^

Mvù Ŋgɔ̀ŋ Feê

Mambilla NT (Cameroon-Le Nouveau Testament en mambila)

copyright © 2001 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Cameroon Mambila
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-13

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 13 May 2025

f0e8e7ba-c2cf-57f7-9a60-8ff0e792e158

Matíô

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Njàgà Bagaà

Matíô

1

Dɔ̀gɔ̀tì bɔ̀ nùàr Yeésò ké jomo

(Lûk 3:23-38)

1 Hên né dɔ̀gɔ̀tì bɔ̀ nùàr Yeésò *Kristò. À né *ndùté ndùtù Davîd; Davîd né ndùté ndùtù Abrahâm.

2 Abrahâm né tele Isâk; Isâk né tele Jakɔ̂b; Jakɔ̂b né tele Júdà bɔ́ bɔ̀ bei mé bɔ̀ dìm seèn; 3 Júdà né tele Farésà bɔ̂ Jará, meí bɔɔ̀n né Tàmár. Farésà né tele Eserɔ̂m; Eserɔ̂m né tele Àrâm; 4 Àrâm né tele Aminádàb; Aminádàb né tele Násɔ̀ŋ; Násɔ̀ŋ né tele Salomɔ̂ŋ; 5 Salomɔ̂ŋ né tele Boájà; meì Boájà né Rahâb; Boájà né tele Obêd; meì Obêd né Rût; Obêd né tele Jésè;

6 Jésè né tele mgbè Davîd. Davîd né tele Salomɔ̂ŋ; meì Salomɔ̂ŋ lé naâ veèh Yurî; 7 Salomɔ̂ŋ né tele Roboâm; Roboâm né tele Abíà; Abíà né tele Àsâf; 8 Àsáf né tele Jósáfà; Jósáfà né tele Jorâm; Jorâm né tele Osíà; 9 Osíà né tele Joátàm; Joátàm né tele Àkásà; Àkásà né tele Èsékià; 10 Èsékià né tele Manasê; Manasê né tele Amɔ̂ŋ; Amɔ̂ŋ né tele Josiâ; 11 **Josiâ né tele Jekoniâ bɔ́ bɔ̀ dìm seèn. Sâ né nàm mé bɔ́ lé sie njií naâ bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ ké Babilɔ̂n teèn.

12 Bɔ́ yeé sie njií gi aá bɔ̀ Iserálà bɔ̀ ké Babilɔ̂n sâ, Jekoniâ ŋar Sabatiêl; Salatiêl né tele Sorobábèl; 13 Sorobábèl né tele Abiúdà; Abiúdà né tele Elíákìm; Elíákìm né tele Asôr; 14 Asôr né tele Sàdɔ̂g; Sàdɔ́g né tele Akìm; Akìm né tele Eliyúdà; 15 Eliyúdà né tele Eleasâr; Eleasâr né tele Matám; Matám né tele Jakɔ̂b; 16 Jakɔ̂b né tele Josêf siì Marî. Marî né meì Yeésò. Bɔ́ Yeésò yilá cu né *Nùà Cɔ̀ŋ ndɔ.

17 Yuoô ké jomo yoòr Abrahâm, nde ba mé Davîd né bɔ̀ mbei ŋaàr yulà cùɔ̀b nèà; yuo cuù mé Davîd, nde ba lè nàm mé bɔ́ lé sie njií naâ bɔ̀ huaán Iserálà ké Babilɔ̂n teèn sâ, né mbei ŋaàr yulà cùɔ̀b nèà; yuoò teèn sâ, nde wa mé ŋaàr Yeésò Nùà Cɔ̀ŋ, né cu mbei ŋaàr yulà cùɔ̀b nèà ndɔ.

Ŋaàr dé Yeésò *Kristò

(Lûk 2:1-7)

18 *Bɔ́ lé ŋaár naâ Yeésò Kristò faá bèh mân: Meí seèn Marî lé naâ veèh Josêf; sâ bɔ́ sua kwaá née bú lòù ye. À ŋene, à baá mé lèì, sâ à née siíb kɔ́ ŋgwéeh ye; Cúcuí Ŋagâ lé ménâ bɔɔ́ naâ kɔɔ́. 19 Josêf si seèn lé naâ nùà dùlà-Càŋ. À yeé ŋene aá ménâ, à gwàn ŋgwéh bú cie tueé sɔɔ̀m, à kaga lom aá ndòn, ye nyí nde né bú lè nábe ŋgɔɔ́n lɔɔ́. 20 À yeé baá ménâ munó den, cìlì Càŋ Nùà Dueè ŋené yuo kelà toò seèn lè vuû, ye bú a: «Josêf, ndùté ndùtù *Davîd, té vèh. Wèh veèh yeè Marî doô weèh; à ma mé lèì hueêh ŋa né mé terreb Cúcuí Ŋagâ. 21 *À nde né huaán dé siîb ŋar, wò yilá bú Yeésò, * à yili sɔm nde né dàm bɔ̀ dé seèn te veên bɔɔ̀n kɔɔ́.»

22 Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá Càŋ lé tueé keéh naâ sònò sòn-seèn déì nɔ, ye: 23 *«Mbò yàgà déì nde né lèì weh, à ŋar huaán dé siîb, bɔ́ yilá bú Èmánuèl.» Èmánuèl sâ tueé né ye: Càŋ baá ká lètenè beèh.

24 Josêf nyimé yuoô ndɔ, à bɔɔ́ faá cìlì Càŋ Nùà Dueè tueé naâ bú nɔ: bɔ́ colo haá bú veèh seèn. 25 *Bɔ́ bú ka ndagá bílí ŋgwéh, méménâ tɔ́g Marî yeé ŋar aá, Josêf yilá huaán Yeésò ndɔ.

2

Bɔ̀ fém bɔ̀ yuoô gè Bà

1 Bɔ́ lé Yeésò ŋaár naâ ké Betelehem,* te tàbè Judê; cu sâ *Herôde lé naâ mgbè teèn kɔɔ́. Bɔ̀ fém bɔ̀ déì yuoô gè Bà, bɔ́ wa ké Jerusalem, 2 bɔ́ bie ye: «Bɔ́ lé Mgbè bɔ̀ *Jûf ŋaár naâ he wa? Béh lé ŋene kɔɔ̀ naâ mé mbentò seèn gè Bà; béh hên ndeè né bú die weh.» 3 Te mgbè Herôde yeé nde ŋgweé njií mân, feh ŋellé bú ter, mé bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ mene; 4 à yilá bilí bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù te tàbè seèn dɔɔ́ŋ, à bie njií mé bɔ́, ye bɔ́ a: «Bɔ́ lɔ ye, bɔ́ ndeè *Nùà Cɔ̀ŋ† sâ ŋar nde né he wa?» 5 Bɔ́ ye bú a: «Bɔ́ lɔ ye, bɔ́ ndeè bú ŋar nde né ká te tàbè Judê hên lè lɔɔ́ Betelehem mà. *Sòn-Càŋ lé nyagá kwaá naâ te mvù ménâ kɔɔ́, ye:

6 *Betelehem, wò jie né mbaá lètenè bɔ̀ lɔɔ́ kokoô

te tàbè Judê dɔɔ́ŋ,

Mgbè Dueè yuo ndeè né beè yeè,

te à feh dàm bɔ̀ nùàr mò *Iserálà ceér.»

7 Mgbè Herôde yeé ŋgweé gi aá ménâ, à yilá nab njiî bɔ̀ fém bɔ̀ doô ká toò seèn, te à bie ŋgweé nyegé sònò bɔɔ̀n cu mé mbentò sâ lé ba duɔɔ́m naâ teèn. 8 Jomo sâ à ye bɔ́ a: «Bí ndé-re, né ké Betelehem; bí fɔ́n nyégé ká huaán sâ bagasé, mɔ bí ŋene aá bú, bí cuù, bí tueé keéh mè teèn; te mè nde ké toò seèn mé feh mò ménâ cemmé weh ndɔ.»

9 Mgbè Herôde yeé tueé gi aá bɔ́ mân, bɔ́ sɔm gò. Bɔ́ ke mbentò mé bɔ́ lé ŋenè naâ gè Bà doô baá cu toò bɔɔ̀n baá kelá; bɔ́ né ndeé, à né ka méménâ baá ndeé den. Bɔ́ yeé wa baá ké teèn, mbentò ba njebá le ké ter felè gwà mé huaán né teèn. 10 Bɔ́ yeé ŋene kɔ aá ménâ, vràb die, yo taré ŋellé bɔ́ dɔɔ́ŋ. 11 Bɔ́ samé yila nde gwò, bɔ́ ŋene njií huaán bɔ̂ meí seèn Marî, bɔ́ cemmé nde gi doó toò huaân, bɔ́ komó lɔgɔ́ bɔ̀ ba bɔɔ̀n, bɔ́ haá bele bú bɔ̀ njèh huaân feh hihiné, bɔ̀ goó, bɔ̀ san, mé bɔ̀ kómó múmû.‡ 12 Jomo sâ vuú kulu bɔ́ ndɔ, Càŋ ye bɔ́ a: «Mɔ bí baá mé gò lɔɔ̂, bí té ké yoòr Herôde kélá cú.» Yeé baá ménâ, bɔ́ kela seér baá-re ceér dé hiîn, bɔ́ nde cu lɔ bɔɔ̀n.

Ké Ejíptò dula ndeê

13 Bɔ̀ fém bɔ̀ doô yeé nde gi aá, cìlì Càŋ Nùà Dueè nde ŋené yuo kela cuù ké toò Josêf lè vuû, ye bú a: «Wùò ter, wèh huaán bɔ̂ meí, bí bɔ́ dùlà ndé ké Ejíptò, bí den den ké sâ, kɔ mè tueé cu aá wò kɔɔ́, bí cu cuù ye; wanɔɔ́ŋ Herôde nde aá huaán fɔɔ́n, te à wula sɔm bú.» 14 Josêf komo wuo ter kwar ndɔ, à weh huaán bɔ̂ meí, bɔ́ bɔ́ dula ŋaga cíbíteèn, bɔ́ fɔɔ́n gò Ejíptò. 15 *Bɔ́ ké teèn cer den ka ménâ, tɔ́g nde wa mé cio Herôde. Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá Càŋ Dueè lé tueé keéh naâ sònò sòn-seèn déì nɔ, ye: «Mè yilá sɔm aá huaán mò ké Ejíptò kèn.»

Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r kɔré wulâ

16 Herôde yeé ŋgweé bɔ̀ fém bɔ̀ pɔ lɔ aá bú ménâ, temé bɔgɔ́ ŋaâ bú ká jomo lè. À tema njií ye bɔ́ ndé kɔ̀rè wúlá gí bɔ̀ huaán dé sisiîb ké Betelehem mé kukwarè mene dɔɔ́ŋ, wa bɔ́ dùɔ̀m mé bɔ̀ huaán mbembɔgɔ̀, nde wa mé bɔ̀ huaán dé nyèmà fèfà ma. À lé sâ taáŋ naâ mé nyèmà mbentò, mé bɔ̀ fém bɔ̀ lé tueé naâ bú doô. 17 Sâ dɔɔ́ŋ yuo gi né faá Jeremî *sòn-Càŋ lé naá giì tueé kwaá nɔ, ye:

18 *«Kéŋ baá ké Rámà silí, mbà né lom ter jɔgɔ́r ŋaá.

Né Ràchêl yueé den né bɔ̀ ŋuna. Ye bɔ́ yì nyí be,

bɔ̀ huaán nyî kuú gi aá, nùàr té nyí bɔ̀ŋ gùm dɔɔ́ŋ.»

Ké Ejíptò cuú cuû

19 Herôde yeé kuú aá, cìlì Càŋ Nùà Dueè nde ŋené yuo kela cuù ké Ejíptò toò Josêf lè vuû, 20 ye bú a: «Wùò ter, weh huaán bɔ̂ meí, bí bɔ́ cu cu ké *Iserálà; bɔ̀ɔ́ mé lé gwaán naâ huaán wulâ doô kuú gi aá kèn.» 21 Josêf komo wuo ter ndɔ, weh huaán bɔ̂ meí, bɔ́ bɔ́ cu cu ké lè tàbè Iserálà. 22 Wa ké teèn, à ŋgweé njií ye Arkelayúsè né ké Judê te kɔgɔ Herôde tele seèn kɔɔ́. Veéh sie bú, à gwàn cú ké teèn ceèr. Yeé baá mân, vuú feh bú ceér, à nde cer seér ké Galilê 23 *te lɔɔ́ Najarêt. Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ lé tueé naâ nɔ, ye: «Bɔ́ yilá nde né bú nùà Najarêt.»

3

Ŋgòr Càŋ sònò Jâŋ Bàptîs

(Mârk 1:1-8; Lûk 3:1-18; Jâŋ 1:19-28)

1 Nde nde, Jâŋ Bàptîs ŋené yuo kelà ké ya dueè te tàbè Judê, à né ŋgòr Càŋ teèn tueé, ye bɔ̀ nùàr a: 2 *«Bí yúé fɔ́n feh biì yueè, bí kwéh sér temé. Càŋ baá mbàm seèn ká kwarè biì si njiî.» 3 *Jâŋ né nuaá mé Esáyà *sòn-Càŋ lé naâ felè seèn tueé ye:

«Hueh nuaré déì né ké ya dueè ŋgulí den, ye:

Bí tɔ́ nyégé ceér Nùà Dueè tɔɔ̀,

bí tɔ́ dìlì nyégé bagasé.»

4 *Cɔ̀gɔ̀ Jâŋ lé naâ mé yúlí ŋgelobà, à ké teneè cam tena né mé kàndá paàr mân; yáb seèn lé naâ kètàr mé nyuií. 5 Bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ lé naá giì yoòr seèn kem ndeé, mé bɔ̀ nùàr te tàbè Judê sâ dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ɔ́ mé né ké kwarè nòmò Jurdên dɔɔ́ŋ kem nde gi ké yoòr Jâŋ ménâ ndɔ. 6 Bɔ́ né veên bɔɔ̀n cie tueé sɔm, Jâŋ né bɔ́ dùà Jurdên kou den.

7 *Jâŋ yeé ke, bɔ̀ *Farisiên bɔ́ bɔ̀ *Sadusiên baá ká yoòr seèn bèh nòmò koù kem ndeê ndɔ, à ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ gèh ŋgòbò, neì ye bí a, temé né Càŋ mé bí lè yulá, bí dùlà ndê, wanɔɔ́ŋ bí nde né gèr beè seèn ŋené wa? 8 Sâ bí bɔ́-re faá Càŋ gwaán nê nɔ, te feh keéh ye, kènê bí kweéh seér aá temé kèn. 9 *Bí té mé huún biì mbaá mùnò kú, ye: Abrahâm, tele beèh dé koô né teèn. Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ né mé terreb bɔ̀ taá hên kwellé seêr, te ŋa bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm. 10 *Mè tueé bí, mbɔ̀gɔ̀ fa gi aá kèn, baá gi ka toû. Toú mé tàb dé bagaà wá ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú tuar komo fuú njií. 11 Mè bí kou lom né dé mò mé nòmò, te feh keéh ye bí baá temé kweéh seér. Nuaré déì baá jomo mò ndeê, taré kela né bú mé mè. Né mene débágá seèn, mè wúlú ŋgwéh nuaá mé nde né bú débágá seèn huaár. À bí dé seèn kou nde né mé Cúcuí Ŋagâ bɔ̂ we. 12 À beè né mé suúŋ, à nde né mvum bɔ̂ tùlù mé njéh nyegé geé; à nde né mvum ter te mbèŋ kwaá, à tùlù kobo su njií ké tuar te we mé nyímé bèh.»

Nòmò Càŋ koù dé Yeésò

(Mârk 1:9-11; Lûk 3:21-22)

13 Jomo sâ Yeésò yuoô ké Galilê, à nde ké dùà Jurdên, te Jâŋ kou bú ndɔ. 14 Wa ké teèn, Jâŋ berɔ́ŋ ye bú a: «Wò sé la kou seér naâ mè kɔɔ́, wanɔɔ́ŋ mè mò wò kou nde né naàn wa!» 15 Mé njéh mene, Yeésò ye bú a: «Né dé kènê; gwàn ŋgɔ́gɔ yeè gwaàn. Kɔ béh bɔɔ́ gi ka ménâ dɔɔ́ŋ, te yuo ye faá Càŋ gwaán nê nɔ.» Yeé baá ménâ, Jâŋ gwaán ndɔ. 16 À yeé kou sɔm aá bú, Yeésò yuo kela cuù ká cie. À yeé ke, vulú gulu lɔgɔ́ baá ké ter, à ŋene njií Cúcuí Càŋ baá ké ter faá vɔgɔb nɔ suagâ, waà die felè seèn. 17 *Hueh déì né ké jomo te vulúu ŋgulí, ye: «Hên né huaán yíé-temê mò; temé mò né lè mé bú nɔré.»

4

Bèh Yeésò mé veên taâb

(Mârk 1:12-13; Lûk 4:1-13)

1 *Jomo sâ, Cúcuí Ŋagâ weh njií Yeésò ké ya dueè te *Sátàn tab bú mé veên. 2 À sɔɔ́ ké teèn cieé yulà nèà, cibí yulà nèà ndɔ; à njeré déì sònò nágá kéh ŋgwéh. Jomo sâ, cùè yeé baá bú sie, 3 táhòrò doô ŋgoró nde ké kwarè seèn, ye bú a: «Mɔ wò né ka Ŋunà Càŋ bɔ̀n, jɔ̀gɔ̀ júé ke ye bɔ̀ taá hên a, ŋá ke sér ye.» 4 *Yeésò ye bú a: «Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Nùàr mé ndândaà sêr yìlì lòm ndé ŋgwéh, à yili seér nde né mé ŋgòr mé yuo giì né sònò Càŋ.»

5 Yeé baá ménâ, táhòrò doô weh njií bú te lɔɔ́ joloò, à weh ŋaá mé bú ké te ndɔ́ŋ gwà Càŋ koô, 6 *ye bú a: «Mɔ wò né ka Ŋunà Càŋ bɔ̀n, sâ lɔ́ súágá ké doó lòù; né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: Càŋ nde né bɔ̀ cìlì seèn felè yeè tueé, te bɔ́ kwa sie wò teter, gule yeè te taá déì cén cú.» 7 *Yeésò ye bú a: «Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Té Càŋ Dueè Nùà koô yeè sòn félá.»

8 Sátàn nde weh ŋaá cu mé bú ké te ndɔ́ŋ tòr déì dàbsé mân. Wa ké teèn, à feh laré bú lò nùàr ká doó dɔɔ́ŋ mé ŋgùlù bɔɔ̀n mene, 9 ye bú a: «Mɔ wò cemmé né ka mò, wò né mè die, sâ mè bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ haá gi nde né mé wò.» 10 *Yeésò ye bú a: «Yùò doó sâ nɔɔ́ŋ, Sátàn. Né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: Cémmé cégé toò Càŋ Dueè Nùà koô yeè, wò die lom bú.» 11 Sátàn kwaá lɔɔ́ bú ndɔ. Bɔ̀ cìlì Càŋ waà, bɔ́ taré cu bú yo.

Bèh duɔɔ̂m seé Yeésò ké Galilê

(Mârk 1:14-15; Lûk 4:14-15)

12 *Yeésò ŋgweé njií ye Jâŋ baá gwà cibì ndɔ. À yeé ŋgweé aá ménâ, à sɔm gò, à nde ké Galilê. 13 *À kwaá lɔɔ̀ Najarêt, à nde cer den ké Kapernahûm; lɔɔ́ sâ né ké sòn tub Galilê mân, né te gwèn tàbè Jebulɔ̂ŋ bɔ̂ Naftalî. 14 Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá Esáyà *sòn-Càŋ lé naâ tueé nɔ ye:

15 *«Lò Jebulɔ̂ŋ, lò Naftalî, mé né nòmò koô lemé,

mé nòmò Jurdên né ká jomo doô,

mè jue né Galilê tàbè bɔ̀ kurû,

16 bɔ́ né gi te cibî cer den,

bɔ́ nde né meì bɔ̀ ŋagâ ŋené.

Ŋagâ te lò bɔ̀ cio bɔ̀ waà baá kèn.»

17 *Yeésò lé ŋgòr Càŋ tueé duɔɔ́m naâ cu sâ, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí yúé fɔ́n feh biì yueè, bí kwéh sér temé. Càŋ baá mbàm seèn ká kwarè biì si njiî.»

Yeésò mé bɔ̀ sìè-ŋgò bɔ̀ déì nèà

(Mârk 1:16-20; Lûk 5:1-11)

18 Cieé déì Yeésò yeé baá ké sòn tub Galilê, à né sòn nòmò bele ndeé, à ŋene njií nuaré déì bɔ̂ dìm né ndoór* ké dùà vuú njií den. Lé naâ bɔ̀ sìè-ŋgò bɔ̀ Simɔ̂ŋ, mé yilí seèn déì né cu Piêr, bɔ̂ dìm seèn Andrê. 19 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí bèlè mè; mè bí kènê sie kwaá seér nde aá bɔ̀ kòrò nùàr.» 20 Bɔ́ vu njií ndoór doó lè sòn Yeésò, bɔ́ yuo bele bú ndɔ.

21 À né ka ndeé. Wa beré déì, à ŋene njií cu bɔ̀ fà bɔ̀ déì, Jâk bɔ̂ dìm seèn Jâŋ; né bɔ̀ ŋunà Jebedê. Sâ, bɔ́ bɔ̀ tele bɔɔ̀n Jebedê né gi lè kɔme, bɔ́ né ndoór bɔɔ́ nyegé. Yeésò yilá njií cu bɔ́. 22 Bɔ́ komo wuo ter kwar, bɔ́ kwaá lɔ tele bɔɔ̀n mé kɔm mene, bɔ́ yuo bele bú.

23 *Yeésò né lè tàbè Galilê bèh dɔɔ́ŋ ndeé, à né ŋgòr Càŋ te *gwà sóù feh bele, à né bɔ̀ nùàr Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ se, à né bɔ̀ beén dé kàn mé núr dé kân lètenè bɔ̀ nùàr taré sɔm bele. 24 Bɔ̀ɔ́ mé né lè tàbè Sirî mene dɔɔ́ŋ ŋgweé gi njàgà seèn. Bɔ́ né mé bɔ̀ beén bɔ̀ hihiné toò seèn weh ndeê: bɔ̀ déì lé naâ mé tándulu yoòr, bɔ̀ déì né bɔ̀ tì bɔ̀, bɔ̀ déì gule mé be né kuú, dɔɔ́ŋ à lé naá giì bɔ́ taré sɔm. 25 Cìlì nùàr mé lò hihiné né lom bú jomo kem bele: bɔ̀ déì yuoô te lò Galilê, bɔ̀ déì te lò Dèkàpòlî,† bɔ̀ déì yuoô ké Jerusalem te tàbè Judê mé bɔ̀ lɔɔ́ dé kukwarè, mé lò dé yí jomo nòmò Jurdên mene, bɔ́ dɔɔ́ŋ kem nde giì yoòr Yeésò.

5

Ŋgòr Càŋ ké te tòre

(Lûk 6:20-23)

1 Sâ Yeésò ŋene njií né cìlì nùàr mé né doó merré den, à ŋaá nde ké te tòre, à den den ké sâ. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgoró nde ké kwarè seèn ndɔ. 2 À duɔɔ́m bɔ́ njèh feèh, ye bɔ́ a:

3 «Samésé né bɔ̀ɔ́ mé né saám yoòr bɔɔ̀n ŋené kɔɔ́;

*Lò Càŋ né dé bɔɔ̀n!

4 *Samésé né bɔ̀ kújere bɔ̀; Càŋ nde né bɔ́ bɔŋ!

5 *Samésé né bɔ̀ɔ́ mé né dɔlésé; tàbè mé Càŋ lé ye nyí nde né bɔ́ haá doô, bɔ́ nde né kwa!

6 *Samésé né bɔ̀ɔ́ né mé nyúá dene jéjêg beè Càŋ;

temé nde né bɔ́ lè dɔlé.

7 Samésé né bɔ̀ɔ́ mé né bɔ̀ mbeí jere kɔɔ́;

Càŋ kɔ nde né bɔ́ jere ménâ ndɔ!

8 *Samésé né bɔ̀ temé ŋeŋagâ bɔ̀;

bɔ́ nde né Càŋ mé njolo ŋené!

9 Samésé né bɔ̀ɔ́ mé né dɔlê lètenè bɔ̀ mbaábɔn goó su; Càŋ nde né bɔ́ bɔ̀ ŋuna seèn yilá!

10 *Samésé né bɔ̀ɔ́ mé né sòn Càŋ ŋgweé, bɔ́ né mene bɔ́ teèn bunó yií; Lò Càŋ né dé bɔɔ̀n!

11 *Samésé né bí ndɔ, mɔ bɔ̀ nùàr baá bí selé, bɔ́ né bí bunó, bɔ́ né bí nyeén vevenê yoòr cɔré su, ye bí né bɔ̀ mbɔ̀ŋ mò fí.

12 *Mè tueé bí, bí sàmè sér dé biì cu sâ lòù; bí né tàbè dobo, ye sàgà biì né ké te vulúu ŋgún ma. Bí té njeré déì mùnò; bɔ́ lé naâ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dé léí toò ménâ bunó ndɔ.»

Túɔ́m mé Ŋagâ

(Mârk 9:50; Lûk 14:34-35)

13 «Dé biì, bí né toò bɔ̀ nùàr faá túɔ́m nɔ. Mɔ túɔ́m cuaré baá, bɔ́ bɔɔ́ ŋgulí cu nde né bú naàn wa? Sâ gi aá kèn; à njeré déì gàm ndé cú; bɔ́ bú su njií nde aá doó, bɔ̀ nùàr dobo fulú kela teèn.

14 *«Bí né ŋagâ toò bɔ̀ nùàr ndɔ. Lɔɔ́ mé den né ké felè tòr, dé seèn lòù dèn lèr ŋgwéh. 15 *Bɔ́ lâm mɔ̀gɔ̀ bèh, ye te bɔ́ kibí kwaá ka sɔɔ̀. Bɔ́ lâm mɔgɔ seér né te bɔ́ tuú njií yí te súgo, te bɔ̀ gwò bɔ̀ ŋene njolo mé njéh. 16 *Bí bá ŋágá toò bɔ̀ nùàr ménâ ndɔ, te bɔ́ ŋene kɔ seé bagaà biì teèn, bɔ́ seén Tele biì ké te vulúu.»

Njèh felè sóù feèh

17 «Bí té mùnò ye mè ndeè naâ *sóú Músì mé ŋgòr bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ ŋellé sɔm. Cí sam, mè ndeè naâ bɔ́ lòù mboón seér. 18 *Mè né tueé ye bí a, mɔ vulú bɔ̂ tàbè née ka te be sâ, ndɔ́g njolo sóù déì kèh nyì ndé ŋgwéh. Le den nde né kɔ́bè sâ, kɔ loù mé njèh dɔɔ́ŋ mboón aá, sâ ye. 19 Sâ mɔ né mân, nuaá mé keh luar sɔm njolo sóù déì, à feh bɔ̀ mbeí ménâ ndɔ, nùà sâ luar le nde né te *Lò Càŋe lòù ménâ ndɔ. Nuaá mé jolo feh seér né dé seèn bɔ̀ mbeí sóú lòù, te bɔ́ jolo ménâ ndɔ, nde né nùà dueè te Lò Càŋe ŋaá. 20 Mè tueé bí, mɔ bí kɔɔ́ dìlì kélá ŋgwéh mé bɔ̀ *njí-sóù bɔ́ bɔ̀ *Farisiên, ndɔ́g bí Lò Càŋe yílá ndé ŋgwéh.»

Njèh lè sie kwaâ

21 *«Bí lé naâ ŋgweé, bɔ́ lé ye bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ a: Té feh wúlá, wa nuaá mé wula feh dɔɔ́ŋ nde né ju yilá ma. 22 Mè tueé seér né dé mò ye bí a: nuaá mé kwaá njií mene léláŋ njèh mé mbeí, nde né ju yilá. Nuaá mé yilá mbeí: cɔɔ́ŋ, nde né ké sònò bɔgɔ te *mbàgà juù ndeé. Nuaá mé yilá mbeí: duaàn, ju dé seèn wulu né mé we dé ndeèr.

23 «Sâ mɔ wò nde aá Càŋ mbe ké te kɔ haá, jɔ̀gɔ̀ mùnò nyége munò ye, mɔ temé né nuaré déì mé wò yulá, 24 sâ lɔ̀gɔ̀ kwá njí mbe sâ doó nɔɔ́ŋ, wò jɔ̀gɔ̀ nde yoòr seèn, bí bú tueé kulú gi, te wò cu cuù, wò haá ye Càŋ mbe.

25 «Mɔ bî nuaré déì baá mé ju, à né wò sií, à ju sâ njií né ké sònò bɔ̀gɔ̀, mɔ bí bú gɔ bilí né bècénè, lègè lòm ceér dueè tég, te bí bú den mé sòn cên, wanɔɔ́ŋ wò nde né ju beè seèn ké toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ die, bɔ́ sie haá njií wò mé bɔ̀ sɔ́jì, te bɔ́ si yií wò gwà cibì. 26 Mè né tueé ye wò a, bɔ́ sie kwaá den nde né wò beè méménâ, tɔ́g kɔ bɔ̀ tòmò njèh nùà hèllè yuo kela giì baá kèn, sâ ye.»

Yàgà ndeê

27 *«Bí lé naâ ŋgweé, bɔ́ ye: Té yàgà ndé. 28 Mè tueé seér né dé mò ye bí a: Nuaá mé ke mene ma vêh déì, tuaá sie bú mé bú, kuú gi aá yàgà kèn. 29 *Sâ mɔ njolo yeè dé gaâ wò te veêne dɔr yií né kɔɔ́, lùàgà sɔ̀m bú, wò si njií ké dàb. Huɔm kela né mé gà cén leér lom yoòr yeè kɔɔ́, mé bɔ́ si njií gùm yeè dɔɔ́ŋ te we dé ndeèr. 30 *Mɔ be yeè dé gaâ wò te veêne dɔr yií né kɔɔ́, sâ cɔ̀ téná sɔ̀m bú, wò si njií bú ké dàb. Huɔm kela né mé gà cén leér lom yoòr yeè kɔɔ́, mé gùm yeè dɔɔ́ŋ die yila te we dé ndeèr ndɔ.»

Ŋgòr felè siíb bɔ̂ véh geê

(Matíô 19:9; Mârk 10:11-12; Lûk 16:18)

31 *«Bɔ́ lé naá cuù tueé ye: Nuaá mé sɔm véh dɔɔ́ŋ, bú a, nyàgà há bú mvù beè. 32 *Mè tueé seér né dé mò ye bí a: mɔ ma déì yàgà ndé ŋgwéh, si bú sɔm né mbaá, sâ si bú bèh yàgà kuû luú si né kɔɔ́. Véh mé bɔ́ naâ lòù mele sɔm, nuaá mé jɔgɔ bú dɔɔ́ŋ kuú taré né yàgà ndɔ.»

Jègè

33 *«Bí lé naá giì ŋgweé, bɔ́ lé ye bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ a: Nùàr a, té jègè kèh; bú a, jòlò lòm faá à lé naá giì toò Càŋ Dueè jege nɔ. 34 *Mè tueé seér né dé mò ye bí a: ndɔ́g nùàr a, té jègè jègè nyì. Bí té vulú jègè kèmà, kɔgɔ Càŋ né ké sâ; 35 *bí té tàbè jègè kèmà ndɔ, gule seèn né toò; né mene Jerusalem, té bú jègè kèmà, né lɔɔ́ Nùà Dueè. 36 Té feh yeè jègè kèmà ndɔ; yúlí feèh né mene dé wulê, né mene dé yilî, wò déì teèn kwéh sér kòmò ndé ŋgwéh. 37 Mɔ né nyea, júée nyea; mɔ né sam, júée sam ndɔ; wanɔɔ́ŋ bɔ̀ dé felèbɔ̀ kabé gɔɔ̀ dɔɔ́ŋ, yuo yeé beè Sátàn.»

Njùŋ kuû

(Lûk 6:29-30)

38 *«Bí lé naâ ŋgweé, bɔ́ ye: Njolo mé njolo, nyie mé nyie ndɔ. 39 Mè tueé seér né dé mò ye bí a: Mɔ nuaré déì bɔɔ́ bí veên, bí té njùŋ kú. Mɔ nuaré déì bɔ wò te geí gaâ, kéh cú bú geí dé ŋgoù, à bɔ ndɔ. 40 Mɔ nuaré déì tulu njií wò bèh juù, à gwaán né cɔ̀gɔ̀ suù yeè yiín weèh, há bílí bú mé cɔ̀gɔ̀ wagâ yeè mene. 41 Mɔ nùà koô déì ba haá wò seé dé kílòmétà cên, gɔ̀ cú mé njéh kílòmétà fà. 42 Mɔ nuaré déì né wò njeré déì dua, há bú teèn. Mɔ nuaré déì bie wò hùà njeré déì, té bú nómó.»

Nùà bùnò gwaân

(Lûk 6:27-28, 32-36)

43 *«Bí lé naâ ŋgweé, bɔ́ ye: Gwàn mbeí yeè, wò né nùà bùnò yeè bunó. 44 Mè tueé seér né dé mò ye bí a: bí gwàn bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì gwaàn. Bɔ̀ɔ́ mé né bí gèr feh keéh, bí dùà sér Càŋ felè bɔɔ̀n lòù, 45 te bí ŋa bɔ̀ ŋunà Tele biì mé né ké te vulúu. Bí kɔ́ɔ ye Càŋ lou ba fue njií né felè bɔ̀ jéré-temé bɔ̀, mé bɔ̀ húɔ́m-temé bɔ̀ mene. Nu seèn né felè bɔ̀ vevenê bɔ̀, mé bɔ̀ bebagaà bɔ̀ ménâ neé tɔɔ́m ndeé ndɔ. 46 Mɔ bí gwaán lom né bɔ̀ɔ́ mé né bí gwaán, sâ bí sàgà teèn kela kuú né dé keì? Ŋgweéh né mene bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀, bɔ́ né gi ménâ bɔɔ́ komo mà. 47 Mɔ bí kɔ lom né léláŋ bɔ̀ nùàr biì, sâ beè biì né njèh kàm déì wa? Ŋgweéh né mene bɔ̀ Càŋ-kɔ́, bɔ́ né gi dé sâ bɔɔ́ kɔɔ́ wa? 48 *Mè tueé bí, bí dèn lòm dé biì dilísé faá Tele biì ké te vulúu né dilísé nɔ.»

6

Njèh mé bɔ̀ saâm bɔ̀ haâ

1 *«Mɔ bí baá njèh mé yilí Càŋ bɔɔ́, bí té toò bɔ̀ nùàr lòù sàn gɔ̀, ye te bɔ́ keí bí. Mɔ sam, bí sàgà beè Tele biì ké te vulúu kwà ndé cú. 2 Sâ mɔ wò nde aá nùà saâm njeré déì mé be yeè haá, té jùàgà lòbò. Dé sâ né seé bɔ̀ fù-ŋgàŋ bɔ̀. Né mene ké *gwà sóù, né mene ceér dueè, bɔ́ ménâ luerré gɔ né te bɔ̀ nùàr keí bɔ́ keì. Mè né tueé ye bí a, bɔ́ sàgà bɔɔ̀n kwa gi aá kèn, déì toò sam cuú. 3 Té dé yeè ménâ bɔ́. Mɔ wò baá nùà saâm njeré déì mé be gaâ haá, be ŋgoù a, té kɔ́. 4 Náb há bú lòù, te Tele yeè ŋene dé nâb ménâ, à wò sàgà haá seér kɔɔ́.»

Njèh felè Càŋ duaà tueé ŋagâ

(Lûk 11:2-4)

5 *«Mɔ bí baá Càŋ dua, bí té faá bɔ̀ lòbò-kàŋ bɔ̀ nɔ dèn. Mɔ bɔ́ nde aá Càŋ dua, kɔ bɔ́ njeba ter njolò bɔ̀ nùàr; né mene ké *gwà sóù, né mene te làrè ceér-e, kɔ né njolò bɔ̀ nùàr. Mè né tueé ye bí a, bɔ́ sàgà bɔɔ̀n kwa gi aá kèn, déì toò sam cuú. 6 Té dé yeè ménâ bɔ́. Mɔ wò nde aá Càŋ dua, yílá ndé ké mí yeè, wò colo njií hin, wò dua leér Tele yeè lòù, te Tele yeè mé né bèh lèrrèb ménâ ŋené, à wò sàgà haá seér kɔɔ́.

7 «Mɔ bí baá Càŋ dua, bí té njèh sònò faá bɔ̀ Càŋ-kɔ́ nɔ mbèì gɔ̀. Bɔ́ munó né ye, kɔ bɔ́ kulá laré dàm njèh dɔɔ́ŋ te Càŋ ŋgweé ye. 8 Bí té dé biì ménâ bɔ́. Njií mé né bí saám dɔɔ́ŋ, Tele biì né gi ŋené, te bí nde ye bú dua. 9 Sâ mɔ bí baá Càŋ dua, bí júée:

Tele beèh mé né ké ter te vulúu, yilí yeè a: dèn beè bɔ̀ nùàr jolosé.

10 Ndê kɔgɔ yeè ká lètenè beèh dilí kwaá.

Gàm béh te béh ŋgweé sòn yeè ká doó faá bɔ́ né sòn yeè ké te vulúu ŋgweé nɔ.

11 Há béh yáb mé nde né béh lan wulú.

12 Kúlú njí bɔ̀ veên beèh doó faá béh né veên bɔ̀ mbeí beèh lè beèh kulú sɔm nɔ.

13 Bèh mé veên né béh taáb dɔɔ́ŋ, té béh teèn njí, cí sér béh lòù. [Kɔgɔ mé terreb mé *sùsùm né gi dé yeè dé nyèmà mé nyèmà. È môn.]

14 *Sâ tueé né ye: mɔ bí né veên bɔ̀ mbaábiì lè biì kulú sɔm, Càŋ nde né bí veên yoòr ménâ kulú sɔm ndɔ. 15 Á, mɔ bí veên bɔ̀ mbaábiì lè biì kúlú sɔ̀m ŋgwéh, sâ Tele biì ké te vulúu bí veên yoòr kúlú sɔ̀m ndé ŋgwéh ndɔ.»

Yáb joloò

16 «Mɔ bí baá yáb jolo, bí té kuún faá bɔ̀ lòbò-kàŋ bɔ̀ nɔ kàgà gɔ̀. Bɔ́ ménâ kaga gɔ né, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ teèn, ye bɔ́ né yáb jolo. Mè né tueé ye bí a, bɔ́ sàgà bɔɔ̀n kwa gi aá kèn, déì toò sam cuú. 17 Té dé yeè ménâ bɔ́. Mɔ wò baá yáb jolo, vúá ŋágá njolo yeè, wò sieé feh, 18 te wò mé nùàr fèh kéh cú ye nyí né yáb jolo; wò feh keéh cegé mé Tele yeè nuaá mé né bèh lèrrèb ŋené, à wò sàgà haá seér kɔɔ́.»

Ŋgúlú dé ké te vulúu

(Lûk 12:33-34)

19 *«Bí té mé ŋgúlú wɔ̂ŋ bílí lè. Sueé bɔ̂ jagàb nde né yieé sɔm; yíb nde né gwà komo, à ŋuɔɔ́b yuo mé njéh ndɔ. 20 Bí ŋgúlú bílí sér dé ké te vulúu; dé sâ sueé bɔ̂ jagàb bú yíé kòmò ndé ŋgwéh, yíb bú ŋúɔ́b kòmò ndé ŋgwéh ndɔ. 21 Bí kɔ́ɔ ye, temé nùàr né gi bèh mé ŋgúlú seèn né teèn.»

Lâm mé né yoòr nùàr

(Lûk 11:34-36)

22 «Njolo nùàr den né yoòr seèn faá lâm nɔ. Mɔ njolo yeè né ŋené, gùm yeè dɔɔ́ŋ nde né bèsɔ́nè ŋagá den. 23 Mɔ njolo yeè baá nyimé, sâ gùm yeè dɔɔ́ŋ den nde né bèh cibì. Mè tueé wò: mɔ ŋagâ mé né yoòr yeè doô ŋa seér cibí, gùm yeè dɔɔ́ŋ nde né toò yilí kelá ndeé.»

Càŋ bɔ̂ kàgàlɔ̀ŋ hualê

(Lûk 16:13)

24 «Nuaré déì seé nùà fà kèì cén bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh. À nde né cén bunó, à gwaán déì. À beè déì den nde né nùà gècên, à seb déì. Bí seé Càŋ bɔ̂ seé kàgàlɔ̀ŋ fà dɔɔ́ŋ kèì cén bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh.»

Temé cén mé Càŋ kwaá njiî

(Lûk 12:22-31)

25 «Mè tueé bí, mɔ né mân, bí té mé yáb bɔ̂ mbè nyàmè lè, ye te bí koó feh biì. Bí té mé cɔ̀gɔ̀ nyàmè lè, ye te bí su kwaá yoòr ndɔ. Ŋgweéh kela né yɔ̀ŋ nùàr mé yab mà. Gùm nùàr huɔm kela né kɔɔ́ mé cɔ̀gɔ̀ ndɔ. 26 Bí jɔ̀gɔ̀ kè njí ke bɔ̀ non ye; bɔ́ yab dòbò bèh, bɔ́ kwá bèh, bɔ́ mé mbáŋ sam ndɔ; mé njéh mene, Tele biì ké te vulúu né gi bɔ́ koó laré; sé tagá bí wa? Ŋgweéh kela né bí mé bɔ̀ non mà.»

27 À den cuù ye bɔ́ a: «Bí né mene nyamé, lètenè biì dɔɔ́ŋ neì cieé déì felè bɔ̀ cieé seèn sagá komo nde né kɔɔ́ wa? 28 Mɔ sam, bí cɔ̀gɔ̀ nyamé den né dé keì? Bí kè wèh yoòr bɔ̀ mvue nyurè mé né ké ŋueh baá: bɔ́ seé témá bèh, bɔ́ cɔ̀gɔ̀ cóló kɔ́ bèh ndɔ. 29 *Mé njéh mene, mè tueé bí, mgbè Salomɔ̂ŋ mé be ŋgùlù seèn mene dɔɔ́ŋ lé gèh nòmò cɔ̀gɔ̀ faá bɔ̀ mvue nɔ sù kwà ná ŋgwêh. 30 Mɔ Càŋ né nyure ké ya dueè mbaá yàgà ménâ nyegé huɔɔ́m, à cɔ̀gɔ̀ mé bí há kélá ndé ŋgwéh wa? Ŋgweéh bɔ̀ nyure ké ya den weh né dé laàn, kwéh bɔ́ nde né saá sɔm wa? Temé kuú né bí lòù, mè tueé bí!

31 «Sâ bí té mbaá nyàmè dèn ye: béh yieé nde né kei? Béh ŋueé nde né kei? Béh su nde né kei wa? 32 Dé sâ né seé bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀. Bɔ́ né gi ménâ nyamé fɔɔ́n. Bí né dé biì mé Tele ké te vulúu teèn; bɔ̀ njií mé saám né bí dɔɔ́ŋ, à né gi kɔɔ́. 33 Bí jɔ̀gɔ̀ yúé fɔ́n lɔ́gɔ *Lò Càŋ ye, bí dèn dilísé faá Càŋ gwaán nê nɔ; Càŋ nde né bí bɔ̀ njèh dé jomò teèn haá keéh gií. 34 Sâ mɔ né mân, bí té dé kwêh nyàmè; kɔ baá kwéh sâ, bí nyamé ye. Cieé dé kàn né mé seé seèn yoòr.»

7

Ju felè nùàr tená gɔɔ̀

(Lûk 6:37-38, 41-42)

1 «Bí té ju felè bɔ̀ mbaábiì mbaá téná gɔ̀, te Càŋ ju felè biì téná cú. 2 *Mɔ sam, Càŋ nde né ju felè biì faá bí né dé bɔ̀ mbaábi nɔ tená. Mòù mé bí né bɔ̀ nùàr njèh teèn me haá dɔɔ́ŋ, Càŋ bí me haá cu nde né teèn. 3 Mbeí mò, wò yeè tòmò nyurè dé njolò mbeí yeè ŋene keéh naâ he, mé gùm ndilí toû dɔɔ́ŋ né wò njolò ŋgelá den, wò cí ŋéné ŋgwéh wa? 4 Wò ye bú a: kwá nyí ge sɔm wò tòmò nyurè njolò! Ŋgweéh wò njolò né mé gùm ndilí toû wa? Wò bú tòmò nyurè hèllè njolò ge sɔm keéh nde né naàn wa? 5 Nùà lòbò-kàŋ, jɔ̀gɔ̀ mvúá sɔ̀m lɔ́gɔ ndilí toû dé njolò yeè; mɔ njolo ŋagá baá, wò ge sɔm ye nyure dé njolò mbeí yeè.

6 «Bí té bɔ̀ njèh jojoloò mé bɔ̀ boór há; mɔ sam, bɔ́ nde cuù né mé bí ŋaár cu cuû, bɔ́ nema ŋaré sɔm seér bí lòù. Bí té gɔ̀m matàn* toò bɔ̀ ŋguiâŋ sì kwá; mɔ sam bɔ́ nde né gulè dobo calé keéh.»

Njèh duaà

(Lûk 11:9-13)

7 «Bí dùduaà, bɔ́ nde né bí haá; bí féfɔɔ̀n, bí nde né kwa; bí gɔ́ hin gɔɔ̀, bɔ́ nde né bí gulu keéh. 8 Lòù sam, nuaá mé né dua dɔɔ́ŋ nde né kwa. Nuaá mé né fɔɔ́n dɔɔ́ŋ nde né ŋené. Bɔ́ nde né nuaá mé né gɔɔ́ dɔɔ́ŋ, gulu keéh ndɔ.

9 «Hên, mɔ lètenè biì nuaré déì né mé huaán teèn, mɔ ŋuna dua bú sér, à bú dɔm haá seér nde né taá wa? 10 Mɔ sam, à sie haá seér bú sàb, sâ ŋuna dua né bú ŋgò wa? 11 Bí mé jéré-temé biì mene, bí né bɔ̀ ŋuna biì bɔ̀ njèh bebagaà haá komo; sé tagá Tele biì ké te vulúu wa? Bí kɔ́ɔ ye: bɔ̀ɔ́ mé né bú bɔ̀ njèh bebagaà dua dɔɔ́ŋ, à nde né bɔ́ haá.

12 *«Bí bɔ́ mé bɔ̀ nùàr faá bí ye bɔ̀ nùàr a, bɔ́ mé bí nɔ. *Sóú Músì mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ tueé gi né ménâ.»

Hin dé barê

(Lûk 13:24)

13 «Bí yílá kélá sér lè hin dé barê; hin dé tàŋɔ̀r, mé ceér tàkpèlàŋ dé bɔɔ̀n nde né ké tuar. Mé njéh mene, bɔ̀ nùàr due kela gi né teèn. 14 Ceér mé nùàr nde né yɔ̀ŋ teèn kwa, né seér ceér dé ŋgoû mé hin dé barê. Nùàr ŋgɔ́b bú fɔɔ́n kwa né kɔɔ́.»

Toú bɔ̂ tàb seèn

(Lûk 6:43-44)

15 «Bí bɔ̀ŋ feh biì toò bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dé kòkòb. Bɔ́ yila den né lètenè biì mé par yoòr faá sòrŋgaŋ nɔ, sâ yí lè né ŋgùì. Bí nde né bɔ́ mé seé bɔɔ̀n ŋené kɔɔ́. 16 Mè tueé bí, màkpelâŋ beéh te kaáŋkaŋ wá bèh; nyie ŋgòbò máŋgɔ̀rè wá bèh ndɔ. 17 Toú bagaà wa né dé seèn tàb dé bagaà; toú veên wa cu ka tàb dé veên. 18 Toú bagaà beéh tàb veên wá sér bèh; toú veên tàb dé bagaà wá ŋgwéh ndɔ. 19 *Mè tueé bí, toú mé tàb dé bagaà wá ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú tuar komo fuú njií. 20 *Sâ te bí ŋene kɔ bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dé nyenyenê teèn mé seé bɔɔ̀n.»

Yeésò «Nùà Dueè» mbaá yílá kû

(Lûk 13:25-27)

21 «Bí té mùnò ye, bɔ̀ɔ́ mé yilá né mè Nùà Dueè, Nùà Dueè doô nde gi né *Lò Càŋ dɔɔ́ŋ yilá. Mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé bɔɔ́ né faá Tele mò ké te vulúu gwaán nê nɔ, Lò Càŋ yila cegé nde né kɔɔ́. 22 Kwá nɔɔ́ŋ, loù mé ndeè jueè né jueè, bɔ̀ nùàr ŋgún nde né tueé ye: Nùà Dueè, Nùà Dueè, béh lé naâ sòn-Càŋ mé yilí yeè tueé, béh lé naá giì bɔ̀ tándulu mé yilí yeè kwɔgɔ́, béh lé naâ bɔ̀ fém hihiné mé yilí yeè bɔɔ́ bele ndɔ. 23 *Mè tueé bí, loù sâ mè nde né tueé ye bɔ́ a: Mè bí kɔ́ ŋgwéh, bí né bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀. Bí ndé sèr mé njéh toò.»

Gwà déì bɔ̂ mbeí

(Lûk 6:47-49)

24 «Nuaá mé né ŋgòr mò hên ŋgweé, né ménâ bɔɔ́ dɔɔ́ŋ den né faá nùà kɔ́gɔ̀n mé lé meè naâ gwà seèn felè kweêh nɔ. 25 À yeé me gi aá, nu die ndɔ. Nu yeé baá neé, nòmò yuo ber cie, né gwà doô luú; fu tarê né mene gwà doô kobó, njeré déì lé bú bɔ́ ná ŋgwêh, njua kweêh. 26 Nuaá mé né ŋgòr mò hên ŋgweé, à dé seèn ménâ bɔ́ ŋgwéh dɔɔ́ŋ, den nde né faá nùà yánè mé lé meè naâ gwà felè mbésebê nɔ. 27 Nu yeé baá neé, nòmò yeé baá cie yuo ber, fu yeé baá kobó taré, vela ŋem sɔm gwà sâ, gwà hèllè calé yuo.»

Terreb Yeésò

28 *Yeésò yeé nde feh sɔm bɔ̀ nùàr mân, hiím laré bɔ́ doó dɔɔ́ŋ. 29 Lòù sam, à lé bɔ́ njèh feh loóm naâ faá nùà njèh nɔ, à lé bɔ́ faá bɔ̀ *njí-sóù nɔ fèh ná ŋgwêh.

8

Nùà beén veên déì taré sɔɔ̀m

(Mârk 1:40-45; Lûk 5:12-16)

1 Yeésò suaga cuù ké te tòre ndɔ, bɔ̀ nùàr ŋgún kem bele cu bú jomo. 2 Nùà beén veên déì waà dé seèn, cemmé nde toò seèn, ye bú a: «Dé koô, mɔ wò né gwaán, wò nde né mè taré sɔm, mè den cu ŋagásé.» 3 Yeésò kema njií bú be yoòr ndɔ, ye bú a: «Mè gwaán aá kèn, táré yùò tarè.» Beén nùà doô nyimé yuo doó sâ ndɔ. 4 *Yeésò ye bú a: «Càŋ a bɔ́ wò tueé nuaré déì. Ndé lòm ké yoòr *ŋgàŋ sèmè, wò feh keéh bú yo yeè, wò haá bú sèmè faá Músì lɔ naâ tueé nɔ, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ seér teèn.»

Nùà seê kwaá-taâb déì taré sɔɔ̀m

(Lûk 7:1-10)

5 Yeésò yeé nde aá Kapernahûm yilá ndeé, kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ déì ŋgoró ndeè kwarè seèn, 6 ye bú a: «Kúkùr yeè, dé koô, nùà seê mò galé ŋgaga le aá ké gwò, à né lom mé beén kwaré.» 7 Yeésò ye bú a: «Hin, béh nde, te mè taré sɔm bú.» 8 Kwaá-taâb doô yeé ŋgweé aá môn, ye Yeésò a: «Dé koô, mè nuaá mé wò nde né ké lɔ seèn yilá, wúlú ŋgwéh. Kòmò njí cégé yeè léláŋ sòn, nde né nùà seê mò taré sɔm. 9 Mè né kɔɔ́ ye, bɔ̀ kokoô bɔ̀ né mé terreb teèn. Lòù sam, mè né ka bɔ̀ déì, bɔ̀ déì né ka mò. Mè né mé bɔ̀ŋ bɔ̀ sɔ́jì beè. Mɔ mè ye déì a: Ndé mân! à nde. Mɔ mè ye cén déì a: Ndê! à ndeè. Mɔ mè ye nùà seê mò a: Bɔ́ mân! à bɔɔ́ ka ménâ nág ndɔ. Mɔ né mân, túé cégé yeè lòù, nùà seê mò nde né taré yuo.»

10 Te Yeésò yeé nde ŋgweé njií mân, hiím lɔ bú mbaá, à tueé njií mé bɔ̀ɔ́ mé né jomo seèn ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, ká te tàbè *Iserálà hên dɔɔ́ŋ, mè gèh ndèm hên teèn ŋéné ŋgúŋgwéh. 11 *Mè tueé bí, bɔ̀ nùàr yuo ndeè né kèb bà, mé kèb nyiìb,* bɔ́ kwa gi bèh denè te *Lò Càŋe kwarè Abrahâm mé Isâk bɔ̂ Jakɔ̂b, 12 *sâ bɔ̀ɔ́ mé Lò Càŋ sé né dé bɔɔ̀n, bɔ́ bɔ́ si njií aá ké cie te ndèndèŋ cibî, bèh kéŋ silî mé nyie yieé kuû.»

13 Yeésò tueé njií mé kwaá-taâb doô ndɔ, ye bú a: «Ndé cú yeè ké lɔ. Bú a, bɔ́ wò faá wò né temé yoòr mò kwaá njií sâ.» Nùà seê kwaá-taâb doô taré yuo beè nomo ndɔ.

Bɔ̀ beén bɔ̀ ŋgún taré sɔɔ̀m

(Mârk 1:29-34; Lûk 4:38-41)

14 Jomo sâ Yeésò nde ké lɔ Piêr. À wa ké teèn, sâ gùnà Piêr né doó cer den, à né mé dùlù yoòr. 15 Yeésò kema njií bú beè, dùlù kem yuo bú yoòr. Ma doô komo wuo ter, bɔɔ́ haá bú yáb.

16 Yeé baá liyilì, bɔ̀ nùàr kem waà mé bɔ̀ beên bɔ̀ ká yoòr Yeésò kókoó mbaá. À komo njií cegé né léláŋ sòn mbaá, bɔ̀ càŋ tándulu né bɔ́ yoòr durá yuo bele, bɔ̀ beén bɔ̀ dɔɔ́ŋ taré yuo gi ndɔ. 17 *Sâ ménâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né, te yuo faá Esáyà *sòn-Càŋ lé naá giì tueé nɔ, ye: «Dé seèn, à jɔgɔ weh né núr beèh, à ŋa weh beén beèh ndɔ.»

Bɔ̀ɔ́ mé gwaán né jomo Yeésò beleè

(Lûk 9:57-62)

18 Bɔ̀ nùàr yeé baá kwarè Yeésò ŋgún, à ye: «Kwá béh sela yuo kela tub kèb yágà.» 19 *Njí-sóù déì ndeè ndɔ, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, wò nde mene he, bélɔ̀ nde né kɔɔ́.» 20 Yeésò ye bú a: «Hên bɔ̀ nyam bɔɔ̀n né mé gbàŋ, bɔ̀ non mé fulu ndɔ. Kɔ́ɔ ye, *Huaán Nùàr dé seèn mé bèh cèrrè teèn sam.» 21 Mbɔ̀ŋ Yeésò cén déì deên ndɔ, ye Yeésò a: «Dé koô, kwá mè ndeè furú sɔm tele mò ye.» 22 Yeésò ye bú a: «Bèlè lòm mè. Kwá lɔ́ bɔ̀ komó nde furú bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n kɔɔ́.»

Fu tarê pam hunê

(Mârk 4:35-41; Lûk 8:22-25)

23 Jomo sâ, Yeésò ŋaá yila te kɔme, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn njií lɔ bú. 24 Fu tarê kɔ die dùà te tub sâ ndɔ, né lom mé terreb kobó taré, né nòmò te kɔme pieém yií. Sâ Yeésò baá lɔ́m. 25 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgoró nde kwarè seèn, bɔ́ nyimé bú, bɔ́ ye bú a: «Fehtoò beèh, béh nde aá kum le, yìlì sɔ̀m yeè béh teèn.» 26 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí môn veéh né dé keì wa? bɔ̀ temé kuû bɔ̀!» À komo wuo ter ndɔ, à pam fu bɔ̂ nòmò; pɔ́ŋ die dùà dɔɔ́ŋ. 27 Geí lɔ bɔ̀ nùàr mbaá, bɔ́ ye: «Hên né gèh nùà kei, mé sòn seèn ŋgweé bilí né mé fu bɔ̂ nòmò mene wa?»

Nùàr fà mé càŋ tándulu yoòr taré sɔɔ̀m

(Mârk 5:1-20; Lûk 8:26-39)

28 Bɔ́ wa yí sònò tuùb kèb yágà, te tàbè Gadarénà, bɔ́ kwa bɔ̀ nuaré déì teèn fà; bɔ́ yuoó naâ ké màsou, bɔ́ ndeè né te bɔ́ bɔ̀ Yeésò kwaré. Sâ nùà hèllè bɔ̂ mbeí né gi mé bɔ̀ càŋ jejelâ mân yoòr fà dɔɔ́ŋ, nùàr doó sâ kélá cú bèh mé veéh. 29 Bɔ́ yeé waà baá toò Yeésò, bɔ́ sɔm hueh, bɔ́ ye bú a: «Ŋunà Càŋ Dueè, béh bí né lè keé-re wa? Wò ká doó waà né te wò feh duɔɔ́m béh gèr mé cu née le ye wa?»

30 Sâ bɔ̀ŋ bɔ̀ ŋguiâŋ kókoó mbaá né yab ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mân ŋalé yieé den. 31 Bɔ̀ càŋ hèllè bɔŋ baá-re Yeésò, ye bú a: «Mɔ wò nde né béh kwɔgɔ́, kwɔ́gɔ́ yí sér béh ké lè bɔ̀ ŋguiâŋ kíê.» 32 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí fɔ́n gò!» Bɔ́ durá yuo kela gi ndɔ, bɔ́ nde yila nde ké lè bɔ̀ ŋguiâŋ hèllè. Bɔ̀ŋ ŋguiâŋ doô kem suagà ké cueè, bɔ́ sue yila nde ké te tube, bɔ́ kum le teèn. 33 Bɔ̀ tèŋ ŋguiâŋ durá yuo gi ndɔ; bɔ́ nde cu ké lɔ, bɔ́ né bɔ̀ nùàr njií mé la kelà naâ felè bɔ̀ tándulu bɔ̀ tueé, bɔ́ né bɔ́ dé toò tueé ndɔ. 34 Yeé baá ménâ, bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ kem yuo gi ké lɔ dɔɔ́ŋ, bɔ́ né yoòr Yeésò ndeé, te bɔ́ bɔ́ kwaré. Bɔ́ yeé ŋene aá bú, bɔ́ ye bú a: «Kúkùr yeè, yùò lè tàbè beèh yuoò.»

9

Nùà gule kuû déì taré sɔɔ̀m

(Mârk 2:1-12; Lûk 5:17-26)

1 Yeésò yila cu kɔm, sela nde cu lɔ seèn. 2 Wa lɔ, bɔ́ jɔgɔ waà mé nùà gule kuû déì toò seèn, à né te ndagáa cer den. Yeésò yeé ŋene, ye temé bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ né lom yoòr nyî ménâ, à tueé njií mé nùà gule kuû doô, ye bú a: «Táré yo, huaán mò. Bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn.» 3 Te bɔ̀ *njí-sóù yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ yila lè bɔɔ̀n ndugó beleè ye: «Nùà hên feh seèn faá Càŋ nɔ weh né dé keì wa?»

4 Yeésò ŋene kɔ mùnò bɔɔ̀n ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí veénsé mân munó né dé keì wa? 5 Beè biì, taré kela né tueê ye: bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn, wa né: wùò ter, gègɔɔ̀ wa? 6 Bí kɔ́ɔ ye: ká doó dɔɔ́ŋ *Huaán Nùàr né mé terreb veên kulú sɔɔ̀m teèn.» À den cuù baá-re, ye nùà gule kuû doô a: «Wùò ter, wèh ndagá yeè, ndé á lɔ.» 7 Nùà hèllè komo wuo ter ndɔ, fɔɔ́n gò lɔɔ̂ seèn. 8 Veéh sie ŋellé nùàr doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ né Càŋ teèn seén yií, ye lòù sam, à né nùàr terreb ménâ haá ma.

Bèh Matíô yilâ

(Mârk 2:13-17; Lûk 5:27-32)

9 Yeésò yuo doó sâ ndɔ, à nde ser toò. Wa beré déì, à ŋene njií nuaré déì né ké gwò bèh seé seèn den den, à né kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ weh. Yilí nùà sâ né Matíô. Ye bú a: «Yùò bèlè mè!» Matíô yuo bele bú ndɔ.

10 *Yeésò yeé baá ké gwò Matíô yáb yieé, bɔ̀ vevenê bɔ̀, mé bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ déì kem wa cuù teèn ŋgún, bɔ́ bɔ́ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn né yáb bècénè yieé bilí den. 11 Bɔ̀ *Farisiên yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Nùà koô biì bɔ́ bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀, mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ yáb bècénè yieé bilí né dé keì wa?» 12 Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ beén bɔ̀ né yeé mé koró nùà lèh kɔɔ́, dèn ŋgwéh bɔ̀ tetarê bɔ̀. 13 *Bí ndé màn nyégé bɔ̀ ŋgòr hên maàn, né ter nyagá den ye: Mè gwaán kela né nùà kɔ́-jerè mé nùà há-sèmè. Mè hên nde kuú naâ bɔ̀ vevenê bɔ̀ ká yoòr mò yilá njiî, dèn ŋgwéh bɔ̀ didilî bɔ̀.»

Bèh yáb joloò

(Mârk 2:18-22; Lûk 5:33-39)

14 Loù sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ Bàptîs ndeè ye Yeésò a: «Bɔɔ́ né naàn mé béh bɔ̀ *Farisiên né gi dé beèh yáb jolo, bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè dé bɔɔ̀n jòlò ŋgwéh wa?» 15 Yeésò ye bɔ́ a: «Loù mé bɔ́ sua yeé véh, mé si né doó samé den, bɔ̀ mbeí nde né yáb jolo wa? Dé sâ ndɔ́g. Mé njéh mene, bí kwá cieé déì, mɔ bɔ́ ŋgaá sɔm aá bɔ́ siì fù beè, bɔ́ ndeè jolo ye bɔɔ̀n.

16 «Nuaré déì beéh cɔ̀gɔ̀ feê felè cɔ̀gɔ̀ dé cuûm téná làb njí bèh. Mɔ sam, dé feê nde né dé cuûm doô komo ŋɔré sɔm.

17 «Bɔ́ tàgà mé kulu feê lè ŋguú cuúme sì kwá bèh ndɔ. Mɔ sam, ŋguú hèllè nde né mbè doó velé ber njií, bɔ́ vu bilí be mé ŋguú mene. Bɔ́ mbè mé kulu feê si seér yeé lè ŋguú feê, te kér cú, mbè doó bèr ndé cú ndɔ.»

Ŋunà nùà koô déì bɔ̂ ma mé lé naâ cɔ̀gɔ̀ Yeésò kema

(Mârk 5:21-43; Lûk 8:40-56)

18 Nùà koô déì waà, sâ Yeésò née mé bɔ̀ nùàr ménâ tueé njií den; à cemmé nde toò seèn, ye bú a: «Huaán mò kuú aá kèn, à kuú née kuù ye. Mé njéh mene ndê kèmà njí bú be yoòr, à nde né nyimé yuo.» 19 Yeésò komo wuo ter ndɔ, weh bɔ̀ mbɔ̀ŋ, bɔ́ bɔ́ bele sie bú.

20 Sâ ma déì né doó sâ teèn; baá nyèmà yulà cùɔ̀b fà húɔ́m né bú yoòr yuo den. À ŋgoró nde yí jomo Yeésò, à kema weh sòn cɔ̀gɔ̀ seèn. 21 À né ké lè tueé den ye: «Mɔ mè kema cegé mene léláŋ cɔ̀gɔ̀ seèn, nde né mè yili sɔm.» 22 Yeésò bele seér ndɔ, ŋene bú, ye bú a: «Dé vêh, táré yo, wò né temé yoòr mò kwaá njií, wò taré yuo aá kèn.» Ma doô taré yuo doó sâ ndɔ.

23 Yeésò wa ké lɔ nùà koô doô, sâ bɔ̀ɔ́ mé tuaga yeé bené mé kû bɔ́ bɔ̀ nùàr baá lom doó ŋgún mbaá, bɔ́ né bèmè bɔɔ́. Yeésò yeé ŋene aá môn, 24 ye bɔ́ a: «Bí yùò gí doó sâ dɔɔ́ŋ, huaán njeré déì kú ŋgwéh, à cer né lɔ́m.» Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií ménâ, bɔ́ kem sue bú yoòr mé séb. 25 Bɔ́ yeé sɔm keéh gi aá bɔ̀ nùàr cie, Yeésò yila nde ké mí, à sie njií huaán vêh doô be ter; huaán doô komo den cu ter ndɔ. 26 Ŋgɔ́g dé sâ ŋgulí yɔŋ cu baá-re lò sâ dɔɔ́ŋ.

Bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ déì fà taré sɔɔ̀m

27 Yeésò yuo doó sâ ndɔ. À yeé baá beré déì kelá, bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ déì bɔ̂ mbeí duɔɔ́m bú jomo ŋgaré beleè, bɔ́ ye bú a: «Ŋunà *Davîd, kɔ́ yeè béh jere teèn.» 28 Yeésò yeé baá ké gwò, bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ doô ŋgoró nde ké kwarè seèn ndɔ. À ye bɔ́ a: «Bí né temé kwaá njií ye mè né mé terreb faá bèh mân teèn wa?» Bɔ́ ye bú a: «Nyea, dé koô.» 29 Yeé baá ménâ, à kema njií bɔ́ be njolò ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ́ bí faá bí né temé yoòr mò kwaá njií sâ.» 30 Njolo bɔɔ̀n kwɔgɔ ŋagá ndɔ. À luɔm bɔ́, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ nuaré déì ŋgweé tieè.» 31 Mé njéh mene, bɔ́ kɔ lom né mé yilí Yeésò lè tàbè sâ dɔɔ́ŋ saán yɔŋ gɔɔ̀.

Nùà sòn ndûg déì taré sɔɔ̀m

32 Bɔ́ yeé baá dé bɔɔ̀n mé gò, bɔ̀ nuaré déì wa cuù mé nùà sòn ndûg déì ká toò Yeésò ndɔ. Nùà sâ lé naâ mé tándulu yoòr; càŋ hèllè lé naâ bú sòn yiín. 33 Te Yeésò yeé nde kwɔgɔ sɔm bú lè nùà doô mân, nùà hèllè duɔɔ́m keéh sòn tueê. Cìlì nùàr geí laré mé njéh doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ ye: «Béh née gèh dé hên te tàbè *Iserálà dɔɔ́ŋ ŋéné ŋgúŋgwéeh ye.» 34 *Bɔ̀ *Farisiên den seér cuù dé bɔɔ̀n ye: «Mgbè bɔ̀ tándulù bú terreb mân haá né kɔɔ́, à bɔ̀ tándulu kwɔgɔ né mé njéh.»

Yeésò mé jere bɔ̀ nùàr

35 *Yeésò né te bɔ̀ lɔɔ́ kokoô mé tetɔɔ̂r mene kelá, à né ŋgòr Càŋ te *gwà sóù feh bele, à né Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ se yɔŋ, à né bɔ̀ beén dé kàn mé núr dé kân taré sɔm bele. 36 *À yeé baá cìlì nùàr ménâ ŋené, jere bɔɔ́ bú njèh. Lòù sam, bɔ́ lé naâ doó mbaá homó ndab den; bɔ́ né lom faá bɔ̀ mbieè mé nùà njèh teèn sam nɔ. 37 *Yeé baá ménâ, à ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Yab bɔlé lom né ŋgún. Njèh cén, bɔ̀ seê bɔ̀ mé nde né ká lɔ kwaá bilí njiî màgà ŋgwéh. 38 Bí bɔ̀ŋ nùà njèh bɔɔ̀ŋ, te à tema njií bɔ̀ seê bɔ̀ teèn, te bɔ́ kwa bilí njiî bú mé njéh ká lɔ.»

10

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê yulà cùɔ̀b fà

(Mârk 3:13-19; Lûk 6:12-26)

1 Yeésò yilá bilí bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô, à jege haá bɔ́ terreb te bɔ́ kwɔgɔ́ sɔm bele bɔ̀ nùàr càŋ tándulu yoòr, bɔ́ taré sɔm bele bɔ̀ beén bɔ̀, mé bɔ̀ núr bɔ̀ ndɔ. 2 Yilí bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà sâ lé naâ: Simɔ̂ŋ mé yilí seèn déì né cu Piêr, bɔ̂ dìm seèn Andrê; bɔ̀ ŋunà Jebedê, Jâk bɔ̂ dìm seèn Jâŋ; 3 Filîp bɔ̂ Bartelemî; Tomâs bɔ̂ Matíô nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ; Jâk ŋunà Alfê bɔ̂ Tadê; 4 Simɔ̂ŋ nuaá mé gwàn bèh dé mé bɔ̀ kìn den felè bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ doô; mé Júdàs Iskariô, sàrnyé Yeésò.

Bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ ké cie temá njiî

(Mârk 6:7-13; Lûk 9:1-6)

5 Yeésò tema sɔm bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ sâ ndɔ, à luɔm ye bɔ́ a: «Bí té lè tàbè bɔ̀ɔ́ mé *Jûf sam ndé, bí té lè lɔɔ́ déì te tàbè *Samarî yílá ndɔ. 6 Bí ndé lòm yoòr bɔ̀ *Iserálà, bɔ́ né dé bɔɔ̀n faá bɔ̀ mbieè mé né lòù leér le nɔ. 7 *Bí túé gɔ̀ ŋgòr Càŋ ceceér, bí júée bɔ̀ nùàr a: Càŋ baá mbàm seèn ká kwarè bɔɔ̀n si njiî ma. 8 Bí táré sɔ̀m bèlè bɔ̀ beén bɔ̀, bí né bɔ̀ komó nyimé sɔm, bí né bɔ̀ beén veên bɔ̀ taré sɔm bele, bí kwɔ́gɔ́ sɔ̀m bèlè bɔ̀ nùàr tándulu yoòr ndɔ. Bí terreb kwa né dé lòù, bí ndé bɔ́ cú ká dé lòù ménâ ndɔ.

9 «Mɔ bí baá mé gò, bí té kàgàlɔ̀ŋ beè wèh sìè; né mene tòmò kàgàlɔ̀ŋ, bí té beè wèh sìè. 10 *Bí té ba beè wèh sìè; bí té cɔ̀gɔ̀ su fà mé débágá beè wèh sìè; bí té cùgò beè wèh sìè ndɔ. Bí kɔ́ɔ ye, nùà seê yieé né mé seé seèn.

11 «Mɔ bí wa baá te lɔɔ́ déì, bí fɔ́n lòm nuaá mé gwaán né bí weèh, bí cer teèn. Bí cèr lòm lɔ nùà sâ. Mɔ cieé gò biì wulu baá, bí yuo cu. 12 Mɔ bí nde aá gwò yilá, bí júée bɔ̀ gwà bɔ̀ a: Kùsèm, dɔlê a dèn mé bí ma! 13 Mɔ bɔ́ né gwaán, sâ dɔlê biì nde né bɔ́ kwa. Á, mɔ bɔ́ né bí berɔ́ŋ, bí jɔ́gɔ́ yùò cú mé dɔlê biì. 14 *Mɔ bí wa beré déì, bɔ́ bí wèh ŋgwéh, bɔ́ tie te ŋgòr biì félá njí ŋgwéh, bí yùò kwá lɔ́ bɔ́ nɔɔ́ŋ. Mɔ bí baá doó sâ yuo, né mene gwà, né mene lɔɔ́ déì, bí kàrè sɔ̀m gí fùfú bɔɔ̀n gulè biì karè. 15 *Mè né tueé ye bí a, loù ju tenâ, gèr ŋene kela nde né lɔɔ́ hèllè mé *Sɔ́dɔ̀m bɔ̂ *Gɔmɔ̂r.»

Gèr mé bɔ́ nde né bí feh keéh

(Mârk 13:9-13; Lûk 21:12-17)

16 *À den cuù ye bɔ́ a: «Bí né ŋgweé wa, mè bí hên yi njií né faá bɔ̀ sòrŋgaŋ lètenè bɔ̀ ŋgùì nɔ; bí dèn lòm dene kɔ́ŋkɔɔ̀ŋ faá sàb nɔ; bí den mé sòn fuû faá vɔgɔb ndɔ. 17 *Bí dèn làŋ, bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ nùàr nde né bí te *mbàgà juù mé sòn fuû jɔgɔ́ njií, bɔ́ nde né bí núr ké *gwà sóù bɔɔ̀n tegé ndɔ. 18 Bɔ́ nde né bí ké toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ mgbèémgbè mgbɔmé njií, ye bí né bɔ̀ nùàr mò fí. Sâ dɔɔ́ŋ, mè ye te bí den nyegé cu ye baá-re bɔ̀ sòn mò ké toò bɔɔ̀n mé toò bɔ̀ Càŋ-kɔ̂ ndɔ. 19 Sâ mɔ bɔ́ baá mé bí ké te mbàgà juù jɔgɔ́ ndeé, njií mé bí nde né sònò tueé dɔɔ́ŋ, bí té nyàmè. Loù sâ Càŋ nde né bí bɔ̀ ŋgòr sònò tueé kwaá gií. 20 Bí kɔɔ́ túé ndé ŋgwéh, Cúcuí Tele biì ké te vulúu tueé nde né sòn biì kɔɔ́.»

21 *À den cuù ye bɔ́ a: «Dìm bɔ̂ bei nde né yo bɔɔ̀n go kuú, te bɔ́ wula bɔ́ wulà. Bɔ̀ tele nde né bɔ̀ huaán go. Bɔ̀ huaán nde né yoòr bɔ̀ teleè ŋaár die; bɔ́ go sɔm bɔ́, te bɔ̀ nùàr wula taré bɔ́ ménâ ndɔ. 22 *Bɔ̀ nùàr nde né bí felè mò bunó kum. Mè tueé bí, nuaá mé nde né dɔɔ́ŋ yoló komo gií, yili yuo nde né kɔɔ́.»

23 À den cuù ye bɔ́ a: «Mɔ bɔ́ né bí lè lɔɔ́ déì bunó, bí dùlà ndé sèr te lɔɔ́ déì. Mè né tueé ye bí a, bí ndeè bɔ̀ lɔɔ́ te tàbè *Iserálà hên dɔɔ́ŋ yɔ̀ŋ làrè ndé ŋgwéh, mé *Huaán Nùàr née cú ŋgwéeh ye.

24 *«Mbɔ̀ŋ a, dèn méné naàn, à kɔɔ́ táré kélá ŋgwéh mé ŋgàŋ. Nùà seê dèn méné naàn, à tele seê seèn táré yɔ́gɔ́ ŋgwéh ndɔ. 25 *Mɔ mbɔ̀ŋ den wa né faá ŋgàŋ nɔ, bú a, sèsamè. Mɔ nùà seê né faá nùà koô seèn nɔ den waá, bú a, sèsamè ndɔ. Mè tueé bí, mɔ bɔ́ né mè nùà koô biì “mgbè bɔ̀ tándulù” yilá, sé tagá bí bɔ̀ jomo bɔ̀ mò wa?»

Nuaá mé bí nde né veéh

(Lûk 12:2-7)

26 *À den cuù ye bɔ́ a: «Sâ, bí té bɔ́ mbaá vèh dèn; bɔ̀ njèh lèrrèb dɔɔ́ŋ nde gi né cie ŋené yuo; bɔ̀ njèh dé nénâb ŋené yuo kela giì bèsɔ́nè ménâ ndɔ. 27 Bɔ̀ njií mé bí né ká sònò mò bèh cibì ŋgweé gií dɔɔ́ŋ, bí ndé túé bèh ŋagâ. Bɔ̀ njií mé bí né lòù ŋgweé naáb hên dɔɔ́ŋ, bí ndé yìè dèn ké felè gwà. 28 Bí té bɔ̀ wúlá-nùàr bɔ̀ vèh; bɔ́ wula lom né léláŋ ŋgàŋ yoòr, sâ gi aá, bɔ́ yɔ̀ŋ wúlá kɔ́ ŋgwéh. Bí vèh sér Càŋ nuaá mé nde né gùm nùàr mé yɔ̀ŋ mene te we tarê ŋgie njií.

29 «Hên faá bɔ̀ tásuagár doô, mɔ bɔ́ domó laáb mene bɔ́ fà, bɔ́ go sɔm kɔ́bɔ̀ cén, nde né nùàr yulá wa? Mé njéh mene, cén déì lètenè bɔɔ̀n mbaá lèr lè bèh, bɔ́ né gi njolò Tele biì. 30 Sé tagá bí wa? Mè tueé bí, né mene bɔ̀ yúlí feèh biì, né gi njolò seèn. 31 Bí té mbaá vèh kú, kela né bí te mbeî yuií mé dàm bɔ̀ tásuagár hèllè.»

Yeésò gwaân mé Yeésò ŋgɔɔ̂n

(Lûk 12:8-9)

32 «Nuaá mé né mè cie toò bɔ̀ nùàr gwaán njií dɔɔ́ŋ, loù sâ mè nde né bú toò Tele mò ké te vulúu gwaán weh ndɔ, ye né nùàr mò. 33 *Nuaá mé né mè toò bɔ̀ nùàr ŋgɔɔ́n dɔɔ́ŋ, mè nde né bú toò Tele mò ké te vulúu ménâ ŋgɔɔ́n ndɔ.»

Yeésò yìè kèrrè

(Lûk 12:51-53; 14:26-27)

34 «Bí té mùnò ye mè ká te wɔ́ŋe ndeè né bɔ̀ nùàr dɔlê haá. Mè tueé bí, né seér salê. 35 *Mè ndeè nùàr bɔ̂ tele kerré kwaá; huaán dé vêh bɔ̂ meí kerré kwaá; véh bɔ̂ makoò kerré kwaá ndɔ. 36 Nuaré déì bɔ̂ mbeí nde né mé gwà cên, déì nde né mbeí bunó. 37 Nuaá mé gwaán kela né tele seèn mé mè, nùàr mò wúlú ŋgwéh. Nuaá mé gwaán kela né meí seèn mé mè, nùàr mò wúlú ŋgwéh. Nuaá mé gwaán kela né ŋuna seèn mé mè, nùàr mò wúlú ŋgwéh ndɔ. 38 *Nuaá mé toú gèr seèn jɔ́gɔ́ wèh ŋgwéh, à mè bèlè ŋgwéh dɔɔ́ŋ, nùàr mò wúlú ŋgwéh. 39 *Nuaá mé né yɔ̀ŋ seèn mé feh seèn gagá kwaá, nde né bú leér lɔɔ́. Nuaá mé né dé seèn cio felè mò ŋgɔɔ́n seér, nde né yɔ̀ŋ kwa.»

Sàgà dé ké te vulúu

(Mârk 9:41)

40 *«Nuaá mé né bí sie nyegé dɔɔ́ŋ, sie nyegé né mè; nuaá mé sie nyegé né mè dɔɔ́ŋ, sie nyegé né Nuaá mé lé temà naâ mè ndɔ. 41 Nuaá mé né *sòn-Càŋ déì sie nyegé, ye Càŋ bú temà naâ kɔɔ́ dɔɔ́ŋ, nde né sàgà faá bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ nɔ kwa. Nuaá mé né nùà dilî sie nyegé, ye né nùà gècên dɔɔ́ŋ, nde né gèh sàgà bɔ̀ gècên bɔ̀ kwa. 42 Mè né tueé ye bí a, nuaá mé kwe haá cegé mene huaán déì lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ mò hên léláŋ nòmò, ye né mbɔ̀ŋ mò, nùà sâ nde né sàgà kwa.»

11

Bɔ̀ tebé bɔ̀ Jâŋ

(Lûk 7:18-35)

1 Yeésò yeé feh gi aá bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô faá bèh ménâ, à fɔɔ́n gò ndɔ, à nde ŋgòr Càŋ lè lɔɔ́ mé lɔɔ́ tueé yɔŋ, à né bɔ̀ nùàr feh.

2 Sâ Jâŋ Bàptîs né cu sâ ké gwà cibì. Jâŋ yeé ŋgweé njií bɔ̀ nùàr baá felè seé *Kristò tueé den, à tema njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn déì ké teèn, ye bɔ́ a: 3 «Bí ndé bíé ke ye bú a: Né bú mé béh né kela den doô wa, dé béh kèlà sèr nùà dé hiîn wa?» Bɔ́ nde ndɔ, bɔ́ wa. 4 Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ̀ njií mé bí né ŋgweé, mé bí né gi ŋené hên dɔɔ́ŋ, bí ndé túé gí mé Jâŋ ménâ, 5 *bí júée bú a: bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ baá njolo ŋené, bɔ̀ gule kuú bɔ̀ baá gɔ, bɔ̀ beén-veên bɔ̀ né taré yuo bele, bɔ̀ tándúg baá ŋgweé, bɔ̀ komó baá lè cio nyimé yuo bele, bɔ̀ saám bɔ̀ baá Njàgà Bagaà ŋgweé ma. 6 Wa nuaá mé temé yoòr mò sɔ̀m ŋgwéh dɔɔ́ŋ nde né samésé den ma.»

7 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ yeé nde cu aá, Yeésò duɔɔ́m ye bɔ̀ nùàr njèh felè Jâŋ tueé ŋagâ, ye bɔ́ a: «Bí lé ké ya dueè nde ŋenè naâ kei wa? Fu lé kobo jilí deén naâ gui wa? Háyè ndɔ! 8 Á, bí lé ké sâ ke deén naâ kei wa? Bí lé ŋenè naâ nuaré déì mé cɔ̀gɔ̀ nyàgàm yoòr wa? Bɔ̀ɔ́ mé su yeé cɔ̀gɔ̀ nyàgàm bɔɔ̀n yuo yeé ké mbàm ndɔ. 9 Á, ké ya dueè nɔ, bí lé ndeè naâ dé keì wa? Bí lé ye te bí ŋene *sòn-Càŋ déì wa? Mè tueé bí, né sòn-Càŋ sâ bɔ̀n. Njèh cén, bí kɔ́ɔ ye nùà dé sâ né sòn-Càŋ yɔgɔ́ keéh. 10 *Lòù sam, Jâŋ dé seèn né nùà tebê mé bɔ́ lé naâ felè seèn nyagá kwaá ye: Càŋ ye, nyí nde né nùà tebê nyî toò yeè temá njií, te à tɔɔ́ nyegé wò ceér.»

11 À den cuù ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, bèh lɔ mé wɔ́ŋ lɔ deén naâ, bɔ́ lɔ née nùà koô déì faá Jâŋ Bàptîs nɔ ŋàr ŋgúŋgwéeh ye. Mé njéh mene, te *Lò Càŋe né mene huaán dé maàn, à ham kela seér cu né kɔɔ́ mé Jâŋ. 12 *Bèh léí mé Jâŋ Bàptîs lé tueé duɔɔ́m naâ ŋgòr Càŋ, tɔ́g nde wa hên, Lò Càŋ né lom mé taáb kwaré ndeé; bɔ̀ taáb bɔ̀ ye kɔ bɔ́ yieé bú yieè. 13 Dàm bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì felè Lò Càŋ tueé; mvù Músì tueé cu felè seèn môn ndɔ, te nde wa ye mé nàm Jâŋ. 14 *Ŋgweéh bí né yeé *Elî kela den wa? Mɔ bí nde né gwaán, mè tueé bí Elî sâ né Jâŋ. 15 Nuaá né mé tie, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»

16 À den cuù ye bɔ́ a: «Cafanê bɔ̀ nùàr den né faá kei wee? Mè tueé bí, bɔ́ den né faá bɔ̀ huaán mé né ké mbartɔgɔ̂ vɔgɔ́ den nɔ; bɔ̀ déì né mé bɔ̀ mbeí tueé njií, ye bɔ́ a: 17 Béh né mé térèm mbaá tuagá kuú, bí ŋgɔ̀ ŋgwéh! Béh né mene bɔ̀ bené kú-jerè genné, bí yúé ŋgwéh ndɔ! Bí ye: bɔ́ sà bá naàn wa? 18 Wanɔɔ́ŋ Jâŋ yeé waà, à sér yíé ŋgwéh, à mbè ŋúé ŋgwéh, bɔ́ ye: À né mé tándulu yoòr. 19 *Huaán Nùàr yeé waà dé seèn, à yieé sér, à ŋueé mbè, bɔ́ den cuù ye: Nùà hên kɔ lom né yieê mé ŋueê; à né mbeí bɔ̀ vevenê bɔ̀ mé bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mene! Mé njéh mene, mè tueé bí: seé Càŋ né gi tueé ŋagá, ye kékɔŋ Càŋ yila né teèn.»

Bɔ̀ lɔɔ́ dúágá-tieè déì

(Lûk 10:13-15)

20 Jomo sâ, bɔ̀ lɔɔ́ mé Yeésò lé naâ fém teèn kókoó bɔɔ́, à duɔɔ́m bɔ́ nde njiî. Lòù sam, bɔ́ lé dene bɔɔ̀n kwéh sér ná ŋgwêh. 21 *À ye bɔ́ a: «Wò lɔɔ́ Korasêŋ, wò nde né meì bɔ̀ gèr ŋené! Becaida, wò nde né gèr ŋené ndɔ! Mɔ gèh fém mé lé bɔɔ́ naâ lètenè biì hên sé bɔɔ́ naâ ké Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ, mè tueé bí, dàb mé bɔ̀ nùàr ké sâ sé lɔ temé kweéh seér gi aá kèn, bɔ́ yií wè, bɔ́ su tou, te feh keéh ye bɔ́ kweéh seér aá temé. 22 Mè tueé bí, loù ju tenâ, gèr dé biì taré kela nde né kɔɔ́ mé dé Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ hèllè. 23 *Déì né cu wò Kapernahûm. Wò munó né ye, nyí nde né ké te vulúu ŋgulí waá wa? Ndɔ́g, mè tueé wò, bɔ́ wò ba njií seér nde né ké ndugo bɔ̀ càŋ. Mɔ gèh fém mé lé bɔɔ́ naâ lètenè bɔ̀ nùàr yeè hên sé lé bɔɔ́ naâ ké *Sɔ́dɔ̀m, lɔɔ́ hèllè sé née teèn ye. 24 *Mé gècên mene, loù ju tenâ, ju dé yeè nde né dé Sɔ́dɔ̀m taré yɔgɔ́ ndɔ.»

Dù beè Yeésò kwaà

(Lûk 10:21-22)

25 Jomo sâ Yeésò deên ndɔ, ye Tele a: «È môn, Tele mò, vulú bɔ̂ tàbè né gi beè yeè, mè vra baá wò! Lòù sam, njií mé né njolò bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ mé bɔ̀ lo bɔ̀ cibi mbaá leér den, njua yeè mé wò bɔ́ feh keéh seér né mé bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r mân. 26 È môn, Tele mò! Sâ né njií mé wò gwaán nê.

27 *«Mè tueé bí, Tele mò njèh dɔɔ́ŋ kwaá lɔ gi né beè mò. Mé njéh mene, nuaré déì kɔ́ ŋgwéh ye: hên né Huaán; gi cu né ka Tele. Nuaré déì kɔ́ ŋgwéh ye: hên né Tele ndɔ, gi cu né ka Huaán mé bɔ̀ɔ́ mé Huaán né bɔ́ Tele feh doô.»

28 Jomo sâ, ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ɔ́ mé seé né bí felè mbiín den dɔɔ́ŋ, bí ndé gî ká beè mò, te bí kwa dù. 29 *Bí ndê màn njèh ká beè mò. Lòù sam, mè né mé temé dɔlê mé kɔ́-jere lè, temé biì nde né lè die. 30 Tòù dé mò táré ŋgwéh; seé mò bí líé yɔ́gɔ́ ndé ŋgwéh ndɔ.»

12

Lùà loù sóù kwalé yieê

(Mârk 2:23-28; Lûk 6:1-5)

1 *Cu déì lé naâ teèn, sâ bɔ̀ Yeésò né te ŋueèh yolò gɔ kelá. Lé naâ *cieé sóù ndɔ. Cùè yeé baá bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn sie, bɔ́ yila lùà kwalé weèh, bɔ́ né segé yieé. 2 Bɔ̀ *Farisiên yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye Yeésò a: «Kè kú bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè kán. Ŋgweéh *sóú beèh né yiín ye, loù sóù bɔ́ té ménâ bɔ́ wa?»

3 *Yeésò ye bɔ́ a: «Njií mé *Davîd nùà njèh lé naâ bɔɔ́ doô, bí née jáŋé kè ŋgwéeh ye wa? Loù sâ cùè lé naâ bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn sie, 4 *à yila nde te gwà Càŋe, à nde jɔgɔ weh yáb mé bɔ́ lé kwaá lɔɔ̀ naâ ké toò Càŋ, bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn yieé. Sâ bí né kɔɔ́ ye, né yeé jolo, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè yieé cegé yeé kɔɔ́. 5 *Sóú Músì né cu beré déì ménâ tueé ndɔ ye: loù sóù, bɔ̀ ŋgàŋ sèmè nde né seé ké gwà Càŋ koô bɔɔ́, bɔ́ *cieé sóù táŋ ndé ŋgwéh; mé njéh mene, sóú bɔ́ sìè ndé ŋgwéh ndɔ. Bí née dé sâ jáŋé ŋéné ŋgwéeh ye wa? 6 Mè tueé bí, kwarè biì hên den den né njií mé né gwà Càŋ sâ yɔgɔ́ keéh. 7 *Ŋgweéh né te mvù Càŋe nyagá den ye: Mè gwaán kela né nùà kɔ́-jerè mé nùà há-sèmè. Mɔ bí sé la né ŋgòr sâ ŋgweé kɔɔ́, bí sé la bɔ̀ sòn fuû bɔ̀ mbaá sìè ná ŋgwêh. 8 Bí kɔ́ɔ ye, *Huaán Nùàr né cieé sóù yɔgɔ́.»

Nùà be ŋemâ déì

(Mârk 3:1-6; Lûk 6:6-11)

9 Yeésò yeé yuo aá doó sâ, à yila nde te *gwà sóù bɔɔ̀n. 10 Sâ nùà be ŋemâ déì né gwò sâ ndɔ. Bɔ́ bie njií ye Yeésò a: «Sóú beèh ye táré sɔ̀m nùàr loù sóù tarè wa?» Sâ bɔ́ ye te bɔ́ sie bú teèn. 11 *À deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Hên mɔ lètenè biì mbieè nuaré déì die suaga ké dòù loù sóù, mé gi cegé né ka bú mé njéh sâ, à bú loù sâ beè nomo sɔ̀m kéh ndé ŋgwêh wa? 12 Á, sé tagá nùàr wa? Sâ mɔ né mân, sóú beèh tueé né ye, béh bɔ́ bagaà loù sóù bɔɔ̀.»

13 Jomo sâ Yeésò tueé njií mé nùà be ŋemâ doô, ye bú a: «Nèbbè be yeè nebbè.» Nùà hèllè nebbé be ndɔ, be seèn taré yuo, den cu ka faá kèb déì nɔ. 14 Te bɔ̀ Farisiên yeé nde ŋene njií ménâ, bɔ́ kem yuo kela gi cie, bɔ́ nde sòn nyɔgɔ, te bɔ́ wula sɔm Yeésò.

Nùà seê Càŋ

15 Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, à kwaá lɔ bɔ́ doó sâ, à fɔɔ́n gò seèn. Cìlì nùàr kem bele cu bú jomo ndɔ. À né bɔ̀ beên bɔ̀ dɔɔ́ŋ taré sɔm gií. 16 À né bɔ́ luɔm, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé sɔm ndègè mò cie.» 17 Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá Esáyà *sòn-Càŋ lɔ naâ tueé nɔ, ye:

18 *«Càŋ ye: Hên né nùà seê nyî,

nyí bú balé sɔm né mé be nyî,

né huaán yíé-temé nyî, à né nyí temé lè bɔɔ́ nɔré.

Nyí nde né bú Cúcuí nyî yoòr nyeén kwaá,

te à feh bɔ̀ nùàr ceér dilî, bɔ́ ju beè nyî dìè cú.

19 À tɔgɔ mé nùàr mbembaá ndè gɔ̀ ndé ŋgwéh,

à njèh lòù ŋgáré ndé ŋgwéh.

Né mene te kpɔŋe, bɔ́ hueh seèn teèn ŋgwé ndé ŋgwéh ndɔ.

20 Gor né mene gobosé, à bú sìè kwá sɔ̀m ndé ŋgwéh.

Lâm yuúm le mene lòù, à bú nyímé sɔ̀m ndé ŋgwéh.

À bɔɔ́ den nde né méménâ

tɔ́g te be gècên seèn yuo ŋa ter.

21 Te lò nùàr dɔɔ́ŋ kwaá njií gi ndèm yoòr seèn ndɔ.»

Bɔ̀ *Farisiên ye Yeésò seé bɔɔ́ né mé terreb *Sátàn

(Mârk 3:22-30; Lûk 11:14-23)

22 Bɔ́ weh waà mé nùà cùgò njolò déì ká yoòr Yeésò ndɔ. Nùà hèllè né cu mùmúr; né càŋ tándulu bɔɔ́ né bú ménâ kɔɔ́. Yeésò taré sɔm bú; à duɔɔ́m sòn tueê, à ŋene njolo ndɔ. 23 Hiím laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ; bɔ́ ye: «Bí ye hên Ŋunà *Davîd sam á?» 24 *Te bɔ̀ Farisiên yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ den seér cuù dé bɔɔ̀n ye: «Nùà hên bɔ̀ tándulu mé feh seèn kwɔ́gɔ́ ŋgwéh. *Beljebu, mgbè bɔ̀ tándulù, bú terreb ménâ haá né kɔɔ́.»

25 Yeésò kɔ gi mùnò bɔɔ̀n ndɔ, ye bɔ́ a: «Né mene lè lò mgbè dé heè, mɔ bɔ̀ nùàr né lètenè bɔɔ̀n kerré kuú, lò sâ nde né tɔb yuo. Né mene lɔɔ́, né mene mbàgà déì, mɔ bɔ̀ nùàr né lètenè bɔɔ̀n kerré kuú, sâ bɔ́ nde né kum yuo! 26 Mɔ Sátàn hên kwɔgɔ den cu né Sátàn mbeí seèn kɔɔ́, sâ Sátàn lege kuú cu né mé ŋgàŋ yoòr seèn. Mɔ né mân, sâ lò seèn tɔ̀b yùò ndé ŋgwéh wa? 27 Mɔ sé né gècên, ye mè tándulu kwɔgɔ né mè terreb Sátàn, sâ dé bɔ̀ ŋuna biì nɔ, neì bɔ́ terreb haá yeé kɔɔ́, bɔ́ kwɔgɔ tándulu mé njéh wa? Bí kwá biì nɔɔ́ŋ, bɔ̀ ŋuna biì sie nde né bí nyeén kɔɔ́.»

28 À den cuù ye bɔ́ a: «Mè bɔ̀ tándulu kwɔgɔ né mé terreb Cúcuí Càŋ. Sâ bí kɔ́ɔ ye: Mbàm Càŋ die waà baá ká yoòr biì kèn.»

29 À den cuù ye bɔ́ a: «Mɔ nùà gwà né mé terreb yoòr, nuaré déì gwò seèn mbaá yílá ndé ŋgwéh, à nde yíb ŋuɔb, kɔ à jɔ̀gɔ̀ kaga gi aá nùà gwà hèllè kèn, te à ŋuɔb ye bú. 30 *Mè tueé bí, nuaá mé jomo mò sam, né nùà bùnò mò; nuaá mé mè nùàr teèn bílí gàm ŋgwéh, né nùà ŋéllé-nùàr ndɔ. 31 Mè cicie hên tueé njií né dé cî, ye bí a: nùàr a, bɔ́ mene gèh veên dé heè, bú a, júé mene yilí Càŋ, Càŋ nde né doó kulú njií gií. Nuaá mé dé seèn jue seér né Cúcuí Ŋagâ, bɔ́ veên seèn lè kúlú sɔ̀m ndé ŋgwéh. 32 *Nuaá mé né *Huaán Nùàr jueé, bɔ́ nde né veên seèn doó kulú njií. Nuaá mé dé seèn jue seér né Cúcuí Ŋagâ, bɔ́ veên seèn lè kúlú sɔ̀m ndé ŋgwéh dé ndɔ̂g. Né mene cafanê, ndeè né mene ké jomo, mban le nde aá môn dé nyèmà mé nyèmà.»

Toú dé kàn mé tàb seèn

(Lûk 6:43-45)

33 *Yeésò den cuù ye bɔ̀ nùàr a: «Nuaá mé gwaán né tàb bagaà, à dobo toú dé bagaà ndɔ; mɔ bí dobo né toú veên, bí kwa cu nde né tàb dé veên ménâ ndɔ. Bɔ́ kèkènè toú dé kàn ŋene kɔ né mé tàb seèn. 34 *Gèh ŋgòbò faá bí nɔ! Bí biì ŋgòr bebagaà sònò tueé keéh nde né he mé jéré-temé biì doô? Ŋgweéh sòn seèn tueé né njií mé goón den né ké te temé wa? 35 Nùà bagaà bɔ̀ njèh bebagaà sɔm weh yeé lètenè bɔ̀ njèh seèn dé bebagaà; nùà veên sɔm weh yeé dé seèn lètenè bɔ̀ njèh seèn dé vevenê ndɔ. 36 Mè tueé bí, loù ju tenâ, bɔ̀ mamvuan ŋgòr mé sòn lé naá giì mbembaá fela njií dɔɔ́ŋ, nde gi né loù sâ cie kulu yuo. 37 Bɔ́ ju yeè tena nde né faá leba yeè lé tueé naâ nɔ, wò nde né-re mvelé wa, wò nde né die wa, né beè yeè.»

Bèh fém beè Yeésò bieê

(Mârk 8:11-12; Lûk 11:29-32)

38 *Yeé baá ménâ, bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ *Farisiên déì ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, béh gwaán né fém cén beè yeè ŋenê, te béh kɔ ye Càŋ wò terreb haá né kɔɔ́.»

39 *Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ̀ cafanê bɔ̀ né lom bɔ̀ jélá-temé bɔ̀: bɔ́ temé yoòr Càŋ mbaá kwá njí cú, kɔ bɔ́ ŋene né fém, sâ ye. Mè tueé bí, bɔ́ ŋéné ndé cú, faga le aá te fém mé Càŋ lɔ bɔɔ́ naâ yoòr Jonâs *sòn-Càŋ doô. 40 *Gèh dé mé Jonâs lé ceér naâ lè ŋgò cieé tagár doô, *Huaán Nùàr cer nde né dòù cieé tagár ménâ ndɔ. 41 *Loù téná-juù, bɔ̀ Ninivè bɔ̀ nde né ter kem wuo, bɔ́ sie bɔ̀ cafanê bɔ̀ nyeén. Lòù sam, bɔ̀ Ninivè bɔ̀ lé naâ dé bɔɔ̀n ŋgòr Jonâs ŋgweé, bɔ́ kweéh seér temé. Sâ nuaá mé né Jonâs yɔgɔ́ keéh né gi kwarè bɔ̀ cafanê bɔ̀ teèn. Mé njéh mene, bɔ́ temé kwéh sér ŋgwéh. 42 *Kwá nɔɔ́ŋ, loù-téná juù, mgbè dé vêh mé lɔ deén naâ ké túno, nde né ter komo wuo, à sie bɔ̀ cafanê bɔ̀ nyeén. Lòù sam, à lɔ yuoó naâ tɔ́g ké kunduŋ, bèh mé tàbè bɔ̂ vulú né teèn kwaré, à ndeè bèh ŋgòr kɔ́gɔ̀n sònò Salomɔ̂ŋ ŋgweê. Sâ nuaá mé né Salomɔ̂ŋ yɔgɔ́ keéh né gi kwarè bɔ̀ cafanê bɔ̀ teèn. Mé njéh mene, bɔ́ né lòù saán seér.»

Càŋ tándulu mé baá yoòr nùàr cuú cuû

(Lûk 11:24-26)

43 «Sâ càŋ tándulu déì lé naâ lè nuaré déì dula yuo kelá, à nde ké ya dueè, à né bèh cèrrè te hobó ŋemâ fɔɔ́n gɔ. Mé njéh mene, à bèh cèrrè kwà ŋgwéh. 44 Yeé baá ménâ, à ye: Kènê, nyí nde cu nde aá ké lɔ, lè nuaá mé nyí lé yuoó naâ teèn doô. À wa, sâ gwà née lòù mbaá den den ye, bɔ́ fɔ gi aá, bɔ́ te nyegé gi aá bèh denè gwò ndɔ. 45 À yeé ŋene aá ménâ, à nde yilá fɔɔ́n cu bɔ̀ càŋ déì téhbeh mé né bú jelá yɔgɔ́, bɔ́ bɔ́ waà, bɔ́ bilí yila nde lè nùà hèllè. Nùà doô die cu péb; beén seèn taré yɔgɔ́ keéh cu dé jomò.» Yeésò yeé tueé gi aá mân, à den cuù ye bɔ́ a: «Dé bɔ̀ cafanê bɔ̀ mé jélá-temé bɔɔ̀n doô, nde cu né ménâ nág.»

Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò

(Mârk 3:31-35; Lûk 8:19-21)

46 Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò waà, sâ Yeésò née mé bɔ̀ nùàr mân tueé njií den ye. Bɔ̀ meí seèn njebá le yí cie, ye te bɔ́ tueé bú njií. 47 Nuaré déì tueé Yeésò ndɔ, ye bú a: «Meí yeè bɔ́ bɔ̀ dìm yeè né wò yí cie njebá ke den, bɔ́ gwaán né wò njií tueê.» 48 Yeésò ye nùà doô a: «Meí mò né neì, bɔ̀ dìm mò né bɔ̀ neì wa?» 49 Jomo sâ, à me njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn mé be, ye nùàrè a: «Meí mò mé bɔ̀ dìm mò né seér bɔ̀ hên bɔ̀. 50 Bɔ̀ɔ́ mé né sòn Tele mò ké te vulúu ŋgweé dɔɔ́ŋ, bɔ̀ dìm mò, bɔ̀ tie mò, bɔ̀ meí mò né bɔ́.»

13

Kàn felè nùà vú-gèh

(Mârk 4:1-9; Lûk 8:4-8)

1 Loù sâ Yeésò yuo ké lɔ, à nde den seér ké dùà sòn tuùb njèh feh den. 2 *Cìlì nùàr ŋgún bilí nde gi teèn. À yeé ŋene aá ménâ, à ŋaá yila te kɔme, à den nde doó, sâ cìlì nùàr baá gi sòn nòmò teé den. 3 À duɔɔ́m bɔ̀ nùàr njèh kókoó mbaá te kàne silí keêh, ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé ndeè naâ ké ŋueh bèh gèh vuû. 4 À yeé baá gèh vuú, kèb déì sue le ceér dueè. Bɔ̀ non waà, gwaré yieé sɔm. 5 Kèb déì nde sue yila te kérré taâ, bèh sâ tàbè teèn màgà ŋgwéh. Ba yuoô wágácén ndɔ. 6 Lou yeé baá li, ŋema yuo cu. Lòù sam, bèh jɔgɔb yiî lé teèn ná ŋgwêh. 7 Kèb déì nde sue yila lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê, ba yuo ter. Yeé baá kulá, bɔ̀ ŋgobó deduanê hèllè lané wula sɔm. 8 Kèb déì nde dé seèn sue yila bèh tàbè bagaà, ba yuo kelà, wa tàb: tab déì mvum teèn yuií, tab déì yulà ténjén, déì yulà tagár.» 9 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Nuaá né mé tie, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»

Yeésò ŋgòr te kàne si keéh né dé keì?

(Mârk 4:10-12; Lûk 8:9-10)

10 Jomo sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋgoró nde kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Wò bɔ́ ŋgòr te kàne ménâ si gi né dé keì wa?» 11 Ye bɔ́ a: «Dé biì, ŋgòr felè *Lò Càŋ mé Càŋ lɔ naâ lòù leér kwaá doô, Càŋ né bí ceér feh te bí ŋgweé komo. Dé bɔɔ̀n môn sam. 12 *Mè tueé bí, nuaré déì nde gi né mé njèh beè, bɔ́ haá sagá cu bú déì teèn, te merré den bú beè lòù. Nuaré déì dé seèn mé njèh beè sam nde ŋgweéh, né mene dé maàn mé à né mé njéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú beè horó sɔm. 13 Mè bɔ́ te kàne silí keéh den né dé cî. Lòù sam, bɔ́ né mbaá ke den, bɔ́ ŋéné ŋgwéh; bɔ́ né mbaá felá den, bɔ́ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh ndɔ. 14 *Yeé baá mân, yuo baá-re felè bɔɔ̀n faá Esáyà *sòn-Càŋ lé naá giì tueé nɔ ye:

Dé felâ, bí nde gi né bagasé felá nyegé,

bí seér ŋgwé ndé ŋgwéh lòù.

Bí nde gi né bagasé ke den,

ndɔ́g bí seér ŋéné kòmò ndé ŋgwéh.

15 Lòù sam, temé bɔ̀ nùà hên baá gi lè maŋgwan,

te bɔ́ mùnò kòmò cú.

Bɔ́ duagá baá tie kèn, te bɔ́ mé tie ŋgwé cú.

Bɔ́ lier aá njolo, te bɔ́ mé njolo ŋéné cú.

Te bɔ́ ká yoòr mò ndé sér cû

te mè bɔ́ táré sɔ̀m cú ndɔ,

jue mè Càŋ dueè.

16 *Dé biì, njua biì wa: njolo biì né ŋené, tie biì né ŋgweé. 17 Mè né tueé ye bí a: dàm bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ didilí bɔ̀ kókoó mbaá lɔ ye te bɔ́ ŋene faá bí né ŋené hên, ndɔ́g. Bɔ́ ye te bɔ́ ŋgweé kwa faá bí né ŋgweé hên, ndɔ́g ndɔ, dɔɔ́ŋ lé naá giì bɔ́ liím.»

Kàn nùà vú-gèh seè

(Mârk 4:13-20; Lûk 8:11-15)

18 «Bí ŋgwé nyégé kwɔ̀m kàn nùà vú-gèh doô bagasé: 19 bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr felè Lò Càŋ ŋgweé, bɔ́ ŋgwé kòmò ŋgwéh dɔɔ́ŋ, né gi faá kpɔŋ ceêr mé gèh lé sue leé naâ teèn cie doô. Nùà bùnò yeé waà, à luaga sɔm gi bɔ́ gèh njèh sâ lè ndɔ. 20 Bɔ̀ déì felá né tàbè kérré taâ mé gèh lé sue yilà naâ teèn doô ndɔ: bɔ́ nde né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ gwaán nyegé mé vɔ́gɔ́-temé mene. 21 Njèh cén, ŋgòr sâ jɔgɔb lè bɔɔ̀n yí ŋgwéh; bɔ́ gwaán lom né cuúr cén mbaá. Gèr sé yeé baá bɔ́ te ŋgòr Càŋe coró, bɔ̀ nùàr né bɔ́ mé njéh bunó, bɔ́ cuaré yuo wúwágá. 22 Bɔ̀ɔ́ mé né lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê sue yilá doô né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ nyamé le mé *wɔ́ŋ, bɔ́ né te ŋgùlù wɔ́ŋe faá bɔ́ gwaán nê nɔ samé ndeé, né mé bɔ́ bele ndeé ndɔ. Nde nde bɔ̀ njèh hèllè karé wula sɔm njií ŋgòr Càŋ lè bɔɔ̀n, bɔ́ le cùr. 23 Bɔ̀ nuaré déì dé bɔɔ̀n den né faá bɔ̀ gèh mé bɔ́ vuú né te tàbè bagaà nɔ. Bɔ̀ sâ bɔ̀ né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ né ŋgweé nyegé. Yeé baá ménâ, bɔ́ né tàb waá ndɔ; tab déì mvum teèn yuií, tab déì yulà ténjén, déì yulà tagár.»

Kàn felè nyure veên déì

24 Yeésò si cu bɔ́ kàn déì, ye bɔ́ a: «Lò Càŋ den cu né faá nuaré déì lé naâ gèh ké ŋueh seèn vuú nɔ. 25 Cíbíteèn, bɔ̀ nùàr yeé baá gi lɔ́m, nùà bùnò seèn nde gui teèn naáb kɔ yií bele, à fɔɔ́n gò seèn. 26 Jomo sâ gèh doô ba yuoô, kula gi. Yeé baá velé, gui haá feh ndɔ. 27 Bɔ̀ seê bɔ̀ seèn yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ waà ye bú a: Tele beèh, ŋgweéh wò lé ké ŋueh vuú loóm naâ léláŋ gèh bagaà wa? Á, gèh nyure veên ké teèn kela he wa? 28 Ye bɔ́ a: Nùà bùnò déì bɔɔ́ né ménâ kɔɔ́. Bɔ́ ye bú a: Kwá béh nde nyure veên hèllè komó sɔm wa? 29 Ye bɔ́ a: Sam, bí nde né mé yab mene komó bilí. 30 Bí kwá bɔ́ bɔ́ den bɔɔ̀n ménâ, kɔ bɔlé baá kèn. Loù sâ mè tueé nde né ye bɔ̀ seé bɔ̀ a: kènê, bí ndé hóbó bá hobò; bí jɔ̀gɔ̀ kòmò sɔ̀m gî nyure veên ye, bí ŋuaán bilí kwaá keém keém, te bí fu njií tuar; jomo sâ bí weh kwaá njiî yab ká lɔ te mbáŋe.»

Kàn mvum tàb làm

(Mârk 4:30-32; Lûk 13:18-19)

31 Yeésò si cu bɔ́ kàn déì ndɔ, ye bɔ́ a: «*Lò Càŋ den né faá mvum tàb làm* mé nuaré déì lé naâ ké ŋueh seèn dobo kwaá nɔ. 32 Támbên lètenè bɔ̀ mvuùm dɔɔ́ŋ né lom bú; tàyàm lètenè bɔ̀ toû né cu bú ndɔ. Mɔ à kula baá, bɔ̀ non nde fulu tieé gi yeé teèn.»

Kàn déì mé kulu

(Lûk 13:20-21)

33 Yeésò si cu bɔ́ kàn déì, ye bɔ́ a: «*Lò Càŋ den né faá kulu nɔ. Ma déì lé naâ dɔɔ́m weh, à si ŋgàb tàgà ndètoón cùɔ̀b tîn mé njéh. Yeé baá jelá, fulu komo njií gùm tàgà dɔɔ́ŋ ter.»

Yeésò kàn gwaán né dé keì?

(Mârk 4:33-34)

34 Yeésò bɔ̀ ŋgòr hên dɔɔ́ŋ si keéh lom né bɔ̀ nùàr te kàne te kàne; à ŋgòr mbaá túé njí ŋgwéh. 35 *À lé ménâ bɔɔ́ belé naâ, ye te yuo faá *sòn-Càŋ déì lé naâ tueé nɔ, ye: «Mè bɔ́ njèh si keéh nde né te kàne te kàne, mè bɔ́ teèn tueé keéh nde né bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naâ lòù leér kwaá, sâ wɔ́ŋ duɔɔ́m née lòù ye.»

Kàn nyure veên seè

36 Jomo sâ Yeésò kwaá lɔ bɔ̀ nùàr doó sâ, à nde cu ké gwò. Wa ké teèn, bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgoró nde ké kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Sè yeè béh kàn nyure veên ké ŋueh doô teèn.»

37 Yeésò ye bɔ́ a: «Nuaá mé naâ gèh dé bagaà dobo né *Huaán Nùàr; 38 ŋueèh né wɔ́ŋ; gèh dé bagaà né bɔ̀ *Lò Càŋ bɔ̀; nyure veên dé seèn né bɔ̀ŋ bɔ̀ vevenê bɔ̀. 39 Nùà bùnò mé naâ nyure veên dobo né *Sátàn. Cu yab hobô né loù mé wɔ́ŋ nde né teèn gií; bɔ̀ seé bɔ̀ né bɔ̀ cìlì Càŋ. 40 Gèh dé mé bɔ́ komó ŋgie njií yeé nyure veên tuar doô, loù mé wɔ́ŋ gi nde né teèn nde cu né ménâ nág ndɔ. 41 Huaán Nùàr nde né bɔ̀ cìlì seèn te bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr seèn temá njií. Bɔ́ nde né bɔ̀ vevenê bɔ̀ mé bɔ̀ njèh dé vevenê lètenè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ geí sɔm gií, 42 bɔ́ bilí ŋgie njií tuar te we tarê, bèh kéŋ silî mé nyie yieé kuû. 43 Loù sâ, bɔ̀ didilí bɔ̀ te Lò Tele bɔɔ̀n ba nde né faá lou nɔ. Nuaá né mé tie, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»

Kàn déì felè ŋgùlù mé né leér den

44 «*Lò Càŋ den né faá ŋgùlù mé lé naâ ké ŋueh leér den nɔ. Nuaré déì yeé ŋa kwa baá, à baré leér cu, à nde bɔ̀ njèh seèn mé vɔ́gɔ́-temé mene go sɔm gií, à ŋge weh seér ŋueèh sâ.»

Kàn déì felè gɔ̀m matàn†

45 «*Lò Càŋ den né faá nùà toôn déì lé naâ gɔ̀m matàn fɔɔ́n gɔ nɔ. 46 À yeé kwa baá, à nde bɔ̀ njèh seèn go sɔm gií, à ŋge weh seér cí.»

Kàn déì mé ndoór

47 «*Lò Càŋ den cu né faá ndoór‡ mé bɔ́ né ké dùà vuú, à né ŋgò dɔɔ́ŋ kabé bilí nɔ. 48 Yeé baá deí, bɔ́ tulu nde mé njéh yí sòn nòmò, bɔ́ den nde doó, bɔ́ geí weh bɔ̀ dé bebagaà teèn, bɔ́ kwaá ter; bɔ́ su njií cu bɔ̀ mvuagàr dùà. 49 Mè tueé bí, loù mé wɔ́ŋ nde né teèn gií, nde né ménâ nág. Bɔ̀ cìlì Càŋ nde né bɔ̀ vevenê bɔ̀ lètenè bɔ̀ dé bebagaà geí sɔm, 50 bɔ́ su njií tuar te we tarê, bèh kéŋ silî mé nyie yieé kuû.»

Ŋgúlú dé feê mé dé cuûm

51 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí né gi dɔɔ́ŋ ŋgweé komo wa?» Bɔ́ ye bú a: «Nyea!» 52 Yeé baá ménâ, à den cuù ye bɔ́ a: «Sâ *njí-sóù mé nde né mbɔ̀ŋ te *Lò Càŋe ŋaá dɔɔ́ŋ, den né faá nùà njèh nɔ. À te ŋgúlú seèn sɔm weh né bɔ̀ njèh dé fefeê mé bɔ̀ njèh dé cucuûm mene.»

Bɔ̀ Najarêt bɔ̀

(Mârk 6:1-6; Lûk 4:16-30)

53 Yeésò yeé si gi aá bɔ̀ kàn sâ, à fɔɔ́n gò ndɔ, 54 à cu cu lè lɔɔ́ mé à lé kulà naâ teèn. Wa ké teèn, à yila keéh lom njèh te *gwà sóù feh cuû. Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá, hiím gi bɔ́ doó dɔɔ́ŋ; bɔ́ ye: «À gèh kɔ́ŋkɔŋ mé fém dé hên weéh naâ he wa? 55 Ŋgweéh hên né ŋunà nùà kób-toû doô wa? Ŋgweéh meí seèn né Marî ndɔ wa? Ŋgweéh Jâk bɔ̂ Josêf, mé Simɔ̂ŋ bɔ́ bɔ̀ Jûde né gi bɔ̀ dìm seèn wa? 56 Ŋgweéh lètenè beèh hên né gi bɔ̀ tie seèn ndɔ wa? À gèh terreb dé hên weéh naâ he?» 57 *Yeé baá ménâ, bɔ́ temé yoòr seèn kwá njí cú ndɔ. Yeésò yeé ŋene aá môn, ye bɔ́ a: «Bèh dɔɔ́ŋ, bɔ̀ nùàr né gi nuaá mé né *sòn-Càŋ veéh; sòn seèn ŋgeén seér yeé bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ seèn mé bɔ̀ nùàr seèn ndɔ.» 58 À yeé ŋene bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh ménâ, à fém ké sâ kókoó bɔ́ cú ndɔ.

14

Cio Jâŋ Bàptîs

(Mârk 6:14-29; Lûk 9:7-9)

1 Sâ *Herôde né mgbè cu sâ lè tàbè Galilê kɔɔ́. À yeé baá ŋgɔ́g Yeésò ménâ ŋgweé njií, 2 ye bɔ̀ seê bɔ̀ seèn a: «Né Jâŋ Bàptîs komo yuo cuù né dòù kɔɔ́! À fém bɔɔ́ né mé terreb sâ.»

3 *Sâ lòù sam, à lé seèn tueé naâ kɔɔ́, ye bɔ́ sìè kàgà njí Jâŋ gwà cibì. À lé bú môn bɔɔ́ kuú naâ felè Herodiâs veèh Filîp dìm seèn; à lé naâ ma sâ gwò ŋgaá kwaá njií. 4 *Sâ Jâŋ lé naâ bú teèn bèsɔ́nè tueé njií ndɔ, ye bú a: «Né jolo. Wò sé lé veèh dìm yeè gwò wèh kwá ná ŋgwêh!» 5 Yeé baá mân, Herôde kaga lom kàgà-ndòn veên ndɔ, ye kɔ nyí wula sɔm aá Jâŋ. Njèh cén, à lé naâ bɔ̀ nùàr veéh. Lòù sam, bɔ́ lé naá giì dé bɔɔ̀n kɔɔ́ ye Jâŋ né *sòn-Càŋ.

6 Te cu sâ cieé mé bɔ́ lé ŋaár naâ Herôde teèn yɔŋ kwaré cu ndɔ, à bɔɔ́ cieé koô. Ŋunà Herodiâs dé vêh waà, à ŋgɔ bené toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé né doó sâ. Temé yeé nɔré kela baá Herôde lè, 7 à jege toò huaán doô, ye bú a: Njií mé wò né gwaán dɔɔ́ŋ nyí nde né wò haá ma! 8 Te meí yeé nde ŋgweé njií ménâ, à soób ŋuna ndɔ, te ŋuna nde ye Herôde tueé, ye bú a: Téná kwá nyí feh Jâŋ Bàptîs te suúŋe ma. 9 Mgbè Herôde yeé nde ŋgweé njií mân, temé yili lom bú lè lég, à né jègè mé à la naâ toò bɔ̀ nùàr jege doô munó njií. Sie bú beè, ye sâ bɔ́ nde né bú feh Jâŋ tená haá. 10 À tema njií ndɔ, ye bɔ́ ndé téná wèllè feh Jâŋ Bàptîs ké gwà cibì ma. 11 Bɔ́ tena waà mé njéh te suúŋe, bɔ́ haá njií mé huaán doô. Huaán nde mé meí haá njií ndɔ. 12 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ nde jɔgɔ furu sɔm kukuŋ. Bɔ̀ njií mé lé naâ kelá dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde Yeésò tueé.

Bɔ̀ nùàr kám tîn koô

(Mârk 6:30-44; Lûk 9:10-17; Jâŋ 6:1-14)

13 Yeésò yeé ŋgweé aá njàgà sâ, à yuo doó sâ, à yila kɔm, à nde ser ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mé huún seèn. Bɔ̀ nùàr ŋgweé gi ndɔ, bɔ́ kem yuo cu ké lɔ, bɔ́ bele bú ké sâ, bɔ́ gɔ bele seér dé bɔɔ̀n sòn nòmò sòn nòmò. 14 À yeé suaga die aá doó, à ŋene njií cìlì nùàr né merré den. Jere bɔɔ́ bú njèh, à duɔɔ́m cu bɔ̀ beén bɔ̀ lètenè bɔɔ̀n taré sɔm beleè.

15 Lou yeé yuɔm aá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋgoró nde ké kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Cu nde aá kelá, bèh hên né ká jomo ndɔ. Wò sé la kwaá lɔ bɔ̀ nùà hên nde cu lelɔ njèh yâb fɔɔ́n ŋge yieé.» 16 Yeésò ye bɔ́ a: «Mɔ bɔ́ nde cu ménâ, húɔ́m ŋgwéh. Bí há bɔ́ yáb kɔɔ́.» 17 Bɔ́ ye bú a: «Beè beèh gi cegé né breêd tîn mé ŋgò fà té fá.» 18 Ye bɔ́ a: «Bí há njî môn.» 19 Jomo sâ ye bɔ̀ nùàr a: «Bí dèn ndé gí doó te nyure.» À weh breêd tîn mé ŋgò fà doô, à ke njií njolo ké te vulúu, à dua Càŋ teèn, à kɔlé haá njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ, te bɔ́ geé haá bele bɔ̀ nùàr. 20 Nùàr dɔɔ́ŋ yieé fulu gi; ndilí le. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋuaán bilí, yuú sɔgɔ́ yulà cùɔ̀b fà.

21 Bɔ̀ɔ́ mé lé yieé naâ yáb sâ lé naâ nùàr kám tîn. Sâ bɔ́ bɔ̀ véh mé bɔ̀ huaán teèn kùlà yí ŋgwéh.

Felè nòmò gɔɔ̀

(Mârk 6:45-52; Jâŋ 6:15-21)

22 Bɔ́ yeé yieé sɔm aá, Yeésò kou yií njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn lè kɔme, te bɔ́ sela kela toò, bɔ́ nde kela den bú tub kèb yágà; à le ŋgɔgɔ̂ dé seèn ká jomo, te à sɔm gi bɔ̀ nùàr. 23 À yeé sɔm gi aá bɔ́, à ŋaá nde ké te tòre mé huún, bèh Càŋ duaà. Cibí yili lɔ bú ké teèn. 24 Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ mé kɔm nde gi aá kèn; bɔ́ baá gi ké dàb; bɔ́ né mé fu tarê kwaré ndɔ, sâ nòmò né mé kɔm ké dùà libí ŋaáŋ yɔŋ.

25 Yeé baá mé be lɔ̂m nèà, Yeésò nde ké yoòr bɔɔ̀n ndɔ, à dé seèn gɔ nde seér né felè nòmò felè nòmò. 26 Te bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé nde ŋene njií, à baá felè nòmò gɔ ndeê ménâ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh, bɔ́ ye né càŋ tándulu, bɔ́ sɔm kéŋ, sâ veéh nde aá bɔ́ sie wulá. 27 Tètèì sam, Yeésò ye bɔ́ a: «Bí sìè temé, né mè; bí té vèh.»

28 Piêr tueé keéh njií ndɔ, ye bú a: «Fehtoò beèh, mɔ né wò, há mè terreb teèn, te mè gɔ nde yí yoòr yeè felè nòmò ndɔ.» 29 Yeésò ye bú a: «Ndê!» Piêr yuo kela te kɔme ndɔ, duɔɔ̂m yí yoòr seèn felè nòmò gɔ ndeê. 30 À yeé ke, fu né ménâ kobó taré, càŋ tené bú lè, gule lɔgɔ́ yila dùà. À yeé baá ké ka nòmò lɔgɔ́ suagá, à sɔm kéŋ, ye Yeésò a: «Yìlì sɔ̀m mè teèn Fehtoò mò!» 31 Yeésò njií be, kwa sie bú ndɔ, ye bú a: «Temé yeè né kuú, wanɔɔ́ŋ wò ménâ saán naâ dé keì?» 32 Bɔ́ bú ŋaá yila nde te kɔme fà dɔɔ́ŋ, fu hèllè pɔ́ŋ ndɔ. 33 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ mé né gi lè kɔɔ̀m cemmé nde doó toò Yeésò, bɔ́ ye bú a: «Mé gècên mene, wò né Ŋunà Càŋ bɔ̀n!»

Bɔ̀ beên bɔ̀ te tàbè Jenesarétè

(Mârk 6:53-56)

34 Bɔ́ nde sela yuo kela tub kèb yágà. Bɔ́ suaga die doó te tàbè Jenesarétè. 35 Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ ŋene kɔ cu Yeésò, bɔ́ duɔɔ́m mé bɔ̀ déì tueé keêh, bɔ́ né nùàr te lɔɔ́ kukwarè temá njií ndɔ, te bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a: Yeésò waà baá ma. Bɔ̀ nùàr domó wa giì mé dàm bɔ̀ beên bɔ̀ ká toò Yeésò, 36 bɔ́ né bú bɔŋ, ye bú a: «Mɔ bɔ̀ beén bɔ̀ kema weh cegé mene léláŋ sòn cɔ̀gɔ̀ yeè, bɔ́ nde né taré.» Bɔ̀ɔ́ mé lé naá belê kema dɔɔ́ŋ, lé naá giì taré yuo ndɔ.

15

Tòù bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀

(Mârk 7:1-13)

1 Jomo sâ bɔ̀ nuaré déì yuoô ké Jerusalem lètenè bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù, bɔ́ nde kwa Yeésò, bɔ́ ye bú a: 2 «Bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè né tabɔ́ kwaá lɔɔ́ wa? Wò ŋéné ŋgwéh, bɔ́ né yáb yieé, bɔ́ be faá tabɔ́ tueé nê nɔ, yàgà ŋgwéh wa?»

3 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Á bí nɔ? Bí sòn Càŋ ŋgeén né dé keì wa? Ŋgweéh bí né tòù Càŋ kwaá lɔɔ́, bí feh seér tòù bɔ̀ tele biì wa? 4 *Sâ Càŋ né gi tueé ye: Léb toò tele mé meí yeè, wò ŋgweé sòn bɔɔ̀n. À né cu tueé, ye nuaá mé duagá tele, wa né meí wa, bú a, kú táré lè teèn ŋgwán. 5 Mé njéh mene, bí ménâ fèh bèh; bí den seér cu né ye: Mɔ nuaré déì tueé njií mé tele, wa mé meí wa, ye bú a: nyí sé la naâ wò gam; njèh cén, baá gi *sèmè. Mɔ à né ménâ tueé, bí né gwaán. 6 Ŋgweéh sâ bí ye bú a: Té tele mbaá vèh kú cú wa? Ŋgweéh bí sâ bɔɔ́ ŋellé né ŋgòr Càŋ, te tòù lɔɔ̂ biì yam seér kɔɔ́ wa? 7 Bɔ̀ sòn fà bɔ̀ faá bí nɔ, Esáyà sòn-Càŋ lɔ felè biì jue bɔ̀n, wa Càŋ ye:

8 *Bɔ̀ nùà hên nyí seén kuú den né mé par sòn mbaá,

temé bɔɔ̀n né bèh hiîn.

9 Den né faá bɔ́ né nyí dua nɔ, sâ né dé lòù.

Bɔ́ kwaá lɔɔ̀ né tòù nyî,

bɔ́ feh seér tòù bɔ̀ tele bɔɔ̀n.»

Bɔ̀ njií mé bɔɔ́ yili yeé nùàr

(Mârk 7:14-23)

10 Jomo sâ Yeésò yilá bilí bɔ̀ nùàr, ye bɔ́ a: «Bí ŋgwé nyégé bagasé: 11 njií mé yila seér né sònò nùàr dé yilâ, bú kɔɔ́ bɔ́ yílí bèh; dé mé yuo kela seér né sònò seèn lòù bɔɔ́ yili yeé bú kɔɔ́.»

12 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgoró nde kwarè seèn ndɔ, bɔ́ ye bú a: «Wò né kɔɔ́ ye bɔ̀ *Farisiên la ŋgweé naâ ménâ, naâ bɔ́ seé weh wa?» 13 Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ̀ toú mé Tele mò ké te vulúu lé kɔɔ́ dòbò ná ŋgwêh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bɔ́ doó muró su njií. 14 *Bí gè mé ceér bɔɔ̀n, né bɔ̀ tácugó! Mɔ tácugó derré né tácugó be kɔɔ́, sâ bɔ̂ mbeí fà dɔɔ́ŋ nde gi né ké dòù lùgò vulú die suagá.»

15 Piêr den cuù ye bú a: «Kàn njií mé bɔɔ́ yili né nùàr kɔɔ́ doô, sè béh teèn.» 16 Yeésò ye bú a: «Mé bí mene, bí née njèh ŋgwé kòmò ŋgwéeh ye wa? 17 Bí née kɔ́ ŋgwéeh ye: njií mé yila yeé sònò nùàr, mɔ baá ké lè, nde né ké cie suagá yuo kelá wa? 18 *Njií mé né sònò nùàr yuo kelâ, yuo yeé ké lè temê. Dé sâ nùàr bɔɔ́ yili né kɔɔ́. 19 Lòù sam, mùnò veên dɔɔ́ŋ jeré yuo den né te temé nùàr: wúlá-feh né sâ; yàgà ndeê né teèn; sár yɔɔ̀ŋ né sâ; yíb né teèn sâ; nyeén mé súí né gi teèn yaám den, 20 dɔɔ́ŋ yuo giì né te temê. Bɔ́ nùàr bɔɔ́ yili yeé kɔɔ́. Mè tueé bí, yáb mé be yilî yieê, nùàr kɔɔ́ bɔ́ yílí ŋgwéh.»

Ma kìn mé lé naâ temé yoòr Yeésò kwaá njií

(Mârk 7:24-30)

21 Jomo sâ Yeésò yuo doó sâ ndɔ, à nde ser kwarè lɔɔ́ Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ. 22 Wa ké teèn, ma Kanahân déì keéŋ waà doó sâ, né ma lɔɔ̂ ndɔ, ye bú a: «Dé koô, Ŋunà *Davîd, kɔ́ yeè mè jere teèn, huaán mò dé vêh nde aá mé gèr ŋené kuú, à né mé tándulu yoòr.» 23 Mé njéh mene, Yeésò bú sòn kòmò ŋgwéh.

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ŋgoró nde yoòr Yeésò, bɔ́ ye bú a: «Njí cú ma hên lɔ, à né béh jomo mbembaá keéŋ bele gɔ.» 24 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ́ hên tema kuú naâ mè felè bɔ̀ *Iserálà bɔ̀. Bɔ́ den né faá bɔ̀ mbieè mé né lòù leér le nɔ.»

25 Ma doô nde cemmé die nde toò Yeésò ndɔ, ye bú a: «Dé koô, gàm yeè mè teèn.» 26 Yeésò ye bú a: «Mɔ bɔ́ si njií yáb bɔ̀ huaân mé boór, húɔ́m ŋgwéh.» 27 Ye Yeésò a: «Né ka môn jég, dé koô. Á sâ, bɔ̀ boór tòmò yâb domó yieé yeé ka teleè ndɔ.» 28 Yeé baá ménâ, Yeésò ye bú a: «Môn, dé vêh, wò né temé yoòr mò mé terreb mene kwaá njií; bú a, bɔ́ wò faá wò né gwaán nɔ.» Ŋunà ma hèllè taré yuo beè nomo ndɔ.

Bɔ̀ beên bɔ̀ ŋgún taré sɔɔ̀m

29 Yeésò yuo cuù doó sâ, à nde ké sòn tub Galilê. Wa ké teèn, à ŋaá nde ké te tòre. À yeé baá ké sâ den den, 30 bɔ̀ nùàr ŋgún kem wa cuù ké teèn mé bɔ̀ beên bɔ̀ beè: bɔ̀ gule kukuû bɔ̀, bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀, bɔ̀ gule cécéné bɔ̀, bɔ̀ tándúg mé bɔ̀ beên bɔ̀ déì ndɔ. Bɔ́ nde bilí kwaá gi bɔ́ ké toò Yeésò, à taré sɔm bɔ́. 31 Bɔ̀ tándúg tueé gi sòn, bɔ̀ gule kuú bɔ̀ mé bɔ̀ tácɔgɔ́ gɔ dilí gi, bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ ŋene gi njolo. Cìlì nùàr yeé ŋene aá ménâ, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. Bɔ́ né Càŋ ké ter seén njií, ye Tele *Iserálà né lom bú.

Bɔ̀ nùàr kám nèà koô

(Mârk 8:1-10)

32 Yeésò yilá njiî bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: «Jere né mè mé bɔ̀ nùà hên sie: kè kú lan baá cieé tagár, béh bɔ́ né lom kɔɔ́; bɔ́ mé yáb beè sam cuú ndɔ. Mè gwàn ŋgwéh bɔ́ lɔ mé lèì cùè ménâ yi njiî, bɔ́ nde né ceér dueè die le.» 33 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Á, gèh cìlì nùàr dé hên, béh yáb ká ya dueè hên weh ndeè né he, te béh koó komo bɔ́ mé njéh wa?» 34 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí beè né mé breêd meèn wa?» Bɔ́ ye bú a: «Né téhbeh mé bɔ̀ ŋgò tetegér mân.» 35 Yeésò ye bɔ̀ nùàr a: «Bí dèn ndé gí doó.» 36 Jomo sâ à weh breêd téhbeh mé bɔ̀ ŋgò doô, à vra Càŋ teèn, à kɔlé haá njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ, te bɔ́ geé haá bɔ̀ nùàr. Bɔ́ geé haá gi bɔ́ ndɔ. 37 Bɔ́ dɔɔ́ŋ yieé fulu gi; ndilí le. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋuaán bilí, yuú sɔgɔ́ téhbeh.

38 Bɔ̀ɔ́ mé lé yieé naâ yáb sâ dɔɔ́ŋ lé naâ kám nèà; sâ bɔ́ bɔ̀ véh mé bɔ̀ huaán teèn kùlà yí ŋgwéh. 39 Bɔ́ yeé yieé gi aá, Yeésò yi njií ye bɔ́. À yila cu dé seèn kɔm, à nde ser te tàbè Magádàn.

16

Fém beè Yeésò bieê

(Mârk 8:11-13; Lûk 12:54-56)

1 *Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *Sadusiên bilí ndeè yoòr Yeésò te bɔ́ felá bú sòn, bɔ́ ye bú a: «Jɔ̀gɔ̀ bɔ́ ke fém déì mé feh keéh né ye wò bɔɔ́ né seé mé terreb Càŋ ye.» 2 Yeésò ye bɔ́ a: «Jue ka bí! Mɔ baá liyilì mé bí ke vulú né ter bèlèsé, bí ye: kwéh nom nde né sɔɔ́. Sɔɔ́ ka môn. 3 Mɔ bí ŋene, yuoô maánjɔ̀gɔ̀ vulú né ter bɔ hunó, bí ye: nu nde né lan neé. Ne ka môn ndɔ. Bí né gi bɔ̀ njií sâ ŋené kɔɔ́. Yeé baá bɔ̀ njèh dé nàm biì hên, taré yɔgɔ́ bí wa? 4 *Bɔ̀ cafanê bɔ̀ né lom bɔ̀ jélá-temé bɔ̀, bɔ́ temé yoòr Càŋ mbaá kwá njí cú, kɔ bɔ́ né fém ŋené, sâ ye. Kènê bɔ́ ŋéné ndé cú ndɔ, faga le aá te fém mé Càŋ lé bɔɔ́ naâ yoòr Jonâs léí doô.» À yeé tueé gi aá mân, à fɔɔ́n gò seèn ndɔ.

Kulu bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *Sadusiên

(Mârk 8:14-21)

5 Jomo sâ bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn sela yuo kela tub kèb yágà ndɔ, bɔ́ nyen njií breêd beè weh sieè. 6 *Yeésò yeé baá bɔ́ luɔm, bɔ́ munó seér cí. Sâ à lé ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ŋ feh biì mé kulu bɔ̀ Farisiên bɔ́ bɔ̀ Sadusiên.» 7 Yeé baá ménâ, bɔ́ yila lètenè bɔɔ̀n tueé kuû, ye: «À jue né breêd mé béh la naâ nyen doô.»

8 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, ye bɔ́ a: «Bí lètenè biì môn tueé den né dé keì ye: mè jue né breêd mé bí mé njéh beè sam doô wa? Temé kuú né bí lòù. 9 *Hên bí née ka njèh ŋgwé kòmò ŋgwéeh ye wa? Hên bí mùnò kɔ́ cú mé breêd tîn lé naâ nùàr kám tîn koó doô wa? Bí bɔ̀ sɔgɔ́ ndilí yâb kùlà kɔ́ cú ndɔ wa? 10 *Bí dé breêd téhbeh mé lé koó naâ nùàr kám nèà doô mùnò kɔ́ cú á? Bí bɔ̀ sɔgɔ́ ndilí yâb mé bí lé jɔgɔ́ sɔɔ́m naâ doô kɔ́ cú ndɔ sé wa? 11 Wanɔɔ́ŋ mè yeé tueé, ye bí a: Bɔ̀ŋ feh biì mé kulu bɔ̀ Farisiên bɔ́ bɔ̀ Sadusiên, kei mé bɔɔ́ bí kwɔ̀m sâ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh wa? Bí kɔ́ ŋgwéh, ye mè felè breêd júé ŋgwéh wa?»

12 Yeé baá môn, te bɔ̀ mbɔ̀ŋ nde ye ŋgweé komo, ye à bɔ́ luɔm seér né felè leba mé bɔ̀ Farisiên bɔ́ bɔ̀ Sadusiên né yeé feh doô, à felè kulu dé breêd túé ŋgwéh ma.

Ŋgòr Piêr felè Yeésò

(Mârk 8:27-30; Lûk 9:18-21)

13 Yeésò yuo doó sâ, à nde ser te tàbè Sesarê Filîp. Wa ké teèn, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Bɔ̀ nùàr ye Huaán Nùàr né neì wa?» 14 *Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Bɔ̀ déì ye wò né Jâŋ Bàptîs, bɔ̀ déì ye wò né *Elî, bɔ̀ déì ye: wò ne Jeremî, mɔ sam, sâ né *sòn-Càŋ déì.» 15 Ye bɔ́ a: «Á bí nɔ, bí ye mè né neì wa?» 16 *Simɔ̂ŋ Piêr ye bú a: «Wò né *Nùà Cɔ̀ŋ, * ŋunà Càŋ làŋ.»

17 Yeé baá môn, Yeésò ye bú a: «Njua yeè Simɔ̂ŋ ŋunà Jâŋ, nùàr wò gècên sâ kɔɔ́ fèh ná ŋgwêh; né Tele mò ké te vulúu feh né wò ménâ kɔɔ́. 18 Kwá mè tueé ŋagá wò mân: yilí yeè né Piêr, sâ jue né kweéh; mè bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr mò bilí kwaá nde né felè kweéh sâ. Cio mé terreb seèn mene bú njeré déì bɔ́ ndé ŋgwéh. 19 *Mè nde né wò kî *Lò Càŋ beè haá kwaá: mɔ wò yiín njeré déì ká doó, bɔ́ yiín bú ké te vulúu ménâ; mɔ wò yi ká doó, bɔ́ yi cu ké te vulúu ménâ ndɔ.» 20 À yeé tueé gi aá mân, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí ye nuaré déì a, mè né Nùà Cɔ̀ŋ!»

Ŋgòr felè cio Yeésò

(Mârk 8:31–9:1; Lûk 9:22-27)

21 Jomo sâ, à yila baá-re bɔ̀ mbɔ̀ŋ njèh feèh, ye bɔ́ a: «Kɔ mè nde ké Jerusalem, te mè ŋene laré dàm gèr beè bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔɔ̂, bɔ́ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù. Bɔ́ nde né mè wulá; lè cieé tagáre mè nde cu né lè cio komo yuo ndɔ.»

22 Yeé baá mân, Piêr weh nde mé bú ké jomo bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mân, à nde bú ndɔ, ye bú a: «Càŋ a bɔ́ wò kuú gèh cio bú sâ, Fehtoò mò. Càŋ a, lùàgà sɔ̀m sér wò teèn lòù.» 23 Yeésò bele seér ndɔ, ye Piêr a: «Máb *Sátàn, cú yo nɔɔ́ŋ! Hên, wò gwaán né mè te veéne tulu si njiî; wò faá Càŋ nɔ mùnò ŋgwéh, wò munó seér né faá bɔ̀ nùàr nɔ.»

24 *Jomo sâ à tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ́ a: «Nuaá mé ye nyí gwaán né jomo mò beleè dɔɔ́ŋ, kɔ à ŋgɔn feh seèn, à nde mbin weh toú gèr seèn, à bele mè, sâ ye. 25 *Mè tueé bí: nuaá mé gwaán né yɔ̀ŋ seèn mé feh seèn yili sɔɔ̀m, nde né bú leér lɔɔ́. Nuaá mé né dé seèn cio felè mò ŋgɔɔ́n seér, nde né yɔ̀ŋ kwa. 26 Njií mé gam nde né nuaá mé né njèh ka lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ kwa laré te yɔ̀ŋ seèn leér le teèn, né kei wa? Njií mé nùàr nde né yɔ̀ŋ seèn mé njéh ŋaá sɔm né teèn wa? Ndɔ́g, teèn sam.

27 *«Bí kɔ́ɔ ye *Huaán Nùàr wa ndeè né loù sâ mé terreb Tele seèn yoòr. À *sum wa ndeè né lètenè bɔ̀ cìlì seèn mé sàgà nùà kàn beè: à gwɔm nde né nùà kàn faá seé seèn tueé keéh nê nɔ. 28 Mè né tueé ye bí a, mé bí nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ Huaán Nùàr waà baá kèn, bɔ̀ déì lètenè biì hên ŋene bú te kɔgɔ mé njolo.»

17

Yeésò bèh yo kweéh seêr

(Mârk 9:2-13; Lûk 9:28-36)

1 *Yeé kela baá cieé ténjén, mé téhbeh Yeésò weh Piêr bɔ̂ Jâk mé Jâŋ dìm Jâk, bɔ́ bɔ́ ŋaá nde ké felè tòr mé huún bɔɔ̀n. 2 Wa ké teèn, Yeésò kweéh seér yo njolò bɔɔ̀n: kuún seèn ba seér faá lou nɔ, bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ yoòr seèn ŋa seér bɔ̀ dé wuwulê, wula ŋuerré seér faá lou ndɔ. 3 Bɔ̀ nuaré déì kar yuo kelà toò bɔɔ̀n. Lé naâ Músì bɔ̂ *Elî. Bɔ́ bɔ̀ Yeésò né sòn tueé den. 4 Piêr ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, kwá béh den le kɔ hên. Mɔ wò né gwaán, mè nde né pàgà tagár sieé: dé yeè cén, dé Músì cén, dé Elî cén ndɔ.»

5 *Piêr yeé baá sònò mân tueé den, bègè déì ba wula suagà ter, ka sie bɔ́ beè. Hueh déì né yí lètenè-bɔ̀ ŋgulí den ye: «Hên né Huaán yíé-temê mò, temé mò né lè mé bú nɔré, bí ŋgwé gí sòn seèn.» 6 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé nde ŋgweé njií ménâ, veéh kibí su bɔ́ yoòr, bɔ́ die sulí njií gi njolo doó. 7 Yeésò ŋgoró nde yí kwarè bɔɔ̀n ndɔ, à kema njií bɔ́ be yoòr, ye bɔ́ a: «Bí wùò ter, bí té vèh.» 8 Bɔ́ komó njií cu feh ter, bɔ́ ke, bɔ́ nuaré déì ŋéné cú, bɔ́ ŋene lom aá Yeésò mé huún.

9 Bɔ́ yeé baá ké te tòre suagá cuû, à luɔm bɔ́, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì bɔ̀ njií mé bí ŋenè naâ hên. Bí kwá lɔ́ lè biì, kɔ loù mé *Huaán Nùàr komo yuo aá lè cio, sâ ye.» 10 *Jomo sâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Bɔ̀ *njí-sóù tueé né dé keì ye Elî wa lɔgɔ́ ndeè né kɔɔ́ mé *Nùà Cɔ̀ŋ wa?» 11 Ye bɔ́ a: «Né bɔ̀n! Elî ndeè né faá bèh sâ waâ, te à sie nyegé cu bɔ̀ njèh dɔɔ́ŋ. 12 *Mé njéh mene, mè tueé bí, Elî lé naá giì waâ, bɔ̀ nùàr lé bú ŋéné kɔ́ ná ŋgwêh lòù, bɔ́ sie seér cu bú faá bɔ́ lé gwaán naâ nɔ. Nde né mé Huaán Nùàr ménâ ndɔ, bɔ́ nde né bú gèr feh keéh.» 13 À yeé tueé aá ménâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ nde ye ŋgweé komo, ye Elî mé à né tueé doô, à jue né Jâŋ Bàptîs ma.

Huaán déì mé càŋ tándulu yoòr

(Mârk 9:14-29; Lûk 9:37-43a)

14 Bɔ́ wa beré déì, cìlì nùàr né silí den, nuaré déì ŋgoró nde kwarè Yeésò, à cemmé nde doó toò seèn, 15 ye bú a: «Dé koô, kɔ́ yeè huaán mò jere teèn, à né yeé nab die. Gèh dé sâ né lom taré dé gècên: mɔ baá bú ŋaâ, à né yeé tuar die yilá; cu déì, à die yila dùà ndɔ. 16 Mè weh njií mene bú ké yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè, bɔ́ tándulu sâ yoòr seèn kwɔ́gɔ́ kòmò ŋgwéh.»

17 Yeésò deên ndɔ, ye: «Jue ka bí bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ mé jéré-temé biì sâ! Hên béh bí née cu-re heèh wa? Mè bí seŋ den cu nde né heèh ndɔ wa? Wèh ndê mé huaán sâ kán.» 18 Huaán yeé waà baá, Yeésò pam kwɔgɔ sɔm tándulu hèllè yoòr seèn ndɔ, huaán doô taré yuo beè nomo.

19 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ŋgoró nde yí kwarè Yeésò léláŋ bɔɔ̀n, bɔ́ ye bú a: «La bɔɔ́ naâ naàn mé béh bú kwɔ́gɔ́ kòmò ŋgwéh wa?» 20 *Yeésò ye bɔ́ a: «Bí biì né mé temé kuú nɔ! Mè né tueé ye bí a, mɔ ndèm biì sé la né faá mvum tàb làm*s nɔ ham waá, bí sé la naâ tueé ye tòr hên a: Ndé kòmò dèn kíê, à sé la né sòn biì ŋgweé, njeré déì sé la bí yɔ́gɔ́ ná ŋgwêh. [ 21 Mè tueé bí: gèh tándulu bú hên kwɔgɔ́ sɔɔ̀m, kɔ né lom te Càŋ duaà mé yáb joloò ndɔ, sâ ye.»]

Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm fà

(Mârk 9:30-32; Lûk 9:43b-45)

22 Cieé déì bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé baá gi cu ké Galilê bècénè dɔɔ́ŋ, Yeésò ye bɔ́ a: «*Huaán Nùàr nde né beè bɔ̀ nùàr yilá, 23 bɔ́ wula sɔm bú; te cieé tagáre à nde cuù né lè cio komo yuo.» Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé nde ŋgweé njií ménâ, yo bɔɔ̀n kuú gi mé gùm mene.

Làmpɔ̂ŋ ké *gwà Càŋ koô gwɔɔ̀m

24 *Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ cu cu ké Kapernahûm ndɔ. Wa ké teèn, bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ te gwà Càŋe ŋgoró nde, ye Piêr a: «Tele biì dé seèn làmpɔ̂ŋ gwà Càŋ gwɔ̀m bèh wa?» 25 Piêr ye bɔ́ a: «À né yeé gwɔm.»

Cu mé Piêr yeé baá ké gwò yilá ndeé, Yeésò jɔ̀gɔ̀ bie lɔgɔ́ cuù bú kɔɔ́ ye, ye bú a: «Wò dé yeè ŋene né naàn Simɔ̂ŋ? Ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ, bɔ̀ mgbèémgbè làmpɔ̂ŋ weh yeé beè bɔ̀ huaân wa, né yeé beè bɔ̀ nùàr wa?» 26 Piêr ye bú a: «Né yeé beè bɔ̀ nùàr.» Yeésò ye bú a: «Ne môn, kɔ bɔɔ́-re naàn wanɔɔ́ŋ bɔ̀ huaán yeé gwɔ̀m bèh. 27 Mé njéh mene, béh gwàn ŋgwéh bɔ́ temé lè bɔɔ́ yulâ. Wèh nób, ndé ké te tube si, mèlè sɔ̀m kêh ŋgò cén, wò sie ŋaám bú sòn, wò luaga weh kàgàlɔ̀ŋ teèn, wò nde, wò gwɔm njií bɔ́, dé làmpɔ̂ŋ mò, mé dé yeè.»

18

Dé koô lètenè bɔ̀ mbeî

(Mârk 9:33-37; Lûk 9:46-48)

1 *Cu sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ bilí nde ké kwarè Yeésò ndɔ, ye bú a: «Te *Lò Càŋe neì kela né kɔɔ́ mé bɔ̀ mbeí wa?» 2 Yeésò yilá njiî huaán déì, à njebá kwaá bú ká toò bɔɔ̀n, 3 *ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ bí kwéh sér ŋgwéh, bí faá bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r nɔ dèn ŋgwéh, ndɔ́g bí Lò Càŋ yílá ndé ŋgwéh. 4 Nùà koô ké te Lò Càŋe né nuaá mé né lom cie mbaá faá huaán hên nɔ. 5 Nuaá mé né huaán déì faá huaán hên nɔ sie nyegé, mɔ à bú sie nyegé né felè mò, sâ à sie nyegé né mè nùà njèh.»

Be cɔ tená sɔɔ̀m

(Mârk 9:42-48; Lûk 17:1-2)

6 «Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r mé né temé yoòr mò kwaá njií hên, nuaá mé dɔr njií cén déì lè veéne nde né mé gèr kwaré. Sâ nùà hèllè ye, mé sòn gèr hèllè bɔ́ wèh ndé kɔ́ mé nyí ké sòn nòmò koô, bɔ́ jɔ́gɔ́ kàgà kwá nyí nyèn tuagaà, bɔ́ vela si njií kɔ nyí dùà. 7 Kwá nɔɔ́ŋ, *wɔ́ŋ nde né meì bɔ̀ gèr ŋené, à nùàr te veên bele su njií né kɔɔ́. Dé bɔ̀ njií mé nde né nùàr mé veên taáb, bɔ́ ká lè wɔ́ŋe lím ndé ŋgwéh. Njèh cén, nuaá mé né yìè déì teèn kɔɔ́, nde né meì bɔ̀ gèr ŋené.

8 *«Né mene be yeè, né mene gule yeè, mɔ à wò te veên dɔr yií né kɔɔ́, cɔ̀ sɔ̀m bú, wò si njií bú ké dàb. Huɔm kela né yɔ̀ŋ mé be cén, gule cén kwaà; wanɔɔ́ŋ mɔ wò né mé be fà, gule fà, seŋ den, bɔ́ nde né gùm yeè dɔɔ́ŋ te we dé ndeèr si njií. 9 *Mɔ njolo yeè wò te veên dɔr yií né kɔɔ́, lùàgà sɔ̀m bú, wò si njií bú ké dàb. Huɔm kela né yɔ̀ŋ mé njolo cén kwaà; wanɔɔ́ŋ mɔ wò né mé njolo fà seŋ den, bɔ́ nde né gùm yeè dɔɔ́ŋ tuar te we tarê si njií.»

Kàn sòrŋgaŋ mé lé naâ leér

(Lûk 15:3-7)

10 «Bí bɔ̀ŋ feh biì, bí té bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r sèb. Mè tueé bí, jomo bɔɔ̀n né bɔ̀ cìlì Càŋ mé den yeé ké te vulúu toò Tele mò. 11 Bí kɔ́ɔ ye, *Huaán Nùàr tétég hên nde kuú naâ ye te nyí yili sɔm bɔ̀ɔ́ mé né lòù leér le. 12 Bí jɔ̀gɔ̀ mùnò ke ye: hên mɔ nuaré déì né mé mbieè yuií, cén déì nde leér le, à bɔɔ́ nde né naàn? À bɔ̀ dé yulà tárènèà cùɔ̀b tárènèà doô ké te tòre kwá lɔ́ ndé ŋgwéh, à nde dé cên doô fɔɔ́n wellê wa? 13 Mè né tueé ye bí a, mɔ à fɔɔ́n kwaá baá bú, à vra kela nde né dé sâ, mé bɔ̀ yulà tárènèà cùɔ̀b tárènèà bɔ̀ mé lèr ná ŋgwêh doô. 14 Né ka beè Tele biì ké te vulúu nág ménâ ndɔ: à gwàn ŋgwéh mé lètenè bɔ̀ huaán hên cén déì leér le teèn.»

Nùàr veên seèn tueê

15 *«Mɔ mbeí yeè baá veên bɔɔ́, ndé yoòr seèn, bí bú fà, wò salé njií gi bú njonjolò. Mɔ à ŋgweé né sòn yeè ŋgweè, sâ wò ŋgaá kwa cu aá nùàr yeè kèn. 16 *Á, mɔ à sòn yeè ŋgúŋgwéh, yílá wèh cú nùà cén, wa né fà wa, te njèh dɔɔ́ŋ nyegé den njolò bɔɔ̀n. 17 Mɔ à cu ka sòn bɔɔ̀n ŋgúŋgwéh, sâ jɔ́gɔ́ njí bá bú te mɔ̀gɔ̀ bɔ̀ Càŋ bɔ̀. Mɔ à ŋgeén cu aá sòn bɔɔ̀n, sâ kè njí á bú faá cɔɔ́ŋ nɔ; mɔ sam, nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ.»

Njèh yiîn mé njèh yiì

18 *Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a: mɔ bí yiín njeré déì ká doó, bɔ́ yiín bú ké te vulúu ménâ; mɔ bí yi ká doó, bɔ́ yi cu ké te vulúu ménâ ndɔ. 19 Mè né ka bí tueé ye bí a: Mɔ lètenè biì nuaré déì bɔ̂ mbeí den bilí ká doó fà, bɔ́ colo sòn felè njeré déì, né mene kei, mɔ bɔ́ né Càŋ teèn dua, Tele mò ké te vulúu nde né bɔ́ haá. 20 Bí kɔ́ɔ ye, bèh mé nùà fà mé tagár né teèn mé yilí mò bilí den dɔɔ́ŋ, mè né lètenè bɔɔ̀n.»

Kàn nuaá mé né njèh lè sie kwaá

21 *Yeé baá ménâ, Piêr ŋgoró nde kwarè Yeésò, ye bú a: «Fehtoò mò, hên mɔ mbeí mò né ka mè veên bɔɔ́ den nɔ, mè doó kulu njií nde né mbei meèn wa? Nde né mbei téhbeh wa?»

22 *Yeésò ye bú a: «Mbei téhbeh gí cégé ndé ŋgwéh, mè tueé wò, nde né yulà téhbeh mbei téhbeh. 23 Sâ *Lò Càŋ né faá mgbè déì lé naâ kàgà-ndòn kaga, ye nyí nde né bɔ̀ hùà nyî beè bɔ̀ seê bɔ̀ nyî kaá weh. 24 À yeé baá mé njéh taáŋ ndeé, bɔ́ weh waà bú mé mambin déì teèn; hùà hèllè né lom málaré mé málaré te mbeî. 25 Nùàrè bɔɔ́ mene naàn, à hùà doô gwɔ̀m kòmò ndé ŋgwéh. Yeé baá mân, mgbè doô ye bɔ́ gò sɔ̀m bú lòù, bɔ́ gò sɔ̀m veèh seèn, bɔ́ gò gí bɔ̀ ŋuna mé bɔ̀ njèh seèn mene dɔɔ́ŋ, te gwɔm hùà nyî kèb déì. 26 Nùà hùà doô yeé nde ŋgweé njií mân, à die tere nde doó toò tele seê seèn hèllè, à né bú be kobó, ye bú a: Kúkùr yeè, tele mò, sìè temé felè mò, mè nde né wò gwɔm gií. 27 Tele seê seèn yeé ŋene aá ménâ, jere sie yɔgɔ́ bú, à kwaá lɔ bú hùà doô dɔɔ́ŋ, à yi njií bú ndɔ.

28 «Nùà hùà doô yeé baá doó sâ yuo, bɔ̂ nuaré déì kwaré, à né nùà sâ kám yuií bele; né mbeí seê seèn ndɔ. À yeé nde ŋene keéh bú mân, à ŋar sie bú tuagaà tég, ye bú a: Gwɔ̀m nyí hùà nyî. 29 Mbeí die tere nde doó gule seèn, né bú be kobó, ye bú a: Kúkùr yeè, sìè temé felè mò, mè nde né wò gwɔm gií. 30 Mbeí né mene môn tueé dɔɔ́ŋ, à dé sâ táŋ ŋgwéh, à nde mgbeé yií njií bú gwà cibì, ye bú a: Kɔ wò gwɔm gi aá hùà nyî, sâ ye.

31 «Bɔ̀ mbeí seê déì yeé ŋene aá ménâ, temé yulá bɔ́ lè, bɔ́ nde cu ké yoòr tele seê bɔɔ̀n, bɔ́ tueé gi bú bɔ̀ njií mé la kela giì naâ dɔɔ́ŋ. 32 Tele seê bɔɔ̀n yeé nde ŋgweé njií ménâ, ye bɔ́ ndé sìè cú cû mé nùà hùà nyî hèllè. À yeé waà baá, tele seê seèn ye bú a: Nùàr seê jéré-temê faá wò nɔ sam, mè tueé wò. Jɔ̀gɔ̀ wò yeé baá mè be kobó, jere sie yɔgɔ́ mè, mè yi lɔ wò dàm bɔ̀ hùà mò dɔɔ́ŋ. 33 Ŋgweéh wò sé la naâ mbeí yeè jere faá bèh sâ kɔɔ́ wa? 34 Temé ŋaâ tele seê doô ndɔ, ye bɔ́ ndé sì njí bú ké gwà cibì, kɔ à gwɔm gi aá hùà nyî ndɔ, sâ ye.»

35 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, mɔ bí né veên bɔ̀ mbeí biì lè kurú kwaá den, bí doó kúlú njí ŋgwéh, Tele mò ké te vulúu bɔɔ́ nde né mé bí faá bèh ménâ ndɔ.»

19

Ndéb felè véh sɔɔ̀m

(Mârk 10:1-12)

1 Yeésò yeé tueé nyegé gi aá bɔ́ mân, à kwaá lɔ Galilê, à nde ser yí sòn nòmò Jurdên kèb yágà te sòn tàbè Judê kèb déì. 2 Cìlì nùàr kem bele cu bú ké sâ ndɔ; à taré sɔm gi bɔ̀ beén bɔ̀ lètenè bɔɔ̀n.

3 Bɔ̀ *Farisiên déì ŋgoró nde baá-re Yeésò sòn felá, bɔ́ ye bú a: «Mɔ veèh nuaré déì bɔɔ́ sab aá njeré déì, né mene kei, *sóú beèh ye nùàr a, té bú sɔ̀m wa?» 4 *Yeésò ye bɔ́ a: «Bí te mvù Càŋe jáŋé ŋéné ŋgwéh, ye: ké bèh duɔɔ̂m, Càŋ lɔ naâ nùàr meé, dé siîb cén, dé vêh cén wa? 5 *À ye, né dé cî mé nùàr nde né tele mé meí si lɔɔ́, à nde kwa veèh, bɔ́ bú den, te bɔ́ fà dɔɔ́ŋ ŋa lom cén. 6 Sâ tueé né ye, kènê bɔ́ fà sam cuú, bɔ́ baá seér njèh cén. Mɔ né mân, njií mé Càŋ nyɔgɔ́ bilí gi aá, ndɔ́g nùàr a, té gè sɔ̀m.»

7 *Bɔ̀ Farisiên ye bú a: «Á, dé mé Músì lɔ ye: mɔ nùàr sɔm véh, bú a, nyàgà há ma sâ mvù beè nɔ?» 8 Yeésò ye bɔ́ a: «Músì lɔ ménâ gwaán kuú naâ felè dúágá-tie biì, wanɔɔ́ŋ ké te ndègè lé môn ná ŋgwêh. 9 *Mè né ka bí cicie tueé kwaá: nuaá mé sɔm véh mé yàgà ndé ná ŋgwêh, jɔgɔ cu déì ká jomo dɔɔ́ŋ, kuú baá yàgà.»

