞌdâ rá. Ĩꞌdi múké míní fijó ídri gá mịfị́ ãlu sĩ ndẽ míní adrujó mịfị́ trũ ị̃rị̃ sĩ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá rĩ rá.

Ị́jọ́ uꞌbélé kãbĩlõ ãvĩlépi rĩ sĩ rĩ

(Lụ́kã 15:3-7)

10 “Ĩndre drĩ, lẽ ĩmi ide anzị nírí ꞌdĩ ꞌbã ãzí kí ku. Ãꞌdusĩku ájọ ĩminî mãlãyíkã anzị ꞌdĩ ꞌbadrị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí pá tu má Átẹ́pị drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ pírí kí ị́jọ́ sĩ. [ 11 Ãꞌdusĩku Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́ ꞌbá ãvĩlépi rá rĩ kí ndrụ̃lé palé.] *

12 “Mí ũrã íngoní? Ágọ́bị́ ãzí kãbĩlõ trũ túrú ãlu la ꞌbã kãbĩlõ ãlu rĩ drĩ ãvĩ rá, ĩꞌdi kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ rĩ kí aꞌbe ĩrí na agá ꞌbé pá gá ꞌdâ, ĩꞌdi mụ ãlu ãvĩlépi rá ꞌdã ndrụ̃ trũ ku yã? 13 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ drĩ ĩꞌdi ịsụ́ rá, ĩꞌdi uꞌá ãyĩkõ sĩ ambamba ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ ãlu ꞌdã sĩ ndẽ kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ ãvĩlépi ku ꞌdĩ kí rá. 14 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩmi Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ ãꞌị̃ anzị nírí ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la ní ãvĩjó ku.

Mí ádrị́pị ị́jọ́ ũnzí idélépi mí rụ́ rĩ

15 “Mí ádrị́pị drĩ ị́jọ́ ũnzí idé mí rụ́, ímụ ĩꞌdi rụ̂lé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ gá rĩ iꞌdajó. Wó ĩmi itú ị́jọ́ la ĩmi drĩdríŋĩ gá ĩmi sĩ cénĩ. Drĩ ãꞌị̃ la rá, mí apá mî ádrị́pị vúlé ꞌbo. 16 Wó drĩ ị́jọ́ mî jọlé rĩ gã úmgbé, íꞌdụ ꞌbá ãzí ãlu jõku ị̃rị̃ mí be ĩndĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ átõŋá drị̂ ꞌbã tu pá sãdínĩ ị̃rị̃ jõku ꞌbá na ꞌbã kí vú nzelé rĩ sĩ. ✡ 17 Drĩ ꞌbá ꞌdĩ kí tị gã arelé úmgbé, mí iꞌda ị́jọ́ la kãnị́sã nî ãzíla drĩ ị́jọ́ kãnị́sã drị̂ gã arelé úmgbé, ꞌbã adru míní ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ rú jõku ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ áni.

18 “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ãko ĩminí umbélé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ cí rĩ, ála umbé la ꞌbụ̃ gâlé cí, ãzíla ãko ĩminí trũlé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ála trũ la ꞌbụ̃ gâlé rá.

19 “Ma vâ jọ la ĩminí ị̃dị́, ꞌbá ị̃rị̃ drĩ kí tị icí ãko ãzí zịjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ, má Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ la idé la rá. 20 Ãꞌdusĩku ꞌbá ị̃rị̃ jõku ꞌbá na drĩ kí ru tra ãngũ ãlu gá áma rụ́ sĩ, ꞌdãá ma adru ĩꞌba abe cí.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ãtíꞌbó ꞌbá ãzí ꞌbã ízákĩzã ndrelépi ku rĩ sĩ rĩ

21 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, Pétẽrõ amụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé zị ĩꞌdi, “Úpí, ma má ádrị́pị ị́jọ́ izalépi má rụ́ rĩ trũ pâlé sị́ yã?”

22 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ájọ míní, adru pâlé ázị̂rị̃ ku, wó kãlị́ ázị̂rị̃ pâlé ázị̂rị̃! †

23 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ĩꞌdi cécé úpí rilépi ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ be sĩ málĩ ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé rĩ kí íngõpí yã rĩ nị̃jó rĩ áni. 24 Ĩꞌdiní iꞌdó agá ĩꞌdidrị̂ kí lã agá ájí ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ágọ́bị́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã dẹ́nọ̃ nalépi tãlãnị́tọ̃ ‡ 10,000 la. 25 Málĩ ꞌdị́pị fẽ ãzị́táŋá sĩ ágọ́bị̂ ꞌbã mgbã ꞌi, ũkû ꞌi, anzị kí ãzíla ãko ĩꞌdi trũ adrujó cí rĩ kí abe ụzịlé rá, ĩꞌdi icójó dẹ́nọ̃ ꞌdã kí ũfẽjó ku rĩ sĩ.

26 “Ãtíꞌbô tị̃ ãja úpî drị̃lẹ́ gá, ꞌbã mãmálá úpî drị̃lẹ́ gá, jọ, ‘Mí adru drĩ má be ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, ãzíla ma mî dẹ́nọ̃ kí ũfẽ vúlé pírí rá.’ 27 Úpí ndre ãtíꞌbó ꞌdĩ ꞌbã ízákĩzã, lị dẹ́nọ̃ ꞌdĩ kí rá ãzíla aꞌbe dó ĩꞌdi mụlé rá.

28 “Wó ãtíꞌbó la mụ fũlé mụlé ãmvélé ꞌbo, ịsụ́ ãtíꞌbó ĩꞌdi ꞌbã ãzí ru ĩꞌdi ꞌbã dẹ́nọ̃ nalépi dị̃nárị̃ § túrú ãlu rĩ. Amvu ĩꞌdi ãzíla iꞌdó ĩꞌdi nzilé. Jọ, ‘Mí ũfẽ mâ dẹ́nọ̃ mî nalé rĩ ꞌi.’

29 “Ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ãzí ĩꞌdi áni rĩ, tị̃ ãja vụ̃rụ́ ãzíla ꞌbã mãmálá ĩꞌdidrị́, ‘Mí adru ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ má rụ́, ma mî dẹ́nọ̃ ꞌdĩ ũfẽ rá.’

30 “Wó ãtíꞌbó ꞌdĩ gã úmgbé, ko drị̃ mụlé ãzíla agụ ágọ́bị̂ ꞌbelé mãbụ́sụ̃ gá kpere ágọ́bị̂ la ĩꞌdi ꞌbã dẹ́nọ̃ kí ũfẽ agá. 31 Ãtiꞌbo ãzí rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdã ndrelé ꞌbo, uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá ãmbógó la sĩ, ãzíla mụ kí ị́jọ́ pírí ru idélépi ꞌdĩ kí ũlũlé ĩꞌbã ãmbógó nî.

32 “Úpí ĩꞌdidrị́ gá rĩ umve ĩꞌdi ĩꞌdi rụ̂lé, jọ, ‘Mi ãtíꞌbó ũnzí la, álị dẹ́nọ̃ mídrị́ gá rĩ kí rá ãꞌdusĩku mî mãmálá ꞌbãjó má rụ́ rĩ sĩ. 33 Mí icó tá ãtíꞌbó mî ãzí ru rĩ ꞌbã ízákĩzã ndrelé ku yã?’ 34 Úpí ꞌbã ꞌa ve ĩꞌdiní rá fẽ ĩꞌdi ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gâ sĩ ĩꞌdiní cãndí fẽjó kpere ĩꞌdi ꞌbã úpí ꞌbã dẹ́nọ̃ ĩꞌdi be rĩ kí ũfẽ agá pírí.

35 “Má Átẹ́pị ꞌbụ̃ gâlé rĩ la mụ ĩmi ãlu-ãlu ꞌbaní ũcõgõ fẽlé ꞌdĩ ꞌbã áni ĩmi ãlu-ãlu drĩ ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị trũ ĩꞌdi ásị́ gâlé ku rĩ gá.”

19

Ímbátáŋá Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé ũkú droŋá drị̃ gá rĩ

(Mãrákõ 10:1-12)

1 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, aꞌbe Gãlị́lị̃ rá, za Yõrĩdánĩ gá ꞌá ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agá. 2 ꞌBá ũꞌbí bĩ kí vú la ãzíla adrí dó ĩꞌbã ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ꞌdãá.

3 ꞌBá Fãrĩsáyĩ drị̂ ꞌbã ãzí amụ́ kí Yẹ́sụ̃ ụ̃ꞌbị̃lé, zị kí ĩꞌdi, “Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ãꞌị̃ ágọ́bị́ ní ĩꞌdi ꞌbã ũkú drojó ị́jọ́ pịrị sĩ rá yã?”

4 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩlã ị́jọ́ ị́jọ́ sĩlé rĩ agá jọlépi la ándrá iꞌdóŋá gâlé Ãdróŋá ꞌbã ándrá ꞌbá ágọ́bị́ kí ũkú be rĩ ku yã? ✡ 5 Ãdróŋá jọ vâ, ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ la mụ ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị kí aꞌbelé ãndrẽ be ãzíla kí dó ru icí ũkú ĩꞌdidrị̂ be, kí ị̃rị̃ trá ru icí acájó ụrụꞌbá ãlu rú.’ ✡ 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, adru kí dó ꞌbá ị̃rị̃ ku, wó ꞌbá ãlu rú. ꞌBá ãzí ꞌbã awa ãko Ãdróŋá ꞌbã icílé rĩ kí drĩdríŋĩ nĩ ku.”

7 ꞌBá Fãrĩsáyĩ drị̂ zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mụ́sã fẽ ándrá ãzị́táŋá ágọ́bị́ ní sĩ wárãgã sĩjó ũkû drojó la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” ✡

8 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Mụ́sã ãꞌị̃ ándrá ĩminí wárãgã sĩjó sĩ ũkú ĩmidrị̂ kí drojó rá la ásị́ mbaŋá ĩmidrị́ gá rĩ sĩ. Wó adru ándrá iꞌdóŋá gâlé ꞌdĩ ꞌbã áni ku. 9 Ájọ ĩminí, ꞌbá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkû dro adru ị́jọ́ ãwụ̃ ãni sĩ ku, ãzíla ĩgbã jõ ũkú ãzí ndú la, ífí la ĩꞌdi ãwụ̃ nga ũkú ꞌdã be.”

10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ágọ́bị́ ꞌbã ãni ũkú be rĩ drĩ dó adru ꞌdĩ ꞌbã áni, ĩꞌdi múké ũkú ĩgbãjó ku.”

11 Yẹ́sụ̃ umvi, “Adru ꞌbá pírí kí nga ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃lé la ku, wó lú ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ fẽjó ꞌdĩ ꞌbaní rĩ ꞌbanî. 12 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ndú-ndú icó kí fẽlé la ꞌbaní ru ĩgbãjó ku rĩ gá nĩ: ãgọbị ãzí rĩ kí útị kí ũkpó kóru ꞌdĩ ꞌbã áni, ãzí ri kí âco kí acálé ũkpó kóru ꞌdĩ ꞌbã áni, ãzí rĩ gã kí ũkú ĩgbãlé úmgbé Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ lẽlépi rá rĩ ꞌbã idé ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni.”

Yẹ́sụ̃ wi sụ̃sụ́ anzị ꞌbanî

(Mãrákõ 10:13-16; Lụ́kã 18:15-17)

13 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ꞌbá ají kí ĩꞌbã anzị kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé sĩ drị́ ụ̃tị̃jó kí drị̃ gá, ãzíla Ãdróŋá zịjó ĩꞌbanî. Wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ uzá kí ꞌbá anzị kí ajílépi rĩ kí drị̃ gá.

14 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi aꞌbe anzị nírí ꞌbã amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé, ĩmi atrị kí amụ́ŋá gá ku, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ ꞌbụ̃ drị̂ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ãni.” 15 Yẹ́sụ̃ la mụ drị́ ụ̃tị̃lé kí drị̃ gá ꞌbo, ꞌdãá rĩ sĩ mụ dó drị̃ gá.

Kãrị́lẹ̃ kụ́rẹ́nị́ ru rĩ

(Mãrákõ 10:17-31; Lụ́kã 18:18-30)

16 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ, ágọ́bị́ ãzí amụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé zị ĩꞌdi, “Ímbápị, ãko múké mání idélé sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó rĩ ãꞌdu?”

17 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mi áma zị ãko múké rĩ sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? ꞌBá múké cí rĩ lú ãlu. Ídrĩ lẽ filé ídri ukólépi ku rĩ agá rá, ímba ãzị́táŋá kí tã.”

18 Ágọ́bị̂ zị, “Ãzị́táŋá íngõ kî?”

Yẹ́sụ̃ umvi, “ ‘Íꞌdị ꞌbá ku, ínga ãwụ̃ ku, mí ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ ku, mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá ku, 19 mí ị̃nzị̃ mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be,’ ✡ ãzíla ‘ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.’ ✡”

20 Kãrị́lẹ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ámba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã pírí rá. Ãko acelépi mání rĩ ãꞌdu?”

21 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ídrĩ lẽ adrulé ãlá ru, ímụ, mí ị̃tụ̃ndã ãko mí trũ adrujó rĩ kí pírí ãzíla ífẽ séndẽ la kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî, mi dó sĩ mụ adrulé málĩ trũ ꞌbụ̃ gâlé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí amụ́ dó áma vú ãbĩlé.”

22 Kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé, ko drị̃ mụlé cãndí-cãndí ru, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó kụ́rẹ́nị́ rĩ sĩ.

23 Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩꞌdi adru ị́jọ́ ũkpó la ꞌbá málĩ trũ rĩ ꞌbaní fijó Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ agá. 24 Ájọ ĩminí ị̃dị́, ngãmíyã ní fijó sĩndánĩ ị̃ndụ́ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi gbõŋá ru ndẽ ꞌbá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ rá.”

25 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, uꞌá kí pírí ụ̃sụ̃táŋá ãmbógó la sĩ, zị kî, “Ãꞌdi la ru pa rá rĩ gá nĩ?”

26 Wó Yẹ́sụ̃ ndre dó ãngũ ĩꞌba rụ̂lé, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ꞌbã ũrãtáŋá sĩ rĩ gá ĩꞌdi ũkpó-ũkpó, wó Ãdróŋâ sĩ rĩ gá ãko ãzí ĩꞌdi ndẽlépi rá la ꞌdáyụ.”

27 Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, “Ãma aꞌbe ãko ãmadrị̂ kí pírí rá sĩ uꞌdejó ími vú gâ sĩ. Ãko ãmaní mụlé ịsụ́lé ụ̃rọ̃drị́ ru rĩ la mụ adrulé ãꞌdu?”

28 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ụ́ꞌdụ́ ãko pírí kí ꞌbãjó úꞌdí rĩ sĩ, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã rijó úmvúke ĩꞌdidrị́ dị̃zã rú rĩ drị̃ gá rĩ sĩ, ĩmi áma vú ãbĩlépi ꞌdĩ, ĩmi vâ mụ rilé úmvúke mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí drị̃ gá, sĩ sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ lịjó. 29 ꞌBá pírí lị́cọ́, jõku ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka, jõku átẹ́pị ãzíla andre, jõku anzị jõku ãngũ aꞌbelépi áma ị́jọ́ sĩ rĩ ála mụ ĩꞌbaní ãko fẽlé pâlékó túrú. Ála vâ mụ ĩꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽlé. 30 Wó ꞌbá wẽwẽ rú drị̃drị̃ rĩ kí drụ́zị́ acá ꞌbá vúlé rĩ kî rú, ãzíla ꞌbá vúlé rĩ kí acá ꞌbá drị̃drị̃ rĩ kî rú.

20

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ãzị́ ngalépi zãbíbũ ámvụ́ agá rĩ kí sĩ rĩ

1 “Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, ágọ́bị́ ãzí cí fũ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãgọbị ãzí kí iyólé ãzị́ ngajó ĩꞌdidrị́ zãbíbũ ámvụ́ agá. 2 Ãꞌị̃ kí ũfẽjó dị̃nárị̃ ãlu ãzị́ ngajó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ãzíla pẽ dó kí tị ãzị́ ngalé ĩꞌdidrị́ zãbíbũ ámvụ́ gâlé.

3 “Ãni rú sáwã na gá ꞌdĩ, fũ mụlé ãmvêlé, ndre ꞌbá ãzí kí pá utu agá sụ̂ tị gá ꞌdãá ãzị̂ kóru. 4 Jọ ĩꞌbaní, ‘Ĩmụ vâ ãzị́ ngalé mádrị́ zãbíbũ ámvụ́ gâlé, ãzíla ma mụ ĩmi ũfẽlé ãjẹ̃ múké sĩ rá.’ 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mụ kí dó rá.

“Sáwã ázíyá gá, ãzíla sáwã úrômĩ gá ꞌdâ, mụ vâ ꞌbá kí umve trũ ị̃dị́ mụlé ãzị́ ngalé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agâlé tá drị̃drị̃ rĩ áni. 6 Ãni rú sáwã mụdrị́ drị̃ ãlu gá ꞌdĩ, fũ vâ mụlé ãmvêlé ãzíla ịsụ́ vâ ꞌbá ãzí kí pá utu agá ãzị̂ kóru ꞌdãá. Zị kí, ‘Ĩmi utu pá ꞌdâ ị̃tụ̂rụ̃ ãzị̂ kóru ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?’

7 “Umvi kí, ‘Ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ãma iyólépi la yụ.’

“Jọ ĩꞌbaní, ‘Ĩmụ vâ ãzị́ ngalé mádrị́ zãbíbũ ámvụ́ agâlé.’

8 “Ĩndró la mụ acálé ꞌbo, zãbíbũ ámvụ́ ꞌdị́pị jọ ꞌbá ãmbógó ru ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá rĩ nî, ‘Mí umve ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kî, ãzíla mí ũfẽ ũyá ĩꞌbadrị̂ kí, iꞌdójó ꞌbá tá iyólé vúlé-vúlé ꞌdĩ kí sĩ cajó kpere ꞌbá tá drị̃drị̃ ꞌdã ꞌbá rụ́.’

9 “ꞌBá tá iyólé sáwã mụdrị́ drị̃ ãlu gá rĩ amụ́ kí ãzíla úfẽ ĩꞌbaní ũyá pírí dị̃nárị̃ ãlu-ãlu. 10 ꞌBá tá iyólé drị̃drị̃ rĩ kí mụ acálé, ũrã kí ála mụ kí ũfẽlé ãndânĩ íni. Wó ĩꞌba ãlu-ãlu ní úfẽ vâ ũyá dị̃nárị̃ ãlu-ãlu. 11 Kí mụ ịsụ́lé la ꞌbo, iꞌdó kí unulé ámvụ́ ꞌdị́pị bị́lẹ́ gá. 12 Jọ kí, ‘ꞌBá tá iyólé vúlé-vúlé ru ꞌdĩ nga kí ãzị́ lú sáwã ãlu, wó íꞌbã ãma ꞌbá tá ị̃tụ́ ꞌbã zãlé, ãnũ ãzị́ drị̂ ꞌbã sĩ fijó ãma rụ́ ị̃tụ̂rụ̃ rá ꞌdĩ ĩꞌba abe trũtrũ.’

13 “Wó umvi ĩꞌba ãzí ãlu rĩ ní, ‘Mâ wọ̃rị̂, má idé ꞌbá ãzí ũnzí ku. Mí idé tá ị́jọ́ má be ãzị́ ngajó dị̃nárị̃ ãlu sĩ ku yã? 14 Íꞌdụ mî séndẽ, íko drị̃ mụlé. Álẽ ꞌbá amụ́lépi ãzị́ vúlé-vúlé ꞌdĩ kí ũfẽlé cécé mání ími ũfẽjó rĩ áni. 15 Má icó ị́jọ́ mání lẽlé rĩ idélé séndẽ mádrị̂ kí sĩ ku yã? Jõku mi mịfị́ ịnị ꞌbã má rụ́ mání ãko fẽjó ꞌbá ꞌbaní rĩ sĩ yã?’ ”

16 Yẹ́sụ̃ de ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ abe rĩ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá vúlé rĩ kí mụ adrulé ꞌbá drị̃drị̃ rĩ kî, ãzíla ꞌbá drị̃drị̃ rĩ kí mụ adrulé ꞌbá vúlé rĩ kî.”

ꞌDĩ pâlé na Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ jọjó rĩ

(Mãrákõ 10:32-34; Lụ́kã 18:31-34)

17 Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ru ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌdụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí bụ́lụ́ gá ãzíla jọ ĩꞌbaní, 18 “Ãma mụ kpere Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé ũcõgõ ịsụ́lé ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbadrị́ ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe, kí ị́jọ́ lị drị̃ la gá ĩꞌdi ꞌdịjó káyĩ rá, 19 ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdụ fẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbadrị́ kí ĩꞌdi ide, kí ĩꞌdi co, ãzíla kí ĩꞌdi ipa mũsãláꞌbã sị́ gá. Wó ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ála mụ ĩꞌdi ingalé ídri!”

Ị́jọ́ Yãkóꞌbõ ãzíla Yõhánã ꞌbã ãndrẽ ꞌbã zịlé rĩ

(Mãrákõ 10:35-45)

20 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, Zĩbĩdáyõ ꞌbã ũkû amụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé, ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe, tị̃ ãja vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá, zị ị́jọ́ ĩꞌdi tị gâ sĩ mũkẽ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ịsụ́jó.

21 Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Ílẽ ãꞌdu?”

Umvi Yẹ́sụ̃ ní, “Mí azị mání anzị mádrị́ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ ní rijó ími drị́ ãndá rĩ gá, ãzíla ãzí rĩ ní rijó ími drị́ ị̃jị́ rĩ gá míní adru agá Úpí ru Sụ́rụ́ mídrị̂ agá.”

22 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ ị́jọ́ ĩminí zịlé rĩ ãꞌdu yã rĩ ku! Ĩmi icó kópõ ũcõgõ ãni mání mụlé mvụlé rĩ mvụlé ĩndĩ rá yã?”

Umvi kí Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌẼ, ãma mvụ la rá.”

23 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ãndá, ĩmi mụ kópõ mání mụjó ãko mvụjó ala gá rĩ sĩ ãko mvụlé rá, wó ĩminí rijó áma drị́ ãndá rĩ gá ãzíla drị́ ị̃jị́ rĩ gá rĩ adru ũkpó má ãni la ku. Ãngũ ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí ꞌbá mâ Átẹ́pị ꞌbã idélé ĩꞌbaní ꞌdĩ ꞌbã ãni.”

24 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí mụdrị́ ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé, ũmbã ꞌde kí agá ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbanî. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ umve kí ãngũ ãlu gá, ãzíla jọ, “Ĩnị̃ rá ꞌbá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị̃ celépi ꞌdĩ kí úpí ru kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌbã drị̃lẹ́ ãmbogo rú ꞌdĩ ꞌbã ũkpó cí kí drị̃ gá. 26 ꞌDĩ adru ị́jọ́ ĩmi sĩ adrujó ala gá rĩ ꞌi ku. ꞌBá ãzí drĩ lẽ adrulé ãmbógó ru ĩmi drĩdríŋĩ gá, lẽ ꞌbã adru ãtíꞌbó ĩmi ãni, 27 ãzíla ꞌbá lẽlépi adrulépi drị̃drị̃ ĩmi agá ꞌdâ rĩ ꞌbã adru ꞌbá ĩmĩ ãtíꞌbó rú, 28 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́ sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdiní la ku be la amụ́ ãzị́ ngalé ꞌbá ꞌbanî ãzíla ru ídri fẽjó ꞌbá ũꞌbí kí unzejó.”

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ị̃rị̃ mịfị̂ kóru la kî

(Mãrákõ 10:46-52; Lụ́kã 18:35-43)

29 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe ĩꞌbã kí Yẹ̃rị́kọ̃ aꞌbe agá ꞌbá ũꞌbí ꞌde kí ĩꞌdi vú gâ sĩ. 30 Ịsụ́ ꞌbá ị̃rị̃ mịfị́ kóru la ri kí gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdãá, kí mụ arelé la Yẹ́sụ̃ la alị nĩ, iꞌdó kí uzálé, “Dãwụ́dị̃ ngọ́pị! Mí andré ãma ízákĩzã ĩndĩ fô ãmbógó!”

31 ꞌBá ũꞌbí angá kí kí drị̃ gá ãzíla jọ kí ĩꞌbaní ꞌbã ĩyãŋã kí tú. Wó ri kí dó bãsĩ uzálé rere ũkpó sĩ, “Dãwụ́dị̃ ngọ́pị! Mí andré ãma ízákĩzã ĩndĩ fô ãmbógó!”

32 Yẹ́sụ̃ tu pá ãzíla umve kî, “Ĩlẽ má idé ĩminí ãꞌdu?”

33 Umvi kí, “Úpí, ãlẽ ífẽ ãmaní ãngũ ndrelé.”

34 Yẹ́sụ̃ ndre ĩꞌbã ízákĩzã rá ãzíla aló ĩꞌbã mịfị́ kî, nzị̃ kí dó ru rá. Cọtị ndre kí dó ãngũ rá ãzíla ꞌde kí dó vú la gâ sĩ.

21

Yẹ́sụ̃ fi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ũkpó trũ

(Mãrákõ 11:1-11; Lụ́kã 19:28-40; Yõhánã 12:12-19)

1 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe kí dó mụ calé ãni rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla acá kí tọ̃rọ́mẹ́ Bẽtẽfágĩ gá ꞌdĩ ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌi rĩ drị̃ gá, Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí tị ị̃rị̃ drị̃lẹ́ gâlé. 2 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ tọ̃rọ́mẹ́ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ agâlé, cọtị ĩmi kãyĩnõ gĩlé cí la ịsụ́ ꞌdãá mvá be ĩꞌdi andre gá ꞌdãá. Ĩmi ãtrũ kí ĩmi ají kí má rụ́ ꞌdõlé. 3 ꞌBá ãzí drĩ ĩmi zị, ‘Ĩmi íni ãꞌdu idé yã?’ Ĩjọ lú ĩꞌdiní, ‘Úpí lẽ kí nĩ.’ Cọtị kí ĩmi aꞌbe rá.”

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ị́jọ́ nábị̃ Zãkãríyã ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã acá rú sĩ ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá:

5 “Ĩlũ ị́jọ́ ꞌbá táwụ̃nị̃ Zị̃yọ́nị̃ * gá ꞌdĩ ꞌbaní,

‘Ĩndre drĩ! Úpí ĩmidrị̂ la amụ́ mí rụ́ ꞌdõlé.

Ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ́ ru,

ãzíla ĩꞌdi amụ́ kãyĩnõmvá sĩ.’ ” ✡

6 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdĩ mụ kí rá ãzíla idé kí cécé tá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. 7 Ají kí kãyĩnõ kí mvâ be, aja kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí ũngúkú la kí gá, ꞌbã kí Yẹ́sụ̃ rilé drị̃ la gá. 8 ꞌBá wẽwẽ rú aja kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí gẹ̃rị̃ agá, ꞌbá ãzí ꞌdĩ tụ kí ife ꞌbã kénĩ kí agálé ajalé gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá. 9 ꞌBá wẽwẽ rú mụlépi Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi vúlé gá ꞌdĩ kí abe iꞌdó kí uzálé,

“Hõsánã † Dãwụ́dị̃ Ngọ́pị nî!”

“Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂!” ✡

“Hõsánã ꞌbã adru ụrụgá!”

10 Yẹ́sụ̃ la mụ filé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌbo, táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ ga tré ꞌbá ꞌbã úzáŋá sĩ. ꞌBá zị kí, “ꞌBá ꞌdĩ ãꞌdi ꞌi?”

11 ꞌBá ũꞌbí ꞌdĩ umvi kí, “ꞌDĩ nábị̃ Yẹ́sụ̃ angálépi Nãzẹ̃rẹ́tị̃ ãngũ Gãlị́lị̃ gá rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá rĩ

(Mãrákõ 11:15-19; Lụ́kã 19:45-48; Yõhánã 2:13-22)

12 Yẹ́sụ̃ fi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá adro ꞌbá ãko ĩgbãlépi, ãzíla ị̃tụ̃ndãlépi ꞌdãá ꞌdĩ kí pírí ãmvé. Uze méjã ꞌbá séndẽ ufulépi ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ãzíla kpọ́kpọŋá ꞌbá ãmámũ ị̃tụ̃ndãlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí abe vụ̃rụ́, 13 ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ jọ, ‘Jó mádrị̂ ála ĩꞌdi umve jó ꞌbaní áma ãꞌị̃jó rĩ,’ ✡ wó ĩmi idé dó ĩꞌdi ‘ụ̃jị́gọ́ ụ̃gụꞌba ꞌbã kí sĩ ru ụ̃zị̃jó rĩ rú.’ ✡”

14 ꞌBá mịfị́ kóru ãzíla ꞌbá ãcá trũ ꞌdĩ abe amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá ꞌdõlé, Yẹ́sụ̃ adrí kí rá. 15 Wó ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ abe kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ũniyambamba ꞌdĩ kí ndrelé ãzíla ị́jọ́ anzị ꞌbã kí uzájó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ andre gá, “Hõsánã Dãwụ́dị̃ Ngọ́pị nî!” ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, acá kí ũmbã rú Yẹ́sụ̃ nî.

16 Zị kí ĩꞌdi, “Mí are ị́jọ́ anzị ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé ꞌdĩ kí rá yã?”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “ꞌẼ, ĩlã drĩ,

“ ‘Angájó anzị kí tị gá ãzíla ũrekeŋá kí tị gá,

íꞌbã ị́cụ́ŋá ũniyambamba rĩ gá ku yã?’✡”

17 Yẹ́sụ̃ aꞌbe dó kí rá, fũ dó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ sĩ mụlé Bẽtánĩ gá, ko dó ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌdãá.

Úlúgó ife ꞌbã ꞌijó rĩ

(Mãrákõ 11:12-14, 20-24)

18 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ĩꞌdiní gõ agá vúlé táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé, ãbị́rị́ fụ Yẹ́sụ̃ rá. 19 Gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ndre úlúgó ife gẹ̃rị̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá ꞌdãá, mụ kpere ala gâlé, wó ịsụ́ ãko ãzí ala gá ꞌdãá ku lú bị́ la áꞌdụ̂sĩ. Yẹ́sụ̃ jọ úlúgó ꞌdĩ ní, “Lẽ tá íka ífí ãzí ị̃dị́ ku.” Cọtị úlúgô ꞌi rá.

20 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé, acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ. Jọ kí úlúgô ꞌi gbõrú ãꞌdu sĩ?

21 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩdrĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ, ĩdrĩ ãbã ku, ĩmi icó lú ị́jọ́ idélé úlúgó ife ụrụꞌbá gá ꞌdĩ idélé áꞌdụ̂sĩ ku, wó ĩmi icó jọlé la ꞌbé ꞌdĩ ní, ‘Ínze mi, ímụ ími ꞌbelé mĩrĩ agá,’ wó ĩꞌdi ru idé rá. 22 Ĩdrĩ ãꞌị̃ la rá, ĩmi ãko ĩminí zịlé Ãdróŋá drị̂lé ĩꞌdi ãꞌị̃ŋá sĩ rĩ ịsụ́ rá.”

Ũkpó Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ ãzị́ ngajó rĩ zịjó ĩꞌdi tị gá rĩ

(Mãrákõ 11:27-33; Lụ́kã 20:1-8)

23 Yẹ́sụ̃ la mụ filé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé, ĩꞌdi drĩ ímbátáŋá imbá agá ꞌdĩ agá ꞌdĩ, ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá ĩyõ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí abe amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ĩꞌdi zịlé, “Mi ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé ũkpõ íngõ sĩ, ãzíla ãꞌdi fẽ míní ũkpõ ꞌdĩ nĩ?”

24 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma vâ mụ ĩmi zịlé zịtáŋá ãlu sĩ. Ĩdrĩ áma umvi rá, ma ĩminí ma ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé ũkpõ íngõ sĩ yã rĩ gá rĩ lũ rá. 25 Ĩlũ mání: ũkpõ Yõhánã ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ angá íngõlé? Angá Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá yã jõku ꞌbádrị́?”

ꞌBá ꞌdĩ iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá jọ kí, “Ãma dó umvi la ĩꞌdiní íngoní, ‘Ãdrĩ jọ la angá Ãdróŋá drị́,’ ĩꞌdi jọ la, ‘Ĩmi ãꞌị̃ dó Yõhánã ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?’ 26 Wó ãdrĩ jọ la, ‘Angá ꞌbá drị́’ ãma ũꞌbí ꞌdĩ kí sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku kí pírí ãꞌị̃ kí Yõhánã ꞌi nábị̃ rĩ gá rá.”

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, umvi kí dó Yẹ́sụ̃ ní, “Ãnị̃ ku.”

Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Má icó vâ ĩminí ũkpõ mání sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó rĩ lũlé ku.”

Ị́jọ́ uꞌbélé anzị ị̃rị̃ kí drị̃ gá rĩ

28 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi ũrã íngoní? Ágọ́bị́ ãzí ãlu ĩꞌdi ꞌbã anzị kí ị̃rị̃. Mụ drị̃drị̃ rĩ rụ̂lé ãzíla jọ, ‘Mâ ngọ́pị, ímụ ãzị́ ngalé ámvụ́ zãbíbũ drị̂ agâlé.’

29 “Umvi, ‘Ámụ ku,’ wó vúlé-vúlé ru uja ru ígátáŋá rá ãzíla mụ ámvụ́ gâlé rá.

30 “Ágọ́bị́ ꞌdĩ mụ vâ ngọ́pị̃ námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ rụ́ ãzíla jọ ị́jọ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá. Ngọ́pị̃ umvi ĩꞌdiní, ‘Bãbá, ma mụ rá,’ wó mụ ku.

31 “Anzị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá ꞌbá ị́jọ́ átẹ́pị̃ ꞌbã jọlé rĩ idélépi rá rĩ íngõ ꞌi?”

Umvi kí, “Kãyú rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ꞌdĩ kí ũkú ãwụ́ ꞌdĩ kí abe mụ filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá ĩmi drị̃lẹ́ gá ĩminí drị̃drị̃. 32 Ãꞌdusĩku Yõhánã amụ́ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ĩminí gẹ̃rị̃ ãlá rĩ iꞌdalé ãzíla ĩmi ãꞌị̃ ĩꞌdi ku, wó be la rá la ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí ũkú ãwụ́ ꞌdĩ abe ãꞌị̃ kí nĩ. Ĩminí táni ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrejó rá tí, ĩmi uja ásị́ ku ãzíla ĩmi ãꞌị̃ vâ ĩꞌdi ku.

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ámvụ́ zãbíbũ drị̂ ĩpãngĩsãlépi rĩ kí drị̃ gá rĩ

(Mãrákõ 12:1-12; Lụ́kã 20:9-19)

33 “Ĩmi are drị̃ ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ ꞌi. Ágọ́bị́ ãzí sa ándrá ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá zãbíbũ. Sị bõrõ aga la gá trộkị́lịrị, ga ꞌbụ́ sĩ sụ́ la nzijó la ala gá ꞌdãá cí, ãzíla sị jó gõrófã rú ꞌbá ãga la tẽlépi rĩ ní sĩ ãngũ undréjó cí. Fẽ dó ámvụ̂ ꞌbá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi rĩ ꞌbadrị́ ãzíla mụ dó ãcị̃ gá. 34 Áyi zãbíbũ ũtĩjó rĩ la mụ acálé ꞌbo, pẽ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí tị ꞌbá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi rĩ ꞌba rụ̂lé mụjó zãbíbũ ꞌbã ãka tá ĩꞌdi ãni rú rĩ kí aꞌị́lé.

35 “ꞌBá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi rĩ ru kí kí cí, co kí ãlu rĩ cõ-cõ, ꞌdị kí ãzí rĩ káyĩ, uꞌbé kí na la írã sĩ. 36 Pẽ vâ ãtiꞌbo ãzí la kí tị ĩꞌba rụ̂lé, ũꞌbí ru ndẽ drị̃drị̃ ꞌdã kí rá, ãzíla ꞌbá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi ꞌdã fẽ kí ĩꞌbaní ũcõgõ tá drị̃drị̃ ꞌdã ꞌbaní rĩ áni. 37 Ãsị̃jó, pẽ dó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị mgbã rĩ ꞌbã tị ĩꞌba rụ̂lé, jọ ‘Kí dó mụ mâ ngọ́pị ị̃nzị̃lé rá.’

38 “Wó ꞌbá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi ꞌdã kí mụ ngọ́pị ndrelé, jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, ‘ꞌDĩ bãsĩ ámvụ́ ꞌdị́pị ꞌi. Ĩmi amụ́ lẽ ãꞌdị kí ĩꞌdi rá ãzíla ãma dó sĩ ámvụ́ ꞌdĩ ꞌdụ ãma ãni la rú.’ 39 ꞌDụ kí ĩꞌdi ámvụ́ agá ꞌdãá ꞌbe kí ĩꞌdi ãmvé ãzíla ꞌdị kí ĩꞌdi rá.

40 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ámvụ́ zãbíbũ drị́ gá rĩ ꞌbã ꞌdị́pị, drĩ dó amụ́ ꞌbo, ĩꞌdi ꞌbá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌdu idé?

41 “Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ kí abe, umvi kí, ‘Ĩꞌdi mụ ꞌbá ũnzí ꞌdã kí ụꞌdị́lé rá. Ĩꞌdi dó ámvụ́ ꞌdã fẽ ꞌbá ámvụ́ zãbíbũ drị̂ ĩpãngĩsãlépi icólépi úkõ la ĩꞌdi ãni rú rĩ fẽlépi ĩꞌdiní rá rĩ ꞌbadrị́.’ ”

42 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩlã ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ku yã?

“ ‘Írã ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ

acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú;

Úpí Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ,

ãzíla ĩꞌdi ãma mịfị́ gá ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la.’ ✡

43 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álũ ĩminí ála mụ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌdụlé ĩmidrị́ ꞌdâ rá ãzíla ála mụ ĩꞌdi fẽlé ꞌbá ífí mgbã kalépi rĩ ꞌbadrị́. [ 44 ꞌBá aꞌdélépi írã ꞌdĩ drị̃ gá rĩ la anu nírí-nírí, wó ꞌbá írã ꞌdĩ ꞌbã sĩ aꞌdéjó drị̃ la gá rĩ la andi kpékpé.”] ‡

45 ꞌBá ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ abe are kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã uꞌbélé ꞌdĩ rá, nị̃ kí cé ála ị́jọ́ jọ kí drị̃ gá. 46 Iꞌdó kí gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé sĩ Yẹ́sụ̃ rụjó, wó idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ũꞌbí kî sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ãꞌị̃jó la ĩꞌdi nábị̃ rĩ sĩ.

22

Ụ̃mụ̃ ãmbógó ũkú bĩŋá drị́ rĩ

(Lụ́kã 14:15-24)

1 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ kí imbájó ị̃dị́. 2 “Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ ĩꞌdi cécé Úpí ãzí ꞌbã ru itújó ngọ́pị̃ ní ụ̃mụ̃ ãmbógó ũkú bĩŋá drị̂ ꞌbãjó rĩ áni. 3 Úpí pẽ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ kí tị mụlé ꞌbá tá umvelé ụ̃mụ̃ gá rĩ ꞌbaní lũlé la ꞌba amụ́ kí dó ụ̃mụ̃ gá ꞌdõlé, wó gã kí amụ́lé úmgbé.

4 “Pẽ vâ ãtíꞌbó ãzí rĩ kí tị ị̃dị́ ãzíla jọ, ‘Ĩlũ ꞌbá tá umvelé ꞌdã ꞌbaní má idé dó ãkónã bábá ꞌbo. Má ụlị́ mánị̃gọ́ kí tị use-use rĩ kí abe ãko pírí kí dó bábá. Ĩmi amụ́ dó ụ̃mụ̃ gá ꞌdõlé.’

5 “ꞌBá umvelé ꞌdã ꞌbã kí ásị́ ị́jọ́ kí umvejó ꞌdã drị̃ gá ku ãzíla mụ kí ĩꞌbã ãzị́ gá ãzí rĩ mụ ĩꞌdi ꞌbã ámvụ́ gá ãzí rĩ ĩꞌdi ꞌbã ãko kí ị̃tụ̃ndã trũ 6 ꞌBá ãzí rĩ rụ kí ãtíꞌbó kí colé cõ-cõ ãzíla ụꞌdị́ kí ãzí rĩ kí rá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Úpí ásị́ ve ũnzí, pẽ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí tị ꞌbá ꞌbá ụꞌdị́lépi ꞌdã kí ụꞌdị́lé rá ãzíla ivé táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị́ ꞌdã ãcí sĩ.

8 “Úpí umve dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ãzí rĩ kí ãzíla jọ ĩꞌbaní, ‘Ụ̃mụ̃ mádrị́ ũkú bĩjó rĩ dó bábá, wó ꞌbá tá mâ umvelé rĩ kí ásị́ ꞌbãjó ku rĩ sĩ ụ̃mụ̃ icó dó ĩꞌbaní ku. 9 Úꞌdîꞌda ĩmụ dó gẹ̃rị̃ agâ sĩ ãzíla ĩmi umve ꞌbá pírí ĩminí ịsụ́lé rĩ kí ũꞌbí ru ụ̃mụ̃ gá ꞌdõlé.’ 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãtíꞌbó mụ kí dó gẹ̃rị̃ kí agá ãmvêlé ãzíla atrá kí ꞌbá pírí ĩꞌbaní icólé ịsụ́lé rĩ kí, ꞌbá múké rĩ kí ꞌbá ũnzí rĩ abe; ãzíla jó ụ̃mụ̃ drị̂ ga tré ꞌbá sĩ.

11 “Úpí fi dó mụlé ãmụ́ kí undrélé ãzíla ndre ágọ́bị́ ãzí ãlu bõngó ụ̃mụ̃ ũkú bĩŋá drị̂ sụ̃lépi ku la 12 Zị ĩꞌdi, ‘Wọ̃rị́’ mí afí ꞌdõlé bõngó ụ̃mụ̃ drị̂ kóru íngoní ru? Ágọ́bị̂ umvi ị́jọ́ ãzí ku.

13 “Úpí jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, ‘Ĩmi umbé drị́ la kí pá abe, ãzíla ĩꞌbe ĩꞌdi ãmvé ãngũ ịnị agá.’ Ãngũ ꞌdã gâlé ĩꞌdi ụ̃lụ́lụ́ uꞌbéŋá ãzíla sĩ naŋâ trũ.”

14 Yẹ́sụ̃ de ị́jọ́ jọ, “Ála ꞌbá ũꞌbí kí umve, wó ála ꞌbá were kí ũpẽ áyụ.”

Zịtáŋá mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbeŋá drị̃ gá rĩ

(Mãrákõ 12:13-17; Lụ́kã 20:20-26)

15 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá Fãrĩsáyĩ drị̂ mụ kí rá ãzíla mụ kí ị́jọ́ itúlé sĩ Yẹ́sụ̃ tị gá ị́jọ́ mbãjó zịtáŋá sĩ. 16 Ãpẽ kí dó ꞌbá ĩꞌbaní imbálé rĩ kí tị ãzíla ꞌbá Hẽródẽ ãtị̃lépi ũpĩ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ kí abe jọ kí, “Ímbápị, ãnị̃ cé mi ị́jọ́ mgbã rĩ jọ. Mi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ drị̃ gá ị́jọ́ imbá ꞌbá ꞌbanî áyụ, mí así ị́jọ́ ꞌbá ꞌba kí ũrãlé drị̃ la gá rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku íꞌbã ásị́ ꞌbá ꞌbã úmgbó drị̃ gá ku. 17 Ílũ drĩ ãmaní, mí ũrã íngoní? Ãzị́táŋá ãmadrị̂ ãꞌị̃ ãmaní mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó Kãyị̃sárị̃* ní rá yã jõku yụ?”

18 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbaní itúlé rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ, jọ, “Ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú ꞌdĩ! Ĩmi áma tị ũmbã ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 19 Ĩmi iꞌda drĩ mání dị̃nárị̃ ayúlé sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó ꞌdĩ ꞌi!”

Ají kí ĩꞌdiní dị̃nárị̃ 20 ãzíla zị kî, “Íꞌdá ꞌdĩ kí ãko sĩ lé drị̃ la gá ꞌdĩ abe kí ãꞌdi ãni yã?” 21 Umvi kí, “Úpí Kãyị̃sárị̃ ãni,” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Wó ĩfẽ ãko Úpí Kãyị̃sárị̃ drị̂ Úpí Kãyị̃sárị̃ drị́ Ãdróŋá drị̂ Ãdróŋá drị́.”

22 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ãzíla abe kí Ĩꞌdi mụ kí rá.

Zịtáŋá ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rá yã rĩ

23 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ ꞌbá Sãdũkáyõ rú jọlépi la ꞌbá angá ídri rú ku rĩ ꞌbã ãzí amụ́ kí zịtáŋâ trũ Yẹ́sụ̃ rú. 24 Jọ kí Ímbápị, “Mụ́sã jọ ándrá, ꞌbá ãzí drĩ drã anzị kóru, lẽ ádrị́pị̃ ꞌbã fi ãwụ́zị́ ꞌdã sĩ anzị tịjó ádrị́pị̃ drãlépi rá ꞌdã nî.

25 “ꞌBá ãzí kí ándrá ádrị́pị gá ázị̂rị̃ kí uꞌá agá ãma agá ꞌdâ. Kãyú rĩ ĩgbã ũkú ãzíla uja drãlé anzị kóru, aꞌbe ãwụ́zị̂ ádrị́pị̃ nî. 26 Ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ idé vâ ru ádrị́pị̃ ị̃rị̃ rĩ rụ́, na rĩ rụ́, ãzíla ãsị̃jó ꞌbá ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá pírí. 27 Ãsị̃jó rĩ gá ũkû drã dó. 28 Úꞌdîꞌda rĩ gá, ụ́ꞌdụ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã kí mụjó angájó ídri rĩ sĩ, ũkû la adru ãꞌdi ãni? Ãꞌdusĩku ꞌdụ kí pírí ĩꞌdi ũkú ru rá ꞌdĩ.”

29 Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Ĩmi ãvĩ rá. Ĩnị̃ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ku, ãzíla ĩnị̃ vâ ũkpõ Ãdróŋá drị̂ ku. 30 Ãꞌdusĩku drụ́zị́ ꞌbá drãlépi rĩ drĩ kí angá ídri, kí adru cécé mãlãyíkã ꞌbụ̃ gá rĩ kí áni ꞌbá ĩgbã kí ru ku. 31 Wó ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã angájó ídri rĩ drị̃ gá ĩlã drĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩminí rĩ ku yã? Jọ, 32 ‘Ma Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi, ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.’ ✡ Ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbá ídri rĩ ꞌbadrị̂ adru ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi ku.”

33 ꞌBá ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé uꞌá kí ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ ụ̃sụ̃táŋá sĩ.

Ãzị́táŋá ãmbógó rĩ

(Mãrákõ 12:28-34; Lụ́kã 10:25-28)

34 ꞌBá Fãrĩsáyĩ drị̂ kí mụ arelé la Yẹ́sụ̃ umbé ꞌbá Sãdũkáyõ drị̂ kí tị cí, atrá kí ru ãlu. 35 Ĩꞌba ãzí ãlu ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi la amụ́ Yẹ́sụ̃ ụ̃ꞌbị̃lé zịtáŋá sĩ. 36 Zị ĩꞌdi, “Ímbápị ãzị́táŋá ãmbógó ãndânĩ rĩ íngõ ꞌi?”

37 Yẹ́sụ̃ umvi, “ ‘Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ ãzíla ími ásị́sị́ŋá pírí sĩ.’ ✡ 38 ꞌDĩ ãzị́táŋá ãmbógó ãndânĩ ãzíla ị́jọ́ ũkpó rĩ. 39 Ị́jọ́ ị̃rị̃ ũkpó cécé ꞌdĩ áni rĩ: ‘Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.’ ✡ 40 Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí ãzíla ímbátáŋá nábị̃ ꞌbadrị̂ tu kí pá ãzị́táŋá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí drị̃ gá.”

Yẹ́sụ̃ zị Fãrĩsáyĩ kí Kúrísĩtõ ꞌi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi

(Mãrákõ 12:35-37; Lụ́kã 20:41-44)

41 ꞌBá Fãrĩsáyĩ drị̂ ꞌbã kí drĩ ru tra agá ãlu ꞌdĩ gá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ zị kî, 42 “Ĩmi ị́jọ́ ũrã Kúrísĩtõ drị̃ gá íngoní? Ĩꞌdi drị̃lẹ́ ãꞌdi drị̂ ꞌi yã?”

Umvi kí, “Ĩꞌdi drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌi.” 43 Zị kî, “Drĩ dó adru ꞌdĩ ꞌbã áni, Úríndí Ãlá rĩ fẽ dó Dãwụ́dị̃ ní ĩꞌdi umvelé ‘Úpí’ ꞌi la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

44 “ ‘Úpí Ãdróŋá jọ Úpí mádrị̂ nî:

“Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,

kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí

ꞌbã agá ími pálé gá.” ’ ✡

45 Dãwụ́dị̃ drĩ dó Kúrísĩtõ umve ‘Úpí ꞌi,’ icó adrulé drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ ãni íngoní ru?” 46 ꞌBá ãzí ãlu icólépi Yẹ́sụ̃ umvilépi rá la ꞌdáyụ, ãzíla iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ kpere drị̃ gá ꞌbá ãzí lẽlépi ĩꞌdi zịlépi zịtáŋá ãzí sĩ la yụ.

23

Yẹ́sụ̃ li Fãrĩsáyĩ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ abe

(Mãrákõ 12:38-39; Lụ́kã 11:43, 46; 20:45-46)

1 Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe: 2 “Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ abe ꞌdụ kí ũkpõ sĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbájó. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ pírí ĩꞌbaní jọlé rĩ kí ĩmi idé kî, ĩbĩ vâ kí vú. Wó ĩmi idé jõ ị́jọ́ ĩꞌbaní idélé rĩ kí ku, ãꞌdusĩku idé kí ị́jọ́ ĩꞌbaní ũlũlé rĩ kí ku. 4 ꞌBá ꞌdĩ kí ãzị́táŋá ãnzị icólé vú ũbĩlé ku la kí ũꞌbã ꞌbá kí drị̃ gá, wó icó kí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩlé ãluŋá la ku.

5 “Ãko pírí ĩꞌbaní idélé rĩ kí kí kí idé úndre rú sĩ kî: kí ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã vásĩ kí umbé mgbọ rú kí drị́ gá, ãzíla kí andreko gá kí vâ bõngó sụ̃ ãzo rú ãndânĩ, 6 lẽ kí rilé ụ̃mụ̃ gá ãngũ ꞌbá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ rĩ ꞌbã kí rijó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá rĩ kí agá: 7 lẽ kí úzị kí ị̃nzị̃táŋá sĩ ãngũ sụ̂ drị̂ agá, ãzíla úmve kí ‘Rábị̃ ꞌi.’ *

8 “Wó lẽ úmve ĩmi ‘Rábị̃,’ ꞌi ku ãꞌdusĩku ãmbógó ĩmidrị̂ ãlu ãzíla ĩmi pírí cécé ádrị́pị ãni. 9 Lẽ ĩmi umve ꞌbá ãzí ‘Átẹ́pị’ rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku, ãꞌdusĩku Átẹ́pị ĩmidrị̂ ãlu ãzíla ĩꞌdi ꞌbụ̃ gá. 10 Ãzíla lẽ ûmve ĩmi ‘ímbápị’ ꞌi ku ãꞌdusĩku Ímbápị ĩmidrị̂ ãlu ꞌdĩ Kúrísĩtõ ꞌi. 11 ꞌBá ãmbõgõ sĩ ĩmi agá ãndânĩ rĩ la adru ãtíꞌbó ĩmidrị̂. 12 ꞌBá pírí ru ꞌbãlépi ãmbógó ru kí drị̃ sĩ ꞌdĩ kí ála kí isé vụ̃rụ́, wó ꞌbá ru malépi fụ́ ꞌdĩ kí ála kí ꞌbã ãmbógó ru.”

Yẹ́sụ̃ lị ị́jọ́ mũlũmbẽ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá

(Mãrákõ 12:40; Lụ́kã 11:39-42, 44, 52; 20:47)

13 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú la! Ĩmi Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ tị ụ̃pị̃ ꞌbá kí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdĩ. Ĩmi ãmgbã rĩ fi kí ku, ãzíla ĩmi ãꞌị̃ ꞌbá lẽlépi filépi rĩ ꞌbaní filé ku. [ 14 Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú la! Ĩmi lị́cọ́ ãwụ́zị́ ꞌbadrị̂ kî ra ãzíla ĩmi ĩmi icé Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá ãzo rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ála ĩminí pángá ũkpó la fẽ.] †

15 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú la! Ĩmi acị́ ãngũ pírí gâ sĩ ꞌbá ãlu ujajó ĩmi rụ́, drĩ dó acá ĩmi áni Yãhụ́dị̃ rú ꞌbo, ĩmi ĩꞌdi uja ꞌbá ãcí ukólépi ku rĩ ãni la rú pâlé ị̃rị̃.

16 “Ũcõgõ ĩmidrị́, ĩmi drị̃lẹ́ mịfị̂ kóru ꞌdĩ! Ĩmi jọ la, ‘ꞌBá drĩ ũyõ na jó Ãdróŋá drị̂ sĩ, ị́jọ́ ãzí ꞌdáyụ; wó ꞌbá drĩ ũyõ na gólũdĩ jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ sĩ, ũyõ ĩꞌdidrị́ ꞌdã umbé ĩꞌdi cí.’ 17 Ĩmi ꞌbá mịfị́ ãsãlépi cí ũndũwã kóru ꞌdĩ! Ãꞌdu ãmbógó ru nĩ: gólũdĩ ꞌi jõku jó Ãdróŋá drị́ gólũdĩ ꞌbãlépi ãlá ru rĩ? 18 ‘Ĩmi vâ jọ la, ꞌbá drĩ ũyõ na ãlĩtárĩ sĩ, ị́jọ́ ãzí ꞌdáyụ; wó ꞌbá ãzí drĩ ũyõ na ãwãꞌdĩfô ꞌbãlé drị̃ la gá rĩ sĩ, ũyõ ĩꞌdidrị́ ꞌdã umbé ĩꞌdi cí.’ 19 Ĩmi ꞌbá mịfị́ ãsãlépi cí ũndũwã kóru ꞌdĩ! Ãꞌdu ãmbógó ru nĩ: ãwãꞌdĩfô ꞌi jõku ãlĩtárĩ ãwãꞌdĩfô ꞌbãlépi ãlá ru rĩ ꞌi? 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũyõ nalépi ãlĩtárĩ sĩ rĩ na ũyõ ĩꞌdi sĩ ãzíla ãko pírí drị̃ la gá rĩ kí sĩ. 21 Ãzíla ꞌbá vâ ũyõ nalépi jó Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ na ũyõ ĩꞌdi sĩ ãzíla ꞌbá uꞌálépi ala gá rĩ sĩ. 22 ꞌBá ũyõ nalépi ꞌbụ̃ sĩ rĩ na ũyõ úmvúke Ãdróŋá drị̂ sĩ ãzíla ꞌbá rilépi drị̃ la gá rĩ sĩ.

23 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú la! Ĩmi ãko ãlu mụdrị́ drị́ tẹ́bị́ ꞌbã sĩ ngụ̃jó vĩrĩ, tẹ́bị́ ịnị ꞌdĩ abe. Wó ĩmi ị́jọ́ mgbã use ãzị́táŋá drị́ ꞌdĩ kí gã ngalé úmgbé, ị́jọ́ lịjó pịrị-pịrị, ásị́ ị̃gbẹ̃, ãzíla ãꞌị̃táŋá abe, múké la lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí rá, lẽ ĩmi aꞌbe ãzí la idéŋâ kóru ku. 24 Ĩmi drị̃lẹ́ mịfị́ kóru ꞌdĩ! Ĩmi cécé ꞌbá údrániŋá urélépi ãko ĩmĩ mvụlé rĩ agá rá, wó ĩmi ãnãkpá use ngãmíyã áni rĩ mvụlépi tilépi la pírí agá rĩ áni.

25 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú la! Ĩmi cécé ꞌbá kópõ ãzíla sãánĩ ꞌbã ụrụꞌbá ãmvélé ru rĩ ũjĩlépi ãlá ru, wó agâlé ru ĩga tré rọ̃mgbọ́ sĩ ãzíla ĩndrã sĩ. 26 Ĩmi ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú mịfị́ ãsãlépi cí ꞌdĩ! Ĩmi adru ꞌbá kópõ kí ꞌa ũjĩlépi sãánĩ abe ráká, ũngúkú la kí ũjĩlépi ãlá ru ĩndõ rĩ kí áni.

27 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú la! Ĩmi ají ĩmi ị̃nádrị̃ gbãlé ị́mvị́ sĩ ꞌdĩ kí áni, ãmvélé-ãmvélé ru kí iꞌdá ũniamba rú, wó agâlé ru ga kí tré ꞌbá ãvũ ꞌbã ĩfãkã kí sĩ ãko ŋmalépi rá ꞌdĩ kí abe. 28 Ĩmi vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni ĩndĩ: ãmvélé-ãmvélé ru ĩmi iꞌdá ꞌbá ꞌbaní ꞌbá mgbã rú, wó agâlé ru ĩga tré mũlũmbẽ sĩ ãzíla izatáŋá abe.

29 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú la! Ĩmi ị̃nádrị̃ kí sị nãbịya ꞌbaní, ãzíla ị̃nádrị̃ ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ kí idé ũniyambamba rú ĩndĩ. 30 Ãzíla ĩmi jọ la, Ãdrĩ ándrá uꞌá agá ụ́ꞌdụ́ ãmã áyị́pịka ꞌbadrị́ ꞌdã sĩ, ãma icó ándrá filé ãma icílé ĩꞌba abe sĩ nãbịya kí ãrí asujó ku. 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi iꞌda dó ĩmi cénĩ ĩmi ꞌbá nãbịya kí ụꞌdị́lépi rĩ ꞌbã anzị kî. 32 Ĩmụ drị̃ gá ãzị́-ũnzí ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí iꞌdólé rĩ kí dejó.

33 “Ĩmi ị̃nị̃, ĩmi ị̃nị̃ galaꞌbá ru rĩ ꞌbã anzị rú ꞌdĩ! Ĩmi icó apálé ị́jọ́ lịlé ãcí ukólépi ku rĩ drị̂ sĩ ku. 34 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma ĩminí nãbịya kí tị pẽ ãzíla ꞌbá ũndũwã rú ãzíla ímbáꞌbá kí abe. Ĩmi ãzí rĩ kí ụꞌdị́ ãzíla kí ipa mũsãláꞌbã sị́ gá, ãzí rĩ kí ĩmi kí co kũrũbáyĩ sĩ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ãzíla ĩmi ãzí rĩ kí vú adro táwụ̃nị̃ kí agâ sĩ. 35 Ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá pírí ị́jộ kóru ꞌdĩ ꞌbã ãrí asulé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdá rĩ ꞌbã adru sĩ ĩmi drị̃ gá, iꞌdójó ãrí ꞌbá pírí Hãbị́lị̃ drị̂ sĩ kpere ãrí Zãkãríyã Bãrãkíyã ngọ́pị drị́ ĩminí ꞌdịlé jó Ãdróŋá drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ãlĩtárĩ be rĩ gá rĩ sĩ. 36 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã drị̃lẹ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ la kí rụ rá.

37 “Mi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ Ĩmi ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ! Ĩmi ụꞌdị́ nãbịya kí ãzíla ĩmi uꞌbé ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã tị pẽlé ị́jọ́ ũlũlépi ĩminí rĩ kí írã sĩ. Pâlé wẽwẽ rú álẽ tí anzị ĩmidrị̂ kí atrálé ãngũ ãlu gá, ãꞌụ́ andre ꞌbã ãꞌụ́mváŋá kí tralé ĩꞌdi ꞌbã ụ́pụ́pị́ gá rĩ áni, wó ĩlẽ mání ĩmi tralé gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ku. 38 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá la mụ jó ĩmidrị̂ aꞌbelé rá, jô dó adru ãko ãzí kóru. 39 Ájọ ĩminí, iꞌdójó ãndrũ kpere drị̃ gá, ĩmi icó áma ndrelé ị̃dị́ ku kpere ĩmĩ jọ agá la: ‘Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂!’ ✡”

24

Ícétáŋá ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ ꞌbadrị̂

(Mãrákõ 13:1-2; Lụ́kã 21:5-6)

1 Yẹ́sụ̃ ꞌbã lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ aꞌbe agâ sĩ mụjó ꞌdĩ gá ꞌdâ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi drị̃ ujalé ị́jọ́ jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã sịŋá drị̃ gá. 2 Umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi icó ãko ꞌdĩ kí ndrelé rá, ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã írã ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu icó adrulé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá ku, kí ãlu-ãlu la uꞌde vũ rụ́.”

3 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ri agá ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̃ gá ꞌdãá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé áꞌdụ̂sĩ ãzíla jọ kí, “Ílũ ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ru idé ãꞌdungá rĩ, ãzíla ícétáŋá mî amụ́jó rĩ la adru ãꞌdu ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ.”

4 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku. 5 ꞌBá ũꞌbí kí drụ́zị́ amụ́ áma rụ́ sĩ, jọjó la, ‘Ma bãsĩ Kúrísĩtõ ꞌi,’ ãzíla kí mụ ꞌbá ũꞌbí kí ulélé. 6 Ĩmi mụ ãꞌdị́ arelé ãzíla ị́jọ́ arelé ãꞌdị́ drị̃ gá ĩmi idé jõ ụ̃rị̃ sĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã idé kí ru rá, wó ꞌdĩ adru drĩ ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ ꞌbã acáŋá ku. 7 Sụ́rụ́ kí ru ꞌdị sụ́rụ́ ãzí rĩ be, ãzíla ũpĩ la angá ũpĩ ãzí rĩ ꞌdịlé. Rílẽ la ꞌde ãngũ gá ãzíla ũyãkĩyã la adru ãngũ ũꞌbí gá vũ drị̃ gá ꞌdâ. 8 Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí pírí cécé ngọ́tị́ tĩŋá ꞌbã ãzá ꞌbã iꞌdójó rĩ áni.

9 “ꞌBá kí ĩmi rụ fẽlé ũcõgõ ịsụ́lé, ãzíla kí ãzí rĩ kí ụꞌdị́ rá, ãꞌdusĩku áma ị́jọ́ sĩ sụ́rụ́ pírí kí ĩmi ngụ̃ ũnzí. 10 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ũꞌbí kí ãꞌị̃táŋá aꞌbe rá, ãzíla kí ru mẹ́lẹ́ mbe ãzíla kí ru ngụ̃ kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú. 11 Ãzíla nãbịya ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ãfũ wẽwẽ rú ꞌbã wẽwẽ rú kí uléjó. 12 Ị́jọ́ ũnzí ꞌbã gajó ãngũ drị̃ gá tré rĩ sĩ, ꞌbá wẽwẽ rú ꞌbã lẽtáŋá kí ịgbẹ rá. 13 Wó ꞌbá pá tulépi ũkpó ru kpere ãsị̃ŋá gá rĩ la ru pa rá. 14 Ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ drị́ ꞌdĩ ála ũlũ la ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ vú nzejó sụ́rụ́ pírí ꞌbanî, ãzíla ꞌdã ꞌbã vúlé gá ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ la dó acá ĩndõ.

15 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ ‘ãko lị́kị̃ ajílépi ꞌbá ꞌbaní sĩ drị̃ cịjó’ ✡ ándrá nábị̃ Dãnị́yẹ́lị̃ ꞌbã jọlé, ndre pá tu agá ãngũ ãlá jó Ãdróŋá drị̂ agá (ꞌbá ị́jọ́ lãlépi rĩ ꞌbã vã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí), 16 ꞌbá uꞌálépi Yụ̃dị́yã gá rĩ lẽ ꞌba apá kí ꞌbé sị́ gá. 17 Lẽ ꞌbá jó ĩꞌdidrị̂ sị́ gá rĩ ꞌbã asị́ vụ̃rụ́ fijó jó agâlé sĩ ãko ãzí aꞌdụ́jó ĩꞌdiní jó ĩꞌdidrị̂ agâlé ku. 18 ꞌBá ámvụ́ agâlé rĩ lẽ ꞌbã gõ vúlé mụlé bõngó aꞌdụ́lé ku. 19 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ũkú ꞌa trũ ãzíla ũrekeŋá undrulépi rĩ ꞌbã ũcõgõ la adru íngoní yã! 20 Ĩmi ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi lẽ ụ́ꞌdụ́ apájó rĩ ꞌbá adru áyi uzogó drị́ ãngũ ị̃gbẹ̃ jõku Sãbátũ sĩ ku. ✡ 21 Ãꞌdusĩku ũcõgõ ãmbógó la mụ adrulé jõ drĩ ídu ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã iꞌdóŋá gâlé kpere ãndrũ yụ la, ãzíla icó adrulé ꞌdĩ ꞌbã áni ãmbógó ru ị̃dị́ ku. 22 Úpí Ãdróŋá drĩ tá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí isé agá ãlị́ŋá ru ku, ꞌbá ãzí icó tá ru palé ku. Wó ị́jọ́ ꞌbá ũpẽlé rĩ ꞌbadrị̂ sĩ Ãdróŋá la mụ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí isélé ãlị́ŋá ru.

23 “Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ãzí drĩ jọ la, ‘Índre Kúrísĩtõ ĩꞌdi ꞌdõ gá ꞌdõ.’ Jõku, ‘Ĩꞌdi gápi ꞌdã,’ Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdã ku. 24 Ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ ĩnzõ rú ãzíla nãbịya ĩnzõ rú rĩ kí ãfũ ãzíla kí ícétáŋá ãmbógó la kí idé ãzíla tálí kí abe sĩ ꞌbá ũpẽlé rá ꞌdĩ kí uléjó drĩ tá icó rá rĩ gá. 25 Ĩndre álũ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ ídu rú ꞌdĩ sĩ ị̃tụ́ la acá drĩ ku.

26 “Jõku, ꞌbá ãzí drĩ lũ la míní, ‘Índre, ĩꞌdi ãmvé kõtórõ agá ásé agâlé ꞌdã’ ímụ lé ku, jõku drĩ kí jọ la, ‘Índre, zị̃ ru jó agá ꞌdõ!’ Mí ãꞌị̃ ku. 27 Ãꞌdusĩku Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ cécé ãvi ꞌbã nĩjó ndrí ꞌbụ̃ agá ꞌdâ iꞌdójó ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agá kpere ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá rĩ áni.

28 “Ãngũ ꞌbá ãvũ ꞌbã adrujó rĩ gá, ꞌdãá núgúnúke kí ru tra nĩ.

Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́ŋá

(Mãrákõ 13:24-27; Lụ́kã 21:25-28)

29 “Cọtị ũcõgõ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã agá rĩ kí vúlé gá, Ãdróŋá la fẽ

“ ‘Ị̃tụ́ la ru uja ịnị ru,

ĩmbá icó dị̃lé ku,

ãzíla lẽlẽgó kí zõ angájó ꞌbụ̃ gâlé,

ãzíla ũkpó ꞌbụ̃ agá ũlí agá rĩ kí ála kí aya-ayâ.’ ✡

30 “Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ícétáŋá Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la iꞌdá ꞌbụ̃ agá ꞌdãá, sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ụ̃lụ́lụ́ uꞌbé áwáŋâ trũ ụ̃rị̃ sĩ. Kí dó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drị̃ gá ꞌbụ̃ gá ꞌdãá, ũkpõ trũ ãzíla dị̃zã ãmbógó la trũ. 31 Ãzíla ĩꞌdi mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ kí tị pẽ gũká ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ la trũ ꞌbá kí umvejó, ãzíla kí ꞌbá ĩꞌdĩ ãni ũpẽlé rĩ kí tra angájó ũlí sụ rĩ kí agá, angájó ꞌbụ̃ ꞌbã wókõ ãlu ãsị̃jó rĩ gá cajó wókõ ãzí rĩ gá.

32 “Úꞌdîꞌda ĩmi ụ̃nị̃ drĩ ị́jọ́ angájó úlúgó ife drị̂, bị́ la drĩ kí iꞌdó rũlé ꞌbo, ĩmi dó ní la rá áyi dó ãni rú. 33 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndre pírí ru idé agá, ĩmi dó nị̃ la ĩꞌdi ꞌbã ãgõŋá dó ãni rú bábá kẹ̃jị́tị gá ꞌdĩ. 34 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá úꞌdîꞌda ídri ꞌdĩ ukó kí drĩ ku rú ãko ꞌdĩ kí ru idé kpere pírí ráká. 35 ꞌBụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be kí ukó rá, wó ị́jọ́ mádrị́ mâ jọlé rĩ icó ukólé ku.

ꞌBá ãzí ụ́ꞌdụ́ kí nĩlépi sáwã be la yụ

(Mãrákõ 13:32-37; Lụ́kã 17:26-30, 34-36)

36 “ꞌBá ãzí ãlu ị́jọ́ nị̃lépi ụ́ꞌdụ́ jõku sáwã ꞌdĩ la acá ãꞌdu ngá rĩ la yụ, átã mãlãyíkã ꞌbụ̃ gá rĩ kî jõku Ngọ́pị̃ ꞌi, wó Ãdróŋá Átẹ́pị̃ rú rĩ nĩ-nĩ áꞌdụ̂sĩ. 37 Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́ŋá gá ị́jọ́ kí ru idé cécé ándrá ru idélépi ụ́ꞌdụ́ Núwã ngá rĩ sĩ rĩ áni. 38 Ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ịsụ́ ị̃yị́ ãmbógó ꞌbá kí ịmvụ́lépi rĩ tị̃ drĩ ku rú, ꞌbá ri kí ãko nalé ãzíla ãko mvụlé, ũkú ĩgbãlé ãzíla ũkú rĩ kí ágó rụlé ídu rĩ áni, kpere ụ́ꞌdụ́ Núwã ꞌbã fijó mẹ́lị̃ agâlé rĩ sĩ; 39 wó nị̃ kí ãꞌdu ị́jọ́ la ru idé nĩ yã rĩ gá ku, kpere ị̃yị́ ãmbógó rĩ ꞌbã amụ́ agá ãzíla ĩꞌdiní kí ịmvụ́ agá pírí. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mụ adrulé ụ́ꞌdụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́ŋá sĩ ꞌdĩ ꞌbã áni. 40 Ãgọbị ị̃rị̃ kí adru ámvụ́ agá; ãlu rĩ ála ꞌdụ la rá ãzíla ála ãzí rĩ aꞌbe. 41 Ũkú ị̃rị̃ kí adru ãná ꞌị agá írã sị́ gá drị́ sĩ; ála ãlu rĩ ꞌdụ rá ála ãzí rĩ aꞌbe.

42 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi adru mịfị́ trũ ãꞌdusĩku ĩnị̃ ụ́ꞌdụ́ úpí ꞌbã amụ́jó rĩ ku. 43 Ĩnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ múké-múké, lị́cọ́ ꞌdị́pị drĩ tá sáwã ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã amụ́jó ị́nị́ sĩ ĩꞌdi ꞌbã jó nũjó rĩ nị̃ agá cé la, ĩꞌdi tá tẽ la mịfị́ mgbọ sĩ, ícó tá ĩꞌdi ꞌbã jô nũlé ku. 44 Ị́jọ́ ꞌdĩ lẽ ĩmi adru bábá, ãꞌdusĩku Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la amụ́ sáwã íngõ sĩ yã rĩ ĩminí ĩꞌdi nị̃jó la ku rĩ sĩ.

45 “Ãtíꞌbó ũndũwã rú ãzíla ãꞌị̃táŋâ trũ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ꞌbãlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ ꞌbaní íná fẽlépi sáwã mgbã rĩ agá rĩ ãꞌdi ꞌi? 46 Ĩꞌdi adru ĩꞌdiní drị̃lẹ́ba rú ãmbógó ĩꞌdidrị̂ drĩ ĩꞌdi ịsụ́ ị́jọ́ ĩꞌdi aꞌbejó rĩ nga agá. 47 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbãlé ãko pírí ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá. 48 Wó ãtíꞌbó ꞌdã drĩ adru ũnzí drĩ jọ la ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ãmbógó mádrị̂ la uꞌá sáwã ãzo rú ãngũ ꞌdã gâlé,’ 49 ãzíla iꞌdó dó ãtíꞌbó ĩꞌdi ꞌbã ãzí ru ꞌdĩ kí colé cõ-cõ ãzíla iꞌdó uꞌálé ãkónã nalé ãzíla ãko mvụlé ꞌba íwá mvụlépi ambamba ꞌdĩ abe. 50 Ãmbógó ãtíꞌbó ꞌdã drị̂ la amụ́ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã icójó ꞌbãjó la amụ́ ku rĩ agá, ãzíla sáwã ĩꞌdi ꞌbã adrujó bábá ku rĩ agá. 51 Ãmbógó la ãtíꞌbó ꞌdĩ ụlị́ nírí ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ꞌbá mũlũmbẽ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá, ꞌdã ãngũ sĩ awájó ãzíla sĩ sị́ najó rĩ.

25

Ị́jọ́ uꞌbélé izonzi mụdrị́ kí drị̃ gá rĩ

1 “Ị̃tụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́jó ꞌdã sĩ, Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ la adru ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌbã áni. Izonzi bíkĩrã rú mụdrị́ itú kí ru ꞌbá ãlu-ãlu tárã trũ sĩ mụjó ị́zị́gộ drị̃ tẽjó. 2 Izonzi tõwú rĩ kí ũndũwã kóru ãzí tõwú rĩ kí ũndũwã rú. 3 Tá ũndũwã kóru ꞌdĩ ꞌdụ kí tárã ĩꞌbadrị̂ kí rá wó tõ kí ãdu ãzí bụ́lụ́ gá ku. 4 Tá ũndũwã rú ꞌdĩ tõ kí tárã ãdu ãzí kí cụ́pã agá bụ́lụ́ gá trũ mụjó ĩndĩ tárã ĩꞌbadrị̂ abe. 5 Ị́zị́gọ́ ꞌbã sáwã izajó amụ́ŋá gá rá rĩ sĩ, izonzi iꞌdó kí uꞌdelé ụ́ꞌdụ́ sĩ ãzíla ꞌbe kí ụ́ꞌdụ́ rá.

6 “Ĩꞌdi dó mụ calé ị́nị́ ágágá, ꞌbá ãzí iꞌdó uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, ‘Ĩndre drĩ ị́zị́gọ́ acá ꞌbo! Ĩfũ mụlé ĩꞌdi aꞌị́lé!’

7 “Izonzi tá mụdrị́ ꞌdã angá kí dó pírí ụrụgá ĩꞌbã tárã kí ãcí idélé. 8 Izonzi tá ũndũwã kóru tõwú ꞌdã jọ kí ũndũwã rú tõwú ꞌdã ꞌbaní, ‘Ĩko ãma ãzã tárã ãdu ĩmidrị̂ ꞌbã ãzí kí sĩ, ãꞌdusĩku tárã ãmadrị̂ kí dó anụ́-anụ̂.’

9 “Umvi kí, ‘Yụ, icó calé ãmaní ĩmi abe pírí ku, rá la ĩmụ ãdu ĩmidrị̂ kí ĩgbãlé ãngũ sĩ ị̃tụ̃ndãjó la rĩ gá.’ 10 Wó ĩꞌbã kí drĩ mụ agá ãdu ĩgbã agâlé, vúlé ꞌdõlé ị́zị́gọ́ acá rá. Bíkĩrã tá bábá ꞌdã fi kí ị́zị́gọ́ trũ ụ̃mụ̃ jó ũkú bĩjó rĩ agâlé, ãzíla ụ̃pị̃ kí dó kẹ̃jị́tị cí.

11 “ꞌDã ꞌbã vúlé gá izonzi ãzí rĩ ãgõ kí vúlé ꞌdõlé jọ kí, ‘Ãmbógó, ãmbógó! Ínzị̃ ãmaní kẹ̃jị́tị fô!’

12 “Wó ãmbógó umvi ĩꞌbaní, ‘Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ ánị̃ ĩmi ku.’ ”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ãꞌdusĩku ĩminí ụ́ꞌdụ́ jõku sáwã nị̃jó ku rĩ sĩ.

Ị́jọ́ uꞌbélé tãlãnị́tọ̃ drị̃ gá rĩ

(Lụ́kã 19:11-27)

14 “Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ị̃tụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́jó ꞌdã sĩ, Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ la adru ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌbã áni. Ágọ́bị́ ãzí lẽlépi mụlépi ãcị̃ gá la umve ĩꞌdi ꞌbã ãtiꞌbo kí, fẽ ĩꞌdi ꞌbã málĩ kí ĩꞌbadrị́. 15 Fẽ ãtíꞌbó drị̃drị̃ rĩ drị́ tãlãnị́tọ̃ * kí tõwú, ãzí rĩ drị́ fẽ tãlãnị́tọ̃ ị̃rị̃, ãzíla ãzí rĩ drị́ tãlãnị́tọ̃ ãlu; úfẽ ĩꞌbaní ĩꞌdi ũkpõ ꞌbá ãlu-ãlu drị̂ ꞌbã vú sĩ. Ágọ́bị̂ mụ dó ĩꞌdi ꞌbã ãcị̃ gâlé. 16 Ágọ́bị́ drị̃drị̃ tãlãnị́tọ̃ fẽjó ĩꞌdidrị́ tõwú rĩ mụ cọtị tãlãnị́tọ̃ ĩꞌdidrị̂ ꞌbãlé ãzị́ ngajó, ịsụ́ drị̃ la gá ụ̃rọ̃drị́ ru la kí tõwú. 17 Ágọ́bị́ tãlãnị́tọ̃ fẽjó ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ rĩ, idé vâ ãzí tá drị̃drị̃ ꞌdã drị̂ áni, ịsụ́ ụ̃rọ̃drị́ drị̃ la gá ị̃rị̃. 18 Wó ágọ́bị́ tãlãnị́tọ̃ fẽjó ĩꞌdidrị́ ãlu rĩ, mụ tãlãnị́tọ̃ úpí ĩꞌdidrị́ rĩ drị̂ zị̃lé vụ̃rụ́ ꞌbụ́ gá.

19 “Ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ꞌbã vúlé gá, úpí ãtiꞌbo ꞌdã ꞌbadrị̂ ãgõ dó vúlé ꞌdõlé rá, ãzíla umve dó ãtiꞌbo kí sĩ málĩ ĩꞌdidrị̂ kí kãlãfe lãjó. 20 Ágọ́bị́ tãlãnị́tọ̃ tõwú fẽjó ĩꞌdidrị́ rĩ amụ́, ají tãlãnị́tọ̃ drị̃ la gá tõwú fẽlé ĩꞌdidrị́ rĩ drị̃ gá jọ, ‘Úpí ífẽ ándrá mádrị́ tãlãnị́tọ̃ tõwú, má ịsụ́ ãzíla kí drị̃ la gá tõwú ꞌdĩ.’

21 “Úpí umvi ĩꞌdiní, ‘Ínga ãzị́ rá, mi ãtíꞌbó múké ãzíla ãꞌị̃táŋâ trũ la. Mi ãꞌị̃táŋâ trũ ãko wereŋá tãmbajó, ma ími ꞌbã ãko wẽwẽ rú kí drị̃lẹ́ gá, mí afí ãyĩkõ idélé má be!’

22 “Ágọ́bị́ tãlãnị́tọ̃ fẽjó ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ rĩ amụ́ vâ jọ, ‘Úpí ífẽ ándrá mádrị́ tãlãnị́tọ̃ ị̃rị̃, índre má ịsụ́ vâ ãzíla kí drị̃ la gá ị̃rị̃ ꞌdĩ.’

23 “Úpí umvi ĩꞌdiní, ‘Ínga ãzị́ rá, mi ãtíꞌbó múké ãzíla ãꞌị̃táŋâ trũ la. Mi ãꞌị̃táŋâ trũ ãko wereŋá tãmbajó, ma ími ꞌbã ãko wẽwẽ rú kí drị̃lẹ́ gá, mí afí ãyĩkõ idélé má be.’

24 “Wó ágọ́bị́ tãlãnị́tọ̃ fẽjó ĩꞌdidrị́ ãlu rĩ amụ́ vâ jọ, ‘Úpí ánị̃ rá ími ị́jọ́ ũkpó-ũkpó, mi ãko mî salé ku rĩ lã rá, ãzíla mí ãko ũkũnã ãngũ mî ũri kpẹ̃jó ala gá mi ꞌi ku rĩ gá. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má idé mî sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ámụ tãlãnị́tọ̃ mídrị́ ãlu ꞌdĩ ị̃sị̃lé vụ̃rụ́ ꞌbụ́ gá. Índre mî ngâ ꞌdĩ.’

26 “Úpí umvi ĩꞌdiní jọ, ‘Mi ãtíꞌbó ũnzí la ãzíla ũvú íni la, ínị̃ ma ãko mâ salé ku rĩ kí tra rá, ãzíla ma ũri mâ kpẹ̃lé ma ꞌi ku rĩ ũkũnã rá rĩ gá ku yã?’ 27 Mi ándrá ị́jọ́ mgbã sĩ mâ tãlãnị́tọ̃ ꞌbã agá bénge gá, mâ ãgõjó rĩ sĩ ma tá amụ́ agá anzé agá la ụ̃rọ̃drị̂ trũ.

28 “Úpí jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ãzí rĩ ní, ‘Íꞌdụ tãlãnị́tọ̃ ĩꞌdidrị́ ꞌdãá rá, ífẽ ĩꞌdi ágọ́bị́ tãlãnị́tọ̃ mụdrị́ rĩ drị́. 29 Ãꞌdusĩku ꞌbá ãko trũ rĩ ní ála ãzíla ũꞌbã drị̃ la gá ị̃dị́, ĩꞌdi dó adru ãko trũ ĩyõ rú. Wó ꞌbá ãko ãzí kóru rĩ, ĩꞌdidrị́ wereŋá ꞌdã ála pa la drị́ la gá ꞌdâ rá. 30 Ĩꞌbe ãtíꞌbó ụ̃rọ̃drị́ kóru ꞌdĩ ãmvé ãngũ ịnị rĩ agá, ꞌdĩ ãngũ áwáŋá kí adrujó sị́ naŋâ trũ rĩ ꞌi.’

Ị́jọ́ lịŋá ãsị̃jó rĩ

31 “Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ drĩ dó amụ́ dị̃zã ĩꞌdidrị̂ agá mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ abe pírí ꞌbo, ĩꞌdi dó ri úmvúke ĩꞌdidrị́ dị̃zã rú ꞌbụ̃ gá rĩ drị̃ gá ꞌbá kí ị́jọ́ lịlé. 32 ꞌBá sụ́rụ́ pírí gá rĩ kî tra ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá, ãzíla ĩꞌdi ꞌbá kí drĩdríŋĩ awa ꞌbá ãzí rĩ abe, cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌbã ị̃ndrị́ kí drĩdríŋĩ awalé kãbĩlõ abe rĩ áni. 33 Ĩꞌdi kãbĩlõ kí ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ị̃ndrị́ kí ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã drị́ ị̃jị́ rĩ gá.

34 “Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, Úpí la jọ la ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ ꞌbaní, ‘Ĩmi amụ́ ĩmi ꞌbá mâ Átẹ́pị ꞌbã sụ̃sụ́ wijó ĩꞌbaní ꞌdĩ, ĩmi amụ́ Sụ́rụ́ idélé ĩminí ándrá ídu ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ sĩ rĩ ꞌdụlé ĩmi ãni la rú. 35 Ãꞌdusĩku ma ándrá ãbị́rị́ sĩ ĩfẽ mání íná nalé rá, ị̃yị́vị́ ndẽ ándrá ma rá ĩfẽ mání ị̃yị́ mvụlé rá, ma ándrá ãmị́yọ́ŋá ru, ãzíla ĩmi aꞌị́ ma tãmbalé rá. 36 Ma ándrá pílílí ru ĩmi ụ̃sụ̃ áma ụrụꞌbá bõngó sĩ rá, ma ándrá ãyánĩ rú ĩmi amụ́ ándrá áma ndrelé rá, ma ándrá mãbụ́sụ̃ gá ãzíla ĩmi amụ́ ándrá áma ndrelé rá.’

37 “ꞌBá ãlá rĩ kí dó umvi la ĩꞌdiní, ‘Úpí, ãndre ándrá mi ãbị́rị́ sĩ, ãfẽ míní ãkónã nalé, jõku ị̃yị́vị́ sĩ ãfẽ míní ị̃yị́ mvụlé íngõlé yã? 38 Ãndre mi ãmị́yọ́ŋá ru ãma aꞌị́ dó sĩ mi lị́cọ́ gá tãmbalé jõku pílílí ru ãma ụ̃sụ̃ dó mi bõngó sĩ ãꞌdungá rĩ yã? 39 Ãndre ándrá mi ãyánĩ ru jõku mãbụ́sụ̃ gá ãmụ dó sĩ ími andrélé ãꞌdungá rĩ yã?’

40 “Úpí la dó umvi la ĩꞌbaní, ‘Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ãko ĩminí idélé má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka níríŋá ꞌdĩ ꞌba rụ́ rĩ ĩmi idé kí mánî.’

41 “Úpí la dó tị uja ꞌbá drị́ ị̃jị́ gá rĩ ꞌba rú ãzíla ĩꞌdi jọ la, ‘Ĩmi ĩdã ĩmi má rụ́ ꞌdâ rá, ĩmi ꞌbá wãlé rá ꞌdĩ ĩfi ãcí ukólépi ku idélé Sĩtánĩ ní mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ abe rĩ agá. 42 Ãꞌdusĩku ma ándrá ãbị́rị́ sĩ ĩfẽ mání ãko ãzí nalé ku, ị̃yị́vị́ fụ ándrá ma rá ĩfẽ mání ãko ãzí mvụlé ku. 43 Ma ándrá ãmị́yọ́ŋá ru ĩmi aꞌị́ ma ĩmidrị́ lị́cọ́ gá ku, ma ándrá pílílí ru ĩsu ándrá áma ụrụꞌbá gá bõngó ku, ma ándrá ãyánĩ rú ãzíla mãbụ́sụ̃ gá ĩmụ ándrá áma ndrelé ku.’

44 “ꞌBá ꞌdĩ kí dó umvi la, ‘Úpí ãndre ándrá mi ãbị́rị́ sĩ, jõku ị̃yị́vị́ sĩ, jõku ãmị́yọ́ŋá ru, jõku ãyánĩ rú, jõku pílílí ru jõku mãbụ́sụ̃ gâ sĩ ími ãzã kojó ku la íngõlé yã?’

45 “Úpí la umvi la ĩꞌbaní, ‘Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ãko ĩminí idélé ꞌbá níríŋá ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu ní ku rĩ ĩmi idé bãsĩ ku la mání.’

46 “ꞌBá ꞌdĩ kí dó drị̃ ko filé drị̃rịma ukólépi ku rĩ gá, wó ꞌbá ãlá rĩ kí dó drị̃ ko filé ídri ukólépi ku rĩ gá.”

26

Ị́jọ́ itúlé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gâ sĩ lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá rĩ

(Mãrákõ 14:1-2; Lụ́kã 22:1-2; Yõhánã 11:45-53)

1 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá pírí ꞌbo, jọ dó ꞌbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, 2 “Ĩmĩ nị̃lé ꞌbo rĩ áni ace ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ní acájó, ãzíla ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.”

3 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ꞌbá ĩyõ abe tra kí ru ị́jọ́ itúlé átáló ãmbógó ãndânĩ umvelé Kãyị́fã rĩ drị́ lị́cọ́ gá, 4 ãzíla itú kí ị́jọ́ sĩ Yẹ́sụ̃ rụjó ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋâ kóru ãzíla sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá. 5 Jọ kí, “Wó lẽ ꞌbã adru ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ drị̂ sĩ ku ãꞌdusĩku ũmbã la mụ ãfũlé ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá rá.”

Ãdu ũsũjó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá Bẽtánĩ gá rĩ

(Mãrákõ 14:3-9; Yõhánã 12:1-8)

6 Yẹ́sụ̃ ꞌbã adru agá Bẽtánĩ gá lị́cọ́ ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ ãrí ꞌbã nalé rá rĩ drị́ rĩ sĩ, 7 ũkú ãzí amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãdu ãjẹ̃ rú ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ la trũ cụ́pã gá tré, nzị̃ tị la ũsũ ĩꞌdi drị̃ la gá ĩꞌdi ꞌbã ru ãtị̃ agá méjã tị gá ꞌdãá.

8 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, iꞌdó kí unulé ãzíla jọ kí “Îza dó ãdu ꞌdĩ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 9 Ála ájẹ́ ãdu ꞌdĩ ị̃tụ̃ndã agá ãjẹ̃ ĩyõ la sĩ ãzíla séndẽ la fẽ agá ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî.”

10 Wó Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbanî, “Ĩmi ũkú ꞌdĩ ĩcãndĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Idé mání ị́jọ́ múké ũniyambamba la. 11 ꞌBá lẽmẽrí rĩ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi abe wó má icó mụlé uꞌálé ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ pírí ku. 12 Ĩꞌdi ꞌbã ãdu ꞌdĩ ũsũjó áma ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, ĩꞌdi áma idé bábá sĩ áma ị̃sị̃jó. 13 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ãngũ pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ agá ála ị́jọ́ ũkú ꞌdĩ ꞌbã idélé rĩ ũlũ ĩndĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó.”

Yụ́dãsị̃ ãꞌị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelé

(Mãrákõ 14:10-11; Lụ́kã 22:3-6)

14 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí umvelé Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ꞌi rĩ mụ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌba rụ̂lé, 15 ãzíla zị kí, “Ãko ĩminí lẽlé fẽlé mání rĩ ãꞌdu ádrĩ ĩꞌdi ꞌdụ fẽlé ĩmidrị̂lé ꞌbo rĩ gá?” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lã kí dó ĩꞌdiní séndẽ sílĩvã rú ífí-ífí la kí kãlị́ na. 16 ꞌDãá Yụ́dãsị̃ iꞌdó dó sáwã múké sĩ Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ ndrụ̃lé sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó fẽjó ĩꞌbadrị́.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbá
ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ãsị̃jó rĩ

(Mãrákõ 14:12-21; Lụ́kã 22:7-13, 21-23; Yõhánã 13:21-30)

17 Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ najó rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, zị kí ĩꞌdi, “Ílẽ ãmụ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ idélé míní íngõlé?”

18 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ĩmụ táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá ágọ́bị́ ãzí drị́ko gá, ĩlũ ĩꞌdiní, ‘Ímbápị jọ: Sáwã Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mání rĩ acá ꞌbo! Álẽ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ nalé ꞌbá mání imbálé ꞌdĩ abe mídrị́ lị́cọ́ gá ꞌdâ.’ ” 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ idé kí cécé Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ áni ãzíla Idé kí dó ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ ꞌdãá.

20 Ĩꞌdi mụ calé ĩndró sĩ, Yẹ́sụ̃ ri kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ abe méjã tị gá ãkónã nalé, 21 ãzíla ĩꞌbaní ãkónã na agá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ jọ, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ la mụ áma mẹ́lẹ́ mbelé nĩ.”

22 Ãzíla kí ásị́ acá dó ũcõgõ rú, iꞌdó kí dó ĩꞌdi ụzịlé ãlu-ãlu, “Úpí ma ꞌi yã?” 23 Yẹ́sụ̃ umvi, “ꞌBá mání sĩ drị́ usújó ĩꞌdi be bãkụ́lẹ̃ ãlu agá rĩ la mụ áma mẹ́lẹ́ mbelé nĩ. 24 Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ drãlé rá cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. Wó ĩꞌdi mụ adrulé andre ũnzĩ ãmbógó la rú ꞌbá Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ nî! Údrĩ ándrá ꞌbá íni rĩ tị agá ku la ándrá múké.”

25 Yụ́dãsị̃ ꞌbá ãlu mụlépi ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ, jọ, “Rábị̃, ãndá-ãndá ru adru ma ꞌi ku yã?”

Yẹ́sụ̃ umvi, “ꞌBá bãsĩ mi ꞌi.” *

26 Ĩꞌbaní ãkónã na agá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ, fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá anu ꞌa la rá, ãzíla fẽ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní jọ, “Ĩꞌdụ ãzíla ĩna, ꞌdĩ ụrụꞌbá mádrị̂ ꞌi.” 27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ kópõ, fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá ãzíla fẽ dó ĩꞌbadrị̂lé, jọ, “Kópõ ꞌdĩ ãrí mádrị́ mụlépi asulépi ꞌbá wẽwẽ rú kí sĩ rĩ, ãzíla ĩꞌdi tị icíma Ãdróŋá ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe rĩ ꞌi, 28 ãꞌdusĩku ꞌdĩ ãrí mádrị́ mụlépi asulépi tị icíma drị́, ãzíla sĩ ꞌbá wẽwẽ rú kí ị́jọ́ ũnzí trũjó rĩ ꞌi. 29 Ájọ ĩminí, má icó zãbíbũ ífí sụ́ ꞌdĩ mvụlé ku kpere mání mụ agá úꞌdí rĩ mvụ agá ĩmi abe Sụ́rụ́ má Átẹ́pị drị̂ agá.”

30 Kí dó mụ úngó ngolé sĩ Ãdróŋá ịcụ́jó ꞌbo, ko kí dó drị̃ mụlé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ gá.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã mụjó ĩꞌdi gãjó úmgbé rĩ ꞌi

(Mãrákõ 14:27-31; Lụ́kã 22:31-34; Yõhánã 13:36-38)

31 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbanî, “Ị́nị́ ꞌdõ sĩ ĩmi pírí kí mụ apálé má rụ́ ꞌdâ rá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ:

“ ‘Ma ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌdị rá,

ãzíla kãbĩlõ ũꞌbí kí mụ irélé ndú-ndú rá!’ ✡

32 Wó ádrĩ dó angá ídri ꞌbo, ma dó mụ ĩmi drị̃lẹ́ gá Gãlị́lị̃ gâlé.”

33 Pétẽrõ umvi ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌBá pírí drĩ kí táni mụ apálé mí rụ́ ꞌdâ rá tí, má icó ími aꞌbelé ku.”

34 Yẹ́sụ̃ jọ, “Pétẽrõ, ájọ míní ãndá-ãndá ru, ị́nị́ ꞌdĩ sĩ ịsụ́ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku, mi áma gã úmgbé pâlékó na!” 35 Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Jõ táni mání drãjó mí be, má icó ími gãlé ku.” Ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí pírí jọ kí vâ ꞌdĩ ꞌbã áni.

Yẹ́sụ̃ mụ Ãdróŋá zịlé ãngũ Gẽtẽsẽmánĩ gá

(Mãrákõ 14:32-42; Lụ́kã 22:39-46)

36 ꞌDãá Yẹ́sụ̃ mụ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe ãngũ umvelé Gẽtẽsẽmánĩ rĩ gá ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩri áma tẽlé ꞌdâ ma drĩ mụ Ãdróŋá zịlé.” 37 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ Pétẽrõ ꞌi ãzíla anzị ị̃rị̃ Zĩbĩdáyõ drị́ ꞌdĩ kî trũ mụjó ĩꞌba abe, ãzíla iꞌdó dó uꞌálé cãndí sĩ ãzíla ũcõgõ rú. 38 Jọ ĩꞌbaní, “Cãndí afí áma ásị́ gá ĩꞌdi áma ásị́ lị ambamba ãni rú drã tị gá. Ĩmi uꞌá ꞌdâ ãzíla ĩtẽ mịfị́ trũ.”

39 Yẹ́sụ̃ mụ drị̃lẹ́ gá were, tị̃ dó ãja vụ̃rụ́ ilú drị̃ vụ̃rụ́ sĩ Ãdróŋá zịjó, “Má Átẹ́pị, drĩ tá icó rá rĩ sĩ íꞌdụ kópõ ãzá tajó rĩ má rụ́ ꞌdâ rá adru mâ lẽlé rĩ áni ku, wó mî lẽlé rĩ áni.”

40 Wó Yẹ́sụ̃ uja ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé ãzíla ịsụ́ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá, zị Pétẽrõ ꞌi, “Ĩmi icó tẽlé má be mịfị́ trũ mgbọ sáwã ãlu ku yã? 41 Ĩmi adru mịfị́ trũ mgbọ, ãzíla ĩzị Ãdróŋá ꞌi, ĩmi mụ filé ụ̃ꞌbị̃táŋá agá ku. Úríndí lẽ rá, wó ụrụꞌbá ũkpó kóru.”

42 Yẹ́sụ̃ gõ vúlêlé pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ Ãdróŋá zịlé ị̃dị́ jọ, “Má Átẹ́pị, gẹ̃rị̃ ãzí ndú la drĩ adru kópõ ãzá tajó ꞌdĩ ꞌdụjó ꞌdáyụ kpere lẽ ána cãndí rá, ị́jọ́ mî lẽlé rĩ ꞌbã idé ru nĩ.”

43 Yẹ́sụ̃ la mụ ru ujalé ĩꞌba rụ̂lé, ịsụ́ vâ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá, ãꞌdusĩku mịfị́ la kí ãnzị ru ụ́ꞌdụ́ sĩ. 44 Yẹ́sụ̃ aꞌbe kí rá mụ vâ Ãdróŋá zịlé ị̃dị́ ãzíla pâlé na rĩ sĩ jọ vâ ị́jọ́ tá ãlu ꞌdã kí vúŋá.

45 Vúlé la gá Yẹ́sụ̃ ãgõ vúlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ́ ꞌdõlé, jọ, “Ĩmi drĩ kpere ụ́ꞌdụ́ ko ãzíla avị́ yã? Sáwã sĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ mẹ́lẹ́ mbejó ĩꞌdi fẽjó ꞌbá ũnzí ꞌbadrị́ rĩ acá ꞌbo. 46 Ĩmi angá ãmụ kî! Ĩndre, ꞌbá áma mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ la amụ́ ꞌdĩ.”

Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ

(Mãrákõ 14:43-50; Lụ́kã 22:47-53; Yõhánã 18:3-12)

47 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, Yụ́dãsị̃ ꞌbá ĩꞌdi imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ acá. ꞌBá ũꞌbí amụ́lépi ĩꞌdi trũ rĩ kí túré trũ ãzíla ménéŋá abe kí drị́ gá. ꞌDĩ kí ꞌbá ãtalo ãmbogo, ꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi, ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ ꞌbã kí tị ãpẽlé nĩ rĩ kî. 48 Yụ́dãsị̃ iꞌda tá ĩꞌbaní ị́jọ́ ícétáŋá ru la ꞌbá ꞌdĩ abe ídu rú: “Ágọ́bị́ mání mụlé zịlé amvuŋá sĩ rĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi, ĩrụ ĩꞌdi.” 49 Yụ́dãsị̃ mụ dó cọtị pịrị Yẹ́sụ̃ rụ̂lé jọ, “Ázị mi cí, Rábị̃!” ãzíla zị dó ĩꞌdi amvuŋá sĩ.

50 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mâ wọ̃rị̂, mí idé ị́jọ́ míní tá sĩ amụ́jó rĩ ꞌi.” †

Cọtị ãgọbị amvú kí drị̃lẹ́ gá, amvu kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ãzíla rụ kí dó ĩꞌdi. 51 ꞌBá ãzí ãlu ꞌdelépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ la anzé ménéŋá ãmvé, ga sĩ ãtíꞌbó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂ ꞌbã bị́lẹ́ wẹ́ vụ̃rụ́.

52 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ísu mî ménéŋâ vúlé ĩꞌdi ꞌbã ãngũ gâlé ãꞌdusĩku ꞌbá pírí ménéŋá ayúlépi rĩ kí mụ ũdrãlé ménéŋá sĩ. 53 Ĩmi ũrãjó la rĩ sĩ, má icó tá má Átẹ́pị umvelé icójó mãlãyíkã ĩꞌdidrị́ álĩfũ-álĩfũ ꞌdĩ kí tị ãpẽjó ãma tãmbajó ku yã? 54 Wó drĩ adru íni ku, ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé ꞌbã idé ru ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ la acá ru idéjó ꞌdĩ ꞌbã áni íngoní-íngoní ru?”

55 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ũꞌbí amụ́lépi rĩ ꞌbanî, “Ĩmi amụ́ áma rụlé túré, ãzíla ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ trũ má iza ꞌbã rĩ ị́jọ́ ũnzí la rĩ áni ãꞌdu sĩ yã? Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, ári ꞌbá kí imbálé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá ĩrụ jõ ma ku. 56 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru pírí ãꞌdusĩku ị́jọ́ ándrá nãbịya ꞌbã kí sĩlé rĩ ꞌbã acá kí rú ị́jọ́ mgbã rú benĩ.” ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ aꞌbe kí ĩꞌdi áꞌdụ̂sĩ apá kí pírí.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ ị́jọ́ amálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ

(Mãrákõ 14:53-65; Lụ́kã 22:54-55, 63-71; Yõhánã 18:13-14, 19-24)

57 ꞌBá tá Yẹ́sụ̃ rụlépi ꞌdĩ agụ kí dó ĩꞌdi Kãyị́fã átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ ꞌdĩ ãngũ imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbã kí ru trajó ꞌbá ĩyõ rĩ abe rĩ gá. 58 Pétẽrõ bĩ Yẹ́sụ̃ vú rá-rá ru kpere lị́cọ́ ꞌa átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ ꞌdã agâlé. Pétẽrõ fi jó agâlé ãzíla ri vụ̃rụ́ ꞌbá ãngũ andre tẽlépi rĩ abe, ị́jọ́ mụlépi ru idélépi Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá rĩ kí ndrejó.

59 Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kí abe pírí, ri kí ị́jọ́ ãzí ĩnzõ rú la ndrụ̃lé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá. 60 Wó ịsụ́ kí ị́jọ́ ãzí ku, táni ꞌbá wẽwẽ rú sãdínĩ rú rĩ ꞌbã kí amụ́ agá drị̃lẹ́ gá rá tí.

Ãsị̃jó ꞌbá ị̃rị̃ amụ́ kí dó nĩ. 61 Ãzíla jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ jọ ‘Má icó jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andilé rá ãzíla ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ma sị la ị̃dị́ rá.’ ”

62 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ nga dó pá tulé ụrụgá ãzíla jọ Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌDâ mí icó ị́jọ́ umvilé ku yã? Ị́jọ́ ãgọbị ꞌdĩ ꞌbã kí vú nze lé mí rụ́ ꞌdĩ kí ãꞌdu?” 63 Wó Yẹ́sụ̃ ĩyãŋã tútú ape tị ku.

Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ jọ ĩꞌdiní, “Ma ũyõ na Ãdróŋá ídri rĩ ꞌbã rụ́ sĩ. Ílũ ãmaní, ídrĩ adru Kúrísĩtõ Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi rĩ gá.”

64 Yẹ́sụ̃ umvi, “ꞌẼ, ĩꞌdi bãsĩ mî jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni. Wó ma jọ la ĩminí, drụ́zị́ ĩmi Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre ri agá Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ãzíla amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drị̃ gá ꞌbụ̃ gá ꞌdãá.”

65 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ri kí ũmbã sĩ rá ãzíla jọ, “ꞌDa Ãdróŋâ ꞌbo, sãdínĩ ãmaní ndrụ̃lé ĩꞌdiní ị̃dị́ rĩ íngõ ꞌi. 66 Ĩmĩ ũrã ị́jọ́ íngoní?”

Umvi kí, “Lẽ ꞌbã drã rá.”

67 Uwí kí dó sụ̃sụ́ ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị gâ sĩ ĩꞌdi idejó ãzíla adị kí dó ĩꞌdi drị́ sĩ. Ãzí rĩ asa kí dó ĩꞌdi ꞌi 68 ãzíla jọ kí, “Kúrísĩtõ, ílũ ãmaní, mí ũrã ãꞌdi dị mi nĩ yã?”

Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ gãjó rĩ

(Mãrákõ 14:66-72; Lụ́kã 22:56-62; Yõhánã 18:15-18, 25-27)

69 Pétẽrõ ꞌbã ri agá ãmvélé-ãmvélé ru lị́cọ́ agá ꞌdãá, ĩzóŋá ãtíꞌbó ru la amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌdiní, “Mi vâ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbá Gãlị́lị̃ gá rĩ drị̂ ꞌbã ãzí.”

70 Wó Pétẽrõ tu kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá pírí rá jọ ĩꞌbanî, “Ánị̃ ĩmi ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ gá ku.”

71 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Pétẽrõ mụ kẹ̃jị́tị gâlé, ĩzóŋá ãzí ndre ĩꞌdi jọ ꞌbá ãzí ꞌdãá rĩ ꞌbaní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ jõ bãsĩ acị́ Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ be.”

72 Pétẽrõ tu vâ ị̃dị́ ru alụ́ŋâ trũ jọ, “Ánị̃ mâ ngá ágọ́bị́ ꞌdĩ ku.”

73 Sáwã were vúlé gá ꞌbá pá utulépi ꞌdãá rĩ mụ kí Pétẽrõ rụ̂lé ãzíla jọ kí, “Ãndá mi ĩꞌbã ãzí ãꞌdusĩku ũví míní ị́jọ́ jọjó rĩ iꞌda kí ĩꞌdiní.”

74 ꞌDãá Pétẽrõ alụ́ ru ãzíla na ũyõ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá jọ, “Ánị̃ ágọ́bị́ ꞌdĩ ku.”

Cọtị ãꞌụ́gọ́ ꞌbe dó cẹ̃rẹ́. 75 ꞌDãá Pétẽrõ ũrã dó ị́jọ́ ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní, “Mi áma gã úmgbé pâlé na ꞌdĩ sĩ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku,” rĩ ꞌi. Ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ fi dó ĩꞌdi ásị́ gá, ãzíla fũ dó mụlé awá trũ ãzákírílílí ru ãmvêlé.

27

Yụ́dãsị̃ nzi ru rá

(Mãrákõ 15:1; Lụ́kã 23:1-2; Yõhánã 18:28-32)

1 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãtalo ãmbogo rĩ kí pírí ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí abe ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó rá. 2 Umbé kí Yẹ́sụ̃ agụlé Pĩlátõ drị́ ꞌdĩ gávũnã ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi.

3 Yụ́dãsị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ la mụ ndrelé la úlị ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gâ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ fi ásị́ la gá ãzá ru, uja ásị́ ãzíla uja sĩlíngĩ sílĩvã rú ífí-ífí kãlị́ na ꞌdã kí vúlé ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbadrị́ ꞌbá ĩyõ rĩ abe. 4 Yụ́dãsị̃ jọ, “Má iza rá mâ ꞌbá ị́jộ kóru rĩ fẽjó ꞌdịjó ãrí asujó rĩ sĩ.”

Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá ĩyõ rĩ abe jọ kí, “ꞌDĩ ị́jọ́ ãma ãni yã? ‘ꞌDĩ ị́jọ́ mí ãni.’ ”

5 Yụ́dãsị̃ ꞌbe sĩlíngĩ ífí-ífí ꞌdĩ kí vụ̃rụ́ jó Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, ãzíla fũ dó ꞌdãá rĩ sĩ mụ dó ru nzilé rá.

6 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ aꞌdụ́ kí sĩlíngĩ ꞌdã kí rá jọ kí, “Sĩlíngĩ ꞌdĩ kí ꞌbá ãrí asujó la, ãzị́táŋá ãmadrị̂ ãꞌị̃ ãmaní sĩlíngĩ ꞌbá ꞌdịjó ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí tãmbajó ãngũ sĩ sĩlíngĩ jó Ãdróŋá drị̂ gá rĩ kí tãmbajó rĩ gá ku.” 7 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí dó mụ ị́jọ́ sĩlíngĩ ꞌdĩ kí drị̃ gá rĩ delé itú agá ꞌbo, ꞌdụ kí sĩlíngĩ ꞌdĩ kí sĩ ãngũ ĩgbãjó ꞌbá úmvú sịlépi rĩ drị́ sĩ ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ị̃sị̃jó. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ãngũ ꞌdã umvejó, “Ámvụ́ ãrí drị̂ ꞌi” kpere ãndrũ ꞌdĩ.

9 Ị́jọ́ nábị̃ Yẽrẽmíyã ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã acá rú ru idélé ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá, “ꞌDụ kí sĩlíngĩ kãlị́ na ãjẹ̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ ꞌbã kí ãꞌị̃lé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ rĩ ũfẽjó, 10 ãzíla ayú kí sĩlíngĩ ꞌdĩ kí sĩ ámvụ́ ꞌbá úmvú sịlépi rĩ drị̂ ĩgbãjó, cécé Úpí Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá la fẽlé rĩ áni.” ✡

Âgụ Yẹ́sụ̃ ꞌi Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá

(Mãrákõ 15:2-5; Lụ́kã 23:3-5; Yõhánã 18:33-38)

11 Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá tu agá gávũnã drị̃lẹ́ gá ꞌdâ, gávũnã zị ĩꞌdi, “Mi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi yã?”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdi “Míní jọlé rĩ áni.” 12 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ꞌbá ĩyõ rĩ abe kí mụ Yẹ́sụ̃ tõlé ꞌbo, umvi ĩꞌbaní ị́jọ́ ku.

13 Pĩlátõ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mí are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí sĩ ími tõjó ꞌdĩ kí ku yã?”

14 Wó Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ Pĩlátõ tị gá ãluŋá la ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ gávũnã uꞌá dó ụ̃sụ̃táŋá ãmbógó la sĩ.

Úlị ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌdịjó rá

(Mãrákõ 15:6-15; Lụ́kã 23:13-25; Yõhánã 18:39—19:16)

15 Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ sĩ, lãꞌbĩ gávũnã * drị́ gá rĩ sĩ, ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá ꞌbã kí lẽlé rĩ anzé mãbụ́sụ̃ gâlé rá. 16 Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ ágọ́bị́ ãzí rụ́ kụlépi ị́jọ́ ũnzí sĩ mãbụ́sụ̃ gâlé la cí rụ́ la Bãrábã ꞌi. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí kí dó mụ ru atrálé ꞌbo, Pĩlátõ zị dó ũꞌbí kí, “ꞌBá ĩminí lẽlé má anzé ĩminí ĩꞌdi rá rĩ ãꞌdi ꞌi yã: Bãrábã ꞌi jõku, Yẹ́sụ̃ umvelé Kúrísĩtõ ꞌi rĩ ꞌi yã?” 18 Ãꞌdusĩku Pĩlátõ nị̃ rá ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãmbogo rú ꞌdĩ fẽ kí Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi drị̂lé la ĩꞌbaní idéjó ãjã sĩ rĩ sĩ.

19 Pĩlátõ ꞌbã drĩ ri agá úmvúke ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃ gá ꞌdãá ũkû ị̃drị̃ ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ jọ, “Ífi jõ ị́jọ́ ꞌbá ị́jộ kóru ꞌdĩ drị̂ agâlé ku, ãꞌdusĩku ácị tá drị̃ urobí drị́ ambamba ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.”

20 Wó ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ abe usú kí ꞌbá kí bị́lẹ́ Bãrábã aꞌbejó ãzíla Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó rá.

21 Gávũnã zị ꞌbá kí, “ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá ĩminí lẽlé má aꞌbe ĩminí rĩ ãꞌdi ꞌi?”

Umvi kí, “Bãrábã ꞌi.”

22 Pĩlátõ zị ũꞌbí kí, “Ĩlẽ má idé Yẹ́sụ̃ umvelé Kúrísĩtõ ꞌi rĩ ãꞌdu rú yã?”

Umvi kí, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá.”

23 Pĩlátõ zị kí, “Ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ãꞌdu?” Wó ꞌbá pírí umvi kî, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá.”

24 Pĩlátõ la mụ ndrelé la ꞌî icó ãko ãzí idélé ku, wó ãgọ̃bị̃ lẽ dó iꞌdólé kpẹ̃lé nĩ, aꞌdụ́ ị̃yị́ ũjĩ ru drị́ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá jọ, “Ma ị́jộ kóru, ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãrí ĩmi drị̃ gá, ꞌdĩ ị́jọ́ ĩmi ãni.”

25 Ũꞌbí pírí nga kí umvilé la, “Ãrí la ꞌbã adru ãma drị̃ gá, ãzíla anzị ãmadrị̂ kí drị̃ gá.”

26 Pĩlátõ aꞌbe dó Bãrábã ĩꞌbaní rá. Wó ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ fẽlé colé ꞌbo, fẽ dó ĩꞌdi ĩꞌbadrị́ mụlé ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.

Ãsĩkárĩ ide kí Yẹ́sụ̃ ꞌi

(Mãrákõ 15:16-20; Yõhánã 19:2-3)

27 Ãsĩkárĩ ꞌdụ kí dó Yẹ́sụ̃ agụlé lị́cọ́ ãzíla ãngũ gávũnã ꞌbã sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ gá, ãzíla ãsĩkárĩ ãzí ꞌdãá rĩ kí pírí tra kí ru ãga la gá. 28 Ãsĩkárĩ ũtrũ kí dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí rá, ãzíla su kí dó ĩꞌdiní bõngó ãzo ika la, 29 ãzíla idé kí ĩꞌdiní kẹ́rịŋá ụ̃cị́kị́ sĩ sulé drị̃kã gá tãgíyã ũpĩ drị̂ rú. Fẽ kí ĩꞌdiní túré ũzú ru la rụlé drị́ ãndá gá, † ãzíla tị̃ kí ãja ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá vụ̃rụ́ ĩꞌdi idejó jọ kí, “Háyẹ̃, Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌdĩ.” 30 Uwí kí sụ̃sụ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ãzíla ꞌdụ kí túré drị́ la gá ꞌdâ rá ũgbã kí drị̃ la ị̃dị́-ị̃dị́. 31 Ĩꞌbaní Yẹ́sụ̃ idejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, trũ kí bõngó ãzo rĩ rá, su kí dó bõngó ĩꞌdidrị́ ídu rĩ kí ĩꞌdi ụrụꞌbá gâlé. Agụ kí dó ĩꞌdi ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.

Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ

(Mãrákõ 15:21-32; Lụ́kã 23:26-43; Yõhánã 19:17-27)

32 Ĩꞌbaní dó mụ agá ãmvê ꞌdĩ gá ꞌdâ, ụfụ kí drị̃ ágọ́bị́ ãzí angálépi Kụ̃rẹ́nị̃ gá umvelé Sị̃mọ́nị̃ rĩ be, ãzíla ũŋmĩ kí ĩꞌdi ũkpó sĩ mũsãláꞌbã mụjó Yẹ́sụ̃ ipajó rĩ ꞌdụjó. 33 Acá kí dó ãngũ umvelé Gõlõgótã ꞌi (ífí la ãngũ drị̃kã ụ́rụ́kụ́ ꞌi) rĩ gá. 34 ꞌDãá fẽ kí dó Yẹ́sụ̃ ní wáyĩnĩ usalé írúwá ụ̃jị́ ‡ la trũ la mvụlé, wó Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbị̃lé la ꞌbo, gã mvụlé la úmgbé.

35 Ála mụ ĩꞌdi ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌbo, awa kí ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí jẽgê ꞌbeŋá sĩ. §✡ 36 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ri kî dó vụ̃rụ́ sĩ ĩꞌdi ndrejó. 37 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá sĩ kí ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi tõjó rĩ, “ꞌdĩ yẹ́sụ̃, úpí ꞌbá yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.” 38 Îpa ụ̃gụꞌba ãzí kí ị̃rị̃ ĩꞌdi be ĩndĩ mũsãláꞌbã sị́ gá, ãlu rĩ drị́ ãndá gá ãzí rĩ drị́ ị̃jị́ gá. 39 ꞌBá alịlépi gẹ̃rị̃ ꞌdã gâ sĩ rĩ ide kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ãzíla drị̃kã ayaŋâ trũ 40 jọ kí, “Ị́jọ́ ándrá mi jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andi rá, mi sị la ụ́ꞌdụ́ na agá rá! Ípa ími ãmgbã rĩ! Mí asị́ vụ̃rụ́ mũsãláꞌbã sị́ gâlé, ídrĩ adru Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi rĩ gá.”

41 Ãtalo ãmbogo rĩ kí, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ abe ide kí vâ Yẹ́sụ̃ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, 42 jọ kí vâ, “Pa ándrá ꞌbá ãzí kí rá, wó pa ru ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ! Ĩꞌdi Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ gá rĩ, lẽ ꞌba asị́ mũsãláꞌbã sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé ãma dó sĩ ĩꞌdi ãꞌị̃ rá. 43 ꞌBã jõ ꞌdâ ásị́ Ãdróŋâ drị̃ gá. Lẽ Ãdróŋá ꞌbã pa dó ĩꞌdi ꞌi úꞌdîꞌda, Ãdróŋá drĩ ĩꞌdi lẽ rá rĩ gá ãꞌdusĩku jọ ꞌi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.” 44 Ụ̃gụꞌba ipalé Yẹ́sụ̃ be ꞌdĩ ide kí vâ ĩꞌdi gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ĩndĩ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó rĩ

(Mãrákõ 15:33-41; Lụ́kã 23:44-49; Yõhánã 19:28-30)

45 Ị̃tụ́ la mụ calé sáwã ázíyá gá ꞌbo, ãngũ nị kpákpá kpere sáwã úrômĩ.

46 Sáwã la dó mụ calé úrômĩ ꞌbo, Yẹ́sụ̃ za ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ũkpó sĩ, “Ẽlóyĩ, Ẽlóyĩ, * lama sãbãkĩtánĩ?” Ífí la, “Ãdróŋá mádrị̂, Ãdróŋá mádrị̂, mí aꞌbe ma rá ãꞌdu sĩ yã?” ✡

47 ꞌBá ãzí pá utulépi ꞌdãá rĩ are kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ jọ kí, “Ĩꞌdi Ĩlíyã umve.”

48 Cọtị ĩꞌbã ãzí ãlu ãcẹ̃ ãko ãzí vónõ áni la trũ. Su ĩꞌdi wáyĩnĩ ũká † la agá, umbé ĩꞌdi ũzú sị́ gá ãzíla su ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ tị gá ĩꞌdiní mvụlé. 49 ꞌBá acelépi rĩ ꞌbã ãzí jọ kí, “Ĩmi aꞌbe drĩ ĩꞌdi ꞌi, úndre drĩ Ĩlíyã la nõ amụ́ ĩꞌdi palé rá yã áni.”

50 Yẹ́sụ̃ la mụ zalé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re ị̃dị́, drã dó rá.

51 Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá bõngó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌa alịjó rĩ asi ru ị̃rị̃ iꞌdójó ụrụgá kpere vụ̃rụ́. Vũ aya ru írã asi kí ru rá. 52 Ị̃nádrị̃ asi kí nzị̃ kí ru mgbọ, ãzíla ꞌbá ãlá ũꞌbí Ãdróŋá drị́ ũdrãlépi rá ꞌdĩ angá kí ídri rú. 53 Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rĩ ꞌbã vúlé gá, ꞌbá ꞌdĩ ãfũ kí ị̃nádrị̃ agá rĩ sĩ mụlé filé táwụ̃nị̃ ãlá ãmbógó rĩ agâlé, ãzíla iꞌda kí ru ꞌbá wẽwẽ rú ꞌbanî.

54 Ãmbógó ãsĩkárĩ Rụ́mị̃ gá rĩ drị̂ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ Yẹ́sụ̃ aga tẽlépi ꞌdĩ abe amá kí ũyãkĩyã ꞌdã rá, ãzíla ndre kí ị́jọ́ pírí ru idélépi ꞌdĩ kí rá. ꞌBá ꞌdĩ uꞌá kí ụ̃rị̃ sĩ jọ kí, “ꞌDĩ ãndá-ãndá ru Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị ꞌi.”

55 Ũkú wẽwẽ rú ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelépi rá-rá ru ꞌdãá la kí cí, ãbĩ kí Yẹ́sụ̃ vú angájó Gãlị́lị̃ gâlé sĩ ĩꞌdi ãzã kojó ãzị́ sĩ. 56 Ũkú ꞌdĩ kí agá ꞌdãá ĩndĩ rĩ kí Mãríyámũ Mãgãdẽlénã ꞌi, Mãríyámũ andre Yãkóꞌbõ ꞌbadrị́ Yụ̃sụ́fụ̃ be rĩ, ãzíla anzị Zĩbĩdáyõ drị̂ ꞌbã ãndrẽ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃ŋá

(Mãrákõ 15:42-47; Lụ́kã 23:50-56; Yõhánã 19:38-42)

57 Ĩndró la mụ acálé ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí málĩ trũ angálépi táwụ̃nị̃ Ãrĩmãtéyã gá la mụ Pĩlátõ rụ́. Ágọ́bị́ ꞌdĩ rụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, ĩꞌdi ándrá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la. 58 Mụ Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá aꞌị́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ, Pĩlátõ fẽ ũkpó sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ fẽjó Yụ̃sụ́fụ̃ drị́. 59 Yụ̃sụ́fụ̃ aꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ rá ãzíla umbé ĩꞌdi bõngó úꞌdí ãlá la sĩ. 60 Agụ ãvũ ꞌbãlé ꞌbụ́ ĩꞌdidrị́ úꞌdí ĩꞌdi ꞌbã galé írã agá ĩꞌdiní rĩ agá. Gũ írã ãmbógó kpakụ la ꞌbụ̂ tị gá cí, ãzíla ko dó drị̃ mụlé rá. 61 Mãríyámũ Mãgãdẽlénã kí Mãríyámũ ãzí rĩ be, ri kí ị̃nádrị̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gâlé rá-rá ru.

Ãsĩkárĩ ꞌbã kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị̃nádrị̃ andre tẽjó rĩ

62 Drụ̃sị̃ íni Sãbátũ sĩ ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sĩ, ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ drị̂ kí abe mụ kí Pĩlátõ rụ́. 63 Jọ kí, “Ãmbógó ãma ũrã ị́jọ́ ándrá ágọ́bị́ ĩnzóꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbã jọlé ĩꞌdi ꞌbã drĩ adrujó ídri rú rĩ sĩ rĩ, jọ ándrá, ‘Ma mụ angálé ídri rú ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ị̃dị́!’ 64 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ífẽ ãzị́táŋá sĩ ị̃nádrị̃ andre tẽjó ũkpó ru kpere ụ́ꞌdụ́ na ꞌdã kí alị agá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí mụ ãvũ la ụ̃gụ̃lé, ãzíla kí sĩ mụ jọlé la ꞌbá ꞌbaní angá ꞌbã ídri drã agá la ku. Úlétáŋá vúlé rĩ la dó ũnzĩkãnã sĩ ándrá drị̃drị̃ rĩ ndẽ rá.”

65 Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ãsĩkárĩ kí ꞌbã mụ kí ꞌbụ̂ andre tẽlé múké-múké ĩminí icólé rá rĩ áni.” 66 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mụ kí dó rá, ꞌbã kí ãlámã írã drị̃ gá cí, ‡ ãzíla ꞌbã kí dó ãsĩkárĩ ị̃nádrị̃ andre tẽlé múké-múké.

28

Yẹ́sụ̃ angá ídri drã agá

(Mãrákõ 16:1-10; Lụ́kã 24:1-12; Yõhánã 20:1-10)

1 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã vúlé gá, Mãríyámũ Mãgãdẽlénã kí Mãríyámũ ãzí rĩ be mụ kí ị̃nádrị̃ andrélé ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́.

2 ꞌDãá ũyãkĩyã ũkpó la aya ãngũ. Mãlãyíkã Úpí Ãdróŋá drị̂ asị́ angájó ꞌbụ̃ gâlé mụ ị̃nádrị̃ gâlé, gũ írã ꞌbụ́ tị gá rĩ rá, ãzíla ri írã drị̃ gá cí. 3 Mãlãyíkã iꞌdá cécé ãvi ꞌbã dị̃zã áni ãzíla ĩꞌdi ꞌbã bõngó mve kí cécé sí áni. 4 Ụ̃rị̃ sĩ ãsĩkárĩ kí ụrụꞌbá yã-yã, acá kí cécé ꞌbá drãlépi rá rĩ áni.

5 Mãlãyíkã jọ ũkú ꞌdĩ ꞌbanî, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku ãꞌdusĩku ánị̃ rá ĩmi Yẹ́sụ̃ ándrá ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ndrụ̃. 6 Ĩꞌdi ꞌdộ ꞌdáyụ, angá rá cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminí rĩ áni, ĩmi amụ́ ãngũ ándrá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó rĩ ndrelé. 7 Ĩmụ mbẽlẽ ãzíla ĩmụ lũlé la ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, ‘Yẹ́sụ̃ angá drã agá rá ãzíla ĩꞌdi mụ ĩmi drị̃lẹ́ gá Gãlị́lị̃ gâlé ꞌdã. Ĩmi dó mụ ĩꞌdi ndrelé lé.’ Álũ ĩminí ꞌbo.”

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkú ꞌdĩ afụ kí dó ru angájó ị̃nádrị̃ agâlé ũkpõ sĩ ụ̃rị̃ trũ ãzíla ãyĩkõ ga vâ kí ásị́ gá tré, cẹ̃ kí dó mụlé ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbanî. 9 Cọtị mbẽlẽŋáŋá ru Yẹ́sụ̃ ụfụ drị̃ ũkú ꞌdĩ abe ãzíla jọ ĩꞌbanî, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩmi abe.” Amụ́ kí dó kpere ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé amvu kí dó ĩꞌdi pá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. 10 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ĩmụ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé mâ ádrị́pịka * ꞌbanî ꞌbã mụ kí Gãlị́lị̃ gá, kí mụ áma ndrelé ꞌdãá.”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ãsĩkárĩ ꞌbã kí ajílé rĩ

11 Ũkú ꞌdĩ ꞌbã kí drĩ mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ãsĩkárĩ ị̃nádrị̃ andre tẽlépi rĩ ꞌbã ãzí mụ kí táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé, nze kí ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbaní pírí. 12 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí mụ ru ịsụ́lé ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ abe ꞌbo, ãzíla itú kí tị, fẽ kí ãsĩkárĩ ꞌdã ꞌbaní sĩlíngĩ ãzí ĩyõ la, 13 ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, “Lẽ ĩlũ ꞌbá ꞌbaní, ‘ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ị́nị́ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ụ̃gụ̃lé ꞌdĩ sĩ ãma ụ́ꞌdụ́ ko agá!’ 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ ꞌde gávũnã bị́lẹ́ gâlé rá, ãma ĩꞌdiní ímbátáŋá fẽ, ĩꞌdi dó sĩ ĩmi pa ũcõgõ ꞌdĩ agá rá.” 15 Ãsĩkárĩ ꞌdụ kí dó sĩlíngĩ ꞌdã rá, ide kí cécé tá jọlé ĩꞌbaní rĩ áni, ãzíla ꞌdĩ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ irélépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní kpere ãndrũ rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ azị dó ꞌbá mụdrị́ drị̃ ãlu rĩ abe

(Mãrákõ 16:14-18; Lụ́kã 24:36-49; Yõhánã 20:19-23; ꞌEtáŋá 1:6-8)

16 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ mụ kí dó Gãlị́lị̃ gá, ꞌdĩ ꞌbé ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌbaní ꞌbã mụ kí ala gâlé rĩ gá. 17 Kí mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi, wó ꞌbá ãzí rĩ ãbã kí ĩꞌdi sĩ ãbã-ãbã. 18 Yẹ́sụ̃ amụ́ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌbanî, “Ũkpõ ꞌbụ̃ gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ kí úfẽ kí pírí mádrị́. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmụ ĩmi uja sụ́rụ́ pírí kí ꞌbá áma vú bĩlépi rĩ kí rú, ĩfẽ ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ ✡ Átẹ́pị drị̂ sĩ, Ngọ́pị drị̂ sĩ ãzíla Úríndí Ãlá rĩ drị̂ sĩ, 20 ãzíla ĩmi imbá kí ị́jọ́ mání azịlé ĩminí rĩ kí vú ũbĩjó, ãzíla ma adru ĩmi abe kpere ụ̃nọ́kụ́ tị ꞌbã ãsị̃ agá.”

* 1:17 1:17 Jõku Mãsíyã ꞌi. Kúrísĩtõ ꞌi (Gị̃rị́kị̃ tị sĩ) ãzíla Mãsíyã ꞌi (Ĩbũrãníyã tị sĩ) ị̃rị̃trá ífí la “ꞌBá ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ.”

† 1:21 1:21 Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Gị̃rị́kị̃ tị sĩ Yósũwã ꞌi, ífí la “Úpí la ꞌbá upa nĩ.”

✡ 2:6 2:6 Míkã 5:2

✡ 2:15 2:15 Hõséyã 11:1

✡ 2:18 2:18 Yẽrẽmíyã 31:15

✡ 3:3 3:3 Ĩsáyã 40:3

✡ 4:1 4:1 Ĩbũrãníyã 2:18; 4:15

✡ 4:4 4:4 Ãzị́táŋá Amviŋá 8:3

✡ 4:6 4:6 Zãbụ́rị̃ 91:11-12

✡ 4:7 4:7 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:16

✡ 4:10 4:10 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:13

✡ 4:16 4:16 Ĩsáyã 9:1-2

✡ 5:21 5:21 Ãfũŋá 20:13

✡ 5:27 5:27 Ãfũŋá 20:14

✡ 5:31 5:31 Ãzị́táŋá Amviŋá 24:1

✡ 5:38 5:38 Ãfũŋá 21:24; Lẹ́vị̃ 24:20

* 5:41 5:41 Ãsĩkárĩ ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí ándrá jõ ꞌbá kí ũŋmĩ ãko ĩꞌbadrị̂ kí agụlé máyị̃lị̃ ãlu jõku ị̃rị̃ ũkpõ sĩ.

✡ 5:43 5:43 Lẹ́vị̃ 19:18

* 6:10 6:10 Ãdrĩ kí Ãdróŋá ãꞌị̃ Sụ́rụ́ mídrị̂ ꞌbã amụ́, ãma ĩꞌdi aꞌị́ amụ́lé ũpĩ nalé cécé ĩꞌdi ũpĩ najó ꞌbụ̃ gâlé rĩ áni.

† 6:13 6:13 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzí rĩ kí agá ûꞌbã sụ́rụ́ kí, ũkpõ abe, ãzíla dị̃zã abe mí ãni ãsị̃ŋá kóru. Ámĩnã.

‡ 6:33 6:33 Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá pajó rĩ ꞌi.

* 7:6 7:6 Ífẽ ị́jọ́ mgbã úríndí drị́ gá rĩ ꞌbá míní nị̃lé rá icó kí ụ̃rọ̃drị́ la nị̃lé ku vúlé vúlé ru kí vâ sĩ míní ũcõgõ fẽ rĩ ꞌbaní ku.

✡ 8:17 8:17 Ĩsáyã 53:4

✡ 9:13 9:13 Hõséyã 6:6

✡ 10:36 10:36 Míkã 7:6

✡ 11:10 11:10 Mãlákĩ 3:1

* 12:1 12:1 Ụ́dụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌi kí umve la Sãbátũ. ꞌDĩ vâ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ sĩ avị́jó rĩ. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãꞌị́ kí únga ãzị́ Sãbátũ sĩ ku. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ ají kí ru Sãbátũ ãmadrị́ ãmã kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ be ku.

✡ 12:4 12:4 1 Sámụ̃wẹ̃lị̃ 21:1-6

✡ 12:7 12:7 Hõséyã 6:6

✡ 12:21 12:21 Ĩsáyã 42:1-4

† 12:42 12:42 Sébã ĩꞌdi ándrá sụ́rụ́ ándrâlé ru ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá la.

✡ 13:15 13:15 Ĩsáyã 6:9-10

* 13:31 13:31 Hãrãdálị̃ ĩꞌdi ándrá ũri salé cécé sẹ̃bị́ká áni ãngũ Ịsịrayị́lị̃ gá la, ífí la ndẽ ĩmbĩrãŋã sĩ ũri ãzí ꞌdĩ kí pírí rá. Ĩꞌdi ꞌbã zo ambamba rĩ mítã 7½.

✡ 13:35 13:35 Zãbụ́rị̃ 78:2

* 15:2 15:2 Drị́ ũjĩŋá ꞌdĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãni kũkâ rú lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ gá rĩ drị̂ ꞌi.

✡ 15:4 15:4 Ãfũŋá 20:12; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16

✡ 15:4 15:4 Ãfũŋá 21:17; Lẹ́vị̃ 20:9

✡ 15:9 15:9 Ĩsáyã 29:13

* 16:3 16:3 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzí rĩ jọ kí, ícétáŋá sáwã úꞌdîꞌda ꞌdĩ drị̂ kí amálé ku.

* 17:3 17:3 Mụ́sã kí Ĩlíyã be ándrá kí drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ ĩꞌbã kí ị́jọ́ ꞌbãlé ãmbógó ru rĩ kî. Úfẽ ándrá ãzị́táŋá kí Mụ́sã drị́, ãzíla Ĩlíyã ĩꞌdi nábị̃ ãzí ãmbógó la.

† 17:21 17:21 Vásĩ 21 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

‡ 17:25 17:25 Mụ̃sọ́rọ̃ ꞌdĩ ꞌbá amụ́lépi amụ̂ rĩ kí ꞌbe la nĩ adru ꞌbá ãngũ ꞌdị́pịka rú rĩ kí ku.

* 18:11 18:11 Vásĩ 11 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

✡ 18:16 18:16 Ãzị́táŋá Amviŋá 19:15

† 18:22 18:22 Kãlị́ ázị̂rị̃ pâlé ázị̂rị̃! jõku pâlé kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ázị̂rị̃.

‡ 18:24 18:24 Tãlãnị́tọ̃ ãlu rĩ ĩꞌdi tãlãnị́tọ̃ ꞌbá ãlu ãzị́ ngalépi la ꞌbã ũyá ru ũgũgõ ílí mụdrị́ la.

§ 18:28 18:28 Dị̃nárị̃ ãlu ꞌdĩ ĩꞌdi sĩlíngĩ ꞌbá ãlu ꞌbã ũyá ũfẽjó ụ́ꞌdụ́ ãlu la.

✡ 19:4 19:4 Íꞌdóŋá 1:27; 5:2

✡ 19:5 19:5 Íꞌdóŋá 2:24

✡ 19:7 19:7 Ãzị́táŋá Amviŋá 24:1-4; Mãtáyõ 5:31

✡ 19:19 19:19 Ãfũŋá 20:12-16; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16-20

✡ 19:19 19:19 Lẹ́vị̃ 19:18

* 21:5 21:5 Zị̃yọ́nị̃ ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã rụ́ ãzí rĩ ꞌi.

✡ 21:5 21:5 Zãkãríyã 9:9

† 21:9 21:9 Ị́jọ́ jọlé Hõsánã ꞌdĩ ĩꞌdi tị Ĩbũrãníyã drị̂ sĩ ífí la “Ípa ãma!” Acá dó vâ ị́cụ́ŋá ị̃nzị̃táŋá ími rụ́ ꞌbã kụ nĩ rĩ fẽjó rĩ rú; ála vâ ịsụ́ la vásĩ 15 gá.

✡ 21:9 21:9 Zãbụ́rị̃ 118:26

✡ 21:13 21:13 Ĩsáyã 56:7

✡ 21:13 21:13 Yẽrẽmíyã 7:11

✡ 21:16 21:16 Zãbụ́rị̃ 8:2

✡ 21:42 21:42 Zãbụ́rị̃ 118:22-23

‡ 21:44 21:44 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí kí agá vásĩ 44 ĩꞌdi yụ.

* 22:17 22:17 Kãyị̃sárị̃ ĩꞌdi rụ́ fẽlé úpí Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbanî rĩ ꞌi.

✡ 22:32 22:32 Ãfũŋá 3:6

✡ 22:37 22:37 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:5

✡ 22:39 22:39 Lẹ́vị̃ 19:18

✡ 22:44 22:44 Zãbụ́rị̃ 110:1

* 23:7 23:7 Rábị̃ ꞌdĩ ꞌbã ífí “Ímbápị.”

† 23:14 23:14 Vásĩ 14 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

✡ 23:39 23:39 Zãbụ́rị̃ 118:26

✡ 24:15 24:15 Dãnị́yẹ́lị̃ 9:27; 11:31; 12:11

✡ 24:20 24:20 Mãrákõ 13:18

✡ 24:29 24:29 Ĩsáyã 13:10; 34:4

* 25:15 25:15 Tãlãnị́tọ̃ ãlu rĩ ĩꞌdi tãlãnị́tọ̃ ꞌbá ãlu ãzị́ ngalépi la ꞌbã ũyá ru ũgũgõ ílí mụdrị́ la.

* 26:25 26:25 Jõku “Ími ãmgbã rĩ jọ ĩꞌdi ími tị sĩ.”

✡ 26:31 26:31 Zãkãríyã 13:7

† 26:50 26:50 Jõku “Mâ wọ̃rị̂, mí amụ́ tá ãꞌdu gá?”

✡ 27:10 27:10 Zãkãríyã 11:12, 13; Yẽrẽmíyã 19:1-13; 32:6-9

* 27:15 27:15 Gávũnã ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

† 27:29 27:29 Tãgíyã sulé drị̃kã gá rĩ kí túré be kí ũkpõ ũpi ꞌbadrị̂ kí iꞌda. Wó tãgíyã sulé Yẹ́sụ̃ drị̃kã gá ãzíla túré fẽlé ĩꞌdidrị́ gá ꞌdĩ kí lú ĩꞌdi idejó.

‡ 27:34 27:34 Írúwá ụ̃jị́ fẽlé mvụlé ꞌbá ꞌdịlé mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ꞌbanî rĩ la ãzá ĩꞌbaní icólé amálé rĩ ịsị́ vụ̃rụ́. Icó kí dó sĩ ãzá amálé ku.

§ 27:35 27:35 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzí were la kí agá, úsĩ jẽgê ándrá nábị̃ ꞌbã sĩ ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá: “Awa kí mâ bõngó kí kí drĩdríŋĩ gá jẽgê ꞌbeŋá sĩ.”

✡ 27:35 27:35 Zãbụ́rị̃ 22:18

* 27:46 27:46 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzí rĩ kí agá, ị́jọ́ sĩlé “Ẽlóyĩ, Ẽlóyĩ” ꞌdĩ sĩ kí “Eli, Eli.”

✡ 27:46 27:46 Zãbụ́rị̃ 22:1

† 27:48 27:48 Wáyĩnĩ ꞌdĩ adru ꞌbání ayúlé ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ ꞌi ku. Índre Mãrákõ 15:36 kí Lụ́kã 23:36 be.

‡ 27:66 27:66 Ãlámã ꞌbãlé írã drị̃ gá cí ꞌdã sĩ lẽjó nị̃jó la ꞌbá ãzí gũ nõ írã ꞌbụ́ tị gá ꞌdã rá yã áni.

* 28:10 28:10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvelé mâ ádrị́pịka rú ꞌdĩ kí ꞌbá ándrá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí, adru kí ádrị́pịka ãndrẽ ꞌbã tịlé rĩ kí ku.

✡ 28:19 28:19 ꞌEtáŋá 8:16; 19:5; Rụ́mị̃ 6:3; 1 Kọ̃rị̃nị́tọ̃ 1:13; 10:2; Gãlãtị́yã 3:27

Mãrákõ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ị́jọ́ Mgbã

Mãrákõ

ꞌbã sĩlé rĩ

1

Ị́jọ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã ũlũlé rĩ

(Mãtáyõ 3:1-12; Lụ́kã 3:1-18; Yõhánã 1:19-28)

1 ꞌDĩ ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Ãdróŋá Ngọ́pị drị́ gá rĩ ꞌbã iꞌdóŋá. 2 Iꞌdó ru ị́jọ́ ándrá Ãdróŋá ꞌbã jọlé nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé bụ́kụ̃ ĩꞌdidrị́ rĩ agá rĩ sĩ, Ãdróŋá jọ,

“Índre drĩ! Ma mụ mâ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la tị pẽlé ími drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ,

ĩꞌdi mụ gẹ̃rị̃ idélé míní ími drị̃lẹ́ gâlé.” ✡

3 “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzí uzálépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ jọ,

‘Ĩmi itú gẹ̃rị̃ Úpí ní,

ĩmi idé ĩꞌdi kpịmgbịlị́kị ĩꞌdiní sĩ acị́jó.’ ” ✡

4 Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ándrá Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌi. Ri uꞌálé ãngũ kõtórõ rú rĩ gá, ãzíla ũlũ ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbanî sĩ ásị́ ujajó bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbejó. 5 ꞌBá ũꞌbí ãkpẹ̃ kí ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agâlé táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ri kí mụlé Yõhánã rụ̂lé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũlũlé rĩ arelé. Iꞌda kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí, ãzíla fẽ dó ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá.

6 Bõngó ándrá Yõhánã ꞌbã sụ̃lé rĩ kí ídé ándrá kí ngãmíyã ꞌbã ꞌbíko sĩ, icí ru ụ́pị́cẹ́ sẹ́rị̃ íníríkó ru la sĩ cí. Ãkónã ĩꞌdidrị̂ kí ándrá úmbí kí ãnụ́ ásé agá rĩ be. *✡ 7 Yõhánã lũ vâ ꞌbá ꞌbaní, “ꞌBá ãzí áma ndẽlépi ũkpõ sĩ rá rĩ la amụ́ ꞌdĩ, ãzíla má icó átã adrulé ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó vúlé gá ãsị̃jó la rú ku. 8 Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí ị̃yị́ sĩ, wó ĩꞌdi bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí Úríndí Ãlá rĩ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó ãzíla Sĩtánĩ ꞌbã ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó rĩ

(Mãtáyõ 3:13—4:11; Lụ́kã 3:21-22; 4:1-13)

9 Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ, Yẹ́sụ̃ amụ́ angájó táwụ̃nị̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Gãlị́lị̃ gá rĩ gá, ãzíla Yõhánã fẽ ĩꞌdiní bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ agá. 10 Yẹ́sụ̃ la mụ ãfũlé ị̃yị́ agâlé rĩ sĩ ꞌbo, ndre ꞌbụ̃ nzị̃ ru tị mgbọ ãzíla ndre Úríndí Ãdróŋá drị̂ cécé ãlĩꞌbõ áni asị́ agá ꞌbụ̃ gâlé ri agá ĩꞌdi drị̃ gá. 11 Ụ́ꞌdụ́kọ́ angá ꞌbụ̃ gâlé jọ, “Mi mâ Ngọ́pị mâ lẽlé ambamba rĩ ꞌi, ma ãyĩkõ sĩ ími ị́jọ́ sĩ.”

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá cọtị Úríndí ũŋmĩ Yẹ́sụ̃ agụlé uꞌálé ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ásé agâlé. 13 Sĩtánĩ ꞌbã ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃ agá, ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ri uꞌálé ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé ãnãkpá ásé agá rĩ kí abe, wó mãlãyíkã ri kí ĩꞌdi ãzã kolé nĩ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãzị́ ĩꞌdidrị̂ iꞌdójó

(Mãtáyõ 3:13—4:11; Lụ́kã 3:21-22; 4:1-13)

14 Úpí Hẽródẽ ꞌbã Yõhánã rụjó sujó mãbụ́sụ̃ gá ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ dó Gãlị́lị̃ gá mụjó ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ. 15 Jọ ꞌbá ꞌbaní, “Sáwã múké rĩ acá ꞌbo. Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂† acá ãni rú. Ĩmi uja ásị́, ãzíla ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ꞌi.”

16 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́ agá mĩrĩ Gãlị́lị̃ drị̂ tị gâ sĩ, ndre Sị̃mọ́nị̃ kí ádrị́pị̃ Ãndẽríyã be ị̃ꞌbị ꞌbe agá bóyí sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌba kí adrujó ꞌbá ị̃ꞌbị ꞌbelépi la rĩ sĩ. 17 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́, ĩmi ãbĩ áma vú, ma mụ ĩmi imbálé adrujó ꞌbá ꞌbá kí tralépi la rú.” 18 Cọtị aꞌbe kí bóyí ĩꞌbadrị̂ kí rá, bĩ kí dó ĩꞌdi vú.

19 Yẹ́sụ̃ la mụ mụlé drị̃ gá were, ndre anzị Zĩbĩdáyõ drị̂ kí ị̃rị̃, ꞌdĩ kí Yãkóꞌbõ kí ádrị́pị̃ Yõhánã be íꞌbó agá ĩꞌbã bóyí kí idé agá. 20 Cọtị umve kí, aꞌbe kí átẹ́pị̃ Zĩbĩdáyõ kí ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí abe íꞌbó agá ꞌdãá, bĩ kí dó ĩꞌdi vú.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã úríndí ũnzí drojó ágọ́bị́ ãzí agá rĩ

(Lụ́kã 4:31-37)

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá, Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe mụ kí táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá. Sãbátũ ‡ sĩ fi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, iꞌdó ꞌbá ru tralépi rĩ kí imbálé. 22 ꞌBá ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ímbátáŋá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí sĩ, ãꞌdusĩku ri ꞌbá kí imbálé ũkpó trũ ꞌbá ãzị́táŋá drị̃lẹ́ gá rĩ áni, adru imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbadrị̂ áni ku.

23 Ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí trũ la ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá cí, 24 ãzíla cọtị iꞌdó uzálé, “Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ, ãmã ị́jọ́ mí abe cí yã? Mí amụ́ ãma ụꞌdị́lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ílẽ ãma rụ́ ãꞌdu? Ãnị̃ mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá cé. Mi ꞌbá Ãlápítí angálépi Ãdróŋá drị̂lé rĩ ꞌi.”

25 Yẹ́sụ̃ angá drị̃ la gá trụ jọ, “Mí ĩyãŋã tú. Mí ãfũ ĩꞌdi agá ꞌdâ ãmvé.”

26 Úríndí ũnzí aya dó ágọ́bị̂ ũkpó sĩ, ãfũ dó ĩꞌdi agâlé úzáŋâ trũ rá. 27 ꞌBá pírí acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ụzị kí ru kí drĩdríŋĩ gá, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌdu? ꞌDĩ ímbátáŋá úꞌdí la ãzíla ũkpó trũ! Úríndí ũnzí are kí vâ ĩꞌdi tị rá.” 28 Ị́jọ́ ĩꞌdi drị́ gá rĩ kụ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ agâ sĩ kpí gbõrú.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ũꞌbí

29 Cọtị Yẹ́sụ̃ kí, Yãkóꞌbõ trũ, Yõhánã trũ, Sị̃mọ́nị̃ trũ ãzíla Ãndẽríyã abe kí mụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ aꞌbelé ꞌbo, ko kí drị̃ mụlé lị́cọ́ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbadrị́ Ãndẽríyã be rĩ gá. 30 Kí mụ acálé ꞌbo, úlũ Yẹ́sụ̃ ní Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã ĩdrâ la drị̃ cị agá ãyánĩ sĩ ụrụꞌbá la ko sĩ tị̃rị̃-tị̃rị̃, la ru mgbọ́lọ́ sị́ gá. 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ ĩꞌdi rụ̂lé, arụ́ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ingajó rijó ụrụgá. Ãyánĩ aꞌbe gbõgbõ ĩꞌdi rá, imbá ru ụrụgá iꞌdó íyóŋá iyólé ĩꞌbanî.

32 Ĩndró sĩ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá ꞌbo, ꞌbá ují kí ꞌbá wẽwẽ rú ãyánĩ rú ãzíla úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. 33 ꞌBá ũꞌbí táwụ̃nị̃ agá rĩ kí tra kí ru ãmvé kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá. 34 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ũꞌbí ãyánĩ ũvítáŋá ndú-ndú ꞌdĩ kí ãzíla adro vâ úríndí ũnzí kí ĩndĩ. Úríndí ũnzí nị̃ kí ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá cé, wó ãꞌị̃ ĩꞌbaní ị́jọ́ jọjó ku.

Yẹ́sụ̃ mụ Ãdróŋá ãꞌị̃lé ãngũ ꞌbá kóru la gá

35 Yẹ́sụ̃ angá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãngũ ꞌbã drĩ adru agá ịnị rú ꞌdĩ gá ꞌdĩ, fũ jó agá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé Ãdróŋá zịlé ãngũ ꞌbá kóru rĩ gá. 36 Wó Sị̃mọ́nị̃ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ kí abe iꞌdó kí dó ĩꞌdi ndrụ̃lé. 37 Kí dó mụ ĩꞌdi ịsụ́lé ꞌbo, jọ kí ĩꞌdiní, “ꞌBá kí ími ndrụ̃.”

38 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãmụ kí acị́ trũ tọ̃rọ́mẹ́ ãníŋá ꞌdĩ kí agâ sĩ ma sĩ mụ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ ꞌbá ꞌbaní, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ mâ sĩ amụ́jó ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌi.” 39 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ acị́ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ agâ sĩ pírí ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ ãzíla adro vâ úríndí ũnzí ꞌbá kí agâ sĩ ĩndĩ.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌba ãrí ꞌbã nalé rá rĩ

(Mãtáyõ 8:1-4; Lụ́kã 5:12-16)

40 Ágọ́bị́ ãzí ãrí ꞌbã nalé rá la amụ́ ãja tị̃lé Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá mãmálá ꞌbãjó ĩꞌdi rụ́ sĩ ĩꞌdi adríjó jọ, “Ídrĩ lẽ la rá, mí icó áma adrílé rá.” 41 Ágọ́bị̂ ꞌbã ízákĩzã fi ĩꞌdinî ní, Yẹ́sụ̃ su drị́ ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla aló dó sĩ ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Álẽ rá, mí adru ãlá ru.” ✡ 42 Cọtị ãrî wa rá, ágọ́bị̂ adrí dó rá. 43-44 Yẹ́sụ̃ pẽ ĩꞌdi tị itré ĩꞌdi ũkpó ru jọ, “Índre, lẽ ílũ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku. Wó ímụ ími ụrụꞌbá iꞌdalé átáló ídétáŋá idélépi rĩ ꞌbanî, ãzíla ífẽ ãko ándrá fẽtáŋá ru Mụ́sã ꞌbã azịlé ꞌbá ãrí ꞌbã nalé adrílépi rá rĩ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ vú nzejó rĩ ĩꞌbadrị́.”

45 Wó ágọ́bị́ ꞌdĩ mụ tị trũ mgbọ ꞌbá ꞌba rụ̂lé ị́jọ́ ꞌdĩ uyúŋâ trũ ãngũ pírí gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ fi dó táwụ̃nị̃ ãzí agá tọndọlọ ku. Ri uꞌálé ãmvé sĩ, wó tí ꞌbá mụ kí ĩꞌdi rụ̂lé angájó ãngũ pírí agá.

2

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãcá trũ la

(Mãtáyõ 9:1-8; Lụ́kã 5:17-26)

1 Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá Yẹ́sụ̃ gõ vúlé Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé, ãzíla ꞌbá are kí afí ꞌbo. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí amụ́ kí jó ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá, ꞌdãá ꞌbá ga kí jó agâlé tré kpere ãmvé sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãngũ ãzí mgbọ jó tị gá ꞌbá ãzí ní sĩ pá tujó la yụ. Yẹ́sụ̃ ri ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũlé. 3 Ĩꞌdiní drĩ ị́jọ́ ũlũ agá ꞌdãá, ꞌbá ãzí amụ́ kí, sụ rĩ ají kí ágọ́bị́ ãzí ãcá trũ rĩ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. 4 ꞌBá ũꞌbí ꞌbã kí ãngũ atrịjó mgbemgbe rĩ sĩ icó kí filé ágọ́bị́ ꞌdã trũ ku. Uja kí tụlé jó sị́, lũ kí jódrị̃ mgbọ cé ãngũ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ gá. Su kí ꞌbá ãyánĩ rú ꞌdĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ sĩ ịsị́lé ĩꞌdi trũ irilé Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá. 5 Yẹ́sụ̃ la mụ ãꞌị̃táŋá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ãmbõgõ ndrelé ꞌbo, jọ ꞌbá ãcá trũ rĩ nî, “Mâ ngọ́tị̂ ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá.”

6 Sáwã ꞌdã sĩ imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbã ãzí rĩ ri kí ꞌdãá cí, ũrã kí ị́jọ́ kí agâlé cénĩ-cénĩ rú jọ kí, 7 “Ágọ́bị́ ꞌdĩ icó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ jọlé íngoní ru? Ĩꞌdĩ Ãdróŋá uꞌdá! Ãdróŋá la lú ị́jọ́ ũnzí trũ nĩ áꞌdụ̂sĩ.”

8 ꞌDãá cọtị Yẹ́sụ̃ nị̃ úríndí sĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ agálé ri kí cé, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũrã íni ãꞌdu sĩ yã? 9 Ị́jọ́ íngõ áŋmátrẽ rú la nĩ yã, jọjó la ꞌbá ãcá trũ rĩ ꞌbã Ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá rĩ ꞌi, jõku ínga íꞌdụ mî mgbọ́lọ́ mî sĩ ími lajó rĩ ímụ? 10 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ dó fẽ ĩmi dó sĩ nị̃ la Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ũkpõ cí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ ị́jọ́ ũnzí trũjó.” Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ãcá trũ rĩ ní, 11 “Mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃ ãzíla ímụ lị́cọ́ gá.” 12 Ágọ́bị̂ angá ụrụgá ꞌdõlé, aꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãko sĩ rú lajó rĩ ꞌi, ko drị̃ mụlé ꞌbá kí drị̃ gâ sĩ. ꞌBá pírí uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ịcụ́ kí dó Ãdróŋá ꞌi jọ kí, “Ãndre jõdrĩ ídu ị́jọ́ ãzí ꞌdĩ ꞌbã áni la ku.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã Lẹ́vị̃ umvejó rĩ

(Mãtáyõ 9:9-13; Lụ́kã 5:27-32)

13 Yẹ́sụ̃ gõ vúlé mĩrĩ Gãlị́lị̃ tị gâlé ị̃dị́, ꞌbá ũꞌbí tra kí ru ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá ãzíla imbá dó kî. 14 Ĩꞌdiní acị́ agá ị̃yị́tị gá ꞌdãá, ndre Lẹ́vị̃ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ri agá ãngũ sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó rĩ gá, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí ãbĩ áma vú.” Cọtị Lẹ́vị̃ angá bĩ vú la.

15 Sáwã ãzí vúlé gá Yẹ́sụ̃ ri kí íná nalé Lẹ́vị̃ drị́ko gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe, ꞌbá wẽwẽ rú mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ãzíla ꞌbá ꞌbá ꞌbã kí umvelé ꞌbá ũnzí idélépi ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ ri kí íná nalé ĩꞌdi trũ ãngũ ãlu gá, ãꞌdusĩku ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí agá rĩ kí wẽwẽ rú. 16 Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí abe kí mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ la ãkónã na ꞌbá umvelé ꞌbá ũnzí idélépi rĩ kí abe ãzíla ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí abe, zị kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí, “Ĩꞌdi ãkónã na ꞌbá ũnzí idélépi rĩ kí abe ãzíla ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí abe ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

17 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ĩꞌbã kí zịlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ãyánĩ kóru rĩ mụ kí ꞌbá írúwá fẽlépi rĩ rụ́ ku, bela ꞌbá ãyánĩ trũ rĩ kí mụ ĩꞌdi rụ́ nĩ. Má amụ́ ꞌbá ũnzí idélépi rĩ ꞌba rụ́ adru ꞌbá jọlépi la kí ãlá ru rĩ ꞌba rụ́ ku.”

Yẹ́sụ̃ zịjó íná naŋá ku ri ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 9:14-17; Lụ́kã 5:33-39)

18 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ꞌbá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã ãzí kí abe kí íná gã nalé úmgbé sĩ Ãdróŋá aꞌị́jó. ꞌBá ãzí mụ kí Yẹ́sụ̃ rụ̂lé zị kí ĩꞌdi, “ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí ꞌbá ꞌbá ãzí Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbálé rĩ kí abe na kí íná ku, wó ꞌbá mídrị́ gá rĩ idé kí íni ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

19 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãmụ́ ị́zị́gọ́ drị̂ ꞌbã kí drĩ adru agá ĩꞌdi andre gá ꞌdĩ, aꞌbe ãmụ́ kí uꞌálé ãko ãzí naŋâ kóru ku, ị́zị́gọ́ ꞌbã adru agá ĩꞌba abe cí rĩ sĩ ku yã? Icó ru ku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ĩꞌba abe cí rĩ sĩ. 20 Wó ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ála mụ ị́zị́gọ́ ꞌdụlé ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã dó bãsĩ ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbã kí íná gãjó najó rĩ ꞌi.”

21 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí icó bõngó úꞌdí rĩ ụrụꞌbá gá wókõ la ãsĩlé sĩ ụ̃kụ rĩ ịgbẹjó ku. Drĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá yã áni, úꞌdí rĩ la anzú ụ̃kụ rĩ ụrụꞌbá gâlé rá, ĩꞌdi fẽ ãngũ lũlépi mgbọ rĩ la ru nzị̃ ị̃dị́. 22 ꞌBá icó kí vâ wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ũsũlé íníríkó ụ̃kụ agá ku, drĩ kí ũsũ la rá yã áni, wáyĩnĩ ꞌdã la íníríkó ụ̃kụ icólépi ru ꞌa selépi ku ꞌdã asi rá. Wáyĩnĩ la dó sĩ uja asulé vụ̃rụ́ ãzíla íníríkô dó ru iza rá.”

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Úpí Sãbátũ drị́ gá rĩ

(Mãtáyõ 12:1-8; Lụ́kã 6:1-5)

23 Ụ́ꞌdụ́ ãzí Sãbátũ ãni la sĩ Yẹ́sụ̃ kí alị agá ámvụ́ ãná * ãni la agâ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí dị̃ ãná kí drị̃ ãnũ sĩ nalé. 24 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Índre, ꞌbá mídrị́ rĩ kí ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé ku rĩ idé Sãbátũ sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” †

25 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩlã ị́jọ́ sĩlé rĩ agá ị́jọ́ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã idélé ĩꞌbã kí ãko lẽjó ãzíla kí adrujó ãbị́rị́ sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ ku yã? 26 Sáwã Ãbĩyátã átáló ãmbógó ãndânĩ ídétáŋá idélépi jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ drị̂ sĩ, fi jó Ãdróŋá drị̂ agâlé mũkátĩ jó Ãdróŋá drị̂ agá ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé ꞌbá ãtalo rú rĩ ꞌbã na kí nĩ rĩ nalé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó kî trũ rĩ kí abe rá.”

27 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Úꞌbã Sãbátũ ꞌbá nî adru úꞌbã ꞌbá Sãbátũ nî la ku. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ĩꞌdi Úpí Sãbátũ drị́ gá rĩ ꞌi.”

3

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ drị́ ãcá trũ rĩ adríjó Sãbátũ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 12:9-14; Lụ́kã 6:6-11)

1 Sãbátũ ãzí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ filé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. ꞌDãá ágọ́bị́ ãzí drị́ ãcá trũ la cí. 2 ꞌBá ãzí ꞌdãá rĩ ri kí Yẹ́sụ̃ mbãlé sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã mụlé idélé la ịsụ́lé, vâ lẽjó nị̃jó la ĩꞌdi ágọ́bị̂ adrí Sãbátũ sĩ rĩ yã rĩ ndrejó sĩ ĩꞌdi tõjó. 3 Yẹ́sụ̃ jọ ágọ́bị́ drị́ ãcá trũ rĩ ní, “Mí angá pá tulé ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdâ.” 4 Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá kí, “Ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé ídé Sãbátũ sĩ rá rĩ íngõ ꞌi; ị́jọ́ múké rĩ idéjó rĩ ꞌi yã jõku ị́jọ́ ũnzí rĩ idéjó rĩ ꞌi yã; ꞌbá ídri pajó yã jõku ꞌbá ꞌdịjó yã?” Wó ꞌbá ãzí ape tị ku.

5 Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ꞌbá ꞌba rụ̂lé ũmbã rú ãzíla ũcõgõ trũ ásị́ gá, ásị́ mbaŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ, jọ ágọ́bị̂ ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌdĩ ꞌi.” Ágọ́bị̂ ĩjũ dó ru drị̂ rá ãzíla drị̂ itú ru ãlápítí ru. 6 Cọtị ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ fũ kí ãmvé mụlé ị́jọ́ itúlé ꞌbá Hẽródẽ ãtị̃lépi rĩ kí abe kí Yẹ́sụ̃ ꞌdị íngoní-íngoní ru yã rĩ itúlé.

ꞌBá ũꞌbí ru tralépi Yẹ́sụ̃ rụ́ mĩrĩ tị gá rĩ kî

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ ko dó drị̃ mụlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe mĩrĩ tị gâlé, ꞌbá ũꞌbíkãná angálépi Gãlị́lị̃ gá, Yụ̃dị́yã gá, 8 Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãngũ Ĩdũméyã gá, ãngũ mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá ꞌá ꞌdã sĩ rĩ gá, angájó táwụ̃nị̃ Tụ́rọ̃ gá ãzíla táwụ̃nị̃ Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ abe. ꞌBá ũꞌbí ꞌdĩ tra kí ru Yẹ́sụ̃ rụ́ ị́jọ́ ĩꞌbã kí arelé ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí sĩ. 9 ꞌBá ũꞌbíkãnã ꞌdĩ kí ꞌbã ũŋmĩŋá ị́jọ́ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ají kí íꞌbó ãzí bábá ãni rú ĩꞌdinî. 10 Ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá wẽwẽ rú kí adríjó rĩ sĩ, ꞌbá ãyánĩ rú rĩ ãŋmĩ kí ru ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé sĩ ĩꞌdi ụrụꞌbá alójó. 11 ꞌBá úríndí ũnzí trũ rĩ drĩ kí ĩꞌdi ndre ꞌbo, kí mụ aꞌdélé pálé la gá áwáŋâ trũ kí jọ la, “Mi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi!” 12 Wó Yẹ́sụ̃ li úríndí ũnzí ꞌdã kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lẽ ꞌbã iꞌda kí ꞌi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí ũpẽjó ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ

(Mãtáyõ 10:1-4; Lụ́kã 6:12-16)

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ugoró gá, Yẹ́sụ̃ tụ dó ꞌbé sị́, umve dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí tụjó ĩꞌdi rụ́ ꞌbé sị́ gâlé. 14 Ũpẽ dó ꞌbá kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ adrujó ĩꞌdi ꞌbã ụ̃pịgọŋa kî rú adrujó ĩꞌdi trũ, pẽ dó kí tị mụlé ị́jọ́ ũlũlé, 15 ãzíla fẽ ĩꞌbaní ũkpõ sĩ úríndí ũnzí kí adrojó.

16 ꞌDĩ kí ímbáꞌbá ĩꞌdidrị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí rụ́; Sị̃mọ́nị̃ (Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ ꞌdalé Pétẽrõ ꞌi rĩ), 17 Yãkóꞌbõ kí ádrị́pị̃ Yõhánã be ꞌdĩ kí anzị Zĩbĩdáyõ drị́ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ꞌdalé, Bõwãnãrégẽ (ífí la “Anzị Ãvi drị̂ kî”), 18 Ãndẽríyã ꞌi, Fị́lị́pọ̃ ꞌi, Bãrĩtõlõmáyõ ꞌi, Mãtáyõ ꞌi, Tómãsĩ ꞌi, Yãkóꞌbõ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ꞌi, Tãdáyõ ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ angálépi amụ́tị ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi lẽjó adrujó ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ kí pálé gá ku rĩ ꞌi, 19 ãzíla Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ĩꞌdi ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ tõjó ĩnzõ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 12:22-32; Lụ́kã 11:14-23; 12:10)

20 Yẹ́sụ̃ la mụ ãgõlé lị́cọ́ gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá ꞌbo, ꞌbá ũꞌbí ru tralépi rĩ kî sĩ ịsụ́ kí sáwã ãkónã najó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ku. 21 ꞌBá ĩꞌdidrị̂ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí arelé, mụ kí lẽjó ĩꞌdi atrịjó, ũrã kí drị̃ la ꞌbe dó ru rá íni.

22 Wó imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ꞌbã ãzí angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ abe jọ kí, “Ĩꞌdi úríndí ũnzí kí adro ũkpó Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ úpí úríndí ũnzí ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ.”

23 Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá kí sĩ ru aséjó ãni rú ãzíla jọ ị́jọ́ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ, “Sĩtánĩ la ru adro cénĩ-cénĩ rú íngoní ru? 24 Sụ́rụ́ drĩ ru awa ndú-ndú kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó kí drĩdríŋĩ gá, sụ́rụ́ ꞌdã icó pá tulé ku. 25 Ãzíla lị́cọ́ drĩ ru awa kí drĩdríŋĩ gá ndú-ndú, lị́cọ́ ꞌdã icó pá tulé ku. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, sụ́rụ́ Sĩtánĩ drị̂ drĩ ru awa amụtị sĩ amụtị sĩ, icó pá tulé ku, wó ĩꞌdi amụ́ ãsị̃ŋá gá. 27 Ájọ ĩminî, ꞌbá ãzí icó filé ágọ́bị́ ũkpó la drị́ jó agâlé sĩ ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí wụ̃jó rá ku. Ĩꞌdi ágọ́bị́ ũkpó ꞌdã umbé ráká, ĩꞌdi dó sĩ ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí ra ĩndõ.

28 “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ị́jọ́ ũnzí pírí ꞌbá ꞌbã idélé ãzíla úꞌdáŋá ꞌbá uꞌdájó rĩ abe, ála kí trũ rá. 29 Wó ꞌbá Úríndí Ãlá rĩ uꞌdálépi rĩ útrũ ĩꞌdi ku, ála ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí lã ĩꞌdi drị̃ gá jã ꞌdâ.”

30 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ĩꞌbã kí jọjó la úríndí ũnzí ĩꞌdi agá cí rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ kí ádrị́pịka abe

(Mãtáyõ 12:46-50; Lụ́kã 8:19-21)

31 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ amụ́ kí ádrị́pịka abe ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá kí imbájó rĩ gá, utu kí pá ãmvé ꞌdãá. Pẽ kí ꞌbá ãzí tị ĩꞌdi rụ̂lé mụlé ĩꞌdi umvelé lẽjó ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be. 32 ꞌBá ũꞌbí rilépi ĩꞌdi andre gá rĩ ꞌbã ãzí jọ kí ĩꞌdiní, “Índre mî ãndrẽ utu kí pá mí ádrị́pịka abe ãmvé ꞌdã lẽ kí ị́jọ́ jọlé mí be.”

33 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Mâ ãndrẽ ãzíla mâ ádrị́pịka kí ãꞌdi kî?” 34 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, undré ꞌbá rilépi ĩꞌdi andre gá gbụrụ ꞌdã kí pírí ãzíla jọ, “Ĩndre! Mâ ãndrẽ ãzíla mâ ádrị́pịka kí gápi ꞌdĩ! 35 ꞌBá ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ idélépi rĩ, ĩꞌdi mâ ádrị́pị, mâ ámvọ́pị ãzíla mâ ãndrẽ.”

4

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ũri kpẹ̃lépi rĩ drị́ rĩ

(Mãtáyõ 13:1-9; Lụ́kã 8:4-8)

1 Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ mụ vâ ꞌbá kí imbálé ị̃yị́tị Gãlị́lị̃ drị̂ gâlé ị̃dị́. ꞌBá ũꞌbí atrá kí ru ĩꞌdi andre gá tụ dó filé rilé íꞌbó drị̃ gá se kí ru ị̃yị́ agâlé, ꞌbá pírí kí dó ãngũ ãꞌí rĩ gá ãmvé lé. 2 Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí ị́jọ́ ũꞌbí sĩ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ, ãzíla ímbátáŋá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ agá jọ, 3 “Ĩmi are drĩ! Ágọ́bị́ ãzí fũ mụlé ũri kpẹ̃lé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá. 4 Ĩꞌdi ꞌbã ũri kpẹ̃ agá ꞌdâ ũri ãzí rĩ uꞌde kí gẹ̃rị̃ tị gá ãriŋa angá kí, tị kí kí rá. 5 Ãzí rĩ uꞌde kí ãngũ írãkí ru vũ ĩzá kóru rĩ agá, angá kí mbẽlẽŋá ru rá, ãꞌdusĩku ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã adrujó cene rĩ sĩ. 6 Wó ị̃tụ́kã la mụ kalé ri ꞌbo, ị̃tụ́kã ivé kí, ꞌi kí rá ízókí la ꞌbã kí adrujó cene rú rĩ sĩ. 7 Ũri ãzí rĩ uꞌde kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ agá, zo kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ abe ãlu, ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ vu kí rá, ka kí dó sĩ ku. 8 Wó ũri ãzí rĩ uꞌde kí ụ̃nọ́kụ́ vũ ĩzá trũ rĩ agá, angá kí rá, zo kí rá, ãzí rĩ ka kí ífí kãlị́ na, kãlị́ ázíyá, jõku túrú ãlu.”

9 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá bị́lẹ́ trũ ị́jọ́ arelépi rĩ ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́

(Mãtáyõ 13:10-17; Lụ́kã 8:9-10)

10 Yẹ́sụ̃ la mụ adrulé áꞌdụ̂sĩ, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzí kî trũ zị kí ĩꞌdi, ĩꞌdi ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌbã ífí drị̃ gá. 11 Umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ drị́ gá rĩ úfẽ ĩꞌdi nị̃lé ĩminî. Wó ꞌbá ãzí ãmvé ꞌdã ꞌbaní ála iꞌda la ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,

“ ‘kí ãko ꞌdĩ kí ãlụ̃ rá, wó icó kí kí ndrelé ku,

kí ị́jọ́ are rá, wó icó kí ífí la vãlé ku,

jõ íni ku, kí ru ásị́ uja sĩ Ãdróŋá ãꞌị̃jó,

ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí trũ rá.’✡”

Yẹ́sụ̃ icé ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ũrĩ kpẹ̃lépi rĩ sĩ ꞌbã ífí

(Mãtáyõ 13:18-23; Lụ́kã 8:11-15)

13 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, zị kí, “Ĩnị̃ vâ ị́jọ́ mání jọlé ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ ꞌdĩ ꞌbã ífí ku yã? Ĩmi dó mụ ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí nị̃lé íngoní ru? 14 ꞌBá ũri kpẹ̃lépi rĩ ĩꞌdi cécé ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũlépi rĩ áni. 15 ꞌBá ãzí rĩ kí cécé ũri ꞌdelépi gẹ̃rị̃ tị gá rĩ kî áni rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi rá wó sáwã were vúlé gá Sĩtánĩ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌdụlé kí ásị́ gá ꞌdâ rá rĩ kî. 16 Ũri ꞌdelépi ãngũ írãkí ru rĩ agá rĩ kí cécé ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi ãyĩkõ sĩ ãzíla kí ãꞌị̃ la ásị́ ãlu sĩ rĩ kî. 17 Wó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ fi kí agâlé álị́ ku, ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ icó adrulé kí agá sáwã ãzo rú ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ũcõgõ rú la drĩ kí acá kí ụrụꞌbá gá, kí aꞌdé mbẽlẽ rú rá. 18 Ũri uꞌdelépi ụ̃cị́kị́ agá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ arelépi rĩ kî, 19 wó ũrãtáŋá ídri ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị́ gá kí ulélépi kí tá sĩ lẽ acálé kụ́rẹ́nị́ ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ la iré kí ásị́ gá ꞌdãá rá, icó kí dó sĩ ífí kalé ku. 20 Ũri uꞌdelépi ụ̃nọ́kụ́ múké rĩ agá ꞌdĩ kí cécé ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi ãzíla ãꞌị̃lépi la ásị́ pírí sĩ rĩ kî. Kí ífí ka kãlị́ na, kãlị́ ázíyá jõku túrú ãlu.”

Tárã akulé ãkójó sĩ rĩ

(Lụ́kã 8:16-18)

21 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “ꞌBá tárã tị ꞌbãlépi jó agâlé tị la akulépi jõku ꞌbãlépi la mgbọ́lọ́ ị̃ndụ́ rĩ ãꞌdi ꞌi yã? Adru ĩꞌdi ꞌbã la ãngũ sĩ tárã ꞌbãjó rĩ gá ku yã? 22 Ãko ãzí zị̃lé zị̃-zị̃ la yụ pẽ lú drụ́zị́ ĩꞌdi iꞌdá tọndọlọ jõku ãko aꞌbólé aꞌbô rĩ ĩꞌdi drụ́zị́ adru ãngũ ule gá. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá bị́lẹ́ trũ ị́jọ́ arejó rĩ ꞌbã are ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌi.” 24 Jọ vâ, “Ĩmi are vâ ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ múké-múké, ãzíla ãko ĩminí ụ̃ꞌbị̃lé ꞌbá ãzí nĩ rĩ ála vâ vúŋá la ụ̃ꞌbị̃ ĩminí, ála vâ idé la ĩmi ụrụꞌbá gá ndẽ dó rá. 25 ꞌBá ãko trũ rĩ ála ãzíla ũꞌbã drị̃ la gá, wó ꞌbá ãko kóru rĩ drị́ ĩꞌdi táni trũ adrujó ĩmbíráŋá rĩ ála ꞌdụ la ĩꞌdi drị́ ꞌdâ rá.”

Yẹ́sụ̃ uꞌbé ị́jọ́ ũri ꞌbã zoŋá sĩ

26 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, ágọ́bị́ ãzí fũ mụlé ũri kpẹ̃lé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá. 27 Ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ri ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ ãzí rĩ kí ngalé, ũri iꞌdó kí angálé zojó ĩꞌdi ꞌbã nị̃ŋâ kóru, 28 ãꞌdusĩku ũri kí ka ꞌbá ꞌbã nị̃ŋâ kóru. Drị̃drị̃ rĩ sĩ kí bị́ asú, vúlé la gá drị̃ la ĩꞌdi sĩ zojó rĩ ꞌi, ꞌdã vúlé gá kénĩ jõku bị́ ífí la ꞌbã sĩ kajó rĩ ꞌi. 29 Ũri drĩ dó mba ꞌbo, ála dó ị́lị́ŋá ꞌdụ sĩ mụjó lajó la ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã wajó ꞌbo rĩ sĩ.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ũri umvelé hãrãdálị̃ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 13:31-32, 34; Lụ́kã 13:18-19)

30 Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí, “Ma Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu be yã? Ma ị́jọ́ uꞌbéŋá íngõ ayú sĩ ífí la iꞌdajó yã? 31 Ĩꞌdi cécé ũri umvelé hãrãdálị̃ rĩ ꞌbã ífí ĩmbĩrãŋã sĩ ndẽlépi ũri pírí kí agá salé vụ̃rụ́ rĩ áni. 32 Údrĩ ĩꞌdi sa vụ̃rụ̂lé ꞌbo, ĩꞌdi angá zolé ife ãmbógó la rú ãzíla kénĩ trũ ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kí dó sĩ amụ́ urilé avị́lé índríkã la gá.”

33 Yẹ́sụ̃ ayú ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí wẽwẽ rú sĩ kí imbájó, lẽ ásị́ pírí sĩ ꞌbã vã kí rú sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí rá. 34 Ĩꞌdi ní ũꞌbí kí imbá agá, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ãzí ị́jọ́ uꞌbéŋâ kóru la ku. Wó drĩ dó adru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe áꞌdụ̂sĩ ĩꞌdi ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ kí ífí iꞌda tọndọlọ.

Yẹ́sụ̃ atrị ãlụ́kụ́kụ̃ cí

(Mãtáyõ 8:23-27; Lụ́kã 8:22-25)

35 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ĩndró sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãza kí mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ.” 36 Aꞌbe kí dó ꞌbá ũꞌbí kí vúlé ꞌdãá, ꞌdụ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌba abe ĩndĩ za kí ĩꞌdi trũ íꞌbó sĩ ꞌâlé, íꞌbó ãzí mụ kí ĩꞌdi trũ ĩndĩ. 37 Ĩꞌbã kí mụ agá, gbõgbõ ãlụ́kụ́kụ̃ acé ũkpó ru, iꞌdó ị̃yị́ gbãlé íꞌbó agá íꞌbó ní sĩ lẽjó ꞌdejó ị̃yị́ ị̃ndụ́. 38 Wó ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ la ụ́ꞌdụ́ ko agá íꞌbó ị̃ndụ́lẹ́ gá ándrâlé, ãtị̃ ru drị̃ cí. Ímbáꞌbá inga kí dó ĩꞌdi, jọ kí ĩꞌdiní, “Ímbápị mí así ku ãdrĩ ịmvụ́ rá míní múké yã?”

39 Yẹ́sụ̃ angá dó ụ́ꞌdụ́ gâlé rá jọ ãlụ́kụ́kụ̃ ní, “Mí adru dríŋá.” Gbõgbõ ãlụ́kụ́kụ̃ ịgbẹ dó ndrú.

40 Uja dó tị ímbáꞌbá ꞌba rụ́ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdu sĩ yã? Kpere ĩmi drị̃ ãꞌị̃táŋâ kóru yã?”

41 Ụ̃rị̃ ãmbógó la fi kí agá ãzíla iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, “ꞌBá ꞌdĩ ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi, ãlụ́kụ́kụ̃ ãzíla ị̃yị́ ungalépi tũlãtũlã ꞌdĩ ꞌbã kí tị la arejó cé ꞌdĩ?”

5

Yẹ́sụ̃ dro úríndí ũnzí ágọ́bị́ ãzí agá

(Mãtáyõ 8:28-34; Lụ́kã 8:26-39)

1 Ị́jọ́ ꞌdã kí vúlé gá Yẹ́sụ̃ za kí dó mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ wókõ ị̃yị́tị gá ãngũ umvelé Gẽrãsénĩ gá. 2 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ãfũ agá íꞌbó agâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ, ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí trũ la iꞌdó ãcẹ̃lé angájó ãngũ ị̃nádrị̃ drị̂ agâlé drị̃ ụfụjó ĩꞌdi be. 3 Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbãngá uꞌá ị̃nádrị̃ ꞌbã drĩdríŋĩ gá, ãzíla ícó ĩꞌdi drị̃ ụtrị́lé ku táni ĩꞌdi icíjó ímve sĩ rá tí. 4 Úri ĩꞌdi pá kí icílé drị́ abe ímve sĩ ãzíla nõrórõ sĩ, wó ĩꞌdi ímve pá gá ꞌdĩ kí anu kící-kící, nõrórõ kí uce rũwã-rũwã rá. ꞌBá ãzí ũkpó trũ icólépi ĩꞌdi drị̃ arụ́lépi rá la ꞌdáyụ. 5 Ĩꞌdi acị́ ngara ị̃nádrị̃ kí drĩdríŋĩ gâ sĩ, ꞌbé sị́ gâ sĩ, ụ́ꞌdụ́ pírí ị̃tụ̂rụ̃, ị́nị́-ãrã úzáŋâ trũ ãzíla ĩꞌdi ru ụrụꞌbá ụlị́ írã sĩ.

6 Ágọ́bị̂ la mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé rá-rá ru ꞌdáni, mvu cẹ̃lé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ, ĩꞌdi mụ calé ꞌbo, tị̃ ãja drị̃lẹ́ la gá ꞌdãá vụ̃rụ́. 7 Za ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ re, “Yẹ́sụ̃ Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ ꞌbã Ngọ́pị! Ílẽ má rụ́ ãꞌdu? Ísõ ũyõ Ãdróŋá rụ́ sĩ mí icó mání cãndí fẽlé ku!” 8 Ágọ́bị́ ꞌdĩ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ jọ tá úríndí ũnzí ꞌdã ní ꞌbã ãfũ ĩꞌdi agâlé rá.

9 Yẹ́sụ̃ zị dó úríndí ũnzí ꞌi, “Ími rụ́ ãꞌdi ꞌi?” Umvi ĩꞌdiní, “Áma rụ́ Ũꞌbígá ꞌi ãꞌdusĩku ãma ágọ́bị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ ũꞌbí ru.” 10 Úríndí ũnzí aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ị̃dị́-ị̃dị́ ꞌbã dro jõ kí ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ãmvé ku.

11 Ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá, ĩzõgó ũꞌbí kí na agá ꞌbé pá gá ãni rú ꞌdãá. 12 Úríndí ũnzí aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ífẽ ãmụ ãmaní filé ĩzõgó ꞌdã kí agá.” 13 Ãꞌị̃ ĩꞌbaní rá, úríndí ũnzí ãfũ kí ágọ́bị̂ agâlé, mụ kí filé ĩzõgó kí agâlé. Ĩzõgó ũꞌbí ꞌdã kí kãlãfe ãni rú álĩfũ ị̃rị̃ ꞌdĩpí, kpẹ̃ kí rị̃ cẹ̃lé ꞌbé ꞌbã ãngũ cị́kị́cị́kị́ ꞌdã gâ sĩ uꞌdelé ịmvụ́lé mĩrĩ agâlé.

14 ꞌBá ĩzõgó kí ucélépi rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, mvu kí cẹ̃lé táwụ̃nị̃ ãníŋá ꞌdã gâlé, tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdãá rĩ kí agá ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé. ꞌBá pírí afụ kí ru mụlé ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã ndrelé kí mịfị́ sĩ. 15 Kí mụ ru tralé Yẹ́sụ̃ andre gá ụ̃rị̃ rụ kí cí, ĩꞌbaní ágọ́bị́ jõ úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ ndrejó ri agá Yẹ́sụ̃ pálé gá bõngó trũ ãzíla úŋmĩ ị́jọ́ ũrãlépi múké rĩ agá. 16 ꞌBá ị́jọ́ ru idélépi ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ ꞌdã ụrụꞌbá gá ãzíla ĩzõgó ꞌdã kí ụrụꞌbá gá rĩ ndrelépi cé rĩ nze kí vú la ꞌbá ꞌdã ꞌbanî. 17 Ị́jọ́ ꞌdã sĩ ꞌbã kí mãmálá Yẹ́sụ̃ ꞌbã ĩdã ru ĩꞌba rụ́ ꞌdãá rá, ãzíla ꞌba aꞌbe kí ãngũ ĩꞌbadrị́ ꞌdã ꞌi rá.

18 Yẹ́sụ̃ la mụ filé íꞌbó agâlé vúlé, ágọ́bị́ úríndí ũnzí drojó ala gá ꞌdã aꞌị́ Yẹ́sụ̃ ꞌi ílẽ mụlé ĩꞌdi be ĩndĩ. 19 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ má be ku, ígõ vúlé lị́cọ́ gá mî kãká ꞌba rụ̂lé, ínze ĩꞌbaní ị́jọ́ ũniamba Úpí Ãdróŋá ꞌbã idélé míní ꞌdĩ kí vú, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ími ụrụꞌbá gá rĩ.” 20 Ágọ́bị̂ mụ dó rá, iꞌdó dó acị́lé Dẹ̃kãpọ́lị̃ * gá ꞌdãá sĩ ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí vú nzejó. ꞌBá pírí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã vú nzelé ꞌdĩ arelépi rĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ.

Yẹ́sụ̃ inga ĩzóŋá drãlépi rá rĩ ãzíla ũkú ãrí
ꞌbã rajó ĩꞌdi rụ́ rĩ be

(Mãtáyõ 9:18-26; Lụ́kã 8:40-56)

21 Yẹ́sụ̃ la mụ zalé íꞌbó sĩ ị̃dị́ wókõ mĩrĩ drị́ ãzí ꞌdã gâlé ꞌbo, ꞌbá ũꞌbíkãná tra kí ru ĩꞌdi andre gá ị̃yị́tị gá ꞌdãá. 22 ꞌBá ãmbogo drị̃lẹ́ ru ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãni rĩ ꞌbã ãzí umvelé Yáyị̃rọ̃ ꞌi rĩ mụ ꞌdãá. Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, aꞌdé ĩꞌdi pálé gá, 23 ꞌbã mãmálá Yẹ́sụ̃ rụ́ ĩꞌdi ꞌbã ĩzóŋá ĩmbíráŋá rĩ adríjó jọ, “Mâ ĩzóŋá la úgólé drãlé drã-drã, mí amụ́ drị́ tị̃lé ụrụꞌbá la gá ꞌba adrí rú sĩ mání ídri fô!”

24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ ĩꞌdi be, ꞌbá ũꞌbíkãná ꞌde kí ĩꞌdi vú gâ sĩ ãzíla mụ kí ĩꞌdi ũŋmĩ trũ kũtrú-kũtrú. 25 Ũkú ãzí ãrí ꞌbã rajó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá drị̃ cịlépi ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ la ꞌdãá cí. 26 Cị drị̃ dãkĩtárĩ ũꞌbí kí drị́ gá ĩꞌdiní lẽ agá ru adrí agá ꞌdãá, iza dó sĩ ãko ĩꞌdidrị́ gá ꞌdãá rĩ kí pírí. Wó ãrí ní ukójó rĩ kẹ̃jị́ gá ĩꞌdi tụ drị̃ gá drị̃ gá. 27 Ĩꞌdiní ị́jọ́ arejó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌbo rĩ sĩ, nze ru ũꞌbí kí agâ sĩ ũní ũngúkú la gâ sĩ aló ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị, † 28 ãꞌdusĩku ꞌbã ru ásị́ gá, “Ádrĩ táni ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị aló agá áyụ, ma adrí rá.” 29 Cọtị, ãrí ralépi ꞌdã tu pá cí, ãzíla ĩtrĩkã ĩꞌdi ụrụꞌbá gâlé ꞌí adrí ꞌbo rĩ gá rá.

30 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní ru idé agá ꞌdãá, gbõgbõ Yẹ́sụ̃ ĩtrĩkã ũkpó ꞌbá adríjó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ fũ ꞌbá ãzí adrílé rá. Uja ru kị́lịrị ũꞌbí kí agá ꞌdãá zị, “Ãꞌdi aló mâ bõngó nĩ yã?”

31 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ jọ kí, “Índre ũꞌbí ími ũŋmĩlépi kũtrú-kũtrú ꞌdĩ kí rá, mi dó zị la, ‘Ãꞌdi aló mâ bõngó nĩ yã,’ rĩ gá íngoní ru?”

32 Yẹ́sụ̃ ri kẹ̃jị́ la gá ãngũ undrélé sĩ ndrejó la ãꞌdi aló ĩꞌdi ꞌbã bõngó nĩ. 33 Ũkû la mụ ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌdĩ ꞌbã áni, mụ ãja tị̃lé vụ̃rụ́ ãzíla ĩꞌdi dị̃ yã sĩ ụ̃rị̃ sĩ yã-yã Yẹ́sụ̃ pálé gá ꞌdãá. Lũ dó ị́jọ́ mgbã rĩ pírí. 34 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mâ ị̃zẹ́pị, ãꞌị̃táŋá mídrị̂ adrí mi rá. Ímụ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ãzíla útrũ mi drị̃cị́rị̃ ꞌdĩ agá rá.”

35 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdãá, ꞌbá ãzí amụ́ kí angájó Yáyị̃rọ̃ ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ drị́ kogâlé jọ kí, “Mî ị̃zẹ́pị drã rá. Mí ĩcãndĩ dó ímbápị ị̃dị́ ku.”

36 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ásị́ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdã kí jọlé rĩ drị̃ gá ku, jọ ĩꞌdiní, “Ími ásị́ ꞌbã mvu ku, mí ãꞌị̃ ma áyụ.”

37 Yẹ́sụ̃ uga ũꞌbí kí ꞌdejó ĩꞌdi vú gâ sĩ úmgbé, bela ꞌdụ Pétẽrõ kí Yãkóꞌbõ trũ ãzíla Yõhánã Yãkóꞌbõ ꞌbã ádrị́pị trũ. 38 Kí mụ calé lị́cọ́ Yáyị̃rọ̃ ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ drị̂ gâlé ꞌbo, ndre úzáŋá ꞌbá ꞌbã kí awájó ãzíla ụ̃lụ́lụ́ uꞌbéjó ꞌdã ꞌi. 39 Ĩꞌdi mụ filé jó agâlé jọ ꞌbá ꞌbanî, “Ĩmi uzá ãzíla, ụ̃lụ́lụ́ uꞌbé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ngọ́tị́ŋâ drã ku wó rá la ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ko.” 40 Ũꞌbí ri kí ĩꞌdi gụlé gụ̃gụ̃. Jọ ĩꞌbaní ꞌbã fũ kí pírí ãmvé. ꞌDụ dó ãndrẽ kí átẹ́pị̃ be, ãzíla ꞌbá tá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã trũ mụjó ꞌdã kî trũ fijó ãngũ ngọ́tị́ŋâ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gâlé. 41 Rụ ĩꞌdidrị́ jọ ĩꞌdiní, “Tãlị́tã kụ́mị̃!” Ífí la “Ĩzóŋá wereŋá ꞌdĩ, mí angá ụrụgá.” 42 Cọtị ĩzóŋá wereŋá ꞌdĩ angá ụrụgá, iꞌdó acị́lé (ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌbã ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃). ꞌBá ꞌdã uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá ãmbógó la sĩ. 43 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ ꞌbã lũ kí jõ ꞌbá ãzí ní ku-ku. Jọ dó ꞌbã fẽ kí ĩꞌdiní ãko ãzí nalé.

6

Yẹ́sụ̃ gãjó úmgbé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 13:53-58; Lụ́kã 4:16-30)

1 Yẹ́sụ̃ aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rá, mụ kí dó táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ gá. 2 Sãbátũ la mụ acálé ꞌbo, mụ dó ꞌbá kí imbálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ꞌbá wẽwẽ rú ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ arelépi rĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ịsụ́ ũkpõ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó rĩ íngõlé yã? Ũndũwã fẽlé ágọ́bị́ ꞌdĩ nî rĩ íngõ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã sĩ icójó tálí ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí idéjó ꞌdĩ! 3 ꞌDĩ adru ágọ́bị́ báwũ falépi ũkû sĩ adrujó Mãríyámũ ꞌi rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, ádrị́pịka kí sĩ adrujó Yãkóꞌbõ ꞌi, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi * Yụ́dãsị̃ ꞌi ãzíla Sị̃mọ́nị̃ ꞌi rĩ ꞌi ku yã? Ámvọ́pịka adru kí ãma abe ꞌdĩ kí ku yã? Acá kí ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ sĩ ũnzí.”

4 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí nábị̃ ní ị̃nzị̃táŋá fẽlépi ãngũ ĩꞌdidrị́ gá, ãzíla kãká kí agá la ꞌdáyụ. 5 Icó tálí idélé ãngũ ĩꞌdidrị̂ agá ku, pẽ lú ụ̃tị̃ drị́ ꞌbá ãyánĩ rú were la kí drị̃ gâ sĩ kí adríjó. 6 Yẹ́sụ̃ uꞌá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ãꞌị̃táŋá ãkõ ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ.

“Ko dó drị̃ mụlé ꞌbá kí imbá trũ tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ pírí.”

Yẹ́sụ̃ pẽ ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí tị ãzị́ gá

(Mãtáyõ 10:5-15; Lụ́kã 9:1-6)

7 Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãngũ ãlu gá pẽ kí tị ãmvêlé ị̃rị̃ ị̃rị̃ ãzíla ũkpó fẽjó sĩ úríndí ũnzí pírí kí adrojó.

8 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ãko ãzí ãcị̃ ãni cécé íná, jũrúwã, jõku sĩlíngĩ ĩmi jábã agá la áni la kí ku, wó rá la túré ĩmidrị́ gá rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ. 9 Ĩsụ̃ ŋĩlâ pá gá rĩ kí, wó ĩmi ãdrõ bõngó ku. 10 Údrĩ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ ãzí agá rá, ĩmi uꞌá ala gá ꞌdãá kpere ĩminí ãngũ ꞌdã aꞌbe agá. 11 Údrĩ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ ĩmi sĩ fijó rĩ gá ꞌdãá ku, jõku gã kí ị́jọ́ ĩminí ũlũlé rĩ arelé úmgbé yã áni, ĩmi ụtụ́ pụ́trụ́ ĩmi pá gá rĩ ị́jọ́ vú nzejó kí ụrụꞌbá gá.”

12 Ímbáꞌbá ko kí dó drị̃ mụlé ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ, jọ kí ꞌbá ꞌbã uja kí ásị́. 13 Ri kí úríndí ũnzí adrolé ꞌbá wẽwẽ rú kí agá, ãzíla uní kí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ụrụꞌbá ãdu sĩ adrí kí dó rá.

Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã drị̃ lịjó rĩ

(Mãtáyõ 14:1-12; Lụ́kã 9:7-9)

14 Úpí Hẽródẽ are ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ ꞌbã kụjó ꞌdĩ kí pírí rá. ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ angá ídri rú ị̃dị́ nĩ gápi ĩꞌdi ꞌbã sĩ tálí kí idéjó ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌdĩ.”

15 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Nábị̃ Ĩlíyã angá nĩ,” ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí kí ásị́ gá, “Ĩꞌdi nábị̃ cécé nábị̃ ãzí ídu rĩ kí áni.”

16 Wó Hẽródẽ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé jọ, “Yõhánã, ꞌbá ándrá mâ drị̃ lịlé rá rĩ, angá dó ídri rú nĩ!” 17 Ãꞌdusĩku Hẽródẽ ꞌbã mgbã fẽ ándrá ũkpó sĩ Yõhánã arụ́jó umbéjó ãzíla ĩꞌdi ꞌbãjó mãbụ́sụ̃ gá nĩ. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ĩꞌdi ꞌbã Hẽrõdíyãsĩ ádrị́pị Fị́lị́pọ̃ ꞌbã ũkú fijó ídri-ídri rú ĩꞌdi ꞌdụjó ũkú ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ aꞌdájó rĩ sĩ. 18 Wó Yõhánã jọ Hẽródẽ, “Ãzị́táŋá ãꞌị̃ míní mî ádrị́pị ꞌbã ũkú fijó ídri-ídri rú ku.”

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hẽrõdíyãsĩ ꞌbã ị́jọ́ ásị́ gá Yõhánã ní, ndrụ̃ gẹ̃rị̃ lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá wó icó ku. 20 Ãꞌdusĩku Hẽródẽ ꞌbã mgbã rĩ ándrá idé agá Yõhánã sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ri ĩꞌdi tãmbalé ĩꞌdi ꞌbã nị̃jó la rá ĩꞌdi ꞌbá ãlá Ãdróŋá ãni ị́jộ kóru la rĩ sĩ.

Hẽródẽ la mụ ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã jọlé rĩ kí arelé, ásị́ la mvu rá, wó lẽ vâ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ rĩ kí arelé rá. 21 Ụ́ꞌdụ́ múké mgbã rĩ Hẽrõdíyãsĩ ní rĩ acá dô, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ Hẽródẽ tịjó rĩ ị̃nzị̃jó rĩ, umve dó ãmbogo ĩꞌdidrị́ ũpĩ gá rĩ kí ãmbogo ãsĩkárĩ drị̂ kí abe, ãzíla ꞌbá ãmbogo rú Gãlị́lị̃ gá rĩ kî trũ amụ́jó ụ̃mụ̃ ꞌdã najó. 22 Hẽrõdíyãsĩ ị̃zẹ́pị afí úngó tulé Hẽródẽ drị̃lẹ́ gá ꞌbá umvelé ụ̃mụ̃ gá rĩ kí abe. Úngó ĩꞌdi ꞌbã tulé rĩ sĩ uꞌá kí ãyĩkõ sĩ. Úpí jọ ĩzóŋâ ní, “Mí aꞌị́ ãko míní lẽlé rĩ ꞌi, ma fẽ la míní rá.” 23 Sõ ũyõ ala gá cí jọjó la, “Ãko míní lẽlé rĩ ma fẽ la rá drĩ táni adru Sụ́rụ́ mádrị́ gá rĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ ꞌi tí.” 24 Ĩzóŋâ fũ dó mụlé ãndrẽ rụ̂lé zị dó ĩꞌdi, “Ma dó ãꞌdu aꞌị́?” Ãndrẽ umvi ĩꞌdiní, “Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã drị̃kã.” 25 Cọtị ĩzóŋâ afụ dó ru mụjó úpí rụ̂lé ãko ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ aꞌị́jó, jọ úpí ní, “Álẽ ífẽ mání úꞌdîꞌda Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã drị̃kã sẽníyã agá.”

26 Úpí acá dó ũcõgõ rú, wó ũyõ ĩꞌdi ꞌbã sõlé ꞌbo rĩ sĩ, amụ́ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá ãmụ́ ru ãkónã nalépi rĩ kí drị̃lẹ́ gâ sĩ rĩ sĩ, lẽ vâ ĩzóŋâ ꞌbã tị gãlé ku. 27 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, pẽ dó ãsĩkárĩ tị Yõhánã ꞌbã drị̃kã ajíjó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé kọ́bịŋá agá. Ágọ́bị̂ mụ dó mãbụ́sụ̃ jó agâlé lị dó Yõhánã ꞌbã drị̃kã rá, 28 ají dó ĩꞌdi ãkójó agá. Úpí ꞌdụ dó ĩꞌdi fẽlé ĩzóŋâ drị́, ĩzóŋâ agụ dó Yõhánã ꞌbã drị̃kã fẽlé ãndrẽ drị́. 29 ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, amụ́ kí dó ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ꞌdụlé agụlé ị̃sị̃lé rá.

Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ tõwú ꞌbanî

(Mãtáyõ 14:13-21; Lụ́kã 9:10-17; Yõhánã 6:1-14)

30 Ụ̃pịgọŋa atrá kí ru ngúlú ru ĩꞌdi aga gá, nze kí ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ãzíla imbálé ꞌbá ꞌbanî rĩ kí vú. 31 ꞌBá ũꞌbí ꞌbã kí fũ agá ãzíla afíjó rĩ sĩ, ímbáꞌbá ịsụ́ kí sáwã ãzí sĩ ãkónã najó ku, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́ áꞌdụ̂sĩ, ãma amụ́ kí mụlé avị́lé ãngũ ãzí gá.”

32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, tụ kí dó pírí íꞌbó agá mụjó ãngũ ꞌbá kóru la gá. 33 Wó ꞌbá ũꞌbí kí ndrelépi mụ agá cé rĩ nị̃ kí kí cé, ꞌbá táwụ̃nị̃ kí agá rĩ sĩ kí pírí iꞌdó kí cẹ̃lé pá sĩ, ca kí ĩꞌbaní drị̃lẹ́ gâlé drị̃drị̃. 34 Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ꞌbo, ndre ũꞌbí ru tralépi rĩ kí ꞌbã ízákĩzã, ị́jọ́ ꞌdĩ fi ásị́ la gá ãzá-ãzá, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí adrujó cécé kãbĩlõ ru irélépi ꞌbá kí ucélépi rĩ kóru rĩ áni rĩ sĩ. Ãzíla iꞌdó kí imbálé ị́jọ́ wẽwẽ rú kí sĩ.

35 Ị̃tụ́ la mụ iꞌdólé ꞌdelé ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ mụ kí ĩꞌdi rụ̂lé, jọ kí ĩꞌdiní, “Ãngũ ꞌdĩ ꞌbá kóru, ãngũ iꞌdó nịlé ꞌbo. 36 Ípẽ ꞌbá kí tị mụlé ãngũ ãma andre gá ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ kí agâlé sĩ mụjó íná ndrụ̃ trũ ĩgbãlé ĩꞌbaní nalé.”

37 Wó Yẹ́sụ̃ umvi ímbáꞌbá ꞌbaní, “Ĩfẽ bãsĩ ĩꞌbaní ãkónã nalé.” Umvi kí ĩꞌdinî, “Ĩꞌdi ũyá ꞌbá ãlu ãni ĩmbá ãrõ drị̂ ꞌdụ pírí.” † Zị kî, “Ílẽ ãmụ séndẽ ꞌdĩpí ꞌdĩ ịsụ́lé sĩ ãkónã ĩgbãjó fẽjó ĩꞌbaní nalé yã?”

38 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Mũkátĩ ĩmidrị́ ꞌdâ cí rĩ kí sị́ yã? Ĩmụ kí ndrelé.”

Kí mụ kí sị́ yã rĩ ịsụ́lé ꞌbo, jọ kí, “Mũkátĩ tõwú kí ị̃ꞌbị ị̃rị̃ abe.”

39 Yẹ́sụ̃ jọ dó ímbáꞌbá ꞌbaní ꞌba iri kí ꞌbá kí vụ̃rụ́ ngúlú ru ngúlú ru ásé drị̃ gá ꞌdãá. 40 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ri kí dó vụ̃rụ́ amụtị gá ngúlú ru túrú ãlu túrú ãlu ãzí rĩ kí kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú. 41 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ tõwú ꞌdĩ kí ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe, ndre ãngũ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ãzíla anu dó mũkátĩ kí rá. Fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbadrị́ kí ꞌbãjó ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá. Awa vâ ị̃ꞌbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌbaní pírí. 42 Nga kí pírí nalé la ꞌbá aga kí dó sĩ rá. 43 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí dó mũkátĩ ãzíla ị̃ꞌbị ꞌbã ị́mbị́ acelépi ũnũlépi ꞌdĩ kí gụ́fá tré-tré mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. 44 ꞌBá ãgọbị rú mũkátĩ ãzíla ị̃ꞌbị nalépi rĩ kí álĩfũ tõwú.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́jó ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 14:22-33; Yõhánã 6:15-21)

45 ꞌDãá cọtị Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ꞌbã tụ kí íꞌbó agá mụjó drị̃ gá Bẽtẽsãyídã gâlé, ri dó ꞌbá kí irélé mụjó ĩꞌbadrị́ kogâlé. 46 Ĩꞌdi mụ ꞌbá kí aꞌbelé iré agá ko drị̃ mụlé ꞌbé agâlé ru mụjó Ãdróŋá ãꞌị̃jó. 47 Ĩꞌdi mụ calé ãngũ ꞌbã mọ̃nị̃mọ̃nị̃ gá ꞌdĩ sĩ íꞌbô ca dó mĩrĩ ꞌbã ágá gâlé ꞌbo, ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ãngũ ãꞌí rĩ gâlé áꞌdụ̂sĩ. 48 Yẹ́sụ̃ la mụ ímbáꞌbá kí ndrelé drị̃ cị agá ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã kí ze agá mĩrĩ agá ꞌdãá vúlé vúlé, ko dó drị̃ mụlé ĩꞌba rụ̂lé pá sĩ ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ. Ĩꞌdi mụ calé ãni rú tí lẽjó alịjó rĩ áni, 49 wó kí mụ ĩꞌdi ndrelé amụ́ agá pá sĩ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, ũrã kí ndre kí úríndí ãzí, za kí ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ ụ̃rị̃ sĩ. 50 Ãꞌdusĩku ĩꞌdi ndreŋá sĩ, ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ dó kí nĩ. Cọtị jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru, ꞌdõ ma ꞌi. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku.” 51 ꞌDãá tụ dó ĩꞌba rụ́ íꞌbó agâlé, ãlụ́kụ́kụ̃ ịgbẹ dó rá. Ásị́ la ãgõ kí dó ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé rá, uꞌá kí dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ. 52 Vã kí ũkpõ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ tálí mũkátĩ were fẽjó najó ꞌbá ũꞌbí ꞌbaní rĩ ku, ãꞌdusĩku ásị́ la mba kí mbã-mbã.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí Gẹ̃nẹ̃sãrẹ́tị̃ gá

(Mãtáyõ 14:34-36)

53 Kí mụ zalé ꞌâlé ꞌbo, ãfũ kí dó ãmvé, anzé kí íꞌbó ị̃yị́tị gá ãmvé ãngũ Gẹ̃nẹ̃sãrẹ́tị̃ gá rĩ gá. 54 ꞌDã ꞌbã vúlé gá cọtị, ãfũ kí dó íꞌbó agâlé ãmvé ꞌdõlé cọtị ꞌbá amá kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌdãá cí rĩ gá rá. 55 ꞌBá ụ̃cẹ̃ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ trũ tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agâ sĩ pírí. ꞌBá ají kí dó ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí mgbọ́lọ́ sĩ ãngũ ĩꞌbã kí arejó la Yẹ́sụ̃ ala gá rĩ gá. 56 Ãngũ pírí Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụjó rĩ kí agá, tọ̃rọ́mẹ́ agâ sĩ, ínátị kí agâ sĩ sụ́rụ́ ꞌbá wókõ ãzí ꞌdĩ kí agâ sĩ, ꞌbá mụ kí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ũꞌbã trũ sụ̂ tị gâ sĩ, ꞌbã kí mãmálá ĩꞌdi rụ́ ꞌbá ãyánĩ rú rĩ ꞌba aló kí rû sĩ ĩꞌdi ꞌbã bõngó ꞌbã tị sĩ adríjó benĩ. ꞌBá pírí ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị alólépi rĩ adrí kí rá.

7

Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí ãlã ãzíla ãndị́ ásị́ gá rĩ drị̃ gá

(Mãtáyõ 15:1-9)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ abe mụ kí Yẹ́sụ̃ rụ́. 2 ꞌBá ꞌdĩ ndre kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí kí ãkónã na agá ãndị́ trũ drị́ ũjĩŋá ĩꞌba ãni lãꞌbĩ drị́ rĩ kóru. 3 (ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ abe kí drị́ ĩꞌba ãni lãꞌbĩ rú ũjĩ ị̃yị́ sĩ ráká kí ãkónã na ĩndõ, rụ kí ị́jọ́ áyị́pịka ꞌbadrị̂ kî. 4 Drĩ kí ãfũ sụ̂ gá, icó kí ãkónã nalé ku kpere ĩꞌbaní drị́ ũjĩ agá ị̃yị́ sĩ ráká. ꞌDĩ lãꞌbĩ ãlu ĩꞌba ãni wẽwẽ rú ꞌdĩ ꞌbã ãzí, ala gá ꞌdãá ãzí rĩ kí sĩ ãkójó ĩꞌba ãni kópõ, bãkụ́lẹ̃ ãzíla bị̃nị́kã rú rĩ kí ꞌbã ũjĩŋá.)

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “ꞌBá míní imbálé rĩ ũbĩ kí ãzị́táŋá lãꞌbĩ ãmã áyị́pịka ꞌbadrị́ údu ꞌdĩ kí vú ku ãꞌdu sĩ yã? Kí íná na ãndị́ trũ drị́ ũjĩŋá lãꞌbĩ rú rĩ kóru.”

6 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú ꞌdĩ! Ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé ĩmi drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ãndá.

“ ‘ꞌBá ꞌdĩ kí mání ãrútáŋá fẽ tị sĩ, wó ásị́ la kí má rú ꞌdâ rá-rá ru.

7 ꞌBá ꞌdĩ kí mání ị̃nzị̃táŋá ífí kóru rĩ fẽ,

ímbátáŋá ĩꞌbadrị̂ kí ãzị́táŋá ꞌbá ꞌbã kí ꞌbãlé vâ imbálé nĩ rĩ kî.’ ✡

8 Ĩmi ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ kí uja lãꞌbĩ ĩmidrị́ gá ꞌbá ãrí sĩ.”

9 Jọ vâ ĩꞌbaní, “Ĩmi ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ kí gã úmgbé, ĩmi dó sĩ lãꞌbĩ ĩmi ãni ꞌdĩ kí rụ áyụ. 10 Ícétáŋá sĩ Mụ́sã ꞌbã ãzị́táŋá angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ azịlé ĩminí rĩ áni: ‘Mí ị̃nzị̃ mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be,’ ✡ ãzíla ‘ꞌBá átẹ́pị̃ jõku ãndrẽ wãlépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.’ ✡ 11 Wó ꞌbá drĩ jọ la átẹ́pị̃ ꞌbaní ãndrẽ be, ‘Má uꞌá cãndí sĩ. Má icó ími ãzã kolé ku, ãꞌdusĩku ãko tá mání sĩ ími ãzã kojó rĩ ásõ ũyõ fẽjó la Ãdróŋá ní.’ Ĩmi jọ la ị́jọ́ ꞌbá ꞌdã ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ múké. 12 Ĩmi dó sĩ fẽ la anzị icó kí ásị́ ꞌbãlé ꞌbá kí tịlépi rĩ kí ãzã kolé ãko ĩꞌbaní lẽlé rĩ kí sĩ ku. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ kí anu sĩ lãꞌbĩ ĩmi ãni ꞌbá ãni ꞌdĩ kí andre tẽjó ị̃drị̃jó la ĩmi drị̃lẹ́ ꞌbadrị́. ꞌDĩ drĩ ícétáŋá ãlu, ãzị́ ĩmi idélé ꞌdĩ ꞌbã áni wẽwẽ rú la kí cí.”

Ãko ꞌbá ꞌbãlépi ãndị́ ru rĩ

(Mãtáyõ 15:10-20)

14 Yẹ́sụ̃ umve ũꞌbí kí ị̃dị́ jọ ĩꞌbaní ꞌba mụ kí ị́jọ́ arelé, jọ “Ájọ ĩminí, ꞌbá pírí ꞌba are kí ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ꞌi, ĩvã dó sĩ ífí la. 15 Ãko filépi ími agá rĩ iza mi ku, be la rá la ãko ãfũlépi ími agâlé rĩ la ími iza nĩ.” [ 16 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌba are ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌi.] * 17 Yẹ́sụ̃ la mụ ũꞌbí kí aꞌbelé ãzíla filé jó agâlé ꞌbo, ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, ị́jọ́ uꞌbéŋá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní. 18 Zị kí, “Ĩnị̃ vâ ku yã? Ãko ꞌbá ꞌba nalé rĩ iza ĩꞌdi ku rĩ ĩnị̃ vâ ku yã? 19 Ãkónã fi ĩꞌdi ásị́ izalé ku, be la rá la ĩꞌdi fi kụ̃bụ̃ la gâ sĩ ífí agâlé fũlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ sĩ ãmvé.” (Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni lã ãkónã pírí kí ꞌbãjó múké.)

20 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ị́jọ́ míní ũrãlé rĩ la ími iza nĩ. 21 Ãꞌdusĩku ꞌbá ásị́ agâlé ũrãtáŋá ũnzíkãnã ꞌdĩ kí ãfũ nĩ, mị-ãcí, ụ̃gụ̃, ꞌbá ꞌdịŋá, ãwụ̃, 22 rọ̃mgbọ́, ị́jọ́ ũnzí, ĩnzõ, ãfó, kọ́lọ́, ãjã, úꞌdáŋá ãzíla ị́jọ́ aza rú idéjó rĩ kí abe. 23 Ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí pírí ãfũ ꞌbá agâlé, kí ꞌbá iza, Ãdróŋá icó dó sĩ ãma ãꞌị̃lé ku.”

Ãꞌị̃táŋá ũkú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ drị́ rĩ

(Mãtáyõ 15:21-28)

24 Yẹ́sụ̃ aꞌbe ãngũ Gãlị́lị̃ gá ꞌdã ꞌi, mụ dó ụ́rụ́ ãngũ Tụ́rọ̃ rĩ gâlé. Fi jó agá, ãzíla lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ ị́jọ́ ꞌî drị̃ gá ku, wó icó ru zị̃lé ku. 25 Wó ũkú ị̃zẹ́pị̃ úríndí ũnzí ꞌbã rụlé rĩ la mụ arelé la Yẹ́sụ̃ ꞌdãá cí, mụ kụ̃mụ́tị ụ̃sị̃lé ĩꞌdi pálé la gá. 26 Ũkû ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku la, útị ĩꞌdi Fõyĩníkĩ ãngũ Sị́rị̃yã drị̂ agá. Mụ mãmálá ꞌbãlé Yẹ́sụ̃ aꞌị́jó sĩ úríndí ũnzí ị̃zẹ́pị̃ agá rĩ drojó rá.

27 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Lẽ drị̃drị̃ la áko ꞌbá mádrị́ Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ãzã ráká. Ãꞌdusĩku adru múké ku mání ími ãzã kojó, ꞌdĩ cécé ꞌbání ãkónã ꞌdụjó anzị kí drị́ gá rá, ãzíla ꞌbejó la ũcogo ꞌbanî rĩ áni.”

28 Ũkû umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá, Úpí, wó ũcogo kí vâ ayilépi sãánĩ anzịŋá ꞌbadrị̂ agâlé méjã ị̃ndụ́ gá ꞌdãá rĩ kí ụꞌdụ nalé rá.”

29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ míní umvilé múké ꞌdĩ sĩ, ímụ mî ị̃zẹ́pị acá múké, úríndí ũnzî fũ rá.” 30 Ũkû la mụ calé ĩꞌdidrị́ko gâlé ꞌbo, ịsụ́ ị̃zẹ́pị̃ la ru dríŋá mgbọ́lọ́ sị́ gá, úríndí ũnzî fũ rá.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá bị́lẹ́ kóru ị́jọ́ jọlépi ku rĩ

31 Yẹ́sụ̃ aꞌbe ãngũ Tụ́rọ̃ gá ꞌdã ꞌi, mụ dó Sị̃dọ́nị̃ agâ sĩ ándrá mĩrĩ Gãlị́lị̃ gá, ãzíla Dẹ̃kãpọ́lị̃ gâlé. 32 ꞌBá ãzí bị́lẹ́ kóru ị́jọ́ jọlépi ku la, ꞌbá ají kí ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. ꞌBá aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã tị̃ drị́ ĩꞌdi drị̃ gâ sĩ ĩꞌdi adríjó.

33 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ĩꞌdi agụlé bụ́lụ́ gá áꞌdụ̂sĩ ũꞌbí ꞌba rụ́ ꞌdãá rá. Su ru tĩndrímváŋá kí ágọ́bị̂ bị́lẹ́ gá. Wi vâ sụ̃sụ́ ĩꞌdidrị́ gá, aló dó sĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ĩdra. 34 Ndre ãngũ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, se ává ãmbógó jọ ágọ́bị̂ ní “Ĩfĩfátã” (ífí la ị̃nzị̃ ĩmi mgbọ). 35 Cọtị ágọ́bị̂ bị́lẹ́ nzị̃ ru rá, ĩdra la ayụ ru, iꞌdó ị́jọ́ arelé, ãzíla jọlé tọndọlọ.

36 Yẹ́sụ̃ azị ĩꞌbaní ꞌbã lũ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku. Wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, ꞌbá kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí iré drị̃ gá drị̃ gá. 37 ꞌBá pírí uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ, jọ kí, “Ãko pírí ĩꞌdiní idélé rĩ kí múké, ĩꞌdi ꞌbá bị́lẹ́ kóru rĩ kí adrí ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ku rĩ kí abe rá.”

8

Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ sụ ꞌbanî

(Mãtáyõ 15:32-39)

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí agá ꞌdãá ꞌbá ũꞌbí ãzí tra kí vâ ru ị̃dị́. Ãko ãzí ĩꞌbaní nalé la ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ umve dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí amụ́jó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ ĩꞌbanî, 2 “ꞌBá ꞌdĩ kí ízákĩzã ágá mání rá, ĩꞌbã kí uꞌájó má be ụ́ꞌdụ́ na ãko ãzí naŋâ kóru rĩ sĩ. 3 Ádrĩ kí tị pẽ ãkónã naŋâ kóru, kí mụ aꞌdélé gẹ̃rị̃ gá rá ãꞌdusĩku ãzí rĩ angá kí ãngũ álị́ gá.”

4 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Wó ãngũ ꞌbá kóru álị́ ꞌdõ gá ꞌdộ, ála mụ ãkónã icólépi calépi ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní rá rĩ ịsụ́lé íngõlé yã?”

5 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Mũkátĩ ĩmidrị́ ꞌdâ cí rĩ kí sị́ yã?”

Umvi kí, “Ázị̂rị̃.”

6 Jọ ũꞌbí ꞌbaní ꞌbã ri kí vụ̃rụ́. Ĩꞌdi mụ mũkátĩ ázị̂rị̃ ꞌdã kí ꞌdụlé sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó kí drị̃ gá ꞌbo, anu dó kí ꞌa, fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbadrị́ kí ꞌbãjó ꞌbá kí pálé gá. Ímbáꞌbá idé kí dó cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. 7 Ị̃ꞌbị ãzí were la kí ala gá cí, fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá ĩndĩ, fẽ kí awalé ímbáꞌbá ꞌbadrị́. 8 ꞌBá na kí dó kí rá, aga kí dó sĩ mgbemgbe, ꞌdã ꞌbã vúlé gá ímbáꞌbá tra kí dó ị́mbị́ la gụ́fá gá tré-tré ázị̂rị̃ ꞌdĩ ị́mbị́ la ũnũlépi nírí-nírí ru aꞌbelépi rĩ ꞌi. 9 ꞌBá ãgọbị rú ꞌdãá rĩ kí ãni rú álĩfũ sụ ꞌdĩpí. Ĩꞌdi mụ kí tị pẽlé ꞌbo, 10 fi dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe íꞌbó agá ãzíla za kí dó sĩ ãngũ Dãlãmãnụ́tã gá.

ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ lẽ kí tálí

11 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí mụ arelé la Yẹ́sụ̃ acá ꞌbo, mụ kí ĩꞌdi ụzịlé zịtáŋá sĩ sĩ ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó. Zị kí ĩꞌdi tálí ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí ị́jọ́ sĩ. 12 Se ává ãzo rú, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá úꞌdîꞌda ꞌdĩ kí tálí ndrụ̃ sĩ ãꞌdu idéjó? Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, icó ĩꞌbaní tálí idélé ku.” 13 Aꞌbe dó kí rá, tụ dó íꞌbó agâ sĩ zajó ị̃yị́ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá.

Ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị́ kí Hẽródẽ drị̂ trũ

(Mãtáyõ 16:5-12)

14 Ímbáꞌbá kí drị̃ ãvĩ mũkátĩ ãzí kí ĩgbãjó ꞌdụjó ĩndĩ rĩ sĩ rĩ gá rá, pẽ lú mũkátĩ tá acelépi ãlu íꞌbó agá ꞌdãá rĩ. 15 Yẹ́sụ̃ li kí bị́lẹ́-ị̃ndụ́ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ ãzíla Hẽródẽ drị̂ sĩ.” *

16 Ímbáꞌbá ꞌdĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí, “Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ãkónã ꞌbã adrujó ãmadrị́ ꞌdâ ꞌdáyụ rĩ sĩ.”

17 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ, jọ, “Ĩmi ásị́ ũrãtáŋá ru, ĩmi adrujó ãkónã kóru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi drĩ kpere íni mịfị́ kóru sĩ ãngũ ndrejó ãzíla úŋmĩ kóru sĩ ị́jọ́ ũrãjó yã? Ĩmi ásị́ mba ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 18 Ĩmi mịfị́ kí cí icó kí ãngũ ndrelé ku wó ĩmi bị́lẹ́ kí cí, icó kí ị́jọ́ arelé ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ị́jọ́ icó kí ĩminí agálé ku yã? 19 Ma mụ mũkátĩ tõwú ꞌdĩ kí andilé fẽlé ꞌbá álĩfũ tõwú ꞌbaní ꞌbo, ĩtra ị́mbị́ la kí gụ́fá tré-tré sị́ yã?”

Umvi kí, “Mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.”

20 “Ma mụ mũkátĩ ázị̂rị̃ rĩ kí fẽlé ꞌbá álĩfũ sụ ꞌbaní nalé ĩmi ũkũnã ándrá ị́mbị́ la acelépi nírí-nírí rĩ kí gụ́fá sị́ yã?”

Umvi kí, “Ázị̂rị̃.”

21 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ drĩ kpere ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí ku yã?”

ꞌBá mịfị́ kóru rĩ adríjó rĩ

22 Yẹ́sụ̃ kí mụ calé tọ̃rọ́mẹ́ umvelé Bẽtẽsãyídã gá, ꞌbá ãzí agụ kí ꞌbá ãzí mịfị́ kóru la ĩꞌdi rụ̂lé, ꞌbã kí mãmálá ꞌba aló ĩꞌdi sĩ ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ kí adríjó. 23 Yẹ́sụ̃ rụ ágọ́bị̂ drị́ gá trũ fũjó ãmvé tọ̃rọ́mẹ́ agá ꞌdãá. Ĩꞌdi mụ sụ̃sụ́ wilé ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ gá ꞌbo, ꞌbã drị́ ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ gá, zị ĩꞌdi, “Mi ãko ãzí ndre rá yã?”

24 Ágọ́bị̂ ndre ãngũ ụrụgâlé ãzíla jọ, “Ma ꞌbá kí ndre rá, kí iꞌdá mání cécé ife kí ꞌbã rĩ acị́ nĩ rĩ áni.”

25 Yẹ́sụ̃ ꞌbã vâ ĩꞌdi ꞌbã drị́ kí ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ gâlé ị̃dị́. Mịfị́ la nzị̃ kí dó ru, iꞌdó dó ãngũ ndrelé, ãko iꞌdá kí dó ĩꞌdiní tọndọlọ. 26 Yẹ́sụ̃ pẽ tị la lị́cọ́ gá, jọ ĩꞌdiní, “Mî gõ agá mídrị́ kogâlé, ímụ tọ̃rọ́mẹ́ agâ sĩ ku.”

Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ iꞌdajó Kúrísĩtõ ꞌi rĩ

(Mãtáyõ 16:13-20; Lụ́kã 9:18-21)

27 Yẹ́sụ̃ mụ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe tọ̃rọ́mẹ́ ãni rú Kãyĩsárĩyã Fị̃lị́pị̃ gá rĩ gá, ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ zị kí, “ꞌBá jọ kí mgbã rĩ gá ma ãꞌdi ꞌi?”

28 Umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌBá ãzí rĩ jọ kí mi Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌi, ãzí rĩ jọ kí mi Ĩlíyã ꞌi, ãzíla ãzí rĩ ũrã kí mi nábị̃ ꞌbã ãzí.”

29 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Wó ĩmi rú rĩ gá ĩmi jọ la ma ãꞌdi ꞌi yã?” Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, “Mi Kúrísĩtõ ꞌi.”

30 Yẹ́sụ̃ itré kí ꞌbã lũ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ drã ĩꞌdidrị́ gá rĩ drị̃ gá

(Mãtáyõ 16:21-28; Lụ́kã 9:22-27)

31 Yẹ́sụ̃ iꞌdó dó ꞌbá ꞌdĩ kí imbálé jọ ĩꞌbaní, “Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ ũcõgõ ịsụ́lé ị́jọ́ wẽwẽ rú kí sĩ, ãzíla ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ kí, ãtalo ãmbogo, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ĩꞌdi gã úmgbé, ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdị rá, wó ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá, ĩꞌdi mụ angálé ídri.” 32 Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩꞌbaní tọndọlọ, ãzíla Pétẽrõ rụ ĩꞌdi selé bụ́lụ́ gá, ãzíla iꞌdó uzálé drị̃ la gá.

33 Wó Yẹ́sụ̃ uja ru ndre ãngũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé uzá Pétẽrõ drị̃ gá jọ, “Mí ĩdã mi áma ũngúkú gâlé Sĩtánĩ. Ími ásị́ gá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌdáyụ, wó rá la mi ị́jọ́ ũrã ꞌbá ꞌbá.”

34 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá umve dó ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ lẽ áma vú bĩlé rá lẽ ꞌbã gã ru úmgbé, ꞌbã ꞌdụ mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbã ãbĩ áma vú. 35 Ãꞌdusĩku ꞌbá drĩ lẽ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ palé nĩ, ĩꞌdi ãvi la rá, wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi áma ị́jọ́ sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ rĩ, ĩꞌdi ídri ĩꞌdidrị́ rĩ pa rá. 36 ꞌBá la ũyá íngõ rĩ ịsụ́ drĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdụ pírí ĩꞌdi ꞌbã ãko rú, drĩ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩ rá rĩ gâ? 37 ꞌBá icó ãꞌdu fẽlé sĩ ru ídri pajó yã? 38 ꞌBá uꞌálépi drị̃nzá sĩ mâ sĩ ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ sĩ ílí ị́jọ́ ũnzí ãwụ̃ ãni ãzíla ũnzĩkãnã ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ drị̂ agá rĩ sĩ rĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ vâ drụ́zị́ uꞌá drị̃nzá sĩ ĩꞌdi sĩ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó dị̃zã ĩꞌdidrị́ Átẹ́pị drị̂ agá mãlãyíkã ãlá rĩ kí abe rĩ sĩ.”

9

1 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi ãzí pá tulépi úꞌdîꞌda ꞌdâ ꞌdĩ icó kí drã ãjị́ ꞌbị̃lé ku, kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ndre amụ́ agá ũkpõ ãmbógó la trũ ráká.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru ujajó ndú rĩ

(Mãtáyõ 17:1-13; Lụ́kã 9:28-36)

2 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ Pétẽrõ, Yãkóꞌbõ, ãzíla Yõhánã ĩꞌdi be, agụ kí ꞌbé ãzo la sị́ gá, kí dó sĩ ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ. ꞌBé sị́ gá ꞌdãá Yẹ́sụ̃ gbíyã uja ru kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ndú. 3 Bõngó ĩꞌdi ꞌbã sụ̃lé rĩ uja kí ru imvesílílí, ãko ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ calépi imve sĩ ụ̃ꞌbị̃lé ĩꞌdi be rá la ꞌdáyụ. 4 ꞌBá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá nábị̃ Ĩlíyã iꞌda kí Mụ́sã be, kí ị́jọ́ jọ agá Yẹ́sụ̃ trũ.

5 Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Rábị̃, ĩꞌdi múké ãmaní uꞌájó ꞌdâ. Lẽ ãsị bụ́rụ́jọ́ ãzí kí na, ãlu rĩ míní, ãzí ãlu rĩ Mụ́sã ní, ãzíla ãzí ãlu rĩ Ĩlíyã nî.” 6 (Ãꞌdusĩku nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ku, ụ̃rị̃ rụ kí ambamba.)

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ asị́ kí drị̃ gá, aku kí cí, ụ́ꞌdụ́kọ́ ãfũ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâlé, “ꞌDĩ mâ Ngọ́pị mání lẽlé ambamba rĩ, ĩmi are ĩꞌdi tị!”

8 Gbõŋáŋá ru undré kí ru aga rẽrẽ, ịsụ́ kí ru ꞌbá ãzí ku ace kí ru Yẹ́sụ̃ abe áꞌdụ̂sĩ.

9 Ĩꞌbaní asị́ agá ꞌbé sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, lẽ ꞌbã lũ kí jõ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ãluŋá la ku kpere Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã angá agá drã gâlé. 10 Mba kí ị́jọ́ ꞌdã tã ĩꞌbaní áꞌdụ̂sĩ, wó ri kí vâ ru ụzịlé, “Angáŋá drã agá rĩ ífí la íngoní?”

11 Iꞌdó kí vâ ĩꞌdi ụzịlé, “Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí jọ la Ĩlíyã ꞌbã amụ́ drị̃drị̃ ráká la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

12 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩlíyã la amụ́ drị̃drị̃ ráká rĩ ĩꞌdi ãndá, ĩꞌdi sĩ amụ́ ị́jọ́ pírí kí itú bábá ráká. Úsĩ ị́jọ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ịsụ́ ũcõgõ ãmbógó ru ãzíla ála ĩꞌdi gã úmgbé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 13 Wó ájọ ĩminí, Ĩlíyã amụ́ bãsĩ ꞌbo, ãzíla ĩcõcõŋã kí ĩꞌdi ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni cécé ándrá ị́jọ́ sĩlé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni.”

Yẹ́sụ̃ adrí ngọ́tị́ŋá úríndí ũnzí ꞌbã rụlé rĩ

(Mãtáyõ 17:14-21; Lụ́kã 9:37-43a)

14 Yẹ́sụ̃ kí mụ calé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ꞌba rụ́ ꞌbo, ịsụ́ kí ũꞌbí ce kí kí aga rị́, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãgátã ga agá ĩꞌba abe. 15 Cọtị ꞌbá pírí kí mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃, cẹ̃ kí ĩꞌdi rụ̂lé sĩ ĩꞌdi zịjó.

16 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩmi ãgátã gá ĩꞌba abe íni ãꞌdu drị̃ gá yã?”

17 ꞌBá ãzí ãlu ũꞌbí kí agá ꞌdãá la umvi, “Ímbápị, má ají mâ ngọ́pị mí rụ́, úríndí ũnzí ĩꞌdi rụlépi rĩ uga ĩꞌdiní ị́jọ́ jọlé úmgbé. 18 Drĩ ĩꞌdi iꞌdó ꞌbo, ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbe vụ̃rụ́ ũkpó sĩ. Ĩꞌdi ngọ́tị̂ nzi kọ̃bụ́tọ̃ trũ tị gá ãzíla ĩꞌdi sị́ na, ĩꞌdi umba ũkpó ru. Má aꞌị́ dó ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ kí úríndí ũnzí ꞌdĩ drolé rá, wó icó kí ku.”

19 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ! Ĩlẽ má uꞌá ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ íngõpí, ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ íngõpí? Ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ sị́ yã? Mí ají ngọ́tị̂ má rụ́ ꞌdõlé.”

20 Ají kí mgbâ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Úríndí ũnzí la mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, ꞌbe cọtị mgbâ vụ̃rụ́ ĩꞌdi seŋâ trũ, ĩꞌdi ũlĩŋâ trũ ãzíla kọ̃bụ́tọ̃ ãŋmĩŋâ trũ ĩꞌdi tị gá.

21 Yẹ́sụ̃ zị mgbâ ꞌbã átẹ́pị ꞌi, “Ãko ꞌdĩ idé dó ĩꞌdi íni ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã?”

Umvi ĩꞌdiní, “Iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ. 22 Úríndí ũnzí la ĩꞌdi uꞌbé ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãcí agá jõku ị̃yị́ agá, tí sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó. Wó ídrĩ icó ãko ãzí idélé rá, índre ãma ízákĩzã ãzíla íko ãma ãzã.”

23 Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Ị́jọ́ mî jọlé ádrĩ icó rá ꞌdĩ ífí la íngoní? ꞌBá drĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ ị́jọ́ pírí icó kí rá?”

24 Ngọ́tị́ ꞌbã átẹ́pị gbõgbõ ãꞌị̃ dó rá jọ, “Má ãꞌị̃ rá íko áma ãzã ãꞌị̃táŋá ãkõ mádrị̂ drị̃ arụ́jó.”

25 Yẹ́sụ̃ la mụ ndrelé la ꞌbá ꞌbã ũꞌbĩkãnã amụ́lépi ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelépi rĩ la ụ̃pị̃-ụ̃pị̃, za úríndí ũnzí drị̃ gá ũkpó sĩ, “Mi úríndí ũnzí ĩyãŋãlépi tútú ị́jọ́ arelépi ku rĩ, ũkpõ mádrị̂ sĩ ájọ míní mí ãfũ mgbá ꞌdĩ agâlé rá, ãzíla írụ ĩꞌdi ị̃dị́ ku.” 26 Úríndí ũnzî ꞌbe ụ̃lụ́lụ́ ãzíla ꞌbe mgbâ vụ̃rụ́ ĩꞌdi seŋâ trũ ũkpó sĩ, úríndí ũnzî fũ dó rá. Mgbâ la ru vụ̃rụ́ ꞌdãá cécé ꞌbã drãlépi rá rĩ áni, ꞌbá ũꞌbí ri kí jọlé la, “Mgbâ drã rá.” 27 Wó Yẹ́sụ̃ rụ ĩꞌdidrị́ gá ꞌdâ ingalé, angá dó sĩ pá tulé ụrụgá pá ĩꞌdidrị̂ sĩ.

28 Yẹ́sụ̃ la dó mụ adrulé jó agâlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe áꞌdụ̂sĩ, zị kí ĩꞌdi, “Ãma icó úríndí ũnzí drolé ãmvé ku la ãꞌdu sĩ yã?”

29 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Úríndí ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ ꞌi ála ĩꞌdi dro rá la Ãdróŋá zịŋá sĩ áꞌdụ̂sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ iꞌdajó pâlé ị̃rị̃ rĩ

(Mãtáyõ 17:22-23; Lụ́kã 9:43b-45)

30 Kí mụ ãngũ ꞌdã aꞌbelé ꞌbo, mụ kí alịlé ãngũ Gãlị́lị̃ agâ sĩ. Yẹ́sụ̃ lẽ ru iꞌdalé mgbọ rú ꞌbá ꞌbaní ku, 31 ãꞌdusĩku lẽ uꞌálé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe áꞌdụ̂sĩ ãzíla vâ sĩ kí imbájó. Jọ ĩꞌbaní, “Ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé mẹ́lẹ́ mbelé ꞌbá ꞌbadrị́. ꞌBá kí ĩꞌdi ꞌdị rá, wó ụ́ꞌdụ́ na ꞌbã vúlé gá ĩꞌdi angá ídri rú.” 32 Wó ꞌbá ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã ífí ku, ãzíla idé kí ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌdi zịjó ị́jộ ꞌbã ífí sĩ.

Ãꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ la nĩ yã

(Mãtáyõ 18:1-5; Lụ́kã 9:46-48)

33 Kí mụ acálé Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe fi kí dó jó ĩꞌbaní rĩ agá. Zị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí, “Ị́jọ́ tá ĩmi jọlé ĩmi drĩdríŋĩ gá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá rĩ kí íngoní yã?” 34 ꞌBá ꞌdĩ ĩyãŋã kí tú, ãꞌdusĩku ri kí tá ị́jọ́ jọlé ãꞌdi ãmbógó ru kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá nĩ yã rĩ drị̃ gá. 35 Ĩꞌdi mụ rilé vụ̃rụ́ ꞌbo umve ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌdi rụ̂lé. Jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá lẽlépi adrulépi drị̃drị̃ rĩ lẽ ꞌbã ꞌbã ru ꞌbá pírí ꞌbã vúlé ru, ãzíla ꞌbã adru ãtíꞌbó íyóŋá iyólépi ꞌbá pírí nî rĩ.”

36 Aꞌdụ́ dó ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá la ꞌbãlé pá tulé kí drĩdríŋĩ gá, ĩꞌdi mụ ĩꞌdi rụlé kọ́trọ́ gá jọ ĩꞌbaní, 37 “ꞌBá ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ áni rĩ ꞌbã ãzí ãlu la ãꞌị̃lépi áma rụ́ sĩ rĩ, ãꞌị̃ ma ꞌi, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ ãꞌị̃ lú ma ꞌi ku wó má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi.”

ꞌBá ãmaní mẹ́rọ́ꞌbá ru ku rĩ ĩꞌdi bãsĩ ꞌbá ãmadrị̂

(Lụ́kã 9:49-50)

38 Yõhánã jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Ímbápị, ãndre ꞌbá ãzí ꞌbã úríndí ũnzí adro agá ími rụ́ sĩ, wó ájọ ĩꞌdiní ꞌba aꞌbe cã, ãꞌdusĩku adru ãmã ãzí ku.”

39 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi ụtrị́ kí drị̃ ku, ꞌbá tálí idélépi áma rụ́ sĩ rĩ icó ru ujalé áma ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ũnzí jọlé mbẽlẽŋá ru ku. 40 Ãꞌdusĩku ꞌbá ãma idélépi ũnzí ku rĩ bãsĩ ꞌbá ãmadrị́ rĩ ꞌi. 41 ꞌBá ĩminí ị̃yị́ fẽlépi kópõ sĩ mvụlépi ĩminí adrujó ꞌbá Kúrísĩtõ ãni rĩ sĩ rĩ, ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã ícó ĩꞌdi ꞌbã ũyá ị́jọ́ ãvĩlé ku.

Ãko fẽlépi la ũnzí idéjó rĩ

(Mãtáyõ 18:6-9; Lụ́kã 17:1-2)

42 “ꞌBá ãzí drĩ fẽ la anzị nírí áma ãꞌị̃lépi ásị́ ꞌbãlépi ị́jọ́ mgbã mádrị́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌị̃táŋá aꞌbejó sĩ ị́jọ́ izajó rá, ĩꞌdi adru múké la údrĩ írã ãná ꞌịjó ãmbógó kpakụ rĩ umbéjó imbe la gá, trũ ĩꞌdi ꞌbejó mĩrĩ agâlé. 43 Ími drị́ drĩ fẽ la míní ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, ílị ĩꞌdi rá. Ĩꞌdi múké míní fijó ídri ukólépi ku rĩ agá drị́ dụ́lụ́ ãlu sĩ ndẽ míní fijó ãcí ukólépi ku ꞌdã agâlé drị́ trũ ị̃rị̃ trá rĩ rá, [ 44 ãngũ ụ̃ꞌbụ la kí sĩ drãjó ku ãzíla ãcí la ꞌbã kí sĩ anụ́jó ku rĩ.] * 45 Ími pá drĩ fẽ la míní ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, ílị ĩꞌdi rá. Míní fijó ídri ukólépi ku rĩ agá ãcá trũ rĩ ndẽ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá pá trũ ị̃rị̃ trá rĩ rá, [ 46 ãngũ ụ̃ꞌbụ la kí sĩ drãjó ku ãzíla ãcí la ꞌbã kí sĩ anụ́jó ku rĩ.] † 47 Ãzíla ími mịfị́ drĩ fẽ la míní ị́jọ́ izalé nĩ, mí ãpẽ ĩꞌdi rá, míní fijó ídri ukólépi ku rĩ agá mịfị́ ãlu sĩ ndẽ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá mịfị́ trũ ị̃rị̃ rĩ rá, 48 ꞌdĩ ãngũ

“ ‘Ụ̃ꞌbụ kí ĩzá nalépi rĩ ꞌbã kí icójó ũdrãjo ku,

ãzíla ãcí kí ivéjó rĩ ícó anụ́lé la ku rĩ gá.’ ✡

49 “Ála mụ ꞌbá pírí kí ꞌbãlé ãlá ru ãcí sĩ cécé ꞌbání ídétáŋá kí ꞌbãlé ãlá ru ãꞌị́ sĩ rĩ áni. 50 Ãꞌị́ ĩꞌdi ãko múké ãjị́ fẽlépi la wó ãꞌị́ ꞌbã sị́ drĩ anụ́ rá, mí icó ĩꞌdi ꞌbã sị́ ujalé ãꞌị́ ru ị̃dị́ íngoní ru? Lẽ ĩmi adru ãꞌị́ trũ ĩmi agá, ãzíla lẽ ĩmi uꞌá ĩmi drĩdríŋĩ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”

10

Ímbátáŋá Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé ũkú droŋá ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ

1 Yẹ́sụ̃ aꞌbe kí dó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ rá, mụ kí dó ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agâ sĩ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó. ꞌBá ũꞌbí tra kí ru ĩꞌdi andre gá ị̃dị́, ri kí imbálé jõ ídu rĩ áni. 2 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã ãzí amụ́ kí ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃lé, zị kí ĩꞌdi, “Ãzị́táŋá ãꞌị̃ ágọ́bị́ ní ũkú ĩꞌdidrị̂ drojó rá yã?” 3 Yẹ́sụ̃ uja vâ kí zịlé, “Mụ́sã sĩ ándrá ĩminí ị́jọ́ íngoní ũkú droŋá ꞌbã ị́jọ́ sĩ yã?”

4 Umvi kí ĩꞌdiní, “Mụ́sã ãꞌị̃ ándrá ãmaní ũkú drojó rá lẽ úsĩ vâ wárãgã drị̃ la gá ĩndĩ.”

5 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Mụ́sã ãꞌị̃ ándrá ãzị́táŋá ũkú drojó rĩ sĩlé ĩminí rá la ásị́ mbaŋá ĩmidrị́ gá rĩ sĩ. 6 Wó sáwã ãko pírí ꞌbã kí iꞌdójó ꞌdã sĩ, Ãdróŋá ‘ꞌbã ándrá ágọ́bị́ kí ũkú be.’ ✡ 7 ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ la mụ ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị kí aꞌbelé ãndrẽ be ãzíla kí dó ru icí ũkú ĩꞌdidrị̂ be, 8 kí ị̃rị̃ trá ru icí acájó ụrụꞌbá ãlu rú.’ ✡ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ adru kí dó ꞌbá ị̃rị̃ ku, wó ꞌbá ãlu. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã icílé ãko ãlu rú ꞌbo rĩ ꞌbá ãzí ꞌbã awa jõ kí ku.”

10 Yẹ́sụ̃ la mụ adrulé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe jó agâlé áꞌdụ̂sĩ, ímbáꞌbá zị kí ĩꞌdi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ kí sĩ. 11 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú dro, ĩgbã ndú la, ĩꞌdi ãwụ̃ nga ũkú ꞌdã be. 12 Ũkú irélépi ágô gá rĩ drĩ mụ ágó ãzí gá ĩꞌdi ãwụ̃ nga.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó anzị ꞌbaní rĩ

(Mãtáyõ 19:13-15; Lụ́kã 18:15-17)

13 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ꞌbá ãzí agụ kí ĩꞌbã anzị kí Yẹ́sụ̃ rụ̂lé sĩ mụjó sụ̃sụ́ wijó ĩꞌbaní, sĩ drị́ ụ̃tị̃jó kí drị̃ gá, wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ angá kí kí drị̃ gá trụ. 14 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ũmbã na ĩꞌdi ꞌi, jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe anzị nírí ꞌbã amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé, ĩmi atrị kí amụ́ŋá gá ku, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ãni. 15 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ãzí drĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ anzị níríŋá rĩ kí áni ku, icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku.” 16 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ dó anzị nírí rĩ kí ĩꞌdi ꞌbã drị́ gá, ụ̃tị̃ dó drị́ kí drị̃ gá ãzíla wi dó ĩꞌbaní sụ̃sụ́.

Kãrị́lẹ̃ kụ́rẹ́nị́ ru rĩ

(Mãtáyõ 19:16-30; Lụ́kã 18:18-30)

17 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃ ko agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, ágọ́bị́ ãzí cẹ̃ ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ĩꞌdi rụ̂lé, tị̃ ãja vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdi zịjó jọ, “Ímbápị mgbã rĩ, ma ãꞌdu idé mání sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó?”

18 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mi áma umve ꞌbá mgbã rĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? ꞌBá mgbã la ꞌdáyụ pẽ lú Ãdróŋá ꞌi áꞌdụ̂sĩ. 19 Ínị̃ ãzị́táŋá kí rá: ‘Íꞌdị ꞌbá ku, ínga ãwụ̃ ku, mí ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ ku, mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá ku, mí ũnzã ꞌbá kí ku, íru mî átẹ́pị kí mî ãndrẽ be.’✡”

20 Ágọ́bị̂ umvi ĩꞌdiní, “Ímbápị, ị́jọ́ ꞌdĩ kí bãsĩ mání ngalé iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ kî.”

21 Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ĩꞌdi rụ̂lé, lẽ ĩꞌdi rá jọ ĩꞌdiní, “Ãko ãzí ace míní ãlu. Ímụ ãko mî trũ adrujó rĩ kí ị̃tụ̃ndãlé rá, mí awa séndẽ la kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní, mí dó mụ málĩ mídrị́ rĩ kí ịsụ́lé ꞌbụ̃ gá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí amụ́ dó áma vú ãbĩlé.”

22 Ágọ́bị́ ꞌdĩ la mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé, drị̃ la aꞌdé dó kũsũ, ko drị̃ mụlé cãndí-cãndí ru, ĩꞌdi ꞌbã adrujó kụ́rẹ́nị́ rĩ sĩ.

23 Yẹ́sụ̃ undré ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá rĩ, jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “ꞌBá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ũkpõ la ꞌdõ áni yã.” 24 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí drị̃ iza ru rá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ sĩ wó Yẹ́sụ̃ uja vâ jọlé la ị̃dị́, “Anzị̂, fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ũkpõ la ꞌdõ áni yã!” * 25 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ngãmíyã ní fijó sĩndánĩ ị̃ndụ́ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi gbõŋá ru ndẽ ꞌbá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ rá.”

26 Ímbáꞌbá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé, uꞌá kí pírí ụ̃sụ̃táŋá ãmbógó la sĩ, jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá ãyá-ãyá rú, “Ãꞌdi la ru pa rá rĩ gá nĩ?”

27 Yẹ́sụ̃ ndre dó ãngũ ĩꞌba rụ̂lé, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ꞌbã ũrãtáŋá sĩ rĩ gá ĩꞌdi ũkpó-ũkpó, wó Ãdróŋá sĩ rĩ gá ãko ãzí ĩꞌdi ndẽlépi rá la ꞌdáyụ.”

28 Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Ãma aꞌbe ãko ãmadrị̂ kí pírí rá sĩ uꞌdejó ími vú gâ sĩ.”

29 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ãzí drĩ lị́cọ́, ádrị́pịka kí, ámvọ́pịka abe, ãndrẽ trũ, átẹ́pị̃ trũ, anzị kî trũ jõku ãngũ aꞌbe áma ị́jọ́ sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã mádrị́ gá rĩ sĩ, 30 ĩꞌdi mụ ãko ịsụ́lé mádrị́ pâlé túrú sáwã ꞌdã sĩ. Ĩꞌdi mụ lị́cọ́, ádrị́pịka, ámvọ́pịka, andreka, átẹ́pịka, anzị, ãngũ kí abe ịsụ́lé pâlé túrú ãzíla ũcõgõ ịsụ́ŋâ trũ. Sáwã drụ́zị́ amụ́lépi rĩ sĩ ĩꞌdi ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́. 31 Wó ꞌbá wẽwẽ rú drị̃drị̃ rĩ kí drụ́zị́ acá ꞌbá vúlé rĩ kî rú, ãzíla ꞌbá vúlé rĩ kí ꞌbá drị̃drị̃ rĩ kî rú.”

ꞌDĩ pâlé na Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã ĩꞌdidrị́ gá rĩ iꞌdajó rĩ

(Mãtáyõ 20:17-19; Lụ́kã 18:31-34)

32 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, ꞌde ꞌbá kí drị̃ nĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí drị̃ iza ru rá, ãzíla ũꞌbí ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ. Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ímbáꞌbá ĩꞌdi ãni mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí bụ́lụ́ gâ sĩ ị́jọ́ mụlépi ru idélépi ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí iꞌdajó ĩꞌbanî. 33 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are, ãma kí mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌdĩ, ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé ũcõgõ ịsụ́lé ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbadrị́ ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe, kí ị́jọ́ lị drị̃ la gá ĩꞌdi ꞌdịjó káyĩ rá, ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdụ fẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbadrị́. 34 Kí ĩꞌdi ide sụ̃sụ́ wijó ụrụꞌbá la gá, kí vâ ĩꞌdi co kũrũbáyĩ sĩ ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdị rá, wó ụ́ꞌdụ́ na ꞌbã vúlé gá, ĩꞌdi angá ídri rú.”

Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be zị kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ tị gá

(Mãtáyõ 20:20-28)

35 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, anzị Zĩbĩdáyõ drị́ Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be amụ́ kí Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá jọ kí, “Ímbápị, ãlẽ mí idé ãmaní ị́jọ́ ãma zịlé ími drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.”

36 Yẹ́sụ̃ uja kí zịlé, “Ãko ĩminí lẽlé má idé ĩminí rĩ ãꞌdu?”

37 Umvi kí ĩꞌdiní, “Úpí míní ri agá úmvúke mídrị́ ũpĩ drĩ gá, lẽ ãmã ãzí ãlu rĩ ꞌbã ri ími drị́ ãndá rĩ gá, ãzí rĩ ꞌbã ri ími drị́ ị̃jị́ rĩ gá.”

38 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ ị́jọ́ ĩminí zịlé rĩ ãꞌdu yã rĩ ku! Ĩmi icó kópõ ũcõgõ ãni mání mụlé mvụlé rĩ mvụlé ĩndĩ rá yã? Ĩmi icó bãbụ̃tị́zị̃ mání mụlé bĩlé rĩ bĩlé ĩndĩ rá yã?”

39 Umvi kí Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌẼ, ãma mvụ la rá.” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩꞌdi ꞌdĩ áni ãndá, ĩmi mụ kópõ ũcõgõ ãni mání mụlé mvụlé rĩ mvụlé ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ mání mụlé bĩlé ũcõgõ drị́ rĩ bĩlé ĩndĩ rá! 40 Wó áma ũkpó sĩ jọjó la ꞌbá ãlu rĩ ꞌba ri áma drị́ ãndá gá jõku drị́ ị̃jị́ gá la ꞌdáyụ. Ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá ãni ãngũ ꞌdĩ kí awajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã idéjó la ĩꞌbaní rĩ ꞌbanî.”

41 Ímbáꞌbá mụdrị́ ãzí ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yãkóꞌbõ ꞌbã kí zịlé Yõhánã be ꞌdĩ arelé, ũmbã ꞌde kí agá ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbanî. 42 Yẹ́sụ̃ umve kí ãngũ ãlu gá, ãzíla jọ, “Ĩnị̃ cé ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí ị́jọ́ kí ũdrõ ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá, ãzíla ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí kí drị̃ ce ũkpó sĩ. 43 Wó ị́jọ́ ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ca ní mụlé adrulé ꞌdĩ ꞌbaní ku. ꞌBá ãzí drĩ lẽ adrulé ãmbógó ru ĩmi drĩdríŋĩ gá, lẽ ꞌbã adru ãtíꞌbó ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbã ãni. 44 ꞌBá lẽlépi adrulépi drị̃drị̃ ĩmi agá ꞌdâ rĩ ꞌbã adru ãtíꞌbó ꞌbá pírí ꞌbã ãni. 45 Ãꞌdusĩku, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́ sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdiní la ku be la amụ́ ãzị́ ngalé ꞌbá ꞌbanî ãzíla ru ídri fẽjó ꞌbá ũꞌbí kí unzejó.”

Yẹ́sụ̃ adrí Bãrĩtĩmáyõ mịfị́ kóru rĩ ꞌbã mịfị́

(Mãtáyõ 20:29-34; Lụ́kã 18:35-43)

46 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ca kí táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ gá. Ĩꞌbaní lẽ agá Yẹ̃rị́kọ̃ aꞌbe agá ꞌbá ũꞌbí kí vú bĩlépi rĩ abe, ndre kí ágọ́bị́ ãzí mịfị́ kóru ãko aꞌị́lépi umvelé Bãrĩtĩmáyõ ꞌdĩ Tĩmáyõ ngọ́pị ꞌi ri gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdãá ãko aꞌị́lé. 47 Ĩꞌdi mụ arelé la Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ la alị nĩ, iꞌdó uzálé ũkpó sĩ jọ, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã fô!”

48 ꞌBá ũꞌbí iꞌdó kí uzálé drị̃ la gá jọjó la ĩꞌdiní ꞌbã ĩyãŋã tú. Wó mụ dó úzáŋâ trũ drị̃ gá ị̃dị́-ị̃dị́ zajó re jọ, “Dãwụ́dị̃ ꞌbã ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã be fô!”

49 Yẹ́sụ̃ tu pá jọ, “Ĩmi umve ĩꞌdi, ꞌba amụ́ má rụ́ ꞌdõlé.” ꞌBá umve kí dó ágọ́bị́ mịfị́ kóru ꞌdĩ ꞌi jọ kí ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩꞌdi ími umve.” 50 Ágọ́bị̂ ꞌbe ĩꞌdi ꞌbã bõngó vụ̃rụ̂lé mvu ụrụgá pá sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ rụ̂lé.

51 Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Ílẽ má idé míní ãꞌdu?” Ágọ́bị́ mịfị́ kóru ꞌdĩ umvi, “Ímbápị, álẽ ãngũ ndrelé!”

52 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ, ãꞌị̃táŋá mídrị́ gá rĩ adrí mi ꞌbo.” Cọtị ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ nzị̃ kí dó ru rá ꞌde dó mụlé Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ.

11

Yẹ́sụ̃ fi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá dị̃zã rú

(Mãtáyõ 21:1-11; Lụ́kã 19:28-40; Yõhánã 12:12-19)

1 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe kí dó mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ũŋmĩlé ꞌbo, acá kí táwụ̃nị̃ Bẽtẽfágĩ gá ãzíla Bẽtánĩ gá ꞌdĩ ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ sị́ gá. Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ị̃rị̃ la kí tị drị̃ gâlé, 2 jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ tọ̃rọ́mẹ́ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdã agâlé, ĩminí fi agá ala gâlé, ĩmi kãyĩnõmvá ꞌbá ãzí ní drĩ tujó drị̃ la gá ku la ịsụ́ úgĩ ĩꞌdi cí. Ĩmi ãtrũ ĩꞌdi ajílé má rụ́ ꞌdõlé. 3 ꞌBá ãzí drĩ ĩmi zị, ‘Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni ãꞌdu sĩ?’ Ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí ãmadrị̂ lẽ ĩꞌdi nĩ, ála ĩꞌdi uja vúlé ꞌdõlé gbõrú.’ ”

4 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ mụ kí, ịsụ́ kí kãyĩnõmvâ pá tu agá gẹ̃rị̃tị gá ꞌdãá, úgĩ ĩꞌdi lị́cọ́ tị gá ꞌdãá cí. 5 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ iꞌdólé ĩꞌdi ãtrũlé, ꞌbá ãzí pá tulépi ꞌdãá la zị kí, “Ĩmi kãyĩnõmvâ trũ sĩ ãꞌdu idéjó?” 6 Umvi kí ị́jọ́ tá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ vúŋá, aꞌbe kí dó kí mụlé rá. 7 Agụ kí kãyĩnõmvâ Yẹ́sụ̃ rụ̂lé ãzíla uꞌbé kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ la gá. Yẹ́sụ̃ ri dó sĩ drị̃ la gá.

8 ꞌBá ũꞌbí aja kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí gẹ̃rị̃ agá Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ãzí rĩ agá kí ife ꞌbã kénĩ bị́ trũ kị̃dị̃ ámvụ́ agá la kí uꞌbélé ajálé gẹ̃rị̃ agá. 9 ꞌBá ũꞌbí ĩꞌdi ꞌbã sĩ adrujó ágágá mụlépi ĩꞌdi be rĩ mụ kí uzá trũ,

“Hõsánã!

Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂! ✡

10 Ãdróŋá ꞌbã wi sụ̃sụ́ Sụ́rụ́ ãmã áyị́pị Dãwụ́dị̃ drị́ amụ́lépi rĩ drị̃ gá.

Hõsánã ꞌbã adru ụrụgá.”

11 Yẹ́sụ̃ fi dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ãzíla mụ dó filé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá. Undré ãko pírí ꞌdãá rĩ kí múké-múké, wó ãngũ ꞌbã dó lẽjó nịjó nị̃nị̃ rĩ sĩ, aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá fũ dó mụlé ãmvé Bẽtánĩ gâlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí abe.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã úlúgó wãjó rĩ

(Mãtáyõ 21:18-19)

12 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ ꞌbaní angá agá Bẽtánĩ gâlé, ãbị́rị́ fụ Yẹ́sụ̃ rá. 13 Mịfị́ la ꞌde úlúgó bị́ trũ kị̃dị̃ la drị̃ gá rá-rá ru, mụ ndrelé la ĩꞌdi nõ sĩ ãka la ịsụ́ rá íni. Ĩꞌdi mụ calé ala gâlé ꞌbo, ịsụ́ ãka la ku wó rá la bị́ la dụlépi kị̃dị̃ ꞌdã ꞌi, ãꞌdusĩku áyi ĩꞌdi ꞌbã sĩ kajó rĩ acá drĩ ku. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ úlúgô ní, “Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã na ími ãka ị̃dị́ ku.” ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ are kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ cé.

Yẹ́sụ̃ adro ꞌbá kí jó Ãdróŋá drị̂ agá

(Mãtáyõ 21:12-17; Lụ́kã 19:45-48; Yõhánã 2:13-22)

15 Yẹ́sụ̃ kí mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, fi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá adro ꞌbá ãko ĩgbãlépi, ãzíla ị̃tụ̃ndãlépi ꞌdãá ꞌdĩ kî. Uze méjã ꞌbá séndẽ ufulépi ꞌdĩ ꞌbadrị́ kí ãzíla kpọ́kpọŋá ꞌbá ãmámũ ị̃tụ̃ndãlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí abe vụ̃rụ́. 16 Uga ꞌbá kí ãko tũjárĩ drị̂ kî trũ filé ãngũ ãmvé ãmvélé ru jó Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ úmgbé. 17 Ĩꞌdiní kí imbá agá ꞌdĩ gá ꞌdâ jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ jọ,

“ ‘Jó mádrị̂ ála ĩꞌdi umve jó sụ́rụ́ pírí ꞌbaní áma ãꞌị̃jó rĩ.’ ✡

Wó ĩmi uja dó ĩꞌdi ‘ụ̃jị́gọ́ ụ̃gụꞌba ꞌbã kí sĩ ru ụ̃zị̃jó rĩ rú.’✡”

18 Ãtalo ãmbogo rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ arelé ꞌbo, iꞌdó kí gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó rá. Idé kí ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdusĩku ũꞌbí ụ̃sụ̃ kí ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃.

19 Ĩꞌdi mụ calé ĩndró sĩ, Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe fũ kí táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rá.

Ímbátáŋá ịsụ́lé úlúgó ꞌbã ꞌiŋá sĩ rĩ

(Mãtáyõ 21:20-22)

20 Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ, Yẹ́sụ̃ ꞌbaní gõ agá vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdã gâ sĩ, ndre kí úlúgó ife Yẹ́sụ̃ ꞌbã wãlé rĩ ꞌi rá iꞌdójó drị̃ gá kpere ízókí gá. 21 Pétẽrõ agá dó ị́jọ́ ru idélépi rĩ, ãzíla jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Rábị̃, índre drĩ! Úlúgó mî wãlé ájệ rĩ ꞌi rá!”

22 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ Ãdróŋâ drị̃ gá. 23 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ãzí drĩ jọ la ꞌbé ꞌdĩ ꞌbã nze ru ꞌbelé mĩrĩ agá, drĩ ãbã ku ãzíla ãꞌị̃ ĩꞌdi ásị́ gâlé rá, ĩꞌdi ru idé ĩꞌdiní cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ájọ ĩminî, ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃ agá ãzíla ãko ãzí zị agá ĩꞌdidrị́, lẽ ĩmi ãꞌị̃ rá ĩmi ĩꞌdi ịsụ́ rá ãzíla Ãdróŋá la dó sĩ ãko ĩminí aꞌị́lé rĩ fẽ rá. 25 Ĩdrĩ iꞌdó Ãdróŋá ãꞌị̃lé ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ĩmi ásị́ gá ꞌbá ãzí ní cí, ĩtrũ ꞌbá ꞌdã ráká. Ĩmĩ átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ la vâ sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩminí idélé rĩ kî trũ rá.” [ 26 “Ídrĩ ꞌbá ãzí kî trũ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé ími ụrụꞌbá gá rĩ sĩ ku, mí Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ icó vâ ị́jọ́ ũnzí míní idélé rĩ kí sĩ ími trũlé ku.”] *

Ũkpõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãzị́ ngajó rĩ zịjó

(Mãtáyõ 21:23-27; Lụ́kã 20:1-8)

27 Yẹ́sụ̃ ca kí dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃dị́, ĩꞌdiní mụ agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ, ãtalo ãmbogo, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí abe, mụ kí ĩꞌdi rụ̂lé, zị kí ĩꞌdi, 28 “Mi ãzị́ ꞌdĩ kí nga ũkpó ãꞌdi drị̂ sĩ yã? Ãzíla ãꞌdi fẽ míní ũkpó ꞌdĩ nĩ yã?”

29 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩmi zị zịtáŋá ãlu sĩ. Ĩdrĩ áma umvi rá, ma ĩminí ũkpõ mání sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó rĩ lũ rá. 30 Ĩlũ mání ũkpõ Yõhánã ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ: angá ꞌbụ̃ gá Ãdróŋá drị́ yã jõku ꞌbadrị̂?”

31 ꞌBá ꞌdĩ iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá jọ kí, “Ãma dó umvi la ĩꞌdiní íngoní, ‘Ãdrĩ jọ la angá ꞌbụ̃ gá’ ĩꞌdi jọ la, ‘Ĩmi ãꞌị̃ dó Yõhánã ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?’ 32 Wó ãdrĩ jọ la, ‘Angá ꞌbádrị́.’ ” (ꞌBá ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ ũꞌbí kí sĩ ũrã kí ꞌbá kí mụ angálé kí drị̃ gá trụ rá, ãꞌdusĩku ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃jó la Yõhánã mgbã ĩꞌdi ándrá nábị̃ rĩ sĩ.)

33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, umvi kí Yẹ́sụ̃ ní, “Ãnị̃ ku.”

Yẹ́sụ̃ umvi vâ ĩꞌbaní, “Má icó vâ ĩminí ũkpó má sĩ ãko mání idélé ꞌdĩ kí idéjó rĩ lũlé ku.”

12

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ãzị́ ngalépi zãbíbũ ámvụ́ agá rĩ kí drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 21:33-46; Lụ́kã 20:9-19)

1 Yẹ́sụ̃ iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ꞌbá tá mụlépi ĩꞌdi rụ̂lé rĩ ꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu ámvụ́ ãzị́ ngalépi la sa ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá zãbíbũ. Sị bõrõ areke rú la ãga la gá cí, ga ꞌbụ́ ámvụ́ agá ꞌdãá cí sĩ zãbíbũ sụ́ nzijó, sị jó gõrófã rú la ꞌbá aga la tẽlépi rĩ ní sĩ ãngũ undréjó. Ágọ́bị̂ ĩpãngĩsã dó zãbíbũ ꞌbá ãzí ámvụ́ ãzị́ ngalépi la ꞌbadrị́, ko dó drị̃ mụlé ãcị̃ gá. 2 Sáwã zãbíbũ ũtĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, pẽ ãtíꞌbó ãlu tị mụlé ãka la ajílé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ámvụ̂ ĩpãngĩsãjó ꞌdã ꞌbadrị̂lé ĩꞌdinî. 3 ꞌBá ꞌdã co kí ĩꞌdi, ãpẽ kí ĩꞌdi tị drị́ drị́ ru ãko ãzí kóru. 4 Ámvụ́ ꞌdị́pị pẽ vâ ãtíꞌbó ãzí tị ị̃dị́ ĩꞌba rụ̂lé, wó gbã kí drị̃ la kpãwụ́, uꞌdá kí ĩꞌdi fẽ kí dó sĩ ĩꞌdiní drị̃nzá. 5 Ámvụ́ ꞌdị́pị así ku pẽ vâ ãtíꞌbó ãzí la tị ị̃dị́. ꞌDị kí ãtíꞌbó ꞌdã rá. Pẽ vâ ũꞌbí la kí tị ị̃dị́, co kí ãzí rĩ kí cõ-cõ, ụꞌdị́ kí ãzí rĩ kí rá.

6 “Ace dó ꞌbá trũ ãlu tị pẽlé, ꞌdĩ ngọ́pị̃ mgbã ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ꞌi. Ãsị̃jó pẽ dó tị la jọ, kí dó idé ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ rá. 7 Wó ꞌbá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi ꞌdã jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, ‘ꞌDĩ dó bãsĩ ꞌbá ámvụ́ ꞌdĩ ꞌbã ꞌdị́pị rú rĩ ꞌi. Ĩmi amụ́, lẽ ãꞌdị kí ĩꞌdi rá ãko ꞌdĩ ꞌba ace kí rú ãma ãni la rú.’ 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, rụ kí ĩꞌdi ꞌdịlé rá aꞌdụ́ kí ãvũ la aꞌbélé ámvụ́ agâlé ãmvé.”

9 Yẹ́sụ̃ zị kî, “Ĩminí ũrãjó la rĩ sĩ ámvụ́ zãbíbũ drị́ gá rĩ ꞌbã ꞌdị́pị la mụ ãꞌdu idélé yã?”

Ĩꞌdi mụ ꞌbá ámvụ́ zãbíbũ drị́ gá rĩ ĩpãngĩsãjó ĩꞌbaní rĩ kí ụꞌdị́lé pírí, ãzíla ĩꞌdi zãbíbũ ꞌbã ámvụ́ ꞌdụ fẽlé ꞌbá ãzí ꞌbadrị́. 10 Ĩlã drĩ ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ ku yã:

“ ‘Írã ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ

acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú.

11 Úpí Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ,

ãzíla ĩꞌdi ãma mịfị́ gá ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la.’✡”

12 ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ lẽ kí tí ĩꞌdi rụlé ãꞌdusĩku nị̃ kí rá Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ uꞌbé kí drị̃ gá rĩ cé. Wó idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ũꞌbí kí ị́jọ́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌbe kí dó ĩꞌdi rá, ĩdã kí dó ru ĩꞌdi andre gá ꞌdãá mụjó rá.

Mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé Kãyị̃sárị̃ ní rĩ

(Mãtáyõ 22:15-22; Lụ́kã 20:20-26)

13 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ꞌdĩ pẽ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú la ãzí kí tị ꞌbá Hẽródẽ drị́ ꞌdĩ kí abe Yẹ́sụ̃ rụ̂lé ĩꞌdi mbãjó, ãzíla rụjó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí agá. 14 Amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí ĩꞌdiní, “Ímbápị, ãnị̃ rá mi ị́jọ́ mgbã rĩ kí jọ. Mí así vâ ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ sĩ ku, ãzíla íꞌbã ásị́ ꞌbá ãzí ꞌbã úmgbó drị̃ gá ku, wó mi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ imbá ꞌbá ꞌbanî áyụ. Ílũ drĩ ãmaní, ãzị́táŋá ãꞌị̃ ꞌbá ní mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó Kãyị̃sárị̃ ní rá yã jõku yụ? 15 Ãma icó ꞌbelé la rá yã jõku yụ?”

Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ mũlũmbẽ rú ĩꞌbã kí lẽjó ĩꞌdi mbãjó rĩ kí drị̃drị̃, zị dó kí, “Ĩlẽ áma mbãlé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” Ĩmi ají mání dị̃nárị̃. 16 Ají kí ĩꞌdiní dị̃nárị̃ ãlu ndrelé, uja dó kí zịlé, “Íꞌdá dị̃nárị̃ drị̃ gá ꞌdĩ kí ãꞌdi ãni yã? Wó ị́jọ́ sĩlé drị̃ la gá ꞌdĩ kí ãꞌdi ãni yã?”

Umvi kí ĩꞌdiní, “Úpí Kãyị̃sárị̃ ãni.”

17 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ãko Úpí Kãyị̃sárị̃ drị̂ kí Úpí Kãyị̃sárị̃ drị́ ãzíla ãko Ãdróŋá drị̂ kí Ãdróŋá drị́.”

ꞌBá ꞌdĩ kí drị̃ iza ru ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvilé ĩꞌbaní ꞌdĩ sĩ rá.

Ị́jọ́ angáŋá ídri rĩ drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 22:23-33; Lụ́kã 20:27-40)

18 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Sãdũkáyõ rú jọlépi la ꞌbá angá ídri rú ku rĩ ꞌbã ãzí amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rú zịtáŋâ trũ, jọ kí, 19 “Ímbápị, Mụ́sã sĩ ándrá ãmanî, ꞌbá ãzí ꞌbã ádrị́pị drĩ drã rá drĩ ũkú aꞌbe anzị kóru, lẽ ádrị́pị̃ ꞌbã fi ãwụ́zị́ ꞌdã sĩ anzị tịjó ádrị́pị̃ drãlépi rá ꞌdã nî. 20 Ãgọbị ãzí kí ándrá ádrị́pịka rú ꞌbá ázị̂rị̃. Kãyú rĩ ĩgbã ũkú, wó drã anzị kóru. 21 Ádrị́pị̃ ị̃rị̃ rĩ fi vâ ãwụ́zị́ ꞌdĩ ꞌi drã vâ rá, aꞌbe ĩꞌdi anzị kóru. Idé vâ ru ádrị́pị̃ na rĩ be ꞌdĩ ꞌbã áni. 22 ꞌBá ázị̂rị̃ ꞌdĩ ũdrã kí pírí anzị kóru. Ãsị̃jó ũkû drã dó vâ rá. 23 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri ꞌdã sĩ, ũkú ꞌdĩ dó mụ adrulé ãꞌdi ꞌbã ũkú yã? Anzị ázị̂rị̃ ádrị́pịka gá ꞌdĩ ꞌbã kí ĩꞌdi alejó pírí ũkú ru rá rĩ gá?”

24 Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Ĩmi ãvĩ íni ngá ku yã? Ĩnị̃ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ku, ãzíla ĩnị̃ vâ ũkpõ Ãdróŋá drị̂ ku. 25 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri rú rĩ sĩ, icó kí ru ĩgbãlé ku, kí adru cécé mãlãyíkã ꞌbụ̃ gá rĩ kí áni. 26 ꞌBá drãlépi rá rĩ ꞌbã angáŋá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩlã bụ́kụ̃ Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ agá Ãdróŋá ꞌbã ru iꞌdajó ĩꞌdiní mị̃rị́ velépi vẽvẽ rĩ agá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ku yã? Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, ‘Ma Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi, ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.’ ✡ 27 Adru Ãdróŋá ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã ãni la ku, wó ꞌbá ídri rĩ ꞌbaní. Ị́jọ́ ĩmi nị̃lé ku ꞌdĩ sĩ ĩmi iza dó ĩmi trẹ̃yị́.”

Ãzị́táŋá ãmbógó ãndânĩ rĩ

(Mãtáyõ 22:34-40; Lụ́kã 10:25-28)

28 Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbã ãzí ãlu mụ ãzíla are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé ꞌdĩ kí rá, ĩꞌdi mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní ị́jọ́ kí ndẽjó rá zị ĩꞌdi, “Ãzị́táŋá ndẽlépi ãmbõgõ sĩ ãzị́táŋá kí agá ꞌdâ rá rĩ íngõ ꞌi?”

29 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ãzị́táŋá ãmbógó ãndânĩ rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ: ‘Mí are mi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ, Úpí Ãdróŋá ãmadrị́ gá rĩ lú Úpí ãlu. 30 Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị́ gá rĩ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ásị́sị́ŋá pírí sĩ ãzíla ími ũkpó pírí rĩ sĩ, ꞌdĩ ãzị́táŋá drị̃drị̃ rĩ ꞌi.’ ✡ 31 Ãzị́táŋá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ ĩꞌdi íni: ‘Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.’ ✡ Ãzị́táŋá ãzí ãmbõgõ sĩ ãzị́táŋá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ndẽlépi rá la ꞌdáyụ.”

32 ꞌBá ãzị́táŋá imbálépi rĩ jọ, “Ímbápị, ị́jọ́ míní jọlé Ãdróŋá ĩꞌdi lú ãlu ãzí ndú la ꞌdáyụ ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la. 33 Ị́jọ́ vâ míní jọlé ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ásị́sị́ŋá pírí sĩ ãzíla ími ũkpó pírí sĩ ãzíla ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni ꞌdĩ kí ãndá. Ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ãmbógó ru ãndânĩ, ndẽ kí ãnãkpá ꞌbá ꞌbã kí fẽlé Ãdróŋá ní ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú, ãzíla ídétáŋá ãzí ĩꞌbã kí fẽlé rĩ kí rá.”

34 Yẹ́sụ̃ la mụ ndrelé la ágọ́bị̂ umvi ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũndũwã sĩ, jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí adru dó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ be rá-rá ru ku.” Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ꞌbá ãzí zị dó ĩꞌdi zịtáŋá sĩ ị̃dị́ ku.

Kúrísĩtõ ꞌi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌbã Ngọ́pị ꞌi

(Mãtáyõ 22:41-46; Lụ́kã 20:41-44)

35 Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá drị̃ gá ꞌbá kí imbáŋâ trũ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, zị ꞌbá kí, “Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ jọ kí Kúrísĩtõ ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ ngọ́pị ꞌi íngoní-íngoní ru yã? 36 Wó Úríndí Ãlá rĩ fẽ Dãwụ́dị̃ ní jọjó la:

“ ‘Úpí Ãdróŋá jọ Úpí mádrị̂ nî:

“Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,

kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí

ꞌbã agá ími pálé gá.” ’ ✡

37 Dãwụ́dị̃ ꞌbã mgbã rĩ umve vâ Kúrísĩtõ ‘Úpí ꞌi,’ wó icó adrulé drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ ãni íngoní ru?” ꞌBá wẽwẽ rú ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ arelépi rĩ uꞌá kí pírí ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ li ꞌbá kí bị́lẹ́-ị̃ndụ́ ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ

(Mãtáyõ 23:1-36; Lụ́kã 20:45-47)

38 Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌbá kí imbáŋâ trũ drị̃ gá, jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ kí sĩ. Lẽ kí acị́lé ambamba la bõngó ãzo ꞌdĩ kí sĩ ãzíla lẽ kí úzị kí ị̃nzị̃táŋá ru sụ̂ tị gâ sĩ. 39 Lẽ kí vâ ambamba la rilé kụ́rụ̃sị̃ drị̃lẹ́ gá rĩ kí drị̃ gá, ꞌdĩ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ãzíla ãngũ ụ̃mụ̃ drị̂ kí agâ sĩ. 40 Kí ãwụzị ꞌbã ãko kí na íni ĩsá ru, kí Ãdróŋá zị sáwã ãzo rú sĩ ru icéjó. ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí ála drụ́zị́ ị́jọ́ lị kí drị̃ gá mgbã ásị́ ãcí sĩ.”

Ãko ãwụ́zị́ ꞌbã fẽlé rĩ

(Lụ́kã 21:1-4)

41 Yẹ́sụ̃ ri vụ̃rụ́ ụ̃tị̃ kí ru ãngũ sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ be, ri séndẽ ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí ꞌbelé rĩ kí ndrelé jó Ãdróŋá drị̂ agá ãngũ sĩ ãwãꞌdĩfô kí tãmbajó rĩ gá. ꞌBá ũꞌbí kụ́rẹ́nị́ ru rĩ yĩ kí séndẽ ĩꞌbadrị́ ambamba ꞌdĩ kí ala gâlé. 42 Wó ũkú ãzí ãwụ́zị́ ru lẽmẽrí la amụ́, ꞌbe séndẽ ífí-ífí ru níríŋá la kí ị̃rị̃ pírí nụ́sụ̃ séndẽ ãlu drị̂. 43 Umve dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí pírí ãngũ ãlu gá, jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ũkú lẽmẽrí ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ fẽ ãko ãwãꞌdĩfô rú rĩ ãndânĩ sãndụ́kụ̃ ãwãꞌdĩfô tãmbajó ꞌdã agá ꞌdãá ndẽ ꞌbá tá ãwãꞌdĩfô fẽlépi ꞌdĩ kí pírí. 44 ꞌBá ãzí ꞌdĩ fẽ kí ãko ĩꞌbadrị́ ambamba rĩ ꞌbã ị́mbị́ la kî. Wó ũkú lẽmẽrí ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ꞌbe ãko ĩꞌdi drị̂ kí pírí ãndá-ãndá ru ũkú ꞌdĩ fẽ ãko ĩꞌdi ídri tãmbalé rĩ kí pírí.”

13

Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ drị̃ gá

(Mãtáyõ 24:1-2; Lụ́kã 21:5-6)

1 Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí ãfũjó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ãzí ãlu jọ ĩꞌdiní, “Ímbápị, índre drĩ jó ũniyambamba ãzíla írã ũniyambamba sĩ jó ꞌdĩ kí sịjó ꞌdĩ kî.”

2 Yẹ́sụ̃ umvi jó, “Mi jó sịlé ãmbogo-ãmbogo ꞌdĩ kí jọ yã? ꞌDĩ kí drụ́zị́ uꞌde pírí, írã ala gá ꞌdĩ kí asu pírí vụ̃rụ́.”

3 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ri agá ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̃ gá wókõ la lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ rụ̂lé ru rĩ gá. Pétẽrõ ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi, Yõhánã ꞌi ãzíla Ãndẽríyã amụ́ kí ĩꞌdi zịlé áꞌdụ̂sĩ. 4 “Ílũ ãmaní ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idéjó rĩ la adru ãꞌdu tụ́ rĩ? Ícétáŋá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ la adru íngoní?”

5 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé jõ ĩmi ku. 6 ꞌBá wẽwẽ rú kí amụ́ ꞌbá kí ulélé áma rụ́ ꞌbã ũkpõ ayúŋá sĩ, kí jọ la, ‘Ma bãsĩ ĩꞌdi ꞌi,’ kí sĩ ꞌbá wẽwẽ rú kí ulé. 7 Ĩdrĩ ãꞌdị́ are, ụ́ꞌdụ́kọ́ akụ́lépi ãꞌdị́ drị̃ gá rá-rá ru rĩ kî trũ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé drị̃drị̃ ráká, wó ꞌdĩ adru drĩ ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ ꞌi ku. 8 Sụ́rụ́ ãzí rĩ la angá ru ꞌdịlé sụ́rụ́ ãzí rĩ be, úpí ãzí rĩ la angá ũmbã gá úpí ãzí rĩ be, ũyãkĩyã ãmbógó la mụ ãngũ ayalé ãngũ pírí kí agá ãzíla rílẽ la aꞌdé nĩ. ꞌDĩ ị́jọ́ pírí ũcõgõ rú rĩ ꞌbã kí iꞌdójó rĩ.

9 “Ĩmi adru mịfị́ trũ, ála mụ ĩmi rụlé agụlé kẹ́sị̃ gá, ála ĩmi co ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ĩmi pá tu ũpi kí drị̃lẹ́ gá, jãgo abe ị́jọ́ mádrị́ gá mgbã rĩ vú nzejó sãdínĩ rú ĩꞌbanî. 10 Wó ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ acá drĩ ku rú, ála drĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ꞌbá sụ́rụ́ pírí gá rĩ ꞌbaní ráká. 11 Údrĩ ĩmi rụ agụlé ãngũ sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ gá, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ ĩminí mụlé jọlé rĩ sĩ ku. Ma ĩminí ũndũwã fẽ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ jọjó ma ꞌi sáwã la drĩ acá ꞌbo rĩ gá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ adru ĩmi jọ la ĩmi ꞌi la ku, wó Úríndí Ãlá rĩ la jọ la nĩ.

12 “Ádrị́pị la ádrị́pị mẹ́lẹ́ mbe kí fẽjó ꞌdịjó rá, átẹ́pị la ngọ́pị̃ fẽ ꞌdịlé rá, anzị kí angá ꞌbá kí tịlépi rĩ kí drị̃ gá ũmbã rú ãzíla kí vâ fẽ kí ꞌdịlé rá. 13 ꞌBá pírí kí ĩmi ngụ̃ ũnzí áma ị́jọ́ sĩ. Wó ꞌbá pá tulépi ũkpó ru ásị́ tẽŋá sĩ cajó ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ gá rĩ la ru pa rá.

Ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní ũcõgõ ajílépi rĩ

(Mãtáyõ 24:15-28; Lụ́kã 21:20-24)

14 “Ĩdrĩ ‘ãko lị́kị̃ ajílépi ꞌbá ꞌbaní sĩ drị̃ cịjó’ *✡ rĩ ndre pá tu agá ãngũ jõ ĩꞌbã kí adrujó ala gá ku rĩ agá (ꞌbá ị́jọ́ lãlépi rĩ ꞌbã vã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí), ꞌbá uꞌálépi Yụ̃dị́yã gá rĩ ꞌba apá kí ꞌbé agâlé ru. 15 ꞌBá drĩ adru jó sị́ gá ụrụgá, ꞌba asị́ mụlé ãko ãzí aꞌdụ́lé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ku. 16 ꞌBá ámvụ́ agá rĩ ꞌbã gõ vúlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ĩꞌdi ꞌbã bõngó aꞌdụ́lé ku. 17 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã la adru ũcõgõ rú ũkú ꞌa trũ ãzíla ũrekeŋá undrulépi rĩ ꞌbanî. 18 Ĩmi ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã adru sáwã uzogó drị́ gá ị̃gbẹ̃ trũ rĩ sĩ ku. 19 Ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌdã la adru ụ́ꞌdụ́ ũcõgõ ãni jõ drĩ ru idélépi údu ku la, ándrá iꞌdójó Ãdróŋá ꞌbã ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã agâlé kpere ãndrũ ãzíla ca vâ adrulé ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃dị́ ku, 20 Úpí drị̃ ándrá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã lị agá ãlị́ŋá ru ku, ꞌbá ãzí icó tá ru palé ídri ku. Wó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé rĩ kí ị́jọ́ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã iséjó ãlị́ŋá ru ꞌdĩ.