10 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ deên ndɔ, ye bú a: «Mɔ hên né ka njií mé nde né felè huaán siîb bɔ̂ ma vêh kelá bɔ̀n, sâ nùàr a, té véh mbaá jɔ́gɔ́ kú.» 11 Yeésò ye bɔ́ a: «Né taré, bɔ̀ nùàr ŋgòr hên dɔɔ́ŋ ŋgwé kòmò bèh, gi cegé yeé bɔ̀ɔ́ mé Càŋ né bɔ́ terreb sâ haá.»

12 À den cuù ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr liím cu né véh jɔgɔ̂ mé yìè bɔ̀ njèh hihinê ndɔ: bɔ̀ déì né kuú, yɔgɔ́ né bɔ́ cí; bɔ̀ déì, bɔ̀ nùàr ka né bɔ́ tùlù kɔɔ́; dé bɔ̀ déì, ju *Lò Càŋ yila né bɔ́ yoòr kɔɔ́. Yeé baá ménâ, bɔ́ liím ye véh ndɔ. Nuaá mé nde né ŋgòr hên ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bagasé!»

Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r kulû

(Mârk 10:13-16; Lûk 18:15-17)

13 Jomo sâ bɔ̀ nùàr né mé bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r ká yoòr Yeésò weh ndeê, te à ba bɔ́ be felè, à dua Càŋ teèn. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ nde seér cu bɔ́ dé ndeè. 14 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí kwá bɔ̀ huaán ndeè ká yoòr mò, bí té bɔ́ yín. Bí kɔ́ɔ ye, *Lò Càŋ né dé bɔ̀ɔ́ mé den né faá bɔ́ nɔ.» 15 Jomo sâ à ba bɔ́ be felè, à yuo doó sâ ndɔ.

Dèbbè nùà lieê déì

(Mârk 10:17-31; Lûk 18:18-30)

16 Nuaré déì ŋgoró ndeè kwarè Yeésò, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, mè bɔɔ́ nde né gèh bagaà dé heè, te mè kwa yɔ̀ŋ tètàgà teèn wa?» 17 Yeésò ye bú a: «Wò mè te njèh dé bagaà bie né mé ŋgei wa? Dé bagaà né lom Càŋ. Mɔ wò gwaán né yɔ̀ŋ kwaà, wò jòlò *sóú Càŋ.» Ye Yeésò a: 18 *«Sóú Càŋ dé heè wa?» Yeésò ye bú a: «Té feh wúlá, te yàgà ndé, te yíb ŋúɔ́b, te nuaré déì nyeén yoòr cɔ̀ kwá. 19 *Ŋgwé sòn tele yeè mé meí yeè; gwàn mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè nɔ.» 20 Nùà doô ye bú a: «Mè né yeé bɔ̀ sâ bɔ̀ jolo gií. Njeré déì né cu mè le ye wa?»

21 Yeésò ye bú a: «Mɔ wò gwaán né ye te nyí yuo lom kɔ́bè sâ jég, ndé gò sɔ̀m bɔ̀ njèh yeè, wò geé haá njií bɔ̀ saám bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ sâ, te wò kwa seér ŋgúlú ké ter te vulúu. Jomo sâ wò ndeè, wò bele mè ndɔ.» 22 Te huaán ndà hèllè yeé nde ŋgweé njií dé sâ mân, à munó njií gi ŋgúlú seèn dɔɔ́ŋ, à durú yuo seér aá doó sâ lòù.

23 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Mè né tueé ye bí a, te Lò Càŋ yilâ, nde né beè nùà lieê taré. 24 Ŋgweéh né taré mé ŋgelobà yila kela te lɔ́ŋ kɔ̀gɔ̀târ wa? Né ménâ mé nùà lieê ndɔ; te Lò Càŋe yilâ nde né beè seèn taré.» 25 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ hiím gi dɔɔ́ŋ; bɔ́ ye bú a: «Sâ, mɔ né mân, nuaá mé nde né yili yuo né neì?» 26 Yeésò ke njií bɔ́, ye bɔ́ a: «Taré yɔgɔ́ né bɔ̀ nùàr, wanɔɔ́ŋ dé Càŋ njeré déì bú táré yɔ́gɔ́ ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ.»

27 Piêr deên ndɔ, ye bú a: «Ŋgweéh béh hên vu lɔ gi aá bɔ̀ njèh beèh dɔɔ́ŋ, béh bele wò mà. Sâ béh ndeè dé beèh kwa nde né kei wa?» 28 *Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ *Huaán Nùàr ndeè baá ké te lɔɔ́ feê te kɔgɔ seèn ŋaá *sum den, bí bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ mé né gi jomo mò hên, nde né te kɔgɔ ménâ den gií ndɔ, te bí tueé ju felè gèh bɔ̀ huaán *Iserálà yulà cùɔ̀b fà doô. 29 Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ɔ́ mé vu lɔ né gwà bɔɔ̀n wa, né bei wa, né dìm wa, né mene tie, né mene tele mé meí, né mene ŋuna, né mene ŋueèh, mɔ bɔ́ vu lɔ né felè mò, bɔ́ nde cu né méménâ te mbeí yuiî kwa gií, te bɔ́ teèn kwa bilí cu ye mé yɔ̀ŋ tètàgà mene. 30 *Mè tueé bí: nùàr kókoó lètenè bɔ̀ ké toò bɔ̀ nde gi né ké jomo kelá seér; nùàr kókoó lètenè bɔ̀ ké jomo bɔ̀ kela seér cu ké toò.»

20

Bɔ̀ seé bɔ̀ ké ŋueh mé lou hihiné

1 «Mè tueé bí, *Lò Càŋ felá né dèbbè nùà ŋueèh déì; à lé komo yuoó naâ maánjɔ̀gɔ̀, à nde bɔ̀ seé bɔ̀ ké ŋueh * yií. 2 Bɔ́ bɔ́ colo gi sòn, ye nyí gwɔm nde né bɔ́ cieé cén kám cén faá bɔ́ gwɔm yeé nɔ. Jomo sâ à weh njií bɔ́ ké ŋueh bèh seê ndɔ. 3 À yuo kela cuù mé lou lɔ̀ŋ tárènèà, sâ bɔ̀ déì né ké cie mbaá tɔɔ́m den, 4 ye bɔ́ a: Bí ndé ké ŋueh mò seé bɔɔ́ ndɔ, mè gwɔm yií nde né bí teèn. 5 Bɔ̀ sâ bɔ̀ nde cu ké teèn. Nùà doô yɔŋ yuo kela cuù déì, sâ lou dilí baá; déì mé lou lɔ̀ŋ tagár; dɔɔ́ŋ à bɔɔ́ den ka njèh cén sâ. 6 À nde yuo kela weéh baá dé jomò mé lou lɔ̀ŋ tîn, sâ bɔ̀ déì baá cu ké cie mbaá tɔɔ́m den, ye bɔ́ a: Bí ká cie mbaá bɔɔ́ sɔɔ́ yeé kei wa? 7 Bɔ́ ye bú a: Nuaré déì seèn béh seé wèh ŋgwéh nɔ! Ye bɔ́ a: Sâ bí ndé ké ŋueh mò bèh seê ndɔ.

8 *«Yeé baá liyilì, nùà ŋueèh doô ye mabɔn a: Yílá bílí bɔ̀ seé bɔ̀ yilà, te wò gwɔm bɔ́ kàgàlɔ̀ŋ seê bɔɔ̀n; gwɔ̀m dùɔ̀m bɔ̀ɔ́ mé yila ceré naâ ká jomo, te wò nde ceré seér mé bɔ̀ɔ́ mé la yila lɔgɔ́ naâ maánjɔ̀gɔ̀.

9 «Bɔ̀ɔ́ mé yilà naâ seé liyilì mé lou lɔ̀ŋ tîn doô waà ndɔ, bɔ́ weh bele kám cécéné. 10 Bɔ̀ɔ́ mé la yila lɔgɔ́ naâ seé kɔɔ́ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye merré déì kàgàlɔ̀ŋ dé bɔɔ̀n maga kela nde né kɔɔ́; kàmbér dɔɔ́ŋ né gi ka kám cécéné sâ. 11 Bɔ́ duɔɔ̂m kám cécéné hèllè ménâ weèh ndɔ; bɔ́ né weh, bɔ́ né teèn ndugó yií, 12 ye nùà ŋueèh a: Hên béh bɔ̀ liyilì bɔ̀ weh cu né kàgàlɔ̀ŋ kèì cên, sâ béh duɔɔ́m naâ dé beèh seé maánjɔ̀gɔ̀; lou ŋgela sɔɔ́ béh teèn gùm cieê; yeé baá gi liyilì, te bɔ̀ hên bɔ̀ nde ye waâ; bɔ́ bɔɔ́ cegé seé yɔ̀ŋ loù cén, sâ gi aá. Kènê yeé baá dé gwɔɔ̀m, wò gwɔm ŋgeré béh bɔ́ lòù; hên né dilí wa?

13 «Nùà ŋueèh doô tueé njií mé cén déì lètenè bɔɔ̀n ndɔ, ye bú a: Mè wò lòù yíé ŋgwéh, mbeí mò. Ŋgweéh bélɔ̀ naá giì sòn coló ye gùm cieê né kám cén, wò gwaán ndɔ mà. 14 Hên né ka cí, sìè mè beè, fɔ́n lòm gò nɔɔ́ŋ; mè gwɔm nde né bí bɔ̀ɔ́ mé yila ceré naâ ká jomo dɔɔ́ŋ kèì cén; baga né mè cí. 15 Bɔ́ ye mè a: té mé kàgàlɔ̀ŋ mɔ̀ faá mè gwaán keéh nê nɔ bɔ́ wa? Wò né huer mé húɔ́m-temé mò hên bɔɔ́ wee?»

16 *Yeésò den cuù ye bɔ̀ nùàr a: «Nde né ka faá bèh mân nág: bɔ̀ ké jomo bɔ̀ nde né ké toò kelá seér, bɔ̀ ké toò bɔ̀ kela seér cu ké jomo.»

Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm tagâr

(Mârk 10:32-34; Lûk 18:31-34)

17 Sâ Yeésò né ké Jerusalem ndeé. Wa beré déì, à weh kwaá njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, ye bɔ́ a: 18 «Hên béh bí ŋaá nde baá ké Jerusalem sâ. Wa ké teèn, bɔ́ nde né *Huaán Nùàr sar, bɔ́ yií njií bú beè bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô, mé bɔ̀ *njí-sóù. Bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né bú ké bèh juù weh njií, te bɔ́ wula bú wulà. 19 Bɔ́ nde né bú beè bɔ̀ lòù bɔ̀ jɔgɔ́ yií. Bɔ̀ lòù bɔ̀ nde né bú selé, bɔ́ nde né bú lobo, bɔ́ nde né bú ter fagá njií ndɔ. Te cieé tagáre, à nde né lè cio komo yuo cuú.»

Njií mé meì Jâk bɔ̂ Jâŋ lé naâ mé Yeésò dua

(Mârk 10:35-45)

20 Jomo sâ meì bɔ̀ ŋunà Jebedê ŋgoró nde mé bɔ̀ ŋuna seèn kwarè Yeésò, à cemmé nde toò seèn bèh njeré déì bieê. 21 Yeésò ye bú a: «Wò gwaán né kei wa?» Ye Yeésò a: «Kwá bɔ̀ huaán mò hên kwa gi bèh denè ké Mbàm yeè fà dɔɔ́ŋ: déì te be gaâ, déì te be ŋgoù yeè.» 22 Yeésò ye bú a: «Njií mé bí né bieé hên, bí kɔ́ ŋgwéh, wanɔɔ́ŋ bí nde né ŋgàb jelâ faá mè nɔ jɔgɔ́ ŋueé komo wa?» Bɔ́ ye bú a: «Béh nde né ŋueé komo.» 23 À ye bɔ́ a: «Né bɔ̀n, bí nde né ŋgàb mò ŋueé; bí ŋueé gi nde né dág. Njèh cén, dé te be gaâ mé be ŋgoù mò deèn, beè mò sam. Bɔ̀ɔ́ mé Tele mò lé nyegé kwaá naâ bèh denè sâ mé bɔ́, kwa nde né kɔɔ́.»

24 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà doô yeé nde ŋgweé njií ménâ, temé yulá gi bɔ́ lè mé bɔ̀ fà bɔ̀ doô. 25 *Yeésò yeé ŋene aá môn, à yilá njiî bɔ́ ká toò, ye bɔ́ a: «Bí né kɔɔ́ ye bɔ̀ mgbèémgbè mé tàbè hihiné né bɔ̀ nùàr lòù tuú; bɔ̀ kokoô bɔ̀ né bɔ́ ménâ tuú taré ndɔ. 26 *Dé biì, bú a, té lètenè biì ménâ dèn. Nuaá mé gwaán né nùà koô lètenè biì ŋaâ dɔɔ́ŋ, bú a, ŋá sér nùà seê bɔ̀ mbeî kɔɔ́. 27 Nuaá mé gwaán né feh lètenè biì deèn, bú a, ŋá sér kwer bɔ̀ mbeî kɔɔ́ ndɔ. 28 Mè tueé bí, *Huaán Nùàr ndé ná ŋgwêh ye te bɔ́ bɔɔ́ kwaá nyí seé beè. À tétég nde seér naâ ye te nyí den nùà seê bɔ̀ nùàr, te nyí ŋa weh cio nùàr ŋgún mé húɔ́m nyî.»

Bɔ̀ tácugó déì fà taré sɔɔ̀m

(Mârk 10:46-52; Lûk 18:35-43)

29 Bɔ́ yeé baá Jerikò yuo, bɔ̀ nùàr ŋgún kem bele cu bɔ́ jomo. 30 Wa beré déì, sâ bɔ̀ tácugó déì fà né te sòn ceêr den den. Bɔ́ yeé baá ŋgweé ye, Yeésò kela né kɔɔ́ mân, bɔ́ sɔm hueh, ye: «Fehtoò beèh Ŋunà *Davîd, kɔ́ yeè béh jere teèn.» 31 Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ nde seér bɔ́ lòù, bɔ́ ye bɔ́ a: «Bí máb sòn biì doó sâ.» Mé njéh mene, bɔ́ kɔ lom né méménâ ké ter lɔgɔ́ njiî, ye: «Fehtoò beèh Ŋunà Davîd, kɔ́ yeè béh jere teèn!» 32 Yeésò njebá le ndɔ, à yilá njiî bɔ́, ye bɔ́ a: «Bí ye mè a, gàm bí naàn wa?» 33 Bɔ́ ye bú a: «Fehtoò beèh, bɔ́ yeè te béh ŋene njolo teèn.» 34 Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, jere bɔɔ́ bú njèh, à kema njií bɔ́ be njolò, njolo bɔɔ̀n kwɔgɔ yuo doó sâ. Bɔ́ yuo bele bú ndɔ.

21

Yeésò nde aá Jerusalem yilá

(Mârk 11:1-11; Lûk 19:28-40; Jâŋ 12:12-19)

1 Bɔ́ né ka ndeé, bɔ́ wa lè lɔɔ́ Betafajê kwarè Jerusalem. Lɔɔ́ sâ né ké te tòr Oliviê. Bɔ́ yeé nde aá lɔɔ́ yilá, Yeésò tema keéh bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà déì toò, ye bɔ́ a: 2 «Bí ndé lè lɔɔ́ toò biì sâ, bí nde né vuɔmndeè déì te yuiî ŋené, à né mé huaán jomo, bí sè ndé gî mé bɔ́. 3 Mɔ nuaré déì bie bí njeré déì, bí júée bú a: Nùà Dueè né bɔ́ gwaán ma, bɔ́ nde né bí kwaá lɔɔ́.» 4 Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá *sòn-Càŋ déì lɔ naâ tueé nɔ, ye:

5 *«Bí júée lɔɔ́ Siyɔ̂ŋ* a:

kè njí sâ ndeè né Nùà Dueè seèn ma.

À né lom dɔlésé mân.

À ŋaá né ŋgètenè mbò vuɔmndeè

mé meí jomo mân ndɔ.»

6 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà doô fɔɔ́n gò ndɔ, bɔ́ nde bɔɔ́ faá Yeésò tueé naâ bɔ́ nɔ; 7 bɔ́ se ndeè mé vuɔmndeè doô bɔ̂ ŋuna, bɔ́ huaré weh bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ suù bɔɔ̀n, bɔ́ te njií gi bɔ́ ŋgètenè. Yeésò ŋaá den teèn ndɔ. 8 Nùàr kókoó mbaá né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n ceceér huaré teé njií, bɔ̀ déì né bɔ̀ cù kwa, bɔ́ né ceceér teé bele ndɔ. 9 *Léh né lom gè toò mé ké jomo mene sue, ye: «Lieê né mé wò Ŋunà *Davîd! Kùsèm Càŋ a, kúlú nyégé nuaá mé ndeè né mé yilí seèn hên kulù. Vulú a, sén Càŋ seèn!»

10 Te Yeésò yeé nde yila nde baá-re Jerusalem mân, lɔɔ́ jilí; bɔ̀ nùàr né lom bieé ye: «Dé sâ né nùà dé heè mân wa?» 11 Cìlì nùàr ye bɔ́ a: «Né Yeésò sòn-Càŋ, nùà Najarêt ké Galilê.»

Yeésò ké *gwà Càŋ koô

(Mârk 11:15-19; Lûk 19:45-48; Jâŋ 2:13-22)

12 Yeésò yila nde yí cie gwà Càŋ koô ndɔ. À wa, sâ bɔ̀ nùàr né toón teèn bɔɔ́ den: bɔ̀ déì né go, bɔ̀ déì né ŋge, bɔ̀ déì né kàgàlɔ̀ŋ kwellé. À yeé nde ŋene njií ménâ, à kwɔgɔ sɔm keéh gi bɔ́ cie, à vela ŋellé sɔm gbàgà kàgàlɔ̀ŋ mé kɔgɔ bɔ̀ gò-vɔgɔb bɔ̀ mene, 13 *ye bɔ́ a: «Né gi lè mvù Càŋe nyagá den ye: Bɔ́ yilá nde né gwà mò, gwà Càŋ duaà. Keí mé bɔɔ́, bí weh kwaá seér aá gùr yîb biì wa?»

14 Jomo sâ, bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ mé bɔ̀ gule kuû bɔ̀ ŋgoró nde bele kwarè seèn ké cie gwà Càŋ koô sâ, à taré sɔm gi bɔ́ ndɔ. 15 Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù yeé ŋene, à baá ménâ bɔɔ́ huɔɔ́m, temé ŋaá seér bɔ́ lè lòù. Sâ bɔ́ ŋgweé naâ mé bɔ̀ huaán memanè naâ bú seén, ye bú a: «Lieê né mé wò, ŋunà *Davîd!» 16 *Yeé baá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Wò né njií mé bɔ́ né tueé hên ŋgweé wa?» Yeésò ye bɔ́ a: «Nyea. Bí née te mvù Càŋe jáŋé ŋéné ŋgwéeh ye ndɔ wa? Dé mé nyagá den né ter ye: Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r mé bɔ̀ dé mbembɔgɔ̀ mene nde gi né Càŋ mé sòn bɔɔ̀n seén doô!» 17 À yeé tueé gi aá ménâ, à kwaá lɔ bɔ́ ndɔ, à yuo lɔ sâ, à nde cu ké Betanî, à cer le toò.

Toú déì duagâ

(Mârk 11:12-14, 20-24)

18 Cieé ŋaga maánjɔ̀gɔ̀ à komo cu cuù ye ká jomo te lɔɔ́ koô, sâ cùè baá bú sie. 19 À ŋene njií toú† déì kwarè ceêr mân, à njebá nde ké teèn, ye kɔ ŋgweéh tàb né teèn wa? Wa ké teèn, à ter kwa lom léláŋ yùè. À deên ndɔ, ye toú a: «Ndɔ́g wò tàb wá ndé cú.» Toú hèllè ŋema yuo njolò bɔɔ̀n doó sâ ndɔ. 20 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé ŋene aá ménâ, geí lɔ bɔ́ mbaá, bɔ́ ye: «Toú hên kènê mbaá ŋema weh né kei wa?» 21 *Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ bí temé kwaá njií né mé Càŋ, bí sàn ŋgwéh, sâ dé toú hên njeré déì sam gùm dɔɔ́ŋ; né mene tòr hên, mɔ bí ye bú a: ndé kòmò dìè ké dùà kíê, nde né te sòn biì bɔɔ́. 22 Mɔ bí né temé cén kwaá njií, njií mé bí né Càŋ teèn dua dɔɔ́ŋ, bí nde né kwa gií.»

Terreb Yeésò yuoó naâ he?

(Mârk 11:27-33; Lûk 20:1-8)

23 Yeésò yila nde cu yí cie *gwà Càŋ koô ndɔ, à duɔɔ́m njèh feèh. À yeé baá feh, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ ŋgoró nde ye bú a: «Wò bɔ̀ njií hên bɔɔ́ né mé gèh terrèb dé heè? Neì wò jegé naâ kɔɔ́ wa?» 24 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè nde né bí njeré déì bieé ndɔ; mɔ bí né tueé kɔɔ́, mè se ye bí kwɔ̀m dé mò hên: 25 Neì lé Jâŋ Bàptîs tema njií naâ kɔɔ́, ye bú a: ndé bɔ̀ nùàr kou bele wa? Lé naâ Càŋ wa, lé naâ nùàr wa?»

Bɔ́ yila mé njéh lètenè bɔɔ̀n fellé kuû, ye: «Hên, mɔ béh ye bú a: Càŋ lé Jâŋ temà naâ kɔɔ́, à nde né tueé ye béh a: béh lé temé yoòr seèn kwá njí ná ŋgwêh dé keì wa? 26 Á, mɔ béh ye bú a: bɔ̀ nùàr lé bú temà naâ kɔɔ́, sâ dàm bɔ̀ nùàr nde né béh yoòr kem sue ndɔ; lòù sam, beè bɔɔ̀n Jâŋ lé naâ *sòn-Càŋ.» 27 Yeé baá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Béh kɔ́ ŋgwéh.» Yeésò ye bɔ́ a: «Sâ mè bí nuaá mé jegé naâ mè doô túé ndé ŋgwéh ndɔ.»

Kàn felè nùà huaán fà déì

28 Yeésò si cu bɔ́ kàn déì, ye bɔ́ a: «Bí né ŋgweé wa? Nuaré déì lɔ naâ mé bɔ̀ huaán fà. Loù sâ à nde ye bei a: Huaán mò, ndé lan ké ŋueh bèh seê mò. 29 Ŋuna ye bú a: nyí ndé ŋgwéh. Jomo sâ, à munó nyegé cu mé be seèn, à fɔɔ́n gò ŋueèh doô. 30 Tele nde tueé cu mé dìm ménâ ndɔ, ye bú a: Ndé lan ké ŋueh bèh seê mò. Dìm gwaán nyegé, ye tele a: nyí nde né ndeé. Jomo sâ à nomo.»

31 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Lètenè bɔ̀ huaán fà hên à, dé heè ŋgweé né sòn teleè kɔɔ́ wa?» Bɔ́ ye bú a: «Né bei.» Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a: bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ, mé bɔ̀ sɔrmbe wa lɔgɔ́ nde né ké te *Lò Càŋe kɔɔ́ mé bí. 32 *Wanɔɔ́ŋ Jâŋ yeé ndeè yoòr biì, ye te nyí feh bí ceér, bí temé teèn kwá njí ŋgwéh. Bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mé bɔ̀ sɔrmbe temé teèn kwaá njií seér kɔɔ́. Bí né mene bɔ́ ménâ ŋené, njeré déì bí yúlá ŋgwéh; kwá nɔɔ́ŋ.»

Kàn jéré-temé bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀

(Mârk 12:1-12; Lûk 20:9-19)

33 *«Bí ŋgwé cú kàn déì: nuaré déì lé kieè naâ ŋueèh‡ seèn; à yeé dobo gi aá yab, à kaga sie ŋueèh sâ beè, à nde ke beré déì, à sio kwaá vua dé tàb dorô teèn, à sie kwaá gbàgà teèn ndɔ. Jomo sâ, à haá kwaá ŋgɔgɔ̂ beè bɔ̀ seé bɔ̀, te bɔ́ ke nyegé den jomo, à nde dé seèn bèh gò.

34 «Cu mé yab yeé baá bɔlé, à tema njií bɔ̀ seé bɔ̀ seèn ké yoòr bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ doô, ye te nyí kwa yab teèn ndɔ. 35 Wa ké teèn, bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ doô kem sue bɔ́ yoòr: bɔ́ duún déì núr, bɔ́ wula sɔm déì, bɔ́ yuo die dé tagâr yoòr mé taá ndɔ. 36 Nùà ŋueèh doô yeé ŋene aá ménâ, à bɔ́ ké teèn tema njií lom ŋgún. Wa ké toò, bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ bɔɔ́ cu bɔ̀ sâ bɔ̀ ménâ ndɔ.

37 «Yeé baá ménâ, nùà ŋueèh doô tema njií ŋuna seèn, ye dé hên né huaán nyî, bɔ́ nde né bú dé seèn veéh. 38 Mé njéh mene, wa ké toò, bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ doô yeé nde ŋene njií baá-re bú mân, bɔ́ nyɔgɔ sòn lètenè bɔɔ̀n, bɔ́ ye: Hên né nuaá mé nde né nùà ŋueèh ŋaá sâ. Mɔ sam, kɔ béh wula sɔm bú lòù, te ŋueèh hên ŋa dé beèh. 39 Bɔ́ cab sie bú ndɔ, bɔ́ tulu sɔm keéh bú ké luaà ŋueèh, bɔ́ wula si lɔ bú ké teèn.»

40 Yeésò den cuù, ye bɔ̀ nùàr a: «Sâ mɔ nùà ŋueèh wa ké teèn, à bɔɔ́ nde né bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ hèllè naàn wa?» 41 Bɔ́ ye bú a: «À wula njií nde né bɔ̀ vevenê bɔ̀ doô mbaá, à jere kɔ́ ndé cú; à haá kwaá seér ŋueèh beè bɔ̀ déì; mɔ yab baá bɔlé te bɔ̀ sâ bɔ̀ kwa haá bú teèn.» 42 *Yeésò ye bɔ́ a: «Bí née dé mé né lè mvù Càŋe nyagá den doô jáŋé ŋéné ŋgwéeh ye wa? Bèh sâ né tueé ye:

Taá mé bɔ̀ mé-gwà bɔ̀ lé naâ ké jomo

komo si njií hên, taá dàn ŋa seér cu né kɔɔ́.

Sâ dɔɔ́ŋ né seé Nùà Dueè.

Ŋgweéh huɔm kela né cí mà.

Béh kéí lòm mé gècên mene.»

43 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè tueé bí: mɔ né mân, sâ bɔ́ nde né bí *Lò Càŋ beè luaga sɔm, bɔ́ haá njií seér bɔ̀ɔ́ mé nde né tàb dé Lò Càŋe waá. 44 Kwá nɔɔ́ŋ, nuaá mé ceén die te taá sâ nde né teèn ŋerré le. Mɔ komo die seér né nuaré déì yoòr lòù, sâ nùà hèllè nde né faá fùfú nɔ nyoló den ndɔ.»

45 Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *Farisiên yeé baá bɔ̀ kàn sònò Yeésò ménâ ŋgweé, bɔ́ kɔ ye à si njií den né mé bɔ́. 46 Bɔ́ duɔɔ̂m bú filî ndɔ. Njèh cén, bɔ́ veéh den née cìlì nùàr mé né temé yoòr Yeésò kwaá njií, ye à né *sòn-Càŋ doô.

22

Kàn kùrmò fù

(Lûk 14:15-24)

1 Yeésò né cu ka mé kàn tetoò si ndeé, ye bɔ̀ nùàr a: 2 «*Lò Càŋ né faá mgbè déì lé naâ kùrmò fù ŋuna seèn neé nɔ. 3 Yáb yeé bela baá, à ye bɔ̀ seé bɔ̀ a: Bí ndé júée bɔ̀ nùàr a: yáb bela baá ma. Wa ké toò, bɔ̀ nùàr berɔ́ŋ gi teèn ndeê. 4 Mgbè doô yeé ŋgweé aá môn, à tema sɔm cu bɔ̀ seé bɔ̀ déì, ye bɔ́ a: bí ndé júée bɔ́ a: Né mé núɔ́gɔ́ nàgà cèllè, bɔ́ ne bela gi aá ndɔ; bɔ́ ndé gî kùrmò fù yieé ma. 5 Mé njéh mene, bɔ́ bú mé njéh táŋ ŋgwéh, bɔ́ né lom bèh sénâ bɔɔ̀n sané ndeé. Dé kàn fɔɔ́n gò ŋueèh seèn, dé kân gò toôn seèn. 6 Bɔ̀ déì kem sue bɔ̀ seé bɔ̀ nùà koô doô yoòr, bɔ́ né bɔ́ selé, bɔ́ né bɔ́ wulá ndɔ.

7 «Mgbè doô yeé ŋene aá mân, temé ŋaâ bú lè, ye bɔ̀ sɔ́jì seèn a: Bí ndé sá kùm sɔ̀m bɔ́ mé lɔɔ́ mene; né bɔ̀ wúlá-nùàr bɔ̀. 8 À den cuù ye bɔ̀ seé bɔ̀ a: Yáb baá gi doó. Bɔ̀ɔ́ mé béh naá giì yilá dɔɔ́ŋ nùàr wúlú ŋgwéh. 9 Bí yùò bèlè ceér; bɔ̀ɔ́ mé bí né ŋené dɔɔ́ŋ, bí yílá kèm njî bɔ́ ká teèn. 10 Bɔ̀ seê bɔ̀ doô kem bele ceér ndɔ, bɔ́ né bɔ̀ nùàr ké teèn dɔɔ́ŋ yilá kabé njií. Tètèì sam nùàr baá gwò mbéráŋgáŋ.

11 «Mgbè doô yila nde gwò bɔ̀ nùàr yɔŋ ke ndɔ. À yeé baá yɔŋ, à ŋene njií nuaré déì yí doó lètenè bɔ̀ nùàr, à dé seèn mé cɔ̀gɔ̀ fù yoòr sam; 12 ye bú a: Nùàr mò, wò mé cɔ̀gɔ̀ fù yoòr sam, wò ká gwò yila kelà naàn wa? Nùàrè sòn kòmò ŋgwéh. 13 *Yeé baá ménâ, mgbè doô ye bɔ̀ seé bɔ̀ a: Sìè kàgà bú kagaà, bí kàgà bú gule mé be mene, bí jɔgɔ si njií bú kèb cieè te cibi, bèh kéŋ silî mé nyie yieé kuû.»

14 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Bí kɔ́ɔ ye, dé yilâ, bɔ́ nde né nùàr kókoó yilá. Njèh cén, bɔ́ balé weh lom nde né ŋgɔ́b.»

Làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m

(Mârk 12:13-17; Lûk 20:20-26)

15 Jomo sâ bɔ̀ *Farisiên yuo nde sòn felè Yeésò nyɔgɔ ndɔ, ye bɔ́ nde né bú sòn felá. 16 Bɔ́ né bɔ̀ no bɔɔ̀n mé bɔ̀ no dé mgbè *Herôde ké yoòr seèn temá njií bele, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, béh né gècên yeè kwaga; wò né bɔ̀ nùàr ceér Càŋ mé gècên mene feh dilí. Bɔ̀ nùàr tueé mene felè yeè naàn dɔɔ́ŋ, wò táŋ bèh, wò nùàr lòù bàlè bèh ndɔ. 17 Mɔ né mân, sâ jɔ̀gɔ̀ túé ke béh ndɔ ye: *Sóú beèh ye gwɔ̀m làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m wa, té gwɔ̀m wa?»

18 Yeésò yeé ŋene njií aá bɔ́ mé ndìèm veên lè ménâ, à ye bɔ́ a: «Bɔ̀ leba bɔ̀ faá bí nɔ! Bí mè mân tab tena né dé keì wa? 19 Bí jɔ̀gɔ̀ wèh kéh ke mè kàgàlɔ̀ŋ mé bɔ́ gwɔm yeé làmpɔ̂ŋ mé njéh, sâ ye.» Bɔ́ weh haá keéh bú ndɔ. 20 À bie njií cu mé bɔ́, ye bɔ́ a: «Feh nùàr mé yilí nùàr ká teèn hên nyagá den né dé neì wa?» 21 Bɔ́ ye bú a: «Né gi dé mgbè Rɔ̂m.» À deén baá-re, ye bɔ́ a: «Sâ bɔ̀ njií mé né dé mgbè dɔɔ́ŋ, bí gwɔ̀m njí cú mé mgbè; bí bɔ̀ dé Càŋ há njí cú mé Càŋ ndɔ.» 22 Bɔ́ yeé ŋgweé aá ménâ, hiím yɔgɔ́ bɔ́, bɔ́ yuo kwaá lɔ njií bú doó sâ ndɔ.

Njèh bieê felè bɔ̀ɔ́ mé nde cuù né lè cio komo yuo

(Mârk 12:18-27; Lûk 20:27-40)

23 *Loù cên sâ bɔ̀ *Sadusiên lé naâ kwarè Yeésò bilí ndeé, te bɔ́ bie bú njèh. Sâ bɔ́ né yeé tueé, ye mɔ nùàr kuú baá, sâ gi aá, à lè cio kòmò yùò ndé cú.

24 *Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, Músì lɔ naâ tueé ye: mɔ nuaré déì kuú kwaá lɔ véh mé huaán sam, dìm a, sàgà cú ma kû doô, à ŋar yilá cu bei ma. 25 Yeé baá ménâ, nuaré déì bɔ́ bɔ̀ dìm lé naâ lètenè beèh téhbeh ndɔ. Bei yeé jɔgɔ aá véh, à kuú yuo, huaán sam. Dìm sagá weh ma kû doô, 26 à kuú cu, huaán sam. Dìm bɔɔ̀n déì sagá weh keéh cu, bɔɔ́ cu bú môn ndɔ. Né ka mé bɔ́ méménâ bɔɔ́ ndeé. Nde nde bɔ́ kuú gi téhbeh dɔɔ́ŋ, huaán sam. 27 Jomo bɔɔ̀n ma kû doô kuú yuo ndɔ. 28 Á sâ, loù mé bɔ̀ komó ndeè né teèn komo yuo gií, ma hèllè ŋa sɔm nde né veèh dé heè? Ŋgweéh lètenè bɔɔ̀n téhbeh dɔɔ́ŋ bɔ́ lé naá giì bú sagá laré wa?»

29 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Dé sâ ndugó gɔ né bí. Lòù sam, bí ŋgòr Càŋ ŋéné kɔ́ ŋgwéh, bí terreb Càŋ kɔ́ ŋgwéh ndɔ. 30 Bí kɔ́ɔ ye, loù mé bɔ̀ komó nde né te cio komo yuo, bɔ̀ siíb bɔ́ bɔ̀ véh ndeè jɔ́gɔ́ kú ndé cú, bɔ́ den nde aá faá bɔ̀ cìlì Càŋ ké te vulúu nɔ. 31 Dé lè cio komo yuoò, bí dé mé Càŋ lɔ naâ bí tueé kwaá doô, jáŋé kè ŋgwéh wa? À lɔ ye: 32 *Nyí né Càŋ mé bɔ̀ tele biì Abrahâm bɔ̂ Isâk mé Jakɔ̂b né yeé dua doô ma. Mè tueé bí: Càŋ né Càŋ bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀, à Càŋ bɔ̀ komô sam.» 33 Cìlì nùàr yeé ŋgweé aá gèh dé mé à feh ŋagá né sâ, hiím lɔ bɔ́ mbaá.

*Sóú dé koô né dé heè wa?

(Mârk 12:28-34; Lûk 10:25-28)

34 Jomo sâ, bɔ̀ *Farisiên domó bilí ndɔ, sâ bɔ́ ŋgweé naâ ye sòn naâ bɔ̀ Sadusiên beè Yeésò ŋemá. Bɔ́ waà. 35 *Cén déì lètenè bɔɔ̀n mé né *njí-sóù, bie felá njií Yeésò sòn, ye bú a: 36 «Nùà fèh-njèh, sóú dé koô lètenè bɔ̀ sóù dɔɔ́ŋ né dé heè wa?» 37 *Yeésò ye bú a: «Gwàn gí Càŋ Nùà Dueè mé temé yeè mene, mé càŋ yeè mene, mé mùnò yeè mene dɔɔ́ŋ. 38 Sâ né dé koô mé jolo kela né kɔɔ́. 39 *Jomo seèn né cu dé hên, bɔ́ bú né felá; à dé seèn ye: Gwàn mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè nɔ. 40 Dàm bɔ̀ sóù mé Músì bɔ́ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lɔ naá giì feh dɔɔ́ŋ yila gi né teèn.»

*Nùà Cɔ̀ŋ bɔ̂ *Davîd

(Mârk 12:35-37; Lûk 20:41-44)

41 Sâ bɔ̀ *Farisiên née ka bècénè bilí den ye. Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à bie njií ye bɔ́ a: 42 «Bí ye Nùà Cɔ̀ŋ né neì, à yuoô te gèh bɔ̀ neì wa?» Bɔ́ ye bú a: «À yuoô te gèh bɔ̀ Davîd.» 43 Yeésò ye bɔ́ a: «Á, dé mé Cúcuí Ŋagâ lé naâ Davîd ceér feh, à yilá seér Nùà Cɔ̀ŋ sâ Nùà koô seèn doô nɔ? À lé ye:

44 *Nùà Dueè ye Nùà koô nyî a:

Dèn ndê ká te be gaâ nyî;

kɔ nyí komó silí njií gi aá bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè doó,

wò dobo kwaá bɔ́ gulè.

45 Hên mɔ Davîd mé feh seèn Nùà Cɔ̀ŋ sâ yilá né Nùà koô seèn, sâ Nùà Cɔ̀ŋ né cu ndùté ndùtù seèn wa?»

46 Yeé baá ménâ, nuaá mé nde né Yeésò sòn komo sɔm teèn yùò cú. Duɔɔ́m kaà loù sâ, nuaré déì njolo toò seèn kàgà nyì cú, ye nyí nde né bú njeré déì bieé ndɔ.

23

Dene bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ *Farisiên beè Yeésò

(Mârk 12:38-39; Lûk 11:43, 46; 20:45-46)

1 Yeé baá ménâ, Yeésò tueé njií mé bɔ̀ nùàr bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: 2 «Seé bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên né sóú Músì se sɔɔ̂. 3 Mɔ né ménâ, sâ bí ŋgwé sòn bɔɔ̀n ŋgweè, bí bɔɔ́ ka nág faá bɔ́ né bí tueé nɔ. Njèh cén, bí té bɔ́ ŋá sér; bɔ́ dé bɔɔ̀n faá bɔ́ tueé nê nɔ bɔ́ bèh. 4 Bɔ́ né bɔ̀ seé tetarê kaga, bɔ́ né felè bɔ̀ nùàr mbiín kwaá njií, bɔ́ be teèn yí ŋgwéh, te gam bɔ̀ mbeí. 5 *Seé mé bɔ́ né gi bɔɔ́ dɔɔ́ŋ né gi seé njolò bɔ̀ nùàr. Bɔ́ ye te bɔ̀ nùàr keí bɔ́ keì. Bɔ̀ nùàr né yeé bɔ̀ lèmè déì te mvù Càŋe weh, bɔ́ né yoòr saá kwaá. Yeé baá dé bɔɔ̀n, bɔ́ sa hamé seér lòù, te yɔgɔ gi dé bɔ̀ mbeî. Né mene bɔ̀ yùràb cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n né dé bɔ̀ mbeî dalé yɔgɔ́ gií, te bɔ̀ nùàr seén kela bɔ́ ndɔ. 6 Bɔ́ nde mene beré déì bèh kùrmò yieê, bɔ́ gwaán lom né bèh denè dé jejɔɔ̀. Né mene ké gwà sóù, bɔ́ gwaán kela né bèh denè dé njolò bɔ̀ nùàr ndɔ. 7 Né mene ké tan mé ké mbartɔgɔ̂, bɔ́ ye kɔ bɔ̀ nùàr gìbì bíé bɔ́ lòù; bɔ́ yílá yí cú bɔ́ bɔ̀ njí fèh-njèh teèn ndɔ. 8 Mè tueé bí, bí té dé biì gwàn mé nuaré déì yilá nyi bí njí fèh-njèh. Lòù sam, bí né dé biì bɔ̀ dìm bɔ́ bɔ̀ bei, Nùà fèh-njèh biì né lom cén. 9 Bí té nuaré déì tele biì ká te wɔ́ŋe yílá, Tele biì né lom dé ké te vulúu, sâ gi aá. 10 Bí té gwàn mé nuaré déì yilá nyi bí Fehtoò ndɔ; bí kɔ́ɔ ye Nùà Cɔ̀ŋ né lom Fehtoò biì kɔɔ́. 11 *Lètenè biì nùà seê biì nde seér né nùà koô biì kɔɔ́. 12 *Mè tueé bí, nuaá mé né ter ŋgumó ŋaá dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú doó baá njií, te bɔ́ ter komo njií seér nùà dɔlê.»

Leba bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù

(Mârk 12:40; Lûk 11:39-42, 44, 52; 20:47)

13 «Bí nde né gèr ŋené, bí bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên; bí ŋene nde né gèr mé leba biì fî! Bí né bɔ̀ nùàr hin *Lò Càŋ ferá yiín. Bí mé feh biì teèn yílá ŋgwéh; bɔ̀ɔ́ mé gwaán né teèn yilâ, bí bɔ́ ceér kéh ŋgwéh ndɔ.

[ 14 «Bí nde né gèr mé leba biì ŋené kuú, bí bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên! Bí né njèh beè bɔ̀ ma kû horó weh bele; bí né Càŋ sònò mbaá dua tugó gɔ, te den faá bí né bɔ̀ gècên bɔ̀ nɔ. Mè tueé bí, ju sie kela nde né bí mé bɔ̀ déì.]

15 «Mè jue né bí bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên, bí nde né gèr mé leba biì doô ŋené kuú; bí né *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ gɔlé gɔ, bí né dùà kelá, bí né cie kelá, né mene nùà cén, te bí kweéh seér kwa bú. Mɔ bí kweéh seér aá nùàrè kèn, bí doóm seér kela cu bú te mbeî fà, te à yila nde lom tuar mé gùm mene. Bí kwá biì.

16 «Mè tueé bí, bɔ̀ tácugó faá bí nɔ, bí ye bí né bɔ̀ mbeí ceér feh sé wa? Bí nde né mé gèr ŋené kuú. Bí ye, mɔ nùàr jege né *gwà Càŋ koô, jègè bú sìè ndé ŋgwéh; kɔ à jege seér né goó mé né ké gwò, jègè sie ye bú sé wa? 17 Bí né bɔ̀ tándugó, wanɔɔ́ŋ jolo kela né dé heè? Né goó wa, né gwà Càŋ mé nyeén né goó sâ kɔɔ́ wa?

18 «Bí den cuù déì ye: mɔ nùàr jege mene kɔ, jègè bú sìè ndé ŋgwéh; kɔ à jege seér né mbe ké felè kɔɔ̀, sâ jègè sie ye bú sé wa? 19 Bí né bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀, wanɔɔ́ŋ dé heè jolo kela né kɔɔ́? Jolo kela né mbe wa, né kɔ mé mbe sâ den né teèn te ŋguú-ŋgulì wa? 20 Mè tueé bí, nuaá mé jege kɔ, sâ à jege bilí né mé bɔ̀ njèh teèn mene dɔɔ́ŋ; 21 nuaá mé jege gwà Càŋ, jege bilí né gwà Càŋ mé Càŋ nùà gwà mene dɔɔ́ŋ ndɔ. 22 *Nuaá mé jege vulú, jege bilí né kɔgɔ Càŋ mé Càŋ nùà njèh felèbɔ̀ mene.

23 *«Bí nde né gèr mé leba biì ŋené kuú, bí bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên! Bí kɔ lom né Càŋ mbe haâ; mɔ njèh baá yulà, bí né gi bú cécéné haá nyegé: bɔ̀ sìbì, bɔ̀ soó, bɔ̀ san, bí haá gi né ménâ dág. Njèh cén, bɔ̀ *sóú dé kokoô mé jolo kela né kɔɔ́, bí jòlò bèh; wanɔɔ́ŋ bí sé la né ju mé gècên mene tená kɔɔ́, bí sé la né bɔ̀ mbaábiì jere kɔɔ́, bí sé la né seé dɔɔ́ŋ teèn bɔɔ́ yií, te bí nde ye Càŋ mbe haá. 24 Mè tueé bí, bɔ̀ tácugó faá bí nɔ, bí né mbè sɔm seér, te támvùgòr teèn kélá cú, bí bɔɔ́ kuú né mbaá, bí ŋgelobà teèn mena keéh gi aá kèn.

25 «Bí ŋene nde né gèr mé leba biì fî, bí bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên! Bí né gi bɔ̀ ŋgàb mé bɔ̀ sɔɔ̀ yagá nyegé. Njèh cén, bí bɔ́ yaga seér né kèb cieè, kèb lè tena le môn, te bí teèn kurú kwaá seér yíb mé tuaá. 26 Tácugó bɔ̀ Farisiên ceré né bí! Wanɔɔ́ŋ bí sé la jɔ̀gɔ̀ yaga lɔgɔ́ naâ ŋgàb kèb lè, te kèb cieè ŋaga huɔm nyegé ménâ ndɔ.

27 *«Bí nde né gèr mé leba biì ŋené kuú, bí bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên! Bí wula njerré den né faá sà nɔ: kèb cieè né ŋené nyagá huɔɔ́m, sâ kèb lè suɔm den né ndândaà kuú nùàr mé dàm bɔ̀ njèh fefɔɔ̀. 28 Bí ŋené huɔm nyegé né kèb cieè njolò bɔ̀ nùàr faá bèh ménâ ndɔ, sâ kèb lè biì yuú lom né léláŋ tánágá mé veên.»

Kùr gèr

(Lûk 11:47-51)

29 «Bí nde né gèr mé leba biì fî ŋené, bí bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên! Bí né sà bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ léí jɔ̀gɔ̀ meé, bí waá nyegé sà bɔ̀ didilî bɔ̀ ndɔ. 30 Bí né sònò tueé nyegé ye: mɔ bí sé lé yuoó naâ lè nàm bɔ̀ tele biì kɔɔ́, bí sé be te cio bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ yí ná ŋgwêh sé wa? 31 Ŋgweéh bí sâ tueé né kɔɔ́, ye bí né bɔ̀ ndùté ndùtù bɔ̀ɔ́ mé lé naâ bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ wulá giì sâ mà. 32 Môn, bí wèh cú seé bɔɔ̀n weèh te ceré beè biì!

33 *«Kɔ̀cɔ̀, bɔ̀ sàb, bí né bɔ̀ gèh ŋgòbò! Bí mbaá munó kuú né dé keì, ye ju bí sìè ndé ŋgwéh, bí tuar yílá ndé ŋgwéh wa? 34 Mè bí bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ déì tema njií cuù nde né dé cî, mè ndeè né bí bɔ̀ lo bɔ̀ mé bɔ̀ kɔ́-njèh bɔ̀ mene temá njií ndɔ. Bí nde né bɔ̀ déì lòù wulá, bí faga njií bɔ̀ déì te toû, bí nde né bɔ̀ déì núr te *gwà sóù biì tegé, bí nde né bɔ̀ déì te lɔɔ́ dé kàn mé dé kân bunó gɔ. 35 *Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ né te húɔ́m bɔ̀ɔ́ mé lé naâ mé sòn fuû kuú dɔɔ́ŋ bie nyegé ye bí. Duɔɔ́m nde né mé húɔ́m Ábèl nùà dilî, nde wa mé húɔ́m dé Jakarî ŋunà Barákì. Bí lɔ bú wula lɔɔ̀ naâ lètenè caá gwà Càŋ, sâ mɔ̀ né yí toò, kɔ ká jomo mân. 36 Mè né tueé ye bí a: meì bɔ̀ gèr nde né mé bɔ̀ cafanê bɔ̀ doó kibí kelá. Kwá nɔɔ́ŋ.»

Jerusalem njolò Yeésò

(Lûk 13:34-35)

37 «Óè Jerusalem! Óè Jerusalem! Dàm bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ wula gi né wò. Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naâ yoòr yeè temá njií dɔɔ́ŋ, wò bɔ́ mé taá tɔbé wula gi né kɔɔ́. Mè né mene gwaán, ye mè nde né bɔ̀ nùàr yeè ká ka mò koró bilí nyegé faá cuar kurú kwaá yeé bɔ̀ huaán ka bà nɔ, wò gwàn bèh. Baá mbei meèn wa, Jerusalem? 38 *Mè tueé bí, gwà biì nde né ter le, 39 *bí mè ŋéné ŋgwé ndé cú; kɔ cu mé bí ndeè baá mé sòn biì tueé ye: Càŋ Dueè a, kúlú nyégé nuaá mé ndeè né mé yilí seèn kulù, sâ ye.»

24

Kùr felè *gwà Càŋ koô mé nde aá ŋellé

(Mârk 13:1-2; Lûk 21:5-6)

1 Yeésò yuo kelà gwà Càŋ koô. À yeé nde aá ndeé, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋgoró nde kwarè seèn, te bɔ́ feh keéh bú bɔ̀ gwà hihiné mé bɔ́ me kwaá né te gwà Càŋ sâ. 2 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Ŋgweéh bí né bɔ̀ gwà sâ dɔɔ́ŋ ŋené wa? Mè né tueé ye bí a: nde gi né dɔɔ́ŋ tɔbé yuo. Mè jue mene taá cén tà cén felè mbeî lè nyì ndé ŋgwéh.»

Dàm bɔ̀ gèr, te *wɔ́ŋ ceré ye

(Mârk 13:3-13; Lûk 21:7-19)

3 Yeésò yeé baá ké te tòr Oliviê den den, bɔ̀ mbɔ̀ŋ léláŋ bɔɔ̀n ŋgoró ndeè kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Bɔ̀ njií sâ bɔɔ́ nde né te cu dé heè wa? Túé yeè béh teèn. Béh ŋene kɔ nde né mé kei, ye wò baá ndeê, wɔ́ŋ nde aá ceré ndɔ wa?»

4 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí kɔ́gɔ́n ká lòù; nùàr a té bí bèlè. 5 Mɔ sam, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá nde né yilí mò ŋaá weh, te bɔ́ bele weh gi bɔ̀ nùàr mé njéh. Nùà kàn tueé nde né ye: nyí né *Nùà Cɔ̀ŋ kɔɔ́ ma. 6 Bí nde né bèmè taâb kwarè biì ŋgweé, bí ŋgweé njií njàgà bɔ̀ taâb déì te lò hihiné ndɔ. Mɔ bí baá ménâ ŋgweé, bí té lòù ndèrrè. Kɔ seèn bɔɔ́ ménâ. Mé njéh mene, wɔ́ŋ mé njéh cèrè ndé ŋgwéh. 7 Taáb nde né lètenè lɔɔ́ déì bɔ̂ mbeí kɔɔ́ die, lò déì nde né mbeí mé taáb ŋaár kwa; cùè nde né die; tàbè nde né te bèh hihinê jilí. 8 Sâ dɔɔ́ŋ née seèn jèrè* ye, kar weh né faá nyer nɔ. 9 *Te bɔ̀ nùàr ŋar yila ye bí yoòr: bɔ́ nde né bí lè gèr-e fulú, te bí kuú le teèn. Lò nùàr dɔɔ́ŋ nde né bí bunó, sâ dɔɔ́ŋ né gi felè mò.

10 «Sâ né cu mé bɔ̀ nùàr ŋgún sɔm gi nde né temé yoòr mò teèn ndɔ; bɔ́ nde né lètenè bɔɔ̀n suií kuú, bɔ́ né bunó kuú ndɔ. 11 Bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dé nyenyenê nde né cie gɔlé ŋab yɔŋ bele, bɔ́ né bɔ̀ nùàr bele gɔ. 12 Dàm bɔ̀ veên nde né cie kulu su, temé nde né nùàr kókoó mbaá lè kuú gií, te bɔ́ bɔ̀ mbeí gwàn kòmò cú. 13 *Mè tueé bí, nuaá mé nde né dɔɔ́ŋ yoló komo gií, nde né dé seèn yili yuo. 14 Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ nde né wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ŋgulí yɔŋ, te nùà kàn ŋgweé mé tie seèn. Jomo sâ wɔ́ŋ ceré ye ndɔ.»

Gègè veên lè mɔ̀ Càŋe

(Mârk 13:14-23; Lûk 21:20-24)

15 *«Bí nde né gègè veên ké te mɔ̀ Càŋe ŋené; njebá den nde né faá Daniel sòn-Càŋ lé naâ tueé nɔ. (Nuaá mé né ŋgòr hên jaŋé, bú a, ŋgwé nyégé bagasé). 16 Mɔ baá môn, sâ bɔ̀ Judê bɔ̀ a, dùrà ŋá gí ké te tòre. 17 *Nuaá mé né ké felè gwà, bú a, fɔ́n lòm doò, à té ké gwò seèn felè bɔ̀ njèh seèn mbaá yílá kú cú. 18 Nuaá mé né ké ŋueh, bú a, té ká lɔ cû, ye te nyí weh sie cɔ̀gɔ̀ dùlù nyî beè. 19 Loù sâ bɔ̀ véh mé lèì hueêh mé bɔ̀ ma vùlù nde né mé gèr ŋené kuú.

20 «Bí dùà lòm Càŋ, te cu sâ bí lè cu dùlù dùrà gɔ̀ cú; bú a, té mé *sóú yílá ndɔ; 21 *wanɔɔ́ŋ gèr né teèn! Gèr dé loù sâ dé tueê sam. Bèh lɔ mé wɔ́ŋ lɔ naâ duɔɔ́m dɔɔ́ŋ, gèr déì lɔ née teèn faá gèr bú hên nɔ sam ŋgwéeh ye; déì ndeè ménâ wá ŋgwé ndé cû ndɔ. 22 Mɔ Càŋ jere kɔ́ ŋgwéh, à bɔ̀ cieé gèr sâ kèb déì sɔ̀m wàgà ŋgwéh, sâ nuaré déì seèn làŋ lè ndé ŋgwéh. Njua mé Càŋ lé naá giì ménâ taáŋ kwaá ndɔ, ye nyí nde né bɔ̀ cieé sâ kèb déì sɔm waga; nyí sɔm waga nde né felè bɔ̀ɔ́ mé nyí lé naâ balé weh doô.

23 «Sâ bí dèn dèn làŋ, wanɔɔ́ŋ nuaré déì sé den né mbaá ye bí a: Kè *Nùà Cɔ̀ŋ hên! Kè à yíê! Mɔ à baá ménâ tueé, bí té temé teèn kwá njí. 24 Bɔ̀ *Kristò dé kòkòb mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dé nyenyenê nde né cie bomó sue, bɔ́ nde né bɔ̀ fém tetarê bɔɔ́ bele, ye mɔ yieé né yieè, te bɔ́ bele weh bilí mé bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé balé kwaá naâ mene. 25 Mè bí tueé kwaá gi aá kèn, bí ŋgwé nyégé bagasé!

26 *«Sa kènê, mɔ bɔ́ ye bí a: Ké ya dueè kíê né bú! bí té ké teèn ndé. Mɔ nuaré déì ye bí a: Hên leér den né bú sâ! bí té gwàn. 27 Gèh dé mé mbàn be njerré yeé ter, né gè Bà yuo, né nyiìb† tehr ndeé doô, *Huaán Nùàr wa ndeè né ka môn nág. 28 *Komó né mene he, bɔ̀ jìè nde gi né teèn bilí ndeé.»

Cuû *Huaán Nùàr

(Mârk 13:24-27; Lûk 21:25-28)

29 *«Loù sâ, jomo gèr tètèì sam, lou nde né yilí, weéh nde né cib, bɔ̀ mbentò ndeè né ké te vulúu suelé suagâ, bɔ̀ njií mé né mé terreb ké te vulúu dɔɔ́ŋ nde gi né jilí. 30 *Sâ baá cu mé njàgà Huaán Nùàr ŋagá yuo kela ndeè né ké te vulúu teèn ndɔ. Bɔ̀ nùàr mé gèh hihiné ká doó dɔɔ́ŋ nde gi né loù sâ yueé ŋgaré kuú, bɔ́ nde né Huaán Nùàr ŋené njií, à né te mvulu bège mé terreb mene *sum suagâ. 31 Meì bɔ̀ tàŋ‡ nde né tuagá, à nde né bɔ̀ cìlì seèn kàn mé kán wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ temá njií, te bɔ́ nde koró bilí bɔ̀ɔ́ mé à lé naá giì balé kwaá.»

Toú mé né kùr tueé

(Mârk 13:28-31; Lûk 21:29-33)

32 «Bí kè wèh yoòr toú§ túé-kùr. Mɔ bí ŋene à baá tɔɔ́, ŋgweéh sâ bí kɔ gi aá, ye jà baá dìdì mà. 33 Loù mé Huaán Nùàr nde né teèn cuû né ménâ ndɔ. Mɔ bí ŋene bɔ̀ njèh kèkènè hèllè baá bɔɔ́ bele, sâ bí kɔ́ɔ ye: baá bú, à baá dìdì. 34 Mè né tueé ye bí a, mé bɔ̀ cafanê bɔ̀ nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ bɔ̀ njèh hèllè bɔɔ́ gi aá. 35 Vulú bɔ̂ tàbè nde né leér yuo; ndɔ́g bɔ̀ ŋgòr mò dé bɔɔ̀n nyímé ndé ŋgwéh.»

Cieé cèrè jomò

(Mârk 13:32-37; Lûk 17:26-30, 34-36)

36 «Nuaá mé né cieé bú sâ kɔɔ́ teèn sam, nuaré déì cu sâ kɔ́ ŋgwéh ndɔ; bɔ̀ cìlì Càŋ cieé sâ kɔ́ ŋgwéh; né mene Huaán nùà njèh, à cieé bú sâ kɔ́ ŋgwéh ndɔ; gi cegé né Tele mé huún. 37 *Loù mé Huaán Nùàr cuù nde né teèn, njií mé lé kelà naâ te nàm Noê, nde cu né ménâ bɔɔ́. 38 Sâ te nàm Noê bɔ̀ nùàr lé kɔ loóm naâ yieê mé ŋueê, bɔ́ né véh suaá, bɔ́ né bèh siîb ndeé ndɔ. Bɔ́ né ka mé njéh méménâ bɔɔ́ ndeé den, tɔ́g nde wa loù mé Noê lé yilà naâ kɔm teèn. 39 *Bɔ́ yeé táŋ cú, nu koô die, nòmò laga kum lɔ bɔ́ teèn ndɔ. Loù mé Huaán Nùàr cuù nde né teèn, nde cu né ka ménâ nág. 40 Nuaré déì bɔ̂ mbeí nde né ké ŋueh fà, bɔ́ nde né cén weh, cén le. 41 Ma déì bɔ̂ mbeí nde né ké jomo nyèn, bɔ́ nde né cén weh, cén le. 42 Bí dèn lòm làŋ, wanɔɔ́ŋ bí cieé mé Fehtoò biì cuù nde né teèn kɔ́ ndé ŋgwéh.

43 *«Bí félá nyégé bagasé: mɔ nùà gwà sé né kɔɔ́ ye loù sâ cíbítenè yíb nde né nyí yilá, à sé naâ làŋ den, à mɔm ŋaga gwà seèn te yíb gwò yílá cú. 44 Sâ bí dèn dèn làŋ ménâ, wanɔɔ́ŋ Huaán Nùàr kar waà nde né, loù mé bí cí mùnò ŋgwéh.»

Nùà seê dé bagaà mé dé veên

(Lûk 12:41-48)

45 «Kwá mè tueé bí felè nùà kɔ́gɔ̀n mé né seé tele seê seèn mé temé cén bɔɔ́. Né nuaá mé tele lé bɔ̀ seé bɔ̀ dɔɔ́ŋ haá kwaá naâ beè seèn, te à geé haá bɔ́ yáb, à geé faá né tueé nɔ. 46 Mɔ tele seê seèn waà, à né seé seèn te ceér-e bɔɔ́ yií, à nde né beè teleè samé. 47 Mè né tueé ye bí a, tele beè seèn haá lɔ bilí nde né mé bɔ̀ njèh seèn mene dɔɔ́ŋ.

48 «Mɔ nùà seê cén sâ né seér nùà veên, à tueé seér nde né mé feh seèn ye: Tele seê nyî wágá cú ndé ŋgwêh; 49 à yila bɔ̀ mbaábɔn loboò, à né yáb yieé ndabé, bɔ́ bɔ̀ sèlà-mbè bɔ̀ né ŋueé ndabé gɔ ndɔ. 50 Mɔ à sé baá ménâ bɔɔ́, ŋgweéh tele seê seèn nde né lòù kaár waâ, à weh bú seé wa? 51 À nde né bú kwɔgɔ́ sɔm, te bɔ́ bɔ̀ leba bɔ̀ den mé gèh nûr cên bèh kéŋ silî mé nyie yieé kuû.»

25

Kàn felè bɔ̀ kèràgà fù déì yulà

1 *«Loù sâ *Lò Càŋ den nde né faá bɔ̀ mbò yàgà yulà mé lé naâ bɔ̀ lâm bɔɔ̀n weh, bɔ́ nde bèh siì fù ceér dueè kwa weèh nɔ. 2 Lètenè bɔɔ̀n sâ, bɔ̀ kùlù bɔ̀ lé naâ teèn tîn, bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ teèn tîn ndɔ. 3 Bɔ̀ kùlù bɔ̀ doô weh lom lâm mé nòmò lè, bɔ́ nòmò kèb déì beè wèh sìè ŋgwéh. 4 Bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ weh dé bɔɔ̀n lâm, bɔ́ weh sie nòmò lâm kèb déì beè. 5 Siì fù yeé ŋgaga sela baá, bɔ́ duɔɔ́m lɔ́m yiì, jomo sâ bɔ́ lɔ́m kpɔ́g ndɔ.

6 «Yeé baá lɔgɔ̀tenè, bɔ́ ŋgweé gɔ̀gɔ̀ die aá ye: Siì fù waà baá kèn, bí ndé kwà wèllè bú ma! 7 Bɔ́ yulà dɔɔ́ŋ, bɔ́ nyimé kem wuo ter ndɔ, bɔ́ far njií lâm ter. 8 Bɔ̀ kùlù bɔ̀ doô ye bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ a: Bí kɔ́ há béh nòmò lâm kèb déì teèn, lâm beèh nde aá nyimé. 9 Bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ ye bɔ́ a: Háyè, mé dé biì mene wúlú ndé ŋgwéh, bí ndé ŋgè sér yí lètenè lɔɔ̂. 10 Bɔ̀ kùlù bɔ̀ doô fɔɔ́n gò ndɔ. Bɔ́ yeé nde aá, siì fù waà jomo bɔɔ̀n, bɔ́ bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ tîn doô yila nde gwò, bɔ́ colo njií hin, bɔ́ ferá sɔm. 11 *Te nde nde, bɔ̀ kùlù bɔ̀ tîn doô cu cuù ye. Bɔ́ yeé waà, sâ hin baá coló, bɔ́ yilá keéh ye bú a: Fehtoò beèh, Fehtoò beèh, gùlù kéh béh teèn! 12 Siì fù deên ndɔ, ye bɔ́ a: Mè tueé bí, mè bí kɔ́ ŋgwéh.» 13 Yeésò den cuù ye bɔ̀ nùàr a: «Sâ bí dèn lòm làŋ, wanɔɔ́ŋ bí cieé mé cu kɔ́ ndé ŋgwéh ménâ ndɔ.»

Kàn felè bɔ̀ seê bɔ̀ déì tagár

(Lûk 19:11-27)

14 À den cuù ye bɔ́ a: «Den cu nde né loù sâ faá nuaá mé nde né bèh gò ndeé nɔ. À yeé baá mé gò, à yilá bilí bɔ̀ seé bɔ̀ seèn, te à haá kwaá bɔ́ bɔ̀ njèh seèn dɔɔ́ŋ beè. 15 À haá kwaá beè déì kám yuií tîn; beè déì, kám yuií fà; beè déì, kám yuií. Nùà kàn kwa keéh né ka bèh mé terreb seèn kelà né teèn. Jomo sâ à yuo gò ndɔ. 16 Nùà seê dé mé kwaá naâ kám yuií tîn doô yila seé toôn mé njéh bɔɔ̂, à kwa cu nòmò teèn kám yuií tîn ndɔ. 17 Dé mé kwaá naâ kám yuií fà doô bɔɔ́ cu ka ménâ, à kwa cu kám yuií fà ndɔ. 18 Dé mé kwaá naâ kám yuií cén doô nde kwe seér dé seèn tàbè, à leér kwaá kàgàlɔ̀ŋ teleè doô teèn.

19 «Nde nde, loù sâ, tele cu cuù, bɔ́ bɔ́ yila bɔ̀ njèh seèn taáŋ nyegê. 20 Nùà seê dé mé lé kwaá naâ kám yuií tîn doô ŋgoró ndeè mé kám yuií tîn déì beè, ye bú a: Dé koô, wò lé haá naâ mè kám yuií tîn, mè kwa sagá cu aá kám yuií tîn déì teèn, hên nɔ. 21 Tele ye bú a: Môn, wò né nùà gècên! Wò né teèn bɔɔ́ yií. Mɔ wò né njèh mbaâ mé temé cén mân bɔɔ́ huɔɔ́m, sâ mè nde né wò njèh kókoó mbaá beè haá kwaá gií. Ndê, há-re mè be, te bélɔ̀ samé fà dɔɔ́ŋ!

22 «Nùà seê dé mé lé kwaá naâ kám yuií fà doô ŋgoró ndeè ndɔ, ye bú a: Dé koô, wò lé haá naâ mè kám yuií fà, mè kwa sagá cu aá kám yuií fà déì teèn, hên nɔ. 23 Tele doô ye bú a: Môn, wò né nùà gècên! Wò né teèn bɔɔ́ yií. Mɔ wò né njèh mbaâ mé temé cén mân bɔɔ́ huɔɔ́m, sâ mè nde né wò njèh kókoó mbaá beè haá kwaá gií. Ndê, há-re mè be, te bélɔ̀ samé fà dɔɔ́ŋ.

24 «Jomo sâ nùà seê dé mé lé kwaá naâ kám yuií doô ŋgoró ndeè ndɔ, ye bú a: Dé koô, mè kɔ gi aá ye wò né yeé nùà yɔgɔ̂: wò mene kɔɔ́ dòbò bèh, wò né yeé mbaá keba njií. Wò mene kɔɔ́ hóbó ŋgwéh, wò kɔ lom yeé te mbáŋe mbaá kuúm kwaá njiî ndɔ. 25 Kàgàlɔ̀ŋ yeè hên, née ka faá wò lé haá naâ mè nɔ; mè lé leér kwaá naâ dòù, veéh lé naâ mè mé wò sie yɔgɔ́; wèh cú-re njèh yeè. 26 Tele doô ye bú a: Nùà seê veên léláŋ fùɔ̀b faá wò sam! Wò sé kɔɔ̀ naâ ye mè mene kɔɔ́ dòbò bèh, mè né yeé mbaá keba njií. Mè mene kɔɔ́ hóbó ŋgwéh, mè kɔ lom yeé te mbáŋe mbaá kuúm kwaá njiî ndɔ. Wò sé kɔɔ̀ naâ ménâ, 27 wò sé kwaá njií naâ mè kàgàlɔ̀ŋ mò te mbiîn, mè sé cuù, sâ né ŋar, te mè kwa mé nòmò mene.

28 «Yeé baá ménâ, tele ye bɔ̀ seé bɔ̀ a: bí ŋgà sɔ̀m bú kám yuií doô beè ŋgaà, bí há ságá njí mé nùà kám yuií tîn doô. 29 *Lòù sam, nuaré déì nde gi né mé njèh beè, bɔ́ haá sagá cu bú déì teèn, te merré den bú beè lòù. Nuaré déì dé seèn mé njèh beè sam nde ŋgweéh, né mene dé maàn mé à né mé njéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú beè horó sɔm. 30 *Dé nùà seê veên hên, bí sì njí bú ké cie te ndèndèŋ cibî, bèh kéŋ silî mé nyie yieé kuû.»

Loù ju tenâ dé koô

31 *«Mɔ *Huaán Nùàr ndeè baá *sum cuû, nde né bɔ́ bɔ̀ cìlì Càŋ dɔɔ́ŋ, à nde né te kɔgɔ tàsùm mân ŋaá den. 32 Cu sâ dàm bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ nde giì né toò seèn bilí ndeê, te à geí bɔ́ faá bɔ́ geí sɔm yeé sòrŋgaŋ lètenè bɔ̀ mbieè sòr nɔ; 33 à kwaá njií bɔ̀ sòrŋgaŋ kèb be gaâ, bɔ̀ sòr kèb be ŋgoù.

34 «Jomo sâ Nùà *Sùsùm tueé njií nde né mé bɔ̀ dé kèb be gaâ doô, ye bɔ́ a: Bí ndê dé biì, Tele mò kulu gi aá bí kèn; bí yílá ndê ká Mbàm; à lé nyegé kwaá naâ dé biì, sâ wɔ́ŋ duɔɔ́m née lòù ye. 35 Lòù sam, cùè lé naâ mè sie, bí haá mè yáb; nyúá nòmò lé naâ mè sie, bí haá mè nòmò; mè lé naâ nùà kìn, bí ke nyegé mè ké lɔ biì; 36 mè lé naâ luŋturu, bí su kwaá mè cɔ̀gɔ̀ yoòr; mè lé naâ baán, bí sie nyegé mè ndɔ; mè lé naâ ké gwà cibì, bí né mè yɔŋ ke.

37 «Bɔ̀ gècên bɔ̀ doô tueé nde né ye bú a: Nùà Dueè, béh lé wò ŋenè naâ he, wò né mé cùè, béh haá wò yáb wa? Mé nyúá nòmò, béh haá wò nòmò wa? 38 Béh lé wò nùà kìn ŋenè naâ he, mé béh ke nyegé wò ké lɔ beèh wa? Wa béh lé wò luŋturu ŋenè naâ he, béh su wò cɔ̀gɔ̀? 39 Wò lé baàn naâ he, béh sie nyegé wò? Béh lé yɔŋ keé naâ wò te gwà cibì dé heè ndɔ?

40 «Nùà Sùsùm tueé nde né ye bɔ́ a: Mè tueé bí: bɔ̀ njií mé bí lé bɔɔ́ giì naâ mé bɔ̀ nùàr mò, né mene huaán maàn dé heè dɔɔ́ŋ, sâ bí lé bɔɔ́ giì naâ mé mè.

41 «Jomo sâ Nùà Sùsùm tueé njií nde né mé bɔ̀ kèb be ŋgoù bɔ̀, ye bɔ́ a: Bí yùò dé biì doó sâ nɔɔ́ŋ, bí baá duagásé! Bí ndé ké tuar te we mé nyímé ndé cû. Bɔ́ lé naá giì we sâ mé *Sátàn bɔ́ bɔ̀ cìlì seèn nyegé kwaá. 42 À den cuù ye bɔ́ a: Cùè lé naâ mè sie, bí mè yáb há ŋgwéh. Nyúá nòmò lé naâ mè sie, bí mè nòmò há ŋgwéh. 43 Mè lé naâ nùà kìn, bí mè ké lɔ biì kè nyégé ŋgwéh. Mè lé naâ luŋturu, bí mè cɔ̀gɔ̀ sù ŋgwéh. Mè lé naâ baán, mè lé naâ gwà cibì ndɔ, bí mè kè nyégé ŋgwéh.

44 «Cu sâ bɔ́ tueé nde né ye bú a: Nùà Dueè, béh lé wò mé cùè ŋenè naâ he? Mé nyúá nòmò ndɔ? Béh lé wò nùà kìn ké lɔ beèh ŋenè naâ he? Béh lé wò luŋturu ŋenè naâ he wa? Á, béh lé wò te beén-e mé gwà cibì ŋenè naâ he, mé béh wò gàm ŋgwéh wa?

45 «Mgbè tueé lom nde né bɔ́ sòn cén, ye bɔ́ a: Mè tueé bí, bɔ̀ njií mé bí lé nomò naâ mé nùà cén lètenè bɔ̀ huaán memanè hên dɔɔ́ŋ, bí lé bɔɔ́ njií naâ mé mè.» 46 *Yeésò den cuù ye: «Bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né te gèr dé ndeèr yilá, te bɔ̀ gècên bɔ̀ yila nde dé bɔɔ̀n te yɔ̀ŋ tètàgà ndɔ.»

26

Nyɔ̀gɔ̀ sòn felè Yeésò

(Mârk 14:1-2; Lûk 22:1-2; Jâŋ 11:45-53)

1 Yeésò yeé tueé gi aá mân, à tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ a: 2 *«Bí né kɔɔ́ ye, le aá cieé fà, sâ baá cieé koô *Páskà mé *Huaán Nùàr yila nde né beè teèn, bɔ́ faga njií bú ter te toû.»

3 Jomo sâ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔɔ̂ bilí nde gi ké lɔ Kayîf nùà koô bɔ̀ ŋgàŋ sèmè. 4 Bɔ́ nyɔgɔ sòn ye bɔ́ nde né Yeésò filí sie, te bɔ́ wula bú. 5 Bɔ́ ye: «Sâ kɔ béh bú te cieé koô hên sìè ŋgwéh, wanɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr nde né ŋaáŋ.»

Kómó múmû felè Yeésò yurú njiî

(Mârk 14:3-9; Jâŋ 12:1-8)

6 Sâ Yeésò baá ké Betanî gwò Simɔ̂ŋ. Simɔ̂ŋ lé naâ nùà beén veên. 7 *Yeésò yeé baá ké gwò, ma déì ŋgoró nde kwarè seèn mé mbémbɔ́ŋ* beè, kómó múmû mé keh tarê mân né lè deí. À komo yurú njií gi Yeésò felè, sâ Yeésò né te yábe.

8 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé nde ŋene njií ménâ, temé yulá bɔ́ lè, bɔ́ ye: «À kómó sâ ménâ bɔɔ́ beéh né dé keì wa? 9 Mɔ bɔ́ sé go sɔm nyegé naâ kómó mé keh tarê hên lòù nɔ, bɔ́ sé bɔ̀ saám bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ sâ há njí ná ŋgwêh wa?»

10 Yeésò yeé ŋene bɔ́ baá mân tueé kuú, à ye bɔ́ a: «Bí ma hên temé lè bɔɔ́ yulá né dé keì wa? Njií mé à né mè bɔɔ́ hên né lom njèh bagaà beè mò dé gècên. 11 *Dé bɔ̀ saám bɔ̀, bí bɔ́ nde née cu dɔɔ́ŋ kɔɔ́ ye; á dé mò nɔ, béh bí nde cu née he wa? 12 Ma hên mè kómó yoòr yurú njií né te nyegé bilí mé gò mò ké te sà mene. 13 Mè né tueé ye bí a, bèh mé Njàgà Bagaà nde né teèn ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ ŋgulí ndeé, nde né mé njàgà ma hên mene ŋgulí bilí, te bɔ́ munó den bú teèn.»

Yeésò go sɔɔ̀m

(Mârk 14:10-11; Lûk 22:3-6)

14 Yeé baá ménâ, mbɔ̀ŋ cén déì yuo lètenè bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ doô, yilí seèn né Júdàs Iskariô, à nde kwa bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô, 15 *ye bɔ́ a: «Bí haá nde né mè kei, te mè go haá bí Yeésò wa?» Bɔ́ kula weh kám yulà tagár† ndɔ, bɔ́ haá njií bú. 16 Jomo sâ à yila lom baá-re ceér fɔɔ̂n, te à jɔgɔ yií Yeésò beè bɔɔ̀n.

Yáb *Páskà

(Mârk 14:12-21; Lûk 22:7-14, 21-23; Jâŋ 13:21-30)

17 Yeé baá loù cieé koô mé bɔ́ yieé yeé breêd mé kulu teèn sam sâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ nde ye Yeésò a: «Wò ye béh nyégé kwá nyí bèh Páskà yieê he wa?» 18 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí ndé ké lɔ, bí kela nde ké lɔ nùà mân, bí ye bú a: Nùà fèh-njèh ye júée wò a: cu nyî wulu baá kèn, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ nyî yieé nde né Páskà ké lɔ yeè ma.» 19 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ nde bɔɔ́ gi ka dɔɔ́ŋ faá Yeésò naâ bɔ́ tueé nɔ, bɔ́ nyegé kwaá gi yáb Páskà.

20 Yeé baá liyilì Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yulà cùɔ̀b fà doô nde kaŋ yáb ndɔ. 21 Bɔ́ yeé baá yáb yieé, Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, nùà cén déì lètenè biì nde né mè go sɔm.» 22 Bɔ́ yeé ŋgweé aá môn, kuún curú gi bɔ́ toò dɔɔ́ŋ, nùà kàn duɔɔ́m mé Yeésò bieé njiî, ye bú a: «Ŋgweéh mè sam wa, Fehtoò mò?» Mɔ déì bie sɔm aá, déì bie keéh cu ménâ ndɔ. 23 *Yeésò ye bɔ́ a: «Né ka lè ŋgàb cên mé béh bí né teèn yieé bilí hên, nùà cén déì teèn mè go sɔm nde né kɔɔ́. 24 Dé kuû, *Huaán Nùàr nde né kuú, nde né faá bɔ́ lé naá giì felè seèn nyagá kwaá nɔ. Njèh cén, nuaá mé yií keéh be teèn, jɔgɔ kwaá bú cie, nde né mé gèr mbiín kuú. Sâ, beè nùà sâ, huɔm kela né mé bɔ́ sé bú ŋàr ná ŋgwêh.»

25 Júdàs nuaá mé lé go sɔɔ́m naâ bú sâ yeé nde ŋgweé njií ménâ, à bie njií mé Yeésò ndɔ, ye bú a: «Ŋgweéh mè sam wa, Njí fèh-njèh?» Yeésò ye bú a: «Wò dé sâ tueé né kɔɔ́.»

Yáb Càŋ

(Mârk 14:22-26; Lûk 22:15-20; 2 Kɔrênt 11:23-25)

26 Bɔ́ yeé baá yáb yieé, Yeésò weh breêd, à dua Càŋ teèn, à kɔlé haá mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: «Bí wèh, bí yíyieè, hên né ŋgàŋ yoòr mò.» 27 À jɔgɔ weh ŋgàb mbè ndɔ. À yeé vra gi aá Càŋ teèn, à haá njií bɔ́, ye bɔ́ a: «Bí wèh, bí ŋúé làrè dɔɔ́ŋ. 28 *Hên né húɔ́m mò, húɔ́m ŋgɔ̀ŋ mé Càŋ kɔ kuú né, ye te nyí kulu sɔm bɔ̀ nùàr ŋgún veên mé njéh yoòr. 29 Mè tueé bí: mè ndeè mbè déì mân ŋúé ŋgwé ndé cú, kɔ ndeè baá dé feê ké Mbàm Tele mò, béh bí ŋueé kwaré cu ye.»

30 Jomo sâ bɔ́ de bené ndɔ, bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ ŋaá nde ké te tòr Oliviê.

Ŋgòr Yeésò felè Piêr

(Mârk 14:27-31; Lûk 22:31-34; Jâŋ 13:36-38)

31 *Wa ké teèn, Yeésò tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: «Lan cieé ŋágá ndé ŋgwéh, sâ bí durá si lɔ gi aá mè kèn. Te mvù Càŋe né ménâ nyagá den. Càŋ ye, nyí nde né nùà mbieè wulá sɔm. Bɔ̀ŋ bɔ̀ mbieè seèn nde né lòù durá ŋellé le. 32 *Mɔ mè komo yuo cu aá lè cio, mè nde né ké Galilê ndeé; bí nde mè kwa nde né ké sâ.»

33 À yeé tueé gi aá mân, Piêr deên ndɔ, ye bú a: «Sâ mɔ bɔ̀ déì né mene wò durá si lɔɔ́, ndɔ́g mè dé mò wò dùlà sì lɔ́ ndé ŋgwéh.» 34 Yeésò ye bú a: «Mè né tueé ye wò a, lan mé kwaá sé nde tuagá, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh.» 35 Piêr den cuù ndɔ, ye bú a: «Sâ mè sam; bélɔ̀ nde mene fà dɔɔ́ŋ kuú gií, mè túé nyì ndé ŋgwéh ye mè wò kɔ́ ŋgwéh.» Bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì tueé gi ménâ ndɔ.

Yeésò ké Gecemanè

(Mârk 14:32-42; Lûk 22:39-46)

36 Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn wa beré déì ndɔ, bɔ́ yilá né bèh sâ Gecemanè. Wa ké teèn, ye bɔ́ a: «Bí dèn ŋgɔ́gɔ̀ hên, mè nde aá kíê Càŋ dua weh.» 37 À weh lom Piêr mé bɔ̀ ŋunà Jebedê fà doô, bɔ́ bɔ́ nde, sâ feh baá bú ter ŋellé, à baá lom mé kú dé gècên. 38 Yeé baá môn, ye bɔ́ a: «Kú nde aá mè wulá. Bí dèn lè hên, bí té lɔ́m cèr, béh bí den ŋaga nde né làŋ kɔɔ́.» 39 À kwaá lɔ bɔ́ doó sâ ndɔ, à kela nde ser ké toò bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mân. Wa ké teèn, à die mbab nde doó, à né Càŋ dua, ye bú a: «Tele mò, mɔ nde né yieé, ŋgòrò sɔ̀m yeè mè ŋgàb gèr hên kwarè teèn. Mè né mene ménâ gwaán, bɔ́ sér faá wò né gwaán nɔ.»

40 À yeé dua sɔm aá, à cu cuù ká yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ, à waà, sâ bɔ́ baá gi lɔ́m, ye Piêr a: «Hên né mene be lɔ̂m cén, béh bí kɔɔ́ gó sɔ̀m cú wa? 41 Bí nyìmè dèn làŋ, bí né Càŋ dua, te *Sátàn bí mé veên táb sìè cú. Lòù sam, temé nùàr gwaán gi né njèh bagaà bɔɔ̂ dág; njèh cén, yo né yuaásé.»

42 Jomo sâ à kwaá lɔ bɔ́, à nde cu Càŋ dua, ye bú a: «Tele mò, mɔ ŋgàb gèr hên kwarè mò yùò ndé ŋgwéh, te mè bú ŋúé cú, sâ kwá den faá wò né gwaán nɔ.» 43 À cu cuù ká yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ, à waà, sâ bɔ́ baá gi cu lɔ́m, dé goó keè sam cuú. 44 Yeésò kwaá lɔ bɔ́, à nde cu ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ cén sâ, à dua Càŋ dé mbei tagâr, à dua ferré cu ka njèh cén sâ. 45 À yeé cu cuù aá, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Wa hên bí née lɔ́m ye wa? Bí cèr ká ceèr. Hên baá cu. Kènê *Huaán Nùàr nde aá beè bɔ̀ vevenê bɔ̀ yilá. 46 Bí wùò ter, béh nde kwa bɔ́! Kè hên baá giì nuaá mé go sɔm né mè sâ!»

Bèh Yeésò sieè

(Mârk 14:43-50; Lûk 22:47-53; Jâŋ 18:3-12)

47 Yeésò née sònò mân tueé den, à yeé ke, Júdàs mbɔ̀ŋ cén déì lètenè bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ doô, kar waà ndɔ. À né mé nùàr kókoó mbaá jomo, bɔ́ né bele mé bòù beè-beè, bɔ́ né cu mé cùgò beè ndɔ. Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ tema njií né bɔ́ kɔɔ́. 48 Sâ Júdàs mé nde né Yeésò go sɔm doô naá giì bɔ́ njií mé à sé nde né bɔɔ́ tueé kwaá, te bɔ́ ŋene kɔ Yeésò mé njéh. Sâ à la ye bɔ́ a: «Mɔ bí ŋene mè baá nuaré déì kumó vra den, sâ né bú ma. Bí kèm ndê, te bí sie bú.» 49 Yeé baá môn, Júdàs ŋgoró nde yí kwarè Yeésò, ye bú a: «Mè né bieé, Njí fèh-njèh!» À vra kumó sie bú ndɔ. 50 Yeésò ye bú a: «Mbeí mò, bɔ́ ká nág faá wò ndeè naâ bɔɔ́ sâ nɔ!» Jomo sâ, bɔ̀ nùàr kem sue Yeésò yoòr, bɔ́ sie bú.

51 Nùà cén déì lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò sua sɔɔ̂m bòù seèn ndɔ, mvur tena si njií nuaré déì tie doó; lé naâ tie nùà seê ŋgàŋ sèmè dé koô. 52 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, ye bú a: «Yí njí cú bòù yeè te kóre. Lòù sam, bòù wula cu nde né bɔ̀ sùà-bòù bɔ̀ kɔɔ́. 53 Wò kɔ́ ŋgwéh ye mè sé la naâ Tele mò gàm bieé njií wa? À sé la mè bɔ̀ŋ bɔ̀ cìlì seèn yulà cùɔ̀b fà há yɔ́gɔ́ kéh ná ŋgwêh wa? 54 Á, mɔ sé la baá cu ménâ, sâ nde né faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ lè mvù Càŋe nɔ, yuo wa? Né gi cie nyagá den, ye kɔ bɔɔ́ mân.»

55 *Yeésò yeé tueé gi aá ménâ, à ye bɔ̀ nùàr a: «Den né faá bí mé bɔ̀ bòù mé cùgò beè-beè hên kem nde giì te bí sie nùà yîb nɔ. Ŋgweéh cieé dɔɔ́ŋ mè lé njèh feh den beéh ké *gwà Càŋ koô wa? Bí lé mè ké teèn sìè ná ŋgwêh dé keì wa? 56 Mé njéh mene, hên bɔɔ́ gi né te yuo faá bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì nyagá kwaá nɔ.» Jomo sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ durá si lɔ gi bú ndɔ.

Yeésò ké te *mbàgà juù

(Mârk 14:53-65; Lûk 22:54-55, 63-71; Jâŋ 18:13-14, 19-24)

57 Bɔ̀ɔ́ mé la sieé naâ Yeésò doô weh njií bú ké toò Kayîf ŋgàŋ sèmè dé koô, sâ bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ baá gi ké teèn bilí den. 58 Piêr né Yeésò jomo ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ naáb bele. Wa ké lɔ Kayîf, à yila nde yí cie lètenè caâ, à den nde kwarè bɔ̀ gô, à né njií mé nde né kelá ke den.

59 Sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dɔɔ́ŋ né lom ŋgòr fɔɔ́n, ye né mene nyeén, bɔ́ nde né Yeésò yoòr cɔré kwaá, te bɔ́ wula bú teèn. 60 Nyeén hèllè duɔɔ́m baá-re bú yoòr bomó sueè ndɔ; mé njéh mene, ka yíé ŋgwéh. Nde nde, nuaré déì bɔ̂ mbeí komó wuo ter toò bɔ̀ nùàr, 61 *ye bɔ́ a: «Nùà hên lé naâ tueé ye: nyí né mé terreb gwà Càŋ koô tulú sɔɔ̀m, te nyí me kwaá cu bú ter te cieé tagáre.» 62 Ŋgàŋ sèmè dé koô komo wuo ter ndɔ, ye Yeésò a: «Bɔ̀ nùà hên né wò yoòr tueé njií mân, wò sòn kòmò bèh wa? Bɔ́ ye naàn á?»

63 Mé njéh mene, Yeésò bú sòn kòmò ŋgwéh. Yeé baá ménâ, ŋgàŋ sèmè dé koô doô ye bú a: «Mé yilí Càŋ làŋ, wò nde né toò beèh jege ye, *Nùà Cɔ̀ŋ Ŋunà Càŋ né wò wa?» 64 *Yeésò ye bú a: «Wò bú tueé aá kèn. Mè tueé bí: kènê bí nde aá *Huaán Nùàr ŋené njií, à nde né ké te be gaâ Càŋ terrèb den den, à cu cuù nde né loù sâ njolò biì te mvulu bègè ndɔ.»

65 *Te ŋgàŋ sèmè dé koô yeé nde ŋgweé njií mân, à sie ŋa cɔ̀gɔ̀ seèn nùà njèh yoòr, à né sònò tueé ye: «Nùà hên né mé Càŋ ŋgeré. Sâ béh sònò bɔ̀ nùàr bie sɔɔ́ cu nde né kei wa? Ŋgweéh béh né gi mé tie mân ŋgweé wa? 66 Wa bí ye naàn?» Bɔ́ ye bú a: «À beè yila baá, kɔ bɔ́ wula bú wulà.» 67 *Bɔ́ yila bú dèh njolò kulú su njiî, bɔ́ né bú teèn tulú yií. Bɔ̀ déì né bú dé bɔlê bɔlé, 68 bɔ́ ye bú a: «Ŋéné kɔ́ cú-re ŋenè, Nùà Cɔ̀ŋ, jɔ̀gɔ̀ túé ke béh nuaá mé né wò lobo hên ye.»

Piêr yila njó yaâŋ

(Mârk 14:66-72; Lûk 22:56-62; Jâŋ 18:15-18, 25-27)

69 Sâ Piêr née ka cu sâ ké lètenè caâ *ŋgàŋ sèmè dé koô den den ye. Ma seê déì njeba nde yí kwarè seèn, ye bú a: «Ŋgweéh bî Yeésò nùà Galilê hên né yeé kɔɔ́ wa?» 70 Piêr cam toò bɔ̀ nùàr doó sâ, ye ma doô a: «Wò jue né-re kei wa, mè dé sâ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh.» 71 Jomo sâ, à yuo doó sâ, à nde njebá den yí tùtúlù. Nùà seê dé vêh déì ŋene njií cu bú, tueé njií mé bɔ̀ nùàr, ye bɔ́ a: «Nùà hên bɔ̂ Yeésò nùà Najarêt né yeé kɔɔ́.» 72 Piêr cam cu, à jege ye bɔ́ a: «Kà, mè nùà hên kɔ́ ŋgwéh.»

73 Den ser cu jomo sâ, bɔ̀ɔ́ mé naâ teèn njebá, ŋgoró nde kwarè seèn, ye bú a: «Mé gècên mene, wò né nùà cén déì lètenè bɔɔ̀n; leba yeè tueé ŋagá né ménâ kɔɔ́.» 74 Piêr cam cu déì, ye bɔ́ a: «Mè sam, mɔ mè tueé né nyeén, Càŋ a dúágá mè a kà, mè nùà hên kɔ́ ŋgwéh lág!» À yeé tueé sɔm aá, kwaá tuaga ndɔ. 75 À munó ko cu baá-re dé mé Yeésò la ye bú a: «Mé kwaá cên sé nde tuagá wa, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh ma.» À yeé munó ko aá ménâ, à jeré yuo doó sâ, à nde yúé njegér.

27

Kàgà-ndòn dé bɔ̀ kokoô bɔ̀

(Mârk 15:1; Lûk 23:1-2; Jâŋ 18:28-32)

1 Cieé yeé ŋaga baá, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô, mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ kaga lom aá kàgà-ndòn ye bɔ́ nde né Yeésò wulá. 2 Bɔ́ kaga bú ndɔ, bɔ́ weh nde mé bú ké toò ŋgɔ́mnà *Pilátò.

Cio Júdàs

(Seé b. 1:18-19)

3 *Júdàs sàrnyé hèllè yeé ke bɔ́ nde aá Yeésò wulá, càŋ tené bú lè, à weh cu cuù mé kàgàlɔ̀ŋ kám yulà tagár hèllè, à haá njií cu mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô, bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂, 4 ye bɔ́ a: «Mè beè Càŋ kuú aá kèn; mè jɔgɔ yií aá nùà mé sòn fuû lè cio.» Bɔ́ ye bú a: «Dé sâ ju beèh sam, wò kɔ né mé njéh kɔɔ́.» 5 Júdàs su njií kàgàlɔ̀ŋ hèllè doó ké gwà Càŋ koô, à yuo kela; à nde ter segé kuú ndɔ.

6 Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô domó sɔm kàgàlɔ̀ŋ hèllè, bɔ́ ye: «*Sóú beèh né yeé yiín, ye bɔ́ té gèh kàgàlɔ̀ŋ bú hên te fer gwà Càŋe kwá, né sòn húɔ̂m.» 7 Jomo sâ, bɔ́ colo sòn, bɔ́ nde ŋge weh ŋueèh nùà mé-sɔɔ̀ déì mé njéh, te bɔ́ furú beh bɔ̀ kìn teèn. 8 Wa hên, bɔ́ ŋueèh sâ “ŋueèh húɔ̂m” yilá den né dé cî. 9 *Sâ dɔɔ́ŋ, bɔɔ́ gi né te yuo faá Jeremî *sòn-Càŋ lé naâ tueé nɔ, ye: «Bɔ́ weh baá kàgàlɔ̀ŋ kám yulà tagár kèn, né keh mé bɔ̀ huaán *Iserálà lé tena kwaá naâ felè seèn, 10 bɔ́ ŋge weh baá ŋueèh nùà mé-sɔɔ̀, faá Nùà Dueè lé tueé naâ nyí nɔ.»

Yeésò ké toò *Pilátò

(Mârk 15:2-5; Lûk 23:3-5; Jâŋ 18:33-38)

11 Yeésò yeé wa ké toò ŋgɔ́mnà, ŋgɔ́mnà bie ye bú a: «Mgbè bɔ̀ *Jûf né wò wa?» Yeésò ye bú a: «Wò dé sâ tueé né kɔɔ́.» 12 Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ yeé baá mé bú sií njií den, à sòn kòmò cú. 13 Te Pilátò nde cu ye mé bú tueé njií, ye bú a: «Bɔ́ né mé wò sií njií den, wò sòn kòmò ŋgwéh wa?» 14 Mé njéh mene, Yeésò bú sòn kòmò cú gùm dɔɔ́ŋ. Dé sâ hiím yɔgɔ́ cu ŋgɔ́mnà mbaá.

Bèh ju felè Yeésò tenâ

(Mârk 15:6-15; Lûk 23:13-25; Jâŋ 18:39–19:16)

15 Sâ te cu *Páskà dɔɔ́ŋ, ŋgɔ́mnà né yeé nùà gwà cibì cén yi njií. Né yeé nuaá mé bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ gwaán né kɔɔ́, ye yì bú yiì. 16 Yeé baá ménâ, nùà wúlá-feèh déì lé naâ cu sâ gwà cibì ndɔ, yilí seèn lé naâ Yeésò Barabâs. 17 Pilátò bie njií baá-re mé cìlì nùàr, ye bɔ́ a: «Bí gwaán né ye mè yì njí bí neì wa? Yeésò Barabâs wa, Yeésò mé bɔ́ yilá né *Nùà Cɔ̀ŋ wa?» 18 Lòù sam, à lé naá giì kɔɔ́, ye bɔ́ bunó né Yeésò lòù, wa bɔ́ bú ká beè nyî sie haá njií né dé cî.

19 Pilátò yeé baá te ju sâ tétég ménâ, veèh seèn tema keéh njií ye bú a: «Té nùà hên njeré déì mbaá bɔ́, à bèh njèh kɔ́ ŋgwéh. Lan cíbítenè mè ŋene kuú yili mé gèr felè seèn mé vuú.»

20 Sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô, mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ né lom bɔ̀ nùàr soób, ye bɔ́ a: «Bí júée Pilátò a: yì kéh bí Barabâs, à wula seér Yeésò ma.» 21 Jomo sâ ŋgɔ́mnà bie njií mé bɔ́, ye bɔ́ a: «Lètenè bɔ̀ fà bɔ̀ hên, bí gwaán né ye: yì njí bí dé heè wa?» Bɔ́ ye bú a: «Yì kéh béh Barabâs!» 22 À den cuù ye bɔ́ a: «Á, dé Yeésò mé bɔ́ yilá né *Nùà Cɔ̀ŋ hên nɔ, mè bɔɔ́ nde né mé bú kei wa?» Bɔ́ dɔɔ́ŋ ye bú a: «Bɔ́ fágá njí bú te toû.» 23 Pilátò ye bɔ́ a: «À veên bɔɔ́ naâ kei wa?» Mé njéh mene, bɔ́ kɔ lom né ké ter lɔgɔ́ njiî, ye bú a: «Bɔ́ fágá njí lòm bú te toû dé fagâ.»

24 *Pilátò yeé ŋene bèmè baá ŋaá, wa nyí njeré déì bɔ́ kòmò ndé cú, ye bɔ́ kwè há nyí nòmò. Bɔ́ kwe haá njií bú, à yaga sɔm be seèn teèn toò bɔ̀ nùàr doó sâ, ye bɔ́ a: «Njó mò, mè te cio nùà hên yílá ŋgwéh; né ju biì.» 25 Cìlì nùàr gwaán laré doó dɔɔ́ŋ, ye bú a: «Nyea, kwá cio seèn sâ bie seèn béh ménâ; bú a, bíé bílí mé bɔ̀ ŋuna beèh mene, béh né gwaán!» 26 Yeé baá mân, Pilátò yi njií bɔ́ Barabâs hèllè ndɔ. Dé Yeésò, ye bɔ́ tégé bú núr, bɔ́ ndé fágá njí-re bú ké te toû sâ.

Bèh Yeésò selê

(Mârk 15:16-20; Jâŋ 19:2-3)

27 Bɔ̀ sɔ́jì ŋgɔ́mnà weh nde mé Yeésò ké lè bɔ̀gɔ̀ ŋgɔ́mnà, bɔ́ yilá bilí gi bɔ̀ mbaábɔn ndɔ. 28 Bɔ́ huaré sɔm gi bú cɔ̀gɔ̀ yoòr, bɔ́ su seér bú cɔ̀gɔ̀ déì bèlèsé mân. 29 Bɔ́ nde fɔɔ́n wellê bɔ̀ ŋùàgà, bɔ́ beéh faá tàm nɔ, bɔ́ sulí kwaá bú felè, bɔ́ ye né tàm mgbè ma. Bɔ́ kwa haá bú gor beè, à weh sie mé be gaâ. Bɔ́ né doó toò seèn cemmé ndeé, bɔ́ né bú gbêg haá, bɔ́ ye bú a: «Sìè ŋgób, Mgbè bɔ̀ Jûf!» 30 Bɔ́ né bú dèh yoòr kulú njií, bɔ́ né bú mé gor hèllè felè lurú. 31 Bɔ́ yeé selé wulu aá bú, bɔ́ huar sɔm cu bú cɔ̀gɔ̀ hèllè yoòr, bɔ́ su cu bú cɔ̀gɔ̀ dé seèn. Jomo sâ bɔ́ weh nde baá-re mé bú ké bèh sâ, te bɔ́ faga wula bú.

Bèh Yeésò fagâ

(Mârk 15:21-32; Lûk 23:26-43; Jâŋ 19:17-27)

32 Bɔ́ yeé baá yuo kelá, bɔ́ bɔ̀ nùà Sirên déì kwaré, yilí seèn né Simɔ̂ŋ; bɔ́ sie ba haá bú toú mé bɔ́ nde né Yeésò teèn fagá doô, à jɔgɔ sie. 33 Bɔ́ wa beré déì, bɔ́ yilá né bèh sâ Gɔ́lgɔ́tà, sâ tueé né ye: Gebá feèh. 34 *Wa ké teèn, bɔ́ haá Yeésò mbè mé ndìèm né teèn jelá hualé den. À yeé naga ke aá, à berɔ́ŋ.

35 *Jomo sâ bɔ́ faga njií bú te toû, bɔ́ vu geé weh gi bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ seèn mé bèì. 36 Bɔ́ yeé faga gi aá bú, bɔ́ den le teèn, bɔ́ né mɔɔ́m den. 37 Bɔ́ nyagá fagá kwaá njeré déì ké ter felè seèn, te se kwɔ̀m cioò seèn doô, ye: «Nùà hên né Yeésò, Mgbè bɔ̀ Jûf.»

38 Bɔ́ lé naâ Yeésò bɔ̀ yíb bɔ̀ wúlá-feèh déì fà kwarè fagá kwaá ndɔ; dé kàn mé toú seèn, déì te be gaâ, déì te be ŋgoù, Yeésò lètenè. 39 *Nuaá mé kela doó sâ dɔɔ́ŋ, né feh jilí, né bú teèn selé yií. 40 *Nùà kàn ye bú a: «Ŋgweéh wò lé ye nyí nde né gwà Càŋ koô tulú sɔm, nyí bú ter me kwaá cu te cieé tagáre wa? Yìlì sɔ̀m-re feh yeè yilì. Mɔ wò né ka Ŋunà Càŋ sâ bɔ̀n, jɔ̀gɔ̀ súágà ke yí te toú sâ ye.»

41 Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ né bú gbêg ménâ haá taré ndɔ, ye: 42 «À kɔ cegé né bɔ̀ nùàr yili sɔɔ̀m, à feh dé seèn nùà njèh yìlì sɔ̀m kɔ́ ŋgwéh. Ŋgweéh né Mgbè bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ wa? Sâ bú a, súágà-re yí te toú sâ mà, te béh kwaá njií temé yoòr seèn. 43 *Ŋgweéh à temé seèn dɔɔ́ŋ kwaá lɔ gi né beè Càŋ mà, wa nyí né Ŋunà Càŋ ndɔ. Sâ béh jɔ̀gɔ̀ ke-re bèh mé Càŋ nde né bú yili sɔm sâ.» 44 Bɔ̀ yíb bɔ̀ mé bɔ́ lé faga kwaá naâ kwarè seèn doô né taré bú ménâ selé keéh ndɔ.

Cio Yeésò

(Mârk 15:33-41; Lûk 23:44-49; Jâŋ 19:28-30)

45 Lou yeé dilí baá, lou cib cu. Cibí yili laré cu ká doó dɔɔ́ŋ, yili sɔɔ́ gùm yɔ̀ŋ loù tagâr. 46 *Yeé baá mé lou lɔ̀ŋ tagár, Yeésò sɔm hueh mé terreb, ye: «Elî, Elî, lemá sàbátànî?» Sâ tueé né ye: «Càŋ mò, Càŋ mò, bɔɔ́ né naàn mé wò si lɔ né mè wa?» 47 Bɔ̀ nuaré déì lètenè bɔ̀ɔ́ mé né doó sâ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye: «À baá *Elî yilá.» 48 *Cén déì lètenè bɔɔ̀n nde dula dɔm wellê fùlù, à yií njií te mbè déì tanésé mân, à feéh kwaá te toû, à tiím haá njií mé bú, te à njuar weh. 49 Bɔ̀ déì ye bú a: «Kwá lɔ́ môn, béh jɔ̀gɔ̀ ke ke, kɔ ŋgweé Elî sâ ndeè né waâ, à yili sɔm bú wa?»

50 Yeésò ŋga cu mé terreb, jomo sâ à kuú ndɔ. 51 *Cu sâ cɔ̀gɔ̀ *gwà Càŋ koô keér geé lèbɔ̂lé, yuoô ké ter, nde ba ké doó. Cɔ̀gɔ̀ sâ né kɔ̀ŋ. Né yeé mɔ̀ ké gwà Càŋ cií leér. Tàbè né jilí, bɔ̀ kweéh né kerré, 52 bɔ̀ sà né komó lɔgɔ́ bele; bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ mé lé naá giì kuú, komó yuo gi cuù dòù. 53 Yeésò yeé komo yuo aá lè cio, bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ mé lé komó yuo giì naâ dòù sâ, yila nde gi ké lètenè lɔɔ́ joloò; bɔ̀ nùàr kókoó mbaá lé naá giì bɔ́ mé njolo ŋené.

54 Kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ mé bɔ̀ sɔ́jì mé lé mɔm deèn naâ Yeésò doô, lé naâ bèh mé tàbè lé jilí naâ sâ ŋené, bɔ́ lé naá giì bɔ̀ njií mé lé bɔɔ́ belé naâ dɔɔ́ŋ ŋené ndɔ. Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, veéh bɔɔ́ lom bɔ́ njèh, bɔ́ ye: «Mé gècên mene nùà hên né ŋunà Càŋ bɔ̀n!»

55 *Ké teèn sâ bɔ̀ véh lé naâ teèn kókoó mbaá, bɔ́ né ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ njebá ke den. Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé yuoó naâ ké Galilê, bɔ́ né jomo Yeésò bele ndeé, te bɔ́ gam beh bú. 56 Lé naâ bɔ̀ Marî Magdalâ, bɔ̂ Marî meì Jâk bɔ̂ Josêf, mé meì bɔ̀ ŋunà Jebedê, mé bɔ̀ déì ndɔ.

Bèh Yeésò furû

(Mârk 15:42-47; Lûk 23:50-56; Jâŋ 19:38-42)

57 Lou yeé yuɔm aá, nùà lieê déì waà, à né nùà Arimatê, yilí seèn né Josêf, à lé baá giì mbɔ̀ŋ Yeésò mé feh seèn ndɔ. 58 À nde ké yoòr *Pilátò, à dua bú komó Yeésò. Pilátò ye bɔ́ há bú haà ma. 59 Josêf nde jɔgɔ weh komó Yeésò doô, à vuɔb nyegé bú mé cɔ̀gɔ̀ nyɔ́gɔ̀r feésé mân, 60 à jɔgɔ yií njií bú gè dòù lè sà feésé mân ndɔ. À lé sà sâ kweè naâ kweéh, ye te bɔ́ ndeè furú nyí teèn ma. Jomo sâ à teré ferá kwaá taá koósé mân sònòbɔ̀ ndɔ, à yuo. 61 Sâ Marî Magdalâ bɔ̂ Marî déì né doó, dɔɔ́ŋ lé naá giì njolò bɔɔ̀n.

Sà mɔɔ́m deèn

62 Cieé sóù yeé ŋaga baá, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *Farisiên nde bilí kwa Pilátò, 63 *bɔ́ ye bú a: «Dé koô, béh munó ko cu aá kèn, cu mé nùà nyeên doô lé naâ mé njolo, à lé ye: te cieé tagáre nyí nde né dòù komo yuo cuú! 64 Mɔ né mân, sâ témá njí bɔ̀ nùàr ké teèn, bɔ́ nde sà hèllè mɔɔ́m, kɔ baá cieé tagár sâ, sâ ye. Mɔ sam bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn sé nab waà né, bɔ́ ŋuɔb weh komó seèn, te bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a, à naâ lè cio komo yuo. Sâ nyeén dé jomò hên nde né dé toò taré yɔgɔ́.» 65 Pilátò ye bɔ́ a: «Bɔ̀ sɔ́jì né teèn. Bí ndé sà hèllè faá né tueé nɔ mɔɔ́m.» 66 Bɔ́ yuo ndɔ, bɔ́ nde baá-re ké teèn ménâ ke nyegé, bɔ́ duagá lieré nyegé gi sòn sà mé taá, ye te njeré déì bɔ́ cú, bɔ́ kwaá lɔ beè bɔ̀ sɔ́jì, te bɔ́ goó den teèn.

28

Lè cio komo yuoò

(Mârk 16:1-10; Lûk 24:1-12; Jâŋ 20:1-10)

1 Jomo *cieé sóù sâ, loù sɔ́ndè toò cieê, Marî Magdalâ bɔ̂ Marî déì komo nde bèh sà ke wellê. 2 Wa ké teèn, bɔ́ ke, tàbè baá mé terreb mene jilí, cìlì Càŋ Nùà dueè déì suagà ké te vulúu, teré kwaá njií taá sònò sà doô yí jomo, den nde felèbɔ̀. 3 À né teèn wulá njerré den faá mbàn nɔ, bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ seèn né lom yoòr ménâ wulá njerré den ndɔ. 4 Càŋ tené bɔ̀ sɔ́jì doô lè. Veéh keré su njií bɔ́ doó, faá bɔ́ kuú gi aá nɔ.

5 Cìlì Càŋ tueé njií mé bɔ̀ véh doô ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí té vèh, mè né gi kɔɔ́ ye bí ndeè naâ yoòr Yeésò mé bɔ́ lé naâ fagá wulá doô. 6 À doó hên sam cuú, à komo yuo aá lè cio faá à lé naâ tueé nɔ. Bí ndê, kè kú biì, bèh mé à naâ teèn cer hên nɔ. 7 Bí ndé lòm wúwágá, bí júée bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: à komo yuo aá lè cio, à nde né toò kelá, à nde ké Galilê; wa bí ndé ké teèn, bí nde ŋene nde né bú ké doó sâ ma. Mè ndeè naâ bí cí tueé weh.»

8 Bɔ́ yeé nde ŋgweé gi ménâ, bɔ́ feré yuo ké te sà mé vɔ́gɔ́-temé mene, mé veéh mene ndɔ, bɔ́ dula nde baá-re bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ménâ tueé. 9 Bɔ́ yeé baá ceér dueè, Yeésò kar yuo kelà ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè bie aá bí.» Te bɔ̀ véh doô yeé nde ŋene ŋgweé cu bú mân, bɔ́ ŋar nde yoòr seèn, bɔ́ sue cemmé nde doó, bɔ́ kumó sie bú gule ndɔ. 10 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí té njeré déì vèh. Bí ndé júée bɔ̀ nùàr mò a: bɔ́ ndé ké Galilê, bɔ́ nde ŋene nde né mè ké sâ ma.»

11 Bɔ̀ véh doô fɔɔ́n gò ndɔ. Cu sâ bɔ̀ sɔ́jì déì lètenè bɔ̀ɔ́ mé mɔm deén naâ sà doô, ŋellé cu cu ké lɔ, te bɔ́ nde bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô njií mé la kelà naâ tueé weh. 12 Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ yilá bilí bɔ̀ kokoô bɔ̀, bɔ́ bɔ́ colo sòn, bɔ́ weh kàgàlɔ̀ŋ kókoó mbaá, bɔ́ haá mé bɔ̀ sɔ́jì doô, 13 bɔ́ ye bɔ́ a: «Bí júé lòm ye bɔ̀ nùàr a: bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn la waà naâ cíbíteèn, sâ bí baá gi lɔ́m, bɔ́ ŋuɔb weh komó seèn ma. 14 Mɔ ŋgɔ́mnà ŋgweé mene, béh nde né bú nagá yɔgɔ́, te bí gèr ŋéné cú.» 15 Yeé baá môn, bɔ̀ sɔ́jì doô weh kàgàlɔ̀ŋ hèllè ndɔ, bɔ́ yuo die teèn, bɔ́ né faá bɔ̀ kokoô bɔ̀ tueé naâ bɔ́ nɔ, tueé gɔ. Nyeén hèllè nde tum die yila lètenè bɔ̀ *Jûf dɔɔ́ŋ. Wa mene hên, née yaám ndeé den ye.

Yeésò ŋené yuo kelà toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ

(Mârk 16:14-18; Lûk 24:36-49; Jâŋ 20:19-23; Seé b. 1:6-8)

16 *Bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà cùɔ̀b cén doô wa ké Galilê, bɔ́ ŋaá nde ké te tòr mé Yeésò lé tueé naâ bɔ́ sâ. 17 Bɔ́ yeé nde ŋene njií bú mân, bɔ́ sue cemmé nde gi doó toò seèn. Mé njéh mene, bɔ̀ déì né dé bɔɔ̀n lòù saán seér. 18 Yeésò ŋgoró nde kwarè bɔɔ̀n ndɔ, ye bɔ́ a: «Terreb ké ter mé ká doó dɔɔ́ŋ lé baá giì beè mò jege den. 19 *Sâ bí wùò ter, bí yila nde lètenè bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ, bí né bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ mò sie kwaá bele: bí né bɔ́ nòmò Càŋ mé yilí Teleè, mé yilí Huaân mé yilí Cúcuí Ŋagâ ber bele ndɔ. 20 Ŋgòr mò mé bí naá giì sònò mò ŋgweé dɔɔ́ŋ, bí fèh lòm bɔ́ nág, te bɔ́ jolo ménâ. Bí kɔ́ɔ ye, cieé dɔɔ́ŋ béh bí né kɔɔ́, tɔ́g nde wa loù mé wɔ́ŋ gi nde né teèn.»

* 1:11 1:11 2 Rois 24:14-15; 2 Chr. 36:10; Jér. 27:20

* 1:11 1:11 2 Rois 24:14-15; 2 Chr. 36:10; Jér. 27:20

* 1:18 1:18 Lûk 1:27

* 1:21 1:21 Lûk 1:31

* 1:21 1:21 Yeésò, mé ju hebreêh, tueé né ye: Càŋ Dueè né nùàr yili sɔm.

* 1:23 1:23 Es. 7:14

* 1:25 1:25 Lûk 2:21

* 2:1 2:1 Betelehem mé ju hebreêh né: Gwà breêd.

† 2:4 2:4 Nùà Cɔ̀ŋ: né Kristò.

* 2:6 2:6 Mich. 5:2

‡ 2:11 2:11 Bɔ́ kómó sâ yilá né “myrrhe”. Né lèh ndɔ.

* 2:15 2:15 Os. 11:1

* 2:18 2:18 Jér. 31:15

* 2:23 2:23 Mk. 1:24; Lûk 2:39; Jâŋ 1:45

* 3:2 3:2 Mat. 4:17; Mk. 1:15

* 3:3 3:3 Es. 40:3

* 3:4 3:4 2 Rois 1:8

* 3:7 3:7 Mat. 12:34; 23:33

* 3:9 3:9 Jâŋ 8:33

* 3:10 3:10 Mat. 7:19

* 3:17 3:17 Gen. 22:2; Ps. 2:7; Es. 42:1; Mat. 12:18; 17:5; Mk. 1:11; Lûk 9:35

* 4:1 4:1 Heb. 2:18; 4:15

* 4:4 4:4 Deut. 8:3

* 4:6 4:6 Ps. 91:11-12

* 4:7 4:7 Deut. 6:16

* 4:10 4:10 Deut. 6:13

* 4:12 4:12 Mat. 14:3; Mk. 6:17; Lûk 3:19-20

* 4:13 4:13 Jâŋ 2:12

* 4:15 4:15-16 Es. 9:1-2

* 4:17 4:17 Mat. 3:2

* 4:18 4:18 Né ndame mé bɔ́ vu né lòù.

* 4:23 4:23 Mat. 9:35; Mk. 1:39

† 4:25 4:25 Lò Dèkàpòlî jue né lò mé lɔɔ́ né teèn yulà.

* 5:4 5:4 Es. 61:2

* 5:5 5:5 Ps. 37:11

* 5:6 5:6 Es. 55:1-2

* 5:8 5:8 Ps. 24:3-4

* 5:10 5:10 1 Pi. 3:14

* 5:11 5:11 1 Pi. 4:14

* 5:12 5:12 2 Chr. 36:16; Seé b. 7:52

* 5:14 5:14 Jâŋ 8:12; 9:5

* 5:15 5:15 Mk. 4:21; Lûk 8:16; 11:33

* 5:16 5:16 1 Pi. 2:12

* 5:18 5:18 Lûk 16:17

* 5:21 5:21 Ex. 20:13; Deut. 5:17

* 5:27 5:27 Ex. 20:14; Deut. 5:18

* 5:29 5:29 Mat. 18:9; Mk. 9:47

* 5:30 5:30 Mat. 18:8; Mk. 9:43

* 5:31 5:31 Deut. 24:1-4; Mat. 19:7; Mk. 10:4

* 5:32 5:32 Mat. 19:9; Mk. 10:11-12; Lûk 16:18; 1 Kɔr. 7:10-11

* 5:33 5:33 Lév. 19:12; Nomb. 30:2; Deut. 23:21

* 5:34 5:34 Jâk 5:12; Es. 66:1; Mat. 23:22

* 5:35 5:35 Es. 66:1; Ps. 48:2

* 5:38 5:38 Ex. 21:24; Lév. 24:20; Deut. 19:21

* 5:43 5:43 Lév. 19:18

* 5:48 5:48 Lév. 19:2; Deut. 18:13

* 6:1 6:1 Mat. 23:5

* 6:5 6:5 Lûk 18:10-14

* 6:14 6:14-15 Mk. 11:25-26

* 6:19 6:19 Jâk 5:2-3

* 6:29 6:29 1 Rois 10:4-7; 2 Chr. 9:3-6

* 7:2 7:2 Mk. 4:24

* 7:6 7:6 Gɔ̀m bɔ̀ mgbè, bɔ̀ kwaâ mé bɔ̀ ŋgên. Né njèh kàm.

* 7:12 7:12 Lûk 6:31

* 7:19 7:19 Mat. 3:10; Lûk 3:9

* 7:20 7:20 Mat. 12:33

* 7:23 7:23 Ps. 6:8

* 7:28 7:28-29 Mk. 1:22; Lûk 4:32

* 8:4 8:4 Lév. 14:1-32

* 8:11 8:11 Lûk 13:29

* 8:11 8:11 Kèb mé lou yila yeé teèn.

* 8:12 8:12 Mat. 22:13; 25:30; Lûk 13:28

* 8:17 8:17 Es. 53:4

* 9:10 9:10-11 Lûk 15:1-2

* 9:13 9:13 Mat. 12:7; Os. 6:6

* 9:34 9:34 Mat. 10:25; 12:24; Mk. 3:22; Lûk 11:15

* 9:35 9:35 Mat. 4:23; Mk. 1:39; Lûk 4:44

* 9:36 9:36 Nomb. 27:17; 1 Rois 22:17; 2 Chr. 18:16; Ese. 34:5; Mk. 6:34

* 9:37 9:37-38 Lûk 10:2

* 10:7 10:7-15 Lûk 10:4-12

* 10:10 10:10 1 Kɔr. 9:14; 1 Tim. 5:18

* 10:14 10:14 Seé b. 13:51

* 10:15 10:15 Mat. 11:24; Gen. 19:24-28

* 10:16 10:16 Lûk 10:3

* 10:17 10:17-20 Mk. 13:9-11; Lûk 12:11-12; 21:12-15

* 10:21 10:21 Mk. 13:12; Lûk 21:16

* 10:22 10:22 Mat. 24:9, 13; Mk. 13:13; Lûk 21:17

* 10:24 10:24 Lûk 6:40; Jâŋ 13:16; 15:20

* 10:25 10:25 Mat. 9:34; 12:24; Mk. 3:22; Lûk 11:15

* 10:26 10:26 Mk. 4:22; Lûk 8:17

* 10:33 10:33 2 Tim. 2:12

* 10:35 10:35-36 Mich. 7:6

* 10:38 10:38 Mat. 16:24; Mk. 8:34; Lûk 9:23

* 10:39 10:39 Mat. 16:25; Mk. 8:35; Lûk 9:24; 17:33; Jâŋ 12:25

* 10:40 10:40 Mk. 9:37; Lûk 9:48; 10:16; Jâŋ 13:20

* 11:5 11:5 Es. 35:5-6; 61:1

* 11:10 11:10 Mal. 3:1

* 11:12 11:12-13 Lûk 16:16

* 11:14 11:14 Mal. 4:5; Mat. 17:10-13; Mk. 9:11-13

* 11:21 11:21 Es. 23:1-18; Ese. 26:1–28:26; Joël 3:4-8; Am. 1:9-10; Zach. 9:2-4

* 11:23 11:23 Es. 14:13-15; Gen. 19:24-28

* 11:24 11:24 Mat. 10:15; Lûk 10:12

* 11:27 11:27 Jâŋ 3:35; 1:18; 10:15

* 11:29 11:29 Jér. 6:16

* 12:1 12:1 Deut. 23:25

* 12:3 12:3-4 1 Sam. 21:1-6

* 12:4 12:4 Lév. 24:9

* 12:5 12:5 Nomb. 28:9-10

* 12:7 12:7 Mat. 9:13; Os. 6:6

* 12:11 12:11 Lûk 14:5

* 12:18 12:18-21 Es. 42:1-4

* 12:24 12:24 Mat. 9:34; 10:25

* 12:30 12:30 Mk. 9:40

* 12:32 12:32 Lûk 12:10

* 12:33 12:33 Mat. 7:20; Lûk 6:44

* 12:34 12:34 Mat. 3:7; 23:33; 15:18; Lûk 3:7; 6:45

* 12:38 12:38 Mat. 16:1; Mk. 8:11; Lûk 11:16

* 12:39 12:39 Mat. 16:4; Mk. 8:12

* 12:40 12:40 Jon. 1:17

* 12:41 12:41 Jon. 3:5

* 12:42 12:42 1 Rois 10:1-10; 2 Chr. 9:1-12

* 13:2 13:2 Lûk 5:1-3

* 13:12 13:12 Mat. 25:29; Mk. 4:25; Lûk 8:18; 19:26

* 13:14 13:14-15 Es. 6:9-10

* 13:16 13:16-17 Lûk 10:23-24

* 13:31 13:31 Ká Bà mvum mé jie kela né kɔɔ́ né mvum tàb làm. Dé ké lɔ bɔ̀ Jûf né mvum dé hiîn.

* 13:35 13:35 Ps. 78:2

† 13:44 13:45 Gɔ̀m bɔ̀ mgbè, bɔ̀ kwaâ mé bɔ̀ ŋgên. Né njèh kàm.

‡ 13:47 13:47 Né ndame mé bɔ́ vu né lòù.

* 13:57 13:57 Jâŋ 4:44

* 14:3 14:3-4 Lûk 3:19-20

* 14:4 14:4 Lév. 18:16; 20:21

* 15:4 15:4 Ex. 20:12; 21:17; Deut. 5:16; Lév. 20:9

* 15:8 15:8-9 Es. 29:13

* 15:14 15:14 Lûk 6:39

* 15:18 15:18 Mat. 12:34

* 16:1 16:1 Mat. 12:38; Lûk 11:16

* 16:4 16:4 Mat. 12:39; Lûk 11:29

* 16:6 16:6 Lûk 12:1

* 16:9 16:9 Mat. 14:17-21

* 16:10 16:10 Mat. 15:34-38

* 16:14 16:14 Mat. 14:1-2; Mk. 6:14-15; Lûk 9:7-8

* 16:16 16:16 Jâŋ 6:68-69

* 16:16 16:16 Nùà Cɔ̀ŋ: né Kristò.

* 16:19 16:19 Mat. 18:18; Jâŋ 20:23

* 16:24 16:24 Mat. 10:38; Lûk 14:27

* 16:25 16:25 Mat. 10:39; Lûk 17:33; Jâŋ 12:25

* 16:27 16:27 Mat. 25:31; Ps. 62:12; Rɔ̂m 2:6

* 17:1 17:1-5 2 Pi. 1:17-18

* 17:5 17:5 Gen. 22:2; Deut. 18:15; Ps. 2:7; Es. 42:1; Mat. 3:17; 12:18; Mk. 1:11; Lûk 3:22

* 17:10 17:10 Mal. 4:5

* 17:12 17:12 Mat. 11:14

* 17:20 17:20 Mat. 21:21; Mk. 11:23; 1 Kɔr. 13:2

* 17:20 17:20 Ká Bà mvum mé jie kela né kɔɔ́ né mvum tàb làm. Dé ké lɔ bɔ̀ Jûf né mvum dé hiîn.

* 17:24 17:24 Ex. 30:13; 38:26

* 18:1 18:1 Lûk 22:24

* 18:3 18:3 Mk. 10:15; Lûk 18:17

* 18:8 18:8 Mat. 5:30

* 18:9 18:9 Mat. 5:29

* 18:15 18:15 Lûk 17:3

* 18:16 18:16 Deut. 19:15

* 18:18 18:18 Mat. 16:19; Jâŋ 20:23

* 18:21 18:21-22 Lûk 17:3-4

* 18:22 18:22 Gen. 4:24

* 19:4 19:4 Gen. 1:27; 5:2

* 19:5 19:5 Gen. 2:24

* 19:7 19:7 Deut. 24:1-4; Mat. 5:31

* 19:9 19:9 Mat. 5:32; 1 Kɔr. 7:10-11

* 19:18 19:18 Ex. 20:13-16; Deut. 5:17-20

* 19:19 19:19 Ex. 20:12; Deut. 5:16; Lév. 19:18

* 19:28 19:28 Mat. 25:31; Lûk 22:30

* 19:30 19:30 Mat. 20:16; Lûk 13:30

* 20:1 20:1 Njií mé à lé doboó naâ teèn, bɔ́ yilá né “vigne”.

* 20:8 20:8 Lév. 19:13; Deut. 24:15

* 20:16 20:16 Mat. 19:30; Mk. 10:31; Lûk 13:30

* 20:25 20:25-26 Lûk 22:25-26

* 20:26 20:26-27 Mat. 23:11; Mk. 9:35; Lûk 22:26

* 21:5 21:5 Zach. 9:9

* 21:5 21:5 Siyɔ̂ŋ né yilí Jerusalem déì. Due lemé njií né mé Jerusalem dé léí toò (1 Chr. 11:4-5).

* 21:9 21:9 Ps. 118:25, 26

* 21:13 21:13 Es. 56:7; Jér. 7:11

* 21:16 21:16 Ps. 8:2

† 21:19 21:19 Bɔ́ toú sâ yilá né “figuier”.

* 21:21 21:21 Mat. 17:20; 1 Kɔr. 13:2

* 21:32 21:32 Lûk 3:12; 7:29-30

* 21:33 21:33 Es. 5:1-2

‡ 21:33 21:33 Ké ŋueh sâ bɔ́ lé doboó naâ “vigne”.

* 21:42 21:42 Ps. 118:22-23

* 22:13 22:13 Mat. 8:12; 25:30; Lûk 13:28

* 22:23 22:23 Seé b. 23:8

* 22:24 22:24 Deut. 25:5

* 22:32 22:32 Ex. 3:6

* 22:35 22:35-40 Lûk 10:25-28

* 22:37 22:37 Deut. 6:5

* 22:39 22:39 Lév. 19:18

* 22:44 22:44 Ps. 110:1

* 23:5 23:5 Mat. 6:1; Nomb. 15:38; Deut. 6:8

* 23:11 23:11 Mat. 20:26-27; Mk. 9:35; 10:43-44; Lûk 22:26

* 23:12 23:12 Lûk 14:11; 18:14

* 23:22 23:22 Es. 66:1; Mat. 5:34

* 23:23 23:23 Lév. 27:30

* 23:27 23:27 Seé b. 23:3

* 23:33 23:33 Mat. 3:7; 12:34; Lûk 3:7

* 23:35 23:35 Gen. 4:8; 2 Chr. 24:20-21

* 23:38 23:38 Jér. 22:5

* 23:39 23:39 Ps. 118:26

* 24:8 24:8 Waà né feh; dé jomò baá ndeê.

* 24:9 24:9 Mat. 10:22

* 24:13 24:13 Mat. 10:22

* 24:15 24:15 Dan. 9:27; 11:31; 12:11

* 24:17 24:17-18 Lûk 17:31

* 24:21 24:21 Dan. 12:1; Vuú 7:14

* 24:26 24:26-27 Lûk 17:23-24

† 24:27 24:27 Kèb mé lou yila yeé teèn.

* 24:28 24:28 Lûk 17:37

* 24:29 24:29 Es. 13:10; 34:4; Ese. 32:7; Joël 2:10, 31; 3:15; Vuú 6:12-13

* 24:30 24:30 Dan. 7:13; Zach. 12:10-14; Vuú 1:7

‡ 24:31 24:31 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

§ 24:32 24:32 Bɔ́ toú sâ yilá né “figuier”.

* 24:37 24:37 Gen. 6:5-8

* 24:39 24:39 Gen. 7:6-24

* 24:43 24:43-44 Lûk 12:39-40

* 25:1 25:1 Lûk 12:35

* 25:11 25:11-12 Lûk 13:25

* 25:29 25:29 Mat. 13:12; Mk. 4:25; Lûk 8:18

* 25:30 25:30 Mat. 8:12; 22:13; Lûk 13:28

* 25:31 25:31 Mat. 16:27; 19:28

* 25:46 25:46 Dan. 12:2

* 26:2 26:2 Ex. 12:1-27

* 26:7 26:7 Lûk 7:37-38

* 26:7 26:7 Jue né mbémbɔ́ŋ dé maàn.

* 26:11 26:11 Deut. 15:11

* 26:15 26:15 Zach. 11:12

† 26:15 26:15 Kám yulà tagár sâ lé naâ sòn keèh mé bɔ́ ŋge yeé kwer mé njéh (Ex. 21:32; Zach. 11:12).

* 26:23 26:23 Ps. 41:9

* 26:28 26:28 Ex. 24:8; Jér. 31:31-34

* 26:31 26:31 Zach. 13:7

* 26:32 26:32 Mat. 28:16

* 26:55 26:55 Lûk 19:47; 21:37

* 26:61 26:61 Jâŋ 2:19

* 26:64 26:64 Dan. 7:13

* 26:65 26:65-66 Lév. 24:16

* 26:67 26:67 Es. 50:6

* 27:3 27:3-8 Seé b. 1:18-19

* 27:9 27:9-10 Zach. 11:12-13

* 27:24 27:24 Deut. 21:6-9

* 27:34 27:34 Ps. 69:21

* 27:35 27:35 Ps. 22:18

* 27:39 27:39 Ps. 22:7; 109:25

* 27:40 27:40 Mat. 26:61; Jâŋ 2:19

* 27:43 27:43 Ps. 22:8

* 27:46 27:46 Ps. 22:1

* 27:48 27:48 Ps. 69:21

* 27:51 27:51 Ex. 26:31-33

* 27:55 27:55-56 Lûk 8:2-3

* 27:63 27:63 Mat. 16:21; 17:23; 20:19; Mk. 8:31; 9:31; 10:33-34; Lûk 9:22; 18:31-33

* 28:16 28:16 Mat. 26:32; Mk. 14:28

* 28:19 28:19 Seé b. 1:8

Mârk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Njàgà Bagaà

Mârk

1

Ŋgòr Càŋ sònò Jâŋ Bàptîs

(Matíô 3:1-12; Lûk 3:1-18; Jâŋ 1:19-28)

1 Njàgà Bagaà felè Yeésò *Kristò Ŋunà Càŋ duɔɔ́m né hên. 2 *Né te mvù Esáyà *sòn-Càŋ nyagá den ye:

«Kè njí, mè toò yeè tema keéh né nùà tebê

te à tɔɔ́ nyegé wò ceér.

3 *Né hueh nuaré déì; ké ya dueè ŋgulí den né cí,

né tueé ye: Bí tɔ́ nyégé ceér Nùà Dueè tɔɔ̀,

bí tɔ́ dìlì nyégé bagasé.»

4 Yeé baá mân Jâŋ Bàptîs ŋené yuo kelà ké ya dueè ndɔ, à né ŋgòr Càŋ se, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí kwéh sér temé biì, bí ndê, bí weh nòmò Càŋ, te Càŋ kulu sɔm bí veên yoòr.» 5 Bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ mé bɔ̀ nùàr te tàbè Judê dɔɔ́ŋ kem nde giì yoòr seèn, bɔ́ né veên bɔɔ̀n cie tueé sɔm, Jâŋ né bɔ́ dùà Jurdên kou den. 6 *Cɔ̀gɔ̀ seèn lé naâ mé yúlí ŋgelobà, à ké teneè cam tena né mé kàndá paàr mân; yáb seèn lé naâ kètàr mé nyuií. 7 À né ké ter tueé njií, ye bɔ̀ nùàr a: «Nuaré déì baá jomo mò ndeê, taré kela né bú mé mè. Né mene yuií débágâ seèn, mè wúlú ŋgwéh nuaá mé nde né toò seèn cemmé, te à se yuií débágâ seèn. 8 Dé mò, mè bí kou lom né mé nòmò; dé seèn à bí kou nde né mé Cúcuí Ŋagâ.»

Nòmò Càŋ koù dé Yeésò

(Matíô 3:13-17; Lûk 3:21-22)

9 Loù sâ Yeésò yuoô ké Najarêt te tàbè Galilê, à waà ké dùà Jurdên, Jâŋ kou bú nòmò Càŋ ndɔ. 10 À yeé baá yí dùà yuo kelâ, à ŋene njií vulú gulu lɔgɔ́ aá ké ter, Cúcuí Ŋagâ né ké felè seèn faá vɔgɔb nɔ suagâ. 11 *Hueh déì né ké jomo te vulúu ŋgulí, ye: «Wò né huaán yíé-temé mò; temé mò né lè mé wò nɔré.»

Bèh Yeésò mé veên taâb

(Matíô 4:1-11; Lûk 4:1-13)

12 Tètèì sam, Cúcuí Ŋagâ lu njií bú ké ya dueè ndɔ, 13 à bɔɔ́ ké teèn cieé yulà nèà, à né ké lètenè bɔ̀ nyam cer den; *Sátàn né bú mé veên ké sâ taáb sɔɔ́; bɔ̀ cìlì Càŋ né bú yo taré gam.

Yeésò mé bɔ̀ sìè-ŋgò bɔ̀ déì nèà

(Matíô 4:12-22; Lûk 4:14-15; 5:1-11)

14 Bɔ́ yeé yií njií aá Jâŋ gwà cibì, Yeésò fɔɔ́n gò ndɔ, à nde ké Galilê, à né Njàgà Bagaà mé yuoó naâ beè Càŋ se yɔŋ, 15 *ye bɔ̀ nùàr a: «Cu waà baá kèn. Càŋ baá mbàm seèn ká kwarè biì si njiî. Bí yúé fɔ́n feh biì yueè, bí kwéh sér temé, bí kwaá njií temé te Njàgà Bagaà.»

16 Yeésò yeé baá ké sòn tub Galilê gɔ ndeé, à ŋene njií Simɔ̂ŋ bɔ̂ dìm seèn Andrê né ndoór * dùà vuú den. Né bɔ̀ sìè-ŋgò bɔ̀. 17 À ye bɔ́ a: «Bí bèlè mè; mè bí kènê sie kwaá nde aá bɔ̀ kòrò nùàr.» 18 Bɔ́ vu njií ndoór doó lè sòn Yeésò, bɔ́ yuo bele bú ndɔ.

19 À gɔ ser cu, à ŋene njií Jâk bɔ̂ dìm seèn Jâŋ bɔ̀ ŋunà Jebedê, bɔ́ né yí te kɔm bɔɔ̀n ndoór bɔɔ́ nyegé den. 20 À yilá njií cu bɔ́. Bɔ́ komo wuo ter kwar, bɔ́ kwaá lɔ tele bɔɔ̀n Jebedê te kɔme mé bɔ̀ seé bɔ̀ mene, bɔ́ yuo bele bú.

Nuaré déì mé càŋ yoòr

(Lûk 4:31-37)

21 Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn wa lè lɔɔ́ Kapernahûm ndɔ. Yeé baá loù sóù, à yila nde lè *gwà sóù, à né bɔ̀ nùàr njèh feh den. 22 *À yeé baá feh, hiím seér bɔ̀ nùàr dé hiîm. Lòù sam, à lé bɔ́ feh loóm naâ faá nùà njèh nɔ, à lé bɔ́ faá bɔ̀ *njí-sóù nɔ fèh ná ŋgwêh.

23 Sâ lè gwà sóù sâ, nuaré déì lé naâ teèn, à né mé càŋ yoòr. 24 À lɔgɔ njií ké ter, ye: «Óè, Yeésò nùà Najarêt, wò ndeè né béh wulá sɔm wa? Béh bí né lè keé-re? Mè né gi ndègè yeè kɔɔ́, wò dé yeè né jolosé, Càŋ wò temà naâ kɔɔ́.» 25 Yeésò pam bú ndɔ, ye bú a: «Húné sòn yeè, yùò kélâ lè nùà hên wágácén.» 26 Tándulu jege si njií nùà hèllè doó, yuo kelà, né kéŋ sɔm. 27 Geí laré bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ. Bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n bieé kuú ye: «Hên né kei mân? Né lom njèh dé feê mé terreb mene. Kè kú, né mene bɔ̀ càŋ, à né tueé, bɔ́ né gi sòn seèn ŋgweé.» 28 Tètèì sam, ŋgɔ́g Yeésò ŋgulí sie aá tàbè Galilê dɔɔ́ŋ beè.

Bɔ̀ beén bɔ̀ ŋgún taré sɔɔ̀m

(Matíô 8:14-17; Lûk 4:38-41)

29 Bɔ́ yuo kelà lè *gwà sóù, tètèì sam, bɔ́ nde ké lɔ Simɔ̂ŋ bɔ̂ Andrê; bɔ́ bɔ̀ Jâk mé Jâŋ lé naâ kɔɔ́. 30 Sâ gùnà Simɔ̂ŋ né baán, à né doó cer den, à né mé dùlù yoòr. Yeésò yeé yila kweêh, bɔ́ tueé keéh bú cí ndɔ. 31 À ŋgoró nde kwarè ma doô, à sie bú be, à komo sɔm bú ter; dùlù kem yuo ma doô yoòr ndɔ. Ma doô bɔɔ́ haá bɔ́ yáb.

32 Lou yeé yila baá, bɔ̀ nùàr weh waà mé bɔ̀ beén bɔ̀ bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ, bɔ̀ déì né mé tándulu yoòr ndɔ. 33 Cìlì nùàr lɔ sâ dɔɔ́ŋ bilí nde giì ká tùtúlù gwà. 34 À né nùàr ŋgún te beén hihinê taré sɔm bele; à né cu bɔ̀ tándulu kókoó mbaá yoòr bɔ̀ nùàr kwɔgɔ́ sɔm bele ndɔ. À yiín bɔ́ sòn tueê. Lòù sam, bɔ́ lé naâ bú ŋené kɔɔ́.

Yeésò ké Galilê bèh ŋgòr Càŋ tueê

(Lûk 4:42-44)

35 Yeé baá toò cieê, Yeésò komo yuo kelà gwò, à nde ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ Càŋ dua. 36 Simɔ̂ŋ bɔ́ bɔ̀ mbeí nde bú fɔɔ́n ndɔ. 37 Bɔ́ nde kwa bú, bɔ́ ye bú a: «Bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ né wò fɔɔ́n.» 38 À tueé seér ye bɔ́ a: «Béh nde ser toò, te mè tueé ju Càŋ te bɔ̀ lɔɔ́ déì ndɔ. Lòù sam, mè ndeè naâ dé cî.» 39 *Yeé baá môn, bɔ́ bɔ́ yɔŋ sie tàbè Galilê dɔɔ́ŋ beè. À né ŋgòr Càŋ te *gwà sóù se bele, à né bɔ̀ tándulu yoòr bɔ̀ nùàr kwɔgɔ́ sɔm bele ndɔ.

Nùà beén veên déì taré sɔɔ̀m

(Matíô 8:1-4; Lûk 5:12-16)

40 Nùà beén veên déì waà, cemmé nde toò Yeésò ndɔ, ye bú a: «Kúkùr yeè, mɔ wò né gwaán, wò nde né mè taré sɔm, mè den cu ŋagásé.» 41 Jere bɔɔ́ Yeésò njèh, à kema njií bú be yoòr, ye bú a: «Mè gwaán aá kèn, táré yùò tarè.» 42 Beén nùà hèllè nyimé yuo doó sâ ndɔ, à taré yuo.

43 Yeésò yeé baá bú gò bieé, à luɔm bú, 44 *ye bú a: «Càŋ a bɔ́ wò tueé nuaré déì. Ndé lòm ké yoòr *ŋgàŋ sèmè, wò feh keéh bú yo yeè, wò haá bú gèh dàgà beén sâ, faá Músì lɔ naâ tueé nɔ, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ seér teèn.» 45 Nùà hèllè yuo ndɔ. Njèh cén, à nde seér cu bɔ̀ nùàr tueé laré. Yeé baá ménâ, Yeésò lɔ́ŋ kwà cú mé à nde né ké lɔ bèsɔ́nè yuo kelá, à nde den seér cu aá ké ya bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ. Kàn né yuoô, kán né yuoô, bɔ́ né ké yoòr seèn ndeé.

2

Nùà gule kuû déì taré sɔɔ̀m

(Matíô 9:1-8; Lûk 5:17-26)

1 Yeé cer weh baá, Yeésò cu cu ké Kapernahûm. Bɔ́ ŋgweé cu ye à baá ké gwò. 2 Cìlì nùàr kem wa cuù ŋgún, faŋ yila gwò; bèh yuú gi, mé cie mene. À né bɔ́ ŋgòr Càŋ se den. 3 Bɔ̀ nuaré déì jɔgɔ waà mé nùà gule kuû déì ndɔ. Nùà nèà lètenè bɔɔ̀n lé jɔgɔ̀ naâ bú kɔɔ́. 4 Bɔ́ waà, sâ nùàr faŋ tena baá toò, ceér yí toò Yeésò waâ teèn sam cuú. Yeé baá ménâ, bɔ́ jɔgɔ ŋaá mé bú ké felè gwà ndɔ, bɔ́ komo feh gwà, bɔ́ sege yií keéh bú teèn mé tèb mene, bɔ́ kwaá njií doó toò Yeésò.

5 Yeésò yeé ŋene, ye temé bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ né lom yoòr nyî ménâ, à ye nùà beên a: «Huaán mò, bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn.» 6 Sâ bɔ̀ *njí-sóù déì lé naâ doó sâ teèn. Te bɔ́ yeé nde ŋgweé njií ménâ, bɔ́ yila lè bɔɔ̀n ndugó beleè, 7 ye: «Nùà hên mân tueé né dé keì? Ŋgweéh à feh seèn weh né faá Càŋ mà. Nuaré déì né mé terreb veên nùàr kulú sɔɔ̀m wa? Né lom Càŋ.»

8 Yeésò ŋene kɔ mùnò bɔɔ̀n ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí ménâ munó né dé keì wa? 9 Beè biì, taré kela né tueê ye nùà beên a: Bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn, wa né: wùò ter, wèh tèb yeè, gègɔɔ̀ wa? 10 Bí kɔ́ɔ ye: *Huaán Nùàr né mé terreb veên ká doó dɔɔ́ŋ kulú sɔɔ̀m.» À den cuù baá-re, ye nùà gule kuû doô a: 11 «Mè ye wò a: wùò ter, wèh tèb yeè, ndé á lɔ.» 12 Nùà hèllè komo wuo ter kwar ndɔ, weh tèb seèn, fɔɔ́n gò njolò bɔ̀ nùàr doó sâ. Geí laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ né Càŋ teèn seén yií, ye: «Béh née kèkènè dé hên ŋéné ŋgúŋgwéeh ye!»

Bèh Levî yilâ

(Matíô 9:9-13; Lûk 5:27-32)

13 Yeésò yuo kela ndɔ, à nde cu ké sòn tub Galilê. Cìlì nùàr kem wa cuù ŋgún, à né bɔ́ njèh feh den. 14 Jomo sâ à nde ser toò. Wa beré déì, à ŋene njií Levî ŋunà Alfê, à né ké gwò bèh seé seèn den den, à né kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ weh. Ye bú a: «Yùò bèlè mè!» Levî yuo bele bú ndɔ.

15 À nde ké lɔ Levî yáb yieé. Bɔ́ bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ kókoó mbaá lé yieé bilí naâ kɔɔ́, mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn mene ndɔ. Lòù sam, bɔ̀ nùàr lé belé naâ jomo seèn ŋgún. 16 Te bɔ̀ njí-sóù mé né yeé lètenè bɔ̀ *Farisiên yeé nde ŋene njií Yeésò bɔ́ bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ né yáb bècénè yieé bilí ménâ, bɔ́ ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Bɔ́ bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ yáb bècénè yieé bilí né dé keì wa?» 17 Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ beén bɔ̀ né yeé mé koró nùà lèh kɔɔ́, dèn ŋgwéh bɔ̀ tetarê bɔ̀. Mè hên nde kuú naâ bɔ̀ vevenê bɔ̀ ká yoòr mò yilá njiî, dèn ŋgwéh bɔ̀ didilî bɔ̀.»

Bèh yáb joloò

(Matíô 9:14-17; Lûk 5:33-39)

18 Cieé déì bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ Bàptîs bɔ́ bɔ̀ *Farisiên lé naâ yáb jolo. Bɔ̀ nùàr ndeè ye Yeésò a: «Bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé bɔ̀ Farisiên né yáb jolo, bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yeè yáb jòlò ŋgwéh wa?» 19 Yeésò ye bɔ́ a: «Loù mé bɔ́ sua yeé véh, mé si né doó samé den, bɔ̀ mbeí nde né yáb jolo wa? Dé sâ ndɔ́g. Cu mé bɔ́ bɔ̀ si né kɔɔ́, bɔ́ yáb jòlò ndé ŋgwéh. 20 Mé njéh mene, bí kwá cieé déì, mɔ bɔ́ ŋgaá sɔm aá bɔ́ siì fù beè, bɔ́ ndeè jolo ye bɔɔ̀n.

21 «Nuaré déì beéh cɔ̀gɔ̀ feê felè cɔ̀gɔ̀ dé cuûm téná làb njí bèh. Mɔ sam, dé feê nde né dé cuûm doô komo ŋɔré sɔm.

22 «Bɔ́ tàgà mé kulu feê lè ŋguú cuúme sì kwá bèh ndɔ. Mɔ sam, tàgà nde né jelá, ŋguú keér, mbè ber nde doó. Bɔ́ vu be te mbè mé ŋguú mene fà dɔɔ́ŋ. Mɔ bɔ́ baá mbè mé kulu feê si, bɔ́ bú si kwaá yeé lè ŋguú feê.»

Lùà loù sóù kwalé yieê

(Matíô 12:1-8; Lûk 6:1-5)

23 *Loù sóù déì, bɔ̀ Yeésò né te ŋueèh yolò gɔ kelá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ né mé lùà ceceér kwalé yieé ndeé. 24 Bɔ̀ *Farisiên deên ndɔ, ye Yeésò a: «Ŋéné ká mé njolo yeè: Bɔɔ́ né naàn mé *sóú beèh né yiín, bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè né lùà loù sóù kwalé yieé wa?» 25-26 **Yeésò ye bɔ́ a: «Njií mé *Davîd nùà njèh lé naâ bɔɔ́ doô, bí née jáŋé kè ŋgwéeh ye wa? Lé naâ te nàm Abiata *ŋgàŋ sèmè dé koô. Loù sâ Davîd bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn yeé nde aá mé cùè kuú, à lé naâ te gwà Càŋe yilá ndeé. Yáb mé bɔ́ lé kwaá lɔɔ̀ naâ toò Càŋ, à lé naâ jɔgɔ́ weh, à yieé, à haá njií bɔ̀ nùàr seèn kèb déì, bɔ́ yieé ndɔ. Sâ bí né kɔɔ́ ye né yeé jolo, bɔ̀ ŋgàŋ sèmè yieé cegé yeé kɔɔ́.» 27 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Càŋ lé *cieé sóù sou kwaá naâ ye te gam nùàr, à lé nùàr mé sér ná ŋgwêh ye te gam cieé sóù. 28 Sâ tueé né ye, *Huaán Nùàr né mé cieé sóù mene yɔgɔ́.»

3

Nùà be ŋemâ déì

(Matíô 12:9-14; Lûk 6:6-11)

1 Jomo sâ Yeésò nde cu ké *gwà sóù ndɔ. Sâ nùà be ŋemâ déì né ké gwò sâ. 2 Bɔ́ né Yeésò mé ju taáb, ye mɔ à taré sɔm nùà sâ loù sóù, bɔ́ nde né bú sie ma. 3 Yeé baá ménâ, Yeésò ye nùà mé be ŋemâ doô a: «Wùò njébá ter njolò bɔ̀ nùàr.» 4 À den cuù, ye bɔ̀ nùàr a: «Sóú biì ye naàn wa? Ye loù sóù béh bɔ́ njèh bagaà wa, béh bɔ́ sér dé veên wa? Ye huɔm kela né nùàr loù sóù yili sɔɔ̀m wa, dé nùàr wulá seêr wa?» Bɔ́ sòn kòmò ŋgwéh. 5 À né bɔ́ doó dɔɔ́ŋ mé njèh mene ke laré, temé né bú lè mé jéré-temé bɔɔ̀n yulá. À tueé njií mé nùà hèllè ndɔ, ye bú a: «Nèbbè be yeè nebbè.» À nebbé be ndɔ, be seèn taré yuo. 6 Te bɔ̀ *Farisiên yeé nde ŋene njií ménâ, bɔ́ kem yuo kela gi cie, bɔ́ bɔ̀ nùàr *Herôde nde sòn nyɔgɔ, te bɔ́ wula sɔm Yeésò.

Cìlì nùàr ké yoòr Yeésò

7 Yeésò fɔɔ́n gò ndɔ, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn nde cu ké sòn tub Galilê. Bɔ̀ nùàr ŋgún né bú jomo kem bele: bɔ̀ déì né bɔ̀ Galilê bɔ̀, bɔ̀ déì yuoô Jerusalem 8 mé te tàbè Judê sâ bèh hihiné. Bɔ̀ déì yuoô te tàbè Idumê bɔ̂ Jurdên kèb yágà, bɔ̀ déì lè lɔɔ́ hihinê kwarè Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ. Bɔ̀ nùàr hên dɔɔ́ŋ lé ŋgweé giì naâ njií mé Yeésò né yeé bɔɔ́, bɔ́ ndeè né bèh cî. 9 *Yeé baá ménâ, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Bí wèh kwá mè kɔm ká kwarè, wanɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr nde aá mè baré wulá.» 10 Lòù sam, à né lom bɔ̀ nùàr taré sɔm dé gècên; bɔ̀ beén bɔ̀ dɔɔ́ŋ né ká yoòr seèn lege ndeê, ye te bɔ́ kema kwa bú kemà. 11 Bɔ̀ tándulu mé lé naá giì bú ŋené, suelé nde gi toò seèn, bɔ́ né ké ter tueé njií, ye bú a: «Ŋgweéh wò dé yeè né Ŋunà Càŋ mà.» 12 À né lom bɔ́ mé terreb luɔm, te bɔ́ ndègè seèn cie túé sɔ̀m cú.

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê yulà cùɔ̀b fà

(Matíô 10:1-4; Lûk 6:12-16)

13 Jomo sâ Yeésò ŋaá nde ké te tòre ndɔ. À yilá njií bɔ̀ nùàr ké yoòr seèn; lé naâ bɔ̀ɔ́ mé à né gwaân. Bɔ́ yeé waà baá, 14 à balé weh bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ déì teèn, te bɔ́ bɔ́ den beh, te à tema beh bɔ́, bɔ́ nde ŋgòr Càŋ se yɔŋ; 15 à haá bɔ́ terreb ndɔ te bɔ́ kwɔgɔ sɔm bele bɔ̀ nùàr càŋ tándulu yoòr. 16 Lé naâ Simɔ̂ŋ, ye yilí seèn déì baá cu Piêr ma. 17 Déì né Jâk ŋunà Jebedê bɔ̂ dìm seèn Jâŋ; à yilá cu bɔ́ Boaneje, ye: bɔ́ né faá mbàn nɔ. 18 Bɔ̀ déì né cu Andrê, Filîp, Bartelemî, Matíô, Tomâs, Jâk ŋunà Alfê, Tadê, mé Simɔ̂ŋ nuaá mé gwàn bèh dé mé bɔ̀ kìn den felè bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ doô, 19 mé Júdàs sàrnyé Yeésò.

Bɔ̀ nùàr Yeésò ndeè bú weh keéh

20 Yeésò nde cu lɔ ndɔ. À yeé wa baá, bɔ̀ nùàr ŋgún bilí wa cuù, yɔgɔ́ bilí bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn mé yáb yieê mene. 21 Bɔ̀ nùàr seèn yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ndeè bú sie weh, ye: «À vera baá kèn.»

Bɔ̀ *njí-sóù ye Yeésò seé bɔɔ́ né mé terreb *Sátàn

(Matíô 12:22-32; Lûk 11:14-23; 12:10)

22 *Bɔ̀ njí-sóù mé lé yuoó naâ ké Jerusalem ye: «À yila baá beè *Beljebu kèn. Mgbè bɔ̀ tándulù sâ haá né bú terreb kɔɔ́, à né bɔ̀ tándulu mé njéh kwɔgɔ́ den.» 23 Yeésò yilá njiî bɔ́ ká toò seèn ndɔ, à né bɔ́ njèh lè kàne tueé keéh, ye bɔ́ a: «Naàn naàn mé Sátàn nde né yo seèn nùà njèh kwɔgɔ́ wa? 24 Mè tueé bí, né mene lè lò mgbè dé heè, mɔ bɔ̀ nùàr né lètenè bɔɔ̀n kerré kuú, sâ lò sâ nde né ŋellé veé. 25 Né mene te mbàgà dé heè ndɔ, mɔ bɔ̀ nùàr né lètenè bɔɔ̀n kerré kuú, sâ mbàgà hèllè nde né tɔb yuo. 26 Mɔ Sátàn hên lege kuú cu né mé yo seèn nùà njèh, te lò seèn kerré den hihiné, sâ terreb seèn toò ndé ndé ŋgwéh, nde né gií.

27 «Nuaré déì gwò nùà terrèb déì yílá kòmò ndé ŋgwéh, à ŋuɔb bú. Kɔ à nùà hèllè doó kaga si gi aá, à nde ye bú ŋuɔɔ́b.

28 «Mè tueé bí, nùàr a bɔ́ mene gèh veên dé heè, bú a: júé mene yilí Càŋ, Càŋ nde né dé sâ doó kulú njií. 29 *Nuaá mé dé seèn jue seér né Cúcuí Ŋagâ, Càŋ veên seèn doó kúlú njí ndé ŋgwéh, veên bú yoòr gí ndé cú dé nyèmà mé nyèmà.» 30 Sâ bɔ́ la naâ tueé ye, Yeésò yoòr né seér mé càŋ tándulu. À bɔ́ ménâ tueé né dé cî.

Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò

(Matíô 12:46-50; Lûk 8:19-21)

31 Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò waà ndɔ, bɔ́ njebá le yí cie, bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a: «Yílá kêh béh Yeésò teèn.» 32 Sâ nùàr ŋgún né kwarè seèn den kaáŋ yɔŋ, bɔ́ ye bú a: «Meí yeè bɔ́ bɔ̀ dìm yeè né yí cie, bɔ́ ye yílá kêh wò ma.» 33 Ye bɔ́ a: «Meí mò mé bɔ̀ dìm mò né bɔ̀ neì wa?» 34 À né bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ ke yɔŋ. À den cuù, ye bɔ́ a: «Meí mò mé bɔ̀ dìm mò né seér bɔ̀ hên bɔ̀. 35 Bɔ̀ɔ́ mé né sòn Càŋ ŋgweé dɔɔ́ŋ, bɔ̀ meí mò, bɔ̀ dìm mò, bɔ̀ tie mò né bɔ́.»

4

Kàn felè nùà vú-gèh

(Matíô 13:1-9; Lûk 8:4-8)

1 *Yeésò yila cu ŋgòr Càŋ ké sòn tub Galilê feèh. Cìlì nùàr ŋgún merré wa cuù, faŋ sie bú beè. Yeé baá yɔgɔ́, à nde ŋa den dé seèn yí dùà te kɔme, bɔ́ le ká cie sòn nòmò. 2 À lé bɔ́ njèh kókoó mbaá feh keéh giì naâ te kàne te kàne, ye bɔ́ a: 3 «Bí ŋgwé! Nuaré déì lé ndeè naâ ké ŋueh bèh gèh vuû. 4 À yeé baá gèh vuú, kèb déì sue le ceér dueè. Bɔ̀ non waà gwaré yieé sɔm. 5 Kèb déì nde sue yila te kérré taâ, bèh sâ tàbè teèn màgà ŋgwéh. Ba yuoô wágácén ndɔ. 6 Lou yeé baá li, ŋema yuo cu. Lòù sam, bèh jɔgɔb yiî lé teèn ná ŋgwêh. 7 Kèb déì nde sue yila lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê, ba yuo ter. Yeé baá kulá, bɔ̀ ŋgobó deduanê hèllè lané wula sɔm bɔ́, bɔ́ tàb wá kwà cú. 8 Kèb déì nde dé seèn sue yila bèh tàbè bagaà, ba yuo kelà, kula, wa tàb: tab déì mvum teèn yulà tagár, tab déì yulà ténjén, déì yuií.» 9 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Nuaá né mé tie dé ŋgweê, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»

Yeésò ŋgòr te kàne si keéh né dé keì?

(Matíô 13:10-17; Lûk 8:9-10)

10 Bɔ̀ nùàr yeé ŋellé gi aá, bɔ̀ɔ́ mé né kwarè seèn bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô bie bú bɔ̀ kàn sâ ndɔ. 11 À ye bɔ́ a: «Dé biì, ŋgòr felè *Lò Càŋ mé Càŋ lɔ naâ lòù leér kwaá, né tieè biì. Dé bɔ̀ déì, kɔ bɔ́ né bɔ́ lè kàne ménâ si keéh, 12 *te bɔ́ ke den dé keè, bɔ́ ŋéné cú; te bɔ́ felá den dé felâ, bɔ́ ŋgwé kɔ́ cú ndɔ. Mɔ sam, bɔ́ nde né temé kweh seér, Càŋ nde né veên bɔɔ̀n doó kulú njií.»

Kàn nùà vú-gèh seè

(Matíô 13:18-23; Lûk 8:11-15)

13 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Bí kàn hên ŋgwé kɔ́ ŋgwéh wa? Sâ bí bɔ̀ déì ŋgweé kɔ nde né naàn wa? 14 Nùà vú-gèh né nuaá mé né ŋgòr Càŋ tueé. 15 Bɔ̀ nuaré déì né mapelîm mbaá faá kpɔŋ ceêr nɔ, gèh naá giì teèn sue. Bɔ́ yeé ŋgweé gi aá, tètèì sam, *Sátàn waà baá kèn, luaga sɔm cu bɔ́ lè. 16 Bɔ̀ déì kwa né dé bɔɔ̀n gèh faá bèh kérré taâ nɔ. Bɔ́ nde né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ gwaán nyegé mé vɔ́gɔ́-temé mene. 17 Njèh cén, ŋgòr sâ jɔgɔb lè bɔɔ̀n yí ŋgwéh; bɔ́ gwaán lom né cuúr cén mbaá. Gèr sé yeé baá bɔ́ te ŋgòr Càŋe coró, bɔ̀ nùàr né bɔ́ mé njéh bunó, bɔ́ cuaré yuo wúwágá. 18 Bɔ̀ɔ́ mé né lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê sue yilá doô né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, 19 njèh cén, bɔ́ né mé *wɔ́ŋ nyamé le, bɔ́ né te ŋgùlù wɔ́ŋe faá bɔ́ gwaán nê nɔ samé ndeé, bɔ̀ tuaá hihiné né mé bɔ́ bele ndeé ndɔ. Nde nde, bɔ̀ njèh hèllè karé wula sɔm njií ŋgòr Càŋ lè bɔɔ̀n, bɔ́ le cùr. 20 Bɔ̀ nuaré déì dé bɔɔ̀n né faá bɔ̀ gèh mé bɔ́ vuú né te tàbè bagaà nɔ. Bɔ̀ sâ bɔ̀ né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ né gwaán nyegé. Yeé baá ménâ, bɔ́ né tàb waá ndɔ; tab déì mvum teèn yulà tagár, tab déì yulà ténjén, déì yuií.»

Kàn déì mé lâm

(Lûk 8:16-18)

21 *Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mɔ bɔ́ mɔgɔ yilà baá mé lâm gwò, bɔ́ sulí kwaá seér nde né bú ka sɔɔ̀ wa? Bɔ́ nde né bú ka ndagâ sulí kwaá seér ndɔ wa? Ŋgweéh bɔ́ tuú njií nde né yí te súgo mà. 22 *Mè tueé bí, bɔ̀ njií mé né bèh cibì dɔɔ́ŋ nde gi né cie ŋené le; bɔ̀ dé bèh lèrrèb ŋené yuo kela giì bèsɔ́nè ndɔ. 23 Nuaá né mé tie dé ŋgweê, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»

24 *À den cuù, ye bɔ́ a: «Bí ŋgwé nyégé bɔ̀ njií mé bí né felá dɔɔ́ŋ bagasé. Bí kɔ́ɔ ye, mòù mé bí né bɔ̀ nùàr njèh teèn me haá dɔɔ́ŋ, Càŋ bí me haá cu nde né teèn, à haá sagá cu bí déì felèbɔ̀. 25 *Nuaré déì nde gi né mé njèh beè, bɔ́ haá sagá cu bú déì teèn. Nuaré déì dé seèn mé njèh beè sam nde ŋgweéh, né mene dé maàn mé à né mé njéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú beè horó sɔm.»

Gèh bɔ̂ tàbè baá jueé

26 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «*Lò Càŋ den né faá nùàr né gèh ké ŋueh vuú kwaá nɔ. 27 À yeé vu kwaá baá, cíbíteèn à né lɔ́m cer, suútenè à né bèh seé seèn ndeé; gèh hèllè né jomo seèn kar, né noóm, nùà hèllè kèkènè dé sâ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh. 28 Gèh bɔ̂ tàbè né ka bɔɔ̀n jueé den; à ba yuo kelà ndɔ, ŋa jìlì, velé sem, nde nde sie kèh. 29 *Yeé ŋema gi aá, wulu dé kwaâ. Nùà ŋueèh doô kwaá sɔm ndɔ.»

Kàn mvum tàb làm

(Matíô 13:31-32, 34; Lûk 13:18-19)

30 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Béh Lò Càŋ me njií nde né mé kei wee? Den né faá kàn dé heè wa?» 31 Ye bɔ́ a: «Lò Càŋ den né faá mvum tàb làm* nɔ. Mɔ bɔ́ baá bú dòù dobo yií, támbên lètenè bɔ̀ mvum dɔɔ́ŋ né bú. 32 Mɔ à kula baá, tàyàm lètenè bɔ̀ toû dɔɔ́ŋ né cu bú. Bɔ̀ béh seèn nde né bèh beè yaám sie; bɔ̀ non tieé beh fulu te yùm seène.»

33 Yeésò lé bɔ̀ nùàr njèh kókoó feh giì naâ te kàne te kàne, faá bɔ̀ kàn dé hên nɔ. À lé si beéh bɔ́ dé mé bɔ́ nde né ŋgweé komo ndɔ. 34 À ŋgòr déì lòù mbaá túé njí ŋgwéh, kɔ né lè kàne. Dé bɔ̀ mbɔ̀ŋ, mɔ bɔ́ baá léláŋ bɔɔ̀n, à né bɔ́ se gií.

Fu tarê pam hunê

(Matíô 8:23-27; Lûk 8:22-25)

35 Cu ka loù sâ liyilì, Yeésò ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Béh nde tub kèb yágà.» 36 Bɔ́ yuo kwaá lɔ cìlì nùàr ndɔ. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ weh yuo mé bú te kɔm mé à né lè doô; sâ bɔ̀ kɔm déì né kwarè mân. 37 Wa beré déì, fu tarê kobo yilà dùà, né nòmò lè kɔme pieém njií den, kɔm baá yuú. 38 Sâ Yeésò baá ké jomo bɔɔ̀n lɔ́m, à né feh te kékèh cer kwaá den. Bɔ́ nyimé sɔm bú, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, béh nde aá kum le, wò yúlá ŋgwéh wa?» 39 À nyimé yuoô, à pam huné sɔm fu, ye nòmò a: «Húné nɔɔ́ŋ.» Fu hèllè nɔɔ́ŋ, pɔ́ŋ die dùà dɔɔ́ŋ. 40 À ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Bí veéh né dé keì wa? Bí temé mé mè kwá njí cú wa?» 41 Veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh. Bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n bieé kuú ye: «Hên né neì, mé sòn seèn ŋgweé bilí né mé fu bɔ̂ nòmò mene wa?»

5

Nuaré déì mé càŋ tándulu yoòr taré sɔɔ̀m

(Matíô 8:28-34; Lûk 8:26-39)

1 Bɔ́ wa yí sònò tuùb kèb yágà, te tàbè bɔ̀ Jerasénè bɔ̀. 2 Yeésò suaga die doó. À yeé ke, nuaré déì yuoô ké màsou, baá ká yoòr seèn ndeê. Nùà hèllè lé naâ mé càŋ yoòr, 3 à lé cer beéh ké màsou ndɔ. Né mene mé yuií lɔ̀ŋ, nuaré déì lé bú kàgà kòmò ná ŋgwêh. 4 Sâ bɔ́ lé bú be kaga beéh lòù, bɔ́ yií bú fɔ̀gɔ̀ gulè ndɔ. Mé njéh mene, à lé naá beh tené sɔm. Nuaá mé nde né bú taré yɔgɔ́ sam. 5 Suútenè mé cíbítenè mene à né ké lètenè bɔ̀ sà keéŋ sɔɔ́, mé te tòre mene ndɔ, à né yo mé taá tulú ŋerré.

6 À yeé nde ŋene njií Yeésò ké dàb mân, à sɔm doò, à dula ndeè ká toò seèn, à cemmé nde doó, 7 à né ké ter lɔgɔ́ njií, ye bú a: «Yeésò Ŋunà Càŋ terrèb, bélɔ̀ né lè keé-re wa? Mé yilí Càŋ, té mè gèr fèh.» 8 Sâ Yeésò la baá càŋ lè seèn paám, ye bú a: «Tándulu, yùò kélâ nùà hên lè nɔɔ́ŋ.» 9 Jomo sâ Yeésò ye bú a: «Yilí yeè né neì wa?» Ye Yeésò a: «Yilí nyî né Bilíbɔ́. Lòù sam, béh bilí den né lòù.» 10 À né Yeésò bɔŋ den, ye bú a: «Té béh te tàbè hên sɔ̀m.»

11 Sâ bɔ̀ŋ ŋguiâŋ né ké cueè tòr yieé den, bɔ́ né teèn ŋgún. 12 Bɔ̀ càŋ doô bɔŋ baá-re Yeésò, ye bú a: «Kwá béh nde yila den seér ké lè bɔ̀ ŋguiâŋ kíê.» 13 Yeésò gwaán ndɔ. Bɔ́ durá yuo kela baá-re, bɔ́ nde yila nde lè bɔ̀ ŋguiâŋ hèllè. Bɔ̀ ŋguiáŋ kem suagà ké cueè, bɔ́ sue yila nde ké te tube. Bɔ́ lé naâ dɔɔ́ŋ kám fà. Bɔ́ kum le teèn.

14 Bɔ̀ tèŋ ŋguiâŋ durá yuo gi ndɔ; bɔ́ nde bɔ̀ nùàr ké lɔ mé kè kèbè mene tueé. Bɔ̀ nùàr né teèn kem ndeé, te bɔ́ nde ŋene mé njolo bɔɔ̀n ndɔ. 15 Bɔ́ yeé wa baá kwarè Yeésò, bɔ́ ŋene nuaá mé lé naâ mé tándulu yoòr doô, né doó den den, à su kwaá baá cɔ̀gɔ̀ yoòr, à taré yuo aá kèn. Veéh bɔɔ́ bɔ̀ nùàr njèh. 16 Bɔ̀ njií mé la kelà naâ felè nùà beên mé bɔ̀ ŋguiâŋ dɔɔ́ŋ, bɔ̀ɔ́ mé naâ ŋené, né bɔ̀ nùàr se nyegé. 17 Yeé baá ménâ, bɔ́ bɔŋ Yeésò, ye bú a: «Kúkùr yeè, yùò lè tàbè beèh yuoò.»

18 Yeésò yeé baá te kɔme yilá ndeé, nuaá mé la naâ mé càŋ yoòr doô bɔŋ bú, te bɔ́ bú nde. 19 Yeésò berɔ́ŋ ye bú a: «Ndé dèn sér á ké lɔ yeè, wò tueé bele bɔ̀ mbeí yeè njií mé Nùà Dueè la naâ felè yeè bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, wò tueé bɔ́ jere mé à la naâ wò kɔɔ́ doô.» 20 Nùà hèllè fɔɔ́n gò ndɔ. Njií mé Yeésò naâ felè seèn bɔɔ́ keéh dɔɔ́ŋ, à né mé njéh lè lò Dèkàpòlî* sâ saán ndeé. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ ŋgòr hên ŋgweé dɔɔ́ŋ geí laré gi.

Ŋunà Jàrûs bɔ̂ ma mé lé naâ cɔ̀gɔ̀ Yeésò kema

(Matíô 9:18-26; Lûk 8:40-56)

21 Yeésò yuo cuù kèb yágà te kɔme, à cu cuù kèb kân. Cìlì nùàr bilí wa cuù kwarè seèn ŋgún, sâ à né sòn nòmò njebá den. 22 À yeé ke, nùà koô *gwà sóù déì waà baá, yilí seèn né Jàrûs. À yeé nde ŋene njií Yeésò mân, à cemmé nde ka seèn, 23 à bɔŋ bú, ye bú a: «Huaán nyî dé vêh nde aá kuú dɔlé. Kúkùr yeè, ndê kèmà njí yeè bú be yoòr teèn, te à yili yuo, à kú cú.» 24 Yeésò yuo bele bú ndɔ. Cìlì nùàr né Yeésò jomo kem bele, bɔ́ né lom bú dé barê baré ŋeí.

25 Sâ ma déì né doó sâ teèn; baá nyèmà yulà cùɔ̀b fà húɔ́m né bú yoòr yuo den. 26 À né bèh lèh dé kàn mé dé kân ndeé, à né gèr teèn mbaá ŋené kuú, kàgàlɔ̀ŋ né bú beè gií. Mé njéh mene, toò ndé ŋgwéh, à né seér gèr mé njéh lòù ŋené ŋeí. 27 Sâ ma hèllè lé naá baá njàgà Yeésò ŋgweé ndɔ. Yeé baá ménâ, à yila nde lètenè bɔ̀ nùàr, à ŋgoró nde yí jomo seèn, à kema weh cɔ̀gɔ̀ seèn. 28 À né ké lè tueé den ye: «Mɔ mè kema cegé mene léláŋ cɔ̀gɔ̀ seèn, nde né mè yili sɔm.» 29 À yeé baá kema, húɔ́m tené bú yoòr ndɔ. À ŋgweé kɔ ye nyí taré baá kèn.

30 Yeésò ŋgweé kɔ yoòr dé seèn ndɔ, ye terreb nyî kèb déì naâ yuo. À bele seér lètenè bɔ̀ nùàr, ye: «Neì cɔ̀gɔ̀ nyî kema naâ kɔɔ́ wa?» 31 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ye bú a: «Bɔ̀ nùàr baré sela baá ndɔ, wò ye neì nyí kemá naâ kɔɔ́ wa?» 32 Yeésò né ka kwarè seèn ke yɔŋ, ye te nyí ŋene nuaá mé la naâ nyí kema sâ. 33 Ma doô yeé ŋgweé kɔ aá yoòr seèn ménâ, à ndelé ndeè mé veéh mene, à die nde ka Yeésò, à tueé komo bú gècên seèn dɔɔ́ŋ. 34 Yeésò ye bú a: «Huaán mò, wò né lom temé cén yoòr mò kwaá njií, wò taré yuo aá kèn. Mvélé yùò teèn, ndé bá-re.»

35 Yeésò née seèn mé ma doô tueé den, tóm waà ndɔ, bɔ́ ye nùà koô doô a: «Ŋuna yeè kuú aá ma. Té yeè Nùà fèh-njèh mbaá kì kú cú.» 36 Yeésò dé sâ táŋ ŋgwéh, à kɔ lom né nùà hèllè tueê, ye bú a: «Té vèh, kwá njí lòm ndèm mé mè.» 37 À gwàn cú dé nuaré déì bele bɔ́ jomo ndɔ, à weh lom aá Piêr mé Jâk bɔ̂ dìm seèn Jâŋ. 38 Bɔ́ bɔ́ nde ké lɔ nùà koô gwà sóù doô. Bɔ́ wa ké teèn, bèmè né lom bɔgɔ́ faá cí nɔ, mbà né doó jɔgɔ́r ŋellé. 39 À yila nde yí gwò teèn, ye bɔ̀ nùàr a: «Gèh bèmè mé yúé mene hên né dé keì wa? Huaán njeré déì kú ŋgwéh, à cer né lɔ́m.» 40 Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií ménâ, bɔ́ kem sue bú yoòr mé séb. À sɔm keéh gi bɔ̀ nùàr cie ndɔ, à weh lom tele bɔ̂ meí mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn doô, bɔ́ bɔ́ yila nde ké mí yoòr huaân, 41 à sie njií bú be ter, à tueé bú mé ju bɔɔ̀n, ye bú a: «Tàlítà kúmì.» Sâ tueé né ye: «Huaán vêh, mè ye wò a, wùò ter.» 42 Huaán doô komo wuo ter ndɔ, yila gò gɔɔ̀. Sâ à lé baá giì mé nyèmà yulà cùɔ̀b fà. Bɔ́ yeé nde ŋene njií mân, hiím laré bɔ́ doó dɔɔ́ŋ. 43 Yeésò luɔm lom bɔ́ dé gècên ndɔ, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì. Bí há huaán yáb, à yieé.»

6

Bɔ̀ Najarêt bɔ̀

(Matíô 13:53-58; Lûk 4:16-30)

1 Yeésò yuo bèh sâ ndɔ, à cu cu lè lɔɔ́ mé à lé kulà naâ teèn. Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn lé naâ kɔɔ́. 2 Yeé baá loù sóù, à yila nde ké *gwà sóù, à né bɔ̀ nùàr njèh teèn feh den. Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá, hiím gi bɔ́ doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ ye: «À dé sâ kwaá naâ he wa? Hên né gèh kɔ́gɔ̀n kei mân, hên baá-re fém ndɔ. 3 Ŋgweéh hên né kób-toû ŋunà Marî doô wa? Ŋgweéh Jâk bɔ̂ Josês mé Jûde bɔ̂ Simɔ̂ŋ né gi bɔ̀ dìm seèn wa? Ŋgweéh lètenè beèh hên né gi bɔ̀ tie ndɔ wa?» Yeé baá ménâ, bɔ́ temé yoòr seèn kwá njí cú ndɔ. 4 *Yeésò deén baá-re, ye bɔ́ a: «Bèh dɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr né gi nuaá mé né *sòn-Càŋ veéh; sòn seèn ŋgeén seér yeé bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ seèn, bɔ̀ nùàr seèn, né mene te mbàgà seèn, bɔ́ né yeé sòn seèn ŋgeén.»

5 À yeé ŋene bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh ménâ, à bèh fém bɔɔ́ keêh kwà cú ndɔ. Mé njéh mene, à kema taré sɔm cegé bɔ̀ beên bɔ̀ déì. 6 Gèh temé mé bɔ̀ nùàr lé yoòr seèn kwá njí ná ŋgwêh sâ, lé naâ bú hiím yɔgɔ́.

Bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ ké cie temá njiî

(Matíô 10:5-15; Lûk 9:1-6)

Jomo sâ Yeésò nde bèh ŋgòr Càŋ lelɔ feh bele ndɔ. 7 À yilá bilí bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô, à tema sɔm bɔ́ fèfà fèfà, à jege haá bɔ́ terreb te bɔ́ kwɔgɔ́ sɔm bele bɔ̀ nùàr càŋ tándulu yoòr, 8 *ye bɔ́ a: «Mɔ bí baá mé gò, bí té njeré déì beè wèh sìè, kɔ né cegé cùgò. Bí té yáb beè wèh sìè, né mene ba, né mene kàgàlɔ̀ŋ, bí té beè wèh sìè. 9 Bí yí lòm débágá, bí té cɔ̀gɔ̀ fà sù sìè ndɔ.»

10 À den cuù, ye bɔ́ a: «Mɔ bí wa baá lè lɔɔ́ déì, bɔ́ feh bí bèh cèrrè, bí dèn lòm gwò sâ, kɔ gò biì wulù baá, bí yuo ye. 11 *Mɔ bí wa beré déì, bɔ́ bí wèh ŋgwéh, bɔ́ tie te ŋgòr biì félá njí ŋgwéh, bí yùò kwá lɔ́ bɔ́ nɔɔ́ŋ. Mɔ bí baá doó sâ yuo, bí kàrè sɔ̀m gí fùfú lɔɔ́ sâ gulè biì, te duɔɔ̂m bɔ́ toò tueé kwaâ.»

12 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ fɔɔ́n gò ndɔ, bɔ́ né mé ŋgòr Càŋ se ndeé, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí kwéh sér temé biì kweèh.» 13 *Bɔ́ né nùàr ŋgún càŋ yoòr kwɔgɔ́ sɔm bele, bɔ́ né bɔ̀ beén bɔ̀ kókoó kómó bɔ, bɔ́ né bɔ́ mé njéh taré sɔm bele ndɔ.

Cio Jâŋ Bàptîs

(Matíô 14:1-12; Lûk 9:7-9)

14 *Mgbè *Herôde ŋgweé njií njàgà Yeésò ndɔ. Lòù sam, ŋgɔ́g seèn lé baá bèh dɔɔ́ŋ ŋgulí ndeé. Sâ bɔ̀ déì lé ye: «Né Jâŋ Bàptîs dòù komo yuo cuù né kɔɔ́. À fém bɔɔ́ né mé terreb sâ.» 15 Bɔ̀ déì ye: «Né *Elî.» Bɔ̀ déì den cuù ye: «Né *sòn-Càŋ déì faá bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dé léí toò nɔ.»

16 Herôde yeé ŋgweé aá ménâ, à sie lom aá dé seèn ye: «Né Jâŋ Bàptîs. Nyí lé naâ bú feh tená; à komo yuo cuù né dòù kɔɔ́.» 17 *Sâ Herôde lé seèn tueé naâ kɔɔ́, ye bɔ́ sìè kàgà njí Jâŋ gwà cibì. À lé bú môn bɔɔ́ kuú naâ felè Herodiâs, veèh Filîp dìm seèn. À lé naâ ma sâ gwò ŋgaá kwaá njií. 18 Sâ Jâŋ lé naâ bú teèn bèsɔ́nè tueé njií ndɔ, ye bú a: «Né jolo. Wò sé lé veèh dìm yeè gwò wèh kwá ná ŋgwêh!»

19 Yeé baá ménâ, Herodiâs sie kwaá lom aá Jâŋ lè, ye kɔ nyí bɔɔ́ wula sɔm aá bú ndɔ. Njèh cén, à lé lɔ́ŋ beè Herôde kwà ná ŋgwêh lòù. 20 Lòù sam, Herôde lé naâ Jâŋ veéh, ye Jâŋ né lom nùà dilî, nùà gècên. À lé naá beéh Jâŋ cií ndɔ. Gwaán né mene bú ki, mé njéh mene ye kɔ nyí né tie te ŋgòr seèn felá njií.

21 Te cu sâ cieé mé bɔ́ lé ŋaár naâ bú teèn yɔŋ kwaré cu ndɔ. À yilá baá-re bɔ̀ nùàr, te bɔ́ nde teèn. À lé naâ bɔ̀ kokoô bɔ̀ seèn yilá, à yilá bɔ̀ kwaá-taâb, mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ te tàbè Galilê mene, ye bɔ́ a, bɔ́ ndé gî teèn. Loù cieé koô sâ, Herodiâs kwa keéh baá-re lɔ́ŋ teèn. 22 Sâ ŋuna seèn dé vêh lé naâ bené ké gwò ŋgɔ. Yeé baá Herôde bɔ́ bɔ̀ nùàr yoòr huɔɔ́m, Herôde ye huaán a: «Njií mé wò né gwaán dɔɔ́ŋ, mɔ wò bie, mè nde né wò haá.» 23 À jege yií teèn ndɔ, ye bú a: «Né mene tàbè nyî, nyí nde né wò kèb déì kɔb haá.» 24 Huaán vêh doô yuo kela ndɔ, nde ké yoòr meî, ye meí a, nyí júée bú a, há nyí kei wa? Meí ye bú a: «Júée bú a: há nyí feh Jâŋ Bàptîs ma.»

25 Huaán doô ndɔr nde cu gè jomo yoòr mgbè, ye bú a: «Mè né feh Jâŋ Bàptîs te suúŋe kènê gwaán.» 26 Te mgbè Herôde yeé nde ŋgweé njií mân, temé yili lom bú lè lég, à munó njií jègè mé à la naâ toò bɔ̀ nùàr jege doô, yɔgɔ́ bú dé berɔ̂ŋ. 27 À yilá njiî sɔ́jì seèn cén déì ndɔ, ye bú a: «Ndé téná wèllè feh Jâŋ Bàptîs.» Sɔ́jì hèllè yuo ndɔ, nde ké gwà cibì, tena waà mé feh Jâŋ lè suúŋe, 28 haá njií mé huaán doô. Huaán doô nde mé meí haá njií ndɔ. 29 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ nde furú njií kukuŋ dòù ndɔ.

Bɔ̀ nùàr kám tîn koô

(Matíô 14:13-21; Lûk 9:10-17; Jâŋ 6:1-14)

30 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê cu cuù ndɔ, bɔ́ tueé Yeésò njií mé bɔ́ lé bɔɔ́ keéh naâ, mé bɔ́ lé feh keéh naâ dɔɔ́ŋ. 31 Cu sâ nùàr ŋgún lé naâ waâ, bɔ̀ déì né ndeê, bɔ̀ déì né cuú. Né mene dé yáb yieê, Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ lɔ́ŋ kwà ŋgwéh. Yeé baá ménâ, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Béh nde ser ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, te bí ko weh teèn.» 32 Bɔ́ yila kɔm ndɔ, bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ léláŋ bɔɔ̀n. 33 Bɔ́ yeé baá ndeé, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá lé naá giì bɔ́ ŋené kɔɔ́, bɔ́ né te lɔɔ́ dé kàn, mé dé kân kem yuoô, bɔ́ né teèn mé gule durá ndeé. Mé bɔ̀ Yeésò nde waá, sâ bɔ̀ nùàr baá gi cu doó.

34 *Yeésò yeé suaga die aá doó, à ŋene njií cìlì nùàr né merré den. Jere bɔɔ́ bú njèh. Lòù sam, bɔ́ lé naâ faá bɔ̀ mbieè mé nùà njèh teèn sam nɔ. Yeé baá ménâ, à yila baá-re bɔ́ njèh feèh ndɔ, à feh lom bɔ́ njèh ŋgún.

35 Nde nde, lou yeé yuɔm aá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋgoró nde kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Cu nde aá kelá, bèh hên né ká jomo ndɔ. 36 Wò sé la kwaá lɔ bɔ̀ nùà hên nde cu lelɔ yáb fɔɔ́n ŋge yieé.» 37 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí há bɔ́ yáb kɔɔ́.» Bɔ́ ye bú a: «Wò ye béh ndé ŋgè há bɔ́ yáb lòù, te béh njèh kám yuií fà dɔɔ́ŋ weh ndeè né he wa?» 38 À den cuù, ye bɔ́ a: «Bí ndé jɔ̀gɔ̀ fɔ́n ke lètenè biì, bí né mé breêd beè meèn wa?» Bɔ́ yeé fɔɔ́n ŋene aá, bɔ́ ye bú a: «Beè beèh né breêd tîn mé ŋgò fà.»

39 Jomo sâ ye bɔ́ a: «Bí júée bɔ̀ nùàr a, dèn ndé gí doó te nyurè, bɔ́ dèn bílí mɔ̀gɔ̀ mɔ̀gɔ̀ ma.» 40 Bɔ̀ nùàr den nde doó ndɔ, bɔ̀ mɔ̀gɔ̀ déì mé nùàr teèn yuií, bɔ̀ déì yulà títîn. 41 Bɔ́ yeé den gi aá, Yeésò weh breêd tîn mé ŋgò fà doô, à ke njií njolo ké te vulúu, à dua Càŋ teèn, à kɔlé haá njií breêd mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ, te bɔ́ geé haá bele bɔ̀ nùàr. À geé yɔŋ cu bɔ̀ ŋgò fà doô lètenè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ ndɔ. 42 Nùàr dɔɔ́ŋ yieé fulu gi; 43 ndilí le, breêd mene, ŋgò mene. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋuaán bilí, yuú sɔgɔ́ yulà cùɔ̀b fà.

44 Sâ lètenè bɔ̀ nùàr mé lé naâ yieé dɔɔ́ŋ, bɔ́ kula weh cegé né bɔ̀ siíb kám tîn.

Felè nòmò gɔɔ̀

(Matíô 14:22-23; Jâŋ 6:15-21)

45 Dèn sɔ́ ŋgwéh, Yeésò kou yií njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn lè kɔme, te bɔ́ sela kela toò, bɔ́ nde kela den bú yí Becaida; à le ŋgɔgɔ̂ dé seèn ká jomo, te à sɔm gi bɔ̀ nùàr. 46 Bɔ̀ nùàr yeé yuo gi aá, à ŋaá nde dé seèn ké te tòre bèh Càŋ duaà. 47 Cibí yili lɔ bú ké teèn. Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ baá gi mé kɔm ké lètenè nòmò. À ká cie le lom aá mé huún. 48 À yeé ke, bɔ́ bɔ̀ fu tarê baá ké dùà kwaré, bɔ́ né gèr mé njéh ŋené, bɔ́ né mene kɔgɔ́, kɔm ndé kòmò cú.

Nde nde, yeé baá mé be lɔ̂m nèà, à nde ké yoòr bɔɔ̀n ndɔ, à dé seèn gɔ nde seér felè nòmò felè nòmò, ye te nyí kela keéh bɔ́. 49 Te bɔ́ yeé nde ŋene njií, à baá felè nòmò gɔ ndeé ménâ, bɔ́ sɔm kéŋ, ye merré déì né càŋ tándulu. 50 Lòù sam, bɔ́ lé naá giì bú dɔɔ́ŋ ŋené laré, veéh lé naâ bɔ́ njèh bɔɔ́ ndɔ. Tètèì sam, ye bɔ́ a: «Bí sìè temé, né mè; bí té vèh.» 51 À ŋaá yila nde yí te kɔme yoòr bɔɔ̀n; fu hèllè pɔ́ŋ ndɔ. Geí su njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ doó. 52 Lòù sam, bɔ́ lè né mé temé macùr; fém mé Yeésò lé naâ mé breêd bɔɔ́ doô, bɔ́ lé ŋgwé kòmò ná ŋgwêh.

Bɔ̀ beên bɔ̀ te tàbè Jenesarétè

(Matíô 14:34-36)

53 Bɔ́ nde sela yuo kela tub kèb yágà. Bɔ́ wa te tàbè Jenesarétè, bɔ́ colo lɔ kɔm sònò nòmò. 54 Bɔ́ yeé suaga die aá doó, bɔ̀ nùàr ŋene kɔ cu Yeésò, 55 bɔ́ durá nde bɔ̀ nùàr te tàbè sâ dɔɔ́ŋ tueé bele. Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ jɔgɔ wa belê mé bɔ̀ beên bɔ̀ te tèb-e. Bèh mé Yeésò né teèn dɔɔ́ŋ, 56 né mene te lɔɔ́ maàn, né mene te lɔɔ́ koô, né mene kè kèbè dɔɔ́ŋ, bɔ́ né mé bɔ̀ beên bɔ̀ teèn jɔgɔ́ ndeé, bɔ́ né bɔ́ ké mbartɔgɔ̂ jɔgɔ́ njií, bɔ́ né bú bɔŋ, ye bú a: «Mɔ bɔ̀ beén bɔ̀ kema weh cegé mene léláŋ sòn cɔ̀gɔ̀ yeè, bɔ́ nde né taré.» Bɔ̀ɔ́ mé lé naá belê kema dɔɔ́ŋ lé naá giì taré yuo ndɔ.

7

Tòù bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀

(Matíô 15:1-9)

1 Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù déì yuoô ké Jerusalem, bɔ́ bilí ndeè ká kwarè Yeésò. 2 Waà ká toò, bɔ́ ŋene, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn déì né yáb yieé, bɔ́ be faá tabɔ́ né tueé nɔ yàgà ŋgwéh.

3 Sâ bɔ̀ Farisiên mé bɔ̀ *Jûf déì né yeé dé bɔɔ̀n tabɔ́ jolo: mɔ bɔ́ be faá tabɔ́ né tueé nɔ yàgà ŋgwéh, bɔ́ yáb yíé bèh. 4 Mɔ bɔ́ cuù baá tan, kɔ bɔ́ yaga kellé gi aá yo, bɔ́ yieé ye yáb. Bɔ́ né cu tòù hihiné faá tabɔ́ tueé nê nɔ jolo ndɔ: gèh dé mé bɔ́ yaga yeé njèh mé njéh, né mene bɔ̀ ŋgàb, né mene bɔgɔ, né mene sɔɔ̀, né mene ndagá, bɔ́ né gi jolo.

5 Bɔ̀ Farisiên mé bɔ̀ njí-sóù hèllè yeé nde ŋene njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò né tabɔ́ ménâ kwaá, bɔ́ bie njií baá-re Yeésò ndɔ, ye bú a: «Bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè tabɔ́ bèlè ŋgwéh, bɔ́ né yáb mé be yilî yieé wa?» 6 *Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Esáyà lɔ jueè bɔ̀n, ye bí né bɔ̀ sòn fà bɔ̀! À yeé baá sòn-Càŋ tueé, à nyagá kwaá te mvù ménâ ndɔ, ye: Càŋ ye:

Bɔ̀ nùà hên nyí seén kuú den né mé par sòn mbaá,

temé bɔɔ̀n né bèh hiîn.

7 Den né faá bɔ́ né nyí dua nɔ, sâ né dé lòù;

bɔ́ kwaá lɔɔ̀ né tòù nyî,

bɔ́ feh seér tòù bɔ̀ tele bɔɔ̀n.»

8 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Wanɔɔ́ŋ bí né tòù Càŋ kwaá lɔɔ́, bí feh seér tòù bɔ̀ tele biì nɔ.»

9 Yeésò den cuù baá-re, ye bɔ́ a: «Dé tòù Càŋ, bí né lom bú doó si njií kɔɔ́ dé gècên, te bí bele nyegé tòù biì. 10 *Sâ Músì né gi tueé ye: Léb toò tele mé meí yeè, wò ŋgweé sòn bɔɔ̀n. À né cu tueé, ye nuaá mé duagá tele, wa né meí wa, bú a, kú táré lè teèn ŋgwán. 11 Mé njéh mene, bí ménâ fèh bèh. Bí den seér cu né ye: Mɔ nuaré déì tueé njií mé tele, wa mé meí wa, ye bú a: nyí sé la naâ wò gam; njèh cén, baá gi *sèmè, (sâ tueé né ye: baá gi dé Càŋ), 12 à né mene môn tueé seér, bɔɔ́ né naàn mé bí ye né baga wa? Ŋgweéh sâ bí ye bú a: Té tele mbaá gàm kú cú mà. 13 Ŋgweéh bí sâ bɔɔ́ ŋellé né ŋgòr Càŋ, te bí feh keéh tòù lɔɔ̂ biì wa? Bí né ménâ bɔɔ́, bí né cu mé bɔ̀ tòù ŋgún ménâ feh ndeé den.»

Bɔ̀ njií mé bɔɔ́ yili yeé nùàr

(Matíô 15:10-20)

14 Jomo sâ Yeésò yilá bilí bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí dɔɔ́ŋ, bí ndɔ̀gɔ̀ gí tie, te bí ŋgweé. 15 Mè tueé bí, njií mé yuo yeé kèb cieè, yila seér lè nùàr lòù, bú kɔɔ́ bɔ́ yílí bèh. Né seér dé mé yuo né ké lè te temê bɔɔ́ yili né nùàr kɔɔ́. [ 16 Nuaá né mé tie, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»]

17 Yeésò yeé kwaá lɔ aá bɔ̀ nùàr, à baá ké gwò, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn bie bú kàn sâ ndɔ. 18 À ye bɔ́ a: «Mé bí mene, bí ŋgwé kòmò ŋgwéh ndɔ wa? Bí née kɔ́ ŋgwéeh ye: njií mé yuo yeé kèb cieè, yila lè nùàr lòù, bú kɔɔ́ bɔ́ yílí ŋgwéh wa? 19 Lòù sam, dé sâ temé kèmà bèh, bele lom né tɔŋ, yuo kela nde ké cie.» Mé kàn hên, sâ Yeésò tueé lɔgɔ́ baá kèn, ye yáb dɔɔ́ŋ né gi dé yieê ma.

20 À deén baá-re, ye bɔ́ a: «Bí kɔ́ɔ ye, njií mé yuo yeé lè nùàr bɔɔ́ yili seér né nùàr kɔɔ́. 21 Lòù sam, mùnò veên dɔɔ́ŋ jeré yuo den né te temé nùàr: sár yɔɔ̀ŋ né sâ; yíb né teèn sâ, wúlá-feh né sâ; yàgà ndeê né teèn; 22 temé te njèh nùàre kwaá njiî né sâ; jélá-temé né sâ; nùàr beleè né sâ; tándabé né sâ; sà né teèn sâ; súí né sâ; hàm feh ceré né teèn mé kùlù mene, 23 dɔɔ́ŋ yuo giì né te temê, bɔ́ nùàr bɔɔ́ yili yeé kɔɔ́.»

Ma kìn mé lé naâ temé yoòr Yeésò kwaá njií

(Matíô 15:21-28)

24 Jomo sâ, Yeésò yuo doó sâ ndɔ, à nde ser kwarè lɔɔ́ Tîr, à yila nde lè gwà déì, ye te nuaré déì kɔ́ cú ye nyí waà baá. Mé njéh mene, à lèr kòmò ŋgwéh.

25 Dèn sɔ́ ŋgwéh, ma déì ŋgweé ŋgɔ́g seèn, à waà, à cemmé nde doó toò seèn. Sâ ŋuna seèn dé vêh lé naâ mé tándulu yoòr. 26 Bú nùà njèh lé naâ nùà kìn, bɔ́ lé ŋaár naâ bú ké Fenisî te tàbè Sirî. À yeé cemmé nde aá doó, ye Yeésò a: «Kúkùr yeè, ndê kwɔ́gɔ́ sɔ̀m yeè huaán nyî càŋ yoòr teèn.» 27 Yeésò den seêr, ye bú a: «Kwá mè jɔ̀gɔ̀ koó lɔgɔ̂ bɔ̀ huaán lɔɔ̂ ye. Mɔ bɔ́ si njií yáb bɔ̀ huaân mé boór, húɔ́m ŋgwéh.» 28 Ma doô gwaán ndɔ, ye Yeésò a: «Né ka môn jég, dé koô. Á sâ, bɔ̀ boór domó yieé yeé tòmò yâb ka bɔ̀ huaân ndɔ.»

29 Yeésò deén baá-re, ye bú a: «Môn, mé ŋgòr yeè hên, ndé á yeè lɔ. Tándulu yuo aá ŋuna yeè yoòr kèn.» 30 Ma doô cu cu lɔ ndɔ. À wa, sâ ŋuna baá te ndagáa cer den; càŋ bú yoòr yuo aá kèn.

Nùà tándûg déì taré sɔɔ̀m

31 Jomo sâ Yeésò yuo te tàbè Tîr ndɔ, à kela seér ké Sídɔ̀ŋ, à cu cu seêr te lò Dèkàpòlî* lòù, ye te nyí yuo kelà te tub Galilê. 32 Bɔ́ weh waà bú mé nuaré déì ndɔ, tie né ndúg, sòn né tácobó. Bɔ́ ye bú a: «Kúkùr yeè kèmà njí yeè bú be yoòr teèn.» 33 Yeésò weh nde mé bú ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, à fagá yií bú nyɔ̀gɔ̀ beè tieè. Jomo sâ à kulu kwaá dèh te nyɔ̀gɔ̀ beè, à kema njií bú te leba, 34 à ke njií njolo ké te vulúu, à homo, ye nùàrè a: «Efátà.» Sâ tueé né ye: «Lélɔgɔ̀!» 35 Tie fuŋ, leba weh yuo ter, nùà hèllè yila keéh sòn tueê ndɔ. 36 Yeé baá ménâ, Yeésò luɔm bɔ̀ nùàr, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì.» À né mene bɔ́ dé luɔɔ̀m luɔm, bɔ́ né dé tueê tueé ŋeí. 37 Gèh fém dé sâ lé naâ bɔ́ geí yɔgɔ́ dé gècên. Bɔ́ né lom tueé ye: «Seé seèn dɔɔ́ŋ né lom seé gècên! Né mene bɔ̀ tándúg, à né bɔ́ taré sɔm; bɔ́ ŋgweé cu tie, bɔ́ tueé sòn.»

8

Bɔ̀ nùàr kám nèà koô

(Matíô 15:32-39)

1 Cu sâ bɔ̀ nùàr kókoó mbaá bilí wa cuù. Bɔ́ yeé mé yáb beè sam cuú, Yeésò yilá njiî bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: 2 «Jere né mè mé bɔ̀ nùà hên sie: kè kú lan baá cieé tagár, béh bɔ́ né lom kɔɔ́; bɔ́ mé yáb beè sam cuú ndɔ. 3 Mɔ mè yi njií bɔ́ lɔ mé lèì cùè, bɔ́ nde né ceér dueè die le; lòù sam, bɔ̀ déì yuoó naâ bèh dàb.» 4 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Béh yáb ká ya dueè hên kwa caá nde né he, te béh koó laré bɔ́ mé njéh wa?» 5 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí beè né mé breêd meèn wa?» Bɔ́ ye bú a: «Né téhbeh.» 6 Yeésò ye bɔ̀ nùàr a: «Bí dèn ndé gí doó.» Jomo sâ à weh breêd téhbeh doô, à vra Càŋ teèn, à kɔlé haá njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ, te bɔ́ geé haá bɔ̀ nùàr. Bɔ́ geé haá gi bɔ́ ndɔ. 7 Bɔ́ lé naá cuù mé ŋgò déì tetegér mân beè teèn. Yeésò weh, à dua Càŋ teèn, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Gè há cú bɔ́.» Bɔ́ geé haá gi bɔ́ ndɔ. 8 Bɔ́ yieé fulu gi; ndilí le. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋuaán bilí, yuú sɔgɔ́ téhbeh.

9 Bɔ̀ɔ́ mé lé yieé naâ yáb sâ dɔɔ́ŋ lé naâ kám nèà. 10 Bɔ́ yeé yieé gi aá, Yeésò yi njií ye bɔ́, à nde dé seèn kɔm yilá. Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde te tàbè Dalemanútà.

Fém beè Yeésò bieê

(Matíô 16:1-4)

11 *Bɔ̀ *Farisiên waà ndɔ, bɔ́ duɔɔ́m Yeésò sòn fɔɔ̂n, te bɔ́ sie bú teèn. Bɔ́ ye bú a: «Jɔ̀gɔ̀ bɔ́ ke fém déì mé feh keéh né ye wò bɔɔ́ né seé mé terreb Càŋ ye.» 12 *Homo yɔgɔ́ Yeésò dé tueê, à den cuù ye bɔ́ a: «Bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ cafanê bɔ̀ ye: kɔ bɔ́ ŋene fém wa? Mè né tueé ye bí a, ndɔ́g bɔ́ ŋéné ndé cú!» 13 Jomo sâ à fɔɔ́n gò seèn, à yila cu kɔme, à sela nde tub kèb yágà.

Kulu bɔ̀ *Farisiên mé kulu mgbè *Herôde

(Matíô 16:5-12)

14 Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ lé naâ breêd nyen lɔɔ́; lè kɔɔ̀m lé gi cegé naâ breêd cén. 15 *Yeésò yeé baá bɔ́ luɔm, bɔ́ munó seér cí. Sâ à lé ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ŋ feh biì mé kulu bɔ̀ Farisiên, bí bɔŋ feh mé kulu Herôde.» 16 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ duɔɔ́m baá-re lètenè bɔɔ̀n tueé kuû, ye: «À jue né breêd mé béh mé njéh beè sam doô.»

17 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, ye bɔ́ a: «Bí môn tueé den né dé keì, ye: mè jue né breêd mé bí mé njéh beè sam doô wa? Hên bí née ka njèh ŋgwé kòmò ŋgwéeh ye wa? Feh biì née ka ter ndegé den á? 18 *Bí né gi mé njolo; dé ŋenê sam wa? Bí né gi mé tie; dé ŋgweê sam ndɔ wa? Bí mùnò kɔ́ cú, 19 ye mè lé naâ breêd tîn kɔlé, koó bɔ̀ nùàr kám tîn mà. Bɔ̀ sɔgɔ́ ndilí yâb mé bí lé jɔgɔ́ sɔɔ́m naâ doô lé naâ meèn?» Bɔ́ ye bú a: «Lé naâ yulà cùɔ̀b fà.» 20 À den cuù, ye bɔ́ a: «Mè yeé kɔlé cu aá breêd téhbeh, te koó nùàr kám nèà, sɔgɔ́ ndilí yâb lé naá cuù meèn ndɔ wa?» Bɔ́ ye bú a: «Téhbeh ndɔ.» 21 À deén baá-re ye bɔ́ a: «Wa mene hên, bí née ŋgwé kòmò ŋgwéeh ye wa?»

Tácugó déì ké Becaida

22 Wa ké Becaida, bɔ̀ nùàr weh wa cuù mé tácugó déì toò seèn, bɔ́ ye bú a: «Kúkùr yeè, kèmà njí yeè bú be yoòr teèn.» 23 Yeésò sie weh tácugó doô be, weh nde mé bú ké jomo lɔɔ̂. Wa ké teèn, à kulu kwaá bú dèh njolò, à kema bú mé be, ye bú a: «Wò baá njeré déì ŋené wa?» 24 Tácugó sɔm njií njolo ter, ye bú a: «Mè baá bɔ̀ nùàr ŋené; bɔ́ den né faá toú nɔ. Njèh cén, bɔ́ gɔ seér né lòù.» 25 Yeésò kema njií cu bú be njolò. Kènê tácugó ke njege njií lom aá ké toò seèn, à taré yuo, à ŋene ŋagá gi njèh dɔɔ́ŋ ndɔ. 26 Yeésò ye bú a: «Ndé lòm á lɔ yeè, té lètenè lɔɔ̂ kélá cú.»

Ŋgòr Piêr felè Yeésò

(Matíô 16:13-20; Lûk 9:18-21)

27 Jomo sâ Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn fɔɔ́n gò, bɔ́ nde ser te bɔ̀ lɔɔ́ déì te tàbè Sesarê Filîp. Bɔ́ yeé baá ceér dueè, à bie ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr ye mè né neì wa?» 28 *Bɔ́ ye bú a: «Bɔ̀ déì ye wò né Jâŋ Bàptîs, bɔ̀ déì ye wò né *Elî, bɔ̀ déì ye wò né *sòn-Càŋ cén déì.» 29 *Ye bɔ́ a: «Á bí nɔ, bí ye mè né neì wa?» Piêr ye bú a: «Wò né *Nùà Cɔ̀ŋ.» 30 Yeésò luɔm bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì ménâ.»

Ŋgòr felè cio Yeésò

(Matíô 16:21-28; Lûk 9:22-27)

31 Jomo sâ à yila bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn njèh feèh ndɔ, ye bɔ́ a: «Kɔ *Huaán Nùàr nde dàm bɔ̀ gèr ŋené laré. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔɔ̂, bɔ́ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù dɔɔ́ŋ nde gi né bú ŋgɔɔ́n, te bɔ́ wula sɔm bú. Lè cieé tagáre à nde cu né lè cio komo yuo ndɔ.» 32 À lé bɔ́ dé sâ tueé ŋagá loóm naâ bèsɔ́nè. Piêr yeé nde ŋgweé njií ménâ, à weh nde mé bú ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, à yila bú teèn ndeè. 33 Yeésò bele seér ndɔ, ke njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, pam Piêr, ye bú a: «Máb *Sátàn, cú yo nɔɔ́ŋ! Wò faá Càŋ nɔ mùnò ŋgwéh, wò munó seér né faá bɔ̀ nùàr nɔ.»

34 *À yilá njiî bɔ̀ nùàr mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ́ a: «Nuaá mé ye nyí gwaán né jomo mò beleè dɔɔ́ŋ, kɔ à ŋgɔn feh seèn, à nde mbin weh toú gèr seèn, à bele mè, sâ ye. 35 *Mè tueé bí: nuaá mé gwaán né yɔ̀ŋ seèn mé feh seèn yili sɔm, nde né bú leér lɔɔ́. Nuaá mé né dé seèn cio felè mò ŋgɔɔ́n seér, né mé Njàgà Bagaà beè kuú, nde né yɔ̀ŋ seèn yili sɔm. 36 Njií mé gam nde né nuaá mé né njèh ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ kwa laré te yɔ̀ŋ seèn leér le teèn, né kei wa? 37 Njií mé nùàr nde né yɔ̀ŋ seèn mé njéh ŋaá sɔm né teèn wa? Ndɔ́g teèn sam.

38 «Sâ lètenè bɔ̀ cafanê bɔ̀ mé né veên bɔɔ́, mé temé yoòr Càŋ kwá njí cú, mɔ nuaré déì né mè teèn yaáŋ, à né ŋgòr mò yaáŋ, loù mé mè Huaán Nùàr cuù nde né teèn, mè *sum waà nde né lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ, mé terreb Tele mò yoòr, loù sâ mè nde né nùà hèllè yaáŋ sɔm ndɔ.»

9

1 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mé bí nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ *Lò Càŋ mé terreb seèn mene ŋené yuo kelà baá cie, bɔ̀ déì lètenè biì hên ŋene mé njolo.»

Yeésò bèh yo kweéh seêr

(Matíô 17:1-13; Lûk 9:28-36)

2 *Yeé kela baá cieé ténjén, mé téhbeh Yeésò weh Piêr bɔ̂ Jâk mé Jâŋ, bɔ́ bɔ́ ŋaá nde ké felè tòr mé huún bɔɔ̀n. Wa ké teèn, Yeésò kweéh seér yo njolò bɔɔ̀n. 3 Bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ yoòr seèn ŋa seér bɔ̀ dé wuwulê, wula ŋuerré seér dé ŋuerrê, gèh wulâ dé sâ ká doó dɔɔ́ŋ, nuaá mé nde né bú bɔɔ́ komo teèn sam. 4 Bɔ̀ nuaré déì kar yuo kelà toò bɔɔ̀n ndɔ. Lé naâ *Elî bɔ̂ Músì. Bɔ́ bɔ̀ Yeésò né sòn tueé den. 5 Piêr ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, kwá béh den le kɔ hên, béh sie pàgà tagár, dé yeè cén, dé Músì cén, dé Elî cén ndɔ.» 6 Sâ Piêr tueé nderré weh né mbaá, veéh né bɔ́ njèh bɔɔ́.

7 *Jomo sâ bègè déì suagà ter, ka sie bɔ́ beè. Hueh déì né yí lètenè-bɔ̀ ŋgulí den, ye: «Hên né Huaán yíé-temé mò; bí ŋgwé gí sòn seèn.» 8 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé ke cu, bɔ́ nuaré déì teèn ŋéné cú, le lom aá Yeésò.

9 Bɔ́ yeé baá ké te tòre suagá cuû, Yeésò luɔm bɔ́, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì njií mé bí ŋenè naâ hên. Bí kwá lɔ́ lè biì, kɔ loù mé *Huaán Nùàr komo yuo aá lè cio, sâ ye.» 10 Bɔ́ ŋgweé sòn seèn ndɔ. Mé njéh mene, bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n bieé kuú, ye: «À ye nyí nde né te cio komo yuo; sâ ye naàn?»

11 *Jomo sâ bɔ́ ye bú a: «Bɔ̀ *njí-sóù tueé né dé keì, ye Elî wa lɔgɔ́ ndeè né kɔɔ́ mé Nùà Cɔ̀ŋ wa?» 12 Ye bɔ́ a: «Né bɔ̀n! Elî ndeè né kɔɔ́ waá lɔgɔ̂, te à sie nyegé cu bɔ̀ njèh dɔɔ́ŋ. Á, dé mé bɔ́ nyagá kwaá né te mvù Càŋe, ye né môn, Huaán Nùàr nde né gèr kókoó ŋené, wa bɔ́ nde né bú seb ndɔ nɔ? 13 Mé njéh mene, mè tueé bí, Elî lé naá giì waâ, bɔ̀ nùàr bú sie seér cu faá bɔ́ gwaán nê nɔ. Ŋgweéh sâ né faá bɔ́ lɔ naâ felè seèn te mvù Càŋe nyagá kwaá mà.»

Huaán déì mé càŋ tándulu yoòr

(Matíô 17:14-21; Lûk 9:37-43a)

14 Bɔ́ wa ké kwarè bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn déì, bɔ́ ŋene cìlì nùàr né kwarè bɔɔ̀n kaáŋ den. Bɔ́ bɔ̀ *njí-sóù né njèh saán den ndɔ. 15 Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋene njií Yeésò mân, geí yɔgɔ́ bɔ́ mbaá. Bɔ́ sɔm doò, bɔ́ nde bú kwa weh ndɔ. 16 À ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Bí bɔ̀ njí-sóù saán den né kei wa?» 17 Nuaré déì deên yí lètenè bɔ̀ nùàr, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, mè la weh ndeè naâ wò mé huaán mò; à né mé càŋ yoòr, né bú sòn sie huné. 18 Mɔ baá bú ŋaâ, né yeé bú doó jɔgɔ́ si, fuú né bú sònò yuo, à né nyie yieé, à né nab ndɔ. Mè la naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè dua, te bɔ́ kwɔgɔ sɔm bú, né bɔ́ taré yɔgɔ́.»

19 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Jue ka bí bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀! Hên béh bí née cu-re heèh wa? Mè bí seŋ den cu nde né heèh ndɔ wa? Wèh ndê mé huaán sâ kán.» 20 Bɔ́ weh ndeè mé huaán ká yoòr seèn ndɔ. Càŋ doô yeé nde ŋene njií Yeésò mân, à jilí komo si huaán hèllè doó mé terreb. Huaán né mé fuú sònò teré seér. 21 Yeésò ye tele a: «Lé bú mân bɔɔ́ duɔɔ́m naâ heèh wa?» Tele ye bú a: «Lé naâ sâ à née huaán maàn ye. 22 Né yeé bú tuar jɔgɔ́ si, jɔgɔ si cu bú dùà, ye te nyí wula bú. Mɔ wò nde né bɔɔ́ komo, kɔ́ yeè béh jere, wò gam béh teèn.» 23 Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Wò ye: mɔ mè nde né bɔɔ́ komo sé wa? Mɔ nùàr né temé cén yoòr Càŋ kwaá njií, dɔɔ́ŋ nde gi né bɔɔ́ komo.» 24 Tele huaân doô lɔgɔ njií ké ter ndɔ, ye bú a: «Mè né gi temé kwaá njií dág. Njèh cén, mè dɔɔ́ŋ kwá kòmò bèh; gàm yeè mè teèn.»

25 Yeésò yeé ŋene bɔ̀ nùàr baá ká yoòr bɔɔ̀n kem ndeê, à pam njií càŋ hèllè ndɔ, ye bú a: «Wò tándulu mé né nùàr sòn mé tie duagá hên, mè jue né wò, yùò kélà lè huaán hên nɔɔ́ŋ. Càŋ a bɔ́ wò yila ŋgweé cu teèn.» 26 Càŋ doô sɔm kéŋ ndɔ, jilí komo si huaán hèllè doó mé terreb, yuo kela sa. Huaán doô den lom faá komó nɔ. Bɔ̀ nùàr lé naá giì tueé ye: à kuú né lòù. 27 Yeé baá ménâ, Yeésò sie sɔm bú ter, à yuo njebá ndɔ.

28 Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yeé baá ké gwò léláŋ bɔɔ̀n, bɔ́ ye bú a: «La bɔɔ́ naâ naàn mé béh bú kwɔ́gɔ́ kòmò ŋgwéh wa?» 29 Yeésò ye bɔ́ a: «Gèh càŋ bú sâ, kɔ bɔ́ né lom Càŋ dua, bɔ́ kwɔgɔ ye bú.»

Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm fà

(Matíô 17:22-23; Lûk 9:43b-45)

30 Bɔ́ yuo doó sâ. Bɔ́ yeé baá te tàbè Galilê kelá, Yeésò gwàn cú mé bɔ̀ nùàr kɔ bèh mé à né teèn. 31 Lòù sam, à lé naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn njèh feh, ye bɔ́ a: «*Huaán Nùàr nde né beè bɔ̀ nùàr yilá, bɔ́ wula sɔm bú. Mɔ bɔ́ wula sɔm aá bú, te cieé tagáre à nde cuù né lè cio komo yuo.» 32 Mé njéh mene, bɔ̀ mbɔ̀ŋ lé ŋgwé kòmò ná ŋgwêh. Bɔ́ mé Yeésò bíé njí ŋgwéh ndɔ, veéh lé naâ bɔ́ sie yɔgɔ́.

Dé koô lètenè bɔ̀ mbeî

(Matíô 18:1-5; Lûk 9:46-48)

33 Bɔ́ wa ké Kapernahûm. Bɔ́ yeé baá ké gwò, Yeésò bie njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ, ye bɔ́ a: «Bí la ceceér saán gɔɔ́ naâ kei wa?» 34 *Bɔ́ sòn kòmò ŋgwéh. Sâ ceér dueè bɔ́ la naâ saán gɔ ye: «Dé koô lètenè beèh né neì wa?» 35 *Yeé baá ménâ, Yeésò den nde doó ndɔ, à yilá njiî bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà cùɔ̀b fà doô, ye bɔ́ a: «Nuaá mé gwaán né feh lètenè bɔ̀ mbeî deèn, bú a: dèn sér ka bɔ̀ mbeî dɔɔ́ŋ kɔɔ́, à ŋa seér kwer bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ ndɔ.» 36 Jomo sâ à weh njebá kwaá huaán déì ká toò bɔɔ̀n, à kumó weh bú, ye bɔ́ a: 37 *«Nuaá mé né huaán déì faá bú hên nɔ sie nyegé, mɔ à bú sie nyegé né felè mò, sâ à sie nyegé né mè. Nuaá mé né mè sie nyegé, mè mé huún sìè nyégé lòm ŋgwéh, né bêh Tele mò mé lé temà naâ mè, fà dɔɔ́ŋ.»

Mɔ nuaré déì béh bùnò ŋgwéh, sâ à né jomo beèh

(Lûk 9:49-50)

38 Jâŋ deên ndɔ, ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, béh la naâ nuaré déì ŋené, à lè bɔ̀ŋ beèh sam, à né bɔ̀ tándulu kwɔgɔ́, à bɔ́ kwɔgɔ́ den né mé yilí yeè; béh la naâ bú yiín.» 39 Yeésò ye bú a: «Bí té bú yín. Mɔ nùàr né fém mé yilí mò bɔɔ́, sâ à yilí mò kɔɔ́ bɔ́ béh ndé ŋgwéh. 40 *Mɔ nùàr béh bùnò ŋgwéh, sâ à né jomo beèh. 41 *Mè né tueé ye bí a, nuaá mé kwe haá cegé mene bí léláŋ nòmò, ye bí né bɔ̀ nùàr *Kristò dɔɔ́ŋ, nùà sâ nde né sàgà kwa.»

Be cɔ tená sɔɔ̀m

(Matíô 18:6-9; Lûk 17:1-2)

42 «Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r mé né temé yoòr mò kwaá njií hên, nuaá mé dɔr njií cén déì lè veéne, nde né mé gèr kwaré. Sâ nùà hèllè ye, mé sòn gèr hèllè bɔ́ wèh ndé mé nyí ké sòn nòmò koô, bɔ́ jɔ́gɔ́ kàgà kwá nyí nyèn tuagaà, bɔ́ vela si njií kɔ nyí dùà.

43 *«Mɔ be yeè wò te veên dɔr yií né kɔɔ́, sâ cɔ̀ téná sɔ̀m bú lòù. Huɔm kela né yɔ̀ŋ mé be cén kwaà; wanɔɔ́ŋ mɔ wò né mé be fà seŋ den, gùm yeè dɔɔ́ŋ nde né tuar te we tarê die yila. [ 44 Ké doó sâ, bí bɔ̀ ŋgu nde né cu dɔɔ́ŋ jueé den; we teèn nyímé bèh ndɔ.]

45 «Mɔ gule yeè wò te veên dɔr yií né kɔɔ́, sâ téná sɔ̀m bú tenà. Huɔm kela né yɔ̀ŋ mé gule cén kwaà; wanɔɔ́ŋ mɔ wò né mé gule fà seŋ den, bɔ́ nde né gùm yeè dɔɔ́ŋ tuar si njií. [ 46 Ké doó sâ, bí bɔ̀ ŋgu nde né cu dɔɔ́ŋ jueé den; we teèn nyímé bèh ndɔ.]

47 *«Mɔ njolo yeè wò te veên dɔr yií né kɔɔ́, lùàgà sɔ̀m bú luagà. Huɔm kela né *Lò Càŋ mé njolo cén yilâ, wanɔɔ́ŋ mɔ wò né mé njolo fà seŋ den, bɔ́ nde né gùm yeè dɔɔ́ŋ tuar si njií. 48 *Ké doó sâ, bí bɔ̀ ŋgu nde né cu dɔɔ́ŋ jueé den; we teèn nyímé bèh ndɔ. 49 Bɔ́ nde né nùàr dɔɔ́ŋ mé we temá, bɔ́ waá túɔ́m teèn.

50 *«Túɔ́m né njèh bagaà. Á, mɔ túɔ́m cuaré baá, bɔ́ bú bɔɔ́ ŋgulí cu nde né naàn wa? Bí dèn beè bɔ̀ nùàr faá túɔ́m nɔ, bí dèn dèn cu dɔɔ́ŋ mé sòn cên.»

10

Ndéb felè véh sɔɔ̀m

(Matíô 19:1-12; Lûk 16:18)

1 Yeésò yuo doó sâ, à nde te tàbè Judê, à nde sela yuo kela Jurdên kèb yágà ndɔ. Cìlì nùàr bilí wa cuù ŋgún, à yila cu bɔ́ njèh faá bèh jomò nɔ feèh.

2 Sâ bɔ̀ *Farisiên déì né doó teèn, bɔ́ ŋgoró ndeè Yeésò sòn felá, bɔ́ ye bú a: «*Sóú beèh né yeé jolo mé nùàr sɔm véh wa?» 3 Yeésò ye bɔ́ a: «Músì lɔ ye bí a naàn wa?» 4 *Bɔ́ ye bú a: «À lɔ ye: mɔ nùàr nde aá véh sɔm, bú a: nyàgà há bú mvù beè, à sɔm ye bú ma.»

5 Yeésò deén baá-re ndɔ, ye bɔ́ a: «Músì lɔ ménâ jue kuú naâ felè dúágá-tie biì; 6 *wanɔɔ́ŋ ké bèh duɔɔ̂m, Càŋ yeé si gi aá wɔ́ŋ, à lé naâ nùàr meé, dé siîb cén, dé vêh cén. 7 *Né dé cî mé nùàr nde né tele mé meí si lɔɔ́, à nde kwa veèh, 8 bɔ́ bú den te bɔ́ fà dɔɔ́ŋ ŋa lom cén. Sâ tueé né ye: kènê bɔ́ fà sam cuú, bɔ́ baá seér njèh cén. 9 Mɔ né mân, njií mé Càŋ nyɔgɔ́ bilí gi aá, ndɔ́g nùàr a, té gè sɔ̀m.»

10 Bɔ́ yeé baá ké gwò, bɔ̀ mbɔ̀ŋ bie cu bú njèh teèn. 11 *À ye bɔ́ a: «Nuaá mé sɔm véh, jɔgɔ cu déì ká jomo, cum aá gwɔ̀m beè veèh kèn, à sâ kuú né yàgà. 12 Ma mé yuo gwà siîb, nde cu déì jɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, kuú taré né yàgà ndɔ.»

Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r kulû

(Matíô 19:13-15; Lûk 18:15-17)

13 Bɔ̀ nùàr né mé bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r ká yoòr Yeésò weh ndeê, te à kema njií bɔ́ be yoòr. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ nde seér cu dé bɔɔ̀n dé ndeè. 14 Yeésò yeé nde ŋene njií ménâ, à deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí kwá bɔ̀ huaán ndeè ká yoòr mò, bí té bɔ́ yín. Bí kɔ́ɔ ye, *Lò Càŋ né dé bɔ̀ɔ́ mé den né faá bɔ́ nɔ. 15 *Mè né tueé ye bí a, nuaá mé Lò Càŋ mé temé seèn mene faá huaán maàn nɔ wèh ŋgwéh dɔɔ́ŋ, teèn yílá ndé ŋgwéh.» 16 Jomo sâ à kumó bilí bɔ́ beè seèn, à ba bɔ́ be felè, à kulú bɔ́ ndɔ.

Dèbbè nùà lieê déì

(Matíô 19:16-30; Lûk 18:18-30)

17 Yeésò yeé baá mé gò, nuaré déì dula waà, cemmé nde toò seèn, ye bú a: «Nùà fèh-njèh dé bagaà né wò. Hên, mè bɔɔ́ nde né naàn, te mè kwa ye yɔ̀ŋ dé tètàgà wa?» 18 Yeésò ye bú a: «Wò mè nùà bagaà yilá né mé ŋgei wa? Nùà bagaà gi cegé né Càŋ. 19 *Wò né gi *sóú kɔɔ́, ye: Té feh wúlá; té yàgà ndé; té yíb ŋúɔ́b; té nuaré déì nyeén yoòr cɔ̀ kwá, té nùàr njèh beè nágá wèh; ŋgwé sòn tele yeè mé meí yeè ndɔ.» 20 Nùà doô ye bú a: «Nùà fèh-njèh, mè lé jolo duɔɔ́m naâ ménâ, sâ mè née ndà ye, mè né yeé bɔ̀ dé sâ jolo gií.»

21 Sâ nùà hèllè né Yeésò yoòr yilá ndɔ. Yeésò ke njií bú, ye bú a: «Le cu née wò njèh cén ye; ndé gò sɔ̀m bɔ̀ njèh yeè, wò geé haá njií bɔ̀ saám bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ sâ, te wò kwa seér ŋgúlú dé ké ter te vulúu. Jomo sâ wò ndeè, wò bele mè ndɔ.» 22 Te nùà hèllè yeé nde ŋgweé njií dé sâ mân, à munó njií gi ŋgúlú seèn dɔɔ́ŋ, à curú kuún, à durú yuo seér aá doó sâ lòù.

23 Yeésò bele seér ndɔ, à ke njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: «Nde né taré mé bɔ̀ lilieê bɔ̀ yila *Lò Càŋ.» 24 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé nde ŋgweé njií mân, hiím su njií bɔ́ doó. Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ huaán mò, te Lò Càŋ yilâ né taré. 25 Ŋgweéh né taré mé ŋgelobà yila kela te lɔ́ŋ kɔ̀gɔ̀târ wa? Né ménâ mé nùà lieê ndɔ; te Lò Càŋ yilâ taré kela nde né dé seèn mé dé ŋgelobà.» 26 Te ŋgòr hên hiím nyegé cu ye baá-re bɔ̀ mbɔ̀ŋ, bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n bieé kuú ye: «Sâ, mɔ né mân, nuaá mé nde né yili yuo né neì?» 27 Yeésò ke njií bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Taré yɔgɔ́ né bɔ̀ nùàr, beè Càŋ táré ŋgwéh, njeré déì bú táré yɔ́gɔ́ bèh.»

28 Yeé baá môn, Piêr ye bú a: «Ŋgweéh béh hên vu lɔ gi aá bɔ̀ njèh beèh sâ, béh bele wò ma.» 29 Yeésò ye bú a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ nuaré déì vu lɔ gwà seèn wa, né bɔ̀ bei mé bɔ̀ dìm seèn wa, né bɔ̀ tie seèn wa, né mene tele bɔ̂ meí, né mene ŋuna mé bɔ̀ ŋueèh seèn, mɔ à bɔ́ vu lɔ né felè mò, à bɔ́ vu lɔ né felè Njàgà Bagaà, 30 sâ à nde cu né méménâ te mbeí yuiî kwa yɔgɔ́ keéh, à kwa cu nde né bɔ̀ gwà o, bɔ̀ dìm bɔ́ bɔ̀ bei o, bɔ̀ tie o, bɔ̀ meí o, bɔ̀ huaán o, bɔ̀ ŋueèh o, dɔɔ́ŋ à nde gi né bɔ́ cafanê kwa gií, à teèn kwa bilí cu mé bùnò mene. Te à ndeè loù sâ kwa bilí cu mé yɔ̀ŋ tètàgà mene. 31 *Mè tueé bí: nùàr kókoó lètenè bɔ̀ ké toò bɔ̀ nde gi né ké jomo kelá seér; nùàr kókoó lètenè bɔ̀ ké jomo bɔ̀ kela seér cu ké toò.»

Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm tagâr

(Matíô 20:17-19; Lûk 18:31-34)

32 Kènê bɔ́ baá ceér dueè, bɔ́ baá ké Jerusalem ŋaá ndeé. Yeésò né ké toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn kɔɔ́. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ né lom mé veéh dé gècên. Bɔ̀ɔ́ mé né jomo bɔɔ̀n veéh gi né ménâ ndɔ.

Yeé baá mân, Yeésò weh bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô, à tueé kwaá bɔ́ njií mé nde aá bú kwa ndɔ, 33 ye bɔ́ a: «Hên béh bí ŋaá nde baá ké Jerusalem sâ. Wa ké teèn, bɔ́ nde né *Huaán Nùàr beè bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô, mé bɔ̀ *njí-sóù jɔgɔ́ yií. Bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né ju felè seèn tená, te bɔ́ wula bú wulà. Bɔ́ nde né bú beè bɔ̀ lòù bɔ̀ jɔgɔ́ yií. 34 Bɔ̀ lòù bɔ̀ nde né bú selé, bɔ́ kulu su bú dèh yoòr, bɔ́ nde né bú lobo, bɔ́ wula sɔm bú ndɔ. Kɔ baá cieé tagár, à komo yuo cu ye lè cio.»

Njií mé Jâk bɔ̂ Jâŋ lé naâ mé Yeésò dua

(Matíô 20:20-28)

35 Jomo sâ bɔ̀ ŋunà Jebedê Jâk bɔ̂ Jâŋ ndeè ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, njií mé béh nde né wò dua hên, béh ye te wò gwaán ménâ.» 36 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí jue né kei wa?» 37 Bɔ́ ye bú a: «Mɔ wò ndeè baá ké te kɔgɔ, wèh kwá béh kwarè yeè bèh *sùsùm ndɔ, déì den te be gaâ, déì den te be ŋgoù yeè.» 38 *Yeésò ye bɔ́ a: «Njií mé bí né bieé hên, bí kɔ́ ŋgwéh, wanɔɔ́ŋ bí nde né ŋgàb jelâ faá mè nɔ jɔgɔ́ ŋueé komo wa? Bí nde né nòmò Càŋ faá mè nɔ kou komo ndɔ wa?» 39 Bɔ́ ye bú a: «Béh nde né bɔɔ́ komo.» Ye bɔ́ a: «Né bɔ̀n, bí nde né ŋgàb mò ŋueé, bɔ́ nde né bí nòmò Càŋ faá mè nɔ kou ndɔ. Dé sâ nde gi né ménâ dág. 40 Njèh cén, dé te be gaâ mé be ŋgoù mò deèn, beè mò sam. Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé nyegé kwaá naâ bèh denè sâ mé bɔ́, kwa nde né kɔɔ́.»

41 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà doô yeé nde ŋgweé njií ménâ, temé yulá gi bɔ́ lè mé Jâk bɔ̂ Jâŋ. 42 *Yeésò yeé ŋene aá môn, à yilá njiî bɔ́ ká toò, ye bɔ́ a: «Bí né kɔɔ́ ye, bɔ̀ nùàr né bɔ̀ mgbèémgbè mé tàbè hihiné faá nùàr nɔ weh; bɔ̀ mgbèémgbè hèllè né bɔ́ lòù tuú; bɔ̀ kokoô bɔ̀ né bɔ́ ménâ tuú taré ndɔ. 43 *Dé biì, bú a, té lètenè biì ménâ dèn. Nuaá mé gwaán né nùà koô lètenè biì ŋaâ dɔɔ́ŋ, bú a, ŋá sér nùà seê bɔ̀ mbeî kɔɔ́. 44 Nuaá mé gwaán né feh lètenè biì deèn, bú a, ŋá sér kwer bɔ̀ mbeí seèn dɔɔ́ŋ kɔɔ́ ndɔ. 45 Mè tueé bí, *Huaán Nùàr ndé ná ŋgwêh ye te bɔ́ bɔɔ́ kwaá nyí seé beè. À tétég nde seér naâ ye te nyí den nùà seê bɔ̀ nùàr, te nyí ŋa weh cio nùàr ŋgún mé húɔ́m nyî.»

Nùà tácugó déì taré sɔɔ̀m

(Matíô 20:29-34; Lûk 18:35-43)

46 Bɔ́ wa ké Jerikò ndɔ. Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn mé bɔ̀ nùàr ŋgún yeé baá lɔ sâ yuo cuú, sâ tácugó déì né te sòn ceêr njèh dua den. Yilí seèn lé naâ Bartimê, ŋunà Timê. 47 À yeé baá ŋgweé ye Yeésò nùà Najarêt kela né kɔɔ́ mân, à sɔm hueh, ye: «Yeésò Ŋunà *Davîd, kɔ́ yeè mè jere teèn.»

48 Bɔ̀ nùàr kókoó yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ nde seér bú lòù, bɔ́ ye bú a: «Máb sòn yeè doó sâ.» Mé njéh mene, à kɔ lom né méménâ ké ter lɔgɔ́ njiî, ye: «Ŋunà Davîd, kɔ́ yeè mè jere teèn.»

49 Yeésò njebá le ndɔ, ye bɔ́ yílá njî bú. Bɔ́ yilá baá-re bú, ye bú a: «Táré yo, wùò ter, à né wò yilá.» 50 Nùàrè yeé nde ŋgweé njií mân, à wa si njií cɔ̀gɔ̀ wagâ seèn doó, à lɔ wuo ter, à nde yoòr Yeésò. 51 Yeésò ye bú a: «Wò ye mè a: gàm nyí naàn wa?» Ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, bɔ́ yeè te mè ŋene njolo teèn.» 52 Yeésò ye bú a: «Wò né temé yoòr mò kwaá njií, wò yili yuo aá kèn. Ndé-re!» Njolo seèn kwɔgɔ yuo doó sâ ndɔ, à yuo bele Yeésò.

11

Yeésò nde aá Jerusalem yilá

(Matíô 21:1-11; Lûk 19:28-40; Jâŋ 12:12-19)

1 Bɔ́ né ka ndeé, bɔ́ wa lè lɔɔ́ Betafajê bɔ̂ Betanî, kwarè Jerusalem. Bɔ̀ lɔɔ́ sâ né ké te tòre, bɔ́ yilá yeé tòr sâ tòr Oliviê. Bɔ́ yeé nde aá Betafajê yilá, Yeésò tema keéh bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà déì toò, 2 ye bɔ́ a: «Bí ndé lè lɔɔ́ toò biì sâ. Mɔ bí baá teèn yilá, bí nde né huaán vuɔmndeè ŋené. Nuaré déì née teèn ŋá lɔ́gɔ́ ŋgwéeh ye, à né te yuiî. Bí sè ndê mé njéh. 3 Mɔ nuaré déì ye bí a, bí ménâ bɔɔ́ né dé keì wa, bí júée bú a: Nùà Dueè gwaán né bú kɔɔ́, te nyí haá njií cuù bí kènê.»

4 Bɔ́ fɔɔ́n gò ndɔ, bɔ́ wa, bɔ́ ŋene huaán vuɔmndeè né te yuiî coló den, à né tùtúlù gwà sòn ceêr mân. Bɔ́ se weh bú ndɔ. 5 Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ doó sâ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye bɔ́ a: «Vuɔmndeè mé bí né se sâ, bí mé njéh bɔɔ́ nde né kei wa?» 6 Bɔ́ tueé baá-re bɔ́ faá Yeésò la tueé naâ bɔ́ nɔ. Bɔ̀ nùà sâ kwaá lɔ bɔ́ ndɔ.

7 Bɔ́ weh haá njií Yeésò huaán vuɔmndeè doô, bɔ́ né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ suù bɔɔ̀n huaré weh, bɔ́ né bú ŋgètenè teé njií. Yeésò ŋaá den teèn ndɔ. 8 Nùàr kókoó mbaá né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n ceceér huaré teé njií, bɔ̀ déì né bɔ̀ cù ké ya kwa, bɔ́ né mé njéh ceceér teé ndeé ndɔ. 9 *Léh né lom gè toò mé gè jomo mene sue, ye: «Càŋ né duesé. Kùsèm bú a, kúlú nyégé nuaá mé ndeè né mé yilí seèn hên kulù. 10 Bɔ̀gɔ̀ tele beèh *Davîd mé komo waà né hên, Càŋ a, kúlú nyégé bú kulù. Vulú a, sén Càŋ seèn.»

11 Yeésò yila nde Jerusalem ndɔ, à kela nde ké gwà Càŋ koô. À yeé ke yɔŋ gi aá bɔ̀ njèh teèn dɔɔ́ŋ, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn nde cu Betanî, sâ cu nde aá kelá.

Toú déì duagâ

(Matíô 21:18-19)

12 Cieé ŋaga bɔ́ yuo cu Betanî, sâ cùè baá Yeésò sie. 13 Bɔ́ yeé baá beré déì, à ŋene njií toú déì* né tɔɔ́, à nde ké teèn, ye kɔ ŋgweéh tàb né teèn wa? À wa ké teèn, à ter kwa lom léláŋ yùè. Lòù sam, cu tàb waâ lé née toò ye. 14 À deên ndɔ, ye toú hèllè a: «Ndɔ́g nuaré déì tàb yeè sònò nágá kéh ndé cú.» Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ né ŋgweé ndɔ.

Yeésò ké *gwà Càŋ koô

(Matíô 21:12-17; Lûk 19:45-48; Jâŋ 2:13-22)

15 Bɔ́ wa ké Jerusalem. Yeésò yila nde yí cie gwà Càŋ koô. À wa, sâ bɔ̀ nùàr né toón teèn bɔɔ́ den: bɔ̀ déì né go, bɔ̀ déì né ŋge, bɔ̀ déì né kàgàlɔ̀ŋ kwellé. À yeé nde ŋene njií ménâ, à yila bɔ́ cie kwɔgɔ sɔm keêh, à vela ŋellé sɔm gbàgà kàgàlɔ̀ŋ mé kɔgɔ bɔ̀ gò-vɔgɔb bɔ̀ mene. 16 À gwàn cú dé nuaré déì jɔgɔ kela mé njeré déì bèh sâ. 17 *Jomo sâ à yila bɔ́ njèh feèh ndɔ, ye bɔ́ a: «Ŋgweéh né gi lè mvù Càŋe nyagá den ye: Bɔ́ yilá nde né gwà mò, gwà Càŋ duaà dé nùàr dɔɔ̂ŋ wa? Keí mé bɔɔ́, bí weh kwaá seér aá gùr yîb biì wa?»

18 Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù yeé nde ŋgweé njií ménâ, bɔ́ duɔɔ́m ceér fɔɔ̂n, te bɔ́ wula sɔm bú. Lòù sam, njií mé à lé naâ feh doô lé naâ bɔ̀ nùàr yoòr yilá. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lé bú veéh naâ dé cî. 19 Yeé baá liyilì Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yuo lɔ sâ ndɔ.

Toú wá-tàb hèllè ŋema yuo aá

(Matíô 21:20-22)

20 Cieé ŋaga bɔ́ komo yuo, bɔ́ bele cu ceér. Bɔ́ yeé wa baá bèh sâ, bɔ́ ke njií toú hèllè ŋema yuo aá mé jɔgɔb mene. 21 Piêr munó ko cu njií mé lé kelà naâ, ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, kè njí toú léílé mé wò lé duagá naâ hên ŋema yuo aá kèn.»

22 Yeésò deén baá-re ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ bí temé kwaá njií né mé Càŋ, 23 *né mene tòr hên, mɔ bí ye bú a: Ndé kòmò dìè ké dùà kíê, nde né te sòn biì bɔɔ́. Mɔ bí sàn ŋgwéh, bí temé kwaá njií lom né ye njèh mân nde né bɔɔ́, sâ nde né te sòn biì bɔɔ́. 24 Mè bí tueé né dé cî, ye bí a: mɔ bí baá Càŋ njeré déì dua, bí kwaá lom ndèm, ye bí kwa gi aá kèn, sâ Càŋ bí haá nde né ménâ. 25 *Mɔ bí nde aá Càŋ dua, mɔ temé né bí lè mé nuaré déì yulá, bí jɔ̀gɔ̀ kúlú sɔ̀m gíi cí ye, te Tele biì ké te vulúu kulu sɔm gi veên biì lè seèn ménâ ndɔ. Jomo sâ bí dua ye bú. 26 Mɔ bí veên bɔ̀ mbeí biì doó kúlú njí ŋgwéh, Càŋ bɔ̀ veên biì lè seèn kúlú sɔ̀m ndé ŋgwéh ndɔ.»

Terreb Yeésò yuoó naâ he?

(Matíô 21:23-27; Lûk 20:1-8)

27 Bɔ́ wa cu ké Jerusalem. Yeésò yeé baá cie gwà Càŋ koô gɔ den, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ bilí ndeè kwarè seèn, 28 bɔ́ ye bú a: «Wò bɔ̀ njií hên bɔɔ́ né mé gèh terrèb dé heè? Neì wò jegé naâ kɔɔ́ wa?» 29 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè nde né bí njeré déì bieé ndɔ: mɔ bí né tueé kɔɔ́, mè se ye bí kwɔ̀m dé mò hên. 30 Bí jɔ̀gɔ̀ túé ke mè ye, neì lé Jâŋ Bàptîs tema njií naâ kɔɔ́, ye bú a: ndé bɔ̀ nùàr kou bele wa? Lé naâ Càŋ wa, lé naâ nùàr wa?»

31 Bɔ́ yila mé njéh lètenè bɔɔ̀n fellé kuú, ye: «Hên, mɔ béh ye bú a: Càŋ lé Jâŋ temà naâ kɔɔ́, à nde né tueé ye béh a: béh lé temé yoòr seèn kwá njí ná ŋgwêh dé keì wa? 32 Á, mɔ béh ye bú a: bɔ̀ nùàr lé bú temà naâ kɔɔ́, sâ béh beè yila baá kèn.» Mé bɔ́ né ménâ tueé, sâ bɔ́ né bɔ̀ nùàr veéh. Sâ beè bɔ̀ nùàr Jâŋ lé naâ *sòn-Càŋ dé jéjêg. 33 Yeé baá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Béh kɔ́ ŋgwéh.» Yeésò ye bɔ́ a: «Sâ mè bí nuaá mé jegé naâ mè túé ndé ŋgwéh ndɔ.»

12

Kàn jéré-temé bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀

(Matíô 21:33-46; Lûk 20:9-19)

1 *Jomo sâ Yeésò duɔɔ́m bɔ́ njèh te kàne si keêh ndɔ, ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé kieè naâ ŋueèh* seèn. À yeé dobo gi aá yab, à kaga sie ŋueèh sâ beè, à nde ke beré déì, à sio kwaá vua dé tàb dorô teèn, à sie kwaá gbàgà teèn ndɔ. Jomo sâ, à haá kwaá ŋgɔgɔ̂ beè bɔ̀ seé bɔ̀, te bɔ́ ke nyegé den jomo, à nde dé seèn bèh gò.

2 «Cu mé yab yeé baá bɔlé, à tema njií nùà seê seèn cén déì ké yoòr bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ doô, ye te nyí kwa yab teèn ndɔ. 3 Nùà seê doô yeé wa ké teèn, bɔ́ cab sie bú, bɔ́ duún bú núr, bɔ́ kwɔgɔ njií bú lɔ be be. 4 Nùà ŋueèh doô tema njií cu nùà seê déì. Wa ké teèn, bɔ́ gera yií bú dé seèn felè, bɔ́ weh bú séb. 5 Nùà ŋueèh doô tema njií cu déì ndɔ. Dé sâ, wa ké toò, bɔ́ wula sɔm bú lòù. À né cu mene bɔ̀ déì ké teèn temá njií, bɔ́ né lom bɔ́ seé faá bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n nɔ weh. Bɔ́ né bɔ̀ déì lobo, bɔ́ né bɔ̀ déì lòù wulá.

6 «Nde le cegé huaán yíé-temê seèn. Yeé baá ménâ, à tema ceré bú ndɔ, ye dé seèn bɔ́ nde né bú veéh. 7 Mé njéh mene, wa ké toò, bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ hèllè nyɔgɔ́ sòn lètenè bɔɔ̀n, bɔ́ ye: Hên né nuaá mé nde né nùà ŋueèh ŋaá sâ. Mɔ sam, kɔ béh wula sɔm bú lòù, te ŋueèh hên ŋa dé beèh. 8 Bɔ́ cab sie bú, bɔ́ wula sɔm bú, bɔ́ tulu si njií ké luaà ŋueèh.»

9 Yeésò den cuù, ye bɔ̀ nùàr a: «Faá bèh mân, nùà ŋueèh doô bɔɔ́ nde né naàn wee? Mè tueé bí, à nde cu né bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ doô wulá sɔm gií ndɔ, à ŋueèh kwaá lɔ cu beè bɔ̀ nuaré déì. 10 *Bí née dé mé né lè mvù Càŋe nyagá den doô jáŋé ŋéné ŋgwéeh ye wa? Bèh sâ né tueé ye:

Taá mé bɔ̀ mé-gwà bɔ̀ lé naâ ké jomo

komo si njií hên, taá dàn ŋa seér cu né kɔɔ́.

11 Sâ dɔɔ́ŋ né seé Nùà Dueè.

Ŋgweéh huɔm kela né cí mà.

Béh kéí lòm mé gècên mene.»

12 Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ *Jûf yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ kɔ ye Yeésò tueé njií né mé bɔ́. Bɔ́ yila lom aá ceér fɔɔ̂n, te bɔ́ sie bú. Njèh cén, veéh né bɔ́ mé bɔ̀ nùàr sie yɔgɔ́. Yeé baá ménâ, bɔ́ kwaá lɔ bú, bɔ́ fɔɔ́n gò.

Làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m

(Matíô 22:15-22; Lûk 20:20-26)

13 Jomo sâ bɔ́ tema njií bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ nùàr *Herôde déì ké yoòr Yeésò, te bɔ́ nde bú sòn felá, bɔ́ sie bú teèn. 14 Bɔ́ yeé wa baá, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, béh né gècên yeè kwaga. Bɔ̀ nùàr tueé mene felè yeè naàn dɔɔ́ŋ, wò dé sâ táŋ bèh, wò nùàr lòù bàlè bèh ndɔ, wò né bɔ̀ nùàr ceér Càŋ mé gècên mene feh dilí. Sâ jɔ̀gɔ̀ túé ke béh ye: *sóú beèh ye gwɔ̀m làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m wa, té gwɔ̀m wa? Béh gùgwɔɔ̀m wa, béh gwɔ̀m ndé ŋgwéh wa?»

15 Sâ Yeésò né gi leba bɔɔ̀n kɔɔ́, ye bɔ́ a: «Bí mè mân tab tena né dé keì wa? Bí jɔ̀gɔ̀ wèh kéh ke mè kàgàlɔ̀ŋ déì ye.» 16 Bɔ́ weh haá njií bú cén déì ndɔ. À ye bɔ́ a: «Feh nùàr mé yilí nùàr ká teèn hên nyagá den né dé neì wa?» Bɔ́ ye bú a: «Né gi dé mgbè Rɔ̂m.» 17 À deén baá-re, ye bɔ́ a: «Sâ bɔ̀ njií mé né dé mgbè dɔɔ́ŋ, bí gwɔ̀m njí cú mé mgbè. Bí bɔ̀ dé Càŋ há njí cú mé Càŋ ndɔ.» Hiím yɔgɔ́ cu bɔ́.

Njèh bieê felè bɔ̀ɔ́ mé nde cu né lè cio komo yuo

(Matíô 22:23-33; Lûk 20:27-40)

18 *Bɔ̀ *Sadusiên bilí ndeè ká yoòr Yeésò. Sâ bɔ́ né yeé tueé, ye mɔ nùàr kuú baá, sâ gi aá, à lè cio kòmò yùò ndé cú.

Bɔ́ yeé waá baá, bɔ́ ye bú a: 19 *«Nùà fèh-njèh, Músì lɔ naá giì ter nyagá kwaá, ye béh a: mɔ nuaré déì kuú kwaá lɔ véh mé huaán sam, dìm a, sàgà cú ma kû doô, à ŋar yilá cu bei ma. 20 Yeé baá ménâ, nuaré déì bɔ́ bɔ̀ dìm lé naâ téhbeh. Bei jɔgɔ véh, à kuú kwaá lɔ véh, huaán sam. 21 Dìm sagá weh ma kû doô, à kuú cu, huaán sam. Dìm bɔɔ̀n déì sagá weh keéh cu ndɔ. 22 Bɔ́ sagá laré bú téhbeh dɔɔ́ŋ, huaán sam. Jomo sâ ma hèllè kuú bele bɔ́ ndɔ. 23 Á hên, mɔ loù sâ bɔ̀ komó ndeè baá te cio komo yuo, ma hèllè ŋa sɔm nde né veèh dé heè wa? Ŋgweéh lètenè bɔɔ̀n téhbeh dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé naá giì bú sagá laré wa?»

24 Yeésò ye bɔ́ a: «Dé sâ ndugó gɔ né bí. Bí ŋgòr Càŋ ŋéné kɔ́ ŋgwéh, bí terreb Càŋ ŋéné kɔ́ ŋgwéh ndɔ. 25 Bí kɔ́ɔ ye, loù mé bɔ̀ komó nde né te cio komo yuo, bɔ̀ siíb bɔ́ bɔ̀ véh ndeè jɔ́gɔ́ kú ndé cú, bɔ́ den nde aá faá bɔ́ cìlì Càŋ ké te vulúu nɔ.

26 *«Dé mé nùàr nde né te cio komo yuoò, bí njií mé Músì lé naâ te mvù seèn nyagá kwaá doô jáŋé kè ŋgwéh wa? À lé mân nyagá naâ te lèmè mé à nyagá né ju jìlì ŋgémbèì teèn doô, wa Càŋ ye: Nyí né Càŋ mé bɔ̀ tele biì Abrahâm bɔ̂ Isâk mé Jakɔ̂b né yeé dua doô ma. 27 Mè tueé bí, Càŋ né Càŋ bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀, à Càŋ bɔ̀ komô sam. Mɔ né mân, sâ bí né mé gècên mene saáb.»

*Sóú dé koô né dé heè wa?

(Matíô 22:34-40; Lûk 10:25-28)

28 *Sâ *njí-sóù lé naâ doó, à lé naâ njií mé Yeésò bɔ́ bɔ̀ *Sadusiên né saán sâ ŋgweé. À yeé ŋene Yeésò né bɔ́ bagasé se nyegé, à ndeè ndɔ, ye bú a: «Sóú mé jolo kela né kɔɔ́ né dé heè wa?» 29 *Yeésò ye bú a: «Sóú mé jolo kela né kɔɔ́ né dé hên: Càŋ lé ye: Iserálà ŋgwé, Tele beèh Càŋ Dueè né lom Nùà Dueè mé huún, sâ gi aá. 30 Wò gwàn gí Càŋ Nùà Dueè mé temé yeè mene, mé càŋ yeè mene, mé mùnò yeè mene, mé terreb yeè mene dɔɔ́ŋ. 31 *Sóú dé jomo mé bele né bú né cu dé hên: Gwàn mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè nɔ. Bɔ̀ sóú fà hên, sóú déì bɔ́ jòlò yɔ́gɔ́ ŋgwéh.»

32 *Njí-sóù doô deên baá-re, ye Yeésò a: «Môn, Nùà fèh-njèh, wò tueé yií né teèn, à né lom Càŋ mé huún, Càŋ déì toò sam. 33 *Nùàr a, gwàn lòm bú mé temé seèn mene, mé càŋ seèn mene, mé terreb seèn mene dɔɔ́ŋ, à gwàn mbeí seèn faá à gwaán né ŋgàŋ yoòr seèn nɔ. Huɔm kela né cí mé dàm bɔ̀ *sèmè.» 34 Yeésò yeé ŋene à né ménâ tueé huɔɔ́m, ye bú a: «Môn, wò né kwarè *Lò Càŋ, mè tueé wò.» Jomo sâ nuaré déì njolo toò seèn kàgà nyì cú, ye nyí nde né bú njeré déì bieé ndɔ.

*Nùà Cɔ̀ŋ bɔ̂ *Davîd

(Matíô 22:41-46; Lûk 20:41-44)

35 Sâ Yeésò né njèh te *gwà Càŋ koô feh den, ye bɔ̀ nùàr a: «Bɔ̀ njí-sóù ye Nùà Cɔ̀ŋ né *ndùté ndùtù Davîd mé ŋgei wa? 36 *Ŋgweéh Cúcuí Ŋagâ lé naâ Davîd nùà njèh ceér feh, à yilá Nùà Cɔ̀ŋ Nùà koô seèn ma. À lé ye:

Nùà Dueè ye Nùà koô nyî a:

Dèn ndê ká te be gaâ nyî;

kɔ nyí komó silí njií gi aá bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè doó,

wò dobo kwaá bɔ́ gulè.

37 Hên, mɔ Davîd mé feh seèn Nùà Cɔ̀ŋ sâ yilá né Nùà koô seèn, sâ Nùà Cɔ̀ŋ né cu ndùté ndùtù seèn wa?»

Feh beè bɔ̀ *njí-sóù bɔɔ̀ŋ

(Matíô 23:1-36; Lûk 20:45-47)

Njií mé Yeésò lé tueé giì naâ dɔɔ́ŋ, cìlì nùàr lé naá loôm mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên. 38 À né bɔ́ njèh feh, ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ŋ feh biì beè bɔ̀ njí-sóù. Bɔ́ gwaán lom né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ dé dèdàbe lètenè bɔ̀ nùàr su gɔɔ̀. Né mene ké tan mé ké mbartɔgɔ̂, bɔ́ ye kɔ bɔ̀ nùàr gìbì bíé bɔ́ lòù. 39 Ké *gwà sóù, bɔ́ gwaán né bèh denè dé kokoô njolò bɔ̀ nùàr. Bɔ́ nde mene bèh kùrmò lɔ nùàr dɔɔ́ŋ, né gi ménâ ndɔ. 40 Bɔ́ né njèh beè bɔ̀ ma kû horó weh bele. Mɔ bɔ́ baá Càŋ dua, kɔ bɔ́ dua tugó lòù, te den faá bɔ́ né bɔ̀ gècên bɔ̀ nɔ. Mè tueé bí, ju sie kela nde né bɔ́ mé bɔ̀ déì.»

Há-be ma kû déì

(Lûk 21:1-4)

41 Jomo sâ Yeésò nde ké kwarè mvugó kàgàlɔ̀ŋ gwà Càŋ, à den nde doó. Bɔ̀ nùàr né kàgàlɔ̀ŋ teèn si. À né bɔ́ ke den. Bɔ̀ déì né kókoó ŋuaán yií. 42 Ma kû déì waà ndɔ, à teèn si yií kɔ́bɔ̀ fà. Bɔ̀ kɔ́bɔ̀ fà sâ né sòn dálà cên. 43 Yeésò yeé nde ŋene njií mân, à yilá bilí bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, ma kû hên si kela né kɔɔ́ mé bɔ̀ déì dɔɔ́ŋ. 44 Bɔ̀ nùàr dé bɔɔ̀n kabe si lom né wèllè kàgàlɔ̀ŋ. Dé ma kû hên môn sam, à dé seèn karé si sɔm né jèjègè cèr gwà seèn.»

13

Kùr felè *gwà Càŋ koô mé nde aá ŋellé

(Matíô 24:1-2; Lûk 21:5-6)

1 Yeésò yeé baá ké gwà Càŋ koô yuo kelá, mbɔ̀ŋ seèn cén déì ye bú a: «Nùà fèh-njèh, kè njí, sâ né gèh taá huɔmê kei mân? Sâ né gèh gwà dudueèr kei mân ndɔ?» 2 Yeésò ye bú a: «Ŋgweéh wò né bɔ̀ gwà dudueèr hên ŋené wa? Nde gi né dɔɔ́ŋ tɔbé yuo. Mè jue mene taá cén tà cén felè mbeî lè nyì ndé ŋgwéh.»

Dàm bɔ̀ gèr, te wɔ́ŋ ceré ye

(Matíô 24:3-14; Lûk 21:7-19)

3 Yeésò né ké te tòr Oliviê den den, sâ gwà Càŋ koô né kèb yágà. Bɔ́ bɔ̀ Piêr mé Jâk mé Jâŋ mé Andrê yeé baá léláŋ bɔɔ̀n, bɔ́ ye bú a: 4 «Bɔ̀ njií sâ bɔɔ́ nde né te cu dé heè wa? Túé yeè béh teèn. Béh ŋene kɔ nde né mé kei, ye hên baá cí wa?»

5 Yeésò yila baá-re bɔ́ tueê ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí kɔ́gɔ́n ká lòù; nùàr a té bí bèlè. 6 Mɔ sam, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá nde né yilí mò ŋaá weh, te bɔ́ bele weh gi bɔ̀ nùàr mé njéh; nùà kàn nde né tueé, nùà kân ye: *Nùà Cɔ̀ŋ né nyí. 7 Mɔ bí baá njàgà taâb mé bɔ̀ bèmè hihiné ŋgweé njií, bí té lòù ndèrrè. Kɔ seèn bɔɔ́ ménâ. Mé njéh mene, wɔ́ŋ mé njéh cèrè ndé ŋgwéh. 8 Taáb nde né lètenè lɔɔ́ déì bɔ̂ mbeí kɔɔ́ die, lò déì nde né mbeí mé taáb ŋaár kwa; tàbè nde né te bèh hihinê jilí; cùè nde né die. Sâ née seèn jèrè * ye, kar weh né faá nyer nɔ.

9 *«Mɔ né mân, sâ bí dèn lòm dé biì làŋ. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ́ nde né bí te *mbàgà juù mé sòn fuû jɔgɔ́ njií, bɔ́ nde né bí ké *gwà sóù lobo, bɔ́ nde né bí toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ mgbèémgbè mgbɔmé njií, ye bí né bɔ̀ nùàr mò fí. Sâ dɔɔ́ŋ, mè ye te bí den nyegé cu ye baá-re bɔ̀ sòn mò teèn. 10 Mé njéh mene, kɔ Njàgà Bagaà ndeè wɔ́ŋ beè ka sie gi aá kèn, te wɔ́ŋ ceré ye. 11 Sâ mɔ bɔ́ baá mé bí te mbàgà juù sie ndeé, njií mé bí nde né sònò tueé, bí té nyàmè. Bí túé lòm cu sâ ŋgòr mé bɔ́ nde né bí sònò tueé kwaá. Bí kɔɔ́ túé ndé ŋgwéh, Cúcuí Ŋagâ tueé nde né sòn biì kɔɔ́.»

12 À den cuù ye bɔ́ a: «Dìm bɔ̂ bei nde né yo bɔɔ̀n go kuú, te bɔ́ wula bɔ́ wulà. Bɔ̀ tele nde né bɔ̀ huaán go, bɔ̀ huaán nde né yoòr bɔ̀ teleè ŋaár die; bɔ́ go sɔm bɔ́, te bɔ̀ nùàr wula taré bɔ́ ménâ ndɔ. 13 *Nùàr dɔɔ́ŋ nde né bí bunó laré; sâ dɔɔ́ŋ né gi felè mò. Mè tueé bí, nuaá mé nde né dɔɔ́ŋ yoló komo gií, nde né dé seèn yili yuo.»

Gègè veên lè mɔ̀ Càŋe

(Matíô 24:15-28; Lûk 21:20-24)

14 *«Bí nde né gègè veên ŋené, à den seér nde né bèh mé à sé la teèn dèn ná ŋgwêh. (Nuaá mé né ŋgòr hên jaŋé, bú a, ŋgwé nyégé bagasé.) 15 *Mɔ baá môn, sâ bɔ̀ Judê bɔ̀ a, dùrà ŋá gí ké te tòre. Nuaá mé né ké felè gwà, bú a, fɔ́n lòm doò, à té ké gwò seèn felè bɔ̀ njèh seèn mbaá yílá kú cú. 16 Nuaá mé né ké ŋueh, bú a, té ká lɔ cû, ye te nyí weh sie cɔ̀gɔ̀ dùlù nyî beè. 17 Loù sâ bɔ̀ véh mé lèì hueêh mé bɔ̀ ma vùlù nde né mé gèr ŋené kuú.

18 «Bí dùà lòm Càŋ, te cu sâ bí lè cu dùlù kwà cú, 19 *wanɔɔ́ŋ gèr né teèn. Gèr dé loù sâ dé tueê sam. Bèh lɔ mé Càŋ lɔ sií naâ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ, gèr déì lɔ née teèn faá gèr bú hên nɔ sam ŋgwéeh ye; déì ndeè ménâ wá ŋgwé ndé cû ndɔ. 20 Mɔ Càŋ Dueè jere kɔ́ ŋgwéh, à bɔ̀ cieé gèr sâ kèb déì sɔ̀m wàgà ŋgwéh, sâ nuaré déì seèn làŋ lè ndé ŋgwéh. Njua mé Càŋ lé naá giì ménâ taáŋ kwaá ndɔ, ye nyí nde né bɔ̀ cieé sâ kèb déì sɔm waga; nyí sɔm waga nde né felè bɔ̀ɔ́ mé nyí lé naâ balé weh doô.

21 «Sâ bí dèn lòm làŋ, wanɔɔ́ŋ nuaré déì sé den né mbaá ye bí a: Kè *Nùà Cɔ̀ŋ hên! Kè à yíê! Mɔ à baá ménâ tueé, bí té temé teèn kwá njí. 22 Bɔ̀ *Kristò dé kòkòb mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dé nyenyenê nde né cie bomó sue, bɔ́ nde né bɔ̀ fém bɔɔ́ bele, ye mɔ yieé né yieè, te bɔ́ bele weh gi bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé balé kwaá naâ mé njéh. 23 Mè bí tueé kwaá gi aá kèn, bí dèn lòm á làŋ.»

Cuû *Huaán Nùàr

(Matíô 24:29-31; Lûk 21:25-28)

24 *«Loù sâ, jomo gèr hèllè, lou nde né yilí, weéh nde né cib, 25 *bɔ̀ mbentò ndeè né ké te vulúu suelé suagâ, bɔ̀ njií mé né mé terreb ké te vulúu dɔɔ́ŋ nde gi né jilí. 26 *Jomo sâ bɔ̀ nùàr nde né Huaán Nùàr ŋené njií, à né te mvulu bège mé terreb mene *sum suagâ. 27 À nde né bɔ̀ cìlì seèn kàn mé kán wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ temá njií, te bɔ́ nde koró bilí bɔ̀ɔ́ mé à lé naá giì balé kwaá.»

Toú mé né kùr tueé

(Matíô 24:32-35; Lûk 21:29-33)

28 «Bí kè wèh yoòr toú† túé-kùr hên. Mɔ bí ŋene, à baá tɔɔ́, ŋgweéh sâ bí kɔ gi aá, ye jà baá dìdì mà. 29 Loù mé Huaán Nùàr ndeè né teèn cuû né ménâ ndɔ. Mɔ bí ŋene bɔ̀ njèh kèkènè hèllè baá bɔɔ́ bele, sâ bí kɔ́ɔ ye: baá bú, à baá dìdì. 30 Mè né tueé ye bí a, mé bɔ̀ cafanê bɔ̀ nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ bɔ̀ njèh hèllè bɔɔ́ gi aá. 31 Vulú bɔ̂ tàbè nde né leér yuo; ndɔ́g bɔ̀ ŋgòr mò dé bɔɔ̀n nyímé ndé ŋgwéh.»

Cieé cèrè jomò

(Matíô 24:36-44)

32 *«Nuaá mé né cieé bú sâ kɔɔ́ sɔm teèn sam; nuaré déì cu sâ kɔ́ ŋgwéh ndɔ. Bɔ̀ cìlì Càŋ cieé sâ kɔ́ ŋgwéh. Né mene Huaán nùà njèh, à cieé bú sâ kɔ́ ŋgwéh ndɔ; gi cegé né Tele mé huún. 33 Bí bɔ̀ŋ feh biì, bí té lɔ́m cèr, wanɔɔ́ŋ bí cu sâ kɔ́ ndé ŋgwéh. 34 *Den nde né faá nuaá mé nde né bèh gò ndeé nɔ. À yeé baá mé gò, à geé kwaá gi bɔ̀ seê bɔ̀ seèn seé, nùà kàn mé seé seèn, nùà kân mé seé seèn; ye gó-lɔ́m a, dèn làŋ ma. 35 Mɔ né mân, sâ bí dèn làŋ ndɔ, wanɔɔ́ŋ bí cu mé nùà gwà cuù nde né teèn kɔ́ ndé ŋgwéh. Merré déì nde né liyilì, merré déì lɔgɔ̀tenè, merré déì toò cieê, merré déì maánjɔ̀gɔ̀. 36 Mɔ à kar yuo kelà mene lòù, bí té gwàn mé à waà, sâ bí né lɔ́m. 37 Njií mé mè né bí tueé hên, mè tueé njií né mé nùàr dɔɔ́ŋ ndɔ, ye: Bí dèn dèn làŋ.»

14

Nyɔ̀gɔ̀ sòn felè Yeésò

(Matíô 26:1-5; Lûk 22:1-2; Jâŋ 11:45-53)

1 *Sâ cieé koô mé bɔ́ yilá né *Páskà doô le aá cieé fà. Né cieé koô mé bɔ́ yieé yeé breêd mé kulu teèn sam. Sâ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù né ceér fɔɔ́n, te bɔ́ sie Yeésò; bɔ́ ye, bɔ́ sie leér nde né bú lòù ndɔ, te bɔ́ wula sɔm bú. 2 Bɔ́ ye: «Sâ kɔ béh bú te cieé koô hên sìè ŋgwéh, wanɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr nde né ŋaáŋ.»

Kómó múmû felè Yeésò yurú njiî

(Matíô 26:6-13)

3 *Sâ Yeésò baá ké Betanî gwò Simɔ̂ŋ. Simɔ̂ŋ lé naâ nùà beén veên. Bɔ́ yeé baá yáb yieé, ma déì ŋgoró nde kwarè Yeésò mé mbémbɔ́ŋ* beè, kómó múmû mé keh tarê mân né lè deí; bɔ́ yilá né kómó sâ “nâr”. Ma doô kɔ sɔm sòn mbémbɔ̂ŋ ndɔ, à yurú njií gi Yeésò kómó sâ felè.

4 Bɔ̀ nuaré déì yeé nde ŋene njií ménâ, temé yulá bɔ́ lè, bɔ́ duɔɔ́m lètenè bɔɔ̀n tueé kuû ye: «À kómó sâ ménâ bɔɔ́ beéh né dé keì wa? 5 Bɔ́ sé la go sɔm nyegé naâ lòù, bɔ́ kwa kám yuií tagár mé njeré déì teèn, bɔ́ haá bɔ̀ saám bɔ̀ nɔ.» Bɔ́ né ma doô teèn nde yií ndɔ.

6 Yeésò deên ye bɔ́ a: «Bí kwá lɔ́ ma hên nɔɔ́ŋ ménâ, bí bú temé lè bɔɔ́ yulá né dé keì wa? Njií mé à né mè bɔɔ́ hên né lom njèh bagaà beè mò dé gècên. 7 *Dé bɔ̀ saám bɔ̀, bí bɔ́ nde née cu dɔɔ́ŋ kɔɔ́ ye. Cu mé bí baá gwaán dɔɔ́ŋ, bí nde né bɔ́ bagaà teèn bɔɔ́. Á, dé mò nɔ, béh bí nde cu née he wa? 8 Bí kwá à bɔɔ́; hên né njií mé à bɔɔ́ komo né dé seèn. À mè kómó yoòr mân yurú njií né, te nyegé njií mé gò mò ké te sà mene. 9 Mè né tueé ye bí a, bèh mé Njàgà Bagaà nde né teèn ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ ŋgulí ndeé, nde né mé njàgà ma hên mene ŋgulí bilí, te bɔ̀ nùàr munó den bú teèn.»

Yeésò beè bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè jɔgɔ́ yiî

(Matíô 26:14-16; Lûk 22:3-6)

10 Yeé baá ménâ, Júdàs Iskariô mbɔ̀ŋ cén déì lètenè bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ doô, nde ké yoòr bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô ndɔ, ye te nyí go haá bɔ́ Yeésò. 11 Bɔ́ yeé nde ŋgweé njií mân, temé yila bɔ́ lè vɔgɔ̂, bɔ́ ye bɔ́ nde né bú kàgàlɔ̀ŋ teèn haá yií ma. À yila lom baá-re ceér fɔɔ̂n, te à jɔgɔ yií Yeésò beè bɔɔ̀n.

Yáb *Páskà

(Matíô 26:17-25; Lûk 22:7-14, 21-23; Jâŋ 13:21-30)

12 Sâ cieé bú toò jɔ̀gɔ̀ mé bɔ́ yieé yeé breêd mé kulu teèn sam, waà baá kèn. Bɔ́ né yeé huaán sòrŋgaàŋ teèn ŋɔɔ́b, te bɔ́ yieé Páskà mé njéh. Cieé sâ yeé waà baá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye Yeésò a: «Wò ye, béh ndé nyégé kwá nyí bèh Páskà yieê he wa?» 13 Yeésò tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà déì ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí ndé ké lɔ, bí bɔ̀ nuaré déì nde né mé lɔ̀ nòmò felè kwaré, bí bèlè sìè bú. 14 Gwà mé à yila nde né teèn, bí júée nùà gwà sâ a: Nùà fèh-njèh ye júée wò a, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ nyî Páskà yieé nde né te gwà dé heè wa? 15 À nde né bí gwà dé koô mân feh, né ké ter felè mbeî; bɔ́ njèh dɔɔ́ŋ nyegé gi aá gwò kèn. Bí nyégé kwá béh yáb doó sâ.» 16 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ fɔɔ́n gò ndɔ, bɔ́ nde ké lɔ, bɔ́ kwa gi ka dɔɔ́ŋ faá Yeésò la naâ bɔ́ tueé nɔ. Bɔ́ nyegé kwaá baá-re yáb Páskà teèn.

17 Yeé baá liyilì, Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yulà cùɔ̀b fà wa giì ndɔ. 18 *Bɔ́ yeé baá yáb yieé, Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, nùà cén lètenè biì nde né mè go sɔm. Béh bɔ́ dɔɔ́ŋ mé ŋgàb cên yieé bilí den né kɔɔ́.»

19 Bɔ́ yeé ŋgweé aá môn, kuún curú gi bɔ́ toò, nùà kàn duɔɔ́m mé Yeésò bie njiî, ye bú a: «Ŋgweéh mè sam wa?» 20 Yeésò ye bɔ́ a: «Né ka cén déì lètenè biì yulà cùɔ̀b fà hên, béh bɔ́ né mé ŋgàb cên yieé bilí. 21 Dé kuû, *Huaán Nùàr nde né kuú, nde né faá bɔ́ lé naá giì felè seèn nyagá kwaá nɔ. Njèh cén, nuaá mé yií keéh be teèn, jɔgɔ kwaá bú cie, nde né mé gèr mbiín kuú. Sâ, beè nùà sâ, huɔm kela né mé bɔ́ sé bú ŋàr ná ŋgwêh.»

Yáb Càŋ

(Matíô 26:26-30; Lûk 22:15-20; 1 Kɔrênt 11:23-25)

22 Bɔ́ yeé baá yáb yieé, Yeésò weh breêd, à dua Càŋ teèn, à kɔlé haá bɔ́, ye bɔ́ a: «Bí wèh, hên né ŋgàŋ yoòr mò.» 23 À jɔgɔ weh ŋgàb mbè ndɔ. À yeé vra gi aá Càŋ teèn, à haá njií bɔ́, bɔ́ ŋueé laré dɔɔ́ŋ. 24 *À ye bɔ́ a: «Hên né húɔ́m mò, húɔ́m ŋgɔ̀ŋ mé Càŋ kɔ nê, ber kuú né felè bɔ̀ nùàr ŋgûn. 25 Mè né tueé ye bí a, mè ndeè mbè déì mân ŋúé ŋgwé ndé cú, kɔ ndeè baá dé feê ké te Lò Càŋe, mè ŋueé cu ye.»

26 Jomo sâ, bɔ́ de bené ndɔ, bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ ŋaá nde ké te tòr Oliviê.

Ŋgòr Yeésò felè Piêr

(Matíô 26:31-35; Lûk 22:31-34; Jâŋ 13:36-38)

27 *Wa ke teèn, Yeésò tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí nde né mè durá si lɔɔ́ gií. Te mvù Càŋe né ménâ nyagá den. Càŋ ye, nyí nde né nùà mbieè wulá sɔm. Bɔ̀ mbieè seèn nde né lòù durá ŋellé le. 28 *Sâ, mɔ mè komo yuo cu aá lè cio, mè nde né ké Galilê ndeé, bí nde mè kwa nde né ké sâ.»

29 À yeé tueé gi aá mân, Piêr deên ndɔ, ye bú a: «Sâ mɔ bɔ̀ déì né mene wò durá si lɔɔ́, mè dé mò wò dùlà sì lɔ́ ndé ŋgwéh.» 30 Yeésò ye bú a: «Mè né tueé ye wò a, lan mé kwaá dé jomò sé nde tuagá, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh.» 31 Piêr den nyegé cuù ndɔ, ye bú a: «Sâ mè sam; bélɔ̀ nde mene fà dɔɔ́ŋ kuú gií, mè túé nyì ndé ŋgwéh ye mè wò kɔ́ ŋgwéh.» Bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì tueé gi ménâ ndɔ.

Yeésò ké Gecemanè

(Matíô 26:36-46; Lûk 22:39-46)

32 Bɔ́ wa beré déì, bɔ́ yilá né bèh sâ Gecemanè. Wa ké teèn, Yeésò ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Bí dèn ŋgɔ́gɔ̀ hên, mè nde aá Càŋ dua weh.» 33 À weh lom Piêr mé Jâk bɔ̂ Jâŋ, bɔ́ bɔ́ nde kɔɔ́. Sâ feh baá bú ter ŋellé, à baá lom mé kú dé gècên, 34 ye bɔ́ a: «Kú nde aá mè wulá. Bí dèn lè hên, bí té lɔ́m cèr.» 35 À kwaá lɔ bɔ́ doó sâ ndɔ, à kela nde ser ké toò bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mân. Wa ké teèn, à die mbab nde doó, à né Càŋ dua, ye mɔ nde né bɔɔ́, te Càŋ nyí te gèr sâ yí cú. 36 Ye bú a: «Baá, Tele mò, njeré déì wò táré yɔ́gɔ́ bèh. Mɔ né mân, ŋgòrò sɔ̀m yeè mè ŋgàb gèr hên kwarè teèn. Mè né mene ménâ gwaán, mé njéh mene, bɔ́ sér faá wò né gwaán nɔ.»

37 À yeé dua sɔm aá, à cu cuù ká yoòr bɔɔ̀n, à waà, sâ bɔ́ baá gi lɔ́m; ye Piêr a: «Simɔ̂ŋ wò baá lɔ́m wa? Né mene be lɔ̂m cén, bélɔ̀ kɔɔ́ gó sɔ̀m cú wa? 38 Bí nyìmè dèn làŋ, bí né Càŋ dua, te *Sátàn bí mé veên táb sìè cú. Lòù sam, temé nùàr gwaán gi né njèh bagaà bɔɔ̂ dág; njèh cén, yo né yuaásé.»

39 Jomo sâ à kwaá lɔ bɔ́, à nde cu Càŋ dua, à dua cu ka bú faá à la naâ dua nɔ. 40 À cu cuù ká yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ, à waà, sâ bɔ́ baá gi cu lɔ́m, dé goó keè sam cuú. Yeé baá ménâ, bɔ́ bèh tueé keêh kwà cú ndɔ.

41 À yeé cu cuù aá dé mbei tagâr, ye bɔ́ a: «Wa hên, bí née lɔ́m ye wa? Bí cèr ká ceèr. Wulu baá kèn. Baá cu. Kènê *Huaán Nùàr nde aá beè bɔ̀ vevenê bɔ̀ yilá. 42 Bí wùò ter, béh nde kwa bɔ́. Kè hên baá giì nuaá mé go sɔm né mè sâ.»

Bèh Yeésò sieè

(Matíô 26:47-56; Lûk 22:47-53; Jâŋ 18:3-12)

43 Yeésò née sònò mân tueé den, Júdàs mbɔ̀ŋ cén déì lètenè bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ doô kar waà ndɔ. À né mé nùàr kókoó mbaá jomo, bɔ́ né bele mé bòù beè-beè, bɔ́ né cu mé cùgò beè ndɔ. Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ tema njií né bɔ́ kɔɔ́. 44 Sâ Júdàs mé nde né Yeésò go sɔm doô naá giì bɔ́ njií mé à sé nde né bɔɔ́ tueé kwaá, te bɔ́ ŋene kɔ Yeésò mé njéh. Sâ à la ye bɔ́ a: «Mɔ bí ŋene mè baá nuaré déì kumó vra den, sâ né bú ma. Bí kèm ndê, te bí sie yuo mé bú, bí sìè lòm bú tég.»

45 Júdàs hèllè yeé waà baá, à ŋgoró nde yí kwarè Yeésò, à yilá bú, ye: «Njí fèh-njèh!» À vra kumó sie bú ndɔ. 46 Bɔ̀ nùàr kem sue baá-re Yeésò yoòr, bɔ́ sie bú.

47 Nuaré déì sɔɔ̂m bòù seèn, mvur tena si njií nuaré déì tie doó; lé naâ tie nùà seê ŋgàŋ sèmè dé koô.

48 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ̀ nùàr a: «Den né faá bí mé bɔ̀ bòù mé cùgò beè-beè hên kem nde giì né, te bí sie nùà yîb nɔ. 49 *Ŋgweéh cieé dɔɔ́ŋ mè lé njèh feh den beéh ké *gwà Càŋ koô wa? Béh bí lé naâ kɔɔ́, bí lé mè ké teèn sìè ná ŋgwêh dé keì wa? Mé njéh mene, bɔɔ́ né mân, te yuo faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ.» 50 Jomo sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ durá si lɔ gi bú ndɔ.

51 Huaán ndà déì né dé seèn Yeésò jomo bele ndeé. À lé yoòr naá cegê mé cɔ̀gɔ̀ wagâ. Bɔ́ yeé sie aá bú, 52 à se si lɔ cɔ̀gɔ̀ hèllè, à dula yuo doó sâ luŋturu.

Yeésò ké te *mbàgà juù

(Matíô 26:57; Lûk 22:54-55, 63-71; Jâŋ 18:13-14, 19-24)

53 Bɔ́ weh njií Yeésò ké toò ŋgàŋ sèmè dé koô ndɔ, sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ mé bɔ̀ njí-sóù baá gi ké teèn bilí den. 54 Piêr lé naâ Yeésò jomo bele ndɔ. Njèh cén, à lé dé seèn gɔ naâ gè jomo dàb. Wa ké lɔ ŋgàŋ sèmè dé koô, à yila nde yí cie lètenè caâ, à den nde kwarè bɔ̀ gô, à né we ŋuagá den.

55 Sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dɔɔ́ŋ né lom ŋgòr fɔɔ́n, te bɔ́ sie Yeésò mé njéh, bɔ́ wula bú teèn. Mé njéh mene, ka yíé ŋgwéh. 56 Nùàr ŋgún né mene bú nyeén yoòr cɔré kwaá, nyeén hèllè nde yuo seér lètenè bɔɔ̀n mé sòn hihiné. 57 Bɔ̀ déì né ter komó wuo, bɔ́ né felè seèn lòù tueé gobó seér, ye: 58 *«Béh lé naâ sònò seèn ŋgweé, à lé ye, gwà Càŋ dé koô mé bɔ̀ nùàr lé meè naâ kɔɔ́ hên, nyí nde né tulú sɔm. Lè cieé tagár wa, nyí nde cu né déì ter meé kwaá; wa dé sâ bɔ̀ nùàr bú kɔɔ́ mé ndé cú ma.» 59 Bɔ́ né mene ménâ tueé, dɔɔ́ŋ né gi mé sòn hihiné.

60 Ŋgàŋ sèmè dé koô komo wuo ter lètenè bɔ̀ nùàr ndɔ, ye Yeésò a: «Bɔ̀ nùà hên né wò yoòr tueé njií mân, wò sòn kòmò bèh wa? Bɔ́ ye naàn á?» 61 Mé njéh mene, Yeésò lom bú sòn kòmò ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ. Yeé baá ménâ, ŋgàŋ sèmè dé koô doô ye bú a: «*Nùà Cɔ̀ŋ Ŋunà Càŋ terrèb né wò wa?» 62 *Yeésò ye bú a: «Nyí né bú sâ. Kènê bí nde aá *Huaán Nùàr ŋené njií, à nde né ké te be gaâ Càŋ terrèb den den, à cu cuù nde né loù sâ njolò biì te mvulu bègè ndɔ.»

63 Te ŋgàŋ sèmè dé koô yeé nde ŋgweé njií mân, à sie ŋa cɔ̀gɔ̀ seèn nùà njèh yoòr, à né sònò tueé ye: «Sâ béh sònò bɔ̀ nùàr bie sɔɔ́ cu nde né kei wa? 64 *Ŋgweéh béh né gi mé tie ŋgweé ma. Nùà hên né mé Càŋ ŋgeré. Wa bí ye naàn?» Bɔ̀ nùàr gwaán laré dɔɔ́ŋ, ye à die aá ju kèn, bɔ́ wúlá bú wulà. 65 Bɔ̀ déì deên lètenè bɔɔ̀n sâ, bɔ́ né bú dèh yoòr kulú su njií, bɔ́ vuɔb bú njolo, bɔ́ né bú tulú, ye bú a: «Ŋéné kɔ́ cú-re ŋenè, bɔ̀ neì wò tulú né kɔɔ́?» Jomo sâ bɔ̀ sɔ́jì weh yuo mé bú ndɔ, bɔ́ né bú teèn bɔlé yií.

Piêr bèh njó yaâŋ

(Matíô 26:69-75; Lûk 22:56-62; Jâŋ 18:15-18, 25-27)

66 Sâ Piêr née ka cu sâ ké túno lètenè caâ ye. Ma seê *ŋgàŋ sèmè dé koô waà doó sâ, 67 ŋene bú, à né we ŋuagá den, ke nyegé bú, ye bú a: «Ŋgweéh bî Yeésò nùà Najarêt hên né yeé kɔɔ́ wa?» 68 Piêr cam, ye ma doô a: «Mè dé sâ kɔ́ ŋgwéh. Wò jue né-re kei wa, mè ŋgwé kɔ́ ŋgwéh ndɔ.» Jomo sâ à yuo doó sâ, à nde njebá den yí tùtúlù. [Kwaá cên tuaga ndɔ.] 69 Ma seê doô ŋene njií cu bú, ye bɔ̀ nùàr a: «Nùà hên né cén déì lètenè bɔɔ̀n.» 70 Piêr cam cu.

Den ser cu jomo sâ, bɔ̀ɔ́ mé naâ teèn njebá, ye bú a: «Mé gècên mene, wò né nùà cén déì lètenè bɔɔ̀n. Lòù sam, wò né nùà Galilê.» 71 Piêr cam cu déì, ye bɔ́ a: «Mè sam. Mɔ mè tueé né nyeén, Càŋ a dúágá mè a kà, mè nùà mé bí né tueé hên kɔ́ ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ.» 72 À yeé tueé sɔm aá, kwaá dé jomò tuaga ndɔ. À munó ko cu baá-re dé mé Yeésò la ye bú a: «Mé kwaá dé jomò sé nde tuagá wa, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh ma.» À yeé munó ko aá ménâ, à yila yueê, à yueé yueé, njolo fulú gi.

15

Yeésò ké toò *Pilátò

(Matíô 27:1-2, 11-14; Lûk 23:1-5; Jâŋ 18:28-38)

1 Cieé ŋaga bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ bɔ́ bɔ̀ *njí-sóù mé gùm mbàgà juù sâ dɔɔ́ŋ komo yuo lòù, bɔ́ bilí nde ju Yeésò ke. Bɔ́ yeé taáŋ gi aá, bɔ́ kaga bú, bɔ́ weh nde mé bú ké toò Pilátò. 2 Pilátò bieé njií mé bú ndɔ, ye bú a: «Mgbè bɔ̀ Jûf né wò wa?» Yeésò ye bú a: «Wò dé sâ tueé né kɔɔ́.» 3 Sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô né lom njèh ŋgún mé bú sií njií. 4 Te Pilátò nde cu ye mé bú tueé njií, ye bú a: «Bɔ́ né mé wò sií njií den, wò né ŋgweé, wò sòn kòmò ŋgwéh wa?» 5 Mé njéh mene, Yeésò sòn kòmò cú. Dé sâ hiím yɔgɔ́ cu Pilátò mbaá.

Bèh ju felè Yeésò tenâ

(Matíô 27:15-26; Lûk 23:13-25; Jâŋ 18:39–19:16)

6 Sâ te cu *Páskà dɔɔ́ŋ, Pilátò né yeé nùà gwà cibì cén yi njií. Né yeé nuaá mé bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ ye yì bú yiì. 7 Nuaré déì lé naâ teèn, yilí seèn né Barabâs. Bɔ́ bɔ̀ wúlá-feh bɔ̀ déì lé naâ bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ soób, bèmè die teèn lɔɔ́ dɔɔ́ŋ, nùàr kuú teèn. Bɔ́ yií bɔ́ gwà cibì mé njéh. 8 Yeé baá môn, cìlì nùàr ŋaá nde baá-re ké yoòr Pilátò ndɔ, bɔ́ dua bú, te à bɔɔ́ cu bɔ́ faá bèh jomò nɔ. 9 Pilátò ye bɔ́ a: «Bí ye mè a, yì njí bí Mgbè bɔ̀ Jûf wa?» 10 Lòù sam, à lé naá giì kɔɔ́, ye bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bunó né Yeésò lòù, wa bɔ́ bú ká beè nyî sie haá njií né dé cî.

11 À yeé baá ménâ bieé, bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô soób seér cu bɔ̀ nùàr lòù, ye bɔ́ a: «Bí júée Pilátò a: yì njí sér bí Barabâs ma.» Bɔ́ tueé Pilátò ménâ ndɔ. 12 Pilátò ye bɔ́ a: «Á, dé nuaá mé bí yilá né Mgbè bɔ̀ Jûf hên nɔ, mè bɔɔ́ nde né mé bú kei wa?» 13 Bɔ́ tueé bomo njií ké ter, ye bú a: «Fágá njí bú te toû!» 14 Pilátò ye bɔ́ a: «À veên bɔɔ́ naâ kei wa?» Mé njéh mene, bɔ́ kɔ lom né ké ter lɔgɔ́ njiî, ye bú a: «Fágá njí lòm bú te toû dé fagâ!» 15 Yeé baá môn, Pilátò yi njií bɔ́ Barabâs ndɔ, ye te temé huɔm bɔ̀ nùàr lè. Jomo sâ ye bɔ́ tégé Yeésò núr, bɔ́ ndé fágá njí-re bú ké te toû sâ.

Bèh Yeésò selê

(Matíô 27:27-31; Jâŋ 19:2-3)

16 Bɔ̀ sɔ́jì weh nde mé Yeésò ké lè bɔ̀gɔ̀ ŋgɔ́mnà, bɔ́ yilá bilí gi bɔ̀ mbaábɔn ndɔ. 17 Bɔ́ su bú cɔ̀gɔ̀ déì bèlèsé mân. Bɔ́ nde fɔɔ́n wellê bɔ̀ ŋùàgà, bɔ́ beéh faá tàm nɔ, bɔ́ sulí kwaá bú felè, bɔ́ ye né tàm mgbè ma. 18 Bɔ́ né bú mbaàn haá, ye bú a: «Sìè ŋgób, Mgbè bɔ̀ Jûf!» 19 Bɔ́ né bú mé gor felè lurú, bɔ́ né bú dèh yoòr kulú njií, bɔ́ né toò seèn cemmé ndeé, bɔ́ né ké doó leéb suagá. 20 Bɔ́ yeé selé wulu aá bú, bɔ́ huar sɔm cu bú cɔ̀gɔ̀ bèlè hèllè yoòr, bɔ́ su cu bú cɔ̀gɔ̀ dé seèn. Jomo sâ bɔ́ weh nde baá-re mé bú ké bèh sâ, te bɔ́ faga wula bú.

Bèh Yeésò fagâ

(Matíô 27:32-44; Lûk 23:26-43; Jâŋ 19:17-27)

21 *Bɔ́ yeé baá mé Yeésò weh ndeé, bɔ́ bɔ̀ nùà Sirên déì kwaré, yilí seèn né Simɔ̂ŋ, à né telè Alesándà bɔ̂ Rúfùs; sâ à naâ ŋueh. Bɔ́ bɔ́ yeé kwaré baá, bɔ́ sie ba haá bú toú mé bɔ́ nde né Yeésò teèn fagá doô. 22 Bɔ́ wa beré déì, bɔ́ yilá né bèh sâ Gɔ́lgɔ́tà. Sâ tueé né ye: Gebá feèh. 23 Bɔ́ ye te bɔ́ haá bú mbè mé lèh* déì teèn faá nó nɔ, à berɔ́ŋ.

24 *Jomo sâ bɔ́ faga njií bú te toû, bɔ́ vu geé weh gi bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ seèn mé bèì. 25 Bɔ́ lé bú fagà naâ sâ lou baá lɔ̀ŋ tárènèà maánjɔ̀gɔ̀. 26 Bɔ́ nyagá fagá kwaá njeré déì ké teèn, te se kwɔ̀m cioò seèn, ye: «Né Mgbè bɔ̀ Jûf.» 27 Bɔ́ faga njií bɔ̀ yíb wúlá-feèh bɔ̀ déì fà kwarè seèn, dé kàn mé toú seèn, déì te be gaâ, déì te be ŋgoù, Yeésò lètenè. [ 28 *Sâ dɔɔ́ŋ yuo gi né faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye: «Bɔ́ bú kulá yií keéh né lètenè bɔ̀ vevenê bɔ̀.»]

29 *Nuaá mé kela doó sâ dɔɔ́ŋ né feh jilí, né Yeésò teèn selé yií. Nùà kàn ye bú a: «Cècàgà, ŋgweéh wò lé ye nyí nde né *gwà Càŋ koô tulú, te nyí me sɔm cu bú te cieé tagáre wa? 30 Yìlì sɔ̀m-re feh yeè yilì. Jɔ̀gɔ̀ súágà ke yí te toú sâ ye.»

31 Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù né bú gbêg ménâ haá taré ndɔ, bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n tueé kuú, ye: «À kɔ cegé né bɔ̀ nùàr yili sɔɔ̀m, à feh dé seèn nùà njèh yìlì sɔ̀m kɔ́ ŋgwéh. 32 *Nùà Cɔ̀ŋ Mgbè bɔ̀ Iserálà bɔ̀ a: súágà-re kènê yí te toú sâ, béh ŋene njolò, te béh kwaá njií temé yoòr seèn.» Bɔ̀ɔ́ mé né kwarè seèn fagá den doô né taré bú ménâ selé keéh ndɔ.

Cio Yeésò

(Matíô 27:45-56; Lûk 23:44-49; Jâŋ 19:28-30)

33 Lou yeé dilí baá, lou cib cu. Cibí yili laré cu ká doó dɔɔ́ŋ, yili sɔɔ́ gùm yɔ̀ŋ loù tagâr. 34 *Yeé baá mé lou lɔ̀ŋ tagár, Yeésò sɔm hueh mé terreb, ye: «Eloyî, Eloyî, lemá sàbátànî?» Sâ tueé né ye: «Càŋ mò, Càŋ mò, bɔɔ́ né naàn mé wò si lɔ né mè wa?» 35 Bɔ̀ nuaré déì lètenè bɔ̀ɔ́ mé né doó sâ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye: «Ŋgwé, à baá *Elî yilá.» 36 *Cén déì nde dula dɔm wellê fùlù, à yií njií te mbè déì tanésé mân, à feéh kwaá te toû, à tiím haá njií mé bú, te à njuar weh, à né sònò tueé ye: «Bí kwá, béh jɔ̀gɔ̀ ke ke, kɔ ŋgweé Elî sâ ndeè né waâ, à mvelé sɔm bú te toú wa?» 37 Yeésò ŋga cu mé terreb, jomo sâ à kuú ndɔ.

38 *Cu sâ cɔ̀gɔ̀ *gwà Càŋ koô keér geé lèbɔ̂lé, yuoô ké ter, nde ba ké doó. Cɔ̀gɔ̀ sâ né kɔ̀ŋ, né yeé mɔ̀ ké gwà Càŋ cií leér.

39 Sâ kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ déì né kwarè Yeésò njebá den. À yeé ŋene Yeésò kuú aá ménâ, ye: «Mé gècên mene nùà hên né ŋunà Càŋ bɔ̀n.»

40 *Ké teèn sâ bɔ̀ véh lé naâ teèn ndɔ, bɔ́ né ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ njebá ke den. Lé naâ bɔ̀ Marî Magdalâ bɔ̂ Marî meì Jâk dé maàn bɔ̂ Josê dìm Jâk; bɔ́ bɔ̀ Salomê mé bɔ̀ déì ŋgún lé naâ kɔɔ́. 41 Cu mé Yeésò lé naâ ké Galilê, bɔ́ lé naâ jomo seèn, bɔ́ né bú gam. Bɔ́ bɔ́ lé ká Jerusalem waà naâ dɔɔ́ŋ.

Bèh Yeésò furû

(Matíô 27:57-61; Lûk 23:50-56; Jâŋ 19:38-42)

42 Sâ lou yuɔm gi aá, lé naá cuù mé nàŋ† *cieé sóù mene ndɔ. 43 Yeé baá ménâ, Josêf nùà Arimatê waà. À lé naâ nùà koô déì te *mbàgà juù, bɔ́ né yeé sòn seèn ŋgweé dé gècên, à né yeé njolo mé *Lò Càŋ ke den ndɔ. À yeé waà baá, à kaga njolo, à nde ké yoòr *Pilátò, à dua bú komó Yeésò. 44 Te Pilátò yeé nde ŋgweé njií, ye Yeésò kuú aá kèn mân, geí yɔgɔ́ bú. À yilá njiî kwaá-taâb hèllè, ye bú a: «Yeésò naâ kuú wa?» 45 À yeé ŋgweé nyegé aá sònò kwaá-taâb doô, ye Josêf a: Ndé jɔ́gɔ́ wèh seèn komó sâ jɔgɔ̀ ma. 46 Josêf nde ŋge wellê cɔ̀gɔ̀ nyɔ́gɔ̀r mân ndɔ, à mvuale sɔm komó te toû, à vuɔb nyegé bú mé njéh, à jɔgɔ yií njií bú gè dòù lè sà. Bɔ́ lé sà sâ kweè naâ kweéh. À teré ferá kwaá taá sònòbɔ̀. 47 Sâ né njolò Marî Magdalâ bɔ̂ Marî meì Josê. Bèh mé bɔ́ lé naâ bú teèn yií njií, bɔ́ lé naâ ŋené kwaá.

16

Lè cio komo yuoò

(Matíô 28:1-8; Lûk 24:1-12; Jâŋ 20:1-10)

1 Cieé sóù sâ yeé kela baá, Marî Magdalâ bɔ̂ Marî meì Jâk bɔ́ bɔ̀ Salomê nde ŋge wellê bɔ̀ kómó múmû, te bɔ́ nde komó Yeésò mé njéh waá nyegé.

2 Cieé ŋaga mé sɔ́ndè bɔ́ komo yuo, bɔ́ nde ké te sà, sâ lou baá ŋagá. 3 Bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n tueé kuú, ye: «Te neì béh taá sònò sà teré sɔm nde né kɔɔ́ wa?» 4 Bɔ́ yeé wa, bɔ́ kwa tàgèrà taâ hèllè baá gi ké jomo komo den. 5 Bɔ́ yila nde gè dòù ndɔ, bɔ́ ŋene njií huaán ndà déì né kèb be gaâ den den, à né mé cɔ̀gɔ̀ wulésé mân yoòr. Bɔ́ yeé nde ŋene njií bú ménâ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh. 6 À ye bɔ́ a: «Bí té vèh. Ŋgweéh bí fɔɔ́n né Yeésò nùà Najarêt mé bɔ́ lé naâ fagá wulá doô mà. À komo yuo aá lè cio, à doó hên sam cuú. Bí kè njí bèh mé bɔ́ lé naâ bú teèn cer kwaá hên nɔ. 7 *Bí ndé túé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn mé Piêr mene, bí júée bɔ́ a: à nde né toò kelá, à nde ké Galilê. Bí ndé ké teèn, bí nde ŋene nde né bú ké doó sâ. Né faá à lé naâ bí tueé nɔ.» 8 Bɔ́ yuo kelà gè dòù ndɔ, bɔ́ fɔɔ́n doò, dùlù né bɔ́ yoòr su, bɔ́ né bené, bɔ́ nuaré déì túé ŋgwéh ndɔ. Lòù sam, veéh lé naá loôm bɔ́ njèh bɔɔ́ dé gècên.

Yeésò ŋené yuo kelà toò Marî Magdalâ

(Matíô 28:9-10; Jâŋ 20:11-18)

[ 9 Yeésò yeé komo yuo aá lè cio mé loù sɔ́ndè toò cieê mân, à ŋené yuo kela lɔgɔ̂ toò Marî Magdalâ. À lé naâ Marî sâ càŋ téhbeh yoòr kwɔgɔ́ sɔm. 10 Marî yeé ŋene aá bú ménâ, à nde mé bɔ̀ mbaábɔn tueé, sâ bɔ́ né mbà yueé. 11 À né mene bɔ́ tueé, ye bɔ́ a, Yeésò baá cu mé njolo, nyí naâ bú ŋené, mé njéh mene bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh.

Yeésò ŋené yuo kelà toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì fà

(Lûk 24:13-35)

12 Jomo sâ Yeésò nde ŋené yuo kela cuù gèh déì toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì fà, sâ bɔ́ né te lɔɔ́ maàn déì ndeé den. 13 Bɔ́ yeé ŋene aá bú, bɔ́ cu cuù, bɔ́ tueé cu mé bɔ̀ mbeí. Bɔ́ cu temé teèn kwá njí ŋgwéh.

Yeésò ŋené yuo kelà toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b cên

(Matíô 28:16-20; Lûk 24:36-49; Jâŋ 20:19-23; Seé b. 1:6-8)

14 Yeésò nde ŋené yuo kelà baá-re toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà cùɔ̀b cên doô, sâ bɔ́ né yáb yieé. À né bɔ́ mé táré-feh bɔɔ̀n nde, ye bɔ́ a: «Bɔɔ́ né naàn mé bɔ́ né mene bí tueé, ye bí a, bɔ́ naâ mè mé njolo ŋené, bí temé teèn kwá njí ŋgwéh wa?»

15 *Jomo sâ à ye bɔ́ a: «Bí ndé Njàgà Bagaà mé bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ se yɔŋ. 16 Nuaá mé nde né temé teèn kwaá njií, bɔ́ kou bú nòmò Càŋ, nde né yili yuo. Nuaá mé dé seèn temé teèn kwá njí ndé ŋgwéh, nde né ju die. 17 Bɔ̀ɔ́ mé nde né temé yoòr mò kwaá dɔɔ́ŋ nde né fém bɔɔ́: bɔ́ nde né tándulu mé yilí mò kwɔgɔ́; bɔ́ nde né leba juù hihiné tueé. 18 Bɔ́ né mene sàb mé be sie, bɔ́ né mene kwɔbé naga, njeré déì bɔ́ bɔ́ ndé ŋgwéh. Bɔ́ nde né be felè bɔ̀ beén bɔ̀ baá, bɔ̀ beén bɔ̀ sâ nde né taré yuo ndɔ.»

Yeésò ké te vulúu ŋaá ndê

(Lûk 24:50-53; Seé b. 1:9-11)

19 *Fehtoò beèh Yeésò yeé tueé gi aá bɔ́ mân, à komo ŋaá yuo ké te vulúu ndɔ, à nde den nde ké te be gaâ Càŋe. 20 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yuo nde baá-re bèh dɔɔ́ŋ, bɔ́ né Njàgà Bagaà se yɔŋ. Fehtoò beèh né be te seé bɔɔ̀ne kwaá, bɔ́ né fém mé terreb seèn bɔɔ́ bele, te feh keéh ye, njií mé bɔ́ né tueé dɔɔ́ŋ, né gi ŋgòr gècên.]

* 1:2 1:2 Mal. 3:1

* 1:3 1:3 Es. 40:3

* 1:6 1:6 2 Rois 1:8

* 1:11 1:11 Gen. 22:2; Ps. 2:7; Es. 42:1; Mat. 3:17; 12:18; Mk. 9:7; Lûk 3:22

* 1:15 1:15 Mat. 3:2

* 1:16 1:16 Né ndame mé bɔ́ vu né lòù.

* 1:22 1:22 Mat. 7:28-29

* 1:39 1:39 Mat. 4:23; 9:35

* 1:44 1:44 Lév. 14:1-32

* 2:23 2:23 Deut. 23:25

* 2:25-26 2:25-26 1 Sam. 21:1-6

* 2:25-26 2:26 Lév. 24:9

* 3:9 3:9-10 Mk. 4:1; Lûk 5:1-3

* 3:22 3:22 Mat. 9:34; 10:25

* 3:29 3:29 Lûk 12:10

* 4:1 4:1 Lûk 5:1-3

* 4:12 4:12 Es. 6:9-10

* 4:21 4:21 Mat. 5:15; Lûk 11:33

* 4:22 4:22 Mat. 10:26; Lûk 12:2

* 4:24 4:24 Mat. 7:2; Lûk 6:38

* 4:25 4:25 Mat. 13:12; 25:29; Lûk 19:26

* 4:29 4:29 Joël 3:13

* 4:31 4:31 Ká Bà mvum mé jie kela né kɔɔ́ né mvum tàb làm. Dé ké lɔ bɔ̀ Jûf né mvum dé hiîn.

* 5:20 5:20 Lò Dèkàpòlî jue né lò mé lɔɔ́ né teèn yulà.

* 6:4 6:4 Jâŋ 4:44

* 6:8 6:8-11 Lûk 10:4-11

* 6:11 6:11 Seé b. 13:51

* 6:13 6:13 Jâk 5:14

* 6:14 6:14-15 Mat. 16:14; Mk. 8:28; Lûk 9:19

* 6:17 6:17-18 Lûk 3:19-20

* 6:34 6:34 Nomb. 27:17; 1 Rois 22:17; 2 Chr. 18:16; Ese. 34:5; Mat. 9:36

* 7:6 7:6-7 Es. 29:13

* 7:10 7:10 Ex. 20:12; 21:17; Lév. 20:9; Deut. 5:16

* 7:31 7:31 Lò Dèkàpòlî jue né lò mé lɔɔ́ né teèn yulà.

* 8:11 8:11 Mat. 12:38; Lûk 11:16

* 8:12 8:12 Mat. 12:39; Lûk 11:29

* 8:15 8:15 Lûk 12:1

* 8:18 8:18 Jér. 5:21; Ese. 12:2; Mk. 4:12

* 8:28 8:28 Mk. 6:14-15; Lûk 9:7-8

* 8:29 8:29 Jâŋ 6:68-69

* 8:34 8:34 Mat. 10:38; Lûk 14:27

* 8:35 8:35 Mat. 10:39; Lûk 17:33; Jâŋ 12:25

* 9:2 9:2-7 2 Pi. 1:17-18

* 9:7 9:7 Mat. 3:17; Mk. 1:11; Lûk 3:22

* 9:11 9:11 Mal. 4:5; Mat. 11:14

* 9:34 9:34 Lûk 22:24

* 9:35 9:35 Mat. 20:26-27; 23:11; Mk. 10:43-44; Lûk 22:26

* 9:37 9:37 Mat. 10:40; Lûk 10:16; Jâŋ 13:20

* 9:40 9:40 Mat. 12:30; Lûk 11:23

* 9:41 9:41 Mat. 10:42

* 9:43 9:43 Mat. 5:30

* 9:47 9:47 Mat. 5:29

* 9:48 9:48 Es. 66:24

* 9:50 9:50 Mat. 5:13; Lûk 14:34-35

* 10:4 10:4 Deut. 24:1-4; Mat. 5:31

* 10:6 10:6 Gen. 1:27; 5:2

* 10:7 10:7-8 Gen. 2:24

* 10:11 10:11-12 Mat. 5:32; 1 Kɔr. 7:10-11

* 10:15 10:15 Mat. 18:3

* 10:19 10:19 Ex. 20:12-16; Deut. 5:16-20

* 10:31 10:31 Mat. 20:16; Lûk 13:30

* 10:38 10:38 Lûk 12:50

* 10:42 10:42-43 Lûk 22:25-26

* 10:43 10:43-44 Mat. 23:11; Mk. 9:35; Lûk 22:26

* 11:9 11:9 Ps. 118:25-26

* 11:13 11:13 Bɔ́ toú sâ yilá né “figuier”.

* 11:17 11:17 Es. 56:7; Jér. 7:11

* 11:23 11:23 Mat. 17:20; 1 Kɔr. 13:2

* 11:25 11:25-26 Mat. 6:14-15

* 12:1 12:1 Es. 5:1-2

* 12:1 12:1 Ké ŋueh sâ bɔ́ lé doboó naâ “vigne”.

* 12:10 12:10-11 Ps. 118:22-23

* 12:18 12:18 Seé b. 23:8

* 12:19 12:19 Deut. 25:5

* 12:26 12:26 Ex. 3:6

* 12:28 12:28-34 Lûk 10:25-28

* 12:29 12:29-30 Deut. 6:4-5

* 12:31 12:31 Lév. 19:18

* 12:32 12:32 Deut. 4:35

* 12:33 12:33 Os. 6:6

* 12:36 12:36 Ps. 110:1

* 13:8 13:8 Waà né feh; dé jomò baá ndeê.

* 13:9 13:9-11 Mat. 10:17-20; Lûk 12:11-12

* 13:13 13:13 Mat. 10:22

* 13:14 13:14 Dan. 9:27; 11:31; 12:11

* 13:15 13:15-16 Lûk 17:31

* 13:19 13:19 Dan. 12:1; Vuú 7:14

* 13:24 13:24 Es. 13:10; Ese. 32:7; Joël 2:10, 31; 3:15; Vuú 6:12

* 13:25 13:25 Es. 34:4; Joël 2:10; Vuú 6:13

* 13:26 13:26 Dan. 7:13; Vuú 1:7

† 13:28 13:28 Bɔ́ toú sâ yilá né “figuier”.

* 13:32 13:32 Mat. 24:36

* 13:34 13:34 Lûk 12:36-38

* 14:1 14:1 Ex. 12:1-27

* 14:3 14:3 Lûk 7:37-38

* 14:3 14:3 Jue né mbémbɔ́ŋ dé maàn mé bɔ̀ kwe né taá. Yilí taá sâ né “albâtre”.

* 14:7 14:7 Deut. 15:11

* 14:18 14:18 Ps. 41:9

* 14:24 14:24 Ex. 24:8; Jér. 31:31-34

* 14:27 14:27 Zach. 13:7

* 14:28 14:28 Mat. 28:16

* 14:49 14:49 Lûk 19:47; 21:37

* 14:58 14:58 Jâŋ 2:19

* 14:62 14:62 Dan. 7:13

* 14:64 14:64 Lév. 24:16

* 15:21 15:21 Rɔ̂m 16:13

* 15:23 15:23 Bɔ́ lèh sâ yilá né “myrrhe”. Né kómó múmû ndɔ.

* 15:24 15:24 Ps. 22:18

* 15:28 15:28 Es. 53:12

* 15:29 15:29 Ps. 22:7; 109:25; Mk. 14:58; Jâŋ 2:19

* 15:34 15:34 Ps. 22:1

* 15:36 15:36 Ps. 69:21

* 15:38 15:38 Ex. 26:31-33

* 15:40 15:40-41 Lûk 8:2-3

† 15:42 15:42 Né cieé mé kwéh né cieé koô.

* 16:7 16:7 Mat. 26:32; Mk. 14:28

* 16:15 16:15 Seé b. 1:8

* 16:19 16:19 Seé b. 1:9-11

Lûk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Njàgà bagaà

Lûk

1

Dɔ̀gɔ̀tì ŋgòr felè Yeésò

1 Tele mò Teofîl,

kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njií mé lɔ naâ ká lètenè beèh kelá dɔɔ́ŋ, nùàr ŋgún lɔ naá giì dèbbè sâ ter nyagá kwaá. 2 Bɔ́ dɔɔ́ŋ tueé gi né nénág faá bɔ̀ɔ́ mé lɔ naâ ké bèh duɔɔ̂m ŋené doô lé tueé naâ béh nɔ; Càŋ lɔ seé sâ haá naâ beè bɔɔ̀n. 3 Mè yeé ŋene aá ménâ, mè nde cu ké jomo lè ndège fugo fɔɔ́n ndɔ. Kènê tele mò, kwá mè bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ nyagá kwaá bècénè te sòn mbeî, 4 te wò kɔ ye, bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naá giì wò feh dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ ŋgòr gècên.

Tebé ŋaàr Jâŋ Bàptîs

5 *Cu sâ *Herôde lé mgbè te tàbè Judê ceér naâ kɔɔ́. Sâ nuaré déì né teèn, yilí seèn né Jakarî, à lé naâ *ŋgàŋ sèmè te bɔ̀ŋ bɔ̀ Abíà. Yilí veèh seèn lé naâ Elísábè; à dé seèn né ndùté ndùtù *Arɔ̂ŋ, ŋgàŋ sèmè dé koô. 6 Bɔ̂ veèh fà dɔɔ́ŋ lɔ naá giì bɔ̀ gècên bɔ̀ toò Càŋ, bɔ́ lé *sóú Càŋ mé ŋgòr Càŋ jolo ka beéh nág faá tueé nê nɔ. 7 Bɔ̂ veèh fà dɔɔ́ŋ lé naá giì kulí, bɔ́ huaán ŋàr kwà ŋgwéh. Lòù sam, Elísábè lé naâ ŋgiín.

8 Cieé déì seé ŋgàŋ sèmè lé bɔɔ́ naâ bɔ̀ŋ bɔ̀ Jakarî. Lòù sam, lé naâ toò bɔɔ̀n. 9 Bɔ́ yeé nde aá san ŋgie, bɔ́ vu bèì faá gènnè bɔɔ̀n né tueé nɔ. Bɔ́ yeé vu cu aá bèì loù sâ, Jakarî yieé kɔɔ́. À komo wuo ter, à yila nde yí gwà Càŋ koô, bèh san ŋgieè. 10 Sâ te cu san ŋgieè sâ, cìlì nùàr né dé bɔɔ̀n ká cie, bɔ́ né Càŋ dua.

11 Jakarî yeé baá yí lè mɔ̀ san ŋgie, cìlì Càŋ Nùà Dueè ŋené yuo kelà kwarè kɔɔ̀, kèb be gaâ mân. 12 Jakarî ndɔɔ́. Veéh yeé baá bú sie, feh ŋellé bú ter.

13 Cìlì Càŋ ye bú a: «Té vèh Jakarî, Càŋ ŋgweé aá duaà yeè: Elísábè veèh yeè nde né huaán dé siîb ŋar, wò yilá bú Jâŋ. 14 Wò nde né mé bú sagár kelá, bɔ̀ nùàr nde né mé huaán sâ samé kuú ndɔ. 15 *Lòù sam, à beè Càŋ Dueè nde né nùà dueè. À mbè kulù mé mbè tarê ŋúé ndé ŋgwéh. À dé seèn lè yuo lom ndeè né mé Cúcuí Ŋagâ yoòr. 16 À mé dàm bɔ̀ huaán *Iserálà ŋgún ká yoòr nùà Dueè Càŋ bɔɔ̀n weh cu cuù nde né kɔɔ́. 17 *À nde né toò Càŋ mé terreb Cúcuî yoòr faá *Elî nɔ gɔ. À nde né bɔ̀ tele bɔ́ bɔ̀ huaán mé sòn cên coró bilí. À feh dilí nyegé bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ ceér gècên, te bɔ́ ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀, bɔ́ kɔ Càŋ. Sâ dɔɔ́ŋ, à nyegé kwaá gi né bɔ̀ nùàr, te bɔ́ kela den Fehtoò bɔɔ̀n.»

18 Cìlì Càŋ yeé tueé gi aá, Jakarî den seér cuù ye bú a: «Hên, mè mò baá gi kuúm, veèh mò kulí gi aá ndɔ. Mè mò kɔ nde né naàn ye né ŋgòr gècên wa?» 19 *Cìlì Càŋ ye bú a: «Mè né Gabriya, ké toò Càŋ seé bɔɔ́ yeé mè. Càŋ ye mè a, ndê wò ŋgòr bagaà hên tueé. 20 Mè yeé tueé aá wò, wò saán á? Wò sòn túé ndé cú; wò kènê den nde aá mùmúr, kɔ cu mé bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ ndeè yuo gi aá ménâ, sâ ye. Mè tueé wò, yuo nde né ménâ ndɔ.»

21 Sâ ká cie bɔ̀ nùàr baá lòù hiím seér, bɔ́ né Jakarî kela den, bɔ́ njií mé à bɔɔ́ den né yí gwò kɔ́ cú. 22 Jakarî yuo kelà ndɔ, à sòn túé cú. Bɔ̀ nùàr ŋene kɔ baá-re teèn ye, yí gwò njeré déì naâ bú njolò ŋené yuo kelâ. Sâ njèh dɔɔ́ŋ, Jakarî bɔ́ me lom aá mé be mé be, sòn baá kúb.

23 Nde nde, bɔ̀ cieé seê seèn yeé ceré baá, à nde cu ye lɔ. 24 Jomo sâ veèh seèn Elísábè tomo lèì ndɔ. Veèh yeé ŋene aá ménâ, à mé njéh leér gɔ seér lòù. Wa gi mene weéh tîn, à né ka lòù leér gɔ. À ye: 25 «Kùsèm Càŋ Dueè Fehtoò mò, à ke njií aá mè njolo yoòr, à horó sɔm aá mè fegùlì beè bɔ̀ siîb kèn.»

Tebé ŋaàr Yeésò

26 Lèì Elísábè yeé baá weéh ténjén, Càŋ tema njií cìlì seèn Gabriya ké Galilê, te lɔɔ́ Najarêt, 27 *yoòr mbò yàgà déì, yilí seèn né Marî. Bɔ́ sua kwaá né bú lòù ye. Yilí si seèn né Josêf, à né lè gèh bɔ̀ nùàr mgbè *Davîd. 28 Cìlì Càŋ wa ké teèn, yila nde gwò yoòr Marî, ye bú á: «Kùsèm mè né wò bieé, wò né mé fùgò beè Càŋ. Nùà Dueè né jomo yeè.»

29 Te Marî yeé nde ŋgweé njií gèh njàb bú sâ, feh ŋellé bú ter; ye sâ né gèh bieê kei wa.

30 Cìlì Càŋ ye bú a: «Té vèh Marî, njolo Càŋ né yoòr yeè. 31 *Wò nde né ma mé lèì hueêh ŋaá, wò ŋar huaán dé siîb, wò yilá bú Yeésò. 32 *À nde né nùà dueè kɔɔ́; bɔ́ bú dé seèn yilá nde né ŋunà Càŋ nùà njèh ké ter te vulúu. Càŋ Dueè nde né bú kɔgɔ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ seèn *Davîd haá. 33 À felè bɔ̀ huaán *Iserálà dé cu dɔɔ̂ŋ cer lom nde aá kɔɔ́; kɔgɔ dé seèn baá dé kèì cên ndɔ.»

34 Marî ye cìlì Càŋ a: «Mè née mò siíb kɔ́ ŋgwéeh ye nɔ, gèh dé sâ bɔɔ́ seér nde né naàn wa?» 35 Cìlì Càŋ ye bú a: «Cúcuí Ŋagâ ka waà nde né felè yeè kɔɔ́, terreb Càŋ ké ter te vulúu nde né cemé felè yeè si. Huaán mé wò nde né ŋar sâ, né dé cî mé bɔ́ bú yilá nde né nùà joloò, Ŋunà Càŋ Dueè. 36 Elísábè meí yeè né mé lèì ndɔ. À baá gi mene kuúm, mé njéh mene lèì seèn kènê baá weéh ténjén, à nde né huaán dé siîb ŋar. Sâ bɔ̀ nùàr lɔ ye, ma ŋgiîn huaán ŋar nde cu né he wa? 37 *Mè tueé wò, njií mé né Càŋ yɔgɔ́ sam.» 38 Yeé baá mân, Marî ye bú a: «Mè né nùà seê Càŋ Dueè. Bú a, bɔ́ felè mò faá wò tueé nê nɔ.» Cìlì Càŋ kwaá lɔ bú ndɔ.

Marî ké lɔ Elísábè

39 Lè mbèh sâ, Marî wuo ter kwar ndɔ, à sɔm gò, à ŋaá nde lom aá ké te bɔ̀ tòre lè lò Judê, à wa lè lò sâ, te lɔɔ́ déì. 40 À kela nde ké lɔ Jakarî, à yila kweh gwò yoòr Elísábè, à bie bú. 41 Te à yeé nde bie njií Elísábè mân, huaán jilí toró Elísábè lè. Cúcuí Ŋagâ samé yila bú yoòr, 42 à sɔm hueh, ye Marî a: «Càŋ ká doó lètenè bɔ̀ vêh dɔɔ́ŋ kulu kela né wò. Huaán yí lè yeè sâ, Càŋ bú nyeén gi aá kèn. 43 Á hên, kè cú-re ndɔ: meì Fehtoò mò ká yoòr mò kɔɔ́ nde seér cuù né dé keì? 44 Kè kú, wò yeé baá mè bieé, huaán samé toró gi mè ká lè. 45 Njua yeè wa, wò né sòn Càŋ ŋgweé, wò né ndèm kwaá njií, ye njií mé Càŋ lé tueé naâ nyí dɔɔ́ŋ, à nde né bɔɔ́ gií ma.»

Bené Marî

46 *Marî deên ndɔ, ye:

«Môn, mè né Nùà Dueè mé temé mò mene seén.

47 Temé mò né mé Càŋ Yìlì-nùàr sagár dé gècên,

à mè yili sɔm aá kèn.

48 *Lòù sam, mè mbátágà nùà seê seèn mbaá,

ye nyí nde né njolo yoòr mò ke njií.

Ŋgweéh kènê mbelèm nùàr hihiné nde aá mè bèh dɔɔ́ŋ keí laré mà.

49 Lòù sam, Càŋ terrèb né be seèn felè mò sɔm keêh.

Yilí seèn né jolosé.

50 Cu dɔɔ́ŋ Càŋ nde né bɔ̀ ŋgwé-tie bɔ̀ jere kɔɔ́.

51 Càŋ terrèb baá lè seé seèn mé be seèn.

Bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ baá mé njéh lòù ndugó seér.

52 *Ndègè bɔ̀ mgbè bɔɔ̀n calé baá kèn.

Càŋ mò baá bɔ́ doó komó su njií.

À ter sɔm njií seér bɔ̀ lòù bɔ̀.

53 Bɔ̀ɔ́ mé cùè né bɔ́ sie, à né bɔ́ koó.

À jomo be be kwɔgɔ njií seér bɔ̀ lilieê bɔ̀.

54 À hên ndeè *Iserálà nùà seê seèn gam,

à né bú munó, à né béh jere kɔɔ́,

55 *faá à lɔ tueé kwaá naâ mé tele beèh Abrahâm

bɔ́ bɔ̀ ŋuna seèn nɔ,

ye nyí nde né bɔ̀ ndùté ndùtù bɔɔ̀n gam,

nyí gam den nde né bɔ́ dé nyèmà mé nyèmà.»

56 Marî bɔ̂ Elísábè bɔɔ́ ké sâ weéh tagár, à nde cu ye lɔ.

Ŋaàr dé Jâŋ Bàptîs

57 Cu ŋaàr Elísábè yeé waà baá, à ŋar kwa huaán dé siîb. 58 Bɔ̀ nùàr seèn mé bɔ̀ mbeí seèn yeé nde ŋgweé njií gèh bagaà mé Càŋ Dueè naâ Elísábè bɔɔ́ sâ, bɔ́ kem nde gi teèn, bɔ́ bɔ́ samé gi dɔɔ́ŋ.

59 *Huaán yeé baá cieé téndelé, bɔ̀ nùàr ndeè bú *ŋgór ŋɔɔ́b, bɔ́ ye yilí seèn né cu Jakarî faá tele seèn nɔ. 60 Meí ye bɔ́ a: «Sam, yilí seèn né Jâŋ.» 61 Bɔ́ ye bú a, sam ndɔ, Jâŋ yilí nùàr bɔɔ̀n déì sam. 62 Yeé baá ménâ, bɔ́ me bie njií Jakarî yilí huaân mé be. 63 Jakarî me bieé njiî bɔ́ béh toû déì, à nyagá kwaá bɔ́ yilí huaân teèn, ye yilí seèn né Jâŋ. Bɔ́ hiím laré mé njéh doó dɔɔ́ŋ. 64 Sòn Jakarî komo lɔgɔ́ doó sâ ndɔ, à yila keéh Càŋ ké ter seén njiî. 65 Veéh kwaá njií bɔ̀ nùàr be yoòr mé bɔ̀ nùàr te lɔɔ́ kukwarè mene. Ŋgɔ́g dé sâ ŋgulí yɔŋ cu lè lò Judê kèb dé ké te tòre bèh dɔɔ́ŋ. 66 Bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr hên ŋgweé dɔɔ́ŋ, né ké lè munó, ye huaán bú sâ ndeè nde né naàn wa? Mé gècên mene, à lé yoòr naâ mé terreb Nùà Dueè.

Bené Jakarî

67 Cúcuí Ŋagâ samé yila Jakarî tele huaân yoòr ndɔ, à yila ŋgòr *sòn-Càŋ tueê, ye:

68 «Bí sén Nùà Dueè, Càŋ bɔ̀ huaán *Iserálà seèn;

njolo seèn né yoòr bɔɔ̀n, à bɔ́ yili sɔm aá kèn.

69 À nùà terrèb mé nde né béh yili sɔm

ŋagá sɔm keéh né lètenè bɔ̀ ndùté ndùtù mgbè *Davîd nùà seê seèn,

70 te yuo faá à lé naá giì sònò bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ léí toò tueé keéh ndɔ.

71 À lɔ ye, nyí nde né béh toò bɔ̀ bùnò bɔ̀ mvelé sɔm;

wa bɔ̀ɔ́ mé né béh bar dɔɔ́ŋ terreb felè beèh kwà ndé ŋgwéh ma.

72 Sâ dɔɔ́ŋ ye te nyí kɔ bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ jere,

te ŋgɔ̀ŋ nyî mboón faá jolo nê nɔ.

73 Sâ lé naâ jègè seèn toò Abrahâm tele beèh dé koô,

74 wa nyí ndé né béh beè bɔ̀ bùnò bɔ̀ mvelé sɔm,

ye te béh bɔɔ́ seé nyî, béh vèh cú;

75 te cieé dɔɔ́ŋ béh beè nyî den lom jolosé, dilísé ndɔ.

76 *Dé yeè huaán mò, bɔ́ wò yilá nde né sòn-Càŋ,

Càŋ mé terreb dɔɔ́ŋ né beè seèn.

Lòù sam, wò nde né toò Nùà Dueè kelá,

wò nyegé kwaá bú ceér.

77 Wò bɔ̀ nùàr seèn tueé nyegé nde né kɔɔ́,

ye bɔ́ a, Càŋ nde né bɔ́ yili sɔm,

à kulu sɔm gi bɔ́ veên yoòr ma.

78 Lòù sam, Càŋ beèh né Càŋ húɔ́m-temê dé gècên,

à nde né felè beèh faá ŋuerré loù nɔ baá den,

79 *te bɔ̀ɔ́ mé né te cibi bèh cioò cer den

yuo kela giì bèh ŋagâ,

te à gule beèh lemé njií te ceér cɔ̀ŋe.»

80 Huaán né kulá ndɔ, temé né taré ndeé, à nde den seér ké ya dueè. Nde nde, cu yeé wulu baá, à yuo kela ye ké toò bɔ̀ huaán *Iserálà bèh ŋgòr Càŋ seè.

2

Ŋaàr dé Yeésò *Kristò

(Matíô 1:18-25)

1 Lè nàm sâ Sesár Agûstè lé naâ nyàgà-nùàr dé wɔ́ŋ dɔɔ̂ŋ yie. 2 Lé naâ nyàgà-nùàr dé toò jɔ̀gɔ̀. Sâ mgbè te tàbè Sirî né Kirinûs. 3 Ye nùà kàn a, ndé yilí seèn lɔ seèn nyagá kwaá ma. Neì dɔɔ́ŋ né lɔ seèn yuo ndeé.

4 Josêf dé seèn yuoô ké Galilê lè lɔɔ́ Najarêt, à né te lò Judê ŋaá ndeé, à nde né ké Betelehem lɔ mgbè *Davîd tele bɔɔ̀n dé léí jɔ̀gɔ̀, 5 te bɔ́ nyagá yií bɔ̂ veèh seèn Marî jomo bɔɔ̀n. Sâ Marî né mé lèì. 6 Bɔ́ wa ké Betelehem ndɔ. Nde nde, cu yeé wulu baá, 7 à ŋar kwa ndoón* seèn, à waga kwaá bú cɔ̀gɔ̀ yoòr, à cer kwaá njií bú te ŋgàb toû mé bɔ́ haá yeé bɔ̀ nyam nyure teèn. Sâ gwà mé bɔ̀ kìn cer yeé teèn yuú gi aá, bɔ́ bèh teèn kwà cú.