21 “Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá ãzí drĩ jọ la míní, ‘Índre Kúrísĩtõ ĩꞌdi gápi ꞌdõ,’ jõku ‘Índre ĩꞌdi gápi ꞌdã’ mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ku. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ ĩnzõ rú rĩ kí ãzíla nábị̃ ĩnzõ rú kí abe kí ãfũ ícétáŋá kí idélé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru, tálí kí abe sĩ ꞌbá ũpẽlé rĩ kí uléjó drĩ tá icó rá rĩ gá. 23 Má iꞌda ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí údu rú ꞌdĩ ĩmi sĩ adru mịfị̂ trũ.”

ꞌBá angálépi Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ãgõŋá ị̃dị́ rĩ

(Mãtáyõ 24:29-31; Lụ́kã 21:25-28)

24 “Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ũcõgõ drĩ kí dó ukó ꞌbo,

“ ‘cọtị ị̃tụ́ la acá ịnị rú,

ĩmbá icó dị̃lé ku.

25 Lẽlẽgó kí iꞌdó zõlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé,

ãzíla ũkpó ꞌbụ̃ gá rĩ kí iꞌdó ru ayalé.’ ✡

26 “Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ꞌbá kí Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ trũ, ũkpõ ãmbógó la trũ ãzíla dị̃zã abe. 27 Wó ĩꞌdi mụ mãlãyíkã ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí tị pẽlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé ũpẽ-ũpẽ rĩ kí atrájó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdãá pírí.

28 “Ĩmi ụ̃nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi úlúgó ife sĩ, kénĩ la drĩ dó iꞌdó rũlé, bị́ la drị̃ kí iꞌdó ru asúlé dụlé ꞌbo, ĩmi dó nị̃ la rá áyi acá ꞌbo. 29 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndre ru idé agá, ĩmi dó nị̃ la rá sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá kí ru idéjó rĩ dó ãni rú. 30 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ị́jọ́ ꞌdĩ kí mụ ru idélé ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí úꞌdîꞌda cí ꞌdĩ ꞌbã ãzí ũdrã kí drĩ ku rú. 31 ꞌBụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be kí ãsị̃ rá, wó Ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ uja ru ku.

ꞌBá ãzí nị̃ ụ́ꞌdụ́ kí sáwã la abe ku

(Mãtáyõ 24:32-35; Lụ́kã 21:29-33)

32 “ꞌBá ãzí nị̃ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌi, jõku sáwã la ku, táni mãlãyíkã ꞌbụ̃ gá rĩ kí, jõku Ãdróŋá Ngọ́pị̃ ꞌi. Wó Átẹ́pị̃ nị̃ lú cé la nĩ. 33 Ĩmi adru mịfị́ trũ bábá Ãdróŋá zịŋá trũ, † ĩmĩ sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ nị̃jó ku rĩ sĩ. 34 Ĩꞌdi adru cécé ágọ́bị́ mụlépi ãcị̃ gá rĩ drị́ gá rĩ áni, ĩꞌdi lị́cọ́ azị ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá ãlu-ãlu ãzị́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ be, ãzíla ĩꞌdi jọ la ꞌbá kẹ̃jị́tị agá tẽlépi rĩ ní, ꞌbã adru mịfị́ trũ. 35 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi adru bábá, ãꞌdusĩku ĩmi nị̃jó la jó ꞌdị́pị la ãgõ vúlé ꞌdõlé ãꞌdu tụ́ rĩ yã rĩ gá ku rĩ sĩ, ĩndró sĩ jõku ị́nị́ ágágá, ãꞌụ́gọ́ ꞌbã cẹ̃rẹ́ ꞌbe agá jõku ãngũ ꞌbã ụwị́ agá. 36 Drĩ acá rụ̃gbụ́gbụ́ nị̃ŋâ kóru, lẽ ꞌbã ịsụ́ ĩmi ụ́ꞌdụ́ ko agá ku. 37 Ị́jọ́ mâ jọlé ĩminí rĩ ájọ ꞌbá pírí ꞌbaní, ‘Ĩmi adru mịfị́ trũ.’ ”

14

Ãdu ũsũjó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá

(Mãtáyõ 26:1-5; Lụ́kã 22:1-2; Yõhánã 11:45-53)

1 Ace drĩ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ sĩ lẽjó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ * ãzíla mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ najó. Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe ri kí gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé ũní-ũní ru sĩ Yẹ́sụ̃ rụjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá. 2 Jọ kí cénĩ-cénĩ rú, “Wó lẽ ꞌbã adru ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ drị̂ sĩ ku, ꞌbá kí mụ ũmbã iꞌdólé ku.”

3 Yẹ́sụ̃ ꞌbã adru agá Bẽtánĩ gá lị́cọ́ ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ ãrí ꞌbã nalé rá rĩ drị́ rĩ sĩ, ũkú ãzí amụ́ ãdu ãjẹ̃ rú ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ umvelé nádĩ la trũ cụ́pã gá tré. Nzị̃ tị la ũsũ dó ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃ gá. 4 ꞌBá ãzí rilépi ĩꞌdi trũ méjã ꞌbã tị gá rĩ iꞌdó kí unulé jọ kí, “Ũkú ꞌdĩ iza dó ãdu ãjẹ̃ rú ꞌdĩ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 5 Ícó tá ãdu ꞌdĩ ị̃tụ̃ndãlé ãjẹ̃ ĩyõ la sĩ sĩlíngĩ túrú na séndẽ la fẽjó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî.” ꞌDĩ vúlé gá uzá kí dó ũkpõ sĩ ũkû drị̃ gá.

6 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe ũkú ꞌdĩ cã. Ĩmi ĩcãndĩ ĩꞌdi ku. Idé mání ị́jọ́ mũkẽ ũniyambamba la. 7 ꞌBá lẽmẽrí rĩ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi abe, ĩmi icó ĩꞌbaní ãko fẽlé sáwã cí ĩminí lẽlé rĩ agá. Wó má icó mụlé uꞌálé ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ pírí ku. 8 Idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé mání rĩ ꞌbo, ĩꞌdi ꞌbã ãdu ũsũjó áma ụrụꞌbá gâ sĩ áma itújó bábá sĩ áma ị̃sị̃jó rĩ sĩ. 9 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ãngũ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ála sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ kí agá, ála ị́jọ́ ũkú ꞌdĩ ꞌbã idélé rĩ ũlũ ĩndĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó.”

Yẹ́sụ̃ na ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ꞌbá ĩꞌdi bã imbálé rĩ abe

(Mãtáyõ 26:14-25; Lụ́kã 22:3-14, 21-23; Yõhánã 13:21-30)

10 Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru rĩ, mụ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌba rụ̂lé sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ mẹ́lẹ́ mbejó. 11 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ sĩ, azị kí dó ĩꞌdiní sĩlíngĩ fẽjó rá. ꞌDãá Yụ́dãsị̃ iꞌdó dó sáwã múké sĩ ĩꞌdi rụjó rĩ kí ndrụ̃lé ãngũ la abe sĩ ĩꞌdi fẽjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbadrị́.

12 Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ najó sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ꞌbã kãbĩlõ kí ụlị́jó ídétáŋá ru rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, “Ílẽ ãmụ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ idélé míní íngõlé?”

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí tị ị̃rị̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩminí fi agá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé ĩdrĩ drị̃ ụfụ ágọ́bị́ ãzí úmvú ị̃yị́ drị̂ trũ drị̃ gá la abe, ĩꞌde vú la gâ sĩ. 14 Jó ĩꞌdi ꞌbã fijó rĩ gá, ĩzị jó ꞌdị́pị ꞌi, ‘Ímbápị jọ jó ãmụ́ ꞌbadrị́ gá mání sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbá mání imbálé rĩ abe rĩ íngõlé yã?’ 15 Jó ꞌdị́pị la mụ jó ꞌa mgbọ gõrófã agá idélé bábá ãko pírí trũ la iꞌdalé ĩminí, ĩmi idé dó ãmaní ãkónã ala gá ꞌdãá.”

16 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ko kí dó drị̃ mụlé táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdã agâlé, ịsụ́ kí ị́jọ́ kí cécé tá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. Idé kí dó ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ ꞌdãá.

17 Ĩꞌdi mụ calé ĩndró sĩ, Yẹ́sụ̃ acá kí dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe. 18 Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí ri agá méjã tị gá ãkónã na agá, jọ ímbáꞌbá ꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ la mụ áma mẹ́lẹ́ mbelé nĩ, ꞌbá ãmã sĩ ãkónã najó ĩꞌdi be ãngũ ãlu gá rĩ ꞌi.”

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ kí ásị́ acá dó ũcõgõ rú, iꞌdó kí Yẹ́sụ̃ ụzịlé “Adru ma ꞌi ku yã?”

20 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩꞌdi adru ĩmi mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãma sĩ íná najó ĩꞌdi be bãkụ́lẹ̃ ãlu agá rĩ ꞌi. 21 Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ drãlé rá cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. Wó ĩꞌdi mụ adrulé andre ũnzĩ ãmbógó la rú ꞌbá Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ nî. Údrĩ ándrá ꞌbá íni rĩ tị agá ku la ándrá múké.”

Ãkónã Úpí drị́ gá rĩ

(Mãtáyõ 26:26-30; Lụ́kã 22:14-20; 1 Kọ̃rị̃nị́tọ̃ 11:23-25)

22 Ĩꞌbã kí ãkónã na agá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá, anu ꞌa la rá, fẽ dó ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ĩꞌbaní jọ, “Ĩna ụrụꞌbá mádrị́ gá rĩ ꞌi.”

23 ꞌDụ dó kópõ fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní drị̃ la gá, ãzíla fẽ dó ĩꞌbadrị̂lé, nga kí dó pírí mvụlé la. 24 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Kópõ ꞌdĩ ãrí mádrị́ mụlépi asulépi ꞌbá wẽwẽ rú kí sĩ rĩ, ãzíla ĩꞌdi tị icíma Ãdróŋá ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe rĩ ꞌi. 25 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, má icó zãbíbũ ífí sụ́ ꞌdĩ mvụlé ị̃dị́ ku kpere mání mụ agá úꞌdí rĩ mvụ agá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá.” 26 Kí dó mụ úngó ngolé sĩ Ãdróŋá ịcụ́jó ꞌbo, ko kí dó drị̃ mụlé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ gá.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã mụjó ĩꞌdi gãjó úmgbé rĩ

(Mãtáyõ 26:31-35; Lụ́kã 22:31-34; Yõhánã 13:36-38)

27 Yẹ́sụ̃ jọ ímbáꞌbá ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbaní, “Ĩmi pírí la mụ áma aꞌbelé áꞌdụ̂sĩ ĩmi apá rá. Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni,

“ ‘Ma mụ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌdịlé rá;

ãzíla kãbĩlõ kí mụ irélé pírí rá.’ ✡

28 Wó má angá jõ ídri rú ꞌbo, ma mụ mụlé ĩmi drị̃lẹ́ gá Gãlị́lị̃ gâlé.”

29 Pétẽrõ angá ụrụgá jọ, “ꞌBá pírí drĩ kí táni mụ ími aꞌbelé áꞌdụ̂sĩ, má icó ku.”

30 Yẹ́sụ̃ jọ Pétẽrõ ní, “Ájọ míní mgbã ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ pâlé ị̃rị̃ † ku, mi jọ la ími tị sĩ pâlé na ínị̃ ma ku.”

31 Wó Pétẽrõ umvi ị́jọ́ tị ũkpó sĩ, “Má icó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la jọlé áma tị sĩ ku, jõ táni ãmaní mụjó ũdrãjó mí be, má ãꞌị̃ rá.” Ímbáꞌbá ãzí rĩ jọ kí pírí ꞌdĩ ꞌbã áni.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá zịjó Gẽtẽsẽmánĩ gá rĩ

(Mãtáyõ 26:36-46; Lụ́kã 22:39-46)

32 Yẹ́sụ̃ kí dó mụ calé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe ãngũ umvelé Gẽtẽsẽmánĩ ꞌi rĩ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ĩri áma tẽlé ꞌdâ, ma drĩ mụ Ãdróŋá zịlé.” 33 ꞌDụ Pétẽrõ ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi ãzíla Yõhánã ꞌi isé ru ĩꞌba abe drị̃ gá were, ãzíla iꞌdó dó uꞌálé cãndí sĩ ãzíla ũcõgõ ãmbógó la sĩ, 34 ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ũcõgõ afí áma ásị́ gá ĩꞌdi áma ásị́ lị ambamba ãni rú drã tị gá. Ĩtẽ ma ꞌdâ, ĩmi adru mịfị́ mgbọ.”

35 Ĩꞌdi mụ ru isélé drị̃lẹ́ gá were ꞌbo, tị̃ ãja vụ̃rụ́ Ãdróŋá ãꞌị̃jó jọ, “Drĩ tá icó rá sáwã drị̃ cịjó rĩ drĩ tá alị áma drị̃ gâ sĩ alị-alị la múké.” 36 Jọ vâ, “Bãbá! Má Átẹ́pị, ãko pírí icó kí rá la mî sĩ. Íꞌdụ kópõ ãzá tajó rĩ má rụ́ ꞌdâ rá adru mâ lẽlé rĩ áni ku, wó mî lẽlé rĩ áni.”

37 Yẹ́sụ̃ la mụ ãgõlé ímbáꞌbá ꞌba rụ́ ꞌdõlé, ịsụ́ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá. Umve Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi jọ ĩꞌdiní, “Ĩmi ụ́ꞌdụ́ ko yã? Ĩmi icó tẽlé mịfị́ trũ mgbọ sáwã ãlu ku yã?” 38 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ mgbọ, ĩzị Ãdróŋá ꞌi ĩmi mụ filé ụ̃ꞌbị̃táŋá agá ku. Úríndí lẽ rá wó ụrụꞌbá ũkpó kóru.” 39 Yẹ́sụ̃ uja vâ ru gõlé vúlé Ãdróŋá zịlé tá ĩꞌdi ꞌbã zịlé drị̃drị̃ rĩ áni. 40 Ĩꞌdi vâ mụ ru ujalé ĩꞌba rụ̂lé, ịsụ́ vâ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá, ãꞌdusĩku mịfị́ la kí ãnzị ru ụ́ꞌdụ́ sĩ, ãzíla nị̃ kí kí ãꞌdu ị́jọ́ jọ ĩꞌdiní yã rĩ gá ku.

41 Ĩꞌdi mụ gõlé ĩꞌba rụ̂lé pâlé na la sĩ, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi drĩ kpere ụ́ꞌdụ́ ko ãzíla avị́ yã? Ca rá! Sáwã sĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ mẹ́lẹ́ mbejó ĩꞌdi fẽjó ꞌbá ũnzí ꞌbadrị́ rĩ acá ꞌbo. 42 Ĩmi angá ãmụ kî! Ĩndre, ꞌbá áma mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ la amụ́ ꞌdĩ!”

Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ

(Mãtáyõ 26:47-56; Lụ́kã 22:47-53; Yõhánã 18:3-12)

43 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, cọtị Yụ́dãsị̃ ꞌbá ĩꞌdi imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ acá. ꞌBá ũꞌbí amụ́lépi ĩꞌdi trũ rĩ kí túré trũ ãzíla ménéŋá abe drị́ gá. ꞌDĩ kí ꞌbá ãtalo ãmbogo, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi, ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ ꞌbã kí tị ãpẽlé nĩ rĩ kî. 44 Yụ́dãsị̃ iꞌda tá ĩꞌbaní ị́jọ́ ícétáŋá ru la ꞌbá ꞌdĩ abe ídu rú: “Ágọ́bị́ mání mụlé zịlé amvuŋá sĩ rĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi, ĩrụ ĩꞌdi, ãsĩkárĩ ꞌbã rụ kí dó ĩꞌdi agụlé drị̃ gá.”

45 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ́dãsị̃ mụ dó cọtị pịrị Yẹ́sụ̃ rụ̂lé jọ, “Rábị̃!” zị dó ĩꞌdi amvuŋá sĩ. 46 Rụ kí dó ĩꞌdi mgbemgbe cí. 47 Wó ꞌbá ãzí pá tulépi ãni rú ꞌdãá la anzé ménéŋá ga átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã ãtíꞌbó ꞌbã bị́lẹ́ wẹ́ vụ̃rụ́. 48 Yẹ́sụ̃ jọ ũꞌbí ꞌbaní, “Ĩmi amụ́ áma rụlé túré, ãzíla ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ trũ má iza ꞌbã rĩ ị́jọ́ ũnzí la áni ãꞌdu sĩ yã? 49 Ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi abe ꞌbá kí imbá agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, ĩrụ jõ ma ku. Wó ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̃ agá rĩ ꞌbã idé ru nĩ.”

50 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá pírí aꞌbe kí ĩꞌdi áꞌdụ̂sĩ apá kí rá. 51 ꞌBá ãzí kãrị́lẹ̃ rú ꞌdelépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ la cí, sụ̃ bõngó ku wó ꞌbe ru ụrụꞌbá sókã sĩ. ꞌBá ũꞌbí tá Yẹ́sụ̃ rụlépi ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ kí tí ĩꞌdi rụlé, 52 mvu apálé pílílí ru aꞌbe bõngó sókã rú ꞌdĩ kí drị́ gá ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá

(Mãtáyõ 26:57-68; Lụ́kã 22:54-55, 63-71; Yõhánã 18:13-14, 19-24)

53 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ꞌdĩ agụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌi átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ jó agâlé. ꞌBá pírí ãtalo ãmbogo, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ kí abe tra kí ru ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá. 54 Pétẽrõ bĩ Yẹ́sụ̃ vú rá-rá ru kpere lị́cọ́ ꞌa átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ ꞌdã agâlé. Ri kí dó vụ̃rụ́ ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi rĩ abe ãcí yulé.

55 Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kí abe pírí, ri kí ị́jọ́ ãzí ĩnzõ rú la ndrụ̃lé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó wó ịsụ́ kí ku. 56 ꞌBá wẽwẽ rú nze kí ị́jọ́ ĩnzõ rú la kí vú Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá, wó ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ icí kí ru ku. 57 Ãgọbị ãzí tu kí pá ị́jọ́ ĩnzõ rú la vú nzelé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá jọ kí, 58 “Ãma are ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá, ‘Ma mụ jó Ãdróŋá drị́ ꞌbá ꞌbã kí sịlé ꞌdĩ andilé rá. Ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ma vâ mụ sịlé la rá.’ ” 59 Ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ icí kí ru pírí ku.

60 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ angá pá tulé ụrụgá ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mí icó tị apelé sĩ ị́jọ́ umvijó ku yã? Ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí vú nze lé mí rụ́ ꞌdĩ kí ãꞌdu?” 61 Wó Yẹ́sụ̃ ĩyãŋã tútú ape tị sĩ ị́jọ́ umvijó ku. Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ zị vâ ĩꞌdi ị̃dị́, “Mi Kúrísĩtõ Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị ꞌi yã?”

62 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma ĩꞌdi ꞌi. Ĩmi Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre ri agá Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ãzíla amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ꞌbụ̃ gá rĩ abe!”

63 Ũmbã sĩ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ asi dó kánzũ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ri kí ũmbã sĩ rá ãzíla jọ, “Sãdínĩ ãmaní ndrụ̃lé ĩꞌdiní ị̃dị́ rĩ íngõ ꞌi? 64 Ĩmi are úꞌdáŋá ĩꞌdi ꞌbã sĩ Ãdróŋá ꞌdajó rĩ ꞌbo. Ĩmĩ ũrã ị́jọ́ íngoní?”

Nga kí pírí ị́jọ́ lịlé drị̃ la gá jọ kí ị́jọ́ ndẽ ĩꞌdi ꞌbo lẽ ꞌbã drã rá.

65 ꞌBá ãzí rĩ iꞌdó kí sụ̃sụ́ uwílé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ãzí rĩ umbé kí ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ kí cí, adị kí ĩꞌdi ãzíla jọ kí, “Ílũ ãmaní, mí ũrã ãꞌdi dị mi nĩ!” Ãsĩkárĩ ꞌdụ kí dó ĩꞌdi colé.

Pétẽrõ ꞌbã tujó ínị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌi ku rĩ

(Mãtáyõ 26:69-75; Lụ́kã 22:56-62; Yõhánã 18:15-18, 25-27)

66 Pétẽrõ ꞌbã ri agá vụ̃rụ́ lị́cọ́ agá ꞌdãá, ĩzóŋá ãtíꞌbó ru átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ gá rĩ ꞌbã ãzí ãlu amụ́ ꞌdãá. 67 Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ ndrelé ãcí yu agá ꞌdãá, Ifí ĩꞌdi ãni rú lọ́lọ́ jọ ĩꞌdiní, “Mi vâ ꞌbá Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ drị́ rĩ ꞌbã ãzí.”

68 Wó Pétẽrõ tu rá, jọ, “Ánị̃ ĩꞌdi ku. Ánị̃ vâ ĩmi ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ ku.” Ãfũ dó ãmvé pãráta gá. Cọtị ãꞌụ́gọ́ ꞌbe cẹ̃rẹ́.

69 Ĩzóŋá tá ãtíꞌbó ru rĩ ndre vâ Pétẽrõ ị̃dị́ jọ ꞌbá pá utulépi ꞌdãá rĩ ꞌbaní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌbã ãzí.” 70 Pétẽrõ tu vâ ị̃dị́.

Sáwã were vúlé gá, ꞌbá pá utulépi ꞌdãá rĩ jọ kí Pétẽrõ ní, “Mí icó tulé ku ãꞌdusĩku mi ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la.”

71 Pétẽrõ iꞌdó ru alụ́lé, na ũyõ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá jọ, “Ánị̃ ꞌbá ĩmi ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá ꞌdĩ ku.”

72 Cọtị ãꞌụ́gọ́ ꞌbe dó cẹ̃rẹ́ pâlé ị̃rị̃ rĩ ꞌi. Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé Pétẽrõ ní, “Mi áma gã úmgbé pâlé na ꞌdĩ sĩ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rĩ” agá dó ĩꞌdiní. Ị́jọ́ ꞌdĩ fi dó ásị́ la gá ãzákírílí ru kpẹ̃ dó awálé.

15

Âgụ Yẹ́sụ̃ ꞌi Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá

(Mãtáyõ 27:1-2, 11-14; Lụ́kã 23:1-5; Yõhánã 18:28-38)

1 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ãtalo ãmbogo rĩ kí, ꞌbá ĩyõ rĩ kí abe, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ị́jọ́ amálépi rĩ kí abe, itú kí ị́jọ́. Umbé kí Yẹ́sụ̃ ꞌi agụlé fẽlé Pĩlátõ * drị́. 2 Wó Pĩlátõ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌi yã?” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãndá, Ĩꞌdi cécé míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni.”

3 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ tõ kí ĩꞌdi ị́jọ́ wẽwẽ rú sĩ. 4 Pĩlátõ uja vâ ĩꞌdi zịlé ị̃dị́, “Mí icó ị́jọ́ ãzí umvilé ị́jọ́ ꞌdĩ kí agá ku yã? Mí are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ũtrãlé ími ụrụꞌbá gá wẽwẽ rú mí idé ꞌbã kí mi ꞌi ꞌdĩ kí ku yã?” 5 Wó Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ ãzí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Pĩlátõ drị̃ iza ru rá.

Úlị ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌdịjó rá

(Mãtáyõ 27:15-26; Lụ́kã 23:13-25; Yõhánã 18:39—19:16)

6 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ sĩ, Pĩlátõ la jõ ꞌbá mãbụ́sụ̃ rú ꞌbá ꞌbã kí lẽlé la trũ ãlu mãbụ́sụ̃ gâlé rá. 7 Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ãzí ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá la cí rụ́ la Bãrábã ꞌi, úrụ ĩꞌdi ĩꞌbã kí ꞌbá ꞌdịjó ãꞌdị́ gá rĩ sĩ. † 8 ꞌBá ũꞌbí ꞌdĩ mụ kí Pĩlátõ rụ̂lé, zị kí ĩꞌdi ꞌbá ãzí mãbụ́sụ̃ rú la trũjó ãlu rá jõ ĩꞌdi ꞌbã idélé údu rĩ ꞌbã áni.

9 Pĩlátõ zị kí, “Ĩlẽ má aꞌbe ĩminí Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌi yã?” 10 Ĩꞌdi ꞌbã nị̃jó la cé ãtalo ãmbogo rĩ fẽ kí ĩꞌdi ĩꞌdi drị̂lé ãjã sĩ rĩ sĩ. 11 Ãtalo ãmbogo rĩ usú kí ꞌbá kí bị́lẹ́ jọjó la Pĩlátõ ní ꞌbã aꞌbe ĩꞌbaní Bãrábã áyụ.

12 Pĩlátõ zị ũꞌbí kí, “Ĩlẽ má idé ꞌbá ĩmĩ umvelé Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ãꞌdu rú?”

13 Ũꞌbí uzá kí, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá.”

14 Pĩlátõ zị kí, “Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ãꞌdu?” Uzá kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ị̃dị́-ị̃dị́, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”

15 Pĩlátõ ꞌbã lẽjó rụ́kụma ịsụ́jó ũꞌbí ꞌbadrị́ rĩ sĩ, aꞌbe dó Bãrábã ꞌi rá ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni. Ĩꞌdi dó mụ Yẹ́sụ̃ fẽlé colé ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂lé ꞌbo, fẽ dó ĩꞌdi ĩꞌbadrị́ mụlé ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.

Ãsĩkárĩ ide kí Yẹ́sụ̃ ꞌi

(Mãtáyõ 27:27-31; Yõhánã 19:2-3)

16 Ãsĩkárĩ ꞌdụ kí dó Yẹ́sụ̃ agụlé lị́cọ́ ãzíla ãngũ gávũnã ꞌbã sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ gá, ãzíla umve kí dó ãsĩkárĩ ꞌbã ãzí ꞌdãá rĩ kí pírí ãngũ ãlu gá. 17 Su kí dó Yẹ́sụ̃ ní bõngó ãzí kọ̃nị̃kọ̃nị̃ rú la. Idé kí dó kẹ́rịŋá ụ̃cị́kị́ sĩ sulé drị̃kã gá tãgíyã ũpĩ drị̂ rú. 18 Iꞌdó kí ĩꞌdi ịcụ́lé ĩnzõ rú sĩ ĩꞌdi idejó úzáŋâ trũ, “Háyẹ̃, Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ.” 19 Gbã kí ĩꞌdi kẹ̃lị́ká sĩ drị̃kã gá, uwí kí sụ̃sụ́ ụrụꞌbá la gá, tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãrútáŋá idemará ãni la fẽjó ĩꞌdi nî. 20 Ĩꞌbaní dó Yẹ́sụ̃ idejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, trũ kí bõngó kọ̃nị̃kọ̃nị̃ ꞌdã ꞌi, su kí dó bõngó ĩꞌdidrị́ ídu rĩ kí ĩꞌdi ụrụꞌbá gâlé, agụ kí dó ĩꞌdi ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.

Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ

(Mãtáyõ 27:32-44; Lụ́kã 23:26-43; Yõhánã 19:17-27)

21 Ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá, ụfụ kí drị̃ ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ angálépi táwụ̃nị̃ Kụ̃rẹ́nị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã anzị kí sĩ adrujó Ãlẽkĩzéndã kí Rũfúsĩ be rĩ trũ, ũŋmĩ kí ĩꞌdi ũkpó sĩ mũsãláꞌbã mụjó Yẹ́sụ̃ ipajó rĩ ꞌdụjó. 22 Ãsĩkárĩ agụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌi ãngũ umvelé Gõlõgótã ꞌi (ífí la ãngũ drị̃kã ụ́rụ́kụ́ ꞌi) rĩ gá. 23 ꞌDãá ụ̃ꞌbị̃ kí ĩꞌdiní wáyĩnĩ usalé írúwá umvelé mírã rĩ trũ rĩ fẽlé mvụlé, wó Yẹ́sụ̃ gã mvụlé la úmgbé. 24 Ipa kí dó Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã sị́ gá, ꞌbe kí bõngó ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí jẽgê sĩ, sĩ kí awajó ãꞌdi la íngõ ꞌdụ nĩ.

25 Îpa Yẹ́sụ̃ ꞌi mũsãláꞌbã sị́ gá sáwã na ụ̃ꞌbụ́tị drị́ gá rĩ sĩ. 26 Îpa ị́jọ́ ĩꞌdi tõjó rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá úsĩ, “ꞌdĩ úpí ꞌbá yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂.” 27 ꞌBá ụ̃gụꞌba rú la kí ị̃rị̃ îpa kí Yẹ́sụ̃ be mũsãláꞌbã sị́ gá ĩndĩ, ãlu rĩ drị́ ãndá rĩ gá, ãzí rĩ drị́ ị̃jị́ rĩ gá. [ 28 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni, “Úlã ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ izalépi ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ru.”✡] ‡ 29 ꞌBá alịlépi gẹ̃rị̃ ꞌdã gâ sĩ rĩ ide kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, drị̃kã ayaŋâ trũ jọ kí, “Háyẹ̃! Ị́jọ́ ándrá mi jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andi rá, mi sị la ị̃dị́ ụ́ꞌdụ́ na agá rá ku yã? 30 Mí asị́ vụ̃rụ́ mũsãláꞌbã sị́ gâlé sĩ ími ãmgbã rĩ pajó.”

31 Ãtalo ãmbogo rĩ kí, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ abe ide kí vâ Yẹ́sụ̃ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, jọ kí, “Ĩꞌdi jõ vâ ꞌbá ãzí kí pa rá, pa ru ku íngoní-íngoní ru! 32 Drĩ adru Kúrísĩtõ Úpí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ gá rĩ ꞌi, ꞌba asị́ mũsãláꞌbã sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ãma dó sĩ ndre la ãzíla ãma dó sĩ ĩꞌdi ãꞌị̃.”

ꞌBá ụ̃gụꞌba rú ị̃rị̃ ipalé ĩꞌdi be ꞌdã ide kí vâ ĩꞌdi ĩndĩ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó rĩ

(Mãtáyõ 27:45-56; Lụ́kã 23:44-49; Yõhánã 19:28-30)

33 Ĩꞌdi dó mụ calé sáwã ázíyá ị̃tụ́ ãni, ãngũ nị kpákpá kpere sáwã úrômĩ. 34 Sáwã la dó mụ calé úrômĩ ꞌbo, Yẹ́sụ̃ za ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ũkpó sĩ, “Ẽlóyĩ, Ẽlóyĩ, lama sãbãkĩtánĩ?” Ífí la, “Ãdróŋá mádrị̂, Ãdróŋá mádrị̂, mí aꞌbe ma rá ãꞌdu sĩ yã?” ✡

35 ꞌBá ãzí pá utulépi ãni rú rĩ are kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ jọ kí, “Ĩmi are, ĩꞌdi Ĩlíyã umve.” 36 ꞌBá ãzí ãlu ãcẹ̃ ãko ãzí vónõ áni la trũ, su ĩꞌdi wáyĩnĩ ũká la agá, umbé ĩꞌdi ũzú sị́ gá sulé Yẹ́sụ̃ tị gá. ꞌBá ãzí kí agá ꞌdãá jọ, “Úndre drĩ Ĩlíyã la nõ amụ́ ĩꞌdi ãtrũlé mũsãláꞌbã sị́ gá vụ̃rụ́ ꞌdõlé rá yã áni.”

37 Yẹ́sụ̃ za ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re, drã dó rá.

38 Bõngó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌa alịjó rĩ asi ru ị̃rị̃ iꞌdójó ụrụgá kpere vụ̃rụ́.

39 Ãmbógó ãsĩkárĩ Rụ́mị̃ gá rĩ drị́ ꞌdĩ sĩ tu pá Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá cí, ndre Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã agá cé, jọ, “ꞌDĩ ãndá-ãndá ru Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị ꞌi.” 40 Ũkú ãzí kí cí utu kí pá rá-rá ru ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé, Mãgãdẽlénã ꞌi, Mãríyámũ Yãkóꞌbõ ĩmbíráŋá rĩ ꞌbã andre Yósẽ be rĩ ꞌi ãzíla Sãlómẽ ꞌi. 41 Ũkú ꞌdĩ kí ándrá acị́lépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ angájó ãngũ Gãlị́lị̃ gá ãzíla ĩꞌdi ãzãkolépi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí agá rĩ kî. Ũkú ãzí wẽwẽ rú ándrá amụ́lépi ĩꞌdi trũ angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí vâ ꞌdãá cí.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃ŋá

(Mãtáyõ 27:57-61; Lụ́kã 23:50-56; Yõhánã 19:38-42)

42 Ĩndró acá ãni rú ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ gá rĩ acá drĩ ku rú. 43 Yụ̃sụ́fụ̃ angálépi Ãrĩmãtéyã gá, ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ ꞌbã ukutáŋá gá rilépi ĩndĩ, ꞌbá ꞌbã kí ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃, Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ amụ́lépi rĩ ꞌbã drị̃ tẽlépi rĩ ꞌi, mụ ụ̃rị̃ kóru Pĩlátõ rụ̂lé Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ aꞌị́lé. 44 Pĩlátõ ꞌbã drị̃ iza ru rá ĩꞌdi ꞌbã arejó la Yẹ́sụ̃ drã ꞌbo rĩ sĩ, umve ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ gá rĩ sĩ ĩꞌdĩ zịjó Yẹ́sụ̃ drã ídu yã rĩ nị̃jó. 45 Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógó tị gá rĩ arelé ꞌbo, fẽ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ rá. 46 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ̃sụ́fụ̃ mụ bõngó ĩgbãlé, ãtrũ dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ mũsãláꞌbã sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé, umbé ĩꞌdi bõngó úꞌdí la sĩ, ꞌdụ dó ĩꞌdi ị̃sị̃lé ꞌbụ́ galé írã agá la agá, gũ dó írã ãmbógó kpakụ la tị la gá cí. 47 Mãríyámũ Mãgãdẽlénã kí Mãríyámũ Yósẽ ꞌbã ãndrẽ be ndre kí ãngũ sĩ Yẹ́sụ̃ ị̃sị̃jó rĩ cé.

16

Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rĩ

(Mãtáyõ 28:1-8; Lụ́kã 24:1-12; Yõhánã 20:1-10)

1 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị́ rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Mãríyámũ Mãgãdẽlénã, Sãlómẽ ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbã ãndrẽ trũ ĩgbã kí ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ la kí sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ifíjó. 2 Ụ́ꞌdụ́ ãzị́ rĩ ꞌbã ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó ꞌbo rĩ sĩ, mụ kí ị̃nádrị̃ gâlé. 3 Ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá ụzị kí ru ãyá-ãyá, “Ãꞌdi la mụ ãmaní írã ꞌbụ́ tị gá ꞌdãá gũlé nĩ yã?” 4 Wó kí mụ acálé ãni rú ꞌbo, ndre kí ãngũ kí drị̃lẹ́ gâlé, ndre kí írã ãmbógó kpakụ ꞌbụ́ tị gá rĩ úgũ rá. 5 Ĩꞌbã kí fi agá ꞌbụ́ agâlé, ndre kí ꞌbá ãzí ru sulépi bõngó imve sĩ la ri ꞌbụ́ ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gá, wó idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ.

6 ꞌBá ꞌdã jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ánị̃ rá ĩmi Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ándrá ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ndrụ̃, ĩꞌdi ꞌdộ yụ, angá ídri rú ꞌbo. Ĩndre ãngũ ándrá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó rĩ gápi ꞌdĩ. 7 Ĩmụ dó ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ ꞌbanî vâ Pétẽrõ ní. Ĩꞌdi mụ ĩmi drị̃lẹ́ gá Gãlị́lị̃ gâlé ꞌdĩ, ĩmi mụ ĩꞌdi ndrelé ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminí rĩ áni.”

8 Ũkú ꞌdĩ amvú kí apálé angájó ị̃nádrị̃ agâlé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ụ̃rị̃ trũ ãzíla ụrụꞌbá la kí dị̃ yã sĩ, jọ kí ị́jọ́ ꞌbá ãzí ní ku ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ fi kí ásị́ gá ambamba.

[Bĩbĩlíyã ándrá sĩlé ídu rĩ kí ꞌbã ãzí ujalé rĩ kí agá Mãrákõ ꞌbã ãsị̃ŋá 16:9-20 ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌdáyụ]

9 Yẹ́sụ̃ la mụ angálé ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ gá rĩ sĩ ꞌbo, iꞌda ru Mãríyámũ Mãgãdẽlénã ándrá ĩꞌdi bãsĩ úríndí ũnzí ázị̂rị̃ kí adrójó ala gá rĩ nĩ. 10 Mụ dó ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé ímbáꞌbá Yẹ́sụ̃ drị́ ũcõgõ-ũcõgõ rú awalépi rĩ ꞌbanî. 11 Mãríyámũ ní táni ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní, Yẹ́sụ̃ angá ídri rá ãzíla índre ĩꞌdi rá tí, ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ku.

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá ị̃rị̃ angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá mụlépi gẹ̃rị̃ gá ꞌdã ãngũ ãzí gá rĩ ꞌbanî, wó drị̃drị̃ rĩ sĩ nị̃ kí ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku, iꞌdá ndú ĩꞌbanî ãꞌdusĩku uja ru gbíyã rá. 13 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ Yẹ́sụ̃ nị̃lé ꞌbo, uja kí dó ru vúlé ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé ꞌbá acelépi rĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé ĩꞌbaní ꞌdĩ ku.

Yẹ́sụ̃ ꞌba azịjó ꞌbá mụdrị́ drị̃ ãlu rĩ ꞌbaní rĩ

(Mãtáyõ 28:16-20; Lụ́kã 24:36-49; Yõhánã 20:19-23; ꞌEtáŋá 1:6-8)

14 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ iꞌda dó ru ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbaní ĩꞌbã kí ãkónã na agá. Uzá kí drị̃ gá ãꞌị̃táŋá ãkõ sĩ ãzíla ásị́ ĩꞌba ãni mbalépi rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ị́jọ́ ꞌbá ĩꞌdi ndrelépi cé angá ídri rú rá rĩ ꞌbadrị̂ kí ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.

15 Jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmụ ãzíla ĩmi ũlũ ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbanî, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi rá rĩ la ru pa rá. Wó ꞌbá ãꞌị̃lépi ku rĩ ị́jọ́ lịlé rĩ la ĩꞌdi ndẽ rá. 16 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃lépi ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi rá rĩ la ru pa rá, wó ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃lépi ku rĩ ála ị́jọ́ lị drị̃ la gá rá. 17 ꞌBá pírí áma ãꞌị̃lépi rĩ kí ála ĩꞌbaní ũkpõ fẽ sĩ tálí kí idéjó, kí úríndí ũnzí kí adro áma rụ́ sĩ, kí tị úꞌdí jọ. 18 Drĩ kí ị̃nị̃ rụ ãzíla ãdrákĩ mvụ, icó kí kí idélé ũnzí ku, drĩ kí drị́ ụ̃tị̃ ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí drị̃ gá kí adrí rá.”

Yẹ́sụ̃ ꞌdụjó ꞌbụ̃ gâlé rĩ

(Lụ́kã 24:50-53; ꞌEtáŋá 1:9-11)

19 Úpí Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ímbáꞌbá ꞌbaní ꞌbo, úꞌdụ dó ĩꞌdi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé ãzíla îri dó ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá. 20 Ímbáꞌbá iré kí dó ị́jọ́ ũlũ trũ ãngũ pírí agá ãzíla Úpí nga dó ãzị́ ĩꞌba abe. Tálí ĩꞌbã kí idélé ãzíla ícétáŋá ĩꞌbã kí idélé rĩ iꞌda kí ị́jọ́ mgbã ĩꞌbã kí ũlũlé rĩ kí nĩ.

✡ 1:2 1:2 Mãlákĩ 3:1

✡ 1:3 1:3 Ĩsáyã 40:3

* 1:6 1:6 Yõhánã ĩꞌdi ándrá cécé Ĩlíyã áni.

✡ 1:6 1:6 2 Ũpĩ 1:8

† 1:15 1:15 Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá pajó rĩ ꞌi.

‡ 1:21 1:21 Ụ́dụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌi kí umve la Sãbátũ. ꞌDĩ vâ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ sĩ avị́jó rĩ.

✡ 1:41 1:41 Lẹ́vị̃ 13:45

* 2:23 2:23 Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ãzíla Mũndú tị sĩ ála ãná ꞌdĩ umve ngánũ.

† 2:24 2:24 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãꞌị́ kí únga ãzị́ Sãbátũ sĩ ku.

✡ 4:12 4:12 Ĩsáyã 6:9-10

* 5:20 5:20 Dẹ̃kãpọ́lị̃ ĩꞌdi rụ́ táwụ̃nị̃ mụdrị́ ꞌbadrị̂ ꞌi.

† 5:27 5:27 Lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ gâ sĩ, ũkú (ĩmbá ndrelépi) ꞌdĩ áni rĩ âꞌị̃ ĩꞌdiní fijó ꞌbá kí agá ku.

* 6:3 6:3 Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ála ĩꞌdi umve Yõsésĩ ꞌi.

† 6:37 6:37 Bĩbĩlíyã Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ jọ dị̃nárị̃ 200.

✡ 7:7 7:7 Ĩsáyã 29:13

✡ 7:10 7:10 Ãfũŋá 20:12; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16

✡ 7:10 7:10 Ãfũŋá 21:17; Lẹ́vị̃ 20:9

* 7:16 7:16 Vásĩ 16 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

* 8:15 8:15 Ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ ãzíla Hẽródẽ drị̂ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbã ãni ũnzí ru irélépi ꞌbá pírí kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌi.

* 9:44 9:44 Vásĩ 44 ꞌi, ãzíla 46 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí kí “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku kí ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ. Índre vâ vásĩ 46 ꞌi vụ̃rụ́lẹ́ ꞌdĩ.

† 9:46 9:46 Índre ị́jọ́ sĩlé vásĩ 44 drị̃ gá rĩ ụrụgá ꞌdĩ.

✡ 9:48 9:48 Ĩsáyã 66:24

✡ 10:6 10:6 Íꞌdóŋá 1:27

✡ 10:8 10:8 Íꞌdóŋá 2:24

✡ 10:19 10:19 Ãfũŋá 20:12; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16-20

* 10:24 10:24 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzí rĩ ũꞌbã ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi málĩ drị̃ gá rĩ ꞌbanî.

✡ 11:9 11:9 Zãbụ́rị̃ 118:25-26

✡ 11:17 11:17 Ĩsáyã 56:7

✡ 11:17 11:17 Yẽrẽmíyã 7:11

* 11:26 11:26 Vásĩ 26 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

✡ 12:11 12:11 Zãbụ́rị̃ 118:22-23

✡ 12:26 12:26 Ãfũŋá 3:6

✡ 12:30 12:30 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:4-5

✡ 12:31 12:31 Lẹ́vị̃ 19:18

✡ 12:36 12:36 Zãbụ́rị̃ 110:1

* 13:14 13:14 Bĩbĩlíyã ãzí rĩ ũꞌbã kí, ándrá Dãnị́yẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ.

✡ 13:14 13:14 Dãnị́yẹ́lị̃ 9:27; 11:31; 12:11

✡ 13:25 13:25 Ĩsáyã 13:10; 34:4

† 13:33 13:33 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí rĩ ũꞌbã kí ị́jọ́ sĩlé Ãdróŋá zịŋá trũ ꞌdĩ nĩ.

* 14:1 14:1 Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó rĩ ꞌi.

✡ 14:27 14:27 Zãkãríyã 13:7

† 14:30 14:30 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí rĩ sĩ kí pâlé ị̃rị̃ ꞌdĩ ku.

* 15:1 15:1 Pĩlátõ ĩꞌdi ándrá gávũnã ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ sáwã ꞌdã sĩ rĩ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ agụ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌdi rụ̂lé ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá sáwã ꞌdã sĩ icólépi ị́jọ́ lịlépi ꞌbá drị̃ gá úꞌdị sĩ ĩꞌdi rá rĩ ꞌi.

† 15:7 15:7 Ãꞌdị́ ꞌdĩ Bãrábã kí ándrá ꞌdị agá la sĩ lẽjó gãmétẽ ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbejó.

✡ 15:28 15:28 Ĩsáyã 53:12

‡ 15:28 15:28 Vásĩ 28 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

✡ 15:34 15:34 Zãbụ́rị̃ 22:1

Lụ́kã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Ị́jọ́ Mgbã

Lụ́kã

ꞌbã sĩlé rĩ

1

1 ꞌBá ũꞌbí sĩ kí ị́jọ́ ru idélépi ãma drĩdríŋĩ gá rĩ kí drị̃ gá. 2 Sĩ kí ꞌbá ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelépi iꞌdóŋá gá cé vâ ũlũlépi la rĩ ꞌbã kí jọlé ãmanî rĩ kî. 3 Téfũlõ mi ꞌbá rulé rũrũ rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mâ ị́jọ́ kí ị̃ndụ́ ndrụ̃ agá iꞌdóŋá gâlé rĩ sĩ, má ũrã ĩꞌdi múké lẽ ásĩ ị́jọ́ ãlu-ãlu ru idélépi ꞌdĩ kí míní rá. 4 Má idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni mínî sĩ ị́jọ́ mgbã ꞌbání imbálé míní rĩ nị̃jó.

Tịŋá Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ drị̂ icéjó rĩ

5 Sáwã Hẽródẽ ꞌbã ũpĩ najó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ, átáló ãzí rụ́ la Zãkãríyã ꞌi angájó amụtị ꞌbá ídétáŋá idélépi Ãbíyã drị̂ agá rĩ kí agá. Ũkû rụ́ Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ꞌi vâ amụtị ꞌbá ídétáŋá idélépi Ãrọ́nị̃ drị̂ agá. 6 ꞌBá ꞌdĩ kí ị̃rị̃ trá ãlá ru Ãdróŋâ mịfị́ gá ãzíla ri kí ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá drị̂ kí tãmbalé kí vú ũbĩjó pírí. 7 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ ri kí uꞌálé ngọ́tị́ŋâ kóru Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ꞌbã adrujó úndó rĩ sĩ wó de kí ị̃rị̃ trá rá.

8 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Zãkãríyã la ãzị́ átáló drị́ ínátị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ nga agá jó Ãdróŋá drị̂ agá. 9 Pẽ kí ĩꞌdi filé jó Ãdróŋá drị̂ agâlé jẽgê ꞌbeŋá sĩ jõ ĩꞌbã kí idélé lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ ãtalo drị̂ sĩ, mụlé ãko ãjị̂ trũ vĩrĩ rĩ ivélé Úpí nî. 10 Sáwã ãko ãjị̂ trũ vĩrĩ ꞌdã ivéjó Ãdróŋá ní rĩ la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá ru atrálépi atrá rĩ ri kí Ãdróŋâ ị̃nzị̃lé ãmvé ꞌdãá.

11 Mãlãyíkã Úpí Ãdróŋá drị̂ iꞌda ru ĩꞌdiní tu pá ãngũ sĩ ídétáŋá idejó ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ ãko ãjị̂ trũ ngụ̃lépi vĩrĩ ivélé rĩ ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gá. 12 Zãkãríyã la mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, drị̃ la sã nũrũ idé vâ ụ̃rị̃ sĩ. 13 Wó mãlãyíkã jọ ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku Zãkãríyã! Ãdróŋá are mî zịtáŋá rá, mí ũkû Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ la mụ míní ngọ́tị́ ágọ́bị́ tịlé. Mi rụ́ la ꞌda Yõhánã ꞌi. 14 Ãyĩkõ la dó mụ ími fụlé mi dô sĩ mụ ími ũnũlé ambamba! Ãyĩkõ la vâ mụ ꞌbá ũꞌbí kí fụlé ĩꞌdi tịjó rĩ sĩ! 15 Ĩꞌdi mụ adrulé ꞌbá ãmbógó la Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá, lẽ ꞌbã mvụ íwá ku. Iꞌdójó ĩꞌdi ꞌbã tĩŋá gá Úríndí Ãlá rĩ la ru tõ ĩꞌdi agá tré. 16 Ĩꞌdi rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ají vúlé Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ rụ́ ꞌdõlé. 17 Ĩꞌdi mụ mụlé Úpí drị̃lẹ́ gá, úríndí agá ũkpó nábị̃ Ĩlíyã drị̂ sĩ, ĩꞌdi anzị kí ásị́ icí átẹ́pịka abe ãlu ị̃dị́. Ĩꞌdi ꞌbá drị̃ ũnzí ị́jọ́ arelépi ku ꞌdĩ kí uja ị́jọ́ kpị rĩ ũrãjó, ãzíla ĩꞌdi ꞌbá Úpí drị̂ kí itú bábá ĩꞌdinî.”

18 Zãkãríyã jọ mãlãyíkã ní, “Má ícó ꞌdĩ nị̃lé ĩꞌdi mụ adrulé ꞌdĩ áni la íngoní ru? Ma dó ãmbá mâ ũkû vâ ãmbá ru.” 19 Mãlãyíkã umvi ĩꞌdiní, “Ma Gãbị̃rị́yẹ́lị̃ ꞌi, ma pá tu Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi mí rụ́ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ vú nzelépi rĩ drị̃lẹ́ gá. 20 Wó mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mâ ajílé míní ãndá mụlépi ru idélépi sáwã la gá rá ꞌdĩ ku. Mî ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, mí icó ị́jọ́ jọlé ị̃dị́ ku; mi ĩyãŋã tú kpere ị́jọ́ mâ ajílé ꞌdĩ ꞌbã ru idé agá ãndá.”

21 Wó íni ꞌdĩ sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ꞌbá ri kí Zãkãríyã tẽlé ũrãtáŋâ trũ ꞌdụ sáwã jó Ãdróŋá drị̂ agâlé íni la ãꞌdu sĩ. 22 Ĩꞌdi mụ ãfũlé ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, icó ĩꞌbaní ị́jọ́ jọlé ku, nị̃ kí dó rá mãlãyíkã iꞌda ru ĩꞌdiní jó Ãdróŋá drị̂ agâlé. Jọ ị́jọ́ ãluŋá la ku, iꞌda dó ĩꞌbaní ị́jọ́ kí drị́ sĩ.

23 Sáwã ĩꞌdidrị́ ãzị́ ngajó jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Zãkãríyã gõ dó vúlé lị́cọ́ gâlé. 24 ꞌDã ꞌbã vúlé gá were Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ịsụ́ ꞌa, uꞌá dó sĩ jó agá jó agá ru ĩmbá tõwú. 25 Jọ dó, “Úpí Ãdróŋâ ásị́ ndrĩ dó mání ꞌdã áni yã! Wụ̃ dó drị̃nzá áma drị̃ gá ngọ́tị́ ãkõ sĩ rĩ rá.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã tịŋá icéjó

26 Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ la mụ calé ꞌa trũ ĩmbá ázíyá ꞌbo, Ãdróŋá ãpẽ mãlãyíkã Gãbị̃rị́yẹ́lị̃ tị Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ãngũ Gãlị́lị̃ gá, 27 ĩzóŋá ágó rụlépi ku Yụ̃sụ́fụ̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũri rú lẽlépi ĩꞌdi ĩgbãlépi nĩ rĩ rụ́. Ĩzóŋâ rụ́ la Mãríyámũ ꞌi. 28 Mãlãyíkã amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌdiní, “Ázị mi cící, mi ꞌbá lẽlé ambamba rĩ, Úpí Ãdróŋá ꞌbã adru mí be!”

29 Ásị́ la acá ũrãtáŋá ru, ri ị́jọ́ ũrãlé ĩꞌdi ásị́ gá ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã jọlé rĩ drị̃ gá. 30 Mãlãyíkã jọ ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku Mãríyámũ, ãꞌdusĩku Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ míní ꞌbo. 31 Mi adru ꞌa trũ mi ngọ́tị́ ágọ́bị̂ tị mi rụ́ la ꞌda Yẹ́sụ̃ ꞌi. 32 Ĩꞌdi adru ꞌbá ãmbógó la ãzíla ála ĩꞌdi umve Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ꞌbã Ngọ́pị ꞌi. Úpí Ãdróŋá la ĩꞌdi ꞌbã ãmbógó ru cécé ándrá áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ áni, 33 ĩꞌdi vâ adru úpí ũri Yãkóꞌbõ drị̂ ãni jã ꞌdâ; Ũpĩ ĩꞌdidrị́ rĩ icó ukólé ku!”

34 Mãríyámũ zị mãlãyíkã ꞌi jọ, “Ma drĩ ĩzóŋá ágó rụlépi ku la, ị́jọ́ ꞌdĩ icó ru idélé íngoní ru?” 35 Mãlãyíkã umvi ĩꞌdiní, “Úríndí Ãlá Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ drị̂ la adru ími drị̃ gá, ĩꞌdi ũkpó fẽ míní ngọ́tị́ ịsụ́jó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ngọ́tị́ŋá ãlápítí míní mụlé tịlé rĩ ála ĩꞌdi umve Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi. 36 Índre drĩ mî kãká Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ jõ ꞌbá ꞌbaní jọlé úndó ꞌdâ rĩ ĩꞌdi úꞌdîꞌda ꞌa trũ ca dó ĩmbá ázíyá ꞌbo drĩ táni de ꞌbo rá tí. 37 Ãko ãzí Ãdróŋá ꞌbã icólé idélé ku la ꞌdáyụ.” 38 Mãríyámũ jọ, “Ma ãtíꞌbó Úpí ãni, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru áma ụrụꞌbá gá cécé mî jọlé rĩ áni.” ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá mãlãyíkã aꞌbe dó ĩꞌdi rá.

Mãríyámũ mụ Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ andrélé

39 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, were Mãríyámũ itú dó ru bábá ãzíla mụ táwụ̃nị̃ ꞌbé agá Yụ́dã gá rĩ gá, 40 mụ filé lị́cọ́ Zãkãríyã drị́ gá rĩ gá ãzíla zị Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ꞌi cící. 41 Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ la mụ Mãríyámũ ꞌbã zịtáŋá arelé ꞌbo, ngọ́tị́ ꞌa la gá ꞌdã umvú umvû. Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ agá Úríndí Ãlá rĩ tõ dó ru tré, 42 za dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ míní ãmbógó ãndânĩ ndẽ ũkú kí rá, ngọ́tị́ ími agá ꞌdĩ ní úwi vâ sụ̃sụ́ ĩndĩ!

43 “Ãrútáŋá ãmbógó Úpí mádrị̂ ꞌbã ãndrẽ ní amụ́jó áma andréjó ꞌdĩ dó íngõ ꞌi? 44 Ma mụ ími arelé áma zị agá ꞌbo, ngọ́tị́ áma agá rĩ umvú ãyĩkõ sĩ. 45 Mi drị̃lẹ́ba rú míní ãꞌị̃jó la ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ la ru idé rá rĩ sĩ.”

Mãríyámũ ꞌbã úngó ịcụ́ŋá drị̂

46 Mãríyámũ jọ,

“Áma ásị́ ịcụ́ Úpí ꞌi;

47 áma úríndí ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ Ãdróŋá áma Palépi rĩ nî,

48 ãꞌdusĩku ũrã ị́jọ́ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ĩzóŋá ru rĩ drị̃ gá rá!

Iꞌdójó úꞌdîꞌda drị̃lẹ́ gâlé ru

sụ́rụ́ pírí kí áma umve drị̃lẹ́ba ꞌi,

49 ãꞌdusĩku ị́jọ́ Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã idélé mání ãmbógó ru ꞌdĩ kî sĩ.

Rụ́ la ãlá ru ꞌi.

50 Iꞌdójó áyị́pị ãlu gá trũ mụjó ãzí rĩ gá

fẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbá ĩꞌdi rulépi rĩ nî.

51 Idé ị́jọ́ drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ!

Iré ꞌbá ãfó trũ rĩ kí ũrãtáŋá kpékpé.

52 Aꞌdụ́ ꞌbá ũpi rú ꞌdĩ kí úmvúke sị́ gâlé ꞌbãlé vụ̃rụ́,

wó inga ꞌbá ãjị́ nzelé rá rĩ kí ụrụgá.

53 Fẽ ꞌbá ãbị́rị́ ꞌbã fụlé rĩ ꞌbaní agâlé tré ãko múké rĩ kî sĩ,

wó pẽ ꞌbá kụ́rẹ́nị́ rĩ kí tị drị́drị́ ru.

54 Ãdróŋá ko ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí ãzã rá

ãzíla ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ pírí;

55 Ãdróŋá azị ándrá ãmã áyị́pịka ꞌbaní áꞌbị́ ãmadrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ní anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe,

azịŋá ukólépi ku la.”

56 Mãríyámũ uꞌá dó Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ be ãni la ĩmbá na ꞌdĩpí gõ dó ĩꞌdidrị́ kogâlé ĩndõ.

Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ tịjó rĩ

57 Ị̃tụ́ acá dó Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị̂ tĩjó, tĩ dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́. 58 Ị́jọ́ ꞌdĩ kụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ rú ꞌdĩ ꞌbaní kãká abe gbõŋáŋá ru Úpí Ãdróŋá iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃, ꞌbá mụ kí dó sĩ ãyĩkõ idélé ĩꞌdi trũ.

59 Ngọ́tị̂ la mụ calé ụ́ꞌdụ́ ãrõ kãká atrá kí ru wọ̃rị́ka kî trũ ĩꞌdi ĩtãrãŋá (sĩ acájó ꞌbá Ãdróŋâ ãni la rú rĩ) ndrejó. Lẽ kí rụ́ la ꞌdalé Zãkãríyã ꞌi átẹ́pị̃ ꞌbã rụ́ sĩ. 60 Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ jọ, “Yụ! Rụ́ la Yõhánã ꞌi!”

61 Jọ kí ĩꞌdiní, “Mî kãká ãzí rụ́ ꞌdã trũ la ꞌdáyụ!” 62 Ụ̃ꞌbị̃ kí dó ị́jọ́ átẹ́pị̃ ní drị́ sĩ ngọ́tị̂ ꞌbã rụ́ la adru ãꞌdi ꞌi yã rĩ zịjó. 63 Aꞌị́ dó ãko ãzí sĩ ãko sĩjó la sĩ, “Rụ́ la Yõhánã ꞌi.” ꞌBá pírí acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ. 64 Sáwã ꞌdã sĩ Zãkãríyã iꞌdó ị́jọ́ jọlé cọtị iꞌdó dó Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́lé. 65 Jĩránĩ acá kí dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí sĩ, ãzíla ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kụ kí dó mgbọrú sụ́rụ́ ꞌbé ꞌa rú Yụ̃dị́yã gá pírí. 66 ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rĩ ũrã kí ị́jọ́ drị̃ la gá uja kí zịlé la “Ngọ́tị́ ꞌdĩ la mụ adrulé íngoní?” Ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí tọndọlọ la, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá drị́ ũkpó rĩ drị̃ la gá cí.

Úngó Zãkãríyã drị̂

67 Zãkãríyã Yõhánã átẹ́pị Úríndí Ãlá rĩ tõ dó ru ĩꞌdi agá tré jọ dó sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ drị̃ gâlé rĩ kî;

68 “Ị́cụ́ kí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã rụ́,

ãꞌdusĩku amụ́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí imílé ꞌbo

ãzíla amụ́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí unzelé ãjẹ̃ ãmbógó sĩ.

69 Ãpẽ ãmaní ꞌbá ãma palépi ũkpó trũ rĩ

angájó sụ́rụ́ ũpĩ * ãni ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá,

70 cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé nãbịya ãlá ĩꞌdi drị́ údu ꞌdĩ kí tị gâ sĩ rĩ áni.

71 Úꞌdîꞌda rĩ gá ãma dó ãma pa mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí drị́ gá

ãzíla ꞌbá ãma ngụ̃lépi ũnzí ꞌdĩ ꞌbadrị́ rá.

72 Ri uꞌálé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãma áyị́pịka ꞌbaní agá

vâ tị icíma ãlá ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩꞌbanî rĩ ꞌbã ị́jọ́,

73 ũyõ ándrá ĩꞌdi ꞌbã nalé ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ azịlé ãma áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ.

74 Úpa ãma mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí drị́ agá rá,

ãzíla ãma dó sĩ ãzị́ nga Ãdróŋá ãmadrị́ rĩ ní ụ̃rị̃ kóru,

75 ãlã sĩ ãzíla adrujó kpị ụ́ꞌdụ́ ãmã uꞌájó ídri rĩ kí agâ sĩ jã ꞌdâ.

76 Mi mâ ngọ́pị ĩmbíráŋá ꞌdĩ, ála ími umve nábị̃ Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ drị́ gá rĩ;

ãꞌdusĩku mi mụ gẹ̃rị̃ idélé Úpí nî.

77 Mi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní gẹ̃rị̃ patáŋá ịsụ́jó rĩ lũ

trũtáŋá ị́jọ́ ũnzí drị̂ agâ sĩ.

78 Ásị́ ị̃gbẹ̃kị̃tị̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ,

ãngũ imve Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ agâlé rĩ la ugó ụwị́lé ãmaní ꞌdĩ.

79 Ĩꞌdi ãngũ jijó ꞌbá uꞌálépi ãngũ ịnị agá ꞌdĩ ꞌbaní

ãzíla ꞌbá acị́lépi drã ꞌbã índríléndri agá ꞌdĩ ꞌbanî,

ãzíla ĩꞌdi vâ ãma drị̃ ꞌde gẹ̃rị̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ agâ sĩ.”

80 Yõhánã zo úmgbó trũ ụrụꞌbá ãlá sĩ úríndí agá, wó mụ dó sĩ uꞌálé ásé agá ãngũ ꞌbá kóru rĩ gá kpere ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ ĩꞌdidrị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî rĩ iꞌdó agá.

2

Tịŋá Yẹ́sụ̃ drị́ rĩ ꞌi

(Mãtáyõ 1:18-25)

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ úpí ãmbógó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ umvelé Kãyị̃sárị̃* Ãgụ́sị̃tọ̃ azị ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãngũ gá rĩ kí lãjó pírí. 2 (ꞌDĩ lãtáŋá ꞌbá kí lãjó drị̃drị̃ ịsụ́ úpí Kụ̃rị̃nị́yọ̃ ĩꞌdi ãmbógó ꞌbá Sị́rị̃yã gá rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi.) 3 ꞌBá pírí gõ kí mụlé ru rụ́ sĩlé ãngũ ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã kî sĩ angájó rĩ gá. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã angájó ũri úpí Dãwụ́dị̃ drị̂ agá rĩ sĩ, mụ dó sĩ mụlé ru rụ́ sĩlé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ Yụ̃dị́yã gá, lị́cọ́ áꞌbị́ ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. Mụ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gâlé angájó Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ꞌdĩ Gãlị́lị̃ gá. 5 ꞌDụ ĩꞌdi ꞌbã ũkú ándrá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ĩgbãlé ꞌa trũ Mãríyámũ trũ mụjó rụ́ sĩjó ĩꞌdi be ĩndĩ. 6 Kí mụ adrulé ꞌdã ꞌbo, sáwã ĩꞌdiní ngọ́tị́ tĩjó rĩ ca dó rá, 7 tĩ dó sĩ ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ kãjãnĩ ágọ́bị́ ru rĩ. Umbé ĩꞌdi bõngó ũrekeŋá umbéjó rĩ kî sĩ la dó ĩꞌdi ãkójó tị́ ꞌbã kí sĩ ãngũ najó rĩ agá, ãꞌdusĩku jó ãmụ́ ꞌbaní kojó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá ꞌdãá la ꞌdáyụ.

ꞌBá kãbĩlõ ucélépi rĩ kí mãlãyíkã abe

8 Ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ kí ĩꞌbã kãbĩlõ ũꞌbí rĩ kí andre tẽ agá ásé agâlé. 9 Rụ̃gbụ́gbụ́, mãlãyíkã Úpí drị̂ iꞌda kí agá ꞌdãá, dị̃zã Ãdróŋá drị̂ ji ãngũ kí agá ꞌdãá. Idé kí ụ̃rị̃ sĩ, 10 wó mãlãyíkã imbá kí ásị́. Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku, má ají ĩminí ị́jọ́ mgbã ãyĩkõ rú ꞌbá pírí nî rĩ! 11 Ị́nị́ ãndrũ rĩ sĩ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá tọ̃rọ́mẹ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá útị ĩminí ꞌBá ꞌbá Palépi rĩ; ĩꞌdi Kúrísĩtõ Úpí ꞌi! 12 Ĩmi mụ nị̃lé la ícétáŋá ꞌdĩ sĩ: ĩmi ũrekeŋá ịsụ́ úla ĩꞌdi ãkójó tị́ ꞌbã kí ị̃rẹ́bị́ najó rĩ agá úmbé ĩꞌdi bõngó ngọ́tị́ŋá umbéjó rĩ sĩ!” 13 Rụ̃gbụ́gbụ́ gbõrú mãlãyíkã ũꞌbí Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ agá ꞌdĩ icí kí ru tá vụ̃rụ́ ꞌdĩ abe Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́lé:

14 “Dị̃zã ꞌbã adru Ãdróŋá ní ꞌbụ̃ agâlé

ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ꞌdĩ ꞌbanî.”

15 Mãlãyíkã kí dó mụ gõlé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo, ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ĩmi angá ãma amụ́ kí mụlé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá andre kí sĩ ị́jọ́ ru idélépi ụ̃sụ̃táŋá ru Úpí Ãdróŋá ꞌbã lũlé ãmanî ꞌdĩ ꞌi.”

16 Cẹ̃ kí dó tọ̃rọ́mẹ́ agâlé ịsụ́ kí Mãríyámũ kí Yụ̃sụ́fụ̃ be. La kí dó ũrekeŋâ ꞌi ãkójó tị́ ꞌbã kí sĩ ị̃rẹ́bị́ najó rĩ agá. 17 ꞌBá kãbĩlõ ucélépi ꞌdĩ nze kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ vú ꞌbá pírí ꞌbanî ãzíla ị́jọ́ tá mãlãyíkã ꞌbã jọlé ũrekeŋá ꞌdĩ drị̃ gá rĩ. 18 ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi ꞌdĩ kí jọlé rĩ arelépi rĩ drị̃ la iza kí ru rá, 19 wó Mãríyámũ mba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩꞌdi ásị́ gá ri vâ ị́jọ́ ũrãlé kí drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ pírí. 20 ꞌBá kãbĩlõ ucélépi ꞌdĩ gõ kí vúlé ásé agâlé ĩꞌbã kãbĩlõ ꞌba rụ́ Ãdróŋâ rụ́ ungoŋâ trũ ãzíla ịcụ́ŋá la trũ ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã vú nzelé ĩꞌbaní ꞌdã sĩ ãzíla ĩꞌbã kí ngọ́tị́ŋá ndrejó cécé tá mãlãyíkã ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni rĩ sĩ.

21 Îtãrã ũrekeŋâ ụ́ꞌdụ́ ãrõ vúlé gá úꞌda dó sĩ rụ́ la Yẹ́sụ̃ ꞌi, ꞌdĩ rụ́ ándrá mãlãyíkã ꞌbã lũlé ꞌdĩ sĩ ãꞌbã drĩ ru ku rĩ ꞌi. 22 Ụ́ꞌdụ́ ũkú drĩ tĩ ꞌbo ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru ꞌbãjó ãlá ru ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã azịlé rĩ áni rĩ la mụ ukólé rá, Yụ̃sụ́fụ̃ kí Mãríyámũ be ꞌdụ kí ngọ́tị̂ agụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩꞌdi fẽjó Úpí Ãdróŋá nî.

23 Ãzị́táŋá úpí drị̂ jọ, “Ngọ́tị́ ũkú ãni kãjãní rĩ drĩ adru ágọ́bị́ lẽ úfẽ ĩꞌdi úpí ní.” ✡ 24 Fẽ kí dó ídétáŋá ãzị́táŋá Úpí drị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni ãko la kí ãlĩꞌbõ kí ị̃rị̃ jõku ãmámũ ãráŋá la kí ị̃rị̃. ✡

Ị́jọ́ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã jọlé rĩ

25 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ágọ́bị́ ãlu rụ́ la Sị̃mọ́nị̃ ꞌi ri uꞌálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ĩꞌdi ꞌbá múké ãvá ru ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ la. Ri ị́jọ́ Ịsịrayị́lị̃ kí pajó rĩ tẽlé, ãzíla Úríndí Ãlá rĩ ga ala gá tré. 26 Úríndí Ãlá rĩ iꞌda ĩꞌdiní icó drãlé ku kpere ĩꞌdi ꞌbã Kúrísĩtõ Úpí Ãdróŋá drị̂ ndre agá ráká. 27 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úríndí agụ ĩꞌdi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé. Kí mụ amụ́lé ũrekeŋá Yẹ́sụ̃ fẽlé Úpí ní ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni, 28 Sị̃mọ́nị̃ dó vâ ꞌdãá cí, ꞌdụ dó ũrekeŋá Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌdidrị́ gá ịcụ́ dó Ãdróŋá ꞌi jọ dó,

29 “Úpí ma dó icó drãlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ

mî ándrá azịlé mání rĩ ꞌbã áni.

30 Ándre dó ꞌBá ꞌbá kí Palépi rĩ

31 mî itúlé ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbo.

32 Ĩꞌdi dị̃zã ãngũ jilépi Ãdróŋâ iꞌdajó sụ́rụ́ pírí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní rĩ,

ĩꞌdi vâ ꞌdị̃zã ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ rĩ.”

33 Yụ̃sụ́fụ̃ kí Mãríyámũ be ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ị́jọ́ jọlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌdĩ kí sĩ. 34 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sị̃mọ́nị̃ wi sụ̃sụ́ ĩꞌbaní jọ ãndrẽ Mãríyámũ ní, “Ngọ́tị́ ꞌdĩ la adru ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbã aꞌdéŋá ãzíla ĩꞌbã ángáŋá, ĩꞌdi vâ adru ícétáŋá ĩꞌbã kí ị́jọ́ jọjó ụrụꞌbá la gá ũnzí rĩ. 35 Ĩꞌdi ũrãtáŋá ꞌbá kí ásị́ gá zị̃lé álị́ ꞌdã kí iyá rá. Ũcõgõ la ími ásị́ sõ ãzákírílí ru ménéŋá ꞌbã ꞌbá sõlé rĩ áni.”

Ị́jọ́ Ánã ꞌbã jọlé rĩ

36 Ánã nábị̃ rú Fanụ́wẹ́lị̃ ị̃zẹ́pị ãwụ́zị́ ru angálépi ínátị Ásẹ̃rị̃ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi dó ꞌdĩ sĩ ĩdránígó ru. Uꞌá kí ágô be ílí ázị̂rị̃ ĩgbãŋá ĩꞌbadrị̂ agá gbõgbõ ágô drã rá. 37 Ri dó uꞌálé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá Ãdróŋá ãꞌị̃lé, ịcụ́lé ãzíla ị̃nzị̃lé ị̃tụ́ kí ị́nị́ be íná naŋâ kóru, ílí la ca dó kãlị́ ãrõ drị̃ la sụ. 38 Amụ́ ꞌdĩ sĩ Sị̃mọ́nị̃ la ị́jọ́ jọ agá Yụ̃sụ́fụ̃ kî abe, iꞌdó Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́lé. Jọ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ ꞌbá pírí ị́jọ́ azịlé Úpí la amụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ unzelé rĩ tẽlépi rĩ ꞌbanî.

39 Yụ̃sụ́fụ̃ kí Mãríyámũ be kí dó mụ ị́jọ́ ãzị́táŋá Úpí ꞌbã lẽlé rĩ kí delé idé agá ꞌbo, gõ kí dó vúlé lị́cọ́ gá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gâlé ꞌdĩ Gãlị́lị̃ gá. 40 Ngọ́tị̂ zo úmgbó trũ ụrụꞌbá ãlá sĩ. Ãdróŋá wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ãlá rĩ ãzíla ga vâ ũndũwã sĩ tré.

Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌbá ĩyõ abe

41 Ílí ãlu-ãlu sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ tịlépi ꞌdĩ kí mụ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ rĩ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ nalé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 42 Yẹ́sụ̃ ílí la mụ calé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌbo, mụ vâ ụ̃mụ̃ ꞌdã naŋá gâlé ĩndĩ. 43 Ãwí la mụ ukólé ꞌbo, iꞌdó kí ãcị̃ gõjó lị́cọ́ gá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gâlé wó íni ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ ace ru vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, ꞌbá ĩꞌdi tịlépi ꞌdĩ nị̃ kí ku. 44 Ũrã kí ꞌbãngá ĩꞌdi ꞌbá kí agá ꞌdĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ acị́ kí ụ́ꞌdụ́ ãlu ndị. Ĩtrĩkã kí ĩꞌdi ꞌdáyụ, iꞌdó kí ĩꞌdi ndrụ̃lé kãká kí agâ sĩ ãzíla wọ̃rị́ka kí agâ sĩ. 45 Ịsụ́ ĩꞌdi ku, gõ kí vúlé mụlé ĩꞌdi ndrụ̃ trũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 46 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbã na la sĩ ịsụ́ kí ĩꞌdi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ri ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ abe, ị́jọ́ arejó kí tị gá ãzíla kí ụzị agá. 47 ꞌBá pírí ị́jọ́ arelépi ĩꞌdi tị gá rĩ ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ĩꞌdi ꞌbã ũndũwã sĩ.

48 ꞌBá ĩꞌdi tịlépi ꞌdĩ kí drị̃ iza ru rá. Ãndrẽ jọ, “Mâ ngọ́tị́, mí idé dó ãma íni ãꞌdu sĩ? Ãma ịsụ́ ũcõgõ mí átẹ́pị be ími ndrụ̃ agá ãngũ pírí agá.”

49 Umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi tí ĩmi ngá áma ndrụ̃ agá ãꞌdu sĩ? Ĩnị̃ ma uꞌá agá mâ átẹ́pị drị́ jó agá rĩ gá ku yã?” 50 Wó nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã umvilé ꞌdã ꞌbã ífí ku.

51 Yẹ́sụ̃ gõ dó ĩꞌba abe vúlé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gâlé, ãrútáŋá ru kí ụrụꞌbá gá. Ãndrẽ mba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩꞌdi ásị́ gá cí. 52 Yẹ́sụ̃ zo úmgbó trũ, ãzíla ũndũwã trũ Ãdróŋá lẽ ĩꞌdi, ꞌbá ĩꞌdi nị̃lépi rá rĩ lẽ kí vâ ĩꞌdi ĩndĩ.

3

Ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã ũlũlé rĩ

(Mãtáyõ 3:1-12; Mãrákõ 1:1-8; Yõhánã 1:19-28)

1 Ílí mụdrị́ drị̃ tõwú ãmbógó Kãyị̃sárị̃ Tị̃bẹ́rị̃yọ̃ ꞌbã ãngũ najó úpí ãmbógó ru rĩ sĩ; Pọ̃nị̃tị́yọ̃ Pĩlátõ ꞌdĩ sĩ úpí ru Yụ̃dị́yã gá, Hẽródẽ Ãnị̃tị́pã ꞌdĩ sĩ úpí ru Gãlị́lị̃ gá, ádrị́pị̃ Fị́lị́pọ̃ ꞌdĩ sĩ úpí ru Ị̃tụ́rị̃yã gá ãzíla Trãkọ̃nị́tọ̃ gá, Lũsánĩyã úpí ru Ãbĩlénẽ gá. 2 Ánãsĩ kí Kãyị́fã be ãtalo ãmbógó ãndânĩ sáwã ꞌdã sĩ rĩ kî, ị̃tụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ acá Yõhánã Zãkãríyã ngọ́pị rụ́ kõtórõ agá ásé agâlé. 3 Yõhánã acị́ ãngũ ị̃yị́tị Yõrĩdánĩ drị̂ agâ sĩ pírí, ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ũlũ trũ ꞌbá ꞌbanî sĩ ásị́ ujajó bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbejó. 4 Sĩlé bụ́kụ̃ nábị̃ Ĩsáyã drị̂ agá rĩ áni:

“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzí uzálépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ jọ,

‘Ĩmi itú gẹ̃rị̃ Úpí ní,

ĩmi idé ĩꞌdi kpịmgbịlị́kị ĩꞌdiní sĩ acị́jó.

5 Ĩkụ̃ áꞌbụ ꞌa kî mĩlĩ-mĩlĩ,

ꞌbé kí túpũ kí abe íré kí trũtrũ,

gẹ̃rị̃ gọ̃gọ̃lị́cã rĩ kí ítú kí kpị,

ãngũ gũlúgũlú rĩ kí úꞌbã kî trũtrũ ũré ru!

6 ꞌBá pírí kí sĩ patáŋá angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ ndre!’ ” ✡

7 Jọ ꞌbá ũꞌbí amụ́lépi bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌbaní, “Ĩmi ị̃nị̃ galaꞌbá ru ꞌdĩ! Ãꞌdi lũ ĩminí apájó ũmbã Ãdróŋá ãni amụ́lépi rĩ sĩ nĩ yã? 8 Ĩka ífí ru ajílépi ásị́ ujaŋá ũnzĩ aꞌbejó rá rĩ be rĩ kî. Lẽ ĩjọ ‘Ãma anzịŋá Ịbụrahị́mụ̃ ãni Ãdróŋá icó dó sĩ ãmaní drị̃-árụ́ma fẽlé ku,’ íni la ĩmi ásị́ gá ku. Ájọ ĩminí Ãdróŋá icó írãmvá ꞌdĩ kí ujalé Ịbụrahị́mụ̃ ní anzịŋá ru rá. 9 Nekeŋâ ĩꞌdi bábá ife ꞌbã ị̃ndụ́ gá, ãzíla ife pírí ífí mgbã rĩ kalépi ku rĩ kí ála mụ kí galé vụ̃rụ́ ãzíla ála kí uꞌbé ãcí gá.”

10 Ũꞌbí ru tralépi ꞌdã zị kí ĩꞌdi, “Lẽ ãma idé tátí dó ãꞌdu?”

11 Yõhánã umvi kí, “ꞌBá ĩmi drĩdríŋĩ gá adrulépi bõngô trũ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã fẽ ãlu rĩ ꞌbá bõngô kóru rĩ nî ãzíla ꞌbá ãkónã trũ rĩ ꞌbã idé vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.”

12 ꞌBá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ amụ́ kí vâ bãbụ̃tị́zị̃ bĩlé wó zị kí ĩꞌdi, “Ímbápị, ãma rú rĩ lẽ ãma idé ãꞌdu?”

13 Umvi kí, “Lẽ ĩtra mụ̃sọ́rọ̃ ꞌba alị tá gãmétẽ ꞌbã lũlé ĩminî rĩ rá ku.”

14 Ãsĩkárĩ ãzí zị kí vâ ĩꞌdi, “Wó ãma rú rĩ? Ãma ãꞌdu idé?” Jọ ĩꞌbaní, “Lẽ ĩra ꞌbá ãzí ꞌbã sĩlíngĩ ũkpó sĩ ku jõku ĩmbe ꞌbá ãzí ꞌbã mẹ́lẹ́ ĩnzõ sĩ ku. Lẽ ũyá ĩmidrị̂ ꞌbã ca ĩminí rá.”

15 ꞌBá ri kí ásị́ ꞌbãlé Kúrísĩtõ ũtẽjó, ri kí ị́jọ́ ũrãlé kí ásị́ gá nị̃jó la Yõhánã icó adrulé Kúrísĩtõ ꞌi yã áni. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yõhánã jọ ĩꞌbaní pírí, “Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí ị̃yị́ sĩ, wó ꞌbá ãzí áma ndẽlépi ũkpõ sĩ rá rĩ la amụ́ ꞌdĩ, ãzíla má icó átã adrulé ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó vúlé gá ãsị̃jó la rú ku. Ĩꞌdi bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí Úríndí Ãlá rĩ sĩ vâ ãcí sĩ. 17 Ĩꞌdi bábá ꞌbá múké rĩ kí drĩdríŋĩ cojó ꞌbá ũnzí rĩ abe cécé ꞌbá ãná * ụ́yụ́rụ́ꞌbị́ kí drĩdríŋĩ colépi ãná mgbã rĩ be rĩ áni. Ĩꞌdi ꞌbá múké rĩ kí ꞌbã ãngũ múké rĩ agá cécé ꞌbá ꞌbã ãná mgbã rĩ ꞌbãlé ĩrá agá rĩ áni. Wó ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí ivé ãcí sĩ cécé ꞌbání ãná ụ́yụ́rụ́ꞌbị́ ivélé ãcí ꞌbá ãzí ꞌbã icólé anụ́lé ku rĩ sĩ.”

18 Yõhánã ũlũ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ gẹ̃rị̃ ndú-ndú sĩ ꞌbá ꞌbaní jọ vâ ĩꞌbaní lẽ ꞌba uja kí ru ásị́ ị́jọ́ ꞌdã ãꞌị̃jó. 19 Wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá Yõhánã aꞌdá ị́jọ́ úpí Hẽródẽ drị̃ gá mgbọ rú ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũnzí idéjó Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá ĩꞌdi ádrị́pị̃ ꞌbã ũkû Hẽrõdíyãsĩ ꞌdụjó ĩꞌdiní ũkú ru rĩ sĩ. Aꞌdá vâ ị́jọ́ ũnzí ãzí Hẽródẽ ꞌbã idélé rĩ kí ĩndĩ. 20 Hẽródẽ idé vâ ị́jọ́ ũnzí ãzí ndẽlépi rá rĩ: fẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní Yõhánã sujó mãbụ́sụ̃ gá.

Yõhánã ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó Yẹ́sụ̃ nî rĩ

(Mãtáyõ 3:13-17; Mãrákõ 1:9-11)

21 Úsu drĩ Yõhánã ꞌi mãbụ́sụ̃ gá ku rú, fẽ bãbụ̃tị́zị̃ Yẹ́sụ̃ ní sáwã ĩꞌdi ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó ꞌbá ásị́ ujalépi rá rĩ ꞌbanî rĩ sĩ. Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá zị agá ꞌbụ̃ nzị̃ ru mgbọ, 22 Úríndí Ãlá rĩ asị́ drị̃ la gá ꞌdõlé ụrụꞌbá trũ cécé ãlĩꞌbõ áni. Ụ́ꞌdụ́kọ́ angá ꞌbụ̃ gâlé jọ, “Mi mâ Ngọ́pị mâ lẽlé ambamba rĩ ꞌi, ma ãyĩkõ sĩ ími ị́jọ́ sĩ.”

Ãwí Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌi

(Mãtáyõ 1:1-17)

23 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ílí ca sáwã ĩꞌdi ãzị́ ĩꞌdidrị̂ iꞌdójó rĩ sĩ kãlị́ na. Ála Yẹ́sụ̃ umve Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́pị ꞌi,

Yụ̃sụ́fụ̃ ĩꞌdi Hẹ́lị̃ ngọ́pị ꞌi,

24 Hẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Mãtátĩ ꞌi,

Mãtátĩ ꞌbã átẹ́pị Lẹ́vị̃ ꞌi,

Lẹ́vị̃ ꞌbã átẹ́pị Mẹ̃lị́kị̃ ꞌi,

Mẹ̃lị́kị̃ ꞌbã átẹ́pị Yãnáyĩ ꞌi,

Yãnáyĩ ꞌbã átẹ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi,

25 Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã átẹ́pị Mãtãtíyãsĩ ꞌi,

Mãtãtíyãsĩ ꞌbã átẹ́pị Ámõsĩ ꞌi,

Ámõsĩ ꞌbã átẹ́pị Nãhụ́mị̃ ꞌi,

Nãhụ́mị̃ ꞌbã átẹ́pị Ĩsílĩ ꞌi,

Ĩsílĩ ꞌbã átẹ́pị Nãgáyĩ ꞌi,

26 Nãgáyĩ ꞌbã átẹ́pị Mátĩ ꞌi,

Mátĩ ꞌbã átẹ́pị Mãtãtíyãsĩ ꞌi,

Mãtãtíyãsĩ ꞌbã átẹ́pị Sẹ̃mẹ̃yị́nị̃ ꞌi,

Sẹ̃mẹ̃yị́nị̃ ꞌbã átẹ́pị Yõsékĩ ꞌi,

Yõsékĩ ꞌbã átẹ́pị Yódã ꞌi,

27 Yódã ꞌbã átẹ́pị Yõwãnánĩ ꞌi,

Yõwãnánĩ ꞌbã átẹ́pị Résã ꞌi,

Résã ꞌbã átẹ́pị Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌi,

Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ꞌi,

Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Nẹ́rị̃ ꞌi,

28 Nẹ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Mẹ̃lị́kị̃ ꞌi,

Mẹ̃lị́kị̃ ꞌbã átẹ́pị Ádĩ ꞌi,

Ádĩ ꞌbã átẹ́pị Kõsámũ ꞌi,

Kõsámũ ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩmádãmũ ꞌi,

Ĩlĩmádãmũ ꞌbã átẹ́pị Ị́rị̃ ꞌi.

29 Ị́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Yósũwã ꞌi,

Yósũwã ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩyãzárõ ꞌi,

Ĩlĩyãzárõ ꞌbã átẹ́pị Yõrímũ ꞌí,

Yõrímũ ꞌbã átẹ́pị Mãtátĩ ꞌi,

Mãtátĩ ꞌbã átẹ́pị Lẹ́vị̃ ꞌi,

30 Lẹ́vị̃ ꞌbã átẹ́pị Sị̃mọ́nị̃ ꞌi,

Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã átẹ́pị Yụ́dã ꞌi,

Yụ́dã ꞌbã átẹ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi,

Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã átẹ́pị Yõnámũ ꞌi,

Yõnámũ ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩyãkímũ ꞌi,

31 Ĩlĩyãkímũ ꞌbã átẹ́pị Mẽléyã ꞌi,

Mẽléyã ꞌbã átẹ́pị Ménã ꞌi,

Ménã ꞌbã átẹ́pị Mãtátã ꞌi,

Mãtátã ꞌbã átẹ́pị Nãtánĩ ꞌi,

Nãtánĩ ꞌbã átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌi.

32 Dãwụ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Yésẽ ꞌi,

Yésẽ ꞌbã átẹ́pị Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌi,

Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Bõwázĩ ꞌi,

Bõwázĩ ꞌbã átẹ́pị Sãlĩmónĩ ꞌi,

Sãlĩmónĩ ꞌbã átẹ́pị Násõnĩ ꞌi,

33 Násõnĩ ꞌbã átẹ́pị Ãmĩnãdábũ ꞌi,

Ãmĩnãdábũ ꞌbã átẹ́pị Rámũ ꞌi, †

Rámũ ꞌbã átẹ́pị Hẽzĩrónĩ ꞌi,

Hẽzĩrónĩ ꞌbã átẹ́pị Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi,

Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌbã átẹ́pị Yụ́dã ꞌi,

34 Yụ́dã ꞌbã átẹ́pị Yãkóꞌbõ ꞌi,

Yãkóꞌbõ ꞌbã átẹ́pị Ĩsákã ꞌi,

Ĩsákã ꞌbã átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi,

Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã átẹ́pị Térã ꞌi,

Térã ꞌbã átẹ́pị Nãhọ́rị̃ ꞌi,

35 Nãhọ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Sẹ̃rụ́gị̃ ꞌi,

Sẹ̃rụ́gị̃ ꞌbã átẹ́pị Rẹ́wụ̃ ꞌi,

Rẹ́wụ̃ ꞌbã átẹ́pị Pẽlégĩ ꞌi,

Pẽlégĩ ꞌbã átẹ́pị Ị̃bẹ́rị̃ ꞌi,

Ị̃bẹ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Sélã ꞌi,

36 Sélã ꞌbã átẹ́pị Kãyĩnánĩ ꞌi,

Kãyĩnánĩ ꞌbã átẹ́pị Ãrĩfãsádĩ ꞌi,

Ãrĩfãsádĩ ꞌbã átẹ́pị Sẹ́mị̃ ꞌi,

Sẹ́mị̃ ꞌbã átẹ́pị Núwã ꞌi,

Núwã ꞌbã átẹ́pị Lãmékĩ ꞌi,

Lãmékĩ ꞌbã átẹ́pị Mẽtũsélã ꞌi,

37 Mẽtũsélã ꞌbã átẹ́pị Ínõkã ꞌi,

Ínõkã ꞌbã átẹ́pị Yãrẹ́dị̃ ꞌi,

Yãrẹ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Mãhãlãlẹ́lị̃ ꞌi,

Mãhãlãlẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Kãyĩnánĩ ꞌi,

38 Kãyĩnánĩ ꞌbã átẹ́pị Ínõsĩ ꞌi,

Ínõsĩ ꞌbã átẹ́pị Sẹ́tị̃ ꞌi,

Sẹ́tị̃ ꞌbã átẹ́pị Ádãmũ ꞌi,

Ádãmũ ꞌbã átẹ́pị Ãdróŋá ꞌi.

4

Yẹ́sụ̃ ụ̃ꞌbị̃jó rĩ

(Mãtáyõ 4:1-11; Mãrákõ 1:12-13)

1 Yẹ́sụ̃ la mụ ãgõlé ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gâlé ꞌbo, ga Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré, Úríndí agụ ĩꞌdi ãngũ kõtórõ rú ásé agâlé, 2 mụjó ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó Sĩtánĩ drị́, ụ̃ꞌbị̃ ĩꞌdi ulélé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ tí. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí dó mụ ukólé rá, na íná ku, ãbị́rị́ ndẽ dó ĩꞌdi rá.

3 Sĩtánĩ jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, íjọ írã ꞌdĩ ní, ꞌbã uja ru mũkátĩ rú.” 4 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ sĩ ru bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌbo, ‘ꞌBá icó lú adrulé ídri rú ãkónã sĩ áꞌdụ̂sĩ ku.’✡”

5 Sĩtánĩ agụ ĩꞌdi ụrụgá pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ iꞌda ĩꞌdiní sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kî gbõrú jọ ĩꞌdiní, 6 “Ma mụ ũkpõ ãko ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí fẽlé pírí míní dị̃zã ala gá rĩ kí abe, ãꞌdusĩku úfẽ kí pírí mádrị́ ꞌbo, má icó kí fẽlé ꞌbá áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ ní rá. 7 Ãko ꞌdĩ kí adru pírí mínî, ídrĩ dó áma ị̃nzị̃ rá rĩ gá.” 8 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ, ‘Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãzíla ínga ãzị́ ĩꞌdiní áꞌdụ̂sĩ.’✡”

9 Sĩtánĩ agụ vâ ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ꞌbã ĩꞌdi pá tulé ãbi jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃ wị́lị́wị́lị́ rĩ gá,* jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, íꞌbe mi vụ̃rụ̂lé, 10 ãꞌdusĩku sĩ ru bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rá,

“ ‘Ãdróŋá la mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ kí azị

ími tãmbajó,’

11 ãzíla

‘kí ími rụ ụrụgá ꞌdãá drị́ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí icó dó ími pá sị̃lé írã gá ku.’✡”

12 Yẹ́sụ̃ umvi jọ, “Ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ, ‘Mí ụ̃ꞌbị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ku.’✡”

13 Sĩtánĩ la mụ úlétáŋá Yẹ́sụ̃ uléjó tí rĩ delé ꞌbo, aꞌbe dó ĩꞌdi were rá.

Yẹ́sụ̃ iꞌdó ãzị́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ Gãlị́lị̃ gá

(Mãtáyõ 4:12-17; Mãrákõ 1:14-15)

14 Yẹ́sụ̃ ãgõ dó Gãlị́lị̃ gá ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị̂ ĩꞌdi be cí, ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kụ dó tọ̃rọ́mẹ́ kí agá wọyị pírí. 15 Ri dó ꞌbá kí imbálé ãngũ ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ãzíla ꞌbá pírí ịcụ́ kí ĩꞌdi ịcụ́-ịcụ̂.

Yẹ́sụ̃ gãjó úmgbé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 13:53-58; Mãrákõ 6:1-6)

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ mụ dó Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ãngũ ĩꞌdi ándrá sĩ zojó rĩ gá. Sãbátũ† sĩ mụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, tu pá ụrụgá ị́jọ́ sĩlé rĩ lãlé. 17 Úfẽ ĩꞌdiní ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé rĩ lãlé, áyụ bụ́kụ̃ tralé cí ꞌdã ịsụ́ ãngũ sĩjó la:

18 “Úríndí Úpí drị́ gá rĩ ĩꞌdi áma drị̃ gá,

ãꞌdusĩku ãpẽ ma

Ị́jọ́ mgbã múké rĩ ũlũlé ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî.

Ãpẽ áma tị ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ ꞌbaní ị́jọ́ trũtáŋá drị́ rĩ ũlũjó,

ꞌbá mịfị́ kóru rĩ ꞌdĩ ꞌbaní ãngũ ndrejó,

ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã ꞌdĩ kí ayụjó rá ꞌbá kí ĩkpãlépi rĩ kí drị́ gá,

19 ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã lẽtáŋá drị́ rĩ lũjó ĩꞌbaní rĩ acá ꞌbo.” ✡

20 Yẹ́sụ̃ tra bụ́kụ̃ fẽlé ꞌbá tã la mbalépi rĩ drị́, ri dó vụ̃rụ́. ꞌBá pírí ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá rĩ sõ kí mịfị́ ĩꞌdi drị̃ gá. 21 Jọ ĩꞌbanî, “Wókõ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbã sĩlé mâ lãlé ꞌdĩ ãndrũ rĩ gá idé ru ãndá-ãndá ru ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ.”

22 ꞌBá pírí jọ kí ị́jọ́ ãlá ru ĩꞌdi drị̃ gá, ãzíla ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ rĩ sĩ, zị kí, “ꞌDĩ ãmgbã rĩ gá Yụ̃sụ́fụ̃ ngọ́pị ꞌi ku yã?” 23 Jọ ĩꞌbaní, “Ánị̃ cé ĩmi mání ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ jọ, ‘Ídrĩ adru újógó mgbã rĩ mí adrí ími ãmgbã rĩ áyụ! Ĩmi vâ jọ la má idé ị́jọ́ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé rĩ kí ĩminí tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’ 24 Ájọ ĩminî ị́jọ́ mgbã, ícó nábị̃ rulé ĩꞌbadrị́ko gá ku. 25 Ĩmi are ma ꞌi! Ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la sáwã ándrá Ĩlíyã drị́ ꞌdã sĩ, ãwụzị kí ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá wẽwẽ rú, uzogó ꞌdị ándrá ãngũ drị̃ gá ku ílí na nụ́sụ̃, rílẽ ꞌde dó sĩ ũnzíríkãnã rú. 26 Wó tí úpẽ Ĩlíyã tị Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ ãwụzị ãzí rụ́ ku. ꞌBãngá lú ãwụ́zị́ táwụ̃nị̃ ãzí Zãrãfátĩ rĩ gá ãngũ Sị̃dọ́nị̃ gá. 27 Sáwã nábị̃ Ĩlísã drị̂ gá ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá drị̃ cịlépi ándrá rĩ kí ũꞌbí ru Ịsịrayị́lị̃ gá; kí agá ꞌdâ ãzí ãlu adrílépi rá la ꞌdáyụ, wó ꞌbãngá lú Nãmánĩ ꞌbá sụ́rụ́ ãmị́yọ́ŋá ru Sị́rị̃yã gá rĩ ꞌi.”

28 ꞌBá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá rĩ kí pírí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ala dra kí ĩꞌdiní. 29 Angá kí ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rụ kí ĩꞌdi selé tọ̃rọ́mẹ́ agá ꞌdãá ãmvé, agụ kí ĩꞌdi ꞌbé ĩꞌbã kí tọ̃rọ́mẹ́ sịjó rĩ sị́ gá ụrụgâlé. Lẽ kí tí ĩꞌdi aꞌbélé sị́ la gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé káyĩ. 30 Wó nze ru alịlé ꞌbá kí agâ sĩ mụlé wókõ ĩꞌdidrị̂ gá.

Yẹ́sụ̃ dro úríndí ũnzí

(Mãrákõ 1:21-28)

31 Mụ dó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Gãlị́lị̃ gá la agá, ri dó ꞌbá kí imbálé Sãbátũ sĩ. 32 Ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌbá ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃, ãꞌdusĩku jọ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũkpõ sĩ.

33 Ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá ꞌbá ãzí ãlu úríndí ũnzí trũ la cí, ri uzálé rere. 34 Za, “Háyí! Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ, ílẽ ãma rụ́ ãꞌdu? Mí amụ́ dó ãma ị̃lị̃kị̃lé yã? Ánị̃ rá mi ꞌbá ãlápítí Ãdróŋá drị̂ ꞌi.”

35 Yẹ́sụ̃ angá drị̃ la gá trụ jọ, “Mí ĩyãŋã tú! Mí ãfũ ĩꞌdi agá ꞌdâ ãmvé!” Úríndí ũnzí ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbelé vụ̃rụ́, ãfũ dó ala gâlé adrá ĩꞌdi ku. 36 ꞌBá pírí ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ jọ kí, “Ị́jọ́ imbálé ꞌdĩ ãꞌdu? ꞌBá ꞌdĩ ũkpó trũ ãzíla ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ sĩ ĩꞌdi ãzị́táŋá ꞌbã, úríndí ũnzí kí tị la are ãfũjó ãmvé.” 37 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ kụ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá mgbọ rú pírí.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ũꞌbí

(Mãtáyõ 8:14-17; Mãrákõ 1:29-34)

38 Yẹ́sụ̃ la mụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ aꞌbelé ꞌbo, mụ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ drị́ko gá ịsụ́ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã ĩdrâ la drị̃ cị agá ãyánĩ sĩ, ụrụꞌbá la ko sĩ tị̃rị̃-tị̃rị̃, nze kí vú la Yẹ́sụ̃ nî aꞌị́ kí ĩꞌdi ũkú ꞌdã adríjó. 39 Yẹ́sụ̃ mụ pá tulé mgbọ́lọ́ ĩꞌdidrị̂ andre gá, jọ ãyánĩ ꞌba aꞌbe ĩꞌdi rá. Ãyánĩ aꞌbe gbõgbõ ĩꞌdi rá, imbá ru ụrụgá iꞌdó íyóŋá iyólé ĩꞌbanî.

40 Ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru ꞌdĩ, ꞌbá ĩꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbã kí adrujó ãyánĩ ũví ndú-ndú ri kí ájí kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé, ụ̃tị̃ drị́ kí ụrụꞌbá gá, adrí kí pírí. 41 Úríndí ũnzí ãfũ ꞌbá ũꞌbí kí agâlé ụ̃lụ́lụ́ uꞌbéŋâ trũ “Mi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi!” Yẹ́sụ̃ ꞌbã úríndí ũnzí ꞌbaní ãzị́táŋá ꞌbã jọ kí ị́jọ́ ku, are kí rá ãꞌdusĩku nị̃ kí ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá rá.

Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kî

(Mãrákõ 1:35-39)

42 Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ aꞌbe táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌi mụ ãngũ ꞌbá kóru la gá. ꞌBá ru tralépi wẽwẽ rú ꞌdĩ ri kí ĩꞌdi ndrụ̃lé. Kí dó mụ ĩꞌdi ịsụ́lé ꞌbo, aꞌị́ kí ĩꞌdi kí aꞌbejó ku. 43 Wó umvi ĩꞌbaní, “Lẽ má ũlũ ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá‡ drị́ gá rĩ ãngũ ãzí ri kí agá ĩndĩ, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ áma tị ãpẽjó rĩ ꞌi.” 44 Ri acị́lé ị́jọ́ ũlũlé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agá pírí.

5

Yẹ́sụ̃ ãpẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé drị̃drị̃ rĩ kî

(Mãtáyõ 4:18-22; Mãrákõ 1:16-20)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá tu agá mĩrĩ Gẹ̃nẹ̃sãrẹ́tị̃ tị gá, ũꞌbí tra kí ru andre la gá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelé, 2 ndre ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ gá ꞌdãá íꞌbó kí ị̃rị̃ ꞌbá ị̃ꞌbị ꞌbelépi rĩ ꞌbã kí aꞌbelé ꞌdĩ sĩ kí ĩꞌbã ímbá kí ũjĩ agá rĩ. 3 Fi íꞌbó ãlu rĩ ꞌbã ãzí agá ꞌdĩ Sị̃mọ́nị̃ drị́ rĩ ꞌi, jọ ꞌbã pẽ ĩꞌdi were agâlé ru angájó gọ́rọ̃tị́yọ̃ gá ꞌdãá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ri íꞌbó agá ꞌdãá ꞌbá kí imbálé gọ́rọ̃tị́yọ̃ tị gá ꞌdãá.

4 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọŋá delé ꞌbo, jọ Sị̃mọ́nị̃ nî, “Ípẽ íꞌbó ꞌi ị̃yị́ kị́rị́ rĩ gá, íꞌbe ímbá ị̃ꞌbị ꞌbejó ala gá ꞌdãá.” 5 Sị̃mọ́nị̃ umvi, “Ãmbógó ãnga ãzị́ ị́nị́-ãrã tí ãma aꞌbé ị̃ꞌbị ãluŋá la ku, wó ãma dó ímbá kí ꞌbe rá la ị́jọ́ mî jọlé ꞌdĩ sĩ.” 6 ꞌBá ꞌdĩ kí dó mụ idélé la ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni ꞌbo, ị̃ꞌbị ꞌde dó ĩꞌbaní wẽwẽ rú ímbá iꞌdó kí dó asilé asî. 7 Umve kí dó ꞌbá kí andre gá ꞌdã kí kí ãzãkolé, amụ́ kí rá íꞌbó ị̃rị̃ ꞌdã ga kí tré iꞌdó kí dó ꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ́.

8 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ la mụ ndrelé la ꞌdĩ ꞌbã áni, ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá jọ ĩꞌdiní, “Mí ĩdã mi áma andre gá ꞌdâ Úpí, ma ꞌbá ũnzí la!” 9 ꞌBá ĩꞌdi andre gá ꞌdâ ri kí ĩꞌdi trũ pírí aru kí aru-arû ị̃ꞌbị ĩꞌbã kí rụlé ꞌdã sĩ. 10 ꞌBá ãzí ngalépi ĩꞌdi abe Zĩbĩdáyõ ꞌbã ngọ́pịka Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be aru kí vâ ĩndĩ. Yẹ́sụ̃ jọ Sị̃mọ́nị̃ ní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, iꞌdójó ãndrũ kpere drị̃lẹ́ gâlé mi adru ꞌbá ꞌbá kí atrálépi áma nị̃jó rĩ ꞌi.” 11 Anzé kí dó íꞌbó kí ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ gá ꞌdõlé, aꞌbe kí ãko pírí kí cã bĩ kí Yẹ́sụ̃ vú áyụ.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ

(Mãtáyõ 8:1-4; Mãrákõ 1:40-45)

12 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãzí agá, ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá la ꞌdãá cí. Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbe ru vũ gá su drị̃ vụ̃rụ́ iꞌdó mãmálá ꞌbãlé, “Ãmbógó, ídrĩ lẽ la rá, mí icó áma adrílé rá.” 13 Yẹ́sụ̃ su drị́ ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla aló dó sĩ ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Álẽ rá. Mí adru ãlá ru.” Cọtị ãrí abe ĩꞌdi rá. 14 ꞌDãá Yẹ́sụ̃ azị ĩꞌdiní ũkpó ru, “Lẽ ílũ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku, Wó ímụ ími ụrụꞌbá iꞌdalé átáló ídétáŋá idélépi rĩ ꞌbanî, ãzíla ífẽ ãko ándrá fẽtáŋá ru Mụ́sã ꞌbã azịlé ꞌbá ãrí ꞌbã nalé adrílépi rá rĩ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ vú nzejó rĩ ĩꞌbadrị́.”

15 Wó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ kụ ị̃dị́-ị̃dị́ mgbọ rú, ꞌbá ũꞌbí amụ́ kí ị́jọ́ arelé ĩꞌdi tị gá ãzíla ꞌbá kí agá ꞌdãá ãyánĩ rú rĩ adrí kí ãyánĩ kí rụlépi rĩ kí sĩ. 16 Ĩꞌdi vâ ru nze mụlé ãngũ ꞌbá kóru rĩ gá Ãdróŋá aꞌị́lé cící.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá acálépi rá la

(Mãtáyõ 9:1-8; Mãrákõ 2:1-12)

17 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ agá ꞌdâ, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú la ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe angálépi táwụ̃nị̃ ãzí Gãlị́lị̃ gá rĩ kí agá, Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla táwụ̃nị̃ Yụ̃dị́yã gá rĩ kí ãzí agá ꞌdãá rĩ kí ĩndĩ. Ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ Yẹ́sụ̃ ní cí sĩ ãyánĩ ꞌbaní adríjó. 18 ꞌBá ãzí amụ́ kí ágọ́bị́ ãzí ãcá trũ la ꞌdụlé bị́rị̃sị̃ sĩ ãzíla ụ̃ꞌbị̃ kí ĩꞌdi agụlé jó agâ sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá. 19 Wó ꞌbá ꞌbaní ru trajó tré rĩ sĩ, ịsụ́ kí gẹ̃rị̃ sĩ fijó jó agâlé ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, tụ kí ụrụgá jó drị̃ gá, unze kí tégũlã ꞌbã ãzí kí, ịsị́ kí ĩꞌdi vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé ala gâ sĩ ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ trũ pírí. 20 Yẹ́sụ̃ la mụ ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá íngõpí yã rĩ ndrelé ꞌbo, jọ, “Mâ wọ̃rị̂, ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá.”

21 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ kí abe ũrã kí ị́jọ́ kí agâlé cénĩ-cénĩ rú jọ kí, “Ágọ́bị́ ru ꞌbãlépi Ãdróŋâ rú ꞌdĩ ãꞌdi ꞌi? Ãdróŋâ ꞌi áꞌdụ̂sĩ icó ị́jọ́ ũnzí trũlé rá rĩ gá nĩ.” 22 Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ cé, zị kí, “Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũrã ĩmi ásị́ gâlé íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 23 Ị́jọ́ íngõ áŋmátrẽ rú la nĩ yã, jọjó la Ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá rĩ ꞌi, jõku jọjó la ‘Mí angá ụrụgá ãzíla ímụ rĩ ꞌi yã?’ 24 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ dó fẽ ĩmi dó sĩ nị̃ la Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ũkpõ cí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ ị́jọ́ ũnzí trũjó.” Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ãcá trũ rĩ ní, “Mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃ ãzíla ímụ lị́cọ́ gá.” 25 Cọtị ágọ́bị̂ angá ụrụgá ꞌbá pírí kí mịfị́ trũ, ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi sĩ ru lajó rĩ, mụ dó lị́cọ́ gá Ãdróŋâ ị́cụ́ŋâ trũ. 26 ꞌBá pírí uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ. Ụ̃rị̃ fi kí ásị́ gá ũkpõ Ãdróŋá drị̂ sĩ, ịcụ́ kí Ãdróŋá ꞌi, jọ kí, “Ãndre ãko ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la kí ãndrũ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã Lẹ́vị̃ umvejó rĩ

(Mãtáyõ 9:9-13; Mãrákõ 2:13-17)

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ aꞌbe tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã mụ agá, ndre ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi la ãngũ ꞌbá kí sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó rĩ gá, rụ́ la Lẹ́vị̃ ꞌi. * Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí ãbĩ áma vú.” 28 Lẹ́vị̃ aꞌbe ãko pírí kî, angá ụrụgá, bĩ dó Yẹ́sụ̃ vú.

29 Lẹ́vị̃ ꞌbã ụ̃mụ̃ ãmbógó la lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá Yẹ́sụ̃ nî, ꞌbá ãzí ĩndĩ rĩ kí ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí ꞌbá ãzí ꞌdĩ abe. 30 Wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe unu kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí bị́lẹ́ gá zị kí, “Ĩmi íná na ãzíla ãko mvụ ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ꞌdĩ abe vâ ꞌbá ũnzí ꞌdĩ abe la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

31 Yẹ́sụ̃ umvi kí, “ꞌBá ídri rĩ lẽ kí írúwá ku wó ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí mụ írúwá gá nĩ. 32 Má amụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé ꞌbá múké rĩ ꞌbaní lũlé la ꞌba uja kí ásị́ íni ku. Má amụ́ ꞌbá ũnzí rĩ kí umvelé ásị́ ujajó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kî sĩ.”

Ãko úꞌdí rĩ usa kí ru ụ̃kụ rĩ be ku

(Mãtáyõ 9:14-17; Mãrákõ 2:18-22)

33 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí íná gã nalé úmgbé sĩ Ãdróŋá aꞌị́jó, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã kí imbálé rĩ kí vâ ꞌdĩ áni ĩndĩ. Wó ꞌbá mídrị́ mî imbálé ꞌdĩ gã kí ꞌbãngá íná sáwã were ãni ku la ãꞌdu sĩ?”

34 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãmụ́ ị́zị́gọ́ drị̂ ꞌbã kí drĩ adru agá ĩꞌdi andre gá ꞌdĩ, ícó ãmụ́ kí aꞌbelé uꞌálé ãko ãzí naŋâ kóru ị́zị́gọ́ ꞌbã adru agá ĩꞌba abe cí rĩ gá rá yã? ꞌDĩ áni la ꞌdáyụ! 35 Wó ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ála mụ ị́zị́gọ́ ꞌdụlé ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí dó ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbã kí íná gãjó najó rĩ ꞌi.”

36 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ sĩ: “ꞌBá icó bõngó úꞌdí rĩ ụrụꞌbá gá úkõ la ãsĩlé sĩ ụ̃kụ rĩ ịgbẹjó la ku. Drĩ kí idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá yã áni, kí bõngó úꞌdí ꞌdã iza, bõngó tá vâ ĩꞌbã kí ãsĩlé úꞌdí ꞌdã ụrụꞌbá gá rĩ icó kí ru ajílé bõngó ụ̃kụ rĩ be ku. 37 Ĩmi icó ímbátáŋá mádrị̂ kí icílé lãꞌbĩ ĩmi ãni ídu rĩ abe ku. † 38 ꞌBá kí bãsĩ rá la wáyĩnĩ ụ̃sụ̃ íníríkó úꞌdí rĩ kí agá. 39 ꞌBá lẽ kí vâ wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ku drĩ kí angá ụ̃kụ rĩ mvụlé rĩ gá, ãꞌdusĩku ũrã kí wáyĩnĩ ụ̃kụ rĩ múké sĩ ndẽ úꞌdí rĩ rá.”

6

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi úpí Sãbátũ drị̂ ꞌi

(Mãtáyõ 12:1-8; Mãrákõ 2:23-28)

1 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi imbálé rĩ abe alị agá ámvụ́ ãná * ãni la agâ sĩ Sãbátũ sĩ. ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ iꞌdó kí ãná drị̃kã ũndĩlé. Ani kí ãná ꞌdã kí kí drị́ gá, na kí kí rá. 2 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú la zị kí kî, “Ĩmi ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé idé Sãbátũ sĩ ku rĩ idé Sãbátũ sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” †

3 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩlã ị́jọ́ ándrá úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã idélé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe sáwã ĩꞌbã kí adrujó ãbị́rị́ sĩ rĩ ku yã? 4 Fi jó Ãdróŋá drị̂ agâlé, aꞌdụ́ mũkátĩ fẽlé Ãdróŋá nî, na wókõ la fẽ vâ wókõ ãzí rĩ ãgọbị ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ ꞌbanî. Wó ãzị́táŋá Yãhụ́dị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãtalo ãzí ní ãko ꞌdã nalé ku pẽ lú ꞌbá ídétáŋá idélépi rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ.”

5 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ĩꞌdi Úpí Sãbátũ drị́ gá rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ drị́ acálépi rá rĩ adríjó rĩ

(Mãtáyõ 12:9-14; Mãrákõ 3:1-6)

6 Sãbátũ ãzí rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ mụ filé ímbátáŋá imbálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ágọ́bị́ ãzí drị́ la ãndá rĩ ꞌbã sĩ acájó rá la ꞌdãá cí. 7 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ abe ri kí jõ kí Yẹ́sụ̃ tị gá ị́jọ́ ịsụ́ sĩ ĩꞌdi drị̃ gá ị́jọ́ lịjó ĩꞌdi ĩꞌbã ãzị́táŋá izajó rĩ sĩ íngoní ru yã rĩ ndrụ̃lé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbã kí mịfị́ Yẹ́sụ̃ rụ́ múké-múké ndrejó la ĩꞌdi nõ ꞌbá adrí Sãbátũ sĩ rá yã áni.

8 Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ kí cé, jọ ágọ́bị́ drị́ ãcá trũ rĩ ní “Mí amụ́ ãzíla ítu pá ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdâ.” Idé ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdinî rĩ áni. 9 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá ꞌdĩ kî, “Ãzị́táŋá ãmadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ ãꞌị̃ ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ íngõ idélé Sãbátũ sĩ? Ị́jọ́ múké rĩ idéjó rĩ yã jõku ị́jọ́ ũnzí rĩ idéjó rĩ yã; ꞌbá ídri pajó yã jõku ꞌbá ꞌdịjó?” 10 Undré ãngũ kí mịfị́ gâ sĩ pírí, jọ dó ágọ́bị̂ ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌdĩ ꞌi.” Ágọ́bị̂ idé ị́jọ́ ꞌdã cécé Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ áni, ãzíla drị̂ itú ru ãlápítí ru. 11 Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ sĩ acá kí ũmbájírílí, iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá kí ãꞌdu idé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá yã rĩ gá.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí ũpẽjó ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ

(Mãtáyõ 10:1-4; Mãrákõ 3:13-19)

12 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá cọtị, Yẹ́sụ̃ mụ tụlé ꞌbé ãzí sị́ gá Ãdróŋá zịlé zị Ãdróŋá ị́nị́-ãrã. 13 Ụ̃ꞌbụ́tị la sĩ umve ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ kí amụ́lé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Ũpẽ ꞌbá ĩꞌdiní imbálé ꞌdĩ kí agá ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí adrujó ĩꞌdi ꞌbã ụ̃pịgọŋa ru. 14 ꞌBá ꞌdĩ kí rụ́: Sị̃mọ́nị̃ (Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvelé Pétẽrõ ꞌi rĩ) kí ádrị́pị̃ Ãndẽríyã be, Yãkóꞌbõ kí ádrị́pị̃ Yõhánã be, Fị́lị́pọ̃ ꞌi Bãrĩtõlõmáyõ ꞌi, 15 Mãtáyõ ꞌi, Tómãsĩ ꞌi, Yãkóꞌbõ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ angálépi amụtị ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi lẽjó adrujó ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ kí pálé gá ku rĩ ꞌi, 16 Yụ́dãsị̃ ‡ Yãkóꞌbõ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ãzíla Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ acálépi vúlé vúlé ru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kî adrí vâ kî

(Mãtáyõ 4:23-25)

17 Yẹ́sụ̃ la mụ asị́lé ꞌbé sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ abe ꞌbo, tu kí pá ꞌbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé ũꞌbí ꞌdĩ kí abe ãngũ ule la agá. ꞌBá ũꞌbíkãnã ru tralépi angálépi Yụ̃dị́yã agá vâ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla táwụ̃nị̃ ị̃yị́tị gá Tụ́rọ̃ gá ãzíla vâ Sị̃dọ́nị̃ gá. 18 ꞌBá ꞌdĩ amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ arelé, ãzíla amụ́ kí vâ ru fẽlé adrílé ãyánĩ ĩꞌbã rĩ kí agá. ꞌBá vâ úríndí ũnzí ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽjó ꞌdĩ amụ́ kí ĩndĩ, adrí kí vâ rá. 19 ꞌBá pírí ụ̃ꞌbị̃ kí Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá alólé, ãꞌdusĩku ũkpõ Ãdróŋá drị̂ ri ãzị́ ngalé ĩꞌdi rụ̂ sĩ ꞌbá kí adríjó pírí.

Sụ̃sụ́ wiŋá kí ꞌbá triŋá be

(Mãtáyõ 5:1-12)

20 Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé jọ,

“Ĩmi drị̃lẹ́ba ru ĩmi ꞌbá lẽmẽrí ꞌdĩ,

ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ ĩmi ãni!

21 Ĩmi Drị̃lẹ́ba rú ĩmi ꞌbá ãbị́rị́ ꞌbã fụlé úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbanî,

ãꞌdusĩku ĩmi mụ agalé rá!

Ĩmi drị̃lẹ́ba rú ĩmi ꞌbá áwáŋá awálépi úꞌdîꞌda ꞌdĩ,

ãꞌdusĩku ĩmi drụ́zị́ vúlé vúlé ru gụgụ̃!

22 Ĩmi Drị̃lẹ́ba rú ꞌbá drĩ kí ĩmi ngụ̃ ũnzí,

drĩ kí ĩmi gã úmgbé, drĩ kí ĩmi uꞌdá,

drĩ kí ĩmi gã jọjó la ĩmi ꞌbá ũnzí la Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ!

23 “Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌbã áyị́pịka fẽ kí ándrá vâ ũcõgõ nãbịya ꞌbaní ꞌdĩ ꞌbã áni. Ĩmi umvú ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku Ãdróŋá mba ĩminí ũyá ãzí tã ãmbógó la ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã.

24 “Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ĩmi ꞌbá ãko trũ wẽwẽ rú ꞌdĩ;

ãyĩkõ ĩmidrị̂ ĩmi ịsụ́lé ꞌdĩ ãsị̃ ꞌbãngá ãndrũ ꞌbo.

25 Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ĩmi ꞌbá ãko nalépi ꞌa gá tré ãndrũ ꞌdĩ;

ãbị́rị́ la drụ́zị́ ꞌde ĩmi drị́ko gá nĩ.

Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ĩmi ꞌbá sị́ imve iyálépi gụjó ãndrũ ꞌdĩ;

ĩmi vúlé vúlé ru drụ́zị́ mị́ndrẹ mvụ áyụ.

26 Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ími ꞌbá ꞌbá pírí ꞌbã kí ịpị́lé ịpị́-ịpị̂ ꞌdĩ;

ĩꞌbã áyị́pịka ịpị́ kí ándrá vâ nãbịya ĩnzõ rú rĩ kí cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌbã lẽ kí ĩꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá kí lẽlẽ

(Mãtáyõ 5:38-48; 7:12a)

27 Yẹ́sụ̃ mụ ĩꞌdi ꞌbã ímbátáŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Wó álũ ĩminí ĩmi ꞌbá áma arelépi ꞌdĩ: ĩlẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí lẽlẽ, ĩmi idé ị́jọ́ múké ꞌbá ĩmi ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí ụrụꞌbá gá. 28 Ĩwi sụ̃sụ́ ꞌbá ĩmi alụ́lépi rĩ ꞌbanî, ĩzị Ãdróŋá ꞌbá ĩmi idélépi ũnzí rĩ ꞌbanî. 29 ꞌBá ãzí drĩ ími nábí úkõ ãlu rĩ gá rĩ sa, mí uja vâ úkõ ãzí rĩ salé ĩndĩ. ꞌBá ãzí drĩ mî kọ́tị̃ pa, ífẽ ꞌbã ꞌdụ sátĩ ĩndĩ. 30 Ífẽ ãko ꞌbá pírí ãko aꞌị́lépi mídrị́ rĩ nî, mí aꞌị́ ꞌbá ãko aꞌị́lépi mídrị́ rĩ drị́ ãrígó la ku. 31 Mí idé ị́jọ́ ꞌbá kí ụrụꞌbá gá cécé tá mî lẽlé ꞌba idé kí míní rĩ ꞌbã áni.

32 “Ĩdrĩ ꞌbá ĩmi lẽlépi ꞌdĩ kí lẽ áꞌdụ̂sĩ, ãzãkoma la dó adru ĩminí íngoní? Átã ꞌbá ũnzí rĩ lẽ kí vâ ꞌbá kí lẽlépi rĩ kí rá. 33 Ĩdrĩ mũkẽ ꞌdĩ áni rĩ idé ꞌbá mũkẽ idélépi ĩminí rĩ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ, ãzãkoma la ĩminí íngoní? Átã ꞌbá ũnzí rĩ kí vâ mũkẽ ꞌdĩ áni rĩ idé ĩndĩ. 34 Ĩdrĩ mọ̃rị́ fẽ lú ꞌbá icólépi ũfẽlépi la rá rĩ ní áꞌdụ̂sĩ, ãzãkoma la ĩminí íngoní? Átã ꞌbá ũnzí rĩ kí vâ mọ̃rị́ fẽ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní kí vâ ásị́ ꞌbã ĩꞌbaní ãrígó tị la ũfẽjó vúlé.

35 “ꞌBo ĩlẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí cí, ĩmi idé mũkẽ kí ụrụꞌbá gá, ĩfẽ ĩꞌbaní mọ̃rị́ ũfẽŋâ kóru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũyá ĩmi ãni la ãmbógó ru ãzíla ĩmi dó adru Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ꞌbã anzị, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ́ ru ꞌbá ãwãꞌdĩfô kóru ãzíla ũnzí ꞌdĩ ꞌbanî. 36 Ĩmi ásị́ ꞌbã adru ị̃gbẹ́ ru cécé ĩmĩ Átẹ́pị Ãdróŋá ásị́ ꞌbã adrujó ị̃gbẹ́ ru rĩ sĩ.”

Ĩlị ị́jọ́ ꞌbá ãzí drị̃ gá ku

(Mãtáyõ 7:1-5)

37 “Ĩlị ị́jọ́ ꞌbá ãzí drị̃ gá ku, Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ lịlé ĩmi drị̃ gá ku. Ãzíla ĩlị ị́jọ́ ꞌbá drị̃ gá ĩꞌdi ndẽjó la ku, Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ lịlé ĩmi drị̃ gá ĩmi ndẽjó ku. Ĩmi aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbã ãni ála vâ sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí aꞌbe rá. 38 Ĩfẽ ãko ꞌbá ꞌbanî, ꞌbá kí vâ sĩ ĩminí ãko fẽ ĩndĩ. Ãdróŋá la ĩminí ãko fẽ ĩndrã kóru drĩ ndre la ĩmi ꞌbá ꞌbaní fẽ la ĩndrã kóru ásị́ pírí sĩ rĩ gá. Gẹ̃rị̃ ĩmĩ ãko fẽjó ꞌbá ꞌbaní rĩ Ãdróŋá la vâ fẽ la ĩminí ꞌdã ꞌbã áni.”

39 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌi, “ꞌBá mịfị́ kóru rĩ icó vâ ꞌbá ãzí mịfị́ kóru rĩ drị̃ ꞌdelé ku; drĩ ꞌde la rá, kí ị̃rị̃ trá aꞌdé ꞌbụ́ agá. 40 ꞌBá imbálé imbâ rĩ ndẽ ímbápị ĩꞌdidrị̂ ku; wó ꞌbá imbálé imbâ rĩ drĩ ímbátáŋá ĩꞌdi imbájó rĩ de ꞌbo, ĩꞌdi adru cécé ꞌbá ĩꞌdi imbálépi rĩ áni.

41 “Mi ife fú mí ádrị́pị mịfị́ gá rĩ ndre rá, wó mí icó ásị́ ꞌbãlé ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ drị̃ gá ku ãꞌdu sĩ? 42 Mí icó jọlé la, ‘Má ádrị́pị, mí ají má ãpẽ ife fú ími mịfị́ gá rĩ ꞌi,’ wó mi icó ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ ndrelé ku íngoní ru? Ĩmi ꞌbá ru ꞌbãlépi ĩnị̃ ị́jọ́ cé ꞌdĩ! Drị̃drị̃ la mí ãpẽ ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ ráká ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ ãngũ ndre ãlá ru ife fú mí ádrị́pị mịfị́ gá rĩ ãpẽjó ĩndõ.”

Ife ãka la be

(Mãtáyõ 7:16-20; 12:33-35)

43 “Ife múké rĩ ka ífí ũnzí la ku, jõku ife ũnzí rĩ ka ífí múké la ku. 44 Ála ife ãlu-ãlu nị̃ ífí ĩꞌdi ꞌbã kalé rĩ sĩ; ícó wộmbẹ̃ ãtĩlé ĩlá ụrụꞌbá gá jõku úlúgó ãka ãtĩlé ụ́cịkị́ ụrụꞌbá gá ku. 45 ꞌBá múké rĩ la ꞌbé ị́jọ́ múké rĩ ají angájó ásị́ ĩꞌdi ãni galépi tré ũnĩ sĩ rĩ agá; wó ꞌbá ũnzí rĩ la ị́jọ́ ũnzí rĩ ají angájó ásị́ ĩꞌdi ãni galépi tré ũnzĩkãnã sĩ rĩ agá. Tị la ị́jọ́ galépi ásị́ agâlé tré rĩ jọ áyụ.”

ꞌBá ị̃rị̃ jó sịlépi rĩ kî

(Mãtáyõ 7:24-27)

46 “Ĩmi áma umve, Úpí Úpí, wó ĩmi idé ị́jọ́ mâ lũlé ĩminí rĩ kí ku ãꞌdu sĩ? 47 ꞌBá amụ́lépi má rụ́ ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ kí arelépi rĩ ãzíla tã la mbalépi rĩ, ma ĩminí lũ la ĩꞌdi cécé ꞌdĩ ꞌbã áni. 48 Ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã jó sịlépi, ꞌbụ́ galépi mgbi ị̃ndụ́ la ãtị̃lépi írã sĩ rĩ áni. Ị̃yị́ la adị́ jó ụrụꞌbá gâ sĩ icó ĩꞌdi ayalé ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi sịjó ũkpó ru múké-múké rĩ sĩ. 49 Wó ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ arelépi la rá tã la mbalépi ku rĩ ĩꞌdi ꞌbá jó sịlépi ị̃ndụ́ la ãrị̃lépi vụ̃rụ́ lé írã sĩ ku rĩ áni; ị̃yị́ drĩ dị ụrụꞌbá la gâ sĩ ĩꞌdi gbõgbõ aꞌdé rá aꞌdéŋá la ꞌbã rõyõ ĩꞌdi ꞌbã sĩ andijó ꞌdã ꞌi ũnzí.”

7

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãtíꞌbó ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógó drị̂ adríjó rĩ

(Mãtáyõ 8:5-13)

1 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọlé pírí ꞌbá ꞌbaní ꞌbo, mụ dó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá. 2 Ãsĩkárĩ ãmbógó Rụ́mị̃ rú ꞌdãá la ꞌbã ãtíꞌbó ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba la cí, ĩꞌdi ãyánĩ rú ũnzí-ũnzí lẽ drãlé drã-drã. 3 Ãmbógó ꞌdĩ la mụ ị́jọ́ arelé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌbo, pẽ ꞌbá ĩyõ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la kí tị ĩꞌdi aꞌị́lé amụ́lé ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ꞌdã adrílé. 4 ꞌBá ꞌdĩ amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. Aꞌị́ kí ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ãndá-ãndá ru lẽ mî ãzãkoma rá. 5 Lẽ ꞌbá ãmadrị̂ kí rá ãzíla sị vâ ãmaní ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ rá.”

6 Yẹ́sụ̃ mụ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ drị́ ꞌdĩ abe. Kí dó mụ acálé ãni rú lị́cọ́ tị gá ꞌbo, ãsĩkárĩ ãmbógó pẽ ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ãzí kí tị ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé Yẹ́sụ̃ nî, “Ãmbógó, ífẽ míní ũcõgõ íni ku. Icó míní afíjó mádrị́ jó agá ꞌdõlé ku, 7 ãꞌdusĩku má adru ꞌbá múké la ku amụ́jó ími drị̃lẹ́ gá. Wó íjọ lú ị́jọ́ tị sĩ ãtíꞌbó mádrị̂ dó sĩ adrí rá. 8 Wó ma mâ ngá ꞌbá ãzị́táŋá pálé gá la, ãsĩkárĩ áma pálé gá la kí vâ cí. Ádrĩ jọ la ꞌdĩ ní, ímụ ĩꞌdi mụ rá, ãzíla ãzí ꞌdã ní, mí amụ́, ĩꞌdi amụ́ rá. Ádrĩ jọ la ãtíꞌbó mádrị̂ ní, ꞌba idé íni ĩꞌdi idé la rá.” 9 Yẹ́sụ̃ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃, ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã jọlé rĩ arelé ꞌbo, uja tị ꞌbá ũꞌbí ĩꞌdi vú ãbĩlépi ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdõlé jọ, “Ájọ ĩminí, má ịsụ́ drĩ ãꞌị̃táŋá ãmbógó ꞌdĩ ꞌbã áni la ku, Ịsịrayị́lị̃ ãmgbã agá ꞌdâ vâ yu!” 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú ꞌbá tá tị ãpẽlé ꞌdã gõ kí dó vúlé ãmbógô drị́ko gâlé, ịsụ́ kí dó ãtíꞌbô múké.

Yẹ́sụ̃ inga ũkú ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi

11 ꞌDã ꞌbã vúlé gá were rú, Yẹ́sụ̃ mụ tọ̃rọ́mẹ́ umvelé Nãyị́nị̃ ꞌi rĩ gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ bĩ kí ĩꞌdi vú ꞌbá ru tralépi wẽwẽ rú rĩ abe ĩndĩ. 12 Yẹ́sụ̃ kí mụ acálé ãni rú tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌbã kẹ̃jị́tị gá ꞌbo, ꞌbá ãvũ trũ la kí ãfũ agá ãmvé ꞌdõlé. Ágọ́bị́ drãlépi ꞌdã ĩꞌdi lú ngọ́tị́ ágọ́bị́ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ãni la rú nĩ, ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí pírí atrá kí ru awálé ũkû andre gá. 13 Úpí Yẹ́sụ̃ la mụ ĩꞌdi ízákĩzã ndrelé ꞌbo, ásị́ la gá ũcõgõ fi cí, jọ ĩꞌdiní, “Mí awá ku.” 14 Mụ sãndụ́kụ̃ ãvũ ꞌdụjó rĩ alólé, gbõgbõ ꞌbá ãvũ ꞌdụlépi rĩ tu kí pá cí. Yẹ́sụ̃ jọ, “Kãrị́lẹ̃ ájọ míní mí angá ụrụgá!” 15 Cọtị ágọ́bị́ tá drãlépi rá ꞌdĩ angá rilé ị̃ndụ́ sĩ, ãzíla iꞌdó ị́jọ́ jọlé. Yẹ́sụ̃ fẽ dó ĩꞌdi ãndrẽ drị̂lé.

16 ꞌBá tá wẽwẽ rú ꞌdĩ acá kí ụ̃rị̃ sĩ, ịcụ́ kí Ãdróŋâ rụ́ jọ kí, “Nábị̃ ãmbógó la angá ãma drĩdríŋĩ gá ꞌbo! Ãndre Ãdróŋá ꞌbã drị́ ꞌbá kí upajó rĩ ꞌbo!” 17 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kụ sụ́rụ́ Yụ̃dị́yã drị́ ꞌdã agá pírí, ãzíla fũ vâ kpere sụ́rụ́ andre la gá ꞌdãá rĩ gá ĩndĩ.

Yẹ́sụ̃ kí Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ be

(Mãtáyõ 11:2-19)

18 ꞌBá Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã imbálé rĩ nze kí ĩꞌdiní ị́jọ́ pírí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kí vú. Umve ꞌbá ị̃rị̃ kí drĩdríŋĩ gá. 19 Pẽ kí tị Úpí rụ̂lé ĩꞌdi zịjó, “Mi ꞌbá jọlé ĩꞌdi amụ́ rĩ ꞌi yã, jõku ãtẽ ꞌbá ãzí ndú la yã?” 20 ꞌBá tá ị̃rị̃ tị ãpẽlé ꞌdĩ kí mụ acálé Yẹ́sụ̃ rụ̂lé ꞌbo, jọ kí ĩꞌdiní, “Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ãpẽ ãma tị mí rụ́ ꞌdõlé ími zịjó, ‘Mi ꞌbá jọlé ĩꞌdi amụ́ rĩ ꞌi yã, jõku ãtẽ ꞌbá ãzí ndú la yã?’ ”

21 Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá wẽwẽ rú ãyánĩ ũví ndú-ndú trũ ꞌdĩ kí, adro úríndí ũnzí kí, ãzíla nzị̃ vâ ꞌbá jõ ãngũ ndrelépi ku ꞌdĩ kí mịfị́. 22 Umvi dó ꞌbá Yõhánã ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí jọ, “Ĩgõ vúlé Yõhánã rụ̂lé ãzíla ĩlũ ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩminí arelé ãzíla ĩminí ndrelé ꞌbo ꞌdĩ kî: ꞌbá mịfị́ kóru rĩ kí ãngũ ndre rá, ꞌbá ãcá trũ rĩ kí acị́ rá, ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ adrí kí rá, ꞌbá bị́lẹ́ kóru rĩ kí ị́jọ́ are rá, ꞌbá drãlépi rá rĩ angá kí ídri rú rá, ãzíla ála ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî. 23 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ãbãlépi áma ị́jọ́ sĩ ku rĩ nî!”

24 ꞌBá Yõhánã ꞌbã tị ãpẽlé ꞌdĩ kí mụ mụlé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ iꞌdó ị́jọ́ jọlé ũꞌbí ꞌbaní Yõhánã drị̃ gá: “Ĩfũ ándrá mụlé Yõhánã rụ́ ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé ãꞌdu gá? ꞌBá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí ru ujajó ujâ cécé ũzú ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã ayalé rĩ áni rĩ ndrelé yã? 25 Wó Drĩ adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ĩfũ ándrá ãmvêlé ãꞌdu ndrelé yã? ꞌBá bõngó ũniyambamba ãjẹ̃ rú rĩ sụ̃lépi rĩ ndrelé yã? Yụ, ꞌbá bõngó ãjẹ̃ rú rĩ kí sụ̃lépi ãzíla uꞌálépi ídri áŋmátrẽ agá rĩ kí ála kí ịsụ́ ãngũ ũpi ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ agá. 26 Wó ĩfũ ándrá ãmvêlé mụlé ãꞌdu ndrelé yã? Nábị̃ ndrelé yã? Ãndá, ájọ ĩminí, ndẽ nábị̃ rá. 27 ꞌDĩ ꞌbá ị́jọ́ sĩjó drị̃ la gá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ agá jọlépi la:

“ ‘Índre drĩ! Ma mụ mâ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la tị pẽlé ími drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ,

ĩꞌdi mụ gẹ̃rị̃ idélé míní ími drị̃lẹ́ gâlé.’ ✡

28 Álũ ĩminí, ꞌbá ũkú ꞌbã tịlé ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá, ꞌbá ãzí Yõhánã ndẽlépi rá la ꞌdáyụ. Wó ꞌbá ĩmbíráŋá ru Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ndẽ ĩꞌdi rá.” 29 Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ꞌbá pírí kí ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí abe ãꞌị̃ kí gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ kpị rĩ gá rá, ãꞌdusĩku Yõhánã fẽ ándrá ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ nĩ. 30 Wó ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ abe gã kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã itúlé ĩꞌbanî rĩ úmgbé, ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí Yõhánã ní ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ fẽlé ku.

31 Yẹ́sụ̃ zị, “Ma ꞌbá áyi ꞌdĩ agá rĩ kí ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu sĩ ãzíla kí indré ãꞌdu áni? 32 Kí cécé anzị rilépi ãngũ ĩꞌba ãni avájó rĩ kí agá ãzíla ĩꞌbã ãzí kí umvelépi,

“ ‘Ãngo ĩminí úngó ũkú ĩgbãŋá drị̂ kí,

wó ĩtu úngôlé kí ku!

Ãngo vâ ĩminí úngó ũcõgõ ãrĩ kî,

wó ĩmi adru vâ ũcõgõ sĩ ku,’ rĩ kí áni.

33 Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ amụ́ mvụ wáyĩnĩ ku, na vâ íná ku wó ĩjọ, ‘Ĩꞌdi úríndí ũnzí trũ!’ 34 Wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́, na ãkónã rá, mvụ vâ wáyĩnĩ rá, wó ĩjọ, ‘Ĩndre ĩꞌdi! Ĩꞌdi ꞌbá ãngũ nalépi rọ̃mgbọ́ ru la ãzíla ĩmẽrãlépi íwá sĩ la, ĩꞌdi wọ̃rị́ ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌbã ãni ꞌbá drolé ãmvé rĩ abe la!’ 35 Wó ũndũwã Ãdróŋá drị̂ la iꞌdá pịrị rá la ꞌbá ãꞌị̃lépi la rá rĩ ꞌba rụ̂ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó Sị̃mọ́nị̃ Fãrĩsáyĩ rú rĩ drị́ jó agá rĩ

36 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá Sị̃mọ́nị̃ umve Yẹ́sụ̃ ꞌi íná nalé ĩꞌdi be ĩꞌdidrị́kogâlé, Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã umveŋá ꞌdã rá, ri dó vụ̃rụ́ ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá sĩ íná najó. 37 Ũkú ãzí ãwụ́ la táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá cí. Ĩꞌdi mụ arelé la Yẹ́sụ̃ la íná na Sị̃mọ́nị̃ Fãrĩsáyĩ rú rĩ drị́ jó agá, aꞌdụ́ cụ́pã ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ ãjẹ̃ nalépi ãmbógó la trũ afíjó jó agá ꞌdõlé. 38 Ãvụ̃ vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá kí andre gá. Áwáŋâ trũ ụ̃sụ̃ mị́ndrẹ Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá gá. Li mị́ndrẹ ꞌdã kí drị̃ꞌbị́ ĩꞌdi drị̃kã gá rĩ sĩ, ndru pá la ãzíla ụ̃sụ̃ ãdu ngụ̃lépi ãjị̂ trũ vĩrĩ ꞌdã pá la gá. 39 Ágọ́bị́ tá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé ãzíla ũkú ꞌdĩ nị̃lé ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ꞌbo, ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ gá cénĩ-cénĩ rú, “Ị́jọ́ ꞌdĩ iꞌda Yẹ́sụ̃ adru nábị̃ ku. Ãdróŋá drĩ ájẹ́ ãndá-ãndá ru tị la ãpẽ nĩ, ĩꞌdi tá nị̃ la ũkú ꞌî alólépi ꞌdĩ ĩꞌdi ũkú íngoní la yã rĩ gá cé. Ĩꞌdi ũkú ị́jọ́ ũnzí idélépi la.”

40 ꞌDã ꞌbã vúlé gá Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ãzíla umvi Sị̃mọ́nị̃ ꞌi ũrãtáŋá tá ĩꞌdi ꞌbã ũrãlé ꞌdã sĩ jọ, “Sị̃mọ́nị̃, álẽ ị́jọ́ ãzí jọlé mínî.” Sị̃mọ́nị̃ jọ ĩꞌdiní, ꞌdã múké, Ímbápị, íjọ ị́jọ́ mî lẽlé jọlé mánî rĩ ꞌi. 41 Yẹ́sụ̃ ũlũ ĩꞌdiní áꞌdígó ꞌdĩ ꞌi, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu fẽ ĩꞌdi séndẽ tãmbalé ãgọbị ị̃rị̃ ꞌbadrị́; fẽ ãlu rĩ drị́ séndẽ ífí-ífí túrú tõwú fẽ vâ ãzí rĩ drị́ séndẽ ífí-ífí kãlị́ tõwú. 42 Wó ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãzí ãlu ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã séndẽ ũfẽlépi rá la yụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ uja dó kí trũlé ásị́ pírí sĩ rá mọ̃rị́ ĩꞌbã kí ꞌdụlé ꞌdã kî sĩ. Míní ũrãjó la rĩ sĩ, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá íngõ la ĩꞌdi lẽ ãndânĩ la nĩ?”

43 Sị̃mọ́nị̃ umvi, “Ma ũrã ágọ́bị́ mọ̃rị́ ãmbógó ãndânĩ trũlé rá rĩ ꞌi.” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ mî jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi ãndá.” 44 Uja tị ũkû rụ̂lé, jọ Sị̃mọ́nị̃ ní, “Índre drĩ ũkú ãvụ̃lépi vụ̃rụ́ ꞌdĩ ꞌi mání afíjó mídrị́ko gá ꞌdâ ꞌbo rĩ sĩ, ífẽ mání ị̃yị́ mání sĩ pụ́trụ́ áma pá gá ꞌdĩ kí ũjĩ jó ku, wó ũkú ꞌdĩ ũjĩ áma pá kí mị́ndrẹ ĩꞌdi mịfị́ gá rĩ sĩ ãzíla li vâ kí drị̃ꞌbị́ ĩꞌdi drị̃kã gá rĩ sĩ kí ꞌbãjó ãꞌí ru. 45 Mí aꞌị́ ma mídrị́ko gá ꞌdõlé zịlé amvuŋá sĩ ku wó iꞌdó tá áma pá ndrulé mâ tá amụ́ agá kpere úꞌdîꞌda. * 46 Ísũ ãdu áma drị̃kã gá ku wó ũkú ꞌdĩ ụ̃sụ̃ ãdu ĩꞌdi ãni ngụ̃lépi ndrị̃-ndrị̃ rĩ áma pá kí agá 47 Álũ míní íni, ũkú ꞌdĩ lẽ ma ambamba. ꞌDĩ icé átrũ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé wẽwẽ rú rĩ kí agá rá.”

48 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní “Útrũ mi ị́jọ́ ũnzí mî rĩ kí agá rá.”

49 ꞌBá ãzí íná nalépi ĩꞌdi be ꞌdãá rĩ iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ũrã ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi mụlépi ị́jọ́ ũnzí ũtrũ trũ rĩ?” 50 Wó Yẹ́sụ̃ jọ ũkû ní, “Ãꞌị̃táŋá mídrị̂ pa mi ꞌbo; ímụ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”

8

Ũkú ãzí mụlépi Yẹ́sụ̃ trũ rĩ kî

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Yẹ́sụ̃ ri acị́lé tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũ trũ. Ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ mụ kí ĩꞌdi trũ, 2 ũkú ãzí ándrá ĩꞌdi ꞌbã úríndí ũnzí adrójó ãzíla ĩꞌdi ꞌbã adrílé ãyánĩ sĩ ꞌdĩ mụ kí vâ ĩꞌdi abe ĩndĩ; Mãríyámũ, (umvelé Mãgãdẽlénã rĩ), úríndí ũnzí ázị̂rị̃ adrojó ala gá rĩ. 3 Jũwánã ágô rụ́ la Cụ́zã ándrá ꞌbá ãzị́ ngalépi Hẽródẽ drị́ko gá rĩ; ãzíla Sũzánã, ũkú ãzí ũꞌbí la abe ãko ĩꞌbadrị̂ kí fẽlépi Yẹ́sụ̃ kí ãzã kojó ímbáꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe rĩ.

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ũri kpẹ̃lépi rĩ drị́ rĩ

(Mãtáyõ 13:1-9; Mãrákõ 4:1-9)

4 ꞌBá ri kí amụ́lé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé angájó tọ̃rọ́mẹ́ kí agâlé, ꞌbá kí mụ calé ũꞌbí ru ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ ꞌi. 5 “Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ágọ́bị́ ãzí fũ mụlé ũri kpẹ̃lé, ĩꞌdi ꞌbã ũri kpẹ̃ agá ámvụ́ agá ꞌdâ, ãzí rĩ ꞌde kí gẹ̃rị̃ tị gá, âtu kí pá sĩ, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ ti kí kí rá. 6 Ãzí rĩ uꞌde kí ãngũ írãkí ru rĩ agá, kí mụ angálé ꞌbo, uja kí ꞌilé rá ãngũ ãcí sĩ.

7 “Ũri ãzí rĩ uꞌde kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ agá, zo kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ abe ãlu inzí kí ízókí la kí vu kí kí ra. 8 Ãzí rĩ uꞌde kí ụ̃nọ́kụ́ vũ ĩzá trũ rĩ agá, zo kí rá ka kí ífí túrú ãlu.” Yẹ́sụ̃ de ị́jọ́ jọ agá, “ꞌBá bị́lẹ́ trũ ị́jọ́ arelépi rĩ ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ kí ꞌbã ífí

(Mãtáyõ 13:10-17; Mãrákõ 4:10-12)

9 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ zị kí Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní yã rĩ sĩ. 10 Umvi kí, “Úfẽ nị̃táŋá ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂ ĩminî, wó ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní ĩꞌdi amụ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá agâ sĩ,

“ ‘Mịfị́ la kí adru mgbọ ndre kí ãngũ ku,

kí are la rá vã kí ífí la ku.’ ✡

Yẹ́sụ̃ icé ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌbã ífí

(Mãtáyõ 13:18-23; Mãrákõ 4:13-20)

11 “Ị́jọ́ uꞌbélé rĩ ꞌbã ífí íni: ũri ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌi. 12 Ũri ꞌdelépi gẹ̃rị̃ tị gá rĩ icé ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá ꞌbo, Sĩtánĩ ꞌbã amụ́jó ꞌdụjó la kí ásị́ gá ꞌdâ rá, kí ụtrị́jó ꞌbã ãꞌị̃ kí ku ꞌbã pa kí vâ sĩ ru ku rĩ. 13 Ũri ꞌdelépi írãkí agá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi ãꞌị̃lépi la ãyĩkõ sĩ wó fi kí ásị́ la agâlé álị́ ku rĩ kî; kí ãꞌị̃ la sáwã wereŋá sĩ wó ị́jọ́ drĩ kí ụ̃ꞌbị̃ ꞌbo kí aꞌdé rá. 14 Ũri ꞌdelépi ụ̃cị́kị́ agá rĩ icé ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá, ꞌbo ũrãtáŋá ãzíla málĩ ãyĩkõ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ agá rĩ la kí inzí, ꞌbo ũri kí agá rĩ la ãfũ mũnímũní ru. 15 Ũri ꞌdelépi ụ̃nọ́kụ́ múké rĩ agá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá, tã la mbalépi ásị́ múké ãzíla mgbã rĩ agá kpere ĩꞌdi ꞌbã ífí ka agá rĩ ꞌi.

Tárã akulé ãkójó sĩ rĩ

(Mãrákõ 4:21-25)

16 “ꞌBá kí tárã tị ꞌbã adru tị akulé ãkójó sĩ jõku zị̃jó la mgbọ́lọ́ ị̃ndụ́ gá ku. Kí ĩꞌdi ꞌbã rá la ãngũ ĩꞌdiní sĩ ãngũ jijó rĩ agá, ꞌbá drĩ kí sĩ afí jó agá ꞌdõlé kî sĩ ãngũ ndre. 17 Ãko zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ ála drụ́zị́ ĩꞌdi iꞌda tọndọlọ, jõku ãko aꞌbólé aꞌbô rĩ kí ála kí drị̃ gá ị́jọ́ nị̃ rá ãzíla ála ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ule gá. 18 Ĩmi adru mịfị́ trũ ị́jọ́ ĩmĩ arelé rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá adrulépi ãko trũ rĩ ní ála ãzíla ũꞌbã drị̃ la gá, wó ꞌbá ãko kóru rĩ drị́ ĩꞌdi ũrãlé trũ adrujó ĩmbíráŋá rĩ ála ꞌdụ la ĩꞌdi drị́ ꞌdâ rá.”

Yẹ́sụ̃ ãndrẽ kí ádrị́pịka abe

(Mãtáyõ 12:46-50; Mãrákõ 3:31-35)

19 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ kí ádrị́pịka abe amụ́ kí ĩꞌdi rụ́, wó icó kí ĩꞌdi ndrelé ku ãꞌdusĩku ꞌbá kí ũꞌbí-ũꞌbí. 20 ꞌBá ãzí jọ ĩꞌdiní, “Mî ãndrẽ kí mí ádrị́pịka abe utu kí pá ãmvé ꞌdõ, lẽ kí ími ndrelé.” 21 Yẹ́sụ̃ umvi, “Mâ ãndrẽ ãzíla má ádrị́pịka kí ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ arelépi vâ ãzị́ la ngalépi rá rĩ kî.”

Yẹ́sụ̃ atrị ãlụ́kụ́kụ̃

(Mãtáyõ 8:23-27; Mãrákõ 4:35-41)

22 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãza kí mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ.” Fi kí dó íꞌbó agá iꞌdó kí dó mụlé. 23 Ĩꞌbã kí mụ agá ụ́ꞌdụ́ ꞌbe Yẹ́sụ̃ rá. Gbõgbõ ãlụ́kụ̃ ũkpó la iꞌdó lilé mĩrĩ agá ꞌdãá, ị̃yị́ iꞌdó ru gbãlé íꞌbó agá, iꞌdó dó sĩ ꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ́ ị́jọ́ acá dó ũnzí. 24 Ímbáꞌbá, mụ kí Yẹ́sụ̃ ingalé jọ kí “Ãmbógó la! Ãmbógó la! Ãma úgólé ịmvụ́lé ꞌdõ fô!” Yẹ́sụ̃ angá ụrụgá, angá ãlụ́kụ̃ drị̃ gá ãzíla ị̃yị́ ungalépi tũlãtũlã rĩ drị̃ gá uri rá ãzíla ãngũ ịgbẹ dó ndrú. 25 Jọ dó ꞌbá ĩꞌdi bã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ rĩ íngõlé yã?” Wó ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃ ãzíla idé kí vâ ụ̃rị̃ sĩ ụzị kí ru kí drĩdríŋĩ gá, “ꞌBá ꞌdĩ ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi? Uzálépi ãlụ́kụ̃ drị̃ gá ãzíla ị̃yị́ ungalépi tũlãtũlã ꞌdĩ ꞌbã kí tị la arejó rá rĩ?”

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá úríndí ũnzí trũ azalépi aza-azâ rĩ

(Mãtáyõ 8:28-34; Mãrákõ 5:1-20)

26 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe za kí ãngũ Gẽrãsénĩ gá angájó Gãlị́lị̃ gá ꞌdĩ ru ndrelépi ãlu ꞌá ꞌdã sĩ rĩ be rĩ. 27 Yẹ́sụ̃ la mụ asị́lé íꞌbó agá ị̃yị́tị gá ꞌdãá, ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ rĩ amụ́ drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be angájó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agâlé. Ágọ́bị́ ꞌdã ri uꞌálé pílílí ru, jó kóru ụ́ꞌdụ́ ãzo rú, wó rá la ị̃nádrị̃ ꞌbã ụ̃jị́gọ́ agâ sĩ. 28 Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, iꞌdó uzálé ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá jọ, “Yẹ́sụ̃ Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ ꞌbã Ngọ́pị, ílẽ má rụ́ ãꞌdu yã? Má aꞌị́ mi áma idéjó ũnzí ku.” 29-31 Pâlé ũꞌbí úríndí ũnzí ri ĩꞌdi ĩcãndĩlé ũkpó sĩ mãbụ́sụ̃ rú táni ĩꞌdi pá umbéjó drị́ abe ímve sĩ tí, ĩꞌdi kí ayụ rá, kí vâ ĩꞌdi dro ãngũ kõtórõ rú ásé agá ꞌdã gâlé. Yẹ́sụ̃ zị ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi, “Ími rụ́ ãꞌdi ꞌi?” Umvi ĩꞌdi, “Áma rụ́ wẽwẽ rú ꞌi” ãꞌdusĩku úríndí ũnzí wẽwẽ rú fi kí ĩꞌdi drị̃kã gá nĩ. Ágọ́bị̂ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ lẽ úríndí ũnzí ĩꞌdi drị̃kã gá rĩ ꞌbã fũ kí ándrá rá. Úríndí ũnzí ꞌdã aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ siri-siri ꞌbã pẽ kí tị ꞌbụ́ kị́rị́ ꞌdã agâlé ku.

32 Úríndí ũnzí ꞌbã kí mãmálá Yẹ́sụ̃ ꞌbã aꞌbe kí mụlé filé ĩzõgó kí agá, ãꞌị̃ ĩꞌbaní rá. 33 Úríndí ũnzí ãfũ kí ágọ́bị̂ agâlé, mụ kí filé ĩzõgó kí agâlé, ĩzõgó ũꞌbí ꞌdĩ kpẹ̃ kí rị̃ cẹ̃lé ꞌbé ꞌbã ãngũ cị́kị́cị́kị́ ꞌdã gâ sĩ uꞌdelé ịmvụ́lé mĩrĩ agâlé.

34 Ãgọbị ĩzõgó kí ucélépi rĩ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã kí ndrelé ꞌbo, ce kí ru ụ́ngụ́ sĩ mụlé ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé tọ̃rọ́mẹ́ gâlé ãzíla ꞌbá andre la gá ꞌdãá rĩ ꞌbanî. 35 ꞌBá ꞌdã ãfũ kí amụ́lé ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã kí ndrelé, kí mụ amụ́lé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ịsụ́ kí ágọ́bị́ úríndí ũnzí ꞌbã kî sĩ ãfũjó ĩꞌdi rụ́ rá rĩ ri Yẹ́sụ̃ ꞌbã pálé gá bõngó trũ ãzíla úŋmĩ ị́jọ́ ũrãlépi múké rĩ agá, wó idé kí pírí ụ̃rị̃ sĩ. 36 ꞌBá ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã ndrelépi cé rĩ nze kí ị́jọ́ ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ adrí íngoní ru yã rĩ vú ꞌbá ꞌbaní nĩ. 37 ꞌBá Gẽrãsénĩ gá ꞌdãá rĩ aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ãngũ aꞌbejó rá ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ fi kí ásị́ gá ambamba. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ fi dó íꞌbó agá aꞌbe dó sĩ ãngũ ꞌdã rá. 38 Ágọ́bị́ úríndí ũnzí ꞌbã kí aꞌbelé rá ꞌdĩ aꞌị́ Yẹ́sụ̃ ꞌi jọ, “Lẽ ámụ mí be ĩndĩ.” Wó Yẹ́sụ̃ pẽ ĩꞌdi tị jọ, 39 “Ígõ vúlé lị́cọ́ gâlé, ãzíla ínze ꞌbâ ꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋâ ꞌbã idélé mínî ꞌdĩ vú.” Ágọ́bị̂ mụ dó rá ãzíla nze dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ĩꞌdiní ꞌdĩ kí vú táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá pírí.

Yáyị̃rọ̃ ị̃zẹ́pị kí ũkú Yẹ́sụ̃ ꞌbã bõngó tị alólépi rĩ be

(Mãtáyõ 9:18-26; Mãrákõ 5:21-43)

40 Yẹ́sụ̃ la mụ gõlé ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ ãzí rĩ gâlé ꞌbo, ꞌbá ꞌdãá ꞌdĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku ri kí pírí lú ĩꞌdi ũtẽlé. 41 Ágọ́bị́ ãzí rụ́ la Yáyị̃rọ̃ ꞌi acá dô; ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãni la. Amụ́, ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá ãzíla aꞌị́ Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbã mụ ꞌí drị́ko gâlé. 42 Ãꞌdusĩku ị̃zẹ́pị̃ lú ãlu-mgbí ílí trũ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ lẽ drãlé drã-drã. Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌdâ, ꞌbá ũꞌbíkãná ꞌde kí ĩꞌdi vú gâ sĩ ãzíla mụ kí ĩꞌdi ũŋmĩ trũ kũtrú-kũtrú. 43 Ũkú ãzí ãrí ꞌbã rajó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá drị̃ cịlépi ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ la cí, ũkú ꞌdĩ iza ãko ĩꞌdi trũ adrujó rĩ kí pírí sĩ írúwá ndrụ̃jó wó ꞌbá írúwá fẽlépi ĩꞌdiní sĩ adríjó rá la ãluŋá la ꞌdáyụ. 44 Afí ꞌbá ũꞌbí ꞌdã kí agâ sĩ Yẹ́sụ̃ ũngúkú gá ꞌdãá, aló ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị cọtị ãrí ralépi ꞌdã tu pá cí. 45 Yẹ́sụ̃ zị, “Ãꞌdi aló ma nĩ?” ꞌBá pírí ãꞌị̃ kí ku wó Pétẽrõ jọ, “ꞌBá pírí kí ími andre gá ꞌdĩ ãzíla kí vâ ími ũŋmĩ sĩ ru aséjó ãni rú ꞌdĩ.”

46 Wó Yẹ́sụ̃ umvi, “ꞌBá ãzí aló ma rá, ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi áma ũkpõ ꞌbã fũjó rĩ sĩ.” 47 Ũkú ꞌdĩ la mụ ndrelé la icó dó ru nzelé ũní ku, akó drị̃ amụ́lé ụrụꞌbá yãŋâ trũ kpãkpã ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá. ꞌDãá ꞌbá pírí kí mẹ́lẹ́tị gá, nze ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌí aló ĩꞌdi ãꞌdu sĩ yã rĩ vú ãzíla ãrí ika aꞌbe ꞌi cọtị rá ꞌî Yẹ́sụ̃ ꞌbã bõngó tị alójó rĩ sĩ. 48 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mâ ị̃zẹ́pị, ãꞌị̃táŋá mídrị̂ fẽ míní adrílé nĩ. Ímụ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ.”

49 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, ágọ́bị́ ãzí ị́jọ́ ujílépi la angá Yáyị̃rọ̃ drị́ko gâlé jọ ĩꞌdiní “Mí ĩcõcõŋã ꞌbá ꞌbá imbálépi rĩ ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku mî ị̃zẹ́pị drã ꞌbo.” 50 Wó Yẹ́sụ̃ are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi jọ Yáyị̃rọ̃ ní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku mí ãꞌị̃ mî ị̃zẹ́pị la acá múké rá.” 51 Ĩꞌdi mụ acálé jó tị gá ãni rú ꞌbo, ãꞌị̃ ꞌbá ãzí ꞌbã fi îvú gâ sĩ ku pẽ lú Pétẽrõ ꞌi, Yõhánã ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi ãzíla ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị kí ãndrẽ be. 52 ꞌBá pírí ꞌdãá rĩ kí dó awá agá ĩzóŋâ ꞌbã drãŋá sĩ. Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩyãŋã áwáŋâ trũ. Ĩzóŋâ drã ku. Ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ko.” 53 ꞌBá ꞌdĩ kí pírí gụ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ sĩ gụ̃gụ̃ ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí nị̃jó la ĩzóŋâ drã ꞌbo rĩ sĩ. 54 Wó Yẹ́sụ̃ arụ́ ĩꞌdi (ĩzóŋâ ꞌi) drị́ gá jọ “Mí angá ụrụgá ꞌdõlé, ĩzóŋá ꞌdĩ!” 55 Ĩzóŋá ꞌdĩ acá ídri rú ị̃dị́, cọtị angá ụrụgá. Yẹ́sụ̃ jọ ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị ꞌbaní ãndrẽ be ꞌbã fẽ kí ĩꞌdiní ãko ãzí nalé.

56 Ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị kí ãndrẽ be idé kí ụ̃rị̃ sĩ wó Yẹ́sụ̃ fẽ ĩꞌbaní ãzị́táŋá jọ, “Ĩlũ jõ ꞌbá ãzí ní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ ku.”

9

Yẹ́sụ̃ pẽ ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí tị

(Mãtáyõ 10:5-15; Mãrákõ 6:7-13)

1 Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ãngũ ãlu gá, fẽ ĩꞌbaní ũkpó, úríndí ũnzí pírí kí adrojó ãzíla ãyánĩ pírí kí adríjó. 2 Pẽ kí tị ãmvêlé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ * ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó, ãzíla ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí adríjó. 3 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ jõ ãko ãzí ãcị̃ ꞌdĩ gá túré, jũrúwã, íná, sĩlíngĩ jõku sátĩ áni la ku. 4 Údrĩ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ ãzí agá rá, ĩmi uꞌá ala gá ꞌdãá kpere ĩminí ãngũ ꞌdã aꞌbe agá; 5 údrĩ ĩmi aꞌị́ ku, ĩmi aꞌbe tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌi ĩmi ụtụ́ pụ́trụ́ ĩmi pá gá rĩ ị́jọ́ vú nzejó kí ụrụꞌbá gá.”

6 Ímbáꞌbá ko kí dó drị̃, mụ kí ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũ trũ lị́cọ́ agâ sĩ ãzíla ꞌbá kí adrî trũ ãngũ pírí agá.

Hẽródẽ drị̃ iza ru rá

(Mãtáyõ 14:1-12; Mãrákõ 6:14-29)

7 Hẽródẽ úpí Gãlị́lị̃ drị́ rĩ la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, drị̃ la iza ru rá, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí rĩ jọ kí Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ angá ídri. 8 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí Ĩlíyã iꞌda ru nĩ, wó ãzí rĩ jọ kí nãbịya ándrá údu rĩ ꞌbã ãzí angá kí ídri rú nĩ. 9 Hẽródẽ jọ, “Áfẽ ándrá Yõhánã drị̃kã lịlé rá, wó ꞌbá mání sĩ ị́jọ́ arejó drị̃ la gá ꞌdĩ ãꞌdi ꞌi?” Ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ Yẹ́sụ̃ ndrụ̃lé ndrelé.

Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ tõwú nî

(Mãtáyõ 14:13-21; Mãrákõ 6:30-44; Yõhánã 6:1-14)

10 Ụ̃pịgọŋa ãgõ kí ãzíla ũlũ kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ kí ĩꞌdiní pírí. ꞌDụ kí ĩꞌdi be mụ kí dó áꞌdụ̂sĩ táwụ̃nị̃ umvelé Bẽtẽsãyídã rĩ gá. 11 ꞌBá ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ la arelé ꞌbo, bĩ kí ĩꞌdi vú. Aꞌị́ kí rá, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá ãzíla adrí vâ ꞌbá adríŋá lẽlépi rĩ kî.

12 Ị̃tụ́ la mụ iꞌdólé ꞌdelé ꞌbo ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí, “Ípẽ ꞌbá kí tị mụlé tọ̃rọ́mẹ́ kí agâlé ãzíla ãngũ ãma andre gá rĩ kí agâlé sĩ ãngũ ụ́ꞌdụ́ kojó la ịsụ́jó ãzíla mụjó íná ndrụ̃ trũ ĩgbãlé ĩꞌbaní nalé.”

13 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩfẽ bãsĩ ĩꞌbaní ãkónã nalé.” Umvi kí ĩꞌdiní “Ãko ãmadrị́ ꞌdâ pírí cí rĩ kí mũkátĩ tõwú ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ abe. Ílẽ ãmụ ãkónã ĩgbãlé ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbaní yã?” 14 (ꞌBá ãgọbị rú rĩ kí ándrá ị̃tụ́ ꞌdã sĩ álĩfũ tõwú ꞌdĩpí.) Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ĩfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ri kí vụ̃rụ́ amụtị gá kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú ngúlú ru ngúlú ru.”

15 Ímbáꞌbá kí mụ ꞌbá kí irilé íni ꞌbo, 16 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ tõwú ꞌdĩ kí ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kî abe, ndre ãngũ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, fẽ dó ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ãzíla anu dó kí rá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá, fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbadrị́ awalé ꞌbá ꞌbanî. 17 Nga kí pírí nalé la ꞌbá aga kí dó sĩ rá, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí dó ị́mbị́ la acelépi ũnũlépi ꞌdĩ kí gụ́fá tré-tré mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.

Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi

(Mãtáyõ 16:13-19; Mãrákõ 8:27-29)

18 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Yẹ́sụ̃ la Ãdróŋá ãꞌị̃ agá áꞌdụ̂sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ĩꞌdi andre gá ꞌdâ zị kí, “Ũꞌbí jọ kí ma ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi?”

19 Ãzí rĩ umvi kí mi Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌi, ãzí rĩ umvi kí “Mi Ĩlíyã ꞌi, ãzí rĩ jọ kí nábị̃ ándrá údu rĩ ꞌbã ãzí angá ídri rú nĩ.”

20 Zị vâ kí, “Wó ĩmi rú rĩ gá ĩmi jọ la ma ãꞌdi ꞌi yã?” Pétẽrõ umvi, “Mi Kúrísĩtõ angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌi!”

Yẹ́sụ̃ nze ị́jọ́ cãndí ĩꞌdiní ịsụ́lé ãzíla drã ĩꞌdidrị́ rĩ drị̃ gá

(Mãtáyõ 16:20-28; Mãrákõ 8:30—9:1)

21 Yẹ́sụ̃ itré kí ũkpó ru ꞌbã lũ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku. 22 Jọ vâ ĩꞌbaní, “Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ ũcõgõ ịsụ́lé ị́jọ́ wẽwẽ rú kí sĩ, ãzíla ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ kí, ãtalo ãmbogo, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí mụ ĩꞌdi gãlé úmgbé. Kí ĩꞌdi ꞌdị rá wó ụ́ꞌdụ́ na la sĩ ála ĩꞌdi inga ídri rú.”

23 Jọ ĩꞌbaní pírí, “ꞌBá ãzí drĩ lẽ áma vú bĩlé rá, lẽ ꞌbã gã ru úmgbé, ꞌbã ꞌdụ mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ụ́ꞌdụ́ pírí, ãzíla ꞌbã ãbĩ áma vú. 24 Ãꞌdusĩku ꞌbá drĩ lẽ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ palé nĩ, ĩꞌdi ãvi la rá, wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi áma ị́jọ́ sĩ rĩ ĩꞌdi ídri ĩꞌdidrị́ rĩ pa rá. 25 ꞌBá la ũyá íngõ rĩ ịsụ́ drĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdụ pírí ĩꞌdi ꞌbã ãko rú, drĩ dó ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩ rá? Mgbã rĩ gá ũyá la ꞌdáyụ. 26 ꞌBá uꞌálépi drị̃nzá sĩ mâ sĩ ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ sĩ rĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ vâ drụ́zị́ uꞌá drị̃nzá sĩ ĩꞌdi sĩ, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó dị̃zã ĩꞌdidrị̂ agá rĩ sĩ ãzíla dị̃zã Átẹ́pị drị̂ ãzíla mãlãyíkã ãlá ꞌbadrị̂ agá rĩ ꞌi. 27 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi ãzí pá tulépi úꞌdîꞌda ꞌdâ ꞌdĩ icó kí drã ãjị́ ꞌbị̃lé ku, kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ndre agá ráká.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru ujajó ndú rĩ

(Mãtáyõ 17:1-8; Mãrákõ 9:2-8)

28 Yẹ́sụ̃ ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó ꞌbo rĩ vúlé gá cajó Sãbátũ ãlu ꞌdĩpí, ꞌdụ Pétẽrõ, Yãkóꞌbõ, ãzíla Yõhánã ĩꞌdi be sĩ tụjó ꞌbé sị́ gâlé Ãdróŋá ãꞌị̃jó.

29 Ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá ãꞌị̃ agá ꞌdãá, Mẹ́lẹ́tị la uja ru ndú ãzíla bõngó la uja kí mvelé imvesílílí ãvi ꞌbã ãcí áni. 30 ꞌDãá cọtị ꞌbá ị̃rị̃ kí ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be. ꞌBá ꞌdĩ kí Mụ́sã kí Ĩlíyã be, 31 indré kí dị̃zã ꞌbụ̃ gá ꞌdã ꞌbã iꞌdáŋá sĩ, ri kí ị́jọ́ jọlé Yẹ́sụ̃ trũ gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã mụjó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ idéjó drãŋá ĩꞌdidrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ drị̃ gá. 32 Pétẽrõ kí ꞌbá tá ãzí ꞌdã abe ꞌbe kí ụ́ꞌdụ́ káyĩ, wó kí mụ angálé ꞌbo, ndre kí dị̃zã Yẹ́sụ̃ drị̂ ãzíla ꞌbá ị̃rị̃ pá tulépi ĩꞌdi be ꞌdĩ kî. 33 Ĩꞌbã kí Yẹ́sụ̃ aꞌbe agá ꞌdãá, Pétẽrõ jọ, “Ãmbógó ĩꞌdi múké ãmaní uꞌájó ꞌdâ! Lẽ ãsị bụ́rụ́jọ́ ãzí kí na, ãlu rĩ míní, ãzí ãlu rĩ Mụ́sã ní, ãzíla ãzí ãlu rĩ Ĩlíyã nî.” (Mgbã rĩ gá nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ku.)

34 Pétẽrõ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdĩ agá ꞌdâ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ angá aku kí cí, idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌbã kí fijó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá rĩ sĩ. 35 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ãfũ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâlé jọ, “ꞌDĩ mâ Ngọ́pị mání pẽlé pẽ-pẽ rĩ, ĩmi are ĩꞌdi tị.”

36 Ụ́ꞌdụ́kọ́ la mụ ĩyãŋãlé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ ace ru áꞌdụ̂sĩ, Ímbáꞌbá ĩyãŋã kí pírí tútú ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá, nze kí vâ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ndrelé ꞌdĩ vú sáwã la abe ꞌbá ãzí ní ku.

Yẹ́sụ̃ adrí ngọ́tị́ŋá úríndí ũnzí trũ la

(Mãtáyõ 17:14-18; Mãrákõ 9:14-27)

37 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ asị́ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé na ꞌdã abe ꞌbé sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé, ũꞌbí amụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌba abe. 38 Ágọ́bị́ ãzí azá ũꞌbí kí agâlé, “Ímbápị, má aꞌị́ mi ꞌi, índre mâ ngọ́tị́ ãlu kílímgbí ꞌdĩ ꞌi! 39 Úríndí ũnzí ãzí la ĩꞌdi ĩcãndĩ, ĩꞌdi ĩꞌdi irú úzáŋâ trũ, ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbe vụ̃rụ́ ụrụꞌbá la la rõ, ĩzá la la ru ase ĩdí-ĩdí, ĩꞌdi mgbâ nzi kọ̃bụ́tọ̃ trũ tị gá tré, ĩꞌdi ĩꞌdi ĩcãndĩ ị̃dị́-ị̃dị́, icó dó ĩꞌdi aꞌbelé acị́jó ku! 40 Má aꞌị́ ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ kí úríndí ũnzí ꞌdĩ drolé rá, wó icó kí ku.”

41 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ! Ĩlẽ má uꞌá ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ íngõpí, ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ íngõpí? Ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ sị́ yã? Mí ají mî ngọ́pị ꞌdõlé.”

42 Mgbâ ꞌbã amụ́ agá ꞌdâ, úríndí ũnzí ꞌbe ĩꞌdi vụ̃rụ́ ru acoŋâ trũ. Yẹ́sụ̃ za úríndí ũnzí drị̃ gá ũkpó sĩ, ãzíla adrí ĩꞌdi rá, fẽ dó ngọ́tị̂ átẹ́pị̃ drị̂lé vúlé. 43 ꞌBá pírí ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃ ũkpõ ãmbógó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ nze vâ ị́jọ́ drãŋá ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ị̃dị́

(Mãtáyõ 17:22-23; Mãrákõ 9:30-32)

ꞌBá ꞌbã kí drĩ ụ̃sụ̃ agá ị́jọ́ pírí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kî sĩ, uja jọlé la ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, 44 “Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ jõ ĩminí ku! Ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé ꞌbá kí drị́ alé gá.” 45 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ífí ku. Úzị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌbaní ꞌbã nị̃ kí rú sĩ ífí la ku, idé kí vâ ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌdi zịjó.

Ãꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ la nĩ yã

(Mãtáyõ 18:1-5; Mãrákõ 9:33-37)

46 Ãgátã ꞌde ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí drĩdríŋĩ gá, ãꞌdi kí agá ꞌdãá ãmbógó ru ãndânĩ la nĩ yã rĩ drị̃ gá. 47 Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ rá, aꞌdụ́ ngọ́tị́ŋá, ĩmbíráŋá la pá tulé ĩꞌdi bụ́lụ́ gá. 48 Jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ ãꞌị̃lépi áma rụ́ sĩ rĩ, ãꞌị̃ ma ꞌi, ãzíla ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ ãꞌị̃ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi. Ãꞌdusĩku ꞌbá ĩmi agá ꞌdâ vúlé dọ́dọ́ rĩ ĩꞌdi bãsĩ ꞌbá ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌi.”

ꞌBá ĩmi idélépi ũnzí ku rĩ bãsĩ ĩmidrị́ rĩ ꞌi

(Mãrákõ 9:38-40)

49 Yõhánã jọ, “Ãmbógó ãndre vâ ꞌbá ãzí kí úríndí ũnzí adro agá ími rụ́ sĩ, ãma ũꞌbĩ kí atrịlé cí, ãꞌdusĩku adru kí ãmã ãzí ku.” 50 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi ụtrị́ kí ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ĩmi idélépi ũnzí ku rĩ bãsĩ ꞌbá ĩmidrị́ rĩ ꞌi.”

ꞌBá tọ̃rọ́mẹ́ Sãmãríyã gá la gã kí Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé úmgbé

51 Sáwã Ãdróŋá ꞌbã lẽjó Yẹ́sụ̃ ꞌdụjó ꞌbụ̃ gá rĩ la mụ acálé ãni rú, Yẹ́sụ̃ umbé dó ru ásị́ ko dó drị̃ mụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 52 Pẽ dó ꞌbá kí tị ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá, mụ kí tọ̃rọ́mẹ́ Sãmãríyã gá ꞌdã agâ sĩ ị́jọ́ kí itúlé ĩꞌdiní ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbã ãzí abe bábá. 53 Wó ꞌbá ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ku, ãꞌdusĩku iꞌda ru tọndọlọ ĩꞌdi ꞌbãngá ĩꞌdi ꞌbã gẹ̃rị̃ gá mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 54 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo jọ kí, “Úpí, ílẽ ãma umve ãcí ꞌbụ̃ gâlé rĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé amụ́lé kí ị̃lị̃kị̃lé rá yã?”

55 Yẹ́sụ̃ uja ru uzálé kí drị̃ gá. 56 Yẹ́sụ̃ mụ kí dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe tọ̃rọ́mẹ́ ãzí gá.

Ãjẹ̃ Yẹ́sụ̃ vú bĩjó rĩ

(Mãtáyõ 8:19-22)

57 Ágọ́bị́ ãzí ãlu jọ Yẹ́sụ̃ ní ĩꞌbaní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá, “Ma ími vú bĩ kpere ãngũ mî sĩ mụjó rĩ gá.”

58 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ũbálígó kí ꞌbã ꞌbụ́ kí cí, ãzíla ãríŋá ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbã jõrõvũ kí cí, wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ãngũ sĩ ru lajó sĩ drị̃kã ãtị̃jó la ꞌdáyụ.”

59 Jọ ꞌbá ãzí rĩ ní, “Mí amụ́ áma vú gâ sĩ.” Wó ꞌbá ꞌdã jọ, “Ãmbógó, mí ají ágõ vúlé mụlé má átẹ́pị ị̃sị̃lé ráká.”

60 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí aꞌbe ꞌbá drãlépi úríndí agá rá rĩ ꞌbã ị̃sị̃ kí ꞌbá ĩꞌba ãni drãlépi rá rĩ kí nĩ ãyá-ãyá. Ímụ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũlé áyụ.”

61 ꞌBá ãzí jọ vâ, “Ma ími vú bĩ rá, wó mí ájí ámụ azịlé ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbaní ráká.”

62 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “ꞌBá ãzí drĩ iꞌdó áma vú bĩlé drĩ ru ásị́ ꞌbã ị́jọ́ ãzí ndú drị̃ gá, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ĩꞌdi ãzị̂ kóru Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá.”

10

Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃ la kí tị ãmvé

1 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá Yẹ́sụ̃ ũpẽ ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi la ãzí kí kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃, pẽ kí tị ị̃rị̃ ị̃rị̃ mụjó ãngũ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi ꞌbã sĩ lẽjó mụjó kí agá rá rĩ kí agá pírí. 2 Jọ ĩꞌbaní, “Ãkónã ka rá wó ꞌbá kí ũkũnãlépi rĩ kí were rú. Ĩzị Úpí ãkónã fẽlépi kalépi rĩ tị gá, sĩ ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí tị pẽjó ãkónã ũkũnãjó ámvụ́ agâlé. 3 Ĩmụ! Ĩndre, ma ĩmi tị pẽ cécé kãbĩlõmvá kí áni uꞌájó ụ̃bọ̃gụ̃ kí drĩdríŋĩ gá. 4 Ĩꞌdụ jũrúwã sĩlíngĩ ãni la yã, jõku ŋĩlâ sulé pá gá ꞌbã ãzí ku; ĩtu pá ꞌbá kí zịlé gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ ku.

5 “Ĩdrĩ fi lị́cọ́ ãzí gá, drị̃drị̃ rĩ sĩ ĩjọ ‘Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru lị́cọ́ ꞌdĩ drị̃ gá.’ 6 Lị́cọ́ ꞌdị́pị drĩ ĩmi aꞌị́ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ĩwi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ rĩ ĩꞌdi drị̃ gá. Wó drĩ ĩmi aꞌị́ ku, ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩmidrị́ rĩ ꞌbã uja ru vúlé. 7 Ĩminí uꞌá agá lị́cọ́ ꞌdã agá ꞌdãá, ĩna ãko cí fẽlé ĩminí nalé nãnã rĩ kí ĩminí mvụlé mvụ̃-mvụ̃ rĩ abe, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ, lẽ ûfẽ ĩꞌdi ꞌbã ũyá rá. Ĩmi acị́ ngara lị́cọ́ tị pi trũ ku.

8 “Ĩdrĩ fi tọ̃rọ́mẹ́ ãzíla agá, áꞌị́ jõ ĩmi rá ĩna ãko ꞌbãlé ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ kí nãnã. 9 Ĩmi adrí ꞌbá ãyánĩ rú tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá rĩ kí, ãzíla ĩlũ ĩꞌbaní Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ acá ãni rú ꞌbo. 10 Wó ĩdrĩ fi tọ̃rọ́mẹ́ ãzí agá drĩ kí ĩmi aꞌị́ ku, ĩfũ gẹ̃rị̃ agâlé ĩjọ ĩꞌbaní, 11 ‘Átã pụ́trụ́ ĩbĩlépi ãma pá gá ĩmidrị́ táwụ̃nị̃ gá ꞌdâ rĩ, ãma ụtụ́ la sĩ ị́jọ́ vú nzejó ĩmi drị̃ gá, lẽ ĩnị̃ rá ĩdrĩ táni ãma gã úmgbé, Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ acá ãni rú.’ 12 Ájọ ĩminí, ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ lị ꞌbá Sõdómũ gá rĩ kí drị̃ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ndẽ ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá rĩ kí rá.

Táwụ̃nị̃ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãꞌị̃lépi ku rĩ kî

(Mãtáyõ 11:20-24)

13 “Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Kõrãzínĩ gá ꞌdĩ! Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Bẽtẽsãyídã gá ꞌdĩ! Ãꞌdusĩku tálí ru idélé ĩmi agá ꞌdĩ kí údrĩ ándrá kí idé agá Tụ́rọ̃ gá ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá, ꞌbá ãngũ ꞌdã agá rĩ kí tá ri vụ̃rụ́, uja kí tánõ ásị́ údu, sụ̃ kí tá ụrụꞌbá gá kõlĩ-ĩbá ãzíla fu kí tá ru úfóró sĩ iꞌdajó la uja kí dó ásị́ ị́jọ́ ũnzí sĩ mgbãmgbã rú. 14 Ãdróŋá la ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã ꞌbá Tụ́rọ̃ ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ kí drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ ndẽ ĩmi rá. 15 Ãzíla mi ꞌi Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃, ála mụ ími ingalé ụrụgá yã? Yụ. Ãdróŋá la ími aꞌbé ꞌbá drãlépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbụ́ gâlé.”

16 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ ꞌbaní, “ꞌBá ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ arelépi rá rĩ are ị́jọ́ mání jọlé rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbá ĩmi gãlépi úmgbé rĩ gã ma ꞌi, wó ꞌbá áma gãlépi úmgbé rĩ gã ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi.”

ꞌBá kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã kí ãgõjó rĩ

17 ꞌBá kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ãgõ kí vúlé ꞌdõlé ãyĩkõ sĩ jọ kí “Úpí, átã úríndí ũnzí are kí vâ ãma tị ãmã ĩꞌbaní ãzị́táŋá fẽjó rụ́ mídrị̂ sĩ rĩ sĩ ĩndĩ!”

18 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ándre ándrá Sĩtánĩ ꞌbã aꞌdé agá vụ̃rụ́ ꞌdõlé cécé ãvi nĩlépi ꞌbụ̃ gâlé némé rĩ áni. 19 Ĩmi are drĩ! Áfẽ ĩminí ũkpõ ĩminí sĩ acị́jó ị̃nị̃ kí drị̃ gâ sĩ ítóniŋâ abe vâ ũkpõ ĩmĩ sĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ũkpõ ndẽjó rá rĩ ꞌbo, ãko ãzí ãlu icólépi ĩmi idélépi ũnzí la yụ. 20 Wó ĩmi adru ãyĩkõ sĩ úríndí ũnzí ꞌbã kí ĩmi tị arejó rĩ sĩ la ku, rá la ĩmi adru ãyĩkõ sĩ ála ĩmi rụ́ sĩjó bụ́kụ̃ gá ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó (uꞌájó) ãyĩkõ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 11:25-27; 13:16-17)

21 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãyĩkõ ga Yẹ́sụ̃ ásị́ gá tré Úríndí Ãlá rĩ sĩ jọ, “Má Átẹ́pị, ma ími ịcụ́, mi Úpí ꞌbụ̃ ꞌbadrị́ ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ kí ízị̃ kí ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbaní ãzíla ꞌbá ụ̃nị̃táŋâ trũ rĩ abe cí ãzíla mí iꞌda kí anzị nírí ꞌbanî. Ãndá-ãndá ru, mâ Átẹ́pị, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́ múké míní lẽlé rĩ ꞌi.

22 “Mâ Átẹ́pị fẽ ãko pírí kí mádrị́ ꞌbo. ꞌBá ãzí ãlu Ngọ́pị̃ nị̃lépi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi cé la yụ pẽ lú Átẹ́pị̃ ꞌi, ꞌbá ãzí ãlu vâ Átẹ́pị̃ nị̃lépi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi cé la yụ pẽ lú Ngọ́pị̃ ꞌi, ãzíla ꞌbá Ngọ́pị̃ ꞌbã ũpẽlé sĩ Átẹ́pị̃ iꞌdajó la ĩꞌbanî rĩ ꞌi.”

23 Yẹ́sụ̃ uja tị ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ́ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ yõkõlé sĩ, “Ĩmi drị̃lẹ́ba rú ĩmi mịfị́ ꞌbã ãko ꞌdĩ kí ndrejó rĩ sĩ! 24 Álũ ĩminí nãbịya wẽwẽ rú ãzíla ũpi kí lẽ kí tị́ ị́jọ́ ĩmĩ ndrelé ꞌdĩ kí ndrelé, wó ndre kí kí ku, lẽ kí ị́jọ́ ĩmĩ arelé ꞌdĩ kí arelé wó are kí kí ku.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá Sãmãríyã rú múké rĩ drị̃ gá rĩ

25 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ tu pá ụrụgá Yẹ́sụ̃ zịjó zịtáŋá ꞌdĩ sĩ, “Ímbápị, má idé ãꞌdu mánî sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó?”

26 Yẹ́sụ̃ zị vâ ĩꞌdi zịtáŋá sĩ, “Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ jọ ị́jọ́ ãzị́táŋá míní zịlé ꞌdĩ drị̃ gá íngoní? Wó mi ífí la uja íngoní?”

27 Ágọ́bị̂ umvi, “Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ jọ, ‘Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ũkpó pírí sĩ ãzíla ími ũndũwã pírí sĩ.✡ Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.’✡”

28 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ị́jọ́ míní umvilé ꞌdĩ ãndá, ímba ãzị́táŋá ꞌdĩ tã mi dô sĩ uꞌá ídri.”

29 Ágọ́bị́ ãzị́táŋá imbálépi rĩ ꞌbã ru ꞌbá kí mịfị́ gá ĩꞌdi ꞌbá ãlá kpị la, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “ꞌBá áma andre gá rĩ wó ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?” 30 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdi áꞌdígó ãzí zãŋá sĩ. Jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá cí angá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩꞌdi mụ agá Yẹ̃rị́kọ̃ gá. Ĩꞌdi ꞌbã mụ agá ꞌdâ, ụ̃gụꞌba ãzí amvú kí gẹ̃rị̃ agá cí, ra kí ĩꞌdi ꞌbã séndẽ kí ãko ĩꞌdidrị́ ꞌdãá cí rĩ kî trũ vâ ĩꞌdi ꞌbã bõngó kî trũ. Co kí ĩꞌdi ãni rú drã tị gá, aꞌbe kí dó ĩꞌdi gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdãá.

31 “ꞌDã ꞌbã vúlé gá átáló ídétáŋá idélépi la mụ vâ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdã agâ sĩ. ꞌBá ídétáŋá idélépi rĩ la mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ ꞌbo, alị gẹ̃rị̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gâlé ru mụjó ĩꞌdi ꞌbã ãcị̃ trũ drị̃ gá, tu pá ágọ́bị́ ꞌdĩ ãzã kolé ku. 32 Ũngúkú la gá cọtị ꞌbá Lẹ́vị̃ rú * la amụ́ vâ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdã agâ sĩ. Acá ãngũ tá ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã adrujó rĩ gá, ndre ĩꞌdi mịfị́ sĩ alị mụlé gẹ̃rị̃ ꞌbã mgbã rĩ gâ sĩ tu vâ pá ágọ́bị́ ꞌdĩ ãzã kolé ku. 33 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Sãmãríyã rú la vâ mụ agá gẹ̃rị̃ tá ãlu ágọ́bị́ ãzá talépi ꞌdĩ ꞌbã adrujó rĩ agâ sĩ. Ĩꞌdi mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, ízákĩzã la fi ĩꞌdi ásị́ gá. 34 Cọtị se ru ĩꞌdi drị̃ gâlé, ũꞌbã ãkõzá ꞌdã kí mịfị́ gá írúwá, † uja dó kí umbélé bõngó ãlá la sĩ. ꞌBã ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdidrị́ kãyĩnõ rĩ drị̃ gá, ꞌdụ ĩꞌdi agụlé jó sịlé ꞌbá acị́lépi acị̂ rĩ ꞌbanî sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ agá ãzíla fẽ ĩꞌdiní ãzãkoma ꞌdãá. 35 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ ko kí ụ́ꞌdụ́ ꞌdãá. Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ꞌbá Sãmãríyã rú ꞌdĩ su drị́ jábã gá anzé séndẽ icólépi ágọ́bị́ tá ꞌbání colé ꞌdã ꞌbã tãmbalépi ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ rá la fẽlé ãmbógó jó ꞌdã gá rĩ drị́. Jọ ãmbógó ní, ‘Ãmbógó, ímba mání ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã tã. Ãko mî izalé rĩ drĩ kí ꞌdĩ alị rá, ma kí ũfẽ sáwã mâ ãgõjó rĩ sĩ rá.’ ”

36 Yẹ́sụ̃ zị dó ágọ́bị́ ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ ꞌi, “Mî ũrãjó la rĩ sĩ, ãgọbị na ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ị́jọ́ idélépi cécé ꞌbá múké rĩ ꞌbã idélé ágọ́bị́ ụ̃gụꞌba ꞌbaní ralé ãzíla colé ꞌdĩ ụrụꞌbá gá rĩ íngõ ꞌi?”

37 Ágọ́bị́ ãzị́táŋá imbálépi rĩ umvi, “Ágọ́bị́ ị́jọ́ idélépi jĩránĩ múké rĩ rú rĩ ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ icélépi ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãzãkoŋá sĩ rá rĩ ꞌi.” Yẹ́sụ̃ lũ ĩꞌdiní, “Ími ãmgbã rĩ ꞌbã idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá kí ụrụꞌbá gá cécé ágọ́bị́ Sãmãríyã rú ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ idéjó ágọ́bị́ ụ̃gụꞌba ꞌbã kí colé ãzíla ralé rĩ rụ́ rĩ áni.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã Mãrị́tã kí andréjó Mãríyámũ be rĩ

38 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe mụ kí ãcị̃ trũ kpere Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, acá kí tọ̃rọ́mẹ́ ãzí gá. ꞌDãá ũkú umvelé Mãrị́tã ꞌi rĩ aꞌị́ kí amụ́jó ĩꞌdidrị́ jó agá. 39 Mãrị́tã ꞌbã ámvọ́pị Mãríyámũ ri ị́jọ́ arelé Úpî tị gá ĩꞌdiní ĩꞌdi imbá agá ꞌdãá.

40 Wó Mãrị́tã ásị́ umvú ãꞌdusĩku ũrã ĩꞌdi ásị́ gâlé ãzị́ ꞌî ngalé sĩ íná aꞌdíjó rĩ ambamba, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sáwã ca dó ĩꞌdiní sĩ rijó ị́jọ́ arejó Yẹ́sụ̃ tị gá ku. Mãrị́tã mụ Yẹ́sụ̃ rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Úpí, ílũ mâ ámvọ́pị ní ꞌba amụ́ áma ãzã kolé! Ị́jọ́ má ámvọ́pị la áma aꞌbejó ãzị́ ngajó áꞌdụ̂sĩ ꞌdĩ ãzá la míní ꞌdáyụ rõ?” 41 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mãrị́tã, ími ásị́ la umvú ãzị́ ambamba rĩ kî sĩ. 42 Wó ị́jọ́ ãzí lú ãlu múké ꞌdĩ kí ndẽlépi rá la. Mãríyámũ pẽ bãsĩ ĩꞌdidrị̂ gá ị́jọ́ múké ãndânĩ ꞌdã idélé áyụ, má icó vâ ĩꞌdi atrịlé idéŋá la gá ku.”

11

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá kí imbájó Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 6:9-13; 7:7-11)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ la Ãdróŋá ãꞌị̃ agá ãngũ ãzí gá, ĩꞌdi mụ delé la ꞌbo, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí jọ ĩꞌdinî, “Úpí, mí imbá ãma Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá sĩ cécé Yõhánã ꞌbã ándrá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí imbálé rĩ áni.”

2 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi jõ Ãdróŋá ãꞌị̃, ĩjọ íni:

“ ‘Ãmã Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ,

ími rụ́ ꞌbã adru ị̃nzị̃táŋá ru,

Sụ́rụ́ mídrị̂ ꞌbã amụ́. *

3 Mí ãfẽ ãmaní íná ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ.

4 Mí aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ãmaní idélé rĩ kî,

cécé ãma vâ ꞌbá ãzí ãma idélépi ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ kí aꞌbelé rĩ áni.

Ífẽ ãfi ụ̃ꞌbị̃táŋá agá ku.’ ” †

5 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “ꞌBá ãzí ĩmi agá ꞌdâ la drĩ mụ wọ̃rị̂ drị́ko gâlé ị́nị́ ágágá drĩ jọ la, ‘Mâ wọ̃rị̂, mí ãfẽ mání mũkátĩ kí na. 6 Mâ wọ̃rị́ ãzí ãcị̃ gá la acá má rụ́ ꞌdõ, mádrị́ ꞌdãá íná fẽlé ĩꞌdiní la ꞌdáyụ.’ 7 Wó mî wọ̃rị̂ drĩ ími umvi ĩꞌdidrị́ jó agâlé, ‘Mí ĩcãndĩ ma ku! Má ụ̃pị̃ kẹ̃jị́tị ꞌbo, ãzíla mâ anzị kí má trũ, ãla ãma vụ̃rụ́ ꞌbo. Má icó angálé míní ãko ãzí fẽlé ku.’ 8 Ájọ ĩminî drĩ táni angá míní mũkátĩ fẽlé ku, ĩꞌdi ꞌbã adrujó mî wọ̃rị́ rĩ sĩ; ĩꞌdi angá ãko mî lẽlé rĩ kí fẽlé pírí, ãꞌdusĩku la mí icó adrulé drị̃nzá sĩ ĩꞌdi zịjó biri-biri ku.

9 “Ãzíla ájọ vâ ĩminí, ĩzị ála ĩminí fẽ la rá, ĩndrụ̃ ĩmi ịsụ́ la rá, ãzíla ĩpã kẹ̃jị́tị ála ĩminí nzị̃ la rá. 10 Ãꞌdusĩku ꞌbá pírí zịlépi la rĩ ála fẽ la rá, ꞌbá ãko ndrụ̃lépi rĩ la ịsụ́ la rá, ãzíla ála kẹ̃jị́tị nzị̃ ꞌbá pãlépi la rĩ ní rá. 11 Ĩmi átẹ́pịka rú ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ, ngọ́tị́ŋá mídrị̂ drĩ ị̃ꞌbị aꞌị́ kẹ̃jị́ la gá mi ị̃nị̃ fẽ rĩ ãꞌdi ꞌi? 12 Ĩmi ítóniŋá fẽ drĩ kí ãꞌụ́gbẹ́ aꞌị́ yã? 13 Ĩnị̃ ãko múké rĩ kí fẽ agá anzịŋá ĩmidrị́ rĩ ꞌbaní rá, ĩdrĩ táni adru agá ꞌbá ũnzí la. Ĩmĩ átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ la ĩminí mũkẽ ĩꞌdidrị̂ sĩ Úríndí Ãlá rĩ fẽ íngõpí ĩdrĩ ĩꞌdi zịjó rá rĩ gá!”

Yẹ́sụ̃ tõjó ĩnzõ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 12:22-30; Mãrákõ 3:20-27)

14 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ la úríndí ũnzí fẽlépi la ꞌbã jọ sĩ ị́jọ́ ku rĩ dro agá ꞌbá ãzí agá; úríndí ũnzí la mụ ĩꞌdi aꞌbelé ꞌbo, ágọ́bị̂ iꞌdó ị́jọ́ jọlé ãzíla ꞌbá ũꞌbí ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃. 15 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Ĩꞌdi kí adro ũkpó Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ úpí úríndí ũnzí ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ.”

16 Ãzí rĩ lẽ kí Yẹ́sụ̃ ụ̃ꞌbị̃lé, zị kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌba idé tálí ãzí angálépi ꞌbụ̃ gá la sĩ nị̃jó la angá Ãdróŋá drị́. 17 Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ rá, jọ ĩꞌbaní, “Sụ́rụ́ ꞌbá la ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã kí ru awajó ndú-ndú vâ ru ꞌdịlépi ꞌdị̃-ꞌdị̃ rĩ icó uꞌálé álị́ ku, lị́cọ́ ꞌbá la ꞌbã kí ru awajó ndú-ndú rĩ ĩꞌdi iré rá. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sĩtánĩ drĩ ru ꞌa awa cénĩ-cénĩ rú sĩ ãꞌdị ꞌdịjó, ũpĩ ĩꞌdidrị́ rĩ la pá tu íngoní ru? Ĩjọ ma úríndí ũnzí kí adro ũkpõ Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ bã fẽlé mání ãzị́ idéjó rĩ sĩ. 19 Úꞌdîꞌda ádrĩ dó úríndí ũnzí kí adro ũkpó Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ drị̂ sĩ, ꞌbá ĩmĩ imbálé rĩ kí dó adro la ũkpó íngõ sĩ? Ị́jọ́ ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbã idélé rĩ lị kí ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá nĩ. 20 Wó ádrĩ úríndí ũnzí kí adro ũkpó Ãdróŋá drị̂ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ acá ĩmi rụ́ ꞌbo.

21 “Ágọ́bị́ ũkpó la drĩ ru itú ãko ĩꞌdi sĩ ru tãmbajó rĩ abe bábá, ãko ĩꞌdidrị́ rĩ kí ru pa ꞌbá ãzí aló kí ku. 22 ꞌBá ãzí ũkpó trũ ãndânĩ la drĩ amụ́ ĩꞌdi tị celé nĩ ndẽ jõ ĩꞌdi rá, ĩꞌdi ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ásị́ ꞌbãjó rĩ kí wụ̃ rá, ãko ĩꞌdi ꞌbã arálé rĩ kí ĩꞌdi kí awa rá.

23 “ꞌBá adrulépi má be ku rĩ bãsĩ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌi, ꞌbá ãko tralépi má be ku rĩ ĩꞌdi ꞌbá ãko mádrị̂ kí irélépi irê la.”

Úríndí ũnzí ꞌbã ãgõŋá vúlé rĩ

(Mãtáyõ 12:43-45)

24 “Úríndí ũnzí drĩ dó fũ ꞌbá agá ꞌdâ ãmvé ꞌbo, ĩꞌdi mụ acị́ trũ ãngũ ị̃yị́ kóru rĩ kí agâ sĩ ãngũ ndrụ̃jó sĩ avị́jó drĩ dó ịsụ́ la ku. Drĩ dó ịsụ́ la ku, ĩꞌdi jọ la ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ma gõ vúlé mâ jó ídu rĩ agâlé.’ 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó ãgõ vúlé jó agá ꞌdõlé ĩꞌdi jô ịsụ́ úwe bábá ãlá ru ãko ãzí kóru. 26 Ĩꞌdi dó mụ úríndí ũnzí ázị̂rị̃ ĩꞌdi ndẽlépi ũnzĩkãnã sĩ rá rĩ kí atrálé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé kí dó amụ́ uꞌálé ꞌbá ꞌdã agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó uꞌá ꞌdãá ꞌbá ꞌdã ꞌbã gbíyã vúlé rĩ dó ũnzĩkãnã sĩ ándrá drị̃drị̃ rĩ ndẽ rá.”

27 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, ũkú ãzí ayú ũꞌbí kí agá jọ ĩꞌdiní, “Andre ími tịlépi ãzíla ími undrulépi rĩ drị̃lẹ́ba rú!”

28 Yẹ́sụ̃ umvi, “Drị̃lẹ́ba rú la ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi tã la mbalépi rá rĩ nî.”

ꞌBá lẽ kí ícétáŋá

(Mãtáyõ 12:38-42)

29 ꞌBá ũꞌbí ꞌbã kí ru tra agá Yẹ́sụ̃ andre gá ꞌdãá, mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, “ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ꞌbá ũnzí la! Kí ícétáŋá ꞌbá ꞌbã icólé idélé ku la kí zị, ꞌbá ãzí icó ĩꞌbaní idélé la ku, cí la ícétáŋá ándrá Yónã drị́ rĩ ꞌi. 30 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ Yónã ándrá ícétáŋá ru ꞌbá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ ꞌbanî, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la vâ adru ícétáŋá ru ꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ ꞌbanî. 31 Ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ, ũkú úpí ru Sébã gá rĩ la mụ pá tulé ãzíla ꞌbá ụ́ꞌdụ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ agá rĩ kí tõlé, ‡ ãꞌdusĩku akó drị̃ angájó sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agâlé amụ́jó ímbátáŋá ũndũwã rú úpí Sũlũmánĩ ꞌbã imbálé rĩ kî arejó rĩ sĩ. Ãzíla úꞌdîꞌda, ꞌbá ãzí ãmbõgõ sĩ Sũlũmánĩ ndẽlépi rá la ꞌdâ cí. 32 ꞌBá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá ꞌdĩ kí drụ́zị́ pá tu ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ ĩmi tõlé ĩmi áꞌbị́ anzị úꞌdîꞌda ꞌdĩ, ãꞌdusĩku uja kí ándrá ásị́ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó rá ị́jọ́ Yónã ꞌbã ũlũlé ĩꞌbanî rĩ sĩ; § ájọ ĩminí ꞌbá ãzí ãmbógó sĩ Yónã ndẽlépi rá la ꞌdã cí!”

Tárã mgbã Ãdróŋá drị́ rĩ

(Mãtáyõ 5:15; 6:22-23)

33 Yẹ́sụ̃ jọ vâ “ꞌBá ãzí tárã tị ꞌbãlépi akulépi la cí jõku zị̃lépi la ãkójó agá la ꞌdáyụ, rá la ĩꞌdi ꞌbã la méjã drị̃ gá, ꞌbá kí sĩ ãko jó agá ꞌdãá rĩ kí undré ĩꞌbã kí afí agá jó agá. 34 Ími mịfị́ ĩꞌdi tárã ụrụꞌbá mídrị̂ drị́ gá rĩ. Ími mịfị́ drĩ adru múké, ími ụrụꞌbá la adru pírí ule rú, wó ími mịfị́ drĩ adru múké ku ími ụrụꞌbá la adru mụ́dẹ́ agá, mí icó ãngũ ndrelé ku. 35 Lẽ índre múké-múké ãcí ími agá rĩ ꞌbã anụ́ míní sĩ adrujó mụ́dẹ́ agá ku. 36 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ími ụrụꞌbá drĩ adru ule rú ãcí agá, wókõ ãzí ị́nị́ agá la kóru, mi adru ule rú ãcí sĩ pírí cécé tárã ꞌbã ãngũ jijó ími drị̃ gá ulepete rĩ áni.”

Ị́jọ́ ázíyá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá ĩyõ dị́nị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌdĩ kí drị̃ arụ́jó rĩ

(Mãtáyõ 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40)

37 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ jọŋá delé ꞌbo, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú la umve ĩꞌdi íná nalé ĩꞌdi be; mụ dó rá ri vụ̃rụ́ íná nalé. 38 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdã la mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ ũjĩ ru drị́ ráká ku, uꞌá ụ̃sụ̃táŋá sĩ.

39 Úpí jọ ĩꞌdiní, “Ĩmi ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ĩmi ị́rẹ̃jẹ́ ũngúkú ãmvé rĩ ũjĩ ãlá ru, wó agâlé ru ĩga tré rọ̃mgbọ́ sĩ ãzíla ũnzĩkãnã sĩ. 40 Ĩmi ꞌbá azalépi azâ ꞌdĩ! Ãdróŋá idé ãko ꞌbã ꞌa kí ũngúkú la ãmvé rĩ abe nĩ ku yã? 41 Wó lẽ ĩfẽ ãko ĩmidrị́ ị́rẹ̃jẹ́ agá rĩ kí sãánĩ agá rĩ abe ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî ãko pírí kí dó sĩ adru ĩmi ãni ãlá ru. 42 Ũcõgõ ĩmidrị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ! Ĩmi ãko pírí ĩmidrị́ mụdrị́ agá ãlu rĩ fẽ Ãdróŋá ní rá, wó ĩmi lẽtáŋá Ãdróŋá lẽjó ãzíla ị́jọ́ mgbã ꞌbá ũcõgõ agá rĩ kí ãzã kojó rĩ kí abe aꞌbe cã, múké la ĩdrĩ ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ide agá pírí ãzí rĩ kí aꞌbeŋâ kóru. 43 Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ãꞌdusĩku ĩlẽ kụ́rụ̃sị̃ ãmbogo drị̃lẹ́ gá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ ĩmi rujó rũrũ rĩ kî, ãzíla ĩlẽ úzị ĩmi ãrútáŋá sĩ ĩmi acị́ agá sụ̂ agâ sĩ. 44 Ũcõgõ ĩmidrị́, ãꞌdusĩku ĩmi ãmvélé ãmvélé ru ãlá ru, wó ĩŋma agá agá ru rá cécé ị̃nádrị̃ sịlépi rá ndrelé ku ꞌbá ꞌbaní acị́jó drị̃ la gâ sĩ nị̃ŋâ kóru rĩ áni.”

45 Ímbáꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ jọ ĩꞌdiní, “Ímbápị, ị́jọ́ mî jọlé ꞌdĩ kí sĩ mi vâ ãma uꞌdá ĩndĩ!” 46 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ũcõgõ ĩmidrị́ ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ ãꞌdusĩku ĩminí tẹ́rị́ ãnzị ũꞌbãjó ꞌbá kí drị̃ gá ĩꞌbaní icólé ꞌdụlé ku rĩ. Átã ĩmi ãmgbã ꞌdĩ gã kí vâ drị́ sulé sĩ kí ãzã kojó ꞌdụjó úmgbé. 47 Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩminí nãbịya ꞌbã ị̃nádrị̃ kí sịjó ãlá ru, wó íni ꞌdĩ ĩmi áyị́pịka ụꞌdị́ kí ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí nĩ. 48 Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ándrá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí idélé ꞌdĩ rá, ụꞌdị́ kí ándrá nãbịya kí ĩsị dó ị̃nádrị̃ la kî. 49 ‘ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ũndũwã ĩꞌdidrị̂ sĩ ĩmi drị̃ gá rĩ, ma rú nãbịya kí tị pẽ ụ̃pịgọŋa abe ĩmi rú, ĩmi ãzí rĩ kí ụꞌdị́ rá, ĩmi ãzí ꞌdĩ kí ĩcãndĩ!’

50 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ála rú ãrí nãbịya ꞌbadrị́ kí ụꞌdị́jó rĩ ꞌbã ãrígọ́tị ũfẽ kí ụrụꞌbá gá, angájó ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbãŋá gá, 51 iꞌdójó Hãbị́lị̃ ꞌbã ꞌdịŋá gá kpere Zãkãríyã ꞌbã ꞌdịŋá gá drĩdríŋĩ ãlĩtárĩ ꞌbã ãni ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ be rĩ gá rĩ ị́jọ́ la ála lị la ĩmi drị̃ gá ãndá-ãndá ru. 52 Ũcõgõ ĩmidrị̂ la rú adru íngõpí ĩmi ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ ãꞌdusĩku ĩmi atrị ꞌbá ꞌbaní gẹ̃rị̃ Ãdróŋâ nị̃jó rĩ cí ĩmi mgbã rĩ icó kí vâ filé Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ gâlé ku, ãꞌdusĩku ĩmi uga ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní filé úmgbé.” 53 Yẹ́sụ̃ la mụ ãngũ ꞌdã aꞌbelé ꞌbo, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ abe ngụ̃ kí ãjị́ la ũnzí, iꞌdó kí ĩꞌdi ụzịlé zịtáŋá ũꞌbí sĩ, 54 lẽjó ĩꞌdi rụjó ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũnzí rĩ sĩ.

12

Úzáŋá ꞌbá kí drị̃ gá ꞌbá ũnzãŋá sĩ rĩ

(Mãtáyõ 10:26-27)

1 ꞌBá ũꞌbí wẽwẽ rú ꞌbã kí ru tra agá ãngũ ãlu gá, iꞌdó kí ru ũŋmĩlé ũŋmĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní drị̃drị̃, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ ífí la mũlũmbẽ ĩꞌbadrị̂ sĩ. 2 Ãko drị̃ akulé cí rĩ ála drụ́zị́ ĩꞌdi iꞌdá tọndọlọ rá, jõku ãko aꞌbólé aꞌbô rĩ kí ála kí drị̃ gá ị́jọ́ nị̃ rá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩminí jọlé ãngũ ịnị agá rĩ la ru are ị̃tụ́ sĩ, ị́jọ́ mî jọlé yõkõlé sĩ jó gụ́rụ́ agá rĩ ála rú mụ ĩꞌdi iwálé jó drị̃ gá.

ꞌBá idéjó ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 10:28-31)

4 “Má wọ̃rị́kâ, álũ ĩminí, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ụrụꞌbá ꞌdĩ ꞌdịlépi áyụ wó vúlé vúlé ru icólépi ãko ãzí idélépi ãlá ku rĩ sĩ ku. 5 ꞌBá idéjó ụ̃rị̃ sĩ mâ iꞌdalé ĩminí rĩ Ãdróŋá ꞌi, drĩ ꞌbá ꞌdị rá, ĩꞌdi ꞌbã ũkpó vâ cí sĩ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá. Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ꞌi, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ la ĩꞌdi sĩ.

6 “Ícó ãriŋa nírí tõwú kí ị̃tụ̃ndãlé ãjẹ̃ were sĩ ku yã? Wó ãlu la ꞌbã ãzí ị́jọ́ ãvĩ Ãdróŋá ní ku. 7 Táni drị̃ꞌbị́ ífí ĩmi drị̃ gá ꞌdĩ nị̃ kí kãlãfe rá. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmi ãjẹ̃ ãmbógó ru ndẽ ãriŋa ũꞌbí ꞌdĩ kí rá!

Drị̃nzá ꞌbã rụ mi Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ sĩ ku

(Mãtáyõ 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 “Ãlu ĩminí, ꞌbá ĩꞌdi iꞌdalépi ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá rĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ lã mụ ĩꞌdi iꞌdalé mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rá. 9 Wó ꞌbá áma gãlépi ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá rĩ, ma vâ mụ ĩꞌdi gãlé mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. 10 ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ ũnzí jọ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ụrụꞌbá gá, Ãdróŋá la ĩꞌdi trũ rá, wó ꞌbá ãlu Úríndí Ãlá rĩ uꞌdálépi rĩ Ãdróŋá icó ĩꞌdi trũlé ku.

11 “Údrĩ ĩmi agụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ũpi rú ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ĩyõ abe, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ ĩmĩ mụlé umvilé rĩ sĩ jõku jọlé rĩ sĩ ku. 12 Sáwã ꞌdã sĩ Úríndí Ãlá rĩ la ĩmi imbá ị́jọ́ ĩmĩ mụlé jọlé rĩ sĩ.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá málĩ trũ azalépi aza-azâ rĩ drị̃ gá rĩ

13 Ágọ́bị́ ãzí ajọ́ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ní ũꞌbí kí agâlé, “Ímbápị, íjọ má ádrị́pị ní ꞌbã awa ãko má átẹ́pị ꞌbã aꞌbelé rĩ kí ãmanî.”

14 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdinî, “Mâ wọ̃rị̂, ãꞌdi fẽ mání ũkpõ ị́jọ́ lịjó jõku ãko awajó ĩminí nĩ yã?” 15 Mụ vâ ị́jọ́ jọŋá ĩꞌbaní rĩ trũ drị̃ gá, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ãzíla ĩmba ĩmi tã rọ̃mgbọ́ sĩ wókõ pírí sĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌbã ídri mgbã rĩ adru ãko ĩꞌdi trũ adrujó ꞌdĩ kí agá ku, drĩ táni adru málĩ trũ íngõpí.”

16 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌi, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu ágọ́bị́ ãzí málĩ abe la ꞌbã ãngũ ámvụ́ ala gá rĩ ka ũri múké. 17 Iꞌdó ị́jọ́ ũrãlé ĩꞌdi agâlé, ‘Ãko ãzí mâ sĩ icójó mâ ãkónã ꞌdĩ kí tãmbajó la yụ. Ma dó ãꞌdu idé yã?’ 18 Jọ dó ĩꞌdi agâlé, ‘Ma dó idé la íni, ma ĩrá úꞌdí ãmbógó la kí co, ma dó sĩ mâ ãkónã kí ꞌbã ala gá mâ ãko ãzí ꞌdĩ kí abe, ma dó ídu ꞌdĩ kí andi rá. 19 Ma dó sĩ jọ la áma agâlé, ími andre múké! Mi dó ãko múké mî lẽlé icólépi ími agụlépi ílí wẽwẽ rú rĩ kí abe, ị́jọ́ ídri ꞌbã lẽlé rĩ kí adru míní ĩpé ru, ína, ímvụ ãzíla mí idé dó ãyĩkõ!’ 20 Wó Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, ‘Mi aza-azâ! Ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ma ími ídri ꞌdụ rá. Ãꞌdi la dó ãko mî tãmbalé míní ꞌdĩ kí ꞌdụ nĩ?’ ” 21 Yẹ́sụ̃ de dó ị́jọ́ íni, “Ị́jọ́ ꞌdĩ cécé ꞌbá málĩ tralépi wẽwẽ rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ, wó adrulépi málĩ kóru Ãdróŋá rụ̂lé rĩ áni.”

Íꞌbã ásị́ Ãdróŋâ drị̃ gá

(Mãtáyõ 6:25-34)

22 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ájọ ĩminî, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ídri ĩmi agá rĩ sĩ ku, ĩmi dó ãꞌdu na, ãꞌdu mvụ, jõku ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩmi dó ãꞌdu sụ̃ yã rĩ sĩ ku. 23 Ídri ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ndẽ ãkónã rá, ãzíla ụrụꞌbá ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ndẽ bõngó rá. 24 Ĩndre drĩ kúrúke kí: kpẹ̃ kí ũri ku, ũkũnã kí vâ ku, kí vâ ĩrá kóru; wó Ãdróŋá la ĩꞌbaní íná fẽ nĩ! Ĩmi ị́jọ́ ãmbógó ru ãndânĩ ndẽ ãriŋa ꞌbadrị̂ rá!

25 “Ãꞌdi ĩmi ĩsélé gá icó sáwã ị̃drị̃lé ãlu ídri ĩꞌdidrị̂ agâ sĩ uꞌájó ãzo rú ũrãtáŋá sĩ rá la nĩ yã? 26 Ĩdrĩ dó icó ãko ãzí ĩmbíráŋá ꞌdĩ áni la idélé ku, ĩmi dó ị́jọ́ ũrã ãko ãzí kí drị̃ gá ãꞌdu sĩ yã?

27 “Ĩndre drĩ ũjó ásé agá ꞌdĩ ꞌbã zoŋá kî: nga kí ãzị́ ku, jõku idé kí bõngó ĩꞌbaní ku. Wó ájọ ĩminî úpí Sũlũmánĩ málĩ ĩꞌdidrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí sĩ bõngó ĩꞌdi ãni ũniyambamba rĩ ca kí mãwụ́wã ũjó ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ũnĩ kí agá ku. 28 Ãdróŋá drĩ dó ãko ásé agá rĩ kí ụ̃sụ̃ bõngó sĩ ꞌdĩ ꞌbã áni, ꞌdĩ kí ãko adrulépi ãndrũ cí wó drụ̃sị̃ ála kí ꞌbe ãcí gá rĩ kî, ĩꞌdi dó ĩmi ụ̃sụ̃ ku la íngoní yã? Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá were ꞌdĩ! 29 Ĩꞌbã ĩmi ásị́ gá ãma ãꞌdu na yã jõku mvụ yã rĩ drị̃ gá ku, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ la sĩ ku. 30 Wó ĩmi adru ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku, ãko ụ̃nọ́kụ́ drị́ rĩ vu adrolépi áyụ ꞌdĩ kí áni ku, ãꞌdusĩku ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ nị̃ ĩlẽ ãko ꞌdĩ kí rá rĩ gá rá. 31 Wó ĩndrụ̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ áyụ, ãzíla ãko ãzí ĩminí lẽlé ꞌdĩ kí ála kí fẽ ĩminí ĩndĩ.”

Málĩ tãmbajó ꞌbụ̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 6:19-21)

32 “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku ꞌbá má ãni wereŋá kãbĩlõ áni ꞌdĩ, ĩmĩ Átẹ́pị ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ ãko múké sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ gá rĩ kí fẽjó ĩminí rá. 33 Ĩmi ị̃tụ̃ndã ãko ĩmidrị̂ kí pírí rá ĩfẽ séndẽ la ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî. Ĩmi ịsụ́ dó ĩminí bõngó delépi ku (ĩmi ịsụ́ dó ĩminí málĩ ꞌbụ̃ gá ukólépi ku) la kî ãzíla ĩmba málĩ ĩmidrị̂ kí tã ꞌbụ̃ gá, ụ̃gụ́ꞌbá icó vâ sĩ kî ụ̃gụ̃lé ku ãzíla ụ̃dụ̃dụ̃ icó sĩ kí izalé ku. 34 Ãꞌdusĩku ãngũ málĩ mídrị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó rĩ gá, ími ásị́ la vâ mụ adrulé ala gá ꞌdãá.”

Ĩmi adru mịfị̂ trũ

35 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi adru bábá ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí drị̃ tẽjó, ãcí ĩmidrị́ lámbãŋá agá rĩ ꞌba anụ́ ku, 36 cécé ãtiꞌbo ãmbógó ĩꞌbadrị̂ drị̃ tẽlépi ĩꞌdi ꞌbã angájó ụ̃mụ̃ ũkú ĩgbãŋá gá rĩ áni. Drĩ amụ́ kẹ̃jị́tị pãlé ꞌbo, kí kẹ̃jị́tị nzị̃ pâlé drị̃drị̃ ꞌdã sĩ ĩꞌdiní mgbọ. 37 Ãtiꞌbo ꞌdã kí drị̃lẹ́ba rú ãmbógó ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí ịsụ́jó mịfị́ mgbọ rĩ sĩ ãꞌdusĩku kí bábá ĩꞌdi ꞌbã ãgõŋá drị̃ tẽjó! Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ãmbógô dó kọ́tị̃ trũ rá, ĩꞌdi dó kí iri vụ̃rụ́ ĩꞌbaní ãkónã fẽjó. 38 Ĩꞌdi adru ãtíꞌbó ꞌdã ꞌbaní drị̃lẹ́ba rú ãmbógó ĩꞌbadrị̂ drĩ amụ́ drĩ kí ịsụ́ bábá rĩ gá, drĩ táni amụ́ ị́nị́-ágágá jõku ãꞌụ́gọ́ ꞌbá kí cẹ̃rẹ́ ꞌbe agá ꞌdĩ! 39 Ĩmi are ị́jọ́ múké-múké, lị́cọ́ ꞌdị́pị drĩ tá sáwã ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã amụ́jó rĩ nị̃ cé, aꞌbe tá jó ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã tị ụ̃gụ́ꞌbá ní nũlé ku. 40 Ĩmi ãmgbã rĩ gá, ĩmi adru bábá, ãꞌdusĩku ĩnị̃ sáwã ãzíla ị̃tụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́ŋá sáwã ĩmĩ tátí ásị́ ꞌbãjó ku rĩ gá ku.”

Ụ̃pị́gọ́ŋá aritáŋâ trũ rĩ kí aritáŋâ kóru rĩ be

(Mãtáyõ 24:45-51)

41 Pétẽrõ zị, “Úpí, íjọ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ãmaní áꞌdụ̂sĩ yã?”

42 Úpí zị “Ãꞌdi ꞌbá ãko tãmbalépi ãrútáŋâ trũ ãzíla ꞌbá ãkónã fẽlépi sáwã múké rĩ agá la nĩ yã? 43 Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ drị̃lẹ́ba rú úpí ĩꞌdidrị̂ drĩ ĩꞌdi ịsụ́ ãzị́ ꞌdĩ nga agá ị̃tụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ. 44 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩꞌdi ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdã ꞌbã ãmbógó ru ãko ĩꞌdidrị́ rĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí. 45 Wó ụ̃pị́gọ́ŋá drĩ dó ꞌbã la ĩꞌdi ásị́ gá, ‘Ãmbógó mádrị̂ la ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ ãgõŋá gá ãzo rú,’ wó iꞌdó dó ãtiꞌbo ãzí ãgọbị rú ꞌdĩ kí colé ũkú ru rĩ kí abe cõ-cõ, ĩꞌdi na la ãzíla íwá mvụ sĩ ĩmẽrãjó. 46 Ãmbógó ãtíꞌbó ꞌdã drị́ rĩ ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu ĩꞌdi ãgõ ĩꞌdiní nị̃ŋá la kóru. Ĩꞌdi mụ ãtíꞌbó ꞌdã ụlị́lé nírí-nírí, ãzíla ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbãlé ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ abe.

47 “Ụ̃pị́gọ́ŋá ị́jọ́ ãmbógó ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã lẽlé rĩ nị̃lépi rá, wó itú ru bábá idéjó la ku rĩ ála ĩꞌdi co túré sĩ. 48 Wó ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã lẽlé rĩ nị̃lépi ku, ị́jọ́ izalépi tátí sĩ ĩꞌdiní drị̃rịma fẽjó rĩ, ála ĩꞌdi co were. ꞌBá ãko fẽjó ĩyõ rĩ drị́ ála aꞌị́ la ĩyõ rú, ãzíla ꞌbá ãko fẽjó ĩꞌdidrị́ ĩyõ rú ãndânĩ rĩ drị́ ála aꞌị́ la ĩyõ rú ãndânĩ.”

Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌbá kí fẽlépi kî sĩ ru arejó ku rĩ

(Mãtáyõ 10:34-36)

49 Yẹ́sụ̃ jọ, “Má amụ́ ãcí ajílé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá! Wó áma ásị́ gâlé má ũrã ãcí ꞌdĩ drĩ ájẹ́ iꞌdó ꞌbo íni. 50 Wó bãbụ̃tị́zị̃ mání mụlé bĩlé la cí, ị́jọ́ ꞌdĩ fi áma ásị́ gá ãzá ru kpere ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idéŋá ꞌbã ukó agá! 51 Ĩmi ũrã ĩmi ásị́ gá ị́jọ́ mâ amụ́jó rĩ ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ajíjó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbanî yã? Yụ! Má ají ꞌbá ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku wó rá la awaŋá. 52 Iꞌdójó sáwã ꞌdĩ sĩ, ꞌbá tõwú lị́cọ́ ãlu agá rĩ kí ru awa amụtị sĩ ị̃rị̃; ꞌbá ị̃rị̃ amụtị ãlu rĩ gá ãzíla ꞌbá na amụtị ãzí rĩ gá, kí dó sĩ ãgátã ga kí drĩdríŋĩ gá áma ị́jọ́ sĩ. 53 Kí ru awa átẹ́pị kí ngọ́pị̃ be ãzíla ngọ́pị kí átẹ́pị̃ be, andre kí ị̃zẹ́pị̃ be ãzíla ị̃zẹ́pị kí ãndrẽ be, ĩdrá kí ũkû be ãzíla ũkú kí ĩdrâ be.”

Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌbo rĩ ꞌbã ífí vãjó

(Mãtáyõ 16:2-3)

54 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá pírí ꞌbanî, “Ĩdrĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ uzogó drị̂ ndre ru ꞌbã agá ãngũ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru ꞌbo, ĩtẽ ku rú ĩmi jọ la, ‘Uzogó la amụ́ ꞌdịlé ꞌdị̃-ꞌdị̃,’ wó ĩꞌdi ru idé rá. 55 Wó ũlíríkã angá jõ lilé ándrâlé ru, ĩmi jọ la, ‘Ãngũ la mụ adrulé ãcí ru,’ wó ãngũ la adru ãcí ru rá. 56 Ĩmi ụ̃nọ́kụ́ ndre ụ̃rụ́ꞌbụ̃ trũ wó ĩmi ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ agá ãꞌdu la ru idé nĩ yã rĩ nị̃ cé. Wó ĩvã ị́jọ́ mâ idélé ꞌdĩ kí ífí ku, ãꞌdusĩku ĩꞌbã ĩmi ĩnị̃ Ãdróŋá cé wó ĩnị̃ ĩꞌdi ku!

Ĩmi icí tị ꞌbá ĩmi tõlépi rĩ trũ

(Mãtáyõ 5:25-26)

57 “Ĩmi amá ị́jọ́ múké rĩ ĩminí áyụ ku ãꞌdu sĩ? 58 ꞌBá ãzí drĩ ími tõ kẹ́sị̃ gá, ĩmi mụ agá ĩꞌdi be gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ, lẽ ĩmi icí tị ĩꞌdi be ịsụ́ ĩca drĩ jájĩ drị̃lẹ́ gá ku. Ídrĩ idé la ꞌdĩ áni ku, ĩꞌdi ími agụ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi dó ími ꞌdụ fẽlé ãmbógó drị́, kí dó ími ꞌdụ ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá. 59 Ájọ míní, mí icó ãfũlé mãbụ́sụ̃ gâlé ku kpere míní séndẽ ãsị̃lépi rĩ de agá ũfẽ agá.”

13

Ásị́ ujaŋá jõku drã

1 Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá ãzí kí ándrá cí, jọ kí ị́jọ́ ꞌbá Gãlị́lị̃ rú Pĩlátõ ꞌbã ụꞌdị́lé ãrí la kí usajó ídétáŋá idéjó ĩꞌbã ãdroŋa ꞌbaní rĩ kí drị̃ gá Yẹ́sụ̃ nî. 2 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní jọ, “Ĩmĩ ũrãjó la rĩ sĩ ꞌbá Gãlị́lị̃ rú ụꞌdị́lé rá ꞌdĩ kí ndẽ kí ꞌbá ãzí Gãlị́lị̃ rú ꞌdĩ kí ũnzĩkãnã sĩ rá yã? 3 Adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ájọ ĩminí ãndá-ãndá ru, ĩdrĩ ásị́ uja ku ĩmi ũdrã pírí ꞌdĩ ꞌbã áni. 4 Ĩmi ũrã ꞌbá mụdrị́ drị̃ ãrõ jó ꞌbã aꞌdéjó kí drị̃ gá Sĩlówámũ gá ũdrãlépi pírí ꞌdã ndẽ kí ũnzĩkãnã sĩ pírí ꞌbá uꞌálépi ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ kí rá yã? 5 Ájọ ĩminí, yụ! Wó ájọ ĩminí, ĩdrĩ ásị́ uja ku, ĩmi ũdrã cécé ĩꞌbadrị́ ꞌdã ꞌbã áni.”

6 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ sĩ, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu ĩꞌdi ꞌbã úlúgó ife zo ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá, mụ ãka la kí ndrelé ịsụ́ ãko ãzí ala gá ãluŋá la ku. 7 Jọ ꞌbá ámvụ́ aga tẽlépi rĩ ní, ‘Índre, ári acị́lé ílí na ꞌdĩpí má ịsụ́ ife ífí kalépi ãluŋá la ife ꞌdĩ ꞌbã ụrụꞌbá gá ꞌdâ ku, íga ĩꞌdi vụ̃rụ́. Ife ꞌdĩ la dó ri ụ̃nọ́kụ́ ayúlé ị̃sálị íngoní ru?’

8 “Wó ágọ́bị́ ámvụ́ andre tẽlépi rĩ umvi ĩꞌdiní, ‘Mí aꞌbe ĩꞌdi ílí ãlu ị̃dị́, álẽ aga la sõlé pírí, ma wórõ ũꞌbã ị̃ndụ́ la gá. 9 Drị̃ dó ífí ka ílí drụ̃sị̃ rĩ gá rá, ĩꞌdi adru múké; jõ dó ꞌdĩ áni ku, ma dó ĩꞌdi ga vụ̃rụ́ ĩndõ.’ ”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũkú acálépi rá ãgãlépi vụ̃rụ̂ sĩ rĩ adríjó Sãbátũ sĩ rĩ

10 Sãbátũ ãzí ãlu la sĩ Yẹ́sụ̃ ri ímbátáŋá imbálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ãzí ãlu la agá. 11 Ũkú ãzí ãlu ꞌdãá cí acálépi úríndí ũnzí sĩ ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ ꞌdĩpí la, icó ru ĩdrẽlé ụrụgá múké-múké ku. 12 Yẹ́sụ̃ la mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, umve ĩꞌdi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé jọ, “Ũkû, átrũ mi ãyánĩ mídrị́ ꞌdĩ sĩ rá.” 13 ꞌBã dó drị́ kí ĩꞌdi drị̃ gá, gbõgbõ ũkú ꞌdĩ ĩdrẽ ru ụrụgá ãzíla ịcụ́ dó Ãdróŋâ rụ́.

14 Ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdã gá rĩ acá ũmbã sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũkú ꞌdã adríjó ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ rĩ sĩ, jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ kí ázíyá sĩ ãzị́ ngajó Sãbátũ ãlu ꞌdĩ agá. Lẽ ĩmi amụ́ adríŋá gá ụ́ꞌdụ́ ãzí ꞌdĩ kí agá, adru Sãbátũ sĩ ku.”

15 Yẹ́sụ̃ jọ ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá rĩ ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe, “Ĩmi pírí ꞌbá mũlũmbẽ rú ꞌdĩ! Ĩmi ãlu-ãlu icó ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ kí jõku tị́ ĩꞌdidrị̂ kî trũlé agụlé ị̃yị́ mvụlé ku la nĩ yã? 16 Úꞌdîꞌda ũkú Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũri rú Sĩtánĩ ꞌbã umbélé ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ ꞌdĩ ꞌbã ịsụ́ adríŋá Sãbátũ sĩ ku yã?” 17 Umvitáŋá ĩꞌdidrị̂ fẽ drị̃nzá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ãzí ꞌdĩ acá kí dó ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ũniyambamba ꞌdĩ kí sĩ.

Ị́jọ́ uꞌbélé ũri umvelé hãrãdálị̃ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 13:31-32; Mãrákõ 4:30-32)

18 Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá kí pírí, “ꞌBá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí iꞌdá íngõ áni? Ma ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu sĩ? 19 Ĩꞌdi iꞌdá cécé hãrãdálị̃ áni, ágọ́bị́ ãzí ꞌbã agụlé salé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ gá rĩ áni. Zo rá acá dó ife rú, ãzíla ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ ũꞌbã kí jõrõvũ kénĩ la kí agá.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ãkụ́kị́ drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 13:33)

20 Yẹ́sụ̃ zị vâ kí ị̃dị́, “Ma dó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu be yã? 21 Ĩꞌdi cécé ãkụ́kị́ ũkú ãlu ní ꞌdụlé usalé ãnáfóró ãmbógó la trũ rĩ áni, kpere ĩꞌdiní ụ̃pị̃ agá.”

Kẹ̃jị́tị lụ́rụ́ŋá rĩ

(Mãtáyõ 7:13-14, 21-23)

22 Yẹ́sụ̃ mụ táwụ̃nị̃ kí agâ sĩ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ, ꞌbá kí imbá trũ, ĩꞌdi mụ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé. 23 ꞌBá ãzí zị ĩꞌdi, “Úpí, ꞌbá kí mụ ru palé wereŋá ru yã?” 24 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní pírí, “Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ ũkpõ ꞌbãjó fijó kẹ̃jị́tị síríŋá rĩ gâ sĩ. Ãꞌdusĩku ꞌbá ũꞌbí kí lẽ ãndá-ãndá ru filé ala gâ sĩ rá. Wó icó kí ku. 25 Ãmbógó jó ꞌdị́pị la angá ụrụgá ĩꞌdi kẹ̃jị́tị ụ̃pị̃, wó ĩmi pá utu ãmvé kẹ̃jị́tị pãŋâ trũ ãzíla mãmálá ꞌbãŋâ trũ, ‘Úpí, ínzị̃ ãmaní kẹ̃jị́tị.’ Wó ĩꞌdi umvi la, ‘Ánị̃ ĩmi angá íngõlé yã rĩ ku.’

26 “Ĩmi dó umvi la, ‘Ãma ándrá na agá, mvụ agá mî trũ, ãzíla íri ꞌbá kí imbálé táwụ̃nị̃ ãmadrị́ agá ꞌdâ!’ 27 Wó ĩꞌdi ĩmi umvi, ‘Ánị̃ ĩmi angá íngõlé yã rĩ gá ku, ĩmi ĩdã ĩmi má rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ rá, ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ.’

28 “Ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá áwáŋá kí adru sị́ naŋá be cí ĩminí Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, Yãkóꞌbõ, ãzíla nãbịya kí ndrejó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ. Wó íni ꞌdĩ úꞌbé dó ĩmi ãmvé ꞌbo. 29 ꞌBá kí rú amụ́ angájó ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru, ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru, ụ́rụ́ ãzíla ándrâlé ru, kí dó ri vụ̃rụ́ ụ̃mụ̃ nalé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ agá. 30 Wó ꞌbá wẽwẽ rú drị̃drị̃ rĩ kí drụ́zị́ acá ꞌbá vúlé rĩ kî rú, ãzíla ꞌbá vúlé rĩ kí acá ꞌbá drị̃drị̃ rĩ kî rú.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã mãmálá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ sĩ

(Mãtáyõ 23:37-39)

31 Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ãzí amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ jọ kí ĩꞌdinî, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ, ímụ ãngũ ãzí ndú la gá. Hẽródẽ lẽ ími ꞌdịlé rá.”

32 Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Ĩmụ lũlé la nãrãgã ꞌdã ní, ma úríndí ũnzí kí adro ãmvé, ãzíla ꞌbá kí adrí ãndrũ ãzíla drụ̃sị̃ drĩ dó ca ụ́ꞌdụ́ na la gá ꞌbo ma ãzị́ mádrị́ rĩ de rá. 33 Ị́jọ́ íngõ drị̃ táni ru idé nĩ tí, lẽ ámụ mâ ãzị́ trũ ãndrũ, drụ̃sị̃ ãzíla drụ́zị́ drị̃ gá, ãꞌdusĩku nábị̃ icó drãlé ãngũ ãzí gá ku, lú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá.

34 “Wọ́gọ̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃, ĩmi ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ĩmi ꞌbá nãbịya rú Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé ꞌdĩ kí ụꞌdị́, ĩmi vâ kí uꞌbé írã sĩ. Pâlékó sị́ mâ lẽjó áma drị́ ꞌbãjó anzịŋá ĩmidrị̂ kí drị̃ gá, kí tãmbajó cécé ãꞌụ́ andre ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã mvaka kí atrájó ĩꞌdi rụ́ ụ́pụ́pị́ agá rĩ áni! Wó ĩmi ãꞌị̃ ku. 35 Índre Ãdróŋá aꞌbe dó jó ĩmi sĩ ĩꞌdi rụ́ ịcụ́jó ꞌdĩ ándrú ru. Wó ájọ ĩminí, ĩmi icó áma ndrelé ị̃dị́ ku kpere ĩmĩ jọ agá la, ‘Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂!’✡”

14

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ ãyánĩ rú adríjó rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sãbátũ ãzí sĩ Yẹ́sụ̃ mụ íná nalé Fãrĩsáyĩ ãzí ãmbógó rú la drị́ ko gá. ꞌBá ri kí ĩꞌdi ndrelé gọ̃gọ̃ ĩꞌdi ãꞌdu idé ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé ku rĩ drị̃ gá. 2 Ágọ́bị́ ãzí pá la kí ãvõjó drị́ abe la amụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́. 3 Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla ꞌbá ãzị́táŋá ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kî, “Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ãꞌị̃ ꞌbá adríjó Sãbátũ sĩ rá yã jõku yụ?”

4 Wó ĩyãŋã kí tútú. Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ꞌbá ꞌdã ꞌi, adrí ĩꞌdi, pẽ tị la rá. 5 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãzí drĩ adru ngọ́tị́ trũ, jõku mánị̃gọ́ trũ, wó drĩ aꞌdé ꞌbụ́ ị̃yị́ trũ la gá Sãbátũ sĩ, icó ĩꞌdi anzélé ãmvé cọtị ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ ꞌdã sĩ ku rĩ ãꞌdi ꞌi yã?”

6 ꞌBá ꞌdã icó kí vâ ĩꞌdi umvilé ku.

Íꞌbã mi ãmbógó ru cénĩ ku

7 Yẹ́sụ̃ ndre ꞌbá ụ̃mụ̃ gá umvelé umvê rĩ kí ãngũ ũniyambamba drị̃lẹ́ gá rĩ kí ũpẽ agá, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌi, 8 “ꞌBá ãzí umve jõ mi ụ̃mụ̃ ũkú ũgbãjó rĩ gá, ĩmụ rilé ãngũ ãlá drị̃lẹ́ gá ri kí agá ku. Icó ru idélé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbá ãzí ãmbõgõ sĩ ími ndẽlépi rá la ûmve ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ꞌdã gá ĩndĩ, 9 wó ꞌbá tá ĩmi umvelépi ị̃rị̃ trá nĩ rĩ la amụ́ jọlé la, ‘Ínga rá ꞌbã ri ãngũ mídrị́ mî tá sĩ rijó ꞌdĩ gá ꞌdâ.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ la míní drị̃nzá fẽ ála ími agụjó rijó vúlé ãngũ dọ́dọ́ rĩ gá rĩ sĩ.

10 “Wó údrĩ ími umve, íri ãngũ vúlé ꞌdã gâlé, ꞌbá ími umvelépi rĩ drĩ dó acá mí rụ́ ꞌdõlé, ĩꞌdi dó jọ la, ‘Mâ wọ̃rị̂, mí amụ́ rilé ãngũ múké ꞌdõ gá.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ la dó míní ãrútáŋá ají ãmụ́ ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí. 11 ꞌBá pírí ru ꞌbãlépi ãmbógó ru kí drị̃ sĩ ꞌdĩ kí ála kí isé vụ̃rụ́, wó ꞌbá ru malépi fụ́ ꞌdĩ kí ála kí ꞌbã ãmbógó ru.”

12 Yẹ́sụ̃ jọ lị́cọ́ ꞌdị́pị ní, “Ídrĩ ꞌbá umve ãkónã ụ̃mụ̃ drị̂ gá, mí umve jõ mî wọ̃rị́ka kí áyụ ku, mí ádrị́pịka kí ku jõku ꞌbá ími bụ́lụ́ gá málĩ trũ rĩ kí áyụ ku, ãꞌdusĩku kí drụ́zị́ ími umve vúlé gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ãrígó la ũfẽjó. 13 Ídrĩ ụ̃mụ̃ ꞌbã mí umve ala gá ꞌbá lẽmẽrí, ꞌbá acálépi rá ãzíla mịfị́ kóru ꞌdĩ kî. 14 ꞌBá ꞌdĩ kí míní sụ̃sụ́ wi, ãꞌdusĩku icó kí ími ũfẽlé ku. Ãdróŋá la rú ími ũfẽ nĩ drụ́zị́ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ꞌbã kí angájó ídri rú ꞌdã sĩ.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ụ̃mụ̃ ãmbógó rĩ drị́ rĩ

(Mãtáyõ 22:1-10)

15 ꞌBá ãzí ãlu rilépi Yẹ́sụ̃ be íná tị gá ꞌdãá ĩndĩ rĩ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arilé jọ Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌBá drụ́zị́ rilépi ụ̃mụ̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdã agá rĩ kí ãyĩkõ la kí fụ trẹ̃yị́!”

16 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu ágọ́bị́ ãzí ꞌbã ụ̃mụ̃ ãmbógó la umve dó sĩ ꞌbá ala gá wẽwẽ rú. 17 Sáwã ụ̃mụ̃ drị̂ la mụ calé ꞌbo, pẽ ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị̂ kí tị lũlé la ãmụ́ ꞌbaní, ‘Ĩmi amụ́, ãko pírí kí dó bábá!’ 18 Wó iꞌdó kí pírí ru ũtrũlé ãlu-ãlu, ꞌbá ãzí rĩ jọ ‘Má ĩgbã drĩ mâ ámvụ́ lẽ ámụ drĩ ndrelé la, ítrũ ma rá.’ 19 ꞌBá ãzí rĩ jọ, ‘Ma ĩgbã mâ mãnịgọ ámvụ́ sõlépi rĩ kí mụdrị́, ma dó mụ kí ụ̃ꞌbị̃lé, ítrũ ma rá fô!’ 20 ꞌBá ãzí rĩ jọ, ‘Má ĩgbã ũkú úꞌdí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó mụlé ku.’

21 “Ãtíꞌbó ãgõ vúlé ꞌdõlé, ãzíla ũlũ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní jọlé ꞌdĩ kí ãmbógó lị́cọ́ ꞌdị́pị nî. Ãmbógó lị́cọ́ ꞌdị́pị ásị́ iza ru, pẽ dó ãtíꞌbó tị, ‘Ímụ mbẽlẽ-mbẽlẽ gẹ̃rị̃ agâ sĩ ãzíla gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí agâ sĩ, mí umve mání ꞌbá lẽmẽrí ri kí, ꞌbá mịfị́ kóru ꞌdĩ kí, ãzíla ꞌbá acálépi rá ꞌdĩ kî trũ.’ 22 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbó ãgõ jọ, ‘Ãmbógó, ị́jọ́ mî jọlé mání rĩ idé kí ru rá, wó ãngũ ace drĩ jó agá ꞌdõlé cí.’ 23 Ãmbógó jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní, ‘Ímụ gẹ̃rị̃ agâ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌbã ãngũ ãmvélé ru ri kí agá, mí aꞌị́ ꞌbá ala gá ri kí amụ́jó ụ̃mụ̃ gá ꞌdõlé ꞌbã ga rú sĩ tré. 24 Ájọ míní, ꞌbá drị̃drị̃ umvelé ꞌda ꞌbã ãzí ãlu la icó afílé ụ̃mụ̃ ꞌdĩ gá ku.’ ”

Ãjẹ̃ Yẹ́sụ̃ vú bĩjó rĩ

(Mãtáyõ 10:37-38)

25 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá ũꞌbí ri kí mụlé Yẹ́sụ̃ trũ, uja ru tị ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé jọ, 26 “ꞌBá ãzí drĩ amụ́ má rụ́ ꞌdõlé drĩ átẹ́pị̃ ãzíla ãndrẽ ꞌi, ũkú ꞌi, ãzíla anzịŋá kí, ádrị́pịka kí ãzíla ámvọ́pịka kí abe, drĩ vâ ídri ĩꞌdi mgbã rĩ drị́ gá rĩ gã úmgbé ku, icó ĩꞌdiní adrujó ꞌbá mání imbálé la rú ku. 27 ꞌBá mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị̂ ꞌdụlépi ãzíla áma vú ãbĩlépi ku rĩ icó adrulé ꞌbá mání imbálé rĩ rú ku.

28 “Ícétáŋá sĩ, ĩmi ãzí ãlu drĩ lẽ jó ãmbógó la sịlé, drị̃drị̃ rĩ sĩ icó rilé vụ̃rụ́ jó ꞌbã ãjẹ̃ itúlé sĩ nị̃jó la icó ãjẹ̃ nalé íngõpí ĩꞌdiní sĩ ukójó. 29 Drĩ dó bõrõ sị rá, wó sĩlíngĩ drĩ adru ĩꞌdidrị́ ꞌdáyụ drị̃ la dejó, ꞌbá pírí jô ndrelépi rá rĩ kí ĩꞌdi gụgụ̃. 30 Kî jọ la, ‘Ĩndre drĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi! Iꞌdó jó sịlé wó ũkpó la ca sĩ icójó jô dejó ku.’

31 “Ícétáŋá sĩ úpí ãlu drĩ ru itú sĩ mụjó ãꞌdị́ gá ãsĩkárĩ 10,000 be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí ãzí ãsĩkárĩ trũ álĩfũ kãlị́ ị̃rị̃ la be, ĩꞌdi ri vụ̃rụ́ ru itúlé, ũkpó mádrị̂ ca ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí ãsĩkárĩ trũ wẽwẽ rú rĩ be rá yã? 32 Drĩ icó ku, ĩꞌdi ụ̃pị́gọ́ŋá kí tị pẽ drĩ fụjó úpí ãzí ꞌdã be sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ajíjó kí drĩdríŋĩ gá, ịsụ́ íni ꞌdĩ kí drĩ álị́-álị́ ru. 33 Ũví ãlu ꞌdĩ sĩ ĩmi ãzí ãlu drĩ lẽ adrulé ꞌbá mání imbálé la rĩ rú, ꞌbã aꞌbe ãko pírí ĩꞌdi abe ri kî.”

Ãꞌị́ sị́ kóru ru rĩ

(Mãtáyõ 5:13; Mãrákõ 9:50)

34 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ãꞌị́ ĩꞌdi ãjị́ fẽ. Wó sị́ la jõ yụ, ícó ĩꞌdi ujalé ãꞌị́ ru ũgũgõ íngoní ru? 35 ꞌBa kí ãꞌị́ sị́ kóru rĩ sũ ásé gá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ụ̃rọ̃drị́ kóru rĩ sĩ. ꞌBá ãlu-ãlu icólépi ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá rĩ ꞌbã are.”

15

Kãbĩlõ ãvĩlépi rá rĩ

(Mãtáyõ 18:12-14)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ãzí rĩ kí abe amụ́ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ arelé. 2 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe iꞌdó kí unulé, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ kí aꞌị́, ĩꞌdi vâ íná na ĩꞌba abe ĩndĩ!” 3 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ: 4 “ꞌBá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ la ꞌbã kãbĩlõ túrú ãlu agá ãlu rĩ drĩ ãvĩ rá, ĩꞌdi dó ãꞌdu idé? Ĩꞌdi kãlị́ úrômĩ drị̃ la úrômĩ ꞌdĩ kí aꞌbe mụjó ãvĩlépi ãlu ꞌdã ndrụ̃ trũ kpere ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́ agá la ku yã? 5 Drĩ ĩꞌdi ịsụ́ rá, ĩꞌdi aꞌdụ́ la kọ́trọ́ sĩ trũ gõjó lị́cọ́ gá lé ãyĩkõ sĩ. 6 Drĩ acá lị́cọ́ gá ꞌbo, ĩꞌdi wọ̃rị́ka kí umve, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã bụ́lụ́ gá rĩ kí abe ãngũ ãlu gá. Ĩꞌdi jọ la ĩꞌbaní, ‘Má uꞌá ãyĩkõ sĩ ma mâ kãbĩlõ ịsụ́jó rĩ sĩ, ãma idé kí dó ãyĩkõ la ꞌi’ 7 Ájọ ĩminí ãndá-ãndá ru ãyĩkõ la ga ꞌbụ̃ gâlé tré ꞌbá ãlu ꞌbã ásị́ ujajó rĩ sĩ ndẽ ꞌbá kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ ru ꞌbãlépi ãlá ru lẽlépi ásị́ ujalépi ku ꞌdĩ kí rá.”

Sĩlíngĩ ãvĩlépi rĩ

8 “Jõku ũkú ãzí sĩlíngĩ ífí trũ mụdrị́ ífí ãlu rĩ ꞌbã ãvĩjó rá rĩ la ãꞌdu idé yã? Ĩꞌdi lámbãŋá tị ꞌbã, ĩꞌdi jó ꞌa we, ĩꞌdi ndrụ̃ la jãjã rú kpere ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́ agá la. 9 Drĩ ịsụ́ la ꞌbo, ĩꞌdi wọ̃rị́ka kí umve jĩránĩ abe ãngũ ãlu gá, ĩꞌdi jọ la ĩꞌbaní, ‘Ma ãyĩkõ sĩ ma mâ sĩlíngĩ ãvĩlépi rĩ ịsụ́jó rá rĩ sĩ. Ãma idé kí ãyĩkõ la ꞌi’ 10 Ájọ ĩminí, ĩꞌdi cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí ãyĩkõ idé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbá ũnzí ãlu la ꞌbã ásị́ ujajó rĩ sĩ.”

Mgbá ãvĩlépi rĩ

11 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ágọ́bị́ ãlu ĩꞌdi ꞌbã anzị kí ị̃rị̃. 12 Vúléŋá rĩ jọ ĩꞌdiní, ‘Má átẹ́pị, mí ãfẽ ãko mádrị́ wókõ gá rĩ kî.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị̂ awa dó ãko kí anzị ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbanî. 13 Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá mgbá vúlé rĩ ị̃tụ̃ndã ãko ĩꞌdidrị́ rĩ kí pírí, ko dó drị̃ mụlé séndẽ ĩꞌdidrị̂ abe ãngũ álị́ gá iza dó séndẽ ĩꞌdidrị̂ kí pírí. 14 Iza ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí, gbõgbõ rílẽ aꞌdé ãngũ ꞌdã gá ika, ãbị́rị́ iꞌdó dó filé ụrụꞌbá la gá. 15 Mụ dó sĩ ãzị́ ngalé ꞌbá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá la drị́, pẽ tị la ĩzõgó kí ucélé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agâlé. 16 Lẽ ru ꞌa tõlé ãkónã ĩzõgó kí nalé rĩ ꞌbã ị́mbị́lị́kọ́ kî sĩ, wó ꞌbá ãzí fẽ ĩꞌdiní ãko ãzí nalé nãnã la ku.

17 “Ãsị̃jó iꞌdó dó ị́jọ́ ũrãlé, ‘ꞌBá ãzị́ ngalépi má átẹ́pị drị́ rĩ kí ãkónã na tí kí aꞌbe la cí, wó ãbị́rị́ la fi má rụ́ ĩꞌdi úgólé áma colé ꞌdĩ! 18 Ma mâ ngá gõ vúlé má átẹ́pị drị́ko gâlé, ma jọ la ĩꞌdiní: Má átẹ́pị, má iza ị́jọ́ Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá vâ ími drị̃lẹ́ gá ĩndĩ. 19 Mgbã la sị tá áma umvejó mî ngọ́tị́ ru ị̃dị́ ku; dũbã rá la íꞌbã dó ma ꞌbá mí ãni ãzị́ ngalépi ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru.’ 20 Gbõgbõ angá ụrụgá gõ dó átẹ́pị̃ drị́ko gâlé. Ĩꞌdi drĩ adru agá rá-rá ru ꞌdĩ gá ꞌdĩ átẹ́pị̃ ndre ĩꞌdi, ízákĩzã la fi dó átẹ́pị̃ ásị́ gá, cẹ̃ dó mụlé ĩꞌdi amvulé, ni kí dó ru ĩꞌdi be. 21 Ngọ́pị̃ jọ dó átẹ́pị̃ nî, ‘Má átẹ́pị, má iza dó ị́jọ́ Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ãzíla ími drị̃lẹ́ gá. Lẽ tátí ûmve dó ma mî ngọ́tị́ ru ị̃dị́ ku.’

22 “Wó átẹ́pị̃ umve ụ̃pị́gọ́ŋá kî, ‘Gbõrú! Ĩmi ají bõngó úꞌdí la kí sulé ụrụꞌbá la gá, ĩsụ̃ vâ drọ̃nọ́ drị́mváŋá la gá ãzíla gézĩmã pá la gá. 23 Ĩmi ají kãjóŋá mũlũkũdũ la, ĩlị ĩꞌdi vụ̃rụ́. Ãma amụ́ kí dó nalé la ãyĩkõ idéjó. 24 Ngọ́tị́ mádrị́ ꞌdĩ ãvĩ jõ rá; ịsụ́ dó ru rá. Drã jõ rá; adrî dó rá.’ Iꞌdó kî dó ãyĩkõ idélé.

25 “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mgbá kãyúŋá rĩ drĩ ámvụ́ agâlé. Ĩꞌdi mụ acálé lị́cọ́ tị gá ãni rú, are úngó ãzíla ꞌbá kí dị̃ tu sĩ la. 26 Umve ụ̃pị́gọ́ŋá ãzí ãlu la zịlé ãꞌdu la ru idé nĩ. 27 Umvi, ‘Mî ádrị́pị amụ́ ꞌbo, ãzíla mî átẹ́pị lị ĩꞌdiní kãjóŋá mũlũkũdũ ꞌdâ rĩ, ãꞌdusĩku ãgõ vúlé ꞌdõlé múké ãzíla ãlá ru.’

28 “Ádrị́pị̃ kãyú rĩ ꞌa ve ũmbã sĩ, gã dó filé jó agâlé úmgbé. Átẹ́pị̃ ãfũ dó ĩꞌdi rụ́ ãmvé ꞌdõlé sĩ mãmálá ꞌbãlé ꞌbã fi jó agâlé. 29 Umvi átẹ́pị̃ ní jọ, ‘Índre drĩ! Ílí ꞌdĩ kí pírí ári ãzị́ ngalé míní ụ̃pị́gọ́ŋá ru, ágã vâ ími tị ku. Ãko mî fẽlé mánî rĩ ãꞌdu? Átã táni ị̃ndrị́mváŋá ífẽ mání sĩ ãyĩkõ idéjó mâ wọ̃rị́ka abe ku. 30 Wó mî ngọ́tị́ ãko mídrị̂ kí izalépi pírí ãwụ́ꞌbá abe ꞌdĩ la mụ amụ́lé lị́cọ́ gá ꞌbo, mí uja ĩꞌdiní kãjóŋá mũlũkũdũ la lịlé íngoní ru?’

31 “Átẹ́pị̃ jọ, ‘Índre mâ ngọ́pị, ãma ụ́ꞌdụ́ pírí mí be, ãzíla ãko mádrị̂ kí pírí mí ãni. 32 Wó lẽ ãma idé ãyĩkõ rá, ãꞌdusĩku mí ádrị́pị drãjó rá; adrî dó ị̃dị́. Ãvĩjó rá; ịsụ́ dó ru rá.’ ”

16

ꞌBá ãko tãmbalépi mũlũmbẽ sĩ rĩ

1 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ágọ́bị́ ãzí ãlu kụ́rẹ́nị́ la ꞌbã ꞌbá ãko tãmbalépi rĩ, útõ ĩꞌdi kápa ꞌdị́pị tị gá ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã kápa kí izajó izâ rĩ sĩ. 2 Umve dó ꞌbá ꞌbãlé ꞌdã ꞌi ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé zị ĩꞌdi, ‘Ị́jọ́ mâ arelé ími ụrụꞌbá gá rĩ ãꞌdu? Ínze mâ kápa kí vú, ãꞌdusĩku mí icó dó mâ ngá kí tãmbalé ị̃dị́ ku.’

3 “ꞌBá ãko tãmbalépi rĩ jọ dó ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ma dó úꞌdîꞌda ãꞌdu idé? Ãmbógó mádrị̂ la áma dro ãzị́ gá rá, ma vâ ũkpõ kóru ámvụ́ sõjó, ãzíla ma vâ drị̃nzá sĩ ãko aꞌị́ŋá aꞌị́jó. 4 Ánị̃ dó ma mụ ãꞌdu idélé yã rĩ gá rá, ꞌbá kí mụ áma aꞌị́lé ĩꞌbadrị́ko gá rá ãzị́ drĩ dó ukó mání rá rĩ gá.’

5 “Umve dó ꞌbá ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã mọ̃rị́ trũ rĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Zị drị̃drị̃ rĩ ꞌi, ‘Mọ̃rị́ ãmbógó mádrị̂ drị́ mídrị́ lé rĩ sị́?’ 6 Umvi ĩꞌdiní, ‘Déꞌbẽ túrú ãrõ ãdu nalé nãnã rĩ ãni.’ ꞌBá ãko tãmbalépi rĩ umvi ĩꞌdiní, ‘Íri vụ̃rụ́, mí asi dẹ́nọ̃ ꞌdĩ rá, ísĩ túrú sụ.’

7 “Ãtíꞌbó ꞌdĩ umve ágọ́bị́ námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ ꞌi, ĩꞌdi mụ afílé ꞌbo, zị ĩꞌdi, ‘Ãmbógó mádrị̂ ꞌbã mọ̃rị́ mídrị́ íngõpí?’ Umvi, ‘Mọ̃rị́ mádrị̂ ĩꞌdi ãnáfóró gụ̃tị́yã álĩfũ ãlu ãni.’ Ãtíꞌbô jọ ágọ́bị́ ꞌdĩ ní, ‘ꞌDĩ kãrãtásĩ ándrá drị̃drị̃ ĩmi sĩ ị́jọ́ itújó ĩꞌdi be rĩ ꞌi. Ísĩ kãrãtásĩ úꞌdí la ãjẹ̃ ũfẽjó gụ̃tị́yã túrú ãrõ ãnáfóró ãni.’ *

8 “Ãmbógó ịcụ́ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbá ãko tãmbalépi rĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó íni ũndũwã sĩ rĩ sĩ. Ãꞌdusĩku ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ũndũwã rú ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí idé ndẽ ꞌbá dị̃zã drị́ ꞌdĩ kí rá. 9 Ájọ ĩminî, ĩmi ayú málĩ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kî sĩ wọ̃rị́ ịsụ́jó ĩminî, drĩ dó ukó ꞌbo, ála dó drụ́zị́ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ jã ꞌdâ rĩ gá.

10 “ꞌBá ásị́ dị̃lị̃ ãko ĩmbíráŋá sĩ rĩ, ásị́ la vâ adru dị̃lị̃ ãko ãmbógó sĩ. ꞌBá ásị́ dị̃lị̃ ãko ĩmbíráŋá sĩ ku rĩ, ásị́ la icó vâ adrulé dị̃lị̃ ãko ãmbógó sĩ. 11 Ími ásị́ drĩ adru dị̃lị̃ málĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí tãmbaŋá sĩ ku, ícó dó ásị́ ꞌbãlé ími drị̃ gá málĩ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ sĩ íngoní ru? 12 Ĩdrĩ adru ásị́ dị̃lị̃ sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ãko sĩ ku, ãꞌdi la dó míní ãko mî trũ adrujó rĩ fẽ nĩ?

13 “Ãtíꞌbó ãzí icólépi ãzị́ ngalépi ãmbogo ị̃rị̃ kí pálé gá la ꞌdáyụ. Ĩꞌdi ãlu rĩ ngụ̃ ũnzí ĩꞌdi ãzí rĩ lẽ áyụ, jõku ĩꞌdi ãzí rĩ ru rá, ĩꞌdi ãzí rĩ ide-idê. Ĩmi icó ãzị́ ngalé Ãdróŋá nî ãzíla séndẽ ní ku.”

Ímbátáŋá Yẹ́sụ̃ drị́ ãzị́táŋá drị̃ rĩ

(Mãtáyõ 11:12-13; 5:31-32; Mãrákõ 10:11-12)

14 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú sĩlíngĩ lẽlépi ambamba ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, utru kí mẹ́lẹ́tị sĩ ĩꞌdi idejó. 15 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩmi ꞌbã ꞌbá múké la ru ꞌbá kí mẹ́lẹ́tị gá cénĩ, wó Ãdróŋá nị̃ ĩmi ásị́ rá. Ãko ꞌbá ꞌbã kí ị́jọ́ ꞌbãlé ũkpó ꞌdĩ kí, Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ãko ãzí ngụ̃lé ũnzí la.

16 “Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ãzíla ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí sĩlé ꞌdĩ kí abe ûlũ kí kpere sáwã Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ drị̂ agá; iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ ála ị́jọ́ la ũlũ, ꞌbá pírí kí ru afụ filé ala gâlé ũkpõ sĩ. 17 Ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí áŋmátrẽ la ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be kí ukó rá wó ị́jọ́ ífí Ãdróŋá ãni ĩmbíráŋá ãzị́táŋá agá rĩ ãvĩ ku.

18 “ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú dro rá drị̃ ndú la ĩgbã, ĩꞌdi ãwụ̃ nga; ágọ́bị́ ũkú drolé rá rĩ ĩgbãlépi rĩ ĩꞌdi ãwụ̃ nga.”

Lázãrõ kí ágọ́bị́ málĩ trũ rĩ be

19 “Ágọ́bị́ ãzí málĩ trũ la ãlu ĩꞌdi ru sụ̃ bõngó ãjẹ̃ rú rĩ kí agá, ãzíla ĩꞌdi uꞌá jó ãjẹ̃ ãni la agá ãzíla íná na ãlá ru ụ́ꞌdụ́ pírí. 20 Ágọ́bị́ ãzí ãlu lẽmẽrí ụrụꞌbá la pírí ãkõzá ru, rụ́ la Lázãrõ ꞌi, ála ĩꞌdi ají ꞌbãlé ágọ́bị́ málĩ trũ ꞌdĩ drị́ kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá, 21 ãkónã ayilépi méjã sị́ gá ꞌdã kí ũtẽlé nalé. Ũcogo kí amụ́ ãkõzá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí ũndrãlé.

22 “Ágọ́bị́ lẽmẽrí ꞌdã drã dó rá, mãlãyíkã amụ́ kí ĩꞌdi agụlé ꞌbãlé rilé Ịbụrahị́mụ̃ andre gá. Ágọ́bị́ málĩ trũ rĩ drã vâ îsị̃ vâ ĩꞌdi. 23 Fi dó ãcí ukólépi ku rĩ agá, ri drị̃ cịlé ãcí ꞌbã ãzá sĩ, ndre ãngũ ụrụgá, ndre Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi álị́ ꞌdáni, Lázãrõ ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ꞌdâ. 24 Umve dó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌí, ‘Bãbá Ịbụrahị́mụ̃! Índre áma ízákĩzã, mí ãpẽ Lázãrõ tị tĩndrímváŋá sulé ị̃yị́ agâ sĩ áma ụ́lị́ ụdụ́jó, ãꞌdusĩku ma drị̃ cị ãzá ãmbógó la sĩ ãcí ꞌdõ agá ꞌdõ!’

25 “Wó Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdinî, ‘Mâ ngọ́pị mí ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá mî adrujó ídri ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gâlé rĩ sĩ, mí ịsụ́ ãyĩkõ rá, wó Lázãrõ ịsụ́ ándrá ꞌbãngá ũcõgõ áyụ. Úꞌdîꞌda ĩꞌdi dó drĩ vâ ĩꞌdiní ãyĩkõ ịsụ́, wó mí adru drĩ vâ ãngũ ũcõgõ ịsụ́jó ꞌdĩ agá ꞌdãá. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ ꞌbụ́ ãzí mgbi la ãma drĩdríŋĩ gá cí, ꞌbá ãzí drĩ dô sĩ lẽ alịlé ãma rụ́ ꞌdõlé ãzíla ĩmi rụ̂lé icó dó sĩ ku, ꞌbá ãzí icó vâ alịlé ĩmi rụ̂lé ãma rụ́ ꞌdõlé ku.’

27 “Umvi, ‘Má aꞌị́ mi bãbá, ípẽ Lázãrõ tị má átẹ́pị drị́ko gâlé, 28 má ádrị́pịka kí tõwú cí. ꞌBã mụ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lilé ꞌba amụ́ kí rû sĩ ãngũ sĩ drị̃ cịjó ꞌdõ gá ꞌdõlé ku.’

29 “Ịbụrahị́mụ̃ umvi, ‘Mụ́sã kí nãbịya abe ꞌdãá cí; ꞌba are kí ị́jọ́ kí tị gá rĩ ꞌi.’ 30 Jọ, ‘Yụ, bãbá Ịbụrahị́mụ̃, ꞌbá angálépi ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá la drĩ tá mụ nĩ kí tá ásị́ uja rá.’ 31 Jọ ĩꞌdiní, ‘Drĩ kí Mụ́sã kí tị are nãbịya abe ku, icó kí vâ ꞌbá angálépi ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ arelé ku.’ ”

17

Ị́jọ́ ũnzí kî trũtáŋá be

(Mãtáyõ 18:6-7, 21-22; Mãrákõ 9:42)

1 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãko fẽlépi la ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ kí amụ́ ꞌdĩ, wó ꞌbá fẽlépi la ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌba amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ sĩ rĩ ní ũcõgõ. 2 Ĩꞌdi tá múké la ꞌbá íni rĩ imbe gá írã ãná ꞌịjó ãmbógó kpakụ rĩ umbéjó trũ ĩꞌdi ꞌbejó mĩrĩ agá, ndẽ ĩꞌdiní fẽjó la anzị níríŋá ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ izajó. 3 Ị̃nzị̃ mịfị́ ĩmi sĩ.

“Mí ádrị́pị drĩ ị́jọ́ iza mí rụ́, íza drị̃ la gá; drĩ ru ásị́ uja rá, ítrũ ĩꞌdi rá. 4 Drĩ ị́jọ́ iza mí rụ́ pâlé ázị̂rị̃ ụ́ꞌdụ́ ãlu agá, amụ́ vâ mí rụ́ ꞌdõlé pâlé ázị̂rị̃ trũtáŋá aꞌị́lé jọjó la, ‘Má uja ásị́ rá,’ lẽ ítrũ ĩꞌdi rá.”

5 Ụ̃pịgọŋa jọ kí Úpí nî, “Mí ị̃drị̃ ãꞌị̃táŋá ãmadrị̂ ãmbógó ru.”

6 Úpí umvi ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ tá adru ãꞌị̃táŋâ trũ wereŋá ru hãrãdálị̃ ífí áni, ĩmi icó jọlé la ife ꞌdĩ ní, ‘Mí anzé mi ízókî trũ kpítã ímụ ími salé mĩrĩ agá!’ Ĩꞌdi ĩmi tị are rá.

7 “Ĩmi ãzí ãlu la ꞌbã ụ̃pị́gọ́ŋá ãzí drĩ angá ámvụ́ sõ agá jõku kãbĩlõ ucé agá, drĩ amụ́ lị́cọ́ gá angájó ámvụ́ agâlé, mi ĩꞌdiní jọ la ꞌbã afụ ru gbõgbõ mụlé íná ĩꞌdidrị̂ nalé yã? 8 Adru íni ku! Kẹ̃jị́ la gá mi jọ la ĩꞌdiní, ‘Ímụ íná mádrị́ ĩndró drị̂ idélé bábá, ísụ̃ bõngó ãlá rĩ kí mi sĩ amụ́ mání íná fẽlé nalé, ãzíla ãko mvụlé mvụ̃-mvụ̃ rĩ kí abe, ꞌdã bã ũngúkú gá mi dô sĩ mụ íná mídrị̂ nalé ĩndõ.’ 9 Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdã ní úfẽ ãwãꞌdĩfô ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá vú ũbĩjó ãzíla idéjó ꞌdã sĩ rá yã? 10 Ĩmi vâ ꞌdĩ ꞌbã áni; údrĩ ĩminí ị́jọ́ ĩmi idélé rĩ kí ũlũ ĩdrĩ kí idé ꞌdĩ áni ꞌbo, ĩjọ, ‘Ãma ãmã ngá ụ̃pị́gọ́ŋá jõ údu ꞌdâ rĩ kî, ãnga ꞌbãngá ãzị́ jõ ãma ãni údu rĩ ꞌi.’ ”

ꞌBá mụdrị́ ãrí ꞌbã nalé rá rĩ kí adríjó rĩ

11 Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé mụ lõkókõrí Sãmãríyã ꞌbã ãni Gãlị́lị̃ be rĩ agâ sĩ. 12 Ĩꞌdi ꞌbã fi agá tọ̃rọ́mẹ́ ãzí ãlu la agá, ꞌbá mụdrị́ ãrí ꞌbã nalé rá la amụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌdi trũ. Tu kí pá rá-rá ru. 13 Ayú kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Úpí Yẹ́sụ̃, íko ãma ãzã fô!”

14 Ĩꞌdi mụ kí ndrelé ꞌbo jọ, “Ĩmụ ĩmi iꞌdalé ãtalo ídétáŋá idélépi ꞌbaní ími ụrụꞌbá undréjó.” Ĩꞌbã kí mụ agâ, ãrí kí ụrụꞌbá gá rĩ ukó rá.

15 Kí ãzí ãlu ĩꞌdi mụ ndrelé la ꞌí adrí ꞌbo, ãgõ vúlé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé Ãdróŋâ rụ́ ungoŋâ trũ rere ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ. 16 ꞌBe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá fẽ ãwãꞌdĩfô ĩꞌdinî, wó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbá Sãmãríyã rú la. 17 Yẹ́sụ̃ zị, “ꞌBá mụdrị́ ꞌdĩ adrí kí tá pírí ku yã? ꞌBá úrômĩ rĩ kí dó íngõlé? 18 ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ ãgõ dó ꞌbãngá amụ́lé Ãdróŋá rụ́ ịcụ́lé ãwãꞌdĩfô fẽjó áꞌdụ̂sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” 19 Jọ ĩꞌdinî, “Mí angá ímụ; ãꞌị̃táŋá mídrị̂ idé mi múké.”

Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã amụ́ŋá

(Mãtáyõ 24:23-28, 37-41)

20 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú la zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ la amụ́ ãꞌdụtụ́ rĩ?” Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ amụ́ gẹ̃rị̃ ĩmi ásị́ ꞌbãjó undréjó la ꞌdĩ áni la ku. 21 ꞌBá ãzí ní sĩ jọjó la, ‘Ĩꞌdi ꞌdõnu,’ jõku, ‘Ĩꞌdi ꞌdãnu’ la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ĩꞌdi ĩmi agá ꞌdĩ.”

22 Jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ĩmi sĩ lẽjó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ndrejó rĩ, wó ĩmi icó ndrelé la ku. 23 ꞌBá kí ĩminí lũ la, ‘Ĩꞌdi ꞌdõnu!’ Jõku, ‘Ĩꞌdi ꞌdãnu!’ Lẽ ĩmụ ụ̃cẹ̃ trũ kí vú gâ sĩ ndrụ̃ trũ la ku. 24 Ĩndre drĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãgõjó rĩ ĩꞌdi cécé ãvi áni, ĩꞌdi nĩ némé ĩꞌdi ꞌbụ̃ ji iꞌdójó wókõ ãzí rĩ gá kpere ãzí rĩ gá. 25 Wó drị̃drị̃ rĩ gá, lẽ ꞌbã ịsụ́ cãndí ráká, ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ áyi gá rĩ ꞌbã gã kí sĩ ĩꞌdi úmgbé.

26 “Cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá adrujó ụ́ꞌdụ́ Núwã ngárĩ rĩ sĩ rĩ áni, ụ́ꞌdụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́jó rĩ la vâ adru ꞌdã áni. 27 ꞌBá kí ándrá ãngũ na agá, íwá mvụ agá, ãzíla kí ũkú ĩgbã agá, kí vâ ĩꞌbã izonzi kí fẽ agá ágó gá ụ́ꞌdụ́ Núwã ngárĩ rĩ sĩ kpere ĩꞌdi ꞌbã fi agá íꞌbó ãmbógó rĩ agâlé. Ị̃yị́ ãmbógó ꞌbá ịmvụ́lépi rĩ ꞌbã amụ́ agá kí ịmvụ́ agá pírí.

28 “Ĩꞌdi ándrá vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ Lọ́tị̃ drị̂ sĩ. ꞌBá kí ãngũ na agá ãzíla mvụ agá, ãko ĩgbã agá ãzíla ãko ị̃tụ̃ndã agá, ãkónã sa agá ãzíla jó sị agá. 29 Wó ụ́ꞌdụ́ Lọ́tị̃ ꞌbã Sõdómũ aꞌbejó rĩ sĩ, ãcí ri ꞌdịlé angájó ꞌbụ̃ gâlé bãrụ́tị̃ trũ ị̃lị̃kị̃ kí pírí.

30 “Ĩꞌdi vâ adru cécé ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́jó ru iꞌdajó rĩ sĩ. 31 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá tụlépi ĩꞌdidrị́ jó sị́ rĩ lẽ ꞌbã asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé filé ãko ĩꞌdidrị̂ kí aꞌdụ́lé ku. ꞌBá ámvụ́ agá rĩ ꞌbã ãgõ vâ ãko ãzí gá lị́cọ́ gá ꞌdõlé ku. 32 Ĩmi ũrã ị́jọ́ Lọ́tị̃ ꞌbã ũkû drị̂! * 33 ꞌBá drĩ lẽ ru ídri ĩꞌdidrị̂ tãmbalé nĩ, ĩꞌdi ãvĩ la rá; wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi rá rĩ la tã la mba rá. 34 Ájọ ĩminî, ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌbá ị̃rị̃ kí ru la mgbọ́lọ́ ãlu sị́ gá, ála ãlu rĩ ꞌdụ, ála ãzí rĩ aꞌbe. 35 Ũkú ị̃rị̃ kí ãná ꞌị ãngũ ãlu gá, ála ãlu rĩ ꞌdụ rá, ála ãzí rĩ aꞌbe. [ 36 Ãgọbị ị̃rị̃ kí mụ ámvụ́ sõlé ãngũ ãlu gá, ála ãlu rĩ ꞌdụ, ála ãzí rĩ aꞌbe.]” †

37 Zị kí, “Íngõlé yã, Úpí?” Umvi, “Ãngũ ãko ãzí ꞌbã ãvũ la adrujó cí rĩ gá, ꞌdã bãsĩ ãngũ núgúnúke ꞌbã kí ru trajó rĩ.”

18

Ị́jọ́ uꞌbélé ũkú ãwụ́zị́ ru ãzãkoma lẽlépi rĩ drị̃ gá rĩ

1 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ sĩ kí imbájó, lẽ ꞌbã ãndẽ kí Ãdróŋá zịŋá sĩ ku. 2 Yẹ́sụ̃ jọ, “ꞌBá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi la ãzí ãlu táwụ̃nị̃ ãzí gá Ãdróŋá nị̃lépi ku la, ãzíla asílépi ꞌbá kí sĩ ku la. 3 ꞌDãá ũkú ãzí ãwụ́zị́ ru la cí, ụ́ꞌdụ́ pírí ĩꞌdi amụ́ mãmálá ꞌbãlé ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ drị̃lẹ́ gá, ‘Íko áma ãzã ꞌbá mâ mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ sĩ!’ 4 Ụ́ꞌdụ́ ũꞌbíkãnã rú ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ ko ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ãzã ku, vúlé vúlé ru jọ ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ádrĩ táni ãrútáŋá fẽ Ãdróŋá ní ku jõku así ꞌbá kî sĩ ku, 5 álẽ ndrelé la ị́jọ́ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ꞌbã lẽlé rĩ kí ịsụ́ kí rá, ãꞌdusĩku ãwụ́zị́ ꞌdĩ la áma ĩcãndĩ ụ́ꞌdụ́ pírí, ádrĩ idé la ku, ĩꞌdi ri amụ́lé áma ĩcãndĩlé jã ꞌdâ, ma dô sĩ ãndẽ rá!’ ”

6 Ãzíla Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi are ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi pịrị ku rĩ ní jọlé rĩ. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ícó ị́jọ́ lịlé múké ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé rá rĩ ꞌbaní ku yã? Ãdróŋá icó ꞌbá awálépi ĩꞌdi rụ́ ị̃tụ́ kí ị́nị́ be rĩ aꞌbelé ãmvé ku. 8 Álũ ĩminí, Ãdróŋá la mũkẽ idé ĩminí gbõŋáŋá ru. Wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ drĩ drụ́zị́ ãgõ rá, ĩꞌdi ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá rĩ kí ịsụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sị́ yã?”

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ drị̃ gá ãzíla ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ be

9 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ sĩ ꞌbá ru ꞌbãlépi Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá kpị ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbaní ãndânĩ rĩ kí drị̃ gá. 10 “ꞌBá ị̃rị̃ mụ kí Ãdróŋá ãꞌị̃lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, ꞌbá ãlu rĩ ĩꞌdi ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ, ãzí rĩ ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌi.

11 “Ágọ́bị́ Fãrĩsáyĩ rú rĩ angá tu pá ụrụgâ sĩ, ãꞌị̃ Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ jọ, ‘Ãdróŋá, áfẽ míní ãwãꞌdĩfô mání adrujó cécé ꞌbá ãzí ụ̃gụ́ꞌbá ru, ị́jọ́ ũnzí idélépi, ãwụ́ꞌbá ru rĩ kí áni ku rĩ sĩ. Má vâ adrujó cécé ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ꞌdĩ kí áni ku rĩ sĩ. 12 Ma uꞌá íná naŋâ kóru ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ sãbị́tị̃ ãlu agá, sĩ ími rụ́ ịcụ́jó, ãzíla ma ãko mání ịsụ́lé ãlu mụdrị́ agá rĩ fẽ mínî.’

13 “Wó ágọ́bị́ mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ tu pá ágọ́bị́ Fãrĩsáyĩ rú rĩ rụ́ rĩ sĩ álị́. Ndre ãngũ ꞌbụ̃ gâlé ku, wó ꞌbã drị́ drị̃ gá jọ, * ‘Ãdróŋá, íꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ áma drị̃ gá ma ꞌbá ũnzí idélépi la.’ ”

14 Yẹ́sụ̃ jọ, “Álũ ĩminí, sáwã Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Ãdróŋá ꞌdụ ágọ́bị́ mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌbãlé ãlá ru ndẽ ágọ́bị́ Fãrĩsáyĩ rú rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ru ịpị́lépi cénĩ-cénĩ rĩ, ála ĩꞌdi isé vụ̃rụ́. Wó ꞌbá ru ꞌbãlépi vụ̃rụ́ rĩ ála ĩꞌdi ꞌbã ãmbógó ru.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó anzị níríŋá kí drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 19:13-15; Mãrákõ 10:13-16)

15 ꞌBá ri kí ándrá ĩꞌbã anzị níríŋá kí ajílé Yẹ́sụ̃ rụ́, sĩ sụ̃sụ́ wijó kí drị̃ gá. ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, uzá kí ꞌbá ꞌdã kí drị̃ gá. 16 Wó Yẹ́sụ̃ umve anzị kí amụ́lé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, ãzíla jọ, “Ĩmi aꞌbe anzị nírí ꞌbã amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé, ĩmi atrị kí amụ́ŋá gá ku, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ãni. 17 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi ãzí drĩ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ aꞌị́ cécé ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá rĩ áni ku, icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ agá ku.”

Ãmbógó kụ́rẹ́nị́ ru rĩ

(Mãtáyõ 19:16-30; Mãrákõ 10:17-31)

18 Ãmbógó Yãhụ́dị̃ rú la zị Yẹ́sụ̃ ꞌi jọ, “Ímbápị múké rĩ, ma ãꞌdu idé sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó?” 19 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdi, “Mi áma umve ꞌbá múké la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? ꞌBá ãzí múké la yụ pẽ lú Ãdróŋá ꞌi. 20 Ínị̃ ãzị́táŋá kí rá: ‘Ínga ãwụ̃ ku, íꞌdị ꞌbá ku, mí ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ ku, mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá ku, íru mî átẹ́pị kí mî ãndrẽ be.’✡”

21 Ágọ́bị̂ umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí bãsĩ mání ngalé iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ kî.”

22 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãzí ace drĩ míní ãlu cí, lẽ mí ụzị ãko mídrị̂ kí pírí, ífẽ séndẽ la kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní mi dó sĩ adru málĩ trũ ꞌbụ̃ gâlé, ꞌdã ꞌbã vúlé gá, mí amụ́ dó sĩ áma vú bĩlé ĩndõ.” 23 Ágọ́bị̂ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uꞌá cãndí sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã málĩ wẽwẽ rú ꞌdã kî sĩ.

24 Yẹ́sụ̃ ndre ágọ́bị̂ ꞌbã cãndí, jọ, “ꞌBá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ũkpõ la ꞌdõ ni yã? 25 Ãꞌdusĩku, ngãmíyã ní fijó sĩndánĩ ị̃ndụ́ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi gbõŋá ru ndẽ ꞌbá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ rá.” 26 ꞌBá ĩꞌdi arelépi rĩ zị kí, “Ãꞌdi la ru pa rá rĩ gá nĩ?”

27 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní mbalépi ũkpó rĩ Ãdróŋá ní áŋmátrẽ rú.”

28 Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Índre, ãma aꞌbe lị́cọ́ ãmadrị̂ kí sĩ uꞌdejó ími vú gâ sĩ!” 29 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ãzí drĩ lị́cọ́ jõku ũkú ĩꞌdidrị̂ ꞌi jõku ádrị́pịka kí ꞌbá ĩꞌdi tịlépi rĩ kí jõku anzịŋá ĩꞌdidrị̂ kí aꞌbe Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, 30 ĩꞌdi ũyá ãmbógó la ịsụ́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá ãzíla ídri Ãdróŋá drị́ ukólépi ku jã ꞌdâ rĩ ịsụ́ ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ gá rĩ agá.”

Yẹ́sụ̃ nze drã ĩꞌdidrị̂ vú pâlé na rĩ gá

(Mãtáyõ 20:17-19; Mãrákõ 10:32-34)

31 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí bụ́lụ́ gá jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are! Ãma kí mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị́jọ́ ándrá nãbịya ꞌbã kí sĩlé Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ drị̃ gá rĩ ꞌbaní ru idéjó ãndá-ãndá ru rĩ gâlé ꞌdĩ. 32 ‘Ála ĩꞌdi fẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbadrị́, kí mụ ĩꞌdi idelé, kí ĩꞌdi uꞌdá, ãzíla sụ̃sụ́ uwí ụrụꞌbá la gá. 33 Kí ĩꞌdi co, ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdị rá. Wó ụ́ꞌdụ́ na la sĩ, ĩꞌdi angá ídri rú ị̃dị́.’ ”

34 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ kí ífí ku, ãꞌdusĩku ífí la aꞌbó ru ĩꞌbaní cí nị̃ kí dó sĩ Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ ku.

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá mịfị́ kóru áꞌị́ŋá aꞌị́lépi rĩ

(Mãtáyõ 20:29-34; Mãrákõ 10:46-52)

35 Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ãni rú Yẹ̃rị́kọ̃ tị gá, ꞌbá ãzí ãlu mịfị́ kóru la ri gẹ̃rị̃ tị gá ãko aꞌị́lé. 36 Ĩꞌdi mụ ꞌbá ũꞌbí alịlépi ꞌdĩ kí arelé zị, “Íni ꞌdĩ kí ãꞌdu?” 37 Jọ kí ĩꞌdiní, “Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ la alị nĩ.” 38 Azá re, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã fô!”

39 ꞌBá drị̃lẹ́ gá rĩ jọ kí ĩꞌdiní ꞌbã ĩyãŋã tú. Wó ri dó uzálé rere ị̃dị́-ị̃dị́, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã fô!”

40 Yẹ́sụ̃ tu pá jọ âjí ꞌbá mịfị́ kóru ꞌdĩ ꞌí rụ́ ꞌdõlé. Ĩꞌdi mụ acálé ãni rú, Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, 41 “Ílẽ má idé míní ãꞌdu?” Umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó, álẽ ãngũ ndrelé ị̃dị́ fô!”

42 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní “Ãꞌị̃táŋá mídrị̂ pa mi rá, índre ãngũ.” 43 Ndre dó ãngũ gbõgbõ ndrẽ-ndrẽ, ꞌde dó Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ, fẽ dó ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá nî. Ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé, ịcụ́ kí Ãdróŋá rụ́ ịcụ́-ịcụ̂.

19

Ị́jọ́ Zãkáyõ drị́ rĩ

1 Yẹ́sụ̃ ca Yẹ̃rị́kọ̃ gá alị ala gâ sĩ. 2 Ágọ́bị́ ãzí ãlu ãmbógó mụ̃sọ́rọ̃ tralépi la, rụ́ la Zãkáyõ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá málĩ trũ la. 3 Lẽ Yẹ́sụ̃ ndrelé ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ, wó ꞌbá kí adrujó ambamba rĩ sĩ, icó Yẹ́sụ̃ ndrelé ku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãlị́pị́tị́ ru rĩ sĩ. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, cẹ̃ drị̃lẹ́ gá mụlé tụlé ife ãmbógó sị́ gá Yẹ́sụ̃ ndréjó ĩꞌdi ꞌbã mụ agá alị agá ife ꞌdã ị̃ndụ́ gâ sĩ. 5 Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ife ị̃ndụ́ gá ꞌbo, ndre ãngũ ife sị́ gâlé, jọ Zãkáyõ ní, “Zãkáyõ, mí asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé gbõrú, ãndrũ rĩ gá álẽ uꞌálé mídrị́ko gá.”

6 Zãkáyõ asị́ vũ gá ꞌdõlé gbõrú. Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé mụlé ĩꞌdidrị́ko gâlé ãyĩkõ sĩ. 7 ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelépi rá rĩ iꞌdó kí unulé, “Yẹ́sụ̃ mụ ãmụ́ ru ágọ́bị́ ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ drị́ko gá íngoní ru?”

8 Wó Zãkáyõ angá ụrụgá, jọ Úpí ní, “Úpí, mí are drĩ! Ma ãko mádrị́ nụ́sụ̃ rĩ kí fẽ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî, ádrĩ ándrá ꞌbá ãzí ꞌbã ãko na rá, ma ĩꞌdi ngâ ꞌbã ãrígó ũfẽ pâlé sụ.”

9 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ãndrũ patáŋá acá jó ꞌdĩ agá ꞌbo, ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ꞌdĩ vâ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ngọ́pị. 10 Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́ ꞌbá ãvĩlépi rá rĩ kí ndrụ̃lé ãzíla kí upalé.”

Ị́jọ́ uꞌbélé sĩlíngĩ ífí-ífí mụdrị́ gólũdĩ rú rĩ drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 25:14-30)

11 ꞌBá ꞌbã kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ kí are agá ꞌdãá, lũ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ, ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãni rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá rĩ sĩ ꞌbá ũrã kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ĩꞌdi ãni rú iꞌdájó. 12 Jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ãlu rulé rũrũ la, mụ sụ́rụ́ ãzí álị́ la gá acájó úpí ru, ãzíla ãgõjó vúlé. 13 Mụ drĩ ku rú, umve ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị́ mụdrị́ ꞌdĩ kí, fẽ ụ̃pị́gọ́ŋá ãlu-ãlu drị́ sĩlíngĩ ífí-ífí gólũdĩ rú la, jọ ĩꞌbaní, ‘Ĩnga ãzị́ sĩlíngĩ ꞌdĩ sĩ kpere mâ ãgõ agá.’ 14 Wó ꞌbá ĩꞌdi ãmgbã drị́ sụ́rụ́ gá rĩ ngụ̃ kí ĩꞌdi ũnzí, pẽ kí ꞌbá ãzí kí tị ĩꞌdi vú gâ sĩ mụlé lũlé la úpí ãmbógó sụ́rụ́ ꞌdã gá rĩ ní, ‘Ãlẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã adru ãmã úpí ru ku.’

15 “Úꞌbã ĩꞌdi úpí ru rá táni ĩꞌbã kí gã agá úmgbé ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãzíla ãgõ vâ vúlé ꞌdõlé rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, umve ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị́ mụdrị́ ꞌdã kî lẽjó nị̃jó la ịsụ́ kí ụ̃rọ̃drị́ séndẽ ĩꞌdiní ꞌdã kí drị̃ gá rá yã áni. 16 Ụ̃pị́gọ́ŋá drị̃drị̃ rĩ amụ́ jọ, ‘Úpí, má ịsụ́ ụ̃rọ̃drị́ séndẽ ífí-ífí ándrá míní fẽlé ãlu ꞌdã drị̃ gá mụdrị́’ 17 Úpí jọ, ‘Múké, mí idé ãlá ru, mi ụ̃pị́gọ́ŋá múké la. Míní ásị́ ꞌbãjó ãko ĩmbíráŋá tãmbajó rá rĩ sĩ, ma ími ꞌbã ãmbógó ru táwụ̃nị̃ mụdrị́ kí drị̃lẹ́ gá.’ 18 Ụ̃pị́gọ́ŋá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ amụ́ vâ jọ, ‘Úpí, má ịsụ́ séndẽ ífí-ífí ándrá míní fẽlé ãlu rĩ drị̃ gá tõwú.’ 19 Úpí jọ, ‘Mi adru ãmbógó ru táwụ̃nị̃ tõwú kí drị̃lẹ́ gá.’

20 “ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃pị́gọ́ŋá ãzí rĩ amụ́ vâ jọ, ‘Úpí, mî séndẽ ándrá míní fẽlé rĩ ꞌdĩ. Má umbé ĩꞌdi bõngó sĩ, ázị̃ ĩꞌdi cí tã la mbajó múké-múké ãngũ ãzí gá. 21 Ári idélé ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku ílẽ mî ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌbã nga kí ãzị́ ũkpó sĩ. Mi ụ̃rọ̃drị́ ꞌbá ãzí ãni ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ásị́ pírí sĩ ꞌdụ rá.’ 22 Úpí ĩꞌdidrị̂ umvi, ‘Ma ị́jọ́ lị ími drị̃ gá ị́jọ́ ãfũlépi ími ãmgbã rĩ tị gá rĩ sĩ, mi ụ̃pị́gọ́ŋá múké ku la! Ínị̃ rá álẽ mâ ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌbã nga kí ãzị́ ũkpó sĩ ásị́ pírí sĩ rĩ gá rá, ínị̃ vâ rá ma ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́ ãko má ãni ku rĩ agá, ãzíla ãko ịsụ́ ãngũ mâ ũri kpẹ̃jó ku rĩ gá rá. 23 Íꞌbã tá séndẽ mádrị̂ ãzị́ ngajó ụ́ꞌdụ́ mâ ãgõjó rĩ sĩ ma tá sĩ aꞌdụ́ la ụ̃rọ̃drị́ trũ ku la ãꞌdu sĩ?’

24 “Jọ ꞌbá pá tulépi aga la gá ꞌdãá rĩ ꞌbaní, ‘Ĩꞌdụ séndẽ ꞌdĩ drị́ la gá ꞌda fẽlé ꞌbá tá ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́lépi séndẽ mụdrị́ rĩ drị́.’ 25 ꞌBá pá utulépi ꞌdã jọ kí, ‘Úpí, séndẽ ágọ́bị́ ꞌdã drị̂ kí dó mụdrị́ cí!’ 26 Umvi, ‘Ájọ ĩminí, ꞌbá ãko trũ rĩ drị̂ drị̃ gá ála ãzíla ũꞌbã ŋotro, wó ꞌbá ãko kóru rĩ drị́ ĩꞌdi táni trũ adrujó ĩmbíráŋá rĩ ála ꞌdụ la ĩꞌdi drị́ ꞌdâ rá. 27 Wó ꞌbá mâ mẹ́rọ́ꞌbá ru ándrá lẽlépi la má adru ĩꞌbã úpí ru ku ꞌdã kí, ĩmi ají kí ꞌdâ ãzíla ĩmi ụꞌdị́ kí áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ.’ ”

Yẹ́sụ̃ fi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãrútáŋá ru

(Mãtáyõ 21:1-11; Mãrákõ 11:1-11; Yõhánã 12:12-19)

28 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, mụ kí dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe drị̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ru. 29 Ĩꞌdi mụ acálé ãni rú Bẽtẽfágĩ gá Bẽtánĩ be, túpũ umvelé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌi rĩ gá, pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ị̃rị̃ rĩ kí tị, jọ ĩꞌbaní, 30 “Ĩmụ tọ̃rọ́mẹ́ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdã gá, ĩfi ala gâlé, ĩmi kãyĩnõ mváŋá ꞌbá ãzí ꞌbã drĩ ụ̃cẹ̃jó ĩꞌdi sĩ ku la ịsụ́ úgĩ ĩꞌdi ꞌdãá cí. Ĩmi ãtrũ ĩꞌdi, ĩmi ají ĩꞌdi ꞌdõlé. 31 ꞌBá ãzí drĩ ĩmi zị, ‘Ĩmi trũ la ãꞌdu sĩ?’ Ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí lẽ rá.’ ”

32 ꞌBá tá tị pẽlé drị̃ gâlé ꞌdã mụ kí, ịsụ́ kí ị́jọ́ kí cécé tá lũlé ĩꞌbaní ꞌdã ꞌbã áni. 33 Ĩꞌbã kí kãyĩnõmvâ ãtrũ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌdị́pịka la zị kí, “Ĩmi kãyĩnõ trũ ãꞌdu sĩ?” 34 Umvi kí, “Úpí lẽ ĩꞌdi nĩ.” 35 Ají kí ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé, uꞌbé kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ la gá, ꞌbã kí Yẹ́sụ̃ drị̃ la gá. 36 Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá aja kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí gẹ̃rị̃ agá kãyĩnõ ní sĩ mụjó drị̃ la gâ sĩ.

37 Ĩꞌdi mụ acálé ãni rú gẹ̃rị̃ ꞌbã ilú agá ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ pá gá ꞌdãá, ũꞌbí ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ iꞌdó kí Ãdróŋá ịcụ́lé ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, tálí ándrá ĩꞌbã kí ndrelé ꞌdĩ kî sĩ.

38 “Ị́cụ́ úpí amụ́lépi Úpí Ãdróŋá ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂! ✡

Lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá Ãdróŋá be,

lẽ ãma ịcụ́ Ãdróŋá ãmbógó ꞌbụ̃ gá ꞌdị̃zã rú rĩ ꞌi!”

39 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú la ajọ́ ũꞌbí kí agâlé Yẹ́sụ̃ ní, “Ímbápị, íjọ ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ ꞌbã ĩyãŋã kí tú.” 40 Umvi ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí, drĩ kí ĩyãŋã tú, írã kí uzá nĩ.”

41 Ĩꞌdi mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ndre táwụ̃nị̃ ꞌi, awá ĩꞌdi sĩ ãzíla ꞌbá ala gá ꞌdĩ kí sĩ ũcõgõ sĩ. 42 Jọ, “Ĩdrĩ tá ãko ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ ajílépi rĩ nị̃ táni vúlé vúlé ru ãndrũ, Ãdróŋá la tá ĩminí ásị́ ị̃gbẹ́ fẽ rá. Wó Ãdróŋá aꞌbó ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃ŋá cí, ãꞌdusĩku ĩgã ma úmgbé. 43 Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ ĩmi drị̃ gâlé ꞌdĩ drụ́zị́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí amụ́ ĩmi celé rị́, kí ĩminí ãngũ kí atrị wókõ pírí agá cí, ĩmi apá sĩ ku. 44 Kí táwụ̃nị̃ ꞌdĩ andi, kí ꞌbá ala gá rĩ kí ụꞌdị́ pírí, bõrõ ꞌbã írã ace ru ụrụgá ãluŋá la ku, ãꞌdusĩku ĩnị̃ ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã amụ́jó ĩmi pajó rĩ ku.”

Yẹ́sụ̃ iyá ꞌbá kí jó Ãdróŋá drị̂ agá

(Mãtáyõ 21:12-17; Mãrákõ 11:15-19; Yõhánã 2:13-22)

45 Yẹ́sụ̃ fi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá adro ꞌbá ãko ị̃tụ̃ndãlépi rĩ kî. 46 Jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ jọ, ‘Jó mádrị̂ la adru jó áma ãꞌị̃jó rĩ ꞌi.’ ✡ Wó ĩmi uja dó ĩꞌdi ‘ụ̃jị́gọ́ ụ̃gụꞌba ꞌbã kí sĩ ru ụ̃zị̃jó rĩ rú.’ ✡”

47 Ụ́ꞌdụ́ pírí Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, wó ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla drị̃lẹ́ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ abe ụ̃ꞌbị̃ kí gẹ̃rị̃ pírí sĩ ĩꞌdi ꞌdịlé rá. 48 Wó ịsụ́ kí gẹ̃rị̃ la ĩꞌdi ꞌdịjó ũní la ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ri kí ị́jọ́ arelé tị la gá, lẽ kí ị́jọ́ ãluŋá la ꞌbã alị areŋâ kóru ku.

20

Ũkpõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó rĩ zịjó rĩ

(Mãtáyõ 21:23-27; Mãrákõ 11:27-33)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá kí imbá agá ãzíla Ị́jọ́ Mgbã Ãdróŋá drị̂ ũlũ agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ kí abe ãzíla ꞌbá ĩyõ dị́nị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí abe amụ́ kí ĩꞌdi rụ́. 2 Zị kí, “Ílũ ãmaní mi ãzị́ ꞌdĩ kí nga ũkpó íngõ sĩ, ãzíla ãꞌdi fẽ míní ũkpó ꞌdĩ nĩ yã?”

3 Umvi ĩꞌbaní, “Ma vâ ĩmi zị zịtáŋá sĩ. Ĩlũ mání, 4 bãbụ̃tị́zị̃ Yõhánã ꞌbã fẽlé rĩ angá Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá yã jõku angá ꞌbá drị́?”

5 Iꞌdó kí ãgátã galé kí drĩdríŋĩ gá, “Ãma dó umvi la íngoní? Ãdrĩ jọ la, angá ꞌbụ̃ gá, ĩꞌdi zị la, wó ĩmi ãꞌị̃ Yõhánã ku ãꞌdu sĩ? 6 Wó ãdrĩ jọ la, ‘Angá ꞌbá drị́’ ũꞌbí ꞌdĩ kí pírí ãma uꞌbé írã sĩ, ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí Yõhánã ꞌi nábị̃ rĩ gá rá.”

7 Umvi kí dó, “Ãnị̃ angá íngõlé yã rĩ ku.”

8 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Má icó vâ ĩminí ũkpó mâ sĩ ãzị́ ngajó rĩ angá íngõlé yã rĩ lũlé ku.”

Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ãko tãmbalépi rĩ kí drị̃ gá rĩ

(Mãtáyõ 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12)

9 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ uꞌbéŋá jọŋâ trũ drị̃ gá: “Ágọ́bị́ ãzí sa ándrá zãbíbĩ ĩꞌdi drị́ ámvụ́ agá, fẽ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ámvụ́ sõlépi la ꞌbadrị́ pãngísã rú, mụ ãcị̃ ãzí gá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú. 10 Sáwã zãbíbũ ũtĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, pẽ ãtíꞌbó ãzí tị mụlé ãka la ajílé ꞌbá tã la mbalépi ꞌdã ꞌbadrị̂lé ĩꞌdinî. Wó ꞌbá tã la mbalépi ꞌdã co kí ĩꞌdi, ãpẽ kí tị la drị́drị́ ru. 11 Pẽ vâ ãtíꞌbó ãzí rĩ tị, co kí vâ ꞌdã ꞌi, ãzíla fẽ kí ĩꞌdiní drị̃nzá, ãpẽ kí vâ tị la drị́drị́ ru. 12 Pẽ vâ ãzí námbã na sĩ rĩ tị ị̃dị́, co kí ĩꞌdi, ꞌbã kí ꞌébí ụrụꞌbá la gá, aꞌbé kí ĩꞌdi ãmvé.

13 “Ámvụ́ ꞌdị́pị jọ dó, ‘Ma dó mụ ãꞌdu idélé? Ánị̃ dó ꞌbo, ma dó mâ ngọ́pị mgbã mâ lẽlé ambamba rĩ tị pẽ áyụ. Kí dó ĩꞌdi ru rá!’

14 “Kí dó mụ ámvụ́ ꞌdị́pị ꞌbã ngọ́pị mgbã rĩ ndrelé ꞌbo, jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, ‘Mgbá ꞌdĩ bãsĩ drụ́zị́ acá ámvụ́ ꞌdị́pị rú nĩ. Lẽ ãꞌdị kí ĩꞌdi rá! Ãma dó sĩ ámvụ̂ ꞌdụ pírí ãma ãni la rú.’ 15 Aꞌbé kí ĩꞌdi ámvụ́ agâlé rĩ sĩ ãmvé, ꞌdị kí dó ĩꞌdi rá.”

Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩmĩ ũrãjó la rĩ sĩ, ámvụ́ ꞌdị́pị la ãꞌdu idé yã? 16 Ájọ ĩminí, ámvụ́ ꞌdị́pị la amụ́, ĩꞌdi ꞌbá ámvụ́ agá ꞌdã kí ụꞌdị́ pírí rá, ĩꞌdi ámvụ̂ fẽ ꞌbá ãzí ndú la ꞌbanî.”

ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ kí, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru ku!”

17 Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ĩꞌba rụ̂lé pịrị-pịrị, jọ, “Ị́jọ́ sĩlé jọlépi la,

“ ‘Írã ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ

acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní’? ✡

18 ꞌBá pírí írã ꞌbã sĩ aꞌdéjó drị̃ la gá rĩ la anu nírí-nírí, wó ꞌbá írã ꞌdĩ ꞌbã aꞌdéjó drị̃ la gá rĩ la andi kpékpé.”

Ãma mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbe ãꞌdi ní yã?

(Mãtáyõ 22:15-22; Mãrákõ 12:13-17)

19 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe nị̃ kí Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ uꞌbéŋá jọ agá kí ụrụꞌbá gá rĩ gá cé. Lẽ kí tí ĩꞌdi rụlé ꞌdãá cọtị, wó idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá kí sĩ. 20 Mẹ́rọ́ꞌbá Yẹ́sụ̃ drị̂ ri kí ĩꞌdi undrélé gọ̃gọ̃, ãꞌdusĩku lẽ kí ĩꞌdi fẽlé úpí Rụ́mị̃ gá rĩ drị́. Pẽ kí dó sĩ ꞌbá ãzí ru ꞌbãlépi ꞌbá múké ru la kí tị, wó íni ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ị̃ndụ́ ndrụ̃lépi ũní-ũníŋá ru la kî. Lẽ kí Yẹ́sụ̃ tị gá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũnzí la rụlé.

21 ꞌBá ũní-ũníŋá gá ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ímbápị, ãnị̃ cé mi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ imbá ꞌbá ꞌbanî áyụ. Mí uya vâ ꞌbá ku ꞌbá pírí kí míní trũtrũ, úmgbó ĩꞌbadrị̂ ꞌbã vúŋá sĩ. 22 Ílũ ãmaní, ãzị́táŋá lẽ ãꞌbe mụ̃sọ́rọ̃ úpí Rụ́mị̃ gá rĩ ní yã jõku yụ?”

23 Yẹ́sụ̃ nị̃ cé lẽ kí ꞌî ulélé, jọ ĩꞌbaní, 24 “Ĩmi iꞌda drĩ mání dị̃nárị̃.” Zị dó, “Íꞌdá ãzíla rụ́ sĩlé drị̃ la gá ꞌdĩ kí ãꞌdi ãni yã?” Umvi kí, “Úpí Kãyị̃sárị̃ ãni.”

25 Jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩfẽ ãko Úpí Kãyị̃sárị̃ drị̂ Úpí Kãyị̃sárị̃ drị́, ãzíla ãko Ãdróŋá drị́ rĩ Ãdróŋá drị́.” 26 Mẹ́rọ́ꞌbá Yẹ́sụ̃ drị̂ icó kí ĩꞌdi rụlé ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũnzí la sĩ ku. Ri kí pírí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã umvilé rĩ sĩ ĩyãŋã kí pírí tútú.

Ũkû la adru ãꞌdi ãni ụ́ꞌdụ́ angájó rĩ sĩ?

(Mãtáyõ 22:23-33; Mãrákõ 12:18-27)

27 ꞌDãá ꞌbá Sãdũkáyõ rú jọlépi la ꞌbá angá ídri rú ku rĩ ꞌbã ãzí amụ́ kí zịtáŋâ trũ Yẹ́sụ̃ rú, jọ kí, 28 “Ímbápị, Mụ́sã sĩ ándrá ãmanî, ꞌbá ãzí ꞌbã ádrị́pị drĩ drã rá drĩ ũkú aꞌbe anzị kóru, lẽ ádrị́pị̃ ꞌbã fi ãwụ́zị́ ꞌdã sĩ anzị tịjó ádrị́pị̃ drãlépi rá ꞌdã nî. 29 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá ãzí kí ázị̂rị̃ ádrị́pị gá, ĩꞌbã ádrị́pị kãyú rĩ ĩgbã ũkú cọtị uja drãlé rá, anzị kóru. 30 Ĩꞌbã ádrị́pị námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ fi dó únerê ꞌi, drã vâ rá. 31 Ĩꞌbã ádrị́pị námbã na sĩ rĩ vâ íni, kpere námbã ázị̂rị̃ sĩ rĩ rụ́, ri kí ũkú ꞌdĩ filé wó ũdrã kí pírí aꞌbe kí drị̃lẹ́ ku. 32 Ãsị̃jó ũkú ꞌdĩ drã dó vâ rá. 33 Úꞌdîꞌda ụ́ꞌdụ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri rĩ sĩ ũkú ꞌdã la adru ãꞌdi ãni? Ãꞌdusĩku anzị ázị̂rị̃ ádrị́pịka rú ꞌdĩ ꞌbã kí pírí ĩꞌdi alejó ũkú ru rá rĩ sĩ.”

34 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ kí ũkú ĩgbã kí vâ ágó rụ ĩndĩ. 35 Wó ꞌbá lãlé ị́jọ́ kpị idélépi ãgọbị rú ãzíla ũkú rú angálépi ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ ꞌdã sĩ ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí agá ídri rú rĩ ĩgbã kí ru ku. 36 Kí adru cécé mãlãyíkã kí áni, ãzíla ũdrã kí ị̃dị́ ku, kí anzị Ãdróŋá ãni, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí angájó ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ídri ru rĩ sĩ. 37 Wó Mụ́sã iꞌda ị́jọ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã angájó ídri rú ị̃dị́ rĩ rá, Ãdróŋá ꞌbã ru iꞌdajó ĩꞌdiní mị̃rị́ velépi vẽvẽ rĩ agá rĩ sĩ, umve ĩꞌdi Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi, ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi. ✡ 38 Ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbá ídri rĩ ꞌbã ãni, adru ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã ãni ku, ĩꞌdiní rĩ gá ꞌbá pírí kî ngá ídri.”

39 Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ ꞌbã ãzí jọ, “Ímbápị, íjọ ãndá.” 40 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ãzí ásị́ imbálépi ĩꞌdi zịlépi ị́jọ́ ãzí sĩ ị̃dị́ la ꞌdáyụ.

Kúrísĩtõ ꞌi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌbã Ngọ́pị ꞌi

(Mãtáyõ 22:41-46; Mãrákõ 12:35-37)

41 Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩꞌdi adru íngoní-íngoní ru Kúrísĩtõ la adru drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌi? 42 Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãmgbã rĩ jọ vâ bụ́kụ̃ Zãbụ́rị̃ drị̂ agá,

“ ‘Úpí Ãdróŋá jọ Úpí mádrị̂ nî:

“Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,

43 kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbã agá ími pálé gá.” ’ ✡

44 Dãwụ́dị̃ umve Kúrísĩtõ ꞌi ‘Úpí ꞌi,’ wó icó adrulé drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ ãni íngoní ru?”

Yẹ́sụ̃ tre ꞌbá kí ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ kí ị́jọ́ sĩ

(Mãtáyõ 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40)

45 ꞌBá pírí ꞌbã kí ị́jọ́ are agá ĩꞌdi tị gá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálépi rĩ ꞌbanî, 46 “Ị̃nzị̃ mịfị́ ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ kî sĩ. ꞌBá ꞌdĩ lẽ kí ru ácị́ŋá kánzũ ãzo ꞌdĩ kî trũ ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, lẽ kí úzị kí ãrútáŋá sĩ sụ̂ agá. Lẽ kí vâ ru kụ́rụ̃sị̃ ãlá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌdĩ kí agá ꞌdĩ kî sĩ, lẽ kí vâ ru ãngũ drị̃lẹ́ gá ụ̃mụ̃ najó ꞌdĩ kí sĩ ĩndĩ. 47 Kí vâ fi ãwụzị ꞌbadrị́ jó agá kí najó, kí ru iꞌda Ãdróŋá ãꞌị̃lé ãzo rĩ sĩ ũnzĩkãnã drị̃ zịjó, Ị́jọ́ lịlé kí drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ndẽ ãmbõgõ sĩ pírí!”

21

Ũkú ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbã fẽtáŋá

(Mãrákõ 12:41-44)

1 Yẹ́sụ̃ ndre ꞌbá málĩ trũ rĩ ꞌbã kí ãwãꞌdĩfô ꞌbe agá sãndụ́kụ̃ séndẽ ꞌbejó rĩ agá jó Ãdróŋá drị̂ agá. 2 Ndre vâ ũkú ãwụ́zị́ ru lẽmẽrí la ꞌbe vâ séndẽ ífí-ífí níríŋá la kí ị̃rị̃ sãndụ́kụ̃ séndẽ ꞌbejó ꞌdã agâlé. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ꞌbe séndẽ ꞌbá ãzí tá ꞌbelépi la ꞌdĩ ꞌbaní ãndânĩ. 4 Ũkú ꞌdĩ ꞌbã adru agá lẽmẽrí ꞌdĩ agá ꞌdâ, fẽ ãko ĩꞌdi trũ adrujó rĩ kí pírí, séndẽ tá vâ ĩꞌdi sĩ adrujó ídri rú rĩ trũ. Wó ꞌbá ãzí ꞌdĩ fẽ kí lú séndẽ acelépi ace acê rĩ kí áyụ.”

Ícétáŋá ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ drị̂ kî

(Mãtáyõ 24:1-14; Mãrákõ 13:1-13)

5 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbã ãzí kí ị́jọ́ jọ agá írã ũniyambamba lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãbi uꞌbéjó rĩ kí drị̃ gá, ãzíla ndre kí vâ ãko ꞌbá ꞌbã kí fẽlé ũniyambamba jó Ãdróŋá drị̂ uꞌbéjó rĩ kî. Wó Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, 6 “Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá, ꞌbá kí ãko ĩmĩ ndrelé ꞌdĩ kí andi rá. Kí írã ãlu-ãlu kí ụ̃pị̃ vụ̃rụ́ kí ãko pírí kí andi rá!” 7 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, “Ímbápị, ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ãꞌdụtụ́ rĩ yã? Wó ícétáŋá íngõ la ãmaní iꞌda la ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ acá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní ru idéjó ꞌbo nĩ yã?” 8 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku. ꞌBá ũꞌbí kí amụ́ áma rụ́ sĩ, jọjó la, ‘Ma Kúrísĩtõ ꞌi,’ ãzíla ‘Sáwã ace ãni rú.’ Ĩbĩ kí vú ku. 9 Ĩdrĩ ãꞌdị́ ꞌdịŋá ꞌbã ị́jọ́ are ãlî trũ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé drị̃drị̃ ráká, wó ꞌdĩ adru drĩ ị́jọ́ ãsị̃jó rĩ kî ku.”

10 Jọ vâ ĩꞌbaní, “Sụ́rụ́ kí angá ru ꞌdịlé sụ́rụ́ ãzí be, ũpi kí vâ ru ꞌdị ũpi ãzí kí abe. 11 Ũyãkĩyã la mụ ãngũ ayalé ũkpó sĩ, rílẽ la aꞌdé ãngũ drị̃ gá, ãyánĩ ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí ãfũ ꞌbá ụfụlé ãngũ ndú-ndú gá, ãzíla ị́jọ́ ũnzíríkãnã ãmbogo-ãmbogo ꞌdĩ kí ru idé ícétáŋá ru ꞌbụ̃ gâlé fẽlépi la ꞌbá kí sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ru idélépi drụ́zị́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá rĩ sĩ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí drĩ ru ku rú, ꞌbá kí ĩmi ụrụ kí ĩmi ĩcãndĩ, kí vâ ĩmi agụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ị́jọ́ lịlé ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá, ĩmi ꞌbejó mãbụ́sụ̃ gá, ãzíla kí vâ ĩmi agụ ũpi kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ĩyõ ãmbõgõ nalépi ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí mẹ́lẹ́tị gá, áma rụ́ sĩ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ la fẽ ĩminí adrujó mâ sãdínĩ rú ị́jọ́ má drị̂ vú nzejó ĩꞌbanî. 14 Ĩmi ásị́ ꞌba umvú ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ĩmĩ mụlé umvilé rĩ ũrãjó drị̃drị̃ ku, 15 ãꞌdusĩku ma mụ ĩminí ũndũwã fẽlé sĩ ị́jọ́ jọjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị́ rĩ icó kí ĩmi tị ndẽlé jõku drị̃ arụ́lé ãgátã gaŋá sĩ ku. 16 ꞌBá ĩmi mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ kí angá ĩmi drị́ko gá, ꞌbá ĩmi tịlépi rĩ kí ĩmĩ ádrị́pịka kí ãzíla ĩmĩ wọ̃rị́ka kí abe. Kí ĩmi ãzí kí ụꞌdị́ rá. 17 ꞌBá pírí kí ĩmi ngụ̃ ũnzí áma ị́jọ́ sĩ. 18 Drị̃ꞌbị́ ífí ãlu ĩmi drị̃kã gá la icó ãvĩlé ku. 19 Ásị́ tẽŋá ĩmidrị́ ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ la ĩmi pa nĩ.”

Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ la andi rá

(Mãtáyõ 24:15-21; Mãrákõ 13:14-19)

20 Yẹ́sụ̃ jọ vâ, “Ĩdrĩ dó ndre la ãsĩkárĩ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị̂ ce kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ aga trộkị́lịrị, ĩmi dó nị̃ la rá ĩꞌdi ꞌbã andiŋá dó ãni rú. 21 ꞌBá Yụ̃dị́yã gá ꞌdãá rĩ ꞌba apá kí ꞌbé agâlé ru ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ꞌbá táwụ̃nị̃ agá rĩ ꞌbã ĩdã kí ru rá, ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ agâlé rĩ ꞌba afí kí táwụ̃nị̃ agá ꞌdõlé ku. 22 Lẽ ĩnị̃ dó rá ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ĩꞌdi ru idé ãngũ la gá rá rĩ ꞌi. 23 Ũkú ꞌa trũ rĩ kí ũkú ngọ́tị́ undrulépi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kí abe drụ́zị́ drị̃ cị íngoní? Ãꞌdusĩku ũcõgõ ãmbógó la mụ aꞌdé ãngũ ꞌdĩ drị̃ gá, ũmbã Ãdróŋá drị̂ la adru sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ gá. 24 Kí ũdrã ménéŋá sĩ, ála kí wụ̃ mãbụ́sụ̃ rú sụ́rụ́ pírí agá; ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ kí drị̃ atu kpere ụ́ꞌdụ́ kí drị̃ atujó rĩ ꞌbã ukó agá.”

Ãko iꞌdalépi la Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la ãgõ rá rĩ kî

(Mãtáyõ 24:29-31; Mãrákõ 13:24-27)

25 Yẹ́sụ̃ jọ vâ, “Ícétáŋá kí adru cí ị̃tụ́ kí ụrụꞌbá gá ĩmbá trũ lẽlẽgó abe iꞌdajó la ị́jọ́ la mụ ru idélé nĩ. ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí ásị́ la mvu rá, ãzíla mĩrĩ ꞌbã nuŋá sĩ, vâ ĩꞌdi ꞌbã úmvúŋá sĩ, icó kí kí ãꞌdu idé yã rĩ nị̃lé ku. 26 Ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá kí drụ́zị́ acá ꞌbá ãvũ áni, ãzíla kí ũrãtáŋá agá kí ũrã la ị́jọ́ ũnzíkãnã la mụ ru idélé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá nĩ. ꞌDĩ la adru íni la ãꞌdusĩku, Ãdróŋá la fẽ ãko ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí pírí ru aya-ayâ. 27 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá kí Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá ũkpõ trũ, ãzíla dị̃zã ãmbógó la trũ. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní iꞌdó agá ru idé agá, ĩmi ꞌbá mâ imbálé ꞌdĩ ĩtu pá ũkpó ru. Ĩmi ásị́ ꞌbã mba vâ ũkpó ru, ãzíla ĩmi adru ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ ífí la kí Ãdróŋá dó ãni rú amụ́jó ĩmi unzejó.”

Ímbátáŋá ịsụ́lé úlúgó ife sĩ rĩ

(Mãtáyõ 24:32-35; Mãrákõ 13:28-31)

29 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ sĩ, “Ĩndre drĩ úlúgó ife kí ife ãzí ꞌdĩ abe pírí. 30 Bị́ la úꞌdí rĩ drĩ kí ãrũ ꞌbo, ĩmi dó ndre la ĩmi mịfị́ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãkónã ꞌbã kí kajó rĩ acá ãni rú ꞌbo. 31 Cécé gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ vâ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndre ru idé agá, lẽ ĩnị̃ rá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ acá ãni rú ꞌbo. 32 Ájọ ĩminî ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ꞌdĩ icó kí ũdrãlé pírí ku, ịsụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí drĩ ru ku rú. 33 Ị́jọ́ pírí ꞌbụ̃ agá rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ abe kí ãsị̃ rá, wó ị́jọ́ mádrị̂ icó ãsị̃lé ku.

Ĩmi adru mịfị́ trũ

34 “Ĩdrĩ adru mịfị́ trũ, lẽ ĩmi ũrã ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩmi ásị́ gá ãnzị rú sĩ ĩmẽrãjó íwá sĩ, ãzíla ị́jọ́ ũrãjó ũcõgõ rú ãko ĩminí lẽlé ídri ꞌdĩ agá rĩ kí drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ mâ ãgõjó ꞌdã la mụ acálé ĩmi drị̃ gá rụ̃gbụ́gbụ́ ãnãkpá iꞌbéjó gbúngũ sĩ rĩ áni ku. 35 Ị́jọ́ ꞌdĩ la acá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí. 36 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi adru mịfị́ trũ vâ bábá, ĩzị Ãdróŋá ꞌi ĩmi sĩ ũkpó ịsụ́ sĩ apájó ị́jọ́ pírí lẽlépi ru idélépi ꞌdĩ kî sĩ ãzíla ĩmi sĩ icó pá tulé Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ũkpó ru.”

37 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá kí imbálé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, wó ị́nị́ ãlu-ãlu sĩ ĩꞌdi fũ ãmvé angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá, ĩꞌdi mụ ụ́ꞌdụ́ kolé túpũ umvelé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌi rĩ drị̃ gá. 38 ꞌBá pírí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ arelépi ꞌdĩ kí ãfũ amụ́lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá amụ́jó ị́jọ́ arejó ĩꞌdi tị gá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ.

22

Ị́jọ́ itújó Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá rĩ

(Mãtáyõ 26:1-5; Mãrákõ 14:1-2; Yõhánã 11:45-53)

1 Ụ̃mụ̃ nalé mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru umvelé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ * ꞌbã ụ́ꞌdụ́ acá dó ãni rú. 2 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ abe ndrụ̃ kí gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó, idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbã kí ị́jọ́ sĩ.

Yụ́dãsị̃ ãꞌị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelé rá

(Mãtáyõ 26:14-16; Mãrákõ 14:10-11)

3 Sĩtánĩ fi Yụ́dãsị̃ umvelé Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ rĩ agá, ĩꞌdi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ ꞌi. 4 Mụ ị́jọ́ jọlé ãtalo ãmbogo ꞌdĩ abe ãzíla ꞌbá ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ gá ãmbogo rú lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi ꞌdĩ abe ꞌi kí ãzã ko Yẹ́sụ̃ rụjó rá rĩ drị̃ gá. 5 ꞌBá ꞌdĩ uꞌá kí ãyĩkõ sĩ, ãꞌị̃ kí ĩꞌdiní sĩlíngĩ fẽlé rá. 6 Yụ́dãsị̃ ãꞌị̃ rá, iꞌdó gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé Yẹ́sụ̃ fẽjó rụjó, ꞌdĩ sĩ ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí adru agá yụ ꞌdĩ gá ꞌdĩ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó
ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rĩ

(Mãtáyõ 26:17-25; Mãrákõ 14:12-21; Yõhánã 13:21-30)

7 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ drị̂ acá rá, ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ála vâ kãbĩlõ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị́ rĩ lị ídétáŋá ru rá. 8 Yẹ́sụ̃ pẽ Pétẽrõ kí tị Yõhánã be, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ ãmaní ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị́ rĩ idélé.”

9 Zị kí ĩꞌdi, “Ílẽ ãmụ idélé la íngõlé yã?”

10 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmĩ fi agá táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agâlé, ĩdrĩ drị̃ ụfụ ágọ́bị́ ãzí úmvú ị̃yị́ drị̂ trũ drị̃ gá la abe, ĩꞌde vú la gâ sĩ kpere jó ĩꞌdiní fijó rĩ agá. 11 Ĩjọ jó ꞌdị́pị ní, ‘Ímbápị jọ, ãngũ ꞌi sĩ ĩꞌdiní amụ́jó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rĩ íngõlé yã?’ 12 Jó ꞌdị́pị la mụ jó ꞌa mgbọ gõrófã agá idélé bábá ãko pírí trũ la iꞌdalé ĩminí, ĩmi idé dó ãkónã ꞌdãá.” 13 Mụ kí rá, ịsụ́ kí ãko kí cécé ta jọlé ĩꞌbaní rĩ áni, idé kí dó ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ ꞌdãá.

Ãkónã Úpí drị́ rĩ

(Mãtáyõ 26:26-30; Mãrákõ 14:22-26; 1 Kọ̃rị̃nị́tọ̃ 11:23-25)

14 Sáwã la mụ acálé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbo, Yẹ́sụ̃ kí ụ̃pịgọŋa abe ri kí vụ̃rụ́ méjã tị gá. 15 Jọ ĩꞌbanî, “Álẽ ásị́ pírí sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ ꞌdĩ nalé ĩmi abe, má ịsụ́ drĩ ꞌdĩ sĩ ũcõgõ ku rú. 16 Ájọ ĩminí, má icó ụ̃mụ̃ ꞌdĩ nalé ị̃dị́ ku kpere ĩꞌdi ꞌbã ru idé agá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá.”

17 Yẹ́sụ̃ la mụ kópõ ꞌdụlé ĩꞌdidrị́ gá ꞌbo, fẽ ãwãꞌdĩfô, ãzíla jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩꞌdụ kópõ ꞌdĩ ꞌi, ĩmi ale ĩꞌdi ĩmi drĩdríŋĩ gá. 18 Ájọ ĩminí, má icó zãbíbũ ífí sụ́ ꞌdĩ mvụlé ị̃dị́ ku kpere Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã acá agá.”

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá, anu ꞌa la rá, fẽ dó ĩꞌdi ĩꞌbaní jọ, “ꞌDĩ ụrụꞌbá mádrị́ mâ fẽlé ĩmi sĩ rĩ, ĩmi idé ꞌdĩ jã ꞌdâ sĩ áma ị́jọ́ ũrãjó.”

20 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩꞌbaní ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbo rĩ vúlé gá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ kópõ jọ, “Kópõ ꞌdĩ tị icíma úꞌdí rĩ drị́ áma ãrí mụlépi asulépi ĩmi ị́jọ́ sĩ rĩ ꞌi. 21 ꞌBá mụlépi áma mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ drị́ la áma drị́ be méjã ãlu rĩ drị̃ gá ꞌdĩ. 22 Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ mụlé cécé ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni, ũcõgõ ꞌbá ágọ́bị́ ꞌdĩ mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ nî!” 23 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ iꞌdó kí ru ụzịlé ãyá-ãyá ãꞌdi la mụ ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbelé nĩ yã rĩ sĩ.

Ãmbõgõ afụŋá

24 Ãgátã ãfũ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí drĩdríŋĩ gá, nị̃jó la ãꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ yã rĩ sĩ. 25 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ũpi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ũkpó trũ ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ãzị́táŋá ꞌbãjó, kí vâ ru ꞌbã ꞌbá ꞌbaní wọ̃rị́ ru. 26 Wó lẽ ĩmi adru ꞌbá ꞌbaní ꞌdã ꞌbã áni ku, be la, ꞌbá ãndânĩ rĩ ꞌbã adru ꞌbá ru ꞌbãlépi ngọ́tị́ŋá áni ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ. 27 Mgbã rĩ gá ãꞌdi ãndânĩ la nĩ yã; ꞌbá rilépi íná tẽlépi tẽtẽ rĩ ꞌi, jõku ꞌbá íyóŋá iyólépi rĩ ꞌi? Adru ꞌbá tẽlépi la tẽtẽ rĩ ꞌi ku yã? Wó ma bãsĩ ꞌbá ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ iyólé iyó rĩ ꞌi. 28 Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ áma ụ̃ꞌbị̃jó rĩ kí ndrelépi pírí cé vâ pá tulépi ma be ũkpó ru iꞌdóŋá gâlé rĩ ꞌi. 29 Ãzíla áfẽ ĩmidrị́ ũpĩ cécé má átẹ́pị ꞌbã fẽjó la mádrị́ rĩ ꞌbã áni. 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má azị dó ĩminí ĩna ãzíla ĩmvụ, ĩri dó sĩ úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ lị Sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá.”

Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã mụjó ĩꞌdi gãjó úmgbé rĩ

(Mãtáyõ 26:31-35; Mãrákõ 14:27-31; Yõhánã 13:36-38)

31 Yẹ́sụ̃ jọ, “Mí are, Sị̃mọ́nị̃! Sĩtánĩ lẽ ími ụꞌbị́lé cécé ãná ꞌdị́pị ꞌbã ãná ꞌbã drẹ̃jị́kọ̃ ndrịjó ãná ífí be rĩ áni. 32 Wó áꞌbã mãmálá Ãdróŋá zịjó ími ị́jọ́ sĩ ꞌbo, ãꞌị̃táŋá mídrị̂ ꞌba aꞌdé sĩ ku. Ídrĩ ãgõ ị́jọ́ mádrị̂ gá vúlé ꞌdõlé ꞌbo, mí imbá mî ádrị́pịka kí ásị́ ũkpó ru.” 33 Wó Pétẽrõ umvi, “Úpí, ma bábá mụjó mãbụ́sụ̃ gá mí be, ãzíla ma vâ bábá drãjó mí be.”

34 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Pétẽrõ, pâlékó na mi jọ la ími tị sĩ ínị̃ ma ku ịsụ́ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rú.”

35 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí, “Mâ ándrá ĩmi tị pẽjó ị́jọ́ mádrị̂ ũlũ trũ sĩlíngĩ kóru, jũrúwã ãcị̃ drị̂ kóru ãzíla ãko pá gá kóru rĩ sĩ, ãko ãzí ị́jọ́ ndẽ ándrá ĩmi rá yã?” Umvi kí “Yụ.” 36 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Wó úꞌdîꞌda rĩ gá ídrĩ adru sĩlíngĩ trũ, íꞌdụ ĩꞌdi ĩndĩ, ãzíla ídrĩ adru jũrúwã ãcị̃ drị̂ trũ, íꞌdụ ĩꞌdi ĩndĩ. Wó ídrĩ adru ménéŋâ kóru, mí ụzị bõngó mídrị́ kọ́tị̃ rú rĩ rá sĩlíngĩ la sĩ mí ĩgbã míní ménéŋá ꞌdụlé ĩndĩ. 37 Ájọ ĩminí, ị́jọ́ ándrá sĩlé áma drị̃ gá rĩ ꞌbã idé ru áma ụrụꞌbá gá jọjó la, ‘Úlã ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ izalépi ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ru.’ ✡ Ãndá-ãndá ru ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ ꞌbã idé dó ru nĩ.” 38 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ jọ kí, “Índre drĩ, Úpí, ménéŋá kí ãmadrị́ ꞌdõ ị̃rị̃ cí!” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩjọ ị́jọ́ ménéŋá drị̃ gá ị̃dị́ ku.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá zịjó Gẽtẽsẽmánĩ gá rĩ

(Mãtáyõ 26:36-46; Mãrákõ 14:32-42)

39 Yẹ́sụ̃ fũ ãmvé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ drị̃ gâlé jõ ĩꞌdi ꞌbã idélé údu rĩ áni, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌde kí ĩꞌdi vú gâ sĩ ĩndĩ. 40 Kí mụ acálé ãngũ ꞌdã gá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbanî, “Ĩzị Ãdróŋá ꞌi ũkpó ịsụ́jó, ĩmi mụ filé ị́jọ́ ũnzí agá ku.” 41 Yẹ́sụ̃ nze ru ĩꞌba rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ were tị̃ ãja vụ̃rụ́ Ãdróŋá zịjó. 42 Jọ, “Mâ Átẹ́pị, ꞌdĩ drĩ adru ị́jọ́ mî itúlé mi ꞌi rĩ ꞌi yã áni, íꞌdụ kópõ ãzá tajó rĩ má rụ́ ꞌdâ rá, adru mâ lẽlé rĩ áni ku, adru ị́jọ́ mâ lẽlé rĩ ꞌi ku.” 43 Mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ iꞌda ru ĩꞌdiní ũkpó fẽlé. 44 Ũcõgõ fi ĩꞌdi ásị́ gá, zị Ãdróŋâ ꞌi ásị́ pírí sĩ alị tá drị̃drị̃ rĩ rá. Ụ́rị́ ralépi ĩꞌdi rụ́ rĩ la indré agá cécé ãrí ralépi rá uꞌdelépi vụ̃rụ́ rĩ áni. 45 Yẹ́sụ̃ la mụ Ãdróŋá zịŋá delé ꞌbo, gõ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé. Ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ sĩ, ãndẽ kí rá, ịsụ́ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá. 46 Inga kí, ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩmĩ ngá ụ́ꞌdụ́ ko ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi angá ụrụgá, ĩzị Ãdróŋá ꞌi ũkpó ịsụ́jó, ĩmi mụ filé ị́jọ́ ũnzí agá ku.”

Mẹ́rọ́ꞌbá kí Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ

(Mãtáyõ 26:47-56; Mãrákõ 14:43-50; Yõhánã 18:3-11)

47 Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, cọtị ꞌbá ũꞌbí acá kî, wó íni ꞌdĩ Yụ́dãsị̃ ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí aꞌdé kí drị̃ nĩ. Ĩꞌdi mụ ru asélé ãni rú, zị ĩꞌdi kpõlókõ ndruŋá sĩ. 48 Wó Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Yụ́dãsị̃, mi Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ mẹ́lẹ́ mbe mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbaní kpõlókõ ndruŋá sĩ yã?” 49 ꞌBá ꞌdelépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ rĩ kí mụ nị̃lé la ãꞌdu la mụ ru idélé nĩ yã rĩ gá ꞌbo, zị kí, “Úpí, lẽ ãꞌdị ãꞌdị́ ménéŋá kí sĩ yã?” 50 Kí ãzí ãlu la ga ãtíꞌbó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂ ꞌbã bị́lẹ́ ãndá gá rĩ wẹ́ vụ̃rụ́.

51 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌBã adru ꞌdĩ áni ku.” Aló ágọ́bị̂ ꞌbã bị́lẹ́ idé rú údu rĩ ꞌbã áni. 52 Yẹ́sụ̃ jọ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbaní, ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ ãmbogo lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi ꞌdĩ abe, ãzíla ꞌbá ĩyõ amụ́lépi ĩꞌdi rụlépi rĩ ꞌbanî, “Ma mẹ́rọ́ꞌbá yã? Ĩmi amụ́ áma rụlé túré, ãzíla ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ trũ má iza ꞌbã rĩ ị́jọ́ ũnzí la rĩ áni ãꞌdu sĩ yã? 53 Ma ụ́ꞌdụ́ pírí ĩmi abe lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ, ĩrụ jõ ma ku la ãꞌdu sĩ yã? Wó ꞌdĩ dó ị̃tụ́ ĩmidrị̂ ꞌi, sáwã ũkpõ ị́jọ́ ũnzí ꞌbã sĩ ãmbõgõ najó rĩ ꞌi.”

Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ gãjó rĩ

(Mãtáyõ 26:57-58, 69-75; Mãrákõ 14:53-54, 66-72; Yõhánã 18:12-18, 25-27)

54 Kí mụ ĩꞌdi rụlé ꞌbo, ꞌdụ kí ĩꞌdi agụlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ jó agá. Pétẽrõ bĩ vú la rá-rá ru. 55 ꞌBá filépi jó agâlé rĩ ri kí ãcí ũdũlé lị́cọ́ ꞌa mgbọ rĩ agá ágágá rĩ yulé, ri kí dó ngúlú ru ãlu. Pétẽrõ ri vâ ĩꞌba abe ĩndĩ. 56 Ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ ndre ĩꞌdi ri agá ꞌdãá ãcí ꞌbã ãngũ jiŋá sĩ. Ifí ĩꞌdi ãni rú lọ́lọ́ jọ, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ jõ ĩꞌdi be.”

57 Wó tu rá jọ, “Ũkû, ánị̃ mâ ngá ĩꞌdi ku.” 58 Wereŋá ru gbõgbõ ꞌbá ãzí andré vâ ĩꞌdi jọ, “Mi vâ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ãzí.” Pétẽrõ umvi jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, má adru ĩꞌbã ãzí ku.” 59 Sáwã alị ãlu ꞌdĩpí ágọ́bị́ ãzí jọ vâ ị̃dị́, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la.” 60 Pétẽrõ umvi jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, ánị̃ ĩmi ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ ku!” Ĩꞌdi drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá ꞌdâ, gbõgbõ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe cẹ̃rẹ́. 61 Úpí Yẹ́sụ̃ ajá tị ndre Pétẽrõ ꞌi kpere mịfị́ gá. Ị́jọ́ ándrá Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé Pétẽrõ ní, “Ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rú mi áma gã pâlé na” rĩ agá dô. 62 Fũ dó mụlé awá trũ ãzákírílílí ru ãmvêlé.

Ãsĩkárĩ inzá kí Yẹ́sụ̃ drị̃

(Mãtáyõ 26:67-68; Mãrákõ 14:65)

63-64 Ãsĩkárĩ Yẹ́sụ̃ andre tẽlépi rĩ inzá kí ĩꞌdi drị̃, ãzụ̃ kí mịfị́ la bõngó sĩ cí, ãzíla co kí vâ ĩꞌdi. Jọ kí, “Ílũ ãmaní, mí ũrã ãꞌdi dị mi nĩ yã?” 65 Ujọ́ kí dó ị́jọ́ wẽwẽ rú sĩ ĩꞌdi uꞌdájó.

Âgụ dó Yẹ́sụ̃ dũwánĩ Yãhụ́dị̃ ꞌbã rĩ drị̃lẹ́ gá

(Mãtáyõ 26:59-66; Mãrákõ 14:55-64; Yõhánã 18:19-24)

66 Ãngũ la mụ ụwị́lé ꞌbo, dũwánĩ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ ri kí dó, ãtalo ãmbogo rĩ kí, ãzíla ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi rĩ abe rĩ kí ãngũ ãlu gá. Âjí kí Yẹ́sụ̃ ꞌi kí drị̃lẹ́ gá. 67 Jọ kí ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Kúrísĩtõ ꞌi, ílũ ãmanî.” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ádrĩ ĩminí lũ la rá, ĩmi ãꞌị̃ ma ku; 68 ãzíla ádrĩ vâ ĩmi zị, ĩmi umvi vâ ma ku. 69 Wó iꞌdójó úꞌdîꞌda kpere drị̃lẹ́ gá, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála mụ ĩꞌdi irilé drị́ ãndá Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị drị̂ gá.” 70 Nga kí pírí ĩꞌdi zịlé, “Mi dó sĩ íni la Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi yã?” Umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi jọlé mání ꞌdĩ ãndá.” 71 Jọ kí, “Ãma dó drĩ vâ sãdínĩ ãzí ndrụ̃ ị̃dị́ ãꞌdu idéjó? Ãma mgbã are kí ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá rĩ ꞌbo.”

23

Âgụ dó Yẹ́sụ̃ Pĩlátõ kí drị̃lẹ́ gá Hẽródẽ be

(Mãtáyõ 27:1-2, 11-14; Mãrákõ 15:1-5; Yõhánã 18:28-38)

1 Ũꞌbí ru tralépi ꞌdã angá kí Yẹ́sụ̃ agụlé Pĩlátõ * drị̃lẹ́ gá. 2 Iꞌdó kí ị́jọ́ ũsõlé ụrụꞌbá la gá ĩꞌdi tõjó íni, “Ãma ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbá ãmadrị̂ kí bị́lẹ́ usú agá jọ, ꞌbã ꞌbe kí mụ̃sọ́rọ̃ úpí ãmbógó ní ku, ãzíla ꞌbã vâ ru ꞌi Kúrísĩtõ Úpí ꞌi.” 3 Pĩlátõ zị ĩꞌdi, “Mi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị́ rĩ ꞌi yã?” Yẹ́sụ̃ umvi, “Ĩꞌdi cécé míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni.” 4 Pĩlátõ uja tị ãtalo ãmbogo rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌbá ũꞌbí rĩ abe jọ, “Má ịsụ́ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ndẽlépi rá la ku.” 5 Wó ri kí ꞌbãngá ị́jọ́ jọlé ũkpõ sĩ siri-siri, “Ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ, fẽ ꞌbá acá kí drị̃ ũnzĩ rú ãngũ Yụ̃dị́yã gá rĩ gá pírí. Iꞌdó Gãlị́lị̃ gá acá dó ãndrũ kpere ꞌdĩ gá ꞌdĩ.”

6 Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo zị, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la?” 7 Ĩꞌdi mụ nị̃lé la Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ãngũ úpí Hẽródẽ ꞌbã nalé nĩ rĩ gá la, pẽ tị la ĩꞌdidrị̂lé, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Hẽródẽ ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃tụ́ ꞌdã sĩ cí.

8 Hẽródẽ uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã Yẹ́sụ̃ ndrejó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku are ị́jọ́ drị̃ la gá rá, ꞌbã ásị́ ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ĩꞌdi ndrelé ãzíla tálí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé rĩ kî ndrejó. 9 Hẽródẽ ụzị Yẹ́sụ̃ ꞌi zịtáŋá wẽwẽ rú sĩ, wó Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ ku. 10 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi rĩ kí abe amvú kí drị̃ gá, ãzíla iꞌdó kí ị́jọ́ ũsõlé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ũkpó ru. 11 Hẽródẽ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe inzá kí Yẹ́sụ̃ drị̃, ide kí ĩꞌdi ũnzíríkãnã; su kí ụrụꞌbá la gá bõngó ũpĩ ãrĩ ꞌi, pẽ kí dó tị la vúlé Pĩlátõ drị̂lé. 12 Hẽródẽ kí Pĩlátõ be ándrá jõ mẹ́rọ́ꞌbá ru, ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ acá kí dó wọ̃rị́ ru.

Úlị dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌdịjó rá

(Mãtáyõ 27:15-26; Mãrákõ 15:6-15; Yõhánã 18:39—19:16)

13 Pĩlátõ umve dó ãtalo ãmbogo rĩ kí, ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzí kí abe ãngũ ãlu gá, 14 jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ají ágọ́bị́ ꞌdĩ áma drị̃lẹ́ gá ĩjọ ĩꞌdi ꞌbá kí drị̃ iza. Úꞌdîꞌda ándrụ̃ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdâ, má ịsụ́ ị́jọ́ ĩmĩ ũsõlé Yẹ́sụ̃ tõjó ꞌdĩ gá ꞌdâ ĩꞌdi ndẽlépi rá la ku. 15 Ãzíla Hẽródẽ ịsụ́ vâ ị́jọ́ ĩꞌdi ndẽlépi rá la ku, ĩꞌdi bãsĩ tị la ãpẽjó ãma rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ. Ị́jọ́ ãzí ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã idélé ꞌbã drã sĩ ꞌbãngá rá la ꞌdáyụ. 16 Ma ĩꞌdi fẽ colé ma dó sĩ ĩꞌdi abe mụlé.” [ 17 Ụ́ꞌdụ́ ãmbógó ụ̃mụ̃ drị́ ꞌdĩ sĩ ála ꞌbá ãzí ãlu la ãtrũ aꞌbelé rá, úꞌdị ĩꞌdi ku.] † 18 Ũꞌbí uzá kí rere, “Íꞌdị ĩꞌdi rá! Mí ãtrũ ãmaní Bãrábã áyụ!” 19 (Úꞌbã ándrá Bãrábã mãbụ́sụ̃ gá la ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá ãꞌdị́ lẽlépi táwụ̃nị̃ ꞌdã agá gãmétẽ Rụ́mị̃ gá rĩ drị̂ be, ala gá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ꞌdịjó rĩ sĩ.) 20 Pĩlátõ lẽ tí Yẹ́sụ̃ aꞌbelé rá, ꞌbã mãmálá ũꞌbí ꞌbadrị́ sĩ ĩꞌdi aꞌbejó. 21 Wó uzá kí ũkpó sĩ, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá! Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”

22 Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ pâlé na rĩ gá, “Wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã izalé ũnzí rĩ ãꞌdu? Má ịsụ́ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã izalé ĩꞌdi sĩ icójó drãjó rá la ku. Ma ĩꞌdi fẽ colé ímbátáŋá ru, ma dó sĩ ĩꞌdi aꞌbe mụlé ĩndõ.” 23 Wó ꞌbá ꞌdĩ ri kí uzálé ũkpó sĩ rere, lẽ ípa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá, úzáŋá ꞌdã ndẽ dó ĩꞌdi rá. 24 Pĩlátõ lị dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni. 25 Trũ dó ágọ́bị́ tá ĩꞌbã kí lẽlé âꞌbe rĩ, ꞌdĩ ꞌbá ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá ꞌbá kí drị̃ izaŋá sĩ, ãzíla ãlí ꞌbá ꞌdịjó ala gá rá rĩ sĩ rĩ ꞌi. Fẽ dó Yẹ́sụ̃ kí drị́ gá, ꞌba idé kí dó ị́jọ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni.

Îpa Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã ụrụꞌbá gá

(Mãtáyõ 27:32-44; Mãrákõ 15:21-32; Yõhánã 19:17-27)

26 Ãsĩkárĩ agụ kí Yẹ́sụ̃ ãmvé, ĩꞌbã kí mụ agá ꞌdãá, ụfụ kí drị̃ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbá Kụ̃rẹ́nị̃ gá rĩ trũ ĩꞌdi ꞌbã afí agá táwụ̃nị̃ agá angájó sụ́rụ́ ãzí agâlé. Rụ kí ĩꞌdi, ꞌbã kí mũsãláꞌbã sĩ Yẹ́sụ̃ ipajó rĩ drị̃ la gá, ꞌdụ dó ĩꞌdi trũ ꞌdejó Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ. 27 ꞌBá ũꞌbí ꞌde kí vú la gâ sĩ, kí agá ũkú ãzí kí mụ awá trũ, ãzíla ụ̃lụ́lụ́ uꞌbé trũ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ. 28 Yẹ́sụ̃ ajá tị ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌbanî, “Ĩmi ũkú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ, ĩmi awá mâ sĩ ku, ĩmi awá ĩmi sĩ ãzíla anzịŋá ĩmidrị̂ kî sĩ! 29 Ụ́ꞌdụ́ ãzí kí amụ́ lé ꞌdĩ ꞌbá ꞌbã kí amụ́jó jọjó la, ‘Ũkú úndó jõ drĩ údu tịlépi ku vâ ngọ́tị́ undrulépi ku rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ba.’ 30 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá,

“ ‘ꞌDã dó bãsĩ adru sáwã ꞌbá ꞌbã kí jọjó la ꞌbé ãmbogo rĩ ꞌbanî, “Ĩmi aꞌdé ãma drị̃ gá!”

Ãzíla ꞌbé níríŋá rĩ ꞌbaní, “Ĩzị̃ ãma ꞌi!” ’✡

31 Ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ drĩ kí ru idé ịsụ́ ãngũ drĩ ꞌdĩ sĩ áyi, ãꞌdu la dó ru idé drụ́zị́ ílí sĩ nĩ yã?” ‡

32 ꞌBá ãzí kí ị̃rị̃ iza kí ị́jọ́ ũnzí âgụ vâ kí mụlé ꞌdịlé Yẹ́sụ̃ trũ ĩndĩ. 33 Kî mụ calé ãngũ umvelé Drị̃ Ụ́rụ́kụ́ rĩ gá, îpa Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdãá, ꞌbá ị̃rị̃ tá ị́jọ́ ũnzí izalépi ꞌdã abe mũsãláꞌbã ĩꞌbadrị̂ kí sí gá; ãlu rĩ drị́ ãndá gá, ãzí rĩ drị́ ị̃jị́ gá. 34 Yẹ́sụ̃ jọ, “Bãbá, ítrũ kí rá, ĩꞌbã kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ nị̃jó ku rĩ sĩ!”

Ãsĩkárĩ awa kí bõngó ĩꞌdidrị̂ kí kí drĩdríŋĩ gá jẽgê ꞌbeŋá sĩ. 35 ꞌBá utu kí pá ĩꞌdi ndrejó, ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ inzá kí ĩꞌdi drị̃, jọ kí, “Pa ándrá ꞌbá ãzí kí rá ꞌbá ꞌdĩ drĩ dó adru Kúrísĩtõ Ãdróŋá ꞌbã pẽlé rĩ ꞌi, ꞌbã pa dó ru mgbãŋá rĩ ꞌi.” 36 Ãsĩkárĩ ide kí vâ ĩꞌdi ĩndĩ. Asé kí ru ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé fẽ kí ĩꞌdiní wáyĩnĩ ũká la mvụlé. 37 Jọ kí ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi, ípa ími ãmgbã rĩ ꞌi.”

38 Ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ụrụgá ꞌdãá úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi: “ꞌdĩ úpí ꞌbá yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂.” 39 Mãbụ́sụ̃ ipalé ĩꞌdi be rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ ide vâ ĩꞌdi, “Mi Kúrísĩtõ ꞌi ku yã? Ípa mi ꞌi ãma abe.” 40 Ãzí ãlu rĩ angá drị̃ la gá trụ jọ, “Íru mî ngá Ãdróŋá ku, mi vâ ꞌbá ị́jọ́ lịjó drị̃ la gá ĩndĩ rĩ ꞌi ku yã? 41 Wó jõ ꞌbãngá ãma ꞌi, úlị ãma drị̃ gá ị́jọ́ pịrị, ãma ịsụ́ ũyá ị́jọ́ ũnzí ãma idélé rĩ drị́ gá rĩ ꞌi, wó idé ꞌbãngá ị́jọ́ ũnzí ku.” 42 Jọ, “Yẹ́sụ̃, mî mụ agá Sụ́rụ́ mídrị̂ agá, mí ũrã jõ áma ị́jọ́ be!” 43 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ãndrũ ãma adru mí be ãngũ ãyĩkõ rú Ãdróŋá drị̂ gá.”

Drã Yẹ́sụ̃ drị̂

(Mãtáyõ 27:45-56; Mãrákõ 15:33-41; Yõhánã 19:28-30)

44-45 Ĩꞌdi dó ãni rú sáwã ázíyá ꞌdĩpí, ãngũ nị kpákpá kpere sáwã úrômĩ. Bõngó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌa alịjó rĩ asi ru ị̃rị̃. 46 Yẹ́sụ̃ za ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re, “Bãbá, má aꞌbe áma úríndí ími drị́ agá.” Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ gbõgbõ drã dó rá. 47 Ãsĩkárĩ ãmbógó ndre ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí, ịcụ́ Ãdróŋá ꞌi jọ, “Ãndá-ãndá ru, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbá múké ị́jộ kóru la.” 48 ꞌBá ũꞌbí ru tralépi ãngũ ãlu gá ị́jọ́ ꞌdã ndrelépi cé rĩ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi rĩ ndrelé rá, gõ kí vúlé lị́cọ́ gâlé, ꞌbã kí drị́ drị̃ gá § ũcõgõ-ũcõgõ rú. 49 ꞌBá pírí Yẹ́sụ̃ nị̃lépi ụrụꞌbá sĩ rĩ kí ũkú ĩꞌdi vú ãbĩlépi angájó Gãlị́lị̃ gá rĩ kí abe utu kí pá rá-rá ru ị́jọ́ ꞌdã kî ndrejó.

Yẹ́sụ̃ ị̃sị̃jó rĩ

(Mãtáyõ 27:57-61; Mãrákõ 15:42-47; Yõhánã 19:38-42)

50-51 Ágọ́bị́ ãzí ãlu rụ́ la Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ Yụ̃dị́yã gá umvelé Ãrĩmãtéyã ꞌi rĩ gá, ĩꞌdi ꞌbá múké ãzíla rulé rũrũ la, ĩꞌdi vâ ꞌbá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ tẽlépi la. Ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ lịlépi rĩ ꞌbã ãzí tí, su tị ị́jọ́ ꞌdã agá lịjó la ĩndĩ ãzíla idéjó la ku. 52 Mụ Pĩlátõ drị̃lẹ́ gâlé Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ aꞌị́lé. 53 Aꞌdụ́ dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ife ụrụꞌbá gâlé vũ gá, umbé ĩꞌdi bõngó úꞌdí la sĩ, agụ ĩꞌdi mụlé ị̃sị̃lé ꞌbụ́ galé írã agá drĩ sĩ ꞌbá ãzí ị̃sị̃jó ku la agá. 54 Ụ́ꞌdụ́ sĩ ru idéjó bábá rĩ dó ukó agá, Sãbátũ acá dó ãni rú. 55 Ũkú amụ́lépi Yẹ́sụ̃ abe angájó Gãlị́lị̃ gá rĩ mụ kí Yụ̃sụ́fụ̃ vú gâ sĩ, ndre kí ꞌbụ́ sĩ Yẹ́sụ̃ ãvũ ị̃sị̃jó ala gá rĩ rá. 56 Gõ kí dó vúlé lị́cọ́ gâlé mụlé ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ la kí idélé ãvũ la iníjó. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ gá rĩ sĩ avị́ kí dó áyụ, ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé rĩ áni.

24

Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rú rĩ

(Mãtáyõ 28:1-10; Mãrákõ 16:1-8; Yõhánã 20:1-10)

1 Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ Sãbátũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã vúlé gá, ũkú mụ kí ị̃nádrị̃ gâlé ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, ꞌdụ kí ãdu ngụ̃lépi ãjị̂ trũ vĩrĩ ĩꞌbã kí idélé la kí ĩndĩ. 2 Ịsụ́ kí írã ꞌbụ́ tị ãzụ̃jó rĩ úgũ ĩꞌdi bụ́lụ́ gá. 3 Fi kí dó ꞌbụ́ agâlé, ịsụ́ kí Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ꞌdãá yụ. 4 Drị̃ la iza kí ru rá ĩꞌbã kí drĩ ị́jọ́ ũrã agá ꞌdâ, ãꞌdu icó ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá nĩ yã rĩ gá. Gbõŋáŋá ru ꞌbá ị̃rị̃ iꞌda kí ru ĩꞌbaní bõngó imve dị̃lépi dị̃-dị̃ la trũ. 5 Ũkú ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ãvụ̃ kí su kí drị̃ vụ̃rụ́ ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ꞌbá ꞌdã zị kí, “Ĩmi ꞌbá ídri rĩ ndrụ̃ ị̃nádrị̃ agá íngoní ru yã? 6 Ĩꞌdi ꞌdâ ꞌdáyụ, angá ídri rú ꞌbo, ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminí Gãlị́lị̃ gá rĩ agá ĩminí ku yã? 7 Íni la, ‘Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála ĩꞌdi fẽ ꞌbá ũnzí kí drị́ gá, kí ĩꞌdi ipa mũsãláꞌbã sị́ gá, ĩꞌdi angá ídri rú ụ́ꞌdụ́ na la sĩ.’ ” 8 Agá kí dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá jọlé ĩꞌbanî rĩ rá.

9 ꞌDãá afụ kí dó ru gõlé vúlé angájó ị̃nádrị̃ gâlé mụlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũlũlé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdã ꞌbaní ꞌbá ꞌdãá rĩ abe pírí. 10 Ũkú mụlépi ị̃nádrị̃ gâlé rĩ kí; Mãríyámũ Mãgãdẽlénã ꞌi, Jũwánã ꞌi, Mãríyámũ Yãkóꞌbõ ꞌbã ãndrẽ ꞌi ãzíla ũkú ãzí kí abe. Nze kí ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú ụ̃pịgọŋa ꞌbaní. 11 Ị́jọ́ vú nzelé ꞌdã iꞌdá ĩꞌbaní ífí kóru, ãꞌị̃ kí dó sĩ ku. 12 Táni ꞌdĩ ꞌbã áni tí, Pétẽrõ cẹ̃ ị̃nádrị̃ gâlé. Undré ala, ãzíla ndre bõngó ãvũ umbéjó rĩ ị̃sálị, gõ dó lị́cọ́ gâlé ũrãtáŋâ trũ ị́jọ́ ru idélépi rĩ drị̃ gá.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá mụlépi Ị̃máwụ̃ gá rĩ ꞌbanî

(Mãrákõ 16:12-13)

13 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ ꞌbá ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi ꞌdã ꞌbã ãzí kí mụ agá tọ̃rọ́mẹ́ Ị̃máwụ̃ gá, álị́ kí drĩdríŋĩ gá rĩ kị́lọ̃mítã mụdrị́ drị̃ ãlu Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ be. 14 Ĩꞌbã kí mụ agá ꞌdâ, kí dị̃ ị́jọ́ jọ sĩ ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí drị̃ gá. 15 Ĩꞌbã kí ị́jọ́ jọ agá ãzíla ala uya agá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ asé ru ãni rú ĩꞌba rụ́, mụ dó ĩꞌba abe ãlu; 16 ndre kí ĩꞌdi rá ꞌbo, ãko ãzí uga kí ĩꞌdi nị̃lé ĩꞌbaní úmgbé, amá kí ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku.

17 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi mụ ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ãꞌdu ị́jọ́ jọ trũ yã?”

Tu kí pá dríŋá, mẹ́lẹ́tị la kí ũcõgõ rú. 18 Kí ãzí ãlu rụ́ la Kị̃lị́yọ́pã ꞌi zị ĩꞌdi, “Mi ꞌbá ãlu ãmụ́ ru ị́jọ́ ru idélépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ alịlépi were ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ kí nị̃lépi ku rĩ ꞌi yã?”

19 Zị, “Ãꞌdu idé ru nĩ?”

Umvi kí, “Ị́jọ́ ru idélépi Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ụrụꞌbá gá rĩ, ꞌbá ꞌdĩ ándrá nábị̃ ũkpó ru ị́jọ́ jọŋá sĩ ãzíla ãzị́ idéŋá sĩ Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ĩndĩ la. 20 Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá ãma drị̃lẹ́ gá ãmbogo rĩ abe fẽ kí ĩꞌdi ị́jọ́ lịjó drị̃ la gá ꞌbã drã rá, îpa dô sĩ ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá. 21 Ãꞌbã ásị́ ĩꞌdi ándrá amụ́ agá Ịsịrayị́lị̃ unzelé sĩ drị̃wãlã ịsụ́jó. ꞌDĩ ꞌbã agâ sĩ pírí tí, ca dó ãndrũ ụ́ꞌdụ́ na ꞌbo ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idé agá. 22 Ũkú ãma agá ꞌdâ rĩ ꞌbã ãzí fẽ kí ãma arulé aru-arû. Mụ kí ꞌbụ́ gâlé ãngũ sãrã sĩ, 23 ịsụ́ kí ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ku. Ãgõ kí vúlé, jọ kí, ‘Ãndre urobí mãlãyíkã ꞌbã ãni la, jọ kí ãmaní ĩꞌdi ídri.’ 24 Ãma ãzí mụ kí ị̃nádrị̃ gâlé, ịsụ́ kí ị́jọ́ kí cécé ũkú ꞌdã ꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã áni, wó ịsụ́ kí ĩꞌdi mgbã ndrelé ku.”

25 Yẹ́sụ̃ jọ dó ĩꞌbanî, “Ĩmi ꞌbá úŋmĩ kóru la ãꞌdu sĩ? Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí jọlé ĩminí rĩ kí ãꞌị̃lépi mbẽlẽ rú ku ꞌdĩ yệ! 26 Ĩꞌdi ãndá Kúrísĩtõ ꞌbã ịsụ́ cãndí ráká ꞌbã fi dó sĩ ũpĩ nalé ũkpõ ãmbógó rĩ gá ĩndõ.” 27 Yẹ́sụ̃ icé dó ĩꞌbaní ị́jọ́ sĩlé ĩꞌdi drị̃ gá iꞌdójó Mụ́sã sĩ ãzíla sĩtáŋá nãbịya ꞌbã sĩlé rĩ trũ. 28 Ĩꞌbaní acá agá ãni rú tọ̃rọ́mẹ́ Ị̃máwụ̃ tá ĩꞌbã kí mụjó ala gá rĩ gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru ĩꞌdi ꞌbã rĩ alị drị̃ gá rĩ áni. 29 Wó jọ kí ĩꞌdiní, “Mí uꞌá ãma abe ꞌdâ, ãngũ la dó úgólé nịlé nị̃nị̃.” Mụ dó uꞌálé ĩꞌba abe.

30 Ri íná nalé ĩꞌba abe, aꞌdụ́ mũkátĩ, fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá, andi ĩꞌdi fẽlé ĩꞌbaní nalé. 31 Mị la nzị̃ kí ru, nị̃ kí dó ĩꞌdi cé, wó ãvĩ dó kí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá rá. 32 Jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ị́jọ́ ꞌdĩ aló tá ãma ásị́ ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãmaní ị́jọ́ sĩlé rĩ ífí icé agá ãmaní amụ́ agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ rĩ sĩ ku yã?” 33 Gbõgbõ angá kí gõlé vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ịsụ́ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdã tra kí ru ngúlú ru ꞌbá ãzí kí abe. 34 Jọ kí, “Úpí angá tá rá ãndá-ãndá ru ꞌdĩ! Iꞌda vâ ru Sị̃mọ́nị̃ ní rá.” 35 ꞌBá tá ị̃rị̃ ꞌdã nze kí ĩꞌbaní ị́jọ́ tá ru idélépi gẹ̃rị̃ agá kí ụrụꞌbá gá, ĩꞌbaní Úpî nị̃jó ĩꞌdi ꞌbã mũkátĩ andijó najó rĩ ꞌbã vú.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbanî

(Mãtáyõ 28:16-20; Mãrákõ 16:14-18; Yõhánã 20:19-23; ꞌEtáŋá 1:6-8)

36 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã kí drĩ ị́jọ́ vú nze agá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ indré kí drĩdríŋĩ gá jọ, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩmi drị̃ gá.” 37 Ásị́ la mvu kí rá idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ũrã kí ĩndre úríndí. 38 Wó jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ásị́ la mvu ãꞌdu sĩ? Ĩmi ũrãtáŋá acá pịrị ku ãꞌdu sĩ? 39 Ĩndre áma drị́ kí pá abe, ꞌdĩ áma mgbã rĩ ꞌi. Ĩmi ụmvị́ ma, ĩmi dó sĩ nị̃ la úríndí adru ĩfãkã trũ ãzíla ĩzánáká abe ĩmĩ ndrelé mâ trũ adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni ku.”

40 Ĩꞌdi mụ jọlé la ꞌdĩ áni, iꞌda ĩꞌbaní ru drị́ kí pá abe. 41 Ĩꞌbã kí drĩ ãꞌị̃ agá la ãyĩkõ drị́ ku rĩ gá, Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ãko ãzí nalé nãnã la ĩmidrị́ ꞌdâ cí yã?” 42 Fẽ kí ị̃ꞌbị ĩzá aꞌdílé rá la, 43 ꞌdụ ĩꞌdi nalé kí drị̃ gâ sĩ. 44 Jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ándrá mâ jọlé ĩminí ma drĩ ꞌdĩ sĩ ídri ĩmi abe rĩ: ị́jọ́ pírí sĩlé áma drị̃ gá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ agá, nãbịya ãzí rĩ ꞌbã kí sĩlé ãzíla Zãbụ́rị̃ agá rĩ idé dó ru ãndá-ãndá ru.”

45 Nzị̃ dó kí ásị́sị́ŋá sĩ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí vãjó. 46 Jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ sĩlé rĩ ĩꞌdi íni, Kúrísĩtõ la ũcõgõ ịsụ́, ĩꞌdi angá drã agá ídri rú ụ́ꞌdụ́ na la sĩ rá. 47 Ĩꞌdi rụ́ sĩ ála ị́jọ́ ásị́ ujajó, ãzíla ị́jọ́ ꞌbá trũjó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ ũlũ sụ́rụ́ pírí nî, iꞌdójó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 48 Ĩmi dó sãdínĩ má ãni ị́jọ́ ꞌdĩ ãrĩ. 49 Ma ị́jọ́ mâ Átẹ́pị ꞌbã azịlé rĩ tị ãpẽ ĩminí rá. Ĩtẽ táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ agá ꞌdâ kpere ũkpõ angálépi ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã acá agá ĩmi drị̃ gá.”

Yẹ́sụ̃ tụ dó ꞌbụ̃ gá

(Mãrákõ 16:19-20; ꞌEtáŋá 1:9-11)

50 Agụ dó kí ãmvé cajó Bẽtánĩ gá ãni rú; inga dó drị́ ụrụgá sụ̃sụ́ wijó ĩꞌbanî. 51 Ĩꞌdi ꞌbã sụ̃sụ́ wi agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, awa kí dó ru ĩꞌba abe, úꞌdụ dó ĩꞌdi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé. 52 Ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌi, gõ kí dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãyĩkõ ãmbógó la abe. 53 Ãzíla ri kí dó uꞌálé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá nî.

* 1:69 1:69 Ãdróŋá fẽ sụ́rụ́ ũpĩ ãrĩ Dãwụ́dị̃ drị́ sụ́rụ́ agá nĩ.

* 2:1 2:1 Kãyị̃sárị̃ ꞌbã ífí úpí ãmbógó.

✡ 2:23 2:23 Ãfũŋá 13:2, 12

✡ 2:24 2:24 Lẹ́vị̃ 12:8

✡ 3:6 3:6 Ĩsáyã 40:3-5

* 3:17 3:17 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá ála umve la ngánũ.

† 3:33 3:33 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ãzí kí agá, úsĩ, Ãmĩnãdábu ꞌbã átẹ́pị Ãdĩmínĩ ꞌi, Ãdĩmínĩ ꞌbã átẹ́pị Ãrínĩ ꞌi ãzí rĩ co kí ĩsélé ꞌdĩ gá ꞌdâ ambamba.

✡ 4:4 4:4 Ãzị́táŋá Amviŋá 8:3

✡ 4:8 4:8 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:13

* 4:9 4:9 Índre íꞌdá Mãtáyõ 4:5 gá rĩ ꞌi.

✡ 4:11 4:11 Zãbụ́rị̃ 91:1, 12

✡ 4:12 4:12 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:16

† 4:16 4:16 Ụ́dụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌi kí umve la Sãbátũ. ꞌDĩ vâ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ sĩ avị́jó rĩ.

✡ 4:19 4:19 Ĩsáyã 61:1-2

‡ 4:43 4:43 Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá pajó rĩ ꞌi.

* 5:27 5:27 Lẹ́vị̃ ꞌbã rụ́ ãzí rĩ Mãtáyõ ꞌi.

† 5:37 5:36-37 Tị ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ, sĩ kí, ꞌBá icó kí vâ wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ũsũlé íníríkó ụ̃kụ agá ku, drĩ kí ũsũ la rá yã áni, wáyĩnĩ ꞌdã la íníríkó ụ̃kụ icólépi ru ꞌa selépi ku ꞌdã asi rá. Wáyĩnĩ dó uja asulé vụ̃rụ́ ãzíla íníríkô dó ru iza rá.

* 6:1 6:1 Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ãzíla Mũndú tị sĩ ála ãná ꞌdĩ umve ngánũ.

† 6:2 6:2 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãꞌị́ kí únga ãzị́ Sãbátũ sĩ ku.

‡ 6:16 6:16 Yụ́dãsị̃ Yãkóꞌbõ ngọ́pị ála ĩꞌdi umve Mãtáyõ 10:3 agá Tãdáyõ ꞌi.

✡ 7:27 7:27 Mãlákĩ 3:1

* 7:45 7:45 Ũkú ꞌdĩ amụ́ Yẹ́sụ̃ pá ndrulé ícétáŋá ru sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó ĩꞌdi nî.

✡ 8:10 8:10 Ĩsáyã 6:9

* 9:2 9:2 Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá pajó rĩ ꞌi.

✡ 10:27 10:27 Ãzị́táŋá Amviŋá 6:5

✡ 10:27 10:27 Lẹ́vị̃ 19:18

* 10:32 10:32 ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí ándrá ꞌbá ãzị́ ngalépi jó Ãdróŋá drị̂ agá la kî.

† 10:34 10:34 Bụ́kụ̃ Lúgbãrã tị sĩ ãzíla Mũndú tị sĩ rĩ jọ ũꞌbã ãkõzá ꞌdã kí mịfị́ gá ãdu kí wáyĩnĩ be.

* 11:2 11:2 Ãdrĩ kí Ãdróŋá ãꞌị̃, Sụ́rụ́ mídrị̂ ꞌbã amụ́ ãma ĩꞌdi aꞌị́ amụ́lé ũpĩ nalé cécé ĩꞌdi ũpĩ najó ꞌbụ̃ gâlé rĩ áni.

† 11:4 11:4 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ãzí kí agá wó ípa ãma ꞌbá ũnzí rĩ drị́ gá.

‡ 11:31 11:31 Ũkú úpí ru Sébã gá ꞌdã tõ ꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã agá rĩ kí rá la ãꞌdusĩku gã kí Yẹ́sụ̃ Sũlũmánĩ ní ãndânĩ rĩ ịcụ́lé úmgbé.

§ 11:32 11:32 ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ gã kí ásị́ ujalé ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũlũlé rĩ sĩ úmgbé.

✡ 13:35 13:35 Zãbụ́rị̃ 118:26

* 16:7 16:7 Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ꞌbá pírí mọ̃rị́ nalépi ãmbógó ĩꞌdidrị̂ drị́ rá ꞌdĩ abe.

* 17:32 17:32 Lọ́tị̃ ꞌbã ũkû drã ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãngũ andréjó vúlé rĩ sĩ.

† 17:36 17:36 Vásĩ 36 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

* 18:13 18:13 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá úsĩ jụ́jụ́ adịlé ꞌdĩ ĩꞌdi lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ĩꞌbã kí sĩ ũcõgõ iꞌdajó rĩ.

✡ 18:20 18:20 Ãfũŋá 20:12; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16-20

✡ 19:38 19:38 Zãbụ́rị̃ 118:26

✡ 19:46 19:46 Ĩsáyã 56:7

✡ 19:46 19:46 Yẽrẽmíyã 7:11

✡ 20:17 20:17 Zãbụ́rị̃ 118:22

✡ 20:37 20:37 Ãfũŋá 3:6

✡ 20:43 20:43 Zãbụ́rị̃ 110:1

* 22:1 22:1 Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó rĩ ꞌi.

✡ 22:37 22:37 Ĩsáyã 53:12

* 23:1 23:1 Pĩlátõ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã kí ꞌbãlé gávũnã ru ãngũ Yụ̃dị́yã gá rĩ ꞌi.

† 23:17 23:17 Vásĩ 17 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

✡ 23:30 23:30 Hõséyã 10:8

‡ 23:31 23:31 Jõku ꞌBá ị́jộ kóru rĩ drĩ dó drị̃ cị ꞌdĩ áni, ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ la dó drị̃ cị íngoní yã?

§ 23:48 23:48 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá úsĩ jụ́jụ́ adịlé ꞌdĩ ĩꞌdi lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ĩꞌbã kí sĩ ũcõgõ iꞌdajó rĩ.

Yõhánã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Ị́jọ́ Mgbã

Yõhánã

ꞌbã sĩlé rĩ

1

Ị́jọ́ bãsĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi

1 Íꞌdóŋá gá rĩ sĩ, ꞌbá umvelé Ị́jọ́ ꞌi rĩ ꞌbãngá cí, Ĩꞌdi ándrá Ãdróŋá be, Ĩꞌdi ándrá vâ Ãdróŋá ꞌi. 2 Ãko pírí ꞌbã kí ándrá iꞌdó agá ꞌdãá, ꞌbá umvelé Ị́jọ́ ꞌi rĩ ándrá Ãdróŋá be. 3 Ãzíla Ãdróŋá ũꞌbã ãko pírí kí Ĩꞌdi sĩ, ãko ãzí ándrá ꞌbãlé Ĩꞌdi kóru la yụ. 4 Ãko pírí ũꞌbãlé rĩ ịsụ́ kí ídri Ĩꞌdi sĩ, ídri ĩꞌdidrị̂ fẽ dị̃zã ꞌbá pírí nî. 5 Dị̃zã ri dị̃lé ãngũ ịnị agá, wó ị́nị́ icó ĩꞌdi anụ́lé ku.

6 Ãdróŋá ãpẽ ꞌbá ãzí ị́jọ́ ujílépi ĩꞌdi ãni la tị, rụ́ la Yõhánã ꞌi, 7 amụ́ ị́jọ́ dị̃zã ꞌdĩ drị́ gá rĩ vú nzelé, ꞌbá pírí ꞌbã are kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, ꞌbã ãꞌị̃ kí dó sĩ dị̃zã ꞌdĩ ꞌi. 8 Yõhánã adru ándrá dị̃zã ꞌdã ꞌi ku, amụ́ ándrá ꞌbãngá lú ị́jọ́ la vú nzelé. 9 Dị̃zã mgbã dị̃lépi ꞌbá pírí kí drị̃ gá rĩ, ándrá amụ́ agá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé nĩ.

10 ꞌBá umvelé Ị́jọ́ ꞌi rĩ ándrá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí, Ãdróŋá drĩ kí ándrá táni ãko pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí ũꞌbã agá ĩꞌdi be rá tí, wó ꞌbá ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ku. 11 Amụ́ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sụ́rụ́ ru rĩ ꞌba rụ́, gã kí ĩꞌdi ãꞌị̃lé úmgbé. 12 Wó ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá, ãzíla ásị́ ꞌbãlépi rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ drị̃ gá rá rĩ ꞌbaní fẽ, ũkpó sĩ acájó anzị Ãdróŋá ãni la rú. 13 Acá kí Ãdróŋá ꞌbã anzị rú adru ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã kí tịjó nĩ rĩ sĩ la ku, wó acá kí Ãdróŋá ꞌbã anzị rú la ĩꞌdi ꞌbã lẽjó la nĩ rĩ sĩ. 14 Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ, útị ĩꞌdi ꞌbá ru, uꞌá ãma abe sáwã were. Ãndre ĩꞌdi ꞌbã ãmbõgõ rá, ꞌdĩ ãmbõgõ Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị angálépi ĩꞌdi rụ̂lé rĩ drị̂. Ĩꞌdi rụ̂ sĩ ãma ịsụ́ lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ꞌi ãzíla ị́jọ́ mgbã pịrị rĩ ꞌi.

15 Yõhánã jọ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ drị̃ gá ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ, “ꞌDĩ bãsĩ ꞌbá ándrá mání jọlé ĩꞌdi amụ́ ꞌdĩ rĩ ꞌi, ndẽ ma ãmbõgõ sĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá mání ídu drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ꞌbã drĩ ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be ku.” 16 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ĩꞌdidrị́ rĩ sĩ, wi ãmaní sụ̃sụ́ drị̃lẹ́ba drị̂ ị̃dị́-ị̃dị́. 17 Ãdróŋá fẽ ándrá ãzị́táŋá kí Mụ́sã drị̂ sĩ, wó Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ají dó ãmaní lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ kí ị́jọ́ mgbã rĩ be. 18 ꞌBá ãzí Ãdróŋá ndrelépi rá la ꞌdáyụ. Wó Ngọ́tị́ŋá ĩꞌdi ãni ãlu, Ãdróŋâ rú rĩ ãzíla ĩꞌdi andre gá ãníŋá rĩ iꞌda dó ãmaní Ãdróŋá la iꞌdá ãꞌdi áni yã rĩ gá nĩ.

Ị́jọ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã vú nzelé rĩ

(Mãtáyõ 3:1-12; Mãrákõ 1:1-8; Lụ́kã 3:1-18)

19 Ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã vú nzelé ꞌbá ãtalo rú ídétáŋá idélépi, ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ ãzị́ ngalépi jó Ãdróŋá drị̂ agá, drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbã ãni umvelé Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã kí tị pẽlé mụjó Yõhánã zịjó, ĩꞌdi ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi yã rĩ ꞌdĩ. 20 Yõhánã ucí ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌi ãꞌdi yã rĩ gá ku, umvi ĩꞌbaní tọndọlọ, “Má adru Kúrísĩtõ ꞌi ku.” 21 Zị kí ĩꞌdi, “Wó mi dó ãꞌdi ꞌi? Mi nábị̃ Ĩlíyã ꞌi yã?” Umvi, “Yụ, ma Ĩlíyã ꞌi ku.” Zị kí ĩꞌdi, “Mi dó nábị̃ ándrá mụlé tị ãpẽlé rĩ ꞌi yã?” ✡ Umvi, “Yụ, ma ĩꞌdi ꞌi ku.”

22 Jọ kí, “Ílũ dó bãsĩ ãmaní mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ. Ínze ãmaní ími vú, ãma dó sĩ ị́jọ́ míní umvilé rĩ agụ ꞌbá ãma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbanî.”

23 Yõhánã umvi ị́jọ́ angájó ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé rĩ agá:

“Ma ꞌbá uzálépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá jọlépi la,

‘Ĩmi idé dó Úpí ní gẹ̃rị̃ kpịmgbịlị́kị.’ ” ✡

24 ꞌBá tá ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbã kí tị pẽlé Yõhánã rụ̂lé ꞌdĩ, 25 zị kí ĩꞌdi, “Mi dó bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ ídrĩ adru Úpí Kúrísĩtõ ꞌi, jõku Ĩlíyã ꞌi, jõku nábị̃ jọlé rĩ ꞌi ku rĩ gá?”

26 Yõhánã umvi kí, “Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ꞌbá ꞌbaní ị̃yị́ sĩ, wó ꞌbá ãzí ĩminí nị̃lé ku la ĩꞌdi ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ. 27 Ádrĩ táni amụ́ agá ĩꞌdiní drị̃drị̃ tí, má icó átã adrulé ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó vúlé gá ãsị̃jó la rú ku.” ✡

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru pírí Bẽtánĩ gá, ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó rĩ gá, ꞌdĩ ãngũ Yõhánã ꞌbã sĩ bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ gá.

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kãbĩlõmvá Ãdróŋá drị̂

29 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, Yõhánã ndre Yẹ́sụ̃ amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, jọ, “Ĩndre Kãbĩlõmvá Ãdróŋá drị́ gá ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ idélépi rĩ. 30 ꞌDĩ bãsĩ ꞌbá ándrá mání ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá, ‘ꞌBá ãzí la amụ́ áma ũngúkú gâlé ꞌdĩ, ndẽ ma ãmbõgõ sĩ rá, ãꞌdusĩku ála áma tị ꞌdĩ ĩꞌdi dó ꞌbãngá Ãdróŋá be ídu cí.’ 31 Wó áma ãmgbã rĩ nị̃ tí ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá ku, ánị̃ dó úꞌdîꞌda ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá cé. Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ꞌbá ꞌbaní ị̃yị́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã amá kí rú sĩ ĩꞌdi ãzíla ꞌbã nị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi cé.”

32 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõhánã nze dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã iꞌdalé ĩꞌdiní Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ ꞌbã vú tọndọlọ, jọ, “Ándre Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã asị́ agá ꞌbụ̃ gâlé cécé ãlĩꞌbõ áni. Úríndí Ãlá ꞌdĩ ri dó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá. 33 Ánị̃ ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌi drị̃drị̃ rĩ gá ku wó Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi mání bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó ị̃yị́ sĩ rĩ lũ mání ĩꞌdi nĩ, jọ, ‘ꞌBá míní mụlé ndrelé Úríndí Ãlá ꞌbã sĩ asị́jó rijó drị̃ la gá rĩ la amụ́ bãbụ̃tị́zị̃ fẽlé Úríndí Ãlá rĩ sĩ.’ ” 34 Yõhánã jọ, “Ándre ị́jọ́ ru idélépi rĩ rá, ma ĩminí ị́jọ́ mgbã vú nze, Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvelé drị̃drị̃ rĩ kî

35 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ kí vâ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdã abe, ãngũ ãlu ĩꞌdi ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ gá ꞌdãá ị̃dị́. 36 Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé alị agá, lũ ãngũ ĩꞌdi rụ̂lé jọ, “Ĩndre Kãbĩlõmvá Ãdróŋá drị́ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ idélépi rĩ gápi ꞌdã.” 37 ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdã kí mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ arelé ꞌbo, ko kí dó drị̃ ꞌdelé Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ.

38 Yẹ́sụ̃ la mụ ru ugoró ndrelé, ndre ꞌbá Yõhánã ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌda kí amụ́ agá ĩꞌdi vú gâ sĩ, ãzíla zị kí, “Ĩlẽ ãꞌdu?” Umvi kí ĩꞌdiní, “Rábị̃ (ífí la ímbápị), ími ãmgbã rĩ mi uꞌá íngõlé?”

39 Yẹ́sụ̃ umvi jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́ ãma amụ́ kí mụlé ãngũ mâ sĩ uꞌájó rĩ ndrelé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ĩndró sĩ ãni rú sáwã mụdrị́. ꞌDãá ko kí dó drị̃ mụlé ĩꞌdi trũ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ ndrelé, de kí dó ị̃tụ́ ꞌbã ị́mbị́ acelépi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã drị̂ uꞌájó ĩꞌba abe ꞌdãá.

40 Ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ãzí ãlu tá ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã jọlé rĩ arelépi cé mụlépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ rĩ ĩꞌdi Ãndẽríyã Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌbã ádrị́pị ꞌi. 41 Ị́jọ́ Ãndẽríyã ꞌbã idélé drị̃drị̃ rĩ mụjó ádrị́pị̃ Sị̃mọ́nị̃ ịsụ́jó ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ĩꞌdinî. “Ãma ịsụ́ dó Mãsíyã ꞌbo,” (ífí la Kúrísĩtõ ꞌi). 42 Ãndẽríyã kí Sị̃mọ́nị̃ be mụ kí dó Yẹ́sụ̃ rụ̂lé, ĩꞌdi mụ Sị̃mọ́nị̃ ndrelé amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, jọ ĩꞌdiní, “Mi Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ála dó mụ ími umvelé Kéfã ꞌi” (Pétẽrõ ꞌi ífí la írã ꞌi).

43 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ ko drị̃ lẽjó mụjó Gãlị́lị̃ gá, ụfụ kí drị̃ Fị́lị́pọ̃ be, jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ áma vú gâ sĩ, mi mụ adrulé ꞌbá mâ imbálé la ꞌbã ãzí ru.” 44 Fị́lị́pọ̃ ꞌi ꞌbá angálépi táwụ̃nị̃ umvelé Bẽtẽsãyídã ꞌi rĩ gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ lị́cọ́ Pétẽrõ ꞌbadrị́ Ãndẽríyã be ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó ala gá rĩ ꞌi.

45 Fị́lị́pọ̃ cécé Ãndẽríyã áni, mụ vâ Nãtãnị́yẹ́lị̃ ịsụ́lé, jọ ĩꞌdiní, “Ãma ịsụ́ ꞌbá mgbã Mụ́sã ꞌbã sĩ ándrá ị́jọ́ sĩjó drị̃ la gá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ãzíla nãbịya ꞌbã kí vâ sĩ ị́jọ́ sĩjó ĩꞌdi drị̃ gá ĩndĩ rĩ ꞌbo. ꞌDĩ Yẹ́sụ̃ angálépi Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́pị rú rĩ ꞌi.”

46 Nãtãnị́yẹ́lị̃ zị Fị́lị́pọ̃ ꞌi jọ, “Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá! Mí ũrãjó la rĩ sĩ, ị́jọ́ ãzí múké la icó ãfũlé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rá yã?” Fị́lị́pọ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ ndrelé la ími mịfị́ sĩ.”

47 Yẹ́sụ̃ la mụ Nãtãnị́yẹ́lị̃ ndrelé amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ, “ꞌDĩ ꞌbá ũri Ịsịrayị́lị̃ drị́ mgbã rĩ, ulé ꞌbãngá ꞌbá ku.”

48 Nãtãnị́yẹ́lị̃ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ínị̃ ma íngõlé?” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ándre mi ri agá úlúgó ị̃ndụ́ gá ꞌdãá cé ꞌdĩ sĩ Fị́lị́pọ̃ umve drĩ mi ku rú.”

49 Nãtãnị́yẹ́lị̃ jọ dó tọndọlọ, “Rábị̃, mi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi! Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ gá ándrá tẽlé rĩ ꞌi.”

50 Yẹ́sụ̃ umvi jọ ĩꞌdiní, “Mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ kí ꞌdĩ áni la mâ jọjó la ándre mi cé úlúgó ị̃ndụ́ gá mî adrujó áꞌdụ̂sĩ rĩ sĩ yã? Wó ájọ míní, mi mụ ãko ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndẽlépi rá rĩ kí ndrelé rá.” 51 Yẹ́sụ̃ umvi kí jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi mụ ꞌbụ̃ ndrelé ru nzị̃ agá mgbọ ĩmi mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ rĩ kí ndre tụ agá ãzíla asị́ agá Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ drị́ gá.”

2

Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụjó ũkú bĩŋá gá Kána gá rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ na la agá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ ĩꞌdi ándrá ãjẹ̃ ãzí ũkú ĩgbãjó la naŋá gá ĩndĩ tọ̃rọ́mẹ́ Kána gá, ꞌdĩ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ agá. 2 Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ûmve vâ kí ãjẹ̃ ũkú ĩgbãjó ꞌdã gá ĩndĩ. 3 Wáyĩnĩ awalé ꞌbá ꞌbaní rĩ la mụ ukólé pírí rá, Yẹ́sụ̃ ãndrẽ amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, jọ ĩꞌdiní, “Wáyĩnĩ ukó ĩꞌbaní rá.”

4 Yẹ́sụ̃ umvi, “Má ãndrẽ, ílẽ áma sulé ị́jọ́ ꞌdĩ agá ĩndĩ la ãꞌdu sĩ yã? Ụ́ꞌdụ́ mádrị́ ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ngajó rĩ acá drĩ ku.”

5 Wó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ jọ ꞌbá íyóŋá iyólépi rĩ ꞌbaní, “Ĩmi idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminí rĩ vúŋá áyụ.”

6 Úmvú ị̃yẹ́lẹ́mvụ́ idélé írã sĩ ázíyá la kí ãngũ sĩ ãjẹ̃ najó ꞌdã gá ꞌdãá cí, ꞌdĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ị̃yị́ lãꞌbĩ ãni ru ũjĩjó ãlá rĩ kí ũsũjó rĩ kî. Úmvú ãlu-ãlu la ị̃yị́ sũ lítã túrú ãlu kãlị́ ị̃rị̃ ꞌdĩpí. 7 Úpí Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá íyóŋá iyólépi rĩ ꞌbã ũsũ kí úmvú ꞌdĩ kí ị̃yị́ sĩ tré-tré. 8 Jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi ãbĩ ãzí la agụlé ãmbógó ãjẹ̃ drị̃lẹ́ gá rĩ nî.” ꞌBá íyóŋá iyólépi rĩ idé kí cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni. 9 Ãmbógó ãjẹ̃ drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbị̃ ị̃yị́ ru ujalépi wáyĩnĩ rú rĩ. Wó nị̃ angá íngõlé yã rĩ gá ku, ꞌbá íyóŋá gá rĩ nị̃ kí cé. Umve ị́zị́gọ́ ãjẹ̃ ꞌdị́pị bụ́lụ́ gá, 10 jọ, “Wáyĩnĩ ãjị́ ambamba rĩ, ála sáwã pírí sĩ fẽ la mvụlé drị̃drị̃. ꞌBá drĩ kí dó aga ꞌbo, ĩꞌdi dó ãzí ãjị́ gã rĩ kí fẽ mvụlé ĩndõ. Wó ímba mî ngá wáyĩnĩ ãjị́ ambamba rĩ tã kpere ị́jọ́ ꞌbã kí ukóŋá gá.”

11 ꞌDĩ tálí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé drị̃drị̃ Kána ãngũ Gãlị́lị̃ gá rĩ ꞌi. Yẹ́sụ̃ iꞌda ũkpõ ĩꞌdidrị̂, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã kí ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ĩꞌdi agá. 12 Yẹ́sụ̃ mụ kí dó ãndrẽ trũ, ádrị́pịka abe, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé sĩ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí uꞌájó were.

Yẹ́sụ̃ uga tũjárĩ jó Ãdróŋá drị̂ agá

(Mãtáyõ 21:12-13; Mãrákõ 11:15-17; Lụ́kã 19:45-46)

13 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá, umvelé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ la mụ acálé ãni rú, Yẹ́sụ̃ mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 14 Lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ gâ sĩ, ịsụ́ ꞌbá kí tị́, kãbĩlõ, ãzíla ãmámũ kí ị̃tụ̃ndã. ꞌBá ãzí rĩ ri kí méjã ĩꞌbaní sĩ séndẽ ujajó rĩ agagá. 15 Yẹ́sụ̃ idé íníríkó kẹ̃lị́ká ru, iꞌdó dó sĩ ꞌbá pírí kí adrolé ĩꞌbã tị́ kí abe, kãbĩlõ kî trũ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá. Iré vâ ꞌbá séndẽ ujalépi rĩ ꞌbã séndẽ kí kpékpé, uze vâ méjã kí uꞌde kí ụ̃lị-ụ̃lị rú. 16 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ãmámũ ị̃tụ̃ndãlépi ꞌdã ꞌbaní, “Ĩmi iyá ĩmĩ ãmámũ ꞌdĩ kí ꞌdâ rá! Ĩmi aꞌbe jó má Átẹ́pị drị́ gá rĩ ujajó sụ̂ rú rĩ cã.”

17 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ agá kí ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá jọlépi la, “Lẽtáŋá áma ásị́ gá ꞌbá ꞌbã ru kí jó mídrị́ gá rĩ rũrũ rĩ, la ve áma ásị́ gá ãcíꞌbíríto rú cécé ãcí áni,” ✡ rĩ ꞌi.

18 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mi ãmaní tálí íngoní la idé, sĩ ũkpõ míní ãko ꞌdĩ kí idéjó rĩ icéjó angá kí Ãdróŋá drị́?”

19 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andi rá, ma ĩꞌdi sị úꞌdí ru ụ́ꞌdụ́ na agá.”

20 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ umvi kí, “Jó ꞌdĩ sịjó ꞌdụ ílí kãlị́ sụ drị̃ ázíyá, mí icó ĩꞌdi sịlé ụ́ꞌdụ́ na agá íngoní ru?”

21 Wó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ jọ ĩꞌdi ụrụꞌbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé cécé jó Ãdróŋá drị̂ áni rĩ drị̃ gá. 22 Ãdróŋá la dó mụ ĩꞌdi ingalé ídri rú ụ́ꞌdụ́ na agá ꞌbo, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ agá dó rá. ꞌBã kí ãꞌị̃táŋá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ drị̃ gá, ãzíla ãꞌị̃ kí ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí rá.

Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ꞌbá kí agá rĩ cé

23 Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá rụ́ ĩꞌdi drị̂ agá, ãꞌdusĩku ndre kí tálí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí rá. 24 Wó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ kí agá rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ, ꞌbã ásị́ kí drị̃ gá ku. 25 Ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌbá ásị́ agá rĩ kí nị̃jó pírí cé rĩ sĩ, lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã lũ ĩꞌdiní ị́jọ́ ãzí ku.

3

Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí jọlé Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ be rĩ

1 Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu rụ́ la Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ꞌi, ĩꞌdi ãmbógó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, ꞌdĩ amụtị ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá rĩ. 2 Amụ́ ị́nị́ sĩ Yẹ́sụ̃ rụ́ jọ, “Rábị̃, ãnị̃ rá Ãdróŋá ãpẽ ími tị amụ́lé ãma imbálé. Mí icó tá tálí ꞌdĩ kí idélé ku Ãdróŋá drĩ tá adru mí be yụ rĩ gá.”

3 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, údrĩ ími tị úꞌdí ru ku, mí icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku.”

4 Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ zị, “ꞌBá mbalépi rá rĩ icó filé ãndrẽ agâlé sĩ ĩꞌdi tịjó ị̃dị́ úꞌdí ru íngoní ru?”

5 Yẹ́sụ̃ umvi jọ, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, údrĩ ꞌbá tị ị̃yị́ sĩ ãzíla Úríndí sĩ ku, icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku. 6 ꞌBá la ꞌbãngá ꞌbá tị, wó Úríndí Ãdróŋá drị̂ la ími uja acájó Ãdróŋá ꞌbã ngọ́tị́ŋá ru nĩ. 7 Ími ásị́ ꞌbã mvu ị́jọ́ mání jọlé míní, útị ĩmi úꞌdí ru ị̃dị́ rĩ sĩ ku. 8 Úríndí Ãdróŋá drị̂ la ídri úꞌdí fẽ nĩ. Úríndí ĩꞌdi dó sĩ cécé ãlụ́kụ́kụ̃ áni, ĩꞌdi li ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ gá. Mi ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá, wó ínị̃ angá íngõlé yã ãzíla ĩꞌdi mụ íngõlé yã rĩ gá ku.”

9 Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ zị, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

10 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mi ímbápị ãmbógó nị̃lé cé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ la, mí icó ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí nị̃lé ku la íngoní ru? 11 Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ma míní ị́jọ́ ãmã nị̃lé cé ãzíla ndrelé rá rĩ kí vú nze, wó ĩmi icó ãꞌị̃lé la ku. 12 Ĩdrĩ dó ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí ãꞌị̃ ku, ádrĩ dó ĩminí ị́jọ́ ꞌbụ̃ drị́ gá rĩ kí jọ, ĩmi dó icó kí ãꞌị̃lé íngoní ru?

13 “ꞌBá ãzí tụ drĩ ꞌbụ̃ gâlé ku, pẽ lú Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌi. 14 Cécé Mụ́sã ꞌbã ándrá ị̃nị̃ idélé aya sĩ rĩ ingajó ife sị́ gá kõtórõ agâlé sĩ ꞌbá ị̃nị̃ ꞌbã agalé rĩ kí pajó drã sị́ gá rĩ áni. Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála drụ́zị́ ĩꞌdi ipa mũsãláꞌbã sị́ gá ingalé vâ ꞌdã ꞌbã áni, 15 ꞌbá pírí ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ kí ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ rá.

16 “Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí lẽjó ambamba rĩ sĩ, ãpẽ ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị kílímgbí ãlu rĩ tị, ꞌbá pírí ãlu-ãlu ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbã ja kí drị̃ ku, wó ꞌba ịsụ́ kí sĩ ídri ukólépi ku rĩ ꞌi. 17 Ãdróŋá ãpẽ Ngọ́pị̃ tị amụ́lé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí ị́jọ́ lịjó la ku, be la rá la kí pajó.

18 “ꞌBá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ kí drị̃ gá úlị ị́jọ́ ku. Wó ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃lépi ku rĩ kí drị̃ gá úlị ị́jọ́ ꞌbo, ĩꞌbaní Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị kílímgbí ꞌdĩ rụ́ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ. 19 Ị́jọ́ lịŋá kí drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, dị̃zã ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ajílé ꞌbụ̃ gâlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ amụ́ rá, wó ꞌbá lẽ kí ãndânĩ la ị́jọ́ ũnzí ị́nị́ drị̂ kí áyụ ndẽ dị̃zã rá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ kí adrujó ị́jọ́ ũnzí rĩ kí rĩ sĩ. 20 Ngụ̃ kí ị́jọ́ dị̃zã drị́ ãngũ jilépi ule rĩ ũnzí, ãꞌdusĩku lẽ kí ị́jọ́ ũnzí rĩ kí idélé ị́nị́ agá, kí dó sĩ rá-rá ru dị̃zã be, ụ̃rị̃ ála mụ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ kí iꞌdalé rá, ãzíla ála mụ pángá fẽlé ĩꞌbaní rá rĩ sĩ. 21 Wó ꞌbá pírí ị́jọ́ mgbã idélépi ꞌdĩ kí amụ́ dị̃zã rụ́ ꞌdõlé rá, ãꞌdusĩku lẽ kí ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ kí Ãdróŋá ãmgbã rĩ la ị́jọ́ ĩꞌbã idélé ꞌdĩ kí idé nĩ.”

Yẹ́sụ̃ kí Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ be

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ãngũ Yụ̃dị́yã gá, ꞌdãá uꞌá kí were, ãzíla fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ꞌbá ꞌbaní ꞌdãá. 23 Yõhánã la vâ ꞌdĩ sĩ bãbụ̃tị́zị̃ fẽ agá Ãyẽnónĩ gá ãni rú Sãlímũ be, ãꞌdusĩku ị̃yị́ ꞌdãá ĩyõ rú, ãzíla ꞌbá ri kí amụ́lé biri bãbụ̃tị́zị̃ bĩlé. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ Yõhánã mãbụ́sụ̃ gá ku.

25 ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí iꞌdó kí ãgátã galé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la abe lãꞌbĩ ũjĩŋá drị́ sĩ ru ꞌbãjó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ gá. 26 ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ kí Yõhánã ní, “Rábị̃, ꞌbá ándrá ãmã ịsụ́lé mĩrĩ Yõrĩdánĩ tị gá ꞌá ꞌdã sĩ míní iꞌdalé ãmaní rĩ, ĩꞌdi vâ bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ꞌbá ꞌbanî. ꞌBá wẽwẽ rú kí dó mụ ĩꞌdi rụ̂lé.” 27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yõhánã umvi ĩꞌbaní jọ, “ꞌBá la ị́jọ́ angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ idé. 28 Ĩmi ãmgbã sãdínĩ mádrị́ ị́jọ́ mâ jọlé rĩ vú nzelépi rĩ kí, ‘Má adru Kúrísĩtõ ꞌi la ku, wó ma ꞌbá tị ãpẽlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.’ 29 Ãmụ́rụ́gọ́ la mụ ágó be, ágó ꞌbã wọ̃rị̂ dó ãyĩkõ idé ĩꞌba abe. Ma bãsĩ ãmụ́rụ́gọ́ ꞌbã ágô ꞌbã wọ̃rị̂ ꞌi ãzíla ãyĩkõ la áma fụ ĩꞌdi ꞌbã amụ́ŋá sĩ. 30 Ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã tụ ụrụgá, ị́jọ́ mâ rĩ ꞌbã asị́ vụ̃rụ́.”

ꞌBá angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ

31 ꞌBá angálépi ꞌbụ̃ gá ụrụgá Ãdróŋá drị̂lé rĩ ĩꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ ãko pírí ꞌbanî. ꞌBá vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdộ rĩ, ĩꞌdi ụ̃nọ́kụ́ ãni, ĩꞌdi vâ ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí jọ áyụ. Wó ꞌbá angálépi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé rĩ ĩꞌdi ãko pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí drị̃lẹ́ gá nĩ. 32 Ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ãko ĩꞌdi ꞌbã ndrelé rá, ĩꞌdi ꞌbã arelé rĩ jọ, wó ꞌbá ãzí ãluŋá la ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rá la ꞌdáyụ. 33 Wó ꞌbá pírí ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí iꞌda la Ãdróŋá ĩꞌdi ãndá-ãndá ru. 34 ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé rĩ la ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé rĩ kí jọ, ãꞌdusĩku Ãdróŋá fẽ ũkpó Úríndí drị́ rĩ ĩꞌdidrị́ pírí. 35 Átẹ́pị̃ ꞌbã ngọ́pị lẽjó rá rĩ sĩ, fẽ ũkpõ ãko pírí ꞌbadrị́ gá rĩ kí ĩꞌdidrị́ gá. 36 ꞌBá ngọ́pị̃ ꞌbã ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rá rĩ ĩꞌdi ídri ukólépi ku rĩ trũ, ꞌbá ị́jọ́ ngọ́pị̃ drị́ gá rĩ ãꞌị̃lépi ku rĩ ídri ĩꞌdi agá ꞌdáyụ, wó ĩꞌdi ace ũcõgõ Ãdróŋá ꞌbã mụlé fẽlé rĩ agá.

4

Yẹ́sụ̃ kí ũkú Sãmãríyã rú rĩ be

1 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ are kí ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi rĩ kí ũꞌbĩkãnã sĩ ndẽ kí Yõhánã drị́ rĩ kí rá. 2 Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá, Yẹ́sụ̃ fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ku, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí fẽ agá la nĩ. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí mụ akụ́lé ĩꞌdi bị́lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, aꞌbe Yụ̃dị́yã rá, gõ dó vúlé Gãlị́lị̃ gá.

4 Ĩꞌdiní gõ agá vúlé Gãlị́lị̃ gâlé, pẽ alịlé ãngũ Sãmãríyã agâ sĩ. 5 Acá dó táwụ̃nị̃ Síkã ꞌdĩ ãngũ Sãmãríyã drị̂ agá. ꞌDĩ ãni rú ãngũ ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã fẽlé ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ní rĩ. ✡ 6 Yẹ́sụ̃ acá dó kídí ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã galé rĩ tị gá, ãndẽ dó ácị̃ sĩ rá. Ri dó ị̃yị́tị gá ꞌdãá vụ̃rụ́. ꞌDĩ dó ãni rú sáwã ázíyá ị̃tụ́ sĩ. 7 Ũkú ãzí Sãmãríyã rú la amụ́ dó ị̃yị́ kolé, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ífẽ mání ị̃yị́ mvụlé.” 8 Ịsụ́ íni ꞌdĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ mụ kí ãkónã ĩgbãlé táwụ̃nị̃ agâlé, ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ ace dó ru ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ.

9 Ũkû acá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí jõ ãko kí alejó kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Sãmãríyã gá rĩ abe ku rĩ sĩ, jọ, “Mi mî ngá Yãhụ́dị̃, wó ma mâ ngá ꞌbá Sãmãríyã gá la, ãzíla ma vâ ũkú. Ízị ma ị̃yị́ mvụlé mvụ̃-mvụ̃ la sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” 10 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ídrĩ tá ãko Ãdróŋá ꞌbã fẽlé míní rĩ nị̃ cé, ãzíla ma ị́jọ́ jọlépi míní ꞌdĩ ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃ rá, mi tá áma zị, ma tá sĩ míní ị̃yị́ ídri drị́ gá rĩ fẽ.”

11 Ũkû jọ, “Ãmbógó, ãko ãzí ími drị́ gá ꞌdâ sĩ ị̃yị́ akójó la ꞌdáyụ, ị̃yị́ ꞌdĩ vâ mgbi vụ̃rụ́lé ꞌdã. Mi ị̃yị́ ídri drị́ gá rĩ ịsụ́ íngõlé? 12 Ãmã áyị́pị Yãkóꞌbõ ga ándrá ị̃yị́ ꞌdĩ nĩ, anzị ĩꞌdidrị̂ kí ãnãkpá abe ị̃yị́ mvụ ala gá ꞌdâ, ĩmi Yãkóꞌbõ be ꞌbá ãndânĩ rĩ ãꞌdi ꞌi?”

13 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá pírí ị̃yị́ ꞌdĩ mvụlépi rĩ kí ị̃yị́ vị́ la kí fụ úꞌdí ru. 14 Wó ị̃yị́ mâ mụlé fẽlé mvụlé ꞌbá ꞌbanî rĩ, ĩꞌdi fẽ ị̃yị́ vị́ fụ kí ị̃dị́ ku, ĩꞌdi mụ adrulé kídí agálépi agâ rĩ rú, ĩꞌdi dó sĩ ĩꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽ.”

15 Ũkû umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó, ífẽ mání ị̃yị́ ꞌdĩ mvụlé, ị̃yị́ vị́ ꞌbã fụ rú sĩ ma ku, ãzíla má amụ́ dó sĩ ị̃yị́ ꞌdĩ kolé ị̃dị́ ku.”

16 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ mî ágô umvelé.”

17-18 Ũkû umvi jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Ma ágó kóru.” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ míní jọlé mi ágó kóru ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la, írụ ágó kí tõwú la gápi mí sĩ adrujó ala gá ꞌdĩ, wó ágó mî sĩ adrujó ala gá úꞌdîꞌda ꞌdĩ adru mí ãni ku.”

19 Ũkû jọ, “Ãmbógó, ãndá-ãndá ru ánị̃ dó rá mi nábị̃. 20 Ãmã áyị́pịka kí ándrá jõ Ãdróŋá ị̃nzị̃ ꞌbé ꞌdĩ drị̃ gá, wó ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ĩjọ ãngũ pịrị ꞌbá pírí ꞌbã kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.” 21 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ũkú ꞌdĩ, mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ꞌi. Sáwã ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ drụ́zị́ ꞌbá icó kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃lé ꞌbé ꞌdõ drị̃ gá, jõku Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ku. 22 Ĩmi ꞌbá Sãmãríyã gá ꞌdĩ, ĩnị̃ ị́jọ́ mgbã sĩ ĩmi ãꞌdi ị̃nzị̃ yã rĩ gá ku, wó ãma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ãnị̃ ãma ãꞌdi ị̃nzị̃ yã rĩ gá rá, ãꞌdusĩku patáŋá amụ́ Yãhụ́dị̃ ꞌbã rụ̂ sĩ. 23 Wó ájọ míní, ụ́ꞌdụ́ amụ́lépi rĩ, acá dó bãsĩ bábá úꞌdîꞌda ꞌbo. ꞌDĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ị̃nzị̃táŋá ru rĩ kí Bãbá ị̃nzị̃jó úríndí sĩ, ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ. Bãbá la ꞌbá ĩꞌdi ị̃nzị̃lépi gẹ̃rị̃ kpị ꞌdĩ sĩ rĩ kí ndrụ̃. 24 Ãdróŋá ĩꞌdi Úríndí, ꞌbá ĩꞌdi ị̃nzị̃lépi rĩ ꞌbã ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi úríndí ĩꞌbadrị̂ agá ãzíla ị́jọ́ mgbã sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó Úríndí rĩ sĩ.”

25 Ũkû jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Má ãꞌị̃ rá Mãsíyã la drụ́zị́ amụ́ rá.” (Mãsíyã ꞌdĩ umvelé Kúrísĩtõ ꞌi rĩ.) “Drĩ amụ́ ꞌbo, ĩꞌdi ãmaní ị́jọ́ pírí kí vú nze rá.”

26 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ma ị́jọ́ jọlépi mí be úꞌdîꞌda ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi.”

27 Cọtị ꞌdãá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ acá kí dó rá, ụrụꞌbá la ũdrã kí dó tõyĩ ĩꞌbã kí ĩꞌdi ịsụ́jó ị́jọ́ jọjó ũkú be rĩ sĩ. Wó ꞌbá ãzí kí drĩdríŋĩ gá ị́jọ́ ãzí zịlépi, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé íni rĩ ãꞌdu la yụ, jõku kí ị́jọ́ jọ agá ãꞌdu drị̃ gá la ꞌdáyụ.

28 Ũkû aꞌbe dó kére ĩꞌdi bãsĩ ị̃yị́ kojó rĩ ị̃yị́tị gá ꞌdãá ũgũgõ, ko dó drị̃ mụlé vúlé táwụ̃nị̃ gâlé ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú nzelé. Jọ ĩꞌbaní, 29 “Ĩmi amụ́ ꞌbá ị́jọ́ pírí mâ idélé rĩ kí vú nzelépi mání rĩ ndrelé, ĩꞌdi nõ dó Kúrísĩtõ ꞌi yã áni!” 30 ꞌBá ãkpẹ̃ kí dó táwụ̃nị̃ agâlé amụ́lé Yẹ́sụ̃ ndrelé.

31 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idé agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Rábị̃, íꞌbị̃ drĩ ãko ãzí nalé ráká.”

32 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãkónã mâ nalé ĩmĩ ị́jọ́ nị̃jó drị̃ la gá ku la cí.”

33 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ iꞌdó kí ru undrélé mịfị́ gá mịfị́ gá, jọ kí kí drĩdríŋĩ gá, “ꞌBá ãzí ndú ĩꞌdiní ãkónã ajílépi la cí yã?”

34 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ãkónã mádrị́ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã lẽlé rĩ idéjó ãzíla dejó rĩ ꞌi. 35 Ĩmi adru ꞌbá áyi nị̃lépi cé, jọlépi la ace ĩmbá sụ ãkónã kí ũkũnãjó rĩ kí ku yã? Ájọ ĩminí, ị̃nzị̃ mịfị́, ĩndre drĩ ãngũ ámvụ́ agâlé ãkónã kí dó ãni rú bábá sĩ kí ũkũnãjó. 36 ꞌBá ãkónã ũkũnãlépi rĩ kí ála kí ũfẽ ĩꞌbaní ãkónã kí tralé ídri ukólépi ku rĩ gá rĩ sĩ. ꞌBá ũri kí salépi ãzíla tralépi rĩ kí dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ãngũ ãlu gá. 37 Ị́jọ́ jọlé ꞌbá ãzí rĩ la ũri sa ãzí rĩ la ũkũnã la rĩ ꞌbãngá ị́jọ́ mgbã. 38 Ápẽ ĩmi tị ãkónã ĩmĩ ãzị́ ngalé ĩmi ꞌi ku la gá, ꞌbá ãzí nga kí ãzị́ la nĩ. Ĩmi dó mụ ũkũnãlé la vâ ũyá la ịsụ́lé.”

39 ꞌBá wẽwẽ rú Sãmãríyã gá táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ rá, ãꞌdusĩku ũkú ꞌdã jọ ĩꞌbaní, “Ágọ́bị́ ꞌdã nze mání ị́jọ́ jõ mâ idélé rĩ vú pírí.” 40 ꞌBá Sãmãríyã rú rĩ kí mụ acálé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ꞌbã kí dó mãmálá ĩꞌdidrị́ sĩ uꞌájó ĩꞌba abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ uꞌá dó sĩ ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃.

41 ꞌBá wẽwẽ rú Sãmãríyã gá rĩ ꞌbã ãzí ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ kí sĩ. 42 ꞌBá Sãmãríyã rú ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá rĩ jọ kí ũkû ní, “Ãma ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ rá la adru mî lũjó la ãmaní mi ꞌi rĩ sĩ la ku, wó ãma ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ rá la, ãꞌdusĩku ãma are dó ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ ãmã bị́lẹ́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi dó ãndá-ãndá ru, ꞌdĩ ꞌBá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ kí Palépi rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ adrí ãmbógó ꞌbã ngọ́tị́ŋá

43 Ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã uꞌálé Sãmãríyã gá rĩ kí vúlé gá, ko dó drị̃, mụ dó Gãlị́lị̃ gá. 44 Yẹ́sụ̃ jọ ándrá vâ tị ĩꞌdidrị̂ sĩ, “Úfẽ nábị̃ ní ị̃nzị̃táŋá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãfũjó rĩ gá ku.” 45 Ĩꞌdi mụ calé Gãlị́lị̃ gâlé ꞌbo, ꞌbá Gãlị́lị̃ gá rĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku mụ kí ándrá ĩꞌdi trũ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ nalé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, ãzíla ndre kí tálí ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdãá rĩ kí pírí rá.

46 Yẹ́sụ̃ gõ vúlé Kána Gãlị́lị̃ gâlé ị̃dị́, ꞌdĩ ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị̃yị́ ujajó wáyĩnĩ rú rĩ gá. ꞌBá ãmbógó gãmétẽ gá Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá la ꞌbã ngọ́pị ãyánĩ rú ꞌdĩ sĩ ꞌdãá cí. 47 Ãmbógó la mụ arelé la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Gãlị́lị̃ gá ꞌdĩ angájó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ, mụ kpere ĩꞌdi rụ̂lé, mãmálá ꞌbãjó Yẹ́sụ̃ drị́ sĩ amụ́jó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị ãyánĩ rú rĩ adríjó, ĩꞌdi ꞌbã úgólé drãjó drã-drã rĩ sĩ.

48 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ĩdrĩ ícétáŋá kí ndre tálí abe ku, ĩmi icó drĩ ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lé ku.” 49 Ãmbógó umvi, “Úpí, mí amụ́ drĩ ꞌdĩ sĩ mâ ngọ́pị drã drĩ ku rú fô!”

50 Yẹ́sụ̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Mí uja mi vúlé lị́cọ́ gâlé, mî ngọ́pị la acá múké rá.”

Ágọ́bị̂ ãꞌị̃ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ rá mụ rá. 51 Drụ̃sị̃ íni ãmbógô ꞌbã gõ agá vúlé lị́cọ́ gâlé, ụfụ kí drị̃ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ abe, jọ kí ĩꞌdiní, “Mî ngọ́pị adrí rá.” 52 Ãmbógó zị kí, “Ngọ́tị̂ adrí dó sáwã íngõ agá?” Umvi kí ĩꞌdiní, “Ájệ ị̃tọ́lọŋá sĩ sáwã ázị̂rị̃.”

53 Ị́jọ́ ꞌdĩ agá dó átẹ́pị̃ ní, jọ dó ꞌdĩ bãsĩ ájệ sáwã Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọjó la ĩꞌdiní, “Mî ngọ́pị la adrí rá” rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmbógó kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ abe ãꞌị̃ dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ rá.

54 ꞌDĩ tálí pâlé ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé Gãlị́lị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó angájó Yụ̃dị́yã gâlé rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ ꞌi. *

5

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ acálépi rá rĩ adríjó ị̃yị́tị gá rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ vúlé gá, Yẹ́sụ̃ uja ru vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé mụlé ụ̃mụ̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã ãni la ãzí nalé. 2 Kẹ̃jị́tị ãzí ãlu ꞌbání fijó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agâlé umvelé Kẹ̃jị́tị Kãbĩlõ rĩ gá ꞌdãá, ị̃yị́ ãzí ꞌbání umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Bẽtẽzádã ꞌi rĩ, ãzíla pãráta tõwú co kí andre la cí. 3 ꞌBá ãyánĩ rú wẽwẽ rú mịfị́ kóru, ãzíla acálépi rá, ꞌdĩ tra kí ru pírí ulalé ị̃yị́ ꞌdã tị gá ꞌdãá. [Ãzíla kí tẽ ꞌbá ãzí ní ị̃yị́ ꞌa usa agá. 4 Mãlãyíkã Úpí drị̂ la amụ́ ị̃yị́ usalé pâlé ãlu-ãlu. ꞌBá sulé ị̃yị́ gâlé drị̃drị̃ ĩꞌdi usajó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ la adrí ãyánĩ ũví íngõ ĩꞌdi rụlépi rĩ sĩ rá.] * 5 Ágọ́bị́ ãzí ãlu acálépi rá uꞌálépi ãyánĩ ĩꞌdidrị̂ trũ ílí kãlị́ na drị̃ ãrõ la la vâ ru ị̃yị́ Bẽtẽzádã tị gá ꞌdãá ĩndĩ. 6 Yẹ́sụ̃ la mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé ru ula agá ị̃yị́ ꞌdã tị gá ꞌdãá, ãzíla ála mụ ĩꞌdiní lũlé la ágọ́bị́ ꞌdĩ ri adrulé ãyánĩ ĩꞌdidrị̂ trũ ꞌdĩ ꞌbã áni ílí ãzo rú ꞌbo, zị ĩꞌdi, “Ílẽ adrílé rá yã?”

7 Ágọ́bị́ acálépi rá ꞌdã umvi ĩꞌdiní, “Úpí, mâ ꞌbá ãzí ꞌdộ mání áma ꞌdụlépi ꞌbãlépi ị̃yị́ agâlé la ꞌdáyụ údrĩ dó ị̃yị́ usa ꞌbo rĩ gá. Mání ụ̃ꞌbị̃ agá ca agá ị̃yị́ agâlé, ꞌbá ãzí ndú la alị mání ru ꞌbelé ị̃yị́ agâlé drị̃drị̃.” †

8 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃, ímụ.” 9 Cọtị ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãyánĩ wa rá, aꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi sĩ ru lajó rĩ, ko dó drị̃ mụlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ‡ drị́ gá rĩ sĩ. 10 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ lajó rĩ trũ drị́ gá, jọ kí ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ ãni! Ãzị́táŋá ãmadrị̂ ãꞌị̃ ꞌbá ãzí ní acị́jó bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi sĩ ru lajó rĩ trũ drị́ gá ku.”

11 Wó ágọ́bị́ tá ãyánĩ rú rĩ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá áma adrílépi rĩ jọ mání, áꞌdụ mâ bị́rị̃sị̃ mâ sĩ áma lajó rĩ, ámụ trũ rĩ gá nĩ.”

12 Zị kí, “ꞌBá jọlépi la íꞌdụ mî ãko sĩ ru lajó rĩ, ímụ trũ rĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?” 13 Wó ágọ́bị́ tá adrílé ꞌdã nị̃ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku, ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí ru umújó ũꞌbí abe rĩ sĩ. 14 Vúlé vúlé ru, Yẹ́sụ̃ mụ ágọ́bị́ ꞌdã ịsụ́lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, jọ ĩꞌdiní, “Índre, mí adrí ꞌbo ꞌdĩ, mí idé dó ị́jọ́ ũnzí ị̃dị́ ku, jõku ị́jọ́ ãzí ũnzíkãnã la mụ ru idélé ími ụrụꞌbá gá nĩ.” 15 Ágọ́bị̂ ko dó drị̃ mụlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌba rụ̂lé lũjó la ĩꞌbaní ꞌbá ꞌî adrílépi rĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌi.

Ála ídri ịsụ́ Ãdróŋá Ngọ́pị rụ̂ sĩ

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ iꞌdó kí Yẹ́sụ̃ ĩcãndĩlé ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌbá adríjó ꞌdĩ idéjó Sãbátũ sĩ rĩ sĩ. 17 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Má Átẹ́pị la ãzị́ nga ụ́ꞌdụ́ pírí, wó ma vâ nga la ụ́ꞌdụ́ pírí cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.” 18 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvilé ĩꞌdi ꞌbã jọjó la Ãdróŋá ꞌí Átẹ́pị, ĩꞌdi ꞌbã ru ꞌbãjó Ãdróŋá be trũtrũ, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂ ị̃nzị̃jó ku, ꞌdĩ ꞌde ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí ásị́ gá ãzá-ãzá, lẽ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌdịlé rá.

19 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, má icó ị́jọ́ ãzí idélé áma drị̃ sĩ ku. Wó be la rá la ma ị́jọ́ pírí má Átẹ́pị̃ ꞌbã idélé rĩ kí vúŋá andré idélé áyụ. 20 Má Átẹ́pị lẽ ma rá, iꞌda mání ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí rá. Ĩꞌdi mụ mání tálí mâ mụlé idélé ꞌdĩ kí ndẽlépi rá rĩ kí iꞌdalé, ĩmi drụ́zị́ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ tálí mâ idélé rĩ kí sĩ. 21 Cécé má Átẹ́pị ꞌbã ꞌbá drãlépi rá rĩ kí ingajó ídri fẽjó ĩꞌbaní rĩ áni, ma vâ ídri ukólépi ku rĩ fẽ ꞌbá áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbaní rá. 22 Má Átẹ́pị lị ꞌbãngá ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ ku, fẽ ũkpõ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ mádrị́, 23 ãꞌdusĩku lẽ ꞌbá ꞌbã idé kí ãrútáŋá má rụ́, cécé ĩꞌbã kí idéjó la ĩꞌdi rụ́ rĩ áni. ꞌBá ãzí drĩ ãrútáŋá idé má rụ́ ku, ífí la ru kí vâ má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ku. 24 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí arelépi rá, ãzíla má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ, ĩꞌdi ídri ukólépi ku jã ꞌdâ rĩ trũ, ícó ị́jọ́ ũnzí lịlé drị̃ la gá ku. Ĩꞌdi alị drã úríndí drị̂ agâ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ mụ uꞌálé Ãdróŋá be ídri ukólépi ku rĩ agá jã ꞌdâ.

25 “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ụ́ꞌdụ́ ãzí la mụ drụ́zị́ acálé rá, ãzíla sáwã la bãsĩ gápi ꞌdĩ, drụ́zị́ ꞌbá pírí ũdrãlépi rá ꞌdĩ kí Ãdróŋá Ngọ́pị ụ́ꞌdụ́kọ́ arejó rĩ. ꞌBá dó arelépi la rá rĩ kí adru ídri rú jã ꞌdâ. 26 Má Átẹ́pị ꞌbã adrujó ídri ꞌdị́pị rĩ sĩ, fẽ ũkpõ mání vâ sĩ ídri ꞌdĩ fẽjó rá. 27 Fẽ vâ mání ũkpõ sĩ ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lịjó, ãꞌdusĩku ma Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌi.

28 “Ĩmi ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ku, ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ꞌbá pírí ũdrãlépi rá ꞌdĩ kí áma ụ́ꞌdụ́kọ́ are, 29 ãzíla kí angá ị̃nádrị̃ gá rĩ sĩ rá. ꞌBá ị́jọ́ múké idélépi rĩ kí angá adrujó ídri rú, wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ kí angá rá, ála ị́jọ́ lị kí drị̃ gá kí umbéjó rá.

30 “Má icó ị́jọ́ ãzí idélé áma ũkpõ sĩ ku. Ma ị́jọ́ lị ị́jọ́ Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã lũlé mání rĩ sĩ, ị́jọ́ lịŋá mádrị̂ kí dó sĩ kpị, ãꞌdusĩku ị́jọ́ mâ ngalé rĩ kí má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé rĩ kî.”

Ị́jọ́ vú nzejó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ

31 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ádrĩ ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá ma ꞌi, ĩmi icó kí ãꞌị̃lé ku. 32 Ájọ ĩminí má Átẹ́pị la vâ ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá nĩ, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã vú nzelé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la. 33 Ĩpẽ vâ ꞌbá kí tị mụlé ị́jọ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã vú nzelé áma drị̃ gá mgbã rĩ arelé rá. 34 Wó adru ꞌbá la tá ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá nĩ la ku, má igá ĩmi ꞌi ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã vú nzelé áma drị̃ gá ꞌdĩ iꞌdajó rá la, álẽ ĩpa sĩ ĩminí ĩmi rá. 35 Ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã jọlé rĩ ji ãngũ ĩmi ásị́ gá dị̃zã rú tárã áni, fẽ ĩminí adrujó ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ were rú. 36 Ị́jọ́ mání vú nzelé ímbátáŋá ãzíla tálí mání idélé ꞌdĩ ndẽ kí ãnzị sĩ Yõhánã drị́ gá rĩ rá, má Átẹ́pị fẽ ị́jọ́ mání idélé ꞌdĩ kí nĩ, ãzíla iꞌda kí má Átẹ́pị ãpẽ áma tị nĩ. 37 Má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ nze ị́jọ́ vú áma drị̃ gá rá. Ĩmi are ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́kọ́ ku, ãzíla ĩndre drĩ vâ mẹ́lẹ́tị la ku, 38 ãzíla ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ĩmi ásị́ gá ku, ãꞌdusĩku ĩminí ma ꞌi ĩꞌdi ꞌbã tị ãpẽlé ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.

39 “Ĩmi ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí lã, ĩmi ị́jọ́ ala gá rĩ kí ndrụ̃, ĩmi ũrã dó sĩ ĩmi ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ rá íni. Ị́jọ́ sĩlé ala gá ꞌdĩ kí pírí áma drị̃ gá. 40 Wó ĩgã amụ́lé má rụ́ ꞌdõlé ídri ukólépi ku ĩmĩ ndrụ̃lé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ ịsụ́lé úmgbé sĩ.

41 “Ándrụ̃ ãrútáŋá ãzíla ãtị̃ŋá ị́jọ́ vú nzejó áma drị̃ gá múké rĩ ꞌbá drị́ la ku, 42 ãꞌdusĩku ánị̃ ĩmi agá ꞌdâ lẽtáŋá ĩminí sĩ Ãdróŋá lẽjó la ꞌdáyụ. 43 Má amụ́ má Átẹ́pị ꞌbã ũkpõ sĩ, ĩgã áma aꞌị́lé úmgbé. Wó ꞌbá ãzí drĩ kí amụ́ ĩꞌbã ũkpõ sĩ, ĩmi kí aꞌị́ rá. 44 Ĩmi jõ ĩmi ịcụ́ ãyá-ãyá ĩmi drĩdríŋĩ gá, ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ, wó ĩmi así ị́cụ́ŋá angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ sĩ ku. Ĩmi icó dó áma ãꞌị̃lé íngoní ru?

45 “Lẽ ĩꞌbã ĩmi ásị́ gá ma mụ ĩmi tõlé Ãdróŋá drị̃lẹ́ gâlé ma ꞌi íni la ku, wó Mụ́sã ĩmi sĩ ĩmi ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ándrá ĩminí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí ajílépi rĩ, la mụ ĩmi tõlé nĩ. 46 Ĩdrĩ ándrá ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ kí ãꞌị̃ agá rá, ĩmi tá vâ áma ãꞌị̃ rá, ãꞌdusĩku sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí áma drị̃ gá. 47 Wó ĩmi dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé áma drị̃ gá rĩ kí ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, ĩmi icó dó ị́jọ́ mání jọlé rĩ ãꞌị̃lé íngoní ru?”

6

Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ tõwú nî

(Mãtáyõ 14:13-21; Mãrákõ 6:30-44; Lụ́kã 9:10-17)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá, Yẹ́sụ̃ za ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe mĩrĩ Gãlị́lị̃ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ. (Ála ándrá vâ mĩrĩ ꞌdĩ umve mĩrĩ Tị̃bẹ́rị̃yã ꞌi.) 2 ꞌBá ũꞌbí wẽwẽ rú tálí ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá kí adríjó rĩ kí ndrelépi cé ꞌdĩ, ri kí ĩꞌdi vú ũbĩlé ĩꞌdi ꞌbã acị́ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ ĩndĩ. 3 Yẹ́sụ̃ tụ kí ꞌbá ĩꞌdiní imbálé ꞌdĩ abe ꞌbé sị́, ri kí vụ̃rụ́ ĩꞌdiní sĩ kí imbájó. 4 Ịsụ́ íni ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãni ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ acá dó ãni rú.

5 Yẹ́sụ̃ la mụ ãngũ ndrelé ụrụgâlé, ãzíla ndre ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ru, zị Fị́lị́pọ̃ ꞌi jọ, “Fị́lị́pọ̃, ãma mụ íná ĩgbãlé calépi ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbaní nalé íngõlé?” 6 Zị ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, lú sĩ Fị́lị́pọ̃ ụ̃ꞌbị̃jó, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ásị́ gâlé nị̃ imụ ãꞌdu idélé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní yã rĩ gá rá.

7 Fị́lị́pọ̃ umvi Yẹ́sụ̃ ꞌi jọ, “Ãdrĩ táni jọ la ãma ãꞌdu idé, átã ꞌbá ãzí ꞌbã mũsárã ĩꞌdi ꞌbã ngalé ĩmbá ãrõ rĩ icó vâ calé ãkónã ĩgbãlé nalé ꞌbá pírí amụ́lépi ꞌdĩ ꞌbaní rá la ku.”

8 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí Ãndẽríyã Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ádrị́pị nga ị́jọ́ jọlé jọ, 9 “Ngọ́tị́ŋá ãzí wereŋá mũkátĩ ífí tõwú ãzíla ị̃ꞌbị nírí ị̃rị̃ la kî trũ la ꞌdõ. Wó ãko ꞌdĩ kí ꞌbá wẽwẽ rú ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌdu idé?”

10 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ri kí vụ̃rụ́.” Sáwã ꞌdã sĩ ịsụ́ ásé dụ kí úꞌdí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí ꞌdã ri kí dó pírí vũ gá. ꞌBá rilépi ũꞌbí ꞌdã kí agá ꞌdãá ãgọbị rú rĩ kí ũgũgõ álĩfũ tõwú ꞌdĩpí. 11 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ kí, fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní, awa dó kí ꞌbá rilépi vụ̃rụ́ ꞌdã ꞌbaní kpere ꞌbá pírí ꞌbaní na agá la ĩꞌbaní sĩ agajó tré-tré. Idé vâ ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃ꞌbị kí sĩ. 12 ꞌBá kí mụ agalé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩtra mũkátĩ fúfú acelépi ꞌdĩ kí ị̃ꞌbị acelépi rĩ abe pírí ãngũ ãlu gá, îza sĩ ãkónã ku.” 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ tra kí ãkónã ị́mbị́ acelépi ꞌdĩ kí pírí. Ãkónã ꞌbá ꞌbã kí aꞌbelé rĩ tõ kí ru gụ́fá tré-tré mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.

14 Ũꞌbí ru tralépi ꞌdãá ꞌdĩ kí mụ tálí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, ĩꞌbã ãzí rĩ jọ kí, “Ãndá ãma ãꞌị̃ rá ꞌdĩ icó adrulé nábị̃ ándrá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịlé ĩꞌdi mụ amụ́lé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé rĩ ꞌi.” 15 Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ kí ásị́ gâlé ĩꞌbã kí lẽjó ĩꞌdi ꞌbãjó ĩꞌbã úpí ru ũkpõ sĩ rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, nze ru ũní kí agá ꞌdãá mụlé uꞌálé ꞌbé agâlé áꞌdụ̂sĩ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́jó ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ rĩ

(Mãtáyõ 14:22-33; Mãrákõ 6:45-52)

16 Ĩꞌdi mụ calé ĩndró sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ mụ kí mĩrĩ tị gâlé. 17 Kpere sáwã ꞌdã agá Yẹ́sụ̃ acá ĩꞌba rụ́ ku. Fi kí dó íꞌbó agâ sĩ zajó vúlé táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé, ĩꞌbã kí za agá ꞌdâ, ãngũ nị dó rá. 18 ꞌDãá ãlụ́kụ́kụ̃ lilépi ãmbógó la iꞌdó lilé ũkpó sĩ, ãzíla ị̃yị́ iꞌdó ungalé tũlãtũlã. 19 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ íꞌbó pẽlé ũgũgõ máyị̃lị̃ na jõku sụ ꞌdĩpí ꞌbo, ndre kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã amụ́ agá ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ ĩꞌba rụ́ íꞌbó gá ꞌdõlé ru. Ĩꞌdi dó mụ íꞌbô ũŋmĩlé ãni rú, ꞌbá ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ. 20 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌDõ ma ꞌi, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku.” 21 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ fijó ĩꞌba rụ́ íꞌbó agâlé, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá cọtị ca kí íꞌbó trũ ị̃yị́tị ĩꞌbã kí tá sĩ lẽjó mụjó táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌdã gâlé.

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi íná ídri drị̂

22 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ũꞌbí ru tralépi mĩrĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá rĩ, amá kí íꞌbó ꞌdãá cí rĩ lú ãlu. Nị̃ kí cé Yẹ́sụ̃ fi ala gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ĩndĩ ku, wó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ mụ kí áꞌdụ̂sĩ Yẹ́sụ̃ kóru. 23 Íꞌbó ãzí angálépi Tị̃bẹ́rị̃yã gá la amụ́ kí ãni rú ị̃yị́tị ãngũ ũꞌbí ꞌbã kí sĩ íná Úpí ꞌbã sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó drị̃ la gá rĩ najó rĩ gá. 24 ꞌBá ũꞌbí kí mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌdãá yụ, tõ kí ru íꞌbó ꞌdã kí agá, mụ kí dó sĩ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ĩꞌdi ndrụ̃ trũ.

25 ꞌBá ũꞌbí kí mụ Yẹ́sụ̃ ịsụ́lé mĩrĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá ꞌbo, zị kí ĩꞌdi, “Rábị̃, mí acá ꞌdõlé íngoní ru?”

26 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩmi ngá áma ndrụ̃ ágbárị́ ĩmi íná najó agajó mgbemgbe rĩ sĩ, adru ĩminí tálí mání idélé rĩ kí ífí nị̃jó cé rĩ sĩ la ku. 27 Ĩnga ãzị́ íná ru izalépi izâ rĩ sĩ ku, rá la ĩnga ãzị́ íná fẽlépi la ĩmi sĩ uꞌá ídri ru jã ꞌdâ rĩ sĩ. Íná ꞌdĩ bãsĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị fẽ mání ũkpõ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rá.”

28 ꞌBá zị kí ĩꞌdi, “Ãdróŋá lẽ pịrị rĩ gá ãma idé ãꞌdu?”

29 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ĩmi idé rĩ, ĩmi ãꞌị̃ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã tị ãpẽlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ kí rá.”

30 Zị kí ĩꞌdi, “Tálí ãzí míní icólé idélé rá ãma dó ndre la, ãma sĩ ími ãꞌị̃ rĩ ãꞌdu? Mi mụ ãꞌdu idélé? 31 Ãmã áyị́pịka na kí ándrá mãnã ásé agá ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru cécé ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, ‘Fẽ ĩꞌbaní íná nalé angájó ꞌbụ̃ gâlé.’✡”

32 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, Mụ́sã adru ándrá ꞌbá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé rĩ fẽlépi rĩ ꞌi ku. Mâ Átẹ́pị fẽ ĩꞌbaní íná mgbã ꞌbụ̃ gâlé rĩ nĩ. 33 Íná Ãdróŋá ꞌbã fẽlé angálépi ꞌbụ̃ gâlé amụ́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ, ĩꞌdi íná ídri fẽlépi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.”

34 ꞌBá jọ kí, “Úpí, ífẽ ãmaní íná ꞌdĩ jã ꞌdâ.”

35 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma cécé íná ídri fẽlépi rĩ áni. ꞌBá amụ́lépi áma vú bĩlépi rĩ, ãbị́rị́ fụ ĩꞌdi ku. ꞌBá ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbãlépi áma drị̃ gá rĩ, ị̃yị́vị́ ndẽ ĩꞌdi ku. 36 Álũ ándrá ĩminí, ĩndre ma ꞌbo, wó ĩmi icó áma ị́jọ́ ãꞌị̃lé ku. 37 ꞌBá pírí má Átẹ́pị ꞌbã fẽlé mádrị́ rĩ kí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé rá, ãzíla má icó kí drolé ãmvé ku. 38 Má amụ́ angájó ꞌbụ̃ gâlé ị́jọ́ áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ idélé ku, wó má amụ́ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã áma tị ãpẽjó rĩ idélé. 39 Ãdróŋá lẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé mádrị́ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ꞌbã ãvĩ ku, wó lẽ má inga kí ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ. 40 Ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé rĩ, ꞌbá pírí Ãdróŋá Ngọ́pị ndrelépi rá, ãzíla ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ꞌbãlépi ĩꞌdi agá rĩ ꞌbã ịsụ́ kí ídri ukólépi ku rĩ. Ma dó sĩ kí inga ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ.”

41 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ iꞌdó kí unulé Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọjó la, ꞌi íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé asị́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌi rĩ sĩ. 42 Ụzị kí ru ãyá-ãyá, “ꞌDĩ adru Yẹ́sụ̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ku yã? Ãnị̃ átẹ́pị̃ kí ãndrẽ be cé. Icó dó jọlé la ꞌí angá ꞌbụ̃ gâlé asị́lé vụ̃rụ́ ꞌdõlé la íngoní ru?”

43 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe ununuŋá ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ cã. 44 ꞌBá ãzí icólépi amụ́lépi má rụ́ ꞌdõlé la yụ, má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ drĩ kí ají nĩ ku rĩ gá. Ma dó sĩ drụ́zị́ kí inga ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ. 45 Ị́jọ́ nábị̃ ãzí ꞌbã sĩlé rĩ jọ, ‘Ãdróŋá la drụ́zị́ ꞌbá pírí kí imbá nĩ.’ ✡ Ãzíla ꞌbá pírí má Átẹ́pị tị arelépi ãzíla ị́jọ́ ụ̃nị̃lépi ĩꞌdidrị́ rĩ kí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé rá. 46 ꞌBá ãzí ãlu má Átẹ́pị ndrelépi rá la ꞌdáyụ, pẽ lú ꞌBá angálépi Ãdróŋá rụ́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ ndre ĩꞌdi cé la nĩ. 47 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá pírí áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ nĩ. 48 Ma cécé íná ídri ꞌdã fẽlépi rĩ áni. 49 Ĩmĩ áyị́pịka drĩ kí táni ándrá mãnã na agá ãngũ kõtórõ rĩ agâlé rá tí, wó ꞌdã ũngúkú gá ũdrã kí ándrá ꞌbãngá rá. 50 Wó ma íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé asị́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌi. ꞌBá áma nalépi rĩ icó drãlé úríndí agá ị̃dị́ ku. 51 Ma íná ídri drị̂ angálépi ꞌbụ̃ gâlé rĩ ꞌi. ꞌBá pírí íná ꞌdĩ nalépi rá rĩ kí mụ uꞌálé ídri rú jã ꞌdâ. Íná mâ fẽlé ĩminí ꞌdĩ ꞌi, ĩꞌdi ụrụꞌbá mádrị́ mâ fẽlé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã adru kí ídri rĩ ꞌi.”

52 Ị́jọ́ ꞌdĩ ají ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ãgátã ũmbá la, zị kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ icó ãmaní ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá fẽlé nalé íngoní ru?”

53 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩdrĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ụrụꞌbá na, ãzíla ãrí la mvụ ku, ĩmi icó adrulé ídri ku. 54 ꞌBá áma ụrụꞌbá nalépi ãzíla áma ãrí mvụlépi rĩ, la adru ídri ukólépi ku rĩ trũ, ãzíla ma ĩꞌdi inga ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ, 55 ãꞌdusĩku áma ụrụꞌbá kí áma ãrí be, kí íná mgbã ídri ukólépi ku rĩ fẽlépi ꞌbá ní rĩ kî. 56 ꞌBá áma ụrụꞌbá nalépi ãzíla áma ãrí mvụlépi rĩ kí adru áma agá Úríndí sĩ, ãzíla ma vâ adru kí agá Úríndí sĩ. 57 Má Átẹ́pị ãko pírí ꞌbã ídri ꞌbã ꞌdị́pị rú rĩ, ãpẽ áma tị nĩ, fẽ mání uꞌálé ídri rú nĩ. ꞌBá pírí áma ụrụꞌbá nalépi ãzíla áma ãrí mvụlépi rĩ, la adru ídri rú áma ị́jọ́ sĩ úríndí agá. 58 Íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé asị́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ, adru íná ándrá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí nalé ũngúkú la gá ĩꞌbã kí ũdrãjó rĩ ꞌi ku. Wó ꞌbá íná ꞌdĩ nalépi rĩ kí mụ uꞌálé ídri rú jã ꞌdâ.”

59 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩꞌdiní ꞌbá kí imbá agá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá rĩ gá.

Ị́jọ́ ídri ukólépi ku rĩ drị̂

60 ꞌBá ũꞌbí Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ are kí ị́jọ́ tá ĩꞌdi ꞌbã jọlé drị̃drị̃ ꞌdã kí, jọ kí, “Ímbátáŋá ꞌdĩ ũkpó-ũkpó, ãꞌdi la ífí la nị̃ nĩ yã?”

61 Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ kí unu unû rĩ gá cé, zị kí, “Ị́jọ́ ĩmĩ arelé ꞌdĩ iza kí ĩmi ásị́ rá yã? 62 Ĩmi dó drụ́zị́ ị́jọ́ íngõ ũrã ĩdrĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre tụ agá vúlé ãngũ ĩꞌdi bã sĩ angájó rĩ gâlé? 63 Úríndí Ãdróŋá drị́ rĩ la ídri ukólépi ku rĩ fẽ nĩ, ꞌbá ꞌbã ũkpó fẽjó la ꞌdáyụ. Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ kí bãsĩ Úríndí Ãdróŋá drị́ ídri ukólépi ku rĩ fẽ ĩmi agá nĩ. 64 Wó ꞌbá ãzí kí ĩmi agá ꞌdĩ, ãꞌị̃ kí ị́jọ́ mádrị̂ kí ku.” Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la nị̃ ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ku rĩ kí rá, ãꞌdusĩku nị̃ kí cé iꞌdóŋá gâlé ꞌbá ãzí ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ku, ãzíla kí ãzí ãlu la mụ mụlé ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbelé nĩ. 65 Mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, jọ, “Ásị́sị́ŋá mání ị́jọ́ ꞌdĩ jọjó rĩ, má Átẹ́pị drĩ fẽ la ꞌbá ãzí ní amụ́jó má rụ́ ꞌdõlé nĩ ku, ꞌbá ꞌdĩ icó ị́jọ́ mâ jọlé rĩ ãꞌị̃lé ku.”

66 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ sĩ ꞌbá ũꞌbí ĩꞌdiní imbálé ꞌdĩ aꞌbe kí ĩꞌdi vú bĩŋá rá, atrị kí drị̃ sĩ gõjó vúlé ãzíla mụ dó ĩꞌdi trũ drị̃ gá ị̃dị́ ku. 67 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ uja dó tị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã rụ́, zị kí, “Ĩmi vâ áma aꞌbe ĩndĩ yã?”

68 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, jọ, “Úpí, ãma dó mụ ãꞌdi rụ́? Ị́jọ́ ídri ukólépi ku rĩ fẽlépi rĩ kí mídrị́. 69 Ãma ãꞌị̃ rá ãzíla ãnị̃ rá, mi Ãdróŋá ꞌbã ngọ́tị́ ãlápítí angálépi ĩꞌdi rụ̂lé rĩ ꞌi.”

70 Yẹ́sụ̃ umvi, jọ ĩꞌbaní, “Má ũpẽ ándrá ĩmi ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ma ꞌi ku yã? Wó ꞌbá ãzí ĩmi agá ꞌdĩ ãlu ũnzí la úríndí ũnzí trũ!” 71 Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ agá, Yụ́dãsị̃ Sị̃mọ́nị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ngọ́pị drị̃ gá. ꞌDĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ãzí ãlu ru ujalépi ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbelépi nĩ rĩ ꞌi.

7

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ku

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ dó uꞌálé Gãlị́lị̃ gá. Mụ dó acị́ trũ tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ, lẽ ándrá uꞌálé Yụ̃dị́yã gâlé ku, ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã kí lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá rĩ sĩ. 2 ꞌDĩ ãni rú sáwã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí lẽjó ụ̃mụ̃ nalé hémã agá rĩ najó rĩ sĩ. 3 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka jọ kí ĩꞌdiní, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ sĩ mụjó Yụ̃dị́yã gâlé ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ímụ Yụ̃dị́yã gâlé, ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ ꞌbã mụ kí rú sĩ tálí míní idélé rĩ kí ndrelé. 4 ꞌBá drĩ lẽ kụlé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ, ꞌbã aꞌbó ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí aꞌbó aꞌbô ku. Míní dó tálí ꞌdĩ kí idéjó rĩ sĩ, lẽ dó ímụ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí mi tọndọlọ.” 5 Átã Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka mgbã ꞌdĩ ãꞌị̃ kí drĩ vâ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ kí ꞌdĩ sĩ ku.

6 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní jọ, “Ụ́ꞌdụ́ mádrị́ mgbã rĩ acá drĩ ku, wó ĩminí ụ́ꞌdụ́ pírí kí ꞌbãngá múké. 7 ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ngụ̃ kí ĩmi ũnzí ku, be la rá la ngụ̃ kí ma ꞌi, ãꞌdusĩku mâ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị́ kí aꞌdájó rá-rá rĩ sĩ. 8 Ĩmụ ụ̃mụ̃ gâlé, mâ rú rĩ gá, má icó mụlé ụ̃mụ̃ ꞌdã gâlé ku, ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ mádrị́ gá rĩ acá drĩ ku.” 9 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, ace uꞌálé Gãlị́lị̃ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ were.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó ụ̃mụ̃ nalé hémã agá rĩ gá rĩ

10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí mụ mụlé ụ̃mụ̃ gá drị̃ gâlé ꞌbo, nze ru ũní mụlé ụ̃mụ̃ gâlé, ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋâ kóru. 11 Ụ̃mụ̃ gá ꞌdãá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ri kí Yẹ́sụ̃ ndrụ̃lé ụzịŋâ trũ ꞌbá kí tị gá, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ íngõlé?” 12 Ãgátã ãfũ ũꞌbí kí drĩdríŋĩ gá, ãzí rĩ jọ kí, “Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ꞌbá múké la.” Ãzí rĩ jọ kí, “Yụ, ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá kí ulélépi la.” 13 Wó ꞌbá ãzí ị́jọ́ jọlépi Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ tọndọlọ la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ꞌbá kí idé agá ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí sĩ. 14 Ụ̃mụ̃ dó mụ calé ãni rú ágágá, Yẹ́sụ̃ fi dó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé ꞌbá kí imbálé. * 15 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí sĩ ãzíla zị kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ịsụ́ ụ̃nị̃táŋá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ íngõlé sụ̃kụ́lụ̃ lãŋâ kóru?”

16 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní jọ, “Ímbátáŋá mání imbálé ꞌdĩ angá kí mádrị́ la ku, wó angá kí ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ drị́. 17 ꞌBá lẽlépi Ãdróŋá tị arelépi rá rĩ la nị̃ la rá, ị́jọ́ mání imbálé ꞌdĩ kí angá kí Ãdróŋá drị́ adru ũkpõ mádrị̂ sĩ ku. 18 Ádrĩ tá lẽ rụ́kụma ịsụ́lé ũkpõ mádrị̂ sĩ, ma tá áma ịpị́ cénĩ-cénĩ sĩ rụ́kụma ndrụ̃jó, wó álẽ rụ́kụma ajílé ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ nî. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí bãsĩ fẽlépi la ma ị́jọ́ mgbã rĩ jọjó ĩnzõ kóru ꞌdĩ. 19 Mụ́sã lũ ándrá ĩminí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ ꞌi ku yã? Ĩmi ãzí ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã lũlé rĩ kí tãmbalépi rá la ꞌdáyụ! Ĩlẽ dó gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé áma ꞌdịjó rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

20 ꞌBá ũꞌbí kí agá ꞌdãá rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Mi úríndí ũnzí trũ. Ãꞌdi la lẽ ími ꞌdịlé nĩ yã?”

21 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Tálí mání idélé ãlu ꞌbá adríjó Sãbátũ sĩ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ásị́ iza ru mání ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 22 Wó ĩmi ãzị́ nga Sãbátũ sĩ ĩndĩ ĩdrĩ ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã ándrá lũlé ĩminí ꞌdĩ kí ũbĩ rá rĩ gá. Mụ́sã lũ ándrá ĩminí ãzị́táŋá sĩ ũrekeŋá ĩmidrị́ ãgọbị rú rĩ kí ĩtãrãjó rá. (Ị́jọ́ lãꞌbĩ ãni sĩ ꞌbá ĩtãrãjó ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ídu drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã lẽlé ꞌbá ꞌbaní rĩ idé drĩ ru ku rú, ꞌdĩ áꞌbị́ ĩmidrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ngá rĩ.) 23 Ụ́ꞌdụ́ múké sĩ anzị ĩmidrị̂ kí ĩtãrãjó rĩ drĩ ꞌde Sãbátũ sĩ, † ĩmi idé la rá ꞌbã anu rú sĩ ãzị́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ ku, wó ĩmi ũmbã rụ mání mâ ngá ꞌbá adríjó ãlá ru Sãbátũ sĩ rĩ sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 24 Ĩmi aꞌbe ị́jọ́ lịŋá ꞌbã adru ãko ĩmĩ ndrelé rĩ sĩ ku, rá la ị́jọ́ uyaŋá mgbã rĩ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi yã?

25 ꞌBá ãzí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá la ri kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí, “ꞌDĩ adru ágọ́bị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌbã kí lẽlé ꞌdịlé rĩ ꞌi ku yã? 26 Ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá mgbọ rú, wó ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ angá kí ị́jọ́ ãzí jọlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí agá ũnzí ku. ꞌBá ꞌdĩ nị̃ kí Yẹ́sụ̃ ãndá-ãndá ru Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá rá yã? 27 Wó icó adrulé Kúrísĩtõ ꞌi ku, ãꞌdusĩku ãnị̃ ágọ́bị́ ꞌdĩ angá íngõlé yã rĩ gá cé. Ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ ꞌbã drụ́zị́ amụ́jó rĩ sĩ, ꞌbá ãzí ãluŋá la icó nị̃lé la ãfũ íngõlé yã rĩ gá ku.”

28 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá kí imbá agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ, “Ãndá-ãndá ru, ĩmi ũrã ĩnị̃ ma ãꞌdi ꞌi ãzíla má angá íngõlé yã rĩ gá cé yã? Má amụ́ ꞌdõlé áma ũkpõ sĩ la ku, be la rá la Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ ãpẽ áma tị nĩ. Wó ĩnị̃ vâ ĩꞌdi ku. 29 Wó ánị̃ ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ cé, ãꞌdusĩku má amụ́ angájó ĩꞌdi rụ̂lé.”

30 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãzí ꞌdãá ꞌdĩ lẽ kí tị ĩꞌdi rụlé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌí angá Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ sĩ. Wó ꞌbá ãzí ãlu drị́ ꞌbãlépi ĩꞌdi ụrụꞌbá gá la yụ, ãꞌdusĩku sáwã Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó rĩ acá drĩ ku. 31 ꞌBá wẽwẽ rú ũꞌbí kí agá ꞌdãá rĩ ꞌbã ãzí ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé, “Má angá Ãdróŋá drị̂lé,” rĩ rá, jọ kí, “Ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ ꞌbã drụ́zị́ amụ́jó rĩ sĩ, icó tálí ãzí kí idélé ágọ́bị́ ꞌdĩ drị̂ kí ndẽlépi rá la ku!”

Ãsĩkárĩ kí tị pẽjó Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ

32 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí mụ ũꞌbí kí arelé ãgátã ga agá Yẹ́sụ̃ drị̃ gá, atrá kí ru ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ abe, pẽ kí ãsĩkárĩ kí tị mụlé Yẹ́sụ̃ rụlé. 33 Yẹ́sụ̃ jọ ũꞌbí ꞌbaní, “Má icó uꞌálé ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ku, wó ma mụ gõlé vúlé ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ rụ̂lé. 34 Ĩmi drụ́zị́ mụ áma ndrụ̃lé rá, wó ĩmi icó áma ịsụ́lé ku, ãꞌdusĩku ĩmi icó calé ãngũ mání mụjó rĩ gá ku.”

35 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ri kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí, “Ĩꞌdi ãmgbã rĩ gá mụ gbõrú ãmaní sĩ icójó ĩꞌdi ịsụ́jó ku rĩ gá íngõlé? Ĩꞌdi mụ mụlé ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbã rụ́ ãngũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị̂ gá, sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí imbájó yã? 36 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé, ãma mụ ꞌî ndrụ̃lé, ãma icó ꞌî ịsụ́lé ku, ãzíla ãma icó mụlé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ mụjó uꞌájó rĩ gá ku, ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

37 Ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ãmbógó ụ̃mụ̃ drị̂ sĩ, Yẹ́sụ̃ tu dó pá ụrụgá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ drị́ ꞌdã sĩ, jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ re, “ꞌBá ị̃yị́vị́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã amụ́ ị̃yị́ mvụlé má rụ́ ꞌdõlé. ‡ 38 Ĩꞌbã ĩmi ãꞌị̃táŋá áma drị̃ gá, ĩmi sĩ ị̃yị́ ídri fẽlépi adị́lépi angájó kídí ĩmi agâlé cécé ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni.” ✡ 39 Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ jọ agá Úríndí Ãlá drụ́zị́ mụlé fẽlé ꞌbá pírí ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ꞌbãlépi ĩꞌdi drị̃ gá rĩ drị̃ gá. Úríndí ꞌdã, úfẽ drĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ní ku, ãꞌdusĩku înga drĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi dị̃zã ĩꞌdiní sĩ ãrútáŋá ịsụ́jó pírí rĩ gá ku.

ꞌBá awa kí ru ndú-ndú ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ

40 ꞌBá ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí arelé ꞌbo, jọ kí, “Ãndá-ãndá ru ãma ãꞌị̃ rá ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi nábị̃ cécé nábị̃ Mụ́sã ándrá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịlé imụ tị la ãpẽlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé rĩ ꞌi!” 41 Ãzí rĩ jọ kí, “ꞌDĩ Kúrísĩtõ ꞌi.” Wó ãzí rĩ ꞌbã kí nị̃jó la útị ĩꞌdi Gãlị́lị̃ gá rĩ sĩ, jọ kí vâ, “Kúrísĩtõ icó ãfũlé Gãlị́lị̃ gá la ku! 42 Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ jọ Kúrísĩtõ la angá ũri Dãwụ́dị̃ drị̂ agá, ála vâ ĩꞌdi tị Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ãngũ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá sĩ uꞌájó rĩ gá.” 43 Ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ũrãlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌdĩ fẽ awa kí ru ndú-ndú. 44 Ĩꞌbã ãzí rĩ lẽ kí tí ĩꞌdi rụlé cí, wó ꞌbá ãzí ãlu drị́ ꞌbãlépi ĩꞌdi ụrụꞌbá gá la yụ.

ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ gã kí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lé úmgbé

45 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ kí mụ gõlé vúlé ꞌbá kí tị ãpẽlépi, ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí abe ĩꞌba rụ̂lé ꞌbo, zị kí kí, “Ĩmi arụ́ Yẹ́sụ̃ ajílé ĩndĩ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” 46 Ãsĩkárĩ ꞌdĩ umvi kí ꞌbá ꞌdĩ kí, “ꞌBá ãzí jõ drĩ ãmaní arelé ị́jọ́ jọlépi ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã áni ꞌdáyụ!”

47 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ zị kí kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ulé vâ ĩmi ĩndĩ yã? 48 ꞌBá ãmbogo Yãhụ́dị̃ ru jõku ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ĩminí ndrelé ĩꞌdi ãꞌị̃lépi la kí cí yã? 49 ꞌBá ꞌdĩ áni la yụ. Wó rá la ꞌbá ru tralépi ị́jọ́ arelépi ĩꞌdi tị gá ꞌdĩ ꞌbã ãzí rĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi nĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ drị̃ gá ku! Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí mụ mụlé pírí ãcí gá!”

50 Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã ãzí, ándrá mụlépi Yẹ́sụ̃ rụ́ ị́nị́ sĩ rĩ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ãzíla Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbaní, 51 “Ãzị́táŋá ãmadrị̂ ãꞌị̃ ãmaní ꞌbá ãzí drị̃ gá ị́jọ́ lịlé, ịsụ́ ãma are kí drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ ku rú ku. Ãdrĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ịsụ́ ꞌbo, ãma kí dó ị́jọ́ lị ĩꞌdi drị̃ gá ĩndõ.”

52 Umvi kí ị́jọ́ Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ní, jọ kí, “Nị́kọ̃dẹ́mụ̃, mi vâ ꞌbá angálépi Gãlị́lị̃ gá la yã? Ílã drĩ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ, mí icó nábị̃ la ꞌbã angá Gãlị́lị̃ gá la ịsụ́lé ãluŋá la ku.”

[Bụ́kụ̃ ándrá ídu drị̃drị̃ ꞌbání sĩlé tị Gị̃rị́kị̃ drị̂ sĩ rĩ kí agá Yõhánã 7:53—8:11 ándrá yụ]

Ũkú rụlé ãwụ̃ sĩ rĩ

53 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, kí pírí aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã ꞌi, mụ kí dó ĩꞌbadrị́ko gá.

8

1 Wó Yẹ́sụ̃ mụ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̃ gâlé. 2 Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị́ gá rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ uja kí ru vúlé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé. ꞌBá ũꞌbí tra kí ru ĩꞌdi andre gá, ãzíla iꞌdó dó kí imbálé. 3 Imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ abe, ají kí ũkú ãzí ĩꞌbã kí rụlé ãwụ̃ gá la Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. Fẽ kí ũkú ꞌdĩ tu pá ꞌbá pírí amụ́lépi ị́jọ́ arelépi Yẹ́sụ̃ tị gá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá. 4 Zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ímbápị, ãrụ ũkú ꞌdĩ ãwụ̃ nga agá ágọ́bị́ ãzí be. 5 Ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ agá, jọ, ũkú rụlé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ lẽ úvú ĩꞌdi írã sĩ, ꞌbã drã rá. Wó úꞌdîꞌda mî rú rĩ mi ị́jọ́ jọ ũkú ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ íngoní?” 6 ꞌBá ꞌdĩ zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi zịtáŋá ꞌdĩ sĩ la lú sĩ ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbã fi rú sĩ ị́jọ́ agá benĩ íni.

Wó Yẹ́sụ̃ atú vũ gá, iꞌdó dó ãko sĩlé ĩꞌdidrị́mváŋá sĩ vụ̃rụ́ ꞌdãá. 7 ꞌBá ꞌdĩ ri kí Yẹ́sụ̃ ụzịlé zịtáŋá sĩ ũkú ꞌdã ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Yẹ́sụ̃ tu pá ụrụgá jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ ị́jọ́ ũnzí idélépi ku rĩ, ꞌbã aꞌdụ́ írãmváŋá ĩꞌdi vujó drị̃drị̃ rĩ gá nĩ.” 8 Yẹ́sụ̃ atú vâ vũ gâlé ị̃dị́, iꞌdó vâ ãko sĩlé drị́mváŋá sĩ vụ̃rụ́ ꞌdãá.

9 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, iré kí ãlu-ãlu ĩꞌbã kí nị̃jó la rá kí ãzí ãlu ị́jọ́ ũnzí idélépi ku, iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ la ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ. ꞌBá ĩyõ ko kí drị̃ mụlé drị̃drị̃, ãzíla ꞌbá kãrị́lẹ̃ rú rĩ mụ kí ãsị̃jó. Aꞌbe kí Yẹ́sụ̃ kí ũkú tá ĩꞌbã kí arụ́lé ajílé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rĩ be áꞌdụ̂sĩ. 10 Yẹ́sụ̃ angá ũkú ꞌdĩ rụ́ ụrụgá ꞌdõlé, jọ ĩꞌdiní, “ꞌBá tá ími arụ́lépi rĩ kí dó íngõlé yã? ꞌBá ãzí acelépi ãlu ími tõlépi la cí yã?”

11 Ũkû umvi Yẹ́sụ̃ ní, “Yụ ãmbógó, ꞌbá ãzí ãluŋá la yụ.”

Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Múké, álẽ vâ ị́jọ́ lịlé ími drị̃ gâ sĩ drãjó rá ꞌbá ꞌdã ꞌbadrị̂ áni ku. Ígõ vúlêlé, wó lẽ mí idé ị́jọ́ ũnzí ãzí ị̃dị́ ku.”

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi cécé dị̃zã áni ụ̃nọ́kụ́ nî

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ iꞌdó vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí imbálé ị̃dị́, “Ma dị̃zã ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá rĩ. ꞌBá áma vú bĩlépi rĩ icó acị́lé ãngũ ịnị agá ku, ĩꞌdi dị̃zã ãngũ ídri drị̂ jilépi rĩ ịsụ́ rá.”

13 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ mî jọlé rĩ adru kí ị́jọ́ mgbã ku, míní ị́jọ́ mídrị́ rĩ kí vú nzejó cénĩ-cénĩ rú mi ꞌi rĩ sĩ.”

14 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ádrĩ táni ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá cénĩ-cénĩ rú, ma ị́jọ́ mgbã jọ, ãꞌdusĩku ánị̃ ãngũ mání angájó ãzíla mání mụjó rĩ rá. Wó ĩnị̃ má angá íngõlé jõku ma mụ íngõlé yã rĩ gá ku. 15 Ĩmi ị́jọ́ lị ũndũwã ꞌbádrị̂ sĩ, wó má amụ́ ị́jọ́ lịlé ꞌbá ãzí drị̃ gá la ku. 16 Ádrĩ tá amụ́ ị́jọ́ lịlé, ị́jọ́ lịŋá mádrị́ rĩ tá adru kpị, ãꞌdusĩku má adru ị́jọ́ ꞌdĩ gá ꞌdâ áꞌdụ̂sĩ ku, má átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ĩꞌdi má be ĩndĩ. 17 Ãzị́táŋá ĩmidrị́ gá rĩ lẽ ꞌbá sãdínĩ rú rĩ ꞌbã adru kí ꞌbá ị̃rị̃, ála dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌbadrị́ gá rĩ ãꞌị̃ ị́jọ́ mgbã rú rá. 18 Ma ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá rá, ãzíla má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ĩꞌdi sãdínĩ ị́jọ́ mádrị̂ ꞌbã vú nzelépi rĩ ꞌbã ãzí.”

19 Zị kí ĩꞌdi ꞌi, “Mî átẹ́pị íngõlé?”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ ãma mâ átẹ́pị be ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku, ĩdrĩ tá ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃ agá cé, ĩmi tá má átẹ́pị nị̃ cé.”

20 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ĩꞌdiní drĩ ímbátáŋá imbá agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ ãni rú ãngũ sĩ ãwãꞌdĩfô kí tãmbajó rĩ gá ꞌdãá. ꞌBá ãzí ãlu ĩꞌdi rụlépi la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku sáwã ĩꞌdidrị́ cãndí ịsụ́jó ãzíla drãjó rĩ ꞌbã drĩ cajó ku rĩ sĩ.

Ĩmi icó mụlé ãngũ mâ sĩ mụjó rĩ gá ku

21 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní ị̃dị́, “Ma mụ mụlé ꞌdâ rá, ĩmi icó mụlé ãngũ mâ mụjó rĩ gá ku, ĩmi mụ áma ndrụ̃lé tí, wó ĩmi ũdrã ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí agá, útrũ ĩmi ku rú.”

22 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ undré kí ru mịfị́ gá mịfị́ gá jọ kí, “Ĩꞌdi dó mụ ru ꞌdịlé cénĩ-cénĩ yã! Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ‘Ãngũ mâ mụjó rĩ gá ĩmi icó mụlé ku,’ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

23 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí, wó má angá ꞌbụ̃ gá, ũri ĩmidrị̂ angá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ, wó ũri mádrị̂ angá ꞌbụ̃ gá. 24 Ájọ tá ĩminí rá, ĩmi mụ ũdrãlé ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị́ trũlé ku ꞌdĩ kí agá ĩdrĩ ị́jọ́ mání jọlé ma, ma ꞌi rĩ ãꞌị̃ ku rĩ gá.”

25 Zị kí, “Mí ũrã, mi ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi?”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ánze tá áma vú ĩminí ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ íꞌdóŋá gá ꞌdãá ꞌbo. 26 Má icó tá ị́jọ́ lịlé ĩmi drị̃ gá ãzíla ũnzĩkãnã ĩmi idélé wẽwẽ rú ꞌdĩ kí sĩ, kẹ̃jị́ la gá, ma lú ĩminí ị́jọ́ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã lũlé mání rĩ kí jọ. Ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ mgbã idélépi rĩ ãzíla ma ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní ị́jọ́ mâ arelé ĩꞌdi tị gá rĩ jọ.”

27 ꞌBá ãzí kí agá ꞌdâ ị́jọ́ nị̃lépi Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ jọ agá ĩꞌbaní Átẹ́pị̃ ꞌbụ̃ gá rĩ drị̃ gá la ꞌdáyụ.

28 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ dó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ipa ingalé ụrụgá mũsãláꞌbã sĩ gá rá, ĩmi dó nị̃ la, ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá rá. Ĩmi vâ nị̃ la ị́jọ́ ãzí mâ idélé áma drị̃ sĩ la ꞌdáyụ. Ma ị́jọ́ mâ Átẹ́pị ꞌbã sĩ áma imbájó rĩ kí vúŋá idé. 29 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma ị́jọ́ ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽlépi rĩ idéjó rĩ sĩ, ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ aꞌbe ma áꞌdụ̂sĩ ku, ĩꞌdi má be.”

30 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, ꞌbá ũꞌbí ĩꞌdi arelépi rĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi rá.

Yẹ́sụ̃ kí Ịbụrahị́mụ̃ be

31 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩdrĩ ímbátáŋá mádrị̂ kí ãꞌị̃ rá, ĩmi adru ꞌbá áma vú ũbĩlépi rĩ kí ãndá-ãndá ru. 32 Ĩmi dó ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃ cé, ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ la dó ĩmi trũ rá.”

33 ꞌBá ꞌdĩ umvi kí ị́jọ́ jọ kí, “Ãma drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ kí, ãma adru drĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ãzí ꞌbã ãtíꞌbó ru ãluŋá la ku. Ị́jọ́ míní jọlé, ála mụ ãma trũlé rá ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

34 Yẹ́sụ̃ umvi Yãhụ́dị̃ ru tralépi ꞌdãá ꞌdĩ ꞌbaní pírí, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá pírí mụlépi ị́jọ́ ũnzí idéŋâ trũ drị̃ gá rĩ kí adru ị́jọ́ ũnzí pálé gá cécé ãtíꞌbó ꞌbã adrujó ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã pálé gá rĩ áni. 35 Ãtíꞌbó adru lị́cọ́ ꞌdị́pị rú nĩ jã ꞌdâ la ku, wó ngọ́tị́ŋá tịlé lị́cọ́ agá ꞌdãá rĩ, ĩꞌdi lị́cọ́ ꞌdị́pị rú nĩ. 36 Ngọ́tị́ŋá Lị́cọ́ ꞌDị́pị rú rĩ drĩ ĩmi trũ nĩ, ĩꞌdi ĩmi trũ ãndá-ãndá ru. 37 Ánị̃ ĩmi ãfũ ũri Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ agá rĩ gá rá. Wó ĩmi gẹ̃rị̃ pírí ndrụ̃ lẽjó áma ꞌdịjó rá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ mádrị̂ fi kí ĩmi agá ku. 38 Ma ĩminí ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã iꞌdalé mánî rĩ kí jọ, wó ĩmi ị́jọ́ ĩmĩ átẹ́pị Sĩtánĩ ꞌbã sĩ ĩmi imbájó rĩ kí idé.”

39 Jọ kí ĩꞌdiní, “Ãmã átẹ́pị ĩꞌdi Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi!” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ tá adru Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũri kí la, ĩmi tá ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé Ãdróŋá ní ãyĩkõ fẽjó rĩ kí vúŋá idé áyụ. 40 Wó kẹ̃jị́ la gá, ĩmi gẹ̃rị̃ pírí ndrụ̃ sĩ lẽjó áma ꞌdịjó rá, mâ ĩminí ị́jọ́ pịrị Ãdróŋá drị̂ lũjó rĩ sĩ. Ịbụrahị́mụ̃ idé ándrá ị́jọ́ ĩmĩ idélé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí ku. 41 Wó ĩmi ị́jọ́ ĩmĩ átẹ́pị Sĩtánĩ ꞌbã idélé rĩ kí vúŋá idé.”

Jọ kí, “Ãdróŋâ lú ãmã Átẹ́pị rú nĩ ãzíla ãma ũri mgbã ãfũlépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kî.”

42 Yẹ́sụ̃ umvi kí jọ, “Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ drĩ tá adru ĩmĩ Átẹ́pị ꞌi, ĩmi tá áma lẽ rá, ãꞌdusĩku má angá Ãdróŋá rụ̂lé. Má amụ́ ꞌdõlé áma ũkpõ sĩ ku, wó ãpẽ áma tị nĩ. 43 Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ, fi ĩmi drị̃ gá ku la, ĩmĩ lẽjó ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ. 44 Ĩmi ũri ĩmĩ átẹ́pị Sĩtánĩ ãni la kí, ãzíla ĩmi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí vúŋá idé. Ándrá iꞌdójó ꞌdã, ĩꞌdi ꞌbãngá ꞌbá ꞌbá ụꞌdị́lépi la, ãzíla ĩꞌdi ĩnzóꞌbá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ mgbã ꞌbã adrujó ĩꞌdi agá yụ rĩ sĩ. Drĩ lẽ ĩnzõ alị́lé, ĩꞌdi jọ la tị ĩꞌdidrị́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ĩꞌdi sịjó rá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ĩnzóꞌbá, átẹ́pị ĩnzõ drị́ rĩ. 45 Ị́jọ́ pírí mání jọlé ĩminí rĩ kí ị́jọ́ mgbã rĩ kí, wó tí ĩmi ãꞌị̃ ma ku. 46 ꞌBá ãzí ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ icólépi iꞌdalépi la ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá, má idé ũnzí rá rĩ ãꞌdi ꞌi? Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ kí ị́jọ́ mgbã la kí, wó ĩmi ãꞌị̃ dó ma ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 47 ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru rĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ are rá. Wó ĩmi adrujó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ku rĩ sĩ, ĩgã ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃lé úmgbé.”

Yẹ́sụ̃ jọ ꞌi Ịbụrahị́mụ̃ ní drị̃drị̃

48 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ru tralépi ꞌdãá ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãmã jọlé mi ị́jọ́ ĩnzõ rú rĩ kí ãꞌị̃, cécé ꞌbá Sãmãríyã rú ãzị̂ kóru ꞌdĩ ꞌbã kí ãꞌị̃lé rĩ áni, ãzíla mi úríndí ũnzí trũ rĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la.”

49 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí, úríndí ũnzí áma agá ꞌdáyụ. Áru má Átẹ́pị rũrũ, wó ĩgã ĩꞌdi rulé úmgbé, ĩmĩ áma ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ. 50 Ándrụ̃ ãrútáŋá mání cénĩ-cénĩ rú ku. Wó má Átẹ́pị Ãdróŋá lẽ úfẽ mání ãrútáŋá rá rĩ gá nĩ (ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ lịlépi mgbã rĩ ꞌi). 51 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ị́jọ́ mâ jọlé rĩ kí arelépi ãzíla kí ãꞌị̃lépi rá rĩ, icó drãlé ku.”

52 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ kí, “Ãma ãꞌị̃ dó rá mi úríndí ũnzí trũ. Ịbụrahị́mụ̃ ũdrã kí nãbịya abe ándrá ídu, wó íjọ ꞌbá drĩ ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ ãꞌị̃ rá, icó drãlé ku íngoní-íngoní ru? 53 Ílẽ jọlé la mi ãma áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ní drị̃drị̃ yã? Ũdrã kí ándrá nãbịya abe ídu. Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ áni ꞌdĩ sĩ, mí ũrã mi dó ãꞌdi ꞌi?”

54 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ádrĩ tá ãrútáŋá fẽ agá mání cénĩ-cénĩ rú la, ĩꞌdi tá adru mání ífí kóru. Má Átẹ́pị Ãdróŋá fẽ mání ãrútáŋá nĩ. Ĩꞌdi Ãdróŋá ĩminí jọlé ĩꞌdi ĩmi ãni rĩ ꞌi. 55 Ĩdrĩ táni jọ la ĩꞌdi ĩmĩ Ãdróŋá tí, ĩnị̃ ĩꞌdi ku, wó ánị̃ ĩꞌdi cé. Ádrĩ tá jọ la ánị̃ ĩꞌdi ku, ma tá adru ĩnzóꞌbá ru cécé ĩmĩ áni. Wó ánị̃ ĩꞌdi rá ãzíla má ũbĩ ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá kí vú rá. 56 Ĩmĩ áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ándrá ásị́, sĩ lẽjó ụ́ꞌdụ́ mání amụ́jó rĩ ndrejó. Ndre ma rá ãzíla uꞌá dó ãyĩkõ sĩ.”

57 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Mi drĩ ngọ́tị́ŋá, ími ílí ca drĩ vâ átã kãlị́ tõwú ku. Wó Ịbụrahị́mụ̃ drã ándrá ídu, índre ĩꞌdi íngoní ru?” 58 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, útị drĩ Ịbụrahị́mụ̃ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku rú, má Ãdróŋá be cí ãzíla má Ãdróŋá ꞌi.”

59 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌde ꞌbá ꞌdĩ kí agá ãzá-ãzá. Ụꞌdụ kí írã drị́ gá, tí sĩ lẽjó ĩꞌdi uꞌbéjó káyĩ rá, wó Yẹ́sụ̃ ãvĩ kí drĩdríŋĩ gá, lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá rĩ sĩ rá.

9

Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá tịlé mịfị́ kóru rĩ ꞌbã mịfị́

1 Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ácị̃ trũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe, ndre ágọ́bị́ ãzí tịlé mịfị́ kóru la. 2 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, “Rábị̃, ị́jọ́ ũnzí ãꞌdi drị́ gá rĩ fẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ tịlé mịfị́ kóru la nĩ? Ị́jọ́ ũnzí ãndrẽ ꞌbã kí idélé átẹ́pị̃ be rĩ ꞌi yã, jõku ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ꞌi?”

3 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ị́jọ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã tịŋá mịfị́ kóru rĩ adru ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ĩꞌdi tịlépi rĩ ꞌbadrị̂ sĩ jõku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ la ku. Útị ĩꞌdi mịfị́ kóru íni la ꞌbá ꞌbã ndre kí rú sĩ ũkpõ Ãdróŋá drị̂ ãzị́ nga agá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdâ benĩ. 4 Ãnga kí ãzị́ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ drị́ gá rĩ, ãngũ drĩ adru agá ule rú ị̃tụ́ sĩ ꞌdĩ. Ị́nị́ drĩ acá ꞌbo, ꞌbá ãzí ãzị́ ngalépi ị́nị́ sĩ la ꞌdáyụ. 5 Ma dị̃zã ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ ꞌi, ma drĩ adrujó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí rĩ sĩ.” *

6 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, wi sụ̃sụ́ vụ̃rụ́ sĩ ũdrí anzájó, trị dó sĩ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã mịfị́ kí, 7 ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ímụ ũdrí ími mịfị́ gá ꞌdĩ kí ũjĩlé ị̃yị́ Sĩlõwámũ † gá rĩ sĩ.” Ágọ́bị́ ꞌdĩ mụ rá, ũjĩ ru mịfị́ kí rá, ĩꞌdi ãgõ agá ĩꞌdi dó dị̃ ãngũ ndre sĩ.

8 ꞌBá ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã jĩránĩ rú ãzíla vâ ꞌbá jõ ĩꞌdi ndrelépi ãko aꞌị́ agá cé ꞌdĩ zị kí ru, “ꞌDĩ adru ágọ́bị́ jõ rilépi ãko aꞌị́lépi ꞌbá ꞌbadrị́ ꞌdâ rĩ ꞌi ku yã?”

9 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “ꞌDĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi,” wó ãzí rĩ jọ kí, “Ají kí ru ají ajî.” Ágọ́bị̂ ꞌbã ãmgbã rĩ jọ ĩꞌbaní ĩꞌdi tị sĩ, “ꞌBâ bãsĩ ma ꞌi.”

10 Zị kí ĩꞌdi, “Ími mịfị́ nzị̃ kí ru sĩ ãngũ ndrejó íngoní-íngoní ru?”

11 Umvi ĩꞌbaní, “Ágọ́bị́ umvelé Yẹ́sụ̃ ꞌi rĩ anzá ũdrí, trị sĩ áma mịfị́ kî. Jọ mání, ‘Ímụ ị̃yị́ umvelé Sĩlówámũ ꞌi rĩ gá ũdrí ími mịfị́ gá rĩ kí ũjĩlé.’ Ámụ rá ãzíla má ũjĩ ũdrí áma mịfị́ gá rĩ kí rá mání sĩ ãngũ ndrejó ꞌdĩ!”

12 Zị kí ĩꞌdi, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ íngõlé?” Umvi, “Ánị̃ ku.”

ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ndrụ̃ kí ị́jọ́ ꞌbá mịfị́ kóru
rĩ ꞌbã ãngũ ndrejó rá rĩ ꞌbã ị̃ndụ́

13-14 Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ándrá ũdrí anzájó sĩ ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ trịjó ĩꞌdiní sĩ ãngũ ndrejó rĩ ĩꞌdi Sãbátũ sĩ. Âjí dó ágọ́bị́ tá mịfị́ kóru rĩ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ zị kí dó sĩ ĩꞌdi, “Ími mịfị́ adrí kí sĩ ãngũ ndrejó íngoní-íngoní ru?” Umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá umvelé Yẹ́sụ̃ ꞌi rĩ anzá ũdrí, trị sĩ áma mịfị́ kî. Ma dó mụ ũjĩlé la ꞌbo, má iꞌdó dó ãngũ ndrelé.”

16 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ãzí jọ kí, “Ágọ́bị́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ angá Ãdróŋá drị̂lé ku. Drĩ tá adru agá ꞌdĩ ꞌbã áni, icó tá ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂ kí nũlé ku.”

Wó ãzí rĩ jọ kí, “ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ icó ícétáŋá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idélé íngoní-íngoní ru?” Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ awa kí ru ndú-ndú.

17 Uja kí vâ ru ágọ́bị́ ꞌdĩ zịlé ị̃dị́, “Ị́jọ́ míní jọlé adrí ími mịfị́ kí nĩ rĩ drị̃ gá mi jọ la ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?”

Ágọ́bị́ umvi kí, “Ĩꞌdi nábị̃.”

18 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú drị̃lẹ́ rú rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ándrá jọlé ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã ándrá mịfị́ kóru rĩ ku, kpere ĩꞌbã kí ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãndrẽ kí umve agá átẹ́pị̃ be. 19 Zị kí kí, “ꞌDĩ ĩmĩ ngọ́pị ꞌi yã? Útị ándrá ĩꞌdi mịfị́ kóru ãndá-ãndá ru yã? Drĩ adru ꞌdĩ ꞌbã áni, ĩꞌdi úꞌdîꞌda ãngũ ndre íngoní-íngoní ru?”

20 ꞌBá ágọ́bị́ ꞌdã tịlépi rĩ umvi kí, “ꞌDĩ ãmã ngọ́pị ꞌi, ãndá útị ándrá ĩꞌdi mịfị́ kóru. 21 Wó ãnị̃ mịfị́ la adrí kí sĩ ãngũ ndrejó rá íngoní-íngoní yã rĩ gá ku, jõku ãꞌdi fẽ mịfị́ la ꞌbaní adríjó sĩ ãngũ ndrejó nĩ yã rĩ gá ku. Mba ꞌbo, icó dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌdi ꞌbã tị sĩ rá, ĩzị ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ꞌi.” 22 Ãndrẽ kí átẹ́pị̃ be jọ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni rá la, ụ̃rị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ jọ kí ꞌbá ãzí drĩ jọ la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi ála ĩꞌdi adró ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ãmvé rĩ sĩ. 23 ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ãndrẽ kí átẹ́pị̃ be ĩꞌbã kí jọjó la, “Mba ꞌbo, ĩzị ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ꞌi,” rĩ.

24 ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ umve kí ágọ́bị̂ vúlé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, jọ kí, “Ísõ ũyõ Ãdróŋá rụ́ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ vú nzejó! Ãnị̃ rá Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi la.”

25 Ágọ́bị́ umvi ĩꞌbaní, “Ánị̃ mâ ngá ĩꞌdi ꞌbá ũnzí la yã jõku ꞌbá ũnzí ku la yã rĩ gá ku. Mâ nị̃lé rĩ ma ándrá mịfị́ kóru wó úꞌdîꞌda íni áma mịfị́ kí ídri, ma ãngũ ndre rá.”

26 Zị kí ĩꞌdi, “Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé mgbã rĩ gá míní rĩ ãꞌdu sĩ fẽlépi la ími mịfị́ kí sĩ adríjó?”

27 Umvi ĩꞌbaní, “Ánze tá ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ vú ꞌbo, wó ĩgã tá arelé la úmgbé. Ĩlẽ ánze ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vú ị̃dị́ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩlẽ tí dó sĩ acálé ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi rĩ kí rú yã?”

28 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá, ꞌbá ꞌdĩ uꞌdá kí ĩꞌdi, jọ kí ĩꞌdiní, “Mi ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi la! Wó ãma ãmã ngá ꞌbá Mụ́sã vú bĩlépi rĩ kî. 29 Ãnị̃ rá Ãdróŋá jọ ándrá ị́jọ́ Mụ́sã rụ̂ sĩ, wó ágọ́bị́ ꞌdĩ ãnị̃ angá ãzíla ịsụ́ ũkpõ ĩꞌdi ãni ꞌdĩ kí íngõlé yã rĩ gá ku.”

30 Ágọ́bị́ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ĩminí jọlé ꞌdĩ kí mání ụ̃sụ̃táŋá ru! Ĩjọ ĩnị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá ku, wó nzị̃ áma mịfị́ kí rá! 31 Ị́jọ́ ãma nị̃lé rĩ Ãdróŋá are ꞌbá ũnzí rĩ kí tị ku. Ĩꞌdi rá la ꞌbá ĩꞌdi tị arelépi rá ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí idélépi rĩ kí tị are áyụ. 32 ꞌBá ãzí ándrá údu ị́jọ́ arelépi ꞌbá ãzí tịlé mịfị́ kóru rĩ ꞌbã mịfị́ la ru nzị̃ rá la ꞌdáyụ. 33 ꞌBá ꞌdĩ drĩ tá angá Ãdróŋá drị̂lé ku, icó tá ãko ãzí idélé ku.”

34 Umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌBá ími tịlépi rĩ kí ꞌbá ũnzí la ãzíla izó kí vâ mi ũnzĩkãnã agá. Mi dó sĩ ãꞌdi ꞌi icólépi ãma imbálépi rĩ?” Adró kí dó sĩ ĩꞌdi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ãmvé.

Mịfị́ ãkõ úríndí drị́ gá rĩ

35 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí arelé ꞌbo, ịsụ́ ágọ́bị́ mịfị́ la ꞌbã sĩ adríjó rá ꞌdã ꞌi, zị ĩꞌdi, “Mí ãꞌị̃ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ rá yã?”

36 Ágọ́bị́ umvi, “Ãmbógó, ílũ mání ĩꞌdi ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi ma dó sĩ ĩꞌdi ãꞌị̃.”

37 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá míní ndrelé ị́jọ́ jọlépi mí be ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi.”

38 Ágọ́bị̂ tị̃ ãja vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá jọ, “Úpí, má ãꞌị̃ mi rá.”

39 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Má amụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá ị́jọ́ lịlé, má amụ́ ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ nị̃lépi ku rĩ kí mịfị́ nzị̃lé fẽjó la ꞌbã nị̃ kí rú sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ cé. Wó ꞌbá ru ꞌbãlépi nị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ cé ꞌdĩ, ꞌbã nị̃ kí rú sĩ ku, ꞌbã adru kí sĩ cécé ꞌbá mịfị́ kóru rĩ áni jã ꞌdâ.”

40 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ĩꞌdi abe ꞌdãá ĩndĩ rĩ ꞌbã ãzí kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé, zị kí ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ sĩ, mí ũrã dó sĩ ãma mịfị́ kóru yã?”

41 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ tá ĩmi lã ĩnị̃ drĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ ku wó ĩlẽ tá nị̃lé la cé, ĩmi tá adru ꞌbá mịfị́ kóru lẽlépi ãngũ ndrelépi rĩ áni. Ĩmi dó ĩmi ꞌbãjó ĩnzõ sĩ ĩnị̃ dó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ cé rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ꞌbá mịfị́ kóru ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ndrelépi ku rĩ áni, Ãdróŋá icó dó sĩ ĩmi trũlé ị́jọ́ ũnzĩ ĩmidrị̂ kí agá ku.”

10

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ꞌBá kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kí ucélépi mgbã rĩ ꞌi

1 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá filépi jó kãbĩlõ ꞌbã kí sĩ kojó rĩ agâlé kẹ̃jị́tị gâ sĩ ku, wó filépi bụ́lụ́ gâlé sĩ rĩ, ĩꞌdi ụ̃gụ́ꞌbá. 2-3 Wó ꞌbá kãbĩlõ kí ucélépi rĩ ní, ãsĩkárĩ kẹ̃jị́tị tẽlépi rĩ la ĩꞌdiní kẹ̃jị́tị nzị̃ sĩ fijó kãbĩlõ ꞌba rụ̂lé. Kãbĩlõ nị̃ kí ꞌbá kí ucélépi rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ cé. Ĩꞌdi kí umve rụ́ sĩ ãlu-ãlu, ãzíla ĩꞌdi dó kí drị̃ ꞌde, trũ fũjó mụjó ị̃rẹ́bị́ gá ãmvêlé. 4 Drĩ dó kí iyá ĩꞌbadrị́ jó agá rĩ sĩ ãmvé ꞌbo, ĩꞌdi dó drị̃ ko mụlé ĩꞌba abe ị̃rẹ́bị́ gâlé, ãꞌdusĩku kãbĩlõ ꞌbã kí ĩꞌdi nị̃jó cé rĩ sĩ. 5 Kãbĩlõ icó kí ꞌdelé ꞌbá ĩꞌbã kí nị̃lé ku la vú gâ sĩ ku, ãzíla kí ĩꞌdi sĩ apá-apá ĩꞌbã kí ĩꞌdi nị̃jó ku rĩ sĩ.”

6 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ uꞌbélé uꞌbé-uꞌbé kãbĩlõ drị́ ꞌdĩ ꞌi ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ꞌbaní, wó ị́jọ́ ꞌdĩ fi kí drị̃ gá ku.

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ma bãsĩ cécé kẹ̃jị́tị kãbĩlõ ꞌbã kí sĩ fijó jó gá, ãzíla kí sĩ ãfũjó ãmvé mụjó ị̃rẹ́bị́ gá rĩ áni, ãꞌdusĩku ma ꞌbá kí ãꞌị̃ filé Ãdróŋá rụ̂lé ma ꞌi. 8 ꞌBá pírí ĩmĩ drị̃lẹ́ rú, amụ́lépi áma drị̃lẹ́ gá drị̃drị̃, ru ꞌbãlépi ꞌbá mgbã rú, ꞌdĩ kí pírí ụ̃gụꞌba, wó kãbĩlõ ãzí ãluŋá kí tị arelépi, sĩ ꞌdejó kí vú gâ sĩ la ꞌdáyụ. 9 Ma cécé kẹ̃jị́tị áni. ꞌBá pírí amụ́lépi má rụ̂ sĩ cécé kãbĩlõ ꞌbã kí fijó kẹ̃jị́tị gâ sĩ rĩ áni rĩ kí, Ãdróŋá la kí pa rá. Kí fi ãzíla kí fũ mụlé má rụ̂ sĩ, ma dó sĩ kí tãmba ãzíla ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã kí nalé nãnã rĩ kí fẽ. 10 Ụ̃gụ́ꞌbá la lú amụ́ ãko ụ̃gụ̃lé, ꞌbá ꞌdịlé ãzíla ãko kí andilé. Wó má amụ́ ꞌbá ꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽlé, ꞌbã ịsụ́ kí rú sĩ ãko ĩꞌbã kí lẽlé ídri ĩꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí benĩ.

11 “Ma cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ áni. Má aꞌbe áma ídri ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ị́jọ́ sĩ cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ la ru ídri aꞌbejó kãbĩlõ kí ị́jọ́ sĩ rĩ áni. 12 ꞌBá iyólé kãbĩlõ kí ucélépi séndẽ sĩ kí ꞌdụlépi ĩꞌdi ꞌbã ãko rú ku rĩ, drĩ ụ̃bọ̃gụ̃ ndre amụ́ agá kãbĩlõ ꞌbã rụ́ ꞌdõlé kí ucíjó, ĩꞌdi ru ce ụ́ngụ́lẹ́ gá, ĩꞌdi dó sĩ kãbĩlõ kí aꞌbe áꞌdụ̂sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃bọ̃gụ̃ la ãlu la pẽ cilé, ĩꞌdi dó sĩ ãzí rĩ kí iré kpékpé. 13 ꞌBá iyólé séndẽ sĩ rĩ la mvu apálé ụ̃bọ̃gụ̃ sĩ rá la, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó kãbĩlõ kí ꞌbã ꞌbá kí ucélépi mgbã rĩ ꞌi ku rĩ sĩ.

14 “Ma cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ áni. Ánị̃ ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí cé cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ ꞌbã kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kí nị̃jó cé rĩ áni. ꞌBá mádrị̂ nị̃ kí vâ ma cé. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi cécé má Átẹ́pị ꞌbã áma nị̃jó cé, mâ vâ ĩꞌdi nị̃jó cé rĩ áni, ãzíla má aꞌbe áma ídri ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ị́jọ́ sĩ. 16 Mâ kãbĩlõ ãzí má ãni rú adrulépi kãbĩlõ ꞌbã jó ꞌdĩ agá ku la kí cí. Lẽ má ají kí jó ꞌdĩ agá ꞌdõlé, drĩ kí áma ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá rĩ gá. Kí dó sĩ acá kãbĩlõ ãlu ꞌbá ãlu ꞌbã ucélé nĩ la rú.

17 “Má Átẹ́pị lẽ ma rá, ãꞌdusĩku mâ ãꞌị̃jó áma ídri aꞌbejó drãjó, ma vâ sĩ amụ́ ĩꞌdi ịsụ́lé vúlé ị̃dị́ rá rĩ sĩ. 18 ꞌBá ãzí ãluŋá la icó ídri mádrị́ rĩ ꞌdụlé áma drị́ gá rĩ sĩ ku. Áma ꞌdịjó rĩ má ị́jọ́ la lẽ ma ꞌi. Ĩꞌdi ị́jọ́ má ãni mání áma fẽjó drãjó rá, ãzíla ĩꞌdi vâ ị́jọ́ má ãni mání angájó ídri rú ị̃dị́, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ãzị́táŋá má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé má idé ĩꞌdi rĩ ꞌi.”

19 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, awa kí ru ndú-ndú. 20 ꞌBá ũꞌbí kí drĩdríŋĩ gá rĩ jọ kî, “Ĩꞌdi úríndí ũnzí trũ! Ĩꞌdi aza-azâ! Ĩmi ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ are sĩ ãꞌdu idéjó?”

21 Wó ꞌbá ãzí rĩ jọ kí, “ꞌBá úríndí ũnzí trũ rĩ icó ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni ku! ꞌBá úríndí ũnzí trũ rĩ icó ꞌbá mịfị́ kóru rĩ fẽlé ãngũ ndrelé ị̃dị́ ku.”

Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí Yẹ́sụ̃ ꞌi Ãdróŋá Ngọ́pị rĩ gãjó úmgbé rĩ

22 Áyi ãngũ ꞌbã ịgbẹjó sí áni rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ ụ̃mụ̃ Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí sĩ jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbãjó ãlá ru rĩ ị̃nzị̃lé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé. 23 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ri acị́lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã pãráta umvelé Pãráta Sũlũmánĩ drị̂ ꞌi rĩ gá ꞌdãá. 24 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ atrá kí ru ĩꞌdi andre gá, zị kí ĩꞌdi, “Mi mụ ãma aꞌbelé ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃ŋâ kóru kpere ụ́ꞌdụ́ sị́? Ílũ ãmaní ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌi: mi Kúrísĩtõ ꞌi yã?”

25 Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Álũ ĩminí ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ꞌbo, wó ĩmi ãꞌị̃ ma ku. Tálí mání ngalé ũkpõ má Átẹ́pị drị́ gá rĩ sĩ rĩ kí ĩminí iꞌda la ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá nĩ. 26 Wó ĩmĩ adrujó kãbĩlõ má ãni la ku rĩ sĩ, ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị̂ kí ku. 27 Kãbĩlõ mádrị̂ nị̃ kí áma ụ́ꞌdụ́kọ́ cé, ánị̃ vâ kí cé, ãzíla kí ꞌde áma vú gâ sĩ. 28 Ma ĩꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽ, ãzíla icó kí drãlé ku. ꞌBá ãzí icó kí palé áma drị́ gá ꞌdâ ku. 29 Má Átẹ́pị ũkpõ ꞌdị́pị ãko pírí kí ndẽlépi rá rĩ fẽ mání kí nĩ. ꞌBá ãzí icó dó sĩ kí palé áma drị́ gá ꞌdâ ku. 30 Ãma má Átẹ́pị be ꞌbá ãlu rĩ kî.”

31 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ aꞌdụ́ kí írã ị̃dị́, tí sĩ Yẹ́sụ̃ uꞌbéjó káyĩ. 32 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Tálí mání idélé ãmbógó wẽwẽ rú ĩmi drị̃lẹ́ gá má átẹ́pị ꞌbã fẽlé mání idélé ꞌdĩ kí sĩ, ĩminí sĩ lẽjó áma uꞌbéjó írã sĩ rĩ dó íngõ ꞌi?”

33 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Ãlẽ ími uꞌbélé írã sĩ ị́jọ́ míní idélé ũniyambamba ꞌdĩ kí ãzí sĩ ku, ãlẽ ími uꞌbélé, ãꞌdusĩku ílẽ ími ꞌbãlé Ãdróŋá ru, wó íni ꞌdĩ mi mî ngá ꞌbá, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ ũnzíkãnã míní idélé rĩ.” 34 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ íni, ‘Ĩmi ãdroŋa.’ ✡ 35 Ãnị̃ cé ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã ru ujalépi ku jã ꞌdâ rĩ, ãzíla umve ꞌbá ꞌdã kí ãdroŋa, ꞌdĩ kí ꞌbá ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ị̃drị̃jó kí tị gá rĩ sĩ kî. 36 Ĩmi dó ị́jọ́ jọ má rụ́ má idé ꞌbã ị́jọ́ ũnzíkãnã la mání jọjó la ma Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi rĩ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ, má Átẹ́pị itú ma bábá ãzị́ ꞌdĩ nî. Ãpẽ áma tị ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé nĩ. 37 Ádrĩ tá tálí má átẹ́pị ꞌbã lũlé mání rĩ kí idé ku, ĩmi icó tá áma ãꞌị̃lé ku. 38 Wó ádrĩ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã idélé rĩ kí idé, ĩdrĩ táni áma ãꞌị̃ agá ku, ĩmi ãꞌị̃ dó tálí mání idélé ꞌdĩ kí áyụ, ĩmi dó sĩ nị̃ la rá má Átẹ́pị ĩꞌdi áma agá, ma mâ Átẹ́pị agá.”

39 Lẽ kí tị Yẹ́sụ̃ rụlé ị̃dị́, wó nze ru kí drị́ gá ꞌdâ rá.

40 Yẹ́sụ̃ gõ vúlé, za ị̃yị́ Yõrĩdánĩ agâ sĩ mụlé ãngũ Yõhánã ꞌbã sĩ ándrá bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó drị̃drị̃ ꞌdã gâlé uꞌálé sáwã were sĩ. 41 ꞌBá ũꞌbí amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí, “Yõhánã idé ándrá ꞌbãngá tálí ku, wó ị́jọ́ pírí Yõhánã ꞌbã jọlé ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã drị̃ gá rĩ kí ꞌbãngá ị́jọ́ mgbã la.” 42 Ãzíla ꞌbá ũꞌbí amụ́lépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ rá.

11

Drã Lázãrõ drị̂

1 ꞌBá ãzí ãlu umvelé Lázãrõ ꞌi uꞌálépi Bẽtánĩ gá rĩ ĩꞌdi ãyánĩ rú. Bẽtánĩ ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ámvọ́pị̃ Mãríyámũ ꞌbã kí uꞌájó Mãrị́tã be rĩ. 2 Mãríyámũ Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pị rú ꞌdĩ ándrá ãdu ãjị́ trũ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũlépi Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ãzíla pá la lilépi drị̃ꞌbị́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ. * 3 Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pịka ꞌdĩ fẽ kí ụ́ꞌdụ́kọ́ Yẹ́sụ̃ ní jọ kí, “Úpí, mî wọ̃rị́ míní lẽlé ambamba rĩ ĩꞌdi ãyánĩ rú.”

4 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ, “Ãyánĩ ꞌdĩ icó drã fẽlé ku, ãyánĩ ꞌdã la ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ icé ãzíla Ãdróŋá Ngọ́pị la vâ sĩ rụ́kụma ịsụ́ ũkpõ ꞌdĩ sĩ.”

5 Yẹ́sụ̃ lẽ Mãrị́tã kí ámvọ́pị̃ be ãzíla ádrị́pị̃ Lázãrõ trũ. 6 Wó ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ịsụ́ agá Lázãrõ ĩꞌdi ãyánĩ rú rĩ gá ꞌbo, uꞌá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó ꞌdã gâlé ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ị̃dị́. 7 Jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Lẽ ãgõ kí vúlé Yụ̃dị́yã gâlé.”

8 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Rábị̃, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã lẽ kí ándrá ími uꞌbélé káyĩ, ílẽ gõlé vúlê lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

9 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu agá sáwã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ku yã? ꞌBá drĩ acị́ ị̃tụ́ sĩ icó ru pá sị̃lé ku, ãꞌdusĩku ị̃tụ́ sĩ ụ̃nọ́kụ́ la adru dị̃zã rú. 10 Wó ꞌbá drĩ kí acị́ ị́nị́ sĩ, kí ru pá ụ̃sị̃ rá, ãꞌdusĩku ị́nị́ sĩ ãngũ la adru dị̃zã kóru.” 11 Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ãmã wọ̃rị́ Lázãrõ ꞌbe ụ́ꞌdụ́ ꞌbo, wó ma mụ ĩꞌdi ingalé ụ́ꞌdụ́ gâlé rá.”

12 ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Úpí, ĩꞌdi jõ ụ́ꞌdụ́ ko yã áni, ĩꞌdi angá múké rá.” 13 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé mgbã rĩ ífí la Lázãrõ drã rá, ꞌbá ũrã kí ꞌbãngá ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ụ́ꞌdụ́ koŋá mgbã rĩ drị̃ gá.

14 Yẹ́sụ̃ jọ dó ĩꞌbaní tọndọlọ, “Lázãrõ drã ꞌbo. 15 Má uꞌá ãyĩkõ sĩ mání adrujó yụ sáwã ĩꞌdi ꞌbã drãjó rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ áma ãꞌị̃, ãmụ kí dó ĩꞌdi rụ̂lé.”

16 Tómãsĩ Dị̃dị́mã † ꞌi rĩ jọ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbã ị́mbị́ ãzí ꞌdĩ ꞌbaní, “Ãma amụ́ kí mụlé ímbápị trũ, ãma dó sĩ mụ ũdrãlé ĩꞌdi trũ.”

Yẹ́sụ̃ ũŋmĩ Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pịka kí ásị́

17 Yẹ́sụ̃ la mụ calé Bẽtánĩ gá ꞌbo, ịsụ́ îsị̃ Lázãrõ ca dó ꞌbụ́ gâlé ụ́ꞌdụ́ sụ ꞌbo. 18 Bẽtánĩ ĩꞌdi ãni rú máyị̃lị̃ ị̃rị̃ angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí la amụ́ kí angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé amụ́lé Mãrị́tã kí ásị́ ũŋmĩlé Mãríyámũ be ádrị́pị ꞌbã drãjó rĩ sĩ. 20 Mãrị́tã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé Yẹ́sụ̃ la amụ́ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ ꞌbo, ko drị̃ mụlé ĩꞌdi tẽlé sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó, wó Mãríyámũ ace jó agá ꞌdãá ũgũgõ. 21 Mãrị́tã jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Úpí, ídrĩ ándrá adru agá ꞌdâ cí la, má ádrị́pị drã ándrá ku. 22 Wó úꞌdîꞌda íni ánị̃ rá ị́jọ́ míní aꞌị́lé Ãdróŋá drị̂lé íngõ rĩ ĩꞌdi fẽ la rá.” 23 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí ádrị́pị la mụ angálé ídri rú.”

24 Mãrị́tã umvi ĩꞌdiní, “Ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ ãsị̃jó ꞌbá pírí drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri rú ꞌdã sĩ, má ádrị́pị la angá ídri rú ĩꞌba abe rá.”

25 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma ꞌbá drãlépi rá rĩ kí inga ĩꞌbaní ídri fẽjó ma ꞌi. ꞌBá áma ãꞌị̃lépi rá drĩ táni drã rá tí, ĩꞌdi uꞌá ídri rú. 26 ꞌBá uꞌálépi ídri rú úríndí ĩꞌdidrị̂ agá ĩꞌdi ꞌbã áma ãꞌị̃jó rĩ sĩ rĩ, úríndí ĩꞌdidrị́ gá rĩ icó drãlé ku. Mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá yã?”

27 Umvi, “Má ãꞌị̃ rá, Úpí, mi Kúrísĩtõ Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi. ꞌBá ꞌbã kí ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi amụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé rĩ.”

28 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, Mãrị́tã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, gõ vúlé mụlé ámvọ́pị̃ Mãríyámũ umvelé bụ́lụ́ gá. Jọ ĩꞌdiní, “Ímbápị ĩꞌdi ꞌdõ, lẽ ími ndrelé.” 29 Mãríyámũ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, afụ ru ãfũlé ãmvêlé mụlé drị̃ fụlé Yẹ́sụ̃ be.

30 Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ afí drĩ tọ̃rọ́mẹ́ agá ꞌdõlé ku, wó ĩꞌdi drĩ ãngũ tá ĩꞌbaní drĩ ru ịsụ́jó Mãrị́tã be ꞌdã gâlé. 31 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí amụ́lépi Mãríyámũ ásị́ ũŋmĩlépi rĩ kí mụ ndrelé la angá kpí gbõrú fũlé ãmvêlé, ꞌde kí vú la gâ sĩ. Ũrã kí ĩꞌdi mụ ị̃nádrị̃ gâlé awálé íni.

32 Mãríyámũ la mụ calé ãngũ Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó rĩ gá, ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, ꞌbe ru pálé la gá jọ, “Úpí, ídrĩ ándrá adru agá ꞌdãá cí la, má ádrị́pị icó ándrá drãlé ku.”

33 Yẹ́sụ̃ la mụ ndrelé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú amụ́lépi awá trũ ĩꞌdi abe ꞌdĩ kî trũ ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ aló ásị́ la ãzákírílí ru uꞌá dó cãndí sĩ. 34 Zị kí, “Îsị̃ ãvũ la íngõlé?” Umvi kí, “Úpí, mí amụ́ ndrelé la.” 35 Yẹ́sụ̃ ꞌbe vâ ru áwáŋá gá. 36 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã jọ kí, “Ĩndre drĩ lẽ Lázãrõ íngõpí yã rĩ!”

37 ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Adrí ándrá vâ la ágọ́bị́ mịfị́ kóru rĩ rá yã, icó tátí Lázãrõ atrịlé drã agá ku yã?”

Lázãrõ ꞌbã adríjó ídri rĩ

38 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ásị́ drĩ azá agá azâ ꞌdãá, mụ ị̃nádrị̃ gâlé, ꞌbụ́ ꞌdã galé írã agá la. Úgũ írã sĩ tị la ụ̃pị̃jó cí. 39 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ꞌdã ꞌbã gũ kí írã ꞌdã rá. Wó Mãrị́tã ágọ́bị́ drãlépi rĩ ꞌbã ámvọ́pị jọ, “Úpí, ínị̃ rá Lázãrõ ko dó ꞌbụ́ gâlé ụ́ꞌdụ́ sụ ꞌbo, ĩŋmã la dó mụ ngụ̃lé ambamba.”

40 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ájọ tá míní ídrĩ ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ãꞌị̃ rá, mi ũkpõ Ãdróŋá drị́ rĩ ndre rá la ku yã?” 41 Kí dó mụ írã gũlé bụ́lụ́ gá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ꞌbụ́ agâlé, jọ, “Má Átẹ́pị, míní ãwãꞌdĩfô, míní áma ãꞌị̃táŋá arelé rá rĩ sĩ. 42 Ánị̃ mi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mâ zịtáŋá are rá rĩ gá rá. Wó ájọ dó ꞌdĩ íni la ꞌbá ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó ãꞌị̃ la mí ãpẽ áma tị mi ꞌi rĩ gá rá.”

43 Yẹ́sụ̃ la mụ Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá delé ꞌbo, umve Lázãrõ ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re, “Lázãrõ, mí ãfũ ãmvé.” 44 ꞌBá tá drãlépi rá ꞌdĩ ãfũ ãmvé, drị́ la kí pá abe úmbé kí bõngó ãvũ ị̃sị̃jó rĩ drị̂ kí sĩ, bõngó ãzí rĩ aku mẹ́lẹ́tị la cí. Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ũtrũ bõngó ãvũ drị́ ụrụꞌbá la gá ꞌdĩ kí, ĩmi aꞌbe ꞌbã mụ.”

Ị́jọ́ itújó lẽjó Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó rĩ

(Mãtáyõ 26:1-5; Mãrákõ 14:1-2; Lụ́kã 22:1-2)

45 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí amụ́lépi Mãríyámũ rụ́ áwáŋá gá ꞌdĩ ndre kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé Lázãrõ adríjó ꞌdĩ kí, ãꞌị̃ kí ĩꞌdi rá. 46 ꞌBá ãzí rĩ nzu kí ru mụlé ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbaní ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ũlũlé. 47 Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ abe, umve kí ru rilé ngúlú ru ị́jọ́ itújó, zị kí ru, “Ãma kí dó ãꞌdu idé? Ágọ́bị́ ꞌdĩ la tálí wẽwẽ rú kí idé ꞌdĩ ꞌbá! 48 Ãdrĩ kí ĩꞌdi aꞌbe mụjó drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌdi ãni ꞌdĩ kî trũ, drị̃ la ụtrị́ŋâ kóru, ꞌbá pírí kí ĩꞌdi ãꞌị̃ áyụ, ãzíla ũpi ꞌbá Rụ́mị̃ drị́ gá ꞌdĩ kí amụ́ jó ãma ãni Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andilé rá ãzíla sụ́rụ́ ãmadrị̂ abe.”

49 Kãyị́fã ĩꞌdi ꞌbá tá ru tralépi ꞌdã ꞌbã ãzí, ĩꞌdi vâ ílí ꞌdã sĩ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌi, jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, ĩmi drị̃kã kóru! 50 Ĩnị̃ drĩ vâ ku yã, ĩꞌdi múké la ꞌbá ãlu ní drãjó ꞌbá kí kẹ̃jị́ gá ndẽ sụ́rụ́ ãmadrị̂ ní ị̃lị̃kị̃jó pírí rĩ rá?” 51 Kãyị́fã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi drị̃ sĩ ku, wó rá la ĩꞌdi ꞌbã adrujó átáló ãmbógó ãndânĩ ílí ꞌdã drị́ gá rĩ ꞌi rĩ sĩ. Ĩꞌdi ị́jọ́ drị̃lẹ́ gâlé mụlépi ru idélépi Yẹ́sụ̃ ꞌbã sĩ mụjó drãjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí kẹ̃jị́ gá rĩ jọ agá. 52 Adru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ ku, wó ꞌbá Ãdróŋá ãni ru irélépi ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí atrájó ãngũ ãlu gá ꞌbá ãlu rú.

53 Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ drị̃lẹ́ gâlé ru, drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ ri kí ị́jọ́ itúlé sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó.

54 Ị́jọ́ itúlé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ aꞌbe acị́ŋá tọndọlọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá Yụ̃dị́yã gá rĩ rá. Ko dó drị̃ mụlé táwụ̃nị̃ Ịfụrayị́mụ̃ gá ꞌdĩ ãni rú ãngũ kõtórõ rú rĩ gá, ãzíla ri kí dó uꞌálé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌdãá.

55 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ acá dó ãni rú. ꞌBá ũꞌbí ãfũ kí dó ĩꞌbadrị́ tọ̃rọ́mẹ́ gâlé amụ́jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâ sĩ ru itújó ídu rú ãlá ru bábá ụ̃mụ̃ ꞌdã nî. 56 ꞌBá ri kí Yẹ́sụ̃ ndrụ̃lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, zị kí ru kí drĩdríŋĩ gá, “Ĩmi ũrã ãmgbã rĩ gá íngoní? Ãndá-ãndá ru ĩꞌdi íni gá amụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ gá ꞌdõlé rá yã?” 57 Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ abe, fẽ kí ãzị́táŋá ꞌbá ꞌbaní, ꞌbá ãzí drĩ Yẹ́sụ̃ ndre rá jõku nị̃ ãngũ la cé, ꞌbã lũ ĩꞌbaní kí dó sĩ ĩꞌdi rụ.

12

Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ãdu ũsũjó Bẽtánĩ gá rĩ

(Mãtáyõ 26:6-13; Mãrákõ 14:3-9)

1 Ace ụ́ꞌdụ́ ázíyá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ní acájó, Yẹ́sụ̃ gõ kí vúlé Lázãrõ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ingalé ídri rú ị̃dị́ rĩ drị́ko gá, ꞌdĩ Bẽtánĩ gá. 2 Lị́cọ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ aꞌdí kí Yẹ́sụ̃ ní íná nalé. Mãrị́tã fẽ ĩꞌbaní íná méjã tị gâlé nĩ. Ádrị́pị̃ Lázãrõ ĩꞌdi ꞌbá rilépi íná tị gá Yẹ́sụ̃ abe ꞌdã kí agá ꞌdâ ĩndĩ. 3 Mãríyámũ aꞌdụ́ ãdu * ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ãjẹ̃ nalépi ãmbógó la, ũsũ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ pá gá ãzíla li ãdu kí ĩꞌdi ꞌbã drị̃ꞌbị́ sĩ. Ãdu ꞌdã ꞌbã ngụ̃ŋá vĩrĩ rĩ ꞌdụ jó ꞌa ĩꞌbã kí rijó ꞌdã pírí.

4 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu umvelé Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ꞌi rĩ ĩꞌba abe ꞌdãá ĩndĩ, wó ĩꞌdi vâ ꞌbá mụlépi Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ ꞌi. Jọ, 5 “Ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌdĩ úzị́ tá ĩꞌdi ãjẹ̃ ĩyõ † sĩ, séndẽ la fẽjó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” 6 Yụ́dãsị̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la adru ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ꞌbã ãzá la fijó ĩꞌdi ásị́ gá rĩ sĩ ku, wó rá la ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá ụ̃gụ́ꞌbá ru la rĩ sĩ. Ĩꞌdi jõ séndẽ ãfẽlé Yẹ́sụ̃ ꞌbaní ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rĩ kí tãmba nĩ, wó ri jõ séndẽ ãzí rĩ kí ayúlé ị́jọ́ ĩꞌdi ãni la kí agá ụ̃gụ̃ rú.

7 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ĩmi aꞌbe ꞌdĩ cã! Mba ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ ãjẹ̃ nalépi ãmbógó ꞌdĩ tã cí la, sĩ ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ áma ị̃sị̃jó rĩ tẽjó. 8 Ĩmi ri uꞌálé ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí abe kí ãzã kojó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ jã ꞌdâ, wó má icó uꞌálé ĩmi abe ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ jã ꞌdâ la ku.”

ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã kí lẽjó Lázãrõ ꞌdịjó rĩ

9 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí amụ́lépi ꞌdĩ, kí mụ arelé la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Bẽtánĩ gá ꞌdãá cí. Amụ́ kí lú Yẹ́sụ̃ ndrelé la ku, wó amụ́ kí vâ Lázãrõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ingalé ídri rú ị̃dị́ rĩ ndre trũ. 10 Ãtalo ãmbogo rĩ itú kí ị́jọ́ lẽjó Lázãrõ ꞌdịjó ĩndĩ, 11 ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí iꞌdó kí kí aꞌbelé rá, sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ rụ́, ãzíla vâ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí ãꞌị̃jó, ĩꞌbã kí ị́jọ́ ru idélépi Lázãrõ ụrụꞌbá gá rĩ ndrejó cé rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã fijó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la trũ rĩ

(Mãtáyõ 21:1-11; Mãrákõ 11:1-11; Lụ́kã 19:28-40)

12 Drụ̃sị̃ íni ꞌbá ũꞌbí wẽwẽ rú, amụ́lépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ị̃nzị̃jó rĩ are kí ꞌbá ꞌbaní jọ agá la Yẹ́sụ̃ la amụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ ꞌdã drị̂ ị̃nzị̃ŋá gá ĩndĩ rĩ sĩ. 13 Agá kí káci ꞌbã bị́ kí rụlé drị́ gá cící, fũ kí táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé. Ri kí uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ,

“Hõsánã!

Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂! ✡

Ị́cụ́ Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ịcụ́-ịcụ̂!”

14 Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ãni rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ịsụ́ kãyĩnõ mváŋá, tụ drị̃ la gâ sĩ mụjó táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agâlé. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdĩ fẽ kí ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã sĩlé rĩ ꞌbã acá kí dó sĩ ãndá-ãndá ru,

15 “Ĩmi ꞌbá táwụ̃nị̃ Zị̃yọ́nị̃ gá ꞌdĩ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku!

Ĩndre drĩ! Úpí ĩmidrị̂ la amụ́ ꞌdĩ!

Ĩꞌdi amụ́ kãyĩnõmvá sĩ!” ✡

16 Drị̃drị̃ rĩ gá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ vã kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ku. Wó vúlé vúlé ru, Yẹ́sụ̃ la mụ angálé dị̃zã rú ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ tụlé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo, ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ, agá kí dó ĩꞌbaní pírí.

17 ꞌBá ũꞌbí ándrá Yẹ́sụ̃ trũ ĩꞌdi ndrelépi Lázãrõ ingaŋá gá ídri rú ị̃dị́ cé rĩ, ri kí ị́jọ́ ꞌdã vú nzelé ꞌbá ꞌbanî. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ị́jọ́ tálí ru Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé rĩ kí arelépi rá ꞌdĩ, fũ kí mụlé Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé nĩ. 19 ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ãzị́ ãma kí ngalé rĩ kí úgólé acálé ífí kóru! Ĩndre drĩ, ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌde kí úꞌdîꞌda Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ!”

Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ drã ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá

20 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ru trajó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní ụ̃mụ̃ umvelé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ mụ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé Ãdróŋá ị̃nzị̃lé ĩndĩ. 21 Fị́lị́pọ̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí angálépi Bẽtẽsãyídã gá, ꞌdĩ ãngũ Gãlị́lị̃ gá rĩ ꞌdãá cí. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ mụ kí ĩꞌdi rụ́, jọ kí, “ꞌBá ãmbógó, ãlẽ tá ãmaní Yẹ́sụ̃ ndrelé.”

22 Fị́lị́pọ̃ lũ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbã kí lẽjó Yẹ́sụ̃ ndrejó ꞌdĩ ĩꞌbã ãzí ãlu Ãndẽríyã nî. Mụ kí dó ị̃rị̃ trá ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Yẹ́sụ̃ nî. 23 Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ ĩꞌbaní jọ, “Sáwã acá dó ꞌbo Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ní dị̃zã ĩꞌdidrị̂ rĩ iꞌdajó rĩ. 24 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ma cécé ũri áni, údrĩ sa la ꞌbụ́ gá ĩꞌdiní sĩ angájó ku, ĩꞌdi ꞌbãngá ace ãná ífí ru ãlu. Drĩ dó angá kalé ꞌbo, ĩꞌdi ífí ka ũꞌbí ru. 25 ꞌBá ídri ĩꞌdidrị̂ lẽlépi ambamba rĩ la ãvĩ la rá, wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị̂ ngụ̃lépi áma ị́jọ́ sĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ rĩ la tã la mba ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó rá. 26 Ĩdrĩ lẽ ãzị́ ngalé mání rá, ĩmi aꞌdé áma vú gâ sĩ. ꞌBá lẽlépi ãzị́ ngalépi mání rá rĩ, ĩꞌdi mụ adrulé ãngũ mání sĩ uꞌájó rĩ gá. Má Átẹ́pị la mụ ꞌbá ãzị́ ngalépi mání rĩ ꞌbaní ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la fẽlé.

27 “Áma ásị́ ga tré cãndí sĩ, ánị̃ dó ma ãꞌdu ị́jọ́ jọ yã rĩ gá ku. Wó lẽ ázị má Átẹ́pị ꞌi áma trũjó cãndí ꞌdĩ agá ꞌdâ rá la ku, má amụ́jó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ cãndí ꞌdĩ ịsụ́jó rĩ sĩ. 28 Má Átẹ́pị, ífẽ dó ími rụ́ ꞌbã kụ-kụ̃.”

Ĩꞌdi dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, ụ́ꞌdụ́kọ́ angá dó ꞌbụ̃ gâlé jọ, “Má ají mání rụ́ kụŋá ꞌbo ma vâ mụ idélé la ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃dị́.” 29 Ũꞌbí kí mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã arelé ꞌbo, ũrã kí ꞌbãngá ĩꞌdi ãvi. Ãzí rĩ ũrã kí mãlãyíkã jọ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ní nĩ.

30 Yẹ́sụ̃ jọ ũꞌbí ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩminí arelé ꞌdĩ ꞌi, újọ ĩꞌdi ángírí ĩmi ị́jọ́ sĩ, adru áma ị́jọ́ sĩ ku. 31 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ị́jọ́ lịjó rĩ acá ãni rú ꞌbo, ãzíla ãmbógó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá Sĩtánĩ ála ĩꞌdi ndẽ rá. 32 ꞌBá drĩ kí dó áma ipa mũsãláꞌbã sị́ gá ingajó vụ̃rụ́ ꞌdâ ụrụgâlé ꞌbo, ma dó ꞌbá pírí ꞌbaní gẹ̃rị̃ nzị̃ amụ́jó má rụ́ ꞌdõlé.” 33 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ũví ĩꞌdi ꞌbã mụjó drãjó rĩ iꞌdajó.

34 Ũꞌbí zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, Kúrísĩtõ la uꞌá ídri rú jã ꞌdâ. Ị́jọ́ míní jọlé, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála ĩꞌdi ipa mũsãláꞌbã sị́ gá ingalé ụrụgâlé ri ífí la íngoní? Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌdĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?”

35 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ mádrị̂ la ãngũ ji cécé dị̃zã áni, ma mụ uꞌálé ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ụ́ꞌdụ́ were. Ĩmi acị́ ãngũ ꞌbã drĩ adru agá dị̃zã rú ule rú ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ãngũ ꞌbã nị sĩ ĩmi drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ãngũ ịnị sĩ úndre ãngũ ku. 36 Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị́ ãngũ jilépi cécé dị̃zã áni ꞌdĩ ꞌi, mâ drĩ adru agá ĩmi abe cí ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ĩmi dó sĩ adru anzị dị̃zã ãni la rú.” Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé ꞌbo, aꞌbe ãngũ ꞌdã ꞌi zị̃ ru ĩꞌbaní cí.

ꞌBá gã kí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lé úmgbé

37 Yẹ́sụ̃ ꞌbã tálí wẽwẽ rú ꞌdĩ kí idé gá ꞌbá kí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdâ tí, ꞌbá ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí ku. 38 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã adru kí sĩ ãndá:

“Úpí, ãꞌdi ãꞌị̃ ị́jọ́ ãmã ũlũlé rĩ nĩ yã?

Ãzíla Ãdróŋá ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ iꞌda ru ãꞌdi ní yã?” ✡

39 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ ku, cécé ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé rĩ áni,

40 “Ãdróŋá ãzụ̃ ꞌbá ꞌdĩ kí mịfị́ cí,

fẽ vâ ásị́ la mba kí ũkpómgboroto.

Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la kí mịfị́ ꞌbã ndre rú sĩ ãngũ ku,

jõku ꞌbã vã kí rû sĩ ị́jọ́ kí ásị́ sĩ ku,

ꞌbã uja kí rú sĩ ru Úpí rụ́ ĩꞌdiní rú sĩ kí adríjó ku.” ✡

41 Ĩsáyã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ, ãꞌdusĩku ndre ị́jọ́ icélé dị̃zã Yẹ́sụ̃ drị́ gá ĩꞌdiní sĩ ị́jọ́ la jọjó drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ idé drĩ ru ku rú ꞌdĩ.

42 Ị́jọ́ ꞌdĩ agá ꞌdãá, ꞌbá ũꞌbí ãzíla ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú rĩ kî trũ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ rá. Lẽ kí ru iꞌdalé tọndọlọ ku, ãꞌdusĩku nị̃ kí ị́jọ́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã kí lẽjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí adrojó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá rĩ sĩ rá rĩ rá. 43 ꞌBá ꞌdĩ lẽ kí ị̃nzị̃táŋá ꞌbá ꞌbadrị́ ndẽ ĩꞌbaní ị̃nzị̃táŋá ịsụ́jó Ãdróŋá drị́ rĩ rá.

44 Yẹ́sụ̃ jọ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “ꞌBá ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ ãꞌị̃ ma áꞌdụ̂sĩ ku, ãꞌị̃ vâ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ĩndĩ. 45 ꞌBá áma ndrelépi rĩ ndre vâ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ĩndĩ. 46 Má amụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé ãngũ jilé cécé dị̃zã áni, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã uꞌá rú sĩ ị́nị́ agá ku. 47 ꞌBá drĩ kí ị́jọ́ mádrị́ rĩ are rá, ãzíla ãꞌị̃ kí ĩꞌdi tãmbalé rá, má icó kí ị́jọ́ lịlé ku. Má amụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịlé ku, wó rá la ꞌbá kí pajó. 48 ꞌBá ị́jọ́ mádrị̂ kí gãlépi úmgbé ãzíla áma ãꞌị̃lépi ku rĩ, ꞌbá ị́jọ́ lịlépi kí drị̃ gá la cí. Ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ kí drụ́zị́ ị́jọ́ lị drị̃ la gá ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ pírí ꞌbã kí ãsị̃jó rĩ sĩ. 49 Ájọ ị́jọ́ áma drị̃ sĩ ku, ma ị́jọ́ mâ Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã ũkpõ fẽlé mání rá rĩ kí jọ. 50 Ánị̃ dó sĩ cé, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũkpõ fẽlé azịlé rĩ la ídri ukólépi ku rĩ fẽ. Ị́jọ́ mání jọlé rĩ dó sĩ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã lũlé mání ájọ rĩ ꞌi.”

13

Yẹ́sụ̃ ũjĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí pá

1 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ acá drĩ ku rú, ✡ Yẹ́sụ̃ nị̃ dó cé sáwã ĩꞌdi sĩ mụjó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ aꞌbejó gõjó Átẹ́pị̃ Ãdróŋá rụ́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ acá ꞌbo. Lẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí ambamba, iꞌda vâ ĩꞌbaní lẽtáŋá ĩꞌdi ꞌbã kí lẽjó ꞌdã ãsị̃ŋâ kóru.

2 Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí íná ĩndró sĩ rĩ na agá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌdi imbálé rĩ abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, Sĩtánĩ fi Yụ́dãsị̃ Sị̃mọ́nị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ngọ́pị ásị́ gá Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbejó, ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbaní ĩꞌdi rụjó. 3 Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ cé ꞌî amụ́ angájó Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ꞌi vâ mụ gõlé ĩꞌdi rụ́ vúlé ꞌbụ̃ gâlé. Nị̃ vâ Átẹ́pị̃ Ãdróŋá fẽ ĩꞌdiní ũkpõ ị́jọ́ pírí ru idélépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdĩ kí ndẽjó rá rĩ rá. 4 Sáwã ĩꞌbã kí íná najó rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ angá ụrụgá, ãtrũ ĩꞌdi ꞌbã bõngó sulé ụrụꞌbá gá ãmvé sĩ rĩ rá, ali táwụ̃lọ̃ ụ́pị́cẹ́ gá. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũsũ ị̃yị́ báfũ agá. Iꞌdó dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí pá ũjĩlé ãzíla ri kí lilé táwụ̃lọ̃ tá ĩꞌdi ꞌbã alilé ụ́pị́cẹ́ gá ꞌdã sĩ.

6 Wó Yẹ́sụ̃ la mụ acálé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ rụ́ ꞌbo, Pétẽrõ zị ĩꞌdi, “Úpí, ílẽ vâ ími irilé vụ̃rụ́ áma pá kí ũjĩlé ĩndĩ yã?”

7 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ívã ị́jọ́ mání idélé ĩminí úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbã ífí ku, wó mi amụ́ vãlé la vúlé vúlé ru rá.”

8 Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Má icó ãꞌị̃lé míní áma pá kí ũjĩlé mi ꞌi ku!”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ídrĩ ãꞌị̃ má ũjĩ ími pá ma ꞌi ku, mí icó adrulé ꞌbá mâ imbálé ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ru ku.”

9 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Úpí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí ũjĩ dó lú áma pá kí áyụ ku. Lẽ mí ũjĩ áma drị́ kí áma drị̃kã trũ ĩndĩ!”

10 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá ru ũjĩlépi ãlá ru pírí ꞌbo rĩ, lẽ kí ũjĩŋá sĩ ru ụrụꞌbá ũjĩjó pírí ị̃dị́ rĩ ku. Be la rá la kí ru pá kí ũjĩ áyụ. Ĩmi ãndá la kí ãlápítí ru, pẽ lú ꞌbá ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ la ꞌbã ãzí.” 11 Yẹ́sụ̃ nị̃ ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelé rĩ yã rĩ gá cé. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ĩꞌdi ꞌbã sĩ jọjó la, “Ĩmi pírí kí ãlá ru pẽ lú ꞌbá ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ la ꞌbã ãzí” ꞌdĩ.

12 Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí pá delé ũjĩlé ꞌbo, ãzíla ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbã bõngó ꞌbelé ụrụꞌbá gá ãmvé sĩ rĩ alilé vúlé ꞌbo, gõ dó rilé ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi tá sĩ rijó íná najó rĩ gá vúlêlé. Ĩꞌdi mụ rilé ꞌbo, zị kí, “Ĩvã kí ị́jọ́ mání idélé ĩmi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ ꞌbã ífí rá yã? 13 Ĩmi áma umve ‘Ímbápị’ ãzíla ‘Úpí,’ ꞌdĩ ị́jọ́ mgbã la, ãꞌdusĩku ꞌdĩ bãsĩ ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ. 14 Ma ĩmĩ Úpí ru ãzíla Ímbápị rú ꞌdĩ drĩ dó ĩmi pá kí ũjĩ ꞌdĩ ꞌbã áni rá, lẽ ĩnga vâ ãzị́ kí ĩmi ãlu-ãlu ní cécé mání ĩmi pá ũjĩjó ꞌdĩ ꞌbã áni. 15 Áꞌbã ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ ícétáŋá ru, lẽ dó sĩ ĩmi idé ị́jọ́ kí ꞌbá ãzí ꞌbaní cécé mání idélé ĩminí ꞌdĩ ꞌbã áni. 16 Ĩmi are ị́jọ́ ꞌdĩ múké-múké: ꞌbá ãtiꞌbo rú rĩ ndẽ kí ĩꞌbã ãmbogo kí rá la ku, ãzíla ꞌbá tị pẽlé pẽ-pẽ rĩ ndẽ kí ꞌbá kí tị pẽlépi rĩ kí ku. 17 Ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí nị̃jó cé rĩ sĩ, Ãdróŋá la ĩminí sụ̃sụ́ wi rá ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbã ídétáŋá agá rĩ gá!

18 “Ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ adru ĩmi pírí ní la ku. Ánị̃ ꞌbá mání ũpẽlé rĩ kí cé. Wó ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ ꞌbã idé ru nĩ, ‘ꞌBá drị́ usúlépi ãkónã nalépi má be ãlu rĩ, uja ru mání mẹ́rọ́ꞌbá ru,’ ✡ rĩ ní ru idéjó ãndá-ãndá ru. 19 Ma ĩminí ị́jọ́ ꞌbá ãzí ꞌbã mụjó áma mẹ́lẹ́ mbejó ꞌdĩ lũ idé drĩ ru ku rú íni la, drĩ dó amụ́ ru idélé ꞌbo, ĩmi dó sĩ amụ́ ãꞌị̃lé la ma Kúrísĩtõ ꞌi. 20 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ jọ: ꞌbá ꞌbá mání tị pẽlé rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ, ãꞌị̃ ma ꞌi, ãzíla ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ ãꞌị̃ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi.”

21 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, ásị́ la azá trẹ̃yị́ jọ, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ la mụ áma mẹ́lẹ́ mbelé nĩ.”

22 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ undré kí ru mịfị́ gá mịfị́ gá, drị̃ la iza kí ru ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ sĩ rá. 23 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé la ꞌbã ãzí ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ri ãni rú Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ. 24 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ iꞌda ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ní drị́ sĩ jọ ĩꞌdiní, “Ízị ĩꞌdi pịrị la ị́jọ́ jọ ãꞌdi drị̃ gá.”

25 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdã asé dó ru Yẹ́sụ̃ rụ́ ãníŋágá zị ĩꞌdi, “Úpí, ꞌbá ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi?”

26 Yẹ́sụ̃ umvi, “Ma íná ãtĩ dũlé tẹ́bị́ gá, ma fẽ la ĩꞌdinî, ꞌbá dó bãsĩ gápi ꞌdĩ!” Yẹ́sụ̃ ãtĩ dó íná ꞌi, dũ dó ĩꞌdi, fẽ dó ĩꞌdi Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ Sị̃mọ́nị̃ ngọ́pị nî. 27 Yụ́dãsị̃ la mụ íná nalé ꞌbo, gbõgbõ Sĩtánĩ fi dó ala gá drị̃ la ujílé nĩ.

Yẹ́sụ̃ jọ Yụ́dãsị̃ nî, “Ị́jọ́ tá míní lẽlé idélé rĩ mí idé mbẽlẽ.” 28 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rilépi ĩꞌdi trũ íná tị gá ꞌdĩ vã kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌdĩ ꞌbã ífí ku. 29 Yụ́dãsị̃ ꞌbã séndẽ kí tãmbajó nĩ rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí rĩ ũrã kí pẽ nõ tị la mụlé ãko ụ̃mụ̃ drị̂ kí ĩgbãlé jõku ꞌbã fẽ séndẽ ãzí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî. 30 Yụ́dãsị̃ la dó mụ ínâ aꞌị́lé tilé ꞌbo, inga dó ru cọtị fũlé ãmvé. Ãngũ nị dó ꞌdĩ sĩ rá.

Yẹ́sụ̃ azị ãzị́táŋá úꞌdí rĩ

31 Yụ́dãsị̃ la mụ mụlé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ, “Úꞌdîꞌda ála dó mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ní ũkpõ fẽlé, ãzíla Ãdróŋá dó mụ rụ́kụma ịsụ́lé ĩꞌdi sĩ.” 32 Ãdróŋá drĩ dó rụ́kụma ịsụ́ ĩꞌdi sĩ ꞌbo, Ãdróŋá dó vâ ũkpõ fẽ ĩꞌdinî. Ãdróŋá la dó idé la gbõrú.

33 “Anzị mádrị́ ꞌdĩ, má icó dó uꞌálé ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ku. Ĩmi mụ áma ndrụ̃lé rá, wó ájọ ĩminí úꞌdîꞌda, ĩmi icó mụlé ãngũ mání mụjó rĩ gá ku, ꞌdĩ jõ ị́jọ́ mání jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌbaní rĩ. 34 Ma dó mụ ĩminí ãzị́táŋá úꞌdí la fẽlé: ĩlẽ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽlẽ. Mání ĩmi lẽjó ꞌbo rĩ áni, ĩlẽ ĩmi lẽlẽ. 35 Ĩdrĩ ĩmi lẽ ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽlẽ, ꞌbá pírí kí nị̃ la ĩmi ꞌbá mání imbálé rĩ kî.”

Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã mụjó ĩꞌdi gãjó rĩ

(Mãtáyõ 26:31-35; Mãrákõ 14:27-31; Lụ́kã 22:31-34)

36 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ zị, “Úpí, mi mụ íngõlé yã?”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí icó mụlé úꞌdîꞌda má be ãngũ mâ mụjó rĩ gá ku, wó vúlé vúlé ru mi mụ rá.”

37 Pétẽrõ umvi, “Úpí, má icó mụlé úꞌdîꞌda mí be ku la ãꞌdu sĩ? Ma bábá drãjó ími ị́jọ́ sĩ!” 38 Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Mi íni gá mụ drãlé áma ị́jọ́ sĩ ãndá-ãndá ru yã? Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rú, mi jọ la ími tị sĩ pâlé na, ínị̃ ma ku.”

14

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi gẹ̃rị̃ mụjó Ãdróŋá rụ̂lé rĩ

1 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ku! Ĩmi Ãdróŋá ãꞌị̃ rá, ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị̂ kí ĩndĩ. 2 Lị́cọ́ má Átẹ́pị ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá, jó kí wẽwẽ rú. Drĩ tá adru agá íni ku, má icó tá jọlé la ma mụ ĩminí ãngũ idélé mâ Átẹ́pị drị́ kogâlé la ku. 3 Áde jõ ãngũ idé agá ꞌbo, ma amụ́ ĩmi ꞌdụlé má rụ̂lé, ãma kí dó sĩ mụ uꞌálé ĩmi abe ãngũ mání sĩ uꞌájó rĩ gá. 4 Ĩnị̃ ãngũ mání mụjó rĩ ꞌbã gẹ̃rị̃ cé.”

5 Tómãsĩ jọ, “Úpí, ãma icó gẹ̃rị̃ nị̃lé íngoní ru, ãꞌdusĩku ãnị̃ mi mụ íngõlé yã rĩ gá ku.”

6 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma gẹ̃rị̃ rú ma ꞌi, ma ị́jọ́ mgbã rĩ rú ma ꞌi, ma vâ ídri fẽ ma ꞌi. ꞌBá ãzí icó calé má Átẹ́pị Ãdróŋá rụ̂lé ku, ĩꞌdi alị kpere má rụ̂ sĩ ráká. 7 Ĩdrĩ tá áma nị̃ agá ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá rá, ĩmi tá mâ Átẹ́pị nị̃ agá cé. Wó iꞌdójó úꞌdîꞌda mụjó drị̃ gá, ĩnị̃ dó ĩꞌdi ꞌbo, ãzíla ĩndre vâ ĩꞌdi ꞌbo.”

8 Fị́lị́pọ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãmaní lẽlé rĩ, Úpí, mí iꞌda ãmaní mí Átẹ́pị ꞌi. ꞌDã la ca ãmaní rá.”

9 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Fị́lị́pọ̃, ụ́ꞌdụ́ ãzo ma uꞌájó ĩmi abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, ĩnị̃ ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku yã? ꞌBá áma ndrelépi ꞌbo rĩ, ndre má Átẹ́pị ꞌbo. Ị́jọ́ dó míní jọjó la má iꞌda ĩminí má Átẹ́pị ꞌi rĩ ãꞌdu? 10 Mí ãꞌị̃ drĩ vâ ma má Átẹ́pị agá ãzíla mâ Átẹ́pị vâ áma agá ãma dó sĩ ꞌbá ãlu rĩ gá ku yã? Ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ájọ kí áma drị̃ sĩ ku. Má Átẹ́pị uꞌálépi áma agá rĩ la ãzị́ ꞌdĩ kí idé nĩ. 11 Ĩmi ãꞌị̃ dó sĩ ị́jọ́ mání jọlé ãma mâ Átẹ́pị be ꞌbá ãlu rĩ kí ꞌdĩ ꞌi. Wó jõ íni ku, ĩmi ãꞌị̃ dó ma ꞌi ị́jọ́ mání idélé rĩ kí sĩ. 12 Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ kí ãko mání idélé rĩ kí idé rá. Ãndá-ãndá ru kí vâ ị́jọ́ ãmbõgõ sĩ ꞌdĩ kí ndẽlépi rá rĩ kí idé rá, ãꞌdusĩku ma dó mụ mâ Átẹ́pị rụ̂lé. 13 Ma ãko pírí ĩminí zịlé áma rụ́ sĩ rĩ kí idé rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má Átẹ́pị dó sĩ ãrútáŋá ịsụ́ Ngọ́pị̃ rú sĩ. 14 Ãko pírí ĩminí aꞌị́lé áma rụ́ sĩ rĩ ma idé la rá.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ drị́ rĩ azịjó rĩ

15 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ĩdrĩ áma lẽ rá, ĩmi ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩ rá. 16 Ma mụ má Átẹ́pị zịlé, ĩminí Úríndí Ãlá amụ́lépi ĩmi ãzã kolépi, ãzíla amụ́lépi uꞌálépi ĩmi abe jã ꞌdâ rĩ tị ãpẽlé. 17 Úríndí Ãlá ꞌdĩ la ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ vú nze. ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ icó kí ĩꞌdi ãꞌị̃lé ku, ãꞌdusĩku ndre kí ĩꞌdi ku, ãzíla nị̃ kí vâ ĩꞌdi ku. Wó ĩnị̃ ĩꞌdi rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã uꞌájó ĩmi abe rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌdi mụ uꞌálé ĩmi agá jã ꞌdâ.

18 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ádrĩ mụ rá, má icó mụlé ĩmi aꞌbelé ĩmvú ru ku. Ádrĩ dó Úríndí Ãlá rĩ tị ãpẽ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ĩꞌdi dó cécé mâ ãgõjó ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ áni. 19 Ace were ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ icó kí áma ndrelé ku, wó ĩmi áma ndre rá. Mání adrujó ídri rĩ sĩ ĩmi vâ mụ adrulé ídri. 20 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ádrĩ angá ídri rú ꞌbo, ĩmi nị̃ la ma má Átẹ́pị agá, ĩmi áma agá, ma vâ ĩmi agá Úríndí sĩ rĩ gá rá. 21 ꞌBá ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩlépi rĩ kí ꞌbá áma lẽlépi rá rĩ kî. Ĩꞌbã kí ãma lẽjó rá rĩ sĩ, má Átẹ́pị la kí lẽ rá, ma vâ kí lẽ ĩndĩ, ãzíla ma áma ãmgbã rĩ iꞌda ĩꞌbaní rá.”

22 Yụ́dãsị̃ (adrulépi Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ꞌi ku rĩ) jọ ĩꞌdiní, “Úpí, ị́jọ́ míní jọlé mi mụ ími ãmgbã rĩ iꞌdalé ãmaní áꞌdụ̂sĩ, adru ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbaní pírí ku, ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

23 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, jọ, “ꞌBá áma lẽlépi rá rĩ, kí ị́jọ́ mâ jọlé rĩ are rá. Má Átẹ́pị la kí lẽ rá, ãzíla ãma má Átẹ́pị be amụ́ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, ãma dó sĩ uꞌá ĩꞌba abe. 24 ꞌBá áma lẽlépi ku rĩ, are kí ị́jọ́ mâ jọlé ĩꞌbaní rĩ kí ku. Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ angá kí má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ drị́.

25 “Ma ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũlũ úꞌdîꞌda mâ drĩ adru agá ĩmi abe cí ꞌdĩ gá ꞌdĩ. 26 Wó Úríndí Ãlá má Átẹ́pị ꞌbã mụlé tị ãpẽlé amụ́lépi ĩmi ãzã kolépi áma kẹ̃jị́ gá rĩ, ĩꞌdi mụ ĩminí ị́jọ́ pírí imbálé, ãzíla ĩꞌdi mụ ĩmi igálé ị́jọ́ pírí ándrá mání jọlé rĩ kí sĩ.

27 “Áfẽ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ mádrị́ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã kí icólé fẽlé ĩminí nĩ ku rĩ ꞌi. Ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ku, ãzíla idé ụ̃rị̃ sĩ ku. 28 Ĩmi are ándrá ị́jọ́ mání jọlé ĩminí, ma mụ ꞌdâ rá, wó ma mụ ãgõlé ĩmi rụ́ ꞌdõlé ị̃dị́ rĩ rá. Ĩdrĩ áma lẽ ãndá-ãndá ru rá, ĩmi mụ uꞌálé mání ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku mání mụjó má Átẹ́pị mání ãndânĩ rĩ rụ̂lé rĩ sĩ.

29 “Ánze ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ idé kí drĩ ru ku íni la, ĩmi dó sĩ drụ́zị́ kí ãꞌị̃ ị̃tụ́ ĩꞌbã kí ru idéjó rĩ sĩ. 30 Sáwã ãzí mání ãzo rú ị́jọ́ jọjó ĩmi abe la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku Sĩtánĩ úpí ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ ꞌbã amụ́jó ãꞌdị́ ꞌdịjó ma be rĩ sĩ. Ĩꞌdi ꞌbã ũkpõ áma drị̃ gá ꞌdáyụ. 31 Wó ma mụ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé ánga kí rĩ kí idélé áyụ, ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí dó sĩ cé álẽ má Átẹ́pị rá. Ĩmi angá ãma amụ́ kí mụlé, ãma aꞌbe kí ãngũ ꞌdĩ rá.”

15

Yẹ́sụ̃ jọ ꞌi zãbíbũ ife mgbã rĩ ꞌi

1 Yẹ́sụ̃ mụ ímbátáŋâ trũ drị̃ gá, jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ma cécé zãbíbũ ife mgbã rĩ áni, má Átẹ́pị ĩꞌdi cécé ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ áni. Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, ĩmi cécé zãbíbũ ife ꞌbã kénĩ kí áni. 2 Má Átẹ́pị Ãdróŋá la kénĩ agbẹ́lépi áma ụrụꞌbá gá, kalépi ku rĩ kí aga rá. Wó ĩꞌdi kénĩ agbẹ́lépi áma ụrụꞌbá gá ꞌdâ kalépi múké-múké rĩ kí upí, ꞌbã ka kí rú sĩ rõnzõ múké. 3 Ĩmi dó ãlá ru cécé kénĩ má Átẹ́pị ꞌbã upílé rá rĩ áni, ãꞌdusĩku ĩminí ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ ãꞌị̃jó rá rĩ sĩ. 4 Ĩmi tá cécé kénĩ áni agbẹ́lépi áma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ, ĩmi ace áma ụrụꞌbá gá ꞌdâ ũgũgõ, ma dó sĩ ace ĩmi abe Úríndí sĩ. Kénĩ ãzí ífí kalépi ĩꞌdi vúŋá sĩ mgbọ́ngị kóru la ꞌdáyụ, pẽ lú ĩꞌdi ꞌbã acejó mgbọ́ngị rụ́ ũgũgõ rĩ sĩ. Ĩmi ꞌbá áma ãꞌị̃lépi ꞌdĩ, ĩmi vâ cécé ꞌdĩ áni, ĩdrĩ ace áma agá Úríndí sĩ ku, ĩmi icó ị́jọ́ múké idélé Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni ku.

5 “Ma cécé zãbíbũ ife mgbã rĩ áni, ĩmi ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ĩmi cécé zãbíbũ ꞌbã kénĩ kí áni. Ĩdrĩ ace áma ụrụꞌbá gá, ãdrĩ ace ĩmi abe ãlu, ĩmi ị́jọ́ ífí trũ ãlá Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí idé rá. Ĩmi icó ị́jọ́ múké Ãdróŋá ꞌbã lẽlé la idélé mâ kóru ku. 6 Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, ĩdrĩ adru áma agá Úríndí sĩ ku, ála ĩmi ꞌbe ásé gá. Ĩmi dó adru cécé kénĩ ꞌilépi rá rĩ kí áni, ála ĩmi tra ngúlú ru, ãzíla ála ĩmi ãcí su velé rá.

7 “Ájọ ĩminí, ĩdrĩ ace má be, ímbátáŋá mádrị̂ kí tãmbajó múké-múké, ãko ãzí ĩminí aꞌị́lé Ãdróŋá drị́ íngõ ꞌi, Ãdróŋá la ĩminí fẽ la rá. 8 Gẹ̃rị̃ má Átẹ́pị rụ́ ní kụjó rĩ, ĩꞌdi bãsĩ ị́jọ́ múké ĩminí idélé ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní rĩ, ĩminí iꞌdájó ĩmi ꞌbá áma vú bĩlépi rĩ kí rĩ ꞌi rĩ sĩ. 9 Lẽtáŋá mádrị́ ĩminí rĩ ĩꞌdi má Átẹ́pị ꞌbã áma lẽjó rĩ áni. Ĩmi uꞌá dó sĩ gẹ̃rị̃ múké ꞌbá mâ lẽlé rá rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ sĩ. 10 Ãzị́táŋá mâ fẽlé ĩminí ímbátáŋá ru ꞌdĩ kí ĩdrĩ kí tãmba rá, ĩmi are áma tị rá, ĩmi uꞌá lẽtáŋá mádrị̂ agá cécé mâ uꞌájó lẽtáŋá má Átẹ́pị drị̂ agá, mâ ĩꞌdi tị arejó rá rĩ sĩ rĩ áni.

11 “Ásị́sị́ŋá mání ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó pírí íni rá rĩ, ãyĩkõ mádrị̂ ꞌbã adru rú sĩ ĩmi agá, ãzíla ãyĩkõ ĩmidrị̂ ꞌbã ga dó sĩ ĩmi agá tré. 12 Ãzị́táŋá mâ fẽlé ĩminí rĩ ꞌdĩ, ĩlẽ jõ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽlẽ, cécé mâ ĩmi lẽjó rĩ ꞌbã áni. 13 Míní lẽtáŋá icéjó mî wọ̃rị́ka ꞌbaní rĩ, ĩꞌdi míní ãꞌị̃jó drãjó kí kẹ̃jị́ gá rá, sĩ kí pajó rĩ. 14 Ĩdrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tãmba rá, ĩmi adru mâ wọ̃rị́ka kî rú. 15 Ị́jọ́ ĩmi adrujó ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí nị̃lépi cé rĩ kí sĩ, má umve dó ĩmi ãtíꞌbó ru ku, ãꞌdusĩku ãtiꞌbo nị̃ kí ị́jọ́ ãmbógó ĩꞌbadrị̂ ꞌbã itúlé idélé rĩ kí ku. Ĩmi dó sĩ mâ wọ̃rị́ka kí, ãꞌdusĩku mâ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã jọlé mání rĩ kí vú nzejó ĩminí pírí rá rĩ sĩ. 16 Ĩpẽ ándrá acájó ꞌbá mání imbálé rĩ kí rú ĩmi ꞌi la ku, rá la ápẽ ĩmi ma ꞌi, ãzíla ápẽ ĩmi tị mụlé ífí mgbã ãsị̃ŋâ kóru rĩ kalé. Má Átẹ́pị dó sĩ mụ ĩminí ãko pírí ĩminí zịlé ĩꞌdi tị gá áma rụ́ sĩ rĩ kí fẽlé rá. 17 Ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí rĩ ꞌdĩ ꞌi: ĩlẽ ĩmi pírí lẽlẽ.

Ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí ngụ̃jó ũnzí rĩ

18 “ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá Ãdróŋá nị̃lépi ku ꞌdĩ drĩ kí ĩmi ngụ̃ ũnzí, lẽ ĩnị̃ rá ngụ̃ kí ándrá ma drị̃drị̃. 19 Ĩdrĩ tá adru ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ãni la kí, ꞌbá ala gá Ãdróŋá gãlépi úmgbé ꞌdĩ kí ĩmi lẽ rá. Wó ĩmi dó adrujó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ãni la ku rĩ sĩ, má ũpẽ ĩmi adrujó ndú ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ãni rú ꞌdĩ kí abe, ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la kí ĩmi ngụ̃jó ũnzí ꞌdĩ. 20 Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá mání jọlé ĩminí: ꞌBá ãtiꞌbo ru rĩ ndẽ kí ĩꞌbã ãmbogo kí rá la ku. ✡ ꞌBá Ãdróŋâ gãlépi úmgbé ꞌdĩ drĩ kí dó mání ũcõgõ fẽ rá, kí vâ mụ ĩminí ũcõgõ fẽlé rá. Drĩ ándrá áma tị are agá rá, kí tá vâ mụ ĩmi tị arelé rá. 21 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ kí idélé ĩmi ụrụꞌbá gá, cécé ĩꞌbã kí ándrá idélé áma ụrụꞌbá gá rĩ áni. Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé íni rá la, ãꞌdusĩku ĩmi má ãni, ãzíla nị̃ kí ꞌbá áma tị ãpẽlépi nĩ rĩ ku. 22 Ádrĩ ájẹ́ amụ́ ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã ꞌdĩ lũlé ku, icó kí tá ị́jọ́ ũnzí amálé kí ásị́ gá ku. Wó mání dó amụ́jó ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã ꞌdĩ lũjó rá rĩ sĩ, icó kí dó ru trũlé ala gá ꞌdâ ku. 23 ꞌBá pírí áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ ngụ̃ kí vâ má Átẹ́pị Ãdróŋá ũnzí ĩndĩ. 24 Ádrĩ ájẹ́ tálí mání idélé kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãzí ndú la ꞌbã idélé ku ꞌdĩ kí idé agá ku, icó kí tá nị̃lé kí ị́jọ́ ũnzí agá rĩ gá ku. Drĩ kí táni áma ndre tálí ꞌdĩ idé agá rá tí, wó ngụ̃ kí ãma má Átẹ́pị be ũnzí. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru cécé ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, ‘ꞌBá ngụ̃ kí ma ị́jọ́ ífí kóru.’ ✡

26 “Ma mụ ĩminí Úríndí ꞌbá ãzã kolépi angálépi Ãdróŋá drị́, ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ iꞌdalépi tọndọlọ rĩ tị ãpẽlé. Úríndî la mụ ĩmi ãzã kolé ãzíla ĩꞌdi mụ ĩminí ị́jọ́ jọlé áma drị̃ gá. 27 Wó ĩmi ꞌbá mání imbálé ꞌdĩ, lẽ ĩlũ dó vâ ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ ꞌbá ꞌbaní rá, ãꞌdusĩku ĩri uꞌálé má trũ mání ị́jọ́ ꞌbání sĩ áma tị ãpẽjó rĩ iꞌdó agá.”

16

1 “Ájọ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni rá la ĩmi aꞌbe rú sĩ ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ gá rĩ ku. 2 Ála mụ ĩmi adrolé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ rá, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ, ꞌbá ꞌbaní amụ́jó ĩmi ụꞌdị́jó ũrãtáŋá ĩꞌbadrị́ rĩ agá, kí ꞌbã la kí ãzị́ Ãdróŋá drị̂ nga íni. 3 ꞌBá ꞌdĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé ĩmi rụ́ íni la ĩꞌbaní ãma nị̃jó má Átẹ́pị be ku rĩ sĩ. 4 Álũ dó ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí úꞌdîꞌda ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí dó sĩ drụ́zị́ ru idé ĩmi ụrụꞌbá gá, ị́jọ́ ándrá mâ jọlé ĩminí drị̃drị̃ rá ꞌdã kí dó sĩ agá.

Ãzị́ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã ngalé rĩ

5 “Ájọ ĩminí ma dó ãni rú mụ gõlé má Átẹ́pị Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi rĩ rụ̂lé, wó ꞌbá ãzí ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ asílépi áma zịlépi ma mụ íngõlé yã la ꞌdáyụ. 6 Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí sĩ, ándre ĩmi ásị́ acá ãnzị rú, ãzíla ĩmi mẹ́lẹ́tị ũcõgõ rú. 7 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩꞌdi mụ adrulé ĩminí múké ádrĩ mụ ꞌdâ rá rĩ gá, ãꞌdusĩku ádrĩ mụ ku, Úríndí Ãlá ĩmi ãzã kolépi rĩ icó amụ́lé ĩmi rụ́ ꞌdõlé ku. Wó ádrĩ mụ rá, ma mụ ĩꞌdi tị ãpẽlé ĩmi rụ́ ꞌdõlé rá. 8 Drĩ dó drụ́zị́ amụ́ rá, ĩꞌdi amụ́ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí ị́jọ́ ũnzí iꞌdalé, ãzíla vâ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí abe. Ĩꞌdi dó amụ́ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã mụjó ị́jọ́ lịjó ꞌbá kí drị̃ gá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ iꞌdalé ĩndĩ. 9 Úríndí Ãlá rĩ la ĩꞌbaní izatáŋá ĩꞌbadrị́ ũnzíkãnã rĩ kí iꞌda íni la, ãꞌdusĩku ĩꞌbaní áma ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ. 10 Úríndí Ãlá rĩ la ĩꞌbaní ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí iꞌda nĩ, ãꞌdusĩku ádrĩ gõ má Átẹ́pị Ãdróŋá rụ̂lé ꞌbo, ĩmi icó áma ndrelé ị̃dị́ ku. 11 Ĩꞌdi mụ iꞌdalé la ĩꞌbaní, ị́jọ́ lịjó ꞌbá drị̃ gá rĩ ĩꞌdi cí, ãꞌdusĩku úlị Sĩtánĩ, ãmbógó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ drị̃ gá ị́jọ́ ꞌbo, ĩꞌdi dó ĩꞌdi ꞌbã pángá tẽ.

12 “Ị́jọ́ áma agá ꞌdộ mâ lẽlé jọlé ĩminí rĩ kí drĩ wẽwẽ rú, wó kí mụ adrulé ĩminí ambamba kí tãmbajó úꞌdîꞌda. 13 Úríndí Ãlá rĩ drĩ amụ́ ꞌbo, ĩꞌdi mụ ĩmi drị̃ celé ị́jọ́ mgbã rĩ agá nĩ. Icó ị́jọ́ jọlé ũkpõ ĩꞌdi drị̃ sĩ ku, ĩꞌdi ị́jọ́ angálépi mádrị́ rĩ kí jọ ayụ, ãzíla ĩꞌdi vâ amụ́ ị́jọ́ drụ́zị́ ru idélépi ĩndõ rĩ kí lũlé ĩminí. 14 Ĩꞌdi mání rụ́kụma ají, ĩꞌdiní ĩminí ị́jọ́ áma tị gá mâ jọlé ĩꞌdiní rĩ kí ajíjó, ũlũjó ĩminí rĩ sĩ. 15 Ãko pírí má Átẹ́pị ꞌbã trũ adrujó rĩ kí, kí má ãni. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mâ jọjó la ĩminí Úríndí Ãlá rĩ la ị́jọ́ mâ jọlé rĩ kí ají ũlũlé ĩminí áyụ ꞌdĩ.”

Ũcõgõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã drị̂ la drụ́zị́ ru uja ãyĩkõ rú

16 Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbanî, “Ụ́ꞌdụ́ were agá, ĩmi icó áma ndrelé ku, wó ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá ĩmi ãma ndre rá.”

17 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí rĩ ụzị kí ru kí drĩdríŋĩ gá ãyá-ãyá, “Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé, ‘Ụ́ꞌdụ́ were agá, ĩmi icó áma ndrelé ku, ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, ĩmi áma ndre rá,’ ãzíla ĩꞌdi ꞌbã jọlé, ‘Ãꞌdusĩku ma mụ mâ Átẹ́pị rụ́,’ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?” 18 Ri kí ị́jọ́ ꞌdĩ ụzịlé, “Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ụ́ꞌdụ́ were ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní? Ãnị̃ ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ gá ku.”

19 Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ꞌdĩ lẽ kí tí ĩꞌdi ụzịlé rĩ gá rá, jọ dó ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ĩminí ĩmi ụzịjó ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ mâ jọjó la, ‘Ụ́ꞌdụ́ were ĩmi icó áma ndrelé ku, wó ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá ĩmi áma ndre rá,’ rĩ ꞌi. 20 Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi mụ awálé ãzíla ĩmi mụ ụ̃lụ́lụ́ uꞌbélé, wó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí uꞌá ãyĩkõ sĩ. Ĩmi uꞌá cãndí sĩ, wó cãndí ĩmidrị́ rĩ la drụ́zị́ ru uja ãyĩkõ rú rá. 21 Ngọ́tị́ ãzá drĩ dó ũkú iꞌdó lẽjó tĩjó ꞌbo, ĩꞌdi ãzá ãmbógó la ta; ĩꞌdi uꞌá cãndí sĩ, wó drĩ dó ngọ́tị́ŋá tĩ ꞌbo, ị́jọ́ tá ĩꞌdi ꞌbã ãzá tajó rĩ dó ĩꞌdiní ãvĩ rá, ãꞌdusĩku ãyĩkõ la dó ĩꞌdi fụ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ tĩjó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌbo rĩ sĩ. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ úꞌdîꞌda ru idélépi ĩmi abe ĩmi sĩ uꞌájó cãndí sĩ ꞌdĩ. Wó ma drụ́zị́ ĩmi ndre rá, ĩmi ásị́ la ga tré ãyĩkõ sĩ, ãyĩkõ ꞌbá ãzí ꞌbã amụ́lé palé ĩmidrị́ gá ku la. 23 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, má Átẹ́pị la ãko ĩminí aꞌị́lé áma rụ́ sĩ kí rĩ fẽ pírí rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã drĩ dó drụ́zị́ acá rá, ãko ãzí ĩminí sĩ lẽjó áma zịjó la la adru ꞌdáyụ. 24 Acájó kpere úꞌdîꞌda, ĩmi aꞌị́ drị̃ áma rụ́ sĩ ãko ãzí ku, ĩmi aꞌị́ dó, ĩmi dó mụ ịsụ́lé la rá, ãyĩkõ dó sĩ ĩmi fụ calépi rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ ndẽ ũkpõ ị́jọ́ ũnzí ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ drị̂ ꞌbo

25 “Ári ĩminí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí uꞌbélé uꞌbê. Wó ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ mání ĩminí ị́jọ́ kí uꞌbéjó ku, mání ĩminí ị́jọ́ má Átẹ́pị drị́ gá rĩ kí jọjó ĩminí tọndọlọ. 26 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã drĩ dó acá rá, ĩmi dó má Átẹ́pị zị áma rụ́ sĩ ĩmi ꞌi. Ázị dó ĩꞌdi ị́jọ́ ĩmidrị̂ sĩ ma ꞌi ku. 27 Ãꞌdusĩku má Átẹ́pị lẽ ĩmi rá ĩminí áma lẽjó rĩ sĩ, ãzíla ĩmi ãꞌị̃ vâ rá má angá ĩꞌdi rụ̂lé. 28 Má angá má Átẹ́pị rụ̂lé amụ́lé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé, ma ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ aꞌbe gõjó vúlé má Átẹ́pị rụ̂lé.”

29 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Mi dó úꞌdîꞌda ị́jọ́ kí jọ tọndọlọ kí uꞌbéŋâ kóru. 30 Ãnị̃ dó úꞌdîꞌda rĩ gá cé ínị̃ ị́jọ́ pírí kí rá, ílẽ ꞌbá ãzí ꞌbã zị kí dó mi ị́jọ́ ãzí kí sĩ ku. Ãma ãꞌị̃ dó úꞌdîꞌda rá ãndá-ãndá ru, mí angá dó Ãdróŋá rụ̂lé rĩ gá rá.”

31 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ãꞌị̃ dó úꞌdîꞌda ma rá yã? 32 Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, acá dó ꞌbo, ála mụ ĩmi irélé, ĩmi ãlu-ãlu la mụ apálé ĩmidrị́ko gá ĩmidrị́ko gá, ĩmi áma aꞌbe áꞌdụ̂sĩ. Wó má adru mgbã rĩ gá áꞌdụ̂sĩ ku, ãꞌdusĩku má Átẹ́pị la adru má be. 33 Ájọ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni la ĩmi dó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ má agá. Ụ̃nọ́kụ́ la ĩminí ũcõgõ fẽ rá, wó lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru! Ándẽ ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbo.”

17

Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ

1 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ꞌbo, inga tị ꞌbụ̃ gâlé ru Ãdróŋá ãꞌị̃jó jọ, “Má Átẹ́pị, sáwã mádrị́ gá rĩ ca dó rá mání drị̃ cịjó ãzíla drãjó. Ífẽ dó áma rụ́ ꞌbã kụ ị́jọ́ mâ mụlé idélé ꞌdĩ sĩ, ma dó vâ sĩ fẽ ími rụ́ ní kụjó. 2 Míní ũkpõ ꞌbá pírí ími ãꞌị̃lépi má be rá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí fẽjó mádrị́ rĩ sĩ, ma dó sĩ mụ ídri ukólépi ku mî fẽlé mádrị́ rĩ fẽlé ĩꞌbanî. 3 Ídri ukólépi ku rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí ími nị̃jó mi Ãdróŋá mgbã rĩ ídri rĩ ꞌi, ãzíla mí ãpẽ ma mî Ngọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ tị mi ꞌi rĩ ꞌi. 4 Má ají dó míní rụ́kụma ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbo, ị́jọ́ mî fẽlé mádrị́ má idé kí rĩ kí sĩ. 5 Má Átẹ́pị úꞌdîꞌda, mí uja dó ma ãmbógó ándrá údu áma rụ́ ꞌbã sĩ kụjó mí be ꞌdĩ sĩ íꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ku rĩ.

6 “ꞌBá míní fẽlé mádrị́ angájó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ mání imbálé ꞌdĩ kí, nị̃ kí dó mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá rá, ĩꞌbã kí ándrá adrujó ídu míní rĩ sĩ. Mi dó kí fẽjó mádrị́ rĩ sĩ, nga kí dó ị́jọ́ míní azịlé ĩꞌbaní áma tị gâ sĩ rĩ kí rá. 7 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ mání idélé ãzíla imbálé ꞌdĩ kí, nị̃ kí dó kí rá angá kí Ãdróŋá mídrị́. 8 Má imbá kí ị́jọ́ míní jọlé mání rĩ kí sĩ, ãꞌị̃ kí kí rá. Nị̃ kí tọndọlọ cé má angá mí rụ́, ãꞌị̃ kí dó sĩ rá mí ãpẽ áma tị mi ꞌi, má Átẹ́pị. 9 Ma ími ãꞌị̃ ꞌbá míní fẽlé mádrị́ ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ, kí ãzã kojó, kí mí ãni. Má ãꞌị̃ mi ꞌbá ími ãꞌị̃lépi ku ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbaní ku. 10 ꞌBá pírí áma vú bĩlépi áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mí ãni, ãzíla ꞌbá pírí mí ãni rú rĩ kí vâ má ãni. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la sĩ ãmbõgõ mádrị̂ íngõpí yã rĩ nị̃jó. 11 Má icó mụlé uꞌálé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ị̃dị́ ku, ma mụ gõlé vúlé mí rụ̂lé. Wó ꞌbá pírí áma vú bĩlépi, vâ áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ acelé uꞌálé ꞌbá ị́jọ́ mídrị̂ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí abe ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ. Má Átẹ́pị Ãlá rĩ, ímba ꞌbá mádrị́ ꞌdĩ kí tã ũkpõ rụ́ mídrị́ ándrá míní fẽlé mání, ꞌbã icí kí rú sĩ ru ãlu ãmã adrujó ãlu rĩ sĩ. 12 Mání drĩ adrujó ĩꞌba abe rĩ sĩ, ámba kí tã múké-múké ũkpõ rụ́ mídrị́ ándrá míní fẽlé mání rĩ sĩ. Ĩꞌbã ãzí ãlu ãvĩlépi mádrị́ rá la yụ, pẽ lú mụlépi filépi ãcí gá rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru cécé ꞌdĩ ꞌbã áni la, Ị́jọ́ Sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã acá rú dó sĩ ị́jọ́ ãndá la. ✡

13 “Úꞌdîꞌda áko dó ãcị̃ mádrị́ má sĩ mụjó mí rụ̂lé rĩ ꞌbo. Wó ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ịsụ́ ma drĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ íni rá la, ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí ãꞌị̃lépi rá ãzíla kí vú ũbĩlépi rĩ ꞌbã ga kí rú sĩ ãyĩkõ mádrị̂ sĩ tré. 14 Álũ ĩꞌbaní ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ rá. Wó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ gá ꞌdĩ ngụ̃ kí kí ũnzí, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ru icíjó ụ̃nọ́kụ́ trũ ku, cécé mâ áma icíjó ụ̃nọ́kụ́ trũ ku rĩ áni rĩ sĩ.

15 “Má Átẹ́pị, ázị mi ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ꞌdụjó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rá íni la ku, wó rá la ímba kí tã múké mẹ́rọ́ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ sĩ. 16 Icí kí ru ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí abe ku, cécé mání vâ áma icíjó ꞌbá ími gãlépi úmgbé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí abe ku rĩ áni. 17 Ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ífẽ ꞌbã acá kí ꞌbá mí ni la rú ãlá ru ị́jọ́ mgbã sĩ. 18 Cécé ándrá míní áma tị ãpẽjó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ áni, ma dó vâ mụ kí tị pẽlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ acị́lé pírí. 19 Áfẽ áma ídri pírí kí ị́jọ́ sĩ, ꞌbã adru kí rú ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá mí ãni la rú pírí.

20 “Ãdróŋá ázị lú mi ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá vâ áma vú ũbĩlépi ꞌdĩ kí sĩ áꞌdụ̂sĩ ku. Ma vâ ími zị ꞌbá mụlépi ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi ĩꞌbã kí mụjó ị́jọ́ arejó ꞌbá áma ãꞌị̃lépi ꞌbo ꞌdĩ kí tị gá rĩ kí sĩ. 21 Má Átẹ́pị, álẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã icí kí ru tị ị́jọ́ kí agá ãlu, cécé ãmaní ãma icíjó mí be ãlu rĩ áni. Álẽ vâ ꞌbã icí kí ru ãma abe ãlu, ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ kí dó sĩ ãꞌị̃ ãndá-ãndá ru mí ãpẽ áma tị mi ꞌi.

22 “Áfẽ ꞌbá áma vú bĩlépi ꞌdĩ ꞌbaní ũkpõ, cécé míní mání ũkpõ fẽjó rĩ áni, ĩꞌbaní sĩ ru icíjó pírí ãlu, cécé ãmaní ãma icíjó mí be ãlu rĩ áni. 23 Ma ĩꞌba abe ãlu, ãzíla ãma vâ mí be ãlu, kí dó sĩ ru icí ꞌbá ãlu rú ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̂ kí dó sĩ nị̃ la mí ãpẽ áma tị mi ꞌi. Kí dó vâ sĩ nị̃ la ílẽ ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ambamba cécé míní áma lẽjó rĩ áni.

24 “Má Átẹ́pị, álẽ ꞌbá pírí míní fẽlé mádrị́ ꞌdĩ kí ꞌbã mụ kí uꞌálé má trũ ãngũ mání sĩ mụjó uꞌájó rĩ gá, kí dó sĩ mụ mụlé ãmbõgõ mádrị́ ándrá míní fẽlé mání rĩ ndrelé, ãꞌdusĩku ílẽ ándrá ma ídu ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ku.

25 “Má Átẹ́pị mgbã pịrị rĩ! ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̂ nị̃ kí mi ku, wó ánị̃ mi rá ãzíla ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ nị̃ kí vâ mí ãpẽ áma tị mi ꞌi rĩ gá rá. 26 Álũ ĩꞌbaní mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ, ma drĩ vâ mụ ĩꞌbaní lũlé la ị̃dị́. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽtáŋá míní áma lẽjó ambamba ꞌdĩ dó vâ sĩ adru kí ásị́ gá, ãzíla áma mgbã rĩ dó vâ sĩ mụ adrulé ĩꞌba abe.”

18

Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ

(Mãtáyõ 26:47-56; Mãrákõ 14:43-50; Lụ́kã 22:47-53)

1 Yẹ́sụ̃ la mụ Ãdróŋá zịŋá delé ꞌbo, ĩꞌdi ꞌi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe alị kí áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂ agâ sĩ, mụlé ámvụ́ ꞌa ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌbã zojó rĩ gá. 2 Yụ́dãsị̃ nị̃ ãngũ ꞌdã rá, ãꞌdusĩku pâlé wẽwẽ rú Yẹ́sụ̃ la jõ uꞌá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌdãá. 3 Yụ́dãsị̃ ꞌdụ ꞌbá ãtalo ãmbogo ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbã kí tị ãpẽlé ãsĩkárĩ ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ kí, ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi rĩ kí abe; ꞌbá ꞌdĩ ꞌdụ kí ãko ãꞌdị́ drị́ gá rĩ kí, ãcí ãgãlãká drị̃ gá velépi vẽvẽ rĩ trũ, tárã abe, mụ kî trũ ámvụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó rĩ gâlé.

4 Yẹ́sụ̃ ꞌbã nị̃jó la ãꞌdu la mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá nĩ cé rĩ sĩ, mụ ĩꞌba rụ̂lé, zị kí, “Ĩmi ãꞌdi ndrụ̃ yã?”

5 Umvi kí ĩꞌdiní, “Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma gápi ꞌdõ.” Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌda agá kí drị̃lẹ́ gá, Yụ́dãsị̃ tu pá ĩꞌba abe ꞌdãá ĩndĩ.

6 Yẹ́sụ̃ la mụ jọlé la ĩꞌbaní, “Ma gápi ꞌdõ,” gõ kí ị̃ndụ́-ị̃ndụ́ ru vúlêlé, ãzíla uꞌde kí pírí vụ̃rụ́. 7 Yẹ́sụ̃ zị kí ị̃dị́, “ꞌBá ĩminí ndrụ̃lé rĩ ãꞌdi ꞌi yã?”

Umvi kí ĩꞌdiní, “Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ꞌi.”