Cìlì Càŋ ké ya dueè yoòr bɔ̀ tèŋ

8 Sâ te lò Judê sâ, bɔ̀ tèŋ déì né yeé ké ya dueè ter den ŋagá, bɔ́ né bɔ̀ mbieè bɔɔ̀n ke. 9 Yeé baá loù sâ lètenè cibî, cìlì Càŋ Nùà Dueè déì ba kar suagà ter felè bɔ̀ tèŋ, *sùsùm Càŋ sie bɔ́, veéh kibí su bɔ́ yoòr. 10 Cìlì Càŋ ye bɔ́ a: «Bí té vèh, mè ndeè bí njàgà bagaà tueé weh, nùàr dɔɔ́ŋ nde né mé njéh samé. 11 Lan ké lɔ *Davîd, bɔ́ ŋar aá nuaá mé nde né bí yili sɔm. Né *Kristò, *Nùà Cɔ̀ŋ, Fehtoò biì. 12 Bí nde né bú dé seèn ŋené kɔɔ́, né huaán mbɔgɔ̀, bɔ́ waga kwaá né bú cɔ̀gɔ̀ yoòr, à né lè ŋgàb mé bɔ́ haá yeé bɔ̀ nyam nyure teèn cer den.»

13 Bɔ̀ tèŋ yeé ke, bɔ̀ cìlì Càŋ ŋgún kem wa cuù aá kèn. Bɔ́ né Càŋ ké ter seén njií, ye: 14 «Càŋ ké ter te vulúu né duesé! Cɔ̀ŋ baá ká doó lètenè bɔ̀ yíé-temé bɔ̀ seèn.»

15 Bɔ̀ cìlì Càŋ yeé kem ŋagá cu aá ké te vulúu, bɔ̀ tèŋ ye: «Béh jɔ̀gɔ̀ nde ké Betelehem njií mé Càŋ Dueè né béh tueé hên ŋené wellê ye.» 16 Bɔ́ sɔm gò ndɔ, bɔ́ né ké lɔ ŋaá ndeé. Bɔ́ wa, bɔ́ kwa Marî bɔ̂ Josêf, bɔ́ ŋene njií tɔ́gɔtí né lè ŋgàb mé bɔ́ haá yeé bɔ̀ nyam nyure teèn cer den. 17 Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, njií mé cìlì Càŋ naâ bɔ́ felè huaân tueé dɔɔ́ŋ, bɔ́ se kwaá gi cie. 18 Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì ŋgweé dɔɔ́ŋ, geí laré bɔ́. 19 Marî bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ ŋgweé kwaá den né felè, à né teèn munó den.

20 Jomo sâ, bɔ̀ tèŋ fɔɔ́n cu gò, bɔ́ né ndeé, bɔ́ né Càŋ ceceér seén gɔ. Bɔ̀ njií mé bɔ́ la naâ ŋené mé bɔ́ naâ ŋgweé dɔɔ́ŋ, bɔ́ seén laré gi bú teèn. Né nág faá cìlì Càŋ la tueé naâ bɔ́ nɔ.

21 *Huaán yeé baá mé cieé téndelé, bɔ́ *ŋɔb bú ŋgór ndɔ. Bɔ́ yilá bú yilí Yeésò faá cìlì Càŋ lɔ naá giì yilá kwaá te meí nde ye lèì seèn weh nɔ.

Yeésò ké *gwà Càŋ koô feh keêh

22 *Yeé baá te cieé mé bɔ́ *sené yeé bɔ̀ meí faá *sóú Músì lé naâ tueé nɔ, Josêf bɔ̂ Marî weh nde mé huaán ké Jerusalem te bɔ́ feh keéh bú toò Càŋ ndɔ, 23 *faá né te mvù Càŋe tueé nɔ, ye bɔ̀ ndoón† dé sisiîb dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ gà dé Càŋ ma. 24 Kɔ bɔ́ haá *sèmè faá sóú Càŋ tueé nê ndɔ: vɔgɔb fà, mɔ sam, kɔ́rkɔ́dɔg ma.

25 Sâ nuaré déì lé naâ ké Jerusalem teèn, yilí seèn né Simeɔ̂ŋ, né nùà dilî, nùà dùlà-Càŋ ndɔ. Cieé dɔɔ́ŋ, à né nuaá mé nde né *Iserálà yili sɔm kela sɔɔ́; à lé yoòr naâ mé Cúcuí Ŋagâ ndɔ. 26 Lé naá giì bú toò tueé kwaá, ye bú a: «Wò ndeè kú ndé ŋgwéh, kɔ wò ŋene aá *Nùà Cɔ̀ŋ mé Càŋ Dueè ndeè né temá njiî, sâ ye.» 27 Loù sâ Cúcuí Ŋagâ jɔgɔ njií bú ke gwà Càŋ koô ndɔ. Josêf bɔ̂ Marî weh waà mé huaán te bɔ́ bɔɔ́ felè seèn faá sóú tueé nê nɔ. 28 Simeɔ̂ŋ yeé nde ŋene njií huaán mân, à jɔgɔ sie bú beè, à né Càŋ seén, ye bú a:

29 «Kùsèm Càŋ Dueè, kènê ndéb yeè jegé baá.

Kwá nùà seê yeè yuo gò mé dɔlê mene.

30 Lòù sam, mè ceér cɔ̀ŋ mé njolo ŋene baá kèn.

31 Wò bú nyegé kwaá né toò bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ.

32 *Né ŋagâ mé lò nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ nde né wò

teèn ŋené kɔɔ́.

Iserálà nùàr yeè be ter sɔm njií nde né mé bú ndɔ.»

33 Tele bɔ̂ meí yeé nde ŋgweé njií Simeɔ̂ŋ baá felè huaân ménâ tueé, geí si njií bɔ́ doó. 34 Simeɔ̂ŋ kulu bɔ́ ndɔ, ye Marî meí seèn a: «Càŋ huaán hên balé sɔm keêh né te ké Iserálà nùàr ŋgún dielé gi ju felè seèn; te ŋgún yili yuo gi mé bú ndɔ. À nde né cìè den. Mé njéh mene, nùà ŋgún nde né bú lòù bar seér. 35 À nde né mùnò bɔ̀ nùàr cie salé su gií. Dé yeè wò meí, loù sâ wò lè yulá nde né faá bòù taâb naâ wò sieé nɔ.»

36-37 Sâ ma déì lé naâ teèn, yilí seèn né Ánà, à lé naâ *sòn-Càŋ ndɔ. Né ŋunà Fanuêl, tele bɔɔ̀n dé koô lé naâ Asêr. Ma sâ lé baá ma kuúm ndɔ, nyèmà seèn lé baá yulà téndelé cùɔ̀b nèà. À lé naâ siíb jɔgɔ́, bɔ̂ si bɔɔ́ cegé nyèmà téhbeh, si kuú kwaá lɔ bú. Ma sâ lɔ seé Càŋ bɔɔ́ beéh suútenè mé cíbítenè mene: à né gwà Càŋ yagá, à né yáb jolo, à sòn mé Càŋ duaà dù ŋgwéh. 38 À yeé nde cu aá gwà Càŋ loù sâ, à ŋene njií huaán mân, ye Càŋ a: «Kùsèm, mè vra baá wò.» Bɔ̀ɔ́ mé né cu dɔɔ́ŋ kela den, ye Càŋ nde né Jerusalem yili sɔm doô, à yila bɔ́ kùr huaân seè ndɔ.

Ké Najarêt cuú cuû

39 *Josêf bɔ̂ Marî yeé bɔɔ́ gi aá faá *sóú Càŋ Dueè né tueé sâ, bɔ́ bɔ̀ huaán fɔɔ́n gò lɔɔ̂, bɔ́ cu cu ke Galilê, lè lɔɔ́ Najarêt. 40 Huaán né kulá, à né taré ndeé, à né mé kékɔŋ mene kulá, à né Càŋ yoòr mé gècên mene huɔɔ́m.

Yeésò mé nyèmà yulà cùɔ̀b fà

41 *Sâ nyèmà dɔɔ́ŋ bɔ̀ tele Yeésò né yeé bèh cieé koô *Páskà ké Jerusalem ndeé sɔɔ́. 42 Nyèmà déì bɔ́ yeé baá cu mé gò, sâ Yeésò baá nyèmà yulà cùɔ̀b fà, à nde ké teèn ndɔ. 43 Wa ké teèn, Páskà yeé gi aá, tele bɔ̂ meí nde cu lɔ, Yeésò le dé seèn ké sâ mé be, tele bɔ̂ meí kɔ́ ŋgwéh, 44 bɔ́ dé bɔɔ̀n ye, merré déì Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbeí gɔ né kɔɔ́. Bɔ́ yeé baá ménâ munó, bɔ́ kɔ lom aá gò ndɔ, bɔ́ gɔ sɔɔ́ gùm cieê te bɔ́ nde ye bú lètenè bɔ̀ nùàr bɔɔ̀n fɔɔ́n, bɔ́ né bú lètenè bɔ̀ mbaábɔɔ̀n fɔɔ́n yɔŋ ndɔ. 45 Bɔ́ yeé bú ŋéné cú, bɔ́ ŋaá nde cu bú ké Jerusalem fɔɔ́n ke. 46 Bɔ́ nde bú kwa baá ké *gwà Càŋ koô, sâ baá te cieé dé tagáre. À né yí lètenè bɔ̀ fèh-njèh bɔ̀ den den. Njií mé bɔ́ né feh dɔɔ́ŋ, à né felá, à né bɔ́ njèh bieé ndɔ. 47 Njií mé à lé naâ tueé dɔɔ́ŋ, lé naá giì bɔ̀ njèh nùà kɔ́gɔ̀n. Gèh kɔ́gɔ̀n bú sâ lé naâ bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ geí laré.

48 Te tele bɔ̂ meí yeé nde ŋene njií bú ménâ, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. Meí deên ndɔ, ye bú a: «Huaán mò, sâ wò bɔɔ́ né béh kei? Kè kú, bêh tele yeè né wò ndio, béh né wò fɔɔ́n kán.» 49 Ye bɔ́ a: «Bí mè fɔɔ́n gɔ né mé ŋgei wa? Bí kɔ́ ŋgwéh ye, mè sé la né ká gwò Tele mò wa?» 50 Mé njéh mene, bɔ́ ŋgwé kòmò ŋgwéh.

51 Yeé baá ménâ, à komo wuo ter ndɔ, bɔ́ bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde cu Najarêt. À ŋgweé den ka sòn bɔɔ̀n méménâ cu dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ njií mé né kelá sâ dɔɔ́ŋ, meí né teèn munó den.

52 *Yeésò né kulá ndeé, à né kɔgɔ́n ŋaá, temé né Càŋ mé bú nɔré ndeé, né bɔ̀ nùàr mé bú nɔré ndeé ndɔ.

3

Ŋgòr Càŋ sònò Jâŋ Bàptîs

(Matíô 3:1-12; Mârk 1:1-8; Jâŋ 1:19-28)

1 Sâ mgbè dueè mé yilí né Tibér *Sesâr cer aá mgbè ké Rɔ̂m baá nyèmà yulà cùɔ̀b tîn. Cu sâ ŋgɔ́mnà ké Judê lé naâ Pɔ́nsè *Pilátò. Sâ *Herôde mgbè cer né dé seèn ké Galilê. Dìm seèn Filîp mgbè cer ké Itúrè bɔ̂ Trikonîk. Lisaniâs dé seèn lé naâ mgbè ké Abilên. 2 Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô cu sâ lé naâ *Hánà bɔ̂ Kayîf.

Jâŋ ŋunà Jakarî né loù sâ ké ya dueè den, à ŋgweé Càŋ baá bú ŋgòr seèn sònò tueé kwaá. 3 À komo wuo ter ndɔ, à nde ké kwarè nòmò Jurdên, à né mé ŋgòr Càŋ te tàbè sâ se ndeé, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí yúé fɔ́n feh biì yueè, bí kwéh sér temé, bí ndê, bí weh nòmò Càŋ, te Càŋ kulu sɔm bí veên yoòr.» 4 *Hên yuo né faá Esáyà *sòn-Càŋ lé naá giì te mvù Càŋe nyagá kwaá nɔ, ye:

«Hueh nuaré déì né ké ya dueè ŋgulí den, ye:

Bí tɔ́ nyégé ceér nùà Dueè tɔɔ̀,

bí tɔ́ dìlì nyégé bagasé!

5 Bí né ŋgɔbe cu yuú nyegé,

bí né bɔ̀ tòr mé gbég doó legé njií,

bɔ̀ ceér gogobô né tɔɔ́ dilí nyegé,

bɔ̀ lùgò né ceér dueè furú nyegé,

6 te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ gèh dé mé Càŋ ye

te nyí yili sɔm bɔ́.»

7 *Cìlì nùàr ŋgún kem wa giì ká yoòr Jâŋ bèh nòmò Càŋ koù ndɔ. Ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ gèh ŋgòbò, neì ye bí a, temé né Càŋ mé bí lè yulá, bí dùlà ndê, wanɔɔ́ŋ bí nde né gèr beè seèn ŋené wa? 8 *Sâ bí bɔ́-re faá Càŋ gwaán nê ndɔ, te feh keéh ye, kènê bí kweéh seér aá temé kèn. Bí té mé huún biì mbaá túé kú ye: Abrahâm tele beèh dé koô né teèn. Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ né mé terreb bɔ̀ taá hên kwellé seêr te ŋa bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm. 9 *Mè tueé bí, mbɔ̀gɔ̀ fa gi aá kèn, baá gi ka toû. Toú mé tàb dé bagaà wá ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú tuar komo fuú njií.»

10 Cìlì nùàr duɔɔ̂m mé bú bieé njiî ndɔ, ye bú a: «Á sâ, béh bɔ́ naàn wa?» 11 Jâŋ ye bɔ́ a: «Nuaá mé cɔ̀gɔ̀ né bú beè fà, bú a, há nuaá mé njéh teèn sam cén. Mɔ né yáb, bú a, gè lòù ndɔ.»

12 *Bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bilí wa giì, te Jâŋ kou bɔ́ nòmò Càŋ. Bɔ́ né Jâŋ ménâ bieé ndɔ, ye bú a: «Á béh nɔ, dé koô, béh bɔ́ naàn ndɔ wa?» 13 Ye bɔ́ a: «Mɔ bí baá kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ weh, bí wèh lòm ká faá *sóú tena kwaá nê nɔ.»

14 Bɔ̀ sɔ́jì né taré bú ménâ bieé ndɔ, ye: «Á dé beèh nɔ, béh bɔɔ́ nde né naàn ndɔ wa?» Jâŋ ye bɔ́ a: «Bí té bɔ̀ nùàr kàgàlɔ̀ŋ beè mbembaá wèh bèlè, bí té nuaré déì nyeén yoòr cɔ̀rè sù, bí kɔ́ lòm kàgàlɔ̀ŋ weêh biì, sâ gi aá.»

15 Sâ cìlì nùàr né yeé *Nùà Cɔ̀ŋ kela den ndɔ, bɔ́ ye merré déì Jâŋ baá Nùà Cɔ̀ŋ sâ kɔɔ́. 16 Jâŋ tueé ŋagá bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè sam, mè dé mò bí kou lom né mé nòmò. Nuaré déì baá jomo ndeê, taré kela né bú mé mè. Né mene yuií débágâ seèn, mè wúlú ŋgwéh nuaá mé nde né yuií débágâ seèn se. À bí dé seèn kou nde né mé Cúcuí Ŋagâ bɔ̂ we. 17 À beè né mé suúŋ, à nde né mvum bɔ̂ tùlù mé njéh nyegé geé, te à kwaá mvum te mbèŋ seèn, à tùlù kobo su njií ké tuar te we mé nyímé bèh.»

18 Jâŋ tueé keéh baá-re bɔ́ Njàgà Bagaà te bɔ̀ ŋgòr hihiné faá bèh ménâ kókoó mbaá ndɔ. 19 *Sâ né bèh mé Jâŋ lé naâ mgbè *Herôde teèn nde kwa keéh. Lòù sam, Herôde lé naâ Herodiâs veèh dìm seèn Filîp gwò ŋgaá kwaá. À lé naá cuù bɔ̀ seé vevenê déì ŋgún bɔɔ́ ndɔ. 20 Te à nde cu ye baá-re dé koô déì saáb veé: à nde kela cu Jâŋ ké gwà cibì, à sie yií.

Nòmò Càŋ koù dé Yeésò sâ Jâŋ née gwà cibì yílá ŋgwéeh ye

(Matíô 3:13-17; Mârk 1:9-11)

21 Cìlì nùàr yeé kou gi aá nòmò Càŋ, Yeésò yila kela ndɔ, Jâŋ kou sɔm bú. Yeésò yeé weh aá nòmò Càŋ, à yeé baá Càŋ dua, vulú gulu lɔgɔ́ ké ter, 22 *Cúcuí Ŋagâ yuo kelà ké teèn faá gùm vɔgɔɔ̀b nɔ, né ká felè seèn suagâ. Hueh déì né ké jomo te vulúu ŋgulí, ye: «Wò né huaán yíé-temé mò; temé mò né lè mé wò nɔré.»

Dɔ̀gɔ̀tì bɔ̀ nùàr Yeésò ké jomo

(Matíô 1:1-17)

23 Mé Yeésò lɔ nde seé duɔɔ́m, sâ à baá njèh nyèmà yulà tagár. Sâ bɔ́ lé naâ munó, ye à né ŋunà Josêf ndɔ. Josêf lé naâ ŋunà Hèlî. 24 Hèlî ŋunà Matatà; Matatà ŋunà Levî; Levî ŋunà Melkî; Melkî ŋunà Janayií; Janayií ŋunà Josêf; 25 Josêf ŋunà Matiâs; Matiâs ŋunà Amos; Àmôs ŋunà Nahûm; Nahûm ŋunà Èsèlî; Èsèlî ŋunà Naggáyì; 26 Naggáyì ŋunà Maâtè; Maâtè ŋunà Màtàtíâs; Màtàtíâs ŋunà Semeyín; Semeyín ŋunà Josêk; Josêk ŋunà Jódà; 27 Jódà ŋunà Joanaàn; Joanaàn ŋunà Résà; Résà ŋunà Sorobábèl; Sorobábèl ŋunà Salatiêl; Salatiêl ŋunà Nerî; 28 Nerî ŋunà Melkî; Melkî ŋunà Àdî; Àdî ŋunà Kósàm; Kósàm ŋunà Elmadâm; Elmadâm ŋunà Êr; 29 Êr ŋunà Yeésò; Yeésò ŋunà Eliesêr; Eliesêr ŋunà Jorîm; Jorîm ŋunà Matâtè; Matâtè ŋunà Levî; 30 Levî ŋunà Simeɔ̂ŋ; Simeɔ̂ŋ ŋunà Júdà; Júdà ŋunà Josêf; Josêf ŋunà Jonâm; Jonâm ŋunà Elíákìm; 31 Elíákìm ŋunà Méléà; Méléà ŋunà Menâ; Menâ ŋunà Mátálà; Mátálà ŋunà Natân; Natân ŋunà Davîd; 32 Davîd né ŋunà Jésè, Jésè né ŋunà Jobêd; Jobêd ŋunà Bɔɔ̂s; Bɔɔ̂s ŋunà Salâ; Salâ ŋunà Násɔ̀ŋ; 33 Násɔ̀ŋ ŋunà Aminádàb; Aminádàb ŋunà Admîn; Admîn ŋunà Arnî; Arnî ŋunà Eserɔ̂m; Eserɔ̂m ŋunà Farésà; Farésà ŋunà Júdà; 34 Júdà ŋunà Jakɔ̂b; Jakɔ̂b ŋunà Isâk; Isâk ŋunà Abrahâm; Abrahâm ŋunà Tárà; Tárà ŋuna Nakɔ̂r; 35 Nakɔ̂r ŋunà Serûk; Serûk ŋunà Rágò; Rágò ŋunà Falêk; Falêk ŋunà Èbèr; Èbèr ŋunà Salâ; 36 Salâ ŋunà Kayinâm; Kayinâm ŋunà Arfasâk; Arfasâk ŋunà Sêm; Sêm ŋunà Noê; Noê ŋunà Lamêk; 37 Lamêk ŋunà Matusálà; Matusálà ŋunà Hénɔ̀k; Hénɔ̀k ŋunà Jarêd; Jarêd ŋunà Maleleêl; Maleleêl ŋunà Káyínàn; 38 Káyínàn ŋunà Enôs; Enôs ŋunà Sêtè; Sêtè ŋunà Ádàm. Ádàm dé seèn né ŋunà Càŋ.

4

Bèh Yeésò mé veên taâb

(Matíô 4:1-11; Mârk 1:12-13)

1 Bɔ́ yeé kou sɔm aá Yeésò nòmò Càŋ, à yuo kelà ké sòn nòmò Jurdên ndɔ, sâ Cúcuí Ŋagâ baá gi bú yoòr ŋgulí den, derré njií bú ké ya dueè ndɔ. 2 *Sátàn né bú mé veên ké teèn cieé yulà nèà taáb sɔɔ́. À njeré déì sònò nágá kéh ŋgwéh. Bɔ̀ cieé sâ yeé gi aá, cùè yila bú sieè. 3 Sátàn ye bú a: «Mɔ wò né ka Ŋunà Càŋ bɔ̀n, jɔ̀gɔ̀ júé ke ye taá hên a, ŋá ke sér ye.» 4 *Yeésò ye bú a: «Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Nùàr mé ndândaà sêr yìlì lòm ndé ŋgwéh ma.»

5 Sátàn nde weh ŋaá mé bú ké ter. Mvúár cén à feh laré bú lò nùàr ká doó dɔɔ́ŋ, 6 ye bú a: «Mè terreb felè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ haá nde né mé wò; bɔ̀ njií mé né teèn dɔɔ́ŋ, mè haá gi nde né beè yeè ndɔ. Lòù sam, né dé mò, bɔ́ lé naâ mè haá njií. Mɔ mè gwaán né nùàr haá, né beè mò. 7 Sâ, mɔ wò cemmé né toò mò, bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ nde gi né dé yeè.» 8 *Yeésò ye bú a: «Né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: Cémmé cégé toò Càŋ Dueè Nùà koô yeè, wò die lom bú.»

9 Sátàn weh njií cu bú ké Jerusalem, à weh ŋaá mé bú ké te ndɔ́ŋ *gwà Càŋ koô, ye bú a: «Mɔ wò né ka Ŋunà Càŋ bɔ̀n, sâ lɔ́ súágá ké doó lòù; 10 *né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: Càŋ nde né bɔ̀ cìlì seèn felè yeè tueé, te bɔ́ ke nyegé wò; 11 *ye: bɔ́ nde né wò teter kwaá sie, te wò gule te taá déì cén cú ndɔ.» 12 *Yeésò ye bú a: «Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Té Càŋ Dueè Nùà koô yeè sòn félá.»

13 Sátàn yeé tab ke aá Yeésò mé veên bèh dɔɔ́ŋ ménâ, à jɔ̀gɔ̀ nde ŋgɔgɔ́ cuù ye.

Bèh duɔɔ̂m seé Yeésò ké Galilê

(Matíô 4:12-17; Mârk 1:14-15)

14 Jomo sâ Yeésò sɔm gò, à nde cu ké Galilê; sâ Cúcuí Ŋagâ né bú yoòr ŋgulí. Ŋgɔ́g seèn ŋgulí yɔŋ baá-re lè lò sâ bèh dɔɔ́ŋ. 15 À né bɔ̀ njèh te bɔ̀ *gwà sóù feh bele. Bɔ̀ nùàr né bú bèh dɔɔ́ŋ seén ŋellé ndɔ.

Bɔ̀ Najarête bɔ̀

(Matíô 13:53-58; Mârk 6:1-6)

16 Cieé déì Yeésò wa cu ké Najarêt, lɔɔ́ mé à lé kulà naâ teèn. Yeé baá loù sóù, à nde yila cu gwà sóù faá bèh jomò nɔ. À komo wuo ter bèh njèh jaŋê, 17 bɔ́ weh haá keéh bú mvù Esáyà *sòn-Càŋ ndɔ, à komo kwa beré déì mé né teèn nyagá den ye:

18 *«Cúcuí Càŋ né felè mò, à balé sɔm aá mè,

te mè tueé bɔ̀ saám bɔ̀ Njàgà Bagaà.

À mè tema njií né ká yoòr bɔ̀ nuaá mé né lòù tené le, ye mè a, júée bɔ́ a: bɔ́ mvelé yuo aá ma.

Mè nde né mé bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ tueé ndɔ,

ye bɔ́ a: bɔ́ nde né njolo ŋené.

Càŋ mè temà né te mè mvelé sɔm bɔ̀ cɔɔ́ŋ,

19 mè ye bɔ̀ nùàr a: Hên baá nyèmà mé Càŋ nde né bɔ́ jere teèn kɔɔ́ ma.»

20 Yeésò yeé jaŋé gi aá ménâ, à cib mvù, à haá njií cu mé nùà seê, à den nde doó ndɔ. Bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ ke ŋgaga le mé bú. 21 À den cuù ye bɔ́ a: «Bɔ̀ njií mé bí né gi te mvù Càŋe ŋgweé hên dɔɔ́ŋ, lan mboón né cí.» 22 Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií bɔ̀ ŋgòr bebagaà mé Yeésò né tueé hên, bɔ́ seén ŋellé bú doó dɔɔ́ŋ, hiím yɔgɔ́ bɔ́, bɔ́ ye: «Ŋgweéh hên né ka ŋunà Josêf wa?» 23 Yeésò ye bɔ́ a: «Né môn, mè né kɔɔ́ ye, bí nde né kàn si, ye mè a: Nùà lèh, lɔ̀ táré feh yeè mé be yeè. Bí tueé nde né ye: Bɔ̀ njií mé wò lé naâ ké Kapernahûm bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, béh lé naá giì ŋgweé; ndê, bɔ́ dèn á môn ká lɔ yeè ndɔ.»

24 *À den cuù, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, nuaá mé né *sòn-Càŋ a: dèn méné naàn, ndɔ́g à lɔ seèn líé ndé ŋgwéh. 25 *Né gècên bɔ̀n, wanɔɔ́ŋ cu déì lé naâ ká lè tàbè *Iserálà teèn, lé naâ lè nàm *Elî, nom lé naâ gùm nyèmà tagár mé kwèh kelá. Cùè lé naâ die, ka yɔŋ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ. Sâ Elî né doó. Bɔ̀ ma kû ŋgún né mene kwarè seèn gèr ŋené, Càŋ lé bɔ́ táŋ ná ŋgwêh, 26 *à Elî tema njií seér yoòr ma kû déì lè lɔɔ́ Saréptà, te tàbè Sídɔ̀ŋ. 27 *Lé naâ faá bèh ménâ lè nàm Elisê sòn-Càŋ déì ndɔ; ká lè tàbè Iserálà hên, bɔ̀ beén-veên bɔ̀ lé naâ teèn ŋgún. Càŋ lé Elisê ké yoòr bɔɔ̀n témá njí ná ŋgwêh, ye te à taré sɔm bɔ́. Nàmân nùà Sirî déì nde taré yuo seér kɔɔ́.»

28 Te bɔ nùàr ké *gwà sóù yeé nde ŋgweé njií mân, temé ŋaâ bɔ́ lè, 29 bɔ́ kem wuo ter, bɔ́ sie yuo kela mé Yeésò cie, bɔ́ tulu ŋa mé bú ké cueè tòr mé lɔɔ́ cer né teèn sâ, te bɔ́ nde bú ŋaár sɔm. 30 Yeésò kar kela seér cu lètenè bɔɔ̀n, à fɔɔ́n gò.

Nùàr mé càŋ tándulu yoòr

(Mârk 1:21-28)

31 Yeé baá môn, Yeésò nde lè lɔɔ́ Kapernahûm; né te tàbè Galilê sâ ndɔ. Loù sóù déì à duɔɔ́m cu bɔ̀ nùàr njèh feèh. 32 *À yeé baá feh, hiím seér bɔ̀ nùàr dé hiîm. Lòù sam, à lé bɔ́ njèh feh loóm naâ faá nùà njèh nɔ.

33 Sâ lè gwà sóù sâ, nuaré déì lé naâ teèn, à né mé càŋ tándulu yoòr. À lɔgɔ njií ké ter, ye: 34 «Óè! Yeésò nùà Najarêt, wò ndeè né béh wulá sɔm wa? Béh bí né lè keé-re? Mè né gi ndègè yeè kɔɔ́, wò dé yeè né jolosé, Càŋ wò temà né kɔɔ́.» 35 Yeésò pam bú ndɔ, ye bú a: «Húné sòn yeè, yùò kélâ lè nùà hên wágácén.» Tándulu jege si njií nùà hèllè doó toò bɔ̀ nùàr, yuo kelà nɔɔ́ŋ, à bú njeré déì bɔ́ ŋgwéh. 36 Geí laré bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ. Bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n bieé kuú, ye: «Hên né gèh ŋgòr dé heè? Kè kú, à né mé terreb mé felè bɔ̀ càŋ mene, à né tueé, bɔ̀ càŋ né sòn seèn ŋgweé, bɔ́ né lè bɔ̀ nùàr durá yuo kelá gií.» 37 Ŋgɔ́g Yeésò ŋgulí yɔŋ cu baá-re lè tàbè sâ bèh dɔɔ́ŋ.

Bɔ̀ beén bɔ̀ ŋgún taré sɔɔ̀m

(Matíô 8:14-17; Mârk 1:29-34)

38 Yeésò komo wuo ter ndɔ, à yuo kelà lè *gwà sóù sâ, à nde ké gwò Simɔ̂ŋ. Sâ gùnà Simɔ̂ŋ né baán, á né mé dùlù kagâ. Yeé baá ménâ, bɔ́ bɔŋ Yeésò, te à taré sɔm bú teèn. 39 Yeésò geér nde doó yoòr seèn ndɔ, à pam dùlù hèllè, dùlù kem yuo ma doô yoòr, à komo wuo ter doó sâ, à bɔɔ́ haá bɔ́ yáb.

40 Yeé baá liyilì, bɔ̀ nùàr weh waà mé bɔ̀ beên bɔ̀ feh hihiné ká yoòr Yeésò. À né bɔ́ be yoòr baá bele, à taré sɔm gi bɔ́. 41 Bɔ̀ tándulu durá yuo gi lè bɔ̀ nùàr ŋgún ndɔ, bɔ́ né ké ter lɔgɔ njií ye: «Ŋgweéh, wò dé yeè né Ŋunà Càŋ mà!» Yeésò pam bɔ́ ndɔ, à yiín bɔ́ sòn tueê. Lòù sam, bɔ́ lé naâ ŋené kɔɔ́ ye à dé seèn né *Nùà Cɔ̀ŋ.

Yeésò ké Judê bèh ŋgòr Càŋ tueê

(Mârk 1:35-39)

42 Cieé ŋaga maánjɔ̀gɔ̀ Yeésò komo yuo kela gwò, à nde ké ya bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ. Bɔ̀ nùàr yeé baá bú fɔɔ́n, bɔ́ nde kwa bú ndɔ, ye te bɔ́ bɔ́ den le, bɔ́ ye te à yùò cú. 43 À tueé seér ye bɔ́ a: «Kɔ mè nde lè bɔ̀ lɔɔ́ déì ndɔ, mè nde Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ se. Càŋ mè tema kuú naâ dé cî.» 44 À yeé tueé gi aá mân, à yuo ndɔ, à nde ké Judê ŋgòr Càŋ te *gwà sóù se yɔŋ bele.

5

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò dé toò jɔ̀gɔ̀

(Matíô 4:18-22; Mârk 1:16-20)

1 *Cieé déì Yeésò lé naâ ké sòn tub Jenesarétè* njebá den, bɔ̀ nùàr né bú beè kaáŋ sie, ye te bɔ́ ŋgweé kwa ŋgòr Càŋ. 2 À ŋene njií bɔ̀ kɔm déì fà ndɔ, bɔ́ né ké sònò nòmò, bɔ̀ sìè-ŋgò bɔ̀ teèn sam, bɔ́ né yí dùà ndoór† yaga den. 3 À ŋaá yila te kɔm dé Simɔ̂ŋ, à den nde doó, ye Simɔ̂ŋ a: «Ndê, kɔ̀gɔ̀ ndé sèr mé njéh yí dùà.» Bɔ́ yeé baá yí dùà, à duɔɔ́m bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ tueê.

4 À yeé tueé gi aá, à tueé njií mé Simɔ̂ŋ ndɔ, ye bú a: «Kɔ̀gɔ̀ njí sèr cú yí bèh legeè, te bí bɔ̀ mbeí yeè jɔ̀gɔ̀ vu ke ke yí sâ ye.» 5 *Simɔ̂ŋ ye bú a: «Dé koô, hên né ka lè sòn yeè, wanɔɔ́ŋ béh naâ mé njéh vuú ŋagá, béh njeré déì kwà ŋgwéh.»

6 *Bɔ́ yeé nde vu njií mân, ŋgò yuú lè deí. Bɔ́ né tulu, ndoór duɔɔ́m aá tenê. 7 Bɔ́ né bɔ̀ mbeí mé kɔm déì ci yilá njiî, te bɔ́ ndeè gam bɔ́ teèn. Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ yila ŋgò sɔɔ̀m, bɔ́ sɔm sɔm sɔm, kɔm fà dɔɔ́ŋ yuú gi, ye kɔ nyí jiím yila dùà.

8 Simɔ̂ŋ Piêr yeé ŋene aá ménâ, à die cemmé nde toò Yeésò, ye bú a: «Fehtoò mò, té ká kwarè mò dèn ndê, mè né nùà veên.» 9 Simɔ̂ŋ né tueé, veéh né bú sie, sie bɔ́ bɔ̀ mbeí dɔɔ́ŋ mé gèh ŋgò sieè bú sâ. 10 Sâ bɔ̀ mbeí Simɔ̂ŋ déì lé naâ teèn, yilí bɔɔ̀n né Jâk bɔ̂ Jâŋ, né bɔ̀ ŋunà Jebedê, veéh lé naâ bɔ́ ménâ sie ndɔ. Yeésò ye Simɔ̂ŋ a: «Té vèh, wò kènê ŋa seér nde aá kòrò-nùàr.» 11 Yeé baá ménâ, bɔ́ kɔgɔ́ kwaá njií bɔ̀ kɔm yí cie ndɔ, bɔ́ vu lɔ gi njèh dɔɔ́ŋ, bɔ́ yuo bele bú.

Nùà beén veên déì taré sɔɔ̀m

(Matíô 8:1-4; Mârk 1:40-45)

12 Yeésò yeé baá lè lɔɔ́ déì, nùà beén veên déì waà ndɔ. À ŋene njií Yeésò, à die sulí nde toò seèn, ye bú a: «Kúkùr yeè, dé koô, mɔ wò né gwaán, wò nde né mè taré sɔm, mè den cu ŋagásé.» 13 Yeésò kema njií bú be yoòr ndɔ, ye bú a: «Mè gwaán aá kèn, táré yùò tarè.» Beén nùà hèllè nyimé yuo doó sâ ndɔ. 14 *Yeésò luɔm bú, ye bú a: «Càŋ a bɔ́ wò tueé nuaré déì. Ndé lòm ké yoòr *ŋgàŋ sèmè, wò feh keéh bú yo yeè, wò haá bú gèh dàgà beén sâ, faá Músì lɔ naâ tueé nɔ, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ seér teèn.»

15 Yeésò né seèn nùà beén veên doô dé luɔɔ̀m luɔm den, ŋgɔ́g Yeésò né dé ŋgulî ŋgulí ŋeí. Yeé baá ménâ, cìlì nùàr ŋgún bilí waà, te bɔ́ ŋgweé ŋgòr seèn, te à taré sɔm bele bɔ́ ndɔ. 16 À né yeé bɔ́ taré sɔm, à né yeé ké ya bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ ndeé, à né Càŋ teèn dua.

Nùà gule kuû déì taré sɔɔ̀m

(Matíô 9:1-8; Mârk 2:1-12)

17 Cieé déì Yeésò né njèh feh den, sâ bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù né doó. Bɔ́ lé yuo belé naâ lè lɔɔ́ hihiné te tàbè Galilê mé tàbè Judê; lé teèn nde bilí naâ mé bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ mene. Càŋ né lom Yeésò terreb haá, à né bɔ̀ nùàr taré sɔm bele. 18 Bɔ̀ nuaré déì jɔgɔ waà mé nùà gule kuû déì; à né te ndagáa cer den. Bɔ́ né ceér fɔɔ́n te bɔ́ yila nde mé bú yí toò Yeésò. 19 Lɔ́ŋ sam mé bɔ̀ nùàr. Yeé baá môn, bɔ́ nde ŋaá komo lɔgɔ́ seér feh gwà; bɔ́ segé yií keéh bú teèn mé ndagá mene, bɔ́ kwaá njií bú doó toò Yeésò ké lètenè bɔ̀ nùàr.

20 Yeésò yeé ŋene, ye temé bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ né lom yoòr nyî ménâ, à ye nùà beên a: «Nùàr mò, bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn.» 21 Bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên munó baá-re ye: «Nùà hên ye nyí né neì wa? À feh seèn faá Càŋ nɔ weh né dé keì ndɔ wa? Nuaré déì né mé terreb veên nùàr kulú sɔɔ̀m wa? Né lom Càŋ.»

22 Yeésò yeé ŋene mùnò bɔɔ̀n né ménâ, ye bɔ́ a: «Bí ménâ munó né dé keì? 23 Beè biì, taré kela né tueê ye: Bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn, wa né: wùò ter, gègɔɔ̀ wa? 24 Bí kɔ́ɔ ye: ká doó dɔɔ́ŋ *Huaán Nùàr né mé terreb veên kulú sɔɔ̀m teèn.» À den cuù baá-re, ye nùà gule kuû doô a: «Mè ye wò a: wùò ter, wèh ndagá yeè, ndé á lɔ.» 25 Nùà hèllè komo wuo ter toò bɔ̀ nùàr doó sâ, weh ndagá seèn, fɔɔ́n gò lɔɔ̂. À né gɔ, à né Càŋ seén. 26 Geí laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ. Veéh yila bɔ́ lè, bɔ́ né Càŋ teèn seén yií, ye: «Lan béh naâ mé njèh kèkènè ŋené kuú.»

Bèh Levî yilâ

(Matíô 9:9-13; Mârk 2:13-17)

27 Yeésò yuo kela ndɔ, à ŋene njií nuaré déì né ké gwò bèh seê seèn den den. Yilí seèn né Levî. À né yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ weh. Yeésò ye bú a: «Yùò bèlè mè.» 28 À vu lɔ bɔ̀ njèh seèn dɔɔ́ŋ, à yuo bele bú.

29 Jomo sâ Levî ne haá Yeésò kùrmò ndɔ. Dàm bɔ̀ mbeí mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ mé bɔ̀ nuaré déì lé naá giì teèn, bɔ́ bɔ́ né bècénè yieé den. 30 *Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ njí-sóù bɔɔ̀n yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ yila mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò ndugó njiî, ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ yáb bècénè yieé bilí né dé keì wa?» 31 Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, à ye bɔ́ a: «Bɔ̀ beén bɔ̀ né yeé mé koró nùà lèh kɔɔ́, dèn ŋgwéh bɔ̀ tetarê bɔ̀. 32 Mè hên nde kuú naâ bɔ̀ vevenê bɔ̀ ká yoòr mò yilá njiî, te bɔ́ kweéh seér temé, dèn ŋgwéh bɔ̀ didilî bɔ̀.»

Bèh yáb joloò

(Matíô 9:14-17; Mârk 2:18-22)

33 Bɔ̀ nuaré déì waà kwarè Yeésò ndɔ, ye bú a: «Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ né yeé yáb jolo, bɔ́ né Càŋ dua; bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé bɔ̀ *Farisiên né yeé ménâ bɔɔ́ ndɔ. Bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ dé yeè kɔ lom né yieê mé ŋueê, bɔ́ jòlò ŋgwéh wa?» 34 Yeésò ye bɔ́ a: «Loù mé bɔ́ sua yeé véh, mé si né doó samé den, bí nde né bɔ̀ mbeí tueé ye bɔ́ a, jòlò yáb wa? Dé sâ ndɔ́g. 35 Mé njéh mene, bí kwá cieé déì, mɔ bɔ́ ŋgaá sɔm aá bɔ́ siì fù beè, bɔ́ ndeè jolo ye bɔɔ̀n.»

36 À den cuù mé kàn déì ndɔ, ye bɔ́ a: «Nùàr cɔ̀gɔ̀ feê ŋà wèh bèh, à lab dé cuûm mé njéh. Mɔ sam, à nde né cɔ̀gɔ̀ dé feê mbaá tená kuú; dé cuûm bú sìè kòmò ndé ŋgwéh ndɔ.

37 «Bɔ́ tàgà mé kulu feê lè ŋguú cuúme sì kwá bèh ndɔ. Mɔ sam, tàgà nde né jelá, ŋguú keér, mbè ber nde doó. Bɔ́ nde né be te mbè vu, bɔ́ vu be te ŋguû ndɔ. 38 Mɔ bɔ́ baá mbè mé kulu feê si, bɔ́ bú si kwaá yeé lè ŋguú feê. 39 Déì né cu teèn: mɔ nùàr ŋueé meh gi aá mbè lɔɔ̂ kèn, à mbè dé kìn gwàn ndé cú, à ye: beè nyî, mbè lɔɔ̂ huɔm kela né kɔɔ́.»

6

Lùà loù sóù kwalé yieê

(Matíô 12:1-8; Mârk 2:23-28)

1 *Loù sóù déì bɔ̀ Yeésò yeé baá te ŋueèh yolò gɔ kelá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yila lùà kwalé weèh, bɔ́ né segé yieé. 2 Bɔ̀ *Farisiên deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔɔ́ né naàn mé *sóú beèh né yiín, bí né lùà loù sóù kwalé yieé wa?» 3 *Yeésò ye bɔ́ a: «Njií mé *Davîd nùà njèh lé naâ bɔɔ́ doô, bí née jáŋé kè ŋgwéeh ye wa? Loù sâ cùè lé naâ bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn sie, 4 *à yila nde te gwà Càŋe, à nde jɔgɔ weh yáb mé bɔ́ lé kwaá lɔɔ̀ naâ ké toò Càŋ, à yieé, à haá njií bɔ̀ nùàr seèn kèb déì, bɔ́ yieé ndɔ. Sâ bí né kɔɔ́ ye, né yeé jolo, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè yieé cegé yeé kɔɔ́.» 5 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Bí kɔ́ɔ ye, *Huaán Nùàr né cieé sóù yɔgɔ́.»

Nùà be ŋemâ déì

(Matíô 12:9-14; Mârk 3:1-6)

6 Yeé baá cu loù sóù déì, Yeésò yila nde lè *gwà sóù, à né njèh teèn feh den. Nuaré déì lé naâ gwò sâ teèn, be gaâ seèn né ŋemásé. 7 Sâ bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ *Farisiên né Yeésò mé ju taáb kwaá, ye mɔ à taré sɔm nùà sâ loù sóù, te bɔ́ sie bú teèn. 8 Sâ Yeésò né gi mùnò bɔɔ̀n kɔɔ́ ndɔ, ye nùà mé be ŋemâ doô a: «Wùò njébá ter njolò bɔ̀ nùàr.» À komo wuo ter ndɔ. 9 Yeésò ye bɔ̀ nùàr a: «Mè bie njií né mé bí: Sóú biì ye naàn wa? Ye loù sóù béh bɔ́ njèh bagaà wa, béh bɔ́ sér dé veên wa? Ye huɔm kela né nùàr loù sóù yili sɔɔ̀m wa, dé nùàr wulá seêr wa?» 10 À né bɔ́ doó dɔɔ́ŋ ke laré. À tueé njií mé nùà be ŋemâ doô, ye bú a: «Nèbbè be yeè nebbè.» Nùà hèllè nebbé be ndɔ, be seèn taré yuo. 11 Te bɔ́ yeé nde ŋene njií baá-re ménâ, temé ŋaâ bɔ́ lè, bɔ́ yila lètenè bɔɔ̀n bieé kuû, te bɔ́ kwa ceér felè Yeésò.

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò yulà cùɔ̀b fà

(Matíô 10:1-4; Mârk 3:13-19)

12 Lè cu sâ, Yeésò ŋaá nde ké te tòre bèh Càŋ duaà. À dua ŋagá mé Càŋ. 13 Yeé baá maánjɔ̀gɔ̀, à yilá njiî bɔ̀ mbɔ̀ŋ, à balé weh yulà cùɔ̀b fà lètenè bɔɔ̀n, à yilá bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê. 14 Lé naâ: Simɔ̂ŋ; ye yilí seèn déì baá cu Piêr ma. Lé naâ mé Andrê dìm Piêr ndɔ, Jâk bɔ̂ Jâŋ, mé Filîp bɔ̂ Bartelemî, 15 Matíô bɔ̂ Tomâs, mé Jâk ŋunà Alfê bɔ̂ Simɔ̂ŋ nuaá mé gwàn bèh dé mé bɔ̀ kìn den felè bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ doô, 16 bɔ̂ Júdàs ŋunà Jâk mé Júdàs Iskariô sàrnyé Yeésò.

Bɔ̀ nùàr njèh feèh, mé bɔ̀ nùàr taré sɔɔ̀m

(Matíô 4:23-25)

17 Bɔ́ bɔ́ yeé suaga cuù aá ké te tòre, bɔ́ waà te bela. Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn déì ŋgún mé cìlì nùàr né doó bilí den. Bɔ̀ déì yuoô ké Jerusalem mé bɔ̀ lɔɔ́ déì lè tàbè Judê. Bɔ̀ déì yuoô ké Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ kwarè nòmò koô. 18 Bɔ́ nde giì bèh ŋgòr Càŋ sònò Yeésò ŋgweê, te à taré sɔm bɔ́ ndɔ. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ mé tándulu yoòr lé naá giì loù sâ taré yuo. 19 Nùàr dɔɔ́ŋ né lom lege ndeé te bɔ́ kema kwa bú. Terreb déì lé naâ yoòr seèn yuo, né bɔ́ dɔɔ́ŋ taré sɔm ndɔ.

Bɔ̀ saâm bɔ̀ mé bɔ̀ lilieê bɔ̀

(Matíô 5:1-12)

20 Yeé baá môn, Yeésò ke njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ́ a:

«Samésé né bí bɔ̀ saâm bɔ̀; *Lò Càŋ né dé biì.

21 Samésé né bí bɔ̀ɔ́ mé né kènê mé cùè;

bí nde né yieé fulu.

Samésé né bí bɔ̀ɔ́ mé né kènê yueé; bí nde né ja wa.

22 *Samésé né bí ndɔ, mɔ bɔ̀ nùàr baá bí bunó, bɔ́ né bí faá bɔ̀ mbaâ bɔ̀ nɔ ke njií, bɔ́ né bí selé, bɔ́ né bí seb, ye bí né bɔ̀ mbɔ̀ŋ Huaán Nùàr fí.

23 *Mè tueé bí, bí sàmè sér dé biì cu sâ lòù, bí né tàbè dobo, ye sàgà biì né ké te vulúu ŋgún ma. Bí té njeré déì mùnò; né seé bɔɔ̀n, bɔ̀ tele bɔɔ̀n lé naâ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ faá bèh mân bunó ndɔ.

24 Bí bɔ̀ lilieê bɔ̀, dé biì né seér gèr. Sàgà biì gi né ŋgúlú sâ, bí sàgà déì ké toò kwà ndé cú.

25 Bí bɔ̀ɔ́ mé né jùjùɔ̀b kènê yieé, gèr né felè biì teèn, ké toò bí né bɔ̀ cùè bɔ̀.

Bí bɔ̀ɔ́ mé né ja kènê kioó, gèr né felè biì teèn; ké toò bí nde né mé yúé kwaré, bí nde né mé kú vuagá kuú ndɔ.

26 Gèr né felè biì teèn, mɔ bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ né bí lòù seén seér. Lòù sam, bɔ̀ tele bɔɔ̀n lé naâ bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dé kòkòb ménâ seén ndɔ.»

Nùà bùnò gwaân

(Matíô 5:38-48; 7:12a)

27 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr mò ŋgweé, bí gwàn bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì gwaàn, bí bɔɔ́ seér bɔ́ bagaà. 28 Mɔ bɔ̀ nùàr né bí duagá, bí kúlú sér bɔ́ lòù. Mɔ bɔ́ né bí jamé, bí dùà sér Càŋ felè bɔɔ̀n lòù ndɔ. 29 Mɔ nuaré déì né wò geí mbaá bɔɔ́ weh, kéh cú bú geí kèb déì, à bɔ ndɔ. Mɔ nuaré déì né wò cɔ̀gɔ̀ wagâ ŋgaá weh, húár há bílí bú mé cɔ̀gɔ̀ suù yeè mene. 30 Mɔ nuaré déì né wò njeré déì dua, há bú teèn. Mɔ nuaré déì né wò njèh weh, té bú bíé. 31 *Bí bɔ́ mé bɔ̀ nùàr faá bí ye bɔ̀ nùàr a, bɔ́ mé bí nɔ.

32 «Mɔ bí gwaán lom né bɔ̀ɔ́ mé né bí gwaán, sâ neì seèn bí vra nde né kɔɔ́ wa? Ŋgweéh né mene bɔ̀ vevenê bɔ̀, bɔ́ né gi bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n gwaán komo wa? 33 Mɔ bí bagaà bɔɔ́ njií lom né mé bɔ̀ɔ́ mé bɔɔ́ yeé bí bagaà, sâ beè biì né njèh kàm déì wa? Ŋgweéh né mene bɔ̀ vevenê bɔ̀, bɔ́ né gi ménâ lètenè bɔɔ̀n bɔɔ́ kuú ndɔ wa? 34 Mɔ bí hùà haá lom né mé bɔ̀ɔ́ mé nde cu né bí hùà haá, sâ beè biì né njèh kàm déì wa? Ŋgweéh né mene bɔ̀ vevenê bɔ̀, bɔ́ né gi dé sâ lètenè bɔɔ̀n haá kuú ndɔ wa? 35 Dé biì, bí gwàn sér bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì lòù, bí né bɔ́ bagaà bɔɔ́ seér. Bí há bɔ̀ nùàr hùà teèn. Mɔ bí baá bɔ́ haá, bí sɔ̀m temé teèn. Bí kɔ́ɔ ye, bí nde né sàgà dé koô kwa. Càŋ mé né ké ter te vulúu, bí nde né bɔ̀ ŋuna seèn ŋaá. Lòù sam, à dé seèn né Càŋ húɔ́m-temê felè bɔ̀ɔ́ mé né be seèn seb, à né Càŋ húɔ́m-temê felè bɔ̀ jélá-temé bɔ̀ mene dɔɔ́ŋ. 36 Bí kɔ́ lòm bɔ̀ nùàr jere, faá Tele biì Càŋ né yeé bí jere kɔɔ́ nɔ.»

Ju felè nùàr tená gɔɔ̀

(Matíô 7:1-5)

37 «Bí té ju felè bɔ̀ mbaábiì mbaá téná gɔ̀, te Càŋ ju felè biì téná cú. Bí té nùàr dúágá, te Càŋ bí dúágá cú. Bí kúlú njí veên bɔ̀ mbaábiì doó, te Càŋ kulu sɔm ye bɔ̀ veên biì lè seèn ndɔ. 38 Bí há bɔ̀ mbaábi teèn, Càŋ nde cu né bí haá; bɔ́ me kwaá cu nde né bí kàŋ deí, bɔ́ né baá, kèb déì né doó sueé kelá. Mòù mé bí né bɔ̀ nùàr njèh teèn me haá dɔɔ́ŋ, Càŋ bí me haá cu nde né teèn.»

39 *Yeésò si cu bɔ́ kàn déì, ye bɔ́ a: «Tácugó yeé mbeí be dèrrè bèh; mɔ sam bɔ̂ mbeí fà dɔɔ́ŋ nde né ké dòù lùgò vulú sue yilá.» 40 *À ye bɔ́ a: «Mbɔ̀ŋ a, dèn méné naàn, à kɔɔ́ táré kélá ŋgwéh mé ŋgàŋ. Kɔ loù mé mbɔ̀ŋ weéh baá kèn, sâ à baá ye mé terreb faá ŋgàŋ nɔ.»

41 À den cuù ye bɔ́ a: «Mbeí mò, wò yeè tòmò nyurè dé njolò mbeí yeè ŋene keéh naâ he, mé gùm ndilí toû dɔɔ́ŋ né wò njolò ŋgelá den, wò cí ŋéné ŋgwéh wa? 42 Wò ye bú a: Mbeí nyî, kwá nyí ge sɔm wò tòmò nyurè njolò! Wò gùm ndilí toû njolò yeè ŋéné ŋgwéh, wò bú tòmò nyurè njolò ge sɔm nde né naàn wa? Nùà lòbò-kàŋ, jɔ̀gɔ̀ mvúá sɔ̀m lɔ́gɔ ndilí toû dé njolò yeè; mɔ njolo ŋagá baá, wò ge sɔm ye nyure dé njolò mbeí yeè.»

Toú bɔ̂ tàb seèn

(Matíô 7:16-20; 12:33-35)

43 «Toú dé bagaà tàb dé veên wá bèh. Toú veên tàb dé bagaà wá bèh ndɔ. 44 *Bɔ́ toú dé kàn ŋene kɔ né mé tàb seèn. Mè tueé bí, kaáŋkaŋ máŋgɔ̀rè wá bèh. Nyie ŋgòbò màkpelâŋ wá bèh ndɔ. 45 *Nùà bagaà lè né mé bɔ̀ njèh bebagaà, à cie sɔm keéh yeé bɔ̀ njèh bebagaà. Nùà veên lè né mé bɔ̀ njèh vevenê, à dé seèn cie sɔm keéh yeé bɔ̀ njèh dé vevenê ndɔ. Bí kɔ́ɔ ye, sònò nùàr yuo kela yeé njií mé né lè seèn goón den.»

Gwà déì bɔ̂ mbeí

(Matíô 7:24-27)

46 «Bí mè Nùà dueè, Nùà dueè, yilá kuú né dé keì mé bí sòn mò ŋgúŋgwéh wa? 47 Nuaá mé né ká yoòr mò ndeê, né ŋgòr mò ŋgweé, né ménâ bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, 48 mè bú me njií nde né mé nuaá mé nde aá gwà seèn meé. À lé naâ bèh cu, à si maàŋ te kweêh, à me gwà. Loù sâ nòmò yuo, né gwà luú, gwà hèllè lé naâ ter njebá le. Lòù sam, nùà doô lé naâ teèn meé yií.

49 «Nuaá mé né ŋgòr mò ŋgweé, à ménâ bɔ́ ŋgwéh, né faá nùà mé-gwà déì ndɔ; à dé seèn gwà me njií né te bàŋ tàbe mbaá, à maàŋ sì ŋgwéh. Nòmò yeé baá yuo, suú si njií gwà hèllè doó mvúɔ́b dé kèì cên.»

7

Nùà seê kwaá-taâb déì taré sɔɔ̀m

(Matíô 8:5-13)

1 Yeésò yeé tueé gi aá bɔ̀ nùàr njií hên dɔɔ́ŋ, à fɔɔ́n gò, à nde cu Kapernahûm. 2 Ké teèn sâ, nùà seê kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ déì lé naâ baán, à nde aá kuú dɔlé, à né lom huaán yíé-temê kwaá-taâb hèllè ndɔ. 3 Kwaá-taâb doô yeé nde ŋgweé njií njàgà Yeésò mân, à sɔm bɔ̀ kokoô bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ *Jûf, à tema njií bɔ́ yoòr seèn; ye bɔ́ ndé júée Yeésò a: ndê táré sɔ̀m nyí nùà seê nyî teèn ma. 4 Bɔ́ wa, bɔ́ tueé Yeésò ndɔ, bɔ́ né bú bɔŋ, ye bú a: «Nùà sâ né nùàr, ndé gàm bú teèn, 5 à né yeé béh bɔ̀ Jûf gwaán, à lé bɔɔ́ naâ kɔɔ́, te bɔ́ me ye *gwà sóù beèh ndɔ.»

6 Yeé baá mân, bɔ́ bɔ̀ Yeésò yuo gò. Bɔ́ yeé nde aá kwarè lɔɔ̂ waá, kwaá-taâb doô tema njií bɔ̀ mbeí seèn déì, ye bɔ́ ndé júée Yeésò a: «Dé koô, té yeè ká lɔ nyî mbaá ndé hómó kû, nyí nuaá mé wò nde né lɔ seèn yilá, wúlú ŋgwéh. 7 Wa nyí la ké yoòr yeè yùò kélá ná ŋgwêh dé cî ma. Kòmò njí cégé yeè léláŋ sòn, nde né nùà seê nyî taré sɔm. 8 Nyí né kɔɔ́, ye bɔ̀ kokoô bɔ̀ né mé terreb teèn. Lòù sam, nyí né ka bɔ̀ déì, bɔ̀ déì né ka nyî. Nyí né mé bɔ̀ŋ bɔ̀ sɔ́jì beè. Mɔ nyí ye déì a: Ndé mân! à nde. Mɔ nyí ye cén déì a: Ndê! à ndeè. Mɔ nyí ye nùà seê nyî a: Bɔ́ mân! à bɔɔ́ ka ménâ nág ndɔ. Mɔ né mân, túé cégé yeè lòù, nùà seê nyî nde né taré yuo ma.»

9 Te Yeésò yeé nde ŋgweé njií mân, hiím lɔ bú mé kwaá-taâb doô mbaá. À bele seér, à tueé njií mé cìlì nùàr jomo seèn, ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, ká te tàbè *Iserálà hên dɔɔ́ŋ, mè gèh ndèm hên teèn ŋéné ŋgúŋgwéh.» 10 Bɔ̀ tebé bɔ̀ doô cu cu jomo ndɔ; bɔ́ wa, sâ nùà seê doô taré yuo aá kèn.

Ŋunà ma kû déì ké Nàîn

11 Jomo sâ Yeésò nde lè lɔɔ́ déì, yilí lɔɔ́ sâ né Nàîn. Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn mé bɔ̀ nùàr lé naâ kɔɔ́. 12 Bɔ́ yeé nde aá lɔ yilá, bɔ́ bɔ̀ tèb komô kwaré; lé naâ ŋunà ma kû déì lé kuú naâ kɔɔ́. Sâ huaán gi lom né ka ma kû hèllè cén sâ. Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ ŋgún né kwarè bilí den. 13 Fehtoò beèh yeé ŋene aá ma kû doô, jere bɔɔ́ bú njèh, ye bú a: «Té yúé!» 14 À kela nde yí kwarè tèb ndɔ, à kema njií be teèn. Bɔ̀ɔ́ mé né tèb doô jɔgɔ́, njebá le. À tueé njií mé komó ye bú a: «Huaán ndà, mè né wò yilá; wùò ter.» 15 Komó nyimé den ter ndɔ, duɔɔ́m cu sòn tueê. Yeésò haá njií bú mé meí.

16 Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋene njií ménâ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh, bɔ́ né Càŋ seén, ye: «Môn, *sòn-Càŋ dé koô baá ká doó lètenè beèh teèn.» Bɔ́ den cuù ye: «Càŋ baá bɔ̀ nùàr seèn yɔŋ ke.» 17 Ŋgɔ́g Yeésò kela baá-re te tàbè Judê dɔɔ́ŋ, ŋgulí nde mé bɔ̀ lɔɔ́ dé kukwarè mene.

Bɔ̀ tebé bɔ̀ Jâŋ

(Matíô 11:2-19)

18 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ yeé ŋgweé aá bɔ̀ njií mé Yeésò né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde Jâŋ ménâ tueé njií ndɔ. Jâŋ yilá njií bɔ̀ fà déì teèn, 19 à tema njií bɔ́ yoòr Fehtoò beèh, ye bɔ́ ndé júée bú a: «Né bú mé béh né kela den doô wa, dé béh kèlà sèr nùà dé hiîn wa?» 20 Bɔ́ wa ké yoòr Yeésò, bɔ́ ye bú a: «Jâŋ Bàptîs tema njií naâ ye béh ndé júée wò a: Né wò mé béh né kela den doô wa, dé béh kèlà sèr nùà dé hiîn wa?»

21 Sâ loù sâ Yeésò né bɔ̀ beén bɔ̀ ŋgún taré sɔm. Bɔ̀ déì lé naâ mé yúlá yoòr, bɔ̀ déì yoòr mé càŋ, bɔ̀ déì njolo né cugó. Dɔɔ́ŋ bɔ́ lé naá giì taré yuo. 22 *Yeésò tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ njií mé bí né ŋené mé bí né ŋgweé dɔɔ́ŋ, bí ndé túé gí mé Jâŋ ménâ, bí júée bú a: bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ baá njolo ŋené, bɔ̀ gule kuú bɔ̀ baá gɔ, bɔ̀ beén veên bɔ̀ né taré yuo bele, bɔ̀ tándúg baá ŋgweé, bɔ̀ komó baá lè cio nyimé yuo bele, bɔ̀ saám bɔ̀ baá Njàgà Bagaà ŋgweé ma. 23 Nuaá mé temé yoòr mò sɔ̀m ŋgwéh wa, nde né samésé den ma.»

24 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ sɔm gò ndɔ. Bɔ́ yeé nde gi aá, Yeésò duɔɔ́m ye bɔ̀ nùàr njèh felè Jâŋ tueé ŋagâ, ye bɔ́ a: «Bí lé ké ya dueè nde ŋenè naâ kei wa? Fu lé kobo jilí deén naâ gui wa? Háyè ndɔ! 25 Á, bí lé ké sâ ke deén naâ kei wa? Bí lé ŋenè naâ nuaré déì mé cɔ̀gɔ̀ nyàgàm yoòr wa? Bɔ̀ɔ́ mé né cɔ̀gɔ̀ nyàgàm su, mé né *wɔ́ŋ yieé, bɔɔ̀n yuo yeé ké mbàm ndɔ. 26 Á, ké ya dueè nɔ, bí lé nde ŋenè naâ kei wa? Lé naâ *sòn-Càŋ déì wa? Mè tueé bí, né sòn-Càŋ sâ bɔ̀n! Njèh cén, bí kɔ́ɔ ye, nùà dé sâ né sòn-Càŋ yɔgɔ́ keéh. 27 *Lòù sam, Jâŋ dé seèn né nùà tebê mé bɔ́ lé naâ felè seèn nyagá kwaá ye: Càŋ ye, nyí nde né nùà tebê nyî toò yeè temá njií, te à tɔɔ́ nyegé wò ceér.» 28 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, bèh lɔ mé wɔ́ŋ lɔ deén naâ, bɔ́ lɔ née nùà koô déì faá Jâŋ nɔ ŋàr ŋgúŋgwéeh ye. Mé njéh mene, te *Lò Càŋe né mene huaán dé maàn, à ham kela seér cu né kɔɔ́ mé Jâŋ.»

29 *Bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ mé bɔ̀ nùàr kókoó mbaá yeé baá ménâ ŋgweé, bɔ́ gwaán ndɔ. Lòù sam, cu mé Jâŋ lé naâ bɔ́ ŋgòr Càŋ tueé, bɔ́ lé naá giì gècên Càŋ teèn ŋgweé kɔɔ́; Jâŋ lé naâ bɔ́ kou ndɔ. 30 Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù lé ceér Càŋ berɔ́ŋ seér naâ kɔɔ́, bɔ́ nòmò Càŋ beè Jâŋ kòù ŋgwéh.

31 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Bɔ̀ cafanê bɔ̀ den né faá kei wee? Bɔ́ felá né bɔ̀ neì wa? 32 Mè tueé bí, bɔ́ den né faá bɔ̀ huaán mé né ké mbartɔgɔ̂ vɔgɔ́ den nɔ; bɔ̀ déì né mé bɔ̀ mbeí tueé njií, ye bɔ́ a: Béh né mé térèm mbaá tuagá kuú, bí ŋgɔ̀ ŋgwéh! Béh né mene bɔ̀ bené kú-jerè genné, bí yúé ŋgwéh ndɔ! Bí ye: bɔ́ sà bá naàn wa? 33 Wanɔɔ́ŋ Jâŋ Bàptîs yeé waà, à sér yíé ŋgwéh, à mbè ŋúé ŋgwéh, bí ye: À né mé tándulu yoòr. 34 *Huaán Nùàr yeé waà dé seèn, à yieé sér, à ŋueé mbè, bí den cuù ye: Nùà hên kɔ lom né yieê mé ŋueê; à né mbeí bɔ̀ vevenê bɔ̀ mé bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mene! 35 Mé njéh mene, mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé né bɔ̀ ŋunà Càŋ dɔɔ́ŋ né gi dé bɔɔ̀n kɔ́ŋkɔŋ Càŋ ŋené kɔɔ́, ye yila né teèn.»

Yeésò ké gwò Simɔ̂ŋ nùà *Farisiên déì

36 Nùà Farisiên déì yilá njií Yeésò ké gwò seèn bèh yáb yieê. Yeésò wa ké teèn ndɔ, bɔ́ bɔ̀ nùàr baá yáb yieé. 37 *Sâ ma yɔ̀ŋ yàgà déì né lɔ sâ teèn. Ma doô yeé ŋgweé ye Yeésò né te yábe ké gwò nùà Farisiên doô, à nde jɔgɔ sie mbémbɔ́ŋ* kómó múmû beè, à nde ké teèn ndɔ, 38 à njebá nde mé kómó doô yí jomo Yeésò ké gulè seèn. À né yueé, à né bú yímé gulè yueé berré njií, à fɔ ŋemá sɔm mé yúlí feèh seèn. À kumó sie bú gule ndɔ, à waá njií bú kómó múmû jɔ̀gɔ̀ teèn.

39 Nùà Farisiên doô yeé nde ŋene njií ménâ, à duɔɔ́m ké lè seèn munó den ye: mɔ nùà hên sé la né *sòn-Càŋ dé gècên bɔ̀n, à sé la naâ gèh dé mé ma hên den nê ŋené kɔɔ́, ye né ma yɔ̀ŋ yàgà; à sé la gwàn ná ŋgwêh dé ma hên kema bú mé be.

40 À yeé baá ménâ munó den, Yeésò yilá bú ndɔ, ye: «Simɔ̂ŋ, mè nde né wò njeré déì bieé.» Simɔ̂ŋ ye bú a: «Bíbieè, Nùà fèh-njèh.» 41 Ye Simɔ̂ŋ a: «Nuaré déì lé naâ nùà fà hùà bele; déì kám yuií tîn, déì kám yulà tîn. 42 Bɔ́ fà dɔɔ́ŋ, bɔ́ gwɔ̀m kòmò ŋgwéh. Nùà doô yeé ŋene aá môn, à yilá njiî bɔ́ ká toò seèn fà dɔɔ́ŋ, à ye bɔ́ a: Bí kwá lɔ́ á hùà doô môn, bí té biì mè gwɔ̀m cú ma. Mɔ né môn Simɔ̂ŋ, beè yeè dé heè vra kela nde né nùà doô kɔɔ́ wa?» 43 Simɔ̂ŋ ye bú a: «Mè ye kɔ ŋgweéh, nde né nuaá mé hùà dé seèn maga kela né kɔɔ́ doô wa?» Yeésò ye bú a: «Môn, wò tueé yií né teèn.»

44 Yeésò bele seér ndɔ, ke njií ma doô, tueé njií mé Simɔ̂ŋ, ye bú a: «Wò né ma hên ŋené wa? Mè la naâ ká gwò yeè yilá, wò mè nòmò gule yagaà há ŋgwéh; ma hên yueé berré yaga mè gule mé yímé njolò seèn, à fɔ ŋemá cu mé yúlí feèh seèn ndɔ. 45 Wò la yeè mè bíé nyégé ná ŋgwêh; à yeé waà dé seèn, à kɔ lom né mè gule kumó den, à né mè bieé nyegé. 46 Wò mè kómó felè túán njí ná ŋgwêh; à mè dé seèn gulè waá naâ kómó múmû. 47 Mè tueé wò: gèh gwaân mé ma hên né mè feh keéh hên né tueé ye bɔ́ naâ dàm bɔ̀ veên seèn dɔɔ́ŋ doó kulú njií. Mɔ bɔ́ veên nùàr kulu sɔm lom né kèb cén, nùà sâ bɔ́ gwaán lom nde né kèb cén ndɔ.»

48 À yeé tueé gi aá mân, à tueé njií mé ma doô ndɔ, ye bú a: «Bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn.» 49 Bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ bɔ́ naâ gwò sâ bèh yâb yila baá-re lè bɔɔ̀n ndugó beleè ye: «Nùà hên yuoô he, mé à ye nùàr a: bɔ̀ veên seèn gi aá bú mé njéh kèn wa?» 50 Yeésò tueé njií cu mé ma doô, ye bú a: «Wò né temé cén yoòr mò kwaá njií, wò yili yuo aá kèn. Ndé bá-re.»

8

Bɔ̀ véh mé né jomo Yeésò

1 Jomo sâ Yeésò nde bele lè lɔɔ́ kokoô mé lɔɔ́ tetɔɔ̂r ndɔ, à né ŋgòr Càŋ teèn tueé, à né Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ se. Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yulà cùɔ̀b fà lé naâ kɔɔ́. 2 *Bɔ̀ véh déì lé naâ bɔ́ jomo ndɔ. Bɔ̀ déì, à lé naâ bɔ́ càŋ yoòr kwɔgɔ́ sɔm, à taré sɔm bɔ̀ déì lòù. Lé naâ Marî mé bɔ́ yilá né Marî Magdalâ; bɔ̀ càŋ tándulu téhbeh lé dula yuo kelà naâ lè seèn. 3 Déì lé naâ Sòsánà bɔ̂ Jâne veèh Cusâ; Cusâ sâ lé naâ nùà koô te seé mgbè *Herôde. Bɔ̀ véh kókoó mbaá lé naá cuù jomo bɔɔ̀n teèn ndɔ, bɔ́ né bele mé bɔ̀ njeré déì beè beè, te bɔ́ gam beh bɔ̀ Yeésò mé njéh.

Kàn felè nùà vú-gèh

(Matíô 13:1-9; Mârk 4:1-9)

4 Bɔ̀ nùàr né lè lɔɔ́ dé kàn mé dé kân yuoô, bɔ́ né ká yoòr Yeésò bilí ndeê. Cìlì nùàr yeé baá doó, à si bɔ́ kàn, ye bɔ́ a: 5 «Nuaré déì lé ndeè naâ ké ŋueh bèh gèh vuû. À yeé baá vuú, kèb déì sue le ceér dueè. Bɔ̀ nùàr né gulè dobó keéh, bɔ̀ non né gwaré yieé ndɔ. 6 Kèb déì nde sue yila te kérré taâ. Yeé ba baá, ŋema yuo cu. Lòù sam, nòmò lé bèh sâ ná ŋgwêh. 7 Kèb déì nde sue yila lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê, ba yuo ndɔ. Yeé baá kulá, bɔ̀ ŋgobó hèllè lané wula sɔm bɔ́. 8 Kèb déì nde sue yila dé seèn bèh tàbè bagaà, ba yuoô, kula, wa tàb ŋgún.» À yeé tueé gi aá ménâ, à lɔgɔ njií ké ter ye bɔ́ a: «Nuaá né mé tie dé ŋgweê, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»

Yeésò ŋgòr te kàne si keéh né dé keì?

(Matíô 13:10-17; Mârk 4:10-12)

9 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn bie bú kwɔ̀m kàn sâ ndɔ. 10 *À ye bɔ́ a: «Dé biì, ŋgòr felè *Lò Càŋ mé Càŋ lɔ naâ lòù leér kwaá doô, Càŋ né bí ceér feh te bí ŋgweé komo. Dé bɔ̀ déì, kɔ bɔ́ si keéh bɔ́ lè kàne, te bɔ́ ke den dé keè, bɔ́ ŋéné cú; te bɔ́ fela den dé felâ, bɔ́ ŋgwé kɔ́ cú ndɔ.»

Kàn nùà vú-gèh seè

(Matíô 13:18-23; Mârk 4:13-20)

11 Yeésò ye bɔ́ a: «Kàn sâ né mân: Gèh yaàb né ŋgòr Càŋ. 12 Gèh mé lé naâ lè kpɔŋ ceér-e sue le doô né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, *Sátàn waà, luaga sɔm cu bɔ́ lè; te bɔ́ temé teèn kwá njí cú, te bɔ́ yìlì yùò cú ndɔ. 13 Bɔ̀ɔ́ mé né te kérré taâ doô, né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ gwaán nyegé mé vɔ́gɔ́-temé mene. Njèh cén, jɔgɔb lè bɔɔ̀n yí ŋgwéh, bɔ́ gwaán lom né cuúr cén mbaá. Mɔ gèr baá bɔ́ kema, bɔ́ cuaré yuo cu. 14 Bɔ̀ɔ́ mé né lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê sue yilá doô né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, njèh cén, bɔ́ né mé *wɔ́ŋ nyamé le, bɔ́ né ŋgùlù wɔ̂ŋ fɔɔ́n, bɔ́ gwaán seér né wɔ́ŋ yieê. Sé yeé baá môn, bɔ̀ njèh hèllè karé wula sɔm njií ŋgòr Càŋ lè bɔɔ̀n ndɔ, tàb le kɔŋ. 15 Bɔ̀ɔ́ mé né dé bɔɔ̀n bèh tàbè bagaà sue yilá, né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ né mé temé cén sie huɔɔ́m, bɔ́ né yoló, tàb né teèn yuo.»

Kàn déì mé lâm

(Matíô 4:21-25)

16 *Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ́ lâm mɔ̀gɔ̀ bèh, ye te bɔ́ kibí kwaá ka sɔɔ̀ mé ka ndagâ. Bɔ́ lâm mɔgɔ seér né te bɔ́ tuú njií yí te súgo, bɔ̀ nùàr yilà gwò, bɔ́ ŋene njolo mé njéh. 17 *Mè tueé bí, bɔ̀ njií mé né bèh cibì dɔɔ́ŋ nde gi né cie ŋené le; bɔ̀ dé bèh lèrrèb ŋené yuo kela giì bèsɔ́nè ndɔ.

18 *«Sâ mɔ bí baá ŋgòr Càŋ ŋgweé, bí ŋgwé nyégé bagasé. Bí kɔ́ɔ ye, nuaré déì nde gi né mé njéh lè deí, bɔ́ haá sagá cu bú déì teèn. Nuaré déì dé seèn mé njéh lè sam nde ŋgweéh; né mene dé maàn mé à né munó ye nyí né mé njéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú lè horó sɔm.»

Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò

(Matíô 12:46-50; Mârk 3:31-35)

19 Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò lé naâ yoòr Yeésò ndeé, bɔ́ wa, sâ bɔ̀ nùàr yuú tena baá toò, bɔ́ ceér kwà ŋgweéh. 20 Bɔ̀ nùàr tueé keéh ye Yeésò a: «Meí yeè bɔ́ bɔ̀ dìm yeè né wò yí cie ke den.» 21 Yeésò ye bɔ́ a: «Meí mò mé bɔ̀ dìm mɔ̀ né seér bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, mé né ménâ bɔɔ́ ndɔ.»

Fu tarê pam hunê

(Matíô 8:23-27; Mârk 4:35-41)

22 Cieé déì Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn nde yila lè kɔme, à ye bɔ́ a: «Béh nde tub kèb yágà.» Bɔ́ yuo gò ndɔ. 23 Bɔ́ né ka ndeé, bɔ́ wa beré déì, lɔ́m sie bú. Tètèì sam, fu baá kobó taré, né nòmò lè kɔme pieém njií den, kɔm baá yuú. Yeé nde aá jiím, 24 bɔ́ ŋgoró nde yí kwarè seèn, bɔ́ nyimé bú, ye bú a: «Dé koô, dé koô, béh nde aá kum le!» À nyimé yuoô, à pam fu bɔ̂ nòmò; bɔ́ huné, pɔ́ŋ die dùà. 25 À ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Ndèm biì baá he wa?» Veéh kwaá njií bɔ́ be yoòr ndɔ, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. Bɔ́ yila lètenè bɔɔ̀n tueé kuú ye: «Nùà hên né neì? Kè kú: né mene fu, né mene nòmò, bɔ́ né sòn seèn ŋgweé!»

Nuaré déì mé càŋ tándulu yoòr taré sɔɔ̀m

(Matíô 8:28-34; Mârk 5:1-20)

26 Bɔ́ sela yuo kela te tàbè bɔ̀ Jerasénè, sâ Galilê né kèb kân. 27 Yeésò suaga die doó. À yeé ke, nùà lɔɔ̂ déì baá ká yoòr seên ndeê. Nùà hèllè yoòr né mé tándulu. Dàb baá teèn mé à né luŋturu mbaá yɔŋ gɔ, à gwò cèr ŋgwéh, à cer yeé ké màsou.

28 À yeé nde ŋene njií Yeésò mân, à si kéŋ, à komo die nde doó ka seèn, à tueé njií ké ter, ye bú a: «Yeésò Ŋunà Càŋ terrèb, bélɔ̀ né lè keé-re wa? Kúkùr yeè, té mè gèr fèh.» 29 Sâ Yeésò la baá càŋ yí lè seèn paám, ye te à yuo kelà lè seèn. Lòù sam, cu dɔɔ́ŋ tándulu né yeé nùà hèllè seé weh. Mɔ baá bú seé weh, kɔ bɔ́ kaga bú be mé yuií lɔ̀ŋ, bɔ́ colo kwaá bú lè fɔ̀gɔ; mé njéh mene à né yeé bɔ̀ yuií hèllè tené sɔm, bɔ̀ tándulu lu njií bú ya dueè.

30 Yeésò yeé pam gi aá tándulu, ye nùàr hèllè a: «Yilí yeè né neì wa?» Ye Yeésò a: «Yilí mò né: Bilíbɔ́.» À yilá kwaá né yilí seèn ménâ felè bɔ̀ càŋ tándulù ŋgún mé bilí den né lè seèn doô. 31 Bɔ̀ càŋ hèllè bɔŋ Yeésò ndɔ, ye bú a: «Té béh ké te lege ŋgɔbè kùm njí.»

32 Cu sâ bɔ̀ŋ ŋguiâŋ né yab ké cueè tòr yieé den; bɔ́ né teèn ŋgún. Bɔ̀ tándulu hèllè bɔŋ Yeésò te bɔ́ nde yila den seér ké lè bɔ̀ ŋguiâŋ. Yeésò gwaán ndɔ. 33 Bɔ́ durá yuo kela baá-re lè nùà hèllè, bɔ́ nde yila nde lè bɔ̀ ŋguiâŋ. Bɔ̀ ŋguiáŋ kem ŋar suagà ké cueè, bɔ́ sue yila nde ké te tube, bɔ́ kum le dùà.

34 Bɔ̀ tèŋ ŋguiâŋ yeé nde ŋene njií mân, bɔ́ fɔɔ́n doò ndɔ, bɔ́ nde bɔ̀ nùàr ké lɔ mé kè kèbè mene tueé wellê. 35 Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ bilí nde teèn, ye te bɔ́ nde njií mé la naâ bɔɔ́ sâ ŋené ndɔ. Bɔ́ wa, sâ nuaá mé bɔ̀ càŋ la kem yuoó naâ lè seèn doô né ké ka Yeésò mé cɔ̀gɔ̀ yoòr den den. À taré yuo aá kèn. Veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh. 36 Njií mé la kelà naâ yoòr nùà hèllè te à nde ye taré, bɔ̀ɔ́ mé la naâ ŋené dɔɔ́ŋ tueé nyegé cu bɔ̀ mbeí.

37 Yeé baá ménâ, bɔ̀ nùàr te tàbè bɔ̀ Jerasénè dɔɔ́ŋ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh, bɔ́ ye Yeésò a: «Kúkùr yeè, yùò lè tàbè beèh yuoò.» Yeésò ŋaá yila cu kɔm ndɔ. À yeé baá mé gò, 38 nùà mé bɔ̀ tándulu naâ bú lè doô bɔŋ bú, te bɔ́ bú nde. Yeésò berɔ́ŋ, ye bú a: 39 «Ndé dèn sér á ké lɔ yeè, wò tueé bele bɔ̀ nùàr njií mé Càŋ la naâ felè yeè bɔɔ́ dɔɔ́ŋ.» Nùà doô yuo baá-re doó sâ ndɔ. Njií mé Yeésò naâ felè seèn bɔɔ́ keéh dɔɔ́ŋ, à né lɔɔ́ mé njéh beè yɔŋ sie, à né bɔ̀ nùàr saán gɔ.

Ŋunà Jàrûs bɔ̂ ma mé lé naâ cɔ̀gɔ̀ Yeésò kema

(Matíô 9:18-26; Mârk 5:21-43)

40 Yeésò yuo cuù kèb yágà, à cu cuù, sâ cìlì nùàr né bú kela den. À yeé waà baá, bɔ́ vra bú. 41 Nùà koô *gwà sóù déì waà ndɔ; yilí seèn né Jàrûs. À cemmé nde ka Yeésò, à bɔŋ bú, ye te à nde ké lɔ nyî. 42 Sâ huaán gi lom né ka bú cén sâ, né dé vêh, à baá mé nyèmà yulà cùɔ̀b fà, à nde aá kuú dɔlé. Yeésò yuo gò ndɔ. À né ndeé, bɔ̀ nùàr né bú baré ŋeí.

43 Sâ ma déì né doó sâ teèn; baá nyèmà yulà cùɔ̀b fà húɔ́m né bú yoòr yuo den. Nuaá mé né beén sâ lɔ komo teèn sam. 44 Yeé baá mân, à ŋgoró nde yí jomo Yeésò, à kema weh sòn cɔ̀gɔ̀ seèn. À yeé baá kema, húɔ́m tené bú yoòr ndɔ. 45 Yeésò bie njií ye bɔ̀ nùàr a: «Neì mè kema né kɔɔ́?» Nùà kàn ye nyí sam. Piêr ye bú a: «Dé koô, bɔ̀ nùàr faŋ sela baá, bɔ́ baré né wò lòù.» 46 Yeésò ye bú a: «Nùà sâ mè kema naâ mé be. Terreb mò kèb déì naâ yoòr mò yuo.»

47 Ma doô yeé kɔ aá ye, nyí lèr kòmò ndé cú, à ndelé ndeè ká toò Yeésò ndɔ, à die nde ka seèn, à se bú kwɔ̀m mé à la kemá naâ bú mé njéh, à bú se gi toò bɔ̀ nùàr doó sâ, à tueé cu bú gèh dé mé beén seèn la naâ gií ndɔ. 48 Yeésò ye bú a: «Huaán mò, wò né lom temé cén yoòr mò kwaá njií, wò taré yuo aá kèn. Ndé bá-re.»

49 Yeésò née seèn mé ma doô tueé den, tóm waà ndɔ, ye Jàrûs a: «Ŋuna yeè kuú aá ma. Té yeè Nùà fèh-njèh mbaá kì kú cú.» 50 Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, ye Jàrûs a: «Té vèh, kwá njí lòm ndèm mé mè; ŋuna yeè nde né taré.»

51 Bɔ́ yeé wa baá ké lɔ Jàrûs, Yeésò yiín bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ gwò yilâ, gi cegé bɔ́ bɔ̀ Piêr, mé Jâŋ bɔ̂ Jâk, mé bɔ̀ tele bɔ̂ meì huaân. 52 Sâ bɔ̀ nùàr baá huaán yueé, bɔ́ né mbà genné den. Yeésò deên ndɔ, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí té yúé. Huaán njeré déì kú ŋgwéh, à cer né lɔ́m.» 53 Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií ménâ, bɔ́ kem sue bú yoòr mé séb. Sâ bɔ́ kɔ gi aá ye huaán doô kuú aá kèn. 54 Yeésò kɔ lom né dé seèn huaán be ter sie njiî, à né bú yilá, ye bú a: «Huaán mò, wùò ter!» 55 Huaán doô nyimé yuo ndɔ, à yila cu hueè, à komo wuo ter. Yeésò ye: bɔ́ fɔ́n há bú yáb. 56 Geí lɔ tele bɔ̂ meí mbaá. Yeésò luɔm bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ njií mé naâ kelá hên, Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì.»

9

Bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ ké cie temá njiî

(Matíô 10:5-15; Mârk 6:7-13)

1 Cieé déì Yeésò lé naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà yilá bilí, à jege haá bɔ́ terreb, te bɔ́ kwɔgɔ sɔm bele bɔ̀ nùàr càŋ tándulu yoòr, te bɔ́ taré sɔm bele bɔ̀ beên bɔ̀ ndɔ. 2 Ye bɔ́ a: «Bí ndé *Lò Càŋ se, bí né bɔ̀ nùàr taré sɔm bele. 3 *Bí té njeré déì beè wèh sìè: né mene cùgò mé ba, né mene yáb, né mene kàgàlɔ̀ŋ, bí té beè wèh sìè. Nùà kàn a, té cɔ̀gɔ̀ suù fà wèh sìè ndɔ. 4 Bèh dɔɔ́ŋ mɔ bí wa, bɔ́ feh bí bèh cèrrè, bí dèn lòm gwò sâ, bí té beré déì ndé sèr. Mɔ bí cer wulu baá, bí yuo. 5 Mɔ bí wa beré déì, bɔ̀ nùàr bí wèh ŋgwéh, bí yùò kwá lɔ́ bɔ́ nɔɔ́ŋ. Mɔ bí baá lɔ sâ yuo, bí kàrè sɔ̀m gí fùfú lɔɔ́ sâ gulè biì karè, te duɔɔ̂m bɔ́ toò tueé kwaâ.» 6 Bɔ́ yuo gò ndɔ, bɔ́ nde bele lè lɔ mé lɔ, bɔ́ né Njàgà Bagaà se yɔŋ, bɔ́ né bɔ̀ beên bɔ̀ bèh dɔɔ́ŋ taré sɔm bele ndɔ.

*Herôde baá seé cer

(Matíô 14:1-12; Mârk 6:14-29)

7 *Sâ njií mé né kelá dɔɔ́ŋ, mgbè Herôde lé naá giì ŋgweé, né bú seé weh. Lòù sam, bɔ̀ nuaré déì lé naâ tueé ye: né Jâŋ Bàptîs dòù komo yuo cuù né kɔɔ́. 8 Bɔ̀ déì ye, né *Elî kar waà né kɔɔ́; bɔ̀ déì ye: né *sòn-Càŋ déì lètenè bɔ̀ léí jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ dòù komo yuo kelà né kɔɔ́. 9 Herôde dé seèn ye: «Dé Jâŋ, ŋgweéh mè lé naâ bú feh tená sɔm mà. Dé mé njàgà seèn né ŋgulí hên né cu neì?» À yila baá-re ceér fɔɔ̂n, ye kɔ nyí ŋene baá Yeésò ndɔ.

Bɔ̀ nùàr kám tîn koô

(Matíô 14:13-21; Mârk 6:30-44; Jâŋ 6:1-14)

10 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê Yeésò cu cuù ndɔ, bɔ́ tueé bú njií mé bɔ́ lé bɔɔ́ keéh naâ dɔɔ́ŋ. À yeé ŋgweé gi aá, à weh bɔ́ léláŋ bɔɔ̀n, bɔ́ bɔ́ nde lè lɔɔ́ déì, yilí lɔɔ́ sâ né Becaida. 11 Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ kem bele bɔ́ jomo. Bɔ́ yeé waà baá, Yeésò sie nyegé bɔ́, à duɔɔ́m bɔ́ Lò Càŋ seè. À taré sɔm bele cu bɔ̀ beén bɔ̀ ndɔ.

12 Lou yeé yuɔm aá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô ŋgoró nde kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Bèh hên né ká jomo kela. Wò sé la kwa lɔ bɔ̀ nùàr cu cu jomo bèh cèrrè lelɔ fɔɔ́n beleè, te bɔ́ fɔɔ́n yieé keéh yáb teèn.» 13 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí há bɔ́ yáb kɔɔ́.» Bɔ́ ye bú a: «Béh beè né cegé mé breêd tîn, mé ŋgò fà té fá. Wò ye te béh nde dàm nùàr hên dɔɔ́ŋ yáb lòù ŋge haá wa?» 14 Sâ lètenè bɔ̀ nùàr sâ dɔɔ́ŋ, bɔ̀ siíb lé naâ njèh kám tîn. À ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Bí júée bɔ́ a: bɔ́ dèn ndé gí doó, bɔ́ dèn bèlè yulà títîn, yulà títîn ma.» 15 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tueé njií bɔ́ ndɔ, bɔ́ den bele baá-re méménâ. 16 Yeésò weh breêd tîn mé ŋgò fà doô, à ke njií njolo ké te vulúu, à dua Càŋ teèn, à kɔlé haá njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ, te bɔ́ geé haá mé cìlì nùàr. 17 Dɔɔ́ŋ bɔ́ yieé fulu gi, ndilí le. Bɔ́ ŋuaán, yuú cu sɔgɔ́ yulà cùɔ̀b fà.

Ŋgòr Piêr felè Yeésò

(Matíô 16:13-19; Mârk 8:27-31)

18 Cieé déì Yeésò lé naâ ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ Càŋ dua; à lé naâ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ jomo. À bie njií ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr ye, mè né neì wa?» 19 *Bɔ́ ye bú a: «Bɔ̀ déì ye wò né Jâŋ Bàptîs; bɔ́ déì ye wò né *Elî, bɔ̀ déì ye né *sòn-Càŋ léí jɔ̀gɔ̀ déì komo yuo cuù né dòù kɔɔ́.» 20 *Ye bɔ́ a: «Á bí nɔ; bí ye mè né neì wa?» Piêr ye bú a: «Wò né *Nùà Cɔ̀ŋ mé naâ beè Càŋ.» 21 Yeé baá môn, Yeésò luɔm bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì.» 22 À den cuù, ye bɔ́ a: «Kɔ *Huaán Nùàr nde dàm bɔ̀ gèr ŋené laré. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔɔ̂ mé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù dɔɔ́ŋ, nde gi né bú ŋgɔɔ́n, te bɔ́ wula sɔm bú wulà. Lè cieé tagáre à nde cu né lè cio komo yuo ndɔ.»

Naàn mé nùàr bele nde né jomo Yeésò

(Matíô 16:20-28; Mârk 8:34–9:1)

23 *À tueé njií mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ ndɔ, ye bɔ́ a: «Nuaá mé ye nyí gwaán né jomo mò beleè dɔɔ́ŋ, kɔ à ŋgɔn feh seèn, cieé dɔɔ́ŋ à né toú gèr seèn mbiín weh, à né mè jomo bele, sâ ye. 24 *Mè tueé bí: nuaá mé gwaán né yɔ̀ŋ seèn mé feh seèn yili sɔm, nde né bú leér lɔɔ́; nuaá mé né dé seèn cio felè mò ŋgɔɔ́n seér, nde né yɔ̀ŋ seèn yili sɔm. 25 Njií mé gam nde né nuaá mé né njèh ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ kwa laré te yɔ̀ŋ seèn nyoló le teèn, né kei wa? Ndɔ́g, teèn sam. 26 Mɔ nuaré déì yaáŋ mè, yaáŋ ŋgòr mò, sâ loù mé mè *Huaán Nùàr nde né teèn *sum waâ, mè sum waà nde né lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ mé terreb Tele mò yoòr, loù sâ mè nde né nùà hèllè yaáŋ sɔm ndɔ. 27 Mè né tueé ye bí a, mé bí nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ bɔ̀ déì lètenè biì hên ŋene aá *Lò Càŋ mé njolo.»

Yeésò bèh yo kweéh seêr

(Matíô 17:1-8; Mârk 9:2-8)

28 *Yeésò yeé tueé sɔm aá, bɔɔ́ cu njèh cieé téhbeh, mé téndelé à weh Piêr mé Jâŋ bɔ̂ Jâk, bɔ́ bɔ́ ŋaá nde ké felè tòr bèh Càŋ duaà. 29 À yeé baá Càŋ dua, kuún seèn kweéh seér ndɔ, bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ yoòr seèn dɔɔ́ŋ ŋa seér gi bɔ̀ dé wuwulê, wula ŋuerré seér lòù. 30 Bɔ̀ nuaré déì kar yuo kela toò seèn fà, bɔ́ bɔ́ né njeré déì tueé den: lé naâ Músì bɔ̂ *Elî. 31 Bɔ́ lé *sum yuo kelà naâ lòù. Bɔ́ bɔ́ tueé den né felè cioò mé à nde né ké Jerusalem kuú, te seé seèn jege doô. 32 Sâ Piêr bɔ́ bɔ̀ mbeí la kuú loóm aá dé bɔɔ̀n lɔ́m dé kuû. Bɔ́ yeé nde nyimé yuoô mân, bɔ́ ŋene njií lom aá Yeésò yí te *sùsùm seèn, mé bɔ̀ nuaré déì fà kwarè.

33 Bɔ̀ nùà fà doô yeé nde aá yuo, Piêr ye Yeésò a: «Dé koô, kwá béh den le kɔ hên, béh sie pàgà tagár, dé yeè cén, dé Músì cén, dé Elî cén ndɔ.» Sâ Piêr tueé nderré weh né mbaá.

34 À yeé baá sònò mân tueé den, bègè déì suagà ter, ka sie bɔ́ beè. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ doô yeé surí le aá teèn ménâ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh. 35 *Hueh déì né yí lètenè bègè sâ ŋgulí den ye: «Hên né Ŋuna mò, mè sɔm kwaá né bú, bí ŋgwé gí sòn seèn.» 36 Hueh doô huné ndɔ. Bɔ́ yeé ke, Yeésò le cu aá mé huún. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ huné lɔ lè bɔɔ̀n nɔɔ́ŋ ménâ; njií mé bɔ́ la naâ dɔɔ́ŋ ŋené gií, bɔ́ mé nuaré déì cu sâ túé ŋgwéh.

Huaán déì mé càŋ tándulu yoòr

(Matíô 17:14-18; Mârk 9:14-27)

37 Cieé ŋaga bɔ́ suaga cuù. Sâ bɔ̀ nùàr kókoó mbaá baá yoòr Yeésò ndeê, bɔ́ bɔ́ kwaré le ndɔ. 38 Nuaré déì lɔgɔ njií ké ter yí lètenè bɔ̀ nùàr, ye Yeésò a: «Kúkùr yeè, Nùà fèh-njèh, huaán gi lom né ka mè cén hên, kè njí yeè mè bú njolo yoòr teèn; 39 à né mé càŋ déì yoòr teèn, mɔ baá bú ŋaâ, à keéŋ gɔ mbembaá, né yeé bú jilí taré dé gècên, fuú né bú sònò yuo, càŋ hèllè né-re bú nu den. Kɔ huaán njɔgɔ́ gi aá, à yi ye bú. 40 Mè la naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè bɔŋ, te bɔ́ kwɔgɔ sɔm bú, né bɔ́ taré yɔgɔ́.»

41 Yeésò deên ndɔ́, ye: «Jue ka bí bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀, mé jéré-temé biì sâ! Hên, béh bí née cu-re heèh wa? Mè bí seŋ den cu nde né heèh ndɔ wa? Wèh ndê mé huaán sâ kán.»

42 Huaán doô yeé nde aá kwarè Yeésò waá, tándulu hèllè nela si njií cu baá ye-re bú doó mé terreb. Yeésò pam kwɔgɔ sɔm bú yoòr huaán doô ndɔ, à taré sɔm bú, à haá njií cu bú mé tele. 43 *Sùsùm Càŋ sie laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ né teèn hiím den.

Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm fà

(Matíô 17:22-23; Mârk 9:30-32)

Sâ bɔ̀ njií mé Yeésò lé bɔɔ́ giì naâ dɔɔ́ŋ née den ka bɔ̀ nùàr geí lɔɔ́ ye. À tueé njií cu mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: 44 «Kènê bí ŋgwé nyégé bagasé: *Huaán Nùàr nde né beè bɔ̀ nùàr yilá.» 45 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh, njeré déì lé ndegé yɔgɔ́ naâ bɔ́ lòù. Bɔ́ mé Yeésò bíé njí ŋgwéh ndɔ, veéh lé naâ bɔ́ sie yɔgɔ́.

Dé koô lètenè bɔ̀ mbeî

(Matíô 18:1-5; Mârk 9:33-37)

46 *Bɔ̀ mbɔ̀ŋ duɔɔ́m baá-re lètenè bɔɔ̀n saán kuû, te bɔ́ ŋene kɔ nuaá mé né dé koô teèn. 47 Yeésò yeé ŋene mùnò bɔɔ̀n né ménâ, à weh njebá kwaá huaán déì ká toò seèn, 48 *ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Nuaá mé né huaán hên felè mò sie nyegé, sie nyegé né mè; nuaá mé né mè sie nyegé, sie nyegé né Tele mò mé lé temà naâ mè ndɔ. Bí kɔ́ɔ ye, lètenè biì nuaá mé né huaán maàn dɔɔ́ŋ, dé koô né seér bú.»

Mɔ nuaré déì bí bùnò ŋgwéh, sâ à né jomo biì

(Mârk 9:38-40)

49 Jâŋ deên ndɔ, ye Yeésò a: «Dé koô, béh la naâ nuaré déì ŋené, à lè bɔ̀ŋ beèh sam, à né bɔ̀ tándulu kwɔgɔ́, à bɔ́ kwɔgɔ́ den né mé yilí yeè; béh la naâ bú yiín.» 50 Yeésò ye bú a: «Bí té bú yín. Mɔ nùàr bí bùnò ŋgwéh, sâ à né jomo biì.»

Lɔɔ́ déì lè tàbè *Samarî mé lé naâ Yeésò berɔ́ŋ

51 Sâ cu mé Càŋ nde aá Yeésò ké te vulúu weh njií, ndeè aá wulú. Yeésò ye kɔ nyí wa baá ké Jerusalem ndɔ. 52 À tema keéh baá-re bɔ̀ tebé bɔ̀ toò. Bɔ́ yuo gò, bɔ́ wa lè lɔɔ́ déì te tàbè Samarî, te bɔ́ nyegé kwaá bú bèh teèn. 53 Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ yeé ŋgweé aá ye, bɔ́ sâ nde né ké Jerusalem mân, bɔ́ bɔ́ sìè nyégé cú. 54 *Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn Jâk bɔ̂ Jâŋ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, kwá béh bie njií we suagà ké te vulúu ŋgie sɔm bɔ́ wa?» 55 Yeésò bele seér ndɔ, nde bɔ́. 56 Bɔ́ bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde ser lè lɔɔ́ déì.

Bɔ̀ɔ́ mé gwaán né jomo Yeésò beleè

(Matíô 8:19-22)

57 Bɔ́ yeé baá ceér dueè, nuaré déì ndeè ye Yeésò a: «Wò nde mene he, bélɔ̀ nde né kɔɔ́.» 58 Yeésò ye bú a: «Hên bɔ̀ nyam bɔɔ̀n né mé gbàŋ, bɔ̀ non mé fulu ndɔ. Kɔ́ɔ ye, *Huaán Nùàr dé seèn mé bèh cèrrè teèn sam.»

59 Jomo sâ, à tueé njií mé déì, ye bú a: «Bèlè mè.» Dé sâ ye bú a: «Dé koô, kúkùr yeè, kwá mè ndeè furú sɔm tele mò ye.» 60 Yeésò ye bú a: «Kwá lɔ́ bɔ̀ komó nde furú bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n kɔɔ́. Ndé dé yeè bɔ̀ nùàr *Lò Càŋ se nyegé.»

61 *Déì den cuù ye Yeésò a: «Dé koô, mè nde né jomo yeè bele. Kúkùr yeè, kwá mè nde jɔ̀gɔ̀ bie wellê bɔ̀ nùàr mò ye.» 62 Yeésò ye bú a: «Mè tueé wò, nuaá mé né boór kieé, né njolo jomo ke tená njií, dé seèn nùà seê Lò Càŋ wúlú ŋgwéh.»

10

Yeésò mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà téhbeh cùɔ̀b fà

1 Jomo sâ, Fehtoò beèh balé sɔm cu bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì yulà téhbeh cùɔ̀b fà ndɔ, à tema keéh bɔ́ toò fèfà fèfà, te bɔ́ nde te lɔɔ́ hihinê mé à nde né teèn ndeé ndɔ. 2 *Ye bɔ́ a: «Yab bɔlé lom né ŋgún. Njèh cén, bɔ̀ seê bɔ̀ mé nde né ká lɔ kwaá bilí njiî màgà ŋgwéh. Bí bɔ̀ŋ nùà njèh bɔɔ̀ŋ, te à tema njií bɔ̀ seê bɔ̀ teèn, te bɔ́ kwa bilí njiî bú mé njéh ká lɔ.

3 *«Bí ndé-re. Mè bí hên yi njií né faá bɔ̀ huaán sòrŋgaàŋ lètenè bɔ̀ ŋgùì nɔ. 4 *Bí té njeré déì beè wèh sìè: né mene kàgàlɔ̀ŋ, né mene ba, né mene débágá, bí té beè wèh sìè. Bí té nuaré déì ceér dueè njébá bíé gɔ̀. 5 Mɔ bí nde aá gwò nuaré déì yilá, bí jɔ̀gɔ̀ júée bɔ̀ gwà bɔ̀ a: Kùsèm, dɔlê a dèn mé bí ma! 6 Mɔ nùà bagaà déì né gwò sâ teèn, sâ dɔlê biì nde né felè seèn den. Mɔ sam, bí jɔ́gɔ́ yùò cú mé dɔlê biì. 7 *Mɔ bí baá gwò sâ, bí dèn lè teèn, bí yíé, bí ŋúé dèn bɔ̀ njií mé bɔ́ haá né bí dɔɔ́ŋ gwò sâ. Bí kɔ́ɔ ye, nùà seê yieé né mé seé seèn. Bí té gùgwò lób ndé bèlè.

8 «Mɔ bí wa lè lɔɔ́ déì, bɔ́ né bí teèn sie nyegé, bí yíé lòm ká bɔ̀ njií mé bɔ́ né bí haá. 9 Bí táré sɔ̀m bèlè bɔ̀ beên bɔ̀ lɔ sâ tarè, bí júée bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ a: Càŋ baá mé Mbàm seèn ká kwarè bɔɔ̀n si ndeê ma.

10 *«Mɔ bí wa lè lɔɔ́ déì, bɔ́ bí teèn wèh ŋgwéh, bí ndé ké mbartɔgɔ̂, bí júée bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ a: 11 fùfú lɔɔ́ bɔɔ̀n sâ ma, bú a, ndé cú mé bɔ́, à té béh gulè mbaá mègè lè. Bí júée bɔ́ a: Njèh cén, bɔ́ kɔ́ɔ ye, Càŋ baá mé Mbàm seèn kwarè bɔɔ̀n si ndeê ma. 12 *Mè tueé bí, sâ loù téná-juù, gèr ŋene kela nde né lɔɔ́ hèllè mé *Sɔ́dɔ̀m.»

Bɔ̀ lɔɔ́ dúágá-tieè déì

(Matíô 11:20-24)

13 *Yeésò deén baá-re ye: «Wò lɔɔ́ Korasêŋ, wò nde né meì bɔ̀ gèr ŋené! Becaida wò nde né gèr ŋené ndɔ! Mɔ gèh fém mé lé bɔɔ́ naâ lètenè biì hên sé bɔɔ́ naâ ké Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ, mè tueé bí, dàb mé bɔ̀ nùàr ké sâ sé lɔ temé kweéh seér gi aá kèn, bɔ́ den ka nde doó, bɔ́ yií wè, bɔ́ su tou, te feh keéh ye bɔ́ kweéh seér aá temé. 14 Mè tueé bí, loù ju tenâ, gèr dé biì taré kela nde né kɔɔ́ mé dé Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ hèllè. 15 *Déì né cu wò Kapernahûm; wò munó né ye, nyí nde né ké te vulúu ŋgulí waá wa? Ndɔ́g, mè tueé wò, bɔ́ wò ba njií seér nde né ké ndugo bɔ̀ càŋ; kwá yeè!»

16 *À den cuù ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Mè tueé bí, nuaá mé né sòn biì ŋgweé dɔɔ́ŋ ŋgweé né sòn mò. Nuaá mé né bí ŋgɔɔ́n, ŋgɔn né mè ndɔ. Nuaá mé ŋgɔn mè, ŋgɔn né Nuaá mé lé temà naâ mè.»

Bèh cuû bɔ̀ yulà téhbeh cùɔ̀b fà bɔ̀

17 Bɔ̀ tebé bɔ̀ yulà téhbeh cùɔ̀b fà doô cu cuù mé vɔ́gɔ́-temé, bɔ́ ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, njií mé béh tueé naâ mé yilí yeè dɔɔ́ŋ, né mene bɔ̀ tándulu, bɔ́ naá giì sòn beèh ŋgweé.» 18 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè naâ *Sátàn ŋené njií, à die suagà naâ ter faá mbàn nɔ.» 19 *À deén baá-re ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè lé naâ bí terreb haá, te bí dobo keéh bɔ̀ sàb mé taŋtàŋ gulè; bí né Sátàn mé be terrèb seèn mene gulè dobo keéh, njeré déì bí bɔ́ ndé ŋgwéh. 20 Njèh cén, bí té vrà ye bɔ̀ tándulu ŋgweé aá sòn biì kèn. Yilí biì mé baá ké te vulúu nyagá den, bí jɔ̀gɔ̀ vrà sér cí.»

Vɔ́gɔ́-temé Yeésò

(Matíô 11:25-27; 13:16-17)

21 Loù sâ Yeésò lé naá loôm mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên. Lòù sam, Cúcuí Ŋagâ lé naâ bú yoòr ŋgulí. Yeé baá ménâ, à vra Càŋ, ye bú a: «È môn, Tele mò, vulú bɔ̂ tàbè né gi beè yeè, mè vra baá wò! Lòù sam, njií mé né njolò bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ mé bɔ̀ lo bɔ̀ cibi mbaá leér den, njua yeè mé wò bɔ́ feh keéh seér né mé bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r mân. È môn, Tele mò! Sâ né njií mé wò gwaán nê.

22 *«Mè tueé bí, Tele mò njèh dɔɔ́ŋ kwaá lɔ gi né beè mò. Mé njéh mene nuaré déì kɔ́ ŋgwéh ye: hên né Huaán; gi cu né ka Tele. Nuaré déì kɔ́ ŋgwéh ye: hên né Tele ndɔ, gi cu né ka Huaán mé bɔ̀ɔ́ mé Huaán né bɔ́ Tele feh doô.»

23 Yeé gi aá, à bele seér, à tueé njií lom mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: «Dé biì, njua biì wa. Lòù sam, bí ŋene né bɔ̀ njií hên mé njolo. 24 Mè tueé bí, dàm bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ mgbè kókoó mbaá lɔ ye te bɔ́ ŋene faá bí né ŋené hên, ndɔ́g; bɔ́ ye te bɔ́ ŋgweé kwa faá bí né ŋgweé hên, ndɔ́g ndɔ, dɔɔ́ŋ lé naá giì bɔ́ liím.»

Kàn felè nùà *Samarî déì

25 **Njí-sóù déì ndeè Yeésò sòn felá weh, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, mè bɔɔ́ nde né naàn, te mè kwa ye yɔ̀ŋ dé ndeèr wa?» 26 Yeésò ye bú a: «Bɔ́ te sóu nyagá né kei wa? Wò teèn ŋgweé yeé naàn wa?» 27 *Nùà hèllè ye bú a: «Bɔ́ nyagá kwaá né ye: Gwàn gí Càŋ Nùà Dueè mé temé yeè mene, mé càŋ yeè mene, mé terreb yeè mene, mé mùnò yeè mene dɔɔ́ŋ ma; wò gwaán cu mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè nɔ.» 28 *Yeésò ye bú a: «Môn, wò tueé yií né teèn. Ndé bɔ́ dèn ká méménâ nág, te wò yili yuo ye.»

29 Nùà hèllè bie nyegé cu, te bɔ̀ nùàr ye nyí né nùà gècên, ye bú a: «Neì né cu mbeí mò kɔɔ́ wa?» 30 Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Nuaré déì lé yuoó naâ Jerusalem, à né ké Jerikò suagá ndeé, à wa ceér dueè beré déì, à die yila beè bɔ̀ yîb bɔ̀ wúlá-feèh déì. Bɔ́ huaré gi bú cɔ̀gɔ̀ yoòr, bɔ́ lobo si lɔ bú ceér dueè, sâ à nde aá kuú dɔlé.

31 «*Ŋgàŋ sèmè déì naâ jomo seèn ndɔ, à waà, à né bú yí doó ŋené njií, à wɔɔ́ŋ kela sa. 32 Nùà *Levî déì wa cuù, ŋene njií bú yí doó, wɔɔ́ŋ kela cu ménâ ndɔ.

33 *«Nùà *Samarî déì naâ bèh gò seèn, à waà jomo bɔɔ̀n, à ŋene njií nùà doô yí doó, jere bɔɔ́ bú njèh, 34 à suaga die doó, à se weh kómó mé mbè seèn lè baà, à berré njií bú lè nyer-e, à yaga nyegé, à kaga nyegé gi bú bɔ̀ nyer sâ dɔɔ́ŋ, à jɔgɔ kwaá bú ŋgètenè nyaàm, à derré njií bú ké lɔ, à nde gwɔm bèh cèrrè lòù, à ke nyegé bú ndɔ. 35 Cieé ŋaga, à sɔm kwaá lɔ nùà gwà kàgàlɔ̀ŋ déì, lé naâ kám fà, ye bú a: kè nyégé nyí nùà hên jomo mé njéh. Bɔ̀ njií mé wò nde cu né felèbɔ̀ sagá dɔɔ́ŋ, mɔ nyí cuù baá, nyí nde né wò gwɔm gií.»

36 Yeésò yeé tueé gi aá, ye njí-sóù doô a: «Beè yeè, lètenè bɔ̀ nùà tagâr hên, dé heè né mbeí nuaá mé lé die yilà naâ beè bɔ̀ yíb bɔ̀ doô kɔɔ́ wa?» 37 Njí-sóù hèllè ye bú a: «Mbeí seèn né dé mé kɔɔ̀ naâ bú jere doô.» Yeésò ye bú a: «Mé wò mene, ndé ménâ bɔɔ́ ndɔ.»

Yeésò ké lɔ Mártà bɔ̂ Marî

38 *Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ né ka ndeé, bɔ́ wa lè lɔɔ́ déì; ma déì weh njií bɔ́ ké lɔ seèn; yilí ma sâ né Mártà. 39 Ma sâ lé naâ mé dìm teèn ndɔ. Yilí dìm né Marî. Marî lé dé seèn ndeè naâ ké kwarè Fehtoò beèh, à den nde ka seèn, bɔ̀ njií mé Yeésò né tueé dɔɔ́ŋ, à né felá den. 40 Sâ Mártà né ké gwò mé seé yâb feh hihinê kwaré. À ŋar waà ndɔ, ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, wò yúlá ŋgwéh mé dìm mò kwaá lɔ né mè seé yâb beè mé huún wa? Sâ júée bú a, ndê gàm mè teèn.» 41 Fehtoò beèh ye bú a: «Mártà, Mártà, wò dé yeè nyamé le né mé njèh ŋgún bɔɔ́ larê. 42 Kɔ́ɔ ye, dé bagaà né cén. Marî dé seèn ke sɔm né dé mé huɔm kela né kɔɔ́. Nuaré déì ndeè bú beè lùàgà sɔ̀m ndé cú.»

11

Bèh Càŋ duaà

(Matíô 6:9-13; 7:7-11)

1 Cieé déì Yeésò naâ beré déì, à né Càŋ dua den. À yeé dua sɔm aá, mbɔ̀ŋ seèn déì ye bú a: «Fehtoò beèh, dùà fèh béh Càŋ teèn, dùà fèh béh faá Jâŋ lé dua feéh naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn nɔ.» 2 Yeésò ye bɔ́ a: «Mɔ bí baá dua, bí júée:

Tele beèh, yilí yeè a: dèn beè bɔ̀ nùàr jolosé.

Ndê kɔgɔ yeè ká lètenè beèh dilí kwaá.

3 Wò né béh yáb cieé dɔɔ́ŋ haá.

4 Kúlú njí bɔ̀ veên beèh doó faá béh né dé bɔ̀ mbeí beèh lè beèh kulú sɔm nɔ.

Bèh mé veên né béh taáb dɔɔ́ŋ, té béh teèn njí.»

5 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Hên, den né faá mɔ lètenè biì nuaré déì kwa kìn lètenè cibî: à wuo ter, à nde ké lɔ mbeí seèn déì, ye bú a: Hùà há nyí yáb teèn; há nyí sér weh tagár ma. 6 Kìn kwa né nyí kɔɔ́; né mbeí nyî cén déì waà né kɔɔ́, à nde né bèh gò. Ké gwò nyî njií mé à nde né sònò yií njií, teèn sam. 7 Mɔ mbeí den seér cuù kèb gwò ye bú a: Té nyí kì, nyí colo gi aá hin kèn. Bɔ́ bɔ̀ huaán nyî cer gi aá doó, nyí ter wùò ndé cú te nyí haá wò sér. Té nyí kì ma.»

8 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mɔ à né mene ménâ tueé, sâ à mbeí gàm ndé ŋgwéh wa? Mè tueé bí, à nde né ter wuo, à gam bú. Njèh cén, à ter wùò ndé cú, ye né mbeí nyî, baá seér dé te mbeí bú dùà kì dèn cú. Bɔ̀ njií mé mbeí gwaán keéh né dɔɔ́ŋ, à nde né bú haá gií.

9 «Mè tueé bí: Bí dùduaà, bɔ́ nde né bí haá; bí féfɔɔ̀n, bí nde né kwa; bí gɔ́ hin gɔɔ̀, bɔ́ nde né bí gulu keéh. 10 Lòù sam, nuaá mé né dua dɔɔ́ŋ, nde né kwa; nuaá mé né fɔɔ́n dɔɔ́ŋ, nde né ŋené; bɔ́ nde né nuaá mé né gɔɔ́ dɔɔ́ŋ gulu keéh ndɔ.

11 «Hên mɔ nuaré déì lètenè biì né tele, ŋuna dua bú ŋgò, à sie haá seér nde né bú sàb wa? 12 Mɔ sam, à sie haá seér bú taŋtàŋ, sâ ŋuna dua né bú gei cuaàr wa? 13 Bí, mé jéré-temé biì mene, bí né bɔ̀ ŋuna biì bɔ̀ njèh bebagaà haá komo; sé tagá Tele biì ké te vulúu wa? Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ɔ́ mé né bú Cúcuí Ŋagâ dua dɔɔ́ŋ, à nde né bɔ́ haá.»

Bɔ̀ nùàr ye Yeésò seé bɔɔ́ né mé terreb *Sátàn

(Matíô 12:22-30; Mârk 3:20-27)

14 Cieé déì, sâ Yeésò né tándulu yoòr nuaré déì kwɔgɔ́. Tándulu hèllè lé naâ nùà sâ sòn sie huné. Yeésò yeé kwɔgɔ sɔm aá bú, nùà hèllè yila sòn tueê ndɔ. Geí laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ. 15 *Bɔ̀ déì tueé seér ye: «*Beljebu mgbè bɔ̀ tándulù haá né bú terreb mân kɔɔ́, à bɔ̀ tándulu kwɔgɔ́ den né mé njéh.» 16 *Bɔ̀ déì né bú sòn lòù felá seér, ye bú a: «Jɔ̀gɔ̀ bɔ́ ke fém cén déì te feh keéh ye wò seé hên bɔɔ́ né mé terreb Càŋ.»

17 Yeésò kɔ gi mùnò bɔɔ̀n ndɔ, ye bɔ́ a: «Né mene lè lò mgbè dé heè, mɔ bɔ̀ nùàr né lètenè bɔɔ̀n kerré kuú, lò sâ nde né tɔb yuo, bɔ́ kum le mé gwà mene. 18 Hên mɔ Sátàn bɔ̂ ŋgàŋ yoòr seèn lege kuú cu né kɔɔ́, sâ lò seèn tɔ̀b yùò ndé ŋgwéh wa? Bí ye: mè bɔ̀ càŋ tándulu lòù kwɔ́gɔ́ ŋgwéh, mgbè bɔɔ̀n mè terreb haá né kɔɔ́ sé wa? 19 Mɔ sé né gècên, ye mè tándulu kwɔgɔ né mé terreb Sátàn, sâ, dé bɔ̀ ŋuna biì nɔ, neì bɔ́ terreb haá yeé kɔɔ́, bɔ́ kwɔgɔ tándulu mé njéh wa? Bí kwá biì nɔɔ́ŋ, bɔ̀ ŋuna biì sie nde né bí nyeén kɔɔ́.» 20 À den cuù ye bɔ́ a: «Mè bɔ̀ tándulu kwɔgɔ né mé terreb Càŋ Dueè. Sâ bí kɔ́ɔ ye: Mbàm Càŋ die waà baá ká yoòr biì kèn.

21 «Mɔ nùà terrèb déì mɔm né gwà seèn kɔɔ́, à né gi mé bɔ̀ njèh salê beè, ndɔ́g yíb bɔ̀ njèh seèn kèmà ndé ŋgwéh. 22 Mɔ siíb déì wa cuù felè seèn, né bú mé terreb yɔgɔ́, bú sâ nde né bú bɔ̀ njèh taâb mé temé seèn né gi teèn doô ŋgaá weh, à geé sɔm bilí mé ŋgúlú seèn mene ndɔ.»

23 *À den cuù ye bɔ́ a: «Nuaá mé jomo mò sam, né nùà bùnò mò. Nuaá mé mè nùàr teèn bílí gàm ŋgwéh, né nùà ŋéllé-nùàr ndɔ.»

Càŋ tándulu mé baá yoòr nùàr cuú cuû

(Matíô 12:43-45)

24 «Sâ càŋ tándulu déì lé naâ yoòr nuaré déì dula yuo kelá, à nde ké ya dueè; à né bèh cèrrè te hobó ŋemâ fɔɔ́n gɔ. Mé njéh mene, à bèh cèrrè kwà ŋgwéh. Yeé baá ménâ, ye: kènê nyí nde cu nde aá ké lɔ, lè nuaá mé nyí lé yuoó naâ teèn doô. 25 À wa, sâ ké gwò bɔ́ fɔ gi aá, bɔ́ te nyegé gi aá bèh denè gwò ndɔ. 26 À yeé ŋene aá ménâ, à nde yilá fɔɔ́n cu bɔ̀ càŋ déì téhbeh mé né bú jelá yɔgɔ́; bɔ́ bɔ́ waà, bɔ́ bilí yila nde lè nùà hèllè. Nùà doô die cu péb; beén seèn taré yɔgɔ́ keéh cu dé jomò.»

Nùà njuaà

27 Yeésò yeé nde aá mân tueé gií, ma déì deên yí lètenè bɔ̀ nùàr, lɔgɔ njií ké ter, ye bú a: «Lèì njuaà jɔgɔ̀ naâ wò kɔɔ́; mbán njuaà koó naâ wò kɔɔ́ ndɔ.» 28 Yeésò ye bú a: «Nùà njuaà né seér bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, mé né ŋgòr Càŋ jolo ndɔ.»

Fém beè Yeésò bieê

(Matíô 12:38-42)

29 *Cu sâ, bɔ̀ nùàr kɔ lom né ké kwarè Yeésò bilí ndeê. À yeé ŋene aá ménâ, à duɔɔ́m baá-re tueê ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ cafanê bɔ̀ né lom bɔ̀ jélá-temé bɔ̀ dé gècên. Kɔ bɔ́ ŋene aá fém, te bɔ́ ŋene kɔ ye terreb Càŋ. Mè tueé bí, bɔ́ ŋéné ndé cú, faga le aá te fém mé Càŋ lɔ bɔɔ́ naâ yoòr Jonâs doô. 30 *Gèh fém mé bɔ̀ Ninivè bɔ̀ lɔ naâ yoòr Jonâs ŋené sâ, bɔ̀ cafanê bɔ̀ nde cu né ménâ yoòr Huaán Nùàr ŋené ndɔ. 31 *Bí kɔ́ɔ ye, loù ju tenâ, mgbè dé vêh mé lɔ deén naâ ké túno, nde né ter komo wuo, à sie bɔ̀ cafanê bɔ̀ nyeén. Lòù sam, à lɔ yuoó naâ tɔ́g ké kunduŋ, bèh mé tàbè bɔ̂ vulú né teèn kwaré, à ndeè bèh ŋgòr kɔ́gɔ̀n sònò Salomɔ̂ŋ ŋgweê. Sâ, nuaá mé né Salomɔ̂ŋ yɔgɔ́ keéh, né gi kwarè bɔ̀ cafanê bɔ̀ teèn. Mé njéh mene, bɔ́ né lòù saán seér. 32 *Loù téná-juù, bɔ̀ Ninivè bɔ̀ nde né ter kem wuo, bɔ́ sie bɔ̀ cafanê bɔ̀ nyeén. Lòù sam, bɔ̀ Ninivè bɔ̀ lé naâ dé bɔɔ̀n ŋgòr Jonâs ŋgweé, bɔ́ kweéh seér temé. Sâ nuaá mé né Jonâs yɔgɔ́ keéh, né gi kwarè bɔ̀ cafanê bɔ̀ teèn ndɔ. Mé njéh mene, bɔ́ temé kwéh sér ŋgwéh.»

Lâm mé né yoòr nùàr

(Matíô 5:15; 6:22-23)

33 *«Bɔ́ lâm mɔ̀gɔ̀ bèh, ye te bɔ́ leér kwaá lòù, wa te bɔ́ kibí kwaá ka sɔɔ̀ ndɔ. Bɔ́ lâm mɔgɔ seér né te bɔ́ tuú njií yí te súgo, te bɔ̀ nùàr yilà gwò, bɔ̀ ŋene njolo mé njéh. 34 Njolo yeè né yoòr yeè faá lâm nɔ: mɔ njolo yeè né ŋené, gùm yeè dɔɔ́ŋ nde né bèsɔ́nè ŋagá den. Mɔ njolo yeè baá nyimé, gùm yeè dɔɔ́ŋ den nde né bèh cibì. 35 Sâ kè keè, wanɔɔ́ŋ ŋagâ mé né yoòr yeè doô nde né cibi die. 36 Mɔ yoòr yeè ŋagâ né teèn, bèh cibì déì teèn sam, sâ gùm yeè dɔɔ́ŋ né bèh ŋagâ, ŋagá nde né yoòr yeè faá lâm ba den né kɔɔ́ nɔ.»

Yeésò mé bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù

(Matíô 23:1-36; Mârk 12:38-40)

37 Yeésò yeé tueé gi aá mân, nùà Farisiên déì yilá njií bú ké lɔ seèn bèh yâb ndɔ. Wa ké gwò, bɔ́ yeé baá yáb yieé, 38 hiím seér nùà Farisiên dé hiîm. Lòù sam, Yeésò né yáb yieé, à be faá tabɔ́ né tueé nɔ, yàgà ŋgwéh. 39 Fehtoò beèh deên ndɔ, ye bú a: «Kè kú-re bí bɔ̀ Farisiên kán: bí bɔ̀ ŋgàb mé bɔ̀ sɔɔ̀ biì dɔɔ́ŋ yaga seér né kèb cieè, kèb lè tena le môn, te bí teèn kurú kwaá yíb mé jéré-temé. 40 Bɔ̀ kùlù bɔ̀ faá bí nɔ sam! Bí ye Càŋ nuaá mé bɔɔ́ naâ kèb cieè, à kèb lè kɔɔ́ bɔ́ ná ŋgwêh wa? 41 Mɔ bí ye te huɔm, bí nyàmè sér kèb lè biì. Njií mé né lè ŋgàb biì dɔɔ́ŋ, bí há bɔ̀ saám bɔ̀ teèn. Mɔ bí né ménâ bɔɔ́, sâ njèh dɔɔ́ŋ nde gi né beè biì ŋagásé.

42 *«Bí bɔ̀ Farisiên, bí nde né gèr ŋené! Bí kɔ lom né Càŋ mbe haâ; mɔ njèh baá yulà, bí né gi bú cécéné haá nyegé: bɔ̀ sìbì mé bɔ̀ san mé bɔ̀ nyure hihiné. Bí haá gi né bú mbe ménâ dág. Njèh cén, bí bɔ̀ *sóú dé kokoô jòlò kɔ́ ŋgwéh; wanɔɔ́ŋ bí sé la né ju mé gècên mene tená kɔɔ́, bí sé la né Càŋ mé temé cén gwaán, te bí nde ye bú mbe haá.

43 «Bí bɔ̀ Farisiên, bí nde né gèr ŋené! Lè *gwà sóù, bí gwaán lom né bèh denè dé kokoô. Né mene ké tan mé ké mbartɔgɔ̂, bí ye kɔ bɔ̀ nùàr gìbì bíé bèlè bí lòù. 44 Bí nde né gèr ŋené! Bí den né faá sà nɔ; bɔ̀ nùàr né teèn mbaá gɔlé kelá, bɔ́ ŋéné kɔ́ ŋgwéh.»

45 Nuaré déì deên yí lètenè bɔ̀ *njí-sóù ndɔ, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, gèh dé mé wò né tueé hên, wò seb bilí né mé béh mene.» 46 Yeésò ye bú a: «Mé bí mene, bí nde né gèr ŋené, bí bɔ̀ njí-sóù. Bí né seé tarê felè bɔ̀ nùàr mbiín kwaá, bí be teèn yí ŋgwéh. Né mene nyɔ̀gɔ̀ beè cén, bí teèn cór njí bèh te gam bɔ́.

47 «Bí ŋene nde né gèr fî! Dàm bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ ŋgíb, bɔ̀ tele biì lɔ wula giì naâ kɔɔ́. Bí ké toò bɔɔ́ nde den né mé seé bɔ̀ tele biì, bí né sà bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ meé nyegé, 48 bí mé njéh feh keéh né ye, bí bɔ̀ tele biì né mé seé cên, wa bɔ́ lɔ dé bɔɔ̀n wulà naâ dé wulâ, bí me dé biì sà ma. 49 Né dé cî mé Càŋ lɔ naá giì mé kɔ́gɔ̀n seèn tueé, ye nyí nde né bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ké yoòr bɔɔ̀n temá njií, bɔ́ nde né bɔ̀ déì bunó, bɔ́ wula bɔ̀ déì lòù. 50 Bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ́ lé naá giì wulá sâ wɔ́ŋ duɔɔ́m nê lòù, tɔ́g nde wa mé nàm hên dɔɔ́ŋ, húɔ́m bɔɔ̀n nde gi né bɔ̀ cafanê bɔ̀ bieé. 51 *Duɔɔ́m nde né mé húɔ́m Ábèl, nde wa mé húɔ́m Jakarî. Bɔ́ lɔ bú dé seèn wula lɔɔ̀ naâ lètenè caá gwà Càŋ, sâ mɔ̀ né yí toò, kɔ ká jomo mân. Mè né tueé ye bí a, húɔ́m bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ nde gi né bɔ̀ cafanê bɔ̀ bieé.

52 «Bí bɔ̀ njí-sóù, bí nde né gèr ŋené! Lòù sam, huaán kî mé komo yeé gwà kɔ́gɔ̀n, bí lé naâ sɔm weh. Bí mé feh biì gwò yílá ŋgwéh; bɔ̀ɔ́ mé gwaán né yilâ, bí né bɔ́ toò yiín tená ndɔ.» 53 Jomo sâ Yeésò yuo ndɔ. À yeé yuo aá, temé fulu ŋaâ bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên lè. Bɔ́ duɔɔ́m baá-re bú bɔ̀ njèh mé yúlá-temé mene bieé baâ, 54 te bɔ́ fɔɔ́n keéh bú sòn teèn, bɔ́ sie bú mé njéh.

12

Dèn làŋ mé bɔ̀ leba bɔ̀

(Matíô 10:26-27)

1 *Sâ cìlì nùàr mgbɔ́ŋ né cu sâ doó ŋab den. Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à jɔ̀gɔ̀ tueé njií lɔgɔ̂ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ̀ a: «Bí bɔ̀ŋ feh biì mé kulu bɔ̀ *Farisiên; mè jue né leba bɔɔ̀n doô. Bɔ́ ŋgòr dɔɔ́ŋ tueé gi né mé sòn fèfà. 2 *Mè tueé bí, bɔ̀ njèh lèrrèb dɔɔ́ŋ nde gi né cie ŋené yuo; bɔ̀ njèh dé nénâb ŋené yuo kela giì bèsɔ́nè ménâ ndɔ. 3 Njií mé bí né bèh cibì tueé dɔɔ́ŋ nde né bèh ŋagâ ŋgulí den. Bí yila mene gwò, bí ferá mene hin, bí né ké mí namé den, mé njéh mene bɔ́ nde né ké felè gwà ŋaá, bɔ́ yie den teèn, bɔ̀ nùàr ŋgweé laré dɔɔ́ŋ.

Nuaá mé bí nde né veéh

(Matíô 10:28-31)

4 «Dé biì, bí bɔ̀ mbeí mò, mè né bí tueé: bí té bɔ̀ wúlá-nùàr bɔ̀ vèh. Bɔ́ wula lom né léláŋ ŋgàŋ yoòr, sâ gi aá, bɔ́ mé terreb déì toò sam cuú. 5 Mè tueé bí, nuaá mé bí nde né veéh né sér Càŋ. À dé seèn né mé terreb nùàr wulâ, à si njií tuar te we tarê. Mè tueé bí: bí vèh sér bú.

6 «Hên faá tásuagár doô, mɔ bɔ́ domó laáb mene bɔ́ tîn, bɔ́ go sɔm kɔ́bɔ̀ fà, nde né nùàr yulá wa? Mé njéh mene, Càŋ njolo mé cén déì lètenè bɔɔ̀n cì bèh, 7 sé tagá bí wa? Mè tueé bí, né mene bɔ̀ yúlí feèh biì dɔɔ́ŋ né gi njolò seèn. Bí té mbaá vèh kú; kela né bí te mbeî yuií mé dàm bɔ̀ tásuagár hèllè.»

Yeésò gwaân mé Yeésò ŋgɔɔ̂n

(Matíô 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 «Mè tueé bí, nuaá mé né mè cie toò bɔ̀ nùàr gwaán njií dɔɔ́ŋ, loù sâ *Huaán Nùàr nde né bú toò bɔ̀ cìlì Càŋ gwaán weh ndɔ, ye né nùàr nyî. 9 Nuaá mé né mè toò bɔ̀ nùàr ŋgɔɔ́n dɔɔ́ŋ, mè nde né bú toò bɔ̀ cìlì Càŋ ménâ ŋgɔɔ́n ndɔ.

10 *«Nuaá mé né Huaán Nùàr jueé, bɔ́ nde né veên seèn doó kulú njií. Nuaá mé dé seèn jue seér né Cúcuí Ŋagâ, bɔ́ veên seèn lè kúlú sɔ̀m ndé ŋgwéh.

11 *«Bí kɔ́ɔ ye: bɔ̀ nùàr nde né bí sie, bɔ́ jɔgɔ njií bí ké *gwà sóù bèh juù, bɔ́ nde né bí ké toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ ménâ mgbɔmé njií ndɔ. Loù sâ njií mé bí nde né sònò tueé, bí té nyàmè. 12 Loù sâ Cúcuí Ŋagâ bí ŋgòr sònò tueé kwaá nde né kɔɔ́.»

Dene yánè nùà lieê déì

13 Nuaré déì lé naâ yí lètenè bɔ̀ nùàr teèn, ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, tele beèh lé naâ béh ŋgúlú kuú kwaá lɔɔ́. Júé bei mò a, gè há mè dé mò ma.» 14 Yeésò ye bú a: «Nùàr mò, kei mé yií keéh né mè teèn kɔɔ́ wa? Mè ndeè naâ bèh ju biì tenâ, mé ŋgúlú biì geê wa?» 15 Jomo sâ à ye bɔ̀ nùàr a: «Bí bɔ̀ŋ feh biì mé temé te ŋgúlú jɔgɔ kwaâ. Nùàr a, kwà gí méné njèh dɔɔ́ŋ, ndɔ́g, à yɔ̀ŋ teèn kwà kéh ndé ŋgwéh.»

16 À si baá-re bɔ́ kàn déì ndɔ, ye bɔ́ a: «Nùà lieê déì lé naâ mé ŋueèh teèn, yab lé naâ teèn yuo dé gècên. 17 À duɔɔ́m baá-re mé huún seèn munô ye: Hên bèh teèn sam; nyí yab hên dɔɔ́ŋ kwaá gi nde né he wa? 18 À den cu kaà mé be seèn ye: Nyí kɔ baá kèn: nyí nde né bɔ̀ mbáŋ nyî dɔɔ́ŋ ŋerré sɔm gií, nyí sie hamé seér bɔ́ lòù, te nyí bilí kwaá gi bɔ̀ yab mé bɔ̀ njèh nyî dɔɔ́ŋ teèn. 19 Jomo sâ nyí tueé nde aá ye yo nyî a: wò yab ŋgún bilí kwa baá kèn, baá dé nyèmà ŋgûn ndɔ; dù bá duù, yíé bá dé yieê, wò ŋueé lom dé ŋueê; dòbò njí bá tàbè mbaá. 20 À yeé tueé gi aá mé huún seèn mân, Càŋ ye bú a: Nùà kùlù faá wò nɔ! Wò kɔ́ ŋgwéh ye lan cíbítenè wò nde né kuú wa? Sâ, neì bɔ̀ njèh yeè hèllè yieé nde né kɔɔ́ wa?»

21 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, sâ nuaá mé ŋgùlù bilí kwaá lom né dé seèn, à dé Càŋ bílí ŋgwéh dɔɔ́ŋ, nde né bú faá nùà kùlù hèllè nɔ bɔɔ́.»

Ndèm mé Càŋ kwaâ

(Matíô 6:25-34)

22 À den cuù ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Mè tueé bí, mɔ né mân, bí té mé yáb nyàmè lè, ye te bí koó feh biì. Bí té mé cɔ̀gɔ̀ nyàmè lè, ye te bí su kwaá yoòr ndɔ. 23 Kela né yɔ̀ŋ nùàr mé yáb; gùm nùàr huɔm kela né kɔɔ́ mé cɔ̀gɔ̀ ndɔ. 24 Bí jɔ̀gɔ̀ kè njí ke bɔ̀ non ye; bɔ́ yab dòbò bèh, bɔ́ kwá bèh, bɔ́ mé be yolò sam, bɔ́ mé mbáŋ sam ndɔ. Mé njéh mene, Càŋ né gi bɔ́ koó laré; sé tagá bí wa? Ŋgweéh kela né bí mé non mà.»

25 À den cuù ye bɔ́ a: «Bí né mene nyamé, lètenè biì dɔɔ́ŋ, neì cieé déì felè bɔ̀ cieé seèn sagá komo nde né kɔɔ́ wa? 26 Mɔ njèh dé maàn hên né bí yɔgɔ́, sâ bí dé jomò mbaá nyamé den né dé keì wa? 27 *Bí kè wèh yoòr bɔ̀ mvue nyurè mé né ké ŋueh baá: bɔ́ seé témá bèh, bɔ́ cɔ̀gɔ̀ cóló kɔ́ bèh ndɔ. Mé njéh mene, mè tueé bí, mgbè Salomɔ̂ŋ mé be ŋgùlù seèn mene dɔɔ́ŋ lé gèh nòmò cɔ̀gɔ̀ faá bɔ̀ mvue nɔ sù kwà ná ŋgwêh. 28 Mɔ Càŋ né nyure mbaá yàgà ménâ nyegé huɔɔ́m, à cɔ̀gɔ̀ mé bí há kélá ndé ŋgwéh wa? Ŋgweéh bɔ̀ nyure ké ya den weh né dé laàn, kwéh bɔ́ nde né saá sɔm wa? Temé kuú né bí lòù, mè tueé bí.

29 «Sâ bí té mé yáb bɔ̂ mbè mbaá nyàmè fɔ́n lè, bí té seé cer. 30 Dé sâ né seé bɔ̀ wɔ̂ŋ bɔ̀; bɔ́ né gi ménâ nyamé fɔɔ́n. Bí né dé biì mé Tele teèn; bɔ̀ njií mé saám né bí dɔɔ́ŋ, à né gi kɔɔ́. 31 Bí yúé fɔ́n sér *Lò Càŋ, Càŋ nde né bí bɔ̀ njèh dé jomò teèn haá keéh.»

Ŋgúlú dé ké te vulúu

(Matíô 6:19-21)

32 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Bí té vèh, bí mene màgà ŋgwéh, bí né bɔ̀ mbieè mò. Lò Càŋ né dé biì; Tele biì Càŋ haá né bí kɔɔ́, ye nyí gwaán né ménâ. 33 Sâ bí gò sɔ̀m bɔ̀ njèh biì, bí geé haá njií bɔ̀ saâm bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ sâ. Bí fɔ́n sér ŋgúlú mé nde né ter le, bí né ké te vulúu bilí njií. Dé sâ gí ndé cú, yíb ŋúɔ́b ndé cú, sueé yíé ndé cú ndɔ. 34 Bí kɔ́ɔ ye, temé nùàr né gi bèh mé ŋgùlù seèn né teèn.»

Dene làŋ

35 *«Bí dèn dene bɔ̀ siîb; bí góló nyégé cɔ̀gɔ̀ bagasé, bí mɔ̀gɔ̀ sìè lâm beè. 36 *Bí dèn làŋ faá bɔ̀ seê bɔ̀ mé né tele seê bɔɔ̀n kela den nɔ. Te tele seê bɔɔ̀n cuù bèh kùrmò fù, à gɔ hin, bɔ́ gulu keéh bú wúwágá. 37 Bɔ̀ seê bɔ̀ mé tele bɔɔ̀n nde né bɔ́ ménâ kwa dɔɔ́ŋ, nde gi né samé. Mè né tueé ye bí a, mɔ à cu cuù baá, à nde né cɔ̀gɔ̀ goló nyegé, à feh bɔ́ bèh denè kwarè yâb, à bɔ́ yáb jɔgɔ haá seér kɔɔ́. 38 À cu cuù mene lɔgɔ̀tenè, né mene toò cieê, bɔ̀ɔ́ mé né lɔ́m goó dɔɔ́ŋ nde gi né njua beè seèn kwa. 39 *Bí kɔ́ɔ ye, mɔ nùà gwà sé né kɔɔ́ ye loù sâ yíb nde né nyí yilá, à sé naâ làŋ den, à mɔm ŋaga gwà seèn, te yíb gwò yílá cú. 40 Sâ bí dèn dèn làŋ ménâ, wanɔɔ́ŋ Huaán Nùàr kar waà nde né loù mé bí cí mùnò ŋgwéh.»

Nùà seê dé bagaà mé dé veên

(Matíô 24:45-51)

41 Piêr ye bú a: «Fehtoò beèh, wò kàn hên si njií lom né mé béh wa, né mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ wa?» 42 Fehtoò beèh ye bú a: «Kwá mè tueé bí felè nùà kɔ́gɔ̀n mé né seé tele seê seèn mé temé cén bɔɔ́. Né nuaá mé tele nde né bɔ̀ seé bɔ̀ dɔɔ́ŋ haá kwaá beè seèn, te à geé haá bɔ́ yáb, à geé faá né tueé nɔ. 43 Mɔ tele seê seèn waà, à né seé seèn te ceér-e ménâ bɔɔ́, à nde né beè teleè samé. 44 Mè né tueé ye bí a, tele beè seèn haá lɔ bilí nde né mé bɔ̀ njèh seèn mene dɔɔ́ŋ.

45 «Á, mɔ nùà seê cén sâ den seér cuù né mé feh seèn, ye: Tele seê nyî wágá cú ndé ŋgwêh, à né seér bɔ̀ seê bɔ̀ lobo, né mene bɔ̀ dé sisiîb, né mene bɔ̀ dé vévêh, à né bɔ́ lobo, à né yáb yieé ndabé, à né ŋueé sela; 46 mɔ à né méménâ bɔɔ́, ŋgweéh sâ tele seê seèn nde né lòù kaár waâ, à weh bú seé wa? À nde né bú kwɔgɔ́ sɔm, te bɔ́ bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ den mé gèh nûr cên.

47 «Nùà seê mé né gi njií mé tele gwaán nê kɔɔ́, à ménâ bɔ́ ŋgwéh, à bú bɔ̀ njèh seèn nyégé ŋgwéh dɔɔ́ŋ, nùà sâ nde né mé núr beè teleè ŋené kuú. 48 Njií mé tele seê gwaán nê, mɔ nùàr kɔ́ ŋgwéh lòù, à né mene veên bɔɔ́, sâ dé seèn bɔ́ bú kókoó lòbò ndé ŋgwéh. Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé bɔ́ lé naâ bú njèh ŋgún haá, bɔ́ beè seèn bie weh cu nde né ŋgún ménâ ndɔ; bɔ́ ŋgún bie weh kela nde né beè nuaá mé bɔ́ lé naâ ŋgún haá.»

Yeésò yìè kèrrè

(Matíô 10:34-36)

49 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè ká doó beè waà né mé we. Mè né gwaán ye sé la baá ŋgie. 50 *Mè nde né nòmò Càŋ weh ndɔ. Baá lom mè dé yieê yieé. 51 Bí té mùnò ye mè ká te wɔ́ŋe ndeè né bɔ̀ nùàr dɔlê haá. Mè tueé bí, mè ká lètenè biì nde seêr né bèh kèrrè siì. 52 Mɔ bɔ̀ nùàr né gwò tîn, kènê bɔ̀ tagár bɔ̀ déì nde né bɔ̀ fà bɔ̀ bunó; bɔ̀ fà bɔ̀ nde né bɔ̀ tagár bɔ̀ bunó ndɔ. 53 *Tele nde né huaán bunó; huaán bunó cu tele ndɔ. Meí nde né huaán dé vêh bunó, huaán bunó cu meí ménâ ndɔ. Bɔ̀ makoò bɔ́ bɔ̀ veèh ŋuna bɔɔ̀n nde né méménâ lètenè bɔɔ̀n bunó kuú.»

Cìè Càŋ lètenè bɔ̀ nùàr ŋené kɔɔ̂

(Matíô 16:2-3)

54 Yeésò tueé njií mé cìlì nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: «Mɔ bí ŋene nu baá ter kèb nyiìb* yilí komo ŋaá, bí ye: nu nde né neé. Ne ka ménâ. 55 Mɔ bí ŋene fu né lòù kobó ŋaá, bí ye: lan nde né salé; salé ka ménâ ndɔ. 56 Jue ka bí bɔ̀ leba bɔ̀! Bí né gi bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ ŋené kɔɔ́; né mene ká doó, né mene ké ter, né gi njolò biì ŋagásé. Seèn bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ njèh dé nàm biì hên, bí ŋéné kɔ́ ŋgwéh wa?»

Sòn cên mé nùà bùnò deèn

(Matíô 5:25-26)

57 «Bɔɔ́ né naàn mé bí ceér gècên mé be biì ŋéné kɔ́ ŋgwéh wa? 58 Mɔ bî nuaré déì baá mé ju, à né wò sií, à ju sâ njií né ké toò nùà dueè; mɔ bí bú gɔ bilí né kɔɔ́, lègè lòm ceér dueè tég, te bí bú jɔ̀gɔ̀ den giì mé sòn cên ye; wanɔɔ́ŋ wò nde né ju beè seèn toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ die, bɔ́ sie haá njií wò mé sɔ́jì; te sɔ́jì nde wò ké gwà cibì yií njií. 59 Mè tueé wò, bɔ́ sie kwaá nde né wò beè méménâ, tɔ́g kɔ bɔ̀ tomo njèh nùà hèllè yuo kela giì baá kèn, sâ ye.»

13

Temé kweéh seêr, mɔ sam, cio

1 Cu sâ bɔ̀ nuaré déì waà ndɔ, bɔ́ ndeè Yeésò njeré déì felè bɔ̀ Galilê bɔ̀ bieé. Bɔ́ ye bú a: «Cu mé bɔ̀ Galilê bɔ̀ lé naâ *sèmè ké toò Càŋ ŋɔɔ́b, *Pilátò lé ye ŋɔ́b bílí mé bɔ́ mene. Bɔ́ lé naâ mé bɔ́ mene ŋɔɔ́b bilí ndɔ.»

2 Yeésò ye bɔ́ a: «Beè biì, bí munó né ye gèh gèr mé bɔ̀ Galilê bɔ̀ hèllè lé naâ ŋené sâ, bɔ́ lé veên bɔɔ́ kelà naâ kɔɔ́ mé bɔ̀ mbeí wa? 3 Cí sam; mè tueé bí, mɔ bí temé biì kwéh sér ŋgwéh, bí kuú gi nde né ménâ ndɔ. 4 Ŋgweéh gwà tèb Siloê lé naâ ŋem, lobo wula lɔ bɔ̀ nùàr gwò yulà cùɔ̀b téndelé wa? Bí munó né ye lètenè bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ dɔɔ́ŋ, bɔ̀ sâ bɔ̀ hèllè lé bɔɔ́ sabé kelà naâ kɔɔ́ wa? 5 Môn sam; mè tueé bí, mɔ bí temé biì kwéh sér ŋgwéh, bí nde né ménâ dɔɔ́ŋ kuú gií ndɔ.»

Kàn toú wá-tàb déì

6 Jomo sâ Yeésò si cu kàn déì, ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé naâ toú* déì ké ŋueh dobo kwaá. À né ké teèn ndeé, ye te nyí kwa tàb teèn, à njeré déì teèn kwà ŋgwéh. 7 Loù sâ, ye nùà seê seèn a: Baá nyèmà tagár, nyí né felè toú hên mbaá yagá kuú, tàb teèn sam. Kòmò sì njí bú doó, à né bèh dé lòù yiín kwaá den. 8 Nùà seê doô ye bú a: Tele mò, kwá lɔ́ cú yeè bú nyèmà hên ménâ; mè nde né ké kaà kweé yɔŋ, mè su yelle teèn. 9 Merré déì nyèmà kwêh à nde né tàb waá. Mɔ sam, te béh komo sɔm ye bú.»

Ma déì loù sóù taré sɔɔ̀m

10 Loù sóù déì sâ Yeésò né bɔ̀ nùàr njèh ké *gwà sóù feh den. 11 Ma déì lé naâ gwò sâ teèn, à né mé tándulu yoòr; baá nyèmà yulà cùɔ̀b téndelé, càŋ doô né bú ŋgɔ̀gɔ̀ beè sie guú kwaá den. À bɔɔ́ mene naàn, à ter njébá dìlì kɔ́ ŋgwéh. 12 Yeésò yeé ŋene aá bú, à yilá njiî bú, ye bú a: «Dé vêh, lan wò yili yuo aá lè beên yeè hên kèn.» 13 À ba njií bú be felè; kwar cén ma doô njebá dilí yuo ndɔ, à yila keéh Càŋ seên.

14 *Nùà koô gwà sóù yeé ŋene Yeésò taré sɔm aá nùà beên loù sóù, temé yulá bú lè, à tueé njií seér, ye bɔ̀ nùàr a: «Bɔ̀ cieé seê bɔɔ̂ né ténjén. Bí ndê bèh teèn, te bí taré yuo; dèn ŋgwéh loù sóù.»

15 Fehtoò beèh deên ndɔ, ye bú a: «Jue ka bí bɔ̀ leba bɔ̀! Loù sóù cén sâ nùà kàn né yeé ndeé, à né nàgà seèn se weh, wa né vuɔmndeè wa, à derré njií bú bèh nòmò ŋueê. 16 Sâ, ma mé né ndùté ndùtù Abrahâm hên né gèr beè *Sátàn ŋené, Sátàn né bú mé yuií lané den, lan baá nyèmà yulà cùɔ̀b téndelé. Mè yeé yili sɔm aá bú, bí ye, wa loù sóù húɔ́m ŋgwéh mé mè se sɔm bú lè yuiî sé wa?»

17 À yeé tueé gi aá ménâ, fegùlì kibí kela mé bɔ̀ bùnò bɔ̀ seèn doó. Bɔ̀ nùàr dé bɔɔ̀n samé seér dé samê. Lòù sam, à lètenè bɔɔ̀n bɔɔ́ lom né bɔ̀ seé dé dudueèr.

Kàn mvum tàb làm

(Matíô 13:31-32; Mârk 4:30-32)

18 Jomo sâ Yeésò ye bɔ́ a: «*Lò Càŋ fela né kei wee? Mè bú me njií nde né mé kei wa?» 19 Ye bɔ́ a: «Lò Càŋ den né faá mvum tàb làm† mé nuaré déì lé naâ ké mbar seèn dobo kwaá nɔ. Yeé baá ter baá yuo, ŋa toú, bɔ̀ non tieé fulu teèn.»

Kàn déì mé kulu

(Matíô 13:33)

20 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè Lò Càŋ me njií nde né mé kei wee?» 21 Ye bɔ́ a: «Lò Càŋ den né faá kulu nɔ. Ma déì lé naâ dɔɔ́m weh, à si ŋgàb tàgà ndètoón cùɔ̀b tîn mé njéh. Yeé baá jelá, fulu komo njií gùm tàgà dɔɔ́ŋ ter.»

Hin dé barê

(Matíô 7:13-14, 21-23)

22 Yeésò né te lɔɔ́ kokoô mé lɔɔ́ tetɔɔ̂r ndeé, à né njèh teèn feh bele, ye te nyí yuo kela ké Jerusalem ndɔ. 23 Nuaré déì waà, ye bú a: «Dé koô, á hên bɔ̀ nùàr nde né kókoó yili yuo wa?» Yeésò tueé njií mé bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: 24 «Hin né baré, bí lègè lòù te bí yila kela ye. Mè tueé bí, bɔ̀ nùàr kókoó nde né lege ke; mé njéh mene bɔ́ yílá kwà ndé ŋgwéh. 25 Nùà gwà nde né ter wuo, à colo hin seèn, à ferá tena lɔ bí cie. Bí nde né hin gɔré, bí né bú teèn yilá yií, ye: Fehtoò beèh gùlù kéh béh teèn. À nde né bí tueé ye bí a: Bí yuo naá-re he wa? Nyí bí kɔ́ ŋgwéh. 26 Cu sâ bí nde né tueé ye bú a: Ŋgweéh béh bí lé yieé beéh kɔɔ́, béh ŋueé kɔɔ́ wa? Ŋgweéh wò lé naâ njèh ké lɔ beèh feh ndɔ wa? 27 *À tueé lom nde né dé seèn ye bí a: Bí bɔ̀ vevenê bɔ̀ dɔɔ́ŋ, bí yùò doó sâ nɔɔ́ŋ, nyí bí kɔ́ ŋgwéh.»

28-29 **Yeésò den cu ye bɔ́ a: «Ké sâ kéŋ nde né silí, nyie nde né yieé. Bí nde né Abrahâm mé Isâk bɔ̂ Jakɔ̂b mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dɔɔ́ŋ ké te Lò Càŋe ŋené njií. Nùàr hihiné nde né ké teèn yilá laré; bɔ̀ɔ́ mé naâ kèb bà, kèb nyiìb, kèb fenê mé kèb túnò mene dɔɔ́ŋ, nde gi né teèn yilá, bɔ́ né kùrmò yieé. Sâ bí né dé biì kèb cieè. 30 *Mè tueé bí, bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ ké jomo bɔ̀ nde né ké toò kelá seér; bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ ké toò bɔ̀ kela seér cu ké jomo.»

Feh Yeésò gɔɔ̀ŋ ké Jerusalem

(Matíô 23:37-39)

31 Cu sâ bɔ̀ *Farisiên déì bilí waà ndɔ, bɔ́ ye Yeésò a: «Yùò hên yuoò, ndé sèr toò; *Herôde gwaán né wò wulâ.» 32 À ye bɔ́ a: «Né sése! Bí ndé júée bú a: Mè né bɔ̀ nùàr tándulu yoòr kwɔgɔ́, mè taré sɔm bɔ̀ beên bɔ̀, wa mè nde né méménâ lan mé kwéh bɔɔ́; kulà mè bɔɔ́ sɔm ma. 33 Sâ mè nde né mé seé mò toò bɔɔ́ ndeé ser lan mé kwéh bɔ̂ kulà. Lòù sam, ye sòn-Càŋ déì a: té ké cie kú lè, wa bɔ́ ndé kú gí ké Jerusalem ma.

34 «Óè Jerusalem! Óè Jerusalem! Dàm bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ wula gi né wò. Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naâ yoòr yeè temá njií dɔɔ́ŋ, wò bɔ́ mé taá tɔbé wula gi né kɔɔ́. Mè né mene gwaán, ye mè nde né bɔ̀ nùàr yeè ká ka mò koró bilí, faá cuar kurú kwaá yeé bɔ̀ huaán ka bà nɔ, wò gwàn bèh. Baá mbei meèn wa, Jerusalem? 35 *Mè tueé bí, gwà biì nde né ter le, bí mè ŋéné ŋgwé ndé cú; kɔ cu mé bí ndeè baá mé sòn biì tueé ye: Càŋ Dueè a, kúlú nyégé nuaá mé ndeè né mé yilí seèn kulù, sâ ye.»

14

Nùà beên fufulû

1 Loù sóù déì Yeésò nde ké gwò nùà koô bɔ̀ *Farisiên cén déì bèh yáb yieê. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ doó sâ dɔɔ́ŋ né Yeésò ke den. 2 Nuaré déì lé naâ doó sâ teèn ndɔ, à né mé beén fufulû mân yoòr; à né toò Yeésò njebá den.

3 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à bie njií mé bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên, ye bɔ́ a: «Mɔ bɔ́ taré sɔm nùàr loù sóù, né jolo wa, jòlò ŋgwéh wa?» 4 Bɔ́ sòn kòmò ŋgwéh. Yeé baá môn, Yeésò taré sɔm nùàr beên hèllè ndɔ, yi njií bú. À tueé njií mé bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: 5 *«Hên, mɔ lètenè biì ŋunà nuaré déì, wa nàgà seèn wa, die yila ké dòù loù sóù, à bú beè nomo lègè sɔ̀m ndé ŋgwéh wa?» 6 Dé sâ gela yɔgɔ́ cu bɔ́.

Bèh denè balê

7 Bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ yilá njií naâ bèh yâb hèllè né bèh denè lòù balé fɔɔ́n. Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à ye bɔ́ a: 8 *«Mɔ nuaré déì sua véh, à yilá njií wò ké gwò seèn bèh kùrmò yieê, té bèh denè dé koô kè wèh; kɔ ŋgweéh à naâ nùà dueè mé né wò yɔgɔ́ teèn yilá keéh ndɔ. 9 Mɔ nùà koô doô waà, nùà gwà mé naâ bí fà dɔɔ́ŋ yilá doô nde né wò ter komo sɔm, nùà koô hèllè den keéh, wò nde seér ké jomo bɔ̀ nùàr mé fegùlì mene den ndeé. 10 Mɔ bɔ́ né wò yilá, ndé dèn sér ké jomo bɔ̀ nùàr, te nùà gwà ŋene ménâ, à yilá kwaá njií seér wò te bèh denè dé koô, te wò lie ye njolò bɔ̀ nùàr doó sâ dɔɔ́ŋ.» 11 *À den cuù ye bɔ́ a: «Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé né ter ŋgumó ŋaá dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú doó baá njií, te bɔ́ ter komo njií seér nùà dɔlê.»

Nùàr yilá balê

12 Yeésò tueé njií mé nùà gwà ndɔ, ye bú a: «Mɔ wò né bɔ̀ nùàr bèh kùrmò yilá njiî, té bɔ̀ mbeí yeè mé bɔ̀ nùàr yeè bɔ́ bɔ̀ lilieê bɔ̀ teèn yílá kéh; mɔ sam, bɔ́ nde cu né wò sòn sâ yilá haá sɔm. 13 Mɔ wò gwaán né bɔ̀ nùàr bèh kùrmò yílá njiî, yílá sér bɔ̀ saâm bɔ̀ mé bɔ̀ tácɔgɔ́, bɔ̀ɔ́ mé be sam gule sam, mé bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ ndɔ. 14 Bɔ̀ sâ bɔ̀ mé terreb sam, bɔ́ wò sòn sâ yílá há sɔ̀m ndé cú; te Càŋ kulu seér wò kɔɔ́, à ndeè gwɔm wò loù mé bɔ̀ didilî bɔ̀ nde né te cio komo yuo gií.»

Kàn felè kùrmò déì

(Matíô 22:1-10)

15 Bɔ̀ɔ́ mé né te yâb sâ yeé ŋgweé gi aá ménâ, cén déì lètenè bɔɔ̀n ye Yeésò a: «Njua né felè nuaá mé nde né yáb ké te *Lò Càŋe yieé teèn!»

16 Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Nuaré déì lé naâ kùrmò neé, à yilá njií bɔ̀ nùàr kókoó teèn. 17 Cu yeé wulu baá, ye nùà seê seèn a: Ndé júée bɔ̀ nùàr a: yáb baá gi doó, bɔ́ ndê yíé bá yieè ma. 18 Bɔ́ dɔɔ́ŋ, nùà kàn ye bú a: Nyí kuún aá kèn. Nùà toò jɔ̀gɔ̀ ye nùà seê a: Nyí lé naâ ŋueèh ŋge, nyí jɔ̀gɔ̀ nde née yɔŋ ke ye; kúkùr yeè, té ndè. 19 Dé jomò ye bú a: Nyí lé naâ nàgà yulà ŋge, nyí nde née bɔ́ fèfà fèfà laáb, te bɔ́ kie ke boór ye; kúkùr yeè, té ndè. 20 Dé tagâr ye bú a: Nyí jɔgɔ baá véh, nyí teèn wá ndé cú.

21 «Nùà seê doô cu cuù, à tueé mé tele seê seèn ménâ ndɔ. Temé ŋaâ tele lè, à ye nùà seê seèn a: Gɔ̀ gɔɔ̀, ndé yílá wèh bèlè bɔ̀ nùàr ceceér, mé ké mbartɔgɔ̂ mene; yílá ndê bèlè mé bɔ̀ saâm bɔ̀, mé bɔ̀ tácɔgɔ́ bɔ́ bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ mé bɔ̀ɔ́ mé be sam gule sam dɔɔ́ŋ.

22 «Jomo sâ, nùà seê doô cu cuù ndɔ, ye bú a: Tele mò, mè yilá wa giì aá mé bɔ́ kèn; bèh née cu le ye. 23 Tele ye bú a: Ndé bèlè bá kènê ké jomo lɔɔ̂ mé yí fei ceceér, sìè ndê bèlè mé bɔ̀ nùàr lòù, te gwà mò yuú mé njéh. 24 Mè tueé bí: mè la naâ bɔ̀ toò jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ mbaá yilá kuú, bɔ́ yáb mò sònò nágá kéh ndé cú.»

Njèh dɔɔ́ŋ vuú lɔɔ̂, te nùàr ŋa ye mbɔ̀ŋ Yeésò

(Matíô 10:37-38)

25 Cìlì nùàr ŋgún né Yeésò jomo kem bele. À bele seér ndɔ, ye bɔ́ a: 26 *«Nuaá mé gwaán né jomo mò beleè dɔɔ́ŋ, bú a: gwàn kélá mè mé bɔ̀ nùàr seèn, né mene tele bɔ̂ meí seèn; né mene veèh seèn mé bɔ̀ ŋuna seèn; né mene bei, né mene dìm, né mene tie seèn; dɔɔ́ŋ, bú a: gwàn kélá mè mé bɔ́. À gwaán kela cu mè mé yɔ̀ŋ seèn nùà njèh ndɔ. Mɔ sam, à mbɔ̀ŋ mò dèn kòmò ndé ŋgwéh. 27 *Nuaá mé toú gèr mé be seèn jɔ́gɔ́ ŋgwéh, à mè bèlè ŋgwéh dɔɔ́ŋ, mbɔ̀ŋ mò dèn kòmò ndé ŋgwéh ndɔ.

28 «Sâ mɔ lètenè biì nuaré déì nde aá gwà sieé, bú a, dèn ndé doó, à taáŋ nyegé gi. Mɔ kàgàlɔ̀ŋ nde né wulú, à duɔɔ́m ye seé gwà hèllè. 29 Mɔ sam, à nde né léláŋ maàŋ gwà si cegé, kàgàlɔ̀ŋ gi yuo, gwà le toò. Sâ bɔ̀ nùàr nde né mé ja kuú den, 30 ye: kè nùàr hèllè kán, à duɔɔ́m giì dág; ké jomo beè mvúâr.

31 «Déì né cu mân: Mɔ mgbè déì gwaán né taáb mé mbeí lieê, bú a, dèn cèrè doó, à taáŋ nyegé gi bɔ̀ nùàr seèn, ye bɔ̀ nùàr nyî né cegé kám yulà. Mɔ mbeí kem waà mé bɔ̀ nùàr kam ndètoón, nyí nde né mé bɔ́ lieé komo wa? 32 Mɔ sam, bú a, témá kóbó njí lòm mbeí be jɔ̀gɔ̀, te pɔ́ŋ die.