8 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ájọ tá ĩminí ma gápi ꞌdõ. Ĩdrĩ áma ndrụ̃ yã áni, ĩmi aꞌbe ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbã mụ kî.” 9 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã idé dó sĩ ru mgbã-mgbã rú: “ꞌBá míní fẽlé mádrị́ rĩ kí agá ꞌbá ãzí ãlu la ãvĩ ku,” ✡ rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

10 Cọtị Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ménéŋâ trũ rĩ anzé ĩꞌdi rãwũ, ga ãtíꞌbó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂ ꞌbã bị́lẹ́ drị́ ãndá gá rĩ wẹ́ vụ̃rụ́. (Ãtíꞌbô rụ́ Málị̃kọ̃ ꞌi.) 11 Wó Yẹ́sụ̃ jọ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ní, “Ísu mî ménéŋá ꞌdĩ ãngũ míní tá sĩ anzéjó la rĩ gá vúlé. Ílẽ áta ũcõgõ má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé mání rĩ ku yã?”

Yẹ́sụ̃ agụjó Ánãsĩ drị̃lẹ́ gá rĩ

12 Ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ ãsĩkárĩ abe, ãsĩkárĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ jó Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ abe, rĩ rụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌi, umbé kí dó ĩꞌdi cí. 13 Drị̃drị̃ rĩ sĩ, agụ kí ĩꞌdi Ánãsĩ ándrá átáló ãmbógó ãndânĩ úmvúke aꞌbelépi rá ꞌdĩ Kãyị́fã átáló ãmbógó ãndânĩ ílí ꞌdã sĩ rĩ ꞌbã ándrị́pị rụ́ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. 14 Kãyị́fã ꞌdĩ ándrá jọlépi la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, “Ĩꞌdi múké ꞌbá ãlu ꞌbã drã ꞌbá pírí kí kẹ̃jị́ gá,” rĩ ꞌi. ✡

Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ gãjó rĩ

(Mãtáyõ 26:69-70; Mãrákõ 14:66-68; Lụ́kã 22:55-57)

15 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ãlu la be, ꞌde kí Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdã ꞌi átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ nị̃ ĩꞌdi cé, ãꞌị̃ dó ĩꞌdiní filé Yẹ́sụ̃ rụ́ ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ gâlé. 16 Wó Pétẽrõ tu pá kẹ̃jị́tị gá ãmvé ãmvélé ru. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã nị̃lé rá tá ãꞌị̃lé filé agâlé rĩ jọ ị́jọ́ ĩzóŋá kẹ̃jị́tị tẽlépi rĩ ní, ãzíla fẽ dó sĩ Pétẽrõ fi agâlé. 17 Ĩzóŋá kẹ̃jị́tị aga tẽlépi rĩ zị Pétẽrõ ꞌi, “Mí adru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ku yã?”

Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, “Yụ, má adru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌi ku.”

18 Ãngũ ꞌbã adrujó ị̃gbẹ̃ rú rĩ sĩ, ꞌbá ãtíꞌbó ru ãzíla ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ kí abe ũdũ kí ãcí yulé, Pétẽrõ tu vâ pá ãcí yulé ĩꞌba abe ĩndĩ.

Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã Yẹ́sụ̃ ụzịjó rĩ

(Mãtáyõ 26:59-66; Mãrákõ 14:55-64; Lụ́kã 22:66-71)

19 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ị́jọ́ sĩ ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe. 20 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma ị́jọ́ kí jọ tọndọlọ ũꞌbí kí agá, ma ímbátáŋá kí fẽ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, ãzíla lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú wẽwẽ rú are kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí cé ãngũ pírí agá, ãzíla ị́jọ́ ãzí mání aꞌbólé aꞌbô ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí nị̃lé ku la ꞌdáyụ. 21 Mi áma ụzị zịtáŋá ꞌdĩ kí sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Mí ụzị ꞌbá ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí arelépi rá rĩ kí tị gá, nị̃ kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí rá.”

22 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ umvilé ꞌdĩ ꞌbã áni, ãsĩkárĩ ãzí ãlu ãngũ agá tẽlépi rĩ sa Yẹ́sụ̃ ꞌi, jọ ĩꞌdiní, “Ála átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ tị gá ị́jọ́ umvi íni yã?”

23 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ádrĩ tá ị́jọ́ ãzí ũnzí la jọ, ílũ ꞌbá pírí ꞌbaní ị́jọ́ la ũnzí rĩ ãꞌdu yã rĩ. Wó ị́jọ́ mání jọlé rĩ drĩ adru pịrị, ísa ma ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

24 Ánãsĩ fẽ Yẹ́sụ̃ agụlé Kãyị́fã átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂lé, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ úmbé drĩ drị́ la kí cí.

Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ gãjó ị̃dị́ rĩ

(Mãtáyõ 26:71-75; Mãrákõ 14:69-72; Lụ́kã 22:58-62)

25 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌbã drĩ pá tu agâ sĩ ru uyujó ãcí tị gá ꞌdâ, ꞌbá ãcí tị gá ꞌdãá rĩ ꞌbã ãzí zị ĩꞌdi, “Mí adru íni rĩ gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ku yã?”

Wó Pétẽrõ tu rá jọ, “Yụ, ma ĩꞌdi ku.”

26 Ãtíꞌbó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂ ꞌbã ãzí ãlu la ꞌdãá cí, ĩꞌdi kãká ãtíꞌbó tá Pétẽrõ ꞌbã bị́lẹ́ galé rĩ ãni, zị, “Ándre tá mí ĩꞌdi be ámvụ́ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ gá ꞌdãá ĩndĩ ku yã?”

27 Pétẽrõ tu vâ ị̃dị́ jọ, “Ánị̃ ĩꞌdi ku.” Gbõgbõ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe cẹ̃rẹ́ rá.

Yẹ́sụ̃ ꞌi Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá

(Mãtáyõ 27:1-2, 11-14; Mãrákõ 15:1-5; Lụ́kã 23:1-5)

28 Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãngũ trã sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ ru rĩ agụ kí Yẹ́sụ̃ lị́cọ́ gávũnã Pĩlátõ ꞌbá Rụ́mị̃ rú ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá. ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ fi kí gávũnã drị́ lị́cọ́ agâlé ku, ĩꞌbã kí lẽjó ru tãmbajó ãlá ru ãndị́ kóru lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ rĩ sĩ, sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó. * 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Pĩlátõ fũ dó sĩ mụlé ĩꞌba rụ́ ãmvêlé. Zị kí, “Ĩmi ají ágọ́bị́ ꞌdĩ tõlé áma drị̃lẹ́ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

30 Umvi kí ĩꞌdiní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ drĩ tá ị́jọ́ ũnzí idé agá ku, ãma icó tá ĩꞌdi ajílé ími drị̃lẹ́ gá ku.”

31 Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ĩꞌdi mụlé ị́jọ́ amálé ãzị́táŋá ĩmidrị̂ kí vú sĩ.”

Ũꞌbí umvi kí ĩꞌdiní, “Ãzị́táŋá ãmadrị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ãꞌị̃ ãmaní ị́jọ́ lịjó ꞌbá ꞌdịjó ku.” † 32 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé drã ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ ꞌbã idé kí ru ãndá-ãndá ru.

33 Pĩlátõ gõ dó vúlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé, umve dó Yẹ́sụ̃ ụzịlé jọ, “Mi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌi yã?”

34 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Zịtáŋá míní sĩ áma ụzịjó ꞌdĩ angá kí ími agá jõku ꞌbá ãzí lũ míní ị́jọ́ áma drị̃ gá nĩ?”

35 Pĩlátõ umvi ĩꞌdiní, “Mí ũrã ma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la yã? ꞌBá mídrị̂ kí ãtalo ãmbogo rú rĩ abe, ají kí mi má rụ́ ꞌdõlé nĩ. Ị́jọ́ míní idélé rĩ ĩꞌdi ãꞌdu?”

36 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Sụ́rụ́ mádrị̂ rĩ adru ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị̂ ꞌi ku. Ũpĩ naŋá mádrị́ gá rĩ drĩ tá adru ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ ãni la, ꞌbá áma vú bĩlépi rĩ kí tánõ ãꞌdị́ ꞌdị agâ sĩ áma ụtrị́jó fẽ jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌbadrị̂lé. Ũpĩ naŋá mádrị́ gá rĩ ĩꞌdi ãngũ ãzí gá.”

37 Pĩlátõ zị ĩꞌdi, “Mi Úpí?”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ míní jọlé ma Úpí ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la. Útị bãsĩ ma ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ sĩ, sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ vú nzejó. ꞌBá ị́jọ́ mgbã arelépi rĩ la ị́jọ́ mádrị̂ are rá.”

38 Pĩlátõ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌdu?” Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá, ãfũ ãmvé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdõlé, jọ ĩꞌbaní, “Má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá la ku. 39 Wó lãꞌbĩ ĩmidrị̂ sĩ, ma jõ ĩminí ꞌbá trũ ãlu ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ gá. Ĩlẽ átrũ ĩminí Úpí ĩmidrị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi yã?”

40 Umvi kí ĩꞌdiní ị́jọ́ úzáŋá sĩ, jọ kí, “Yụ-yụ, ĩꞌdi ꞌi ku! Ãlẽ ítrũ ãmaní Bãrábã ꞌi.” (Bãrábã ándrá ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ abe la.)

19

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌbã drã rá rĩ

1 Ị́jọ́ Pĩlátõ ꞌbã jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ abe rĩ ꞌbã ũngúkú gá, fẽ ãsĩkárĩ ꞌbaní ãzị́táŋá sĩ Yẹ́sụ̃ cojó kũrũbáyĩ sĩ. 2 Ãsĩkárĩ co kí ife ụ̃cị́kị́ trũ la kẹ́rịŋá ru sulé ĩꞌdi drị̃kã gá, kõfíyã ũpĩ drị̂ rú. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, sụ̃ kí ĩꞌdiní bõngó kọ̃nị̃kọ̃nị̃ ũpĩ drị́ gá rĩ. 3 Ri kí amụ́lé ị̃dị́-ị̃dị́ ãvụ̃lé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá idemará ru, jọjó la ĩꞌdiní, “Ãmbógó, Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ, ími rụ́ ꞌbã kụ jã ꞌdâ.” Ri kí vâ ĩꞌdi asalé.

4 Pĩlátõ ãfũ amụ́lé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ru tralépi ãmvé ꞌdã ꞌbã rụ́ ꞌdõlé ị̃dị́ jọ ĩꞌbaní, “Ála mụ Yẹ́sụ̃ ajílé ĩmi rụ́ ãmvé ꞌdõlé, ĩmi dó sĩ amụ́ ndrelé la ĩmi mịfị́ sĩ, má ịsụ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ãzí ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé la ku.” 5 Yẹ́sụ̃ ãfũ amụ́lé ãmvé ꞌdõlé kõfíyã tá idélé ụ̃cị́kị́ sĩ ꞌdã trũ drị̃kã gá, ãzíla bõngó tá kọ̃nị̃kọ̃nị̃ ũpĩ drị́ ꞌdã trũ ụrụꞌbá gá. Pĩlátõ jọ dó ũꞌbí ꞌbaní, “Ĩmĩ ãmbógô dó ꞌdĩ.”

6 Ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ kí ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi rĩ abe, kí mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, iꞌdó kí uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá! Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”

Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ĩꞌdi, ĩmụ ĩꞌdi ipalé mũsãláꞌbã sị́ gâlé ĩmi ꞌi! Má ịsụ́ mâ ngá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá la ku.”

7 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí ꞌdĩ umvi kí, “Lẽ ru ꞌbãlé Ãdróŋá Ngọ́pị rú! Ãzị́táŋá ãmadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ, lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ, úꞌdị ĩꞌdi rá.”

8 Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃rị̃ ãmbógó la fi ĩꞌdi ásị́ gá cí. 9 Gõ vúlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ãzíla zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mí angá íngõlé?” Wó Yẹ́sụ̃ ĩyãŋã tútú.

10 Pĩlátõ zị vâ ĩꞌdi ị̃dị́, “Ílẽ zịtáŋá mání ími zịjó rĩ umvilé ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ínị̃ ũkpõ ími trũjó ị́jọ́ ꞌdĩ agá rĩ kí ũkpõ ími ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ abe kí pírí áma drị́ alé gá rĩ ku yã?”

11 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãdróŋá drĩ ájẹ́ míní ũkpõ ꞌdĩ fẽ angájó ꞌbụ̃ gá lé nĩ ku la, mí icó tá ãko ãzí idélé áma ụrụꞌbá gá ãluŋá la ku. Wó ꞌbá áma ajílépi fẽlépi mídrị́ rĩ, idé kí ị́jọ́ ũnzĩkãnã sĩ ndẽ dó ꞌdĩ rá.”

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Pĩlátõ lẽ tí kẹ̃jị́ ndrụ̃lé ásị́ pírí sĩ Yẹ́sụ̃ aꞌbejó rá. Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ri kí uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ jọ kí, “Ídrĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ aꞌbe rá yã áni, mí adru úpí ãmbógó Kãyị̃sárị̃ ꞌbã wọ̃rị́ ku. ꞌBá ru ꞌbãlépi ꞌi úpí rĩ ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá úpí ãmbógó Kãyị̃sárị̃ ãni la.”

13 Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ají Yẹ́sụ̃ ꞌi ãmvé ꞌdõlé, ri úmvúke ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃ gá ãngũ umvelé írã ụ̃tị̃lé ụ̃tị̃-ụ̃tị̃ rĩ drị̃ gá. (ꞌDĩ tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ umvelé Gãbátã ꞌi.) 14 Ị̃tụ́ ca dó ãni rú sáwã ázíyá ꞌdĩpí, ace ụ́ꞌdụ́ ãlu ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ní acájó, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ru itújó ụ̃mụ̃ ꞌdã ní rĩ ꞌi. Pĩlátõ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã ꞌbaní, “Ĩndre, Úpí ĩmidrị́ gá rĩ ꞌdĩ!”

15 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ uzá kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Íꞌdị ĩꞌdi rá! Íꞌdị ĩꞌdi rá! Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”

Pĩlátõ zị kí, “Ĩlẽ má ipa úpí ĩmidrị̂ mũsãláꞌbã sị́ gá yã?”

Ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ jọ kí, “Úpí ãmadrị̂ ꞌbãngá lú úpí ãmbógó Kãyị̃sárị̃ ꞌi.”

16 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Pĩlátõ fẽ dó Yẹ́sụ̃ ꞌi mụlé ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.

Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ

(Mãtáyõ 27:32-44; Mãrákõ 15:21-32; Lụ́kã 23:26-43)

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ ꞌdụ kí Yẹ́sụ̃ agụlé ãmvêlé. 17 Yẹ́sụ̃ ri mũsãláꞌbã sĩ mụjó ĩꞌdi ipajó rĩ ꞌdụlé nĩ, mụ trũ ãngũ umvelé Drị̃ Ụ́rụ́kụ́ (umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Gõlõgótã) ꞌi rĩ gâlé. 18 Ipa kí dó Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdãá, ãzíla ipa kí vâ ãgọbị ãzí kí ị̃rị̃ mũsãláꞌbã sị́ gá ĩꞌdi be ĩndĩ, îpa ãlu wókõ la ãzí rĩ gá, ãzíla ãlu ãzí rĩ gá, wó Yẹ́sụ̃ dó ágágá.

19 Pĩlátõ fẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ꞌbaní ị́jọ́ kí Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ãꞌdu yã rĩ sĩjó ãko ãzí drị̃ gá, ipalé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ụrụgá mũsãláꞌbã drị̃ gá ꞌdãá. Ị́jọ́ sĩlé rĩ ĩꞌdi íni, “yẹ́sụ̃ ꞌbá nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ, ꞌdĩ úpí ꞌbá yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂.” 20 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí lã kí ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ rá, ãꞌdusĩku ãngũ Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdã ĩꞌdi ãni rú táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí sĩ ru atrájó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó rĩ andre gá. Lã kí vâ ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ íni rá la, ãꞌdusĩku úsĩ ĩꞌdi tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ, Látĩnĩ tị sĩ, ãzíla vâ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ mụ kí Pĩlátõ rụ̂lé ununuŋá ꞌdĩ trũ, jọ kí ĩꞌdiní, “Ĩꞌdi tá adru múké la ídrĩ tá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ agá ‘Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi’ ku. Be la rá la mi tá sĩ la, ‘Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ru ꞌi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi.’ ”

22 Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ mâ sĩlé ꞌbo rĩ, ásĩ ĩꞌdi ꞌbo.”

23 Ãsĩkárĩ kí mụ Yẹ́sụ̃ ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌbo, ꞌdụ kí ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí awalé ĩsélé sụ sĩ, ꞌbá ãlu-ãlu sĩ ãlu-ãlu. Wó ĩꞌdi ꞌbã bõngó ꞌbelé ꞌbẽ-ꞌbẽ rĩ, úcã lú ĩꞌdi ãlu, kéyĩ ꞌbã pámvú ala gá ãluŋá la yụ. 24 Ãsĩkárĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá jọ kí, “Lẽ ãma asi kí bõngó ꞌdĩ ku. Lẽ rá la ãꞌbe kí jẽgê, ãꞌdi la ꞌdụ la nĩ yã rĩ nị̃jó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá nãbịya ꞌbã kí sĩlé rĩ ꞌbã idé sĩ ru cécé sĩlé ꞌdĩ ꞌbã áni,

“Awa kí mâ bõngó kí kí drĩdríŋĩ gá,

ãzíla ꞌbe kí mâ bõngó ãmvé sĩ rĩ jẽgê sĩ.” ✡

ꞌDĩ dó ị́jọ́ ãsĩkárĩ ꞌbã kí idélé rĩ ꞌi.

25 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ tu kí pá ándrípĩrî ꞌi, Mãríyámũ Kị̃lị́yọ́pã ꞌbã ũkû ꞌi, ãzíla Mãríyámũ Mãgãdẽlénã trũ mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị̂ andre gá ꞌdãá ũgũgõ. 26 Yẹ́sụ̃ la mụ ãndrẽ kí ndrelé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ãlu ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ be ꞌbo, jọ ãndrẽ ní, “Má ãndrẽ, * mî ngọ́pị dó bãsĩ gápi ꞌdĩ ꞌi.” 27 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, uja tị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ĩꞌdi lẽlé ambamba rĩ rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Mí ãndrẽ dó ꞌdĩ.” Iꞌdójó sáwã ꞌdã sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba ꞌdã ꞌdụ dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ mụlé tãmbalé ĩꞌdidrị́ko gá.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó rĩ

(Mãtáyõ 27:45-56; Mãrákõ 15:33-41; Lụ́kã 23:44-49)

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ nị̃ dó ãzị́ ándrá Átẹ́pị̃ Ãdróŋá ꞌbã sĩ ĩꞌdi tị ãpẽjó rĩ ukó kí dó rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ ꞌbã idé dó ru ãndá-ãndá ru, Yẹ́sụ̃ jọ, “Ị̃yị́vị́ ndẽ ma rá.” ✡ 29 Wáyĩnĩ ãzí ũká la ị́rẹ̃cẹ́ agá ãni rú ꞌdãá cí. ꞌBá ãzí ãlu la su ãko ãzí cécé vónõ áni la ala gá, umbé ĩꞌdi ife sị́ gá sulé Yẹ́sụ̃ tị gá mũsãláꞌbã sị́ gâlé. 30 Yẹ́sụ̃ la mụ wáyĩnĩ tá ũká ꞌdã ꞌbị̃lé ꞌbo, jọ, “Ị́jộ ukó dó rá.” Cọtị ilú dó ru drị̃ vụ̃rụ́, drã dó rá.

Yẹ́sụ̃ lúmã sõjó ãjụ́ sĩ rĩ

31 Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdã ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ, ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ, ãzíla ĩꞌdi vâ ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ĩꞌdi ndú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá tá ipalé ĩꞌdi trũ ꞌdĩ abe, lẽ ꞌbã ko kí ị́nị́-ãrã mũsãláꞌbã ꞌdã kí sị́ gá ꞌdãá ku. Mụ kí Pĩlátõ rụ̂lé, zị kí ĩꞌdi, lẽ ꞌbã fẽ ãzị́táŋá sĩ ꞌbá ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdĩ kí pá kí anujó rá, ꞌbã drã kí sĩ gbõrú benĩ, ãzíla lẽ ꞌbã fẽ vâ ãzị́táŋá sĩ kí ãvũ ịsị́jó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ vụ̃rụ́ drĩ kí dó ũdrã ꞌbo rĩ gá. 32 Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ ãꞌị̃lé ꞌbo, ãsĩkárĩ iꞌdó kí ꞌbá ꞌdĩ kí pá anulé. Drị̃drị̃ rĩ gá, anu kí ãgọbị tá ị̃rị̃ ipalé Yẹ́sụ̃ be ꞌdĩ kí pá. 33 Wó kí mụ acálé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌbo, ịsụ́ kí gá drã ꞌbo, anu kí dó sĩ pá la kí gẹ̃rị̃ sĩ ku. 34 Be la rá la, ãsĩkárĩ ãzí ãlu rĩ sõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã lúmã ãjụ́ sĩ, ãjụ́ ꞌbã bị́lẹ́mị gâ sĩ ãrí adị́ kí ị̃yị́ benĩ.

35 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩlépi rĩ nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã pịrị la rĩ gá cé, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelépi ĩꞌbã kí ru idé agá cé rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩmi ãꞌị̃ dó vâ sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi. 36 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã idé kí sĩ ru cécé ándrá sĩlé rĩ áni jọlépi la, “Ícó ĩꞌdi ꞌbã ĩfãkã ãzí ãlu la anulé ku.” ✡ 37 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã ãzí jọ vâ, “ꞌBá kí mụ ꞌbá ĩꞌbã kí lúmã sõlé ãjụ́ sĩ rĩ ndrelé.” ✡

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó rĩ

(Mãtáyõ 27:57-61; Mãrákõ 15:42-47; Lụ́kã 23:50-56)

38 Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ angálépi Ãrĩmãtéyã gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ru ũní-ũní ru rĩ, ri idélé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ. Zị Pĩlátõ Yẹ́sụ̃ ãvũ fẽjó ĩꞌdidrị́. Pĩlátõ ãꞌị̃ ĩꞌdiní Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ꞌdụjó rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mụ kí dó ꞌbá ãzí kí abe, ãtrũ kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ mũsãláꞌbã sị́ gâlé rĩ sĩ rá. 39 Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ándrá ru nzelépi Yẹ́sụ̃ rụ́ ị́nị́ sĩ rĩ, mụ Yụ̃sụ́fụ̃ be ĩndĩ. Ĩgbã ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ, ãjẹ̃ nalépi ãmbógó la, ãzíla kị́lọ̃ la ãni rú kãlị́ na drị̃ tõwú ꞌdĩpí amụ́lé ũsũlé Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ drị̃ gá. 40 Ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ ifí kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ãdu tá ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌdã sĩ, umbé kí ãvũ la bõngó ãvũ umbéjó rĩ sĩ, ꞌdĩ gẹ̃rị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ꞌbá drãlépi ꞌbo rĩ umbéjó ị̃sị̃jó rĩ. 41 Ãngũ sĩ Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdã gá ꞌdãá, ámvụ́ ãzí kí cí, ꞌbụ́ ãzí galé írã agá úꞌdí drĩ sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó ku la cí. 42 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ sĩ ru itújó Sãbátũ drị́ rĩ ca rá, mụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃lé ꞌbụ́ ꞌdã agá ꞌdãá, ãꞌdusĩku ꞌbụ́ ꞌdã ꞌbã adrujó ãni rú rĩ sĩ.

20

Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rĩ

(Mãtáyõ 28:1-8; Mãrákõ 16:1-8; Lụ́kã 24:1-12)

1 Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ Sãbátũ drị̂ sĩ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, Mãríyámũ Mãgãdẽlénã fũ mụlé ị̃nádrị̃ Yẹ́sụ̃ ị̃sị̃jó rĩ ndrelé, ndre úgũ írã ꞌbụ́ tị ụ̃pị̃jó ✡ rĩ rá. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, uja ru cẹ̃lé vúlêlé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ, Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ rụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ be, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí nze kí ãmaní Úpí ꞌbã ãvũ ị̃nádrị̃ gá ꞌdãá rá! Ánị̃ dó ꞌdụ kí ĩꞌdi íngõlé yã rĩ gá ku!”

3 Pétẽrõ cẹ̃ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã ándrá lẽlé ambamba rĩ be ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ị̃nádrị̃ gâlé. 4 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ ndẽ Pétẽrõ ụ́ngụ́lẹ́ sĩ rá, ca ị̃nádrị̃ gâlé drị̃drị̃. 5 Ãvụ̃ vụ̃rụ́, ndre bõngó imve sĩ ãvũ umbéjó rĩ ꞌbụ́ agá ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ, wó gẹ̃rị̃ sĩ fi ꞌbụ́ agâlé ku. 6 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ dó mụ acálé ꞌbo, alị cọtị filé ꞌbụ́ agâlé, ịsụ́ bõngó imve sĩ Yẹ́sụ̃ umbéjó rĩ kí ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ, 7 ãzíla bõngó sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃kã umbéjó rĩ útra ĩꞌdi ngúlú ru bụ́lụ́ gá áꞌdụ̂sĩ. 8 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé tá calépi drị̃drị̃ rĩ fi dó vâ Pétẽrõ rụ́ ꞌbụ́ agâlé, ndre dó bõngó ꞌdã kí, ãꞌị̃ dó rá. 9 Wó ị́jọ́ sĩlé, Yẹ́sụ̃ la angá ídri drã agá rá rĩ agá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ku. 10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdĩ inga kí dó ru gõlé vúlé lị́cọ́ gá.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ru Mãgãdẽlénã nî

(Mãtáyõ 28:9-10; Mãrákõ 16:9-11)

11 Mãríyámũ ru ujalépi vúlé ꞌbụ́ tị gâlé rĩ tu pá awálé ãmvé ꞌdãá, ĩꞌdi ꞌbã awá agá ũcõgõ sĩ, ãvụ̃ ãngũ ãlụ̃lé ꞌbụ́ agâlé. 12 Ndre mãlãyíkã ru sulépi bõngó imve agá la kí ị̃rị̃, ri kí ãngũ sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ꞌbãjó rĩ gá, ãlu rĩ drị̃ gâlé ru ãzí rĩ ándrá pá gâlé ru. 13 Mãlãyíkã zị kî ĩꞌdi, “Ũkú ꞌdĩ, mi awá ãꞌdu sĩ?” Umvi ĩꞌbaní jọ, “ꞌBá ãzí ꞌdụ kí mání Úpí mádrị̂ ꞌbã ãvũ rá, wó ánị̃ dó mụ kí ꞌbãlé la íngõlé yã rĩ gá ku!”

14 Mãríyámũ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, uja ru ãngũ ndrelé ĩꞌdi ꞌbã ũngúkú gâlé, ndre Yẹ́sụ̃ tu pá ĩꞌdi ũngúkú gá ꞌdãá, wó nị̃ ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi yã rĩ gá ku. 15 Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Ũkú ꞌdĩ, mi awá ãꞌdu sĩ? Mi ãꞌdi ndrụ̃?” Ũrã Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ámvụ́ sõlépi la, umvi ĩꞌdiní, “Úpí, ídrĩ ꞌdụ la mi ꞌi yã áni, ílũ mání ãngũ la ma sĩ mụ aꞌdụ́lé la benĩ.”

16 Yẹ́sụ̃ umve ĩꞌdi ꞌi, “Mãríyámũ!”

Uja ru ãngũ ndrelé Yẹ́sụ̃ rụ̂lé, jọ ĩꞌdiní Yãhụ́dị̃ tị sĩ, “Rãbọ́nị̃.” (Ífí la Ímbápị.)

17 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí aló áma ụrụꞌbá ku, ãꞌdusĩku átụ drĩ mâ Átẹ́pị rụ́ ꞌbụ̃ gâlé ku. Wó ímụ mâ ádrị́pịka ꞌba rụ̂lé, ílũ ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi. Ma mụ tụlé mâ Átẹ́pị rụ́ vâ Átẹ́pị ĩmidrị̂ ꞌi, Ãdróŋá mâ rĩ ꞌi, ãzíla Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi.”

18 Mãríyámũ Mãgãdẽlénã mụ dó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé ị́jọ́ ꞌdĩ trũ, jọ ĩꞌbaní, “Ándre Úpí ꞌi áma mịfị́ sĩ rá.” Ãzíla nze dó ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí vú ĩꞌbaní.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbanî

(Mãtáyõ 28:16-20; Mãrákõ 16:14-18; Lụ́kã 24:36-49)

19 Sãbátũ ꞌbã ĩndró sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí ru jó agá, icí kí kẹ̃jị́tị cí ụ̃rị̃ ꞌbá ãmbogo ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ. Yẹ́sụ̃ afí jó agá ꞌdõlé, tu pá kí drĩdríŋĩ gá! Jọ ĩꞌbaní, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩminî.” 20 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọlé ꞌbo, iꞌda ru drị́ kí lúmã abe. Ãyĩkõ fụ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ĩꞌbã kí Úpî ndrejó rĩ sĩ. 21 Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní ị̃dị́, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩminî. Mâ Átẹ́pị ꞌbã áma tị ãpẽjó rĩ áni, ápẽ vâ ĩmi tị.” 22 Vu ãvẹ̃vị̃ kí drị̃ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌị́ Úríndí Ãlá ꞌdĩ ꞌi. 23 ꞌBá ĩmĩ ị́jọ́ ũnzí la trũjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rá rĩ, ála ĩꞌdi trũ ꞌbụ̃ gâlé rá. Wó ꞌbá ĩmĩ ị́jọ́ ũnzí la trũjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ ku rĩ, útrũ ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé ku.”

Yẹ́sụ̃ iꞌda ru Tómãsĩ nî

24 Tómãsĩ Dị̃dị́mã ꞌi rĩ, ándrá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ãzí. Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ãzí rĩ ꞌbaní rĩ sĩ ĩꞌdi ꞌdáyụ. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ãndre Úpí ꞌi rá.”

Tómãsĩ umvi ĩꞌbaní, “Ándre jõ drĩ lũsũmárĩ ꞌbã pámvú kí ku ãzíla ásu jõ drĩ áma tĩndrímváŋá lũsũmárĩ ꞌbã pámvú ꞌdã gá ku, ãzíla áma drị́ lúmã la sõlé ãjụ́ sĩ rĩ gá ku, má icó ị́jọ́ ĩmĩ jọlé ꞌdĩ kí ãꞌị̃lé ku.” 26 Sãbị́tị̃ ãlu ꞌbã vúlé gá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí vâ ru ãngũ ãlu ꞌdã gá, Tómãsĩ dó kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá cí, icí kí vâ ꞌdĩ sĩ kẹ̃jị́tị cí. Cécé ándrá drị̃drị̃ rĩ áni, Yẹ́sụ̃ tu pá kí drĩdríŋĩ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩminî.” 27 Jọ dó Tómãsĩ ní, “Índre áma drị́ kí, ísu ími tĩndrímváŋá kí agá ꞌdâ ãzíla mí ĩjũ ími drị́ sulé áma lúmã sõlé ãjụ́ sĩ rĩ gá. Mí adru ãꞌị̃táŋâ kóru ku, mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị̂ ꞌi.”

28 Tómãsĩ umvi Yẹ́sụ̃ ní jọ, “Mi Úpí mádrị̂ ꞌi ãzíla Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.”

29 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí ãꞌị̃ ma mî áma ndrejó mịfị́ sĩ rá rĩ sĩ. Drị̃lẹ́ba ꞌbá áma ndrelépi ku, wó ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbanî.”

Ásị́sị́ŋá ãmbógó Yõhánã ꞌbã bụ́kụ̃ ꞌdĩ sĩjó rĩ

30 Yẹ́sụ̃ idé tálí kí ũꞌbí ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã kí ndrelé cé rĩ kí, ãzí rĩ kí vâ ũꞌbí ru wó sĩlé vụ̃rụ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ku rĩ kî. 31 Wó úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí míní sĩ ãꞌị̃jó la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi, Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, ãzíla míní ĩꞌdi ãꞌị̃jó rĩ sĩ, mi dó sĩ adru ídri mgbã rĩ trũ ĩꞌdi rụ́ sĩ.

21

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ãzí rĩ ꞌbaní rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ, Yẹ́sụ̃ iꞌda vâ ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní mĩrĩ Tị̃bẹ́rị̃yã * tị gá, ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ꞌdĩ ꞌbã áni. 2 Ịsụ́ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi, Tómãsĩ Dị̃dị́mã ꞌi, Nãtãnị́yẹ́lị̃ angálépi Kána Gãlị́lị̃ gá rĩ, anzị Zĩbĩdáyõ drị̂ kí, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe ãngũ ãlu gá. 3 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ jọ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí rĩ ꞌbaní, “Ma mụ ị̃ꞌbị ꞌbelé.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ jọ kí, “Ãma mụ mí trũ.” Tụ kí dó pírí filé íꞌbó agâlé sĩ ị̃ꞌbị ꞌbejó ị́nị́-ãrã, wó aꞌbé kí ị̃ꞌbị ãluŋá la ku.

4 Ãngũ ꞌbã ụwị́ agá ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, Yẹ́sụ̃ tu pá túpũ gá ị̃yị́tị gá ꞌdãá, wó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ nị̃ kí ꞌbá ꞌdã ĩꞌdi ꞌi rĩ gá ku. 5 Yẹ́sụ̃ umve kí, zị kí, “Mâ wọ̃rị́kâ, ị̃ꞌbị ĩmi rụ́ ꞌdâ cí yã?”

Umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌDáyụ!”

6 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌbe bóyí ĩmidrị́ ꞌdĩ kí íꞌbó ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gâlé ru, ĩmi úꞌdîꞌda ị̃ꞌbị aꞌbé rá.” ꞌBe kí bóyí kí ị̃yị́ agâlé, ụ̃ꞌbị̃ kí bóyî asélé tí ị̃ꞌbị ꞌbã ꞌdejó bóyí agá wẽwẽ rú rĩ sĩ.

7 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ jọ Pétẽrõ ní, “ꞌBá ĩꞌdi Úpí ꞌi!” Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ la mụ arelé la ꞌbá ĩꞌdi Úpí ꞌi, umbé ru ụrụꞌbá bõngó sĩ ĩꞌdi ꞌbã tá uꞌájó pílílí ru rĩ sĩ. Mvu dó ị̃yị́ agâlé ị̃yị́ wẽlé ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ gâlé. 8 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí acelépi íꞌbó agá ꞌdĩ kí asé kí dó ị̃ꞌbị ãnzị ꞌdĩ kí bóyí trũ ị̃yị́tị gá ꞌdõlé, ãꞌdusĩku ace cajó ị̃yị́tị gâlé mítã túrú ãlu ꞌdĩpí. 9 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí mụ ãfũlé íꞌbó agâlé ị̃yị́tị gá ꞌdõlé ꞌbo, ndre kí ãcí ũdũlé velépi ꞌbo rĩ drị̃ gá ị̃ꞌbị kí ũꞌbĩ agá nĩ, ãzíla mũkátĩ trũ.

10 Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ají ị̃ꞌbị ĩminí aꞌbélé rĩ kí ꞌbã ãzí kî.”

11 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ tụ filé íꞌbó agâlé mụlé ĩꞌba abe bóyî asélé cínákí drị̃ gá ꞌdõlé, ala gá ị̃ꞌbị ãmbogo use-use rĩ kí túrú ãlu kãlị́ tõwú drị̃ na. Ị̃ꞌbị ꞌbaní táni adru agá wẽwẽ rú tí, bóyí ce ku. 12 Yẹ́sụ̃ umve dó kî, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́, ãma amụ́ kí ãkónã ụ̃ꞌbụ́tị drị̂ nalé!” Wó ꞌbá ãzí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí agá ꞌdãá ĩꞌdi zịlépi “Mi ãꞌdi ꞌi?” la yụ, ãꞌdusĩku nị̃ kí ĩꞌdi cé. 13 Yẹ́sụ̃ aꞌdụ́ mũkátĩ ĩꞌdi ꞌbã drị́ gá, fẽ ãzí rĩ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní nalé, idé vâ ị̃ꞌbị kí sĩ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni. 14 ꞌDĩ palé na Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ĩꞌdi ꞌbã angájó ídri drã agá ꞌbo rĩ sĩ rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ꞌbã azịjó Pétẽrõ ní rĩ

15 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ãkónã delé na agá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ zị Pétẽrõ ꞌi, “Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ílẽ ma ãndá ãni ndẽ ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí rá yã?”

Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, “Ãndá Úpí, ínị̃ cé álẽ mi rá.”

Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ífẽ mâ kãbĩlõmvaka ꞌbaní ãkónã.”

16 Yẹ́sụ̃ zị Pétẽrõ pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ, “Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ílẽ ãndá-ãndá rú ma rá yã?”

Pétẽrõ umvi, “Wõyí Úpí, ínị̃ cé álẽ mi ꞌi rá!”

Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímba mâ kãbĩlõ kí tã.”

17 Yẹ́sụ̃ zị Pétẽrõ pâlé na rĩ sĩ, “Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ílẽ ma rá yã?”

Pétẽrõ uꞌá dó cãndí sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ĩꞌdi zịjó pâlé na, “Ílẽ ma rá yã?” rĩ sĩ. Umvi dó Yẹ́sụ̃ ní, “Úpí ínị̃ ị́jọ́ pírí, ínị̃ álẽ mi rá yã rĩ gá cé.”

Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ífẽ ãkónã mâ kãbĩlõ ꞌbanî. 18 Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, mi ándrá drĩ adrujó kãrị́lẹ̃ rú rĩ sĩ, mi ími ụ̃sụ̃, mi drị̃ ko mụlé ãngũ ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ gá. Wó ídrĩ dó drụ́zị́ de ꞌbo, mi dó ími drị́ kí ĩjũ, ꞌbá ãzí kí dó ími umbé nĩ, ãzíla kí dó ími drị̃ ce agụlé ãngũ ími ásị́ ꞌbã lẽlé ku rĩ gá.”

19 Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la lũjó la Pétẽrõ ní drãŋá drụ́zị́ ĩꞌdi ꞌbã drãjó rĩ la rụ́kụma ají Ãdróŋá ní íngoní yã rĩ drị̃ gá. Yẹ́sụ̃ jọ dó Pétẽrõ ní, “Íbĩ áma vú!”

Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé lẽlé ambamba rĩ be

20 Pétẽrõ uja tị ĩꞌdi ꞌbã ũngúkú gâlé, ndre ꞌbá Yẹ́sụ̃ imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã kí vú ãbĩ agá. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ándrá ru ãtị̃lépi Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ĩꞌbaní íná ãsị̃jó rĩ najó rĩ sĩ, zịlépi la, “Ãꞌdi la mụ ími mẹ́lẹ́ mbelé nĩ?” yã rĩ ꞌi. 21 Pétẽrõ la mụ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba ꞌdã ndrelé ꞌbo, zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ãꞌdu la mụ ru idélé ĩꞌdi rụ́ nĩ?”

22 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ádrĩ lẽ ꞌbã adru ídri kpere mâ ãgõ agá, ími ị́jọ́ ala gá cí yã? Mí ãbĩ áma vú áyụ!” 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ iré dó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã ãzí kí bị́lẹ́ gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ icó dó drãlé ku. Wó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ adru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ mụ drãlé ku íni ku. Jọ ꞌbãngá, “Ádrĩ lẽ ꞌbã uꞌá ídri, ꞌbã drã ku kpere mâ ãgõ agá ími ị́jọ́ ala gá cí yã?”

24 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú nzelépi, ãzíla kí sĩlépi nĩ rĩ ꞌi, ãnị̃ cé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé rĩ kí ị́jọ́ mgbã la.

25 Ị́jọ́ ãzí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé wẽwẽ rú la kí cí. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé wẽwẽ rú ꞌdĩ kí údrĩ tá kí sĩ pírí bụ́kụ̃ kí agá la, mání ndrejó la rĩ sĩ ụ̃nọ́kụ́ icó tá calé sĩ kí tãmbajó pírí ku.

✡ 1:21 1:21 Ãzị́táŋá Amviŋá 18:18

✡ 1:23 1:23 Ĩsáyã 40:3

✡ 1:27 1:27 Lụ́kã 3:16

✡ 2:17 2:17 Zãbụ́rị̃ 69:9

✡ 4:5 4:5 Íꞌdóŋá 33:19; 48:22

* 4:54 4:54 Tálí … Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé Gãlị́lị̃ gá drị̃drị̃ rĩ idé ĩꞌdi Kána gá ĩꞌdi ꞌbã ị̃yị́ ujajó wáyĩnĩ rú rĩ ꞌi.

* 5:4 5:4 Vásĩ 4 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

† 5:7 5:7 ꞌBá ru ꞌbelépi ị̃yị́ agâlé drị̃drị̃ ru la adrí nĩ.

‡ 5:9 5:9 Sãbátũ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌbã kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó kí sĩ ãzị́ ngajó ku rĩ ꞌi.

✡ 6:31 6:31 Ãfũŋá 16:4, 15; Zãbụ́rị̃ 78:24-25

✡ 6:45 6:45 Ĩsáyã 54:13

* 7:14 7:14 Ụ̃mụ̃ nalé hémã agá rĩ la uꞌá ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃.

† 7:23 7:23 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí anzị ĩꞌbadrị̂ kí ĩtãrã ngọ́tị́ŋâ drĩ dó ca ụ́ꞌdụ́ ãrõ rĩ gá.

‡ 7:37 7:37 Ụ̃mụ̃ nalé hémã agá rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã agá pírí, átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ la ị̃yị́ ũsũ ãlĩtárĩ drị̃ gá, ꞌbá kí igájó ị́jọ́ ándrá Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌbaní ị̃yị́ fẽjó ãngũ kõtórõ rú rĩ gá rĩ sĩ.

✡ 7:38 7:38 Lẹ́vị̃ 23:36; Ị̃zẹ̃kẹ́lị̃ 47:1; Zãkãríyã 14:8

* 9:5 9:5 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ándrá adrujó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ sĩ, ꞌbá ndre kí ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ rá, ãma úꞌdîꞌda ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ndre Úríndí Ãlá rĩ agâ sĩ.

† 9:7 9:7 Sĩlõwámũ ꞌbã ífí tị la pẽjó.

✡ 10:34 10:34 Zãbụ́rị̃ 82:6

* 11:2 11:2 Ị́jọ́ Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pị ãdu ãjị́ trũ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũjó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ãzíla pá la lijó ĩꞌdi ꞌbã drị̃ꞌbị́ sĩ rĩ la mụ ru idélé cápĩtã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ gá drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ.

† 11:16 11:16 Dị̃dị́mã ꞌbã ífí ꞌbá ãwụ̃lé ị̃rị̃ rĩ ꞌi.

* 12:3 12:3 Aꞌdụ́ ãdu umvelé nárãdị̃ rĩ nụ́sụ̃ lítã.

† 12:5 12:5 Ãjẹ̃ ĩyõ ꞌdĩ ĩꞌdi dị̃nárị̃ túrú na sáwã Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdã sĩ ũyá ꞌbá ãlũ ãni ílí ãlu pírí rĩ ꞌi.

✡ 12:13 12:13 Zãbụ́rị̃ 118:25-26

✡ 12:15 12:15 Zãkãríyã 9:9

✡ 12:38 12:38 Ĩsáyã 53:1

✡ 12:40 12:40 Ĩsáyã 6:10

✡ 13:1 13:1 Mãrákõ 14:1

✡ 13:18 13:18 Zãbụ́rị̃ 41:9

✡ 15:20 15:20 Yõhánã 13:16

✡ 15:25 15:25 Zãbụ́rị̃ 35:19; 69:4

✡ 17:12 17:12 Zãbụ́rị̃ 41:9; Yẽrẽmíyã 13:18

✡ 18:9 18:9 Yõhánã 6:39

✡ 18:14 18:14 Yõhánã 11:49-50

* 18:28 18:28 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú filépi lị́cọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ru ku rĩ ꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí acá ãndị́ ru Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá. Icó kí dó sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ nalé ku.

† 18:31 18:31 Drã ꞌbá ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ãzị́táŋá ꞌbá Rụ́mã gá rĩ ꞌbadrị̂ gá rĩ la fẽ la nĩ.

✡ 19:24 19:24 Zãbụ́rị̃ 22:18

* 19:26 19:26 Gị̃rị́kị̃ tị sĩ údrĩ umve la ũkú ꞌdĩ rụ́ umvelé ị̃nzị̃táŋá ru ũkú ꞌbaní la.

✡ 19:28 19:28 Zãbụ́rị̃ 69:21; 22:15

✡ 19:36 19:36 Ãfũŋá 12:46; Kãlãfe 9:12; Zãbụ́rị̃ 34:20

✡ 19:37 19:37 Zãkãríyã 12:10; Ícétáŋá 1:7

✡ 20:1 20:1 Mãrákõ 15:46

* 21:1 21:1 Mĩrĩ ꞌdĩ ála vâ ĩꞌdi umve mĩrĩ Gãlị́lị̃ ꞌi.

ꞌEtáŋá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

ꞌEtáŋá

ꞌBá tị ũpẽlé rĩ ꞌbadrị̂

1

Yẹ́sụ̃ ní tụjó ꞌbụ̃ gá rĩ

(Mãrákõ 16:19-20; Lụ́kã 24:50-53)

1 Ãmbógó Téfũlõ, bụ́kụ̃ mádrị́ mâ sĩlé drị̃drị̃ rĩ agá, ásĩ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí drị̃ gá, sáwã ĩꞌdi iꞌdójó ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ngajó rĩ sĩ, 2 kpere ĩꞌdi ꞌdụ agá ꞌbụ̃ gâlé. Úꞌdụ drĩ ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé ku rú, azị ị́jọ́ ꞌdĩ ímbáꞌbá ĩꞌdi ãni ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé ụ̃pịgọŋa rú ꞌdĩ ꞌbaní ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị̂ sĩ. 3 Ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ꞌdĩpí ĩꞌdi ꞌbã drãŋá ꞌbã vúlé gá, iꞌda ru pâlé wẽwẽ rú, ꞌbã ndre kí ꞌi ídri rú rĩ, jọ kí ị́jọ́ ĩꞌba abe Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã drị̃ gá. 4 Ụ́ꞌdụ́ ãlu kí mụ amụ́lé ãngũ ãlu agá ꞌbo, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, “Ĩmi aꞌbe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ku. Ĩtẽ ꞌdâ kpere fẽtáŋá ándrá mâ ị́jọ́ jọlé ĩminí má átẹ́pị ꞌbã ũyõ sõlé ꞌbo rĩ fẽ agá ĩminî. 5 Yõhánã fẽ ándrá bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ sĩ, wó ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, ála ĩminí bãbụ̃tị́zị̃ fẽ Úríndí Ãlá rĩ sĩ.”

6 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ ru tralé ãngũ ãlu gá ĩꞌdi trũ ị̃dị́ ꞌbo, zị kí ĩꞌdi, “Úpí, mi dó úꞌdîꞌda mụ ũpĩ fẽlé vúlé Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ yã?”

7 Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Sáwã kí ụ́ꞌdụ́ la abe má Átẹ́pị Ãdróŋá ũꞌbã kí ũkpó ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ. Adru dó sĩ ị́jọ́ ĩmi ãni la ku kí nị̃jó kí ru idé ãꞌdụtụ́ rĩ yã rĩ. 8 Wó ĩdrĩ Úríndí Ãlá rĩ ịsụ́ ꞌbo, ĩmi dó gá tré ũkpõ sĩ, ĩmi dó adru mâ sãdínĩ rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, Yụ̃dị́yã gá, Sãmãríyã gá, ãzíla kpere ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbã ãsị̃ agá.” 9 Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, úꞌdụ dó ĩꞌdi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, ĩꞌbã kí drĩ ĩꞌdi ndre agá ꞌdâ, cọtị ụ̃rụ́ꞌbụ̃ atrị ĩꞌdi kí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá cí.

10 Wó ĩꞌbã kí ãngũ ndre agá ụrụgâlé Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, cọtị ꞌbá ãzí ị̃rị̃ bõngó sụ̃lépi imvesílílí la tu kí pá kí andre gá ꞌdâ, 11 jọ kí, “Ĩmi ꞌbá Gãlị́lị̃ gá ꞌdĩ, ĩtu pá ãngũ ndrelé ꞌbụ̃ gâlé íni la ãꞌdu sĩ yã? Yẹ́sụ̃ ĩmĩ ndrelé ꞌdụlé ụrụgâlé ꞌdĩ ꞌi, ĩꞌdi drụ́zị́ ãgõ cécé ĩmĩ vâ ĩꞌdi ndrejó mụ agá ꞌbụ̃ gâlé ꞌdĩ ꞌbã áni.”

ꞌBá pẽjó Yụ́dãsị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ

(Mãtáyõ 27:3-10)

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ gõ kí dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé angájó túpũ umvelé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌi rĩ drị̃ gá. ꞌBé ꞌdĩ ĩꞌdi ãni rú la kị́lọ̃mítã ị̃rị̃ ꞌdĩpí angájó táwụ̃nị̃ agâlé. 13 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ filé táwụ̃nị̃ agâlé ꞌbo, mụ kí dó tụlé jó ĩꞌbã kî sĩ uꞌájó rĩ agâlé. ꞌBá mụlépi rĩ kí; Pétẽrõ ꞌi, Yõhánã ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi, Ãndẽríyã ꞌi, Fị́lị́pọ̃ ꞌi, Tómãsĩ ꞌi, Bãrĩtõlõmáyõ ꞌi, Mãtáyõ ꞌi, Yãkóꞌbõ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi ꞌbá Rụ́mị̃ gá ꞌdĩ ꞌba abe rĩ ꞌi, ãzíla Yụ́dãsị̃ Yãkóꞌbõ ngọ́pị ꞌi. 14 ꞌBá ꞌdĩ kí ru tra ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá zịlé ãngũ ãlu agá, ũkú ĩꞌba abe ꞌdãá rĩ kî trũ, Mãríyámũ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ trũ, ãzíla Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka abe.

15 Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, ꞌbá ãni rú túrú ãlu kãlị́ ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ tra kí ru ãngũ ãlu gá, Pétẽrõ angá pá tulé ụrụgá jọ, 16 “Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ị́jọ́ ándrá sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá Úríndí Ãlá ꞌbã lũlé Dãwụ́dị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ nzejó Yụ́dãsị̃ úꞌdîꞌda acálépi ꞌbá Yẹ́sụ̃ rụlépi ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru rĩ drị̃ gá rĩ, ꞌbã idé ru cécé ꞌdĩ áni. 17 Yụ́dãsị̃ ándrá ꞌbá ãma ãzí ru la, ĩꞌdi ándrá vâ ãzị́ nga ãma abe.”

18 (Sĩlíngĩ Yụ́dãsị̃ ꞌbã ịsụ́lé ádrízã ĩꞌdidrị́ ũnzí ꞌdĩ sĩ rĩ sĩ, ayú kí ĩꞌdi sĩ ámvụ́ ĩgbãjó. Yụ́dãsị̃ drã ámvụ́ ꞌdã agá ꞌdãá, aꞌdé vụ̃rụ́, ala kpẹ̃ rá, ãzíla ífí la ãlĩ kí ru ãmvé. * 19 ꞌBá pírí uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ drị̃ gá rá, are kí vâ ị́jọ́ drị̃ la gá rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãngũ ꞌdã umve kí ĩꞌdi tị ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ Ãkẽlĩdámã ꞌi ífí la Ámvụ́ Ãrí drị́ rĩ ꞌi.)

20 Pétẽrõ jọ, “Bụ́kụ̃ Zãbụ́rị̃ drị̂ agá úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi,

“ ‘Lẽ jó ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã acá ándrú ru;

ꞌbá ãzí ꞌbã uꞌá vâ ala gá ku.’ ✡

Úsĩ vâ ị́jọ́ ꞌdĩ íni,

“ ‘ꞌBá ãzí ndú la ꞌbã ꞌdụ ãngũ ĩꞌdiní sĩ ãzị́ ngajó rĩ nĩ.’ ✡

21-22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí ndú la ꞌbã afí dó ãma agá sãdínĩ rú ángáŋá Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rĩ icéjó; ꞌbá íni rĩ ꞌbã adru ꞌbá uꞌálépi ãma abe iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ Yõhánã ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó Yẹ́sụ̃ nî rĩ gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ácị́ŋá ãma abe rĩ agá pírí la, kpere acájó ĩꞌdi ꞌbã ꞌdụŋá ĩꞌdi ꞌdụjó ꞌbụ̃ gâlé rĩ ndrelépi cé rĩ ꞌi.”

23 ꞌBá ꞌdĩ pẽ kí dó ꞌbá kí ị̃rị̃: Yụ̃sụ́fụ̃ umvelé Bãrĩsábã ꞌi vâ umvelé Jụ́sị̃tọ̃ ꞌi rĩ kí Mãtíyã be. 24 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, zị kí Ãdróŋá, jọ kí, “Úpí, ínị̃ ãma pírí ꞌdâ ꞌdĩ kí ásị́ cé, ílũ ãmaní ꞌbá mî pẽlé ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá, 25 ꞌbá icólépi ãzị́ ngalépi ụ̃pị́gọ́ŋá ru Yụ́dãsị̃ ãma aꞌbelépi drãlépi ꞌbo rĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ ꞌi.” 26 Ãdróŋá zịŋá ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbe kí dó jẽgê ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ũpẽjó, jẽgê ꞌde dó Mãtíyã drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbã kí dó ĩꞌdi ꞌbá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdã abe ãzị́ ngajó ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌbã ãzí ru.

2

Amụ́ŋá Úríndí Ãlá rĩ drị́ rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ Pẽndẽkósĩtõ * drị́ rĩ la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi ꞌdĩ tra kí ru pírí ãngũ ãlu gá. 2 Gbõŋáŋá ru ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí angá ụrụgâlé cécé wãbáŋá nulépi ũkpó sĩ rĩ áni, ga jó ĩꞌbã kî sĩ rijó ꞌdã agá tré. 3 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ndre kí ãko ãzí iꞌdálépi ãcí ꞌbã idrakátị áni la awa ru ndú-ndú, ãzíla uꞌde kí ꞌbá ãlu-ãlu drị̃ gá pírí. 4 ꞌBá ꞌdĩ ga kí dó Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré, iꞌdó kí dó ị́jọ́ jọlé tị ndú-ndú sĩ, Úríndí ꞌbã fẽlé ꞌbã jọ kí rĩ ꞌbã áni.

5 ꞌDãá ꞌbá Yãhụ́dị̃† rú angálépi sụ́rụ́ ndú-ndú gá ꞌbụ̃ ị̃ndụ́ gá Ãdróŋá rulépi ꞌdĩ, atrá kí ándrá ru ụ̃mụ̃ ꞌdã gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá. 6 Kí mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ nulépi ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãcẹ̃ kí ụ́ngụ́ sĩ ãꞌdu la ru idé nĩ yã rĩ ndrelé. ꞌBá ꞌdĩ ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃, ãꞌdusĩku are kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi ꞌdĩ ãlu-ãlu kí ị́jọ́ jọ agá tị ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ.

7 ꞌBá ꞌdĩ acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ jọ kí kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú, “Mgbã rĩ gá ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ꞌdĩ adru kí ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la ku yã? 8 Wó ãma are kí ị́jọ́ jọ tị ãmadrị́ lị́cọ́ gá rĩ kî sĩ cé íngoní-íngoní ru? 9 Ãma angá kí Pátĩyã gá, Mẹ́dị̃ gá, Ĩlámũ gá, Mẽsõpõtámĩyã gá, Yụ̃dị́yã gá, Kãpãdókĩyã gá, Pọ̃nị̃tásị̃ gá, Ásĩyã gá, 10 Fị̃rị́gị̃yã gá, Pãmũfílĩyã gá, Mị̃sị́rị̃ gá, ãma ãzí ꞌdĩ angá kí Lị́bị̃yã ꞌbã wókõ táwụ̃nị̃ Kụ̃rẹ́nị̃ gá, ãmụ́ ãzí ꞌdĩ angá kí Rụ́mị̃ gá 11 (ãma ãzí Yãhụ́dị̃ rú vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ru ujalépi ãꞌị̃táŋá Yãhụ́dị̃ drị̂ agá) rĩ angá kí Kụ̃rẹ́tị̃ gá ãzíla Ãrábũ ꞌbã ãngũ gá, wó ãma are kí ꞌbá ꞌdĩ kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí jọ agá tị ãmadrị̂ sĩ, ãzíla ãma are kí ãma bị́lẹ́ sĩ!” 12 ꞌBá ꞌdĩ kí drị̃ iza ru, ri kí ru ụzịlé kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?” 13 ꞌBá ãzí rĩ ri kí kí gụlé gụ̃gụ̃ jọ kí, “ꞌBá ꞌdĩ mvụ kí ꞌbãngá íwá!”

Ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã nzelé rĩ ꞌi

14 Pétẽrõ asé ru pá tulé drị̃lẹ́ gá ụ̃pị́gọ́ŋá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ abe iꞌdó ị́jọ́ jọlé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ jọ, “Mâ ádrị́pịka ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá pírí uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ, ĩmi are ị́jọ́ mâ mụlé jọlé ị́jọ́ ru idélépi úꞌdîꞌda ꞌdĩ drị̃ gá rĩ múké-múké. 15 ꞌBá ꞌdĩ ĩmẽrã kí cécé ĩminí ũrãlé ꞌdĩ ꞌbã áni la ku ãngũ drị̃ ụ̃ꞌbụ́tị. 16 Be la ịsụ́ kí ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị́ ándrá nábị̃ Yọ́wẹ̃lị̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi:

17 “ ‘Ãdróŋá jọ, ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ sĩ,

ma Úríndí mádrị̂ ũsũ ꞌbá kí drị̃ gá pírí.

Anzị ĩmidrị̂ kí ãzíla izonzi ĩmidrị̂ abe kí ị́jọ́ kí ũlũ,

kãrị́lẹ̃ ĩmidrị̂ kí mụ ícétáŋá ndú-ndú ndrelé,

ꞌbá ãmbá ꞌdĩ kí urobí la kí ũbĩ.

18 ꞌBo ma vâ Úríndí ũsũ ãtíꞌbó mádrị́ ãgọbị rú,

ãzíla ũkú ru rĩ kí drị̃ gá;

ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ĩndĩ, kí vâ sĩ ị́jọ́ kí ũlũ ĩndĩ.

19 Ma vâ ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la kí iꞌda ꞌbụ̃ gâlé,

ãzíla ícétáŋá ãzí kí idé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ,

ãrí, ãcí ãzíla ãcíkã kụngụdẹ la.

20 Ị̃tụ́ la mụ adrulé ị́nị́ rú, ĩmbâ la mụ adrulé ãrí ru.

Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ráká, ụ́ꞌdụ́ ãmbógó

Úpí drị́ ị́jọ́ lịjó rĩ la mụ acálé ĩndõ.

21 ꞌBá Úpî rụ́ umvelépi rĩ la patáŋá ịsụ́ rá.’ ✡

22 “Ĩmi ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ĩmi are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá ándrá Ãdróŋâ ꞌbã ũkpó fẽjó ĩꞌdiní ꞌbá kí adríjó ãzíla ícétáŋá ndú-ndú kí idéjó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rĩ ꞌi. Ĩnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí cé. 23 Ãdróŋá itú ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ ídu fẽ Yẹ́sụ̃ ĩmidrị́. Ĩmi itú dó sĩ ĩmi ꞌbá ũnzí ꞌdĩ abe ĩꞌdi ꞌdụjó mụlé ꞌdịlé rá ĩꞌdi ipaŋá mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ. 24 Ãdróŋá fẽ ndẽ drã rá, inga dó sĩ ĩꞌdi ídri rú, drã icó dó sĩ ũkpõ ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ gá ku. 25 Úpí Dãwụ́dị̃ jọ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá,

“ ‘Ụ́ꞌdụ́ pírí ma Úpí mádrị̂ ndre áma drị̃lẹ́ gá,

ĩꞌdi áma drị́ ãndá rĩ gá mání ũkpõ fẽjó,

má icó dó sĩ idélé ụ̃rị̃ sĩ ku.

26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãyĩkõ fi áma ásị́ gá, ãzíla ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ãyĩkõ rú ĩndĩ.

Ádrĩ táni adru ụrụꞌbá ãrí trũ rĩ trũ tí, ma ásị́ ꞌbã ị́jọ́ mádrị̂ kí tẽjó jã íni.

27 Ãꞌdusĩku Úpí mí icó áma aꞌbelé ꞌbụ́ gâlé ku,

ãzíla mí icó ꞌbá mí ãni ãlá rĩ aꞌbelé ŋmalé ꞌbụ́ gâlé ku.

28 Úpí, mí iꞌda mání gẹ̃rị̃ ídri drị́ gá rĩ ꞌbo,

ma dó uꞌá ãyĩkõ sĩ mî adrujó áma andre ga cí rĩ sĩ.’ ✡

29 “Má ádrị́pịka, ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ ãma áyị́pị Dãwụ́dị̃ drị̃ gá, Dãwụ́dị̃ drã ándrá rá, ị̂sị̃ ĩꞌdi rá, ị̃nádrị̃ la kpere úꞌdîꞌda ãma andre gá ꞌdâ cí. 30 Wó ĩꞌdi ꞌbã ándrá adrujó nábị̃ rú rĩ sĩ, ãzíla vâ ĩꞌdi ꞌbã nị̃jó la rá Ãdróŋá azị ándrá ĩꞌdiní, drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị̂ kí agá ꞌdâ, ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá ãzí inga ãlu ĩꞌdi mụ ãmbõgõ rụlé nĩ. 31 Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrejó ídu rĩ sĩ, jọ vâ ị́jọ́ Kúrísĩtõ ꞌbã angájó ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌi, jọ Ãdróŋá aꞌbe ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá ŋmalé ꞌbụ́ gâlé ku. 32 Ãdróŋá inga Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ rá, ãma dó sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ pírí sãdínĩ ĩꞌdi ãni. 33 Ãdróŋá ꞌdụ ĩꞌdi ụrụgá ꞌbãlé ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ãzíla ĩꞌdiní Úríndí Ãlá rĩ ịsụ́jó Átẹ́pị̃ drị́ ꞌbo rĩ sĩ, ũsũ dó ãma pírí Úríndí Ãlá ándrá ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ azịlé rĩ sĩ, ĩminí sĩ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrejó ãzíla arejó ꞌdĩ. 34 Dãwụ́dị̃ tụ ándrá ꞌbụ̃ gâlé ku, wó jọ vâ,

“ ‘Úpí Ãdróŋá jọ Úpí mádrị̂ nî:

“Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,

35 kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbã agá ími pálé gá.” ’ ✡

36 “Ĩmi ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí rá, Ãdróŋá inga Yẹ́sụ̃ ándrá ĩmĩ ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ adrujó Úpí ru ãzíla Kúrísĩtõ rú.”

37 ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ fi álị́ kí ásị́ gá ãzákírílílí, jọ kí Pétẽrõ ní ụ̃pịgọŋa ãzí ꞌdĩ abe, “Má ádrị́pịka ãma dó ãꞌdu idé ãma ní sĩ ãma pajó?”

38 Pétẽrõ umvi ĩꞌba nî, “Ĩmi uja ásị́, ĩmi pírí ꞌbã bĩ kí bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị́ ꞌdĩ kî sĩ ru trũ rá, ĩmi vâ sĩ ũkpó Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã fẽlé rĩ ịsụ́ ĩndĩ. 39 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ꞌdĩ bãsĩ ĩminí anzị ĩmidrị̂ abe, ãzíla ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã mụlé umvelé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãngũ álị́ gá ꞌdĩ kí abe.” 40 Jọ vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ wẽwẽ rú kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó ꞌbã mãmálá ĩꞌba rụ́ jọ, “Ĩpa ĩminí ĩmi ꞌbá úꞌdîꞌda ru izalépi rá ꞌdĩ kí agá ꞌdâ.”

41 ꞌBá ị́jọ́ Pétẽrõ drị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ bĩ kí bãbụ̃tị́zị̃ rá. Kãlãfe ꞌbá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ ũꞌbã dó ru álĩfũ na sĩ ị̃dị́.

Ídri ꞌbá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi

42 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ fẽ kí ru ásị́ pírí ímbátáŋá ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ rĩ kí ꞌbã imbálé rĩ drị̃ gá vâ tị icíma drị̃ gá, vâ ãkónã naŋá gá, ãzíla Ãdróŋá zịŋá gá. 43 ꞌBá pírí kí ándrá ụ̃sụ̃táŋá sĩ tálí wẽwẽ rú ándrá ụ̃pịgọŋa ꞌbã kí idélé rĩ kî sĩ. 44 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ri kí uꞌálé ãngũ ãlu gá tị icíma kí agá, ãzíla ri kí vâ ru ãzã kolé ãko pírí ĩꞌbadrị̂ kî sĩ. 45 Ãzí rĩ nga kí vâ ĩꞌbã ãko kí ị̃tụ̃ndãlé, awa kí séndẽ la kí kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã lẽŋá la rĩ ꞌbã vú sĩ. 46 Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ kí ru tra lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá. Kí íná ĩꞌbadrị́ kogâlé rĩ kí ají nalé ãngũ ãlu gá ĩndrã kóru ãyĩkõ sĩ, ásị́ ãlu sĩ 47 Ãdróŋá ịcụ́ŋâ trũ. ꞌBá pírí lẽ kí kí ãvá sĩ. Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ Úpí Ãdróŋá ũꞌbã ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ĩꞌdiní palé rá ꞌdĩ kí kãlãfe ĩꞌbadrị̂ gá.

3

Pétẽrõ adrí ꞌbá acálépi rá ãko aꞌị́lépi rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Pétẽrõ mụ kí Yõhánã be lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá sáwã úrômĩ ị̃tọ́lọŋá sĩ, ꞌdĩ sáwã Ãdróŋá zịjó rĩ ꞌi. 2 Ịsụ́ kí ágọ́bị́ ãzí tịlé ãcá trũ la kẹ̃jị́tị lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá ĩꞌbã kí umvelé Kẹ̃jị́tị Ũniyambamba rĩ gá ꞌdãá. Ụ́ꞌdụ́ pírí ꞌbá kí ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdụ agụlé kẹ̃jị́tị gâlé sĩ séndẽ aꞌị́jó ꞌbá filépi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé rĩ ꞌbadrị́. 3 Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ kí ndrelé Yõhánã be fi agá, ãꞌbã drị́ ãko aꞌị́jó ĩꞌbadrị́. 4 Pétẽrõ kí Yõhánã be ndre kí ĩꞌdi biri, ãzíla Pétẽrõ jọ, “Mí andré ãngũ ãma rụ́ ꞌdõlé.” 5 Cọtị ndre ãngũ ĩꞌba rụ́ ụrụgâlé, ũrãtáŋá ꞌi dó ãko ãzí ịsụ́ ĩꞌba rụ́ rá íni rĩ trũ.

6 Wó Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Séndẽ mádrị́ ꞌdáyụ, wó ma míní ãko má be cí rĩ fẽ. Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ꞌbã rụ́ sĩ ájọ, mí angá ụrụgá ãzíla ímụ!” 7 Cọtị rụ ĩꞌdidrị́ ãndá rĩ gá, ãzíla ko ãzã la inga ĩꞌdi ụrụgá. Ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ sĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã pá ãzíla ímgbíliŋá ịsụ́ kí ũkpó rá. 8 Mvu ụrụgá, tu pá ĩꞌdi pá sĩ, ãzíla iꞌdó acị́lé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ácị́ŋá, umvúŋá ãzíla Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́ŋâ trũ, mụ dó Pétẽrõ kí abe lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé. 9 ꞌBá ꞌdãá rĩ ndre kí ĩꞌdi mụ agá Ãdróŋá ịcụ́ŋâ trũ. 10 Ãzíla kí mụ ĩꞌdi ĩtrĩkãlé ágọ́bị́ jõ rilépi ãko aꞌị́lépi kẹ̃jị́tị lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá ĩꞌbã kí umvelé Kẹ̃jị́tị Ũniyambamba ꞌdã gá rĩ ꞌi ꞌbo, acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ãzíla ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌdi rụ́ rĩ sĩ.

Ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã jọlé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ

11 Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã drĩ uꞌde agá Pétẽrõ kí vú gâ sĩ Yõhánã be ãngũ ĩꞌbã kí umvelé Pãráta Sũlũmánĩ drị̂ ꞌi rĩ gá ꞌdãá, ꞌbá pírí ꞌdãá ꞌdĩ ãcẹ̃ kí pá utulé kí andre gá ꞌdãá, wó ụ̃sụ̃ kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ sĩ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃. 12 Pétẽrõ la mụ ꞌbá ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, jọ ĩꞌbaní, “Mâ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃, ĩmi ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãꞌdu sĩ, ãzíla ĩmi ãngũ andré ãma rụ́ ꞌdõlé biri íni la ãꞌdu sĩ? Ĩmi ũrã ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ũkpõ ãmadrị́ gá rĩ sĩ yã, jõku ãmaní Ãdróŋá rujó rĩ fẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ ní acị́jó nĩ? 13 Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi, Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ fẽ dị̃zã ĩꞌdi ꞌbã Ụ̃pị́gọ́ŋá Yẹ́sụ̃ drị́. Wó ĩfẽ ándrá ĩꞌdi ꞌbá ãzị́táŋá gá rĩ ꞌbadrị́, ĩgã ĩꞌdi Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá, átã kpere Pĩlátõ ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó ĩꞌdi aꞌbejó rá rĩ gá. 14 Ĩꞌdi ándrá ꞌbá Ãlá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ jọlépi rĩ ꞌi, wó ĩmi uja ĩꞌdi gãlé úmgbé, ĩmi uja ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá Pĩlátõ zịlé ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ aꞌbejó áyụ. 15 Ĩꞌdị ꞌbá ꞌbá drị̃ ꞌdelépi ídri gá rĩ rá, wó Ãdróŋá inga ĩꞌdi drã agá rĩ sĩ rá, ãzíla ãma dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã sãdínĩ. 16 Ũkpõ rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ drị̂ fẽ ãvẹ̃vị̃ ágọ́bị́ acálépi rá ꞌdĩ ní nĩ. Ágọ́bị́ ĩminí ndrelé ãzíla nị̃lé cé ꞌdĩ adrí ãꞌị̃táŋá ĩꞌdiní rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃jó rĩ sĩ; ãꞌị̃táŋá rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃jó rĩ ꞌbã ágọ́bị́ ꞌdĩ acálé múké, cécé ĩmi pírí ꞌbã ndrelé ꞌdĩ áni nĩ.

17 “Wó úꞌdîꞌda, mâ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ánị̃ rá ị́jọ́ ĩmĩ ãzíla ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú ĩmĩ ãni ꞌdĩ ꞌbã kí idélé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí ándrá ĩmĩ ị́jọ́ nị̃jó ku rĩ sĩ. 18 Ãdróŋá uyú ándrá ĩꞌdi ꞌbã nãbịya ꞌba rụ́ sĩ jọ, Kúrísĩtõ ĩꞌdidrị̂ la rú jõ ũcõgõ ịsụ́, wó fẽ ị́jọ́ ꞌdĩ uja ru idélé ãndá-ãndá ru gẹ̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ. 19 Ĩmi uja ásị́, ãzíla ĩmi uja tị Ãdróŋá rụ́, ĩꞌdi dó sĩ ũnzĩkãnã ĩmĩ idélé ꞌdĩ kí trũ rá. 20 Ĩdrĩ idé la rá, Ãdróŋá la ĩminí ũkpó Úríndí drị̂ fẽ rá, ãzíla ĩꞌdi Kúrísĩtõ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ĩminí ꞌbo rĩ tị ãpẽ ị̃dị́. 21 Ĩꞌdi ace ꞌbụ̃ gâlé kpere sáwã ãko pírí kí ꞌbãjó úꞌdí rĩ ꞌbã acá agá cécé ándrá Ãdróŋá ꞌbã uyúlé ĩꞌdi ꞌbã nãbịya ãlá údu ꞌdĩ kí tị gâ sĩ rĩ áni. 22 Mụ́sã jọ ándrá, ‘Úpí Ãdróŋá la ĩminí nábị̃ ãzí inga cécé mâ áni angájó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ. Lẽ ĩnga ãzíla ĩmi are ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã lũlé ĩminí rĩ kî. 23 ꞌBá ãzí nábị̃ ꞌdĩ tị arelépi ku rĩ ála ĩꞌdi awa ꞌbá Ãdróŋá drị́ rĩ abe ndú-ndú rá ãzíla ála ĩꞌdi ꞌdị rá.’ ✡

24 “Ãzíla nãbịya pírí ándrá ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi Sámụ̃wẹ̃lị̃ áni ãzíla vâ amụ́lépi ĩꞌdi vúlé gá rĩ uyú kí amụ́ŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi ãzíla ị́jọ́ úꞌdîꞌda ru idélépi ꞌdĩ kî. 25 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé nãbịya ꞌba rụ̂ sĩ rĩ kí ĩminí ãzíla ĩmi ale tị icítáŋá ándrá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní icílé Ãdróŋá be rĩ kî. Cécé Ãdróŋá ꞌbã jọlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ áni, ‘Ma rú sụ̃sụ́ wi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ.’ ✡ 26 Ãzíla Ãdróŋá ãpẽ vâ ĩꞌdi ꞌbã Ụ̃pị́gọ́ŋá tị drị̃drị̃ la ĩmi rụ́, wi ĩminí sụ̃sụ́, ĩmi aꞌbe rú sĩ gẹ̃rị̃ ị́jọ́ ũnzĩkãnã drị́ rĩ kí rá.”

4

Pétẽrõ kí adrujó Yõhánã be kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá rĩ

1 Pétẽrõ kí Yõhánã be ĩꞌbã kí drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌbá abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá ãzí ũꞌbí acá kí cọtị cí. ꞌBá ꞌdĩ kí agá ĩndĩ rĩ kí ãtalo lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí, ãsĩkárĩ ãmbógó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ ꞌi ãzíla ꞌbá Sãdũkáyõ rú ãgátã galépi ꞌdĩ kí abe. 2 Kí ásị́ iza ru, ãꞌdusĩku ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ꞌbá kí imbá agá jọjó la, Yẹ́sụ̃ angá drã agá rĩ sĩ rá, iꞌda dó sĩ ru mgbọ rú ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rú rá. 3 ꞌDãá, úrụ dó Pétẽrõ kí Yõhánã be úsu kí mãbụ́sụ̃ gá, ãꞌdusĩku ị̃tụ́ ꞌbã ꞌdejó ꞌdẽ-ꞌdẽ rĩ sĩ tẽjó la ãngũ ꞌba ụwị́ ráká. 4 Wó ꞌbá ãndá la ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí rá, ãzíla ãgọbị ꞌbã kãlãfe tụ ãni rú álĩfũ tõwú.

5 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú rĩ, kí ꞌbá ĩyõ, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe tra kí ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 6 Ịsụ́ kí ru átáló ãmbógó ãndânĩ Ánãsĩ kí Kãyị́fã be, Yõhánã ꞌi, Ãlẽkĩzéndã ꞌi, ãzíla vâ ꞌbá ãzí angálépi átáló ãmbógó ãndânĩ ꞌdã drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe. 7 Fẽ kí ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbaní pá tulé kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla iꞌdó kí kí ụzịlé, “Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ ũkpõ íngõ sĩ jõku rụ́ ãꞌdi drị́ gá rĩ sĩ?”

8 Pétẽrõ, galépi Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré rĩ, umvi kí, “Ĩmi drị̃lẹ́ ꞌbá ꞌbadrị̂ ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ. 9 Údrĩ tá ãma ụzị ãndrũ ị́jọ́ ũniyambamba rú idélépi ágọ́bị́ acálépi rá ꞌdĩ drị̃ gá adrí íngoní-íngoní ru yã rĩ sĩ, 10 wó lẽ ĩmi pírí ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí rá, ágọ́bị́ ꞌdĩ tu pá ĩmi drị̃lẹ́ gá ãlá ru íni la ũkpó rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú ĩminí ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ãzíla Ãdróŋâ ꞌbã ingalé angájó ꞌbá drãlépi rá ri kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ. 11 Ĩꞌdi

“ ‘Írã ĩmi ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ ꞌi,

acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú.’ ✡

12 Patáŋá la ru ịsụ́ rá la lú rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ; ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ãzí rụ́ Ãdróŋá ꞌbã ãfẽlé ála sĩ ru pa rá la yụ.”

13 ꞌBá dũwánĩ gá ꞌdĩ acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ndrejó la Pétẽrõ kí Yõhánã be kí táni ụ̃nị̃táŋâ kóru tí, tu kí pá ụ̃rị̃ kóru. Ĩtrĩkã kí cọtị Pétẽrõ kí Yõhánã be ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi la. 14 Wó ị́jọ́ ãzí ĩꞌbaní jọlé la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ndre kí ágọ́bị́ adrílé rá rĩ ꞌbã pá tu agá Pétẽrõ kî trũ Yõhánã trũ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá rá. 15 Gbõgbõ iyá kí ꞌbá ꞌdĩ kí dũwánĩ agá rĩ sĩ ãmvé ꞌdãá iꞌdó kí lụ̃kụ́dụ̃mẹ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá. 16 Zị kí ru, “Ãma kí ãgọbị ꞌdĩ kí idé ãꞌdu rú? ꞌBá pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá rĩ nị̃ kí tálí ru idélépi ꞌdĩ idé kí ru ĩꞌbadrị́, ãzíla ãma icó ãgátã la galé ku. 17 Wó ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã iréŋá ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá rĩ atrịjó, lẽ ãma uzá kí ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá ꞌbã jọ kî sĩ ị́jọ́ ꞌbá ãzí ní Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ ku.”

18 Cọtị umve kí kí vúlé, ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, “Ãzị́táŋá yụ ĩminí ị́jọ́ jọjó ãzíla ꞌbá kí imbájó rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ.” 19 Wó Pétẽrõ kí Yõhánã be umvi kí, “Ị́jọ́ Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị múké rĩ íngõ ꞌi, ãmaní ĩmi rujó yã jõku Ãdróŋá rujó yã? 20 Wó jõ ãma sĩ rĩ gá ãma icó ĩyãŋãlé tú ị́jọ́ ãmaní ndrelé ãzíla arelé ꞌdĩ kî sĩ ku.” 21 ꞌDãá ꞌbá ãzị́táŋá gá ꞌdĩ li kí Pétẽrõ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ị̃dị́-ị̃dị́ ũkpómgboroto rú aꞌbe kí dó kí mụlé. Ndre kí ĩꞌdi ũkpó-ũkpó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽjó, ãꞌdusĩku ꞌbá pírí kí Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́ agá ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kî sĩ. 22 Ágọ́bị́ ãcâ trũ tálí sĩ adrílépi rá ꞌdã ꞌbã ílí ndẽ dó kãlị́ sụ rá.

ꞌBá Ãdróŋá agá rĩ kí ũkpõ ịsụ́jó rĩ

23 Ála mụ Pétẽrõ kí aꞌbelé Yõhánã be ꞌbo, mụ kí ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌba rụ́, ũlũ kí ị́jọ́ ãtalo ãmbogo ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌbã kí jọlé ĩꞌbaní rĩ kí pírí. 24 Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, inga kí ru ụ́ꞌdụ́kọ́ ãlu Ãdróŋá zịjó, jọ kí, “Ãdróŋá ãmbógó rĩ, mi ãko pírí ꞌbụ̃ gá, ụ̃nọ́kụ́ gá, mĩrĩ agá ãzíla ãko ala gá ꞌdĩ kí ũꞌbãlépi mi ꞌi rĩ ꞌi. 25 Íjọ ándrá ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ agâ sĩ ãmã áyị́pị mî ụ̃pị́gọ́ŋá Dãwụ́dị̃ tị gâ sĩ, ĩꞌdiní jọjó la:

“ ‘ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ acá kí ũmbájírílí íni ãꞌdu sĩ,

ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ị́jọ́ ãzị̂ kóru ꞌdĩ kí itú ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

26 Ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ itú kí ru

ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ icí kí tị

ãꞌdị́ ꞌdịlé Ãdróŋá be ãzíla Kúrísĩtõ ĩꞌdidrị̂ be!’ ✡

27 “Wó ãndá-ãndá ru, Hẽródẽ kí Pọ̃nị̃tị́yọ̃ Pĩlátõ be amụ́ kí ru icílé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ abe mî ụ̃pị́gọ́ŋá ãlápítí Yẹ́sụ̃ mî ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ụrụꞌbá gá. 28 ꞌBá ꞌdĩ tra kí ru ị́jọ́ míní itúlé ũkpõ mídrị́ gá rĩ sĩ ãzíla mî ásị́sị́ŋá ꞌbã ũrãlé ĩꞌdi rú ru idé rá rĩ idélé. 29 Úꞌdîꞌda Ãdróŋá, mi drĩ ị́jọ́ mgbọ́rọ́kọ̃ ĩꞌbã kí idélé ãma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãzíla ífẽ mî ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ ũlũjó ụ̃rị̃ kóru vâ mgbọ rú. 30 Mí ĩjũ ími drị́ sĩ ꞌbá adríjó, ãzíla ífẽ ícétáŋá ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ ꞌbã idé kí ru rụ́ mî Ụ̃pị́gọ́ŋá Ãlápítí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ.”

31 Kí mụ Ãdróŋâ zịŋá delé ꞌbo, ãngũ ĩꞌbã kî sĩ ru trajó ꞌdã aya ru aya-ayâ, Úríndí Ãlá rĩ fi kí agá, ꞌdãá iꞌdó kí dó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũlé ụ̃rị̃ kóru.

ꞌBá Ãdróŋá agá rĩ kí ĩꞌbã ãko kí alejó ãlu rĩ

32 ꞌBá pírí Ãdróŋâ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbã ásị́ ãlu ãzíla ũrãtáŋá ãlu. Ĩꞌbã ãzí ãlu jọlépi la, “Ãko ãzí ꞌdõ má ãni áꞌdụ̂sĩ,” la yụ, wó ri kí ãko pírí ĩꞌba abe cí rĩ kí alelé ãlu. 33 Pétẽrõ kí ụ̃pịgọŋa ãzí ꞌdĩ abe ũkpõ ãmbógó la sĩ iꞌda kí ángáŋá Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ãzíla Ãdróŋá ũsũ ásị́ ị̃gbẹ̃ kí drị̃ gá pírí. 34 ꞌBá ãzí kí drĩdríŋĩ gá ãlu ãko ãzí lẽlépi la yụ. ꞌBá ámvụ̂ trũ rĩ kí jõku jó trũ rĩ kí kí ụzị rá, 35 kí séndẽ la ịsụ́lé rĩ kí ají fẽlé ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị́, ãzíla ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí séndẽ ꞌdĩ awa ꞌbá ãlu-ãlu ní ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ vú sĩ.

36 Yụ̃sụ́fụ̃ Lẹ́vị̃ rú tịlé Kũpórõ gá, ụ̃pịgọŋa ꞌbã kí umvelé Bãrãnábã ꞌi (ífí la ꞌbá ꞌbá ásị́ imbálépi rĩ ꞌi), 37 ụzị ámvụ́ ĩꞌdi ãni rú la, ají séndẽ la, ãzíla fẽ dó vâ ĩꞌdi ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị́.

5

Ãnãníyã kí Sãfírã be

1 Ágọ́bị́ ãzí rụ́ la Ãnãníyã ꞌi kí ũkû Sãfírã be ụzị kí ámvụ́ ĩꞌba ãni la ꞌbã ãzí. 2 Wó ꞌbá ꞌdĩ itú kí ị́jọ́ séndẽ ꞌbã ị́mbị́ tãmbajó cí dó vâ sĩ ị́mbị́ la fẽjó ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị́. Ãnãníyã amụ́ jọ ụ̃pịgọŋa ꞌbaní, “Séndẽ ãmaní ịsụ́lé ámvụ́ ãmã ị̃tụ̃ndãlé rĩ gá rĩ kí pírí ꞌdĩ.” 3 Pétẽrõ jọ Ãnãníyã, “Ãnãníyã, mí aꞌbe mi ásị́ ulélé Sĩtánĩ drị́ míní ĩnzõ alị́jó Úríndí Ãlá rĩ ní ãzíla mí uja vâ séndẽ míní ịsụ́lé ámvụ́ míní ị̃tụ̃ndãlé rĩ agá rĩ ꞌbã ị́mbị́ kpõlé cí ãꞌdu sĩ? 4 Mî drĩ ámvụ́ ꞌdĩ ị̃tụ̃ndãjó ku rĩ sĩ, ĩꞌdi mí ãni, mi vâ mụ ĩꞌdi ụzịlé ꞌbo, séndẽ la vâ mí ãni. Mí amụ́ drĩ vâ lẽlé ásị́ fẽlé ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó ãꞌdu sĩ? Mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ꞌbá ru ꞌdĩ ní la ku, mí alị́ ĩnzõ Ãdróŋá nî!” 5 Ãnãníyã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé, cọtị aꞌdé vũ gá káyĩ drã rá, ãzíla ꞌbá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá rĩ acá kí ụ̃rị̃ sĩ. 6 Kãrị́lẹ̃ ãzí afí kí umbé kí ãvũ la bõngó sĩ, ꞌdụ kí ĩꞌdi ãmvêlé ị̃sị̃ kí ĩꞌdi rá.

7 Sáwã na ꞌbã vúlé gá ĩꞌdi ꞌbã ũkû afí jó agá ꞌdõlé ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí nị̃ŋâ kóru. 8 Pétẽrõ zị ĩꞌdi, “Ílũ mání, ãndá-ãndá ru ꞌdĩ séndẽ ĩminí ịsụ́lé mí ágô be ámvụ́ gá rĩ ꞌi yã?” Ũkû umvi, “Wõyí, ꞌdĩ bãsĩ séndẽ pírí ãmaní ịsụ́lé rĩ ꞌi.”

9 ꞌDãá Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Ĩmi uja Úríndí Úpí drị̂ ụ̃ꞌbị̃lé mí ágô be ụ̃ꞌbị̃-ụ̃ꞌbị̃ la ãꞌdu sĩ? Ãgọbị mí ágô ị̃sị̃lépi rĩ kí gápi kẹ̃jị́tị gá ꞌdã, kí vâ úꞌdîꞌda ími ꞌdụ ãmvélé ị̃sị̃lé ĩndĩ.” 10 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, cọtị aꞌdé vụ̃rụ́ uja drãlé rá. Ãgọbị tá be ꞌdĩ afí kí, kí mụ Sãfírã ndrelé drã rá, ꞌdãá ꞌdụ kí vâ ĩꞌdi ãmvé ãzíla ị̃sị̃ kí ĩꞌdi ágô Ãnãníyã andre gá ꞌdãá. 11 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe acá kí ụ̃rị̃ sĩ.

Tálí kí ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ abe

12 Tálí ri kí ru idélé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru wẽwẽ rú ꞌdĩ ꞌba abe ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ ꞌbadrị́. ꞌBá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ atrá kí ru ãlu Pãráta Sũlũmánĩ drị́ Ãdróŋâ zịjó rĩ gá. 13 ꞌBá ãzí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ gã kí ru icílé ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌba abe úmgbé, ĩꞌbaní táni ị́jọ́ jọjó ũkpómgboroto rú múké kí drị̃ gá rá tí. 14 Wó ꞌbá ũꞌbí ãgọbị rú ãzíla ũkú ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ ĩjãlã kí dó ru ũꞌbí ru. 15 Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kî sĩ, ꞌbá ají kí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ꞌbãlé gẹ̃rị̃ agá mgbọ́lọ́ ãzíla bị́rị̃sị̃ drị̃ gá, sĩ fẽjó la Pétẽrõ ꞌbã índríléndri ꞌba alị kí drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã alị agá ꞌdãá. 16 ꞌBá táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá rĩ ají kí ĩꞌbã ꞌbá ãyánĩ rú ãzíla ꞌbá úríndí ũnzí trũ rĩ kí ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ꞌba rụ́, wó ꞌbá ꞌdĩ adrí kí pírí rá.

Ụ̃pịgọŋa kí ĩcõcõŋãjó rĩ

17 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ kí ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdi abe angálépi amụtị ꞌbá Sãdũkáyõ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá ꞌdĩ kî, acá kí ãjã sĩ ụ̃pị́gọ́ŋá kî sĩ; ꞌdãá uja kí dó ru itúlé ị́jọ́ ãzí idéjó. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, rụ kí ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí, ãzíla ꞌbã kí dó kí mãbụ́sụ̃ gá. 19 Wó ị́nị́ ꞌdã sĩ, mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ gá rĩ nzị̃ kẹ̃jị́tị jó ꞌdã drị́ gá rĩ rá, aꞌdé ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí drị̃ trũ ãfũjó ãmvé, ãzíla jọ ĩꞌbaní, 20 “Ĩmụ pá tulé lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá, ãzíla ĩmi ũlũ ídri úꞌdí ꞌdĩ ꞌbá pírí ꞌbaní.” 21 Ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ ãꞌị̃ kí rá, ãzíla ĩꞌdi mụ calé ãngũsãrã sĩ fi kí lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá, iꞌdó kí ꞌbá kí imbálé.

Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ kí ꞌbá kí ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ trũ umve kí ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí pírí sĩ amụ́jó ị́jọ́ itújó ꞌbá ꞌdĩ kí ụzịjó. ꞌDãá pẽ kí ãsĩkárĩ kí tị ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpómgboroto rú trũ ụ̃pị́gọ́ŋá jó agá ꞌdã kí ajíjó kí drị̃lẹ́ gá. 22 Wó ãsĩkárĩ kí mụ acá trũ ꞌdĩ, ịsụ́ kí ụ̃pị́gọ́ŋá kí mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá ku, cọtị gõ kí vúlé ãmbogo ꞌbaní ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ trũ. 23 Jọ kí ĩꞌbaní, “Ãma mụ calé ꞌbo, ãma ịsụ́ ụ̂pị̃ kẹ̃jị́tị ꞌdã mgbemgbe ãzíla ꞌbá jó andre tẽlépi rĩ utu kí pá kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá, wó ãmaní kẹ̃jị́tị nzị̃ agá, ãma ịsụ́ ꞌbá ãzí ꞌdãá ku.” 24 Ãtalo ãmbogo rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ãsĩkárĩ ãmbógó ru lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdã andre tẽlépi rĩ abe ꞌbo, kí drị̃ ꞌbe ru ãꞌdu icó ru idélé ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ꞌba rụ́ nĩ yã rĩ sĩ rá. 25 ꞌDãá, ágọ́bị́ ãzí afí, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are! Ãgọbị ĩminí ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá rĩ kí ꞌbá kí imbá lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ gá ꞌdã.” 26 Cọtị ãsĩkárĩ ãmbógó mụ kí ãgọbị ĩꞌdidrị́ gá rĩ abe ụ̃pị́gọ́ŋá kí ajílé vúlé, ayú kí gẹ̃rị̃ sĩ ũkpõ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá icó kí kí uꞌbélé írã sĩ rá idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ.

27 Ají kí ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí jó agá, ꞌbã kí kí pâ tulé kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ụzị dó kî. 28 “Ãli ándrá ĩmi bị́lẹ́ ị̃ndụ́, lẽ ĩmi imbá ꞌbá kí ágọ́bị́ ꞌdĩ rụ́ sĩ ku, wó ĩndre dó drĩ ị́jọ́ ĩmi idélé ꞌdĩ ꞌi! Ĩmi iré úꞌdîꞌda ĩmĩ ímbátáŋá ꞌdĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agâ sĩ pírí, ãzíla ĩlẽ vâ ãma pá umbélé ĩꞌdi ꞌbã drã ꞌbã ị́jọ́ dãjó ãma ụrụꞌbá gá!”

29 Pétẽrõ kí ụ̃pịgọŋa ãzí ꞌdĩ kí abe umvi kí, “Lẽ ãma are Ãdróŋâ tị áyụ, adru ꞌbá ku. 30 Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ inga Yẹ́sụ̃ drã agá ĩminí ĩꞌdi ꞌdịjó ĩꞌdi ipaŋá mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ. 31 Ãdróŋá inga ĩꞌdi, ꞌbã ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ ãndá rĩ gá Úpí ru ãzíla ꞌBá ꞌbá Palépi rĩ rú, sĩ ãma Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní kẹ̃jị́ ịsụ́jó ásị́ ujajó ãzíla ũnzĩkãnã ĩꞌbadrị̂ kí trũjó rá. 32 Ãma dó sĩ sãdínĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã rĩ, Úríndí Ãlá rĩ be ꞌdĩ fẽtáŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ꞌbá ĩꞌdi ị́jọ́ arelépi rá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.”

33 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ala dra kí ũmbã sĩ, lẽ kí dó vâ ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí ụꞌdị́lé rá. 34 Wó kí ãzí ãlu Fãrĩsáyĩ rú ãzíla ímbápị ãzị́táŋá drị́ ꞌbá ꞌbaní ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ umvelé Gãmãlị́yẹ́lị̃ ꞌi rĩ tu pá ụrụgá ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá. Fẽ ãzị́táŋá ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí ꞌdụjó ãmvé sáwã were ãni. 35 Ãzíla jọ ꞌbá ꞌbaní, “Mâ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ĩmi adru múké-múké ị́jọ́ ĩmĩ lẽlé idélé ꞌbá ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ kî sĩ. 36 Ĩmi ũrã drĩ Tẽyũdásĩ ãfũ ándrá ídu ílí ãzí sĩ, ꞌbã ándrá ru ꞌbá kẹ́jẹ́ŋị́ la rú, ãzíla ꞌbá ũgũgõ túrú sụ la fi kí ándrá ĩꞌdi rụ́. Wó úꞌdị ándrá ĩꞌdi rá, ꞌbá pírí ĩꞌdi vú bĩlépi rĩ iré kí rá, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã iꞌdólé rĩ drã ándrá rá. 37 ꞌDã vúlé gá, Yụ́dãsị̃ Gãlị́lị̃ gá rĩ ãfũ sáwã ꞌbá kí lãjó rĩ sĩ, ꞌbá wẽwẽ rú ꞌde kí vú la gâ sĩ, ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌdị kí ĩꞌdi rá, ãzíla ꞌbá vú la bĩlépi rĩ iré kí rá. 38 Ị́jọ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ sĩ álẽ lũlé la ĩminí, lẽ ĩꞌdụ ị́jọ́ ãzí ꞌbá ꞌdĩ ꞌba rụ́ ũnzí ku, ĩmi aꞌbe kí cã! Ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé ãzíla idélé ꞌdĩ drĩ kí adru ꞌbá ꞌbá la, kí rú jõ ãvĩ rá. 39 Wó drĩ kí angá Ãdróŋá drị́, ĩmi icó kí ndẽlé ku. Ĩmi rú jõ ĩmi ịsụ́ ãꞌdị́ ꞌdị agá Ãdróŋá be!”

ꞌBá ãzị́táŋá gá ꞌdĩ bĩ kí ị́jọ́ Gãmãlị́yẹ́lị̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ vú. 40 Umve kí ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí jó agá co kí kí, ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, lẽ ꞌbã jọ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ sĩ ị̃dị́ ku. ꞌDãá aꞌbe kí dó kí rá.

41 Ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí mụ ꞌbá ãzị́táŋá gá ꞌdĩ kí aꞌbelé ꞌbo, ãyĩkõ fụ kí, ãꞌdusĩku Ãdróŋá lã kí ꞌbá múké ru kí cojó Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ sĩ rĩ sĩ. 42 Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ gá ãzíla ꞌbá ꞌbã lị́cọ́ kí agâ sĩ ri kí ꞌbá kí imbálé ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ ũlũlé.

6

ꞌBá ázị̂rị̃ ũpẽlé ãzãkoma fẽlépi rĩ kî

1 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã kãlãfe la mụ tụlé ũkpõ sĩ ꞌdãá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Gị̃rị́kị̃ tị jọlépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá ununuŋá fi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú tị lị́cọ́ gá rĩ jọlépi rĩ abe. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú Gị̃rị́kị̃ tị jọlépi rĩ jọ kí, úfẽ ãwụzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ãkónã awalé ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ múké-múké ku. 2 Cọtị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ tra kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí pírí ítútáŋá itújó, jọ kí, “Ãma ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ, lẽ ãma ayú kí sáwã ãmadrị̂ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ imbájó ãzíla ũlũjó, adru ị́jọ́ íná awajó rĩ ꞌi la ku. 3 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩndre drĩ ãngũ ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ, ãzíla ĩmi ũpẽ ꞌbá ázị̂rị̃ kẹ́jẹ́ŋị́ ru, ãzíla galépi tré Úríndí Ãlá rĩ sĩ ãzíla vãtáŋâ trũ la kí, ãma mụ kí ꞌbãlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá. 4 Ãma kî dó sĩ sáwã ãmadrị̂ ayú ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ imbájó, Ãdróŋá zịjó ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ũlũjó.”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ unzí kí ãyĩkõ sĩ, ũpẽ kí dó ꞌbá ꞌdĩ kí: Sĩtéfũnõ ágọ́bị́ ãꞌị̃táŋá ũkpó galépi Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré rĩ ꞌi, Fị́lị́pọ̃ ꞌi, Põrõkõrósĩ ꞌi, Nị̃kị̃nọ́rã ꞌi, Tị̃mọ́nị̃ ꞌi, Pãménã ꞌi ãzíla Nị́kụ̃lã Ãnị̃tị́yọ́kị̃ rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ru ujalépi Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãꞌị̃táŋá gá dó acálépi ꞌbá Kúrísĩtõ vú bĩlépi rĩ rú rĩ ꞌi. 6 Úfẽ ꞌbá ꞌdĩ kí ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ ꞌbadrị́ ꞌbã kí drị́ kí drị̃ gá zị kí dó Ãdróŋá ĩꞌba nî.

7 Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ iré ru, kãlãfe ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị́ rĩ ị̃drị̃ ru rá gbõŋáŋá ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãzíla ãtalo ũꞌbí ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ rá.

Sĩtéfũnõ ꞌbã rụŋá

8 Sĩtéfũnõ galépi tré ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, ãzíla ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ rĩ idé ị́jọ́ tálí áni la kí ãzíla ícétáŋá ndú-ndú abe ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá. 9 Wó ãgọbị angálépi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ãzíla ãngũ ꞌbá kí imbájó ꞌbá ꞌbaní umvelé ꞌbá trũlé ꞌbo rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi rĩ gá, iꞌdó kí ãgátã galé ĩꞌdi trũ. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzí angálépi Kụ̃rẹ́nị̃ gá, Ãlẽkĩzéndrĩyã gá, Sĩlísĩyã gá ãzíla Ásĩyã gá la ga kí ãgátã ĩꞌdi be. 10 Kí agá ꞌbá ãzí ãlu pá tulépi sĩ ị́jọ́ jọjó nị̃táŋá ãzíla Úríndí Sĩtéfũnõ la sĩ ị́jọ́ jọjó rĩ drị̃ gá la yụ.

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũcĩ kí ãgọbị ãzí kí ĩnzõ alị́jó Sĩtéfũnõ ụrụꞌbá gá jọjó la, “Ãma are ĩꞌdi Mụ́sã ide agá, ãzíla vâ Ãdróŋá ide agá.” 12 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ usa ꞌbá kí ꞌa ꞌbá ĩyõ rĩ kí ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe. Rụ kí Sĩtéfũnõ ꞌi ãzíla ají kí ĩꞌdi ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá. 13 Sãdínĩ ĩnzõ rú la kí abe jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la ngá ụ́ꞌdụ́ pírí ị́jọ́ ũnzí rĩ kí jọjó ãngũ ãlá Ãdróŋá drị́ gá rĩ drị̃ gá, ãzíla ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ kí drị̃ gá. 14 Ãma are ĩꞌdi jọ la Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú rĩ la rú jó Ãdróŋá drị́ gá ꞌdĩ andi rá, ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã ajílé vụ̃rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ kí uja rá!” 15 ꞌDĩ gá ꞌdâ ꞌbá pírí dũwánĩ gá ꞌdĩ su kí mịfị́ Sĩtéfũnõ ụrụꞌbá gá ĩꞌdi ndrejó múké-múké, ãzíla ndre kí mẹ́lẹ́tị la uja ru dị̃lé cécé mãlãyíkã drị̂ ãni.

7

Ị́jọ́ Sĩtéfũnõ ní ị̃ndụ́ nzelé rĩ ꞌi

1 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ zị Sĩtéfũnõ ꞌi, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá-ãndá ru yã?” 2 Sĩtéfũnõ umvi, “Má átẹ́pịka ãzíla má ádrị́pịka, ĩmi are drĩ ma ꞌi. Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị rulé rũrũ rĩ iꞌda ándrá ru ãmã áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ní Mẽsõpõtámĩyã gá ĩꞌdi ꞌbã drĩ mụ agá Hãránĩ gá ku ꞌdĩ gá ꞌdĩ. 3 Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ nî, ‘Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi ꞌbá mídrị̂ kí abe, ímụ ãngũ mâ mụlé lũlé míní rĩ gá.’ ✡

4 “Ịbụrahị́mụ̃ aꞌbe ãngũ Kãlị̃dị́yã rá, mụ dó sĩ uꞌálé Hãránĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, átẹ́pị̃ drã rá. Ãdróŋá fẽ ĩꞌdiní mụlé uꞌálé ãngũ úꞌdîꞌda ãmã kí uꞌájó ꞌdĩ gá ꞌdâ. 5 Sáwã ꞌdã sĩ Ãdróŋá fẽ ãngũ ãzí Ịbụrahị́mụ̃ ní áꞌdụ̂sĩ la ku, átã ꞌbelé pá sĩ ꞌdõpí ꞌdãá la yụ. Ị́jọ́ ꞌdĩ ịsụ́ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ngọ́tị́ŋâ kóru, wó Ãdróŋá azị vâ ꞌi mụ ãngũ ꞌdĩ fẽlé ĩꞌdiní ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ rá. 6 Ãdróŋá jọ dó ĩꞌdiní, ‘Anzị mídrị̂ kí mụ uꞌálé ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá, kí mụ adrulé ãtíꞌbó, kí mụ ũcõgõ ịsụ́lé ꞌbá ꞌbadrị́ ílí túrú sụ ꞌdĩpí. 7 Wó Ãdróŋá jọ, ma mụ ị́jọ́ lịlé ꞌbá ĩminí ũcõgõ fẽlépi ꞌdĩ ꞌbanî, ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá anzị mídrị̂ kí dó ãfũ sụ́rụ́ ꞌdã gâlé rĩ sĩ, amụ́jó áma ị̃nzị̃jó ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’✡ 8 Ãdróŋá azị ándrá ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ ní anzị ãgọbị ĩꞌdidrị̂ kí ĩtãrãjó rá ícétáŋá ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá be tị icíma drị̂ icéjó. Wó Ĩsákã la mụ calé sãbị́tị̃ ãlu sáwã ĩꞌdi tịjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ ĩtãrã dó ĩꞌdi rá. Vúlé vúlé ru Ĩsákã ĩtãrã dó vâ ngọ́pị̃ Yãkóꞌbõ ꞌi rá, Yãkóꞌbõ ĩtãrã vâ anzị ĩꞌdidrị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã áyị́pịka rú ꞌdĩ kî.

9 “Anzị Yãkóꞌbõ drị́ ãzí rĩ acá kí ãjã sĩ ĩꞌbã ádrị́pị Yụ̃sụ́fụ̃ sĩ, ụzị kí ĩꞌdi ãtíꞌbó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbanî, wó Ãdróŋâ ándrá ĩꞌdi be cí. 10 Ãdróŋá mba tã la ũniyambamba rú ũcõgõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí agá. Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌbo, Ãdróŋá fẽ ĩꞌdiní ídri ãzíla úŋmĩ múké la, úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ uja dó sĩ ĩꞌdi ꞌbãlé ãmbógó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃lẹ́ gá ĩndĩ. 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú rílẽ aꞌdé ãngũ Mị̃sị́rị̃ ꞌbadrị́ Kãnánĩ be rĩ gá ũnzí, ají ũcõgõ ãmbógó ãmã áyị́pịka ꞌbã kî sĩ icójó íná ịsụ́jó ku la. 12 Yãkóꞌbõ la mụ arelé la ãná ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá cí ꞌbo, pẽ anzị ĩꞌdidrị̂ kí tị mụlé ãná ĩgbãlé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé. 13 Ãcị̃ pâlékó ị̃rị̃ rĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ru nị̃lé ádrị́pịka ꞌbanî, ãzíla fẽ ádrị́pịka kí nị̃lé Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní ĩndĩ. 14 ꞌDãá Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ ní lũjó la ꞌbã amụ́ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá ũgũgõ kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú ꞌdĩpí ꞌdĩ abe Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé. 15 Yãkóꞌbõ ko dó drị̃ mụlé Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãngũ ĩꞌbã kí ũdrãjó anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ gá. 16 Agụ kí ãvũ la kí ị̃sị̃lé Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ãngũ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé ꞌbá Hãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ séndẽ sĩ Kãnánĩ gá rĩ agá.

17 “Sáwã ándrá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịjó Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ la mụ acálé ãni rú ꞌbo, ꞌbá ãmadrị̂ kí kãlãfe tụ wẽwẽ rú Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá. 18 Íni kpere úpí ãzí Yụ̃sụ́fụ̃ nị̃lépi ku la ꞌbã Mị̃sị́rị̃ rụ agá. 19 Úpí ꞌdĩ ri ꞌbá ãmadrị̂ kí ulélé ulê, ãzíla ĩkpã kí, lẽ vâ ꞌba uꞌbé anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kí ásé gá ꞌbã ũdrã kí rú ꞌbã sĩ rá benĩ. 20 Sáwã ꞌdĩ ándrá dó bãsĩ Mụ́sã zolépi ũniyambamba rĩ tịjó rĩ ꞌi. Átẹ́pị̃ ri kí ãndrẽ be tã la mbalé lị́cọ́ gâ sĩ ĩmbá na. 21 Ála mụ Mụ́sã zị̃lé ásé gá ꞌbo, úpí Fãráwũ ị̃zẹ́pị mụ ĩꞌdi ịsụ́lé, ꞌdụ ĩꞌdi tãmbalé ngọ́tị́ŋá ĩꞌdi ãni la rú. 22 Ímbá ĩꞌdi ũndũwã ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ sĩ. Ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ũkpó ru vâ ãzị́ nga ũkpó ru ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá.

23 “Mụ́sã ílí la mụ calé kãlị́ sụ ꞌbo, iꞌdó ála ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí tãmba íngoní yã rĩ ndrụ̃lé. 24 Ĩꞌdi mụ ndrelé la ála ꞌbá ãzí Ịsịrayị́lị̃ rú la ní ũcõgõ fẽ ambamba ꞌbo, ko drị̃ mụlé ĩꞌdi ãzã kolé, uja ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdã ꞌdịlé rá. 25 Mụ́sã ũrã ꞌbãngá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã la Ãdróŋá la ĩꞌdi ayú sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí pajó íni, wó vã kí ku. 26 Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Mụ́sã ịsụ́ ꞌbá ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ rú la kí ru co agá, ụ̃ꞌbị̃ tí kí awalé sĩ tị icíma ajíjó kí drĩdríŋĩ gá, jọ, ‘Má ádrị́pịka, ĩmi pírí ꞌbá ãlu Ịsịrayị́lị̃ rú la kî, ãko ĩmi lẽjó ĩmi ụꞌdị́jó rá rĩ ãꞌdu?’ 27 Ágọ́bị́ ãzí tá lẽlépi ãzí rĩ ꞌdịlépi rá rĩ ze Mụ́sã tẽndẽrẽ bụ́lụ́ gá jọ, ‘Ãꞌdi ꞌbã Mụ́sã mi ꞌi, úpí ru ãma drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ lịjó mgbã la nĩ yã? 28 Ílẽ vâ áma ꞌdịlé cécé míní ájẹ́ ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌdịlé rĩ áni yã?’ ✡ 29 Mụ́sã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, apá mụlé uꞌálé ãngũ Mị̃dị́yánị̃ gá. ꞌDãá tị anzị ãgọbị kí ị̃rị̃.

30 “Ílí kãlị́ sụ la mụ alịlé ꞌbo, Mãlãyíkã iꞌda ru Mụ́sã ní mị̃rị́ velépi ãcí trũ lẹ̃kụ̃-lẹ̃kụ̃ ãngũ kõtórõ rú ꞌbé Sĩnáyĩ andre gá rĩ agá. 31 Mụ́sã uꞌá ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌdi ãcí ꞌdã ndrejó rĩ sĩ, se ru jãjã rú ãni rú ndrejó la múké-múké. Cọtị are Úpí Ãdróŋá ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ jọ, 32 ‘Ma Ãdróŋá mî áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi, ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.’ ✡ Mụ́sã ụrụꞌbá yã kpĩrí-kpĩrí ụ̃rị̃ sĩ, lẽ ãngũ ꞌdã ndrelé ị̃dị́ ku. 33 ꞌDãá Úpí Ãdróŋá jọ Mụ́sã nî, ‘Ítrũ kámúka ími pá gá ꞌdĩ kí rá, ãꞌdusĩku ãngũ mî pá tujó ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ãlá la. 34 Ãndá-ãndá ru ándre dó ũcõgõ ꞌbá má ãni Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã kí ịsụ́lé rĩ rá, má are vâ ãzá ĩꞌbaní talé rĩ rá, má amụ́ dó bãsĩ ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽlé. Mụ́sã, mí amụ́, ma mụ ími tị pẽlé Mị̃sị́rị̃ gá.’ ✡

35 “Mụ́sã ꞌdĩ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé ĩꞌbã kí jọjó la, ‘Ãꞌdi ꞌbã Mụ́sã mi adrujó úpí ru ãma drị̃lẹ́ gá ãzíla ị́jọ́ lịjó ãma drị̃ gá nĩ yã’ rĩ ꞌi. Wó Mụ́sã ꞌdĩ ándrá ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã tị pẽlé ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ ꞌi, ãzíla ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽjó mãlãyíkã ru iꞌdalépi mị̃rị́ velépi ãcí trũ rĩ sĩ rĩ ꞌi. 36 Mụ́sã ce ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ angájó Mị̃sị́rị̃ gá tálí idéŋâ trũ, ícétáŋá kî trũ, mĩrĩ ika rĩ agâ sĩ ãzíla ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ ílí kãlị́ sụ.

37 “Mụ́sã ꞌdĩ ándrá jọlépi la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní, ‘Úpí Ãdróŋá la ĩminí nábị̃ ãzí inga cécé mâ áni angájó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ’ rĩ ꞌi. ✡ 38 Mụ́sã ꞌdĩ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ru tralépi ãngũ kõtórõ rú ꞌdã kí drĩdríŋĩ gá ĩndĩ vâ ãmã áyị́pịka kí abe sáwã mãlãyíkã ꞌbã ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi, ají ándrá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ídri ukólépi ku rĩ drị̂ ũlũlé ãmanî.

39 “Wó ãmã áyị́pịka gã kí ándrá Mụ́sã ꞌbã ị́jọ́ arelé úmgbé, ũrã kí ásị́ gá gõjó vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé. 40 Jọ kí Ãrọ́nị̃ ní, ‘Mí idé ãmaní ãdroŋa kí, kî sĩ ãma drị̃ ce ị́jọ́ ãmadrị́ múké rĩ kí agá. Ãnị̃ ãꞌdu idé ru Mụ́sã ãma ajílépi angájó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé ꞌdõlé rĩ benĩ yã rĩ ku.’ ✡ 41 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ándrá dó bãsĩ ĩꞌbaní íꞌdá kãjóŋá áni rĩ sịjó rĩ, ri kí ídétáŋá kí idélé sĩ íꞌdá ĩꞌbaní idélé ĩꞌbã drị́ sĩ rĩ ị̃nzị̃jó. 42 ꞌDãá Ãdróŋá uja ru tị ĩꞌbaní bụ́lụ́ gá, Ãdróŋá aꞌbe dó kí lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí ị̃nzị̃lé, ꞌbá ní sĩlé bụ́kụ̃ nábị̃ ꞌbadrị̂ agá rĩ ꞌbã áni:

“ ‘ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ĩmĩ ándrá ãnãkpá kí ulị́jó sĩ ídétáŋá kí idéjó

ílí kãlị́ sụ ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé rĩ adru ándrá mánî ku.

43 Ĩꞌdụ ándrá jó ãdróŋá Mõlékĩ drị́ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ãzíla vâ Réfãnĩ ꞌi,

ĩmĩ ãdróŋá lẽlẽgó ru rĩ ꞌi ꞌdĩ kí,

ándrá íꞌdá ĩminí idélé ĩmidrị́ sĩ ĩminí ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kî.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó ĩmi nze agụlé’ ✡ álị́ ãngũ Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ gá.

44 “Ãmã áyị́pịka kí ándrá hémã Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá kî trũ rĩ trũ ãngũ kõtórõ rú rĩ gá ꞌdãá idé kí ándrá ĩꞌdi cécé lũlé Mụ́sã ní ãzí la vâ ĩꞌdiní ndrelé rĩ ꞌbã áni. 45 Vúlé vúlé ru ãmã áyị́pịka ándrá hémã ịsụ́lépi ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbadrị́ rĩ ꞌdụ kí hémã ĩndĩ sáwã Yósũwã ꞌbã kí drị̃ cejó Sụ́rụ́ Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌbaní ũkpõ fẽjó kí ndẽjó rá rĩ agá, ãzíla hémã uꞌá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá kpere Dãwụ́dị̃ ꞌbã sáwã gá. 46 Dãwụ́dị̃ ásị́ ị̃gbẹ́ ịsụ́lépi Ãdróŋá drị́ rĩ zị, ‘Ífẽ má ịsụ́ ũkpõ sĩ jó sịjó Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị́ rĩ nî.’ 47 Wó ngọ́pị̃ Sũlũmánĩ sị ándrá ĩꞌdiní jó nĩ.

48 “Wó Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ uꞌá jó ꞌbá ꞌbaní sịlé drị́ sĩ rĩ agá ku cécé nábị̃ ꞌbaní jọlé rĩ ꞌbã áni.

49 “ ‘Úpí Ãdróŋá jọ,

“ꞌBụ̃ ĩꞌdi úmvúke má ãni ãmbõgõ drị̂ ꞌi,

ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌdi ãngũ mání sĩ áma pá ꞌbãjó rĩ ꞌi.

Jó ĩminí mụlé sịlé mání rĩ gbẽtí la íngoní ru yã?

Jõku ãngũ mání mụjó avị́jó rĩ la mụ adrulé íngõlé yã?

50 Adru ándrá ma ꞌi Ãdróŋá ꞌi ãko ꞌdĩ kí ũꞌbãlépi rĩ ꞌi ku yã?” ’✡”

51 Sĩtéfũnõ jọ, “Ĩmi ꞌbá imbe ũkpó ꞌdĩ, ĩmi ásị́ mba íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi bị́lẹ́ dịrịmgba ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi cécé ĩmĩ áyị́pịka kî áni, ĩmi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Úríndí Ãlá rĩ gã úmgbé. 52 Ĩmi áyị́pịka fẽ kí vâ ũcõgõ nãbịya ꞌbaní pírí, ụꞌdị́ kí vâ ꞌbá amụ́lépi ị́jọ́ Ãdróŋá Ngọ́pị izatáŋâ kóru rĩ drị̂ ũlũlépi rĩ kí rá, ãzíla ĩmi uja Ãdróŋá Ngọ́pị mẹ́lẹ́ mbelé ĩꞌdị vâ ĩꞌdi rá. 53 Ĩmi ꞌbã sĩ vâ ꞌbá ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí ịsụ́lépi mãlãyíkã ꞌbadrị̂ sĩ rĩ ꞌi, kpere ĩmi ãꞌị̃ drĩ vâ ku!”

Drã Sĩtéfũnõ drị̂ ꞌi

54 ꞌBá ị́jọ́ amálépi rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé Sĩtéfũnõ tị gá íni ꞌbo, na kí trị́trị́ ĩꞌdiní. 55 Sĩtéfũnõ galépi Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị̂ sĩ tré rĩ ndre ãngũ Ãdróŋá rụ́ ꞌbụ̃ gá, ndre dó sĩ ãcí ꞌbã ãlámã imve Ãdróŋá drị̂, ãzíla cọtị ndre Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá tu agá Ãdróŋá ꞌbã drị́ wókõ ãndá gá rĩ gâlé ru. 56 Jọ, “Ĩndre drĩ, ándre ꞌbụ̃ tị nzị̃ ru mgbọ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ tu vâ pá Ãdróŋá ãmgbã rĩ ꞌbã drị́ wókõ ãndá gá rĩ gâlé ru ꞌdã!”

57 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzụ̃ kí ru bị́lẹ́ cí iꞌdó kí cẹ̃lé úzáŋâ trũ ũkpó sĩ Sĩtéfũnõ rụ̂lé ru. 58 Aꞌbé kí ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé rĩ sĩ ãmvé, iꞌdó kí dó ĩꞌdi uvúlé írã sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ũtrũ kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí fẽlé tãmbalé Sáwụ̃lọ̃ kãrị́lẹ̃ ru rĩ drị́. 59 ꞌBá ꞌdã ꞌbã kí Sĩtéfũnõ uvú agá írã sĩ ꞌdã gá, ꞌdãá Sĩtéfũnõ iꞌdó Ãdróŋá zịlé, “Úpí Yẹ́sụ̃, íꞌdụ áma úríndí fô!” 60 Sĩtéfũnõ aꞌdé ãjãgõrõ sĩ áwáŋâ trũ, “Úpí, íꞌbã izatáŋá ꞌdĩ kí drị̃ gá ku!” ꞌBo ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ jọjó ꞌbo rĩ sĩ, ꞌde dó rá.

8

1 Sáwụ̃lọ̃ ándrá vâ ꞌbá ãꞌị̃lépi la úꞌdị Sĩtéfũnõ rá rĩ ꞌbã ãzí ru ĩndĩ.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbaní ũcõgõ fẽjó rĩ

Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ cõcóŋá ãmbógó la acá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã kí ụrụꞌbá gá. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ iré kí ndú-ndú ãngũ Yụ̃dị́yã ꞌbadrị́ Sãmãríyã be rĩ agá pẽ lú ụ̃pịgọŋa kî. 2 Ãgọbị Ãdróŋá rulépi rũrũ rĩ ꞌdụ kí Sĩtéfũnõ ị̃sị̃lé rá, awá kí ĩꞌdi káyĩ.

3 Wó ꞌdĩ gá ꞌdâ Sáwụ̃lọ̃ iꞌdó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbaní ũcõgõ fẽlé ãzíla acị́jó jó ãlu-ãlu agâ sĩ, ãgọbị kí arụ́jó ũkú abe sulé mãbụ́sụ̃ gá.

Fị́lị́pọ̃ ꞌbã adrujó Sãmãríyã gá rĩ

4 ꞌBá irélé ꞌdĩ mụ kí ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ trũ drị̃ gá drị̃ gá ãngũ ĩꞌbã kí mụjó rĩ gá. 5 Fị́lị́pọ̃ mụ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã gá la gá, nze ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌdãá. 6 ꞌBá ru atrálépi wẽwẽ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ãzíla tálí Fị́lị́pọ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, ꞌbã kí bị́lẹ́ ị́jọ́ Fị́lị́pọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí arejó. 7 Úríndí ũnzí ũfũ ꞌbá wẽwẽ rú kí agá úzáŋâ trũ, ãzíla ꞌbá acálépi rá rĩ iꞌdó kí vâ acị́lé rá. 8 Táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ãyĩkõ ãmbógó la ãfũ dó sĩ nĩ.

Sị̃mọ́nị̃ újógó ru rĩ

9 Ágọ́bị́ ãzí ãlu ri ándrá uꞌálé ꞌdãá rụ́ la Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, ꞌbã ándrá ru ꞌbá ãzí ãmbógó la rú ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ũlẽgõ rú ꞌbá Sãmãríyã gá rĩ ꞌbaní indrélépi ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kî sĩ. 10 ꞌBá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá cí rĩ ri kí ị́jọ́ arelé ĩꞌdi tị gá, jọ kí vâ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá, “Ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá ãni umvelé Ũkpó Ãmbógó rĩ ꞌi!” 11 ꞌDe kí ĩꞌdi vú gâ sĩ, ãꞌdusĩku Sị̃mọ́nị̃ ri ĩꞌbaní ị́jọ́ ụ̃rị̃ fẽlépi ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí idélé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú. 12 Wó kí mụ ị́jọ́ Fị́lị́pọ̃ ꞌbã imbálé ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá ãzíla rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá ꞌdĩ arelé ãzíla ãꞌị̃lé ꞌbo, fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ãgọbị ãzíla ũkú ꞌbanî. 13 Sị̃mọ́nị̃ mgbã rĩ ãꞌị̃ rá bĩ bãbụ̃tị́zị̃ ĩndĩ, ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ fi ásị́ la gá tálí ãzíla ícétáŋá wẽwẽ rú Fị́lị́pọ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kî sĩ, bĩ dó vâ sĩ Fị́lị́pọ̃ vú ãngũ ĩꞌdĩ ꞌbã mụjó rĩ kí agá ĩndĩ tálí ãzíla ícétáŋá ꞌdĩ kî ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

14 Ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã kí mụ arelé la ꞌbá Sãmãríyã gá ꞌdã ịsụ́ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbo íni, pẽ kí Pétẽrõ kí tị Yõhánã be ĩꞌba rụ̂lé mụjó ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá yã rĩ ịsụ́lé. 15 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí mụ calé ꞌbo, zị kí Ãdróŋá ĩꞌbaní jọlé la lẽ ꞌba ịsụ́ kí Úríndí Ãlá rĩ ꞌi. 16 Ãꞌdusĩku Úríndí Ãlá rĩ asị́ jõ drĩ kí ãzí ãlu la drị̃ gá ku, lú ịsụ́ kí drĩ bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ. 17 ꞌDãá Pétẽrõ kí Yõhánã be tị̃ kí drị́ kí drị̃ gá, ãzíla ịsụ́ kí dó sĩ Úríndí Ãlá rĩ rá.

18 Sị̃mọ́nị̃ la mụ ndrelé la Úríndí Ãlá rĩ asị́ ꞌbá ãꞌị̃lépi rá rĩ kí drị̃ gá ꞌdõlé drị́ tị̃ŋá ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị̂ sĩ, lẽ séndẽ fẽlé Pétẽrõ ꞌbaní Yõhánã be sĩ ũkpõ ꞌdĩ ĩgbãjó. 19 Jọ Pétẽrõ ꞌbaní Yõhánã be, “Ĩfẽ mání ũkpõ ꞌdĩ ĩndĩ ꞌbá mâ vâ sĩ drị́ tị̃jó drị̃ la gá rĩ la sĩ Úríndí Ãlá rĩ ịsụ́ ĩndĩ.”

20 Pétẽrõ umvi Sị̃mọ́nị̃ nî, “Lẽ mi ꞌi, mî séndẽ ꞌdĩ abe ímụ ãcí gá míní ũrãjó la mí icó fẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ ĩgbãlé séndẽ sĩ rá rĩ sĩ. 21 Ãzị́ ãzí mí ãni ãma abe la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ími ásị́ adru Ãdróŋâ mịfị́ gá múké ku. 22 Mí uja ásị́, ízị Úpí ꞌi ími trũjó ị́jọ́ ũnzí míní ũrãlé ꞌdĩ kí agá rá. 23 Ándre íni ími ꞌa ũnzí ãjã sĩ, ãzíla ị́jọ́ ũnzí umbé mi cí.” 24 Sị̃mọ́nị̃ jọ Pétẽrõ ꞌbaní Yõhánã be, “Ãndá-ãndá ru ĩzị mání Úpí ꞌi, ị́jọ́ ĩminí jọlé ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu la ꞌba idé ru áma ụrụꞌbá gá ku fô.”

25 Pétẽrõ kí Yõhánã be mụ ị́jọ́ jọŋá delé ãzíla ị́jọ́ mgbã Úpí drị́ gá rĩ ũlũŋá delé ꞌbo, gõ kî dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ĩꞌbã kí gõ agá ꞌdâ, mụ kí ị́jọ́ úꞌdí Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ũlũ trũ tọ̃rọ́mẹ́ wẽwẽ rú Sãmãríyã gá ꞌdĩ kí agâ sĩ.

Fị́lị́pọ̃ kí ágọ́bị́ angálépi Ị̃tị́yọ́pị̃yã gá rĩ be

26 Ụ́ꞌdụ́ ãlu mãlãyíkã Úpí Ãdróŋá drị́ gá rĩ jọ Fị́lị́pọ̃ nî, “Mí adru bábá mụjó ándrâlé ru gẹ̃rị̃ iꞌdólépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá mụlépi kpere Gázã gá ꞌdã gá.” * 27 Fị́lị́pọ̃ iꞌdó dó ãcị̃ mụjó rá ꞌbo, íni ꞌdĩ ágọ́bị́ angálépi Ị̃tị́yọ́pị̃yã gá la ĩꞌdi mụ agá ĩꞌdidrị́ko gâlé, ĩꞌdi ándrá vâ ꞌbá ãzí rulé rũrũ, ĩrá ꞌdị́pị úpí ũkú ru Ị̃tị́yọ́pị̃yã gá rĩ pálé gá la, ágọ́bị̂ angá ándrá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Ãdróŋâ ị̃nzị̃lé. 28 Ĩꞌdi ꞌbã ãcẹ̃ agá gárĩ ĩꞌdi ãni kãyĩnõ ꞌbã selé nĩ rĩ sĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ri bụ́kụ̃ nábị̃ Ĩsáyã drị́ gá rĩ lãlé. 29 Úríndí Ãlá rĩ jọ Fị́lị́pọ̃ ní, “Ímụ adrulé gárĩ ꞌdã andre gá ꞌdãá ãni rú.” 30 Fị́lị́pọ̃ cẹ̃ rá are ágọ́bị́ tá Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú ꞌdĩ la bụ́kụ̃ nábị̃ Ĩsáyã drị́ gá rĩ la agá, zị ĩꞌdi, “Ínị̃ ị́jọ́ míní lãlé ꞌdĩ kí ífí rá yã?”

31 Ágọ́bị́ Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú ꞌdĩ umvi Fị́lị́pọ̃ ní, jọ, “Má icó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí nị̃lé íngoní-íngoní ru ꞌbá ãzí drĩ ífí la icé mání ku rĩ gá?” Umve dó sĩ Fị́lị́pọ̃ ꞌi amụ́lé rilé ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ꞌdãá. 32 Ị́jọ́ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ ágọ́bị́ Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú rĩ ꞌbã lãlé rĩ ándrá íni:

“ꞌDụ kí ándrá ĩꞌdi agụlé cécé kãbĩlõ agụlé lịlé lị̃lị̃ rĩ ꞌbã áni,

ãzíla ꞌdị kí ĩꞌdi cécé kãbĩlõ lịlé,

ru tị nzị̃lé ku rĩ ꞌbã áni.

33 Úfẽ ĩꞌdiní drị̃nzá, úlị ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ múké-múké ku.

ꞌBá ãzí ãlu icólépi ị́jọ́ nzelépi drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá rá la ꞌdáyụ,

ãꞌdusĩku ídri ĩꞌdidrị́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ãsị̃ ꞌbo.” ✡

34 Ãmbógó Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú rĩ zị Fị́lị́pọ̃ ꞌi, “Ílũ mání, nábị̃ la ị́jọ́ ꞌdĩ jọ ĩꞌdi drị̃ gá yã jõku ꞌbá ãzí ndú la drị̃ gá?” 35 ꞌDãá Fị́lị́pọ̃ iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ị́jọ́ tá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã lãlé rĩ drị̃ gá, ãzíla ũlũ ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ. 36 Ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ca kí ãngũ ị̃yị́ trũ la gá, ãmbógó Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú rĩ jọ, “Ị̃yị́ ãzí ꞌdĩ, ãꞌdu icó fẽlé la má ịsụ́ bãbụ̃tị́zị̃ ku rĩ gá nĩ?” [ 37 Fị́lị́pọ̃ jọ, “Mí icó bãbụ̃tị́zị̃ ịsụ́lé rá ídrĩ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃ ími ásị́ pírí sĩ rĩ gá.” Ãmbógó umvi má ãꞌị̃ dó rá Kúrísĩtõ ĩꞌdi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.] †

38 Atrị kãyĩnõ gárĩ selépi rĩ kí drị̃, fi kí Fị́lị́pọ̃ be ị̃rị̃ trá ị̃yị́ agâlé, ꞌdãá Fị́lị́pọ̃ fẽ ĩꞌdiní bãbụ̃tị́zị̃ rá. 39 Kí mụ ãfũlé ị̃rị̃ trá ị̃yị́ agâlé rĩ sĩ ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, Úríndí Úpí drị̂ ꞌdụ Fị́lị́pọ̃ ꞌi ũní rá, ãmbógó Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú ꞌdã ndre ĩꞌdi ị̃dị́ ku, wó mụ ĩꞌdi ꞌbã ãcị̃ trũ drị̃ gá ãyĩkõ ãmbógó íni la trũ. 40 Fị́lị́pọ̃ mụ ru ịsụ́lé Ãzótũ gá, ĩꞌdi ꞌbã mụ agá, ri mụlé ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ũlũ trũ táwụ̃nị̃ ãmbogo-ãmbogo rĩ kí agâ sĩ íni, íni kpere ĩꞌdi ꞌbã ca agá Kãyĩsárĩyã gá.

9

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ásị́ ujajó rĩ

(ꞌEtáŋá 22:6-16; 26:12-18)

1 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kî sĩ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã drĩ adrujó ũmbã ĩꞌdiní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ụꞌdị́jó rĩ trũ ásị́ gá rĩ sĩ, mụ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rụ́. 2 Jọ ꞌbã ãfẽ drĩ ĩꞌdiní wárãgã mụjó Dãmãsị̃kị́yã gá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, ꞌbá táni ãgọbị rú jõku ũkú ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ kí rụjó ũkpó sĩ agụjó sujó mãbụ́sụ̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.

3 Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã mụ agá ãni rú táwụ̃nị̃ Dãmãsị̃kị́yã drị̂ gá ꞌdãá, rụ̃gbụ́gbụ́ ãcí imve angájó ꞌbụ̃ gâlé ji ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá trộkị́lịrị. 4 Sáwụ̃lọ̃ aꞌdé vụ̃rụ́, are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdiní, “Sáwụ̃lọ̃! Sáwụ̃lọ̃! Mi áma ĩcõcõŋã íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

5 Sáwụ̃lọ̃ zị, “Mi ãꞌdi ꞌi, Úpí?” Ụ́ꞌdụ́kọ́ umvi, “Ma Yẹ́sụ̃ mî ĩcõcõŋãlé rĩ ꞌi. 6 Wó be la ínga, ímụ táwụ̃nị̃ agâlé, ãngũ mání sĩ mụjó lũjó la míní mi mụ ãꞌdu idélé yã rĩ gá.”

7 ꞌBá tá be acị́lépi Sáwụ̃lọ̃ abe ꞌdĩ tu kí pá ị́jọ́ jọŋâ kóru, are kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã rá, wó ndre kí ꞌbá ãzí ífí ãlu ku. 8 ꞌDãá Sáwụ̃lọ̃ angá vụ̃rụ̂lé nzị̃ ru mịfị́, wó ndre ãngũ gẹ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku mịfị́ la ãsã cí. ꞌBá tá mụlépi ĩꞌdi be ꞌdĩ rụ kí ĩꞌdi drị́ gá drị́ gá agụlé Dãmãsị̃kị́yã gâlé. 9 Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá Sáwụ̃lọ̃ uꞌá ụ́ꞌdụ́ na ndre ãngũ ku, na ãko ãzí ku, mvụ vâ ãko ãzí ku ĩndĩ.

10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la ándrá Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá cí rụ́ la Ãnãníyã ꞌi. Ị́jọ́ ãzí ícétáŋá ru la iꞌda ándrá ru ĩꞌdiní, ala gá Úpí Yẹ́sụ̃ umve ĩꞌdi, “Ãnãníyã!” Ãnãníyã umvi, “Ma ꞌdõnu, Úpí.”

11 Úpí Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí itú mi bábá, ímụ gẹ̃rị̃ umvelé Kpị ꞌdã agá, jó Yụ́dãsị̃ drị̂ agá, ízị ꞌbá angálépi Tãrãsị́sị̃ gá umvelé Sáwụ̃lọ̃ ꞌi rĩ ꞌi. Ĩꞌdi Ãdróŋá zị. 12 Ãzíla áfẽ ndre ícétáŋá ru ágọ́bị́ ãzí umvelé Ãnãníyã ꞌi rĩ ꞌbã amụ́ agá jó agá ꞌdõlé, drị́ tị̃ agá ĩꞌdi drị̃ gá ꞌbã ndre sĩ ãngũ ị̃dị́.”

13 Ãnãníyã umvi, “Úpí, ũꞌbí nze kí mání ị́jọ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ drị̃ gá rá ãzíla ị́jọ́ ũnzíríkãnã ĩꞌdĩ ꞌbã idélé ꞌbá ãlá mídrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌba rụ́ rĩ kí drị̃ gá ĩndĩ. 14 Ãzíla amụ́ vâ ũkpõ ãtalo ãmbogo ꞌdã ꞌbadrị̂ sĩ Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdõlé amụ́jó ꞌbá ími rụ́ umvelépi rĩ kí rụjó cí.” 15 Wó Úpí Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi mâ ãnájó ụ̃pị́gọ́ŋá mání pẽlé ị́jọ́ mádrị̂ kí ujílépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní, ũpi ꞌbaní ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ ꞌi. 16 Ãzíla ma vâ mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ mụjó ũcõgõ ịsụ́jó ị́jọ́ má drị̂ ũlũŋá sĩ rĩ kí iꞌdalé ĩꞌdiní rá.”

17 ꞌDãá Ãnãníyã mụ rá, fi Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gâlé, tị̃ drị́ Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá jọ, “Má ádrị́pị Sáwụ̃lọ̃, Úpí Yẹ́sụ̃ ándrá ru iꞌdalépi míní gẹ̃rị̃ gâlé míní amụ́jó ꞌdõlé rĩ sĩ, rĩ ãpẽ áma tị íni la mi sĩ ãngũ ndre ị̃dị́, ãzíla Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã ga sĩ ími agá tré benĩ.” 18 Cọtị ãko ãzí aꞌdé Sáwụ̃lọ̃ mịfị́ agâlé cécé ũgórókóꞌbõ áni, ꞌdâ ndre dó ãngũ ị̃dị́ rá. Tu pá ụrụgá sĩ bãbụ̃tị́zị̃ ịsụ́jó. 19 Sáwụ̃lọ̃ la mụ íná nalé ꞌbo, ịsụ́ ũkpõ úꞌdí ru.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó Dãmãsị̃kị́yã gá rĩ

Sáwụ̃lọ̃ uꞌá ụ́ꞌdụ́ were ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌba abe Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá. 20 Mụ dó pịrị ị́jọ́ ũlũlé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá jọjó la, Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.

21 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá ꞌdĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ, ãzíla jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ adru ándrá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌbá kí ụꞌdị́lépi rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ umveŋá sĩ rĩ ꞌi ku yã? Amụ́ vâ ínĩ ngá ị́jọ́ ĩꞌdi ãni ãlu ꞌbá kí trajó agụjó mãbụ́sụ̃ gá ꞌbá ãtalo ãmbogo rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ gá ku yã? Wó uja ru íni la ãꞌdu sĩ?”

22 Wó ꞌdãá ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ acá kí ũkpó trũ, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdĩ icó kí ĩꞌdi umvilé ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ iꞌda ru mgbọ rú Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé ãma pajó rĩ ꞌi.

Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ru apájó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drị́ gá rĩ

23 Ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí vúlé gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ri kí ru tralé ãlu ị́jọ́ itújó sĩ Sáwụ̃lọ̃ mbãjó ꞌdịjó rá. 24 Wó ꞌbá ãzí lũ Sáwụ̃lọ̃ ní ị́jọ́ itúlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí rá. Ị̃tụ́ kí ị́nị́ be ꞌbá ꞌdĩ ri kí ĩꞌdi tẽlé ꞌdịlé jó tị bõrõ táwụ̃nị̃ celépi cí rĩ drị́ gá rĩ kí agá.

25 Wó ị́nị́ ãzí ãlu ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌdụ kí ĩꞌdi gụ́fá sĩ mụlé sulé dẹ̃rị́sã bõrõ agá rĩ gâ sĩ ãmvélé apá dó sĩ rá.

26 Sáwụ̃lọ̃ mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ̃ꞌbị̃jó ru icíjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe pâlé wẽwẽ rú, wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ĩꞌbã ãzí ru ku, ãzíla idé kí dó vâ ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ. 27 Wó Bãrãnábã amụ́ Sáwụ̃lọ̃ ãzã kolé ĩꞌdi agụjó ụ̃pịgọŋa ꞌba rụ̂lé lũjó la ĩꞌbaní Sáwụ̃lọ̃ ndre Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi gẹ̃rị̃ gá, ãzíla Úpí jọ ị́jọ́ ĩꞌdi be rá. Nze vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó ụ̃rị̃ kóru Yẹ́sụ̃ drị̃ gá Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá rĩ ꞌi. 28 Ãzíla Sáwụ̃lọ̃ uꞌá dó sĩ ụ̃pị́gọ́ŋá abe, acị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá pírí ị́jọ́ ũlũ trũ ụ̃rị̃ kóru Úpí Yẹ́sụ̃ drị̃ gá. 29 Ri vâ ãgátã galé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Gị̃rị́kị̃ tị jọlépi rĩ abe, mbã kí tí vâ ĩꞌdi ꞌdịlé rá. 30 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ịsụ́lé ꞌbo, ꞌdụ kí Sáwụ̃lọ̃ agụlé Kãyĩsárĩyã gá tị la pẽjó Tãrãsị́sị̃ gá.

31 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yụ̃dị́yã gá, Gãlị́lị̃ gá ãzíla Sãmãríyã gá ꞌdĩ îcõcõŋá kí ku, ịsụ́ kî dó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃. Kí kãlãfe tụ ásị́ ũŋmĩŋá Úríndí Ãlá rĩ drị́ gá rĩ sĩ ĩꞌbã kí Úpí Yẹ́sụ̃ ní ãzị́ ngajó rĩ sĩ.

Pétẽrõ ꞌbã adrujó ãngũ Lụ́dã gá ãzíla Yópã gá rĩ

32 Pétẽrõ ꞌbã acị́ agá ãngũ pírí gá, ụ́ꞌdụ́ ãlu mụ drị̃ fụlé ꞌbá ãlá uꞌálépi Lụ́dã gá ꞌdĩ ꞌba abe. 33 ꞌDãá ịsụ́ ágọ́bị́ ãzí uꞌálépi mgbọ́lọ́ sị́ ílí ãrõ ãcá sĩ pá kóru umvelé Ãyĩnéyã ꞌi. 34 Pétẽrõ jọ Ãyĩnéyã ní, “Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ adrí mi ãlá ru ꞌbo, mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃ ꞌi.” Cọtị Ãyĩnéyã angá ụrụgá. 35 ꞌBá pírí uꞌálépi Lụ́dã gá ãzíla Sãrónĩ gá ꞌdãá rĩ ndre kí Ãyĩnéyã ꞌbã ácị́ŋá rá, cọtị ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ Úpí kí palépi rĩ rú rá.

36 Yópã gá ꞌdãá ũkú ãzí ándrá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la cí rụ́ la Tãꞌbị́tã ꞌi, * ũkú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la, ri sáwã ĩꞌdidrị̂ kí izalé ị́jọ́ múké idéjó ãzíla ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ãzã kojó. 37 Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ãyánĩ rụ ĩꞌdi uja drãlé rá. ꞌBá ũjĩ kí ãvũ la ãzíla agụ kí ꞌbãlé gõrófã agá ụrụgâlé ĩꞌdi ị̃sị̃ŋá tẽjó. 38 Ãngũ Yópã ꞌi rĩ ándrá Lụ́dã andre gá ꞌdãá ãni rú, ꞌbo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé Pétẽrõ ĩꞌdi Lụ́dã gá íni, pẽ kí ãgọbị kí tị ị̃rị̃ ị́jọ́ Tãꞌbị́tã drã rá rĩ trũ mãmálá ꞌbãjó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá, “Mí amụ́ gbõrú ãma rụ́ ꞌdõlé.”

39 Pétẽrõ angá amụ́lé ꞌbá ꞌdĩ abe. Ĩꞌdi mụ acálé ꞌbo, agụ kí ĩꞌdi gõrófã agâlé, ũkú ãwụzị rú rĩ atrá kí ru ĩꞌdi andre gá áwáŋâ trũ jó ãvũ ꞌbãjó rĩ agá. Ũkú ꞌdĩ kí dị̃ Pétẽrõ ní sátĩ ãzíla kọ́tị̃ ándrá Tãꞌbị́tã ꞌbã sõlé rĩ kí iꞌda sĩ. 40 Pétẽrõ iyá kí jó agâlé rĩ sĩ ãmvé, tị̃ ãjã vụ̃rụ́ zị Ãdróŋá, ĩꞌdi mụ zịlé la ꞌbo uja tị ãvũ rụ̂lé jọ, “Tãꞌbị́tã, mí angá ụrụgá!” Ũkú ꞌdĩ nzị̃ ru mịfị́, ĩꞌdi mụ Pétẽrõ ndrelé ꞌbo uja rilé rĩ rĩ. 41 Pétẽrõ se ru ãni rú ĩjũ drị́ ãzã la kojó ĩꞌdi ingajó. Umve ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ũkú ãwụzị rú ꞌdĩ kí abe amụ́jó ĩꞌdi fẽjó ĩꞌbadrị́ ídri rú. 42 Ị́jọ́ ꞌdĩ acị́ ãngũ Yópã drị̂ agâ sĩ pírí ꞌbá wẽwẽ rú uja kî sĩ ásị́ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó ꞌbá kí palépi rĩ rú. 43 ꞌDĩ gá ꞌdâ, Pétẽrõ uꞌá Sị̃mọ́nị̃ gọ́bẹ́rẹ́ idélépi rĩ drị́ko gá Yópã gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

10

Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ kí Pétẽrõ be

1 Ágọ́bị́ ãzí ándrá cí uꞌálépi Kãyĩsárĩyã gá rụ́ la Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ꞌi, ĩꞌdi ãsĩkárĩ túrú ãlu Rụ́mị̃ drị̂ kí ꞌbã ãmbógó. * 2 Ĩꞌdi ándrá ꞌbá Rụ́mị̃ rú Ãdróŋá rulépi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe ambamba la, ri vâ ꞌbá ándrá Yãhụ́dị̃ rú lẽmẽrí rĩ kí ãzã kolé, ĩꞌdi vâ Ãdróŋá zị agá ụ́ꞌdụ́ pírí. 3 Ũgũgõ sáwã úrômĩ ị̃tọ́lọŋá sĩ ndre ándrá mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ ícétáŋá agâ sĩ ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be, umve ĩꞌdi, “Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃!”

4 Su mịfị́ drị̃ la gá ụ̃rị̃ trũ umvi, “Úpí, ãko ãꞌdu?” Mãlãyíkã umvi, “Ãdróŋá uꞌá ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku ãꞌị̃táŋá mî ĩꞌdi ãꞌị̃jó ãzíla ãko mî fẽlé ꞌbá lẽmẽrí Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî rĩ ca kí ĩꞌdi rụ̂lé rá, ĩꞌdi dó sĩ bábá ími umvijó. 5 Ãzíla úꞌdîꞌda ípẽ ꞌbá ãzí kí tị mụlé ágọ́bị́ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ rĩ umvelé ãngũ Yópã gá. 6 Mụ ãmụ́ ru ágọ́bị́ gọ́bẹ́rẹ́ idélépi umvelé Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, lị́cọ́ trũ ãni rú la mĩrĩ tị gá rĩ drị́ko gá ĩꞌdi amụ́ míní ị́jọ́ patáŋá drị̂ lũlé.” 7 Mãlãyíkã la mụ mụlé ꞌbo, Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ umve ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdidrị́ la kí ị̃rị̃, ala gá ãsĩkárĩ ãzị́ ngalépi ꞌdãá Ãdróŋá rulépi ambamba la ãzí ãlu. 8 Nze ĩꞌbaní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí vú, uja dó kí tị pẽlé Yópã gá.

9 Drụ̃sị̃ ĩꞌbaní acá agá ãni rú Yópã gá sáwã ázíyá gá ꞌdĩ, Pétẽrõ mụ tụlé jó drị̃ gá Ãdróŋá zịlé. 10 Ãbị́rị́ ndẽ ĩꞌdi rá, lẽ tí ãko ãzí nalé, ꞌdĩ sĩ íná la drĩ aꞌdí agá aꞌdî ndre ícétáŋá ãzí. 11 Ndre ala gá ꞌbụ̃ tị nzị̃ ru mgbọ, ndre vâ ãko ãzí cécé bõngó ũgĩlé kónã la sụ rĩ kí agá aꞌbélé vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌbã áni la. 12 Ala gá ꞌdãá ãnãkpá ũví ndú-ndú lẽlé úna kí ku ꞌdĩ kí pírí cí; ãko ãgãlépi ꞌa drị̃ sĩ ãzíla ãríŋá ungalépi ụrụgâ sĩ ꞌdĩ kî trũ. 13 Ụ́ꞌdụ́kọ́ angá ala gâlé jọ, “Ínga ụrụgá, Pétẽrõ, mí ụlị́ ãko ꞌdĩ kí ãzíla ína kí rá.” 14 Wó Pétẽrõ umvi, “Yụ, Úpí, ána jõ drĩ ãko ãzí ãndị́ ru la ku.” 15 ꞌDãá are vâ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ꞌbụ̃ gâlé ị̃dị́, “Ãdróŋá drĩ jọ la ãko ꞌdĩ míní múké, lẽ íjọ ũnzí rĩ gá ku.” 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni pâlékó na, ꞌdãá úꞌdụ dó ãko bõngó áni ꞌdĩ ꞌbụ̃ gâlé vúlé.

17 Pétẽrõ ꞌbã drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ndrelé ꞌdĩ ífí ndrụ̃ agá ꞌdâ, ndre ꞌbá Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ꞌbã tị ãpẽlé ꞌdĩ kí pá tu agá Sị̃mọ́nị̃ drị́ jó tị gá ꞌdãá. 18 ꞌDãá zị kí, “Ãmụ́ ãzí rụ́ sĩ umvelé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi rĩ ꞌdâ cí yã?”

19 Pétẽrõ drĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ ífí ũrã agá, Úríndí jọ ĩꞌdiní, “Mí are! ꞌBá ãgọbị rú la kí na kí ími ndrụ̃. 20 Mí asị́ vụ̃rụ́ ími itúlé bábá, ígã jõ mụlé ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ ꞌbã abe ku, ãꞌdusĩku má ãpẽ kí tị ma ꞌi.” 21 Cọtị Pétẽrõ asị́ vụ̃rụ́ jọ ãgọbị ꞌdã ꞌbaní, “Ma bãsĩ ágọ́bị́ ĩmi ndrụ̃lé rĩ ꞌi, ĩmi amụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

22 Ãgọbị na ꞌdã umvi kí, “Ãmbógó Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ãsĩkárĩ Rụ́mị̃ gá rĩ ãpẽ ãma tị nĩ. Ĩꞌdi ꞌbá ãzí Ãdróŋá rulépi rũrũ vâ ꞌbá múké, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí rulé rũrũ íni la. Mãlãyíkã ãlá Ãdróŋá drị̂ jọ ị́jọ́ ĩꞌdi be, jọ ꞌbã umve mi ꞌi ĩꞌdidrị́ kogâlé, ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ mî mụlé jọlé ĩꞌdiní rĩ are.” 23 Pétẽrõ ꞌbã mãmálá aꞌị́ ãgọbị na ꞌdã kí ụ́ꞌdụ́ kojó ꞌdãá.

Pétẽrõ ꞌbã adrujó Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ drị́ jó agá rĩ

Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Pétẽrõ itú ru bábá mụjó ĩꞌba abe, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yópã gá ꞌdã ãzí rĩ mụ kí ĩndĩ. 24 Drụ̃sị̃ íni ca kí lị́cọ́ Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩꞌdi tẽjó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka umvelé umve-umve rĩ abe Kãyĩsárĩyã gá ꞌdãá. 25 Pétẽrõ ꞌbã lẽ agá fi agá jó agâlé ꞌdĩ gá ꞌdĩ, Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ụfụ kí drị̃ ĩꞌdi be, ꞌbe ru pálé la gá ꞌdãá vụ̃rụ́ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. 26 Pétẽrõ fẽ ĩꞌdiní angálé ụrụgá jọ, “Ítu pá ụrụgá, Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃, ma mâ ngá lú ꞌbá cécé mí áni.” 27 Pétẽrõ mụ kí ị́jọ́ jọ trũ Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ be kpere ĩꞌbaní ca agá jó ꞌbá ꞌbaní ru trajó wẽwẽ rú rĩ agâlé. 28 Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi pírí nị̃ kí rá ãzị́táŋá ãmadrị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ drị́ dị́nị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãmaní uꞌájó sụ́rụ́ ndú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe vâ adrujó ãmụ́ ru ĩꞌbadrị́ko gá ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni ku. Wó Ãdróŋá jọ mání, lẽ má umve ꞌbá ãzí ãluŋá la mẹ́rọ́ꞌbá ru jõku ãndị́ ru íni ku. 29 Bãsĩ gápi mâ amụ́jó kpílo gbõrú míní ꞌbá tị pẽjó má rụ́ ꞌbo rĩ sĩ ꞌdĩ. Ázị dó mi ꞌi, ípẽ ꞌbá kí tị má rụ̂lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

30 Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Alị ụ́ꞌdụ́ na ꞌbo, ándrá cécé sáwã úrômĩ sĩ ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni, ma Ãdróŋá zị agá ị̃tọ́lọŋá sĩ mádrị́ jó agá, rụ̃gbụ́gbụ́ ándre ꞌbá ãzí bõngó sụ̃lépi imvesílílí la pâ tu agá áma drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. 31 Jọ mání, ‘Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃! Ãdróŋá are zịtáŋá mídrị̂ rá ãzíla ndre vâ ãzãkoma míní fẽlé ꞌbá ꞌbaní rĩ kí rá, ãvĩ ị́jọ́ kí drị̃ gá ku.’ 32 Jọ vâ mání, ‘Ípẽ ꞌbá ãzí tị mụlé Yópã gá ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi rĩ rụ́, ĩꞌdi ãmụ́ ágọ́bị́ gọ́bẹ́rẹ́ idélépi umvelé Sị̃mọ́nị̃ ꞌi rĩ drị́ko gá mĩrĩ tị gá ꞌdã.’ 33 ꞌDĩ gá ꞌdâ ápẽ ꞌbá tị mí rụ̂lé cọtị mí idé vâ múké amụ́jó. Úꞌdîꞌda ãma dó pírí Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé ími tị gá rĩ arejó.”

Pétẽrõ jọ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî

34 Pétẽrõ iꞌdó ị́jọ́ jọlé, jọ, “Ánị̃ dó rá ãndá Ãdróŋá uya ꞌbá kí uya-uyâ ku. 35 Sụ́rụ́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí agá ꞌdâ, ãꞌị̃ ꞌbá ĩꞌdi rụ́ ịcụ́lépi ãzíla ꞌbá ị́jọ́ mgbã ngalépi rĩ kí rá. 36 Ĩmi are ándrá ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ajílépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Úpí ru sụ́rụ́ pírí ꞌbaní rĩ rụ̂ sĩ rĩ rá. 37 Ĩmi are ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé iꞌdójó Gãlị́lị̃ gá ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ gá sáwã Yõhánã ꞌbã ị́jọ́ bãbụ̃tị́zị̃ drị̂ ũlũjó rĩ ꞌbã ũngúkú gá rĩ rá. 38 Ĩnị̃ vâ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú Ãdróŋá ꞌbã adrujó ĩꞌdi be, ĩꞌdi vâ Úríndí Ãlá rĩ ũsũjó drị̃ la gá, ũkpõ trũ, acị́lépi ị́jọ́ múké idé trũ, ãzíla ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã umbélé cí ꞌdĩ kí adríjó rá rĩ rá.

39 “Ãma ụ̃pị́gọ́ŋá ru ꞌdĩ kí dó sĩ pírí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé ãngũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá ꞌdĩ ꞌbã sãdínĩ rú. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ipa kí ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá. 40 Wó ụ́ꞌdụ́ na Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá inga ĩꞌdi ídri, iꞌda ru úꞌdí ru 41 adru ꞌbá pírí ꞌbanî la ku, wó lú ꞌbá ándrá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ndrelépi cé, Ãdróŋá ꞌbã ándrá pẽlé ꞌbo ꞌdĩ ꞌbanî, ãma ándrá ãko nalépi ãzíla mvụlépi ĩꞌdi trũ sáwã ĩꞌdi ꞌbã angájó drã agá rĩ sĩ ꞌbo rĩ kî. 42 Ãzíla azị ãmaní ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ nzejó ꞌbá ꞌbanî iꞌdajó la ꞌi bãsĩ ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé, ị́jọ́ lịjó ꞌbá ídri rĩ kí drị̃ gá ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ abe rĩ ꞌi. 43 Nãbịya pírí ũlũ kí ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá, jọ kí, ꞌbá pírí ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá rĩ ála ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kî trũ rá ũkpó rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ.”

Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã asị́jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí drị̃ gá rĩ

44 Pétẽrõ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá jọ̃jọ̃ ꞌdĩ gá ꞌdĩ, Úríndí Ãlá rĩ asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ꞌbá tá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ arelépi ꞌdĩ kí drị̃ gá. 45 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ĩtãrãlé rá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá angálépi Yópã gá Pétẽrõ be ꞌdĩ acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã fẽtáŋá ĩꞌdi ãni Úríndí Ãlá rĩ ãsũjó vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị̃ gá ĩndĩ rĩ sĩ. 46 ꞌDĩ fẽ iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé tị ndú-ndú sĩ Ãdróŋâ ịcụ́ŋâ trũ cọtị Pétẽrõ jọ, 47 “ꞌBá ꞌdĩ ịsụ́ kí Úríndí Ãlá rĩ ꞌbo, cécé ándrá ãmaní ịsụ́lé rĩ ꞌbã áni. ꞌDâ ꞌbá ãzí icó dó kí ugalé úmgbé bãbụ̃tị́zị̃ ịsụ́jó ị̃yị́ sĩ la ku.” 48 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fẽ dó ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ. ꞌBá ꞌdãá ꞌdĩ zị kí Pétẽrõ ꞌi uꞌájó ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ were rú ị̃dị́.

11

Ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã vú nzelé rĩ

1 Ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ kí, ꞌbá Yụ̃dị́yã gá ãꞌị̃táŋâ trũ ꞌdĩ abe, are kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ rá. 2 Wó Pétẽrõ la mụ gõlé vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ru ĩtãrãlépi rá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ drĩ sĩ adrujó kí drị̃ gá cí ꞌdĩ inzá kí ĩꞌdi drị̃, jọ kí, 3 “Ífi ꞌbá ãzí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku la ꞌbadrị́ jó agá, ãzíla mí uja íná nalé ĩꞌba abe.”

4 ꞌDãá Pétẽrõ nze ĩꞌba ní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí vú pírí ĩꞌba ní ru idéjó ꞌdã ꞌbã áni. 5 “Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yópã gá mání Ãdróŋá ãꞌị̃ agá, ícétáŋá ãzí iꞌda ru mání, ándre ãko ãzí cécé bõngó ũgĩlé kónã la sụ asị́ agá angájó ꞌbụ̃ gâlé má rụ́ ꞌdõlé. 6 Ma mụ ala ndrelé, ándre ãko gbẽtí ndú-ndú lẽlé úna kí ku ũꞌbí ãnãkpá ásé agá rĩ kí, ãko ãgãlépi kụ̃bụ̃drị̃ sĩ rĩ kí ãzíla ãriŋa ꞌbụ̃ gá kí abe. 7 Ãzíla má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ị́jọ́ jọ agá, ‘Ínga ụrụgá, Pétẽrõ, mí ụlị́ ãko ꞌdĩ kí, ãzíla ína kí rá.’ 8 Má umvi, ‘Yụ Úpí ãndá, ãko ãzí ãndị́ ru jõku ũnzíkãnã la fi áma tị gá ku.’ 9 Wó má are vâ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ꞌbụ̃ gâlé ị̃dị́, ‘Ãdróŋá drĩ jọ la ãko ꞌdĩ míní múké, lẽ íjọ ũnzí rĩ gá ku.’ 10 ꞌDĩ idé ru ũgũgõ pâlé na ꞌdĩpí ꞌdĩ sĩ sáwã ãko ꞌdĩ ãzíla ị́jọ́ ala gá ꞌdĩ kí úse drĩ kí ꞌbụ̃ gâlé ku rú.

11 “Cọtị ãgọbị na tị ãpẽlé angájó Kãyĩsárĩyã gá la acá kí jó mâ sĩ uꞌájó rĩ agá cí. 12 Úríndí Ãlá rĩ lũ mání mụjó ĩꞌba abe, ãzíla ụ̃rị̃ ꞌbã rụ jõ ma ĩꞌbã kí adrujó ãmị́yọ́ŋá rĩ sĩ ku. Ámụ mâ ádrị́pịka ázíyá angálépi Yópã gá ꞌdâ cí ꞌdĩ kí abe, ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ãma acá ágọ́bị́ tá ꞌbá tị ãpẽlépi ãma rụ́ rĩ drị́ko gá. 13 Ũlũ ãmaní ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã ru iꞌdajó ĩꞌdiní, ãzíla nze ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí vú, ‘Ípẽ ꞌbá ãzí kí tị Yópã gá mụlé ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi rĩ rụ́. 14 Ĩꞌdi míní, mi ꞌi, ãzíla ꞌbá pírí mídrị́ko gá ꞌdĩ kí ru pa íngoní-íngoní ru yã rĩ lũ rá!’ 15 Ma dó mụ iꞌdólé ĩꞌbaní ị́jọ́ jọlé ꞌbo, Úríndí Ãlá rĩ asị́ kí drị̃ gá cécé ĩꞌdi ꞌbã aꞌdéjó ãma drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ sĩ rĩ ꞌbã áni. 16 Ị́jọ́ ándrá Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ãmaní rĩ agá mánî, ‘Yõhánã fẽ ándrá bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ sĩ, wó ála mụ ĩminí bãbụ̃tị́zị̃ fẽ lé Úríndí Ãlá rĩ sĩ.’✡ 17 Wó Ãdróŋá drĩ ĩꞌbaní Úríndí Ãlá ãlu ꞌdĩ fẽ ãmaní ĩꞌba abe ãꞌị̃táŋá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ sĩ, ma dó ãꞌdi ꞌi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ ụtrị́jó?”

18 ꞌBá kí mụ arelé la ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdã umvi ãgátã ĩꞌbadrị̂ kí pírí, iꞌdó kí Ãdróŋá ịcụ́lé jọ kí, “Ãdróŋá fẽ vâ drị̃lẹ́mgbọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní ásị́ ujajó ũnzĩkãnã aꞌbejó ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ kî

19 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ándrá apálépi angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃tụ́ kí ĩcõcõŋãjó ꞌdĩ sĩ Sĩtéfũnõ drã ꞌbo rĩ vúlé gá rĩ, iré kí kpere Fõyĩnísĩya gá, Kũpórõ gá ãzíla Ãnị̃tị́yọ́kị̃ Sị́rị̃yã gá rĩ gá, ũlũ kí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ꞌi, lú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ. 20 Wó íni ꞌdĩ ꞌbá ãzí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá angálépi Kũpórõ gá ãzíla Kụ̃rẹ́nị̃ gá rĩ mụ kí Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá kí iréjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ sĩ iꞌdó kí ị́jọ́ mgbã ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní Úpí Yẹ́sụ̃ drị̃ gá. 21 Ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ĩꞌbã abe cí, ãzíla ũꞌbí Ãdróŋá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã kãlãfe tụ ụrụgá.

22 Ị̃tụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí mụ ãꞌdu idé ru nĩ yã rĩ arelé ꞌbo, pẽ kí Bãrãnábã tị Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá. 23 Ĩꞌdi mụ acálé ꞌbo, ndre ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ uyaŋâ kóru rĩ sĩ ꞌdĩ kí, ãyĩkõ fụ dó ĩꞌdi rá, ãzíla imbá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ jọjó la lẽ ꞌbã uꞌá kí ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá. 24 Bãrãnábã ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãlá, galépi tré Úríndí Ãlá rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãzí ãꞌị̃táŋá agá ũkpómgboroto íni la. Wó âjí ꞌbá ũꞌbí kí Yẹ́sụ̃ rụ́.

25 Cọtị Bãrãnábã mụ dó Sáwụ̃lọ̃ ndrụ̃ trũ Tãrãsị́sị̃ gá. 26 Ĩꞌdi mụ Sáwụ̃lọ̃ ịsụ́lé ꞌbo, agụ ĩꞌdi Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá. Ílí ãlu pírí ri kí drị̃ fụlé kãnị́sã ꞌdãá rĩ kî trũ ãzíla imbá kí ꞌbá ꞌdãá rĩ kî. (Ĩꞌdi ándrá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ĩꞌbaní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí umvejó Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ.) 27 Sáwã ꞌdĩ agá, nãbịya ãzí mụ kí angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ mụjó Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá. 28 Ĩꞌba ãzí ãlu umvelé Ãgábã ꞌi rĩ tu pá ụrụgá, ãzíla Úríndí Ãlá rĩ iꞌda ĩꞌdiní, ace wereŋá ru rílẽ la mụ aꞌdélé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rá. (Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru áyi Kị̃lãwụ̃dị́yã ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ.) 29 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá ãko cící rĩ kí fẽjó ŋãnã sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yụ̃dị́yã gá rĩ kí ãzã kojó. 30 Idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ãzíla pẽ kí Sáwụ̃lọ̃ kí tị Bãrãnábã be séndẽ ꞌdĩ trũ ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ꞌba rụ̂lé.

12

Pétẽrõ ꞌbã ãfũŋá ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ

1 Ĩꞌdi dó ãni rú cé ị̃tụ́ ándrá Hẽródẽ * ꞌbã adrujó úpí ru ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbã kí rụjó vâ lẽjó kí ĩcõcõŋãjó rĩ sĩ. 2 ꞌDị ándrá Yãkóꞌbõ Yõhánã ꞌbã ádrị́pị, lị ĩꞌdi drị̃kã ménéŋá sĩ. 3 Ĩꞌdi mụ ndre la ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãyĩkõ fụ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ambamba, rụ Pétẽrõ ꞌi, ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru alịjó † ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó rĩ sĩ. 4 Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ rụlé ꞌbo, su ĩꞌdi mãbụ́sụ̃ gá, fẽ ĩꞌdi andre tẽlé ꞌbá ãsĩkárĩ amụ́lépi ĩꞌdi andre tẽlépi járã sĩ járã sĩ tị ndú-ndú sụ ãsĩkárĩ trũ sụ sụ rĩ ꞌbadrị́. Hẽródẽ itú tí ru ĩꞌdi ajíjó kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ ꞌdã drị̂ drĩ alị ꞌbo rĩ gá tí sĩ lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá.

5 Úꞌbã Pétẽrõ ꞌi uꞌálé mãbụ́sụ̃ gá, wó íni ꞌdĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ri kí Ãdróŋâ ãꞌị̃lé ãndẽŋâ kóru ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ.

6 Ị́nị́ Hẽródẽ ꞌbã lẽjó ĩꞌdi iyájó ụ̃ꞌbụ́tị la sĩ rĩ sĩ, Pétẽrõ ri ụ́ꞌdụ́ kolé ãsĩkárĩ ị̃rị̃ la kí drĩdríŋĩ gá. Úmbé ĩꞌdi nõrórõ ị̃rị̃ sĩ, ící drị́ la ãlu rĩ ãsĩkárĩ ãzí drị́ ãndá gá rĩ rụ́, drị́ ãzí rĩ ãsĩkárĩ drị́ ị̃jị́ gá rĩ rụ́. Ãsĩkárĩ ãzí ị̃rị̃ rĩ kí úꞌbã kí kẹ̃jị́tị mãbụ́sụ̃ jó Pétẽrõ ꞌbãjó rĩ andre tẽlé. 7 Gbõŋáŋá ru, mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ gá rĩ tu pá ꞌdãá, ãzíla dị̃zã (ãcí) ji ãngũ jó agá ꞌdãá tárá-tárá. Mãlãyíkã rụ Pétẽrõ ꞌi kọ́trọ́ gá, aya ĩꞌdi kĩnzí-kĩnzí, ãzíla inga dó ĩꞌdi, jọ ĩꞌdiní, “Ínga ụrụgá gbõrú!” ꞌDã ꞌbá ũngúkú gá nõrórõ tá Pétẽrõ ꞌbã drị́ umbéjó ꞌdĩ ayụ kí aꞌdélé vũ gá. 8 ꞌDãá mãlãyíkã jọ ĩꞌdiní, “Ísụ̃ mî bõngó kí ãko pá gá rĩ abe.” Pétẽrõ idé cécé mãlãyíkã ꞌbã jọlé ꞌdã áni. Mãlãyíkã jọ vâ ĩꞌdiní, “Íꞌbe mî bõngó ãmvé rĩ ími ụrụꞌbá gá, mí ãbĩ áma vú.”

9 Pétẽrõ ãbĩ vú la kpere ãmvé ꞌdõlé. Wó ị́jọ́ ãzí Pétẽrõ ꞌbã ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ gá ꞌdãá ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ãndá la yụ. Ũrã ĩꞌdĩ gá ĩꞌdi ícétáŋá ãzí ndre agá íni. 10 Alị kí ãsĩkárĩ ãlu rĩ rụ̂ sĩ ị̃rị̃ rĩ be rá, ãzíla acá kí dó kẹ̃jị́tị aya rú sĩ ãfũjó táwụ̃nị̃ agá rĩ gá. Kẹ̃jị́tị ꞌdã nzị̃ ru ĩꞌbaní cénĩ, ãzíla fũ kí dó ala gâ sĩ. Kí mụ mụlé wereŋá ru, mãlãyíkã aꞌbe ĩꞌdi ũní.

11 ꞌDãá Pétẽrõ mịfị́ kpẹ̃ dó, jọ dó, “Úꞌdîꞌda ánị̃ dó rá ãndá-ãndá ru, Ãdróŋá ãpẽ ĩꞌdĩ ꞌbã mãlãyíkã tị áma pajó Hẽródẽ drị́lẹ́ gá ãzíla angájó ị́jọ́ pírí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní ũrãlé ĩꞌdi ru idé rá ꞌdĩ kí agá.”

12 Pétẽrõ la dó mụ ị́jọ́ kí nị̃lé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, mụ dó lị́cọ́ Mãríyámũ Yõhánã Mãrákõ ꞌbã ãndrẽ drị́ gá ꞌbá kî sĩ ru trajó wẽwẽ rú Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ gá. 13 Pétẽrõ pã kẹ̃jị́tị ãmvélé-ãmvélé ru rĩ, ãzíla ụ̃pị́gọ́ŋá umvelé Ródã ꞌi rĩ amụ́ dó kẹ̃jị́tị ꞌdã nzị̃lé. 14 Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé ꞌbo, ãyĩkõ drị́ cẹ̃ vúlé kẹ̃jị́tị nzị̃ŋâ kóru, jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, Pétẽrõ ĩꞌdi kẹ̃jị́tị gá ꞌdã!” 15 Jọ kí ĩꞌdiní, “Ími úŋmĩ mgbã rĩ gá ꞌdáyụ!” Ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdã vú gajó ị̃dị́-ị̃dị́ rĩ sĩ, jọ kí ĩꞌdiní, “Lẽ ꞌdã ꞌbã adru mãlãyíkã ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi tãmbalépi rĩ ꞌi yã áni.”

16 ꞌBá ꞌdĩ kí drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, Pétẽrõ ri kẹ̃jị́tị ꞌdã pãlé biri-biri, kí mụ kẹ̃jị́tị ꞌdã nzị̃lé ãzíla ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ. 17 Pétẽrõ iꞌda ĩꞌbaní drị́ sĩ ĩyãŋãjó tú, ãzíla nze ĩꞌbaní Ãdróŋá iyá ĩꞌdi ãmvé mãbụ́sụ̃ gâlé íngoní ru yã rĩ vú. Jọ ĩꞌbaní, “Ĩlũ jõ ị́jọ́ ꞌdĩ Yãkóꞌbõ ‡ ní ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní rá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌbe ãngũ ꞌdã mụjó ãngũ ãzí gá.

18 Ĩꞌdi mụ calé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, ụ̃rị̃ afí ãsĩkárĩ kí agá ãꞌdu ị́jọ́ idé ru Pétẽrõ benĩ yã rĩ sĩ. 19 Hẽródẽ fẽ ãzị́táŋá ĩꞌdi ndrụ̃jó, wó ịsụ́ kí ĩꞌdi ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lị ị́jọ́ ãsĩkárĩ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãzíla fẽ dó ũkpõ sĩ kí ụꞌdị́jó rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hẽródẽ mụ angájó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ mụlé uꞌálé Kãyĩsárĩyã gâlé.

Hẽródẽ ꞌbã drãŋá

20 Hẽródẽ ri jõ uꞌálé ꞌbá Tụ́rọ̃ gá vâ ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ abe ũmbã sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Tụ́rọ̃ gá ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá ꞌdĩ pẽ kí ꞌbá kí tị mụlé ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé ĩꞌdidrị́, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ ri kí ãkónã ịsụ́lé ĩꞌdidrị́. ꞌBã kí dó wọ̃rị̃ Bĩlásĩtõ úpí Hẽródẽ ꞌbã ãzã kolépi rĩ trũ, ãzíla ítútáŋá ĩꞌba ãni Hẽródẽ trũ rĩ ãꞌị̃ dó ru rá. 21 Sáwã Hẽródẽ ꞌbã ꞌbãlé sĩ drị̃ ụfụjó ꞌbá angálépi Tụ́rọ̃ gá ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ abe rĩ dó mụ acálé ꞌbo, sụ̃ dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó ũpĩ drị́ gá rĩ. Ri dó úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gâ sĩ ũꞌbí ꞌbaní ị́jọ́ jọjó. 22 ꞌDãá ũꞌbí uzá kí, “ꞌDĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãni la ku, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ãdróŋá ãzí ãni la.” 23 Hẽródẽ ꞌbã Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́jó áyụ ku rĩ sĩ, mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ gá rĩ fẽ acá ãyánĩ rú vụ̃rụ́ sĩ, ãzíla ụ̃ꞌbụ na kí dó ĩꞌdi ífí kpere ĩꞌdi ꞌbã drã agá.

24 Wó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ri irélé drị̃ gá, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi úꞌdí ꞌdĩ ꞌbã kãlãfe ri tụlé drị̃ gá drị̃ gá.

25 Bãrãnábã kí mụ Sáwụ̃lọ̃ be ãzị́ ĩꞌbadrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ delé ꞌbo, gõ kí dó vúlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá, ꞌdụ kí ĩꞌba abe Yõhánã vâ umvelé Mãrákõ ꞌi rĩ ĩndĩ.

13

Bãrãnábã kí tị pẽjó Sáwụ̃lọ̃ be rĩ

1 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ kí agá ꞌdãá, nãbịya ãzí kí ándrá ímbáꞌbá ãzí kí abe cí. ꞌDĩ kí ándrá Bãrãnábã ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ (umvelé ꞌbá ịnị rú rĩ ꞌi), Lụ̃kị́yã Kụ̃rẹ́nị̃ gá rĩ ꞌi, Mãnãyẹ́nị̃ ándrá ãnzị̃nĩrĩŋã zolépi Hẽródẽ Ãnị̃tị́pã be rĩ ꞌi ãzíla Sáwụ̃lọ̃ ꞌi. 2 Ĩꞌbaní Ãdróŋá ị̃nzị̃ agá ãko ãzí naŋâ kóru, ꞌdĩ gá ꞌdâ, Úríndí Ãlá rĩ jọ ĩꞌbaní, “Ĩpẽ mání Sáwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be bụ́lụ́ gá, kî sĩ ãzị́ mání kí umvejó rĩ nga.” 3 Kí mụ Ãdróŋá zịlé íná naŋâ kóru ꞌbo, tị̃ kí drị́ Bãrãnábã kí drị̃ gá Sáwụ̃lọ̃ be, ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá pẽ kí dó kí tị rá.

Bãrãnábã ꞌbaní adrujó Sáwụ̃lọ̃ be Kũpórõ gá rĩ

4 Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã kí tị pẽjó nĩ rĩ sĩ, Bãrãnábã kí Sáwụ̃lọ̃ be mụ kí Sẽlẽwúkĩyã gá ãzíla mụ kí mẹ́lị̃ sĩ ãngũ ị̃yị́ ꞌbã celé trộkị́lịrị umvelé Kũpórõ rĩ gá. 5 ꞌDụ kí ándrá Yõhánã Mãrákõ ꞌbá kí ãzã kolé ãzị́ sĩ rĩ ĩndĩ. Kí mụ acálé Sãlãmị́sị̃ gá ꞌdãá ꞌbo, imbá kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãngũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ãzíla ímbátáŋá imbájó rĩ agá ꞌdãá.

6 Ĩꞌbaní acị́ agá ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá rĩ gá ꞌdãá, ca kí Páfõsĩ gá, ịsụ́ kí nábị̃ ĩnzõ rú ãndrị́kẹ ndrịlépi umvelé Bãrã-Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú, ru ꞌbãlépi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũlépi ĩnzõ sĩ la. 7 Ĩꞌdi ándrá wọ̃rị́ Sẹ̃rẹ̃gị́yọ̃ Páwụ̃lọ̃ ãmbógó ãngũ ị̃yị́ ꞌbã celé trộkị́lịrị rĩ drị̂ ꞌi, vâ ãmbógó ãzí úŋmĩ trũ íni la, pẽ ꞌbá tị mụlé Bãrãnábã kí umvelé Sáwụ̃lọ̃ be ĩꞌdi drị̃lẹ́ gâ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arejó. 8 Wó Ĩlĩmásĩ (ꞌdĩ rụ́ ĩꞌdidrị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ífí la ꞌbá ãndrị́kẹ ndrịlépi rĩ ꞌi) ga ãgátã ĩꞌba abe, ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ lẽjó ãmbógô ásị́ ujajó ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ agá rĩ sĩ rá. 9 ꞌBo Sáwụ̃lọ̃ umvelé Páwụ̃lọ̃ ꞌi rĩ agá Úríndí Ãlá rĩ ga tré, ndre Ĩlĩmásĩ tõtõ. 10 Ãzíla jọ, “Mi ngọ́tị́ŋá Sĩtánĩ ãni ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá ị́jọ́ pírí múké rĩ drị́ gá rĩ ꞌi, ími ꞌa ga tré ĩnzõ sĩ ãzíla úlétáŋá ũnzíríkãnã Sĩtánĩ drị̂ sĩ. Ãzíla mi vâ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ãndá ꞌdĩ kí lẽ ujalé ĩnzõ rú! 11 Úpí Ãdróŋá ꞌa ve dó míní ꞌbo, ími mịfị́ la mụ ãzụ̃lé cí, índre ãngũ ule ị̃tụ́ ꞌbã jilé rĩ ku cajó áyi ãzí agá.”

Cọtị Ĩlĩmásĩ mịfị́ gá áŋmí agá cí, mịfị́ mụ́gụ́ ru, iꞌdó dó ị̃bãrị̃lé ꞌbá ãzí ꞌbã rụ rụ̂ sĩ ĩꞌdidrị́ sĩ ĩꞌdi drị̃ cejó íni. 12 Ãmbógó la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, ãꞌị̃ dó rá, ãꞌdusĩku acá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ imbálé Ãdróŋá drị̃ gá rĩ sĩ.

Páwụ̃lọ̃ ũlũ ị́jọ́ táwụ̃nị̃ Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã gá

13 Iꞌdójó Páfõsĩ gá ꞌdãá, Páwụ̃lọ̃ kí ꞌbá acị́lépi ĩꞌdi abe ꞌdĩ kî trũ mụ kí táwụ̃nị̃ Pẹ̃rị́gã drị̂ agá ꞌdĩ ãngũ Pãmũfílĩyã drị̂ gá. ꞌDãá Yõhánã Mãrákõ aꞌbe kí gõjó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 14 Iꞌdójó Pẹ̃rị́gã gá, Páwụ̃lọ̃ mụ kí Bãrãnábã be táwụ̃nị̃ Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã drị́ rĩ gá. Ãzíla Sãbátũ sĩ, mụ kí ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ri kí gá ꞌdãá vụ̃rụ́. 15 Ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã sĩlé ãzíla nãbịya ꞌbã kî sĩlé Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí lã agá ꞌbo ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãmbogo ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ jọ kí Bãrãnábã ꞌbaní Páwụ̃lọ̃ be, “Ãmã ádrị́pịka, ãma aꞌị́ ĩmi ꞌi ị́jọ́ jọjó ꞌbá ꞌbaní, ị́jọ́ ãzí drĩ adru ĩmi ásị́ ga ꞌdâ ꞌbá kí ásị́ ũŋmĩjó cí rĩ gá.”

16 Páwụ̃lọ̃ nga pá tulé ụrụgá, atrị ꞌbá kí drị̃ drị́ sĩ, jọ, “Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ, ĩmi are ị́jọ́ áma tị gá! 17 Ãdróŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ gá rĩ pẽ ãmã áyị́pịka kí, wi ándrá ĩꞌbaní sụ̃sụ́ sĩ acájó sụ́rụ́ ũkpó la rú, ãzíla sĩ adrujó málĩ trũ, kí uꞌájó ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ. Anzé kí angájó sụ́rụ́ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá ũkpõ ĩꞌdidrị̂ sĩ, 18 ta vâ ídri ĩꞌbadrị́ ũnzíkãnã rĩ ãngũ kõtórõ rú ị̃yị́ kóru ꞌdã agá ílí kãlị́ sụ. 19 ꞌDị ãꞌdị́ sụ́rụ́ ázị̂rị̃ Kãnánĩ gá ꞌdãá rĩ kí abe ndẽ kí rá, uja dó ãngũ ĩꞌbadrị́ ꞌdã fẽlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní (ãko ĩꞌba ãni la rú). 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdụ kí ãni rú ílí túrú sụ kãlị́ tõwú.

“ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá inga ĩꞌbaní ꞌbá ị́jọ́ lịlépi * rĩ kí ãlu-ãlu kpere ụ́ꞌdụ́ nábị̃ Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị́ rĩ gá. 21 Wó ꞌbá lẽ kí úpí, Ãdróŋá fẽ dó ĩꞌbaní úpí Sáwụ̃lọ̃ Kị́sị̃ ngọ́pị ꞌi angájó sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá, na ũpĩ ílí kãlị́ sụ̃. 22 Ãdróŋá la mụ Sáwụ̃lọ̃ nzelé ũpĩ gá rĩ sĩ ꞌbo, ꞌbã dó Dãwụ́dị̃ adrujó ĩꞌbã úpí ru. ꞌDĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ꞌi, ‘Má ịsụ́ Dãwụ́dị̃ Yésẽ ngọ́pị ꞌi ꞌbá áma ásị́ ꞌbã lẽlé rá rĩ rú, ĩꞌdi ị́jọ́ pírí mâ lẽlé ꞌba idé kí rá rĩ kí idé rá.’

23 “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí agá Ãdróŋá ãpẽ ꞌBá ꞌbá Palépi Yẹ́sụ̃ ꞌi sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ rĩ ꞌbaní ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ ꞌbã áni. 24 Yẹ́sụ̃ iꞌdó drĩ ãzị́ ku rú, Yõhánã ũlũ ị́jọ́ ásị́ ujajó rĩ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní, ãzíla ꞌbá pírí ꞌbã ịsụ́ kî sĩ bãbụ̃tị́zị̃ sĩ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó. 25 Yõhánã de dó ị́jọ́ ũlũ agá, zị dó ꞌbá kí, ‘Ĩmi ũrã ma ãꞌdi ꞌi yã? Má adru Kúrísĩtõ ĩminí tẽlé rĩ ꞌi ku. Ĩmi are! Ĩꞌdi amụ́ áma vúlé gá ꞌdĩ, ndẽ ma ãmbõgõ sĩ rá, má icó dó sĩ ŋĩlâ ĩꞌdi pá gá rĩ trũlé ku wó ma vâ ũkpó kóru adrujó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru.’

26 “ꞌBá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị́ ꞌdĩ, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ, ị́jọ́ patáŋá drị́ ꞌdĩ Ãdróŋá ãpẽ bãsĩ tị la ãmaní. 27 ꞌBá uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã kí ꞌbá drị̃lẹ́ ru ĩꞌbadrị́ rĩ kí abe, nị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ku. Nị̃ kí vâ ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kî sĩlé lãlé Sãbátũ ãlu-ãlu sĩ rĩ ꞌbã ífí ku. Wó tí ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kî sĩlé rĩ idé ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá ĩꞌbã kí Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ị́jọ́ lịjó ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ sĩ. 28 Ĩꞌbã kí táni ị́jọ́ ịsụ́jó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ĩꞌdi ꞌdịjó rá ku tí, ũŋmĩ kí Pĩlátõ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó siri. 29 Kí dó mụ ị́jọ́ sĩlé ĩꞌdi drị̃ gá bụ́kụ̃ agá ꞌdĩ kí idélé pírí ꞌbo, ãtrũ kí ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ mụlé ị̃sị̃lé ꞌbụ́ gá. 30 Wó Ãdróŋá inga ĩꞌdi ídri rú ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rá. 31 Ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú agá ri ru iꞌdalé ꞌbá ándrá amụ́lépi ĩꞌdi trũ angájó Gãlị́lị̃ gá mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbanî. Kí dó ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ vú nzelépi ꞌbá ãmadrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní rĩ kî.

32 “Wó ãma ĩminí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá ãlá rĩ vú nze, ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ãmã áyị́pịka ꞌbanî rĩ ꞌi. 33 Ãma tá gápi anzị ĩꞌbadrị̂ rú ꞌdĩ, Ãdróŋá nga ãmaní ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã Yẹ́sụ̃ ingajó ídri rú drã agá rĩ sĩ cécé sĩlé Zãbụ́rị̃ cápĩtã ị̃rị̃ rĩ agá ꞌdãá rĩ áni:

“ ‘Mi mâ Ngọ́pị ꞌi,

ãndrũ má acá mî Átẹ́pị rú.’ ✡

34 Ãzíla ꞌdĩ dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌdi ingajó ídri drã agá rĩ sĩ, icó ŋmalé ị̃nádrị̃ agâlé ku rĩ ꞌi:

‘Ma mụ ĩminí ị́jọ́ ũniyambamba ãzíla ãlá mání azịlé Dãwụ́dị̃ ní rĩ kí fẽlé.’ ✡

35 Úsĩ vâ ĩꞌdi Zãbụ́rị̃ ãzí rĩ agá:

‘Mí icó ꞌbá mí ãni ãlá rĩ aꞌbelé ŋmalé ꞌbụ́ gâlé ku.’ ✡

36 “Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ngaŋá dejó sáwã ĩꞌdidrị̂ agá ꞌbo rĩ sĩ, drã dó rá, ị̂sị̃ ĩꞌdi áyị́pịka abe, ãzíla ãvũ la ŋma ị̃nádrị̃ agá rá. 37 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ingalé ídri drã agá rá rĩ rụ́ gẹ̃rị̃ sĩ ku.

38 “ꞌDĩ sĩ, má ádrị́pịka, álẽ lũlé la ĩminí, Yẹ́sụ̃ sĩ izatáŋá ĩmidrị̂ kí ru trũ rá. 39 Ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́ ũnzí pírí kí ru trũ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ rá ándrá ru icólépi trũlé ku ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ sĩ rĩ kî. 40 Ị̃nzị̃ mịfị́ ndrejó la ị́jọ́ ándrá nãbịya ꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã idé ru ĩmi abe ku benĩ:

41 “ ‘Ĩmi are, ĩmi ꞌbá idemará ru ị́jọ́ idélépi ãfó sĩ ꞌdĩ!

Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ, ĩmi mụ ũdrãlé rá!

Ị́jọ́ mání idélé ãndrũ ꞌdĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ĩminí mụlé ãꞌị̃lé ku íni la,

átã ꞌbá ãzí drĩ táni ĩminí lũ la rá tí.’✡”

42 Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ aꞌbe agá Bãrãnábã be ꞌdĩ ga ꞌdâ, ꞌbá aꞌị́ kí kí ãgõjó ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã áni rĩ kí jọjó Sãbátũ ãzí amụ́lépi rĩ sĩ ị̃dị́. 43 ꞌBá ru tralépi ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá ꞌdĩ kí mụ irélé ꞌbo, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú wẽwẽ rú ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ãrútáŋá ru, ru ujalépi Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ abe, bĩ kí Páwụ̃lọ̃ kí vú Bãrãnábã be. Ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ jọ kí ĩꞌbaní ị́jọ́ sĩ kí ásị́ imbájó sĩ adrujó ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ agá.

44 Sãbátũ ãzí rĩ sĩ, ãni rú la ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá ꞌdĩ, amụ́ kí ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá drị̂ arelé. 45 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí mụ ꞌbá ru tralépi wẽwẽ rú rĩ kí ndrelé ꞌbo, ãjã fi kí ásị́ gá cí. Ri kí ãgátã galé ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí drị̃ gá ĩꞌdi uꞌdáŋâ trũ ĩndĩ.

46 Wó Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be iꞌdó kî dó bãsĩ vâ ị́jọ́ jọlé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ụ̃rị̃ kóru jọ kí, “Ĩꞌdi ãndá-ãndá ru ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũjó ĩminí drị̃drị̃. Wó ĩlẽ dó ku, ãzíla ĩlị dó ĩmi ídri ukólépi ku rĩ agá ãmvé ꞌbo, ãma dó ĩmi aꞌbe rá, ãma ãma uja ị́jọ́ jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî. 47 Úpí fẽ ãmaní ãzị́táŋá íni:

“ ‘Áꞌbã ĩmi dị̃lé ãcí ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ ru ku ꞌdĩ ꞌbanî,

ala gá ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbã ịsụ́ kí rú sĩ patáŋá ĩndĩ íni.’✡”

48 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ãzíla ịcụ́ kí Úpî rụ́, ꞌbá ũpẽlé ídri ukólépi ku rĩ gá rĩ acá kí ꞌbá ị́jọ́ úpí drị́ ꞌdĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ kî rú. 49 Ị́jọ́ Úpí drị́ gá rĩ iré ru ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá pírí. 50 Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ mụ kí ãgọbị drị̃lẹ́ ru ãzíla ũkú ãmbogo-ãmbogo Ãdróŋâ ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ kí bị́lẹ́ usúlé sĩ Páwụ̃lọ̃ kí ngụ̃jó Bãrãnábã be ũnzí. Iꞌdó kí Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní ũcõgõ fẽlé Bãrãnábã be, dro kí dó kí ãngũ ĩꞌbadrị́ ꞌdã agá rĩ sĩ rá. 51 ꞌBá ꞌdĩ ụtụ́ kí pụ́trụ́ kí pá gá rĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, mụ kí dó Ĩkónĩyãmũ gá. 52 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá angájó Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ ga kí ãyĩkõ sĩ ãzíla Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré.

14

Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní adrujó Bãrãnábã be Ĩkónĩyãmũ gá rĩ ꞌi

1 Ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ vúŋá idé ru Ĩkónĩyãmũ gá, Páwụ̃lọ̃ ꞌbã kí mụ agá Bãrãnábã be ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ãzíla ꞌbá wẽwẽ rú Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ abe ãꞌị̃ kí rá. 2 Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú gãlépi ãꞌị̃lépi la sĩ ꞌdĩ úsú kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí bị́lẹ́ sĩ ꞌbá ãma ádrị́pịka rú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ngụ̃jó ũnzí vâ sĩ kí ĩcõcõŋãjó. 3 Ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ uꞌá kí ꞌdãá ãzo rú ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ imbálé ũkpõ sĩ ãzíla ụ̃rị̃ kóru. Ãdróŋá iꞌda ĩꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ãndá la ĩꞌdi ĩꞌbaní ũkpõ fẽjó tálí kí idéjó ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ abe rĩ kî sĩ. 4 ꞌBá táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ awa kí dó ru awa-awâ, ãzí rĩ kí ándrá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî, ãzí rĩ kí ándrá ụ̃pịgọŋa ꞌdã ꞌbanî.

5 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị̂ abe itú kí ị́jọ́ sĩ ímbáꞌbá ꞌdĩ kí ĩcõcõŋãjó ãzíla kí uvújó írã sĩ. 6 Páwụ̃lọ̃ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃lé Bãrãnábã be ꞌbo, apá kí ãngũ Lị̃kọ́nị̃yã drị̂ gá, táwụ̃nị̃ ala gá ị̃rị̃ Lị́sị̃trã kí Dábẽ be ãzíla ãngũ andre la gá ꞌdãá rĩ kí agá. 7 ꞌDãá ũlũ kí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌi.

Páwụ̃lọ̃ kí adrujó Bãrãnábã be Lị́sị̃trã gá rĩ

8 Lị́sị̃trã gá ꞌdãá, ágọ́bị́ ãzí ándrá acálépi rá, iꞌdójó ĩꞌdi tị agá acị́ ku la cí. 9 Ri ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ní jọlé rĩ kí arelé, ꞌdãá Páwụ̃lọ̃ ndre ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã ãꞌị̃táŋá ca rá, wó icó tá vâ adrílé rá. Páwụ̃lọ̃ ndre ãngũ kpị ĩꞌdi rụ́ ꞌdã gâlé. 10 Ãzíla jọ ũkpó sĩ, “Ínga, ítu pá kpị. Ágọ́bị́ ꞌdã mvu ụrụgá ãzíla iꞌdó dó acị́lé.”

11 Ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, iꞌdó kí dó uzálé tị ĩꞌbadrị́ Lị̃kọ́nị̃yã drị́ gá rĩ sĩ, “Ãdroŋa uja kí dó ru ꞌbá ru, asị́ kí dó vụ̃rụ́ ãma rụ́ ꞌdõnu.” 12 Fẽ kí dó rụ́ Bãrãnábã ní Zẹ̃wụ́ ꞌi, Páwụ̃lọ̃ drị̂ Hãmésĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó sáwã ꞌdã sĩ nĩ rĩ sĩ. 13 Ãngũ Zẹ̃wụ́ ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ gá ꞌdãá ãmvélé ru. Átáló Zẹ̃wụ́ drị́ rĩ ají mánị̃gọ́ kí imbe gá mãwụ́wã ũgĩjó cí rĩ kí kẹ̃jị́tị ãmbógó rĩ gá, lẽ kî sĩ ũꞌbí abe ídétáŋá idélé ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbanî.

14 Sáwã ụ̃pịgọŋa Bãrãnábã ꞌbaní Páwụ̃lọ̃ be ị́jọ́ ũꞌbí ꞌbaní lẽlé idélé ꞌdĩ ãꞌdu yã rĩ arejó ꞌbo rĩ sĩ, uce kí bõngó kí ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí, mbe kí ru cẹ̃lé ũꞌbí kí agâlé úzáŋâ trũ, 15 “Ĩmi ꞌdĩ kí idé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãma ãmã ngá ꞌbá ĩmi áni la kî! Ãma ꞌdâ íni la ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ĩmi sĩ ị́jọ́ ĩmi ãni ífí kóru ꞌdĩ kí aꞌbe, sĩ amụ́jó Ãdróŋá ídri ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be, mĩrĩ trũ ãko ala gá ꞌdĩ kí abe pírí rĩ rụ́ ꞌdõlé. 16 Ándrá údu rĩ sĩ, Ãdróŋá aꞌbe ꞌbá pírí kí acị́lé mị́rị̃ rú ĩꞌbaní lẽlé rĩ ꞌbã áni. 17 Wó ĩꞌdi vâ ngá ícétáŋá ĩꞌdiní adrujó cí rĩ kí iꞌda ị́jọ́ múké ĩꞌdiní idélé rĩ kî sĩ. Ĩꞌdi ĩminí uzogó ãfẽ angájó ꞌbụ̃ gâlé, ãkónã kî ka sáwã múké rĩ agá, ĩꞌdi ĩminí íná fẽ, ãzíla ĩmi ásị́ fẽ adrulé ãyĩkõ sĩ ĩndĩ.” 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ kî sĩ, ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ uga kí ũkpõ sĩ ũꞌbí ru tralépi ꞌdã ꞌbaní ídétáŋá idélé úmgbé.

19 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú angálépi Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ꞌdĩ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã gá ãzíla Ĩkónĩyãmũ gá rĩ, usú kí ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ kí bị́lẹ́ sĩ Páwụ̃lọ̃ uꞌbéjó írã sĩ. Kí dó mụ ĩꞌdi uꞌbélé ꞌbo, se kí ĩꞌdi táwụ̃nị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ ꞌbelé ãmvé. Ũrã kí ꞌbãngá drã dó ꞌbo íni. 20 Wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ ru tralé Páwụ̃lọ̃ andre gá ꞌdãá ꞌbo, angá ụrụgá, gõ vúlé táwụ̃nị̃ agâlé. Drụ̃sị̃ íni, Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be mụ kí Dábẽ gá.

Páwụ̃lọ̃ kí ru ujajó Bãrãnábã be Ãnị̃tị́yọ́kị̃ Sị́rị̃yã gá rĩ

21 Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be ũlũ kí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̂ táwụ̃nị̃ ꞌdã gá, ãzíla ꞌbá wẽwẽ rú uja kí ru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ kî. ꞌBá ꞌdĩ gõ kí dó vúlé Lị́sị̃trã gá, Ĩkónĩyãmũ gá, Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã drị̂ gá, 22 ũkpõ fẽjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbaní, ãzíla kí ásị́ ũŋmĩjó adrujó ũkpó ru ãꞌị̃táŋá agá. Jọ kí, “Lẽ ãma ịsụ́ kí ũcõgõ wẽwẽ rú ráká, ãma kî sĩ fi Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ gá ĩndõ.” 23 Kãnị́sã ãlu-ãlu agá, ũpẽ kí ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la kí, fẽ kí kí Úpí Ãdróŋá ĩꞌbaní ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ drị́ ĩꞌdi ãꞌị̃ŋá sĩ ãzíla íná naŋâ kóru. 24 Ácị́ŋá Pị̃sị́dị̃yã agâ sĩ rĩ vúlé gá, amụ́ kí dó Pãmũfílĩyã gá. 25 ꞌDãá imbá kí ị́jọ́ Pẹ̃rị́gã gá, ꞌdã ꞌbã vúlé gá mụ kí Ãtálĩyã gá.

26 ꞌDãá gõ kí mẹ́lị̃ sĩ vúlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃, ꞌdĩ ãngũ ándrá kí fẽjó ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ mụjó ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ngajó ĩꞌbaní delé ꞌbo rĩ gá. 27 Kí mụ acálé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌbo, tra kí ꞌbá kãnị́sã drị̂ kí ãngũ ãlu gá, ũlũ kí ĩꞌbaní ị́jọ́ pírí Ãdróŋá ꞌbã ngalé ĩꞌba abe, ãzíla ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ nzị̃jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ kî. 28 Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be uꞌá kí dó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

15

Ị́jọ́ itúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ

1 Páwụ̃lọ̃ kí drĩ adrujó Bãrãnábã be Ãnị̃tị́yọ́kị̃ Sị́rị̃yã gá rĩ gá rĩ sĩ, ãgọbị ãzí angálépi Yụ̃dị́yã gá la acá kí Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá, ãzíla iꞌdó kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí imbálé, jọ kí, “Lẽ ĩmi ĩtãrã ĩmi cécé ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. Jõ íni ku, ĩmi icó ĩmi palé ku.” 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be ga kí ãgátã ꞌbá ꞌdĩ kí abe. ꞌDãá kãnị́sã pẽ dó Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be ꞌbá ãzí kí abe mụjó ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ kí abe zịtáŋá ꞌdĩ trũ. 3 Wó kãnị́sã la mụ kí tị pẽlé ꞌbo, alị kí ãngũ Fõyĩnísĩya drị̂ agâ sĩ ãzíla ãngũ Sãmãríyã drị̂ agâ sĩ, tu kí pá ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ru ujalépi Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ꞌdĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ũlũlé ꞌbá ꞌbaní. Ụ́ꞌdụ́kọ́ úꞌdí ꞌdĩ fẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ gá ãyĩkõ ãmbógó la. 4 Kí mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, kãnị́sã aꞌị́ kí kí ụ̃pịgọŋa kî trũ, ãzíla ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị̂ kí abe ãlá ru, Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã trũ uja kí dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé ĩꞌba rụ̂ sĩ ꞌdĩ kí ũlũlé ĩꞌbaní. 5 ꞌBá ãzí ãꞌị̃táŋá agá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ tu kí pá ụrụgá, jọ kí, “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí lẽ îtãrã kí rá ãzíla lẽ ꞌbã ũbĩ kí ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ vú áyụ.”

6 Ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ kí ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị́ rĩ abe, icí kí tị zịtáŋá ꞌdĩ umvijó. 7 Tị icítáŋá ꞌdã agá ꞌdãá, jọ kí ị́jọ́ ãzo rú. Pétẽrõ angá ụrụgá jọ ĩꞌbaní, “Má ádrị́pịka, ĩnị̃ pírí cé Ãdróŋá pẽ ándrá ma ĩmi agá ꞌdâ mụlé ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní, kí dó sĩ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ are vâ sĩ ãꞌị̃jó la. 8 Ãdróŋá ꞌbá ndrelépi ásị́ gá rĩ iꞌda ị́jọ́ ãꞌị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí rá rĩ ĩꞌdi ĩꞌbaní Úríndí Ãlá rĩ fẽjó rĩ sĩ, cécé ĩꞌdi ꞌbã idélé ãmaní rĩ ꞌbã áni. 9 Awa ãma drĩdríŋĩ ĩꞌba abe ku, ãꞌdusĩku trũ kí ị́jọ́ ũnzí agá rá ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ. 10 Ĩmi gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ íni la ãꞌdu sĩ, ĩminí ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ ãnzị ꞌdĩ kí ꞌbãjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí drị̃ gá tẹ́rị́ ru, wó íni ꞌdĩ ãma kí ãmã áyị́pịka abe ãma icó kí ingalé la ku? 11 Yụ! Ãma ãꞌị̃ Yẹ́sụ̃ pa ãma lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ uyaŋâ kóru rĩ sĩ cécé vâ ꞌbá ꞌdĩ kí áni.”

12 Ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ ĩyãŋã kí tú ĩꞌbã kí ị́jọ́ Bãrãnábã ꞌbã kí vú nzelé Páwụ̃lọ̃ be ꞌdĩ arelé tálí ãzíla ícétáŋá ụ̃sụ̃táŋá ru Ãdróŋá ꞌbã idélé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ĩꞌba rụ̂ sĩ rĩ sĩ. 13 Kí mụ ị́jọ́ delé ꞌbo, Yãkóꞌbõ * jọ, “Má ádrị́pịka, ĩmi are ma ꞌi. 14 Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ nze ị́jọ́ vú ãmaní Ãdróŋá ꞌbã sĩ ásị́ ꞌbãjó ꞌbá ãzí kí ãpẽjó ĩꞌdi ãni la rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí agá rĩ. 15 Ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbã kí Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ icí kí ru ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí jọlé rĩ abe, cécé sĩlé ꞌdĩ áni:

16 “ ‘ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, ma drụ́zị́ ãgõ,

ãzíla ma amụ́ jó hémã rú Dãwụ́dị̃ drị́ andilépi rá ꞌdĩ sịlé úꞌdí ru.

Ma ĩꞌdi sị úꞌdí ru izaŋá ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ,

ma fẽ ĩꞌdi pá tu rá.

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ị́mbị́ acelépi (Yãhụ́dị̃ rú) ꞌdĩ kî sĩ amụ́ avị́lé Úpî pálé gá

ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku mâ umvelé má ãni rú ꞌdĩ kí abe ĩndĩ,

Úpí jọ ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ’ ✡

18 ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌdĩ kí fẽlépi nị̃jó údu rĩ ꞌi. †

19 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ mâ amálé rĩ ꞌdĩ, lẽ ãma ĩcãndĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ru ujalépi Ãdróŋá rú ꞌdĩ kí ku. 20 Ãmaní uꞌájó ĩꞌba abe múké rá, ãsĩ kí ĩꞌbaní wárãgã jọjó la ꞌbã aꞌbe kí ãwụ̃ cã, ꞌbã aꞌbe kí íná ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí uwijó rĩ kí cã, ꞌbã na kí ãnãkpá ru nzilépi nzĩ-nzĩ rĩ kí ku, ãzíla ꞌbã na kí ãrí ku. 21 Ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá ꞌdĩ kí úri kí ũlũlé Sãbátũ ãlu-ãlu sĩ táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agá drị̃lẹ́ pírí ꞌbaní ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá.”

Wárãgã sĩlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ

22 Cọtị ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị̂ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ kãnị́sã agá ꞌdĩ abe pírí ũrã kí ị́jọ́ sĩ ꞌbá ĩꞌbaní ru la kí tị pẽlé mụjó Páwụ̃lọ̃ kí abe Bãrãnábã trũ mụlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá. Ũpẽ kí dó sĩ Yụ́dãsị̃ (vâ umvelé Bãrĩsábã ꞌi rĩ) kí Sílã be. ꞌDĩ kí ꞌbá ị̃rị̃ drị̃lẹ́ ru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rĩ kî. 23 Uja kí dó sĩ wárãgã ꞌdĩ fẽlé ĩꞌbadrị́:

Ãma ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ ãni rú ãzíla ꞌbá ĩyõ ĩmĩ ádrị́pịka rú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, zị kí ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdĩ Sị́rị̃yã gá, ãzíla Sĩlísĩyã gá ꞌdĩ pírí cící.

24 Ãma are ꞌbá ãzí ãma drĩdríŋĩ gá la mụ kí ãma tị kóru, ĩmi rụ́ drị̃ ị́gbẹ́ fẽlé ũcõgõ ajíjó ĩmi ásị́ gá ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé ĩminí rĩ kî sĩ. 25 ꞌBo ãma ãꞌị̃ dó úꞌdîꞌda ꞌbá ãzí kí tị pẽjó ĩmi rụ̂lé ãma wọ̃rị́ka ãmaní lẽlé Bãrãnábã kí Páwụ̃lọ̃ be, 26 ãgọbị ꞌdĩ kí ru ídri fẽlépi kpítã drã ní rụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ rĩ kî. 27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãpẽ Yụ́dãsị̃ kí tị Sílã be mụjó ị́jọ́ ãmaní sĩlé wárãgã gá ꞌdĩ kí ífí iꞌdajó ĩminí kí tị sĩ ĩndĩ. 28 Ĩꞌdi adru ũniyambamba rú Úríndí Ãlá rĩ mẹ́lẹ́tị gá ãzíla ãmaní, ãdrĩ ĩmi drị̃ gá ãnzị ĩmi ndẽlépi rá la ꞌbã ị́jọ́ tá ĩmĩ lẽlé rĩ kí drị̃ gâ sĩ tũkãnã ku rĩ gá. 29 Lẽ ĩna jõ íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní rĩ kí ku, ĩna jõ ãrí ku, ãnãkpá ru nzilépi nzĩ-nzĩ ꞌdĩ kí ku ãzíla ĩmi iza jõ ꞌbá ãzí ꞌbã ĩzóŋá ãzíla ũkú drị̃ ku. Ĩmi rú adru múké ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí aꞌbe rá rĩ gá. Ãwãꞌdĩfô, ĩmi uꞌá múké.

30 Ála mụ ꞌbá ꞌdĩ kí tị pẽlé ꞌbo, mụ kí Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gâlé, tra kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí pírí, fẽ kí dó wárãgã ꞌdĩ ĩꞌbadrị́. 31 Kí mụ wárãgã ꞌdĩ lãlé ꞌbo, ãyĩkõ fụ kí ị́jọ́ sĩlé ũniyambamba ꞌbá ásị́ imbájó ꞌdã kî sĩ. 32 Yụ́dãsị̃ kí Sílã be kí adrujó nábị̃ rĩ sĩ, jọ kí ị́jọ́ ãlápítítí ru sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní ũkpõ fẽjó. 33 Kí mụ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí uꞌálé were rú ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ãpẽ kí kí tị ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãgõjó ꞌbá ándrá kí tị ãpẽlépi rĩ ꞌba rụ́. [ 34 Wó Sílã ũrã ị́jọ́ acejó vúlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gâlé ũgũgõ.] ‡ 35 Wó Páwụ̃lọ̃ ace kí Bãrãnábã be Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌbá ãzí kí abe ꞌbá kí imbá agá ãzíla ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũ agá.

Awaŋá Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãni Bãrãnábã be rĩ

36 Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá, Páwụ̃lọ̃ jọ Bãrãnábã ní, “Lẽ ãgõ vúlé ãzíla ãmụ mụlé ãma ádrị́pịka pírí ãmaní ándrá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũjó ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu kí agá rĩ kí undré trũ sĩ kí mụ íngoní yã rĩ nị̃jó.” 37 Bãrãnábã lẽ tí Yõhánã umvelé Mãrákõ ꞌi rĩ ꞌdụlé ĩꞌba abe ĩndĩ. 38 Wó Páwụ̃lọ̃ gã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌdụjó ꞌdĩ úmgbé, ãꞌdusĩku Yõhánã ándrá kí aꞌbejó ãngũ Pãmũfílĩyã gá, ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe ku rĩ sĩ. 39 Ị́jọ́ ꞌdĩ acá ãgátã rú, fẽ dó sĩ iré kí ru rá; Bãrãnábã ꞌdụ Mãrákõ ꞌi sĩ mụjó ĩꞌdi be, fi kí mẹ́lị̃ agá mụjó zajó Kũpórõ gá, 40 wó Páwụ̃lọ̃ pẽ ĩꞌdidrị̂ gá Sílã ꞌi trũ mụjó ĩꞌdi be. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ aꞌbe kí kí mụlé ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ. 41 Páwụ̃lọ̃ acị́ kí Sị́rị̃yã agâ sĩ ãzíla Sĩlísĩyã agâ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ imbá trũ.

16

Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní Sílã be Tị̃mị̃tị́yọ̃ asújó ĩndĩ rĩ

1 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Páwụ̃lọ̃ mụ dó Dábẽ gá, ãzíla Lị́sị̃trã gá, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá umvelé Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌi rĩ ꞌbã uꞌájó rĩ gá. Tị̃mị̃tị́yọ̃ ãndrẽ ándrá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, ĩꞌdi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la, ꞌbo átẹ́pị ĩꞌdi ándrá ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú la. 2 ꞌBá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Lị́sị̃trã gá ãzíla Ĩkónĩyãmũ gá rĩ, ri kí ị́jọ́ jọlé drị̃ la gá múké. 3 Páwụ̃lọ̃ lẽ tí ĩꞌdi ꞌdụlé trũ mụjó ĩndĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩtãrã dó ĩꞌdi rá. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ, ãꞌdusĩku nị̃ kí ándrá pírí Tị̃mị̃tị́yọ̃ átẹ́pị̃ ĩꞌdi Gị̃rị́kị̃ rĩ gá cé. 4 Kí acị́jó táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agâ sĩ rĩ sĩ, iꞌda kí ítútáŋá ãsị̃jó ụ̃pịgọŋa ꞌbaní itúlé, ꞌbá ĩyõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní vú ũbĩlé rĩ kî. 5 ꞌDãá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí pá umba dó ãꞌị̃táŋá agá, ãzíla kí kãlãfe ri tulé ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.

Páwụ̃lọ̃ la ágọ́bị́ Mãkẽdónĩyã rú rĩ ndrejó urobí agá rĩ

6 Páwụ̃lọ̃ acị́ kí ꞌbá ĩꞌdiní acị́jó ĩꞌba abe ꞌdã kî trũ ãngũ umvelé Fị̃rị́gị̃yã ꞌi, rĩ agâ sĩ ãngũ Gãlãtị́yã agá. Ĩꞌbaní acị́ agá ꞌdâ Úríndí Ãlá rĩ uga ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũjó ãngũ Ásĩyã drị́ rĩ gá úmgbé. 7 Sáwã ĩꞌbã kí acájó drĩdríŋĩ Mísĩyã drị̂ gá rĩ sĩ, ụ̃ꞌbị̃ kí tí filé Bị̃tị́nị̃yã gá, wó Úríndí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ aꞌbe ĩꞌbaní kẹ̃jị́ sĩ fijó ku. 8 ꞌDãá alị kí Mísĩyã agâ sĩ, dó sĩ ilújó ándrá Trõwásĩ gá. 9 Ị́nị́ ꞌdã sĩ Páwụ̃lọ̃ ndre urobí agá ágọ́bị́ ãzí Mãkẽdónĩyã rú la ní pá tu agá drị́ ãꞌbãŋâ trũ, “Mí azá Mãkẽdónĩyã gá ꞌá ꞌdõlé ãma ãzã kojó.” 10 Páwụ̃lọ̃ la mụ ícétáŋá ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, jọ cọtị ãma angá bábá drị̃ kojó mụjó Mãkẽdónĩyã gá, ãma ásị́ gá rĩ dó, Ãdróŋá umve ãma ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ũlũjó ĩꞌbaní íni.

Lụ̃dị́yã ꞌbã ásị́ ujajó rĩ

11 Ãza íꞌbó sĩ angájó Trõwásĩ gá rĩ sĩ cajó Sãmõtrákẽ gá, drụ̃sị̃ la sĩ, ãca dó Nẹ̃yãpọ́lị̃ gá. 12 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, ãmụ dó Fị̃lị́pị̃ gá, Fị̃lị́pị̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãzí Mãkẽdónĩyã gá ꞌdãá ndẽlépi ãmbõgõ sĩ nĩ vâ ãngũ ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌbã kí ꞌdụlé ĩꞌba ãni la rú rĩ ꞌi, ãma uꞌá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú. 13 Sãbátũ sĩ ãfũ táwụ̃nị̃ agá rĩ sĩ ãmvé mụjó ị̃yị́ ãzí tị gá, sĩ ãngũ ãzí ịsụ́jó Ãdróŋâ ãꞌị̃jó íni. Ãri vũ gá, ãzíla ãma iꞌdó ị́jọ́ jọlé ũkú ru tralépi ꞌdãá rĩ ꞌbaní. 14 Ũkú ị́jọ́ arelépi ꞌdĩ kí ãzí ãlu umvelé Lụ̃dị́yã ꞌi ũkú ãzí bõngó ũniyambamba la kí ị̃tụ̃ndãlépi Fị̃lị́pị̃ gá angálépi Tãyị̃tị́rã gá rĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá Ãdróŋâ rụ́ ị̃nzị̃lépi la. Ãdróŋá nzị̃ ásị́ la sĩ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ũlũlé ꞌdĩ arejó ãzíla ãꞌị̃jó la rá. 15 Ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá rĩ ꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ sĩ, Lụ̃dị́yã umve ãma ĩꞌdidrị́ko gâlé, jọ ãmaní, “Ĩdrĩ áma ãꞌị̃ ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi la rú rá, ĩmi amụ́ drĩ vâ uꞌálé mádrị́ jó agá.” Ri ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé kpere ãmã ãꞌị̃ agá rá.

Páwụ̃lọ̃ kí sujó mãbụ́sụ̃ gá Sílã be rĩ

16 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãmaní mụ agá ãngũ Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ gá, ãma ụfụ drị̃ ĩzóŋá ãzí úríndí ũnzí ãzí ị́jọ́ mụlépi ru idélépi drị̃ gâlé rĩ iꞌdalépi rá la be, ĩꞌdi ĩzóŋá ãzí ajílé ãzị́ ngalépi la. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã iꞌdalé cé-cé rĩ sĩ, ịsụ́ dó ꞌbãngá sĩlíngĩ ĩyõ rú ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú rĩ ꞌbanî. 17 Ĩzóŋá ꞌdĩ bĩ ãma vú Páwụ̃lọ̃ trũ úzáŋâ trũ, “Ãgọbị ꞌdĩ kí ụ̃pịgọŋa Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ drị́ gá rĩ kî, kí ĩminí gẹ̃rị̃ sĩ ru pajó rĩ ũlũ.” 18 Ĩzóŋá ꞌdĩ idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú. Ãsị̃jó Páwụ̃lọ̃ acá ũcõgõ sĩ ãndẽ vâ ị́jọ́ la sĩ rá, uja tị jọ úríndí ũnzí ꞌdã ní, “Rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ, ájọ míní, mí ãfũ ĩzóŋá ꞌdĩ agâlé rĩ sĩ ãmvé.” Úríndí ꞌdã aꞌbe kí dó ĩꞌdi ititi rá.

19 ꞌBá ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbaní rĩ kí mụ ndrelé la ĩzóŋá ꞌdĩ adrí rá, ị́jọ́ ĩꞌbaní ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi drị̃ gá séndẽ ịsụ́ŋá sĩ rĩ ukó rá. Rụ kí Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be agụlé ãngũ sụ̂ rú rĩ agâlé pá tulé ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá. 20 Ají kí kí ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá jọ kí, “Ãgọbị ꞌdĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la kí, ãzíla lẽ kí ị́jọ́ ajílé ꞌbá ãmadrị́ gá rĩ kí drĩdríŋĩ gá. 21 Kí ãma Rụ́mị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ ãmaní icólé ngalé ku rĩ kí iꞌdajó, ãzíla kí lẽjó la ãma ãꞌị̃ kî ãzíla ãnga kî rĩ sĩ.”

22 ꞌBá ru tralépi wẽwẽ rú ꞌdĩ atrá kí ru gbõrú tị icílé Páwụ̃lọ̃ kí ụrụꞌbá gá Sílã be, kí idéjó ũnzí, ãzíla ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ fẽ kí ãzị́táŋá ĩꞌbã bõngó kí ũtrũjó ãzíla kí cojó kẹ̃lị́ká sĩ. 23 Ála dó mụ kí colé ũnzíríkãnã rú ꞌbo, úsu dó kí mãbụ́sụ̃ gá, ãzíla úfẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ kí andre tẽlépi rĩ ní kí ucéjó múké-múké. 24 Ãzị́táŋá ũkpómgboroto ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ su dó kí jó ágágá ãndânĩ rĩ agá, ãzíla icí dó vâ kí pá ife sĩ cí.

25 Ị́nị́ ágágá ꞌdĩ gá ꞌdĩ, Páwụ̃lọ̃ iꞌdó kí Sílã be Ãdróŋâ rú ịcụ́lé úngó ngoŋá sĩ ãzíla Ãdróŋá zịŋá sĩ, wó íni ꞌdĩ ꞌbá ãzí ĩꞌba abe rĩ ri kí úngó ꞌdĩ kí arelé. 26 Rụ̃gbụ́gbụ́ ũyãkĩyã ãzí ũkpómgboroto la iꞌdó jó tá be Páwụ̃lọ̃ kí sujó Sílã be ꞌbá ãzí ꞌdã kí abe ꞌdĩ ayalé pírí-pírí. Kẹ̃jị́tị ụ̃nzị̃ kí ru pírí ãzíla ímve tá Páwụ̃lọ̃ kí pá gá ãzíla ꞌbá mãbụ́sụ̃ jó gá ꞌdãá rĩ kí pá gá ꞌdĩ ayụ kí pírí cénĩ. 27 Ãsĩkárĩ angá ụ́ꞌdụ́ gâlé rĩ sĩ ụrụgá, ãzíla ĩꞌdi mụ kẹ̃jị́tị ꞌdĩ kí ndrelé mgbọ, anzé ménéŋá ĩꞌdidrị́ ụ́pụ́cẹ́ gá rĩ, lẽ dó sĩ ru sõlé rá, ãꞌdusĩku ũrã ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá ꞌdĩ apá kí dó rá íni. 28 Wó Páwụ̃lọ̃ za jọ, “Íꞌdị mi ku! Ãma pírí ꞌdõ cí!”

29 Aꞌị́ ãcí, afụ ru jó agâlé, aꞌdé ụrụꞌbá yãŋâ trũ Páwụ̃lọ̃ kí pálé gá Sílã be. 30 Ãsĩkárĩ ají kí ãmvé, uja kí zịlé, “Ãmbogo ꞌdĩ, lẽ má idé ãꞌdu ká mání sĩ áma pajó?”

31 Umvi kí, “Mí ãꞌị̃ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi mi dó sĩ ími pa. Mi ꞌi ãzíla ꞌbá mídrị́ko gá rĩ kî trũ.” 32 Uja kí dó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũlé ĩꞌdiní ãzíla ꞌbá jó agá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí ĩndĩ. 33 Sáwã ị́nị́ drị́ gá ꞌdĩ agá ꞌdãá ũgũgõ ãsĩkárĩ ꞌdụ kí, ãzíla ũjĩ dó ĩꞌbã ãkõzá kí ꞌdãá cọtị úfẽ dó ĩꞌdiní ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ abe bãbụ̃tị́zị̃. 34 Ãsĩkárĩ ꞌdĩ ají Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be íná nalé ĩꞌdidrị́ jó agá. Ãyĩkõ fụ dó ĩꞌdi ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí Ãdróŋá ꞌi ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ abe rá. 35 Ĩꞌdi mụ calé ị̃tụ́ sĩ, ãmbógó ị́jọ́ amálépi rĩ pẽ ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdi be la tị ãsĩkárĩ Páwụ̃lọ̃ kí andre tẽlépi rĩ rụ́ ãzị́táŋá ꞌdĩ trũ jọjó la, “Mí iyá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ kî.” 36 Ãsĩkárĩ jọ Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní Sílã be, “Ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ fẽ kí ũkpõ sĩ ĩmi iyájó Sílã be rá. Úꞌdîꞌda ĩmi dó mụ rá. Ĩmụ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”

37 Wó Páwụ̃lọ̃ jọ ãmbogo tá tị ãpẽlé ꞌdĩ ꞌbaní, “Co kí ãma ꞌbá ĩyõ kí drị̃lẹ́ gá ãma ụzịŋâ kóru, ãmaní táni adrujó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ kí rá tí, ãzíla su kí ãma mãbụ́sụ̃ gá. Wó lẽ kí dó úꞌdîꞌda ãma iyálé ũní ꞌbá ꞌbaní nị̃ŋâ kóru yã? ꞌDĩ áni la ꞌdáyụ! Lẽ ꞌbã amụ́ kí bãsĩ ãma iyálé ãmvêlé nĩ.” 38 Ãmbogo tá tị ãpẽlé ꞌdĩ gõ kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ trũ ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ ꞌba rụ̂lé, ãmbogo ꞌdĩ kí mụ arelé la Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be ꞌbá Rụ́mị̃ gá la kí, acá kí ụ̃rị̃ sĩ. 39 Amụ́ kî trũtáŋá aꞌị́lé ĩꞌbadrị́ ãzíla iyá kí dó kí ãmvé, aꞌị́ kí Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be táwụ̃nị̃ ꞌdã aꞌbejó rá. 40 Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be mụ ãfũlé mãbụ́sụ̃ gá rĩ sĩ ꞌbo, mụ kí dó Lụ̃dị́yã drị́ko gá, ịsụ́ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí, kí mụ kí ásị́ ũŋmĩlé ꞌbo, aꞌbe kí dó táwụ̃nị̃ ꞌdã rá.

17

Ị́jọ́ ru idélépi Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ

1 Páwụ̃lọ̃ kí mụ alịlé Sílã be Ãmũfĩpólĩsĩ gâ sĩ ãzíla Ãpọ̃lọ́nị́yã gâ sĩ ꞌbo, ca kí Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá. ꞌDãá ãngũ Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãni Ãdróŋá ị̃nzị̃jó la cí. 2 Páwụ̃lọ̃ ꞌbã gbíyã údu rĩ sĩ, fi ꞌbá ꞌdã ꞌba rụ́ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé, ꞌdãá ri kí ãgátã galé ũgũgõ Sãbátũ na ꞌdĩpí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ drị̃ gá. 3 Iꞌdajó la Kúrísĩtõ ꞌbã ịsụ́ ũcõgõ, ꞌbã angá drã agá rĩ sĩ rá. Jọ vâ, “Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ mání ị́jọ́ la ũlũjó ĩminí úꞌdîꞌda rĩ ꞌi, ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi.” 4 Ãzí rĩ kí ásị́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ fi rá, ꞌde kí Páwụ̃lọ̃ kí vú gâ sĩ Sílã be ũkú ĩyõ ũkú kí drị̃ celépi rĩ abe, ãzíla amụtị ãmbógó Gị̃rị́kị̃ drị́ Ãdróŋâ ị̃nzị̃lépi rĩ kî trũ.

5 Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ acá kí ãjã sĩ, tra kí ꞌbá ãzí ũnzí la kí sụ̂ tị gâ sĩ ãngũ ãlu gá, mụjó uzâ trũ táwụ̃nị̃ agâ sĩ, mụ kí lị́cọ́ Yásõnĩ drị̂ celé sĩ lẽjó Páwụ̃lọ̃ kí ajíjó Sílã be ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá. 6 Wó kí mụ kí ịsụ́lé ku ꞌbo, ají kí Yásõnĩ kí ꞌbá ãzí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe ꞌbá ãmbogo táwụ̃nị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí drị̃lẹ́ gá, úzáŋâ trũ, “ꞌBá ꞌdĩ kí dó bãsĩ ũcõgõ fẽlépi ãngũ pírí agá rĩ kî! Kí ãndrũ acálépi ꞌdĩ, 7 ãzíla Yásõnĩ mba kí tã ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá, amụ́ kí vâ ãzị́táŋá Kãyị̃sárị̃ drị̂ kí andị́lé jọjó la, úpí ãzí cí rụ́ la Yẹ́sụ̃ ꞌi íni.” 8 Ũꞌbí ru tralépi ãzíla ãmbogo táwụ̃nị̃ drị̃ celépi ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, kí ásị́ ri azálé azâ. 9 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ jọ kí Yásõnĩ ꞌbã fẽ séndẽ lẽlé kí kẹ̃jị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla aꞌbe kí dó sĩ kí mụlé rá.

Páwụ̃lọ̃ kí wọ̃rị̂ be Bẽréyã gá

10 Ị́nị́ la mụ acálé ꞌbo, gbõgbõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ pẽ kí Páwụ̃lọ̃ kí tị Sílã be Bẽréyã gá. Kî mụ acálé ꞌbo, mụ kí filé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ rú rĩ agá. 11 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú Bẽréyã gá rĩ kí ndẽ kí dó ꞌbá Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gâlé rĩ kí ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá. ꞌBã kí bị́lẹ́ ásị́ káyĩ sĩ ị́jọ́ jọlé rĩ arejó, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ ri kí vâ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ gá rĩ lãlé ndrejó la ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí ãndá-ãndá ru yã áni. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí ãꞌị̃ kí rá; ũkú ãzíla ãgọbị Gị̃rị́kị̃ rú rĩ ãꞌị̃ kí vâ ĩndĩ.

13 Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú drị̃lẹ́ rú Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá ꞌdĩ kí vâ mụ are la Páwụ̃lọ̃ imbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ Bẽréyã gá ꞌdãá ĩndĩ íni ꞌbo, amụ́ kí ꞌdãá ũꞌbí ru tralépi rĩ kí drị̃ andị́lé kí ásị́ ingajó ꞌbá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá. 14 ꞌDãá cọtị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ pẽ kí Páwụ̃lọ̃ tị ị̃yị́tị gâlé, wó Sílã kí Tị̃mị̃tị́yọ̃ be ãsị̃ kí Bẽréyã gá ꞌdãá. 15 Ãgọbị Páwụ̃lọ̃ agụlépi rĩ agụ kí ĩꞌdi kpere Ãténĩyã gá. Páwụ̃lọ̃ la mụ jọlé la ꞌbã jọ kí Sílã ꞌbaní Tị̃mị̃tị́yọ̃ be ꞌba amụ́ kí ꞌí rụ́ ꞌdõlé mbẽlẽŋá ru ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ gõ kí dó vúlêlé.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó Ãténĩyã gá rĩ

16 Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drĩ Sílã kí tẽ agá Tị̃mị̃tị́yọ̃ be Ãténĩyã gá ꞌdãá ꞌdĩ, ásị́ la iza ru ãdroŋa ĩnzõ rú ũví ndú-ndú ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ị̃nzị̃lé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá rĩ sĩ. 17 ꞌDãá ga ãgátã ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdã gá ꞌdãá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ abe, vâ ụ́ꞌdụ́ ãlũ ãlu sĩ sụ̂ tị gá ꞌbá alịlépi ꞌdã sĩ rĩ abe. 18 Imbaꞌba ãzí ũndũwã rú Ị̃pị̃kọ́rị̃yã rú ãzíla Sị̃tọ́kị̃ rú * rĩ ga kí ãgátã ĩꞌdi trũ rá. Ãzí rĩ zị kí, “Mgbã la ágọ́bị́ sụ̃kụ́lụ̃ lãlépi ku ru iꞌdalépi ꞌdĩ lẽ ãꞌdu ị́jọ́ jọlé?” Ãzí rĩ jọ kí, “Ĩndre ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ãdroŋa jụ́rụ́ ru ꞌdĩ kí drị̃ gá.” Jọ kí ị́jọ́ ꞌdĩ íni la, ãꞌdusĩku Páwụ̃lọ̃ ri ándrá ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ imbá agá ãzíla ángáŋá ĩꞌdidrị́ drã agá ídri rĩ drị̃ gá. 19 Umve kí Páwụ̃lọ̃ agụlé tratáŋá ĩꞌbã kí ru trajó umvelé Ãrĩyõpágã ꞌi rĩ gá, ãmbogo táwụ̃nị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla zị kî, “Ãlẽ tá drĩ nị̃lé la, ímbátáŋá úꞌdí mi sĩ ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá ꞌdĩ íngõ ꞌi yã? 20 Ãko ãzí mî jọlé ꞌdĩ kí ꞌụ ãma bị́lẹ́ gâlé ũrãtáŋá ndú úꞌdí la rú ãlẽ tá dó sĩ nị̃lé la ífí la kí íngoní?” 21 (ꞌBo ꞌbá pírí Ãténĩyã gá ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ꞌdâ rĩ lẽ kí tá Sáwã izaŋá ị́jọ́ jọŋá sĩ ãzíla ị́jọ́ amụ́lépi úꞌdí ꞌdĩ kí areŋá sĩ.)

22 Páwụ̃lọ̃ nga dó pá tulé Ãrĩyõpágã gá ꞌdãá jọ, “Ĩmi ꞌbá Ãténĩyã gá ꞌdĩ, ándre ĩmi gẹ̃rị̃ pírí sĩ ꞌbá dị́nị̃ ãni la rú. 23 Mâ acị́ agá táwụ̃nị̃ agá ꞌdâ, má undré ãko pírí ãngũ ĩmi sĩ ị̃nzị̃táŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ gá ꞌdâ, má ịsụ́ ĩsĩ ãngũ ĩmi sĩ ídétáŋá idéjó ãlĩtárĩ rú rĩ gá ꞌdãá, ãdróŋá nị̃lé ku rĩ nî. Úꞌdîꞌda Ãdróŋá ĩmĩ ị̃nzị̃lé ĩmĩ nị̃lé ku rĩ, ma mụ ĩminí ị́jọ́ ũlũlé drị̃ la gá.

24 “Ãdróŋá ụ̃nọ́kụ́ ꞌbãlépi ãko pírí ala gá ꞌdĩ abe rĩ, ĩꞌdi Úpí ꞌbụ̃ ꞌbã ãni ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌi, uꞌá jó ꞌbá ꞌbã kí sịlé drị́ sĩ rĩ agá ku. 25 Ãdróŋá lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã idé ĩꞌdiní ãko ãzí nĩ la ku, ãꞌdusĩku fẽ ꞌbá pírí ꞌbaní ídri ãzíla ũlí ãzíla ãko pírí ĩꞌbã kí lẽlé rĩ kí rá. 26 Sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí Ãdróŋá idé kí ꞌbá ãlu rụ̂ sĩ, itú ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ ãzíla ãngũ pírí ĩꞌbã kí rijó uꞌájó rĩ abe. 27 Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá ꞌbã ndrụ̃ kí rú sĩ ꞌi, ꞌbã ca kí rú vâ sĩ ꞌî ịsụ́jó rá, ĩꞌdi ꞌbã táni adrujó ãma rụ́ ꞌdâ álị́ ku tí. 28 Ĩꞌdi ãmaní ũkpó fẽ sĩ uꞌájó, acị́jó ãzíla ãmaní sĩ adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni, ĩminí ngolé úngó ĩmidrị́ rĩ kî sĩ rĩ áni, ‘Ãma vâ ĩꞌdĩ ꞌbá ũri.’

29 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma adrujó Ãdróŋá ꞌbã anzị rĩ sĩ lẽ ãma ũrã kí Ãdróŋá ĩꞌdi cécé gólũdĩ jõku sílĩvã jõku írã ꞌbá ꞌbã kí idélé drị́ sĩ ãzíla ãlị̃gọ̃ ĩꞌbadrị̂ sĩ rĩ áni la ku. 30 Ãdróŋá ꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí ĩꞌdi nị̃jó ku rĩ drị̃ gá ku, wó úꞌdîꞌda rĩ gá Ãdróŋá jọ dó tọndọlọ ꞌbá ꞌbaní ãngũ pírí gá ꞌbá ꞌbã uja kí ásị́. 31 Ãꞌdusĩku ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãzí ĩꞌdi sĩ amụ́jó ị́jọ́ lịjó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá ãlu ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ rụ̂ sĩ. Icé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá pírí ꞌbaní ĩꞌdi ꞌbã ágọ́bị́ ꞌdĩ ingajó ídri ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ.”

32 Kí mụ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rĩ arelé ꞌbo, ꞌbá ãzí rĩ gụ kí gụ̃gụ̃, wó ꞌbá ãzí rĩ jọ kí, “Ãma amụ́ ị́jọ́ ími tị gá ꞌdĩ arelé ị̃dị́ ĩndõ.” 33 ꞌDãá Páwụ̃lọ̃ aꞌbe kí rá. 34 ꞌBá ãzí rĩ ꞌde kí Páwụ̃lọ̃ vú gâ sĩ, ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũlũlé rĩ rá, kí agá ꞌdãá ĩndĩ rĩ Dãyọ̃násị̃yọ̃ ꞌbá angálépi amụtị ru tralépi umvelé Ãrĩyõpágã ꞌi rĩ gá ãzíla ũkú umvelé Dãmárĩ ꞌi ꞌbá ãzí kí abe.

18

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ

1 ꞌDĩ ꞌbã vúlé gá, Páwụ̃lọ̃ aꞌbe Ãténĩyã rá sĩ mụjó Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá. 2 ꞌDãá ịsụ́ kí ru ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ rú umvelé Ãkúwílã tịlé Pọ̃nị̃tásị̃ gá rĩ be angá ándrá Ítãlĩ gâlé úꞌdí ĩꞌdi ꞌbã ũkû Pĩrĩsílã be, ãꞌdusĩku ãmbógó Kị̃lãwụ̃dị́yã ní ãzị́táŋá ꞌbãjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã fũ kí Rụ́mị̃ gá ꞌdãá rá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Páwụ̃lọ̃ mụ ándrá kî ndrelé. 3 Uꞌá ꞌdãá ãzíla nga vâ ãzị́ ĩꞌba abe, ãꞌdusĩku ĩꞌdi vâ ꞌbá hémã idélépi la cécé ĩꞌbaní idélé rĩ ꞌbã áni. 4 Sãbátũ ãlu-ãlu sĩ ri ị́jọ́ nzelé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú rĩ abe.

5 Sílã kí mụ acálé Tị̃mị̃tị́yọ̃ be Mãkẽdónĩyã gâlé ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ fẽ ru pírí ị́jọ́ ũlũjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní, jọ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi. 6 Kí mụ ĩꞌdi gãlé úmgbé ãzíla ĩꞌdi uꞌdálé uꞌdâ ꞌbo, ụtụ́ pụ́trụ́ bõngó ĩꞌdidrị̂ ụrụꞌbá gá rĩ, jọ, “Ĩdrĩ dó ãvĩ rá yã áni, ĩmi ãrí ꞌbã adru ĩmi drị̃ gá, ma dó sĩ ala gá ꞌdâ yụ. Iꞌdójó ãndrũ ma dó mụ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌba rụ́.”

7 Nga dó mụlé filé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku umvelé Tị́tọ̃ Jụ́sị̃tọ̃ ꞌi rĩ drị́ jó agá, ĩꞌdi ꞌbá Ãdróŋá rulépi ambamba la, ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá la. 8 Kũrísĩpõ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ãmbógô kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ abe ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi rá, ãzíla ꞌbá wẽwẽ rú Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ drị̂ arelépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí vâ Yẹ́sụ̃ rá, ịsụ́ kî sĩ bãbụ̃tị́zị̃ ĩndĩ.

9 Ị́nị́ ãzí ãlu urobí ũbĩ Páwụ̃lọ̃ ꞌi, ala gá Úpí jọ ĩꞌdiní, “Lẽ mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ímụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, mí ĩyãŋã vâ ku. 10 Ma mí be, ꞌbá ãzí ãlu icó ími ĩpẽŋãlé ku, ꞌbá mádrị̂ kí wẽwẽ rú táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá ꞌdĩ.” 11 ꞌDãá Páwụ̃lọ̃ uꞌá ílí ãlu nụ́sụ̃ ꞌdĩpí ị́jọ́ imbálé ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá.

12 Wó Gãlị́yọ̃ ꞌbã acájó ãmbógó Ãkáyã gá rĩ rú rĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ tra kí ru gbõrú, rụ kí Páwụ̃lọ̃ ꞌi agụlé kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá. 13 Jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá kí imbá Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ũví ndú ru ajílépi ãzị́táŋá ãmadrị̂ abe ku la sĩ.”

14 Páwụ̃lọ̃ ꞌbã lẽ agá ị́jọ́ jọ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Gãlị́yọ̃ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî, “ꞌDĩ drĩ tá ꞌbã rĩ adru ị́jọ́ ãzí izatáŋá ru la, jõku ị́jọ́ ãzí ũnzí izalé la, ĩꞌdi tá adru ífí trũ mání ĩmi tị arejó. 15 Wó ĩꞌdiní adrujó ãgátã gaŋá drị̃ gá, rụ́ kí drị̃ gá ãzíla ãzị́táŋá ĩmidrị̂ kí drị̃ gá rĩ sĩ, ĩmi vúŋá ꞌdĩ ꞌbã de kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, álẽ ị́jọ́ ꞌdĩ lịlé ma ꞌi ku!” 16 Dro dó kí ãngũ ị́jọ́ lịjó rĩ gá ꞌdãá ãmvé. 17 ꞌBá pírí rụ kí Sõsĩténõ, ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ co kí ĩꞌdi ãngũ kẹ́sị̃ lịjó rĩ gá ꞌdãá. ꞌDĩ kî sĩ pírí Gãlị́yọ̃ así ꞌbãngá ku.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụjó Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ

18 Páwụ̃lọ̃ uꞌá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌba abe Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdãá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌbe kí rá. Mụ Kẽnĩkẽríyã gá, fẽ ru drị̃ꞌbị́ ufálé kpamgbala rú, ãꞌdusĩku ũyõ ándrá ĩꞌdiní sõlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Tụ kí íꞌbó sĩ mụjó Sị́rị̃yã gá Pĩrĩsílã abe Ãkúwílã trũ. 19 Acá kí Ẽfésõ gá ãngũ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩ mụjó Pĩrĩsílã kí aꞌbejó Ãkúwílã be rĩ gá. Fi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ị́jọ́ jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí abe. 20 ꞌBá aꞌị́ kí ĩꞌdi uꞌájó ĩꞌba abe ị̃dị́, wó ãꞌị̃ uꞌálé ĩꞌba abe ị̃dị́ ku. 21 Wó ĩꞌdiní lẽ agá mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, jọ ĩꞌbaní, “Ãdróŋá drĩ lẽ la rá, ma ãgõ vúlé ꞌdõlé rá.” Fi dó íꞌbó agá angájó Ẽfésõ gâlé rĩ sĩ.

22 Páwụ̃lọ̃ ꞌbã cajó Kãyĩsárĩyã gá ꞌbo rĩ sĩ, mụ dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé (pá sĩ) ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí zịlé cící, ãgõ dó mụlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ꞌdĩ Sị́rị̃yã gá.

23 Sáwã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã izalé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdã kí ũngúkú gá, aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá mụjó ãngũ Gãlãtị́yã ꞌbã ãni Fị̃rị́gị̃yã be rĩ kí agá acị́lé táwụ̃nị̃ kí agâ sĩ ũkpõ fẽjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbaní pírí.

Ãpọ́lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ nzejó Ẽfésõ gá rĩ

24 Wó íni ꞌdĩ ágọ́bị́ ãzí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú umvelé Ãpọ́lọ̃ ꞌi tịlé Ãlẽkĩzéndrĩyã gá la ándrá cí, amụ́ Ẽfésõ gá ꞌdãá, ĩꞌdi ꞌbá sụ̃kụ́lụ̃ lãlépi rá, ị́jọ́ nị̃lépi cé vâ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ nị̃lépi lã sĩ lọ́lọ́ la. 25 Ángá ĩꞌdi imbálé gẹ̃rị̃ Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ. Ri ị́jọ́ jọlé ũkpó ru Úríndí sĩ, ãzíla ímbá vâ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãlápítítí ru, táni ĩꞌdiní bãbụ̃tị́zị̃ Yõhánã drị́ rĩ nị̃jó áꞌdụ̂sĩ rá tí. 26 Iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé tọndọlọ ụ̃rị̃ kóru ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá, Pĩrĩsílã kí mụ ĩꞌdi arelé Ãkúwílã be ꞌbo, umve kí Ãpọ́lọ̃ ĩꞌbadrị́ko gâlé sĩ ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ nzejó múké-múké ị̃dị́.

27 ꞌBo Ãpọ́lọ̃ ní lẽjó mụjó Ãkáyã gá rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ẽfésõ gá ꞌdĩ fẽ kí ĩꞌdiní ãvá, sĩ kí wárãgã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbadrị́ sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó. Ĩꞌdi mụ acálé ꞌbo, ko ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ kí ãzã. 28 Ãꞌdusĩku ndẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí pírí ãgátã gaŋá sĩ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá tọndọlọ iꞌdajó la ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi.

19

Páwụ̃lọ̃ ní adrujó Ẽfésõ gá rĩ sĩ

1 Ãpọ́lọ̃ ꞌbã drĩ adru agá Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdãá, Páwụ̃lọ̃ rụ gẹ̃rị̃ ụ́rụ̂lé ru rĩ sĩ fijó Ẽfésõ gá. ꞌDãá ịsụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la ꞌbã ãzí kí, 2 zị kí, “Ĩmi ịsụ́ Úríndí Ãlá rĩ ĩminí ãꞌị̃jó la rĩ sĩ rá yã?” Umvi kí, “Yụ! Ãma are drĩ átã ị́jọ́ ãzí Úríndí Ãlá rĩ drị̃ gá la ku.”

3 Cọtị Páwụ̃lọ̃ zị kí, “Wó bãbụ̃tị́zị̃ ĩminí ịsụ́lé rĩ íngõ ꞌi?” Umvi kí, “Yõhánã ꞌbã fẽlé rĩ ꞌi.”

4 Páwụ̃lọ̃ jọ, “Yõhánã fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ásị́ ujajó rĩ ꞌi. Jọ ándrá ꞌbá ꞌbã ãꞌị̃ kí ꞌbá amụ́lépi vúlé gá ꞌdĩ ꞌi, ꞌbá ꞌdã ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌi.” 5 ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, bĩ kí bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ. 6 Páwụ̃lọ̃ la drị́ ꞌbãjó kí drị̃ gá rĩ sĩ, Úríndí Ãlá rĩ asị́ kí drị̃ gá, ãzíla jọ kí ị́jọ́ tị ndú-ndú sĩ ãzíla ũlũ kí ị́jọ́ cécé ụ̃pị́gọ́ŋá kí áni. 7 ꞌDãá ãgọbị kí ándrá ãni la mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ pírí rĩ gá.

8 Páwụ̃lọ̃ ri filé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ãzíla jọ ị́jọ́ ꞌdãá ụ̃rị̃ kóru ãzíla ũkpómgboroto rú ĩmbá na ꞌdĩpí, ĩbáká sejó ãzíla ꞌbá kí aséjó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá íni. 9 Wó ꞌbá ãzí rĩ kí ásị́ mba mbã, gã kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí ãꞌị̃lé úmgbé, ãzíla gã kí gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ ꞌbá kí drị̃ gâ sĩ úmgbé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ aꞌbe dó kí rá. ꞌDụ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ĩꞌdi be ĩndĩ, ãzíla ri kí ĩꞌbã ị́jọ́ kí imbálé ãzíla ũlũlé ụ́ꞌdụ́ pírí jó ꞌa mgbọ Tãyĩránã drị̂ agá. 10 ꞌDĩ mụ íni ílí ị̃rị̃ ꞌdĩpí íni la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú pírí uꞌálépi ãngũ Ásĩyã drị̂ agá ꞌdãá rĩ are kî sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ rá.

11 Ãdróŋá idé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru la kí wẽwẽ rú gẹ̃rị̃ Páwụ̃lọ̃ rụ́ rĩ gâ sĩ. 12 Cécé kĩtãmbálã jõku bõngó Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá alólépi rá rĩ úꞌdụ kî sĩ ꞌbá ãyánĩ trũ rĩ kí ụrụꞌbá alólé adrí kí ãyánĩ ĩꞌbadrị̂ kí agâ sĩ rá, úríndí ũnzí ãfũ kí vâ apálé ĩndĩ.

13 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzí acị́lépi táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agâ sĩ úríndí ũnzí kí ũfũ trũ ꞌbá kí agâ sĩ la ụ̃ꞌbị̃ kí tí Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ ayúlé ꞌbá úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ kí drị̃ gá úríndí ũnzí ꞌdã kí ũfũjó. Ri kí jọlé la, “Rụ́ Yẹ́sụ̃ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ũlũlé rĩ drị̂ sĩ, ájọ mí ãfũ ãmvé!” 14 Sĩkévã átáló ãmbógó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌbã ngọ́pịka ázị̂rị̃ ꞌdĩ ri kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé nĩ. 15 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ agá ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí ꞌbã rụlé nĩ la ụrụꞌbá gá. Úríndí ũnzí ꞌdã umvi kí, “Yẹ́sụ̃ ãnị̃ ĩꞌdi cé, ãma are vâ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ drị̃ gá rá, wó ĩmi dó ĩmi ngá ãꞌdi kî?” 16 ꞌDãá ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ zõ kí drị̃ gá, ãzíla ndẽ kí ũkpõ sĩ pírí rá. Co kí, ãcóŋá ꞌdã fẽ apá kí jó ꞌdã agá ꞌdãá rĩ sĩ pílílí ru ãzíla ãrí trũ.

17 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú uꞌálépi Ẽfésõ gá rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ kí, ãzíla rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ꞌbã kí dó ĩꞌdi ụrụgá ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la sĩ. 18 ꞌBá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ amụ́ kí dó ụ̃rị̃ kóru ị́jọ́ ĩꞌbã kí jõ idélé ũnzíkãnã rú rĩ kí iꞌdalé tọndọlọ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá. 19 ꞌBá ãzí ãndrị́kẹ gá rĩ ají kí bụ́kụ̃ ãndrị́kẹ ndrịjó rĩ kî, ãzíla ivé kí dó kí ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Amụ́ kí ịsụ́lé la bụ́kụ̃ ivélé ꞌdã kí tá ãjẹ̃ na ũgũgõ sĩlíngĩ álĩfũ-álĩfũ ꞌdĩpí. 20 Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ iré ru ãzíla zo dó ũkpómgboroto rú.

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí mụ ru idélé pírí ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ itú ru ásị́ gá ũkpó Úríndí Ãlá drị̂ sĩ mụjó Mãkẽdónĩyã gá ãzíla Ãkáyã gá ꞌdĩ sĩ mụ drĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ku rú. Uja jọlé la, “Ádrĩ mụlé ꞌbo, lẽ áca vâ Rụ́mị̃ gâlé ĩndĩ.” 22 Páwụ̃lọ̃ pẽ dó ꞌbá ị̃rị̃ ĩꞌdi ãzã kolépi, Tị̃mị̃tị́yọ̃ kí tị Ĩrásĩtõ be, Mãkẽdónĩyã gá drị̃ gâlé, ĩꞌdiní lẽjó uꞌájó Ásĩyã gá were ị̃dị́ rĩ sĩ.

Ũmbã Ẽfésõ gá rĩ

23 Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ũmbã ãzí ãmbógó tẽté la ãfũ gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ drị̃ gá. 24 Ágọ́bị́ ãzí umvelé Dị̃mị̃tẹ́rị̃yọ̃ ꞌbá úká dịlépi rĩ idé ãdróŋá Gị̃rị́kị̃ ꞌbã ãni Ãtẹ́mị̃ * ní jó sílĩvã sĩ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó, ꞌbá ãlịgọ rú úká dịlépi rĩ ịsụ́ kí málĩ ĩyõ rú táwụ̃nị̃ Ẽfésõ drị̂ agá ꞌdãá úká dịŋá sĩ. 25 Dị̃mị̃tẹ́rị̃yọ̃ atrá ꞌbá ãlịgọ rú rĩ kí ꞌbá ãzí tũjárĩ ndú-ndú gá ꞌdĩ abe jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ꞌdĩ, ị̃nị̃ rá ãma ịsụ́ kí málĩ kí múké-múké la tũjárĩ ꞌdĩ sĩ. 26 Ãzíla ĩndre vâ Páwụ̃lọ̃ ũcĩ ꞌbá ũꞌbí kí mụjó ị́jọ́ ndú gá wó lú ãngũ Ẽfésõ drị̂ gá áꞌdụ̂sĩ ku vâ ãngũ Ásĩyã drị̂ agá pírí rá ru. Jọ ãdróŋá ꞌbá ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbã idélé drị́ sĩ rĩ adru Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi ku. 27 Wó ũnzĩkãnã adru dó lú ị́jọ́ ãmã sụ̂ la mụ aꞌdélé rĩ sĩ ku, wó jó ãma sĩ ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãtẹ́mị̃ ꞌi idélé drị́ sĩ ꞌdã ꞌbãjó rĩ ꞌbá ị̃nzị̃ kí drụ́zị́ ĩꞌdi ku, kí drụ́zị́ ĩꞌdi ꞌbã ápãrákã rú. Átã vâ ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãtẹ́mị̃ ꞌi ịcụ́lé Ásĩyã gá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdãá, ãzíla jó ĩꞌdidrị́ ũniyambamba ãzíla ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí acá ãzị̂ kóru.”

28 ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ũmbã rụ kí, ãzíla iꞌdó kí uzálé, “Ãdróŋá ãmadrị́ ũkú ru Ãtẹ́mị̃ Ẽfésõ gá rĩ ãmbógó tẽté ru!” 29 Táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ ꞌa pírí ũmbã rú. ꞌBá cẹ̃ kí ãngũ áváŋá avájó ꞌdã agâlé ãko ãlu rú. ꞌBá ꞌdĩ arụ́ kí ãgọbị Mãkẽdónĩyã rú acị́lépi Páwụ̃lọ̃ be Gáyõ kí Ãrĩsĩtãríkõ be agụlé ãngũ ꞌdã gâlé. 30 Páwụ̃lọ̃ lẽ tí filé ꞌbá wẽwẽ rú ꞌdã kí agâlé, wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdiní ku. 31 Átã ꞌbá ãzí ãmbogo rú Ẽfésõ gá Páwụ̃lọ̃ ꞌbã wọ̃rị́ka rú la kí, ị̃drị̃ kí ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbã fi jõ ꞌbá kí agâlé ku.

32 ꞌBá ru tralépi ꞌdĩ kí drị̃ ꞌbe ru rá; ãzí rĩ ri kí uzálé ị́jọ́ ãzí sĩ, ãzí rĩ ri kí uzá ị́jọ́ ãzí ndú la trũ. ꞌBá ãndá la rĩ nị̃ kí átã mụ kí lé ãꞌdu idélé yã rĩ gá ku. 33 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ŋmĩ kí Ãlẽkĩzéndã drị̃lẹ́ gá, ãzíla ꞌbá ãzí ꞌdĩ uzá kí ĩꞌdiní ị́jọ́ lẽlé ꞌbã idé kí rĩ kî trũ. Jọ ꞌbá ꞌbã ĩyãŋã kí tú sĩ lẽjó ũkpõ ịsụ́jó ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. 34 Wó ũꞌbí kí mụ ĩtrĩkãlé la ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, uzá kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ãlu sĩ ũgũgõ sáwã ị̃rị̃ ꞌdĩpí. “Ãdróŋá ũkú ru Ãtẹ́mị̃ Ẽfésõ gá rĩ ãmbógó tẽté ru!”

35 Ágọ́bị́ ãmbógó kãránĩ rú táwụ̃nị̃ drị́ rĩ la mụ ꞌbá kí ꞌbãlé ĩyãŋãlé tú ꞌbo, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá Ẽfésõ gá ꞌdĩ, ãꞌdi nị̃ ku la rĩ gá nĩ, táwụ̃nị̃ Ẽfésõ ĩꞌdi ãngũ jó ãdróŋá ũkú ru Ãtẹ́mị̃ ãmbógó rĩ drị́ ãzíla írã ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ aꞌdélépi ꞌbụ̃ gá vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ tãmbajó rĩ ꞌi ku yã? 36 Wó íni ꞌbá ãzí icó ãgátã galé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ku, cĩkã ãma ĩyãŋã kí drĩ tú, lẽ ãma idé kí ị́jọ́ kí kpõkpõ sĩ ku. 37 Wó ĩmi ají ãgọbị ꞌdĩ kí ꞌdõlé ꞌdĩ, ụ̃gụ̃ kí drĩ vâ ãko ãzí jó agá ku jõku uꞌdá kí drĩ vâ ãdróŋá ũkú ru Ãtẹ́mị̃ ꞌi ku. 38 Wó Dị̃mị̃tẹ́rị̃yọ̃ kí ꞌbá ãlịgọ rú ꞌdĩ kí abe drĩ adru ꞌbá ꞌdĩ kí abe ị́jọ́ trũ, ụ́ꞌdụ́ sĩ ị́jọ́ amájó rĩ ãndrũ cí ãzíla ꞌbá Rụ́mị̃ rú ị́jọ́ amálépi rĩ kí cí, icó kí ị́jọ́ ꞌdĩ amálé rá. 39 ꞌBo ĩdrĩ adru kẹ́sị̃ trũ ĩꞌba rụ́ cí, ícó kí ajílé ị̃tụ́ ꞌbá kẹ́sị̃ lịlépi rĩ kí ru trajó ị́jọ́ kí amájó rĩ sĩ. 40 Cécé ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni, ãma kí fi ũnzĩkãnã agá ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ drĩ kí ãma zị ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ drị̂ sĩ, ãma kí mụ acelé tị kóru úzáŋá ãma kí uzálé ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ífí ꞌbã adrujó ala gá yụ rĩ sĩ.” 41 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ delé ꞌbo, iré dó ꞌbá ru tralépi ꞌdĩ kí rá.

20

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụjó Mãkẽdónĩyã gá ãzíla Gị̃rị́kị̃ gá rĩ

1 Ũmbã ꞌbá kí ásị́ gá rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ umve ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí, ĩꞌdi mụ kí ásị́ imbálé ꞌbo, azị dó ĩꞌbã abe rá, sĩ mụjó Mãkẽdónĩyã gá. 2 Ĩꞌdi ꞌbã mụ agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, ri mụlé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ imbá trũ táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu ĩꞌdi ꞌbã sĩ alịjó ala gâ sĩ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ca dó Gị̃rị́kị̃ * gá. 3 Uꞌá ꞌdãá ĩmbá na. Ĩꞌdi ꞌbã ru itú agâ sĩ gõjó vúlé Sị́rị̃yã gâlé, amụ́ ịsụ́lé la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la ꞌbã ãzí itú kí ru lẽjó ị́jọ́ ũnzí idéjó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, uja ru úŋmĩ gõjó vúlé mụjó Mãkẽdónĩyã agâ sĩ Sị́rị̃yã gâlé.

4 ꞌBá mụlépi ĩꞌdi trũ rĩ kí Sõpátã Pũrásĩ angálépi Bẽréyã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi; Ãrĩsĩtãríkõ kí Sẹ̃kụ́ndụ̃ be angájó ãngũ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ drị̂ agá; Gáyõ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ Dábẽ gá; Tụ̃kị́kọ̃ kí Trọ̃fị́mọ̃ be angájó ãngũ Ásĩyã drị̂ agá; ãzíla Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌi. 5 ꞌBá ꞌdĩ mụ kí ãma † drị̃lẹ́ gá ãzíla tẽ kí ãma Trõwásĩ gá ꞌdãá. 6 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịlépi ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ la mụ ukólé ꞌbo, ãma iꞌdó ãcị̃ angájó Fị̃lị́pị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Mãkẽdónĩyã drị̂ agâ sĩ mụjó íꞌbó sĩ ꞌdụ ãma ụ́ꞌdụ́ tõwú sĩ cajó Trõwásĩ gá. Ãma ịsụ́ dó Páwụ̃lọ̃ kí ꞌbá tá ĩꞌdi sĩ amụ́jó ĩꞌba abe rĩ kí ꞌdãá, ãma uꞌá ꞌdãá Sãbị́tị̃ ãlu.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãcị̃ ãsị̃jó Trõwásĩ gá rĩ

7 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ ãma atrá ãma ãngũ ãlu gá Ụ̃mụ̃ Úpí drị̂ nalé. Páwụ̃lọ̃ ũlũ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní, wó drụ̃sị̃ íni ĩꞌdi ꞌbã lẽjó mụjó mụ̃-mụ̃ rĩ sĩ, jọ ị́jọ́ ĩꞌba abe kpere sáwã ị́nị́ drị́ ázíyá (ị́nị́ ágágá). 8 Jó ụrụgá gõrófã rú ãma sĩ ãma trajó ꞌdã agá ûꞌbã ãcí dị̃lépi sĩ ãngũ jijó rĩ kí wẽwẽ rú. 9 Kãrị́lẹ̃ ãzị́ rú la Ị̃wụ̃tị́kọ̃ ꞌi. Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ agá ãzo rú ị̃dị́-ị̃dị́ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ụ́ꞌdụ́ iꞌdó ĩꞌdi ꞌbelé were-were, ụ́ꞌdụ́ ꞌbã ĩꞌdi ꞌbe agá kpítã. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌdé angájó gõrófã námbã na rĩ ꞌbã dẹ̃rị́sã gá ụrụgâlé kpere vụ̃rụ́ káyĩ. ꞌBá kí mụ ĩꞌdi ingalé ụrụgâlé, ịsụ́ kí drã rá. 10 Wó Páwụ̃lọ̃ asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé, amvu kãrị́lẹ̃ drãlépi rá ꞌdĩ ꞌi, jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi awá ku, drã drĩ ku ĩꞌdi ídri.” 11 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Páwụ̃lọ̃ la mụ gõlé vúlé gõrófã sị́ gâlé ꞌbo, na dó Ụ̃mụ̃ Úpí drị̂ ãma abe ãngũ ãlu agá. Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé ꞌbá kí abe sáwã ãzo rú kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo, aꞌbe dó kí, mụ dó rá. 12 ꞌDãá ꞌbá ꞌdụ kí dó kãrị́lẹ̃ tá ꞌdĩ ꞌi, agụ kí ĩꞌdi lị́cọ́ gá ídri rú. ꞌBá pírí uꞌá kí ãyĩkõ sĩ.

Ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé ꞌbá ĩyõ kãnị́sã Ẽfésõ gá rĩ abe rĩ

13 Páwụ̃lọ̃ itú ị́jọ́ mụjó Ãsọ́sị̃ gá pá sĩ ꞌdĩ ãngũ ãma sĩ mụjó ĩꞌdi ꞌdụjó rĩ, wó ãmụ drị̃ gâlé íꞌbó sĩ. 14 Ịsụ́ ãma Ãsọ́sị̃ gá ꞌdãá, ãzíla ãza dó ĩꞌba abe Mị̃tụ̃lẹ́nị̃ gâlé íꞌbó sĩ ãngũ ãlu gá. 15 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá rĩ sĩ, ãma alị Kị̃yọ́sị̃ ꞌbã bụ́lụ́ gâ sĩ, drụ́zị́ íni ãca Sãmósĩ gá, ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãca Mị̃lẹ́tụ̃ gá. 16 Páwụ̃lọ̃ ũrã ĩꞌdi ásị́ gá alịjó Ẽfésõ agâ sĩ alị-alị, ãꞌdusĩku lẽ sáwã izalé ãmbógó ru ãngũ Ásĩyã drị̂ agá ku. Ri sáwã afụlé drĩ icó rá sĩ cajó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ Pẽndẽkósĩtõ drị́ gá rĩ sĩ.

17 Páwụ̃lọ̃ la mụ acálé Mị̃lẹ́tụ̃ gá ꞌbo, umve ꞌbá ĩyõ kãnị́sã Ẽfésõ gá rĩ kí amụ́jó drị̃ fụjó ĩꞌba abe. 18 ꞌBá ĩyõ ꞌdã kí mụ acálé ꞌbo, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi pírí nị̃ kí ári uꞌálé iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ mâ acájó ãngũ Ásĩyã drị̂ gá rĩ sĩ íngoní yã rĩ gá cé. 19 Ánga ãzị́ Ãdróŋá ní ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla mị́ndrẹ inzíŋâ trũ mání adrujó ụ̃pị́gọ́ŋá Ãdróŋá ãni la rĩ sĩ mání táni ụ̃ꞌbị̃táŋá ịsụ́ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ítútáŋá kî sĩ rá tí. 20 Ĩnị̃ rá má ĩyãŋã ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá ĩmi ãzã kolépi ꞌdĩ ũlũŋâ trũ tú ku, ꞌbo má imbá ĩmi ãngũ ũꞌbí kî sĩ ru trajó rĩ agâ sĩ ãzíla lị́cọ́ ãlu-ãlu agâ sĩ. 21 Álũ vâ ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe mgbọ rú sĩ ãgõjó Ãdróŋá rú ãzíla ásị́ ujajó sĩ ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ ꞌbãjó ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá.

22 “ꞌBo úꞌdîꞌda, ma mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã áma tị pẽjó rĩ sĩ, wó ánị̃ ãꞌdu la mụ ru idélé má benĩ yã rĩ gá ku. 23 Ị́jọ́ lú mání nị̃lé rĩ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã lũlé mání táwụ̃nị̃ pírí gá ũcõgõ, fijó mãbụ́sụ̃ gá rĩ be, kí áma tẽ áma drị̃lẹ́ gâlé nĩ. 24 Wó mání rĩ gá, ídri mádrị́ gá rĩ adru ị́jọ́ ãmbógó la ku, ãzíla álã ĩꞌdi ãko ãjẹ̃ trũ ãmbógó la rú ku. Ị́jọ́ lú mâ lẽlé rĩ ãzị́ má ãni ꞌdĩ dejó ãyĩkõ sĩ, ãzíla ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé mádrị́ ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị̂ ũlũjó lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ sĩ.

25 “Má acị́ ĩmi drĩdríŋĩ gâ sĩ pírí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ trũ ĩminî, wó ánị̃ rá ĩmi icó dó áma ndrelé ị̃dị́ ku. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álẽ dó ãndrũ icélé la ĩminî má ũjĩ áma drị́ rá. ꞌBá drĩ dó ãvĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ rá, ãrí la adru ãma drị̃ gá ku. 27 Ãꞌdusĩku má ĩyãŋã ị́jọ́ Ãdróŋá ní lẽlé rĩ ũlũŋâ trũ ĩminí tú ku. 28 Ĩmi adru mịfị́ trũ ĩmi sĩ, ĩmba kãbĩlõ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã fẽlé ĩmidrị́ alé gá ꞌdĩ kí tã. Ĩmi adru ꞌbá kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ucélépi rĩ, ꞌdĩ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ĩꞌdi ãni rú ãrí ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ kî. 29 Ánị̃ rá ádrĩ ĩmi aꞌbe ꞌbo, imbaꞌba ĩnzõ rú cécé ụ̃bọ̃gụ̃ áni la kí ãfũ kãbĩlõ kí drĩdríŋĩ gá cí, icó kí kãbĩlõ ãzí aꞌbelé ídri ku. 30 Átã ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ, ꞌbá ãzí kí ãfũ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ujalé rá sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí usejó ĩꞌba rụ́ kí vú bĩjó ị́jọ́ ĩꞌba ãni ĩnzõ rú ꞌdã agá. 31 ꞌBo ị̃nzị̃ dó mịfị́! Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ mâ ĩmi imbájó ãzíla tãmbajó ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ílí na mị́ndrẹ trũ mịfị́ gá rĩ ꞌi.

32 “Má aꞌbe úꞌdîꞌda ĩmi Ãdróŋâ drị́ alé gá ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni icólépi ĩmi ĩzõlépi ãzíla ĩminí fẽtáŋá ĩꞌdidrị́ sụ̃sụ́ wijó rĩ fẽlépi ꞌbá pírí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ĩꞌdi ãni rú ꞌdĩ ꞌbaní rĩ. 33 Má aꞌị́ drĩ vâ ꞌbá ãzí ꞌbã ãko; málĩ yã, jõku bõngó yã ku. 34 Ĩmi ãmgbã nị̃ kí vâ rá, ánga ãzị́ áma drị́ ꞌdĩ kî sĩ ãko mâ lẽlé mâ wọ̃rị́ka abe ꞌdĩ kí ịsụ́jó. 35 Má iꞌda ĩminí ãko pírí mání idélé rĩ kí agá, lẽ ãzị́táŋá ru ĩko ꞌbá ũkpó kóru ꞌdĩ kí ãzã ãzị́ ũkpómgboroto ĩminí ngalé rĩ sĩ. Ĩmi ũrã ị́jọ́ ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé, ‘ꞌBá ãko fẽlépi rĩ la sụ̃sụ́ múké rĩ ịsụ́ ndẽ ꞌbá ãko aꞌị́lépi rĩ rá’ rĩ ĩndĩ.” 36 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, tị̃ ãja vụ̃rụ́ ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí abe Ãdróŋá ãꞌị̃jó. 37 Awá kí pírí mị́ndrẹ sĩ ĩꞌbã kí ru jụ́jụ́ ụ̃tị̃ agá Páwụ̃lọ̃ trũ ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ãzíla ndru kí vâ ĩꞌdi ꞌbã nábí. 38 Ị́jọ́ ĩꞌbaní ũcõgõ rú ãndânĩ rĩ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé icó kí ꞌî mẹ́lẹ́tị ndrelé ị̃dị́ ku rĩ ꞌi. ꞌDãá agụ kí dó ĩꞌdi vú aꞌbelé íꞌbó agâlé.

21

Ãcị̃ Páwụ̃lọ̃ drị́ mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ

1 Ãma mụ azịlé ĩꞌba abe ꞌbo, ãko drị̃ filé mẹ́lị̃ agá mụjó ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá Kósĩ gá. Drụ̃sị̃ íni, ãca Rõdésĩ gá ãmụ dó sĩ Pãtárã gá. 2 ꞌDãá ãma ịsụ́ mẹ́lị̃ mụlépi Fõyĩnísĩya gá la ãfi ala gâ sĩ mụjó. 3 Ãma mụ Kũpórõ ndrelé ꞌbo, ãma alị ándrálé la gâ sĩ, ãmụ dó sĩ pá tulé ị̃yị́tị Tụ́rọ̃ gá ꞌdĩ ãngũ mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ mụjó tẹ́rị́ ĩꞌdi agá rĩ kí iyájó rĩ gá ꞌdĩ Sị́rị̃yã gá. 4 Ãma ịsụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rĩ kí ãma uꞌá ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ jọ kí ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ sĩ lẽ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ku. 5 Ãma mụ Sãbị́tị̃ delé ãlu ꞌbo, ị̃tụ́ ãmadrị́ fijó mẹ́lị̃ agâ sĩ kí aꞌbejó sĩ mụjó rá rĩ acá dó rá. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ꞌdĩ kí ũkúka abe ãzíla anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kî trũ ají kí dó ãma vú ị̃yị́tị gá ꞌdõlé angájó táwụ̃nị̃ agâlé, ꞌdãá ãma ụ̃tị̃ ãja vụ̃rụ́ Ãdróŋá ãꞌị̃jó. 6 Ãma dó mụ azịlé ꞌbo, ãfi dó mẹ́lị̃ agá ꞌbo gõ kí dó lị́cọ́ gá.

7 Ãko dó drị̃ angájó Tụ́rọ̃ gá ãmụ dó Pĩtõlẽmáyã gá, ꞌdãá ãzị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ãma uꞌá ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ãlu. 8 Drụ̃sị̃ la sĩ ãca táwụ̃nị̃ Kãyĩsárĩyã gá. ꞌDãá ãma uꞌá Fị́lị́pọ̃ ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũlépi rĩ drị́ko gá ĩꞌdi ꞌbá ãlu ándrá ũpẽlé ázị̂rị̃ Sĩtéfũnõ abe íná fẽjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã ãzí. 9 Ĩꞌdi ꞌbã izonzi kí sụ, drĩ ágó rụlépi ku la kí cí. Ãdróŋá fẽ ĩꞌbaní ị́jọ́ jọlé nábị̃ ꞌbã kí jọlé rĩ áni.

10 Ãma mụ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí uꞌálé ꞌdãá ꞌbo, nábị̃ ãzí umvelé Ãgábã ꞌi rĩ amụ́ angájó Yụ̃dị́yã gâlé. 11 Ĩꞌdi mụ acálé ãma rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ꞌdụ sẹ́rị̃ Páwụ̃lọ̃ drị́ rĩ ꞌi umbé sĩ ru drị́ kí pá abe cí jọ, “Úríndí Ãlá rĩ jọ sẹ́rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ꞌdị́pị ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã gã kí ĩꞌdi úmbé cécé ꞌdĩ ꞌbã áni kí ĩꞌdi fẽ ãmị́yọ́ŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị́.”

12 Ãma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãꞌbã mãmálá Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ku. 13 Páwụ̃lọ̃ umvi, “Ĩmi awá áma ásị́ ní nũjó íni ãꞌdu sĩ? Ma bábá adru úmbéŋá ní áꞌdụ̂sĩ ku, ma vâ bábá drãjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Úpí mádrị́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ sĩ.” 14 Ãma dó mụ ĩꞌdi ásị́ ụ̃ꞌbị̃lé tí, ãma abe dó ĩꞌdi ãjọ, “Ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbã idé dó ru nĩ.”

15 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá ãma itú ãma bábá mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. 16 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Kãyĩsárĩyã gá rĩ ꞌbã ãzí afí kí ãma agụlé Mũnásõnĩ drị́ko gá, ãngũ ĩꞌbã kî sĩ uꞌájó rĩ gá. Mũnásõnĩ ándrá ꞌbá angálépi Kũpórõ gá vâ ꞌbá ándrá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃lépi drị̃drị̃ údu rĩ ꞌbã ãzí.

Páwụ̃lọ̃ acá dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá

17 Ãma mụ calé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ aꞌị́ kí ãma gũnãgũnã. 18 Drụ̃sị̃ íni Páwụ̃lọ̃ mụ ãma abe mụlé Yãkóꞌbõ ndrelé, ꞌdĩ sĩ ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị̂ kí ꞌdãá cí. 19 Páwụ̃lọ̃ zị dó kí cící, nze dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌdiní sĩ ãzị́ ngajó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ kí vu pírí-pírí.

20 Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ịcụ́ kí Ãdróŋâ rụ́ jọ kí Páwụ̃lọ̃ ní, “Ãmã ádrị́pị ínị̃ vâ rá ãzíla índre vâ rá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú álĩfũ-álĩfũ ꞌdĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ rá wó ꞌbã kí ásị́ ũkpó ru ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ rĩ vú ũbĩjó. 21 Újọ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní mi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá uꞌálépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí agá ꞌdĩ kí imbá, ꞌba aꞌbe kí ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ cã. Ãzíla jọ kí vâ íjọ ꞌbã ĩtãrã kí vâ anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kí ku íni. 22 ꞌBá ꞌdĩ drĩ kí are la mí amụ́ ꞌdâ ꞌbo, ãma dó ãꞌdu idé yã? 23 Mí idé ị́jọ́ ãmã lũlé míní ꞌdĩ ꞌi. ꞌBá ãzí kí sụ ãma agá ꞌdĩ na kí ũyõ ãzíla kí ru itú drị̃ꞌbị́ ufálé. 24 Ímụ ĩꞌbã jó Ãdróŋá drị̂ agá, mí icí mi ĩꞌba abe ítúŋá ru ụrụꞌbá ꞌbãjó ãlá ru rĩ idéjó, mí ũfẽ ãjẹ̃ sĩ kí drị̃ꞌbị́ ũfãjó rĩ. ꞌBá pírí kí dó sĩ nị̃ la ị́jọ́ jọlé mí rụ́ ꞌdĩ adru kí ị́jọ́ mgbã ku, mi ãrútáŋá ru ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ kí agá. 25 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ãmã amálé rĩ kí, lẽ ꞌbã gã kí íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbaní rĩ sĩ, ꞌbã na kí ãrí ku, ꞌbã na kí ãnãkpá ru nzilépi nzĩ-nzĩ rĩ ꞌbã ĩzá ku ãzíla ꞌbã idé kí ãwụ̃ ku.”

26 Drụ̃sị̃ íni Páwụ̃lọ̃ ꞌdụ ꞌbá ꞌdĩ kí idé kí kũkâ ru ꞌbãjó ãlá ru rĩ ĩꞌba abe mụ kí dó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé ụ́ꞌdụ́ ru idéjó ãlá ru rĩ ꞌbã ãsị̃ŋá icéjó vâ sĩ ãnãkpá ídétáŋá idéjó rĩ kí idéjó kí ãlu-ãlu ní ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ꞌdã sĩ.

Páwụ̃lọ̃ rụjó rĩ

27 Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã kí dó ãni rú ukó agá ukó-ukô, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú angálépi Ásĩyã gá la ndre kí Páwụ̃lọ̃ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá usú kí ũꞌbí kí bị́lẹ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Rụ kí ĩꞌdi, 28 kí dị̃ uzá sĩ “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ĩko ãma ãzã! Ágọ́bị́ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá acị́lépi ngara ãngũ pírí gá ị́jọ́ ũnzí jọlépi sụ́rụ́ ãmadrị̂ ụrụꞌbá gá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ drị̃ gá, ãzíla lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ụrụꞌbá gá rĩ ꞌi. Ají vâ drị̃nzá ãngũ ãlá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ agá ĩndĩ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí fẽjó fijó ala gá rĩ sĩ.” 29 ꞌBá ndre kí kí Trọ̃fị́mọ̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Ẽfésõ gá rĩ be acị́ agá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá ꞌdãá ãlu, ũrã Páwụ̃lọ̃ ují ĩꞌdi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ rá íni.

30 Ị́jọ́ tá ũsõlé Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ iré ru táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá pírí wó ꞌbá ala gá rĩ kí ásị́ acá ũmbã rú, cẹ̃ kí pírí ãngũ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó rĩ gâlé, rụ kí ĩꞌdi ũkpõ sĩ, asé kí ĩꞌdi ãmvé angájó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé. Gbõgbõ ụ̃pị̃ kí kẹ̃jị́tị cí. 31 ꞌBá ꞌdĩ lẽ kí Páwụ̃lọ̃ ꞌdịlé rá wó ꞌdị kí drĩ ĩꞌdi ku rú, ụ́ꞌdụ́kọ́ ca ãmbógó ãsĩkárĩ Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã bị́lẹ́ gá újọ ĩꞌdiní táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ iza ru rá. 32 Cọtị aꞌdụ́ ãsĩkárĩ ãzí kí ãmbogo kí abe cẹ̃ kí ãngũ ũꞌbí ꞌbã kí ru trajó rĩ gâlé. ꞌBá ũmbã rú Páwụ̃lọ̃ colépi ꞌdã kí mụ ndrelé la ãmbógó acá ãsĩkárĩ abe ꞌbo, aꞌbe kí ĩꞌdi coŋá rá. 33 Ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógô fẽ úmbé Páwụ̃lọ̃ drị́ kí nõrórõ ị̃rị̃ sĩ cí. Zị dó ꞌbá tá ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ kí, “ꞌBá ꞌdĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi, wó idé ãꞌdu sĩ ĩꞌdi cojó?” 34 ꞌBá ãzí rĩ ri kí uzálé ị́jọ́ ndú sĩ wó ãzí rĩ kí vâ uzá agá ị́jọ́ ndú sĩ, icí kí ru ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ ãmbógó ịsụ́ ị́jọ́ pịrị la ku, fẽ dó Páwụ̃lọ̃ agụlé ãngũ ãsĩkárĩ ꞌbã kí uꞌájó rĩ gá. 35 Kí mụ calé ãngũ tụjó gõrófã gá rĩ gâlé, ãsĩkárĩ ꞌdụ kí ĩꞌdi ụrụgá sĩ ũꞌbí ꞌbã kí ũmbã sĩ ãndrú lẽjó ku rĩ sĩ. 36 Ũꞌbí ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdã ri kí uzálé “Ĩꞌdị ĩꞌdi rá! Ĩꞌdị ĩꞌdi rá.”

Páwụ̃lọ̃ jọ ị́jọ́ ũꞌbí ꞌbanî

37 Ála dó mụ lẽlé Páwụ̃lọ̃ agụlé ãngũ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agâlé, Páwụ̃lọ̃ zị ãmbógó ꞌi, “Má icó ị́jọ́ jọlé míní rá yã?”

Ãmbógó zị ĩꞌdi, “Ínị̃ Gị̃rị́kị̃ tị íngoní ru? 38 Mí adru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ándrá ꞌbá álĩfũ sụ kî trũ mvulépi ásé gá, sĩ ꞌbá ụꞌdị́jó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé rĩ ꞌi ku yã?”

39 Páwụ̃lọ̃ umvi, “Yụ, ma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú angájó táwụ̃nị̃ Tãrãsị́sị̃ gá ꞌdĩ ãngũ umvelé Sĩlísĩyã ꞌi rĩ gá. Má aꞌị́ mi ꞌi, ífẽ mání ị́jọ́ jọlé ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbanî.”

40 Ãmbógó lã mụ ãꞌị̃lé rá, Páwụ̃lọ̃ tu pá ãngũ ụlị́lé ụlị̂ sĩ tụjó gõrófã gá rĩ sị́ gá, ꞌbã drị́ ꞌbá ꞌbaní ꞌbã ĩyãŋã kî sĩ tú. Ãngũ la mụ filé ndrú-ndrú ꞌbo, iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị́ gá Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ.

22

1 Páwụ̃lọ̃ jọ, “Má ádrị́pịka, má átẹ́pịka, ĩmi are drĩ ị́jọ́ mâ lẽlé vú nzelé ĩminí úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌi!” 2 Kí mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ĩyãŋã kí tútú.

ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Páwụ̃lọ̃ jọ, 3 “Ma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, útị ma Tãrãsị́sị̃ gá ꞌdĩ ãngũ umvelé Sĩlísĩyã ꞌi rĩ agá, wó ázo táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ Gãmãlị́yẹ́lị̃ pálé gá. Ímbá ma ãzị́táŋá ãma áyị́pịka ꞌbadrị́ gá rĩ kî sĩ múké-múké, áꞌbã ándrá áma ásị́ pírí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ cécé ĩmi pírí vũ gá ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbãlé ãndrũ rĩ ꞌbã áni. 4 Áfẽ ándrá ũcõgõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi rĩ ꞌbaní kpere kí ụꞌdị́ŋâ trũ, ãgọbị kí ũkú abe kí ụrụjó tõjó mãbụ́sụ̃ gá rĩ trũ. 5 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ kí dũwánĩ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ ꞌdĩ icó kí ĩminí ị́jọ́ jọlé áma drị̃ gá rá. Má ịsụ́ wárãgã ĩꞌbã kî sĩlé mání ĩꞌbã ádrị́pịka Dãmãsị̃kị́yã gá rĩ ꞌbaní sĩ ũkpõ fẽjó mání ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdĩ kí ũgĩjó nõrórõ sĩ, ajíjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá mãbụ́sụ̃ rú sĩ ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó rĩ rá.

Páwụ̃lọ̃ jọ ị́jọ́ ĩꞌdiní ásị́ ujajó rĩ

(ꞌEtáŋá 9:1-19; 26:12-18)

6 “Mání mụ agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, áca ãni rú Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdĩ ũgũgõ sáwã ázíyá, cọtị dị̃zã ãngũ jilépi imve tárá-tárá angálépi ꞌbụ̃ gá la ji ãngũ áma andre gâ sĩ pírí. 7 Má aꞌdé vũ gá ꞌbụ̃rụ̃, ãzíla má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí ꞌbã ị́jọ́ jọ agá mání, ‘Sáwụ̃lọ̃! Sáwụ̃lọ̃! Mi mání ũcõgõ fẽ íni ãꞌdu sĩ yã?’

8 “Ázị, ‘Mi ãꞌdi ꞌi, Úpí?’ Uja áma umvilé, ‘Ma, Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá, míní ĩꞌdiní ũcõgõ fẽjó rĩ ꞌi.’ 9 ꞌBá ãma mụjó ĩꞌba abe rĩ ndre kí dị̃zã ãngũ jilépi imve tárá-tárá ꞌdã rá, wó are kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ị́jọ́ jọlépi má be rĩ drị́ ꞌdã ku. 10 Ázị ĩꞌdi, ‘Úpí, ma dó ãꞌdu idé yã?’ Úpí umvi ma ꞌi, jọ, ‘Ínga ụrụgá, ãzíla ímụ Dãmãsị̃kị́yã gá. ꞌDãá ála míní ị́jọ́ pírí tá lẽlé ídé kí rĩ kí lũ rá.’ 11 Mâ wọ̃rị́ka rụ kí ma drị́ gá selé Dãmãsị̃kị́yã gâlé, ãꞌdusĩku áma mịfị́ ꞌbã ãzụ̃jó dị̃zã ãngũ jilépi imve tárá-tárá ꞌdã sĩ cí rĩ sĩ.

12 “Ágọ́bị́ ãzí uꞌálépi táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã sĩlé ꞌdĩ kí vú ũbĩlépi pírí la, rụ́ la Ãnãníyã ꞌi. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí pírí ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ kí ị̃nzị̃-ị̃nzị̃. 13 Afí má rụ́ ꞌdõlé, tu pá áma andre gá ꞌdâ, ãzíla jọ, ‘Mâ ádrị́pị Sáwụ̃lọ̃, índre ãngũ ị̃dị́!’ ꞌDãá cọtị, ándre ãngũ rá, ándre dó vâ ĩꞌdi cé.

14 “Jọ mání, ‘Ãdróŋá ãma áyị́pịka ꞌbadrị̂ ãpẽ mi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ nị̃jó, Ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdi ãni ãlápítí Yẹ́sụ̃ ꞌi rĩ ndrejó, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ arejó. 15 Lẽ mí agụ dó ị́jọ́ míní ndrelé, ãzíla arelé ꞌdĩ ũlũlé ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ꞌbanî. 16 Wó úꞌdîꞌda mí iza sáwã ku. Mí angá ụrụgá, ãzíla íbĩ bãbụ̃tị́zị̃, mí ũjĩ ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí, mî ĩꞌdi rụ́ umvejó Úpí ꞌi rĩ sĩ.’

17 “Má ãgõ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdõlé, mání Ãdróŋá zị agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ agá ꞌdãá, ándre ícétáŋá ãzí. 18 Ándre Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã mání ị́jọ́ jọ agá, jọ mání, ‘Mí aꞌbe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ mbẽlẽ rú, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ icó kí ị́jọ́ míní ũlũlé áma drị̃ gá ꞌdĩ ãꞌị̃lé ku.’

19 “Ma umvi, ‘Úpí, ãgọbị ꞌdĩ nị̃ kí ácị́ŋá mâ jõ sĩ acị́jó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, sĩ ꞌbá ími ãꞌị̃lépi rĩ kí ụrụjó, kí cojó, ãzíla kí tõjó mãbụ́sụ̃ gá rĩ rá. 20 ꞌBá kí mî ꞌbá ãlá Sĩtéfũnõ ꞌbã ãrí asujó rĩ sĩ, átu pá ĩꞌdi ꞌbã ꞌdịŋá ãtị̃lé ĩndĩ, ãzíla ámba vâ bõngó ꞌbá ĩꞌdi ꞌdịlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí tã ma ꞌi.’ 21 Úpí jọ mání, ‘Ímụ, ma úꞌdîꞌda ími tị pẽ ꞌbá ãngũ álị́ gá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌba rụ̂lé.’ ”

22 Ũꞌbí are kí ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí kpere ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá. Wó ꞌdãá iꞌdó kí dó uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Ĩꞌdị ĩꞌdi, ꞌbã ãvĩ sĩ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rá! Lẽ ꞌbã adru ídri vũ drị̃ gá ꞌdâ ku.”

23 ꞌBá ꞌdĩ ri kí uzálé ĩꞌbã bõngó kí uꞌbéŋâ trũ, vâ pụ́trụ́ yĩŋá ụrụgá rĩ trũ. 24 Ãsĩkárĩ ãmbógó fẽ ũkpõ sĩ Páwụ̃lọ̃ agụjó ãngũ ãsĩkárĩ ꞌbã kî sĩ uꞌájó rĩ gâlé. Jọ vâ ĩꞌbaní ꞌbã co kí ĩꞌdi ꞌbã nze sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã izalé ꞌbá kî sĩ uzájó ĩꞌdi drị̃ gá íni rĩ ãꞌdu yã rĩ ị̃ndụ́ múké-múké. 25 Kí dó mụ ĩꞌdi umbélé lalé vụ̃rụ́ sĩ lẽjó ĩꞌdi cojó ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ jọ ꞌbá ãsĩkárĩ túrú ãlu kí drị̃lẹ́ gá pá tulépi ĩꞌdi rú ãníŋá rĩ ní, “Ãzị́táŋá ãꞌị̃ ĩminí ꞌbá Rụ́mị̃ rú la cojó ịsụ́ ĩmi amá ị́jọ́ drị̃ la gá rĩ ku rú rĩ gá rá yã?”

26 ꞌBá ãsĩkárĩ túrú ãlu kí drị̃lẹ́ gá rĩ la mụ zịtáŋá ꞌdĩ arelé ꞌbo, mụ ãsĩkárĩ ãmbógó, kí drị̃lẹ́ gá ãndânĩ rĩ rụ́ jọ, “Mi mụ ãꞌdu idélé yã? Ágọ́bị́ ꞌdã ĩꞌdi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la.”

27 Ãsĩkárĩ ãmbógó mụ Páwụ̃lọ̃ rụ̂lé, zị ĩꞌdi, “Ílũ mání, mi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la yã?” Páwụ̃lọ̃ umvi, “ꞌẼ, ma ꞌbá Rụ́mị̃ gá la.”

28 Ãsĩkárĩ ꞌbã drị̃lẹ́ jọ, “Má acá Rụ́mị̃ ꞌbã ꞌbá ꞌdĩ áni la, mâ ãjẹ̃ ãmbógó la ũfẽjó rĩ sĩ.” Wó Páwụ̃lọ̃ umvi, “Útị ma Rụ́mị̃ ꞌbã ꞌbá ru.”

29 Ãsĩkárĩ tá lẽlépi Páwụ̃lọ̃ ụzịlépi ꞌdĩ se kí ru vúlé. Ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógó la mụ nị̃lé la ãndá-ãndá ru Páwụ̃lọ̃ ꞌi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la, ụ̃rị̃ rụ ĩꞌdi, ãꞌdusĩku fẽ úmbé Páwụ̃lọ̃ nõrórõ sĩ cí sĩ lẽjó ĩꞌdi cojó cõ-cõ.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá kẹ́sị̃ gá rĩ

30 Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógô lẽ ịsụ́jó la ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũtrãlé Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí ãndá yã rĩ nị̃jó fẽ âyụ ĩꞌdi rá. Umve ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzị́táŋá gá ꞌdĩ kí abe ru trajó ãngũ ãlu gá. Cọtị fẽ ájí Páwụ̃lọ̃ ꞌi pá tulé ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá.

23

1 Páwụ̃lọ̃ ndre ꞌbá ị́jọ́ lịlépi kẹ́sị̃ gá ꞌdĩ kí mịfị́ pírí jọ, “Má ádrị́pịka, ánga ị́jọ́ mádrị́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbo ásị́ ãlá sĩ kpere úꞌdîꞌda.” 2 Átáló ãmbógó ãndânĩ Ãnãníyã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ ꞌbá ãni rú Páwụ̃lọ̃ andre gá rĩ ꞌbaní ꞌbã sa kí tị la. 3 Páwụ̃lọ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ãdróŋá la ími tị sa nĩ, mi bõrõ gbãlé ị́mvị́ sĩ imve rĩ áni, wó agâlé ãndị́ ru! Íri ꞌdâ ị́jọ́ lịlé áma drị̃ gá ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ sĩ, wó mí uja vâ ãzị́táŋá anulé mi ꞌi fẽjó la áma tị sajó ꞌdĩ áni la ãꞌdu sĩ?” ✡

4 ꞌBá pá tulépi Páwụ̃lọ̃ andre gá ãníŋá rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Gbíyã ꞌdĩ mi sĩ ị́jọ́ umvijó Ãdróŋá ꞌbã átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ tị gá rĩ ꞌi yã?”

5 Páwụ̃lọ̃ umvi, “Má ádrị́pịka, ánị̃ tá ĩꞌdi átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌi la ku, ãꞌdusĩku sĩ ru bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rá, ‘Lẽ íjọ ị́jọ́ ũnzí ãmbógó ꞌbá mídrị̂ ụrụꞌbá gá ku.’✡”

6 Páwụ̃lọ̃ la mụ nị̃lé la ꞌbá ãzí rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí wó ãzí rĩ kí ꞌbá Sãdũkáyõ rú rĩ kî, jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ, “Má ádrị́pịka, ma Fãrĩsáyĩ iꞌdójó má áyị́pịka kî sĩ, útị ma Fãrĩsáyĩ rú, átu pá kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá íni la ị́jọ́ mâ ásị́ ꞌbãjó ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rá rĩ sĩ.” 7 Páwụ̃lọ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, ꞌbá tá kẹ́sị̃ gá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla Sãdũkáyõ rú ꞌdĩ iꞌdó kí dó ãwãlé kí drĩdríŋĩ gá, ãzíla awa kí ru ndú-ndú amụtị sĩ amụtị sĩ. 8 (ꞌBá Sãdũkáyõ rú ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri jõku mãlãyíkã ãzíla úríndí kí cí íni la ku, wó ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí rá.)

9 Úzáŋá ũkpó la angá nĩ, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌbã ãzí Fãrĩsáyĩ rú rĩ amvú kí ãgátã galé ũkpó sĩ jọ kí, “Ãma ịsụ́ ị́jọ́ ũnzí la ágọ́bị́ ꞌdĩ ụrụꞌbá gá ku, wó úríndí jõku mãlãyíkã drĩ kí ĩꞌdiní jọ la nĩ ãma kí ãgátã ga Ãdróŋá be ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” 10 Úzáŋâ uja ru ãgọ̃bị̃ rú, ãmbógó ãsĩkárĩ drị̂ idé ụ̃rị̃ sĩ, ũrã ꞌbá kí Páwụ̃lọ̃ uzejó rĩ sĩ, kí ĩꞌdi ĩzá andi nírí-nírí rá íni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, pẽ ãsĩkárĩ kí tị ꞌbá ꞌba rụ́ vụ̃rụ̂lé ĩꞌdi aꞌdụ́lé ũkpõ sĩ ajílé ĩꞌbadrị́ kõróŋá agá ꞌdõlé.

11 Ị́nị́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá rĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá tu pá Páwụ̃lọ̃ andre gá jọ, “Ími ásị́ ꞌbã adru ũkpó! Ínze ị́jọ́ mádrị̂ vú ꞌbá ꞌbaní Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ ꞌbo, mi vâ mụ vú la nzelé Rụ́mị̃ gá.”

Ítú ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌdịjó

12 Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãzí itú kí ru na kí ũyõ íná najó ku ãzíla ị̃yị́ mvụjó ku kpere ĩꞌbaní Páwụ̃lọ̃ ꞌdị agá. 13 ꞌBá ru itúlépi rĩ kí alị kí kãlị́ sụ drị̃lẹ́ gá. 14 ꞌBá ꞌdĩ mụ kí ãtalo ãmbogo rĩ ꞌba rụ́ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ drị̂ abe, jọ kí, “Ãna ũyõ íná najó ku vâ ị̃yị́ mvụjó ku kpere ãmã Páwụ̃lọ̃ ꞌdị agá. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ꞌbá kẹ́sị̃ lịlépi ꞌdĩ abe, ĩmi aꞌị́ ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ rĩ Páwụ̃lọ̃ ajíjó drụ̃sị̃, cécé ĩmi ꞌbã rĩ mụ ĩꞌdi ụzịlé ụzị̂ rĩ áni, ãma dó sĩ ĩꞌdi tẽ ꞌdịlé gẹ̃rị̃ agá ꞌdĩ sĩ acá drị̃ ãni rú ku rú.”

16 Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãdrõmvâ la mụ ị́jọ́ itúlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, mụ kõróŋá ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agâlé, nze ị́jọ́ ꞌdĩ vú Páwụ̃lọ̃ nî. 17 Páwụ̃lọ̃ umve ãsĩkárĩ ãmbógó ãzí ãlu jọ ĩꞌdiní, “Mí agụ kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ ãmbógó ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ rụ̂lé ị́jọ́ ãzí ũkpó la jọlé ĩꞌdiní.” 18 Ãsĩkárĩ ꞌdã agụ dó ĩꞌdi ãmbógó rụ̂lé jọ, “Páwụ̃lọ̃ mãbụ́sụ̃ gá ꞌdã umve ma tị ãpẽlé kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ ajíjó mí rụ́, ãꞌdusĩku lẽ míní ị́jọ́ ãzí lũlé.”

19 Ãmbógó ꞌdụ ĩꞌdi bụ́lụ́ gá, zị ĩꞌdi, “Ílẽ mání ãꞌdu ị́jọ́ lũlé?”

20 Páwụ̃lọ̃ ãdrõmvâ jọ ĩꞌdiní, “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú la lẽ kí ími zịlé Páwụ̃lọ̃ ajíjó kẹ́sị̃ ĩꞌbadrị́ ãmbógó rĩ drị̃lẹ́ gá drụ̃sị̃ úlétáŋá ru lẽjó ị́jọ́ mgbã ịsụ́jó drị̃ la gá íni. 21 Lẽ mí ãꞌị̃ ku! ꞌBá kãlị́ sụ drị̃lẹ́ gá la kí ru zị̃ gẹ̃rị̃ gá bábá ĩꞌdi tẽjó ꞌdịjó rá. Na kí ũyõ íná najó ãzíla ị̃yị́ mvụjó ku kpere ĩꞌbaní Páwụ̃lọ̃ ꞌdị agá. Kí ị́jọ́ ãfũlépi ími tị gá mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi agụjó kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ rá yã rĩ tẽ.”

22 Ãmbógó ãsĩkárĩ tre kãrị́lẹ̃, jọ ĩꞌdiní, “Ílũ ꞌbá ãzí ní ánị̃ ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá rá la ku.” Pẽ dó kãrị́lẹ̃ tị la gõlé rá.

Páwụ̃lọ̃ agụjó Fẹ̃lị́cẹ̃ drị́ rĩ

23 Ãsĩkárĩ ãmbógó umve ãmbogo ĩꞌdi vúlé gá rĩ kí ị̃rị̃, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmĩ itú mání ãsĩkárĩ túrú ị̃rị̃, kãlị́ ázị̂rị̃ cẹ̃lépi kãyĩnõ sĩ rĩ kí, ãzíla túrú ị̃rị̃ ãjụ́ trũ rĩ kí bábá mụjó Kãyĩsárĩyã gá sáwã na ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ. 24 Ĩfẽ Páwụ̃lọ̃ ní kãyĩnõ sĩ cẹ̃jó, ĩmi agụ ĩꞌdi rũwẽ gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̂lé.”

25 Sĩ wárãgã ꞌdĩ ꞌbã áni:

26 Kị̃lãwụ̃dị́yã Lúsĩyã,

Ãmbógó rulé rũrũ Gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ ní,

Ázị mi cící.

27 Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ rụ kí ĩꞌdi nĩ mgbã la apá kí ĩꞌdi ꞌdị sĩ rá. Má amụ́ ãsĩkárĩ mádrị̂ abe ĩꞌdi palé, ãꞌdusĩku má are ĩꞌdi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la. 28 Má agụ ĩꞌdi kẹ́sị̃ ĩꞌbadrị́ ãmbógó rĩ drị̃lẹ́ gá nị̃jó la idé ãꞌdu yã rĩ. 29 Má ịsụ́ kí ãgátã ga ãzị́táŋá ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá, má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ãlu sĩ ĩꞌdi tõjó ꞌbã drã sĩ rá jõku ĩꞌdi sujó mãbụ́sụ̃ gá la ku. 30 Ma mụ ị́jọ́ lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ ịsụ́lé ꞌbo, ápẽ tị la gbõgbõ mí rụ̂lé. Áfẽ ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdi tõlépi rĩ ꞌbaní mụjó ĩꞌdi tõjó ími drị̃lẹ́ gá.

31 Ị́nị́ ꞌdã sĩ ãsĩkárĩ ũbĩ kí ãzị́táŋá ꞌdã vú, ꞌdụ kí Páwụ̃lọ̃ agụlé táwụ̃nị̃ Ãnĩtĩpátrĩsĩ gá. 32 Ãsĩkárĩ acị́lépi pá sĩ rĩ ãgõ kí ụ̃ꞌbụ́tị sĩ vúlé kõróŋá agá ꞌdõlé, aꞌbe kí cẹ̃lépi kãyĩnõ sĩ rĩ kí ĩꞌdi agụlé táwụ̃nị̃ Kãyĩsárĩyã gâlé. 33 Kí mụ calé Kãyĩsárĩyã gá ꞌbo, fẽ kí Páwụ̃lọ̃ wárãgã be Gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̂lé. 34 Gávũnã lã wárãgã ꞌi, zị Páwụ̃lọ̃ angá ãngũ íngõ gá. Páwụ̃lọ̃ umvi, “Sĩlísĩyã gá.” 35 Gávũnã jọ, “Ma kẹ́sị̃ mídrị̂ are ma ꞌi, ꞌbá ími tõlépi rĩ drĩ kí acá rá rĩ gá.” Fẽ dó ĩꞌdi tãmbalé lị́cọ́ ándrá ãmbógó Hẽródẽ ꞌbá uꞌájó rĩ agá.

24

Páwụ̃lọ̃ ajíjó ị́jọ́ amájó Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̃lẹ́ gá rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ tõwú vúlé gá, átáló ãmbógó ãndânĩ umvelé Ãnãníyã ꞌi rĩ mụ ándrá ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãni ãzí kí abe táwụ̃nị̃ Kãyĩsárĩyã gá ágọ́bị́ jájĩ rú umvelé Tãtũlásĩ ꞌi rĩ abe ãzíla ají kí ĩꞌbã ununuŋá Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá rĩ kí iꞌdalé gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̃lẹ́ gá.

2 ꞌDãá ají kí Páwụ̃lọ̃ ꞌi Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̃lẹ́ gá, Tãtũlásĩ iꞌdó dó ị́jọ́ ũtrãlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi tõjó,

“Ãmbógó ãma ãni ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ũniyambamba ꞌdĩ, drị̃ ceŋá mí ãni vãtáŋâ trũ ꞌdĩ ají ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ aga ílí ãzo rú, ãzíla uja ị́jọ́ ndú-ndú jõ ru idélépi ũnzíríkãnã rú rĩ kí múké, sĩ sụ́rụ́ ãmadrị̂ ꞌdĩ itújó. 3 Ãma aꞌị́ tátí Fẹ̃lị́cẹ̃ lẽlé rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru ãngũ pírí gá sáwã pírí sĩ, ãzíla ãyĩkõ fụ ãma káyĩ míní ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ. 4 Álẽ mî sáwã izalé ku, má aꞌị́ mi adrujó ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ị́jọ́ ãmaní mụlé iꞌdalé ꞌdĩ kí arejó. 5 Ãma ịsụ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ũnzí íni la, iꞌdó ãgọ̃bị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá vâ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá ru. Ĩꞌdi drị̃lẹ́ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ru pẽlépi ndú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. 6 Ụ̃ꞌbị̃ vâ ándrá lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá ꞌdã izalé ũnzĩkãnã sĩ rá, wó ãrụ dó ĩꞌdi cí. [Ãzíla ãlẽ ándrá ị́jọ́ lịlé ĩꞌdi drị̃ gá ãzị́táŋá ãmadrị̂ sĩ. 7 Wó ãmbógó ãsĩkárĩ drị́ Lúsĩyã amụ́ ĩꞌdi palé ãmadrị́ gá ꞌdâ ũkpõ sĩ, 8 ãzíla fẽ ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdi tõlépi rĩ ꞌbaní amụ́jó ími drị̃lẹ́ gá.]* Ídrĩ ĩꞌdi ụzị jãjã rú mi ꞌi, mi úꞌdîꞌda ị́jọ́ mgbã ãmaní jọlé drị̃ la gá ꞌdĩ kí ịsụ́ cécé ãmaní jọlé ꞌdĩ áni.”

9 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ãtĩ kí cọtị ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ũngúkú, ãzíla jọ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ãndá.

10 Gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ la mụ kẹ̃jị́ aꞌbelé Páwụ̃lọ̃ ní ị́jọ́ jọjó ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ umvi, “Ánị̃ rá, mí angá ị́jọ́ amálé sụ́rụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ ílí ũꞌbí ꞌbo, ãzíla ma dó sĩ ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ nzejó áma drị̃ gá míní. 11 Cécé míní ịsụ́lé mî sĩ rĩ áni, ca drĩ ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ku ma mụjó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ꞌbã vúlé gá. 12 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ịsụ́ kí ma ãgátã ga agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku. Ịsụ́ kí vâ ma ꞌbá kí bị́lẹ́ usú agá jõku kí drĩdríŋĩ awa agá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbá kî sĩ ru trajó rĩ kí agá ãzíla ãngũ ãzí íni yã la ku. 13 Jõ drĩ ĩnzõ, ꞌbã ụ̃ꞌbị̃ kí drĩ míní ãko ãzí icélépi la ị́jọ́ ĩꞌbã kí alị́lé má rụ́ ꞌdĩ kí ãndá la ãfẽlé. 14 Álẽ lũlé la míní, ma Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbã kí ándrá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃, ꞌdĩ gẹ̃rị̃ ĩꞌbã kí umvelé ndú rĩ. Má ãꞌị̃ vâ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá Mụ́sã ꞌbã sĩlé nãbịya abe ꞌdĩ kí pírí rá. 15 Ásị́ ꞌbãŋá mádrị́ Ãdróŋâ drị̃ gá rĩ vâ cécé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ áni ꞌbá ãlápítí ꞌdĩ kí ꞌbá ũnzí ꞌdĩ abe kí drụ́zị́ angá pírí ídri rú ị̃dị́ rá. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó áma itú bábá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ ãlá mání icólé idélé rĩ idéjó Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá ꞌbá ru rĩ drị̃lẹ́ gá.

17 “Mání uꞌájó ãmvé ílí wẽwẽ rú ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, má ãgõ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdõlé. Má ají séndẽ ꞌbá mádrị̂ ꞌbaní, ãzíla má amụ́ ídétáŋá idélé Ãdróŋá nî. 18 ꞌBá áma tõlépi ími drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ndre kí ma lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá sáwã mâ áma ụrụꞌbá ꞌbãjó ãlá ru rĩ de agá. Ũꞌbí kí áma andre gá ꞌdãá yụ, ãzíla ị́jọ́ ãzí ãfũlépi ala gá la gẹ̃rị̃ sĩ ꞌdáyụ. 19 Wó rá la ꞌbá Yãhụ́dị̃ ãzí angálépi Ásĩyã gá la kí sáwã ꞌdã sĩ cí, lẽ tá tí ꞌbã adru kí ꞌdâ cí áma tõlé ími drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ãzí ũnzí la jõ cí, ꞌba amụ́ kí míní ị́jọ́ ꞌdã iꞌdalé la ꞌdâ. 20 Jõku lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã lũ kí míní ũnzĩkãnã mádrị́ ĩꞌbã kí ịsụ́lé sáwã mâ pá tujó ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, 21 wó lú ị́jọ́ ándrá mání jọlé ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá, ‘Ĩmi áma ụ̃ꞌbị̃ ãzíla ĩtõ ma ãndrũ mání ãꞌị̃jó la ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rú ị̃dị́’ rĩ sĩ.”

22 ꞌDãá, Fẹ̃lị́cẹ̃ ị́jọ́ nị̃lépi ꞌbá gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ drị̂ drị̃ gá lọ́lọ́ rĩ uja dó ị́jọ́ ꞌdã tị ụ̃pị̃lé cí jọ, “Ĩtẽ kpere ãsĩkárĩ ãmbógó Lúsĩyã ꞌbã acá agá, ma dó mụ ị́jọ́ ĩmidrị́ ꞌdĩ lịlé ĩndõ.” 23 Fẽ dó ũkpõ ãsĩkárĩ aꞌbelé Páwụ̃lọ̃ andre tẽlépi rĩ ní Páwụ̃lọ̃ tãmbajó, wó ꞌbã aꞌbe jõ ĩꞌdiní drị̃ mgbọ fẽjó la ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbaní amụ́jó ĩꞌdi ãzã kojó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kî sĩ be.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó Fẹ̃lị́cẹ̃ kí drị̃lẹ́ gá Drụ̃sị́lã be rĩ

24 Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá Fẹ̃lị́cẹ̃ amụ́ kí ũkû Drụ̃sị́lã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ be, pẽ ꞌbá tị mụlé Páwụ̃lọ̃ umvelé ajílé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé. Are kí ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ tị gá ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũlũ agá ãꞌị̃táŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ drị̃ gá. 25 Wó Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ jọ agá mũkẽ drị̃ gá, ị́jọ́ tajó ásị́ jã sĩ rĩ drị̃ gá, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃ gá rĩ drị̃ gá, Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã ásị́ mvu cãlụ́, idé dó ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla jọ, “Mí icó dó gõlé vúlé úꞌdîꞌda rĩ gá rá. Ádrĩ sáwã ãzí ịsụ́ rá, ma ími umve ị̃dị́ rá.” 26 Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã ásị́ sáwã ꞌdã agá ꞌdãá, Páwụ̃lọ̃ la tá ĩꞌdiní séndẽ fẽ ĩꞌdi ĩgbãjó rá íni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ri Páwụ̃lọ̃ umvelé gbõrú-gbõrú sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be.

27 Ílí ị̃rị̃ vúlé gá, Põrĩkásĩ Fésĩtõ acá dó ãmbógó ru Fẹ̃lị́cẹ̃ kẹ̃jị́ gá. Wó Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã ándrá lẽjó mũkẽ ịsụ́jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ sĩ, aꞌbe Páwụ̃lọ̃ mãbụ́sụ̃ jó gá ꞌdãá ũgũgõ.

25

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó ãmbógó Fésĩtõ drị̃lẹ́ gá rĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ na Fésĩtõ ꞌbã acájó ãzị́ ĩꞌdidrị́ ãmbõgõ drị̂ agá ꞌbo rĩ sĩ, ko dó drị̃ mụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá angájó Kãyĩsárĩyã gá, 2 sĩ mụjó ãngũ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbã kí ru trajó, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí abe rĩ gá, mụlé ị́jọ́ ĩꞌbã kí usúlé Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá rĩ kí arelé. 3 ꞌBá ꞌdĩ aꞌị́ kí Fésĩtõ ꞌi lẽtáŋá iꞌdajó ĩꞌbaní Páwụ̃lọ̃ ujajó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, wó íni ꞌdĩ itú kí ị́jọ́ amụ́jó ĩꞌdi ꞌdịjó gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá rá. 4 Fésĩtõ umvi ĩꞌbaní, “Úꞌbã Páwụ̃lọ̃ ꞌi mãbụ́sụ̃ gá Kãyĩsárĩyã gá, wó áma ãmgbã rĩ bãsĩ vâ lẽ gõlé vúlêlé mbẽlẽŋá ru rá. 5 ꞌBá ĩmĩ drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ꞌbã ãzí ꞌbã mụ kí má be Kãyĩsárĩyã gâlé mụlé Páwụ̃lọ̃ tõlé drĩ ájẹ́ ị́jọ́ ãzí idé ũnzí rĩ gá.”

6 Fésĩtõ uꞌá ꞌbá ꞌdĩ kí abe ũgũgõ ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ ꞌdĩpí, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, inga dó ru gõlé Kãyĩsárĩyã gâlé vúlé. Drụ̃sị̃ íni ri úmvúke ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃ gá, fẽ âjí Páwụ̃lọ̃ ꞌi pá tulé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá amụ́jó ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ jọjó. 7 Páwụ̃lọ̃ la mụ afílé jó sĩ kẹ́sị̃ jọjó rĩ agá ꞌdõlé ꞌbo, drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãni angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌdĩ utu kí pá ĩꞌdi andre gâ sĩ trộkị́lịrị, ãzíla iꞌdó kí dó ị́jọ́ ũsõlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũsõlé ꞌdĩ kí pírí ĩnzõ rú. 8 Wó Páwụ̃lọ̃ ga ị́jọ́ ꞌdã kí ãgátã rá, jọ, “Má idé ị́jọ́ ũnzí ãzí ãluŋá la ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ drị̃ gá ku, átã lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ụrụꞌbá gá, jõku úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ụrụꞌbá gá la ku.”

9 Fésĩtõ ru ꞌbãlépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá múké rĩ zị Páwụ̃lọ̃ ꞌi, “Mi mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé mî sĩ cénĩ mụlé pá tulé áma drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú nzejó rá yã?”

10 Páwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdi, “Yụ! Ámụ lé ku, ãꞌdusĩku átu pá úꞌdîꞌda íni la ãngũ Kãyị̃sárị̃ Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ gá, lẽ dó bãsĩ úlị ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ ꞌdâ ũgũgõ. Átã ími ãmgbã rĩ nị̃ vâ cé, má idé ị́jọ́ ũnzí la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ku. 11 Ádrĩ ị́jọ́ ũnzí ãzí idé icólépi fẽlépi la ma sĩ drã rá yã áni, adru álẽ apálé drã sĩ la ku. Wó ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũtrãlé áma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ drĩ kí adru ĩnzõ rú, nõ mi ꞌi yã, jõku ꞌbá ãzí yã, icólépi áma fẽlépi ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị́ kî sĩ áma ꞌdị rá la yụ. Ị́jọ́ mádrị̂ ꞌbã mụ úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.”

12 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fésĩtõ la mụ ị́jọ́ jọlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ kî sĩ ị́jọ́ lịjó ꞌdĩ abe ꞌbo, jọ Páwụ̃lọ̃ ní, “Múké! Íjọ ị́jọ́ mídrị̂ ꞌbã mụ úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbo, mi dó mụ úpî drị̃lẹ́ gâlé rá.”

13 Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, úpí Ãgị̃rị́pã kí ámvọ́pị̃ Bẹ̃rị̃nị́kẹ̃ be acá kí Kãyĩsárĩyã gá amụ́lé Fésĩtõ ãꞌị̃lépi acá múké rĩ jọjó. 14 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ uꞌálé ụ́ꞌdụ́ were Fésĩtõ drị́ko gá ꞌdãá ꞌbo, Fésĩtõ nze ĩꞌbaní ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ drị́ ꞌdĩ kí vú úpí nî, jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ãlu Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã aꞌbelé mãbụ́sụ̃ gá la ꞌdâ cí. 15 Wó ụ́ꞌdụ́ ándrá mâ mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ sĩ, ãtalo ãmbogo rĩ kí drị̃lẹ́ ꞌbá ĩyõ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ abe ũtrã kí ị́jọ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá, lẽ kí álị sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá íni.

16 “Wó álũ ĩꞌbaní, ãzíla ájọ mgbọ rú, ‘Ãzị́táŋá ãmadrị́ Rụ́mị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãmaní ị́jọ́ lịlé ꞌbá ãzí drị̃ gá ịsụ́ tu pá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ vú nzejó ku la ku. Ála ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽ sĩ ị́jọ́ jọjó mịfị́ gá mịfị́ gá ꞌbá kí tõlépi rĩ kí abe ráká.’ 17 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ amụ́lé ị́jọ́ lịŋá ꞌdĩ gá ꞌbo, má iza sáwã ãzí ku. Cọtị drụ̃sị̃ íni ãma mụ rilé jó ị́jọ́ lịjó rĩ agá ꞌbo, ápẽ ꞌbá tị ágọ́bị́ ꞌdĩ ajíjó jó agá ꞌdõlé. 18 Wó ꞌbá ĩꞌdi tõlépi ꞌdĩ tõ kí ĩꞌdi ị́jọ́ ífí kóru mání ũrãlé icó kí tá sĩ ĩꞌdi tõlé ku la kî sĩ. 19 Ị́jọ́ pírí ĩꞌbã kí jọlé rĩ kí ị́jọ́ dị́nị̃ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá la, ãzíla ágọ́bị́ ãzí umvelé Yẹ́sụ̃ ꞌi drãlépi rá wó Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdi ídri rĩ drị̃ gá. 20 Áma úŋmĩ tu pá ma ị́jọ́ ịsụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá íngoní yã rĩ sĩ cí, ázị tí dó sĩ ĩꞌdi ꞌi ĩꞌdi nõ sĩ mụ pá tulé ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó, ãzíla kí lịjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rá yã íni. 21 Wó Páwụ̃lọ̃ lẽ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã ca úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áfẽ dó sĩ ãzị́táŋá, lẽ úmba tã la mãbụ́sụ̃ gá ꞌdâ kpere mání kẹ̃jị́ ịsụ́ agá ĩꞌdi tị pẽjó úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ rụ̂lé.”

22 Ãgị̃rị́pã jọ Fésĩtõ ní, “Álẽ ị́jọ́ arelé ágọ́bị́ ꞌdĩ tị gá mâ sĩ cénĩ.” Fésĩtõ umvi ĩꞌdiní, “Mi ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ are drụ̃sị̃ rá.”

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó úpí Ãgị̃rị́pã drị̃lẹ́ gá rĩ

23 Drụ̃sị̃ íni, ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbã rĩ kí, ꞌbá ãmbogo ꞌdãá la kí abe, ají kí Ãgị̃rị́pã kí Bẹ̃rị̃nị́kẹ̃ be, afí kí ãngũ ꞌbá ꞌbã kî sĩ ru trajó ị́jọ́ arejó rĩ gá ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la sĩ. Fésĩtõ jọ, lẽ ájí Páwụ̃lọ̃ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé. 24 Fésĩtõ jọ, “Úpí Ãgị̃rị́pã ãzíla ũꞌbí jó agá ꞌdâ ꞌdĩ, ágọ́bị́ ĩminí ndrelé ꞌdĩ bãsĩ drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbadrị́ ꞌdâ, ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbã kí ununuŋá ajíjó má rụ́ tré, lẽ ꞌba uꞌá ídri ku rĩ ꞌi. 25 Wó mání ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ ndrụ̃ agá, má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ãlu fẽlépi la úlị sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá ꞌbã drã sĩ rá la yụ. Wó ĩꞌdi lẽjó la ị́jọ́ ꞌí drị́ gá rĩ ꞌbã ca úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ, má ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi tị pẽjó rá. 26 Wó ánị̃ átã ma úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ní ãꞌdu ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi drị̃ gá yã la ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ dó bãsĩ mání ĩꞌdi ajíjó ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ, ambamba la úpí Ãgị̃rị́pã mi ꞌi! Údrĩ dó ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ị̃ndụ́ ndrụ̃ ꞌbo, ma dó sĩ icó wárãgã sĩlé úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ní múké. 27 Indré mání múké ku ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ tị pẽjó úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ rụ̂lé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ icéŋâ kóru rĩ gá.”

26

1 Úpí Ãgị̃rị́pã jọ Páwụ̃lọ̃ ní, “Rụ́kụ̃sã míní cí icójó ị́jọ́ ími drị̃ gá rĩ jọjó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drị́, iꞌdó dó ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ jọlé jọ, 2 “Úpí Ãgị̃rị́pã, áma drị̃lẹ́ba mání ãndrũ pá tujó ími drị̃lẹ́ gá, mání ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí áma tõjó rĩ nzejó míní rĩ sĩ. 3 Ínị̃ ị́jọ́ ãꞌị̃táŋá ãmadrị̂ ꞌbã lãꞌbĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ãma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí ãgátã gajó drị̃ la gá rĩ abe cé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má aꞌị́ dó mi ị́jọ́ mâ jọlé rĩ arejó ásị́ jã sĩ.

4 “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ nị̃ kí gbíyã mádrị̂ iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ rá. Nị̃ kí ídri mádrị́ ãndânĩ rĩ ári uꞌálé sụ́rụ́ ãmadrị̂ agá ꞌdâ, dó vâ vúlé vúlé ru ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ gá rá. 5 Nị̃ kí ma ílí ãzo rú, drĩ kí tá lẽ la rá, icó kí ị́jọ́ nzelé áma drị̃ gá rá, ma ándrá ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú, ꞌbá ãzị́táŋá tãmbalépi ũkpómgboroto íni la. 6 Úꞌdîꞌda átu pá kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá íni la ị́jọ́ ma ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá Ãdróŋá ꞌbã ándrá azịlé má áyị́pịka ꞌbaní rĩ sĩ. 7 Ị́jọ́ azịlé ꞌdĩ bãsĩ ínátị mâ sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã kí ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ꞌbã idé ru ãzíla ĩꞌbã kî sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ꞌdĩ. Úpí Ãgị̃rị́pã, ị́jọ́ mâ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kî sĩ áma tõjó ꞌdĩ. 8 Ĩmi ịsụ́ ĩꞌdi ũkpó ru ãꞌị̃jó la Ãdróŋá icó ꞌbá drãlépi rá rĩ ingalé ídri rú rá la ãꞌdu sĩ?

9 “Áꞌdụ ũrãtáŋá ãzíla ũkpó mádrị̂ sĩ ꞌbá rụ́ Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ãꞌị̃lépi ꞌdĩ kí drị̃ ụtrị́jó.

10 “ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ mâ idélé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ꞌi. Ánga ị́jọ́ ꞌdĩ ũkpõ ãtalo ãmbogo ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ, má ũꞌbã ꞌbá ãlá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ꞌdĩ kí mãbụ́sụ̃ gá, ãzíla ma vâ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ãzí rĩ kí drị̃ gá ꞌbã drã kí rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ĩndĩ. 11 Pâlé wẽwẽ rú ári acị́lé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ãlu-ãlu gâ sĩ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽlé, ári vâ kí ũŋmĩlé ũkpó sĩ ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ aꞌbejó rá. Ũmbã ꞌbã áma najó ĩꞌbaní ũnzí rĩ sĩ, ári kí vú ũbĩlé kpere sụ́rụ́ ãzí kí agá kí ĩcãndĩjó táwụ̃nị̃ kí agâ sĩ.

Páwụ̃lọ̃ jọ ị́jọ́ ĩꞌdiní ásị́ ujajó rĩ

(ꞌEtáŋá 9:1-19; 22:6-16)

12 “Ãcị̃ ãzí ꞌdĩ ãni la gá ma mụ agá Dãmãsị̃kị́yã gá ũkpõ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbadrị̂ sĩ. 13 Úpí, ị̃tụ́kã íríkíri sĩ gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, andré dị̃zã angálépi ꞌbụ̃ gâlé la ji ãngũ áma andre gá vâ ꞌbá tá ãmã sĩ mụjó ĩꞌba abe ꞌdĩ kí andre gá imve tárá-tárá. 14 Ãma uꞌde pírí vụ̃rụ́, má are ụ́ꞌdụ́kọ́ jọ mání ị́jọ́ tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ, ‘Sáwụ̃lọ̃, Sáwụ̃lọ̃, mi áma ĩcãndĩ íni ãꞌdu sĩ? Ĩꞌdi míní ũkpó-ũkpó ãꞌdị́ ꞌdịjó má be.’

15 “Ázị, ‘Mi ãꞌdi ꞌi, Úpí?’ Umvi, ‘Ma Yẹ́sụ̃ mî ĩcãndĩlé rĩ ꞌi. 16 Mí angá, ítu pá ụrụgá. Má iꞌda ma míní ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ápẽ mi ndú ãtíꞌbó ru ãzị́ má drị̂ ngalé, ãzíla vâ adrujó mâ sãdínĩ rú ị́jọ́ míní ndrelé úꞌdîꞌda ꞌdĩ kí, ãzíla mâ mụlé iꞌdalé drụ́zị́ ꞌdĩ kí vú nzelé ꞌbá ãzí rĩ ꞌbanî. 17 Ma ími pa ꞌbá mídrị́ Yãhụ́dị̃ rú, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị́ gá rá. Ma ími tị pẽ ĩꞌba rụ̂lé 18 kí mịfị́ nzị̃jó, kí ujajó ị́nị́ agá rĩ sĩ ãngũ ulé gá, ũkpó Sĩtánĩ drị̂ gãjó sĩ adrujó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru. Ị́jọ́ ũnzí kí umbélépi rĩ ála sĩ kí trũ rá, kí dó vâ sĩ ãngũ ịsụ́ ꞌbá mání pẽlé ãlá ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌdĩ kí abe ĩndĩ.’

19 “Úpí Ãgị̃rị́pã ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágã ị́jọ́ mâ ndrelé angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ ku, má ãꞌị̃ tị la arelé rá. 20 Má iꞌdó ị́jọ́ ꞌdĩ ũlũlé drị̃drị̃ la Dãmãsị̃kị́yã gá, vâ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ꞌdĩ Yụ̃dị́yã gá pírí, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní, ꞌba uja kí ásị́, ꞌbã ãgõ kí Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé uja kí ásị́ rá rĩ iꞌdajó ị́jọ́ múké ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ. 21 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ rụ kí bãsĩ ma lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá ꞌdãá lẽjó áma ꞌdịjó rá la ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ. 22 Ãdróŋá ko áma ãzã kpere ãndrũ pá tujó ị́jọ́ vú nzejó ꞌbá pírí ꞌbaní, ꞌbá ãmbogo ꞌbaní, ꞌbá nírí rĩ abe trũtrũ. Ánze lú ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí jọlé Mụ́sã abe ĩꞌdi ru idé rá, 23 Kúrísĩtõ la ũcõgõ ịsụ́, ĩꞌdi drã rá, ĩꞌdi vâ angá drị̃drị̃ ídri ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá, ãngũ jijó ꞌbá ị́nị́ agá ị́jọ́ ũnzí sĩ Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe.”

24 Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ vú nze agá ꞌdĩ, Fésĩtõ za re, “Páwụ̃lọ̃, ími drị̃ ꞌbe ru rá. Ụ̃nị̃táŋá mí ãni ambamba ꞌdĩ sĩ mi úgólé azalé aza-azâ!”

25 Páwụ̃lọ̃ umvi, “Gávũnã Fésĩtõ, má aza ku. Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ kí ị́jọ́ mgbã ãzíla ífí trũ. 26 Úpí Ãgị̃rị́pã nị̃ ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ce, ma dó sĩ ị́jọ́ jọ ĩꞌdiní tọndọlọ má ãꞌị̃ vâ rá ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ nga kí bị́lẹ́ la gâ sĩ hãwụ̃ ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ũní la ku. 27 Úpí Ãgị̃rị́pã, mí ãꞌị̃ ị́jọ́ nãbịya ꞌbadrị̂ kí rá yã? Ánị̃ rá, mí ãꞌị̃ rá.”

28 Úpí Ãgị̃rị́pã umvi Páwụ̃lọ̃ ní, “Sáwã wereŋá ꞌdĩ sĩ mi áma uja acájó Kũrĩsĩtíyánĩ rú rá yã?”

29 Páwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Drĩ táni adru sáwã were jõku ãzo rú, ma Ãdróŋá ãꞌị̃ adru mi ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku, ꞌbá pírí áma arelépi ãndrũ ꞌdĩ kí, ꞌba acá kí tá mâ áni pẽ lú adrujó nõrórõ trũ ꞌdĩ áni rĩ.”

30 Úpí ꞌi, gávũnã ꞌi, Bẹ̃rị̃nị́kẹ̃ ꞌi, ãzíla ꞌbá ãmbogo pírí rilépi ꞌdãá rĩ angá kí ụrụgá. 31 Fũ kí jó agá ꞌdãá rá, ĩꞌbã kí mụ agá ị́jọ́ jọ trũ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá, jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ idé ị́jọ́ ãzí icójó ĩꞌdi ꞌdịjó rá jõku ĩꞌdi umbéjó mãbụ́sụ̃ gá la ku.”

32 Úpí Ãgị̃rị́pã jọ Fésĩtõ ní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ drĩ tá jọ la âgụ ị́jọ́ ꞌí drị̂ úpí Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ku la, ãma tá ĩꞌdi fẽ ãfũlé rá.”

27

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụjó Rụ́mị̃ gá rĩ

1 Ála mụ ị́jọ́ ãmaní mụjó mẹ́lị̃ sĩ Ítãlĩ gá rĩ amálé ꞌbo, úfẽ Páwụ̃lọ̃ kí mãbụ́sụ̃ ãzí kí abe ãmbógó ãsĩkárĩ ãni umvelé Jụ́lị́yãsĩ úpí ãmbógó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã ãsĩkárĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ drị́ gá. 2 Ãfi mẹ́lị̃ ãfũlépi Ãdrãmị̃tụ́mụ̃ gá mụlépi táwụ̃nị̃ ị̃yị́tị gá ãngũ Ásĩyã gá rĩ kí agâ sĩ. Ãrĩsĩtãríkõ ꞌbá Mãkẽdónĩyã gá ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ mụ ãma abe ĩndĩ.

3 Drụ̃sị̃ íni, ãca Sị̃dọ́nị̃ gá. Jụ́lị́yãsĩ mba Páwụ̃lọ̃ tã ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, fẽ ĩꞌdiní mụlé wọ̃rị́ka ꞌba rụ́, ĩꞌbaní sĩ ĩꞌdi ãzã kojó. 4 Ãmụ vâ ãcị̃ trũ drị̃ gá, ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã alíjó drị̃lẹ́ gâlé ru ũkpó ru ãma rụ́ ꞌdõlé ru rĩ sĩ, ãma alị Kũpórõ ãngũ ãꞌí ru lịlépi ị̃yị́ agá rĩ ꞌbã wókõ ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã lijó ũkpó ru ku rĩ agâ sĩ. 5 Ãma mụ alịlé mĩrĩ gbayi rĩ agâ sĩ ị̃yị́tị Sĩlísĩyã gá rĩ gâ sĩ, ãzíla Pãmũfílĩyã gâ sĩ ꞌbo, ãma acá Múrã gá ꞌdĩ Lụ̃kị́yã gá. 6 ꞌDãá ãsĩkárĩ ãmbógó Jụ́lị́yãsĩ ịsụ́ mẹ́lị̃ angálépi Ãlẽkĩzéndrĩyã gá mụlépi Ítãlĩ gá la, tõ ãma ala gá. 7 Ãma acị́ jãjã rú ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú, ãma ịsụ́ vâ ĩꞌdi ũkpó-ũkpó cajó Kụ̃nị́dọ̃ gá. Ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru rĩ uga ãmaní mụlé pịrị úmgbé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma apí dó ãma Kụ̃rẹ́tị̃ ꞌbã bụ́lụ́ ãlụ́kụ́kụ̃ atrịlépi cí rĩ gâ sĩ, ãma alị dó Sãlĩmónĩ agâ sĩ. 8 Ãmaní mụ agá ị̃yị́tị gâ sĩ ũcõgõ-ũcõgõ rú, ãmụ dó calé Ị̃yị́ Tị Múké gá ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Lãséyã gá.

9 Ãma iza ãcị̃ ꞌdĩ gá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ácị̃ ꞌbã adrujó ũnzí-ũnzí rĩ sĩ, wó ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãkónã naŋá gãjó rĩ, ru ꞌbãjó ãlá ru rĩ ukó rá, ꞌdĩ ĩmbá áyi ꞌbã adrujó ũnzí-ũnzí rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ iꞌdó kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lilé jọ, 10 “ꞌBá ꞌdĩ, ándre ãcị̃ ãmadrị́ mẹ́lị̃ sĩ ꞌdĩ la mụ adrulé ũnzíkãnã rú, ãma kí mụ tẹ́rị́ mẹ́lị̃ agá ꞌdĩ kí, ãzíla mẹ́lị̃ abe kí ãvĩlé rá. Ĩꞌdi vâ ãmã ídri ãmgbã rĩ gá ũcõgõ fẽ ĩndĩ.” 11 Wó ãsĩkárĩ ãmbógó ní Páwụ̃lọ̃ tị arejó rĩ kẹ̃jị́ gá, ri ị́jọ́ arelé dẽrébã mẹ́lị̃ drị̂ tị gá, mẹ́lị̃ ꞌdị́pị be áyụ. 12 Ị̃yị́ Tị Múké ꞌdĩ ꞌbã adrujó múké ku mẹ́lị̃ ní, áyi ãngũ ꞌbã ịgbẹjó sí áni rĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí ũrã kí ĩꞌdi múké la fũjó ꞌdâ rá, mụjó Fõyĩníkĩ gâ sĩ ãngũ ị̃gbẹ́ ãlụ́kụ́kụ̃ lilépi wãbáŋá ru rĩ tẽjó lé ꞌdĩ ị̃yị́tị Kụ̃rẹ́tị̃ gá.

Ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru mĩrĩ agá rĩ

13 Ãlụ́kụ́kụ̃ ándrâlé ru rĩ la mụ alílé jãjã rú sị̃sị̃ íni, ꞌbá ꞌdĩ ũrã kí ꞌĩyi icó dó mụlé rá, anzé kí dó ãko mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ pá tujó rĩ, iꞌdó kí dó mụlé ãni ru ị̃yị́tị gâ sĩ ị̃yị́tị Kụ̃rẹ́tị̃ drị̂ gá. 14 Mụ kí drĩ álị́ ku, ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru la acé ũkpó ru angájó ụ́rụ̂lé ru. 15 Mẹ́lị̃ icó drị̃ jalé ãlụ́kụ́kụ̃ gâlé ru ku, ri dó mẹ́lị̃ drolé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ gâ sĩ ị̃yị́ agâlé. 16 Ãma ịsụ́ ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá umvelé Kãyụ́dã pa ãma were ãma alịjó wókõ la ándrálé ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã alólé ku rĩ gâ sĩ rĩ sĩ. ꞌDãá ị́jọ́ kí ũkpó ru ãma ụ̃ꞌbị̃ íꞌbó were sĩ ru pajó rĩ asélé ãni rú mẹ́lị̃ rụ́ ꞌdõlé bábá. 17 Asé kí íꞌbó were rĩ mẹ́lị̃ agá, usú kí ĩbáká mẹ́lị̃ ụrụꞌbá gá, umbé kí mẹ́lị̃ ágá ĩbáká sĩ mgbemgbe. Idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ũrã kí mẹ́lị̃ la mụ ãrị̃lé ị̃yị́tị cene cínákí ru Sãrãtị́sị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũtrũ kí bõngó ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã sĩ mẹ́lị̃ drojó rĩ kí rá, aꞌbe kí dó mẹ́lị̃ ungalé ãlụ́kụ́kụ̃ sĩ. 18 Ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru ꞌdã ri adrulé ũkpó ru, drụ̃sị̃ íni, uꞌbé kí ãko mẹ́lị̃ ꞌbã ꞌdụlé rĩ ꞌbã ãzí kí ị̃yị́ agá. 19 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, uꞌbé kí ãko mẹ́lị̃ tãmbajó ãzíla idéjó la rĩ kí rá. 20 Ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ãndre ị̃tụ́ mịfị́ ku, ãzíla lẽlẽgó kí abe, wãbáŋá rĩ lilé ũkpõ sĩ ị̃dị́-ị̃dị́. Ãꞌbã ásị́ ãma dó sĩ ãma pa rá rĩ drị̃ gá ku.

21 ꞌBá mẹ́lị̃ agá ꞌdĩ ꞌbã kí íná najó ku ụ́ꞌdụ́ ũꞌbí ru rĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ tu pá kí drĩdríŋĩ gá. Jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá mádrị́ ꞌdĩ, ĩdrĩ ájẹ́ áma tị are agá ãmaní drị̃ akójó Kụ̃rẹ́tị̃ gá rĩ sĩ la, ãma ãvĩ kí tá sĩ adrájó ꞌdĩ ꞌbã áni ku. 22 Wó álẽ dó ĩmi imbá ásị́, ãꞌdusĩku la ꞌbá ãzí ãlu la icó ãvĩlé ĩmi agá ꞌdâ ku, wó mẹ́lị̃ la mụ andilé nĩ. 23 Ị́nị́ ájệ rĩ sĩ, mãlãyíkã Ãdróŋá mádrị́ mâ adrujó ĩꞌdi ãni, mání ị̃nzị̃lé rĩ, tu pá áma andre gá, 24 jọ, ‘Páwụ̃lọ̃, mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku mi mụ pá tulé kẹ́sị̃ gá úpí ãmbógó Rụ́mị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá. Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ azị vâ ꞌbá pírí mụlépi mí be ꞌdĩ kí pajó ídri ími ị́jọ́ sĩ.’ 25 Ími ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru, má ãꞌị̃ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ꞌdĩ la ru idé cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ ꞌbã áni. 26 Wó drị̃drị̃ rĩ gá, ãma mụ ãrị̃lé ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá la ꞌbã ãzí gá rá.”

27 Ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ị́nị́ kí ị̃tụ́ be, wãbáŋá ri drĩ ãma lilé mĩrĩ Ãdríyã agá ꞌdâ. Wó ĩꞌdi mụ calé ãni rú sáwã ázíyá ị́nị́ drị̂ sĩ, ꞌbá ãzị́ ngalépi mẹ́lị̃ agá rĩ ĩtrĩkã kí ãma úgó calé ãni rú ãngũ ãꞌí gá. 28 ꞌBe kí ĩbáká sĩ ị̃yị́ ꞌbã mgbi ụ̃ꞌbị̃jó, ịsụ́ kí ĩꞌdi mítã kãlị́ sụ. Se kí ru drị̃ gá were, ꞌbe kí ĩbákâ ị̃dị́, ịsụ́ kí ĩꞌdi mítã kãlị́ na. 29 ꞌBá ãzị́ ngalépi mẹ́lị̃ agá ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ, kí mụ ru sị̃lé írã ụrụꞌbá gá ꞌdĩ yã íni, ꞌbe kí kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ mẹ́lị̃ ní pá tujó rĩ kí sụ, ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ gá, lẽ kí ị̃tụ́ ꞌba agá ráká. 30 ꞌBá ãzị́ ngalépi mẹ́lị̃ agá rĩ ꞌbã ãzí lẽ kí apálé rá, aꞌbé kí íꞌbó ru pajó rĩ ị̃yị́ agá, ꞌbã kí ru kí ꞌbã rĩ kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ ãzí aꞌbé mẹ́lị̃ drị̃lẹ́ gâlé ru rĩ áni. 31 Páwụ̃lọ̃ jọ ãmbógó ãsĩkárĩ drị̂ ꞌbaní ãsĩkárĩ abe, “ꞌBá mẹ́lị̃ ꞌbã ãzị́ ngalépi ꞌdĩ drĩ kí adru mẹ́lị̃ agá ꞌdâ ũgũgõ ku, ꞌbá ãzí pa ru ku.” 32 Ãsĩkárĩ ụlị́ kí íꞌbó ru pajó rĩ ꞌbã ĩbáká kí rá, aꞌbe kí ĩꞌdi aꞌdélé ị̃yị́ agâlé.

33 Ãngũ ꞌbã lẽ agá ụwị́ agá ꞌdĩ, Páwụ̃lọ̃ imbá kí ásị́ ásị́ pírí sĩ íná najó. Jọ, “Ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ꞌdĩ agá, ĩri ĩmi ulalé ãko ãzí naŋâ kóru. 34 Má aꞌị́ ĩmi úꞌdîꞌda ãkónã nalé sĩ adrujó ídri. Ĩmi ãzí icó adrálé ku, átã drị̃ꞌbị́ ífí ãzí ãlu la icó anzélé ꞌbá ãzí ꞌbã drị̃kã gá ku.” 35 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ aꞌdụ́ mũkátĩ, * fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní, andi ala nalé kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. 36 Ásị́ la mba kí dó rá, nga kí dó pírí ãkónã nalé rá. 37 ꞌBá mẹ́lị̃ agá ꞌdãá rĩ ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá túrú ị̃rị̃ kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ázíyá. 38 Kí dó mụ pírí ãkónã ĩꞌbaní lẽlé nalé rĩ kí nalé ꞌbo, uꞌbé kí dó ãkónã ꞌbã ị́mbị́ kí ị̃yị́ agá fẽjó la mẹ́lị̃ ꞌbã ãnzị̃ rú sĩ ị̃yị́ agâlé ku.

39 Ị̃tụ́ la mụ ãfũlé ꞌbo, nị̃ kí ãngũ ꞌdã ku, rá la ndre kí mĩrĩ ꞌbã tị kúrúŋá cínákí ru írã kóru la, ꞌbã kí dó ásị́ mẹ́lị̃ agụjó ala gá drĩ tá icó rá rĩ gá. 40 Ụlị́ kí ĩbáká kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ pá tujó rĩ kí, aꞌbe kí dó kí uꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ̂lé. Sáwã ãlu ꞌdã agá, ayụ kí vâ ĩbáká ãko mẹ́lị̃ drị̃ ujíjó rĩ rụlépi rĩ kî. Inga kí bõngó mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ acị́jó drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí, aꞌbe kí mẹ́lị̃ ãlụ́kụ́kụ̃ ní ĩꞌdi drojó mĩrĩ ꞌbã tị gâlé. 41 Wó mẹ́lị̃ ꞌbu ru cínákí gá, ũmvõrõkõ la ãrị̃ cí icó mụlé ku, ị̃ndụ́ la iꞌdó andilé ị̃yị́ ꞌbã mvuŋá tũlá-tũlá ũkpõ sĩ rĩ sĩ.

42 Ãsĩkárĩ itú kí tị ꞌbá mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí ụꞌdị́jó rá, kí ãzí ꞌbã wẽ rú ị̃yị́ sĩ apájó rá ku. 43 Wó Jụ́lị́yãsĩ ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ gá rĩ lẽ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adru ídri, ãꞌị̃ dó sĩ ĩꞌbaní mãbụ́sụ̃ kí ụꞌdị́lé ku. Kẹ̃jị́ la gá, jọ ꞌbá pírí ị̃yị́ nị̃lépi wẽ sĩ cé rĩ ꞌbã mvu kí ị̃yị́ wẽlé, mụjó ãngũ ãꞌí rĩ gá. 44 Ị́mbị́ la ãzí rĩ ꞌbã bĩ kí ꞌbá ãzí rĩ kí vú báwũ andilépi mẹ́lị̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kî sĩ. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbã kí ru pajó cajó ãngũ ãꞌí rĩ gá rá rĩ ꞌi.

28

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó Mãlátã gá rĩ

1 Ãma mụ acálé ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ kóru rĩ gá rũwẽ ꞌbo, ãma ịsụ́ ụ̃nị̃lé la ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ Mãlátã ꞌi. 2 ꞌBá ãngũ ꞌdã agá rĩ kí ꞌbá múké, ásị́ ị̃gbẹ́ la kî. Ãngũ ri adrulé uzogó ru, ãzíla vâ ị̃gbẹ́kị́tị́tị́ ru, wó ꞌbá ꞌdĩ aꞌị́ kí ãma ãvá sĩ, ũdũ kí vâ ãmaní ãcí yulé yũyũ. 3 Páwụ̃lọ̃ atrá ijijá ãzí kí yĩlé ãcí gá. Ĩꞌdi ꞌbã kí yĩ agá ꞌdâ, ị̃nị̃ ãzí ãfũ ijijá ꞌdĩ kí agâlé ãcí ꞌbã yụ̃ sĩ, ĩkãlã ru Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drị́ gá, ãzíla ga drị́ la. 4 ꞌBá ãngũ ꞌdã agá rĩ ndre kí ị̃nị̃ ꞌbã ru ãgĩ agá kĩlõkĩlõ rú Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drị́ gá, ãzíla ga ĩꞌdi rá rĩ gá rá, wó uja kí tị, iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú, “Mgbã rĩ gá, ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdị ꞌbá! Ĩꞌdi táni ru apájó mĩrĩ agâlé rá tí, ị́jọ́ lịlé ĩꞌdi drị̃ gá pịrị rĩ ãꞌị̃ ĩꞌdiní adrujó ídri ku.” 5 Páwụ̃lọ̃ yã ị̃nị̃ ꞌdã ãcí agâlé, wó ãko ãzí ĩꞌdi idélépi ũnzí la yụ. 6 ꞌBá ꞌdĩ iꞌdó kí Páwụ̃lọ̃ ũtẽlé ndrelé drị́ la nõ ꞌbã rĩ iꞌdó ãvõlé ꞌdĩ, jõku ĩꞌdi nõ aꞌdé vụ̃rụ́ drãlé ꞌdĩ. Wó kí mụ tẽlé la sáwã ãzo rú tí, ãzíla ãko ãzí ũnzí la la mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ku ꞌbo, uja kí vâ ru úŋmĩ jọjó la, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ãdróŋá ãzí.”

7 Pụ̃bị̃lị́yã ꞌbá ãmbógó ru ãngũ ru lịlépi mĩrĩ agá ꞌdãá rĩ drị̂ ꞌbã ámvụ́ ꞌdãá ãni rú. Aꞌị́ ãma ãyĩkõ sĩ ĩꞌdidrị́ko gâlé, ãzíla ri ãmaní ãkónã fẽlé nalé ụ́ꞌdụ́ na ꞌdĩpí. 8 Ãmbógó ꞌdã ꞌbã átẹ́pị ĩꞌdi sáwã ꞌdã sĩ ãyánĩ rú, ri drị̃ cịlé ãyánĩ ꞌbá ꞌbã ụrụꞌbá ꞌbã sĩ kojó kõ-kõ rĩ sĩ, ãzíla ri ãrí ika sũlé. Páwụ̃lọ̃ fi ĩꞌdi rụ́ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ gâlé, tị̃ drị́ ĩꞌdi drị̃ gá, ãzíla zị ĩꞌdiní Ãdróŋá. Cọtị ágọ́bị́ tá ꞌbá ãmbá ru ꞌdĩ adrí ãyánĩ tá ꞌdã sĩ rá. 9 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí ãyánĩ trũ ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá ꞌdã gá ꞌdãá ꞌdĩ amụ́ kí, ãzíla ãyánĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ wa kí pírí rá. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ fẽ kí ãmaní ị̃nzị̃táŋá ãmbógó ru, wó sáwã ãmadrị́ lẽjó mụjó rĩ la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ãmaní ãko ãcị̃ ãni ãmaní icólé ayúlé gẹ̃rị̃ agá rĩ kí ĩndĩ.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã acájó Rụ́mị̃ gá rĩ

11 Ĩmbá na ãma ãrị̃jó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ãko drị̃ mụlé mẹ́lị̃ ãzí ĩꞌbã kí umvelé ãdróŋá ĩju rú Kásĩtõ kí Põlúkĩsĩ be Ãlẽkĩzéndrĩyã gá la sĩ, mẹ́lị̃ ꞌdĩ âꞌbe ĩꞌdi ãngũ ị̃yị́ ꞌbã lịlé ꞌdã gá ꞌdãá sáwã ãngũ ꞌbã adrujó ị̃gbẹ́ ru rĩ sĩ. 12 Ãma acá táwụ̃nị̃ Sị̃rãkụ́sị̃ gá, ãma uꞌá ala gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ na. 13 ꞌDãá rĩ sĩ, ãko drị̃ ácị̃ trũ drị̃ gá, ãma acá táwụ̃nị̃ Rị̃gị̃yọ́mị̃ gá. Drụ̃sị̃ íni, ũlíríkã ãmbógó la iꞌdó lilé angájó ándrâlé ru, ĩꞌdi mụ calé ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ãma acá táwụ̃nị̃ Pụ̃tẹ̃yọ́lị̃ gá. 14 ꞌDãá ãma ịsụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la kí, aꞌị́ kí ãma uꞌálé ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma acá dó Rụ́mị̃ gá. 15 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Rụ́mị̃ gá ꞌdĩ are kí ị́jọ́ ãma drị̃ gá, amụ́ kí drị̃ ụfụlé ãma abe táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌbaní ãko kí ĩgbãjó ãzíla ị̃tụ̃ndãjó Ápị̃yã gá, ãzíla ãzí rĩ amụ́ kí drị̃ ụfụlé ãma abe Ụ̃mụ́ jó na rĩ kí agá. Páwụ̃lọ̃ la mụ ꞌbá ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá nî, ãzíla ásị́ la acá ũkpó ru.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó Rụ́mị̃ gá rĩ

16 Ãma mụ acálé Rụ́mị̃ gá ꞌbo, âꞌbe Páwụ̃lọ̃ uꞌálé ĩꞌdi sĩ ãsĩkárĩ ãzí ãlu andre la tẽlépi la be.

17 Ụ́ꞌdụ́ na ãmã acájó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Páwụ̃lọ̃ umve ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí, jọ ĩꞌbaní, “Mâ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃, mání ị́jọ́ ũnzí idéjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá ku, vâ ãzị́táŋá ándrá ãmã kí ịsụ́lé ãmã áyị́pịka ꞌbadrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ku rá tí, úrụ ma sulé mãbụ́sụ̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãzíla ûja áma ꞌdụlé fẽlé ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị́. 18 ꞌBá Rụ́mị̃ rú ꞌdĩ kí mụ áma ụzịlé zịtáŋá sĩ ꞌbo, lẽ kí tí áma aꞌbelé rá, ịsụ́ kí ị́jọ́ ála sĩ áma ꞌdị rá la ku. 19 Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí mụ gãlé sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ mání úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ vú nzejó, ádrĩ táni adru ị́jọ́ ãzí trũ ásị́ gâ sĩ ꞌbá mádrị̂ kí tõjó la ku tí. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la mâ sĩ ĩmi umvejó ndrejó, ãzíla ị́jọ́ jọjó ĩmi abe ꞌdĩ, ị́jọ́ mgbã sĩ, úmbé ma nõrórõ sĩ Kúrísĩtõ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã kî sĩ ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi tẽjó rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.”

21 Jọ kí ĩꞌdiní, “Ãma are drĩ ị́jọ́ ãzí ũnzí la ími drị̃ gá ku. Ãma ịsụ́ vâ wárãgã angálépi Yụ̃dị́yã gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí sĩlé ími drị̃ gá la kí ku, átã ꞌbá ãzí la nõ vâ sĩ amụ́ angájó Yụ̃dị́yã gâlé, amụ́lé ị́jọ́ ãzí ũnzí la kí ũlũlé ími drị̃ gá la ku. 22 Wó ãlẽ tátí ị́jọ́ míní ũrãlé ími ásị́ gá rĩ arelé, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãmã nị̃lé rĩ ãngũ pírí gá ꞌbá kí ị́jọ́ jọ ũnzí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá.”

23 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã kí ụ́ꞌdụ́ ãzí Páwụ̃lọ̃ trũ. Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã la mụ acálé ꞌbo, amụ́ kí wẽwẽ rú jó Páwụ̃lọ̃ ꞌbã uꞌájó rĩ agá. Ũlũ ĩꞌbaní ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ patáŋá drị̂ drị̃ gá, iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá, ãzíla ũlũ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ, angájó ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ kí agá, bụ́kụ̃ nãbịya ꞌbã kí sị̃lé rĩ agá. 24 ꞌBá ãzí rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí rá, wó ꞌbá ãzí rĩ ãꞌị̃ kí ku. 25 Kí dó mụ ãgátã galé kí drĩdríŋĩ gá álị́ ꞌbo, aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã ꞌi, ị́jọ́ ãfũlépi Páwụ̃lọ̃ tị gá ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá. “Úríndí Ãlá rĩ jọ ándrá ị́jọ́ mgbã la, ĩꞌdi ꞌbã jọjó la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní nábị̃ Ĩsáyã tị gâ sĩ,

26 “ ‘Ímụ, ãzíla ílũ ꞌbá mádrị̂ ꞌbaní:

“Ĩmi ị́jọ́ are rá,

wó ĩmi icó ífí la vãlé ku;

ĩmi ãko ꞌdĩ kí ãlụ̃ rá,

wó ĩmi icó kí ndrelé ku.”

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ kí ásị́ mba ũkpómgboroto rú cécé írã áni,

ãzụ̃ kí ru bị́lẹ́ ị́jọ́ arejó cí,

ụ̃pị̃ kí ru mịfị́ kí cí.

Jõ íni ku, kí ãngũ ndre kí mịfị́ sĩ,

ị́jọ́ are kí bị́lẹ́ sĩ,

kí ị́jọ́ vã kí ásị́ sĩ,

sĩ ru ásị́ ujajó mání sĩ kí adríjó rá ku.’ ✡

28 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álẽ lũlé la ĩminí, lẽ ĩnị̃ rá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ patáŋá drị̂ ĩꞌdi vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní cí, kí ãꞌị̃ la rá.” [ 29 Páwụ̃lọ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ko kí drị̃ mụlé ĩꞌbadrị́ko gâlé ununuŋá ãmbógó la trũ kí drĩdríŋĩ gá.] *

30 Páwụ̃lọ̃ ri uꞌálé ꞌdãá ílí ị̃rị̃ jó ĩꞌdi ꞌbã ũfẽlé ũfẽ rĩ agá. Aꞌị́ ꞌbá pírí amụ́lépi ĩꞌdi ndrelépi rĩ kí ãvá sĩ. 31 Ãzíla ri ĩꞌbaní ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ patáŋá drị̂ ũlũlé, imbá vâ ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá tọndọlọ ꞌbá ãzí ꞌbã ĩꞌdi ugaŋâ kóru.

* 1:18 1:18 Mãtáyõ 27:5 jọ, Yụ́dãsị̃ nzi ru cénĩ-cénĩ rú. Ĩꞌdi ꞌbã aꞌdéŋá ꞌdã ãzí sĩ acé ĩbáká ꞌdã trũ acé-acê.

✡ 1:20 1:20 Zãbụ́rị̃ 69:25

✡ 1:20 1:20 Zãbụ́rị̃ 109:8

* 2:1 2:1 Pẽndẽkósĩtõ ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ụ́ꞌdụ́ kãlị́ tõwú Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãŋá vúlé gá rĩ ꞌi.

† 2:5 2:5 Yãhụ́dị̃ ꞌdĩ vâ rụ́ ãzí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂.

✡ 2:21 2:21 Yọ́wẹ̃lị̃ 2:28-32

✡ 2:28 2:28 Zãbụ́rị̃ 16:8-11

✡ 2:35 2:35 Zãbụ́rị̃ 110:1

✡ 3:23 3:23 Ãzị́táŋá Amviŋá 18:15, 18-19

✡ 3:25 3:25 Íꞌdóŋá 22:18; 26:4

✡ 4:11 4:11 Zãbụ́rị̃ 118:22

✡ 4:26 4:26 Zãbụ́rị̃ 2:1-2

✡ 7:3 7:3 Íꞌdóŋá 12:1

✡ 7:7 7:7 Íꞌdóŋá 15:13, 14

✡ 7:28 7:28 Ãfũŋá 2:14

✡ 7:32 7:32 Ãfũŋá 3:6

✡ 7:34 7:34 Ãfũŋá 3:5, 7, 8, 10

✡ 7:37 7:37 Ãzị́táŋá Amviŋá 18:15

✡ 7:40 7:40 Ãfũŋá 32:1

✡ 7:43 7:43 Ámõsĩ 5:25

✡ 7:50 7:50 Ĩsáyã 66:2

* 8:26 8:26 Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ mụ ándrá ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ.

✡ 8:33 8:33 Ĩsáyã 53:7-8

† 8:37 8:37 Vásĩ 37 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

* 9:36 9:36 Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ála ĩꞌdi umve Dõrõkásĩ ꞌi.

* 10:1 10:1 Ĩꞌdi ándrá ãmbógó ru ãsĩkárĩ ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌbã ãni umvelé “Ãsĩkárĩ Ítãlĩ ꞌbadrị̂ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.”

✡ 11:16 11:16 ꞌEtáŋá 1:5

* 12:1 12:1 Hẽródẽ ꞌdĩ ándrá umvelé “Ãgị̃rị́pã námbã ãlu Ãnị̃tị̃pásị̃ ngọ́pị ꞌi.”

† 12:3 12:3 Ụ̃mụ̃ ꞌdĩ vâ umvelé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ꞌi.

‡ 12:17 12:17 Yãkóꞌbõ ꞌdĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pị rú rĩ. Ĩꞌdi ándrá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá la.

* 13:20 13:20 ꞌBá ị́jọ́ lịlépi ꞌdĩ kí ándrá ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ingalé ãlu-ãlu ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ kí upajó ĩꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́ gá rĩ sĩ rĩ kî. Ílã bụ́kụ̃ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ꞌdĩ ꞌbadrị̂.

✡ 13:33 13:33 Zãbụ́rị̃ 2:7

✡ 13:34 13:34 Ĩsáyã 55:3

✡ 13:35 13:35 Zãbụ́rị̃ 16:10

✡ 13:41 13:41 Hãbãkụ́kị̃ 1:5, 6-11

✡ 13:47 13:47 Ĩsáyã 49:6

* 15:13 15:13 Yãkóꞌbõ ꞌdĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pị rú rĩ. Ĩꞌdi ándrá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá la.

✡ 15:17 15:17 Ámõsĩ 9:11, 12

† 15:18 15:18 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí kí agá, úsĩ Ãko nị̃lé ílí wẽwẽ rú Úpí drị́ rĩ ĩꞌdi ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi.

‡ 15:34 15:34 Vásĩ 34 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

* 17:18 17:18 ꞌBá Ị̃pị̃kọ́rị̃yã rú ꞌdĩ jọ kí Ãdróŋá yụ. ꞌBá ꞌbã na kí ãyĩkõ ídri ꞌdĩ agá rĩ ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni. Ãzíla ꞌbá Sị̃tọ́kị̃ rú ꞌdĩ jọ kí lẽ âꞌbe ãyĩkõ ídri ꞌdĩ drị́ gá rĩ cã ála ru ásị́ ũŋmĩ (imbá).

* 19:24 19:24 Ãdróŋá Ãtẹ́mị̃ ála ĩꞌdi umvelé Látĩnĩ tị sĩ Dãyánã ꞌi.

* 20:2 20:2 Gị̃rị́kị̃ ála vâ ĩꞌdi umve Ãkáyã ꞌi. ꞌDĩ pírí ãngũ ãlu rĩ ꞌi, adru kí ndú-ndú ku.

† 20:5 20:5 Ãngũ ꞌbání sĩjó la ãma rĩ ĩꞌdi sáwã Lụ́kã la adrujó Páwụ̃lọ̃ abe ãngũ ãlu gá rĩ ꞌi.

✡ 23:3 23:3 Lẹ́vị̃ 19:15

✡ 23:5 23:5 Ãfũŋá 22:28

* 24:8 24:8 Vásĩ 8 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

* 27:35 27:35 ꞌDĩ adru mũkátĩ nalé Ụ̃mụ̃ Úpí drị̂ agá rĩ ꞌi ku.

✡ 28:27 28:27 Ĩsáyã 6:9-10

* 28:29 28:29 Vásĩ 29 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

Rụ́mị̃

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Wárágã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Rụ́mị̃

gá rĩ ꞌbanî rĩ

1

Páwụ̃lọ̃ zị ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ kí cící

1 Wárágã ꞌdĩ angá ma Páwụ̃lọ̃ ãtíꞌbó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ Ãdróŋá ꞌbã pẽlé ndú ụ̃pị́gọ́ŋá ru, umvelé tị pẽlé ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ drị́.

2 Ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé nãbịya kí tị gâ sĩ ídu sĩlé bụ́kụ̃ ĩꞌdidrị̂ ãlá rĩ agá rĩ ꞌi. 3 Ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ngọ́pị̃ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Úpí ãmadrị̂ drị̃ gá, ĩꞌdi tịjó ꞌbá ru úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ rú rĩ, 4 Ãdróŋá iꞌda Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌi ĩꞌdi ꞌbá Ngọ́pị rú la ĩꞌdi ꞌbã Yẹ́sụ̃ ingajó drã agá ũkpõ Úríndí Ãlá rĩ drị̂ sĩ rĩ sĩ. 5 Kúrísĩtõ rụ̂ sĩ, Ãdróŋá fẽ ãmaní drị̃lẹ́ba adrujó ụ̃pị́gọ́ŋá ru, ãzíla ũkpõ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé ĩꞌbaní rĩ kí lũjó ãngũ pírí agá, kí sĩ ị́jọ́ la are ãzíla ãꞌị̃ sĩ rụ́kụma ajíjó Yẹ́sụ̃ nî. 6 Ĩmi bãsĩ ꞌbá umvelé Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbã ãzí.

7 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá Rụ́mị̃ gá ꞌdĩ, Ãdróŋá lẽ ĩmi ambamba, umve ĩmi adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru.

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãma Átẹ́pị ãzíla Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adru ĩmi abe.

Páwụ̃lọ̃ fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ kí sĩ

8 Álẽ iꞌdólé la íni, ma ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá mádrị̂ ní Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ sĩ, ꞌbá pírí nî, ãꞌdusĩku ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ ní kụjó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rĩ sĩ. 9 Ãdróŋá mání ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ásị́ pírí sĩ ị́jọ́ mgbã ngọ́pị̃ drị̂ ũlũjó rĩ ĩꞌdi mâ sãdínĩ rú nĩ, Ãdróŋá nị̃ sáwã pírí sĩ ma ĩmi ị́jọ́ ũrã 10 mání ĩꞌdi ãꞌị̃ agá ĩminí rĩ gá rá. Ma Ãdróŋá ãꞌị̃ gẹ̃rị̃ nzị̃jó mání amụ́jó ĩmi ndrejó. 11 Álẽ tá ĩmi ndrelé ásị́ pírí sĩ, ị́jọ́ úríndí drị̂ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ kí alejó ĩmi abe, ĩmi ꞌbãjó ũkpó ru. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí ãma kí sĩ ãma ásị́ imbá ãꞌị̃táŋá agá cénĩ-cénĩ rú ĩmi abe.

13 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, álẽ ĩnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ, má itú ma pâlé ũꞌbí ru mụlé ĩmi ndrelé, (wó ụ̂trị́ áma drị̃ cí kpere úꞌdîꞌda) tátí mání ị́jọ́ ũlũjó sĩ ꞌbá kí ịsụ́jó ĩmi agá ꞌdâ, cécé mání ꞌbá kí ịsụ́jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí agá rĩ áni. 14 Ãꞌdusĩku úfẽ mání ãzị́ ngalé ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú ku ꞌdĩ kí abe, ãzíla ꞌbá ụ̃nị̃táŋâ trũ rĩ kí ụ̃nị̃táŋâ kóru ꞌdĩ kí abe. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mání adrujó bábá sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó ĩmi ꞌbá uꞌálépi Rụ́mị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ.

16 Drị̃nzá rụ ma ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ drị́ gá ꞌdĩ sĩ ku. Ãꞌdusĩku ĩꞌdi ũkpó Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá pírí ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ kí pajó rĩ, drị̃drị̃ la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌdĩ kî. 17 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ la ãma adrujó ꞌbá ãlá ru Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá rĩ iꞌda nĩ. Ị́jọ́ adrujó ãlá ru ꞌdĩ la angá ãꞌị̃táŋá sĩ iꞌdóŋá ga kpere ãsị̃ŋá gá, ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “ꞌBá ãlá rĩ la uꞌá ídri rú ãꞌị̃táŋá sĩ.” ✡

Âdrã Ãdróŋá drị́ ị́jọ́ ũnzí drị̃ gá rĩ

18 Âdrã Ãdróŋá drị́ angálépi ꞌbụ̃ gâlé rĩ iꞌda ru ꞌbá ru ꞌbãlépi ãmbõgõ rú Ãdróŋá rulépi ku ꞌdĩ ꞌba rụ́, ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ ꞌba rụ́ ĩndĩ, ĩꞌbã kí ị́jọ́ mgbã rĩ ugajó ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌbadrị̂ sĩ rĩ sĩ. 19 Ãdróŋá la ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ ãꞌdusĩku, ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ gá rĩ nị̃ kí tọndọlọ cé, Ãdróŋá ꞌbã mgbã rĩ ꞌbã nị̃táŋá ꞌdĩ kí ásị́ gá nĩ. 20 Iꞌdójó Ãdróŋá ꞌbã ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã agâlé, iꞌda gbíyã ĩꞌdidrị̂ ꞌbá ꞌbaní ndrelé ku rĩ kí ị̃rị̃ trá, ũkpó ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã adrujó Ãdróŋá rú rĩ be rá. Fẽ kí nị̃lé ãko ĩꞌdi ꞌbã ũꞌbãlé ꞌdĩ kí sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ icó kí ị́jọ́ umvilé Ãdróŋá tị gá ĩnị̃ ĩꞌdi ku la ku.

21 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbaní Ãdróŋâ nị̃jó rá tí, ru kí ĩꞌdi Ãdróŋá ru jõku ãwãꞌdĩfô fẽjó ĩꞌdiní la ku. Kẹ̃jị́ la gá, ị́jọ́ ĩꞌbaní ũrãlé rĩ kí ífí kóru, ãzíla ásị́ ĩꞌbadrị́ aza rú ꞌdĩ acá kí ịnịbịrịcịcị rú. 22 Kí jọ la kí ꞌbá ũndũwã rú la, wó kí aza-azâ, 23 ãzíla uja kí dị̃zã Ãdróŋá icólépi drãlépi ku rĩ ị̃nzị̃lé ku, kí ãdroŋa ãzí kí ị̃nzị̃, ꞌbá mgbã ũdrãlépi ũdrã ꞌdĩ kí abe, jõku ãriŋa kí, ãnãkpá kí ãzíla ãnãkpá ãgãlépi vụ̃rụ́ sĩ ꞌdĩ kí abe.

24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá aꞌbe kí ị́jọ́ ũnzĩkãnã kí ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí idéjó, ị́jọ́ drị̃nzá ru ꞌdĩ kí idéjó, kí ụrụꞌbá gá kí drĩdríŋĩ gá. 25 ꞌBá ꞌdĩ uja kí ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ kí ĩnzõ rú, kí ãko ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí ị̃nzị̃ ãzíla ãzị́ nga ĩꞌbaní Ãdróŋá mgbã ãko ꞌdĩ kí ꞌbãlépi rĩ kẹ̃jị́ gá, tátí Ãdróŋá ịcụ́jó ãrútáŋá ru jã ꞌdâ áyụ rĩ ꞌi. Ámĩnã!

26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá aꞌbe kí ãvá ị́jọ́ ũnzíkãnã drị̃nzá ru ꞌdĩ agá. Ũkú uja kí ị́jọ́ uꞌájó ágó be rĩ uꞌájó ũkú kí ũkú be. 27 Ãgọbị kí ꞌdĩ ꞌbã áni, aꞌbe kí vâ ị́jọ́ uꞌájó ũkú be mgbã rĩ rá, kí ụrụꞌbá ko ãvá ũnzíkãnã ãgọbị kí ãgọbị abe ru ulajó ãyá-ãyá ị́jọ́ ũnzíkãnã drị̃nzá ru ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ, ãzíla ịsụ́ kí pángá ị́jọ́ ũnzíkãnã ĩꞌbaní idélé rĩ drị̂ kí ụrụꞌbá gá ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni.

28 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbaní ásị́ ꞌbãjó ị́jọ́ ĩꞌbaní Ãdróŋá nị̃jó cé rĩ drị̃ gá ku rĩ sĩ, aꞌbe dó kí mụlé ũrãtáŋá ĩꞌba ãni ũnzíkãnã rĩ trũ drị̃ gá, ị́jọ́ tátí ꞌbã idé kí ku rĩ idéjó. 29 Ídri ĩꞌbadrị̂ ga kí tré ị́jọ́ ũnzíkãnã rĩ sĩ, ị́jọ́ ũnzí sĩ, rọ̃mgbọ́ sĩ, ãzíla ꞌbá ãzí ꞌbã ãko ndrejó mị ũnzí sĩ rĩ sĩ. Ga kí tré ãjã sĩ, ꞌbá ꞌdịŋá sĩ, ãwãŋá sĩ, ĩnzõ sĩ, ꞌbá ngụ̃ŋá sĩ, ãzíla ꞌbá ndroŋá sĩ. 30 Kí vâ ꞌbá ꞌbá kí usúlépi rĩ kí, ꞌbá Ãdróŋá ngụ̃lépi ũnzĩ rĩ kí, ꞌbá ásị́ ũká rĩ kí, ꞌbá ásị́ ãfó ru ꞌdĩ kí ãzíla ru ịpị́lépi ãfó sĩ ꞌdĩ kí, ꞌbá gẹ̃rị̃ ndrụ̃lépi ị́jọ́ ũnzí úꞌdí idéjó rĩ, are kí ꞌbá kí tịlépi rĩ kí tị sĩ kí ị̃nzị̃jó ku. 31 Kí ũndũwã kóru, mba kí ị́jọ́ ĩꞌbaní azịlé rĩ tã ku, ãzíla ndre kí ꞌbá ãzí ꞌbã ízákĩzã ku, ãzíla ta kí ꞌbá ãzá ku. 32 Ĩꞌbaní ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí nị̃ agá cé jọlépi ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ kí idélépi rĩ lẽ ꞌbãngá ꞌbã drã rá tí, kí mụ drị̃ gá kí idéŋâ trũ áyụ, ũnzíkãnã trẹ̃yị́ rĩ kí vâ ꞌbá ãzí kí ásị́ imbá ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó ĩndĩ.

2

Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ lịjó ị́jọ́ ũnzí drị̃ gá rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ãzí mi ími trũ rá la ꞌdáyụ, mi ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ꞌbá ãzí kí drị̃ gá rĩ. Ídrĩ ị́jọ́ lị ꞌbá drị̃ gá, mi ꞌdã ị́jọ́ lị ími drị̃ gá, ãꞌdusĩku mi ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ꞌbá ãzí drị̃ gá rĩ la vâ ị́jọ́ ũnzí ãlu ꞌbá ꞌdã ꞌbã idélé rĩ kí vúŋá idé. 2 Ãnị̃ rá, Ãdróŋá la ị́jọ́ lịŋá ĩꞌdidrị́ pịrị rĩ sĩ, ị́jọ́ lị ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idélépi rĩ kí drị̃ gá rá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ꞌbá kí drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ, mí ũrã mi apá ị́jọ́ lịŋá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã lịlé pịrị rĩ gâ sĩ rá yã? 4 Mí ũrã Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ndrĩ míní íngõpí, ĩꞌdi ími ta mba ãzíla mi tẽ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ íngoní yã rĩ gá rá yã? Lẽ ínị̃ rá, Ãdróŋá la ími ta ásị́ jã sĩ íni la ãꞌdusĩku lẽ mí uja ími ásị́ sĩ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó, sĩ ãgõjó ĩꞌdi rụ́ vúlé ꞌdõlé.

5 Wó drị̃ adru ũnzĩkãnã mídrị́ gá rĩ sĩ ãzíla ásị́ mbaŋá mídrị́ ásị́ ujajó ku rĩ sĩ, mi drị̃rịma ị́jọ́ lịjó rĩ tãmba ími drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã amụ́jó ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ. 6 Ãdróŋá “la mụ drụ́zị́ ꞌbá kí ũfẽlé ãko ĩꞌbã kí idélé rĩ vú sĩ.” ✡ 7 Ĩꞌdi mụ ꞌbá rilépi ị́jọ́ mgbã idélépi rĩ ꞌbaní dị̃zã fẽlé, ãrútáŋá fẽlé ãzíla ídri drãjó ku rĩ fẽlé. Ãdróŋá la mụ ĩꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽlé. 8 Wó ꞌbá filépi ĩꞌbaní, gãlépi ị́jọ́ mgbã rĩ idélépi úmgbé rĩ ꞌbaní Ãdróŋá la drị̃rịma ãmbógó ndẽlépi rá la fẽ rá. 9 Drị̃ cịŋá la acá ãzá talé rĩ trũ ꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí idélépi rĩ kí drị̃ gá. Ị́jọ́ drị̃ cịjó ꞌdĩ la ru iꞌdó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí sĩ, ãzíla ĩꞌdi vâ ca ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌba rụ́. 10 Wó Ãdróŋá la dị̃zã sĩ ãrútáŋá ịsụ́jó rĩ fẽ, ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ꞌbá pírí ị́jọ́ mgbã pịrị rĩ kí idélépi rĩ nî. Ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌdĩ idé iꞌdójó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí sĩ cajó kpere ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí sĩ. 11 Ãdróŋá la ị́jọ́ lịŋá ꞌdĩ lị uyaŋâ kóru.

12 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ drĩ kí ị́jọ́ ũnzí idé, Ãdróŋá la kí drị̃ gá ị́jọ́ lị rá, drĩ kí táni ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé Mụ́sã drị́ rĩ kí nị̃ ku tí. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ drĩ kí ị́jọ́ ũnzí idé, Ãdróŋá la ị́jọ́ lị kí drị̃ gá ãzị́táŋá ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé Mụ́sã drị́ rĩ kí sĩ ãꞌdusĩku nị̃ kí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí rá. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ála lú ꞌbá lã ãlá ru la ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí nị̃jó rĩ sĩ la ku, wó ꞌbá lãlé ꞌbá ãlá ru rĩ kí ꞌbá ãzị́táŋá kí vú ũbĩlépi rĩ kî. 14 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí kóru, wó drĩ kí dó ị́jọ́ kí idé ãzị́táŋá sĩ rĩ áni, kí ĩꞌbã ãzị́táŋá ru nĩ. 15 Ídri ĩꞌbadrị́ uꞌájó rĩ la ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ rĩ kí úsĩ kí kí ásị́ gá rĩ iꞌda nĩ. Kí ásị́sị́ŋá la vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ ị́jọ́ múké la yã jõku ũnzí la yã rĩ iꞌda nĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé rĩ la kí ị́jọ́ lị nĩ, ãzíla ĩꞌdi vâ ĩꞌbaní lũ la ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ múké jõku ũnzí rĩ gá nĩ. 16 Ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ la amụ́ ru idélé ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã amụ́jó ị́jọ́ lịjó ũrãtáŋá ꞌbá pírí ꞌbã rĩ kí drị̃ gá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ rĩ sĩ.

ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ĩꞌbã ãzị́táŋá kí abe

17 Wó mí rú rĩ, mi ími umve ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la; mí ãtị̃ mi ãzị́táŋá kí sĩ ãzíla mi ími ũnũ kãkã mí drị́ Ãdróŋá be rĩ sĩ; 18 ínị̃ Ãdróŋá lẽ mí idé ãꞌdu yã rĩ gá rá, ãzíla ãzị́táŋá ꞌbã ími imbájó rá rĩ sĩ, ínị̃ ị́jọ́ múké rĩ kí uya sĩ ị́jọ́ ũnzí rĩ trũ rá. 19 Ínị̃ vâ ími ásị́ gá rá mi ꞌbá mịfị́ kóru ꞌdĩ kí ꞌbã mịfị́, mi ꞌbá ãngũ ịnị agá ꞌdĩ ꞌbã imve, 20 mi ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi ku ꞌdĩ ꞌbã ímbápị, ãzíla mi anzị níríŋá kí imbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ kí sĩ, ãꞌdusĩku ínị̃ rá ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí agá mi ũndũwã trũ ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ trũ cí. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi ꞌbá ãzí rĩ kí imbá rá, mí imbá mi cénĩ-cénĩ rú ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Mi ị́jọ́ ũlũ ꞌbá ꞌbã ụ̃gụ̃ kí ụ̃gụ̃ ku, wó mi ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ ĩndĩ yã? 22 Mi jọ la ꞌbá ꞌbã idé kí ãwụ̃ ku, wó mi ãwụ̃ idé ĩndĩ yã? Íngụ̃ ãdroŋa ĩnzõ rú idélé drị́ sĩ ꞌdĩ kí ũnzí, wó mi ãko fẽlé ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní jó kí ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ kí ụ̃gụ̃ ĩndĩ yã? 23 Mi ími ũnũ ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ rĩ kí sĩ, wó mi Ãdróŋá ní drị̃nzá fẽ míní ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ. 24 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni, “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí Ãdróŋá uꞌdá íni la ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ ꞌbadrị́.” ✡

25 Ídrĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ ꞌdĩ kí vú ũbĩ ị́jọ́ la ala gá rĩ kí idéjó rá, ĩtãrãŋá míní ími ĩtãrãjó rĩ la adru mídrị́ ụ̃rọ̃drị́ ru rá. Wó ídrĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩ ku, mí ají dó mi ꞌbá ĩtãrãlé ku rĩ be ãlu. 26 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ĩtãrãlé ku rĩ drĩ kí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kí vú ũbĩ rá, Ãdróŋá icó kí lãlé ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú ku yã? 27 Ị́jọ́ mgbã sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ĩtãrãlé ku rĩ la mụ ị́jọ́ lịlé ími drị̃ gá nĩ, ãꞌdusĩku míní ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ gá rĩ kí vú ũbĩjó ku rĩ sĩ, míní táni kí sĩjó vụ̃rụ́ rá ãzíla míní táni ími ĩtãrãjó rá tí. Wó ꞌbá ꞌdĩ ũbĩ kí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kí vú rá táni ꞌbání kí ĩtãrãjó ụrụꞌbá sĩ ku rá tí. 28 Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú mgbã rĩ ru ĩtãrãlépi ụrụꞌbá sĩ rá rĩ ꞌi yã? Ãko fẽlépi la Ãdróŋá la ꞌbá ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru rĩ adru ru ĩtãrãjó ụrụꞌbá sĩ cécé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ áni rĩ ꞌi ku. 29 Be la rá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú mgbã rĩ ĩꞌdi ꞌbá ru ásị́ ꞌbãlépi Ãdróŋá drị̃ gá rĩ ꞌi. Ĩtãrãŋá ru ĩtãrãjó mgbã rĩ ĩꞌdi ru ásị́ lịjó Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ꞌbá ásị́ ujajó nĩ rĩ ꞌi adru ru ụrụꞌbá lịjó rĩ ꞌi ku. ꞌBá ru ásị́ ujalépi ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ la ị̃nzị̃táŋá ịsụ́ Ãdróŋá drị́, adru ꞌbádrị́ la ku.

3

Ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ

1 Ị́jọ́ múké rú sĩ adrujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ✡ jõku ụ̃rọ̃drị́ ĩtãrãŋá drị̂ ãꞌdu? 2 Ị́jọ́ adrujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã mũkẽ kí ũꞌbí ru wókõ pírí sĩ. Drị̃drị̃ rĩ sĩ, Ãdróŋá aꞌị́ kí adrujó ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá jọlé ĩꞌbaní rĩ kí tãmbalépi rĩ kî rú.

3 ꞌBá ãzí ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ ꞌbadrị́ gá rĩ la adru íngoní? Ãꞌị̃táŋá ãkõ ĩꞌbadrị́ gá rĩ dô sĩ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ní ãꞌị̃táŋá drị̂ uja adrujó ụ̃rọ̃drị́ kóru yã? 4 Ãluŋá la yụ! ꞌBá pírí kí ꞌbá ĩnzõ alịlépi rĩ kî. Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbãngá mgbã-mgbã rú. Sĩlé bụ́kụ̃ agá ꞌbo rĩ ꞌbã áni:

“Ála ími lã ꞌbá mgbã rú ị́jọ́ ãfũlépi ími tị gá rĩ sĩ.

Mi dó sĩ aga ụ́ꞌdụ́ ími ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ benĩ.” ✡

5 Wó ị́jọ́ ũnzí ãmadrị́ gá rĩ drĩ dó ãmaní ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ gá rĩ iꞌda, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma jọ la íngoní yã? Ãma icó jọlé la Ãdróŋá idé ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ãmaní drị̃rịma fẽjó rĩ sĩ yã? (Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ꞌbá.) 6 Ãluŋá la yụ! Drĩ tá adru ꞌdĩ ꞌbã áni Ãdróŋá tá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ị́jọ́ lị íngoní-íngoní ru? 7 Wó ĩnzõ mádrị́ gá rĩ drĩ dó ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ dị̃zã rú rĩ ꞌbã pá tujó rĩ iꞌda rĩ gá, ála dó ị́jọ́ lị áma drị̃ gá ꞌbá ũnzí ru ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 8 Ãzí rĩ sĩ mí icó jọlé la, “Ãma idé kí ị́jọ́ ũnzí la ị́jọ́ múké rĩ ꞌbã ãfũ rú sĩ benĩ.” ꞌBá ãzí rĩ ãꞌị̃ kí vâ ãma uꞌdájó vâ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí jọjó ꞌdĩ ꞌbã áni ĩndĩ. * Ãdróŋá la ị́jọ́ lị kí drị̃ gá ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni.

ꞌBá ãzí ị́jọ́ ũnzî kóru la yụ

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãmgbã rĩ ꞌbã ífí la ãmaní ãꞌdu ị́jọ́ iꞌda? Ãndá-ãndá ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ abe pírí, ị́jọ́ ũnzí la kí drĩ ují nĩ mání jọlé rĩ ꞌbã áni. 10 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni,

“ꞌBá ãzí ãlá ru ị́jọ́ ũnzî kóru la ꞌdáyụ ꞌdã sĩ lé.

11 ꞌBá ị́jọ́ mgbã rĩ vãlépi la yụ, ꞌbá ãzí vâ Ãdróŋá ndrụ̃lépi la ꞌdáyụ.

12 ꞌBá pírí kí Ãdróŋá be rá-rá ru, acá kí pírí ãzị̂ kóru,

ꞌbá ãzí ãlu ị́jọ́ múké idélépi la ꞌdáyụ ãluŋá la yụ.” ✡

13 “Ĩꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ ãndá la sĩ ị́jọ́ ĩnzõ rú rĩ kí jọjó,

kí vâ ãndá la mũlũmbẽ rú.” ✡

“Ị́jọ́ ãfũlépi kí tị gá rĩ ĩꞌdi cécé ũjũ galaꞌbá ꞌbadrị̂ áni.” ✡

14 “Ị́jọ́ ãfũlépi kí tị gá rĩ kí ũmbã rú sĩ ꞌbá wãjó rĩ kî.” ✡

15 “Pá la ci kí mụjó ꞌbá ãrí asujó ãzíla ꞌbá ꞌdịjó.

16 Ãngũ ĩꞌbã kí mụjó rĩ gá ꞌbá ꞌdịŋá ãzíla ũcõgõ ꞌdãá cí,

17 ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ kí agá ꞌdáyụ.” ✡

18 “Idé kí ụ̃rị̃ sĩ Ãdróŋá sĩ ku.” ✡

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ pírí ãzị́táŋá ꞌbã jọlé rĩ kí ĩꞌdi kí jọ ꞌbá ãzị́táŋá pálé gá ꞌdĩ kí tị gá, ꞌba umbé rú sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí tị cí, ꞌba ají ru sĩ ꞌbá pírí wụ́drị̃kụ́rụ̃ gá ꞌdĩ kí ị́jọ́ lịŋá Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã pálé gá. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ Ãdróŋá icó dó sĩ ꞌbá ãzí lãlé ãlá ru ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ãzị́táŋá idéjó rĩ sĩ ku. Ãzị́táŋá la fẽ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị́ rĩ kí iꞌdá tọndọlọ.

Ãlátáŋá ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ

21 Úꞌdîꞌda gẹ̃rị̃ Ãdróŋá ꞌbã ãma ãꞌị̃jó ꞌbãjó ãlá ru ĩꞌdi be rĩ iꞌda ĩꞌdi ãmaní ꞌbo, ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní ãzị́táŋá be la ꞌdáyụ, ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ ãzíla nábị̃ abe rĩ nze kí ị́jọ́ drị̃ la gá rá. 22 Ãlátáŋá ꞌdĩ angá Ãdróŋá drị́ ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ sĩ, ꞌdĩ ꞌbá pírí ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní, uyaŋâ kóru. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá pírí idé kí ũnzí rá, ãzíla icó kí calé dị̃zã Ãdróŋá drị́ gá rĩ gá ku. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá ãni ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ị̃sálị Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ sĩ rĩ la ãma unze drị̃lẹ́mgbọ fẽjó ãmaní nĩ. 25-26 Ãdróŋá fẽ ĩꞌdi ãmaní ídétáŋá ru ị́jọ́ ũnzí idéjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãrí ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã adru rú sĩ gẹ̃rị̃ ꞌbá ꞌbã ị́jọ́ ũnzí kî trũjó rĩ rú, ĩꞌbã kí ãꞌị̃táŋá ꞌbãjó ĩꞌdi agá rĩ sĩ. Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ iꞌdajó la ꞌbá ꞌbaní ꞌi ãlá ru. Ụ́ꞌdụ́ ándrá alịlépi ꞌbo ꞌdã kí sĩ Ãdróŋá nzị̃ ándrá tị ku, ãzíla ꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́ ũnzí ꞌbádrị́ gá rĩ kí drị̃ gá ku. Wó úꞌdîꞌda íni mịfị́ la dó mgbọ sĩ ãzị́ ngajó ꞌbá ũnzí idélépi ꞌdĩ kí drị̃ gâ sĩ ãlãpĩtĩ ĩꞌdidrị́ gá rĩ iꞌdajó. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá la iꞌda la ãmaní ꞌi Ãdróŋá ꞌi, ꞌi ãlá ru, ãzíla ꞌi ꞌbá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ꞌbã ãlá ru ãrí ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ.

27 Ãko ãma dó sĩ ãma ịpị́jó ãfó sĩ rĩ ãꞌdu yã? Ãko ãzí yụ. Ásị́sị́ŋá ị́jọ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ ífí íngoní? Lẽ ãma ũbĩ kí ãzị́táŋá ꞌbã vú yã? Yụ, rá la lẽ ãꞌbã ásị́ ãꞌị̃táŋá drị̃ gá. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma jọ la Ãdróŋá lã ãma ãlá ru ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú ãꞌị̃táŋá sĩ adru ãzị́táŋá vú ũbĩjó rĩ sĩ la ku. 29 Ãdróŋá ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãni áꞌdụ̂sĩ yã? Adru Ãdróŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbã ãni ĩndĩ ku yã? Ẽ, ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbã ãni ĩndĩ. 30 Ãdróŋá ĩꞌdi ãlu, ꞌbá ĩtãrãlé rá rĩ kí lãlépi ãlá ru ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbá ĩtãrãlé ku rĩ kí lãlépi ãlá ru ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ ꞌi. 31 Ãma dó ãzị́táŋá anu ãꞌị̃táŋá sĩ rá yã? ꞌDĩ ꞌbã áni ku. Be la rá la ãma ãzị́táŋá inga ụrụgá sĩ ĩꞌdiní ũkpó fẽjó.

4

Ịbụrahị́mụ̃ lãjó ꞌbá ãlá ru ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ

1 Ãma kí jọ la ãmã áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ sĩ íngoní yã? Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí ándrá ãꞌdu? 2 Údrĩ ájẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ lã agá ꞌbá mgbã rú la ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ sĩ, ĩꞌdi ájẹ́ ru ịpị́ agá ãfó sĩ ꞌbá ꞌbá ru rĩ nî, wó adru Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ku. 3 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, “Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi rá, lã dó sĩ ĩꞌdi ꞌbá mgbã rú.” ✡ 4 ꞌBá drĩ ãzị́ nga, ála ĩꞌdiní sĩlíngĩ ũyá ru sĩ ĩꞌdi ũfẽjó rĩ fẽ, adru úfẽ ĩꞌdiní sĩlíngĩ ꞌdĩ ĩsá ru la ku wó ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ ngajó rĩ sĩ. 5 Wó ꞌbá ãzí drĩ ãzị́ nga ku, drĩ ru ásị́ ꞌbã Ãdróŋá ꞌbá ũnzí rĩ trũlépi rá rĩ drị̃ gá, ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ ála ĩꞌdi lã ꞌbá ãlá la rú. 6 Dãwụ́dị̃ sĩ vâ bụ́kụ̃ Zãbụ́rị̃ drị̂ agá, drị̃lẹ́ba ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã lãlé ꞌbá ãlá ru ãzị́ ngaŋá sĩ ku rĩ drị̃ gá:

7 “Drị̃lẹ́ba ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ rĩ kí

trũjó rá rĩ ní,

ãzíla vâ sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ rĩ kí drị̃ akujó cí rĩ nî.

8 Drị̃lẹ́ba ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã sĩ

ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ rĩ kí lãjó ĩꞌdi drị̃ gá ị̃dị́ ku rĩ nî.” ✡

9 Drị̃lẹ́ba ꞌdĩ ꞌbá ĩtãrãlé rá rĩ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ yã, jõku ꞌbá ĩtãrãlé ku rĩ ꞌbaní ĩndĩ yã? ꞌDã ị́jọ́ ãmã jọlé rĩ, Ãdróŋá lã dó sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ꞌbá mgbã rú ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ. 10 Ãdróŋá lã ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ꞌbá ãlá ru la îtãrã ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbo yã jõku îtãrã drĩ ĩꞌdi ꞌdĩ sĩ ku? Úlã Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ꞌbá ãlá ru la ꞌdĩ sĩ îtãrã drĩ ĩꞌdi ku. 11 Îtãrã ĩꞌdi vúlé vúlé ru, ãzíla ĩꞌdidrị́ ĩtãrãŋá rĩ ĩꞌdi ícétáŋá ru iꞌdajó la ĩꞌdi ꞌbã ãꞌị̃táŋá sĩ Ãdróŋá lã ĩꞌdi ꞌbá ãlá la rú ꞌdĩ sĩ îtãrã drĩ ĩꞌdi ku rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ịbụrahị́mụ̃ dó sĩ átẹ́pị rú ꞌbá pírí Ãdróŋá ãꞌị̃lépi rá ĩtãrãlé ku rĩ ꞌbaní, ála dó sĩ kí lã ꞌbá ãlá la kí rú. 12 Ãzíla Ịbụrahị́mụ̃ vâ átẹ́pị ꞌbá ĩtãrãlé rá rĩ ꞌbã ãni, lú kí ru ĩtãrãjó rá rĩ sĩ la ku, wó ĩꞌbã kí acị́jó ãꞌị̃táŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị́ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ĩꞌdi lãjó ꞌbá ãlá ru ịsụ́ ꞌdĩ sĩ îtãrã drĩ ĩꞌdi ku rĩ agá rĩ sĩ.

13 Ãdróŋá azị ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ ní drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị́ abe ụ̃nọ́kụ́ fẽjó ĩꞌbadrị́ adru ĩꞌbã kí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ vú ũbĩjó rĩ sĩ ku, wó rá la ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ sĩ, lã dó sĩ ĩꞌdi ãlá ru ãꞌị̃táŋá sĩ. 14 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé rĩ údrĩ dó ịsụ́ la ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ tãmbajó rĩ sĩ, ífí la ãꞌị̃táŋá dó ãzị̂ kóru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ azịŋá Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi vâ ãzị̂ kóru. 15 Ãzị́táŋá la âdrã Ãdróŋá drị́ gá rĩ ají, wó ãzị́táŋá drĩ adru yụ ꞌbá ãzí ãzị́táŋá nũlépi la yụ.

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ azịlé rĩ la ru idé rá la ãꞌị̃táŋá sĩ, ị́jọ́ azịlé ꞌdĩ tu pá ũkpó ru la lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ sĩ drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌbanî. Adru ꞌbá ãzị́táŋá fẽjó ĩꞌbaní rĩ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ ku, wó ꞌbá ãꞌị̃táŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ agá ꞌdĩ ꞌbaní pírí ĩꞌdi ꞌbã adrujó átẹ́pị ãmadrị́ gá úríndí agá rĩ ꞌi rĩ sĩ. 17 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni, “Áꞌbã mi adrujó átẹ́pị sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbã ãni.” ✡ Ĩꞌdi ãmã átẹ́pị Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbã ãꞌị̃lé rĩ drị̃lẹ́ gá Ãdróŋá ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbã ãꞌị̃lé rĩ vâ ꞌbá drãlépi rá rĩ kí adrílépi, ãzíla ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ ãko ꞌdáyụ rĩ agá ãko ãzí cí la ꞌbãlépi rá rĩ ꞌi.

18 Ãdróŋá la mụ azịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Mi mụ adrulé átẹ́pị sụ́rụ́ ũꞌbí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã ãni,” Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ásị́ ãzíla ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ rá. Ãdróŋá jọ ándrá vâ ĩꞌdiní, “Anzị mịdrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mụ adrulé cécé ꞌdã ꞌbã ãni, ícó kí lãlé ku.” ✡ 19 Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ãꞌị̃táŋá aꞌdé ku, ĩꞌdi ꞌbã ílí ní ca agá túrú ãlu, ĩꞌdiní nị̃jó la rá ꞌi ụrụꞌbá drã dó ꞌbo ãzíla ũkú ĩꞌdi ãni Sárã de dó rá rĩ sĩ. 20 Azịŋá Ãdróŋá ꞌbã azịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãꞌị̃táŋá uja ru ku, ãꞌị̃táŋá ĩꞌdi agá rĩ zo ũkpó ru ị̃dị́-ị̃dị́, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdĩ fẽ dó Ãdróŋá ní dị̃zã. 21 ꞌBã ĩꞌdi ásị́ gá ũkpó ru Ãdróŋá ĩꞌdi ũkpó trũ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ idéjó. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ, Ãdróŋá ꞌbã Ịbụrahị́mụ̃ lãjó ꞌbá mgbã rú ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌdĩ. 23 Cécé ãma kí lãlé ị́jọ́ sĩlé rĩ agá rĩ áni “úlã ĩꞌdi ꞌbá ãlá ru,” wó ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ kí úsĩ kí Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã mgbã ní áꞌdụ̂sĩ ku 24 vâ ãmaní ĩndĩ, ãꞌdusĩku ãdrĩ ãꞌị̃táŋá ãmadrị́ gá rĩ ꞌbã Ãdróŋá agá, ĩꞌdi ãma lã ãlá ru ãꞌị̃táŋá sĩ. Inga Yẹ́sụ̃ Úpí ãmadrị̂ ídri drã agá rá. 25 Úfẽ ĩꞌdi drãlé ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí tị gá inga ĩꞌdi ídri ru sĩ ãma ꞌbãjó ãlá ru.

5

Ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ãyĩkõ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ála ãma lãjó ꞌbá trũlé ị́jọ́ ũnzí agá rá rĩ rú ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ sĩ, ásị́ ị̃gbẹ̃ ãma drĩdríŋĩ gá Ãdróŋá be cí ꞌdĩ ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ sĩ, 2 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãma ịsụ́ drị̃lẹ́ba ndẽlépi rá rĩ ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌdĩ lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãma sĩ pá tujó úꞌdîꞌda ala gá rĩ ꞌi. Ãzíla ãma dó ãyĩkõ idé dị̃zã Ãdróŋá ní ãma ásị́ ꞌbãjó drị̃ la tẽjó rĩ sĩ. 3 Adru ꞌdĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ la ku, wó lẽ ãma uꞌá vâ ãyĩkõ sĩ ũcõgõ ãmã ịsụ́lé rĩ kí agá, ãꞌdusĩku ãnị̃ rá ũcõgõ ịsụ́jó rĩ la ãmaní ị́jọ́ tị taŋá fẽ, 4 ị́jọ́ tị taŋá la gbíyã múké rĩ fẽ, gbíyã múké ị́jọ́ ní ꞌbá sị jó rĩ fẽ, ị́jọ́ ní ꞌbá sịjó rĩ la ásị́ ꞌbãŋá ị́jọ́ drị̃lẹ́ gá rĩ tẽjó rĩ fẽ. 5 Ãzíla ásị́ ꞌbãŋá ị́jọ́ drị̃lẹ́ gá rĩ tẽjó rĩ fẽ ꞌbání drị̃nzá ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ ũsũlé ãma ásị́ gá Úríndí Ãlá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ sĩ.

6 Ãmaní uꞌá gá ũkpó kóru sĩ ãma pajó, Kúrísĩtõ drã ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ sáwã múké Ãdróŋá ní pẽlé rĩ gá. 7 Ĩꞌdi ị́jọ́ ũkpó la ꞌbá ãzí ịsụ́jó drãjó ꞌbá ãlá la kẹ̃jị́ gá. Wó ꞌbá ãzí icó ásị́ imbálé ãꞌị̃jó sĩ drãjó ꞌbá múké rĩ kẹ̃jị́ gá nĩ. 8 Wó Ãdróŋá iꞌda lẽtáŋá ĩꞌdi ꞌbã ãma lẽjó rĩ sáwã ãma adrujó ũnzí agá ꞌdã sĩ Kúrísĩtõ drã ãma sĩ.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãrí ĩꞌdidrị́ gá rĩ ní ãma trũjó ị́jọ́ ũnzí agá ꞌbo rĩ sĩ, ãma ãmã pa ũmbã Ãdróŋá drị́ rĩ agá ĩꞌdi rụ́ sĩ. 10 Ãma ándrá adrujó Ãdróŋá ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ sĩ, icí tị ãma abe ĩꞌdiní ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị̃ fẽjó drãjó ãma sĩ rĩ sĩ. ꞌDĩ ãzị́ ãmbõgõ sĩ ndẽlépi rá ãmaní sĩ acájó ĩꞌdi ꞌbã kãká ru rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó adrujó ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ sĩ, ãma ãmã pa ídri Kúrísĩtõ drị̂ sĩ. 11 Adru ꞌdĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku, wó ãma vâ ãyĩkõ ịsụ́ Ãdróŋá rụ̂lé ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ rụ̂ sĩ, ꞌdĩ ꞌbá ãma tị icílépi Ãdróŋá be kãká ru rĩ ꞌi.

Drã ĩꞌdi Ádãmũ rụ̂ sĩ ídri ĩꞌdi Kúrísĩtõ agá

12 Drã ꞌbã afíjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌbá ãlu rụ̂ sĩ rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ drã afí nĩ, drã rụ dó ꞌbá pírí kí ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ị́jọ́ ũnzí idéjó rá rĩ sĩ. 13 Drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ úfẽ drĩ ãzị́táŋá ku rú, ị́jọ́ ũnzí ándrá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí. Wó ꞌbá ãzí ꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́ ũnzí drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ãzị́táŋá fẽjó ku rĩ sĩ. 14 Wó angájó Ádãmũ ngá rĩ cajó Mụ́sã ngá rĩ, drã ándrá úpí ru ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá, vâ ꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí idélépi Ádãmũ áni ku ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá tị gãjó úmgbé rĩ áni ꞌdĩ kî trũ pírí. Ádãmũ ándrá ícétáŋá ru ꞌbá mụlépi amụ́lépi rĩ ꞌi. 15 Wó fẽtáŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé rĩ adru ị́jọ́ ũnzí rĩ áni ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá wẽwẽ rú drĩ kí táni ũdrã agá ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãlu drị̂ sĩ rá tí, wó lẽtáŋá Ãdróŋá drị́ uyaŋâ kóru rĩ ndẽ rá, ãzíla fẽtáŋá ĩꞌdi ãni ꞌbá ũꞌbí ꞌbaní lẽtáŋá ĩꞌdi ãni uyaŋâ kóru ꞌbá ãlu rụ̂ sĩ ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ sĩ rĩ ndẽ vâ rá. 16 Fẽtáŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé rĩ adru ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãlu ꞌbã idélé rĩ ꞌbã ị́jọ́ ajílé rĩ áni ku. Ãꞌdusĩku ị́jọ́ lịŋá bĩ ị́jọ́ ũnzí vú ají ị́jọ́ lịjó drã ru ꞌbá nî, wó fẽtáŋá ãjẹ̃ kóru ị́jọ́ ũnzí wẽwẽ rú ꞌdĩ vú ãbĩlépi rĩ ají dó trũtáŋá. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãlu drị́ gá rĩ sĩ, drã acá úpí ru ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá. Wó ícó ị́jọ́ ꞌdã ụ̃ꞌbị̃lé ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ngalé rĩ be ku. Ãdróŋâ ásị́ gá lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ãmaní cí, ãzíla ãꞌị̃ ãma Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ rá. Ãma dó uꞌá ãlá ru ãzíla ãngũ na úpí ru.

18 Cécé ị́jọ́ ũnzí ãlu ꞌbã ị́jọ́ lịŋá ajíjó ꞌbá pírí kí drị̃ gá rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ídétáŋá ꞌbá ãlu ãlá rĩ drị̂ fẽ trũtáŋá ídri ajíjó ꞌbá pírí ꞌbanî. 19 Wó aritáŋá ãko ándrá ꞌbá ãlu drị̂ sĩ fẽ úlã dó sĩ ꞌbá pírí kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi la rú, aritáŋá ꞌbá ãlu drị̂ sĩ ꞌbá wẽwẽ rú kí acálé ãlá ru Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá.

20 Ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ fẽ ĩꞌdi ꞌbá ꞌbã ndre kí rú sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị́ gá rĩ kî. Wó ꞌbá ꞌbã kí mụjó ị́jọ́ ũnzí idéŋâ trũ drị̃ gá rĩ sĩ, lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ la vâ tụ drị̃ gá drị̃ gá. 21 Ị́jọ́ ũnzí ꞌbã ãngũ najó ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá drã fẽjó rĩ áni, wó lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ la ãngũ na ị́jọ́ pịrị rĩ agâ sĩ, sĩ ãmaní ídri ukólépi ku Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ fẽjó.

6

Drãjó rá ị́jọ́ ũnzí sĩ wó adrujó ídri Kúrísĩtõ be

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó ãꞌdu jọ, lẽ ãma idé kí ị́jọ́ ũnzí jã ꞌdâ, lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbãngá dó sĩ ị̃dị́-ị̃dị́ yã? 2 Ãluŋá la ꞌdáyụ! Ãmaní ũdrãjó ị́jọ́ ũnzí sĩ ꞌbo rĩ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ꞌbã ũkpó dó ãma drị̃ gá yụ, ãzíla ãma icó dó uꞌálé pálé la gá ị̃dị́ ku. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãnị̃ kí rá ãndá ãma ꞌbá bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi sĩ acájó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ, ãbĩ kí bãbụ̃tị́zị̃ fijó drã agá rĩ gá ku yã? 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, îsị̃ dó ãma ĩꞌdi trũ bãbụ̃tị́zị̃ sĩ fijó drã agá icéjó la ãmaní cécé Kúrísĩtõ ingajó ídri drã agá rá ũkpó dị̃zã rú Átẹ́pị̃ drị́ gá rĩ sĩ rĩ ãmã mgbã dó vâ sĩ uꞌá ídri úꞌdí la agá.

5 Ãma dó ãma icíjó ĩꞌdi trũ drã ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ ãma vâ ãma icí ĩꞌdi trũ ãlu ídri úꞌdí rĩ agá ángáŋá ĩꞌdi ꞌbã angájó rĩ sĩ. 6 Ãnị̃ dó rá ádrízã ãmadrị́ ụ̃kụ rĩ îpa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá ĩꞌdi be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ụrụꞌbá ãmaní ị́jọ́ ũnzí trũ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbã ukó dó rá, ãma adru ru dó sĩ ãtíꞌbó ị́jọ́ ũnzí ãni ku. 7 Ãꞌdusĩku ꞌbá drãlépi ꞌbo rĩ útrũ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí agá rĩ sĩ ꞌbo.

8 Úꞌdîꞌda ãdrĩ drã Kúrísĩtõ be, ãma ãꞌị̃ rá ãma mụ uꞌálé ĩꞌdi trũ ãngũ ãlu gá. 9 Ánị̃ dó rá Kúrísĩtõ ꞌbã angájó ídri drã agá rá rĩ áni, icó dó drãlé ị̃dị́ ku, drã ꞌbã ũkpõ ãzí ĩꞌdi drị̃ gá ị̃dị́ la ꞌdáyụ. 10 Kúrísĩtõ drã pâlé ãlu sĩ ị́jọ́ ũnzí ndẽjó icó drãlé ị̃dị́ ku, wó ĩꞌdi úꞌdîꞌda íni ídri rú Ãdróŋá be. 11 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ĩlã ĩmi ị́jọ́ ũnzí sĩ ꞌbá drãlépi rá rĩ rú, ị́jọ́ ũnzí ꞌbã ũkpó dó ĩmi drị̃ gá yụ, wó ĩmi dó sĩ uꞌá ídri rú Ãdróŋá be Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ sĩ.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ꞌbã adru úpí ru ụrụꞌbá ĩmi ãni icólépi drãlépi rá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ĩꞌdiní dó sĩ ĩmi drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí agá ku. 13 Ĩfẽ ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã wókõ ãzí rĩ kí sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó ãzíla cécé ãkójó ị́jọ́ ũnzí ãni la rú ku, wó be la rá la ĩfẽ ĩmi ãmgbã rĩ pírí Ãdróŋá ní cécé ꞌbá ajílé angájó drã agá ufílé ídri agá rĩ áni ãzíla ĩfẽ ĩmi ụrụꞌbá adrujó ãkójó ãlá ru sĩ Ãdróŋá ꞌbã ãzị́ ngajó la rú. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ꞌbã adru ĩmi drị̃lẹ́ gá úpí ru ku, ãꞌdusĩku ĩmi adru ãzị́táŋá pálé gá ku, wó rá la Ãdróŋá ꞌbã lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ agá.

Ãtíꞌbó ị́jọ́ mgbã drị́ gá rĩ

15 Ãdróŋá ꞌbã ãma trũjó ãzị́táŋá agá ꞌbo rĩ sĩ, lẽ ãma idé ị́jọ́ ũnzí yã? ꞌDĩ ꞌbã áni ku, ãma adru ãzị́táŋá pálé gá ku ãꞌdusĩku ãma adrujó ĩꞌdidrị́ lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ agá rĩ sĩ. 16 Ĩnị̃ ĩminí ĩmi fẽjó ꞌbá ãzí ꞌbã tị arejó rĩ la ĩmi ꞌbã adrujó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru rĩ ku yã? Ĩminí táni adrujó ãtíꞌbó ị́jọ́ ũnzí ꞌbá drị̃ celépi drã agá rĩ ãni la rú tí, jõku ị̃nzị̃táŋá ru Ãdróŋá rụ́, ị̃nzị̃táŋá ꞌdĩ la ĩmi drị̃ ce adrujó ꞌbá ãlá ru. 17 Wó ma ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní, ĩminí táni ándrá adru agá ãtíꞌbó ị́jọ́ ũnzí ãni rá tí, ĩfẽ ĩmi ásị́ pírí ímbátáŋá fẽlé ĩminí rĩ arejó. 18 Útrũ dó ĩmi ị́jọ́ ũnzí agá rĩ sĩ rá, ãzíla ĩmi acá dó ãtíꞌbó ị́jọ́ ãlá rĩ ãni.

19 Ma ị́jọ́ ꞌdĩ jọ tị ĩmĩ nị̃lé cé rĩ sĩ íni la, ãꞌdusĩku ũrãtáŋá ĩmidrị́ ꞌbádrị́ gá rĩ ũkpõ kóru. Cécé jõ ĩmĩ ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãzí rĩ kí ayújó ị́jọ́ ũnzĩkãnã ãndị́ ru, ãzíla ãko ĩmi ꞌbãlépi ũkpó kóru sĩ ĩmi ãꞌị̃táŋá sĩ zojó ku ꞌdĩ kí agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi angá ala gá rĩ sĩ ĩmi fẽjó ãtíꞌbó ị́jọ́ ãlá rĩ kí idéjó sĩ ĩmi drị̃ cejó adrujó ãlá ru.

20 Sáwã ĩminí uꞌájó ãtíꞌbó ị́jọ́ ũnzí ãni ꞌdã sĩ, ãzị́táŋá ãzí ándrá ĩmi drị̃ gá ĩmi idé sĩ ị́jọ́ múké Ãdróŋá drị́ rĩ kí la yụ. 21 Ụ̃rọ̃drị́ ĩminí ịsụ́lé ala gá rĩ ãꞌdu sáwã ĩminí ị́jọ́ ꞌbání drị̃nzá fẽlépi ꞌdĩ kí idéjó rĩ sĩ yã? Ãko ꞌdã kí ãmaní drã ají. 22 Wó úꞌdîꞌda dó ĩmi unzejó ị́jọ́ ũnzí agá ꞌbo rĩ sĩ, ĩmi dó ãtíꞌbó Ãdróŋá ãni, ụ̃rọ̃drị́ ĩmi ịsụ́lé rĩ ĩminí ĩmi ídri ãlá rĩ fẽjó pírí ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌi. Ụ̃rọ̃drị́ la ĩꞌdi ídri ukólépi ku rĩ ꞌi. 23 Ãꞌdusĩku ũyá ị́jọ́ ũnzí drị́ gá rĩ ĩꞌdi drã, wó fẽtáŋá ãjẹ̃ kóru Ãdróŋá ꞌbã fẽlé rĩ ĩꞌdi ídri ukólépi ku Úpí ãma ãni Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ ꞌi.

7

Ị́jọ́ iꞌdalé ũkú ĩgbãŋá sĩ rĩ

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ĩnị̃ ma ị́jọ́ jọ ꞌbá ãzị́táŋá nị̃lépi cé ꞌdĩ ꞌbaní, ãzị́táŋá la ꞌbá umbé cí la ꞌbá drị̃ adru agá ídri drã drĩ ku ꞌdĩ gá ꞌdĩ rĩ gá ku yã? 2 Ũkú ágó rụlépi ꞌbo rĩ ícétáŋá sĩ ãzị́táŋá umbé ĩꞌdi cí ágô be ĩꞌdi ꞌbã adru agá ídri ꞌdĩ, ágô drĩ dó drã rá útrũ dó ĩꞌdi ãzị́táŋá ágô drị̂ agá rá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkú drĩ mụ ágó ãzí gá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ágọ́bị́ kãyú rĩ drĩ ídri, ála ĩꞌdi umve ãwụ́ꞌbá. Wó ágó drị̃drị̃ rĩ drĩ dó drã rá, ãzị́táŋá ãzí umbé ĩꞌdi ku, adru vâ ãwụ́ꞌbá ku drĩ táni ágó ãzí ndú la rụ agá rĩ gá.

4 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ị́jọ́ bãsĩ gápi ꞌdĩ ãzị́táŋá sĩ rĩ gá, ĩmi ũdrã vâ ꞌbãngá rá, ĩminí adrujó ụrụꞌbá Kúrísĩtõ drị̂ ꞌi rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ adru ꞌbá ndú ingalé ídri drã agá rá rĩ áni, ãma dó sĩ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãzị́ nga áyụ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmaní ándrá uꞌá agá ị́jọ́ ũnzí ụrụꞌbá ꞌbã lẽlé rĩ kí agá, ĩlí ũnzĩkãnã drị́ ãzị́táŋá ꞌbã ingalé rĩ ri ãzị́ idélé ãma ụrụꞌbá gá, ị́jọ́ ãmaní idélé rĩ kí pírí ají kí dó ãmaní drã. 6 Wó úꞌdîꞌda ãzị́táŋá ꞌbã ũkpõ dó ãma drị̃ gá ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku âdrã dó ãko ãma umbélépi mãbụ́sụ̃ gá rĩ drị́ ꞌbo. Ãma icó dó sĩ ãzị́ ngalé Ãdróŋá ní gbíyã ụ̃kụ ãzị́táŋá drị́ sĩlé rĩ vú ũbĩjó rĩ sĩ ku, be la rá la gẹ̃rị̃ úꞌdí Úríndí drị́ gá rĩ sĩ.

Ãꞌdị́ ꞌdịjó ị́jọ́ ũnzí be

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó ãꞌdu jọ yã? Ãzị́táŋá ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí yã? Yụ! Má icó ándrá ị́jọ́ ũnzí nị̃lé ku ãzị́táŋá drĩ ándrá iꞌda la ku rĩ gá. Má icó ándrá vâ mgbã rĩ gá ĩlí nị̃lé ãzị́táŋá drĩ ándrá jọ la, “Mí idé ĩlí ku” ✡ rĩ gá. 8 Wó ị́jọ́ ũnzí ịsụ́ gẹ̃rị̃ ãzị́táŋá agâ sĩ sĩ ị́jọ́ gãlé úmgbé ĩlí ãni ꞌdĩ kí ingajó áma agâlé. Ãzị́táŋá ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ándrá ãko ãzí ũkpó kóru la. 9 Ma ándrá ãzị́táŋá nị̃jó ku rĩ sĩ, ma ándrá ídri. Wó ãzị́táŋá dó mụ amụ́lé ꞌbo, ị́jọ́ ũnzí amvú dó tọndọlọ ídri. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzị́táŋá múké ándrá lẽlé ꞌbã ají mání ídri rĩ ají dó mání ị́jọ́ lịŋá drã drị̂. 11 Ị́jọ́ ũnzí ịsụ́ gẹ̃rị̃ ãzị́táŋá agâ sĩ, ulé dô sĩ ma rá ãzíla ꞌdị dó ma rá. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzị́táŋá ĩꞌdi ꞌbãngá ãlá ru, ãzíla pịrị-pịrị ãzíla múké ũniyambamba rú, ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí abe.

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní; ífí la ị́jọ́ múké rĩ ají mání drã nĩ yã? Ãluŋá la ꞌdáyụ! Ị́jọ́ ũnzí idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ; ĩꞌdiní ãko múké rĩ ayújó rĩ sĩ. Ị́jọ́ ũnzí ají mání drã, ĩꞌdi ꞌbã ádrízã mgbã ũnzí rĩ ꞌbã iꞌdá rú sĩ nĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzị́táŋá iꞌda ị́jọ́ ũnzí. 14 Ãnị̃ kí ãzị́táŋá ĩꞌdi múké úríndí nî, wó má mâ ngá ꞌbá ũnzí ru ma ꞌi, îtụ̃ndã ma ãtíꞌbó ru ị́jọ́ ũnzí nî. 15 Ánị̃ ma ãꞌdu idé yã rĩ gá ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ mání lẽlé idélé rĩ má idé ĩꞌdi ku, be la rá la ma ị́jọ́ tá mání gãlé idélé úmgbé rĩ idé áyụ. 16 Mání ị́jọ́ mâ lẽlé idélé ku rĩ idéjó áyụ rĩ sĩ, má ãꞌị̃ dó sĩ rá ãzị́táŋá ĩꞌdi ị́jọ́ múké la. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, adru dó ma ị́jọ́ ꞌdĩ idé ma ꞌi la ku, wó ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí uꞌálépi áma agá rĩ ꞌi. 18 Ị́jọ́ mání nị̃lé rĩ ị́jọ́ múké la áma agá ꞌdáyụ ị́jọ́ ụrụꞌbá drị́ gá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku áma ũrãtáŋá agá álẽ tá ị́jọ́ mgbã múké rĩ idélé áyụ. Wó má icó dó iꞌdalé la ãmvé tọndọlọ la ku. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ mání idélé rĩ adru dó ị́jọ́ tá múké mání ũrãlé idélé rĩ ꞌi ku, ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí mání lẽlé idélé ku rĩ mání idélé áyụ rĩ ꞌi. 20 Ádrĩ dó úꞌdîꞌda ị́jọ́ mání lẽlé idélé ku rĩ idé, adru dó ma ꞌi ị́jọ́ la idélépi rĩ ꞌi ku, wó ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí uꞌálépi áma agá rĩ la ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé nĩ.

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzị́táŋá iꞌda mání ị́jọ́ ũnzí áma agá rĩ, ádrĩ lẽ ị́jọ́ múké idélé, ị́jọ́ ũnzí la áma atrị ị́jọ́ múké ꞌdã idéŋá gá cí. 22 Má uꞌá ãyĩkõ sĩ áma ásị́ gá ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩ, 23 wó má ịsụ́ áma ụrụꞌbá ꞌbã wókõ ãzí kí ãꞌdị́ ꞌdị ãzị́táŋá áma agá rĩ be áma umbéjó ãtíꞌbó ru ị́jọ́ ũnzí ní ị́jọ́ mání idélé rĩ kí sĩ. 24 Ma áma idé ãꞌdu rú yã! Ãꞌdi la áma pa ũcõgõ ụrụꞌbá mádrị́ ꞌdõ drị̂ agá nĩ yã? 25 Ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ní áma pajó ị́jọ́ ꞌdĩ agá rĩ sĩ.

Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũrãtáŋá áma ásị́ gá rĩ sĩ, ma lẽ ị́jọ́ ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã lẽlé rĩ kí ngalé, wó ị́jọ́ ụrụꞌbá drị́ gá rĩ sĩ, ma ị́jọ́ ãzị́táŋá ị́jọ́ ũnzí drị́ gá rĩ ꞌbã lẽlé rĩ kí nga.

8

Ídri uꞌájó Úríndí Ãlá rĩ agá rĩ

1 Úꞌdîꞌda, ꞌbá uꞌálépi Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ lịŋá ꞌdáyụ, 2 ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ ãzị́táŋá Úríndí ídri drị́ gá rĩ trũ ãma ãzị́táŋá ị́jọ́ ũnzí ãni drã drị̂ agá rĩ sĩ ꞌbo. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã icólé idélé ku rĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí ãma ụrụꞌbá drị̂ ꞌbã ãzị́táŋá ũkpõ kóru. Wó Ãdróŋâ trũ ãma ĩꞌdiní ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị tị ãpẽjó ụrụꞌbá sĩ ꞌbá ru, cécé ãma ꞌbá ị́jọ́ ũnzí trũ ꞌdĩ kí ãni, ãzíla adrujó ídétáŋá ru ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ. Ãdróŋá ayú Kúrísĩtõ drị́ gá ꞌdĩ ꞌi sĩ ị́jọ́ lịjó ị́jọ́ ũnzí drị̃ gá. 4 Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ị́jọ́ ãlá ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbã idé kí ru ãma ꞌbá acị́lépi ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ kí vú gâ sĩ ku, wó Úríndí ꞌbã drị̃ celé nĩ ꞌdĩ ꞌbaní.

5 ꞌBá acị́lépi ị́jọ́ ũnzí ụrụꞌbá drị̂ kí vú gâ sĩ ĩꞌbã ásị́ fẽlépi ị́jọ́ ụrụꞌbá ꞌdõ ꞌbã lẽlé rĩ kí vú bĩjó rĩ, kí ásị́ ꞌbã ị́jọ́ ĩꞌbã kí lẽlé rĩ kí drị̃ gá. Wó ꞌbá acị́lépi ị́jọ́ Úríndí ꞌbã lẽlé rĩ kí vú gâ sĩ rĩ kí ásị́ ꞌbã ị́jọ́ Úríndí ꞌbã lẽlé rĩ kí drị̃ gá. 6 Ị́jọ́ ásị́ ꞌbãjó ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ drị̃ gá rĩ la drã ají, wó ásị́sị́ŋá ꞌbãjó ị́jọ́ Úríndí drị̂ drị̃ gá rĩ la ídri fẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ be. 7 ꞌBá ásị́ ꞌbãlépi ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ drị̃ gá rĩ ĩꞌdi mẹ́rọ́ ru Ãdróŋá be, ꞌbã ásị́ ũnzí rĩ fẽ ãrútáŋá ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ ní tị la arejó ku. 8 ꞌBá ị́jọ́ ụrụꞌbá ꞌbã lẽlé rĩ kí vú ũbĩlépi rĩ icó kí ãyĩkõ fẽjó Ãdróŋá ní ku.

9 Wó Úríndí Ãdróŋá drị̂ drĩ uꞌá ĩmi agá nĩ, ị́jọ́ ụrụꞌbá drị́ rĩ icó ĩmi drị̃ celé nĩ ku, rá la Úríndí Ãlá ꞌdĩ ꞌi. Wó ꞌbá ãzí drĩ adru Úríndí Kúrísĩtõ drị̂ kóru, icó adrulé ꞌbá Kúrísĩtõ ãni la rú ku. 10 Wó Kúrísĩtõ drĩ adru ĩmi agá nĩ, ĩmi ụrụꞌbá kí mụ ũdrãlé rá ị́jọ́ ũnzí sĩ, wó úríndí ĩmi agá rĩ la adru ídri ãꞌdusĩku úꞌbã ĩꞌdi ãlá ru. 11 Úríndí Ãdróŋá drị́ Yẹ́sụ̃ ingalépi ídri drã agá rĩ drĩ adru ĩmi agá nĩ, Ãdróŋá Kúrísĩtõ ingalépi drã agá rĩ la ídri fẽ ụrụꞌbá ĩmi ãni mụlépi drãlépi rá rĩ ní ĩndĩ, ꞌdĩ Úríndí ĩꞌdi ãni uꞌálépi ĩmi agá rĩ sĩ.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ãma mọ̃rị́ trũ, adru sĩ ị́jọ́ ũnzí ụrụꞌbá drị́ gá rĩ idéjó la ku. 13 Ĩmi ní uꞌá agá ị́jọ́ ũnzí ụrụꞌbá ꞌbã lẽlé rĩ kí agá, ĩmi ũdrã rá, wó ĩdrĩ uꞌá Úríndí sĩ ĩmi ídétáŋá ũnzíkãnã ụrụꞌbá drị́ gá rĩ kí gã úmgbé ĩmi dó sĩ adru ídri. 14 ꞌBá Úríndí Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã drị̃ celé nĩ rĩ kí ála kí umve anzị Ãdróŋá ãni. 15 Ãꞌdusĩku ĩmi aꞌị́ ándrá Úríndí Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ ụ̃rị̃ fẽjó ĩminí, ãzíla ĩmi ꞌbãjó ãtíꞌbó ru ku, wó ĩmi aꞌị́ ándrá Úríndí Ãdróŋá Ngọ́pị drị́ gá rĩ sĩ ĩꞌdi umvejó “Bãbá” ãmã Átẹ́pị. 16 Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã mgbã rĩ la ị́jọ́ jọ Úríndí ãma agá rĩ ní iꞌdajó la ãma anzị Ãdróŋá ãni. 17 Ãmaní adrujó anzị Ãdróŋá drị̂ kí rĩ sĩ, ãma dó mụ drị̃lẹ́ba Ãdróŋá ꞌbã tãmbalé ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá, ãzíla ãmbõgõ Ãdróŋá ꞌbã fẽlé Kúrísĩtõ ní rĩ ịsụ́lé ãdrĩ ũcõgõ Kúrísĩtõ ꞌbã ịsụ́lé rĩ ale ĩꞌdi be ãma dó vâ sĩ dị̃zã ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ ale ĩꞌdi be.

Dị̃zã ãma ãni drụ́zị́ rĩ

18 Mâ ũrãjó la rĩ sĩ ãma icó ũcõgõ ãmã ịsụ́lé úꞌdîꞌda rĩ kí ụ̃ꞌbị̃lé dị̃zã ãmã mụlé ịsụ́lé ĩndõ rĩ be ku. 19 Ãko pírí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ kí ícétáŋá Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ anzị ĩꞌdidrị́ mgbã rĩ kí iꞌdajó rĩ drị̃ tẽ vị́ sĩ. 20 Ãko pírí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ kí wã kí rá, icó kí ị́jọ́ itúlé ĩꞌbaní rĩ kí ịsụ́lé ku, adru ị́jọ́ ĩꞌbã kí lẽjó la nĩ rĩ sĩ ku, wó ãꞌdusĩku Ãdróŋá lẽ ĩꞌdi ꞌdã ꞌbã áni nĩ, kí dó sĩ ásị́ ꞌbã tẽjó la sĩ ịsụ́jó la. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ íni la Ãdróŋá la ụ́ꞌdụ́ ãzí pẽ sĩ ãko pírí ĩꞌdiní ꞌbãlé rĩ kî trũjó umbéŋá ĩꞌbaní ŋmajó rĩ agá, ãzíla kí ajíjó dị̃zã agâ sĩ drị̃lẹ́mgbọ fẽjó anzị Ãdróŋá drị̂ ꞌbanî.

22 Ãnị̃ kí rá ãko pírí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí drị̃ cị, áwáŋâ trũ ũkú ꞌbã ngọ́tị́ tĩŋá ꞌbã ãzá tajó rĩ áni, ãzíla ãzá ĩꞌdi ãzá ta kpere acájó ãndrũ. 23 Adru ãko Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ kí áꞌdụ̂sĩ la ku, wó ãma vâ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ũri rú Úríndí ĩꞌdidrị̂ trũ ꞌdĩ, ãma ãzá ta ꞌa ꞌa rú ãmaní ụ́ꞌdụ́ ãma ꞌdụjó ĩꞌdi ꞌbã anzị rú ãzíla ãma unzejó ụrụꞌbá sĩ rĩ drị̃ tẽ. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó ãma pa ãmaní ásị́ ꞌbãjó rĩ sĩ. Wó ásị́ ꞌbãŋá ãko ãma ndrelé rá ꞌdĩ drị̃ gá rĩ adru ásị́ ꞌbãŋá mgbã la ku. Ãꞌdi la ásị́ ꞌbã ãko úꞌdîꞌda ĩꞌdidrị́ cí rĩ drị̃ gá nĩ yã? 25 Wó ãdrĩ ásị́ ꞌbã ãko drĩ ãma ịsụ́lé ku rĩ drị̃ gá, ãma tẽ la ásị́ jã sĩ.

26 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ Úríndí Ãlá rĩ la ãꞌị̃táŋá ãkõ ãmadrị́ gá rĩ ãzã ko nĩ, ãma nị̃jó Ãdróŋá zịjó ãzíla ãma ĩꞌdidrị̂lé ãꞌdu aꞌị́ yã rĩ gá ku rĩ sĩ, wó Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã mgbã rĩ la ãmaní Ãdróŋá zị mãmálá ꞌbãjó nĩ, ĩꞌdi ãko ãzí ãmaní icólé jọlé tị sĩ ku la. 27 Ãdróŋá ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌbá ásị́ gá rĩ ndrelépi rĩ, nị̃ ị́jọ́ Úríndí ꞌbã ũrãlé rĩ cé ãꞌdusĩku Úríndí la Ãdróŋá zị ꞌbá ãlá rĩ ꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ũrãlé rĩ áni.

Uꞌájó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ndẽlépi rá rĩ rú

28 Ãnị̃ kí ãko pírí kí agá Ãdróŋá la ãzị́ nga múké ꞌbá ĩꞌdi lẽlépi rá ĩꞌdi ꞌbã umvelé ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni, 29 ĩꞌdi ꞌbã nị̃lé ídu cé, vâ ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé lãlé ndú ꞌdĩ kí rá, ꞌbã iꞌdá kí rú cécé ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị áni, ꞌbã adru rû sĩ Ngọ́tị́ ĩꞌdi ãni kãyú rĩ rú, ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá. 30 ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã ũpẽlé lãlé ndú ꞌdĩ kí umve vâ kî, ꞌbã kí ãlá ru ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru, ãzíla azị ĩꞌbaní dị̃zã ĩꞌdidrị́ gá rĩ najó ĩꞌba abe.

31 Wó ꞌdâ rĩ gá ãma dó ãꞌdu ị́jọ́ jọ? Ãdróŋá drĩ dó adru ãma ãni, ꞌbá ãzí icó dó ãꞌdị́ ꞌdịlé ãma abe ku. 32 Ãdróŋá drĩ dó ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́tị́ ãlu rĩ gã fẽlé pírí ãmaní ku, ĩꞌdi rú rĩ icó dó ãmaní ãko pírí kí fẽlé cécé ĩꞌdi ꞌbã Kúrísĩtõ fẽjó ãmaní lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ sĩ ku yã? 33 Ãꞌdi la ꞌbá Ãdróŋá ãni ũpẽlé ꞌdĩ kí tõ nĩ yã? Ãdróŋá ꞌbã mgbã lã kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzî kóru rĩ gá nĩ. 34 ꞌBá icólépi ị́jọ́ lịlépi ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ la kí ndẽ rá rĩ ãꞌdi ꞌi? Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drã rá, Ãdróŋá inga ĩꞌdi ídri rú, ri dó Ãdróŋá ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ĩꞌdi mãmálá ꞌbã Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ãma ị́jọ́ sĩ nĩ. 35 Ãꞌdu la ãma drĩdríŋĩ co lẽtáŋá Kúrísĩtõ drị̂ benĩ yã? Ũcõgõ yã, jõku ị́jọ́ ũkpó cãndí fẽlépi la yã jõku ụꞌdị́ŋá ꞌbá ulị́jó ménéŋá sĩ rĩ ꞌi yã jõku ãbị́rị́ yã jõku lẽmẽrĩ yã jõku adrujó ãni rú drã sị́ gá rĩ ꞌi yã jõku ãꞌdị́ drã trũ rĩ ꞌi yã? 36 Cécé sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni:

“Ími ị́jọ́ sĩ ãma drã agá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ,

ꞌbá kí mịfị́ gá ãma iꞌdá cécé kãbĩlõ mụlé ụlị́lé ụlị́-ụlị̂ rĩ kí áni.” ✡

37 Yụ, ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí ãma kí ndẽ lẽtáŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ãma lẽjó rĩ sĩ. 38 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ánị̃ dó ãndá-ãndá ru drã, ĩdrĩ, jõ táni mãlãyíkã ꞌbụ̃ gá rĩ kî, úríndí ũnzí ãngũ drị̃ gá rĩ kî, ị́jọ́ ãndrũ rĩ jõku ị́jọ́ drị̃lẹ́ gâlé ru amụ́lépi rĩ kî trũ, ãzíla ũkpõ ị́jọ́ ru idélépi rĩ abe, 39 ãngũ ụrụgâlé ru rĩ, ãngũ vụ̃rụ̂lé ru, ãzíla ãko pírí Ãdróŋá ꞌbã ũꞌbãlé ꞌdĩ kí abe icó kí ãma drĩdríŋĩ colé lẽtáŋá Ãdróŋá drị́ ãma ãni Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ be ku.

9

Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã Ịsịrayị́lị̃ pẽjó rĩ

1 Ma ị́jọ́ mgbã jọ, ma Kúrísĩtõ ãni ãzíla má alị́ ĩnzõ ku, ũrãtáŋá mádrị̂ Úríndí Ãlá rĩ la drị̃ la ce nĩ, imbá áma ásị́ ájọ ĩnzõ ku. 2 Áma ásị́ gá ũcõgõ ãmbógó ru, ãzíla ma ãzá walépi ku la ta ꞌbá mádrị́ ãrí ãzíla ĩzá ãlu ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ. 3 Ị́jọ́ ꞌbá mádrị́ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ sĩ, álẽ tá Ãdróŋá ꞌbã wã ma rá, ãzíla ꞌbã lã ma Kúrísĩtõ be ku, ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ tá icó kí palé rá rĩ gá. 4 ꞌDĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú Ãdróŋá ꞌbã pẽlé ĩꞌdi ꞌbã anzị rú rĩ kí, iꞌda ru dị̃zã rú ĩꞌbaní rá. Tị icíma ĩꞌdi ãni ĩꞌba abe rĩ, ĩꞌdiní ĩꞌbaní ãzị́táŋá kí fẽjó rĩ, ĩꞌdiní ĩꞌbaní drị̃lẹ́ba sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó jó ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ, ãzíla ị́jọ́ azịŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí ãꞌị̃jó. 5 Áꞌbị́ ĩꞌbadrị̂ kí ándrá ꞌbá ĩyõ Ãdróŋá drị̂ kî, Kúrísĩtõ ꞌbã ízókí bãsĩ ãfũjó ꞌbá ru rĩ angá ĩꞌba rụ̂ sĩ, ĩꞌdi Ãdróŋá ãko pírí kí drị̃lẹ́ gá Úpí ịcụ́lé rulé rũrũ jã ꞌdâ rĩ ꞌi. Ámĩnã.

6 Adru ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé rĩ ĩcẽ rá íni ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, anzị pírí Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ adru kí ꞌbá Ãdróŋá ãni la ku. 7 Ãꞌdusĩku adru ĩꞌbã kí adrujó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ rĩ sĩ kí dó pírí ꞌbá Ãdróŋá ãni la íni ku. Ãdróŋá jọ, “Drị̃lẹ́ mídrị̂ kí ãfũ Ĩsákã rụ̂ sĩ.” ✡ 8 Adru anzị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã tịlé rĩ kí pírí mụ adrulé anzị Ãdróŋá ãni íni la ku, wó rá la anzị Ịbụrahị́mụ̃ drị́ Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịlé ãzí rĩ kî. 9 Ị́jọ́ ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé rĩ jọ, “Sáwã pẽlé rĩ agá, ma ãgõ rá ãzíla Sárã la ngọ́tị́ ágọ́bị́ tĩ rá.” ✡

10 Adru ꞌdĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ la ku, Rẽbékã ãwụ̃ anzị kí ị̃rị̃ ãmã áyị́pị Ĩsákã nî. 11-12 Âwụ̃ drĩ anzị ꞌdĩ kí ku rú, idé kí drĩ vâ ị́jọ́ ũnzí jõku ị́jọ́ múké la ku rú. Ãdróŋá jọ Rẽbékã ní, “Ngọ́tị́ kãyú rĩ la mụ adrulé vúlé rĩ pálé gá.” ✡ Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ iꞌdajó la ĩꞌdi ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí pẽ nĩ adru ãzị́ ꞌbá ní idélé rĩ sĩ ku, be la umveŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ. 13 Cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “Álẽ Yãkóꞌbõ rá, wó ángụ̃ Ị́sãwụ̃ ꞌi.” ✡

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma jọ la íngoní yã? Ãdróŋá lị ị́jọ́ pịrị ku yã? Ãluŋá la yụ! 15 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá jọ ándrá Mụ́sã ní,

“Ma ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌda ꞌbá mání sĩ lẽjó ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó rĩ ní rá,

ãzíla ma ꞌbá mâ pẽlé rĩ ꞌbã ízákĩzã ndre rá.” ✡

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, adru dó ũrãtáŋá ꞌbádrị̂ agá jõku ũkpõ ꞌbádrị̂ sĩ ku, wó rá la ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ. 17 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé Fãráwũ ní rĩ áni, “Áꞌbã ándrá mi úpí ru la ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó sĩ ũkpõ mádrị́ gá rĩ iꞌda ími agâ sĩ, sĩ rụ́kụma ajíjó mání ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.” ✡ 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá drĩ lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ ní ĩꞌdi fẽ la rá ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ꞌba are ị́jọ́ ku drị̃ ũkpó rĩ ní ĩꞌdi drị̃ ũkpõ fẽ.

19 Ĩmi ãzí ãlu icó jọlé la mání, “Ãdróŋá la ị́jọ́ ndrụ̃ ãma ụrụꞌbá gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãꞌdi la drị̃ la atrị ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ gá nĩ yã?” 20 Wó mi gápi ꞌbá ru ꞌdĩ, mi ãꞌdi ꞌi icójó ị́jọ́ umvijó Ãdróŋá ní ꞌdĩ ꞌbã áni yã? “Úmvú sịlé rĩ icó jọlé la ꞌbá ĩꞌdi sịlépi rĩ ní, ‘Ísị ma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã rĩ gá rá yã?’ ” ✡ 21 ꞌBá úmvú sịlépi rĩ icó ũdrí ãlu ꞌdĩ sĩ ãko ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí sịlé rá ãzị́ ãmbógó la ngajó, ãzíla ãzị́ ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ ngajó.

22 Ãdróŋá ꞌbã ũkpõ cí sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé idélé rĩ idéjó, lẽ ũmbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ iꞌdajó ãzíla ũkpõ ĩꞌdidrị̂ únị̃ cé. Ri vâ ị́jọ́ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ũmbã najó ĩꞌbaní ꞌdĩ kí talé jãjã rú táni ĩꞌbaní adrujó ãko mụlépi drị̃ jalépi rá la rú tí. 23 Wó Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la dị̃zã ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ iꞌdajó, ꞌdĩ ándrá ũsũlé ãma drị̃ gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ agá rĩ, ãma ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã itúlé dị̃zã ĩꞌdidrị̂ ịsụ́lépi rĩ ꞌbanî. 24 Ãma ꞌbá tá ĩꞌdi ꞌbã umvelé angájó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí agâlé áꞌdụ̂sĩ ku, wó vâ angájó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí agá ĩndĩ ꞌdĩ. 25 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé bụ́kụ̃ Hõséyã drị̂ agá rĩ áni,

“ꞌBá ándrá má ãni ku ꞌdĩ kí ma kí umve ꞌbá má ãni,

ãzíla sụ́rụ́ ándrá lẽlé ku rĩ ma kí umve ꞌbá mání lẽlé lẽlẽ rĩ kî;” ✡

26 ãzíla

“Ị́jọ́ ꞌdĩ la ru idé ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá cécé ándrá jọlé rĩ áni,

‘Ĩmi adru mâ ꞌbá ku,’

ála dó ĩmi umve ‘Ãdróŋá ídri rĩ ꞌbã anzị kî.’ ” ✡

27 Ĩsáyã awá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ gá rĩ kí ị́jọ́ sĩ:

“Ĩꞌbã kãlãfe drĩ táni adru agá cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni tí,

ị́mbị́lị́kọ́ la kí ru pa nĩ.

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí la mụ ị́jọ́

ĩꞌdidrị́ gá rĩ lịlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá kpí gbõrú ãzíla ị́jọ́ pírí kí ukójó rá.” ✡

29 Ándrá Ĩsáyã ꞌbã jọlé údu ꞌbo rĩ áni:

“Úpí Ũkpó ꞌDị́pị

drĩ ándrá ãmaní drị̃lẹ́ aꞌbe agá ku la,

ãma tánõ dó cécé ꞌbá táwụ̃nị̃ Sõdómũ gá rĩ kí áni,

ãma tánõ dó cécé ꞌbá táwụ̃nị̃ Gõmórã gá rĩ kí áni.” ✡

Ãꞌị̃táŋá ãkõ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ

30 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó ãꞌdu jọ? ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku Ãdróŋá ꞌbã lãlé ꞌbá ãlá ru ku rĩ, úlã kí ãlá ru ãꞌị̃táŋá sĩ. 31 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú, ãzị́táŋá kí vú ũbĩlépi sĩ ru lãjó ꞌbá ãlá ru Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá rĩ ịsụ́ kí ĩꞌdi ku. 32 Ãꞌdu ị́jọ́? Ãꞌdusĩku ũbĩ kí vú la ãꞌị̃táŋá sĩ ku, wó ĩꞌbaní rĩ gá ĩꞌdi ãzị́ ngajó rĩ sĩ íni. Sị̃ kí ru pá ꞌbá cécé írã ꞌbá pá ụ̃sị̃lépi rĩ áni rĩ ụrụꞌbá gá. 33 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni:

“Índre drĩ, áꞌbã írã kúmũ rú ꞌbá kí pá ụ̃sị̃lépi rĩ ãngũ Zị̃yọ́nị̃ drị̂ gá,

ãzíla írã fẽlépi la ꞌbá ꞌbã kí sĩ uꞌdejó rĩ ꞌi.

Wó ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi drị̃ la gá rĩ icó drị̃nzá ịsụ́lé ku.” ✡

10

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ị́jọ́ ãmbógó áma ásị́ gá Ãdróŋá aꞌị́jó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní rĩ lẽ tá ꞌbã pa kí ru rá. 2 Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ ánị̃ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ásị́ ãzị́ ngajó Ãdróŋá ní ũkpó sĩ rĩ gá rá, wó ásị́ ꞌbãŋá ĩꞌbadrị̂ nị̃táŋâ kóru. 3 Ãꞌdusĩku nị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ꞌbãjó ãlá ru rĩ ku, kẹ̃jị́ la gá kí gẹ̃rị̃ ndrụ̃ sĩ ru ꞌbãjó ãlá ru Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí vú ũbĩŋá sĩ, lẽ kí sĩ gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ ku. 4 Ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ de ãzị́ ãzị́táŋá drị́ gá rĩ ꞌbo, ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ kí ꞌbãjó ꞌbá ãlá ru Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá.

Patáŋá ĩꞌdi ꞌbá pírí ꞌbanî

5 Mụ́sã sĩ ị́jọ́ gẹ̃rị̃ ꞌbání ru ꞌbãjó ãlá ru ãzị́táŋá sĩ rĩ drị̃ gá jọ, “Ídrĩ lẽ adrulé ídri míní ãzị́táŋá kí vú ũbĩjó rĩ sĩ, lẽ mí ũbĩ ị́jọ́ ala gá rĩ kí vú idélé pírí.” ✡ 6 Wó ꞌdĩ ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé ꞌbá lãjó ãlá ru ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ jọ, “Mi ũrã la ími ásị́ gâlé, ‘Ãꞌdi la tụ ãmaní ꞌbụ̃ gâlé nĩ yã?’✡” (Ãꞌdi la Kúrísĩtõ ají ꞌbụ̃ gâlé ãmaní vụ̃rụ́ ꞌdõlé nĩ yã?) 7 “Jõku ‘Ãꞌdi la fi vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gâlé nĩ yã?’✡” (wó Kúrísĩtõ angá ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbụ́ gâlé rá). 8 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ĩꞌdi íni, “Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ĩꞌdi ãni rú ími andre gá ꞌdĩ, ími tị gá ãzíla ími ásị́ gá,” ✡ ꞌdĩ ị́jọ́ ãꞌị̃táŋá drị́ gá ãmaní ũlũlé rĩ ꞌi. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ídrĩ iꞌda la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Úpí ꞌi ími tị sĩ, ãzíla mí ãꞌị̃ ími ásị́ gá Ãdróŋá inga ĩꞌdi ídri ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rá íni, mi ími pa rá. 10 Ásị́ sĩ ꞌbá la ị́jọ́ ãꞌị̃ rá sĩ adrujó ꞌbá ãlá ru Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá, wó tị sĩ ĩꞌdi iꞌda la sĩ patáŋá ịsụ́jó. 11 Ị́jọ́ sĩlé ri jọ tọndọlọ “ꞌBá ásị́ ꞌbãlépi drị̃ la gá rĩ, icó drị̃nzá ịsụ́lé ku.” ✡ 12 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ꞌbá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí abe adru kí ndú-ndú ku, Úpí ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá ĩꞌdi Úpí ru ꞌbá pírí ꞌbanî, ãzíla ĩꞌdi drị̃lẹ́ba fẽ ꞌbá pírí ĩꞌdi rụ́ umvelépi rĩ ꞌbanî. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “ꞌBá pírí Úpí ꞌbã rụ́ umvelépi rĩ kí ru pa rá.” ✡

14 Wó ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ku rĩ kí ĩꞌdi rụ́ umve íngoní-íngoní ru? ꞌBá kí ꞌbá ĩꞌbã kí sĩ ị́jọ́ arejó drị̃ la gá ku rĩ ãꞌị̃ íngoní-íngoní ru? Ãzíla ꞌbá kí ị́jọ́ are drị̃ la gá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ũlũŋâ kóru íngoní-íngoní ru? 15 ꞌBá ãzí la icó mụlé ꞌbá ꞌba rụ̂lé ị́jọ́ ũlũlé íngoní-íngoní ru údrĩ tị la pẽ ku rĩ gá? Ãzíla ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni, “ꞌBá ị́jọ́ mgbã rĩ ajílépi rĩ pámvú ũnĩ ꞌdã áni yã?” ✡ 16 Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ nga kí pírí ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌị̃lé la ku. Ĩsáyã jọ rá, “Úpí, ãꞌdi ãꞌị̃ ị́jọ́ ãmã ũlũlé rĩ nĩ yã?”✡ 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãꞌị̃táŋá la amụ́ ꞌbã kí ị́jọ́ arejó rĩ sĩ, ãzíla ꞌbá kí ị́jọ́ are ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ũlũjó rĩ sĩ. 18 Wó ádrĩ ꞌbá kí zị, are kí ị́jọ́ ku yã? Mgbã rĩ gá are kí rá.

“Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ iré ru ãngũ drị̃ gá pírí ꞌbo,

ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩꞌbadrị́ gá rĩ ca kpere ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá.” ✡

19 Ázị vâ ị̃dị́, “Ịsịrayị́lị̃ nị̃ kí ị́jọ́ ku yã?” Mụ́sã umvi jọ,

“Ma mụ ꞌbá mâ sụ́rụ́ ru ꞌdĩ kí fẽlé uꞌálé ãjã sĩ ꞌbá mâ sụ́rụ́ ru ku ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ.

Ma fẽ la ũmbã ꞌbã ga ĩmi agá sụ́rụ́ ị́jọ́ nị̃lépi ku ꞌdĩ kí sĩ.” ✡

20 Ĩsáyã jọ ị́jọ́ tọndọlọ:

“ꞌBá ándrá áma ndrụ̃lépi ku rĩ ịsụ́ kí ma rá,

má iꞌda vâ ma ꞌbá ándrá áma ndrụ̃lépi ku rĩ ꞌbaní rá.” ✡

21 Wó Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, Ãdróŋá jọ:

“Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma áma drị́ aja ꞌbá áma gãlépi,

áma arelépi ku ãzíla kí ãgátã ga má be ꞌdĩ ꞌba rụ̂lé.” ✡

11

ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ị́mbị́ kî

1 Ị́jọ́ mâ zịlé rĩ: Ãdróŋá gã dó ꞌbá ĩꞌdidrị́ rĩ kí úmgbé yã? Ãluŋá la ꞌdáyụ! Áma mgbã rĩ bãsĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌi, drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ ãni sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị́ rĩ. 2 Ãdróŋá gã ꞌbá ĩꞌdi ãni ándrá ĩꞌdi ꞌbã nị̃lé ídu cé ꞌdĩ kí ku. Ĩlã drĩ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá ꞌdã ꞌi, ị́jọ́ sĩlé Ĩlíyã drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã sĩ unujó Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ sĩ rĩ: 3 “Úpí, ꞌbá ꞌdĩ ụꞌdị́ kí ꞌbá mí ãni nãbịya rú ꞌdĩ kí rá, ãzíla andi kí ãlĩtárĩ kí rá, má ace ma áꞌdụ̂sĩ, lẽ kí vâ gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé sĩ áma ꞌdịjó rá.” ✡ 4 Ãdróŋá umvi ĩꞌdiní íngoní yã? “ꞌBá ãzí mâ tãmbalé álĩfũ ázị̂rị̃ la kí cí ꞌdĩ kí ꞌbá ãja tị̃lépi sĩ Bãálĩ ị̃nzị̃jó ku rĩ kî.” ✡ 5 Ĩꞌdi vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni acájó ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ, ꞌbá ị́mbị́lị́kọ́ acelépi Ãdróŋá ꞌbã ũpẽlé ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ kí cí. 6 ꞌDĩ drĩ dó adru ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ, ífí la adru ãzị́ ngajó rĩ sĩ la ku, drĩ ándrá adru ꞌdĩ ꞌbã áni, ị́jọ́ jọlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ adru tá ásị́ ị̃gbẹ̃ ku.

7 Ãꞌdu yã? Ãko ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí ndrụ̃lé ásị́ pírí rĩ sĩ rĩ ịsụ́ kí ku, wó ꞌbá ũpẽlé rĩ ịsụ́ kí rá la nĩ. Ị́mbị́ la ꞌbã ásị́ mba kí mbã-mbã. 8 Cécé ị́jọ́ sĩlé ꞌbo rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni,

“Ãdróŋá fẽ ĩꞌbaní úŋmĩ sĩ ị́jọ́ ũrãjó ku la,

mịfị́ sĩ ãngũ ndrejó ku rĩ,

bị́lẹ́ ĩꞌbã kí sĩ icójó ị́jọ́ arejó ku la, kpere ãndrũ.” ✡

9 Dãwụ́dị̃ ꞌbã mgbã jọ vâ rá,

“Lẽ ụ̃mụ̃ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã uja kí ru ĩꞌbaní ímbá kí ꞌbelépi la rú.

Gẹ̃rị̃ ꞌbã ãzụ̃ ĩꞌbaní cí, ãzíla ꞌbã ịsụ́ kí pángá cí.

10 Lẽ mịfị́ la ꞌbã ãzụ̃ kí cí, ꞌbã ndre kí rú sĩ ãngũ ku benĩ.

Ụ̃gụ la ꞌbã lị kí ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ jã ꞌdâ.” ✡

Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ásé agá rĩ ꞌbã kénĩ icílé mị̃zẹ̃yị́tụ̃ lị́cọ́ gá rĩ be rĩ

11 Ma zị la ị̃dị́: sị̃ kí ru pá sĩ aꞌdéjó angájó ị̃dị́ ku yã? Ãluŋá la ꞌdáyụ! Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ, patáŋá úfẽ dó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ acá kí dó ãjã rú ị́jọ́ la sĩ. 12 Wó ị́jọ́ ũnzí Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ drĩ dó adru ụ̃rọ̃drị́ ru ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ ꞌbanî, ãzíla ãvĩŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ ĩꞌdi dó drị̃lẹ́ba rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî, ĩꞌdi dó ụ̃rọ̃drị́ ãmbógó la ají ĩꞌbaní íngõpí!

13 Ma jọ la ĩminí ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ, áma pẽjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ sĩ, má uꞌá ãfó sĩ ãzị́ mádrị́ ꞌdĩ agá, 14 ị́jọ́ mání ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ãmbógó ru rĩ sĩ ꞌbá mádrị̂ kí ásị́ ingajó ꞌbã idé kí rú sĩ ãjã sĩ kí ãzí ꞌbaní ru pajó ĩndĩ. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌbã kí ị́jọ́ la gãjó úmgbé rĩ drĩ dó tị icíŋá ají ụ̃nọ́kụ́ ní Ãdróŋá be, ị́jọ́ ĩꞌbã kí ãꞌị̃lé rĩ la ãꞌdu ají? Ĩꞌdi ídri fẽ ꞌbá drãlépi rá rĩ ní angájó drã agá. 16 ꞌBá drĩ Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô fẽ ãkónã sĩ, ífí la ãkónã ꞌdã tá pírí Ãdróŋá ãni, ãzíla ife ízókí kí drị̃ kí adru ãlá ru, ífí la ife ꞌbã kénĩ kí vâ pírí ãlá ru.

17 Kénĩ la ãzí rĩ kí údrĩ táni kí ũnũ agá rá tí, mi gápi ife ásé agá nalé ku ꞌdĩ ꞌbã kénĩ rú agbẹ́lépi ꞌdĩ, ágá mi amụ́lé icílé ãzí rĩ kí abe sĩ ife ãlu ꞌdã ꞌbã sụ́ nzụlé angájó ízókí la gâlé. 18 Mí ũnũ mi kénĩ ꞌdĩ kí sĩ ku. Ídrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá yã áni, íko ízókí la kí ãzã ku be la rá la ízókí la kí bãsĩ ími izó nĩ. 19 Mi dó sĩ jọ la, únũ kénĩ la kí ící rú sĩ ĩꞌdi ife ꞌbã mgbã rĩ ụrụꞌbá gá ꞌdãá ĩndĩ. 20 Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá, únũ kí rá la ãꞌdusĩku ãꞌị̃táŋá ãkõ ĩꞌbadrị̂ sĩ. Ĩmi pá tu ãꞌị̃táŋá sĩ, ĩmi adru ãfó sĩ ku wó rá la ụ̃rị̃ ꞌbã rụ ĩmi nĩ. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá drĩ ájẹ́ ife ꞌbã mgbã kí tãmba agá cí ku, ícó tá ĩmi tãmbalé ãzí rĩ sĩ ku.

22 Mí ụ̃ꞌbị̃ dó drĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ásị́ ãcị̃ Ãdróŋá drị̂ ndrelé, ꞌbá ị́jọ́ izalépi rĩ ꞌbaní Ãdróŋá ásị́ ãcí-ãcí, wó ĩꞌdi uꞌá ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ míní rá la míní adrulé ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ sĩ, drĩ adru íni ku ála vâ ími ga ala gá ꞌdâ vụ̃rụ́. 23 Drĩ kí pá tu ãꞌị̃táŋá ãkõ agá jã ꞌdâ ku, ála kí aꞌị́ icílé ĩndĩ rá, ãꞌdusĩku Ãdróŋá icó vâ kí icílé ị̃dị́ rĩ gá nĩ. 24 Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá, údrĩ tá ími agâ agá mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ife zolépi ásé agá gbíyã ásé ꞌa drị̂ abe rĩ trũ, gbíyã ꞌdĩ trũ icí mi salé sãsã ámvụ́ agá mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ife mgbã rĩ rú rĩ be rá, ĩꞌdi bábá íngõpí sĩ kénĩ ꞌdĩ kí icíjó ife ãlu-ãlu ndú-ndú ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá!

Ịsịrayị́lị̃ pírí kí ru pa rá

25 Álẽ ĩmi adru nị̃táŋâ kóru ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí sĩ ku, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ĩmi icó dó sĩ adrulé ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi ambamba la rú ĩmi ịpị́jó ku, Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã ãzí ásị́ acá kí ũkpó ru ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ kí mụ adrulé ꞌdĩ ꞌbã áni kpere ụ́ꞌdụ́ pẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbã kãlãfe ꞌbaní ca agá. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ịsịrayị́lị̃ pírí kí ru pa rá cécé sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌbo rĩ áni:

“ꞌBá kí palépi rĩ ꞌbã mụjó ãfũjó Zị̃yọ́nị̃ gá rĩ sĩ,

ĩꞌdi mụ ásị́ ũkpõ Yãkóꞌbõ agâ sĩ Ãdróŋá gãjó rĩ nzelé rá.

27 ꞌDĩ tị icíma má ãni ĩꞌba abe rĩ,

mání mụjó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí wụ̃jó rá rĩ sĩ.” ✡

28 Ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ kí Ãdróŋá ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru ĩmi ị́jọ́ sĩ, wó wókõ ꞌbá pẽŋá drị́ gá rĩ sĩ, ála kí lẽ rá la, áꞌbị́ ĩꞌbadrị́ gá rĩ kí ị́jọ́ sĩ. 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, fẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ kí umveŋá abe uja kí ru ku. 30 Cécé ĩmi ándrá Ãdróŋá tị arejó ku rĩ áni, ĩmi ịsụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí Ãdróŋá tị arejó ku rĩ sĩ. 31 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã mgbã acá kí vâ areŋâ kóru, ꞌbã ịsụ́ kí rú vâ sĩ úꞌdîꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽjó ĩminí rĩ sĩ ĩndĩ. 32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá umbé dó ãko pírí kí tị cí tị areŋá ãko ĩꞌbadrị̂ sĩ, ꞌbá ꞌbã ịsụ́ kí rú sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá ꞌbá pírí ꞌbaní rĩ ꞌi.

Ãdróŋá ịcụ́jó

33 Ũndũwã Ãdróŋá drị̂ ꞌbã málĩ la ala gá rĩ abe, ãzíla ị́jọ́ nị̃ŋá, ị́jọ́ vãŋâ trũ rĩ kị́rị́ la ꞌdã áni!

ꞌBá ãzí icó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lịlé rĩ ndrụ̃lé ku.

ꞌBá ãzí icó vâ gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩlé ku.

34 “Ãꞌdi nị̃ ị́jọ́ Úpí ásị́ gá rĩ cé la nĩ yã?

Jõku ãꞌdi la icó ĩꞌdiní ị́jọ́ amálé nĩ yã?” ✡

35 “Ãꞌdi fẽ Ãdróŋá ní ãko

sĩ ĩꞌdiní ãrígọ́tị la ũfẽjó ĩꞌdiní rá la nĩ yã?” ✡

36 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, angájó ĩꞌdi rụ̂lé, ĩꞌdi rụ̂ sĩ ãzíla ãko pírí kí ĩꞌdi ãni.

Dị̃zã ꞌbã adru kí ĩꞌdiní jã ꞌdâ! Ámĩnã.

12

Ídétáŋá Ãdróŋá ní ãyĩkõ fẽlépi rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ Ãdróŋá ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ ndrụ̃lépi rĩ sĩ, ĩfẽ ĩmi ụrụꞌbá pírí ídétáŋá ru ídri rú ãlá ru ãko ãyĩkõ fẽlépi Ãdróŋá ní rá ri rú, ꞌdĩ ãzị́ ĩminí ngalé ĩꞌdi ị̃nzị̃jó úríndí sĩ rĩ ꞌi. 2 Lẽ ĩmi adru ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ drị̃ gá rĩ kí áni ku, wó ĩmi uja ĩmi ásị́ ĩꞌbã ĩmi ádrízã úꞌdí ru. Ĩmi dó sĩ icó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ nị̃jó ãzíla ị́jọ́ múké Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ amájó.

3 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mání rĩ sĩ, ma jọ la ĩmi ãlu-ãlu ní ꞌdĩ ꞌbã áni: ĩmi ũrã ị́jọ́ ĩmidrị́ gá rĩ kí ãmbógó ru ndẽ ꞌbá ãzí kí ị́jọ́ rá la ku, wó be la rá la ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ĩmidrị̂ ꞌbã adru amáŋá múké la trũ, ãꞌị̃táŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ sĩ. 4 Cécé ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ndú-ndú ꞌdĩ ꞌbã kí ụrụꞌbá ãlu idélé rĩ ꞌbã áni, ĩsélé ãlu-ãlu ꞌdĩ nga kí pírí ãzị́ ãlu la áyụ ku. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma gápi ꞌbá ũꞌbí ru Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá ꞌdĩ, ící ãma ụrụꞌbá ãlu rú. Ãma dó sĩ ꞌbá pírí ãni. 6 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru fẽlé ãma ní rĩ sĩ, fẽtáŋá ãmadrị̂ kí ndú-ndú. ꞌBá fẽtáŋá ị́jọ́ nábị̃ drị̂ jọjó rĩ drị́ rĩ fẽjó rĩ ꞌbã ayú ĩꞌdi cécé fẽlé ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ vú sĩ rĩ áni. 7 Drĩ adru ꞌbá íyóŋá ãni, lẽ ꞌbã nga ãzị́ la ásị́ pírí sĩ, jõ ꞌbá imbájó, lẽ ꞌbã imbá ímbátáŋá ásị́ pírí sĩ. 8 Drị̃ adru ꞌbá ꞌbã ãvá ingajó, ꞌbã nga ĩꞌdi ũkpó sĩ, jõku drĩ adru ãko fẽjó ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ kí ãzã kojó, lẽ ꞌbã fẽ ásị́ mgbã sĩ, drĩ adru adrujó drị̃lẹ́ ru, lẽ ꞌbã ce ꞌbá kí drị̃ ásị́ mgbã sĩ, ãzíla jõku ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó, ꞌbã iꞌda ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ.

Lẽtáŋá

9 Lẽtáŋá ꞌbã adru mũlũmbẽ kóru. Ĩngụ̃ ị́jọ́ ũnzí rĩ ũnzí, ĩmi ĩbĩ ĩmi ị́jọ́ múké rĩ vú gá. 10 Ĩꞌbã ásị́ ĩmi ãlu-ãlu drị̃ gá lẽtáŋá ádrị́pị rú rĩ sĩ. Ĩru ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá. 11 Ĩmi adru ũvú ku, wó ãvá ĩmi ãni úríndí drị̃ gá rĩ ꞌbã adru ũkpó ru sĩ ãzị́ ngajó Úpí nî. 12 Ĩmi adru ãyĩkõ sĩ ásị́ ꞌbãŋá ĩmidrị́ gá rĩ sĩ, ĩꞌbã ĩmi ásị́ ũkpó ru ũcõgõ agá, ãꞌị̃táŋá sĩ Ãdróŋá zịjó. 13 Ĩmi ale ãko ĩmĩ sĩ adrujó rĩ kí ꞌbá Ãdróŋá drị́ ãko lẽlépi rĩ kí abe. Ĩmi adru ĩndrã kóru ĩmi drĩdríŋĩ gá.

14 Ĩwi sụ̃sụ́ múké rĩ ꞌbá ĩminí ũcõgõ fẽlépi rĩ ꞌbanî. Ĩwi ĩꞌbaní sụ̃sụ́ múké rĩ áyụ, ĩwã kí ku. 15 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ ꞌbá uꞌálépi ãyĩkõ sĩ rĩ kí abe, ĩmi awá ꞌbá awálépi rĩ kí abe. 16 Ásị́sị́ŋá ĩmi uꞌájó rĩ ꞌbã ají kí ru ãlu, ĩmi uꞌá ãfó sĩ ku, wó ĩmi ãꞌị̃ ĩmi icíjó ꞌbá vụ̃rụ́lẹ́ rĩ kí abe ãlu. Ĩmi ịpị́ ĩmi sĩ ĩmi ꞌbãjó ụrụgá ĩmi drị̃ sĩ ku.

17 ꞌBá ãzí drĩ ĩmi idé ũnzí, ĩmi umvi ãrígọ́tị la vâ sĩ ĩꞌdi idéjó ũnzí ku. Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ị́jọ́ kí idélé ũndũwã sĩ ꞌbá pírí kí mẹ́lẹ́tị gá. 18 Drĩ icó rá wókõ mídrị́ sĩ mí ụ̃ꞌbị̃ uꞌálé ꞌbá pírí kí abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 19 Mâ wọ̃rị́ka, ĩmi ũfẽ ãrígọ́tị ku, wó kẹ̃jị́ la gá ĩmi aꞌbe ũmbã Ãdróŋá drị̂ ꞌbã de ị́jọ́ pírí kí nĩ. Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “Ma ãrígọ́tị la ũfẽ ma ꞌi, ãrígọ́tị ũfẽjó rĩ ị́jọ́ la má ãni,” ✡ Úpí jọ nĩ.

20 ꞌDĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá:

“Mî mẹ́rọ́ꞌbá drĩ adru ãbị́rị́ sĩ, lẽ ífẽ ĩꞌdiní ãko nalé;

ị̃yị́vị́ ndẽjó ĩꞌdi rá, lẽ ífẽ ĩꞌdiní ị̃yị́ mvụlé.

Ị́jọ́ míní idélé ĩꞌdiní ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ mi drị̃nzá fẽ ĩꞌdinî.” ✡

21 Ị́jọ́ ũnzí ꞌbã ndẽ jõ ĩmi ku, wó rá la ĩndẽ ị́jọ́ ũnzí rĩ ị́jọ́ múké rĩ sĩ.

13

ꞌBá drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó

1 ꞌBá pírí ꞌbã ị̃nzị̃ kí ị́jọ́ ꞌbá ũpi rú ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé rĩ, ãꞌdusĩku ãzị́táŋá ãzí ru ꞌbãlépi Ãdróŋá ꞌbã tị kóru la ꞌdáyụ ãzíla ãmbógó pírí kí Ãdróŋá ũꞌbã kí nĩ. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzị́táŋá ãmbógó sụ́rụ́ drị̃ celépi rĩ drị̂ kí gãlépi úmgbé rĩ, gã Ãdróŋá tị úmgbé, wó kí pángá ịsụ́ rá. 3 ꞌBá ũpi rú ụ̃rị̃ fẽlépi ꞌbá ị́jọ́ idélépi múké la ꞌbaní la yụ, wó rá la kí ụ̃rị̃ fẽ ꞌbá ị́jọ́ izalépi rĩ ꞌbanî. Ĩlẽ adrulé ꞌbá ũpi rú ꞌdĩ kí abe ị́jộ kóru, drị̃lẹ́mgbọ agá ụ̃rị̃ kóru yã? Lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌi ála ĩmi ị́jọ́ ꞌbã ãmbógó ru rá. 4 Ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ ĩmi ãni ị́jọ́ múké idélépi rĩ ꞌi. Wó ĩdrĩ ị́jọ́ iza rá, ĩmi uꞌá ụ̃rị̃ sĩ adru ménéŋá ĩꞌdidrị́ ũpũ drị́ ĩꞌdi ꞌbã drị́ gá rĩ ãzị̂ kóru la ku. Ĩꞌdi ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂, drị̃lẹ́ pángá Ãdróŋá drị́ ꞌbã ãzị́ ngalépi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbaní pángá fẽjó rĩ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ pịrị la ãmaní ãzị́táŋá ꞌbá ũpi rú ꞌdĩ ꞌbadrị́ gá rĩ kí arejó, adru ụ̃rị̃ pángá Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ la ku, wó vâ ị́jọ́ ãma ásị́ ꞌbã lũlé ãmaní rĩ sĩ.

6 ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ĩmĩ sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó rĩ ꞌi, ꞌbá ãzị́táŋá drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí ãtíꞌbó Ãdróŋá ãni la kî, kí ru fẽ pírí ãzị́ la ngajó. 7 Ĩfẽ ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní ãko ãlu-ãlu ĩmi trũ adrujó ĩꞌbaní rú rĩ ĩꞌbadrị́, drĩ adru mụ̃sọ́rọ̃ ĩfẽ ĩꞌdi, drĩ adru ãrútáŋá ĩfẽ ãrútáŋá, drĩ adru ị̃nzị̃táŋá, ĩfẽ ị̃nzị̃táŋá.

Ĩmi uꞌá lẽtáŋá sĩ ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ dó ãni rú

8 Ĩmi adru ị́jọ́ trũ ꞌbá ãzí abe ku, ndẽlépi pírí rá rĩ lẽtáŋá ĩminí ĩmi lẽjó rĩ ꞌi: ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã kãká lẽlépi rĩ idé ị́jọ́ pírí ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbo. 9 Ãzị́táŋá jọ íni, “Ínga ãwụ̃ ku, Íꞌdị ꞌbá ku, Mí ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ ku, Íta ꞌbá ãzí ꞌbã ãko vị́ ku,” ãzíla ãzị́táŋá ãzí drĩ adru cí yã áni, tra kí ru pírí ãzị́táŋá ãlu lẽtáŋá drị́ ꞌdĩ ụrụꞌbá gá, jọ dó, “Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.”✡ 10 ꞌBá lẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ trũ rĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌbá ãzí be la ꞌdáyụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽtáŋá ĩꞌdi ị́jọ́ pírí ãzị́táŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ãsị̃ŋá.

11 Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ãꞌdusĩku ĩnị̃ úꞌdîꞌda áyi sĩ adrujó ala gá ꞌdĩ rá, ꞌdĩ dó sáwã ĩminí sĩ angájó ụ́ꞌdụ́ gá rĩ ꞌi, ĩminí nị̃jó la rá ụ́ꞌdụ́ ãmadrị́ Ãdróŋá ꞌbã sĩ amụ́jó ãma pajó ũcõgõ ãmadrị̂ kí agá rĩ acá dó ãni rú ꞌbo, ndẽ dó ụ́ꞌdụ́ ándrá ãmaní ãꞌị̃táŋá ãmadrị̂ iꞌdójó rĩ rá. 12 Ị́nị́ la dó ukó-ukô ãngũ la lẽ ụwị́lé ụwị̂, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma uꞌbé kí ị́jọ́ ị́nị́ drị́ gá rĩ kí ãmvé ãma rụ́ ꞌdộ rá, ãma ụ̃sụ̃ ãma ụrụꞌbá gá ãko ãꞌdị́ drị́ gá ũmbã drị́ Ãdróŋá drị́ rĩ kí áyụ. 13 Ị́jọ́ ãmaní idélé rĩ ꞌbã adru kí ị́jọ́ ãngũ ule drị́ gá rĩ kî ꞌbã adru kí ụ̃mụ̃ sĩ ãná mvụjó ãwụ̃ idéjó ãzíla ĩmẽrãjó íwá sĩ, adrujó ãwụ́ꞌbá ru, ãwãŋá ãzíla uꞌájó ãjã sĩ rĩ kí ku. 14 Ĩꞌdụ ãko ãꞌdị́ drị́ gá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ kî, ãzíla lẽ ĩmi aꞌbe ị́jọ́ ũrãŋá ị́jọ́ ũnzí ụrụꞌbá drị́ gá rĩ drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí abe rĩ cã.

14

ꞌBá ãꞌị̃táŋá agá ũkpó kóru rĩ kí ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ũkpó rĩ abe

1 Ĩmi aꞌị́ ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ũkpó kóru ꞌdĩ kí, ãzíla ĩlị ị́jọ́ kí drị̃ gá ũrãtáŋá ĩꞌba ãni múké yã jõku ũnzí yã rĩ sĩ ku. 2 ꞌBá ãzí rĩ ꞌbã ãꞌị̃táŋá ꞌbãngá ru ãko pírí kí najó. Wó ꞌbá ãꞌị̃táŋá ĩmbíráŋá rĩ la ꞌbãngá ĩꞌdidrị̂ sĩ tẹ́bị́ ịnị rĩ kí na áyụ ũrãtáŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ. 3 ꞌBá ãko pírí nalépi rĩ ꞌbã ide ꞌbá nalépi la ku rĩ ku, wó ꞌbá ãko kí ũpẽlépi ũpẽ-ũpẽ rĩ ꞌbã lị vâ ꞌbá ãko pírí nalépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ãꞌị̃ ĩꞌdi rá. 4 Mi ãꞌdi ꞌi ꞌbá ãzí Ãdróŋá ꞌbã ãtíꞌbó ru rĩ kí ị́jọ́ lịjó? Ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ Ãdróŋá be. ꞌBã lũ ĩꞌbaní kí ị́jọ́ ũnzí jõku múké idé rĩ gá nĩ. Ũkpõ ĩꞌdidrị̂ la kí ãzã ko ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ idéjó nĩ.

5 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní ũrãjó la ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ ãlá ru ndẽ ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ kí rá rĩ áni, ãzí rĩ kí jọ la ụ́ꞌdụ́ kí ꞌbãngá trũtrũ, ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ ꞌbá adrujó ala gá rĩ ꞌi. 6 ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbãlépi ụ́ꞌdụ́ ãmbógó ru rĩ ĩꞌdi ꞌbã la sĩ Úpî ị̃nzị̃jó, ãzíla ꞌbá ĩzá nalépi rĩ la ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní ãkónã ꞌdã sĩ, ꞌbá vâ ĩzá nalépi ku rĩ la ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá nî. 7 Ãma uꞌá ídri sĩ rụ́kụma fẽjó Ãdróŋá nî ãzíla ãma ãzí drĩ drã rá, drã ĩꞌdi vúŋá sĩ ku. 8 Ãmaní uꞌá agá ĩdrĩ sĩ, ãma uꞌá ãyĩkõ fẽjó Úpí nî ãzíla ãdrĩ drã rá ãma sĩ mụ Úpí rụ́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ kí drã be kí Úpí ãni. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ drã rá, angá ídri rú ãzíla ĩꞌdi dó sĩ adru Úpí ru ꞌbá ídri rĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá drãlépi rá rĩ abe. 10 Mi ị́jọ́ lị mí ádrị́pị drị̃ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Mi mịfị́ su mí ádrị́pị ụrụꞌbá gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Lẽ ãnị̃ kí rá ꞌbá ãlu-ãlu la drụ́zị́ mụ pá tulé úmvúke Ãdróŋá sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃lẹ́ gá rá. 11 Ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ,

“ ‘Ãndá mâ adrujó Ãdróŋá ídri rĩ áni,’ Úpí jọ rá,

‘ꞌBá pírí kí mụ drụ́zị́ ãja tị̃lé áma drị̃lẹ́ gá

ãzíla ꞌbá ãlu-ãlu la mụ ị́jọ́ vú nzelé Ãdróŋá ꞌbã mũkẽ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã tị sĩ.’✡”

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma kí ãlu-ãlu mụ pá tulé ị́jọ́ vú nzejó Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ãma drị̃ gá.

13 Lẽ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãlị kí ị́jọ́ ãma drị̃ gá ku. Ị́jọ́ múké rĩ lẽ ãndre ácị́ŋá ãmadrị́ ãma drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã atrị ãmã ádrị́pị ãzí ní gẹ̃rị̃ ãꞌị̃táŋá drị́ gá rĩ ku. 14 Ánị̃ rá ãzíla ãndá-ãndá ru, ma ꞌi ãzị́táŋá Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ ãko ãzí nalé nãnã ĩꞌdi agá ũnzí la ꞌdáyụ. Wó ꞌbá ãzí drĩ ãꞌị̃ la ĩꞌdiní rĩ gá ãko ꞌdã ũnzí, ꞌbá ꞌdã áni rĩ gá ãko ꞌdã ĩꞌdiní ũnzi ãndá. 15 Ãko míní nalé rĩ drĩ mî ádrị́pị ní ũcõgõ fẽ ásị́ gá rá, ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ adru lẽtáŋá drị́ gá rĩ ꞌi ku. Ãko míní nalé rĩ ꞌbã fẽ aꞌdéŋá mí ádrị́pị Kúrísĩtõ ꞌbã sĩ drãjó ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ rĩ ní ku. 16 Ífẽ ãko míní ũrãlé ĩꞌdi múké rĩ ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá ũnzí ku. 17 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ agá rĩ adru lú ãko nalé nãnã rĩ ãni ãzíla mvụlé mvụ̃-mvụ̃ rĩ ꞌbã áni ku, wó ĩꞌdi adrujó ị́jọ́ ũnzî kóru ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla ãyĩkõ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ. 18 Ãꞌdusĩku ꞌbá ãzị́ ngalépi Kúrísĩtõ drị́ gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ rĩ, ĩꞌdi ãyĩkõ fẽ Ãdróŋá nî, ãzíla ꞌbá kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí ãꞌị̃ ãzíla ãtị̃ rá.

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãꞌbã kí ũkpõ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ajílépi rĩ kí idéjó, ãzíla ị́jọ́ icólépi ãmaní ũkpõ fẽlépi ãꞌị̃táŋá ãmadrị̂ agá ꞌdĩ kí idéjó. 20 Lẽ ãꞌdị kí ãzị́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ãko ãma nalé nãnã rĩ sĩ ku; ãkónã pírí kí ãlá ru. Wó adru múké ku míní ãko mî ádrị́pị ꞌbã nalé ku rĩ najó sĩ ĩꞌdiní fẽjó aꞌdéjó ị́jọ́ ũnzí gá. 21 Ĩꞌdi múké ãndânĩ míní ĩzá najó ku, íwá mvụjó ku ãzíla ãko ãzí ndú míní idélé fẽlépi la mî ádrị́pị ní sĩ aꞌdéjó rĩ. 22 Ídrĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ ãko nalé nãnã rĩ kí sĩ, ꞌbã adru ĩmi drĩdríŋĩ gá Ãdróŋá be, ꞌbá drĩ ru ị́jọ́ lị cénĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú. 23 Wó ásị́ la drĩ ãbã ãko ĩꞌdi bã nalé rĩ sĩ, Ãdróŋá lị ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ꞌbo, ĩꞌdi ꞌbã najó la rá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ adru ãꞌị̃táŋá sĩ ku. Ãko pírí idélé ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí.

15

Gbíyã múké uꞌájó ꞌbá abe rĩ

1 Ãma ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ũkpó ru ꞌdĩ, lẽ ãko ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ũkpõ kóru ꞌdĩ kí ãzã sĩ pá tujó ũkpó ru ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ agá, lẽ ãma ịpị́ kí ãma ku. 2 Lẽ ãfẽ kí ãyĩkõ ꞌbá ãma jĩránĩ rú ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌbaní idélé múké rĩ sĩ, ála sĩ kí sị ũkpó ru ãꞌị̃táŋá agá. 3 Ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ fẽ ándrá ĩꞌdiní ãyĩkõ cénĩ-cénĩ rú ku, cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “Úꞌdáŋá ꞌbá kí ĩmi uꞌdájó rĩ, ri kí áma uꞌdálé.” ✡ 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ándrá sĩlé údu rĩ úsĩ ĩꞌdi sĩ ãma imbájó ãmaní sĩ ị́jọ́ tajó, ãzíla ásị́ ꞌbãjó ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã ãma ásị́ imbájó tẽjó la rĩ áni.

5 Lẽ Ãdróŋá ásị́ tẽŋá ãzíla ásị́ imbáŋá ꞌdị́pị ꞌbã fẽ ĩminí úríndí ĩminí sĩ ĩmi icíjó ĩmi drĩdríŋĩ gá, ĩminí sĩ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ vú bĩjó. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó sĩ Ãdróŋá ní dị̃zã fẽ ásị́ ãlu sĩ ãzíla tị ãlu sĩ, ꞌdĩ Ãdróŋá Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã Átẹ́pị ꞌi.

Ị́jọ́ mgbã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní rĩ

7 Ĩmi aꞌị́ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá cécé Kúrísĩtõ ꞌbã ĩmi aꞌị́lé rĩ áni, ĩmi dó sĩ dị̃zã fẽ Ãdróŋá ní. 8 Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ Kúrísĩtõ ꞌbã amụ́jó ãtíꞌbó ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní sĩ iꞌdajó la ꞌbá ꞌbaní Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ ĩꞌdi ãndá, uja ĩꞌdi ku. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbã fẽ kí rú sĩ Ãdróŋá ní dị̃zã ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni,

“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma ími rụ́ ịcụ́ ꞌbá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá;

Ma vâ úngó ími rụ́ ịcụ́jó ꞌdĩ kí ngo.” ✡

10 Jọ vâ ị̃dị́,

“Ãyĩkõ ꞌbã fụ ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe.” ✡

11 Jọ vâ ị̃dị́,

“Ĩmi ịcụ́ Úpí ꞌi, ĩmi pírí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ,

ĩngo úngó ị́cụ́ŋá drị̂ ĩmi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ.” ✡

12 Ãzíla nábị̃ Ĩsáyã jọ vâ ị̃dị́,

“Drị̃lẹ́ Yésẽ drị́ gá rĩ la ãfũ amụ́lé adrulé Úpí ru sụ́rụ́ kí drị̃lẹ́ gá;

ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí ásị́ ꞌbã ĩꞌdi drị̃ gá.” ✡

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ãmaní sĩ ásị́ tị̃jó drị̃ la gá rĩ ꞌbã fẽ ãyĩkõ ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩmi ásị́ gá, ĩminí ãꞌị̃táŋá ꞌbãjó drị̃ la rĩ sĩ ĩmi dó sĩ ga tré, ĩminí ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi agá ũkpõ Úríndí Ãlá rĩ drị́ rĩ sĩ rĩ ꞌi.

Ãzị́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ngalé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní rĩ

14 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ áma ãmgbã ũrã ãndá, ị́jọ́ múké ĩmi agá tré cí, ĩmi nị̃táŋá ca rá ãzíla ĩmi icó rá ĩminí ĩmi imbájó ĩmi drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ. 15 Wó wárãgã ꞌdĩ agá ꞌdâ ásĩ ị́jọ́ ãzí rĩ kí tọndọlọ ĩmi rụ̂lé sĩ ĩmi igájó ị̃dị́, ãꞌdusĩku Ãdróŋá fẽ mání lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ sĩ adrujó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru rĩ gá nĩ. 16 Pẽ ma adrujó ãtíꞌbó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãni ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní ãzị́ ngajó átáló ru ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũjó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌba acá kí ídétáŋá Ãdróŋá ꞌbã ãꞌị̃lé rá rĩ rú Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã kí ꞌbãjó ãlá ru rĩ sĩ.

17 Ị́jọ́ mání áma icíjó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ be rĩ sĩ, má icó dó sĩ áma ịpị́lé ãzị́ mání ngalé Ãdróŋá ní rĩ sĩ rá. 18 Má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ãzí jọjó ku, pẽ lú ị́jọ́ Kúrísĩtõ ꞌbã idélé má rụ̂ sĩ, sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị̃ cejó Ãdróŋâ nị̃jó rĩ ꞌi. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ gẹ̃rị̃ mání ị́jọ́ jọjó rĩ agâ sĩ ãzíla ãko mání idélé rĩ kí sĩ ĩndĩ. 19 ꞌDĩ ũkpó ícétáŋá ãni ãzíla ị́jọ́ tálí ru ꞌdĩ ꞌbadrị́ ũkpõ Úríndí Ãlá rĩ drị́ gá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mání acị́ agá angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá kpere Ị̃lị̃rị̃kámụ̃ gá, má ũlũ ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi. 20 Ị́jọ́ ãmbógó áma ásị́ gá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ rĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó ãngũ sĩ ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ arejó ku rĩ gá, adru sĩ jó ãzí úꞌdí la ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãjó sịjó ꞌbá ãzí ꞌbã sịlé nĩ la drị̃ gá ku. 21 Cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni,

“ꞌBá ꞌbaní drĩ ĩꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ũlũjó ku rĩ kí mụ ndrelé la rá,

ãzíla ꞌbá ị́jọ́ arelépi drị̃ la gá ku rĩ kí mụ ífí la nị̃lé rá.” ✡

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽlépi la, pâlé ũꞌbí ru âtrị áma drị̃ mụjó ĩmi rụ̂lé cí ꞌdĩ.

Ãcị̃ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã itúlé mụjó Rụ́mị̃ gá rĩ

23 Wó úꞌdîꞌda rĩ gá ãzị́ ãzí mání ngalé ãngũ ꞌdõ gá ꞌdộ la yụ, ãzíla ílí ũꞌbí alịlépi ꞌdĩ kí agá áꞌbã áma ásị́ lẽjó mụjó ĩmi andréjó. 24 Áꞌbã ásị́ álẽ ĩmi ndrelé mání mụ agá Sị̃pẹ́yị̃nị̃ gá, ĩmi dó sĩ áma ãzã ko gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ mání mụ agâlé, ꞌdĩ mání úꞌáŋá ĩmi abe rĩ ãjị́ ꞌbị̃jó were ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá. 25 Wó úꞌdîꞌda ma mụ mụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá mụjó ãzí ngajó ꞌbá ãlá Ãdróŋá ãni rĩ kí abe. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá kãnị́sã ãngũ Mãkẽdónĩyã gá ãzíla Ãkáyã gá ꞌdĩ uꞌá kí ãyĩkõ sĩ, tra kí ãko ꞌbá ãlá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzí lẽmẽrí rĩ kí ãzã kojó. 27 Uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ĩꞌbã kí ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku fẽ kí ãko ĩꞌbã kí adrujó ĩꞌba abe rĩ kí cénĩ. Ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ drị̃ kí ãko múké Úríndí Ãdróŋá drị̂ kí ale ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí abe rá, ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí lẽ ꞌbã ko kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ãzã ãko ayúlé ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ kí sĩ. 28 ꞌDã ꞌbã vúlé gá ádrĩ ãzị́ ꞌdĩ de ꞌbo, ãzíla áfẽ dó séndẽ tralé rĩ kí pírí ĩꞌbadrị́ ꞌbo, ma dó mụ mụlé Sị̃pẹ́yị̃nị̃ gá ãzíla ma dó mụ ĩmi undré trũ gẹ̃rị̃ ꞌdã gâ sĩ. 29 Ánị̃ rá mání mụ agá ĩmi rụ̂lé, ma mụ mụlé ásị́ ị̃gbẹ̃ Kúrísĩtõ drị́ calépi rá rĩ trũ.

30 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ sĩ ãzíla lẽtáŋá Úríndí Ãlá rĩ drị̂ sĩ, ĩmi icí ĩmi mání Ãdróŋá zịjó ũkpõ sĩ. 31 Ĩzị mání Ãdróŋá sĩ áma pajó ꞌbá ãꞌị̃lépi ku Yụ̃dị́yã gá ꞌdĩ kí drị́ gá ãzíla ãzị́ mání mụlé idélé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ꞌbá ãlá ꞌdãá rĩ abe rĩ ꞌbã ãꞌị̃ kí rú sĩ rá. 32 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó sĩ mụ amụ́lé ĩmi rụ́ ꞌdõlé ãyĩkõ sĩ ãzíla uꞌá ĩmi abe sĩ avị́jó Ãdróŋá ní lẽlé rĩ ꞌbã áni. 33 Úꞌdîꞌda Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌdị́pị ꞌbã adru ĩmi abe pírí. Ámĩnã.

16

Páwụ̃lọ̃ zị ꞌbá pírí kí cící

1 Álẽ jọlé la ĩminí ãmã ámvọ́pị Fị́bị̃ ꞌbá ãzị́ ãzã kolépi kãnị́sã Kẽnĩkẽríyã gá rĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá múké la. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma ĩmi zị ĩꞌdi aꞌị́jó Úpí agá ꞌbá ãlá ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru ãzíla ĩꞌdi ãzã kojó ãko ãzã koma rú ĩꞌdi ꞌbã aꞌị́lé ĩmidrị́ ꞌdĩ kí sĩ, ri ándrá adrulé ãzã koma rú ꞌbá ũꞌbí ꞌbanî ãzíla mání ĩndĩ.

3 Ĩzị mání Pĩrĩsílã kí Ãkúwílã be cící, ꞌdĩ kí ꞌbá ãma sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ kî. 4 Nze kí ru ídri ãjị́ áma ị́jọ́ sĩ. Adru ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku, wó kãnị́sã pírí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị́ gá rĩ kí vâ sĩ ãyĩkõ sĩ kí ị́jọ́ sĩ.

5 Ĩzị vâ ꞌbá pírí ru tralépi kãnị́sã ĩꞌbadrị́ lị́cọ́ gá rĩ agá rĩ kí cící, ĩzị mâ wọ̃rị́ mání lẽlé ambamba Ĩpãyĩnétõ ándrá ꞌbá drị̃drị̃ acálépi ꞌbá Kúrísĩtõ ãni la rú Ásĩyã gá rĩ ꞌi cící.

6 Ĩzị mání Mãríyámũ ãzị́ ngalépi ũkpó sĩ ĩminí rĩ ní ĩndĩ.

7 Ĩzị mání Ãndrõníkã kí Yũníyã * be cící, kí mâ kãká ru ãzíla má be mãbụ́sụ̃ gá rĩ kî. ꞌBá ụ̃pị́gọ́ŋá rú rĩ nị̃ kí kí lọ́lọ́, ãzíla kí ándrá Kúrísĩtõ agá mání drị̃drị̃.

8 Ĩzị Ãmũfũlíyátõ mání lẽlé Úpí agá rĩ ní cící.

9 Ĩzị vâ mání Ũrĩbánõ, ãma sĩ ãzị́ Kúrísĩtõ drị̂ ngajó ĩꞌdi trũ ãzíla Sĩtãkúsĩ ꞌbá mâ lẽlé mâ wọ̃rị́ ru rĩ ꞌbaní cící.

10 Áfẽ vâ zịtáŋá Ãpẽlésĩ ní, ꞌbá ụ̃ꞌbị̃lé ãzíla ãꞌị̃lé Kúrísĩtõ agá rá rĩ ní cící, ãzíla ĩzị vâ ꞌbá lị́cọ́ Ãrĩsĩtõbúlõ drị̂ agá rĩ kí cící ĩndĩ.

11 Ĩzị vâ Hẽrõdĩyánõ ꞌbá kí mâ kãká ru rĩ ãzíla ꞌbá Kũrĩsĩtíyánĩ rú Nãrĩkísõ drị́ko gá rĩ abe cící.

12 Ãzíla áfẽ vâ zịtáŋá Trũfénã ꞌbaní Trũfósã be cící, ꞌdĩ kí ũkú ãzị́ ngalépi Úpí drị́ ũkpó sĩ rĩ kî, ãzíla ĩzị vâ mâ wọ̃rị́ mání lẽlé ambamba Pẽrĩsísĩ ũkú vâ ãzị́ ngalépi Úpí ní ambamba rĩ cící ĩndĩ.

13 Ázị Rũfúsĩ pẽlé ndú ãzị́ Úpí drị̂ agá rĩ cící, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ãndrẽ áma tãmbalépi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị ru rĩ cící.

14 Ázị Ãsũnĩkũrítõ ꞌi, Fĩlẽgónĩ ꞌi, Hãmésĩ ꞌi, Pãtrõbásĩ ꞌi, Hẽrĩmásĩ ꞌi ãzíla Kũrĩsĩtíyánĩ ĩꞌba abe ꞌdĩ kí cící.

15 Ázị Fĩlõlõgásĩ ꞌi ãzíla Jụ́lị́yã ꞌi, Nẽríyã kí ĩꞌdi ꞌbã ámvọ́pị be, Ũlĩmbásĩ ꞌi, ãzíla ꞌbá pírí Ãdróŋá ãni ĩꞌba rụ́ ꞌdãá rĩ abe cící.

16 Ĩzị ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá ãlu-ãlu ásị́ pírí sĩ, kãnị́sã pírí Kúrísĩtõ ãꞌị̃lépi rĩ fẽ kí ĩꞌbã zịtáŋá ĩminí pírí.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ímbátáŋá ãsị̃jó rĩ

17 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́, ĩmi adru mịfị́ trũ ꞌbá ꞌbá kí awalépi ꞌdĩ kí sĩ, kí ꞌbá kí ãꞌị̃táŋá uja sĩ mụjó ímbátáŋá ãꞌị̃lé ꞌbo rĩ ujajó, ĩmi ĩdã ĩmi ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ nga kí ãzị́ Úpí ãma ãni Kúrísĩtõ drị́ rĩ ku, kí así rá la kụ̃bụ̃ ĩꞌbadrị̂ sĩ, ị́jọ́ ãfũlépi ãlápítí ru ãzíla ũré ꞌdĩ kí sĩ, kí ꞌbá ị́jộ kóru ꞌdĩ kí ásị́ ulé. 19 ꞌBá pírí are kí ị́jọ́ ĩminí ꞌbá tị arejó rĩ ꞌbã ị́jọ́ rá, ãyĩkõ fụ ma ĩmi ị́jọ́ sĩ ambamba. Wó álẽ ĩmi adru nị̃táŋâ trũ ị́jọ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ mũkẽ ĩꞌdidrị̂ agá, ãzíla ĩmi adru ị́jọ́ ũnzî kóru. 20 Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã ꞌdị́pị la Sĩtánĩ aco vụ̃rụ́ ĩmi pálé gá. Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

21 Tị̃mị̃tị́yọ̃ ãzị́ ngalépi má be rĩ zị ĩmi pírí cící, Lụ̃kị́yã ꞌi, Yásõnĩ ꞌi ãzíla Sõsĩpãtérõ ꞌi mâ kãká ru rĩ abe zị kí ĩmi pírí cící.

22 Ma ꞌi Tẹ̃rị̃tị́yọ̃ wárãgã ꞌdĩ sĩlépi rĩ zị ĩmi ꞌbá Úpí agá ꞌdĩ kí pírí cící.

23 Gáyõ ãmụ́ aꞌị́lépi ma trũ ãzíla kãnị́sã ꞌdộ cí rĩ ꞌbã sĩ ãyĩkõ ịsụ́jó ĩꞌdi agá rĩ, fẽ vâ zịtáŋá ĩmi zịjó pírí cící.

Ĩrásĩtõ drị̃lẹ́ ãzị́ ngalépi ꞌbá abe ĩrá tãmbajó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ drị́ gá rĩ ãzíla ãma ádrị́pị Kõwãrítõ ãma lẽlépi ambamba rĩ fẽ vâ ĩminí zịtáŋá ĩndĩ. [ 24 Ásị́ ị̃gbẹ̃ ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adru ĩmi pírí abe. Ámĩnã.] †

25 Ĩmi ị̃nzị̃ Ãdróŋâ rụ́ ĩꞌdi ꞌbã icójó ĩmi ꞌbãjó ũkpó ru ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá mání ũlũlé rĩ sĩ, ãzíla úri ándrá ị́jọ́ zị̃lẹ́ zị̃-zị̃ ꞌdĩ zị̃lé údu ílí ũꞌbí ru. 26 Wó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌdîꞌda ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ají dó ĩꞌdi tọndọlọ ãmvé ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí sĩlé ãzị́táŋá Ãdróŋá uꞌálépi jã ꞌdâ rĩ drị́ gá rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sụ́rụ́ pírí ꞌbã ãꞌị̃ dó sĩ ĩꞌdi ꞌi, ãzíla ꞌbã are kí sĩ tị la benĩ. 27 Ãdróŋá ũndũwã ꞌdị́pị ní dị̃zã ꞌbã adru jã ꞌdâ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agâ sĩ. Ámĩnã.

✡ 1:17 1:17 Hãbãkụ́kị̃ 2:4

✡ 2:6 2:6 Zãbụ́rị̃ 62:12; Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 24:12

✡ 2:24 2:24 Ĩsáyã 52:5; Ị̃zẹ̃kẹ́lị̃ 36:22

✡ 3:1 3:1 Rụ́mị̃ 9:4-5

✡ 3:4 3:4 Zãbụ́rị̃ 51:4

* 3:8 3:8 Ị́jọ́ vásĩ 3:1-8 gá ꞌdĩ umvitáŋá la Rụ́mị̃ 6 gá.

✡ 3:12 3:12 Zãbụ́rị̃ 14:1-3; 53:1-3; Ị́kị̃lị̃zẹ̃sị̃tị̃ 7:20

✡ 3:13 3:13 Zãbụ́rị̃ 5:9

✡ 3:13 3:13 Zãbụ́rị̃ 140:3

✡ 3:14 3:14 Zãbụ́rị̃ 10:7

✡ 3:17 3:17 Ĩsáyã 59:8

✡ 3:18 3:18 Zãbụ́rị̃ 36:1

✡ 4:3 4:3 Íꞌdóŋá 15:6

✡ 4:8 4:8 Zãbụ́rị̃ 32:1-2

✡ 4:17 4:17 Íꞌdóŋá 17:5

✡ 4:18 4:18 Íꞌdóŋá 15:5

✡ 7:7 7:7 Ãfũŋá 20:17; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:21

✡ 8:36 8:36 Zãbụ́rị̃ 44:22

✡ 9:7 9:7 Íꞌdóŋá 21:12

✡ 9:9 9:9 Íꞌdóŋá 18:10, 14

✡ 9:11-12 9:11-12 Íꞌdóŋá 25:23

✡ 9:13 9:13 Mãlákĩ 1:2-3

✡ 9:15 9:15 Ãfũŋá 33:19

✡ 9:17 9:17 Ãfũŋá 9:16

✡ 9:20 9:20 Ĩsáyã 29:16; 45:9

✡ 9:25 9:25 Hõséyã 2:23

✡ 9:26 9:26 Hõséyã 1:10

✡ 9:28 9:28 Ĩsáyã 10:22-23

✡ 9:29 9:29 Ĩsáyã 1:9

✡ 9:33 9:33 Ĩsáyã 8:14; 28:16

✡ 10:5 10:5 Lẹ́vị̃ 18:5

✡ 10:6 10:6 Ãzị́táŋá Amviŋá 30:13

✡ 10:7 10:7 Ãzị́táŋá Amviŋá 30:13

✡ 10:8 10:8 Ãzị́táŋá Amviŋá 30:14

✡ 10:11 10:11 Ĩsáyã 28:16

✡ 10:13 10:13 Yọ́wẹ̃lị̃ 2:32

✡ 10:15 10:15 Ĩsáyã 52:7

✡ 10:16 10:16 Ĩsáyã 53:1

✡ 10:18 10:18 Zãbụ́rị̃ 19:4

✡ 10:19 10:19 Ãzị́táŋá Amviŋá 32:21

✡ 10:20 10:20 Ĩsáyã 65:1

✡ 10:21 10:21 Ĩsáyã 65:2

✡ 11:3 11:3 1 Ũpĩ 19:10, 14

✡ 11:4 11:4 1 Ũpĩ 19:18

✡ 11:8 11:8 Ãzị́táŋá Amviŋá 29:4; Ĩsáyã 29:10

✡ 11:10 11:10 Zãbụ́rị̃ 69:22-23

✡ 11:27 11:27 Ĩsáyã 59:20-21; 27:9; Yẽrẽmíyã 31:33-34

✡ 11:34 11:34 Ĩsáyã 40:13

✡ 11:35 11:35 Yọ́ꞌbụ̃ 41:11

✡ 12:19 12:19 Ãzị́táŋá Amviŋá 32:35

✡ 12:20 12:20 Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 25:21-22

✡ 13:9 13:9 Ãfũŋá 20:13-15, 17; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:17-19, 21; Lẹ́vị̃ 19:18

✡ 14:11 14:11 Ĩsáyã 45:23

✡ 15:3 15:3 Zãbụ́rị̃ 69:9

✡ 15:9 15:9 2 Sámụ̃wẹ̃lị̃ 22:50; Zãbụ́rị̃ 18:49

✡ 15:10 15:10 Ãzị́táŋá Amviŋá 32:43

✡ 15:11 15:11 Zãbụ́rị̃ 117:1

✡ 15:12 15:12 Ĩsáyã 11:10

✡ 15:21 15:21 Ĩsáyã 52:15

* 16:7 16:7 Yũníyã bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí agá ála umve la Jụ́lị́yã ꞌi.

† 16:24 16:24 Vásĩ 24 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.

1 Kọ̃rị̃nị́tọ̃

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Kọ̃rị̃nị́tọ̃

gá rĩ ꞌbaní drị̃drị̃ rĩ

1

Páwụ̃lọ̃ zị Kũrĩsĩtíyánĩ táwụ̃nị̃ Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ kí cící

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́, ma Páwụ̃lọ̃ Ãdróŋá ꞌbã pẽlé lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ ụ̃pị́gọ́ŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ áni rĩ drị́, ãzíla Sõsĩténõ ãmã ádrị́pị rú rĩ drị́. 2 Ásĩ wárãgã ꞌdĩ ꞌbá Ãdróŋá ãni kãnị́sã Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ ꞌbanî. ꞌBá ꞌdĩ kí Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũpẽlé ndú Ãdróŋá nî, ãzíla umvelé ꞌbãlé ãlá ru ꞌbá pírí ãngũ pírí gá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãmã Úpí ru ꞌdĩ ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ kî.

3 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru, ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Páwụ̃lọ̃ fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá nî

4 Ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní lẽtáŋá uyaŋâ kóru ĩꞌdiní fẽlé ĩminí Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ sĩ rĩ sĩ. 5 Ãꞌdusĩku ĩminí ĩmi icíjó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ be rĩ sĩ ĩmi acá dó málĩ ꞌdị́pị gẹ̃rị̃ pírí sĩ, ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ kí agá ãzíla nị̃táŋá pírí sĩ. 6 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãmaní vú nzelé Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ iꞌda dó ru ĩmi agâ sĩ ꞌbo. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmĩ ĩcẽ fẽtáŋá Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãzí fẽlé ĩminí la ku, ĩminí ásị́ tị̃ agá ásị́ pírí sĩ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã iꞌdaŋá tẽjó. 8 Ĩꞌdi ĩmi ꞌbã ũkpó ru kpere ãsị̃ŋá gá, ĩmi dó sĩ adru ị́jộ kóru ụ́ꞌdụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ. 9 Ãdróŋá ĩmi umvelépi sĩ tị icíjó Ngọ́pị̃ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ be rĩ ĩꞌdi ãꞌị̃táŋâ trũ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rá ĩcẽŋâ kóru.

Awaŋá Kũrĩsĩtíyánĩ Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ ꞌbadrị̂

10 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ rụ́ sĩ, ĩmi pírí ĩjọ ị́jọ́ tị ãlu sĩ. Ĩmi awa dó sĩ ĩmi ku, ãzíla ĩmi dó sĩ tị icí ásị́ ãlu sĩ ãzíla ũrãtáŋá ãlu sĩ ị́jọ́ kpị sĩ.

11 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ꞌbá ãzí Kị̃lọ́yị̃ drị́ko gá la lũ kí mání, ĩmi ãwã ĩmi drĩdríŋĩ gá ãwã-ãwã. 12 Ị́jọ́ mání jọlé rĩ ĩꞌdi íni: ꞌbá ãzí kí jọ la, “Ãma Páwụ̃lọ̃ ãni,” ãzí rĩ kí jọ la, “Ãma Ãpọ́lọ̃ ãni,” ãzí rĩ kí jọ la, “Ãma Kéfã ãni,” ãzíla ãzí rĩ kí jọ la, “Ãma Kúrísĩtõ ãni.”

13 Âwa dó Kúrísĩtõ ꞌbo yã? Îpa Páwụ̃lọ̃ mũsãláꞌbã sị́ gá ĩmi ị́jọ́ sĩ rá yã? Ĩbĩ bãbụ̃tị́zị̃ Páwụ̃lọ̃ rụ́ sĩ rá yã? 14 Má uꞌá ãyĩkõ sĩ mání ꞌbá ãzí ní bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó ku rĩ sĩ, pẽ lú Kũrísĩpõ kí Gáyõ be. 15 ꞌBá ãzí icó dó sĩ jọlé la ĩbĩ bãbụ̃tị́zị̃ áma rụ́ sĩ la ku. 16 (Ãndá, áfẽ vâ bãbụ̃tị́zị̃ rá la ꞌbá Sĩtéfãnãsĩ drị́ko gá rĩ ꞌbanî, ꞌdã ꞌbã drị̃ gâ sĩ má igá dó áfẽ bãbụ̃tị́zị̃ ꞌbá ãzí ní rá la ku.) 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ pẽ áma tị bãbụ̃tị́zị̃ fẽlé la ku, wó ị́jọ́ mgbã ũlũjó adru ị́jọ́ ũndũwã ꞌbá drị̂ sĩ ku, fẽjó la drãŋá Kúrísĩtõ drị́ gá mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ꞌbã acá sĩ ũkpõ kóru ku.

Kúrísĩtõ ĩꞌdi ũndũwã ãzíla ũkpõ Ãdróŋá drị̂

18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, drã Kúrísĩtõ drị́ gá mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ĩꞌdi iꞌdá aza rú ꞌbá ị̃lị̃kị̃lépi ị̃lị̃kị̃ rĩ ꞌbanî, wó ãma tá gápi palé rá ꞌdĩ ꞌbaní ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ rĩ. 19 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni,

“Ma ũndũwã ꞌbá ũndũwã rú rĩ drị̂ andi rá,

ãzíla ma nị̃táŋá ꞌbá nị̃táŋâ trũ rĩ ꞌbã bụ́lụ́ gá.” ✡

20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌBá ũndũwã rú rĩ kí dó íngõlé yã? ꞌBá nị̃táŋâ trũ rĩ kí dó íngõlé yã? Jõku ꞌbá nị̃táŋâ trũ ị́jọ́ ũkpó ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ kí íngõlé yã? Ãdróŋá ꞌbã ũndũwã ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá rĩ aza rú ku yã?

21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũndũwã Ãdróŋá drị́ rĩ sĩ, ꞌbá nị̃ kí Ãdróŋá ũndũwã ĩꞌbadrị́ ꞌbádrị̂ sĩ ku. Kẹ̃jị́ la gá Ãdróŋá pẽ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní umvelé aza rú ãmaní ũlũlé rĩ ayúlé sĩ ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ kí pajó.

22 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ lẽ kí ícétáŋá, ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ * rú rĩ kí ũndũwã ndrụ̃. 23 Wó ãma Kúrísĩtõ ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ị́jọ́ ũlũ, ĩꞌdi kúmũ rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî, ãzíla aza rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî. 24 Wó ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã umvelé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú rĩ ꞌbaní Kúrísĩtõ ĩꞌdi ũkpó ãzíla ũndũwã Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌi. 25 Ị́jọ́ iꞌdálépi Ãdróŋâ ꞌbã rĩ aza rú rĩ, ĩꞌdi ũndũwã rú ndẽ ꞌbá ꞌbã ũndũwã rá, ị́jọ́ iꞌdálépi Ãdróŋá ꞌbã rĩ ũkpó ãkõ rú rĩ ndẽ ũkpõ sĩ ꞌbá ꞌbã ũkpõ rá.

26 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi ũrã drĩ ĩmi ándrá íngoní Ãdróŋá ꞌbã ĩmi umvejó rĩ sĩ. Ĩmi ũꞌbí adru kí ándrá ũndũwã rú, rụ̂kụma trũ ãzíla ũkpó trũ ꞌbá kí mịfị́ gá ku. 27 Ãdróŋá ũpẽ ꞌbá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ ꞌbaní ꞌbãlé ífí kóru rĩ kí drị̃nzá fẽjó ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbanî, Ãdróŋá ũpẽ vâ ꞌbá ũkpõ kóru rĩ kí drị̃nzá fẽjó ꞌbá ũkpó trũ rĩ ꞌbanî. 28 Ãdróŋá ũpẽ ꞌbá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbã kí sụ̃sụ́ wilé rá, ãzíla idelé ide-idê ãzíla ĩꞌbaní ũrãlé ãzị̂ kóru ꞌdĩ kí, sĩ ꞌbá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbã kí ị́jọ́ ꞌbãlé ũkpó ꞌdĩ kí anujó. 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí icó dó sĩ ru ũnũlé Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ku. 30 Ãdróŋá ají ị́jọ́ ĩminí ĩmi icíjó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ be rĩ nĩ, ãzíla fẽ vâ Kúrísĩtõ ãmaní ũndũwã rú nĩ. Ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ rĩ sĩ, ꞌbã ãma ꞌbá mgbã rú, ãma acá dó sĩ ꞌbá Ãdróŋá drị́ ãlá ãzíla unzelé drị̃lẹ́mgbọ trũ rĩ kí rú. 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “ꞌBá ru ũnũlépi rĩ, ꞌbã ũnũ ru ị́jọ́ Úpí ꞌbã ngalé rĩ sĩ.” ✡

2

1 Ĩnị̃ cé má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, mání amụ́jó ĩmi rụ́ ꞌdõlé ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ vú nzejó rĩ sĩ, má amụ́ ị́jọ́ jọlé ãjị́ ambamba ãzíla ũndũwã ꞌbádrị́ rĩ sĩ íni la ku. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌbã áma ásị́ gá ị́jọ́ ãzí mání nị̃lé ndú la yụ mání adrujó ĩmi abe rĩ sĩ, rá la ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá ĩꞌdi ipajó mũsãláꞌbã sị́ gâ sĩ ãma pajó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ ꞌi. 3 Má amụ́ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ũkpó kóru, ụ̃rị̃ trũ ãzíla ụrụꞌbá yãŋá ãmbógó la trũ. 4 Ị́jọ́ mání ũlũlé ãzíla mání jọlé rĩ adru kí ị́jọ́ ũndũwã ꞌbá ãni ãzíla sĩ ꞌbá ásị́ aséjó la ku, rá la Úríndí Ãlá rĩ icé ĩminí ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ ị́jọ́ mání ũlũlé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la rĩ gá nĩ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbã tu pá ũndũwã ꞌbádrị̂ drị̃ gá ku, wó ũkpó Ãdróŋá drị́ gá rĩ drị̃ gá.

Ũndũwã angálépi Ãdróŋá drị̂lé rĩ

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ãma jọlé ũndũwã rú rĩ, ĩꞌdi ꞌbá úríndí agá mbalépi rá rĩ ꞌbanî, wó adru ũndũwã ꞌbá sáwã úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ, jõku ũndũwã ꞌbá ꞌbá kí drị̃ celépi sáwã úꞌdîꞌda ꞌdĩ sĩ mụlépi drụ́zị́ ãsị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbadrị́ gá rĩ sĩ ku. 7 Wó ãma ũndũwã Ãdróŋá ãni zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ ꞌbã ị́jọ́ jọ. ꞌDĩ dị̃zã Ãdróŋá ãni zị̃lé zị̃-zị̃, ĩꞌdi ꞌbã tãmbalé údu sĩ ídri ukólépi ku rĩ fẽjó ãmaní ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ ãko ãzí ku rĩ ꞌi. 8 ꞌBá ꞌbá drị̃ celépi úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbã ãzị́ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí nị̃lépi cé la ꞌdáyụ, drĩ kí ándrá ị́jọ́ nị̃ agá drị̃ la gá cé la icó kí ájẹ́ Úpí dị̃zã drị́ gá rĩ ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ku. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ sĩlé ꞌbo rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni,

“Ãko Ãdróŋá ꞌbã idélé ꞌbá ĩꞌdi lẽlépi rĩ ꞌbaní rĩ,

ꞌBá ãzí ndre drĩ mịfị́ sĩ ku,

ꞌBá ãzí are drĩ bị́lẹ́ sĩ ku,

ꞌBá ãzí ꞌbã ásị́ drị̃ la gá ku.” ✡

10 Wó Ãdróŋá iꞌda ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi Úríndí ĩꞌdidrị̂ sĩ. Úríndí Ãdróŋá drị́ rĩ la ãko pírí kí ꞌa ndrụ̃ nĩ jõ táni ị́jọ́ álị́ Ãdróŋá ꞌbã ásị́ gá rĩ. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá kí agá ꞌdâ ãꞌdị́ nị̃ ũrãtáŋá ꞌbá agá rĩ cé la nĩ, adru úríndí ꞌbá ꞌdã agá rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku yã?

Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá sĩ ꞌbá ãzí ũrãtáŋá Ãdróŋá drị́ gá rĩ kí nị̃lépi cé la ꞌdáyụ, be la Úríndí Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ. 12 Ãma ịsụ́ úríndí ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị́ gá rĩ ꞌi ku, wó Úríndí angálépi Ãdróŋá drị̂lé rĩ drị́ gá rĩ ꞌi, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma dó sĩ fẽtáŋá ãjẹ̃ kóru Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ãmaní ꞌdĩ ífí nị̃ rá. 13 Ị́jọ́ ãmaní jọlé rĩ ĩꞌdi íni, adru ị́jọ́ imbálé ũndũwã ꞌbá drị́ gá rĩ sĩ rĩ ꞌi ku, wó ị́jọ́ Úríndí ꞌbã iꞌdalé nĩ ị́jọ́ mgbã Úríndí Ãdróŋá drị́ gá rĩ drị̂ ꞌbã ífí iꞌdalé nĩ rĩ ụ̃ꞌbị̃jó rĩ ꞌi. 14 ꞌBá Úríndí ꞌdĩ kóru rĩ ãꞌị̃ ị́jọ́ Úríndí angálépi Ãdróŋá drị̂lé rĩ ꞌbã jọlé rĩ kí ku, kí iꞌdá ĩꞌdiní ị́jọ́ sĩ azajó azâ la rú, icó kí ífí nị̃lé ku, ãꞌdusĩku ála kí ífí vãjó úríndí sĩ rĩ sĩ. 15 ꞌBá Úríndí Ãdróŋá drị́ rĩ trũ rĩ la ị́jọ́ lị ãko pírí kí drị̃ gá, wó ꞌbá ãzí ãlu ị́jọ́ lịlépi ĩꞌdi drị̃ gá la ꞌdáyụ.

16 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni;

“Ãꞌdi nị̃ ị́jọ́ Úpí ásị́ gá rĩ cé la nĩ

sĩ ĩꞌdi imbájó yã?” ✡

Wó ãma ásị́ Kúrísĩtõ drị́ rĩ trũ.

3

Ãzị́ ãlu Páwụ̃lọ̃ ꞌbã kí ngalé Ãpọ́lọ̃ be Ãdróŋá nĩ rĩ

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ma ándrá ĩminí ị́jọ́ jọ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá úríndí kóru rĩ ꞌbaní rĩ áni, ãzíla ĩmi ándrá ãꞌị̃táŋá Kúrísĩtõ drị̂ agá cécé anzị níríŋá kí áni. 2 Áfẽ ándrá ĩminí lẹ́sụ́, adru íná ũkpó la ku, ãꞌdusĩku ĩmi ándrá drĩ bábá íná najó la ku. Ĩmi drĩ vâ ãtá úꞌdîꞌda bábá íná najó la ku. 3 Ĩmi drĩ uꞌá cécé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ ꞌbã kí uꞌájó rĩ áni. Ĩdrĩ adru ãjã rú, ãzíla ĩmi vâ ãwã ĩmi drĩdríŋĩ gá, ĩmi adru ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ãni ị́jọ́ la ala gá rĩ kí idéjó rĩ gá ku yã? 4 Ĩmi ãzí drĩ jọ la, “Ma Páwụ̃lọ̃ vú bĩ,” wó ãzí rĩ drĩ jọ la, “Ma Ãpọ́lọ̃ vú bĩ,” ꞌdĩ adru ĩmi ị́jọ́ kí idé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̂ ꞌbã kí idélé rĩ áni ku yã?

5 Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá, Ãpọ́lọ̃ kí Páwụ̃lọ̃ be kí ãꞌdu? Ãma ãma gá lú Ãdróŋá ꞌbã ãtíꞌbó ĩmi fẽlépi la ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ kî. Ãma Ãpọ́lọ̃ be ꞌbá ãlu-ãlu la ãzị́ Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌdidrị́ rĩ nga. 6 Ása ũri ꞌbụ́ gâlé, Ãpọ́lọ̃ ũsũ ị̃yị́ drị̃ la gá, wó Ãdróŋá fẽ ĩꞌdi zolé nĩ. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũri salépi rĩ ꞌi yã jõku ꞌbá ị̃yị́ ũsũlépi drị̃ la gá rĩ ꞌi yã adru kí ị́jọ́ ãmbógó la ku. Wó rá la Ãdróŋá fẽlépi ũri ꞌdã ꞌbã zo rĩ ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru la nĩ. 8 ꞌBá ũri salépi rĩ kí ꞌbá ị̃yị́ la ũsũlépi rĩ be ãzị́ ĩꞌbã kí ngalé rĩ ĩꞌdi lú ãlu. Ãdróŋá la ꞌbá ãlu-ãlu ní ụ̃rọ̃drị́ fẽ ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ vú sĩ. 9 Ãma ãma gá lú ãtíꞌbó ru Ãdróŋá ãni ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ãmadrị́ rĩ kí ngajó. Ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdĩ, ĩmi Ãdróŋá ãni cécé ámvụ́ ꞌbã adrujó ꞌdị́pị̃ ãni rĩ áni.

Ĩmi vâ cécé jó Ãdróŋá ãni ĩꞌdi ꞌbã sịlé rĩ áni. 10 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé mání rĩ sĩ, áꞌbã jó ị̃ndụ́ cécé ꞌbá jó sịlépi mgbã rĩ áni, ãzíla ꞌbá ãzí ndú la dó jó sị drị̃ la gá nĩ. ꞌBá jó sịlépi jó ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãlé ꞌdĩ drị̃ gá rĩ ꞌbã adru mịfị́ trũ ĩꞌdi jó sị jó ꞌdĩ drị̃ gá íngoní-íngoní ru yã rĩ sĩ. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí icó jó ndú úꞌdí la ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãlé ku, pẽ lú jó ị̃ndụ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ꞌbo Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌi áꞌdụ̂sĩ. 12 ꞌBá ãzí drĩ jó sị jó ị̃ndụ́ ꞌbãlé ꞌbo ꞌdĩ drị̃ gá gólũdĩ sĩ yã, sílĩvã sĩ yã, írã ãjẹ̃ nalépi ambamba la sĩ, báwũ sĩ yã, ásé sĩ yã jõku ũzú sĩ yã, 13 ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ ála mụ ĩꞌdi iꞌdalé ĩꞌdi íngoní yã rĩ gá rá, ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó rĩ la amụ́ ĩꞌdi iꞌdalé ãngũ ule gá rá. Ála mụ ĩꞌdi iꞌdalé ãcí sĩ, ãzíla ãcî la mụ ãzị́ ꞌbá ãlu-ãlu drị̂ ụ̃ꞌbị̃lé nĩ. 14 Ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé jó ị̃ndụ́ ꞌbãlé ꞌbo rĩ drị̃ gá rĩ drĩ ru pa rá, ĩꞌdi mụ ũyá ĩꞌdidrị́ gá rĩ ịsụ́lé rá. 15 Wó jó drĩ ve rá, ĩꞌdi ĩꞌdi ãvĩ rá; wó ĩꞌdi rú rĩ la ru pa rá, cécé ꞌbá apálépi ãcí agâ sĩ rĩ áni.

16 Ĩnị̃ ĩmi ãmgbã rĩ kí cécé jó Ãdróŋá ãni ãzíla Úríndí Ãdróŋá drị́ rĩ la uꞌá ĩmi agá rĩ gá ku yã? 17 ꞌBá ãzí drĩ jó Ãdróŋá drị́ rĩ andi, Ãdróŋá la ĩꞌdi andi rá, ãꞌdusĩku jó Ãdróŋá drị́ rĩ ĩꞌdi ãlá ru, ãzíla ĩmi bãsĩ jó Ãdróŋá ãni ꞌdã ꞌi.

18 Lẽ ĩmi ule ĩmi drị̃ ku. Ĩmi ãzí ãlu la drĩ ũrã la ĩꞌdi ásị́ gâlé ꞌi ũndũwã rú ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ, lẽ ꞌba acá ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ acá ꞌbá ũndũwã rú rĩ rú. 19 Ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ꞌbã lãlé ũndũwã rú rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ aza rú la Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá. Cécé sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni, “Ãdróŋá la ꞌbá ũndũwã rú rĩ kí rụ ũndũwã ĩꞌbadrị̂ agá ꞌdâ;” ✡ 20 úsĩ vâ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ gá ị̃dị́, “Úpí Ãdróŋá nị̃ ị́jọ́ ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã ũrãlé ĩꞌdi agâlé rĩ kí ũnzí rĩ gá cé.” ✡ 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ũnũ ru ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã idélé rĩ sĩ ku. Ãko pírí kí mí ãni, 22 ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi yã, jõku Ãpọ́lọ̃ ꞌi yã, jõku Kéfã ꞌi yã, ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ yã, ídri yã jõku drã yã, ị́jọ́ úꞌdîꞌda rĩ kí jõku drụ́zị́ rĩ kí yã, ãko ꞌdĩ kí pírí mí ãni, 23 ãzíla ĩmi Kúrísĩtõ ãni, ãzíla Kúrísĩtõ ĩꞌdi Ãdróŋá ãni.

4

Ụ̃pị́gọ́ŋá Kúrísĩtõ drị̂ kí

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌbã lã kí ãma ãtiꞌbo Kúrísĩtõ ãni la rú, ãzíla vâ ꞌbá ị́jọ́ mgbã zị̃lé zị̃-zị̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ũkpõ fẽjó ĩꞌbadrị́ rĩ kî rú. 2 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ lẽlé ꞌbá ãtíꞌbó ru ꞌdĩ ꞌba rụ́ rĩ lẽ ꞌbã adru kí ãꞌị̃táŋâ trũ ị́jọ́ mgbã ũkpõ fẽjó ĩꞌbadrị́ rĩ agá. 3 Má así ĩmbíráŋá ru ku ĩdrĩ táni ị́jọ́ lị áma drị̃ gá, jõku ꞌbá ãzí lị ị́jọ́ áma drị̃ gá nĩ ku; álị vâ ị́jọ́ áma drị̃ gá cénĩ-cénĩ rú ku. 4 Áma ũrãtáŋá agá ị́jọ́ ãzí mání idélé ũnzí la ꞌdáyụ, wó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ị́jộ kóru la ku. Úpí la ị́jọ́ lị áma drị̃ gá rá la nĩ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩlị ị́jọ́ ãzí ꞌbá ãzí drị̃ gá ꞌdĩ sĩ sáwã la múké rĩ acá drĩ ku rú ku. Ị́jọ́ lịŋá ãsị̃jó rĩ ꞌbã tẽ kpere Úpí ꞌbã amụ́ŋá ĩꞌdi ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ ị́nị́ agá rĩ kí ají ꞌbãlé pírí ꞌdị̃zã agá, ãzíla ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ ꞌbá ásị́ gá rĩ kí iꞌda. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ãlu-ãlu la ị̃nzị̃táŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ ịsụ́ Ãdróŋá drị́.

6 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, má aꞌdụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbãlé ãma drị̃ gá Ãpọ́lọ̃ be íni la ĩminí ícétáŋá ru, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ jọlé, “Ĩmi alị ị́jọ́ sĩlé ꞌbo rĩ drị̃ gâ sĩ ku,” ꞌdĩ ꞌbã ífí vã ãma rụ̂ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi icó dó sĩ ĩmi ịpị́lé ãfó sĩ ꞌbá ãlu rĩ sĩ wó ãzí rĩ idejó idê la ku. 7 Ãꞌdi ꞌbã mi ãmbógó ru ꞌbá ãzí kí drị̃lẹ́ gá nĩ yã? Ãdróŋá fẽ míní ãko mí trũ adrujó rĩ kí nĩ ku yã? Wó ãko Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ꞌdĩ kí sĩ mi dó sĩ ími ịpị́ ãfó sĩ ínga ꞌbã rĩ kí mi ꞌi íngoní-íngoní ru yã?

8 Úꞌdîꞌda ĩmi ũrã dó ãko ĩminí lẽlé rĩ kí dó pírí cí! Ĩmi ũrã ĩmi acá dó kụ́rẹ́nị́ ru ꞌbo, ĩmi ũrã ĩmi acá dó vâ ũpi rú ãma kóru ꞌbo. Ĩdrĩ tá acá ũpi rú mgbã-mgbã rú la, ãma tá dó adru ũpi rú ĩmi abe. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi indré mání rĩ gá Ãdróŋá ꞌbã ãma ụ̃pị́gọ́ŋá ru ãngũ vúlé rĩ gá, cécé ꞌbá ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gâ sĩ drãjó ũꞌbí agá rĩ kí áni. Úꞌbã ãma ꞌbá ndrelé áváŋá gá rĩ kí áni, ꞌbá ũꞌbí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ ꞌbaní ndrelé mãlãyíkã abe. 10 Ĩmi ũrã ãma Kúrísĩtõ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó rĩ sĩ, ãma aza-azâ wó ĩmi ũrã ĩmi ũndũwã rú ĩminí Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó rĩ sĩ. Ĩmi ũrã ãma ũkpó kóru, wó ĩmi ũrã ĩmi ũkpó trũ! Ĩmi ũrã ála ĩmi ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ wó ĩmi ũrã ínzị̃ ãma ku íni. 11 Kpere úꞌdîꞌda ãma uꞌá ãbị́rị́ sĩ ãzíla ị̃yị́vị́ sĩ, ãma ũyóró sụ̃, ála ãmaní ũcõgõ fẽ, ãzíla ãma lị́cọ́ kóru. 12 Ãma ãzị́ nga ũkpó ru ãmadrị́ sĩ. Údrĩ ãma wã, ãma sụ̃sụ́ wi ĩꞌbaní múké, údrĩ ãmaní cãndí fẽ, ãma ta la. 13 Údrĩ táni ãma uꞌdá agá, ãma ĩꞌbaní ị́jọ́ umvi ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ acájó kpere ãndrũ ãma iꞌdá kórõná ru, ãzíla ãma ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ gãlépi úmgbé rĩ kî.

14 Mâ anzị mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ásĩ wárãgã ꞌdĩ sĩ ĩminí drị̃nzá fẽjó la ku, wó sĩ ĩmi bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó. 15 ꞌBá ĩmi tãmbalépi rĩ drĩ kí táni adru agá Kúrísĩtõ agá 10,000 sĩ tí, ĩmĩ átẹ́pị adru kí wẽwẽ rú la ku. Ãꞌdusĩku má acá dó ĩminí átẹ́pị rú Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má aꞌị́ ĩmi ị́jọ́ mádrị̂ kí vú ũbĩjó áyụ. 17 Ásị́sị́ŋá mâ Tị̃mị̃tị́yọ̃ tị pẽjó ĩmi rụ̂lé ꞌdĩ, ꞌdĩ mâ ngọ́pị mání lẽlé ambamba ãꞌị̃táŋâ trũ Úpí agá rĩ ꞌi. Ĩꞌdi mụ ĩmi igálé ídri mádrị́ adrujó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá, ru icílépi ị́jọ́ mání imbálé rĩ kí abe ãngũ ãzíla kãnị́sã pírí agá rĩ abe rĩ sĩ.

18 ꞌBá ãzí ĩmi agá ꞌdâ acá kí ãfó ru cécé áca ꞌbã rĩ amụ́lé ĩmi rụ́ ꞌdõlé ku rĩ ꞌbã áni. 19 Wó Úpí drĩ lẽ rá, ma mụ mụlé ĩmi rụ̂lé mbẽlẽ rú ị́jọ́ ꞌbá ru ꞌbãlépi ãfó ru ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé rĩ kí ịsụ́lé rá, ãzíla ũkpõ ĩꞌbã kí sĩ adrujó rĩ íngõ ꞌi. 20 Ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ la ru iꞌda ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí jọlé rĩ sĩ la ku ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá ꞌi. 21 Ị́jọ́ ĩminí lẽlé rĩ íngõ ꞌi? Ĩlẽ má amụ́ ĩmi rụ́ ꞌdõlé kẹ̃lị́ká trũ yã jõku lẽtáŋá sĩ ãzíla úríndí ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ yã?

5

Ũlẽ ũkú ãni kãnị́sã agá rĩ

1 Álẽ vâ úꞌdîꞌda ĩminí ị́jọ́ ãzí jọlé, ị́jọ́ mání arelé rĩ agá, ꞌbá ãzí ũlẽ ũkú ãni la trũ la ĩmi agá ꞌdĩ cí, ãko ãzí ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ ꞌbã kí vâ icólé idélé ku íni la. Úlũ mání ꞌbá ãzí ĩmi agá ꞌdĩ ĩꞌdi ru ula ụ́kụ́pị̃ sĩ. 2 Wó Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãfó sĩ! Ĩmi icó tá uꞌálé ũcõgõ sĩ ĩmi ásị́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ drojó ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ ãmvé ku yã? 3 Ádrĩ táni adru ĩmi abe ụrụꞌbá sĩ ku rá tí, úríndí sĩ ma ĩmi abe cí. Ãzíla álị ị́jọ́ ꞌbá ị́jọ́ ãwụ̃ ãni ꞌdĩ idélépi rĩ drị̃ gá ꞌbo, cécé mâ tá adrujó ĩmi abe ụrụꞌbá sĩ rĩ áni. 4 Ĩdrĩ ĩmi tra rụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ, ma ĩmi abe úríndí sĩ, ãzíla ũkpó Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ĩꞌdi ĩmi abe cí. 5 Ĩfẽ ágọ́bị́ ị́jọ́ ũnzí ãwụ̃ ãni ꞌdĩ idélépi rĩ Sĩtánĩ drị́, ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi agá ꞌdã Sĩtánĩ ꞌba andi sĩ ĩꞌdi rá, ãzíla ídri ĩꞌdidrị̂ ꞌbã pa rú sĩ ru ụ́ꞌdụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ rá.

6 Ũnũŋá ĩminí ĩmi ũnũjó rĩ adru múké ku. Ĩnị̃ ị́jọ́ ũnzí wereŋá ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ la ĩmi iza cécé ãkụ́kị́ wereŋá rĩ ꞌbã ãnáfóró fẽjó ụ̃pị̃jó ãmbógó rĩ áni ku yã? 7 Lẽ ĩnze ị́jọ́ ũnzí rĩ ĩmi agá ꞌdâ rá, ĩmi dó sĩ adru úꞌdí cécé ĩminí adrujó ị́jọ́ mgbã agá ꞌdĩ ꞌbã áni. Ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ * ãmadrị́ gá rĩ úfẽ ĩꞌdi ídétáŋá ru ãmaní ꞌbo. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãna kí ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌi ãkụ́kị́ údu ngụ̃ŋá ãni ị́jọ́ ũnzí trũ rĩ sĩ ku, wó rá la ãnáfóró ãkụ́kị́ kóru, ị́jọ́ mgbã ãzíla pịrị rĩ drị́ gá rĩ sĩ cécé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ándrá ãnáfóró ãkụ́kị́ kóru rĩ najó rĩ áni.

9 Wárãgã mání sĩlé ĩminí rĩ agá, ájọ ĩminí lẽ ĩmi icí ĩmi ꞌbá ũlẽ ũkú ãni ĩmi agá ꞌdĩ abe ku. 10 Ị́jọ́ mání jọlé rĩ adru ĩmi icí ĩmi ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ku mị-ãcí trũ, jõku rọ̃mgbọ́ ru, jõku ụ̃gụ́ ꞌdĩ kí, jõku ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí abe ku íni ku. Ĩminí lẽjó drị̃ fụjó ĩꞌba abe ku lẽ ĩmi aꞌbe ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ rá. 11 Ị́jọ́ mání jọlé rĩ ꞌbã ífí, lẽ ĩmi icí ĩmi ꞌbá ru ꞌbãlépi ꞌi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ rú wó mị-ãcí trũ, jõku rọ̃mgbọ́ ru, jõku ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi, jõku ꞌbá kí uꞌdálépi, jõku ꞌbá ãná mvụlépi la, jõku ꞌbá ụ̃gụ́ la rĩ trũ ku. ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ trũ lẽ ĩna íná ãngũ ãlu gá ku.

12-13 Ị́jọ́ ꞌbá ãmvé kãnị́sã agá ku rĩ kí ị́jọ́ lịjó rĩ adru ị́jọ́ ãma ãni la ku. Ãdróŋá la mụ kí ị́jọ́ lịlé nĩ. Wó adru ĩmi ꞌbá ĩmi drĩdríŋĩ gá kãnị́sã agá ꞌdĩ kí ị́jọ́ lị ĩmi ꞌi la ku yã? Cécé ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “Lẽ ĩmi iyá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rĩ rá.” ✡

6

Kũrĩsĩtíyánĩ ꞌbaní ru tõjó ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ku rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ

1 Ĩdrĩ ị́jọ́ ịsụ́ ĩmi drĩdríŋĩ gá, ĩmi dó vâ agụ la lịlé ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ku rĩ ꞌbadrị́, ĩmi agụ ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ kí drị̃lẹ́ gá ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 2 Ĩnị̃ ꞌbá ãlá ãꞌị̃táŋâ trũ ꞌdĩ kí drụ́zị́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ị́jọ́ lị nĩ rĩ gá ku yã? Wó ĩdrĩ dó drụ́zị́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ị́jọ́ lị ĩmi ꞌi, ĩmi icó dó ị́jọ́ wereŋá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí amálé lịlé ku yã? 3 Ĩnị̃ ãma drụ́zị́ mãlãyíkã kí ị́jọ́ lị ãma ꞌi rĩ gá ku yã? Ãma icó ị́jọ́ ídri ꞌdĩ drị́ gá rĩ lịlé ndẽ rá rĩ ku yã? 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ adru ị́jọ́ trũ ĩmi drĩdríŋĩ gá, lẽ ĩmi ũpẽ ꞌbá ãzí kí ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ drĩ kí táni adru ꞌbá ụ̃nị̃táŋâ trũ were la kí tí, sĩ ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí lịlé ndẽ ĩminí kí agụjó lịjó ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi kãnị́sã drị̃ gá ku rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ rá. 5 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩminí sĩ drị̃nzá fẽjó. ꞌBá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ ũndũwã rú icólépi ị́jọ́ ĩmidrị́ gá Kũrĩsĩtíyánĩ ꞌbadrị̂ kí lịlépi la yụ yã? 6 Wó kẹ̃jị́ la gá Kũrĩsĩtíyánĩ ãlu la mụ ádrị́pị̃ tõlé ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ drị̃lẹ́ gá.

7 Ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ tõŋá ĩminí ĩmi tõjó ĩmi drĩdríŋĩ gá ãyá-ãyá rĩ la iꞌda la ị́jọ́ ndẽ dó ĩmi rá. Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ũnzí idéjó ĩmi rụ́ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ĩlẽ ĩmi ũnzãlé ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? 8 Kẹ̃jị́ la gá ĩmi ꞌbá kí ũnzã, ĩmi ị́jọ́ ũnzí idé ĩꞌba rụ́, ãzíla ĩmi vâ ĩmĩ ádrị́pịka Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ kí ũnzã.

9 Ĩnị̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ icó kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ gá filé ku rĩ ku yã? Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku. ꞌBá ãwụ́ꞌbá ru ꞌdĩ kí jõku ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ abe, ũkú ãwụ́ rĩ kí abe, jõku ãgọbị ãgọbị ꞌdụlépi ũkú ru rĩ kí abe, 10 jõku ụ̃gụꞌba kí abe, ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru rĩ kí, ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ rĩ kí abe, ꞌbá ũlẽ ꞌbãlépi ꞌbá ãzí ꞌbã ãko sĩ ꞌdĩ kí abe, jõku ꞌbá ꞌbá ãzí ꞌbã ãko vú rịlépi ĩnzõ sĩ ꞌdĩ kí abe pírí icó kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ nalé ĩꞌbã ãko rú ku. 11 Ĩmĩ ãzí kí ándrá ꞌdã ꞌbã áni. Wó Ãdróŋá ũjĩ dó ĩmi ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí agá ꞌbo, ãꞌị̃ dó sĩ ĩmi acájó ị́jọ́ ũnzî kóru, lã ĩmi ãlá ru rụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ ãzíla Ãdróŋá ãmadrị́ gá rĩ ꞌbã Úríndí sĩ.

Ĩmi iza ĩmi ụrụꞌbá ãwụ̃ sĩ ku

12 Ĩmi ãzí icó jọlé la, “Âꞌị̃ mání ị́jọ́ pírí kí idélé rá,” wó ãko pírí adru kí ụ̃rọ̃drị́ ru ku. Ãzị́táŋá ãꞌị̃ mání ị́jọ́ pírí kí idélé rá, wó má ãꞌị̃ áma drị̃ celé ãko ãzí ní ku. 13 Íná ĩꞌdi kụ̃bụ̃ ãni ãzíla kụ̃bụ̃ vâ íná ãni, wó Ãdróŋá la ãko ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃ ị̃rị̃ trá rá, ụrụꞌbá adru sĩ ãwụ̃ ngajó ku, wó ụrụꞌbá ĩꞌdi Úpí ãni ãzíla Úpí ĩꞌdi ụrụꞌbá ãni. 14 Ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ Ãdróŋá inga Úpí Yẹ́sụ̃ ídri drã agá rá, ãzíla ĩꞌdi vâ mụ ãma ingalé ídri rú ĩndĩ. 15 Ĩnị̃ ụrụꞌbá ĩmidrị́ gá rĩ ĩꞌdi ụrụꞌbá Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌbã ãzí rĩ gá ku yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má icó ụrụꞌbá ĩsélé Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ ãwụ̃ ngajó rá yã? Ãluŋá la yụ! 16 Ĩnị̃ ágọ́bị́ ru icílépi ũkú ãwụ́ rĩ be rĩ kí acá ĩꞌdi be ụrụꞌbá ãlu rú rĩ gá ku yã? Ãꞌdusĩku jọlé ꞌbo rĩ ꞌbã áni, “Kí ị̃rị̃ trá ru icí acájó ụrụꞌbá ãlu rú.” ✡ 17 Wó ꞌbá ru icílépi Úpí be rĩ ĩꞌdi úríndí agá ãlu.

18 Ĩmi apá ị́jọ́ ũnzí ãwụ̃ drị̂ sĩ rá. Ị́jọ́ ũnzí ãzí ꞌbá ꞌbã kí idélé ꞌdĩ kí ãmvê sĩ, wó ꞌbá ãwụ̃ idélépi rĩ la ị́jọ́ ũnzí idé ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ꞌbã ụrụꞌbá sĩ. 19 Ĩnị̃ ụrụꞌbá ĩmidrị́ ꞌdĩ ĩꞌdi jó Ãdróŋá drị́ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã sĩ uꞌájó ala gá, ĩminí ịsụ́lé Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌi rĩ gá ku yã? Ĩmi adru ĩmi ãni ku, ĩmi Ãdróŋá ãni, 20 îgbã ĩmi ãjẹ̃ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụrụꞌbá ĩmidrị̂ sĩ ĩmi ị̃nzị̃ Ãdróŋá ꞌi.

7

Ị́jọ́ ũkú ĩgbãŋá drị̃ gá rĩ

1 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ ĩmĩ ãsĩlé rĩ kí drị̃ gá: ĩꞌdi múké ágọ́bị́ ní adrujó ũkú kóru. 2 Wó ãwụ̃ ꞌbã adrujó ambamba rĩ sĩ, ágọ́bị́ ãlu-ãlu ꞌbã adru ũkú trũ ãzíla ũkú ãlu-ãlu ꞌbã adru ágó trũ. 3 Ágọ́bị́ ãlu-ãlu ꞌbã nga ãzị́ ĩꞌdi ãni ágọ́bị́ drị́ ũkú ĩꞌdidrị́ rĩ ní rĩ rá, ãzíla ũkú ꞌdĩ ꞌbã áni ágọ́bị̂ be. 4 Ũkú ꞌbã ụrụꞌbá adru ĩꞌdi ãni áꞌdụ̂sĩ ku wó ĩꞌdi ꞌbã ágọ́bị́ ãni, cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, ágọ́bị́ ꞌbã ụrụꞌbá adru ĩꞌdi ãni áꞌdụ̂sĩ ku ĩꞌdi ũkú ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãni. 5 Ĩmi uga ĩmi ĩminí ku, be la rá la ĩminí ị́jọ́ la itújó ĩmi drĩdríŋĩ gá sáwã were sĩ rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ ásị́ ꞌbã Ãdróŋá ãꞌị̃jó. Be la ĩmi icí ĩmi úꞌdí ru gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ gẹ̃rị̃ Sĩtánĩ ꞌbã sĩ ĩmi uléjó rĩ atrị cí. Ĩminí icójó ĩmi tãmbajó ĩmi sĩ cénĩ ku rĩ sĩ. 6 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ ígátáŋá ru, adru ãzị́táŋá ru la ku. 7 Ũrãtáŋá mádrị̂ sĩ ꞌbá drĩ kí tá adru cécé mâ áni la múké. Wó Ãdróŋá fẽ ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã gbíyã uꞌájó rĩ kí ndú-ndú, fẽ ãzí rĩ ꞌbaní ꞌdĩ ꞌi ãzí rĩ ꞌbaní ꞌdã ꞌi.

8 Úꞌdîꞌda ꞌbá drĩ ru ĩgbãlépi ku rĩ ꞌbaní ãzíla ꞌbá ãwụ́zị́ ru rĩ abe ma jọ la íni, ĩꞌdi adru múké ĩꞌbaní drĩ kí ru ĩgbã ku rĩ gá, cécé mâ áni. 9 Wó drĩ kí icó ru tãmbalé ku, lẽ ꞌbã ĩgbã kí ru rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ũniyambamba rú ãndânĩ ĩꞌbaní ru ĩgbãjó rá ndẽ ĩꞌbaní ũkú vị́ ãzíla ágó vị́ tajó rĩ rá.

10 ꞌBá ru ĩgbãlépi rá ꞌdĩ ꞌbaní, ma ãzị́táŋá fẽ íni (adru ma ꞌi ku wó Úpí ꞌi). Ũkú ꞌbã iré ágó be ku. 11 Wó drĩ kí iré rá yã áni, lẽ ꞌbã ace uꞌálé ágó kóru jõku ꞌbã gõ ru icílé ágó ĩꞌdidrị̂ be úꞌdí ru. Ãzíla ágọ́bị́ ꞌbã dro ũkú ĩꞌdidrị̂ ku.

12 ꞌBá ãzí acelépi ꞌdĩ ꞌbaní ma jọ la ꞌdĩ ꞌbã áni (ma ꞌi má adru Úpí ꞌi la ku). Kũrĩsĩtíyánĩ ãzí drĩ adru ũkú ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ trũ, wó drĩ ãꞌị̃ uꞌálé ĩꞌdi be rá, lẽ ꞌbã dro ũkú ꞌdĩ ku. 13 Ũkú ãzí drĩ adru ágọ́bị́ ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ ꞌbã ũkú ru, wó ágô drĩ ãꞌị̃ uꞌálé ĩꞌdi be rá, lẽ ꞌbã dro ágô ku. 14 Ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi ãꞌị̃ rá la ũkú ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ sĩ, ãzíla ũkú ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi ãꞌị̃ rá la ágọ́bị́ ĩꞌdidrị́ ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ sĩ.

Ị́jọ́ mgbã sĩ anzị ĩmidrị́ ꞌdĩ kí tá adru ãndị́ ru. Wó ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ Ãdróŋá la dó kí ãꞌị̃ rá.

15 Wó ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ drĩ lẽ ũkû jõku ágô Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ drolé, icó ị́jọ́ ꞌdĩ idélé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni rá. Ágọ́bị́ jõku ũkú ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ ị́jọ́ ãzí kí umbélépi ị́jọ́ ꞌdĩ agá la ꞌdáyụ, Ãdróŋá umve ãma uꞌálé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 16 Ũkú ínị̃ íngoní-íngoní ru mi mî ágô pa rá? Jõku ágọ́bị́ ínị̃ íngoní-íngoní ru mi mî ũkú pa rá?

Ĩmi uꞌá Ãdróŋá ꞌbã ĩmi umvejó rĩ áni

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã uꞌá gbíyã Úpí ní fẽlé ĩꞌdiní rĩ sĩ ãzíla cécé ándrá Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌdi umvejó rĩ áni. ꞌDĩ ị́jọ́ mání azịlé kãnị́sã pírí kí agá rĩ ꞌi. 18 Údrĩ ándrá ágọ́bị̂ umve ịsụ́ îtãrã ĩꞌdi lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ ꞌbo, lẽ ꞌbã acá ꞌbá ĩtãrãlé ku rĩ áni ku. Údrĩ ándrá ágọ́bị̂ umve ꞌdĩ sĩ îtãrã drĩ ĩꞌdi ku, lẽ ꞌbã ĩtãrã ru ku. 19 ꞌBá ĩtãrãjó rá jõku ĩtãrãjó ku rĩ kí ãko ãzí ụ̃rọ̃drị́ kóru la kî. Ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí tãmbajó rĩ ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ru la nĩ. 20 ꞌBá ãlu-ãlu ꞌbã ace ũví ĩꞌdidrị́ ídu ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ĩꞌdi umvejó rĩ agá. 21 Ími umvejó rĩ sĩ mi ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã fẽ míní ũcõgõ ku, ídrĩ icó drị̃lẹ́mgbọ ịsụ́lé rá, mí icó mụlé rá. 22 Ãꞌdusĩku ꞌbá umvelé ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ãtíꞌbó ru rĩ, ĩꞌdi ꞌbá drị̃lẹ́mgbọ fẽjó ĩꞌdiní adrujó Úpí agá rĩ ꞌi, cécé ꞌbá ándrá umvelé ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ãtíꞌbó ru ku rĩ, ĩꞌdi ãtíꞌbó Kúrísĩtõ ãni. 23 Îgbã ĩmi ãjẹ̃ sĩ, lẽ ĩmi acá dó ãtíꞌbó ꞌbá ꞌbã ãni la ru ku. 24 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ ĩmi adrujó Ãdróŋá ãni rĩ sĩ, lẽ ĩmi ace gbíyã ándrá Ãdróŋá ꞌbã ĩmi umvejó rĩ sĩ.

Ị́jọ́ umvilé ꞌbá ru ĩgbãlépi ku rĩ drị̃ gá ãwụ́zị́ kí abe rĩ

25 Úꞌdîꞌda íni ꞌbá drĩ ru ĩgbãlépi ku ꞌdĩ ꞌbaní: ãzị́táŋá ãzí mâ ịsụ́lé Úpí rụ̂lé la yụ, wó rá la ma ị́jọ́ ꞌdĩ lị ꞌbá Úpí ꞌbã sĩ ásị́ ị̃gbẹ́ ꞌbãjó drị̃ la gá rá rĩ rụ́. 26 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ ru usalépi ꞌdĩ kí sĩ, ĩꞌdi múké ãndânĩ ĩminí acejó cécé ĩmĩ adrulé rĩ ꞌbã áni. 27 Mí ĩgbã ũkú ꞌbo yã? Lẽ índrụ̃ ũkú droŋá ku. Mí ĩgbã drĩ ũkú ku yã? Lẽ índrụ̃ ũkú ku. 28 Wó ídrĩ ũkú ĩgbã rá, ị́jọ́ ũnzí ãzí míní idélé la ꞌdáyụ, ãzíla ĩzóŋá ágó rụlépi ku rĩ drĩ mụ ágó gá rá, idé drị̃ ị́jọ́ ãzí ũnzí la ku. Wó ꞌbá ru ĩgbãlépi ꞌbo rĩ kí mụ drị̃ cịlé ũcõgõ ndú-ndú sĩ ídri ꞌdĩ agá ꞌdâ, álẽ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi tãmbalé.

29 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ ị́jọ́ mání jọlé rĩ ꞌbã ífí íni, sáwã acá dó ãlị́ŋá ru. Iꞌdójó úꞌdîꞌda mụjó drị̃lẹ́ gâlé ru ꞌbá ũkú trũ ꞌdĩ ꞌbã uꞌá kí cécé kí ꞌbã rĩ ũkú kóru rĩ áni, 30 ꞌbá awálépi ꞌdĩ kí cécé ꞌbá awálépi ku rĩ kí áni, ꞌbá uꞌálépi ãyĩkõ sĩ ꞌdĩ kí cécé kí ꞌbã rĩ ãyĩkõ kóru rĩ ꞌbã áni, ꞌbá ãko ĩgbãlépi rĩ kí cécé ãko ĩꞌbã kí tãmbalé rĩ adru kí ꞌbã rĩ ĩꞌba ãni ku rĩ áni, 31 ꞌbá ãko ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ kí ayúlépi rĩ kí cécé ãko ĩꞌbã kí ayúlé ku la rú. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụ̃nọ́kụ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ ãko ala gá ꞌdĩ kí abe kí alị-alị̂.

32 Álẽ tá ĩmi adru ala gá drị̃lẹ́mgbọ trũ. ꞌBá ũkú kóru rĩ ꞌbã ꞌbã ásị́ ị́jọ́ Úpí drị̂ drị̃ gá, ĩꞌdi icó ãyĩkõ fẽlé Úpí ní íngoní ru. 33 Wó ꞌbá ũkú trũ rĩ la ásị́ ꞌbã ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị̂ kí drị̃ gá, ãzíla ĩꞌdi ãyĩkõ fẽ ũkû ní íngoní-íngoní ru yã rĩ drị̃ gá, 34 ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ásị́sị́ŋá kí ru awa-awâ. Ũkú mụlépi ágó gá ku jõku ĩzóŋá ágó rụlépi ku rĩ la ru ásị́ ꞌbã ị́jọ́ Úpí ꞌbã lẽlé rĩ kí drị̃ gá, ĩꞌdi ꞌbã ásị́sị́ŋá ãmbógó rĩ ru ụrụꞌbá ãzíla úríndí fẽjó pírí Úpí nî. Wó ũkú mụlépi ágó gá ꞌbo rĩ ĩꞌdi ꞌbã ásị́sị́ŋá ãmbógó rĩ ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí drị̃ gá, ãzíla ĩꞌdi ãyĩkõ fẽ ágọ́bị́ ĩꞌdidrị̂ ní íngoní-íngoní ru yã rĩ drị̃ gá. 35 Ma ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ ĩminí sĩ adrujó múké sĩ ĩmi drị̃ ụtrị́jó la ku, wó rá la ĩmi dó sĩ uꞌá gẹ̃rị̃ pírí icólépi ĩmi drĩdríŋĩ colépi ị́jọ́ Úpí drị̂ be ku rĩ sĩ.

36 ꞌBá ãzí drĩ ũrã la mba ị̃zẹ́pị̃ tã pịrị ku, wó ị̃zẹ́pị̃ ꞌbã ílí drĩ dó sĩ alị-alị̂, drĩ lẽ mụlé ágó gá rá, ꞌbã idé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni. Idé ị́jọ́ ũnzí ãzí ku. Lẽ ꞌbã fẽ ị̃zẹ́pị̃ ꞌbã mụ ágó gá rá. 37 Wó ágọ́bị́ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ itúlépi ĩꞌdi ásị́ gá, ꞌbá ãzí ꞌbã ũŋmĩlé nĩ ku, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũrãlé rĩ drị̃ ụtrị́lépi rá rĩ, ãzíla ru ásị́ ꞌbãlépi ĩzóŋá ágó rụlépi ku ꞌdĩ ĩgbãjó ku rĩ, ágọ́bị́ ꞌdĩ idé ị́jọ́ mgbã la. 38 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ ĩzóŋá ágó rụlépi ku rĩ ĩgbãlépi rĩ, idé ị́jọ́ múké la, wó ágọ́bị́ ũkú ĩgbãlépi ku rĩ idé vâ ị́jọ́ múké ãndânĩ.

39 Ũkú ágó ꞌbã drĩ sĩ adrujó ídri rĩ umbé drĩ ĩꞌdi cí ĩꞌdi ꞌbã ĩdrĩ sĩ pírí. Wó ágô drĩ drã rá, ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́mgbọ ágó cí rĩ rujó ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni, wó ꞌbã adru ꞌbá Úpí agá la. 40 Ũrãtáŋá mádrị̂ agá, ĩꞌdi adru ĩꞌdiní ãyĩkõ rú ãndânĩ drĩ ace uꞌálé áꞌdụ̂sĩ ágó kóru, ãzíla ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la Úríndí Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã áma drị̃ cejó nĩ rĩ sĩ.

8

Íná fẽlé ãdroŋa ĩnzõ rú idélé drị́ rĩ sĩ ꞌbaní rĩ

1 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ ĩmĩ sĩlé íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú idélé drị́ sĩ rĩ ꞌbaní rĩ drị̃ gá: ãma pírí kí nị̃táŋâ trũ ĩꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã áni. Ũndũwã sĩ ꞌbá kí ru ịpị́ ãfó sĩ, wó lẽtáŋá la ꞌbá sị ụrụgá nĩ. 2 ꞌBá ãzí drĩ ũrã la ínị̃ ị́jọ́ cé, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ nị̃ drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũrãlé rĩ áni ku. 3 Wó ꞌbá Ãdróŋâ lẽlépi rá rĩ Ãdróŋá nị̃ ĩꞌdi cé.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa idélé idé idê drị́ sĩ ꞌdĩ ꞌbaní rĩ najó rĩ sĩ. Ãma pírí nị̃ kí rá ãzíla ãꞌị̃ kí rá ãdroŋa idélé idé idê drị́ sĩ ꞌdĩ kí ãko ãzí mgbã ꞌdáyụ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ la kî ãzíla Ãdróŋá ꞌbãngá ãlu ãzí ndú la yụ. 5 Ãko ãzí drĩ kí táni adru agá umvelé ãdroŋa rú la cí, nõ ꞌbụ̃ gá yã jõku ụ̃nọ́kụ́ gá yã, (cécé ãndá “Ãdroŋa” wẽwẽ rú ꞌbã kí adrulé rĩ áni ãzíla ũpi wẽwẽ rú ꞌbã kí adrulé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbã áni), 6 wó ãma ní rĩ gá Ãdróŋá ĩꞌdi ãlu ãmã Átẹ́pị rú rĩ ꞌi, ãko pírí kí ꞌbãlépi rĩ, ãzíla ãma sĩ adrujó ídri ĩꞌdiní rĩ, ãzíla Úpí ĩꞌdi vâ ãlu Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌi, ãko pírí ꞌbãjó ĩꞌdi sĩ rĩ, ãzíla ãma sĩ adrujó ĩꞌdi ni rú rĩ ꞌi.

7 Adru ꞌbá pírí nị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ cé la ku. ꞌBá ãzí rĩ kí drĩ kpere ru icí ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí vú ũbĩlé, drĩ kí íná la kí na ꞌbo kí ị́jọ́ ũrã íná ꞌdĩ úfẽ ĩꞌdi ídétáŋá ru ãdroŋa ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbanî, ãzíla ĩꞌbã ũrãtáŋá ꞌbã adrujó ũkpó kóru rĩ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ kí iza rá. 8 Wó íná ají ãma Ãdróŋá rụ́ ãni rú nĩ la ku ãmaní íná najó ku rĩ ꞌbã ãma adrujó ũnzí ãndânĩ ku, ãzíla ãdrĩ na la rá ꞌbã ãma múké ãndânĩ la nĩ ku.

9 Lẽ ĩmi adru kí mịfị́ trũ drị̃lẹ́mgbọ ĩmĩ ịsụ́lé rĩ ꞌbã adru ĩminí gẹ̃rị̃ atrịjó ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ were ꞌdĩ ꞌbaní ku. 10 Ãꞌdusĩku ꞌbá drĩ mi ꞌi nị̃táŋâ trũ ꞌdĩ ndre ãkónã na agá jó ãdroŋa idélé idé idê drị́ sĩ rĩ ꞌbadrị́ rĩ agá, icó ꞌbá ãꞌị̃táŋá ũkpó kóru rĩ drị̃ selé icójó ãkónã ꞌdã najó ĩndĩ ku yã? 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí ádrị́pị ũkpõ kóru Kúrísĩtõ ꞌbã sĩ drãjó ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ rĩ ꞌbã ãꞌị̃táŋá la ru iza nị̃táŋá mídrị̂ sĩ. 12 Ĩdrĩ ị́jọ́ iza ĩmi ádrị́pị rụ́, ãzíla ĩmi adrá ĩꞌdi ꞌbã ãꞌị̃táŋá rá, ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí Kúrísĩtõ ụrụꞌbá gá. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãko mání nalé rĩ drĩ fẽ la má ádrị́pị ní aꞌdéjó ị́jọ́ ũnzí agá, lẽ ána ĩzá ị̃dị́ ku, áfẽ sĩ ĩꞌdiní aꞌdéjó ị́jọ́ ũnzí agá ku.

9

Drị̃lẹ́mgbọ ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó rĩ

1 Má adru ꞌbá drị̃lẹ́mgbọ trũ ị́jọ́ mání lẽlé rĩ ngajó la ku yã? Má adru ụ̃pị́gọ́ŋá ku yã? Ándre Úpí ãmadrị́ Yẹ́sụ̃ ꞌi áma mịfị́ sĩ ku yã? Ĩmi adru ꞌbá mání ũfũlé ãzị́ Úpí ꞌbã ngalé ị́jọ́ mání ũlũlé rĩ sĩ rĩ kí ku yã? 2 Ádrĩ táni adru agá ụ̃pị́gọ́ŋá ru ꞌbá ãzí ꞌbã ãni ku, ma ĩmi ãni, ãꞌdusĩku ĩmi drị́mvụ́ mádrị́ mání sĩ adrujó ụ̃pị́gọ́ŋá Úpí agá rĩ kî.

3 ꞌDĩ ị́jọ́ mání umvilé ꞌbá ị́jọ́ lịlépi áma drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kî. 4 Ãmã drị̃lẹ́mgbọ cí sĩ ãmaní ãkónã fẽjó najó ãzíla ãko fẽjó mvụjó la ku yã? 5 Ãmã drị̃lẹ́mgbọ vâ cí sĩ ũkú ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ kí ꞌdụjó acị́jó ãma abe, cécé ꞌbá ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ ꞌbã ãzí ꞌbã kí idélé rĩ ꞌbã áni, ãzíla Úpí ꞌbã ádrị́pịka kí ãzíla Kéfã abe ku yã? 6 Ĩꞌdi lú ãma Bãrãnábã be ãzị́ ngalépi sĩ uꞌájó ídri rĩ kí yã?

7 ꞌBá adrulépi ãsĩkárĩ rú ru ũfẽlépi cénĩ-cénĩ rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBá zãbíbũ ámvụ́ salépi na ãka la ku rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBá ãnãkpá ucélépi lé la mvụlépi ku rĩ ãꞌdi ꞌi? 8 Ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá rĩ ꞌi yã? Ãzị́táŋá jọ vâ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ vúŋá ku yã? 9 Ãꞌdusĩku úsĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ agá, “Mí umbé mánị̃gọ́ ãná tulépi rĩ ꞌbã tị cí ĩꞌdi atrịjó ãná naŋá gá ku.” ✡ Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ꞌbãjó ãmbógó rĩ mánị̃gọ́ ꞌi yã? 10 Ãndá-ãndá ru jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ãmanî, adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku yã? Wõyí, úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ãmaní ãꞌdusĩku ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ la ámvụ́ sõ ãzíla ꞌbá ãná colépi rĩ la ãná co, kí ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la kí ásị́ ꞌbã alejó la naŋá gá ĩndĩ. 11 Ãdrĩ ũri Úríndí drị́ gá rĩ rĩ ĩmi drĩdríŋĩ gá, ĩꞌdi ĩminí adru ambamba ãdrĩ ãko ãmã ãzã kojó rĩ kí ịsụ́ ĩmi rụ́ ꞌdâ rĩ gá? 12 ꞌBá ãzí rĩ drĩ kí dó drị̃lẹ́mgbọ ịsụ́ ĩmi kí ãtị̃jó rĩ sĩ, ãma icó dó ịsụ́lé la ndẽ ꞌdĩ rá rĩ gá ku yã?

Wó ãma ayú ándrá drị̃lẹ́mgbọ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ku. Kẹ̃jị́ la gá ãri ị́jọ́ pírí talé ãma atrị rú sĩ ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌbã ũlũŋá drị̃ ku. 13 Ĩnị̃ ku yã, ꞌbá ãzị́ ngalépi jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ãkónã ĩꞌbadrị́ gá rĩ ịsụ́ ala gá ꞌdãá, ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ãlĩtárĩ gá rĩ kí ãko fẽlé ídétáŋá ru ãlĩtárĩ gá ꞌdãá rĩ kí ãzí ịsụ́ rĩ gá ku yã? 14 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá sĩ, Úpí azị ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũlépi rĩ ꞌbã ịsụ́ kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí ị́jọ́ mgbã ĩꞌbã kí ũlũlé rĩ sĩ.

15 Wó áma ãmgbã má ayú drị̃lẹ́mgbọ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó ku. Ásĩ wárãgã ꞌdĩ adru ma dó sĩ ásị́ ꞌbã ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí mání la ku. Mâ drãjó rá rĩ ĩꞌdi múké ndẽ ꞌbá ãzí ní drị̃lẹ́mgbọ mádrị́ mání sĩ áma ũnũjó ị́jọ́ ũlũjó ĩsá ru rĩ ujajó ãzị̂ kóru rĩ rá. 16 Má icó áma ịpị́lé mání ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku úfẽ mání ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ ũlũjó. Cãndí mádrị́ ádrĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ku rĩ gá. 17 Ádrĩ ũlũ la ĩsá ru ma ũyá ịsụ́, drĩ adru ĩsá ru ku, ma íni la ãzị́ mgbã fẽlé mádrị́ rĩ nga. 18 Ũyá mádrị́ rĩ dó ãꞌdu? Bãsĩ gápi ꞌdĩ, mání ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ agá ꞌdâ, ma ĩꞌdi fẽ ĩsá ru ãjẹ̃ kóru, má ayú dó sĩ ũkpó mádrị̂ kí mání ũlũjó la rĩ sĩ ku.

19 Ádrĩ táni adru agá drị̃lẹ́mgbọ trũ ãzíla adrujó ꞌbá ãzí pálé gá ku, áꞌbã ma adrujó ãtíꞌbó ru ꞌbá pírí ꞌbanî sĩ ꞌbá kí aséjó ũꞌbí ru drĩ icó rá. 20 Ádrĩ fi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá, ma acá Yãhụ́dị̃ rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí aséjó. ꞌBá ãzị́táŋá pálé gá ꞌdĩ kí abe, ma acá ꞌbá ãzị́táŋá pálé gá ꞌdĩ kí áni, táni áma ãmgbã rĩ ꞌbá adrujó ãzị́táŋá pálé gá ku tí sĩ ꞌbá ãzị́táŋá pálé gá ꞌdĩ kí aséjó. 21 ꞌBá ãzị́táŋâ kóru rĩ ꞌba rụ́ ma acá adrujó ꞌbá ãzị́táŋâ kóru rĩ áni (ádrĩ táni adru agá drị̃lẹ́mgbọ kóru, ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ agá wó ma ãzị́táŋá Kúrísĩtõ drị̂ pálé gá) ma dó sĩ ꞌbá ãzị́táŋâ kóru rĩ kí asé. 22 ꞌBá ũkpó kóru ꞌdĩ ꞌba rụ́ ma acá ũkpó kóru sĩ ꞌbá ũkpó kóru rĩ kí aséjó, ma acá adrujó ãko pírí ru ꞌbá pírí ꞌbanî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ gẹ̃rị̃ pírí cí rĩ kí agâ sĩ ma dó sĩ ĩꞌbã ãzí kí upa. 23 Ma ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé pírí íni la ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ma dó sĩ sụ̃sụ́ wiŋá ꞌdã ịsụ́ alelé ĩndĩ.

24 Ĩnị̃ drĩ ãbálá ụ́ngụ́lẹ́ drị̂ agá ꞌbá pírí ụ́ngụ́lẹ́ cẹ̃lépi rĩ kí cẹ̃ ĩndĩ wó ꞌbá ãlu la mụ ũyá ịsụ́lé nĩ rĩ gá ku yã? Ĩmi uꞌá vâ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ lẽ ũyá ịsụ́lé Ãdróŋá drị́ rá rĩ gá, cécé ꞌbá ụ́ngụ́lẹ́ cẹ̃lépi sĩ ũyá ịsụ́jó rĩ áni.

25 ꞌBá pírí áváŋá ãbálá ru rĩ gá rĩ kí ímbátáŋá ũkpó la ịsụ́. Kí ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la kí sĩ ũyá ukólépi ukô rĩ ịsụ́, wó ãma ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé íni la ãma sĩ ũyá ukólépi ku rĩ ịsụ́. 26 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, cécé ꞌbá ụ́ngụ́lẹ́ cẹ̃lépi ãbálá gá, jõku ãcóŋá colépi ãlị̃gọ̃ sĩ ũyá ịsụ́jó rĩ áni, ma vâ ãzị́ nga ũkpõ sĩ Ãdróŋá ní sĩ ũyá ꞌdã ịsụ́jó. 27 Yụ, ma áma ụrụꞌbá adị ãzíla ĩꞌdi dó acá mâ ãtíꞌbó ru, ãꞌdusĩku ádrĩ dó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní ꞌbo, áma mgbã ꞌbã ĩcẽ rú dó sĩ ũyá ꞌdã ku.

10

Bị́lẹ́ ị̃ndụ́ liŋá ị́jọ́ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃ŋá sĩ rĩ

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, álẽ ĩmi adru ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ nị̃ŋâ kóru ku, ãmã áyị́pịka Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ándrá pírí ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị̃ndụ́ gá ãzíla za kí pírí mĩrĩ ika rĩ agâ sĩ. 2 Bĩ kí pírí bãbụ̃tị́zị̃ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâ sĩ ãzíla mĩrĩ agá ꞌdãá acájó ꞌbá Mụ́sã vú bĩlépi rĩ kí rú. 3 Na kí pírí íná úríndí drị́ ãlu ꞌdã ꞌi, 4 ãzíla mvụ kí ãko mvụlé úríndí drị̂ ꞌi, ãꞌdusĩku mvụ kí ị̃yị́ agbẹ́lépi írã úríndí drị̂ ụrụꞌbá gá aꞌdélépi kí vú gâ sĩ rĩ ꞌi, ãzíla írã ꞌdã ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi. 5 Wó ĩꞌbã ãndá kí sĩ Ãdróŋá uꞌá ãyĩkõ sĩ ku, ꞌbá wẽwẽ rú ꞌbã ãzí ũdrã kí ãngũ kõtórõ agá ꞌdãá.

6 Úꞌdîꞌda íni ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé kí ru ícétáŋá ru sĩ ãma bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó ãꞌbã rú sĩ ásị́ ị́jọ́ ũnzí ándrá ĩꞌbã kí idélé rĩ kí drị̃ gá ku. 7 Ĩmi adru ꞌbá ãdroŋa ꞌbá ꞌbã kí idélé nĩ ꞌdĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ rú ku, ãzí rĩ ꞌbã kí ándrá idélé rĩ áni, cécé sĩlé rĩ ꞌbã áni, “ꞌBá ri kí vụ̃rụ́ íná nalé ãzíla ãko mvụlé, ãzíla nga kí dó ụrụgá úngó tulé ãyĩkõ idéjó ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ nị̃lépi ku rĩ kí áni.” ✡ 8 Lẽ ãma idé kí ãwụ̃ ku, ándrá ĩꞌbã kí idélé rĩ ꞌbã áni, ala gá ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá ũdrã álĩfũ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ la na. 9 Lẽ ãma ụ̃ꞌbị̃ kí Úpí ꞌi sĩ ndrejó la ĩꞌdi ãmaní pángá fẽ ị́jọ́ ũnzí idéŋá sĩ ĩꞌbã ãzí ꞌbã kí ándrá ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃lé rĩ áni ku, ãzíla ũdrã kí ándrá ị̃nị̃ ꞌbã kí ucíjó rĩ sĩ. 10 Lẽ ãma unu kí ku ãzí rĩ ꞌbã kí ándrá unulé rĩ ꞌbã áni, ĩꞌbã ãzí rĩ kí mãlãyíkã Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé rĩ ụꞌdị́ ándrá kí rá.

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ĩꞌba rụ́ ícétáŋá ru ãzíla úsĩ kí vụ̃rụ́ sĩ ãma bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó, ãꞌdusĩku ãma uꞌá sáwã ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ ꞌbã kí acájó ãni rú rĩ gá. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ídrĩ ũrã la ítu pá ũkpó ru, mí adru mịfị́ trũ, mi aꞌdé sĩ ku. 13 Ụ̃ꞌbị̃táŋá ãlu-ãlu ĩminí amálé ꞌdĩ kí, sáwã pírí sĩ amụ́lépi ꞌbá ꞌba rụ́ rĩ kî. Ãzíla Ãdróŋá la ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ kí tãmba rá, icó ĩmi aꞌbelé ụ̃ꞌbị̃táŋá ĩmi ũkpõ ndẽlépi rá rĩ agá ku. Wó údrĩ ĩmi ụ̃ꞌbị̃ rá, ĩꞌdi gẹ̃rị̃ fẽ ĩminí fũjó ụ̃ꞌbị̃táŋá ꞌdã agâ sĩ ĩmi dó sĩ pá tu tajó la rá.

Ụ̃mụ̃ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbadrị̂ ãzíla Ụ̃mụ̃ Úpí drị́ rĩ

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩmi apá ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃ŋá gá rá. 15 Ma ị́jọ́ ꞌdĩ jọ ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi cé rĩ ꞌbanî, ĩmi amá ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kî. 16 Kópõ ãmaní ayúlé Ụ̃mụ̃ Úpí drị́ gá, ãmaní sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní rĩ, ãdrĩ sĩ ãko mvụ, ãma ꞌdĩ ãrí Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ale. Ãzíla mũkátĩ ãmaní anulé rĩ ãdrĩ na la ãma ꞌdĩ ụrụꞌbá Kúrísĩtõ drị́ rĩ ale. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mũkátĩ ꞌbã adrujó ãlu rĩ sĩ, ãdrĩ táni adru ꞌbá wẽwẽ rú tí ãma ụrụꞌbá ãlu agá, ãma pírí kí dó mũkátĩ ãlu ꞌdã ale.

18 Ĩmi ũrã drĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí ị́jọ́. Adru kí ꞌbá ãko fẽlé ídétáŋá Ãdróŋá ní rĩ kí nalépi, ãzí ãlĩtárĩ gá rĩ alelépi ngalépi rĩ kí ku yã? 19 Ífí la ãko ídétáŋá ru ãdróŋá ĩnzõ rú idélé drị́ sĩ ꞌdĩ ní rĩ kí ãko ãzí ífí trũ la yã, jõku ãdróŋá ĩnzõ rú ꞌdĩ ãko ãzí ífí trũ la yã? 20 Ãluŋá la yụ! Wó ídétáŋá ꞌbá Ãdróŋâ nị̃lépi ku ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí kí idé úríndí ũnzí ꞌbanî adru Ãdróŋá ní ku, ãzíla álẽ vâ ĩmi adru ꞌbá tị icílépi ị́jọ́ úríndí ũnzí ãni la gá la ku. 21 Ĩmi icó ãko mvụlé kópõ Úpí drị̂ sĩ ãzíla vâ kópõ úríndí ũnzí drị̂ sĩ la ku. Ĩmi icó vâ rilé ãkónã nalé méjã Úpí drị̂ tị gá ãzíla méjã úríndí ũnzí drị̂ tị gá la ku. 22 Ãdrĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ idé ꞌdĩ ꞌbã áni ãma ũmbã inga Úpí agâlé rĩ gá ku yã? Ãma kí ũkpó ru ãndẽ kí ĩꞌdi rá yã?