33 «Sâ, kɔ bí taáŋ nyegé ménâ ndɔ, wanɔɔ́ŋ nuaré déì seèn mbɔ̀ŋ mò mbaá ŋá kòmò ndé ŋgwéh, mɔ à bɔ̀ njèh seèn dɔɔ́ŋ ŋgɔ́n ŋgwéh.»

Túɔ́m cuarê

(Matíô 5:13; Mârk 9:50)

34 «Túɔ́m né njèh bagaà. Á mɔ túɔ́m cuaré baá, bɔ́ bɔɔ́ ŋgulí cu nde né bú naàn wa? 35 Sâ gi aá kèn; à yelle sam, à tàbè gàm ndé cú ndɔ. Bɔ́ bú su njií nde aá cie mbaá. Nuaá né mé tie dé ŋgweê, bú a, ŋgwé nyégé bagasé.»

15

Kàn sòrŋgaŋ mé lé naâ leér

(Matíô 18:12-14)

1 *Bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ dɔɔ́ŋ bilí nde gi kwarè Yeésò bèh ŋgòr seèn ŋgweê. 2 Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ duɔɔ́m lètenè bɔɔ̀n ndugô, ye: «Nùà hên bɔ̀ vevenê bɔ̀ kwarè seèn weh kwaá né dé keì? Bɔ́ bɔ́ mé ŋgàb cên yieé bilí né dé keì ndɔ wa?»

3 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à si bɔ́ kàn, ye bɔ́ a: 4 «Hên mɔ lètenè biì nuaré déì né mé mbieè yuií, cén déì nde leér le, à bɔɔ́ nde né naàn? À bɔ̀ dé yulà tárènèà cùɔ̀b tárènèà doô yí fei kwá lɔ́ ndé ŋgwéh, à nde dé cên doô fɔɔ́n wellê wa? 5 Mɔ à fɔɔ́n kwa baá bú, à ndeè né bú tuagaà mé vɔ́gɔ́-temé mene jɔgɔ́ sie, 6 à cu cuù mé njéh, à yilá bilí bɔ̀ mbeí seèn mé bɔ̀ nùàr kwarè seèn, ye bɔ́ a: Bí ndê vrà gàm mè teèn; sòrŋgaŋ mò lé naâ leér, mè bú fɔɔ́n kwa cu aá kèn.»

7 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, mɔ nùà veên cén kweéh seér temé lètenè bɔ̀ mbeî, vràb nde né ké te vulúu felè seèn ménâ ndɔ. Bɔ́ vra kela nde né bú mé bɔ̀ didilî bɔ̀ yulà tárènèà cùɔ̀b tárènèà mé mùnò ŋgwéh temé kweéh seêr doô.»

Kàn kàgàlɔ̀ŋ mé lé naâ leér

8 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mɔ ma déì né mé kàgàlɔ̀ŋ beè kám cén, yuií cén nde die leér teèn, à we mɔ̀gɔ̀ ndé ŋgwéh, à fɔ bilí gwà, à ŋalé fɔɔ́n teèn wa? 9 Mɔ à fɔɔ́n kwa cu aá, à nde né bɔ̀ mbeí seèn mé bɔ̀ nùàr kwarè seèn yilá bilí, ye bɔ́ a: Bí ndê vrà gàm mè teèn; kàgàlɔ̀ŋ mò lé naâ leér, mè kwa cu aá kèn.»

10 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, mɔ nùà veên cén kweéh seér temé seèn, vràb nde né lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ felè seèn ménâ ndɔ.»

Kàn felè huaán yíé ŋgúlù déì

11 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé naâ mé huaán fà. 12 Cieé déì dìm ndeè ye tele a: Gè bɔ̀ ŋgúlú yeè geè, wò kɔb haá mè dé mò. Tele geé haá bɔ́ ndɔ. 13 Tètèì sam, à go sɔm gi aá bɔ̀ dé seèn kèn, à weh kàgàlɔ̀ŋ hèllè, à fɔɔ́n gò, à nde lè lò déì, bèh dàb mân. Wa teèn, à yila kàgàlɔ̀ŋ doô yieé ndabê. 14 Nde nde, kàgàlɔ̀ŋ hèllè gi yuo. Cùè die lè lò sâ ndɔ. Sâ bú dɔɔ́ŋ, à mé njeré déì beè sam cuú.

15 «Yeé yɔgɔ́ baá, à nde yila seé beè nùà lɔɔ̂ déì. Nùà hèllè njií baá-re bú ké ŋueèh seèn bèh ŋguiáŋ beleè. 16 Huaán doô ye merré déì nyí nde né bɔ̀ tòmò yâb ŋguiâŋ teèn domó yieé kwa; ndɔ́g, nuaré déì bú teèn há ŋgwéh. 17 Yeé baá ménâ, à den cuù mé huún seèn ye: Mè nde aá mé cùè mbaá kuú. Hên ké lɔ tele mò, bɔ̀ seê bɔ̀ seèn né mé yáb beè tabe den. 18 Mè nde aá lɔ, mè nde tueé nde né ye tele mò a: Tele mò, mè bɔɔ́ aá veên mé Càŋ, mè bɔɔ́ njií mé wò ndɔ. 19 Mè nuaá mé wò nde cu né ŋuna yeè yilá, wúlú ŋgwéh. Wèh kwá njí sér yeè mè faá nùà seê yeè déì nɔ. 20 À yeé tueé gi aá ménâ, à komo wuo ter ndɔ, à sɔm gò, à cu cu ké yoòr teleè.

«Loù sâ, tele ke njií yí dàb ŋuna baá ndeê, à ŋene njií bú mé jere mene, à komo wuo ter ndɔ, à dula nde ŋuna ké ceér dueè kumó sie. 21 Ŋuna ye bú a: Tele mò, mè bɔɔ́ aá veên mé Càŋ, mè bɔɔ́ njií mé wò ndɔ. Mè nuaá mé wò nde cu né ŋuna yeè yilá, wúlú ŋgwéh. 22 Tele dé sâ táŋ sɔ́ ŋgwéh, à kɔ lom né bɔ̀ seê bɔ̀ seèn yilá njiî, ye bɔ́ a: Bí ndé dùlà wèllè cɔ̀gɔ̀ nyàgàm déì, bí su kwaá bú yoòr; bí yí kwá bú lɔ̀ŋ beè, bí yií kwaá bú débágá gulè ndɔ. 23 Bí ndé sìè wèllè nàgà cèllè, bí ŋɔb ne kwaá tuar, te béh yieé sɔm kùrmò. 24 Huaán mò lé kuú gi aá kèn, à nyimé cuù aá; à lé naâ leér, mè kwa cu aá bú. Bené kùrmò die ndɔ.

25 «Sâ bei la naâ dé seèn ké ŋueh. À baá cuû, à ŋgweé njií bèmè ké lɔ, bɔ̀ nùàr né bené ŋgɔ. Waà kwarè lɔɔ̂, 26 à yilá njiî nùà seê cén déì, à bie ke mé bú. 27 Nùà seê doô ye bú a: Dìm yeè cu cuù né kɔɔ́. Tele yeè sie ŋɔb aá nàgà cèllè, te béh vra bú mé njéh, ye nyí kwa cu aá huaán nyî mé njolo.

28 «Bei yeé nde ŋgweé njií mân, temé ŋaâ bú, à nja le ké ceér dueè. Tele yeé ŋene aá ménâ, à nde bú bɔŋ wellê ndɔ. 29 Ye tele a: Kè-re sâ nɔ! Bèh lɔ mé naâ-naà, mè né lom seé yeè bɔɔ́ den, mè sòn yeè ŋgén bèh. Mé njéh mene, né mene huaán mbieè déì, wò mè há ŋgúŋgwéh, te mè yilá bilí bɔ̀ mbeí mò, béh bɔ́ samé mé njéh. 30 Lan wò yeé ke, ŋuna yeè bɔ́ bɔ̀ huaán vêh seèn bɔɔ́ beéh gi aá wò bɔ̀ njèh, à yeé cu cuù, ŋgweéh hên wò ŋɔb aá bú nàgà cèllè wa? 31 Tele ye bú a: Huaán mò, dé yeè bélɔ̀ né den cu dɔɔ́ŋ kɔɔ́. Bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ né gi dé yeè. 32 Ndê, béh sé la naá kaà dìm yeè mân vra, béh ŋgɔ bené. À lé kuú giì aá kèn, à nyimé cuù aá. À lé naâ leér, mè kwa cu aá bú.»

16

Kàn felè nùà seê tánágà déì

1 Yeésò den cuù, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Nùà lieê déì lé naâ mé nùà seê seèn déì teèn. Loù sâ bɔ̀ nùàr ndeè ye bú a: Nùà seê yeè né wò bɔ̀ njèh bɔɔ́ beéh. 2 À yilá njiî nùà seê doô ká toò seèn ndɔ, ye bú a: Bɔ́ ye wò bɔɔ́ beéh gi aá mè bɔ̀ njèh mò sé wa? Ndé bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ taáŋ gií, mè nde né wò seé sɔm. 3 À yeé nde ŋgweé njií ménâ, ye: Tele mò mè seé sɔm aá kèn; mè kuú aá, wanɔɔ́ŋ mè mò boór kíé kòmò cú; beè mò njèh duaà né fegùlì ndɔ; te mè bɔɔ́ naàn? 4 À den cuù mé be seèn ye: Mè kɔ baá kèn! Mè nde né bɔ̀ nùàr boú;* mɔ tele mò sɔm aá mè seé, te bɔ́ ndeè yií keéh bɔɔ̀n mè gwò teèn.

5 «À yilá njiî bɔ̀ hùà bɔ̀ teleè ká toò seèn cécéné cécéné ndɔ. À bie njií mé dé toò jɔ̀gɔ̀, ye bú a: Bî tele mò né mé hùà meèn wa? 6 Ye bú a: Né bɔgɔ kómò yuií. Nùà seê ye bú a: Né ménâ; dèn ndé doó, wèh nyàgà sér á yulà tîn. 7 À bie njií cu mé déì, ye bú a: Dé yeè nɔ, bî tele mò né mé hùà meèn ndɔ wa? Dé sâ ye bú a: Dé mò né ba yolò yuií tîn. Ye bú a: Né ménâ; sìè, nyàgà sér á yuií nèà.

8 «Nùà lieê doô yeé ŋene nùà seê tánágà hèllè né feh seèn ménâ nyamé kɔɔ́, à vra seér cu bú lòù. Ye: bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ nyamé kela né seé bɔɔ̀n kɔɔ́ mé bɔ̀ Càŋ bɔ̀. Lòù sam, bɔ̀ Càŋ bɔ̀ seé Càŋ ménâ nyàmè bèh.»

9 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, mé ŋgùlù wɔ̂ŋ bí gàm bɔ̀ saâm bɔ̀ mé njéh gaàm. Mɔ ndeè gi aá beè biì, Càŋ ndeè né bí te dene dé nyèmà mé nyèmà yií keéh.

10 «Bí kɔ́ɔ ye, nùà gècên te njèh dé maàn né nùà gècên te njèh dé koô ménâ. Nuaá mé né nùà nyeên te njèh dé maàn, né cu nùà nyeên te njèh dé koô ménâ ndɔ. 11 Mɔ bí mân tueé nagá née te ŋgùlù wɔ́ŋe ye, sâ neì bí te njèh gècên yií keéh nde né kɔɔ́ wa? 12 Mɔ bí njèh bɔ̀ nùàr vèh bèh, sâ neì bí njèh dé biì mbaá haá kuú nde né kɔɔ́ wa?

13 *«Nuaré déì seé nùà fà kèì cén bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh. À nde né cén bunó, à gwaán déì. À beè déì den nde né nùà gècên, à seb déì. Bí seé Càŋ bɔ̂ seé kàgàlɔ̀ŋ fà dɔɔ́ŋ kèì cén bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh.»

Ŋgòr Yeésò feh hihiné

(Matíô 11:12-13; 5:31-32; Mârk 10:11-12)

14 Te bɔ̀ *Farisiên mé temé dɔɔ́ŋ né gi yoòr kàgàlɔ̀ŋ, yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ yuo die Yeésò yoòr mé séb. 15 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí den né njolò bɔ̀ nùàr faá bɔ̀ gècên bɔ̀ nɔ. Sâ bí bɔɔ́ den né mbaá, Càŋ né gi temé biì ŋené. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njií mé né dudueèr beè bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ, né gi bɔ̀ njèh mbembaâ beè Càŋ.

16 *«*Sóú Músì bɔ́ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì mé terreb teèn, yuoô te cu sâ tɔ́g nde wa mé nàm Jâŋ Bàptîs. Sâ née mé terreb ye. Jomo sâ bɔ́ se waà mé Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ. Kènê nùà kàn né lom lege, ye te nyí yila teèn. 17 *Á, sóú nɔ? Mè tueé bí, vulú bɔ̂ tàbè nde gi né faá njèh mbaâ nɔ ŋellé yuo, sóú le ter. Gwaán njolo sóù a, jíé méné gèh dé heè, ndɔ́g à nyímé ndé ŋgwéh.

18 *«Nuaá mé mele sɔm veèh, nde jɔgɔ cu déì dɔɔ́ŋ, kuú né yàgà. Véh mé bɔ́ naâ lòù mele sɔm, nuaá mé jɔgɔ bú dɔɔ́ŋ kuú taré né yàgà ndɔ.»

Kàn felè nùà lieê déì bɔ̂ Lasâr

19 «Nuaré déì lé naâ teèn, lé naâ nùà lieê; à né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bebagaà su, cieé dɔɔ́ŋ à né yáb bebagaà yieé, à né jùjùɔ̀b yieé. 20 Nùà saâm déì lé naâ teèn ndɔ, yilí seèn né Lasâr. Lasâr lé naâ mé nyer yo dɔɔ́ŋ. À lé cer den beéh ké tùtúlù nùà lieê hèllè, 21 ye te nyí domó yieé kwa tòmò yâb ka seèn. Bɔ̀ boór né yeé ndeé, bɔ́ nagá bilí cu bú mé nyer mene.

22 «Loù sâ, nùà saâm doô kuú, bɔ̀ cìlì Càŋ nde jɔgɔ kwaá njií bú ké te vulúu kwarè Abrahâm. Nùà lieê hèllè kuú ndɔ, bɔ́ furú bú, 23 à yila nde ké dòù bèh dàm gèr ŋené kuû; sâ Abrahâm bɔ̂ Lasâr baá kɔɔ́, à ke njií den aá bɔ́ lòù. 24 À lɔgɔ njií ké ter, ye Abrahâm a: Tele mò, kɔ́ yeè mè jere teèn; témá njî yeè Lasâr, te à ndeè die kwaá mè nòmò ká te leba mé nyɔ̀gɔ̀ beè, mè ŋene kuú mé gèr ká tuar. 25 Abrahâm ye bú a: Huaán mò, mùnò kɔ́ cú munò, ye ké cie nyí lé naâ mé ŋgùlù sab, sâ Lasâr né mé gèr kwaré. Kɔ́ɔ ye, kènê temé Lasâr dɔlé baá; gèr baá seér felè yeè. 26 Toòmá lètenè beèh béh bî jiím tena né ŋgɔbe. Né mene béh, né mene bí, bèh kelâ sam.

27 «Ye Abrahâm a: Sâ mɔ né mân, kúkùr yeè tele mò, témá njí cú Lasâr ké gwò tele mò teèn. 28 Bɔ̀ dìm mò né ké gwò tîn; te Lasâr nde tueé nyegé bɔ́, wanɔɔ́ŋ bɔ́ nde cuù né ká lè gèr-e yilá kuú. 29 Abrahâm ye bú a: Ké jomo bɔ̀ dìm yeè né mé mvù Músì mé mvù bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ beè; bɔ́ a, ŋgwé cí. 30 Ye Abrahâm a: Tele mò, dé sâ wúlú ndé ŋgwéh. Ŋgulí kela né dé nuaá mé naâ dòù komo yuo, te bɔ́ kweéh seér ye temé. 31 Abrahâm ye bú a: Mɔ bɔ́ sòn Músì mé bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ ŋgúŋgwéh, sâ nuaré déì komo yuo mene dòù, ndɔ́g bɔ́ kwéh sér ndé ŋgwéh.»

17

Veên

(Matíô 18:6-7, 21-22; Mârk 9:42)

1 Yeésò den cuù ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Njií mé nde né bɔ̀ nùàr te veên dɔɔ́r yií, lím ndé ŋgwéh. Bɔɔ́ mene naàn, nùàr a, te mbeí teèn dɔ́r yí. Nuaá mé dɔr yií mbeí teèn nde né mé gèr kwaré. 2 À dɔr yií cegé mene huaán maàn cén déì lètenè bɔ̀ huaán hên te veên, à nde né mé gèr kuú. Sâ, nùà hèllè ye, mé sòn gèr hèllè bɔ́ wèh ndé kɔ́ mé nyí ké sòn nòmò koô, bɔ́ jɔ́gɔ́ kàgà kwá nyí nyèn tuagaà, bɔ́ vela si njií kɔ nyí dùà. 3 *Sâ, bí bɔ̀ŋ nyégé feh biì bagasé.

«Mɔ mbeí yeè déì né wò veên bɔɔ́, túé nyégé bú lòù. Mɔ à kweéh seér aá temé, kúlú njí dèh doó. 4 Mɔ à né mene mbei téhbeh lè cieé sabé den, mɔ à né yoòr yeè ndeè ye wò a: kúlú njí doó, sâ kúlú njí dèn ménâ kulù.»

Temé kwaá njiî

5 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê deên ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, bɔ́ te béh kwaá ŋeí seér temé yoòr yeè lòù.» 6 Fehtoò beèh ye bɔ́ a: «Mɔ ndèm biì sé la né faá mvum tàb làm* nɔ ham waá, bí sé la naâ tueé ye toú hên a: ndé kòmò njébá dèn yí dùà yíê; à sé la naâ sòn biì ŋgweé.»

Seé nùà seê

7 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Hên mɔ lètenè biì nuaré déì né mé nùà seê seèn déì teèn; né nùà kíé-boór wa, tèŋ mbieè wa, mɔ à cu cuù ŋueh, tele nde né bú ká kwarè yâb lòù yilá kaár njiî wa? 8 Sam, à tueé seér nde né ye bú a: Ndé nyí yáb tuar neé kwaá. Mɔ bela baá, wò su cɔ̀gɔ̀, wò ndeè geé kwaá nyí. Mɔ nyí yieé gi aá, nyí ŋueé gi aá, wò nde ye dé yeè yieé. 9 Mɔ nùà seê bɔɔ́ gi aá ménâ kèn, tele seèn nde né bú lòù vra seér faá né njèh kàm déì beè seèn wa? 10 Né felè biì faá bèh ménâ ndɔ: mɔ bí bɔɔ́ gi aá bɔ̀ njií mé né seé biì kèn, bí júée: Seé beèh né cí, béh né dé beèh bɔ̀ seê bɔ̀ mbaá.»

Bɔ̀ beén veên bɔ̀ déì yulà

11 Sâ Yeésò née ka te gò Jerusalem ye, à né lètenè *Samarî bɔ̂ Galilê kelá. 12 À wa lè lɔɔ́ déì; sâ bɔ̀ beén veên bɔ̀ déì yulà baá ká yoòr seèn ndeê. Bɔ́ yeé ŋene njií aá bú, bɔ́ njebá le ké dàb, 13 bɔ́ lɔgɔ́ njií ké ter ye bú a: «Yeésò, dé koô, kɔ́ yeè béh jere teèn!» 14 *Yeésò ye bɔ́ a: «Bí ndé ké yoòr bɔ̀ ŋgàŋ sèmè, bí feh keéh bɔ́ yo biì.» Bɔ́ sɔm gò ndɔ. Bɔ́ yeé baá ceér dueè, bɔ́ taré yuo gi.

15 Cén déì lètenè bɔɔ̀n yeé ŋene aá ménâ, à cu cuù dé seèn jomo. À né gɔ, à né Càŋ ké ter seén njií. 16 À waà, à die sulí njií njolo doó ka Yeésò, à né bú vra. À lé dé seèn naâ nùà Samarî. 17 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à ye: «Ŋgweéh bɔ́ yulà dɔɔ́ŋ naá giì taré yuo mà. Hên, bɔ̀ tárènèà bɔ̀ déì né he wa? 18 Nuaá mé cu cuù né Càŋ vra weh, gi cegé né nùà kìn hên wa?» 19 Jomo sâ Yeésò ye bú a: «Kòmò wùò ter, wò né temé yoòr mò kwaá njií, wò yili yuo aá kèn. Ndé-re baga!»

Cuû *Huaán Nùàr

(Matíô 24:23-28, 37-41)

20 Bɔ̀ *Farisiên ye Yeésò a: «*Lò Càŋ wa ndeè né heèh wa?» Ye bɔ́ a: «Lò Càŋ njolò biì bèsɔ́nè jɔ́gɔ́ wá ndé ŋgwêh, te bí nde ye ŋené kɔɔ́. 21 Bɔ́ túé ndé ŋgwéh ye bí a: kè, hên nɔ; kè yíê. Bí kékɔɔ̀ ye Mbàm Càŋ ká lètenè biì die wa giì aá kèn.»

22 À yeé tueé gi aá ménâ, à tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ́ a: «Cu déì nde né teèn, bí nde né gwaán, ye bí sé la naâ biì *Huaán Nùàr cieé cén ŋené ŋgweé nɔ. Mè tueé bí, bí bú ŋéné ndé ŋgwéh. 23 Bɔ́ tueé nde né ye bí a: bí kè njí kán! bí kè njí kàn! Mɔ bɔ́ baá bí ménâ tueé, bí dèn lòm dé biì nɔɔ́ŋ, bí té teèn ndé. 24 Gèh dé mé mbàn né yeé ké te vulúu be terré doô, loù sâ Huaán Nùàr nde né ménâ ŋagá yuo kelâ. 25 Njèh cén, kɔ bɔ̀ cafanê bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ ŋgɔn keéh gi aá bú kèn, kɔ à ŋene sɔm aá dàm bɔ̀ gèr beè bɔɔ̀n kèn ndɔ, sâ ye.

26 *«Loù mé Huaán Nùàr cuù nde né teèn, bɔ̀ njií mé lé bɔɔ́ giì naâ lè nàm Noê dɔɔ́ŋ nde cu né ménâ bɔɔ́. 27 *Sâ lè nàm Noê, bɔ̀ nùàr lé kɔ loóm naâ yieê mé ŋueê, bɔ́ né véh suaá, bɔ́ né bèh siîb ndeé ndɔ. Bɔ́ né ka mé njéh méménâ bɔɔ́ ndeé, tɔ́g nde wa loù mé Noê lé yilá naâ kɔm teèn. À yeé baá lè kɔm, nu koô die, nòmò laga kum lɔ bɔ́ teèn.

28 *«Nde cu né faá lè nàm *Lɔ̂t bɔɔ́ ndɔ: bɔ̀ nùàr lé kɔ cegé naâ yieê mé ŋueé deèn, bɔ́ né ŋge, bɔ́ né go, bɔ́ né gèh dobo, bɔ́ né gwà sieé. 29 Loù sâ, Lɔ̂t yuo lè lɔɔ́ *Sɔ́dɔ̀me, we lé naâ ter lè nyùm nàgàkèn bomo suagâ, ŋgie kum sɔm cu bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ jomo seèn ndɔ. 30 Loù mé Huaán Nùàr ndeè né teèn ŋené yuo kelâ, nde cu né bɔ̀ nùàr ménâ bɔɔ́.

31 *«Loù sâ kwa nde né nuaré déì, sâ à né ké felè gwà; bú a, fɔ́n lòm doò, à té gwò felè bɔ̀ njèh seèn mbaá yílá kú. Kwa lɔ nde né nuaré déì ké ŋueh ndɔ, à té ká lɔ mbaá cú kû. 32 *Bí mùnò njí cú dé mé lɔ naâ veèh Lɔ̂t kwa doô! 33 *Nuaá mé gwaán né yɔ̀ŋ seèn mé be seèn gagá kwaá, nde né bú leér lɔɔ́. Nuaá mé né dé seèn cio felè mò ŋgɔɔ́n seér, nde né yɔ̀ŋ seèn yili sɔm. 34 Mè tueé bí: nuaré déì bɔ̂ mbeí nde né loù sâ te ndagá cén-e; bɔ́ nde né cén weh, déì le. 35 Ma déì bɔ̂ mbeí nde né nyèn bècénè gwo; bɔ́ nde né cén weh, déì le. 36 Nuaré déì bɔ̂ mbeí nde né ké ŋueh fà; cén nde né weh, déì le.»

37 Jomo sâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Fehtoò beèh, ndeè ménâ bɔɔ́ den nde né he wa?» Ye bɔ́ a: «Bèh mé komó né teèn dɔɔ́ŋ, bɔ̀ jìè nde gi né teèn bilí ndeé.»

18

Kàn felè nùà téná-ju bɔ̂ ma kû déì

1 Yeésò si bɔ́ kàn déì, ye te bɔ́ dua den Càŋ cieé dɔɔ́ŋ, bɔ́ gùr cú; à ye bɔ́ a: 2 «Nùà téná-juù déì lé naâ lè lɔɔ́ koô déì teèn, à lé Càŋ dùlà bèh, à nùàr vèh ŋgwéh ndɔ. 3 Ma kû déì lé naâ lɔ sâ teèn ndɔ; cu dɔɔ́ŋ à né toò seèn yagá ndeé den, ye bú a: Téná sɔ̀m mè ju hên teèn, te bêh nùà bùnò mò geé. 4 Ma kû doô né ka méménâ yagá den, nùà téná-juù hèllè bú mé njéh táŋ ŋgwéh. Yeé yɔgɔ́ baá, cieé déì à den kaà mé be seèn ye: Mè né kɔɔ́ ye mè Càŋ dùlà bèh, mè nùàr vèh bèh ndɔ. 5 Mé njéh mene, gèh dé mé ma kû doô né mè yoòr ŋeí hên, né mè ki. Kwá mè tena sɔm bú ju hên, te mè ŋgweé keéh tie.»

6 Fehtoò beèh deén baá-re ndɔ, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí ŋgwé nyégé ŋgòr nùà téná-juù hên bagasé. 7 À né ménâ bɔɔ́ komo, sé tagá Càŋ wa? Mè tueé bí, bɔ̀ nùàr Càŋ mé né toò Càŋ cu dɔɔ́ŋ yueé, Càŋ nde né bɔ́ gam, à ŋgágá ndé ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ, 8 à nde né kukwar bɔɔ́. Mé njéh mene, *Huaán Nùàr ndeè cuù, sâ bɔ̀ɔ́ mé né temé cén kwaá njií, née-re teèn ye wa?»

Kàn felè nùà *Farisiên bɔ̂ nùà wèh-làmpɔ̂ŋ déì

9 Yeésò kàn hên si kuú né felè bɔ̀ɔ́ mé né munó ye bɔ́ dé bɔɔ̀n né bɔ̀ gècên bɔ̀ toò Càŋ, bɔ́ né bɔ̀ mbeí lòù seb seér doô. Ye bɔ́ a: 10 «Nuaré déì bɔ̂ mbeí lé wuó naâ ter fà dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde ké *gwà Càŋ koô bèh Càŋ duaà; déì né Farisiên, déì né nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ.

11 «Farisiên doô njebá nde dé seèn ké toò gèbàkàg, ye: O, Càŋ! Mè né wò vra; mè nùà mbaâ faá bɔ̀ nuaré déì nɔ sam, bɔ́ né dé bɔɔ̀n yíb ŋuɔɔ́b, bɔ́ né veên bɔɔ́ bele, bɔ́ né yàgà ndeé; mè dèn ŋgwéh faá nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ hên ndɔ, mè né cu wò mé dé sâ vra kókoó mbaá. 12 Dé mò, lè sɔ́ndè dɔɔ́ŋ, mè né yeé yáb teèn jolo cieé fèfà. Lè bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ, njií mé baá yulà dɔɔ́ŋ, mè né yeé mbe teèn cécéné sɔm, mè haá wò.

13 «Nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ doô njebá sua le dé seèn ké jomo, à sulí njií njolo doó mé kú mene, ye Càŋ a: Óè Càŋ mò, mè né nùà veên, kɔ́ yeè mè jere teèn.»

14 *Yeésò den cuù baá-re ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, Càŋ lé kwaá lɔɔ̀ naâ sòn Farisiên hèllè ménâ, à ŋgweé seér dé nùà làmpɔ̂ŋ doô. Nùà làmpɔ̂ŋ doô nde cu lɔ ndeé, sâ à baá gi dé seèn beè Càŋ dilísé; nùà lòbò kàŋ hèllè le. Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé né ter ŋgumó ŋaá dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú doó baá njií, te bɔ́ ter komo njií seér nùà dɔlê.»

Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r kulû

(Matíô 19:13-15; Mârk 10:13-16)

15 Jomo sâ bɔ̀ nùàr né mé bɔ̀ huaán ká yoòr Yeésò weh ndeê, bɔ́ weh nde bilî mé bɔ̀ dé mbembɔgɔ̀ mene, te à kema njií bɔ́ be yoòr. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ nde seér cu bɔ̀ nùàr lòù. 16 Yeésò yilá njiî bɔ̀ huaán doô ká toò seèn ndɔ, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Bí kwá bɔ̀ huaán ndeè ká yoòr mò, bí té bɔ́ yín. Bí kɔ́ɔ ye, *Lò Càŋ né dé bɔ̀ɔ́ mé den né faá bɔ́ nɔ. 17 Mè né tueé ye bí a, nuaá mé Lò Càŋ mé temé seèn mene faá huaán maàn nɔ wèh ŋgwéh dɔɔ́ŋ, teèn yílá ndé ŋgwéh.»

Dèbbè nùà lieê déì

(Matíô 19:16-30; Mârk 10:17-31)

18 Nùà koô bɔ̀ *Jûf déì ndeè ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh dé bagaà né wò. Hên, mè bɔɔ́ nde né naàn, te mè kwa ye yɔ̀ŋ dé tètàgà wa?» 19 Yeésò ye bú a: «Wò mè nùà bagaà yilá né mé ŋgei wa? Nùà bagaà gi cegé né Càŋ. 20 *Wò né gi *sóú kɔɔ́, ye: té yàgà ndé; té feh wúlá; té yíb ŋúɔ́b; té nuaré déì nyeén yoòr cɔ̀ kwá; ŋgwé sòn tele yeè mé meí yeè ndɔ.» 21 Nùà doô ye bú a: «Mè lé jolo duɔɔ́m naâ ménâ, sâ mè née ndà ye, mè né yeé bɔ̀ dé sâ jolo gií.»

22 Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, ye bú a: «Le cu née wò njèh cén ye: ndé gò sɔ̀m gí-re bɔ̀ njèh yeè dɔɔ́ŋ, wò geé haá njií bɔ̀ saám bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ sâ, te wò kwa seér ŋgúlú ké ter te vulúu. Jomo sâ wò ndeè, wò bele mè ndɔ.» 23 Nùà hèllè yeé nde ŋgweé njií faá bèh mân, à munó njií gi ŋgúlú seèn dɔɔ́ŋ, temé kuú yuo bú lè ndɔ.

24 Yeésò ke njií bú ndɔ, ye bɔ̀ nùàr a: «Né taré mé bɔ̀ lilieê bɔ̀ yila *Lò Càŋ. 25 Ŋgweéh né taré mé ŋgelobà yila kela te lɔ́ŋ kɔ̀gɔ̀târ wa? Né ménâ mé nùà lieê ndɔ; te Lò Càŋ yilâ taré kela nde né dé seèn mé dé ŋgelobà.» 26 Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye: «Sâ, mɔ né mân, nuaá mé nde né yili yuo, né neì?» 27 Yeésò ye bɔ́ a: «Njií mé né bɔ̀ nùàr taré yɔgɔ́, beè Càŋ táré ŋgwéh.»

28 Piêr ye bú á: «Ŋgweéh béh hên vu lɔ gi aá bɔ̀ njèh beèh sâ, béh bele wò mà.» 29 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ nuaré déì vu lɔ gwà seèn wa, né veèh seèn wa, né mene bei mé dìm, né mene tele bɔ̂ meí, né mene ŋuna, mɔ à bɔ́ vu lɔ né felè Lò Càŋ, 30 bú a: kɔ́ɔ ye, nyí nde cu né ménâ cafanê kwa yɔgɔ́ keéh, te nyí ndeè te *wɔ́ŋ dé feê kwa bilí cu ye mé yɔ̀ŋ tètàgà mene.»

Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm tagâr

(Matíô 20:17-19; Mârk 10:32-34)

31 Yeésò weh bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yulà cùɔ̀b fà, ye bɔ́ a: «Hên, béh bí ŋaá nde baá ké Jerusalem sâ. Njií mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì felè mò *Huaán Nùàr nyagá kwaá dɔɔ́ŋ, nde gi né ké teèn mboón. 32 Bɔ́ nde né Huaán Nùàr beè bɔ̀ lòù bɔ̀ jɔgɔ́ yií. Bɔ̀ lòù bɔ̀ nde né bú seb, bɔ́ selé bú; bɔ́ nde né bú dèh yoòr kulú su, 33 bɔ́ lobo bú, bɔ́ wula sɔm bú. Lè cieé tagáre, à nde cu né lè cio komo yuo ndɔ.» 34 À yeé tueé gi aá mân, bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh lág; njeré déì lé ndegé yɔgɔ́ naâ bɔ́ lòù.

Tácugó déì

(Matíô 20:29-34; Mârk 10:46-52)

35 Yeésò yeé nde aá Jerikò waá, sâ tácugó déì né te sòn ceêr njèh dua den. 36 Nùà hèllè yeé ŋgweé bɔ̀ nùàr baá kem kelá, à bie kwɔ̀m. 37 Bɔ́ ye bú a: «Né Yeésò nùà Najarêt kela né kɔɔ́.» 38 À sɔm hueh ndɔ, ye: «Yeésò ŋunà *Davîd, kɔ́ yeè mè jere teèn.» 39 Bɔ̀ gè toò bɔ̀ mé baá kwarè seèn yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ nde seér bú lòù, ye bú a: «Máb sòn yeè doó sâ.» Mé njéh mene, à kɔ lom né méménâ ké ter tueé lɔgɔ́ njiî, ye: «Ŋunà Davîd, kɔ́ yeè mè jere teèn.»

40 Yeésò njebá le ndɔ, ye bɔ́ dèrrè ndê mé bú. À yeé baá ká kwarè Yeésò, Yeésò ye bú a: 41 «Wò ye mè a: gàm nyí naàn wa?» Ye Yeésò a: «Fehtoò mò, bɔ́ yeè te mè ŋene njolo teèn.» 42 Yeésò ye bú a: «Ŋéné njolo ŋenè! Wò né temé yoòr mò kwaá njií, wò yili yuo aá kèn.» 43 Njolo seèn kwɔgɔ yuo doó sâ ndɔ. À yuo bele lom Yeésò nenɔɔ́ŋ, à né mé Càŋ teter seén ndeé. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ ŋené dɔɔ́ŋ seén gi Càŋ ménâ ndɔ.

19

Yeésò bɔ̂ Jasê

1 Yeésò wa Jerikò ndɔ, à né lètenè lɔɔ̂ kelá. 2 Nuaré déì lé naâ lɔ sâ teèn, yilí seèn né Jasê, à né nùà koô felè bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀. Né nùà lieê. 3 À né ceér fɔɔ́n, ye te nyí ŋene kwa nuaá mé bɔ́ yilá né Yeésò sâ; lɔ́ŋ sam mé bɔ̀ nùàr, à lé naá cuù nùà tibî ndɔ.

4 À yeé ŋene aá ménâ, à dula kela nde gè toò bɔ̀ nùàr, à sie ŋaá toú* déì, à né Yeésò teèn kela den, te à ŋene ŋgweé bú ndɔ. 5 Yeésò waà bèh sâ, à sɔm njií njolo ter, à ŋene njií bú; ye bú a: «Súágà ká doó wúwágá, Jasê; lan mè cer nde né ké gwò yeè.» 6 Jasê wur suagà, à weh njií Yeésò ké gwò seèn mé vràb mene. 7 Bɔ̀ nùàr yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ duɔɔ́m ndugô, ye: Nùà hên nde ké gwò nùà veên cer seér né dé keì wa?

8 Jomo sâ Jasê komo wuo ter ndɔ, ye Yeésò a: «Fehtoò mò, mè nde né bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ fèfà kɔbé bele, mè geé haá njií bɔ̀ saâm bɔ̀ kèb déì. Mɔ mè lé naâ kàgàlɔ̀ŋ beè nuaré déì bele weh, mè nde cu né bú jomo méménâ mbei nèà haá cuú.» 9 À yeé tueé gi aá ménâ, Yeésò ye: «Nùà hên né ndùté ndùtù Abrahâm ndɔ; lan, cɔ̀ŋ yilà baá te mbàgà seèn kèn. 10 *Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ɔ́ mé né lòù leér le dɔɔ́ŋ, *Huaán Nùàr hên nde kuú naâ bɔ́ fɔɔ́n, te à yili sɔm bɔ́.»

Kàn felè bɔ̀ seê bɔ̀ déì yulà

(Matíô 25:14-30)

11 Bɔ̀ɔ́ mé naâ ŋgòr hên ŋgweé, Yeésò si cu bɔ́ kàn déì. Sâ, bɔ́ baá kwarè Jerusalem, bɔ̀ nùàr baá lom munó ye, doó sâ *Lò Càŋ nde aá ŋené ŋagá. 12 À ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé naâ teèn, à né lè bɔ̀ŋ bɔ̀ huaán mgbè. À yeé nde aá mgbè cer, à nde lè lɔɔ́ déì bèh dàb mân, te bɔ́ lobo bú tì, à cuù, à cer ye mgbè.

13 «À yeé baá mé gò, à yilá bilí bɔ̀ seê bɔ̀ seèn yulà, à geé haá kwaá bele bɔ́ kàgàlɔ̀ŋ kám cécéné beè-beè, à ye bɔ́ a: Bí bɔ́ ŋgɔ́gɔ̀ toón mé njéh jomo; kɔ mè ndeè cuù aá. À yuo ndɔ. 14 À wa toò, bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ seèn bunó bú ká jomo, bɔ́ tema njií ye: Té bú tì lòbò, béh bú gwàn ŋgwéh, à mgbè beèh sam. 15 Mé njéh mene, bɔ́ lobo bú tì. À cu cuù ká lɔ lètenè bɔɔ̀n. À waà, à ye, bɔ́ yílá njî bɔ̀ seê bɔ̀ nyî doô, kɔ ŋgweé kàgàlɔ̀ŋ naâ jomo ŋar wa.

16 «Déì waà ye bú a: Dé koô, kám yeè cén doô ŋar aá kám yulà; hên nɔ. 17 Mgbè doô ye bú a: Môn, wò né nùà gècên; wò né njèh memanè ke nyegé kɔɔ́, wèh bá bɔ̀ ndugo lɔɔ̂ yulà hên, wò cèr mgbè teèn.

18 «Dé jomò wa cuù, ye bú a: Dé koô, dé mò ŋar cu aá kám tîn déì ndɔ. 19 Mgbè doô ye bú a: Bɔ̀ ndugo lɔɔ̂ tîn hên baá dé yeè ndɔ; cèr á mgbè teèn kɔɔ́.

20 «Déì wa cuù ndɔ, ye bú a: Dé koô, wèh cú-re kàgàlɔ̀ŋ yeè. Mè lé naâ bú te cɔ̀gɔ̀ kaga nyegé, mè leér kwaá lòù. 21 Wò yeè né nùà yɔgɔ̂; mè veéh naâ cí. Wò mene njeré déì kɔɔ́ kwá ŋgwéh, wò né yeé mbaá weh njií. Wò mene kɔɔ́ dòbò bèh, wò né yeé mbaá kwaá njií.

22 «Mgbè doô ye bú a: Nùà veên faá wò nɔ! Wò ju kènê beè mò die nde né mé ŋgòr yeè sâ. Wò lé naá giì kɔɔ́ ye mè né nùà yɔgɔ̂: mè mene kɔɔ́ kwá ŋgwéh, mè né yeé mbaá weh njií. Mè mene kɔɔ́ dòbò bèh, mè né yeé mbaá kwaá njií. 23 Lé bɔɔ́ naâ naàn mé wò lé mè kàgàlɔ̀ŋ mò ké te mbiîn kwá njí ná ŋgwêh te ŋar, mè cuù, sâ nòmò baá teèn wa?

24 «À tueé njií mé bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: Bí ŋgà sɔ̀m bú kàgàlɔ̀ŋ sâ beè ŋgaà; bí ságá njí mé nùà kám yulà jɔ̀gɔ̀. 25 Bɔ́ ye bú a: Dé koô, á dé sâ baá gi dé seèn mé kám yulà beè nɔ. 26 *Ye bɔ́ a: Mè tueé bí, nuaré déì nde gi né mé njèh beè, bɔ́ haá sagá cu bú déì teèn. Nuaré déì dé seèn mé njèh beè sam nde ŋgweéh, né mene dé maàn mé à né mé njéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú beè horó sɔm. 27 Dé bɔ̀ bùnò bɔ̀ mò, bí sìè ndé gî mé bɔ́ ká toò mò; bɔ́ ye mè mgbè bɔɔ̀n sam, bí wúlá sɔ̀m gí bɔ́ wulà.»

Ké Jerusalem yilâ

(Matíô 21:1-11; Mârk 11:1-11; Jâŋ 12:12-19)

28 Yeésò yeé tueé gi aá ménâ, à gɔ kela nde gè toò bɔ̀ nùàr ndɔ, bɔ́ bɔ́ né Jerusalem ndeé. 29 Bɔ́ yeé wa kèbè Betafajê bɔ̂ Betanî, kwarè tòr mé bɔ́ yilá yeé tòr Oliviê, Yeésò tema keéh bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà déì toò, ye bɔ́ a: 30 «Bí ndé lè lɔɔ́ toò biì sâ. Mɔ bí yilá baá lɔ, bí nde né huaán vuɔmndeè ŋené. Nuaré déì née teèn ŋá lɔ́gɔ́ ŋgwéeh ye. À né te yuiî mân. Bí sè ndê mé bú. 31 Mɔ nuaré déì ye bí a, bí bú se né dé keì wa, bí júée bú a: Nùà Dueè gwaán né bú kɔɔ́.»

32 Bɔ́ yuo gò ndɔ, bɔ́ wa, bɔ́ kwa gi ka dɔɔ́ŋ faá Yeésò tueé naâ bɔ́ nɔ. 33 Bɔ́ yeé baá ménâ se den, bɔ̀ njèh bɔ̀ bie ye bɔ́ a: «Bí huaán vuɔmndeè sâ se den né dé keì wa?» 34 Bɔ́ ye bɔ́ a: «Nùà Dueè gwaán né bú kɔɔ́.» 35 Jomo sâ, bɔ́ se haá njií bú mé Yeésò ndɔ; bɔ́ né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n huaré weh, bɔ́ né ŋgètenè vuɔmndeè teé njií, bɔ́ né Yeésò teèn jɔgɔ́ kwaá. 36 À yuo gò, à né ndeé, bɔ̀ nùàr né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ yoòr bɔɔ̀n huaré weh, bɔ́ né ceceér teé njií. 37 À né ké te tòr Oliviê doô suagá ndeé, à wa kwarè Jerusalem, sâ dàm bɔ̀ mbɔ̀ŋ né ceér dueè léláŋ vɔ́gɔ́-temê samé den, bɔ́ né Càŋ ké ter seén njií. Bɔ́ né bú felè bɔ̀ fém mé bɔ́ lé naá giì ŋené dɔɔ́ŋ seén laré. 38 *Bɔ́ ye: «Càŋ a, kúlú nyégé Nùà Dueè mé ndeè né mé yilí seèn hên kulù. Cɔ̀ŋ ké ter te vulúu mé *sùsùm né dé Càŋ.»

39 Sâ bɔ̀ *Farisiên déì lé naâ lètenè bɔ̀ nùàr doó sâ teèn. Bɔ́ ye Yeésò a: «Júée bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè a, bɔ́ húné-re nɔɔ́ŋ.» 40 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè tueé bí ndɔ, mɔ bɔ́ huné mene nɔɔ́ŋ, bɔ̀ taá nde né ménâ seén den.»

Felè Jerusalem yueê

41 Yeésò yeé baá kwarè Jerusalem, à ke njií lɔɔ́, à yueé velé, 42 ye lɔɔ́ a: «Nuaá mé sé naâ wò dɔlê haá, wò sé naâ yeè bú keí mé né hên ŋené kɔɔ́ nɔ. Ŋgweéh kènê leér baá njolò yeè mà. 43 Kékɔɔ̀ ye, cieé déì nde né teèn, bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè nde né wò beè kaáŋ sie, bɔ́ kaga keéh wò yí lètenè, bɔ́ sané yilà nde né lètenè biì dɔɔ́ŋ, 44 bɔ́ kibí kela mé bɔ̀ nùàr yeè doó, bɔ́ kum sɔm bí. Taá déì felè mbeî lè ndé ŋgwéh. Lòù sam, Càŋ ndeè né ye te nyí yili sɔm wò. Mé njéh mene, wò ŋéné kɔ́ ŋgwéh.»

Yeésò ké *gwà Càŋ koô

(Matíô 21:12-17; Mârk 11:15-19; Jâŋ 2:13-22)

45 Yeésò yila nde yí cie gwà Càŋ koô ndɔ. À wa, sâ bɔ̀ nùàr né toón teèn bɔɔ́ den. À yeé nde ŋene njií ménâ, à yila bɔ́ cie kwɔgɔ́ sɔm keêh. 46 *À né bɔ́ teèn tueé yií, ye bɔ́ a: «Né gi lè mvù Càŋe nyagá den ye: Gwà mò né lom gwà Càŋ duaà. Keí mé bɔɔ́ bí weh kwaá seér aá gùr yîb biì wa?»

47 *Cieé dɔɔ́ŋ Yeésò né bɔ̀ nùàr njèh ké gwà Càŋ feh den. Yeé baá môn, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù, bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ dɔɔ́ŋ duɔɔ́m aá ceér fɔɔ̂n, te bɔ́ wula sɔm bú. 48 Njèh cén, bɔ́ bú sìè kwà ŋgwéh. Lòù sam, cìlì nùàr lé naâ doó, bɔ́ né ŋgòr seèn felá.

20

Kùɔ̀m terreb Yeésò

(Matíô 21:23-27; Mârk 11:27-33)

1 Cieé déì lé naâ teèn, Yeésò né bɔ̀ nùàr njèh ké *gwà Càŋ koô feh den, à né bɔ́ Njàgà Bagaà se. Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ njí-sóù kar waà mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ jomo, 2 bɔ́ ye Yeésò a: «Wò bɔ̀ njií hên bɔɔ́ né mé gèh terrèb dé heè? Neì wò jegé naâ kɔɔ́ wa? Túé béh tueè.» 3 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè nde né bí ménâ bieé ndɔ: bí jɔ̀gɔ̀ túé ke mè ye: 4 Neì lé Jâŋ Bàptîs tema njií naâ kɔɔ́, ye bú a: ndé bɔ̀ nùàr kou bele wa? Lé naâ Càŋ wa, lé naâ nùàr wa?»

5 Bɔ́ yila mé njéh lètenè bɔɔ̀n fellé kuú ye: «Mɔ béh ye bú a: Càŋ lé Jâŋ temà naâ kɔɔ́, à tueé nde né ye béh a: béh lé temé yoòr seèn kwá njí ná ŋgwêh dé keì wa? 6 Á, mɔ béh ye bú a: bɔ̀ nùàr lé bú temà naâ kɔɔ́, sâ bɔ̀ nùàr nde né béh tɔbé wulá. Lòù sam, beè bɔɔ̀n Jâŋ lé naâ *sòn-Càŋ.» 7 Yeé baá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Béh kɔ́ ŋgwéh nuaá mé lé temà naâ bú.» 8 Yeésò ye bɔ́ a: «Sâ mè bí nuaá mé jegé naâ mè túé ndé ŋgwéh ndɔ.»

Kàn jéré-temé bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀

(Matíô 21:33-46; Mârk 12:1-12)

9 *Jomo sâ Yeésò si njií bɔ̀ nùàr kàn déì, ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé kieè naâ ŋueèh* seèn; à yeé dobo gi aá yab teèn, à haá kwaá ŋgɔgɔ̂ beè bɔ̀ nuaré déì te bɔ́ ke nyegé den jomo. À yuo dé seèn, à nde bèh gò dàb déì.

10 «Cu mé yab yeé baá bɔlé, à tema njií nùà seê seèn cén déì ké yoòr bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ doô, ye te nyí kwa yab teèn. Nùà seê doô yeé wa ké teèn, bɔ́ lobo kwɔgɔ njií cu bú jomo be be. 11 Nùà ŋueèh doô tema njií cu nùà seê seèn déì. Bɔ́ nde kem sue cu bú yoòr mé séb, bɔ́ lobo kwɔgɔ njií cu bú jomo be be ndɔ. 12 Lè njùg tagáre, à tema njií cu nùà seê seèn déì ndɔ; dé sâ yeé wa cu, bɔ́ duún ye baá-re bú núr, bɔ́ tulu si njií bú ké luaà ŋueèh.

13 «Nùà ŋueèh doô ye ŋene aá ménâ, ye nyí bɔɔ́ nde né naàn wee? À deên ndɔ, ye: Nyí kènê tema njií nde aá ŋuna nyî yíé-temê; merré déì dé seèn, bɔ́ nde né bú veéh. 14 Ŋuna nde ndɔ. Bɔ́ yeé nde ŋene njií baá-re bú mân, bɔ́ nyɔgɔ sòn ye: Hên né nuaá mé nde né nùà ŋueèh ŋaá sâ. Kɔ béh wula sɔm bú lòù, te ŋueèh hên ŋa dé beèh. 15 Bɔ́ tulu nde mé bú ké luaà ŋueèh, bɔ́ wula si lɔ bú ké teèn.»

16 Yeésò den cuù, ye bɔ̀ nùàr a: «Faá bèh mân, nùà ŋueèh doô bɔɔ́ nde né bɔ́ naàn wee? Mè tueé bí, à nde cu né bɔ́ wulá sɔm gií ndɔ, à ŋueèh kwaá lɔ cu beè bɔ̀ nuaré déì.» Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Ndɔ́g gèh dé sâ ndeè seèn ménâ bɔ́ ndé ŋgwéh.» 17 *Yeésò né bɔ́ njonjolò ke njegé, ye bɔ́ a: «Kàn mé bɔ́ né te mvù Càŋe nyagá kwaá hên tueé né kei? Ye:

Taá mé bɔ̀ mé-gwà bɔ̀ lé naâ ké jomo komo si njií hên, taá dàn ŋa seér cu né kɔɔ́.

18 Nuaá mé ceén die te taá sâ nde né teèn ŋerré le. Mɔ komo die seér né nuaré déì yoòr lòù, sâ nùà hèllè nde né faá fùfú nɔ nyoló den ndɔ.»

Làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m

(Matíô 22:15-22; Mârk 12:13-17)

19 Bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ŋgweé kɔ ye Yeésò kàn si njií den né mé bɔ́; bɔ́ gwaán lom aá Yeésò doó sâ sieè. Njèh cén, veéh né bɔ́ mé bɔ̀ nùàr sie yɔgɔ́. 20 Bɔ́ duɔɔ́m bú filî, bɔ́ tema njií bɔ̀ no ké kwarè seèn faá né bɔ̀ gècên bɔ̀ nɔ, te bɔ́ ŋgweé weh ŋgòr sònò seèn, bɔ́ jɔgɔ yií bú beè ŋgɔ́mnà.

21 Wa ké teèn, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, njií mé wò né yeé tueé, wò né bɔ̀ nùàr feh dɔɔ́ŋ né teèn yilá, béh né kɔɔ́. Wò nùàr bàlè bèh, wò né bɔ́ ceér Càŋ mé gècên mene feh dilí. 22 Sâ jɔ̀gɔ̀ túé ke béh ye: *Sóú beèh ye gwɔ̀m làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m wa, té gwɔ̀m wa?»

23 Yeésò ŋene kɔ ndɔ, ye ŋgòr hên né njɔ́g ŋgòr; à ye bɔ́ a: 24 «Bí kélé ke mè kàgàlɔ̀ŋ sâ cén déì ye.» Bɔ́ weh haá njií bú cén déì. Ye bɔ́ a: «Feh nùàr mé yilí nùàr ká teèn hên nyagá den né dé neì wa?» Bɔ́ ye bú a: «Né gi dé mgbè Rɔ̂m.» 25 À deén baá-re, ye bɔ́ a: «Sâ bɔ̀ njií mé né dé mgbè dɔɔ́ŋ, bí gwɔ̀m njí cú mé mgbè; bí bɔ̀ dé Càŋ há njí cú mé Càŋ ndɔ.» 26 À yeé tueé gi aá ménâ, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. Ŋgòr mé à lé naá giì toò bɔ̀ nùàr tueé dɔɔ́ŋ, bɔ́ bú teèn sìè kwà ŋgwéh.

Njèh bieê felè bɔ̀ɔ́ mé nde cuù né lè cio komo yuo

(Matíô 22:23-33; Mârk 12:18-27)

27 *Bɔ̀ *Sadusiên déì bilí ndeè ká kwarè Yeésò. Sâ bɔ́ né yeé tueé ye: mɔ nùàr kuú baá, sâ gi aá, à lè cio kòmò yùò ndé cú.

28 *Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, Músì lɔ naá giì ter nyagá kwaá, ye béh a: mɔ nuaré déì kuú kwaá lɔ véh mé huaán sam, dìm a, sàgà cú ma kû doô, à ŋar yilá cu bei ma. 29 Yeé baá ménâ, nuaré déì bɔ́ bɔ̀ dìm lé naâ téhbeh. Bei jɔgɔ véh, à kuú kwaá lɔ véh sâ, huaán sam. 30 Dìm sagá weh ma kû doô, à kuú cu, huaán sam. 31 Dìm bɔɔ̀n déì sagá weh keéh cu ndɔ. Bɔ́ né ka mé bú méménâ sagá ndeé; bɔ́ sagá laré bú téhbeh dɔɔ́ŋ, bɔ́ huaán mé ma hèllè ŋàr kwà ŋgwéh, bɔ́ kuú gi. 32 Jomo sâ, ma hèllè kuú bele bɔ́ ndɔ. 33 Á hên, mɔ loù sâ bɔ̀ komó ndeè baá te cio komo yuo, ma hèllè ŋa sɔm nde né veèh dé heè wa? Ŋgweéh lètenè bɔɔ̀n téhbeh dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé naá giì bú sagá laré wa?»

34 Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ̀ siíb bɔ́ bɔ̀ véh jɔgɔ kuú lom né ká cie. 35 Bɔ̀ɔ́ mé wulu gi aá dé *Lò Càŋ kèn, nde né te cio komó yuo, bɔ́ yila nde teèn. Ké Lò Càŋ sâ nùàr ndeè jɔ́gɔ́ kú ndé cú. 36 Ké sâ nùàr ndeè kú ndé cú ndɔ, bɔ́ den seér nde aá faá bɔ̀ cìlì Càŋ nɔ. Ŋgweéh bɔ́ lé naá giì te cio komó yuo mà, bɔ́ baá gi bɔ̀ ŋunà Càŋ. 37 *Músì te mvù Càŋe tueé taré né ménâ ndɔ, ye: bɔ̀ komó nde cuù né lè cio komo yuo gií ma. À lé mân nyagá naâ te lèmè mé à nyagá né ju jìlì ŋgémbèì teèn doô, ye Nùà koô nyî né Càŋ mé bɔ̀ tele nyî Abrahâm bɔ̂ Isâk mé Jakɔ̂b né yeé dua doô ma. 38 Mè tueé bí, Càŋ né Càŋ bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀, à Càŋ bɔ̀ komô sam. Bí kɔ́ɔ ye, beè seèn nùàr dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀.»

39 Bɔ̀ *njí-sóù déì yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, wò tueé yií né teèn.» 40 Yeé baá mân, nuaré déì njolo toò seèn kàgà nyì cú, ye nyí nde né bú njeré déì bieé.

*Nùà Cɔ̀ŋ bɔ̂ *Davîd

(Matíô 22:41-46; Mârk 12:35-37)

41 Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ́ ye Nùà Cɔ̀ŋ né *ndùté ndùtù Davîd, mé ŋgei wa? 42 *Davîd mé feh seèn lé naá giì lè mvù benê tueé kwaá ye:

Nùà Dueè ye Nùà koô nyî a:

Dèn ndê ká te be gaâ nyî;

43 kɔ nyí komó silí njií gi aá bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè doó,

wò dobo keéh bɔ́ gulè.

44 Hên, mɔ Davîd mé feh seèn Nùà Cɔ̀ŋ sâ yilá né Nùà koô seèn, sâ Nùà Cɔ̀ŋ né cu ndùté ndùtù seèn wa?»

Feh beè bɔ̀ *njí-sóù bɔɔ̀ŋ

(Matíô 23:1-36; Mârk 12:38-40)

45 Yeésò né mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn njolò cìlì nùàr tueé njií, ye bɔ́ a: 46 «Bí bɔ̀ŋ feh biì beè bɔ̀ njí-sóù. Bɔ́ gwaán lom né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ dé dèdàbe lètenè bɔ̀ nùàr su gɔɔ̀. Né mene ké tan mé ké mbartɔgɔ̂, bɔ́ ye kɔ bɔ̀ nùàr gìbì bíé bɔ́ lòù. Ké *gwà sóù bɔ́ gwaán né bèh denè dé kokoô njolò bɔ̀ nùàr. Bɔ́ nde mene bèh kùrmò lɔ nùàr dɔɔ́ŋ, né gi ménâ ndɔ. 47 Bɔ́ né njèh beè bɔ̀ ma kû horó weh bele. Mɔ bɔ́ baá Càŋ dua, kɔ bɔ́ dua tugó lòù, te den faá bɔ́ né bɔ́ gècên bɔ̀ nɔ. Me tueé bí, ju sie kela nde né bɔ́ mé bɔ̀ déì.»

21

Há-be ma kû déì

(Mârk 12:41-44)

1 Yeésò né ke den, à ŋene bɔ̀ lilieê bɔ̀ né kàgàlɔ̀ŋ lè mvugó gwà Càŋ si den. 2 À ŋene njií ma kû déì baá kɔ́bɔ̀ fà teèn si yií ndɔ. 3 Ye bɔ̀ nùàr a: «Mè né tueé ye bí a, ma kû hên si kela né kɔɔ́ mé bɔ̀ déì dɔɔ́ŋ. 4 Bɔ̀ nùàr dé bɔɔ̀n kabe si lom né wèllè kàgàlɔ̀ŋ. Dé ma kû hên môn sam, à dé seèn horó si sɔm né cèr gwà seèn.»

Kùr felè *gwà Càŋ koô mé nde aá ŋellé

(Matíô 24:1-2; Mârk 13:1-2)

5 Sâ bɔ̀ nùàr baá lom gwà Càŋ koô keí; à lé naâ yàgà huɔɔ́m dé gècên. Bɔ́ lé bú meè naâ mé bɔ̀ taá bebagaà mân, bɔ́ bú yàgà nyegé cu mé bɔ̀ njèh há-be ndɔ. Bɔ́ yeé baá gwà ménâ keí, Yeésò ye bɔ́ a: 6 «Gwà mé bí né ŋené hên, cieé déì nde né teèn, à nde gi né dɔɔ́ŋ tɔbé yuo. Mè jue mene taá cén tà cén felè mbeî lè nyì ndé ŋgwéh.»

Dàm bɔ̀ gèr, te wɔ́ŋ ceré ye

(Matíô 24:3-14; Mârk 13:3-13)

7 Bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, dé sâ ndeè ménâ bɔɔ́ nde né heèh wa? Mɔ ndeè nde aá ménâ bɔɔ́, bɔ́ ŋene kɔ nde né mé kei ndɔ wa?» 8 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí kɔ́gɔ́n ká lòù; nùàr a, té bí bèlè. Mɔ sam, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá nde né yilí mò ŋaá weh, nùà kàn nde né tueé ye bí a, Nùà Cɔ̀ŋ né nyí; nùà kân ye bí a, cu waà baá ndɔ. Mè tueé bí, bí té tie teèn félá njí. 9 Mɔ bí baá njàgà taâb mé bɔ̀ bèmè hihiné ŋgweé njií, bí té lòù ndèrrè. Kɔ seèn bɔɔ́ ménâ. Mé njéh mene, wɔ́ŋ mé njéh cèrè ndé ŋgwéh.»

10 À den cuù, ye bɔ́ a: «Taáb nde né lètenè lɔɔ́ déì bɔ̂ mbeí kɔɔ́ die. Lò déì nde né mbeí mé taáb ŋaár kwa. 11 Tàbè nde né jilí taré; cùè nde né te tàbè hihinê die; teèn yila bele cu mé fùà mene ndɔ. Bɔ̀ kèkènè njèh ndùàn feh hihiné nde né bɔɔ́ bele; bɔ̀ cìè feh hihiné ndeè né ké te vulúu ŋené yuo kelâ.

12 «Bɔ̀ nùàr jɔ̀gɔ̀ bunó nde née bí lòù ye, te waà ye. Bɔ́ nde né bí mé sòn fuû sie, bɔ́ sie njií bí ké *gwà sóù bèh juù, bɔ́ yií bí gwà cibì. Bɔ́ nde né bí ké toò bɔ̀ mgbè mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ mgbɔmé njií, ye bí né bɔ̀ nùàr mò fí. 13 Mè tueé bí, toò bɔɔ̀n sâ baá cu ye-re bèh mé bí den nyegé nde né sòn mò teèn. 14 *Mɔ bɔ́ baá bí ménâ bɔɔ́, bí njébá lòm tég, ye béh njeré déì toò nyàmè ndé ŋgwéh. 15 Mè nde né bí kɔ́ŋkɔŋ haá, mè nde né bí ŋgòr sònò tueé kwaá gií ndɔ. Bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì toò biì njébá ndé ŋgwéh, bɔ́ tueé komo njeré déì.»

16 À den cuù, ye bɔ́ a: «Né mene bɔ̀ tele biì, bɔ́ nde né bí go sɔm. Né mene bɔ̀ bei biì, bɔ̀ dìm biì, bɔ̀ nùàr biì mé bɔ̀ mbeí biì mene dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bí go sɔm. Lètenè biì, bɔ́ nde né bɔ̀ nuaré déì teèn wulá. 17 Nùàr nde né bí bèh dɔɔ́ŋ bunó laré; sâ dɔɔ́ŋ né gi felè mò. 18 Mé njéh mene, yúlí feèh biì cén lèr nyì ndé ŋgwéh. 19 Kɔ bí yolo lòù, te bí yili sɔm ye yɔ̀ŋ biì.»

Kùr felè Jerusalem mé nde aá ŋellé yuo

(Matíô 24:15-21; Mârk 13:14-19)

20 «Mɔ bí ŋene taáb baá Jerusalem beè kaáŋ sie, sâ bí kɔ́ɔ ye, Jerusalem nde aá cim le. 21 Mɔ baá môn, sâ bɔ̀ Judê bɔ̀ a, dùrà ŋá gí ké te tòre; bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ durá taré môn ndɔ. Bɔ̀ɔ́ mé né ké ŋueh dɔɔ́ŋ a, té ká lɔ mbaá dùlà ndé cû. 22 *Loù sâ né cieé njùŋ sɔɔ̀m, te yuo ka nág faá bɔ́ lé naâ lè mvù Càŋe nyagá kwaá nɔ. 23 Loù sâ bɔ̀ véh mé lèì hueêh mé bɔ̀ ma vùlù nde né mé gèr ŋené kuú. *Wɔ́ŋ nde né bɔ̀ nùàr loù sâ nyunò dulí. Mè tueé bí, Càŋ feh keéh nde né yúlá-temê seèn yoòr bɔ̀ nùàr loù sâ. 24 Bɔ́ nde né bɔ̀ déì lòù kɔré wulá, bɔ́ nde né mé bɔ̀ déì lò nùàr dɔɔ́ŋ sie ŋellé ndeé. Loù sâ Jerusalem gule doró keéh nde né bɔ̀ cɔɔ́ŋ. Kɔ cu bɔɔ̀n wulu baá, sâ ye.»

Cuû *Huaán Nùàr

(Matíô 24:29-31; Mârk 13:24-27)

25 *«Loù mé Huaán Nùàr cuù nde né teèn, bɔ̀ njèh ndùàn nde né ké te vulúu feh hihiné bɔɔ́ bele: bɔ̀ déì nde né te lou, bɔ̀ déì te weêh, bɔ̀ déì te mbentòo. Ká doó, bɔ̀ nùàr nde né mé veéh ndɔré kuú: nòmò nde né naŋ, à nde né ŋgulí tulú. 26 Bɔ̀ njií mé né gi mé terreb ké ter nde gi né loù sâ jilí laré. Bɔ̀ njií mé nde né ká lè wɔ́ŋe bɔɔ́, veéh nde né bɔ̀ nùàr mé njéh sie, bɔ́ nde né seé cer. 27 *Jomo sâ bɔ́ nde né Huaán Nùàr ŋené njií, à né te mvulu bège mé terreb mene *sum suagâ. 28 Mɔ bɔ̀ njií sâ ndeè baá ménâ bɔɔ́, bí sàmè wùò sér dé biì ter lòù; bí kɔ́ɔ ye, nùà gàm biì baá dìdì ma.»

Toú mé né kùr tueé

(Matíô 24:32-35; Mârk 13:28-31)

29 Jomo sâ Yeésò si cu bɔ́ kàn déì, ye bɔ́ a: «Bí kè wèh yoòr bɔ̀ toú* túé-kùr. 30 Mɔ bí ŋene, bɔ́ baá tɔɔ́, ŋgweéh sâ bí kɔ gi aá ye jà baá dìdì wa? 31 Nde né mé *Lò Càŋ ménâ ndɔ; mɔ bí ŋene bɔ̀ njèh kèkènè hèllè baá bɔɔ́ bele, sâ bí kɔ́ɔ ye, Lò Càŋ baá dìdì. 32 Mè né tueé ye bí a, mé bɔ̀ cafanê bɔ̀ nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ bɔ̀ njèh hèllè bɔɔ́ gi aá. 33 Vulú bɔ̂ tàbè nde né leér yuo; ndɔ́g, bɔ̀ ŋgòr mò dé bɔɔ̀n nyímé ndé ŋgwéh.»

Dene làŋ

34 «Bí dèn dèn làŋ cu dɔɔ́ŋ, bí té mé cieé koô tùgò lè; bí té mé mbè sèlà lè, bí té mé *wɔ́ŋ nyàmè lè ndɔ. Mɔ sam, ndeè né lòù kaár waâ, 35 tena lɔ bí teèn. Kar waà nde né felè bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ. 36 Bí té lɔ́m cèr, bí dùà dèn Càŋ cu dɔɔ́ŋ, te à haá bí terreb, bí yolo komo njèh, bí mvelé yuo te gèr-e. Mɔ baá mene jueé, te bí njebá le ter toò *Huaán Nùàr.»

37 *Cieé dɔɔ́ŋ Yeésò né bɔ̀ nùàr ké gwà Càŋ koô feh sɔɔ́. Liyilì, à né ké te tòre ndeé, à cer le toò. Tòr sâ, bɔ́ bú yilá né tòr Oliviê. 38 Maánjɔ̀gɔ̀ dɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr lé naâ beéh gwà Càŋ komo ndeé, bɔ́ né ŋgòr sònò seèn ŋgweé ndɔ.

22

Nyɔ̀gɔ̀ sòn felè Yeésò

(Matíô 26:1-5; Mârk 14:1-2; Jâŋ 11:45-53)

1 *Sâ cieé koô mé bɔ́ yieé yeé breêd mé kulu teèn sam baá dìdì. Cieé koô sâ bɔ́ yilá yeé *Páskà. 2 Sâ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù né ceér fɔɔ́n te bɔ́ nde Yeésò lòù wulá naáb sɔm. Lòù sam, bɔ́ né bɔ̀ nùàr veéh.

*Sátàn yoòr Júdàs

(Matíô 26:14-16; Mârk 14:10-11)

3 Sátàn yila Júdàs lè ndɔ. Yilí Júdàs déì né cu Iskariô; à né mbɔ̀ŋ cén déì lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô. 4 Yeé baá ménâ, à komo wuo ter ndɔ, à nde yoòr bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ gó gwà Càŋ bɔ̀, bɔ́ bɔ́ né ceér fɔɔ́n te à feh keéh bɔ́ Yeésò, bɔ́ sie bú. 5 Bɔ́ lé naá loôm mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên, bɔ́ ye, bɔ́ nde né bú kàgàlɔ̀ŋ teèn haá yií ma. 6 Júdàs gwaán ndɔ. À yila lom baá-re ceér fɔɔ̂n, te à feh nab kwaá bɔ́ Yeésò lòù.

Yáb *Páskà

(Matíô 26:17-25; Mârk 14:12-21; Jâŋ 13:21-30)

7 Sâ cieé koô mé bɔ́ yieé yeé breêd mé kulu teèn sam, waà baá ndɔ. Bɔ́ né yeé huaán sòrŋgaàŋ teèn ŋɔɔ́b, te bɔ́ yieé Páskà mé njéh.

8 Cieé sâ yeé waà baá, Yeésò ye Piêr bɔ̂ Jâŋ a: «Bí ndé nyégé kwá béh Páskà, te béh yieé.» 9 Bɔ́ ye bú a: «Wò gwaán né ye béh nde nyegé kwaá he wa?» 10 Ye bɔ́ a: «Bí ndé; mɔ bí wa baá ké lɔ, bí bɔ̀ nuaré déì nde né mé lɔ̀ nòmò felè kwaré; bí bèlè sìè bú. À nde né lè gwà déì yilá ndeé. 11 Bí júée nùà gwà sâ a: Nùà fèh-njèh ye júée wò a: bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ nyî Páskà yieé nde né te gwà dé heè wa? 12 À nde né bí gwà dé koô mân feh, né ké ter felè mbeî, bɔ́ nyegé gi aá bèh denè gwò kèn. Bí nyégé kwá yáb doó sâ.»

13 Bɔ́ sɔm gò, bɔ́ nde kwa gi ka dɔɔ́ŋ faá Yeésò la naâ bɔ́ tueé nɔ; bɔ́ nyegé kwaá baá-re yáb Páskà teèn.

Yáb Càŋ

(Matíô 26:26-30; Mârk 14:22-26; 1 Kɔrênt 11:23-25)

14 Cu yeé wulu baá, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê nde kaŋ yáb ndɔ. 15 À ye bɔ́ a: «Mè lé gwaán kelà naâ faá bèh mân, ye kɔ béh bí yieé bilí baá Páskà, te mè ŋene ye gèr. 16 Mè tueé bí: ndɔ́g, mè ndeè Páskà yíé ŋgwé ndé cú, kɔ kwɔ̀m seèn ndeè baá ké te *Lò Càŋe ŋagá yuo kelá, sâ ye.» 17 Jomo sâ à weh ŋgàb mbè ndɔ, à vra Càŋ teèn, ye bɔ́ a: «Bí wèh, bí ŋúé téná lètenè biì. 18 Mè tueé bí: gi aá hên, mè ndeè mbè déì ŋúé ŋgwé ndé cú, kɔ loù mé Lò Càŋ ndeè baá bèsɔ́nè ŋené ŋagá, sâ ye.»

19 Jomo sâ à weh breêd, à vra Càŋ teèn, à kɔlé haá bɔ́, ye bɔ́ a: «Hên né ŋgàŋ yoòr mò; mè haá kuú né felè biì. Bí bɔ́ dèn mân, bí né mè teèn munó.» 20 *Mé ŋgàb mbè à bɔɔ́ cu jomo yâb sâ ménâ ndɔ, ye bɔ́ a: «Ŋgàb hên né ŋgɔ̀ŋ dé feê mé Càŋ kɔ né mé húɔ́m mò; ber kuú né felè biì.

21 *«Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé nde né mè go sɔm né ká lètenè beèh, béh bɔ́ yáb yieé den né kɔɔ́. 22 Dé kuû, *Huaán Nùàr nde né faá Càŋ lé tueé naâ nɔ kuú. Njèh cén, nuaá mé yií keéh be teèn, jɔgɔ kwaá bú cie, nde né mé gèr mbiín kuú.» 23 Bɔ́ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ duɔɔ́m baá-re lètenè bɔɔ̀n bieé kuû, ye: «Ká lètenè beèh hên neì seèn ménâ bɔɔ́ nde né kɔɔ́ wa!»

Nùà dé koô né neì?

24 *Bɔ̀ mbɔ̀ŋ duɔɔ́m baá-re lètenè bɔɔ̀n saán deèn, te bɔ́ ŋene kɔ nuaá mé né dé koô teèn. 25 *Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ mgbèémgbè mé tàbè hihiné né bɔ̀ nùàr lòù tuú. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ teèn ye te bɔ̀ nùàr keí bɔ́ ndɔ. 26 *Bí té dé biì ménâ bɔ́. Dé biì, nùà koô lètenè biì a: dèn sér faá huaán maàn nɔ; nuaá mé né toò bɔ̀ nùàr a, dèn sér nùà seê bɔɔ̀n ndɔ. 27 *Hên, mɔ bɔ̀ nùàr né fà, déì né yáb den kela, déì né yáb geé, sâ nùà koô lètenè bɔɔ̀n né dé heè wa? Ŋgweéh nùà koô né dé mé den kela yeé lòù doô wa? Sâ, bí kè cú-re kán! Ká lètenè biì, mè né seér nùà seê kɔɔ́!

28 «Dé biì, gèr mé mè lé naâ ŋené dɔɔ́ŋ, bí lé mè mé huún sì lɔ́ ná ŋgwêh. 29 Mè bí kɔgɔ ké te *Lò Càŋe nyegé kwaá gi aá kèn. Né faá Tele mò lé naá giì mè nyegé kwaá nɔ. 30 *Ké te Lò mò sâ, béh bí nde né yieé, béh ŋueé bilí kɔɔ́. Bí nde né te kɔgɔ mgbè den, bí tueé ju felè gèh bɔ̀ huaán *Iserálà yulà cùɔ̀b fà doô.»

Ŋgòr Yeésò felè Piêr

(Matíô 26:31-35; Mârk 14:27-31; Jâŋ 13:36-38)

31 Yeésò den cuù, ye Simɔ̂ŋ Piêr a: «Simɔ̂ŋ, Simɔ̂ŋ, ŋgwé nyégé bagasé: *Sátàn bie aá kèn, ye nyí nde né bí jilí. À ceéh nde né bí faá bɔ́ ceéh yeé ŋgwàgàm, te bɔ́ kobo sɔm tùlù teèn nɔ. 32 Mè né Càŋ felè yeè dua, te ndèm yeè toò cùàrè kélá ndé cú; mɔ wò ŋa cu aá nùàr mò, te wò haá cu bɔ̀ mbaábi terreb.» 33 Piêr deên ndɔ, ye bú a: «Fehtoò mò, né mene gwà cibì, né mene cio, mè kuú nde né jomo yeè.» 34 À yeé tueé gi aá ménâ, Yeésò ye bú a: «Mè jue né wò Piêr, lan kwaá túágá ndé ŋgwéh, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh.»

Gèh taáb mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ nde né lieé

35 *Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè lé naâ bí cu déì ké cie be-be temá njií, kàgàlɔ̀ŋ sam, ba sam, débágá sam ndɔ. Mé njéh mene, njeré déì lé naâ bí toò saám wa?» Bɔ́ ye bú a: «Njeré déì lé béh sám ná ŋgwêh.»

36 À ye bɔ́ a: «Dé kènê môn sam nde cuú: nuaá né mé kàgàlɔ̀ŋ, bú a, wèh sìè beè; nuaá né mé ba, bú a, wèh sìè beè ndɔ; nuaá mé njèh salê sam, bú a, gò sɔ̀m cɔ̀gɔ̀ seèn déì, à ŋge sie bòù beè. 37 *Mè tueé bí, kɔ mboón yuo kelà felè mò faá bɔ́ lé naâ te mvù Càŋe nyagá kwaá nɔ, ye: Bɔ́ kulá yií keéh aá bú yí lètenè bɔ̀ vevenê bɔ̀ teèn. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naá giì felè mò nyagá kwaá dɔɔ́ŋ nde ye aá mboón.» 38 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Bòù fà né béh beè teèn, hên nɔ.» À ye bɔ́ a: «Wulu baá kèn.»

Yeésò bèh Càŋ duaà

(Matíô 26:36-46; Mârk 14:32-42)

39 Yeésò yeé yuo kelà baá, à ŋaá nde cu ké te tòr Oliviê faá bèh jomò nɔ. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋaá bele bú ké teèn ndɔ. 40 À yeé baá ké teèn, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Bí dùà dèn Càŋ duaà, te *Sátàn bí mé veên táb sìè cú.» 41 À yeé tueé gi aá ménâ, à kwaá lɔ bɔ́ ndɔ, à nde ser ké toò bɔɔ̀n bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mân. Wa ké teèn, à cemmé nde doó, à né Càŋ dua, 42 ye bú a: «Tele mò, mɔ wò né gwaán, ŋgòrò sɔ̀m yeè mè ŋgàb gèr hên kwarè teèn. Mè né mene ménâ gwaán, bɔ́ sér faá wò né gwaán nɔ.» 43 À yeé dua gi aá ménâ, cìlì Càŋ déì suagà ké te vulúu, ŋené yuo kelà toò seèn, bɔɔ́ taré bú yo. 44 À cer ŋeí cu seé dé ceèr. À né Càŋ dua njegé, lemè keér bú yoòr, né doó faá húɔ́m nɔ diené ndeé den.

45 À yeé dua gi aá, à komo wuo ter ndɔ, à cu cuù ká jomo yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ. À waà, sâ bɔ́ homo baá mé kú, bɔ́ baá gi lɔ́m. 46 Ye bɔ́ a: «Bí lɔ́m ménâ cer né dé keì wa? Bí wùò dèn làŋ, bí né Càŋ dua, te Sátàn bí mé veên táb sìè cú.»

Bèh Yeésò sieè

(Matíô 26:47-56; Mârk 14:43-50; Jâŋ 18:3-11)

47 À yeé baá bɔ́ mân tueé den, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá kem waà ndɔ. Ké toò bɔɔ̀n lé naâ Júdàs, mbɔ̀ŋ cén déì lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô. À yeé waà baá, à kela nde yí toò Yeésò, te à vra kumó sie bú. 48 Yeésò ye bú a: «Júdàs, wò bie feh seér cu aá Huaán Nùàr mé bɔ̀ nùàr lòù wa?»

49 Bɔ̀ɔ́ mé naâ jomo Yeésò yeé ŋene, ye njeré déì nde né bɔɔ́, bɔ́ ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, béh kɔ̀rè mé bòù wa?» 50 Yeésò nde sòn komo, sâ cén déì lètenè bɔɔ̀n bòù ter sɔm aá, mvur tena si njií nuaré déì tie gaâ doó; lé naâ tie nùà seê *ŋgàŋ sèmè dé koô. 51 Yeésò yiín bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí gè mé ceér sâ!» À kema njií nùà hèllè be tieè, tie seèn taré yuo cu.

52 Jomo sâ Yeésò tueé njií mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ gó gwà Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂. Sâ bɔ́ lé nde giì naâ yoòr seèn te bɔ́ sie bú; ye bɔ́ a: «Den né faá bí mé bɔ̀ bòù mé cùgò beè-beè hên kem nde giì né yoòr nùà yîb nɔ. 53 *Sâ, cieé dɔɔ́ŋ béh bí ké gwà Càŋ né yeé kɔɔ́ ndɔ. Cu sâ bí lé mè be yoòr njí ná ŋgwêh dé keì wa? Bí kɔ́ɔ ye: kɔ cibí baá mé terreb mân te bí nde ye mân bɔɔ́. Sâ hên baá cu biì sâ.»

Piêr bèh njó yaâŋ

(Matíô 26:57-58, 69-75; Mârk 14:53-54, 66-72; Jâŋ 18:12-18, 25-27)

54 Bɔ́ sie Yeésò ndɔ. Bɔ́ sie njií bú ké lɔ *ŋgàŋ sèmè dé koô. 55 Piêr né bɔ́ jojomo ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ naáb bele. À wa, sâ bɔ́ fu kwaá baá we yí lètenè caâ, bɔ́ né ŋuagá den. À kela nde yí teèn ndɔ, à den nde doó kwarè bɔɔ̀n. 56 Nùà seê dé veèh déì ŋene kɔ bú, à né ka bú yí kwarè weè sâ ke njege den. Jomo sâ, ye bɔ̀ nùàr a: «Hên né nùàr seèn déì!» 57 Piêr cam, ye ma doô a: «Njó mò, mè bú kɔ́ ŋgwéh.» 58 Den ser, nuaré déì wa cuù, ŋene njií bú, ye bú a: «Wò né yeé lètenè bɔɔ̀n ndɔ!» Piêr cam cu, ye bú a: «Nùàr mò, mè sam.»

59 Nde nde, lou kela sa gùm lɔ̀ŋ déì, nuaré déì waà, tueé ŋeí cu ye baá-re dé seèn mé terreb, ye bɔ́ a: «Mé gècên mene, nùà hên né nùà Galilê, bɔ́ bú né yeé kɔɔ́.» 60 Piêr cam cu, ye bú a: «Nùàr mò, mè dé sònò yeè sâ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh lág.» À yeé baá ménâ tueé den, kwaá tuaga lɔ bú mé njéh sònò.

61 Cu sâ, Fehtoò beèh bele seér ndɔ, ke njií Piêr, bɔ́ bú ke kwaré. Piêr munó ko cu baá-re dé mé Fehtoò beèh la tueé naâ ye bú a: «Lan mé kwaá sé nde tuagá wa, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh ma.» 62 Piêr yeé munó ko aá ménâ, à jeré yuo doó sâ, à nde yúé njegér.

Yeésò yoòr mé séb mé núr

(Matíô 26:67-68; Mârk 14:65)

63 Bɔ̀ɔ́ mé né Yeésò mɔɔ́m, né bú teèn selé yií, bɔ́ né bú lobó ndɔ. 64 Bɔ́ vuɔb bú njolo, bɔ́ ye bú a: «Ŋéné kɔ́ cú-re ŋenè, jɔ̀gɔ̀ túé ke nuaá mé né wò lobo hên ye.» 65 Bɔ́ né bú gbêg hihiné kókoó mbaá haá den.

Yeésò ké bèh ju tenâ

(Matíô 26:59-66; Mârk 14:55-64; Jâŋ 18:19-24)

66 Cieé yeé ŋaga baá, bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ *njí-sóù nde bilí den gi ké te *mbàgà juù. Bɔ́ ye: wèh ndê mé Yeésò ndɔ.

67 À yeé waà baá, bɔ́ ye bú a: «*Nùà Cɔ̀ŋ né wò wa? Túé béh tueè.» Yeésò ye bɔ́ a: «Mè tueé kuú mene ménâ, bí biì temé teèn kwá njí ndé ŋgwéh. 68 Mè bie mene bí njeré déì, bí biì sòn kòmò ndé ŋgwéh ndɔ. 69 Duɔɔ̂m lan *Huaán Nùàr nde aá ké te be gaâ Càŋ terrèb den ndeé.» 70 Bɔ́ deên dɔɔ́ŋ ndɔ, ye bú a: «Á sâ, Ŋunà Càŋ né ka wò mà.» Ye bɔ́ a: «Bí tueé né tueè, né mè.» 71 Bɔ́ deên baá-re ye: «Béh ŋgweé gi aá sònò seèn mé tie beèh kèn. Béh sònò bɔ̀ nùàr bie sɔɔ́ cu nde né kei?»

23

Yeésò ké toò *Pilátò

(Matíô 27:1-2, 11-14; Mârk 15:1-5; Jâŋ 18:28-38)

1 Dàm bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ kem wuo ter ndɔ, bɔ́ weh nde mé Yeésò ké toò Pilátò. 2 Wa ké teèn, bɔ́ né bú nyeén yoòr cɔré su, bɔ́ ye Pilátò a: «Béh nde kwaá naâ nùà hên, sâ à né tàbè beèh soób, ye bɔ̀ nùàr a, té làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔ̀m; ye nyí né cu *Kristò, wa nyí né mgbè mé feh nyî sé wa.» 3 Pilátò bie njií ndɔ, ye Yeésò a: «Mgbè bɔ̀ Jûf né wò wa?» Yeésò ye bú a: «Wò dé sâ tueé né kɔɔ́.»

4 Pilátò ye bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ nùàr a: «Mè bèh saâb nùà hên ŋéné ŋgwéh.» 5 Bɔ̀ nùàr né mene dé sâ ŋgweé, bɔ́ né lom teèn tétég ŋeí seér, ye Pilátò a: «À né yeé bɔ̀ nùàr te tàbè beèh dɔɔ́ŋ soób; à lé bɔ́ feh duɔɔ́m naâ ké Galilê, à ndeè ká te tàbè Judê, à feh cu bɔ́ ménâ. Hên, à mé njéh waà baá kán.»

Yeésò ké toò *Herôde

6 Pilátò yeé ŋgweé aá mân, à bie cu bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Nùà hên né nùà Galilê wa?» 7 À yeé ŋgweé aá ye Yeésò yuoó naâ lè tàbè mgbè Herôde mân, ye bɔ́ wèh njí bú ké toò Herôde ma. Bɔ́ weh njií bú ndɔ. Sâ, Herôde né loù sâ ké Jerusalem. 8 À lé naâ ŋgɔ́g Yeésò ŋgweé, à né yeé ceér fɔɔ́n, dàb baá teèn, ye te nyí ŋene ŋgweé bú, nyí ŋene ŋgweé fém seèn cén déì ndɔ. À yeé ŋene aá bú ménâ, yo taré bú ndɔ. 9 À duɔɔ́m baá-re Yeésò bɔ̀ njèh ŋgún bieé beleè. Ndɔ́g, Yeésò bú sòn kòmò ŋgwéh.

10 Sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù né gi doó, bɔ́ né lom Yeésò nyeén yoòr cɔré su. 11 Herôde bɔ́ bɔ̀ sɔ́jì seèn né bú yoòr mé séb kem sue ndɔ, bɔ́ né bú seb, bɔ́ su kwaá bú cɔ̀gɔ̀ nyàgàm déì yoòr, bɔ́ weh cu cu mé bú ké yoòr Pilátò. 12 Sâ né loù mé Herôde bɔ̂ Pilátò lé naâ mé sòn cên den cuú. Lòù sam, kèrrè lé naâ lètenè bɔɔ̀n teèn.

Bèh ju felè Yeésò tenâ

(Matíô 27:15-26; Mârk 15:6-15; Jâŋ 18:39–19:16)

13 Yeésò yeé baá cu ké toò Pilátò, Pilátò yilá bilí gi bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ mé bɔ̀ nùàr mene, 14 ye bɔ́ a: «Bí la weh waà naâ mé nùà hên, ye mè a, à né yeé bɔ̀ nùàr soób sé wa! Hên, mè bú njèh dɔɔ́ŋ bie den né toò biì. Mè faá bí tueé nê nɔ ŋéné ŋgwéh. Beè mò nùà hên bèh njèh kɔ́ ŋgwéh. 15 Ké beè Herôde né cu ka mân ndɔ; à bú ká jomo yoòr beèh haá njií cuù né dé cî. Mè tueé bí, nùà hên te njií mé bɔ́ wula nde né bú teèn sáb yílá ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ. 16 Mɔ né mân, mè bɔɔ́ nde né, bɔ́ lobo cegé bú lòù, mè yi njií cu bú.»

[ 17 Sâ lè tòù bɔ̀ *Jûf, mɔ *Páskà waà baá dɔɔ́ŋ, kɔ Pilátò sɔm keéh nùà gwà cibì déì, à yi njií bú toò bɔ̀ nùàr.] 18 Yeé baá mân, bɔ̀ nùàr tueé keéŋ njií ké ter dɔɔ́ŋ ye bú a: «Bɔ́ wúlá sér nùà hên, wò yi njií béh Barabâs.» 19 Sâ, cu déì Barabâs hèllè lé naâ bɔ̀ nùàr soób; bèmè lé naâ lɔɔ́ dɔɔ́ŋ die. Bɔ́ lé naâ bú gwà cibì teèn sie yií, bilí cu bú mé ju wúlá-nùàr mene ndɔ.

20 Bɔ̀ nùàr yeé baá tueé ye Pilátò a, yì njí Barabâs mân, Pilátò tueé njií cu mé bɔ́, sâ ye te nyí yi njií Yeésò. 21 Bɔ̀ nùàr kɔ lom né ké ter lɔgɔ́ njiî, ye bú a: «Fágá wúlá lòm bú fagà! Fágá wúlá lòm bú fagà!» 22 Pilátò den cuù dé mbelèm tagâr, ye bɔ́ a: «À veên bɔɔ́ naâ kei wa? Mè dé mò veên mé bɔ́ nde né bú teèn wulá yoòr seèn kwà nyì ŋgwéh. Mè bɔɔ́ nde né bɔ́ lobo cegé bú lòù, mè yi njií bú.»

23 Bɔ́ yeé nde ŋgweé cu ménâ, bɔ́ lɔgɔ́ ŋeí njií ye baá-re ké ter mé terreb, ye bú a: «Fágá wúlá njí lòm bú dé fagâ.» Hueh bɔɔ̀n yieé ndɔ. 24 Pilátò ye bɔ́ a: nyí gwaán aá te sòn bɔɔ̀n ma. 25 À yi njií seér bɔ́ nùà veên doô. Sâ nùà hèllè lé bɔ̀ nùàr soób naâ kɔɔ́, bèmè lé dieé naâ mé bú, bɔ́ lé naâ bú gwà cibì teèn sie yií, bilí cu bú mé ju wúlá nùàr mene ndɔ. Pilátò yeé yi njií seér aá bú ménâ, à haá seér bɔ́ Yeésò ndɔ, ye bɔ́ ndé bɔ́ bá-re mé bú faá bɔ́ gwaán né sâ nɔ.

Bèh Yeésò fagâ

(Matíô 27:32-44; Mârk 15:21-32; Jâŋ 19:17-27)

26 Bɔ́ yeé baá mé Yeésò weh ndeé, bɔ́ bɔ̀ nùà Sirên déì kwaré, yilí seèn né Simɔ̂ŋ. Sâ à naâ ŋueh. Bɔ́ sie ba haá bú toú mé bɔ́ nde né Yeésò teèn fagá doô, à jɔgɔ bele Yeésò mé njéh jomo. 27 Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá né bɔ́ jomo kem bele ndɔ. Bɔ̀ véh né felè Yeésò yueé ŋaáŋ. 28 Yeésò bele seér ndɔ, ke njií bɔ̀ véh doô, ye bɔ́ a: «Véh Jerusalem bɔ̀, bí té dé mò yúé; bí yúé sér dé biì mé dé bɔ̀ ŋuna biì. 29 Loù mé ndeè jueè né jueè, bɔ́ tueé nde né ye: Njua bɔ̀ ŋgiín bɔ̀ wa! Njua bɔ̀ véh mé huaán ŋàr ŋgwéh wa! Njua mé mbán ŋgiîn ndɔ wa! 30 *Sâ né loù mé bɔ̀ nùàr tueé nde né teèn, ye bɔ̀ tòr a: Ndê ŋèm sùè kɔ́ béh yoòr; ye bɔ̀ tòr déì a: Ndê sùrì kéh béh dòù ndɔ.» 31 À den cuù, ye bɔ́ a: «Mɔ we né yoòr toû ŋgie mân, sâ mɔ né yoòr jaâr nɔ wa?»

32 Bɔ́ weh sie bɔ̀ vevenê bɔ̀ déì beè fà ndɔ, te bɔ́ nde faga njií bɔ́ ké kwarè Yeésò. 33 Wa beré déì, bɔ́ bèh sâ yilá né: Gebá feèh. Bɔ́ faga njií Yeésò ter; bɔ́ faga njií bɔ̀ vevenê bɔ̀ hèllè ter ménâ ndɔ, nùà kàn mé toú seèn, déì te be gaâ Yeésò, déì te be ŋgoù seèn. 34 *Yeésò deên ndɔ, ye Tele a: «Tele mò, kúlú njí veên bɔ̀ nùàr hên doó. Njií mé bɔ́ né bɔɔ́, bɔ́ kɔ́ ŋgwéh.» Jomo sâ bɔ̀ sɔ́jì vu geé weh bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ seèn mé bèì lètenè bɔɔ̀n.

35 *Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá né bú bilí ke den. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔ sâ né bú gbêg haá, bɔ́ ye: «À kɔ cegé né bɔ̀ nùàr yili sɔɔ̀m; mɔ à né ka Nùà Cɔ̀ŋ mé Càŋ balé njií naâ kɔɔ́ sâ, bú a: jɔ̀gɔ̀ yili yuo ke mé be seèn ye.» 36 *Bɔ̀ sɔ́jì né bú teèn ménâ selé yií ndɔ, bɔ́ njebá nde yí ka seèn, bɔ́ tiím haá njií bú mbè déì tanésé mân, 37 bɔ́ ye bú a: «Jɔ̀gɔ̀ yili yuo ke mé be yeè, mɔ wò né ka Mgbè bɔ̀ Jûf sâ bɔ̀n.» 38 Bɔ́ nyagá faga kwaá njeré déì ké ter felè seèn ye: «Nùà hên né Mgbè bɔ̀ Jûf.»

39 Nùà cén déì lètenè bɔ̀ vevenê bɔ̀ yí ter doô kuú ka dé seèn mé gbêg sònò ménâ ndɔ, ye Yeésò a: «Wò ye *Nùà Cɔ̀ŋ né nyí sé wa? Yìlì yùò-re yilì, wò yili sɔm keéh béh teèn.» 40 Mbeí deên kèb déì, nde njií bú ndɔ, ye bú a: «Wò né taré lè gèr-e ménâ, wò Càŋ dùlà ŋgwéh wee? 41 Dé beèh bélɔ̀, yila né teèn, béh naâ veên bɔɔ́, béh gèr ŋene né sòn sâ. Dé nùà hên ménâ sam, à njeré déì bɔ́ ná ŋgwêh.» 42 Jomo sâ, à tueé njií mé Yeésò ndɔ, ye bú a: «Yeésò, mɔ wò ndeè waà baá bèh mgbè ceèr, wò mùnò kéh yeè mè teèn.» 43 Yeésò ye bú a: «Mè né tueé ye wò a, lan lan bélɔ̀ ŋaá wa nde né ké mbar Càŋ kɔɔ́.»

Cio Yeésò

(Matíô 27:45-56; Mârk 15:33-41; Jâŋ 19:28-30)

44-45 *Lou yeé dilí baá, lou cib cu. Cibí yili laré cu ká doó dɔɔ́ŋ, yili sɔɔ́ gùm yɔ̀ŋ loù tagâr. Yeé baá mé lou lɔ̀ŋ tagár, cɔ̀gɔ̀ gwà Càŋ dé koô keér geé lèbɔ̂lé. Cɔ̀gɔ̀ sâ lé naâ kɔ̀ŋ mé cií leér yeé mɔ̀ gwà Càŋ. 46 *Yeésò lɔgɔ njií ké ter ndɔ, ye: «Tele mò, mè yɔ̀ŋ mò kwaá lɔ aá beè yeè.» À yeé tueé aá ménâ, à kuú yuo ndɔ.

47 Sâ kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ déì lé naâ doó. À yeé ŋene aá ménâ, à seén Càŋ, ye: «Mé gècên mene, nùà hên kuú né mé sòn fuû.»

48 Bɔ̀ɔ́ mé lé kem ndeè naâ bɔ̀ njií hên ke weh dɔɔ́ŋ lé naá giì ŋené. Yeé gi aá, bɔ́ jomo vuaga cu cu mé kú. 49 *Bɔ̀ mbeí Yeésò né dé bɔɔ̀n ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ njebá ke den. Bɔ̀ véh mé lé yuoó naâ Galilê, bɔ́ né jomo Yeésò bele doô, bɔ́ bɔ́ lé naâ kɔɔ́.

Bèh Yeésò furû

(Matíô 27:57-61; Mârk 15:42-47; Jâŋ 19:38-42)

50 Nuaré déì lé naâ teèn, yilí seèn né Josêf, né nùà Arimatê, lɔɔ́ déì lè tàbè bɔ̀ *Jûf mân. Nùà sâ né yeé nùà gècên, nùà húɔ́m-temê ndɔ. Né nùà koô déì te *mbàgà juù. 51 Njií mé bɔ̀ déì lé taáŋ naâ felè Yeésò dɔɔ́ŋ, à lé be teèn yí ná ŋgwêh. À dé seèn njolo ke lom né mé *Lò Càŋ.

52 Yeé baá ménâ, à nde ké yoòr *Pilátò komó Yeésò dua. Pilátò yeé gwaán aá, 53 à nde mvualé weh, à vuɔb nyegé mé cɔ̀gɔ̀ nyɔ́gɔ̀r. Sâ sà déì feésé mân lé naâ doó, bɔ́ kwe né lè gbàŋ kweêh mân, bɔ́ lé née nuaré déì teèn fùrù ŋgwéeh ye. Bɔ́ nde teèn jɔgɔ yií lɔgɔ́ baá-re Yeésò. 54 Lé naâ loù nàŋ * cieé koô bɔ̀ Jûf mân. Sâ cieé koô hèllè nde aá liyilì sâ duɔɔ́m ndɔ.

55 Bɔ̀ véh Galilê mé lé naâ jomo Yeésò doô yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ yuo bele Josêf, bɔ́ ŋene sà, bɔ́ ŋene gèh dé mé bɔ́ né komó Yeésò teèn yií njií ndɔ. 56 *Bɔ́ cu cuù, bɔ́ ne kwaá gi bɔ̀ kómó wá-yoòr mé kómó múmû, te bɔ́ nde komó Yeésò mé njéh waá. Yeé baá mé cieé koô sâ, bɔ́ jolo sɔɔ́ mé cieé koô faá *sóú tueé nê nɔ.

24

Lè cio komo yuoò

(Matíô 28:1-10; Mârk 16:1-8; Jâŋ 20:1-10)

1 Yeé baá loù sɔ́ndè toò cieê, bɔ̀ véh doô komo nde ké te sàa, mé bɔ̀ kómó múmû doô beè. 2 Bɔ́ wa ké teèn, taá baá ké jomo komo den, sà baá lɔŋ. 3 Bɔ́ yila nde gè dòù, bɔ́ komó Fehtoò beèh Yeésò teèn kwà cú.

4 Bɔ́ yeé baá-re munó den mân, bɔ́ ke, bɔ̀ nuaré déì fà kar yuo kelà baá yí toò bɔɔ̀n mé cɔ̀gɔ̀ wuwulê mân yoòr. 5 Veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh, bɔ́ sulí njií njolo doó. Bɔ̀ nùà fà doô ye bɔ́ a: «Bí nùà làŋ ká lètenè bɔ̀ komô fɔɔ́n né dé keì wa? 6 *À doó hên sam cuú; à baá cu mé njolo. Bí mùnò kò cú dé mé à lé tueé naâ bí ké Galilê doô; 7 à lé ye: kɔ bɔ́ *Huaán Nùàr go haá njií mé bɔ̀ vevenê bɔ̀, te bɔ́ faga wula bú. Mɔ baá cieé tagár, à komo yuo cu lè cio.»

8 Bɔ́ munó ko cu baá-re dé mé Yeésò lé naâ bɔ́ tueé sâ. 9 Bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà cùɔ̀b cên mé bɔ̀ nuaré déì ménâ tueé bele ndɔ. 10 Lé naâ Marî Magdalâ, mé Jâne, bɔ̂ Marî meì Jâk mé bɔ̀ véh déì. 11 Bɔ́ yeé baá bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ménâ tueé, bɔ̀ mbɔ̀ŋ doô ke njií faá né ŋgòr kùlù nɔ, bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh.

12 Piêr komo wuo dé seèn ter, à dula nde ké te sàa; à wa, à gimé ke njií gè dòù, à ŋene le mé bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ mé lé naâ yoòr komô doô. À cu cu ké lɔ; bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ geí lɔ lom bú mbaá.

Lè ceér Emayûs

(Mârk 16:12-13)

13 Ka loù cên sâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà déì baá lè lɔɔ́ déì ndeé; yilí lɔɔ́ sâ né Emayûs, à né kwarè Jerusalem, njèh kílòmétà yulà cùɔ̀b cén mân. 14 Bɔ́ né felè bɔ̀ njií mé lé naâ kelá dɔɔ́ŋ tueé den. 15 Bɔ́ né ka tueé ndeé, bɔ́ né teèn saán yií ndɔ. Wa beré déì, Yeésò yila kwa bɔ́, bɔ́ bɔ́ né bècénè gɔ ndeé. 16 Njèh cén, bɔ́ bú ŋéné kɔ́ cú, njeré déì lé naâ bɔ́ yiín.

17 Yeésò bie njií bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí ceceér saán gɔ né kei wa?» Bɔ́ njebá ke mierré njií gi bú fà dɔɔ́ŋ. 18 Yilí déì lé naâ Kelopâs, à tueé njií mé Yeésò, ye bú a: «Wò né gèh nùà Jerusalem dé heè, mé à dé seèn kèkènè njií mé lé kelà naâ cieé fà hên kɔ́ ŋgwéh wa?» 19 Ye bɔ́ a: «Lé naâ caâ gèh dé heè wa?»

Bɔ́ ye bú a: «Béh jue né bɔ̀ njií mé lé kwaá naâ Yeésò nùà Najarêt doô. À lé naâ *sòn-Càŋ; à lé naâ mé terreb te seê teèn, te ŋgòr-e ménâ ndɔ. À lé naâ nùà tarê beè Càŋ, mé beè bɔ̀ nùàr mene. 20 Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ beèh lé naâ bɔɔ́ te bɔ́ tena ju felè seèn, bɔ́ faga njií bú ter te toû, à kuú. 21 Sâ béh lé baá giì ndèm kwaá, ye à bɔ̀ huaán *Iserálà yili sɔm nde aá kɔɔ́. Sâ kè cú-re, bɔ̀ njèh sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ baá lan baá cieé tagár. 22 Mé njéh mene, né béh mbaá hiím yɔgɔ́: bɔ̀ véh déì lètenè beèh naâ lan komo yuo, bɔ́ nde ké te sàa, 23 bɔ́ wa, bɔ́ komó seèn ké teèn kwà cú. Bɔ́ cu cuù, bɔ́ ye béh a: bɔ̀ cìlì Càŋ déì naâ toò bɔɔ̀n ŋené yuo kelá, ye bɔ́ a: à baá cu làŋ ma. 24 Bɔ̀ mbeí beèh déì nde cu ké te sàa ménâ ndɔ, bɔ́ wa, dɔɔ́ŋ né gi ka faá bɔ̀ véh doô la naâ béh tueé nɔ, bɔ́ bú dé seèn kwà cú.»

25 Te Yeésò deên baá-re ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí mé feh felè sam. Bɔ̀ njií mé bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ lé tueé belé naâ dɔɔ́ŋ, bí ŋgweé faŋ njií den né lòù, 26 wanɔɔ́ŋ lé túé ná ŋgwêh ye kɔ *Nùà Cɔ̀ŋ ŋene gèr mân, te jomo sâ à lie ye wa?» 27 À yeé tueé gi aá ménâ, à se nyegé gi bɔ́ bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naâ felè seèn nyagá kwaá dɔɔ́ŋ. À duɔɔ́m weêh ké jomo lè mvù Músì, à nde yuo kela mé njéh lè mvù bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dɔɔ́ŋ.

28 Bɔ́ yeé nde aá lɔ waá, Yeésò bɔɔ́ faá à nde né dé seèn kelá sa nɔ. 29 Bɔ́ sie lɔ bú mé sòn ye bú a: «Lou yila baá, cibí nde aá yilí; kwá béh bí cer le.» Bɔ́ bɔ́ yila nde gwò ndɔ. 30 Bɔ́ yeé kaŋ aá yáb, à weh breêd, à vra Càŋ teèn, à kɔlé haá njií bɔ́. 31 Njolo ŋagá bɔ́, bɔ́ ŋene kɔ cu bú. À nyue leér yuo toò bɔɔ̀n doó sâ ndɔ. 32 Déì ye mbeí a: «Jɔ̀gɔ̀ mé à la naâ ké ceér dueè tueé, à né béh ŋgòr Càŋ se komo, ŋgweéh la naâ béh te temé njerré yilá wa?»

33 Bɔ́ cu ka ter komo wuoò, bɔ́ cu cu ké Jerusalem, bɔ́ wa, sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b cén doô bɔ́ bɔ̀ mbeí déì né kɔɔ́. 34 Bɔ́ né sònò tueé den ye: «Fehtoò beèh komo yuo aá bɔ̀n. Simɔ̂ŋ naâ bú ŋené.» 35 Bɔ̀ fà bɔ̀ doô tueé yií cu bɔ́ teèn ndɔ, bɔ́ tueé bɔ́ gèh dé mé la naâ ké ceér dueè kelá; bɔ́ tueé cu bɔ́ gèh dé mé à la naâ breêd kɔlé, mé bɔ́ ŋene kɔ bú mé njéh ndɔ.

Toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋené yuo kelâ

(Matíô 28:16-20; Mârk 16:14-18; Jâŋ 20:19-23; Seé b. 1:6-8)

36 Bɔ́ née sònò mân tueé den, sâ Yeésò mé feh seèn baá cu lètenè bɔɔ̀n ndɔ, à bie njií bɔ́, ye bɔ́ a: «Dɔlê a, dèn mé bí.» 37 Veéh sie bɔ́, hèhèm sie bɔ́ ndɔ. Bɔ́ ye merré déì né càŋ tándulu. 38 Yeésò ye bɔ́ a: «Feh ŋellé né bí ter mé ŋgei wa? Bí lè biì saán den né kei ndɔ wa? 39 Bí jɔ̀gɔ̀ kè njí ke bɔ̀ be mé gule mò kán ye, né ka mè! Bí jɔ̀gɔ̀ kema ke ke ye; tándulu né yeé mé kuú bɔ̂ njeba yoòr faá ká yoòr mò hên wa?» 40 À né sònò ménâ tueé, à né bɔ́ be mé gule feh keéh bele ndɔ.

41 Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, vɔ́gɔ́-temé hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé temé teèn kwaá njiî ndɔ. À deên baá-re ye bɔ́ a: «Bí né mé njèh yâb teèn wa?» 42 Bɔ́ weh haá bú ten ŋgò keê. 43 À yieé njolò bɔɔ̀n ndɔ.

44 Jomo sâ, ye bɔ́ a: «Hên baá njií mé mè lé naâ bí tueé sâ, lé naâ sâ béh bí née kɔɔ́ ye. Mè lé ye bí a: bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naá giì felè mò nyagá kwaá dɔɔ́ŋ nde gi né ménâ bɔɔ́ ma. Né mene lè *sóú Músì, né mene lè mvù bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀, né mene lè mvù benê *Davîd dɔɔ́ŋ, mè lé ye bí a, kɔ bɔɔ́ gi ménâ. Hên baá cí.»

45 À ndoón* cu bɔ́ feh ndɔ, te bɔ́ nde ye bɔ̀ njií mé bɔ́ nyagá né sâ ŋgweé komo, 46 ye bɔ́ a: «Hên baá dé mé bɔ́ lé naâ nyagá kwaá, ye: *Nùà Cɔ̀ŋ nde né gèr ŋené; wa lè cieé tagâr, à nde cu né lè cio komo yuo. 47 Wa nùàr nde né mé yilí seèn lò nùàr dɔɔ́ŋ se ndeé, ye bɔ̀ nùàr a: Bí kwéh sér temé biì, te Càŋ kulu sɔm bí veên yoòr. Wa jɔ̀gɔ̀ duɔɔ́m nde née ká Jerusalem ye ma. 48 Sòn mò ké teèn né bí. 49 *Terreb mé Tele mò lé naâ tueé kwaá sâ, mè ndeè né bí temá njií. Bí jɔ̀gɔ̀ bílí dèn ká lɔ ye, kɔ bí ndeè kwa baá terreb mé suagaà nde né ké te vulúu sâ, sâ ye.»

Ké te vulúu ŋaá ndeê

(Mârk 16:19-20; Seé b. 1:9-11)

50 *Jomo sâ, Yeésò weh nde mé bɔ́ ké jomo lɔɔ̂, lé naâ kèb Betanî. Wa ké teèn, à sɔm njií be ter, à kulu bɔ́. 51 À né bɔ́ kulú, à né ké te vulúu nyueé ŋaá ndeé. 52 Sâ bɔ́ né doó cemmé den, bɔ́ né bú keí. Jomo sâ bɔ́ cu cu ké Jerusalem mé vɔ́gɔ́-temé mene. 53 Cu dɔɔ́ŋ bɔ́ né ké *gwà Càŋ koô bilí ndeé, bɔ́ né Càŋ teèn seén den.

* 1:5 1:5 1 Chr. 24:10

* 1:15 1:15 Nomb. 6:3

* 1:17 1:17 Mal. 4:5-6

* 1:19 1:19 Dan. 8:16; 9:21

* 1:27 1:27 Mat. 1:18

* 1:31 1:31 Mat. 1:21

* 1:32 1:32-33 2 Sam. 7:12, 13, 16; Es. 9:7

* 1:37 1:37 Gen. 18:14

* 1:46 1:46-55 1 Sam. 2:1-10

* 1:48 1:48 1 Sam. 1:11

* 1:52 1:52 Job 5:11; 12:19

* 1:55 1:55 Gen. 17:7

* 1:59 1:59 Lév. 12:3

* 1:76 1:76 Mal. 3:1

* 1:79 1:79 Es. 9:2

* 2:7 2:7 Huaán toò jɔ̀gɔ̀.

* 2:21 2:21 Lév. 12:3; Lûk 1:31

* 2:22 2:22-24 Lév. 12:6-8

* 2:23 2:23 Ex. 13:2, 12

† 2:23 2:23 Huaán dé toò jɔ̀gɔ̀.

* 2:32 2:32 Es. 42:6; 49:6; 52:10

* 2:39 2:39 Mat. 2:23

* 2:41 2:41 Ex. 12:1-27; Deut. 16:1-8

* 2:52 2:52 1 Sam. 2:26; Prov. 3:4

* 3:4 3:4-6 Es. 40:3-5

* 3:7 3:7 Mat. 12:34; 23:33

* 3:8 3:8 Jâŋ 8:33

* 3:9 3:9 Mat. 7:19

* 3:12 3:12 Lûk 7:29

* 3:19 3:19-20 Mat. 14:3-4; Mk. 6:17-18

* 3:22 3:22 Gen. 22:2; Ps. 2:7; Es. 42:1; Mat. 3:17; Mk. 1:11; Lûk 9:35

* 4:4 4:4 Deut. 8:3

* 4:8 4:8 Deut. 6:13

* 4:10 4:10 Ps. 91:11

* 4:11 4:11 Ps. 91:12

* 4:12 4:12 Deut. 6:16

* 4:18 4:18-19 Es. 61:1-2

* 4:24 4:24 Jâŋ 4:44

* 4:25 4:25 1 Rois 17:1

* 4:26 4:26 1 Rois 17:8-16

* 4:27 4:27 2 Rois 5:1-14

* 4:32 4:32 Mat. 7:28-29

* 5:1 5:1-3 Mat. 13:1-2; Mk. 3:9-10; 4:1

* 5:1 5:1 Né yilí tub Galilê déì.

† 5:2 5:2 Né ndame mé bɔ́ vu né lòù.

* 5:5 5:5 Jâŋ 21:3

* 5:6 5:6 Jâŋ 21:6

* 5:14 5:14 Lév. 14:1-32

* 5:30 5:30 Lûk 15:1-2

* 6:1 6:1 Deut. 23:25

* 6:3 6:3-4 1 Sam. 21:1-6

* 6:4 6:4 Lév. 24:9

* 6:22 6:22 1 Pi. 4:14

* 6:23 6:23 2 Chr. 36:16; Seé b. 7:52

* 6:31 6:31 Mat. 7:12

* 6:39 6:39 Mat. 15:14

* 6:40 6:40 Mat. 10:24-25; Jâŋ 13:16; 15:20

* 6:44 6:44 Mat. 12:33

* 6:45 6:45 Mat. 12:34

* 7:22 7:22 Es. 35:5-6; 61:1

* 7:27 7:27 Mal. 3:1

* 7:29 7:29-30 Mat. 21:32; Lûk 3:12

* 7:37 7:37-38 Mat. 26:7; Mk. 14:3; Jâŋ 12:3

* 7:37 7:37 Jue né mbémbɔ́ŋ dé maàn mé bɔ́ kwe né taá. Yilí taá sâ né “albâtre”.

* 8:2 8:2-3 Mat. 27:55-56; Mk. 15:40-41; Lûk 23:49

* 8:10 8:10 Es. 6:9-10

* 8:16 8:16 Mat. 5:15; Lûk 11:33

* 8:17 8:17 Mat. 10:26; Lûk 12:2

* 8:18 8:18 Mat. 25:29; Lûk 19:26

* 9:3 9:3-5 Lûk 10:4-11; Seé b. 13:51

* 9:7 9:7-8 Mat. 16:14; Mk. 8:28; Lûk 9:19

* 9:19 9:19 Mat. 14:1-2; Mk. 6:14-15; Lûk 9:7-8

* 9:20 9:20 Jâŋ 6:68-69

* 9:23 9:23 Mat. 10:38; Lûk 14:27

* 9:24 9:24 Mat. 10:39; Lûk 17:33; Jâŋ 12:25

* 9:28 9:28-35 2 Pi. 1:17-18

* 9:35 9:35 Es. 42:1; Mat. 3:17; 12:18; Mk. 1:11; Lûk 3:22

* 9:46 9:46 Lûk 22:24

* 9:48 9:48 Mat. 10:40; Lûk 10:16; Jâŋ 13:20

* 9:54 9:54 2 Rois 1:9-16

* 9:61 9:61 1 Rois 19:20

* 10:2 10:2 Mat. 9:37-38

* 10:3 10:3 Mat. 10:16

* 10:4 10:4-11 Mat. 10:7-14; Mk. 6:8-11; Lûk 9:3-5

* 10:7 10:7 1 Kɔr. 9:14; 1 Tim. 5:18

* 10:10 10:10-11 Seé b. 13:51

* 10:12 10:12 Gen. 19:24-28; Mat. 11:24; 10:15

* 10:13 10:13 Es. 23:1-18; Ese. 26:1–28:26; Joël 3:4-8; Am. 1:9-10; Zach. 9:2-4

* 10:15 10:15 Es. 14:13-15

* 10:16 10:16 Mat. 10:40; Mk. 9:37; Lûk 9:48; Jâŋ 13:20

* 10:19 10:19 Ps. 91:13

* 10:22 10:22 Jâŋ 3:35; 10:15

* 10:25 10:25-28 Mat. 22:35-40; Mk. 12:28-34

* 10:27 10:27 Lév. 19:18; Deut. 6:5

* 10:28 10:28 Lév. 18:5

* 10:33 10:33-34 2 Chr. 28:15

* 10:38 10:38-39 Jâŋ 11:1

* 11:15 11:15 Mat. 9:34; 10:25

* 11:16 11:16 Mat. 12:38; 16:1; Mk. 8:11

* 11:23 11:23 Mk. 9:40

* 11:29 11:29 Mat. 16:4; Mk. 8:12

* 11:30 11:30 Jon. 3:4

* 11:31 11:31 1 Rois 10:1-10; 2 Chr. 9:1-12

* 11:32 11:32 Jon. 3:5

* 11:33 11:33 Mat. 5:15; Mk. 4:21; Lûk 8:16

* 11:42 11:42 Lév. 27:30

* 11:51 11:51 Gen. 4:8; 2 Chr. 24:20-21

* 12:1 12:1 Mat. 16:6; Mk. 8:15

* 12:2 12:2 Mk. 4:22; Lûk 8:17

* 12:10 12:10 Mat. 12:32; Mk. 3:29

* 12:11 12:11-12 Mat. 10:19-20; Mk. 13:11; Lûk 21:14-15

* 12:27 12:27 1 Rois 10:4-7; 2 Chr. 9:3-6

* 12:35 12:35 Mat. 25:1-13

* 12:36 12:36 Mk. 13:34-36

* 12:39 12:39-40 Mat. 24:43-44

* 12:50 12:50 Mk. 10:38

* 12:53 12:53 Mich. 7:6

* 12:54 12:54 Kèb mé lou yila yeé teèn.

* 13:6 13:6 Bɔ́ toú sâ yilá né “figuier”.

* 13:14 13:14 Ex. 20:9-10; Deut. 5:13-14

† 13:19 13:19 Ká Bà mvum mé jie kela né kɔɔ́ né mvum tàb làm. Dé ké lɔ bɔ̀ Jûf né mvum dé hiîn.

* 13:27 13:27 Ps. 6:8

* 13:28-29 13:28-29 Mat. 8:11-12

* 13:28-29 13:28 Mat. 22:13; 25:30

* 13:30 13:30 Mat. 19:30; 20:16; Mk. 10:31

* 13:35 13:35 Ps. 118:26; Jér. 22:5

* 14:5 14:5 Mat. 12:11

* 14:8 14:8-10 Prov. 25:6-7

* 14:11 14:11 Mat. 23:12; Lûk 18:14

* 14:26 14:26 Mat. 10:37

* 14:27 14:27 Mat. 10:38; 16:24; Mk. 8:34; Lûk 9:23

* 15:1 15:1-2 Lûk 5:29-30

* 16:4 16:4 Nùàr laán wellê te ŋa nùàr yeè.

* 16:13 16:13 Mat. 6:24

* 16:16 16:16 Mat. 11:12-13

* 16:17 16:17 Mat. 5:18

* 16:18 16:18 Mat. 5:32; 1 Kɔr. 7:10-11

* 17:3 17:3 Mat. 18:15

* 17:6 17:6 Ká Bà mvum mé jie kela né kɔɔ́ né mvum tàb làm. Dé ké lɔ bɔ̀ Jûf né mvum dé hiîn.

* 17:14 17:14 Lév. 14:1-32

* 17:26 17:26 Gen. 6:5-8

* 17:27 17:27 Gen. 7:6-24

* 17:28 17:28-29 Gen. 18:20–19:25

* 17:31 17:31 Mat. 24:17-18; Mk. 13:15-16

* 17:32 17:32 Gen. 19:26

* 17:33 17:33 Mat. 10:39; 16:25; Mk. 8:35; Lûk 9:24; Jâŋ 12:25

* 18:14 18:14 Mat. 23:12; Lûk 14:11

* 18:20 18:20 Ex. 20:12-16; Deut. 5:16-20

* 19:4 19:4 Bɔ́ toú sâ yilá né “sycomore”.

* 19:10 19:10 Mat. 18:11

* 19:26 19:26 Mat. 13:12; Mk. 4:25; Lûk 8:18

* 19:38 19:38 Ps. 118:26

* 19:46 19:46 Es. 56:7; Jér. 7:11

* 19:47 19:47 Lûk 21:37

* 20:9 20:9 Es. 5:1

* 20:9 20:9 Ké ŋueh sâ bɔ́ lé doboó naâ “vigne”.

* 20:17 20:17 Ps. 118:22

* 20:27 20:27 Seé b. 23:8

* 20:28 20:28 Deut. 25:5

* 20:37 20:37 Ex. 3:6

* 20:42 20:42-43 Ps. 110:1

* 21:14 21:14-15 Lûk 12:11-12

* 21:22 21:22 Os. 9:7

* 21:25 21:25 Es. 13:10; Ese. 32:7; Joël 2:31; Vuú 6:12-13

* 21:27 21:27 Dan. 7:13; Vuú 1:7

* 21:29 21:29 Bɔ́ toú déì lètenè bɔɔ̀n yilá né “figuier”.

* 21:37 21:37 Lûk 19:47

* 22:1 22:1 Ex. 12:1-27

* 22:20 22:20 Jér. 31:31-34

* 22:21 22:21 Ps. 41:9

* 22:24 22:24 Mat. 18:1; Mk. 9:34; Lûk 9:46

* 22:25 22:25-26 Mat. 20:25-27; Mk. 10:42-44

* 22:26 22:26 Mat. 23:11; Mk. 9:35

* 22:27 22:27 Jâŋ 13:12-15

* 22:30 22:30 Mat. 19:28

* 22:35 22:35 Mat. 10:9-10; Mk. 6:8-9; Lûk 9:3; 10:4

* 22:37 22:37 Es. 53:12

* 22:53 22:53 Lûk 19:47; 21:37

* 23:30 23:30 Os. 10:8; Vuú 6:16

* 23:34 23:34 Ps. 22:18

* 23:35 23:35 Ps. 22:7

* 23:36 23:36 Ps. 69:21

* 23:44-45 23:45 Ex. 26:31-33

* 23:46 23:46 Ps. 31:5

* 23:49 23:49 Lûk 8:2-3

* 23:54 23:54 Né cieé mé kwéh né cieé koô.

* 23:56 23:56 Ex. 20:10; Deut. 5:14

* 24:6 24:6-7 Mat. 16:21; 17:22-23; 20:18-19; Mk. 8:31; 9:31; 10:33-34; Lûk 9:22; 18:31-33

* 24:45 24:45 À komo lɔgɔ́ bɔ́ feh.

* 24:49 24:49 Seé b. 1:4

* 24:50 24:50-51 Seé b. 1:9-11

Jâŋ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Njàgà Bagaà

Jâŋ

1

Ŋgòr ŋa Nùàr, ŋagá yuo kelà bèsɔ́nè

1 Càŋ lɔ ndeè wɔ́ŋ si, sâ Ŋgòr baá gi teèn; Ŋgòr bɔ̂ Càŋ lɔ naâ kɔɔ́, Ŋgòr lɔ naâ Càŋ nùà njèh. 2 Sâ tueé né ye Càŋ bɔ̂ Ŋgòr lɔ naâ ké bèh duɔɔ̂m kɔɔ́. 3 Càŋ lɔ njèh dɔɔ́ŋ si giì naâ mé Ŋgòr; njií mé lɔ dieé naâ mbaá, mé Ŋgòr kɔɔ́ sì ŋgwéh, lɔ teèn ná ŋgwêh. 4 Te njolo Ŋgòr lɔ naâ yɔ̀ŋ. Ŋagâ lètenè bɔ̀ nùàr lɔ naâ yɔ̀ŋ sâ. 5 Ŋagâ doô né te cibi baá den, mé njéh mene cibi bú nyímé kòmò ŋgwéh.

6 *Yeé baá ménâ, Càŋ tema njiî sòn seèn déì ká teèn, yilí seèn lé naâ Jâŋ, 7 te à ndeè bɔ̀ nùàr Ŋagâ sâ se, bɔ́ kwaá njií ye temé teèn. 8 À lé Ŋagâ sâ kɔɔ́ ná ŋgwêh, à lé tueé ŋagá loóm naâ felè seèn lòù.

9 Ŋgòr sâ lɔ naâ jéjég Ŋagâ kɔɔ́, à lé ká te wɔ́ŋe ndeè naâ felè bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ baá ŋagá. 10 À lé naâ ká lè wɔ́ŋe; Càŋ lɔ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ si giì naâ mé bú. Mé njéh mene wɔ́ŋ bú ŋéné kɔ́ ŋgwéh. 11 À waà mene ká te tàbè seèn yoòr bɔ̀ dé seèn, mé njéh mene bɔ̀ dé seèn hèllè berɔ́ŋ seér cu bú lòù. 12 Bɔ̀ cécéné bɔ̀ lé bú gwaán cegé naâ kɔɔ́, bɔ́ kwaá njií temé yoòr seèn. À lé naâ bɔ̀ sâ bɔ̀ terreb haá, te bɔ́ ŋa dé bɔɔ̀n bɔ̀ ŋunà Càŋ. 13 Bɔ́ bɔ̀ ŋunà Càŋ faá huaán mé bɔ̀ nùàr ŋaár yeé lòù sam. Dé bɔɔ̀n, Càŋ nùà njèh haá né bɔ́ yɔ̀ŋ kɔɔ́, dèn ŋgwéh bɔ̀ nùàr.

14 Ŋgòr doô lé naâ nùàr ŋaá, à den ká lètenè beèh léláŋ húɔ́m-temê mé léláŋ gècên ndɔ. Béh lé naá giì *sùsùm seèn ŋené; né sùsùm mé gɔndɔŋ Ŋunà Càŋ lé kwaá naâ beè Tele seèn. 15 Jâŋ yeé ŋene aá bú ménâ, à tueé njií bèsɔ́nè, ye bɔ̀ nùàr a: «Hên baá nuaá mé mè lé naâ bí tueé sâ! Mè lé ye bí a: nuaré déì baá jomo mò ndeê, kela né bú mé mè, toò jɔ̀gɔ̀ lɔ naâ bú mé mè ndɔ.»

16 Béh né gi mé gà te ŋgúlú seène, à béh kulu njií den né te mbeî mbaá. 17 Dé *sóù, Càŋ lé béh sóú taga keéh naâ sònò Músì. Yeésò *Kristò yeé waà baá, béh nde ye mé fùgò beè seèn kuú, béh ŋgweé ye gècên sònò seèn ndɔ; 18 wanɔɔ́ŋ nuaá mé lé naâ Càŋ njolò ŋené sam, gi cegé né gɔndɔŋ Ŋuna seèn. À kèkènè Càŋ ŋené sɔm keéh né kɔɔ́. Càŋ né bú; ké kwarè Teleè den yeé bú.

Ŋgòr sònò Jâŋ Bàptîs

(Matíô 3:1-12; Mârk 1:1-8; Lûk 3:1-18)

19 Hên né njií mé Jâŋ lé tueé naâ toò bɔ̀ kokoô bɔ̀. Cieé déì bɔ̀ *Jûf dé ké Jerusalem tema njií bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè mé bɔ̀ *Levî bɔ̀ ké yoòr seèn, te bɔ́ nde bie ke ye bú a: «Né wò neì wa?» 20 Jâŋ càm ŋgwéh ndɔ, à tueé njií bɔ́ bèsɔ́nè ye bɔ́ a: «Mè *Nùà Cɔ̀ŋ sam.» 21 *Bɔ́ ye bú a: «Á sâ, wò né neì wa? Wò né *Elî wa?» Jâŋ ye bɔ́ a: «Mè bú sam ndɔ.» Bɔ́ ye bú a: «Wò né *sòn-Càŋ mé béh né kela den doô wa?» Jâŋ ye bɔ́ a: «Sam.» 22 «Á sâ, wò né neì, te béh nde bɔ̀ɔ́ mé temà naâ béh tueé, wanɔɔ́ŋ wò ye naàn?» 23 *Jâŋ ye bɔ́ a: «Mè né hueh nuaá mé né ké ya dueè ŋgulí den, ye: Bí tɔ́ dìlì nyégé ceér Nùà Dueè tɔɔ̀, bí tɔ́ dìlì nyégé bagasé! Esáyà sòn-Càŋ lé naâ mân tueé ndɔ.»

24 Sâ lètenè bɔ̀ɔ́ mé lé ndeè naâ ké yoòr Jâŋ doô bɔ̀ *Farisiên lé naâ teèn ndɔ, 25 bɔ́ ye Jâŋ a: «Á, mɔ wò Nùà Cɔ̀ŋ sam, wò Elî sam, wò sòn-Càŋ sam ndɔ, sâ wò bɔ̀ nùàr nòmò Càŋ kou né dé keì wa?» 26 Jâŋ ye bɔ́ a: «Mè bɔ́ dé mò kou lom né léláŋ nòmò. Nuaré déì né lètenè biì teèn, bí bú kɔ́ ŋgwéh, 27 à baá jomo mò ndeê. Mè tueé bí, né mene yuií débágâ seèn, mè wúlú ŋgwéh nuaá mé nde né yuií débágâ seèn se.»

28 Bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ lé bɔɔ́ deén naâ ké Betanî, sòn nòmò Jurdên kèb yágà, bèh mé Jâŋ lé kou deén naâ bɔ̀ nùàr teèn doô.

Yeésò *Mbieè Sèmè mé yuoó naâ beè Càŋ

29 Cieé ŋaga Jâŋ yeé ke, Yeésò baá ká yoòr seèn ndeê, à deên ndɔ ye: «Kè Mbieè Sèmè mé yuoó naâ beè Càŋ hên nɔ, à ndeè veên bɔ̀ nùàr ká lè *wɔ́ŋe ŋaá weh. 30 Hên baá nuaá mé mè lé naâ bí tueé sâ, mè lé ye bí a: nuaré déì baá jomo mò ndeê, kela né bú mé mè, toò jɔ̀gɔ̀ lɔ naâ bú mé mè ndɔ. 31 Mè lé kèkènè nùà sâ kɔ́ ná ŋgwêh; mé njéh mene mè jéjég ndeè naâ bú mé dàm bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ feh keéh; mè bɔ̀ nùàr nòmò hên kou den né dé cî.»

32-33 Jâŋ den cuù ye bɔ́ a: «Mè lé kaà nùà sâ ŋéné kɔ́ ná ŋgwêh. Càŋ nuaá mé lé ye mè a: ndé bɔ̀ nùàr nòmò kou, lé tueé naâ mè kɔɔ́, ye mè a: Wò nde né Cúcuí Ŋagâ ŋené, à suaga ndeè né ter, à njebá den felè nuaré déì; sâ né nuaá mé nde né bɔ̀ nùàr mé Cúcuí Ŋagâ kou sâ. Jomo sâ mè ŋene Cúcuí Càŋ sâ ndɔ, à né ké ter faá vɔgɔb nɔ suagâ, né felè seèn njebá den. 34 Mè yeé ŋene aá bú ménâ, mè tueé njií bèsɔ́nè, ye bɔ̀ nùàr a: hên né Ŋunà Càŋ.»

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò dé toò jɔ̀gɔ̀

35 Cieé ŋaga cu, Jâŋ wa cu ké teèn, à né mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà jomo njebá den. 36 À yeé ke, Yeésò baá kelá sa, ye: «Kè *Mbieè Sèmè mé yuoó naâ beè Càŋ sâ nɔ!» 37 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ mé lé naâ jomo seèn doô yeé ŋgweé aá môn, bɔ́ yuo bele gi Yeésò fà dɔɔ́ŋ. 38 Yeésò bele seér ndɔ, à ŋene njií bɔ́ jomo seèn, ye bɔ́ a: «Bí fɔɔ́n yeé kei wa?» Bɔ́ ye bú a: «Wò den yeé he wa, Rábì?» (Rábì tueé né ye: Njí fèh-njèh.) 39 Ye bɔ́ a: «Bí ndê, bí nde né ŋené.» Bɔ́ fɔɔ́n gò ndɔ, sâ baá njèh lou lɔ̀ŋ nèà liyilì mân, bɔ́ wa, bɔ́ ŋene bèh sâ, bɔ́ bɔ́ sɔɔ́ weéh baá-re ké doó sâ.

40 Bɔ̀ fà bɔ̀ mé lé ŋgweé naâ ŋgòr sònò Jâŋ, mé bɔ́ yuo bele Yeésò doô, cén déì lé naâ Andrê dìm Simɔ̂ŋ Piêr. 41 Bɔ́ yeé yuo baá ké sâ, Andrê nde kwa lɔgɔ̂ bei seèn Simɔ̂ŋ, ye bú a: «Béh kwa baá *Nùà Cɔ̀ŋ.» (Sâ tueé né ye *Kristò). 42 À weh njií bú ké yoòr Yeésò. Yeésò yeé ŋene aá bú, ye bú a: «Wò né Simɔ̂ŋ, ŋunà Jâŋ; wò nde cu né yilí Séfà ŋguú.» Yilí sâ tueé né ye: Taá.

Yeésò bɔ̂ Filîp mé Natanaêl

43 Cieé yeé ŋaga cu aá, Yeésò kaga gò te tàbè Galilê. Bɔ̂ Filîp kwaré. Yeésò ye bú a: «Bèlè mè.» 44 Filîp lé naâ nùà Becaida, bɔ́ bɔ̀ Andrê mé Piêr né mé lɔɔ́ cên. 45 Jomo sâ Filîp bɔ̂ Natanaêl nde kwaré ndɔ, Filîp ye bú a: «Nuaá mé Músì bɔ́ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naâ felè seèn te mvù Càŋe nyagá kwaá doô, béh ŋene aá bú. Né Yeésò ŋunà Josêf, nùà Najarêt.» 46 Natanaêl deên ndɔ, ye bú a: «Wò ye njèh bagaà déì ndeè né ké Najarêt yuoô wa?» Filîp ye bú a: «Ndê, kè kú yeè!»

47 Yeésò yeé ke, Natanaêl baá ká yoòr seèn ndeê, à tueé weh njeré déì felè seèn teèn ye: «Hên baá ye nùà *Iserálà dé gècên sâ, à dé seèn mé nyeén yoòr sam.» 48 Natanaêl ye bú a: «Wò mè ŋene kɔɔ̀ naâ mé ŋgei wa?» Yeésò ye bú a: «Mè la naâ wò ké ka toû* ŋené njií, te Filîp nde ye wò yilá.» 49 Yeé baá ménâ, Natanaêl ye bú a: «Njí fèh-njèh, wò né Ŋunà Càŋ, Nùà Dueè bɔ̀ Iserálà bɔ̀ né wò!» 50 Yeésò ye bú a: «Mè yeé baá wò tueé ye wò a: mè naâ wò ké ka toû ŋené njií, wò gwaán né dé cî wa? Wò nde cu né bɔ̀ njèh dé bebagaà mân ŋené yɔgɔ́ keéh.»

51 *À den cuù ye: «Mè né tueé ye bí a, vulú nde né gulu lɔgɔ́, bí ŋene bɔ̀ cìlì Càŋ, bɔ́ né ké ter ŋaá, bɔ́ né ká doó felè *Huaán Nùàr suagâ.»

2

Kùrmò fù ké Kánà

1 Jomo sâ kela cieé fà mé tagár, kùrmò fù feí ké Galilê te lɔɔ́ Kánà. Meì Yeésò lé naâ teèn ndeé, 2 bɔ́ lé naâ Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ké teèn yilá njií ndɔ. 3 Nde nde mbè gi. Mbè yeé gi aá, meì Yeésò ye Yeésò a: «Bɔ́ mé mbè teèn sam cuú.» 4 Yeésò den seér cuù, ye bú a: «Ma, wò mè tueé nde aá kɔɔ́ te mè bɔɔ́ ye wa? Cu mò née wá ŋgwéeh ye.» 5 Yeé baá ménâ, meí ye bɔ̀ seé bɔ̀ a: «Bí bɔ́ gí faá à tueé nde né bí nɔ.»

6 Sâ bɔ̀ ŋguú déì lé naâ doó sâ ténjén, né ŋguú mé bɔ́ kwe né taá, bɔ̀ *Jûf toò Càŋ vua tena yeé teèn. Bɔ̀ ŋguú sâ né yilá: bɔ̀ déì né bɔgɔ nèà, bɔ̀ déì bɔgɔ tîn mé ténjén. 7 Yeésò tueé njií mé bɔ̀ seé bɔ̀, ye bɔ́ a: «Bí túé kwá bèlè nòmò lè bɔ̀ ŋguû hên dedeí.» Bɔ́ yeé tue yuú gi aá, 8 à deên baá-re ye bɔ́ a: «Kènê bí síó wèh nòmò sâ kèb déì, bí haá njií mé nùà koô.» Bɔ́ sio haá njií bú ndɔ. 9 Nùà koô doô yeé naga ke, à ŋgweé nòmò doô baá seér mbè, à bèh mé yuoó naâ teèn kɔ́ sɔ̀m ŋgwéh; sâ bɔ̀ seé bɔ̀ mé la tueè naâ nòmò sâ né gi dé bɔɔ̀n kɔɔ́. Nùà koô doô yilá njiî siì fù ndɔ, 10 à ye bú a: «Bɔ́ mbè sɔm lɔgɔ́ yeé dé njêŋ; mɔ bɔ̀ nùàr fulu gi aá, bɔ́ sɔm ye mbìèrrè. Wò nde leér seér dé yeè dé njêŋ, te wò sɔm ye kènê mà!»

11 Hên né fém Yeésò dé toò jɔ̀gɔ̀, à lé bɔɔ́ lɔgɔ́ naâ ké Galilê te lɔɔ́ Kánà, te terreb seèn ŋené yuo kelà teèn; bɔ̀ mbɔ̀ŋ lé naá giì temé yoòr seèn kwaá njií ndɔ.

12 *Jomo sâ à yuo doó sâ, à nde Kapernahûm bɔ̂ meí mé bɔ̀ dìm mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ mene. Wa ké teèn, bɔ́ kókoó cèr màgà ŋgwéh ndɔ.

Yeésò ké *gwà Càŋ koô

(Matíô 21:12-13; Mârk 11:15-17; Lûk 19:45-46)

13 *Sâ cieé koô bɔ̀ *Jûf mé bɔ́ yilá né *Páskà baá dìdì. Yeé nde aá feí, Yeésò nde ké Jerusalem ndɔ. 14 À wa ké gwà Càŋ koô, sâ bɔ̀ toón bɔ̀ né bɔ̀ nàgà bɔ́ bɔ̀ sòrŋgaŋ mé vɔgɔb go den. Bɔ̀ kwéh-kàgàlɔ̀ŋ bɔ̀ né ké te gbàgàa kàgàlɔ̀ŋ kweéh den ndɔ.

15 Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à weh yuií, à far bilí ŋgágá, à lurú sɔm keéh gi bɔ́ cie mé njéh; à né bɔ̀ nàgà mé bɔ̀ mbieè cie lurú sɔm keéh; à né bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ mé gbàgà mene doó velá su njií, 16 ye bɔ̀ gò-vɔgɔb bɔ̀ a: «Bí yùò mé njéh doó sâ nɔɔ́ŋ, bí té gwà Tele mò faá gwà toôn biì nɔ kwá sér!»

17 *Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ munó ko cu ye baá-re dé mé né te mvù Càŋe nyagá den, ye: «Càŋ mò, temé mò né lom ké gwò yeè; mɔ mè munó njií gwà yeè mân, temé bɔgɔ́ gi mè lè.»

18 À yeé kwɔgɔ sɔm aá bɔ́ cie ménâ, bɔ̀ Jûf bie bú ndɔ, bɔ́ ye bú a: «Wò bɔɔ́ feh nde né béh gèh fém dé heè, mé béh nde né teèn ŋené kɔɔ́ ye wò sé la naâ ménâ bɔɔ́ wa?» 19 *Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí túlú sù njí gwà Càŋ koô hên doó, mè bú ter komo sɔm cu nde né te cieé tagáre.»

20 Bɔ̀ Jûf den cuù, ye bú a: «Gwà mé bɔ́ lé temà naâ seé teèn nyèmà yulà nèà cùɔ̀b ténjén hên, wò ye nyí nde né bú ter lè cieé tagáre komo sɔm cuú sé wa?» 21 Kàmbér gwà Càŋ koô mé Yeésò né bɔ́ tueé doô, à jue né gùm seèn nùà njèh. 22 Nde nde, à yeé komo yuo aá lè cio, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn nde ye mân ŋgweé komo, ye à lé naá giì mân tueé. Bɔ́ kwaá njií ye baá-re temé te mvù Càŋe, bɔ́ né te ŋgòr seèn kwaá njií ndɔ.

Temé nùàr né gi njolò Yeésò

23 Cu mé Yeésò lé naâ ké Jerusalem te cu Páskà sâ, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá lé naâ fém seèn ŋené, bɔ́ kwaá njií lom temé yoòr seèn ŋgún mbaá ndɔ. 24 Mé njéh mene, Yeésò njolo teèn kè njí ŋgwéh; lòù sam, à lé naá giì bɔ́ ŋené kɔɔ́ nyegé, 25 à lé túé ná ŋgwêh ye nuaré déì a, túé sɔ́ nyí njeré déì felè nuaré déì lòù; à lé naá giì temé nùà kàn ŋené kɔɔ́.

3

Yeésò bɔ̂ Níkòdêm

1 Nùà *Farisiên déì lé naâ teèn, yilí seèn né Níkòdêm, à né nùà koô lètenè bɔ̀ *Jûf. 2 Cieé déì, yeé baá cíbítenè mân, à nde ké yoòr Yeésò, ye bú a: «Njí fèh-njèh, béh kɔ baá ye Càŋ tema njií naâ wò ká yoòr beèh kɔɔ́, te wò feh nyegé béh, wanɔɔ́ŋ nuaré déì mé gèh terreb fém mé wò né bɔɔ́ hên sam, mɔ Càŋ mé bú sam ndɔ.» 3 Yeésò deên ye bú a: «Mè né tueé ye wò a, mɔ bɔ́ nùàr dé feê ŋàr sér ŋgwéh, à *Lò Càŋ mé njolo ŋéné ndé ŋgwéh.» 4 Níkòdêm deên ndɔ, ye bú a: «Nuaá mé baá gi nùà koô, bɔ́ bú dé feê ŋar seér cu nde né naàn wa? À nde cu né lè meî yilá komo, te bɔ́ ŋar ferré cu bú ndɔ wa?»

5 Yeésò ye bú a: «Mè né tueé ye wò a, mɔ bɔ́ nùàr dé feê, te nòmò mé Cúcuí ŋàr sér ŋgwéh, à te Lò Càŋe yílá ndé ŋgwéh. 6 Njií mé ŋar né mé húɔ́m, né njèh húɔ̂m; dé mé Cúcuî Ŋagâ ŋar né kɔɔ́ né mé Cúcuí Càŋ ndɔ. 7 Bú a, té wò mbaá ndègè kú, ye mè la ye nyí a: kɔ bɔ́ nùàr ŋàr sér cú dé feê. 8 Fu né mé feh seèn kobó, wò né gi bèmè ŋgweé; mé njéh mene wò bèh yuoô mé bèh ndeê seèn kɔ́ ŋgwéh. Beè nuaá mé nde né mé Cúcuí Càŋ kweéh seér, né yeé môn ndɔ.»

9 Yeé baá môn, Níkòdêm ye bú a: «Dé sâ seèn ménâ bɔɔ́ nde né naàn wa?» 10 Yeésò ye bú a: «Wò gùm Nùà fèh-njèh dé koô déì lètenè bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ dɔɔ́ŋ, wò bɔ̀ njií hên ŋgwé kòmò ŋgwéh wa? 11 Mè né tueé ye wò a, béh tueé né felè njií mé béh né kɔɔ́, felè njií mé béh naâ ŋené ndɔ; mé njéh mene bí ŋgòr beèh gwàn ŋgwéh. 12 Mè né mene felè bɔ̀ njií mé né ká te tabe tueé, bí temé teèn kwá njí ŋgwéh, sâ mɔ mè tueé mene bí bɔ̀ dé ké te vulúu, bí nde né temé teèn kwaá njií wa? 13 Nuaré déì née ké te vulúu ŋá ŋgúŋgwéeh ye; gi cegé né *Huaán Nùàr mé lé suagà naâ ké teèn!

14 *«Ŋgweéh ké ya dueè Músì lé naâ lɔ̀ŋ weh, à bɔɔ́ sàb mé njéh, à sɔm njií ter wa? Bɔ́ nde né Huaán Nùàr ter ménâ sɔm njií ndɔ, 15 te bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ, yili yuo gi mé yɔ̀ŋ tètàgà. 16 Lòù sam, Càŋ né lom *wɔ́ŋ mé temé cén mene gwaán, à lé gɔndɔŋ Ŋuna seèn tema njií naâ dé cî, te bɔ̀ɔ́ mé kwaá njií né temé yoòr seèn dɔɔ́ŋ lèr lè cú, te bɔ́ kwa seér yɔ̀ŋ tètàgà. 17 Càŋ lé Ŋuna seèn ká te wɔ́ŋe témá njí ná ŋgwêh ye te à nde ju felè wɔ̂ŋ tená. À lé bú tema njií naâ, ye te à yili sɔm seér bɔ̀ nùàr lòù.

18 «Sâ, nuaá mé né temé yoòr Ŋunà Càŋ kwaá njií, dé seèn ju dìè ndé ŋgwéh; nuaá mé temé yoòr Ŋuna seèn kwá njí ŋgwéh, die gi aá ju kèn. Lòù sam, à temé yoòr gɔndɔŋ Ŋunà Càŋ kwá njí ŋgwéh. 19 Mbòntí mbòntì ju dieè né mân: Ŋagâ lé naâ ká lè wɔ́ŋe yuo kelâ, bɔ̀ nùàr kwaá lɔɔ̀ ŋagâ, bɔ́ gwaán seér bèh cibì; né felè veên bɔɔ̀n. 20 Né yeé môn, nuaá mé né veên bɔɔ́ dɔɔ́ŋ berɔ́ŋ yeé bèsɔ́nè gɔɔ̀ ménâ, à bèh ŋagâ gwàn bèh, ye veên nyî nde né cie ŋagá le. 21 Dé nùà gècên môn sam, à dé seèn seé bɔɔ́ den yeé bèh ŋagâ, te bɔ̀ nùàr ŋene ŋagá teèn, ye à bɔɔ́ né faá Càŋ tueé nê nɔ.»

Yeésò bɔ̂ Jâŋ

22 Jomo sâ Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn fɔɔ́n gò ndɔ, bɔ́ nde cu te tàbè Judê, bɔ́ cer weh ké sâ teèn, à né bɔ̀ nùàr kou bele. 23 Sâ Jâŋ né bɔ̀ nùàr ké Ayinɔ̂ŋ kwarè Salîm kou den ndɔ; ké bèh sâ nòmò lé naâ kókoó. Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá kem wa giì teèn, Jâŋ kou gi bɔ́. 24 *Sâ bɔ́ lé née Jâŋ cu sâ gwà cibì yí ŋgwéeh ye.

25 Yeé baá môn, jɔ́gɔ́ die lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ bɔ́ bɔ̀ nùà *Jûf déì ndɔ, bɔ́ bɔ́ lé saán naâ felè tòù nòmò koù. 26 Bɔ́ ndeè ye Jâŋ a: «Njí fèh-njèh, nùà loù mé wò lé tueé naâ felè seèn, mé bí bú lé naâ yí sòn nòmò Jurdên kèb yágà doô, kè kú, à baá bɔ̀ nùàr kou den; bɔ́ baá gi yoòr seèn kem ndeé.»

27 Jâŋ deên ye bɔ́ a: «Nuaré déì njèh mbaá bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh. Kɔ Càŋ bú terreb sâ haá naâ kɔɔ́, sâ ye. 28 *Bí mé feh biì tueé nde né sòn mò kɔɔ́, ye mè lé naá giì tueé, ye mè *Nùà Cɔ̀ŋ sam, mè né seér dé mò nùà tebê mé bɔ́ lé tema keéh naâ toò seèn. 29 Siì fù né nùà fù kɔɔ́, mbeí nùà fù dé seèn njebá lom né kwarè, à né hueh seèn ŋgweé, à né lom mé vɔ́gɔ́-temé felè seèn. Mè né ménâ, kènê temé mò né lè gùm dɔɔ́ŋ sagár. 30 Mè tueé bí, kɔ à ter ŋaá seér kɔɔ́, mè dé mò njoró seér lòù.»

Nuaá mé suagà né ké te vulúu

31 Nuaá mé lé suagà naâ ké te vulúu né dé seèn mé terreb felè njèh dɔɔ̂ŋ. Bɔ̀ɔ́ mé yuo né ká doó, dé bɔɔ̀n né bɔ̀ ká doó bɔ̀, bɔ́ tueé lom né bɔ̀ njèh dé ká doô ndɔ. Nuaá mé yuoó naâ ké te vulúu, felè bɔ̀ njèh dɔɔ̂ŋ né bú; 32 à dé seèn tueé né felè bɔ̀ njií mé à naâ ŋené, mé à naâ ŋgweé ndɔ. Mé njéh mene, nuaá mé gwaán sɔm ŋgòr seèn teèn sam ŋgweéh. 33 Nuaá mé né ŋgòr seèn gwaán, né dé seèn ŋené kɔɔ́ ye Càŋ tueé né gècên. 34 Nuaá mé Càŋ tema njií naâ kɔɔ́, tueé né sòn Càŋ; Càŋ bú Cúcuí seèn haá né faá cí nɔ. 35 *Tele né bú, à né Ŋuna seèn gwaán, à terreb dɔɔ́ŋ haá kwaá gi aá beè Ŋunà. 36 Nuaá mé né temé yoòr Ŋunà kwaá njií dɔɔ́ŋ baá mé yɔ̀ŋ tètàgà; nuaá mé né dé seèn sòn Ŋunà lòù ŋgeén, mé yɔ̀ŋ sam; Càŋ né seér njèh mé bú kwaá.

4

Yeésò bɔ̂ ma *Samarî déì

1 Bɔ́ ye bɔ̀ *Farisiên a: Yeésò baá mbɔ̀ŋ ŋgún si, à né bɔ́ nòmò kou, wa bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn baá bɔ̀ dé Jâŋ maga yɔgɔ́. 2 Á sâ, Yeésò bɔ́ mé be seèn kòù ŋgwéh ndɔ, né bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn kou den né bɔ́ kɔɔ́.

3 Yeésò yeé ŋgweé aá môn, à yuo te tàbè Judê sâ, à cu cu Galilê. 4 À yeé baá mé gò, ye kɔ nyí kela seér nde né te tàbè Samarî. À yeé baá kelá 5 *à wa kwarè lɔɔ́ déì te tàbè Samarî sâ, kèbè ŋueèh mé Jakɔ̂b lɔ haá naâ mé ŋuna seèn Josêf. Yilí lɔɔ́ sâ né Sikâr. 6 Lùgò nòmò mé bɔ́ yilá yeé nòmò Jakɔ̂b doô né ké bèh sâ ndɔ. Wa ké teèn, sâ lou dilí baá, Yeésò homo baá mé gò. Yeé baá ménâ, à den du nde kwarè lùgò nòmò hèllè.

7 À yeé ke, ma Samarî déì waà baá, à ndeè bèh nòmò tueê. Yeésò ye bú a: «Há mè nòmò ŋueê teèn.» 8 Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋellé nde gi aá ké lètenè lɔɔ̂ yáb ŋge fɔɔ́n. 9 *Yeésò yeé tueé aá bú ménâ, ye Yeésò a: «Ŋgweéh wò né nùà Jûf mà! Wò mè ma Samarî nòmò dua seér nde né naàn wa?» Sâ bɔ̀ Jûf bɔ́ bɔ̀ Samarî bɔ̀ nyuùn kwàrè bèh.

10 Mé njéh mene, Yeésò ye bú a: «Njií mé Càŋ né haá, mɔ wò sé la né ŋené kɔɔ́, wò ŋene kɔ nuaá mé né wò nòmò dua hên ndɔ, wò sé la bɔŋ seér naâ bú kɔɔ́, te à wò nòmò haá seér dé yɔ̀ŋ.» 11 Ma doô ye bú a: «Dé koô, hên wò yeè mé njèh nòmò tueê beè sam, lùgò nòmò né yilá ndɔ; wò nòmò dé yɔ̀ŋ sâ weh ndeè né he wa? 12 Jakɔ̂b, tele beèh dé koô lɔ kwaá lɔɔ̀ naâ béh lùgò nòmò hên kɔɔ́, à lɔ tue ŋueé beéh teèn. Bɔ̀ ŋuna mé bɔ̀ nyam seèn dɔɔ́ŋ ŋueé gi teèn ndɔ. Wò ye nyí né Jakɔ̂b yɔgɔ́ wa?»

13 Yeésò ye bú a: «Bɔ̀ɔ́ mé né nòmò dé sâ ŋueé dɔɔ́ŋ, nyúá nde cu né bɔ́ sie. 14 Nuaá mé dé seèn ŋueé né nòmò mé yuo ndeè né beè mò, dé seèn nyúá ŋgwé ndé cú. Nòmò dé sâ nde né nduùn lè seèn si, haá bú yɔ̀ŋ tètàgà.» 15 Ma doô den cuù, ye bú a: «Á sâ dé koô, há mè nòmò sâ teèn, te nyúá mè sìè ŋgwé cú, te mè ká dùà bèh nòmò tueê ndé dèn cû.»

16 Yeésò ye bú a: «Ndé yílá ndê mé si yeè.» 17 Ye Yeésò a: «Mè mé siíb sam.» Yeésò den cuù ndɔ, ye bú a: «Wò tueé yií né teèn, mé wò ye nyí mé siíb sam. 18 Wò jɔgɔ baá siíb tîn; nùà dé jomo hên, si yeè sam, wò tueé né gècên.» 19 Yeé baá mân, ma doô ye bú a: «Wò né *sòn-Càŋ déì, mè ŋene né môn dé koô! 20 Bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ lɔ Càŋ dua beéh te tòr hên; bí bɔ̀ Jûf, bí den seér cuù, ye bèh Càŋ duaà kɔ né ké Jerusalem doô nɔ!»

21 Yeésò ye bú a: «Ŋgwé yeè dé mò hên, dé vêh, kwá njí temé teèn: Cu déì ndeè né waâ, né mene ká te tòr hên, né mene ké Jerusalem, bí Càŋ Tele biì teèn dùà lòm ndé cú. 22 Bí bɔ̀ Samarî bɔ̀, bí nuaá mé bí né dua sâ kɔ́ ŋgwéh. Béh bɔ̀ Jûf, dé beèh nuaá mé béh dua né doô béh né bú kɔɔ́: nuaá mé nde né *wɔ́ŋ yili sɔm yuo né lètenè bɔ̀ Jûf. 23 Mé njéh mene, cu baá ndeê, hên baá cí, bɔ̀ jéjég dùà-Càŋ bɔ̀ nde né Tele bɔɔ̀n teèn mé cúcuí mene, mé gècên mene dua. Lòù sam, Tele bɔɔ̀n gwaán né bɔ̀ɔ́ mé né gèh dé sâ dua kɔɔ́. 24 Càŋ né Cúcuí; kɔ bɔ̀ɔ́ mé né bú dua, dua lom bú mé cúcuí mene, mé gècên mene, sâ ye.»

25 À yeé tueé gi aá mân, ma doô ye bú a: «Mè né kɔɔ́ ye loró déì *Nùà Cɔ̀ŋ ndeè né waâ; sâ jue né *Kristò. Mɔ à ndeè waà baá, à nde né béh njèh dɔɔ́ŋ se ŋagá.» 26 Yeésò deên baá-re ndɔ, ye bú a: «Né mè sâ, mè hên tueé den né wò kɔɔ́.»

27 Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn baá cuù cuû ndɔ, bɔ́ waà; hiím yɔgɔ́ bɔ́ mé à né mé ma vêh déì tueé njií den. Mé njéh mene, bɔ́ bú njeré déì bíé ŋgwéh ye bú a: bí bú la naâ naàn wa? Wò bú sònò tueé den né kei ndɔ wa? Bɔ́ ménâ bíé ŋgwéh.

28 Yeé baá môn, ma doô kwaá njií bɔgɔ nòmò doó, à cu cu ké lɔ, ye bɔ̀ nùàr a: 29 «Bí ndê kè kú biì nuaré déì, à tueé gi aá mè bɔ̀ njií mé mè lé bɔɔ́ naâ dɔɔ́ŋ, merré déì né Nùà Cɔ̀ŋ.» 30 Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ kem yuoô ké lɔ, bɔ́ né ká yoòr Yeésò ndeê.

31 Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ né bú cu sâ bɔŋ den, te à yieé weh yáb, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, jɔ̀gɔ̀ yíé kwá njeré déì lè ye!» 32 À den seér cuù, ye bɔ́ a: «Mè né mé yáb dé mé bí kɔ́ ŋgwéh teèn.» 33 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ duɔɔ̂m baá-re lètenè bɔɔ̀n bieé kuú deèn, ye: «Á sâ, nuaré déì naâ bú yáb haá wa?»

34 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Yáb dé mò né seér hiín; mè ŋgweé né dé mò sòn nuaá mé temà naâ mè, te mè bɔɔ́ weéh seé seèn, sâ né yáb dé mò. 35 Bí née dé biì tueé den ye: le ye aá weéh nèà te yab bɔlé ye. Mè dé mò ye bí a, bí jɔ̀gɔ̀ ke ke ŋueèh ye: yab bɔlé gi aá kèn, baá gi dé kwaâ. 36 Nuaá mé né yab sâ kwaá, baá gi mé sàgà seèn teèn, à né tàb bilí, te yab sâ den dé ndeèr ndɔ. Mɔ baá môn, te nùà doboò bɔ̂ nùà kwaâ sagár gi fà dɔɔ́ŋ. 37 Sâ ŋgòr hên tueé né gècên, ye: déì nde né nùà doboò, déì nùà kwaâ. 38 Mè hên tema njií né bí te ŋueèh mé bí lé kɔɔ́ kíé ná ŋgwêh; bɔ̀ déì lé kieè naâ kɔɔ́, bí te njua seê bɔɔ̀n yila nde né lòù.»

39 Lɔ sâ bɔ̀ Samarî bɔ̀ kókoó mbaá kwaá njií gi temé yoòr Yeésò. Bɔ́ temé sâ kwaá njií né felè ŋgòr mé ma doô naâ bɔ́ tueé ye bɔ́ a: njií mé nyí lé naá giì bɔɔ́ dɔɔ́ŋ à la naâ nyí tueé ma. 40 Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ bɔŋ bú ndɔ, te bɔ́ bɔ́ den le. Yeésò cer ké sâ cieé fà. 41 Bɔ̀ déì ŋgweé cu bɔ̀ ŋgòr mé yuoó naâ sònò seèn nùà njèh, nùàr ŋgún kwaá njií gi temé yoòr seèn, 42 bɔ́ ye ma doô a: «Béh temé yoòr seèn mé léláŋ ŋgòr yeè kwá njí lòm cú; kènê béh ŋgweé baá mé tie beèh, béh kɔ baá ye, mé gècên mene nuaá mé ndeè né wɔ́ŋ yili sɔm né bú.»

Be terrèb Yeésò felè ŋunà nùà seé koô déì

43 Yeésò yeé cer aá cieé fà, à yuo doó sâ, à nde cu te tàbè Galilê, 44 *wa mɔ *sòn-Càŋ né te tàbè seène, bɔ̀ nùàr bú sùmù ndé ŋgwéh. À lé naá menè mé sòn seèn ménâ tueé, 45 *mé njéh mene, à yeé baá te tàbè Galilê sâ, bɔ̀ Galilê bɔ̀ lé naâ bú weh nyegé. Lòù sam, bɔ́ lé naâ ké Jerusalem te cieé koô teèn, bɔ́ lé naâ njií mé à lé bɔɔ́ giì naâ te cieé koô sâ ŋené ndɔ.

46 *Yeé baá ménâ, à cu cu ké Kánà dé Galilê, bèh mé à lé seér naâ nòmò ŋa mbè doô. À wa, sâ nùà koô déì te seé ŋgɔ́mnà né doó sâ, ŋuna seèn né ké Kapernahûm baán. 47 À yeé ŋgweé aá ye Yeésò yuoó baá ké Judê kèn, wa à baá ké Galilê ma, à nde ké kwarè seèn ndɔ, ye bú a: «Kúkùr yeè, huaán mò nde aá ké Kapernahûm kuú, ndê táré sɔ̀m yeè mè bú teèn.» 48 Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Mɔ bí fém mé cìè ŋéné ŋgwéh, bí temé yoòr mò kwá njí bèh.» 49 Nùà koô doô ye bú a: «Dé koô, ndê mè ké teèn ndeè, te huaán mò kú cú.» 50 Yeésò ye bú a: «Ndé cú yeè lɔ, ŋuna yeè taré aá kèn.» Nùàrè kwaá njií temé te ŋgòr Yeésò ndɔ, à fɔɔ́n cu gò lɔɔ̂.

51 À yeé baá ceér dueè, bɔ́ bɔ̀ seé bɔ̀ seèn kwaré, bɔ́ ndeè bú tueé weh, ye bú a: «Ŋuna yeè baá cu mé yɔ̀ŋ!» 52 Ye bɔ́ a: «À taré naâ mé cu dé heè wa?» Bɔ́ ye bú a: «Dùlù lé bú yoòr keém naâ léílé mé lou lɔ̀ŋ cén.» 53 Tele munó kɔ njií ye né lè cu mé Yeésò lé naâ nyí teèn tueé, ye nyí a: ŋuna nyî taré aá kèn doô. Nùà koô doô temé yoòr Yeésò kwaá njií cu ye baá-re mé mbàgà seèn dɔɔ́ŋ.