ꞌBá ãꞌị̃táŋá agá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́mgbọ

23 “Âꞌị̃ ãmaní ãko pírí kí rá,” wó ãko pírí adru kí múké ku. “Âꞌị̃ ãmaní ãko pírí kí rá,” wó ãko pírí izó kí ꞌbá nĩ ku. 24 ꞌBá ãzí ꞌbã ndrụ̃ ĩꞌdiní ị́jọ́ múké idéjó ku wó rá la mũkẽ idéjó ꞌbá ãzí ꞌbanî.

25 Ĩna ãko pírí ị̃tụ̃ndãlé sụ̂ ĩzá ị̃tụ̃ndãjó rĩ agá rĩ kí, ị́jọ́ ụzịŋâ kóru ũrãtáŋá ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, 26 ãꞌdusĩku, “Ụ̃nọ́kụ́ ãzíla ãko pírí ala gá ꞌdĩ kí abe kí Úpí ãni.” ✡ 27 ꞌBá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ drĩ ĩmi umve ãkónã gá ĩꞌdidrị̂lé, wó ĩlẽ mụlé rá, ĩna ãko ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ zịtáŋá ụzịŋâ kóru. 28 Wó ꞌbá ãzí drĩ jọ la ĩminí, “Ãko ꞌdĩ úfẽ ĩꞌdi ídétáŋá ru” lẽ ĩna ĩꞌdi ku, ꞌbá ĩminí ị́jọ́ la lũlépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla ũrãtáŋá ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, 29 adru ũrãtáŋá ĩmidrị̂ sĩ ku wó ꞌbá ĩminí ị́jọ́ ꞌdã lũlépi rĩ drị̂ sĩ. Ícó drị̃lẹ́mgbọ mádrị́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ amálé ꞌbá ãzí ꞌbã ũrãtáŋá sĩ íngoní-íngoní ru? 30 Ádrĩ ãkónã mání nalé ꞌdã drị̃ gá Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô fẽ, ála ị́jọ́ jọ má rụ́ ãko mání sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá nî rĩ sĩ ãꞌdu sĩ?

31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãko ĩminí nalé jõku ĩminí mvụlé jõku ị́jọ́ ĩminí idélé rĩ, ĩmi idé ĩꞌdi sĩ ãmbõgõ Ãdróŋá drị́ rĩ iꞌdajó. 32 Ĩmi adru ꞌbá ꞌbaní kúmũ rú ku, jõ táni ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú, Gị̃rị́kị̃ rú, jõku kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní ku. 33 Ĩmi idé cécé mání idélé rĩ áni; ma ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ ꞌbá pírí ꞌbaní ãyĩkõ fẽlé gẹ̃rị̃ pírí gâ sĩ, wó ị́jọ́ múké idéjó ꞌbá ũꞌbí ꞌbaní ꞌbã pa kí rú sĩ ru benĩ.

11

1 Ĩmi ũbĩ ị́jọ́ mání idélé rĩ kí vú cécé mání ị́jọ́ Kúrísĩtõ ꞌbã idélé rĩ kí vú ũbĩjó rĩ áni.

Ãzị́táŋá ị̃nzị̃táŋá drị̃ cejó rĩ kî

2 Ma ĩmi ịcụ́ íni la ãꞌdusĩku ĩminí áma ị́jọ́ ũrãjó ị́jọ́ pírí kí agá rĩ sĩ, ãzíla ĩminí vâ ímbátáŋá mání imbálé ĩminí rĩ kí vú ũbĩjó cécé mání kí imbájó ĩminí rĩ áni rĩ sĩ.

3 Wó álẽ úꞌdîꞌda lẽ ĩnị̃ rá ágọ́bị́ ãlu-ãlu ꞌbã drị̃lẹ́ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi, ãzíla ũkú ꞌbã drị̃lẹ́ ĩꞌdi ágọ́bị́ ꞌi, ãzíla Kúrísĩtõ ꞌbã drị̃lẹ́ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ Ãdróŋá ãꞌị̃lépi jõku ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũlépi ru drị̃kã umbélépi cí rĩ la ꞌdã drị̃nzá fẽ Kúrísĩtõ nî. 5 Wó ũkú Ãdróŋá ãꞌị̃lépi jõku ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũlépi ru drị̃kã umbélépi ku rĩ la ꞌdã drị̃nzá fẽ ágô nî; ají kí ru ũkú ru drị̃ꞌbị́ falépi rá rĩ be ãlu. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkú drĩ ru drị̃kã umbé ĩꞌdiní Ãdróŋá ãꞌị̃ agá jõku ĩꞌdiní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũ agá cí ku, lẽ ꞌbã fẽ ru drị̃ꞌbị́ lịlé rá. Wó ũkú ꞌbaní ĩꞌdi drị̃nzá ru ĩꞌbaní ru drị̃ꞌbị́ lịjó rá jõku ru drị̃ꞌbị́ ufájó rá. Lẽ ꞌbã umbé kí ru drị̃kã cí. 7 Ị́jọ́ ãzí ágọ́bị́ ꞌbã umbé ru drị̃kã cí drĩ mụ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũlé la yụ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã wụ́rá ãzíla dị̃zã Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌi. Wó ũkú la dị̃zã ágọ́bị́ drị́ gá rĩ iꞌda. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ídé ágọ́bị́ angájó ũkú ru la ku, wó rá la ũkú angá ágọ́bị́ rụ́. 9 Ãdróŋá ꞌbã ándrá vâ ágọ́bị́ ũkú ãzã kolé íni la ku, wó rá la Ãdróŋá ꞌbã ándrá ũkú ágọ́bị́ ãzã kolé. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzíla ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbadrị̂ sĩ, ũkú ꞌbã umbé ru drị̃kã cí ícétáŋá ru icéjó la ĩꞌdi ãzị́táŋá pálé gá.

11 Ídri ãmadrị́ Úpí agá rĩ sĩ, ũkú adru ĩꞌdi sĩ áꞌdụ̂sĩ la ku, ágọ́bị́ adru vâ ĩꞌdi sĩ áꞌdụ̂sĩ la ku. 12 Ũkú idéjó angájó ágọ́bị́ rụ́ rĩ sĩ, ĩꞌdi dó vâ ágọ́bị́ tị nĩ. Wó ãko pírí ágọ́bị́ kí ũkú be ala gá angá kí Ãdróŋá drị́. 13 Ílị dó drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ mî sĩ cénĩ-cénĩ rú: ĩꞌdi múké ũkú ní Ãdróŋá ãꞌị̃jó ru drị̃kã umbéŋâ kóru yã? 14 Ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá mgbã rĩ imbá ĩmi ágọ́bị́ drĩ adru drị̃ꞌbị́ trũ ãzo rú, ĩꞌdi ĩꞌdiní drị̃nzá ru ku yã? 15 Wó ũkú drĩ adru drị̃ꞌbị́ trũ ĩꞌdi ĩꞌdiní ũnĩ ru, ãꞌdusĩku Ãdróŋá fẽ ĩꞌdiní drị̃ꞌbị́ ãzo sĩ ru drị̃kã atrịjó. 16 Wó ꞌbá ãzí drĩ lẽ ãgátã galé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ mání jọlé ala gá rĩ jõ nõ ãma ꞌi yã, jõku kãnị́sã Ãdróŋá drị́ gá rĩ kí yã, ị́jọ́ ãzí ãmaní ujalé gẹ̃rị̃ ị̃nzị̃táŋá drị̃ ceŋá gá la yụ.

Ụ̃mụ̃ Úpí drị̂ ꞌbã naŋá

(Mãtáyõ 26:26-29; Mãrákõ 14:22-25; Lụ́kã 22:14-20)

17 Ị́jọ́ mání lẽlé jọlé ĩminí ꞌdĩ agá, má ịcụ́ ĩmi ku, ãꞌdusĩku traŋá ĩminí ĩmi trajó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ la ị́jọ́ iza ị̃dị́-ị̃dị́ adru múké ru la ku. 18 Drị̃drị̃ rĩ sĩ, úlũ mání ĩdrĩ ĩmi atrá ãngũ ãlu gá kãnị́sã rú Ãdróŋá ị̃nzị̃lé, ĩmi ĩmi awa amụtị sĩ amụtị sĩ. Má ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ icó adrulé ị́jọ́ ãndá la rĩ gá rá. 19 Ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ, lẽ awaŋá ꞌbã adru ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ cí iꞌdajó la Ãdróŋá ãꞌị̃ ĩmi ĩsélé ꞌba pịrị íngõ kî. 20 Ĩdrĩ ĩmi atrá ãngũ ãlu gá, ãko ĩminí nalé rĩ adru Ụ̃mụ̃ Úpí drị́ rĩ ꞌi ku. 21 Wó ĩdrĩ jõ na la yã áni, ĩmi ãlu-ãlu kí mụ drị̃ gá íná ĩꞌbadrị̂ kí naŋâ trũ tẽ kí ꞌbá ãzí rĩ kí ku. ꞌBá ãzí rĩ la uꞌá ãbị́rị́ sĩ, ãzí rĩ la ru mvụ tré. 22 Ĩmi lị́cọ́ kóru sĩ íná najó ãzíla ãko mvụjó yã? Jõku ĩmi kãnị́sã Ãdróŋá drị́ gá rĩ ide ãzíla ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní drị̃nzá fẽ yã? Ĩlẽ má ịcụ́ ĩmi ị́jọ́ ĩminí idélé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ yã? Má icó ĩmi ịcụ́lé ị́jọ́ ĩminí idélé ꞌdĩ sĩ ku.

23 Ị́jọ́ mání lũlé ĩminí ꞌdĩ kí mání ịsụ́lé Úpí drị́ rĩ kî: Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌi ị́nị́ ꞌbání ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbejó rĩ sĩ, ꞌdụ ándrá mũkátĩ. 24 Ĩꞌdi mụ ãwãꞌdĩfô fẽlé Ãdróŋá ní ꞌbo, anu ꞌa la rá ãzíla jọ, “ꞌDĩ áma ụrụꞌbá mání fẽlé ĩmi ị́jọ́ sĩ rĩ ꞌi. Ĩna ĩꞌdi ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ ũrãjó.” 25 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩꞌbã kí ãkónã najó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ꞌdụ kópõ jọ, “Kópõ ꞌdĩ tị icíma úꞌdí rĩ drị́ áma ãrí mụlépi asulépi ꞌbá wẽwẽ rú kí sĩ rĩ ꞌi. Ĩmvụ ĩꞌdi sáwã pírí ị́jọ́ mádrị́ mání áma ãrí asujó ĩmi ị́jọ́ sĩ rĩ ũrãjó. 26 Ĩdrĩ mũkátĩ ꞌdĩ na ãzíla kópõ sĩ ãko mvụ, ĩmi ꞌdĩ drã Úpí drị́ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ kpere ĩꞌdiní ãgõ agá.”

27 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá mũkátĩ ꞌdĩ nalépi jõku kópõ Úpí drị́ ꞌdĩ ꞌbã ãko mvụlépi ịsụ́ ádrízã la adru múké ku rĩ, ị́jọ́ ĩꞌdi Úpí ꞌbã ụrụꞌbá kí izajó ãrí ĩꞌdidrị̂ be rĩ la adru ĩꞌdi drị̃ gá. 28 ꞌBá ãlu-ãlu ꞌbã amá ru ꞌi ꞌdĩ múké yã rĩ gá ráká na drĩ mũkátĩ Úpí drị́ gá rĩ ãzíla mvụ drĩ kópõ ĩꞌdidrị̂ sĩ ãko ku rú. 29 Ãꞌdusĩku ꞌbá drĩ na la ãzíla mvụ la ụrụꞌbá Úpí drị̂ ꞌbã ífí vãŋâ kóru, ĩꞌdi ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ị́jọ́ lịŋá na ãzíla mvụ. 30 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ꞌbá ũꞌbí kí ũkpó kóru ãzíla ãyánĩ rú ãzíla ãzí rĩ ũdrã kí rá ꞌdĩ. 31 Wó ãdrĩ ị́jọ́ ãmadrị̂ amá cénĩ-cénĩ rú, Ãdróŋá icó tá ị́jọ́ lịlé ãma drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã áni ku. 32 Ãdróŋá drĩ ị́jọ́ lị ãma drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã áni, ĩꞌdi ꞌdĩ ãma co ímbátáŋá ru ụ̃nọ́kụ́ icó dó sĩ ị́jọ́ lịlé ãma drị̃ gá ku.

33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩdrĩ amụ́ ãngũ ãlu gâ sĩ mũkátĩ Úpí drị́ gá rĩ najó ãzíla wáyĩnĩ mvụjó, ĩtẽ ĩmi pírí ráká. 34 ꞌBá drĩ adru ãbị́rị́ ru, lẽ ꞌbã na íná ĩꞌdidrị́ kogâlé ráká, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ dó sĩ ĩmi tra ãngũ ãlu gá, Ãdróŋá icó dó sĩ ị́jọ́ lịlé ꞌbá ãzí drị̃ gá ku. Ãzíla ádrĩ mụ amụ́lé Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdõlé ꞌbo, ma dó mụ ĩminí ãzị́táŋá Ụ̃mụ̃ Úpí drị́ gá rĩ drị̃ fẽlé rá.

12

Fẽtáŋá Úríndí drị́ gá rĩ kî

1 Úꞌdîꞌda má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, fẽtáŋá Úríndí drị̂ kí sĩ ma jọ la álẽ tá ĩmi adru nị̃táŋâ kóru ku. 2 Ĩnị̃ cé sáwã ĩminí adrujó ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku ꞌdã sĩ rĩ sĩ, úce ándrá ĩmi drị̃ ũnzí ĩmi imbájó sĩ ãdroŋa ídri kóru ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó. 3 Álẽ ĩnị̃ cé ꞌbá ãzí Úríndí Ãdróŋá drị́ ꞌbá drị̃ celépi rĩ icó ị́jọ́ jọlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ku, ãzíla ꞌbá ãzí icó jọlé la, “Yẹ́sụ̃ ꞌi Úpí ꞌi,” Úríndí Ãlá rĩ drĩ drị̃ la ce nĩ ku. 4 Fẽtáŋá ꞌbã ĩsélé kí ndú-ndú, wó Úríndí ãlu ꞌdã la kí fẽ nĩ. 5 Gẹ̃rị̃ íyóŋá iyójó rĩ kí ndú-ndú, wó ála ãzị́ nga Úpí ãlu ꞌdĩ drị́. 6 Ãzị́ ngaŋá ꞌbã ũví kí ndú-ndú, wó Ãdróŋá ãlu ꞌdĩ la ãzị́ nga ꞌbá pírí kí agâ sĩ nĩ.

7 Úꞌdîꞌda Úríndí ꞌbã iꞌdaŋá ꞌbá ãlu-ãlu ní rĩ úfẽ ĩꞌdi mũkẽ ꞌbá pírí ní rĩ idéjó. 8 ꞌBá ãlu rĩ ní Úríndí fẽ ị́jọ́ ũndũwã sĩ rĩ ꞌi, ꞌbá ãlu rĩ ní fẽ nị̃táŋá ị́jọ́ nị̃jó pírí Úríndí ãlu ꞌdã sĩ, 9 ꞌbá ãzí rĩ ní Úríndí ãꞌị̃táŋá drị̂ Úríndí ãlu ꞌdã sĩ, ꞌbá ãzí rĩ ní fẽtáŋá ꞌbá adríjó rĩ Úríndí ãlu ꞌdã sĩ, 10 ꞌbá ãzí rĩ ní úfẽ ũkpó tálí idéjó rĩ ꞌi, ãzí rĩ ní ị́jọ́ nábị̃ drị́ gá rĩ, ãzí rĩ ní úríndí kí drĩdríŋĩ cojó, ꞌbá ãzí rĩ ní Úríndí ị́jọ́ jọjó tị ndú sĩ rĩ ꞌi, ꞌbá ãzí rĩ ní ị́jọ́ jọlé tị ndú sĩ rĩ ífí ujajó rĩ ꞌi. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ru idé Úríndí ãlu ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ꞌbá ãlu-ãlu ní ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni rĩ sĩ.

12 Ụrụꞌbá ĩꞌdi ãlu, wó ĩsélé ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí ndú-ndú, drĩ kí táni adru agá ndú-ndú rá tí, icí kí ru sĩ ụrụꞌbá ãlu idéjó, Kúrísĩtõ bãsĩ ꞌdĩ áni. 13 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ãbĩ pírí bãbụ̃tị́zị̃ Úríndí ãlu ụrụꞌbá ãlu ꞌdĩ agá, Úríndí ãlu agá jõ táni ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí, ãtíꞌbó jõku drị̃lẹ́mgbọ ꞌdĩ kí, úfẽ ãmaní ĩꞌdi Úríndí ãlu ꞌdã ũsũjó ãma drị̃ gá rĩ sĩ.

14 Ụrụꞌbá adru ãko ãzí ngúlú ru ãlu la ku, wó ĩꞌdi ꞌbã ĩsélé kí wẽwẽ rú. 15 Ícétáŋá sĩ pá drĩ jọ la, “Má adrujó drị́ ꞌi ku rĩ sĩ, má adru ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãzí ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ gã adrulé ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãzí ru ku la ku. 16 Wó bị́lẹ́ drĩ jọ la, “Má adru mịfị́ ku, álẽ adrulé ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãzí ru ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, icó dó sĩ adrulé ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãzí ru ku la ku. 17 Ụrụꞌbá drĩ tá adru pírí mịfị́ ꞌi, ála tá ị́jọ́ are ãꞌdu sĩ? Ụrụꞌbá drĩ tá adru pírí bị́lẹ́ ꞌi, ála tá ãko ãjị́ ngụ̃ ãꞌdu sĩ? 18 Wó ị́jọ́ mgbã sĩ Ãdróŋá ũꞌbã ãko ĩsélé ụrụꞌbá drị́ gá ꞌdĩ kí ãlu-ãlu cécé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ꞌbã adru kí rĩ áni. 19 Ãko ꞌdĩ drĩ kí tá nga pírí adrulé ụrụꞌbá ꞌbã wókõ ãlu rú, ụrụꞌbá tá adru íngõlé? 20 Ị́jọ́ mgbã sĩ, ụrụꞌbá ĩꞌdi ãlu wó ĩꞌdi ꞌbã ĩsélé kí wẽwẽ rú.

21 Mịfị́ icó jọlé la drị́ ní, “Álẽ mi ku la ku,” ãzíla drị̃kã icó jọlé la pá ní, “Álẽ mi ku la ku.” 22 Kẹ̃jị́ la gá ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãmã ũrãlé kí ũkpó kóru ꞌdĩ kí ị́jọ́ ũkpó ru, 23 ãzíla ĩsélé la ãzí ꞌbá ꞌbã kí ị̃nzị̃lé ꞌdĩ kí ála kí tãmba ị̃nzị̃táŋá sĩ. Ãzíla ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ndrelé ku ꞌdĩ kí ála kí tãmba múké-múké. 24 Ãꞌdusĩku ụrụꞌbá ãmaní ndrelé rá ꞌdĩ ꞌbã ĩsélé ãzí lẽ kí ị́jọ́ ãzí tãmbaŋá ndú la ku. Wó Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ icí ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé kí ãlu nĩ, ãzíla fẽ ãrútáŋá ãmbógó la ụrụꞌbá ĩsélé ãrútáŋá ĩcẽlépi rá rĩ ꞌbanî. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, awaŋá ꞌbã adru rû sĩ ụrụꞌbá gá ꞌdâ ꞌdáyụ, kí sĩ ru ãzã ko trũtrũ. 26 Ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãlu rĩ drĩ ãzá ta, ãzí ꞌdĩ kí pírí nga ãzá talé, ãzí rĩ drĩ ãrútáŋá ịsụ́ ãzí rĩ kí vâ nga pírí ãrútáŋá ịsụ́lé.

27 Ĩmi ụrụꞌbá Kúrísĩtõ drị̂ ꞌi, ãzíla ĩmi ãlu-ãlu dó ĩsélé ụrụꞌbá ĩꞌdidrị́ gá rĩ kî. 28 Kãnị́sã agá ꞌdãá Ãdróŋá ũpẽ drị̃drị̃ rĩ sĩ ụ̃pị́gọ́ŋá kî, ị̃rị̃ rĩ sĩ nãbịya kî, na rĩ sĩ ímbáꞌbá kî, ꞌbá tálí idélépi rĩ kî, ꞌbá fẽtáŋá fẽjó ꞌbá adríjó rĩ kî, ꞌbá ꞌbá kí ãzã kolépi rĩ kî, ꞌbá ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ kî ãzíla ꞌbá ị́jọ́ jọlépi tị ndú-ndú sĩ rĩ kî. 29 ꞌBá pírí kí ꞌbá Ụ̃pị́gọ́ŋá yã? ꞌBá pírí kí nábị̃ yã? ꞌBá pírí kí ímbáꞌbá ru yã? ꞌBá pírí kí tálí idé yã? 30 ꞌBá pírí kí fẽtáŋá ꞌbá adríjó rĩ trũ yã? ꞌBá pírí kí ị́jọ́ jọ tị ndú-ndú sĩ yã? ꞌBá pírí kí ị́jọ́ jọlé rĩ kí ífí uja rá yã? 31 Wó lẽ ĩndrụ̃ ásị́ pírí sĩ fẽtáŋá ãmbógó Úríndí drị̂ kî.

Úꞌdîꞌda ma ĩminí gẹ̃rị̃ mgbã pịrị rĩ lũ.

13

Lẽtáŋá ndẽ nĩ

1 Ádrĩ ị́jọ́ jọ tị ndú-ndú sĩ ãzíla mãlãyíkã tị sĩ tí, wó lẽtáŋâ kóru ma cécé ũlángí colé ngọlọ-ngọlọ rĩ áni, jõku aya colé cãyĩ-cãyĩ rĩ áni. 2 Ádrĩ adru fẽtáŋá ị́jọ́ ũlũjó nábị̃ rú rĩ trũ ãzíla ádrĩ ị́jọ́ pírí ru zị̃lépi ĩnzõ rĩ kí nị̃ cé ũndũwã pírí abe, ádrĩ adru ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌbé kí unzejó ị̃ndụ́ trũ rĩ abe wó lẽtáŋâ kóru ma ãzị̂ kóru. 3 Ádrĩ ãko mání trũ adrujó rĩ kí awa pírí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî, ãzíla ádrĩ áma ãmgbã rĩ ụrụꞌbá fẽ ivélé ãcí sĩ tí, wó lẽtáŋâ kóru, má icó ãko ãzí ịsụ́lé ku.

4 Lẽtáŋá la ị́jọ́ ta, lẽtáŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ ru, lẽtáŋá ĩꞌdi ãjã kóru, lẽtáŋá ĩꞌdi ị́pị́ŋâ kóru, ĩꞌdi vâ ãfó kóru. 5 Lẽtáŋá ĩꞌdi drị̃ ũnzî kóru, áfi mání lẽtáŋá agá ꞌdáyụ, rụ ũmbã gbõrú ku, ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ásị́ gá ku. 6 Lẽtáŋá uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ ku wó rá la ĩꞌdi uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ. 7 Lẽtáŋá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩꞌdi ꞌbá tãmba rá, ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ásị́ ꞌbãŋâ trũ, ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãꞌị̃táŋâ trũ, ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ pírí kí ta tã.

8 Lẽtáŋá ukó ku. Wó ị́jọ́ jọlé tị nábị̃ drị̂ sĩ rĩ kí ãsị̃ rá, ị́jọ́ jọlé tị ndú-ndú ꞌbádrị̂ sĩ rĩ kí ãsị̃ rá, ụ̃nị̃táŋá la ãvĩ rá. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma ị́jọ́ ꞌbã ĩsélé ãzí rĩ kí nị̃ áyụ, ãzíla ãma vâ ị́jọ́ ꞌbã ĩsélé nábị̃ drị̂ kí nị̃ áyụ. 10 Wó ị́jọ́ mgbã rĩ drĩ dó drụ́zị́ amụ́ rá, ị́jọ́ pírí mgbã rú ku ꞌdĩ kí dó ãvĩ rá. 11 Mání adrujó ngọ́tị́ŋá ru rĩ sĩ, ma ị́jọ́ ãnzị̃rị̃ŋã drị̂ kí jọ áyụ, ma ị́jọ́ ũrã ngọ́tị́ŋâ áni, ma ị́jọ́ uya ngọ́tị́ŋâ áni. Ma dó mụ zolé ãmbógó ru ꞌbo, má aꞌbe dó ị́jọ́ ãnzị̃rị̃ŋã drị̂ kí áma ũngúkú gá. 12 Úꞌdîꞌda ãma ãngũ ndre rá pịrị kóru cécé íꞌdá mãráyã agá rĩ áni, wó drụ́zị́ ãma mụ ãma ndrelé mịfị́ gá mịfị́ gá. Úꞌdîꞌda ánị̃ drĩ wókõ la, ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ꞌdã sĩ ma mụ ị́jọ́ pírí kí nị̃lé cécé ꞌbá ꞌbã áma nị̃lé ꞌbo rĩ áni.

13 Wó úꞌdîꞌda íni ãko na ꞌdĩ ace kí nĩ ꞌdĩ ꞌbã áni: ãꞌị̃táŋá, ásị́ ꞌbãŋá ãzíla lẽtáŋá. Wó ãko ndẽlépi rá rĩ ĩꞌdi lẽtáŋá.

14

Fẽtáŋá ị́jọ́ ũlũŋá ãzíla tị ndú-ndú jọjó rĩ

1 Ĩbĩ gẹ̃rị̃ lẽtáŋá drị̂ vú, ãzíla ĩꞌbã ásị́ fẽtáŋá Úríndí drị̂ drị̃ gá, ambamba la fẽtáŋá ị́jọ́ nábị̃ drị̂ ũlũjó rĩ drị̃ gá. 2 Wó ꞌbá ãzí drĩ ị́jọ́ jọ tị ndú sĩ, jọ ị́jọ́ ꞌdã ꞌbá ꞌbaní ku be la rá la Ãdróŋá nî. Ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá ĩꞌdi tị arelépi rá la ꞌdáyụ. Ĩꞌdi ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru la kí iꞌda úríndí ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ. 3 Wó ꞌbá pírí ị́jọ́ jọlépi tị nábị̃ drị̂ sĩ rĩ kí jọ la ꞌbá ꞌbaní sĩ ĩꞌbaní ũkpó fẽjó, ãvá fẽjó ãzíla kí ásị́ ũŋmĩjó. 4 ꞌBá ị́jọ́ jọlépi tị ndú sĩ rĩ la ru ãzã ko. Wó ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũlépi rĩ ĩꞌdi kãnị́sã ãzã ko. 5 Álẽ ĩmi ãlu-ãlu ꞌbã jọ ị́jọ́ tị ndú-ndú sĩ rá ꞌbo, wó ma tá jọ la rá la ĩmi ũlũ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ áyụ. ꞌBá ị́jọ́ ũlũlépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ãndânĩ ndẽ ꞌbá ị́jọ́ jọlépi tị ndú-ndú sĩ rĩ rá, pẽ lú drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdã ꞌbã ífí uja ĩndĩ rĩ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ kãnị́sã ní ãzã koma fẽ.

6 Úꞌdîꞌda Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ádrĩ amụ́ ĩmi rụ́ ꞌdõlé, ị́jọ́ jọjó ĩminí tị ndú-ndú sĩ, ma adru ĩminí múké la ãꞌdu sĩ, rá la ádrĩ ĩminí ícétáŋá kí ají jõku nị̃táŋá, jõku ị́jọ́ ũlũŋá ají, jõku ị́jọ́ ímbátáŋá ru la kî? 7 Drĩ táni adru agá ãko ídri kóru awálépi ụ́ꞌdụ́kọ́ trũ ꞌdĩ kí tí, cécé gũká, jaligó, jõku ãꞌdụ́ngụ́ ãꞌdi la nị̃ la ála ĩꞌdi co ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ sĩ rĩ gá nĩ, rá la ꞌbá nị̃táŋâ trũ drị̃ la gá rĩ ꞌi ku yã? 8 Gũká drĩ vâ áwáŋá mgbã sĩ ꞌbá umvejó rĩ iꞌda ku, ãꞌdi la ru itú ãꞌdị́ drị̃ tẽjó nĩ yã? 9 Míní ị́jọ́ jọ agá tị ndú sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ míní jọlé rĩ nị̃ íngoní-íngoní ru? Ĩꞌdi adru cécé míní ị́jọ́ jọjó ũlí agá rĩ ꞌbã áni. 10 Ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ tị ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ drĩ kí táni adru agá ũꞌbí ru tí, ãzí ífí kóru la ꞌdáyụ. 11 Ádrĩ ị́jọ́ ꞌbá ãzí ꞌbã jọlé rĩ ífí vã ku, ma adru ãmị́yọ́ŋá ru ꞌbá ị́jọ́ jọlépi rĩ nî, ĩꞌdi vã adru mání ãmị́yọ́ŋá ru. 12 Ĩꞌdi ị́jọ́ míní la, mî lẽjó fẽtáŋá Úríndí drị̂ kí ịsụ́jó vị́ sĩ rĩ sĩ, mí ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ fẽtáŋá ꞌdĩ kí sĩ kãnị́sã izójó.

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ị́jọ́ jọlépi tị ndú sĩ rĩ ꞌbã ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ mgbã ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã ífí ujajó áyụ. 14 Mání Ãdróŋá ãꞌị̃ agá tị ndú sĩ, áma úríndí la ãꞌị̃ la ꞌdĩ ꞌbã áni, wó ãko ãzí áma ásị́ gá ífí trũ la ꞌdáyụ. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó ãꞌdu idé? Ma Ãdróŋá ãꞌị̃ áma úríndí sĩ, wó ma vâ Ãdróŋá ãꞌị̃ áma ásị́sị́ŋá sĩ, ma vâ úngó ngo úríndí sĩ, wó ma vâ úngó ngo ũrãtáŋá sĩ. 16 Ĩdrĩ Ãdróŋá ịcụ́ úríndí sĩ, wó ꞌbá uꞌálépi ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ nị̃lépi la ku rĩ la dó “Ámĩnã” jọ ãwãꞌdĩfô míní fẽlé rĩ sĩ íngoní-íngoní ru, ꞌdĩ sĩ nị̃ ị́jọ́ míní jọlé rĩ ꞌbã ífí ku? 17 Mi ãzí sĩ ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní múké, wó ꞌbá ãzí rĩ ịsụ́ kí ãzã koma ku.

18 Ma ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní mání ị́jọ́ jọjó tị ndú-ndú sĩ ndẽ ĩmi pírí rá rĩ sĩ. 19 Wó kãnị́sã agá ádrĩ tá ị́jọ́ ífí tõwú nị̃lé cé rĩ kí jọ ꞌbá kí imbájó ayụ la ndẽ ị́jọ́ jọlé tị ndú sĩ 10,000 rĩ kí rá.

20 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi aꞌbe ũrãtáŋá ĩmi ãni ãnzị̃rị̃ŋã drị́ rĩ kí rá. Ị́jọ́ ũnzí sĩ, lẽ ĩmi uja ĩmi ũrekeŋá áni, wó ị́jọ́ ũrãŋá ĩmidrị̂ agá lẽ ĩmi adru ꞌbá mbalépi ꞌbo rĩ áni. 21 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ ru íni: Úpí Ãdróŋá jọ,

“ꞌBá tị ndú-ndú jọlépi rĩ ꞌba rụ̂ sĩ,

ãzíla lóꞌbíyõ ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbadrị̂ gâ sĩ,

ma ị́jọ́ jọ ꞌbá mádrị̂ ꞌbanî,

wó icó kí vâ áma arelé ku.” ✡

22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, tị ndú-ndú jọjó ĩꞌdi ícétáŋá ru, adru ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ ꞌbã ãni ku, wó ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ ꞌbanî. Ị́jọ́ ũlũjó tị nábị̃ drị̂ sĩ rĩ ꞌbá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbaní adru ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ ꞌbanî ku. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá kãnị́sã drị̂ drĩ kí ru atrá ãngũ ãlu gá, ꞌbá pírí drĩ kí ị́jọ́ jọlé tị ndú-ndú sĩ, wó ꞌbá ị́jọ́ vãlépi ku rĩ drĩ kí amụ́ ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ abe ala gá ĩndĩ, icó kí ĩmi lãlé ĩmi aza-azâ rĩ gá ku yã? 24 Wó ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru jõku ị́jọ́ nị̃lépi ku la drĩ dó afí ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí kí dó ị́jọ́ ũlũ nábị̃ tị sĩ, ála ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ rĩ amá ị́jọ́ ĩꞌdi bã arelé rĩ sĩ, ála vâ ị́jọ́ lị ĩꞌdi drị̃ gá lú ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã arelé ri kí sĩ, 25 ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gá ru zị̃lépi rĩ kí ru iꞌda tọndọlọ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó ãja tị̃ vụ̃rụ́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ĩꞌdi jọ la, “Ãndá-ãndá ru Ãdróŋá ĩꞌdi ãma agá ꞌdâ cí.”

Gẹ̃rị̃ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó kãnị́sã agá rĩ

26 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ãma dó ãꞌdu ị́jọ́ jọ yã? Ĩdrĩ amụ́ ãngũ ãlu gá Ãdróŋá ị̃nzị̃lé, ꞌbá ãlu-ãlu la adru úngô trũ, jõku ị́jọ́ ímbátáŋá ru rĩ trũ, ị́jọ́ ícétáŋá ru la trũ, ị́jọ́ jọjó tị ndú-ndú sĩ la trũ, jõku ị́jọ́ jọlé tị ndú-ndú sĩ rĩ ífí ujajó. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí lẽ idé kí sĩ ũkpõ fẽjó kãnị́sã nî. 27 ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ jọ tị ndú sĩ, ꞌbá ị̃rị̃ jõku ambamba la ꞌbá na ꞌbã jọ kí ãlu-ãlu nĩ, ꞌbá ãzí ãlu ꞌbã adru ífí la ujalé cí. 28 ꞌBá ífí la ujalépi rĩ drĩ adru yụ, ꞌbá ị́jọ́ jọlépi rĩ ꞌbã ĩyãŋã kãnị́sã agá ꞌdâ tú, ãzíla ꞌbã jọ ị́jọ́ ĩꞌdi nî ãzíla Ãdróŋá nî.

29 Nãbịya ị̃rị̃ jõku na ꞌbã jọ kí ị́jọ́ nĩ, ãzíla ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã adru kí ꞌbá ị́jọ́ ũlũlépi rĩ amálépi rĩ kî. 30 Wó ícétáŋá drĩ ru iꞌda ꞌbá rilépi vụ̃rụ́ ị́jọ́ arelépi la ꞌbã ãzí ní, ꞌbá ị́jọ́ ũlũlépi drị̃drị̃ rĩ ꞌbã tu drĩ pá cí, ãzíla ꞌbã fẽ ꞌbá ꞌdã ní ị́jọ́ jọlé. 31 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi pírí icó ị́jọ́ ũlũlé rá, ĩmi ãlu-ãlu pírí ꞌbã ịsụ́ rú sĩ ímbátáŋá ãzíla ásị́ ũŋmĩŋá. 32 ꞌBá nábị̃ rú rĩ ꞌbã adru ꞌbá úríndí ĩꞌdi agá rĩ drị̃ celépi nĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũlũlé rĩ agá nĩ rĩ ꞌi. 33 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá adru ꞌbá ị́jọ́ ngalépi mị́rị̃ rú rĩ ꞌi ku, ĩꞌdi Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂.

Kãnị́sã pírí ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ kí agá, 34 ũkú ꞌbã ĩyãŋã kí kãnị́sã agá tú, úfẽ ĩꞌbaní ị́jọ́ jọlé ku, rá la ꞌbã are kí ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã lẽlé rĩ. 35 Drĩ kí lẽ ị́jọ́ ãzí zịlé ãko ãzí drị̃ gá yã áni, lẽ ꞌbã zị kí ĩꞌbã ágóka kí lị́cọ́ gâlé, ãꞌdusĩku ĩꞌdi drị̃nzá ru ũkú ꞌbaní ị́jọ́ jọjó kãnị́sã agá.

36 Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ iꞌdó ándrá ru ĩmi sĩ yã? Jõku ĩmi ꞌbá lú ị́jọ́ ꞌbã sĩ cajó ĩꞌba rụ̂lé rĩ kí áꞌdụ̂sĩ yã? 37 ꞌBá ãzí drĩ ũrã la ĩꞌdi agâlé ĩꞌdi ꞌbá nábị̃ rú la, jõku fẽtáŋá Úríndí drị̂ trũ, lẽ ꞌbã nị̃ rá ị́jọ́ mání sĩlé ĩminí ꞌdĩ kí kí ãzị́táŋá Úpí drị̂ kî. 38 Drĩ ásị́ ꞌbã drị̃ la gá ku, úca vâ ásị́ ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ gá ku. 39 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi uꞌá ãꞌị̃táŋá agá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũjó, ãzíla ĩmi uga vâ ꞌbá ị́jọ́ jọlépi tị ndú-ndú sĩ rĩ ku. 40 Wó ĩmi idé ị́jọ́ pírí kí ĩꞌbã kí icójó rá rĩ áni ãzíla gẹ̃rị̃ kpị sĩ.

15

Kúrísĩtõ angá ídri

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ úꞌdîꞌda álẽ ĩmi igálé ị́jọ́ mgbã mání ũlũlé ĩminí rĩ sĩ ĩminí ãꞌị̃lé ãzíla ĩminí ꞌdụlé sĩ pá tujó ũkpó rĩ sĩ. 2 Ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ sĩ ĩmi ĩmi pa rá, ĩdrĩ ị́jọ́ mání ũlũlé ĩminí ꞌdĩ rụ mgbemgbe rĩ gá. Drĩ adru ꞌdĩ ꞌbã ãni ku, ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ gá rĩ ãzị̂ kóru.

3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ mání ãꞌị̃lé rĩ ma ĩꞌdi ị̃drị̃ ĩminî. Ị́jọ́ ãmbógó mání lũlé ĩminí rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ ꞌi, Kúrísĩtõ drã ị́jọ́ ũnzí ãmadrị́ gá rĩ kí sĩ cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni, ✡ 4 ísị̃ ándrá ĩꞌdi rá, angá ídri rú ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni. ✡ 5 Iꞌda ru Pétẽrõ nî, vúlé la gá iꞌda ru ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ ꞌbanî. 6 ꞌDã ꞌbã vúlé gá, iꞌda vâ ru ꞌbá túrú tõwú drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi vú bĩlépi la ꞌbaní rá, sáwã ãlu ꞌdã agá ꞌdãá, ĩꞌbã ãzí ace kí drĩ ídri ãzí rĩ drĩ kí táni ũdrã agá rá tí. 7 Vúlé la gá iꞌda ru Yãkóꞌbõ nî ãzíla ụ̃pịgọŋa ꞌbanî. 8 Wó ãsị̃jó iꞌda dó vâ ru mánî, cécé ngọ́tị́ŋá tịlé pịrị ku rĩ áni.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó ụ̃pị́gọ́ŋá vúlé dọ́dọ́ rĩ ꞌi, ị́jọ́ mgbã sĩ ícó tá áma umvelé ụ̃pị́gọ́ŋá rĩ ꞌbã ãzí ru ku ãꞌdusĩku áfẽ ándrá ũcõgõ kãnị́sã Ãdróŋá drị́ gá rĩ ní ambamba. 10 Wó lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ sĩ Mâ dó sĩ adrujó Mâ áni ꞌdĩ, ãzíla lẽtáŋá uyaŋâ kóru ĩꞌdidrị́ mání rĩ adru yã ꞌdâ ku. Wó, ánga ãzị́ ĩꞌbaní pírí ũkpó sĩ ãndânĩ, adru ma ꞌi ku, wó lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ sĩ. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, drĩ táni adru ma ꞌi wó jõku kî, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ ãmaní ũlũlé rĩ ꞌi, ãzíla ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ ĩminí ãꞌị̃lé rĩ ꞌi.

ꞌBá drãlépi rá rĩ ꞌbã angájó ídri rĩ

12 Úꞌdîꞌda údrĩ ũlũ la Kúrísĩtõ angá ídri ĩꞌdi ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ sĩ rá, wó ĩmi ãzí kí dó vâ jọ la ꞌbá drãlépi rá rĩ angá ídri rú ku íngoní-íngoní ru yã? 13 ꞌBá drãlépi rá rĩ drĩ angá ídri ku, ífí la Kúrísĩtõ angá ándrá vâ ídri ku. 14 Wó údrĩ ándrá Kúrísĩtõ inga ídri ku, ị́jọ́ ãmaní ũlũlé rĩ ãzíla ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ rĩ la adru ãzị̂ kóru. 15 ꞌDã ꞌbã drị̃ gâ sĩ ála vâ ãma ịsụ́ sãdínĩ ĩnzõ rú Ãdróŋá drị̂ kî, ãꞌdusĩku ãmaní ị́jọ́ vú nzejó Ãdróŋâ drị̃ gá jọjó la inga Kúrísĩtõ ꞌi ídri rá rĩ sĩ. Wó icó ándrá ĩꞌdi ingalé ku ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ ꞌbá drãlépi rá rĩ drĩ kí angá ku rĩ gá. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá drãlépi rá rĩ drĩ kí angá ku, ínga ándrá vâ Kúrísĩtõ ꞌi ku. 17 Wó údrĩ dó ándrá Kúrísĩtõ inga ku, ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ dó ãzị̂ kóru, ĩmi drĩ kpere ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí agá ũgũgõ. 18 Ãdróŋá drĩ ándrá Kúrísĩtõ inga ídri ku, ꞌbá vâ ũdrãlépi Kúrísĩtõ agá ꞌdĩ ja kí drị̃ ꞌbo. 19 Ásị́ ꞌbãŋá ãmadrị́ Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ drĩ adru lú ídri ꞌdĩ agá rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ, ãma dó adru ꞌbá ndrelé ũcõgõ agá ízákĩzã rú ndẽ ꞌbá pírí kí rá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kî rú.

20 Wó ãndá-ãndá ru inga Kúrísĩtõ ꞌi ídri drã agá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãnị̃ dó cé ꞌbá ũdrãlépi Kúrísĩtõ agá ꞌdĩ kí drụ́zị́ angá ídri rú rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá angálépi ídri drị̃drị̃ ꞌbá drãlépi rá ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌi. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, drã ꞌbã afíjó ꞌbá rú sĩ rĩ áni, angájó ídri drã agá rá rĩ ãfũ vâ ꞌbá rụ̂ sĩ. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ádãmũ agá ꞌbá pírí ũdrã kí rá, wó Kúrísĩtõ agá ꞌbá pírí kí mụ adrulé ídri rú. 23 Wó ꞌbá ãlu-ãlu la mụ angálé ídri rú rá ĩꞌdi sĩ: Kúrísĩtõ ĩꞌdi bãsĩ ꞌbá angálépi drị̃drị̃ rĩ ꞌi, drĩ dó amụ́ rá, vúlé la gá ꞌbá ĩꞌdi ãni rú ꞌdĩ kí dó angá nĩ. 24 Ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ drĩ dó acá, Kúrísĩtõ drĩ dó ũpĩ, ãzị́táŋá ãzíla ũkpõ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ kí andi pírí ꞌbo, ĩꞌdi dó Ũpĩ naŋá ꞌdụ fẽlé Ãdróŋá Átẹ́pị rú rĩ drị́. 25 Wó ĩꞌdi mụ Ũpĩ nalé kpere ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã agá ĩꞌdi ꞌbã pálé gá. 26 Mẹ́rọ́ꞌbá ãsị̃jó ĩꞌdi ꞌbã mụlé ị̃lị̃kị̃lé rĩ ĩꞌdi drã ꞌi. 27 Ãꞌdusĩku “Ãdróŋá ꞌbã ãko pírí kí ĩꞌdi pálé gá.” ✡ Úꞌdîꞌda údrĩ dó jọ la úꞌbã ãko pírí kí ĩꞌdi pálé gá, ĩꞌdi ị́jọ́ pịrị la Ãdróŋá ãko pírí kí ꞌbãlépi ĩꞌdi pálé gá rĩ ala gá yụ. 28 Wó drĩ dó ãko pírí kí ꞌbã Kúrísĩtõ pálé gá ꞌbo, Ngọ́pị̃ la adru Ãdróŋá ãko pírí kí ꞌbãlépi rĩ pálé gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá dó adru pírí ãko pírí kí agâ sĩ.

29 Úꞌdîꞌda angáŋá angájó drã agá ídri rĩ drĩ dó adru ꞌdáyụ, ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí dó ãꞌdu idé bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó ꞌbá drãlépi rá ꞌdĩ kí kẹ̃jị́ gá? 30 Wó ãmaní rĩ gá ãma dó drị̃ cị ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? 31 Ị́jọ́ mání jọlé rĩ ꞌbã ífí íni: ma drã sị́ gá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ãfó mání ꞌbãlé ĩmi sĩ rĩ, ĩꞌdi ídri tị icíma ãmaní Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ Úpí ãmadrị̂ agá rĩ ꞌi. 32 Ãꞌdị́ ándrá mání ꞌdịlé ụ̃bọ̃gụ̃ ásé agá * rĩ abe Ẽfésõ gá rĩ sĩ, ĩꞌdi lú ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá rĩ sĩ, wó má ịsụ́ ala gá ãꞌdu? ꞌBá drãlépi rá rĩ drĩ kí dó angá ku cécé sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni,

“Lẽ ãna kí ãzíla ãmvụ kî,

ãꞌdusĩku drụ̃sị̃ ãma ũdrã rá.” ✡

33 ꞌBá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku: “Tị icíjó ꞌbá ũnzí kí abe rĩ la gbíyã mídrị́ múké rĩ iza rá.” 34 Lẽ ĩmi ãgõ drĩ vúlé ũrãtáŋá ĩmidrị̂ agá, ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí rĩ nị̃ kí drĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̃ gá ku. Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la drị̃nzá ĩmidrị̂ sĩ.

Ụrụꞌbá angálépi rĩ ꞌbã gbíyã

35 Wó ꞌbá ãzí icó zịlé la, “ꞌBá drãlépi rá rĩ kí angá íngoní-íngoní ru yã? Kí angá ụrụꞌbá íngoní rĩ trũ?” 36 Mi ꞌbá ãzí ũndũwã kóru la, ãko míní salé rĩ la drã ráká ĩꞌdi angá ídri rú ĩndõ. 37 Ídrĩ ũri sa ãko míní salé rĩ adru ụrụꞌbá ĩꞌdi sĩ mụjó adrujó rĩ ꞌi ku, wó ãná ꞌbã ífí jõku ãko ãzí ndú la kî. 38 Wó Ãdróŋá la ĩꞌdiní ụrụꞌbá fẽ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni, ãzíla ũri ũví ãlu-ãlu ní ĩꞌdi ụrụꞌbá ĩꞌdidrị́ ꞌdã ꞌbã vúŋá fẽ. 39 Ĩzá pírí ají kí ru ãlu ku, ꞌbá ꞌbã ĩzá ĩꞌdi ãlu, ãnãkpá ꞌbã ĩzá vâ ndú, ãríŋá ꞌbã ĩzá vâ ndú ãzíla ị̃ꞌbị drị̂ vâ ndú. 40 Ụrụꞌbá ꞌbụ̃ drị̂ kí cí, ãzíla ụrụꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí vâ cí, wó ũnĩ ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã ũvítáŋá lú ãlu, ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ kí vâ ndú. 41 Ị̃tụ̂ ꞌbã ũnĩ ndú ĩmbá ꞌbã ũnĩ vâ ndú, lẽlẽgó ꞌbadrị̂ kí vâ ndú, ãzíla lẽlẽgó ꞌbã ãngũ jiŋá ají kí ru ãzí rĩ drị̂ be ku.

42 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụrụꞌbá angáŋá drị̂ ꞌbã sĩ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni. Ụrụꞌbá ị̃sị̃lé rĩ ĩꞌdi ãko ŋmalépi ŋmã-ŋmã rĩ ꞌi, ĩꞌdi dó angá ãko ŋmalépi ku la rú. 43 Ála ĩꞌdi ị̃sị̃ ị̃nzị̃táŋâ kóru ála ĩꞌdi inga dị̃zã rú, ála ĩꞌdi ị̃sị̃ ũkpó kóru, ĩꞌdi angá ũkpó trũ. 44 Ị̂sị̃ ĩꞌdi ụrụꞌbá ꞌbádrị́ rĩ rú, wó angá ụrụꞌbá úríndí ru rĩ rú. Ụrụꞌbá ꞌbádrị́ rĩ drĩ adru cí, ụrụꞌbá úríndí drị̂ vâ cí.

45 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni, “ꞌBá drị̃drị̃ rĩ Ádãmũ ꞌi acá ꞌbá ídri trũ rĩ rú,” ✡ Ádãmũ ãsị̃jó rĩ ĩꞌdi úríndí ídri fẽlépi rĩ ꞌi. 46 Ụrụꞌbá úríndí ru rĩ amụ́ drị̃drị̃ ku, wó ãko ꞌbá ru rĩ, ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá dó ụrụꞌbá úríndí ru rĩ ꞌi. 47 ꞌBá drị̃drị̃ rĩ ãfũ ụ̃nọ́kụ́ gá ĩꞌdi pụ́trụ́, ꞌbá ị̃rị̃ rĩ angá ꞌbụ̃ gâlé. 48 ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ ají kí ꞌbá ándrá idélé pụ́trụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ sĩ rĩ ꞌi, cécé ꞌbá ꞌbụ̃ drị́ gá rĩ ꞌbã kí ꞌbá angálépi ꞌbụ̃ gá rĩ ajílé rĩ áni. 49 Ãzíla cécé ãma kí ꞌbá ãma tịlépi rĩ ꞌbã gbíyã ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ ajílé rĩ ꞌbã áni, ãma vâ drụ́zị́ gbíyã ꞌbá ꞌbụ̃ gá rĩ drị́ gá rĩ ají ĩndĩ.

50 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ma lũ la ĩminí tọndọlọ íni: ụrụꞌbá ãrí trũ ꞌdĩ icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ agâlé jõku ãko drãlépi ŋmalépi ŋmã-ŋmã rĩ icó ãko ŋmalépi ku rĩ gá filé ku. 51 Ĩmi are drĩ, ma ĩminí ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru la lũ ꞌdĩ: ãma icó kí pírí ũdrãlé ku, wó ãma pírí kí mụ ãma ujalé ndú, 52 némé mịfị́ bĩlé kámị́ rĩ áni, ụ́ꞌdụ́ gũká ãsị̃jó rĩ sĩ. Ãꞌdusĩku gũká la dó mụ awálé ꞌbá drãlépi rá rĩ kí dó angá ídri ŋmaŋâ kóru, ãzíla ála dó ãma uja ndú. 53 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụrụꞌbá ŋmalépi ŋmã-ŋmã rĩ kí dó mụ ụrụꞌbá ŋmalépi ku rĩ sụ̃lé, ãzíla ụrụꞌbá drãlépi drã-drã rĩ la dó mụ ụrụꞌbá drãlépi ku rĩ sụ̃lé. 54 Ụrụꞌbá ŋmalépi ŋmã-ŋmã rĩ drĩ dó ụrụꞌbá ŋmalépi ku rĩ sụ̃ ꞌbo, ãzíla ụrụꞌbá drãlépi drã-drã rĩ drĩ dó ụrụꞌbá drãlépi ku rĩ sụ̃ ꞌbo, wó ị́jọ́ sĩlé rĩ dó acá ãndá, “Ị̃lị̃kị̃ dó drã rá, úndẽ dó ĩꞌdi kpítã.” ✡

55 “Drã ũkpõ míní sĩ ꞌbá ndẽjó rĩ dó íngõlé yã?

Drã la ãzá míní sĩ ꞌbá ũzãjó rĩ dó íngõlé yã?” ✡

56 Drã la ũkpó ꞌbá zãjó rĩ ịsụ́ ị́jọ́ ũnzí drị́, ãzíla ị́jọ́ ũnzí la ũkpó ĩꞌdidrị́ rĩ ịsụ́ ãzị́táŋá drị́. 57 Wó ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ĩꞌdiní ãmaní ũkpó fẽlé sĩ drã ndẽjó Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ sĩ rĩ sĩ.

58 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá mání lẽlé ꞌdĩ, ĩtu pá ũkpó ru. Ãko ãzí ꞌbã aya ĩmi ku. Lẽ ĩnga ãzị́ Úpí ní ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, ãꞌdusĩku ĩminí nị̃jó la rá ĩmi ĩcãndĩ ĩmi ãzị́ Úpí drị̂ sĩ úyé ku rĩ sĩ.

16

Ãko trajó ꞌbá Ãdróŋá ãni drị́ rĩ ꞌbanî rĩ

1 Úꞌdîꞌda ãko traŋá ꞌbá Ãdróŋá drị́ rị̃ ꞌbaní rĩ ꞌbã drị̃ gá, ĩmi idé ị́jọ́ ándrá mání lũlé ꞌbá kãnị́sã ãngũ Gãlãtị́yã gá rĩ ꞌbã idé kí rĩ ꞌi. 2 Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ sãbị́tị̃ ãlu-ãlu drị́ rĩ sĩ, ĩmi ãlu-ãlu ꞌbã mba kí ãko ãzí ĩmi ịsụ́lé rĩ kí vú sĩ, ĩmba tã la kí sáwã mání ãgõjó rĩ sĩ, ĩmi icó dó sĩ ãko tralé ku. 3 Wó ádrĩ dó sĩ acá rá ma wárãgã fẽ ị́jọ́ iꞌdajó ꞌbá ĩminí amálé ĩmi icó tị la pẽlé ãko ĩminí fẽlé rĩ kí abe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ drị́. 4 Drĩ vâ adru mání icójó mụjó ĩndĩ rá ãma dó mụ ĩꞌba abe ãlu.

5 Mání mụjó alịjó Mãkẽdónĩyã gâ sĩ rĩ ꞌbã vúlé gá, ma amụ́ ĩmi rụ́, ãꞌdusĩku ma mụ alịlé Mãkẽdónĩyã gâ sĩ. 6 Ma ãzí rĩ sĩ mụ uꞌálé ĩmi abe sáwã were sĩ rá, jõku ma vâ ãzí rĩ sĩ mụ áyi ị̃gbẹ̃ drị́ gá rĩ izalé ĩmi abe, ĩmi dó sĩ áma ãzã ko ácị̃ mádrị̂ agá ꞌdãá mání mụ agá. 7 Álẽ úꞌdîꞌda mụlé ĩmi ndrelé kãwụ̃ ãcị̃ mádrị́ mání alịjó alị-alị̂ rĩ sĩ ku, wó rá la áꞌbã áma ásị́ gá sáwã ãzí izajó ĩmi rụ́ ꞌdãá were Úpí drĩ ãꞌị̃ la rá rĩ gá. 8 Wó ma mụ uꞌálé ãzo rú rá la Ẽfésõ gá kpere ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ Pẽndẽkósĩtõ drị́ rĩ tẽjó. 9 Ãꞌdusĩku kẹ̃jị́tị ãmbógó ãzị́ ũkpó ãni la nzị̃ ru mání ãzíla ꞌbá áma lẽlépi ku ala gá rĩ kí ũꞌbí ru.

10 Tị̃mị̃tị́yọ̃ drĩ amụ́ rá, lẽ ĩndre ĩꞌdi múké-múké ꞌbã idé ụ̃rị̃ sĩ ku ĩꞌdiní uꞌá agá ĩmi abe ꞌdâ ãꞌdusĩku ị̃nị̃ ĩꞌdi ãzị́ Úpí drị́ gá rĩ nga cécé mání ngalé rĩ ꞌbã áni. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã gã ĩꞌdi ꞌbã tị ku. Ĩpẽ ĩꞌdi tị gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ gõjó vúlé má rụ̂lé. Ma ꞌdã áni drị̃ la tẽ agá má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ abe.

12 Wó úꞌdîꞌda ãmã ádrị́pị Ãpọ́lọ̃ drị̃ gá, má imbá ĩꞌdi ásị́ ũkpó ru mụjó ĩmi rụ̂lé ádrị́pịka abe. Ásị́ la fi lẽjó mụjó lé rĩ gá ku, wó ĩꞌdi mụ rá drĩ drị̃lẹ́ba ãzí ịsụ́ rá rĩ gá.

13 Lẽ ĩmi adru mịfị́ trũ ị̃tụ́ pá ũkpó ru ãꞌị̃táŋá agá, ĩtu pá ágọ́bị́ ru, ĩmi adru vâ ũkpó ru ĩmi idé ị́jọ́ pírí lẽtáŋá sĩ. 14 Ĩmi idé ị́jọ́ pírí kí lẽtáŋá sĩ.

15 Ĩnị̃ rá ꞌbá drị̃drị̃ ãngũ Ãkáyã drị́ agá ꞌdâ acálépi Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ kí Sĩtéfãnãsĩ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ abe, fẽ kí ru pírí ãzị́ ꞌbá Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbanî rĩ gá. Ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ ma má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, 16 ĩminí ĩmi fẽjó ãzị́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí agá cécé ꞌdĩ ꞌbã áni ãzíla ꞌbá pírí filépi ãzị́ ꞌdĩ gá rĩ kí, ꞌbá ãzị́ la ngalépi rĩ rú. 17 Má uꞌá ãyĩkõ sĩ Sĩtéfãnãsĩ ꞌbaní, Fõrĩtũnátõ trũ, ãzíla Ãkãyíkõ trũ ĩꞌbã kí acájó rĩ sĩ ãꞌdusĩku fẽ kí mání ãko mádrị́ ꞌdộ yụ rĩ kí rá. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, inga kí áma úríndí úꞌdí ru ãzíla vâ ímidrị́ gá rĩ abe ĩndĩ. ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã ị́jọ́ lẽ ĩꞌbã ĩꞌdi ãmbógó ru.

Zịtáŋá ãsị̃jó rĩ

19 Kãnị́sã ãngũ Ásĩyã gá rĩ agá rĩ zị kí ĩmi cící Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ sĩ. Ãkúwílã kí Pĩrĩsílã be ãzíla kãnị́sã ru tralépi tị icítáŋá gá ĩꞌbadrị́ jó agá rĩ abe. 20 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá áma andre gá ꞌdộ rĩ zị kí ĩmi pírí cící. Ĩzị ĩmi ãlu-ãlu pírí cící vị́ sĩ amvuŋá sĩ.

21 Ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi ásĩ zịtáŋá ꞌdĩ kí áma drị́ sĩ.

22 ꞌBá ãzí drĩ Úpî lẽ ku, úwã ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbo. Úpí mí amụ́!

23 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ agá rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

24 Mâ lẽtáŋá ĩmi rụ́ vị́ sĩ rĩ ꞌbã adru Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá. Ámĩnã.

✡ 1:19 1:19 Ĩsáyã 29:14

* 1:22 1:22 ꞌBá Gị̃rị́kị̃ rú rĩ kí ándrá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí ꞌbã ãzí.

✡ 1:31 1:31 Yẽrẽmíyã 9:24

✡ 2:9 2:9 Ĩsáyã 64:4

✡ 2:16 2:16 Ĩsáyã 40:13

✡ 3:19 3:19 Yọ́ꞌbụ̃ 5:13

✡ 3:20 3:20 Zãbụ́rị̃ 94:11

* 5:7 5:7 Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó rĩ ꞌi.

✡ 5:12-13 5:12-13 Ãzị́táŋá Amviŋá 17:7; 19:19; 21:21; 22:21, 24; 24:7

✡ 6:16 6:16 Íꞌdóŋá 2:24

✡ 9:9 9:9 Ãzị́táŋá Amviŋá 25:4; 1 Tị̃mị̃tị́yọ̃ 5:18

✡ 10:7 10:7 Ãfũŋá 32:6

✡ 10:26 10:26 Zãbụ́rị̃ 24:1

✡ 14:21 14:21 Ĩsáyã 28:11-12

✡ 15:3 15:3 Ĩsáyã 53:5-12

✡ 15:4 15:4 Zãbụ́rị̃ 16:8-10; Mãtáyõ 12:40; ꞌEtáŋá 2:24-32

✡ 15:27 15:27 Zãbụ́rị̃ 8:6

* 15:32 15:32 Ụ̃bọ̃gụ̃ ásé agá ꞌdĩ kí ándrá ꞌbá Páwụ̃lọ̃ ãjị́ lẽlépi ku Ẽfésõ gá rĩ kî.

✡ 15:32 15:32 Ĩsáyã 22:13

✡ 15:45 15:45 Íꞌdóŋá 2:7

✡ 15:54 15:54 Ĩsáyã 25:8

✡ 15:55 15:55 Hõséyã 13:14

2 Kọ̃rị̃nị́tọ̃

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Kọ̃rị̃nị́tọ̃

gá rĩ ꞌbaní ị̃rị̃ rĩ

1

Zịtáŋá ꞌbá zịjó cící rĩ

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Páwụ̃lọ̃ ụ̃pị́gọ́ŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ Ãdróŋá ꞌbã lẽtáŋá sĩ rĩ drị́, ãzíla ãmã ádrị́pị Tị̃mị̃tị́yọ̃ ĩꞌdi má be ꞌdộ ĩndĩ.

Ásĩ ĩꞌdi ꞌbá Ãdróŋá ãni kãnị́sã Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ ꞌbaní ãzíla ꞌbá pírí Ãdróŋá ãni ãlá ãngũ Ãkáyã drị́ agá rĩ ꞌbanî.

2 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Páwụ̃lọ̃ ní ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá kí ásị́ ũŋmĩjó rĩ sĩ

3 Lẽ ị́cụ́ kí Ãdróŋá ꞌi, ꞌdĩ Átẹ́pị ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌi, ꞌbá ꞌbã ízákĩzã ndrelépi cé rĩ, Ãdróŋá ãzã koma pírí ꞌbadrị́ rĩ ꞌi, 4 ãma ásị́ ũŋmĩlépi ũcõgõ pírí kí agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma icó dó sĩ ꞌbá ũcõgõ agá rĩ kí ásị́ ũŋmĩlé ásị́ ũŋmĩŋá ãmaní ịsụ́lé angálépi Ãdróŋá drị̂lé rĩ sĩ. 5 Ãꞌdusĩku ũcõgõ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã galé ãma ídri agá rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Kúrísĩtõ rụ̂ sĩ ásị́ ũŋmĩŋá ãmadrị̂ vâ ꞌdĩ ꞌbã áni. 6 Údrĩ ãmaní ũcõgõ fẽ, ĩꞌdi bãsĩ ĩminí ásị́ ũŋmĩŋá ịsụ́jó patáŋá be; údrĩ ãma ásị́ ũŋmĩ rá ĩꞌdi ásị́ ũŋmĩŋá ĩmidrị̂ ịsụ́jó rĩ ꞌi, ĩꞌdi ásị́ ũkpõ sĩ ị́jọ́ tajó rĩ fẽ ĩminî, ꞌdĩ drị̃cị́rị̃ ãma vúŋá ꞌbã sĩ drị̃ cịjó rĩ ꞌi. 7 Ásị́ ꞌbãŋá ãmadrị́ ĩmi drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ũkpó ru, ãꞌdusĩku ãma nị̃jó la rá drị̃cị́rị̃ ãma cịlé rĩ agá ĩri drị̃cịŋá alelé ãma abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ịsụ́ dó sĩ ásị́ ũŋmĩŋá ãmaní ịsụ́lé rĩ ꞌi.

8 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ãlẽ ị́jọ́ ũkpó ru idélépi ãma rụ́ ãngũ Ásĩyã gá rĩ kî sĩ ĩmi igálé. Ãma ándrá drị̃cị́rị̃ ãzí ũkpó ãmã icólé tị talé ku rĩ agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãꞌbã ándrá ãma ásị́ gá ãma adru ídri rá la ku. 9 Ị́jọ́ mgbã sĩ, ãma ásị́ gá rĩ gá ãma ãjị́ dó ngụ̃ agá ꞌbá drã ãni la rú. Wó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, ãꞌbã dó ásị́ ãma drị̃ gá ku, wó Ãdróŋá ꞌbá drãlépi rá rĩ kí ingalépi ídri rĩ drị̃ gá. 10 Pa ãma drã ika rĩ ꞌbã sị́ gá rá ãzíla ĩꞌdi mụ ãma palé rá. Ãꞌbã ãma ásị́ ĩꞌdi drị̃ gá jọjó la ĩꞌdi mụ ãma upaŋâ trũ drị̃ gá, 11 ĩmi ãma ãzã kojó Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá sĩ rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá wẽwẽ rú ꞌbã fẽ kí rú dó sĩ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní, fẽtáŋá lẽtáŋá uyaŋâ kóru fẽlé ãmadrị́ ꞌbá wẽwẽ rú ꞌbaní Ãdróŋá zịjó rĩ sĩ rĩ.

Páwụ̃lọ̃ lũ ĩꞌbaní ị́jọ́ uja ãcị̃ ĩꞌdidrị̂ rá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã rĩ

12 Úꞌdîꞌda ị́jọ́ ãma sĩ ãma ũnũjó rĩ ꞌdĩ ꞌi: ị́jọ́ ãma ꞌbãlé ãma ásị́ gâ sĩ ị́jọ́ vú nzejó acị́ŋá ãma ãni ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá, ambamba la kãkã ãma ãni ĩmi trũ ãlá rĩ agá ãzíla ị́jọ́ mgbã angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌi. Ãma idé ị́jọ́ ꞌdĩ adru ũndũwã ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị̂ sĩ ku, wó lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ sĩ. 13 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãmaní sĩlé ĩminí rĩ adru ãko ãzí ĩmĩ lãlé jõku vãlé ku la ku. Ãzíla áꞌbã áma ásị́ gá, 14 ĩmi drĩ ị́jọ́ nị̃jó ãma drị̃ gá were rĩ áni, ĩmi amụ́ ị́jọ́ nị̃lé pịrị-pịrị ĩndõ, jọjó la ĩmi icó ĩmi ũnũlé ãma sĩ cécé ãmã drụ́zị́ ãma ãma ũnũjó ĩmi sĩ ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ rĩ áni.

15 Áma ãꞌị̃táŋá agá ị́jọ́ ꞌdĩ cí, ãꞌdusĩku má itú ma drị̃drị̃ rĩ sĩ mụjó ĩmi rụ́ ĩmi dó sĩ ụ̃rọ̃drị́ mání mụjó ĩmi andréjó ị̃rị̃ rĩ ịsụ́ benĩ. 16 Má itú áma ásị́ gá mụjó ĩmi rụ̂lé mání mụ agá Mãkẽdónĩyã gâlé ãzíla ãgõjó ĩmi rụ́ ꞌdã sĩ mání ãgõ agá vúlé Mãkẽdónĩyã gâlé rĩ sĩ ãzíla ĩminí ãma tị pẽjó mání mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ Yụ̃dị́yã gâlé. 17 Ĩmi icó áma zịlé má uja ị́jọ́ mání itúlé rĩ ãꞌdu sĩ. Ĩmi ũrã ma ị́jọ́ mádrị̂ kí itú ũrãtáŋâ kóru yã? Ĩmi ũrã ma ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá rĩ kí áni jọlépi la “ꞌẼ” wó íni ꞌdĩ ĩꞌdi gá “Yụ”? 18 Wó Ãdróŋá ꞌbã adrulé ꞌbá ị́jọ́ mgbã idélépi rĩ ꞌi rĩ sĩ, ị́jọ́ ãma jọlé ĩminí “ꞌẼ” rĩ ĩꞌdi “ꞌẼ” ãzíla “Yụ” rĩ ĩꞌdi “Yụ.” 19 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá Ngọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ándrá ma Páwụ̃lọ̃, Sílã ãzíla Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌbã kí sĩ ị́jọ́ la ũlũjó ĩmi tị gá rĩ adru “ꞌẼ” kí “Yụ” be íni la ku, wó ĩꞌdi agâ sĩ ị́jọ́ pírí kí ꞌbãngá “ꞌẼ.” 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ azịlé rĩ drĩ kí táni adru agá wẽwẽ rú tí, ị́jọ́ ãzí ꞌdáyụ, Kúrísĩtõ agâ sĩ kí ru idé rá. Ãzíla ĩꞌdi rụ̂ sĩ ãma dó sĩ jọ la “Ámĩnã” sĩ dị̃zã fẽjó Ãdróŋá nî. 21 Úꞌdîꞌda íni ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi ãma ꞌbãlépi ĩmi trũ pá tujó ũkpó ru Kúrísĩtõ agá rĩ ꞌi. Ũpẽ ãma ãzíla ꞌbã ãma ndú nĩ, 22 ꞌbã ãlámã ícétáŋá ru ĩꞌdidrị́ ãmaní sĩ adrujó ĩꞌdi ꞌbã ãko rú rĩ ãma drị̃ gá ãzíla ꞌbã Úríndí ĩꞌdidrị̂ adrujó ãma ásị́ gá ị̃sálị ị́jọ́ azịlé jã ꞌdâ ị́jọ́ múké pịrị rĩ sĩ rĩ ꞌi.

23 Má umve Ãdróŋá adrujó mâ sãdínĩ rú, ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ĩmi tãmbajó ágõ rú sĩ Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gâlé ku. 24 Adru ãma ị́jọ́ ũdrõ ĩmi drị̃ gá la ku, ãꞌdusĩku pá tuŋá ĩmidrị́ gá rĩ ũkpó ru la ãꞌị̃táŋá sĩ, wó ãma ãzị́ nga ĩmi abe ãyĩkõ ꞌbã ga rú sĩ ĩmi agá tré benĩ.

2

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌbã áma ásị́ gá má icó ãcị̃ ãzí itúlé sĩ mụjó ĩmi andréjó ị̃dị́ ĩminí cãndí fẽjó la ku. 2 Ãꞌdusĩku ádrĩ ĩminí ũcõgõ fẽ, ãꞌdi la ace mání ãyĩkõ fẽlé nĩ, wó adru ĩmi ꞌi mání sĩ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽjó rĩ kí ku yã? 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ásĩ wárãgã ĩmi rụ̂lé, álẽ amụ́lé ĩmi rụ̂lé ĩminí sĩ mụjó mání cãndí fẽjó ku, ĩmi tá vâ mání icólépi ãyĩkõ fẽlépi nĩ ꞌdĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌbã áma ásị́ gá ádrĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ, ĩmi pírí kí vâ uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩndĩ. 4 Ãꞌdusĩku ásĩ ĩminí wárãgã ꞌdĩ ũcõgõ ãmbógó la trũ, ásị́ ãzá trũ ãzíla mị́ndrẹ trũ mịfị́ gá, sĩ ĩminí cãndí fẽjó ku, wó rá la lẽjó lũjó la ĩminí álẽ ĩmi íngõpí yã rĩ ꞌi.

ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã trũŋá

5 ꞌBá ãzí drĩ ĩminí ũcõgõ fẽ rá, fẽ ũcõgõ ꞌdĩ mání ku, wó mgbã rĩ gá fẽ ũcõgõ ꞌdĩ ĩminí pírí gẹ̃rị̃ ãzí sĩ álẽ ị́jọ́ ꞌbãlé ũkpó ĩꞌdi drị̃ gá ku. * 6 Drị̃rịma ĩmi ũꞌbí ꞌbã kí fẽlé ĩꞌdiní rĩ ca ĩꞌdiní rá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌdîꞌda lẽ ĩtrũ ĩꞌdi rá, ãzíla ĩmi imbá ĩꞌdi ásị́ sĩ ĩꞌdi tãmbajó, ũcõgõ ãmbógó la ní sĩ ĩꞌdi ndẽjó ku. 8 Ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ̂lé ãndá-ãndá ru lẽ ĩlẽ ĩꞌdi rá. 9 Ásị́sị́ŋá mání wárãgã ꞌdĩ sĩjó ĩminí rĩ sĩ ndrejó la ĩmi icó ụ̃ꞌbị̃táŋá agalé rá yã ãzíla ĩmi ị́jọ́ pírí sĩ ị̃nzị̃táŋá ru má rụ́ yã rĩ. 10 Ĩdrĩ ꞌbá ꞌdĩ trũ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ sĩ rá, ma vâ ĩꞌdi trũ rá. Ãzíla ãko mání trũlé ꞌbo rĩ, ãko ãzí trũlé trũtrũ la drĩ adru trũlé cí rĩ gá, ma ĩꞌdi trũ Kúrísĩtõ mẹ́lẹ́tị gá ĩmi ị́jọ́ sĩ, 11 Sĩtánĩ ꞌbã ulé rû sĩ ãma ásị́ ku. Ãꞌdusĩku ãnị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã itúlé ãma sĩ rĩ kí ku la ku, ãnị̃ kí rá.

Agajó ũkpõ Kúrísĩtõ drị̂ sĩ

12 Ma mụ calé Trõwásĩ gâ sĩ ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ũlũjó ꞌbo, má ịsụ́ Úpí nzị̃ mání kẹ̃jị́tị ãzị́ drị̂ ꞌdãá. 13 Wó áma ásị́ tu pá ku, ãꞌdusĩku má ịsụ́ má ádrị́pị Tị́tọ̃ ꞌdãá ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má azị dó ꞌbá ꞌdã ꞌbaní ãzíla ámụ dó Mãkẽdónĩyã gá.

14 Wó ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá nî, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ãma drị̃ cejó Kúrísĩtõ sĩ ị́jọ́ pírí kí ndẽjó rá, ãzíla ãngũ pírí kí agá ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ũniyambamba rĩ iréjó ãma agâ sĩ rĩ sĩ. 15 Ãꞌdusĩku ãma Ãdróŋá ní ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ áni. Kúrísĩtõ sĩ wó ãdu ꞌbã ngụ̃ŋá vĩrĩ rĩ ĩꞌdi ngụ̃ ꞌbá ꞌbaní ndú-ndú, ꞌbá palé rá rĩ ꞌbaní ãzíla ꞌbá mụlépi ị̃lị̃kị̃lépi ị̃lị̃kị̃ rĩ abe. 16 ꞌBá mụlépi ị̃lị̃kị̃lépi ị̃lị̃kị̃ rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ãmã ũlũlé rĩ la ngụ̃ ị̃rị́ drã ãjị́ ru, wó ꞌbá palé rá rĩ ꞌbaní ĩꞌdi ngụ̃ vĩrĩ ãdu ngụ̃lépi ũniyambamba rĩ rú ãꞌdusĩku ãma ũlũ la ĩꞌbaní kí mụ uꞌálé ídri ukólépi ku jã ꞌdâ rĩ gá Ãdróŋâ trũ. Ãꞌdi icó dó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí sĩ rá rĩ gá nị̃ yã? 17 Ãma adru ꞌbá ũꞌbí ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũlépi sĩ ụ̃rọ̃drị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ ịsụ́jó ꞌdĩ kí áni ku, wó Ãdróŋá ꞌbã ãma tị ãpẽjó nĩ rĩ sĩ ãma ị́jọ́ pịrị jọ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá cécé ãtíꞌbó Kúrísĩtõ drị̂ kí áni.

3

ꞌBá ãzị́ tị icítáŋá úꞌdí rĩ drị̂ ngalépi rĩ kî

1 Ãma iꞌdó ị́jọ́ jọlé mũkẽ ãmadrị́ gá rĩ icéjó ị̃dị́ yã? Jõku ãlẽ vâ wárãgã ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí lẽlé rĩ áni angájó ãmadrị́ sĩ ãma vú nzejó ĩminí yã jõku angájó ĩmidrị́ ĩminí sĩlé rĩ kí yã? 2 Ĩmi ãmgbã rĩ kí bãsĩ wárãgã ãmadrị́ rĩ kî, sĩlé ásị́ ãmadrị̂ kí agá, ꞌbá pírí ꞌbã kí nị̃lé cé ãzíla lãlé rĩ kî. 3 Ĩmi iꞌdá wárãgã angálépi Kúrísĩtõ drị́ rĩ rú cé, ãzị́ ãmadrị̂ ꞌbã pámvú, úsĩ ĩꞌdi vínõ sĩ ku, wó Úríndí Ãdróŋá ídri rĩ drị́ gá rĩ sĩ, adru írã ꞌbara rĩ drị̃ gá ku, wó rá la ásị́ ꞌbá drị̂ agá.

4 Ãma ị́jọ́ ꞌdĩ jọ ásị́ ũkpõ sĩ la ãꞌdusĩku ãtị̃ ásị́ Ãdróŋá drị̃ gá Kúrísĩtõ rụ̂ sĩ. 5 Adru ãma icó ãma sĩ rá ị́jọ́ ãzí ũrãjó angá ãmadrị́ íni la ku, wó ị́jọ́ ãmã icójó rá rĩ angá Ãdróŋá drị́. 6 Fẽ ãmaní adrujó ꞌbá icólépi ãzị́ tị icítáŋá úꞌdí ꞌdĩ drị́ gá rĩ ãzã kolépi rĩ kî rú, wárãgã sĩ ku wó Úríndí sĩ; wárãgã la ꞌbá ꞌdị-ꞌdị̃, wó Úríndí la ídri fẽ.

Dị̃zã tị icítáŋá úꞌdí rĩ drị̂

7 Úꞌdîꞌda ãzị́táŋá drã ajílépi sĩlé írã ꞌbara drị̃ gá rĩ drĩ ándrá amụ́ dị̃zã trũ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị́ gá rĩ ꞌba rụ́ sĩ icójó ãngũ ndrejó Mụ́sã mẹ́lẹ́tị gá ku, táni ĩꞌdiní anụ́jó anụ̂ tí, 8 ãzị́ Úríndí drị́ gá rĩ icó adrulé dị̃zã rú ãndânĩ ku yã? 9 Ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ ꞌbá ị́jọ́ lịjó rĩ drĩ dó adru dị̃zã rú, ãzị́ tị icítáŋá úꞌdí rĩ drị́ ꞌbá lãjó ꞌbá mgbã rú Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá rĩ dó adru dị̃zã rú ãndânĩ íngõpí yã! 10 Ị́jọ́ mgbã sĩ, tị icítáŋá úꞌdí rĩ ndẽ ũnĩ sĩ rá úꞌdîꞌda ãzị́táŋá dó sĩ dị̃zã kóru. 11 Dị̃zã anụ́lépi anụ̂ rĩ drĩ ándrá amụ́ dị̃zã rú, ãmbõgõ dị̃zã uꞌálépi jã ꞌdâ rĩ drị̂ la dó adru íngõpí!

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmaní adrujó ásị́ ꞌbãŋâ trũ rĩ sĩ, ãma ị́jọ́ jọ ụ̃rị̃ kóru. 13 Ãma adru Mụ́sã áni ru mẹ́lẹ́tị ꞌbelépi bõngó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní cí, ꞌbã ndre kí sĩ dị̃zã dị̃lépi lẽrẽlẽrẽ mẹ́lẹ́tị la gá anụ́lépi anụ̂ ꞌdã ku rĩ áni ku. 14 ꞌBá ꞌdĩ kí ásị́sị́ŋá ụ̃pị̃ kí ru cí, ãzíla bõngó ãlu ꞌdã ꞌbe kí mẹ́lẹ́tị cí kpere ãndrũ drĩ kí bụ́kụ̃ tị icíma drị́ ụ̃kụ rĩ lã rĩ gá. Úwị drĩ ĩꞌdi ku, ãꞌdusĩku ála ĩꞌdi wị rá la ꞌbání Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó rĩ sĩ. 15 Acájó kpere ãndrũ údrĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ lã, bõngó ꞌdã la kí ásị́ ꞌbe cí. 16 Wó ꞌbá drĩ ru uja ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃lé ꞌbo, ála bõngô wị rá. 17 Úꞌdîꞌda Úpí dó Úríndí ꞌi, ãzíla ãngũ Úríndí Úpí drị̂ ꞌbã adrujó cí rĩ gá ꞌdãá drị̃lẹ́mgbọ cí. 18 Ãma pírí mẹ́lẹ́tị ꞌbelé bõngó sĩ ku dị̃zã Úpí drị̂ iꞌdalépi ꞌdĩ, ãma acá kí ĩꞌdi áni dị̃zã tụlépi tụ̃-tụ̃ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ drị̃ gá angálépi Úpí drị́ rĩ sĩ, ꞌdĩ Úríndí ꞌi.

4

Málĩ Úríndí drị́ úmvú idélé ũdrí sĩ rĩ agá rĩ

1 Ãdróŋá fẽ ãmaní ãzị́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ngalé ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma ásị́ yã ku. 2 Ãma ị́jọ́ jọ ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ drị̃nzá ru ꞌdĩ kí drị̃ gá ũnzí, ãnga ãzị́ úlétáŋá sĩ yã, jõku ãma ũlũ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ĩnzõ sĩ cécé ꞌbá ũnzí ꞌdĩ ꞌbã kí ujalé ũlũlé rĩ áni ku. Be la rá la, ãma ị́jọ́ mgbã jọ Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá, wó ꞌbá pírí ị́jọ́ mgbã agá ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ cé.

3 Ị́jọ́ mgbã ãmaní ũlũlé rĩ drĩ táni ru zị̃ agá zị̃-zị̃, zị̃ ru ꞌbá ị̃lị̃kị̃lépi ị̃lị̃kị̃ rĩ ꞌbanî. 4 Sĩtánĩ ãmbógó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị́ gá rĩ ụ̃pị̃ ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ kí mịfị́ ásị́ gá cí. Ndre kí dị̃zã ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ Ãdróŋá ꞌbã wụ́rá ru rĩ drị́ gá rĩ ku. 5 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãmaní ũlũlé rĩ adru ãma ãni ku, wó Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla ãma bãsĩ ãtiꞌbo ĩmi ãni ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ kî. 6 Ãdróŋá jọlépi la, “Lẽ dị̃zã ꞌbã dị̃ ãngũ ịnị agá rĩ,” ✡ fẽ ĩꞌdi ꞌbã dị̃zã ní dị̃lé ãma ásị́ gâ sĩ ị́jọ́ nị̃jó nị̃táŋá dị̃zã Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá, Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ mẹ́lẹ́tị gá.

7 Wó málĩ ãma ãni ị́jọ́ mgbã drị́ gá ꞌdĩ ĩꞌdi úmvú sịlé ũdrí sĩ rĩ agá, iꞌdajó ũkpõ ãmbógó ꞌdĩ angá Ãdróŋá drị́ adru ãmadrị́ ku. 8 Úfẽ ãmaní ũcõgõ wókõ pírí agâ sĩ rá, wó andi kí ãma ku, sáwã ãmaní ị́jọ́ ãmã idélé rĩ nị̃jó ku rĩ agá, ãma uja tị vúlé ku, 9 fẽ kí ãmaní ũcõgõ rá, wó Ãdróŋá aꞌbe ãma ku, uꞌbé kí ãma vụ̃rụ́ rá, wó ụꞌdị́ kí ãma ku. 10 Ãma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ acị́ drã Yẹ́sụ̃ drị̂ trũ ãma ụrụꞌbá gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ídri Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ la dó sĩ iꞌdá ãma ụrụꞌbá gá benĩ. 11 Ãꞌdusĩku ãma gápi ꞌbá ídri ꞌdĩ, ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, ála ãma fẽ drã ní Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ídri ĩꞌdi agá rĩ dó sĩ ru iꞌda ụrụꞌbá ãmadrị́ ꞌdĩ agá benĩ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, drã la ãzị́ nga ãma agá wó ídri la ãzị́ nga ĩmi agá.

13 Sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ agá rĩ áni, “Ma ị́jọ́ jọ rá la mání Ãdróŋá ãꞌị̃jó rá rĩ sĩ.” ✡ Úríndí ãlu ãꞌị̃táŋá drị́ ꞌdĩ sĩ, ãma ãꞌị̃ Ãdróŋá rá ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó sĩ ị́jọ́ jọ rá, 14 ãꞌdusĩku ãmaní nị̃jó la rá Ãdróŋá Úpí Yẹ́sụ̃ ingalépi ídri drã agá rá rĩ la vâ ãma inga Yẹ́sụ̃ trũ ãma iꞌdajó ĩmi abe ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rá. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru pírí íni la ĩmi ị́jọ́ sĩ, ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãni ꞌbá ũꞌbí kí ajílépi Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó rĩ sĩ, kí dó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá nî ãzíla ĩꞌdi ꞌbã dị̃zã dó sĩ tụ-tụ̃ benĩ.

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma ãndẽ ku. Ãma táni ụrụꞌbá ãmvé rĩ sĩ lẽ agá drã agá drã-drã tí, ụrụꞌbá ãma ãni úríndí ru agâlé rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi ꞌbã úꞌdí ru ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ. 17 Wó ũcõgõ ãmaní sáwã were sĩ ꞌdĩ kí ãmaní dị̃zã ukólépi ku ũcõgõ ãmadrị́ ꞌdĩ ꞌbã kí ndẽlé ku rĩ fẽ. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãꞌbã dó sĩ mịfị́ ãko ndrelé rá ꞌdĩ kí drị̃ gá ku, wó rá la ãko ndrelé ku ꞌdĩ kí drị̃ gá. Ãꞌdusĩku ãko ãma ndrelé rá ꞌdĩ kí ãko uꞌálépi jã ꞌdâ ku la kî, wó ãko ndrelé ku rĩ ĩꞌdi ãko uꞌálépi ãsị̃ŋâ kóru la.

5

Ãma ụrụꞌbá úꞌdí ꞌbụ̃ gâlé rĩ kî

1 Úꞌdîꞌda ãnị̃ rá jó hémã rú ụrụꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ru ãma sĩ uꞌájó ala gá ꞌdĩ drĩ andi rá, jó ãma ãni Ãdróŋá ꞌbã sịlé nĩ ꞌdĩ ụrụꞌbá ãma ãni úꞌdí jã ꞌdâ ꞌbụ̃ gâlé rĩ cí. 2 Wó ãma ává se ãmbógó, ãlẽ jó ãma ãni ꞌbụ̃ gá rĩ sụ̃lé áyụ, 3 Ãdróŋá drĩ ãmaní ãma ụrụꞌbá úꞌdí rĩ kí fẽ ꞌbo, ãma úríndí kí uꞌá ụrụꞌbá uꞌálépi jã ꞌdâ rĩ kí agá. 4 Wó ãmaní drĩ adru agá jó hémã rú ꞌdĩ agá ꞌdâ, ãma ává se ãmbógó, ãzíla drị̃ cị ãꞌdusĩku ãlẽ bõngó ũtrũlé ku, be la ãlẽ bõngó úꞌdí ꞌbụ̃ gá rĩ kí sulé áyụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ídri ꞌbã ti ãko drãlépi rá rĩ rá. 5 Úꞌdîꞌda Ãdróŋá ꞌbã ãma ásị́sị́ŋá ãlu ꞌdĩ sĩ, ãzíla fẽ ãmaní Úríndí ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãwítã rú ãko ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí drị̃ tẽjó.

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma ásị́ la adru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ũkpó ru ãzíla ãnị̃ rá ãma adru agá lị́cọ́ ꞌdõ agá ꞌdộ ụrụꞌbá sĩ ãma rá-rá ru Úpí trũ. 7 Ãma uꞌá ãꞌị̃táŋá sĩ, wó adru ị́jọ́ ãma ndrelé rĩ sĩ ku. 8 Ãꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ ãma ásị́ gá ũkpó ru, ĩꞌdi ãmaní múké ãndânĩ lị́cọ́ ụrụꞌbá ꞌdĩ drị́ gá rĩ aꞌbejó rá mụjó adrujó lị́cọ́ Úpí drị̂ agá. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãꞌbã ĩꞌdi ị́jọ́ ãmbógó la rụ́ ãma ásị́ gá Úpí ní ãyĩkõ fẽjó, ãdrĩ táni adru agá ụrụꞌbá ꞌdĩ agá jõku ụrụꞌbá ꞌdĩ agá ku rá tí. 10 Ãꞌdusĩku ãma pírí kí mụ drụ́zị́ pá tulé úmvúke Kúrísĩtõ drị́ ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃lẹ́ gá rá, ãma ãlu-ãlu kí mụ ị́jọ́ ándrá ãma lẽlé ãzíla idélé ụrụꞌbá ꞌdĩ agá rĩ kí ịsụ́lé, kí ị́jọ́ múké yã jõku ũnzí yã rĩ gá.

Ãzị́ tị icíma drị́ gá rĩ

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ándrá iꞌdójó ídu ãmaní ãrútáŋá Úpî rujó rĩ nị̃jó ꞌbo rĩ sĩ, ãma ụ̃ꞌbị̃ ꞌbá kí asélé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma iꞌda ãma Ãdróŋá ní tọndọlọ ꞌbo, ãzíla áꞌbã áma ásị́ gá ị̃nị̃ vâ ũrãtáŋá ĩmidrị̂ agá ĩꞌdi ꞌdĩ ꞌbã áni. 12 Ãma ụ̃ꞌbị̃ ãma ịpị́lé ĩminí ị̃dị́ la ku, wó rá la ãma ĩminí drị̃lẹ́ba fẽ uꞌájó ãfó sĩ ãma sĩ, ĩmi icó dó sĩ ꞌbá ru ịpị́lépi ị́jọ́ ndrelé rá rĩ sĩ adru ị́jọ́ ásị́ gá rĩ sĩ ku ꞌdĩ kí umvilé múké. 13 Ãdrĩ iꞌdá ãma aza-azâ, ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ; ãdrĩ adru ꞌbá ị́jọ́ pịrị idélépi la kî, ĩꞌdi ị́jọ́ ĩmidrị́ gá rĩ sĩ. 14 Lẽtáŋá Kúrísĩtõ drị̂ la ãma ũŋmĩ nĩ, ãꞌdusĩku ãnị̃ rá ꞌbá ãlu drã ꞌbá pírí kî sĩ, ãma ãꞌị̃ vâ rá ãma pírí ũdrã kí rá. 15 Ãzíla drã ãma pírí kî sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma uꞌálépi ídri rĩ ãma uꞌá kí dó ídri ãmadrị̂ sĩ ku, wó ãma uꞌá kí ꞌbá drãlépi ãzíla angálépi ãmanî rĩ nî.

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌdîꞌda ãlị dó ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ ũrãtáŋá ꞌbádrị̂ sĩ ku. Ãdrĩ ándrá táni Kúrísĩtõ ndre agá ũrãtáŋá ꞌbádrị́ ãlu ꞌdĩ sĩ rá tí, ãma icó dó ꞌdĩ idélé ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃dị́ ku. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá drĩ adru Kúrísĩtõ agá, ĩꞌdi ꞌbá úꞌdí la, ị́jọ́ ụ̃kụ rĩ alị kí ꞌbo, ị́jọ́ úꞌdí rĩ amụ́ dó nĩ. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ angá kí pírí Ãdróŋá drị́, ĩꞌdi ꞌbá ãma tị icílépi ĩꞌdi be Kúrísĩtõ rụ̂ sĩ rĩ ꞌi, ãzíla fẽ ãmaní ãzị́ ꞌbá kí tị icíjó rĩ. 19 Ị́jọ́ ãma ũlũlé rĩ ꞌbã ífí Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá kí tị icí ĩꞌdi be Kúrísĩtõ agâ sĩ, lã dó sĩ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbadrị̂ kí kí drị̃ gá ku. Ãzíla fẽ ãmaní ãzị́ ị́jọ́ tị icíma drị́ gá rĩ ũlũjó. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó sĩ léꞌdi Kúrísĩtõ drị̂ kî, cécé Ãdróŋá ꞌbã rĩ mãmálá ꞌbã ãma rụ̂ sĩ rĩ nĩ rĩ áni. Ãma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ Kúrísĩtõ kẹ̃jị́ gá jọjó la ĩmi icí ĩmi tị Ãdróŋâ trũ. 21 Ãdróŋá fẽ Kúrísĩtõ ị́jọ́ ũnzî kóru rĩ ní pángá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ áni ãma ị́jọ́ sĩ, sĩ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí idéjó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ icó dó sĩ ãma ꞌbãlé ãlã Ãdróŋá drị̂ agá.

6

1 Ãmaní adrujó ꞌbá ãzị́ ngalépi Ãdróŋá nî rĩ sĩ, ãma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ ĩmi aꞌị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ úyé ku. 2 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá jọ,

“Má are ĩmi sáwã múké rĩ gá rá,

ãzíla sáwã patáŋá drị̂ agá áko ĩmi ãzã rá.” ✡

Ájọ ĩminí úꞌdîꞌda ꞌdĩ dó sáwã Ãdróŋá ꞌbã lẽtáŋá ịsụ́jó rĩ, úꞌdîꞌda ꞌdĩ dó ụ́ꞌdụ́ patáŋá drị́ rĩ.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drị̃ cịjó rĩ

3 Ãlẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ịsụ́ ị́jọ́ ũnzí ãzị́ ãmaní ngalé rĩ agá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma ãꞌị̃ ꞌbá ãzí ní kúmũ ꞌbãjó gẹ̃rị̃ agá ku. 4 Kẹ̃jị́ la gá ị́jọ́ pírí ãma idélé rĩ kí agá ãma iꞌda la ãma ãtiꞌbo Ãdróŋá ãni ãmaní ị́jọ́ ãmaní cãndí fẽlépi rĩ kí tajó, ị́jọ́ ũkpó rĩ kí abe ãzíla ị́jọ́ ũcõgõ rú rĩ kí abe rĩ sĩ. 5 Úco ãma rá, úꞌbe ãma mãbụ́sụ̃ gá, ũꞌbí angá kí ãma drị̃ gá ũmbã sĩ rá, ãzị́ ũkpó ngajó rĩ abe, ãzíla ụ́ꞌdụ́ kojó ị́nị́ sĩ ku, ãkónã naŋâ kóru rĩ abe. 6 Ãma iꞌda ãmã ãlã, ụ̃nị̃táŋâ trũ, ị́jọ́ taŋá, ásị́ ị̃gbẹ̃, ãma lẽtáŋá mgbã rĩ sĩ ãzíla ũkpõ Úríndí Ãlá rĩ drị̂ sĩ. 7 Ãma ũlũ ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌị̃táŋá sĩ. Ũkpõ Ãdróŋá drị̂ la ãzị́ nga ãma agá nĩ. Ãma aꞌdụ́ ị́jọ́ pịrị rĩ ãmadrị́ ãndá gá ãzíla ị̃jị́ rĩ gâ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó vâ sĩ ãma tãmbajó. 8 Ãma ãzị́ Ãdróŋá drị̂ nga ꞌbá drĩ kí táni ãmaní ị̃nzị̃táŋá fẽ rá jõku yụ, drĩ kí táni ị́jọ́ jọ ãma rụ́ ũnzí jõku ãma ịcụ́, wó kí ãma umve ĩnzóꞌbá, táni ị́jọ́ mgbã jọ agá. 9 Únị̃ ãma cé, wó ála ãma ꞌbã ꞌbá nị̃lé ku la rú, ãma ãni rú drã sị́ gá wó ãma drĩ vâ ídri ꞌdõ, úco ãma ụ́ꞌdị́ drĩ vâ ãma ku. 10 Ũcõgõ agá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãma ãyĩkõ sĩ, lẽmẽrí, wó ãma ꞌbá ꞌbaní málĩ úríndí drị̂ fẽ, ãmadrị́ ãko ãzí yụ, wó ãma ãko pírí trũ.

11 Ãma wọ̃rị́ka ãmaní lẽlé lẽlẽ Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdĩ! Ị́jọ́ ãma jọlé ĩminí rĩ ĩꞌdi ãndá-ãndá ru, ãma ị́jọ́ jọ ĩminí tọndọlọ ásị́ mgbọ sĩ. 12 ꞌBá ãzí ãma drĩdríŋĩ gá ru ásị́ ụ̃pị̃lépi ĩminí cí la ꞌdáyụ, wó ĩꞌdi bãsĩ ĩmi ꞌi ru ásị́ ụ̃pị̃lépi ãmaní cí rĩ. 13 Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí pírí rĩ ma jọ la mâ anzị ꞌbaní rĩ áni. Ị̃nzị̃ vâ ĩmi ásị́ ãmaní mgbọ rú.

Ĩmi icí ĩmi ꞌbá ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ abe ku

14 Ĩmi icí ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ abe ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ múké rĩ kí ru umú ị́jọ́ ũnzí rĩ be ãlu rá yã? Jõku dị̃zã kí ru umú ị́nị́ be rá yã? 15 Kúrísĩtõ icó kí tị icílé Sĩtánĩ be íngoní-íngoní ru yã? ꞌBá ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ icó kí uꞌálé ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ be íngoní-íngoní ru yã? 16 Jó Ãdróŋá drị̂ kí ru icí ãdroŋa ꞌbá ꞌbã kí idélé drị́ sĩ rĩ abe rá yã? Ãꞌdusĩku ãma jó Ãdróŋá ídri rĩ ãni, cécé Ãdróŋá ꞌbã mgbã rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni:

“Ma uꞌá ĩꞌba abe,

ãzíla acị́ kí drĩdríŋĩ gá,

ãzíla ma adru Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂,

ãzíla kí adru ꞌbá mádrị̂ kî.” ✡

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá jọ rá,

“Ĩmi ãfũ kí drĩdríŋĩ gâlé rá,

ãzíla ĩmi awa ĩmi ĩꞌba abe ndú-ndú.

Ĩmi aló ãko ãzí ãndị́ ru la ku,

ãzíla ma dô sĩ ĩmi aꞌị́.” ✡

18 “Ma dó adru ĩmĩ Átẹ́pị rú

ãzíla ĩmi dó adru mâ ngọ́pịka ãzíla mâ ị̃zẹ́pịka,

Úpí Ũkpó ꞌDị́pị jọ nĩ.” ✡

7

1 Mâ wọ̃rị́ka ị́jọ́ azịlé ꞌdĩ kí âzị kí pírí ãmaní, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãnze kí ị́jọ́ pírí ãma ụrụꞌbá jõku úríndí ꞌbãlépi ãndị́ ru ꞌdĩ kí rá, ãzíla lẽ ãma uꞌá kí ãlá ru Ãdróŋá ãmã kí rulé rũrũ rĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãyĩkõ

2 Ị̃nzị̃ ãmaní ĩmi ásị́ mgbọ rú. Ãma idé drĩ ꞌbá ãzí ũnzí ku, iza drĩ ꞌbá ãzí ku, ãma ũnzã drĩ ꞌbá ãzí ãluŋá la ku. 3 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ị́jọ́ lịjó la ku, mâ jọlé ídu ꞌbo rĩ áni, ĩmi ị́jọ́ ãma ásị́ gá ãmbógó ru, ãmaní drãjó jõku uꞌájó ídri ĩmi abe. 4 Áꞌbã ásị́ ĩmi drị̃ gá ãmbógó ru, ma ãfó sĩ ĩmi sĩ, ãyĩkõ fụ ma ĩmi sĩ ãmbógó ru, ũcõgõ ãmadrị̂ kí agá pírí, ãyĩkõ mádrị̂ lõkókõrí kóru.

5 Wó ãma mụ calé Mãkẽdónĩyã gâlé ꞌbo, ãma ụrụꞌbá li ává ku, ãmvé ãmvélé ru cõcóŋá cí, ásị́ agá ụ̃rị̃ cí. 6 Wó Ãdróŋá ꞌbá ásị́ nũlépi rá rĩ imbálépi rĩ, imbá ãma ásị́ Tị́tọ̃ ꞌbã amụ́ŋá sĩ. 7 Ãzíla adru lú ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã amụ́jó rĩ sĩ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ásị́ ũŋmĩŋá ĩminí fẽlé ĩꞌdiní rĩ sĩ. Lũ ãmaní ị́jọ́ ĩmi ãma drị̃ ũtẽjó rĩ, ũcõgõ ãmbógó ĩmidrị́ gá rĩ kî, ásị́ ũkpõ ĩminí ꞌbãlé áma drị̃ gá rĩ abe, ãyĩkõ áma agá rĩ ãmbõgõ sĩ ndẽ ídu rĩ rá.

8 Ádrĩ táni ĩminí ũcõgõ fẽ agá wárãgã mání sĩlé rĩ sĩ rá tí, má uꞌá cãndí sĩ ị́jọ́ la sĩ ku. Ádrĩ ándrá táni uꞌá agá cãndí sĩ tí, mání wárãgã mání sĩlé rĩ ndre agá fẽ ĩminí ásị́ ãzá rá, wó rá la sáwã were sĩ. 9 Úꞌdîꞌda íni, má uꞌá ãyĩkõ sĩ adru mání ĩminí ũcõgõ fẽjó rĩ sĩ ku, wó ãꞌdusĩku ũcõgõ ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbã ĩminí ásị́ ujaŋá fẽjó rĩ sĩ. Ãdróŋá ayú ũcõgõ ĩmidrị́ gá ꞌdã íni ãfẽ dó sĩ ĩminí ũcõgõ gẹ̃rị̃ ãzí sĩ ku. 10 Ãꞌdusĩku ũcõgõ Ãdróŋá ꞌbã ajílé rĩ la ꞌbání ásị́ ujaŋá ꞌbá agụlépi patáŋá gá rĩ ají, ãzíla aꞌbe ꞌbá uꞌájó cãndí sĩ ku! Wó ũcõgõ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã fẽlé ásị́ ujaŋâ kóru rĩ la ꞌbaní drã ají úríndí agá. 11 Ĩndre ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé cãndí ĩmidrị̂ sĩ ꞌdĩ kî, idé ị́jọ́ ĩmi ásị́ gá ãvá ãmbógó fẽlépi ꞌdĩ áni, ị́jọ́ iꞌdajó, ꞌbá ásị́ ní vejó, ụ̃rị̃ trũ, ásị́ ꞌbãjó ãvá sĩ rĩ, ãzị́ ngajó ãvá sĩ rĩ abe, ị́jọ́ lịŋá kpị rĩ ndrejó. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí ĩmi iꞌdá ándrá ĩmi ị́jộ kóru. 12 Ásị́sị́ŋá mání wárãgã sĩjó rĩ adru ãꞌdi idé ũnzí nĩ, jõku ídé ị́jọ́ ũnzí ãꞌdi rụ́ yã rĩ ꞌi ku. Ásĩ wárãgã ꞌdĩ ĩminí ĩmi dó sĩ ꞌbã la Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá ĩꞌbã ásị́ ãma drị̃ gá íngõpí yã rĩ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma ịsụ́ dó ásị́ ũŋmĩŋá rá.

Ásị́ ũŋmĩŋá ãmadrị́ ꞌdĩ drị̃ gâ sĩ Tị́tọ̃ ꞌbã acáŋá fẽ ãmaní ãyĩkõ rá ãꞌdusĩku ĩmi pírí fẽ ĩꞌdi ꞌbã úríndí ní uꞌálé ãyĩkõ sĩ. 14 Má ũnũ ándrá ma Tị́tọ̃ drị̃lẹ́ gá ĩmi ị́jọ́ sĩ rá, wó ĩfẽ drĩ mání ala gá drị̃nzá ku. Wó ị́jọ́ ãmaní jọlé ĩminí ala gá rĩ kí ị́jọ́ mgbã la, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũnũŋá ãmaní ãma ũnũjó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ĩmi ị́jọ́ sĩ rĩ iꞌda ru ị́jọ́ ãndá la rú. 15 Ãzíla ĩꞌdi ꞌbã lẽtáŋá ĩmi rụ́ rĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ la ũrã agá, ĩꞌdi ĩꞌdiní ãmbógó ru, ãrútáŋá ru, ĩminí ĩꞌdi ãꞌị̃ agá, ĩmi aꞌị́ ĩꞌdi ụ̃rị̃ trũ ãzíla ụrụꞌbá yãŋâ trũ. 16 Má uꞌá ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku áma ásị́ ũkpó ru ĩmi ị́jọ́ sĩ.

8

Ãko fẽjó ĩndrã kóru rĩ

1 Wó úꞌdîꞌda má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, álẽ ĩnị̃ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni Ãdróŋá ꞌbã fẽlé kãnị́sã Mãkẽdónĩyã gá rĩ ꞌbaní rĩ. 2 Ĩꞌbaní táni ụ̃ꞌbị̃táŋá ũkpó-ũkpó la kí ịsụ́ agá rá tí, lẽmẽrĩ ĩꞌbadrị̂ ambamba rĩ agâ sĩ ãzíla ãyĩkõ ĩꞌbadrị́ ndẽlépi rá rĩ agâ sĩ, fẽ kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí pírí ĩndrã kóru. 3 Ma ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌba kí ãko fẽjó ásị́ pírí sĩ rĩ ꞌbã vú nzelépi rĩ ꞌi, ãzíla fẽ kí ãko ndẽ ꞌbá pírí ꞌbã kí ũrãlé rĩ rá, ũrãtáŋá ĩꞌbadrị̂ sĩ cénĩ. 4 ꞌBã kí mãmálá ãma rụ́ gbõrú sĩ ãma aꞌị́jó drị̃lẹ́ba fẽjó ĩꞌbaní sĩ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí ãzã kojó Yụ̃dị́yã gá. 5 Idé kí ị́jọ́ ndẽ ãma ásị́ ꞌbã ũrãlé rĩ drị̃ gâ sĩ rá. Drị̃drị̃ rĩ sĩ fẽ kí ru Úpí drị́ ãzíla ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé nĩ rĩ sĩ fẽ kí dó ru ãmaní ĩndĩ.

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãfẽ dó ãvá Tị́tọ̃ nî ĩꞌdi ꞌbá ándrá ãzị́ ãko trajó sĩ ꞌbá kí ãzã kojó ꞌdĩ iꞌdójó nĩ rĩ ní sĩ mụjó drị̃ gá, ãzíla deŋá gá ꞌdĩ bãsĩ ãzị́ ĩmidrị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ gá rĩ ꞌi. 7 Wó ĩmi alịjó drị̃ gá ị́jọ́ pírí agá, ãꞌị̃táŋá sĩ, ị́jọ́ jọŋá sĩ, nị̃táŋá sĩ ĩminí sĩ ĩmi fẽjó ĩndrã kóru sĩ ãma ãzã kojó, ãzíla lẽtáŋá ĩminí ãma rụ́ rĩ abe rĩ sĩ. Ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩmi adru ãvá trũ ãzị́ fẽtáŋá drị́ ꞌdĩ agá. 8 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãzị́táŋá ꞌbãjó ĩmi drị̃ gá la ku, wó álẽ lẽtáŋá ĩmidrị̂ ĩꞌdi ãndá-ãndá ru yã rĩ ụ̃ꞌbị̃lé ãvá ꞌbá ãzí rĩ ꞌbadrị̂ sĩ. 9 Ãꞌdusĩku ĩnị̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ rá, ĩꞌdiní táni adru agá málĩ trũ, ꞌbã ru lẽmẽrí ru. Lẽmẽrĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ĩmi dó sĩ málĩ trũ.

10 Ãzíla ũrãtáŋá mádrị̂ agá ị́jọ́ ĩminí múké ị́jọ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ: ílí ájẹ́ rĩ sĩ ĩmi ándrá ꞌbá drị̃drị̃ adru lú ãzị́ ngaŋá sĩ rĩ ku, wó ꞌdĩ ĩminí lẽjó ãzị́ ngajó ásị́ ãlu sĩ rĩ sĩ. 11 Úꞌdîꞌda lẽ ĩde ãzị́ ꞌdĩ rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi adru bábá ĩꞌdi dejó, ãzíla ĩde dó ĩꞌdi ãko ĩmi sĩ adrujó ꞌdĩ kí sĩ. 12 Ãvá ãko fẽjó rĩ drĩ adru cí Ãdróŋá la fẽtáŋá ĩmidrị̂ kí ãꞌị̃ rá ãko fẽtáŋá ru ĩmidrị́ cí rĩ sĩ adru ãko ĩmidrị́ ꞌdáyụ rĩ sĩ ku.

13 Ãma ígátáŋá adru tá tí sĩ ĩmi ꞌbá Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní ãzị́ ũkpó rĩ fẽjó, wó ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní ãzị́ were fẽjó la ku, wó rá la adrujó pírí trũtrũ. 14 Sáwã úꞌdîꞌda ꞌdĩ agá ꞌdâ ãko mídrị́ ĩyõ ꞌdĩ kí ꞌbá kí ãzã ko ãko ãkõ ĩꞌbadrị̂ kí agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãko ĩꞌbadrị̂ drĩ kí drụ́zị́ ãfũ ĩyõ rú, kí vâ sĩ ĩmi ãzã ko. Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ꞌbá kí dó sĩ adru trũtrũ. 15 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã jọlé ꞌbo rĩ áni, “ꞌBá ãko ũkũnãlépi ãmbógó rĩ ꞌbaní ãko ĩꞌbadrị̂ adru kí ambamba ku, ãzíla ꞌbá ãko ũkũnãlépi were rĩ ní ãko la ca rá.” ✡

Tị́tọ̃ tị pẽjó Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ

16 Ma ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní ị́jọ́ ãlu mání ũrãlé ími drị̃ gá ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbãjó la Tị́tọ̃ ásị́ gá ĩndĩ rĩ sĩ. 17 Ãꞌdusĩku Tị́tọ̃ ãꞌị̃ lú ị́jọ́ ãmaní jọlé ꞌbã nga rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku, wó ĩꞌdi mụ mụlé ĩmi rụ̂lé vị́ ĩꞌdi ꞌbã lẽjó la nĩ rĩ sĩ. 18 Ãzíla ãma ĩꞌdi tị pẽ ãma ádrị́pị kãnị́sã pírí ꞌbã kí ịcụ́lé ịcụ̂ ꞌdĩ ãzị́ ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ sĩ rĩ be. 19 ꞌDã ꞌbã drị̃ gâ sĩ, kãnị́sã pẽ kí ándrá ĩꞌdi acị́jó ãma abe ãmaní fẽtáŋá ꞌdĩ kí agụjó ãzí Úpî rujó rĩ ngajó, ãzíla ãvá ãlẽ ãzã koma fẽlé rá rĩ iꞌdajó. 20 Ãlẽ ị́jọ́ jọlé ũnzí ãma ụrụꞌbá gá rĩ ụtrị́lé gẹ̃rị̃ ãmaní fẽtáŋá lẽtáŋá sĩ rĩ ꞌbã ãzị́ nga agá. 21 Ãꞌdusĩku ãma ãzị́ pịrị ꞌdĩ nga ãzá trũ adru lú Úpí drị̃lẹ́ gá ku wó vâ ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá.

22 Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá, ãma ãmã ádrị́pị ãmaní ụ̃ꞌbị̃lé gẹ̃rị̃ pírí sĩ ãvá sĩ ãzị́ ngajó icólépi rá rĩ tị pẽ ĩꞌba abe. Ãzíla úꞌdîꞌda ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbãjó ĩmi drị̃ gâ sĩ lẽjó ĩmi ãzã kojó rĩ sĩ. 23 Tị́tọ̃ rú rĩ ꞌi rĩ gá, ĩꞌdi ꞌbá ãma sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdi be ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ãma ádrị́pịka ãzí mụlépi ĩꞌdi abe ꞌdĩ kí pá tulépi kãnị́sã kẹ̃jị́ gá rĩ kî, ãzíla kí ꞌbá ãrútáŋá ajílépi Kúrísĩtõ nî rĩ kî. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí iꞌda ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãko lẽtáŋá mídrị̂ icélépi ãzíla ásị́sị́ŋá ãma sĩ uꞌájó ãfó sĩ mî sĩ rĩ kãnị́sã ꞌbã ndre kí rú sĩ benĩ.

9

Ãko trajó ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ãko lẽlépi ꞌdĩ ꞌbanî rĩ

1 Ị́jọ́ ãko trajó ãzã koma rú tị pẽlé ꞌbá Ãdróŋá ãni Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbanî rĩ drị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ị́jọ́ ãzí mání sĩlé ĩminí drị̃ la gá la ꞌdáyụ. 2 Ánị̃ rá ĩmi ãvá trũ sĩ ãzã koma idéjó, ãzíla ma áma ũnũ ĩmi sĩ ꞌbá Mãkẽdónĩyã gá ꞌdĩ ꞌbanî. Ájọ, “ꞌBá ãꞌị̃táŋá agá Ãkáyã gá ꞌdĩ kí, kí bábá sĩ ãzã koma fẽjó iꞌdójó ílí ájệ rĩ sĩ.” Ĩmi adrujó bábá rĩ inga kí ásị́ sĩ ị́jọ́ idéjó rá. 3 Wó ma ãma ádrị́pịka ꞌdĩ kí tị pẽ íni la ị́jọ́ ãmaní ãma ũnũjó ĩmi ị́jọ́ sĩ ꞌdĩ ꞌbã adru rú úyé ku, wó mání jọlé ꞌbo rĩ áni ĩmi adru sĩ bábá. 4 Wó ꞌbá Mãkẽdónĩyã gá rĩ ꞌbã ãzí drĩ kí mụ amụ́lé má be ịsụ́ kí ĩmi bábá ku, drị̃nzá la áma rụ ị́jọ́ la sĩ rá. Wó drị̃nzá la ĩmi rụ ãndânĩ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ũrã Tị́tọ̃ kí zịjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã ãzí kí abe mụjó sáwã ãzí kí izajó ĩmi abe ꞌdĩ sĩ má acá drĩ ku. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ séndẽ ĩmi ị́jọ́ azịlé itúlé rĩ kí atrá. ꞌDĩ la ĩminí gẹ̃rị̃ fẽ fẽtáŋá fẽjó rá, ĩmi lẽjó la rá rĩ sĩ, wó iꞌda dó sĩ ûŋmĩ ĩmi ũŋmĩ-ũŋmĩ la ku.

6 Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá! ꞌBá ũri kpẹ̃lépi were rĩ ĩꞌdi vâ ĩꞌdi ꞌbã kpẹ̃lé were rĩ ũkũnã áyụ, ãzíla ꞌbá kpẹ̃lépi la ĩyõ rú rĩ la vâ ũkũnã la ĩyõ rú. 7 ꞌBá ãlu-ãlu ꞌbã fẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã ũrãlé ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gâlé fẽlé rĩ ꞌbã áni, adru cãndí sĩ ku, jõku ũŋmĩŋá sĩ ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá lẽ ꞌbá ãko fẽlépi ãvá sĩ cénĩ rĩ ꞌi. 8 Ãzíla Ãdróŋá icó ásị́ ị̃gbẹ̃ pírí ũsũlé ĩmi drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãko pírí kí agá, sáwã pírí sĩ, ĩminí adrujó ãko pírí ĩminí lẽlé rĩ kî trũ, sĩ ãzị́ pírí múké rĩ kí ngajó. 9 Sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni,

“Awa fẽtáŋá ĩꞌdidrị́ kí ãmvé ꞌbá lẽmẽrĩ rĩ ꞌbanî,

ị́jọ́ múké ĩꞌdidrị̂ la adru jã ꞌdâ.”✡

10 Ãdróŋá la ũri fẽ ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ ꞌbanî ãzíla ĩꞌdi ꞌbá pírí ꞌbaní ãkónã fẽ nalé. Ĩꞌdi vâ ĩminí ũri kí fẽ kalé sĩ kí ũkũnãjó ĩyõ rú, ĩmi dó sĩ ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ kí ãzã ko. 11 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá la ĩminí sụ̃sụ́ wi ãko pírí kí agá ĩmidrị́ dó sĩ adru mgbọ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá kí dó sĩ Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô fẽ fẽtáŋá ĩminí fẽlé ãmaní ajílé ĩꞌbaní rĩ kî sĩ. 12 Ãꞌdusĩku ãzị́ ĩminí ngalé ꞌdĩ ko ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí ãzã áꞌdụ̂sĩ ku, wó ĩꞌdi vâ alị kpere ꞌbá ꞌbaní ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní. 13 Ãzị́ ĩminí ꞌbá ãzã kojó ꞌdĩ ꞌbã iꞌdájó cé rĩ sĩ, ĩꞌdi dị̃zã fẽ Ãdróŋá ní ĩminí ị̃nzị̃táŋá ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ drị̂ iꞌdajó rĩ sĩ, ãzíla fẽtáŋá ĩminí fẽlé ꞌbá ꞌbaní ãzíla ꞌbá pírí ní vị́ sĩ rĩ sĩ, 14 Ãdróŋá ĩꞌbaní ãꞌị̃lé ĩminí rĩ sĩ, kí ásị́ fi pírí ĩmi drị̃ gá, ãꞌdusĩku ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãni ndẽlépi rá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ sĩ. 15 Ãfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní fẽtáŋá ĩꞌdi ãni ãmaní ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ sĩ!

10

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ vú nzejó ãzị́ ĩꞌdidrị́ Kúrísĩtõ drị̂ drị̃ gá rĩ

1 Ma Páwụ̃lọ̃, ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ cécé tá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ꞌbãlé rĩ áni. Wó ĩmi ãzí kí jọ la, “Páwụ̃lọ̃ ꞌbã wárãgã kí ũkpó-ũkpó, wó ĩꞌdi jõ ĩmi abe ĩꞌdi idé ụ̃rị̃ sĩ.” 2 Má aꞌị́ ĩmi ãma ũŋmĩjó ũkpó sĩ ị́jọ́ idéjó drị̃ ũkpó sĩ mání amụ́jó rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku áꞌbã áma ásị́ gá ị́jọ́ idéjó drị̃ ũkpó sĩ ꞌbá jọlépi la ãma ị́jọ́ kí idé gbíyã ụ̃nọ́kụ́ drị̂ sĩ rĩ kí drị̃ gá rá. 3 Ĩꞌdi ãndá ãma uꞌá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ gá ꞌdĩ, wó ãꞌdị ãꞌdị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ áni ku. 4 Ụ́sụ ãꞌdị́ drị́ ãmadrị́ gá rĩ adru kí ụ́sụ ãꞌdị́ drị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kî ku, wó rá la ụ́sụ Ãdróŋá drị́ ãꞌdị́ ãni ũkpó trũ ꞌdĩ kî ãma kí ayú sĩ ãko ũkpó ꞌdĩ kí anujó. 5 Ãma ãgátã galé ũkpó sĩ ꞌdĩ kí anu, ãzíla ãma ãko pírí ru ꞌbãlépi ụrụgá ĩnzõ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá nị̃jó cé rĩ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí anu, ãzíla ãma ũrãtáŋá ꞌbá ꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gá ꞌdĩ kí umbé cí sĩ Kúrísĩtõ tị arejó. 6 Ị́jọ́ ĩminí Ãdróŋá tị arejó rĩ drĩ dó ru idé pírí ꞌbo, ãma dó bábá ꞌbá acelépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ tị arelépi ku rĩ ní drị̃rịma fẽjó.

7 Ĩmi ãko ꞌbã iꞌdáŋá ãmvé rĩ kí ndre. ꞌBá ãzí drĩ ũrã la ĩꞌdi dó lú Kúrísĩtõ ãni áꞌdụ̂sĩ yã áni, lẽ ꞌbã ũrã drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá ị̃dị́ ãꞌdusĩku ãma vâ Kúrísĩtõ ãni cécé ĩꞌdi ꞌbã adrulé rĩ áni. 8 Má uꞌá drị̃nzá sĩ ku, ádrĩ táni áma ũnũ agá ambamba ũkpó Úpí ꞌbã fẽlé mání sĩ ĩmi sịjó ụrụgá rĩ sĩ, adru sĩ ĩmi anujó rá la ku. 9 Álẽ iꞌdálé ma ꞌbã rĩ ụ̃rị̃ fẽ ĩminí wárãgã mádrị̂ kí sĩ la ku. 10 Ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí rĩ jọ kí, “Wárãgã ĩꞌdidrị̂ kí ãnzị rú ãzíla ũkpó-ũkpó, wó drĩ adru ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ sĩ ĩꞌdi ũkpõ kóru ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdiní ũlũlé rĩ kí ãzị̂ kóru!” 11 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã nị̃ kí rá ị́jọ́ ãzí ãma drĩdríŋĩ gá wárãgã ãmaní sĩlé rĩ trũ ndú ị́jọ́ ãmã mụlé idélé rĩ abe la yụ.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma icó dó ãma ꞌbãlé ụrụgá ãzíla sĩ ru ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá ru ꞌbãlépi ụrụgá ꞌdĩ abe trũtrũ ku. Drĩ kí ru ị́jọ́ ụ̃ꞌbị̃ kí sĩ cénĩ-cénĩ ãzíla ĩꞌbaní ru ụ̃ꞌbị̃ agá cénĩ-cénĩ rú, kí ꞌbá ũndũwã ãzíla nị̃táŋâ kóru la kî. 13 Wó ãmaní rĩ gá, ãma icó ãma ũnũlé ị́jọ́ ꞌbãlé ãmaní rĩ drị̃ gâ sĩ ku, rá la ãzị́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ãmaní ãnga rĩ sĩ, ãzíla ĩmi bãsĩ ꞌbá ala gá rĩ kî. 14 Ãma ũnũ ãma alị tá tí ãmaní ãma ũnũjó rĩ rá la ku. Ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ, ãma ꞌbá ándrá drị̃drị̃ ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ajílépi ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ kî. 15 Ãma icó ãma ũnũlé ãzị́ ꞌbá ãzí ꞌbã ngalé rĩ sĩ ku, ị́jọ́ ãma ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ ꞌbã zo rá, ãma dó sĩ drị̃lẹ́ba ịsụ́ ị́jọ́ ũlũjó ꞌbá ũꞌbí ĩmi aga gá ꞌdĩ ꞌbanî. 16 Wó ãma icó dó sĩ ị́jọ́ mgbã ũlũlé alịjó sụ́rụ́ ãzí kí agá rá ãzíla ãma icó dó sĩ ãma ũnũlé ãzí ꞌbá ãzị́ ꞌbã ngalé ãngũ ãzí gá nĩ rĩ sĩ ku. 17 Wó, “ꞌBá ru ũnũlépi rĩ, ꞌbã ũnũ ru ị́jọ́ Úpí ꞌbã ngalé rĩ sĩ.” ✡ 18 Ãꞌdusĩku ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã jọ ị́jọ́ ꞌi múké rĩ nĩ ku, wó rá la Úpí ꞌbã ị́jọ́ jọjó ĩꞌdiní ĩꞌdi múké nĩ rĩ ꞌi.

11

Páwụ̃lọ̃ kí ụ̃pịgọŋa ĩnzõ rú rĩ abe

1 Álẽ tá ĩta drĩ ma, ádrĩ táni adru were aza rú rá tí wó ĩmi iꞌdó ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé ꞌbo. 2 Ma idé ĩminí ãjã sĩ cécé Ãdróŋá ꞌbã adrulé rĩ áni, ĩmi cécé bíkĩrã ãlá mání azịlé ĩgbãlé ũkú ru ágọ́bị́ ãlu ní ꞌdĩ Kúrísĩtõ mgbã nî rĩ áni. 3 Wó ma idé ụ̃rị̃ sĩ cécé ị̃nị̃ ꞌbã Ị́vã uléjó ĩnzõ sĩ rĩ áni, ĩmi ásị́ icó vâ ru izalé ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ị́jọ́ pịrị ĩmi sĩ ĩmi ásị́ ꞌbãŋá múké Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ gá rá. 4 Wó ꞌbá ãzí drĩ amụ́ ĩmi rụ́ ꞌdõlé drĩ Yẹ́sụ̃ ndú la ũlũ adru ãmaní ũlũlé rĩ ꞌi ku, jõku ĩmi aꞌị́ úríndí ndú la adru ĩminí aꞌị́lé ãmadrị́ rĩ ꞌi ku, jõku ị́jọ́ mgbã ndú la adru ĩminí aꞌị́lé ãmadrị́ rĩ ꞌi ku, ĩmi ãyĩkõ sĩ tajó la gbõŋáŋá ru. 5 Wó ũrãtáŋá mádrị̂ agá má adru ụ̃pịgọŋa ãmbógó ambamba ꞌdĩ kí vúlé gá ku. 6 Má icó adrulé ꞌbá imbálé ị́jọ́ jọlépi rĩ rú ku, wó ma ũndũwã trũ, ãma iꞌda ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ tọndọlọ sáwã pírí sĩ gẹ̃rị̃ pírí agá.

7 Ma ũlũ ándrá ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ ĩminí ĩsá ru, má aꞌị́ ĩmidrị́ ãko ãzí ku. Má iri ma vụ̃rụ́ sĩ ĩmi ị̃nzị̃jó. ꞌDã sĩ má idé ándrá ị́jọ́ ũnzí yã? 8 Mání ãzị́ nga agá ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ kãnị́sã ãzí ũfẽ kí ándrá mâ ũyá nĩ. Ára kãnị́sã ãzí kí ãzã koma ịsụ́jó ĩꞌbadrị́ sĩ ĩmi ãzã kojó. 9 Ãzíla sáwã mání adrujó ĩmi abe rĩ sĩ, ári ĩmi ĩcãndĩlé ị́jọ́ mádrị́ séndẽ lẽlépi rĩ kí sĩ ku, ãꞌdusĩku má ádrị́pịka angálépi Mãkẽdónĩyã gá rĩ ají kí ãko pírí mání lẽlé rĩ kí rá, má icó adrulé ĩminí tẹ́rị́ ru gẹ̃rị̃ ãzí sĩ ku ãzíla ĩꞌdi mụ adrulé ꞌdĩ ꞌbã áni drị̃lẹ́ gâlé. 10 Ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adrujó ãma agá nĩ rĩ áni, ꞌbá ãzí Ãkáyã gá ꞌdã ị́jọ́ mání sĩ áma ũnũjó ꞌdĩ atrịlépi la ꞌdáyụ. 11 Ma ị́jọ́ ꞌdĩ jọ íni la álẽ ĩmi ku yã? Ãdróŋá nị̃ álẽ ĩmi rá rĩ gá rá!

12 Ãzíla ma mụ ị́jọ́ mání ngalé rĩ trũ drị̃ gá, sĩ ụ̃pịgọŋa ãzí ꞌdã kí ụtrị́jó ị́jọ́ ĩꞌbã ãni sĩ ru ũnũjó jọjó la ãma ãzị́ ĩꞌba abe ãlu rĩ nga gẹ̃rị̃ ãlu sĩ rĩ agá. 13 Ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí ụ̃pịgọŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kî, ꞌbá úlétáŋá ru, ꞌbã kí ru ụ̃pịgọŋa Kúrísĩtõ ꞌbã tị pẽlé rĩ kî rú. 14 Ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru la yụ, ãꞌdusĩku Sĩtánĩ la ru ꞌbã cécé mãlãyíkã dị̃zã rú rĩ áni. 15 Ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la yụ, ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ drĩ kí táni ru ꞌbã adrujó ãtiꞌbo ãlá la rú tí. Ị́jọ́ ĩꞌbadrị́ ãsị̃jó rĩ la ru bĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ ꞌbã vú sĩ.

Drị̃ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã cịlé ĩꞌdi ꞌbã adrujó ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ

16 Ma jọ la ị̃dị́: ꞌbá ãzí ꞌbã ũrã ma aza-azâ la ku. Wó ídrĩ ũrã la ꞌdĩ ꞌbã áni rá yã áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi aꞌị́ ma cécé ĩmĩ ꞌbá azalépi azâ rĩ aꞌị́jó rĩ áni, ma dó sĩ áma ũnũ were ru. 17 Ãndá ị́jọ́ mání jọlé ị́jọ́ mâ sĩ áma ũnũjó ꞌdĩ agá rĩ ájọ ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ áni ku wó ꞌbá azalépi azâ rĩ áni. 18 Wó ꞌbá wẽwẽ rú ꞌbã kí ru ũnũlé ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ụ̃nọ́kụ́ drị̂ áni rĩ sĩ, ma vâ áma ũnũ ꞌdĩ ꞌbã áni ĩndĩ. 19 Ĩmi ꞌbá azalépi aza-azâ ꞌdĩ kí ị́jọ́ tá ãyĩkõ sĩ ĩminí adrujó ũndũwã rú rĩ sĩ. 20 Ị́jọ́ mgbã sĩ ĩmi ꞌbá pírí ĩmi ꞌa colépi ị́jọ́ sĩ ꞌdĩ kí ta rá, ꞌdõlé jõku ꞌbá ĩmi ũnzãlépi ꞌdĩ kí jõku ꞌbá ĩmi mbãlépi jõku ꞌbá ãngũ ndrelépi ĩmi drị̃ gâ sĩ jõku ꞌbá ĩmi mịfị́ salépi ꞌdĩ kí ị́jọ́ ta rá. 21 Má uꞌá drị̃nzá sĩ ãma ándrá ũkpó kóru sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó ꞌdã ꞌbã áni.

ꞌBá ãzí drĩ ru ũnũ ãko ãzí sĩ rá (ma ị́jọ́ jọ ꞌbá azalépi azâ rĩ áni) ma vâ áma ũnũ ãko ãzí sĩ rá. 22 Kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la yã? Ma vâ ĩꞌbã áni, kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú la yã? Ma vâ ĩꞌbã áni. Kí drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ ãni yã? Ma vâ ĩꞌbã áni. 23 Kí ãtíꞌbó Kúrísĩtõ ãni yã? (Ma iꞌdá ꞌbá azalépi aza-azâ la rú ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó) wó ma ãtíꞌbó ru ándẽ kí rá! Ánga ãzị́ ĩꞌbaní ũkpó ru ãndânĩ, úꞌbã ma mãbụ́sụ̃ gá pâlé wẽwẽ rú ãndânĩ, úco ma trẹ̃yị́ ãndânĩ, ãzíla ma ãni rú drã sị́ gá ị̃dị́-ị̃dị́. 24 Pâlé tõwú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ co kí ma kũrũbáyĩ sĩ kãlị́ na drị̃ úrômĩ. 25 Pâlé na ꞌbá Rụ́mị̃ drị̂ co kí ma túré sĩ. Mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ uꞌbé kí ma írã sĩ pâlé ãlu. Pâlé na mẹ́lị̃ andi mâ trũ ãzíla ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ma mĩrĩ kị́rị́ rĩ agá. 26 Ãcị̃ mádrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí agá, ma drã sị́ gá ị̃yị́ galépi tré ꞌdĩ kí sĩ, ma drã sị́ gá ꞌbá ꞌbá ralépi ꞌdĩ ꞌbadrị́, ma drã sị́ gá mâ sụ́rụ́ ꞌbadrị́, ma drã sị́ gá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị́, ma drã sị́ gá táwụ̃nị̃ agá, ma drã sị́ gá ásé agá, ma drã sị́ gá mĩrĩ agá ãzíla ma drã sị́ gá ꞌbá ru ꞌbãlépi Kũrĩsĩtíyánĩ rú ĩnzõ sĩ rĩ ꞌbadrị́. 27 Ánga ãzị́ ũkpó ãzíla ụrụꞌbá azáŋâ trũ: pâlé wẽwẽ rú áko ụ́ꞌdụ́ ku, ári uꞌálé ãbị́rị́ sĩ ãzíla ị̃yị́ vị́ sĩ, ári vâ uꞌálé íná kóru, drị̃ cị agá ị̃gbẹ̃ sĩ bõngó pịrị ãkõ sĩ. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gâ sĩ pírí, ári ị́jọ́ kãnị́sã pírí ꞌbadrị́ áma ĩkpãlépi rĩ kí ũrãlé ụ́ꞌdụ́ pírí. 29 ꞌBá ãzí drĩ adru ũkpó kóru, ma vâ áma amá ũkpó kóru ĩndĩ, údrĩ ꞌbá ãzí fẽ filé ị́jọ́ ũnzí agá áma ásị́ la ve agá agá ru.

30 Ádrĩ áma ũnũ rá, ma áma ũnũ ãko ũkpõ ãkõ mádrị̂ iꞌdalépi rĩ sĩ. 31 Ãdróŋá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã Átẹ́pị rụ́ ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ jã ꞌdâ rĩ nị̃, ánị̃ rá má alị́ ĩnzõ ku. 32 Gávũnã Dãmãsị̃kị́yã drị́ gá sáwã úpí Ãrẽtásĩ táwụ̃nị̃ ꞌbã kẹ̃jị́tị kí tẽlé tẽtẽ tí sĩ áma rụjó. 33 Wó má apá áma ilújó vụ̃rụ́ ꞌdõlé gụ́fá sĩ dẹ̃rị́sã táwụ̃nị̃ drị́ gá nzị̃lé mgbọ rĩ agâ sĩ.

12

Ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ndrelé ãzíla ụ̃cị́kị́ ĩꞌdi ĩzá gá rĩ

1 Lẽ ámụ áma ũnũŋâ trũ drị̃ gá. Ádrĩ táni ala gá ãko ãzí ịsụ́ ku, ma mụ drị̃ gá ị́jọ́ ndreŋá ãzíla ícétáŋá angálépi Úpí drị̂ kí agá. 2 Ánị̃ ꞌbá ãlu Kúrísĩtõ agá ꞌdụlé ꞌbụ̃ na rĩ gâlé alị ílí mụdrị́ drị̃ sụ, ánị̃ ágọ́bị́ ꞌdĩ âgụ ĩꞌdi ụrụꞌbá trũ, jõku ụrụꞌbá kóru yã rĩ gá ku Ãdróŋá nị̃ cé la nĩ. 3 Ãzíla ánị̃ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi úꞌdụ ĩꞌdi ụrụgâlé ụrụꞌbá trũ yã jõku ụrụꞌbá kóru yã rĩ ku, wó Ãdróŋá nị̃ cé la nĩ 4 úꞌdụ ĩꞌdi kpere ãngũ ãyĩkõ rú Ãdróŋá drị̂ gá. Are ị́jọ́ icólé vú nzelé tị sĩ ku ꞌdĩ kî, ị́jọ́ azịlé ũkpó ru ꞌbá ꞌbã lũ kí ku ꞌdĩ kî. 5 Ma áma ũnũ ꞌbá ꞌdã ꞌbã áni rĩ sĩ rá, wó má ũnũ ma mâ sĩ ku, rá la ũkpõ ãkõ mádrị̂ sĩ. 6 Ádrĩ lẽ áma ũnũlé rá, má aza ku, ãꞌdusĩku ma ị́jọ́ mgbã rĩ jọ. Wó má icó áma ũnũlé ku, ãꞌdusĩku álẽ ĩmi ãzí ꞌbã ũrã kí ị́jọ́ mádrị̂ ãndânĩ ndẽ ị́jọ́ ĩminí ndrelé mání idélé ãzíla jọlé ꞌdĩ kí rá ku.

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ kî sĩ áma ụtrị́jó má ụ̃pị̃ rú sĩ ãfó sĩ ícétáŋá mání ndrelé ãmbógó ꞌdĩ kí sĩ ku, úfẽ mání ụ̃cị́kị́ áma ĩzá gá cí, ꞌdĩ mãlãyíkã Sĩtánĩ drị́ ꞌbã sĩ áma ĩcõcõŋãjó rĩ ꞌi. 8 Pâlé na ári mãmálá ꞌbãlé Úpí rụ́ sĩ ĩꞌdi nzejó má rụ́ ꞌdâ rá. 9 Wó jọ mání, “Lẽtáŋá mádrị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ rĩ ca míní rá, ãꞌdusĩku ũkpõ mádrị̂ ĩꞌdi ru iꞌda ũkpõ ãkõ mídrị̂ agá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó sĩ áma ũnũ ãyĩkõ sĩ ũkpõ ãkõ mádrị̂ sĩ ị̃dị́-ị̃dị́ ũkpõ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã nga dó sĩ ãzị́ áma agá nĩ. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị̂ sĩ mání uꞌájó ãyĩkõ sĩ ũkpõ ãkõ, úꞌdáŋá, ị́jọ́ ũkpó, cõcóŋá, ị́jọ́ cãndí ru ꞌdĩ kí agá ꞌdĩ. Ãꞌdusĩku ádrĩ adru ũkpó kóru, ma adru ũkpó ru Kúrísĩtõ sĩ.

Páwụ̃lọ̃ ní ꞌbá Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ kí ị́jọ́ ãmbógó ru

11 Ma ị́jọ́ kí idé ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ áni wó ĩfẽ ĩmi ꞌi. Ĩmi tá bãsĩ ị́jọ́ mádrị́ gá múké rĩ kí sĩ ĩmi ꞌi, ãꞌdusĩku má adru vúlé ụ̃pịgọŋa ãmbogo ꞌdĩ ꞌbaní ku ádrĩ táni adru ãzị̂ kóru. 12 Ãko ícétáŋá ru, tálí ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru icélépi la ma ụ̃pị́gọ́ŋá rĩ idé kí ru ĩmi drĩdríŋĩ gá ásị́ tẽŋá sĩ. 13 Ị́jọ́ ãzí ĩmi asélépi vúlé kãnị́sã kí drĩdríŋĩ gá la cí yã, pẽ lú má adru ándrá ĩminí tẹ́rị́ ru ku rĩ ꞌi ku yã? Ĩtrũ ma rá ĩdrĩ ũrã la má idé ị́jọ́ ũnzí ĩmi rụ́ rĩ gá!

14 Úꞌdîꞌda ma dó bábá mụjó ĩmi andréjó pâlé na rĩ gá, ãzíla má icó adrulé ĩminí tẹ́rị́ ru ku, ãꞌdusĩku álẽ ĩmi ãmgbã rĩ áyụ adru ãko ĩmidrị̂ kî ku. Ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ, anzị mba kí ãko tã átẹ́pịka ꞌbaní ku, wó rá la anzị ꞌbã átẹ́pịka kí ãko tãmba anzị ꞌbanî. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma mụ uꞌálé ãyĩkõ sĩ ãko mání trũ adrujó rĩ kí izajó pírí ãzíla áma ãmgbã rĩ trũ. Ádrĩ dó ĩmi lẽ ãmbógó ru ꞌdĩ ꞌbã áni, ĩmi áma lẽ were rú yã? 16 Ĩmi icó ãꞌị̃lé la má be rá má adru ĩminí tẹ́rị́ ru ku, wó ꞌbá ãzí kí jọ la áma ũndũwã ambamba árụ dó sĩ ĩmi ĩnzõ sĩ. 17 Wó ãndá-ãndá ru ꞌbá ãzí mání tị pẽlé ĩmi rụ̂lé ĩmi ũnzãlépi la cí yã? 18 Má aꞌị́ ándrá Tị́tọ̃ mụjó ĩmi andréjó ãzíla ãpẽ vâ ãmã ádrị́pị tị ĩꞌdi be ĩndĩ. Wó ánị̃ dó ku Tị́tọ̃ ũnzã dó ĩmi nĩ yã rĩ, wó Tị́tọ̃ na ĩmi ku, ãꞌdusĩku ãma ị̃rị̃ trá ĩꞌdi be úríndí ãlu agá, ãma acị́ ĩꞌdi be gẹ̃rị̃ ãzíla pámvú ãlu sĩ.

19 Ĩmi ũrã acájó kpere úꞌdîꞌda ãma ị́jọ́ ãmadrị̂ vú nze ĩmi drị̃lẹ́ gá ãma sĩ ãma ụtrị́ yã? Ị́jọ́ mgbã sĩ, ãri ị́jọ́ nzelé ꞌbá Kúrísĩtõ vú bĩlépi rĩ kî áni Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá. Ãzíla má wọ̃rị́ka, ãma idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni la sĩ ĩminí ũkpó fẽjó. 20 Ma ụ̃rị̃ sĩ ádrĩ ca ĩmi rụ̂lé ꞌbo, má icó ĩmi ịsụ́lé ndú adru ándrá mání lẽlé ĩmi adru rĩ áni ku, ãzíla ĩmi vâ áma ịsụ́ ndú adru ándrá ĩminí lẽlé má adru rĩ áni ku. Ma ụ̃rị̃ sĩ ma ãzî sĩ mụ ãwãŋá ịsụ́lé, ãjã trũ, ũmbã awájó rĩ trũ, úꞌdáŋá, ị́jọ́ jọjó vúlé gá rĩ trũ, ãfó ãzíla gbíyã ũnzí sĩ uꞌájó rĩ abe. 21 Ma ụ̃rị̃ sĩ Ãdróŋá la áma iri vụ̃rụ́ mání amụ́jó ĩmi ndrejó ị̃dị́ rĩ sĩ nĩ, ma mụ lẽlé awálé ãꞌdusĩku ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí drị̃ ásị́ ujajó ku ị́jọ́ ãndị́ ru, ị́jọ́ ũnzí ãwụ̃ ãni ãzíla ị́jọ́ ũnzíkãnã drị̃nzá ru ĩꞌbã kí fijó ala gá ꞌdĩ kí sĩ rĩ sĩ.

13

Bị́lẹ́ ị̃ndụ́ liŋá ãsị̃jó rĩ

1 ꞌDĩ la dó mụ adrulé pâlé na mání mụjó ĩmi rụ̂lé rĩ ꞌi. Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, “Ị́jọ́ pírí ꞌbã tu pá sãdínĩ ị̃rị̃ jõku ꞌbá na ꞌbã kí vú nzelé rĩ sĩ.” ✡ 2 Áli ĩmi bị́lẹ́ ị̃ndụ́ mání ándrá adrujó ĩmi abe ãcị̃ mádrị́ pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ. Ma vâ umvi la ị̃dị́ mání drĩ adru agá yụ ꞌdĩ: mání drụ́zị́ ãgõjó rĩ sĩ, má icó ꞌbá ãzí ị́jọ́ ũnzí idélépi ídu ꞌdĩ kí aꞌbelé ku, jõku ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí abe, 3 ĩminí lẽjó Kúrísĩtõ la ị́jọ́ jọ áma agâ sĩ nĩ yã rĩ ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ. Adru ũkpõ kóru ãzị́ ngajó ĩmi abe ku, wó ĩꞌdi ũkpó trũ ĩmi agá. 4 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ pịrị sĩ îpa ĩꞌdi ũkpó kóru mũsãláꞌbã sị́ gá, wó ũkpó Ãdróŋá drị̂ sĩ ri uꞌálé ídri. Ĩꞌdi vâ ꞌdĩ ꞌbã áni, ãma vâ ũkpó kóru ĩꞌdi agá, wó ũkpõ Ãdróŋá drị̂ sĩ ãma vâ uꞌá ídri ĩꞌdi trũ sĩ ãzị́ ngajó ĩminî.

5 Ĩmi amá ĩmi cénĩ sĩ ndrejó la ĩmi ãꞌị̃táŋá agá yã, ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ĩmi cénĩ. Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ĩmi agá ꞌdĩ agá ĩminí ku yã? Wó jõ íni ku, ĩmi aꞌdé ụ̃ꞌbị̃táŋá agá rá. 6 Ị́jọ́ mâ ásị́ ꞌbãjó rĩ, ĩmi nị̃ la rá ĩmi adru ꞌbá ụ̃ꞌbị̃táŋá aꞌdélépi rá rĩ ru ku. 7 Ãma Ãdróŋá ãꞌị̃ lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ãzí ũnzí ku. Adru ꞌbá kí sĩ ndre la ãma aga ụ̃ꞌbị̃táŋá ꞌdĩ rá la ku, wó ĩmi dó sĩ ị́jọ́ kpị nga ãdrĩ táni iꞌdá ãma aꞌdé rá rĩ áni. 8 Ãꞌdusĩku ãma icó ị́jọ́ ãzí idélé ị́jọ́ mgbã ụrụꞌbá gá ku, wó be la rá la pá tujó ị́jọ́ mgbã rĩ agá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. 9 Ãma uꞌá ãyĩkõ sĩ ãdrĩ adru ũkpó kóru wó ĩmi ũkpó ru, ãzíla ãma Ãdróŋá ãꞌị̃ ĩminí sĩ zojó ị́jọ́ pịrị agá. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mání wárãgã ꞌdĩ sĩjó ĩminí ráká mání drĩ adru agá ꞌdáyụ ꞌdĩ. Ádrĩ dó sĩ ca ĩmi rụ̂lé rá, má icó dó sĩ adrulé ũmbã sĩ ũkpõ mádrị̂ ayújó ku. Ũkpõ Úpí ꞌbã fẽlé mánî rĩ sĩ ĩmi sịjó ụrụgá, adru sĩ ĩmi andijó vụ̃rụ́ la ku.

Zịtáŋá ꞌbá kí zịjó ãsị̃jó rĩ

11 Ãsị̃jó, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi uꞌá dó múké ãyĩkõ sĩ. Ĩmi uꞌá ị́jọ́ kpị sĩ, ĩmi are mãmálá mání ꞌbãlé rĩ, ĩmi uꞌá ásị́ ãlu sĩ, ĩmi uꞌá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. Ãdróŋá lẽtáŋá ãzíla ásị́ ị̃gbẹ́ ꞌDị́pị ꞌbã adru ĩmi abe. 12 Ĩzị ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá ĩminí ĩmi amvu agá jụ́jụ́ sĩ ásị́ ãlá sĩ. 13 ꞌBá pírí Ãdróŋá ãni ãlá ꞌdĩ zị kí ĩmi cící.

14 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá ãzíla lẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ ãzíla tị icíma Úríndí Ãlá rĩ drị̂ ꞌbã adru ĩmi abe pírí. *

* 2:5 2:5 ꞌBá ũꞌbí ũrã kí ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩ ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá 1 Kọ̃rị̃nị́tọ̃ 5:1-2 rĩ ꞌi.

✡ 4:6 4:6 Íꞌdóŋá 1:3

✡ 4:13 4:13 Zãbụ́rị̃ 116:10

✡ 6:2 6:2 Ĩsáyã 49:8

✡ 6:16 6:16 Lẹ́vị̃ 26:12; Yẽrẽmíyã 32:38; Ị̃zẹ̃kẹ́lị̃ 37:27

✡ 6:17 6:17 Ĩsáyã 52:11; Ị̃zẹ̃kẹ́lị̃ 20:34, 41

✡ 6:18 6:18 2 Sámụ̃wẹ̃lị̃ 7:14; 2 Sámụ̃wẹ̃lị̃ 7:8

✡ 8:15 8:15 Ãfũŋá 16:18

✡ 9:9 9:9 Zãbụ́rị̃ 112:9

✡ 10:17 10:17 Yẽrẽmíyã 9:24

✡ 13:1 13:1 Ãzị́táŋá Amviŋá 19:15

* 13:14 13:14 Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã ãzí rĩ sĩ kí ị́jọ́ sĩlé vásĩ 13 gá ꞌdĩ vásĩ 12 gá, ãzíla vásĩ 14 acá dó vásĩ 13 rú.

Gãlãtị́yã

1

2

3

4

5

6

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Gãlãtị́yã

gá rĩ ꞌbanî rĩ

1

Zịtáŋá angálépi Páwụ̃lọ̃ drị́ rĩ

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Páwụ̃lọ̃ ụ̃pị́gọ́ŋá Ãdróŋá ãma Átẹ́pị rú Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ingalépi drã agá rĩ drị́. Ãdróŋá pẽ kí ma adrujó ĩꞌbã ụ̃pị́gọ́ŋá ru Yẹ́sụ̃ benĩ. Pẽŋá áma pẽjó ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ angá ꞌbá drị́ jõku ũkpõ ꞌbádrị̂ sĩ ku. 2 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá má rụ́ ꞌdõ zị kí ĩmi ꞌbá kãnị́sã ãngũ Gãlãtị́yã gá ꞌdĩ kí pírí cící.

3 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe. 4 Kúrísĩtõ are ãma Átẹ́pị Ãdróŋá tị, fẽ ru ídétáŋá ru ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ, sĩ ãma pajó ụ̃nọ́kụ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la lẽtáŋá Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị drị́ rĩ sĩ. 5 Ị́cụ́ Ãdróŋá rú jã ꞌdâ. Ámĩnã.

Ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbãngá lú ãlu

6 Áma drị̃ iza ru ị́jọ́ ĩmidrị̂ sĩ rá. Ĩmi mgbã rĩ gá íngoní-íngoní ru? Ĩmi Ãdróŋá ĩmi ũpẽlépi ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ sĩ rĩ aꞌbe gbõrú ãꞌdu sĩ? Ãma ají ĩminí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ꞌi, wó ĩmi uja dó vâ ị́jọ́ ndú la ãꞌị̃lé áyụ. 7 ꞌBá ãzí kí ĩmi drị̃ andị́ ị́jọ́ ĩnzõ rú la sĩ, lẽ kí ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ drị́ ꞌdĩ ujalé ndú. 8 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ drĩ kí adru ãma ụ̃pị́gọ́ŋá ru ꞌdĩ kí ãzí, jõku mãlãyíkã angálépi ꞌbụ̃ gâlé la abe, drĩ kí ĩminí ị́jọ́ mgbã ndú ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí ũlũ nĩ, ma Ãdróŋá zị drị̃rịma fẽjó ĩꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌbã kí imbálé ĩnzõ rú ndú ꞌdĩ sĩ. 9 Ájọ ándrá ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃drị̃ rá, ma vâ jọ la ĩminí ị̃dị́. Ma Ãdróŋá zị ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ wãjó ĩꞌdiní ị́jọ́ ndú la ũlũjó ị́jọ́ mgbã ĩminí ãꞌị̃lé rĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ sĩ.

10 Ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ sĩ adru álẽ ãyĩkõ fẽlé ꞌbá ꞌbanî la ku. Álẽ rá la ãyĩkõ fẽlé Ãdróŋá ní ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí sĩ. Ádrĩ tá ụ̃ꞌbị̃ lẽlé ãyĩkõ fẽlé ꞌbá ꞌbanî la, má icó tá adrulé ãtíꞌbó Kúrísĩtõ ãni la ku.

Ũkpõ Páwụ̃lọ̃ drị̂ angá Ãdróŋá drị́

11 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, álẽ ĩminí lũlé la ị́jọ́ mgbã mání ũlũlé Yẹ́sụ̃ drị́ gá ꞌdĩ angá ꞌbá drị́ ku. 12 Má ịsụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ꞌbá ãzí drị́ jõku ímbá vâ sĩ má imbá-imbâ la ku, ị́jọ́ ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ iꞌda ĩꞌdi mání nĩ.

13 ꞌBá lũ kí ĩminí ma ándrá jõ uꞌá lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ íngoní yã rĩ gá nĩ. Jọ kí vâ ĩminí ma ándrá jõ kãnị́sã ĩcãndĩ ũkpõ mádrị̂ sĩ rĩ rá, ãzíla má ụ̃ꞌbị̃ vâ ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kí andilé sĩ kí iréjó kpékpé. 14 Ári ándrá lãꞌbĩ ãmadrị́ Yãhụ́dị̃ ꞌbã rĩ vú ũbĩlé ásị́ pírí sĩ. Ụ̃nị̃táŋá mádrị́ drị̃ la gá rĩ kí ị́jọ́ ala gá rĩ ngaŋá abe, ꞌbá ãzí mâ bẹ̃rẹ́ ru calépi má rụ́ la yụ. 15 Wó útị drĩ ma ku rú, Ãdróŋá pẽ ma ndú lẽtáŋá uyaŋâ kóru ĩꞌdi drị́ rĩ sĩ, umve dó sĩ ma ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ngajó. 16 Ãdróŋá uꞌá ãyĩkõ sĩ Ngọ́pị̃ iꞌdajó mání, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ rĩ ũlũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî, ámụ ꞌbá ãzí rụ́ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ụ̃nị̃jó ku. 17 Ámụ vâ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé sĩ ímbátáŋá ịsụ́jó ụ̃pịgọŋa áma drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌbadrị́ ku. Kẹ̃jị́ la gá ámụ cọtị ãngũ Ãrábĩyã drị̂ gá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ágõ Dãmãsị̃kị́yã gá.

18 Ílí na Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó mání ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ámụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá áma ụ̃nị̃lé Pétẽrõ be, má uꞌá dó ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwú. 19 Mání uꞌá agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá, ụ̃pị́gọ́ŋá mání ndrelé rá rĩ ĩꞌdi lú Yãkóꞌbõ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pị ꞌi. 20 Ãdróŋá nị̃ cé ị́jọ́ mání sĩlé ĩminí ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la. 21 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ámụ dó ãngũ Sị́rị̃yã ãzíla Sĩlísĩyã ꞌbadrị̂ kí agá. 22 Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Kũrĩsĩtíyánĩ rú Yụ̃dị́yã gá Kúrísĩtõ agá ꞌdãá rĩ nị̃ kí drĩ ma lọ́lọ́ ku. 23 Are kí ị́jọ́ áma drị̃ gá, “ꞌBá jõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ĩcãndĩlépi rĩ dó vâ úꞌdîꞌda ị́jọ́ mgbã ãꞌị̃táŋá drị́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé andilé rá rĩ ũlũ.” 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, fẽ kí ãwãꞌdĩfô ãzíla ịcụ́ kí Ãdróŋá ꞌi ị́jọ́ ru idélépi áma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ sĩ.

2

Ụ̃pị́gọ́ŋá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ãꞌị̃ kí Páwụ̃lọ̃ rá

1 Ílí mụdrị́ drị̃ sụ ꞌbã vúlé gá ãmụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ị̃dị́ Bãrãnábã be, ãꞌdụ Tị́tọ̃ ꞌi ãma abe ĩndĩ. 2 Ámụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ãꞌdusĩku Ãdróŋá iꞌda mání ị́jọ́ mání mụlé idélé rĩ nĩ. Mání adru gá ꞌdãá má icé ị́jọ́ mgbã mání ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní rĩ ãmbogo kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbaní bụ́lụ́ gá áꞌdụ̂sĩ. Álẽ ꞌbã nị̃ kí ị́jọ́ mání ũlũlé rĩ awa ru ĩꞌbadrị̂ abe ku ãzị́ mání ngalé rĩ la mụ adrulé ífí kóru ku. 3 Tị́tọ̃ ãmaní mụjó ĩꞌdi trũ rĩ ꞌbá ãmbogo drị̃lẹ́ ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá rĩ rú rá, ũŋmĩ kí ĩꞌdi ru ĩtãrãlé ku, táni ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku la tí. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí afí kí ꞌbá Kúrísĩtõ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí agá ꞌdĩ, ãzíla ꞌbã kí ru kí ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá rĩ kî rú. Wó ị́jọ́ mgbã sĩ lẽ kí drị̃lẹ́mgbọ ãma trũ adrujó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ andilé rá sĩ ãma ujajó ãtíꞌbó ru ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí pálé gá. 5 Wó ãma ãꞌị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́ ãluŋá la ku, ãꞌdusĩku ãlẽ ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã tu pá ĩmi agá nĩ.

6 ꞌBá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdãá ꞌdĩ ũꞌbã kí ị́jọ́ ãzí ndú la ị́jọ́ mání ũlũlé rĩ ꞌbã drị̃ gá ku. Gẹ̃rị̃ ꞌbání kí ị̃nzị̃jó ãmbõgõ ĩꞌbadrị̂ sĩ rĩ uja mání ị́jọ́ ãzí ãluŋá la ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá uya ꞌbá ãmbõgõ sĩ ku. 7 ꞌBá ꞌdĩ ndre kí Ãdróŋá fẽ ãzị́ ị́jọ́ mgbã ũlũjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî rĩ mádrị́ rĩ gá rá, cécé ĩꞌdi ꞌbã Pétẽrõ fẽjó ị́jọ́ ũlũjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî rĩ áni. 8 Ãdróŋá Pétẽrõ ayúlépi ụ̃pị́gọ́ŋá ru ꞌbã ũlũ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî rĩ ayú vâ ma ụ̃pị́gọ́ŋá ru ị́jọ́ ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní nĩ.

9 ꞌBá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru Yãkóꞌbõ ꞌi, Pétẽrõ ꞌi ãzíla Yõhánã ꞌi kãnị́sã ꞌbã ị̃dịŋa ru rulé rũrũ ꞌdĩ kí mụ nị̃lé la Ãdróŋá fẽ mání lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzị́ ꞌdĩ ngajó nĩ, ãzị dó ãma ĩꞌba abe drị́ sĩ Bãrãnábã trũ icéjó la ãma ĩꞌba abe pírí ãzị́ ãlu rĩ nga. Imbá kí dó ãma ásị́ ị́jọ́ ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní ãzíla ace kí dó ru ị́jọ́ ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî. 10 Ãzị́ ĩꞌbã kí aꞌbelé ãmaní rĩ aꞌị́ kí ãma ꞌbá lẽmẽrí Yãhụ́dị̃ rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí ị́jọ́ ũrãjó sĩ kí ãzã kojó ĩndĩ. Ma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãyĩkõ fụ ma ãꞌdusĩku ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ ãzí jõ mání lẽlé ngalé rá la.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã Pétẽrõ itújó Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ

11 Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu Pétẽrõ la mụ amụ́lé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdõlé ꞌbo, ájọ ị́jọ́ drị̃ la gá tọndọlọ ũꞌbí kí drị̃ gâ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ũnzí. 12 Ĩndre drĩ, ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ rú la ꞌbã kí drĩ angájó Yãkóꞌbõ rụ̂lé ku rĩ sĩ, Pétẽrõ ri uꞌálé ãzíla íná nalé ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí abe ãlu. Wó ꞌbá ꞌdĩ kí mụ acálé ꞌbo, aꞌbe uꞌáŋá ãzíla íná naŋá ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ abe rĩ rá, ãꞌdusĩku idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ĩtãrãŋá lẽlépi ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ. 13 ꞌBá ãꞌị̃táŋá agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdãá rĩ ꞌde kí Pétẽrõ vú gâ sĩ, sĩ uꞌáŋá ãzíla íná naŋá ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ abe rĩ aꞌbejó cã rĩ gá ĩndĩ ụ̃rị̃ sĩ. Bãrãnábã idé vâ ꞌdĩ ꞌbã áni ĩndĩ.

14 Wó ma mụ ndrelé la ꞌbá ꞌdĩ idé kí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ kí ku, ájọ ị́jọ́ Pétẽrõ drị̃ gá tọndọlọ ũꞌbí kí drị̃ gâ sĩ, “Míní táni adru agá Yãhụ́dị̃ rú, mi dó úꞌdîꞌda uꞌá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí áni. Mi dó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí ũŋmĩ ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí vú ũbĩlé uꞌájó Yãhụ́dị̃ kí áni íngoní ru? 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá útị ãma mí be Yãhụ́dị̃ rú, ímbá vâ ãma ãzị́táŋá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí vú ũbĩjó adru ꞌbá ãzị́táŋá lê kí nị̃lépi ku ãma kí umvelé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí áni ku. 16 Wó ãnị̃ rá Ãdróŋá la ãma lã ꞌbá ãlá ru la adru ãzị́táŋá idéjó rĩ sĩ ku, wó ãmaní Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó ꞌBá ãma Palépi rĩ rú rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ãma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí sĩ ĩꞌdi ãꞌị̃jó ꞌdĩ, Ãdróŋá la dó sĩ ãma ꞌbã ãlá ru ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ sĩ, adru ãzị́táŋá Yãhụ́dị̃ ꞌbã rĩ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ ku. Ị́jọ́ mgbã sĩ, Ãdróŋá icó ꞌbá ãzí lãlé ãlá ru ãzị́táŋá Yãhụ́dị̃ ꞌbã rĩ kí tãmbaŋá sĩ ku.

17 “Ãdróŋá ꞌbã ãma ãlá ru la ãmaní ásị́ ꞌbãjó Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ sĩ, ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ãma ꞌbá ũnzí ru ãmaní ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbãjó bụ́lụ́ gá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ fẽ ãma adrulé ị́jọ́ ũnzí trũ nĩ yã? Adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku! 18 Ádrĩ gõ vúlé mụlé ị́jọ́ ándrá ãzị́táŋá Yãhụ́dị̃ ãni mání aꞌbelé rá rĩ kí iꞌdó ngalé úꞌdí ru, ma dó ũnzĩkãnã idé ị̃dị́. 19 Mání amájó la má icó mũkẽ Ãdróŋá drị̂ ịsụ́lé mání ãzị́táŋá kí vú ũbĩjó rĩ sĩ ku rĩ sĩ, ãzị́táŋá ꞌbã ũkpõ dó áma drị̃ gá yụ. Kúrísĩtõ dó mụ áma trũlé rá, ma dó uꞌá ídri rú Ãdróŋá nî. 20 Ídri mádrị́ ándrá drị̃drị̃ rĩ îpa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá Kúrísĩtõ be. Má uꞌá dó sĩ ándrá ụrụꞌbá drị̂ áni ku, wó Kúrísĩtõ la uꞌá áma agá nĩ. Ídri mání uꞌájó rĩ dó ãꞌị̃táŋá sĩ Ãdróŋá Ngọ́pị agá, ĩꞌdiní ándrá áma lẽjó ãzíla sĩ ru ídri fẽjó mání rĩ sĩ. 21 Má uja áma ũngúkú Ãdróŋá lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ drị́ rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá la ãma lã ꞌbá ãlá ru la lẽtáŋá uyaŋâ kóru ĩꞌdi drị́ rĩ sĩ, adru ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí vú ũbĩŋá sĩ la ku. Údrĩ tá ꞌbá lã ãzị́táŋá vú ũbĩjó rĩ sĩ la, drãŋá Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ la tá adru ífí kóru.”

3

Ála ꞌbá lã ꞌbá mgbã rú ãꞌị̃táŋá sĩ

1 Ĩmi ꞌbá Gãlãtị́yã gá azalépi azâ ꞌdĩ! Má iꞌda ándrá ĩminí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã drãjó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ mgbọ rú ũꞌbí kí agá pịrị-pịrị rá. Ãꞌdi iza ĩmi drị̃ cécé úndrị ꞌbã rĩ ĩmi ndrị̃-ndrị̃ rĩ áni nĩ? 2 Álẽ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ nị̃lé angájó ĩmidrị́. Ĩmi ịsụ́ ándrá Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị́ gá rĩ ĩminí ãzị́táŋá kí vú ũbĩjó rĩ sĩ yã jõku ĩminí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ãꞌị̃jó ãzíla arejó rĩ sĩ? 3 Ĩmi aza-azâ yã? Ĩmi iꞌdó ándrá ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ drị̂ kí vú ũbĩlé rá, wó ĩlẽ dó delé la ũkpõ ụrụꞌbá drị̂ sĩ ꞌbá ꞌbá yã? 4 Ĩminí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ĩmi ịsụ́ cãndí ambamba. Ĩmi dó ĩmi ĩcãndĩ úyé yã? 5 Ãdróŋá ꞌbã ándrá Úríndí Ãlá rĩ fẽjó ãzíla tálí kí idéjó ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ, idé ándrá kí ĩminí ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ yã? Yụ! Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ĩminí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ãꞌị̃jó rĩ sĩ. 6 Cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi rá, lã dó sĩ ĩꞌdi ꞌbá mgbã rú.” ✡

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩnị̃ rá ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi Ịbụrahị́mụ̃ áni Ãdróŋá drị̃ gá rĩ, kí acá ãꞌị̃táŋá sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã anzị rú. 8 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ídu rĩ jọ, Ãdróŋá la ꞌbá ãngũ drị̃ gá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí lã ꞌbá ãlá ru la ãꞌị̃táŋá sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃ ru ụ́ꞌdụ́ ándrá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ mgbã rĩ kí lũjó Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ sĩ: “Ma rú sụ̃sụ́ wi ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní mí rụ̂ sĩ.” ✡ 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá pírí ásị́ ꞌbãlépi Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ ꞌbaní Ãdróŋá la sụ̃sụ́ wi cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá wilé Ịbụrahị́mụ̃ ní ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ áni.

10 ꞌBá ásị́ ꞌbãlépi Ãdróŋá la kí lã ꞌbá múké ru ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí vú ũbĩŋá sĩ rĩ, úwã ĩꞌdi rá. Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, “ꞌBá ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩlépi ãzíla ị́jọ́ ala gá rĩ kí idélépi pírí ku rĩ, úwã ĩꞌdi rá.” ✡ 11 Ãndá-ãndá ru, Ãdróŋá ãꞌị̃ ꞌbá ãzí ãluŋá la ꞌbãlé ꞌbá ãlá ru ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ĩꞌdiní ãzị́táŋá vú ũbĩjó rĩ sĩ ku, ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, “ꞌBá ãlá rĩ la uꞌá ídri rú ãꞌị̃táŋá sĩ.” ✡ 12 Wó ꞌbá uꞌálépi ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ ãꞌị̃táŋá ĩꞌdiní ãzí kóru, ꞌbã ásị́ ãzã koma Ãdróŋá drị́ rĩ drị̃ gá ku. Kẹ̃jị́ la gá ĩꞌdi ásị́ ꞌbã ị́jọ́ pírí ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ ngalé. Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “Ídrĩ lẽ adrulé ídri míní ãzị́táŋá kí vú ũbĩjó rĩ sĩ, lẽ mí ũbĩ ị́jọ́ ala gá rĩ kí vú idélé pírí.” ✡

13 Kúrísĩtõ unze ãma áwãtáŋá ãzị́táŋá drị̂ pálé gá ĩꞌdiní ãꞌị̃jó áwãtáŋá ãmadrị̂ ꞌdụjó ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá gá sĩ drãjó ãma kẹ̃jị́ gá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, “ꞌBá ipalé drãlépi mũsãláꞌbã ife sị́ gá rĩ ĩꞌdi ꞌbá wãlé rá la.” ✡ 14 Unzeŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãma unzejó rĩ sĩ, Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ ꞌbá pírí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ ꞌbaní cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ áni. Ãma ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ãma ịsụ́ Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ ãꞌị̃táŋá sĩ.

Ãzị́táŋá kí ị́jọ́ azịlé rĩ be

15 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, álẽ drĩ ĩminí ícétáŋá ị́jọ́ ãma kí idélé ụ́ꞌdụ́ pírí la iꞌdalé ꞌdĩ. ꞌBá drĩ ị́jọ́ ãsị̃jó rĩ azị ꞌbo, ꞌbá ãzí uja ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ꞌbo ꞌdã ị̃dị́ ku. 16 Ãdróŋá azị ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí Ịbụrahị́mụ̃ ní drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị̂ be. Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ adru jọ “drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ kí,” ✡ ífí la ꞌbá ũꞌbí kî la ku, wó rá la jọ, “drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ nî,” ífí la lú ꞌbá ãlu, drị̃lẹ́ ꞌdĩ bãsĩ Kúrísĩtõ ꞌi. 17 Ị́jọ́ mání jọlé rĩ ꞌbã ífí, ãzị́táŋá icó azịŋá Ãdróŋá drị́ gá ĩꞌdi ꞌbã azịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní ílí 430 ꞌdĩ sĩ fẽ drĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ ku rĩ ujalé ku. 18 Ãdróŋá la sụ̃sụ́ wi ĩminí adru ĩminí ãzị́táŋá vú ũbĩjó rĩ sĩ ku, wó ĩꞌdi fẽ la rá la ĩꞌdiní ị́jọ́ la azịjó ꞌi fẽ la rá rĩ sĩ. Ãdróŋá la ị́jọ́ idé ãma abe cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé Ịbụrahị́mụ̃ be rĩ áni: ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ sụ̃sụ́ wijó ꞌdĩ azịjó Ịbụrahị́mụ̃ ní ꞌbo rĩ sĩ, wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ꞌdĩ lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ sĩ.

19 Ásị́sị́ŋá ándrá Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá fẽjó Mụ́sã drị́ gá rĩ ãꞌdu? Ásị́sị́ŋá ándrá ãzị́táŋá fẽjó rĩ ĩꞌdi ꞌbá ꞌdĩ kí tãmbajó ádrízã ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzí idéjó siri rĩ sĩ. Úfẽ ĩꞌdi uꞌálé ụ́ꞌdụ́ were kpere drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị́ azịjó ĩꞌdiní rĩ ꞌbã amụ́ agá. Ãdróŋá iyó mãlãyíkã kí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ajílé Mụ́sã rụ́ ꞌdõlé, Mụ́sã acá dó léꞌdi rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá Ãdróŋâ be. 20 ꞌBá léꞌdi rú rĩ la adru cí la ꞌbá ị̃rị̃ drĩ kí lẽ tị icílé rĩ gá, wó Ãdróŋá tu ándrá pá ĩꞌdi sĩ áꞌdụ̂sĩ sáwã ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ azịjó Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ sĩ.

21 Ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã ándrá fẽlé Mụ́sã drị́ rĩ uja kí dó vâ ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí rá yã? Yụ, adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku! Ãzị́táŋá drĩ ándrá ídri ukólépi ku rĩ fẽ nĩ la, Ãdróŋá icó ándrá ꞌbá kí ꞌbãlé ãlá ru la ĩꞌbã kí ãzị́táŋá kí vú ũbĩjó rĩ sĩ. 22 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ ãmaní, ị́jọ́ ũnzí rụ ꞌbá pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ azịlé ídri ukólépi ku rĩ drị̂ ĩꞌdi ꞌbãngá lú Yẹ́sụ̃ sĩ ídrĩ ãꞌị̃táŋá mídrị́ gá rĩ ꞌbã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ gá.

Ãma anzị Ãdróŋá ãni ãꞌị̃táŋá sĩ

23 Ãma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ umbé ándrá ãma mãbụ́sụ̃ gá kpere sáwã ãmaní ãmã ãꞌị̃táŋá ꞌbãjó Kúrísĩtõ amụ́lépi rĩ agá rĩ sĩ.

24 Ãzị́táŋá ri ãma tãmbalé kpere Kúrísĩtõ ꞌbã amụ́ agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ dó mụ ru idélé ꞌbo, Ãdróŋá icó dó úꞌdîꞌda ãma lãlé ꞌbá ãlá ru rá ãmaní ásị́ ꞌbãjó Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ sĩ. 25 Ãmaní dó ãma ásị́ ꞌbãjó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ sĩ, ãma adru dó ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ rĩ pálé gá ku.

26 Ĩmi dó pírí anzị Ãdróŋá ãni ĩminí ĩmi ãꞌị̃táŋá ꞌbãjó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ sĩ. 27 Ĩmi pírí ꞌbá bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi sĩ ru icíjó Kúrísĩtõ be ãlu ꞌdĩ, ĩsụ̃ dó ídri úꞌdí Kúrísĩtõ drị́ rĩ cécé bõngó úꞌdí sụ̃lé rĩ áni. 28 Ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ agá rĩ sĩ, ị́jọ́ ãzí ĩmi awalépi ndú-ndú táni ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la jõku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku la, ꞌbá ãtíꞌbó ru jõku ꞌbá ãtíꞌbó ru ku la, ágọ́bị́ jõku ũkú la yụ, ãꞌdusĩku ĩmi pírí ãlu Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá. 29 Ĩmi dó pírí adrujó ꞌbá Kúrísĩtõ ãni la rĩ sĩ, ĩmi acá dó pírí Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ãzíla ĩmi dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ kí ịsụ́ pírí ĩndĩ.

4

1 Má iꞌda drị̃ ĩminí ị́jọ́ ícétáŋá ꞌdĩ sĩ, ngọ́tị́ŋá zolépi ku rĩ ĩꞌdi drị̃ cécé ãtíꞌbô áni. Drĩ táni adru ãko átẹ́pị̃ ꞌbã aꞌbelé ĩꞌdiní rĩ ꞌbã ꞌdị́pị rú tí, 2 ꞌbá ãzí la drĩ ĩꞌdi tãmba ãko átẹ́pị̃ ꞌbã aꞌbelé ĩꞌdiní rĩ kí abe pírí nĩ kpere sáwã átẹ́pị̃ ꞌbã ꞌbãlé rĩ ꞌbã acá agá. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ru idélépi ãma abe ꞌbo rĩ ꞌi. Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ amụ́jó ku rĩ sĩ, ãma kí ándrá ãtíꞌbó ru ãzị́táŋá ãzíla lãꞌbĩ ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá rĩ kí pálé gá cécé ãzị́táŋá ꞌbãlé anzị ꞌbã ũbĩ kí kí vú rĩ kí áni.

4 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbãlé rĩ la mụ acálé ꞌbo, Ãdróŋá ãpẽ Ngọ́pị̃ tị, ãndrẽ tĩ ĩꞌdi ꞌbá ru. Ũbĩ vâ ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã ãfẽlé Mụ́sã drị́ rĩ kí vú rá, 5 sĩ ãma unzejó ãzị́táŋá agá rá, ãmaní sĩ acájó Ãdróŋá ꞌbã anzị rú.

6 Ãmaní dó adrujó Ãdróŋá ꞌbã anzị rĩ sĩ, Ãdróŋá ãpẽ dó Úríndí Ãlá rĩ tị uꞌájó ãma ásị́ gá. Úríndí Ãlá ꞌdĩ fẽ dó ãmaní Ãdróŋá umvelé, “Bãbá, ãma Átẹ́pị!” 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma adru dó ãtíꞌbó ru ku, wó rá la anzị Ãdróŋá ãni. Ãma dó adrujó anzị Ãdróŋá ãni rĩ sĩ, ãma dó ãko ĩꞌdi ꞌbã azịlé fẽlé ãmaní rĩ kí ịsụ́ rá.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ásị́ ꞌbá Gãlãtị́yã gá rĩ kí drị̃ gá

8 Ĩmi ándrá drĩ Ãdróŋá nị̃jó ku rĩ sĩ, ĩri ándrá ãtíꞌbó ru ãdroŋa ãzí ꞌdáyụ la kí ị̃nzị̃lé. 9 Wó úꞌdîꞌda ĩnị̃ dó Ãdróŋâ ꞌbo, jõku Ãdróŋá nị̃ dó vâ ĩmi cé ĩmi icó dó ĩmi ujalé vúlê lé ãtíꞌbó ru ãzị́ ngalé ãdroŋa ꞌdáyụ ãzíla ũkpõ kóru ꞌdĩ ꞌbadrị́ íngoní ru? 10 Má are ĩmi ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãni ụ́ꞌdụ́, ĩmbá, áyi ãzíla ílí ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã kí pẽlé pẽ-pẽ rĩ kí ị̃nzị̃. 11 Má uꞌá ụ̃rị̃ sĩ ĩmi sĩ, má iza dó áma ũkpó ãzị́ ngajó ĩminí úyé.

12 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka Kúrísĩtõ agá ꞌdĩ, má aꞌị́ ĩmi ĩminí ĩmi trũjó ãzị́táŋá pálé gá rá adrujó mâ áni, ãꞌdusĩku má ãtrũ vâ ma ãzị́táŋá pálé gá rá adrujó ĩmi áni. Ĩmi iza drĩ ị́jọ́ ãzí má rụ́ ku. 13 Ĩnị̃ má ũlũ ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ pâlé drị̃drị̃ rĩ sĩ, sáwã mání amụ́jó ĩmi rụ́ ꞌdõlé ãyánĩ sĩ rĩ sĩ. 14 Gbíyã mání adrujó ãyánĩ rú ꞌdã sĩ, ĩmi icó ájẹ́ ãngũ ndrelé áma drị̃ gâ sĩ rá, wó kẹ̃jị́ la gá ĩmi aꞌị́ ma mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ aꞌị́lé rĩ áni vâ cécé ĩminí tá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé rĩ áni. 15 Ãyĩkõ ándrá ĩmi fụlépi rĩ dó úꞌdîꞌda rĩ gá íngõlé yã? Ánị̃ ándrá ĩlẽ ma íngõpí yã rĩ gá rá, drĩ ájẹ́ adru ĩmi ĩmi mịfị́ kí unze fẽlé mánî, ĩmi ájẹ́ kí fẽ rá. 16 Má uꞌá dó cãndí sĩ, má acá dó ĩminí mẹ́rọ́ꞌbá ru ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ mání ũlũlé ĩminí rĩ sĩ yã?

17 ꞌBá ándrá afílépi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí agá ímbátáŋá ĩnzõ rú rĩ kí imbálépi, lẽlépi la ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí vú rĩ, lẽ kí ĩmi drị̃ ujalé sĩ ĩmi sejó ĩꞌba rụ̂lé ru, wó ị́jọ́ ꞌdĩ adru ĩminí múké ku. Lẽ kí lú ĩmi atrịlé má rụ́ ꞌdõlé cí, ĩmi dó sĩ kí tị are áyụ. 18 Ĩꞌdi múké ĩminí ĩmi ásị́ ꞌbãjó ị́jọ́ mgbã rĩ vú ũbĩjó áyụ, ádrĩ táni adru ĩmi abe ꞌdâ yụ rĩ gá. 19 Mâ anzị̂, ma ãzá ta ĩmi sĩ kpere ĩminí pá tu agá ũkpó ru ãꞌị̃táŋá sĩ Kúrísĩtõ agá. 20 Má ũrã áma ásị́ gâlé álẽ tá tí adrulé ĩmi abe ma sĩ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ jã ụ́ꞌdụ́kọ́ múké sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩmidrị̂ iza kí áma drị̃ rá.

Ị́jọ́ Hãgárĩ ꞌbadrị́ Sárã be rĩ

21 Ĩmi are drĩ ma ꞌi, ĩmi ꞌbá lẽlépi uꞌálépi ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ pálé gá ꞌdĩ: ĩnị̃ ãndá-ãndá ru ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ rá yã? 22 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ Ịbụrahị́mụ̃ ándrá anzị trũ ị̃rị̃. Ãlu rĩ ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ ꞌbã tịlé rĩ ꞌi, ãzí rĩ dó ũkú mgbã lị́cọ́ ꞌdị́pị ꞌbã tịlé rĩ ꞌi. 23 Ngọ́tị́ŋá ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ ꞌbã tịlé rĩ útị ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá rĩ sĩ. Wó ngọ́tị́ ũkú mgbã lị́cọ́ ꞌdị́pị rú rĩ ꞌbã tịlé rĩ útị ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ sĩ. 24 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí kí íni: ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩ tu kí pá tị icíma ị̃rị̃ sĩ. Tị icíma ãlu rĩ iꞌdó ru ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá. Hãgárĩ tu pá tị icíma ꞌdĩ gá ícétáŋá ru, anzị tịlé ĩꞌdiní rĩ kí pírí ãtíꞌbó ru. 25 Hãgárĩ tu pá ícétáŋá ru ꞌbé Sĩnáyĩ Ãrábĩyã gá rĩ kẹ̃jị́ gá ãzíla vâ ícétáŋá ru táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí sĩ adrujó ãtíꞌbó ru ãzị́táŋá pálé gá rĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá. 26 Wó ũkú mgbã lị́cọ́ ꞌdị́pị Sárã tu pá ícétáŋá ru táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ úꞌdí ꞌbụ̃ gá rĩ kẹ̃jị́ gá. Ĩꞌdi ãma ꞌbá pírí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbã andre rú. 27 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ ị́jọ́ drị̃ la gá íni:

“Mí uꞌá ãyĩkõ sĩ, mi ũkú úndó

icólépi anzị tịlépi ku ꞌdĩ!

Mí uzá ãzíla íci ãcící ãyĩkõ sĩ,

mi ngọ́tị́ tĩŋá ãzá ĩtrĩkãjó ku rĩ sĩ.

Ãꞌdusĩku mi ũkú ándrá ãjị́ nzelé rá rĩ, mi amụ́ anzị tịlé ũꞌbí ru,

ĩꞌdi ũkú uꞌálépi ágó tị gá ũgũgõ rĩ ndẽ rá.” ✡

28 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi cécé Sárã ngọ́pị Ĩsákã áni, ãꞌdusĩku útị ĩmi úꞌdí ru úríndí sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ sĩ. 29 Wó ĩꞌdi ándrá adrujó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ vâ ãndrũ rĩ áni: ꞌbá tịlé ꞌbá ꞌbá rĩ fẽ ũcõgõ ꞌbá tịlé Úríndí Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ nî. 30 Wó ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ ị́jọ́ drị̃ la gá íngoní? Jọ, “Ídro ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ kí ngọ́pị̃ be rá, ãꞌdusĩku ngọ́tị́ ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ drị̂ icó ãko átẹ́pị̃ ꞌbã aꞌbelé ngọ́tị́ tịlé ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé azị-azị̂ ũkú mgbã lị́cọ́ ꞌdị́pị rú rĩ drị̂ kí ịsụ́lé ĩndĩ ku.” ✡ 31 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ãma adru kí anzị ĩzóŋá ãtíꞌbó ru ꞌdã drị̂ kí áni sĩ uꞌájó ãzị́táŋá pálé gá ku, wó ãma kí anzị ũkú lị́cọ́ ꞌdị́pị rú rĩ ãni uꞌálépi lẽtáŋá Ãdróŋá drị́ uyatáŋâ kóru rĩ áni.

5

Drị̃lẹ́mgbọ Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé rĩ

1 Trũŋá sĩ rĩ gá, Kúrísĩtõ trũ ãma ꞌbo, ãma dó sĩ uꞌá drị̃lẹ́mgbọ agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãtu kí pá mgbemgbe ãꞌị̃táŋá agá ãzíla lẽ ãgõ kí mụlé ãma umbélé ĩbáká ãzị́táŋá drị̂ sĩ ãtíꞌbó ru ku.

2 Ĩmi are drĩ ma ꞌi, ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, álẽ ĩminí jọlé la ĩdrĩ ĩmi fẽ ĩtãrãlé Ãdróŋá ní sĩ ĩmi ãꞌị̃jó, drã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ dó ĩminí yụ. 3 Má amvi ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ ị̃dị́, ꞌbá ãlu-ãlu ru fẽlépi îtãrã ꞌi rá rĩ ꞌbã mba ãzị́táŋá Yãhụ́dị̃ ꞌbã rĩ kí tã pírí. 4 Ĩmi ꞌbá lẽlépi la Ãdróŋá ꞌbã lã ĩmi ꞌbá mgbã rú ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ kí vú ũbĩŋá sĩ rĩ, ĩmi anzé dó ĩmi kãkã Kúrísĩtõ drị̂ agá rá, wó ĩmi aꞌdé dó lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ agâ sĩ ãmvé. 5 Wó ãmaní rĩ gá, Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị́ rĩ lũ ãmaní tọndọlọ Ãdróŋá la ãma lã ꞌbá mgbã rú la ãmaní Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ sĩ, ꞌdĩ ị́jọ́ ãmaní sĩ ásị́ tị̃jó rĩ ꞌi. 6 Ãma gápi ꞌbá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ꞌdĩ, údrĩ táni ãma ĩtãrã rá jõku îtãrã ãma ku, ꞌdĩ adru ãmaní ị́jọ́ ũkpó la ku. Ị́jọ́ ãmaní ũkpó rĩ ĩꞌdi ãmaní Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó, ãꞌị̃táŋá ru iꞌdalépi sĩ Ãdróŋá lẽjó ꞌbá kí abe rĩ ꞌi.

7 Ĩmi ándrá acị́ agá ãꞌị̃táŋá agá múké. Ãꞌdi atrị ĩmi drị̃ ị́jọ́ mgbã rĩ vú bĩŋá gá nĩ yã? 8 Ị́jọ́ ĩmi drị̃ atrịlépi ꞌdĩ angá Ãdróŋá ĩmi umvelépi sĩ uꞌájó lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ uyaŋâ kóru rĩ drị́ ku. 9 Ị́jọ́ imbálé ĩnzõ rú wereŋá rĩ la tọ̃rọ́mẹ́ iza cécé ãkụ́kị́ ĩmbíráŋá rĩ ꞌbã fẽlé íwá mũrá gá tré rĩ la ũkã rá rĩ áni. 10 Ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, má ãꞌị̃ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ rá, áꞌbã vâ ásị́ ĩmi drị̃ gá rá, ĩmi icó ị́jọ́ ꞌbá ãzí ãni la vú ũbĩlé ku, wó ĩmi ị́jọ́ mádrị̂ kí vú ũbĩ áyụ. Ãdróŋá la ꞌbá ĩmi drị̃ ụtrị́lépi rĩ drị̃ gá ị́jọ́ lị rá.

11 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ma ũcõgõ ịsụ́ mání ị́jọ́ ĩtãrãŋá drị̂ ũlũjó ku rĩ sĩ. Ádrĩ tá ị́jọ́ ũlũ ĩtãrãŋá drị̃ gá la, ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ tá adru ífí kóru. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí ịsụ́lé ũkpó-ũkpó ĩꞌbã kí ãꞌị̃lé ku rĩ ꞌi. 12 Má ũrã áma ásị́ gâlé ꞌbá ĩminí ũcõgõ fẽlépi ĩmi ĩtãrã ĩmi rá ꞌdĩ kí lẽ âco kí cécé ị̃ndrọgọ ránágó ru rĩ kí acojó rĩ áni rá!

13 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ûmve ĩmi drị̃lẹ́mgbọ ịsụ́jó ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá. Ĩmi ayú drị̃lẹ́mgbọ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ũnzí ụrụꞌbá drị́ gá rĩ kí idéjó áyụ ku. Ĩmi ayú drị̃lẹ́mgbọ ꞌdĩ ĩminí sĩ ãzị́ ngajó ĩmi ãlu-ãlu ní lẽtáŋá sĩ. 14 Ãꞌdusĩku ãzị́táŋá pírí tra kí ru ị́jọ́ ꞌdĩ agá, “Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.” ✡ 15 Wó ĩmi adru mịfị́ trũ! Ĩdrĩ ĩmi ucí sị́ sĩ cénĩ-cénĩ rú cécé ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã kí ru ucílé rĩ áni, ĩmi mụ ĩmi ụꞌdị́lé ãyá-ãyá.

Ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị́ ãma ídri agá rĩ

16 Ájọ ĩminí, Úríndí Ãlá rĩ drĩ ĩmi drị̃ ce nĩ, ĩmi icó ị́jọ́ ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã lẽlé ꞌdĩ kí vú ũbĩlé ku. 17 Ájọ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ị́jọ́ ụrụꞌbá drị́ gá rĩ icí kí ru ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ drị̂ be ku. Ị́jọ́ ụrụꞌbá drị́ rĩ kí ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ drị̂ be kí ị̃rị̃ trá kí drĩdríŋĩ gá mẹ́rọ́ꞌbá ru, kí ãꞌdị́ ꞌdị kí drĩdríŋĩ gá mí icó dó sĩ ị́jọ́ míní pẽlé idélé rĩ idélé ku. 18 Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị́ rĩ drĩ ĩmi drị̃ ce nĩ, ĩmi adru dó ãzị́táŋá pálé gá ku.

19 Ị́jọ́ ụrụꞌbá drị́ gá rĩ la ꞌbá kí fẽ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé: mị-ãcí ãwụ̃ drị̂, ũrãtáŋá ũnzíkãnã rú rĩ, ị́jọ́ ãndị́ ru drị̃nzá ru rĩ abe. 20 Kí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃, kí ũjõgõ ãzị́ nga, kí ꞌbá kí ngụ̃ ũnzí, kí ãwã kí drĩdríŋĩ gá, ãko ꞌbá ãzí drị̂ la ꞌde kí ásị́ gá ũnzí. Kí ala adrá ũmbã sĩ gbõrú-gbõrú, kí ꞌbá ãzí rĩ kí drị̃ ŋmĩ vụ̃rụ́ sĩ ru drị̃ ingajó ụrụgá ãndânĩ. Kí ru awa ínátị sĩ ínátị sĩ, 21 kí ãjã rú, kí ãná mvụ, kí ụ̃mụ̃ sĩ ãná mvụjó ãwụ̃ idéjó rĩ kí ꞌbã, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ãzí ndú-ndú ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idé. Álũ ĩmi mịfị́ jõ mâ ĩmi mịfị́ lũjó ídu rĩ áni, ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idélépi rĩ icó kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ịsụ́lé ĩꞌbã ãko rú ku.

22 Wó ífí Úríndí ꞌbã kalé rĩ kí lẽtáŋá, ãyĩkõ, ásị́ ị̃gbẹ̃, ị́jọ́ taŋá, ásị́ ndrĩŋá, mũkẽ, ãꞌị̃táŋá, 23 ꞌbá ị́jọ́ idélépi jã rĩ, ãzíla ru ụtrị́jó ị́jọ́ ũnzí idéŋá gá rĩ. Ãzị́táŋá ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã áni rĩ kí drị̃ gá ꞌdáyụ. 24 ꞌBá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãni rĩ ipa kí ĩꞌbã ụrụꞌbá ị́jọ́ ũnzí drị́ gá rĩ kí ị́jọ́ ala gá ụrụꞌbá ꞌbã lẽlé idélé rĩ kí abe mũsãláꞌbã sị́ gá pírí ꞌbo. 25 Úríndí ꞌbã ãmaní ídri fẽjó rĩ sĩ, lẽ Úríndí ꞌbã ce vâ ãma drị̃ nĩ. 26 Lẽ ãma adru kí ãfó sĩ ku, ãma iza kí ꞌbá ãzí ꞌbã ásị́ ku, ãzíla lẽ ãma idé kí ꞌbá ãzí ní ãjã sĩ ku.

6

Ĩmi idé mũkẽ ꞌbá pírí nî

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ꞌbá ãzí drĩ aꞌdé ị́jọ́ ũnzí agá, ĩmi ꞌbá úríndí agá ũkpó ru ꞌdĩ ĩmi uja ꞌbá ꞌdã jãjã rú vúlé ãꞌị̃táŋá agá ũgũgõ. Wó ĩmi adru mịfị́ trũ ĩmi vâ mụ aꞌdélé ị́jọ́ ũnzí ãlu ꞌdã agá ku. 2 Ĩko ĩmi ãzã ị́jọ́ ãnzị ĩmi ịsụ́lépi rĩ kí agá. Ị́jọ́ ĩminí ĩmi ãzã kojó ꞌdĩ la fẽ ĩmi ãzị́táŋá Kúrísĩtõ drị̂ kí vú ũbĩlé. 3 ꞌBá ãzí drĩ ũrã la ꞌi ãmbógó ru índẽ ꞌbá ãzí kí rá, wó adru ĩꞌdi ꞌbã ũrãlé ꞌdã ꞌbã áni ku, ĩꞌdi ru drị̃ ule. 4 ꞌBá ãlu-ãlu ꞌba amá ru ádrízã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ múké yã rĩ. Drĩ dó ru ádrízã ndre múké, ĩꞌdi dó sĩ ru ũnũ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ, adru ĩꞌdi ꞌbã ru ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá ãzí kí abe rĩ sĩ ku. 5 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la, ãꞌdusĩku lẽ ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã tu pá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí agá nĩ.

6 ꞌBá ꞌbání imbálé ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ lẽ ꞌba ale kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí ꞌbá kí imbálépi rĩ abe.

7 Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku. ꞌBá ãzí icó Ãdróŋá idelé ku. Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ũri ꞌbá ꞌbã tralé rĩ ĩꞌdi ũri ándrá ĩꞌdi ꞌbã salé rĩ. 8 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí ụrụꞌbá drị̂ kí vú ũbĩlépi áyụ rĩ ĩꞌdi drụ́zị́ drã ukólépi ku rĩ ịsụ́ áyụ. Wó ꞌbá ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ drị̂ kí vú ũbĩlépi rĩ la drụ́zị́ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ áyụ. 9 Lẽ ãma ãndẽ kí ị́jọ́ múké rĩ idéŋá sĩ ku. Ãdrĩ kí ãndẽ ku, ãma kí drụ́zị́ ũyá la ịsụ́ rá sáwã la múké rĩ drĩ acá ꞌbo rĩ gá. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma idé kí ị́jọ́ múké ꞌbá pírí ꞌbaní, ãdrĩ kí drị̃lẹ́ba ịsụ́ rá rĩ gá. Wó ambamba la ꞌbá pírí Kúrísĩtõ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbanî.

Ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé ãsị̃jó rĩ kí zịtáŋá be

11 Ĩndre drĩ áma drị́mvụ́ mání wárãgã sĩjó ĩminí núkũtã use sĩ áma drị́ sĩ ꞌdĩ ꞌi. 12 ꞌBá lẽlépi ĩmi ũŋmĩlépi ĩmi ĩtãrã ĩmi rá ꞌdĩ, lẽ kí ru iꞌdalé ãzíla ịpị́lé ị́jọ́ ụrụꞌbá drị́ gá rĩ kí sĩ. Kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé íni la ãꞌdusĩku lẽ kí ũcõgõ ị́jọ́ ũlũŋá ála patáŋá ịsụ́ mũsãláꞌbã Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ adru ĩtãrãŋá sĩ ku rĩ ịsụ́lé ku. 13 ꞌBá jọlépi la ĩmi ĩtãrã ĩmi rá ꞌdĩ kí ũbĩ kí vâ ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ rĩ kí vú pírí ku. Lẽ kí ꞌbãngá îtãrã ĩmi rá kí dó sĩ ru ịpị́ ĩminí ị́jọ́ ĩꞌbã kí lẽlé ụrụꞌbá drị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ. 14 Jõ ma ꞌi, álẽ áma ịpị́lé ị́jọ́ ãzí sĩ ku rá la ị́jọ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ꞌbã drãŋá mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ, ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị́ ꞌdĩ kí ụ̃rọ̃drị́ mání ꞌdáyụ, ãzíla áma ãzị́ vâ ụ̃nọ́kụ́ ní ꞌdáyụ. 15 Ị́jọ́ mání ãmbógó rĩ adru ꞌbání ru ĩtãrãjó rá rĩ ꞌi jõku ĩꞌdiní ru ĩtãrãjó ku rĩ ꞌi ku. Ị́jọ́ mání ãmbógó rĩ ĩꞌdi ꞌbá ꞌdĩ ịsụ́ ídri úꞌdí Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã fẽlé rĩ rá yã rĩ ꞌi. 16 Ãdróŋá ásị́ ꞌbã ndrĩ ꞌbá ãzị́táŋá ꞌdĩ vú ũbĩlépi rĩ ꞌbaní pírí ꞌba uꞌá kí sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú Ãdróŋá ꞌbã ũpẽlé nĩ rĩ kî.

17 Mání ị́jọ́ mádrị́ ꞌdĩ dejó, álẽ dó ꞌbá ãzí ꞌbã ĩcãndĩ ma ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku ị́lụ́wẹ́ áma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ iꞌda kí ma ãtíꞌbó Yẹ́sụ̃ ãni.

18 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌbã adru ĩmi drị̃ gá jã ꞌdâ. Ámĩnã.

✡ 3:6 3:6 Íꞌdóŋá 15:6

✡ 3:8 3:8 Íꞌdóŋá 12:3; 18:18; 22:18

✡ 3:10 3:10 Ãzị́táŋá Amviŋá 27:26

✡ 3:11 3:11 Hãbãkụ́kị̃ 2:4

✡ 3:12 3:12 Lẹ́vị̃ 18:5

✡ 3:13 3:13 Ãzị́táŋá Amviŋá 21:23

✡ 3:16 3:16 Íꞌdóŋá 12:7; Íꞌdóŋá 13:15; Íꞌdóŋá 24:7

✡ 4:27 4:27 Ĩsáyã 54:1

✡ 4:30 4:30 Íꞌdóŋá 21:10

✡ 5:14 5:14 Lẹ́vị̃ 19:18

Ẽfésõ

1

2

3

4

5

6

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Ẽfésõ

gá rĩ ꞌbanî rĩ

1

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Páwụ̃lọ̃ ụ̃pị́gọ́ŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ Ãdróŋá ꞌbã lẽtáŋá sĩ rĩ drị́, ásĩ ĩꞌdi ꞌbá ãlá ãꞌị̃táŋâ trũ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá Ẽfésõ gá ꞌdĩ ꞌbanî.

2 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Sụ̃sụ́ wijó Úríndí sĩ ãmaní Kúrísĩtõ sĩ rĩ

3 Lẽ ị́cụ́ kí Ãdróŋá ꞌi, ꞌdĩ Átẹ́pị ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌi. Ícíŋá ãmaní Kúrísĩtõ trũ rĩ sĩ, fẽ ãmaní drị̃lẹ́ba, wi ãmaní sụ̃sụ́ pírí Úríndí drị́ ꞌbụ̃ gâlé ꞌdĩ kî. 4 Ãꞌdusĩku ũpẽ ándrá ãma ídu Kúrísĩtõ rụ̂ sĩ adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru ꞌdĩ sĩ ꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ku, ꞌbã ãma adrujó ãlá ru ãzíla ị́jộ kóru ĩꞌdi ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá. 5 ꞌBã ãma ídu acájó ĩꞌdi ꞌbã anzị rú Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agâ sĩ, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní rĩ kí sĩ. 6 Lẽ ãma ịcụ́ kí Ãdróŋá ꞌi ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdi ãni dị̃zã rú ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ãmaní ị̃sálị, ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị̃ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ agâ sĩ rĩ sĩ. 7 Ĩꞌdi agá unze ãma ãrí ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ, ãma trũjó ị́jọ́ ũnzí agá. Ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãni ãmbógó rĩ sĩ, 8 ĩꞌdiní fẽlé ãmaní ĩyõ rú ụ̃ꞌbị̃ŋâ kóru ũndũwã ĩꞌdidrị́, ãzíla ị́jọ́ nị̃ŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ. 9 Ãzíla fẽ ãmaní ị́jọ́ ĩꞌdi ãni zị̃lé zị̃-zị̃ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ nị̃jó ĩꞌdi ꞌbã adrujó múké ĩꞌdi mịfị́ gá rĩ, ĩꞌdi ꞌbã ũrãlé idélé Kúrísĩtõ agâ sĩ rĩ ꞌi. 10 Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã itúlé rĩ sáwã pịrị-pịrị rĩ drĩ ca ꞌbo, ĩꞌdi ãko pírí ꞌbụ̃ gá rĩ kí icí ãko ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ abe Úpí ãlu pálé gá ꞌdĩ Kúrísĩtõ ꞌi.

11 Ãko pírí kí ru idé Ãdróŋá ꞌbã itúlé ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbã ũrãlé rĩ áni, ãzíla Ãdróŋá ũpẽ ãma adrujó ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú, icíŋá Kúrísĩtõ agá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ sĩ ꞌdĩ ị́jọ́ ĩꞌdiní ꞌbãlé ídu rĩ ꞌi. 12 Ãma gápi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú drị̃drị̃ ásị́ ꞌbãlépi Kúrísĩtõ agá ꞌdĩ, ũpẽ ãma ĩꞌdi ịcụ́jó ãmbõgõ ĩꞌdidrị́ dị̃zã rú rĩ sĩ. 13 Ãzíla úsu vâ ĩmi Kúrísĩtõ agá ĩndĩ ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ arejó ꞌbo rĩ sĩ, ꞌdĩ ị́jọ́ mgbã patáŋá ĩmidrị́ gá rĩ drị̂ ꞌi. Ĩminí ĩꞌdi ãꞌị̃jó ꞌbo rĩ sĩ ĩbĩ dó sĩ ícétáŋá ĩmi ĩꞌdi ãni rĩ ĩmi ụrụꞌbá gá Úríndí Ãlá Ãdróŋá ní azịlé rĩ sĩ. 14 Úríndí ĩꞌdi ãko aꞌbelé pá tulépi ãwítã rú kpere ꞌbá kí unzejó pírí ꞌbo, sĩ adrujó Ãdróŋá ꞌbã ãko rú. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãma ị̃nzị̃ kí Ãdróŋá ꞌi dị̃zã ĩꞌdi ãni ãmbógó rĩ sĩ.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã Ãdróŋá zịjó rĩ

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụ́ꞌdụ́ ma ị́jọ́ arejó ãꞌị̃táŋá ĩmi ãni Yẹ́sụ̃ agá rĩ drị̃ gá ãzíla lẽtáŋá ĩmi ãni ꞌbá ãlá rĩ ꞌba rụ́ pírí rĩ sĩ, 16 má aꞌbe ãwãꞌdĩfô fẽŋá Ãdróŋá ní ĩmi ị́jọ́ sĩ rĩ ku ãzíla ma ĩmi ị́jọ́ ũrã mání ĩminí Ãdróŋá zị agá. 17 Ma Ãdróŋá Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ Átẹ́pị dị̃zã rú rĩ zị sĩ ĩminí ũndũwã Úríndí drị́ gá rĩ fẽjó ãzíla ícétáŋá kí abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ ĩꞌdi nị̃ ndẽ rá. 18 Ma vâ Ãdróŋá zị mịfị́ ĩmi ásị́ drị́ gá rĩ kí nzị̃jó ĩmi dó sĩ nị̃ la rá, ãzíla ĩmi dó sĩ ásị́ ꞌbã ãko ĩꞌdiní dị̃zã rú drị̃lẹ́ gâlé Ãdróŋá ꞌbã ĩmi umvejó ĩminí mụlé ịsụ́lé rĩ kí drị̃ gá, 19 ãzíla ũkpó ĩꞌdi ãni ãmbógó ndẽlépi rá rĩ la ãzị́ nga ãma ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ꞌdĩ abe nĩ. Ũkpó ꞌdã cécé ũkpó ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ꞌbã ãzị́ ngajó rĩ áni. 20 Ĩꞌdi ꞌbã ayúlé sĩ Kúrísĩtõ ní, ĩꞌdiní sĩ ĩꞌdi ingajó ídri drã agá ãzíla ĩꞌdi irijó ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá ãngũ ꞌbụ̃ gá rĩ gá rĩ ꞌi. 21 Kúrísĩtõ Úpí ru ũkpó drị̃ ceŋá ꞌbụ̃ gá rĩ agá pírí, ãzị́táŋá ãzíla ũkpó ãzíla ũpi kí drị̃lẹ́ gá, rụ́ ĩꞌdidrị́ gá fẽlé rĩ ndẽ ãmbõgõ sĩ ãmbogo ụ̃nọ́kụ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí rá, ãzíla ụ̃nọ́kụ́ drụ́zị́ amụ́lépi vúlé rĩ ꞌbadrị̂ kí rá. 22 Ãzíla Ãdróŋá ꞌbã ãko pírí kí ĩꞌdi pálé gá, ꞌbã dó ĩꞌdi adrujó kãnị́sã drị̃lẹ́ ru ãko pírí kí drị̃lẹ́ gá. 23 Kãnị́sã ĩꞌdi ụrụꞌbá Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi, ga ũkpó Kúrísĩtõ drị̂ sĩ tré ĩꞌdi sĩ ãko pírí ga kí tré gẹ̃rị̃ pírí gá.

2

Kúrísĩtõ agá ála adru ídri

1 Ándrá ídu ĩminí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, ĩmi ũdrã ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí agá úríndí sĩ rá ãꞌdusĩku ĩgã Ãdróŋâ tị arelé úmgbé. 2 Ĩmi idé ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí, ĩminí uꞌájó gẹ̃rị̃ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ, ãzíla ũkpó úpí sụ́rụ́ ũlí agá ꞌbụ̃ agá ꞌdĩ drị̂, úríndí ũnzí úꞌdîꞌda ãzị́ ngalépi ꞌbá Ãdróŋá tị gãlépi úmgbé ꞌdĩ kí agá rĩ sĩ. 3 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãma pírí uꞌá kí ándrá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ kí agá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ kí ãmã ũrãlé ãzíla ãmã ụrụꞌbá ꞌbã lẽlé rĩ kî. ꞌBá ãzí rĩ kí áni, ãma dó sĩ adru ꞌbá ándrá tátí drị̃rịma ịsụ́lépi ũmbã ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ kî. 4 Wó lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ãmaní ãmbógó rĩ sĩ, Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ ambamba rĩ, 5 ꞌbã ãma ídri Kúrísĩtõ be táni ãmaní ũdrã agá ị́jọ́ ũnzí agá úríndí sĩ rá. Pa lú ĩmi ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ.

6 Ãdróŋá inga ãma Kúrísĩtõ be ãzíla fẽ ãmaní rijó ĩꞌdi trũ Ũpĩ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ agá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị̃tụ́ amụ́lépi rĩ sĩ, ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ ndẽlépi rá ukólépi ku rĩ ꞌbã iꞌdá dó sĩ ãmaní Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agâ sĩ. 8 Ãꞌdusĩku pa ãma ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ, ꞌdĩ ãꞌị̃táŋá sĩ adru ị́jọ́ angálépi ĩmidrị́ la ku, ĩꞌdi ãko Ãdróŋá ꞌbã fẽlé nĩ rĩ ꞌi; 9 adru ãzị́ ngaŋá sĩ ku, ꞌbá ãzí ịpị́ dó sĩ ru ị́jọ́ la sĩ ku. 10 Ãꞌdusĩku ãma drị́mvụ́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agâ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ngajó ándrá Ãdróŋá ꞌbã idélé ãmaní ídu drị̃drị̃ rĩ ngajó rĩ ꞌi.

Kúrísĩtõ agá ãma ꞌbá ãlu

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá ĩmi tịjó ãmị́yọ́ŋá ru, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ĩtãrãlé drị́ sĩ ꞌdĩ ꞌbã kí ĩmi umvejó “ꞌBá ĩtãrãlé ku ꞌdĩ kî rú” rĩ ꞌi (wó ꞌdĩ kí ị́jọ́ lú idélé ụrụꞌbá gá rĩ kî adru ꞌbá ĩtãrãjó ásị́ gá rĩ ꞌi ku). ✡ 12 Ĩnị̃ rá ĩmi ándrá Kúrísĩtõ trũ ndú-ndú, úlã ándrá ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ãni la rú ku ãzíla ãmị́yọ́ŋá ru ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ kí kóru. Ĩri uꞌálé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ Ãdróŋâ kóru ãzíla ásị́ ꞌbãŋâ kóru. 13 Wó úꞌdîꞌda ĩmi ándrá ꞌbá álị́ rá-rá ru ꞌdĩ, ící dó ĩmi Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ trũ ãlu, ají dó ĩmi ãni rú ãrí Kúrísĩtõ drị̂ sĩ.

14 Kúrísĩtõ ꞌbã mgbã rĩ atrị ãma ásị́ ũnzĩ ãmaní ãma lẽjó ku rĩ agâ sĩ ãma ꞌbá Yãhụ́dị̃ ru ꞌdĩ kí icíjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe ãlu. Anu bõrõ kí drĩdríŋĩ gá kí awalépi ndú-ndú sĩ adrujó mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ rá. 15 Anu ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ cécé bõrõ áni kí drĩdríŋĩ gá rĩ ĩꞌdi ꞌbã drãŋá sĩ rá, sĩ amụtị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí icíjó ꞌbá úꞌdí ãlu rú ĩꞌdi be, ají dó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ. 16 Ĩꞌdi ꞌbã drãŋá mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ, Kúrísĩtõ andi ãngũ ũnzí ĩꞌbadrị́ rĩ rá. Mũsãláꞌbã sĩ icí ãma ụrụꞌbá ãlu agá, ãzíla ají dó sĩ kí vúlé Ãdróŋá rụ́. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ amụ́ ị́jọ́ mgbã ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ gá rĩ ũlũlé ꞌbá pírí ꞌbanî, ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ándrá rá-rá ru Ãdróŋá be ꞌdĩ, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãníŋá ꞌdĩ ꞌbanî. ✡ 18 Ĩꞌdi Kúrísĩtõ rụ̂ sĩ ãma icó amụ́lé Úríndí Ãlá ãlu ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú rĩ drị̃lẹ́ gá rá.

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ, ĩmi adru dó ãmị́yọ́ŋá ru ị̃dị́ ku. Ĩmi dó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kî. 20 Úsị dó ĩmi jó ị̃ndụ́ ꞌbá ụ̃pịgọŋa rú ãzíla ꞌbá nãbịya rú ꞌdĩ ꞌbã kí ꞌbãlé ꞌdĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí imbálé rĩ drị̃ gá. Ãzíla írã kónã gá jó ꞌbã sĩ pá tujó rĩ ĩꞌdi Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãmgbã rĩ ꞌi. 21 Ĩꞌdi agá jó icí dó ru ãlu ãzíla tu pá jó Ãlá Úpí ị̃nzị̃jó rĩ rú. 22 Ícíŋá ĩmi ãni ĩꞌdi agá rĩ sĩ, úsị vâ ĩmi ꞌbá pírí abe jó ãlu rú, ãngũ Ãdróŋá ꞌbã sĩ uꞌájó ala gá Úríndí ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ rú.

3

Páwụ̃lọ̃ ꞌbá ị́jọ́ ũlũlépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, ma Ãdróŋá zị ĩmi ị́jọ́ sĩ. Ma mãbụ́sụ̃ gá la ãzị́ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé mádrị́, sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní rĩ sĩ. 2 Ị́jọ́ mgbã sĩ ĩmi are ị́jọ́ ãzị́ Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mádrị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ ĩmi ãzã kojó ꞌdĩ rá. 3 Ãdróŋá iꞌda mání ị́jọ́ ĩꞌdi ãni itúlé zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ. Ásĩ ĩminí ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá were rú ꞌbo. 4 Ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ lãjó ꞌbo rĩ sĩ, ĩmi dó ndre la rá ávã ị́jọ́ Ãdróŋá ãni zị̃lé zị̃-zị̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ rá. 5 Ị́jọ́ Ãdróŋá ãni ĩꞌdi ꞌbã zị̃lé zị̃-zị̃ ꞌdĩ iꞌda ándrá ĩꞌdi ꞌbá ꞌbaní ku, wó úꞌdîꞌda rĩ gá, iꞌda dó ĩꞌdi Úríndí Ãlá rĩ sĩ. Iꞌda ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ãni ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé ụ̃pịgọŋa ãlá ãzíla nãbịya rú ꞌdĩ ꞌbanî. 6 Ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ ꞌbã ífí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ fẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ abe drị̃lẹ́ba Ãdróŋá drị́ gá rĩ ịsụ́lé, kí ụrụꞌbá ãlu ꞌbã ĩsélé ãzíla kí ị́jọ́ Ãdróŋá ãni ĩꞌdi ꞌbã azịlé Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ rĩ awa kí drĩdríŋĩ gá ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ agá rĩ sĩ.

7 Má acá ãtíꞌbó ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ũlũlépi rĩ rú fẽtáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãni ĩꞌdi ꞌbã fẽlé mání ãzị́ ũkpõ ĩꞌdidrị́ ꞌbã ngalé rĩ sĩ. 8 Ma ꞌbá ãsị̃ŋá gá ꞌbá Ãdróŋá ãni ꞌdĩ kí agá pírí rĩ ꞌi, wó mání táni adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni rá tí, Ãdróŋá fẽ mání drị̃lẹ́ba sĩ ãzị́ ĩꞌdi ãni ãmbógó ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní málĩ Kúrísĩtõ drị́ ukólépi ku rĩ drị̃ gá. 9 Ãdróŋá fẽ vâ mání ãzị́ ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ãni zị̃lé zị̃-zị̃ údu rĩ iꞌdajó ꞌbá pírí ꞌbaní tọndọlọ. ꞌDĩ Ãdróŋá ãko pírí kí ũꞌbãlépi nĩ rĩ ꞌi. 10 Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la úꞌdîꞌda iꞌdajó la úríndí ꞌbaní, ãzíla ꞌbá kí drị̃ celépi ũkpõ trũ ꞌbụ̃ agá ꞌdĩ abe, Ãdróŋá ꞌbã ũndũwã ãmbõgõ íngõpí yã rĩ. Ãdróŋá iꞌda ĩꞌbaní ũndũwã ĩꞌdidrị̂ ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé kãnị́sã agá rĩ sĩ. 11 Ãdróŋá itú ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ ídu ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũtĩlé ukólépi ku rĩ sĩ, ãzíla idé ị́jọ́ ꞌdĩ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãmã Úpí rụ̂ sĩ. 12 Ãmaní ĩꞌdi ãꞌị̃jó rá rĩ sĩ ãzíla ãmaní ãma icíjó ĩꞌdi trũ ãlu rĩ sĩ, gẹ̃rị̃ Ãdróŋá rụ̂lé rĩ ĩꞌdi ãmaní mgbọ rú, ãma dó mụ ĩꞌdi rụ̂lé ụ̃rị̃ kóru. 13 Má aꞌị́ ĩmidrị́, ĩmi ásị́ ꞌbã ũtĩ ị́jọ́ mání ũcõgõ ịsụ́jó ị́jọ́ ũlũŋá ĩminí ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku ꞌdĩ pírí ĩmi ị́jọ́ sĩ.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã Ãdróŋá zịjó Kũrĩsĩtíyánĩ Ẽfésõ gá rĩ ꞌbaní rĩ

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, átị̃ ãja vụ̃rụ́ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị drị̃lẹ́ gá sĩ ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃jó. 15 Ĩꞌdi ꞌbá fẽlépi la lị́cọ́ ꞌbụ̃ gá ãzíla vâ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní adrujó cí rĩ ꞌi. 16 Ĩꞌdi málĩ trũ fẽlé ꞌbá pírí ĩꞌdi ãni ꞌdĩ ꞌbanî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ázị Ãdróŋá ꞌi Úríndí ĩꞌdidrị̂ ꞌbã fẽ ĩminí ũkpõ, ĩmi ásị́ dó sĩ adru ũkpó ru, 17 ma vâ Ãdróŋá zị lẽ Kúrísĩtõ ꞌbã ri ĩmi ásị́ gá ãsị̃ŋâ kóru ãꞌdusĩku ĩmi ãꞌị̃ ĩꞌdi rá. Ãzíla ma vâ Ãdróŋá zị lẽtáŋá ĩminí ĩꞌdi lẽjó ãzíla ĩminí ĩmi lẽjó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ ꞌbã fẽ ĩminí pá tujó ũkpó ru. 18 Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ãzíla ꞌbá pírí Ãdróŋá ãni ꞌdĩ kí mụ nị̃lé la Kúrísĩtõ lẽ ãma íngõpí yã rĩ gá rá. Lẽ ãma ambamba, ãsị̃ŋâ kóru. 19 ꞌBá ãzí drĩ táni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ lẽ ãma íngõpí yã rĩ nị̃ agá pírí ku tí, ma Ãdróŋá zị ĩminí sĩ nị̃jó la, ĩmi dó sĩ adru cécé Ãdróŋá áni.

20-21 Dị̃zã ꞌbã adru Ãdróŋá ní ũkpó ĩꞌdi ãni ãzị́ ngalépi ãma agâ sĩ ãko ĩꞌdi ꞌbã icólé idélé rĩ kí idéjó ndẽ ãmaní zịlé ĩꞌdidrị̂lé jõku ãmaní ũrãlé rĩ kí rá. Ãzíla dị̃zã ꞌbã adru ĩꞌdiní kãnị́sã agá ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá sáwã pírí sĩ, ãsị̃ŋâ kóru! Ámĩnã.

4

Ící ãma ụrụꞌbá Kúrísĩtõ agâ sĩ

1 Mâ adrujó mãbụ́sụ̃ rú ãzị́ Úpí drị́ gá ị́jọ́ ũlũjó rĩ ngajó rĩ sĩ, ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ ĩmi uꞌá ádrízã múké Ãdróŋá ꞌbã ĩmi umvejó adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru rĩ sĩ. 2 Ị́jọ́ pírí míní idélé rĩ kí agá ími ásị́ ꞌbã adru jã ãzíla ị̃gbẹ́ ru, ími ásị́ ꞌbã ta ị́jọ́ tã-tã, ĩmi uꞌá ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽtáŋá sĩ ásị́ jã sĩ. 3 Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ũkpó ru uꞌájó tị icítáŋá Úríndí ꞌbã fẽlé sĩ ĩmi umvejó adrujó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ agá. 4 Ãma ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ãma ụrụꞌbá ãlu agá, Úríndí vâ ãlu, cécé Ãdróŋá ꞌbã ándrá ãma umvejó ásị́ ꞌbãŋá ãlu agá rĩ sĩ rĩ áni. 5 Úpí ĩꞌdi ãlu, ãꞌị̃táŋá ãlu, ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ vâ ãlu. 6 Ãdróŋá ãlu Átẹ́pị rú rĩ ãko pírí ꞌbadrị̂, ãko pírí kí drị̃lẹ́ gá, ãko pírí agâ sĩ ãzíla uꞌálépi ãko pírí kí agá rĩ ꞌi.

7 Wó Kúrísĩtõ fẽ ãma ãlu-ãlu ní fẽtáŋá ndú-ndú kí ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé awalé rĩ áni. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni,

“Ĩꞌdi mụ tụlé ꞌbụ̃ gá ụrụgâlé ꞌbo,

ꞌdụ ꞌbá mãbụ́sụ̃ rú ꞌdĩ kí ĩndĩ

ãzíla fẽ dó ꞌbá ꞌbaní fẽtáŋá kî.” ✡

9 (Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ drĩ jọ la: “Tụ ãngũ ụrụgá rĩ gá” ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní? Ífí la sị vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gâlé ráká. 10 ꞌBá asị́lépi ꞌbụ̃ gâlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé rĩ ĩꞌdi ꞌbá tụlépi ãngũ ụrụgá wị́lị́wị́lị́ ãndânĩ rĩ gá pírí rĩ ꞌi, ãko pírí ꞌbã adru kí ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni.) 11 Ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌbá ꞌbaní ãzị́ ndú-ndú kí fẽlépi rĩ ꞌi, ũpẽ ꞌbá ãzí rĩ kí adrujó ụ̃pị́gọ́ŋá ru, ãzí kí adrujó nãbịya rú, ãzí rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũlépi rĩ kí ru, ãzíla ũpẽ ꞌbá ãzí rĩ kí ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá rĩ kí tãmbalé ãzíla kí imbájó. 12 Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí itújó bábá ãzị́ ngajó Kúrísĩtõ nî, sĩ ụrụꞌbá ĩꞌdidrị́ kãnị́sã sịjó. 13 Ásị́sị́ŋá la ãmbógó rĩ sĩ ãma icíjó pírí ãlu ãꞌị̃táŋá ãmaní sĩ ĩꞌdi nị̃jó Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, ãzíla ãma dó sĩ acá ꞌbá zolépi ꞌbo la rú zojó rá cécé Kúrísĩtõ áni.

14 Ãma icó dó sĩ adrulé anzị nírí ru tulé drị̃ gá ãzíla vúlé ãlụ́kụ́kụ̃ ímbátáŋá ĩnzõ rú drị̂ ꞌbã ujílé léru-léru rĩ rú ị̃dị́ ku. ꞌBá ũndũwã ĩnzõ rú ãzíla ị́jọ́ ĩnzõ rú ꞌdĩ kí itúlépi rĩ ícó kí ulélé ku. 15 Kẹ̃jị́ la gá, ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ gá rĩ jọjó lẽtáŋá sĩ rĩ la ãma fẽ zojó gẹ̃rị̃ pírí sĩ Kúrísĩtõ agá, ĩꞌdi drị̃lẹ́ kãnị́sã drị́ rĩ. 16 Kúrísĩtõ sĩ ụrụꞌbá pírí icí ru ãlu, ru icíjó sĩ ru rụjó ãngũ ãlu gá, ị́sụ́ ꞌbã ũkpó fẽjó rĩ sĩ. Fẽ ụrụꞌbá ní zojó lẽtáŋá sĩ, ụrụꞌbá ꞌbã ĩsélé ãlu-ãlu ꞌbã ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ngalé rĩ ꞌbã áni.

Ídri úꞌdí Kúrísĩtõ agá rĩ

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma jọ la ĩminí ãzíla ma ĩmi bị́lẹ́ ị̃ndụ́ li rụ́ Úpí drị́ gá rĩ sĩ, ĩmi uꞌá kí cécé ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ kí áni ku. Ãko ĩꞌbã kí ị́jọ́ ũrãjó drị̃ la gá rĩ kí ụ̃rọ̃drị́ kóru ãzíla ũnzíkãnã rú. 18 Icó kí ị́jọ́ vãlé Ãdróŋá drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ vãŋá ĩꞌbadrị̂ kí ũnzí. Ídri úꞌdí Ãdróŋá ꞌbã fẽlé rĩ kí agá ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku nị̃ kí ị́jọ́ ku ásị́ la ꞌbã kí mbajó mbã-mbã rĩ sĩ. 19 Ĩꞌbã kí ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ sĩ, kí dó sĩ drị̃nzá kóru, fẽ kí dó ru ị́jọ́ ĩꞌbã ụrụꞌbá ꞌbã lẽlé rĩ idéjó, ãzíla kí ị́jọ́ pírí drị̃nzá ru ꞌdĩ kí idé áyụ, ãzíla icó kí idélé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ ku.

20 Ị́jọ́ ándrá ĩminí Kúrísĩtõ nị̃jó rĩ adru gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ ku. 21 Ãndá-ãndá ru ĩmi are ị́jọ́ drị̃ la gá rá ãzíla ĩmi ꞌbá ĩꞌdi vú ũbĩlépi ꞌdĩ ꞌbaní ímbá ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ rá. 22 Ímbá ándrá ĩmi sĩ ị́jọ́ idéŋá gbíyã ĩmi ãni ídu rĩ sĩ rĩ aꞌbejó rá, ídri ru izalépi ĩlí ĩꞌdi ãni úlétáŋá ru ꞌdĩ ꞌi. 23 Ĩmi ásị́ kí ꞌbãjó ũrãtáŋá ĩmidrị̂ abe úꞌdí ru, 24 ĩsụ̃ dó ꞌbá úꞌdí ꞌbãlé cécé Ãdróŋá áni ãzíla ru iꞌdálépi ídri mgbã ãlá rĩ sĩ rĩ áyụ.

25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩmi alị́ ĩnzõ ị̃dị́ ku, lẽ dó ãjọ ị́jọ́ mgbã rĩ ãma ãlu-ãlu ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ ꞌbanî, ãma adrujó ụrụꞌbá ãlu rĩ sĩ. 26 “Ũmbã ĩmidrị̂ agá lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí la ku.” ✡ Ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde ĩmi drị̃ gá ũmbã trũ ku. 27 Lẽ ĩmi aꞌbe kẹ̃jị́ ãzí Sĩtánĩ ní sĩ ĩmi uléjó ku. 28 ꞌBá ụ̃gụ́ rĩ lẽ ꞌbã ụ̃gụ̃ ãko ãzí ị̃dị́ ku, wó ꞌbã nga ãzị́ ũkpó sĩ ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ, sĩ ru ãzã kojó, icó dó sĩ ãko ịsụ́lé fẽjó ꞌbá lẽmẽrí rĩ nî.

29 Ĩjọ ị́jọ́ ũnzí la kí ĩmi ãlu-ãlu ní ku, wó ĩjọ ị́jọ́ mũkẽ fẽlépi ꞌbá kí sĩ zo ũkpó ru ãꞌị̃táŋá agá rá rĩ kí áyụ. Ãngũ pírí agá ĩjọ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí sĩ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rá rĩ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ la ꞌbá ĩmi sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌbaní rĩ kí ãzã ko zojó ãꞌị̃táŋá agá rá. 30 Ĩmi ĩcãndĩ Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị̂ ku, Úríndí Ãlá ꞌdĩ ícétáŋá íꞌdá ĩbĩlé ĩminí ụ́ꞌdụ́ ĩmi unzejó sĩ ĩmi trũjó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ ꞌi. 31 Ĩmi aꞌbe ásị́ ũnzĩ, ũmbã ãzíla ãwókó cã, ĩmi ãwã ku, jõku ĩmi uꞌdá ꞌbá ku, ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ãzí ãluŋá la ꞌbá ãzí rụ́ ku. 32 Wó ĩmi idé ị́jọ́ múké rĩ kí ĩmi ãlu-ãlu ní áyụ, ãzíla ĩmi iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃, ĩtrũ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbã kí idélé ĩmi rụ́ rĩ kí rá, cécé Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kî trũjó Kúrísĩtõ sĩ rá rĩ áni.

5

Uꞌájó dị̃zã Ãdróŋá drị̂ agá

1 Ĩmi adrujó anzị Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ambamba rĩ kí rĩ sĩ, lẽ ĩmi idé ị́jọ́ kí ĩꞌdidrị́ rĩ áni. 2 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi uꞌá lẽtáŋá sĩ cécé Kúrísĩtõ ꞌbã ãma lẽlé rĩ áni ãzíla fẽ ru ídri ãma sĩ cécé ídétáŋá ũniyambamba idélé Ãdróŋá ní rĩ áni.

3 Wó ị́jọ́ ãwụ̃ ãni jõku tị ũnzí ãni jõku rọ̃mgbọ́ ãni la lẽ ꞌba iꞌda kí ru ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ adru kí múké ku ꞌbá ãlá Ãdróŋá drị̂ ꞌbanî. 4 Adru ĩminí múké ị́jọ́ drị̃nzá ru ꞌdĩ kí jọjó ku, jõku ị́jọ́ aza rú ꞌdĩ kí jõku ị́jọ́ ápãrákã ãni ꞌdĩ kí abe, kẹ̃jị́ la gá lẽ ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩminí ꞌdĩ kí sĩ. 5 Ãꞌdusĩku ĩnị̃ rá ꞌbá ãwụ́ꞌbá ru, ꞌbá ị́jọ́ drị̃nzá ru ꞌdĩ kí idélépi rĩ kî, ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru rĩ kí abe (ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ ꞌi) icó Sụ́rụ́ Kúrísĩtõ ꞌbadrị́ Ãdróŋá be rĩ ịsụ́lé ĩꞌdi ꞌbã ãwítã rú ku. 6 Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ị́jọ́ jọlé tị sĩ ífí kóru ꞌdĩ kí sĩ ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí sĩ ũmbã Ãdróŋá drị̂ la amụ́ ꞌbá ĩꞌdi tị arelépi ku ꞌdĩ kí drị̃ gá. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi icí ĩmi ĩꞌba abe ku.

8 Ãꞌdusĩku ĩmi ándrá ị́nị́ ãni, wó úꞌdîꞌda ĩmi dó anzị dị̃zã ãni Úpí agá. Lẽ ĩmi uꞌá dó anzị dị̃zã ãni la rú. 9 Wó ũri múké dị̃zã ꞌbã kalé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ múké agá, ị́jọ́ pírí adrujó ãlá ru rĩ trũ ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ abe, 10 ãzíla lẽ ĩmi ịsụ́ ị́jọ́ Úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rĩ ãꞌdu yã rĩ. 11 Lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ífí kóru ꞌbá ị́nị́ agá ꞌdĩ ꞌbã kí idélé ꞌdĩ kí áni ku, wó rá la ĩmi iyá kí ãmvé ãngũ ulé gá. 12 Ãꞌdusĩku ĩꞌdi drị̃nzá ru ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá tị arelépi ku ꞌdĩ ꞌbã kí idélé ũní ꞌdĩ kí agájó ꞌbá agá. 13 ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ají tọndọlọ ꞌbá agá, ꞌbá kí nị̃ la ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ĩꞌdi ꞌbá íngoní la yã rĩ gá rá. Ãꞌdusĩku dị̃zã ĩꞌdi ãko pírí kí fẽlépi iꞌdájó cé rĩ ꞌi. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ jọjó la,

“Mí angá mi ꞌbá ụ́ꞌdụ́ kolépi rĩ,

mí angá ꞌbá drãlépi rá rĩ kí agá rĩ sĩ,

ãzíla Kúrísĩtõ la ãngũ ji ĩminí rá.”

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi adru mịfị́ trũ gẹ̃rị̃ ĩminí uꞌájó rĩ sĩ. Ĩmi uꞌá ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi ku rĩ kí áni ku, wó ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi cé rĩ kí áni. 16 Ĩmi ayú drị̃lẹ́ba pírí ĩminí ịsụ́lé rĩ múké, ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌbã kí adrujó ũnzí rĩ sĩ. 17 Wó ĩmi uꞌá ꞌbá azalépi aza-azâ rĩ kí áni ku, lẽ ĩnị̃ ị́jọ́ Úpí ꞌbã lẽlé rĩ áyụ. 18 Lẽ ĩmi ĩmẽrã íwá sĩ ku, wó íwá la ꞌbá agụ ị́jọ́ ũnzí gá. Be la rá la ĩfẽ Úríndí ꞌbã ga ĩmi agá nĩ. 19 Ĩjọ ị́jọ́ ĩmi drĩdríŋĩ gá zãbụ́rị̃ sĩ, úngó sĩ ãzíla úngó úríndí drị̂ kí sĩ. Ĩngo úngó ásị́ pírí sĩ Úpí ní ĩꞌdi ịcụ́jó. 20 Ãzíla lẽ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú rĩ ní ãko pírí sĩ, rụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ sĩ.

Ị́jọ́ ũkú ꞌbã ãni ãgọbị abe rĩ

21 Ĩmi are ĩmi tị ĩmi drĩdríŋĩ gá cécé ĩmi Kúrísĩtõ rujó rĩ áni. 22 Ĩmi ũkû, ĩmi adru ị̃nzị̃táŋá ru ĩmĩ ãgọbị ꞌba rụ́ cécé Úpí ní rĩ áni. 23 Ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ ũkú drị́ gá rĩ ꞌi, cécé Kúrísĩtõ ꞌbã adrujó drị̃lẹ́ kãnị́sã drị́ gá ꞌdĩ ụrụꞌbá ĩꞌdiní palé nĩ rĩ ꞌi. 24 Wó kãnị́sã ꞌbã ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị̂ ị̃nzị̃jó rĩ áni, lẽ ĩmi ũkú ĩmi ị̃nzị̃ ĩmĩ ãgọbị kí ị́jọ́ pírí agá ĩndĩ.

25 Ĩmi ãgọbị, ĩlẽ ĩmi ũkúka kî cécé Kúrísĩtõ ꞌbã kãnị́sã lẽjó ĩꞌdi ꞌbã ru fẽjó ĩꞌdi sĩ pírí rĩ áni, 26 idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ kãnị́sã ꞌbãjó ndú ãlá ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ, ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌdi ũjĩjó ãlá ru ị̃yị́ sĩ ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá. 27 Kúrísĩtõ idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la kãnị́sã dó sĩ adru ãlá ru, ị́jộ kóru, jõku gbẽtí kóru, jõku ị́lụ́wẹ́ kóru ĩꞌdinî. 28 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, lẽ ãgọbị ꞌbã lẽ kí ĩꞌbã ũkúka kí cécé ĩꞌbã kí ru ụrụꞌbá lẽlé rĩ áni. Ágọ́bị́ ĩꞌdi ꞌbã ũkú lẽlépi rá rĩ lẽ ru rá. 29 Ãma ãzí ị́jọ́ mgbã sĩ ru ụrụꞌbá gãlépi úmgbé la ꞌdáyụ, wó ĩꞌdi ĩꞌdiní ãkónã fẽ ãzíla tã la mba cécé Kúrísĩtõ ꞌbã kãnị́sã tãmbalé rĩ áni, 30 ãꞌdusĩku ãma ụrụꞌbá ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ ꞌi. 31 Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ la mụ ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị kí aꞌbelé ãndrẽ be ãzíla kí dó ru icí ũkú ĩꞌdidrị̂ be, kí ị̃rị̃ trá ru icí acájó ụrụꞌbá ãlu rú.” ✡ 32 ꞌDĩ ị́jọ́ ãzí ũkpó ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃lé ku la, wó ma ị́jọ́ jọ Kúrísĩtõ drị̃ gá ãzíla kãnị́sã drị̃ gá. 33 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ãlu-ãlu lẽ ꞌbã lẽ kí ĩꞌbã ũkú kí cécé ĩminí ĩmi lẽlé rĩ áni ãzíla lẽ ũkú ãlu-ãlu ꞌbã ị̃nzị̃ kí ĩꞌbã ãgọbị kî.

6

Ị́jọ́ anzị ꞌbadrị́ ꞌbá kí tịlépi rĩ kí abe rĩ

1 Anzị, ị́jọ́ pịrị rĩ gápi ꞌdĩ, ĩmi are ꞌbá ĩmi tịlépi rĩ kí tị ãꞌdusĩku ĩmi Úpí ãni. 2 “Mí ị̃nzị̃ mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be” ꞌdĩ ãzị́táŋá drị̃drị̃ ị́jọ́ azịjó drị̃ la gá cí rá rĩ ꞌi. 3 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ pírí mídrị́ rĩ kí dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú, ílí mídrị́ uꞌájó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí dó sĩ ru ị̃drị̃ ãzo rú.” ✡ 4 Ĩmi anzị átẹ́pịka ãzíla andreka, ĩjọ ị́jọ́ anzị ꞌbaní ꞌa veŋá fẽlépi rĩ kí ku, kẹ̃jị́ la gá ĩmi imbá kí, kí izójó ị́jọ́ Úpí drị́ gá rĩ sĩ.

Ãtiꞌbo kí ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí abe

5 Ĩmi ꞌbá ãtiꞌbo rú ꞌdĩ, ĩmi ị̃nzị̃ ꞌbá ãmbogo ĩmi drị̃lẹ́ gá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ị̃nzị̃-ị̃nzị̃, ụ̃rị̃ trũ, ãzíla ásị́ múké sĩ cécé ĩminí tá Kúrísĩtõ ị̃nzị̃jó rĩ áni. 6 Ĩmi ị̃nzị̃ kí lú ĩꞌbaní sĩ ãyĩkõ fẽjó ĩꞌbaní mịfị́ ꞌbãjó ĩmi drị̃ gá rĩ sĩ ku, wó cécé ãtíꞌbó Kúrísĩtõ drị́ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ idélépi ĩꞌdi ꞌbã angájó ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gá rĩ áni. 7 Ĩnga ãzị́ ãyĩkõ sĩ cécé ĩmi ꞌbã rĩ nga la Úpí ní rĩ áni, adru ꞌbání rĩ áni ku. 8 Ãꞌdusĩku ĩminí nị̃jó la rá Úpí la ꞌbá pírí ãzị́ múké ngalépi ꞌdĩ kí ũfẽ ị́jọ́ múké ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ drĩ kí táni adru ãtíꞌbó jõku ꞌbá drị̃lẹ́ mgbọ trũ la.

9 Ĩmi ꞌbá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ, ĩmi idé ị́jọ́ kí ꞌbá ãtiꞌbo rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩfẽ ĩꞌbaní ụ̃rị̃ ku, ãꞌdusĩku ĩmi nị̃jó la rá ꞌbá ãmbógó ãtiꞌbo ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩmi drị̃lẹ́ gá la cí ꞌbụ̃ gâlé rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌdi agá uyaŋá ꞌdáyụ.

Ãko ãꞌdị́ drị́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kî

10 Ị́jọ́ ãsị̃jó rĩ, ĩmi adru ũkpó ru Úpí agá ãzíla ũkpõ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ. 11 Ĩsụ̃ ãko Ãdróŋá drị́ ãꞌdị́ drị̂ kí pírí ĩmi ụrụꞌbá gá, ĩmi dó sĩ pá tu ũkpó ru ị́jọ́ Sĩtánĩ ꞌbã lẽlé itúlé rĩ kí ndẽjó. 12 Ãꞌdusĩku ãꞌdị́ ãmaní ꞌdịlé rĩ adru ụrụꞌbá ãrí trũ ꞌdĩ be ku, wó rá la drị̃lẹ́ ndú-ndú úríndí ũnzí kí drị̃ celépi ꞌdĩ kí abe, ũkpó ụ̃nọ́kụ́ ị́jọ́ ũnzí ãngũ ịnị drị́ ꞌdĩ kí abe ãzíla úríndí ũnzí ũꞌbí ãngũ ꞌbụ̃ gá rĩ agá ꞌdĩ kî trũ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩsụ̃ ãko ãꞌdị́ drị́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kí pírí ụrụꞌbá gá, ĩmi icó dó sĩ mẹ́rọ́ꞌbá drị̃ arụ́lé ụ́ꞌdụ́ ũnzí rĩ sĩ, ãzíla ĩdrĩ dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí de pírí ꞌbo, ĩtu pá cí. 14 Ĩtu pá ũkpó ru, ĩmi icí ĩmi ụ́pị́cẹ́ sẹ́rị̃ ị́jọ́ mgbã drị̂ sĩ, ĩmi amvu ĩmi ágá íníríkó ị́jọ́ pịrị rĩ sĩ, 15 ãzíla ĩsụ̃ ĩmi pá gá kámúka sĩ adrujó bábá ị́jọ́ mgbã ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ gá rĩ ũlũjó rĩ ꞌi.

16 Ũꞌbãjó la ꞌdĩ drị̃ gá pírí ĩꞌdụ gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌị̃táŋá drị́ gá rĩ, ĩmi sĩ ꞌé ãcíꞌbíríto Sĩtánĩ ꞌbã agbẹ́lé ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ kí anụ́ benĩ. 17 Ĩꞌdụ kõfíyã aya rú Ãdróŋá drị́ patáŋá drị́ gá rĩ sulé ĩmi drị̃ gá, ãzíla ménéŋá Úríndí drị̂ ꞌi ꞌdĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌi. 18 Ĩri Ãdróŋá ãꞌị̃lé sáwã pírí sĩ Úríndí sĩ ị́jọ́ pírí kí agá, ĩꞌdi zịjó mãmálá ꞌbãjó ị́jọ́ pírí sĩ, ãzíla ị́jọ́ ĩmi ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí sĩ. Ũrãtáŋá ĩmidrị̂ kí agá, ĩmi adru mịfị́ trũ ãzíla ĩmi ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌbá ãlá rĩ ꞌbanî pírí. 19 Ĩmi ãꞌị̃ vâ mání Ãdróŋá ĩndĩ mání áma tị nzị̃ agâ sĩ ị́jọ́ ũlũjó, ị́jọ́ ãfũlépi áma tị gá fẽlé ũlũlé rĩ lẽ ájọ sĩ ĩꞌdi ụ̃rị̃ kóru sĩ ị́jọ́ mgbã zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ fẽjó nị̃jó, 20 ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́ mgbã mâ sĩ adrujó léꞌdi la rú sĩ áma umbéjó nõrórõ sị́ gá rĩ ꞌi. Ĩmi ãꞌị̃ mání Ãdróŋá má ũlũ sĩ ị́jọ́ tọndọlọ ụ̃rị̃ kóru cécé Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ánga rĩ áni.

Zịtáŋá ãsị̃jó rĩ

21 Tụ̃kị́kọ̃ mâ ádrị́pị má lẽlé ambamba ãtíꞌbó Úpí drị́ ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ la mụ ĩminí ị́jọ́ pírí kí ũlũlé rá, ĩmi dó sĩ gbíyã mádrị̂ kí íngoní yã rĩ nị̃ ãzíla ma dó ãꞌdu idé yã rĩ abe. 22 ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ mání tị la pẽjó ĩmi rụ̂lé iꞌdajó la ĩminí ãma ꞌdõlé íngoní ãzíla ꞌbã ũŋmĩ rû sĩ ĩmi ásị́ benĩ.

23 Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã fẽ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃, ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ãzíla ꞌbã fẽ ĩminí ĩmi lẽjó ãzíla vâ mụjó Kúrísĩtõ ãꞌị̃ŋâ trũ drị̃ gá. 24 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ꞌbã adru ꞌbá pírí Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ lẽlépi rĩ ꞌba rụ́ lẽtáŋá ukólépi ku rĩ abe.

✡ 2:11 2:11 Ãzị́táŋá Amviŋá 10:16; 30:6; Kõlõsáyĩ 2:11; Rụ́mị̃ 2:28-29

✡ 2:17 2:17 Ĩsáyã 57:19

✡ 4:8 4:8 Zãbụ́rị̃ 68:18

✡ 4:26 4:26 Zãbụ́rị̃ 4:4

✡ 5:31 5:31 Íꞌdóŋá 2:24

✡ 6:3 6:3 Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16

Fị̃lị́pị̃

1

2

3

4

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Fị̃lị́pị̃

gá rĩ ꞌbanî rĩ

1

Páwụ̃lọ̃ zị ꞌbá kí cící

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi ãzíla Tị̃mị̃tị́yọ̃ be ãtiꞌbo Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ kî.

Ãsĩ ĩꞌdi ꞌbá ãlá ãꞌị̃táŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ agá táwụ̃nị̃ Fị̃lị́pị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí ãzíla dị́kọ̃nị̃ * kí abe.

2 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ angálépi Ãdróŋá ãmã átẹ́pị rú rĩ drị̂lé ãzíla Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Ãwãꞌdĩfô fẽjó ãzíla Ãdróŋá ãꞌị̃jó

3 Ma ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá mádrị́ gá rĩ nî sáwã pírí sĩ mání ĩmi ị́jọ́ ũrã agá. 4 Ãdróŋá zịŋá mádrị̂ kí agá pírí, ma Ãdróŋá ãꞌị̃ ĩmi pírí ꞌbaní ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, 5 ãꞌdusĩku tị icíma ĩmidrị́ ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ angájó ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã sĩ kpere úꞌdîꞌda rĩ sĩ. 6 Ãma ásị́ ũkpó ru ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãꞌdusĩku má aꞌị́ Ãdróŋá ãzị́ múké ꞌdĩ iꞌdólépi ĩmi agá rĩ ĩꞌdi ĩmi agụ tị la deŋá gá rá ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ.

7 Ĩꞌdi mání rĩ gá gẹ̃rị̃ pịrị la ị́jọ́ pírí mâ ũrãlé ĩmi drị̃ gá ꞌdĩ kí sĩ ãꞌdusĩku áꞌbã ĩmi ị́jọ́ áma ásị́ gá mání adrujó mãbụ́sụ̃ gá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ ụtrị́jó ãzíla ífí la mgbã rĩ iꞌdajó, ĩmi pírí ꞌbã kí ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ alejó má trũ rĩ sĩ. 8 Ãdróŋá ĩꞌdi mâ sãdínĩ rú nị̃ álẽ ĩmi íngõpí yã rĩ gá rá, nị̃ vâ ma ĩmi tãmba íngoní yã rĩ gá rá gẹ̃rị̃ ãlu Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ.

9 Ãdróŋá ãꞌị̃jó ĩminí lẽ lẽtáŋá ĩmidrị̂ ꞌbã zo ị̃dị́-ị̃dị́ nị̃táŋâ trũ ãzíla ị́jọ́ vãŋâ trũ. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi icó dó sĩ ãko múké ãndânĩ rĩ pẽjó benĩ. Ĩmi dó sĩ adru ãlá ru ị́jọ́ ũnzî kóru, ãzíla ị́jộ kóru ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ drị̂ gá rĩ sĩ. 11 Ídri ĩmi agá rĩ dó sĩ ga tré ị́jọ́ mgbã múké ꞌdĩ kí sĩ, ídri ꞌdĩ angálépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ sĩ dị̃zã ãzíla ị̃nzị̃táŋá fẽjó Ãdróŋá nî rĩ.

Uꞌájó ídri rĩ Kúrísĩtõ sĩ

12 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, álẽ ĩnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, ị́jọ́ ru idélépi áma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ idé kí ru ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã iré rú sĩ ru. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ pírí úpí ãmbógó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ drị́ ãngũ ãga tẽlépi ꞌdĩ kí ꞌbá ãzí ꞌdãá ꞌdĩ kî trũ nị̃ kí ma mãbụ́sụ̃ gá la mání adrujó ãtíꞌbó Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi rĩ sĩ. 14 Mání adrujó mãbụ́sụ̃ gá rĩ fẽ má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãndá la Úpí agá ꞌdĩ ꞌbaní ásị́ ũkpó sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũjó ụ̃rị̃ kóru.

15 Ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá ꞌbá ãzí rĩ kí ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị̂ ũlũ ãjã sĩ, wó ꞌbá ãzí rĩ kí ũlũ la ásị́ mgbã sĩ. 16 ꞌBá ꞌdĩ idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ íni la lẽtáŋá sĩ, ãꞌdusĩku nị̃ kí rá Ãdróŋá fẽ ãzị́ ꞌdĩ mádrị́ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ụtrị́jó. 17 ꞌBá ándrá drị̃drị̃ rĩ kí ũlũ kí ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị̂ ãjã sĩ ũkpó sĩ adru ị́jọ́ pírí sĩ ku. Lẽ kí ị́jọ́ fẽlé mánî, mání adru agá mãbụ́sụ̃ gá ꞌdộ. 18 Wó ꞌdãá ị́jọ́ ãzí ꞌdáyụ. Ị́jọ́ ãmbógó rĩ ꞌbá ꞌbã kí ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ũlũjó drĩ táni adru ĩnzõ agá jõku ị́jọ́ mgbã ãni rĩ ꞌi, ꞌdĩ ị́jọ́ fẽlépi mání sĩ uꞌájó ãyĩkõ sĩ rĩ ꞌi.

Ma uꞌá ãyĩkõ sĩ ị̃dị́-ị̃dị́. 19 Wó ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá ĩmidrị̂ sĩ ãzíla ãzã koma Úríndí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ, ị́jọ́ ru idélépi má rụ́ rĩ kí sĩ kí ru uja sĩ mání áma ãtrũjó ị́jọ́ agá nĩ. 20 Ị́jọ́ ãmbógó áma ásị́ ꞌbã lẽlé ãzíla ásị́ ꞌbãjó drị̃ la ga rĩ, lẽ má uꞌá drị̃nzá sĩ gẹ̃rị̃ ãzí sĩ ku, wó ma dó sĩ adru ụ̃rị̃ kóru úꞌdîꞌda cécé jõ ídu rĩ áni, ínzị̃ dó sĩ Kúrísĩtõ ꞌi ídri mádrị̂ sĩ, jõ táni ĩdrĩ sĩ jõku drã sĩ. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ádrĩ adru ídri ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi, ãzíla drãjó rá rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú. 22 Ádrĩ mụ uꞌáŋá trũ drị̃ gá ídri ru, ma ãzị́ ífí trũ la nga. Wó ánị̃ ma mụ ãꞌdu pẽlé yã rĩ gá ku. 23 Ị́jọ́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí sĩ álẽ tá ãngũ ꞌdĩ aꞌbelé rá sĩ mụjó uꞌájó Kúrísĩtõ be, ĩꞌdi ị́jọ́ ũniyambamba ndẽlépi rá rĩ ꞌi 24 Wó ị́jọ́ ndẽlépi rá rĩ, lẽ má adru ídri ụrụꞌbá sĩ ĩmi ị́jọ́ sĩ. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ fi áma ásị́ gá rá, ánị̃ rá ma mụ acelé ị́jọ́ ꞌdĩ agá, ãzíla lẽ ámụ ĩmi trũ drị̃ gá ĩmi zoŋá ãꞌị̃táŋá agá ãyĩkõ sĩ rĩ trũ, 26 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma uꞌáŋá ĩmi abe ꞌdĩ la fẽ ãyĩkõ ĩminí ãni Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ la ga tré ĩmi ị́jọ́ sĩ.

27 Ị́jọ́ ndẽlépi rá rĩ, gẹ̃rị̃ ĩminí uꞌájó rĩ ꞌbã adru ị́jọ́ mgbã Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ádrĩ táni mụ ĩmi ndrelé rá jõku táni ĩmi ndrelé ku, ma dó sĩ nị̃ la cé ãzíla are la ĩtu pá ũkpó ru úríndí ãlu agá ꞌbá ãlu rú ãꞌdị́ ꞌdịjó ị́jọ́ mgbã ãꞌị̃táŋá drị̂ sĩ. 28 Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí sĩ ku, ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩtu pá ũkpó ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ la adru ĩꞌbaní ícétáŋá ru iꞌdajó la kí mụ ị̃lị̃kị̃lé rá ãzíla ꞌdĩ la Ãdróŋá la ĩmi pa nĩ rĩ iꞌda. 29 Ãꞌdusĩku úfẽ ĩminí ãzí ngajó Kúrísĩtõ ní adru lú ĩminí ĩꞌdi ãꞌị̃jó rĩ sĩ la ku, wó vâ ĩminí ũcõgõ ịsụ́jó ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ sĩ. 30 Ĩmi ãzã kojó ãꞌdị́ ꞌdịjó ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ĩminí ándrá áma ndrejó drị̃cịjó sáwã mání adrujó ĩmi abe rĩ sĩ rĩ ãzíla ĩmi are vâ kpere úꞌdîꞌda ma drĩ drị̃cị rĩ gá rá.

2

Mí adru cécé Kúrísĩtõ áni

1 Ĩdrĩ ásị́ imbáŋá ru icíjó Kúrísĩtõ be rĩ ịsụ́ rá ĩdrĩ ásị́ ũŋmĩŋá ịsụ́ lẽtáŋá Kúrísĩtõ drị́ ĩminí rĩ sĩ rá, ĩdrĩ tị icí Úríndí ĩꞌdidrị̂ be rá, ĩdrĩ ásị́ áŋmátrẽ ãzíla sĩ ꞌbá kí ízákĩzã ndrejó rĩ ịsụ́ rá, 2 ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩfẽ ãyĩkõ mádrị̂ ꞌbã ga tré ĩmi ũrãtáŋá ꞌbã kí ru ajíjó ãlu rĩ sĩ. Ĩminí uꞌálé lẽtáŋá ãlu agá, Úríndí ãlu agá ãzíla ásị́sị́ŋá ãlu agá rĩ sĩ. 3 Ĩmi idé ị́jọ́ kí ásị́sị́ŋá ĩndrã rú rĩ sĩ, jõ ku ãfó sĩ ku, wó lẽ ĩꞌbã ĩmi vụ̃rụ́, ꞌbá ãzí rĩ kí ị́jọ́ ꞌbãjó ãmbógó ru ndẽ ĩmidrị̂ kí rá. 4 Ĩmi ãlu-ãlu ꞌbã ũrã ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá áꞌdụ̂sĩ ku, wó ꞌbá ãzí kí drị̃ gá ĩndĩ.

5 Ị́jọ́ ĩminí ũrãlé rĩ ꞌbã adru kí cécé Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ áni.

6 Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ní ándrá táni adrujó Ãdróŋá ꞌi tí,

ꞌbã ru adrujó Ãdróŋá be trũtrũ la ku.

7 Wó aꞌbe ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí,

ĩꞌdi ꞌbã gbíyã ãtíꞌbó drị̂ ꞌdụjó rĩ sĩ,

útị ĩꞌdi ãzíla iꞌda ru gbíyã ꞌbá drị̂ sĩ.

8 Ĩꞌdi mụ gbíyã acájó ꞌbá ru rĩ ꞌdụlé ꞌbo,

ꞌbã ru vụ̃rụ́lẹ́, are Ãdróŋá tị kpere drã tị gá,

ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbã drãjó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ꞌi.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá inga ĩꞌdi ꞌbãlé ãngũ wị́lị́wị́lị́ ãndânĩ rĩ gá,

ãzíla úfẽ dó ĩꞌdiní rụ́ ꞌdĩ rụ́ pírí kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi,

10 rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ ꞌbá pírí ꞌbụ̃ gá,

ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá, ãzíla ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá ꞌdĩ ꞌbã tị̃ kí ãja vụ̃rụ́,

11 ãzíla ĩdra pírí ꞌbã jọ kí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ĩꞌdi Úpí ꞌi,

sĩ dị̃zã fẽjó Ãdróŋá Átẹ́pị rú rĩ nî.

Iꞌdájó dị̃zã rú ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ꞌdĩ, cécé ĩminí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ arejó áma tị gá adru lú mání adrujó ĩmi abe círí sĩ rĩ la ku, wó ndẽlépi rá rĩ áma vúlé gá rĩ ꞌi. Ĩmụ drị̃ gá ãzị́ patáŋá drị̂ ngajó ụ̃rị̃ trũ ãzíla ụrụꞌbá yãŋâ trũ, 13 ãꞌdusĩku Ãdróŋá ãzị́ ngalépi ĩmi agá rĩ la fẽ ĩminí ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ ngalé ásị́ ãlu sĩ nĩ, ãzíla ĩꞌdi ĩmi fẽ ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé múké rĩ ngajó.

14 Ĩmi idé ị́jọ́ kí pírí unuŋá jõku ãgátã kóru, 15 ĩmi dó sĩ adru ị́jọ́ ĩnzõ kóru ãzíla ãlá ru anzị Ãdróŋá ní izatáŋâ kóru ụ̃nọ́kụ́ ru izalépi rá ãzíla ị́jọ́ ũnzí sĩ ꞌdĩ agá ꞌdâ ĩmi dó sĩ dị̃ cécé lẽlẽgó áni, 16 ĩminí ị́jọ́ ídri drị̂ rụjó rĩ sĩ, ma dó sĩ áma ũnũ ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ drị́ amụ́jó rĩ sĩ, má icó dó sĩ áma ĩcãndĩlé ãzî sĩ úyé ku. 17 Ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ Úpí agá rĩ ãzíla ãzị́ ĩmidrị̂ kí cécé ãko fẽlé ídétáŋá ru ĩꞌdiní rĩ kí áni. Ãzíla ãzî sĩ ála mụ áma ãrí asulé ãko fẽlé ídétáŋá ru ꞌdĩ kí abe. ꞌDĩ drĩ ru idé rá yã áni, ma mụ adrulé ãyĩkõ sĩ ãzíla ãyĩkõ idélé ĩmi abe. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ãmgbã rĩ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ má trũ ãzíla ĩmi ũnũ dó ĩmi mâ sĩ.

Tị̃mị̃tị́yọ̃ kí Ĩpãfúrã be

19 Úpí Yẹ́sụ̃ drĩ lẽ rá áꞌbã ásị́ Tị̃mị̃tị́yọ̃ tị pẽjó ĩmi rụ̂lé gbõrú, ma dó sĩ uꞌá ãyĩkõ ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá rĩ kí nị̃jó rĩ sĩ. 20 ꞌBá ãzí mâ ịsụ́lé icólépi ĩmi tãmbalépi ãsị̃lépi ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí ꞌdụlépi ĩꞌdi áni la ꞌdáyụ. 21 Ãꞌdusĩku ꞌbá pírí ãzí ꞌdĩ kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí lẽlé ĩꞌbadrị̂ kí ndrụ̃, adru ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌi ku. 22 Wó ĩnị̃ ị́jọ́ Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌbã ãzị́ ị́jọ́ mgbã rĩ drị̂ ngajó má be ngọ́tị́ŋá ãzị́ ngalépi átẹ́pị̃ be rĩ áni rĩ rá. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌbã áma ásị́ ĩꞌdi tị pẽjó gbõrú, mání ị́jọ́ ru idélépi áma ụrụꞌbá gá áma agá ꞌdộ rĩ kí nị̃jó rĩ sĩ. 24 Ãzíla áꞌbã áma ásị́ ũkpó ru Úpí drị̃ gá, wó áma ásị́ gá áma ãmgbã rĩ la ca ĩmi rụ̂lé gbõrú rá.

25 Wó má ũrã áma ásị́ gá ị́jọ́ mgbã sĩ, ꞌbá ãzị́ ngalépi má be ãsĩkárĩ rú vâ má ádrị́pị Kúrísĩtõ agá Ĩpãfũrãdị́tọ̃ tị pẽjó ĩmi rụ̂lé, ĩꞌdi vâ ꞌbá ĩmi tị ãpẽlé áma ãzã kolépi ị́jọ́ mání lẽlé rĩ kí agá rĩ ꞌi. 26 Wó ĩꞌdi vị́ sĩ lẽjó ĩmi pírí ndrejó ãzíla uꞌá cãndí sĩ ĩꞌdi ꞌbã arejó la ĩmi are ĩꞌdi ãyánĩ rú rĩ sĩ. 27 Ĩꞌdi ándrá ãyánĩ rú ãndá ãzíla apá drã sĩ. Wó Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdi drị̃ gá cí ãzíla adru ĩꞌdi ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku vâ áma drị̃ gá ĩndĩ ãzíla pa ma ũcõgõ ịsụ́ŋá drị̃ gá drị̃ gá rĩ agá. 28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áma ásị́ lẽ vị́ sĩ ĩꞌdi tị pẽjó ĩmi rụ̂lé, ĩmi dó sĩ ĩꞌdi ndre ị̃dị́ ãyĩkõ la dó sĩ ĩmi fụ ãzíla ũrãtáŋá áma ásị́ gá rĩ dó adru were. 29 Ĩmi aꞌị́ ĩꞌdi ãyĩkõ ãmbógó la sĩ Úpí agá ãzíla ĩru ꞌbá cécé ĩꞌdi áni rĩ, 30 ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ándrá apájó drã sĩ ãzị́ Kúrísĩtõ drị̂ agá ꞌdâ rĩ sĩ, fẽ ru ídri drã nî sĩ áma ãzã kojó ị́jọ́ ĩminí icólé idélé mání ku rĩ kí dejó.

3

Ĩꞌbã ásị́ ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ drị̃ gá ku

1 Ị́jọ́ ãsị̃jó rĩ ꞌdĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ Úpí agá! Adru mání ũcõgõ rú ku sĩ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá kí sĩjó ĩminí ị̃dị́ ãzíla ĩꞌdi ĩminí sĩ ĩmi tãmbajó.

2 Ĩmi adru mịfị́ trũ ꞌbá ị́jọ́ idélépi ũcogo kí áni ꞌdĩ kí sĩ, kí ꞌbá ũnzí la ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ kí sĩ, ãzíla kí ị́jọ́ ũnzí idé sĩ ꞌbá ụrụꞌbá ụlị́jó, lẽ kí ꞌbá acálépi Kũrĩsĩtíyánĩ rú ãgọbị rú rĩ kí îtãrã kí ráká. 3 Wó ãma ꞌbá mgbã ĩtãrãlé rá rĩ kí, ãma ꞌbá Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi Úríndí sĩ ꞌdĩ kí, ãma ꞌbá ãyĩkõ idélépi Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ kí ãzíla ãma ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ kí drị̃ gá ku ꞌdĩ kî. 4 Má icó tá áma ásị́ ꞌbãlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá rá. ꞌBá ãzí drĩ ũrã la ꞌi ásị́ ꞌbã ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ drị̃ gá yã áni ándẽ ma ꞌi. 5 Ãꞌdusĩku îtãrã ma ụ́ꞌdụ́ ãrõ ꞌbã vúlé gá, útị ma Ịsịrayị́lị̃ rú sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá, ma Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãmgbã rĩ. Ãzị́táŋá sĩ rĩ gá ma ándrá Fãrĩsáyĩ, ꞌbá ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí vú ũbĩlépi ãndânĩ rĩ ꞌi. 6 Áma ásị́ ꞌbã vejó ị́jọ́ ãzị́táŋá drị̂ sĩ rĩ sĩ, áfẽ ũcõgõ kãnị́sã ní ambamba, ãzị́táŋá sĩ rĩ gá ma ị́jộ kóru.

7 Wó ãko pírí mádrị́ ụ̃rọ̃drị́ ru mání ándrá trũ adrujó rĩ kí álã kí ãko ãzí ụ̃rọ̃drị́ kóru la rú Kúrísĩtõ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. 8 Ị́jọ́ ndẽlépi rĩ, ãko pírí kí álã kí ãko ãvĩlépi ꞌbo la rú, ị́jọ́ mání Úpí mádrị́ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ nị̃jó rĩ ꞌbã alịjó drị̃ gá ãmbõgõ sĩ rá rĩ sĩ. Ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ má ãvĩ ãko mádrị̂ kí pírí rá álã kí ãko ãzí ãvĩlépi rá la rú, ma dó sĩ Kúrísĩtõ ịsụ́ ụ̃rọ̃drị́ mádrị́ rĩ rú, 9 ãzíla má ịsụ́ dó sĩ ĩꞌdi agá ị́jọ́ adrujó ãlá ru rĩ ãzị́táŋá agá ku, wó ị́jọ́ adrujó ãlá ịsụ́lé ãꞌị̃táŋá agá Kúrísĩtõ agá rĩ sĩ, ị́jọ́ kpị angálépi Ãdróŋá drị́ sĩ ꞌbá lãjó ꞌbá kpị rú ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ ꞌi. 10 Ị́jọ́ pírí mání lẽlé nị̃lé rĩ Kúrísĩtõ ꞌi ãzíla ũkpó ĩꞌdi ingajó ídri rĩ, ũcõgõ ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé rĩ alejó ĩꞌdi be ãzíla drãlé cécé ĩꞌdi áni. 11 Ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌbã ásị́ ála mụ áma ingalé ídri ị̃dị́ ádrĩ drã ꞌbo rĩ gá.

Cẹ̃jó drị̃ gá ị́jọ́ sĩ ásị́ ꞌbãjó rĩ gá

12 Adru má ịsụ́ dó ꞌbo jõku úꞌbã dó ma ãlá ru ꞌbo la ku, wó áꞌbã ásị́ ũkpó ru sĩ ãko Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã sĩ áma rụjó ꞌbo rĩ drị̃ gá. 13 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, adru má ịsụ́ ꞌbo la ku, wó áꞌbã áma ásị́ gá lẽjó ãko ꞌdã rụjó rá. Wó ãko ãlu mání sĩ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ ị́jọ́ vúlé rĩ kí aꞌbejó rá, ãngũ ndrejó ị́jọ́ drị̃lẹ́ gá rĩ kí agá. 14 Ma cẹ̃ drị̃ gâ sĩ ũyá azịlé fẽlé mání rĩ ndẽjó, ꞌdĩ umveŋá Ãdróŋá ꞌbã sĩ áma umvejó ꞌbụ̃ gâlé ru Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agâ sĩ rĩ ꞌi.

15 Ãma pírí mbalépi ꞌbo ꞌdĩ, ãꞌbã kí ị́jọ́ ꞌdĩ ãma ásị́ gá. Lẽ ãnị̃ kí rá ãdrĩ ị́jọ́ ãzí ndú la kí ũrã ãma ásị́ gá Ãdróŋá la ị́jọ́ ꞌdĩ iꞌda ĩminí tọndọlọ. 16 Lẽ ãma uꞌá kí ị́jọ́ ãmaní nị̃lé rá ịsụ́lé ꞌbo ꞌdĩ kí agá ꞌdâ ũgũgõ.

17 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi ũbĩ ị́jọ́ mádrị́ kí vú ãzíla ĩmi ụ̃nị̃ ị́jọ́ ꞌbá ãzí ị́jọ́ ãmaní ꞌbãlé ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí vú ũbĩlépi rĩ ꞌba rụ́. 18 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ mání jọlé ĩminí drị̃drị̃ ꞌbo rĩ áni rá, úꞌdîꞌda ma vâ ĩminí ị́jọ́ la jọ mị́ndrẹ trũ ị̃dị́, ꞌbá ũꞌbí uꞌá kí mẹ́rọ́ꞌbá ru mũsãláꞌbã Kúrísĩtõ drị́ rĩ sĩ. 19 Ĩꞌbã ãsị̃ŋá ĩꞌdi lị́kị̃ ĩꞌbadrị̂ ꞌi, ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ĩꞌbã kụ̃bụ̃ ãzíla ị́pị́ŋá ĩꞌbadrị̂ ị́jọ́ drị̃nzá ru ĩꞌbã kí idélé rĩ kî, kí ásị́ ꞌbã ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí drị̃ gá. 20 Ãma ꞌbá Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ drị̂ kî. Ãzíla ãma ꞌbá ãma Palépi rĩ tẽ ũkpó ru angájó ꞌbụ̃ gâ lé, ꞌdĩ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌi. 21 Ĩꞌdi ꞌbá ũkpó ĩꞌdidrị́ icólépi rá rĩ sĩ ãko pírí kí ají ĩꞌdi pálé gá rá, ĩꞌdi mụ ụrụꞌbá ãmadrị́ ũkpó kóru ꞌdĩ kí ujalé dị̃zã rú úꞌdí ru ĩꞌdidrị̂ áni.

4

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩmi vị́ ꞌbã áma fụjó rĩ sĩ ãzíla ãyĩkõ ãzíla kõfíyã mádrị̂ abe, ꞌdã bãsĩ ị́jọ́ ĩmi sĩ pá tujó ũkpó Úpí agá ꞌdĩ, ĩmi ꞌbá mání lẽlé ambamba ꞌdĩ!

Ásị́ ũŋmĩŋá

2 Ma mãmálá ꞌbã Ị̃wụ̃dị́yã ꞌba rụ́ ãzíla Sãnĩtụ́kẹ̃ be ꞌbã icí kí ru tị ãlu Úpí agá. 3 Má aꞌị́ mi ꞌi, mâ wọ̃rị́ mání lẽlé ambamba ãzị́ ngalépi má be ꞌdĩ ũkú ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã ãzị́ ngalépi má be ꞌdĩ kí ãzã kojó, Kĩlémẽnĩtĩ trũ ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi má trũ ị́jọ́ mgbã agá mání sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rụ́ sĩlé bụ́kụ̃ ídri drị̂ agá ꞌdĩ abe.

4 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ Úpí agá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. Ájọ ị̃dị́ ĩmi: uꞌá ãyĩkõ sĩ! 5 ꞌBá pírí ꞌbã nị̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ rá, Úpí la amụ́ ãníŋá ꞌdĩ. 6 Ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ ãzí sĩ ku, ĩmi ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi ị́jọ́ pírí ĩminí lẽlé rĩ kí sĩ, ĩfẽ ĩꞌdiní ãwãꞌdĩfô. 7 Ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãni ị́jọ́ nị̃ŋá ꞌbá drị̃ gá rĩ ndẽlépi rá rĩ la ĩmi ásị́ ãzíla ásị́sị́ŋá tãmba múké tị icítáŋá ĩmidrị́ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ sĩ.

8 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ị́jọ́ ãsị̃jó rĩ ĩmi ũrã ị́jọ́ múké ãzíla ịcụ́ŋá ajílépi rĩ kí, ãko mgbã kụlépi kụ̃kụ̃, ãko lẽlé rá, ãzíla rulé rũrũ ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́. 9 Ĩꞌbã ásị́ ị́jọ́ ĩminí ụ̃nị̃lé, ĩminí arelé ãzíla ĩminí aꞌị́lé mádrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ĩꞌbã kí ãzị́ ngaŋá agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ la adru ĩmi drị̃ gá rá.

Ãwãꞌdĩfô Páwụ̃lọ̃ ꞌbã fẽlé ꞌbá Fị̃lị́pị̃ gá rĩ ꞌbaní rĩ

10 Má uꞌá ãyĩkõ ãmbógó la sĩ Úpí agá ĩminí áma ị́jọ́ ũrãjó ị̃dị́ rĩ sĩ. Ị́jọ́ mgbã sĩ ánị̃ rá ĩmi ụ́ꞌdụ́ pírí ị́jọ́ ũrã agá áma drị̃ gá, wó ĩmi ịsụ́ ándrá drị̃lẹ́ba sĩ áma ãzã kojó ku. 11 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi adru mání ãko lẽjó rĩ sĩ la ku, ãꞌdusĩku má ụ̃nị̃ ãko mání trũ adrujó rĩ ꞌbã cajó mání rá rĩ rá. 12 Ánị̃ adrujó ãko kóru rĩ rá ãzíla adrujó ãko ũꞌbí trũ rĩ rá. Má ụ̃nị̃ ị́jọ́ ị́jọ́ ru zị̃lépi zị̃-zị̃ ãko pírí ꞌbã cajó mání rá rĩ rá, má ụ̃nị̃ ị́jọ́ ru najó tré jõku adrujó ãbị́rị́ sĩ rĩ rá, jõku adrujó ãko trũ jõku adrujó ãko kóru rĩ rá. 13 Áma ũkpó cí ị́jọ́ pírí kí idéjó ũkpó Kúrísĩtõ ꞌbã fẽlé mání rĩ sĩ.

14 Wó ĩꞌdi múké ĩmi áma ãzã kojó ũcõgõ mádrị̂ kí agá rĩ sĩ. 15 Ĩmi ꞌbá Fị̃lị́pị̃ gá ꞌdĩ ĩmi ãmgbã nị̃ rá ma mụ Mãkẽdónĩyã aꞌbelé sáwã mání ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó ĩminí drị̃drị̃ rĩ sĩ ꞌbo, kãnị́sã ãzí ãlu tị icílépi má be séndẽ fẽjó mání la ꞌdáyụ pẽ lú ĩmi ꞌi, 16 ãꞌdusĩku mání adrujó Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ sĩ, ãko mání lẽlé áma ãzã kojó rĩ kí ĩmi ị̃drị̃ mání kí pâlé ũꞌbí ru. 17 Adru ma ãko ndrụ̃ ĩmidrị́ la ku, wó rá la ma ũyá ꞌbãlé ĩmidrị́ ĩrá gá rĩ ndrụ̃. 18 Wó ĩmi ũfẽ ma ãko pírí sĩ ꞌbo, ma dó sĩ ãko trũ ũꞌbí ru, ꞌdĩ kí ãko ĩminí fẽlé mání vị́ sĩ Ĩpãfũrãdị́tọ̃ drị̂ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ajílé mání ꞌdĩ kî. Kí ãko ídétáŋá ru ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ãꞌị̃lé rá ãyĩkõ fẽlépi Ãdróŋá ní ꞌdĩ kî. 19 Wó Ãdróŋá mádrị̂ la mụ ĩmi ãzã kolé ãko ãkõ ĩmidrị̂ kí agá rá málĩ ĩꞌdi ãni dị̃zã rú Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ kí sĩ. 20 Dị̃zã ꞌbã adru Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú rĩ ní jã ꞌdâ. Ámĩnã.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã zịtáŋá ãsị̃jó rĩ

21 Ĩzị mání ꞌbá ãlá ãꞌị̃táŋá agá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ kí pírí cící. Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá má be ꞌdộ rĩ zị kí ĩmi rá. 22 ꞌBá ãlá rĩ kí pírí zị kí ĩmi cící, ambamba la ꞌbá Kãyị̃sárị̃ drị́ lị́cọ́ gá rĩ kî. 23 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adru úríndí ĩmidrị̂ abe.

* 1:1 1:1 Índre gbíyã ꞌbá dị́kọ̃nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí 1 Tị̃mị̃tị́yọ̃ 3:8-13 agá.

Kõlõsáyĩ

1

2

3

4

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Kõlõsáyĩ

gá rĩ ꞌbanî rĩ

1

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Páwụ̃lọ̃ ụ̃pị́gọ́ŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé nĩ, ãzíla ádrị́pị ãma ãni Tị̃mị̃tị́yọ̃ be. 2 Ásĩ wárãgã ꞌdĩ ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka ãlá ãꞌị̃táŋâ trũ Kúrísĩtõ agá táwụ̃nị̃ Kõlõsáyĩ gá ꞌdĩ ꞌbanî.

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ãꞌị̃ŋâ trũ

3 Ãma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã Átẹ́pị ní, ãmaní ĩꞌdi ãꞌị̃ agá ĩmi ị́jọ́ sĩ. 4 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãmaní arelé ãꞌị̃táŋá ĩmi ãni Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá, ãzíla lẽtáŋá ĩmi ãni ꞌbá ãlá ꞌdĩ ꞌba rụ́ rĩ drị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, 5 ị́jọ́ ĩmĩ ãꞌị̃táŋá ãzíla lẽtáŋá ꞌbã angájó ũkpó ru rĩ ĩꞌdi ĩminí ásị́ ꞌbãjó ãko ꞌbụ̃ gá Ãdróŋá ꞌbã tãmbalé ĩminí rĩ kí drị̃ gá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la ĩminí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ajílé ũlũlé rĩ arejó rá rĩ sĩ. 6 Ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ĩꞌdi mụ ífí kaŋâ trũ ãzíla zoŋâ trũ drị̃ gá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí, ãzị́ ngajó ĩmi drĩdríŋĩ gá iꞌdójó ĩminí arejó la rĩ sĩ, ãzíla lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị́ rĩ nị̃jó ị́jọ́ mgbã rĩ agá. 7 Ĩmi ụ̃nị̃ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ Ĩpãfúrã drị́, ꞌdĩ ãtíꞌbó Úpí ãni ãmaní lẽlé ambamba ãꞌị̃táŋâ trũ, ãzíla ãzị́ ngalépi Kúrísĩtõ drị́ ãma kẹ̃jị́ gá rĩ ꞌi, 8 ãzíla ĩꞌdi vâ ꞌbá ãmaní lẽtáŋá ĩmi ãni ꞌbá kí lẽjó Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ĩmi ãzã kojó nĩ rĩ drị̃ gá ị́jọ́ lũlépi rĩ ꞌi.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ãmaní ị́jọ́ arejó ĩmi drị̃ gá rĩ sĩ, ãma aꞌbe Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá ĩminí ku. Ãma ĩꞌdi zị ꞌbã fẽ ĩga nị̃táŋá ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ní rĩ sĩ tré, ũndũwã pírí trũ, ãzíla nị̃táŋá ị́jọ́ vãjó Úríndí ĩꞌdidrị̂ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ. 10 Ãma Ãdróŋá ãꞌị̃ ĩminí íni la ĩmi uꞌá rû sĩ ídri Úpí ꞌbã lẽlé rĩ sĩ, ĩmi sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí ị́jọ́ pírí ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽlépi rĩ kí idé áyụ, ĩmi dó sĩ zo nị̃táŋá Ãdróŋâ nị̃jó rĩ agá. 11 Ma Ãdróŋá ãꞌị̃ ꞌbã fẽ ĩmi adru ũkpó ru, ãmbõgõ ũkpõ ĩꞌdidrị́ dị̃zã rú rĩ sĩ, ĩmi ásị́ dó sĩ adru ị̃dụ́ ru ãzíla sĩ ị́jọ́ tajó ãyĩkõ sĩ. 12 Ĩmi dó sĩ ãwãꞌdĩfô fẽ ãmã Átẹ́pị Ãdróŋá ní, ĩꞌdi fẽlépi la ĩminí icójó rá, sĩ ãko ĩꞌdidrị́ Sụ́rụ́ drị́ gá ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí najó ꞌbá ãlá ãmbõgõ ĩꞌdidrị́ dị̃zã rú rĩ agá rĩ abe. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá apá ãma angájó ũkpõ Sĩtánĩ drị́ ãngũ ịnị drị̂ agá, ãzíla ají ãma ũpĩ ĩꞌdidrị́ Ngọ́pị̃ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ drị̂ agá, 14 ĩꞌdi agá unze ãma trũjó ị́jọ́ ũnzí agá rá.

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ãmbógó ãko pírí ꞌbã rĩ

15 Yẹ́sụ̃ Ãdróŋá Ngọ́pị ĩꞌdi Ãdróŋá ndrelé ku rĩ ꞌbã wụ́rá, ĩꞌdi ãmbógó ãko pírí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi. 16 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá ũꞌbã ãko kí pírí ĩꞌdi sĩ: ãko ꞌbụ̃ gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá, ãko ndrelé rá ãzíla ndrelé ku ꞌdĩ kí, jõ táni ũpĩ yã, jõku ãmbõgõ yã, jõku drị̃ ceŋá jõku ꞌbá ãzị́táŋá drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí yã, ãko ꞌdĩ kí pírí ûꞌbã kí ĩꞌdi sĩ ãzíla ĩꞌdinî. 17 Yẹ́sụ̃ ándrá cí ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ꞌbã drĩ ãko ãzí ku, ãzíla fẽ ãko pírí ꞌbaní adrujó ãngũ ãlu gá nĩ. 18 Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi drị̃kã kãnị́sã drị̂ cécé drị̃kã ꞌbã ụrụꞌbá ujílé vâ tã la mbalé rĩ áni. Ĩꞌdi ꞌbá ídri fẽlépi ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbaní nĩ rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ándrá Ãdróŋá ꞌbã ingalé angálépi ꞌbá drãlépi rá rĩ kí agá drị̃drị̃, sĩ adrujó ãko pírí kí ꞌbã ãmbógó ru rĩ ꞌi. 19 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá itú ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ní ĩꞌdiní táni acájó ꞌbá ru rá tí, lẽ ꞌbã adru ĩꞌdi be trũtrũ gẹ̃rị̃ pírí sĩ. 20 Ãzíla Kúrísĩtõ sĩ Ãdróŋá ãlu ꞌdĩ icí ãko pírí ĩꞌdiní ꞌbãlé ꞌdĩ kí ĩꞌdi be, ãko ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ãzíla ꞌbụ̃ gá rĩ kí abe. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la gẹ̃rị̃ Ngọ́pị̃ ꞌbã ãrí ní asujó ĩꞌdiní drãjó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ.

21 Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá Kõlõsáyĩ gá ꞌdĩ, ĩminí ándrá drĩ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, ĩmi ándrá Ãdróŋá abe ndú-ndú, ãzíla ĩmi ándrá Ãdróŋá ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru ĩmĩ ũrãtáŋá agá, ãꞌdusĩku ĩmĩ ádrízã ándrá ũnzí. 22 Wó úꞌdîꞌda ĩꞌdiní ãma tị icíjó ĩꞌdi be rĩ sĩ, Ãdróŋá ají ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdiní fẽjó la Ngọ́pị̃ Kúrísĩtõ ꞌbã acá ụrụꞌbá trũ ꞌbá ru ãzíla drã ĩꞌdidrị́ rĩ sĩ. Ãdróŋá idé ị́jọ́ íni la sĩ ĩmi ꞌbãjó ãlá ru, ị́jọ́ ũnzî kóru ãzíla ꞌbá ãzí icó ĩmi tõlé ị́jọ́ ãzí sĩ ku benĩ. 23 Ị́jọ́ ꞌdĩ ị́jọ́ ãndá la ĩdrĩ pá tu ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ agá, ꞌdĩ ĩmĩ ãꞌị̃táŋá ꞌbá ãzí ꞌbã icólé ujalé ku rĩ ꞌi, ꞌdĩ ásị́ ꞌbãŋá ĩmi ãni ị́jọ́ mgbã rĩ drị̃ gá rĩ ꞌi. ꞌDĩ ị́jọ́ mgbã ĩminí arelé ꞌbo rĩ ꞌi, ị́jọ́ ũlũlé ãko pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ ꞌi. Ma ꞌi Páwụ̃lọ̃ ꞌi má acá ꞌbá ãzị́ ngalépi ị́jọ́ ꞌdĩ ũlũŋá gá ꞌbá pírí ꞌbaní rĩ rú.

Ãzị́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ngalé ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũjó kãnị́sã nî rĩ

24 Ma úꞌdîꞌda ãyĩkõ sĩ mání ũcõgõ ịsụ́jó ĩmi ị́jọ́ sĩ rĩ sĩ. Ĩꞌdi ĩminí drị̃lẹ́ba rú, ãzíla álẽ ũcõgõ ịsụ́lé pírí íni la Kúrísĩtõ ꞌbã lẽjó má ịsụ́ ũcõgõ ụrụꞌbá sĩ ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá, sĩ kãnị́sã ĩꞌdi drị̂ ãzã kojó. 25 Má acá Ãdróŋá ꞌbã ãtíꞌbó ru sĩ ãzị́ ngajó ĩmi ãzã kojó, ãꞌdusĩku ãpẽ ma ị́jọ́ Ãdróŋá drị̃ gá rĩ ũlũjó pírí, 26 Ãdróŋá mba ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã zị̃lé zị̃-zị̃ ꞌdĩ tã ꞌbá ándrá ídu rĩ ꞌbaní cí, wó úꞌdîꞌda fẽ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã itúlé rĩ nị̃lé ꞌbá ãlá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbanî. 27 ꞌBá pírí Ãdróŋá ãni ꞌdĩ ꞌbaní pẽ ị́jọ́ ĩꞌdi ãni zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ iꞌdajó ĩꞌbaní rá. Lẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí pírí ꞌbã nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã itúlé rĩ ꞌbã ãmbõgõ. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã itúlé ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ị́jọ́, ꞌbã fi rú sĩ uꞌálé ĩmi agá ĩmi sĩ ásị́ ꞌbã ásị́ pírí sĩ dị̃zã Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịlé rĩ ịsụ́jó.

28 Ãma ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ũlũ ꞌbá pírí ꞌbanî, ãma kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ li sĩ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó, ãzíla ãma kí imbá ũndũwã sĩ ãmaní icólé rĩ áni. Ãꞌdusĩku ãlẽ ꞌbã adru kí kpị Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá kãkã ĩꞌba ãni Kúrísĩtõ trũ rĩ sĩ. 29 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mání sĩ ãzị́ ngajó ũkpó sĩ ꞌdĩ. Kúrísĩtõ la ãzị́ nga áma agá ũkpõ sĩ, ãzíla ma ũkpõ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé mání ꞌdĩ ayú sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó.

2

1 Álẽ ị̃nị̃ rá ma drĩ cị ásị́ pírí sĩ ĩmi ãzã kojó ĩmi Kũrĩsĩtíyánĩ Kõlõsáyĩ gá ꞌdĩ, ãzíla Kũrĩsĩtíyánĩ táwụ̃nị̃ Lãwũdíkĩyã gá ꞌdĩ kí abe, ãzíla ꞌbá pírí Kũrĩsĩtíyánĩ rú áma nị̃lépi ku ꞌdĩ abe. 2 Ma ị́jọ́ kî nga ũkpó sĩ íni la ĩminí ũkpõ fẽjó úríndí agá, ĩmi sĩ ĩmi lẽ ĩmi drĩdríŋĩ gá ị̃dị́-ị̃dị́, ãzíla gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ ĩmi icí ꞌbá ãlu rú. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó sĩ adru ãyĩkõ ãmbógó la sĩ, ãzíla ásị́ ãlu sĩ nị̃jó la rá ị́jọ́ Ãdróŋá ãni zị̃lé zị̃-zị̃ ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la ꞌdĩ Kúrísĩtõ ꞌi. 3 Ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ lú ꞌbá icólépi fẽlépi ĩminí adrujó ũndũwã rú, ãzíla ị́jọ́ nị̃jó cé ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ cécé málĩ áni rĩ drị̃ gá nĩ rĩ ꞌi. 4 Ájọ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá ãzí ꞌbã ulé rú sĩ ĩmi ímbátáŋá ãzí ĩnzõ rú, ĩꞌbã kí imbálé indrélépi ĩminí kí ꞌbã rĩ ị́jọ́ mgbã la rĩ kí sĩ ku. 5 Ãꞌdusĩku mání táni adrujó ĩmi abe ụrụꞌbá sĩ ku rá tí, ma ị́jọ́ ũrã ĩmi drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. Wó ma vâ ãyĩkõ sĩ arejó la ícíŋá ĩminí ĩmi icíjó ãngũ ãlu gá rĩ trũ ĩmi mụ drị̃ gá, ãzíla ĩmi vâ mụ ãꞌị̃táŋá ĩmi ãni Kúrísĩtõ agá rĩ trũ drị̃ gá rĩ sĩ.

Drị̃lẹ́mgbọ ịsụ́lé ãzị́táŋá kí agá ídri úꞌdí Kúrísĩtõ drị́ rĩ sĩ rĩ

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩminí Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó ĩmĩ Úpí ru rĩ áni, lẽ ĩmi idé ị́jọ́ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩꞌdi lẽlé rĩ áni, ĩminí ĩmi icíjó ĩꞌdi trũ ãlu rĩ sĩ. 7 Lẽ ĩtu pá ũkpó ru ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ agá cécé ife ꞌbã ízókí sulé vũ gá rĩ áni, ãzíla ị́jọ́ ĩminí ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ꞌbã mụ sĩ drị̃ gá. Lẽ ị́jọ́ Ĩpãfúrã ꞌbã imbálé ĩminí Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ ĩꞌbã ĩꞌdi ũkpó ru, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ la ĩmi fẽ ãwãꞌdĩfô fẽlé Ãdróŋá ní ụ́ꞌdụ́ pírí. 8 Ĩmi adru mịfị̂ trũ! ꞌBá ãzí ꞌbã ũŋmĩ ĩmi ị́jọ́ ĩnzõ rú ĩꞌbã kí imbálé Ãdróŋá drị̃ gá rĩ kí ãꞌị̃jó ku. Ị́jọ́ ĩꞌbã kí imbálé rĩ icólé iꞌdálé ị́jọ́ mgbã rú, wó ĩꞌdi ĩnzõ ãzíla ífí kóru. Ị́jọ́ ĩꞌbã kí imbálé rĩ kí ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí itúlé nĩ rĩ kî, ãzíla kí fẽ ꞌbá ꞌbaní ãzị́táŋá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ kí vú ũbĩlé ndẽ ị́jọ́ imbálé Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ mgbã rĩ rá.

9 Ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ ní acájó ụrụꞌbá trũ ꞌbá ru rá tí, ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi. 10 Ãzíla ĩminí ĩmi icíjó Kúrísĩtõ trũ ãlu ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ sĩ, ãko pírí ĩminí lẽlé rĩ kí ĩmi ịsụ́ kí rá. Kúrísĩtõ ãmgbã rĩ la ũpĩ na, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ũkpõ úríndí ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ kí drị̃ gá, ãzíla ũkpõ ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí cí. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩminí ĩmi icíjó Kúrísĩtõ trũ ãlu rĩ sĩ, ĩmi acá dó cécé ꞌbá ĩtãrãlé rá rĩ kí áni, ãzíla útrũ ĩmi ũkpõ lẽtáŋá ị́jọ́ ũnzí drị̂ agá rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé kí ru ꞌbání ĩmi ĩtãrãjó ụrụꞌbá sĩ rĩ sĩ ku, wó Kúrísĩtõ trũ ĩmi ị́jọ́ ũnzí agá. 12 Ĩminí bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó rĩ sĩ, ĩꞌdi ándrá cécé ĩdrã ꞌbã rĩ rá, ãzíla ị̂sị̃ ꞌbã rĩ ĩmi Kúrísĩtõ trũ, ãzíla înga ĩmi angájó ídri úꞌdí rĩ agá rá rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ĩmi rụ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la, ãꞌdusĩku ĩmi ãꞌị̃ Ãdróŋá Kúrísĩtõ ingalépi ídri rĩ ꞌbã ũkpó cí sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi angájó ꞌdĩ idéjó.

13 Ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ, ĩminí ándrá drĩ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, ĩmi ũdrã ándrá úríndí agá rá, ãꞌdusĩku ĩmi ándrá ị́jọ́ ũnzí agá, ãzíla ĩmĩ drị̃lẹ́mgbọ ándrá yụ ũkpó ị́jọ́ ũnzí drị́ ĩmi agá rĩ drị̃ gá. Wó Ãdróŋá inga ĩmi uꞌájó ídri úꞌdí agá Kúrísĩtõ trũ. Ãdróŋá trũ ãma ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí agá pírí rá. 14 Idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí ịnị́jó bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ãmadrị́ ũnzí rĩ kí sĩjó rĩ agâlé rá rĩ sĩ. Nze bụ́kụ̃ ꞌdã ꞌi rá ị̃tụ́ ꞌbání Kúrísĩtõ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã drãjó ꞌdã sĩ. 15 Ãdróŋá fẽ Ngọ́pị̃ Kúrísĩtõ ndẽ ũpĩ ãzíla úríndí ũnzí Sĩtánĩ drị́ ꞌbá kí rụlépi rĩ ꞌbã ũkpõ, iꞌda ĩꞌdi tọndọlọ ꞌbá pírí ní ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã drãjó ꞌdã sĩ.

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã ꞌbã ãzị́táŋá ĩmi drị̃ gá ị́jọ́ jọjó ĩminí íná ãzí kí najó ku, jõku ãko ãzí mvụlé mvụ̃-mvụ̃ rĩ ꞌbã ãzí kí mvụjó ku, ãzíla jõku ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbã kí ꞌbãlé sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ kî, jõku ĩminí ãyĩkõ idéjó ĩꞌba abe sáwã ĩꞌbã kí ĩmbá agálépi úꞌdí rĩ ị̃nzị̃jó rĩ sĩ ku, jõku ĩminí Sãbátũ tãmbajó cécé ĩꞌbã kí tã la mbajó rĩ áni rĩ sĩ ku. 17 Lẽ ĩmi are ị́jọ́ kí tị gá ku, ãꞌdusĩku ãzị́táŋá ꞌdĩ kí pírí índríléndri, Kúrísĩtõ Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé rĩ drị̃ gá rĩ. Kúrísĩtõ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé rĩ idé kí ru pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí dó ãzị̂ kóru. 18 Ĩfẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ꞌbã ãzị́táŋá ĩmi drị̃ gá ĩminí sĩ ĩmi irijó vụ̃rụ́ sĩ mãlãyíkã kí ị̃nzị̃jó cécé ĩꞌbã kí idélé rĩ áni la ku. Ĩdrĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí imbálé rĩ kí ꞌdụ, ĩmi ũyá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ꞌi fẽ la ĩminí rĩ ãvĩ rá. ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ ãni rĩ kí imbálépi rĩ la ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdã ũngúkú ãtị̃ urobí ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũbĩ ꞌi rĩ sĩ. Ũrãtáŋá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí angá ĩꞌdi ásị́ gá, ãzíla kí ĩꞌdi fẽ acálé ãfó ru. Wó ị́jọ́ ãzí tá tí ĩꞌdiní sĩ adrujó ãfó sĩ la ꞌdáyụ. 19 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ãsị̃ ị́jọ́ ãzíla ímbátáŋá Kúrísĩtõ drị̃lẹ́ Kũrĩsĩtíyánĩ drị̂ ãꞌị̃ŋá sĩ rá. Drị̃kã ꞌbã ụrụꞌbá tãmbalé rĩ ꞌbã áni, Kúrísĩtõ la ꞌbá pírí ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí drị̃ ce sĩ ru icíjó ãlu cécé ị́sụ́ kí ĩzánáká abe ãma ụrụꞌbá rụlé ãlu rĩ áni, ꞌdĩ bãsĩ gẹ̃rị̃ Ãdróŋá ꞌbã lẽjó kãnị́sã ꞌbã zo úríndí sĩ rĩ.

20 Ị́jọ́ ꞌdĩ cécé ĩminí drãjó Kúrísĩtõ trũ rĩ áni, ãzị́táŋá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ icó kí ãzị́ ngalé ĩmi drị̃ gá ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó vâ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã rĩ drĩ ĩmi drị̃ ce nĩ rĩ áni ãꞌdu sĩ? 21 ꞌDĩ kí ãzị́táŋá jọlépi la, “Ĩrụ ãko ꞌdĩ ku! Ĩꞌbị̃ íná ꞌdĩ ku! Ĩmi aló ãko ꞌdĩ ku!” rĩ kî. 22 Ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ị́jọ́ jọ ãko uꞌálépi álị́ ku rĩ kí drị̃ gá. Ãdrĩ kí ayú ꞌbo, ála kí aꞌbe rá. Lẽ ĩꞌbã ásị́ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩlé ku, ãꞌdusĩku kí lú ãzị́táŋá, ãzíla ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã ũrãlé nĩ rĩ kî. 23 Ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ũndũwã iꞌdá, ímbátáŋá ĩꞌba ãni ị̃nzị̃táŋá drĩ ũkpó sĩ ꞌdĩ abe, kí ru iri vụ̃rụ́ ĩnzõ sĩ, ãzíla kí ru ụrụꞌbá fẽ cãndí ịsụ́lé ãꞌdusĩku kí ũrã la kí ãyĩkõ fẽ Ãdróŋá nî. Wó ị́jọ́ mgbã sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ atrị ꞌbá kí ị́jọ́ ũnzí idé agá ku.

3

Ĩꞌbã ĩmi ásị́ ị́jọ́ ꞌbụ̃ gá rĩ kí drị̃ gá

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌdîꞌda Ãdróŋá ní ĩmi ingajó úríndí sĩ Kúrísĩtõ be ídri ꞌbo rĩ sĩ, ĩꞌbã dó ĩmi ásị́ ị́jọ́ ꞌbụ̃ gá rĩ kí drị̃ gá, ãngũ Kúrísĩtõ ꞌbã sĩ rijó Ãdróŋá ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gá. 2 Ĩꞌbã ĩmĩ ũrãtáŋá ị́jọ́ úríndí drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ kí drị̃ gá, adru ị́jọ́ ũnzí ụ̃nọ́kụ́ ãni vũ drị̃ gá ꞌdĩ kí drị̃ gá ku. 3 Ãꞌdusĩku ĩmi ũdrã úríndí sĩ rá, ãzíla úꞌdîꞌda ídri ĩmidrị́ gá rĩ úzị̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ be Ãdróŋá agá. 4 Wó Kúrísĩtõ ízókí ídri ĩmidrị́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ drị́ gá rĩ drị̂, drĩ iꞌdá tọndọlọ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ ꞌbaní ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdiní ãgõjó ꞌdã sĩ ꞌbo, ĩmi iꞌdá ĩꞌdi trũ dị̃zã ĩꞌdidrị̂ agá, ꞌbá ĩꞌdi ãni ãlá kpị rĩ kí rú.

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩꞌdị ụrụꞌbá ị́jọ́ ũnzí ụ̃nọ́kụ́ ãni ꞌdĩ drị́ gá rĩ rá. Lẽ ĩnga ãwụ̃ ku, lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ãndị́ ru ũnzíkãnã ꞌdĩ kí ku, ãzíla lẽ ĩta ị́jọ́ ũnzí vị́ sĩ idéjó la ku. Lẽ ĩmi adru rọ̃mgbộ kóru. Rọ̃mgbọ́ ĩꞌdi cécé ĩminí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ áni. 6 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí sĩ, Ãdróŋá ꞌbã âdrã aꞌdé ꞌbá ĩꞌdi tị gãlépi úmgbé ꞌdĩ kí drị̃ gá drị̃rịma rú. 7 Ĩmi ãmgbã ꞌbã kí ándrá drĩ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, ĩri ándrá vâ uꞌálé ídri ị́jọ́ ũnzí ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idéŋá gá.

8 Wó úꞌdîꞌda ĩmi acá dó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kî rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩmi aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí idéŋá pírí rá: lẽ ũmbã ꞌbã rụ ĩmi ku, jõku ĩfẽ ũmbã ĩmidrị́ gá rĩ ꞌbã ují ĩmi drị̃ nĩ ku, ãzíla ị́jọ́ ĩminí idélé jõku jọlé rĩ ꞌbã iza ꞌbá ãzí ásị́ ku, ãzíla ị́jọ́ tị ũnzí ãni la ꞌbã ãfũ ĩmi tị gá ku. 9 Ĩmi alị́ ĩnzõ ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, ãꞌdusĩku ĩmi aꞌbe ádrízã ĩmi ãni ũnzí ụ̃kụ rĩ kí ꞌbo, ãzíla gẹ̃rị̃ pírí ándrá ĩminí sĩ uꞌájó ala gá rĩ abe. 10 Ãzíla úꞌdîꞌda ĩmi ãꞌị̃ Kúrísĩtõ ꞌbo, ĩmi acá dó sĩ ꞌbá úꞌdí la kî rú. Ãdróŋá ꞌbã dó ádrízã úꞌdí ꞌdĩ ĩmi agá, ãzíla ĩꞌdi ĩmi fẽ acálé ĩꞌdi áni ị̃dị́-ị̃dị́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó ĩꞌdi nị̃ rá. 11 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã dó ĩmi ꞌbá úꞌdí ru ꞌbo, ị́jọ́ ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú yã jõku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku yã rĩ adru ũkpó ru ku, táni îtãrã ĩmi rá yã jõku yụ yã rĩ adru ị́jọ́ ũkpó ru ku. Ị́jọ́ ãzí ĩmi ãmị́yọ́ŋá yã jõku ĩmi angá ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi ku la kí agá, ãzíla ĩmi ãtíꞌbó ru yã jõku ãtíꞌbó ru ku yã rĩ adru kí ị́jọ́ ũkpó la ku. Kúrísĩtõ ĩꞌdi dó lú ãmbógó ị́jọ́ ũkpó ãndânĩ rĩ ꞌi, ãzíla ĩꞌdi uꞌá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí agá pírí.

12 Ãdróŋá ũpẽ ĩmi ꞌbá ãlá ru ndú ĩꞌdi ãni, ãzíla lẽ ĩmi ambamba, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́ uꞌájó ádrízã ꞌdĩ kí sĩ: ĩko ꞌbá ũcõgõ gá ꞌdĩ kí ãzã, ĩmi adru ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, ĩmi ásị́ ꞌbã ndrĩ-ndrĩ, ĩmi iri ĩmi ị́jọ́ sĩ vụ̃rụ́, ĩmi idé ị́jọ́ jã, ĩta ị́jọ́ tã-tã. 13 Ĩta jõ ĩmi drĩdríŋĩ gá tã-tã ãzíla ĩtrũ vâ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ĩmi rụ́ rĩ kí rá cécé Úpí ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kî trũjó rĩ áni. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gâ sĩ pírí, ị́jọ́ ãmbógó lẽlé ĩmi idé rĩ ĩꞌdi lẽtáŋá ĩminí ĩmi lẽjó ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌi. Ãꞌdusĩku lẽtáŋá ĩminí ĩmi lẽjó ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ la fẽ ĩmi adru tị icíma múké rĩ agá.

15 Lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ ꞌbã ce ĩmi drị̃ ị́jọ́ pírí ĩminí igálé rĩ kí agá. Lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni la Ãdróŋá ꞌbã ĩmi ãlu-ãlu ũpẽjó sĩ uꞌájó, ãzíla ãzị́ ngajó ãngũ ãlu gá ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ꞌbá ãlu rú rĩ sĩ ꞌdĩ ụrụꞌbá Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi. Lẽ ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. 16 Ĩmi ũrã ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, ĩꞌdi dó sĩ ĩmi drị̃ ce ị́jọ́ ĩminí idélé rĩ kí agá ị́jọ́ ĩminí ũrãlé rĩ abe. Ĩmi imbá ꞌbá kí ãzíla ĩmi uzá kí drị̃ gá ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ ũndũwã sĩ. Ĩngo zãbụ́rị̃, ĩngo úngó Ãdróŋá drị̂ kí, ãzíla úngó Ãdróŋá ịcụ́jó úríndí ꞌbã imbálé rĩ kí abe. Ĩminí úngó ꞌdĩ kí ngo agá, ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩminí ꞌdĩ kí sĩ. 17 Ị́jọ́ ĩminí idélé rĩ kí ãzíla jọlé rĩ kí abe, lẽ ĩnga kí rụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ, ãzíla ĩfẽ ãwãꞌdĩfô ãmã Átẹ́pị Ãdróŋá ní ĩꞌdi rụ̂ sĩ.

Ímbátáŋá ꞌbá Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ ꞌbaní lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí agá rĩ

18 Ĩmi ũkú ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, lẽ ĩmi are ĩmĩ ágóka kí tị, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ãzị́ ĩminí adrujó Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ.

19 Wó ĩmi ãgọbị ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, lẽ ĩlẽ ĩmĩ ũkúka kí lẽlẽ, ĩfẽ ĩꞌbaní ũcõgõ ku.

20 Anzị, ĩmi are ꞌbá ĩmi tịlépi rĩ kí tị ị́jọ́ pírí kí agá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩminí idélé ꞌdĩ la ãyĩkõ fẽ Úpí Yẹ́sụ̃ nî.

21 Ĩmi átẹ́pịka rú ꞌdĩ, lẽ ĩmi uzá ĩmĩ anzị kí drị̃ gá ị́jọ́ ãlu-ãlu ĩꞌbã kí idélé múké ku rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku ĩdrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni, ị́jọ́ kí adru ĩꞌbaní vị̂ kóru, kí uꞌá cãndí sĩ icó kí dó sĩ ị́jọ́ pịrị idélé ku.

22 Ĩmi ꞌbá ãtiꞌbo rú ꞌdĩ, lẽ ĩmi are ãmbogo ĩmidrị́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí tị ụ́ꞌdụ́ pírí. Ĩmi are kí tị adru lú ĩmi lẽjó ꞌbã jọ kí ĩminí ị́jọ́ múké rĩ sĩ la ku, wó rá la ĩnga ãzị́ ásị́ pírí sĩ ãꞌdusĩku ĩminí Ãdróŋá rujó rĩ sĩ. 23 Ãzị́ pírí ĩminí ngalé rĩ kí, lẽ ĩnga kí ásị́ pírí sĩ cécé ĩmi nga la Úpí Yẹ́sụ̃ ní rĩ áni adru ꞌbání rĩ áni ku. 24 Ĩꞌbã ĩmi ásị́ gá Úpí la mụ ĩminí ũyá ĩꞌdi ꞌbã azịlé fẽlé ꞌbá pírí ní rĩ ịsụ́lé rá. Ãꞌdusĩku ị́jọ́ mgbã sĩ ĩmi íyóŋá iyó Kúrísĩtõ Úpí nî. 25 Wó ĩmi ãzí drĩ kí ị́jọ́ ũnzí idé siri, Ãdróŋá la drị̃rịma fẽ ũnzĩkãnã ĩꞌba ãni ꞌdã sĩ ádrízã ĩꞌbadrị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni, ãꞌdusĩku Ãdróŋá la ị́jọ́ lị uyaŋâ kóru.

4

1 Ĩmi ãmbogo ãtiꞌbo ꞌbadrị́ ꞌdĩ, ĩmba ãtiꞌbo kí tã, ãzíla ĩmi idé kí múké-múké ãꞌdusĩku ĩꞌbã ĩmi ásị́ gá ĩmi vâ íyóŋá iyó ãmbógó ĩmidrị́ ꞌbụ̃ gá rĩ nî.

Páwụ̃lọ̃ aꞌị́ ꞌbá Kõlõsáyĩ gá ꞌdĩ kí ĩꞌdiní Ãdróŋá ãꞌị̃jó

2 Ĩminí rĩ gá, ĩfẽ ĩmi ásị́ pírí Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá drị̃ gá. Wó ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃ agá, ĩmi adru mịfị́ trũ, ãzíla ĩfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ụ́ꞌdụ́ pírí. 3 Ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃ agá, ĩmi ãꞌị̃ vâ ãmaní ĩndĩ, ꞌbã nzị̃ ãmaní kẹ̃jị́ sĩ mụjó ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã iꞌdalé ꞌbá ꞌbaní ídu tọndọlọ ku rĩ, ꞌbã ũlũŋâ trũ drị̃ gá. Wó ma úꞌdîꞌda mãbụ́sụ̃ gá íni la mání ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá ꞌdĩ ũlũjó rĩ sĩ. 4 Ĩmi ãꞌị̃ mání Ãdróŋá ma sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá ꞌdĩ ũlũ ꞌbá pírí ꞌbaní tọndọlọ ụ̃rị̃ kóru, mání tá ũrãlé ma nga la rĩ áni. 5 Ĩmi uꞌá ũndũwã sĩ ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí abe. Ĩmi ayú gẹ̃rị̃ pírí cí rĩ sĩ kí ãzã kojó. 6 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩjọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, kí dó sĩ adru ãvá trũ ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ arejó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí drĩ ĩmi zị ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ ĩmi dó sĩ nị̃ kí umvi agá ũndũwã sĩ cé.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ímbátáŋá ãsị̃jó rĩ kí ĩꞌdi ꞌbã zịtáŋá ãsị̃jó rĩ be

7 Tụ̃kị́kọ̃ la ĩminí ị́jọ́ ru idélépi má rụ́ ꞌdộ rĩ kí vú nze pírí. Ĩꞌdi má ádrị́pị Kúrísĩtõ agá mání lẽlé ambamba rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ãzị́ ngalépi ãzíla ãtíꞌbó drị́ Úpí má be ãlu rĩ ꞌi. 8 Ásị́sị́ŋá mání ĩꞌdi tị pẽjó ĩmi rụ̂lé rĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ru idélépi ãma rụ́ ꞌdõlé rĩ kí ụ̃nị̃ ĩꞌdi rụ̂ sĩ, ãzíla ĩꞌdi vâ sĩ ĩmi ásị́ ũŋmĩ ũkpõ fẽjó ĩminí ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ agá. 9 Tụ̃kị́kọ̃ kí mụ Ũnésẽmũ be. Ũnésẽmũ ꞌdĩ ĩminí nị̃lé cé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá angálépi ĩmi rụ̂lé rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ꞌbá ãmaní ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rá rĩ ꞌi, ãzíla ãmaní lẽlé rá rĩ ꞌi. Kí ị̃rị̃ trá, kí mụ ĩminí ị́jọ́ ru idélépi ãma rụ́ ꞌdộ rĩ kí vú nzelé pírí nĩ.

10 Ãrĩsĩtãríkõ ãꞌị̃táŋá agá, mãbụ́sụ̃ gá má be rĩ zị ĩminí cící. Mãrákõ Bãrãnábã * ꞌbã kãká ru rĩ, zị ĩminí cící. Ĩmi ịsụ́ wárãgã Mãrákõ drị̃ gá ꞌbo, drĩ ca ĩmi rụ́ Kõlõsáyĩ gâlé rá, ĩmi aꞌị́ ĩꞌdi ãzíla ĩmba tã la múké-múké. 11 Yẹ́sụ̃ umvelé Jụ́sị̃tọ̃ ꞌi rĩ zị vâ ĩminí cící. ꞌDĩ kí lú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú na ãꞌị̃táŋá agá, ãzị́ ngalépi má be ꞌbá kí imbájó ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ kî. Imbá kí áma ásị́ ũkpó ru. 12 Ĩpãfúrã ĩmi ãzí ru ãtíꞌbó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ zị ĩminí cící. Ĩꞌdi ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃ ãndẽŋâ kóru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. Ĩꞌdi ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃ ĩminí sĩ adrujó úríndí agá ũkpó ru, ãzíla ĩmi dó sĩ ị́jọ́ pírí Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ĩnga kí rĩ kí nga ásị́ ãlu sĩ. 13 Ĩpãfúrã ĩꞌdi má be ꞌdộ cí, ánị̃ ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ ngaŋá ĩmi ị́jọ́ sĩ, ãzíla Kũrĩsĩtíyánĩ uꞌálépi táwụ̃nị̃ Lãwũdíkĩyã gá ãzíla Hị̃rãpọ́lị̃sị̃ gá rĩ ꞌbaní ũkpó ru rĩ cé. 14 Ãmã wọ̃rị́ Lụ́kã, dãkĩtárĩ rú rĩ kí Dẽmásĩ be zị kí ĩmi vâ pírí cící.

15 Ĩzị ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá Lãwũdíkĩyã gá ꞌdĩ ꞌbaní cící, ãzíla ĩzị vâ ãmã ámvọ́pị ãꞌị̃táŋá agá Nĩmúfã ní, Kũrĩsĩtíyánĩ tị icílépi ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdĩ abe pírí cící.

16 Ĩmi Kũrĩsĩtíyánĩ Kõlõsáyĩ gá ꞌdĩ, ĩminí wárãgã mání sĩlé ĩminí ꞌdĩ lãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, lẽ ĩpẽ ꞌbá ãzí tị ꞌbã mụ vâ ĩꞌdi lãlé Kũrĩsĩtíyánĩ Lãwũdíkĩyã gá rĩ ꞌbaní rá. Lẽ ĩzị ãzíla ĩlã vâ wárãgã ándrá mání sĩlé Kũrĩsĩtíyánĩ Lãwũdíkĩyã gá rĩ ꞌbanî rĩ rá.

17 Ĩjọ Ãrị̃kị́pọ̃ ní, “Lẽ íde ãzị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé mídrị́ rĩ rá.”

18 Ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, áde wárãgã mání sĩlé ĩminí sĩ ĩmi zịjó cící ꞌdĩ ꞌi áma ãmgbã rĩ ꞌbã drị́ sĩ la, ĩmi dó sĩ nị̃ la rá wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́. Ĩmi ũrã ị́jọ́ áma drị̃ gá, ãzíla ĩzị mání Ãdróŋá mání adru agá mãbụ́sụ̃ gá ꞌdộ ĩndĩ.

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adru ĩmi abe.

* 4:10 4:10 Gị̃rị́kị̃ tị lũ pịrị-pịrị Mãrákõ ꞌi Bãrãnábã ꞌbã ádrị́pị átịdrị́ ꞌbã ngọ́pị rú rĩ ꞌi yã, jõku ádrị́pị̃ ádrọ́pị̃ ngọ́pị rú rĩ ꞌi yã rĩ gá ku.

1 Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃

1

2

3

4

5

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃

gá rĩ ꞌbaní drị̃drị̃ rĩ

1

1 Ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, Sílã ꞌi, ãzíla Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌi ãzị ĩmi pírí cící ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá, acálépi Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ꞌbã ꞌbá ru rĩ, ãzíla Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ꞌbá ru ꞌdĩ. Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Ãwãꞌdĩfô Páwụ̃lọ̃ ꞌbã fẽlé ídri ãzíla ãꞌị̃táŋá
ꞌbá Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ sĩ rĩ

2 Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãma ĩminí Ãdróŋá zị, ãma vâ ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní ĩmi ị́jọ́ sĩ ãndẽŋâ kóru.

3 Ãmaní ãmã Átẹ́pị Ãdróŋá zị agá ĩmi ị́jọ́ sĩ, ãma ị́jọ́ ũrã gẹ̃rị̃ ĩminí ãzị́ ngajó Ãdróŋá ní ũkpó ru rĩ drị̃ gá, ãꞌdusĩku ĩminí Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rá rĩ sĩ, ĩminí vâ ãzị́ ngajó ꞌbá ãzí ꞌbaní ũkpó ru ĩminí kí lẽjó rá rĩ sĩ rĩ drị̃ gá, ãzíla ĩminí ásị́ ꞌbãjó Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ãgõŋá vúlé ị̃dị́ rĩ ꞌbã drị̃ gá rĩ sĩ. Ĩtu pá ũkpó ru ũcõgõ fẽlé ĩminí rĩ kí agá rá.

4 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ꞌdĩ, ãfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ãꞌdusĩku ãnị̃ rá pẽ ĩmi adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru ꞌbo, 5 ãꞌdusĩku ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ ãmaní ũlũlé rĩ amụ́ lú tị sĩ ku, wó rá la ũkpó sĩ vâ Úríndí Ãlá rĩ trũ, ãzíla ãma ãꞌị̃ ãma ásị́ gâlé ị́jọ́ ãmaní ũlũlé rĩ kí ị́jọ́ mgbã la kî rĩ gá rá. Ĩnị̃ vâ rá ãmaní ándrá uꞌájó ĩmi abe rĩ sĩ, ãri uꞌálé lú ĩmi ãzã kojó. 6 Ĩminí ándrá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ ãmaní ũlũlé rĩ ãꞌị̃jó ꞌbo rĩ sĩ, ĩmi ũbĩ ándrá ị́jọ́ ãmaní idélé rĩ kí vú, vâ ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã idélé rĩ kí vú. ꞌBá ãzí drĩ kí táni ĩminí ũcõgõ fẽ trẹ̃yị́ ĩminí ị́jọ́ ãmaní ũlũlé rĩ ãꞌị̃jó rĩ sĩ rá tí, ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ãyĩkõ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ sĩ.

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ãngũ Mãkẽdónĩyã drị̂ agá, ãzíla ãngũ Ãkáyã drị̂ agá ꞌdĩ ꞌbã kí ĩmi ícétáŋá ru. 8 ꞌBá ãngũ ĩmi andre gá ꞌdãá rĩ are kí ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ĩmi rụ̂ sĩ. ꞌBá Mãkẽdónĩyã gá ãzíla Ãkáyã gá ꞌdĩ ãngũ Gị̃rị́kị̃ drị̂ agá ꞌdĩ are kí lú ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ áꞌdụ̂sĩ la ku, wó ị́jọ́ ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ gá rĩ iré ãngũ pírí gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma icó ị́jọ́ ãzí jọlé drị̃ la gá ku. 9 Be la rá la ꞌbá pírí ri kí ị́jọ́ jọlé mũkẽ ĩmĩ ãma aꞌị́jó rĩ kí drị̃ gá. Ũlũ kí ꞌbá pírí ꞌbaní ị́jọ́ ĩminí ãdroŋa ĩnzõ rú ĩmi ãni ídri kóru, ꞌdĩ kí aꞌbejó rá sĩ ãzị́ ngajó Ãdróŋá ídri rĩ nî rĩ kî. 10 Ũlũ kí vâ ị́jọ́ ĩminí ĩmi itújó Ãdróŋá Ngọ́pị drị̃ tẽjó, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi rú drụ́zị́ ãgõjó vúlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé angájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌbá pírí ꞌbanî. Ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ãlu ꞌdĩ ꞌi Ãdróŋá ꞌbã ingalé drã agá rá, ãzíla ꞌbá ãma apálépi Ãdróŋá ꞌbã ũmbã ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí cojó rĩ agá rá rĩ ꞌi.

2

Ãzị́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ngalé Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ

1 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ĩmi ãmgbã rĩ nị̃ kí rá, amụ́ŋá ándrá ãmã amụ́jó ĩmi rụ́ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá ꞌdõlé rĩ adru ándrá úyé ku, ꞌbá wẽwẽ rú ãꞌị̃ kí ándrá Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi rá. 2 Cécé ĩminí nị̃lé ꞌbo rĩ áni, ꞌbá Fị̃lị́pị̃ gá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ fẽ kí ãmaní ũcõgõ, ãzíla uꞌdá kí ãma ꞌdĩ sĩ ãma acá drĩ ĩmi rụ́ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá ꞌdõlé ku rú. Wó ãma amụ́ ĩmi rụ́ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá ꞌdõlé, ĩminí ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũlé ụ̃rị̃ kóru ãzã koma ĩꞌdidrị̂ sĩ, ꞌbá ũꞌbí drĩ kí ándrá táni ãmaní ũcõgõ fẽ agá rá tí. 3 Ãma ũlũ ándrá ĩminí ị́jọ́ mgbã Úpí Yẹ́sụ̃ drị̂ ĩnzõ kóru, ị́jọ́ ãmaní jọlé rĩ tu kí pá ũrãtáŋá pịrị rĩ drị̃ gá, ãzíla ãma ulé ꞌbá ãzí ãluŋá la ku. 4 Be la rá la ãma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ásị́ ꞌbãjó kí drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ kí áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũlũtáŋá ãmadrị̂ adru sĩ ãyĩkõ fẽjó ꞌbá nî la ku, wó rá la ãyĩkõ fẽjó Ãdróŋá ãma ásị́ ndrụ̃lépi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ rĩ drị́.

5 Ĩnị̃ vâ rá ụ́ꞌdụ́ ãma adrujó ĩmi abe rĩ sĩ, ãjọ ị́jọ́ ũniyambamba rĩ kí ĩmi drị̃ gá lú ĩminí ãyĩkõ fẽjó yã la ku. Ĩnị̃ vâ rá ãri ị́jọ́ kí ngalé sĩ ãmã rọ̃mgbọ́ drị̃ zị̃jó (atrịjó) íni la ku, ãꞌdusĩku ãma adru ꞌbá rọ̃mgbọ́ gá la ku. Ãdróŋá nị̃ ị́jọ́ ãmaní idélé rĩ kí rá. 6 Ãndrụ̃ ándrá ãrútáŋá ĩmi ãni la jõku ꞌbá ãzí ꞌbã ãni la ku. Wó ãmaní adrujó ụ̃pịgọŋa Kúrísĩtõ ãni rĩ sĩ, ãma ájẹ́ lẽ la ĩmi ãma tãmba cécé ꞌbá ãmbõgõ lẽlépi rĩ kí áni. 7 Be la rá la ụ́ꞌdụ́ ãmaní uꞌájó ĩmi abe rĩ sĩ, ãꞌdụ ĩmi cécé andre la ĩꞌdi ꞌbã anzị kí ꞌdụlé tãmbajó rĩ áni. 8 Ãmaní ĩmi lẽjó ambamba rĩ sĩ, fẽ ándrá ãma ũlũ ĩminí ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ãma ándrá vâ ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ pírí ãmaní icólé idélé rá rĩ kí idé agá ĩmi ãzã kojó.

9 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ĩmi icó igálé la rá ãmaní adrujó ĩmi abe Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ sĩ, ãnga ãzị́ ãmadrị́ sĩ ũkpó ru. Ị́jọ́ mgbã sĩ, ãnga ándrá ãzị́ ị̃tụ́ kí ị́nị́ be sĩ séndẽ ịsụ́jó sĩ ãko ãmaní ayúlé rĩ kí ĩgbãjó, ãfẽ sĩ ĩminí ị́jọ́ ũrãlé ãma drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ ándrá ãmaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ ũlũjó ĩminí ꞌdã sĩ ku. 10 Ĩmi ãmgbã rĩ la ị́jọ́ ãma drị̃ gá rĩ vû nze Ãdróŋá be ĩmi ꞌi jọjó la ãma uꞌá ándrá ị́jọ́ pịrị sĩ ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ abe. ꞌBá ãzí icó dó sĩ ãbãlé ãzíla zịtáŋá zịlé úꞌáŋá ãmaní uꞌájó ĩmi abe ị́jọ́ pịrị sĩ ãzíla ị́jộ kóru rĩ sĩ.

11 Ãndá-ãndá ru ĩnị̃ rá ãri ándrá ĩmi tãmbalé cécé átẹ́pị la ĩꞌdi ꞌbã anzị kí tãmbalé rĩ áni. 12 Ãma imbá ándrá ĩmi ásị́ sĩ ĩminí ũkpó fẽjó, ãzíla ãma ũŋmĩ vâ ĩmi ásị́ sĩ ị́jọ́ idéjó ídri icólépi ãyĩkõ fẽlépi Ãdróŋá ní rá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ãlu ĩmi umvelépi acájó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru sĩ fijó Sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ dị̃zã ru ꞌbụ̃ gá rĩ gá rĩ ꞌi.

13 Ĩminí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ãma tị gâ sĩ rĩ arejó sáwã ãmaní ĩminí ĩꞌdi ũlũjó rĩ sĩ rĩ sĩ, ĩmi ãꞌị̃ ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ rú adru ꞌbá drị́ rĩ áni ku, wó cécé ĩꞌdi ꞌbã adrulé pịrị rĩ áni. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ãmaní ãwãꞌdĩfô fẽŋá Ãdróŋá ní rĩ aꞌbejó ku rĩ ꞌi. Wó ị́jọ́ angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ãzị́ nga ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ídri agá kpere ãndrũ. 14 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ãko ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ la ãzị́ nga ĩmi ídri agá ꞌdĩ rĩ icélépi rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ándrá ru idélépi ꞌbá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agá rĩ ꞌba rụ́ rĩ ꞌbã ru idéjó ĩmi ụrụꞌbá gá ĩndĩ rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ándrá ru idélépi ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ándrá ꞌbá ĩmĩ kãká ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ĩminí ũcõgõ fẽlépi cécé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ándrá ũcõgõ fẽjó ĩꞌbã ꞌbá kãká ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbanî rĩ áni.

15 ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ándrá bãsĩ Úpí Yẹ́sụ̃ ãzíla Ãdróŋá ꞌbã nãbịya ãzí kí ụꞌdị́lépi rĩ kî. Ĩꞌdi ándrá vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí vúŋá ándrá ãma adrolépi ãngũ pírí ãmaní sĩ ị́jọ́ ũlũjó rĩ kí agâ sĩ rá rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã idélé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌba rụ́ rĩ kí sĩ Ãdróŋá ꞌa ve ĩꞌbaní rá. ꞌBá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌbá ãzí ãni la ku, 16 ụ̃ꞌbị̃ kí ásị́ pírí sĩ ãma atrịlé ị́jọ́ ãmaní lẽlé lũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní, Ãdróŋá icó kí palé íngoní ru ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí agá. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí ị́jọ́ ũnzí idéjó ị̃dị́-ị̃dị́ rĩ sĩ, Ãdróŋá la ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ ĩcẽŋâ kóru.

Ãvá Páwụ̃lọ̃ ꞌbã lẽjó ꞌbá Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ kí ndrejó ị̃dị́ rĩ

17 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, sáwã were vúlé gá, ála mụ ãma irélé ĩmi abe ndú-ndú ụrụꞌbá sĩ (ãmaní táni ị́jọ́ ũrã agá ĩmi drị̃ gá ũgũgõ) rá tí, ãlẽ tá gõlé ĩmi ndrelé ásị́ pírí sĩ ị̃dị́ rá. 18 Ị́jọ́ ꞌdĩ ándrá íni la ãlẽ ándrá tí gõlé ĩmi rụ̂lé ị̃dị́, wó ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, má ụ̃ꞌbị̃ pâlékó wẽwẽ rú gõlé ĩmi rụ̂lé wó Sĩtánĩ uga ãma ní úmgbé. 19 Wó ĩmi ꞌbá ãma sĩ ásị́ ꞌbãjó, vâ ãyĩkõ idéjó, ãzíla ꞌbá ãma fẽlépi adrujó ãfó sĩ ãzị́ ãmadrị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá drụ́zị́ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ kî. Ĩꞌdi ãndá, ĩꞌdi ĩmi ꞌi ꞌbá ãmaní sĩ ásị́ ꞌbãjó, ãyĩkõ idéjó ãzíla ãzị́ ngajó ãfó sĩ rĩ kî. 20 Ãndá-ãndá ru, ĩfẽ ãmaní adrujó ãfó sĩ ãzíla ãyĩkõ sĩ ĩmi ị́jọ́ sĩ.

3

1 Ãmaní icójó ị́jọ́ ãma kí adrujó ĩmi trũ ndú-ndú rĩ tajó ị̃dị́ ku rĩ sĩ, ãma ũrã acejó ãma sĩ áꞌdụ̂sĩ táwụ̃nị̃ Ãténĩyã gá. 2 Ãpẽ Tị̃mị̃tị́yọ̃ ãmã ádrị́pị Yẹ́sụ̃ agá ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ngalépi, ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ũlũlépi ꞌbá ꞌbaní rĩ tị ĩmi rụ̂lé. Ãpẽ ĩꞌdi tị ĩmi rụ̂lé mụlé ĩmi ãzã kolé ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ ꞌbã adru rú sĩ ũkpó ru, ãzíla ĩmi ásị́ imbájó sĩ ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ Yẹ́sụ̃ agá rĩ aꞌbejó ku, 3 ꞌbá ãzí ꞌbã ịgbẹ́ rú sĩ ĩmi ásị́ ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ aꞌbejó rá ku, drĩ kí táni ĩminí ụ̃ꞌbị̃táŋá fẽ ꞌdĩ áni rá tí. Wó lẽ ĩnị̃ lọ́lọ́ ꞌdĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ãni fẽjó la ãmaní ụ̃ꞌbị̃táŋá ịsụ́jó ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ. 4 Ĩnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá la ãꞌdusĩku ãri ándrá ĩminí ị́jọ́ ꞌbá kí rú ãmaní ũcõgõ fẽ rá ꞌdĩ iꞌdalé. Cécé ĩmĩ nị̃lé ꞌbo rĩ áni ị́jọ́ ꞌdĩ uja ru idélé ꞌdã ꞌbã áni. 5 Mâ ĩminí ála ũcõgõ fẽ íngoní yã rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ, mâ vâ icójó ĩmi uꞌá íngoní yã rĩ nị̃jó ku rĩ tajó ị̃dị́ ku rĩ sĩ, ápẽ Tị̃mị̃tị́yọ̃ tị mụlé ị́jọ́ ĩtu pá ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ ũkpó ru yã rĩ ndrelé. Má idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ fi áma ásị́ agá, má ũrã Sĩtánĩ ꞌbá ꞌbá kí ulélépi rĩ, ulé ãzî sĩ ĩmi ãꞌị̃táŋá ĩmi ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó rĩ aꞌbejó rá íni. Má ũrã vâ ãzị́ ándrá ãmaní ngalé fẽlépi la ĩminí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó rĩ la mụ adrulé ụ̃rọ̃drị́ kóru.

Ụ́ꞌdụ́kọ́tị Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌbã ajílé angájó ꞌbá
Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ rĩ

6 Wó Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌbã ãgõjó ãma rụ́ ꞌdõlé angájó ĩmi rụ̂lé rĩ sĩ, ũlũ ãmaní ị́jọ́ mgbã ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ drĩ ũkpó ru, ãzíla lẽtáŋá ĩminí ꞌbá lẽjó rĩ drị̃ gá. Ũlũ vâ ãmaní ũrãtáŋá ĩmi ãni ãma drị̃ gá rĩ ꞌbã adrujó ãmbógó ru rĩ drị̃ gá ị́jọ́, ãzíla ũlũ vâ ãmaní ị́jọ́ ĩmi lẽjó ãma ndrejó ị̃dị́ cécé ãmã lẽjó ĩmi ndrejó ị̃dị́ rĩ drị̃ gá.

7 Ị́jọ́ Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌbã ũlũlé ãmaní ĩmi drị̃ gá rĩ sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ãmvọpịka, ãdrĩ táni ũcõgõ ịsụ́ ꞌbá ꞌbadrị́ rá tí, Tị̃mị̃tị́yọ̃ ũŋmĩ ãma ásị́ rá, ãma acá ũkpó ru ãꞌị̃táŋá agá ĩmi ị́jọ́ sĩ. 8 Ãma dó nị̃jó la ĩtu pá ũkpó ru ãꞌị̃táŋá ĩmi ãni ĩminí Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ agá rĩ sĩ, ãma ásị́ dó ũkpó ru. 9 Ãma dó ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní íngõpí ãmaní ĩꞌdi zị agá ãyĩkõ ĩminí ajílé ãma ásị́ gá rĩ sĩ? 10 Ãma Ãdróŋá zị ị̃tụ́ kí ị́nị́ be lẽ ꞌbã fẽ ãmaní ũkpõ sĩ ĩmi ndrejó ị̃dị́. Wó ãdrĩ dó ĩmi ndre ị̃dị́ rá yã áni, ãma dó icó ĩmi ãzã kolé sĩ ãꞌị̃táŋá ĩmi ãni Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó rĩ ꞌbãjó ꞌbã adru rú sĩ ũkpó ru.

11 Ãma Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ zị gẹ̃rị̃ nzị̃jó ãmaní sĩ mụjó ĩmi ndrejó ị̃dị́. 12 Ãma vâ Úpí zị ꞌbã fẽ lẽtáŋá ĩminí ĩmi lẽjó ĩmi drĩdríŋĩ gá, ãzíla ꞌbá pírí kí lẽjó rĩ ꞌbã zo ãmbógó ru, ãzíla ꞌbã ĩjãlã ru ị̃dị́ cécé lẽtáŋá ãmaní ĩmi lẽjó rĩ ꞌbã zojó ãmbógó ru, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ru ĩjãlãjó ị̃dị́ rĩ áni. 13 Ãma Ãdróŋá zị ꞌbã fẽ ĩminí ũkpõ ĩmi ásị́ gá, sĩ adrujó ị́jọ́ ũnzî kóru Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãgõjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌbá ãlá ĩꞌdi drị́ rĩ abe rĩ sĩ.

4

Ídri ãyĩkõ fẽlépi Ãdróŋá nĩ rĩ

1 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ãma imbá ándrá ĩmi ụ́ꞌdụ́ ãmaní adrujó ĩmi abe rĩ sĩ ĩmi ídri la Ãdróŋá ní ãyĩkõ fẽ íngoní yã rĩ sĩ, wó ꞌdĩ dó bãsĩ gẹ̃rị̃ ĩminí sĩ uꞌájó rĩ ꞌi. Ãmaní táni nị̃jó la ĩmi idé la úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbã áni rá tí, ãma aꞌị́ ĩmi ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, ãyĩkõ fẽjó Ãdróŋá ní ị̃dị́-ị̃dị́. 2 Ãma aꞌị́ ĩmi ãyĩkõ fẽjó Ãdróŋá ní ꞌdĩ áni la, ãꞌdusĩku ĩnị̃ ị́jọ́ ándrá Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũkpõ la fẽjó ãmaní, ãmã imbálé ĩminí ꞌdĩ sĩ ãma drĩ adrujó ĩmi abe rĩ sĩ rĩ kí rá.

3 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ lẽ, ĩmi adru ãlá ru lẽ ĩnga ãwụ̃ ku. 4 Ị́jọ́ ãmbógó rĩ, lẽ ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã ụ̃nị̃ ru ụrụꞌbá tãmbajó gẹ̃rị̃ ãlá sĩ ãrútáŋá ru. 5 Ĩfẽ ãvá ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ ꞌbã adru ĩmĩ úpí ru cécé ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku rĩ kí áni ku, 6 ãzíla lẽ ꞌbá ãzí ꞌba iza ádrị́pị̃ ꞌbã ũkú drị̃ ku. Ãmaní ándrá lũjó la ĩminí ũkpó ru ãmaní drĩ adrujó ĩmi abe rĩ sĩ rĩ áni, Úpí Yẹ́sụ̃ la drị̃rịma fẽ ꞌbá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idélépi rĩ ꞌbaní rá. 7 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá umve ándrá ãma sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó ku, wó ãma uꞌá sĩ ídri ãlá sĩ. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí drĩ ị́jọ́ ãmaní imbálé ꞌdĩ gã sĩ, adru gã ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã imbálé rĩ ꞌi la ku, wó ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé rĩ gã, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌi ĩꞌdi ꞌbá ĩminí Úríndí Ãlá rĩ fẽlépi rĩ ꞌi.

9 Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ ꞌbã ĩmi imbájó ꞌbá lẽŋá sĩ nĩ rĩ sĩ, ãma icó dó ị́jọ́ ãzí sĩlé ĩminí ĩlẽ ĩmĩ ádrị́pịka ãzíla ĩmĩ ámvọ́pịka Ãdróŋá agá ꞌdĩ kí íngoní ru yã rĩ gá ku. 10 Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá, ĩlẽ ĩmĩ ádrị́pịka ãzíla ĩmĩ ámvọ́pịka Úpí Yẹ́sụ̃ agá uꞌálépi ãngũ Mãkẽdónĩyã drị̂ agá rĩ kí rá. Wó Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ, lẽ ĩlẽ ĩmi ꞌbã ndẽ ꞌdĩ rá. 11 Ãma aꞌị́ vâ ĩmi ꞌi ásị́ pírí sĩ uꞌájó gẹ̃rị̃ múké icólépi ꞌbá ãzí ní ũcõgõ fẽlépi ku rĩ sĩ, ĩfi ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ gá ágá sĩ ku, ãzíla lẽ ĩnga ãzị́ ĩmidrị́ sĩ ĩmi sĩ ãko ĩmi rĩ kí ịsụ́. Ụ́ꞌdụ́ ãmaní ándrá adrujó ĩmi abe rĩ sĩ, ãma imbá ándrá ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó pírí, 12 ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ ꞌbã ndre kí rú sĩ ĩmi uꞌá ụ́ꞌdụ́ pírí íngoní yã rĩ, kí rú sĩ ĩminí ãrútáŋá fẽ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ãtị̃ rú sĩ ĩmi ꞌbá ãzí ꞌbã ụrụꞌbá gá ku.

Páwụ̃lọ̃ sĩ ị́jọ́ ãgõŋá Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ ị̃dị́ rĩ drị̃ gá

13 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ãlẽ ĩnị̃ ãꞌdu ị́jọ́ la drụ́zị́ mụ ru idélé ꞌbá ándrá ũdrãlépi Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌba rụ́ nĩ yã rĩ. Ãlẽ ĩmi awá ꞌbá ũdrãlépi Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ kí cécé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ ꞌbã kí ꞌbá ũdrãlépi Yẹ́sụ̃ agá ku ꞌdĩ kí awálé rĩ áni ku, ãꞌdusĩku ꞌbã kí ásị́ drĩ kí drã ꞌbo, icó kí drụ́zị́ angálé ídri rú ị̃dị́ ku. 14 Ãma ãꞌị̃ kí rá Yẹ́sụ̃ drã ándrá rá, angá vâ ándrá ídri rú ị̃dị́ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãnị̃ rá ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãgõjó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ị̃dị́ rĩ sĩ, Ãdróŋá la drụ́zị́ ꞌbá pírí ándrá ũdrãlépi Yẹ́sụ̃ agá, ꞌdĩ kí fẽ angálé amụ́lé adrulé Yẹ́sụ̃ trũ ãngũ ãlu gá. 15 Ị́jọ́ ãmaní jọlé ĩminí ꞌdĩ ándrá ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãmgbã rĩ ꞌbã jọlé ãmaní rĩ ꞌi. Jọ ándrá ãma ꞌbá drĩ ídri rú ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã drụ́zị́ ãgõjó ị̃dị́ rĩ sĩ rĩ, icó kí drị̃ ụfụlé ĩꞌdi trũ ku ịsụ́ ꞌbá ándrá ũdrãlépi ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ráká ꞌdĩ ụfụ kí drĩ drị̃ ĩꞌdi trũ ku rú ku.

16 Ị́jọ́ mgbã sĩ ị́jọ́ drụ́zị́ ru idélépi rĩ ĩꞌdi íni, Úpí Yẹ́sụ̃ la drụ́zị́ asị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé, ꞌbá kí ĩꞌdi are ãzị́táŋá fẽ agá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, kí vâ mãlãyíkã ꞌbã drị̃lẹ́ are ị́jọ́ jọ agá, ãzíla kí mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ are gũká vu agá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ándrá ũdrãlépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá ꞌdĩ kí angá ídri rú ị̃dị́. 17 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá la ãma ꞌbá drĩ ídri rú ꞌdĩ kí atrá ĩꞌba abe, ĩꞌdi ãma agụ kî trũ pírí ụrụgá ũlí agâlé drị̃ fụlé Úpí Yẹ́sụ̃ trũ, sáwã ꞌdã sĩ ãma kí dó mụ acelé Úpí Yẹ́sụ̃ trũ ãsị̃ŋâ kóru. 18 Lẽ ĩmi imbá ĩmi ãlu-ãlu ꞌbã ásị́, sĩ ru igájó ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí sĩ.

5

1 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, adru dó ị́jọ́ ãzí ũkpó ru la ku ãmaní ĩminí ị́jọ́ sĩjó ãꞌị̃táŋá ị́jọ́ lũjó ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ la rú ãgõjó ị̃dị́ rĩ ãꞌdụtụ́ rĩ yã rĩ drị̃ gá. 2 Ãjọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ĩnị̃ cé ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã rú drụ́zị́ ãgõjó ị̃dị́ rĩ ĩꞌdi adru rụ̃gbụ́, cécé ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã afíjó ị́nị́ sĩ ãko kí ụ̃gụ̃jó jó ꞌdị́pị ní nị̃ŋâ kóru sáwã ĩꞌdi ꞌbã ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ sĩ rĩ áni. 3 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ꞌbã kí ị́jọ́ ũrãjó ãzíla jọjó la, “Ụ̃nọ́kụ́ dó úꞌdîꞌda ị̃gbẹ́ ru ãko ãzí ũnzí la dó yụ,” rĩ bãsĩ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbã kí ũcõgõ ãmbógó la ịsụ́jó kí ídri agá rĩ ꞌi. Ũcõgõ ꞌdã la iꞌdó rụ̃gbụ́ cécé ũkú ꞌa trũ rĩ ngọ́tị́ ãzá ꞌbã ĩꞌdi aꞌdụ́jó rĩ áni, wó ꞌbá icó kí apálé ũcõgõ ãmbógó ꞌdã sĩ ku.

4 Wó ĩmi ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ĩmi adru ãngũ ịnị agá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãgõjó rĩ icó dó sĩ ĩmi ịsụ́lé rụ̃gbụ́ cécé ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã jó ꞌdị́pị ĩrũgbũjó rĩ áni ku. 5 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ĩmi pírí ꞌbã adrujó ꞌbá uꞌálépi múké, ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ kí idélépi áyụ rĩ kí rĩ sĩ, ꞌdĩ bãsĩ cécé adrujó ãngũ imve agá ãzíla adrujó ị̃tụ́ agá rĩ áni. Ãma ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, ãma adru kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ãzíla uꞌálépi gẹ̃rị̃ ị́jọ́ ũnzí ãrĩ kí agá rĩ kí la ku, ꞌdĩ cécé adrujó ị́nị́ agá ãzíla adrujó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ị́jọ́ ũnzí trũ ꞌdĩ ꞌbã ꞌbá ru rĩ áni. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãma adru kí ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ụ́ꞌdụ́ gá, ãꞌdu ị́jọ́ la mụ ru idélé nĩ yã rĩ nị̃lépi ku rĩ kí áni ku. Be la rá la ãma adru kí ꞌbá angálépi ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ rá adrulépi bábá Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãgõŋá ị̃dị́ rĩ tẽlépi rĩ kí áni, ãzíla lẽ ãmba kí ãma tã cénĩ-cénĩ, 7 ãꞌdusĩku ꞌbá kí ụ́ꞌdụ́ ko ị́nị́ sĩ nị̃ kí dó ãꞌdu ị́jọ́ la mụ ru idélé ĩꞌba abe nĩ yã rĩ gá ku, ãzíla kí adru ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ nị̃lépi la ãꞌdu la ru idé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá nĩ yã ku rĩ áni. 8 Wó ãmã kí adrujó ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ kí idélépi ị̃tụ́ agá rĩ kí rĩ sĩ, lẽ ãmba kí ãma tã cénĩ-cénĩ rú. Lẽ ãꞌị̃táŋá ãmadrị́ Úpí Yẹ́sụ̃ agá rĩ, ãzíla ãmã lẽtáŋá ꞌbá ꞌbaní rĩ ꞌbã mba ãma tã cécé ãsĩkárĩ ꞌbã ru tãmbajó gọ́bẹ́rẹ́ * sĩ, ru atrịjó ãꞌdị́ gá rĩ sĩ rĩ áni. Lẽ ãꞌbã kí ásị́ Yẹ́sụ̃ la ãma pa rá rĩ gá rá, ꞌdĩ la ãma tãmba cécé kõfíyã ãsĩkárĩ ꞌbã sulé drị̃kã gá ĩꞌdi drị̃ tãmbajó rĩ áni.

9 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni la Ãdróŋá ũpẽ ãma adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru, amụ́jó ị́jọ́ ũnzí lịjó ãma drị̃ gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã amụ́jó drị̃rịma fẽjó ĩꞌbaní rĩ kí áni ku. Be la rá la fẽ ãmaní drị̃lẹ́ba sĩ ru pajó rá ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã idélé ãmaní rĩ sĩ adru drị̃rịma ịsụ́jó ku. 10 Úpí Yẹ́sụ̃ drã ãzíla angá ándrá ídri rú ãma kẹ̃jị́ gá ãdrĩ táni adru ídri jõku ãma ũdrã kí táni sáwã ĩꞌdi rú drụ́zị́ ãgõjó ị̃dị́ rĩ sĩ rá tí, ãma drụ́zị́ mụ uꞌálé ĩꞌdi trũ ãngũ ãlu gá. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩmi imbá ĩmi ásị́ ãzíla lẽ ĩko ĩmi ãzã ĩmi drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú, pá tujó Yẹ́sụ̃ agá ũkpó ru ị̃dị́-ị̃dị́ cécé ĩminí ĩmi ásị́ imbájó ãzíla ĩminí ĩmi ãzã kojó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ ꞌbã áni.

Ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ímbátáŋá ru ãsị̃jó rĩ

12 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ãma aꞌị́ ĩmi ãrútáŋá fẽjó ꞌbá drị̃lẹ́ ru ãzị́ ngalépi ásị́ pírí sĩ ĩmi Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí drị̃lẹ́ gá lũjó la ĩminí ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ku rĩ ꞌbanî. 13 Ĩfẽ ĩꞌbaní ị̃nzị̃táŋá ãzíla ĩlẽ kí ásị́ pírí sĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ĩminí rĩ kí sĩ, lẽ ĩmi uꞌá ꞌbá pírí kí abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

14 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ãma ĩmi aꞌị́, lẽ ĩtre ꞌbá ũvú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá lẽlépi ãzị́ ngalépi ku ꞌdĩ kî. Lẽ ꞌbã nga kí ãzị́, ĩmi ũŋmĩ ꞌbá ụ̃rị́ ꞌdĩ kí ásị́, ĩko ꞌbá ũkpõ kóru ãꞌị̃táŋá agá rĩ kí ãzã, ãzíla ĩta ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbã rĩ kí ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ. 15 Lẽ ĩfẽ ĩmi ãzí ãlu la ꞌbã umvi ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãzí ꞌbã idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbã tị ị́jọ́ ũnzí sĩ ku. Be la rá la, ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ ꞌbã Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá, ãzíla ꞌbá pírí kí ꞌdụlé ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ. 16 Ĩmi adru ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. 17 Ĩzị Ãdróŋá ꞌi sáwã pírí sĩ ãndẽŋâ kóru. 18 Ĩfẽ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô ị́jọ́ múké jõku ũnzí ru idélépi ĩmi rụ́ rĩ kí sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ĩmi idé kí Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ rĩ kî.

19 Ĩmi atrị Úríndí Ãdróŋá drị́ ãzị́ ngalépi ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ku. 20 Ị́jọ́ ndẽlépi nĩ rĩ, lẽ ĩmi ide ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã lũlé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí tị gâ sĩ rĩ kí ku. 21 Wó rá la lẽ ĩmi are ãzíla ĩco ị́jọ́ jọlé ꞌdã ꞌbã drĩdríŋĩ, sĩ nị̃jó la ãndá-ãndá ru ị́jọ́ ꞌdã angá Úríndí Ãlá rĩ drị́ yã jõku yụ. Kí jõ ị́jọ́ mgbã pịrị la, lẽ ĩmi ãꞌị̃ kî. 22 Drĩ kí adru ị́jọ́ ũnzí la yã íni, lẽ ĩgã kí úmgbé.

23 Ma Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ́ fẽlépi ꞌbá ĩꞌdi drị́ rĩ ꞌbanî rĩ zị ꞌbã fẽ rú ĩminí acájó ãlá ru, ꞌba atrị ĩmi úríndí, ãzíla ĩmi ụrụꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí idéŋá gá cí, kpere ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ãgõŋá ị̃dị́ rĩ drị̂ gá. 24 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ꞌbo rĩ aꞌbe ĩꞌdi idéŋâ kóru ku. Ĩꞌdi idé la rá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ sĩ.

25 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, lẽ ĩzị ãmaní Ãdróŋá ĩndĩ.

26 Ĩzị ãmaní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí pírí cící. 27 Ãlẽ ĩlã wárãgã ꞌdĩ ꞌbá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní rá.

28 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adru ĩmi abe.

* 5:8 5:8 Gọ́bẹ́rẹ́ ĩꞌdi ándrá jõ ídu rĩ gá ãko ꞌé ꞌbá ãzí ꞌbã agbẹ́lé rĩ atrịjó rĩ ꞌi.

2 Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃

1

2

3

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ꞌbá

Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃

gá rĩ ꞌbaní ị̃rị̃ rĩ

1

1 Ãma Páwụ̃lọ̃, Sílã ãzíla Tị̃mị̃tị́yọ̃ trũ ãzị ĩmi ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃lépi rá Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá acálépi Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú rĩ ꞌbã ꞌbá ru, ãzíla Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ꞌbá ru ꞌdĩ pírí cící. 2 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Yẹ́sụ̃ la drụ́zị́ ãgõ amụ́ ꞌbá ũfẽlé ãzị́ ĩꞌbã kí ngalé rĩ vú sĩ

3 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, lẽ ãfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi ị́jọ́ sĩ. Ĩꞌdi ãmaní múké ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó ãꞌdusĩku ĩmĩ ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ ị̃drị̃jó ãzíla lẽtáŋá ĩminí ĩmi lẽjó ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã zojó ị̃dị́-ị̃dị́ rĩ sĩ. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ãngũ pírí ãmaní mụjó rĩ gá, ãma ị́jọ́ jọ ĩmi drị̃ gá múké, ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbaní lũjó la ꞌbá drĩ kí táni ĩminí ũcõgõ fẽ gẹ̃rị̃ ndú-ndú sĩ, fẽjó la ĩminí drị̃ cịjó ị́jọ́ ĩminí Úpí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ sĩ rá tí. Ĩmi drĩ ta la ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ãzíla ĩmĩ ãꞌị̃táŋá ĩꞌdi drị̃ gá rĩ fũ drĩ ku.

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí iꞌda la ꞌbá ꞌbaní tọndọlọ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lịlé rĩ ĩꞌdi pịrị, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ, Ãdróŋá la drụ́zị́ ĩmi lã pírí ꞌbá sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ agá ĩꞌdi ꞌbã drị̃ celé nĩ rĩ kí rú. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ĩminí sĩ drị̃cịjó ꞌdĩ. 6 Ãdróŋá ꞌbã ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ lịjó ꞌbá kí drị̃ gá ídétáŋá ĩꞌbadrị̂ vú sĩ rĩ sĩ, ĩꞌdi vâ ũcõgõ fẽ ꞌbá ándrá ũcõgõ fẽlépi ĩminí rĩ ꞌbanî. 7 Ĩꞌdi vâ drụ́zị́ ꞌbá ũcõgõ fẽlépi ĩminí rĩ kí atrị ũcõgõ ĩꞌbã kí fẽlé ĩminí rĩ kí agá cí, ãzíla ĩꞌdi vâ kí atrị ũcõgõ fẽŋá ãmaní rĩ sĩ cí. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí drụ́zị́ ru idé sáwã Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó ũlí agá ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó ụ̃nọ́kụ́ gá ị̃dị́ rĩ sĩ. Mãlãyíkã ĩꞌdi ãni ũkpó trũ rĩ kí adru ĩꞌdi trũ, ãzíla ãcí dị̃lépi dị̃-dị̃ rĩ la kí andre ce pírí cí. 8 Ĩꞌdi drị̃rịma fẽ ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ũkpõ sĩ ꞌbá kí drị̃ cejó rĩ ãꞌị̃lépi ku rĩ ꞌbaní, ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ mgbã Úpí Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃lépi ku rĩ kî. 9 Úpí Yẹ́sụ̃ la ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ ãcí ukólépi ku rĩ sĩ. Ĩꞌdi kí dro ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị gá rĩ sĩ rá, icó kí filé rilé dị̃zã, ĩꞌdidrị̂ agá ku. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ru idé sáwã Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã amụ́jó ꞌbá kí sĩ ĩꞌdi ịcụ́jó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbanî rĩ sĩ, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí drụ́zị́ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí sĩ. Ĩmi drụ́zị́ adru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãni la rú, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ĩndĩ ãꞌdusĩku ĩmi ãꞌị̃ ándrá ị́jọ́ ãmaní ndrelé ãzíla ãmaní lũlé ĩminí ĩꞌdi drị̃ gá rĩ kí rá.

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩminí drụ́zị́ adrujó ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ịcụ́lépi ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó ụ̃nọ́kụ́ gá ị̃dị́ rĩ sĩ rĩ kí drĩdríŋĩ gá ĩndĩ rĩ sĩ, ãma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá zị ĩminí. Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ, Ãdróŋá ãmadrị́ gá rĩ la drụ́zị́ ĩmi lã ꞌbá mgbã ándrá uꞌálépi gẹ̃rị̃ múké ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩmi umvejó ala gá nĩ rĩ kî rú. Ãma vâ Ãdróŋá zị ꞌbã ko ĩmi ãzã ũkpõ sĩ ị́jọ́ múké ĩminí lẽlé idélé rĩ kí idéjó, ãzíla ị́jọ́ pírí ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ Yẹ́sụ̃ agá rĩ ꞌbã fẽlé ĩmi idé kí rĩ kí idéjó. 12 Ãma Ãdróŋá zị íni la ꞌbá ꞌba ịcụ́ kí rú Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩminî rĩ kí sĩ, ꞌba ịcụ́ kí rú vâ ĩmi. Ãdróŋá ãma ãni, ãzíla ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã umvi kí rú sĩ Ãdróŋá ãmaní zịlé ꞌdĩ gẹ̃rị̃ múké ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ rĩ sĩ.

2

ꞌBá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé nĩ rĩ la ãfũ ꞌbá kí izalé
ịsụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ãgõ ụ̃nọ́kụ́ gá ị̃dị́ ku rú

1 Ãlẽ úꞌdîꞌda ĩminí ị́jọ́ sĩlé ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ Úpí ãma ãni Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ãgõjó ụ̃nọ́kụ́ gá ị̃dị́ rĩ drị̃ gá, ãzíla ị́jọ́ drụ́zị́ Ãdróŋá la ãma atrájó ãngũ ãlu gá drị̃ ụfụjó ĩꞌdi trũ rĩ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ãma ĩmi aꞌị́ 2 ꞌbá ãzí ꞌbã ĩbãbãŋã ĩmi sĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí jọlé, jõku sĩlé ĩminí jọjó la ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã sĩ ãgõjó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ị̃dị́ rĩ acá ꞌbo rĩ angá ãmadrị́ rĩ sĩ ku. 3 Lẽ ĩfẽ ꞌbá ãzí ꞌba ulé ĩmi gẹ̃rị̃ ãzí sĩ fẽjó la ĩminí ị́jọ́ ũrãjó ĩmi ásị́ gá jọjó la ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá rĩ gá ku, ãꞌdusĩku ịsụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ãgõ drĩ ụ̃nọ́kụ́ gá ị̃dị́ ku, sáwã ãzí la adru cí, ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí fũjó Ãdróŋá rụ́ rĩ sĩ ãmvé ĩꞌdi gãjó úmgbé la. Ị́jọ́ ꞌdã drĩ dó ru idé ꞌbo, ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé nĩ rĩ la drụ́zị́ ãfũ nĩ. Ĩꞌdi ꞌbá drị̃ kolépi mụlépi ãcí ukólépi ku rĩ gá la. 4 Ĩꞌdi drụ́zị́ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ gã úmgbé, ãzíla ãko pírí ꞌbá ꞌbã kí umvelé Ãdróŋá ru ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ rĩ drị̃ gá, ĩꞌdi vâ ru ꞌbã índẽ Ãdróŋâ ũkpõ sĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ la fẽ ĩꞌdi ri jó Ãdróŋá drị̂ agá vụ̃rụ́ ꞌbá kí uléjó ru ꞌbãjó ĩꞌbaní ꞌi Ãdróŋá ꞌi.

5 Ĩꞌdi ãndá, ĩmi icó vâ ị́jọ́ ꞌdĩ igálé rá, sáwã ándrá mâ amụ́jó ĩmi abe rĩ sĩ, álũ ándrá ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ rá. 6 Wó ĩnị̃ ãꞌdu la ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ atrị amụ́ŋá gá kpere sáwã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ gá nĩ yã rĩ gá rá. 7 Sĩtánĩ la úꞌdîꞌda íni ꞌbá kí ulé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ, kí drị̃ ịcị́jó sĩ Ãdróŋá gãjó úmgbé. Wó ꞌbá ãzí Ãdróŋá ãni la cí ĩꞌdi ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé ꞌbá kí ụtrị́lépi ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ gãjó úmgbé rĩ atrị ꞌbá kí ụtrị́ŋá gá cí, ãzíla ĩꞌdi vâ mụ kí atrịŋâ trũ drị̃lẹ́ gá drị̃lẹ́ gá kpere Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ ĩꞌdi nze agá ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ sĩ rá. 8 Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌdi anzéjó ꞌbo rĩ ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ la dó ãfũ. Wó ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ, ĩꞌdi ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ andi ãvẹ̃vị̃ Ĩꞌdi tị gá rĩ sĩ, ãzíla Ĩꞌdi vâ ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ andi dị̃zã Ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó rĩ drị̂ sĩ. 9 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ ꞌbã amụ́jó ꞌbo rĩ sĩ, ĩꞌdi amụ́ ũkpõ Sĩtánĩ drị́ gá rĩ sĩ. Ĩꞌdi sĩ tálí ĩnzõ rú wẽwẽ rú kí idé, ãzíla ĩꞌdi ãko ụ̃sụ̃táŋá ru fẽlépi la ꞌbá kí sĩ icójó ũrãjó la ị́jọ́ ꞌdĩ kí Ãdróŋá la kí idé nĩ rĩ kí idé. 10 Ĩꞌdi vâ gẹ̃rị̃ ndú-ndú pírí ũnzí ꞌdĩ kí ayú ꞌbá drị̃ kolépi sĩ mụjó ãcí ukólépi ku rĩ gá rĩ kí uléjó, ãꞌdusĩku ĩꞌba kí ị́jọ́ mgbã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ kí tá sĩ ru pa rá rĩ lẽjó ku rĩ sĩ, ála kí ivé ãcí sĩ rá. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá la drụ́zị́ ũkpõ ị́jọ́ ũnzí drị̂ aꞌbe kí uléjó ꞌbã ãꞌị̃ kí rú sĩ ị́jọ́ ĩnzõ rú ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ kî. 12 Ãdróŋá la drụ́zị́ ị́jọ́ lị kí drị̃ gá ĩꞌbaní ị́jọ́ mgbã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ãꞌị̃jó ku, ãzíla ĩꞌbã kí gẹ̃rị̃ ĩꞌba ãni ị́jọ́ ũnzí ãrĩ kí lẽjó áyụ rĩ sĩ.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbã tu kí pá ũkpó ru

13 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka Yẹ́sụ̃ agá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, lẽ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãfẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ĩmi ị́jọ́ sĩ, Ãdróŋá lẽ ĩmi rá, ãzíla ũpẽ ĩmi ꞌbá drị̃drị̃ ĩꞌdi ꞌbã palé rá rĩ kí rú. Ũkpõ Úríndí Ãlá rĩ drị̂ fẽ ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌị̃lé, ãzíla lẽ ĩfẽ ĩmi ásị́ Ãdróŋâ drị̃ gá. 14 Ãdróŋá umve ĩmi gẹ̃rị̃ ị́jọ́ mgbã ándrá ãmaní ũlũlé ĩminí rĩ sĩ. Umve ándrá ĩmi ĩminí dị̃zã fẽjó cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá dị̃zã fẽjó Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ní rĩ áni. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ, ĩtu pá ũkpó ru ãzíla ĩrụ ị́jọ́ ándrá ãmaní imbálé ĩminí tị sĩ, ãzíla sĩlé wárãgã sĩ ꞌdĩ kí tã mgbemgbe.

16 Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ꞌi, ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ, ãma lẽlépi, ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ sĩ ãmaní ásị́ imbáŋá ukólépi ku rĩ fẽlépi ásị́ ꞌbãŋá ũkpó rĩ be rĩ, 17 ꞌbã imbá ĩmi ásị́, ãzíla ꞌbã ũŋmĩ ĩmi ásị́ ị́jọ́ múké rĩ kí jọjó, ãzíla idéjó ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.

3

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí aꞌị́jó Ãdróŋá zịjó rĩ

1 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka, ĩzị ãmaní Ãdróŋá ị́jọ́ mgbã Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ûlũ ĩꞌdi, ꞌbã iré sĩ ru ãngũ pírí gá, ãzíla ꞌbá ꞌbã aꞌị́ kí ĩꞌdi ị̃nzị̃táŋá sĩ cécé ándrá ĩminí aꞌị́lé rĩ áni. 2 Ĩzị vâ ãmaní Ãdróŋá ꞌba apá rú sĩ ãma ꞌbá ũnzí rĩ kí drị́ gá rĩ sĩ, ꞌbã idé kí sĩ ãma ũnzí ku, ãꞌdusĩku adru ꞌbá pírí ãꞌị̃ kí ị́jọ́ mgbã Úpí Yẹ́sụ̃ drị̂ rá la ku. 3 Wó Úpí Yẹ́sụ̃ la ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌbo rĩ idé rá, ĩꞌdi ĩmi ꞌbã adrujó ãꞌị̃táŋá agá ũkpó ru, ãzíla ĩꞌdi ĩmi tãmba ꞌbá ũnzí Sĩtánĩ ꞌbã tị ãpẽlé ĩmi fẽjó uꞌdejó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ sĩ rĩ drị́ gá rá. 4 Ãꞌbã ásị́ Úpî ị́jọ́ sĩ ĩmi drị̃ gá rá, ãma ãꞌị̃ rá ĩmi ị́jọ́ ándrá ãmaní lũlé ãzíla sĩlé ĩminí rĩ kí idé ꞌdĩ, ãzíla ĩmi vâ mụ kí idéŋâ trũ drị̃lẹ́ gá drị̃lẹ́ gá. 5 Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã iꞌda ĩmi ásị́ gá Ãdróŋá lẽ ĩmi íngõpí yã rĩ, ãzíla ꞌbã iꞌda ĩminí ĩmi ũcõgõ ꞌbá ꞌbã kí fẽlé ĩminí rĩ ta íngoní yã rĩ, cécé ándrá Kúrísĩtõ ꞌbã talé rĩ áni.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ꞌbá ũvú rĩ kí trejó ũvũ sĩ rĩ

6 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ, ũkpõ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ sĩ, ãfẽ ĩminí ãzị́táŋá lẽ ĩmi icí ĩmi ꞌbá ãzí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá wó ũvú ãzị́ ngalépi ku, vâ ị́jọ́ ándrá ãmã imbálé ĩminí ꞌbo rĩ kí vú ũbĩlépi ku ꞌdĩ kí abe ku. 7 Ĩmi ãmgbã rĩ nị̃ vâ lọ́lọ́, lẽ ĩmi idé ị́jọ́ kí cécé ándrá ãmaní idélé rĩ áni. Ụ́ꞌdụ́ ãmã ándrá adrujó ĩmi abe rĩ sĩ, ãma adru ándrá ũvú ku. 8 Ãna ándrá ꞌbá ãzí ꞌbã ãkónã ãzị́ la ngaŋâ kóru ku la ku. Be la rá la ãnga ándrá ãzị́ ị̃tụ́ kí ị́nị́ be, ãfẽ ándrá sĩ ꞌbá ãzí ní ũcõgõ ku. 9 Ãnga ándrá ãzị́ ũkpó ru ãmadrị́ sĩ íni la adru ãmã ũkpõ ándrá ĩmi aꞌị́jó ãmaní íná fẽjó yụ la ku, wó ãlẽ ándrá ĩminí ícétáŋá múké rĩ aꞌbelé vú bĩlé. 10 Ãmã ándrá vâ adrujó ĩmi abe rĩ sĩ, ãjọ ándrá ĩminí, “Lẽ ꞌbá ũvú ãzị́ ngalépi ku rĩ, úfẽ ĩꞌdiní íná nalé ku.”

11 Wó ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá ꞌdĩ ꞌbã áni rá tí, ãma are ꞌbá ãzí kí ĩmi agá ꞌdĩ kí ũvú nga kí ãzị́ ku, rá la kí mụ ꞌbá kí drị̃ ịcị́ trũ ãzị́ ĩꞌbã ãrĩ kí tị gá. 12 Ũkpõ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ sĩ, ãfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãzị́táŋá ꞌba iꞌdó kí ãzị́ ngalé kí drị́ sĩ kí sĩ ãkónã ĩꞌbã kí nalé sĩ adrujó ídri rĩ kí ịsụ́. 13 Ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka ãzí ꞌdĩ, ájọ ĩminí lẽ ĩmi ãndẽ ãzị́ múké rĩ ngaŋá sĩ ku.

14 Lẽ ĩnị̃ ꞌbá ị́jọ́ ãmã sĩlé wárãgã ꞌdĩ agá rĩ kí gãlépi úmgbé rĩ kí cé (lọ́lọ́). Ĩmi icí ĩmi ĩꞌba abe ãluŋá la ku, drị̃nzá ꞌbã rụ rú sĩ kí, ꞌba uja kí rú sĩ ru ídri múké benĩ. 15 Ĩꞌdụ kí mẹ́rọ́ ru ku wó rá la ĩjọ ĩꞌbaní ị́jọ́ kí trejó ádrị́pị rú.

Páwụ̃lọ̃ zị Ãdróŋá ãzíla fẽ zịtáŋá ꞌbá Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ ꞌbanî

16 Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã fẽ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃, ãzíla ꞌbã mba ĩmi tã ụ́ꞌdụ́ pírí. 17 Ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, ásĩ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí zịtáŋá ĩmi zịjó cící rĩ abe áma ãmgbã rĩ ꞌbã drị́ sĩ. Ma wárãgã pírí mání sĩlé ma ꞌi rĩ kí de drị́ tị̃ŋá ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí kí sĩ nị̃ la wárãgã ꞌdã angá má drị́. 18 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adru ĩmi pírí abe.

1 Tị̃mị̃tị́yọ̃

1

2

3

4

5

6

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé

Tị̃mị̃tị́yọ̃

ní drị̃drị̃ rĩ

1

1 Wárãgã ꞌdĩ angá ma ꞌi Páwụ̃lọ̃ ụ̃pị́gọ́ŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ rĩ drị́, ꞌbá pẽlé ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbá Palépi rĩ drị̂ sĩ, ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌBá ãma Palépi ãmaní sĩ ásị́ tị̃jó rĩ ꞌi.

2 Ásĩ ĩꞌdi mâ ngọ́pị ãꞌị̃táŋá agá mgbã Tị̃mị̃tị́yọ̃ nî: má aꞌị́ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ Úpí ãmadrị̂ ꞌbã fẽ míní lẽtáŋá uyaŋâ kóru, ásị́ ị̃gbẹ̃ ími ãzã ꞌbã agájó ĩꞌdiní rĩ ꞌi.

Ĩmi adru mịfị́ trũ imbaꞌba ĩnzõ rú ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂
imbálépi rĩ kí sĩ

3 Mâ ándrá lẽjó mụjó Mãkẽdónĩyã gá rĩ sĩ, má azị ándrá mí adru jõ Ẽfésõ gá ꞌdâ, mi sĩ ꞌbá ãzí lãꞌbĩ ĩnzõ rú ꞌdĩ kí imbálépi rĩ kí igá. 4 ꞌBã ꞌbã kí ásị́ ị́jọ́ ãzí ífí kóru ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãwí nzeŋá sĩ áꞌbị́ ũlãjó ãzo rú ꞌdĩ kí drị̃ gá ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí fẽ ꞌbá ꞌbaní ãgátã gajó alị ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ tãmbajó ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ rá, mání sĩ ị́jọ́ la iꞌdajó ꞌdĩ. 5 Ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbã ásị́sị́ŋá ãmbógó rĩ ĩꞌdi, lẽtáŋá angálépi ásị́ ãlá agá, ãzíla ũrãtáŋá kpị la agá ãꞌị̃táŋá mgbã rĩ sĩ rĩ. 6 ꞌBá ãzí rĩ aꞌbe kí ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ rá, uja kí ru ị́jọ́ jọlé ífí kóru rĩ kí agá. 7 ꞌBá ꞌdĩ lẽ kí adrulé imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kî rú, wó nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ ku, jõku ị́jọ́ ĩꞌbã kí ãꞌị̃lé mgbã rĩ ku.

8 Ãnị̃ rá údrĩ ãzị́táŋá ayú gẹ̃rị̃ pịrị sĩ ĩꞌdi múké. 9 Ãnị̃ rá úꞌbã ãzị́táŋá ꞌbá mũkẽ idélépi rĩ ꞌbaní ku, be la rá la ꞌbá ãzị́táŋá ũnũlépi, ꞌbá Ãdróŋá gãlépi úmgbé, ꞌbá ũnzí, ꞌbá ꞌbá kí ụꞌdị́lépi, átẹ́pị kí ụꞌdị́lépi andre trũ, ãzíla ꞌbá uꞌálépi ũnzĩkãnã sĩ rĩ ꞌbanî. 10 Úꞌbã ãzị́táŋá ꞌbá ãwụ́ꞌbá ru, ágọ́bị́ ru lalépi ágọ́bị́ ãzí sĩ, ꞌbá ꞌbá kí ị̃tụ̃ndãlépi ꞌbá ãzí ꞌbaní, ꞌbá ĩnzóꞌbá ru, ãzíla ꞌbá ímbátáŋá pịrị rĩ usalépi rĩ ꞌbaní. 11 Ị́jọ́ mgbã dị̃zã rú fẽlé mádrị́ ũlũlé rĩ angá Ãdróŋá dị̃zã rú ãzíla ịcụ́lé ịcụ̂ rĩ drị̃.

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá ꞌbã fẽlé Páwụ̃lọ̃ ní rĩ

12 Áfẽ ãwãꞌdĩfô Úpí ãmadrị́ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ní. Fẽ mání ũkpõ ãzị́ mádrị̂ ngajó, ãꞌdusĩku pẽ ma ꞌbã ásị́ áma drị̃ gá rá. 13 Ári ándrá ị́jọ́ ujọ́lé ũnzí úꞌdáŋâ trũ ụrụꞌbá la gá, áma ásị́ ándrá ũnzí. Wó ásị́ la ndrĩ mání rá ãꞌdusĩku ánị̃ ándrá ị́jọ́ mâ idélé rĩ kí ku, ãzíla áꞌbã ándrá ãꞌị̃táŋá drị̃ la gá ku. 14 Úpí ãmadrị́ rĩ ũsũ lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ mâ drị̃ gá ĩyõ rú, wi sụ̃sụ́ ãꞌị̃táŋá mádrị̂ drị̃ gá, lẽ dó sĩ ma ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá.

15 Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ amụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌbá ũnzí kí palé. Ị́jọ́ ru jọlépi ꞌdĩ ị́jọ́ mgbã la lẽ ꞌbá pírí ꞌbã ãꞌị̃ kí ĩꞌdi rá. Ma dó ala gá ꞌdâ ꞌbá ị́jọ́ izalépi ũnzi ãndânĩ rĩ ꞌi! 16 Mâ dó adrujó ꞌbá izalépi ãndânĩ rĩ sĩ, Ãdróŋá ásị́ ndrĩ dó mání, ãzíla fẽ ma adrujó ícétáŋá ru ásị́ teŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ ukólépi ku rĩ iꞌdajó, ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌba ịsụ́ kí sĩ ídri ukólépi ku rĩ ĩꞌdi sĩ. 17 Ãrútáŋá ãzíla ị̃nzị̃táŋá ꞌbã adru Ãdróŋá ní jã ꞌdâ, Úpí ãma ãni ídri ukólépi ku rĩ agá, drãlépi ku, ndrelé mịfị́ sĩ ku, ĩꞌdi Ãdróŋá ru nĩ áꞌdụ̂sĩ. Ámĩnã.

18 Mâ ngọ́pị Tị̃mị̃tị́yọ̃, ꞌdĩ kí ị́jọ́ mâ azịlé míní rĩ kí, ị́jọ́ ándrá ru jọlépi ídu nábị̃ tị sĩ ími ị́jọ́ sĩ rĩ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã fẽ míní ásị́ ũkpó sĩ ãꞌdị́ Úpí drị̂ kí ꞌdịjó ãlá ru. 19 Mí ĩbĩ mi ãꞌị̃táŋá mî Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ agá, ími úŋmĩ ꞌbã adru ũrãtáŋá múké sĩ. ꞌBá ãzí rĩ gã kí ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌị̃lé úmgbé ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ ãrị̃ kí mẹ́lị̃ ꞌbã ãrị̃lé ị̃yị́ agá írã sĩ rĩ áni. 20 Hãyĩménã kí Ãlẽkĩzéndã be ị̃rị̃ trá ícétáŋá la rú. Áfẽ dó kí Sĩtánĩ drị́ ꞌbã ụ̃nị̃ kí ị́jọ́ sĩ Ãdróŋá uꞌdájó ku.

2

Ímbátáŋá Ãdróŋá rujó rĩ

1 Má aꞌị́ mi drị̃drị̃ la Ãdróŋá ãꞌị̃jó ꞌbá pírí ꞌbanî, ꞌbã wi sụ̃sụ́ ꞌbá pírí ꞌbaní, ífẽ vâ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ꞌbá kí sĩ pírí. 2 Mí ãꞌị̃ Ãdróŋá ũpi ꞌbání, ãzíla ꞌbá ãmbogo ũkpõ trũ ꞌdĩ ꞌbaní ála dó sĩ uꞌá dríŋá ídri múké sĩ, ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ãmaní Ãdróŋá ị̃nzị̃ agá ãzíla ĩꞌdi rụ agá. 3 Ãrútáŋá ꞌdĩ áni rĩ ĩꞌdi múké, ãzíla ĩꞌdi ãyĩkõ fẽ Ãdróŋá ãma Palépi rĩ nî. 4 Ãdróŋá lẽ ꞌbá pírí ꞌbã pa kí ru rá, ãzíla ꞌbã nị̃ kí ị́jọ́ mgbã pịrị rĩ ꞌi. 5 Ãdróŋá ꞌbãngá lú ãlu, ãzíla léꞌdi ꞌbá icílépi Ãdróŋá be rĩ lú ãlu, ꞌdĩ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌi, 6 fẽ ru ídri mgbã rĩ ãma unzejó pírí. Ãdróŋá iꞌda ị́jọ́ ꞌdĩ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá pírí ní sáwã múké rĩ gá. 7 Má alị́ ĩnzõ ku ma ị́jọ́ mgbã jọ Ãdróŋá pẽ ma ụ̃pị́gọ́ŋá ru, ãzíla ꞌbá ị́jọ́ ũlũlépi rĩ rú ị́jọ́ ꞌdĩ ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní kí imbájó ãꞌị̃táŋá agá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ.

8 Álẽ ꞌbá pírí ãngũ pírí agá ĩꞌbaní Ãdróŋá ãꞌị̃ agá, ꞌbã inga kí drị́ ãlá ꞌdĩ kí ụrụgâlé ru ũmbã ãzíla ãgátã kóru. 9 Álẽ vâ ũkú ꞌbã sụ̃ kí ru ãlá ru bõngó múké la kí sĩ. ꞌBã sụ̃ kí ru bõngó ãjẹ̃ rú ãzíla drị̃ꞌbị́ cãŋá nzírí-nzírí ãfó ru, ŋálíká gólũdĩ rú ãjẹ̃ rú ꞌdĩ kí agá ku, 10 wó rá la ị́jọ́ idélé múké rĩ sĩ, icólépi ũkú ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ iꞌdajó.

11 Ũkú ꞌbã are kí ị́jọ́ ãzíla ꞌbã ụ̃nị̃ kí ị́jọ́ kírí-kírí ru ꞌbã adru kí dríŋá. 12 Lẽ ũkú ꞌba imbá kí ãgọbị kí ku, ꞌbã adru kí ãmbógó ru kí drị̃lẹ́ gá ku, ꞌba are kí ị́jọ́ kírí-kírí ru. 13 Úꞌbã ándrá Ádãmũ drị̃drị̃, vúlé la gá Ị́vã ꞌi. 14 Úlé ándrá Ádãmũ ku, rá la ũkû Ị́vã ꞌi kpere ĩꞌdiní aꞌdé agá ị́jọ́ ũnzí agá. 15 Wó ũkú kí ru pa rá la ngọ́tị́ tĩŋá sĩ, drĩ kí pá tu ãꞌị̃táŋá sĩ, lẽtáŋá, ásị́ ãlá ãzíla ásị́ ị̃gbẹ́ agá jã ꞌdâ rĩ agá rĩ gá.

3

ꞌBá kãnị́sã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí

1 Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la, ꞌbá drĩ ru ásị́ ꞌbã adrujó kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru, ĩꞌdi ãzị́ ãrútáŋá ru ũniyambamba la. 2 ꞌBá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã adru ị́jộ kóru, ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé ku, ũkú trũ ãlu, ásị́ ị̃gbẹ́, ru tãmbalépi, ũndũwã rú, ꞌbá ꞌbaní rụlé rũrũ la. ꞌBa aꞌị́ vâ ãmụ́ kí ĩꞌdidrị́kogá ãyĩkõ sĩ ãzíla ꞌba imbá vâ ꞌbá kí ĩndĩ. 3 ꞌBã ĩmẽrã íwá sĩ ku, ꞌbã co ãcóŋá ku, ꞌbá adru ũmbã kóru. ꞌBã adru ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ́ la, ꞌbá ũmbã lẽlépi ku la, vâ ꞌbá séndẽ lẽlépi ambamba ku la. 4 ꞌBã adru ꞌbá lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ celépi múké la, anzị ꞌbã kí tị arelé vâ rụlé rũrũ la. 5 ꞌBá drĩ dó nị̃ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ ce sĩ ku, ĩꞌdi dó kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ tãmba íngoní ru?

6 ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã adru ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá úꞌdí la ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ acálé ãfó ru ĩꞌdi pẽjó drị̃lẹ́ ru mbẽlẽ rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌdi aꞌdé ị́jọ́ lịŋá drị̃ gá cécé Sĩtánĩ drị̂ áni. 7 ꞌBã adru ꞌbá ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ku rĩ ꞌbã kí ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá múké íni la, ꞌba aꞌdé rú sĩ ímbá Sĩtánĩ drị̂ agâ sĩ ĩꞌdiní drị̃nzá ịsụ́jó ku.

8 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, dị́kọ̃nị̃ ꞌbã adru ꞌbá rulé rũrũ ãzíla ꞌbá ị́jọ́ kpị jọlépi la. ꞌBã adru kí ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ ku, ãzíla rọ̃mgbọ́ ru séndẽ sĩ ku la. 9 ꞌBã adru kí ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi ị́jọ́ ãꞌị̃táŋá ãni iꞌdalé ĩꞌbaní rĩ tãmbalépi ásị́sị́ŋá ãlá sĩ rĩ rú. 10 ꞌBã adru kí ꞌbá ụ̃ꞌbị̃lé icólépi rá ị́jộ kóru la kî. ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ ají kí ụrụꞌbá gá ũnzí ku, icó kí dó ãzị́ drị̃lẹ́ drị̂ ngalé rá.

11 Ũkú drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã adru kí ꞌbá ãrútáŋâ trũ la, ꞌbã ndro kí ꞌbá ãzí kí, kí rụ́ jọjó ũnzí ku. ꞌBã adru kí ꞌbá ru tãmbalépi ãꞌị̃táŋá sĩ ị́jọ́ pírí ĩꞌbaní idélé rĩ kí agá la.

12 ꞌBá drị̃lẹ́ ru kãnị́sã ãzã kolépi rĩ ꞌbã adru ũkú trũ ãlu, ãzíla ꞌbã ce ꞌbá ĩꞌdidrị́kogá rĩ kí drị̃ anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe múké-múké. 13 Wó ꞌbá ãzị́ ãzã kolépi drị̃lẹ́ ru múké rĩ ála ĩꞌdi ũfẽ ị̃nzị̃táŋá sĩ, ãzíla ásị́ ꞌbãŋá ĩꞌdidrị́ ãꞌị̃táŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ la zozõ.

Ị́jọ́ ífí mgbã ãꞌị̃táŋá ãmadrị̂ drị́ rĩ

14 Ásĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí míní úꞌdîꞌda íni la táni mání ásị́ ꞌbã agá cajó mí rụ̂lé mbẽlẽ rú tí, 15 ádrĩ sĩ ĩcẽ were rú rá, mi sĩ ị́jọ́ ꞌbá (ãꞌị̃táŋá agá rĩ) kí uꞌá jó Ãdróŋá drị̂ agá gbíyã íngõ sĩ yã rĩ nị̃ cé. Kãnị́sã ꞌdĩ Ãdróŋá ídri rĩ drị́ gá rĩ, ĩꞌdi ị́dị́ŋá ágófe rú ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã sĩ pa tujó rĩ ꞌi.

16 ꞌBá ãzí icó ãgátã galé ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ ãmbógó ꞌdĩ sĩ ku,

Yẹ́sụ̃ iꞌdá ándrá ụrụꞌbá gá rá,

îꞌda ĩꞌdi ꞌbá ãlá ru la Úríndí sĩ,

mãlãyíkã ndre kí vâ ĩꞌdi rá.

Úlũ vâ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ mgbọ rú sụ́rụ́ pírí ꞌbaní rá,

ꞌbá ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá,

úꞌdụ dó ĩꞌdi ũpĩ nalé Ãdróŋá be ꞌbụ̃ gá.

4

ꞌBá kí drụ́zị́ ãꞌị̃táŋá aꞌbe rá

1 Úríndí Ãlá rĩ lũ dó ãmaní úꞌdîꞌda tọndọlọ ꞌbo, ụ́ꞌdụ́ ãsị̃ŋá gâlé ru rĩ gá, ꞌbá kí ãꞌị̃táŋá aꞌbe rá. Kí úríndí ũnzí ꞌbã ímbátáŋá are ĩnzõ ĩꞌbaní kí uléjó rĩ abe. 2 Ímbátáŋá ꞌdĩ kí ĩnzõ rú ãzíla mũlũmbẽ rú. Kí ru ꞌbã ꞌbá Ãdróŋá ãni la rú, wó íni ꞌdĩ ũrãtáŋá ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá drị̃ gá rĩ drã rá.

3 Kí jọ la îgbã ũkú ãzíla, ãkónã Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ãzí rĩ kí ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ị́jọ́ mgbã nị̃lépi cé rĩ ꞌbã na kí kí ku. 4 Wó ãko pírí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ kí múké, lẽ ãgã kí ãzí ku. Ãma ãꞌị̃ kí nalé la ãyĩkõ sĩ, ãmaní Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô fẽ agá ãma ásị́ gá, 5 ãꞌdusĩku ãnị̃ rá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ĩꞌdi ãlá ru ãzíla Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá sĩ.

ꞌBá kãnị́sã drị̃ celépi múké rĩ

6 Ídrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ vú nze mí ádrị́pịka ꞌbaní mí ámvọ́pịka abe, mi íni la ãzị́ míní adrujó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ụ̃pị́gọ́ŋá ru ãlá rĩ nga, mi ꞌbá izólé ị́jọ́ mgbã ãꞌị̃táŋá drị̂ ꞌbã ímbátáŋá vú ũbĩlépi rĩ ꞌi. 7 Mí iza sáwã ãgátã gajó ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ ku, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ũkú delépi rá ꞌdĩ ꞌbã kí ujọ́lé rĩ agá ku. Mí ímbá mi ũkpó ru úríndí agá ádrízã Ãdróŋá rujó rĩ sĩ. 8 Ụrụꞌbá imbájó ũkpó ru rĩ ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ru rá, wó ru imbájó ũkpó ru úríndí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ru ị́jọ́ pírí agá, ị́jọ́ azịlé ídri úꞌdîꞌda rĩ agá ídri rú amụ́lépi ĩndõ rĩ agá rĩ ꞌbã ũyá ũfẽjó.

9 Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la, ãzíla lẽ ꞌbá pírí ꞌbã ãꞌị̃ kí ásị́ pírí sĩ. 10 Ãma ãma ĩcãndĩ ãzị́ ngalé ũkpõ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmaní ãma ásị́ ꞌbãjó ị̃dụ́ ru Ãdróŋá ídri rĩ drị̃ gá ambamba ꞌBá ꞌbá pírí ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ kí upalépi rĩ drị̃ gá.

11 Mí imbá ị́jọ́ ꞌdĩ, mí azị vâ ĩꞌdi ãzị́táŋá ru ĩndĩ. 12 ꞌBá ãzí ꞌbã avá rú sĩ mî adrujó kãrị́lẹ̃ ru rĩ sĩ ku, mí adru ꞌbá ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní ícétáŋá ru ị́jọ́ jọŋá sĩ, lẽtáŋá sĩ, ãꞌị̃táŋá sĩ, ásị́ ãlá sĩ, ãzíla ádrízã ãlá sĩ. 13 Má amụ́ drĩ ku rú, íꞌbã ími ásị́ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ lãjó, ũlũjó la, ãzíla ꞌbá kí imbájó ĩndĩ. 14 Mí ãvĩ ị́jọ́ úríndí ãni fẽlé míní ími agá míní ịsụ́lé nábị̃ kí tị gâ sĩ, ꞌbá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ꞌbã kí míní ãmbõgõ fẽjó ãzíla drị́ ụ̃tị̃jó ími drị̃ gá rĩ sĩ rĩ ku. 15 Íꞌbã ími ásị́ pírí ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ífẽ mi pírí ala gá, ꞌbá pírí ꞌbã ndre kí sĩ ị́jọ́ zojó rĩ. 16 Ímba ími ídri tã, ímbátáŋá mî ịsụ́lé rĩ kí sĩ, mí adru kí agá jã ꞌdâ. Míní ị́jọ́ ꞌdĩ kí nga agá ꞌdâ, mi ími ãmgbã rĩ pa ꞌbá ími tị arelépi ꞌdĩ kí abe.

5

Ị́jọ́ jọlé ꞌbá ĩyõ, ãwụzị ãzíla ãtíꞌbó kí ị́jọ́ sĩ rĩ

1 Mí uzá ꞌbá ãmbá drị̃ gá ku, be la rá la íjọ ĩꞌdiní ị́jọ́ jãjã rú cécé mî jọlé mí átẹ́pị ní rĩ áni, íjọ vâ kãrị́lẹ̃ ꞌbaní ị́jọ́ cécé mî jọlé mí ádrị́pị ní rĩ áni. 2 Ũkú ãmbá ꞌdĩ kí íꞌdụ kí mî ãndrẽ áni, ũkú úꞌdí ꞌdĩ kí íꞌdụ kí mî ámvọ́pịka kí áni ádrízã ãlá sĩ.

3 Kãnị́sã ꞌbã mba ãwụ́zị́ mgbã lị́kị́cọ́ ru rĩ kí tã. 4 Wó drĩ adru anzị trũ jõku anzị ꞌbã anzị kí abe, ãzị́ ĩꞌbadrị́ drị̃drị̃ rĩ ĩꞌdi ru kí Ãdróŋá rá rĩ iꞌdajó, ꞌbá kí tịlépi rĩ kí tãmbajó, áyị́pị̃ kí ị̃dẹ́pị̃ abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ la Ãdróŋá ní ãyĩkõ fẽ ambamba. 5 Ũkú ãwụ́zị́ ru mgbã rĩ ĩꞌdi lị́kị́cọ́ ru ásị́ ꞌbãlépi Ãdróŋá drị̃ gá ị́jọ́ pírí sĩ, ị́nị́ kí ị̃tụ́ be Ãdróŋá zịlépi ãzãkoma ĩꞌdidrị̂ kí sĩ, ãzíla sáwã fẽlépi ãndá la Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ. 6 Ãwụ́zị́ ásị́ ꞌbãlépi ãyĩkõ ụrụꞌbá drị̂ drị̃ gá áꞌdụ̂sĩ rĩ, drã rá úríndí agá. 7 Ĩfẽ ímbátáŋá ꞌdĩ kí kãnị́sã ꞌbaní újọ rú sĩ ãwụ́zị́ ĩꞌbaní tãmbalé rĩ kí ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ũnzí la ku.

8 ꞌBá kãká ĩꞌbadrị̂ kí tãmbalépi ku, ambamba la ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kogá ꞌdĩ kí gã kí ãꞌị̃táŋá mgbã rĩ úmgbé, ũnzĩkãnã sĩ ndẽ kí ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ kí rá.

9 Ãwụ́zị́ rụ́ sĩlé ꞌbá ãzãkolé rĩ kí agá rĩ ꞌbã adru ũkú ílí calépi kãlị́ ázíyá rá íni la, ándrá vâ ágô ãꞌị̃lépi rá la. 10 ꞌBã adru ꞌbá ꞌbá pírí ꞌbaní ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ị́jọ́ múké ĩꞌdiní idélé rĩ sĩ la. Anzị ĩꞌdidrị̂ kí izólépi ídri mgbã sĩ la, ásị́ ị̃gbẹ́ ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá rĩ kí ãzã kolépi, ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ịsụ́lé rĩ kí ãzã kolépi, ãzíla ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ bábá ị́jọ́ múké rĩ idélépi rĩ.

11 Ãwụ́zị́ ãráŋá ꞌdĩ kí lẽ úsĩ kí rụ́ ãwụ́zị́ ru ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ágó lẽjó rĩ drĩ angá rá, ĩꞌdi ũkpõ ị́jọ́ Kúrísĩtõ ãꞌị̃jó rĩ drị̂ uga rá, kí dó sĩ lẽ ágó rụlé áyụ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí ị́jọ́ lịŋá ají kí drị̃ gá cénĩ-cénĩ rú, ĩꞌbaní ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị́ drị̃drị̃ rĩ aꞌbejó rá rĩ sĩ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí acá ũvũ rú acị́jó ngara ꞌbá ꞌbã lị́cọ́ tị pi trũ, mụjó ị́jọ́ jọ trũ ꞌbá ꞌba rụ́, ufíjó ị́jọ́ gá mị́rị̃ rú vâ sĩ ị́jọ́ tá lẽlé újọ ku rĩ kí ujọ́ trũ. 14 Ị́jọ́ mâ jọlé ãwụ́zị́ ãráŋá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ, lẽ ꞌbã rụ kí ágó, ꞌbã tị kí anzị, ꞌbã mba kí sĩ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí tã, lẽ ꞌbã fẽ kí mẹ́rọ́ꞌbá (Sĩtánĩ) ní kẹ̃jị́ sĩ ị́jọ́ jọjó kí ụrụꞌbá gá ku. 15 Áma ásị́ mvu rá ꞌbá ãzí rĩ uja kí ru vúlé Sĩtánĩ vú bĩjó.

16 ꞌBá ãꞌị̃táŋá agá ãgọbị rú ãzíla ũkú ru ĩꞌbã kãká kí sĩ adrujó ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ, ꞌbã gũ kí ị́jọ́ kí tãmbajó rĩ kãnị́sã drị̃ gá ku. Kãnị́sã dó sĩ ãwụ́zị́ mgbã lị́kị́cọ́ rĩ kí tãmba áyụ.

17 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbã fẽ kí ãrútáŋá ꞌbá ãmbogo kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru ãzị́ ngalépi múké ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũlépi, ãzíla kí imbálépi sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ tãmbajó ꞌdĩ ꞌbanî. 18 Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, “Mí umbé mánị̃gọ́ ãná tulépi rĩ ꞌbã tị cí ĩꞌdi atrịjó ãná naŋá gá ku.” *✡ Ị́jọ́ ãzí vâ sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ, “ꞌBá drĩ ãzị́ nga ꞌbo, lẽ ûfẽ ĩꞌdi ꞌbã ũyá rá.” ✡ 19 Mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌbá ãlu ꞌbã jọlé ꞌbá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ụrụꞌbá gá iza ị́jọ́ ũnzí rĩ cọtị ku, kpere ꞌbá ị̃rị̃ jõku ꞌbá na ꞌbã kí jọ agá la ĩndre ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌdã ũnzí idé gá cé rĩ gá. 20 ꞌBá ãzí ãlu Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la drĩ ị́jọ́ ũnzí idé, mí uzá ĩꞌdi drị̃ gá kãnị́sã agá ꞌbá kí drị̃ gâ sĩ. Mi ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbã idé kí rú sĩ ị́jọ́ ũnzí Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá ku. 21 Má azị míní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá, ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ mẹ́lẹ́tị gá ãzíla vâ mãlãyíkã pẽ lé ãlápítí ꞌdĩ kí mẹ́lẹ́tị gá ị́jọ́ ꞌbá kí trejó ꞌdĩ ngajó ásị́ pírí sĩ uyaŋâ kóru. Ílị ị́jọ́ ị̃ndụ́ la ndrụ̃ŋâ kóru ku.

22 Íyã drị́ tị̃ŋá ãmbõgõ fẽjó ꞌbá ũpẽlé kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní rĩ sĩ gbõrú ku. Ífi ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ ũnzí agá ku. Ímba ími tã adrujó ãlá ru ị́jọ́ ũnzî kóru. 23 Ímvụ lú ị̃yị́ áꞌdụ̂sĩ ku, wó rá la, ímvụ wáyĩnĩ were írúwá ru ími ífí azálépi ụ́ꞌdụ́ pírí ꞌdĩ ịgbẹjó.

24 Ị́jọ́ mâ jọjó la lẽ íyã drị́ tị̃ŋá ãmbõgõ fẽjó ꞌbá ũpẽlé kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní rĩ sĩ ku rĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã rĩ kí indré mgbọ rú cé, ãzíla ꞌbá kí vâ nị̃ la ála mụ ị́jọ́ lịlé kí drị̃ gá rá rĩ gá rá. Wó ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã rĩ kí amụ́ ru iꞌdalé vúlé vúlé ru. 25 Ĩꞌdi vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, ị́jọ́ múké ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí idélé rĩ, ꞌbá pírí kí nị̃ la cé, wó ị́jọ́ múké ꞌbá ãzí rĩ ꞌba kí idélé ndrelé ku rĩ ĩꞌdi amụ́ ru iꞌdalé vúlé vúlé ru rá.

6

1 ꞌBá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá, ãzị́ ngalépi ꞌbá ãzí drị́ ãtiꞌbo rú rĩ, ꞌbã ị̃nzị̃ kí ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí sáwã pírí sĩ ị̃nzị̃-ị̃nzị̃. ꞌBã idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ íni la, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku rĩ ꞌbã jọ kí rú sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá rụ́ drị̃ gá ũnzí ku, ãzíla ꞌbã jọ kí rú vâ sĩ ímbátáŋá ãmaní fẽlé ꞌdĩ ĩꞌdi ũnzí la ku. 2 Ãtiꞌbo ĩꞌbã ãmbogo kí sĩ adrujó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí rĩ, lẽ ꞌbã ꞌbã kí kí idemará ru ku. Be la rá la, lẽ ꞌbã nga kí ãzị́ ũkpó sĩ ásị́ pírí sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌbaní idélé íni rĩ sĩ, kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ãzã ko ãzị́ ĩꞌbaní ngalé ũkpó sĩ rĩ sĩ.

Páwụ̃lọ̃ sĩ ị́jọ́ ímbátáŋá ĩnzõ rú rĩ kí drị̃ gá
ãko ꞌbaní cajó míní rá rĩ be

Tị̃mị̃tị́yọ̃, mí imbá ị́jọ́ mâ lũlé míní ꞌdĩ ꞌbá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbanî, ãzíla mí imbá kí ásị́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó. 3 ꞌBá ãzí ímbátáŋá ĩnzõ rú imbálépi rĩ, icó kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã ꞌdĩ kí ãꞌị̃lé ku, wó ị́jọ́ mání lũlé míní ꞌdĩ kí ímbátáŋá kpị Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ kî, ãzíla ímbátáŋá ꞌdĩ kí vâ sĩ ꞌbá imbájó uꞌájó ídri Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kî. 4 ꞌBá ímbátáŋá ĩnzõ rú ꞌdĩ kí imbálépi rĩ kí ꞌbá ãfó ru, vâ ị́jọ́ nị̃lépi ku la kî. ꞌBá ꞌdĩ áni rĩ lẽ kí ru ãgátã gaŋá ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí sĩ ambamba. Ị́jọ́ ꞌdĩ áni ꞌdĩ la kí drĩdríŋĩ gá ãgátã gaŋá sĩ ru uꞌdájó, ru cojó, ru ngụ̃jó ũnzí, ãzíla ị́jọ́ ũrãjó ũnzí ꞌbá ãzí drị̃ gá rĩ ají. 5 ꞌBá ꞌdĩ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ ũcõgõ fẽjó ꞌbání rĩ kí iꞌdó. Kí úŋmĩ ga tré pírí ĩnzõ sĩ, ãzíla kí tị jọ ị́jọ́ mgbã kpị rĩ ku. Ũrãtáŋá ĩꞌbadrị̂ agá, dị́nị̃ sĩ, ála acá kụ́rẹ́nị́ ru.

6 Ãdróŋá tị arejó rĩ la fẽ mi acá kụ́rẹ́nị́ ru, ãko mí trũ adrujó were rĩ drĩ kí ca míní rá rĩ gá. 7 Ãmaní ándrá amụ́jó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ sĩ, ãma amụ́ kí ándrá ãko ãzí kóru, ãma kí jõ vâ drụ́zị́ gõ Ãdróŋá rụ̂lé, ãma gõ drị́ drị́ ru. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, íná drĩ kí adru ãmaní bõngó trũ cí, ca ãmaní rá. 9 ꞌBá lẽlépi acálépi kụ́rẹ́nị́ ru rĩ kí aꞌdé ụ̃ꞌbị̃táŋá agá ãzíla kí gbã mãtégõ gá, ị́jọ́ ũnzí ĩꞌba ãni aza rú ĩꞌbaní lẽlé ꞌdĩ kí kí agụ drã gá ãzíla ị̃lị̃kị̃jó. 10 Lẽtáŋá séndẽ lẽjó rĩ ĩꞌdi ízókí ị́jọ́ ũnzí pírí ꞌbadrị́ rĩ ꞌi. ꞌBá séndẽ lẽlépi ịsụ́lépi ambamba rĩ kí ndrụ̃ la gẹ̃rị̃ ũnzí sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ aꞌbe kí ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ agá rĩ rá, ũcõgõ la kí ásị́ lị, kí dó úꞌdîꞌda drị̃ cị ị́jọ́ ũnzí drị́.

Ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbá azịlé Tị̃mị̃tị́yọ̃ ní ãsị̃jó rĩ

11 Wó mi ꞌi, Tị̃mị̃tị́yọ̃, ꞌbá Ãdróŋá ãni ꞌdĩ, lẽ mí apá ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kî sĩ pírí apá-apâ. Be la rá la, lẽ mí adro ị́jọ́ mgbã rĩ vú, ídri uꞌájó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru rĩ abe, ãꞌị̃táŋâ trũ, lẽtáŋá ꞌbá lẽjó rĩ trũ, ị́jọ́ kí tajó ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ rĩ trũ, ãzíla vâ ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ kí jọjó ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ.

12 Íꞌdị ãꞌdị́ ãꞌị̃táŋá drị́ rĩ. Írụ ị́jọ́ ídri ukólépi ku, ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ími umvejó ala gá ꞌbá wẽwẽ rú kí drị̃lẹ́ gá, ụ́ꞌdụ́ mî ị́jọ́ mídrị́ múké rĩ kí vú nzejó ꞌbá wẽwẽ rú kí drị̃lẹ́ gá rĩ mgbemgbe. 13 Má azị mi Ãdróŋá ídri fẽlépi ãko pírí ꞌbaní rĩ drị̃lẹ́ gá, ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ vú nzelépi Pọ̃nị̃tị́yọ̃ Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá rĩ drị̃lẹ́ gá, 14 ímba ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ tã ị́jọ́ ũnzî kóru. ꞌBá ãzí icó sĩ ị́jọ́ ũnzí ãzí ịsụ́lé ími ụrụꞌbá gá úꞌdîꞌda cajó kpere ụ́ꞌdụ́ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ãgõjó drụ́zị́ ị̃dị́ rĩ gá ku. 15 Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽlépi ãzíla Ãdróŋá ãlu ịcụ́lé ịcụ́ Úpí ru, Úpí ũpi ꞌbã drị̂, la rú amụ́ Yẹ́sụ̃ iꞌdalé ꞌbụ̃ gá ꞌdãá sáwã múké ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩꞌdiní rĩ agá. 16 Ĩꞌdi Ãdróŋá icólépi drãlépi ku uꞌálépi jã ꞌdâ rĩ ꞌi, ĩꞌdi uꞌá dị̃zã ꞌbá ãzí ꞌbã sĩ cajó ala gá ku íni rĩ agá. ꞌBá ãzí ãlu ĩꞌdi ndrelépi rá la yụ. Ị̃nzị̃táŋá ꞌbã adru ĩꞌdiní ũkpõ ukólépi ku rĩ trũ. Ámĩnã.

17 Íjọ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ kụ́rẹ́nị́ ru ꞌdĩ ꞌbaní, ꞌba uꞌá kí ãfó sĩ ku, ãzíla ꞌbã ꞌbã kí ásị́ málĩ ĩꞌba ãni drụ́zị́ ukólépi rá rĩ kí drị̃ gá ku. Wó ꞌbã ꞌbã kí ru ásị́ Ãdróŋá ídri rú, ãko pírí ãmaní lẽlé rĩ kí fẽlépi ãmaní sĩ ãyĩkõ idéjó rĩ ꞌbã ị́jọ́ arejó. 18 Mí imbá kí ị́jọ́ mgbã múké rĩ idéjó, málĩ ĩꞌbadrị̂ kí ayújó gẹ̃rị̃ múké Ãdróŋá ꞌbã ãꞌị̃lé rá rĩ sĩ, ꞌbã adru kí ꞌbá ãko fẽlépi ãvá sĩ, ãzã koma fẽlépi ꞌbá ãzãkoma lẽlépi rĩ nî. 19 Ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ áni rĩ sĩ, kí málĩ ĩꞌbadrị̂ kí tãmba ãngũ drụ́zị́ kí sĩ mụjó kí ịsụ́jó ĩndõ rĩ agá, kí dó sĩ mụ ídri mgbã uꞌájó jã ꞌdâ rĩ ịsụ́lé.

20 Tị̃mị̃tị́yọ̃, ímba ãko Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mídrị́ rĩ kí tã múké-múké. Mí uná mi ꞌbá ru ꞌbãlépi kí nị̃táŋâ trũ ãgátã galépi ífí kóru ꞌdĩ kí sĩ uná-unâ. 21 ꞌBá ãzí rĩ ꞌbã kí ásị́ pírí ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị́ imbálé ĩnzõ rú ꞌdĩ kí drị̃ gá, aꞌbe kí gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị́ ãꞌị̃táŋá drị̂ rá.

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru ĩmi abe pírí.

* 5:18 5:18 Ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ ꞌbã ífí “ꞌBá drĩ mî ũyá sõ, ífẽ ĩꞌdiní íná nalé cí.”

✡ 5:18 5:18 Ãzị́táŋá Amviŋá 25:4

✡ 5:18 5:18 Lụ́kã 10:7

2 Tị̃mị̃tị́yọ̃

1

2

3

4

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé

Tị̃mị̃tị́yọ̃

ní ị̃rị̃ rĩ

1

1 Wárãgã ꞌdĩ angá ma Páwụ̃lọ̃ Ãdróŋá ꞌbã pẽlé ụ̃pị́gọ́ŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ãni la rú, sĩ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã azịlé ꞌbá pajó ídri ịsụ́jó Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ drị́. 2 Mâ ngọ́pị Tị̃mị̃tị́yọ̃, mâ lẽlé ambamba rĩ: má aꞌị́ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ Úpí ãmadrị̂ ꞌbã fẽ míní lẽtáŋá uyaŋâ kóru, ásị́ ị̃gbẹ̃ ími ãzã ꞌbã agájó ĩꞌdiní rĩ ꞌi.

Ãwãꞌdĩfô fẽjó ãzíla Tị̃mị̃tị́yọ̃ ásị́ imbájó

3 Tị̃mị̃tị́yọ̃, ma ãwãꞌdĩfô fẽ Ãdróŋá ní mî sĩ, Ãdróŋá mání ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ásị́sị́ŋá ãlá pírí sĩ, cécé ándrá má áyị́pịka ꞌbã kí idélé ĩꞌdiní rĩ ní rĩ nî. Ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá ãꞌị̃ ími ị́jọ́ sĩ ị̃tụ́ kí ị́nị́ be. 4 Álẽ tí ími ndrelé gbõrú ị̃dị́, ãꞌdusĩku má igá ị́jọ́ ándrá mî mị́ndrẹ ũsũjó ãmaní ãma awajó mí be rĩ sĩ rĩ ꞌi, ãyĩkõ la mụ galé áma ásị́ gá tré ãdrĩ dó ãma ịsụ́ mí be ị̃rị̃ trá ãngũ ãlu gá ị̃dị́ rĩ gá. 5 Ãꞌdusĩku ánị̃ íꞌbã ími ásị́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá ãꞌị̃táŋá mgbã la sĩ ãndá-ãndá ru rĩ gá rá. Ãꞌị̃táŋá mídrị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ãꞌị̃táŋá mí ãndrẽ Yụ́nẹ̃kẹ̃ drị̂ áni ãzíla mí ị̃dẹ́pị Lọ́yị̃sị̃ drị̂ áni rĩ ꞌi. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má igá mi ꞌi, lẽ íꞌbã ãcí úríndí drị́ gá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé míní, ándrá mâ sĩ drị́ tị̃jó ími drị̃ gá rĩ ꞌbã kokõ. 7 Ãdróŋá fẽ ãmaní úríndí sĩ idéjó ụ̃rị̃ sĩ ku la, wó fẽ ãmaní úríndí adrujó ũkpó ru, lẽtáŋá ãvá sĩ rĩ, ãzíla ru tãmbajó ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ rĩ ꞌi.

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí idé drị̃nzá sĩ ị́jọ́ Úpí drị̂ lũjó ꞌbá ꞌbaní ku, ãzíla mí idé vâ ụ̃rị̃ sĩ áma ị́jọ́ sĩ ku ádrĩ táni adru mãbụ́sụ̃ gá ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ. Kẹ̃jị́ la gá, mí ãꞌị̃ ũcõgõ ịsụ́lé ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã ũkpó la fẽjó míní rĩ sĩ. 9 Ĩꞌdi Ãdróŋá ãma palépi rĩ, ũpẽ ãma adrujó ꞌbá ĩꞌdi ãni la rú, adru ị́jọ́ ãmaní idélé rĩ sĩ ku, wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé nĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ sĩ. Fẽ ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌdĩ gẹ̃rị̃ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ údu iꞌdóŋá gâlé ꞌdã. 10 Wó úꞌdîꞌda, iꞌda dó ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ kí gẹ̃rị̃ ꞌBá ꞌbá Palépi Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã ꞌbã ũkpó ndẽjó rá rĩ sĩ, iꞌda dó sĩ ãmaní gẹ̃rị̃ ídri ukólépi ku rĩ drị́ rĩ ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ãpẽ ma adrujó ĩꞌdi ꞌbã ụ̃pị́gọ́ŋá ru, ãzíla ꞌbá ꞌbá imbálépi ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ũlũlépi rĩ rú. 12 Ma bãsĩ ũcõgõ ịsụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ. Wó tí, má uꞌá drị̃nzá sĩ ku, ãꞌdusĩku ánị̃ ꞌbá mání ãꞌị̃lé rĩ rá, ãzíla má ãꞌị̃ rá icó ídri mádrị̂ tãmbalé rá kpere ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdiní ãgõjó rĩ gá. 13 Ímbátáŋá pịrị míní arelé mádrị́ ꞌdĩ ímba tã la cécé mání imbálé míní rĩ áni ãꞌị̃táŋá sĩ, ãzíla lẽtáŋá sĩ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá. 14 Ímba ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ ãlápítítí ꞌdĩ tã ũkpó Úríndí Ãlá uꞌálépi ãma agá rĩ drị̂ sĩ.

15 Mî nị̃lé ꞌbo rĩ áni, ꞌbá Ásĩyã gá rĩ aꞌbe kí ma rá, ala gá Fĩgẽlásĩ kí Hãmũgénĩ be mụ kí rá. 16 Lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru lị́cọ́ Ũnẽsẽfórõ drị̂ ní ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ abe, ri amụ́lé áma ndrelé, áma ásị́ imbájó, drị̃nzá rụ vâ ĩꞌdi ku táni mání adrujó mãbụ́sụ̃ gá tí. 17 Ĩꞌdi ꞌbã amụ́jó Rụ́mị̃ gá rĩ sĩ, iꞌdó áma ndrụ̃lé kpere ĩꞌdi ꞌbã áma ịsụ́ agá. 18 Lẽ Ãdróŋá ꞌbã iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ. Ínị̃ vâ ko áma ãzã Ẽfésõ gá íngõpí yã rĩ gá rá.

2

Ãsĩkárĩ Yẹ́sụ̃ drị́ ũkpó rĩ

1 Mâ ngọ́pị Tị̃mị̃tị́yọ̃, mí adru ũkpó ru ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ꞌbã fẽlé míní Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ sĩ. 2 Ị́jọ́ míní arelé mâ imbálé míní ũꞌbí wẽwẽ rú kí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí, mí imbá kí ꞌbá mgbã icólépi kí imbálépi ꞌbá ãzí ꞌbaní ĩndĩ rá rĩ ꞌbanî.

3 Mí ãꞌị̃ ũcõgõ ịsụ́lé má be ãsĩkárĩ ũkpó Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ áni. 4 Ãsĩkárĩ ãzí filépi ị́jọ́ ꞌbá ídri ãsĩkárĩ rú ku rĩ ꞌbadrị̂ kí agá la yu, ãꞌdusĩku icó ãyĩkõ fẽlé ãmbógó ĩꞌdi sĩlépi ãsĩkárĩ rú rĩ ní ku, ĩꞌdi tị la are sĩ ãyĩkõ fẽjó ĩꞌdinî. 5 Mí ũbĩ ãzị́táŋá Úpí drị̂ kí vú cécé ꞌbá ụ́ngụ́lẹ́ cẹ̃lépi ãbálá gá rĩ ꞌbã áni. Drĩ ãzị́táŋá nũ rá icó agalé ku, ịsụ́ vâ ũyá ꞌbãlé rĩ ku. 6 Ámvụ́ ꞌdị́pị ãzị́ ngalépi ũkpó sĩ rĩ, lẽ ꞌbã iꞌdó ũri ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ kí nalé nĩ. 7 Mí ũrã ị́jọ́ mâ jọlé míní ꞌdĩ kí múké-múké. Ãdróŋá la míní úŋmĩ fẽ sĩ kí ífí nị̃jó nĩ.

8-9 Mí ãvĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãfũlépi úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũri rú, angálépi ídri, ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ku. Ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ mání ũlũlé ꞌdĩ bãsĩ mání ũcõgõ ịsụ́jó, áma umbéjó nõrórõ sĩ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi mãbụ́sụ̃ rú rĩ áni ꞌdĩ. Wó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ícó umbélé la nõrórõ sĩ ku. 10 Má ãꞌị̃ dó sĩ ị́jọ́ pírí talé drĩ patáŋá ají, ãzíla dị̃zã ukólépi ku Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ fẽlé ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ũpẽlé rĩ ꞌbaní rĩ gá.

11 Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la:

Ãdrĩ drã ĩꞌdi be,

ãma vâ uꞌá ídri rú ĩꞌdi be.

12 Ãdrĩ ị́jọ́ ũkpó rĩ kí ta ĩꞌdi be,

ãma ũpĩ na ĩꞌdi be.

Ãdrĩ ĩꞌdi gã úmgbé,

ĩꞌdi vâ ãma gã úmgbé.

13 Ãdrĩ adru ãꞌị̃táŋâ kóru,

ĩꞌdi ace ãꞌị̃táŋâ trũ,

icó ru gãlé úmgbé ku.

ꞌBá ãzị́ ngalépi múké rĩ

14 Tị̃mị̃tị́yọ̃, íri ꞌbá kí igálé ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ, mí azị ĩꞌbaní Ãdróŋá rụ́ sĩ, ãwãjó ị́jọ́ ífí kóru rĩ kí sĩ ku. Ãwãŋá ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí ífí kóru, ĩꞌdi ꞌbá kí arelépi rĩ kí iza rá. 15 Ínga ãzị́ ũkpó sĩ Ãdróŋá la dó sĩ ími ãꞌị̃ rá. Mí adru ꞌbá ãzị́ ngalépi múké, ꞌbá ãzí ĩꞌdiní drị̃nzá fẽjó ku la, ãzíla ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã ífí icélépi rĩ. 16 Mí uná mi ị́jọ́ jọlé ꞌbá ꞌbá ꞌdĩ kí sĩ, ãgátã gâlé ífí kóru ꞌdĩ kí ꞌbá drị̃ se ị́jọ́ ũnzí anzújó. 17 Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ áni rĩ kí iré ꞌbá ụrụꞌbá gá cécé ãkõzá gbãnákã rú celépi ꞌbá ụrụꞌbá gá rĩ áni. Hãyĩménã kí Fĩlétõ be ícétáŋá ị́jọ́ ꞌdĩ drị̂ kî. 18 Aꞌbe kí gẹ̃rị̃ ị́jọ́ mgbã rĩ drị̂ rá, jọ kí, ángáŋá ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã angájó ídri rĩ idé ru ꞌbo, ãzíla iza kí ꞌbá ãzí ꞌbã ãꞌị̃táŋá rá.

19 Wó ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ tu pá mgbemgbe cécé bõrõ ị̃ndụ́ írã sĩ rĩ áni, ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ trũ: “Ãdróŋá nị̃ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí rá,” ãzíla “ꞌBá jọlépi la kí Úpí ãni rĩ ꞌbã aꞌbe kí ị́jọ́ ũnzí idéŋá cã.”

20 Jó ãmbógó agá, ãkójó adru ãlu idélé gólũdĩ sĩ ãzíla sílĩvã sĩ la ku, ãzí rĩ kí ídé kí báwũ sĩ ãzíla ũdrí sĩ. Ãkójó ãjẹ̃ rú rĩ kí ála kí ayú ị́jọ́, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãmbogo-ãmbogo rĩ kí agá. Tá ãjẹ̃ were rĩ kí ála kí ayú ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ drị̂ kí agá. 21 Ídrĩ ími tãmba ãlá ru, mi adru ãkójó Ãdróŋá ꞌbã ayúlé ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí agá rĩ ꞌi. Mi adru ãlá ru, ãzíla mi adru bábá iyólé iyô ãzị́ Úpí drị́ pírí múké rĩ kí agá.

22 Mí apá ĩlí ũnzí kãrị́lẹ̃ drị́ ndú-ndú ꞌdĩ kí sĩ rá, índrụ̃ ị́jọ́ fẽlépi mi mũkẽ idé áyụ rĩ kî. Índrụ̃ ãꞌị̃táŋá, lẽtáŋá ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃, uꞌájó ãlu ꞌbá Úpí ãꞌị̃lépi ásị́ ãlá sĩ ꞌdĩ abe.

23 Ájọ míní ífi ãgátã gâlé aza rú ãzíla ũndũwã kóru ãcóŋá fẽlépi ꞌdĩ kí agá ku. 24 Ãtíꞌbó Úpí drị̂ ãwã ꞌbá kí abe ku, ĩꞌdi rá la uꞌá ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ꞌbá pírí abe. Ĩꞌdi ꞌbá imbá múké ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ĩꞌdi vâ ꞌbá drị̃-ũnzĩ rú ꞌdĩ kí ta. 25 Ãtíꞌbó Úpí drị̂ la ꞌbá ị́jọ́ mgbã gãlépi úmgbé ꞌdĩ kí imbá jãjã rú, Ãdróŋá nõ vâ kí ásị́ uja sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌị̃jó rá íni. 26 Drĩ kí ị́jọ́ mgbã rĩ ũrã rá, ãzíla kí sĩ apá mãtégõ Sĩtánĩ ꞌbã ꞌbãlé ĩꞌbaní sĩ kí rụjó ngúlú ru sĩ kí ꞌbãjó mãbụ́sụ̃ gá rĩ agá rá.

3

Ádrízã ꞌbá ꞌbã ãni ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ sĩ rĩ

1 Tị̃mị̃tị́yọ̃, lẽ ínị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ kí cé, ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ ãsị̃jó ꞌdã kí sĩ, ị́jọ́ kí adru ũkpó-ũkpó. 2 ꞌBá kí ru vúŋá lẽ áyụ, ãzíla kí vâ adru rọ̃mgbọ́ ru séndẽ sĩ. Kí vâ ru ịpị́ ãfó sĩ, kí ru lẽ úꞌdáŋá sĩ, ru kí ꞌbá kí tịlépi rĩ kí ku, ị́jọ́ múké rĩ sĩ fẽ kí ãwãꞌdĩfô ku, ãzíla kí ásị́ ãlá kóru. 3 Kí adru ꞌbá lẽtáŋâ kóru, ꞌbá ꞌbá trũlépi ku, ꞌbá ꞌbá kí usúlépi rĩ rú, ꞌbá ru tãmbalépi cénĩ ku, ãzíla ꞌbá ásị́ ũnzí, vâ ị́jọ́ múké lẽlépi ku ꞌdĩ kî. 4 Kí ĩꞌbã wọ̃rị́ka kí mẹ́lẹ́ mbe sĩ kí ụꞌdị́jó, kí ꞌbá bị́lẹ́ kóru asílépi ị́jọ́ sĩ ku, ꞌbá ãfó ru, ãyĩkõ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ lẽlépi áyụ wó ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kî. 5 Kí ị́jọ́ idé cécé lẽ kí ꞌbã rĩ Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ rá rĩ áni, wó gã kí ũkpó ĩꞌdidrị́ kí sĩ adrujó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru rĩ úmgbé. Lẽ mí uꞌá ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ kí abe ãni rú ku.

6 ꞌBá ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí acị́ lị́cọ́ tị pi trũ, kí sĩ mụ ũkú ulélé ĩnzõ sĩ gbõrú, ĩlí ũnzí ꞌbã drị̃ celé nĩ ꞌdĩ kí ụꞌdụ trũ. 7 Ũkú ꞌdĩ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mvu ị́jọ́ úꞌdí ụ̃nị̃lé, wó icó kí ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃lé ku. 8 Yánẽ kí Yámbẽrẽ be ĩꞌbã kí Mụ́sã drị̃ arụ́lé ãgátã sĩ rĩ áni, ímbáꞌbá ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí ãgátã ga sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ drị̃ ụtrị́jó. Ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé rĩ kí ũnzí-ũnzí, jõ wókõ ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ gá, úgã kí úmgbé. 9 Icó kí mụlé ị́jọ́ ĩꞌba ãni ꞌdĩ trũ álị́ ku, ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ, ꞌbá pírí kí amụ́ ãzá ĩꞌbadrị̂ nị̃lé cécé ándrá Yánẽ ꞌbadrị́ Yámbẽrẽ be rĩ áni.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã azịjó Tị̃mị̃tị́yọ̃ ní ãsị̃jó rĩ

10 Mi Tị̃mị̃tị́yọ̃, ínị̃ ímbátáŋá mâ imbálé rĩ rá, ídri mádrị̂, ị́jọ́ mâ ásị́ ꞌbã lẽlé idélé rĩ abe, índre ãꞌị̃táŋá mádrị̂, ásị́ teŋá, lẽtáŋá ãzíla ị́jọ́ taŋá jã rĩ. 11 Ínị̃ ũcõgõ mádrị̂ kí pírí ãzíla cãndí mâ ịsụ́lé vâ mâ talé ru idélépi mání Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá, Ĩkónĩyãmũ gá ãzíla Lị́sị̃trã gá rĩ kí pírí, Úpí pa ma ala gá pírí nĩ. 12 ꞌBá pírí lẽlépi uꞌálépi Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru, ídri Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ rĩ, kí ũcõgõ ịsụ́ rá. 13 Wó ꞌbá ũnzí ãzíla ĩnzóꞌbá ru ꞌdĩ kí mụ ũnzĩ trũ drị̃ gá, kí ꞌbá kí ulé ãzíla ála vâ kí ulé ĩndĩ. 14 Wó mî rú rĩ, ítu pá ũkpó ru ị́jọ́ míní arelé, ãzíla ãꞌị̃lé ími ásị́ mgbã sĩ ꞌbo rĩ agá, míní ꞌbá ími imbálépi rĩ kí nị̃jó kí ãꞌdi kí yã rĩ gá cé rĩ sĩ. 15 Ímbá míní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé ãlá rĩ iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ, ãzíla fẽ kí míní ũndũwã sĩ patáŋá amụ́lépi ãꞌị̃táŋá sĩ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ rĩ ịsụ́jó. 16 Ị́jọ́ sĩlé ãlá ꞌdĩ angá ãvá Ãdróŋá ꞌbã vulé drị̃ la gá nĩ rĩ sĩ, ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ru ꞌbá imbájó ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ, uzájó ꞌbá drị̃ gá ị́jọ́ ũnzí sĩ, ꞌbá itújó ị́jọ́ izalé rĩ agá ãzíla ꞌbá imbájó ị́jọ́ uꞌájó ádrízã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ sĩ. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã adru bábá ãko pírí trũ sĩ ãzị́ pírí múké rĩ kí ngajó.

4

1 Má azị mi Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá, ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drụ́zị́ amụ́lépi ꞌbá ídri rĩ kí ị́jọ́ lịlépi ꞌbá drãlépi rá rĩ abe, ãzíla drụ́zị́ iꞌdálépi Úpí ru ũpĩ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ drị̃lẹ́ gá. 2 Mí ũlũ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂, mí itú mi bábá, ꞌbá drĩ kí táni lẽ la arelé la rá, jõku drĩ kí táni lẽ la arelé ku, mí ũlũ ĩꞌbaní ị́jọ́ mgbã rĩ, íza kí drị̃ gá, mí itú kí, ãzíla mí imbá kí ásị́ jãjã rú ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. 3 Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ꞌbá kí drụ́zị́ ímbátáŋá mgbã rĩ gã úmgbé. Kí ị́jọ́ ĩꞌbaní lẽlé rĩ kí idé áyụ, ãzíla kí ímbáꞌbá ị́jọ́ ĩꞌbã kí lẽlé arelé rĩ kí ũlũlépi áyụ rĩ kí tra wẽwẽ rú. 4 Kí ị́jọ́ mgbã rĩ gã úmgbé, be la kí ru uja ãwí ĩnzõ rú ꞌdĩ kí arelé. 5 Wó mi ꞌi Tị̃mị̃tị́yọ̃, ímba ími tã ị́jọ́ pírí agá, íta ũcõgõ, ínga ãzị́ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ, íde ãzị́ fẽlé mídrị́ ngalé rĩ rá.

6 Drĩ adru ma ꞌi, ídri mádrị̂ úsũ ĩꞌdi ídétáŋá ru Ãdróŋá ní ꞌbo. Ụ́ꞌdụ́ mádrị́ mâ ími aꞌbejó rĩ acá rá. 7 Áꞌdị ãꞌdị́ ị́jọ́ mgbã rĩ drị̂ ꞌbo, áde ãbálá ụ́ngụ́lẹ́ ídri drị̂ ꞌbo, ámba vâ ãꞌị̃táŋá ídri mádrị̂ drị̂ tã ꞌbo. 8 Úpí ị́jọ́ lịlépi pịrị-pịrị rĩ mba úꞌdîꞌda mání ũyá ị́jọ́ kpị drị́ gá rĩ tã ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã. Ĩꞌdi mụ mání fẽlé la ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, adru mání áꞌdụ̂sĩ ku, wó vâ ꞌbá pírí ĩꞌdi drị̃ tẽlépi ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ru iꞌdajó ꞌdã sĩ rĩ ꞌbaní ĩndĩ.

Páwụ̃lọ̃ umve Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌi, zị vâ ꞌbá kí cící

9 Tị̃mị̃tị́yọ̃, mí ũbĩ drĩ ásị́ pírí sĩ amụ́lé má rụ́ ꞌdõlé mbẽlẽ rú, 10 ãꞌdusĩku Dẽmásĩ aꞌbe ma ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị̂ lẽjó áyụ rĩ sĩ, mụ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá ꞌbo. Kẽrẽsénĩ mụ Gãlãtị́yã gá, ãzíla Tị́tọ̃ mụ Dãlãmãtị́yã gá. 11 ꞌBá acelépi má be rĩ dó lú Lụ́kã ꞌi áꞌdụ̂sĩ. Mí ají Mãrákõ ꞌi mí be ĩndĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi amụ́ áma ãzã kolé ãzị́ Ãdróŋá drị̂ sĩ. 12 Ápẽ Tụ̃kị́kọ̃ tị Ẽfésõ gá. 13 Mî amụ́ agá, mí ají mâ bõngó ụrụꞌbá ꞌbejó ị̃gbẹ̃ sĩ mâ aꞌbelé Kãrị́pọ̃ drị́ Trõwásĩ gá rĩ ĩndĩ, ãzíla mâ bụ́kụ̃ kí, íníríkó tralé kãrãtásĩ sĩ wárãgã sĩjó rĩ kí ĩndĩ.

14 Ãlẽkĩzéndã ãlị́gọ́ ru úká dịlépi rĩ idé ma ũnzí trẹ̃yị́. Úpí Yẹ́sụ̃ la dó ĩꞌdi ũfẽ ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé má rụ́ ꞌdĩ kí sĩ nĩ. 15 Ínzị̃ mịfị́ ĩꞌdi sĩ, ãꞌdusĩku ga ãgátã ũkpó ru ị́jọ́ ãmaní jọlé rĩ kí sĩ. 16 Mâ pá tujó kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá drị̃drị̃, mâ ị́jọ́ áma tõjó rĩ kí umvijó rĩ sĩ, ꞌbá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ aꞌbe kí ma áꞌdụ̂sĩ. Lẽ Ãdróŋá ꞌbã lã ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ũnzí ru ku. 17 Wó Úpí tu pá má benĩ, fẽ vâ ũkpó mání sĩ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ũlũjó mgbọ rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdãá rĩ ꞌbaní sĩ arejó la, pa vâ ma drã sị́ gá rá. 18 Úpí la mụ áma palé ị́jọ́ ũnzí rĩ kí agá, ãzíla ĩꞌdi vâ áma tãmba fijó Sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ ꞌbụ̃ gá rĩ gá rá. Dị̃zã ꞌbã adru Ãdróŋá ní jã ꞌdâ. Ámĩnã.

19 Ízị mání Pĩrĩsílã kí Ãkúwílã be, ãzíla ꞌbá Ũnẽsẽfórõ drị́ko gá ri kí abe. 20 Ĩrásĩtõ ace ándrá Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá, ãzíla má aꞌbe ándrá Trọ̃fị́mọ̃ ꞌi ãyánĩ rú Mị̃lẹ́tụ̃ gá.

21 Mí ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ acájó ꞌdĩ sĩ ãngũ ị̃gbẹ́ kị́lị́mgbọ́rọ̃ŋá drị̂ acá drĩ ku rú. Yụ̃bụ́lọ̃ ꞌi, Pũdénĩ ꞌi, Lị́nọ̃ ꞌi, Kị̃lãwụ̃dị́yã ꞌi ãzíla ãmã ádrị́pịka kí ãmã ámvọ́pịka abe pírí, zị kí míní cící.

22 Úpí ꞌbã adru mí be, ꞌbã mba ími úríndí tã. Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru mí be.

Tị́tọ̃

1

2

3

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé

Tị́tọ̃

nî rĩ

1

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé Tị́tọ̃ nî rĩ

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi ãtíꞌbó Ãdróŋá drị̂ ãzíla ụ̃pị́gọ́ŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ. Yẹ́sụ̃ pẽ áma tị ãꞌị̃táŋá patáŋá ịsụ́jó rĩ agụlé ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ũpẽlé rĩ ꞌbanî, sĩ kí imbájó ị́jọ́ mgbã rĩ lũjó ãzíla ídri Ãdróŋá ꞌbã lẽlé uꞌájó ãlá rĩ iꞌdajó ĩꞌbanî. 2 Ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ la fẽ ĩꞌbaní ásị́ ꞌbãlé ídri ukólépi ku, Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịlé ĩꞌbaní ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ku rĩ drị̃ gá, Ãdróŋá alị́ ala gá ĩnzõ ku. 3 Iꞌda ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ sáwã múké rĩ agá, ꞌdĩ ãzị́táŋá Ãdróŋá ãma Palépi rĩ ꞌbã fẽlé mádrị́ ũlũjó la rĩ ꞌi.

4 Ásĩ wárãgã ꞌdĩ mâ ngọ́tị́ mgbã ãma sĩ adrujó ãꞌị̃táŋá agá ãlu Tị́tọ̃ nî!

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú ãzíla Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ ꞌBá ãma Palépi rĩ.

Ãzị́ Tị́tọ̃ ꞌbã ngalé Kụ̃rẹ́tị̃ gá rĩ

5 Ị́jọ́ mání ími aꞌbejó Kụ̃rẹ́tị̃ gá rĩ, mi rú sĩ ị́jọ́ Kụ̃rẹ́tị̃ gá ꞌdãá itúlé ãzíla delé ku ꞌdãá rĩ kí itú, ꞌbá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí ũpẽjó táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu gâ sĩ, cécé ándrá mâ míní lũlé rĩ áni. 6 ꞌBá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã adru kí ꞌbá ãzí ị́jọ́ ũnzí jọjó kí ụrụꞌbá gá ku la, ũkú trũ ãlu, ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbã adru kí ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi la, drị̃-ũnzĩ kóru ãzíla bị́lẹ́ trũ. 7 ꞌBá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru ãzị́ Ãdróŋá drị̂ fẽjó ĩꞌdidrị́, undrélépi la rĩ ꞌbã adru ị́jọ́ ũnzî kóru. ꞌBã adru ꞌbá ãfó ru ku, ũmbã rú ku, ĩmẽrãlépi íwá sĩ ku, ásị́ ũnzíkãnã ku, ãzíla rọ̃mgbọ́ ru séndẽ sĩ ku íni la. 8 Be la rá la, ꞌbã adru ꞌbá ãmụ́ ãꞌị̃lépi múké íni la, ꞌbá ị́jọ́ múké Ãdróŋá drị̂ kí lẽlépi idélépi la, ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ́ vâ ị́jọ́ mgbã idélépi áyụ la, adrulépi ị́jọ́ ũnzî kóru, ru tãmbalépi ị́jọ́ pírí agâ sĩ gẹ̃rị̃ pírí sĩ rĩ ꞌi. 9 Lẽ ꞌbã rụ ị́jọ́ ĩꞌdiní imbálé mgbã ꞌdĩ mgbemgbe, ꞌba uja ĩꞌdi ku, ꞌba imbá sĩ ꞌbá kí ásị́ ímbátáŋá kpị rĩ sĩ, ꞌba iꞌda dó sĩ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãgátã galépi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ ꞌdĩ ꞌbadrị́ rĩ kî.

10 Ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ꞌbá idemará ũnzí rĩ kí wẽwẽ rú, ꞌbá ị́jọ́ sĩ ꞌbá uléjó rĩ jọlépi ꞌdĩ kî trũ, ambamba la ꞌbá ru ĩtãrãlépi rá lãꞌbĩ Yãhụ́dị̃ drị̂ trũ ꞌdĩ kî. 11 Ímbátáŋá ĩnzõ rú rĩ sĩ, kí ꞌbá kí uja sĩ ãꞌị̃táŋá mgbã rĩ aꞌbejó, ímbáꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ lẽ kí lú séndẽ ĩmidrị́ gá rĩ kí áyụ, lẽ ĩfẽ ꞌbã ĩyãŋã kí tú. 12 ꞌBá ãzí ãlu kí agá ꞌdãá ĩꞌbã kí ũrãlé nábị̃ rú la jọ, “ꞌBá Kụ̃rẹ́tị̃ gá rĩ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩnzóꞌbá, ũmbã rú cécé ãnãkpá ásé agá rĩ kí áni, ãzíla kí ũvúꞌbá, vâ ꞌbá rọ̃mgbọ́ ru la kî.” 13 Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la, Tị́tọ̃. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí uzá ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá ũkpó sĩ ꞌbã tu kí rú sĩ pá ãꞌị̃táŋá agá ũkpó ru. 14 ꞌBã ꞌbã kí rú sĩ ásị́ ãwí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí nzelé ãzíla ãzị́táŋá ãfũlépi ꞌbá ꞌbadrị̂ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ gãjó úmgbé ꞌdĩ kí drị̃ gá ku.

15 ꞌBá ásị́ ãlá rĩ ní ị́jọ́ múké rĩ ĩꞌdi ngá múké, wó ꞌbá ásị́ ũnzí rĩ ní ị́jọ́ ãlá rĩ icó ãꞌị̃lé la ku, ãꞌdusĩku ásị́ ĩꞌbadrị̂ kí ũrãtáŋá ĩꞌbadrị́ abe kí ru iza rá. 16 ꞌBá ꞌdĩ kí ru ꞌbã nị̃ kí Ãdróŋâ cé, wó ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ la iꞌda la nị̃ kí Ãdróŋá ku rĩ gá nĩ. Kí ꞌbá ngụ̃ ũnzí, ãzíla are kí ị́jọ́ ku, icó kí dó sĩ ị́jọ́ múké la idélé ku.

2

Mí imbá ímbátáŋá mgbã rĩ

1 Wó Tị́tọ̃ mî rú rĩ gá, mí itú úꞌáŋá ru icílépi ímbátáŋá ãꞌị̃táŋá drị̂ iꞌdalépi rĩ áyụ. 2 Mí imbá ãgọbị mbalépi ꞌbo ꞌdĩ kí ru tãmbajó ị́jọ́ pírí ũnzí rĩ kí sĩ, ꞌbá ꞌbã ị̃nzị̃ kí ị̃nzị̃-ị̃nzị̃, ꞌbã adru kí ãꞌị̃táŋâ trũ ũkpó ru, lẽtáŋâ trũ, ãzíla ꞌbá ị́jọ́ talépi ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ la kî.

3 Mí imbá vâ ũkú mbalépi ꞌbo ꞌdĩ kí cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, ꞌbã adru kí ãrútáŋá ru gbíyã ĩꞌbadrị̂ agá, ꞌbã adru kí ꞌbá ꞌbá rụ́ jọlépi ũnzí ku, ãzíla ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ rĩ kí rú ku. Kẹ̃jị́ la gá ꞌba imbá kí ꞌbá ãzí rĩ kí ị́jọ́ múké rĩ sĩ. 4 Ũkú mbalépi ꞌbo rĩ ꞌba imbá kí ũkú úꞌdí ꞌdĩ kí ĩꞌbã ágó kí lẽjó ĩꞌbã anzịŋá kí abe, 5 ꞌbã mba kí ru tã lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ abe ãlá ru, ꞌbã nga kí ãzị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ũkpó sĩ, ásị́ la ꞌbã adru kí ị̃gbẹ́ ru, ãzíla ꞌbã ru kí vâ sĩ ĩꞌbã ágó kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ kí abe cí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã uꞌdá dó sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ kí ị́jọ́ sĩ ku.

6 Mí imbá ãgọbị úꞌdí ꞌdĩ kí ꞌbã mba kí ru tã cénĩ. 7 Mí adru ĩꞌbaní ícétáŋá ru ị́jọ́ pírí múké mî idélé rĩ kí sĩ. Ímbátáŋá mídrị́ rĩ ꞌbã adru ĩnzõ kóru ãzíla ũkpó ru, 8 ꞌbá ãzí ꞌbã ide ị́jọ́ mî jọlé rĩ ku, ꞌbá ãgátã galépi mí be rĩ ꞌbã ịsụ́ kí rú sĩ drị̃nzá, ãꞌdusĩku ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzí icójó jọjó ãma ụrụꞌbá gá ku rĩ sĩ.

9 Mí imbá ãtiꞌbo kí ãrútáŋá idéjó ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí ụrụꞌbá gá ị́jọ́ pírí sĩ, ãyĩkõ fẽjó ĩꞌbanî, ị́jọ́ ụꞌdụjó ãmbogo kí tị gá ku. 10 ꞌBã ụ̃gụ̃ kí ãmbogo ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ãko kí ku. Wó ꞌba iꞌda kí ru ꞌbá mgbã múké la, ãzíla ꞌbá ásị́ tị̃jó kí drị̃ gá rá la rú, ꞌdĩ la dó sĩ ímbátáŋá múké Ãdróŋá ãma Palépi rĩ drị́ gá rĩ fẽ adrulé ãjị́ trũ ꞌbá pírí ꞌbanî.

11 Ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ lẽtáŋá ĩꞌdi ꞌbã lẽjó ꞌbá pajó rĩ, iꞌda dó ru ꞌbá pírí ní ꞌbo. 12 Ĩꞌdi ãma imbá ị́jọ́ ũnzí ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí gãjó ũlẽ ĩꞌdidrị̂ abe úmgbé, ãma sĩ ãma tãmba pá tujó ũkpó ru ị́jọ́ kpị sĩ ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ drị̂ kí agá, 13 ãmaní drĩ drị̃lẹ́ba ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ tẽ agá ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ dị̃zã, rú drụ́zị́ Ãdróŋá ãmadrị́ ãmbõgõ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌBá ꞌbá Palépi rĩ, ꞌbã ru iꞌdajó rĩ sĩ. 14 Fẽ ru ãma unzejó ị́jọ́ ũnzí pírí agá, ãma ũjĩjó ãlá ru, ãma ꞌbãjó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru ãmaní sĩ ãma ꞌbãjó ị́jọ́ kpị idéjó. 15 Lẽ mí imbá ꞌbá kí ásị́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó, kí itújó ị́jọ́ ítúŋá lẽlépi rĩ sĩ ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni. ꞌBá ãzí ꞌbã avá rú sĩ ũkpõ mídrị̂ rĩ sĩ ku.

3

Ádrízã múké rĩ

1 Tị́tọ̃, mí igá ꞌbá mídrị́ ꞌdĩ kí ãrútáŋá idéjó ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí ụrụꞌbá gá, ãzị́táŋá ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó sĩ adrujó bábá sĩ ị́jọ́ múké rĩ idéjó. 2 Ílũ ĩꞌbaní ꞌbã jọ kí ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá ku, ꞌbã ãwã kí ꞌbá kí abe ku, ꞌbã ndre kí ꞌbá ꞌbã ízákĩzã ãzíla ꞌbã rụ kí ꞌbá kí ị́jọ́ jã sĩ.

3 Ãma ándrá aza sĩ ị́jọ́ ũnzí kí idé agá drị̃ ũnzí sĩ, ãma acá dó ãtíꞌbó ru ũlẽ ị́jọ́ ũnzĩ idéjó rĩ áni. Ãri sáwã izalé ídri ãmadrị̂ agá ꞌbá kí ngụ̃jó ãzíla ꞌbá kí ndrejó mịfị́ ũnzí sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí rĩ ngụ̃ kí ãma ũnzí ãngũ vâ kí ũnzí. 4 Wó ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla lẽtáŋá Ãdróŋá ãma Palépi rĩ drị́ rĩ la mụ ru iꞌdalé ꞌbo, 5 pa ãma rá, adru ãmaní ị́jọ́ múké idélé rĩ sĩ ku, wó ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ. Ũjĩ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí ãzíla fẽ ãmaní ídri úꞌdí Úríndí Ãlá rĩ sĩ. 6 Ãdróŋá ũsũ Úríndí Ãlá ꞌdĩ ãma drị̃ gá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌBá ãma Palépi rĩ sĩ. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbã dó ãma ãlá ru ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ, ãꞌbã ásị́ ãma dó mụ ídri ukólépi ku rĩ nalé ĩꞌdi trũ ãlu. 8 Ị́jọ́ mâ jọlé míní ꞌdĩ kí ị́jọ́ mgbã la, álẽ íjọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũkpó ru, ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá rĩ ꞌbã adru kí mịfị́ trũ, sĩ ru ásị́ ꞌbãjó pírí ị́jọ́ múké rĩ kí idéjó. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí múké ãzíla ụ̃rọ̃drị́ ru ꞌbá pírí ꞌbanî.

9 Ífi ãgátã galé, ãzíla ãwí ífí kóru áꞌbị́ ũlãjó, jõku ãwãŋá ãzíla ãcóŋá cojó, ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí agá ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí ãzị̂ kóru ãzíla kí sáwã iza. 10 ꞌBá ꞌbá kí awalépi rĩ íli bị́lẹ́ ị̃ndụ́ la pâlé ị̃rị̃, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá drĩ gã úmgbé, mí aꞌbe ĩꞌdi cã. 11 Lẽ ínị̃ cé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ iza kí ru ị́jọ́ ũnzí sĩ rá, ũnzĩkãnã ĩꞌbadrị́ gá rĩ la ị́jọ́ lị kí drị̃ gá nĩ.

Páwụ̃lọ̃ azị Tị́tọ̃ ní ãsị̃jó

12 Má itú ma Ãtémã ꞌi jõku Tụ̃kị́kọ̃ tị pẽlé mí rụ̂lé, kí ãzí drĩ acá mí rụ́ ꞌdâ ꞌbo, mí ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ calé má rụ́ táwụ̃nị̃ Nị̃kọ̃pọ́lị̃ gâlé gbõŋáŋá ru, ãꞌdusĩku ápẽ ãngũ ị̃gbẹ́ rĩ tẽjó ꞌdãá. 13 Mí ụ̃ꞌbị̃ Zénã jájĩ rú rĩ kí ãzã kolé Ãpọ́lọ̃ be ãko pírí sĩ ãcị̃ ĩꞌbadrị̂ agá ꞌbã ĩcẽ kí ãko ãzí ĩꞌba kí lẽlé la sĩ ku. 14 ꞌBá ãmadrị̂ ꞌbã ụ̃nị̃ kí ru fẽjó pírí ị́jọ́ múké idéjó, sĩ ãko fẽjó ị́jọ́ lẽlé idélé ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ kí ãzã kojó, ꞌbã adru kí ũvũ rú ku.

15 ꞌBá pírí má rụ́ ꞌdõlé rĩ zị kí ĩmi pírí cící ãzíla ꞌbá ãma lẽlépi ãꞌị̃táŋá ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ĩzị kí cící.

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru ĩmi abe pírí.

Fị̃lị̃mọ́nã

Wárãgã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé

Fị̃lị̃mọ́nã

nî rĩ

1

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Páwụ̃lọ̃ umbélé mãbụ́sụ̃ gá ị́jọ́ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị̂ ũlũŋá sĩ rĩ ꞌi, ãzị ĩmi ãmã ádrị́pị Tị̃mị̃tị́yọ̃ be cící. Ásĩ wárãgã ꞌdĩ Fị̃lị̃mọ́nã ãmã ádrị́pị ãmã lẽlé ambamba ãzị́ ngalépi ãma abe rĩ nî, 2 ãmã ámvọ́pị Ãfíyã, ãzíla Ãrị̃kị́pọ̃ ãsĩkárĩ rú ãma abe rĩ, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá, ru tralépi mí drị́ko gá ꞌdĩ ꞌbanî.

3 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi abe.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãwãꞌdĩfô fẽjó ãzíla Ãdróŋá zịjó rĩ

4 Ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá ní ãwãꞌdĩfô fẽ mání ĩꞌdi zị agá míní Fị̃lị̃mọ́nã, 5 ãꞌdusĩku ári ị́jọ́ arelé ãꞌị̃táŋá mí ãni Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ãzíla mî lẽtáŋá ꞌbá pírí Ãdróŋá ãni ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ drị̃ gá. 6 Ma Ãdróŋá zị, tị icíma ãma ãni ĩmi abe ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã zo drị̃ gá drị̃ gá ị́jọ́ idélé múké rĩ agâ sĩ. Ị́jọ́ idélé íni ꞌdĩ ꞌbã fẽ dị̃zã Kúrísĩtõ nî. 7 Áma ãmgbã ịsụ́ ãyĩkõ ãmbógó, ãzíla ásị́ ũŋmĩŋá mgbã la, lẽtáŋá mídrị́ sĩ, má ádrị́pị, ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ fẽ ãyĩkõ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí ásị́ gá rá.

Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mãmálá Ũnésẽmũ sĩ

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má icó tá míní ị́jọ́ jọlé drị̃ ũkpó sĩ, mî ádrị́pị Kúrísĩtõ agá rĩ áni, ãzíla fẽjó la mí idé ãko mâ lẽlé mí idé rĩ. 9 Wó má aꞌị́ dó mi áma tị arejó ị́jọ́ ꞌdĩ gá ꞌdâ lẽtáŋá sĩ, ma Páwụ̃lọ̃, ãmbá ru, sáwã ꞌdĩ sĩ mãbụ́sụ̃ gá ị́jọ́ Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ rĩ ꞌi.

10 Má aꞌị́ mi ꞌi adrujó mâ ngọ́pị Ũnésẽmũ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ ní ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi dó mâ ngọ́tị́ mgbã Yẹ́sụ̃ agá rĩ ꞌi, má acá ĩꞌdiní átẹ́pị rú úríndí sĩ mání adrujó mãbụ́sụ̃ gá rĩ sĩ. 11 Ũnésẽmũ ándrá míní ãzị̂ kóru, wó úꞌdîꞌda acá dó ꞌbá múké ãzị́ ãni la rú ãmaní mí be ị̃rị̃ trá. 12 Ma ĩꞌdi tị pẽ mí rụ̂lé ꞌdĩ, nze áma ásị́ ꞌdụlé ĩndĩ. 13 Álẽ tí ĩꞌdi tãmbalé má rụ́ ꞌdõlé ũgũgõ, ĩꞌdi dó sĩ áma ãzã ko ími kẹ̃jị́ gá, mâ drĩ adru agá mãbụ́sụ̃ gá nõrórõ trũ drị́ gá ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̂ ũlũŋá sĩ rĩ gá. 14 Wó álẽ ị́jọ́ idélé ími tị kóru ku, ãzãkoma mî fẽlé mání rĩ ꞌbã adru ími ũŋmĩŋá sĩ ku, rá la ꞌba angá ími ásị́ gá mî lẽtáŋá sĩ. 15 Ũnésẽmũ apá nõ bãsĩ mí rụ̂lé íni rá la, mí ịsụ́ rú sĩ mî ngá vúlé jã ꞌdâ íni. 16 Adru dó úꞌdîꞌda rĩ gá ãtíꞌbó ru íni áꞌdụ̂sĩ ku, wó alị ꞌdĩ drị̃ gâ sĩ rá, ĩꞌdi dó ãmã ádrị́pị lẽlé Yẹ́sụ̃ agá rĩ, mání rĩ gá ị́jọ́ la ãmbógó ru, ĩꞌdi ị́jọ́ la adru míní ãmbógó ru adru ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ĩꞌdi ꞌbã adrujó mí ádrị́pị ãzí ru Úpí Yẹ́sụ̃ agá rĩ sĩ.

17 Ídrĩ áma ãꞌị̃ ími ãzí ru rá, mí aꞌị́ vâ ĩꞌdi cécé mî tá áma aꞌị́lé mídrị́ko gá rĩ ꞌbã áni. 18 Drĩ ị́jọ́ ãzí iza mí rụ́ rá, jõku ụ̃gụ̃ mí ãko ãzí yã áni, mí aꞌị́ ĩꞌdi mádrị́, ma ũfẽ la ma ꞌi. 19 Ma Páwụ̃lọ̃ ꞌi, ásĩ wárãgã ꞌdĩ áma mgbã rĩ ꞌbã drị́ sĩ, ma tị la ũfẽ rá. Ádrĩ ájẹ́ ími ãzã ko agá ku, mí icó ájẹ́ ídri úꞌdí Yẹ́sụ̃ agá ꞌdĩ ịsụ́lé ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ími ídri ĩꞌdi mâ ãko rú.

20 Má ádrị́pị, mí ãꞌị̃ mání ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ idélé, Úpí ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ísũ ị̃yị́ ị̃gbẹ́ áma ásị́ gá Kúrísĩtõ sĩ. 21 Áma ásị́ ũkpó ru mâ wárãgã ꞌdĩ sĩ agá, ãꞌdusĩku ánị̃ rá mi ị́jọ́ mâ aꞌị́lé ꞌdĩ idé ĩꞌdi ị́jọ́ má aꞌị́lé ꞌdĩ ndẽ rá.

22 Má aꞌị́ mí idé mání ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, mí idé jõ mání ãngũ sĩ ũmvu sujó la rá, ãꞌdusĩku áꞌbã áma ásị́ gá, Ãdróŋá la mî zịtáŋá umvi áma ujajó mí rụ̂lé gbõrú rá.

23 Ĩpãfúrã mâ mãbụ́sụ̃ ãzí Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ, zị mi cící, 24 ãzíla ꞌbá ãmã ãzị́ ngajó ĩꞌba abe Mãrákõ ꞌi, Ãrĩsĩtãríkõ kí Dẽmásĩ trũ ãzíla Lụ́kã ꞌi, zị kí mí ĩndĩ.

25 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã adru ĩmi drị̃ gá pírí.

Ĩbũrãníyã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Wárãgã sĩlé ꞌbá

Ĩbũrãníyã

gá rĩ ꞌbanî rĩ

1

Yẹ́sụ̃ ndẽ mãlãyíkã kí ãmbõgõ sĩ rá

1 Ándrá ídu rĩ sĩ Ãdróŋá jọ ị́jọ́ pâlé wẽwẽ rú gẹ̃rị̃ ndú-ndú sĩ ãma áyị́pịka ꞌbaní nãbịya ꞌbã rụ̂ sĩ, 2 wó ụ́ꞌdụ́ ãsị̃ŋá gá ꞌdĩ kí agâlé ru ri ị́jọ́ jọlé ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị rụ̂ sĩ, ꞌdĩ Ngọ́pị̃ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé adrujó ãko pírí ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌi, ãzíla ĩꞌdi rụ̂ sĩ Ãdróŋá ꞌbã ãko pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kî. 3 Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌdĩ ĩꞌdi dị̃zã lẽrẽlẽrẽ Ãdróŋá drị̂ iꞌdalépi rĩ ꞌi, iꞌda Ãdróŋá ãmgbã ꞌbã gbíyã, ãzíla ĩꞌdi ãko pírí kí tãmbalépi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ ꞌi. Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌdĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ ũnzí trũjó ꞌbo rĩ vúlé gá ri dó Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, acá dó ãmbógó ru ãndânĩ ndẽ mãlãyíkã kí rá cécé rụ́ Ãdróŋá ꞌbã ị̃drị̃lé ĩꞌdiní rĩ ꞌbã ndẽlé ãmbõgõ sĩ rá rĩ áni.

5 Ĩlũ mání, Ãdróŋá jọ ándrá mãlãyíkã íngõ ní ị́jọ́ ꞌdĩ rá la nĩ:

“Mi mâ Ngọ́pị ꞌi,

ãndrũ má acá mî Átẹ́pị rú?” ✡

Jõku jọ vâ,

“Ma adru ĩꞌdi ꞌbã Átẹ́pị,

ãzíla ĩꞌdi dó mụ adrulé mâ Ngọ́pị?” ✡

6 Ãdróŋá la mụ ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị Kãyú rĩ tị ãpẽlé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé ꞌbo, jọ,

“Lẽ mãlãyíkã pírí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌi.”

7 Wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé mãlãyíkã kí drị̃ gá rĩ jọ,

“Má idé mãlãyíkã kí ãlụ́kụ́kụ̃ áni,

ãzíla ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ kí ãcí ꞌbã idrakátị áni.” ✡

8 Wó Ngọ́pị̃ drị̃ gá jọ,

“Ãdróŋá, úmvúke mídrị̂ la mụ adrulé jã ꞌdâ,

ãzíla ị́jọ́ lịŋá kpị rĩ la adru gbéréke ũpĩ ãni míní sĩ Sụ́rụ́ mídrị̂ drị̃ cejó rĩ áni.

9 Ílẽ ị́jọ́ kpị rĩ áyụ ãzíla ígã ị́jọ́ ũnzí rĩ úmgbé,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá, Ãdróŋá mídrị̂ ũꞌbã mi ꞌbá míní adrujó ĩꞌba abe ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá,

ĩꞌdi ꞌbã ími drị̃ gá ãdu ãyĩkõ drị̂ ũsũjó rĩ sĩ.” *✡

10 Ãdróŋá jọ vâ,

“Íꞌdóŋá gâlé, Úpí la, íꞌbã ándrá ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ mi ꞌi,

ãzíla ꞌbụ̃ ĩꞌdi ãzị́ drị́mvụ́ mídrị́ gá rĩ ꞌbã idélé rĩ ꞌi.

11 Kí ị̃lị̃kị̃ rá, wó mi ace mi ꞌi,

kí de rá cécé bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ rĩ áni.

12 Mi mụ kí tralé cécé bõngó áni,

mi mụ kí ꞌbelé ásé gá cécé bõngó delépi rá rĩ ꞌbejó ásé gá rĩ áni.

Wó mi ace ími vúŋá sĩ,

ãzíla mi mụ uꞌálé jã ꞌdâ.” ✡

13 Ãdróŋá jọ mãlãyíkã íngõ ní,

“Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,

kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbã agá

ími pálé gá”? ✡

14 Mãlãyíkã pírí adru kí úríndí tị ãpẽlé amụ́lépi ãzị́ ngalépi ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã mụlé palé rĩ ꞌbanî ku yã?

2

Bị́lẹ́-ị̃ndụ́ liŋá sĩ ị́jọ́ arejó

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãꞌbã ãma ásị́ ũkpó ru ị́jọ́ arejó, ị́jọ́ mgbã ãmaní arelé ꞌbo rĩ drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌbã agba rú sĩ ãma ku. 2 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ándrá mãlãyíkã ꞌbã kí jọlé rĩ drĩ adru mgbã ũkpó ru, wó ị́jọ́ ꞌdĩ izajó ãzíla arejó la ku rĩ drĩ ándrá drị̃rịma mgbã la ịsụ́, 3 ãma icó apálé íngoní-íngoní ru ãdrĩ ị́jọ́ patáŋá ãmbógó ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbã ápãrákã rú? ꞌDĩ patáŋá Úpí ꞌbã ándrá ị́jọ́ la azịjó drị̃drị̃ nĩ rĩ ꞌi, ãzíla acá ãma rụ́ ꞌdõlé ꞌbá ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi Úpí tị gâ sĩ rĩ ꞌbã rụ̂ sĩ. 4 Ãdróŋá nze vâ ãmaní vú la ícétáŋá kî sĩ, ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kî sĩ, ãzíla tálí wẽwẽ rú ꞌdĩ kí abe ãzíla fẽtáŋá Úríndí Ãlá rĩ drị́ ĩꞌdi ꞌbã awalé ĩꞌdi ꞌbã lẽtáŋá sĩ rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ãma drị̃ ce ídri gá nĩ

5 Ãdróŋá ũꞌbã mãlãyíkã kí ụ̃nọ́kụ́ ãmaní ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá amụ́lépi ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ku. 6 Wó ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã ãzí gá ꞌbá ãzí nze ị́jọ́ vú,

“ꞌBá ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi míní ị́jọ́ ũrãjó drị̃ la gá,

ngọ́tị́ ꞌbádrị̂ ĩꞌdi íngoní ru míní tã la mbajó?

7 Íꞌbã Yẹ́sụ̃ vụ̃rụ́lẹ́ mãlãyíkã kí vúlé gá sáwã were sĩ,

ífẽ ĩꞌdiní dị̃zã Ũpĩ drị́ gá rĩ ꞌi ãzíla ị̃nzị̃táŋá drị́ gá rĩ,

8 ãzíla íꞌbã ãko pírí kí ĩꞌdi pálé gá.” ✡

Ãdróŋá ní ãko pírí kí ꞌbãjó ĩꞌdi pálé gá rĩ sĩ, ãko ãzí Ãdróŋá ꞌbã aꞌbelé ĩꞌdidrị́ ku la ꞌdáyụ. Wó úꞌdîꞌda ãndre kí ãko pírí kí ĩꞌdi pálé gá rĩ gá ku. 9 Wó Yẹ́sụ̃ ãma ndrelé rĩ Ãdróŋá ꞌbã ándrá ĩꞌdi vụ̃rụ́lẹ́ mãlãyíkã kí vúlé gá, úꞌdîꞌda úsu ĩꞌdi drị̃ gá dị̃zã Ũpĩ drị̂ ꞌi, ị̃nzị̃táŋâ trũ ãꞌdusĩku ịsụ́ ũcõgõ drã sĩ rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ụ̃ꞌbị̃ drã ꞌbã ãjị́ ꞌbá pírí ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

10 Ãko pírí kí Ãdróŋá ãni, ãzíla ũꞌbã ãko pírí kí ĩꞌdi ꞌbã ũkpó sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá idé ị́jọ́ ũniyambamba la ĩꞌdi ꞌbã Yẹ́sụ̃ ꞌbãjó ãlá ru ĩꞌdiní ũcõgõ ịsụ́jó rĩ sĩ rĩ sĩ, cécé Yẹ́sụ̃ ꞌbã anzị wẽwẽ rú Ãdróŋá drị̂ kí ajíjó dị̃zã ĩꞌdidrị̂ agá ãzíla kí pajó rĩ áni.

11 Yẹ́sụ̃ ꞌbá kí ꞌbãlépi ãlá ru rĩ ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé ãlá ru rĩ kí abe ãfũ kí ꞌbá ãlu rú, Átẹ́pị ĩꞌdi pírí ãlu. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, idé dó sĩ drị̃nzá sĩ ꞌbá kí umvejó ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pịka rú ku. 12 Jọ vâ Ãdróŋá ní,

“Ma mụ ími rụ́ ũlũlé mâ ádrị́pịka ꞌdĩ ꞌbanî,

ãzíla ma mụ úngó ími rụ́ ịcụ́jó rĩ kí ngolé ũꞌbí ru tralépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá.” ✡

13 Jọ vâ,

“Ma mụ áma ásị́ ꞌbãlé Ãdróŋá drị̃ gá.” ✡

Ãzíla jọ vâ,

“Ma ꞌdõ, anzị Ãdróŋá míní fẽlé mádrị́ rĩ kí abe.” ✡

14 Anzị ꞌbã kí adrujó ụrụꞌbá ãzá trũ ãzíla ãrí trũ rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ acá vâ ĩꞌbã ãzí ru, uja dó sĩ ꞌbá ũkpõ drã drị́ gá rĩ rụlépi rĩ ũkpó kóru ꞌdĩ Sĩtánĩ ꞌbá ị́jọ́ ũsõlépi rĩ ꞌi, 15 ãzíla ũtrũ ꞌbá pírí ụ̃rị̃ drã drị̂ ꞌbã umbélé ãtíꞌbó ru ídri ĩꞌbadrị̂ agá ꞌdĩ kî. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mgbã rĩ gá Yẹ́sụ̃ amụ́ mãlãyíkã kí ãzã kolé la ku wó drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ kî. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌbã dó ĩꞌdi adrujó cécé ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka kí áni ị̃nzị̃táŋá ru gẹ̃rị̃ pírí sĩ, ꞌbã acá dó sĩ átáló ãmbógó ãndânĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni ãzíla ãꞌị̃táŋá drị́ ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ngalépi, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbadrị̂ kí idélépi rĩ rú. 18 Ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ ꞌbã mgbã rĩ ꞌbã alịjó ũcõgõ agâ sĩ sáwã ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ rá rĩ sĩ, icó dó ꞌbá ụ̃ꞌbị̃lé rĩ kí ãzã kolé rá.

3

Yẹ́sụ̃ ndẽ ãmbõgõ sĩ Mụ́sã rá

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmã ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka ãlá Ãdróŋá ꞌbã umvelé sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ ꞌbụ̃ gá rĩ alelépi ꞌdĩ, ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ Yẹ́sụ̃ Ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ drị̃ gá ãzíla átáló ãmbógó ãndânĩ ãmaní iꞌdalé ãma tị sĩ rĩ ꞌi. 2 Ãꞌdusĩku, Yẹ́sụ̃ are ándrá Ãdróŋá ĩꞌdi tị ãpẽlépi rĩ tị rá, cécé Mụ́sã ꞌbã Ãdróŋá tị arejó sĩ ãzị́ ngajó jó Ãdróŋá drị̂ agá pírí rĩ áni. 3 Yẹ́sụ̃ ịsụ́ rụ́kụma ndẽ Mụ́sã rá, cécé ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã rụ́kụma ịsụ́lé ndẽ jó ꞌbã mgbã ĩꞌdiní sịlé nĩ rĩ rá rĩ áni. 4 Ãꞌdusĩku jó pírí kí ãko ꞌbá ꞌbã sịlé nĩ, wó ãko pírí kí Ãdróŋá ꞌbã kí nĩ. 5 Mụ́sã ándrá ãtíꞌbó Ãdróŋâ tị arelépi jó Ãdróŋá drị̂ agá pírí rĩ, ãzíla ri ị́jọ́ vú nzelé ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã mụlé jọlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí drị̃ gá. 6 Wó Kúrísĩtõ ĩꞌdi cécé Ngọ́tị́ ãꞌị̃táŋâ trũ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ꞌdị́pị rú rĩ, ãma dó bãsĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kî, ãdrĩ ásị́ ꞌbã ũkpó ru, ãma dó sĩ ãma ũnũ ãfó sĩ ãma ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi drị̃ gá rĩ sĩ.

ꞌBá bị́lẹ́-ị̃ndụ́ lijó ãꞌị̃táŋá ãkõ sĩ rĩ

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, cécé Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã jọlé ị́jọ́ sĩlé rĩ agá rĩ áni,

“Ãndrũ ĩdrĩ Ãdróŋá ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá,

8 ĩꞌbã ĩmi ásị́ ũkpó ru

cécé ĩminí idélé ụ́ꞌdụ́ ĩminí Ãdróŋá tị gajó úmgbé rĩ sĩ rĩ áni ku,

ụ́ꞌdụ́ sáwã ụ̃ꞌbị̃táŋá drị́ ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ꞌdã sĩ rĩ áni.

9 Ãngũ ándrá ĩmi áyị́pịka ꞌbã kí áma ụ̃ꞌbị̃jó,

ãzíla ndre kí ị́jọ́ mání idélé ílí kãlị́ sụ ꞌdĩ agá rĩ kí rá.

10 ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ áma ásị́ ꞌbã azájó ũmbã sĩ anzị ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ rĩ ꞌbá sáwã ꞌdã agá rĩ abe rĩ ꞌi,

ãzíla ájọ rá, ‘ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã kí ásị́ ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí drị̃ gá ku,

ãzíla gã kí áma tị arelé úmgbé.’

11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũmbã mádrị̂ sĩ ána ũyõ cí,

‘Icó kí filé ãngũ mádrị́ avị́jó rĩ agá ku.’ ” ✡

12 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi adru mịfị́ trũ ĩmi ãzí ãlu la ꞌbã adru ásị́ ũnzí, ãzíla ásị́ ãꞌị̃táŋâ kóru sĩ ru ujajó Ãdróŋá ídri rĩ aꞌbe jó rá la ku. 13 Wó ĩmi ũŋmĩ ĩmi ásị́ ụ́ꞌdụ́ pírí cécé ĩꞌdi adrulé ụ́ꞌdụ́ umvelé Ãndrũ rĩ ꞌbání, ꞌbá ãzí ꞌbã ásị́ ꞌbã mba rú ị́jọ́ ũnzí sĩ ku. 14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãdrĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ kpere ãsị̃ŋá gá, ásị́ ꞌbãjó ũkpó ru Ãdróŋá drị̃ gá ándrá ãmaní ãꞌị̃jó la drị̃drị̃ iꞌdóŋá gá rĩ áni ãma mụ pírí ãko Kúrísĩtõ drị̂ kí alelé. 15 Cécé tá ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni,

“Ãndrũ, ídrĩ Ãdróŋá ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá,

ĩꞌbã ĩmi ásị́ ũkpó ru,

cécé ándrá ĩmi áyị́pịka ꞌbã kí Ãdróŋá tị gajó úmgbé rĩ sĩ rĩ áni ku.” ✡

16 ꞌBá ándrá ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi rá ãzíla Ãdróŋá tị galépi úmgbé rĩ kí ándrá ãꞌdi kí yã? Adru kí ꞌbá pírí ándrá Mụ́sã ꞌbã iyálé angájó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâlé rĩ kí ku yã? 17 Ãdróŋá ti ándrá ũmbã ílí kãlị́ sụ̃ ãꞌdi abe yã? Adru ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi Ãdróŋá ꞌbã ụꞌdị́lé ĩꞌbã ãvũ kí sĩ uꞌdejó ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ kí ku yã? 18 Ãzíla Ãdróŋá na ũyõ ũkpó ru ãꞌdi be ĩꞌbaní sĩ fijó ãngũ ĩꞌdidrị́ avị́jó rĩ gá ku, adru kí ꞌbá ĩꞌdi tị gãlépi rĩ kî ku yã? 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãndre kí rá icó kí ándrá filé ku ãꞌị̃táŋá ãkõ ĩꞌbadrị̂ sĩ.

4

Ávị́ŋá Ãdróŋá ꞌbã azịlé azị-azị rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá azị ãmaní fijó ãngũ ĩꞌdidrị̂ avị́jó rĩ agá rĩ tu drĩ pá cí ꞌdã ꞌbaní, lẽ ãma adru kí mịfị́ trũ ꞌbá ãzí ꞌbã ĩcẽ sĩ fijó ãngũ ĩꞌdidrị̂ avị́jó rĩ agá ku. 2 Ãꞌdusĩku úlũ vâ ãmaní ị́jọ́ mgbã rĩ rá, cécé lũlé ĩꞌbaní rĩ áni, wó ị́jọ́ ándrá ĩꞌbaní arelé rĩ ꞌbã kí ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ kóru ãꞌdusĩku ꞌbá ị́jọ́ ꞌdã arelépi rĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ãꞌị̃táŋá sĩ ku. 3 Úꞌdîꞌda ãma ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ꞌdĩ ãma mụ filé ãngũ Ãdróŋá drị́ avị́jó ꞌdã agá ãma ꞌi cécé Ãdróŋá ꞌbã jọlé rĩ áni,

“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũmbã mádrị̂ sĩ ána ũyõ cí,

‘Icó kí filé ãngũ mádrị́ avị́jó rĩ agá ku.’ ” *

Ãzíla ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbụ̃ kí ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ukó ándrá nĩ. 4 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ sĩlé rĩ agá Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ drị̃ gá ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ, “Ãzíla ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ avị́ dó ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbụ̃ kí ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ be rĩ vúlé gá.” ✡ 5 Ãzíla jọ vâ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá ị̃dị́, “Icó kí filé ãngũ mádrị́ avị́jó rĩ agá ku.” †

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ị́jọ́ ꞌdĩ ace ꞌbã gá ꞌdã ꞌbã áni, ãngũ Ãdróŋá drị́ avị́jó rĩ ace drĩ ꞌbá ãzí ꞌbaní sĩ fijó rá, wó ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ arelépi drị̃drị̃ rá rĩ ĩcẽ kí fijó ala gâlé rá ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí Ãdróŋá tị arejó ku rĩ sĩ. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá pẽ ụ́ꞌdụ́ ãzí ị̃dị́, umve ĩꞌdi Ãndrũ, ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá alịlépi ꞌbo ꞌdã kí agâlé jọ ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ tị gâ sĩ, ĩꞌdi ꞌbã jọlé bụ́kụ̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ áni,

“Ãndrũ, ídrĩ Ãdróŋá ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá,

ĩꞌbã ĩmi ásị́ ũkpó ru ku.” ✡

8 Yósũwã drĩ ándrá ĩꞌbaní ávị́ŋá fẽ rá, Ãdróŋá icó ị́jọ́ ãzí jọlé vúlé vúlé ru ụ́ꞌdụ́ ãzí avị́jó rĩ drị̃ gá ị̃dị́ ku. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ avị́jó rĩ ace drĩ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbaní cí. 10 Ãꞌdusĩku ꞌbá filépi ãngũ ávị́ŋá drị́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌbo rĩ, ĩꞌdi vâ avị́ ãzị́ ĩꞌdidrị̂ kí agá cécé Ãdróŋá ꞌbã ándrá avị́lé ãzị́ ĩꞌdidrị̂ kí vúlé gá rĩ áni. 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Lẽ ãma ụ̃ꞌbị̃ kí ásị́ pírí sĩ fijó ãngũ ávị́ŋá drị́ ꞌdĩ agá, ãma ãzí ꞌbã ĩcẽ ãꞌị̃táŋá ãko sĩ mụjó ala gâlé rĩ sĩ, cécé ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãzí kí ándrá idélé drị̃-ũnzĩ ĩꞌbadrị̂ sĩ rĩ áni ku.

12 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ĩꞌdi ídri ãzíla ũkpó trũ sị́ la ci cécé ménéŋá sị́ trũ ị̃rị̃ rĩ drị̂ áni, ĩꞌdi ídri kí drĩdríŋĩ awa úríndí be álụ ãzíla úsã ĩfãkã agá rĩ trũ, ĩꞌdi ũrãtáŋá ꞌbá ásị́ agâlé rĩ kí nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ abe cé. 13 Ãko ãzí zị̃lé Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá la ꞌdáyụ. Ãko pírí kí iꞌdá ĩꞌdi mịfị́ gá tọndọlọ, ĩꞌdi ꞌbá ãma sĩ ị́jọ́ ãmadrị̂ kí vú nzejó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi átáló ãmbógó ãndânĩ ndẽlépi rá rĩ

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma adrujó átáló ãmbógó ãndânĩ ndẽlépi rá ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã fijó ꞌbụ̃ gá ꞌbo rĩ sĩ, lẽ ãrụ kí ãꞌị̃táŋá ãmã kí iꞌdalé rĩ mgbemgbe. 15 Átáló ãmbógó ãndânĩ ndẽlépi rá ãma ãni ꞌdĩ nị̃ ũkpó ãkõ ãmadrị̂ kí ị́jọ́ rá, ãꞌdusĩku alị ị́jọ́ ãma ụ̃ꞌbị̃jó ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí rá, wó idé ị́jọ́ ũnzí ku. 16 Lẽ ãma asé kí ãma úmvúke Ãdróŋá drị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ gá ásị́ ũkpó sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ ãzíla ãma dó sĩ ãma ãzã ko ụ́ꞌdụ́ ãma ĩꞌdi drị̃ tẽjó rĩ agá.

5

1 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ kí ála kí ãpẽ angájó ꞌbá kí agá ãzíla ála kí pẽ ꞌbá kí kẹ̃jị́ gá ị́jọ́ ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá Ãdróŋá be rĩ agá, kí pá tu ãwãꞌdĩfô kí fẽjó Ãdróŋá nî ãzíla ídétáŋá idéjó ị́jọ́ ũnzí ꞌbádrị̂ kí sĩ. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi ꞌbã vâ adrujó ũkpó kóru gẹ̃rị̃ wẽwẽ rú kí sĩ rĩ sĩ, icó adrulé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ꞌbá ị́jọ́ nị̃lépi ku ãzíla ꞌbá ãvĩlépi gẹ̃rị̃ sĩ rá ꞌdĩ ꞌbaní rá. 3 ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kí idéjó ãzíla ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ãzí rĩ ꞌbadrị̂ kí idéjó ídétáŋá sĩ rĩ ꞌi.

4 ꞌBá ãzí icó ị̃nzị̃táŋá ꞌdụlé ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ gá ku, lẽ Ãdróŋá ꞌbã umve ĩꞌdi nĩ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá Ãrọ́nị̃ umvejó rĩ áni. 5 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ ꞌdụ ándrá dị̃zã ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ sĩ acájó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rú cénĩ-cénĩ ku. Wó Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní,

“Mi mâ Ngọ́pị ꞌi,

ãndrũ má acá mî Átẹ́pị rú.” ✡

6 Ãdróŋá jọ vâ ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã ãzí gá rá,

“Mi átáló jã ꞌdâ rĩ ꞌi,

cécé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ áni.” ✡

7 Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó ụ̃nọ́kụ́ gá ídri rĩ sĩ ri Ãdróŋá zịlé mãmálá ꞌbãjó áwáŋâ trũ, mị́ndrẹ trũ ꞌbá ãlu icólépi ĩꞌdi palépi drã agá rá rĩ drị́, ru ándrá Ãdróŋá ásị́ pírí sĩ ãzíla Ãdróŋá are ĩꞌdi rá. 8 Yẹ́sụ̃ ꞌbã táni ándrá adrujó Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi tí, cãndí ĩꞌdidrị̂ agâ sĩ ụ̃nị̃ Ãdróŋá tị arejó rá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã drị̃cịjó rĩ kí agá. 9 Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbãlé múké ꞌbo, Yẹ́sụ̃ acá dó ꞌbá ídri fẽlépi ꞌbá kí sĩ ru pa jã ꞌdâ rĩ rú drĩ kí pírí ĩꞌdi ti are, 10 ãzíla Ãdróŋá ꞌbã dó Yẹ́sụ̃ acájó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rú cécé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ áni.

ꞌBá bị́lẹ́-ị̃ndụ́ lijó ꞌbã aꞌbe kí rú sĩ ãꞌị̃táŋá ku

11 Ma ị́jọ́ trũ wẽwẽ rú jọlé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ drị̃ gá, wó ífí la icéjó ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũkpó la, ãꞌdusĩku ĩmi ị́jọ́ nị̃ŋá ꞌbã adrujó jã íni rĩ sĩ. 12 Ị́jọ́ mgbã sĩ sáwã ꞌdĩ sĩ lẽ ĩmi adru ꞌbá ꞌbá kí imbálépi rĩ rú wó ĩlẽ drĩ vâ ꞌbá ãzí ꞌbã imbá ĩmi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ ị̃dị́ yã? Ĩmi cécé anzị níríŋá kí áni, ĩlẽ lẹ́sụ́ ãzíla ĩminí íná ũkpó rĩ najó rĩ kẹ̃jị́ gá ĩlẽ lẹ́sụ́ mvụlé áyụ. 13 ꞌBá uꞌálépi lẹ́sụ́ sĩ rĩ ĩꞌdi drĩ ngọ́tị́ŋá, ịsụ́ drĩ ímbátáŋá acájó ꞌbá kpị rĩ rú rĩ drị̂ ku. 14 Wó íná ũkpó rĩ ĩꞌdi ꞌbá mbalépi rá rĩ ꞌbã ãni, ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ múké rĩ kí nị̃lépi awa sĩ ị́jọ́ ũnzí rĩ be rá rĩ kî.

6

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãma ãsị̃ kí ímbátáŋá ãmaní ịsụ́lé drị̃drị̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá rĩ kî sĩ ku, ãzíla lẽ ãmụ kí ímbátáŋá fẽlépi la ãma sĩ zo mbajó ũkpó ru úríndí agá ꞌdĩ kî trũ drị̃ gá. Lẽ ãma adru kí ꞌbá lẽlépi la ꞌbá ãzí ꞌbã imbá ãma, ị́jọ́ ásị́ ujajó ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó ãzíla ãꞌị̃táŋá ꞌbãjó Ãdróŋá agá rĩ kí sĩ nĩ ku, 2 ímbátáŋá bãbụ̃tị́zị̃ drị̃ gá, drị́ tị̃ŋá ꞌbá drị̃ gá, angáŋá ídri drã agá rĩ ãzíla ị́jọ́ lịŋá ukólépi ku drị̃lẹ́ gâlé rĩ ku. 3 Ãzíla ãmụ kí drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ ãma mụlé idélé rĩ, Ãdróŋá drĩ ãꞌị̃ la rá.

4 Ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũkpó la ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ nị̃lépi rá, ãzíla fẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã ãjị́ ụ̃ꞌbị̃lépi rá vâ Úríndí Ãlá rĩ alelépi ãꞌị́lépi la rá, 5 ãzíla ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãjị́ múké rĩ ụ̃ꞌbị̃lépi ráká, ãzíla ũkpõ ị́jọ́ ílí amụ́lépi rĩ ꞌbadrị̂ abe. 6 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ drĩ aꞌdé rá, ĩꞌdi ũkpó-ũkpó kí ajíjó vúlé ásị́ ujajó ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌbã ãvĩjó rĩ sĩ kí Ãdróŋá Ngọ́pị fẽ ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ị̃dị́-ị̃dị́ ãzíla ĩꞌbã kí drị̃nzá fẽjó ĩꞌdiní ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ.

7 Ụ̃nọ́kụ́ uzogó ꞌbã ꞌdịjó drị̃ la gá rĩ mvụlépi ãkónã sĩ ka múké rĩ áni, ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ru ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ nî ãꞌdusĩku ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ịsụ́. 8 Wó ụ̃nọ́kụ́ drĩ dụ ụ̃cị́kị́ ru ãzíla ãváŋá ru, ụ̃rọ̃drị́ la ꞌdáyụ. Ĩꞌdi fi ũcõgõ agá ị́jọ́ ĩꞌdi wãjó rá rĩ sĩ. Ãsị̃ŋá gá ála mụ ĩꞌdi ivélé ãcí sĩ.

9 Wó mâ wọ̃rị́kâ mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ãdrĩ táni ị́jọ́ jọ ꞌdĩ ꞌbã áni, ãꞌbã ásị́ ĩmi drị̃ gá. Ãma ásị́ ũkpó ru ãmã nị̃jó la rá patáŋá ꞌbã adrujó ĩmi ãni rĩ sĩ. 10 Ãdróŋá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi pịrị ku la ku icó sĩ ãzí mídrị̂ ãvĩlé ku, ãzíla lẽtáŋá míní iꞌdalé ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ agâ sĩ ꞌbá ãlá rĩ kí ãzã kojó, kpere míní idélé úꞌdîꞌda rĩ áni mụjó drị̃ gâlé ru. 11 Álẽ ĩmi iꞌda ũndũwã ꞌbá lẽjó ꞌdĩ kpere ãsị̃ŋá gá ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩminí sĩ ásị́ ꞌbãjó rĩ dó sĩ ru iꞌda ãndá-ãndá ru. 12 Álẽ ĩmi adru ũvú ku, wó lẽ ĩmi ũbĩ ꞌbá ándrá ãꞌị̃táŋá agá ãzíla ásị́ tẽŋâ trũ ꞌdĩ kí vú ịsụ́ kí ãko ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ rá.

Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé rĩ ĩꞌdi ãndá

13 Ãdróŋá la mụ azịŋá azịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní ꞌbo, na ũyõ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí idéjó rá. ꞌBá ãzí ꞌbã adrujó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ĩꞌdiní ãndânĩ yụ rĩ sĩ, na dó sĩ ũyõ ĩꞌdidrị̂ kí ĩꞌdi ꞌbã rụ́ sĩ. 14 Ãdróŋá jọ, “Ána ũyõ ma míní sụ̃sụ́ wi ma míní drị̃lẹ́ kí fẽ wẽwẽ rú cécé lẽlẽgó ụrụ gá rĩ kî áni jõku cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni.” ✡ 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ịbụrahị́mụ̃ tẽ dó ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ãzíla ịsụ́ dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ rá.

16 ꞌBá kí ũyõ na ꞌbá ĩꞌbaní ãndânĩ rĩ kí rụ́ sĩ, ãzíla ũyõ la ị́jọ́ jọlé rĩ fẽ pá tulé ũkpó ru ãzíla ĩꞌdi ãgátã pírí kí fẽ ukólé rá. 17 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá lẽ ándrá ũkpõ ĩꞌdi ãni ru ujalépi ku rĩ ꞌbã ãzị́ ꞌbãlé tọndọlọ rú ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ azịjó rĩ ꞌbanî, icé ị́jọ́ la ũyõ sĩ. 18 Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ị́jọ́ ị̃rị̃ ꞌdĩ icó kí ru ujalé ku ãzíla Ãdróŋá icó ĩnzõ alị́lé kí agá ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma gápi apálépi ĩꞌdi rụ́ ásị́ ꞌbãŋá fẽlé ãmaní ꞌdĩ ꞌdụlépi ãma ãni rú ꞌdĩ kî dó sĩ ásị́ ũŋmĩŋá ịsụ́. 19 Ásị́ ꞌbãŋá ꞌdĩ dó ãmaní cécé kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ áni ãzíla ĩꞌdi ãma úríndí rụ ũkpó sĩ pá tujó ụ̃rị̃ kóru. Yẹ́sụ̃ ꞌbá ãmaní sĩ ásị́ ꞌbãjó rĩ mụ ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ gá cécé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã mụjó bõngó jó ꞌa alịjó rĩ ꞌbã ũngúkú gá agâlé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, 20 Yẹ́sụ̃ fi drị̃lẹ́ gâlé ãma ị́jọ́ sĩ. Acá dó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rú jã ꞌdâ cécé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ áni.

7

Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ átáló ru rĩ

1 Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ꞌdĩ ándrá úpí Sãlẹ́mụ̃ drị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla átáló Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ ndẽlépi ãmbõgõ sĩ nĩ rĩ drị́ gá rĩ ꞌi. Ịbụrahị́mụ̃ ụfụ kí drị̃ ĩꞌdi be ĩꞌdiní ãgõ agá ũpi kí ndẽjó rĩ gâlé, ãzíla wi dó Ịbụrahị́mụ̃ ní sụ̃sụ́, ✡ 2 ãzíla Ịbụrahị́mụ̃ fẽ ĩꞌdiní ãko pírí ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ãzí ãlu mụdrị́ drị̂ kî. Drị̃drị̃ rĩ sĩ rụ́ Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ꞌdĩ ꞌbã ífí, “Úpí ị́jọ́ kpị drị́ gá rĩ ꞌi,” ãzíla úpí Sãlẹ́mụ̃ drị́ gá rĩ ꞌbã ífí, “Úpí ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ gá rĩ ꞌi.” 3 Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ĩꞌdi átẹ́pị kóru jõku andre kóru ãwí kóru, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi tịjó ãzíla drãjó rĩ kóru, ãzíla ídri la ꞌbã ãsị̃ŋá ꞌdáyụ cécé Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌbã acelé átáló rú jã ꞌdâ rĩ áni.

4 Ĩmi ũrã drĩ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã ãmbõgõ íngõpí yã? Táni Ịbụrahị́mụ̃ ãmã áyị́pị rú ãko ãlu mụdrị́ drị́ ĩꞌdi ꞌbã apálé ãꞌdị́ gâlé rĩ fẽjó ĩꞌdiní rĩ. 5 Úꞌdîꞌda ãzị́táŋá lẽ drị̃lẹ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ acálépi átáló rú ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbá ãko ãlu mụdrị́ drị́ rĩ trajó ĩꞌbadrị́ ꞌdĩ ĩꞌbã ádrị́pịka ꞌbadrị́ drĩ kí táni adru drị̃lẹ́ ãfũlépi Ịbụrahị́mụ̃ rú rĩ kî. 6 Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ꞌbã táni adrujó Lẹ́vị̃ ꞌbã ílá ku tí, Ịbụrahị́mụ̃ fẽ ĩꞌdiní ãko ãlu mụdrị́ drị̂ rá, ãzíla Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ wi sụ̃sụ́ Ịbụrahị́mụ̃ Ãdróŋá ꞌbã azịjó ĩꞌdiní rĩ nî. 7 Ãzíla ãbãŋâ kóru ꞌbá ĩmbíráŋá rĩ la ꞌbá ãmbógó rĩ ní sụ̃sụ́ wi nĩ. 8 Ãtalo ãko ãlu mụdrị́ drị́ gá rĩ tralépi ꞌdĩ kí ꞌbá drãlépi drã-drã ꞌdĩ kî, wó Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ĩꞌdi ĩꞌbaní ãmbógó ru ãndânĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ngá ídri. 9 Ãma icó vâ jọlé la ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ ãko ãlu mụdrị́ drị̂ tralépi ꞌdĩ kí fẽ kí ãko ãlu mụdrị́ drị̂ ĩꞌbã áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ãko ãlu mụdrị́ drị̂ fẽjó Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ní rĩ sĩ, 10 ãꞌdusĩku Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ la mụ drị̃ ụfụlé Ịbụrahị́mụ̃ be ꞌbo, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Lẹ́vị̃ ãfũ drĩ ũri Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ agá ku.

Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi cécé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ áni

11 Ãdróŋá drĩ ándrá ꞌbá lã ꞌbá kpị rú ãzị́ ãtalo angálépi ínátị Lẹ́vị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ sĩ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽjó átáló ndú la ꞌbãjó Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ áni adru angájó ínátị Ãrọ́nị̃ drị̂ agá ku rĩ ãꞌdu ị́jọ́? * 12 Ujatáŋá drĩ adru ãzị́ ãtalo ꞌbadrị̂ kí agá cí, lẽ vâ ujatáŋá ꞌbã adru ãzị́táŋá ãtalo ꞌbadrị̂ kí agá cí. 13 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó drị̃ la gá rĩ ĩꞌdi ꞌbá sụ́rụ́ ndú gá la, ãzíla ꞌbá ãzí ãlu sụ́rụ́ ꞌdã agá ãzị́ ngalépi ãlĩtárĩ gá átáló ru la ꞌdáyụ. 14 Ãꞌdusĩku iꞌda tọndọlọ Úpí ãmadrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ angá Yụ́dã agá, ãzíla ị́jọ́ sụ́rụ́ ꞌdã drị́ gá rĩ sĩ Mụ́sã jọ ị́jọ́ ãtalo kí ãfũ sụ́rụ́ ꞌdã agá la drị̃ gá ku. 15 Ị́jọ́ ãma jọlé rĩ ĩꞌdi tọndọlọ rú, átáló cécé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ áni la ãzí drĩ ru iꞌda rá rĩ gá. 16 ꞌBá acá átáló rú ãzị́táŋá lãꞌbĩ ĩꞌdi ꞌbã áꞌbị́ drị̂ sĩ ku, wó rá la gẹ̃rị̃ ũkpõ ídri icólépi andilépi ku rĩ drị́ gá rĩ sĩ. 17 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ únze vú la íni,

“Mi átáló jã ꞌdâ rĩ ꞌi,

cécé Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ áni.” ✡

18 Ãzị́táŋá ándrá ídu ꞌdĩ kí âꞌbe dó kí bụ́lụ́ gá, ãꞌdusĩku acá kí ũkpó kóru, 19 ãꞌdusĩku ãzị́táŋá ꞌbã ãko ãzí ãlá ru ku, ãzíla ásị́ ꞌbãŋá mgbã rĩ iꞌda ru ꞌbo, ãmaní sĩ ãma aséjó Ãdróŋá rụ́ ãni rú.

20 Ãdróŋá na ándrá ũyõ ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí acájó ãtalo rú rĩ sĩ ku, 21 wó Yẹ́sụ̃ acá átáló ũyõ Ãdróŋá ꞌbã nalé rĩ sĩ, ĩꞌdi ꞌbã jọjó la ĩꞌdiní,

“Úpí na ũyõ ꞌbo, ãzíla icó ru úŋmĩ ujalé ku.

‘Mi átáló jã ꞌdâ rĩ ꞌi.’ ” ✡

22 Ãꞌdusĩku ũyõ naŋá ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ acá dó ꞌbá tị icíma ãlá ndẽlépi rá rĩ ꞌbã sĩ pá tujó rĩ.

23 Ãtalo ꞌdã ꞌbã áni rĩ kí ándrá wẽwẽ rú, ãꞌdusĩku drã uga ĩꞌbaní ãzị́ trũ mụjó drị̃ gá rĩ úmgbé, 24 wó Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó ídri jã ꞌdâ rĩ sĩ, ĩꞌdi dó átáló jã ꞌdâ rĩ ꞌi. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, icó dó ꞌbá pírí amụ́lépi Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé ĩꞌdi rụ̂ sĩ ꞌdĩ kí palé rá, ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ la ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mãmálá ꞌbã ĩꞌba sĩ.

26 Átáló ãmbógó ãndânĩ ꞌdĩ icó ị́jọ́ ãmadrị̂ kí sĩ rá la nĩ, ĩꞌdi ꞌbá ãzí ãlu ãlá, ị́jọ́ ũnzî kóru, ꞌbá mgbã, pẽlé ndú ꞌbá ũnzí kí agá rĩ, úfẽ ĩꞌdiní ãngũ ãrútáŋá ãni ãndânĩ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã. 27 Yẹ́sụ̃ adru ꞌbã ngá cécé átáló ãmbógó ãndânĩ ídétáŋá idélépi ụ́ꞌdụ́ pírí ꞌdĩ kí áni ku. Kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé íni la ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ ãzíla ꞌbá ãzí ꞌbadrị̂ kí sĩ, wó idé ị́jọ́ ꞌdĩ pâlé ãlu ĩꞌdiní ru fẽjó ídétáŋá ru mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdãá rĩ sĩ. 28 ꞌBá ándrá pẽlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rú ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ sĩ ꞌdĩ kí ándrá ũkpó kóru, wó ũyõ Ãdróŋá ꞌbã nalé ãzị́táŋá vúlé gá rĩ sĩ pẽ Ngọ́pị̃ adrujó ꞌbá kpị rĩ rú jã ꞌdâ.

8

Átáló ãmbógó ãndânĩ tị icíma úꞌdí rĩ drị̂

1 Ị́jọ́ ífí ãmaní ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ ꞌdĩ: ãmã átáló ãmbógó ãndânĩ la cí rilépi úmvúke Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị drị̂ ꞌbã wókõ drị́ ãndá gá ꞌbụ̃ gâlé rĩ gá, 2 ãzíla ãzị́ ngalépi ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó mgbã Úpí ꞌbã sịlé nĩ adru ꞌbá ꞌbã sịlé nĩ ku rĩ ꞌi.

3 Átáló ãmbógó ãndânĩ ꞌdĩ kí pírí ála kí pẽ ãko ãwãꞌdĩfô rú rĩ kí fẽlé ãzíla ãko ídétáŋá ru ꞌdĩ kí abe, ãzíla átáló ꞌdĩ ꞌbã adru vâ ãko ĩꞌdi ꞌbã fẽlé rĩ trũ cí. 4 Drĩ tá uꞌá agá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ la, icó tá adrulé átáló la rú ku, ãꞌdusĩku ꞌbá átáló ru ãko ãwãꞌdĩfô rú ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni la kí cí. 5 Ãtalo ꞌdĩ kí ãzị́ nga agá ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ agá ícétáŋá ru ãzíla iꞌdá ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kî. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ Mụ́sã bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó ꞌbã sị jõ hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi. Ĩꞌdiní lẽ agá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sị agá, Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Mí idé jõ ãko ꞌdĩ kí pírí gbíyã iꞌdalé míní ꞌbé drị̃ gâlé rĩ kí vú sĩ.” ✡ 6 Wó ãzị́ fẽlé Kúrísĩtõ ní rĩ ndẽ ãmbõgõ sĩ ãtalo ꞌdã ꞌbadrị̂ kí rá cécé tị icíma úꞌdí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá kí tị icíjó Ãdróŋá be rĩ la ĩꞌbadrị̂ kí ndẽjó rá rĩ áni, ãzíla tu pá ị́jọ́ azịlé múké rĩ kí sĩ.

7 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí drĩ ájẹ́ adru agá tị icíma drị̃drị̃ rĩ agá yụ, tị icíma ị̃rị̃ rĩ icó ájẹ́ ãngũ ịsụ́lé ku. 8 Wó Ãdróŋá ịsụ́ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌba rụ́ ãzíla jọ,

“Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ rá,

ma mụ tị icíma úꞌdí la icílé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ abe,

ãzíla ꞌbá Yụ́dã drị̂ abe.

9 Tị icíma úꞌdí ꞌdĩ icó adrulé ándrá mâ icílé ĩmĩ áyị́pịka abe

mâ kí rụjó drị́ gâ sĩ kí drị̃ acéjó ãfũjó ãmvé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé rĩ áni ku,

ãꞌdusĩku ꞌbã kí ándrá ásị́ tị icíma mádrị̂ ĩꞌba abe rĩ drị̃ gá ku,

ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má aꞌbe dó kí rá,

Úpí jọ rá.

10 ꞌDĩ tị icíma mâ mụlé icílé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe

ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ gá rĩ agá rĩ, Úpí jọ rá.

Ma ãzị́táŋá mádrị̂ kí ꞌbã kí ũrãtáŋá gá,

ãzíla kí sĩ kí ásị́ gá.

Ma adru Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌi,

ãzíla kí adru ꞌbá mádrị̂ kî.

11 ꞌBá ãzí icó dó ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ imbálé

jõku ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị ꞌi, sĩ jọjó la ĩꞌdiní, lẽ ínị̃ Ãdróŋá ꞌi íni la ku;

ãꞌdusĩku kí pírí áma nị̃ cé,

iꞌdójó ꞌbá nírí kí sĩ cajó ꞌbá ãmbogo rĩ ꞌbã rụ́.

12 Ãꞌdusĩku mâ mụjó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kî trũjó rá rĩ sĩ,

ãzíla má icó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ị́jọ́ agálé ị̃dị́ ku.” ✡

13 Ĩꞌdiní tị icíma ꞌdĩ umvelé úꞌdí rĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã dó tị icíma drị̃drị̃ rĩ ụ̃kụ rú ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãko delépi ꞌbo ãzíla acálépi ụ̃kụ rú ꞌbo rĩ ĩꞌdi mụ ãvĩlé mbẽlẽ rú rá.

9

Ãdróŋá ị̃nzị̃jó hémã ĩꞌdidrị́ ãlá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ agá rĩ

1 Úꞌdîꞌda tị icíma drị̃drị̃ rĩ agá ãzị́táŋá sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó la kí ándrá cí ãzíla ãngũ ãlá ãndânĩ Ãdróŋá drị̂ vâ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdộ cí. 2 Úsị dó sĩ hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ rá. Hémã ꞌbã ꞌa alịlé drị̃drị̃ rĩ ála umve la Ãngũ Ãlá, ala gá ãngũ sĩ tárã ꞌbãjó rĩ, méjã ãzíla mũkátĩ ꞌbãlé ndú Ãdróŋá ní rĩ kî. 3 Bõngó jó ꞌa alịjó rĩ ꞌbã ũngúkú gâlé ru jó ꞌa ãzí umvelé Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ ꞌi. 4 Ala gâlé, ãlĩtárĩ * gólũdĩ rú sĩ ãko ngụ̃lépi ãjị̂ trũ vĩrĩ rĩ † kí ivéjó rĩ ꞌi, sãndụ́kụ̃ ụrụꞌbá aselé gólũdĩ sĩ umvelé sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ rĩ ꞌi, jágĩ idélé gólũdĩ sĩ mãnã ꞌbãjó ala gá rĩ, túré Ãrọ́nị̃ drị́ iꞌdálépi ĩꞌdi ꞌbã rĩ bị́ trũ rĩ ꞌi, ãzíla írã ꞌbara ị̃rị̃ sĩ Ãzị́táŋá Mụdrị́ rĩ kí sĩjó drị̃ la gá rĩ kî. 5 Sãndụ́kụ̃ ꞌbã drị̃ gá Kẹ̃rụ́bị̃ dị̃zã drị́ gá rĩ índríkã fẽjó ãngũ ãlá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ị́jọ́ ũnzí trũjó rĩ akujó rĩ. Wó ãma icó ị́jọ́ icélé ãko ꞌdĩ kí drị̃ gá úꞌdîꞌda tị gá la ku.

6 Ála mụ ãko pírí kí ụ̃tị̃lé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, ãtalo ꞌdĩ kí fi hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ la ãmvélé-ãmvélé rĩ gá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãzị́ ĩꞌbadrị́ átáló drị̂ ngajó. 7 Wó lú átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ la fi ãngũ agâlé ru ꞌdã gá nĩ áꞌdụ̂sĩ pâlé ãlu ílí ãlu agá, ãzíla fi ãrí kóru ku, ãri ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ídétáŋá ru ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kí sĩ, ãzíla ị́jọ́ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbã kí idélé ị́jọ́ nị̃ŋá ãkõ sĩ rĩ kí sĩ. 8 Úríndí Ãlá rĩ la ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ iꞌda agá ꞌdĩ ꞌbã áni la gẹ̃rị̃ mụjó Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gâlé rĩ ꞌbã ándrá drĩ iꞌdájó ku hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó drị̃drị̃ rĩ ꞌbã drĩ adrujó cí rĩ sĩ. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ ícétáŋá ru úꞌdîꞌda icéjó la ídétáŋá ãzíla fẽtáŋá abe icó kí ándrá ị́jọ́ ũnzí ꞌbá Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi rĩ ꞌbadrị̂ kí ịnị́lé ku. 10 ꞌDĩ kí ị́jọ́ ãkónã ãni ãzíla ãko mvụlé mvụ̃-mvụ̃ ãzị́táŋá lãꞌbĩ ãni sĩ ụrụꞌbá ãmvé rĩ ũjĩjó ꞌbání azịlé ꞌdĩ sĩ sáwã ị́jọ́ úꞌdí rĩ drị̂ acá drĩ ku rĩ.

Ãrí Kúrísĩtõ drị̂

11 Kúrísĩtõ ꞌbã amụ́jó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rú ãko múké bábá ꞌdâ ꞌdĩ kí sĩ ꞌbo rĩ sĩ, fi hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ãmbógó ndẽlépi rá ãzíla mgbã ãndânĩ adru ꞌbá ꞌbã kí sịlé drị́ sĩ nĩ ku, sĩ jọjó la, adru ãko Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ ꞌbã ãzí ku rĩ agá sĩ rĩ ꞌi. 12 Yẹ́sụ̃ fi ala gâlé adru ị̃ndrị́ ãrí sĩ ku, ãzíla kãjóŋá ãrí sĩ ku, wó fi Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gâlé pâlé ãlu ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ꞌbã ãrí sĩ, sĩ ãma unzejó jã ꞌdâ. 13 Ándrá ídu rĩ sĩ, ị̃ndrị́ ãrí jõku mánị̃gọ́ ãrí ãzíla úfóró kãjóŋá ãni ayilé ꞌbá ãlá ru ku ị́jọ́ lãꞌbĩ drị̂ sĩ rĩ kí drị̃ gá rĩ, idé ĩꞌbã ị́jọ́ ũnzí ku rá la ĩꞌdi kí ꞌbã ãlá ru ụrụꞌbá ãmvé rĩ gá. 14 Kúrísĩtõ ị́jọ́ ũnzî kóru ru rĩ fẽ ru Ãdróŋá ní ídétáŋá ru ũkpó Úríndí Ãlá ukólépi ku rĩ drị̂ sĩ, ãrí ĩꞌdidrị́ gá rĩ ĩꞌdi ũkpó trũ ãmã ũrãtáŋá ị́jọ́ ũnzí trũ drã fẽlépi ꞌdĩ kí ꞌbãjó ãlá ru, ãma dó sĩ ãzị́ nga Ãdróŋá ídri rĩ nî!

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ dó ꞌbá ãma icílépi Ãdróŋá be tị icíma úꞌdí rĩ sĩ rĩ ꞌi, ꞌbá umvelé úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbã ịsụ́ kí dó sĩ azịŋá ídri jã ꞌdâ rĩ drị̂ benĩ. Kúrísĩtõ fẽ ru ídri ꞌbá ũꞌbí kí unzejó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé sáwã tị icíma drị̃drị̃ rĩ drị́ gá rĩ sĩ.

16 Drĩ adru ị́jọ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã azịlé ịsụ́ drã drĩ ku rú rĩ sĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ ũkpó lẽjó nị̃jó la ꞌbá ꞌdĩ drã rá yã rĩ ꞌi, 17 ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ la adru ũkpó ru la lú ꞌbá la drĩ dó drã ꞌbo rĩ gá, azịŋá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ icó ãzị́ ngalé ku ꞌbá la azịlépi la rĩ ꞌbã drĩ adru agá ídri ꞌdĩ gá ꞌdĩ. 18 ꞌDĩ dó bãsĩ vâ ị́jọ́ ífí tị icíma drị̃drị̃ rĩ ꞌbãjó ãzị́ ngajó ãrí kóru ku rĩ ꞌi. 19 Mụ́sã la mụ ị́jọ́ ãzị́táŋá drị̂ kí ũlũlé ꞌbá ꞌbaní ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni ꞌbo, ꞌdụ dó ãrí kãjóŋá drị̂ ị̃yị́ be, bõngó ika la trũ ãzíla ũdúgó bị́ trũ ũyã dó kí bụ́kụ̃ tralé rĩ drị̃ gá ãzíla ꞌbá pírí kí drị̃ gá. 20 Mụ́sã jọ, “ꞌDĩ ãrí tị icíma drị́ gá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩminí ĩmba tã la rĩ ꞌi.” ✡ 21 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá sĩ, Mụ́sã ũyã ãrí ꞌdĩ hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ãzíla ãko pírí ayúlé ụ̃mụ̃ ꞌdã agá rĩ kí drị̃ gá. 22 Ị́jọ́ mgbã ãzị́táŋá ꞌbã jọlé rĩ sĩ, lẽ úꞌbã ãko pírí kí ãlá ru ãrí sĩ, ãzíla ãrí asuŋâ kóru trũtáŋá ị́jọ́ ũnzí ãni la ꞌdáyụ.

Kúrísĩtõ ꞌbã ídétáŋá la ị́jọ́ ũnzí wụ̃ rá

23 Ãko ꞌbụ̃ gá rĩ kí ꞌbã íꞌdá vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé ꞌdĩ kí, úꞌbã ándrá kí ãlá ru ídétáŋá ãnãkpá ãrí sĩ rĩ sĩ, wó ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí lẽ idé kí ídétáŋá ãrí ãnãkpá drị̂ ndẽlépi álị́ rá rĩ sĩ. 24 Ãꞌdusĩku Kúrísĩtõ fi ándrá ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị́ ꞌbá ꞌbã sịlé drị́ sĩ íꞌdá ru mgbã rĩ agá ku, úꞌdîꞌda fi ꞌbụ̃ ꞌbã mgbã rĩ gá mụlé ru iꞌdalé Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá ãma ị́jọ́ sĩ. 25 Jõku fi ꞌbụ̃ gâ sĩ ru fẽjó ídétáŋá ru ị̃dị́-ị̃dị́ la ku, cécé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã fijó Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá ílí vú sĩ ãrí trũ adru ãrí ĩꞌdidrị̂ sĩ ku rĩ áni. 26 Drĩ ájẹ́ adru ꞌdĩ ꞌbã áni, Kúrísĩtõ tá drị̃ cị pâlé wẽwẽ rú ándrá iꞌdójó ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ sĩ. Wó úꞌdîꞌda iꞌda ru pâlé ãlu kpere ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ãsị̃ agá, ĩꞌdi ꞌbã mgbã fẽ ru ídétáŋá ru sĩ ị́jọ́ ũnzí wụ̃jó. 27 Cécé ꞌbání drãjó pâlé ãlu sĩ fijó ị́jọ́ lịŋá gá rĩ áni, 28 gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ fẽ ru ídétáŋá ru pâlé ãlu sĩ ꞌbá wẽwẽ rú ꞌbã ị́jọ́ ũnzí kí wụ̃jó, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã íꞌdáŋá pâlé ị̃rị̃ rĩ amụ́jó patáŋá fẽjó ꞌbá ĩꞌdi drị̃ tẽlépi ꞌdĩ ꞌbanî adrujó ị́jọ́ ũnzí ꞌbã ị́jọ́ sĩ ku.

10

Kúrísĩtõ idé ídétáŋá pálé ãlu

1 Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ĩꞌdi lú índréléndri ãko mgbã amụ́lépi rĩ drị̂ ꞌi, adru ãko ꞌbã mgbã rĩ drị́ gá rĩ ꞌi ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ídétáŋá idélé ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ sĩ ị̃dị́ ílí vú sĩ ílí vú sĩ ukóŋâ kóru ꞌdĩ sĩ ícó dó ꞌbá ru asélépi ãni rú Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ kí ꞌbãlé kpịmgbịlị́kị ku. 2 Ídétáŋá ꞌdã drĩ ándrá icó agá rá, icó kí tá ãsị̃lé idéŋá sĩ ku yã? Ãꞌdusĩku ꞌbá ándrá Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi ꞌdã kí ála ándrá kí ꞌbã ãlá ru pâlé ãlu ãzíla icó kí tá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ũrãlé ị̃dị́ ku. 3 Wó ídétáŋá ꞌdã kí ándrá ílí vú sĩ íni la sĩ ꞌbá kí igájó ị́jọ́ ũnzí sĩ, 4 ãꞌdusĩku ãrí mánị̃gọ́ ãni ãzíla ị̃ndrị́ ãrí icó ị́jọ́ ũnzí ꞌbádrị̂ kí ũjĩlé ku.

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ ꞌbã amụ́jó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé rĩ sĩ jọ Ãdróŋá ní:

“Ídétáŋá kí ãwãꞌdĩfô abe ílẽ kí ku,

wó ụrụꞌbá míní idélé mání ídétáŋá ru rĩ ꞌi,

6 ãꞌdusĩku mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ sĩ

ãzíla ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ kí sĩ ku.

7 Ájọ dó sĩ, ‘Ma dó ꞌdõ, úsĩ ị́jọ́ áma drị̃ gá bụ́kụ̃ tralé trã rĩ agá.

Má amụ́ ị́jọ́ míní azịlé rĩ idélé, Úpí Ãdróŋá.’ ” ✡

8 Drị̃drị̃ rĩ sĩ Kúrísĩtõ jọ, “Ídétáŋá kí ãwãꞌdĩfô be, ídétáŋá ivélé ivê ãzíla ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó ꞌdĩ kí ílẽ kí ku, mí uꞌá ãyĩkõ sĩ kí sĩ ku,” (ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ táni ándrá lẽjó ꞌbá ꞌbã idé kí ru rá rĩ gá rá tí). 9 Jọ dó sĩ, “Ma dó ꞌdõ, má amụ́ ị́jọ́ míní azịlé rĩ idélé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lị ídétáŋá ándrá drị̃drị̃ rĩ rá, kẹ̃jị́ la gá ꞌbã dó ídétáŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ áyụ. 10 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé rĩ sĩ, úꞌbã dó ãma ãlá ru ụrụꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ídétáŋá ru pâlé ãlu rĩ sĩ.

11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu vú sĩ átáló la pá tu ãzị́ ĩꞌdidrị́ ídétáŋá drị̂ ngajó; ĩꞌdi ídétáŋá ꞌdĩ kí idé ị̃dị́-ị̃dị́, wó icó kí ị́jọ́ ũnzí ũjĩlé ku. 12 Wó Kúrísĩtõ la mụ ru fẽlé pâlé ãlu ídétáŋá ru ị́jọ́ ũnzí sĩ ꞌbo, ri dó Ãdróŋá ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá. 13 Iꞌdójó sáwã ꞌdã sĩ, ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tẽ Ãdróŋá ꞌbã kí ꞌbã agá ĩꞌdi pálé gá. 14 Ãꞌdusĩku ídétáŋá ĩꞌdi ꞌbã idélé pâlé ãlu ꞌdĩ sĩ ꞌbã dó sĩ ꞌbá kí adrujó kpị ãzíla ãlá ru jã ꞌdâ.

15 Úríndí Ãlá rĩ nze vâ ãmaní ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá drị̃drị̃ rĩ gá jọ:

16 “ ‘ꞌDĩ tị icíma mâ mụlé icílé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe

ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ gá rĩ agá rĩ,’ Úpí jọ rá.

‘Ma ãzị́táŋá mádrị̂ kí ꞌbã kí ásị́ gá,

ãzíla kí sĩ kí ũrãtáŋá gá.’ ” ✡

17 Ũꞌbãjó la drị̃ la gá jọ,

“Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌba kí áma tị gãjó úmgbé rĩ abe,

má icó ị́jọ́ agálé kí drị̃ gá ị̃dị́ ku.” ✡

18 Údrĩ ị́jọ́ ũnzí trũ rá, ídétáŋá ị́jọ́ ũnzí idéjó la ị̃dị́ ꞌdá yu. 19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãma ásị́ la adru ũkpó ru la ãrí Yẹ́sụ̃ drị́ rĩ sĩ, sĩ fijó Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ agá. 20 Ãꞌdusĩku ꞌdĩ gẹ̃rị̃ nzị̃lé ãmaní úꞌdí, ãzíla gẹ̃rị̃ ídri, ãmaní fijó ala gá bõngó jó ꞌa alịjó ụrụꞌbá Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ, 21 ãmaní adrujó átáló ãmbógó ndẽlépi rá ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ trũ rĩ sĩ. 22 Lẽ ãma asé kí ãma ãni rú Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé ásị́ mgbã galépi tré ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ sĩ, ꞌdĩ ãma ũyãjó ãrí Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ sĩ ãma ụrụꞌbá ꞌbãjó ãlá ru, ãzíla ãma ũrãtáŋá ũjĩjó ị̃yị́ mgbã sĩ ãlá ru. 23 Lẽ ãrụ kí ásị́ ꞌbãŋá ãmadrị́ ãmaní ãꞌị̃lé rĩ mgbemgbe, ãꞌdusĩku Ãdróŋá la ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ nga rá, 24 ãzíla lẽ ãꞌbã kí ị́jọ́ ãmã ádrị́pịka kí ásị́ imbájó rĩ ãma ásị́ gá ãmbógó ru, ãmaní sĩ ãma ãzã kojó ãma drĩdríŋĩ gá lẽtáŋá iꞌdajó ãzíla ị́jọ́ múké rĩ idéŋá sĩ. 25 Lẽ ãma aꞌbe kí traŋá ãmaní ãma trajó ãngũ ãlu gâ sĩ tị icíjó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ku, cécé ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí idélé rĩ áni, wó lẽ ãma ũŋmĩ kí ãma ásị́ ãma drĩdríŋĩ gá. Ãꞌdusĩku ndẽlépi rá rĩ ĩꞌdi ĩminí ndrejó la Ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã amụ́jó rĩ ꞌbã acájó ãni rú rĩ sĩ.

26 Ãdrĩ kí mụ ị́jọ́ ũnzí idéŋâ trũ drị̃ gá círí ru ãmaní ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃jó ꞌbo rĩ vúlé gá ídétáŋá ị́jọ́ ũnzí trũjó rĩ ace ị̃dị́ ku, 27 kẹ̃jị́ la gá ãko acelépi drĩ tẽlé rĩ ụ̃rị̃ ị́jọ́ lịŋá drị́ amụ́lépi rĩ ãzíla ãcí ukólépi ku ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã idélépi rĩ kí ivélépi rĩ. 28 ꞌBá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí vú ũbĩlépi ku rĩ ála ĩꞌdi ꞌdị ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru ị́jọ́ vú nzeŋá ꞌbá sãdínĩ rú ị̃rị̃ jõku na rĩ kí tị gá rĩ sĩ. 29 Mí ũrã ꞌbá Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌbãlépi pâlé ru, ãrí ĩꞌdidrị́ tị icíma drị́ ĩꞌdi ꞌbãlépi ãlá ru rĩ ꞌbãlépi ũnzĩkãnã ru, ãzíla Úríndí Ãlá ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽlépi rĩ uꞌdálépi rĩ la mụ drị̃rịma ịsụ́lé íngõpí yã? 30 Ãꞌdusĩku ãnị̃ Ãdróŋá jọlépi la, “Ma ãrígọ́tị ũfẽ ma ꞌi, ãrígọ́tị ũfẽjó rĩ ị́jọ́ la má ãni,” ✡ rĩ cé. Ãzíla Ãdróŋá jọ vâ ị̃dị́, “Úpí la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ị́jọ́ lị rá rĩ nĩ.” ✡ 31 Aꞌdéjó Ãdróŋá ídri rĩ drị́ alé gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ụ̃rị̃ rú trẹ̃yị́ la.

32 Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá ĩmĩ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ịsụ́jó ꞌdã ꞌi, ĩminí ándrá sĩ pá tujó ũkpó ru sáwã ĩminí ũcõgõ ịsụ́jó ꞌdã sĩ rĩ ꞌi. 33 Sáwã ãzí sĩ uꞌdá ándrá ĩmi ãzíla úfẽ ĩminí ũcõgõ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá, sáwã ãzí sĩ ĩtu ándrá pá ũkpó ru ꞌbá ũcõgõ ịsụ́lépi ꞌdĩ kí bụ́lụ́ gá. 34 Ĩcị ándrá drị̃ ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá ꞌdĩ kí abe, ãzíla ĩmi uꞌá ándrá ãyĩkõ sĩ ãko ĩmidrị̂ kí rajó rĩ sĩ ãꞌdusĩku ĩnị̃ cé ãko ĩminí trũ adrujó rĩ kí ãko ndẽlépi mũkẽ sĩ rá adrulépi jã ꞌdâ rĩ kî.

35 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩmi ãvĩ ásị́ ũkpõ ĩmidrị̂ gá rĩ ku, ãꞌdusĩku ásị́ ũkpõ ĩmidrị̂ la ĩminí ũyá ãmbógó la ají. 36 Lẽ ĩta ị́jọ́ tã ãꞌdusĩku ĩdrĩ dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ idé ꞌbo, ĩmi dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ ịsụ́ rá. 37 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni:

“Ace sáwã were Ãdróŋá la amụ́ rá ãzíla icó ru drị̃ ịcị́lé ku.

38 Wó ꞌbá má ãni ãlá rĩ la uꞌá ídri rú la ãꞌị̃táŋá sĩ.

Ãzíla drĩ ĩtrĩ gõjó vúlé ị́jọ́ ũnzí idélé,

má uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ sĩ ku.” ✡

39 Ãma adru ꞌbá ĩtrĩlépi gõlépi vúlé, ãzíla mụlépi lị́kị̃ gá rĩ kî ku, wó ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ãzíla ru palépi rá ꞌdĩ kî.

11

ꞌBá ándrá ãꞌị̃táŋâ trũ rĩ kî

1 Ãꞌị̃táŋá ĩꞌdi ãko ãma ásị́ ꞌbãlépi ũkpó ru ị́jọ́ ãmaní ásị́ ꞌbãjó rĩ la ru idé rá rĩ ꞌi, ãzíla ĩꞌdi ãma ásị́ imbá ãko ãmaní ndrelé ku ꞌdĩ kí drị̃ gá ásị́ ꞌbãjó rá. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ándrá ãma áyị́pịka rú rĩ kí vú nzejó ũniyambamba rú ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ sĩ ꞌdĩ.

3 Ãꞌị̃táŋá sĩ ãnị̃ rá Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé tị sĩ rĩ sĩ. Ãꞌdusĩku ãko iꞌdalépi cé ꞌdĩ kí idé kí ãko iꞌdalépi ku la kí agá.

4 Ãꞌị̃táŋá sĩ Hãbị́lị̃ fẽ Ãdróŋá ní ãko ídétáŋá ru ndẽ Kãyị́nị̃ ꞌbã fẽlé rĩ rá. Ãꞌị̃táŋá sĩ únze Hãbị́lị̃ vú ꞌbá kpị la ru, Ãdróŋá ní ị́jọ́ jọjó fẽtáŋá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé rĩ drị̃ gá rĩ sĩ. Ãzíla ãꞌị̃táŋá sĩ Hãbị́lị̃ drĩ táni drã agá rá tí, ĩꞌdi drĩ kpere ị́jọ́ ũlũ.

5 Ãꞌị̃táŋá sĩ úꞌdụ Ínõkã ꞌi ídri rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbị̃ drã ãjị́ ku, úndre vâ ĩꞌdi ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌdi ꞌdụjó nị̃ rĩ sĩ. Ãꞌdusĩku úꞌdụ drĩ ĩꞌdi ku rú, únze ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ vú ĩꞌdi ꞌbá ãlu ãyĩkõ fẽlépi Ãdróŋá ní rá rĩ rú. 6 Wó ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌbá ãzị́ icó ãyĩkõ fẽlé Ãdróŋá ní ku, ãꞌdusĩku ꞌbá amụ́lépi Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé rĩ lẽ ꞌbã ãꞌị̃ ĩꞌdi cí ãzíla ĩꞌdi ũyá ũfẽ ꞌbá ĩꞌdi ndrụ̃lépi ásị́ pírí sĩ rĩ ꞌbaní rá.

7 Ãꞌị̃táŋá sĩ Ãdróŋá ꞌbã Núwã bị́lẹ́-ị̃ndụ́ li agá ị́jọ́ ndrelé ku rĩ kí sĩ, ụ̃rị̃ ãlá rĩ sĩ Núwã sị íꞌbó sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí pajó. Núwã ꞌbã ãꞌị̃táŋá sĩ lị ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ rá, ãzíla acá dó ꞌbá kpị azịjó ĩꞌdiní rĩ rú ãꞌị̃táŋá sĩ.

8 Ãꞌị̃táŋá sĩ Ịbụrahị́mụ̃ Ãdróŋá la mụ ĩꞌdi umvelé ꞌbo, mụ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã mụlé ịsụ́lé ãwítã rú rĩ gá, ãꞌị̃ rá, ãzíla mụ rá, ĩꞌdiní táni nị̃ agá ĩꞌdi mụ íngõlé yã rĩ gá ku rĩ gá. 9 Ãꞌị̃táŋá sĩ Ịbụrahị́mụ̃ sị lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãngũ azịlé ĩꞌdiní rĩ gá cécé ꞌbá amụ́lépi ãngũ ãzí gá ãmị́yọ́ŋá ru sụ́rụ́ ãzí gá rĩ áni, ri uꞌálé jó hémã rú rĩ kí agá, cécé Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbã kí adrujó ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ rú ị́jọ́ azịlé ĩꞌbaní ãlu ꞌdĩ sĩ rĩ sĩ. 10 Ãꞌdusĩku ri ãngũ ndrelé drị̃lẹ́ gá lị́cọ́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãdróŋá ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãlé ãzíla sịlé nĩ rĩ drị̃ gá.

11 Ãꞌị̃táŋá sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ílí drĩ táni alị agá rá tí ãzíla Sárã ꞌbã mgbã drị̃ táni tị ku, ịsụ́ ngọ́tị́ Ịbụrahị́mụ̃ be rá fẽjó la Ịbụrahị́mụ̃ ní acájó átẹ́pị ru ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbãjó ãꞌị̃táŋá sĩ Ãdróŋá ándrá azịŋá ꞌdĩ azịlépi rĩ drị̃ gá rĩ sĩ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, angájó ꞌbá ãlu ꞌdĩ rụ̂ sĩ ꞌbá drãlépi rá rĩ áni tí drị̃lẹ́ ãfũ kí ĩꞌdi rụ̂ sĩ wẽwẽ rú cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí áni ãzíla cécé cínákí kãlãfe lãlé ku mĩrĩ tị gá rĩ áni.

13 ꞌBá ꞌdĩ ri kí uꞌálé ídri ãꞌị̃táŋá agá kpere drã tị gá. ꞌBá ꞌdĩ ịsụ́ kí ãko Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ kí ku, ndre kí kí ãzíla ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí rá-rá ru. Ãzíla ãꞌị̃ kí rá kí ꞌbá ãmị́yọ́ŋá amụ́lépi amụ̂ ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ. 14 ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ jọlépi rĩ kí iꞌdá tọndọlọ kí sụ́rụ́ ĩꞌbã kí umvelé ĩꞌba ãni rĩ ndrụ̃. 15 Drĩ kí ándrá ị́jọ́ ũrã agá sụ́rụ́ ĩꞌba kí aꞌbelé rĩ drị̃ gá, ịsụ́ kí tá nõ drị̃lẹ́ba gõjó vúlêlé rá. 16 Kẹ̃jị́ la gá ri kí ásị́ ꞌbãlé sụ́rụ́ múké la drị̃ gá ꞌdĩ Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá uꞌá dó sĩ drị̃nzá sĩ ĩꞌdi umvejó ĩꞌbã Ãdróŋá ru ku. Ãꞌdusĩku idé ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ ãmbógó la.

17 Ãꞌị̃táŋá sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi Ãdróŋá la mụ ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃lé ãꞌị̃ Ĩsákã fẽjó ídétáŋá ru rá. Ịbụrahị́mụ̃ ịsụ́ ị́jọ́ azịŋá ĩꞌdi ãni rú rĩ ĩꞌdi ꞌbã lẽ agá ngọ́tị́ ĩꞌdi ãni ãlu ãzíla kílímgbí rĩ fẽ agá ídétáŋá ru ꞌdĩ gá ꞌdĩ. 18 Táni Ãdróŋá ꞌbã jọ agá Ịbụrahị́mụ̃ ní, ị́jọ́ azịŋá Ãdróŋá ãmadrị́ Ịbụrahị́mụ̃ mí be rĩ gá, “Drị̃lẹ́ mídrị̂ kí ãfũ Ĩsákã rụ̂ sĩ.” ✡ 19 Ịbụrahị́mụ̃ ũrã ị́jọ́ Ãdróŋá la ꞌbá drãlépi rá rĩ ínga ídri, ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí ãndá áꞌị́ Ĩsákã vúlé ídri angájó drã agá. 20 Ãꞌị̃táŋá sĩ Ĩsákã wi sụ̃sụ́ Yãkóꞌbõ ꞌbaní Ị́sãwụ̃ be, azị ị́jọ́ drị̃lẹ́ gá rĩ kî.

21 Ãꞌị̃táŋá sĩ Yãkóꞌbõ ꞌbã lẽ agá drã agá, wi sụ̃sụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ngọ́pịka ꞌbanî, ãzíla ị̃nzị̃ Ãdróŋá ꞌi kpere ĩꞌdiní acị́ agá gbẹ̃lẹ́kẹ sĩ.

22 Ãꞌị̃táŋá sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ ndrelé la ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdidrị́ drãjó rĩ kí ãni rú, nze ị́jọ́ drụ́zị́ Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ũfũjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ drị̃ gá, ãzíla azị ị́jọ́ ĩfãkã ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá.

23 Ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌbá Mụ́sã tịlépi rĩ ụ̃zị̃ kí ĩꞌdi ĩmbá na ĩꞌdi tịjó ꞌbo rĩ vúlé gá, ĩꞌbã kí ndrejó la ĩꞌdi ngọ́tị́ ãzí ndrĩlépi ambamba la rĩ sĩ, idé kí ụ̃rị̃ sĩ úpí ꞌbã ãzị́táŋá kí sĩ ku.

24 Ãꞌị̃táŋá sĩ Mụ́sã la mụ zolé ꞌbo, gã ru umvelé Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌbã ngọ́tị́ ru úmgbé. 25 Mụ́sã pẽ ũcõgõ ịsụ́jó ꞌbá Ãdróŋá drị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ abe ndẽ ãyĩkõ ịsụ́lé ị́jọ́ ũnzí sĩ sáwã were agá ꞌdĩ rá. 26 Ndre ãngũ drị̃ gâlé ĩꞌdi múké drị̃nzá ịsụ́jó Kúrísĩtõ sĩ ĩꞌdi ụ̃rọ̃drị́ ãzí ãmbógó la ndẽ málĩ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãngũ ndre agá drị̃lẹ́ gâlé ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́jó. 27 Ãꞌị̃táŋá sĩ Mụ́sã aꞌbe ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị́ gá rĩ rá, idé ụ̃rị̃ sĩ ku, Mụ́sã ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ ũkpó ru ĩꞌdi ásị́ gá ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá ndrelé ku rĩ ndrejó rá rĩ sĩ. 28 Ãꞌị̃táŋá sĩ mba ị́jọ́ azịŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ ãzíla ãrí ũyãjó rĩ tã, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mãlãyíkã drã drị́ ꞌbá kãjãní rĩ kí ụꞌdị́lépi ꞌbã aló rú anzị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí ku benĩ.

29 Ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ alị kí mĩrĩ ika rĩ agâ sĩ cécé ãngũ ãꞌí gâ sĩ rĩ áni, wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí mụ ụ̃ꞌbị̃lé afílé kí vú gâ sĩ, ịmvụ́ kí rá.

30 Ãꞌị̃táŋá sĩ bõrõ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ aꞌdé rá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí acị́jó ãga la gâ sĩ trộkị́lịrị pâlé ázị̂rị̃ rĩ sĩ.

31 Ãꞌị̃táŋá sĩ ũkú ãwụ́ꞌbá ru Rãhábụ̃ pa ru drã agá ꞌbá Ãdróŋâ tị gãlépi úmgbé rĩ kí agá rá la ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãngũ undrélépi rĩ kí ãꞌị̃jó tãmbajó rĩ sĩ.

32 Ị́jọ́ ãzí mâ jọlé ị̃dị́ rĩ íngõ ꞌi? Sáwã mání ꞌdáyụ, ị́jọ́ nzejó Gị́dị̃yọ̃nị̃ ꞌi, Bãrákĩ ꞌi, Sámísõnĩ ꞌi, Yéfĩtã ꞌi, Dãwụ́dị̃ ꞌi, Sámụ̃wẹ̃lị̃ ꞌi ãzíla nãbịya kí drị̃ gá. 33 Ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌdị kí ãꞌdị́ ndẽ kí kí sụ́rụ́ abe rá, rụ kí ꞌbá kí ị́jọ́ kpị sĩ ãzíla ịsụ́ kí ị́jọ́ azịlé rĩ rá ãzíla amvu kí kẹ̃mị̃ ꞌbã tị kí cí, 34 anụ́ kí ãcí idraká velépi bẹ̃kụ̃-bẹ̃kụ̃ rĩ ãzíla pa kí ru ménéŋá sị́ gá, ũkpó ãkõ ĩꞌbadrị̂ uja ru ĩꞌbaní ũkpõ rú, ãzíla acá kí ũkpó ru ãꞌdị́ gá ãzíla iré kí ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãsĩkárĩ kí rá. 35 Ãꞌị̃táŋá sĩ ũkú kí înga ĩꞌbã ꞌbá drãlépi rá rĩ kí vúlé kí ídri rú ị̃dị́. Ãzí rĩ kí îcãndĩ kí rá ãꞌị̃ kí ru trũlé ku, ĩꞌbaní sĩ angáŋá ídri rú múké ãndânĩ rĩ ịsụ́jó benĩ. 36 ꞌBá ãzí rĩ ịsụ́ kí îde kî, ãzí rĩ kí úgụ kí ãzíla úco kí, úmbé ãzí rĩ kí nõrórõ sĩ ãzíla úsú kí mãbụ́sụ̃ gá. 37 ꞌBá ãzí rĩ kí úꞌbé kí írã sĩ, ãzí rĩ kí âsi kí mũsũménõ sĩ ị̃rị̃ ãzí rĩ kí ụ́ꞌdị́ kí ménéŋá sĩ. Ãzí rĩ kí ãko ãkõ sĩ ri kí kãbĩlõ íníríkó sụ̃ ãzíla ị̃ndrị́ íníríkó trũ, kí lẽmẽrĩ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ ĩꞌbaní ũcõgõ ãzíla idé ị́jọ́ ũnzí la kí kí ụrụꞌbá gá, 38 ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã mũkẽ ĩꞌbaní ꞌdáyụ. ꞌBá ꞌdĩ ri kí acị́lé ru ụ̃zị̃lé ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ, ꞌbé agâ sĩ, ãzíla ụ̃jị́gọ́ kí agâ sĩ ãngũ ꞌbụ́ ru vũ gá rĩ kí agâ sĩ.

39 ꞌBá ꞌdĩ kí pírí Ãdróŋá nze ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí vú múké la ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ sĩ. Wó ĩꞌbã ãzí ãlu ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ꞌdĩ ịsụ́lépi rá la ꞌdáyụ. 40 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá itú ãmaní ãko ãzí múké la rá, ĩꞌdi dó sĩ kí ꞌbã kpị ãma abe ãngũ ãlu gá.

12

Ímbátáŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé anzị ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbaní rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌdîꞌda ꞌbá ũꞌbí sãdínĩ rú wẽwẽ rú ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ kí vú nzelépi ꞌdĩ ꞌbã kí ándrá ãma andre cejó trộkị́lịrị rĩ sĩ, lẽ ãma uꞌbé kí ãko pírí ãma ugalépi úmgbé ꞌdĩ kí, ị́jọ́ ũnzí ãma umbélépi cí ꞌdĩ kí abe rá, ãzíla ãcẹ̃ kí ụ́ngụ́lẹ́ ásị́ teŋá sĩ ãbálá ꞌbãlé ãma drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌi kpere deŋá gá. 2 Lẽ ãꞌbã kí mịfị́ ãmadrị́ gá rĩ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbá ãꞌị̃táŋá ãmadrị́ ꞌbã ị̃ndụ́ iꞌdólépi ãzíla ꞌbãlépi la pịrị-pịrị rĩ ꞌi, ãyĩkõ ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ ꞌdụ ũcõgõ ĩꞌdi ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ásị́ teŋá sĩ rá así vâ drị̃nzá la ꞌbã ị́jọ́ sĩ ku ãzíla ri vụ̃rụ́ úmvúke Ãdróŋá drị̂ ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gá. 3 Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ꞌbá ũnzí ꞌbã kí Yẹ́sụ̃ ngụ̃jó ĩꞌdi ꞌbã talé ꞌdĩ ꞌi, Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã ãndẽjó sĩ aꞌdéjó ku.

4 Ĩminí ãꞌdị́ ꞌdị agá ị́jọ́ ũnzí be, ĩꞌdị drĩ ãꞌdị́ ị́jọ́ ũnzí drị̃ ụtrị́jó kpere ĩmi ãrí ní asu agá ku. 5 Ĩmi ãvĩ ãzî sĩ ị́jọ́ sĩlé sĩ ĩmi ásị́ imbájó jọlépi la ĩminí,

“Má anzị ꞌdĩ, lẽ ĩꞌdụ ị́jọ́ Úpí ꞌbã ĩmi cojó ímbátáŋá ru rĩ ị́jọ́ ápãrákã rú ku,

ãzíla drĩ uzá ĩmi drị̃ gá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã fẽ ĩminí ãvá ãkõ ásị́ gá ku.

6 Ãꞌdusĩku Úpí la ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rá ꞌdĩ kí ị̃ndụ́ co ímbátáŋá ru lẽtáŋá sĩ,

ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ãꞌị̃lé ĩꞌdi bã anzị rú rá ꞌdĩ kí ĩꞌdi ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ rá.” ✡

7 Ĩta ị́jọ́ ũkpó ꞌbání sĩ ĩmi cojó ímbátáŋá ru ꞌdĩ ꞌi, Ãdróŋá la ĩmi idé cécé anzị ĩꞌdidrị̂ kí áni. Ãꞌdusĩku ngọ́tị́ŋá átẹ́pị̃ ꞌbã ị̃ndụ́ colé ímbátáŋá rụ ku rĩ íngõ ꞌi? 8 Údrĩ ĩmi co ímbátáŋá ru ku (ãzíla ꞌbá ãlu-ãlu la ali coŋá ímbátáŋá ru rĩ agâ sĩ rá) ífí la ĩmi anzị tịlé ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni ku rĩ kî, ĩmi adru anzị mgbã rĩ kí ku. 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã drị̃ gâ sĩ, ãmã átẹ́pị ãma tịlépi ụrụꞌbá sĩ ꞌdĩ kí vâ ãma co ímbátáŋá ru rá, ãma vâ kí ị̃nzị̃ ị́jọ́ la sĩ rá. Lẽ tá ị́jọ́ mgbã sĩ ãfẽ ị̃nzị̃táŋá ãmaní ãma fẽjó pírí Átẹ́pị ãma ãni úríndí drị́ ãzíla sĩ adrujó ídri rĩ ní íngõpí yã? 10 Ãmã átẹ́pịka co kí ãma ímbátáŋá ru sáwã were sĩ cécé ĩꞌba kí ũrãlé ĩꞌbaní múké rĩ áni, wó Ãdróŋá la ãma co ímbátáŋá ru ãmaní sĩ adrujó múké. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó sĩ icó ídri ĩꞌdidrị̂ ãlá rĩ alelé benĩ. 11 Coŋá ãma cojó ímbátáŋá ru rĩ adru ãmaní sáwã úꞌdîꞌda ꞌdĩ agá ꞌdâ múké ku, wó ãzá-ãzá. Wó vúlé vúlé ru ĩꞌdi ífí ị́jọ́ kpị ãzíla ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ka ꞌbá imbálé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ rĩ ꞌbadrị̂ kí agá.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi imbá ĩmidrị́ ĩzíŋá ũkpõ kóru ꞌdĩ kí ũkpó ru, ãzíla ĩmi ãja ũkpõ kóru ꞌdĩ kí ũkpó ru. 13 “Ĩmi idé gẹ̃rị̃ kpị ĩminí sĩ acị́jó.” ✡ ꞌBá ãcá trũ rĩ ꞌbã acá kí rú sĩ ku, wó rá la ꞌbã adrí kí rú sĩ adrí adrî.

ꞌBá kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó Ãdróŋá gãŋá úmgbé rĩ sĩ rĩ

14 Lẽ ĩndrụ̃ ásị́ pírí sĩ uꞌájó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ꞌbá pírí abe, ãzíla adrujó ãlá ru; ãꞌdusĩku ásị́ ãlá kóru ꞌbá ãzí icó Úpí ndrelé ku. 15 Lẽ ĩndre múké-múké ꞌbá ãzí ꞌbã ĩcẽ jõ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ku, ãzíla ĩndre ị́jọ́ ũnzí ꞌbã ízókí ꞌbã agbẹ́ zolé sĩ ũnzĩkãnã ajíjó sĩ ũꞌbí kí ꞌa usajó ku. 16 Lẽ ĩndre ĩmi ãzí ꞌbã adru ãwụ́ꞌbá ru ku, ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãꞌị̃lépi ku cécé Ị́sãwụ̃ áni ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbã kãyú ru rĩ ị̃tụ̃ndãlépi lú íná nalé pâlé ãlu ꞌdĩ sĩ rĩ áni ku. 17 Wó ꞌdã ꞌbã vúlé gá ínị̃ rá ĩꞌdiní lẽ agá ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ kãyú drị̂ ịsụ́ agá, úgã ĩꞌdi úmgbé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ị́sãwụ̃ icó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdã ujalé ku, ĩꞌdiní táni lẽ agá ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ agá áwáŋá sĩ ãzíla mị́ndrẹ trũ tị́.

18 Ĩmi amụ́ drĩ ꞌbé Sĩnáyĩ icólé alólé rá, velépi ãcí sĩ, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ịnịbịrịcịcị, ãngũ nịlépi kpákpá, ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ ãmbógó rĩ abe cécé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá amụ́jó rĩ áni ku. 19 Ĩmi are gũká ꞌbã áwáŋá jõku ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdróŋá drị́ ị́jọ́ jọlépi rĩ ku, ꞌbá arelépi la rá rĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ĩꞌbaní ị́jọ́ jọjó ꞌdã ꞌbã ãni ku, 20 ãꞌdusĩku icó kí ị́jọ́ jọlé ĩꞌbaní ꞌdã kí talé ku: “Drĩ táni adru ãnãkpá aló ꞌbé ꞌdã ꞌbã ụrụꞌbá nĩ ála ĩꞌdi uꞌbé írã sĩ káyĩ.” ✡ 21 Ãko ꞌbá ꞌdã ꞌbã kí ndrelé rĩ iꞌdá kí mẹ́lẹ́tị gá ụ̃rị̃ rú trẹ̃yị́ Mụ́sã jọ, “Áma ụrụꞌbá la yã-yã ụ̃rị̃ sĩ.” ✡

22 Wó ĩmi acá dó ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ gá ꞌbo, ꞌdĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbụ̃ gá rĩ, táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãdróŋá ídri rĩ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ ꞌi. Ĩmi amụ́ ãngũ Mãlãyíkã álĩfũ-álĩfũ ꞌbã kí ru trajó ꞌbo ãyĩkõ sĩ rĩ gá. 23 ꞌDĩ kãnị́sã ꞌbá kãjãní rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ, ꞌdĩ kí ꞌbá rụ́ sĩlé ꞌbụ̃ gâlé rá rĩ kî. Ĩmi amụ́ Ãdróŋá ru, Ãdróŋá ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lịlépi rĩ ꞌi ãzíla ĩꞌdi úríndí ꞌbá mgbã rĩ ꞌbadrị̂ kí ꞌbãlépi kpị rĩ ꞌi. 24 Ĩmi amụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbá ãma icílépi Ãdróŋá be tị icíma úꞌdí rĩ sĩ, ãzíla ãrí ĩꞌdidrị̂ ũyãlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ jọjó múké ndẽ ãrí Hãbị́lị̃ drị̂ rá rĩ rú.

25 Ĩndre múké-múké lẽ ĩgã jõ Ãdróŋá ị́jọ́ jọlépi rĩ ꞌbã tị ku. ꞌBá ándrá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ Mụ́sã ꞌbã jọlé rĩ gãlépi úmgbé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ drĩ kí ándrá icó apálé ku, wó ãma icó dó apálé íngoní ru ãdrĩ dó ꞌbá angálépi ꞌbụ̃ gá rĩ tị gã arelé úmgbé rĩ gá? 26 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdróŋá drị̂ aya ụ̃nọ́kụ́ rá, wó úꞌdîꞌda Ãdróŋá azị vâ, “Ace pâlé ãlu ma vũ aya áꞌdụ̂sĩ ku wó ma ꞌbụ̃ aya ĩndĩ.” ✡ 27 Ị́jọ́ jọlé, “Ace pâlé ãlu,” rĩ icé ãko icólé ayalé rá ꞌdĩ kí ãꞌdu? ꞌDĩ kí ãko ꞌbãlé ꞌbã ꞌbã ꞌdĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãko icólé ayalé ku ꞌdĩ kí mụ acelé nĩ.

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãfẽ kí ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ãzíla ãma ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ãyĩkõ fẽjó ĩꞌdiní ãrútáŋá sĩ ãzíla ụ̃rị̃ trũ, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ ꞌbã icójó ru ayajó ku rĩ sĩ. 29 Ãma ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la ãꞌdusĩku “Ãdróŋá ãmadrị̂ ĩꞌdi ãcí ãngũ ivélépi ꞌi.” ✡

13

Ị́jọ́ Ãdróŋá ní ãyĩkõ fẽlépi rĩ

1 Lẽ ĩlẽ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá cécé ádrị́pị rú ãzíla ámvọ́pị ru. 2 Ĩmi ũrã ị́jọ́ ãmụ́ aꞌị́jó ĩmidrị́ ko gá rĩ ãmbógó ru. Ị́jọ́ ãmụ́ aꞌị́jó idélé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ ꞌbá ãzí aꞌị́ kí ándrá mãlãyíkã ĩꞌbaní nị̃ŋá la kóru. 3 Ĩmi ũrã ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ kí ị́jọ́ cécé ĩmi ꞌbã rĩ mãbụ́sụ̃ gá ĩꞌba abe rĩ áni, ꞌbá ꞌbání ũcõgõ fẽjó rĩ kí cécé ĩmi ꞌbã rĩ ũcõgõ ꞌdã agá ĩndĩ rĩ áni.

4 Ị́jọ́ ũkú ĩgbãjó rĩ ꞌbã adru ãrútáŋá ru ꞌbá pírí ꞌbanî, ãzíla ãgọbị kí ũkú kí abe ꞌbã ãꞌị̃ kí ꞌbã uꞌá kí ãꞌị̃táŋá sĩ kí drĩdríŋĩ gá, ãꞌdusĩku Ãdróŋá la ị́jọ́ lị ãwụ́ꞌbá kí drị̃ gá ꞌbá mi ãcí idélépi rĩ abe rá. 5 Ĩmba ídri ĩmidrị̂ tã ị́jọ́ sĩlíngĩ lẽjó ambamba rĩ sĩ, lẽ ãko ĩmi trũ adrujó rĩ ꞌbã ca kí ĩminí rá. Ãꞌdusĩku Ãdróŋá jọ rá,

“Má icó ĩmi aꞌbelé ku,

ãzíla má icó ĩmi ãzã kolé ku la ku.” ✡

6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma jọ la drĩ ũkpó sĩ,

“Úpí ĩꞌdi ꞌbá áma ãzã kolépi rĩ ꞌi, má icó idélé ụ̃rị̃ sĩ ku.

ꞌBá icó má rụ́ ãꞌdu idélé?” ✡

7 Ĩmi ũrã ị́jọ́ ꞌbá ándrá ĩmi drị̃lẹ́ ru ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũlépi ꞌdĩ kí ị́jọ́. Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ vúlé ándrá ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó ãzíla adrujó rĩ ĩmi andré ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị́ ꞌdã ꞌi. 8 Ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ uja ru ku iꞌdójó ájệ, ãndrũ kpere jã ꞌdâ.

9 Lẽ ĩfẽ ĩmi drị̃ celé ímbátáŋá ndú-ndú sĩ ku, ĩminí sĩ gẹ̃rị̃ mgbã pịrị rĩ aꞌbejó ku. Ĩꞌdi múké ãndânĩ ãma ásị́ ní ũkpõ ịsụ́jó ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ ndẽ ãmaní ãzị́táŋá íná najó rĩ kí vú ũbĩjó, wó íni ꞌdĩ ꞌbá ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩlépi rĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ ko kí kí ãzã ku. 10 Ãtalo ãzị́ ngalépi jó hémã rú Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ ꞌbaní ãzị́táŋá ãꞌị̃ ãko fẽlé ídétáŋá ru ãlĩtárĩ ãmadrị̂ drị̃ gá rĩ kí nalé ku.

11 Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ la ãrí ãnãkpá drị̂ agụ Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá fẽlé ídétáŋá ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ rú, wó ála ĩzá la ivé ãngũ kámbĩ gá ãmvé rĩ gá. 12 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ drã ándrá vâ táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ ꞌbã kẹ̃jị́tị gá ãmvé, sĩ ꞌbá kí ꞌbã jó ãlá ru ãrí ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ drị̂ sĩ. 13 Lẽ dó ãmụ kí sĩ ãmvé kámbĩ gá ꞌdâ rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ rụ̂lé, drị̃nzá ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé rĩ ịsụ́lé. 14 Ãꞌdusĩku táwụ̃nị̃ ãmaní mụjó uꞌájó rĩ adru ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ ku, wó ãma ãngũ ndre drị̃ gá táwụ̃nị̃ drụ́zị́ ãmaní mụjó uꞌájó ala gá jã ꞌdâ amụ́lépi ĩndõ rĩ gá.

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãfẽ kí ídétáŋá sĩ Ãdróŋá ịcụ́jó rĩ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ ꞌdĩ ífí ãma tị ꞌbã sĩ iꞌdajó la Ãdróŋá ĩꞌdi Úpí ꞌi. 16 Wó lẽ ĩmi ãvĩ ị́jọ́ múké idéjó ãzíla ãko ĩmĩ trũ adrujó rĩ kí alejó ꞌbá ãzí kí abe rĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí ãyĩkõ fẽ Ãdróŋá ní cécé ídétáŋá idejó ĩꞌdiní rĩ áni. 17 Ĩmi are ꞌbá ĩmi drị̃lẹ́ ru rĩ kí tị ãzíla ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá ĩꞌbadrị̂ kí vú. Kí ĩmi tãmba ãndẽŋâ kóru ãꞌdusĩku kí drụ́zị́ ị́jọ́ vú nze Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá rá. Ĩmi are kí tị ãzị́ ĩꞌbaní ngalé rĩ la sĩ adru ãyĩkõ rú, ꞌbã adru ĩꞌbaní tẹ́rị́ ru ku, icó kí sĩ adrulé ĩminí ụ̃rọ̃drị́ ru ku.

18 Ĩzị ãmaní Ãdróŋá ꞌi. Ãma ásị́ gá ãndá-ãndá ru ãma ásị́sị́ŋá ãlá ru, ãzíla ãlẽ uꞌálé ị́jọ́ kpị sĩ gẹ̃rị̃ pírí sĩ.

19 Ma mgbã rĩ aꞌị́ ĩmi Ãdróŋá zịjó mání sĩ mâ ujajó ĩmi rụ̂lé vúlé gbõrú.

20 Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌdị́pị, Úpí ãmadrị́ Yẹ́sụ̃ ꞌbá ãmbógó kãbĩlõ ucélépi rĩ ingalépi drã agá rá, ãzíla azịŋá ĩꞌdidrị́ ãrí ĩꞌdi ãni tị icíma drị́ ukólépi ku rĩ ajílépi rĩ, 21 ꞌbã fẽ ĩminí ãko pírí múké sĩ ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ ngajó ãzíla ꞌbã nga ãzị́ ãma agá ị́jọ́ ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽlépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ sĩ, dị̃zã ꞌbã adru ĩꞌdiní jã ꞌdâ. Ámĩnã.

22 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, má aꞌị́ ĩmi ásị́ ꞌbãjó ị́jọ́ mâ sĩlé ĩminí ĩmi ásị́ imbájó ꞌdĩ drị̃ gá, ãꞌdusĩku ásĩ lú ĩminí wárãgã ãlị́ŋá ru.

23 Álẽ ĩnị̃ rá ãma ádrị́pị Tị̃mị̃tị́yọ̃ útrũ ĩꞌdi ꞌbo, drĩ amụ́ gbõrú rá ma mụ mụlé ĩꞌdi be ĩmi ndrejó rá.

24 Ĩzị ꞌbá ĩmi drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí pírí cící ãzíla ꞌbá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kí abe. ꞌBá pírí Ítãlĩ gá rĩ zị kí ĩmi pírí cící.

25 Lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru ĩmi abe.

✡ 1:5 1:5 Zãbụ́rị̃ 2:7

✡ 1:5 1:5 2 Sámụ̃wẹ̃lị̃ 7:14; 1 Ị́jọ́ Sụ́rụ́ drị̂ 17:13

✡ 1:7 1:7 Zãbụ́rị̃ 104:4

* 1:9 1:9 Ị́jọ́ jọlé ĩꞌdi ꞌbã ími drị̃ gá ãdu ãyĩkõ drị̂ ũsũjó rĩ sĩ rĩ ꞌbã ífí, “Ãdróŋá fẽ Ngọ́pị̃ ní ãrútáŋá sĩ uꞌájó ãyĩkõ sĩ.”

✡ 1:9 1:9 Zãbụ́rị̃ 45:6-7

✡ 1:12 1:12 Zãbụ́rị̃ 102:25-27

✡ 1:13 1:13 Zãbụ́rị̃ 110:1

✡ 2:8 2:8 Zãbụ́rị̃ 8:4-6

✡ 2:12 2:12 Zãbụ́rị̃ 22:22

✡ 2:13 2:13 Ĩsáyã 8:17

✡ 2:13 2:13 Ĩsáyã 8:18

✡ 3:11 3:11 Zãbụ́rị̃ 95:7-11

✡ 3:15 3:15 Zãbụ́rị̃ 95:7-8

* 4:3 4:3 Zãbụ́rị̃ 95:11 vâ vásĩ 5 gá ụrụgá ꞌdĩ.

✡ 4:4 4:4 Íꞌdóŋá 2:2

† 4:5 4:5 Zãbụ́rị̃ 95:11 vâ vásĩ 3 gá ụrụgá ꞌdĩ.

✡ 4:7 4:7 Zãbụ́rị̃ 95:7-8

✡ 5:5 5:5 Zãbụ́rị̃ 2:7

✡ 5:6 5:6 Zãbụ́rị̃ 110:4

✡ 6:14 6:14 Íꞌdóŋá 22:17

✡ 7:1 7:1 Íꞌdóŋá 14:17-20

* 7:11 7:11 Lẹ́vị̃ ĩꞌdi ándrá ínátị ꞌbání ãtalo kí ũpẽjó ala gá rĩ ꞌi. Ãrọ́nị̃ ĩꞌdi ándrá átáló ꞌbání ãpẽlé ala gá drị̃drị̃ rĩ ꞌi.

✡ 7:17 7:17 Zãbụ́rị̃ 110:4

✡ 7:21 7:21 Zãbụ́rị̃ 110:4

✡ 8:5 8:5 Ãfũŋá 25:40

✡ 8:12 8:12 Yẽrẽmíyã 31:31-34

* 9:4 9:4 Ãlĩtárĩ ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó Ãdróŋá ní rĩ ꞌi.

† 9:4 9:4 Ãko ngụ̃lépi ãjị̂ trũ vĩrĩ rĩ ꞌdĩ cécé ãko ãmaní umvelé lũbánĩ rĩ áni.

✡ 9:20 9:20 Ãfũŋá 24:8

✡ 10:7 10:7 Zãbụ́rị̃ 40:6-8

✡ 10:16 10:16 Yẽrẽmíyã 31:33

✡ 10:17 10:17 Yẽrẽmíyã 31:34

✡ 10:30 10:30 Ãzị́táŋá Amviŋá 32:35

✡ 10:30 10:30 Ãzị́táŋá Amviŋá 32:36; Zãbụ́rị̃ 135:14

✡ 10:38 10:38 Hãbãkụ́kị̃ 2:3-4

✡ 11:18 11:18 Íꞌdóŋá 21:12

✡ 12:6 12:6 Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 3:11-12

✡ 12:13 12:13 Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 4:26

✡ 12:20 12:20 Ãfũŋá 19:12-13

✡ 12:21 12:21 Ãzị́táŋá Amviŋá 9:19

✡ 12:26 12:26 Hãgáyĩ 2:6

✡ 12:29 12:29 Ãzị́táŋá Amviŋá 4:24

✡ 13:5 13:5 Ãzị́táŋá Amviŋá 31:6

✡ 13:6 13:6 Zãbụ́rị̃ 118:6-7

Yãkóꞌbõ

1

2

3

4

5

Wárãgã

Yãkóꞌbõ

ꞌbã sĩlé rĩ

1

1 ꞌDĩ wárãgã angálépi Yãkóꞌbõ Ụ̃pị́gọ́ŋá Ãdróŋá ãni ãzíla Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ, zị sĩ sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá, ru irélépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí pírí cící.

Ãꞌị̃táŋá ị́jọ́ tajó rĩ

2 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ĩdrĩ táni ũcõgõ ịsụ́ ĩmĩ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ sĩ gẹ̃rị̃ ndú-ndú sĩ rá tí, ĩmi adru ãyĩkõ sĩ, 3 ĩnị̃ rá ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ gá rĩ sĩ, ĩdrĩ ụ̃ꞌbị̃táŋá ĩmi ụ̃ꞌbị̃jó rĩ ꞌbã ũkpõ ndẽ rá, ĩmi ásị́ ị̃gbẹ̃ ị́jọ́ tajó rĩ ịsụ́ rá. 4 Ĩfẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩmi sĩ ị́jọ́ tajó rĩ ꞌbã nga ãzị́ ĩmi agá ãsị̃ŋâ kóru, ĩmi ĩcẽ rú sĩ ãko ãzí ãlu la sĩ ku benĩ. 5 Wó ꞌbá ãzí ĩmi drĩdríŋĩ gá la drĩ ũndũwã ndrụ̃ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ꞌbã idé rĩ nị̃jó, ꞌbã zị Ãdróŋá ãko pírí fẽlépi ꞌbání ĩndrã kóru, ãzíla vâ ị́jọ́ mî zịlé rĩ ngụ̃lépi ũnzí ku rĩ ꞌi, ĩꞌdi fẽ la ꞌbá pírí ní rá. 6 Wó ꞌbã zị ãꞌị̃táŋá sĩ ãbãŋâ kóru, ásị́sị́ŋá ãbãŋâ trũ rĩ ĩꞌdi cécé mĩrĩ ꞌbã ị̃yị́ umvúlépi ãlụ́kụ́kụ̃ sĩ agbalépi agba-agbâ rĩ áni. 7 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã ũrã ĩꞌdi ꞌbã ásị́ gá, ĩꞌdi ãko ãzí ịsụ́ Úpí drị́ rá íni la ku, 8 ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ásị́ la ru awajó ũrãtáŋá ị̃rị̃ trũ rĩ sĩ.

9 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá lẽmẽrí ru Ãdróŋá ꞌbã ingalé ụrụgá rĩ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã kí ingajó ụrụgá rĩ sĩ. 10 Ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá, málĩ trũ rĩ ꞌbã uꞌá kí ãyĩkõ sĩ Ãdróŋá drĩ kí iri vụ̃rụ́ rĩ gá. ꞌBá málĩ trũ rĩ kí drụ́zị́ zõ vũ gâlé cécé ife fũ ꞌbã zõjó rĩ áni. 11 Ị̃tụ̂ drĩ ãfũ ãcí ru ꞌbo, ĩꞌdi fẽ ife fũ kí nụ rá, kí zõ vụ̃rụ́, ũnĩ ĩꞌbadrị́ gá rĩ la ãvĩ rá. Wó ꞌbá málĩ trũ rĩ kí mụ ị̃lị̃kị̃lé ácị́ŋá ĩꞌbadrị́ málĩ ndrụ̃jó rĩ agá cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.

12 ꞌBá ụ̃ꞌbị̃táŋá ndẽlépi ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ, kí drị̃lẹ́ba rú, ãꞌdusĩku drĩ kí ụ̃ꞌbị̃táŋá sĩ kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ ndẽ ꞌbo, ála ĩꞌbaní ídri ukólépi ku Ãdróŋá ꞌbã azịlé ꞌbá ĩꞌdi lẽlépi rĩ ꞌbaní rĩ fẽ. 13 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ drĩ kí ꞌbá kí ụ̃ꞌbị̃ ị́jọ́ ũnzí idéjó, lẽ ꞌbã jọ kí, “Ị́jọ́ ãma ụ̃ꞌbị̃jó ꞌdĩ angá Ãdróŋá drị́,” íni la ku. Ãꞌdusĩku ãko ãzí ụ̃ꞌbị̃ Ãdróŋá ị́jọ́ ũnzí sĩ ku, ãzíla Ãdróŋá ụ̃ꞌbị̃ ꞌbá ãzí sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó ku. 14 Wó ũlẽ ꞌbá ãlu-ãlu drị́ rĩ la ĩꞌdi bị́lẹ́ iwí, sĩ ĩꞌdi sejó ị́jọ́ ũnzí gá nĩ. 15 Ũlẽ ị́jọ́ ũnzí drị̂ drĩ mba ꞌbá ãrí gá ꞌbo, ĩꞌdi ꞌbá agụ ị́jọ́ ũnzí idélé, wó ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ la dó drã ají.

16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka mání lẽlé ꞌdĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku. 17 Ãko pírí múké fẽtáŋá ru ꞌdĩ angá kí Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé, ꞌdĩ Ãdróŋá dị̃zã rú ãko pírí kí ũꞌbãlépi nĩ, ru ujalépi ujâ índríléndri áni ku rĩ ꞌi. 18 Ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbã lẽjó la nĩ rĩ sĩ, pẽ ãma ị́jọ́ mgbã sĩ, adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ũri rú, ãko ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí.

Ị́jọ́ arejó ãzíla ị́jọ́ idéjó

19 Má ádrị́pịka ãzíla má ãmvọpịka mání lẽlé ꞌdĩ, lẽ ĩnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, ĩmi pírí ꞌbã adru kí ꞌbá ị́jọ́ arelépi mbẽlẽ rú, wó gbágbá kóru, ãzíla idélépi ũmbã sĩ mbẽlẽ ku íni la kî. 20 Ũmbã ĩmidrị́ gá rĩ icó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé idélé múké rĩ ajílé nĩ ku. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi aꞌbe ị́jọ́ ãndị́ ru ãzíla ũnzíkãnã ĩmi agá rĩ kí pírí rá. Be la rá la, ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mgbã ꞌbání sĩlé ĩmi ásị́ gá icólépi úríndí ĩmi agá rĩ palépi rá rĩ ꞌi.

22 Ĩmi adru ꞌbá ị́jọ́ arelépi bị́lẹ́ sĩ áꞌdụ̂sĩ, ru ulélépi ĩnzõ sĩ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru ku, be la rá la, ĩmi adru ꞌbá ị́jọ́ idélépi rĩ kî rú. 23 ꞌBá drĩ adru ꞌbá ị́jọ́ arelépi bị́lẹ́ sĩ áꞌdụ̂sĩ wó idélépi la ku rĩ, ĩꞌdi cécé ꞌbá ru mẹ́lẹ́tị ndrelépi mãráyã agá rĩ áni. 24 Drĩ ru mẹ́lẹ́tị ndre ꞌbo, ĩꞌdi mụ rá cọtị mẹ́lẹ́tị la tá iꞌdá agá íngoní yã rĩ la uja ãvĩlé ĩꞌdiní rá. 25 Wó ĩdrĩ ãzị́táŋá pịrị Ãdróŋá drị́, ꞌbá trũlépi rĩ tãmba múké-múké, ãzíla ĩnga vâ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí áyụ, ĩmi drị̃ ãvĩ vâ ị́jọ́ ĩmĩ arelé rĩ kí sĩ ku, Ãdróŋá la ĩminí sụ̃sụ́ wi ị́jọ́ ĩmĩ idélé rĩ kí agá pírí.

26 ꞌBá ãzí drĩ ũrã la ꞌi dị́nị̃ mgbã rĩ agá, mba jõ ru ĩdra tã ku, ĩꞌdi ru vúŋá ꞌdĩ ulé, dị́nị̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ífí kóru. 27 Dị́nị̃ Ãdróŋá ãmã átẹ́pị ꞌbã ãꞌị̃lé rá ãlá, ãzíla ị́jọ́ ũnzî kóru ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽlépi rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ ꞌi: ĩmvú kí tãmbajó ãwụzị kí abe, kí ãzã kojó ị́jọ́ kí ndẽlépi rĩ kí agá, ãzíla ĩꞌdiní ru tãmbajó ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị́ ũnzí ꞌdĩ kí sĩ rĩ ꞌi.

2

Uyaŋá aꞌbejó cã

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ãꞌị̃táŋá ĩmĩ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ dị̃zã rú rĩ ãꞌị̃jó rá rĩ sĩ, ĩmi uya ꞌbá kí índréŋá ĩꞌbadrị̂ sĩ ku. 2 ꞌBá ãzí drĩ afí ãngũ ũꞌbí ꞌbã kí ru trajó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá, sụ̃ bõngó ãlápítítí ũniyambamba la, drọ̃nọ́ ãjẹ̃ rú drị́mváŋá gá la trũ, wó ꞌbá lẽmẽrí la drĩ afí bõngó ãndị́ ru la trũ ꞌdãá, 3 ĩmi ꞌbá bõngó ũniyambamba rĩ sụ̃lépi ꞌdĩ aꞌị́ mgbãmgbã rú, ĩmi ĩꞌdiní jọ la, “Mí amụ́ rilé ãngũ múké ꞌdõ gá ꞌdộ,” wó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ní ĩmi jọ la, “Ítu pá ꞌdâ, jõku mí ámụ rilé vũ gá áma andre gá ꞌdộ.” 4 ꞌDĩ adru drĩ ĩmi ꞌbá uya-uyâ la ku yã? Ĩmi acá drĩ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ásị́ ũnzĩ sĩ rĩ kí rú ku yã?

5 Ĩmi are má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, Ãdróŋá ũpẽ ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ íni adrujó kụ́rẹ́nị́ ru ãꞌị̃táŋá agá, vâ Sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ ꞌbụ̃ gá rĩ najó, ĩꞌdi ꞌbã azịlé ꞌbá ĩꞌdi lẽlépi rĩ ꞌbaní rĩ áni. 6 Wó ĩmi aꞌdụ́ ꞌbá lẽmẽrí ꞌdĩ kí idemará ru. Adru ꞌbá kụ́rẹ́nị́ ru rĩ kí ĩmi ĩkpã ãmbõgõ sĩ ãko ĩmidrị́ rĩ kí najó ũkpó sĩ, ãzíla kí vâ ĩmi ují kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá nĩ ku yã? 7 ꞌBá ꞌdĩ áni ꞌdĩ uꞌdá kí rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ kụlépi kụ̃kụ̃ múké sĩ ĩmi umvejó rĩ ní ku yã?

8 Ĩdrĩ ãzị́táŋá sụ́rụ́ Úpí ãmadrị̂ drị́ rĩ tãmba múké-múké, ị́jọ́ sĩlé sĩ-sĩ rĩ agá jọlépi la, “Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni,” ✡ ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ múké la. 9 Wó ĩdrĩ uyaŋá idé ꞌbá kí ꞌbã índréŋá ãmvé ãmvélé ru rĩ sĩ, ĩmi ị́jọ́ ũnzí idé ãzíla ị́jọ́ ndẽ ĩmi ꞌbo, ĩminí ãzị́táŋá nũjó rĩ sĩ. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí drĩ ãzị́táŋá tãmba pírí múké, drĩ mụ ãlu la nũlé rá, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ acá ꞌbá ị́jọ́ izalépi rĩ rú. 11 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá jọlépi la “Ínga ãwụ̃ ku rĩ,” ✡ jọ vâ “Íꞌdị ꞌbá ku.” ✡ Ídrĩ ãwụ̃ nga ku, wó ídrĩ ꞌbá ꞌdị rá, mi acá ꞌbá ãzị́táŋá nũlépi rĩ rú.

12 Ĩjọ ị́jọ́ kí ãzíla idé kí cécé ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã sĩ mụjó ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gá, ãzị́táŋá ĩꞌdi ãni ãma trũlépi rá rĩ sĩ rĩ áni, 13 ãꞌdusĩku Ãdróŋá icó ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdalé ĩꞌdiní ị́jọ́ lị agá ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru rĩ ní ku. Wó ásị́ ị̃gbẹ̃ ndẽ ị́jọ́ lịŋá rá.

Ãꞌị̃táŋá ãzíla ídétáŋá

14 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, múké rĩ íngõ ꞌi, ꞌbá ãzí drĩ ru ꞌbã ꞌi ãꞌị̃táŋâ trũ wó ĩꞌdi ꞌbã ꞌetáŋá ꞌdáyụ, mũkẽ ĩꞌdidrị́ gá rĩ íngõlé yã? Ãꞌị̃táŋá icó kí palé rá yã? 15 Ícétáŋá sĩ, mî ádrị́pị jõku mî ámvọ́pị ãzí drĩ adru bõngó kóru, ãkónã kóru ụ́ꞌdụ́ pírí. 16 Ĩmi ãzí drĩ jọ la ĩꞌdiní, “Ímụ, mí acị́ múké, ímụ ími ụrụꞌbá imilé ãcí gá, mí aga vâ ãkónã sĩ,” wó mí idé ị́jọ́ múké ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá ãzã kolépi la ku, ị́jọ́ múké míní idélé rĩ íngõ ꞌi yã? 17 Ãꞌị̃táŋá áꞌdụ̂sĩ ídétáŋâ kóru rĩ ĩꞌdi cécé ãko ãzí drãlépi rá rĩ áni.

18 Wó ꞌbá ãzí icó jọlé la, “Ma ãꞌị̃táŋâ trũ,” ãzí rĩ la jọ la, “Ma ị́jọ́ mádrị̂ kí nga ídétáŋá sĩ.” Ị́jọ́ mâ umvilé rĩ, “Mí iꞌda mání ãꞌị̃táŋá mídrị́ ídétáŋâ kóru rĩ. Ma míní ãꞌị̃táŋá mádrị̂ iꞌda ị́jọ́ mání ãꞌị̃lé rĩ kí ngaŋá sĩ.” 19 Mí idé múké míní ãꞌị̃jó la Ãdróŋá ĩꞌdi ãlu rĩ sĩ, úríndí ũnzí ãꞌị̃ kí vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, ụrụꞌbá la kí vâ yã-yã.

20 Mi ꞌbá azalépi azâ ꞌdĩ, ínị̃ ãꞌị̃táŋá ídétáŋâ kóru rĩ ĩꞌdi ãko ãzí ụ̃rọ̃drị́ kóru la ku yã? 21 Úlã ándrá ãmã áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ꞌbá mgbã rú ídétáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ, ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị̃ Ĩsákã fẽjó Ãdróŋá ní ídétáŋá ru ãlĩtárĩ drị̃ gá rĩ sĩ ku yã? 22 Índre ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ nga ãzị́ pírí ãlu ídétáŋá ĩꞌdidrị̂ abe, ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ acá dó pịrị-pịrị. 23 Wó ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ, “Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi rá, lã dó sĩ ĩꞌdi ꞌbá mgbã rú.” ✡ Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ꞌdĩ ꞌbã áni ãndá ãzíla ûmve dó sĩ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã wọ̃rị́ ru. 24 Índre ála ãma lã ꞌbá mgbã rú Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ãmã idélé rĩ kí sĩ, adru ãꞌị̃táŋá sĩ áꞌdụ̂sĩ ku.

25 Rãhábụ̃ ũkú ãwụ́ꞌbá ru rĩ, úlã ĩꞌdi ꞌbá mgbã rú la ĩꞌdi ꞌbã ándrá ꞌbá ũní-ũníŋá gá rĩ kí tãmbajó vâ kí tị pẽjó gẹ̃rị̃ ãzí gâ sĩ rĩ sĩ. 26 Ụrụꞌbá úríndí kóru rĩ ꞌbã drãlé rá rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãꞌị̃táŋá ãzí ngaŋâ kóru rĩ drã vâ rá.

3

Ĩdra tãmbajó rĩ

1 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, adru ĩmi pírí lẽ ꞌbã adru kí ímbáꞌbá ru íni la ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ímbáꞌbá ru ꞌdĩ kí ála kí ị́jọ́ lị ũkpó ru ãndânĩ ndẽ ꞌbá ímbáꞌbá rú ku ꞌdĩ kí rá. 2 Ãma kí pírí ị́jọ́ iza gẹ̃rị̃ ũꞌbí sĩ. Wó ꞌbá drĩ ĩdra tãmba múké rá, ĩꞌdi vâ icó ru ụrụꞌbá tãmbalé gẹ̃rị̃ pírí sĩ múké rá. 3 Ãma kí aya su kãyĩnõ tị gá cí la, ꞌbã nga kí rú sĩ ị́jọ́ ãmaní lẽlé ꞌbã nga kí kí rĩ kí, ãzíla ãma sĩ kí drị̃ ụtrị́ ꞌbã mụ kí sĩ ãngũ ãmaní lẽlé rĩ gá. 4 Índre úꞌdụ drĩ mẹ́lị̃ ícétáŋá ru, ĩꞌdi ãko ãzí ãmbógó mgbọ íni la, wó ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó la drĩ táni ĩꞌdi dro agá nĩ tí, dẽrébã la drị̃ la ují ị̃yẹ́gọ́ ĩmbíráŋá la sĩ, ãngũ ĩꞌdi ꞌbã lẽjó ꞌbã mụ rĩ gá. 5 Ĩdra ĩꞌdi ụrụꞌbá ꞌbã wókõ ãzí ĩmbíráŋá la, ĩꞌdi ru ịpị́ ũkpó ru ãfó sĩ. Índre jõ drĩ, mị̃rị́ ãmbógó ꞌdĩ la akó velé ãcíkúlú ĩmbíráŋá ꞌdĩ drị́. 6 Ĩdra ĩꞌdi cécé ãcí áni, ĩꞌdi ụrụꞌbá ꞌbã wókõ galépi ị́jọ́ ũnzí sĩ tré rĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá ꞌbã mgbã rĩ iza pírí. Ĩꞌdi ꞌbá ꞌbã ídri ãcí su ãcí ukólépi ku rĩ sĩ rá.