54 Bèh mé Yeésò lé yuoô naâ Judê, à ndeè Galilê dɔɔ́ŋ, hên baá ye fém seèn dé mbei fà te tàbè Galilê sâ.

5

Yeésò bɔ̂ tá-galé déì

1 Jomo sâ cieé koô bɔ̀ *Jûf déì feí ndɔ, Yeésò ŋaá nde ké Jerusalem. 2 Sâ nduùn déì né ké Jerusalem sâ teèn, yilí seèn mé ju *hebreêh né Betsátà, à né kwarè hin mé bɔ̀ sòrŋgaŋ yila yeé ké lɔ teèn; bɔ́ sie kwaá né pàgà tîn teèn ndɔ. 3 Bɔ̀ beên bɔ̀ kókoó mbaá né yeé teèn bilí cer den: bɔ̀ tácugó, bɔ̀ tácɔgɔ́ mé bɔ̀ tá-galé mene, [bɔ́ né nòmò yí dùà kela den, mɔ baá jilí, te bɔ́ yila teèn. 4 Sâ cìlì Nùà Dueè déì né yeé cu déì te nduùn sâ suagá yilá, à jilí beh nòmò. Mɔ nòmò baá jilí, nùà beên mé nde né toò jɔ̀gɔ̀ yí dùà yilá lɔgɔ́, nde né taré yuo; né mene gèh beén dé heè, nde né taré.]

5 Sâ nuaré déì lé naâ ké sâ teèn, à ban aá baá nyèmà yulà tagár cùɔ̀b téndelé. 6 Yeésò wa kwa bú ké teèn ndɔ, à ŋene kɔ, ye nùà hên cer aá doó dàb baá teèn, à bie njií ye bú a: «Wò gwaán né taré yuoò wa?» 7 Nùà beên doô ye bú a: «Dé koô, mè mé nùàr sam. Mɔ nòmò baá jilí, nuaá mé nde né mè yí dùà jɔgɔ́ yií teèn sam. Mé mè sé nde yí teèn su waá, sâ nuaré déì mè toò tena baá kèn.» 8 Yeésò ye bú a: «Wùò ter, wèh kè yeè, gègɔɔ̀.» 9 Nùà hèllè taré yuo beè nomo ndɔ, à weh kè seèn, à yila gɔɔ̀. Sâ lé naâ loù sóù.

10 *Bɔ̀ Jûf yeé ŋene aá nuaá mé Yeésò la naâ taré sɔm doô, bɔ́ ye bú a: «Lan né sóú, té kè jɔ́gɔ́, né jolo.» 11 Ye bɔ́ a: «Nuaá mé la naâ mè taré sɔm la tueé naâ mè kɔɔ́, ye mè a: Wèh kè mò, mè gègɔɔ̀ ma.» 12 Bɔ́ bie baá-re bú nuaá mé la ye bú a: wùò ter, wèh kè yeè, gègɔɔ̀ sâ ndɔ. 13 Nùà hèllè yilí nuaá mé taré sɔɔ́m naâ bú doô kɔ́ ŋgwéh. Sâ Yeésò la naâ doó sâ yuo. Lòù sam, bɔ̀ nùàr la naâ doó sâ ŋgún.

14 Nde nde nùà doô bɔ̂ Yeésò nde kwaré cu ké gwà Càŋ koô. Yeésò deên baá-re ndɔ, ye bú a: «Félá nyégé bagasé: dé tarê, wò taré baá kèn, té veên déì fɔ̀gɔ̀ cú; mɔ sam, dé jomò hên nde né wò taré yɔgɔ́.» 15 Nùà hèllè njege nde bɔ̀ Jûf dé kokoô tueé, ye bɔ́ a: Yeésò taré sɔɔ́m naâ nyí kɔɔ́ ma. 16 Bɔ̀ Jûf duɔɔ́m baá-re Yeésò teèn sâ bunô ndɔ, ye à lé ménâ bɔɔ́ naâ loù sóù fí. 17 Yeé baá ménâ, Yeésò ye bɔ́ a: «Tele mò né seé cu dɔɔ́ŋ bɔɔ́ den, mè seé bɔɔ́ den né cu dɔɔ́ŋ ménâ ndɔ.»

18 Bɔ̀ Jûf yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ Yeésò filí ŋeí cu lòù, te bɔ́ wula sɔm bú wulà; wa dé sóú kwaâ gí cégé cú, à la naá cuù tueé ye Càŋ né Tele nyî fí. À feh seèn mé Càŋ mân me njií né dé keì wa?

Terreb Ŋunà Càŋ

19 Yeésò deên ndɔ ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, Huaán njèh mé feh seèn mbaá bɔ́ wèh bèh; à bɔɔ́ yeé njií mé à né beè Tele seèn ŋené. Njií mé Tele né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, Huaán nde né ménâ bɔɔ́ ndɔ. 20 Lòù sam, Tele né Ŋuna seèn gwaán, à bú feh gi né njèh dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ seé dé kokoô, mé né bɔ̀ dé hên yɔgɔ́ keéh, à nde cu né bú feh kwaá, te à bɔɔ́ beh. Bɔ̀ sâ bɔ̀ nde cu né bí kɔɔ́ hiím kelá, mè tueé bí. 21 Gèh dé mé Tele mò né bɔ̀ komó te cio komo sɔm, à haá bɔ́ yɔ̀ŋ doô, Huaán nde né bɔ́ yɔ̀ŋ ménâ haá ndɔ. Yɔ̀ŋ sâ, à haá né mé bɔ̀ɔ́ mé à gwaán nê. 22 Tele ju kɔɔ́ túé ndé ŋgwéh, à terreb ju tueê gùm dɔɔ́ŋ haá lɔ né beè Huaân, 23 te bɔ̀ nùàr veéh ye Huaán faá bɔ́ veéh né Tele nɔ. Nuaá mé Huaán vèh ŋgwéh, sâ à Tele mé lé temà naâ bú vèh ŋgwéh ndɔ.»

24 À den cuù ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, nuaá mé né ŋgòr mò ŋgweé, mé né temé yoòr nuaá mé tema njií naâ mè kwaá njií, né dé seèn mé yɔ̀ŋ tètàgà. À dé seèn ju dìè ndé cú, à kela keéh baá cio, à baá mé yɔ̀ŋ dé tètàgà. 25 Mè né cu tueé ye bí a, cu baá ndeê, hên baá giì cí, bɔ̀ komó nde né hueh Ŋunà Càŋ ŋgweé; bɔ̀ɔ́ mé né hueh sâ ŋgweé nde né yili yuo. 26 Lòù sam, nùà njèh né Tele seèn, à haá yeé yɔ̀ŋ kɔɔ́. À Ŋuna haá né terreb yɔ̀ŋ haâ ndɔ; 27 à bú haá cu terreb ju tenâ. Lòù sam, Huaán né *Huaán Nùàr. 28 Bí té biì teèn mbaá hím dèn, cu baá ndeê, bɔ̀ komó nde né hueh seèn ŋgweé, bɔ́ komó yuo giì dòù. 29 *Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ baga bɔɔ́, nde gi né komó yuo, te bɔ́ kwa yɔ̀ŋ; bɔ̀ vevenê bɔ̀ komó yuo giì nde né ménâ ndɔ, te ju sie bɔ́.»

Bèh terreb Yeésò ŋené kɔɔ̂

30 «Mè njeré déì mé feh mò bɔ́ wèh bèh, mè ju tueé lom né faá Càŋ tueé né mè nɔ, ju mò né teèn yilá gií ndɔ. Lòù sam, mè mé feh mò túé bèh, mè tueé bele né sòn nuaá mé temà naâ mè. 31 Hên mɔ mè sòn mò tueé cu né kɔɔ́, sâ bɔ̀ njií mé mè né tueé hên, bɔ̀ nùàr nde né gwaán ye né gècên wa? 32 Mè tueé bí, nuaré déì sòn mò tueé seér né kɔɔ́, mè né kɔɔ́ ye nùà sâ tueé lom né gècên ndɔ.

33 *«Bí lé naâ bɔ̀ tebé bɔ̀ ké yoòr Jâŋ temá njií, à lé naâ gècên tueé ŋagá ndɔ. 34 Dé mò, mè túé ŋgwéh ye nuaré déì a, jɔ̀gɔ̀ túé sɔ́ɔ sòn mò kɔɔ́, mè felè Jâŋ tueé lom né te bí yili yuo. 35 Jâŋ lé naâ faá lâm mé né baá ŋagá den nɔ. Bí yeé gwaán aá, bí nde ké te mɔgɔ́ seèn cuúr cén vɔgɔ́ weh ndɔ. 36 Mé njéh mene, njií mé né sòn mò tueé ŋagá hên ham kela né kɔɔ́ mé dé Jâŋ. Bɔ̀ seé mé mè né bɔɔ́ hên, né bɔ̀ seé mé Tele mò haá naâ mè kɔɔ́, bɔ́ né sòn mò kɔɔ́ tueé ŋagá, ye Tele mò lé mè temà naâ kɔɔ́. 37 *Tele mò mé lé temà naâ mè kɔɔ́, né felè mò ménâ tueé den ndɔ. Bí née hueh seèn mé tie biì ŋgúŋgwéeh ye lòù, ndɔ́g bí née njolo seèn ŋéné ŋgwéeh ye ndɔ. 38 Bí ŋgòr seèn lè biì sìè kwá ŋgwéh. Lòù sam, nuaá mé à tema njií naâ hên, bí temé yoòr seèn kwá njí ŋgwéh.

39 «Bí mvù Càŋ kwe nyegé gi né dág, ye te bí kwa yɔ̀ŋ tètàgà teèn. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ́ jue né mè. 40 Mé njéh mene, bí gwàn ŋgwéh ká yoòr mò ndeê, te bí kwa yɔ̀ŋ sâ. 41 Mè *sùsùm beè nuaré déì bíé ŋgwéh. 42 Mè kɔ cegé né njèh cén ye: bí mé gwaân Càŋ lè sam, 43 wanɔɔ́ŋ Tele mò yeé tema njiî aá mè ká yoòr biì, mè waà, bí mè gwàn ŋgwéh. Nuaré déì yeé waà, baá mé feh seèn tueé gɔ, bí gwaán seér cu bú. 44 Bí lɔɔ̀ né lieê dé gècên mé né beè Càŋ terrèb, bí lètenè biì fɔɔ́n kuú seér mé lieê dé bɔ̀ nùàr, sâ bí mè gwaán kɔ nde né naàn wa?

45 «Mé njéh mene, bí té mùnò ye mè nde né bí ké toò Tele mò sií. Músì mé bí né ndèm yoòr seèn kwaá njií, bí sií nde né kɔɔ́. 46 Mé gècên mene, mɔ bí sé naâ temé te ŋgòr Músì kwaá njií, bí sé la naâ mè gwaán ndɔ. Lòù sam, Músì lɔ ŋgòr sâ nyagá kuú naâ felè mò. 47 Mɔ bí biì temé teèn kwá njí ŋgwéh, bí ŋgòr mò gwaán nde né naàn wa?»

6

Bɔ̀ nùàr kám tîn koô

(Matíô 14:13-21; Mârk 6:30-34; Lûk 9:10-17)

1 Jomo sâ Yeésò sela yuo kela yí sòn tub Galilê kèb yagâ. Yilí tub sâ déì né Tiberiâde ndɔ. 2 Bɔ̀ nùàr ŋgún kem bele cu bú jomo. Lòù sam, bɔ́ lé naâ fém seèn ŋené, à lé naâ bɔ̀ beén bɔ̀ taré sɔm. 3 Yeésò wa, à ŋaá nde ké te kun tòre, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn den nde doó. 4 Sâ *Páskà, cieé koô bɔ̀ *Jûf, nde aá feí.

5 Yeésò yeé sɔm njií njolo ter, à ke bɔ̀ nùàr baá ká yoòr seèn kem ndeê, à tueé njií mé Filîp, ye bú a: «Yáb mé nde né bɔ̀ nùà hên koó laré, béh ŋge kwa nde né he wa?» 6 Sâ njií mé à nde né bɔɔ́, à né gi dé seèn kɔɔ́, à tueé ke né dé tueê, te à ŋgweé njií mé Filîp nde né bú tueé. 7 Filîp deên ndɔ, ye bú a: «Kàgàlɔ̀ŋ dé yáb ŋgeè, te koó bɔ̀ nùà hên la né mene kám yuií fà, wúlú ndé ŋgwéh, nùà kàn hàm njeré déì kwà nyì ndé ŋgwéh.»

8 Mbɔ̀ŋ seèn cén déì den cuù ndɔ, dé sâ yilí seèn né Andrê, dìm Simɔ̂ŋ-Piêr, ye bú a: 9 «Huaán déì né lètenè beèh hên teèn, à né mé breêd* tîn bɔ̂ ŋgò fà beè. Á, dé sâ seèn mé bɔ̀ nùàr hên bɔɔ́ sɔm nde né kei wa?»

10 Yeé baá ménâ, Yeésò ye bɔ́ a: «Bí júée bɔ̀ nùàr a, bɔ́ dèn ndé gí doó.» Nyure lé naâ ké bèh sâ kókoó ndɔ. Bɔ́ den nde gi doó te sòn seèn. Bɔ̀ siíb lé ndeè naâ teèn njèh kám tîn mân. 11 Yeésò weh bɔ̀ breêd doô ndɔ, à vra Càŋ teèn, à geé haá njií mé bɔ̀ɔ́ mé den ndeè naâ doó sâ; à geé haá cu bɔ́ ŋgò ménâ ndɔ. Bɔ́ yieé keéh bèh mé bɔ́ gwaán nê.

12 Bɔ́ yeé yieé fulu gi aá, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Bí ŋùàn bílí cú bɔ̀ dé mé leé naâ doô dɔɔ́ŋ, te mbaá vù lè cú.» 13 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋuaán bilí bɔ̀ ndilí breêd tîn jɔ̀gɔ̀ hèllè, yuú sɔgɔ́ yulà cùɔ̀b fà.

14 Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋene njií cu baá-re fém mé Yeésò bɔɔ́ naâ doô, bɔ́ tueé njií lom aá bèsɔ́nè mbaá, ye: «Mé gècên mene, nùà hên né *sòn-Càŋ mé bɔ́ lé ye à ndeè né ká lè wɔ́ŋe ndeê doô.» 15 Yeésò ŋene kɔ ndɔ ye, bɔ́ nde né nyí dé terrèb weh, te bɔ́ lobo nyí tì ma. Yeé baá ménâ, à sua yuo lètenè bɔɔ̀n doó sâ mé huún, à ŋaá nde cu ké te kun tòre.

Felè nòmò gɔɔ̀

(Matíô 14:22-33; Mârk 6:45-52)

16 Yeé baá liyilì, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn suaga nde ké sòn tuùb ndɔ, 17 bɔ́ nde yila kɔm, te bɔ́ sela yuo kela tub kèb yágà te lèmè Kapernahûm mân. Sâ cibí yili gi aá kèn, Yeésò née bɔ́ kwà sìè ŋgwéeh ye ndɔ. 18 Bɔ́ né ka ndeé, fu né lom dùà mé terreb kobó taré yilá, né nòmò dùà dɔɔ́ŋ jilí ŋellé. 19 Bɔ́ né ka ndeé, bɔ́ kɔgɔ́ yɔŋ kílòmétà tîn mé ténjén, bɔ́ ŋene njií Yeésò, à né ká yoòr bɔɔ̀n felè nòmò gɔ ndeê, à ndeè ká kwarè kɔɔ̀m waâ, sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ nde aá mé veéh kuú. 20 À deên ndɔ, ye bɔ a: «Né mè, bí té vèh!» 21 Bɔ́ yeé nde aá bú te kɔme weh yií, sâ kɔm hèllè wa gi aá yí sòn ŋgɔ̀m bèh mé bɔ́ nde né teèn sâ.

Bɔ̀ nùàr né Yeésò fɔɔ́n gɔ

22 Cieé ŋaga, bɔ̀ nùàr mé lé cer leé naâ dé bɔɔ̀n yí jomo sòn tuùb kèb yágà doô, ŋene kɔ ndɔ, ye kɔm lé naá cegê doó sâ cén; Yeésò lé teèn yílá ná ŋgwêh, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn lé mé njéh kèb yágà yila ndeè naâ léláŋ bɔɔ̀n. 23 Sâ bɔ̀ kɔm déì waà baá ndɔ, bɔ́ yuoó naâ lè lɔɔ́ Tiberiâde, bɔ́ né njebá den. Sâ bèh mé bɔ̀ nùàr yieé naâ breêd mé Fehtoò beèh vra naâ Càŋ teèn doô né kèbè sâ. 24 Bɔ̀ nùàr yeé ke, bɔ́ Yeésò ŋéné cú, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋéné cú ndɔ, bɔ́ kem yila gi bɔ̀ kɔm dé sâ, bɔ́ nde bú ké Kapernahûm fɔɔ́n.

Yáb mé né nùàr yɔ̀ŋ haá

25 Bɔ́ wa tub kèb yágà, bɔ́ kwa Yeésò, bɔ́ ye bú a: «Njí fèh-njèh, wò la yeè kèb hên waà heèh ndɔ wa?» 26 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, bí mè hên fɔɔ́n kuú né felè breêd mé bí lé naâ yieé doô, dèn ŋgwéh ye bí né fém mò ŋené kɔɔ́. 27 Yáb mé nde né mbaá vu yuo, bí té seé seèn bɔ́ dèn, bí bɔ́ sér seé yâb mé nde né ter le. Gèh yáb dé sâ *Huaán Nùàr bí haá nde né kɔɔ́. Lòù sam, Càŋ Tele seèn terreb dɔɔ́ŋ haá kwaá gi aá beè seèn.»

28 Yeé baá môn, bɔ́ ye bú a: «Béh bɔɔ́ nde né naàn, te yuo faá seé mé Càŋ gwaán nê wa?» 29 Yeésò ye bɔ́ a: «Seé mé Càŋ né beè biì gwaán, né temé biì yoòr mò nùà tebê seèn kwaá njiî.» 30 Bɔ́ ye bú a: «Wò bɔɔ́ feh nde né béh gèh fém dé heè, te béh ŋene kɔ teèn, béh kwaá njií temé yoòr yeè wa? Wò bɔɔ́ weéh nde né gèh seé dé heè ndɔ wa? 31 *Bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ lé bɔɔ̀n naá giì “*mánà” ké ya dueè yieé; bɔ́ lé nyagá kwaá naâ te mvù Càŋe ménâ, ye: À bɔ́ yáb haá né breêd mé lé yuoó naâ ké te vulúu.»

32 Yeé baá ménâ, Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, yáb mé lé yuoó naâ ké te vulúu sâ, Músì lé bí kɔɔ́ há ná ŋgwêh, lé naá seêr Tele mò.» Jomo sâ à ye bɔ́ a: «Tele mò né bí yáb gècên mé yuo né ké te vulúu haá. 33 Yáb mé Càŋ haá né sâ, né nuaá mé suagà naâ ké te vulúu, à bɔ̀ nùàr yɔ̀ŋ haá né kɔɔ́.»

34 Yeé baá ménâ, bɔ́ ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, sâ há dèn ká béh gèh yáb sâ môn.»

35 À deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Yáb mé haá né yɔ̀ŋ sâ né mè. Nuaá mé ndeè ká yoòr mò, cùè bú dé seèn sìè ndé cú; nuaá mé né temé yoòr mò kwaá njií, nyúá bú sìè ndé cú ndɔ. 36 Mè tueé gi aá bí kèn, bí ŋene gi aá mè kèn ndɔ, mé njéh mene bí temé yoòr mò kwá njí ŋgwéh. 37 Mè tueé bí ndɔ, bɔ̀ɔ́ mé Tele mò ye bɔ́ né bɔ̀ dé mò dɔɔ́ŋ, nde giì né ká yoòr mò ndeê. Bɔ̀ɔ́ mé né ká yoòr mò ndeê sâ, mè cén déì lètenè bɔɔ̀n bèrɔ̀ŋ ndé ŋgwéh. 38 Mè ké te vulúu suaga kuú naâ te mè bɔɔ́ njií mé Tele mò mé temà naâ mè gwaán nê. Mè ndé sér ná ŋgwêh te mè bɔɔ́ faá mè gwaán nê nɔ. 39 Nuaá mé temà naâ mè ye mè a: bɔ̀ɔ́ mé né beè mò dɔɔ́ŋ, cén déì a, té teèn lèr lè, wa mè kòmò nyìmè sɔ̀m sér bɔ́ lè cio te cieé cèrè jomò lòù. 40 Hên né njií mé Tele mò gwaán nê, ye te bɔ̀ɔ́ mé né mè ŋené, mé né gi temé yoòr mò kwaá njií dɔɔ́ŋ, kwa yɔ̀ŋ tètàgà; te mé cieé cèrè jomò mè komo sɔm gi bɔ́ lè cio ndɔ.»

41 Te bɔ̀ Jûf yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ ndugó ŋellé doó dɔɔ́ŋ, wa Yeésò la tueé fí ye: nyí né yáb mé lé suagà naâ ké te vulúu. 42 Bɔ́ ye: «Ŋgweéh hên né ka Yeésò ŋunà Josêf wa? Béh né gi tele mé meí seèn kɔɔ́, à mân tueé né dé keì ye: nyí yuoó naâ ké te vulúu wa?»

43 Yeésò tueé njií mé bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí kwá lɔ́ ménâ lètenè biì ndugó deèn. 44 Nuaré déì ká yoòr mò mbaá ndé kòmò ndé ŋgwêh, kɔ Tele mò mé lé temà naâ mè yilá njií né bú ká yoòr mò kɔɔ́, te mé cieé cèrè jomò mè komo sɔm ye bú lè cio. 45 *Bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì te mvù Càŋe nyagá kwaá ye: bɔ́ dɔɔ́ŋ, Càŋ bɔ́ feh nde né kɔɔ́ ma. Sâ mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé né ndéb Tele mò ŋgweé, mé né gwaán dɔɔ́ŋ, nde giì né ká yoòr mò ndeê. 46 Sâ túé ŋgwéh ye nuaré déì lé naâ Tele mò mé njolo ŋené ndɔ. Mè tueé bí, nuaá mé lé yuoó naâ dé seèn ké te vulúu Tele mò njolò ŋene cegé né kɔɔ́. 47 Mé gècên mene: nuaá mé né temé teèn kwaá njií dɔɔ́ŋ baá dé seèn mé yɔ̀ŋ tètàgà. 48 Mè né yáb mé haá né yɔ̀ŋ kɔɔ́. 49 Dé bɔ̀ tele biì léí jɔ̀gɔ̀, bɔ́ lé naá menè “*mánà” ké ya dueè yieé, mé njéh mene bɔ́ lé naá giì kuú. 50 Yáb bú hên dé seèn suagà né ké te vulúu; nuaá mé yieé né bú dé seèn kú ndé ŋgwéh. 51 Mè né yáb dé làŋ mé lé suagà naâ ké te vulúu. Nuaá mé né yáb bú hên yieé, den nde né mé yɔ̀ŋ dé ndeèr. Yáb mé mè nde né haá sâ, né ŋgàŋ yoòr mò; mè haá nde né ménâ, te *wɔ́ŋ yili yuo mé njéh.»

52 Te bɔ̀ Jûf yeé nde ŋgweé njií cu mân, bɔ́ ŋaáŋ ŋeí cu ye baá-re mé njéh lètenè bɔɔ̀n dé ŋaâŋ, ye: «Nùà hên béh ŋgàŋ yoòr seèn haá seér nde né naàn, te béh yieé wa?»

53 Bɔ́ yeé baá ménâ bieé kuú den, Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ bí ŋgàŋ yoòr *Huaán Nùàr yíé ŋgwéh, bí húɔ́m seèn ŋúé ŋgwéh, sâ bí mé yɔ̀ŋ sam ndɔ. 54 Nuaá mé né dé seèn ŋgàŋ yoòr mò yieé, né húɔ́m mò ŋueé, né dé seèn mé yɔ̀ŋ tètàgà teèn; sâ lè cieé cèrè jomò mè nde né bú te cio komo sɔm. 55 Lòù sam, núɔ́gɔ́ mò né yáb dé gècên, húɔ́m mò né mbè dé gècên ndɔ. 56 Nuaá mé né núɔ́gɔ́ mò yieé, né húɔ́m mò ŋueé, nyɔgɔ́ nde aá yoòr mò, sâ mè nyɔgɔ́ nde aá yoòr seèn ndɔ. 57 Tele mò mé tema njií naâ mè né làŋ; ká yoòr mò hên né yɔ̀ŋ seèn. Né kèì cén mé nuaá mé yieé né mè, à né mé yɔ̀ŋ mò yoòr seèn ménâ ndɔ. 58 Yáb mé suagà naâ ké te vulúu né hên; à dé seèn faá dé mé bɔ̀ tele biì léí jɔ̀gɔ̀ lé yieé naâ doô sam, bɔ́ lé naâ kuú gií. Dé yáb bú hên, nuaá mé yieé bú nde né làŋ dé kèì cên yili den.»

59 Yeésò lé ŋgòr hên dɔɔ́ŋ tueé deén naâ ké Kapernahûm, sâ à né bɔ́ njèh ké *gwà sóù feh.

Ŋgòr felè yɔ̀ŋ tètàgà

60 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò kókoó mbaá yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye: «Ŋgòr hên né taré; neì seèn dé sâ gwaán nde né kɔɔ́ wa?»

61 Sâ Yeésò kɔ gi aá, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ né mé ŋgòr hên ndugó ndɔ, à bie njií ye bɔ́ a: «Né bí sieé wa? 62 Á, mɔ bí ndeè ŋene *Huaán Nùàr baá ké te bèh mé à lé yuoó naâ teèn ŋaá ndeé nɔ, den nde né naàn wa? 63 Cúcuí Càŋ yɔ̀ŋ haá yeé kɔɔ́; núɔ́gɔ́ dé seèn né njèh mbaâ. Bɔ̀ ŋgòr mé la yuoó naâ sònò mò hên né gi bɔ̀ ŋgòr mé Cúcuí Càŋ né teèn, bɔ́ nùàr yɔ̀ŋ haá né kɔɔ́. 64 Mé njéh mene, bɔ̀ déì lètenè biì temé teèn kwá njí ŋgwéh.»

Sâ bèh lɔ mé yuoô ké bèh duɔɔ̂m, bɔ̀ɔ́ mé temé teèn kwá njí ŋgwéh dɔɔ́ŋ, Yeésò né gi bɔ́ ŋené kɔɔ́; né mene nuaá mé nde né bú cie sar kwaá, à né gi bú ŋené kɔɔ́ ndɔ. 65 Yeé baá ménâ, ye bɔ́ a: «Mè la bí hên tueé naâ dé cî, ye bí a: nuaré déì ká yoòr mò mbaá ndé kòmò ndé ŋgwêh; kɔ Tele mò haá né bú terreb kɔɔ́, sâ ye.»

66 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn kókoó yeé ŋgweé aá môn, bɔ́ suaré yuo gi, bɔ́ kwaá lɔ bú. 67 Yeésò deén baá-re ndɔ, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà cùɔ̀b fà doô a: «Mé bí mene, bí nde né yuo gií ndɔ wa?» 68 *Simɔ̂ŋ Piêr ye bú a: «Béh dé beèh toò nde ser cu nde né yoòr neì wa, Fehtoò beèh? Ŋgweéh bɔ̀ ŋgòr yɔ̀ŋ tètàgà né gi beè yeè mà. 69 Kènê béh dé beèh temé kwaá njií gi né yoòr yeè, béh né gi kɔɔ́ ye wò dé yeè né ŋagásé, wò yuoó naâ beè Càŋ ndɔ.» 70 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè lé bí bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ hên kɔɔ́ bàlè wèh ná ŋgwêh wa? Mé njéh mene, cén déì lètenè biì né táhòrò!» 71 Sâ à ménâ jue né Júdàs ŋunà Simɔ̂ŋ Iskariô. Lòù sam, gwaán Júdàs né mene lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô, à Yeésò cie sar sɔm nde né kɔɔ́.

7

Bɔ̀ dìm Yeésò

1 Jomo sâ Yeésò nde tàbè Galilê beè yɔŋ sie ndɔ, à gwàn cú te tàbè Judê yɔŋ deèn. Lòù sam, bɔ̀ *Jûf lé naâ bú ké teèn filí, ye te bɔ́ wula sɔm bú. 2 *Sâ cieé koô bɔ̀ Jûf déì nde aá feí ndɔ; bɔ́ cieé koô sâ yieé yeé ka pàgà. 3 Yeé baá ndeê, bɔ̀ dìm ye bú a: «Yùò doó hên yuoò, ndé ké Judê, te bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè ŋene weh seé yeè teèn ndɔ. 4 Nuaá mé gwaán né bèsɔ́nè ŋené yuo kelâ, njèh lòù bɔ́ lèr bèh. Sâ mɔ wò né fém bɔɔ́, bɔ́ ndé mé njéh bèh dɔɔ́ŋ.» 5 Sâ né mene bɔ̀ dìm, bɔ́ lé temé yoòr seèn kwá njí ná ŋgwêh ndɔ.

6 Bɔ́ yeé tueé aá ménâ, Yeésò ye bɔ́ a: «Cu mò née wúlú ŋgwéeh ye; dé biì cu dɔɔ́ŋ né gi beè biì. 7 Dé biì, *wɔ́ŋ bí bùnò ndé ŋgwéh, wɔ́ŋ bunó seér né mè; wɔ́ŋ ye mè la tueé ŋagá naâ bèsɔ́nè, ye seé nyî né seé veên fí. 8 Bí ndé dé biì cieé koô yieé, mè ké teèn ndé ndé ŋgwéh; cu mò née wá ŋgwéeh ye.» 9 À yeé tueé sɔm aá mân, à den le ŋgɔgɔ́ ké Galilê sâ ndɔ.

Cieé koô mé né yeé ka pàgà

10 Bɔ̀ dìm yeé nde aá bèh cieé koô sâ, Yeésò nde teèn ndɔ, à nab wa seér dé seèn ké teèn lòù, te bɔ̀ nùàr bú ŋéné cú. 11 Sâ bɔ̀ Jûf hèllè baá bú te cieé koô sâ fɔɔ́n ndɔ; bɔ́ né sònò bieé gɔ ye: à né he wee? 12 Bɔ́ né lom njèh felè seèn lètenè bɔ̀ nùàr bieé namé gɔ. Bɔ̀ déì ye: né nùà bagaà; bɔ̀ déì ye: sam, à bele den né bɔ̀ nùàr lòù. 13 Nuaá mé nde né felè seèn bèsɔ́nè tueé sɔm sam ndɔ, bɔ́ bɔɔ̀n né-re bɔ̀ Jûf dé kokoô veéh nɔ.

14 Cieé koô yeé baá lèbɔ̂lé, Yeésò ŋaá yila ké *gwà Càŋ koô, à duɔɔ̂m njèh feèh. 15 Bɔ̀ Jûf yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ geí seér lòù, bɔ́ ye: «Bí kè kú nùà hên kán, à lé *sóú jáŋé ná ŋgwêh, à sóú kɔ né mé ŋgei wa?»

16 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè mé lèì mò túé ŋgwéh, yuo né sònò Càŋ nuaá mé lé tema naâ mè, ye mè a, ndê bí mân feh. 17 Nuaá mé né faá Càŋ gwaán nê nɔ bɔɔ́, nde né mè ŋené kɔɔ́; né mene seé dé Càŋ, né mene seé kwaâ mò, à nde né dé seèn ŋené kɔɔ́. 18 Mè tueé bí, nuaá mé né ŋgòr kwaâ felè seèn tueé kwaá dɔɔ́ŋ, mé njéh fɔɔ́n né yilí seèn. Nuaá mé dé seèn ŋgòr kwaâ tueé njií seér né yoòr nuaá mé temà naâ bú, seé dé seèn né dilísé, né nùà jéjêg, à dé seèn ŋgòr kwaâ tueé kuú né dé nùà koô seèn. 19 Ŋgweéh Músì lé bí sóú taga lɔɔ̀ naâ kɔɔ́ wa? Hên nuaré déì né sóú sâ lètenè biì jolo ke wa? Á, dé bí gɔŋ né mè, te bí wula sɔm mè doô nɔ?»

20 Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé cu mân, bɔ́ ye bú a: «Wò né mé tándulu yoòr, wanɔɔ́ŋ neì feh yeè fɔɔ́n né kɔɔ́ wa?»

21 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè lé naâ seé cén bɔɔ́, lé naâ *cieé sóù, bí lé naá giì mé njéh ŋaáŋ ndɔ! 22 *Ŋgweéh Músì lé naâ bí sóú taga lɔɔ́, ye bí ŋɔ́b bɔ̀ huaán dé sisiîb *ŋgór ŋɔɔ̀b wa? Sâ Músì hèllè lé kɔɔ́ sì ná ŋgwêh ndɔ, né ka tabɔ́ bɔ̀ tele biì léí jɔ̀gɔ̀. Bí yeé ŋgweé gi aá sóú sâ, ŋgweéh bí ye bɔ́ ŋɔ́b bílí bɔ̀ nùàr ŋgór mé cieé sóù mene wa? 23 *Mɔ bí nùàr ŋgór mé loù sóù mene ŋɔɔ́b bilí né, te bí sóú Músì ŋgén cú, sâ mè yeé yili sɔm gùm nùàr dɔɔ́ŋ loù sóù, bí mè yoòr furú kuú né dé keì wa? 24 Mè tueé bí, bí té njèh mé njolo kèb cieè mbaá ŋéné njí, bí tena ju cebâ; bí ŋá sér bɔ̀ gècên bɔ̀, bí tena yií ju teèn.»

25 Yeé baá ménâ, bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ déì yila lètenè bɔɔ̀n tueê ndɔ ye: «Ŋgweéh hên tueé den né nuaá mé bɔ́ jue bɔ́ nde né bú wulá doô wa? 26 Kè cú-re, à né sòn mé feh seèn tueé den, bɔ́ bú njeré déì bɔ́ cú! Hên bɔ̀ kokoô bɔ̀ beèh né kɔɔ́ ye nùà hên né *Nùà Cɔ̀ŋ bɔ̀n wa? 27 Loù mé Nùà Cɔ̀ŋ wa ndeè né teèn, nuaré déì bèh yuoô seèn kɔ́ sɔ̀m ndé ŋgwéh. Ŋgweéh dé nùà hên béh né gi bèh yuoô seèn kɔɔ́ mà.»

28 Te Yeésò yeé baá njèh ké *gwà Càŋ koô feh, à lɔgɔ njií ye baá-re ké ter, ye bɔ́ a: «Bí ye bí né gi mè kɔɔ́ á? Wa bí né gi bèh yuoô mò kɔɔ́ ndɔ sé wa? Mè mé feh mò ndé ná ŋgwêh, nùà gècên mè tema naâ kɔɔ́. Bí bú kɔ́ ŋgwéh lòù, 29 mè dé mò né bú kɔɔ́. Lòù sam, mè lé yuoó naâ ké beè seèn, à mè tema njií naâ kɔɔ́.»

30 Yeé baá ménâ, bɔ́ yila lom baá-re bú gɔɔ̀ŋ, te bɔ́ sie bú. Njèh cén, cu seèn lé née wúlú ŋgwéeh ye, bɔ́ bú sìè kwà ŋgwéh mé njéh. 31 Sâ ké lètenè cìlì nùàr bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr seèn kwaá njií lé naâ ŋgún; bɔ́ né sònò tueé den ye: «Mɔ Nùà Cɔ̀ŋ sâ ndeè né mene waâ, à bɔɔ́ cu nde né gèh fém dé heè mé nùà hên née bɔ́ ŋgwéeh ye wa?»

Bɔ̀ sɔ́jì ké yoòr Yeésò

32 Bɔ̀ nùàr yeé baá felè seèn ké lètenè cìlì nùàr mân namé den, nde die yila tieè bɔ̀ *Farisiên ndɔ. Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ Farisiên tema njií baá-re bɔ̀ sɔ́jì ké teèn, te bɔ́ nde bú sie wellê. 33 À yeé ŋene aá bɔ́, ye bɔ̀ nùàr a: «Dé kènê béh bí dèn màgà ndé cú, sâ mè nde cu aá ké yoòr nuaá mé lé tema njií naâ mè. 34 Bí nde né mè fɔɔ́n; njèh cén, bí mè kwà ndé cú. Lòù sam, bí ké bèh denè mò wá kòmò ndé ŋgwéh.»

35 Bɔ̀ Jûf yila ké lètenè bɔɔ̀n bieé kuú, ye: «À nde cu né he, mé béh bú ŋéné kwà ndé cú wa? À dé sâ nde né bɔ̀ Jûf ké lètenè bɔ̀ Greêk kwa wa? À nde né bɔ̀ Greêk njèh feh ndɔ wa? 36 Wanɔɔ́ŋ sâ à tueé né kei, mé ye: béh nde né nyí fɔɔ́n, njèh cén, béh nyí kwà ndé cú? wa lòù sam, béh ké bèh denè nyî wá kòmò ndé ŋgwéh, sâ à jue né kei?»

Nòmò yɔ̀ŋ

37 *Loù mé cieé koô sâ ceré yeé teèn, kela seér yeé kɔɔ́. Loù sâ Yeésò lé naâ ter wuo njebá, à lɔgɔ njií ké ter ye bɔ̀ nùàr a: «Mɔ nuaré déì né mé nyúá, bú a, ndê ká yoòr mò, à ŋueé kwa nòmò. 38 *Nuaá mé né temé yoòr mò kwaá njií dɔɔ́ŋ, nòmò yɔ̀ŋ nde né lè seèn kwaré yuo den, faá bɔ́ nyagá kwaá né te mvù Càŋe nɔ.» 39 Sâ Yeésò ménâ jue né Cúcuí Càŋ; wa bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr nyî kwaá njií, nde né bú kwa ma. À lé ménâ tueé den née, sâ Càŋ lé née Cúcuí seèn témá njí ŋgwéeh ye; cu sâ terreb Yeésò lé née bèsɔ́nè ŋéné ŋágá ŋgwéeh ye ndɔ.

Kèrrè lètenè bɔ̀ nùàr

40 Cìlì nùàr yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ̀ déì ye: «Mé gècên mene, nùà hên né lom *sòn-Càŋ bú sâ.» 41 Bɔ̀ déì ye: «Né *Nùà Cɔ̀ŋ!» Bɔ̀ déì den seér cuù ye: «Nùà Cɔ̀ŋ yuo seér ndeè né ké Galilê naàn? 42 *Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Nùà Cɔ̀ŋ nde né *ndùté ndùtù Davîd, ye à yuo ndeè né ké Betelehem lɔ Davîd. Lɔɔ́ Davîd baá cu ké Galilê wa?» 43 Yeé baá mân, cìlì nùàr kɔb geé hihiné felè Yeésò. 44 Teèn sâ, bɔ̀ déì ye, kɔ bɔ́ sie bú sieè; mé njéh mene, bɔ́ bú be yoòr njí ŋgwéh.

Dúágá tie bɔ̀ kokoô bɔ̀ Jûf

45 Bɔ̀ sɔ́jì cu cu ké jomo yoòr bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *Farisiên ndɔ. Wa ké jomo, bɔ̀ kokoô bɔ̀ doô ye bɔ́ a: «Bɔɔ́ né naàn mé bí mé bú sìè wá ŋgwêh wa?» 46 Bɔ̀ sɔ́jì ye bɔ́ a: «Béh tueé bí, nuaá mé nde né faá nùà sâ tueé kɔɔ́ teèn sam gùm dɔɔ́ŋ!» 47 Bɔ̀ Farisiên ye bɔ̀ sɔ́jì a: «Bɔ́ ké teèn sâ bele weéh cu aá mé bí mene ndɔ wa? 48 Bí ŋene ŋgàŋ sèmè cén déì, wa né Farisiên cén déì lètenè beèh né temé yoòr seèn kwaá njií wa? 49 Cìlì nùàr seér *sóú Músì kɔ́ ŋgwéh lòù, né bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀!»

50 *Sâ Níkòdêm mé lé ndeè naâ cu déì ké yoòr Yeésò njèh bieé nyegé doô né doó sâ, à né Farisiên faá bɔ́ nɔ, à deên ndɔ, ye bɔ́ a: 51 «Né faá sóú beèh tueé yeé nɔ: ye mɔ bɔ́ née ju felè nùàr bàlè ŋgwéeh ye, béh té ju felè seèn mbaá téná.» 52 Bɔ́ deên ye bú a: «Wò né nùà Galilê ndɔ wa, né kei? Ndé mvù jaŋé nyegé, wò beré déì ŋéné ndé ŋgwéh ye sòn-Càŋ déì yuo ndeè né Galilê.» [ 53 Jomo sâ nùà kàn fɔɔ́n gò gwò seèn.

8

Ma ndé-yàgà déì

1 Yeésò dé seèn ŋaá nde ké te tòr Oliviê. 2 Cieé ŋaga maánjɔ̀gɔ̀ à komo cu cuù ká *gwà Càŋ koô. Cìlì nùàr bilí wa cuù kwarè seèn ŋgún. À den nde doó, á yila cu njèh feèh. 3 Bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ *Farisiên weh waà mé ma déì, bɔ́ njebá kwaá bú toò bɔ̀ nùàr, sâ bɔ́ la naâ ma hèllè te yàga sie lɔɔ́. 4 Bɔ́ bie njií ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, bɔ́ la naâ ma hên te yàga sie. 5 *Músì lé naâ béh sóú taga lɔɔ́, ye gèh bɔ̀ véh mé né mân bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, béh tɔ̀bè wúlá bɔ́ tɔbè ma. Á wò nɔ, wò ye naàn wa?» 6 Sâ bɔ́ Yeésò tab gi né lòù te bɔ́ sie bú teèn.

À yeé ŋgweé aá ménâ, à geér nde doó, à né njií te tàbe mé nyɔ̀gɔ̀ beè nyagá den. 7 Bɔ́ yeé baá bú méménâ bieé ndeé den, à komo sɔm feh ter, ye bɔ́ a: «Lètenè biì, nuaá mé née dé seèn veên bɔ́ ŋgúŋgwéeh ye, bú a, ndé tɔ̀b njí lɔ́gɔ ma hên taá yoòr kɔɔ́.» 8 À yeé tueé gi aá mân, à geér nde cu doó, à yila cu njèh te tàbe mé nyɔ̀gɔ̀ beè nyagâ.

9 Bɔ́ yeé ŋgweé aá mân, bɔ́ duɔɔ̂m cécéné cécéné suaré yuoò; duɔɔ́m mé bɔ̀ bei, nde ceré mé bɔ̀ dé memanè. Bɔ́ yuo gi ndɔ, Yeésò bɔ̂ ma doô le lom fà, à né toò Yeésò njebá den. 10 Yeésò komo wuo cu ter, ye ma doô a: «Dé vêh, bɔ́ baá gi he wa? Nuaré déì wò sìè cú wa?» 11 Ye Yeésò a: «Mè jue mene nuaré déì, Nùà fèh-njèh!» Yeésò ye bú a: «Sâ mè wò sìè ndé ŋgwéh ndɔ, ndé cú njií yeè lɔ. Njèh cén, té veên bɔ́ cú».]

Bèh ŋagâ

12 *Yeésò tueé njií cu mé bɔ̀ nùàr, ye bɔ́ a: «Ŋagâ ká te wɔ̂ŋ né mè. Nuaá mé né jomo mò bele dé seèn bèh cibì gɔ̀ ndé cú, à gɔ seér nde né bèh ŋagâ. Lòù sam, ŋagâ né bú yɔ̀ŋ haá.»

13 *Bɔ̀ *Farisiên yeé nde ŋgweé cu ménâ, bɔ́ ye bú a: «Wò sâ tueé den né sòn yeè mé be yeè, bɔ̀ njií mé wò né tueé sâ, né gi dé mbaâ.»

14 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè la né mene sòn mò mé be mò tueé dɔɔ́ŋ, mè tueé gi né bɔ̀ njèh dé gècên. Lòù sam, mè né dé mò bèh yuoô mò kɔɔ́, mè né bèh ndeê mò kɔɔ́ ndɔ. Bí bèh yuoô mò mé bèh ndeê mò kɔ́ ŋgwéh kɔɔ́. 15 Bí tueé den né ju faá bɔ̀ nùàr tueé yeé nɔ; mè dé mò ju felè nuaré déì téná bèh. 16 Á, mɔ ye mè a, téná ju ndɔ, sâ mè nde né ju tená ŋgulí. Lòù sam, mè mé huún mò sam, bêh Tele mò mé lé temà naâ mè né kɔɔ́. 17 *Né te mvù biì soú den ye: mɔ nùà fà bɔ̂ mbeí tueé gi né felè njeré déì mé sòn cên, sâ njií sâ né lom môn ma. 18 Mè né sòn mò mé be mò tueé; Tele mò mé lé temà naâ mè sòn mò tueé cu né ménâ ndɔ.» 19 Bɔ́ ye bú a: «Tele yeè né he wa?» À ye bɔ́ a: «Bí mè kɔ́ ŋgwéh, bí Tele mò kɔ́ ŋgwéh ndɔ. Mɔ bí sé la né mè kɔɔ́, bí sé la né Tele mò kɔɔ́.»

20 Yeésò lé bɔ́ mân tueé deén naâ sâ à né ké *gwà Càŋ koô bèh mé fer kàgàlɔ̀ŋ né teèn, à né bɔ́ njèh feh. Mé njéh mene, nuaré déì lé bú sìè ná ŋgwêh. Lòù sam, cu seèn lé née wá ŋgwéeh ye.

Ké bèh denè Yeésò

21 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè nde né ndeé. Mɔ mè nde aá, bí nde né mè fɔɔ́n, bí mè ŋéné ndé ŋgwéh, bí nde né mé veên biì mbaán kuú. Ké bèh denè mò bí wá kòmò ndé ŋgwéh ndɔ.» 22 Bɔ̀ *Jûf duɔɔ̂m baá-re lètenè bɔɔ̀n tueé kuû ye: «Sâ à nde né feh seèn wulá, wanɔɔ́ŋ à ye, béh ké bèh denè nyî wá kòmò ndé ŋgwéh mé ŋgei?»

23 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Dé biì bí né bɔ̀ ká doô bɔ̀, mè dé mò lé yuoó naâ ké te vulúu. Bí né dé biì bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀, mè dé mò nùà wɔ̂ŋ sam. 24 Mè la jueè naâ dé cî, ye bí a: bí nde né mé veên biì mbaán kuú. Mɔ bí temé kwá njí ŋgwéh, ye né mè sâ, bí nde né mé veên biì mbaán kuú, mè tueé bí.»

25 Bɔ́ ye bú a: «Wò né neì wa?» Ye bɔ́ a: «Mè né mè, nuaá mé mè lé naâ bí ké bèh duɔɔ̂m tueé sâ. 26 Mè né mé njèh tueê felè biì mé ju mene kókoó. Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé lé temà naâ mè dé seèn né nùà gècên; mè bɔ̀ nùàr ká te wɔ̂ŋ hên tueé lom né njií mé mè né sònò seèn ŋgweé.» 27 Bɔ́ lom ŋgwé kòmò ŋgwéh, ye à sâ jue né Tele seèn.

28 Te à den cuù ye baá-re, ye bɔ́ a: «Mɔ bí ndeè sɔm njií aá *Huaán Nùàr ter, bí nde né cu sâ kɔɔ́ ye né mè, nuaá mé né nùà sâ ma; bí nde né kɔɔ́ ye, mè njèh mé feh mò bɔ́ bèh; bí kɔ nde né ye, mè tueé lom né njií mé Tele mò lé naâ mè feh ndɔ. 29 À lé mè temà naâ kɔɔ́, à mè mé huún kwá lɔ́ ŋgwéh, béh bú né kɔɔ́. Lòù sam, mè cu dɔɔ́ŋ bɔɔ́ lom né njií mé né bú yoòr huɔɔ́m.»

30 À yeé baá mân tueé, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá kwaá njií gi temé yoòr seèn.

Kwer mé nuaá mé den né mé feh seèn

31 Yeé baá ménâ, Yeésò tueé njií mé bɔ̀ Jûf mé né temé yoòr seèn kwaá njií, ye bɔ́ a: «Mɔ bí né ndéb mò jolo nyegé, sâ mé gècên mene bí né bɔ̀ mbɔ̀ŋ mò; 32 bí nde né gècên ŋené kɔɔ́, te bí ŋa seér bɔ̀ɔ́ mé den né mé feh bɔɔ̀n.» 33 *Bɔ́ ye bú a: «Béh né bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm, ndɔ́g béh lé née kwer nuaré déì dèn ŋgúŋgwéeh ye. Naàn mé wò ye béh a: te béh ŋa seér bɔ̀ɔ́ mé den né mé feh bɔɔ̀n wa?»

34 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a: nuaá mé né veên bɔɔ́ dɔɔ́ŋ né kwer veên. 35 Kwer dé seèn huaán lɔɔ̂ ŋá bèh, à mé bèh denè te mbàgà sam; bèh denè te mbàgà cu dɔɔ́ŋ né dé huaân. 36 Mɔ Huaán bí mé feh biì sɔm kwaá né kɔɔ́, sâ mé gècên mene bí baá mé feh biì. 37 Mè né gi kɔɔ́ ye bí né bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm; mé njéh mene bí tie te ndéb mò félá njí ŋgwéh, bí gwaán seér né mè wulâ. 38 Mè dé mò tueé né njií mé Tele mò feh né mè; bí dé biì bɔɔ́ seér njií mé tele biì né bí tueé.»

39 Bɔ́ ye bú a: «Tele beèh né Abrahâm.» Yeésò deên ye bɔ́ a: «Mɔ bí sé né bɔ̀ ŋunà Abrahâm bɔ̀n, seé mé Abrahâm lé bɔɔ́ naâ doô, bí sé naâ cí bɔɔ́. 40 Wanɔɔ́ŋ mè né gècên sònò Càŋ ŋgweé, mè yeé tueé bí, bí ye, kɔ bí wula cu mè nɔ. Abrahâm lé naâ gèh dé sâ bɔɔ́ wa? 41 Mè tueé bí, bí nág bɔɔ́ cu né faá tele biì nɔ.» Bɔ́ ye bú a: «Dé beèh, béh bɔ̀ huaán cieè sam, tele beèh né lom cén, né Càŋ.»

42 Yeésò ye bɔ́ a: «Mɔ tele biì sé né Càŋ bɔ̀n, bí sé la né mè gwaán; mè yuoó naâ ké beè Càŋ, mè hên né te sòn seèn, mè lé mé feh mò ndé ná ŋgwêh, à mè tema njií naâ kɔɔ́. 43 Bí ŋgòr mò ŋgwé kòmò ŋgwéh dé keì? Bí yeé tie teèn félá njí cú, yɔgɔ́ baá-re bí ndɔ. 44 Dé biì, tele biì né *Sátàn, bí bɔɔ́ né seé mé tele biì hèllè gwaán né sâ. À né nùà wúlá-feèh, à mé njéh yuoó naâ ké bèh duɔɔ̂m. À te gècéne njébá nyì bèh, à mé gècên yoòr sam. Né nùà nyeên; nyeén né bú lè húɔ́me, dàm bɔ̀ nyeên dɔɔ́ŋ ceré né sâ. 45 Mè dé mò tueé lom né gècên, bí temé yoòr mò kwá njí ŋgwéh dé cî. 46 Lètenè biì sâ nuaá mé nde né be ter sɔm njií, ye mè né mé veên yoòr ndɔ, né neì wa? Á, mɔ mè tueé né gècên, bɔɔ́ né naàn mé bí temé yoòr mò kwá njí ŋgwéh wa? 47 Nuaá mé né beè Càŋ, né yeé dé seèn ŋgòr Càŋ ŋgweé. Bí dé biì te gà Càŋe sam, bí ŋgòr Càŋ ŋgúŋgwéh dé cî.»

48 Bɔ̀ Jûf deên ye bú a: «Béh naâ tueé, ye wò né nùà *Samarî, wò yoòr né mé tándulu, wò ye béh teèn túé yí ŋgwéh á?» 49 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè mé tándulu yoòr sam lág; bí mè seb seér né kɔɔ́, wanɔɔ́ŋ mè né Tele mò seén. 50 Mè túé ŋgwéh ye bɔ̀ nùàr a, sén mè seèn. Nuaá mé nde né mè seén né teèn, à ju tena nde né kɔɔ́. 51 Mè né tueé ye bí a, nuaá mé né ŋgòr mò jolo, dé seèn kú ndé ŋgwéh ndɔ́g.»

52 Bɔ̀ Jûf yeé nde ŋgweé cu dé sâ mân, bɔ́ ye bú a: «La né bɔ̀n, béh kɔ nyegé baá kènê ye wò né mé tándulu yoòr, wanɔɔ́ŋ Abrahâm lé seèn naâ kuú, bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ kuú gi ndɔ; wò yeé waà dé yeè kènê, wò ye: nuaá mé né ŋgòr nyî jolo, nùà sâ dé seèn kú ndé cú sé wa? 53 Wò ye nyí né Abrahâm tele beèh mé bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ yɔgɔ́ wa? Á, bɔ́ lé bɔɔ̀n naá giì kuú nɔ? Wò hên, wò feh yeè weh kwaá né faá neì wee?»

54 Yeésò ye bɔ́ a: «Mɔ mè sé né yo mò mé be mò seén, sâ mè sé bú seén kuú né dé mbaâ. Nuaá mé né mè seén né teèn, né Tele mò; né nuaá mé bí né gi tueé ye: né Càŋ biì, 55 mé njéh mene, bí bú kɔ́ ŋgwéh doô. Mè né bú dé mò kɔɔ́. Mɔ mè sé ye, mè bú kɔ́ ŋgwéh, mè sé né nùà nyeên faá bí nɔ. Mè dé mò né bú kɔɔ́, mè né ŋgòr seèn jolo. 56 Abrahâm tele biì lé naá loôm mé vɔ́gɔ́-temé, ye nyí nde né cieé mò ŋené. À lé naâ cieé sâ ŋené, à vra lom mé gècên mene.»

57 Bɔ̀ Jûf deên ye bú a: «Wò née yeè nyèmà yulà tîn yíé ŋgwéeh ye, wò lé naâ Abrahâm ŋené ŋgweé wa?» 58 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a: mé bɔ́ lɔ nde Abrahâm ŋar, sâ mè baá giì teèn.» 59 Te bɔ́ yeé nde ŋgweé njií cu dé sâ mân, bɔ́ duɔɔ̂m taá domô, te bɔ́ tɔbé bú mé njéh; à leér yuo, à yuo kela sa lè *gwà Càŋ koô sâ ndɔ.

9

Tácugó déì

1 Yeésò yeé baá beré déì kelá, à ŋene njií tácugó déì, à lé mé njéh yuoó naâ lè. 2 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, hên bɔɔ́ né naàn mé nùà hên yuoô dé seèn lè mé njolo cugó wa? Né mé yìè veên seèn nùà njèh, wa né felè veên tele bɔ̂ meí seèn wa?» 3 Yeésò ye bɔ́ a: «Mé yìè veên seèn sam, dé bɔ̀ tele bɔ̂ meî sam ndɔ. À cugó né mân, te seé Càŋ ŋené yuo kelà cie teèn. 4 Keí mé née suútenè hên, kɔ béh bɔɔ́ mboón seé nuaá mé temà naâ mè. Cibí baá ndeê; mɔ waà baá, nuaré déì seé cíbíteèn bɔ́ ndé cú. 5 *Keí mé mè née ká te wɔ̂ŋ mân, ŋagâ teèn né mè.»

6 À yeé tueé sɔm aá, à kulu njií dèh doó, à huaán cà mé dèh, à luaré njií tácugó hèllè njolò, 7 ye bú a: «Ndé njolo yí te nòmò Siloê vuaá njií.» Siloê tueé né ye: né yɔ́gɔ́ nòmò. Tácugó doô nde bèh njolo vuaá wellê ndɔ, à cu cuù, sâ à baá njolo ŋené.

8 Bɔ̀ mbeí seèn bɔ́ bɔ̀ɔ́ mé à lé dua beéh njèh njolò bɔɔ̀n, yeé nde ŋene njií bú ménâ, bɔ́ ye: «Ŋgweéh hên né nuaá mé lé dua den beéh njèh mé tií doô wa?» 9 Bɔ̀ déì ye: né bú; bɔ̀ déì ye: bú sam, felá né bú lòù. Nùà hèllè ye bɔ́ a: «Né ka mè.» 10 Bɔ́ ye bú a: «Bɔɔ́ naâ naàn mé njolo yeè komo cu wa?» 11 Ye bɔ́ a: «Nuaá mé bɔ́ yilá yeé Yeésò doô huaán naâ cà, à luaré njií mè njolò, ye mè a: ndé njolo yí te nòmò Siloê vuaá wellê ma. Mè nde baá-re ndɔ; mè yeé vua gi aá, mè ke, njolo baá ŋené.» 12 Bɔ́ ye bú a: «Nùà sâ né he wa?» Ye bɔ́ a: «Mè kɔ́ ŋgwéh.»

Tácugó toò bɔ̀ *Farisiên

13 Bɔ́ weh njií nuaá mé la taré yuoó naâ doô ké toò bɔ̀ Farisiên ndɔ. 14 Sâ Yeésò lé cà huaán naâ loù sóù, à taré sɔm bú mé njéh. 15 Bɔ́ yeé baá toò bɔ̀ Farisiên, bɔ̀ Farisiên bie ŋgweé nyegé mé sòn bɔɔ̀n ndɔ, ye nùà doô a: «Bɔɔ́ naâ naàn mé wò kwa njolo wa?» À ye bɔ́ a: «À luaré njií naâ mè cà njolò, mè vua sɔm njolo ndɔ; mè yeé ke, mè baá ŋené.»

16 Bɔ̀ Farisiên déì yila baá-re tueé deèn ye: «Nuaá mé bɔɔ́ naâ njií hên dé seèn beè Càŋ yùò ná ŋgwêh, wanɔɔ́ŋ à seèn *cieé sóù jòlò ŋgwéh nɔ.» Bɔ̀ déì ye: «Mɔ sé la né nùà veên, à sé la naâ gèh bɔ̀ fém bú hên bɔɔ́ komo ndɔ wa?» Yeé baá môn, kèrrè die lètenè bɔɔ̀n, bɔ́ kɔb geé fà.

17 Bɔ́ den cuù ye nuaá mé taré yuoó naâ doô a: «Á wò nɔ, wò ye nuaá mé taré sɔɔ́m naâ nyí doô né neì wa?» Ye bɔ́ a: «À né *sòn-Càŋ.»

18 Kàmbér sâ bɔ̀ Jûf kuú taré cu né toò mé saân cúg ndɔ, ye: nuaá mé né njolo ŋené hên nùà cùgò njolò hèllè sam. Yeé yɔgɔ́ baá, bɔ́ yilá bie njií weéh mé tele bɔ̂ meí, 19 ye bɔ́ a: «Hên né ka ŋuna biì doô wa? Bí ye mé gècên mene, à mé njéh cugó yuoó naâ lè á? Á sâ, kei mé bɔɔ́ naâ kɔɔ́, te njolo seèn ŋene cu mân wa?» 20 Bɔ̀ tele ye bɔ́ a: «Béh kɔ cegé né dé beèh ye hên né ŋuna beèh, à lé tácugó yuoó naâ lè. 21 Bɔɔ́ naá-re naàn mé à ŋene njolo wa, béh dé sâ kɔ́ ŋgwéh. Béh nuaá mé bɔɔ́ komó naâ bú njolo kɔ́ ŋgwéh ndɔ. Bí bíé njí ká mé bú, à wulu baá dé njèh tueê mé sòn seèn kèn.»

22 Sâ bɔ̀ tele né bɔ̀ Jûf veéh, bɔ́ bɔ́ ménâ tueé né dé cî. Sâ bɔ̀ Jûf wɔŋ kwaá gi aá doó, ye nuaá mé nde né tueé ye Yeésò né *Nùà Cɔ̀ŋ dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú ké gwà Càŋ kwɔgɔ́ sɔm keéh ma. 23 Bɔ̀ tele veéh naâ cí, te bɔ́ nde ye tueé ye bɔ́ a, bíé njí ká mé bú, à wulu baá dé njèh mé sòn seèn tueê.

24 Yeé baá ménâ, bɔ̀ Farisiên yilá cu tácugó doô, bɔ́ ye bú a: «Dùlà Càŋ, túé lòm dé gècên. Béh né dé beèh kɔɔ́ ye nùà hên né nùà veên.» 25 Nùà doô ye bɔ́ a: «À né-re nùà veên wa, à nùà veên sam wa, mè dé sâ kɔ́ ŋgwéh. Mè kɔ cegé né njèh cén, ye: mè lé naâ mé njolo cugó, kènê njolo mò baá njèh ŋené.»

26 Bɔ́ den cuù ye bú a: «À bɔɔ́ naâ naàn mé à komo lɔgɔ́ wò njolo wa?» 27 Ye bɔ́ a: «Mè naá giì bí tueé, bí temé teèn kwá njí ŋgwéh lòù. Bí ye mè a, túé cú naàn, te bí ŋgweé ye wa? Merré déì bí gwaán né bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋaâ ndɔ?»

28 Bɔ́ yeé nde ŋgweé njií dé sâ mân, bɔ́ kem sue bú yoòr mé séb, bɔ́ ye bú a: «Wò né ka mbɔ̀ŋ seèn kɔɔ́, béh sam; béh né dé beèh bɔ̀ mbɔ̀ŋ Músì. 29 Béh né kɔɔ́ ye Càŋ lé njèh tueé kwaá giì naâ sònò Músì. Dé nùà bú sâ, à yuoô-re he wa, béh kɔ́ ŋgwéh.»

30 Nùà doô den cuù ye bɔ́ a: «Hên baá-re njèh kèkènè sâ: nùàr né gi mè njolo mân komo lɔgɔ́, bí bèh yuoô seèn kɔ́ ŋgwéh mà! 31 Béh né gi kɔɔ́ ye, Càŋ beéh sòn bɔ̀ vevenê bɔ̀ ŋgwé bèh, à ŋgweé cegé né sòn bɔ̀ɔ́ mé né bú veéh, mé né sòn seèn ŋgweé ndɔ. 32 Ndɔ́g, bɔ́ née beré déì ŋgwé sɔ̀m ŋgwéeh ye, ye nuaré déì lé yuoó naâ lè mé njolo cugó, bɔ́ lɔ taré bú ndɔ. 33 Mɔ nùà hên sé la beè Càŋ yùò ná ŋgwêh, à sé la njeré déì mân bɔ́ kòmò ná ŋgwêh.»

34 Bɔ́ deén baá-re kènê ye bú a: «Nuaá mé jelág yuoó naâ lè léláŋ veên faá wò sam, wò sòn toò beèh weêh he wa?» Bɔ́ kwɔgɔ sɔm keéh bú te gwà Càŋe ndɔ.

Bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ te ceér Càŋe

35 Jomo sâ Yeésò nde fɔɔ́n kwa bú ndɔ, sâ à lé ŋgweé naâ ye bɔ́ lé naâ bú cie kwɔgɔ́ kwaá. À yeé ŋene aá bú, ye bú a: «Wò né temé yoòr *Huaán Nùàr kwaá njií wa?» 36 Nùà hèllè ye bú a: «Huaán Nùàr sâ né neì wa, dé koô, te mè kwaá njií temé yoòr seèn?» 37 Yeésò ye bú a: «Wò né bú ŋené, à mé wò hên tueé njií den né kɔɔ́.» 38 Nùà doô ye bú à: «Mè kwaá njií aá temé yoòr seèn, Fehtoò mò!» À cemmé nde toò Yeésò ndɔ.

39 Te Yeésò deén baá-re, ye bɔ̀ nùàr a: «Mè ká te wɔ́ŋe ndeè né, te ju die: te bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ ŋene njolo, te bɔ̀ɔ́ mé né njolo ŋené cugó seér cu lòù.» 40 Sâ bɔ́ bɔ̀ Farisiên déì né kɔɔ́. Bɔ́ yeé ŋgweé aá môn, bɔ́ ye bú a: «Mé béh mene, béh né bɔ̀ tácugó ndɔ wa?» 41 À ye bɔ́ a: «Mɔ bí sé né bɔ̀ tácugó, bí sé la mé ju felè ná cû. Á, bí biì ye, bí né ŋené; sâ ju né felè biì cu dɔɔ́ŋ teèn.»

10

Kàn nùà mbieè

1 «Mè né tueé ye bí a: nuaá mé te hin kágá bɔ̀ mbieè yílá kélá ŋgwéh, à nde mar kela seér felè kágà bèh hiîn, né nùà yîb dé wúlá feèh. 2 Nuaá mé yila kela né dé seèn te hin kágà, né nùà mbieè kɔɔ́. 3 Gó-lɔ́m nde né bú hin gulu keéh, bɔ̀ mbieè nde né hueh seèn ŋgweé kɔɔ́ ndɔ; à nde né bɔ̀ mbieè seèn te yilî yilá, à sɔm keéh bɔ́ cie. 4 Mɔ bɔ̀ mbieè seèn baá gi cie, à nde né toò bɔɔ̀n kelá, bɔ́ kem bele bú. Lòù sam, bɔ́ né hueh seèn ŋgweé kɔɔ́. 5 Dé nuaá mé bɔ́ bú kɔ́ ŋgwéh, môn sam, bɔ́ hueh seèn ŋgwé kɔ́ ndé ŋgwéh, bɔ́ yoòr seèn ndé ndé ŋgwéh ndɔ, bɔ́ bú dula seér nde né lòù.» 6 Yeésò né mene bɔ́ ŋgòr te kàn mân si keéh, bɔ́ lom ŋgwé kɔ́ ŋgwéh ndɔ́g.

Nùà mbieè dé bagaà

7 Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a: Mè né hin kágá bɔ̀ mbieè. 8 Bɔ̀ɔ́ mé lé kelà naâ toò mò dɔɔ́ŋ né gi dé bɔɔ̀n bɔ̀ yíb bɔ̀ dé wúlá-feèh. Bɔ̀ mbieè lé hueh bɔɔ̀n ŋgwé kɔ́ ná ŋgwêh. 9 Mè né dé mò hin kágà. Nuaá mé nde né teèn yilá kelá, nde né yili yuo. À nde né teèn yagá kelá den: à né yilá, à né yuo, à nde né yáb kwa ndɔ. 10 Dé nùà yîb môn sam, à ndeè né dé seèn lòù ŋuɔɔ́b, à ndeè né wulá ceré sɔm ndɔ. Mè ndeè né dé mò ye te bɔ̀ nùàr kwa yɔ̀ŋ mé gùm mene.

11 «Nùà mbieè dé bagaà né mè. Nùà mbieè dé bagaà kuú né dé seèn cio bɔ̀ mbieè seèn. 12 Dé tèŋ môn sam, à dé seèn bɔɔ́ lom né seé kàgàlɔ̀ŋ, à nùà njèh sam. Yeé baá môn, mɔ ŋgùì yila te bɔ̀ŋ mbieè, à dula yuo, à si lɔ bɔ̀ mbieè, bɔ́ bɔ̀ ŋgùì wulu den jomo, ŋgùì sie ŋellé sɔm gi bɔ́. 13 Lòù sam, à dé seèn teèn bɔɔ́ lom né seé kàgàlɔ̀ŋ, à mé jere bɔ̀ mbieè sam, à bɔ́ dula si lɔ né mé njéh.

14 «Mè né dé mò nùà njèh. Mè né gi bɔ̀ mbieè mò kɔɔ́, bɔ́ né mè kɔɔ́ ndɔ. 15 *Mè kɔ né bɔ́ faá Tele mò kɔ né mè nɔ, bɔ́ kɔ né mè faá mè kɔ né Tele mò ndɔ. Mè né nùà njèh, mè kuú né dé mò sòn bɔ̀ mbieè mò. 16 Mè né cu mé bɔ̀ mbieè déì teèn, bɔ́ dé bɔɔ̀n ká lè kágà hên sam. Kɔ mè yilá bilí njiî bɔ́, te bɔ́ bilí den lom te kágá cén-e, bɔ́ ŋgweé sòn mò, te nùà mbieè den lom teèn cén ndɔ.

17 «Temé Tele mò né lom yoòr mò. Lòù sam, mè nde né sòn bɔ̀ mbieè mò kuú, te mè ndeè komo yuo cuù dé feê. 18 Nuaré déì mè yɔ̀ŋ kɔɔ́ sɔ̀m ŋgwéh, mè yɔ̀ŋ mò si lom né mé be mò. Mè né mé terreb yɔ̀ŋ mò sɔɔ̀m teèn, mè né mé terreb dé feê kwa cuû teèn ndɔ. Tele mò mè terreb ménâ haá naâ kɔɔ́.»

19 Te bɔ̀ *Jûf yeé nde ŋgweé njií cu mân, bɔ́ kerré ŋeí cu ye baá-re dé kerrê. 20 Nùàr ŋgún tueé lom aá lètenè bɔɔ̀n, ye: «Nùà hên né mé tándulu yoòr, né nùà tì! Bí sònò seèn felá den né kei wa?» 21 Bɔ̀ déì ye: «Nùà tándulù déì lɔ mân tueé ŋgweé baá he ndɔ wa? Tándulu déì né mé terreb teèn mé nde né tácugó njolo mân kwɔgɔ ŋagá wa?»

Sàn sòn bɔ̀ Jûf

22 Sâ ké Jerusalem te nyèmà dɔɔ́ŋ, gèh cieé koô mé bɔ́ lé komó naâ gwà Càŋ teèn sâ né yeé feí sɔɔ́; feí yeé sâ dùlù baá sie. Nyèmà hên cieé koô sâ yeé feí cu aá, 23 Yeésò yila nde ké *gwà Càŋ koô, à né te kɔ̀ŋ déì gɔlé den, bɔ́ kɔ̀ŋ sâ yilá né Kɔ̀ŋ Salomɔ̂ŋ. 24 Bɔ̀ Jûf bilí nde cuù kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Wò béh temé ter tab lɔ né dé keì wa? Mɔ wò né *Nùà Cɔ̀ŋ kɔɔ́, túé ŋágá béh tueè.»

25 Yeésò ye bɔ́ a: «Mè lé naâ bí ménâ tueé gií, bí temé teèn kwá njí ŋgwéh lòù. Mé njéh mene, bɔ̀ seé mé mè né mé terreb Tele mò bɔɔ́ hên tueé nde né kɔɔ́, ye mè né Nùà Cɔ̀ŋ sâ. 26 Bí dé biì temé teèn kwá njí ŋgwéh. Lòù sam, bí te bɔ̀ŋ bɔ̀ mbieè mò sam. 27 Bɔ̀ mbieè mò né dé bɔɔ̀n hueh mò ŋgweé kɔɔ́; mè né bɔ́ ŋené kɔɔ́ ndɔ, bɔ́ né gi dé bɔɔ̀n jomo mò. 28 Mè né bɔ́ yɔ̀ŋ tètàgà haá; bɔɔ́ mene naàn, bɔ́ dé bɔɔ̀n kú ndé cú, nuaré déì bɔ́ beè mò ŋgà sɔ̀m ndé cú ndɔ. 29 Tele mò lé mè haá naâ kɔɔ́; mé terreb felè njèh dɔɔ̂ŋ né bú. Nuaré déì bɔ́ beè Tele mò ŋgà kòmò ndé cú. 30 Bêh Tele mò né lom cén.»

31 Te bɔ̀ Jûf yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ domó cu taá, te bɔ́ tɔbé bú mé njéh. 32 À deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè bɔɔ́ baá seé bebagaà mé Tele mò lé feéh naâ mè ŋgún, bí ŋene gi aá kèn. Mè dé veên bɔɔ́ naâ dé heè mé bí ye, bí nde né mè teèn tɔbé wulá wa?»

33 *Bɔ̀ Jûf ye bú a: «Béh wò mé seé bagaà tɔ̀bè ŋgwéh, béh ye te béh wò tɔbé wula mé Càŋ seèb. Wò nùàr mbaâ, wò feh yeè faá Càŋ nɔ weh né dé keì wa?»

34 *Yeésò ye bɔ́ a: «Ŋgweéh bɔ́ nyagá kwaá gi né te mvù sóù biì, ye: Càŋ ye bí né bɔ̀ Càŋ wa? 35 Béh né gi kɔɔ́ ye, njií mé Càŋ nyagá kwaá gi aá te mvù kèn, nuaré déì bú fɔ̀ kòmò ndé cú. Càŋ lé bɔ̀ Càŋ sâ yilá naâ bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr seèn ŋgweé. 36 Sé tagá mè wa? Ká lè wɔ́ŋe, Tele mò Càŋ lé balé tema njií naâ mè. Sâ mɔ mè né mene feh mò Ŋunà Càŋ yilá, bí ye mè né feh mò faá Càŋ nɔ weh fí sé wa? 37 Mɔ mè seé Tele mò bɔ́ ŋgwéh, sâ bí té temé yoòr mò kwá njí bɔ̀n. 38 Á, mɔ mè bɔɔ́ né cí, mɔ bí mene temé mé ŋgòr mò kwá njí ŋgwéh, bí temé kwá njí biì te seé mò. Bí nde né teèn ŋené ŋagá, ye Tele mò né yoòr mò, mè né yoòr Tele mò ndɔ.»

39 Bɔ́ yeé nde aá bú lòù sie weéh, à mvelé yuo bɔ́ beè. 40 *À sela yuo kela nòmò Jurdên kèb yágà, bèh mé Jâŋ lé kou lɔgɔ́ naâ bɔ̀ nùàr nòmò teèn, à den den yí teèn. 41 Bɔ̀ nùàr ŋgún kem wa cuù toò seèn, bɔ́ né tueé ye: «Jâŋ lé mene fém déì bɔ́ ná ŋgwêh, kàmbér njií mé à lé tueé giì naâ felè nùà hên dɔɔ́ŋ lɔ né gi bɔ̀n.» 42 Yeé baá môn, bɔ̀ nùàr kwaá njií cu ye baá-re temé yoòr Yeésò kókoó.

11

Cio Lasâr

1 *Nùà Betanî déì lé naâ beén die, yilí seèn né Lasâr. Bɔ̀ tie seèn Marî bɔ̂ Mártà né te lɔɔ́ sâ ndɔ. 2 *Marî sâ né ma mé lé naâ Fehtoò beèh kómó múmû gulè waá kwaá, à fɔ sɔm mé yúlí feèh doô. Bɔ́ yeé ŋene tie bɔɔ̀n Lasâr baá baán, 3 bɔ́ tema njií nuaré déì ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, yíé-temé yeè baá baán ma.» 4 Yeésò yeé ŋgweé aá môn, à ye: «Beén Lasâr hên bú wúlá ndé ŋgwéh; bɔɔ́ né mân, te *sùsùm sie bɔ̀ nùàr mé Càŋ, te terreb Ŋunà Càŋ ŋené yuo kelà teèn ndɔ.»

5 Ju Mártà bɔ̂ dìm mé Lasâr lé naâ Yeésò yoòr yilá dé gècên. 6 À yeé ŋgweé aá ju beên sâ, à cer cu ká jomo cieé fà, 7 jomo sâ ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Béh nde cu ké Judê.» 8 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, née dàb sam mé bɔ̀ *Jûf lé naâ ceér fɔɔ́n, ye bɔ́ nde né wò tɔbé wulá. Wò hên baá cu mé gò ké teèn wa?» 9 Ye bɔ́ a: «Ŋgweéh yuoô maánjɔ̀gɔ̀, nde wa liyilì né suútenè mà. Sâ nuaá mé né suútenè gɔ dɔɔ́ŋ né ŋagâ mé né ká lè wɔ́ŋe ŋené, à gule cén ndé ŋgwéh. 10 Nuaá mé gɔ né cíbíteèn dé seèn mé ŋagâ yoòr sam, à nde né gule ceén lɔɔ́.»

11 À den cuù ye bɔ́ a: «Mbeí beèh Lasâr cer né lɔ́m; mè nde né ké teèn ndeé, te mè nyimé sɔm bú.» 12 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Fehtoò beèh, mɔ à né lɔ́m, sâ à nde né taré yuo.» 13 Sâ Yeésò ye te bɔ́ ŋgweé kɔ teèn, ye Lasâr kuú gi aá kèn. Mé njéh mene, bɔ́ ŋgwé kòmò ŋgwéh, bɔ́ dé bɔɔ̀n munó seér né ye Yeésò jue né lɔ́m dé gècên. 14 Yeé baá môn, à tueé ŋagá bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Lasâr baá komó ma.» 15 Jomo sâ à ye bɔ́ a: «Mè né mé vɔ́gɔ́-temé felè biì dé gècên. Lòù sam, mè lé ké doó sâ ná ŋgwêh. Bɔɔ́ gi né ménâ felè biì, te bí kwaá njií keéh temé yoòr mò teèn. Bí hin, béh nde ké kwarè seèn.» 16 Tomâs, mé bɔ́ yilá né huaán feèh doô deên ndɔ, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì a: «Bí hin ké teèn, béh bɔ̀ Fehtoò beèh nde kuú dɔɔ́ŋ.»

Nùàr te cio komo sɔɔ̀m

17 Bɔ̀ Yeésò wa ké Betanî, sâ bɔ́ lé furú sɔm aá Lasâr baá cieé nèà. 18 Betanî sâ né kwarè Jerusalem mân, yuoô teèn nde Jerusalem kílòmétà tagár wá ŋgwéh. 19 Bɔ̀ Jûf ŋgún lé naá giì teèn kem ndeé, bɔ́ nde Mártà bɔ̂ Marî cio tie bɔɔ̀n bieé weh.

20 Mártà ŋgweé njií ndɔ, ye Yeésò baá ndeê, à nde bú ceér dueè kwa weh; Marî le dé seèn ké gwò. 21 Mártà wa ye Yeésò a: «Fehtoò mò, mɔ wò sé naâ doó, tie beèh sé lé kú ná ŋgwêh. 22 Mé njéh mene, mè né kɔɔ́ ye kènê, mɔ wò bie njií Càŋ njeré déì, à nde né wò haá.»

23 Yeésò ye bú a: «Tie yeè nde cuù né lè cio komo yuoô.» 24 Mártà ye bú a: «Mè né kɔɔ́ ye, à nde né te cio komo yuo, dé sâ seèn né cieé cèrè jomò, loù mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ nde gi né teèn komo yuo.»

25 Yeésò ye bú a: «Mè te cio komo sɔm né nùàr kɔɔ́, mè haá bú yɔ̀ŋ. Nuaá mé né temé yoòr mò kwaá njií la kuú mene, à nde né komo yuo. 26 Nuaá mé né làŋ, mé né temé yoòr mò kwaá njií, dé seèn kú ndé cú ndɔ. Wò né temé teèn kwaá njií wa?» 27 Mártà ye bú a: «Nyea Fehtoò mò, mè né lom temé teèn kwaá njií, ye wò né *Nùà Cɔ̀ŋ, wò né Ŋunà Càŋ mé sé naâ ká te wɔ́ŋe mân ndeê.»

Yeésò ké te sà Lasâr

28 Jomo sâ Mártà nde mé dìm seèn Marî tueé naáb wellê ndɔ, ye bú a: «Nùà fèh-njèh beèh waà baá kèn, à né wò yilá.» 29 Te Marî yeé nde ŋgweé njií mân, à lɔ wuo ter kpar, à njege nde ké yoòr seèn. 30 À wa, sâ Yeésò née ké sònò lɔɔ̂ ye, à né bèh mé bɔ̂ Mártà la kwaré naâ teèn. 31 Bɔ̀ Jûf mé la naâ Marî ké gwò bilí bɔŋ den doô yeé ke, à tené nde aá mân, bɔ́ kem bele bú ndɔ, bɔ́ ye merré déì à nde cu né mbà ké felè sà yueé den.

32 Marî yeé nde ŋene njií Yeésò ké bèh sâ mân, à die sulí nde doó gulè seèn, ye bú a: «Fehtoò mò, mɔ wò sé naâ doó, tie beèh sé lé kú ná ŋgwêh.» 33 Yeésò yeé ke, Marî né yueé, bɔ̀ Jûf mé naá giì jomo seèn baá yueé, feh ŋellé bú ter, yili yuo bú lè. 34 Ye bɔ́ a: «Bí bú furú né he wa?» Bɔ́ ye bú a: «Ndê kè kú yeè hên nɔ, Fehtoò beèh.» 35 Yeésò yila yueê ndɔ. 36 Bɔ̀ Jûf duɔɔ́m baá-re tueê ye: «À lé kɔ ye nyí bú gwaán kum aá!» 37 Bɔ̀ déì den cuù lètenè bɔɔ̀n ye: «Ŋgweéh bú nuaá mé lé naâ tácugó njolo kwɔgɔ, sé naâ bɔɔ́ te Lasâr kú cú mà.»

Lasâr te cio komo sɔɔ̀m

38 Jere bɔɔ́ cu Yeésò njèh, à nde ké sòn sà ndɔ. Sà hèllè lé naâ gbàŋ, bɔ́ sònòbɔ̀ colo kwaá né tàmbàŋ taâ mân. 39 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí gùlù sɔ̀m taá sâ gulù.» Mártà tieè Lasâr deên ndɔ, ye bú a: «Á, à cer aá dòù baá cieé nèà nɔ, Fehtoò beèh, kènê à baá dulí.» 40 Yeésò ye bú a: «Mè lé túé ná ŋgwêh, ye wò a: mɔ wò né temé yoòr mò kwaá njií, wò nde né terreb Càŋ ŋené wa?»

41 Bɔ́ gulu sɔm taá hèllè ndɔ. Yeésò ke njií njolo ké te vulúu, ye: «Tele mò, mè vra baá wò mé wò né sòn mò faá bèh mân ŋgweé. 42 Mè né gi dé mò kɔɔ́ ye cu dɔɔ́ŋ wò né yeé sòn mò ŋgweé. Mé njéh mene, Tele mò, mè wò ké ter hên vra njií né te gam bɔ̀ɔ́ mé né kwarè mò kaáŋ den, te bɔ́ kwaá njií temé teèn, ye wò mè tema njií naâ kɔɔ́.»

43 À yeé dua sɔm aá, à yilá lɔgɔ njií ké ter, ye: «Lasâr, yùò kélâ!» 44 Nuaá mé lé naâ kuú hèllè yuo kelà te sòn seèn ndɔ; sâ gule bɔ̂ be mé njolo née gi lè cɔ̀gɔ̀ vuɔb den ye. Yeésò ye bɔ́ a: «Bí sè sɔ̀m bú vùɔ̀b yoòr, bí keéh njií bú.»

Kàgà-ndòn veên felè Yeésò

(Matíô 26:1-5; Mârk 14:1-2; Lûk 22:1-2)

45 Bɔ̀ Jûf mé ndeè naâ cio bieé doô yeé ŋene aá môn, nùàr ŋgún lètenè bɔɔ̀n kwaá njií gi temé yoòr Yeésò. 46 Bɔ̀ déì nde seér cu bɔ̀ *Farisiên kwa, bɔ́ tueé bɔ́ njií mé Yeésò la bɔɔ́ naâ sâ.

47 Bɔ̀ Farisiên bɔ́ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô yeé ŋgweé aá môn, bɔ́ yilá bilí *mbàgà ju tarê ndɔ, bɔ́ ye: «Nùà hên baá fém bɔɔ́ maga, kènê béh bɔɔ́ nde né naàn? 48 Mɔ à né mân bɔɔ́, béh né bú kwaá lɔɔ́, sâ bɔ̀ nùàr nde gi né temé yoòr seèn kwaá njií, sâ bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ ndeè né ŋaár waâ, bɔ́ tɔb sɔm gwà Càŋ koô, mé lò beèh mene.»

49 Cén déì lètenè bɔɔ̀n, yilí seèn né Kayîf, à lé naâ ŋgàŋ sèmè dé koô nyèmà sâ kɔɔ́, ye bɔ́ a: «Bí njeré déì kɔ́ ŋgwéh lòù. 50 Huɔm kela né mé nùà cén sòn bɔ̀ mbeî kuú seér kɔɔ́, wanɔɔ́ŋ sâ lò nùàr nde né kɔɔ́ cim seér.» 51 Sâ ŋgàŋ sèmè dé koô nyèmà sâ lé naâ bú, à lé ŋgòr sâ mé feh seèn túé ná ŋgwêh, Càŋ lé sònò seèn tueé kwaá naâ kɔɔ́, ye Yeésò nde né felè bɔ̀ Jûf kuú. 52 Gí cégé ŋgwéh léláŋ bɔ̀ Jûf, à koró bilí cu nde né bɔ̀ nùàr Càŋ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ bècénè kɔɔ́ ndɔ. 53 Sâ baá bèh mé bɔ̀ Jûf dé kokoô lé kagá naâ kàgà-ndòn veên teèn, ye bɔ́ nde lom né Yeésò wulá.

54 Yeé baá môn, Yeésò geé mé ceér lètenè bɔ̀ Jûf bèsɔ́nè yagâ ndɔ. À yuo te tàbè sâ, à nde ser ké ya dueè lè lɔɔ́ déì mân, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn cer den ké teèn; yilí lɔɔ́ sâ né Efraîmà.

55 Sâ cieé koô bɔ̀ Jûf mé bɔ́ yilá yeé *Páskà doô baá dìdì. Yeé nde aá feí, bɔ̀ nùàr te tàbè lò sâ né kàn mé kán kem yuo kelâ, bɔ́ né ké Jerusalem ndeé, te bɔ́ *sené bɔ́, bɔ́ yieé yeé Páskà.

56 Wa ké teèn, bɔ́ né Yeésò bieé fɔɔ́n, bɔ́ né ké *gwà Càŋ koô lètenè bɔɔ̀n bieé kuú, ye: «Bí dé biì munó né naàn, bí ye hên à ndeè né bèh cieé koô ndeê wa?» 57 Sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ Farisiên lé wɔŋ kwaá gi aá, ye mɔ nuaré déì né bèh seèn kɔɔ́, bú a túé bɔ́ teèn, te bɔ́ nde sie wellê bú ma.

12

Kómó múmû mé Marî lé naâ Yeésò gulè waá

(Matíô 26:6-13; Mârk 14:3-9)

1 *Páskà yeé le aá cieé ténjén, Yeésò nde cu ké Betanî lɔ Lasâr mé à lé komo sɔɔ́m naâ lè cio doô. 2 Wa ké teèn, bɔ́ ne haá bú kùrmò. Mártà lé yáb sâ geé naâ kɔɔ́. Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbeí mé Lasâr mene né yieé den. 3 *Bɔ́ yeé baá yieé, Marî weh mbémbɔ́ŋ* kómó múmû mé keh tarê mân, à waá Yeésò gulè mé njéh, à fɔ sɔm mé yúlí feèh seèn. Gwà dɔɔ́ŋ samé le gi léláŋ múmû sâ.

4 Sâ Júdàs Iskariô, mbɔ̀ŋ Yeésò mé nde né Yeésò go sɔm doô, lé naâ doó sâ. À yeé ŋene aá ménâ, ye: 5 «Ŋgweéh kàgàlɔ̀ŋ kómó múmû hên né dé gùm cieé seê yuií tagár mà. Bɔɔ́ né naàn mé bɔ́ lòù gò sɔ̀m ŋgwéh, te bɔ́ weh kàgàlɔ̀ŋ sâ, bɔ́ geé haá mé bɔ̀ saám bɔ̀ wa?» 6 Sâ lemá jere bɔ̀ saâm bɔ̀ hèllè ndɔ, Júdàs né seér yíb. À lé sie beéh mvugó kàgàlɔ̀ŋ bɔɔ̀n kɔɔ́, à né yeé be teèn yií, à ménâ tueé kuú né dé cî.

7 Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Kwá lɔ́ ma hên den nɔɔ́ŋ! Kwá lɔ́ bú, à yurú njií né te cieé déì komó mò ndeè cer mé njéh dòù. 8 *Dé bɔ̀ saám bɔ̀, bí bɔ́ nde né cu dɔɔ́ŋ kɔɔ́; dé mò, béh bí kɔɔ́ dèn ndé cú.»

Nyɔ̀gɔ̀ sòn veên felè Lasâr

9 Bɔ̀ *Jûf kókoó mbaá ŋgweé njií ndɔ, ye Yeésò né ké Betanî, bɔ́ kem nde teèn, bɔ́ ké yoòr Yeésò ndé lòm cú, bɔ́ nde bilí baá mé Lasâr ke wellê mene. Lòù sam, Yeésò lé naâ bú te cio komo sɔm. 10 Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô yeé ŋene aá môn, bɔ́ kaga ndòn, ye bɔ́ nde né Lasâr wulá sɔm cuú, 11 wanɔɔ́ŋ bɔ̀ Jûf ŋgún baá bú ŋené, bɔ́ né ceér bɔɔ̀n kwaá lɔɔ́, bɔ́ temé kwaá njií seér yoòr Yeésò.

Yeésò nde aá Jerusalem yilá

(Matíô 21:1-11; Mârk 11:1-11; Lûk 19:28-40)

12 Cieé ŋaga, cìlì nùàr mé wa giì naâ bèh *Páskà doô, ŋgweé njií ye Yeésò baá ká Jerusalem ndeê ndɔ. 13 *Bɔ́ nde ŋgéh-teêr tená, bɔ́ né mé njéh kem ndeé, bɔ́ nde bú mé njéh cɔɔ́ wellê, bɔ́ né ceceér leéh ndeé, ye: «Lieê né mé Càŋ! Bú a, kúlú nyégé nuaá mé ndeè né mé yilí seèn hên kulù! Nùà Dueè bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ né bú!» 14 Yeésò kwa mbò vuɔmndeè ndɔ, à né ŋgètenè ŋaá den. Den né faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ te mvù Càŋe nɔ, ye:

15 *«Té vèh, lɔɔ́ Siyɔ̂ŋ!†

Kè sâ ndeè né Nùà Dueè yeè.

À né ŋgètenè mbò vuɔmndeè.»

16 Njií mé Yeésò bɔ́ bɔ̀ nùàr né bɔɔ́ sâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn lom cu sâ ŋgwé kòmò ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ. Be terrèb seèn yeé ŋené yuo kelà baá bèsɔ́nè, bɔ́ nde ye munó ko ye bɔ́ lé naâ felè seèn te mvù Càŋe ménâ nyagá kwaá, bɔ̀ nùàr bú hên bɔɔ́ né cí ma.

17 Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì doó cu mé Yeésò lé komo sɔɔ̀m naâ Lasâr te cio doô, lé naá giì fém sâ mé bɔ̀ nùàr tueé bele. 18 Cìlì nùàr lé bú ceér dueè ndeè naâ cɔɔ́ wellê dé cî. 19 Te bɔ̀ *Farisiên yeé baá-re faá bèh mân ŋené njií, bɔ́ yila lètenè bɔɔ̀n tueê ye: «Hèê dé hên baá dé mbaâ, béh bú njeré déì bɔ́ ndé cú, nùàr dɔɔ́ŋ bú kem bele gi aá kèn!»

Yeésò bɔ́ bɔ̀ Greêk

20 Cieé koô yeé feí baá, bɔ̀ nùàr bilí gi ké Jerusalem bèh Càŋ duaà ndɔ. Lètenè bɔɔ̀n sâ, bɔ̀ Greêk déì lé naâ teèn, 21 bɔ́ ŋgoró nde yoòr Filîp dé ké Becaida te tàbè Galilê, bɔ́ ye bú a: «Dé koô, béh gwaán né Yeésò ŋenê.»

22 Filîp nde tueé keéh Andrê; bɔ́ bú fà dɔɔ́ŋ nde Yeésò ménâ tueé ndɔ. 23 Yeésò ye bɔ́ a: «Cu wulu baá kèn; kènê, be terrèb *Huaán Nùàr nde ye aá bèsɔ́nè ŋené ŋagá. 24 Mè né tueé ye bí a, mɔ bɔ́ mvum ŋgwàgàm dòù fùrù njí ŋgwéh te à vuaán, à nde né mé huún ménâ le den. Kɔ à kuú baá, te mvum yuo ye teèn ŋgún. 25 *Nuaá mé né feh seèn gagá, nde né lòù leér seér; nuaá mé né dé seèn cio ká lè wɔ́ŋe ŋgɔɔ́n, nde né feh seèn yili sɔm, à kwa yɔ̀ŋ tètàgà. 26 Nuaá mé gwaán né seé mò bɔɔ̂, bú a, yùò bèlè mè; sâ te nùà seê mò wa ye ké te bèh denè mò. Mè tueé bí, Tele mò nde né nùà seê mò ter jɔgɔ́ njií.»

Ŋgòr felè cio Yeésò

27 Yeésò den cuù ndɔ, ye: «Kènê feh mò ŋellé baá ter kèn, hên mè sònò tueé cu nde né-re kei? Cu mò wulù baá kɔɔ́; te mè tueé cu-re kènê ye Tele mò a: lùàgà sɔ̀m cú mè teèn lòù wa, wa naàn? Ŋgweéh mè ká lè wɔ́ŋe nde kuú né bèh gèr mân ŋenê mà. 28 Mè tueé nyegé nde né ye Tele mò a: Tele mò, kènê sɔ̀m kéh bá be terrèb yeè bèsɔ́nè.» Yeé baá môn, hueh déì ŋgulí ké te vulúu ndɔ, ye: «Mè lé naá giì be terrèb mò sɔm keéh, mè nde cu né bú sɔm keéh ndɔ.»

29 Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì doó sâ dɔɔ́ŋ ŋgweé gi hueh doô, bɔ̀ déì ye: né nu gwaán né kɔɔ́. Bɔ̀ déì ye: né cìlì Càŋ tueé né bú njií. 30 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Hueh hên felè mò túé njí ŋgwéh, tueé njií né felè biì. 31 Kènê bɔ́ nde aá ju felè wɔ̂ŋ tená; bɔ́ nde né mgbè wɔ̂ŋ kènê kwɔgɔ́ sɔm. 32 Dé mò, mɔ bɔ́ jɔgɔ njií aá mè ter, mè nde né nùàr ŋgún ká yoòr mò tulu njiî.» 33 Sâ, à bɔ́ ménâ tueé keéh den né gèh cio mé à nde né kuú sâ.

34 *À yeé baá mân tueé, cìlì nùàr ye bú a: «Bɔ́ nyagá kwaá né te mvù sóù beèh ye: Nùà Cɔ̀ŋ nde né cu dɔɔ́ŋ làŋ. Wò dé yeè môn tueé né dé keì, ye bɔ́ nde né *Huaán Nùàr ter jɔgɔ́ njií wa? Huaán Nùàr sâ né neì wa?» 35 Yeésò ye bɔ́ a: «Kènê, bí née mé ŋagâ lètenè biì teèn; njèh cén, le me aá lòù. Bí gɔ̀ cu mé née ŋagá hên, te cibí bí sìè cú. Mɔ sam, nuaá mé gɔ né te cibi ndugó nde den né mbaá, à lèmè kɔ́ bèh. 36 Sâ keí mé bí née ŋagâ ŋené hên, bí kwá njí temé teèn, te bí den bɔ̀ ŋeŋagâ bɔ̀.»

Bɔ̀ *Jûf mé temé yoòr Yeésò kwá njí ŋgwéh

Yeésò yeé tueé gi aá ménâ, à sɔm gò seèn ndɔ, à nde ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ leér den. 37 À né mene fém hihiné toò bɔ̀ Jûf bɔɔ́, mé njéh mene bɔ́ temé yoòr seèn kwá njí ŋgwéh. 38 *Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá Esáyà *sòn-Càŋ lé naá giì léí jɔ̀gɔ̀ tueé kwaá nɔ, ye:

«Nùà Dueè, neì seèn temé te ŋgòr beèh hên

kwaá njií né-re kɔɔ́?

Nùà Dueè terreb seèn mbaá feh kuú né mé neì?»

39 Sé bɔɔ́ mene naàn, bɔ́ sé bɔɔ̀n temé teèn kwá njí ná ŋgwêh; Esáyà sòn-Càŋ lé naá giì ménâ tueé ndɔ, ye:

40 *«Càŋ bele cugó seér aá bɔ́ njolo,

te bɔ́ mé njolo ŋéné cú.

À calé sɔm bɔ́ temé lè,

te temé bɔɔ̀n njèh mùnò kòmò cú ndɔ;

ye te bɔ́ ká jomo yoòr nyî cú kɔ́ cû,

te nyí bɔ́ yìlì sɔ̀m cú ndɔ.»

41 Mé Esáyà nde ménâ tueé, sâ à terreb Yeésò ŋene gi aá kèn, 42 ye bɔ̀ nùàr nde né berɔ́ŋ. Mé njéh mene, né mene bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ Jûf, ŋgún lé naá giì temé yoòr Yeésò kwaá njií. Njèh cén, bɔ́ lé veéh seér yeé bɔ̀ *Farisiên: ye mɔ bɔ́ gwaán sɔm bú cie, bɔ̀ Farisiên nde né bɔ́ gwà Càŋ kwɔgɔ́ sɔm. Yeé baá mân, bɔ́ bú cie gwàn sɔ̀m cú. 43 Bɔ́ lé gwaán kela seér naâ dé bɔ̀ nùàr seén bɔ́ kɔɔ́, mé Càŋ.

Bɔ̀ɔ́ mé nde né ju die

44 Yeésò tueé lɔgɔ njií ké ter ndɔ, ye bɔ́ a: «Nuaá mé né temé yoòr mò kwaá njií, à léláŋ yoòr mò kwá njí lòm ŋgwéh, à kwaá njií né yoòr nuaá mé temà naâ mè. 45 Nuaá mé né mè ŋené, ŋene né nuaá mé temà naâ mè. 46 Mè dé mò ká lè wɔ́ŋe ndeè né faá ŋagâ nɔ, te bɔ̀ɔ́ mé kwaá njií né temé yoòr mò te cibi dèn cú. 47 Nuaá mé né ŋgòr mò ŋgweé, à jòlò ŋgwéh, mè bú ju kɔɔ́ sì ndé ŋgwéh. Lòù sam, mè nde seér naâ dé mò *wɔ́ŋ yili sɔm, mè bú bèh ju siì ndé ná ŋgwêh. 48 Nuaá mé ka si njií mè doó, à ŋgòr mò gwàn ŋgwéh, sâ baá ye bèh ju seèn dieè: bɔ̀ ŋgòr mò mé à tie teèn félá njí ŋgwéh doô, tena nde né ju seèn te cieé cèrè jomò kɔɔ́. 49 Mè mé feh mò túé bèh. Tele mò mé temà naâ mè tueé naâ mè kɔɔ́, à ye mè a, ndé ménâ tueé. 50 Mè né kɔɔ́ ye, ndéb Tele mò né yeé yɔ̀ŋ tètàgà ŋar. Sâ, njií mé mè né yeé tueé dɔɔ́ŋ, mè tueé yeé faá Tele mò tueé né mè kɔɔ́.»

13

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ gule beè yagaà

1 Sâ cieé ŋaga, baá *Páskà. Mé Páskà ndeè waâ, sâ Yeésò kɔ gi aá ye cieé nyî ká te wɔ́ŋe ceré baá, nyí baá cu mé gò ké yoòr Tele nyî ma. À lé naá loôm bɔ̀ dé seèn ká te wɔ́ŋe mé gècên mene gwaán, à bɔ́ gwaán nde den né ménâ, kɔ ndeè ceré baá kɔɔ́. 2 Yeé baá mân, Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yieé bilí ndɔ. Sâ *Sátàn lé naá giì kàgà-ndòn veên lè Júdàs ŋunà Simɔ̂ŋ Iskariô yií, ye kɔ à Yeésò go sɔm aá. 3 Mé njéh mene, Yeésò lé naá giì dé seèn kɔɔ́, ye nyí lé yuoó naâ ké beè Tele nyî Càŋ, nyí nde cu né beè Càŋ. Sâ, à né gi kɔɔ́ ye Càŋ njèh dɔɔ́ŋ haá kwaá gi né beè nyî ndɔ.

4 Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yeé baá yáb yieé, à komo wuo ter, à huar sɔm cɔ̀gɔ̀ seèn dé felèbɔ̀, à weh táhòrò, à cam njií tenè. 5 À ber kwaá nòmò te ŋgàb déì mân, à yila bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn gule beè yagaà. Táhòrò mé à cam kwaá naâ tenè doô, à né bɔ́ gule mé njéh fɔ ŋemá.

6 À yaga waà mé njéh toò Simɔ̂ŋ Piêr. Simɔ̂ŋ Piêr ye bú a: «Fehtoò mò, wò yaga seér cu nde aá mè gule beè kɔɔ́ wa?» 7 Yeésò ye bú a: «Wò dé hên kènê ŋgwé kòmò ndé ŋgwéh, kɔ ndeè baá jomo.» 8 Piêr ye bú a: «Ndɔ́g, wò mè gule beè kɔɔ́ yàgà sér ndé ŋgwéh!» Yeésò den cuù, ye bú a: «Mɔ mè wò gule beè yàgà kwá ŋgwéh, sâ wò gà njeré déì beè mò kwà ndé cú ndɔ.» 9 Simɔ̂ŋ Piêr deén baá-re ndɔ, ye bú a: «Á sâ, mɔ né mân, Fehtoò mò, sâ léláŋ gulè gí cégé ndé cú, wò yàgà bílí mè mé be bɔ̂ feh mene!» 10 Yeésò ye bú a: «Nuaá mé kou ŋaga gi aá yo kèn baá ŋagásé, à yo mbei fà kòù dèn ndé cú, à yaga lom nde aá gule. Bí dé biì ŋaga gi né ŋagaà dág. Njèh cén, bí dɔɔ́ŋ sam.» 11 Sâ Yeésò né gi nuaá mé né sàrnyé lètenè bɔɔ̀n kɔɔ́. À lé ménâ tueé naâ dé cî, ye bɔ́ a: bí dɔɔ́ŋ sam.

12 *À yeé yaga gi aá bɔ́ gule, à su cu cɔ̀gɔ̀ seèn, à nde cu yí kwarè yâb. Jomo sâ ye bɔ́ a: «Njií mé mè bɔɔ́ naâ bí hên, bí né ŋgweé komo wa? 13 Bí mè yilá né Nùà fèh-njèh, bí mè yilá Nùà Dueè, bí mè yilá yií né teèn, mè tueé bí, mè né cí. 14 Mɔ mè Nùà fèh-njèh, gùm Nùà Dueè dɔɔ́ŋ, né bí gule beè yaga, sâ bí lètenè biì yàgà kú bèh ménâ ndɔ. 15 Mè la hên bɔɔ́ feéh naâ bí, te bí bɔɔ́ kuú den lètenè biì mân. 16 *Mè né tueé ye bí a, ndɔ́g nùà seê beéh tele seê seèn hàm yɔ́gɔ́ bèh; nùà tebê nùà temâ hàm yɔ́gɔ́ ŋgwéh ndɔ. 17 Kènê, bí ŋgweé baá kèn; mɔ bí né ménâ bɔɔ́, bí nde né samésé den.

18 *«Mè mò mé bí dɔɔ́ŋ túé njí ŋgwéh ndɔ. Bɔ̀ɔ́ mé mè lé naâ bɔ́ balé weh, mè né bɔ́ kɔɔ́. Naâ ye te den faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye: Nuaá mé né yáb mò yieé, bele seér cuù né mé mè kɔɔ́. 19 Mè bí toò hên tueé kwaá gi né te ndeè waà ye. Mɔ ndeè waà baá, te bí kwaá njií ye temé yoòr mò, ye hên né mè nuaá mé né nùà sâ bɔ̀n. 20 *Mè né tueé ye bí a, nuaá mé né nùà tebê mò ke nyegé dɔɔ́ŋ, ke nyegé né mè; nuaá mé né mè ke nyegé, ke nyegé né nuaá mé lé temà naâ mè ndɔ.»

Sàrnyé

(Matíô 26:20-25; Mârk 14:17-21; Lûk 22:21-23)

21 Yeésò nde tueé gií, sâ feh baá bú ter ŋellé, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, nùà cén lètenè biì mè sar nde né kɔɔ́.» 22 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ duɔɔ̂m lètenè bɔɔ̀n ke kuû ndɔ, ye à sâ jue né-re neì wa? 23 Sâ mbɔ̀ŋ dé mé yila yeé Yeésò yoòr doô né kwarè Yeésò doó sâ cer den. 24 Simɔ̂ŋ Piêr me njií bú mé be, ye bú a: «Jɔ̀gɔ̀ bíé náb ke Yeésò nùà sâ ye.» 25 Mbɔ̀ŋ doô geér nde yoòr seèn ndɔ, bie njií ye Yeésò a: «Sâ dé sâ né neì mân, Fehtoò?» 26 Yeésò ye bú a: «Mè nde né dòù breêd te to cie weh, mè haá njií nuaré déì, sâ né nùà sâ.» À weh baá-re dòù breêd doô, à cie haá njií Júdàs ŋunà Simɔ̂ŋ Iskariô ndɔ. 27 Júdàs mé dòù breêd beè Yeésò weèh, *Sátàn mé bú yoòr yilâ ndɔ. À yeé weh baá, Yeésò ye bú a: «Njií mé wò gwaán né bɔɔ̂ sâ bɔ́ lòm kukwar!»

28 Kwɔ̀m njií mé Yeésò né bú tueé den sâ, bɔ̀ɔ́ mé né gi kwarè yâb sâ dɔɔ́ŋ ŋgwé kòmò ŋgwéh. 29 Sâ mvugó kàgàlɔ̀ŋ né yeé beè Júdàs ndɔ; bɔ̀ déì munó baá-re ye merré déì Yeésò tema né bú bèh njèh cieé koô ŋge wellê, te gam bɔ́. Bɔ̀ déì ye merré déì Yeésò ye bú a: ndé bɔ̀ saám bɔ̀ njeré déì haá bele ndɔ. 30 Júdàs yeé weh aá breêd beè Yeésò, à yuo kela sa. Sâ baá cíbítenè mân.

Terreb *Huaán Nùàr

31 Júdàs yeé nde aá, Yeésò ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Kènê terreb Huaán Nùàr ŋené ŋagá baá kèn. Be terrèb Càŋ ŋené yuo kelà baá cie. 32 Gèh dé mé Huaán Nùàr né bɔ̀ nùàr be terrèb Càŋ feh keéh hên, Càŋ mé feh seèn nde né bɔ̀ nùàr be terrèb Ŋuna seèn bèsɔ́nè feh keéh, nde né toò hên ndɔ. 33 *Bɔ̀ huaán mò, béh bí dèn màgà ndé cú! Bí nde né mè fɔɔ́n. Mè tueé né mé bí faá mè lé tueé naâ mé bɔ̀ *Jûf nɔ, ye bɔ́ a: njèh cén, bí ké bèh denè mò wá kòmò ndé ŋgwéh.

34 *«Bí ŋgwé cú ndéb mò dé feê: bí gwàn kú lètenè biì mé temé cén. Bí gwaán kuú lètenè biì faá mè né bí mé temé cén gwaán nɔ. 35 Mɔ bí né lètenè biì mân gwaán kuú, bɔ̀ nùàr nde né mé njéh ŋené kɔɔ́ ye bí né bɔ̀ mbɔ̀ŋ mò.»

Ŋgòr felè Piêr

(Matíô 26:31-35; Mârk 14:27-31; Lûk 22:31-34)

36 Simɔ̂ŋ Piêr bie njií ndɔ, ye bú a: «Wò nde né he wa, Fehtoò beèh?» Yeésò ye bú a: «Dé kènê wò mè ké bèh denè mò sâ bèlè kòmò ndé ŋgwéh; kɔ ndeè baá jomo, wò ndeè ye teèn.» 37 Piêr ye bú a: «Mè wò jomo kènê bèlè ndé ŋgwéh mé ŋgei wa, Fehtoò beèh? Mè baá gi hên, né mene cio felè yeè, mè nde lom né dé mò kuú.»

38 Yeésò bie njií cu, ye bú a: «Wò ye né mene cio, nyí nde né felè mò kuú sé wa? Mè né tueé ye wò a, lan mé kwaá sé nde tuagá, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh ma.»

14

Ceér mé ŋaá nde né ké yoòr Teleè né Yeésò

1 Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Bí té ndìò, bí temé kwá njí lòm yoòr Càŋ mé yoòr mò ndɔ. 2 Bèh denè né ké gwò Tele mò teèn ŋgún, mè nde né bí bèh denè dé biì ké teèn nyegé kwaá ndɔ. Mɔ sé né nyeén, mè sé la bí mân túé ná ŋgwêh. 3 Mɔ mè wa ké teèn, mè nyegé gi aá bí bèh denè, mè ndeè né cuû, mè weh bí, bí nde den ké yoòr mò, béh bí den bècénè. 4 Bí né gi ceér mé nde né ké bèh sâ kɔɔ́.»

5 Tomâs ye bú a: «Fehtoò beèh, béh bèh ndeê yeè kɔ́ ŋgwéh, béh ceér kɔ nde né naàn wa?» 6 Yeésò ye bú a: «Ceér sâ né mè; gècên né mè, yɔ̀ŋ né mè ndɔ. Nuaá mé yoòr mò kélá ŋgwéh, à ké yoòr Tele mò wá ndé ŋgwéh. 7 Mɔ bí né mè kɔɔ́, sâ bí kɔ baá Tele mò kèn. Á sâ, kènê bí baá Tele mò kɔɔ́, bí ŋene gi aá bú kèn.»

8 Filîp deên ndɔ, ye bú a: «Fehtoò beèh, fèh kéh yeè béh Tele yeè teèn, te temé die béh lè.»

9 Yeésò ye bú a: «Hên baá dàb mé béh bí né kɔɔ́, wò mè ŋéné kɔ́ ŋgwéh wa, Filîp? Nuaá mé ŋene aá mè, ŋene né Tele mò sâ. Wò tueé den cu né kei, ye: fèh kéh béh Tele yeè teèn wa? 10 Wò née temé teèn kwá njí ŋgwéeh ye, ye mè né yoòr Tele mò, Tele mò né yoòr mò ndɔ wa? Bɔ̀ ŋgòr mé mè né gi bí tueé hên dɔɔ́ŋ lè mò yùò ŋgwéh; né Tele mò, mé né yoòr mò, bɔɔ́ den né seé seèn kɔɔ́. 11 Bí kwá njí lòm temé te ŋgòr mò tég, ye mè né yoòr Tele mò, Tele mò né yoòr mò ndɔ. Hên né cegé mene te bɔ̀ seé hên, bí ka teèn ŋéné kɔ́ ŋgwéh ye né môn wa? Bí kwá njí lòm temé te ŋgòr mò nɔɔ́ŋ.

12 «Mè né tueé ye bí a, nuaá mé né temé yoòr mò kwaá njií dɔɔ́ŋ, nde né bɔ̀ seé hên faá mè nɔ bɔɔ́, à nde né mé bɔ̀ dé kokoô mene bɔɔ́ bilí. Lòù sam, mè nde aá ké yoòr Tele mò ndeé. 13 Bɔ̀ njií mé bí né gi mé yilí mò dua dɔɔ́ŋ, mè nde gi né bí ménâ bɔɔ́, te Huaán sɔm keêh terreb Tele seèn bèsɔ́nè. 14 Sâ, mɔ bí né mè njeré déì mé yilí mò dua, mè njií sâ bɔɔ́ nde né ménâ.»

Ndéb mé Cúcuí Ŋagâ

15 «Mɔ bí né mè gwaán, bí nde né sòn mò ŋgweé. 16 Sâ mè nde né Tele mò dua, te à tema njií bí nùà gàm déì, né Cúcuí mé gècên yoòr, te bí bɔ́ den beh kɔɔ́; nde né dé kèì cên ndɔ. 17 Dé sâ bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ bú kwà kòmò bèh; lòù sam, bɔ́ bú ŋéné bèh, bɔ́ bú kɔ́ ŋgwéh ndɔ. Bí né bú dé biì kɔɔ́; lòù sam, bí bɔ́ né kɔɔ́, à nde né lè biì den. 18 Mè bí mé huún sì lɔ́ ndé ŋgwéh, mè ndeè né ká yoòr biì cuû. 19 Le aá maànjé sâ wɔ́ŋ mè ŋéné ndé cú, bí ŋene lom nde né mè kɔɔ́. Lòù sam mè nde né làŋ, bí nde né làŋ ménâ ndɔ. 20 Mɔ baá loù sâ, bí nde né ŋgweé komo, ye mè né yoòr Tele mò, wa bí né yoòr mò, mè né yoòr biì ndɔ ma. 21 Nuaá mé né ŋgòr mò ŋgweé, né ménâ jolo, né nuaá mé gwaán né mè sâ. Nuaá mé gwaán né mè, Tele mò nde né bú gwaán, mè nde né bú gwaán ndɔ; mè ŋené yuo kela bilí ndeè né mé toò seèn mene.»

22 Sâ lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, bɔ̀ Júdàs né fà, déì né Júdàs, déì Júdàs Iskariô. Bú mé né Júdàs doô ye bú a: «Fehtoò beèh, bɔɔ́ né naàn mé wò ŋené yuo kela cegé ndeè né toò beèh, wò toò bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ ŋéné yùò kélá ndé ŋgwêh wa?» 23 Yeésò ye bú a: «Nuaá mé gwaán né mè, nde né ŋgòr mò jolo. Sâ Tele mò nde né bú gwaán, bêh Tele mò fà dɔɔ́ŋ ndeè né ké yoòr seèn ndeé, béh bɔ́ den beh. 24 Nuaá mé mè gwàn ŋgwéh, ŋgòr mò jòlò ndé ŋgwéh ndɔ. Mè bɔ̀ ŋgòr hên mé feh mò túé ŋgwéh, né Tele mò nuaá mé lé temà naâ mè, tueé né bí kɔɔ́.

25 «Mé njéh mene, béh bí née kɔɔ́ ye, mè bí bɔ̀ ŋgòr hên tueé den né dé cî. 26 Le aá maànjé nùà gàm biì nde aá waâ. Né Cúcuí Ŋagâ, Tele mò tema njií ndeè né bú mé yilí mò. Mɔ à waà baá, à nde gi né bí njèh dɔɔ́ŋ feh, à nde cu né bí bɔ̀ ŋgòr mò dɔɔ́ŋ feh ko cu ndɔ.

27 «Mè hên kwaá lɔ né bí dɔlê, né mboó mò. Njèh cén, mè bí lòù faá bɔ̀ nùàr lab yeé nɔ, làb ŋgwéh. Bí té njeré déì ndìò, bí té vèh ndɔ. 28 Bí la naá giì ŋgweé, mè la ye bí a: mè nde né yuo; mé njéh mene wa, mè nde cuù né ká yoòr biì ndeê ma. Mè tueé bí, mɔ bí sé la né mè gwaán, bí sé la né lòù samé seér, ye mè nde né ké kwarè Tele mò; à né nùà koô kɔɔ́ mé mè. 29 Mè bí toò hên tueé kwaá gi né te ndeè waà ye. Mɔ ndeè waà baá, te bí kwaá njií ye temé teèn.

30 «Kènê mè bí njèh kókoó túé màgà ndé cú; mgbè wɔ̂ŋ baá ndeê. Njèh cén, à mé terreb felè mò sam. 31 *Wɔ́ŋ a, kékɔɔ̀ ye mè né lom Tele mò gwaán faá cí nɔ; wɔ́ŋ a, kɔ́ɔ ye mè bɔɔ́ lom né faá Tele mò lé tueé naâ mè ndɔ.»

À yeé tueé gi aá mân, ye bɔ́ a: «Bí wùò ter, béh yuo doó hên yuoò!»

15

Yeésò né toú dé bagaà

1 «Mè né dé mò toú* dé jéjêg. Tele mò né nùà njèh, à toú sâ kie né kɔɔ́. 2 Bɔ̀ béh mò mé tàb wá ŋgwéh dɔɔ́ŋ, à né yeé bɔ́ kɔré sɔm. À mbellé nyegé bɔ̀ɔ́ mé né tàb waá, te bɔ́ wa sagá cu déì. 3 Bɔ̀ ŋgòr mò sie dilí nyegé gi aá bí dé biì kèn. 4 Bí dèn nyɔ̀gɔ̀ dèn yoòr mò, faá mè né yoòr biì den nyɔgɔ́ den nɔ. Mɔ béh toû te meí toû nyɔ̀gɔ̀ dèn ŋgwéh, à tàb wá kòmò ndé ŋgwéh. Mɔ bí yoòr mò nyɔ̀gɔ̀ dèn ŋgwéh, bí tàb wá ndé ŋgwéh ménâ ndɔ.

5 «Mè dé mò né meí toû, bí né béh mò. Nuaá mé né yoòr mò nyɔgɔ́ den, mè né yoòr seèn nyɔgɔ́ den dɔɔ́ŋ, tàb kókoó wa nde né kɔɔ́; wanɔɔ́ŋ bí njeré déì bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh, kɔ mè né teèn, sâ ye. 6 Nuaá mé dé seèn yoòr mò nyɔ̀gɔ̀ dèn ŋgwéh, ŋɔgɔ die gi aá ké doó faá béh toû, bɔ́ ŋuaán fu njií tuar, à ŋgie yuo. 7 Mɔ bí nyɔgɔ́ den né yoòr mò, bí né mé ŋgòr mò lè ŋgulí den, sâ bí dua mene njií mé bí né gwaán dɔɔ́ŋ, bí nde né kwa gií. 8 Mɔ bí né lom tàb mé gècên mene waá, bí né mé njéh feh keéh ye bí né bɔ̀ mbɔ̀ŋ mò sâ. Terreb Tele mò nde né teèn ŋené ŋagá.

9 «Mè bí gwaán lom né faá Tele mò né mè gwaán nɔ. Bí dèn nyɔ̀gɔ̀ ndé lòm yoòr mò nɔɔ́ŋ, bí kɔ́ lòm mè. 10 Mɔ bí né ŋgòr mò jolo, temé mò nde né yoòr biì le; faá mè né sòn Tele mò ŋgweé, temé seèn le yoòr mò nɔ. 11 Mè bí ménâ tueé kuú né ye te bí den lom mé vɔ́gɔ́-temé faá mè nɔ, te bí samé gi mé gùm mene.

12 *«Ndéb mò né mân: bí gwàn kú lètenè biì mé temé cén faá mè gwaán né bí nɔ. 13 Gwaân dé koô mé nùàr nde né bèsɔ́nè sɔm keéh, né yɔ̀ŋ seèn felè bɔ̀ mbaábɔɔ̀n siì. 14 Mɔ bí né faá mè tueé nê nɔ bɔɔ́, sâ bí né bɔ̀ mbeí mò, 15 mè bí bɔ̀ seé bɔ̀ yílá ndé cú. Lòù sam, nùà seê beéh ndègè tele seê seèn kɔ́ bèh. Dé biì, mè feh keéh gi aá bí ndègè bɔ̀ njií mé mè né ké sònò Tele mò ŋgweé kèn. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ mbeí mò né bí. 16 Bí lé mè kɔɔ́ bàlè wèh lɔ́gɔ́ ná ŋgwêh, mè lé balé weh seér naâ bí kɔɔ́, mè jege haá bí seé beè, ye bí a, ndé wá tàb, te tàb biì sâ le ter. Sâ dɔɔ́ŋ né te Tele mò haá laré bí bɔ̀ njií mé bí dua né mé yilí mò. 17 Mè taga lom né bí gwaân: bí gwàn kú dèn lètenè biì cu dɔɔ́ŋ mé temé cén.»

*Wɔ́ŋ né Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn bunó

18 «Mɔ wɔ́ŋ né bí bunó, bí kɔ́ɔ ye wɔ́ŋ lé bunó lɔgɔ́ naâ mè, te bunó ye bí ma. 19 Mɔ bí sé né bɔ̀ wɔ́ŋ bɔ̀, wɔ́ŋ sé naâ bí gwaán, ye bí né bɔ̀ nùàr nyî. Á seèn môn sam; mè bí balé weh gi aá kèn, bí bɔ̀ nùàr seèn sam cuú, à bí bunó né mé njéh. 20 *Bí mùnò kɔ́ cú faá mè lé tueé naâ bí nɔ, mè lé ye bí a: ndɔ́g, nùà seê beéh tele seê seèn hàm yɔ́gɔ́ bèh ma. Mɔ bɔ́ lé naâ mè bunó, sâ bɔ́ bí bunó nde né ménâ ndɔ. Mɔ bɔ́ lé naâ ŋgòr mò jolo, sâ bɔ́ nde né dé biì ménâ jolo ndɔ. 21 Mè tueé bí, bɔ́ bí bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi nde né felè mò. Lòù sam, nuaá mé lé tema njií naâ mè, bɔ́ bú kɔ́ ŋgwéh.

22 «Mɔ mè sé ká yoòr bɔɔ̀n wá ná ŋgwêh, mè tueé bɔ́ ŋgòr Càŋ, ju sé bɔ́ mé veên bɔɔ̀n sìè ná ŋgwêh. Dé kènê, bɔ́ mé sòn sam cuú. 23 Mè tueé bí: nuaá mé né mè bunó, bunó bilí né mé Tele mò mene. 24 Seé mé nuaré déì sé bɔ́ kòmò ná ŋgwêh, mɔ mè sé lètenè bɔɔ̀n bɔ́ ná ŋgwêh, bɔ́ sé mé ju yoòr ná ŋgwêh ndɔ. Á, bɔ́ ŋene gi aá kèn, bɔ́ mè bunó seér né lòù, bɔ́ né Tele mò bunó. Ŋgweéh sâ bɔ́ né mé ju yoòr wa? 25 *Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá bɔ́ lé nyagá kwaá giì naâ te mvù sóù bɔɔ̀n nɔ, ye: Bɔ́ bunó weh né mè mbaá, kwɔ̀m sam.»

26 Jomo sâ Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Nuaá mé gam nde né bí baá ndeê: né lom Cúcuí jéjêg mé né ké beè Tele mò. Mè nde né bú temá njií, à yuo ndeè né ké yoòr seèn, à sòn mò tueé nde né kɔɔ́. 27 Bí nde né sòn mò tueé ndɔ; lòù sam, ké bèh duɔɔ̂m béh bí lé naâ kɔɔ́.»

16

1 «Mè bí ménâ tueé den né ye te ndèm biì yúá cú. 2 Bɔ́ nde né bí te *gwà sóù kwɔgɔ́ sɔm. Cu déì nde né teèn, bɔ́ nde né bí lòù wulá. Bɔ̀ɔ́ mé wula nde né bí sâ nde né munó, ye bɔ́ sâ bɔɔ́ né seé Càŋ ndɔ. 3 Bɔ́ nde né môn bɔɔ́ gɔ. Lòù sam, bɔ́ Tele mò kɔ́ ŋgwéh, bɔ́ mè kɔ́ ŋgwéh ndɔ. 4 Mè bí toò hên tueé kwaá né, ye mɔ ndeè baá bí cu sâ kwa, te bí kɔ ye, mè lé naá giì bí mân tueé.»

Seé Cúcuí Ŋagâ

À den cuù, ye bɔ́ a: «Mè lé bí mân ké bèh duɔɔ̂m túé ná ŋgwêh. Lòù sam, béh bí lé naá née kɔɔ́ ye. 5 Dé kènê baá gò mò, mè nde cu aá ké yoòr nuaá mé lé temà naâ mè. Bɔɔ́ né naàn mé lètenè biì nuaré déì teèn bíé kè ŋgwéh, ye mè a: wò nde né he wa? 6 Sâ tueé né ye, kú né bí njèh bɔɔ́; bɔɔ́ né bí mé ŋgòr mò. 7 Á sâ, mè tueé lom né bí gècên ndɔ, ye bí a: dé biì, huɔm kela né dé mè nde ménâ. Mɔ mè môn ndé ŋgwéh, nùà gàm biì ká yoòr biì wá ndé ŋgwêh ndɔ. Kɔ mè nde, te mè tema njiî ye bú.

8 «Mɔ à ndeè waà baá, à nde né bɔ̀ nùàr ká te wɔ́ŋe feh keéh, te bɔ́ gwaán komo ye veên bɔɔ̀n né veên ma. Bɔ́ gwaán komo gècên mò ndɔ, bɔ́ ŋene kɔ gèh dé mé Càŋ nde né ju tená. 9 Veên mé à nde né bɔ́ feh keéh sâ, ye bɔ́ temé yoòr mò kwá njí ŋgwéh ma. 10 Dé gècên mò, mɔ mè ŋaá nde cu aá ké yoòr Tele mò, mé bí mè ŋéné ndé cú doô, gècên mò nde né teèn ŋené ŋagá ndɔ. 11 Dé ju tenâ, gèh dé mé ju né mgbè wɔ̂ŋ karé sie, bɔ́ nde né mé njolo ŋené.

12 «Mè née cu bí mé bɔ̀ njèh tueê ká lè mò silí den ye. Njèh cén, bí bɔ́ kènê yóló kòmò ndé ŋgwéh. 13 Mɔ Cúcuí Ŋagâ jéjég sâ ndeè waà baá, à nde né bí bèh gècên dɔɔ́ŋ feh gií. À ndeè mé feh seèn mbaá túé wèh ndé ŋgwéh ndɔ, à tueé lom nde né dé mé à ŋgweé naâ ké jomo; njií mé ndeè né waâ dɔɔ́ŋ, à nde né bí tueé kwaá. 14 À terreb mò cie sɔm keéh nde né kɔɔ́. Lòù sam, à ŋgòr ŋgweé nde né sònò mò, te à tueé ye bí. 15 Bí kɔ́ɔ ye, ŋgúlú Tele mò dɔɔ́ŋ né gi beè mò. Mè tueé né dé cî ye bí a, bɔ̀ njií mé Cúcuí Ŋagâ tueé nde né bí dɔɔ́ŋ yuo gi ndeè né sònò mò ma.»

Yúlá-temé nde né vɔ́gɔ́-temé ŋaá

16 À den cuù, ye bɔ́ a: «Le aá maànjé bí mè ŋéné ndé cú, te jomo sâ maànjé bí ŋene cu ye mè.»

17 À yeé tueé aá bɔ́ mân, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn déì duɔɔ̂m lètenè bɔɔ̀n tueé beleè ndɔ, ye: «Dé sâ tueé né kei, mé à ye béh a: le aá maànjé béh nyí ŋéné ndé cú, te jomo sâ maànjé béh ŋene cu ye nyí wa? Mé à ye: lòù sam, nyí ŋaá nde cu aá ké yoòr Tele nyî doô ndɔ wa?» 18 Bɔ́ den cuù ye: «Sâ tueé né gèh le aá maànjé dé heè? Dé mé à gwaán né tueê sâ, béh bú ŋgwé kòmò ŋgwéh.»

19 Yeésò ŋgweé kɔ ndɔ, ye bɔ́ gwaán né mé nyí bieé njiî, à tueé njií baá-re ye bɔ́ a: «Mè la ye bí a: le aá maànjé bí mè ŋéné ndé cú, te jomo sâ maànjé bí ŋene cu ye mè. Mè yeé tueé mân, bí bɔ̀ njèh lètenè biì hên bie kuú den né teèn wa?

20 «Mè né tueé ye bí a, dé biì bí nde né yueé; *wɔ́ŋ dé seèn samé seér nde né lòù. Temé nde né bí lè ŋgwerré; mé njéh mene yúlá-temé biì nde cu né vɔ́gɔ́-temé ŋaá seér. 21 Mɔ ma déì nde aá huaán ŋar, né yeé bú ménâ yulá; sâ lòù sam, à muno njií lom né núr nyeèr felè seèn. Mɔ huaán baá ká cie, à nde cu né núr nyeèr hèllè nyen njií. Nde né felè vɔ́gɔ́-temé ŋuna seèn mé à la ŋar kwaá naâ doô. 22 Nde ménâ mé bí ndɔ; kènê bí né mé yúlá-temé. Mé njéh mene, mɔ mè ndeè ŋene cu aá bí, temé biì nde né lòù vɔgɔ́ seér; nuaré déì ndeè bí vɔ́gɔ́-temé sâ beè lùàgà sɔ̀m ndé cú.

23 «Loù sâ, njèh dɔɔ́ŋ den nde né njolò biì ŋagásé, bí mè lòù bíé sɔ́ ndé cú. Mè né tueé ye bí a, bɔ̀ njií mé bí dua né mé yilí mò dɔɔ́ŋ, Tele mò nde né bí haá gií. 24 Ŋgweéh, wa hên bí née njeré déì mé yilí mò dùà ŋgwéeh ye wa? Bí dùduaà, bí nde né kwa, sâ te temé biì sagár gi ye lè.»

Yeésò yɔgɔ́ baá *wɔ́ŋ

25 «Mè bí njèh hên dɔɔ́ŋ tueé keéh gi yeé te kàne te kàne. Cu déì ndeè né waâ, mè bí njèh te kàne sì kéh ndé cú, mè tueé ŋagá seér nde aá bí felè Tele mò lòù. 26 Te loù sâ bí bɔ̀ njèh mé Tele mò bie njií lom aá mé yilí mò; mè bú felè biì lòù bɔ̀ŋ sɔ́ ndé cú ndɔ. 27 À né gi bí mé feh seèn gwaán. Lòù sam, bí né mè gwaán, bí né temé yoòr mò kwaá njií, ye mè lé yuoó naâ beè seèn. 28 Né bɔ̀n, mè lé yuoó naâ ké te vulúu beè Tele mò, mè suagà ká te wɔ́ŋe. Kènê, mè kwaá lɔ cu nde aá wɔ́ŋ, mè nde cu ké yoòr Tele mò.»

29 À yeé tueé gi aá mân, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ye bú a: «Kè-re sâ nɔ, kènê wò tueé ŋaré njií lom aá juar, wò kàn sìlì sɔ́ cú. 30 Kènê béh kɔ gi aá kèn, ye wò né gi njèh dɔɔ́ŋ kɔɔ́, wò jɔ̀gɔ̀ naá giì njèh bieê beèh ŋgweé, te béh nde ye bieé den. Béh temé yoòr yeè hên kwaá njií né dé cî, ye wò lé yuoó naâ ké beè Càŋ.»

31 Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí baá ye gwaán sâ nɔ. 32 Mè tueé bí: cu baá ndeê, hên baá giì cí. Cu mé bí nde gi né teèn durá ŋellé, waà baá; nùà kàn nde né gwò seèn dula yilá, mè le mé huún. Mé njéh mene, ndɔ́g, mè mé huún sam: bêh Tele mò né kɔɔ́! 33 Mè né bí mân toò tueé kwaá, ye te bí mban nde gi yoòr mò, temé die bí lè. Mè tueé bí, dé ká te wɔ́ŋe bí nde né mé gèr kwaré. Mé njéh mene, bí sìè lòm temé tég, mè yɔgɔ́ gi aá wɔ́ŋ kèn!»

17

Yeésò né Càŋ felè bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn dua

1 Yeésò yeé tueé gi aá mân, à ke njií ké te vulúu ndɔ, ye Tele a: «Tele mò, cu wulu baá kèn. Sɔ̀m kêh be terrèb Ŋuna yeè bèsɔ́nè, te Ŋuna yeè sɔm njií be terrèb yeè ter ndɔ. 2 Ŋgweéh wò lé terreb felè bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ haá giì naâ beè seèn wa? Wò lé naâ tueé ye bú a, há yɔ̀ŋ tètàgà mé bɔ̀ɔ́ mé wò haá kwaá né beè seèn. 3 Mɔ bɔ́ kɔ baá wò, Càŋ jéjêg, bɔ́ kɔ cu Yeésò *Nùà Cɔ̀ŋ mé wò lé naâ tema njiî, sâ né yɔ̀ŋ tètàgà sâ. 4 Tele mò, mè feh gi aá bɔ̀ nùàr ká doó be terrèb yeè kèn, mè bɔɔ́ gi aá seé mé wò lé tueé naâ mè ndɔ. 5 Sâ kènê Tele mò, kwá mè den yila cu te dene koô mò ké yoòr yeè doô; lɔ naâ bèh denè mò, sâ wɔ́ŋ née dùɔ̀m ŋgwéeh ye.

6 «Mè feh keéh gi aá wò mé bɔ̀ɔ́ mé wò lé yilá kwaá naâ beè mò ká lè wɔ́ŋe kèn, kènê bɔ́ né gi wò kɔɔ́. Bɔ́ lé naâ bɔ̀ dé yeè, wò lé bɔ́ haá kwaá naâ beè mò, bɔ́ jolo kɔ gi aá ŋgòr yeè kèn. 7 Kènê bɔ́ né gi kɔɔ́ ye bɔ̀ njií mé né ká beè mò dɔɔ́ŋ né gi dé yeè; wò lé haá naâ mè kɔɔ́. 8 Lòù sam, bɔ̀ ŋgòr mé wò lé ye mè a ndé bɔ́ tueé dɔɔ́ŋ, mè bɔ́ tueé gi aá kèn, bɔ́ gwaán gi aá ndɔ. Bɔ́ ŋene kɔ gi aá kènê ye, mé gècên mene, mè lé yuoó naâ ké beè yeè, bɔ́ né temé teèn kwaá njií, ye wò lé temà naâ mè kɔɔ́ ndɔ.

9 «Mè tétég dua né wò felè bɔ̀ sâ bɔ̀, Tele mò. Mè bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ júé ŋgwéh, mè dua lom né wò felè bɔ̀ɔ́ mé wò lé haá naâ mè hên, bɔ́ né dé bɔɔ̀n bɔ̀ nùàr yeè. 10 Bɔ̀ njií mé né gi dé mò dɔɔ́ŋ né dé yeè; bɔ̀ dé yeè né gi bɔ̀ dé mò ndɔ; terreb mò cie ŋené yuo kelà né yoòr bɔɔ̀n.

11 «Kènê mè dé mò ká lè wɔ́ŋe sam cuú, mè nde cu nde aá ké yoòr yeè; dé bɔɔ̀n, bɔ́ née ká te wɔ́ŋe ye. Càŋ ŋagâ Tele mò, kúrú bílí kwá bɔ́ ka yeè mé terreb yeè mé wò lé haá naâ mè doô; kúrú bílí bɔ́, te bɔ́ ŋa bilí gi cén, faá bélɔ̀ né cén nɔ. 12 *Cu mé béh bɔ́ lé naâ kɔɔ́, mè lé kurú nyegé naâ bɔ́ kɔɔ́. Lé naâ mé terreb yeè mé wò lé haá naâ mè, cén déì lètenè bɔɔ̀n lèr lè ŋgwéh ndɔ. Gi lom né ka nuaá mé sé naá kaà dé seèn leér sâ, te yuo faá bɔ́ nyagá kwaá né te mvù Càŋe nɔ. 13 Kènê mè baá ké yoòr yeè ndeê, mè ká te wɔ́ŋe mân tueé den cu née ye te bɔ́ den dé bɔɔ̀n mé vɔ́gɔ́-temé faá mè nɔ, te temé bɔɔ̀n gùm dɔɔ́ŋ sagár gi lè ndɔ.

14 «Mè tueé gi aá bɔ́ ŋgòr yeè kèn. Wɔ́ŋ né bɔ́ bunó ndɔ. Lòù sam, wɔ́ŋ ye bɔ́ bɔ̀ nùàr nyî sam, faá mè nùà wɔ̂ŋ sam ndɔ. 15 Mè túé ŋgwéh ye wò a, yílá sɔ̀m bɔ́ ká te wɔ́ŋe yilà; mè tueé seér né ye wò a, kúrú nyégé bɔ́, te táhòrò bɔ́ kèmà cú. 16 Bɔ́ dé bɔɔ̀n bɔ̀ wɔ́ŋ bɔ̀ sam, faá mè nùà wɔ̂ŋ sam doô nɔ. 17 *Sènè ŋágá kwá lòm bɔ́ mé gècên yeè bèsɔ́nè; gècên yeè sâ né ŋgòr yeè. 18 Mè tema njií né bɔ́ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ, faá wò lé tema njií naâ mè ká te wɔ́ŋe ndɔ nɔ. 19 Mè wò gùm mò hên *semé haá kuú né felè bɔɔ̀n, te bɔ́ den lom *senésé dé kèì cên.

20 «Mè wò felè bɔɔ̀n dùà lòm cú, Tele mò; mè dua cu né wò felè bɔ̀ɔ́ mé ŋgweé nde né ŋgòr yeè sònò bɔɔ̀n, bɔ́ kwaá njií temé yoòr mò ndɔ. 21 Mè ye wò a, te bɔ́ dɔɔ́ŋ bilí ŋa lom cén, bɔ́ den ndeè yoòr beèh, faá wò né yoòr mò, mè né yoòr yeè nɔ. Te bɔ́ nyɔgɔ́ bilí bècénè, wɔ́ŋ kɔ ye wò lé tema njií naâ mè kɔɔ́. 22 Mè jɔgɔ njií né bɔ́ ter, faá wò né mè jɔgɔ́ njií nɔ; te bɔ́ ŋa cén faá bélɔ̀ né cén hên nɔ: 23 mè né yoòr bɔɔ̀n, wò né yoòr mò, sâ te bɔ́ te yuo nyegé cén bagasé mân, te bɔ̀ wɔ́ŋ bɔ̀ ŋene môn, bɔ́ kɔ ye wò lé tema njií naâ mè kɔɔ́, wò gwaán né bɔ́ faá wò gwaán né mè ndɔ ma.

24 «Tele mò, wò lé bɔ́ haá kwaá naâ beè mò, mè né gwaán ye béh bɔ́ nde den ké bèh denè mò kɔɔ́, te bɔ́ ŋene kɔ be terrèb mò teèn. Wò mè gwaán né mé temé cén, wò lɔ mè terreb koô haá naâ ké yoòr yeè sâ wɔ́ŋ née dùɔ̀m ŋgwéeh ye.

25 «Tele mò, kè njí kán, wò mé be gècên yeè mene, wɔ́ŋ wò ŋéné kɔ́ ŋgwéh, mè kɔ cegé né wò kɔɔ́; bɔ̀ hên bɔ̀ né ŋené kɔɔ́ ye wò lé tema njií naâ mè kɔɔ́. 26 Mè feh gi aá bɔ́ yilí yeè kèn; mè nde cu née bɔ́ yilí yeè ménâ feh den ye, te gèh gwaân mé wò né mè gwaán doô den lètenè bɔɔ̀n, te mè den lè bɔɔ̀n môn ndɔ.»

18

Bèh Yeésò sieè

(Matíô 26:47-56; Mârk 14:43-50; Lûk 22:47-53)

1 Yeésò yeé tueé gi aá mân, à weh bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, bɔ́ bɔ́ sela yuo kela nòmò Kiderɔ̂ŋ kèb yágà. Sâ yí jomo nòmò sâ lé naâ ŋueèh sɔgɔ̀ déì. Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn lé yila ndeè naâ teèn.

2 Sâ Júdàs sàrnyé né gi bèh sâ kɔɔ́ ndɔ. Lòù sam, Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn lé naá beéh teèn bilí ndeé. 3 Loù sâ Júdàs kem sie bɔ̀ŋ bɔ̀ sɔ́jì beè; bɔ́ bɔ́ nde yí teèn. Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ *Farisiên sɔm haá cu bú bɔ̀ sɔ́jì dé bɔɔ̀n ndɔ, bɔ́ bɔ́ kem nde ké teèn mé gwaga beè-beè, bɔ́ né mé we beè-beè ndɔ.

4 Sâ Yeésò kɔ gi aá njií mé nde né felè seèn kelá ndɔ. À yeé ŋene aá ménâ, à gɔ ŋa yuo kelà ká toò bɔɔ̀n juar ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí fɔɔ́n yeé neì wa?» 5 Bɔ́ ye bú a: «Béh fɔɔ́n né Yeésò nùà Najarêt.» Ye bɔ́ a: «Mè hên.» Sâ bɔ́ bɔ̀ Júdàs sàrnyé né gi doó sâ dɔɔ́ŋ njebá den.

6 Te Yeésò yeé nde tueé njií ye bɔ́ a, nyí hên mân, bɔ́ kem cu cu gè jomo mágu mágu, bɔ́ né doó jɔgɔ́ dielé ndeé. 7 À den cuù, ye bɔ́ a: «Bí ye bí fɔɔ́n yeé neì á?» Bɔ́ ye bú a: «Béh fɔɔ́n né Yeésò nùà Najarêt.» 8 Ye bɔ́ a: «Ŋgweéh mè ye bí a, mè hên wa? Mɔ hên bí fɔɔ́n den né mè, sâ bí kwá lɔ́ bɔ̀ hên bɔ̀ cu cu dé bɔɔ̀n lɔ.»

9 Kɔ seèn bɔɔ́ ka mân jéjég, te yuo ye faá à la tueé naâ ye Tele seèn a: bɔ̀ nuaá mé à lé haá kwaá giì naâ beè nyî dɔɔ́ŋ, nyí cén déì teèn lèr lɔ́ ŋgwéh ma.

10 Sâ Simɔ̂ŋ Piêr naâ mé bòù beè, à sua sɔɔ̂m ndɔ, à mvur tena si njií nuaré déì tie gaâ doó. Lé naâ nùà seê ŋgàŋ sèmè dé koô. Yilí nùà hèllè lé naâ Malkùs. 11 *Yeésò yeé ŋene aá môn, à yiín Piêr, ye bú a: «Yí njí cú bòù yeè lè kórè nɔɔ́ŋ. Wò né munó ye ŋgàb gèr mé Tele mò haá né mè doô, mè bú wèh ŋúé ndé ŋgwéh wa?»

Yeésò ké toò *Hánà

12 Bɔ̀ bɔ̀ŋ sɔ́jì bɔ́ bɔ̀ kwaá-taâb bɔɔ̀n mé bɔ̀ sɔ́jì dé bɔ̀ Jûf dɔɔ́ŋ kem sue gi Yeésò yoòr, bɔ́ sie kaga bú ndɔ. 13 Bɔ́ jɔ̀gɔ̀ bú weh njií lɔgɔ̂ ké lɔ Hánà. Né gùnà Kayîf mé né *ŋgàŋ sèmè dé koô te nyèmà bú sâ kɔɔ́. 14 *Sâ Kayîf lé feéh naâ bɔ̀ Jûf kɔɔ́, ye bɔ́ a: «Huɔm kela né dé mé nùà cén kuú seér te sòn bɔ̀ mbeî dɔɔ́ŋ kɔɔ́.»

Piêr yila njó yaâŋ

(Matíô 26:69-70; Mârk 14:66-68; Lûk 22:55-57)

15 Simɔ̂ŋ Piêr bɔ̂ mbɔ̀ŋ cén déì yuo bele Yeésò ndɔ. Mbɔ̀ŋ dé sâ, ŋgàŋ Càŋ dé koô lé naâ bú dé seèn kɔɔ́ nyegé; yeé baá ménâ, à wa dé seèn ké teèn, à yila bele Yeésò ké lè bɔ̀gɔ̀ ŋgàŋ sèmè sâ. 16 Piêr njebá le dé seèn ké tùtúlù bɔ̀gɔ̀. Te mbɔ̀ŋ dé mé ŋgàŋ sèmè dé koô né bú kɔɔ́ doô yeé cu cuù, tueé nyegé baá ma mé njebá tena né te hin doô, à yií keéh ye Piêr. 17 Ma mé njebá tena né te hin hèllè deên ndɔ, ye Piêr a: «Wò hên, wò mbɔ̀ŋ nùà hên sam wa?» Piêr ye bú a: «Ndɔ́g, mè sam!»

18 Sâ dùlù baá dɔlé ndɔ, bɔ̀ seé bɔ̀ bɔ́ bɔ̀ sɔ́jì la naâ we cie fuú kwaá, bɔ́ né njebá ŋuagá den. Piêr yeé ŋene aá ménâ, à njebá nde kwarè bɔɔ̀n we ŋuagá ndɔ.

Yeésò ké toò *ŋgàŋ sèmè dé koô

(Matíô 26:59-66; Mârk 14:55-64; Lûk 22:66-71)

19 Yeé baá mân, ŋgàŋ sèmè dé koô duɔɔ́m Yeésò bɔ̀ njèh felè bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn bieê, à né bú felè bɔ̀ njèh feèh seèn bieé ndɔ. 20 Yeésò ye bú a: «Mè bɔ̀ nùàr njèh dɔɔ́ŋ tueé njií yeé ké ter; mè feh den yeé te *gwà sóù, bɔ̀ déì te *gwà Càŋ koô; bɔ̀ Jûf né yeé teèn bilí ndeé; mè njeré déì lòù túé lèr bèh. 21 Wò mè ménâ bie né dé keì wa? Bíé njí mé bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì ŋgweé, bɔ́ nde né wò tueé, bɔ́ né gi kɔɔ́.»

22 Yeésò yeé baá mé bú mân tueé njií, sɔ́jì déì naâ kwarè seèn, bɔ bú, ye bú a: «Wò mé ŋgàŋ sèmè dé koô mân tueé den né dé keì wa?» 23 Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Mɔ mè tueé né ve, fèh kéh mè bèh veên mò sâ. Á, mɔ mè tueé yií né teèn, wò mè bɔ né dé keì wa?» 24 Jomo sâ *Hánà ye bɔ́ há njí bú mé Kayîf ndɔ. Bɔ́ weh njií baá-re bú ké toò Kayîf, ŋgàŋ sèmè dé koô, sâ à née te yuiî ye.

Yáŋ njó Piêr dé jomò

(Matíô 26:71-75; Mârk 14:69-72; Lûk 22:58-62)

25 Sâ Simɔ̂ŋ Piêr née ka dé seèn cu sâ we ŋuagá den ye. Bɔ́ bie njií ye bú a: «Wò hên, wò mbɔ̀ŋ nùà hên sam á?» Piêr cam cu, ye bɔ́ a: «Ndɔ́g, mè mbɔ̀ŋ seèn sam.» 26 Sâ nùà seê *ŋgàŋ sèmè dé koô cén déì né doó sâ, à né nùàr nuaá mé Piêr la kɔ tené sɔɔ̂m naâ bú tie doô; à ye Piêr a: «Ŋgweéh mè la ké ŋueh ŋenè naâ bí bú wa?» 27 Mé njéh mene, Piêr cam cu. À yeé baá ménâ cam, kwaá cên tuaga lɔ bú teèn ndɔ.

Yeésò ké toò *Pilátò

(Matíô 27:1-2, 11-14; Mârk 15:1-5; Lûk 23:1-5)

28 Cieé yeé ŋaga baá, bɔ́ weh Yeésò ké toò Kayîf, bɔ́ njií bú ké lɔ ŋgɔ́mnà Pilátò. Wa ké teèn, bɔ̀ Jûf dé bɔɔ̀n ké lè bɔ̀gɔ̀ yílá ŋgwéh, ye te sóú bɔɔ̀n bɔ́ lóró cú, bɔ́ yieé kwa yáb *Páskà.

29 Pilátò lé ŋenè naâ cí, te à yuo kela ye ké cie yoòr bɔɔ̀n, ye bɔ́ a: «Bí nùà hên sie né mé ŋgei wa?» 30 Bɔ́ ye bú a: «Mɔ sé la nùà veên ná ŋgwêh, béh sé bú ká toò yeè sìè njí ná ŋgwêh.» 31 Pilátò ye bɔ́ a: «Sâ mɔ né mân, bí wèh yùò mé bú weèh, bí nde tena ju felè seèn mé feh biì faá *sóú biì tueé yeé sâ.» Bɔ̀ Jûf ye bú a: «Ndɔ́g, béh dé beèh mé terreb nùàr wulâ sam.» 32 *Hên dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né, te yuo faá Yeésò lé tueé naâ nɔ; sâ gèh cio mé à nde né kuú, à lé naá giì jɔ̀gɔ̀ tueé kwaá.

33 Yeé baá mân, Pilátò yila nde cu gè jomo ndɔ, à yilá njiî Yeésò, ye bú a: «Mgbè bɔ̀ Jûf né wò wa?» 34 Yeésò ye bú a: «Wò mân munó né kɔɔ́, wa bɔ́ tueé né wò lòù wa?» 35 Pilátò ye bú a: «Wò ŋene mè né nùà Jûf wa? Bɔ̀ɔ́ mé bí bɔ́ né mé tàbè cên, mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô teèn mene la sie waà naâ mé wò kɔɔ́. Wò bɔɔ́ naâ kei wa?»

36 Yeésò ye bú a: «Bèh Mgbè ceèr mò dé ká te wɔ́ŋe sam. Mɔ bɔ̀gɔ̀ Mgbè mò sé la né dé ká lè wɔ́ŋe, bɔ̀ seé bɔ̀ mò sé naâ taáb lieé, te mè beè bɔ̀ Jûf yílá cú. Mè tueé wò: bèh Mgbè ceèr mò dé ká te wɔ́ŋe sam.» 37 Pilátò ye bú a: «Á sâ, wò né mgbè mà?» Ye Pilátò a: «Wò tueé né tueè, mè né Mgbè. Mè lé ká te wɔ́ŋe ndeè naâ ceér gècên tueé ŋagá. Bɔ́ lé mè ŋaár naâ dé cî. Nuaá mé né nùà gècên dɔɔ́ŋ né gi dé seèn sòn mò ŋgweé.» 38 Pilátò ye bú a: «Gècên sâ né kei wa?»

Pilátò yeé bie gi aá bú mân, à yuo kela cuù ká cie, à nde ké yoòr bɔ̀ Jûf, ye bɔ́ a: «Njií mé béh nde né nùà hên teèn sie, mè dé mò ŋéné ŋgwéh. 39 Dé tòù biì, faá bèh jomò nɔ, mè nde né bele. Né yeé cu dɔɔ́ŋ, mɔ Páskà nde aá feí, mè né yeé bí nùà gwà cibì cén déì yi njií. Sâ bí gwàn ŋgwéh ye mè a, yì njí bí mgbè bɔ̀ Jûf hên wa?» 40 Bɔ́ ye bú a: «Hê ceè, té bú yì! Yì sér béh Barabâs!» Á sâ, Barabâs hèllè lé naá seêr nùà wúlá-feèh ndɔ.

19

Saân lètenè *Pilátò mé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè

(Matíô 27:15-31; Mârk 15:6-20; Lûk 23:13-25)

1 Yeé baá môn, Pilátò ye bɔ́ wèh yùò mé Yeésò weèh, bɔ́ nde tegé bú núr. 2 Bɔ̀ sɔ́jì nde fɔɔ́n wellê bɔ̀ ŋùàgà, bɔ́ beéh faá tàm nɔ, bɔ́ sulí kwaá bú felè, bɔ́ ye né tàm mgbè ma. Bɔ́ weh su kwaá bú cɔ̀gɔ̀ bèlè jùm mân yoòr faá cɔ̀gɔ̀ mgbè ndɔ. 3 Bɔ́ né ká yoòr seèn cɔɔ́ ndeê, bɔ́ né bú mbaàn gbêg haá, bɔ́ ye bú a: «Sìè ŋgób, Mgbè bɔ̀ Jûf!» Bɔ́ né bú teèn bɔlé yií ndɔ.

4 Pilátò yuo kela cuù déì, ye cìlì nùàr a: «Bí ŋgwé: mè nde cuù né bí nùà hên ká cie weh haá njiî, te bí ŋene kɔ teèn, ye mè dé mò kwɔ̀m mé béh nde né bú teèn sie ŋéné ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ ma.» 5 Yeésò yuo kelà ndɔ; à né ka mé tàm ŋùŋùàgà doô felè ménâ den den, à né mé cɔ̀gɔ̀ bèlè jùm doô yoòr ndɔ. Pilátò ye bɔ́ a: «À baá hên!»

6 Te bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ sɔ́jì bɔɔ̀n yeé nde ŋene njií bú mân, bɔ́ bɔm su lom mé sòn cên dɔɔ́ŋ, ye: «Fágá njí lòm bú te toû dé fagâ! Fágá wúlá lòm bú fagà!» Pilátò ye bɔ́ a: «Bí ndé wèh fágá ká bú mé feh biì; mè dé mò kwɔ̀m nùà hên sieè ŋéné ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ.» 7 Bɔ̀ Jûf ye bú a: «Béh né mé sóú teèn; kɔ à kuú faá sóú beèh tueé nê nɔ: à lé tueé naâ dé keì ye nyí né Ŋunà Càŋ wa?»

8 Te Pilátò yeé nde ŋgweé cu dé sâ mân, veéh sie ŋeí cu bú dé sieè. 9 À yila nde cu ké lè bɔ̀gɔ̀, ye Yeésò a: «Wò yuoô he wa?» Mé njéh mene, Yeésò bú sòn kòmò ŋgwéh.

10 À den cuù, ye Yeésò a: «Wò mè sòn kòmò ŋgwéh wa? Wò kɔ́ ŋgwéh ye mè né mé terreb teèn wa? Mɔ mè ye yì njí wò, bɔ́ nde né wò yi; mɔ mè ye bɔ́ fágá wò fagà, bɔ́ nde né wò ter fagá njií ndɔ.» 11 Yeésò ye bú a: «Mɔ Càŋ sé wò terreb felè mò há ná ŋgwêh, wò sé mé ndɔ̀gɔ̀ terrèb déì felè mò teèn ná ŋgwêh ndɔ. Mɔ né mân, sâ nuaá mé sie haá njií naâ mè beè yeè, veên dé seèn maga kela né kɔɔ́.»

12 Yeé baá môn, Pilátò lege lom aá ye te nyí yi njií bú yiì. Njèh cén, bɔ̀ Jûf né lom ké ter tueé lɔgɔ́ njií, ye bú a: «Mɔ wò yi njií nùà hên, sâ wò mbeí mgbè *Sesâr sam. Ŋgweéh wò né kɔɔ́, nuaá mé tì felè seèn lobo né mé be seèn dɔɔ́ŋ, né yeé nùà bùnò Sesâr wa?»

13 Te Pilátò yeé nde ŋgweé njií aá dé sâ mân, à ye bɔ́ ndé sɔ̀m kéh njî Yeésò ká cie; à nde den nde bèh ju tenâ. Bèh sâ bɔ́ te kwaá né bɔ̀ taá mbembalê mân doó; bɔ́ yilá né bèh sâ: Gàbátà, te ju *hebreêh. 14 Lé naâ loù nàŋ* Páskà; sâ lou dilí baá. Pilátò tueé njií baá-re mé bɔ̀ Jûf ndɔ, ye bɔ́ a: «Mgbè biì sâ!» 15 Bɔ́ yeé nde ŋene ménâ, bɔ́ tueé njií ké ter ye: «Wúwulà! Wúwulà! Fágá njí bú te toû!» Pilátò ye bɔ́ a: «Mè te toû fágá njí mgbè biì wa?» Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô ye bú a: «Mgbè beèh gi lom né Sesâr.» 16 Yeé baá môn, Pilátò haá njií bɔ́ Yeésò, te bɔ́ nde bú fagá sâ. Bɔ́ cab sie bú ndɔ, bɔ́ yuo mé bú.

Bèh Yeésò fagâ

(Matíô 27:32-44; Mârk 15:21-32; Lûk 23:26-43)

17 Yeésò jɔgɔ sie toú mé bɔ́ nde né bú teèn fagá ndɔ, bɔ́ bɔ́ nde mé njéh ké bèh mé bɔ́ yilá né: Geba feèh. Te ju *hebreêh né Gɔ́lgɔ́tà. 18 Wa ké teèn, bɔ̀ sɔ́jì faga njií Yeésò te toû ndɔ. Bɔ́ faga kwaá cu bɔ̀ nuaré déì kwarè seèn fà, dé kàn te toú seène, cén déì kèb déì, cén déì kèb déì ndɔ, Yeésò lètenè.

19 Pilátò ye, bɔ́ nyàgà fágá kwá njeré déì teèn; bɔ́ nyagá kwaá baá-re teèn ye: «Yeésò nùà Najarêt, Mgbè bɔ̀ Jûf.» 20 Bɔ̀ Jûf kókoó mbaá jaŋé ŋene gi môn. Lòù sam, bèh mé bɔ́ lé fagà naâ Yeésò teèn sâ, lé naâ kwarè lɔɔ̂; bɔ́ lé nyagá naâ njií sâ mé ju hebreêh, ju latên, mé ju greêk. 21 Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye Pilátò a: «Té bú mgbè bɔ̀ Jûf nyàgà kwá; nyàgà sér ye: nùà hên ye nyí né mgbè bɔ̀ Jûf ma.» 22 Pilátò ye bɔ́ a: njií mé nyí nyagá baá, nyagá gi aá kèn.

23 Bɔ̀ sɔ́jì yeé faga sɔm aá Yeésò, bɔ́ weh bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ seèn, bɔ́ geé bèh nèà, sɔ́jì dé kàn weh cén. À lé naâ mé cɔ̀gɔ̀ suù déì teèn, bɔ́ bú lòù sá ŋgwéh, bɔ́ dé sâ colo né lòù. 24 *Bɔ̀ sɔ́jì yila lètenè bɔɔ̀n tueé kuû ye: «Béh té bú lòù sìè ŋèrrè sɔ̀m, béh vú sér mé bèì, te nùà cén yieé weh lòù.» Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ te mvù Càŋe nɔ, ye:

«Bɔ́ geé weh gi aá cɔ̀gɔ̀ mò lètenè bɔɔ̀n,

bɔ́ vu yieé weh cu cɔ̀gɔ̀ mò déì mé bèì ndɔ.»

Hên né njií mé bɔ̀ sɔ́jì lé bɔɔ́ naâ.

25 Sâ meì Yeésò bɔ̂ bei mé Marî veèh Kelopâs, bɔ̂ Marî Magdalâ né ké kwarè toú fagâ doô njebá den. 26 Yeésò ke njií meí ndɔ, à ŋene njií mbɔ̀ŋ dé mé temé seèn dɔɔ́ŋ né gi yoòr seèn doô yí kwarè meî, ye meí a: «Ma, ŋuna yeè baá sâ.» 27 À tueé njií mé mbɔ̀ŋ doô ndɔ, ye bú a: «Meí yeè sâ ndɔ.» Sâ baá bèh mé mbɔ̀ŋ doô weh kwaá njií baá bú yoòr teèn.

Cio Yeésò

(Matíô 27:45-56; Mârk 15:33-41; Lûk 23:44-49)

28 *Kènê Yeésò yeé ke, njèh dɔɔ́ŋ mboón aá faá bèh ménâ, à tueé te yuo faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ te mvù Càŋe nɔ, ye: «Mè baá mé nyúá.» 29 Sâ sɔɔ̀ mbè tanê déì né kwarè sâ ndɔ. Bɔ̀ sɔ́jì déì yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ weh fùlù, bɔ́ yií njií te mbè tanê doô, bɔ́ feéh kwaá te tapè, bɔ́ tiím cie njií bú ké sònò. 30 À yeé naga ke aá, ye: «Jegé baá!» À doóm njií feh doó, à kuú yuo ndɔ.

Sɔ́jì déì sie lɔgɔ́ Yeésò kwar mé gwaga

31 Loù sâ lé naâ nàŋ† cieé sóù; sóú sâ lé naâ cieé koô dé gècên. Bɔ̀ *Jûf lé gwàn ná ŋgwêh mé bɔ́ né cieé koô yieé, bɔ̀ nùàr né ké te toû loù cieé koô sɔɔ́ den. Yeé baá ménâ, bɔ́ nde bie ye *Pilátò a: «Kwá bɔ́ nde kwalé sɔm bɔ̀ nùà ké te toú fagâ doô gule, te bɔ́ mvualé sɔm bɔ́ mvualè.»

32 Pilátò yeé gwaán aá, bɔ̀ sɔ́jì nde ké teèn ndɔ. Bɔ́ jɔ̀gɔ̀ kwalé sɔm lɔgɔ̂ ŋgeéh nùà toò jɔ̀gɔ̀ mé bɔ́ faga kwaá naâ kwarè Yeésò doô, bɔ́ kwalé sɔm dé mbeî ndɔ. 33 Bɔ́ yeé nde aá dé Yeésò kwalé, bɔ́ ŋene à kuú aá, bɔ́ dé seèn kwálé cú. 34 Mé njéh mene, sɔ́jì cén déì lé naâ gwaga weh, à sie lɔgɔ́ bú kwar mé njéh. À yeé sie lɔgɔ́ aá, húɔ́m bɔ̂ nòmò kwaré yuo kelà teèn ndɔ. 35 Hên tueé den né nuaá mé lé naá giì bɔ̀ njií sâ mé njolo ŋené, né ka nág faá bèh sâ nɔ. Nùà hên né kɔɔ́ ye nyí tueé lom né gècên; à tueé né bí ménâ te bí kwaá njií temé teèn, ye né lom môn ndɔ.

36 *Hên dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te yuo faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ te mvù Càŋe nɔ, ye: «Bɔ́ bú dé seèn kuú déì yoòr sìè kwá nyì ndé ŋgwéh.» 37 *Beré déì né cu te mvù Càŋe nyagá den ndɔ, ye: «Nuaá mé bɔ́ lé sie lɔgɔ́ naâ kwar doô, bɔ́ nde né bú bilí ke.»

Bèh Yeésò furû

(Matíô 27:57-61; Mârk 15:42-47; Lûk 23:50-56)

38 Jomo sâ Josêf nùà Arimatê déì nde Pilátò komó Yeésò dua. Josêf sâ lé naâ mbɔ̀ŋ Yeésò cén déì ndɔ. Njèh cén, à lé leér gɔ beéh dé seèn lòù, à né bɔ̀ Jûf veéh. À yeé dua baá ménâ, Pilátò gwaán. Josêf nde jɔgɔ weh baá-re komó doô, à nde mé njéh. 39 *Níkòdêm, nuaá mé lé nab ndeè naâ ké yoòr Yeésò cíbíteèn doô, waà kwa Josêf ndɔ. À waà dé seèn mé bɔ̀ toú lèh‡ beè ba deí, nde njèh kílò yulà tagár mân, bɔ́ bɔré hualé né bɔ̀ toú ŋgwɔ́bè mé bɔ̀ toú múmû déì.