7 ꞌBá icó ãnãkpá ũví pírí; ãriŋa, ãko ãgãlépi kụ̃bụ̃drị̃ sĩ, ãzíla ãko pírí uꞌálépi ị̃yị́ agá rĩ kí abe, tãmbalé rá. 8 Wó ꞌbá ãzí ãlu icólépi ĩdra tãmbalépi rá la ꞌdáyụ, ĩꞌdi ũnzí, ícó drị̃ la ụtrị́lé ku, ĩꞌdi ãdrákĩ ũnzí la. 9 Ãma kí ĩꞌdi sĩ Úpí Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rụ́ ịcụ́, ãma vâ sĩ ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ĩꞌdi ꞌbã gbíyã sĩ ꞌdĩ kí alụ́. 10 Tị ãlu ꞌdĩ agâ sĩ ị́cụ́ŋá kí ãfũ álụ́ŋâ trũ. Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, lẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru íni ku. 11 Kídí ãlu agá ị̃yị́ ãlá rĩ icó kí agálé ị̃yị́ ũká ãꞌị́ ru rĩ be ãngũ ãlu gá ku. 12 Má ádrị́pịka, úlúgó icó ụ́cịkị́ kalé ku, wộmbẹ̃ icó úlúgó kalé ku, ãzíla ị̃yị́ ãꞌị́ ru ũká rĩ icó ru ujalé ãlá ru ị̃lị́-ị̃lị́ ru ku.

13 ꞌBá ãzí ĩmi drĩdríŋĩ gá ũndũwã ru ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBa iꞌda ĩꞌdi gbíyã ĩꞌdi ꞌbã ru majó fụ́, ị́jọ́ idéjó ũndũwã sĩ rĩ sĩ. 14 Wó ĩmi ásị́ drĩ dra ũká ru ãjã sĩ ãzíla ĩndrã sĩ, lẽ ĩmi ịpị́ ĩmĩ ũndũwã sĩ, ị́jọ́ mgbã rĩ atrịjó ĩnzõ sĩ ku. 15 Ũndũwã ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ angá ꞌbụ̃ gá Ãdróŋá drị̂lé ku, ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí ụ̃nọ́kụ́ ãni úríndí ũnzí ꞌbã kí fẽlé nĩ la. 16 Ãꞌdusĩku ãngũ ãjã ꞌbã kí fijó ãwãŋâ trũ rĩ gá, ꞌbá kí ãwã kí drĩdríŋĩ gá, ãzíla kí ị́jọ́ ũnzí pírí kí idé ꞌdãá.

17 Ũndũwã angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ ĩꞌdi ndú, ꞌbá ũndũwã ꞌdĩ trũ rĩ ídri la adru ũnzí ku. Ĩꞌdi adru ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ̃ lẽlépi rĩ, ĩꞌdi uꞌá dríŋá, ĩꞌdi lẽtáŋá ru, ásị́ la ị̃dụ́ ru. Ĩꞌdi ị́jọ́ múké idé áyụ, jọ ꞌbání ị́jọ́ vúlé gá ku, ãzíla ĩꞌdi mũlũmbẽ kóru. 18 ꞌBá ásị́ ị̃gbẹ̃ ajílépi ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá rĩ, kí ũri ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ rĩ, ãzíla kí drụ́zị́ ị́jọ́ múké ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ kí lã ãná áni Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá.

4

Ru aséjó Ãdróŋá rụ́ ãni rú

1 Ãꞌdu la ãꞌdị́ ãzíla ãwãŋá ají ĩmi drĩdríŋĩ gá nĩ yã? Angá kí ũlẽ ãꞌdị́ ꞌdịlépi ĩmi agá rĩ kí sĩ ku yã? 2 Ĩmi ãko ãzí lẽ rá, wó ĩmi icó ịsụ́lé la ku. Ĩmi ũlẽ la ãgã ãzíla ĩmi lẽ ĩmi ụꞌdị́lé ãko ãzí sĩ, ĩmi icó ãko ĩmi lẽlé ꞌdã ịsụ́lé ku. Ĩꞌdi fẽ ĩmi dó sĩ ãwã-ãwã vâ ãcóŋá co, wó ĩmi ịsụ́ ãko la ku, ãꞌdusĩku ĩmi aꞌị́ Ãdróŋá drị̂lé ásị́ mgbã sĩ ku. 3 Ĩdrĩ táni aꞌị́ la rá, ĩmi icó ịsụ́lé la ku, ãꞌdusĩku ĩmi aꞌị́jó la ũrãtáŋá gọ́ꞌdọ́ la trũ rĩ sĩ, ĩmi lẽjó la ãko ĩmĩ ịsụ́lé rĩ kí ayújó ãyĩkõ ĩmi ãni ĩminí lẽlé rĩ kí agá rĩ sĩ.

4 Ĩmi ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị́lépi ásị́ pírí sĩ ku ꞌdĩ, ĩnị̃ cé ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ lẽjó rĩ la fẽ ĩmi Ãdróŋá ngụ̃ ũnzí. ꞌBá wọ̃rị̃ ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ la acá Ãdróŋá ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru. 5 Wó ĩmi ũrã ị́jọ́ sĩlé jọlépi la, “Úríndí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé uꞌálépi ãma agá rĩ ĩꞌdi ãjã sĩ ị́jọ́ ãma idélé rĩ sĩ,” lẽ ãma adru ãꞌị̃táŋâ trũ. 6 Wó ĩꞌdi ãmaní ásị́ ũkpó sĩ pá tujó ũkpó ru ị́jọ́ ũnzí ndẽjó rĩ fẽ. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ sị̃lé sĩ rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni:

“Ãdróŋá la ꞌbá ãfó ru rĩ ịsị́ vụ̃rụ́,

wó ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́ rĩ nî.” ✡

7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩfẽ ĩmi Ãdróŋá ní pírí, ĩmi atrị Sĩtánĩ ãzíla ĩꞌdi dó sĩ apá ĩmi rụ́ ꞌdâ rá. 8 Ĩmi asé ĩmi Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé ãni rú, ãzíla Ãdróŋá vâ sĩ ru asé ĩmi rụ́ ꞌdõlé ãni rú, ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ, ĩmi itú ĩmi ídri ãlá ru, ãzíla ĩmi idé ĩmi ásị́ ãlá ru ĩmi ꞌbá ásị́ ị̃rị̃ trũ ꞌdĩ. 9 Mị́ndrẹ ꞌbã ra ĩmi mịfị́ gá ị́jọ́ ũnzí ĩmi idélé rĩ kí sĩ, ĩmi ásị́ ꞌbã adru ãnzị rú ũcõgõ sĩ, ãgụ́ŋá ĩmidrị̂ ꞌbã uja ru áwáŋá ru, ãyĩkõ ĩmidrị̂ ꞌbã uja ru mị́ndrẹ ũsũŋá ru. 10 Ĩꞌbã ĩmi vụ̃rụ́ Úpî mẹ́lẹ́tị gá ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ĩꞌdi ĩmi ĩdrẽ ụrụgá rá.

11 Má ádrị́pịka, ĩndro ĩmi ĩmi vúlé gá ku. ꞌBá ádrị́pị̃ rụ́ ndrolépi vúlé gá rĩ vâ ị́jọ́ lị drị̃ la gá, jọ ị́jọ́ ũnzí ãzị́táŋá drị̃ gá, lị vâ ị́jọ́ drị̃ la gá ĩndĩ. Wó ídrĩ ị́jọ́ ꞌbá ãzí drị̂ lị, mí adru ꞌbá ãzị́táŋá vú ũbĩlépi rĩ ꞌi ku, wó rá la ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ ꞌi. 12 Ãdróŋá la lú ãzị́táŋá fẽ nĩ, ãzíla ị́jọ́ lị kpị la nĩ, ĩꞌdi icólépi ꞌbá palépi rá ãzíla ꞌbá ꞌdịlépi nĩ rĩ ꞌi. Wó mi dó ãꞌdi ꞌi ị́jọ́ lịlépi mî ádrị́pị drị̃ gá rĩ?

Mí ịpị́ mi ị́jọ́ drụ̃sị̃ rĩ sĩ ku

13 Ĩmi are, ĩmi ꞌbá jọlépi la, “Ãndrũ jõku drụ̃sị̃ ãma mụ táwụ̃nị̃ ꞌdã gá, jõku ãzị́ ꞌdã gá uꞌájó cajó ílí ãlu tũjárĩ idéjó sĩ séndẽ ịsụ́jó,” ꞌdĩ. 14 Ĩmi icó nị̃lé la drụ̃sị̃ ãꞌdu la mụ ru idélé ídri ĩmidrị̂ gá nĩ yã rĩ gá ku. Ídri ĩmi agá ꞌdĩ ãꞌdi ãni yã? Ĩmi cécé ũfú ꞌdelépi iꞌdalépi sáwã wereŋá sĩ ãzíla ãvĩlépi rá rĩ áni. 15 Kẹ̃jị́ la gá, lẽ tá ĩjọ, “Úpí drĩ lẽ la rá, ãdrĩ adru ídri ãma icó dó ãko ꞌdĩ kí idélé ꞌdã abe.” 16 Cécé ꞌdĩ áni, ĩmi ĩmi ũnũ ãzíla ịpị́ ãfó sĩ, ị́pị́ŋá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ị́jọ́ ũnzí drị̂ ꞌi. 17 ꞌBá ị́jọ́ múké rĩ nị̃lépi rá tá tí ꞌbã idé rá, wó idélépi la ku rĩ, idé ị́jọ́ ũnzí.

5

ꞌBá málĩ trũ rĩ kí bị́lẹ́-ị̃ndụ́ lijó

1 Ĩmi are ĩmi ꞌbá málĩ trũ ꞌdĩ, ĩmi awá ãzíla ĩꞌbe ụ̃lụ́lụ́, ũcõgõ drụ́zị́ amụ́lépi ĩmi drị̃ gá rĩ sĩ. 2 Málĩ ĩmidrị̂ ŋma kí rá, ãzíla ụ̃dụ̃dụ̃ mbe vâ bõngó ĩmidrị̂ kí rá. 3 Gólũdĩ ĩmidrị̂ kí sílĩvã abe uka kí rá. Ukaŋá ĩꞌbadrị̂ la ị́jọ́ vú nze ĩmi ụrụꞌbá gá, ãzíla málĩ ĩmĩ tralé ꞌdĩ kí abe kí ĩmi ĩzá ivé ãcí áni ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ sĩ. 4 Ĩmi are áwáŋá ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩmidrị́ ámvụ́ agá, ĩminí ũnzãlé ꞌdĩ ꞌbadrị́ ĩminí sĩ kí ũfẽjó ku, ꞌdĩ la fi ími ụrụꞌbá gá. Áwáŋá ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩmidrị́ ámvụ́ agá ãkónã kí ũkũnãlépi rĩ ꞌbadrị̂ Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị are dó ꞌbo.

5 Ĩmi uꞌá ándrá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ãyĩkõ agá ị́jọ́ ĩmĩ ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí agá kí idéjó, ị́jọ́ ĩmi lẽlé rĩ kí abe, úꞌdîꞌda ĩmi ásị́ acá dó múké ãzíla ĩmi use dó úsã sĩ bábá mánị̃gọ́ lẽlé lịlé lị̃lị̃ rĩ áni. 6 Ĩlị ándrá ị́jọ́, ĩmi ụꞌdị́ vâ ándrá ꞌbá múké ꞌdĩ kí, ãzíla ũkpõ kóru icólépi ru palépi ĩmidrị́ gá ku ꞌdĩ kí rá.

Ásị́ ũkpõ ũcõgõ tajó rĩ

7 Má ádrị́pịka ãzíla ma ámvọ́pịka, ĩmi adru ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ cajó kpere ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ãgõjó rĩ agá. Ĩndre drĩ ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ ꞌbã kí uzogó áyi drị̂ tẽ agá ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ. Kí dó sĩ ũri kalépi ãjẹ̃ ãmbógó ajílépi rĩ tẽ ka agá. 8 Ĩtu pá ũkpó ru vâ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ĩndĩ, ãꞌdusĩku Úpí ꞌbã ãgõŋá ace ãni rú. 9 Má ádrị́pịka, ĩmi unu ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, ĩdrĩ unu rá Ãdróŋá la ị́jọ́ lị ĩmi drị̃ gá rá, ĩndre ãmbógó ị́jọ́ lịlépi rĩ la amụ́ ꞌdĩ, acá ãni rú ꞌbo. 10 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ĩndre ásị́ ũkpõ, ũcõgõ ãzíla drị̃cịŋá taŋá, nãbịya ị́jọ́ Úpí drị̂ ũlũlépi rĩ ꞌbadrị́. 11 Ĩndre drĩ, ãma ꞌbá ũcõgõ ịsụ́lépi ásị́ ũkpó trũ rĩ, umve ꞌbá drị̃lẹ́ba rú. Ĩmi are ị́jọ́ ũcõgõ Yọ́ꞌbụ̃ drị́ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ rá, ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị́ sĩ ũcõgõ ꞌdã tajó rĩ rá. Ĩndre vâ ị́jọ́ Úpí ꞌbã idélé ãsị̃jó icéjó la Úpí ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ambamba, ĩꞌdi vâ ꞌbá ꞌbã ízákĩzã ndre ĩndĩ rĩ. 12 Wó má ádrị́pịka, ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gâ sĩ pírí, ĩna ũyõ ꞌbụ̃ sĩ jõku ụ̃nọ́kụ́ sĩ, jõku ị́jọ́ pírí ãzí ꞌdĩ kí sĩ ku. Ị́jọ́ ĩmĩ ãꞌị̃lé rá rĩ ꞌbã adru ị́jọ́ ĩmĩ ãꞌị̃lé rá rĩ, ãzíla ị́jọ́ ĩmĩ ãꞌị̃lé ku rĩ ꞌbã adru ị́jọ́ ĩmĩ ãꞌị̃lé ku rĩ, ĩmi mụ filé ị́jọ́ lịŋá agá ku.

13 ꞌBá ãzí ĩmi agá ꞌdâ ũcõgõ trũ la cí yã? Lẽ ꞌbã ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi. ꞌBá ãzí ásị́ ãyĩkõ rú la cí yã? Lẽ ꞌbã ngo úngó Ãdróŋá ịcụ́jó rĩ kî. 14 ꞌBá ãzí ĩmi agá ꞌdâ ãvũ rú la cí yã? Lẽ ꞌbã umve ꞌbã drị̃lẹ́ ru kãnị́sã drị́ gá rĩ kî ĩꞌdiní Ãdróŋá zịjó, ãzíla ꞌbã uní kí ĩꞌdi ãdu sĩ Úpí ꞌbã rụ́ sĩ. 15 Ãdróŋá zịŋá ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ la ꞌbá ãvũ rú rĩ adrí rá. Ãdróŋá vâ ꞌbá ꞌdã trũ ị́jọ́ ũnzí gá rá. Ãdróŋá la ĩꞌdi inga rá, drĩ táni ị́jọ́ ũnzí idé agá rá tí. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi iꞌda ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí ĩmi drĩdríŋĩ gá, ĩzị vâ Ãdróŋá ĩmi ãlu-ãlu ꞌbaní, ãyánĩ ĩmidrị̂ ꞌbaní sĩ icójó wajó, Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá ꞌbá ãlá ị́jọ́ ũnzî kóru rĩ ꞌbã kí ãꞌị̃lé rĩ, ĩꞌdi ũkpõ trũ, ãzíla ĩꞌdi ãzị́ nga rá. 17 Ĩlíyã ándrá ꞌbá ãma áni la, wó zị Ãdróŋá ũkpó ru uzogó ní ꞌdịjó ku, cajó ílí na drị̃ la gá ĩmbá ázíyá uzogó ꞌdị ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ku. 18 Vúlé la gá áꞌị́ Ãdróŋá ꞌi ꞌbụ̃ tị nzị̃jó uzogó fẽjó, ụ̃nọ́kụ́ ní ãkónã kajó.

19 Má ádrị́pịka, ꞌbá ãzí ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ la drĩ ãvĩ ị́jọ́ mgbã rĩ aꞌbejó, lẽ ájí ĩꞌdi vúlé. 20 Ĩmi ũrã ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá, ꞌbá ꞌbá ũnzí ãbãlépi rĩ ajílépi vúlé rĩ, pa úríndí ĩꞌdidrị̂ drã agá, ãzíla ají trũtáŋá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá trũjó ị́jọ́ ũnzí ũꞌbí agá pírí rĩ ꞌi.

✡ 2:8 2:8 Lẹ́vị̃ 19:18

✡ 2:11 2:11 Ãfũŋá 20:14; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:18

✡ 2:11 2:11 Ãfũŋá 20:13; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:17

✡ 2:23 2:23 Íꞌdóŋá 15:6

✡ 4:6 4:6 Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 3:34

1 Pétẽrõ

1

2

3

4

5

Wárãgã

Pétẽrõ

ꞌbã sĩlé drị̃drị̃ rĩ

1

Ízị mi cící angálépi Pétẽrõ drị́ rĩ

1 Wárãgã ꞌdĩ angá Pétẽrõ ụ̃pị́gọ́ŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ drị́.

Ásĩ wárãgã ꞌdĩ ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ũpẽlé uꞌálépi ãmị́yọ́ŋá ru Pọ̃nị̃tásị̃ gá, Gãlãtị́yã gá, Kãpãdókĩyã gá, Ásĩyã gá, ãzíla Bị̃tị́nị̃yã gá rĩ ꞌbanî. 2 Ãdróŋá ãmã átẹ́pị ũpẽ ándrá ĩmi údu, Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã dó sĩ ĩmi ndú ãlá ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi are Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ tị rá, ũjĩ dó sĩ ĩmi ãlá ru ãrí ĩꞌdidrị̂ sĩ.

Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí ãmaní Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ꞌbã adru ĩmi abe ãmbógó ru.

Ásị́ tị̃jó ídri ukólépi ku rĩ drị̃ gá rĩ

3 Lẽ ị́cụ́ kí Ãdróŋá ꞌi, ꞌdĩ Átẹ́pị ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ ãmbógó rĩ sĩ, fẽ ãmaní drị̃lẹ́ba ãmaní ãma ujajó úꞌdí ru, ásị́ tị̃ŋá ãmadrị̂ ãma adru ídri ru rá la Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã angájó ídri drã agá rá rĩ sĩ. 4 Ãdróŋá mba ãwítã ãzí tã ꞌbụ̃ gâlé anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãlá ru, ũnzõ ru ku, ícó calé ĩꞌdi ujajó ku, ãzíla ŋma vâ ku. 5 Ãdróŋá la tã la mba ũkpõ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ ĩminí kpere ĩmĩ patáŋá ꞌdĩ ịsụ́ agá, ĩminí ásị́ tị̃jó drị̃ la gá rĩ sĩ. Ála ĩꞌdi iꞌda ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ sĩ, ꞌbá pírí kí ĩꞌdi ndre rá. 6 Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãyĩkõ ãzí ãmbógó ru drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ, ĩdrĩ táni mụ drị̃ cịlé ị́jọ́ mụlépi ĩmi ụ̃ꞌbị̃lépi ꞌdĩ kí sĩ ụ́ꞌdụ́ were rá tí.

7 Ụ̃ꞌbị̃táŋá ꞌdĩ kí ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ kí uyajó, iꞌdajó la ĩꞌdi ũkpó ru ãzíla ãlá ru yã rĩ. Ála ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃ cécé gólũdĩ ụ̃ꞌbị̃jó, ãzíla uyajó la rĩ ꞌbã áni, ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ ndẽ ãjẹ̃ sĩ gólũdĩ ụ̃ꞌbị̃lé ãcí sĩ rĩ rá. Ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ drĩ pá tu ũkpó ru ụ̃ꞌbị̃táŋá ãcí ru ꞌdĩ kí agá, ĩꞌdi rụ́kụma fẽ, ãzíla ị̃nzị̃táŋá dị̃zã rú, ãrútáŋá ãmbógó ru rĩ ají ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ iꞌdajó wụ́drị̃kụ́rụ̃ pírí ní rĩ sĩ. 8 Ĩdrĩ táni ĩꞌdi ndre agá ku, ĩlẽ ĩꞌdi rá. Ĩminí táni ĩꞌdi ndrejó ku rá tí, ĩmi ãꞌị̃ ĩꞌdi rá, ĩmi vâ ãyĩkõ ãzí dị̃zã ru ãmbógó jõ drĩ ĩmĩ ĩtrĩkãlé ku la trũ ĩyõ rú. 9 Ãꞌdusĩku ụ̃rọ̃drị́ ĩminí ịsụ́lé ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ sĩ rĩ, ĩꞌdi patáŋá ĩmĩ úríndí ní ru pajó rĩ ꞌi.

10 Patáŋá ꞌdĩ ándrá ãko ãzí nãbịya ꞌbã kí lẽlé ị́jọ́ nị̃jó drị̃ la gá ĩyõ rú la. Ũlũ kí ị́jọ́ lẽtáŋá uyaŋâ kóru ꞌdĩ ꞌbã amụ́jó ĩmi rú rĩ, ndrụ̃ kí ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ, ãzíla ũkpó ãmbógó la sĩ. 11 Ụ̃ꞌbị̃ kí ị́jọ́ Úríndí Kúrísĩtõ ꞌbã jọlé kí agâ sĩ drị̃lẹ́ gâlé ru, Kúrísĩtõ ꞌba ịsụ́ cãndí ráká, ꞌbã fi dó ũnĩ dị̃zã rú rĩ gâlé ĩndõ rĩ drị̃ gá rĩ ndrụ̃lé ásị́ pírí sĩ. Ĩꞌdi ru idé ãꞌdụtụ́, wó ĩꞌdi ru idé ãꞌdi ụrụꞌbá gá yã rĩ ịsụ́jó.

12 Úlũ ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru sáwã ĩꞌbadrị̂ gá ku, rá la kí ru idé ílí ũꞌbí vúlé gá sáwã ĩmidrị̂ agá. Úꞌdîꞌda ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ úyú ĩꞌdi ꞌbo, ꞌbá ị́jọ́ la ũlũlépi ĩminí rĩ, ịsụ́ kí ũkpó Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní angájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ ꞌi. Ĩꞌdi vâ ị́jọ́ ãmbógó ụ̃sụ̃táŋá ru la, átã mãlãyíkã lẽ kí vâ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé ásị́ pírí sĩ.

Ĩmi adru ãlá ru

13 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi itú ĩmi ásị́sị́ŋá sĩ ãzị́ ngajó, ĩtị̃ ásị́ pírí ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá ꞌbã mụlé fẽlé ĩminí ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ iꞌdajó rĩ sĩ rĩ drị̃ gá. 14 Anzị ꞌbá tị arelépi rĩ kí áni, ĩmi andị́ ĩmi ũlẽ fẽlépi la ĩminí ị́jọ́ ũnzí lẽjó, ĩmi sĩ adrujó ala gá rĩ sĩ ku. 15 ꞌBá ĩmi umvelépi rĩ ꞌbã adrujó ãlá ru rĩ áni, ĩmi adru vâ ãlá ru, ị́jọ́ pírí ĩmĩ idélé rĩ kí agá. 16 Ị́jọ́ sĩlé ꞌbo rĩ áni, “Ĩmi adru ãlá ru ãꞌdusĩku ma ãlá ru.” ✡

17 ꞌBá ĩmĩ umvelé átẹ́pị rú rĩ ꞌbã ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó uyaŋâ kóru rĩ sĩ, lẽ ĩmi uꞌá gbíyã ꞌbá amụ́lépi amụ̂ rĩ drị̂ áni rĩ sĩ, ãrútáŋá sĩ ãzíla vâ ụ̃rị̃ sĩ. 18 Lẽ ĩnị̃ rá ûnze ándrá ĩmi ãko ãzí ru izalépi izâ cécé sílĩvã jõku gólũdĩ áni la kí sĩ, angájó ádrízã ífí kóru, ĩmĩ áꞌbị́ ꞌbã kí imbálé rĩ kí agá la ku, 19 rá la ãrí Kúrísĩtõ drị́ gá ãjẹ̃ ãmbógó rĩ sĩ, cécé kãbĩlõmvá gbẽtí kóru rĩ sĩ. 20 Úpẽ ándrá ĩꞌdi údu ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ku, wó îꞌda ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ vúlé ãsị̃jó ꞌdĩ kí sĩ la ĩmi ị́jọ́ sĩ. 21 Ĩmi adru ĩꞌdi sĩ ãꞌị̃táŋá sĩ Ãdróŋá ĩꞌdi ingalépi ꞌbá drãlépi rá rĩ kí agá rá ĩꞌdiní dị̃zã fẽlépi rĩ rụ́, ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ kí ásị́ tị̃ŋá abe ꞌbã adru kí dó sĩ Ãdróŋâ drị̃ gá. 22 Úꞌdîꞌda ĩmi idé ĩmi ãlá ru ꞌbo, ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ arejó rĩ sĩ, lẽtáŋá ádrị́pị lẽjó rĩ ꞌbã adru úlétáŋâ kóru, ĩlẽ dó sĩ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá vị́ sĩ, ãzíla ásị́ pírí sĩ. 23 Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ídri vâ jã ꞌdâ rĩ sĩ, útị dó sĩ ĩmi úꞌdí ũri ŋmalépi rá rĩ sĩ ku, wó ŋmalépi ku rĩ sĩ. 24 Ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni,

“ꞌBá pírí ꞌbá ru ꞌdĩ kí ꞌbãngá cécé ásé áni,

ũnĩ ĩꞌdidrị̂ pírí cécé ásé fũ áni,

ásê la nụ rá, ãzíla fũ la la zõ rá,

25 wó ị́jọ́ Úpí drị́ rĩ ꞌbãngá adru jã ꞌdâ.” ✡

Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ mgbã ũlũlé ĩminí rĩ ꞌi.

2

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi aꞌbe ásị́ ũnzí pírí cã, ĩnzõ abe, mũlũmbẽ trũ, ãjã ãzíla ꞌbá kí rụ́ jọjó ũnzí rĩ abe pírí. 2 Lẽ ĩlẽ lẹ́sụ́ ãlá úríndí drị́ rĩ, ĩmi sĩ zo ãmbógó ru patáŋá ĩmidrị̂ gá. Ĩmi awá dó sĩ ũrekeŋá kí awájó lẹ́sụ́ sĩ rĩ áni, 3 úꞌdîꞌda ĩmi Úpí ꞌbã ãjị́ ị̃lị́-ị̃lị́ ꞌbị̃jó ꞌbo rĩ sĩ.

Írã ídri jó Ãdróŋá drị̂ sịjó rĩ kî

4 Ĩmi amụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé, ĩꞌdi írã ídri jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã kónã sịjó rĩ. ꞌBá gã kí ándrá ĩꞌdi úmgbé, wó Ãdróŋá pẽ ĩꞌdi írã ãjẹ̃ trũ ãmbógó rĩ rú.

5 Ãdróŋá la dó úꞌdîꞌda ĩmi írã ídri ꞌdĩ kí sĩ ĩꞌdi ꞌbã jó úríndí ru rĩ sị, ĩmi dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã átáló ãlá ídétáŋá idélépi rĩ rú, ĩmi ãtalo ãlá ídétáŋá idélépi úríndí sĩ, ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ sĩ rĩ kî.

6 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni:

“Índre drĩ, áꞌbã írã ãngũ Zị̃yọ́nị̃ drị̂ gá,

írã pẽlé kónã sịjó ãjẹ̃ ãmbógó la.

ꞌBá ásị́ ꞌbãlépi drị̃ la gá rĩ,

icó drị̃nzá ịsụ́lé ku.” ✡

7 Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ trũ ꞌdĩ ꞌbaní írã ꞌdĩ ãjẹ̃ rú. Wó ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ ꞌbaní:

“Írã ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ,

acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú.” ✡

8 Ãzíla vâ,

“Írã kúmũ rú ꞌbá kí pá ụ̃sị̃lépi rĩ ꞌi,

ãzíla írã fẽlépi la ꞌbá ꞌbã kí sĩ uꞌdejó rĩ ꞌi.” ✡

Kí ru pá ụ̃sị̃ írã kúmũ rú ꞌdĩ gá ꞌdá la ĩꞌbã kí gãjó ị́jọ́ arejó úmgbé rĩ sĩ, kí sĩ mụ drị̃ ụfụlé ị́jọ́ ru itúlépi ĩꞌbaní rĩ abe.

9 Wó ĩmi ꞌbá pẽlé pẽ-pẽ rĩ kî, ĩmi ãtalo Úpí drị́ rĩ kî. Ĩmi sụ́rụ́ ãlá Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru rĩ kî. Ĩmi dó sĩ Ãdróŋá ĩmi umvelépi ãngũ ịnị agá rĩ rụ́ ịcụ́, sĩ ĩꞌdi ꞌbã dị̃zã ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ ꞌbã ũnĩ iꞌdajó tọndọlọ. 10 Úlã ándrá jõ ĩmi ꞌbá mgbã rú ku, wó úꞌdîꞌda ĩmi dó ꞌbá mgbã Ãdróŋá drị̂ kî, ĩmi ịsụ́ ándrá jõ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ku, wó úꞌdîꞌda ĩmi ịsụ́ dó ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ ꞌbo.

11 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ãma kí ꞌbá amụ́lépi amụ̂ ãmị́yọ́ŋá ru la, ma mãmálá ꞌbã ĩmi rụ́, lẽ ĩgã ũlẽ ụrụꞌbá drị́ gá ãꞌdị́ ꞌdịlépi úríndí ꞌbá agá rĩ be ꞌdĩ kí úmgbé. 12 Lẽ ĩmi uꞌá ídri ãlá sĩ, ꞌbá Ãdróŋâ nị̃lépi ku ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá, drĩ kí táni ị́jọ́ jọ ĩminí ũnzíkãnã rú ĩmi idé ꞌbã rĩ ị́jọ́ ũnzí la rĩ áni tí, kí rú ị́jọ́ múké ĩmi idélé ꞌdĩ kí ndre, ãzíla kí sĩ Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́ ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ ĩꞌdi ꞌbã amụ́jó ãma andréjó rĩ sĩ.

Ĩru ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kî

13 Ĩmi are ꞌbá ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí tị ị́jọ́ Úpí drị̂ sĩ, drĩ adru úpí sụ́rụ́ drị̃lẹ́ gá ãmbógó rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá pírí, 14 ꞌbá ĩyõ ĩꞌdi pálé gá gávũnã rú ꞌdĩ kí ĩmi are kí tị, ãꞌdusĩku Úpí la kí tị pẽ mụlé ꞌbá ị́jọ́ izalépi rĩ kí drị̃ arụ́jó, ãzíla vâ ꞌbá mũkẽ idélépi ꞌdĩ kí rụ́ ịkụ́jó ãrútáŋá sĩ.

15 Ãdróŋá lẽ bãsĩ rá la ị́jọ́ ĩmi idélé múké ꞌdĩ ꞌbã umbé ꞌbá ị́jọ́ jọlépi nị̃táŋâ kóru, ãzíla azalépi azâ ꞌdĩ kí tị cí. 16 Ĩmi uꞌá ꞌbá drị̃lẹ́mgbọ ị́jộ kóru rĩ kí áni. Wó lẽ drị̃lẹ́mgbọ ĩmidrị̂ ꞌbã adru sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó ku, be la rá la ĩmi adru ãtíꞌbó Ãdróŋá ãni. 17 Ĩru ꞌbá pírí rũrũ, ĩlẽ ĩmĩ ádrị́pịka ãzíla ĩmĩ ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ kí, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ Ãdróŋâ sĩ, ĩru úpî rũrũ.

18 Ĩmi ꞌbá ãtíꞌbó ru ꞌdĩ, ĩmi are ãmbogo ĩmidrị̂ kí tị. Ĩmi idé ị́jọ́ ĩꞌbã kí lũlé ĩminí rĩ kî, adru ĩꞌbã kí ĩmi idéjó múké rĩ sĩ áꞌdụ̂sĩ ku, drĩ kí táni ĩmi idé ũnzí. 19 Ãdróŋá la uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩdrĩ ũcõgõ ịsụ́ ị́jọ́ ífí kóru la sĩ, ĩꞌbã ásị́ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí idéjó áyụ. 20 Ị́jọ́ ụ̃rọ̃drị́ ru rĩ íngõ ꞌi údrĩ ĩmi co ị́jọ́ ũnzí idéŋá sĩ, ĩdrĩ ta la rá? Wó údrĩ ĩminí ũcõgõ fẽ ĩminí ị́jọ́ múké rĩ idéjó rĩ sĩ, ĩta ĩꞌdi ásị́ ũkpõ sĩ rá, Ãdróŋá la ĩminí uꞌá ãyĩkõ sĩ. 21 Ị́jọ́ drị̃ cịjó ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ĩmi umvejó ala gá rĩ ꞌi, Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ na ándrá ũcõgõ ícétáŋá aꞌbejó ãmaní. Ĩmi ũbĩ pámvú ĩꞌdidrị̂.

22 “Idé ị́jọ́ ũnzí ãluŋá la ku,

ị́sụ́ vâ ị́jọ́ ĩnzõ rú la ĩꞌdi tị gá ãlu la ku.” ✡

23 Umvi úꞌdáŋá ĩꞌdi uꞌdájó rĩ ꞌbã ãrígó ku. Ĩꞌdiní ũcõgõ ịsụ́ agá, ịgbẹ́ ꞌbá ĩꞌdi ĩcãndĩlépi rĩ kí ásị́ ku, kẹ̃jị́ la gá, aꞌbe ru ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí Ãdróŋá ị́jọ́ lịlépi pịrị rĩ drị́ gá. 24 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ ꞌbã pángá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá, fẽ ru ipalé mũsãláꞌbã sị́ gâ sĩ ãma trũjó ũkpõ ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ agá, ãmaní sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí idéjó. Ãkõzá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ fẽ kí ãma adrílé nĩ. 25 Ĩmi ãvĩ ándrá kãbĩlõ áni, gẹ̃rị̃ kóru, wó úꞌdîꞌda ĩmi ãgõ dó ꞌbá kãbĩlõ ucélépi ãzíla vâ ꞌbá úríndí ĩmidrị̂ tãmbalépi rĩ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo.

3

Ũkû ãzíla ãgọbị

1 Ũkú, ĩmi ị̃nzị̃ ãzị́táŋá ãgọbị ĩmidrị̂ ꞌbadrị̂ kí gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, drĩ kí táni gã ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌị̃lé úmgbé. Ídri ĩmidrị́ gá Ãdróŋá rujó rĩ la ị́jọ́ jọ ũnĩ sĩ ndẽ jọlé tị sĩ rĩ rá, 2 drĩ kí ídri ãlá ãzíla ádrízã ĩmidrị́ ũniamba rĩ kí ndre, kí ásị́ uja ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ.

3 Ĩmi idé ĩmi ụrụꞌbá ãmvé rĩ sĩ, drị̃ꞌbị́ cãŋá sĩ, ŋálí ãjẹ̃ rú jõ ku bõngó ãjẹ̃ rú sĩ ru ꞌbãjó ãfó ru ꞌdĩ kí sĩ ku. 4 Lẽ únị̃ ĩmi ũnĩ angálépi ĩmi agâlé ru ịnị́lé ku, úríndí ị́jọ́ idélépi jã rĩ ꞌbã idélé nĩ, ãfó kóru, Ãdróŋá ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá ãjẹ̃ ãmbógó ru rĩ sĩ rĩ sĩ. 5 Ũkú ãlápítí ándrá ru ásị́ ꞌbãlépi Ãdróŋâ drị̃ gá ásị́ tẽlépi rá rĩ, idé kí ándrá ru ꞌdĩ áni ị̃nzị̃ kí ị́jọ́ ãgọbị ĩꞌbadrị̂ ꞌbã rĩ kí rá. 6 Sárã ị̃nzị̃ ándrá ágọ́bị́ ĩꞌdidrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi rá, umve sĩ ándrá ĩꞌdi úpí ꞌi, ĩmi adru ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pịka kí la ĩdrĩ ị́jọ́ pịrị rĩ idé ụ̃rị̃ kóru ĩmĩ ágóka drĩ kí táni ãꞌdu idé.

7 Ĩmi ãgọbị, gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ĩmi ị̃nzị̃ ũkú ĩmidrị̂ kî. Ĩmba kí tã nị̃táŋá sĩ ĩminí uꞌá agá ãlu ꞌdĩ gá ꞌdâ. Drĩ kí táni adru ũkpó trũ were tí, Ãdróŋá fẽ ĩminí ídri úꞌdí lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ĩꞌba abe trũtrũ. Ĩdrĩ dó sĩ kí tãmba múké ku, icó kí fẽlé la ị́jọ́ ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ ní fijó ku.

ꞌBá ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ kí pírí

8 Ị́jọ́ ãsị̃jó rĩ ꞌdĩ, ĩmi pírí ꞌbã adru kí ásị́ ãlu sĩ, ĩlẽ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá ádrị́pị rú, ásị́ ndrĩŋá sĩ, ãfó kóru. 9 Ĩmi ũfẽ ị́jọ́ ũnzí ãrígó tị ị́jọ́ ũnzí sĩ ku, úꞌdáŋá ãrígó tị úꞌdáŋá sĩ ku, be la kẹ̃jị́ la gá, ĩwi ĩꞌbaní sụ̃sụ́ ãlá rĩ áyụ, ꞌdã bãsĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ĩmi idé rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ĩminí sụ̃sụ́ ãlá rĩ wi ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ. 10 Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni:

“Ĩdrĩ ídri ãyĩkõ rú

ãzíla ụ́ꞌdụ́ múké la lẽ rá,

ĩmi ụtrị́ ími ĩdra,

ꞌbã jọ ị́jọ́ ũnzí ku.

11 Ĩmi uja ásị́ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó, ĩmi idé ị́jọ́ múké rĩ áyụ.

Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ uꞌájó ꞌbá abe ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ị́jộ kóru.

12 Úpí ꞌbã mịfị́ la ꞌbá ị́jọ́ pịrị idélépi rĩ kí undré,

ãzíla bị́lẹ́ la mgbọ ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ kí arejó.

Wó Úpí ꞌbã mịfị́ la adru ũmbã rú ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ kí drị̃ gá.” ✡

Ũcõgõ ịsụ́jó mũkẽ idéŋá sĩ rĩ

13 Ãꞌdi la mgbã rĩ gá ĩminí lẽ ũcõgõ fẽlé ị́jọ́ ĩmĩ idélé múké rĩ sĩ nĩ yã? 14 Wó údrĩ ĩminí ũcõgõ fẽ ị́jọ́ múké ĩmĩ idélé rĩ sĩ, Ãdróŋá la ĩminí drị̃lẹ́ba fẽ rá. “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ kí sĩ ku, ãzíla ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ku.” ✡ 15 Kẹ̃jị́ la gá, ĩru Kúrísĩtõ, ĩꞌbã ĩꞌdi Úpí ru ị̃nzị̃táŋá ru ĩmi ásị́ gá. Ĩmi itú ĩmi bábá ị́jọ́ umvijó ꞌbá pírí ị́jọ́ ĩmĩ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ásị́ pírí sĩ ꞌdĩ icéjó, 16 ĩmi jõ ị́jọ́ ꞌdĩ idé, ĩmi idé ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ãzíla ãrútáŋá sĩ. Ĩꞌbã ĩmi ásị́ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí drị̃ gá. ꞌBá drĩ kí dó sĩ ị́jọ́ ũnzí ũtrã ĩmi rụ́, kí sĩ drị̃nzá ịsụ́ drĩ kí ídri ĩmidrị́ ãlá ꞌdĩ ndre, ãꞌdusĩku ĩmĩ adrujó Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ áni rĩ sĩ. 17 Ĩminí ũcõgõ ịsụ́jó ị́jọ́ múké idéŋá sĩ rĩ, ĩꞌdi múké drĩ adru ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌi rĩ gá, ndẽ ĩminí ũcõgõ ịsụ́jó ị́jọ́ ũnzí sĩ rĩ rá.

18 Kúrísĩtõ ịsụ́ ũcõgõ, drã ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí sĩ pírí pâlé ãlu. Ĩꞌdi ꞌbá ãlá ị́jọ́ ũnzí idélépi ku rĩ, drã ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí kẹ̃jị́ gá, sĩ kí ajíjó lị́cọ́ gá Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé. Drã ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã drãjó ụrụꞌbá sĩ rĩ áni rĩ sĩ rá, wó înga ĩꞌdi ídri rú Úríndí sĩ.

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mụ ị́jọ́ ũlũlé úríndí ꞌbá ũdrãlépi rá, mãbụ́sụ̃ gá ꞌbụ́ gâlé Yẹ́sụ̃ nị̃lépi ku rĩ ꞌbanî, 20 ꞌbá ándrá Ãdróŋá tị arelépi ku, ị̃tụ́ Ãdróŋá ꞌbã kí tẽjó ásị́ jã sĩ, ụ́ꞌdụ́ Núwã ꞌbã íꞌbó ãmbógó rĩ sịjó rĩ sĩ rĩ kî. ꞌBá ãrõ pa kí ru ị̃yị́ ãmbógó ꞌdã agá íꞌbó sĩ nĩ áꞌdụ̂sĩ. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ícétáŋá bãbụ̃tị́zị̃ drị́ gá rĩ, ꞌbání ru pajó úꞌdîꞌda ũkpõ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã angájó ídri ru rĩ sĩ rĩ ꞌi. Bãbụ̃tị́zị̃ adru ãndị́ ụrụꞌbá gá rĩ ũjĩjó rĩ ꞌi ku, rá la ĩꞌdi ị́jọ́ azịjó Ãdróŋá ní ásị́ mgbã ãlá rĩ sĩ rĩ ꞌi.

22 Úꞌdîꞌda Kúrísĩtõ tụ dó ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo. Ri dó ãngũ ãrútáŋá ãni Ãdróŋá ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gá, ãzíla mãlãyíkã kí pírí ũkpó ãzíla ãmbõgõ ꞌbụ̃ gá rĩ kí pírí ĩꞌdi pálé gá.

4

Ífẽ mi pírí Ãdróŋá nî

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drĩ ũcõgõ ịsụ́ ãzá tajó rá, lẽ ãma itú ãma bábá ásị́sị́ŋá ĩꞌdidrị̂ áni rĩ sĩ, vâ sĩ ũcõgõ ịsụ́jó. Ãꞌdusĩku ꞌbá ãzá talépi ụrụꞌbá sĩ Yẹ́sụ̃ sĩ, rĩ ndẽ ị́jọ́ ũnzí ꞌbo. 2 Iꞌdójó ãndrũ kpere drị̃lẹ́ gâlé, ĩmi uꞌá ídri Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ sĩ, ĩfẽ ĩmi ũlẽ ụrụꞌbá drị́ gá rĩ kí idélé áyụ ku. 3 Ĩmi iza ándrá sáwã ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí idéjó, ꞌbá Ãdróŋâ nị̃lépi ku ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélépi rĩ kí áni, uꞌájó ídri ũlẽ ụrụꞌbá drị́, ĩmẽrãjó íwá sĩ rĩ, úngó tujó rĩ abe, ãzíla uwiŋá uwijó ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní rĩ trũ.

4 ꞌBá Ãdróŋâ nị̃lépi ku ꞌdĩ kí uꞌá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ ĩminí ĩmi icíjó ị́jọ́ ũnzíkãnã drị̃nzá ru ꞌdĩ kí idéjó ĩꞌba abe ãlu ku rĩ sĩ, kí dó sĩ ĩmi uꞌdá ũnzíkãnã rú. 5 ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ vú nzelé Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌbá ídri rĩ kí drị̃ gá ꞌbá drãlépi rá rĩ abe rĩ sĩ. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ásị́sị́ŋá Yẹ́sụ̃ ꞌbã sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbaní rá ꞌdĩ, drĩ kí táni ándrá ị́jọ́ lịlé kí adrujó ụrụꞌbá trũ rĩ ꞌbã ũyá ịsụ́ agá drã sĩ rá tí, kí úríndí agá ídri rú, Ãdróŋá ꞌbã adrulé úríndí ru ídri rĩ áni.

7 Ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ãko pírí ꞌbã kí ãsị̃jó rĩ acá ãni rú ꞌbo. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmba ĩmi tã, ĩmi adru mịfị́ trũ sĩ Ãdróŋá zịjó. 8 Ndẽlépi pírí rá rĩ, lẽtáŋá ĩminí ĩmi lẽjó rĩ ꞌbã adru vị́vị́ ru jã ꞌdâ, ãꞌdusĩku lẽtáŋá la ị́jọ́ ũnzí ũꞌbí ꞌdĩ kí drị̃ zị̃ cí. 9 Ĩmi aꞌị́ ãmụ́ kí ĩmidrị́ lị́cọ́ gá lẽtáŋá ãmbógó la sĩ ununuŋâ kóru. 10 ꞌBá ãlu-ãlu ꞌba ayú fẽtáŋá ndú-ndú Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní rĩ sĩ ꞌbá ãzí kí ãzã kojó, íyóŋá iyójó ásị́ ãlu sĩ, ị́jọ́ idéjó lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá ꞌbã ũnĩ iꞌdajó rĩ sĩ.

11 ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ ũlũ, ꞌbã ũlũ ĩꞌdi cécé Ãdróŋá ꞌbã tá jọjó la ĩꞌdi tị gâ sĩ rĩ áni, ꞌbá íyóŋá iyólépi rĩ ꞌbã nga kí Ãdróŋá ꞌbã ũkpõ la fẽjó ĩꞌbaní rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ pírí ị́cụ́ sĩ Ãdróŋâ rụ́ dị̃zã rú Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Ãrútáŋá ꞌbã adru ĩꞌdiní dị̃zã ãzíla ũkpõ abe jã ꞌdâ. Ámĩnã.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbã ũcõgõ

12 Má ádrị́pịka mâ lẽlé ꞌdĩ, ĩmi ásị́ ꞌba umvú ị́jọ́ ĩmi ụ̃ꞌbị̃jó ãzákírílí ꞌdĩ kí sĩ ꞌbã rĩ ị́jọ́ ãzí ndú la idé ru ĩmi rụ́ nĩ íni la ku. 13 Kẹ̃jị́ la gá, ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku ĩminí ũcõgõ Kúrísĩtõ drị̂ alejó rĩ sĩ, ãzíla ĩmi drụ́zị́ adru ãyĩkõ ãmbógó la agá dị̃zã ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã ru iꞌdajó rĩ sĩ. 14 Údrĩ ĩmi uꞌdá rụ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ, ĩmi drị̃lẹ́ba rú, ãꞌdusĩku Úríndí dị̃zã rú Ãdróŋá drị̂ ꞌbã rijó ĩmi drị̃ gá rĩ sĩ. 15 Ĩdrĩ ũcõgõ ịsụ́, ꞌbã adru ĩmĩ ꞌbá ꞌdịjó, jõku ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃jó rĩ sĩ ku, jõku ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ sĩ ãzíla ĩminí ufíjó ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ gá rĩ sĩ la ku.

16 Ĩdrĩ ũcõgõ ịsụ́ ĩmĩ adrujó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ sĩ, drị̃nzá ꞌbã rụ ĩmi ku, wó lẽ ĩmi ịcụ́ Ãdróŋâ rụ́, ála ĩmi umvejó rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ kụlépi kụ̃kụ̃ ꞌdĩ sĩ rĩ sĩ. 17 Ị̃tụ́ ị́jọ́ lịŋá iꞌdójó rĩ acá ꞌbo, ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru ꞌdĩ kí ála kí ị́jọ́ lị drị̃drị̃. Ị́jọ́ lịŋá drĩ dó iꞌdó drị̃drị̃ la ãma sĩ, ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ku ãzíla ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị̂ gãlépi úmgbé ꞌdĩ kí dó drụ́zị́ ru idé ãꞌdu rú? 18 Ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ,

“ꞌBá ãlá pịrị ãꞌị̃táŋá agá rĩ ꞌbã paŋá drĩ adru ũkpó ru ꞌdĩ ꞌbã áni,

wó ꞌbá Ãdróŋâ gãlépi úmgbé ãzíla ꞌbá ũnzí idélépi rĩ la dó adru íngoní yã?” ✡

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũcõgõ ịsụ́lépi ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ agá rĩ, ꞌbã fẽ kí ru ídri múké sĩ pírí Ãdróŋá kí ꞌbãlépi ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ tãmbalépi rá rĩ drị́.

5

Ị́jọ́ jọlé ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní kãrị́lẹ̃ abe rĩ

1 Ma mãmálá ꞌbã ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru ĩmi drĩdríŋĩ gá, ꞌdĩ ꞌbaní mâ trũ, ma ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã ị́jọ́ vú nzelépi rĩ, ũcõgõ ĩꞌdi ꞌbã nalé rĩ ndrelépi cé ãzíla drụ́zị́ filépi dị̃zã ĩꞌdidrị́ alelépi, ũpĩ najó ĩꞌdi be drĩ drụ́zị́ ru iꞌda ꞌbo rĩ gá rĩ ꞌi. 2 Ĩmi ꞌbá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ĩmi ucé kãbĩlõ Ãdróŋá drị́ fẽlé ĩmidrị́ ꞌdĩ kí, ãzíla ĩmba kí tã, ĩmi undré kí undrê, adru ĩmi ũŋmĩjó ũŋmĩ rĩ sĩ ku, wó ĩminí ĩmi ásị́ ꞌbãjó lẽjó la rá rĩ sĩ, vâ Ãdróŋá ní lẽlé rĩ áni. Kí ucéjó ũyá sĩ ku, wó ásị́ ãyĩkõ rú la sĩ vâ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãyĩkõ rú rĩ sĩ. 3 Wó ĩꞌbã ĩmi úpí ru ꞌbá fẽlé ĩmidrị́ gá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ku, be la rá la, ĩmi adru ícétáŋá ru kí drị̃ cejó. 4 Ãzíla ĩmi drụ́zị́ kõfíyã ũpĩ drị́ gụlépi pãrã-pãrã la ịsụ́, ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ ãmbógó ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã amụ́jó rĩ sĩ.

5 Ĩmi kãrị́lẹ̃ rú ꞌdĩ, ĩmi are ꞌbá ĩyõ ãmbogo rú ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ kí tị. Ĩmi pírí ꞌbã nị̃ kí uꞌá sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ĩmi drĩdríŋĩ gá ãꞌdusĩku,

“Ãdróŋá la ꞌbá ãfó ru rĩ ịsị́ vụ̃rụ́,

wó ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ꞌbá ru irilépi vụ̃rụ́ rĩ nî.” ✡

6 Ĩmi iri ĩmi vụ̃rụ́ Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó ĩmi inga ụrụgá drị́ ĩꞌdi ãni ũkpó trũ rĩ sĩ, ụ́ꞌdụ́ la ꞌbã acá agá. 7 Ĩmi aꞌbe ị́jọ́ pírí ĩmi ásị́ ꞌbã sĩ umvújó ãnzị rĩ kí ĩꞌdidrị́ gá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ãma tãmbajó vâ ị́jọ́ ũrãjó ãmbógó ru rĩ sĩ.

8 Ĩmi adru bábá mịfị́ trũ sĩ ĩmi tãmbajó cénĩ. Mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị́ Sĩtánĩ la acị́ kẹ̃mị̃ áni, áwáŋâ trũ sĩ ꞌbá ndrụ̃jó najó. 9 Ĩtu pá ũkpó ru ãꞌị̃táŋá sĩ, sĩ ĩꞌdi ụtrị́jó ãꞌdusĩku ĩnị̃ rá, ĩmĩ ádrị́pịka ãzíla ĩmĩ ámvọ́pịka ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí vâ ũcõgõ ĩmidrị́ ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ta.

10 Ĩminí drĩ ũcõgõ ta agá sáwã were vúlé gá, Ãdróŋá lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ trũ ĩmi umvelépi dị̃zã ĩꞌdidrị́ ukólépi ku Kúrísĩtõ drị̂ agá rĩ ꞌbã mgbã rĩ, la ĩmi ĩdrẽ sĩ pá tujó ũkpó ru nĩ. 11 Ũkpõ ꞌbã adru kí pírí ĩꞌdi ãni jã ꞌdâ! Ámĩnã.

12 Wárãgã ãlị́ŋá mání sĩlé ꞌdĩ ꞌi ásĩ ĩꞌdi ãzãkoma Sílã drị̂ sĩ, ĩꞌdi mâ ádrị́pị ãꞌị̃táŋá agá rĩ ꞌi. Ásị́sị́ŋá mání ĩminí wárãgã ꞌdĩ sĩjó rĩ, ĩꞌdi sĩ ĩmi ásị́ imbájó ãzíla sĩ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ vú nzejó ꞌdĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ, ị́jọ́ íngõ drĩ táni sĩ ru idé ĩmi ụrụꞌbá gá, ĩtu pá ala gá ꞌdãá ũkpó ru.

13 Ĩmĩ ádrị́pịka ãzíla ĩmĩ ámvọ́pịka pẽlé ãꞌị̃táŋá agá Bãbụ̃lọ́nị̃ * gá ꞌdĩ kí, mâ ngọ́pị Mãrákõ abe, zị kí ĩmi pírí cící ĩndĩ. 14 Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã abe, ĩzị dó ĩmi pírí cící lẽtáŋá sĩ.

✡ 1:16 1:16 Lẹ́vị̃ 11:44-45; 19:2; 20:7

✡ 1:25 1:25 Ĩsáyã 40:6-8

✡ 2:6 2:6 Ĩsáyã 28:16

✡ 2:7 2:7 Zãbụ́rị̃ 118:22

✡ 2:8 2:8 Ĩsáyã 8:14

✡ 2:22 2:22 Ĩsáyã 53:9

✡ 3:12 3:12 Zãbụ́rị̃ 34:12-16

✡ 3:14 3:14 Ĩsáyã 8:12

✡ 4:18 4:18 Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 11:31

✡ 5:5 5:5 Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 3:34

* 5:13 5:13 Bãbụ̃lọ́nị̃ ĩꞌdi ándrá táwụ̃nị̃ Rụ́mị̃ drị́ ị̃tụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí iréjó kpékpé ãmị́yọ́ŋá ru sáwã Pétẽrõ drị̂ sĩ rĩ ꞌi.

2 Pétẽrõ

1

2

3

Wárãgã

Pétẽrõ

ꞌbã sĩlé ị̃rị̃ rĩ

1

Pétẽrõ zị ꞌbá kí cící

1 Wárãgã ꞌdĩ angá mádrị́ ma Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ãtíꞌbó ãzíla ụ̃pị́gọ́ŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ drị́.

Ásĩ ĩꞌdi ĩmi ꞌbá ãlu ãꞌị̃táŋá ãjẹ̃ ãmbógó ꞌdĩ alelépi ãma abe ꞌdĩ ꞌbanî. Ãꞌị̃táŋá ꞌdĩ úfẽ ĩminí mũkẽ ãzíla ị́jọ́ lịŋá múké Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Ãdróŋá ãmadrị́ ãzíla ꞌBá ãma Palépi rĩ drị̂ sĩ.

2 Lẽ Ãdróŋá ꞌbã fẽ ĩminí lẽtáŋá uyaŋâ kóru ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩminí ãmbógó ru nị̃táŋá ĩminí Ãdróŋá nị̃jó Úpí ãmaní Yẹ́sụ̃ be rĩ trũ.

Umveŋá ãzíla pẽŋá Ãdróŋá drị̂

3 Ũkpó Ãdróŋá drị̂ fẽ ãmaní ãko pírí ãmaní lẽlé sĩ uꞌájó ídri Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá ãzíla gẹ̃rị̃ ãmaní nị̃jó la ꞌbá ãma umvelépi rĩ lẽ dị̃zã ãzíla ũnĩ ĩꞌdidrị̂ alelé ãma abe rĩ sĩ. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ Ãdróŋá fẽ ãmaní ị́jọ́ ãmbógó ãzíla ụ̃rọ̃drị́ ru ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma icó dó sĩ acá ĩꞌdi áni ãzíla ãma dó sĩ apá ị́jọ́ ũnzí ụ̃nọ́kụ́ agá ũnzĩkãnã fẽlépi ꞌdĩ kî sĩ rá.

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌbã ũkpó ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ drị̃ gá ũnĩ ũꞌbãjó, ũnĩ drị̃ gá nị̃táŋá, 6 ãzíla nị̃táŋá drị̃ gá ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ gãjó rĩ, ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ gãjó rĩ drị̃ gá ị́jọ́ taŋá, ị́jọ́ taŋá drị̃ gá ĩmi ũꞌbã ídri Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ, 7 ídri Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ uꞌájó ádrị́pị rú ãzíla ámvọ́pị rú rĩ, ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ uꞌájó ádrị́pị ru ãzíla ámvọ́pị rú rĩ drị̃ gá lẽtáŋá. 8 Ãꞌdusĩku ĩdrĩ adru ị́jọ́ ꞌdĩ kî trũ cajó rá kí ĩmi tãmba adrujó ãzị́ trũ ãzíla ífí trũ nị̃táŋá Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ agá. 9 Wó ꞌbá ãzí drĩ adru ị́jọ́ ꞌdĩ kí kóru ĩꞌdi ãngũ ndre ãníŋá ãzíla mịfị́ kóru ãzíla ãvĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ũjĩjó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ ídu rĩ kî sĩ rĩ rá.

10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ umveŋá ĩmi pẽjó rĩ ꞌbãjó ãbãŋâ kóru. Wó ĩdrĩ ị́jọ́ kí idé ꞌdĩ ꞌbã áni ĩmi icó aꞌdélé ku, 11 ãzíla ála mụ ĩmi aꞌị́lé ásị́ ãlu sĩ Sụ́rụ́ ukólépi ku Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌBá ꞌbá Palépi rĩ drị̂ agá.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma ĩmi igá ụ́ꞌdụ́ pírí ị́jọ́ ꞌdĩ kî sĩ, ãzíla ĩdrĩ táni pá tu agá ị́jọ́ mgbã ĩminí ãꞌị̃lé ꞌdĩ kí agá mgbemgbe tí. 13 Má ũrã ị́jọ́ pịrị la ĩmi igájó mání drĩ adru agá ụrụꞌbá hémã rú ꞌdĩ agá ꞌdâ ị́jọ́ ꞌdĩ kî sĩ, 14 ãꞌdusĩku ma mụ ụrụꞌbá ꞌdõ trũlé ꞌbãlé bụ́lụ́ gá, cécé Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã iꞌdajó la mání tọndọlọ rĩ áni. 15 Ãzíla ma mụ ũkpó pírí ꞌbãlé sĩ ndrejó la áma vúlé gá ꞌdâ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi igá ị́jọ́ ꞌdĩ kí rá.

ꞌBá Kúrísĩtõ ꞌbã dị̃zã ndrelépi mịfị́ sĩ rĩ kî

16 Ãma ụ̃ꞌbị̃ áꞌdígó ãzí itúlé ũndũwã ꞌbá drị̂ sĩ ãzo ꞌdĩ kí vú nzelé ĩminí ũkpó ãzíla amụ́ŋá Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ drị̃ gá ku, wó ãma ándrá ꞌbá sãdínĩ rú ũkpó ĩꞌdidrị̂ ndrelépi ãma mịfị́ sĩ rá rĩ kî. 17 Kúrísĩtõ ịsụ́ ãrútáŋá ãzíla dị̃zã angájó Ãdróŋá Átẹ́pị rú rĩ drị́ ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ angálépi Ũkpó ꞌDị́pị dị̃zã rú rĩ drị́ jọlépi la, “ꞌDĩ mâ Ngọ́pị mání lẽlé ambamba rĩ, má uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ.” ✡ 18 Ãma ãmgbã are ụ́ꞌdụ́kọ́ angálépi ꞌbụ̃ gâlé ꞌdĩ ꞌi ãmaní adrujó ĩꞌdi trũ ꞌbé Ãlá ꞌdã sị́ gâlé rĩ sĩ.

19 Ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã kí sĩlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la ĩꞌdi adru ĩminí múké ĩdrĩ ásị́ ꞌbã drị̃ la gá rá rĩ gá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi cécé tárã ãngũ jilépi ị́nị́ agá kpere ãngũ ꞌbã ụwị́ agá rĩ áni ãzíla lẽlẽgó agálépi ụ̃ꞌbụ́tị sĩ rĩ dó sĩ ãngũ ji ĩmi ásị́ gá. 20 Ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gâ sĩ pírí lẽ ĩmi ũrã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ idé ru ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã kí ífí icélé rĩ sĩ ku. 21 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã kí ũlũlé rĩ angá kí ásị́ gá ku, ꞌbá kí ándrá ị́jọ́ angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ jọ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã kí drị̃ cejó nĩ rĩ sĩ.

2

Nãbịya ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ãzíla lị́kị̃ ĩꞌbadrị́ gá rĩ

1 Wó nãbịya ĩnzõ rú la kí ándrá ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá cí, cécé vâ ímbáꞌbá ĩnzõ rú ꞌbã kí mụlé adrulé ĩmi drĩdríŋĩ gá cí rĩ áni. Kí mụ ímbátáŋá ĩnzõ rú sĩ ị̃lị̃kị̃jó rĩ kí imbálé ũní-ũní ru ãzíla kí mụ Úpí kí ĩgbãlépi ãjẹ̃ ãmbógó sĩ pírí rĩ gãlé úmgbé, kí sĩ lị́kị̃ ají kí drị̃ gá mbẽlẽŋá ru. 2 ꞌBá ũꞌbí kí mụ gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị́ drị̃nzá ru rĩ kí vú ũbĩlé ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ, ꞌbá ãzí kí ị́jọ́ ũnzí jọ gẹ̃rị̃ ị́jọ́ mgbã rĩ drị̂ drị̃ gá. 3 Ímbáꞌbá ĩnzõ rú ꞌdĩ kí rọ̃mgbọ́ ĩꞌbadrị̂ sĩ kí ĩmi ayú sĩ ãko ịsụ́jó áꞌdígó ĩnzõ rú ĩꞌbã kí itúlé ꞌdĩ kí zãŋá sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ lịŋá kí drị̃ gá rĩ ídu bábá ãzíla Ãdróŋá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ko ụ́ꞌdụ́ ku.

4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá aꞌbe ándrá mãlãyíkã ị́jọ́ ũnzí izalépi ꞌdĩ kí ku. Wó umbé kí nõrórõ sĩ cí ãngũ ịnị sĩ drị̃cịjó rĩ agâ sĩ Ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ Lịŋá drị̂ tẽjó. 5 Ãdróŋá aꞌbe ándrá ụ̃nọ́kụ́ ídu rĩ ku, ị́mvụ́ ándrá ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ kí ị̃yị́ sĩ, pa lú Núwã ꞌbá ị́jọ́ kpị rĩ ũlũlépi rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbá ãzí ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí abe. 6 Ãdróŋá lị ị́jọ́ táwụ̃nị̃ Sõdómũ ãzíla Gõmórã kí drị̃ gá kí ivéjó ãcí sĩ, ãzíla ꞌbã kí ícétáŋá ru ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ ꞌbanî, 7 ãzíla drĩ ándrá Lọ́tị̃ ꞌbá ị́jọ́ kpị idélépi rĩ pa ĩꞌdiní ũcõgõ ịsụ́ agá ídri ꞌbá ị́jọ́ ũnzĩkãnã idélépi ꞌdĩ ꞌbadrị́ rĩ agá rá 8 (Lọ́tị̃ ꞌbá ị́jọ́ kpị idélépi rĩ ri uꞌálé ꞌbá ꞌdã kí drĩdríŋĩ gá, ri ũcõgõ ịsụ́lé ĩꞌdi ásị́ gá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ndrelé ãzíla arelé ụ́ꞌdụ́ pírí ꞌbá ꞌdã kí idélé ꞌdã kî sĩ.) 9 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá nị̃ ꞌbá uꞌálépi ídri ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ trũ ꞌdĩ kí upajó rá ị́jọ́ kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ kí agá rá, ãzíla ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí tãmbajó ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó rĩ tẽjó. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá ꞌbá acị́lépi ị́jọ́ ụrụꞌbá drị̂ vú ũbĩlépi ĩlí ũnzíkãnã ꞌbá izalépi ꞌdĩ abe ãzíla ꞌbá ũkpó Ãdróŋá drị̂ idelépi idê ꞌdĩ kî.

Ímbáꞌbá ĩnzõ rú ꞌdĩ kí drị̃ ũkpõ rú ãzíla ãfó ru, idé kí ụ̃rị̃ sĩ ãko dị̃zã rú ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí uꞌdáŋá sĩ ku. 11 Táni mãlãyíkã kí adrujó ũkpó sĩ kí ndẽjó rá tí, ají kí úꞌdáŋá ꞌbá ꞌdĩ kí tõjó Úpî drị̃lẹ́ gá ku. 12 Wó ímbáꞌbá ĩnzõ rú ꞌdĩ kí cécé ãnãkpá ásé agá ị́jọ́ ũrãlépi ku, tịlé lú ụrụlé ụꞌdị́lé rá ꞌdĩ kí áni. Kí ị́jọ́ ĩꞌbaní nị̃lé ku rĩ kí uꞌdá uꞌdâ ãzíla ála mụ kí ụꞌdị́lé cécé ãnãkpá kí áni kí ị̃lị̃kị̃ rá.

13 Ála mụ ĩꞌbaní drị̃rịma fẽlé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ. Ị́jọ́ ĩꞌbaní ãyĩkõ fẽlépi rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí idéjó ị̃tụ́ sĩ rĩ ꞌi. Kí uꞌá ãyĩkõ sĩ rijó ĩmi abe ãkónã tị gá gbíyã ĩꞌbadrị̂ ꞌdĩ kî trũ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí ĩmi rụ́ iza sĩ drị̃nzá ajíjó ĩmi drị̃ gá. 14 Mịfị́ la ci kí ãwụ̃ sĩ ambamba, aꞌbe kí ị́jọ́ ũnzí idéŋá ku, kí ꞌbá pá tulépi ásị́ gá ũkpó ru ku ꞌdĩ kí bị́lẹ́ iwí, rọ̃mgbọ́ sĩ ndẽ kí nĩ, kí ꞌbá wãlé rá la kî. 15 Ãvĩ kí gẹ̃rị̃ pịrị rĩ rá, drị̃ la iza kí ru rá ĩꞌbã kí gẹ̃rị̃ Bãlámũ Bẹ̃yọ́rị̃ ngọ́pị ándrá ũyá ịsụ́lépi ị́jọ́ ũnzí sĩ lẽlépi rĩ vú bĩjó rĩ sĩ. * 16 Wó kãyĩnõ ãnãkpá ru ị́jọ́ jọlépi ku rĩ uzá drị̃ la gá ꞌbâ áni ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ, ãzíla ụtrị́ aza nábị̃ drị́ gá rĩ.

17 ꞌBá ꞌdĩ kí cécé kídí ị̃yị́ kóru ãzíla ũfú ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã drolé rĩ áni. Ãngũ ịnịbịrịcịcị rĩ úmba tã la kí tẽjó. 18 Kí ị́jọ́ ãfó ru ãzíla ị́jọ́ azajó aza-azâ ꞌdĩ kí jọ ãzíla kí tị ũnzí ĩlí ụrụꞌbá drị́ ꞌdĩ kí ayú sĩ ꞌbá iꞌdólépi apálépi angájó ꞌbá uꞌálépi ĩlí ũnzíkãnã ụrụꞌbá drị̂ gá ꞌdĩ kí ụrụjó. 19 Kí ꞌbá ꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ azị íni ꞌdĩ kí ãtíꞌbó ị́jọ́ ũnzí ãni, ãꞌdusĩku ꞌbá la adru ãtíꞌbó ru la ãko ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá úpí ru rĩ sĩ. 20 Wó ꞌbá drĩ ru pa rọ̃mgbọ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị̂ agá ĩꞌdi ꞌbã Úpí ãma ãni ꞌBá ꞌbá Palépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ nị̃jó rĩ sĩ ãzíla drĩ aꞌdé ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí agá ị̃dị́ sĩ ĩꞌdi ndẽjó rá, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé vúlé rĩ kí dó ũnzĩkãnã sĩ drị̃drị̃ rĩ kí ndẽ rá. 21 Ĩꞌdi adru ĩꞌbaní múké gẹ̃rị̃ ị́jọ́ kpị rĩ drị̂ nị̃jó ku ndẽ ĩꞌbaní nị̃jó la cé ãzíla ĩꞌbaní ũngúkú ujajó ãzị́táŋá fẽlé ĩꞌbaní ãlá ị̃drị̃lé ꞌdĩ aꞌbejó rá rĩ rá. 22 Ị́jọ́ ru idélépi kí ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, ị́jọ́ uꞌbélé rĩ dó ãndá, “Ũcógó gõ vúlé ĩꞌdi ꞌbã ụ́gbẹ́ mbelé,” ✡ ãzíla “Ĩzõgó andre ũjĩlé rá rĩ gõ vúlé ru ũlĩlé kócõ agá.”

3

Ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã ãgõjó rĩ

1 Mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ꞌdĩ wárãgã mání sĩlé ĩminí ị̃rị̃ rĩ ꞌi. Wárãgã ị̃rị̃ ꞌdĩ kí sĩ álẽ ĩmi igálé ị́jọ́ ĩminí nị̃lé cé rĩ kí drị̃ gá, ĩmi ũrã sĩ ị́jọ́ kpị la. 2 Álẽ ĩmi igálé ị́jọ́ ándrá ꞌbá nábị̃ rú ãlá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé rĩ kí sĩ, ãzíla ãzị́táŋá Úpí ãzíla ꞌBá ãma Palépi rĩ ꞌbã jọlé ꞌbá ụ̃pịgọŋa rú ꞌdĩ ꞌba rụ̂ sĩ rĩ kî sĩ.

3 Drị̃drị̃ rĩ sĩ lẽ ị̃nị̃ rá ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ kí sĩ, ꞌbá ũnzí kí ãfũ rá ĩlí ĩꞌbadrị̂ la kí drị̃ ují nĩ, kí mụ acị́ ị́jọ́ ũnzí idé trũ ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí lẽlé rĩ kí vú ũbĩ trũ. 4 Kí jọ la, “Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩꞌdi ꞌbã ‘ãgõ’ rá rĩ dó íngõlé yã? Iꞌdójó ándrá ụ́ꞌdụ́ ãmã áyị́pịka ꞌbã kí ũdrãjó ꞌdã sĩ kpere ãndrũ ãko pírí kí mụ drị̃ gá ándrá ụ̃nọ́kụ́ iꞌdójó ꞌbãjó rĩ sĩ rĩ áni.” 5 Wó círí ru drị̃ la ãvĩ kí Ãdróŋá idé ꞌbụ̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ãzị́táŋá ru rĩ sĩ ãzíla ají vũ angájó ị̃yị́ agá ãzíla ce andre la ị̃yị́ sĩ. 6 Ị̃yị́ ꞌdĩ ꞌbã vúŋá sĩ ãko ándrá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ịmvụ́ kí ị̃yị́ galépi tré ꞌdã sĩ. 7 Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ãlu ꞌdĩ sĩ ꞌbụ̃ ãzíla ụ̃nọ́kụ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ kí úmba kí tã ãcí nî, úmba kí tã sĩ ꞌbá Ãdróŋá gãlépi úmgbé ꞌdĩ kí ị́jọ́ lịjó ãzíla kí ị̃lị̃kị̃jó.

8 Mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩmi ãvĩ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ku. Úpí ní ụ́ꞌdụ́ ãlu ĩꞌdi cécé ílí álĩfũ ãlu rĩ áni, ãzíla ílí álĩfũ ãlu ĩꞌdi cécé ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ áni. 9 Úpí ịcị́ ru drị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí idéjó ku, ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí ũrãlé rĩ áni. Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ ru mî sĩ, lẽ ꞌbá ãzí ãlu la ꞌbã ị̃lị̃kị̃ ku, wó ꞌbá pírí ꞌbã amụ́ kí ásị́ ujalé.

10 Wó ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã ãgõjó rĩ la amụ́ cécé ụ̃gụ́ꞌbá áni. ꞌBụ̃ la ãvĩ nuŋâ trũ, ãko ala gá rĩ kí ve ãcí sĩ, ãzíla ụ̃nọ́kụ́ ãko ala gá rĩ kí abe kí mụ velé pírí rá. *

11 ꞌBá ní ãko pírí kí ị̃lị̃kị̃jó ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, lẽ dó ĩmi adru dó ꞌbá gbíyã íngõ ní rĩ kî? Lẽ ĩmi uꞌá ídri ãlá ãzíla ásị́ ãlá Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sĩ. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩminí ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ drị̃ tẽ agá, ꞌbã amụ́ rú sĩ mbẽlẽ, ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbụ̃ la tị ko velé ãcí sĩ ãzíla ãko ala gá rĩ kí aká ãcí ꞌbã ũkpó sĩ rá. 13 Wó Ãdróŋá azị ãmaní ꞌbụ̃ úꞌdí ãzíla ụ̃nọ́kụ́ úꞌdí ãngũ ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ ꞌbã sĩ ãngũ najó nĩ rĩ ꞌi. Ãma ãngũ ndre drị̃ gá ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ꞌdã gá.

14 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩminí ãngũ ndre agá drị̃ gá, ĩꞌbã ũkpó pírí lẽ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ịsụ́ ĩmi ị́jọ́ ũnzî kóru, ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ agá ĩꞌdi be. 15 Lẽ ãꞌbã ãma ásị́ gá ásị́ teŋá Úpí ãmadrị̂ drị́ gá rĩ drị̂, ífí la patáŋá. ꞌDĩ ị́jọ́ ãma ádrị́pị ãmaní lẽlé ambamba Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩlé ĩminí ũndũwã Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní rĩ sĩ rĩ ꞌi. 16 Sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí gẹ̃rị̃ ãlu sĩ wárãgã ĩꞌdidrị̂ kí agá pírí jọ ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá. Wárãgã ĩꞌdidrị̂ kí agá ị́jọ́ ãzí kí ũkpó-ũkpó, ꞌbá nị̃táŋâ kóru ãzíla pá tulépi pịrị ku ꞌdĩ kí ífí la uja ndú cécé ĩꞌbã kí idélé ị́jọ́ sĩlé Ãdróŋá drị́ ãzí ꞌdĩ kí abe rĩ áni. Kí lị́kị̃ ají kí drị̃ gá cénĩ.

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mâ wọ̃rị́ka, ĩminí ị́jọ́ ímbáꞌbá ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbã kí imbálé rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ ĩmba ĩmi tã ꞌbá ãbãlépi ꞌdĩ kí sĩ, ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ ꞌbã agụ rû sĩ ĩmi ãmvé ãzíla ĩmi aꞌdé rû sĩ ãngũ ĩminí sĩ pá tujó ãlá ꞌdĩ kí agá ku be nĩ. 18 Wó ĩzo ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla nị̃táŋá Úpí ãma ãni ꞌBá ꞌbá Palépi ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ agá. Dị̃zã ꞌbã adru ĩꞌdiní iꞌdójó ãzíla jã ꞌdâ. Ámĩnã.

✡ 1:17 1:17 Mãtáyõ 17:5; Mãrákõ 9:7; Lụ́kã 9:35

* 2:15 2:15 Ị́jọ́ Bãlámũ drị́ gá rĩ ála ĩꞌdi ịsụ́ bụ́kụ̃ Kãlãfe drị́ cápĩtã 22 agá.

✡ 2:22 2:22 Ị́jọ́ Uꞌbéŋá 26:11

* 3:10 3:10 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí kí agá, úsĩ ụ̃nọ́kụ́ ãko ala gá rĩ kí abe kí mụ ãvĩlé rá jõku ála mụ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ kí iꞌdalé rá.

1 Yõhánã

1

2

3

4

5

Wárãgã

Yõhánã

ꞌbã sĩlé drị̃drị̃ rĩ

1

Ị́jọ́ ídri fẽlépi rĩ

1 Ị́jọ́ mání sĩlé ĩminí ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ándrá umvelé Ị́jọ́ ꞌi, ídri ukólépi ku rĩ fẽlépi ándrá ídu cí ãko pírí ꞌbã kí iꞌdóŋá gá rĩ drị̃ gá. Ãma are ị́jọ́ Ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ãma bị́lẹ́ sĩ rá, ãndre ĩꞌdi ãma mịfị́ sĩ, ãzíla ãma aló vâ ĩꞌdi ãmadrị́ sĩ rá. 2 ꞌBá ꞌdĩ ĩꞌdi ídri angálépi Ãdróŋá drị́ ru iꞌdalépi ãmaní rĩ ꞌi, ãndre ĩꞌdi rá, ãma ị́jọ́ vú nze drị̃ la gá, ãzíla ãma lũ la ĩminí ĩꞌdi ídri ukólépi ku jã ꞌdâ rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ándrá Átẹ́pị̃ Ãdróŋá be ãzíla Ãdróŋá iꞌda dó ĩꞌdi ãmaní nĩ. 3 ꞌBá ãma ndrelé ãma mịfị́ sĩ, ãzíla ãma ị́jọ́ la arejó ãma bị́lẹ́ sĩ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá ãmã vú nzelé ĩminí ꞌdĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó sĩ tị icí ãma abe tị icítáŋá ãmã icílé ãmã Átẹ́pị Ãdróŋâ trũ ãzíla Ngọ́pị̃ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ trũ rĩ agá. 4 Ásĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩminí íni la ãyĩkõ ãma kí tị icíjó ĩmi abe rĩ ꞌbã ga ãma agá tré benĩ.

Uꞌájó dị̃zã Ãdróŋá drị̂ agá rĩ

5 Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã lũlé ãmaní vâ ãmã ũlũlé ĩminí rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ, Ãdróŋá ĩꞌdi ãlá ru cécé dị̃zã áni, ĩꞌdi agá ị́nị́ ꞌdáyụ. 6 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãdrĩ dó jọ la ãma icí tị ĩꞌdi trũ ãlu, wó ãma vâ uꞌá ị́nị́ agá, ãma alị́ ĩnzõ ị́jọ́ ãmaní idélé rĩ kí sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã la ãma agá ꞌdá yu. 7 Wó ãdrĩ kí adru dị̃zã Ãdróŋá drị̂ agá cécé ĩꞌdi ꞌbã adrujó dị̃zã rĩ áni, ãma kí dó tị icíma trũ ãma drĩdríŋĩ gá, ãzíla ãrí Yẹ́sụ̃ Ãdróŋá Ngọ́pị drị̂ la ãma ũjĩ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí agá pírí nĩ.

8 Ãdrĩ jọ la ãma ị́jọ́ ũnzî kóru, ãma ãma vúŋá ꞌdĩ ulé, ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ ãma agá ꞌdáyụ. 9 Wó ãdrĩ ãma ásị́ uja sĩ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí iꞌdajó Ãdróŋá ní rá, ĩꞌdi ãꞌị̃táŋâ trũ sĩ ãma ũtrũjó ị́jọ́ ũnzí ãmaní idélé ꞌdã kí agá pírí rá, ĩꞌdi vâ ị́jọ́ ũnzí ꞌdã kí sĩ ãma ũjĩ ãlá ru, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ idélépi ãzíla lịlépi rĩ ꞌi rĩ sĩ. 10 Ãdrĩ jọ la ãma idé ị́jọ́ ũnzí ku, ãma Ãdróŋá ꞌbã ĩnzóꞌbá ru, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ la iꞌda la ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá mgbã rĩ ãma agá ꞌdáyụ.

2

1 Anzị mádrị́ mání lẽlé ambamba ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ásĩ ĩminí wárãgã ꞌdĩ ĩmi idé rú sĩ ị́jọ́ ũnzí ku, wó ꞌbá ãzí drĩ ị́jọ́ ũnzí idé rá, ꞌbá pá tulépi mãmálá ꞌbãjó Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ãma kẹ̃jị́ gá rĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbá ãlápítí rĩ ꞌi. 2 Kúrísĩtõ ĩꞌdi kãbĩlõmvá sĩ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị́ gá rĩ kí idéjó rĩ áni rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ abe. 3 Ãma icó nị̃lé la ãndá-ãndá ru ãnị̃ Ãdróŋá rá la ãmaní ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó rĩ sĩ. 4 ꞌBá jọlépi la ínị̃ Ãdróŋá cé, wó ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí tãmbalépi ku rĩ, ĩꞌdi ĩnzóꞌbá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ ĩꞌdi agá ꞌdáyụ. 5 Wó ꞌbá ãzí drĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí vú ũbĩ, ĩꞌdi ꞌbã lẽtáŋá Ãdróŋá lẽjó rĩ ĩꞌdi adru ãndá-ãndá ru. Ãko iꞌdalépi la ãma icí ãma Ãdróŋâ trũ rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ: 6 ꞌbá drĩ jọ la ꞌi Ãdróŋá agá, ꞌbã acị́ cécé ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́jó rĩ áni.

Ãzị́táŋá úꞌdí Ãdróŋá drị́ gá rĩ kî

7 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ásĩ ĩminí ãzị́táŋá úꞌdí la ku, wó údu ĩmĩ nị̃lé cé ĩlẽ jõ ĩmi lẽlẽ iꞌdóŋá gâlé ꞌdã ꞌi. Ãzị́táŋá údu ꞌdĩ ĩꞌdi jõ ĩmĩ ị́jọ́ arelé ꞌbo rĩ ꞌi. 8 Ásĩ vâ ĩminí ãzị́táŋá úꞌdí la, ị́jọ́ la mgbã rĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ agá ãzíla ĩmi agá, ãꞌdusĩku ị́nị́ la alị-alị ãzíla dị̃zã mgbã ru iꞌdalépi ãꞌị̃táŋá mídrị́ sĩ rĩ iꞌdó ãngũ jilé ꞌbo.

9 ꞌBá jọlépi la ꞌi uꞌá dị̃zã agá wó ádrị́pị̃ ngụ̃lépi ũnzí rĩ, ĩꞌdi drĩ ị́nị́ agá. 10 ꞌBá ádrị́pị̃ lẽlépi rĩ, la uꞌá dị̃zã agá, ãko ãzí ĩꞌdi agá ĩꞌdiní sĩ fẽjó ꞌbá ãzí la aꞌdé ị́jọ́ ũnzí agá la ꞌdáyụ. 11 Wó ꞌbá drĩ ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka ãzí rĩ kí ngụ̃ ũnzí, ĩꞌdi ị́nị́ agá, ãzíla ĩꞌdi acị́ ị́nị́ agá, nị̃ ꞌi mụ íngõlé yã rĩ gá ku, ãꞌdusĩku ị́nị́ ãsã ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ cí.

12 Mâ anzị mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ma ĩminí wárãgã ꞌdĩ sĩ iꞌdajó la ĩminí ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị́ gá rĩ kí trũjó Kúrísĩtõ sĩ ꞌbo rĩ sĩ. 13 Ásĩ wárãgã ꞌdĩ ĩminí ĩmi ꞌbá átẹ́pịka rú ꞌdĩ, ĩminí Yẹ́sụ̃ ándrá iꞌdóŋá gâlé rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ. Ásĩ kãrị́lẹ̃ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ ĩminí Sĩtánĩ ndẽjó ꞌbo rĩ sĩ, ãzíla ĩminí vâ ãmã Átẹ́pị nị̃jó cé rĩ sĩ.

14 Mâ anzị mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ásĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩminí íni la ãꞌdusĩku ĩminí Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ. Ásĩ wárãgã ꞌdĩ ĩminí ĩmi ꞌbá átẹ́pịka rú ꞌdĩ, ĩminí Yẹ́sụ̃ ándrá iꞌdóŋá gâlé rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ. Ásĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩminí kãrị́lẹ̃ ĩmĩ adrujó ũkpó ru ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ uꞌálépi ĩmi ásị́ gá, ĩminí sĩ ãꞌdị́ Sĩtánĩ be rĩ ndẽjó rá rĩ agá rĩ sĩ.

Ĩlẽ ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ ku

15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ájọ ĩminí, lẽ ĩlẽ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ku, jõku ãko la ala gá ũnzí ꞌdĩ kí abe pírí. ꞌBá ãzí drĩ ụ̃nọ́kụ́ lẽ ị́jọ́ ala gá ꞌdĩ kí abe, lẽtáŋá Ãdróŋá lẽjó rĩ ĩꞌdi agá ꞌdáyụ. 16 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ agá rĩ kí, ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌbá ꞌbã kí lẽlé ꞌdĩ kí, ĩlí ụrụꞌbá drị́ gá rĩ trũ, ãfó sĩ ru ịpị́jó ãko ụrụꞌbá ꞌdõ drị́ rĩ sĩ rĩ abe. Ãko ꞌdĩ angá kí Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị rú rĩ drị̃lẹ́ ku, ꞌdĩ kí ãko ụ̃nọ́kụ́ ũnzí ꞌdõ ãni. 17 Ụ̃nọ́kụ́ la alị-alị ãko pírí ala gá ꞌbá ꞌbã kí lẽlé rĩ kí abe, wó ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí idélépi rĩ la uꞌá jã ꞌdâ.

Mẹ́rọ́ꞌbá Kúrísĩtõ drị́ ꞌi

18 Mâ anzị mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ acá dó ãni rú. Úlũ ándrá ĩminí mẹ́rọ́ꞌbá Kúrísĩtõ drị́ rĩ la drụ́zị́ amụ́ rá, úꞌdîꞌda íni mẹ́rọ́ꞌbá Kúrísĩtõ drị́ rĩ ãfũ kí dó wẽwẽ rú. ꞌDĩ dó bãsĩ gbíyã ãmã ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ ꞌbã kí ãsị̃jó rĩ nị̃jó rĩ ꞌi. 19 ꞌBá ru ujalépi Kúrísĩtõ ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru ꞌdĩ fũ kí ãma rụ́ ꞌdâ rá ĩꞌbã kí adrujó ãma ãzí ku rĩ sĩ. Wó drĩ kí tá adru agá ãma ãzí, kí tá ace agá ãma abe. 20 Wó ĩnị̃ ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbo, ála ĩminí Úríndí Ãlá rĩ ũsũjó ĩmi drị̃ gá ꞌbo rĩ sĩ. 21 Ásĩ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ áni rá la, adru ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃jó ku rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃jó cé, ãzíla ĩminí nị̃jó la cé ị́jọ́ mgbã rĩ agá ĩnzõ ꞌdáyụ rĩ sĩ. 22 ꞌBá ĩnzó rĩ ãꞌdi ꞌi? Ĩꞌdi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku, jọlépi la adru Kúrísĩtõ ꞌi ku rĩ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ bãsĩ mẹ́rọ́ꞌbá Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá gãjó Ngọ́pị̃ be úmgbé rĩ sĩ. 23 ꞌBá Ãdróŋá Ngọ́pị gãlépi úmgbé rĩ, gã Ãdróŋá Átẹ́pị rú ꞌi. Wó ꞌbá Ãdróŋá Ngọ́pị̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi rá.

24 Lẽ ĩmba ị́jọ́ ĩminí arelé ímbátáŋá iꞌdóŋá gâlé rĩ ꞌbã tã ĩmi ásị́ gá. Ĩdrĩ ímbátáŋá ꞌdĩ tãmba rá, ĩmi ace tị icíma ĩmi icílé Ãdróŋá Ngọ́pị trũ ãzíla Ãdróŋá Átẹ́pị rú rĩ trũ rĩ agá. 25 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ãmaní ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ rá. 26 Ásĩ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá lẽlépi ĩmi drị̃ celépi ũnzí ꞌdĩ kí sĩ. 27 Wó ĩmi rú rĩ, Kúrísĩtõ ũsũ Úríndí ídri drị́ gá rĩ ĩmi drị̃ gá ꞌbo. Úríndí ĩꞌdidrị̂ ꞌbã uꞌájó ĩmi agá rĩ sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã ímbá dó ĩmi nĩ ku. Úríndí ĩꞌdidrị̂ dó ĩmi imbá ị́jọ́ pírí kí sĩ nĩ, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ị́jọ́ pịrị la, ĩnzõ ala gá ꞌdáyụ. Ĩmi are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã imbálé rĩ ꞌi, ãzíla ĩmi ace dó sĩ tị icílé Kúrísĩtõ be.

Anzị Ãdróŋá drị̂ kí ꞌbã uꞌáŋá

28 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mâ anzị mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ãma adru kí Kúrísĩtõ agá jã ꞌdâ, drĩ dó sĩ drụ́zị́ ãgõ vúlé ꞌdõlé ị̃dị́ rá, ãma ásị́ dó sĩ adru ũkpó ru ãzíla ãma icó kí dó sĩ idélé drị̃nzá sĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ku, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã amụ́jó rĩ sĩ. 29 Ĩnị̃ rá Kúrísĩtõ ꞌi ꞌbá ãlápítí la. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩnị̃ vâ rá ꞌbá ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ pírí ị́jọ́ mgbã pịrị rĩ kí idélépi rĩ kí anzị Ãdróŋá ãni ãꞌdusĩku ídri ãmadrị́ gá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ĩꞌdi cécé ídri Kúrísĩtõ drị́ rĩ áni.

3

1 Ĩndre lẽtáŋá Ãdróŋá ãni ãmbógó ãma rụ́ ꞌdĩ ꞌi, lẽtáŋá ĩꞌdi bãsĩ ãma umvejó ĩꞌdi ꞌbã anzị rú ꞌdĩ ꞌi, ãma bãsĩ ꞌdĩ ꞌbá áni. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ãma nị̃jó ku rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ụ̃nọ́kụ́ nị̃ ĩꞌdi ku. 2 Mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ãma kí úꞌdîꞌda anzị Ãdróŋá ãni, ãnị̃ kí drụ́zị́ ãma kí adru íngoní yã rĩ gá ku, ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ. Wó drĩ drụ́zị́ ãgõ rá, ãma dó adru cécé ĩꞌdi ãni, ãꞌdusĩku ãma dó ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ndre ãma mịfị́ sĩ. 3 ꞌBá pírí ásị́ ꞌbãlépi Kúrísĩtõ drị̃ gá acájó ĩꞌdi ãni rĩ ꞌbã adru kí cécé Kúrísĩtõ áni ị́jọ́ ũnzî kóru.

4 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ gá rĩ kí ũnũlépi rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ ĩꞌdi ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ gá rĩ kí ũnũjó rĩ ꞌi. 5 Ĩnị̃ rá Yẹ́sụ̃ amụ́ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị́ gá rĩ kí wụ̃lé, wó ĩꞌdi agá ị́jọ́ ãzí ũnzí la ãluŋá la ꞌdáyụ. 6 Ãdrĩ ace uꞌálé ĩꞌdi agá, ãma icó ị́jọ́ ũnzí idélé ku. ꞌBá rilépi ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ndre ĩꞌdi ku, jõku nị̃ vâ ĩꞌdi ku.

7 Anzị mádrị́ mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku. ꞌBá ị́jọ́ pịrị rĩ idélépi rĩ, ĩꞌdi ꞌbá ãlá la, cécé Kúrísĩtõ ꞌbã adrujó ãlá ru rĩ ꞌbã áni. 8 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ĩꞌdi ꞌbá Sĩtánĩ drị̂, ãꞌdusĩku Sĩtánĩ iꞌdó ũnzĩkãnã idélé iꞌdóŋá gâlé kpere ãndrũ. Ị́jọ́ ãmbógó Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị tị ãpẽjó rĩ ĩꞌdi amụ́jó ị́jọ́ Sĩtánĩ drị́ rĩ kí anujó.

9 ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã anzị rú rĩ icó kí ị́jọ́ ũnzí idélé ku, ãꞌdusĩku kí adrujó ádrízã Ãdróŋá drị̂ trũ rĩ sĩ, icó kí ị́jọ́ ũnzí idélé drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã adrujó ĩꞌbã Átẹ́pị rú rĩ sĩ. 10 Ãma anzị Ãdróŋá drị̂ kí drĩdríŋĩ awa anzị Sĩtánĩ drị̂ abe ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ. ꞌBá ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ idélépi ku, jõku drĩ ꞌbá ãzí kí lẽ ku, adru ngọ́tị́ŋá Ãdróŋá ãni la ku.

Ĩlẽ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽlẽ

11 ꞌDĩ ị́jọ́ ũlũlé ĩminí ĩmĩ arelé iꞌdóŋá gâlé rĩ ꞌi. Jọ ãmaní ãlẽ kí ãma lẽlẽ ãma drĩdríŋĩ gá. 12 Lẽ ãma adru kí Kãyị́nị̃ áni ku, ĩꞌdi ꞌbã adrujó ngọ́tị́ŋá Sĩtánĩ ãni rĩ sĩ, ꞌdị dó sĩ ándrá ádrị́pị̃ Hãbị́lị̃ káyĩ rá. Kãyị́nị̃ ꞌdị ádrị́pị̃ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Kãyị́nị̃ ꞌdị ádrị́pị̃ ꞌi ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ãmgbã rĩ ꞌbã idélé rĩ kí ũnzí-ũnzí wó ị́jọ́ ádrị́pị̃ Hãbị́lị̃ ꞌbã idélé rĩ kí ꞌbãngá pịrị ãlá rú. 13 Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku ụ̃nọ́kụ̂ drĩ táni ĩmi ngụ̃ ũnzí. 14 Ãnị̃ rá ãma alị drã agâ sĩ fijó ídri ukólépi ku rĩ agá ꞌbo. Ãnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ãmaní ãma lẽjó ãmã ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka kí abe lẽlẽ rĩ sĩ. ꞌBá ꞌbá lẽlépi ku rĩ ĩꞌdi drĩ uꞌá ũkpõ drã drị̂ agá. 15 ꞌBá ĩꞌbã ádrị́pịka kí ngụ̃lépi ĩꞌbã ámvọ́pịka kí abe ũnzí rĩ, kí ꞌbá ꞌbá kí ụꞌdị́lépi la kî, ãzíla ĩnị̃ rá ꞌbá ꞌbá ụꞌdị́lépi rĩ agá ídri ukólépi ku rĩ ꞌdáyụ.

16 Ãma lẽtáŋá nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ: Kúrísĩtõ fẽ ru ídri ãma ị́jọ́ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãfẽ ãma ídri ãmã ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka kí ị́jọ́ sĩ. 17 Wó ꞌbá ãzí drĩ adru málĩ ụ̃nọ́kụ́ drị́ kî trũ, drĩ ádrị́pị ãzíla ámvọ́pị ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá ndrelé cé rĩ ãzã ko ku, Ãdróŋá ꞌbã lẽtáŋá la dó adru ĩꞌdi ásị́ gá íngoní-íngoní ru yã? 18 Mâ anzị mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ãlẽ kí ãma tị sĩ jõku ị́jọ́ jọŋá sĩ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ꞌetáŋá sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ.

19 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ la iꞌda la ãmaní ãma ị́jọ́ mgbã agá, ãzíla ãma ị́jọ́ mgbã ãni, ãma vâ ásị́ ꞌbã Ãdróŋá ãma abe cí rĩ drị̃ gá. 20 Ãma ásị́sị́ŋá drĩ ãma ị́jọ́ lị cénĩ, lẽ ãnị̃ rá Ãdróŋá ndre ãma ásị́ rá, ãzíla nị̃ ị́jọ́ pírí kí rá. 21 Mâ wọ̃rị́ka, ãdrĩ ãma ị́jọ́ lị ãma ásị́ gâ sĩ ãma ndẽjó cénĩ ku, ãma adru ụ̃rị̃ kóru Ãdróŋá sĩ. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma dó ãko ãma zịlé ĩꞌdidrị́ rĩ kí ịsụ́ rá, ãꞌdusĩku ãma ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí vú ũbĩjó rá, ãzíla vâ kí idéjó rá rĩ sĩ. 23 Ãzị́táŋá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ ĩꞌdi íni: lẽ ãma ãꞌị̃ rụ́ ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌi, ãzíla ãlẽ ãma ãma drĩdríŋĩ gá cécé Kúrísĩtõ ꞌbã lũlé ãmaní rĩ áni. 24 ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá kí vú ũbĩlépi rĩ kí uꞌá Ãdróŋá agá, ãzíla Ãdróŋá la uꞌá ĩꞌbã abe. Ãma nị̃ la ĩꞌdi uꞌá ãma agá la ãꞌdusĩku Úríndí Ãlá rĩ la uꞌá ãma agá nĩ.

4

Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ úríndí kí ráká

1 ꞌBá mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ãfũlépi ꞌbá jọlépi la ꞌi ꞌbá kí imbá ị́jọ́ Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã fẽlé nĩ rĩ sĩ rĩ ku. Ĩmi amá úríndí pírí kí ráká, sĩ nị̃jó la úríndí ꞌdĩ angá Ãdróŋá drị́, ãꞌdusĩku nãbịya ĩnzõ rú ũꞌbí ꞌdĩ mụ kí ụ̃nọ́kụ́ gâlé ꞌdĩ. 2 Gẹ̃rị̃ ĩminí Úríndí Ãdróŋá drị́ rĩ nị̃jó rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ: ꞌbá ãꞌị̃lépi la Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ amụ́ ụrụꞌbá ꞌbádrị̂ trũ rĩ ĩꞌdi úríndí angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ trũ. 3 Wó ꞌbá ãꞌị̃lépi la Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ amụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌbá ru ku rĩ, ĩꞌdi úríndí angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ kóru. Úríndí ĩꞌdi agá rĩ angá mẹ́rọ́ꞌbá Kúrísĩtõ drị́ rĩ drị́. Ĩmi are ándrá ĩꞌdi mụ amụ́lé rá, wó úꞌdîꞌda ĩꞌdi íni cí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ.

4 Anzị mádrị́ mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩmi Ãdróŋá ãni. Ĩndẽ ꞌbá ĩnzõ rú ꞌdĩ kí rá, ãꞌdusĩku Úríndí Ãdróŋá drị́ uꞌálépi ĩmi agá rĩ ndẽ ũkpõ sĩ úríndí ĩnzõ rú uꞌálépi ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ agá rĩ rá. 5 Nábị̃ ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ụ̃nọ́kụ́ ũnzí ꞌdĩ ãni, kí ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̂ kí jọ áyụ, ụ̃nọ́kụ́ la kí tị are. 6 Wó ãma ꞌbá Ãdróŋá ãni. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi cé rĩ ꞌbã kí sĩ ãma tị arejó ꞌdĩ. Wó ꞌbá Ãdróŋâ ãni ku rĩ are ãma tị ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ la fẽ ãmaní nị̃jó la ꞌbá ꞌdĩ Úríndí ị́jọ́ mgbã rĩ drị́ trũ, jõku ĩꞌdi úríndí ĩnzõ rú rĩ trũ rĩ gá nĩ.

Ãlẽ kí ãma lẽlẽ

7 Mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, lẽ ãmụ kí ãma lẽŋâ trũ drị̃ gá, ãꞌdusĩku lẽtáŋá angá Ãdróŋá drị́. ꞌBá ꞌbá lẽlépi rĩ ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá Ãdróŋá ãni, ãzíla ĩꞌdi ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi cé rĩ ꞌi. 8 ꞌBá ꞌbá lẽlépi ku rĩ nị̃ Ãdróŋá ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ĩꞌdi lẽtáŋá. 9 Ãdróŋá iꞌda lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ ĩꞌdiní ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị kílímgbí ãlu-ãlu rĩ tị ãpẽjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé, ãmaní sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó ĩꞌdi rụ̂ sĩ rĩ sĩ. 10 Lẽtáŋá dó bãsĩ gápi ꞌdĩ: adru ãlẽ Ãdróŋá ꞌi íni la ku, wó rá la lẽ ãma ꞌi, ãpẽ Ngọ́pị̃ tị ãmaní gẹ̃rị̃ rú sĩ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí idéjó ãzíla trũjó.

11 Mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, Ãdróŋá drĩ dó ãma lẽ káyĩ ꞌdĩ ꞌbã áni, lẽ dó ãlẽ kí ãma lẽlẽ. 12 ꞌBá ãzí jõ drĩ Ãdróŋá ndrelépi mịfị́ sĩ rá la yụ. Ãdrĩ kí ãma lẽ rá, Ãdróŋá la uꞌá ãma agá, lẽtáŋá ĩꞌdidrị̂ la ru iꞌda tọndọlọ ãma agâ sĩ.

13 Ãnị̃ dó tọndọlọ ãma icí ãma Ãdróŋâ trũ ãlu, ãzíla icí ru uꞌájó ãma abe ãlu, ãꞌdusĩku fẽ ãmaní Úríndí ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi. 14 Ãndre dó ãma mịfị́ sĩ, ãzíla ãma dó ị́jọ́ la vú nze ãndá-ãndá ru, Bãbá ãpẽ Ngọ́pị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌBá ãma Palépi rĩ tị amụ́lé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí palé. 15 ꞌBá ãlu-ãlu jọlépi la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi rĩ, Ãdróŋá la uꞌá ĩꞌdi agá, ãzíla ĩꞌdi uꞌá Ãdróŋá agá. 16 Ãma ãmgbã rĩ nị̃ ãzíla ãma ãꞌị̃ lẽtáŋá Ãdróŋá ãni ãmaní rĩ rá.

Ãdróŋâ ĩꞌdi lẽtáŋá. ꞌBá uꞌálépi lẽtáŋâ trũ rĩ, ĩꞌdi uꞌá Ãdróŋá agá, Ãdróŋá la uꞌá ĩꞌdi agá. 17 Ãmaní uꞌá agá Ãdróŋá agá, lẽtáŋá ãmadrị̂ la zo mgbọ rú. Ãma icó dó sĩ idélé ụ̃rị̃ sĩ ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ ku, ãma drị̃ la tẽ ásị́ ũkpõ sĩ, ãꞌdusĩku ãma cécé Yẹ́sụ̃ áni ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá. 18 Lẽtáŋá agá ụ̃rị̃ ꞌdáyụ. Lẽtáŋá mgbã rĩ la ụ̃rị̃ dro ãma agá rĩ sĩ ãmvé, ãꞌdusĩku ꞌbá la idé ụ̃rị̃ sĩ la pángá fẽŋá sĩ, ꞌbá idélépi ụ̃rị̃ sĩ rĩ lẽtáŋá mgbã la ĩꞌdi agá ꞌdáyụ.

19 Ãma ĩꞌdi lẽ ĩꞌdiní ãma lẽjó drị̃drị̃ rĩ sĩ. 20 ꞌBá ãzí drĩ jọ la, “Álẽ Ãdróŋâ rá,” wó ngụ̃ ádrị́pị̃ ũnzí, ĩꞌdi ĩnzóꞌbá. ꞌBá ádrị́pị̃ ĩꞌdi ꞌbã ndrelé rá ꞌdĩ lẽlépi ku rĩ la Ãdróŋá ĩꞌdiní ndrelé ku rĩ lẽ íngoní-íngoní ru? 21 Ãdróŋá ꞌbã mgbã rĩ fẽ ãmaní ãzị́táŋá, lẽ ãlẽ ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku, lẽ ãlẽ ãmã ádrị́pịka ãzíla ãmã ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ kí ĩndĩ.

5

Ãꞌị̃táŋá Ãdróŋá Ngọ́pị agá rĩ

1 ꞌBá ãꞌị̃lépi la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã ngọ́tị́, ãzíla ꞌbá pírí átẹ́pị lẽlépi rá rĩ, kí vâ ĩꞌdi ꞌbã anzị kí lẽ ĩndĩ. 2 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma nị̃ la ãlẽ anzị Ãdróŋá drị́ rĩ kí rá la ãmaní Ãdróŋâ lẽjó, ãzíla ãmaní ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ. 3 Lẽtáŋá ãmaní Ãdróŋá lẽjó rĩ ãmaní ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó rĩ ꞌi, ãzíla ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ adru kí ũkpó ru ku. 4 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, anzị pírí Ãdróŋá drị́ rĩ kí ũkpõ cí icójó ụ̃nọ́kụ́ ũnzí ꞌdĩ ndẽjó ãꞌị̃táŋá sĩ. 5 ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ ũnzí ꞌdĩ ndẽlépi rá rĩ kí lú ꞌbá ãꞌị̃lépi la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị ꞌi rĩ kî.

6 Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ĩꞌdi ꞌbá amụ́lépi ị̃yị́ ĩꞌdidrị́ bãbụ̃tị́zị̃ drị́ gá rĩ trũ, ãzíla ãrí ĩꞌdidrị́ drã drị̂ trũ rĩ ꞌi. Amụ́ lú ị̃yị́ trũ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ị̃yị́ kí ãrí be, ãzíla Úríndí ꞌbã mgbã rĩ nze ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá rĩ vú nĩ. 7 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ícétáŋá ru ãmaní sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃jó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ kí na. 8 Úríndí ꞌi, ị̃yị́ ꞌi, ãzíla ãrí ꞌi; ãzíla ãko na ꞌdĩ kí pírí nze kí ị́jọ́ ị́jọ́ ãlu drị̃ gá. 9 ꞌBá ãzí drĩ ãmaní ị́jọ́ vú nze, ãma ãꞌị̃ kí rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãma ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã iꞌdalé ãmaní ꞌdĩ kí rá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lũlé ãmaní rĩ ndẽ ꞌbá ꞌbã lũlé ãmaní nĩ rĩ rá, ãzíla ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi ị́jọ́ vú nzelépi Ngọ́pị̃ drị̃ gá nĩ rĩ ꞌi. 10 ꞌBá drĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Ãdróŋá Ngọ́pị agá, ĩꞌdi nị̃ la ĩꞌdi ásị́ gâlé rá ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lũlé ĩꞌdiní ꞌdĩ kí ị́jọ́ mgbã ĩnzõ kóru la, wó ꞌbá drĩ Ãdróŋá ãꞌị̃ ku, ĩꞌdi Ãdróŋâ ꞌbã ĩnzóꞌbá ru, ãꞌdusĩku gã ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã vú nzelé ĩꞌdiní Ngọ́pị̃ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ úmgbé. 11 Ị́jọ́ vú nzelé rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ: Ãdróŋá fẽ ãmaní ídri ukólépi ku rĩ ꞌi, ãzíla ídri ꞌdĩ angá Ngọ́pị Yẹ́sụ̃ agá. 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá drĩ adru Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị agá, ĩꞌdi ídri ꞌdĩ trũ. Wó ꞌbá Ãdróŋá Ngọ́pị ãꞌị̃lépi ku rĩ, ĩꞌdi ídri ꞌdĩ kóru.

Ídri ukólépi ku rĩ

13 Ãsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩminí ĩmi ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị rụ́ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, ĩmi dó sĩ nị̃ la ĩmi ídri ukólépi ku rĩ trũ. 14 Ãma ásị́ ũkpó ru ãꞌdusĩku ãdrĩ Ãdróŋá ãꞌị̃, ĩꞌdi ãma are rá, ãdrĩ ãko ãmã lẽlé rĩ kí zị ĩꞌdi tị gâlé, ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni rĩ gá. 15 Ãnị̃ rá ĩꞌdi ãma are rá ị́jọ́ ãmaní zịlé ĩꞌdidrị́ rĩ kí sĩ, ãzíla ãnị̃ vâ rá ĩꞌdi ãko ãmaní aꞌị́lé ĩꞌdidrị̂lé rĩ kí fẽ rá.

16 ꞌBá ãzí drĩ ádrị́pị̃ jõku ámvọ́pị̃ ãꞌị̃táŋá agá rĩ ndre ị́jọ́ ũnzí sĩ drãjó ku la idé agá, ꞌbã zị Ãdróŋá ꞌi ꞌbã fẽ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbá ꞌdĩ nî, Ãdróŋá zịŋá ꞌdĩ la adru múké la ꞌbá ị́jọ́ ũnzí sĩ drãjó ku rĩ idélépi rĩ nî. Wó ị́jọ́ ũnzi idélé sĩ drãjó rá rĩ cí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má icó jọlé la úzị Ãdróŋá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ nî íni la ku. 17 Ị́jọ́ ũnzí pírí idéjó rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí, wó ị́jọ́ ũnzí ãzí ꞌbá agụlépi drã agá ku la cí. 18 Ãnị̃ rá Ãdróŋá ꞌbã anzị mụ kí ị́jọ́ ũnzí idéŋâ trũ drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku Ãdróŋá Ngọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ la kí tãmba nĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Sĩtánĩ icó kí adrálé ku. 19 Ãnị̃ rá ãma anzị Ãdróŋá ãni ụ̃nọ́kụ́ drĩ táni adru Sĩtánĩ pálé gá tí. 20 Ãnị̃ rá Ãdróŋá Ngọ́pị amụ́ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá rá, ãzíla fẽ ãmaní ị́jọ́ vãŋá ãmaní sĩ Ãdróŋá ꞌbã mgbã rĩ nị̃jó cé. Ãmã dó Ãdróŋá ꞌbã mgbã rĩ agá, ãꞌdusĩku ãmã adrujó Ngọ́pị̃ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ sĩ. ꞌDĩ Ãdróŋá mgbã rĩ ãzíla ĩꞌdi ídri ukólépi ku rĩ ꞌi. 21 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mâ anzị mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩmi ĩdã ĩmi ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌba rú rá.

2 Yõhánã

Wárãgã

Yõhánã

ꞌbã sĩlé ị̃rị̃ rĩ

1

Uꞌájó lẽtáŋá agá ãzíla ị́jọ́ mgbã agá

1 Wárãgã ꞌdĩ angá ma Yõhánã ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị̃lẹ́ ru rĩ drị́. Ásĩ ĩꞌdi ũkú pẽlé pẽ-pẽ rĩ ní, * anzị ĩꞌdidrị́ mání lẽlé ásị́ mgbã sĩ rĩ abe. † Álẽ ĩꞌdi ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ la ku, wó ꞌbá pírí ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃lépi cé rĩ lẽ kí vâ ĩmi ĩndĩ, 2 ãꞌdusĩku ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã uꞌájó ãma agá cí rĩ sĩ ãzíla ĩꞌdi dó ri uꞌálé ãma ásị́ gá jã ꞌdâ. 3 Má aꞌị́ Ãdróŋá ãma Átẹ́pị rú rĩ ꞌi, ãzíla Ngọ́pị̃ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ꞌbã fẽ ãmaní lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ꞌi, ásị́ ị̃gbẹ̃ ãma ãzã ꞌbã sĩ agájó ĩꞌdiní rĩ ꞌi, ꞌbã adru kí ãma ãni ị́jọ́ mgbã sĩ ãzíla lẽtáŋá sĩ.

4 Má uꞌá ãyĩkõ sĩ mání ịsụ́jó la anzị mídrị́ ꞌdĩ ꞌbã ãzí kí uꞌá ị́jọ́ mgbã agá, cécé Ãdróŋá ãma Átẹ́pị rú rĩ ꞌbã ándrá ãzị́táŋá la fẽlé ãmaní rĩ áni rĩ sĩ. 5 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkú rulé rũrũ ꞌdĩ, ásĩ míní ãzị́táŋá ãzí úꞌdí la ku, wó ãzị́táŋá ándrá ãma sĩ adrujó ala gá iꞌdóŋá gâlé rĩ ꞌi. Má aꞌị́ ãma, lẽ ãlẽ kí ãma lẽlẽ. 6 Lẽtáŋá mání ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá ꞌdĩ ꞌbã ífí, ãmaní acị́jó ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí agá ãrútáŋá sĩ. Ĩminí ándrá ãzị́táŋá arejó íꞌdóŋá gâlé ꞌbo rĩ áni, ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ ĩmi uꞌá pírí lẽtáŋá sĩ.

7 ꞌBá ꞌbá kí ulélépi rĩ ãfũ kí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ wẽwẽ rú. ꞌBá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ amụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌbá ru la ku, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ĩꞌdi ĩnzóꞌbá, ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá Kúrísĩtõ ãni. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi adru mịfị́ trũ, lẽ ĩmi ídri ukólépi ku ĩmĩ ãzị́ ngalé ꞌbo rĩ ꞌbã ãvĩ kí ĩminí ku, wó ĩmi dó sĩ ũyá ĩmidrị́ gá rĩ ịsụ́ ĩyõ rú.

9 ꞌBá ímbátáŋá Kúrísĩtõ drị̂ aꞌbelépi rá rĩ kí Ãdróŋâ kóru kí ásị́ gá. Wó ꞌbá ímbátáŋá Kúrísĩtõ drị̂ kî trũ mụlépi drị̃ gá rĩ, Ãdróŋá ãma Átẹ́pị kí Ngọ́pị̃ be ĩꞌdi be cí. 10 ꞌBá ãzí drĩ amụ́ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ímbátáŋá ꞌdĩ kóru, lẽ ĩꞌdụ ĩꞌdi ĩmidrị́ lị́cọ́ gá ku, ĩmi aꞌị́ vâ ĩꞌdi ku. 11 ꞌBá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ aꞌị́lépi rĩ icí kí ru ĩꞌdi trũ ãlu ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị́ ꞌdã kí idélé.

Zịtáŋá ãsị̃jó rĩ

12 Ị́jọ́ kí áma agá ꞌdộ wẽwẽ rú lẽlé sĩlé ĩminí, wó álẽ kí sĩlé kãlámũ sĩ kãrãtásĩ drị̃ gá ku. Áꞌbã ásị́ mụlé ị́jọ́ jọlé ĩmi abe mịfị́ gá mịfị́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãyĩkõ ãmadrị́ ĩmi abe rĩ ꞌbã ga rú sĩ ãma ásị́ gá tré. 13 Anzị ĩmi ámvọ́pị ĩminí lẽlé lẽlẽ Ãdróŋá ꞌbã pẽlé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí agá ꞌdộ rĩ zị kí ĩminí pírí cící.

* 1:1 1:1 Ũkú pẽlé pẽ-pẽ Yõhánã ꞌbã sĩ wárãgã ꞌdĩ sĩjó rĩ ĩꞌdi kãnị́sã Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi.

† 1:1 1:1 Anzị ũkú ꞌdĩ drị́ Yõhánã ꞌbã lẽlé ásị́ mgbã sĩ ꞌdĩ kí ꞌbá ãꞌị̃táŋá Kúrísĩtõ drị́ rĩ agá rĩ kî.

3 Yõhánã

Wárãgã

Yõhánã

ꞌbã sĩlé na rĩ

1

Ị́jọ́ ídri fẽlépi rĩ

1 Wárãgã ꞌdĩ angá ma Yõhánã ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị̃lẹ́ ru rĩ drị́, ásĩ ĩꞌdi mâ wọ̃rị́ Gáyõ mání lẽlé ambamba ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ nî.

2 Mâ wọ̃rị́ mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ma Ãdróŋá ãꞌị̃ míní ími ụrụꞌbá ꞌbã adru ị̃vị́ ru, ãzíla ị́jọ́ pírí ꞌbã adru kí dó sĩ míní múké cécé ị́jọ́ ími úríndí agá rĩ ꞌbã kí adrujó múké rĩ ꞌbã áni. 3 Ị́jọ́ mání uꞌájó ãyĩkõ sĩ rĩ, ãma ádrị́pịka ãꞌị̃táŋá agá angálépi mí rụ̂lé ꞌdĩ, lũ kí mání ị́jọ́ ãꞌị̃táŋá mídrị́ míní ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌị̃jó rĩ drị̂, ãzíla míní uꞌájó ị́jọ́ mgbã agá rĩ. 4 Ãko ãzí mání ãyĩkõ fẽlépi cécé mâ arejó la mâ anzị ãꞌị̃táŋá agá rĩ kí uꞌá ị́jọ́ mgbã agá ꞌdĩ ꞌbã áni la ꞌdáyụ.

ꞌBá acị́lépi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ rĩ ꞌbã ãzã kojó

5 Mâ wọ̃rị́ mání lẽlé ambamba rĩ, ị́jọ́ míní idélé ãꞌị̃táŋá sĩ mî ádrị́pịka Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ ꞌbaní ꞌdĩ múké drĩ kí táni adru mî kãká ku tí. 6 ꞌBá ꞌdĩ iꞌda kí lẽtáŋá mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ kãnị́sã ní rá. Mi kí tị pẽ ãcị̃ ĩꞌbadrị́ gá gẹ̃rị̃ múké sĩ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni. 7 ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã kí fũjó mụjó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ũlũ trũ ri sĩ, ịsụ́ kí ãzã koma ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku ꞌdĩ ꞌbadrị́ ku. 8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ dó ãfẽ ãko ꞌbá íni ꞌdĩ ꞌbaní ãma ꞌi, ãma dó sĩ ãzị́ ị́jọ́ mgbã rĩ drị́ gá rĩ nga ãlu.

9 Ásĩ wárãgã kãnị́sã mídrị́ ãngũ gá ꞌdĩ ꞌbaní ní rá, wó ágọ́bị́ umvelé Dĩyõtrẽfínõ ꞌi ru ꞌbãlépi drị̃lẹ́ ru rĩ are áma tị ku. 10 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ádrĩ amụ́ rá, ma ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ãma rụ́ izajó ífí kóru ꞌdĩ kí iꞌda. Adru ꞌdã ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku, gã vâ ꞌbá ãmã ádrị́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ kí aꞌị́lé úmbé. Ĩꞌdi vâ ꞌbá lẽlépi kí aꞌị́lépi ꞌdĩ kí drị̃ ụtrị́ ãzíla ĩꞌdi vâ kí adró kãnị́sã agâlé ãmvé.

11 Mâ wọ̃rị́ mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, mí andré jõ gbíyã ĩꞌdiní ị́jọ́ ũnzí ãni ꞌdĩ ku, rá la mí andré ị́jọ́ múké rĩ áyụ. ꞌBá pírí ị́jọ́ múké idélépi ꞌdĩ angá kí Ãdróŋá drị́ wó ꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ ndre kí drĩ Ãdróŋá ku. 12 ꞌBá pírí kí ị́jọ́ jọ ágọ́bị́ umvelé Dị̃mị̃tẹ́rị̃yọ̃ ꞌi rĩ drị̃ gá múké ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ la ị́jọ́ vú nze ĩꞌdi drị̃ gá ĩndĩ. Ãma vâ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ vú nze múké, ãzíla ĩnị̃ rá ị́jọ́ ãmã vú nzelé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌi.

13 Ma ị́jọ́ trũ tré sĩlé míní, wó álẽ sĩlé la míní kãlámũ sĩ ãzíla kãrãtásĩ sĩ ku. 14 Áꞌbã tí ásị́ sĩ ími ndrejó gbõrú ãzíla ãma tá tí sĩ ị́jọ́ jọ mí be mịfị́ gá mịfị́ gá.

15 Ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru mí be. Mî wọ̃rị́ka ꞌdộ rĩ zị kí míní cící ãzíla ízị vâ ãma wọ̃rị́ka ꞌdãá rĩ kí pírí cící rụ́ sĩ rụ́ sĩ.

Yụ́dã

Wárãgã

Yụ́dã

ꞌbã sĩlé rĩ

1

Zịtáŋá angálépi Yụ́dã drị́ rĩ

1 Wárãgã ꞌdĩ angá ma Yụ́dã ãtíꞌbó Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ drị́ ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbã ádrị́pị rú rĩ ꞌi. Ásĩ ĩꞌdi ꞌbá pírí Ãdróŋá Átẹ́pị rú rĩ ꞌbã umvelé, ĩꞌdi ꞌbã lẽlé lẽlẽ ãzíla ĩꞌdĩ tãmbalépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ ꞌbanî.

2 Ásị́ ị̃gbẹ̃, ásị́ ndrĩŋá ãzíla lẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ ꞌbã adru ĩminí ãmbógó ru.

Ị́jọ́ ũnzí ꞌbá Ãdróŋá gãlépi úmgbé
ꞌdĩ ꞌbã kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ

3 Mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, táni mání adrujó ãyĩkõ sĩ wárãgã sĩjó ĩminí patáŋá ãmaní alelé ĩmi abe ꞌdĩ drị̃ gá, má ũrã ĩminí wárãgã sĩjó ãzíla ĩmi ásị́ imbájó ũkpó ru sĩ ãꞌị̃táŋá pâlé ãlu ujalé ku Ãdróŋá ꞌbã ándrá fẽlé ꞌbá ãlá ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ ꞌbadrị́ rĩ tãmbajó. 4 Ãꞌdusĩku ꞌbá ándrá kí drị̃ gá ị́jọ́ lịjó ídu ị́jọ́ sĩjó kí drị̃ gá bụ́kụ̃ agá ꞌdĩ ãtõ kí ru ĩmi agá ꞌdĩ. Kí ꞌbá Ãdróŋá gãlépi úmgbé ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ujalépi sĩ mị ãcí idéjó ãzíla Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ gãlépi úmgbé ꞌdĩ kî.

5 Ĩdrĩ táni ị́jọ́ nị̃ agá pírí kí drị̃ gá rá, álẽ ĩmi igálé ị́jọ́ Úpí * ꞌbã ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí anzéjó ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ rĩ drị̃ gá wó vúlé-vúlé ru ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ĩꞌdi ị́jọ́ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí rá. 6 Ãzíla mãlãyíkã ãngũ ĩꞌbadrị́ ãzị́ ãmbõgõ drị̂ tãmbalépi ku aꞌbelépi rá ãzíla lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbelépi rá ꞌdĩ kí Ãdróŋá umbé kí nõrórõ celépi ku jã ꞌdâ rĩ sĩ, mba kí tã ãngũ ịnị agá, sĩ Ụ́ꞌdụ́ ãmbógó sĩ ị́jọ́ lịjó ꞌdã tẽjó. 7 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ Sõdómũ, Gõmórã ãzíla táwụ̃nị̃ kí aga gá ꞌdĩ kî trũ fẽ kí ru mị ãcí, ãwụ̃ ãzị́ ngajó ĩlí ndú-ndú ꞌdĩ kí idéjó. ꞌBá ꞌdĩ ịsụ́ kí drị̃rịma ãcí ukólépi ku rĩ sĩ ícétáŋá ru ꞌbá pírí ꞌbanî.

8 Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ kí urobí la kí ũbĩ sĩ ãngũ ndrejó drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ũnzí idéjó kí ụrụꞌbá ãmgbã rĩ gá, gã kí ũkpõ Ãdróŋá drị̂ úmgbé, kí mãlãyíkã dị̃zã rú Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ kí uꞌdá uꞌdâ. 9 Wó mãlãyíkã ãmbógó Mị̃kãyị́lị̃ ꞌbã kí ãwã agá Sĩtánĩ be ãꞌdi la Mụ́sã ꞌbã ãvũ ꞌdụ nĩ yã rĩ drị̃ gá tõ ĩꞌdi úꞌdáŋâ trũ ku, wó jọ ĩꞌdiní, “Úpí ꞌbã uzá ími drị̃ gá nĩ!” 10 Wó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí ị́jọ́ jọ úꞌdáŋâ trũ ị́jọ́ ĩꞌbã kí nị̃lé ku rĩ kí áni cécé ãnãkpá ị́jọ́ nị̃lépi ku rĩ áni ãko ãlu ꞌdĩ kí vúŋá la kí ị̃lị̃kị̃ nĩ.

11 Ũcõgõ ĩꞌbadrị́ ãꞌdusĩku ꞌdụ kí gẹ̃rị̃ Kãyị́nị̃ drị́ ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị̃ ꞌdịjó rĩ ꞌi. Séndẽ sĩ fẽ kí ị́jọ́ ũnzí ándrá Bãlámũ ꞌbã idélé rĩ idéjó. Gã kí Ãdróŋá tị úmgbé cécé Kórã áni, ãzíla ị̃lị̃kị̃ kí ĩꞌdi áni rá.

12 ꞌBá ꞌdĩ kí ĩminí Ụ̃mụ̃ Úpí drị́ lẽtáŋá drị̂ na agá ĩꞌba abe cécé írã kúmũ rú ꞌbá pá ụ̃sị̃lépi rĩ áni, kí ru na mgbemgbe ụ̃rị̃ kóru cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi ru kụ̃bụ̃ nị̃lépi áyụ rĩ áni. Kí ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã ujílé uzogô kóru rĩ áni, kí ife kalépi ku ꞌilépi rá unzelé ízókî trũ ũdrãlépi rá rĩ kí áni. 13 Kí cécé ị̃yị́ mĩrĩ drị̃ ungalépi tũlãtũlã rĩ áni. Kí cécé ị́jọ́ ĩꞌbaní drị̃nzá ru rĩ kí sĩ kọ̃bụ́tọ̃ mĩrĩ drị́ gá rĩ áni. Kí lẽlẽgó acị́lépi gẹ̃rị̃ kóru rĩ áni, Ãdróŋá mba ĩꞌbaní ãngũ ãzí tã ãngũ ịnịbịrịcịcị rĩ agá jã ꞌdâ.

14 Ínõkã ĩꞌdi drị̃lẹ́ námbã ázị̂rị̃ sĩ angálépi Ádãmũ rụ̂lé rĩ ꞌi, jọ ándrá ị́jọ́ ídu rĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá rá jọ, “Ĩndre! Úpí la amụ́ mãlãyíkã ãlá ĩꞌdidrị́ álĩfũ-álĩfũ rĩ abe, 15 ꞌbá pírí ꞌbã ị́jọ́ lịjó ãzíla amụ́jó ị́jọ́ lịjó ị́jọ́ ũnzí pírí ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ kí drị̃ gá ãzíla ị́jọ́ ũnzí pírí ꞌbá Ãdróŋá lẽlépi ku ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé ũnzí Ãdróŋá ụrụꞌbá gá rĩ kí drị̃ gá.” 16 ꞌDĩ kí ꞌbá unulépi ãzíla ị́jọ́ ndrụ̃lépi ꞌbá ãzí kí ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kî, ꞌbá ꞌdĩ kí acị́ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, kí ru ịpị́ ãfó sĩ ãzíla ꞌbá ãzí kí ịcụ́ ĩnzõ sĩ ãko ĩꞌbã kí lẽlé rĩ ịsụ́jó.

Ĩmi ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru

17 Wó mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ụ̃pịgọŋa Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbã kí jọlé ĩminí ídu rĩ kî. 18 Jọ kí ándrá ĩminí, “Ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ sĩ, ꞌbá úꞌdáŋá uꞌdálépi ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí lẽlé ꞌdĩ kí vú ũbĩlépi ꞌdĩ kî.” 19 ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌbá ĩmi awalépi rĩ kî, ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí ũrãlépi Úríndí Ãdróŋá drị̂ sĩ adrujó kí agá yụ ꞌdĩ kî.

20 Wó mâ wọ̃rị́ka mání lẽlé ambamba ꞌdĩ, ĩsị ĩmi ãꞌị̃táŋá ãlá rĩ drị̃ gá ãzíla ĩmi ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi ũkpõ Úríndí Ãlá drị̂ agá. 21 Ĩmba ĩmi tã lẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ agá, ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ Úpí ãma ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ rĩ sĩ ĩmi ajíjó ídri ukólépi ku rĩ agá rĩ tẽjó.

22 Ĩmi adru ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ꞌbá ãbãlépi ãbã ꞌdĩ kî sĩ, 23 ĩmi apá ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí ĩminí kí anzéjó ãcí ị́jọ́ lịŋá drị̂ agâlé rá, ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní ĩmi iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ ru usalépi ụ̃rị̃ ĩminí sĩ ị́jọ́ ãndị́ ru ụrụꞌbá drị̂ kí ngụ̃jó rĩ trũ.

Ãdróŋá ịcụ́jó

24 Dị̃zã ꞌbã adru pírí Ãdróŋá ní ĩꞌdi ꞌbá icólépi ĩmi tãmbalépi ĩminí sĩ aꞌdéjó ị́jọ́ ũnzí agá ku rĩ ꞌi, ãzíla ĩꞌdi mụ ĩmi iꞌdalé dị̃zã ĩꞌdidrị́ ãlá ꞌdã agá ãyĩkõ ãmbógó la trũ ị́jọ́ ũnzî kóru rá. 25 Ãdróŋá ãlu ãma Palépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Úpí ãmadrị́ rĩ rụ̂ sĩ rĩ ní dị̃zã, ãmbõgõ, ũkpõ ãzíla drị̃ ceŋá abe ꞌbã adru kí ĩꞌdi nî, iꞌdójó ílí ándrá iꞌdóŋá gá ꞌdã kí agâlé pírí, ãndrũ ãzíla kpere jã ꞌdâ ãsị̃ŋâ kóru! Ámĩnã.

* 1:5 1:5 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí kí agá, úsĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

Ícétáŋá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Ị́jọ́ icélé Yõhánã ní rĩ

Ícétáŋá

1

1 Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã icélé Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ ní, kí drụ́zị́ ru idé mbẽlẽ rú ĩndõ, Yẹ́sụ̃ ꞌbã icélé mãlãyíkã ní, ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌdi tị ãpẽjó amụ́jó kí iꞌdajó ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị́ Yõhánã ní, Yõhánã ꞌbã iꞌda kí ꞌbá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ. 2 Yõhánã nze ị́jọ́ vú ĩꞌdiní ndrelé ꞌdĩ kí pírí ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá, ãzíla ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá. 3 Drị̃lẹ́ba ꞌbá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé mâ sĩlé ꞌdĩ lãlépi rĩ nî, ãzíla drị̃lẹ́ba ꞌbá ị́jọ́ lê arelépi ãzíla ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌdụlépi tãmbalépi ĩꞌdi ásị́ gá rĩ drị́, ãꞌdusĩku ị̃tụ́ la acá ãni rú.

Zịtáŋá jó Ãdróŋá drị́ ázị̂rị̃ kí zịjó cící rĩ

4-6 Wárãgã ꞌdĩ angájó Yõhánã drị́ kãnị́sã Ãdróŋá drị́ ázị̂rị̃ ãngũ Ásĩyã gá ꞌdĩ ꞌbanî. Lẽtáŋá uyaŋâ kóru angálépi Ãdróŋá ándrâ, ãndrũ ãzíla amụ́lépi ĩndõ rĩ drị́, Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ, ị́jọ́ vú nzelépi ãꞌị̃táŋá sĩ sãdínĩ rú, ꞌbá kãyú ru angájó drã agá, ãzíla Úpí ru ꞌbá ũpi rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ drị́, ãzíla angájó Úríndí Ãlá úmvúke Ãdróŋá drị̂ drị̃lẹ́ gá rĩ drị́ rĩ ꞌbã adru ĩmi ãni la rú.

Yẹ́sụ̃ ꞌbá ãma lẽlépi ãzíla ãma ũtrũlépi ị́jọ́ ũnzí agá ãrí ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ ní, ãrútáŋá ꞌbã adru ĩꞌdiní ãzíla ũkpõ abe jã ꞌdâ! ꞌBã ãma ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Sụ́rụ́ ru ãzíla ãtalo rú ãzị́ ngajó Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbã Átẹ́pị rú rĩ ní. Ámĩnã.

7 Índre, ĩꞌdi amụ́ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ trũ,

ãzíla mịfị́ pírí kí ĩꞌdi ndre rá,

átã ꞌbá ándrá ĩꞌdi sõlépi ãjụ́ sĩ rĩ kî trũ;

ãzíla ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí amụ́ awálé ĩꞌdi sĩ.

Ĩꞌdi adru ꞌdĩ ꞌbã áni rá! Ámĩnã.

8 Úpí Ãdróŋá jọ, “Ma Ãlífã ꞌi ãzíla Ũmégã ꞌi, * ma ándrá cí, ma vâ ãndrũ cí ãzíla ma vâ drụ́zị́ amụ́lépi rĩ, ma Ũkpó ꞌDị́pị.”

Yẹ́sụ̃ ndrejó ícétáŋá agá rĩ

9 Ma mí ádrị́pị Yõhánã ꞌi, Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi ũcõgõ ịsụ́lé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ talépi ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ ꞌbã ãzí. Úꞌbã ándrá ma ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá Pãtómũ gá mání ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũjó rĩ sĩ ãzíla ị́jọ́ kpị Yẹ́sụ̃ drị̂ icéjó rĩ sĩ. 10 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ, mání Ãdróŋá ịcụ́ agá Úríndí sĩ, má are áma vúlé gâlé ụ́ꞌdụ́kọ́ re cécé gũká áni, 11 jọ, “Ísĩ ị́jọ́ míní ndrelé ꞌdĩ kí bụ́kụ̃ agá ípẽ kí tị kãnị́sã Ãdróŋá drị́ ázị̂rị̃ ꞌdã kí agâlé: Ẽfésõ gá, Sĩmũrínã gá, Pãgãmámũ gá, Tãyị̃tị́rã gá, Sãrãdị́sị̃ gá, Fĩlãdéfĩyã gá, ãzíla Lãwũdíkĩyã gá.”

12 Má uja ma kị́lịrị ãngũ ndrelé ụ́ꞌdụ́kọ́ ị́jọ́ jọlépi mání ꞌdã gâlé. Ãzíla ándre tárã kí ázị̂rị̃ ife la gólũdĩ rú kí sĩ pá tujó rĩ kí sị́ gá. 13 Tárã ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gâ sĩ, ándre ꞌbá ãzí ãlu cécé ngọ́tị́ ꞌbádrị̂ áni ✡ su ru bõngó ãzo la agá kpere pá gá, ali ru ágá sẹ́rị̃ gólũdĩ rú la sĩ. 14 Drị̃ꞌbị́ la kí imve rú cécé wãrũ áni, vâ imve rú cécé sí áni, ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ ri kí dị̃lé ãcí áni. 15 Ĩꞌdi ꞌbã pá kí cécé aya kalépi ãcí úká rĩ sĩ rĩ áni, ụ́ꞌdụ́kọ́ la cécé ị̃yị́ ꞌdelépi ũkpó sĩ rĩ áni. 16 Drị́ ãndá sĩ rụ lẽlẽgó kí ázị̂rị̃, ãzíla tị la gâ sĩ ménéŋá sị́ ị̃rị̃ ãcíꞌbíríto la ãfũ nĩ. Mẹ́lẹ́tị la ꞌbã dị̃ŋá indré cécé ị̃tụ́ ꞌbã dị̃jó rĩ áni.

17 Ma mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, má aꞌdé pá la gá cécé ꞌbá drãlépi rá rĩ áni. ꞌBã ĩꞌdidrị́ ãndá rĩ áma drị̃ gá ãzíla jọ: “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ma drị̃drị̃ rĩ ꞌi ãzíla ãsị̃jó rĩ ꞌi. 18 Ádrã ándrá rá, wó ma úꞌdîꞌda rĩ gá ídri rú jã ꞌdâ! Ãzíla árụ fụ̃ngụ́wã drã drị̂ kí ãngũ ꞌbá drãlépi rá rĩ drị̂ be áma drị́ alé gá.

19 “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ísĩ ãko míní ndrelé úꞌdîꞌda ãzíla ị́jọ́ drụ́zị́ mụlépi ru idélépi ĩndõ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́. 20 Ị́jọ́ nị̃lé ku lẽlẽgó ázị̂rị̃ míní ndrelé áma drị́ ãndá rĩ gá rĩ drị̂ ãzíla tárã céke gólũdĩ rú ázị̂rị̃ ꞌbadrị̂: lẽlẽgó ázị̂rị̃ ꞌdã kí mãlãyíkã † kãnị́sã Ãdróŋá drị́ ázị̂rị̃ ꞌbadrị̂ kí, ãzíla tárã céke rú ázị̂rị̃ ꞌdã kí jó Ãdróŋá drị́ ázị̂rị̃ kî rĩ.”

2

Ị́jọ́ sĩlé jó Ãdróŋá drị́ Ẽfésõ gá rĩ ꞌbanî rĩ

1 “Ísĩ wárãgã mãlãyíkã kãnị́sã Ãdróŋá drị́ Ẽfésõ gá rĩ ní íni:

Yẹ́sụ̃ lẽlẽgó ázị̂rị̃ rụlépi drị́ ãndá gá rĩ ãzíla acị́lépi tárã céke gólũdĩ rú ázị̂rị̃ * kí drĩdríŋĩ gâ sĩ rĩ jọ íni:

2 Ánị̃ ị́jọ́ mî idélé rĩ kí rá, ãzị́ ũkpó míní ngalé rĩ abe, ãzíla ị́jọ́ tajó ásị́ ũkpó sĩ rĩ abe. Ánị̃ rá mí icó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ talé ku, míní vâ ꞌbá ru ꞌbãlépi ụ̃pị́gọ́ŋá ru ꞌdĩ kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ áni, wó mí ịsụ́ kí ĩnzõ rú, adru kí ụ̃pị́gọ́ŋá ku. 3 Áma rụ́ sĩ mí ịsụ́ ũcõgõ rá, íta ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, wó mí ãndẽ drĩ vâ ku ꞌdĩ.

4 Ị́jọ́ mâ ịsụ́lé ími ụrụꞌbá gá ũnzí rĩ íni, mí aꞌbe ãzíla ãvĩ lẽtáŋá mí ãni ándrá drị̃drị̃ rĩ rá. 5 Mí ũrã drĩ ãngũ wị́lị́wị́lị́ míní aꞌdéjó rĩ ꞌbã ị́jọ́; mí uja ími ásị́, ãzíla ígõ ị́jọ́ mí ãni ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kí idélé áyụ. Ídrĩ ásị́ uja ku, ma ãgõ amụ́lé tárã céke mídrị́ ꞌdĩ ꞌdụlé rá. 6 Wó ị́jọ́ míní idélé múké rĩ ꞌdĩ, íngụ̃ ị́jọ́ ꞌbá Nĩkõlãyítĩ gá ꞌdĩ ꞌbã kí idélé rĩ kí ũnzí cécé mání ngụ̃lé rĩ ꞌbã áni.

7 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌbã are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã jọlé kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní ꞌdĩ ꞌi. ꞌBá agalépi nĩ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ mgbọ, ma ĩꞌdiní ife ífí ídri drị́ gá rĩ fẽ nalé ãngũ ãyĩkõ rú Ãdróŋá drị̂ agá.

Ị́jọ́ sĩlé ꞌbá jó Ãdróŋá drị́ Sĩmũrínã gá rĩ ꞌbaní rĩ

8 “Ísĩ wárãgã mãlãyíkã kãnị́sã Ãdróŋá drị́ Sĩmũrínã gá rĩ ní íni:

ꞌDĩ kí ị́jọ́ ꞌbá ándrá drị̃drị̃ ãzíla ị́jọ́ pírí kí ukólépi rĩ drị́ rĩ, drã ándrá rá, wó úꞌdîꞌda ĩꞌdi ídri rĩ jọ íni:

9 Ánị̃ ị́jọ́ mî drị̃ cịjó rĩ rá, ãzíla lẽmẽrĩ mídrị̂ abe, wó mi málĩ trũ ũꞌbí, ánị̃ ꞌbá jọlépi la kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Ãdróŋá ãni la rú ĩnzõ sĩ úꞌdáŋá uꞌdálépi ꞌdĩ kí rá, adru kí ꞌdĩ ꞌbã áni ku; kí ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã atrálé nĩ ꞌdĩ kî. 10 Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ mụjó ĩminí ũcõgõ fẽjó rĩ sĩ ku. Álũ ĩminí mẹ́rọ́ꞌbá Sĩtánĩ la mụ ĩmi ãzí kí usúlé mãbụ́sụ̃ gá, sĩ ĩminí ũcõgõ fẽjó ụ́ꞌdụ́ were. Ĩmi ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru ãꞌị̃táŋá sĩ. Ĩta ĩꞌdi ásị́ mgbã sĩ kpere drã tị gá. Ma míní ũyá agajó rá ídri ukólépi ku rĩ drị̂ fẽ.

11 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌbã are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã jọlé kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní rĩ, ꞌbá agalépi rĩ icó drãlé drã ị̃rị̃ rĩ sĩ ku.

Ị́jọ́ sĩlé ꞌbá jó Ãdróŋá drị́ Pãgãmámũ gá rĩ ꞌbaní rĩ

12 “Ísĩ wárãgã mãlãyíkã kãnị́sã Ãdróŋá drị́ Pãgãmámũ gá rĩ ní íni:

ꞌDĩ ị́jọ́ ágọ́bị́ ménéŋá sị́ cilépi ãcí ị̃rị̃lé-ị̃rị̃lé ru rĩ ꞌbã jọlé rĩ jọ íni:

13 Ánị̃ mi uꞌá ãngũ íngõ gá yã rĩ rá, ꞌdĩ ãngũ Sĩtánĩ ꞌbã úmvúke ĩꞌdi sĩ rijó uꞌájó ũpĩ najó rĩ. Wó tí mí ace ãꞌị̃táŋá agá áma rụ́ sĩ mâ ꞌbá ru. Mí aꞌbe ãꞌị̃táŋá mî áma ãꞌị̃jó rĩ ku, táni ụ́ꞌdụ́ Ãnị̃tị̃pásị̃ ꞌbá áma ãꞌị̃lépi ị́jọ́ mádrị̂ vú nzelépi rĩ ꞌdịjó táwụ̃nị̃ Sĩtánĩ ꞌba rụlé nĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ rá tí. 14 Wó ínị̃ rá má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí kí ími ụrụꞌbá gá cí. ꞌBá ãzí kí ĩmi agá ꞌdĩ, rụ kí ímbátáŋá ũnzí sĩ ãwụ̃ idéjó, ãzíla íná fẽlé ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbaní ídétáŋá ru rĩ najó, Bãlámũ ꞌbã ándrá imbálé Bãlákĩ ní sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní Ãdróŋá tị arejó ku rĩ vú. 15 Ají vâ ru cécé ímbátáŋá ꞌbá Nĩkõlãyítĩ gá rĩ drị́ ũnzĩkãnã ãlu ꞌdĩ idéjó rĩ abe. 16 Ĩmi uja ásị́, jõ íni ku, ma amụ́ ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩmi abe gbõŋáŋá ru, ị́jọ́ ãfũlépi áma tị gá ãcí ru ménéŋá áni rĩ sĩ.

17 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌbã are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã jọlé kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní ꞌdĩ ꞌi. ꞌBá agalépi rá rĩ ní ma mụ mãnã zị̃lé ĩnzõ rĩ fẽlé, ãzíla írã imve fẽlé ꞌbá ãlu-ãlu ní sĩ rụ́ úꞌdí sĩjó drị̃ la gá rĩ, ꞌbá ãꞌị̃lépi la rĩ ꞌbã rụ́ ꞌdã nị̃jó nĩ áꞌdụ̂sĩ rĩ drị́.

Ị́jọ́ sĩlé jó Ãdróŋá drị́ Tãyị̃tị́rã gá rĩ ꞌbaní rĩ

18 “Ísĩ wárãgã mãlãyíkã kãnị́sã Ãdróŋá drị́ Tãyị̃tị́rã gá rĩ ní íni:

Ị́jọ́ ꞌdĩ angá kí Ãdróŋá Ngọ́pị drị́, mịfị́ la ãngũ ndrejó rĩ la dị̃ cécé ãcí kolépi bẹ̃kụ̃-bẹ̃kụ̃ rĩ áni, pá la ꞌbã lẽrẽlẽrẽ dị̃jó rĩ cécé aya akálépi ãcí sĩ rĩ ꞌbã ãcí ꞌbã dị̃lé rĩ áni. 19 Ánị̃ ãzị́ mî ngalé rĩ kí rá, lẽtáŋá mídrị̂ kí ãꞌị̃táŋá be, íyóŋá mídrị̂ kí ị́jọ́ taŋá be. Ị́jọ́ míní idélé úꞌdîꞌda rĩ ndẽ kí ándrá mî idélé drị̃drị̃ rĩ kí rá.

20 Ị́jọ́ mâ ịsụ́lé ími ụrụꞌbá gá rĩ ꞌdĩ: mí ãꞌị̃ ũkú ru ꞌbãlépi nábị̃ rú Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ rá. Ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ fẽ ãtíꞌbó mádrị̂ kí ãwụ̃ idé ãzíla íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbanî rĩ kî na. 21 Áfẽ ĩꞌdiní sáwã sĩ ásị́ ujajó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ãni ꞌdĩ kí agá, wó lẽ ásị́ ujalé ku. 22 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma ĩꞌdi ꞌbe mgbọ́lọ́ ĩꞌdiní ãzá tajó rĩ sị́ gá, kí ũcõgõ ãmbógó la ịsụ́ rá ꞌbá ãwụ̃ idélépi ĩꞌdi trũ rĩ kí abe, ị́jọ́ múké rĩ drĩ kí ásị́ uja ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbaní idélé ĩꞌdi trũ rĩ kí aꞌbejó rá rĩ gá. 23 Ma ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi rĩ kí ụꞌdị́ rá, ꞌbá kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí sĩ nị̃ la ánị̃ ũrãtáŋá ꞌbá ásị́ gá rĩ kí pírí cé, ị́jọ́ ĩꞌbaní lẽlé rĩ abe. Ma ꞌbá ãlu-ãlu ũfẽ ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé rĩ vú sĩ.

24 Ájọ ĩminí ĩmi ꞌbá ị́mbị́ acelépi Tãyị̃tị́rã gá, ímbátáŋá ũkú ꞌdĩ drị́ gá rĩ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ, ãzíla ị́jọ́ Sĩtánĩ ní zị̃lé zị̃ ꞌdĩ kí ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ, áꞌbã ãnzị ãzí ĩmi drị̃ gá ku. 25 Ĩrụ ị́jọ́ ĩmĩ adrujó ala gá, ãꞌị̃táŋá drị́ gá rĩ mgbemgbe kpere mání ãgõ agá. 26 ꞌBá agalépi rá ãzíla ị́jọ́ mâ lẽlé rĩ idélépi kpere ãsị̃ŋá gá rĩ, ma ũkpõ ꞌbá ãngũ drị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ fẽ pírí ĩꞌbanî.

27 ‘Ĩꞌdi ꞌbá kí tãmba drị́ ũkpó aya rú la sĩ,

ĩꞌdi ꞌbá kí andi úmvú ꞌbã andilé rĩ áni.’ ✡

Ma ĩꞌbaní ũkpõ mâ ịsụ́lé má átẹ́pị drị́ rĩ ꞌbã vúŋá fẽ. 28 Ma vâ ĩꞌbaní fẽ dị̃lé lẽlẽgó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ rĩ áni.

29 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌba are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã jọlé kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní rĩ.

3

Ị́jọ́ sĩlé jó Ãdróŋá drị́ Sãrãdị́sị̃ gá rĩ ꞌbaní rĩ

1 “Ísĩ wárãgã mãlãyíkã kãnị́sã Ãdróŋá drị́ Sãrãdị́sị̃ gá rĩ ní íni:

Ị́jọ́ ꞌdĩ ángá ꞌbá Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị́ rĩ drị̂ trũ, ãzíla lẽlẽgó ázị̂rị̃ kí rụlépi drị́ gá rĩ drị́. Ánị̃ ị́jọ́ mî idélé rĩ kí rá. Ími rụ́ kụ mi ꞌbã ídri, wó ịsụ́ ídrã rá. 2 Mí angá, ínzị̃ mịfị́. Ífẽ ũkpõ ãko acelépi, lẽlépi drãlépi drã-drã rĩ nî. Ãꞌdusĩku má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí míní idélé múké Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá la ku. 3 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí ũrã ị́jọ́ ándrá imbálé míní mî arelé rĩ, ímba tã la ãzíla mí uja ásị́. Ídrĩ adru mịfị́ trũ ku, ma amụ́ cécé ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã amụ́jó rĩ áni, mí icó sáwã mâ sĩ amụ́jó mí rụ́ ꞌdõlé rĩ nị̃lé ku.

4 Ĩmi ãzí kí Sãrãdị́sị̃ gá ꞌdâ cí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí andị́lépi ku rĩ kî, kí drụ́zị́ acị́ má be bõngó imve sĩ, ĩꞌbaní icójó rá rĩ sĩ. 5 ꞌBá agalépi rá rĩ kí, ála kí ụ̃sụ̃ bõngó imve sĩ ꞌdĩ ꞌbã áni, ãzíla má icó kí rụ́ ịnị́lé bụ́kụ̃ ídri drị̂ agá ku. Wó ma mụ kí rụ́ umvelé má Átẹ́pị drị̃lẹ́ gá mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ kí abe, ꞌdĩ kí ꞌbá má ãni.

6 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌba are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã jọlé kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní rĩ.

Ị́jọ́ sĩlé ꞌbá jó Ãdróŋá drị́ Fĩlãdéfĩyã gá rĩ ꞌbaní rĩ

7 “Ísĩ wárãgã mãlãyíkã kãnị́sã Ãdróŋá drị́ Fĩlãdéfĩyã gá rĩ ní íni:

Ị́jọ́ ꞌdĩ angá kí ꞌbá ãlá, ị́jọ́ mgbã idélépi, fụ̃ngụ́wã úpí Dãwụ́dị̃ drị̂ kí rụlépi rĩ drị́. Ãko ĩꞌdi ꞌbã tị nzị̃lé ꞌbo rĩ ꞌbá ãzí ụ̃pị̃ tị la ị̃dị́ ku, ãko ĩꞌdi ꞌbã tị ụ̃pị̃lé ꞌbo rĩ ꞌbá ãzí nzị̃ vâ tị la ị̃dị́ ku. 8 Ánị̃ ị́jọ́ míní idélé rĩ kí rá, ími ũkpó drĩ vâ were cí sĩ ị́jọ́ mâ imbálé míní rĩ kí tãmbajó, ãzíla mí ãꞌị̃ drĩ vâ ị́jọ́ mádrị̂ kí rá. Ánzị̃ míní kẹ̃jị́tị ími drị̃lẹ́ gá ꞌbá ãzí ꞌbá icólé ụ̃pị̃lé ku la. 9 Ma ꞌbá Sĩtánĩ drị́ ru tralépi, ãzíla ru ꞌbãlépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌbá Ãdróŋá ãni la rú ĩnzõ sĩ, ꞌdĩ kí fẽ amụ́lé aꞌdélé ími pálé gá, iꞌdajó la ĩꞌbaní pírí álẽ mi rá. 10 Míní ị́jọ́ mání azịlé míní rĩ kí tãmbajó, ãzíla ị́jọ́ kí tajó ásị́ jã sĩ rĩ sĩ, ma ími tãmba ũcõgõ drụ́zị́ amụ́lépi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ụ̃ꞌbị̃jó pírí rĩ sĩ rá.

11 Ma amụ́ gbõrú. Ímba ãko mî trũ adrujó rĩ tã, ꞌbá ãzí ꞌbã pa jõ sĩ ũyá mî ịsụ́lé agajó rĩ ku. 12 Ma ꞌbá agalépi rá rĩ ꞌbã ị́dị́ŋá jó Ãdróŋá mádrị̂ ãni la rú, icó kí aꞌbelé la ku, kí ụrụꞌbá gá ma rụ́ Ãdróŋá mádrị̂ drị̂ sĩ, rụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ táwụ̃nị̃ úꞌdí Ãdróŋá mádrị̂ drị̂ be, angálépi ĩꞌdi rụ́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ, ma dó vâ sĩ áma rụ́ úꞌdí rĩ sĩ kí ụrụꞌbá gá. 13 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌba are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã jọlé kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní rĩ.

Ị́jọ́ sị̃lé jó Ãdróŋá drị́ Lãwũdíkĩyã gá rĩ ꞌbaní rĩ

14 “Ísĩ wárãgã mãlãyíkã kãnị́sã Ãdróŋá drị́ Lãwũdíkĩyã gá rĩ ní íni:

ꞌDĩ kí ị́jọ́ angálépi ꞌbá ị́jọ́ ꞌdị́pị ꞌbã adru ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ drị́, ãꞌị̃táŋá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbã sãdínĩ rú, ãko Ãdróŋá ꞌbã ũꞌbãlé ꞌdĩ kí drị̃ celépi rĩ drị́ rĩ. 15 Ánị̃ ị́jọ́ mî idélé rĩ kí pírí rá, mí adru ãcí ru jõku ị̃gbẹ́ ru ku. Álẽ tátí mí adru ị̃gbẹ́ ru jõku ãcí ru! 16 Míní adrujó yụ̃-ụ̃ ãꞌị̃táŋá mídrị́ agá, ị̃gbẹ́ ru jõku ãcí ru ku rĩ sĩ, ma mụ ími wilé áma tị gá rĩ sĩ vụ̃rụ́. 17 Íjọ ími tị sĩ, ‘Ma málĩ trũ, má ịsụ́ ãko ꞌbo, álẽ dó sĩ ãko ãzí ku.’ Wó íni ꞌdĩ mi ũcõgõ agá ízákĩzã rú, lẽmẽrí, pílílí ru, ãzíla ími mịfị́ ãsã kí cí. 18 Ma ími ásị́ ũŋmĩ gólũdĩ ụ̃ꞌbị̃lé ãlá ru ãcí sĩ rĩ ĩgbãjó mádrị́, mi dó sĩ adru málĩ ꞌdị́pị. Mí ĩgbã bõngó imve la sụ̃lé ãlá ru cí, sĩ pílílí mí ãni drị̃nzá ru rĩ atrịjó. Mí ĩgbã vâ ãdu ãzí kí írúwá, ĩtĩlé ími mịfị́ gá ími mịfị́ la sĩ ãngũ ndre.

19 Ma ꞌbá mâ lẽlé rá ꞌdĩ kí tre ãzíla ma kí imbá. Lẽ kí ásị́ ꞌbã ve ásị́ ujajó sĩ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó. 20 Índre átu pá kẹ̃jị́tị gá kẹ̃jị́tị pãlé, ꞌbá ãzí drĩ áma ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá, ãzíla kẹ̃jị́tị nzị̃ mání rá, ma fi ĩꞌdidrị́ jó agá ãngũ najó ĩꞌdi be ãlu.

21 ꞌBá agalépi rá rĩ ma ĩꞌdi aꞌị́ rijó má be úmvúke mádrị́ ũpĩ najó rĩ drị̃ gá, cécé ma rijó má átẹ́pị be úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ ãrĩ drị̃ gá mâ agajó rá rĩ sĩ rĩ áni. 22 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌba are ị́jọ́ Úríndí ꞌbã jọlé kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ní rĩ.”

4

Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌbụ̃ gâlé rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ kî ũngúkú gá, ándre ãngũ, ándre áma drị̃lẹ́ gá kẹ̃jị́tị ru nzị̃lépi mgbọ ꞌbụ̃ gâlé la. Ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ándrá mání arelé cécé gũká áni rĩ jọ mání, “Mí amụ́ ꞌdõlé, ãzíla mâ mụ ãꞌdu ị́jọ́ la mụ ru idélé ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá nĩ yã rĩ iꞌdalé míní.” 2 ꞌDĩ gá ꞌdâ cọtị, Úríndí Ãdróŋá drị̂ acá dó áma drị̃ gá, ma iꞌdó dó Ãdróŋá ịcụ́lé úríndí sĩ, ándre úmvúke ũpĩ ãni la ꞌbụ̃ gâlé ꞌbá ãzí ri drị̃ la gá cí. 3 ꞌBá rilépi úmvúke ꞌdã drị̃ gá rĩ ĩꞌdi indré cécé yãsípẽ áni ãzíla kãrĩnẽlíyã áni. Gẹ́rị́ indrélépi cécé fézã * áni la ce úmvúke ꞌdã andre trộkị́lịrị. 4 Úmvúke ãzí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ la ce kí úmvúke tá ꞌdã ꞌbã andre trộkị́lịrị, ãzíla úmvúke ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí ꞌbá ĩyõ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ la uri kí nĩ. Su kí pírí bõngó imve rú, ãzíla su kí kí drị̃kã gá kõfíyã gólũdĩ rú la kí cí sĩ ũpĩ Ãdróŋá drị̂ iꞌdajó. 5 Úmvúke ꞌdã agâlé, ãvi ꞌbã nị̃ŋá ndrí-ndrí rĩ ãfũ ụ̃kpẹ̃ŋá la ndụ̃rụ̃-ndrụ̃rụ̃ rĩ trũ. Úmvúke ꞌbã drị̃lẹ́ gá tárã ázị̂rị̃ ri kí kolé nĩ. ꞌDĩ kí Úríndí ázị̂rị̃ Ãdróŋá ãlá rĩ drị̂ kî. 6 Úmvúke drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ãko ãzí iꞌdá cécé ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ áni tọndọlọ rú cécé mãráyã áni.

Ãko ãzí ídri rú sụ ụrụꞌbá pírí mịfị́ ru drị̃lẹ́ gá ãzíla vúlé gá rĩ ce kí úmvúkê ágágá trộkị́lịrị. 7 Ãko drị̃drị̃ rĩ iꞌdá cécé kẹ̃mị̃ áni, ị̃rị̃ rĩ iꞌdá mánị̃gọ́ áni, na rĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị ꞌbádrị̂ áni, sụ rĩ iꞌdá yụ́kụ́ ngalépi ngã-ngã rĩ áni. 8 Ãko sụ ídri ꞌdã kí pírí ãlu-ãlu ụ́pụ́pị́ trũ ázíyá, ázíyá ãzíla kí ụrụꞌbá gá mịfị́ wókõ pírí agá kpere ụ́pụ́pị́ kí agâ sĩ. Ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ĩyãŋã kí úngó ꞌdĩ ngo agá ku, ngojó la:

“Ãlá ru, Ãlá ru, Ãlá ru,

Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị,

ándrá cí, úꞌdîꞌda cí, drụ́zị́ amụ́lépi rĩ.”

9 Ãko ídri sụ ꞌdĩ drĩ kí úngó dị̃zã, ãrútáŋá ãzíla ãwãꞌdĩfô fẽjó ꞌbá rilépi úmvúke drị̃ gá uꞌálépi ídri rú jã ꞌdâ rĩ nî ꞌdĩ ngo ꞌbo, 10 ꞌbá ĩyõ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ ꞌdã kí drị̃ ꞌbã vụ̃rụ́, ꞌbá rilépi úmvúke drị̃ gá uꞌálépi ídri jã ꞌdâ rĩ ị̃nzị̃jó, unze kí kõfíyã kí drị̃ gá rĩ kí ꞌbãlé úmvúke drị̃lẹ́ gá vụ̃rụ́ úngó ngoŋâ trũ,

11 “Úpí Ãdróŋá ãmadrị̂, íca rá dị̃zã

ãzíla ãrútáŋá ãzíla ũkpó ịsụ́jó ãmadrị́.

Mí ũꞌbã ãko pírí kí mi ꞌi,

ãzíla ĩꞌdi míní ãyĩkõ rú mî lẽtáŋá agá,

ndrejó la ꞌbã adru kí cí.”

5

Bụ́kụ̃ tralé trã-trã rĩ kí Kãbĩlõmvá be

1 Ándre bụ́kụ̃ tralé trã-trã rĩ ꞌbá rilépi úmvúke drị̃ gá rĩ ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gá, úsĩ wókõ la kí pírí rá ru, îbĩ tị la pâlé ázị̂rị̃. 2 Ãzíla ándre mãlãyíkã ũkpó trũ la ị́jọ́ uyú agá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ rere, “Ãꞌdi icó bụ́kụ̃ tralé trã-trã tị ĩbĩlé cí ꞌdĩ tị nzị̃lé mgbọ nĩ yã?” 3 ꞌBá ãzí ịsụ́lé ꞌbụ̃ gâlé yã jõku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ la jõku ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gâlé icólépi bụ́kụ̃ ꞌdĩ tị nzị̃lépi mgbọ sĩ ala ndrejó la yụ. 4 Má awá ãzákírílí ru, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ãlu ịsụ́lé icólépi bụ́kụ̃ ꞌdã tị nzị̃lépi, sĩ ị́jọ́ ala gá rĩ kí ndrejó la yụ. 5 ꞌBá ĩyõ rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ jọ mání, “Mí awá ku, índre kẹ̃mị̃ sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá ãmbógó sĩ ị́jọ́ pírí ndẽlépi rá rĩ, icó lú bụ́kụ̃ tị ĩbĩlé cí pâlé ázị̂rị̃ ꞌdĩ tị ụwị́jó, ãzíla nzị̃jó rá la nĩ.”

6 Índre Kãbĩlõmvá ní pá tu agá úmvúke gá ágágá, ãnãkpá sụ ꞌdã kí ꞌbá ĩyõ ꞌdã abe, ce kí ĩꞌdi aga rị́. Kãbĩlõmvá iꞌdá ándrá úꞌdị ꞌbã rĩ ĩꞌdi rá rĩ áni. Újé la kí ázị̂rị̃ ãzíla mịfị́ la kí ázị̂rị̃, ꞌdĩ kí mãlãyíkã Ãdróŋá ãni ázị̂rị̃ ĩꞌdiní tị ũpẽlé ụ̃nọ́kụ́ gâlé rĩ kî. 7 Mụ bụ́kụ̃ ꞌdã aꞌdụ́lé ꞌbá rilépi úmvúke drị̃ gá rĩ ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gá. 8 Ĩꞌdi mụ bụ́kụ̃ tralé cí ꞌdã aꞌdụ́lé ꞌbo, ãko ãzí ídri rú sụ ꞌdã kí ꞌbá ĩyõ ꞌdã abe, tị̃ kí ãja, su kí tị vụ̃rụ́ Kãbĩlõmvá drị̃lẹ́ gá. Kí ãlu-ãlu drị́ gá ụ̃ꞌdị́ cí, ãzíla bãkụ́lẹ̃ gólũdĩ ru galépi tré ãdu ngụ̃lépi ãjị́ trũ vĩrĩ rĩ trũ, ꞌdĩ kí Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị́ rĩ. 9 Ngo kí úngó úꞌdí la:

“Mí icó rá bụ́kụ̃ tralé trã-trã rĩ ꞌdụjó,

ãzíla tị la ụwị́jó sĩ nzị̃jó la.

Úꞌdị ándrá mi rá,

drã mídrị́ ími ãrí ꞌbã asujó ídétáŋá idéjó rĩ sĩ,

mí ĩgbã ꞌbá Ãdróŋá ãni sụ́rụ́ tị pírí agá,

tị ndú-ndú jọlépi ꞌdĩ kí, ãzíla ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí abe pírí.”

10 Ífẽ acá kí Sụ́rụ́ ru ãzíla ãtalo Ãdróŋá ãmadrị́ rĩ ꞌbã ãzí ngalé pi rĩ,

ãzíla kí dó sĩ drụ́zị́ ãngũ rụ nalé.

11 Ándre ãngũ ị̃dị́, má are ụ́ꞌdụ́kọ́ mãlãyíkã álĩfũ wẽwẽ rú icólé lãlé ku la ꞌbã ãni la, ce kí úmvúke aga ãko ãzí ídri rú, ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ kí abe rị́, 12 kí úngó ngo agá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ íni:

“Mi Kãbĩlõmvá ándrá ꞌdịlé rá ꞌdĩ,

mí icó rá ũkpõ ịsụ́jó, málĩ ịsụ́jó, ũndũwã ịsụ́jó ãzíla ãvẹ̃vị̃ ịsụ́jó,

ãrútáŋá ịsụ́jó, dị̃zã ãzíla rụ́ ịcụ́ŋá ịsụ́jó!”

13 Má are ãko pírí ídri ꞌbụ̃ gâlé, ãzíla ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí abe, ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá, mĩrĩ agá ãzíla ãko pírí ala gá ꞌdĩ kí abe, kí úngó ngo agá:

“Ị́cụ́ŋá, rụ́ kụma, ãrútáŋá, dị̃zã,

ãzíla ũkpõ ꞌbã adru ꞌbá rilépi úmvúke drị̃ gá rĩ ní,

ãzíla Kãbĩlõmvá ní jã ꞌdâ!”

14 Ãko ídri sụ ꞌdã ãꞌị̃ kí pírí Ámĩnã, ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌdã tị̃ kí ãja tị sujó vụ̃rụ́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó.

6

Kãbĩlõmvá ꞌbã ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó ázíyá drị̃drị̃
rĩ kí tị ụ̃nzị̃jó rĩ

1 Ándre Kãbĩlõmvá ꞌbã ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ãzí ãlu drị̃drị̃ rĩ tị nzị̃ agá. Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãko ãzí ídri rú sụ ꞌdã ꞌbã ãzí ãlu ꞌụ agá ãvi áni, jọ, “Mí amụ́!” 2 Ándre áma drị̃lẹ́ gá ꞌdãá fãrásĩ imve rú. ꞌBá rilépi drị̃ la gá rĩ ĩꞌdi ụ́sụ trũ, úsu drị̃ la gá kõfíyã ãmbõgõ drị̂, ãzíla fũ dó sĩ ꞌbá ãꞌdị́ ndẽlépi rá rĩ áni, ĩꞌdi dó sĩ mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ndẽlé rá.

3 Kãbĩlõmvá la mụ ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó ị̃rị̃ rĩ nzị̃lé ꞌbo, má are ãko ãzí ídri rú sụ ꞌdã ꞌbã ãzí ị̃rị̃ rĩ jọ, “Mí amụ́!” 4 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fãrásĩ ãzí rĩ ãfũ ika rú ũmbã rú. Úfẽ ũkpõ ꞌbá rilépi drị̃ la gá rĩ ní, ásị́ ị̃gbẹ̃ izajó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá ãzíla fẽjó la ꞌbá ꞌbã ụꞌdị́ kí ru ãyá-ãyá íni. Úfẽ drị́ la gá ménéŋá ãmbógó ãꞌdị́ ãni la.

5 Kãbĩlõmvá la mụ ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó na rĩ nzị̃lé ꞌbo, má are ãko ãzí ídri rú sụ ꞌdã ꞌbã ãzí na rĩ jọ, “Mí amụ́!” Ándre, ãzíla áma drị̃lẹ́ gá ꞌdãá fãrásĩ ãzí ịnị la. ꞌBá rilépi drị̃ la gá rĩ rụ kị́lọ̃ ãko ụ̃ꞌbị̃jó rĩ ĩꞌdidrị́ gá cí. 6 ꞌDãá má are ãko ãzí akụ́lépi ụ́ꞌdụ́kọ́ áni la angájó ãko ãzí ídri rú sụ ꞌdã kí drĩdríŋĩ gâlé jọ, “Ãkónã kí ãjẹ̃ la mụ adrulé ambamba. Ngánũ kị́lọ̃ ãlu ãjẹ̃ la adru ũyá ụ́ꞌdụ́ ãlu drị̂ pí, ãzíla lógõŋá na rĩ ꞌbã ãjẹ̃ la adru ũyá ụ́ꞌdụ́ ãlu drị̂ pí, ꞌbo lẽ ĩmi iza ãdu kí wáyĩnĩ trũ ku!”

7 Kãbĩlõmvá la mụ ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó sụ rĩ nzị̃lé ꞌbo, má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãko ãzí ídri rú sụ ꞌdã ꞌbã ãzí sụ rĩ drị̂ jọ, “Mí amụ́!” 8 Ándre áma drị̃lẹ́ gá ꞌdãá fãrásĩ foro ãvẹ̃vị̃ kóru la. ꞌBá rilépi drị̃ la gá rĩ úꞌda rụ́ la Drã ꞌi, ãzíla úꞌda ãzí rĩ rụ́ ị̃nádrị̃ ꞌi, ꞌde vú la gâ sĩ ãni rú. Úfẽ ĩꞌbaní ũkpõ sĩ ꞌbá ãlu sụ drị̃ gá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí ulị́jó ménéŋá sĩ, kí acojó ãbị́rị́ sĩ, ãyánĩ sĩ, ãzíla ụ̃bọ̃gụ̃ ní kí naŋá sĩ.

9 Kãbĩlõmvá la mụ ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó tõwú rĩ nzị̃lé ꞌbo, ándre ãlĩtárĩ ị̃ndụ́ gá úríndí ꞌbá ándrá ụꞌdị́lé ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ vú nzeŋá sĩ, ãzíla ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá agá ĩꞌbã kí sĩ pá tujó ala gá mgbemgbe rĩ ꞌbadrị̂ kî. 10 Za kí re, jọ kí, “Ãdróŋá ũkpó ꞌdị́pị, mi ãlá ru ãzíla mí alị́ ĩnzõ ku! Ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ sị́ míní amụ́jó ꞌbá ãma ụꞌdị́lépi ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbadrị́ ị́jọ́ rĩ lịjó ãzíla ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó?” 11 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, úfẽ ĩꞌba ãlu-ãlu ní bõngó imve sụ̃lé, ãzíla újọ ĩꞌbaní ꞌbã tẽ kí ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, kpere ĩꞌbã ãzí ãtíꞌbó rú, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbã kãlãfe ụꞌdị́lé ꞌdĩ ꞌbaní ca agá. 12 Ándre Kãbĩlõmvá nzị̃ ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó ázíyá rĩ ꞌbã tị. ꞌDãá ũyãkĩyã ãmbógó la ũyã ãngũ, ị̃tụ́ uja ru ịnịbịrịcịcị rú cécé ị́nị́ áni, ãzíla ĩmbá uja ru ika rú ãrí áni. 13 Lẽlẽgó ꞌbụ̃ agá ꞌdĩ ri kí zõlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé cécé wộmbẹ̃ ãráŋá mbalépi ku rĩ ꞌbã zõlé ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó la ꞌbã kí ayajó rĩ sĩ rĩ áni. 14 ꞌBụ̃ tra ru cécé kãrãtásĩ tralé rĩ áni, ãzíla ꞌbé kí ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá rĩ trũ ãvĩ kí ãngũ ĩꞌbã kí jõ sĩ adrujó rĩ gá rá.

15 ꞌBá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãꞌị̃lépi ku ũpi rú ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ kí, ũpi ãnzị abe, ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ trũ, ꞌbá málĩ trũ, ꞌbá ũkpó ru ꞌdĩ kî trũ, ãzíla ãtiꞌbo kí abe, ꞌbá ãtiꞌbo rú ku ꞌdĩ kí abe, ụ̃zị̃ kí ru ụ̃jị́gọ́ agá, ãzíla írã ị̃ndụ́ ꞌbé agâlé. 16 Jọ kí ꞌbé ꞌbaní írã abe, “Ĩmi aꞌdé ãma drị̃ gá, ĩmi atrị ãma ꞌbá rilépi úmvúke drị̃ gá ꞌdã mẹ́lẹ́tị gá, ãzíla âdrã Kãbĩlõmvá drị̂ agá. 17 Ụ́ꞌdụ́ ãmbógó âdrã ũmbã rú ĩꞌbadrị̂ acá ꞌbo, ãꞌdi icó pá tulé drị̃ la tẽjó nĩ yã?”

7

Ãdróŋá la ꞌbá ĩꞌdi ãni ãlá ꞌdĩ kí tị ụ̃pị̃ cí

1 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ándre mãlãyíkã sụ tu kí pá wókõ ụ̃nọ́kụ́ ãni sụ ꞌdĩ kí agá. Rụ kí ãlụ́kụ́kụ̃ sụ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí, umbé kí kí ãngũ li agá vũ drị̃ gá, ị̃yị́ ãmbógó ꞌdĩ kí agá, jõku ife kí agâ sĩ cí. 2 Ándre vâ mãlãyíkã ãzíla angá amụ́lé ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru, drị́ la gá ícétáŋá Ãdróŋá ídri rú rĩ drị̂ cí. Umve mãlãyíkã sụ ĩꞌbaní ũkpó fẽjó sĩ vũ kí izajó mĩrĩ be rĩ kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ. 3 “Ĩmi iza drĩ vũ kí mĩrĩ abe ãzíla ife kî trũ ku, kpere ãmaní ícétáŋá ĩbĩ agá ꞌbá ãtíꞌbó ru Ãdróŋá ãni ꞌdĩ kí androko gá.” 4 Má are dó kãlãfe ꞌbá sĩ ícétáŋá Ãdróŋá drị́ ꞌdã ĩbĩjó kí androko gá cí rĩ ꞌbadrị̂ ĩꞌdi 144,000 * angájó sụ́rụ́ mụdrị́ drĩ ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá. 5-8 Sụ́rụ́ ãlu-ãlu agá ꞌbá 12,000: sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂, Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂, Gádĩ drị̂, Ásẹ̃rị̃ drị̂, Nãfũtálĩ drị̂, Mãnásẽ drị̂, Sị̃mọ́nị̃ drị̂, Lẹ́vị̃ drị̂, Ĩsãkárĩ drị̂, Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂, Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂, ãzíla Bénzãmĩnĩ drị̂ agá pírí.

ꞌBá ũꞌbí Ãdróŋá ịcụ́lépi rĩ kî

9 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ándre áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ꞌbá ũꞌbí wẽwẽ rú, ꞌbá ãzí ꞌbã icólé lãlé ku, angájó sụ́rụ́ tị ndú-ndú gá, ínátị ndú-ndú gá, ꞌbá, ãzíla ꞌbá tị ndú-ndú jọlépi, ꞌdĩ ꞌbaní pá tu agá bõngó imve trũ úmvúke ãmbõgõ ãni Ãdróŋá drị̂ andre gá, ãzíla Kãbĩlõmvá drị̃lẹ́ gá káci bị́ trũ drị́ gá. 10 Ngo kí úngó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ;

“Patáŋá la angá Ãdróŋá ãmadrị́,

rilépi úmvúke drị̃ gá rĩ drị́,

ãzíla Kãbĩlõmvá drị́.”

11 Mãlãyíkã pírí utu kí pá, ce kí úmvúke ãmbõgõ ãrĩ andre ꞌbá ĩyõ, ãzíla ãko ãzí ídri rú sụ ꞌdã kí abe trộkị́lịrị. Tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ úmvúke ãmbõgõ ãrĩ drị̃lẹ́ gâ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó, 12 jọjó la:

“Ámĩnã!

Ãdróŋá ịcụ́ŋá, dị̃zã, ũndũwã,

ãwãꞌdĩfô fẽŋá, ãzíla ũkpõ

ꞌbã adru kí Ãdróŋá ãmadrị́ gá rĩ ni jã ꞌdâ.

Ámĩnã!”

13 ꞌBá ĩyõ ãlu zị ma, “ꞌBá bõngó imve trũ ꞌdã kí ãꞌdi kî, ãzíla angá (ãfũ) kí íngõlé?”

14 Má umvi, “Ãmbógó, ánị̃ kí ku, ínị̃ kí rá la mi ꞌi.”

Ãmbógó jọ, “ꞌDĩ kí ꞌbá angálépi ũcõgõ ãmbógó kí ĩcãndĩjó rĩ kí agâ sĩ rĩ kî. Ũjĩ kí ĩꞌbã bõngó kí Kãbĩlõmvá ꞌbã ãrí sĩ imve rú. 15 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,

“Tu kí pá úmvúke ãmbõgõ ãni Ãdróŋá drị̂ drị̃lẹ́ gá,

ãzíla ri kí ĩꞌdiní ãzị́ ngalé ị̃tụ́ kí ị́nị́ be jó ĩꞌdidrị̂ agá;

ãzíla Ãdróŋá rilépi úmvúke ũpĩ ãni ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã ꞌbã drị̃ gá rĩ

la kí drị̃ gá hémã ãsõ nĩ.

16 Ãbị́rị́ icó kí fụlé ị̃dị́ ku,

ị̃yị́ vị́ icó kí fụlé ị̃dị́ ku.

Ị̃tụ́ icó kí ivélé ku,

ị̃tụ́kã icó vâ kí zãlé ku.

17 Ãꞌdusĩku Kãbĩlõmvá pá tulépi úmvúke ãmbõgõ ãni rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ,

la adru ꞌbá kí tãmbalépi rĩ rú nĩ;

ĩꞌdi kí agụ ị̃yị́ ídri drị́ kídí ru rĩ mvụlé.

Ãzíla Ãdróŋá la mị́ndrẹ kí mịfị́ gá rĩ kí ịnị́ nĩ.”

8

Kãbĩlõmvá nzị̃ ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó ázị̂rị̃ rĩ tị

1 Kãbĩlõmvá la mụ ãko sĩ bụ́kụ̃ tị ĩbĩjó ázị̂rị̃ rĩ nzị̃lé ꞌbo, ãngũ ĩyãŋã ꞌbụ̃ gâlé tútú sáwã were. 2 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ándre mãlãyíkã ázị̂rị̃ pá utulépi Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá rĩ kî. Kí ãlu-ãlu drị́ gá úfẽ gũká.

3 Mãlãyíkã ãzí ãlu bãkụ́lẹ̃ idélé gólũdĩ sĩ rĩ trũ rĩ amụ́, ãzíla tu pá ãngũ ídétáŋá idéjó ãlĩtárĩ rú rĩ gá. Úfẽ ĩꞌdiní ãko ãjị́ trũ vĩrĩ ivélé Ãdróŋá ní la ĩyõ rú, úlẽ ꞌbã usa kí ãꞌị̃táŋá ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ abe, kí fẽjó ídétáŋá ru ãngũ ídétáŋá idéjó ãlĩtárĩ idélé gólũdĩ sĩ rĩ gá Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá. 4 Ãcíkã ãko ãjị́ trũ vĩrĩ ivélé Ãdróŋá ní ꞌdã drị̂ kí ãꞌị̃táŋá ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ abe, tụ kí mãlãyíkã rụ̂ sĩ ꞌbụ̃ gá Ãdróŋá rụ̂lé angájó ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó gólũdĩ sĩ ꞌdã gâlé. 5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mãlãyíkã ꞌdụ bãkụ́lẹ̃ tá sĩ ãko ãjị́ trũ vĩrĩ ivélé Ãdróŋá ní ꞌdĩ, aꞌdụ́ ãcí ãlĩtárĩ gá rĩ ꞌbãlé ala gá, ãzíla ãsũ ĩꞌdi vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé. ꞌDãá ãvi ꞌbã nĩŋá ndrí-ndrí rĩ ãfũ ụ̃kpẹ̃ŋá la ndụ̃rụ̃-ndrụ̃rụ̃ rĩ trũ ãzíla ũyãkĩyã trũ nĩ.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku rĩ kí ị́jọ́ lịjó rĩ

6 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mãlãyíkã ázị̂rị̃ gũkâ trũ drị́ gá cí ꞌdĩ itú kí ru bábá kí vujó.

7 Mãlãyíkã drị̃drị̃ rĩ vu gũká ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi, ꞌdãá sí iꞌdó zõlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé, ãcí ru usalépi ãrí trũ rĩ ûsũ kí vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé. Ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã wókõ ãlu na drị̃ gá rĩ ve ife, ãzíla ásé ị̃ꞌbị ala gá rĩ abe pírí rá.

8 Mãlãyíkã ị̃rị̃ rĩ vu gũká ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi. Ãko ãzí indrélépi ꞌbé ãmbógó ãcî trũ la áni la, úꞌbe ĩꞌdi ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ agâlé. Mĩrĩ ꞌbã wókõ ãlu na drị̃ gá rĩ uja ru ãrí ru. 9 Ãko pírí mĩrĩ agá ídri rĩ ꞌbã ãlu na drị̃ gá rĩ ũdrã kí rá, ãzíla mẹ́lị̃ mĩrĩ drị̃ gá rĩ ꞌbã ãlu na drị̃ gá rĩ andi kí rá.

10 Mãlãyíkã na rĩ vu gũká ĩꞌdidrị́ gá rĩ. Lẽlẽgó ãmbógó ãngũ jilépi tọ́cị̃ áni la aꞌdé ꞌbụ̃ gâlé, iꞌbé kídí ãzíla ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ ꞌbã ãzí ãlu na drị̃ gá rĩ kí drị̃ cí. 11 Lẽlẽgó ꞌdã ꞌbã rụ́ ụ̃jị́kị́rị́lị́ ꞌi. ꞌBá wẽwẽ rú ị̃yị́ ꞌdã mvụlépi rĩ ũdrã kí rá, ãꞌdusĩku ị̃yị́ ꞌbã ãlu na drị̃ gá rĩ ꞌbã ru ujajó ũmbájírílí ru rĩ sĩ.

12 Mãlãyíkã sụ rĩ vu gũká ĩꞌdidrị́ gá rĩ rá. Ị̃tụ́ kí ĩmbá be ãzíla lẽlẽgó kî trũ anụ́ kí rá, ĩꞌbã wókõ ãlu na drị̃ gá rĩ uja kí ru ị́nị́ ru, ãzíla wókõ ãlu na drị̃ gá rĩ ị̃tụ́ drị́ gá rĩ acá ịnị ru, ãzíla wókõ ãlu na drị̃ gá rĩ ị́nị́ drị̂ acá ịnịbịrịcịcị rú ị̃dị́-ị̃dị́.

13 Mâ ãngũ ndre agá ꞌbụ̃ gâlé ru, ándre yụ́kụ́ ãlu unga agá wị́lị́wị́lị́ ru áwáŋâ trũ, “Wọ́gọ̃! Wọ́gọ̃! Ũcõgõ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ ꞌbanî, ãꞌdusĩku ãꞌdu ị́jọ́ la mụ ru idélé gũká ụ́ꞌdụ́kọ́ mụlépi akụ́lépi mãlãyíkã na vúlé ꞌdĩ ꞌbã kí mụlé vúlé rĩ kî sĩ nĩ yã?”

9

1 Mãlãyíkã tõwú rĩ la mụ gũká vúlé ꞌbo, ándre lẽlẽgó aꞌdélépi ꞌbụ̃ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ, úfẽ drị́ la gá fụ̃ngụ́wã ꞌbụ́ ãsị̃ŋâ kóru rĩ drị́ gá rĩ ꞌi. 2 Lẽlẽgó la mụ ꞌbụ́ ãsị̃ŋâ kóru rĩ tị nzị̃lé ꞌbo, ãcíkã ãfũlépi ala gâlé rĩ mẽnú ꞌbã ãcíkã áni, ãzíla ãcíkã la atrị ị̃tụ́ kí mịfị́ ꞌbụ̃ be cí. 3 Ãcíkã agâlé úmbí ãfũ kí asị́lé vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá, úfẽ ĩꞌbaní ũkpõ cécé ítóniŋá ãngũ drị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ áni. 4 Újọ ĩꞌbaní ꞌba iza kí ásé ãzíla ife ãngũ drị̃ gá rĩ kí ku, rá la ꞌbá ꞌbání sĩ ícétáŋá Ãdróŋá drị̂ ĩbĩjó androko la gá ku ꞌdĩ kî. 5 Ûga ĩꞌbaní ꞌbá kí ụꞌdị́lé úmgbé, ꞌbã ĩcõcõŋã kí kí ĩmbá tõwú, ãzá ĩꞌbaní ịsụ́lé rĩ ꞌbã ũcõgõ cécé ítóniŋá ꞌbã ꞌbá ũzãjó rĩ ꞌbã azájó rĩ ꞌbã áni. 6 Ĩmbá tõwú ꞌdã kí agá ꞌbá kí drã ndrụ̃ mịfị́ ika sĩ, icó kí ịsụ́lé la ku. Wó kí lẽ drãlé rá, drã la apá kí sĩ apá-apâ.

7 Úmbí ꞌdã iꞌdá kí cécé fãrásĩ ãꞌdị́ ãni itúlé bábá rĩ kí áni, mẹ́lẹ́tị la kí ꞌbádrị̂ áni, sụ̃ kí drị̃kã gá kõfíyã gólũdĩ rú la kî. 8 Drị̃ꞌbị́ la kí drị̃ꞌbị́ ũkú drị̂ áni, ãzíla sị́ la kí kẹ̃mị̃ drị̂ áni. 9 Ãko ĩꞌbã kí sụ̃lé sĩ ru ágá atrịjó rĩ kí aya rú, ụ́pụ́pị́ la kí ꞌụ ãsĩkárĩ wẽwẽ rú cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ, ãzíla gárĩ ãꞌdị́ drị́ gá rĩ drị̂ áni. 10 Kótẽ la ãzíla ãko la ĩꞌbaní sĩ ꞌbá zãjó rĩ cécé ítóniŋá ꞌbadrị̂ áni. Úfẽ ĩꞌbaní ũkpõ sĩ ꞌbá ꞌbaní cãndí fẽjó cajó ĩmbá tõwú ꞌdĩpí. 11 Úpí kí drị̃lẹ́ gá rĩ mãlãyíkã angálépi ꞌbụ̃ ãsị̃ŋâ kóru rĩ agá rụ́ umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Ãbãdónĩ ꞌi, ãzíla Gị̃rị́kị̃ tị sĩ Ãpọ̃lọ́nị́yọ̃ ꞌi rĩ. *

12 Ũcõgõ drị̃drị̃ rĩ alị ꞌbo, índre ãzíla kí ị̃rị̃ kí amụ́ ꞌdĩ. 13 Mãlãyíkã ázíyá rĩ vu gũká ĩꞌdidrị́ gá rĩ rá, má are ụ́ꞌdụ́kọ́ angájó ãlĩtárĩ gólũdĩ rú kónã sụ Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá rĩ agâlé jọ, 14 “Mí ũtrũ mãlãyíkã sụ umbélé ị̃yị́ ãmbógó Ũfũrátĩ agá ꞌdã kí rá.” 15 Mãlãyíkã sụ ũtrũlé ꞌdã kí dó bábá ílí, ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãzíla sáwã itúlé sĩ ꞌbá ãlu na drị́ gá, lẽlé ụꞌdị́lé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá rĩ tẽjó. ✡ 16 Kãlãfe ãsĩkárĩ ãni mâ arelé itúlé rá rĩ 200,000,000 † lãlé tí ĩyé áni la.

17 Ícétáŋá mâ ndrelé rĩ agá, ándre fãrásĩ kí ꞌbá rilépi drị̃ la gá rĩ kí abe, ꞌbá ꞌdã sụ̃ kí aya ꞌbara dị̃lépi lẽrẽlẽrẽ ika rú, kọ̃nị̃ kọ̃nị̃ rú, ãzíla yẹ́lọ̃ rú la kí jụ́jụ́ gá cí. Fãrásĩ ꞌbã drị̃kã kí indré cécé kẹ̃mị̃ drị̂ áni, tị la kí agá ãcí ãfũ kí ãcíkã trũ gbũꞌdí ngụ̃ŋâ trũ ị̃rị́ ãꞌdị́ drị́ gá rĩ áni. 18 ꞌBá ꞌbã wókõ ãlu na drị̃ gá rĩ ũdrã kí jụ́wẹ̃ ũcõgõ fẽlépi na ꞌdĩ kí sĩ ãcí, ãcíkã ãzíla ĩŋmá ngụ̃lépi ị̃rị́ ãfũlépi fãrásĩ kí tị gá rĩ sĩ. 19 Ũkpó fãrásĩ ꞌdã ꞌbadrị̂ kí kí tị gá, ãzíla kótẽ ĩꞌbadrị̂ kí agá. Kótẽ la kí drị̃kã trũ cécé ị̃nị̃ drị́ gá rĩ áni, ũjũ trũ sĩ ꞌbá ụꞌdị́jó.

20 ꞌBá ị́mbị́ ũdrãlépi jụ́wẹ̃ ꞌdĩ sĩ ku rĩ, lẽ kí ásị́ ujalé ku ãko ĩꞌbaní idélé drị́ sĩ ꞌdĩ kí aꞌbejó. Aꞌbe kí úríndí ũnzí kí ãdroŋa idélé gólũdĩ sĩ, sílĩvã sĩ, drọ̃nọ́ sĩ, írã sĩ, ãzíla ife sĩ, ãngũ ndrelépi ku, ị́jọ́ arelépi ku vâ acị́lépi ku ꞌdĩ kí ị̃nzị̃ŋá ku. 21 Lẽ kí ásị́ ujalé ku ꞌbá ụꞌdị́ŋá sĩ, ãndrị́kẹ sĩ, ãwụ̃ sĩ, ãzíla ụ̃gụ̃ sĩ.

10

Mãlãyíkã bụ́kụ̃ wereŋá trũ rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ándre mãlãyíkã ãzí ũkpó ru la ꞌbã asị́ agá vụ̃rụ́ ꞌdõlé angájó ꞌbụ̃ gâlé. Bõngó ĩꞌdi ꞌbã sulé rĩ imve rú cécé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ áni ãzíla drị̃kã la gá ꞌdãá dị̃zã ãzí ãlápítí cécé gẹ́rị́ áni la; mẹ́lẹ́tị la indré cécé ị̃tụ́ áni ãzíla pá la kí cécé ãcí áni. 2 Rụ ĩꞌdidrị́ gá bụ́kụ̃ wereŋá tị nzị̃lé mgbọ la. ꞌBã ru pá ãndá rĩ ị̃yị́ drị̃ gá, ãzíla pá ị̃jị́ rĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá, 3 za re ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá ꞌụlépi cécé kẹ̃mị̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ áni la sĩ. Ĩꞌdi mụ zalé ꞌbo, ãvi ázị̂rị̃ rĩ ãꞌị̃ kí tị la nĩ. 4 Ãvi ꞌdã kí mụ ị́jọ́ delé jọ agá ꞌbo, ma tí ãni rú lẽ agá ị́jọ́ ị́jộ lịŋá drị́ ꞌdã kí sĩ agá vụ̃rụ́. Wó má are ụ́ꞌdụ́kọ́ angájó ụrụgâlé la jọ mání, “Ísĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí bụ́kụ̃ agá ku, mí aꞌbó kí cí.”

5 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, mãlãyíkã tá mání ndrelé pá ꞌbãlépi ị̃yị́ drị̃ gá, ãzíla ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ, inga ru drị́ ãndá rĩ sulé ꞌbụ̃ gâlé. 6 Ãzíla sõ ũyõ Ãdróŋá uꞌálépi ídri jã ꞌdâ, ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ trũ, ị̃yị́ trũ, ãzíla ãko ala gá ꞌdĩ kí abe pírí rĩ ꞌbã rụ́ sĩ. Mãlãyíkã jọ, “Ãdróŋá icó sáwã izalé ãzo rú ị̃dị́ ku! 7 Wó mãlãyíkã ázị̂rị̃ rĩ drĩ dó gũká ĩꞌdidrị́ rĩ vu ꞌbo, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá la dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã itúlé ãzíla ĩꞌdi ꞌbã zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ kí tị de, cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã lũlé nãbịya ꞌbaní rĩ áni.”

8 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má are vâ ụ́ꞌdụ́kọ́ tá mání ị́jọ́ jọlépi angájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ ị̃dị́, jọ, “Ímụ, mí aꞌdụ́ bụ́kụ̃ wereŋá tị nzị̃lé mgbọ mãlãyíkã pá ãndá rĩ ꞌbãlépi ị̃yị́ drị̃ gá, ãzíla ị̃jị́ rĩ ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdã drị́ gá ꞌdã ꞌi.”

9 Ámụ mãlãyíkã rụ̂lé, má aꞌị́ ꞌbã ãfẽ mání bụ́kụ̃ wereŋá rĩ ꞌi. Jọ mání, “Íꞌdụ ãzíla ína ĩꞌdi. Ĩꞌdi ru ꞌbị̃ ími tị gá ꞌdâ ị̃lị́-ị̃lị́ ru cécé ãnụ́ áni, wó ĩꞌdi dra ími agâlé ũmbájírílí ru.” 10 Má aꞌdụ́ bụ́kụ̃ wereŋá ꞌdĩ mãlãyíkã drị́ gâlé, ána ĩꞌdi. Ãjị́ la áma tị gá ꞌdâ ị̃lị́-ị̃lị́ ru cécé ãnụ́ áni, wó ma mụ ĩꞌdi nalé tilé ꞌbo, áma ꞌa dra ũmbájírílí ru. 11 Mãlãyíkã jọ mání, “Mí ũlũ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá pírí tị ndú-ndú jọlépi rĩ ꞌbaní, sụ́rụ́ ndú-ndú ꞌbaní, ãzíla ũpi ndú-ndú ꞌbanî.”

11

ꞌBá sãdínĩ rú Ãdróŋá ãni ị̃rị̃ ị́jọ́ vú nzelépi rĩ kî

1 Úfẽ mání ĩbáká sĩ ãngũ ꞌbejó rĩ, ãzíla újọ mání, “Ímụ jó Ãdróŋá drị́ rĩ ụ̃ꞌbị̃lé ãlĩtárĩ be, ílã ꞌbá Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi rĩ kí ꞌdãá pírí. 2 Wó lẽ mí ụ̃ꞌbị̃ wókõ la ãmvé rĩ ku, ãꞌdusĩku úfẽ ãngũ ꞌdĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî. Kí mụ táwụ̃nị̃ ãlá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ atulé sáwã were sĩ ĩmbá kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃. 3 Ma mụ ꞌbá má ãni sãdínĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbaní ũkpó fẽlé sĩ ị́jọ́ uyújó ụ́ꞌdụ́ 1,260, * kí ru sụ̃ ũcõgõ iꞌdajó bõngó ũyóró gụ̃tị́yã rú la sĩ.” 4 ꞌBá sãdínĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ rú rĩ kî, ãzíla kí tárã ife ị̃rị̃ pá tulépi Ãdróŋá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ũꞌbãlépi pírí nĩ rĩ drị̃lẹ́ gá rĩ kî. 5 ꞌBá ãzí drĩ lẽ kí adrálé, kí mẹ́rọ́ꞌbá lẽlépi kí adrálépi ꞌdã kí ivé ãcí ãfũlépi kí tị gá rĩ sĩ. ꞌDĩ dó bãsĩ gẹ̃rị̃ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ. 6 ꞌBá ꞌdĩ kí ũkpõ trũ sĩ uzogó ugajó, ꞌbã ꞌdị ku kpere ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ agá. Kí vâ ũkpõ trũ ị̃yị́ kí ujajó ãrí ru, ãzíla ãngũ drị̃ gá jụ́wẹ̃ ũví ndú-ndú ajíjó sáwã cí rĩ gá ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni.

7 ꞌBá ꞌdĩ drĩ kí ị́jọ́ ĩꞌbaní ũlũlé rĩ de ꞌbo, ụ̃bọ̃gụ̃ ãfũlépi ꞌbụ́ ãsị̃ŋâ kóru rĩ agâlé rĩ la ãfũ ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩꞌba abe. Ĩꞌdi kí ndẽ rá ãzíla ĩꞌdi kí ụꞌdị́ rá. 8 Ãvũ la kí mụ ru ulalé gẹ̃rị̃ ãmbógó táwụ̃nị̃ ĩyõ ꞌdã drị̂ agá, ãngũ sĩ Úpí ĩꞌbadrị̂ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ gá, táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌbã rụ́ ícétáŋá ru rĩ kí Sõdómũ jõku Mị̃sị́rị̃ ꞌi. 9 Ụ́ꞌdụ́ na nụ́sụ̃ ꞌdĩpí, ꞌbá ũví ndú-ndú, sụ́rụ́ ndú-ndú gá, tị ndú-ndú jọlépi ꞌdĩ amụ́ kí ãvũ la kí nị̃lé ãzíla uga kí kí ị̃sị̃lé úmgbé. 10 ꞌBá ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ uꞌá kí pírí ãyĩkõ sĩ ꞌbá sãdínĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã ũdrãŋá sĩ. ꞌBá ri kí ãyĩkõ idélé ãzíla ãko ũfẽlé kí drĩdríŋĩ gá ãwãꞌdĩfô rú, ãꞌdusĩku nãbịya ị̃rị̃ ꞌdĩ fẽ kí ándrá ũcõgõ ꞌbã ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní ambamba. 11 Wó ụ́ꞌdụ́ na nụ́sụ̃ vúlé gá ãvẹ̃vị̃ ídri fẽlépi angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ tõ ru kí agá, ãvũ ꞌdã angá kí ụrụgá pá tulé pá ĩꞌbadrị̂ sĩ, ꞌbá pírí ị́jọ́ ꞌdã ndrelépi ru idé agá cé rĩ ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ kí nĩ. 12 ꞌBá sãdínĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ are kí ụ́ꞌdụ́kọ́ re ꞌbụ̃ gâlé ru, “Ĩmi amụ́ ꞌdõlé!” Íni ꞌdĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí dị̃ kî ndre sĩ, ĩꞌbaní tụ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâ sĩ ꞌbụ̃ gâlé.

13 Sáwã ãlu-ãlu ꞌdã agá ꞌdãá, ũyãkĩyã ãmbógó la andi táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌbã wókõ ãlu mụdrị́ drị́ gá rĩ rá, ãzíla ꞌbá ũdrã álĩfũ ázị̂rị̃. ꞌBá ị́mbị́ ru palépi ídri ũyãkĩyã ꞌdã agá rĩ, idé kí ụ̃rị̃ sĩ ãzíla fẽ kí dị̃zã Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ nî.

14 Ũcõgõ ị̃rị̃ rĩ ukó rá, ꞌbo ũcõgõ na rĩ la amụ́ gbõrú.

Gũká ázị̂rị̃ rĩ

15 Mãlãyíkã ázị̂rị̃ rĩ vu gũká ĩꞌdidrị̂. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ́ꞌdụ́kọ́ uzálépi rere la are ru ꞌbụ̃ gâlé jọ agá la,

“Sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá rĩ acá kí sụ́rụ́ Úpí ãmadrị̂ ãni la rú,

ãzíla Kúrísĩtõ ĩꞌdidrị̂ ãni rú, ĩꞌdi dó sĩ mụ kí drị̃ celé jã ꞌdâ!”

16 ꞌBá ĩyõ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ rilépi Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá úmvúke ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá ri, su kí mịfị́ vụ̃rụ́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó, 17 jọ kí:

“Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị,

úꞌdîꞌda cí, ãzíla ándrá cí rĩ!

Ãfẽ míní ãwãꞌdĩfô míní ũkpõ mídrị̂ ꞌdụjó

ãzíla iꞌdójó ãma drị̃ cejó rĩ sĩ.

18 Ũmbã na ándrá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí mínî,

wó ũmbã mídrị̂ ꞌbã sáwã acá úꞌdîꞌda ꞌbo.

ꞌDĩ sáwã ị́jọ́ lịjó ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí drị̃ gá,

ãzíla míní mî ãtiꞌbo kí ũfẽjó rĩ ꞌi.

Mi amụ́ ꞌbá mí ãni nãbịya rú rĩ kí ũfẽlé,

ꞌbá mí ãni ãlápítí ị́jọ́ ũnzî kóru rĩ kí abe,

ꞌbá pírí ími rụ́ ị̃nzị̃lépi ị̃nzị̃-ị̃nzị̃,

iꞌdójó anzị kí sĩ kpere ꞌbá ĩyõ rĩ kî trũ.

Ãzíla mi amụ́ ꞌbá pírí ándrá ị́jọ́ ũnzí idélépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé rá.”

19 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jó Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ únzị̃ tị la mgbọ, ala gá ꞌdãá úndre sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ rĩ ꞌi. ꞌDãá ãvi nĩ ndrí, ụ̃kpẹ̃ ndụ̃rụ̃-ndụ̃rụ̃, uzogó sí trũ ãmbógó la aꞌdé ãzíla ụ̃nọ́kụ́ pírí aya ru ũyãkĩyã ãmbógó ũkpó la sĩ.

12

Ũkú kí ụ̃bọ̃gụ̃ be

1 Ándre ícétáŋá ãmbógó ụ̃sụ̃táŋá ru la iꞌda ru ꞌbụ̃ gá ꞌdãá; ũkú ãzí ru sụ̃lépi bõngó sĩ pãrã-pãrã cécé ị̃tụ́ áni, ꞌbã pá ĩmbá drị̃ gá, ãzíla kõfíyã lẽlẽgó trũ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ la drị̃kã gá cí. 2 Ũkû ándrá ꞌa trũ, ngọ́tị́ la mụ ãzá tĩŋá drị̂ aꞌdụ́lé ũkpó ru ꞌbo, ri awálé awâ.

3 ꞌBo ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ícétáŋá ãzí rĩ iꞌda ru ꞌbụ̃ gá ꞌdãá. Ụ̃bọ̃gụ̃ ãzí ãmbógó ika la, drị̃kã trũ ázị̂rị̃, ãzíla újé trũ mụdrị́, ãzíla su kõfíyã ázị̂rị̃ ãmbõgõ ãrĩ kí drị̃kã ꞌdã kí agá cí. 4 Lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã wókõ ãlu na drị́ gá rĩ alí kí asélé ayilé vụ̃rụ́ ꞌdõlé kótẽ ĩꞌdidrị̂ sĩ. Ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌdĩ ri ũkú lẽlépi tĩlépi tĩ-tĩ ꞌdĩ ũmbãlé sĩ lẽjó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị̂ najó rá drị̃ dó tĩ ꞌbo rĩ gá.

5 Tĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ úpí ru, ĩꞌdi amụ́ drụ́zị́ ũpĩ rụlé ꞌbá ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí drị́ ũkpó aya áni rĩ sĩ. Úꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ kpílo gbõrú Ãdróŋá rụ́ ụrụgâlé kpere úmvúke ãmbõgõ ãrĩ gâlé. 6 Ũkû apá dó ãngũ kõtórõ rú Ãdróŋá ꞌbã idélé ĩꞌdiní ꞌdã gâlé, Ãdróŋá ní mụjó uꞌájó ĩꞌdi tãmbajó ĩmbá kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃ rĩ gá.

7 Ãꞌdị́ ãfũ ꞌbụ̃ gâlé. Ãmbógó mãlãyíkã ꞌbadrị́ Mị̃kãyị́lị̃ kí mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ abe ꞌdị kí ãꞌdị́ ụ̃bọ̃gụ̃ trũ úríndí ũnzí ĩꞌdidrị̂ abe. 8 Wó úndẽ Sĩtánĩ kí úríndí ũnzí ĩꞌdidrị̂ abe ãꞌdị́ gâlé rá, ádró dó kí ꞌbụ̃ gâlé rá.

9 Áꞌbé ụ̃bọ̃gụ̃ ãmbógó umvelé ꞌbá ị́jọ́ ũsõlépi vâ Sĩtánĩ ꞌi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ulélépi rĩ, ꞌdõlé mãlãyíkã ĩꞌdidrị́ kí abe.

10 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ị́jọ́ ajọ́lépi re la ꞌbụ̃ gâlé jọ,

“Patáŋá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ acá ꞌbo!

Ãdróŋá iꞌda ũkpõ ĩꞌdi ꞌbã adrujó Úpí ru rĩ ꞌbo,

ãzíla ũkpõ ngọ́pị̃ Kúrísĩtõ drị̂ ꞌbo!

Ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá

rĩ kí tõlépi ị̃tụ́ kí ị́nị́ be Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá rĩ ádró ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé rá.

Áꞌbé ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé rĩ sĩ ụ̃nọ́kụ́ gá.

11 Ndẽ kí Sĩtánĩ

ãrí Kãbĩlõmvá drị̂ sĩ

vâ ị́jọ́ mgbã vú nzeŋá sĩ, lẽ kí ru ídri mgbã rĩ gá ku

ãzíla ĩꞌbã kí ãꞌị̃jó drãjó rá rĩ sĩ.

12 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbụ̃, mí uꞌá ãyĩkõ sĩ,

ãzíla ꞌbá pírí uꞌálépi ími agá ꞌdĩ kí abe!

Wó ũcõgõ ãmbógó la ụ̃nọ́kụ́ drị́ ãzíla mĩrĩ drị́,

ãꞌdusĩku úꞌbe Sĩtánĩ ꞌi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá vụ̃rụ̂ lé ũmbã ãmbógó la trũ

ãzíla nị̃ rá ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdidrị̂ acá kí ãni rú ꞌbo.”

13 Ụ̃bọ̃gụ̃ la mụ ndrelé la áꞌbé ꞌi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá vụ̃rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, iꞌdó ũkú ngọ́tị́ ágọ́bị́ tịlépi ꞌdĩ adrolé. 14 Úfẽ ũkú ꞌdĩ ní ụ́pụ́pị́ cécé yụ́kụ́ ãmbógó la ãni la kí ị̃rị̃, sĩ ngajó apájó ru zị̃jó ãngũ Sĩtánĩ ꞌbã sĩ icójó cajó ala gá ku rĩ gá, sĩ icójó ĩꞌdi tãmbajó ílí na nụ́sụ̃ ꞌdĩpí Sĩtánĩ ꞌba aló rú sĩ ĩꞌdi ụrụꞌbá ku.

15 Wó Sĩtánĩ wi ị̃yị́ ãmbógó la ũkú ꞌdĩ vú gâ sĩ, ị̃yị́ ꞌbã wụ̃ rú sĩ ĩꞌdi rá íni. 16 Wó ụ̃nọ́kụ́ ko ũkú ꞌdĩ ꞌbã ãzã, nzị̃ ru tị mgbọ ị̃yị́ tá ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌbã wilé ꞌdĩ nzụjó rá. 17 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃bọ̃gụ̃ acá dó ũmbájírílí ũkú ꞌdĩ nî, ãzíla inga dó ru mụlé ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩꞌdi ꞌbã anzị kí abe; ꞌdĩ kí ꞌbá pírí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí tãmbalépi ãzíla ru ĩbĩlépi ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã iꞌdalé ĩꞌbaní rĩ kí agá rĩ kî.

18 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, Sĩtánĩ tu pá * avị́lé ị̃yị́tị gá.

13

Ụ̃bọ̃gụ̃ ãfũlépi ị̃yị́ agâlé rĩ

1 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, ándre ụ̃bọ̃gụ̃ ãzí ꞌbã ãfũ agá ị̃yị́ ãmbógó la agá ãmvé ꞌdõlé. Drị̃kã la kí ázị̂rị̃ ãzíla újé la kí mụdrị́, újé ãlu-ãlu sị́ gá kõfíyã ũpĩ ãrĩ cí. Ãzíla drị̃kã ãlu-ãlu drị̃ gá úsĩ ị́jọ́ Ãdróŋá uꞌdájó la. 2 Ụ̃bọ̃gụ̃ mání ndrelé rĩ indré ũꞌdú áni, wó pá la kí ãmbógó ru únúkâ trũ ãsámbílí ru, ãzíla tị la cécé kẹ̃mị̃ ãrĩ áni. Sĩtánĩ fẽ ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌdĩ ní ũkpõ ĩꞌdidrị̂, ãzíla úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ ãrĩ sĩ ꞌbá kí drị̃ cejó.

3 Ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌdã ꞌbã drị̃kã ãzí ãlu rĩ gá ị́lụ́wẹ́ ãkõzá ãmbógó la ãni la ace nĩ. ꞌBá ũꞌbí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ uꞌá kí ãkõzá ãmbógó drị̃kã la gá ꞌdã ꞌbã jaŋá rá rĩ sĩ ụ̃sụ̃táŋá sĩ, ãzíla bĩ kí ụ̃bọ̃gụ̃ vú. 4 ꞌBá pírí ị̃nzị̃ kí Sĩtánĩ ꞌi ãꞌdusĩku fẽ ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ụ̃bọ̃gụ̃ ní, ãzíla ị̃nzị̃ kí vâ ụ̃bọ̃gụ̃ ĩndĩ, jọ kí, “Ãꞌdi cécé ụ̃bọ̃gụ̃ áni nĩ yã? Ãꞌdi icó ĩꞌdi be ãꞌdị́ ꞌdịlé rá la nĩ yã?”

5 Ãdróŋá ãꞌị̃ ụ̃bọ̃gụ̃ ní ị́jọ́ jọjó idemará ru, ãfó sĩ, vâ Ãdróŋá uꞌdájó ãzíla fẽ ĩꞌdiní ũkpõ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé lú ĩmbá kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃. 6 Nzị̃ dó tị iꞌdójó Ãdróŋá rụ́ uꞌdájó ãzíla ãngũ ĩꞌdidrị́ uꞌájó rĩ be, ị́jọ́ ũnzíkãnã kí jọjó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá, ãzíla vâ ꞌbá pírí ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá, uꞌálépi ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí abe. 7 Úfẽ ĩꞌdiní ũkpó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ kí abe, ãzíla kí ndẽjó rá. Úfẽ vâ ĩꞌdiní ũkpõ ãmbõgõ najó ꞌbá ãngũ drị̃ gá, sụ́rụ́, ãzíla tị ndú-ndú ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí. 8 ꞌBá ũri ndú-ndú ũꞌbí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí ị̃nzị̃ kí ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌdĩ ꞌi, ꞌdĩ kí ꞌbá rụ́ sĩlé bụ́kụ̃ ídri drị́ ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ku rĩ kî. Bụ́kụ̃ ídri drị́ ꞌdĩ ĩꞌdi Kãbĩlõmvá ándrá ꞌdịlé rá rĩ drị̂.

9 ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.

10 ꞌBá arụ́lé ãꞌdị́ gá rĩ kí ála kí agụ mãbụ́sụ̃ gá,

ꞌBá lẽlé ụꞌdị́lé ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ sĩ rĩ kí,

ála kí ụꞌdị́ ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ sĩ rá.

Ị́jọ́ ꞌdĩ lẽ ásị́ ị́jọ́ tajó jã rĩ kí ãꞌị̃táŋá be ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbadrị́.

Ụ̃bọ̃gụ̃ ãfũlépi vũ gá rĩ

11 Ándre vâ ụ̃bọ̃gụ̃ ãzí ãfũ agá vũ agâlé, újé la kí ị̃rị̃ cécé kãbĩlõ drị̂ áni, wó ĩꞌdi ị́jọ́ jọ cécé Sĩtánĩ áni. 12 Ri vâ ũkpó pírí ụ̃bọ̃gụ̃ drị̃drị̃ ꞌdã drị̂ ayúlé ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá, ꞌbã dó sĩ ꞌbá pírí ãngũ drị̃ gá rĩ kí ụ̃bọ̃gụ̃ tá drị̃drị̃ ꞌdã ị̃nzị̃lé, ãkõzá la tá ãmbógó rĩ sĩ jajó rá ꞌdĩ ꞌi. 13 Ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌdĩ idé ícétáŋá ãmbogo-ãmbogo tálí ndú-ndú tré, fẽ ãcí aꞌdé angájó ꞌbụ̃ gâlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌbá pírí kí drị̃ gâ sĩ. 14 Ãꞌdusĩku ícétáŋá ꞌdã kí sĩ, úfẽ ĩꞌdiní ũkpõ tálí idéjó ụ̃bọ̃gụ̃ drị̃drị̃ ꞌdã kẹ̃jị́ gá, úlé dó sĩ ꞌbá ãngũ drị̃ gá rĩ kî. Fẽ ĩꞌbaní ãzị́táŋá sĩ íꞌdá ị̃nzị̃táŋá ru la idéjó ụ̃bọ̃gụ̃ sõlé ménéŋá sĩ, ãkõzâ trũ, ãzíla drĩ vâ uꞌálépi ídri ꞌdã nî. 15 Úfẽ ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌdã ní ũkpõ ãvẹ̃vị̃ sĩ ídri fẽjó íꞌdá ãnãkpá kãyú ꞌdã ní sĩ icójó ị́jọ́ jọjó fẽjó la ꞌbá íꞌdá ꞌdã ị̃nzị̃lépi ku rĩ kí ụꞌdị́jó rá.

16 Ãzíla ũŋmĩ ꞌbá pírí kí ũkpó sĩ, ꞌbá nírí, ꞌbá ĩyõ trũ, ꞌbá málĩ trũ, ꞌbá lẽmẽrí, ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́mgbọ, ꞌbá ãtíꞌbó ru rĩ kí abe, ícétáŋá ũꞌbãjó kí drị́ ãndá rĩ gá jõku ãndrõkõ gá. 17 Âꞌị̃ ĩꞌbaní ãko ị̃tụ̃ndãlé jõku ĩgbãjó ku, drĩ kí adru ícétáŋá ꞌdã kóru rĩ gá, ꞌdĩ rụ́ ãnãkpá ꞌdã drị̂ jõku námbã rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi.

18 Ị́jọ́ ꞌdĩ lẽ ũndũwã sĩ nị̃jó la. ꞌBá ũndũwã trũ rĩ ꞌbã ịsụ́ námbã ụ̃bọ̃gụ̃ drị́ ꞌdĩ ꞌbã ífí, ĩꞌdi námbã ꞌbá ãni. Námbã ĩꞌdidrị́ rĩ 666.

14

Kãbĩlõmvá kí ꞌbá álĩfũ túrú ãlu kãlị́ sụ drị̃ sụ rĩ abe

1 Ándre Kãbĩlõmvá pá tu agá ꞌbé Zị̃yọ́nị̃ sị́ gá, ꞌbá trũ álĩfũ túrú ãlu kãlị́ sụ drị̃ sụ ĩꞌdi ru rụ́ sĩjó Átẹ́pị̃ drị̂ be kí androko gá cí rĩ kî. 2 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbụ̃ agâlé cécé ị̃yị́ ꞌdelépi kụ̃rụ̃ ꞌụlépi ãvi ꞌbã nuŋá ĩꞌdi ꞌbã kpẹ̃jó ꞌbo rĩ sĩ rĩ áni. Ụ́ꞌdụ́kọ́ mâ arelé ꞌdã cécé ꞌbá ụ̃ꞌdị́ colépi rĩ ꞌbã ụ̃ꞌdị́ ꞌbaní ꞌụlé rĩ áni. 3 ꞌBá álĩfũ túrú ãlu kãlị́ sụ drị̃ sụ ꞌdĩ tu kí pá úmvúke drị̃lẹ́ gá, ãnãkpá ídri sụ ãzíla ꞌbá ĩyõ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá, ri kí úngó úꞌdí la ngolé, ĩꞌbaní nị̃lé nĩ áꞌdụ̂sĩ la. Kí lú ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã unzelé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí agá rĩ kî. 4 ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌbá mịfị́ ãcí idélépi ku, Kãbĩlõmvá vú ũbĩlépi ãngũ pírí ĩꞌdiní mụjó rĩ gá rĩ kî. Kí ꞌbá unzelé drị̃drị̃ ũri ꞌbá ꞌbadrị̂ kí agá fẽlé fẽtáŋá ãlá ru Ãdróŋá ní Kãbĩlõmvá be rĩ kî. 5 Ị́sụ́ kí tị gá ĩnzó ku, kí vâ ị́jộ kóru.

Ị́jọ́ mãlãyíkã na ꞌdĩ ꞌbã kí ũlũlé rĩ

6 Ándre mãlãyíkã ãzí ꞌbã nga agá ꞌbụ̃ agá ágágá ꞌdãá, ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ jã ꞌdâ rĩ ũlũ agá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbanî, sụ́rụ́ pírí, ꞌbá pírí ãzíla tị pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ ꞌbanî. 7 Jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ re, “Ĩru Ãdróŋá ꞌi, ãzíla ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi ãmbõgõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ! Ãꞌdusĩku sáwã ĩꞌdidrị́ ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lịjó rĩ acá ꞌbo. Ĩmi ị̃nzị̃ ꞌbá ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi vũ be, mĩrĩ ãzíla kídí ị̃yị́ ꞌbã sĩ agájó rĩ abe rĩ ị̃nzị̃-ị̃nzị̃.”

8 Mãlãyíkã ãzí ị̃rị̃ rĩ bĩ vú la ꞌbụ̃ agá ꞌdãá, jọ, “Bãbụ̃lọ́nị̃ ãmbógó rĩ aꞌdé rá, aꞌdé vụ̃rụ́ ꞌbo, ĩꞌdi ándrá sụ́rụ́ pírí ị̃jọ̃tọ̃lépi íwá sĩ aza rú, ãzíla mịfị́ ãcí ãwụ̃ idéjó rĩ sĩ rĩ ꞌi.”

9 Mãlãyíkã na rĩ bĩ tá drị̃drị̃ ꞌdã kí vú jọ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ, “ꞌBá ãzí drĩ ụ̃bọ̃gụ̃ ị̃nzị̃ rá, ĩꞌdi ꞌbã íꞌdá be, ãzíla drĩ kí ãlámã ĩꞌdidrị̂ ụlị́ kí androko gá, ãzíla drị́ gá, 10 kí ịmvụ́ ũmbã Ãdróŋá drị́ dralépi íwá ru rĩ sĩ, ũsũlé kópõ Ãdróŋá drị́ ũmbã drị̂ agá ũkpõ sĩ tré rĩ sĩ. Ála kí ĩcãndĩ ãcí anụ́lépi ku rĩ sĩ, mãlãyíkã ãlá rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla Kãbĩlõmvá drị̃lẹ́ gá. 11 Ãcí kí ivéjó rĩ ꞌbã ãcíkã la tụ gbũꞌdí ụrụgâlé jã ꞌdâ. ꞌBá ụ̃bọ̃gụ̃ ị̃nzị̃lépi íꞌdá ĩꞌdidrị̂ be rĩ, avị́ kí ku ị̃tụ́ kí ị́nị́ be, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ãlámã ãzíla rụ́ ãꞌị̃lépi rá rĩ, avị́ kí vâ ku ị̃tụ́ kí ị́nị́ be.” 12 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌba imbá ꞌbá Ãdróŋá ãni ãlá ꞌdĩ kí ásị́ sĩ ị́jọ́ tajó, ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ tãmbajó, ãzíla ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbãjó Yẹ́sụ̃ agá.

13 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ angájó ꞌbụ̃ agâlé jọ, “Ísĩ ị́jọ́ ꞌdĩ cí, drị̃lẹ́ba ꞌbá ũdrãlépi ãzị́ Úpí drị̂ agá úꞌdîꞌda kpere drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbanî.”

“Wõyí ãndá,” Úríndí jọ rá, “Kí mụ avị́lé ãzị́ ũkpó ru ĩꞌbadrị̂ kí vúlé gá, ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé múké rĩ la kí vú bĩ.”

Ị́jọ́ ndrelé ị́jọ́ lịŋá ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ drị́ rĩ

14 Ándre áma drị̃lẹ́ gá ꞌbá cécé ngọ́tị́ ꞌbádrị̂ ✡ ri áni ri agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ imve la drị̃ gá. Su drị̃ gá kõfíyã gólũdĩ rú la, ĩꞌdidrị́ gá ị́lị́ŋá ãcí la. 15 ꞌDãá mãlãyíkã ãfũ jó Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ agâlé, jọ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ re ꞌbá rilépi ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drị̃ gá rĩ ní, “Mí iꞌdó dó ũri lãlé ménéŋá sĩ, ãꞌdusĩku ũri ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ mba kí dó ꞌdãá rá.” 16 ꞌBá rilépi ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drị̃ gá rĩ, ꞌdụ dó ménéŋá sĩ ũri kalépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ lajó, útra dó sĩ ũri ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí rá.

17 Mãlãyíkã ãzí rĩ ãfũ vâ jó Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ ꞌdã agâlé, ĩꞌdi vâ ménéŋá ãcí la trũ drị́ gá. 18 Mãlãyíkã ãzí ãcí ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ãfũ ãlĩtárĩ gâlé, jọ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ re ꞌbá ménéŋá ãcí ꞌdã trũ rĩ ní, “Íꞌdụ ménéŋá mí ãni ãcí ꞌdĩ ꞌi, mí ụlị́ zãbíbũ ífí kalépi rõnzõ nịlépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kî.” 19 Mãlãyíkã ꞌdụ ménéŋá ĩꞌdidrị́ gá rĩ, iꞌdó zãbíbũ ífí kí tralé, ũsũ kí ãngũ ãmbógó sĩ kí nzijó ũmbã Ãdróŋá drị́ rĩ agá. 20 Tu kí kí ãngũ sĩ zãbíbũ sụ́ nzijó rĩ gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá ãmvé ãmvélé ru, ãzíla ãrí ãfũ dịlé ãko sĩ sụ́ la nzijó rĩ gâ sĩ, mgbi la mítã ãlu nụ́sụ̃, ãzo la ĩꞌdi ꞌbã dịjó rĩ máyị̃lị̃ túrú ị̃rị̃.

15

Mãlãyíkã ázị̂rị̃ jụ́wẹ̃ ázị̂rị̃ abe rĩ kî

1 Ándre ꞌbụ̃ gâlé ícétáŋá ãzí ãmbógó ụ̃sụ̃táŋá ru la, mãlãyíkã ázị̂rị̃ rụ kí jụ́wẹ̃ ázị̂rị̃ ũmbã Ãdróŋá drị́ sĩ ꞌbá kí drị̃ arụ́jó rĩ ꞌbã ukójó rĩ. 2 Áma drị̃lẹ́ gá, ándre ãko ãzí iꞌdálépi mĩrĩ gĩlásĩ áni pãrã-pãrã, ru usalépi ãcí trũ la. ꞌBá pá tulépi mĩrĩ tị gá rĩ kí, ꞌbá ụ̃bọ̃gụ̃ ndẽlépi rá, íꞌdá ĩꞌdidrị́ kí abe, ãzíla námbã ĩꞌdi iꞌdalépi rĩ abe la kî. Kí drị́ gá pírí ụ̃ꞌdị́ Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní colé úngó ngoŋâ trũ la kí cí. 3 Kí úngó Mụ́sã ãtíꞌbó Ãdróŋá drị́ rĩ drị̂ ngo agá Kãbĩlõmvá drị̂ be:

“Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị,

ị́jọ́ mî idélé rĩ kí ãmbógótẽté ru ãzíla ụ̃sụ̃táŋá ru,

mi Úpí sụ́rụ́ pírí ꞌbadrị̂,

gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí ũniyambamba rú ãzíla pịrị-pịrị.

4 Úpí, ꞌbá pírí kí ími ị̃nzị̃

ãzíla kí idé mî sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku mi ũkpó ꞌdị́pị, dị̃zã rú,

ãzíla mi ãlá ru ndú áꞌdụ̂sĩ,

sụ́rụ́ pírí kí

amụ́ ị̃nzị̃táŋá idélé ími drị̃lẹ́ gá,

ãꞌdusĩku ị́jọ́ kpị míní idélé rĩ ꞌbá pírí ndre kí rá.”

5 ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má inga tị ụrụgá, ándre jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ jó hémã rú sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí vú nzejó rĩ únzị̃ tị la mgbọ ꞌbụ̃ gâlé. 6 Jó Ãdróŋá drị̂ agâlé, mãlãyíkã ázị̂rị̃ ãfũ kí jụ́wẹ̃ ázị̂rị̃ trũ drị́ gá nĩ, sụ̃ kí ru bõngó ãlá imve gụlépi gólũdĩ rú la sĩ. 7 Ãko ídri rú sụ ꞌdã ꞌbã ãzí ãlu rĩ fẽ mãlãyíkã ãlu-ãlu ázị̂rị̃ ꞌdã ꞌbadrị́ bãkụ́lẹ̃ gólũdĩ rú tõlé tré-tré ũmbã Ãdróŋá uꞌálépi jã ꞌdâ rĩ drị̂ sĩ rĩ. 8 Jó Ãdróŋá drị̂ aga tré ãcíkã ãfũlépi dị̃zã Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị drị́ rĩ sĩ, ꞌbá ãzí icó sĩ filé jó Ãdróŋá drị̂ agâlé ku, kpere mãlãyíkã ázị̂rị̃ ꞌdã kí bãkụ́lẹ̃ ázị̂rị̃ ũmbã ãni ꞌdã kí de agá ũsũ agá.

16

Bãkụ́lẹ̃ ázị̂rị̃ galépi tré ũmbã Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ kí

1 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ị́jọ́ jọlépi ũkpó ru re, angálépi jó Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ agá rĩ jọ mãlãyíkã ázị̂rị̃ ꞌdã ꞌbaní, “Ĩmụ ũmbã Ãdróŋá drị́ galépi bãkụ́lẹ̃ ázị̂rị̃ agá tré ꞌdĩ kí ũsũlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá.” 2 Mãlãyíkã drị̃drị̃ rĩ mụ sũ ũmbã bãkụ́lẹ̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá, bị́ ũnzíkãnã ãzákírílí la ce ꞌbá ãlámã ụ̃bọ̃gụ̃ drị́, ãzíla íꞌdá ĩꞌdidrị̂ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí ụrụꞌbá gá.

3 Mãlãyíkã ị̃rị̃ rĩ ũsũ ũmbã ĩꞌdidrị́ bãkụ́lẹ̃ agá rĩ mĩrĩ agá, ị̃yị́ uja ru ãrí ꞌbá ãvũ rĩ drị́ gá rĩ drị̂ áni, ãko pírí mĩrĩ agá ídri rĩ ũdrã kí rá.

4 Mãlãyíkã na rĩ ũsũ ũmbã bãkụ́lẹ̃ ĩꞌdidrị́ rĩ agá rĩ ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ kí agá, ị̃yị́ kídí ru rĩ kí abe, ị̃yị́ uja kí ru pírí ãrí ru. 5 Má are mãlãyíkã ũkpó trũ ị̃yị́ drị́ gá rĩ jọ,

“Mi ꞌbá ãlá ru ndú rĩ ꞌi, ị́jọ́ lịŋá mídrị́ ꞌdĩ kí kpị,

mi ándrá cí,

mi vâ ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ cí.”

6 ꞌBá ꞌdĩ asu kí ándrá mî ꞌbá ãlá rĩ kí ãrí nãbịya kí abe,

ífẽ dó sĩ ĩꞌbaní ãrí mvụlé ĩꞌbã kí lẽlé rĩ ꞌbã áni.

7 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãlĩtárĩ gâlé jọ,

“Ãndá-ãndá ru, Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị,

ị́jọ́ lịŋá mídrị́ kí kpị, ãzíla pịrị-pịrị.”

8 Mãlãyíkã sụ rĩ sũ ũmbã bãkụ́lẹ̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ ị̃tụ́ drị̃ gá, fẽ dó ũkpõ ị̃tụ́ ꞌbá sị́ ní kojó ãcí ru sĩ ꞌbá kí zãjó. 9 Ị̃tụ́ ꞌbã sị́ ãcíꞌbíríto ꞌdã ivé dó kí, alụ́ kí dó sĩ Ãdróŋá ꞌi, ũkpõ jụ́wẹ̃ drị̂ kí sĩ adru jó drị̃ la gá rĩ ꞌi, gã kí ásị́ ujalé sĩ dị̃zã fẽjó ĩꞌdi nî úmgbé.

10 Mãlãyíkã tõwú rĩ sũ ũmbã ĩꞌdidrị́ bãkụ́lẹ̃ agá rĩ úmvúke ụ̃bọ̃gụ̃ drị̂ drị̃ gá, ãngũ ĩꞌdidrị́ ũpĩ najó ri uja ru pírí ịnịbịrịcịcị rú, ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ucí kí ru ĩdra ãzá la sĩ, 11 alụ́ kí Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá rĩ ãkõzá kí ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, ãzíla ãzá ĩꞌbã kí talé rĩ sĩ lẽ kí ásị́ ujalé ku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ kí sĩ.

12 Mãlãyíkã ázíyá rĩ sũ ũmbã bãkụ́lẹ̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ ị̃yị́ dị̃lépi dị̃-dị̃ ãmbógó Ũfũrátĩ agá, ị̃yị́ ala gá rĩ nzụ rá, ãngũ ãꞌí aꞌbejó sĩ gẹ̃rị̃ nzị̃jó ũpi ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé rĩ ꞌbaní sĩ alịjó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe. 13 Ándre úríndí ũnzí na iꞌdálépi cécé ụ́drụ́gọ́ áni la kí ãfũ agá Sĩtánĩ ꞌbã tị gá, ụ̃bọ̃gụ̃ tị gá, ãzíla nábị̃ ĩnzõ rú ꞌdĩ ụ̃bọ̃gụ̃ ãfũlépi vũ agá agâlé rĩ ꞌi rĩ tị gá Nábị̃ ĩnzõ rú ꞌdĩ ĩꞌdi ụ̃bọ̃gụ̃ ãfũlépi vũ agâlé rĩ ꞌi. 14 ꞌDĩ kí úríndí ũnzí Sĩtánĩ drị́ gá tálí ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí idélépi rĩ kî. Mụ kí ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌba rụ́ pírí, kî trajó sĩ amụ́jó ãꞌdị́ ꞌdịjó ụ́ꞌdụ́ ãmbógó Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ.

15 Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi adru mịfị́ trũ, ma amụ́ ụ̃gụ́ꞌbá áni, drị̃lẹ́ba ꞌbá mịfị́ mgbọ, ãzíla bõngó ĩꞌbadrị̂ kí tãmbalépi ĩꞌba be kí ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbanî, ị́sụ́ rú sĩ kí acị́ agá pílílí ru, drị̃nzá ịsụ́jó ũꞌbí agá ku.”

16 Úríndí ũnzí ꞌdã tra kí dó ũpi kí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí ãngũ umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Ãmãgẽdónĩ ꞌi rĩ gá.

17 Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, mãlãyíkã ázị̂rị̃ rĩ la mụ ũmbã bãkụ́lẹ̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ sũlé ũlí agá ꞌbo, ụ́ꞌdụ́kọ́ zalépi re la angá úmvúke jó Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá ꞌdã agâlé jọ, “Idé dó ru ꞌbo.” 18 Ãvi nĩlépi lẽrẽlẽrẽ ụ̃kpẹ̃lépi ụ́ꞌdụ́kọ́ trũ ndụ̃rụ̃-ndụ̃rụ̃ rĩ ãzíla ũyãkĩyã ãmbógó ũnzí ũkpó jõ drĩ údu ru idélépi ku angájó ándrá vũ drĩ gá ꞌda ꞌbá ꞌbã agá la. 19 Táwụ̃nị̃ ãmbógó Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ ꞌdã asi ru wókõ na sĩ, táwụ̃nị̃ sụ́rụ́ ãzí rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ andi kí rá. Ãdróŋá agá ị́jọ́ Bãbụ̃lọ́nị̃ ãmbógó ꞌdã drị̂, fẽ dó ĩꞌdiní kópõ galépi ũmbã ĩꞌdidrị́ ũká íwá áni rĩ trũ rĩ mvụlé. 20 Ãngũ ru lịlépi ãꞌí ru ị̃yị́ agá rĩ kí ꞌbé abe ãvĩ kí rá. 21 Sí zõ angájó ꞌbụ̃ gâlé ãnzị-ãnzị rú, kị́lọ̃ kãlị́ tõwú uꞌdelé ꞌbá kí drị̃ gá vụ̃rụ́ ꞌdõlé. Alụ́ kí dó sĩ Ãdróŋá ꞌi jụ́wẹ̃ sí drị̂ sĩ, ãꞌdusĩku jụ́wẹ̃ ꞌdĩ ũnzíkãnã rú trẹ̃yị́.

17

Ũkú rụ́ kụlépi ãwụ̃ sĩ rĩ

1 Mãlãyíkã ázị̂rị̃ bãkụ́lẹ̃ ázị̂rị̃ trũ drị́ gá ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ amụ́ jọ mání, “Mí amụ́, ma mụ míní drị̃rịma fẽlé ũkú ndẽlépi ãwụ̃ sĩ rá rilépi ị̃yị́ drị̃ gá rĩ drị̂ kí iꞌdalé. 2 Ũpi ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ idé kí ãwụ̃ ũkú ꞌdĩ be, ꞌbá ãmvé ꞌdĩ ĩmẽrã kí íwá ĩꞌdi ãni dralépi ũká ꞌdĩ sĩ, kí pírí idé kí dó sĩ ãwụ̃ ĩꞌdi sĩ.”

3 Mãlãyíkã ꞌdụ dó ma agụlé Úríndí sĩ ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé. Ándre ũkú rilépi ụ̃bọ̃gụ̃ ikamgberete la drị̃ gá rĩ, ụrụꞌbá la gâ sĩ pírí rụ́ Ãdróŋá uꞌdájó la kí, ãzíla ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌbã drị̃kã kí ázị̂rị̃, újéke la kí mụdrị́. 4 Ũkú ꞌdã sụ̃ bõngó gbẽtí trũ kọ̃nị̃-kõnị̃ rú, wãrã-wãrã rú dị̃lépi gólũdĩ rú pãrã-pãrã, ãzíla ŋálí ãjẹ̃ rú la abe. Rụ drị́ gá kópõ galépi tré ãko ngụ̃lé ũnzí, ãndị́ ru ãwụ̃ ĩꞌdidrị́ gá rĩ drị̂ kí abe. 5 Ãndrõkõ la gá úsĩ rụ́ ãzí ífí nị̃lé ku la,

bãbụ̃lọ́nị̃ ãmbógó rĩ,

andre ãwụ́ꞌbá ꞌbã rĩ,

ãzíla ũnzĩkãnã ụ̃nọ́kụ́ pírí rụlépi rĩ.

6 Ándre ũkú ꞌdã ĩmẽrã rá ĩꞌdi ꞌbã ãrí ꞌbá Ãdróŋá drị́ rĩ drị̂ kí mvụjó rĩ sĩ, ꞌdĩ kí ꞌbá ándrá ụꞌdị́lé ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ sĩ.

Má uꞌá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ma ĩꞌdi ndrejó rĩ sĩ. 7 Mãlãyíkã jọ mání, “Mi ụ̃sụ̃ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ma mụ míní ị́jọ́ ífí nị̃lé ku ũkú ꞌdã drị́ ụ̃bọ̃gụ̃ ĩꞌdi ujílépi drị̃kã trũ ázị̂rị̃ újéke mụdrị́ ꞌdã ꞌbã drị̂ ífí iꞌdalé. 8 ꞌBá ãngũ drị̃ gá rụ́ sĩlé bụ́kụ̃ ídri drị̂ agá ku, iꞌdójó ãngũ ꞌbã agá rĩ kí drụ́zị́ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ drĩ kí ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌdã ndre, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ídri, úꞌdîꞌda ꞌdáyụ, wó drị̃ drụ́zị́ ãfũ ꞌbụ́ ị̃ndụ́ ãsị̃lépi ku rĩ gâlé ꞌbo, ála dó mụ ĩꞌdi ị̃lị̃kị̃lé (drị̃ jalé) rá.

9 “Ị́jọ́ ꞌdĩ lẽ ũndũwã ãzíla nị̃táŋá. Drị̃kã ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí ꞌbé ázị̂rị̃ ũkú ꞌdĩ ꞌbã rijó drị̃ la gá rĩ kî. 10 Kí vâ ũpi ázị̂rị̃ ꞌdĩ kî; kí ãzí tõwú rĩ aꞌdé kí rá, ãlu rĩ drĩ vâ cí, ãzí rĩ amụ́ drĩ vâ ku; drĩ amụ́ rá, ĩꞌdi lú uꞌá ụ́ꞌdụ́ were. 11 Ụ̃bọ̃gụ̃ ándrá ídri cí, úꞌdîꞌda yụ ꞌdĩ, ĩꞌdi bãsĩ úpí ázị̂rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí, amụ́ ãngũ rụlé vúlé vúlé ru ị̃dị́, ko drị̃ mụlé ị̃lị̃kị̃lé.

12 “Újé mụdrị́ míní ndrelé ꞌdĩ kî, kí ũpi mụdrị́ drĩ ũkpõ ịsụ́lépi ku, iꞌdólépi ũpĩ rụlépi ku ꞌdĩ kî, ála nga ĩꞌbaní ũkpõ fẽ sĩ ãngũ rụjó úpí ru ụ̃bọ̃gụ̃ be sáwã wereŋá ru. 13 Ũpi mụdrị́ ꞌdĩ icí kí ásị́ pírí ãlu, ãzíla ãꞌị̃ kí pírí ũkpõ ĩꞌbadrị́ fẽlé ụ̃bọ̃gụ̃ nî. 14 Kí sĩ lẽ ãꞌdị́ ꞌdịlé Kãbĩlõmvá be, wó Kãbĩlõmvá ꞌbã ꞌbá ĩꞌdiní umvelé, ũpẽlé ãzíla ãꞌị̃táŋá sĩ ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ abe, kí kí ndẽ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi adrujó Úpí ũpi ꞌbã drị̂ ꞌi, ãzíla ãmbógó ãmbogo ꞌbã drị̂ ꞌi rĩ sĩ.”

15 Mãlãyíkã jọ mání, “Ị̃yị́ míní ndrelé ũkú ãwụ́ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbã sĩ rijó drị̃ la gá ꞌdĩ, kí ꞌbá ũꞌbí kí, sụ́rụ́ pírí kí, ãzíla ꞌbá tị ndú-ndú jọlépi ꞌdĩ kî. 16 Ụ̃bọ̃gụ̃ ãzíla újé mụdrị́ míní ndrelé ꞌdĩ kí ãwụ́ꞌbá ꞌdĩ ngụ̃ ũnzí. Kí ĩꞌdi ũtrũ aꞌbelé pílílí ru, kí ĩzá la na rá, kí ĩꞌdi ivé ãcí sĩ, ãzíla kí ĩꞌdi ị̃lị̃kị̃lé rá. 17 Ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí ásị́ gâlé sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ idéjó, ĩꞌbaní ãꞌị̃jó la ũkpó ĩꞌbadrị́ ũpĩ drị̂ fẽjó ụ̃bọ̃gụ̃ ní sĩ ãngũ rụjó kpere ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ kí ru idé agá. 18 Ũkú míní ndrelé ꞌdã ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó ũpi ãngũ drị̃ gá rĩ kí drị̃ celépi rĩ ꞌi.”

18

Bãbụ̃lọ́nị̃ ꞌbã aꞌdéŋá

1 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, ándre mãlãyíkã ãzí asị́ agá ꞌbụ̃ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé ũkpó ãmbógó la trũ, ji ãngũ vũ drị̃ gá ꞌdâ imve tárá-tárá. 2 Za ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ re jọ,

“Aꞌdé dó ꞌbo! Bãbụ̃lọ́nị̃ ãmbógó rĩ aꞌdé dó ꞌbo!

Acá dó ụ̃jị́gọ́ úríndí ũnzí pírí ãndị́ ru rĩ ꞌbã kí sĩ ru zị̃jó rĩ rú,

ãzíla jõrõvũ ãriŋa ũví ãndị́ ru

ũnzíkãnã ngụ̃lé ũnzí rĩ ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ rú.

3 Ũkú ꞌdĩ ulé ũpi ãzíla ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí pírí

Ãdróŋâ gãlé úmgbé sĩ ãdroŋa ídri kóru rĩ kí ị̃nzị̃jó

cécé ũkú ãwụ́ꞌbá rĩ ꞌbã ꞌbá kí fẽlé azalé ãwụ̃ ĩꞌdi ãni azajó aza rĩ sĩ rĩ áni,

ãzíla ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá tũjárĩ idélépi málĩ trũ ꞌdĩ,

acá kí ãko trũ ĩꞌdi ꞌbã úꞌáŋá ãjẹ̃ rú málĩ sĩ rĩ sĩ.”

4 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí angájó ꞌbụ̃ gâlé jọ,

“ꞌBá mádrị́ ꞌdĩ, ĩmi ãfũ ala gâlé rá fô!

Ĩfi ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ãni ꞌdã agâlé ku,

ãzíla ĩmi ịsụ́ rú sĩ drị̃rịma ĩꞌdi ꞌbã mụlé ịsụ́lé rĩ kí ĩndĩ ku.

5 Ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ ũdrõ kí ru ãmbógó ru kpere ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã,

ãzíla gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ãni ũnzí rĩ ꞌbã ị́jọ́ agá kí Ãdróŋá ní rá.

6 Ĩmi ũfẽ ũnzĩkãnã ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩmi rụ́

rĩ ꞌbã ãrígó tị pâlé ị̃rị̃, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí vú sĩ.

Bãkụ́lẹ̃ ĩꞌdidrị̂ agá, ĩmi usa ãko ũká ru pâlé ị̃rị̃ cécé ĩꞌdi ꞌbã usalé fẽlé ĩminí rĩ áni.

7 Ĩꞌdi ꞌbã ándrá ru ịpị́jó, ãzíla ãfó ꞌbãjó málĩ ĩꞌdidrị̂ kí sĩ rĩ áni,

ĩmi ĩcõcõŋã ĩꞌdi, ĩfẽ ĩꞌdiní cãndí calépi ásị́ la alólépi rá la ãꞌdusĩku;

ꞌbã ru ásị́ gá,

‘Ma ĩzóŋá úpí ru la, má adru ãwụ́zị́ ku,

má icó sĩ ũcõgõ ịsụ́lé ãluŋá la ku.’

8 Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụ́ꞌdụ́ ãlu jụ́wẹ̃ ꞌdĩ kí amụ́ ũcõgõ fẽlé ꞌdejó drị̃ la gá,

drã, drã áwáŋá ãzíla ãbị́rị́ rílẽ rú rĩ,

ũkú ꞌdĩ la ve ãcí sĩ kící-kící,

ãꞌdusĩku ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ꞌbã lịlé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ sĩ.”

9 Ũpi ãngũ drị̃ gá ándrá ãwụ̃ idélépi ĩꞌdi sĩ, ru ũnũlépi málĩ ĩꞌdidrị̂ kí sĩ ꞌdĩ kí kí drụ́zị́ awá ãzíla ụ̃lụ́lụ́ uꞌbé ĩꞌbaní ãcí ĩꞌdi ivélépi rĩ ꞌbã ãcíkã ndrejó rĩ sĩ. 10 Ĩꞌdi ꞌbã drị̃ cịŋá ꞌbã ụ̃rị̃ sĩ, utu kí pá rá-rá ru, ụ̃lụ́lụ̂ trũ,

“Wáwọ̃! Wáwọ̃!

Mi táwụ̃nị̃ ãmbógó Bãbụ̃lọ́nị̃ la, táwụ̃nị̃ ãvẹ̃vị̃ trũ rĩ!

Ími ị́jọ́ ãvĩ ũní ꞌdĩ áni yã?”

11 ꞌBá tũjárĩ idélépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí uꞌbé kí ụ̃lụ́lụ́ áwáŋâ trũ, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí ãlu ãko ĩꞌbã kí ajílé rĩ kí ĩgbãlépi la ꞌdáyụ. 12 Ãko ĩꞌbã kí ajílé ị̃tụ̃ndãlé rĩ kí, gólũdĩ wẽwẽ rú, sílĩvã, írã gụlépi pãrã-pãrã la kí, ímve, ŋálí, bõngó mịfị́ cãlé níríŋá rĩ, rángi ãko uꞌbéjó kọ̃nị̃kọ̃nị̃ rú, bõngó gụlépi lẽrẽlẽrẽ, ãzíla ika rú, ife ngụ̃lépi ãjị́ trũ vĩrĩ, ãko idélé ĩwá sị́ sĩ, ãkójó idélé báwũ ãjẹ̃ ãmbógó sĩ ꞌdĩ kí, drọ̃nọ́, aya, ãzíla írã gbẽtí trũ ndú-ndú rĩ abe. 13 Ãko pírí ãjị́ fẽlépi, ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ sĩ ụrụꞌbá ifíjó, ãzíla ãdu nalé nãnã rĩ abe, ife sụ́ sĩ ĩmẽrãjó, ãnáfóró ngánõ ãni, tị́, kãbĩlõ, fãrásĩ, gãlĩgãlĩ ãꞌdị́ drị́ fãrásĩ ꞌbã selé, ãzíla ꞌbá ị̃tụ̃ndãlé ãtiꞌbo rú rĩ kí abe. 14 ꞌBá tũjárĩ idélépi rĩ jọ kí, “Ãko pírí míní lẽlé mî ími ịpị́jó ãfó sĩ rĩ ukó kí rá. Ãyĩkõ ãzíla ũnĩ míní lẽlé ambamba ꞌdĩ kí dó mí ãni ku, ãvĩ kí dó kpítã, ãgõ kí dó ku.” 15 ꞌBá tũjárĩ idélépi ãko ꞌdĩ kí sĩ ĩꞌbã kí sĩ málĩ ịsụ́jó Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ, tu kí pá rá-rá ru ụ̃rị̃ sĩ drị̃cị́rị̃ ꞌbá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ ꞌbã kí cịlé ꞌdã ndrejó, uꞌbé kí dó ụ̃lụ́lụ́ áwáŋâ trũ.

16 Jọ kí,

“ ‘Wáwọ̃! Wáwọ̃! Táwụ̃nị̃ ãmbógó Bãbụ̃lọ́nị̃,

ꞌbá ala gá ru sụ̃lépi bõngó kĩríkĩrí ãjẹ̃ rú rĩ kí agá, kọ̃nị̃kọ̃nị̃ rú rĩ abe,

ãko dị̃lépi gólũdĩ rú kí ụrụꞌbá gá, ngílíngílí, ŋálí ãjẹ̃ rú ꞌdĩ abe rĩ kí yệ!

17 Málĩ mídrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ ãvĩ kí ũní ꞌdã áni yã!’

“Dẽrébã mẹ́lị̃ tị ujílépi, ꞌbá pírí acị́lépi ị̃yị́ agá mẹ́lị̃ sĩ ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi mẹ́lị̃ agá rĩ utu kí pá rá-rá ru, 18 za kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ĩꞌbã kí ãcíkã ãcí ĩꞌdi ivéjó rĩ ndre agá jọ kí, ‘Táwụ̃nị̃ ru ajílépi táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdõ be rĩ íngõ ꞌi yã?’

19 “Umvú kí úfóró kí drị̃ gá, ụ̃lụ́lụ́, úzáŋá, ãzíla áwáŋâ trũ,

“ ‘Wáwọ̃! Wáwọ̃! Táwụ̃nị̃ ãmbógó Bãbụ̃lọ́nị̃ yệ!

Ãngũ ándrá ꞌbá pírí mẹ́lị̃ trũ ị̃yị́ agá rĩ ꞌbã kí sĩ

acájó málĩ trũ ĩꞌdi ꞌbã málĩ kí sĩ rĩ

kí ị̃lị̃kị̃ kí sáwã ãlu agá ꞌdã áni yã?

20 ꞌBụ̃ la, mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ịsụ́lépi ꞌdĩ sĩ,

ãyĩkõ ꞌbã fụ ĩmi ꞌbá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ,

ꞌbá ụ̃pị́gọ́ŋá ru, ãzíla nãbịya abe.

Ãdróŋá lị ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá

gẹ̃rị̃ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ĩminí ũcõgõ fẽjó rĩ drị̃ gá rĩ ꞌbo.’ ”

21 Mãlãyíkã ãlu ũkpó trũ la aꞌdụ́ írã kpakụ ãmbõgõ sĩ cécé írã ãná ꞌịjó rĩ apí la, ꞌbe ĩꞌdi mĩrĩ agá úzáŋâ trũ jọ,

“Ála drụ́zị́ Bãbụ̃lọ́nị̃ ãmbógó rĩ

ꞌbe vụ̃rụ́ ũmbã ãmbógó la sĩ

ãzíla ícó ĩꞌdi ndrelé ị̃dị́ ku,

22 ícó ími agá ụ́ꞌdụ́kọ́ úngó ãni arelé, ꞌbá ụ̃ꞌdị́ colépi

jõku ꞌbá gũká vulépi rĩ abe ị̃dị́ ku.

ꞌBá úká dịlépi rĩ kí

ị̂sụ́ kí ími agá ị̃dị́ ku,

ãzíla írã ãná ꞌịjó rĩ

ꞌbã áwáŋá arelé ími agá ị̃dị́ ku.

23 Ãcí tárã drị̂ icó kolé ími agá ị̃dị́ ku,

ụ́ꞌdụ́kọ́ ãyĩkõ idéjó ị́zị́gọ́ ꞌbã ãni ị́zị́náká be rĩ

ícó arelé la ị̃dị́ ku,

ãꞌdusĩku ꞌbá ándrá míní tũjárĩ idélépi ꞌdĩ kí ándrá ãmbogo ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kî.

Ulé kí ándrá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ãndrị́kẹ mídrị̂ sĩ.

24 Ími agá ị́sụ́ mí asu ándrá ãrí nábị̃ ꞌbadrị̂ kí, ꞌbá ãlá rĩ ꞌbadrị̂ kí abe,

ãzíla ꞌbá Ãdróŋá ãni míní ụꞌdị́lé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí pírí.”

19

Ãlẹ̃lụ́yã ãꞌdị́ ndẽjó ꞌbụ̃ gâlé rá rĩ

1 ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ũꞌbí lãlé ku rĩ ꞌbã ãni ꞌbụ̃ gâlé úngó ngo agá,

“Ãlẹ̃lụ́yã!

Patáŋá ãzíla dị̃zã, ũkpõ kî trũ kí Ãdróŋá ãmadrị́ ãni,

2 ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lịlé ãndá-ãndá ru ãzíla kpị rĩ sĩ!

Lị ị́jọ́ ãwụ́ꞌbá ãmbógó ꞌbá ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ kí ulélépi

sĩ Ãdróŋá gãjó úmgbé sĩ ãdroŋa ídri kóru ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó

cécé ũkú ãwụ́ rĩ ꞌbã ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ kí uléjó rĩ áni rĩ drị̃ gá ꞌbo,

ãzíla ũfẽ vâ ãrí ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí ãrígó tị ụrụꞌbá la gá ꞌbo.”

3 Ngo kí vâ,

“Ãlẹ̃lụ́yã ị̃dị́-ị̃dị́!

Ãcíkã ĩꞌdi ꞌbã sĩ vejó rĩ tụ ụrụgâlé biri jã ꞌdâ.”

4 ꞌBá ĩyõ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ, ãzíla ãko sụ ídri ꞌdã uꞌbé kí ru vụ̃rụ́ Ãdróŋá rilépi úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá rĩ ị̃nzị̃lé jọ kí,

“Ámĩnã. Ãlẹ̃lụ́yã!”

5 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ãfũ angájó ãngũ úmvúke ũpĩ drị́ rĩ gâlé jọ,

“Ị́cụ́ kí Ãdróŋá ãmadrị́ rĩ ꞌi,

ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã ãtiꞌbo rú iꞌdójó ꞌbá nírí sĩ cajó ꞌbá ĩyõ rĩ kí abe,

ꞌbá ĩꞌdi rulépi ꞌdĩ kî.”

6 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌụlépi ꞌbá ũꞌbí ꞌbadrị̂ cécé ị̃yị́ kụ̃rụ̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ ru ãzíla ãvi ụ̃kpẹ̃lépi ndụ̃rụ̃-ndụ̃rụ̃ rĩ ꞌbã nujó rĩ áni:

“Ãlẹ̃lụ́yã!

Úpí ãma ãni Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ãngũ rụlépi nĩ rĩ nî.

7 Lẽ ãma ũnũ kí ãma ãyĩkõ sĩ,

ãzíla ãfẽ kí ĩꞌdiní dị̃zã,

ãꞌdusĩku ụ̃mụ̃ ũkú bĩjó Kãbĩlõmvá drị̂ acá ꞌbo,

ãzíla ãmụ́rụ́gọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ idé ru bábá ꞌbo.

8 Úfẽ ĩꞌdiní bõngó ãlápítí,

dị̃lépi lẽrẽlẽrẽ la sụ̃lé.”

(ꞌDĩ ídétáŋá ũniyambamba ꞌbá Ãdróŋá ãni ãlá rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌi.)

9 Mãlãyíkã jọ mání, “Ĩsĩ! ‘Drị̃lẹ́ba ꞌbá umvelé ụ̃mụ̃ ũkú bĩjó Kãbĩlõmvá drị̂ gá rĩ gá rĩ ꞌbanî,’ ” ãzíla jọ vâ, “ꞌDĩ kí ị́jọ́ mgbã ãfũlépi Ãdróŋá drị́ gá rĩ kî.”

10 ꞌDâ má aꞌdé dó ĩꞌdi pálé gâ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó, wó jọ mání, “Mí idé íni ku! Ma ꞌbá ãtíꞌbó ru Ãdróŋá ãni cécé mî áni la, ãzíla ꞌbá mî ádrị́pịka rú ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ rĩ vú nzelépi rĩ kî áni, mí ị̃nzị̃ Ãdróŋâ áyụ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã iꞌdálé kpị rĩ fẽ úríndí nãbịya ꞌbaní ị́jọ́ vú nzejó ĩꞌdi drị̃ gá nĩ.” Ándre ꞌbụ̃ nzị̃ ru tị mgbọ, ala gá ꞌdãá ándre fãrásĩ imve la tu pá ꞌdãá. ꞌBá ụ̃cẹ̃lépi ĩꞌdi sĩ rĩ ála umve la, Ãꞌị̃táŋá ꞌi, ị́jọ́ mgbã ꞌi, ĩꞌdi ị́jọ́ lị ị́jọ́ kpị sĩ ãzíla ĩꞌdi vâ ãꞌdị́ ꞌdị ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ.

ꞌBá cẹ̃lépi fãrásĩ imve sĩ rĩ

11 Ándre ꞌbụ̃ nzị̃ ru tị mgbọ, ala gá ꞌdãá ándre fãrásĩ imve la tu pá ꞌdãá. ꞌBá ụ̃cẹ̃lépi ĩꞌdi sĩ rĩ ála umve la, Ãꞌị̃táŋá ꞌi, ị́jọ́ mgbã ꞌi, ĩꞌdi ị́jọ́ lị ị́jọ́ kpị sĩ ãzíla ĩꞌdi vâ ãꞌdị́ ꞌdị ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ. 12 Ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ kí dị̃ cécé ãcí ꞌbã idrakátị áni, su kõfíyã ũpĩ drị̂ kí wẽwẽ rú ĩꞌdi drị̃ gá, úsĩ ụrụꞌbá la gá rụ́ ꞌbá ãzí ꞌbã ífí nị̃lé ku la, wó nị̃ ĩꞌdi ngá kí nĩ áꞌdụ̂sĩ. 13 Su bõngó ãzo rú ru ũnzõlépi mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ãrí sĩ la, rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌi. 14 Ãsĩkárĩ ũꞌbí ꞌbụ̃ gá rĩ bĩ kí vú la, su kí ru bõngó imve ãlápítí la kí sĩ, ri kí cẹ̃lé fãrásĩ imve la kí sĩ. 15 Tị la gá ménéŋá ãꞌdị́ ãni sị́ ãcí la ãfũ nĩ, sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ũsõjó. “Ĩꞌdi kí drị̃ ce túré aya rú la sĩ,” ✡ tu pá ãngũ sĩ ũmbã Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị drị́ ũká íwá áni rĩ nzijó rĩ gá. 16 Úsĩ rụ́ la bõngó ĩꞌdidrị̂ ụrụꞌbá ãzíla ị̃lị́ la gá:

Úpí ũpi ꞌbã rĩ ãzíla Ãmbógó ãmbogo ꞌbã rĩ

17 Ándre mãlãyíkã pá tulépi ị̃tụ̂ agá ãriŋa ungalépi ꞌbụ̃ agá ágágá ꞌdãá rĩ kí umve agá ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ re, “Ĩmi amụ́ ĩmi tralé ukutáŋá ãmbógó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé rĩ gá. 18 Ĩmi amụ́ ĩzá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị́ kí tilé, ãvũ ũpi ꞌbadrị́ kí tilé ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ trũ ãsĩkárĩ abe, ĩzá fãrásĩ ꞌbadrị́ ãsĩkárĩ cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ ꞌbã rĩ abe, ĩzá ꞌbá pírí ãtiꞌbo rú ãzíla ãtiꞌbo rú ku rĩ ꞌbadrị̂ abe, ãzíla ꞌbá ĩyõ, ꞌbá nírí ꞌbadrị̂ kî trũ.”

19 Ándre ụ̃bọ̃gụ̃, ãzíla ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe tra kí ru ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ, ãzíla ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe rĩ kí abe. 20 Úndẽ dó ụ̃bọ̃gụ̃ ꞌi nábị̃ ĩnzõ rú ĩꞌdidrị́ tálí idélépi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gâ sĩ ꞌbá kí uléjó ãlámã ụ̃bọ̃gụ̃ drị́ rĩ ũꞌbãjó kí ụrụꞌbá gá, ãzíla íꞌdá ĩꞌdidrị̂ ị̃nzị̃jó rĩ be rá. Úꞌbe dó ụ̃bọ̃gụ̃ kí nábị̃ ĩꞌdidrị́ ĩnzõ rú rĩ be ị̃rị̃ trá ídri rú ãcí ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ áni, anụ́lépi ku rĩ agá. 21 Ụ́ꞌdị́ ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí ménéŋá ãꞌdị́ drị́ ãcí ãfũlépi ꞌbá cẹ̃lépi fãrásĩ imve sĩ rĩ ꞌbã tị gá rĩ sĩ. Ãriŋa pírí ti kí dó ru ĩzá sĩ ĩꞌba kí lẽlé rĩ ꞌbã áni.

20

Ílí álĩfũ ãlu rĩ

1 Ándre mãlãyíkã ãzí ãlu asị́ agá vụ̃rụ́ ꞌdõlé angájó ꞌbụ̃ gâlé, ĩꞌdidrị́ gá fụ̃ngụ́wã ꞌbụ́ ãsị̃ŋâ kóru rĩ drị́ gá rĩ ꞌi ãzíla nõrórõ ãnzị la drị́ la gá cí. 2 Rụ ụ̃bọ̃gụ̃ ándrá umvelé Sĩtánĩ ꞌi rĩ, úpí úríndí ũnzí ꞌbadrị̂, umbé ĩꞌdi nõrórõ sĩ ílí álĩfũ ãlu. 3 Mãlãyíkã ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbelé ꞌbụ́ ãsị̃ŋâ kóru rĩ agá, ụ̃pị̃ ꞌbụ́ tị cí, icí Sĩtánĩ tị cí ꞌba ulé rû sĩ sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ị̃dị́ ku benĩ kpere ílí álĩfũ ãlu ꞌdã kí ukó agá. ꞌDã vúlé gá, ála mụ ĩꞌdi ayụlé sáwã were sĩ.

4 Ándre úmvúke ũpi ꞌbadrị̂ kí ꞌbá rilépi drị̃ la gá rĩ kí abe, úfẽ ĩꞌbaní ũkpõ sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ. Ándre vâ úríndí ꞌbá ándrá ụꞌdị́lé ĩꞌbã kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã Yẹ́sụ̃ agá rĩ vú nzejó rĩ sĩ rĩ kí, ꞌbá ụ̃bọ̃gụ̃ ị̃nzị̃lépi ku, ãꞌị̃ kí íꞌdá ĩꞌdi ãni ũꞌbãlé ãndrõkõ gá, ãzíla drị́ gá ku rĩ kî. Angá kí pírí ídri rú ũpĩ nalé Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ be ílí álĩfũ ãlu. 5 ꞌDĩ angáŋá ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbadrị́ drị̃drị̃ rĩ ꞌi. ꞌBá pírí ũdrãlépi rá rĩ icó kí angálé ídri rú ku kpere ílí álĩfũ ãlu ꞌdã ꞌbã ukó agá. 6 Drị̃lẹ́ba ãzíla ãyĩkõ ãmbógó ru ꞌbá ãlá ãngũ ịsụ́lépi ángáŋá drị̃drị̃ rĩ agá rĩ gá rĩ ꞌbanî. Wó drã ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ũkpõ icó kí rụlé ku, kí adru ãtalo Ãdróŋá ꞌbã ãni Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ be, ãzíla kí ũpĩ na ĩꞌdi trũ ílí álĩfũ ãlu.

Sĩtánĩ ꞌbã ndẽŋá

7 Ílí álĩfũ ãlu rĩ drĩ kí ukó rá, mãlãyíkã la dó mụ Sĩtánĩ ayụlé mãbụ́sụ̃ gâlé rá. 8 Sĩtánĩ dó mụ sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá wókõ sụ ꞌdĩ kí tralé, ꞌdĩ kí sụ́rụ́ umvelé Gọ́gị̃ kí Mãgọ́gị̃ be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó. Ũꞌbĩkãnã ĩꞌbadrị̂ cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni. 9 Iré kí ru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gâ sĩ pírí, ce kí ãngũ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ ꞌbadrị̂ kí rị́, táwụ̃nị̃ ãmbógó ĩꞌdiní lẽlé rĩ abe. Wó ãcí aꞌdé angájó ꞌbụ̃ gâlé, ivé kí rá. 10 Sĩtánĩ ándrá ꞌbá kí ulélépi rĩ, úꞌbe dó ĩꞌdi ãcí ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ áni anụ́lépi ku ándrá sĩ ụ̃bọ̃gụ̃ kí uꞌbéjó nábị̃ ĩnzõ rú rĩ kí abe rĩ agá, kí mụ ũcõgõ ịsụ́lé ị̃tụ́ kí ị́nị́ be jã ꞌdâ.

ꞌBá drãlépi ꞌbo rĩ kí ị́jọ́ lịjó rĩ

11 Ándre úmvúke ãmbógó imve la, Ãdróŋá ri drị̃ la gá. Ụ̃nọ́kụ́ kí ꞌbụ̃ be apá kí ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rá, iꞌdá kí ị̃dị́ ku. 12 Ándre ꞌbá ũdrãlépi rá, ꞌbá ĩyõ rú, ãzíla níríŋá rĩ kí abe, pá tu agá úmvúke Ãdróŋá drị̂ drị̃lẹ́ gá. Únzị̃ bụ́kụ̃ kí tị; bụ́kụ̃ tị nzị̃lé ꞌdã kí agá rĩ ĩꞌdi bụ́kụ̃ ídri drị́ gá rĩ, úlị ị́jọ́ ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé sĩlé bụ́kụ̃ kí agá rĩ kí vú sĩ. 13 ꞌBá ịmvụ́lépi ị̃yị́ sĩ rĩ kí angá kí ídri rú, ãzíla ꞌbá ũdrãlépi rá ị̃sị̃lé ị̃nádrị̃ gá rĩ angá vâ ídri rú, úlị ꞌbá kí ị́jọ́, ị́jọ́ ĩꞌba kí idélé rĩ kí vú sĩ. 14 Drã kí ị̃nádrị̃ be uꞌbé dó kí ãcí ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ áni rĩ gá, ꞌdĩ dó drã ị̃rị̃ rĩ. 15 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ, ꞌbá rụ́ sĩlé bụ́kụ̃ ídri drị̂ agá ku rĩ, ála mụ ĩꞌdi ꞌbelé ãcí ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ áni rĩ agá.

21

ꞌBụ̃ úꞌdí rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ úꞌdí rĩ be

1 Ándre ꞌbụ̃ ándrá údu drị̃drị̃ rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ údu drị̃drị̃ rĩ trũ, mĩrĩ ala gá rĩ kî trũ ãvĩ kí rá, ándre dó ꞌbụ̃ úꞌdí rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ úꞌdí rĩ be ũꞌbã kí dó ru. 2 Ándre táwụ̃nị̃ ãmbógó ãlá, Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ úꞌdí rĩ asị́ agá ꞌbụ̃ gá Ãdróŋá rụ̂lé bábá ãmụ́rụ́gọ́ ru sụ̃lépi nzírí nzírí ágô drị̃ tẽlépi rĩ áni. 3 Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ị́jọ́ jọlépi re la ãfũ úmvúke agâlé jọ, “Iꞌdójó ãndrũ drị̃lẹ́ gâlé, Ãdróŋá la dó uꞌá ꞌbá abe ãꞌdusĩku lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ dó ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ, Ãdróŋá la dó uꞌá ꞌbá abe ꞌbá kí dó adru ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru. 4 Ãdróŋá la ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ kí de rá, ĩꞌdi kí mị́ndrẹ ịnị́ rá. Drã, ũcõgõ, áwáŋá, jõku ãzá taŋá la adru ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ụ̃kụ rĩ ukó kí rá.”

5 Úpí Ãdróŋá rilépi úmvúke drị̃ gá rĩ jọ, “Ísĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́, ma ãko pírí kí ꞌbã úꞌdí ru, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ma jọlé ꞌdĩ kí mgbã la kí vâ sĩ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rá la.”

6 Jọ mání, “Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ꞌbo, ma Ãlífã ꞌi ãzíla Ũmégã ꞌi ífí la íꞌdóŋá ãzíla ãsị̃ŋá. ꞌBá ị̃yị́vị́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ní ma ị̃yị́ kídí ru ídri ukólépi ku rĩ fẽlépi rĩ drị́ gá rĩ fẽ mvụlé ị̃sálị ãjẹ̃ kóru. 7 ꞌBá agalépi ãꞌị̃táŋá sĩ rá rĩ la mụ ãko ꞌdĩ kí ịsụ́lé ĩꞌdi ꞌbã ãko rú mádrị́, ma adru Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂, ĩꞌdi dó adru ngọ́tị́ má ãni. 8 Wó ꞌbá idélépi ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru, ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi, ꞌbá ꞌbá kí ụꞌdị́lépi, ꞌbá ãwụ́ꞌbá ru, ꞌbá tálí ĩnzõ rú idélépi, ꞌbá úlé ru, ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí abe, ãzíla ꞌbá pírí ĩnzóꞌbá ru ꞌdĩ kí abe ãngũ ĩꞌbadrị́ gá rĩ ãcí ị̃yị́ mĩrĩ drị̂ áni anụ́lépi ku rĩ ꞌi. ꞌDĩ drã ị̃rị̃ rĩ ꞌi.”

Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ úꞌdí rĩ

9 Mãlãyíkã ándrá ázị̂rị̃ bãkụ́lẹ̃ ázị̂rị̃ galépi tré-tré jụ́wẹ̃ ãsị̃jó ázị̂rị̃ sĩ rĩ bã ãzí ãlu rĩ jọ mání, “Mí amụ́, ma mụ míní ãmụ́rụ́gọ́ ũkú ru ãrụ́sụ̃ Kãbĩlõmvá drị́ rĩ iꞌdálé.” 10 Mãlãyíkã ꞌdụ ma Úríndí agâ sĩ ꞌbãlé ꞌbé ãzo la sị́ gá, iꞌda mání Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ táwụ̃nị̃ ãmbógó ãlá angálépi ꞌbụ̃ gá Ãdróŋá rụ̂lé rĩ ꞌi, 11 ãzíla ri dị̃lé ãcí imve jõku dị̃zã Ãdróŋá drị̂ sĩ pãrã-pãrã, ĩꞌdi ꞌbã lẽrẽlẽrẽ cécé írã ãjẹ̃ rú rĩ ꞌbã dị̃lé ãzíla gĩlásĩ ꞌbã gụlé pãrã-pãrã rĩ áni. 12 Bõrõ la mére rú rĩ ãmbógó ru ãzo rú, kẹ̃jị́tị trũ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla mãlãyíkã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kẹ̃jị́tị kí andre tẽlépi rĩ kí, ãzíla úsĩ rụ́ ínátị sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ gá rĩ kî. 13 Kẹ̃jị́tị kí agá kẹ̃jị́tị na rĩ kí ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru, kẹ̃jị́tị na rĩ kí ụ́rụ́lé ru, kẹ̃jị́tị na rĩ kí ándrálé ru ãzíla kẹ̃jị́tị na rĩ kí ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru. 14 Írã bõrõ ꞌdĩ ị̃ndụ́ ãrị̃lépi rĩ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, drị̃ la gá úsĩ rụ́ ꞌbá ụ̃pị́gọ́ŋá ru Kãbĩlõmvá drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí rụ́.

15 Mãlãyíkã ị́jọ́ jọlépi má be rĩ drị́ gá ĩbáká gólũdĩ rú sĩ táwụ̃nị̃ ụ̃ꞌbị̃jó, kẹ̃jị́tị la kî trũ ãzíla vâ ãbĩ la abe rĩ. 16 Táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌbã wókõ sụ ꞌdĩ kí pírí trũtrũ, mgbọ la kí ãzo la abe pírí kî trũtrũ. Mãlãyíkã ụ̃ꞌbị̃ dó táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌi ĩbáká ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ, ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãzo, mgbọ la ꞌi, ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ wókõ pírí sĩ máyị̃lị̃ álĩfũ ãlu túrú sụ. 17 Mãlãyíkã ụ̃ꞌbị̃ bõrõ ꞌbã tị dẹngụ la fị́tị̃ túrú ị̃rị̃ mụdrị́ drị̃ ázíyá, ụ̃ꞌbị̃ ĩꞌdi ãko ꞌbá kí sĩ ãko ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ. 18 Úsị bõrõ ꞌdã fézã umvelé yãsípẽ rĩ sĩ, wó táwụ̃nị̃ ꞌdã ídé ĩꞌdi pírí gólũdĩ mgbã ãndị́ kóru rĩ sĩ, ĩꞌdi iꞌdá ulepete cécé gĩlásĩ áni. 19 Írã sĩ bõrõ ị̃ndụ́ ãrị̃jó rĩ kí úꞌbé kí írã gbẽtí trũ ãjẹ̃ rú ꞌdĩ kí sĩ. Írã drị̃drị̃ rĩ yãsípẽ ꞌi, ị̃rị̃ rĩ sãpírẽ ꞌi, na rĩ kãlẽsédónĩ ꞌi, sụ rĩ ị̃mãrãlị́dẹ̃ ꞌi, 20 tõwú rĩ kãrãdõníkẽ ꞌi, ázíyá rĩ kãrĩnẽlíyã ꞌi, ázị̂rị̃ rĩ kũrũsõlótẽ ꞌi, ãrõ rĩ bẽrílẽ ꞌi, úrômĩ rĩ Tõpázĩ ꞌi, mụdrị́ rĩ kũrĩsõpásẽ ꞌi, mụdrị́ drị̃ ãlu rĩ jãsị̃nị́tị̃ ꞌi, mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ ãmẽtẽyĩsítĩ ꞌi. 21 Kẹ̃jị́tị mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ídé kí ŋálíká ãjẹ̃ rú la sĩ, kẹ̃jị́tị ãlu-ãlu ŋálíká ũví ãlu sĩ. Gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ ꞌdã drị̂ kí gólũdĩ mgbã pílílí iꞌdálépi lẽrẽlẽrẽ gĩlásĩ áni rĩ sĩ.

22 Ándre jó Ãdróŋá drị̂ táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá ku, ãꞌdusĩku jó ĩꞌdidrị̂ Úpí Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị kí Kãbĩlõmvá be. 23 Táwụ̃nị̃ ꞌdã lẽ ꞌbãngá ĩmbá kí ị̃tụ́ be dị̃lé ĩꞌdi drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku dị̃zã Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ꞌbã ãcí ru nĩ, tárã ĩꞌdidrị̂ dó Kãbĩlõmvá ꞌi. 24 ꞌBá ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ kí dó acị́ ãcí ĩꞌdidrị́ ꞌdã sĩ, ãzíla ũpi ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó málĩ ĩꞌbadrị̂ kí ají ala gá ꞌdõlé. 25 Kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ꞌdã drị̂ kí adru ị̃tụ̂rụ̃ mgbọ, ícó kí ụ̃pị̃lé ãluŋá la ku, ãꞌdusĩku ị́nị́ la adru ala gá ꞌdáyụ. 26 ꞌBá ãngũ drị̃ gá rĩ kí pírí ãrútáŋá ĩꞌbadrị̂ kí ají málĩ ĩꞌbadrị̂ abe táwụ̃nị̃ agá ꞌdõlé. 27 Ãko ãzí ũnzí la icó filé ala gá ku, jõku ꞌbá ãzí ị́jọ́ drị̃nzá ru ꞌdĩ kí idélépi la ãzíla ꞌbá ĩnzõ alị́lépi ꞌdĩ kí abe, icó kí filé ala gá ku, wó rá la ꞌbá rụ́ sĩlé bụ́kụ̃ Kãbĩlõmvá drị́ ídri drị̂ gá rĩ agá rĩ kí fi táwụ̃nị̃ ꞌdã agâlé cálícálí nĩ.

22

Ị̃yị́ ídri drị́ gá rĩ

1 Mãlãyíkã tá ãlu ꞌdĩ iꞌda dó vâ mání ị̃yị́ ídri fẽlépi ulepete tandala cécé gĩlásĩ áni rĩ, adị́ angájó úmvúke Ãdróŋá ꞌbadrị́ Kãbĩlõmvá be rĩ agâlé, 2 dị gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ úꞌdí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ ꞌdã ꞌbã ágágâ sĩ. Ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ wókõ ãlu-ãlu rĩ gá ife ídri fẽlépi, ífí kalépi pâlé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ pâlé ãlu ĩmbá ãlu-ãlu sĩ rĩ angá zolé nĩ, ãzíla bị́ la írúwá ru, ꞌbá ãyánĩ rú ꞌbá ãngũ drị̃ gá rĩ kí sĩ adrí. 3 Ãko ãzí Ãdróŋá ꞌbã wãlé rá la ícó ịsụ́lé la táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá ku.

Úmvúke ũpĩ drị́ Ãdróŋá ꞌbadrị́ Kãbĩlõmvá be rĩ la adru táwụ̃nị̃ ꞌdã agá jã ꞌdâ ãzíla ꞌbá ãtíꞌbó ru rĩ kí dó sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃. 4 Kí ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị ndre, rụ́ la adru kí ãndrõkõ gá. 5 Ị́nị́ la adru ꞌdáyụ, icó kí tárã ꞌbã ãcí ãzíla ị̃tụ́ lẽlé ku, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá la adru ĩꞌbã ãcí ru ãzíla kí dó ũpĩ na jã ꞌdâ.

6 Mãlãyíkã jọ mání, “Ị́jọ́ mâ jọlé míní ꞌdĩ kí ị́jọ́ mgbã la, vâ sĩ ásị́ tị̃jó drị̃ la gá rá la, Úpí Ãdróŋá ị́jọ́ lũlépi úríndí sĩ nábị̃ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní rĩ vâ ị́jọ́ drị̃ gá rĩ kí nị̃lépi rĩ, ãpẽ mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ tị amụ́jó ị́jọ́ ru idélépi mbẽlẽ ꞌdĩ kí iꞌdajó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî.”

7 Yẹ́sụ̃ jọ, “Mí are! Ma amụ́ gbõrú ꞌbá ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã kí jọlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ tãmbalépi rá rĩ, ĩꞌdi drị̃lẹ́ba rú.”

8 Ma ꞌi Yõhánã, ma ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelépi ãzíla kí ndrelé pírí rĩ ꞌi. Ma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé are agá ãzíla ndrelé pírí ꞌbo, má aꞌdé mãlãyíkã tá mání ị́jọ́ ꞌdĩ kí iꞌdalépi rĩ pálé gá vụ̃rụ́, ãzíla ma dó ãni rú ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. 9 Jọ mání, “Mí idé íni ku! Ma ãtíꞌbó mî áni la ãzíla mî ádrị́pịka nábị̃ rú ãzíla ꞌbá pírí ị́jọ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ãꞌị̃lépi rá rĩ kí áni. Mí ị̃nzị̃ Ãdróŋá áyụ.” 10 Jọ vâ mání, “Ízị̃ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí iꞌdalé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ĩnzõ ku, ãꞌdusĩku ị̃tụ́ la acá ãni rú ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní ru idéjó. 11 ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã mụ ị́jọ́ ũnzí trũ drị̃ gá, ꞌbá ũnzĩkãnã idélépi rĩ ꞌbã mụ vâ ũnzĩkãnã trũ drị̃ gá, ꞌbá ị́jọ́ múké idélépi rĩ ꞌbã mụ mũkẽ idéŋâ trũ drị̃ gá, ꞌbá ãlá rĩ ꞌbã adru vâ ãlá ru jã ꞌdâ.”

12 Yẹ́sụ̃ jọ, “Índre ma amụ́ gbõrú! Ma ũyá mádrị̂ ají ĩndĩ, ma ꞌbá ãlu-ãlu ũfẽ gbíyã ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ idéjó rĩ vú sĩ. 13 Ma Drị̃drị̃ rĩ ãzíla Ãsị̃jó rĩ, ma Íꞌdóŋá ãzíla Ukóŋá, Ãlífã ãzíla Ũmégã. 14 ꞌBá bõngó ĩꞌbadrị́ rĩ kí ũjĩlépi rá rĩ kí drị̃lẹ́ba rú, kí ife ífí ídri fẽlépi rĩ drị́ gá rĩ na, kí sĩ fi kẹ̃jị́tị gâ sĩ táwụ̃nị̃ agâlé. 15 Wó táwụ̃nị̃ agá ãmvélé ru ꞌbá cécé ũcogo áni la kí, ꞌbá úlé ꞌdĩ kí, ꞌbá ãwụ́ꞌbá ru ꞌdĩ kí, ꞌbá ꞌbá ụꞌdị́lépi ꞌdĩ kí, ꞌbá ĩnzõ lẽlépi alị́lépi ꞌdĩ kí, ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí abe.

16 “Ma Yẹ́sụ̃ ꞌi, má ãpẽ mãlãyíkã mádrị̂ tị mụlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú nzelé ĩminí kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ kí agâlé. Ma drị̃lẹ́ ãzíla ũri angálépi úpí Dãwụ́dị̃ drị̂ agá, Kúrísĩtõ ándrá nãbịya ꞌbá kí ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ ꞌi, ma cécé lẽlẽgó dị̃lépi ãngũsãrã sĩ ụ́ꞌdụ́ úꞌdí rĩ ꞌbã iꞌdójó rĩ áni rĩ ꞌi.”

17 Úríndí kí ãrụ́sụ̃ be jọ kí, “Ĩmi amụ́!” ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá rĩ ꞌbã jọ kí, “Ĩmi amụ́ ĩmi ꞌbá ị̃yị́vị́ ꞌbã ndẽlé rá ꞌdĩ ĩminí ị̃yị́ ídri fẽlépi fẽlé ĩminí ị̃sálị ãjẹ̃ kóru ꞌdĩ aꞌị́lé.” 18 Ma ꞌbá ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã kí jọlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ꞌdĩ arelépi rá ꞌdĩ ꞌbaní jọ la mgbã, ꞌbá ãzí drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ãni la ũꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá, Ãdróŋá la mụ jụ́wẹ̃ sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ kí fẽlé ĩꞌdiní drị̃rịma rú. 19 ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã kí jọlé sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ ꞌbã ãzí nze rá, Ãdróŋá la mụ ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá ife ídri fẽlépi rĩ ãzíla ãngũ ĩꞌdiní táwụ̃nị̃ ãlá rĩ gá rĩ nzelé rá ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. 20 Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlépi rĩ jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌdĩ ꞌbã áni ãndá, ma amụ́ gbõrú.” Má umvi, wõyí! ꞌBã adru ꞌdĩ ꞌbã áni, mí amụ́ Úpí Yẹ́sụ̃.

21 Ásị́ ị̃gbẹ̃, lẽtáŋá uyaŋâ kóru Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ꞌbã adru ĩmi abe pírí ĩmi ꞌbá Ãdróŋá ãni ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ.

* 1:8 1:8 Ị́jọ́ jọlé “Ma Ãlífã ꞌi ãzíla Ũmégã ꞌi” ꞌdĩ ꞌbã ífí: Ma ị́jọ́ pírí ꞌbã íꞌdóŋá ãzíla ị́jọ́ pírí ꞌbã ãsị̃ŋá.

✡ 1:13 1:13 Dãnị́yẹ́lị̃ 7:13

† 1:20 1:20 Mãlãyíkã ꞌdĩ kí jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ kí, adru kí mãlãyíkã mgbã angálépi Ãdróŋá drị̂lé rĩ kí la ku.

* 2:1 2:1 Tárã céke ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí jó Ãdróŋá drị́ ázị̂rị̃ rĩ kî.

✡ 2:27 2:27 Zãbụ́rị̃ 2:9

* 4:3 4:3 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá ála umve la ị̃mãrãlị́dẹ̃.

* 7:4 7:4 ꞌBá 144,000 ꞌdã ꞌbã ífí ꞌbá wẽwẽ rú.

* 9:11 9:11 Ãbãdónĩ ãzíla Ãpọ̃lọ́nị́yọ̃ ꞌbã ífí ꞌbá “ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌi.”

✡ 9:15 9:15 Zãbụ́rị̃ 2:9

† 9:16 9:16 200,000,000 ĩꞌdi ãko lãlé tí cécé cínákî áni la.

* 11:3 11:2-3 Ĩmbá kãlị́ sụ drị̃ ị̃rị̃, ãzíla ụ́ꞌdụ́ 1,260 ꞌdĩ ají kí ru ílí na nụ́sụ̃ be pírí ãlu.

* 12:18 12:18 Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzí rĩ kí agá ị́jọ́ sĩlé Sĩtánĩ tu pá ꞌdĩ ꞌi ítu pá, vásĩ ꞌdĩ kí icíjó ị́jọ́ amụ́lépi ꞌdĩ ũngúkú gá rĩ trũ.

✡ 14:14 14:14 Dãnị́yẹ́lị̃ 7:13

✡ 19:15 19:15 Zãbụ́rị̃ 2:9