40 À yeé waà baá, bɔ̂ Josêf bilí baá-re nùà fà, bɔ́ weh cɔ̀gɔ̀ wulésé mân, bɔ́ waga nyegé komó Yeésò mé njéh, bɔ́ né bɔ̀ lèh sâ teèn waá njií, faá bɔ̀ Jûf waá yeé nɔ. Mɔ bɔ́ nde aá nùàr furú, bɔ́ waá yeé ménâ.

41 Sâ ké bèh mé bɔ́ lé fagà naâ Yeésò teèn sâ, ŋueèh sɔgɔ̀ déì lé naâ teèn. Sà feésé mân lé naâ ké ŋueèh sâ ndɔ, bɔ́ lé née nuaré déì teèn fùrù lɔ́gɔ́ ŋgwéeh ye. 42 Ŋueèh sâ né bèh dìdì mân. Bɔ́ yeé ke, cibí nde aá yilí, *Páskà bɔ̀ Jûf nde aá bɔ́ mé njéh beè kwa lɔɔ́, bɔ́ nde jɔgɔ furú njií Yeésò teèn.

20

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ké te sà

(Matíô 28:1-8; Mârk 16:1-8; Lûk 24:1-12)

1 Yeé baá mé sɔ́ndè toò cieê, Marî Magdalâ komo nde ké te sàa ndɔ. À wa, sâ taá mé bɔ́ lé colo kwaá naâ sònòbɔ̀ doô ŋgeré nde aá gè jomo. 2 À ŋar cu cuù ká jomo mé doò, à nde kwa Simɔ̂ŋ Piêr bɔ̂ mbɔ̀ŋ dé mé temé Yeésò né lom yeé yoòr seèn doô, ye bɔ́ a: «Bɔ́ mé komó Fehtoò beèh sɔm nde aá kèn, ké te sà sam cuú. Béh kɔ́ cú bèh mé bɔ́ kwaá né teèn.»

3 Piêr bɔ̂ mbɔ̀ŋ doô nde ké te sà ndɔ; 4 bɔ́ dula nde den ka teter ménâ, te wa ké toò déì dula kela keéh ye mbeí; dé sâ wa lɔgɔ̂ ké te sà kɔɔ́ mé Piêr. 5 À wa ké teèn, à geér ke njií gè dòù, à ŋene njií bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ wuwulê doô né doó gurú den, à gè teèn yílá ndé ŋgwéh.

6 Simɔ̂ŋ Piêr dula waà jomo, à yila kela nde lom dé seèn gè dòù dé yilâ, à wa, à ke bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ wuwulê doô baá gi doó den den, 7 mé mbán cɔ̀gɔ̀ dé mé bɔ́ lé vuɔb kwaá naâ Yeésò sònò doô mene. Sâ dé sâ né dé seèn hiín keéh den.

8 Jomo sâ mbɔ̀ŋ dé mé la dula wa lɔgɔ́ naâ ké te sà kɔɔ́ doô, yila bele ye bú. À yeé ŋene aá ménâ, à kwaá njií ye temé teèn, ye Yeésò komo yuo aá kèn. 9 Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ lé née bɔɔ̀n mvù Càŋ ŋgwé kòmò ŋgwéeh ndɔ, ye Yeésò nde cu né lè cio komo yuo. 10 Jomo sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà doô cu cu ké lɔ bɔɔ̀n.

Yeésò ŋené yuo kelà toò Marî Magdalâ

(Matíô 28:9-10; Mârk 16:9-11)

11 Marî né ka dé seèn ká cie sònò sà yueé den, à né yueé, á né gè dòù gimé ke njií. 12 À yeé ke, bɔ̀ cìlì Càŋ déì fà, mé cɔ̀gɔ̀ wuwulê mân yoòr, né gè dòù den den; déì ké felè, déì ké gulè bèh mé komó Yeésò la cer deén naâ teèn doô. 13 Bɔ̀ cìlì Càŋ doô bie njií ye bú a: «Dé vêh, wò yueé né kei wa?» Ye bɔ́ a: «Bɔ́ jɔgɔ weh aá Fehtoò mò, mè kɔ́ ŋgwéh bèh mé bɔ́ kwaá njií né bú teèn.»

14 À yeé tueé sɔm aá mân, à bele seér, à ŋene njií Yeésò ndɔ, sâ Yeésò baá doó sâ njebá den; njèh cén, Marî ŋéné kɔ́ cú ye né bú. 15 Yeésò bie njií cu ye bú a: «Dé vêh, wò yueé né kei wa? Wò fɔɔ́n yeé neì ndɔ wa?» Ma doô ye merré déì né nùà ŋueèh, à tueé njií mé bú ndɔ, ye bú a: «Dé koô, mɔ wò jɔgɔ sɔɔ́m naâ bú kɔɔ́, fèh mè bèh sâ teèn, te mè nde jɔgɔ weh bú.» 16 Yeésò ye bú a: «Marî.» À bele seér, à ke njií bú ndɔ, ye bú a: «Rabúnì!» Mé ju *hebreêh sâ tueé né ye: Njí ndêb.

17 Yeésò ye bú a: «Té mè sìè lɔ́; mè née ké yoòr Tele mò ŋá ŋgwéeh ye. Ndé júée bɔ̀ nùàr mò a: mè ŋaá nde aá ké yoòr Tele mò mé né Tele biì ndɔ ma, ké yoòr Càŋ mò mé né Càŋ biì ndɔ ma.» 18 Marî Magdalâ nde lom baá-re bɔ̀ mbɔ̀ŋ ménâ tueé, ye bɔ́ a: «Mè ŋene aá Fehtoò beèh mé njolo!» Jomo sâ à tueé bele bɔ́ njií mé à tueé naâ bú ndɔ.

Yeésò ŋené yuo kelà toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn

(Matíô 28:16-20; Mârk 16:14-18; Lûk 24:36-49)

19 Né cu ka loù sɔ́ndè cên sâ liyilì mân, sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ né te gwà déì bilí den, bɔ́ ferá né hin lòù, bɔ́ né bɔ̀ Jûf veéh. Bɔ́ yeé baá gwò den den, Yeésò ŋené yuo kelà lètenè bɔɔ̀n ndɔ, ye bɔ̀ a: «Dɔlê a, dèn mé bí!» 20 À yeé tueé sɔm aá dé sâ, à feh keéh bɔ́ be mé kwar seèn ndɔ. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé nde ŋene njií cu Fehtoò bɔɔ̀n mân, njií ye bɔ́ a, sàmè kú lòm mé vɔ́gɔ́-temé lòù. 21 À den cuù, ye bɔ́ a: «Dɔlê a, dèn mé bí! Mè tema né bí faá Tele mò lé temà naâ mè nɔ.»

22 À yeé tueé gi aá ménâ, à fam njií bɔ́ cúcuí yoòr, ye bɔ́ a: «Bí wèh Cúcuí Ŋagâ. 23 *Bɔ̀ɔ́ mé bí nde né veên bɔɔ̀n doó kulú njií, Càŋ nde né bɔ́ mé njéh kulú sɔm gií. Mɔ bí veên bɔɔ̀n doó kúlú njí ŋgwéh, Càŋ bɔ́ mé njéh kúlú sɔ̀m ndé ŋgwéh ndɔ.»

Yeésò bɔ̂ Tomâs

24 Sâ cu mé Yeésò la waà naâ doô, cén déì lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ la doó ná ŋgwêh. Naâ Tomâs mé bɔ́ yilá né Huaán feèh doô. 25 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì yeé baá tueé ye bú a: béh la naâ Fehtoò beèh ŋené mân, à saán seér cu lòù, ye bɔ́ a: «Mɔ mè bú mé bàŋ kusà beè ŋéné ŋgwéh, mè mé be kèmà ŋéné ŋgwéh, mè bú kwar kèmà ŋéné ŋgwéh ndɔ, sâ mè temé teèn kwá njí ndé ŋgwéh.»

26 Sɔ́ndè cén yeé kela baá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn baá cu ké gwò bilí den. Mé loù sâ Tomâs baá teèn. Bɔ́ ferá cu né ka hin lòù ndɔ. Bɔ́ yeé ke, Yeésò ŋené yuo kela cuù aá lètenè bɔɔ̀n, ye bɔ́ a: «Dɔlê a, dèn mé bí!» 27 À tueé njií mé Tomâs ndɔ, ye bú a: «Kèmà njî nyɔ̀gɔ̀ beè yeè ká toò, kè be mò sâ hên; kèmà kè kwar mò sâ hên ndɔ. Kwá lɔ́ saân yeè doô ménâ, gwàn lòm dé gwaân!» 28 Tomâs ye bú a: «Fehtoò mò, wò né Càŋ mò!» 29 Yeésò ye bú a: «Ŋgweéh wò yeé ŋene aá mè, wò baá ye gwaán mà. Mè tueé wò, bɔ̀ɔ́ mé kwaá njií keéh né temé yoòr mò dé kwaâ, mé née mè ŋéné ŋgwéeh ye, bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né samé.»

Kwɔ̀m mvù hên

30 Sâ Yeésò lé naá cuù bɔ̀ fém déì toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn bɔɔ́ ndɔ; lé naá loôm ŋgún. Bɔ̀ sâ bɔ̀ te mvù hên nyàgà yùò kélá ŋgwêh lòù. 31 Te mvù hên nyagá den lom né bɔ̀ hên bɔ̀, te bí kwaá njií temé teèn, ye *Nùà Cɔ̀ŋ né Yeésò, Ŋunà Càŋ né bú ndɔ; mɔ bí né temé ménâ kwaá njií, te bí kwa ye yɔ̀ŋ te yilí seèn ndɔ.

21

Bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì téhbeh bɔ̂ Yeésò

1 Yeé cer weh aá, Yeésò nde ŋené yuo kela cuù toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn; lé naâ ké sòn tub Tiberiâde.* 2 Sâ Simɔ̂ŋ Piêr bɔ̂ Tomâs mé bɔ́ yilá né Huaán feèh doô né kɔɔ́. Bɔ́ bɔ̀ Natanaêl nùà Kánà ké Galilê, mé bɔ̀ ŋunà Jebedê, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò fà déì né kɔɔ́ ndɔ. 3 *Simɔ̂ŋ Piêr ye bɔ́ a: nyí nde aá bèh ndoór vuû ma. Bɔ́ ye bú a: «Béh bí nde nde né kɔɔ́.» Bɔ́ yuo dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde yila kɔm ndɔ. Njèh cén, bɔ́ nde koró ŋaga kuú mé ndoór dé lòù.

4 Cieé yeé baá kɔ ŋagá, Yeésò ŋené yuo kelà yí sòn nòmò; mé njéh mene bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋéné kɔ́ ŋgwéh ye né bú. 5 À tueé njií mé bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí naâ ŋgò sie kwa wa, bɔ̀ ndà?» Bɔ́ ye bú a: «Béh njeré déì sìè kwà ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ.» 6 *Ye bɔ́ a: «Bí vú njí sér ndoór sâ kwarè kɔɔ̀m, kèb be gaâ mân, te bí sie kwa bɔ́ teèn.» Bɔ́ vu njií môn ndɔ. Bɔ́ yeé tulu, dé tuluù sam cuú; sâ ŋgò yuú kela né lè lòù. 7 Mbɔ̀ŋ dé mé temé Yeésò né gi yeé yoòr seèn doô, ye Piêr a: «Né Fehtoò beèh.»

Te Simɔ̂ŋ Piêr yeé nde ŋgweé njií, ye né Fehtoò bɔɔ̀n mân, à weh su njií lom cɔ̀gɔ̀ yoòr, à die lobo yila dùà. Sâ, à la naâ kèb déì luŋturu. 8 Bɔ̀ mbeí tulu nde mé ndoór ŋgò deí doô yí te kɔme ndɔ; sâ le aá njèh métà yuií, te wa yí sòn ŋgɔ̀m.

9 Bɔ́ wa yí teèn, bɔ́ suaga die doó, bɔ́ ŋene we né ŋgie den, ŋgò né tuar, mé breêd teèn. 10 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí wèh ndê mé ŋgò mé bí la sieé naâ sâ kèb déì teèn.» 11 Simɔ̂ŋ Piêr ŋaá yila te kɔme, à tulu kwaá njií ndoór ŋgò deí doô ká cie ndɔ: ŋgò né lom bɔ̀ ŋgò kokoô, kokoô mân. Ŋgò sâ dɔɔ́ŋ lé naâ yuií mé yulà tîn cùɔ̀b tagár. Bɔ́ né mene kókoó, mé njéh mene, ndoór doô beré déì téné nyì ŋgwéh. 12 Yeésò ye bɔ́ a: «Bí ndê yáb yíé.» Mbɔ̀ŋ dé mé nde cu né bieé nyi, ye bú a: né wò neì wa, lé teèn ná cû. Nùà kàn lé baá giì lè seèn kɔɔ́ ye né Nùà Dueè. 13 Yeésò njebá nde yí teèn, weh breêd doô, haá njií bɔ́; à haá bɔ́ ŋgò doô ndɔ.

14 Hên baá dé mbei tagâr mé Yeésò yeé komo yuo aá te cio, à ŋené yuo kela cuù toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn teèn.

Yeésò bɔ̂ Piêr

15 Bɔ́ yeé yieé gi aá, Yeésò ye Simɔ̂ŋ Piêr a: «Simɔ̂ŋ, ŋunà Jâŋ, wò gwaán kela né mè kɔɔ́ mé bɔ̀ hên bɔ̀ wa?» Simɔ̂ŋ ye bú a: «Né môn Fehtoò mò, wò né gi kɔɔ́, ye mè né nyí gwaán.» Yeésò ye bú a: «Kó nyégé bɔ̀ huaán mbieè mò bagasé»

16 À den cuù, ye bú a: «Simɔ̂ŋ, ŋunà Jâŋ, wò né mè gwaán wa?» Simɔ̂ŋ ye bú a: «Né môn Fehtoò mò, wò né gi kɔɔ́, ye mè né nyí gwaán.» Yeésò ye bú a: «Kè nyégé bɔ̀ mbieè mò bagasé.»

17 À den cuù dé mbei tagâr, ye bú a: «Simɔ̂ŋ, ŋunà Jâŋ, wò né mè gwaán wa?» Piêr gwaán mierré seér aá mé dé mbei tagâr hên lòù, ye bú a: «Fehtoò mò, hên njèh dɔɔ́ŋ seèn kɔ gi né wò, wò yeè kɔ gi né kpɔ̂g, ye mè né nyí gwaán!» Yeésò ye bú a: «Kó nyégé bɔ̀ mbieè mò bagasé.»

18 Jomo sâ, ye bú a: «Mè né tueé ye wò a, cu mé wò lé naâ ndà, wò lé tene cam beéh mé be yeè, wò né bèh mé wò né gwaán keéh ndeé ndɔ. Mɔ wò ndeè kulí baá kèn, wò sɔm njií nde aá mbagá ter lòù, nuaré déì cam kwaá wò beè; à derré njií wò bèh mé wò kɔɔ́ gwàn ndé ŋgwéh, wò nde seér teèn.»

19 Sâ Yeésò ménâ tueé kwaá né bú gèh cio mé à ndeè nde né kuú, te terreb Càŋ ŋené yuo kelà cie teèn. Jomo sâ à ye bú a: «Bèlè mè ndɔ!»

Yeésò bɔ̂ mbɔ̀ŋ yíé-temê seèn

20 *Piêr yeé ke njií njolo jomo bɔɔ̀n, à ŋene mbɔ̀ŋ dé mé temé Yeésò né gi yoòr seèn doô baá ndeê. Sâ né ka mbɔ̀ŋ dé mé lé geér ndeè naâ yoòr Yeésò, cu mé bɔ́ lé naâ yáb yieé doô; à lé bieè naâ Yeésò kɔɔ́, ye bú a: Fehtoò mò, neì sar nde né wò kɔɔ́? 21 Piêr yeé ŋene aá bú ménâ, à bie njií ndɔ, ye Yeésò a: «Á, dé mbɔ̀ŋ hên nɔ, Fehtoò mò, kei kwa nde né bú dé seèn kɔɔ́?» 22 Yeésò ye bú a: «Mɔ mè gwaán mene ye bú a, dèn lè làŋ, kɔ mè ndeè cuù baá, dé sâ yulá né wò he wa? Bèlè lòm dé yeè mè!»

23 Njàgà hèllè ŋgulí ka nde seér baá-re lètenè bɔ̀ mbeî hiín mbaá, ye: mbɔ̀ŋ dé sâ dé seèn kú ndé cú. Á sâ, Yeésò lé túé ná ŋgwêh ye Piêr a: mbɔ̀ŋ sâ dé seèn kú ndé cú. À lé tueé seér naâ ye bú a: mɔ nyí gwaán mene ye bú a, dèn lè làŋ, kɔ nyí ndeè cuù baá, dé sâ yulá né wò he wa? 24 Né mbɔ̀ŋ bú sâ tueé né bɔ̀ njií mé lé kelà naâ sâ kɔɔ́, à nyagá kwaá gi aá bɔ́ ter ndɔ. Béh kɔ né ye, à tueé lom né njèh gècên.

Bèh cerê

25 Bɔ̀ njií mé Yeésò lé bɔɔ́ giì naâ née cu kókoó mbaá ye. Mɔ bɔ́ sé ye bɔ́ nyagá kwaá gi te mvù cécéné cécéné dɔɔ́ŋ, mè tueé bí, mvù sé naâ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ beè yuú berré sie.

* 1:6 1:6 Mat. 3:1; Mk. 1:4; Lûk 3:1-2

* 1:21 1:21 Deut. 18:15, 18; Mal. 4:5

* 1:23 1:23 Es. 40:3

* 1:48 1:48 Bɔ́ toú sâ yilá né “figuier”.

* 1:51 1:51 Gen. 28:12

* 2:12 2:12 Mat. 4:13

* 2:13 2:13 Ex. 12:1-27

* 2:17 2:17 Ps. 69:9

* 2:19 2:19 Mat. 26:61; 27:40; Mk. 14:58; 15:29

* 3:14 3:14 Nomb. 21:9

* 3:24 3:24 Mat. 14:3; Mk. 6:17; Lûk 3:19-20

* 3:28 3:28 Jâŋ 1:20

* 3:35 3:35 Mat. 11:27; Lûk 10:22

* 4:5 4:5 Gen. 33:19; Jos. 24:32

* 4:9 4:9 Esd. 4:1-5; Néh. 4:1-2

* 4:44 4:44 Mat. 13:57; Mk. 6:4; Lûk 4:24

* 4:45 4:45 Jâŋ 2:23

* 4:46 4:46 Jâŋ 2:1-11

* 5:10 5:10 Néh. 13:19; Jér. 17:21

* 5:29 5:29 Dan. 12:2

* 5:33 5:33 Jâŋ 1:19-27; 3:27-30

* 5:37 5:37 Mat. 3:17; Mk. 1:11; Lûk 3:22

* 6:9 6:9 Bɔ́ lé breêd sâ bɔɔ́ naâ mé nyùm “orge”. Njií sâ né faá mgbɔ̀g nɔ.

* 6:31 6:31 Ex. 16:4, 15; Ps. 78:24

* 6:45 6:45 Es. 54:13

* 6:68 6:68-69 Mat. 16:16; Mk. 8:29; Lûk 9:20

* 7:2 7:2 Lév. 23:34; Deut. 16:13

* 7:22 7:22 Gen. 17:10; Lév. 12:3

* 7:23 7:23 Jâŋ 5:9

* 7:37 7:37 Lév. 23:36

* 7:38 7:38 Ese. 47:1; Zach. 14:8

* 7:42 7:42 2 Sam. 7:12; Mich. 5:2

* 7:50 7:50 Jâŋ 3:1-2

* 8:5 8:5 Lév. 20:10; Deut. 22:22-24

* 8:12 8:12 Mat. 5:14; Jâŋ 9:5

* 8:13 8:13 Jâŋ 5:31

* 8:17 8:17 Deut. 19:15

* 8:33 8:33 Mat. 3:9; Lûk 3:8

* 9:5 9:5 Mat. 5:14; Jâŋ 8:12

* 10:15 10:15 Mat. 11:27; Lûk 10:22

* 10:33 10:33 Lév. 24:16

* 10:34 10:34 Ps. 82:6

* 10:40 10:40 Jâŋ 1:28

* 11:1 11:1 Lûk 10:38-39

* 11:2 11:2 Jâŋ 12:3

* 12:3 12:3 Lûk 7:37-38

* 12:3 12:3 Mbémbɔ́ŋ dé maàn

* 12:8 12:8 Deut. 15:11

* 12:13 12:13 Ps. 118:25, 26

* 12:15 12:15 Zach. 9:9

† 12:15 12:15 Siyɔ̂ŋ né yilí Jerusalem déì (1 Chr. 11:4-5).

* 12:25 12:25 Mat. 10:39; 16:25; Mk. 8:35; Lûk 9:24; 17:33

* 12:34 12:34 Ps. 110:4; Es. 9:7; Ese. 37:25; Dan. 7:14

* 12:38 12:38 Es. 53:1

* 12:40 12:40 Es. 6:10

* 13:12 13:12-15 Lûk 22:27

* 13:16 13:16 Mat. 10:24; Lûk 6:40; Jâŋ 15:20

* 13:18 13:18 Ps. 41:9

* 13:20 13:20 Mat. 10:40; Mk. 9:37; Lûk 9:48; 10:16

* 13:33 13:33 Jâŋ 7:34

* 13:34 13:34 Jâŋ 15:12, 17; 1 Jâŋ 3:23; 2 Jâŋ 5

* 15:1 15:1 Yilí toú mé Yeésò tueé né sâ né “vigne”.

* 15:12 15:12 Jâŋ 13:34; 15:17; 1 Jâŋ 3:23; 2 Jâŋ 5

* 15:20 15:20 Mat. 10:24; Lûk 6:40; Jâŋ 13:16

* 15:25 15:25 Ps. 35:19; 69:4

* 17:12 17:12 Ps. 41:9; Jâŋ 13:18

* 18:11 18:11 Mat. 26:39; Mk. 14:36; Lûk 22:42

* 18:14 18:14 Jâŋ 11:49-50

* 18:32 18:32 Jâŋ 3:14; 12:32

* 19:14 19:14 Né cieé mé kwéh né cieé koô.

* 19:24 19:24 Ps. 22:18

* 19:28 19:28 Ps. 69:21; 22:15

† 19:31 19:31 Né cieé mé kwéh né cieé koô.

* 19:36 19:36 Ex. 12:46; Nomb. 9:12; Ps. 34:20

* 19:37 19:37 Zach. 12:10; Vuú 1:7

* 19:39 19:39 Jâŋ 3:1-2

‡ 19:39 19:39 Bɔ́ bɔ̀ lèh sâ yilá né “myrrhe” mé “aloès”.

* 20:23 20:23 Mat. 16:19; 18:18

* 21:1 21:1 Né yilí tub Galilê déì.

* 21:3 21:3 Lûk 5:5

* 21:6 21:6 Lûk 5:6

* 21:20 21:20 Jâŋ 13:25

Seé b.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Seé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê

1

Ndéb Yeésò felè Cúcuí Ŋagâ

1 *Tele mò Teofîl,

lè mvù mò dé toò jɔ̀gɔ̀ mè lé naâ dɔ̀gɔ̀tì seé Yeésò, mé bɔ̀ njèh feèh seèn dɔɔ́ŋ teèn tueé, yuoô ké bèh duɔɔ̂m, 2-3 nde wa lè cieé mé à lé ŋaá cuù naâ ké te vulúu teèn. Cu mé à lé naâ ká lè wɔ́ŋe, à lé naâ kuú, à komo yuo cu. Jomo sâ à ŋené yuo kelà toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê mé à lé naâ balé kwaá. Te cieé yulà nèà à né toò bɔɔ̀n mé bèh hihiné ŋené yuo kelá bele, te bɔ́ kɔ nyegé bagasé ye nyí baá cu làŋ. À né bɔ́ ndéb mé terreb Cúcuí Ŋagâ leéb, à né bɔ́ felè *Lò Càŋ se.

4 *Cieé déì bɔ́ bɔ́ yeé baá yáb yieé, à ye bɔ́ a: «Bí tée Jerusalem yùò ye. Bí kèlà dèn Cúcuí Ŋagâ mé Tele mò lé tueé kwaá naá bí sâ. Mè lé bí tueé den naâ cí ndɔ. 5 *Bí kɔ́ɔ ye, Jâŋ lé bɔ̀ nùàr koú naâ mé nòmò. Cieé màgà ndé cú, mè kou seér nde né bí mé Cúcuí Ŋagâ.»

Te vulúu ŋaá ndeê

6 Bɔ́ bɔ́ yeé baá cu bècénè, bɔ́ ye bú a: «Fehtoò beèh, hên baá cieé mé wò bɔɔ́ nde né te béh bɔ̀ *Iserálà den cu mé feh beèh teèn wa?» 7 Yeésò ye bɔ́ a: «Dé sâ ju biì sam, né ju Tele mò; né mene cieé, né mene cu, dɔɔ́ŋ né gi beè Tele mò. 8 *Dé biì, Cúcuí Ŋagâ ndeè né ter suagâ, kema bí, te bí kwa ye terreb, bí nde tueé den sòn mò. Bí sòn mò tueé duɔɔ́m nde né ká Jerusalem, bí tueé nde mé njéh kukwarè te tàbè Judê dɔɔ́ŋ, bí né te tàbè *Samarî tueé, bí túé ndé mé njéh bèh mé tàbè bɔ̂ vulú né teèn kwaré dɔɔ́ŋ ndɔ.»

9 *À yeé tueé gi aá, à yuo komo ŋaá ter ndɔ. Bɔ́ né bú ke, à né nyueé ndeé. Nde nde, bègè ka leér weh bú njolò bɔɔ̀n. 10 Bɔ́ né ké ter ke den. Bɔ̀ nuaré déì fà kar yuo kelà kwarè bɔɔ̀n mé cɔ̀gɔ̀ wuwulê yoòr, 11 bɔ́ né sònò tueé ye: «Bí bɔ̀ Galilê bɔ̀, bí ké te vulúu njebá ke den né dé keì? Yeésò mé né ké te vulúu njolò biì komo ŋaá hên, suaga cuù nde né loù sâ, nág faá à la naâ njolò biì ŋaá nɔ.»

Nuaré déì sòn Júdàs

12 Jomo sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê suaga yila cu ké Jerusalem ndɔ. Yuoô ké te tòr mé bɔ́ yilá né tòr Oliviê sâ nde ké lɔ, bɔɔ́ né njèh kílòmétà cén. 13 *Bɔ́ wa ké lɔ, bɔ́ ŋaá kela nde ké gwò te jèh gwà dé ké teèr, bɔ́ yila nde cu ké mí bèh dene bɔɔ̀n. Lé naâ bɔ̀ Piêr mé Jâŋ mé Jâk bɔ̂ Andrê; Filîp bɔ̂ Tomâs; Bartelemî bɔ̂ Matíô; Jâk ŋunà Alfê mé Simɔ̂ŋ nuaá mé gwàn bèh dé nùà kìn ŋaá bɔ́, mé Júdàs ŋunà Jâk. 14 Bɔ́ bɔ̀ véh déì, mé Marî meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò lé naâ kɔɔ́, bɔ́ né Càŋ cu dɔɔ́ŋ dua, bɔ́ bú dua lom mé sòn cên dɔɔ́ŋ.

15 Mé cieé déì lè gwèn sâ, Piêr komo wuo ter lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀. Bɔ́ bɔɔ́ né njèh nùàr yuií mé ndètoón. Ye bɔ́ a: 16 «Bí ŋgwé bɔ̀ nùàr mò! Kɔ njií mé né te mvù Càŋe felè Júdàs nyagá den dɔɔ́ŋ sé naá kaà mân mboón, te yuo faá Cúcuí Ŋagâ lé naâ sònò *Davîd tueé kwaá nɔ. À lé Yeésò cie jɔgɔ kwaá naâ kɔɔ́, te bɔ́ nde ye bú mân sie. 17 Á sâ, Júdàs lé naâ te bɔ̀ŋ beèh ndɔ, à lé naá giì mé seé seèn teèn. 18 *(Mé njéh mene, à lé Yeésò go sɔɔ́m naâ kɔɔ́, à nde ŋueèh mé kàgàlɔ̀ŋ hèllè ŋge. Yeé baá ménâ, à die doóm seér ké teèn ndɔ, komó seèn velé, lèì ŋellé sue cie. 19 Bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ ŋgweé laré ménâ bèh dɔɔ́ŋ, bɔ́ yilá kwaá baá-re ŋueèh hèllè: Hakeldamà. Mé ju bɔɔ̀n sâ tueé né ye: né ŋueèh húɔ̂m.) 20 *Sâ né gi lè mvù bené *Davîd nyagá den ye:

Gwà seèn a, lè lòù;

Nuaré déì a, té ké teèn cèr.

Déì né cu nyagá den ndɔ ye:

Nuaré déì a, dèn sér cú lè sòn dene seèn kɔɔ́.»

21-22 *Piêr den cuù ye bɔ́ a: «Sâ kɔ nuaré déì ndeè, à yila kwa béh, te à den sòn Júdàs, à né bɔ̀ nùàr sòn Fehtoò beèh tueé nyegé ye bɔ́ a, Fehtoò beèh baá cu mé njolo ma. Kɔ né nuaá mé béh bɔ́ yɔŋ yeé jomo Yeésò Fehtoò beèh kɔɔ́ ndɔ, yuoô bèh mé Jâŋ lé koú naâ bú nòmò, nde wa loù mé à lé komo ŋaá naâ ké ter teèn. Kɔ nùà sâ né gi dɔɔ́ŋ kɔɔ́ gií, sâ ye.»

23 Piêr yeé tueé gi aá, bɔ́ sie kwaá baá-re nùàr fà. Déì lé naâ Josêf; bɔ́ bú yilá cu né Barsabâs; yilí seèn déì né cu Jústùs. Bɔ́ sie kwaá cu Matiâs ndɔ. 24 Jomo sâ bɔ́ dua Càŋ teèn, ye bú a: «Fehtoò beèh, wò ŋene kɔ né temé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ kɔɔ́; lètenè bɔ̀ fà bɔ̀ hên, fèh sɔ̀m béh nuaá mé wò balé kwaá naâ mé be yeè, 25 te nùà sâ ŋa cu nùà tebê yeè, à weh seér cu seé Júdàs kɔɔ́. Lòù sam, Júdàs bèh séná seèn nde aá kèn.» 26 Bɔ́ yeé dua sɔm aá Càŋ, bɔ́ vu bèì felè bɔ̀ fà bɔ̀ sâ; bèì sie Matiâs, bɔ́ weh sagá yií bú felè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dé yulà cùɔ̀b cén doô.

2

Cieé *Pàntèkɔ̂t

1 *Cieé Pàntèkɔ̂t waà, sâ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ né gi bècénè ménâ bilí den. 2 Bɔ́ yeé ŋgweé, bèmè baá ké ter te vulúu faá fu tarê nɔ ŋgulí; waà, gwaán tulu yila kweh gwò yoòr bɔɔ̀n, yuú gwà deí. 3 Bɔ́ ŋene leba né teèn faá leba weè nɔ tená yuo bele, né bɔ́ yoòr cécéné cécéné labé ndeé. 4 Cúcuí Ŋagâ samé yila bɔ́ lè ndɔ, bɔ́ yila leba juù hihiné tueê faá Cúcuí Ŋagâ ye bɔ́ a, tútueè nɔ.

5 Sâ bɔ̀ *Jûf mé né Càŋ dula yuoó baá lò nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ, bɔ́ baá gi loù sâ ké Jerusalem. 6 Bèmè yeé baá ŋgulí, bɔ̀ nùàr kem bilí ndɔ. Lò dé kàn mé dé kân yeé ŋgweé, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ baá mé ju bɔɔ̀n tueé, hiím yɔgɔ́ bɔ́, 7 feh ŋellé gi bɔ́ ter. Bɔ́ deên ndɔ ye: «Ŋgweéh bɔ̀ɔ́ mé né ju beèh tueé hên né gi bɔ̀ Galilê bɔ̀ wa? 8 Kèkènè! Bɔɔ́ né naàn mé bɔ́ né ju beèh mé lò hihiné tueé, lò dé kàn mé dé kân né ŋgweé wa? 9 Lò Pártà, lò Mèdíà, mé Elám, lò Mèsòpòtamî, lò Judê mé lò Kapadɔ̂s, lò Pɔ̂ŋ mé tàbè Asíà, 10 lò Frijî mé Pamfilî, tàbè Ejíptò mé kɔ̀b tàbè Libî dé ké kwarè Sirên; bɔ̀ɔ́ mé yuoô Rɔ̂m, 11 bɔ̀ déì né bɔ̀ huaán Jûf, bɔ̀ déì ŋa né bɔ̀ Jûf lòù; bɔ̀ Kreétà bɔ̀ mé bɔ̀ Arâb mene; dɔɔ́ŋ nùà kàn né bɔ́ mé ju seèn sònò ŋgweé, bɔ́ tueé den né be seê Càŋ.» 12 Yeé baá ménâ, hiím yɔgɔ́ bɔ́, feh ŋellé gi bɔ́ ter, bɔ́ den cuù lètenè bɔɔ̀n ye: «Kèkènè dé sâ ye naàn?» 13 Bɔ̀ nuaré déì haá seér cu bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê gbêg ye, ŋgweéh bɔ́ sela tugó den né mbè mà.

Njèh tueê dé Piêr

14 Piêr yeé ŋgweé aá ménâ, à komo wuo ter mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê yulà cùɔ̀b cén mene, à lɔgɔ́ njií ké ter, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí bɔ̀ huaán *Jûf, mé bɔ̀ kìn ká Jerusalem dɔɔ́ŋ, bí félá nyégé bagasé, bí kɔ́ɔ ye, 15 bɔ̀ nùà hên mbè faá bí tueé nê nɔ sèlà ŋgwéh. Bí ŋéné ŋgwéh ye née maánjɔ̀gɔ̀ ye wa? 16 Mboón seér né njií mé Joël *sòn-Càŋ lé naâ tueé kwaá ye:

17 *Càŋ ye: lè cieé cèrè-jomò nyí ndeè né Cúcuí nyî

yoòr bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ faám njií.

Bɔ̀ huaán biì dé siîb mé bɔ̀ dé vêh

nde né bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ ŋaá gií;

bɔ̀ mbò biì nde né njèh lè vuû mé njolo lòù ŋené;

vuú nde né bɔ̀ kuúm kulu ndɔ.

18 Jue nyí Càŋ, loù sâ nyí nde né Cúcuí nyî

yoòr bɔ̀ seê bɔ̀ nyî faám njií bele,

te bɔ̀ dé siîb, mé bɔ̀ dé vêh mene ŋa gi

bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀.

19 Loù sâ nyí nde né bɔ̀ fém ké te vulúu

mé ká doó mene bɔɔ́;

húɔ́m nde né kwaár, we nde né bɔgɔ́, ju nde né jeré;

20 lou nde né cibí ŋaá seér, weéh bɔ faá húɔ́m nɔ,

te cieé dé Fehtoò biì ndeè wa nyegé ye.

Loù sâ né cieé *sùsùm.

21 Nyí tueé bí, nuaá mé né Nùà Dueè dua dɔɔ́ŋ

nde né yili yuo.»

22 Piêr den cuù ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ *Iserálà bɔ̀, bí félá nyégé bagasé! Càŋ lé naâ terreb Yeésò nùà Najarêt lètenè biì feh keéh, à né bú fém hihiné beè haá kwaá, à né cìè hihiné mé bú bɔɔ́. Né ka faá bí né gi kɔɔ́ nɔ. 23 *Mé njéh mene, bí nde kela nùà hèllè beè bɔ̀ nùàr mbaá, bí jɔgɔ yií. Sâ Càŋ lé naá giì mé kàgà-ndòn seèn nyegé kwaá ndɔ, ye te yuo ménâ. Yeé baá ménâ, bí ye bɔ̀ vevenê bɔ̀ a, wúlá bú wulà, bɔ́ fagá njií bú ter ndɔ. 24 *Càŋ mé ŋgeér sam. À yeé kuú aá, Càŋ komo sɔm cu bú lè núr cioò. Lòù sam, cio sé bú sìè kòmò ná ŋgwêh. 25 *Né ka nág faá *Davîd lé naá giì felè seèn tueé nɔ, ye:

Cu dɔɔ́ŋ nyí né Fehtoò nyî toò nyî ŋené den,

à né te be gaâ nyî te nyí ndèrrè cú.

26 Temé nyí lè sagár né dé cî;

nyí ŋgòr tueé samé né dé cî ndɔ.

Nyí né mene yuaásé, nyí kuú nde né mé ndèm beè.

27 Nyí kɔ né ye wò sé yeè càŋ nyî te ndugo bɔ̀ càŋ

sì lɔ́ ndé ŋgwéh;

wò sé yeè gwàn ndé ŋgwéh ye nùàr nyî a, fɔ̀ lè ndɔ.

28 Wò lé naá giì nyí ceér yɔ̀ŋ njolò feh kwaá.

Ké kwarè yeè nyí nde né mé vɔ́gɔ́-temé mene

samé kuú.»

29 Piêr den cuù ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr mò, kènê mè kwa baá terreb, mè nde né bí njèh felè tele beèh Davîd tueé ŋagá: à lɔ naâ kuú, bɔ́ furú bú, sà seèn née ká lètenè beèh ye. 30 *À lé naâ *sòn-Càŋ, à lé naá giì kɔɔ́ ye Càŋ lé naâ jege ye nyí a: lètenè bɔ̀ ndùté ndùtù nyî dɔɔ́ŋ, huaán déì ndeè nde né teèn yuo, à den te kɔgɔ nyî ma. 31 Sâ tueé né ye Davîd lɔ naá giì kɔɔ́, te ndeè ye ká jomo bɔɔ́ den. À lé môn tueé kuú naâ ye *Nùà Cɔ̀ŋ nde né lè cio komo yuo, wa Càŋ ndeè bú lètenè bɔ̀ komô sì lɔ́ ndé ŋgwéh, komó seèn ndeè lòù fɔ̀ ndé ŋgwéh ndɔ ma.

32 «Mè tueé bí: Yeésò mé bí lé naâ te toû fagá njií doô, Càŋ lè cio hên komo sɔm né bú. À baá cu làŋ, béh bɔ̀ nùàr seèn dɔɔ́ŋ, béh lé naá giì bú mé njolo ŋené, béh né sòn seèn. 33 À ŋaá nde aá ké te be gaâ Càŋe, à kwa baá Cúcuí Ŋagâ beè Tele seèn faá Tele seèn lé naâ tueé kwaá nɔ. À ká yoòr beèh hên fam njií den né Cúcuí Ŋagâ sâ. Bí ká yoòr beèh ŋene né cí, bí sònò beèh ŋgweé né cí ndɔ.

34 *«Dé *Davîd, à lé ké te vulúu ŋá ná ŋgwêh, à lé tueé naâ lòù ye:

Nùà Dueè ye Nùà Koô nyî a:

Dèn ndê ká te be gaâ nyî;

35 kɔ nyí komó silí njií gi aá bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè doó,

wò dobo keéh bɔ́ gulè.»

36 Piêr den cuù ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ huaán *Iserálà bɔ̀ lé Yeésò faga wulà naâ kɔɔ́. Mè né tueé ye bí a ndɔ ye, kènê Càŋ bú felè njèh dɔɔ̂ŋ sie kwaá né Nùà dueè; *Nùà Cɔ̀ŋ né bú.»

37 Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií mân, càŋ tené bɔ́ lè. Bɔ́ ye bɔ̀ Piêr a: «Á hên, béh kènê bɔɔ́ nde aá naàn, bɔ̀ nùàr beèh?» 38 Piêr ye bɔ́ a: «Bí kwéh sér temé biì. Nùà kàn a, ndê, bɔ́ kou bú mé yilí Yeésò *Kristò, te Càŋ kulu sɔm bú veên yoòr. Bí nde né Cúcuí Ŋagâ beè seèn kwa. 39 Lòù sam, à lé naá giì tueé kwaá, ye né dé biì, dé bɔ̀ ŋuna biì, mé bɔ̀ jomo bɔ̀ mene. Nuaá mé Tele beèh Càŋ Dueè né bú yoòr seèn yilá njií dɔɔ́ŋ, né dé seèn.»

40 Piêr tueé sagá cu baá-re bɔ́ ŋgòr mé nde né bɔ́ beè sie teèn ŋgún, à né bɔ́ teèn sɔgɔ́ yií, ye bɔ́ a: «Bí gè mé ceér bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ nɔɔ́ŋ, te bí yili yuo.» 41 Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá gwaán gi ŋgòr Piêr, bɔ́ kou bɔ́. Loù sâ, bɔ̀ nùàr sagá yila cu felè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ nde njèh kám tagár. 42 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê né bɔ́ ŋgòr Càŋ feh, bɔ́ né temé teèn kwaá njií, bɔ́ bɔ̀ mbeí né meh, bɔ́ né yáb bècénè yieé bilí, bɔ́ né Càŋ bècénè dua bilí ndɔ.

Dene bɔ̀ Yeésò bɔ̀

43 Veéh waà bɔ̀ nùàr yoòr. Bɔ́ ŋene bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê né bɔ̀ fém hihiné bɔɔ́ bele. Bɔ́ né bɔ̀ cìè kókoó mbaá ŋené ndɔ. 44 *Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ lé naá loôm mé sòn cên, njèh bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ lé bilí den beéh ndàságá ndɔ. 45 Bɔ́ né bɔ̀ ŋueèh mé bɔ̀ njèh feh hihiné go bele, bɔ́ né bècénè kwaá bilí, bɔ́ geé haá bɔ̀ɔ́ mé njèh beè sam teèn. 46 Cieé dɔɔ́ŋ, bɔ́ né lè *gwà Càŋ koô bilí ndeé, bɔ́ né yáb bècénè ké gwò bɔɔ̀n yieé bilí ndɔ, bɔ́ né teèn mé temé cén samé, 47 bɔ́ né Càŋ teèn seén, bɔ́ né nùàr dɔɔ́ŋ yoòr yilá gií ndɔ. Fehtoò beèh né be teèn kwaá; bɔ̀ɔ́ mé baá yili yuo, cieé dɔɔ́ŋ à né bɔ́ lè mɔ̀gɔ̀ bɔ̀ nùàr seèn sagá yií.

3

Dèbbè nùà gule kuû déì

1 Cieé déì, cu Càŋ duaà, mé lou lɔ̀ŋ tagár yeé waà baá, Piêr bɔ̂ Jâŋ nde ké *gwà Càŋ koô. 2 Bɔ́ yeé nde aá gwò yilá, bɔ́ ŋene nùà gule kuû déì né tùtúlù den den, à né kwarè hin cén déì, bɔ́ hin sâ yilá né: Hin nyàgàm. Nùà beên hèllè lé mé njéh yuoó naâ lè. Cieé dɔɔ́ŋ bɔ́ né yeé bú ké tùtúlù gwà Càŋ jɔgɔ́ kwaá njií, te à dua beh kàgàlɔ̀ŋ beè bɔ̀ nùàr.

3 À yeé ŋene Piêr bɔ̂ Jâŋ nde aá gwò yilá, à dua bɔ́ njèh ndɔ. 4 Piêr bɔ̂ Jâŋ ke njií bú, bɔ́ né bú ke njege, Piêr ye bú a: «Kè njî béh.» 5 Nùà hèllè ke njií bɔ́ ndɔ, ye te nyí kwa ke njeré déì beè bɔɔ̀n. 6 Piêr ye bú a: «Mè mé kàgàlɔ̀ŋ beè sam. Njií mé né beè mò, mè haá seér nde né wò cí. Mé yilí Yeésò *Kristò Nùà Najarêt wùò ter, gègɔɔ̀.»

7 À yeé tueé gi aá mân, à sie sɔm bú ter mé be gaâ ndɔ. Doó sâ, bɔ̀ gule mé bɔ̀ kɔgɔ́ gulè seèn yila gi cu. 8 À lɔ wuo ter kpar, à njebá mé be seèn, à gɔ mé be seèn ndɔ. Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê bilí yila nde gwà Càŋe mé gule cên, à né gɔ, à né ter lɔɔ́ ŋaá, à né Càŋ seén.

9 Bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ yeé ke, à baá seér ter mé be seèn gɔ, à né Càŋ seén den, 10 bɔ́ ŋene kɔ gi ye né bú ndɔ, à njèh tùtúlù gwà kwarè hin nyàgàm dua den yeé kɔɔ́. Veéh yila bɔ́ lè, njií mé naâ nùà beên hèllè bɔɔ́, geí lɔ bɔ́ mbaá.

Ŋgòr Piêr ké *gwà Càŋ koô

11 Nùà hèllè Piêr bɔ̂ Jâŋ kwá lɔ́ cú ndɔ. Bɔ́ bɔ́ nde lè kɔ̀ŋ Salomɔ̂ŋ; bɔ́ kɔ̀ŋ sâ yilá né ménâ. Bɔ̀ nùàr kem nde gi ké teèn ndɔ. Feh né bɔ́ ter ŋellé.

12 Piêr yeé ŋene aá ménâ, à ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ *Iserálà bɔ̀, njií hên bí ménâ geí né dé keì wa? Bɔɔ́ né naàn mé bí béh ke njií né faá béh nùà hên bɔɔ́ gɔɔ́ naâ mé terreb dé beèh wa? Bí ye béh bú taré sɔɔ́m naâ mé ŋágá-temé beèh nùà njèh wa? 13 *Mè tueé bí, né Càŋ nùà njèh. Abrahâm lé naâ bú dua. Isâk bɔ̂ Jakɔ̂b mé bɔ̀ tele beèh dɔɔ́ŋ lé naá giì bú dua. À be terreb seèn ter sɔm njií né kɔɔ́, te terreb Nùà seê seèn Yeésò ŋené mé njéh. Ŋgweéh bí lé Yeésò beè bɔ̀ kokoô bɔ̀ jɔgɔ yií naâ kɔɔ́ wa? *Pilátò né mene tueé ye, nyí nde né bú yi njií, bí lé naâ berɔ́ŋ. 14 *Bí lé ŋgɔɔ̀n naâ Nùà gècên mé né ŋagásé, bí ye Pilátò a: sìè sér bú, à yi njií bí nuaá mé wula yeé feh ma. 15 Bí lé bɔɔ́ naâ mân, bí wula sɔm Nuaá mé yɔ̀ŋ dɔɔ́ŋ né gi beè seèn. Mè tueé bí, Càŋ mé ŋgeér sam. À yeé kuú baá, Càŋ komo sɔm cu bú teèn, à baá cu làŋ, béh lé naâ bú mé njolo ŋené, béh né sòn seèn. 16 Nùà beên hên, bí né bú ŋené, bí né gi bú kɔɔ́ ndɔ. Bí kékɔɔ̀ ye, à taré yuo né mé yilí Yeésò. Né temé yoòr Yeésò kwaá njiî taré sɔm né bú kɔɔ́. Né njolò biì ndɔ.

17 «Bɔ̀ nùàr mò, mè né kɔɔ́ ye, njií mé bí bɔ̀ mgbè biì lé bɔɔ́ giì naâ Yeésò dɔɔ́ŋ, bí lé bɔɔ́ cugó naâ lòù. 18 Sâ beè Càŋ né seér njií mé à lé naá giì sònò bɔ̀ sòn-seèn bɔ̀ dɔɔ́ŋ tueé keéh ye: Huaán nyî *Nùà Cɔ̀ŋ nde né gèr ŋené. Mè tueé bí, hên mboón né cí. 19 Kènê, bí kwéh sér á temé, bí bele ceér Càŋ, te Càŋ kulu sɔm gi bí veên yoòr. 20 Mɔ bí bɔɔ́ né mân, bí nde né dù beè Nùà Dueè kwa, bí kwa cu Nùà Cɔ̀ŋ mé à lé naâ bí sɔm kwaá. Sâ jue né Yeésò. 21 À kènê né ké te vulúu ye. Kɔ ndeè baá loù mé njèh dɔɔ́ŋ baá cu dé feê ŋaá seér, sâ ye. Bɔɔ́ nde né faá Càŋ lɔ naá giì sònò bɔ̀ sòn-seèn bɔ̀ tueé kwaá nɔ. 22 *Músì lé naá giì tueé ŋagá ye: Càŋ Dueè ndeè né bí sòn seèn déì faá nyí nɔ tema njiî; nde né nùàr biì déì ndɔ. Bí nde né sòn seèn dɔɔ́ŋ ŋgweé. 23 *Nuaá mé ŋgeén sòn seèn, bɔ́ nde né bú lè bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr Càŋe kwɔgɔ́ sɔm.»

24 Piêr den cuù ye bɔ́ a: «Nàm mé béh né teèn hên, bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì njèh teèn tueé, duɔɔ̂m mé Samuel nde wa mé bɔ̀ déì. 25 *Ndéb mé Càŋ lé tueé lɔɔ̀ naâ sònò bɔ̀ sòn seèn bɔ̀ dɔɔ́ŋ, né gi dé biì. Bí né mé ŋgɔ̀ŋ yoòr, faá Càŋ lé naâ mé bɔ̀ tele biì kɔ nɔ. À lé ye Abrahâm a: nyí gèh nùàr *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ kulú keéh gi nde né mé ndùté ndùtù seèn ma. 26 Yeé baá ménâ, Càŋ tema njií Nùà seê seèn ndɔ, à bú tema njií lɔgɔ̂ mé bí, ye te nyí kulu bí, te nùà kàn kwɔbé leba seèn, à veên bɔ́ cú.»

4

Piêr bɔ̂ Jâŋ ké te *mbàgà juù

1 Piêr bɔ̂ Jâŋ yeé baá bɔ̀ nùàr njèh ménâ tueé den, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè mé nùà koô felè bɔ̀ gó gwà Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ *Sadusiên 2 furú waà, ye Piêr bɔ̂ Jâŋ la tueê ŋgòr Càŋ fí. Sâ Piêr bɔ̂ Jâŋ la naâ bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ feh den, ye bɔ́ a: Yeésò komo yuo aá lè cio kèn. Sâ tueé né ye, bɔ̀ komó nde gi né ménâ komo yuo ndɔ ma. 3 Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ sie yií Piêr bɔ̂ Jâŋ gwà cibì, bɔ́ cer ŋgɔgɔ̂ teèn. Sâ baá liyilì. 4 Mé njéh mene, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá lé ŋgòr Càŋ ŋgweé nyegé gi aá kèn, bɔ́ gwaán gi aá ndɔ. Loù sâ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ wa njèh kám tîn.

5 Cieé yeé ŋaga baá, bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ déì bɔ́ bɔ̀ *njí-sóù bilí gi ké Jerusalem. 6 *Hánà ŋgàŋ sèmè dé koô lé naâ teèn; Kayîf bɔ̂ Jâŋ mé Alesándà, mé bɔ̀ nuaré déì lè mbàgà ŋgàŋ sèmè dé koô dɔɔ́ŋ lé naá giì teèn. 7 Bɔ́ yeé bilí gi aá ménâ, bɔ́ sɔm waà mé Piêr bɔ̂ Jâŋ ndɔ, bɔ́ dilí kwaá bɔ́ toò bɔɔ̀n, bɔ́ ye bɔ́ a: «Bí ménâ jég bɔɔ́ naâ mé gèh terreb dé heè wa? Neì bí terreb sâ haá naâ kɔɔ́ ndɔ wa?»

8 Piêr samé wuo ter mé Cúcuí Ŋagâ yoòr, ye bɔ́ a: 9 «Mɔ bí bɔ̀ kokoô bɔ̀ béh njèh bie né felè seé bagaà mé naâ nùàr beên hên yili sɔm, 10 sâ bí bɔ̀ɔ́ mé né doó dɔɔ́ŋ, bí ŋgwé. Huaán *Iserálà lò nùàr dɔɔ́ŋ a, kɔ́ɔ ye, nuaá mé né toò biì njebá den hên, né yilí Yeésò *Kristò nùà Najarêt taré sɔm né bú kɔɔ́. Bí lé naâ Yeésò fagá njií, à kuú. Càŋ bú te cio komo sɔm cu aá kèn. 11 *À kènê né faá taá mé ŋgòr Càŋ né felè seèn tueé nɔ, ye:

Né taá mé bí bɔ̀ mé-gwà bɔ̀ lé naâ ké jomo

komo si njií, taá dàn ŋa seér cu né kɔɔ́.»

12 Piêr den cuù, ye bɔ́ a: «Nùàr yili yuo lom nde né mé Yeésò. Ndɔ́g, nuaré déì ká te wɔ́ŋe teèn sam mé nde né nùàr yili sɔm. Gi cegé né bú.»

13 Piêr yeé tueé gi aá ménâ, bɔ̀ kokoô bɔ̀ hèllè ŋene kɔ ye bɔ̀ Piêr né ŋgòr tueé ŋgulí, wanɔɔ́ŋ bɔ́ né bɔ̀ lòù bɔ̀ mé njèh due kɔ́ ŋgwéh, bɔ́ sé la vèh ná ŋgwêh wa? Yeé baá ménâ, geí lɔ bɔ́ ndɔ. Bɔ́ ŋene kɔ ye baá-re, ye né bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò ma. 14 Sâ nuaá mé lé taré yuoó naâ doô né doó sâ njebá den; bɔ́ dé sâ njèh tueê sònò kwà cú.

15 Bɔ́ ye, mɔ né mân, sâ bɔ́ sɔ̀m kéh ŋgɔ́gɔ̀ bɔ̀ Piêr cie, bɔ́ sɔm keéh bɔ́ lè gwà juù. Bɔ́ duɔɔ́m ká jomo lètenè bɔɔ̀n tueê 16 ye: «Béh bɔɔ́ nde né bɔ̀ nùà hên naàn wa? Ŋgweéh bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ dɔɔ́ŋ né gi kɔɔ́ ye, fém felè nùà hên bɔɔ́ naâ bɔ́ wa? Seèn naá giì bèsɔ́nè mbaá, bèh caàm sam cuú. 17 Njèh cén, mɔ béh ye te ŋgòr hên toò ŋgúlí ndé cú, kɔ béh pamé yiín seér bɔ́ lòù, béh ye bɔ́ a: Càŋ a bɔ́ bí saán feh cu nuaré déì yilí Yeésò hèllè.»

18 Bɔ́ yeé tueé gi aá ménâ, bɔ́ yilá njií cuù bɔ́ ndɔ, bɔ́ ye bɔ́ a: «Bí máb mé yilí Yeésò! Càŋ a bɔ́ bí feh cu nuaré déì njèh mé yilí seèn sâ.»

19 Piêr bɔ̂ Jâŋ deên ye bɔ́ a: «Bí jɔ̀gɔ̀ téná ke ju hên mé be biì ye. Beè Càŋ dilí kela né dé heè? Béh dùlà bí wa, béh dula nde né Càŋ wa? 20 Dé beèh, njií mé béh lé naá giì ŋgweé, béh lé naá giì ŋené, béh vu lɔ nde né naàn wa? Ndɔ́g, bɔɔ́ mene naàn, béh tueé den nde né cí.»

21 Bɔ̀ kokoô bɔ̀ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ luɔm ferré cu bɔ̀ Piêr, te bɔ́ nde ye bɔ́ yi njií. Lòù sam, njií mé bɔ́ nde né bɔ́ gèr teèn feh keéh, bɔ́ lé kwà ná cû, bɔ̀ nùàr kɔ lom aá Càŋ felè nùà beên doô vra deèn. 22 Nuaá mé lé taré yuoó naâ mé fém hèllè lé naâ nyèmà yulà nèà yɔgɔ́ keéh.

Càŋ duaà

23 Piêr bɔ̂ Jâŋ yeé yuo kelà baá, bɔ́ nde cu ké yoòr bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n, bɔ́ se bɔ́ njií mé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ déì naâ bɔ́ tueé gií ndɔ. 24 *Bɔ̀ mbeí yeé ŋgweé gi aá, bɔ́ bilí dua Càŋ, ye Càŋ a: «Nùà Dueè, wò lé vulú bɔ̂ tàbè mé nòmò dɔɔ́ŋ bɔɔ́ naâ kɔɔ́; bɔ̀ njèh teèn dɔɔ́ŋ lé si kwaá giì naâ wò ndɔ. 25 **Davîd tele beèh dé koô lɔ naâ nùà seê yeè. Wò lɔ naâ sònò seèn tueé keéh, te à nde ye mé terreb Cúcuí Ŋagâ tueé ye:

Lò nùàr dɔɔ́ŋ gàgà mé Càŋ môn saán njií né

dé keì wa?

Bɔ́ mbaá bɔɔ́ kuú né dé keì ndɔ wa?

26 Bɔ̀ mgbè dé kokoô njebá wɔŋ kwaá gi aá taáb kèn.

Bɔ̀ mgbè dé tetɔɔ̂r bilí gi aá ndɔ.

Bɔ́ dɔɔ́ŋ taáb njebá njií gi né mé Càŋ Dueè bɔ̂ Ŋuna seèn *Nùà Cɔ̀ŋ.

27 *Bɔɔ́ ka nág faá Davîd lé naâ tueé ndɔ. Sâ *Herôde mé Pɔ́nsè Pilátò bɔ́ bɔ̀ kìn mé bɔ̀ huaán *Iserálà bɔ̀ lé naâ lɔ hên bilí gií, bɔ́ né Yeésò Nùà Cɔ̀ŋ gɔŋ. À né mene Nùà seê yeè dé ŋagâ, bɔ́ né bú gɔŋ. 28 Dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te mboón faá wò lé naá giì ké bèh duɔɔ̂m nyegé kwaá nɔ.

29 «Tele beèh, ŋgwé njií mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ né béh luɔm kán, bɔ́ ye, béh máb lɔ́ ŋgòr yeè ménâ. Mɔ né mân, béh né wò dua, kè njî béh bɔ̀ seê bɔ̀ yeè njolo yoòr teèn, há béh terreb te béh tueé ŋgòr yeè, béh vèh cú. 30 Kwá be teèn, te bɔ̀ beén bɔ̀ taré yuo bele mé yilí Yeésò Nùà seê yeè dé ŋagâ, te bɔ̀ fém mé bɔ̀ cìè ŋené yuo kela giì bèsɔ́nè ndɔ.»

31 Bɔ́ yeé dua sɔm aá, gwà jilí. Bɔ́ dɔɔ́ŋ, Cúcuí Ŋagâ samé yila gi bɔ́ yoòr, bɔ́ yila baá-re ŋgòr Càŋ mé terreb mene tueê, bɔ́ vèh cú.

Ndàságá lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀

32 *Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lé naá loôm mé sòn cên, temé cên ndɔ. Nuaré déì lɔ njèh seèn hiín gè kwá bèh. Lètenè bɔɔ̀n njèh dɔɔ́ŋ lé naá giì ndàságá. 33 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ŋgòr Càŋ njebá lom mé terreb, bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a, mé gècên mene, Yeésò Fehtoò beèh lé naâ te cio komo yuo ma. Húɔ́m-temé Càŋ lé naá giì nùàr dɔɔ́ŋ beè yaám sie ndɔ. 34 Njeré déì lé nuaré déì lètenè bɔɔ̀n sám ná ŋgwêh. Bɔ̀ déì lé beè naâ mé ŋueèh, bɔ̀ déì mé gwà, bɔ́ né go sɔm bele, bɔ́ weh kàgàlɔ̀ŋ sâ, 35 bɔ́ né beè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê haá njií, te bɔ́ geé haá bɔ̀ nùàr. Mɔ njeré déì né nùàr saám, bɔ́ haá bɔ́ teèn.

36 Nuaré déì lé naâ teèn, yilí seèn né Josêf. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê bú yilá sagá cu né Bàrnàbâs; sâ tueé né ye, né dɔ̀gɔ̀ nùàr. Né bɔ̀ huaán *Levî, à lé yuoó naâ ké Sîpre. 37 À né mé ŋueèh teèn, à go sɔm ŋueèh sâ ndɔ, à kàgàlɔ̀ŋ sâ haá njií beè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê.

5

Ananíà bɔ̂ Safírà

1 Sâ nuaré déì lé naâ teèn ndɔ, yilí seèn né Ananíà, dé veèh né Safírà. Bɔ̂ veèh yeé nyɔgɔ aá sòn, à go sɔm ŋueèh bɔɔ̀n, 2 à kɔb leér kàgàlɔ̀ŋ kèb déì, sâ veèh né kɔɔ́, à weh dé jomò, à haá njií beè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê. 3 Piêr ye bú a: «Ananíà, bɔɔ́ né naàn mé *Sátàn né wò lè yilá, wò bele Cúcuí Ŋagâ wa? Mɔ sam, wò yeé go sɔm aá ŋueèh hèllè, wò kàgàlɔ̀ŋ kèb déì kɔb leér né dé keì wa? 4 Ŋgweéh ŋueèh hèllè lé jɔ̀gɔ̀ naâ dé yeè wa? Wò yeé go sɔm aá, ŋgweéh kàgàlɔ̀ŋ sé né dé yeè ndɔ wa? Wò sâ goló caá né kei wa? Wò bele né Càŋ, wò nùàr bèlè lòm ŋgwéh.»

5-6 Ananíà yeé ŋgweé aá ménâ, à komo die nde doó nɔɔ́ŋ, à kuú. Bɔ̀ mbò wuo ter, bɔ́ weh cɔ̀gɔ̀, bɔ́ vuɔb bú, bɔ́ nde bú furú sɔm. Nuaá mé lé ŋgweé naâ ŋgòr hên dɔɔ́ŋ, veéh bɔɔ́ bú njèh.

7 Bɔ́ bɔɔ́ teèn yɔ̀ŋ loù tagár, veèh seèn yila kweêh ndɔ, à kɔ́ ŋgwéh dé mé la naâ toò kelá. 8 Piêr ye bú a: «Túé mè mé gècên mene, ŋgweéh kàgàlɔ̀ŋ ŋueèh mé bí lé goó naâ doô, gi lom né hên wa?» Ye bú a: «Gi né ka sâ.» 9 Piêr ye bú a: «Bɔɔ́ né naàn mé bî si yeè naâ sòn nyɔgɔ́, bí fela Cúcuí Nùà Dueè sòn wa? Kè njí yí tùtúlù yíê, yila cuù né bɔ̀ɔ́ mé naâ si yeè furú weh, bɔ́ nde cu né wò furú.»

10 Tètèì sam à komo die nde doó toò Piêr, à kuú. Bɔ̀ mbò yila kweêh, sâ à baá komó. Bɔ́ jɔgɔ cu bú, bɔ́ nde ké kwarè siì furú njií. 11 Bɔ̀ nùàr te mbàgà Càŋe hemé laré dɔɔ́ŋ. Bèh mé bɔ̀ nùàr ŋgweé ŋgòr hên dɔɔ́ŋ, dùlù su bɔ́ yoòr ndɔ.

Bɔ̀ fém feh hihinê

12 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê lé naâ bɔ̀ fém mé cìè kókoó mbaá lètenè bɔ̀ nùàr bɔɔ́ bele. Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lé bilí den beéh lè kɔ̀ŋ Salomɔ̂ŋ. 13 Nuaá mé née temé mé Yeésò kwá njí ŋgwéeh ye, lé yoòr bɔɔ̀n mbembaá ndé wèh ná ŋgwêh, bɔ́ lé bɔ́ seén njií beéh lòù. 14 Cìlì nùàr né lom temé kweéh seér, bɔ́ né te bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yilá ndeé, véh mene, siíb mene, né lom faá cí yaám ndeé. 15 Bɔ́ né mé bɔ̀ beén bɔ̀ ká cie jɔgɔ́ yuo kelâ, bɔ̀ déì te ndagáa, bɔ̀ déì te kèe, ye mɔ Piêr baá kelá, mɔ né mene cecemé seèn, te cor kema déì ma. 16 Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá lè lɔɔ́ hihinê kwarè Jerusalem lé naâ mé bɔ̀ beén bɔ̀ jɔgɔ́ ndeê. Dɔɔ́ŋ bɔ́ lé naá giì taré yuo; bɔ̀ɔ́ mé né mé tándulu yoòr taré yuo gi ndɔ.

Bùnò

17 *Ŋgàŋ sèmè dé koô yeé ŋene aá ménâ, temé ŋaâ bú lè. Bɔ̀ɔ́ mé né jomo seèn dɔɔ́ŋ, furu gi bɔ́ ménâ ndɔ. Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naâ lètenè bɔ̀ *Sadusiên. Temé yeé baá bɔ́ lè furú, bɔ́ tema njií nùàr, ye bɔ́ ndé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê sie. 18 Bɔ́ nde bɔ́ gwà cibì dé koô sie yií ndɔ. 19 Yeé baá lètenè cibî, cìlì Càŋ déì waà gulu sɔm hin gwà cibì hèllè, sɔm keéh bɔ̀ mbɔ̀ŋ cie, ye bɔ́ a: 20 «Bí ndé dèn ké *gwà Càŋ koô, bí tueé né bɔ̀ nùàr kùr yɔ̀ŋ feê.»

21 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgweé sòn seèn: yeé baá maánjɔ̀gɔ̀ bɔ́ komo nde ké gwà Càŋ koô ndɔ, bɔ́ né njèh teèn feh den. Jomo sâ ŋgàŋ sèmè dé koô, mé bɔ̀ɔ́ mé né gi jomo seèn dɔɔ́ŋ, yilá bilí bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ *Jûf, te bɔ́ bilí *mbàgà juù.

Bɔ́ yeé baá gi doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ tema njií baá-re ké gwà cibì, ye bɔ́ sɔ̀m ndê mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ma. 22 Bɔ̀ sɔ́jì yeé wa, gwà baá mvúâr, mbɔ̀ŋ déì teèn sam cuú. Bɔ́ cu cuù, bɔ́ tueé bɔ̀ kokoô bɔ̀ ménâ, 23 bɔ́ ye bɔ́ a: «Béh wa ké teèn, hin dɔɔ́ŋ né gi lílíér ménâ. Nùà seê dé kàn né tùtúlù ndɔ. Béh yeé gulu hin, nuaré déì teèn sam.»

24 Nùà koô felè bɔ̀ gó gwà Càŋ mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô yeé nde ŋgweé njií ménâ, feh ŋellé bɔ́ ter, bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n bieé kuú, ye sâ naâ gèh dé heè wa? 25 Jomo sâ, nuaré déì kar waà ndɔ, ye bɔ́ a: «Mɔ bí jue né bɔ̀ nuaá mé bí lé sie yií naâ gwà cibì doô, bɔ́ né bɔ̀ nùàr njèh ké gwà Càŋ feh den.»

26 Bɔ́ yeé nde ŋgweé njií ménâ, nùà koô felè bɔ̀ gó gwà Càŋ doô wuo ter, à weh nde mé bɔ̀ nùàr seèn ké teèn, te bɔ́ bɔ́ weh cu cuù mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ hèllè. Wa ké teèn, bɔ́ njèh lòù bɔ́ ŋáŋ cú ndɔ, bɔ́ veéh lom aá ye, bɔ̀ nùàr nde né bɔ́ mé taá tɔbé. 27 Bɔ́ weh bɔ́, bɔ́ bɔ́ cu cuù.

Bɔ́ yeé baá ké te mbàgà juù, *ŋgàŋ sèmè dé koô bie njií ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: 28 *«Béh lé naá giì bí luɔm ye bí a: máb lɔ́ njèh mé yilí nùà hèllè feèh ménâ. Bí hên bɔɔ́ den cu né kei wa? Ŋgweéh ká Jerusalem lɔɔ́ dɔɔ́ŋ ka yɔŋ cu né njèh mé bí né feh sâ mà. Bí ye te bí luar kwa béh cio nùà hèllè yoòr wa?»

29 Bɔ̀ Piêr ye bú a: «Kɔ béh dula kela Càŋ mé bɔ̀ nùàr. 30 Mè tueé bí, ŋgweéh bí lé Yeésò faga wulà naâ kɔɔ́ wa? Càŋ mé lé naâ bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ gam, komo sɔm cu aá bú te cio, 31 à bú weh kwaá njií ké te be gaâ seèn; ké te kɔgɔ né bú, Yìlì nùàr né lom bú ndɔ, te haá bɔ̀ huaán *Iserálà bɔ̀ terreb temé kweéh seêr, te Càŋ kulu sɔm gi bɔ́ veên yoòr. 32 Bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ lé bɔɔ́ deén naâ njolò beèh, béh né bɔ̀ sòn seèn; Cúcuí Ŋagâ né sòn seèn ndɔ. Càŋ lé bú tema njií naâ yoòr bɔ̀ɔ́ mé né tie ŋgweê.»

33 Te bɔ̀ kokoô bɔ̀ hèllè yeé nde ŋgweé cu mân, temé ŋaá cuù bɔ́ lè, bɔ́ gwaán lom aá bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê bɔɔ́ wulâ. 34 Càŋ mé ŋgeér sam. Nùà *Farisiên déì naâ lètenè bɔ̀ kokoô bɔ̀ sâ teèn, yilí seèn né Gamaliêl, à né *njí-sóù, bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ né gi bú veéh. Nùà sâ komo wuo ter, ye bɔ́ a: «Bí jɔ̀gɔ̀ sɔ̀m kéh née bɔ́ cie ye.»

35 Jomo sâ, à tueé njií mé mbàgà juù, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ huaán *Iserálà, bí kè nyégé ká njií mé bí nde né mé bɔ̀ nùà hên bɔɔ́ bagasé, mè tueé bí. 36 Bí kwá seé bɔɔ̀n ndeè sɔm fù mé beè seèn faá seé Teudâs nɔ. Lòù sam, dàb née sam mé Teudâs lé naâ mé nùàr yuií nèà jomo kar waà, ye te nyí junó lɔɔ́, wa nyí né nùà dueè ma. Ŋgweéh bɔ́ lé naâ bú wula sɔm wa? À yeé kuú baá, ŋgweéh bɔ̀ nùàr seèn lé naâ mbaá ŋellé le gií wa?

37 «Júdàs nùà Galilê lé naá cuù ménâ ndɔ. À lé naâ te cu nyàgà nùàre kar waà, à né lom bɔ̀ nùàr kókoó mbaá soób, te bɔ́ ŋa gi bɔ̀ nùàr seèn. Ŋgwéeh bɔ́ lé naá cuù bú ménâ wulá sɔm, bɔ̀ nùàr seèn durá leér gi ndɔ wa? 38 Kènê, bí lɔ̀gɔ̀ sɔ̀m á be biì yoòr bɔ̀ nùàr hên nɔɔ́ŋ, bí yì njí bɔ́. Bí kɔ́ɔ ye, mɔ bɔ́ baŋ né seé dé ká lè *wɔ́ŋe, nde né mé be seèn laga le. 39 Mɔ né dé Càŋ, sâ bí bɔɔ́ kuú né mbaá, ndɔ́g ŋéllé kòmò ndé ŋgwéh. Sâ bí kè nyégé keè, mɔ sam bí bɔ̀ Càŋ nde né taáb lieé liím.»

Mbàgà juù dɔɔ́ŋ gwaán gi ŋgòr Gamaliêl. 40 Bɔ́ yilá yií cuù bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê, bɔ́ ye, dún bɔ́ núr. Bɔ́ yeé duún aá bɔ́, bɔ́ luɔm ferré cu, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí saán feh cu bɔ̀ nùàr yilí Yeésò hèllè.» Jomo sâ bɔ́ yi njií bɔ́ ndɔ. 41 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ samé yuo seér te mbàgà juù mé vɔ́gɔ́-temé mene, ye: «Béh naâ nùàr njolò Càŋ wulú. Béh gèr felè Yeésò ŋene né dé cî mà.» 42 Cieé dɔɔ́ŋ bɔ́ né njèh ké gwà Càŋ feh, bɔ́ né gùgwò feh bele ndɔ. Bɔ́ né bɔ̀ nùàr Njàgà Bagaà se, ye *Nùà Cɔ̀ŋ né Yeésò.

6

Nùàr téhbeh mé nde né bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê gam

1 Cu mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò yeé baá tetoò maga ndeé, bɔ̀ɔ́ mé né ju greêk tueé, si tɔgɔ ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ mé né ju *hebreêh tueé né yeé yáb geé, bɔ́ né bɔ̀ ma kû bɔɔ̀n seb ma. 2 Yeé baá ménâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê yulà cùɔ̀b fà doô yilá bilí bɔ̀ mbɔ̀ŋ dɔɔ́ŋ, bɔ́ ye bɔ́ a: «Hên, mɔ béh kwaá lɔ ŋgòr Càŋ, béh nde bèh yáb geê, né dilí wa? 3 Mɔ ye te huɔm, belà, bí bàlè sɔ̀m sér bɔ̀ gècên bɔ̀ lètenè biì, bɔ̀ loò bɔ̀ téhbeh mé Cúcuí Ŋagâ né yoòr bɔɔ̀n ŋgulí, te béh haá bɔ́ seé sâ. 4 Béh kɔ lom dé beèh Càŋ duaà, mé ŋgòr Càŋ tueê.»

5 Bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ gwaán laré ménâ ndɔ. Bɔ́ balé sɔm baá-re Etiên, nùà mé Cúcuí Ŋagâ né bú yoòr ŋgulí, mé temé cén kwaá njií lom né mé Yeésò; bɔ́ bɔ̀ Filîp mé Prokôr bɔ̂ Nikanôr mé Timɔ̂ŋ mé Parmenâ mé Nikolâ nùà Antiôs; dé seèn à lé ŋaà naâ *Jûf lòù. 6 Bɔ́ yeé balé sɔm aá bɔ́, bɔ́ weh njií bɔ́ ké toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dua Càŋ felè bɔɔ̀n, bɔ́ ba bɔ́ be felè ndɔ.

7 Ŋgòr Càŋ kɔ lom baá-re tetoò yaám ndeé deèn. Ké Jerusalem bɔ̀ mbɔ̀ŋ né tetoò maga ndeé. Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè ŋgún kwaá njií gi temé yoòr Yeésò.

Bèh Etiên sieè

8 Càŋ kulu Etiên ndɔ, à haá bú terreb. Etiên yila cu bɔ̀ fém tetarê lètenè bɔ̀ nùàr bɔɔ́ beleè. 9 Bɔ̀ Jûf déì yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ berɔ́ŋ. Bɔ́ né dé bɔɔ̀n lè *gwà sóù mé bɔ́ yilá yeé gwà bɔ̀ɔ́ mé lé naâ kwer, mé kènê baá mé feh bɔɔ̀n doô. Né bele bɔ̀ Jûf mé naâ lè tàbè Sirên bɔ̂ Alesandrî; bɔ̀ déì naâ lè tàbè Silisî mé tàbè Asíà mene. Bɔ́ dɔɔ́ŋ taré gi sòn toò Etiên. 10 Cúcuí Ŋagâ mé lé naâ yoòr Etiên ŋgulí doô né bú kɔ́gɔ̀n haá. Yeé baá ménâ, bɔ́ sòn toò Etiên kwà cú ndɔ.

11 Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ nde gwɔm nab seér bɔ̀ kòb bɔ̀ déì kàgàlɔ̀ŋ, te bɔ́ nde bɔ̀ nùàr tueé, ye bɔ́ a: «Béh naâ mé tie beèh ŋgweé, à naâ Músì bɔ̂ Càŋ selé.» 12 Bɔ́ soób baá-re bɔ̀ nùàr, bɔ́ soób bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ *njí-sóù mene. Temé ŋaâ bɔ́ ndɔ, bɔ́ sie njií Etiên ké te *mbàgà juù, 13 bɔ́ weh sie cu bɔ̀ nyeên bɔ̀ beè, bɔ́ wa, bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a: «Cu dɔɔ́ŋ nùà hên né yeé njií felè gwà Càŋ beèh tueé beéh, à né *sóú Músì tueé cuaré ndɔ. 14 Béh naâ mé tie beèh ŋgweé ye: Yeésò nùà Najarêt nde né gwà Càŋ tulú sɔm. Gènnè mé Músì lé feh lɔɔ̀ naâ béh, ye Yeésò nde né kweéh seér sé wa?»

15 Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ su Etiên njolo yoòr gwà dɔɔ́ŋ. Bɔ́ ke, njolo Etiên den seér aá faá dé cìlì Càŋ.

7

Njií mé Etiên lé naâ tueé

1 *Ŋgàŋ sèmè dé koô bie njií mé Etiên ndɔ, ye bú a: «Né bɔ̀n wa?» 2 *Etiên ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr mò, bɔ̀ tele mò, bí ŋgwé! Càŋ Nùà *sùsùm lɔ naâ toò tele beèh Abrahâm ké Mèsòpòtamî ŋené yuo kelá, te Abrahâm nde ye ké Karân cer. 3 À yeé ŋené yuo kela baá, ye Abrahâm a: Wùò ter, kwá lɔ́ lò yeè mé mbàgà yeè ménâ, ndé sèr lè lò déì. Nyí nde né wò lò sâ feh ma. 4 *Abrahâm bɔɔ́ ménâ, à kwaá lɔ lò bɔ̀ Kaldê bɔ̀, à nde den ké Karân. Jomo sâ tele seèn kuú ndɔ. Càŋ sɔm cu bú ké Karân, à kwaá ye bú lè lò mé béh née teèn hên. 5 *Càŋ bú tàbè teèn há ŋgwéh, à liím bilí bú mé bèh gule doboò mene, à tueé kwaá seér ye bú a: kɔ ndeè baá ké jomo, te bɔ̀ ndùté ndùtù seèn ndeè kwa ye tàbè ma. Sâ Abrahâm née seèn mé huaán sam ye. 6 *Càŋ tueé njií cu bú déì, ye bú a: Bɔ̀ ndùté ndùtù seèn ndeè te lò bɔ̀ nùàre den nde né kìn, bɔ́ nde né kwer ŋaá, bɔ́ gèr ŋene nde né fî. Nde né nyèmà yuií nèà, 7 *te ju die ye felè bɔ̀ tú-kwer bɔ̀ sâ beè nyî, jueè nyí Càŋ. Jomo sâ bɔ̀ ndùté ndùtù seèn ndeè né teèn yuo, bɔ́ ndeè dua nyí kán. 8 *Yeé gi aá, ye Abrahâm a: Bɔ́ bú baá mé ŋgɔ̀ŋ. Ŋgɔ̀ŋ sâ, kɔ à *ŋɔb ŋgór ma. Jomo sâ Abrahâm ŋar Isâk ndɔ. Yeé baá cieé téndelé, à ŋɔb baá-re bú ŋgór. Isâk yeé ŋar aá Jakɔ̂b, à ŋɔb cu bú ménâ ndɔ. Jakɔ̂b ŋar huaán yulà cùɔ̀b fà, bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh né bɔ́, Jakɔ̂b ŋɔbé gi bɔ́ ŋgór ménâ ndɔ.

9 *«Jomo sâ, sà yila lètenè bɔ̀ ŋuna Jakɔ̂b. Bɔ́ bar Josêf, bɔ́ go njií bú te tàbè Ejíptò. Njèh cén, Càŋ lé naâ jomo seèn; 10 *gèr hihiné lé naá menè bú kwa laré, mé njéh mene, Càŋ lé naâ bú teèn dɔɔ́ŋ gam laré, à lé naâ bú kɔ́gɔ̀n haá. Josêf lé naâ *Farɔ̂ŋ mgbè Ejíptò yoòr huɔɔ́m. Yeé baá ménâ mgbè sie kwaá keéh bú ŋgɔ́mnà ndɔ, à sie kwaá bú te tàbè seèn dɔɔ́ŋ, à mbàm seèn kwaá lɔ beè seèn ndɔ.

11 *«Jomo sâ cùè die, cùè dueè yilà te tàbè Ejíptò mé tàbè Kanahân mene. Bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh ŋene gèr, bɔ́ yáb kwà cú. 12 Cieé déì Jakɔ̂b ŋgweé njií ye ké Ejíptò yáb né teèn. À tema njií bɔ̀ ŋuna ké teèn, bɔ́ nde yáb ŋge wellê.

13 *«Yeé baá gò dé jomò, Josêf sɔm keéh yo seèn toò bɔɔ̀n. Farɔ̂ŋ kɔ baá-re teèn ye bɔ́ né bɔ̀ bei Josêf ndɔ. 14 *Yeé baá ménâ, Josêf ye bɔ́ ndé wèh ndê mé tele, mé mbàgà seèn mene ma. Sâ bɔ́ lé baá te mbàgà sâ dɔɔ́ŋ nùà yulà téhbeh cùɔ̀b tîn. 15 *Bɔ́ yeé nde tueé njií Jakɔ̂b ménâ, à fɔɔ́n lom gò Ejíptò. Nde nde, Jakɔ̂b kuú le ké teèn. Jomo sâ bɔ̀ ŋuna seèn kuú le gi ké teèn ménâ ndɔ. 16 *Bɔ́ jɔgɔ́ cu cuù mé bɔ̀ komó bɔɔ̀n ké Sikèm, bɔ́ bɔ́ furú gi lè sà mé Abrahâm lɔ ŋgeé naâ beè bɔ̀ ŋunà Hémôr.

17 *«Nde nde, cu ndêb mé Càŋ lé naâ Abrahâm tueé kwaá yeé nde aá wulú, gèh bɔ̀ ndùté ndùtù seèn kar ndɔ, bɔ́ yam sie tàbè Ejíptò beè. 18 Jomo sâ, bɔ́ sie cu mgbè Ejíptò dé hiîn. Dé sâ lé Josêf kɔ́ ná ŋgwêh, 19 *à felè bɔ̀ nùàr beèh bɔɔ́ sabé njií lom mbaá. Bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh gèr ŋene lom dé fî; à né bɔ́ baá, ye bɔ́ a: mɔ bɔ́ ŋar aá huaán, bɔ́ sìlì njí gí bɔ́ ya dueè te bɔ́ kuú ma.

20 *«Sâ né nàm mé bɔ́ lé ŋaár naâ Músì teèn ndɔ. Huaán bú sâ lé naâ beè Càŋ bagasé. Tele leér kwaá bú gwò weéh tagár. 21 *Yeé yɔgɔ́ baá, bɔ́ sɔm keéh bú gwò, bɔ́ nde leér njií bú yí dùà. Ŋunà *Farɔ̂ŋ dé vêh nde jɔgɔ kwa bú, à nde koó nyegé bú faá ŋuna seèn nɔ. 22 Músì né kulá ndeé, bɔ́ né bú lo bɔ̀ Ejíptò bɔ̀ dɔɔ́ŋ feh. Jomo sâ à kula jolo, à yuo nùàr toò bɔ̀ nùàr, seé seèn ŋgulí cu ménâ ndɔ.

23 *«À yeé baá mé nyèmà yulà nèà, à kaga ndòn ye nyí nde aá *Iserálà bɔ̀ nùàr nyî yɔŋ ke. 24 À yeé ke nùàr seèn déì nde cu aá mé gèr beè nùà Ejíptò déì ŋene kuú, à kela gàm, à bɔŋ njìè, à lobo wula sɔm nùà Ejíptò hèllè. 25 À munó lom aá ye te bɔ̀ nùàr nyî ŋgweé kɔ teèn, ye Càŋ kela keéh né gàm bɔɔ̀n beè nyî ma. Mé njéh mene, bɔ́ ŋgwé kòmò ŋgwéh.

26 «Cieé ŋaga, Músì kwa lɔ cu bɔ̀ Iserálà bɔ̀ déì fà, bɔ́ né lègè lege. À ye bɔ́ a: Bí né bɔ̀ cên bɔ̀, bí sà fɔɔ́n né dé keì wa? Sâ ye te nyí sie bilí cu bɔ́ mé sòn cên. 27 Dé mé taré yɔgɔ́ naâ mbeí doô berɔ́ŋ sòn Músì, ye bú a: Neì sie kwaá né wò nùà téná-juù felè beèh kɔɔ́ wa? 28 Wò gwaán cu né mè wulâ, faá wò lé wulà naâ nùà Ejíptò doô wa? 29 *Músì yeé nde ŋgweé njií ménâ, càŋ tené bú lè, à dula nde lè lò Màdínà, à ŋar kwa huaán fà ké sâ, 30 *à cer ké teèn nyèmà yulà nèà.

«Jomo sâ, à yeé baá ké ya dueè kwarè tòr Sinayî, cìlì Càŋ déì ŋené yuo kelà toò seèn te leba weè te jìlì ŋgémbèì. 31 Músì yeé ŋene aá ménâ, geí seér bú lòù; à né yí teèn ndeé ser, te nyí ŋene nyegé, à ŋgweé hueh Càŋ Dueè baá ŋgulí ye bú a: 32 Né nyí Càŋ bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ yeè. Nyí né Càŋ Abrahâm, Càŋ Isâk bɔ̂ Jakɔ̂b ma. Veéh sie Músì, à duɔɔ́m ndelê, à gwàn cú njolo yí teèn ke njiî. 33 Nùà Dueè den cuù, ye bú a: Húár sɔ̀m débágá gulè huaàr; wò né te bàŋ tàbè dé ŋagâ. 34 Ndê, nyí tema njií wò ké Ejíptò, wanɔɔ́ŋ nyí ŋene bɔ̀ nùàr nyî né mé gèr ké teèn kwaré. Bɔ́ baá cuané, nyí né hueh bɔɔ̀n ŋgweé njií, nyí hên suagà né bɔ́ yili sɔm.

35 *«Sâ Músì cên sâ, bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ lé naâ bú berɔ́ŋ, bɔ́ lé ye bú a: Neì sie kwaá né wò nùà téná-juù kɔɔ́ wa? Á sâ, Càŋ lé bú sie kwaá naâ kɔɔ́ ndɔ, ye te à den nùà koô felè bɔɔ̀n, à yili sɔm bɔ́. Càŋ lé bú ménâ tueé keéh naâ sònò cìlì seèn mé lé naâ ké te jìlì ŋgémbèì ŋené yuo kelá doô. 36 *Músì cên sâ lé Iserálà lè yuií kwer-e se sɔɔ́m naâ kɔɔ́. À lé naâ fém hihiné ké Ejíptò bɔɔ́ bele, à bɔɔ́ cu déì ké dùà Nòmò Bèlè. À bɔ̀ déì bɔɔ́ cu ké ya dueè lè nyèmà yulà nèà ndɔ. 37 *Músì cên sâ tueé cu ye bɔ̀ Iserálà bɔ̀ a: Càŋ ndeè né bí sòn seèn déì faá nyí nɔ tema njiî; nùà sâ yuo ndeè né lètenè biì ma. 38 *Ké ya dueè felè bɔ̀ Iserálà bɔ̀ lé naá cuù Músì cên sâ; bɔ́ bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh lé naâ kɔɔ́. À lé naâ nàŋ lètenè bɔɔ̀n mé cìlì Càŋ. Njií mé cìlì Càŋ lé tueé naâ ké te tòr Sinayî dɔɔ́ŋ, à lé bɔ́ tueé keéh naâ kɔɔ́. Ŋgòr Càŋ mé baá ká beè beèh ŋgulí den hên, ké sònò Càŋ lé ŋgweé weéh naâ bú ndɔ.

39 «Mé njéh mene, bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh ŋgeén sòn seèn, bɔ́ mgbe njií bú yí jomo, ye bɔ́ nde lom cu ké Ejíptò ma. 40 *Bɔ́ ye *Arɔ̂ŋ a: Bɔ́ kwá yeè béh cècàŋ teèn, te feh béh ceér, wanɔɔ́ŋ Músì seèn wá cû nɔ. À lé béh ké Ejíptò sɔm weéh naâ kɔɔ́, kènê béh kɔ́ cú njií mé kwa né bú. 41 *Bɔ́ nde me kwaá baá-re cècàŋ déì faá huaán nàgà nɔ, bɔ́ né bú *sèmè ŋɔɔ́b haá. Yo né bɔ́ mé be seê bɔɔ̀n hèllè taré ndɔ. 42 *Càŋ yeé ŋene aá ménâ, à keéh seér bɔ́ mé ŋgɔ̀gɔ̀, te bɔ́ dua gɔ bɔ̀ mbentò. Sâ né gi te mvù bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ ménâ nyagá den ndɔ, Càŋ ye:

Iserálà, bí lé naâ ké ya dueè nyèmà yulà nèà bɔɔ́,

bí né sèmè haá sɔɔ́.

Mé gècên mene bí lé sèmè sâ haá beéh mè wa?

43 Ké gwò mò, bí lɔɔ̀ né mè, bí dua seér *Mòlɔ̀k.

Bí né cècàŋ faá mbentò nɔ bɔɔ́ kwaá,

bí ye né càŋ biì,

bí bú yilá kwaá né Rafan, bí né bú dua den.

Bí kwá nɔɔ́ŋ!

Mè nde né bí ké jomo Babilɔ̂n domó su njií keéh.»

44 *Etiên den cuù ye: «Ké ya dueè sâ bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh lé naâ *gwà cɔ̀gɔ̀ sieé, te bɔ́ kwaá nyegé mvù sóù teèn. Bɔ́ lé sieè naâ faá Càŋ lé feéh naâ mé Músì nɔ, à lé ye bú a: Ndé síé kwá ká ménâ nág.

45 *«Gwà sâ nde dɔgɔ yuo kela mé nàm Josúê, sâ nùà koô lètenè bɔ̀ tele beèh né bú. Bɔ́ bɔ́ jɔgɔ yilà mé njéh ká te lò mé Càŋ lé naâ bɔ́ tueé kwaá, Càŋ lé ye bɔ́ a, nyí nde né bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ toò bɔɔ̀n kwɔgɔ́ sɔm, te bɔ́ cer keéh ma. Bɔ́ den le baá-re mé gwà cɔ̀gɔ̀ hèllè teèn méménâ tɔ́g nde wa mé nàm *Davîd. 46 *Davîd lé naâ Càŋ mé gècên mene yoòr yilá, à lé naâ bú dua, ye bú a, Càŋ Tele nyî Jakɔ̂b, kwá nyí me kwaá wò gwà ma. 47 *Njèh cén, Salomɔ̂ŋ nde gwà sâ me seér aá kɔɔ́.

48 «Mé njéh mene, gwà mé bɔ̀ nùàr me né mé be dɔɔ́ŋ, Càŋ terrèb ké te vulúu teèn cèr nyì bèh. Né faá sòn-Càŋ lé tueé naâ nɔ, ye:

49 *Càŋ ye, vulú né kɔgɔ nyî, tàbè né bèh dòbò gulè nyî,

jue nyí Càŋ Dueè.

Bí nyí me komo nde né gèh gwà dé heè,

te nyí du beh teèn wa?

50 Ŋgweéh njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ giì naâ nyí mà.»

51 *Etiên den cuù ye bɔ́ a: «Kɔ̀cɔ̀! Bí bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ mé ndòn kuú lè! Bí né yeé sòn mé Cúcuí Ŋagâ taré! Bí saán cu né ka sòn-Càŋ faá bɔ̀ tele biì léí jɔ̀gɔ̀ nɔ. 52-53 Sòn-Càŋ dé heè mé bɔ̀ tele biì lɔ bùnò ná ŋgwêh wa? Ŋgweéh bɔ̀ɔ́ mé lé tueé naâ ye Nùà gècên baá ndeê, bɔ̀ tele biì lɔ bɔ́ wula giì naâ kɔɔ́ wa? Bí bɔ̀ tele biì né cu ka nág! Bɔ́ lé ŋgweé naâ *sóú sònò bɔ̀ cìlì Càŋ, bí né mene sóú sâ ŋgweé, bí jòlò ŋgwéh. Nùà gècên sâ yeé waà baá, bí bú jɔgɔ kwaá seér cie. Ŋgweéh bí lé bú wula sɔɔ́m naâ kɔɔ́ wa?»

Cio Etiên

54 Etiên tueé gi ndɔ. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ yeé nde ŋgweé njií ménâ, temé yulá bɔ́ lè, bɔ́ né nyie yieé. 55 Etiên mé Cúcuí Ŋagâ né yoòr ŋgulí, kɔ lom né njolo ké te vulúu ke njiî. À ŋene njií *sùsùm Càŋ, mé Yeésò ké te be gaâ Càŋe, à né ter njebá den. 56 Etiên tueé njií bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí kè! Vulú gulu baá kèn! Mè ŋene njií aá *Huaán Nùàr ké te be gaâ Càŋe, à né ter njebá den.»

57 Bɔ́ bɔm bú, bɔ́ bɔm lɔgɔ njií ké ter, bɔ́ faga tie bɔɔ̀n ndɔ. Jomo sâ bɔ́ kem sue bú yoòr dɔɔ́ŋ, 58 bɔ́ tulu yuo kela mé bú ké jomo lɔɔ̂. Bɔ̀ nyeên bɔ̀ hèllè huaré haá njií cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n beè nuaré déì, yilí nùà sâ né Sɔ̂l, bɔ́ duɔɔ̂m Etiên tɔbê.

59 Bɔ́ yeé baá bú tɔbé, à né Càŋ sònò dua, ye: «Fehtoò mò Yeésò, wèh kéh yɔ̀ŋ mò.» 60 Jomo sâ, à cemmé nde doó, à lɔgɔ njií ké ter ye: «Fehtoò mò, té veên hên mé bɔ́ bíé.» À yeé tueé gi aá ménâ, à kuú.

8

1-2 Temé Sɔ̂l lé naâ nɔré mé cio sâ ndɔ.

Sɔ̂l nùà bùnò bɔ̀ Yeésò bɔ̀

Etiên yeé kuú aá, bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ nde jɔgɔ furu bú. Bɔ́ yueé ŋellé mbà seèn doó dɔɔ́ŋ.

Sâ né loù mé bùnò ké Jerusalem lé duɔɔ́m naâ teèn. Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ durá ŋellé yila nde lè lò Judê mé lò *Samarî dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê le lom ké Jerusalem kɔɔ́. 3 *Sâ Sɔ̂l yuo die lom aá dé seèn bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yoòr, te bɔ́ ŋeéŋellè. À né bɔ́ gùgwò yilá sie weh, véh mé siíb mene, à yií njií bɔ́ lè gwà cibì.

Filîp ké *Samarî

4 Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ bèh dɔɔ́ŋ dula ŋellé ndeé, wa toò, bɔ́ yila ŋgòr Càŋ tueê ndɔ. 5 Filîp dé seèn nde lè lɔɔ́ déì te tàbe Samarî, à né bɔ́ ŋgòr felè *Kristò tueé. 6 Bɔ̀ nùàr né ŋgweé, à né fém bɔɔ́, bɔ̀ nùàr né mé njolo ŋené, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá kwaá njií gi tie teèn ndɔ. 7 Tándulu keéŋ durá yuo lè bɔ̀ nùàr ŋgún, bɔ̀ gule-kuû bɔ̀ mé bɔ̀ tácɔgɔ́ taré yuo gi ndɔ. 8 Bɔ̀ nùàr lɔɔ́ dɔɔ́ŋ samé lom mé njéh dé gècên.

9 Sâ nùà táhunò déì lé naá baá lɔ sâ táhuno lètenè bɔ̀ nùàr bɔɔ́ den, ye nyí né nùà koô; yilí nùà sâ lé naâ Simɔ̂ŋ. Bɔ̀ Samarî bɔ̀ dɔɔ́ŋ lé naá giì ŋené ye seé seèn né mé fém teèn, 10 bɔ́ né tie teèn felá njií, bɔ̀ kàm bɔ̀ mé ndà mene né gi tueé ye: Nùà hên né mé terreb Càŋ yoòr, né lom meì bɔ̀ terreb sâ. 11 Lòù sam, dàb baá teèn mé à né lètenè bɔɔ̀n ménâ bɔɔ́. 12 Filîp yeé baá Njàgà Bagaà se, à baá dene Lò Càŋ se, à né ŋgòr felè Yeésò *Kristò tueé, bɔ́ kwaá njií temé teèn; siíb mene, véh mene weh gi nòmò Càŋ. 13 Simɔ̂ŋ mé feh seèn kweéh seér temé, bɔ́ kou bú ndɔ. Bɔ́ yeé kou sɔm aá bú, à den le kwarè Filîp. Bɔ̀ fém gèh hihiné mé Filîp né bɔɔ́ bele dɔɔ́ŋ lé naâ njolò seèn, né bú mbaá geí yɔgɔ́.

Piêr bɔ̂ Jâŋ ké *Samarî

14 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ŋgweé njií ké Jerusalem ye, bɔ̀ Samarî bɔ̀ baá ŋgòr Càŋ gwaán. Bɔ́ tema njií Piêr bɔ̂ Jâŋ ké teèn. 15 Bɔ́ yeé wa baá, bɔ́ dua Càŋ felè bɔ̀ sâ bɔ̀ te bɔ́ kwa Cúcuí Ŋagâ. 16 Lòù sam, bɔ́ lé bɔ́ kou kwaá loóm naâ mé yilí Yeésò Fehtoò beèh, bɔ́ lé née Cúcuí Ŋagâ kwà ŋgwéeh ye. 17 Bɔ́ yeé dua gi aá Càŋ, bɔ́ ba bɔ́ be felè ndɔ, bɔ́ kwa baá-re Cúcuí Ŋagâ.

18 Simɔ̂ŋ yeé ŋene bɔ̀ nùàr né Cúcuí Ŋagâ mé njéh kwa, à haá Piêr bɔ̂ Jâŋ kàgàlɔ̀ŋ, 19 ye bɔ́ a: «Bí há mè gèh terrèb bú sâ teèn ndɔ, te mè ba bɔ̀ nùàr be felè mé njéh, bɔ́ kwa Cúcuí Ŋagâ.» 20 Piêr deên ndɔ, ye bú a: «Bî kàgàlɔ̀ŋ yeè a, cálé gí fà dɔɔ́ŋ, te wò kɔ ye, njií mé Càŋ haá né dé lòù, nùàr lòù ŋgè bèh! 21 Mè tueé wò, ndɔ́g gà dé yeè lè seé hên sam, temé yeè né lom beè Càŋ veénsé mân. 22 Kwéh sér temé yeè, wò kwɔbé leba, wò dua lom Nùà Dueè, te à kulu sɔm wò veên sâ yoòr, 23 wanɔɔ́ŋ temé yeè né lè jelásé, wò né kwer veên ndɔ.» 24 Simɔ̂ŋ ye Piêr a: «Mɔ né mân, bí dùà Fehtoò beèh felè mò teèn, te njeré déì mè faá bí tueé naâ sâ kwà cú.»

25 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê fà doô yeé se gi aá sòn Fehtoò beèh, bɔ́ tueé gi aá ŋgòr Càŋ, bɔ́ cu cu ké Jerusalem ndɔ. Bɔ́ né gɔ, bɔ́ né mé Njàgà Bagaà lè lɔɔ́ hihiné te tàbè Samarî tueé ndeé.

Filîp bɔ̂ nùà Etiopî déì

26 Jomo sâ cìlì Càŋ déì ye Filîp a: «Wùò ter, ndé sér kèb túnò, te ceér ya dueè mé suagà né ké Jerusalem nde Gàsà doô.» 27 Filîp wuo ter ndɔ, à nde, à wa ceér dueè, à ŋene nùà Etiopî déì teèn. À né nùà seê dé koô beè Kàndâse. Kàndâse né mgbè dé vêh felè bɔ̀ Etiopî bɔ̀. Bɔ̀ ŋgùlù lɔɔ̂ dɔɔ́ŋ né gi beè nùà koô sâ. À naâ ké Jerusalem bèh Càŋ duaà, 28 à nde cu aá lɔ. À né te màtúâ déì den den, à né mvù Esáyà *sòn-Càŋ jaŋé den.

29 Cúcuí Ŋagâ ye Filîp a: «Ŋgòrò ndé yí kwarè màtúâ sâ.» 30 Filîp dula nde yí teèn ndɔ, à ŋgweé nùà doô né njeré déì lè mvù Esáyà jaŋé den. Filîp bie njií, ye bú a: «Wò né njií sâ ŋgweé kɔɔ́ wa?» 31 Nùà hèllè ye bú a: «Mɔ nuaré déì mè lòù sè ŋgwéh, mè ŋgweé komo nde né naàn wa?» Jomo sâ, ye Filîp a: «Ndê ŋá dèn ká kwarè mò.» Filîp den nde ndɔ. 32 *Sâ nùà hèllè lé jaŋé deén naâ bèh mé bɔ́ nyagá kwaá né teèn ye:

«À lé deén naâ faá sòrŋgaŋ mé bɔ́ derré njií né bèh ŋɔɔ̂b nɔ.

Mé sòn kúb faá huaán sòrŋgaàŋ den né toò nuaá mé né bú hobó nɔ, à lé sòn kòmò nyì ná ŋgwêh.

33 Bɔ́ lé naâ ju nyeên felè seèn tená, bɔ́ bɔɔ́ gulí bú.

Dene seèn ká lè wɔ́ŋe ceré baá kèn;

gèh seèn ceré le aá mé bú ndɔ.»

Sâ nùà hèllè lé jaŋé deén naâ bèh sâ. 34 Jomo sâ, ye Filîp a: «Kúkùr yeè, sè yeè mè teèn. Sòn-Càŋ hên tueé njií né felè neì wa? À tueé den né felè seèn nùà njèh wa, né felè nuaré déì wa?» 35 Filîp kwa baá-re ceér ndɔ. À yeé baá bú se, à tueé keéh bú Njàgà Bagaà felè Yeésò teèn.

36 Bɔ́ bú né ka ndeé, bɔ́ wa beré déì, bɔ́ kwa nòmò. Nùà koô doô ye Filîp a: «Kè nòmò hên. Kei yiín né mè kou sɔɔ̀m kɔɔ́ wa?» [ 37 Filîp ye bú a: «Mɔ wò kwaá njií aá temé cén yoòr Yeésò *Kristò, mè kou wò mà.» Nùà hèllè ye bú a: «Mè kwaá njií aá temé mò yoòr Yeésò Kristò, ye à né Ŋunà Càŋ.»] 38 À yeé tueé gi aá ménâ, ye bɔ́ sìè njébá màtúâ njebà. Bɔ̂ Filîp suaga nde ké dùà fà dɔɔ́ŋ. Filîp kou sɔm bú ndɔ.

39 Bɔ́ yeé yuo kela baá yí dùà, Cúcuí Fehtoò beèh nyue leér sɔm Filîp. Nùà koô doô yeé Filîp ŋéné cú, à fɔɔ́n gò seèn mé vɔ́gɔ́-temé mene ndɔ. 40 Filîp nde yuo kela dé seèn ké Asótà. Jomo sâ, à tueé bele ŋgòr Càŋ te lɔɔ́ hihinê, à né bɔ̀ nùàr Njàgà Bagaà se, à mé njéh tɔ́g se yuo kela ké Sesarê.

9

Naàn mé Sɔ̂l lé kweh seér naâ temé

1 Sâ Sɔ̂l née dé seèn mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Fehtoò beèh bunó ndeé ye, à bɔ́ bunó lom né dé cioò. À nde kwa *ŋgàŋ sèmè dé koô, 2 ye bú a: Nyàgà jègè há nyí mvù beè, te nyí nde mé njéh ké Damâs lè *gwà sóù, bɔ́ haá nyí lɔ́ŋ, mɔ nyí kwa baá bɔ̀ɔ́ mé né ceér Yeésò ké teèn bele, siíb mé véh mene dɔɔ́ŋ, te nyí sie nde giì mé bɔ́ ká Jerusalem ma.

3 Bɔ́ yeé jege haá baá bú, à fɔɔ́n gò Damâs ndɔ. À yeé baá kwarè lɔɔ̂, ŋagâ déì ba suagà ter, ka sie bú beè. 4 À jege die doó. À ŋgweé njií hueh déì né ŋgulí den, ye bú a: «Sɔ̂l, Sɔ̂l, wò mè ménâ bunó né mé ŋgei wa?» 5 Sɔ̂l ye bú a: «Né wò neì wa, Nùà Dueè?» Hueh doô ye bú a: «Né mè Yeésò mé wò né bunó den sâ. 6 Mé njéh mene, kòmò wùò yeè ter, wò yila nde ké lɔ. Mɔ wò baá ké lɔ, njií mé wò nde né bɔɔ́, bɔ́ nde né wò feh.»

7 Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì jomo Sɔ̂l dɔɔ́ŋ, njebá ndegé le gi, yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê; bɔ́ né hueh ŋgweé, bɔ́ nùàr teèn ŋéné ŋgwéh.

8 Jomo sâ Sɔ̂l komo wuo ter ndɔ. À yeé wa njolo, njolo njeré déì ŋéné cú. Bɔ́ mé bú ké Damâs derré wa baá lòù. 9 À cugó sɔɔ́ cieé tagár. À yáb mé nòmò sònò yí ŋgwéh.

10 Sâ mbɔ̀ŋ Yeésò cén déì né ké Damâs sâ teèn, yilí seèn lé naâ Ananíà. Fehtoò beèh lé naâ njolò seèn ŋené yuo kelá, ye bú a: «Ananíà!» À gwaán ye bú a: «Mè hên nɔ, Fehtoò mò.» 11 Fehtoò beèh ye bú a: «Wùò ter, ndé ké te ceér mé bɔ́ yilá né Ceér Dilî doô, wò nde ké gwò Júdàs, wò bie nùà Târse déì ké teèn, yilí seèn né Sɔ̂l. À né mè kènê sònò dua den. 12 Wò Ananíà naâ njolò seèn ŋené yuo kelá, wò naâ bú be felè baá, te à ŋene cu njolo.»

13 À yeé tueé gi aá Ananíà ménâ, Ananíà ye bú a: «Fehtoò mò, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá ye mè a, nùà sâ né lom nùà veên. Njií mé à né yeé bɔ̀ nùàr yeè ké Jerusalem bɔɔ́, mè ŋgweé gi aá kèn. 14 À ká lɔ hên nde kuû né felè bɔ̀ɔ́ mé né wò dua, ye te nyí kagá njií bɔ́ ké Jerusalem. Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô jege haá gi aá bú terreb ké jomo kèn.» 15 Fehtoò beèh ye Ananíà a: «Ndé yeè ndeè! Mè bú balé weh né kɔɔ́, kènê à baá seér nùà seê mò, à nde né mé yilí mò lò nùàr dɔɔ́ŋ tueé ndeé, à tueé bilí mé bɔ̀ mgbè bɔɔ̀n mene. À nde né bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ ŋgòr mò se ndɔ. 16 Mè bú feh nde né mé feh mò ye bú a, gèr né teèn, à nde né gèr mé yilí mò fî ŋené ma.»

17 Yeé baá ménâ, Ananíà fɔɔ́n gò ndɔ. À wa ké gwò, à ba Sɔ̂l be felè, ye bú a: «Sɔ̂l nùàr mò, Yeésò Fehtoò beèh mé lé naâ ké ceér dueè yoòr yeè ŋagá yuo kelá, tema njiî né mè kɔɔ́, te wò ŋene cu njolo, wò kwa Cúcuí Ŋagâ ndɔ.» 18 Ananíà yeé tueé sɔm aá mân, bɔ̀ njeré déì kebá yuo bele Sɔ̂l njolò faá werrè mân, dielé nde doó, à ŋene cu njolo, à komo wuo ter. Bɔ́ nde kou bú nòmò Càŋ. 19 À yieé cu yáb, à kwa cu terreb faá bèh jomò nɔ.

Njàgà ŋgòr Càŋ ké Damâs

Sɔ̂l bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé ké Damâs sâ cer weh cegé ŋgɔ́b. 20 À ŋar yila lom aá ŋgòr Càŋ te *gwà sóù tueé beleè, ye bɔ̀ nùàr a, Ŋunà Càŋ né Yeésò ma.

21 Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé cu aá sònò seèn ménâ, geí seér bɔ́ lòù; bɔ́ ye: «Ŋgweéh hên né nuaá mé lé bunó lom beéh bɔ̀ nùàr Yeésò ké Jerusalem dé kùm doô wa? Ŋgweéh à hên nde kuú naâ ye te nyí sie njií cu bɔ́ ké toò bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô wa?» 22 Mé njéh mene, Sɔ̂l ŋgòr Càŋ tueé seér cu mé terreb, à né lom bɔ̀ *Jûf dé ké Damâs sâ tueé, ye bɔ́ a, *Nùà Cɔ̀ŋ né Yeésò ma. Bɔ́ bèh tueê kwà cú ndɔ.

23 *Cèr dè ŋgwéh, bɔ̀ *Jûf nyɔgɔ sòn, ye bɔ́ nde né Sɔ̂l wulá sɔm. 24 Nyɔ̀gɔ̀ sòn sâ nde ŋgulí kwa Sɔ̂l. Bɔ́ kwaá tena bele nùàr ké tùtúlù bɔ̀gɔ̀ lɔɔ̂ dɔɔ́ŋ, bɔ́ né bú teèn cíbí mé suútenè mene mɔɔ́m den, te bɔ́ wula bú wulà. 25 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Sɔ̂l yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ nde cíbítenè, bɔ́ jɔgɔ yií bú te sɔgɔ̂, bɔ́ segé sɔm keéh te kùm bɔ̀gɔ̀, bɔ́ kwaá njií bú ké doó, à yuo.

Njàgà ŋgòr Càŋ ké Jerusalem

26 Sɔ̂l cu cu ké Jerusalem. À wa ké teèn, ye te bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì den bilí. Bɔ́ yeé ŋene njií bú, veéh sie yɔgɔ́ bɔ́ mé bú. Sâ bɔ́ née kɔ́ nyégé ŋgwéeh ye Sɔ̂l baá mbɔ̀ŋ Yeésò.

27 Bàrnàbâs yeé ŋene aá ménâ, à weh njií bú ké toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê, à nde se ŋagá nyegé bɔ́ naàn mé Sɔ̂l lé naâ Fehtoò beèh ké ceér dueè ŋené, à se bɔ́ njií mé Fehtoò beèh lé naâ bú tueé ndɔ. À tueé cu bɔ́ gèh dé mé Sɔ̂l lé naâ ŋgòr Càŋ mé yilí Yeésò ké Damâs se, ye bɔ́ a, à lé vèh ná ŋgwêh ma.

28 Doó sâ Sɔ̂l yila nde lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ doô ndɔ, à né ndeé, à né cuú, à né ŋgòr Càŋ lètenè lɔɔ́ Jerusalem mé yilí Yeésò se bele, à njeba lom teèn tég. 29 Bɔ̀ *Jûf mé né ju Greêk ŋgweé, à né mé bɔ́ tueé njií, bɔ́ bɔ́ né saán kuú. Yeé baá ménâ, bɔ́ nyɔgɔ cu sòn, te bɔ́ wula bú wulà. 30 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ weh njií bú ké Sesarê, à nde cu Târse.

31 Jomo sâ, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lè tàbè Judê mé Galilê bɔ̂ *Samarî dɔɔ́ŋ ŋgweé fu ndɔ, bɔ́ né mé terreb Cúcuí Ŋagâ yaám ndeé den, bɔ́ né taré ndeé, bɔ́ né Fehtoò beèh teèn mé temé cén dula.

Njàgà Enê

32 Piêr lé naâ lò beè yɔŋ sie, à lé naâ ké Lídà yoòr bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé ké doó sâ ndeé, 33 à nde kwa nùà gule-kuû déì ké teèn, yilí seèn né Enê, baá nyèmà téndelé à né lè ndagâ cer den. 34 Piêr ye bú a: «Enê, Yeésò *Kristò né wò taré sɔm! Wùò ter, nyégé ndagá yeè nyegè.» Enê komo wuo ter ndɔ. 35 Bɔ̀ Lídà bɔ̀ mé bɔ̀ nùàr ké te bela Sàrɔ̂ŋ dɔɔ́ŋ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ kweéh seér gi temé, bɔ́ bele ceér Fehtoò beèh.

Njàgà Dɔrékà

36 Sâ mbɔ̀ŋ dé vêh déì lé naâ ké Jopê teèn, yilí seèn lé naâ Tàbítà. Yilí sâ lè ju Greêk né Dɔrékà. Sâ tueé né ye: mbélêm. Cu dɔɔ́ŋ à lé naá beéh bɔ̀ saâm bɔ̀ njolo yoòr ke njií, à né bɔ́ gam. 37 Cu sâ Dɔrékà nde die beén teèn, à kuú. Bɔ́ ye kou sɔm aá bú, bɔ́ jɔgɔ njií komó seèn lè gwà dé ké teèr, bɔ́ yií njií ké mí.

38 Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé ké Jopê lé ŋgweé naâ ye Piêr né ké Lídà, kwarè Jopê doó sâ. Yeé baá ménâ, bɔ́ tema njií nùà fà ké yoòr seèn, ye bú a: Kúkùr yeè, jɔ̀gɔ̀ ndê béh kán ye, gɔ̀ ká gɔɔ̀ ma. 39 Piêr komo wuo ter ndɔ, bɔ́ bɔ́ fɔɔ́n gò.

Bɔ́ yeé wa baá, bɔ́ weh njií bú ké mí, lè gwà dé ké teèr sâ. Bɔ̀ ma kû mé lé naâ teèn kem nde gi ké yoòr seèn, bɔ́ né yueé, bɔ́ né bú bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ hihiné feh keéh bele, bɔ́ ye bú a: «Hên Dɔrékà lé saà naâ kɔɔ́, sâ à née mé njolo ye.» 40 Piêr sɔm keéh gi nùàr cie, à cemmé nde doó, à dua Càŋ. Jomo sâ, à bele seér, à ke njií komó, à ye: «Tàbítà, wùò ter!» À wa njolo ndɔ, à ŋene Piêr, à komo den ter. 41 Piêr sie gam bú be, à komo njebá cu ter. Piêr yilá njiî bɔ̀ mbɔ̀ŋ mé bɔ̀ ma kû doô, à haá njií cu bɔ́ nùàr bɔɔ̀n, sâ à taré yuo aá.

42 Ŋgɔ́g sâ ŋgulí yɔŋ Jopê dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ nùàr ŋgún yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ kwaá njií ye temé bɔɔ̀n yoòr Fehtoò beèh. 43 Piêr cer yií ké Jopê sâ kɔ́beè; lé naâ ké lɔ Simɔ̂ŋ nùà sá-paàr.

10

Piêr bɔ̂ Kɔ̀rnê

1 Nuaré déì lé naâ ké Sesarê teèn, yilí seèn né Kɔ̀rnê, à lé naâ kwaá-taâb te bɔ̀ŋ taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ mé bɔ́ yilá yeé bɔ̀ŋ Italî doô. 2 À né yeé Càŋ dula; mé mbàgà seèn mene, bɔ́ né bú cu dɔɔ́ŋ dua; à né bɔ̀ saám bɔ̀ lètenè bɔ̀ *Jûf kókoó mbaá gam ndɔ.

3 Cieé déì lou yeé geér aá, mé lɔ̀ŋ tagár, kulu bú faá vuú nɔ; à ŋene cìlì Càŋ déì yila kweêh ká gwò seèn, ye bú a: «Kɔ̀rnê!» 4 À ke njií bú mé veéh mene, ye bú a: «Né naàn wa, Nùà dueè?» Cìlì Càŋ ye bú a: «Càŋ ŋgweé aá duaà yeè kèn, à ŋene baá gàm mé wò gam yeé bɔ̀ saám bɔ̀ kèn ndɔ. Lan à munó baá wò. 5 Témá njí nùàr kènê ké Jopê yoòr nuaré déì, yilí seèn né Simɔ̂ŋ, yilí seèn déì né cu Piêr, te bɔ́ yilá ndeè mé bú. 6 À cer né ké gwò nuaré déì, yilí seèn né Simɔ̂ŋ ndɔ; né nùà mé sa yeé par. Gwà seèn né ké sòn nòmò koô mân.» 7 Cìlì Càŋ yeé tueé gi aá bú ménâ, à yuo ndɔ.

Jomo sâ Kɔ̀rnê yilá njiî bɔ̀ seê bɔ̀ seèn déì fà, mé sɔ́jì seèn déì; sɔ́jì sâ né taré nùà dùlà-Càŋ ndɔ. 8 À se gi bɔ́ njií mé kelà naâ dɔɔ́ŋ, à tema njií baá-re bɔ́ ké Jopê. 9 Cieé ŋaga, bɔ́ né ka ndeé. Bɔ́ yeé nde aá Jopê waá, lou dilí. Sâ Piêr la ŋaá baá ké ter felè gwà bèh Càŋ duaà. 10 Cùè baá lom bú sie ndɔ. Bɔ́ yeé baá yáb neé, kulu bú faá vuú nɔ. 11 À ŋene njií vulú gulu lɔgɔ́ baá, tàmbàŋ njeré déì faá cɔ̀gɔ̀ nɔ yuo kelà ké teèn, bɔ́ sie né bèh nèà te gou te gou; né ka felè seèn segé suagâ, waà, bɔ́ kwaá njií doó. 12 Lè teèn lé naâ bɔ̀ nyam mé bɔ̀ sàb, bɔ́ bɔ̀ non feh hihiné. 13 Hueh déì deên ye bú a: «Wùò ter Piêr, wúlá yíé bɔ̀ njií sâ wulà.» 14 Piêr berɔ́ŋ ye bú a: «Hɔ̂s Nùà Dueè! Mè gèh dé sâ yíé bèh, né yilísé, mè nde né mbaá fulá.» 15 Hueh doô tueé ferré cu, ye bú a: «Té njií mé Càŋ ye né ŋagásé jìnè, té túé ye nyí nde né mé njéh fulá.» 16 Yeé wa baá mbei tagár, cɔ̀gɔ̀ hèllè ŋaá yuo cu ké te vulúu. 17 Piêr yila baá-re kwɔ̀m vuú sâ munô.

Cu mé à né ménâ munó den, sâ bɔ̀ tebé bɔ̀ Kɔ̀rnê bie ŋene baá gwà Simɔ̂ŋ kèn ndɔ, bɔ́ né ké tùtúlù njebá den. 18 Bɔ́ né yilá bieé den ye: «Simɔ̂ŋ cer yeé hên wa? Yilí seèn déì né cu Piêr.» 19 Sâ Piêr née ka dé seèn kwɔ̀m vuú hèllè munó den ye. Cúcuí Ŋagâ tueé njií bú ndɔ, ye bú a: «Ŋgwé, bɔ̀ nuaré déì tagár né wò hên fɔɔ́n den. 20 Wùò ter, súágá ké doó, bí bɔ́ nde, té njeré déì mùnò, mè tema njií naâ bɔ́ mân kɔɔ́.» 21 Piêr wuo ter ndɔ, à suaga nde ké yoòr bɔɔ̀n, ye bɔ́ a: «Nuaá mé bí fɔɔ́n den né sâ né mè. Bí ndeè bèh keì wa?» 22 Bɔ́ ye bú a: «Kɔ̀rnê kwaá-taâb temà naâ béh kɔɔ́. Né nùà dilî, à né yeé Càŋ dula. Bɔ̀ *Jûf dɔɔ́ŋ né gi bú keí. Cìlì Càŋ déì lé naâ bú feh, ye bú a: Ndê, yílá njî wò ké lɔ seèn, te à ŋgweé njií mé wò nde né bú tueé ma.»

23 Bɔ́ yeé tueé gi aá ménâ, Piêr weh yií njií bɔ́ gwò, à feh bɔ́ bèh cèrrè. Cieé yeé ŋaga baá, bɔ́ bɔ̀ Piêr yuo bele ceér. Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ Jopê bɔ̀ njií lɔ bɔ́ ndɔ. 24 Cieé ŋaga cu bɔ́ wa Sesarê, sâ Kɔ̀rnê né bɔ́ kela. Bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn, mé bɔ̀ mbeí seèn mé à yilá njií belé naâ dɔɔ́ŋ, né kɔɔ́. 25 Te Piêr yeé nde aá lɔ Kɔ̀rnê yilá ndeé mân, Kɔ̀rnê ndeè ka gule seèn cemmé ndeé ndɔ. 26 Piêr yeé ŋene aá ménâ, à sie sɔm bú ter, ye bú a: «Wùò ter, mè né ka nùàr faá wò nɔ.» 27 Bɔ́ bú yila bieê. Jomo sâ bɔ́ yila nde gwò ndɔ. Sâ bɔ̀ nùàr ŋgún né gwò bilí den. 28 Piêr ye bɔ́ a: «Bí né gi mé feh biì kɔɔ́ ye, né jolo, nùà Jûf bɔ́ bɔ̀ kìn bècénè dèn bílí bèh. Béh gwò bɔ̀ kìn yílá bèh ndɔ. Dé mò, cieé fà hên Càŋ mè feh seér naâ kɔɔ́, ye mè a: té nuaré déì kurú yílá. 29 Bí yeé tema njiî, ye mè a, ndê, mè táŋ sɔ́ cú dé cî. Á, bí mè yilá naâ mé ŋgei wa?»

30 Kɔ̀rnê ye bú a: «Lé naá kaà faá cu kènê nɔ, lan baá cieé nèà, mè lé naâ Càŋ ká gwò mò dua den, sâ baá lou lɔ̀ŋ tagár. Mè yeé ke, nuaré déì baá toò mò njebá den. À né mé cɔ̀gɔ̀ wulésé mân yoòr. 31 Ye mè a: Kɔ̀rnê, Càŋ ŋgweé aá duaà yeè kèn, à ŋene aá gàm mé wò gam yeé bɔ̀ saám bɔ̀ ndɔ. Lan à munó baá wò. 32 Kènê témá njí nùàr ké Jopê yoòr Simɔ̂ŋ, yilí seèn déì né cu Piêr, te bɔ́ yilá njiî bú ká yoòr yeè. À cer né ké gwò nuaré déì, yilí seèn né cu Simɔ̂ŋ ndɔ. Né nùà mé sa yeé par; gwà seèn né ké sòn nòmò koô mân. 33 Mè yeé ŋgweé aá ménâ, mè tema njií baá-re, ye bɔ́ ndé yílá wèh wò ma. Wò waà baá ndɔ, wò bɔɔ́ huɔm aá dé gècên. Kènê béh dɔɔ́ŋ, béh baá gi ká toò Càŋ, te béh ŋgweé njií mé à nde né béh sònò yeè tueé keéh.»

Njií mé Piêr lé tueé naâ ké lɔ Kɔ̀rnê

34 *Kɔ̀rnê yeé tueé gi aá mân, Piêr deên ye bú a: «Kènê mè kɔ baá ye né gècên, Càŋ nùàr lòù gèì bèh. 35 Sâ tueé né ye, nùà gècên mé né Càŋ dula, né mene lè lò dé heè dɔɔ́ŋ, né gi beè Càŋ dilí huɔɔ́m. 36 Tebé mé Càŋ lé tema njií naâ mé bɔ̀ huaán *Iserálà, bí né gi kɔɔ́. Né Njàgà Bagaà, né béh dɔlê beè Yeésò *Kristò haá keéh. Nùà Dueè felè njèh dɔɔ́ŋ né lom bú.

37 «Njií mé lé bɔɔ́ giì naâ lè tàbè Judê dɔɔ́ŋ bí né gi kɔɔ́, lé duɔɔ́m naâ ké Galilê, sâ Jâŋ tueé gi aá bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ kèn, à bɔ́ nòmò Càŋ kou gi aá ndɔ. 38 Gèh dé mé Càŋ lé fam njií naâ Cúcuí Ŋagâ felè Yeésò Nùà Najarêt, bí kɔ gi aá kèn. Yeésò lé naâ lò dɔɔ́ŋ beè yɔŋ sie, à né bagaà bɔɔ́ bele. Bɔ̀ɔ́ mé lé baá giì ka *Sátàn dɔɔ́ŋ, à né bɔ́ taré sɔm bele. Càŋ lé naâ mé bú, à lé naâ bú terreb haá, bí né gi ménâ kɔɔ́.

39 «Mè tueé bí, béh né sòn seèn; njií mé à lé bɔɔ́ naâ ké Jerusalem mé lè tàbè bɔ̀ Jûf mene dɔɔ́ŋ, béh lé naá giì mé njolo ŋené. Bɔ́ lé naâ bú te toû fagá wulá. 40 Càŋ mé ŋgeér sam. Yeé baá cieé tagár, à komo sɔm cuù bú lè cio, à ŋené sɔm keéh bú toò bɔ̀ nùàr. 41 Dèn cú toò nùàr dɔɔ̂ŋ ndɔ, à bú ŋené sɔm keéh lom aá toò beèh. Lòù sam, à lé naá giì béh balé kwaá, ye béh né bɔ̀ sòn nyî. Béh bɔ́ yieé bilí cu, béh ŋueé cu bècénè faá bèh jomò nɔ.

42 «À béh hên temà naâ kɔɔ́, ye béh ndé ŋgòr nyî bèh dɔɔ́ŋ tueé, béh té càm, béh júée bɔ̀ nùàr a: Càŋ sie kwaá baá nyí nùà téná-juù felè bɔ̀ làŋ bɔ̀ mé bɔ̀ komó mene ma. 43 Bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dɔɔ́ŋ lé naá giì felè seèn ménâ tueé ndɔ, ye nuaá mé né temé cén mé bú kwaá njií dɔɔ́ŋ, Càŋ nde né nùà sâ veên yoòr mé yilí seèn kulú sɔm ma.»

Cúcuí Ŋagâ yoòr bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam

44 Piêr yeé baá sònò ménâ tueé, bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr seèn ŋgweé dɔɔ́ŋ, Cúcuí Ŋagâ ka suagà felè bɔɔ̀n. 45 Sâ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé njií lɔɔ̀ naâ Piêr né bɔ̀ Jûf, bɔ́ né gi doó. Bɔ́ yeé ŋene bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam kwa gi aá Cúcuí Ŋagâ ndɔ, geí yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. 46 Lòù sam, Càŋ lé naâ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam doô leba bele seér. Bɔ̀ Jûf yeé ŋgweé, bɔ́ baá ju hihiné tueé, bɔ́ né terreb Càŋ mé njéh seén. Piêr yeé ŋene aá ménâ, à ye bɔ́ a: 47 «Kènê bɔ̀ nùàr hên Cúcuí Ŋagâ faá béh nɔ kwa gi aá kèn. Neì bɔ́ nòmò Càŋ koù yiín né kɔɔ́ wa?» 48 Jomo sâ ye, bɔ́ ndé kòù bɔ́ mé yilí Yeésò *Kristò koù. Yeé gi aá, bɔ́ ye Piêr a, sâ kɔ bɔ́ bɔ́ cer weh teèn ndɔ.

11

Piêr ké toò bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Jerusalem

1 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì ké Judê ŋgweé njií ndɔ, ye bɔ̀ɔ́ mé *Jûf sam baá ŋgòr Càŋ gwaán. 2 Piêr yeé cu cuù aá ké Jerusalem, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ nde bú. Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naâ bɔ̀ Jûf. 3 Bɔ́ ye bú a: «Lé seèn bɔɔ́ naâ naàn mé wò nde ké lètenè bɔ̀ kurû, bí bɔ́ yieé bilí wa!»

4 Piêr se bele bɔ́ kwɔ̀m ndɔ, ye bɔ́ a: 5 «Sâ mè né ké Jopê Càŋ dua den, kulu mè faá vuú nɔ, mè ŋene tàmbàŋ njeré déì faá cɔ̀gɔ̀ nɔ, baá ter segé suagâ, bɔ́ sie né bèh nèà te gou te gou. Yeé waà, njebá le. 6 Mè ke nyegé yí lè, né bɔ̀ nyam feh hihiné, mé bɔ̀ sàb bɔ́ bɔ̀ non. 7 Hueh déì né tueé ye mè a: Wùò ter Piêr, wúlá yíé bɔ́ wulà ma. 8 Mè ye bú a: Sam, Nùà Dueè! Mè gèh dé sâ yíé bèh, né yilísé, mè nde né mé njéh fulá. 9 Hueh doô tueé cu ké te vulúu, ye mè a: Té njií mé Càŋ ye né ŋagásé jìnè; té túé ye nyí nde né mé njéh fulá. 10 Yeé waà baá mbei tagár, cɔ̀gɔ̀ hèllè ŋaá yuo cu ké te vulúu.

11 «Sâ nùà tagár la baá mè tùtúlù gwà njebá den ndɔ, bɔ́ yuoó naâ ké Sesarê, bɔ́ tema njií naâ bɔ́ yoòr mò, bɔ́ ndeè mè yilá weh. 12 Cúcuí Ŋagâ tueé naâ kɔɔ́, ye mè a: Béh bɔ́ ndé beèh ndeè, té njeré déì mùnò ma. Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ténjén hên njií lɔ mè ndɔ. Béh bɔ́ wa ké teèn, béh yila nde gi gwò Kɔ̀rnê ndɔ. 13 À se bele béh dé mé cìlì Càŋ lé naâ bú gwò yilá kwa, ye bú a: Témá njí nùàr ké Jopê yoòr Simɔ̂ŋ, yilí seèn déì né cu Piêr, te bɔ́ yilá njiî bú ká yoòr yeè. 14 À tueé nde né wò ŋgòr mé nde né wò yili sɔm, te yili sɔm mé mbàgà yeè mene dɔɔ́ŋ ma.

15 «Mè yeé ŋgweé aá sònò Kɔ̀rnê ménâ, mè yila ŋgòr Càŋ tueê ndɔ. Tètèì sam Cúcuí Ŋagâ ka suagà felè bɔɔ̀n, faá lé ka suagà naâ felè beèh ké bèh duɔɔ̂m nɔ. 16 *Mè munó kɔ cu baá-re dé mé Fehtoò beèh lé ye: Jâŋ lé bɔ̀ nùàr kou kwaá naâ mé nòmò; dé biì, bɔ́ bí kou seér nde né mé Cúcuí Ŋagâ.»

17 Piêr den cuù, ye bɔ́ a: «Mè yeé ŋene Càŋ bɔ́ Cúcuí seèn haá né mé temé yoòr Yeésò *Kristò Fehtoò beèh kwaá njiî faá à lé naâ béh haá nɔ, sâ mè né neì, mé nde né sòn Càŋ ŋgeén wa?»

18 Bɔ́ yeé ŋgweé aá mân, temé bɔɔ̀n die lè ndɔ, bɔ́ yila Càŋ seên, ye: «Càŋ haá taré baá bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam terreb ndɔ, te bɔ́ kweéh seér temé, bɔ́ kwa yɔ̀ŋ tètàgà.»

Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Antiôs

19 *Bùnò mé lé yuoó naâ lè cu mé bɔ́ lé wulà naâ Etiên teèn hèllè lé naâ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bɔɔ́ ŋellé sɔm. Bɔ̀ déì dula nde Fenisî, bɔ̀ déì nde Sîpre, bɔ̀ déì nde ké Antiôs. Bɔ́ ŋgòr Càŋ tueé njií lom aá mé bɔ̀ Jûf. 20 Lè cu sâ ndɔ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé Sîpre mé bɔ̀ dé Sirên nde ké Antiôs, bɔ́ né mé bɔ̀ Greêk tueé njií ndɔ, bɔ́ né bɔ́ Njàgà Bagaà felè Yeésò Fehtoò beèh tueé. 21 Càŋ lé naâ be teèn mé terreb mene kwaá njií, nùàr ŋgún kweéh seér gi, bɔ́ kwaá njií temé yoòr Fehtoò beèh.

22 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Jerusalem yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ tema njií Bàrnàbâs ké Antiôs ndɔ. 23 À wa ké teèn, à ŋene gèh dé mé Càŋ né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ kulú, temé samé lom bú lè dé gècên, à toó nyegé cu bɔ́, ye bɔ́ a: «Bí dèn lòm beè Fehtoò beèh nɔɔ́ŋ, bí dèn táré tég.» 24 Sâ Bàrnàbâs toò naá giì nùà húɔ́m-temé ndɔ, temé seèn dɔɔ́ŋ né gi yoòr Yeésò, Cúcuí Ŋagâ né bú yoòr ŋgulí faá cí nɔ. À né ŋgòr Càŋ se. Yeé baá ménâ, nùàr ŋgún sagá yila cu lè mɔ̀gɔ̀ bɔ̀ Yeésò bɔ̀.

25 Jomo sâ Bàrnàbâs nde ké Târse, à nde Sɔ̂l fɔɔ́n. 26 À yeé ŋene aá bú, à weh njií bú ké Antiôs. Bɔ́ bú fà dɔɔ́ŋ cer ké teèn gùm nyèmà. Bɔ́ né seé te mbàgà Càŋe bɔɔ́, bɔ́ né bɔ̀ nùàr ŋgún njèh feh bele. Bɔ̀ nùàr lé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò «bɔ̀ *Kristò bɔ̀” yilá lɔgɔ́ naâ ké Antiôs sâ.

27 Cu sâ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ déì lé naâ ké Jerusalem yuo, bɔ́ nde ké Antiôs. 28 *Yilí cén déì lètenè bɔɔ̀n lé naâ Àgàbùs. Cúcuí Ŋagâ kema bú, à wuo ter, ye bɔ̀ nùàr a: «Cùè nde né wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ die ma.» Cùè sâ lé naâ môn die ndɔ. Lé naâ te nàm mgbè Klôdè.

29 Àgàbùs yeé tueé aá ménâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ bilí sòn lètenè bɔɔ̀n, ye njií mé nùà kàn né beè kwa keéh dɔɔ́ŋ, bú a, há njiî, te bɔ́ gam njií bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé ké Judê mé njéh ma. 30 Bɔ́ lé naá giì ménâ bɔɔ́ ndɔ, bɔ́ tema keéh baá-re beè Bàrnàbâs bɔ̂ Sɔ̂l, bɔ́ nde bɔ̀ kokoô bɔ̀ te mbàgà Càŋe ké Judê haá njií.

12

Jâk bɔ̂ Piêr baá lè gèr-e

1 Lè cu sâ, mgbè *Herôde yuo die bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì yoòr mé bùnò. 2 À wula sɔm Jâk bei Jâŋ mé bòù. 3 À yeé ke, né bɔ̀ Jûf yoòr huɔɔ́m ménâ, à sie cu Piêr. Lé naâ lè cu *Páskà mé bɔ́ yieé yeé breêd, bɔ́ kulu teèn kwá ŋgwéh. 4 *Herôde yeé sie aá bú ménâ, à yií bú lè gwà cibì, à weh kaŋ kwaá bú sɔ́jì bɔ̀ŋ nèà kwarè; bɔ̀ŋ cén sɔ́jì né teèn nèà. Bɔ́ né bú mɔɔ́m; ye mɔ Páskà kela baá, te nyí weh njií ye bú ké toò bɔ̀ nùàr. 5 Cu mé Piêr lé naâ ké gwà cibì sâ, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lé Càŋ dua loóm naâ mé terreb mene.

6-7 Cieé mé Herôde njií nde aá bú ké toò bɔ̀ nùàr yeé baá faá kwéh nɔ, cíbíteèn sâ, cìlì Fehtoò beèh kar waà ké mí yoòr seèn, ŋagá sie gwà beè. Sâ Piêr baá lɔ́m, à né lètenè bɔ̀ sɔ́jì fà cer den. Bɔ́ kaga né bú be lòù. Sâ bɔ̀ɔ́ mé mɔm yeé gwà cibì né gi tùtúlù ndɔ.

Cìlì Càŋ doô yeé waà baá, à kema Piêr kwar, à nyimé sɔm bú, ye bú a: «Wùò ter kwar.» Lɔ̀ŋ tené yuo bú be ndɔ. 8 Ye Piêr a: «Cóló njí kàndá yeè teneè, yí njí débágá gulè.» Piêr bɔɔ́ ménâ. Ye Piêr a: «Sù cɔ̀gɔ̀ dùlù yeè, béh nde, bèlè mè.» 9 Piêr ndaŋ bele bú, à kɔ́ ŋgwéh ye né dé gècên, ye merré déì vuú kulu né nyí kɔɔ́. 10 Bɔ́ kela keéh kɔ̀ŋ fà, mé bɔ̀ sɔ́jì né gi tùtúlù, bɔ́ wa lè hin déì, à sòn keéh njií né ké lɔ, né hin lɔ̀ŋ. Dé sâ komo weh ké toò bɔɔ̀n mé be seèn mbaá, bɔ́ yuo kela nde yí ceér dueè. Cìlì Càŋ kwaá lɔ bú ndɔ.

11 Njolo yeé ŋagá baá bú, à ye: «Kènê mè ŋene kɔ baá ye né bɔ̀n, Fehtoò beèh naâ cìlì seèn ká yoòr mò temá njiî, à bú tema njií naâ, te à ndeè mè beè *Herôde se sɔm, te bɔ̀ Jûf kwè* mò sén kwà cú.»

12 À yeé ŋgweé nyegé aá ménâ, à nde ké gwò Marî meì Jâŋ. Jâŋ sâ, yilí seèn déì né cu Mârk. Sâ, bɔ̀ nùàr né ké teèn ŋgún bilí den, bɔ́ né Càŋ dua. 13 Piêr waà, à gɔ hin ndɔ. Nùà seê dé vêh déì né teèn, yilí seèn né Rôdè, à nde yí tùtúlù gwà bèh hin guluù. 14 À yeé nde ŋgweé kèb cieè né hueh Piêr mân, vràb sela seér bú lòù, à lɔɔ̀ Piêr hin gulu keêh, à cu cu seér yí jomo bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ tueé wellê, ye bɔ́ a: «Piêr baá gè cie ma.» 15 Bɔ́ su bú sòn yoòr, bɔ́ ye bú a: «Wò né nùà kùlù wee!» À né teèn ŋgelá, ye bɔ́ a: «Né ka bú.» Bɔ́ den cuù, ye bú a: «Sâ né càŋ seèn.» 16 Cu sâ hin née ka gɔɔ́ den ye. Bɔ́ gulu hin ndɔ, bɔ́ ŋene né ka Piêr bɔ̀n, geí laré bɔ́ gwà dɔɔ́ŋ. 17 À me njií bɔ́ mé be, ye bɔ́ a, bí húné nɔɔ́ŋ. À se bɔ́ gèh dé mé Fehtoò beèh la naâ bú lè gwà cibì sɔm keéh. Jomo sâ, ye bɔ́ a, bɔ́ túé kéh Jâk mé bɔ̀ déì ménâ ma. À yuo kela ndɔ, à nde ser toò.

18 Cieé yeé ŋaga baá, bèmè tarê mân kɔ die lètenè bɔ̀ sɔ́jì, bɔ́ munó kuú njií mé Piêr la naâ ŋaá seér, bɔ́ kwà ŋgwéh. 19 *Herôde ye, bɔ́ fɔ́n bú fɔɔ̀n. Bɔ́ fɔɔ́n kuú mene, bɔ́ bú kwà ŋgwéh ndɔ. À ye, bɔ́ bíé bɔ̀ sɔ́jì cécéné cécéné ma. À bie le mé bɔ́, ye wúlá bɔ́ wulà. Jomo sâ, à yuo ké Judê, à fɔɔ́n gò Sesarê ndɔ, à nde cer den ŋgɔgɔ́ ké sâ.

Cio *Herôde

20 Herôde bar lom bɔ̀ Tîr bɔ̀, mé bɔ̀ Sídɔ̀ŋ bɔ̀ dé ndùàn. Yeé baá ménâ, bɔ́ kwaá sòn, bɔ́ nde sie gule nuaá mé ke yeé gwà cèrrè Herôde. Yilí nùà sâ né Blasta. Bɔ́ ye te bɔ́ bɔ́ nde ké yoòr Herôde, bɔ́ dua bú dɔlê lètenè bɔɔ̀n bɔ́bɔ̂ ma. Lòù sam, yáb bɔɔ̀n yuo yeé te tàbè seèn.

21 Cieé mé bɔ́ lé sie kwaá naâ sâ yeé waà baá, Herôde su cɔ̀gɔ̀ mgbè seèn, à ŋaá den te kɔgɔ, à yila bɔ́ ndeè, à nde bɔ́ faá nùà koô nde yeé nɔ. 22 Bɔ́ bɔm bú ye: «Dé hên hueh nùàr sam cuú, né hueh Càŋ.» 23 Tètèì sam, cìlì Càŋ Dueè suagà ter, si bú ŋgwagán, sòn mé à la meé naâ Càŋ doô, à kuú ndɔ.

24 Ŋgòr Càŋ dé seén kɔ lom né bèh dɔɔ́ŋ yaám ndeê.

25 Bàrnàbâs bɔ̂ Sɔ̂l yeé bɔɔ́ sɔm aá seé bɔɔ̀n ké Jerusalem, bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ cu cu jomo, bɔ́ weh sie Jâŋ mé bɔ́ yilá cu né Mârk beè.

13

Càŋ balé kwaá Bàrnàbâs bɔ̂ Sɔ̂l hiín

1 Bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ fèh-njèh bɔ̀ lé naâ lè bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Antiôs teèn. Lé naâ bɔ̀ Bàrnàbâs mé Simeɔ̂ŋ; bɔ́ bú yilá né Nùà Yilî. Lùsiûs nùà Sirên lé naâ teèn ndɔ, bɔ̂ Manahên. Dé seèn, bɔ̂ mgbè *Herôde lé kulà naâ bècénè. Sɔ̂l lé naâ teèn ndɔ. 2 Cieé déì, bɔ́ yeé baá Càŋ dua, bɔ́ né yáb jolo, Cúcuí Ŋagâ ye bɔ́ a: «Bí sɔ̀m kwá Bàrnàbâs bɔ̂ Sɔ̂l hiín, mè né bɔ́ mé seé déì yilá.» 3 Bɔ́ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ jolo cu yáb, bɔ́ dua Càŋ, bɔ́ ba bɔ́ be felè, bɔ́ yi njií bɔ́.

Bàrnàbâs bɔ̂ Sɔ̂l ké Sîpre

4-5 Cúcuí Ŋagâ yeé tema njií aá Bàrnàbâs bɔ̂ Sɔ̂l ménâ, bɔ́ nde baá-re ké Selusî. Bɔ́ weh sie Jáŋ-Mârk jomò, te à nde gam bɔ́. Bɔ́ wa ké teèn, bɔ́ yila bàtô, bɔ́ nde lè tàbè Sîpre; tàbè sâ tena le né yí lètenè nòmò. Bɔ́ wa lè lɔɔ́ déì, yilí seèn né Sàlàmínà, bɔ́ yila ŋgòr Càŋ te gwà sóù bɔ̀ *Jûf seè.

6 Jomo sâ bɔ́ kela keéh lɔɔ́ sâ, bɔ́ yuo kela ké Pafôs. Bɔ́ wa teèn, bɔ́ kwa nùà táhunò déì, yilí seèn né Bar-Yeésò, né nùà Jûf, à né bɔ̀ nùàr bele den, wa nyí né sòn-Càŋ. 7 Dene seèn lé naá loôm kwarè ŋgɔ́mnà Serjíù Polûs. Ŋgɔ́mnà sâ lé naâ mé feh teèn. À yeé ŋgweé aá njàgà Bàrnàbâs bɔ̂ Sɔ̂l, à yilá njiî bɔ́ ká toò seèn bèh ŋgòr Càŋ ŋgweê ndɔ.

8 Nùà táhunò hèllè, yilí seèn lè ju lɔɔ̂ bɔɔ̀n né Elímà, à yeé ŋene aá ménâ, à furú kuú mé sà, à né kèkènè déì bɔɔ́, te ŋgɔ́mnà temé te ŋgòr Càŋe kwá njí cú. 9 Sâ Sɔ̂l mé yilí déì né cu Pɔ̂l, lé naâ mé terreb Cúcuí Ŋagâ yoòr, à yila nùà doô njolò ke njegeè, 10 ye bú a: «Mè jue né wò ŋunà *Sátàn, wò bɔ̀ nùàr bele wula gi né kɔɔ́, nùà bùnò bɔ̀ gècên bɔ̀ né wò, nùàr veên. Wò nde né mé bɔ̀ njèh Fehtoò beèh ménâ bɔɔ́ gobó ndeé den wa? 11 Mè tueé wò, kènê Fehtoò beèh nde né wò lobo cugó sɔm, wò njolo loù ŋéné ndé cú, kɔ ndeè baá cu déì.» Njolo Elímà nyimé yuo ndɔ. À duɔɔ̂m lòù bobô, à né nùàr fɔɔ́n te derré bú be.

12 Ŋgɔ́mnà yeé ŋene aá ménâ, à kwaá njií temé yoòr Fehtoò beèh. Lòù sam, njií mé bɔ́ la naá giì bú mé yilí Fehtoò beèh tueé dɔɔ́ŋ naâ bú hiím yɔgɔ́.

Bɔ̀ Pɔ̂l ké Antiôs lè tàbè Pisidî

13 Pɔ̂l bɔ́ bɔ̀ mbaábɔn yila cu bàtô, bɔ́ yuo Pafôs, bɔ́ nde ké Pêrgè te tàbè Pamfilî. Bɔ́ wa ké teèn, Jáŋ-Mârk si lɔ bɔ́ ké sâ, à cu cu dé seèn ké Jerusalem. 14 Bɔ́ yuo cu Pêrgè, bɔ́ nde Antiôs lè tàbè Pisidî. Yeé baá mé *cieé sóù, bɔ́ yila nde ké gwà sóù, bɔ́ den nde doó nɔɔ́ŋ. 15 Bɔ̀ nùàr né mvù *sóú Músì jaŋé, bɔ́ né dé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ jaŋé. Bɔ́ yeé jaŋé weh aá, bɔ̀ kokoô bɔ̀ gwà sóù bie njií, ye bɔ̀ Pɔ̂l a: «Beè biì njèh tueê né teèn wa, bí gàm bɔ̀ nùàr mé njéh teèn, te yo taré bɔ́ tarè.»

16 Pɔ̂l komo wuo ter ndɔ, à fɔ njií be ter, ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ *Iserálà bɔ̀, mé bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ déì dɔɔ́ŋ, bí ndɔ̀gɔ̀ tie. 17 *Béh bɔ̀ Iserálà bɔ̀ dɔɔ́ŋ, Tele beèh Càŋ lé naâ bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh balé sɔm, à bɔɔ́ yam bɔ́ ké Ejíptò, sâ bɔ́ ké sâ né kìn. Nde nde, à sɔm cu bɔ́ ké teèn mé be terrèb seèn. 18 *Mé njéh mene, à nde yolo sɔɔ́ bɔ́ ké ya dueè nyèmà yulà nèà.

19 *«Jomo sâ à kum sɔm ndugo téhbeh te tàbè Kanahân felè bɔɔ̀n, te bɔ́ cer keéh. 20 *Bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ lé naâ nyèmà yuií nèà mé yulà tîn bɔɔ́, te jomo sâ à sie sɔm ye bɔ́ bɔ̀ téná-juù bɔ̀ teèn. Bɔ́ bɔɔ́ nde den ka mé njéh ménâ, tɔ́g nde yuo kela lè nàm Samuel sòn-Càŋ.

21 *«Yeé wa baá te nàm Samuel, bɔ́ ye Càŋ a, há sér bɔ́ mgbè. Càŋ haá bɔ́ Sàwúlù ŋunà Kîs ndɔ; né bɔ̀ gèh Benjamên. Sàwúlù bɔɔ́ te kɔgɔ nyèmà yulà nèà. 22 *Càŋ yeé sɔm si njií aá bú doó, à haá keéh cu kɔgɔ mé *Davîd. À tueé kwaá bɔ̀ nùàr dene Davîd tieè ndɔ, ye bɔ́ a: Nyí ŋene Davîd ŋunà Jésè né nyí yoòr yilá, à nde né sòn nyî ŋgweé ma.»

23 Pɔ̂l den cuù, ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, *ndùté ndùtù Davîd déì né Yeésò. Càŋ lé naâ bú Nùà dueè bɔ̀ Iserálà bɔ̀ sie kwaá, te à yili sɔm bɔ́. Né faá à lé naá giì bɔ́ tueé kwaá nɔ. 24 *Mé Yeésò ndeè waà, sâ Jâŋ baá bɔ̀ huaán Iserálà dɔɔ́ŋ tueé ye bɔ́ a, kwéh sér temé kweèh, te bɔ́ weh nòmò Càŋ ma. 25 *Jâŋ yeé nde aá seé bɔɔ́ gií, à ye bɔ̀ nùàr a: Bí ye nyí né neì wa? Nyí tueé bí, nyí nuaá mé bí né kela den doô sam. À dé seèn baá jomo nyî ndeê, à né nyí mé terreb yɔgɔ́. Nyí wúlú ŋgwéh nuaá mé nde né bú débágá gulè sɔm.»

26 Pɔ̂l yeé tueé sɔm aá dé sâ, à den cuù ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr mò, né mene bí bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm, né mene bí bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ déì, bɔ́ ŋgòr hên tema njií kuú né felè beèh dɔɔ́ŋ, te yili sɔm béh. 27 Mé njéh mene, bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ bɔɔ̀n mene lé ndègè Yeésò ŋéné kɔ́ ná ŋgwêh. Mé *cieé sóù dé kàn bɔ́ né mene felè seèn lè mvù bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ jaŋé, dɔɔ́ŋ né gi beè bɔɔ̀n ndúg. Mé njéh mene, bɔ́ yeé sií njií aá bú ju yoòr, mboón ye faá bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì tueé nɔ. 28 *Bɔ́ mene bú mé kwɔ̀m cioò yoòr ŋéné ŋgwéh, bɔ́ ye *Pilátò a, wúlá lòm bú wulà. 29 *Bɔ̀ njií mé ŋgòr Càŋ tueé gi né felè seèn yeé mboón gi aá, bɔ́ mvualé sɔm ye bú te toú fagâ, bɔ́ nde jɔgɔ furu sɔm bú ndɔ. 30 Càŋ mé ŋgeér sam, à yeé kuú aá, Càŋ komo sɔm cu bú lè cio. 31 *À bɔɔ́ cu ká lè wɔ́ŋe cieé kɔ́beè, à dé sâ ŋené yuo kela lom aá njolò bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn. Bɔ̀ sòn seèn kènê né bɔ́. Bɔ́ bɔ̀ sâ bɔ̀ lé yuoó naâ Galilê kɔɔ́, bɔ́ njií lɔ bú ké Jerusalem.

32 «Béh hên nde kuú naâ bí Njàgà Bagaà sâ tueé ndɔ. Béh tueé bí, ndéb mé Càŋ lé tueé lɔɔ̀ naâ mé bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ beèh dɔɔ́ŋ 33 *kènê mboón aá ká lètenè beèh, béh bɔ̀ ndùté ndùtù bɔɔ̀n. Càŋ lé naâ Yeésò te cio komo sɔm cu, faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ lè mvù bene *Davîd kɔ̀b fà nɔ, ye:

Wò né Huaán mò,

lan mè baá Tele yeè.»

34 *Pɔ̂l den cuù ye bɔ́ a: «Càŋ lé ye, nyí nde né bú dé seèn te cio komo sɔm, te à dé seèn tàbè ŋá cú. À lé naá giì ménâ tueé ye:

Njií mé nyí lé naá mé Davîd tueé kwaá,

nyí nde né bí mé njéh kulú ŋagá nyegé.

35 *Davîd beré déì tueé cu né ménâ ndɔ, ye:

Wò ndeè yeè gwàn ndé ŋgwéh dé nùàr yeè fɔ le dòù.

36 Á sâ, Davîd lé bɔɔ́ naá kaà te nàm dé seèn sâ faá Càŋ gwaán nê ndɔ. Mé njéh mene, à kuú, bɔ́ furu yií bú lè sà mé bɔ́ lé furú naâ bɔ̀ tele seèn léí jɔ̀gɔ̀ teèn, à ŋa dé seèn tàbè. 37 Dé nuaá mé Càŋ lé naâ lè cio komo sɔm, môn sam, à lé dé seèn lòù fɔ̀ ná ŋgwêh.

38 «Sâ bɔ̀ nùàr mò, bí kɔ́ɔ ye, Càŋ bí veên yoòr kulu sɔm lom nde né mé yilí nùà bú sâ. Né Yeésò. 39 Bí kɔ́ cú kɔɔ̀ ye, bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ yili yuo nde né mé bú, dèn ŋgwéh mé *sóú Músì. Lòù sam, sóú Músì dé seèn nùàr yìlì kòmò ndé ŋgwéh. 40 Sâ bí bɔ̀ŋ feh biì. Mɔ sam, njií mé bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ lé naâ toò nyagá kwaá doô nde né bí kwa; bɔ́ lé ye:

41 *Ménâ, bí kè fàŋ dèn mé njolo, bí bɔ̀ sèb-nùàr bɔ̀.

Bú a, hím lɔ́ bí lòù, bí ŋéllé yùò ŋellè ndɔ!

Te cafanê nyí Càŋ bɔɔ́ mboón seé nyî,

seé mé bɔ́ sé tueé kuú mene bí,

bí sé biì gwàn ná ŋgwêh doô.»

42 Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs tueé gi ndɔ. Bɔ́ yeé baá cie yuo kelá, bɔ̀ gwà-sóù bɔ̀ bɔŋ bɔ́, ye bɔ́ a: «Bí cú cû mé sóú dé toò hên, te bí tueé ferré cu béh.» 43 Jomo bilî sâ, bɔ̀ *Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé ŋa né Jûf lòù kókoó mbaá bele gi Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs. Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs né bɔ̀ nùàr tueé nyegé, te bɔ́ kuú nde den mé fùgò beè Càŋ tetoò.

44 Sóú sâ yeé waà baá, nùàr lɔɔ́ dɔɔ́ŋ kem waà ndɔ, bɔ́ bilí ndeè ŋgòr Càŋ ŋgweé. 45 Bɔ̀ Jûf yeé nde ŋene njií cìlì nùàr ménâ, sà ŋaâ bɔ́ lè. Bɔ́ duɔɔ́m bɔ̀ njèh sònò Pɔ̂l tueé vurú beleè, bɔ́ né bú selé. 46 Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs né lom tég te ŋgòr Càŋe njebá taré, bɔ́ ye bɔ̀ Jûf a: «Njua mé béh lé ŋgòr Càŋ duɔɔ́m naâ ká lètenè biì, te bí ŋgweé lɔgɔ̂ kɔɔ́. Mɔ bí né lòù berɔ́ŋ seér, ye bí yɔ̀ŋ tètàgà beè Càŋ gwàn ŋgwéh, wa bí wúlú ŋgwéh, sâ béh mé njéh nde ser nde aá yoòr bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, 47 *te den faá Nùà Dueè naá giì béh tueé nɔ, à lé ye:

Nyí lé naâ wò toò bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam sie kwaá,

te wò den faá ŋagâ nɔ,

wò ŋagá nde mé njéh bèh dɔɔ́ŋ,

te bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ yili yuo.»

48 Bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ samé ŋellé doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ né ŋgòr Fehtoò beèh seén. Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naâ dé yɔ̀ŋ tètàgà balé kwaá dɔɔ́ŋ kwaá njií gi temé mé Yeésò. 49 Ŋgòr Càŋ né ka yaám ndeé. Nde nde, laré sie lò sâ beè dɔɔ́ŋ. 50 Bɔ̀ Jûf yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ soób bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ lètenè bɔ̀ véh dé kokoô, mé bɔ̀ njonjolo bɔ̀ lɔ sâ, te bɔ́ bunó Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs. Bɔ́ kwɔgɔ sɔm bɔ́ te tàbè sâ ndɔ.

51 *Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs yeé baá mé gò, bɔ́ karé sɔm fùfú gulè, bɔ́ fulú njií bɔ́ yoòr, bɔ́ fɔɔ́n gò Ikoniûm. 52 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ le ké Antiôs ndɔ. Sâ bɔ́ baá gi mé Cúcuí Ŋagâ yoòr ŋgulí den, temé lé naâ bɔ́ mé gècên mene vɔgɔ́.

14

Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs ké Ikoniûm

1 Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs wa ké Ikoniûm, bɔ́ yila nde lè *gwà sóù bɔ̀ Jûf, bɔ́ né bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ tueé. Bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam kókoó mbaá kwaá njií gi temé yoòr Yeésò. 2 Bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ lètenè bɔ̀ Jûf yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ suií njií bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam yoòr Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs.

3 Yeé baá ménâ, Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs cer ŋeí seér cu ké Ikoniûm lòù, bɔ́ né te ŋgòr Fehtoò beèh tég njebá taré, ye bɔ̀ nùàr a, Càŋ bɔ̀ nùàr yili sɔm yeé dé lòù. Fehtoò beèh lé naâ bɔ́ terreb haá, bɔ́ né bɔ̀ fém mé cìè teèn bɔɔ́ yií, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ mé njéh ye né ŋgòr gècên. 4 Yeé baá ménâ, lɔɔ́ ker fà: bɔ̀ déì bele bɔ̀ Jûf, bɔ̀ déì jomo bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê.

5 Jomo sâ, bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam bɔ́ bɔ̀ mgbè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ kaga taáb, te bɔ́ nde Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs tɔbé wulá. 6 Bɔ́ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ dula leér nde ser te tàbè Likonî, lè lɔɔ́ Lîstrè mé Dérbè. Bɔ́ né kè kèbè ndeé bele, 7 bɔ́ se Njàgà Bagaà teèn.

Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs ké Lîstrè

8 Ké Lîstrè sâ, nuaré déì lé naâ teèn, gule né kuú, à lé mé njéh yuoó naâ lè, à gò gɔ̀ ŋgúŋgwéh. 9 Nùà hèllè yeé ŋene Pɔ̂l baá njèh tueé, à felá njií tie teèn. Pɔ̂l né ka bú njolò ke njege den, à ŋene kɔ ye, nùà hên né temé te ŋgòr nyî kwaá njií te taré sɔm bú. 10 À tueé njií mé bú ndɔ, ye bú a: «Kòmò wùò ter, njébá mé gule yeè!» Nùà hèllè lɔ wuo ter kwar, gɔ keéh lom dé gɔɔ̀.

11 Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋene njií mé Pɔ̂l bɔɔ́ naâ sâ, bɔ́ si gɔ̀gɔ̀ mé ju lɔɔ̂ bɔɔ̀n Likonî, bɔ́ ye: «Né bɔ̀ càŋ ŋa né nùàr kɔɔ́, bɔ́ suagà ká yoòr beèh.» 12 Bɔ́ yilá kwaá bɔ́ yilí bɔ̀ càŋ bɔɔ̀n yoòr. Dé Bàrnàbâs, bɔ́ yilá bú *Jeûs; bɔ́ yilá Pɔ̂l *Hermês, ye nùà njèh tueê né bú. 13 Ŋgàŋ Jeûs lé naâ teèn ndɔ. À yeé ŋene aá ménâ, à sie ndeè mé bɔ̀ tela nàgà mé njèh yàgà yoòr, à waà mé njéh ké tùtúlù bɔ̀gɔ̀ bâŋ, ye te bɔ́ bɔ̀ nùàr ŋɔb haá Bàrnàbâs bɔ̂ Pɔ̂l njèh *sèmè. Sâ mɔ̀ Jeûs hèllè né ké jomo lɔɔ̂ mân.

14 Bàrnàbâs bɔ̂ Pɔ̂l yeé nde ŋgweé njií mân, temé yulá bɔ́ mé njéh, bɔ́ sie ŋaré bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n, bɔ́ ŋar nde ké lètenè bɔ̀ nùàr, bɔ́ né ké ter lɔgɔ́ njií, ye bɔ̀ nùàr a: 15 *«Bí béh mân bɔɔ́ né dé keì wa? Ŋgweéh béh né gi bɔ̀ nùàr faá bí nɔ wa? Béh ndeè naâ bí Njàgà Bagaà tueé, ye bí kwéh sér temé, bí sɔm be yoòr bɔ̀ cècàŋ mân, bí dua seér Càŋ dueè. À dé seèn né làŋ, vulú bɔ̂ tàbè lɔ sií naâ bú; nòmò mé bɔ̀ njèh dɔɔ́ŋ lɔ si giì naâ bú ndɔ. 16 Léí toò, à lé bɔ̀ nùàr mé gèh hihiné kwaá lɔɔ̀ naâ mé feh bɔɔ̀n, gèh dé kàn né càŋ seèn dua. 17 Mé njéh mene, à né béh feh den, ye nyí né teèn: nyí béh bagaà bɔɔ́ den né kɔɔ́ ma. À né bí nu yi keêh, yab né yaám, dé kàn mé cu seèn, dé kân mé cu seèn, yab né bí beè merré den, bí né mé vɔ́gɔ́-temé mene samé, bí ménâ ŋéné kɔ́ ŋgwéh wa?»

18 Pɔ̂l né mene ménâ tueé, njií ye bɔ̀ nùàr a, há lòm bɔ́ *sèmè haà. Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs nde bɔ́ lege yiín weéh baá lòù.

19 Jomo sâ, bɔ̀ Jûf kem yuoô ké Antiôs mé Ikoniûm, bɔ́ waà doó sâ, bɔ́ tueé seér maŋgo, bɔ̀ nùàr gwaán seér cu ŋgòr bɔɔ̀n, bɔ́ tɔbé si Pɔ̂l doó, bɔ́ tulu si njií bú ké jomo bâŋ, ye merré déì kuú baá kèn. 20 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yuo bele jomo ndɔ. Bɔ́ yeé baá ké kwarè seèn kaáŋ den, à komo wuo ter, à yila nde cu ké lètenè lɔɔ̂. Cieé ŋaga, bɔ̂ Bàrnàbâs fɔɔ́n gò, bɔ́ nde ké Dérbè.

Baá dé jomo cuû

21 Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs wa ké Dérbè, bɔ́ yila cu Njàgà Bagaà seè. Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá ŋa gi bɔ̀ mbɔ̀ŋ ké doó sâ. Jomo sâ, bɔ̀ Pɔ̂l cu cu ké Lîstrè, bɔ́ cu cu ké Ikoniûm, mé Antiôs dé Pisidî, 22 bɔ́ né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yo bɔɔ́ taré, bɔ́ né bɔ́ toó nyegé, ye bɔ́ a: «Bí dèn lòm te ŋgòr Càŋe tég; gèr né teèn. Béh gèr ŋene nde né feh hihiné, te béh nde ye *Lò Càŋ yilá.» 23 Bɔ́ wa mene te bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé kàn, bɔ́ né bɔ̀ nùàr teèn balé kwaá, te bɔ́ den bɔ̀ kokoô bɔ̀; bɔ́ bɔ́ jolo weh yáb, bɔ́ né Càŋ felè bɔɔ̀n dua, te bɔ́ kwaá lɔ bɔ́ beè Càŋ. Bɔ́ ndèm kwaá lom mé bú.

24 Bɔ́ lé naâ te lɔɔ́ hihiné te tàbè Pisidî kelá bele, bɔ́ yuo kela te tàbè Pamfilî. Bɔ́ yeé wa baá ké teèn, 25 bɔ́ duɔɔ́m cu ŋgòr Càŋ ké Pêrgè tueê. Jomo sâ, bɔ́ nde ké Atalî. 26 Bɔ́ yila cu bàtô doó sâ, bɔ́ nde Antiôs. Sâ né bèh mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lé naâ bɔ́ teèn nyeén, bɔ́ kwaá lɔ bɔ́ beè Càŋ, Nùà húɔ́m-temê, te bɔ́ nde bèh seé seèn mé né kènê mboón hên.

27 Bɔ́ yeé wa baá ké Antiôs, bɔ́ yilá bilí cu bɔ̀ Yeésò bɔ̀, bɔ́ se bɔ́ njií mé Càŋ lé naâ beè bɔɔ̀n bɔɔ́ keéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ se bɔ́ gèh dé mé à lé naâ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ceér gulu keéh ndɔ, bɔ́ ye bɔ́ a, bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam lé naâ temé yoòr Yeésò kwaá njií ma. 28 Bɔ́ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ cer yií cu ké sâ kɔ́beè.

15

Mbàgà juù dé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ké Jerusalem

1 *Bɔ̀ nuaré déì yuoô ké Judê, bɔ́ waà ké Antiôs, bɔ́ né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ njèh feh, ye bɔ́ a: «Mɔ bí *ŋgór ŋɔ́b ŋgwéh, faá *sóú Músì tueé nê nɔ, bí yìlì yùò ndé ŋgwéh.» 2 Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs yeé nde ŋgweé njií ménâ, bɔ́ bɔm bɔ́, bɔ́ bɔ́ kwaá njií saân tarê mân doó felè ŋgòr sâ.

Yeé baá ménâ, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ kaga ndòn ye, Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs mé bɔ̀ mbeí déì nde né ké Jerusalem yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ ŋaá ndeé ma, te bɔ́ nde nyegé ju sâ. 3 Bɔ́ sɔm njií bɔ́ ndɔ. Bɔ́ né te tàbè Fenisî mé *Samarî kelá, bɔ́ né bɔ̀ nùàr saán gɔ, ye bɔ́ a, bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam kènê baá ceér Càŋ bele ma. Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yeé ŋgweé aá ménâ, nɔré lom bɔ́ yoòr dé gècên.

4 Bɔ́ wa Jerusalem. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ vra weh bɔ́ ndɔ. Jomo sâ, bɔ̀ Pɔ̂l se bele bɔ́ bɔ̀ njií mé Càŋ lé naâ mé bɔ́ bɔɔ́ keéh dɔɔ́ŋ. 5 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ *Farisiên yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ komo wuo seér cu ter, bɔ́ ye: Ndɔ́g, bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, kɔ bɔ́ ŋɔb bɔ́ ŋgór ŋɔɔ̀b, bɔ́ taga cu bɔ́ sóú Músì ndɔ.

6 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ bilí, te bɔ́ taáŋ nyegé ŋgòr sâ. 7 *Bɔ́ yeé baá saán taré, Piêr komo wuo ter, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr mò, bí né gi kɔɔ́ ye, Càŋ lé naâ mè ká lètenè biì balé sɔm, baá dàb ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ, à lé ye te mè nde bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam Njàgà Bagaà nyî se, te bɔ́ kwaá njií temé teèn. 8 *Càŋ mé né temé nùàr dɔɔ́ŋ ŋené laré lé béh Cúcuí Ŋagâ temá njií naâ kɔɔ́, à lé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam Cúcuí Ŋagâ cén sâ tema njií naâ kɔɔ́ ndɔ. Sâ ye nyí né bɔ́ gwaán faá nyí gwaán né béh nɔ. 9 À gwèn lètenè beèh mé bɔ́ kwá nyì ŋgwéh. À bɔ́ temé bɔɔ́ ŋagá lom né mé temé yoòr seèn kwaá njiî. 10 Mɔ né mân, bí né Càŋ teèn me ke, wanɔɔ́ŋ bí bɔ̀ nùàr seèn seé felè mbiín kwaá né dé keì? Ŋgweéh né seé mé lé naâ bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ yɔgɔ́, lé naâ béh ménâ yɔgɔ́ ndɔ wa? Mɔ né mân, béh mé bɔ̀ déì mbin haá seér né dé keì wa? 11 Béh né gi kɔɔ́ ye, Yeésò Fehtoò beèh lé béh yili sɔɔ́m naâ dé lòù. À bɔ́ yili sɔm né kèì cén ménâ ndɔ.»

12 Piêr tueé sɔm. Sâ bɔ̀ nùàr né lom nɔɔ́ŋ huné den. Jomo sâ bɔ́ ŋgweé Bàrnàbâs bɔ̂ Pɔ̂l baá tueé ndɔ. Bɔ́ tueé bele bɔ́ bɔ̀ fém bɔ́ bɔ̀ cìè mé Càŋ lé naâ beè bɔɔ̀n lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam bɔɔ́ keéh.

13 Bàrnàbâs bɔ̂ Pɔ̂l yeé tueé gi aá ménâ, Jâk komo wuo ter, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí ŋgwé, bɔ̀ nùàr mò. 14 Simɔ̂ŋ hên debbé kuú né felè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, ye Càŋ lé duɔɔ́m naâ bɔ́ kwɔmê, ye te bɔ́ den bɔ̀ nùàr nyî, sâ bɔ̀ŋ beèh duɔɔ́m née lòù ye. 15 Ŋgòr bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ die yila cu né ka teèn ménâ nág ndɔ, né lè mvù nyagá den ye:

16 *Né mè Càŋ Dueè. Gwà *Davîd mé lé naâ die,

mè nde cu né bú ter komo sie kwaá,

mvùr seèn nde cu né yilá gií, mè bɔɔ́ nyegé bú,

17 te bɔ̀ ndùté ndùtù seèn ŋene ménâ, bɔ́ fɔɔ́n ceér mò.

Bɔ̀ɔ́ mé mè né lò nùàr dɔɔ́ŋ yilá, nde gi né ceér mò Càŋ Dueè fɔɔ́n ndɔ.

18 Né Càŋ Dueè mân tueé né kɔɔ́,

à lé naá giì bɔ̀ nùàr tueé, baá dàb ndɔ.»

19 Jâk den cuù ye bɔ́ a: «Mɔ né beè mò, béh té bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam mbaá kì cú, bɔ́ kweéh seér gi aá temé kèn. 20 *Béh bɔ́ nyàgà tágá njí lòm bɔ̀ njèh dé cècàŋ, bɔ́ té yàgà yɔ̀ŋ ndɔ, núɔ́gɔ́ nyaàm mé bɔ́ naâ lòù nei wulá, bɔ́ té yíé. Né mene húɔ́m dé heè, bɔ́ té sònò nágá njí. 21 Lòù sam, dàb baá teèn mé bɔ́ né bɔ̀ sóú dé jomò lè *gwà sóù dé kàn feh sɔɔ́, bɔ́ né lè gwà sóù dé kân mé *cieé sóù dɔɔ́ŋ jaŋé ndɔ.»

Mvù mé bɔ́ tema njií né yoòr bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé Jûf sam

22 Yeé gi aá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ kaga ndòn, ye bɔ́ nde né bɔ̀ nuaré déì lètenè bɔɔ̀n sɔm, bɔ́ kwaá bɔ́ jomo Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs, bɔ́ tema njií bɔ́ ké Antiôs ma. Bɔ́ balé weh baá-re Jûde, yilí seèn déì né cu Barsabâs, bɔ́ balé weh Silâs ndɔ. Bɔ́ fà dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ njonjolo bɔ̀ lètenè bɔ̀ mbeî. 23 Bɔ́ nyagá haá bɔ́ mvù beè, bɔ́ ye:

«Bɔ̀ mbeí beèh, béh bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ mbeí biì dɔɔ́ŋ né bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam bieé. Bí né mene ké Antiôs, né mene ké Sirî, né mene ké Silisî dɔɔ́ŋ, béh né bí bieé.

24 «Béh lé naâ ŋgweé ye, bɔ̀ nuaré déì lé naâ kán yuo, bɔ́ nde bí feh ter ŋellé kwaá sé wa? Bí té mùnò ye béh lé temà naâ bɔ́ kɔɔ́. 25 Béh né seér ká lètenè beèh bilí taáŋ nyegé, te béh balé tema njií bí bɔ̀ nuaré déì teèn, te bɔ́ njií lɔ bɔ̀ mbeí beèh Bàrnàbâs bɔ̂ Pɔ̂l. 26 Béh tueé bí, Bàrnàbâs bɔ̂ Pɔ̂l lé naâ cio lè seé Yeésò *Kristò liím. 27 Béh bɔ̀ tebé bɔ̀ sâ balé sɔm né Jûde bɔ̂ Silâs. Mvù mé béh nyagá né hên, bɔ́ nde né mé sòn bɔɔ̀n tueé ndɔ. 28 Béh bɔ̀ Cúcuí Ŋagâ naâ ndòn kaga, ye bɔ́ té bí seé déì felè mbaá mbín kwá, béh tágá lòm bí bɔ̀ɔ́ mé né teèn yilá hên: 29 Bí té *sèmè dé cècàŋ yíé, bí té húɔ́m sònò nágá kéh, núɔ́gɔ́ nyaàm mé bɔ́ naâ lòù nei wulá, bí té yíé, bí té yàgà yɔ̀ŋ ndɔ. Mɔ bí né bɔ̀ njèh hên jolo, bí nde né bagasé den. Sâ bí dèn bá-re.»

30 Bɔ́ yeé nyagá sɔm aá, bɔ̀ tebé bɔ̀ fɔɔ́n gò Antiôs ndɔ. Bɔ́ wa ké teèn, bɔ́ yilá bilí bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ, bɔ́ haá bɔ́ mvù hèllè, 31 bɔ́ jaŋé baá-re toò bɔ̀ nùàr. Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá, temé vɔgɔ́ bɔ́ lè, yo taré cu bɔ́ ndɔ.

32 Sâ Jûde bɔ̂ Silâs fà dɔɔ́ŋ toò naá giì bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀. Bɔ́ yila cu teèn tètèì tueé den, bɔ́ né bɔ̀ nùàr toó nyegé, bɔ́ né bɔ́ yo bɔɔ́ taré. 33 Bɔ́ bɔ́ cer weh ké doó sâ teèn. Jomo sâ bɔ́ bɔ̀ nùàr bie gò, bɔ́ yuo, te bɔ́ cu cu ké yoòr bɔ̀ɔ́ mé lé temà naâ bɔ̂. [ 34 Te Silâs nde ye tueé, ye nyí nde né ké sâ den le.]

35 Sâ Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs né yeé ké Antiôs sâ ndɔ, bɔ́ bɔ̀ mbeí déì kókoó mbaá né bɔ̀ nùàr ŋgòr Fehtoò beèh feh, bɔ́ né bɔ́ se.

Kèrrè lètenè Pɔ̂l bɔ̂ Bàrnàbâs

36 Nde nde, Pɔ̂l ye Bàrnàbâs a: «Ndê, béh nde bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yɔŋ ke, kɔ ŋgweéh bèh mé béh lé naâ mé ŋgòr Fehtoò beèh te lɔɔ́ hihiné tueé kelá dɔɔ́ŋ, bɔ́ né gi taré wa?» 37 Bàrnàbâs ye te bɔ́ weh sie Jâŋ, mé bɔ́ yilá cu né Mârk beè. 38 *Pɔ̂l berɔ́ŋ ye bú a: «À lé naâ béh ké Pamfilî si lɔɔ́, ye nyí bèh seê déì ndé cú.» 39 Teèn sâ tɔgɔ kɔ die lètenè bɔɔ̀n, bɔgɔ́ ŋaá ter, bɔ́ geé le doó sâ. Bàrnàbâs weh Mârk, bɔ́ bú yila bàtô, bɔ́ nde ké Sîpre. 40 Pɔ̂l balé weh dé seèn Silâs. Bɔ́ bú yeé baá mé gò, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dua Càŋ felè bɔɔ̀n, bɔ́ kwaá lɔ bɔ́ beè Fehtoò beèh, te à gam bɔ́ mé húɔ́m-temé seèn. 41 Bɔ́ yuo ndɔ, bɔ́ nde yɔŋ laré tàbè Sirî mé Silisî mene, bɔ́ né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bèh dɔɔ́ŋ yo bɔɔ́ taré bele.

16

Timotê jomo Pɔ̂l bɔ̂ Silâs

1 Pɔ̂l wa ké Dérbè, à nde ké Lîstrè ndɔ. Sâ mbɔ̀ŋ déì lé naâ ké sâ teèn, yilí seèn né Timotê. Meí seèn né *Jûf mé gwaán né ceér Yeésò. Tele dé seèn né nùà Greêk. 2 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Lîstrè mé Ikoniûm mene né gi dene seèn keí. 3 Yeé baá ménâ, Pɔ̂l ye nyí nde né bú jomo nyî weh sie; à weh bú ndɔ, à nde *ŋɔb bú ŋgór. Lé naâ felè bɔ̀ Jûf. Sâ bɔ̀ Jûf te tàbè sâ né gi kɔɔ́ ye, tele Timotê né nùà Greêk.

4 Jomo sâ bɔ́ yuo, bɔ́ nde te lɔɔ́ hihinê kelá bele. Ndéb mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ lé naâ ké Jerusalem sagá doô, bɔ́ né bɔ̀ nùàr Yeésò tagá bele. 5 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ né cu terreb te ceér Càŋe kwa ŋeí; cieé dɔɔ́ŋ nùàr kɔ lom baá-re te mbeî sagá yilâ.

Vuú Pɔ̂l ké Troâs

6 Cúcuí Ŋagâ yiín bɔ́ ŋgòr Càŋ lè tàbè Asíà tueê. Yeé baá ménâ, bɔ́ kela keéh tàbè Frijî mé Galatî, 7 bɔ́ wa ké kwarè Misî, ye te bɔ́ yuo kela Bitinî. Lɔ́ŋ sam, Cúcuí Yeésò yiín cu bɔ́. 8 Bɔ́ kela keéh Misî, bɔ́ suaga nde ké Troâs. 9 Yeé baá cíbíteèn, kulu Pɔ̂l faá vuú nɔ; à ŋene nùà Masedínà déì waà baá, né ter njebá den, ye bú a: «Kúkùr yeè, ŋá kélâ yeè ká Masedínà yoòr beèh, te wò gam béh teèn!» 10 Vuú yeé kulu aá Pɔ̂l mân, béh yila ceér Masedínà fɔɔ̂n ndɔ. Sâ béh naâ mé njéh kɔɔ́ gií, ye Càŋ béh yilá njií né ké sâ, te béh nde Njàgà Bagaà ké lètenè bɔɔ̀n se.

Ndèm Lídià ké Filîp

11 Jomo sâ, béh yila bàtô, béh yuo Troâs, béh lemé nde Samoterâ; tàbè sâ né yí lètenè nòmò mân. Cieé ŋaga béh fɔɔ́n cu gò, béh nde Nìàpòlî. 12 Béh yuo cu sâ, béh nde Filîp; lè tàbè Masedínà dɔɔ́ŋ ŋgɔ́mnà lé den lɔgɔ́ naâ teèn. Kɔ̀b tàbè sâ né dé seèn beè bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀. Béh cer yií lɔ sâ kɔ́beè.

13 Mé *cieé sóù, béh yuo ká lɔ, béh nde ké sòn nòmò, ye merré déì béh kwa nde né bèh mé bɔ̀ *Jûf dua yeé Càŋ teèn ké sâ. Béh wa ké teèn, béh den nde doó, béh bɔ̀ véh mé lé bilí deén naâ ké sâ né sòn tueé den. 14 Ma déì naâ lètenè bɔɔ̀n teèn, yilí seèn né Lídià; à lé yuoó naâ Tiatîr, à né yeé cɔ̀gɔ̀ nyàgàm go. Ma bú séná né nùà dùlà-Càŋ. Béh yeé baá tueé, Fehtoò beèh gulu lɔgɔ́ bú temé te à felá njií tie teèn. 15 Jomo sâ bɔ́ kou bú nòmò Càŋ mé mbàgà seèn mene ndɔ. À ye béh a: «Ŋgweéh bí né kɔɔ́ ye, mè baá nùà Fehtoò beèh mà. Sâ bí ndê cèr wèh ké lɔ mò teèn.» À yeé baá béh ménâ ŋeí, béh bɔ́ nde ndɔ.

Ké Filîp lè gwà cibì

16 Cieé déì béh lé naâ bèh Càŋ duaà ndeé, béh bɔ̀ huaán vêh déì kwaré ceér dueè. À lé naâ mé tándulu yoòr. Mɔ baá bú ŋaâ, bɔ̀ njií mé nde né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, à né yeé cie tueé kwaá, à né kàgàlɔ̀ŋ teèn kókoó mbaá kwa, à né bɔ̀ tele seê seèn haá.

17 À yeé ŋene aá béh, à yuo bele béh, à né ké ter yie njií, ye bɔ̀ nùàr a: «Bɔ̀ nùà hên dé bɔɔ̀n bɔɔ́ né seé dé Càŋ terrèb. Bɔ́ ndeè naâ bí ceér feh keéh, te bí yili yuo mé njéh.» 18 À yie sɔɔ́ méménâ cieé kókoó mbaá. Yeé yɔgɔ́ baá, temé ŋaâ Pɔ̂l mé càŋ tándulu yoòr huaán doô, à bele seér, ye bú a: «Mé yilí Yeésò *Kristò, yùò kélâ yoòr huaán hên, mè tueé wò!» Tándulu hèllè yuo kela lè sòn seèn nɔɔ́ŋ ménâ ndɔ.

19 Bɔ̀ tele seê huaán doô yeé ŋene ye ceér kàgàlɔ̀ŋ bɔɔ̀n beè huaán doô surí baá kèn, bɔ́ sie mgbɔmé njií Pɔ̂l bɔ̂ Silâs ké cie yoòr bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂. 20 Bɔ̀ sâ bɔ̀ weh njií ser cu bɔ́ ké toò bɔ̀ dé ŋgɔ́mnà, bɔ́ ye bɔ́ a: «Bɔ̀ fà bɔ̀ hên né lɔɔ́ beéh. Bɔ́ né Jûf, 21 béh né bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀; bɔ́ béh feh seér né *sóú bɔɔ̀n, ye béh bele cí. Ŋgweéh beè beèh né jolo mà.»

22 Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ jeré ŋellé doó dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ sie ŋaré sɔm Pɔ̂l bɔ̂ Silâs cɔ̀gɔ̀ yoòr, ye te bɔ̀ nùàr tegé nyegé ye bɔ́ núr. 23 Bɔ́ yeé duún aá bɔ́ ménâ, bɔ́ nde si yií bɔ́ gwà cibì, bɔ́ taga lɔ kè-nùàr ndɔ. 24 Te kè-nùàr yeé ŋgweé njií ménâ, à nde weh ferá kwaá bɔ́ ké lè kɔ̀ŋ dé ké jomò, à yií bɔ́ fɔ̀gɔ̀ gulè ndɔ.

25 Yeé baá lɔgɔ̀teèn, sâ Pɔ̂l bɔ̂ Silâs né Càŋ dua, bɔ́ né bú mé bené seén njií. Sâ bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ né ŋgweé ndɔ. 26 Bɔ́ yeé ŋgweé, tàbè baá jilí taré, né gwà cibì hèllè mé maàŋ mene teèn jilí keéh. Bɔ̀ hin né mé be bɔɔ̀n komó ndeé, fɔ̀gɔ̀ né bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ dɔɔ́ŋ gulè koló yuo gií, né doó sue ndeé.

27 Kè-nùàr nyimé yuoô, sâ bɔ̀ hin gwà cibì dɔɔ́ŋ baá gi lelɔŋ. Feh ŋellé bú ter, ye merré déì bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ durá yuo gi aá. À sua bòù, ye te nyí nde aá yo nyî sieé wulá. 28 Pɔ̂l pam njií ké ter, ye bú a: «Té feh yeè mbaá wúlá kú, béh né gi hên dɔɔ́ŋ ye!» 29 Kè-nùàr bie we ndɔ, à mɔgɔ dula yila nde ké gwà cibì, à ndelé cemmé nde doó gulè Pɔ̂l bɔ̂ Silâs mé veéh mene. 30 Jomo sâ à sɔm keéh bɔ́, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ kokoô bɔ̀ mò, mè bɔɔ́ nde né naàn, te mè yili yuo wa?» 31 Bɔ́ ye bú a: «Kwá njí lòm temé mé Yeésò Fehtoò beèh, wò nde né yili yuo, mé mbàgà yeè mene.» 32 Bɔ́ tueé kwaá bú mé mbàgà seèn mene ŋgòr Fehtoò beèh ndɔ.

33 Cíbítenè doó sâ kè-nùàr weh bɔ́, à nde bɔ́ nyer yaga nyegé. Bɔ́ kou sɔm bɔ́ nòmò Càŋ gwà dɔɔ́ŋ ndɔ. 34 À ŋaá kwaá njií bɔ́ ké gwò seèn, à haá bɔ́ yáb. Yo nɔré bú mé mbàgà seèn mene. Lòù sam, à lé naá loôm mé vɔ́gɔ́-temé, ye nyí temé kwaá njií aá yoòr Càŋ.

35 Cieé yeé ŋaga baá, bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé ŋgɔ́mnà tema njií ye kè-nùàr a, yì njí bɔ̀ nùà sâ ma. 36 Kè-nùàr nde ké yoòr Pɔ̂l, ye bú a: «Bɔ̀ kokoô bɔ̀ tema njií naâ ye, yì njí bí yiì. Sâ bí ndé bá-re baga.» 37 Pɔ̂l deên ndɔ, ye bɔ̀ tebé bɔ̀ a: «Béh né bɔ̀ huaán Rɔ̂m; bɔ́ lé ju felè beèh túé ná ŋgwêh, bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a, kɔ́ lòm béh núr duûn, bɔ́ ndé béh ká gwà cibì yií njií. Lé naâ njolò bɔ̀ nùàr. Yeé baá dé sɔɔ̀m, te bɔ́ sɔm leér béh lòù wa? Ndɔ́g ndɔ. Mɔ né ménâ, sâ bɔ́ ndê yì ká béh mé be bɔɔ̀n.»

38 Bɔ̀ tebé bɔ̀ nde cu bɔ̀ kokoô bɔ̀ ménâ tueé. Bɔ́ yeé nde ŋgweé njií ye Pɔ̂l bɔ̂ Silâs né bɔ̀ huaán Rɔ̂m mân, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh. 39 Bɔ́ nde bɔ́ be kobó. Jomo sâ, bɔ́ sɔm bɔ́ gwà cibì, bɔ́ ye bɔ́ a: «Kúkùr, bí yùò lɔ hên yuoò.» 40 Pɔ̂l bɔ̂ Silâs yeé yuo kelà baá gwà cibì, bɔ́ nde ké gwò Lídià. Bɔ́ yeé ŋene aá bɔ̀ Yeésò bɔ̀, bɔ́ toó nyegé cu bɔ́, jomo sâ bɔ́ fɔɔ́n gò ndɔ.

17

Pɔ̂l bɔ̂ Silâs ké Tesalonîk

1 Bɔ́ kela keéh Amfipolî mé Àpòlònî, bɔ́ wa ké Tesalonîk. Ké sâ *gwà sóù bɔ̀ Jûf né teèn. 2 Yeé baá mé *cieé sóù, Pɔ̂l yila nde cu teèn, faá à né yeé mé bɔ̀ gwà sóù déì bɔɔ́ nɔ. Bɔ́ bɔ̀ nùàr né felè ŋgòr Càŋ tueé kuú. À bɔɔ́ ké teèn sɔ́ndè tagár. 3 À né bɔ́ se, ye bɔ́ a: «Lé naá giì tueé ye, *Nùà Cɔ̀ŋ sé naá kaà gèr ŋené, te à nde ye lè cio komo yuo. Sâ jue né Yeésò mé mè né bí se hên, Nùà Cɔ̀ŋ né bú.» 4 Bɔ̀ déì lètenè bɔɔ̀n kwaá njií temé teèn, bɔ́ yuo bele Pɔ̂l bɔ̂ Silâs. Bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ lètenè bɔ̀ Greêk, mé bɔ̀ véh dé kokoô ŋgún mbaá bɔɔ́ gi ménâ ndɔ.

5 Bɔ̀ Jûf yeé ŋene aá ménâ, sà ŋgwa ŋaá cuù bɔ́ lè, bɔ́ nde bɔ̀ vevenê bɔ̀ ceceér domó fɔɔ́n, te bɔ́ nde kɔ si bèmè lètenè bɔ̀ nùàr. Lɔɔ́ dɔɔ́ŋ jilí gi. Bɔ́ ŋar wa ké gwò Jásɔ̀ŋ, te bɔ́ sie njií Pɔ̂l bɔ̂ Silâs ké cie toò bɔ̀ nùàr. 6 Bɔ́ wa ké teèn, bɔ́ Pɔ̂l bɔ̂ Silâs kwà ŋgwéh, bɔ́ sie le mé Jásɔ̀ŋ bɔ́ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì, bɔ́ tulu nde mé bɔ́ ké toò bɔ̀ kokoô bɔ̀, bɔ́ né sònò bɔm ye: «*Wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ beéh gi né bɔ̀ nùàr hên, bɔ́ mé njéh ká lètenè beèh waà kèn! 7 Jásɔ̀ŋ bɔ́ ké gwò seèn weh kwaá né dé keì wa? Bɔ́ bɔ́ dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ táré-feh bɔ̀, bɔ́ sóú Mgbè Rɔ̂m dùlà cú, bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a, mgbè dueè déì né teèn, wa yilí seèn né Yeésò sé wa!»

8 Bɔ̀ nùàr bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ cer gi seé. 9 Bɔ́ ye Jásɔ̀ŋ bɔ́ bɔ̀ mbaábɔn a: «Kɔ bí gwɔ̀m sòn sâ lòù.» Bɔ́ yeé gwɔm aá, bɔ́ yi ye bɔ́ ndɔ.

Pɔ̂l bɔ̂ Silâs ké Bèrê

10 Cibí yeé yili baá, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ sɔm njií ser Pɔ̂l bɔ̂ Silâs ké Bèrê. Bɔ́ yeé wa baá ké teèn, bɔ́ yila cu gwà sóù bɔ̀ Jûf. 11 Bɔ̀ Jûf dé sâ lé huɔm kelà naâ kɔɔ́ mé bɔ̀ dé ké Tesalonîk. Ŋgòr Càŋ mé Pɔ̂l lé naâ bɔ́ tueé dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé naâ tie teèn felá njií, bɔ́ né mvù Càŋ cieé dɔɔ́ŋ ke sɔɔ́, te bɔ́ ŋene, njií mé Pɔ̂l né tueé doô kɔ ŋgweéh né teèn yilá wa? 12 Bɔ́ yeé ŋene nyegé aá, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá kwaá njií gi temé teèn ndɔ. Lètenè bɔ̀ Greêk, bɔ̀ véh dé kokoô mé bɔ̀ siíb ŋgún mbaá kwaá njií gi temé lè ŋgòr Càŋe.

13 Bɔ̀ Jûf dé ké Tesalonîk ŋgweé njií cu, ye Pɔ̂l né ŋgòr Càŋ ké Bèrê tueé, bɔ́ kem fulu nde ké teèn, bɔ́ né bɔ̀ nùàr soób, bɔ̀ nùàr duɔɔ́m furû. 14 Doó sâ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ sɔm Pɔ̂l ndɔ, bɔ́ lemé njií bú ké sòn nòmò koô. Silâs bɔ̂ Timotê den le dé bɔɔ̀n ké Bèrê. 15 Bɔ̀ɔ́ mé lé njií lɔɔ̀ naâ Pɔ̂l wa ké Àtên, bɔ́ kwaá lɔ bú teèn, bɔ́ cu cu ké Bèrê, te bɔ́ tueé cu Silâs bɔ̂ Timotê tebé Pɔ̂l, ye bɔ́ a: «Pɔ̂l ye, júée bí a, bí yùò bèlè nyí, bí té ŋgágá sɔ́ ma.»

Pɔ̂l ké Àtên

16 Pɔ̂l yeé wa baá ké Àtên, à kela den Silâs bɔ̂ Timotê ké teèn. À ŋene bɔ̀ Àtên bɔ̀ né càŋ gènnè hihiné dua, mɔ̀ né lom lɔɔ́ dɔɔ́ŋ merré ndeé. Pɔ̂l yieé kuú cu mé nyie. 17 Yeé baá ménâ, à nde ké *gwà sóù bɔ̀ Jûf. Bɔ́ bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ dùlà-Càŋ bɔ̀ déì né njèh tueé. Cieé dɔɔ́ŋ à né ké mbartɔgɔ lètenè bɔ̀ nùàr ndeé, bɔ́ bɔ́ né njèh tueé ndɔ.

18 Bɔ̀ nùà-tòù bɔ̀ déì lé naâ teèn; bɔ̀ déì lé naâ bɔ̀ *Èpìkuriên, bɔ̀ déì *Sitoyisiên. Bɔ́ yeé baá njèh sònò Pɔ̂l ŋgweé, bɔ̀ déì ye, à sâ tueé cugó den né kei wa? Bɔ̀ déì tueé seér ye, den né faá à tueé den né felè bɔ̀ càŋ dé hiîn nɔ. Sâ Pɔ̂l lé tueé deén naâ felè Yeésò, mé lé naâ lè cio komo yuo.

19 Yeé baá ménâ, bɔ́ weh njií bú ké te mɔ̀gɔ̀. Yilí mɔ̀gɔ̀ sâ né Areopáje, bɔ́ ye bú a: «Njèh feê mé wò né feh doô yuoô he wa? 20 Béh sònò yeè ŋgweé né njèh kèkènè. Béh gwaán né ŋgweé nyegê.» 21 Sâ bɔ̀ Àtên bɔ̀ bɔ́ bɔ̀ kìn mé né lètenè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ né yeé doó sâ sɔɔ́, bɔ́ kɔ lom njèh fefeê lètenè bɔɔ̀n tueé kuû.

22 Yeé baá ménâ, Pɔ̂l komo wuo ter ké lètenè Areopáje ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè né ŋené ye, mé gècên mene bí bɔ̀ Àtên bɔ̀ né mé temé bɔ̀ càŋ duaà lè. 23 Mè naâ lɔɔ́ biì beè yɔŋ sie, mè naâ bɔ̀ mɔ̀ càŋ biì hihinê ŋené. Mè nde kwa mɔ̀ déì teèn, à dé seèn née lòù ye. Bɔ́ teèn nyagá kwaá né ye: Càŋ dé hên, béh née bú dé seèn kɔ́ ŋgwéeh ye. Bí ŋgwé-re! Njií mé bí né bú mbaá dua den, mé bí kɔ́ ŋgwéh sâ, mè tétég hên ndeè naâ bí felè seèn tueé nyegé. 24 *Càŋ bú sâ lé wɔ́ŋ sií naâ kɔɔ́, bɔ̀ njèh teèn dɔɔ́ŋ lé si giì naâ bú. Né Nùà Dueè, à vulú bɔ̂ tàbè bɔɔ́ naâ kɔɔ́. Mɔ̀ mé bɔ̀ nùàr me né mé be, à dé seèn teèn cèr bèh. 25 À túé ŋgwéh ye nuaré déì a, há nyí njeré déì, à bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ koó seér né kɔɔ́. À bɔ́ yɔ̀ŋ mé cúcuí mé njèh dɔɔ́ŋ haá gi né kɔɔ́.

26 «À lé bɔɔ́ naâ kɔɔ́, te gèh nùà cên nde ye wɔ́ŋ beè yaám sie, à bɔ́ kerré kwaá bele mé lò hihiné, nàm hihiné ndɔ. 27 Sâ dɔɔ́ŋ ye te bɔ́ fɔɔ́n ceér nyî fɔɔ̀n; ye merré déì bɔ́ nde né nyí beré déì bobó kwa. Bɔ́ né kàn mé kán bobó ndeé, sâ Càŋ nùà njèh né gi kwarè beèh ndɔ.

28 «Mè tueé bí, den né faá bɔ̀ gɔ-njɔŋ lètenè biì lé naá giì tueé nɔ, bɔ́ lé ye: béh yɔŋ né mé bú, béh yieé yili né mé bú, béh den né mé bú. Bɔ́ lé naá cuù tueé ye, béh né bɔ̀ ŋunà Càŋ ndɔ.

29 «Bɔ̀ mbeí mò, hên mɔ béh kɔ gi aá mân kèn, ye béh né bɔ̀ ŋuna seèn, sâ béh munó seér den né kei, ye kɔ Càŋ sé la den seér cu faá ŋgùlàmúr* nɔ wa? Sâ tueé né ye, nùàr den cuù nde né mé lo seèn nùà njèh, à bɔré cu toú, à me lɔ̀ŋ, à gɔré taá, te ŋa Càŋ terrèb wa? Bɔ̀ nùàr bɔɔ́ yeé ménâ. 30 Mé njéh mene, Càŋ dé sâ táŋ cú, à tueé seér né ye, sâ dɔɔ́ŋ bɔ́ lé ndugó seér naâ lòù. Kènê à né mé nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ tueé njií ye bɔ́ a, kwéh sér temé kweèh. 31 Lòù sam, Càŋ cieé ju tenâ ter sie kwaá gi aá kèn; nde né felè wɔ́ŋ dɔɔ̂ŋ. Nùà gècên ju sâ tena nde né kɔɔ́. À tena yií nde né teèn. Càŋ lé naá giì nùà sâ balé kwaá, à lé naâ nùà sâ te cio komo sɔm, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ teèn.»

32 Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií dé mé Pɔ̂l ye: nùàr lé naâ lè cio komo yuo mân, bɔ̀ déì tɔbé bú séb; bɔ̀ déì ye bú a: «Béh nde cu née ŋgòr hên sònò yeè cieé déì ŋgweé nyegé ye.» 33 Yeé baá mân, Pɔ̂l kwaá lɔ bɔ́ ndɔ. 34 Sâ bɔ̀ déì ŋgòr seèn gwaán gi aá kèn, bɔ́ yuo bele bú. Ké lètenè bɔɔ̀n sâ lé naâ Denîs, nùà Areopáje, mé ma déì, yilí seèn né Damarîs, bɔ́ bɔ̀ mbaábɔn.

18

Pɔ̂l ké Kɔrênt

1 Jomo sâ, Pɔ̂l yuo ké Àtên ndɔ, à nde ké Kɔrênt. 2 Wa ké teèn, à kwa nùà *Jûf déì, yilí seèn né Akilâ, né bɔ̀ huaán lɔɔ́ Pɔ̂ŋ. Bɔ̂ veèh seèn Prisîl lé yuoô lè lɔɔ́ Rɔ̂m lè tàbè Italî, bɔ́ waà née ké Kɔrênt waà ye. Lòù sam, mgbè Klôdè lé ye bɔ̀ Jûf a, yùò gí ká Rɔ̂m dɔɔ́ŋ yuoò. Pɔ̂l ye wa baá, à yila kwa bɔ́. 3 Sâ bɔ̂ Akilâ né mé seé cên ndɔ. Seé bɔɔ̀n né gi *gwà cɔ̀gɔ̀ saâ. Pɔ̂l den baá-re ké lɔ bɔɔ̀n, bɔ́ bú né gwà cɔ̀gɔ̀ saá. 4 Mé *cieé sóù dé kàn, Pɔ̂l né ké *gwà sóù bɔ̀ Jûf ndeé, à né ŋgòr Càŋ teèn tueé, à né bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ Greêk teèn dɔr kwa keéh.

5 Jomo sâ Silâs bɔ̂ Timotê mé lé naâ ké Masedínà waà ndɔ. Bɔ́ yeé waà baá, Pɔ̂l kɔ lom aá dé seèn ŋgòr Càŋ tueê, à né bɔ̀ Jûf tueé yɔŋ, ye bɔ́ a: «Yeésò né *Nùà Cɔ̀ŋ.» 6 Bɔ̀ Jûf berɔ́ŋ, bɔ́ kem sue bú yoòr mé séb. À yeé ŋene aá ménâ, à ka cɔ̀gɔ̀ seèn, te fùfú lɔɔ́ bɔɔ̀n mvugo cu cu yoòr bɔɔ̀n; à ye bɔ́ a: «Mɔ bí leér le mene, né beè biì; bɔ́ mé mè bíé ndé cú. Kènê, mè nde seér nde aá yoòr bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, mè feh bɔ́.» 7 À fɔɔ́n gò ndɔ, à nde ké lɔ nùà dùlà-Càŋ déì, yilí seèn né Títiùs Jústùs. Gwà seèn né kwarè gwà sóù hèllè. 8 Sâ Krispûs, nùà koô gwà sóù sâ dé seèn Fehtoò beèh gwaán gi aá kèn; bú mé mbàgà seèn mene. Bɔ̀ Kɔrênt bɔ̀ kókoó mbaá lé naâ ŋgòr Pɔ̂l ŋgweé, bɔ́ kwaá njií temé teèn ndɔ. Bɔ́ weh nòmò Càŋ.

9 Cíbíteèn déì, kulu Pɔ̂l faá vuú nɔ, Fehtoò beèh ye bú a: «Té vèh, kɔ́ lòm tueê, té húné. 10 Mè né teèn; nuaré déì wò be veên yoòr kèmà njí ndé ŋgwéh. Bɔ̀ nùàr mò né lɔ hên ŋgún.» 11 Pɔ̂l bɔɔ́ ké Kɔrênt gùm nyèmà mé kwèh ndɔ, à né ŋgòr Càŋ tueé.

12 Cu mé Gàliɔ̂ŋ, nùà Rɔ̂m, lé naâ ŋgɔ́mnà te tàbè Akayî, bɔ̀ Jûf lé naâ Pɔ̂l ké te *mbàgà juù bilí sie njií. 13 Bɔ́ wa, bɔ́ ye: «Nùà hên né bɔ̀ nùàr dɔɔ́r, te bɔ́ dua seér Càŋ faá sóú beèh né yiín nɔ.» 14 Pɔ̂l yeé nde aá sòn komo, Gàliɔ̂ŋ ye bɔ̀ Jûf a: «Hên, mɔ sé né-re ŋgòr dùkàŋ déì, mè sé naá-re sòn biì ŋgweé. 15 Á, gèh bɔ̀ saân dé mbembaâ hên seèn né felè bɔ̀ ŋgòr, mé bɔ̀ yilí nùàr, mé bɔ̀ sóú biì. Ŋgweéh dé sâ né ju biì wa? Mè teèn sam.» 16 À sɔm keéh bɔ́ cie. 17 Yeé baá ménâ, bɔ́ ŋar sie Sostên nùà koô ké *gwà sóù bɔɔ̀n, bɔ́ duún lɔ bú núr ké cie sâ; Gàliɔ̂ŋ sòn teèn yí ŋgwéh ménâ ndɔ.

Ké Antiôs cu cuû

18 *Pɔ̂l cer yií cu ké Kɔrênt kɔ́beè. Jomo sâ, à kwaá lɔ bɔ̀ mbaábɔn, à yila bàtô, te à nde Sirî. Lé naâ bɔ́ bɔ̀ Prisîl mé Akilâ. Bɔ́ yeé baá mé gò, à bele sɔm feh ké Sênkrè, te à jolo tou. 19 Jomo sâ bɔ́ fɔɔ́n gò Efêse ndɔ. Bɔ́ yeé baá ké sâ, Pɔ̂l kwaá lɔ Akilâ bɔ̂ Prisîl, à nde dé seèn ké gwà sóù, bɔ́ bɔ̀ Jûf yila njèh teèn tueê ndɔ. 20 Yeé baá ménâ, bɔ́ bɔŋ bú, te bɔ́ bɔ́ cer weh teèn. Pɔ̂l berɔ́ŋ, 21 ye bɔ́ a, mɔ Càŋ gwaán aá, nyí ndeè né cuû ma. Bɔ́ bɔ́ bie. À yila cu bàtô ké Efêse sâ, à fɔɔ́n gò. 22 À nde doó suaga ké Sesarê, à nde cu ké Jerusalem bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bie weh, te à nde cu ké Antiôs.

23 À cer weh ké Antiôs sâ teèn, te à yuo cu ye ké sâ, à nde cu lè tàbè Galatî mé Frijî, à né cu bɔ̀ mbɔ̀ŋ dɔɔ́ŋ yo bɔɔ́ taré.

Apɔlɔ̂s ké Efêse mé Kɔrênt

24 Nùà Jûf déì lé waà naâ ké Efêse, yilí seèn né Apɔlɔ̂s. À né bɔ̀ huaán Alesandrî. Nùà hèllè lé naâ njèh sònò tueé ŋgulí, à né mvù Càŋ kɔɔ́ nyegé ndɔ. 25 Bɔ́ lé naâ bú ceér Fehtoò beèh Yeésò feh. À teèn tegé yila lom mé feh mene, à né bɔ̀ déì jéjég ménâ feh keéh. Njèh cén, à lé kɔ loóm naâ nòmò Càŋ dé Jâŋ. 26 À yeé wa baá, à yila keéh lom njèh te *gwà sóù feèh, à njeré déì vèh ŋgwéh. Prisîl bɔ̂ Akilâ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ weh njií bú ké jomo, bɔ́ se nyegé bú ceér Càŋ.

27 Jomo sâ à ye, nyí nde né te tàbè Akayî ndeé. Bɔ̀ mbeí yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ gwaán, bɔ́ nyagá haá bú mvù beè te bɔ̀ Yeésò bɔ̀ te tàbè Akayî ŋene ménâ, bɔ́ sie nyegé bú. À yeé baá ké teèn, Càŋ bɔɔ́ bú baga ndɔ, à gam lom bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé tueê sam. 28 Bɔ̀ Jûf sòn toò seèn túé kwà cú. À né bɔ́ cie toò bɔ̀ nùàr tueé sɔm, ye bɔ́ né feh sabé; à né bɔ́ te mvù Càŋe lemé njií, te bɔ́ ŋene kɔ teèn, ye *Nùà Cɔ̀ŋ né Yeésò.

19

Pɔ̂l ké Efêse

1 Te cu mé Apɔlɔ̂s né ké Kɔrênt sâ, Pɔ̂l lé naâ dé seèn te bɔ̀ lò tòre ŋaá kelá bele, à suaga nde ké Efêse. Wa ké teèn, à kwa bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì, 2 ye bɔ́ a: «Cu mé bí lé naâ temé mé Càŋ kwaá njií, bí lé naâ Cúcuí Ŋagâ kwa wa?» Bɔ́ ye bú a: «Ndɔ́g, nuaré déì béh túé ŋgúŋgwéh ye Cúcuí Ŋagâ né teèn.» 3 Pɔ̂l ye bɔ́ a: «Bɔ́ lé bí koú naâ mé nòmò Càŋ dé heè wa?» Bɔ́ ye bú a: «Lé naâ mé nòmò Càŋ dé Jâŋ.» 4 *Pɔ̂l ye bɔ́ a: «Jâŋ lé bɔ̀ nùàr kou belé naâ, te feh keéh ye bɔ́ kweéh seér aá temé. À lé naá giì bɔ́ tueé ye bɔ́ a, nuaré déì baá jomo nyî ndeê, bɔ́ kwá njí temé yoòr seèn ma. À lé sâ jueè naâ Yeésò.»

5 Bɔ́ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ weh nòmò Càŋ mé yilí Yeésò ndɔ. 6 Pɔ̂l ba bɔ́ be felè, Cúcuí Ŋagâ waà felè bɔɔ̀n, kema bɔ́, bele seér bɔ́ leba, bɔ́ né ju bɔ̀ nùàr hihiné tueé, bɔ́ né *sòn-Càŋ tueé bele ndɔ. 7 Bɔ́ dɔɔ́ŋ lé waà naâ yulà cùɔ̀b fà.

8 Pɔ̂l bɔɔ́ ké doó sâ weéh tagár, à né ŋgòr te *gwà sóù tueé, à njeré déì vèh ŋgwéh, à né bɔ́ felè *Lò Càŋ tueé, à né ceér fɔɔ́n, ye te nyí dɔr keéh bɔ̀ nùàr teèn. 9 Mé njéh mene, bɔ̀ nuaré déì lé naâ berɔ́ŋ, bɔ́ duagá seér cu tie lòù, bɔ́ né ceér Fehtoò beèh toò bɔ̀ nùàr tueé beéh. Pɔ̂l yeé ŋene aá ménâ, à weh bɔ̀ mbɔ̀ŋ, bɔ́ bɔ́ yuo nde ser lè gwà jaŋendè Tiranûs, à né ŋgòr Càŋ teèn cieé dɔɔ́ŋ feh den. 10 Bɔ́ bɔɔ́ teèn nyèmà fà. Bɔ́ yeé bɔɔ́ baá ménâ, bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam te tàbè Asíà dɔɔ́ŋ ŋgweé laré gi ŋgòr Fehtoò beèh.

Bɔ̀ ŋunà Seévà

11 Càŋ lé naâ bɔ̀ kèkènè fêm beè Pɔ̂l bɔɔ́ keéh. 12 Bɔ̀ nùàr né bɔ̀ fùlù cɔ̀gɔ̀ beè seèn mé yoòr seèn weh bele, bɔ́ né bɔ̀ beên bɔ̀ mé njéh kemá bele, bɔ́ né taré yuo, bɔ̀ tándulu né bɔ́ yoòr durá yuo bele ndɔ.

13 Bɔ̀ Jûf mé né yeé teter yɔŋ gɔ lé naâ doó sâ teèn, bɔ́ né yeé tándulu kwɔgɔ́ ndɔ. Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ yegé weh yilí Yeésò Fehtoò beèh, bɔ́ nde tándulu mé njéh kwɔgɔ́ ndɔ. Dé kàn ye bɔ̀ tándulu a: Yeésò mé Pɔ̂l né tueé doô, nyí wò kwɔgɔ né mé yilí seèn ma.

14 Sâ lètenè bɔ̀ sâ bɔ̀, bɔ̀ huaán déì naâ teèn téhbeh. Bɔ́ né bɔ̀ ŋunà *ŋgàŋ sèmè dé koô déì. Yilí ŋgàŋ sèmè sâ né Seévà. Bɔ́ né yeé ménâ bɔɔ́ taré ndɔ. 15 Bɔ́ yeé baá ménâ bɔɔ́, tándulu ye bɔ́ a: «Mè né Yeésò kɔɔ́, mè né Pɔ̂l kɔɔ́ ndɔ. Á, dé biì nɔ? Bí né bɔ̀ neì wa?» 16 Nùà mé tándulu yoòr hèllè toró ŋgumó yila bɔ́ yoòr ndɔ, à né bɔ́ téhbeh dɔɔ́ŋ taré yɔgɔ́, à né bɔ́ nu, bɔ́ né cie luŋturu mé nyer yoyoòr durá yuo kelá.

17 Bɔ̀ Efêse bɔ̀ mé né Jûf mé bɔ̀ Greêk mene dɔɔ́ŋ yeé ŋgweé aá ménâ, veéh yila bɔ́ lè, bɔ́ yila yilí Yeésò Fehtoò beèh seên. 18 Bɔ̀ɔ́ mé baá temé mé Yeésò kwaá njií, né ká toò Pɔ̂l kem ndeê, bɔ́ né bɔ̀ veên bɔɔ̀n cie tueé sɔm. 19 Bɔ̀ táhuno bɔ̀ kókoó mbaá domó wa giì mé bɔ̀ mvù táhunò bɔɔ̀n, bɔ́ né toò bɔ̀ nùàr ŋgie sɔm. Mɔ bɔ́ sé naâ kàgàlɔ̀ŋ bɔ̀ mvù sâ dɔɔ́ŋ mberé, sé lé naâ kám yulà tîn waá. 20 Yeé baá ménâ, ŋgòr Fehtoò beèh sɔm keéh terreb seèn cie; né lom tetoò yaám ndeé.

Bèmè tarê ké Efêse

21 Jomo bɔ̀ njèh sâ, Pɔ̂l kaga ndòn, ye nyí nde né ké Masedínà mé Akayî kelá, te nyí nde cu ké Jerusalem. Ye, mɔ nyí baá ké sâ, kɔ nyí wa Rɔ̂m ndɔ. 22 Yeé baá ménâ, à tema keéh bɔ̀ gàm bɔ̀ toò fà, lé naâ Timotê bɔ̂ Herástà, ye bɔ́ a, bí ndé ké Masedínà ma. À dé seèn le ŋgɔgɔ̂ lè tàbè Asíà.

23 Cu sâ bèmè tarê lé naâ kɔ die, lé naâ felè ceér Fehtoò beèh. 24 Yìè lé naâ mé nùà lè déì, yilí seèn né Dèmeteriyû. Sâ ké Efêse mɔ̀ cècàŋ déì lé naâ teèn. Yilí cècàŋ hèllè né *Aretémì. Dèmeteriyû né yeé mɔ̀ sâ mé lɔ̀ŋ si seér, à nde go, bɔ́ bɔ̀ seê bɔ̀ seèn kwa nòmò teèn.

25 Ŋgòr Càŋ yeé baá tetoò yaám ndeé, à yilá bilí bɔ̀ seé bɔ̀ seèn, mé bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ bɔ́ né mé seé cên ndɔ, ye bɔ́ a: «Belà, bí né kɔɔ́ ye, béh yieé yeé mé seé hên, béh ŋueé mé njéh. 26 Ŋgweéh bí né Pɔ̂l ŋené wa? À né cie tueé sɔm, ye bɔ̀ nùàr a, bɔ̀ càŋ mé bɔ́ bɔɔ́ né mé be dɔɔ́ŋ, Càŋ gècên déì sam. À né ménâ tueé, à né bɔ̀ nùàr dɔɔ́r weh. Kènê bɔ̀ nùàr kókoó mbaá yuo bele gi aá bú. Ká Efêse hên gí lòm cú, nde aá mé tàbè Asíà mene dɔɔ́ŋ beè laré sie. 27 Nde né seé beèh nyimé sɔm. Mɔ̀ Aretémì, càŋ beèh dé koô, nde né mé njéh calé yuo, te bɔ̀ nùàr ke njií terreb seèn faá njèh mbaâ nɔ. Bí ŋéné ŋgwéh ye bɔ̀ Asíà bɔ̀ mé bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ dua gi né bú wa?»

28 Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií mân, temé ŋaâ bɔ́ lè doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ sɔm gi hueh ye: «Hê ceè, Aretémì bɔ̀ Efêse bɔ̀ kela né kɔɔ́.» 29 Lɔɔ́ dɔɔ́ŋ salé gi mé njéh. Bɔ́ sie kwa bɔ̀ mbeí seê Pɔ̂l déì fà. Né bɔ̀ Masedínà bɔ̀. Yilí bɔɔ̀n né Gayûs bɔ̂ Aristârk. Bɔ́ mgbɔmé nde mé bɔ́ ké gwà sɔ̀ŋ. 30 Pɔ̂l yeé nde aá teèn ndeé, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yiín bú. 31 Bɔ̀ mbeí seèn mé né bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé ŋgɔ́mnà lè tàbè Asíà, tema njií ye bú a, kúkùr seèn, à té ké gwà sɔ̀ŋ ndé ma.

32 Ké gwò bèmè lé dé tueê ná cû. Dé kàn né tueé, dé kân né tueé. Nùà ŋgún né lom mbaá ŋgaré njií, bɔ́ kwɔ̀m juù hèllè kɔ́ ŋgwéh. 33 Bɔ̀ nuaré déì yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ se Alesándà dɔ̀gɔ̀tì. Sâ bɔ̀ Jûf lé bú toò lu keéh naâ kɔɔ́. Alesándà yeé ŋgweé nyegé aá dɔ̀gɔ̀tì, à me njií bɔ̀ nùàr mé be ndɔ, ye te nyí se bɔ́. 34 Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋene kɔ ye, à né nùà Jûf mân, bɔ́ bɔm njií cu ké ter mé sòn cên ye: «Hê ceè! Aretémì bɔ̀ Efêse bɔ̀ kela né kɔɔ́!» Bɔ́ mé njéh tum nde den ka tɔ́g gùm yɔ̀ŋ loù fà, bɔ́ né tum den.

35 Jomo sâ te nuaá mé nyagá yeé njèh lɔ sâ bɔɔ́ cemé ye bɔ́, ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ Efêse bɔ̀! Mɔ̀ Aretémì dé koô den né ká Efêse. Ŋgùlàmúr* seèn lé naâ ké te vulúu die suagâ. Nuaá mé ménâ kɔ́ ŋgwéh, né neì wa? 36 Nuaré déì nde né saán ndɔ wa? Mɔ né ménâ, bí sé la née mbaá mbóró wèh ŋgwéeh ye. Bí sé la naâ nɔɔ́ŋ den. 37 Bí mé bɔ̀ nùà hên weh nde kuû né mbaá, bɔ́ njeré déì ké lè mɔ̀ beèh ŋúɔ́b ŋgwéh; bɔ́ càŋ beèh sèb ŋgwéh ndɔ. 38 Mɔ Dèmeteriyû bɔ́ bɔ̀ seê bɔ̀ seèn gwaán né nuaré déì mé ju, bèh ju tueê né teèn, bɔ̀ kokoô bɔ̀ né teèn ndɔ. Mɔ né ménâ, kɔ bɔ́ nde lòù sií. 39 Mɔ bí né cu mé ju déì teèn, bɔ́ nde né ju sâ faá né yeé nɔ tená. 40 Mè tueé bí, njií mé né kelá hên, béh nde né njìè teèn jɔgɔ́. Lòù sam, bɔ́ sé ye «túé bá kùɔ̀m”, béh sè kòmò ndé ŋgwéh.» 41 À yeé tueé gi aá ménâ, ye bɔ́ a: «Bí ŋéŋellè!» ndɔ.

20

Gò Pɔ̂l ké Masedínà bɔ̂ Akayî

1 Jomo sâ, bèmè hèllè huné ndɔ. Pɔ̂l yilá bilí cu bɔ̀ Yeésò bɔ̀, à toó nyegé bɔ́, te yo taré bɔ́ tarè. À yeé toó gi aá bɔ́, à bie bɔ́, à fɔɔ́n gò Masedínà ndɔ. 2 À wa ké teèn, à né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé ŋgòr Càŋ toó ndeé den, te bɔ́ kwa bele terreb mé njéh. Jomo sâ à kela nde ser te tàbè Akayî. 3 À cer ké sâ weéh tagár, à ye nyí nde né bàtô yilá, te nyí nde cu ké Sirî ma. Sâ bɔ̀ Jûf lé baá cuù sòn felè seèn nyɔgɔ, te bɔ́ wula bú. À yeé ŋgweé aá ménâ, à kaga baá-re ndòn, ye nyí kela seér cu nde né Masedínà. À lé naâ ménâ bɔɔ́ ndɔ. 4 Bɔ̀ nuaré déì lé naâ bú njií lɔɔ́. Lé naâ Sopátà ŋunà Pirûs nùà Bèrê, mé bɔ̀ Tesalonîk bɔ̀ déì fà, yilí bɔɔ̀n né Aristârk bɔ̂ Sekúndù. Déì naá cuù Gayûs nùà Dérbè bɔ̂ Timotê. Bɔ́ bɔ̀ Asíà bɔ̀ déì fà lé naâ kɔɔ́ ndɔ, yilí bɔɔ̀n né Tisîk bɔ̂ Trofîm. 5 Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naâ toò kelá, bɔ́ nde kela den béh ké Troâs. 6 Cieé koô mé bɔ̀ Jûf yieé yeé breêd mé kulu teèn sam, yeé kela baá, béh nde ye dé beèh bàtô ké Filîp yilá, béh bɔɔ́ ceér dueè cieé tîn, béh nde ye bɔ́ ké Troâs kwa. Béh bɔ́ bɔɔ́ ké teèn cieé téhbeh.

Yáb Càŋ ké Troâs

7 Mé samedî liyilì, béh yeé nde aá yáb Càŋ yieé, béh bilí den bècénè. Pɔ̂l né bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ tueé, sâ cieé ŋaga, à baá mé gò. À né tueé, à tueé den ka méménâ tɔ́g lɔgɔ̀teèn. 8 Béh lé deén naâ ké gwò lè jèh gwà dé ké teèr, lâm lé naâ gwò kókoó mbaá. 9 Pɔ̂l né ka mé ŋgòr Càŋ tueé ndeé, sâ huaán ndà déì né lɔ́m yi den; à né yí kwarè kùm. Yilí seèn né Etikù. À yeé baá ménâ yi den, à yi yuo kela mé njéh toò, à die suagà, à kela keéh jèh gwà fà, à tɔb die doó, bɔ́ bú ter jɔgɔ sɔm baá komó. 10 Pɔ̂l suagà ndɔ, geér nde doó felè seèn, jɔgɔ sie bú beè, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí té nyàmè, à né làŋ!» 11 Te Pɔ̂l ŋaá cu ye ké ter, kɔlé yieé breêd, tueé ŋaga cu mé ŋgòr. Cieé yeé ŋaga baá, à fɔɔ́n ye gò. 12 Sâ bɔ́ la naâ mé huaán ndà hèllè weh yuo ndɔ. À la baá cu làŋ. Temé die cu bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ lè.

Gò ké Milê

13 Béh yuo gò, béh kela dé beèh toò. Béh weh bàtô, ye te béh ŋaá weh keéh Pɔ̂l ké Asô faá à lé tueé naâ nɔ. À lé dé seèn gɔɔ́ naâ mé gule. 14 Béh bɔ́ yeé kwaré baá ké Asô, béh weh bú ndɔ, béh bɔ́ nde Mitilên. 15 Béh yuo cu doó sâ mé bàtô. Cieé ŋaga béh wa kwarè Siô. Cieé ŋaga cu, béh yila Samósà. Cieé yeé ŋaga cu aá déì, béh wa ké Milê ndɔ. 16 Sâ béh lé naâ Efêse kelá keéh. Lòù sam, Pɔ̂l lé ye nyí ké teèn njébá ndé ŋgwéh, mɔ sam nyí nde né te tàbè Asíà ŋgagá kelá. À lé ye, mɔ nde né bɔɔ́, te nyí ké Jerusalem wa loù *Pàntèkɔ̂t.

Pɔ̂l mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ gwà Càŋ dé ké Efêse

17 Pɔ̂l tema njií ké Efêse, ye bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ a, bɔ́ ndê kwà nyí ká Milê ma. 18 Bɔ́ waà ndɔ. Pɔ̂l ye bɔ́ a: «Bí né gi dene mò ké lètenè biì kɔɔ́, yuoô loù mé mè lé naâ ká te tàbè Asíà waâ, nde mé ké toò mene. 19 Mè seé Fehtoò beèh bɔɔ́ lom né mé temé dɔlê, mé yímé njolò ndɔ. Bɔ̀ Jûf lé naâ sòn felè mò nyɔgɔ, mè gèr beè bɔɔ̀n ŋene lom dé fî. 20 Mé njéh mene, mè bí njeré déì lòù túé gúgó lɔ́ ŋgwéh, sâ mè ye te gam bí. Mè bí ŋgòr Càŋ feh gi aá kèn. Né mene cie, né mene gwò, mè lé naá giì bí feh. 21 Mè lé naá giì bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ yilá, te bɔ́ kweéh seér temé, bɔ́ bele ceér Càŋ, bɔ́ kwaá njií temé yoòr Fehtoò beèh Yeésò *Kristò.

22 «Mè kènê baá mé gò Jerusalem. Cúcuí Ŋagâ mè ké sâ ba njií né lòù. Njií mé nde né mè ké teèn kwa, mè kɔ́ ŋgwéh. 23 Mè kɔ cegé né njèh cén, ye lè lɔɔ́ dé kàn dɔɔ́ŋ Cúcuí Ŋagâ né mè tueé ye mè a, gwà cibì né mè kela mé gèr mene. 24 *Mè nde né mene kuú, mè mé nyàmè sam, mè kɔ lom né ké sònòbɔ̀ dula yuo kelâ, te seé mé Fehtoò mò Yeésò né beè mò haá kwaá hên mboón. À lé beè mò haá kwaá naâ Njàgà Bagaà, ye mè a, ndé bɔ̀ nùàr húɔ́m-temé Càŋ tueé ma. 25 Mè bí njèh felè *Lò Càŋe feh laré gi aá. Mè né kɔɔ́ ye, kènê bí mè ŋéné ndé cú. 26 Mè bí hên tueé komo né lan dé cî, ye bí a, mɔ nuaré déì baá mene lètenè biì leér, be mò teèn sam. 27 Lòù sam, njií mé Càŋ lé naá giì nyegé kwaá dɔɔ́ŋ, mè bí feh gi aá, mè déì toò kwá lɔ́ ŋgwéh. 28 Bí bɔ̀ŋ feh biì. Bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr mé Cúcuí Ŋagâ né beè biì kurú kwaá doô, bí gó lɔ́m teèn, bí né bɔ́ ke nyegé. Né mbàgà Càŋ, à lé naâ bú mé húɔ́m Ŋuna seèn ŋaá weh.

29 «Mè né kɔɔ́ ye, mɔ mè doó sam cuú, bɔ̀ ŋgùì nde né lètenè biì yilá, bɔ́ ŋellé sɔm mɔ̀gɔ̀ biì. 30 Né mene lètenè biì, bɔ̀ nuaré déì ndeè né teèn yuo kelâ, bɔ́ né bèh hiîn tueé fɔɔ́ njií, bɔ́ né bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò mé njéh boú.* 31 Bí dèn làŋ dé cî, bí té nyèn ye, lè nyèmà tagâr, mè lé sòn dù ná ŋgwêh, mè lé njèh ké lètenè biì feéh naâ cíbíteèn mé suútenè mene, mè né bí mé yímé njolò mene luɔm ndɔ. 32 Mè bí kènê kwaá lɔ né beè Càŋ. Ŋgòr húɔ́m-temê seèn a, ká sìè bí beè. À nde né bí terreb haá te bí temé kwaá yam njií gi mé bú, à haá bí ŋgúlú mé à lé naá giì dé bɔ̀ nùàr seèn dɔɔ́ŋ nyegé kwaá doô ndɔ.

33 «Mè lé mé tuaá kàgàlɔ̀ŋ bɔ̂ cɔ̀gɔ̀ nuaré déì ná ŋgwêh. 34 Bí né gi kɔɔ́ ye, mè seé tema yeé mé be mò, mè né teèn kwa, mè koó bɔ̀ mbeí seê mò mé njéh. 35 Mè lé dɔɔ́ŋ bɔɔ́ giì naâ ye te bí ŋene weh teèn, bí seé tema mé be biì, bí né bɔ̀ saám bɔ̀ gam. Bí té ŋgòr Fehtoò beèh Yeésò nyèn. À lé ye: Ŋgulí kela né dé haâ mé dé weèh ma.»

36 Pɔ̂l yeé tueé gi aá, bɔ́ bɔ́ dɔɔ́ŋ cemmé nde gi doó, à dua Càŋ. 37 Bɔ́ si lɔ yúé teèn, bɔ́ né bú kumó sie, bɔ́ né bú gò bieé. 38 Bɔ́ doó sâ curú yuo baá mé kuún. Lòù sam, Pɔ̂l la naâ bɔ́ tueé ye bɔ́ a, bɔ́ nyí ŋéné ŋgwé ndé cú ma. Bɔ́ njií lɔ bú ké sòn nòmò te à yila bàtô.

21

Gò Pɔ̂l ké Jerusalem

1 Bɔ́ bɔ́ yeé geé aá, béh bɔ́ yila bàtô ndɔ, béh lemé nde ké Kɔ̂s. Cieé ŋaga béh wa Ródè; béh den cuù ké sâ, béh nde ké Pàtárà. 2 Béh wa ké teèn, béh kwa bàtô mé nde né Fenisî, béh yila nde teèn ndɔ, béh fɔɔ́n cu gò. 3 Béh wa kwarè Sîpre, béh wɔɔ́ŋ kela kèb túnò, te béh nde lè tàbè Sirî. Béh wa ké Tîr, béh suaga doó, te bàtô sɔm su seé. 4 Ké doó sâ, béh fɔɔ́n kwa bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì teèn, béh bɔ́ cer weh cieé téhbeh. Bɔ́ né Pɔ̂l tueé ye bú a: «Té ké Jerusalem ndé.» Sâ Cúcuí Ŋagâ lé naá giì bɔ́ tueé ye bɔ́ a, Pɔ̂l nde né gèr ké teèn ŋené ma. 5 Mé njéh mene, sɔ́ndè sâ yeé gi aá, béh fɔɔ́n cu gò. Bɔ́ njií lɔ béh ké jomo lɔɔ̂. Lé naâ bɔ́ bɔ̀ véh bɔɔ̀n, mé bɔ̀ huaán bɔɔ̀n mene. Béh bɔ́ yeé wa baá ké sòn nòmò, béh cemmé nde gi doó dɔɔ́ŋ, béh dua Càŋ. 6 Béh bɔ́ bie gò ndɔ. Béh yila cu bàtô, béh fɔɔ́n gò; bɔ́ dé bɔɔ̀n cu cu lɔ. 7 Béh yuo ké Tîr sâ, béh nde ké Tolemayîs; gò dé dùdùà ceré le ké sâ. Béh suaga doó, béh nde bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé ké sâ bieé weh, béh bɔ́ cer cieé cén.

8 *Cieé ŋaga, béh fɔɔ́n cu gò Sesarê. Béh wa ké teèn, béh kela nde ké lɔ Filîp. À né nùà ŋgòr Càŋ se yɔɔ̀ŋ. Béh cer ké lɔ seèn. Lètenè bɔ̀ téhbeh bɔ̀ mé bɔ́ lé naâ ké Jerusalem balé sɔm doô, cén déì lé naâ bú. 9 À né mé bɔ̀ huaán dé vêh nèà, bɔ́ né gi bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀. 10 *Ké lɔ seèn sâ béh lé naâ teèn cer weh.

Cieé déì sòn-Càŋ déì waà, yilí seèn né Àgàbùs, à lé yuoó naâ ké Judê, 11 à waà ká yoòr beèh, à dɔm weh kàndá Pɔ̂l, à né bɔ̀ gule bɔ̂ be mé njéh kaga bele, ye béh a: «Cúcuí Ŋagâ né tueé ye: Nuaá mé kàndá hên né dé seèn wa, bɔ̀ Jûf nde né bú ké Jerusalem mân kaga ma; wa bɔ́ nde né bú mé bɔ̀ kìn haá njií.»

12 Béh yeé nde ŋgweé njií mân, mé béh mene, mé bɔ̀ dé ké Sesarê mene dɔɔ́ŋ, béh bɔŋ gi Pɔ̂l, ye bú a: «Kúkùr yeè, té ké Jerusalem ndé.» 13 Pɔ̂l den seér cuù, ye béh a: «Sâ né kei wa? Hên bí fɔɔ́n né ceér, te bí yueé tur sɔm mè temé lè! Mè tueé bí, mè baá hên. Ké Jerusalem né mene dé kagaà, né mene cio, mɔ né felè Yeésò Fehtoò mò, mè hên nɔ.» 14 Béh yeé ŋene, yíé ŋgwéh ménâ, béh kwaá lɔ ménâ ndɔ, béh tueé lom aá ye, Fehtoò beèh a, bɔ́ bá njií mé à gwaán nê ma.

15 Béh yeé cer weh cu aá, jomo sâ béh nyegé njèh, béh fɔɔ́n gò Jerusalem ndɔ. 16 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ké Sesarê déì njií lɔ béh, bɔ́ weh njií béh ké lɔ Násɔ̀ŋ, nùà Sîpre, béh cer ké teèn. Né nùàr Yeésò baá dàb.

Pɔ̂l ké yoòr Jâk

17 Béh yeé wa baá ké Jerusalem, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ samé weh lom béh mé vɔ́gɔ́-temé mene. 18 Cieé ŋaga, béh bɔ̀ Pɔ̂l nde ké lɔ Jâk, bɔ̀ kokoô bɔ̀ te mbàgà Càŋe bilí gi ké teèn ndɔ. 19 Pɔ̂l yeé bie aá bɔ́, à se bele bɔ́ dèbbè seê seèn mé Càŋ lé bɔɔ́ keéh naâ beè seèn lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ.

20 Bɔ́ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ yila Càŋ teèn seên. Bɔ́ den cuù ye Pɔ̂l a: «Wò ŋéné ŋgwéh bɔ̀ Jûf ŋgún baá gi bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ndɔ wa? Bɔ́ né lom te *sóú joloò tétég. 21 Bɔ́ lé naá giì ŋgweé, ye wò né yeé bɔ̀ Jûf mé tàbè hihiné feh, ye bɔ́ a, té sóú Músì jòlò, bɔ́ té bɔ̀ huaán *ŋgór ŋɔ́b cú, bɔ́ té gènnè bɔ̀ Jûf bèlè ndɔ ma. 22 Á hên, te béh bɔɔ́ nde né naàn? Béh kɔ né ye, bɔ́ nde né ŋgweé gií, ye wò waà baá kèn. 23 *Mɔ né mân, kɔ wò kènê bɔɔ́ faá béh nde né wò tueé nɔ. Béh né mé bɔ̀ nùà nèà teèn, bɔ́ né yáb jolo. 24 Wèh sìè bɔ́ beè, bí bɔ́ nde te bɔ́ *sené bí, wò gwɔm sòn bɔɔ̀n, te bɔ́ bele sɔm tou yoòr. Mɔ baá mân, bɔ̀ njií mé bɔ́ né wò felè tueé kwaá dɔɔ́ŋ, bɔ̀ nùàr nde né faá njèh mbaâ nɔ ke njií, bɔ́ tueé seér ye, wò né sóú Músì jolo ndɔ ma. 25 *Dé ju bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé Jûf sam, béh lé naá giì bɔ́ kàgà-ndòn beèh nyagá njií, ye bɔ́ a: bɔ́ té *sèmè dé cècàŋ yíé, bɔ́ té húɔ́m sònò nágá kéh; núɔ́gɔ́ nyaàm mé bɔ́ nei wulà naâ lòù, bɔ́ té yíé, bɔ́ té yàgà yɔ̀ŋ ndɔ.»

26 Pɔ̂l weh bɔ̀ nùà nèà sâ ndɔ. Cieé ŋaga, bɔ́ bɔ́ nde ké bèh *sènè sâ, bɔ́ kou bɔ́. Jomo sâ à nde ké *gwà Càŋ koô, à tueé kwaá bɔ́ cieé mé bɔ́ nde né teèn kou ceré, mé bɔ́ nde né sèmè dé nùà kàn haá ndɔ.

Pɔ̂l yila beè ké gwà Càŋ koô

27 Mé bɔ̀ cieé téhbeh hèllè nde gií, sâ bɔ̀ *Jûf mé lé yuoó naâ te tàbè Asíà ŋene gi aá Pɔ̂l ké gwà Càŋ koô kèn. Bɔ́ soób su Pɔ̂l dàm nùàr yoòr, bɔ́ sie bú. 28 Kéŋ die, bɔ́ ye: «Bɔ̀ *Iserálà bɔ̀, bí ndê, bí yí be teèn! Nùà hên maŋgo felè dàm bɔ̀ Iserálà bɔ̀ tueé seér yeé kɔɔ́. À felè *sóú Músì bɔ̂ gwà Càŋ koô hên tueé gi né ménâ ndɔ. Hên ká gwà Càŋ à yií keéh bilí cu aá mé bɔ̀ kurú mene, à gwà Càŋ mé njéh bɔɔ́ yilí sɔm aá kèn.» 29 *Sâ bɔ́ lé ŋenè naâ Pɔ̂l bɔ̂ Trofîm nùà Efêse, bɔ́ lé naâ ké lètenè lɔɔ̂, bɔ́ ye merré déì Pɔ̂l lé naâ bú ké gwà Càŋ yií keéh.

30 Yeé baá ménâ, bèmè ka salé yɔŋ lɔɔ́ dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ nùàr né kàn mé kán durá yuoô, bɔ́ né teèn ndeé. Bɔ́ né mé Pɔ̂l cie tulu yuo kelá, bɔ́ né bɔ̀ hin gwà Càŋ jomo coló njií. 31 Bɔ́ né ceér fɔɔ́n ye te bɔ́ wula Pɔ̂l wulà. Njàgà nde tɔb kwa kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀, ye bú a: Jerusalem baá jilí ma.

32 À yeé nde ŋgweé njií mân, à yilá weh bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ sɔ́jì, mé bɔ̀ sɔ́jì déì, bɔ́ bɔ́ dula suaga ké teèn. Bɔ̀ nùàr yeé ŋene njií aá kwaá-taâb bɔ́ bɔ̀ sɔ́jì seèn baá ndeê, bɔ́ vu lɔ Pɔ̂l núr loboò ndɔ. 33 Kwaá-taâb doô waà njebá nde yí kwarè Pɔ̂l, ye bɔ́ cáb sìè bú sieè, bɔ́ yí bú fɔ̀gɔ̀ lɔ̀ŋ beè. Jomo sâ ye bɔ́ a: Pɔ̂l né neì wa? À bɔɔ́ naâ kei ndɔ wa? 34 À né mene ménâ bieé, bɔ̀ nùàr kɔ lom né ké ter lɔgɔ́ njií. Dé kàn ye mbeî kàn, dé kân ye kelà kán. Bɔ́ yeé baá tieè kwaá-taâb ménâ tueé vurú den, ye bɔ́ wèh njí bú ké te mbàn bɔ̀ sɔ́jì. 35 Mé bɔ́ nde ké ka cébbê waá, sâ Pɔ̂l nde aá mé núr beè bɔ̀ nùàr kuú dɔlé, bɔ̀ sɔ́jì ŋgaá jɔgɔ weéh baá bú lòù. 36 Bɔ̀ nùàr né lom jomo kem bele. Dé kàn ye wúlá bú wulà, dé kân ye wúlá bú wulà ma.

Ŋgòr sònò Pɔ̂l

37 Bɔ́ yeé nde aá mé Pɔ̂l ké te mbàne komo yuo kelá, à tueé njií kwaá-taâb mé ju Greêk, ye bú a: «Mè nde né lɔ́ŋ kwa, te mè tueé wò njeré déì wa?» Kwaá-taâb doô ye bú a: «Wò la né ju Greêk tueé nɔɔ́? 38 Wò nùà Ejíptò loù doô sam wa? Nùà hèllè lé naâ bɔ̀ nùàr soób, lɔɔ́ jilí gi mé njéh, à lé naâ mé bɔ̀ wúlá-feh bɔ̀ kám nèà ké ya dueè ker yilá. Wò bú sam wa?» 39 Pɔ̂l ye bú a: «Mè né dé mò nùà *Jûf, bɔ́ lé ŋaár naâ mè ké Târse te tàbè Silisî. Né lɔɔ́ koô; mè teèn né huaán. Kúkùr yeè, kwá mè tueé weh mé bɔ̀ nùàr teèn.» 40 Kwaá-taâb ye bú a: «Túé yeè tueè.» Pɔ̂l wuo njebá ter ké te cébbée, me fɔ njií bɔ̀ nùàr mé be. Bɔ̀ nùàr nɔɔ́ŋ ndɔ. Pɔ̂l duɔɔ́m bɔ́ njèh mé ju *hebreêh tueé njiî, ye bɔ́ a:

22

1 «Bɔ̀ nùàr mò, bɔ̀ tele mò, bí ŋgwé! Mè nde aá sòn mò tueé.» 2 Te bɔ́ yeé nde ŋgweé njií bú mé ju hebreêh sònò mân, bɔ́ huné ŋeí cu baá ye-re nɔɔ́ŋ. À deén baá-re ndɔ, ye bɔ́ a: 3 *«Mè né nùà Jûf; bɔ́ lé mè ŋaár naâ ké Târse te tàbè Silisî. Mè lé kulà naâ ká Jerusalem. Jéjég sóù bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀, Gamaliêl lé mè feéh naâ kɔɔ́. Mè lé toò Càŋ bɔgɔ́ naâ faá bí né lan bɔgɔ́ sâ. 4 *Bɔ̀ɔ́ mé né ceér Yeésò bele dɔɔ́ŋ, mè lé naâ bɔ́ bunó, mè né bɔ́ wulá sɔm bele, mè né siíb mé véh mene gwà cibì sie yií. 5 *Ŋgàŋ sèmè dé koô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dɔɔ́ŋ sòn mò tueé nde né kɔɔ́. Bɔ́ lé mè mvù beè nyagá haá naâ kɔɔ́, te mè nde ye terreb njolò bɔ̀ Jûf dé ké Damâs kwa. Mè lé naâ ké teèn ndeé ndɔ, ye mɔ mè wa baá ké teèn, mè ndeè né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ká Jerusalem sie turú ndeê, te bɔ́ ŋene gèr ma.»

Bèh temé kweéh seêr

(Seé b. 9:1-19; 26:12-18)

6 Pɔ̂l den cuù, ye bɔ́ a: «Mè fɔɔ́n gò Damâs ndɔ. Mè né ka ndeé, mè wa kwarè lɔɔ̂, sâ lou nde aá dilí. Te mè yeé ke, ŋagâ déì ba suagà ter, né kwarè mò wula njerré yɔŋ. 7 Mè jege die doó, mè né hueh déì ŋgweé njií, ye mè a: Sɔ̂l, Sɔ̂l, wò mè ménâ bunó né mé ŋgei wa? 8 Mè bie njií ye bú a: Né wò neì wa, Nùà dueè? Ye mè a: Né nyí Yeésò nùà Najarêt mé mè né bunó den sâ ma. 9 Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì jomo mò ŋene cegé ŋagâ, bɔ́ lé dé bɔɔ̀n hueh sâ ŋgwé ná ŋgwêh. 10 Mè ye: á hên, mè bɔɔ́ nde aá naàn wa, Nùà dueè? Nùà Dueè doô ye mè a: Kòmò wùò ter, ndé ké Damâs; ké teèn sâ, njií mé nyí ye wò a, bébɔɔ̀, bɔ́ nde né wò tueé. 11 Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ jomo mò doô mé mè ké Damâs derré wa baá lòù. Sâ ŋagâ mè njolo cugó sɔm aá kèn.

12 «Sâ nùà dùlà-Càŋ déì né lɔ sâ teèn, yilí seèn né Ananíà, à né *sóú beèh bagasé jolo nyegé. Né nùà gècên beè bɔ̀ Jûf ké sâ ndɔ. 13 Nùà sâ waà njebá ndeè kwarè mò, ye mè a: Sɔ̂l, nùàr nyî, njolo yeè a, kòmò cú wò mé njéh komò ma! À yeé cib sòn, njolo mò kwɔgɔ ŋagá ndɔ, mè ŋene njií bú. 14 Ye mè a: Càŋ mé né felè bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ lé wò balé sɔɔ́m naâ kɔɔ́, ye te wò ŋene kɔ njií mé nyí gwaán nê. À lé naâ wò Nùà dilî njolò feh gií, wò lé naâ bú ŋené, wò ŋgweé hueh seèn. 15 Wò nde né sòn seèn toò bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ ŋaá. Njií mé wò lé naâ ŋené dɔɔ́ŋ, wò nde né bɔ́ feh, wò feh bɔ́ njií mé wò lé naâ ŋgweé ndɔ. 16 À deén baá-re ye mè a: Sâ mè kela cu né kei wa? Wùò ter, bɔ́ kou sɔm wò nòmò Càŋ, te veên yeè yaga yuo mé yilí Fehtoò beèh ma.»

Kwɔ̀m mé Pɔ̂l lé ndeè naâ ké yoòr bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam

17 «Jomo sâ mè cu cuù ká Jerusalem. Mè yeé baá Càŋ ké *gwà Càŋ koô dua den, kulu mè faá vuú nɔ. 18 Mè ŋene Nùà Dueè ye mè a: Wùò ter kwar, yùò ká Jerusalem nɔɔ́ŋ. Njií mé wò né felè mò tueé den hên, bɔ̀ nùàr gwàn ndé ŋgwéh. 19 Mè ye bú a: Nùà Dueè, ŋgweéh bɔ́ né gi kɔɔ́ ye, mè lé naâ te bɔ̀ *gwà sóù ndeé bele, mè sie bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr yeè kwaá njií, mè nde bɔ́ gwà cibì yií njií, bɔ́ duún bɔ́ núr wa? 20 *Ŋgweéh loù mé bɔ́ lé wulà naâ sòn yeè Etiên, mè lé naâ teèn ndɔ wa? Bɔ̀ɔ́ mé lé wulà naâ bú, mè lé naâ bɔ́ seén, bɔ́ lé cɔ̀gɔ̀ huaré kwaá lɔɔ̀ naâ beè mò. 21 Nùà Dueè tueé baá-re mè ndɔ, ye mè a: Ndé yeè ndeè, mè wò tema njií nde né ké bèh dàb, ké yoòr bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ma.»

Pɔ̂l bɔ̂ kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀

22 Pɔ̂l yeé baá dé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam teèn tueé kwaá, bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì ŋgweé dɔɔ́ŋ keéŋ njií ké ter, ye bɔ́ nyòlò sɔ̀m nùà hèllè mé cio; Càŋ a bɔ́ à hue cu ma. 23 Bɔ́ né ké ter geba njií, bɔ́ né cɔ̀gɔ̀ yoòr salé, bɔ́ né fùfú ter ŋuaán vuú njií. 24 Kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ doô yeé ŋene aá ménâ, ye bɔ́ yí njí Pɔ̂l yí te mbàn bɔ̀ sɔ́jì, bɔ́ dún bú núr ma. Sâ ye, mɔ núr baá bú yoòr yilá, à nde né cie tueé sɔm, te nyí kɔ kwɔ̀m teèn, nyí kɔ njií mé bɔ́ nùàr né mé njéh ŋaáŋ doô.

25 Bɔ́ yeé kaga si aá Pɔ̂l doó, faá bɔ́ nde aá bú lobo nɔ, à deên ndɔ, ye nùà koô lètenè bɔ̀ sɔ́jì a: «Mɔ nùàr né bɔ̀ huaán Rɔ̂m, bɔ́ née ju túé ŋgwéeh ye, sóú biì ye lòbò kéh bú mbaá wa?» 26 Nùà koô hèllè yeé nde ŋgweé njií ménâ, à nde mé kwaá-taâb tueé njií ndɔ, ye bú a: «Wò jue te nyí bɔɔ́ naàn á? Nùà hên né bɔ̀ huaán Rɔ̂m.»

27 Kwaá-taâb yeé nde ŋgweé njií mân, à ndeè ká teèn mé be seèn, ye Pɔ̂l a: «Júe mè a, nyí né bɔ̀ huaán Rɔ̂m?» Pɔ̂l ye bú a: «Nyea!» 28 Kwaá-taâb hèllè den cuù ye: «Mè lɔ nde nùà Rɔ̂m ŋaá, mè lɔ gwɔɔ́m naâ kàgàlɔ̀ŋ kókoó.» Pɔ̂l deên ndɔ, ye bú a: «Dé mò, mè né huaán, bɔ́ lé mè ŋaár naâ ké teèn.»

29 Te bɔ̀ɔ́ mé la ye bɔ́ nde aá bú lobo doô yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ ŋellé nde gi gè jomo. Kwaá-taâb mé feh seèn yeé ŋgweé, wa nyí mé yuií kagá naâ bɔ̀ huaán Rɔ̂m mân, veéh bɔɔ́ bú njèh.

Pɔ̂l ké te *mbàgà ju tarê

30 Cieé ŋaga, kwaá-taâb kaga ndòn, ye njií mé bɔ̀ Jûf ye kɔ bɔ́ wúlá sɔ̀m Pɔ̂l mé njéh doô, kɔ nyí ŋgweé nyegé baá kwɔ̀m sâ. Yeé baá ménâ, à ye bɔ́ sè sɔ̀m bú seè. À yilá bilí bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé gùm mbàgà juù sâ dɔɔ́ŋ, à weh suaga mé Pɔ̂l ké toò juù ndɔ.

23

1 Wa ké teèn, Pɔ̂l ke dilí njií lom bɔ̀ túé-ju bɔ̀ njolo, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr mò, bèh mé lé naâ-naà, mè njèh dɔɔ́ŋ ká lè mò bɔɔ́ gi né njolò Càŋ mé húɔ́m-temé mene; wa hên né den ka cí ye.»

2 Te Ananíà *ŋgàŋ sèmè dé koô yeé nde ŋgweé njií ménâ, ye bɔ̀ɔ́ mé den né yí kwarè Pɔ̂l a, bɔ́ fágá yí Pɔ̂l be sònò. 3 *Pɔ̂l ye bú a: «Wò nùà sòn fà, Càŋ lobo seér nde né wò! Wò te kɔgɔ den nyegé né, ye te nyí tena ju mò faá *sóú tueé nê nɔ, kàmbér wò sóú kwa seér cu nde né lòù, wanɔɔ́ŋ keí bɔɔ́ mé wò ye bɔ̀ nùàr a, lòbò mè lobò wa?» 4 Bɔ̀ɔ́ mé naá giì kwarè dɔɔ́ŋ su gi sòn, ye bú a: «Wò hên seí né ŋgàŋ sèmè dé koô!» 5 *Pɔ̂l ye bɔ́ a: «Mè kɔ́ ná ŋgwêh ye, né ŋgàŋ sèmè dé koô, wanɔɔ́ŋ né te mvù Càŋe nyagá den ye: Té veên felè nùà dueè túé njí.»

6 *Sâ Pɔ̂l naá giì kɔɔ́ ye bɔ̀ téná-juù bɔ̀ kèb déì né bɔ̀ *Sadusiên, kèb déì bɔ̀ *Farisiên ndɔ. Yeé baá ménâ, à lɔgɔ́ njií ké ter ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr mò, mè né Farisiên, ŋunà Farisiên. Mè né ndèm kwaá, ye bɔ̀ komó nde cu né lè cio komo yuo. Mè ju hên yila kuú né dé cî.»

7 Pɔ̂l yeé nde tueé sɔm faá bèh mân, tɔgɔ kɔ die lètenè bɔ̀ Farisiên bɔ́ bɔ̀ Sadusiên, bɔ́ ker fà. 8 *Lòù sam, bɔ̀ Sadusiên ye bɔ̀ komó lè cio kòmò yùò ndé cú, wa cìlì Càŋ teèn sam, càŋ déì teèn sam ndɔ ma. Sâ dé bɔ̀ Farisiên dɔɔ́ŋ, bɔ́ né gi temé teèn kwaá njií. 9 Yeé baá ménâ, bèmè ŋaáŋ seér cu lòù. Bɔ̀ *njí-sóù déì mé né jomo bɔ̀ Farisiên doô, wuo ter, ye: «Ndɔ́g, béh njèh veên déì beè nùà hên kwà ŋgwéh. Sâ merré déì càŋ déì naâ bú njeré déì tueé, mɔ sam né cìlì Càŋ.» 10 Yeé baá ménâ, tɔgɔ bɔgɔ́ ŋeí cu baá-re faá we nɔ. Kwaá-taâb veéh lom aá ye bɔ́ nde né Pɔ̂l sie ŋaré. À yilá njií baá-re bɔ̀ sɔ́jì seèn, te bɔ́ nde Pɔ̂l beè bɔ̀ nùàr ŋgaá weh, bɔ́ nde bú ké te mbàn bɔɔ̀n yií njií.

11 Cíbíteèn sâ, Fehtoò beèh ŋené yuo kelà toò Pɔ̂l, ye bú a: «Môn, fágá feh! Wò sòn mò ká Jerusalem tueé sɔm aá kèn, kɔ wò nde cu sòn mò ké Rɔ̂m mân tueé ndɔ.»

Nyɔ̀gɔ̀ sòn felè Pɔ̂l

12 Cieé yeé ŋaga baá, bɔ̀ Jûf déì nyɔgɔ sòn, bɔ́ jege ye, bɔ́ njeré déì sònò nágá ndé ŋgwéh, kɔ bɔ́ wula sɔm aá bú, sâ ye. 13 Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naâ yulà nèà yɔgɔ́ keéh. 14 Yeé baá ménâ, bɔ́ nde kwa bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ déì, bɔ́ ye bɔ́ a: «Kènê béh jege baá, ye béh nde né yáb felè Pɔ̂l jolo. Kɔ béh wula sɔm aá bú, sâ ye. 15 Mɔ né mân, bí bɔ̀ *mbàgà juù bɔ̀ ndé júée kwaá-taâb a, sɔ̀m kêh bí Pɔ̂l, faá bí nde cu née ju seèn taáŋ ye. Béh nde né beré déì njebá tená, béh wula lɔ bú, sâ à née ké te mbàgà juù wá ŋgwéeh ye.»

16 Kàmbér ŋunà tie Pɔ̂l déì né ŋgweé, à nde ké te mbàn bɔ̀ sɔ́jì, à tueé kwaá Pɔ̂l toò ndɔ. 17 Pɔ̂l yilá njiî nùà koô bɔ̀ sɔ́jì déì, ye bú a: «Wèh njí mbò ndà hên ké yoòr kwaá-taâb, à nde né bú njeré déì tueé.» 18 Nùà koô doô weh njií huaán sâ ké yoòr kwaá-taâb ndɔ. Wa ké teèn, ye bú a: «Pɔ̂l nùà gwà cibì ye mè a, njí lɔ̂ huaán ndà hên ká yoòr yeè, à nde né wò njeré déì tueé sé wa.»

19 Kwaá-taâb sie weh mbò ndà doô be ndɔ, bɔ́ bú nde ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, ye bú a: «Wò ye naàn wa?» 20 Ye kwaá-taâb a: «Bɔ̀ Jûf wɔŋ kwaá gi aá kèn, ye bɔ́ nde né wò tueé ye wò a, kwéh, wèh ndé cû mé Pɔ̂l ké bèh juù, bɔ́ nde cu né ju seèn taáŋ nyegé ma. 21 Mè tueé wò, ndɔ́g té lòm gwàn. Bɔ́ né njèh yulà nèà yɔgɔ́ keéh, bɔ́ wɔŋ kwaá gi aá kèn, ye bɔ́ nde né beré déì leér den, te bɔ́ mɔm bú. Bɔ́ jege kwaá gi aá, ye bɔ́ nde né yáb felè seèn jolo, bɔ́ njeré déì sònò nágá kéh ndé ŋgwéh, kɔ bɔ́ wula sɔm aá bú, sâ ye. Bɔ́ kènê tab den né mân, bɔ́ kela lom aá te wò komo njií bɔ́ sòn.» 22 Kwaá-taâb yeé ŋgweé gi aá mân, à luɔm mbò ndà doô, ye bú a: «Té nuaré déì mân túé nyì wâ? Sâ ndé bá-re.»

Pɔ̂l ké toò ŋgɔ́mnà Felísì

23 Yeé baá ménâ, kwaá-taâb yilá njiî bɔ̀ sɔ́jì dé kokoô fà, ye bɔ́ a: «Bí bílí bɔ̀ sɔ́jì yuií fà, bɔ̀ ŋá-nyam bɔ̀ yulà téhbeh mé bɔ̀ gwaga bɔ̀ yuií fà ndɔ, bí nyegé kwaá gò. Liyilì mé lou lɔ̀ŋ tárènèà bí nde né Sesarê ndeé. 24 Bí kàgà kwá gí bɔ̀ nyam mé Pɔ̂l nde né teèn ŋaá, te bí lɔgɔ weh bú lɔ̂ŋ, bí njií lɔ ké beè ŋgɔ́mnà Felísì.» 25 À nyagá kwaá tebé teèn ndɔ, ye:

26 «Né mè Klôdè Lisiâs nyagá njií né nùà koô seèn ŋgɔ́mnà Felísì mvù hên kɔɔ́, ye bú a: 27 bɔ̀ Jûf lé naâ nùà hên beè ceéhr keéh, le man bɔ́ wula yili bú. Mè yeé ŋgweé aá ménâ, mè dula nde teèn mé bɔ̀ sɔ́jì beè, mè nde bú ŋgaá weh. Sâ mè naâ ŋgweé ye, né bɔ̀ huaán Rɔ̂m. 28 Yeé baá ménâ, mè yilá bilí *mbàgà juù bɔ̀ Jûf ndɔ, te mè kɔ kwɔ̀m mé bɔ́ né bú teèn bunó. 29 Mè ke njií dɔ̀gɔ̀tì juù hèllè né lom felè *sóú bɔɔ̀n. Gèh dé sâ seèn dé cioò mé dé gwà cibì sam bèh. 30 Á, nùàr lé naâ waâ, ye mè a: bɔ̀ Jûf wɔŋ kwaá gi aá nɔ. Mè yeé ŋgweé aá ménâ, mè bɔɔ́ lom wúwágá, ye kɔ mè bú haá njií mé wò. Jomo sâ, mè tueé njií mé bɔ̀ Jûf ndɔ, mè ye bɔ́ a: bɔ́ ndé sí sèr bú ké toò yeè.»

31 Jomo sâ bɔ̀ sɔ́jì bɔɔ́ faá bɔ́ ŋgweé naâ nɔ: bɔ́ weh Pɔ̂l cíbíteèn sâ, bɔ́ njií lɔ bú tɔ́g ké Àntìpàtrîs. 32 Cieé ŋaga bɔ̀ sɔ́jì mé lé gɔɔ́ naâ mé gule cu cuù dé bɔɔ̀n ká te mbàne; bɔ̀ nyam bɔ̀ njií lom aá Pɔ̂l ké Sesarê kɔɔ́. 33 Bɔ̀ sâ bɔ̀ wa teèn, bɔ́ haá njií ŋgɔ́mnà mvù hèllè, bɔ́ haá njií bú Pɔ̂l ndɔ. 34 Ŋgɔ́mnà yeé jaŋé gi aá, ye Pɔ̂l a: «Wò né te kɔ̀b tàbè dé heè wa?» Pɔ̂l ye bú á, nyí né te kɔ̀b tàbè Silisî ma. 35 À den cuù ye Pɔ̂l a: «Kɔ bɔ̀ɔ́ mé lé naâ wò sií baá doó, mè bie ye wò njèh». Ye bɔ́ ndé kwá ŋgɔ́gɔ̂ bú ké lè bɔ̀gɔ̀ *Herôde ndɔ.

24

Njií mé bɔ́ sií Pɔ̂l mé njéh

1 Jomo sâ kela cieé tîn, Ananíà *ŋgàŋ sèmè dé koô bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ déì mé nùà kélá-gàm bɔɔ̀n, wa ké Sesarê. Nùà kélá-gàm sâ, yilí seèn lé naâ Tèrtúlù. Bɔ́ yeé wa baá, bɔ́ nde ké toò ŋgɔ́mnà Felísì mé ju Pɔ̂l hèllè. 2 Bɔ́ yilá njiî Pɔ̂l ndɔ.

Tèrtúlù duɔɔ́m Pɔ̂l siî; à ye ŋgɔ́mnà a: «Dé koô, béh pɔ́ŋ den né mé wò. Wò te kɔgɔ den né mé lo ndɔ. Wò né seér tàbè beèh bɔɔ́ nyegé, te den bagasé. 3 Né mene he, dé koô, béh bɔ́-bagaà yeè weh né mé be fà. 4 Mè sé ki né wò ndɔ, kúkùr yeè, gér njí tie te ŋgòr beèh teèn: 5 Beè beèh dɔɔ́ŋ, meì bɔ̀ kì-nùàr faá nùà hên nɔ sam. Lètenè bɔ̀ Najarêt bɔ̀ dɔɔ́ŋ feh né bú. Bèh mé à né lètenè bɔ̀ Jûf kelá dɔɔ́ŋ bèmè né die. 6 À nde teèn kema bilí baá mé *gwà Càŋ koô mene; béh lé bú sieé naâ ké teèn. [Béh ye te béh tena ju seèn faá *sóú beèh tueé nê nɔ. 7 Kwaá-taâb Lisiâs bɔ́ bɔ̀ sɔ́jì seèn nde ta tena toò, bɔ́ ŋgaá weh bú beè beèh mé terreb, 8 à tueé njií mé bɔ̀ɔ́ mé né bú sií doô, ye bɔ́ a, bɔ́ ndé túé sèr ju seèn ká toò yeè ma.] Mɔ sam, bíé kú yeè bú, wò nde né gècên beèh ŋené kɔɔ́, te wò kɔ ye béh bú sií yií né teèn.» 9 À yeé nde cib sòn mân, bɔ̀ Jûf gwaán yií teèn, te den ka faá né ménâ nɔ.

Dé tueê baá toò Pɔ̂l

10 Jomo sâ ŋgɔ́mnà me njií Pɔ̂l mé be, te à tueé dé seèn ndɔ. Pɔ̂l ye bú a: «Mè kɔ né ye, baá nyèmà kɔ́beè nùà téná-juù felè bɔ̀ nùàr beèh dɔɔ́ŋ né wò. Mè sòn mò toò yeè tueé sɔm nde né mé vɔ́gɔ́-temé mene. 11 Mè tueé wò, mè lé naá cuù ké Jerusalem bèh Càŋ duaà ndeé, lan née cieé yulà cùɔ̀b fà yɔ́gɔ́ kéh ŋgwéeh ye. Mɔ wò né gwaán, bíé kú yeè. 12 Né mene ké *gwà Càŋ koô, né mene ké *gwà sóù, bêh nuaré déì lé sàn kú ná ŋgwêh. Né mene ké lètenè lɔɔ̂, mè cìlì nùàr sób ŋgwéh. Ndɔ́g, nuaré déì lé mè teèn kwà ná ŋgwêh. 13 Bɔ̀ nùàr hên tueé né mbaá, njií mé bɔ́ né mè teèn sií, bɔ́ wò cí fèh kòmò ndé ŋgwéh.

14 «Mè dé mò toò yeè kɔ cegé né njèh cén, ye mè seé Càŋ bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ bɔɔ́ né mé ceér dé feê. Bɔ́ den seér cu né kɔɔ́, ye né nyeén. Sâ, né mene te mvù sóù, né mene te mvù bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀, njií mé né gi teèn nyagá den dɔɔ́ŋ, mè temé kwaá njií né teèn ndɔ. 15 Mè ndèm mé Càŋ kwaá njií né faá bɔ́ né mé bú kwaá njií nɔ. Béh bɔ́ né gi kɔɔ́, ye bɔ̀ gècên bɔ̀ mé bɔ̀ nyeén bɔ̀ nde gi né lè cio komo yuo ma. 16 Mè tég lege lom né dé cî, ye te ká lè mò, né mene njolò Càŋ, né mene njolò bɔ̀ nùàr, mè njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né mé húɔ́m-temé.

17 *«Mè lé naâ cie nyèmà ŋgún bɔɔ́, mè lé ké Jerusalem cu cuù lòù. Mè ndeè kàgàlɔ̀ŋ mé bɔ̀ nùàr beèh haá njií, te gam bɔ́. Mè ndeè *sèmè dé mò ké toò Càŋ haá ndɔ. 18 Bɔ́ lé mè ké *gwà Càŋ koô ŋenè naâ, sâ mè né mé tou yoòr. Bêh cìlì nùàr lé kɔɔ́ ná ŋgwêh, bèmè lé teèn ná ŋgwêh ndɔ. 19 Doó lé naâ bɔ̀ Jûf mé lé yuoó naâ lè tàbè Asíà. Bɔ̀ sâ bɔ̀ sé la ká toò yeè waà né kɔɔ́. Mɔ béh bɔ́ né mé njeré déì, bɔ́ tueé. 20 Mɔ sam, bɔ̀ hên bɔ̀ a, túé kwɔ̀m veên mò sâ. Loù mé bɔ́ lé naâ mè ké te *mbàgà juù njií, mè lé saàb naâ kei wa? Bɔ́ túé sɔ̀m cie. 21 *Mè dé mò kɔ cegé né njèh cén, ye mè lé naâ ké ter lɔgɔ́ njií, ye mè né ndèm kwaá, ye bɔ̀ komó nde cu né lè cio komo yuo. Mè ju hên yila kuú né dé cî.»

22 Sâ Felísì né ceér bɔ̀ Yeésò bɔ̀ kɔɔ́. À yeé ŋgweé aá ménâ, ye bɔ́ a: Ju kuún aá kèn; kɔ Lisiâs kwaá-taâb waà baá, nyí tena ye ju biì sâ ma. 23 Jomo sâ ye nùà koô bɔ̀ sɔ́jì a: «Wèh njí cú Pɔ̂l ké gwà cibì, wò yi kwaá bú lòù, te bɔ̀ mbeí yɔŋ nde beh yoòr seèn, bɔ́ gam bú.»

Pɔ̂l ké toò Felísì bɔ̂ Drusílà

24 Yeé cer weh baá, Felísì bɔ̂ veèh seèn Drusílà waà. Veèh dé seèn né nùà *Jûf. Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ tema yilá njiî Pɔ̂l. Pɔ̂l waà ndɔ, à yila tueê, bɔ́ né felá. À tueé bɔ́ felè temé yoòr Yeésò *Kristò kwaá njiî. 25 À tueé bɔ́ gèh dé dene dilî, à tueé bɔ́ gèh dé yo sieè ndɔ. À yeé baá bú dé ju beè Càŋ dieè tueé, veéh bɔɔ́ bú njèh, ye Pɔ̂l a: «Ndé cú ké gwò ye. Mɔ mè kwa cu aá lɔ́ŋ, mè yilá ye wò.» 26 À lé beè Pɔ̂l kèb déì gwaán naâ kàgàlɔ̀ŋ ndɔ. À lé bú ká yoòr seèn yilá njií beéh dé cî. Bɔ́ bú né sòn tueé.

27 Ka méménâ nyèmà fà yeé kela baá, Pɔrsiû Fésetù waà kweéh ŋgɔ́mnà Felísì. Sâ Pɔ̂l lé née gwà cibì ménâ den den ye. Lòù sam, Felísì lé gwàn ná ŋgwêh njolo mé bɔ̀ Jûf veê.

25

Ju Pɔ̂l ké toò mgbè Rɔ̂m njiî

1 Fésetù waà te tàbè sâ ndɔ. À yeé cer aá ké Sesarê cieé tagár, à nde ké Jerusalem. 2 Wa ké teèn, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô, mé bɔ̀ Jûf dé njonjolò bilí nde cuù ju Pɔ̂l toò seèn sií, bɔ́ ye bú a: 3 «Há njí cû yeè béh Pɔ̂l ká Jerusalem teèn». Sâ bɔ́ lé naá giì wɔŋ kwaá, ye bɔ́ wula lɔ nde né bú ceér dueè, te à wa ye ké Jerusalem. 4 Bɔ́ yeé dua baá Fésetù ménâ, à tueé seér ye bɔ́ a: «Pɔ̂l née ké Sesarê gwà cibì ye, mè nde né ké teèn cuú cuú ndɔ. 5 Mɔ mè baá mé gò, kɔ béh bɔ̀ kokoô bɔ̀ biì nde bilí. Mɔ nùà hèllè lé naâ veên bɔɔ́, bɔ́ nde sií bú ké sâ.»

6 Fésetù cer ké lètenè bɔɔ̀n sâ nde njèh cieé yulà, à cu cu ké Sesarê ndɔ. Cieé ŋaga à ŋaá yila te kɔgɔ ju tueê, ye bɔ́ yílá njî Pɔ̂l. 7 Pɔ̂l yeé waà baá, bɔ̀ Jûf mé lé yuoó naâ ké Jerusalem hèllè kaŋ bú, bɔ́ né bú sií, bɔ́ né bú ŋgòr dùkàŋ yoòr cɔré su. 8 Mé njéh mene, Pɔ̂l kɔ lom né sòn seèn cie tueé kwaâ, ye bɔ́ a: «Ndɔ́g, mè *sóú bɔ̀ Jûf déì kwá ŋgwéh, mè *gwà Càŋ koô sèb ŋgwéh, mè sóú mgbè Rɔ̂m kwá ŋgwéh ndɔ. Ndɔ́g be mò teèn sam.»

9 Fésetù gwaán né bɔ̀ Jûf temé lè bɔɔ́ nɔrê. Yeé baá ménâ, à bie njií seér mé Pɔ̂l, ye bú a: «Wò gwaán né ké Jerusalem ndeê, te béh tena ju hên ké teèn wa?» 10 Pɔ̂l ye bú a: «Mè kènê baá gi ká te mbàgà juù dé mgbè Rɔ̂m; mè njebá né teèn. Sâ né bèh mé bɔ́ tena nde né ju mò teèn. Ŋgweéh wò né gi mé feh yeè kɔɔ́, ye mè bɔ̀ Jûf veên déì bɔ́ nyì ná ŋgwêh mà. 11 Mè naâ mene sóú kwaá, né mene njií mé bɔ́ wula yeé nùàr teèn dɔɔ́ŋ, mɔ mè naâ kema, mè cio bèrɔ̀ŋ ndé ŋgwéh. Mɔ bɔ́ mè sar kuú né sòn fuû ndɔ, sâ nùàr a, té mè beè bɔɔ̀n mbaá jɔ́gɔ́ yí.» À den cuù ye bɔ́ a: «Mè ju mò hên njií seér nde aá ké toò mgbè Rɔ̂m.»

12 Yeé baá ménâ, Fésetù bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ nde kwaá sòn. Jomo sâ ye Pɔ̂l a: «Wò la ye nyí ju nyî njií seér nde aá ké toò mgbè Rɔ̂m. Sâ mgbè Rɔ̂m ju yeè tena nde aá kɔɔ́.»

Pɔ̂l ké toò mgbè Agrípà

13 Yeé cer weh aá, mgbè Agrípà bɔ̂ Berenîk ndeè ké Sesarê Fésetù bieé weh. 14 Bɔ́ cer weh cu ké sâ teèn. Yeé baá cieé déì, Fésetù tueé Agrípà ju Pɔ̂l doô, ye bú a: «Felísì lé naâ nuaré déì te gwà cibì kwaá lɔɔ́. 15 Cieé déì mè yeé baá ké Jerusalem, bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ Jûf lé naâ ké toò mò ndeê, bɔ́ sií bú teèn, bɔ́ ye mè a: túé sìè bú mé ju. 16 Mè ye bɔ́ a: mɔ bɔ́ naâ nuaré déì sií, béh bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ ju kèb cén téná bèh. Kɔ bɔ́ bɔ̀ɔ́ mé naâ bú sií baá gi doó dɔɔ́ŋ, à tueé gi aá sòn seèn, ju tena ye. 17 Yeé baá ménâ, béh bɔ́ ndeè kán ndɔ. Cieé ŋaga mè nde te kɔgɔ juù ŋaá yilá, mè ye, bɔ́ ndé yílá njî nùà hèllè. 18 Bɔ̀ bùnò bɔ̀ seèn yeé salé gi aá bɔ̀ njií sâ, mè ŋgòr veên déì teèn faá mè naâ munó nɔ ŋéné ŋgwéh. 19 Lé naá cegê bɔ̀ wèllè saân déì felè gènnè bɔɔ̀n, mé felè nuaré déì, yilí seèn né Yeésò. Nùà hèllè lé kuú baá ndɔ. Bɔ́ ye, Pɔ̂l lé ye, nùà sâ lé naâ lè cio komo yuo ma. 20 Gèh bɔ̀ njèh dé sâ né mè dé piì yɔgɔ́. Mè lé bú bieè naâ dé cî, ye bú a: Wò gwaán né ké Jerusalem ndeê, te béh nde ju yeè tená ké sâ wa? 21 Ye mè a: bɔ́ yí kwá ŋgɔ́gɔ̀ nyí ké gwà cibì ye; wa mgbè Rɔ̂m ndeè ju nyî tena nde né kɔɔ́ ma. Jomo sâ mè ye: bɔ́ njí cú bú ké gwà cibì ndɔ, à den ŋgɔgɔ̂ teèn, te bɔ́ ndeè njií ye bú ké toò mgbè dé koô.»

22 Agrípà yeé ŋgweé gi aá ménâ, ye Fésetù a: «Mè gwaán né sònò nùà sâ mé tie mò ŋgweê ndɔ.» Fésetù ye bú a: «Kwéh wò nde né bú ŋené.»

23 Cieé ŋaga ndɔ Agrípà bɔ̂ Berenîk waà. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔ sâ, mé bɔ̀ kwaá-taâb, bilí cɔ njií bɔ́, bɔ́ yila nde ké gwò bèh ju tueê. Jomo sâ Fésetù ye: bɔ́ ndé yílá ndê mé Pɔ̂l. À waà ndɔ. 24 Fésetù deên ye: «Mgbè Agrípà mé bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ, bí né nùà hên ŋené. Lé naâ mene ké Jerusalem, né mene kán, dàm bɔ̀ *Jûf lé naâ bú toò mò sií, bɔ́ lé naâ ké ter lɔgɔ́ njií, ye mè a: wúlá bú wulà. 25 Sâ bèh saâb mé bɔ́ nde né bú teèn wulá, mè dé mò ŋéné ŋgwéh. Bú nùà njèh yeé ŋene aá ménâ, ye ju nyî kènê nde aá ké toò mgbè Rɔ̂m ma. Mè nde né bú ménâ tema njií ndɔ. 26 Njèh cén, kwɔ̀m teèn sam. Mè mé nùà dueè mò nyagá njií nde né kei? Mè bú ká toò biì hên yilá kwaá né dé cî, due né toò yeè mgbè Agrípà; te béh kwa kwɔ̀m, mè nyagá njií ye mé mgbè. 27 Lòù sam, njií mé bɔ́ lé naâ nùà gwà cibì teèn sií, mɔ mè kwɔ̀m hèllè sè kɔ́ ŋgwéh, mè njií weh bú mbaá, sâ seé kùlù sam wa?»

26

Sòn Pɔ̂l ké toò Agrípà

1 Jomo sâ Agrípà ye Pɔ̂l a: «Baá toò yeè.» Pɔ̂l me fɔ njií bɔ́ mé be ndɔ, à tueé sòn seèn, ye: 2 «Mgbè Agrípà, lan temé mò die baá lè, ye mè sòn mò tueé nde né toò yeè, te kwɔ̀m mé bɔ̀ Jûf né mè teèn sií dɔɔ́ŋ, wò ŋgweé mé tie yeè. 3 Mè né kɔɔ́ ye, wò né gi tòù bɔ̀ Jûf kɔɔ́, wò né gi bɔ̀ njií mé bɔ́ kuú yeé saân teèn dɔɔ́ŋ kɔɔ́ ndɔ. Kúkùr yeè, kwá sèŋ, te wò ŋgweé gi bɔ̀ ŋgòr mò.

4 «Dàm bɔ̀ Jûf né gi dene mò kɔɔ́. Mè lé naâ ké lètenè bɔ̀ nùàr mò kulá, mè nde kula weéh ké Jerusalem. 5 *Bɔ́ né mè kɔɔ́ dàb baá teèn. Mɔ bɔ́ né gwaán, bɔ́ nde gi né mé sòn bɔɔ̀n tueé, ye mè lé naâ te bɔ̀ŋ bɔ̀ *Farisiên teèn ma. Bɔ̀ɔ́ mé tòù bɔ̀ Jûf jolo lom né mé terreb lé naâ béh. Kɔ bɔ́ gwàn ŋgwéh gècên tueê, wanɔɔ́ŋ né ménâ.

6 «Kènê ndéb mé Càŋ lɔ naâ mé bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ kwaá kwaá sâ, mè yeé baá ndèm teèn kwaá den, mè ju hên yila kuú né mé njéh. 7 Gèh bɔ̀ nùàr beèh yulà cùɔ̀b fà hên dɔɔ́ŋ ndèm mé ndéb Càŋ cên sâ kwá njí táré ŋgwéh ndɔ wa? Ŋgweéh bɔ́ Càŋ cibi mé suútenè mene dua den né dé cî mà. Mè tueé wò mgbè, bɔ̀ Jûf mè hên bunó seér cu né mé ndèm cên sâ. 8 Kei bɔɔ́ né bí kɔɔ́? Bí gwàn ŋgwéh ye, Càŋ né nùàr lè cio komo sɔm dé keì?

9 *«Mè lɔ naá giì tég lege lom ndɔ, ye te nùàr yilí Yeésò nùà Najarêt sònò fèlà cú. 10 Seé mò ké Jerusalem lé naâ cí. Mè lé naâ ké yoòr bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô ndeé, mè jege weh terreb teèn, mè nde bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé njéh te gwà cibì ŋuaán yií. Bɔ́ yeé nde aá bɔ́ wulá, mè lé naâ be ter sɔm njií taré ndɔ. 11 Mè lé naâ te bɔ̀ *gwà sóù ndeé bele; mè feh keéh bɔ́ gèr teèn, te bɔ́ selé seér yilí Yeésò lòù. Mè nde mé njéh jeré yuo kela bilí ké cie te tàbè bɔ̀ nùàr mene.»

Dɔ̀gɔ̀tì sér temé Pɔ̂l

(Seé b. 9:1-19; 22:6-16)

12 «Né ka ndeé, loù sâ mè nde bie cu terreb déì mé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô. Bɔ́ yeé jege haá baá mè, mè nde ké Damâs. 13 Wa ceér dueè beré déì, sâ lou baá dilí. Mè tueé wò mgbè, te mè yeé ke, ŋagâ déì ba suagà ter, né lou njerré yɔgɔ́, né kwarè mò njerré yɔŋ, né béh bɔ̀ɔ́ mé njií lɔ né mè beè kaáŋ sie. 14 Béh né gi doó jege dielé ndeé. Mè ŋgweé hueh déì né mé ju *hebreêh tueé, ye mè a: Sɔ̂l, Sɔ̂l, wò nyí ménâ bunó né mé ŋgei wa? Wò feh yeè lè gèr-e yií né mé be yeè. Den né faá nàgà teé yila né lè cùgò beè tele seèn nɔ. 15 Mè bie njií ye: Né wò neì wa, Nùà Dueè? Nùà Dueè ye mè a: né nyí Yeésò nuaá mé wò né bunó den sâ. 16 Ye mè a: Wùò njébá cú ter. Nyí njolò yeè mân ŋagá yuo kelà né te nyí sie seér wò nùà seê nyî. Wò nde né sòn nyî toò bɔ̀ nùàr den; gèh dé mé wò né nyí lan ŋené hên, te wò tueé bɔ́. Nyí nde né wò bɔ̀ njeré déì feh keéh cuú, te wò tueé cu bɔ́. 17 Ye mè a, né mene beè bɔ̀ *Jûf, né mene beè bɔ̀ɔ́ mé nyí nde né mè teèn temá njií dɔɔ́ŋ, nyí nde né mè yili sɔm ma.

18 «Nùà Dueè den cuù ye mè a, nyí nde né mè yoòr bɔɔ̀n tema njií, te mè nde bɔ́ njolo komo lɔgɔ́, mè sɔm keêh bɔ́ te cibi, bɔ́ den bèh ŋagâ; mè sɔm keêh bɔ́ beè *Sátàn, bɔ́ den beè Càŋ, bɔ́ kwaá njií temé yoòr nyî, nyí kulu sɔm bɔ́ veên yoòr, te bɔ́ kwa ye bèh dene lètenè bɔ̀ nùàr nyî ma.»

Dɔ̀gɔ̀tì seé Pɔ̂l

19 «Mè tueé wò, mgbè Agrípà, njií sâ yeé ŋené aá toò mò faá bèh mân, mè nde cu né sòn seèn ŋgeén wa? 20 *Mè ŋar yila baá-re seé seèn ndɔ, mè ŋgòr Càŋ tueé duɔɔ̂m ké Damâs sâ, mè nde ye ké Jerusalem, mè né mé njéh kukwarè te tàbè Judê dɔɔ́ŋ tueé ndeé. Jomo sâ mè tueé nde mé njéh lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ndɔ, mè ye bɔ́ a, bɔ́ yúé fɔ́n feh bɔɔ̀n yueè, bɔ́ bèlè ceér Càŋ, bɔ́ bɔɔ́ seé mé nde né feh keéh ye, bɔ́ kweéh seér aá temé kèn.

21 «Bɔ̀ Jûf lé mè sieé naâ dé cî, sâ mè né ké *gwà Càŋ koô, bɔ́ ye, kɔ bɔ́ wula sɔm mè wulà. 22 Càŋ mé ŋgeér sam, wa hên à née mè beè bɔɔ̀n yili sɔm den, te mè sòn seèn den toò bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ, huaán maân mé kàm bɔ̀ mene, mè né bɔ́ tueé. Mè hên tueé den cu né ka nág faá bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ mé Músì lɔ tueé naâ nɔ, bɔ́ lɔ ye nde né bɔɔ́; 23 *wa *Nùà Cɔ̀ŋ nde né gèr ŋené, à nde né lè cio komo yuo ma; wa te cio komo yuo lɔgɔ́ nde né bú ndɔ. Mè tueé bí, ceér mé bɔ̀ nùàr nde né mé njéh yili yuo, ŋené ŋagá baá mé bú. À nde né dàm bɔ̀ nùàr beèh cí tueé, à né bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam tueé ndɔ.»

Pɔ̂l ye te Agrípà kweéh seér temé

24 Sâ Pɔ̂l née sòn seèn tueé den ye, Fésetù tueé njií ké ter ndɔ, ye bú a: «Wò né kùlù wa, Pɔ̂l! Wò maán kela baá njèh, feh yeè ŋellé né ter lòù.» 25 Pɔ̂l ye bú a: «Mè kùlù sam dé koô, mè dɔɔ́ŋ tueé gi né ŋgòr gècên mé né teèn yilá. 26 Mgbe Agrípà lɔ baá giì mé njéh tieè, mè ká toò seèn hueh lèr cú dé cî. Bɔ̀ njií mé lé naá giì felè Yeésò kelá dɔɔ́ŋ, mè né kɔɔ́ ye, mgbè lé naá giì ŋgweé. Lòù sam, bɔ̀ njií sâ lé bɔɔ́ deén naâ bèsɔ́nè.»

27 Pɔ̂l den cuù ye: «Mgbè Agrípà, wò nɔ, wò né temé yoòr bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ kwaá njií wa? Mè né kɔɔ́ ye, wò né temé yoòr bɔɔ̀n kwaá njií.» 28 Agrípà deên ndɔ, ye Pɔ̂l a: «Wò ye te nyí mè nùà *Kristò sie seér wúwágá mân wa?» 29 Pɔ̂l ye bú a: «Né mene wúwágá, né mene jomo dɔɔ́ŋ, mè né Càŋ dua, te wò den faá mè nɔ. Wò mé huún gí lòm ŋgwéh ndɔ, te bí bɔ̀ɔ́ mé né lan felá dɔɔ́ŋ, den gi faá mè nɔ. Njèh cén, dé biì, fɔ̀gɔ̀ lɔ̀ŋ a, té bí kèmà.»

30 Mgbè bɔ̂ ŋgɔ́mnà mé Berenîk, mé bɔ̀ɔ́ mé naâ kwarè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ komo wuo gi ter, bɔ́ nde ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, 31 bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n tueé kuú, ye: «Nùà hên njeré déì sáb nyì ŋgwéh. Né mene dé wulâ, né mene dé gwà cibì yilâ dɔɔ́ŋ, dé seèn hên cí sam.» 32 Agrípà deén baá-re ye Fésetù a: «Mɔ nùà hên sé ju seèn ké toò mgbè dé koô njí ná ŋgwêh, kènê bɔ́ sé la naâ bú yi njií.»

27

Gò Rɔ̂m

1 Yeé baá môn, bɔ́ kaga ndòn ye, béh nde né bàtô yilá, béh nde te tàbè Italî ndɔ. Bɔ́ yeé nyegé gi aá gò, bɔ́ weh haá kwaá Pɔ̂l bɔ́ bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ déì beè kwaá-taâb déì, yilí seèn né Julíù. À né kwaá-taâb te bɔ̀ŋ taâb mé bɔ́ yilá né bɔ̀ŋ dé mgbè koô.

Bɔ́ yeé baá beè seèn, 2 béh yila bàtô ndɔ, béh yuo gò. Bàtô sâ lé yuoó naâ Aderàmî, nde né lè bɔ̀ lɔɔ́ hihiné ké te tàbè Asíà kelá bele. Béh bɔ̀ nùà Masedínà déì lé naâ kɔɔ́, à lé yuoó naâ ké Tesalonîk, yilí seèn né Aristârk. Béh bɔ́ né ndeé. 3 Cieé ŋaga, béh wa ké Sídɔ̀ŋ. Julíù feh keéh lom Pɔ̂l húɔ́m-temé seèn mé gècên mene, à kwaá lɔ bú te à nde bɔ̀ mbeí dé ké sâ yɔŋ ke, à kwa bɔ̀ njií mé né bú saám beè bɔɔ̀n. 4 Jomo sâ béh yila cu bàtô, béh fɔɔ́n gò. Béh bɔ̀ fu tarê nde kwaré, béh cií kela seér tàbè Sîpre kèb jomò, 5 béh wa kwarè tàbè Silisî mé Pamfilî, te béh nde ye ké Mírà te tàbè Lisî yuo kelá. 6 Ké teèn sâ, kwaá-taâb kwa cu bàtô déì; dé sâ lé yuoó naâ ké Alesandrî, à baá mé gò Italî, à yií cu béh teèn, béh bɔ́ fɔɔ́n gò.

7 Cieé mé cieé béh né dùà lè ndèndèŋ nòmò lege den, fu tarê né béh seé weh. Béh nde ké kwarè lɔɔ́ Senidò lege yuo kela baá lòù. Béh yeé bèh toò ndeê kwà cú, béh nde seér cu kèb Salmɔnê,* te béh cií kela seér tàbè Kreétà kèb jomò. 8 Cieé mé cieé béh dùà lege nde den né lòù. Béh nde lege yuo kela ké kwarè Lasê bèh mé mgbáŋ† né teèn. Bɔ́ mgbáŋ sâ yilá né Mgbáŋ Bagaà.

9 Béh lé naâ cieé kókoó mbaá ceér dueè bɔɔ́. Dé toò ndeê sé bɔ́ ná cû. Lòù sam, cieé yáb joloò lé naâ kelá, bɔ́ lé naâ mé njéh ŋené kɔɔ́, ye cu dùà gɔɔ̀ kela baá, dé dùà gɔɔ̀ nde né yɔgɔ́. Pɔ̂l yeé ŋene aá ménâ, à tueé kwaá bɔ́ toò ndɔ, ye bɔ́ a: 10 «Belà, mè né kɔɔ́ ye, béh nde né mé gèr te gò hên kwaré. Mɔ wulu, bàtô bɔ̂ seé seèn mene nde gi né dùà kum le, te béh liím nyegé ye dé beèh cio.»

11 Pɔ̂l né mene mân tueé, kwaá-taâb dé sâ táŋ ŋgwéh, à temé kwaá njií seér né te ŋgòr nùà fár-bàtô, bɔ̂ nùà bàtô. 12 Nùàr ŋgún gwaán kela dé toò ndeê ndɔ. Lòù sam, cu veên baá ndeê, mɔ kwa lɔ bɔ́ ké te mgbáŋ sâ, bɔ́ nde né gèr ŋené. Bɔ́ ye, mɔ nde né bɔɔ́, te bɔ́ lege wa ké Fenîs te mgbáŋ bɔ̀ Kreétà bɔ̀ déì, te cu veên hèllè nde bɔ́ kwa seér ké teèn. Mgbáŋ sâ né seér kèb nyiìb‡ mân.

Fu tarê ké te ndèndèŋ nòmò

13 Fu dɔlê yuoô kèb túnò ndɔ, yila kobô. Bɔ́ né mé njéh taáŋ ye, gò bɔɔ̀n nde né huɔɔ́m. Bɔ́ sɔm kùn ndɔ, bàtô yuo gò. Bɔ́ né Kreétà ke njií. 14 Tètèì sam, fu tarê kobo yuoô kèb bà, tulu suagà yí te tòre, 15 vela far seér bàtô, né béh dé lege keè taré yɔgɔ́, lu yuo mé béh. 16 Béh nde kela seér aá tàbè Kódà kèb túnò, te cií weh béh teèn. Sâ né bèh mé béh lé naâ mé gècên mene lege, te béh nde ye kɔm dé gàm mvelé sɔm. 17 Bɔ́ tulu kaga kwaá njií ké ter sònò bàtô ndɔ. Bɔ́ né bàtô kaga nyegé, te ŋèrrè cú. Bɔ́ se si kwaá kùn dùà, te bàtô gɔ lie lòù, bɔ́ ye, mɔ sam, nde né te mbésebé ké kwarè Libî cu yilá ma. Fu mé béh kobo nde den baá-re méménâ.

18 Fu dé tarê hèllè béh yoòr ŋar yila cu ye baá-re dé gècên. Cieé yeé ŋaga baá, bɔ́ duɔɔ́m bɔ̀ seé dùà sɔm silí njiî. 19 Cieé ŋaga cu, bɔ́ yila njèh bàtô dùà mé be bɔɔ̀n sɔm su njiî. 20 Fu doô ye júée nyí ndɔ. Béh sɔɔ́ ké kunduŋ, béh cer; cieé mé cieé, lou bá ŋgwéh, nuaré déì mbentò mé njolo ŋéné cú ndɔ, dɔɔ́ŋ béh munó lom aá ye, béh kuú gi aá kèn.

21 Cieé kókoó mbaá, nuaá mé yieé sɔm yáb te bàtô teèn sam. Yeé baá ménâ, Pɔ̂l komo wuo ter toò bɔ̀ nùàr, ye bɔ́ a: «Belà, mɔ bí sé naâ sòn mò ŋgweé, béh sé naâ ké Kreétà den ŋgɔgɔ̂, béh sé gèr mé bɔ̀ njèh mân kùm lɔ́ ná ŋgwêh. 22 Mé njéh mene, mè né bí kènê tueé, bí táré sér yo. Lètenè beèh dɔɔ́ŋ nuaré déì kú ndé ŋgwéh, ŋerré lom nde né bàtô. 23 Cìlì Càŋ naâ mè cíbíteèn tueé; mè né beè Càŋ, mè hên bɔɔ́ yeé seé seèn ndɔ. Cìlì Càŋ naâ ká kwarè mò njebá ndeê, 24 ye mè a: Pɔ̂l, té vèh, kɔ wò wa ké toò mgbè Rɔ̂m waà. Bɔ̀ɔ́ mé né lè bàtô hên dɔɔ́ŋ, Càŋ mé húɔ́m-temé seèn nde né bɔ́ jomo yeè yili sɔm keéh ndɔ.»

25 Pɔ̂l den cuù ye bɔ́ a: «Bí táré temé tarè belà! Mè né gi Càŋ mò kɔɔ́; à bɔɔ́ nde né faá à la naâ mè tueé nɔ. 26 Njèh cén, mɔ béh baá kwarè ten tàbè déì, béh nde né sòn nòmò karé sue le.»

27 Sâ béh ké dùà sâ bɔɔ́ baá cieé yulà cùɔ̀b nèà, fu né mé béh ké te ndèndèŋ nòmò faár ndeé den. Nòmò sâ bɔ́ yilá né Mediteranê. Te cieé yulà cùɔ̀b nèà sâ, yeé baá lɔgɔ̀teèn, bɔ̀ fár-bàtô bɔ̀ ŋgweé kɔ ndɔ, ye tàbè déì baá dìdì. 28 Bɔ́ si yií mòù dùà, nde cor tàbè, sâ baá métà yulà tagár cùɔ̀b téhbeh. Bɔ́ né ka ndeé, wa berré déì, bɔ́ si yií cu mòù doô dùà, sâ yila le aá métà ndètoón cùɔ̀b téndelé. 29 Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ se silí njií kùn dùà nèà, ye te gɔ den lilieé, wanɔɔ́ŋ bɔ́ nde né te kweéh déì ceén. Bɔ́ né cieé teèn lulú kela den ndɔ.

30 Sâ né cu mé bɔ̀ fár-bàtô bɔ̀ lé fɔɔ́n naâ ceér teèn, ye te bɔ́ dula si lɔ bàtô. Yeé baá ménâ, bɔ́ se kwaá njií kɔm dé gàm dùà ndɔ, bɔ́ né bɔɔ́ faá bɔ́ nde né kùn ké te feh bàtô bɔɔ́ nyegé nɔ. 31 Pɔ̂l yeé ŋene aá ménâ, ye kwaá-taâb mé bɔ̀ sɔ́jì a: «Mɔ bɔ̀ fár-bàtô bɔ̀ hên lè bàtô dèn lè ŋgwéh, bí nde gi né dùà kum le.» 32 Bɔ̀ sɔ́jì nde kɔ tena sɔm yuií kɔɔ̀m ndɔ, kɔm hèllè kwar yuo.

33 Cieé yeé nde aá ŋagá, Pɔ̂l bɔŋ bɔ́, te bɔ́ yieé yáb, ye bɔ́ a: «Lan dɔɔ́ŋ baá cieé yulà cùɔ̀b nèà bí né mé lèì cùè den den. 34 Bí yíé bá yáb yieè, te gam bí. Mè tueé bí, né mene yúlí feèh nuaré déì lèr nyì ndé ŋgwéh.» 35 Pɔ̂l yeé tueé gi aá ménâ, à weh breêd ndɔ, à vra Càŋ teèn, à yila kɔlé yieê. 36 Yo taré cu ye bɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ yila baá-re yieê ndɔ. 37 Béh lé naâ te bàtô nùà yuií fà mé yulà téhbeh cùɔ̀b ténjén. 38 Dɔɔ́ŋ bɔ́ yieé fulu gi, bɔ́ ŋuaán su njií yab dé jomò dùà, te bàtô líé cú.

Dùà su yilâ

39 Cieé ŋaga, bɔ́ ŋene tàbè ndɔ. Njèh cén, bɔ́ tàbè sâ ŋéné kɔ́ ŋgwéh. Bɔ́ ŋene njií mgbáŋ§ déì mé mbésebé mene, bɔ́ kaga lom aá ndòn ye, mɔ nde né bɔɔ́, bɔ́ lemé njií lom nde aá bàtô ké teèn ma. 40 Yeé baá ménâ, bɔ́ kɔré tená sɔm yuií, bɔ̀ kùn sue le dùà, bɔ́ se yi pìlì ndɔ. Jomo sâ, bɔ́ daá kwaá cɔ̀gɔ̀ ké toò bàtô, te fu yila teèn, lu bàtô, bɔ́ lemé njií bú ké te mbésebê hèllè. 41 Bɔ́ né ka ndeé, bɔ́ wa berré déì, mbésebé ŋgimé geé baá nòmò kpɔŋ fà, nòmò né bèh sâ kwar taré, kwar dɔm weh bàtô hèllè, feh nde cor nyue yila te mbésebê tég, gurú ŋgela le teèn, nòmò tulu ŋerré sɔm tií ké jomo ndɔ.

42 Bɔ̀ sɔ́jì dé bɔɔ̀n ye, bɔ́ nde aá bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ wulá sɔm, te bɔ́ gwágá dùlà yùò cú. 43 Kwaá-taâb yeé ŋene aá ménâ, à yiín bɔ́, ye te nyí yili sɔm Pɔ̂l. Jomo sâ ye, bɔ̀ɔ́ mé né nòmò gwagá kɔɔ́ dɔɔ́ŋ a, lɔ́lé dìè gí dùà, bɔ́ gwagá kela toò ma. 44 Bɔ̀ déì a, wèh béh-toû, bɔ́ gwagá mé njéh, bɔ̀ déì weh ten bàtô. Bɔ́ lé bɔɔ́ naâ ménâ, te béh nde ye dɔɔ́ŋ yili yuo.

28

Pɔ̂l ké Máltà

1 Béh yeé yili yuo gi aá, te béh ŋgweé den ye yilí ten tàbè sâ, ye né Máltà. 2 Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ sâ weh lom béh mé vɔ́gɔ́-temé mene. Bɔ́ yeé ke, nu baá neé, dùlù baá dɔlé, bɔ́ fu kwaá béh we, bɔ́ bilí kwaá béh teèn, béh né ŋuagá den. 3 Pɔ̂l nde kabe weh keém jaâr, à né tuar kwaá den. We yeé baá bɔgɔ́, ŋgòbò yuo kelà lè jaâr, à gwa sege le Pɔ̂l beè. 4 Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ yeé nde ŋene njií ménâ, bɔ́ duɔɔ̂m lètenè bɔɔ̀n tueé kuû, ye: «Nùà hên né lom nùà wúlá-feèh. À naá menè yí dùà mvelé yuo, à nde né kuú faá ndùàn Càŋ né bú yoòr nɔ.» 5 Mé njéh mene, Pɔ̂l mele kaga si njií ŋgòbò hèllè tuar, njeré déì bú beè ŋgwèrrè nyì ŋgwéh. 6 Sâ bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ dé bɔɔ̀n né lom kela, ye nde aá fulu; mɔ sam, Pɔ̂l nde aá mé njéh die kuú. Bɔ́ né ka ke den, bɔ́ ke ke, njeré déì Pɔ̂l bɔ́ ŋgwéh. Yeé baá ménâ, bɔ́ den cuù mé feh bɔɔ̀n, ye: «Nùà hên né càŋ.»

7 Ké bèh sâ, lé naâ kwarè lɔɔ́ nùà koô te tàbè sâ, yilí seèn lé naâ Publiyûs. Nùà sâ feh béh bèh cèrrè ndɔ, béh cer ké teèn cieé tagár, à ke lom béh dé gècên. 8 Sâ tele seèn lé naâ baán ndɔ, à lé naâ mé dùlù yoòr, à lé naâ mbo sura ndɔ. Pɔ̂l yeé ŋgweé aá ménâ, à yɔŋ nde teèn, à dua Càŋ, à ba bú be felè, à taré sɔm bú. 9 Jomo sâ bɔ̀ beên bɔ̀ te ten tàbè sâ wa belê ndɔ, bɔ́ taré yuo gi.

Ké Rɔ̂m waâ

10-11 Béh cer ké sâ weéh tagár. Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ né béh húɔ́m-temé bɔɔ̀n feh keéh. Béh yeé baá mé gò, bɔ́ bie béh gò mé njèh beè ŋgún. Jomo sâ béh yila cu bàtô déì, béh fɔɔ́n gò. Bàtô sâ lé yuoó naâ ké Alesandrî. Bɔ́ teèn nyagá kwaá né «Bɔ̀ càŋ huaán feèh”. À lé ké doó sâ du deén naâ, te cu dùlù gi.

12 Béh né ka ndeé, béh wa Sirakû, béh bɔɔ́ ké sâ cieé tagár. 13 Béh yuo cu ké sâ, béh nde Regiô. Cieé ŋaga fu déì kobo yuoô kèb túnò, weh sie béh beè; béh bɔɔ́ cegé cieé fà, béh yila Pùjɔ̂l. 14 Béh wa te lɔɔ́ sâ, béh kwa bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì teèn, bɔ́ yilá njií béh ké yoòr bɔɔ̀n, béh bɔ́ cer ké sâ cieé téhbeh. Jomo sâ béh fɔɔ́n gò Rɔ̂m.

15 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé ké Rɔ̂m yeé ŋgweé aá njàgà beèh, bɔ́ ndeè béh ceér dueè kwa weh. Bɔ̀ déì kela le béh ké bèh mé bɔ́ yilá né Gwà-mbè-tagár. Bɔ̀ déì ndeè kela béh ké tan Apiyû. Te Pɔ̂l yeé nde ŋene njií bɔ́ mân, à Càŋ vra lom mé be fà, yo taré cu bú ndɔ. 16 Béh yeé wa baá ké Rɔ̂m, bɔ́ ye Pɔ̂l a, ndé dèn bá dé seèn hiín, bɔ́ bú jomo kwaá lom aá sɔ́jì cén.

Ŋgòr Càŋ ké Rɔ̂m tueê

17 Pɔ̂l cer cieé tagár, à yilá njií bɔ̀ *Jûf dé kokoô ké lɔ seèn. Bɔ́ yeé waà baá, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr mò, mè ye te bí kɔ ye, bɔ́ lé mè ké Jerusalem sie kuú naâ dé lòù, bɔ́ haá njií mè beè bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀. Mè lé veên déì mé bɔ̀ nùàr beèh bɔ́ njí ná ŋgwêh, mè lé tòù bɔ̀ tele beèh kwá ná ŋgwêh ndɔ. 18 Bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ lé naá menè kwɔ̀m bieé, bèh saáb mé bɔ́ nde né mè teèn wulá, bɔ́ lé kwà ná ŋgwêh. Bɔ́ yeé nde aá mè yi njií, 19 *bɔ̀ Jûf ye, ndɔ́g ménâ bɔ́ ndé ŋgwéh ndɔ. Mè yeé ŋene aá ménâ, mè ye, mè ju mò njií seér nde né ké toò mgbè Rɔ̂m ma. Dèn ŋgwéh ye mè lé sâ sií naâ bɔ̀ nùàr beèh ndɔ. 20 Yeé baá mân, mè ye, kɔ mè yilá njiî bí ká toò, te bí kɔ ye, nùà mé dàm bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ dɔɔ́ŋ né gi ndèm yoòr seèn kwaá njií doô, mè lè fɔ̀gɔ̀ lɔ̀ŋ hên cer kuú né felè seèn.»

21 Bɔ̀ kokoô bɔ̀ hèllè ye bú a: «Bɔ̀ Judê bɔ̀ lé béh njeré déì felè yeè nyàgà njí ná ŋgwêh. Nuaré déì lé ké sâ yùò ná ŋgwêh, à ndeè béh ŋgòr veên déì felè yeè tueé ndɔ. 22 Mɔ né mân, sâ béh gwaán né sònò yeè mé tie beèh ŋgweê. Lòù sam, béh né kɔɔ́ ye, bɔ̀ŋ dé mé wò né teèn sâ, bèh dɔɔ́ŋ bɔ́ né yeé bú bunó.»

23 Bɔ́ bɔ̀ Pɔ̂l tena kwaá cieé ndɔ. Yeé baá loù sâ, bɔ́ komo waà ké gwò seèn kókoó mbaá, Pɔ̂l né bɔ́ njèh se, à se sɔɔ́ mé njéh tɔ́g wa liyilì. À né bɔ́ felè *Lò Càŋ tueé. Njií mé *sóú Músì tueé né felè Yeésò, à né bɔ́ se. Njií mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ tueé né felè Yeésò, à né bɔ́ se ndɔ. À né ceér fɔɔ́n ye te nyí dɔr weh bɔ́ mé njéh. 24 À yeé tueé gi aá, bɔ̀ déì kwaá njií temé teèn, bɔ̀ déì berɔ́ŋ seér lòù. 25 Bɔ́ yeé baá lòù saán yuo ménâ, Pɔ̂l deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Cúcuí Ŋagâ lɔ jue bɔ̀n. Cu mé à lé naâ bɔ̀ tele biì njèh sònò Esáyà sòn-Càŋ tueé keéh, 26 *à lé ye:

Ndé yoòr bɔ̀ nùà hên, júée bɔ́ a:

Dé felâ, bí nde gi né bagasé felá nyegé,

bí seér ŋgwé ndé ŋgwéh lòù.

Bí nde gi né bagasé ke den,

ndɔ́g bí seér ŋéné kòmò ndé ŋgwéh.

27 Lòù sam, temé bɔ̀ nùà hên baá gi lè maŋgwan,

te bɔ́ mùnò kòmò cú.

Bɔ́ duagá baá tie kèn, te bɔ́ mé tie ŋgwé cú.

Bɔ́ lier aá njolo, te bɔ́ mé njolo ŋéné cú.

Te bɔ́ ká yoòr mò ndé sér cû,

te mè bɔ́ táré sɔ̀m cú ndɔ, jue mè Càŋ Dueè.»

28 Pɔ̂l den cuù, ye bɔ́ a: «Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ lé naâ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ceér seèn feh keéh, te bɔ́ yili yuo. Dé bɔɔ̀n, bɔ́ nde né ŋgweé.» [ 29 Te Pɔ̂l yeé nde tueé sɔm mân, bɔ̀ Jûf kem yuo, bɔ́ né lom mé njéh lètenè bɔɔ̀n ŋaáŋ ndeé.]

30 Pɔ̂l cer ké sâ nyèmà fà. À lé gwà sâ gwɔm beéh lòù ndɔ. Bɔ̀ nùàr lé naâ yoòr seèn ndeé, à né bɔ́ weh nyegé, 31 à né bɔ́ felè *Lò Càŋ se, à né bɔ́ ŋgòr felè Yeésò *Kristò Fehtoò beèh feh. À bɔ́ njèh tueé ŋagá lom gùm dɔɔ́ŋ, à njeré déì vèh ŋgwéh.

* 1:1 1:1 Lûk 1:1-4

* 1:4 1:4 Lûk 24:49

* 1:5 1:5 Mat. 3:11; Mk. 1:8; Lûk 3:16; Jâŋ 1:33

* 1:8 1:8 Mat. 28:19; Mk. 16:15; Lûk 24:47-48

* 1:9 1:9 Mk. 16:19; Lûk 24:50-51

* 1:13 1:13 Mat. 10:2-4; Mk. 3:16-19; Lûk 6:14-16

* 1:18 1:18-19 Mat. 27:3-8

* 1:20 1:20 Ps. 69:25; 109:8

* 1:21-22 1:22 Mat. 3:16; Mk. 1:9; 16:19; Lûk 3:21; 24:51

* 2:1 2:1 Lév. 23:15-21; Deut. 16:9-11

* 2:17 2:17-21 Joël 2:28-32

* 2:23 2:23 Mat. 27:35; Mk. 15:24; Lûk 23:33; Jâŋ 19:18

* 2:24 2:24 Mat. 28:5-6; Mk. 16:6; Lûk 24:5

* 2:25 2:25-28 Ps. 16:8-11

* 2:30 2:30 Ps. 132:11; 2 Sam. 7:12-13

* 2:34 2:34-35 Ps. 110:1

* 2:44 2:44 Seé b. 4:32-35

* 3:13 3:13 Ex. 3:15

* 3:14 3:14 Mat. 27:15-23; Mk. 15:6-14; Lûk 23:13-23; Jâŋ 19:12-15

* 3:22 3:22 Deut. 18:15, 18

* 3:23 3:23 Deut. 18:19

* 3:25 3:25 Gen. 22:18

* 4:11 4:11 Ps. 118:22

* 4:24 4:24 Ex. 20:11; Néh. 9:6; Ps. 146:6

* 4:25 4:25-26 Ps. 2:1-2

* 4:27 4:27 Mat. 27:1-2; Mk. 15:1; Lûk 23:1, 7-11; Jâŋ 18:28-29

* 4:32 4:32 Seé b. 2:44-45

* 5:28 5:28 Mat. 27:25

* 7:2 7:2-3 Gen. 12:1

* 7:4 7:4 Gen. 11:31; 12:4

* 7:5 7:5 Gen. 12:7; 13:15; 15:18; 17:8

* 7:6 7:6-7 Gen. 15:13-14

* 7:7 7:7 Ex. 3:12

* 7:8 7:8 Gen. 17:10-14; 21:2-4; 25:26; 29:31–35:18

* 7:9 7:9 Gen. 37:11, 28; 39:2, 21

* 7:10 7:10 Gen. 41:39-41

* 7:11 7:11 Gen. 42:1-2

* 7:13 7:13 Gen. 45:1, 16

* 7:14 7:14 Gen. 45:9-10, 17-18; 46:27

* 7:15 7:15 Gen. 46:1-7; 49:33

* 7:16 7:16 Gen. 23:3-16; 33:19; 50:7-13; Jos. 24:32

* 7:17 7:17-18 Ex. 1:7-8

* 7:19 7:19 Ex. 1:10-11, 22

* 7:20 7:20 Ex. 2:2

* 7:21 7:21 Ex. 2:3-10

* 7:23 7:23-29 Ex. 2:11-15

* 7:29 7:29 Ex. 18:3-4

* 7:30 7:30-34 Ex. 3:1-10

* 7:35 7:35 Ex. 2:14

* 7:36 7:36 Ex. 7:5; 14:21; Nomb. 14:33

* 7:37 7:37 Deut. 18:15, 18

* 7:38 7:38 Ex. 19:1–20:17; Deut. 5:1-33

* 7:40 7:40 Ex. 32:1

* 7:41 7:41 Ex. 32:2-6

* 7:42 7:42-43 Am. 5:25-27

* 7:44 7:44 Ex. 25:9, 40

* 7:45 7:45 Jos. 3:14-17

* 7:46 7:46 2 Sam. 7:1-16; 1 Chr. 17:1-14

* 7:47 7:47 1 Rois 6:1-38; 2 Chr. 3:1-17

* 7:49 7:49-50 Es. 66:1-2

* 7:51 7:51 Es. 63:10

* 8:3 8:3 Seé b. 22:4-5; 26:9-11

* 8:32 8:32-33 Es. 53:7-8

* 9:23 9:23-25 2 Kɔr. 11:32-33

* 10:34 10:34 Deut. 10:17

* 11:16 11:16 Seé b. 1:5

* 11:19 11:19 Seé b. 8:1-4

* 11:28 11:28 Seé b. 21:10

* 12:4 12:4 Ex. 12:1-27

* 12:11 12:11 Mɔ nùàr die, bɔ́ né lòù seén seér, sâ né kwè.

* 13:17 13:17 Ex. 1:7; 12:51

* 13:18 13:18 Nomb. 14:34; Deut. 1:31

* 13:19 13:19 Deut. 7:1; Jos. 14:1

* 13:20 13:20 Jug. 2:16; 1 Sam. 3:20

* 13:21 13:21 1 Sam. 8:5; 10:21

* 13:22 13:22 1 Sam. 13:14; 16:12; Ps. 89:20

* 13:24 13:24 Mk. 1:4; Lûk 3:3

* 13:25 13:25 Mat. 3:11; Mk. 1:7; Lûk 3:16; Jâŋ 1:20, 27

* 13:28 13:28 Mat. 27:22-23; Mk. 15:13-14; Lûk 23:21-23; Jâŋ 19:15

* 13:29 13:29 Mat. 27:57-61; Mk. 15:42-47; Lûk 23:50-56; Jâŋ 19:38-42

* 13:31 13:31 Seé b. 1:3

* 13:33 13:33 Ps. 2:7

* 13:34 13:34 Es. 55:3

* 13:35 13:35 Ps. 16:10

* 13:41 13:41 Hab. 1:5

* 13:47 13:47 Es. 42:6; 49:6

* 13:51 13:51 Mat. 10:14; Mk. 6:11; Lûk 9:5; 10:11

* 14:15 14:15 Ex. 20:11; Ps. 146:6

* 15:1 15:1 Lév. 12:3

* 15:7 15:7 Seé b. 10:1-43

* 15:8 15:8 Seé b. 2:4; 10:44

* 15:16 15:16-18 Am. 9:11-12

* 15:20 15:20 Ex. 34:15-17; Lév. 17:10-16; 18:6-23

* 15:38 15:38 Seé b. 13:13

* 17:24 17:24-25 1 Rois 8:27; Es. 42:5; Seé b. 7:48

* 17:29 17:29 Njií mé bɔ́ bɔɔ́ né te den faá nùàr, faá nyam ndɔ.

* 18:18 18:18 Nomb. 6:18

* 19:4 19:4 Mat. 3:11; Mk. 1:4, 7-8; Lûk 3:4, 16; Jâŋ 1:26-27

* 19:35 19:35 Njií mé bɔ́ bɔɔ́ né lòù te den faá nùàr nɔ.

* 20:24 20:24 2 Tim. 4:7

* 20:30 20:30 Nùàr laán wellê te ŋa nùàr yeè.

* 21:8 21:8 Seé b. 6:5; 8:5

* 21:10 21:10 Seé b. 11:28

* 21:23 21:23-24 Nomb. 6:13-21

* 21:25 21:25 Seé b. 15:29

* 21:29 21:29 Seé b. 20:4

* 22:3 22:3 Seé b. 5:34-39

* 22:4 22:4-5 Seé b. 8:3; 26:9-11

* 22:20 22:20 Seé b. 7:58

* 23:3 23:3 Mat. 23:27-28

* 23:5 23:5 Ex. 22:28

* 23:6 23:6 Seé b. 26:5; Fil. 3:5

* 23:8 23:8 Mat. 22:23; Mk. 12:18; Lûk 20:27

* 24:17 24:17-18 Seé b. 21:17-28

* 24:21 24:21 Seé b. 23:6

* 26:5 26:5 Seé b. 23:6; Fil. 3:5

* 26:9 26:9-11 Seé b. 8:3; 22:4-5

* 26:20 26:20 Seé b. 9:20, 28-29

* 26:23 26:23 Es. 42:6; 49:6; 1 Kɔr. 15:20

* 27:7 27:7 Salmɔnê né vuaá tàbè mé né yí lètenè nòmò die ndeé.

† 27:8 27:8 Né bèh mé bɔ̀ kɔm njebá yeé teèn, bɔ̀ nùàr suaga doó.

‡ 27:12 27:12 Kèb mé lou yila yeé teèn.

§ 27:39 27:39 Bèh mé bɔ̀ kɔm njebá yeé teèn.

* 28:19 28:19 Seé b. 25:11

* 28:26 28:26-27 Es. 6:9-10

Rɔ̂m

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mvù Pɔ̂l mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Rɔ̂m

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, nùà seê Yeésò *Kristò; mè né cu nuaá mé Càŋ lé balé weéh naâ ye te mè ŋa mbɔ̀ŋ tebê nyî, à jege haá mè Njàgà Bagaà seèn beè, ye mè a, ndé sè yɔ̀ŋ seè ndɔ.

2 Càŋ lɔ naâ ndéb ter kwa kwaá, à tueé keéh sònò bɔ̀ sòn-seèn bɔ̀ ye nyí nde né Njàgà Bagaà sâ cie sɔm keéh; bɔ́ lé naâ te mvù nyagá kwaá ndɔ. 3 Né Njàgà Bagaà felè Ŋuna seèn, Fehtoò beèh Yeésò Kristò. À né *ndùté ndùtù Davîd kèb dé nùàr. 4 Kèb dé Cúcuî, à né Ŋunà Càŋ. Càŋ lé bú sie kwaá naâ kɔɔ́; à lé naâ bú te cio komo sɔm te feh keéh mé terreb mene ye, né Ŋuna nyî. 5 Mè fùgò beè Càŋ hên kuú né mé yilí seèn; mè mbɔ̀ŋ tebê seèn ŋa né mé njéh ndɔ. Càŋ ye mè a: ndé ju seèn ké lètenè bɔ̀ nùàr mé gèh hihiné tueé bele, te bɔ́ kwaá njií lom temé cén yoòr seèn, bɔ́ ŋgweé sòn seèn, yilí seèn ŋgulí mé njéh. 6 À jue né mé bí bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ mene, Càŋ lé naâ bí yilá, te bí ŋa bɔ̀ nùàr Yeésò Kristò mân.

7 Mè hên nyagá njií né mé bí bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀, bí bɔ̀ɔ́ mé temé Càŋ né yoòr biì dɔɔ́ŋ, à lé naâ bí yilá, te bí den bɔ̀ nùàr seèn. Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Pɔ̂l gwaán né ké Rɔ̂m ndeê

8 Mè jɔ̀gɔ̀ felè biì dɔɔ́ŋ vra lɔgɔ́ née Càŋ ye; mè né bú jomo Yeésò Kristò vra keéh. Lòù sam, bí né temé yoòr Yeésò *Nùà Cɔ̀ŋ kwaá njií, ŋgɔ́g biì né wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ŋgulí ndeé. 9 Bú Càŋ mé feh seèn né gi kɔɔ́, ye mè tueé né gècên, bú mé mè né seé seèn mé temé mò mene bɔɔ́, mè né Njàgà Bagaà felè Ŋuna seèn se doô: à né kɔɔ́ ye mè né yeé nyí felè biì cu dɔɔ́ŋ dua den. 10 Mè né bú dua, ye bú a, mé húɔ́m-temé seèn, à há mè lɔ́ŋ mé be seèn, te mè ndeè ké yoòr biì ma. 11 Wanɔɔ́ŋ mè né mé tuaá biì kela, mè ndeè né bí gà seé Cúcuí Càŋ feh, te bí kwa nyegé terreb mé njéh. 12 Mè tétég gwaán né ké lètenè biì deèn, te yo taré mè, taré bí, te yo taré gi béh bí felè temé cên mé béh né yoòr Càŋ kwaá njií hên dɔɔ́ŋ.

13 *Belà, mè ye te bí kɔ ye, cu dɔɔ́ŋ mè né gò ké yoòr biì gwaán sɔɔ́, mè lɔ́ŋ kwà ŋgwéh lòù. Mè ye te seé mò wa tàb ké lètenè biì, faá né lètenè bɔ̀ nùàr lè tàbè déì waá ndeé nɔ. 14 Kɔ mè né ménâ bèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ ndeé; seé mò né cí. Né mene lètenè bɔ̀ɔ́ mé cer yeé lɔ, mé ya dueè mene; lètenè bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ mé bɔ̀ cùr mene, kɔ mè né ménâ bɔɔ́. 15 Mè gwaán né mé Njàgà Bagaà ké Rɔ̂m lètenè biì se waâ dé cî.

Terreb Njàgà Bagaà

16 *Mè tueé bí, Njàgà Bagaà né mè yoòr sagár: à né mé terreb Càŋ yoòr, te à yili sɔm bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Yeésò *Kristò kwaá njií; duɔɔ̂m né mé bɔ̀ Jûf, nde mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam. 17 *Mɔ né mân, sâ Njàgà Bagaà né seé Càŋ cie feh kwaá; à feh kwaá né nùàr gèh dé mé Càŋ nde né bú nùà dilî teèn yilá keéh. Gèh dé sâ né lom temé yoòr Yeésò Kristò kwaá njiî, ceér déì toò sam cuú. Né te mvù Càŋe ménâ nyagá den ndɔ, ye: «Nuaá mé ŋa né nùà dilî beè Càŋ mé temé cén yoòr seèn kwaá njiî dɔɔ́ŋ, kwa nde né yɔ̀ŋ kɔɔ́.»

Nùàr mé ju yoòr

18 Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ ké te vulúu baá bèsɔ́nè feh kwaá, ye nyí né mé yúlá-temé felè veên hihiné mé bɔ̀ nùàr né bɔɔ́ doô; bɔ́ né bɔ̀ seé vevenê bɔɔ̀n hèllè bɔɔ́, bɔ́ né gècên nyî mé njéh doó dobó baré njií, bɔ́ nyí vèh cú. 19 Kèkènè seé Càŋ mé bɔ́ sé naâ Càŋ mé njéh ŋené kɔɔ́, Càŋ né mene bɔ́ bèsɔ́nè mé feh seèn feh keéh, mé njéh mene bɔ́ ŋéné kɔ́ ŋgwéh. 20 Á sâ, bèh lɔ mé Càŋ lɔ sií naâ wɔ́ŋ, bɔ́ mene bú mé njolo ŋéné ŋgwéh, kèkènè seé seèn né yeé cie ŋené ŋagá, ye né Càŋ terrèb, Càŋ ndeèr ma. Mɔ bɔ́ mân gwàn ŋgwéh, sâ bɔ́ mé sòn toò seèn sam ndɔ. 21 *Bɔ́ né mene Càŋ ŋené kɔɔ́, bɔ́ bú sén ŋgwéh, bɔ́ bú vrà ŋgwéh faá bɔ́ sé naâ bú vra ye à né Càŋ. Yeé baá môn, bɔ́ duɔɔ́m baá-re lòù munó ndegé seêr, bɔ́ né te cibi ndugó faáŋ ndeé. 22 Wa bɔ́ né bɔ̀ kɔ́-njèh bɔ̀ sé wa, sâ kùlù mé bɔ́ lɔ jueè ceré né bɔ́. 23 *Bɔ́ lɔɔ̀ né gùm Càŋ Ndeèr Nùà *sùsùm duaà, bɔ́ nde cècàŋ bɔɔ́ kwaá, bɔ́ dua seér cí; bɔ̀ déì fela né nùàr, mé né ká lè wɔ́ŋe wàn mbaá; bɔ̀ déì fela né non, bɔ̀ déì fela nyam, bɔ̀ déì sàb; dɔɔ́ŋ bɔ́ né gi bɔ́ dua ndualé gɔ.

24 Yeé baá mân, Càŋ sɔm be seèn yoòr bɔɔ̀n ndɔ, te bɔ́ teré yila kɔ te núlu, faá bɔ́ né gwaán sâ nɔ, te bɔ̀ dé kàn mé dé kân loró den mé fegùlì yoòr ndɔ. 25 Bɔ́ bɔɔ̀n naâ gècên Càŋ kwaá lɔɔ́, bɔ́ gwaán seér nyeén. Càŋ mé lɔ sií naâ njèh dɔɔ́ŋ, bɔ́ né bú kwaá lɔɔ́, bɔ́ né njií mé à lɔ sií naâ lòù dua seér. Ŋgweéh bɔ́ sé la dua seér né bú wa? È môn.

26 Càŋ yeé ŋene aá ménâ, à sɔm be yoòr bɔɔ̀n ndɔ, te bɔ́ loró kwaá nyegé bɔ̀ njèh fegùlì sâ mé njéh yoòr bagasé. Bɔ̀ véh bɔɔ̀n nde né mé feh bɔɔ̀n kweéh seér: bɔ́ bɔ̀ siíb kɔɔ́ cèr ndé cú, bɔ̀ véh cer seér nde aá bɔ̀ mbaábɔn kɔɔ́. 27 Bɔ̀ siíb gwàn ndé cú bɔ̀ véh ceèr ndɔ, tuaá sie seér nde aá bɔ́ mé bɔ̀ siíb mbaábɔn ceèr. Bɔ̀ nùàr mân bɔɔ́ sabé gɔ né te bɔ̀ dé kàn mé dé kân loró le gi léláŋ fegùlì, bɔ́ tulu su dùkàŋ yoòr mé be bɔɔ̀n; né sòn veên mé bɔ́ né bɔɔ́ gɔ sâ.

28 Bɔ́ yeé berɔ́ŋ baá Càŋ ménâ, Càŋ sɔm be yoòr bɔɔ̀n ndɔ, à kwaá lɔ bɔ́ mé lo mapelîm bɔɔ̀n sâ, te bɔ́ bɔɔ́ seér njií mé bɔ́ sé lé bɔ́ ná ŋgwêh. 29 Yeé baá ménâ, bɔ́ gela den baá-re mé gèh veên hihiné lè dedeí ndɔ: dene gogobô o, temé te njèh nùàre kwaá njiî o, jéré-temé o, huer o, wúlá-feh o, jɔ́gɔ́ o, tánágá o, jélá-temé o, dɔɔ́ŋ né seé bɔɔ̀n. Bɔ́ né sòn tuagá sar gɔ, 30 bɔ́ né bɔ̀ njèh vevenê lètenè bɔɔ̀n yoòr tueé su kuú, bɔ́ né Càŋ bunó, bɔ́ né bɔ̀ mbaábɔn selé, bɔ́ né feh ham, bɔ́ né punó, bɔ́ né bɔ̀ veên dé fefeê munó fɔɔ́n gɔ, bɔ́ sòn bɔ̀ tele mé bɔ̀ meí ŋgwé cú ndɔ. 31 Bɔ́ baá gi mé ndòn kukuû mân, bɔ́ faá bɔ́ tueé kwaá yeé nɔ bɔ́ wá cú, bɔ́ baá gi bɔ̀ maŋgwan, bɔ́ jere bɔ̀ mbaábɔn kɔ́ cú. 32 Bɔ́ né gi ndéb Càŋ kɔɔ́ nyegé, ye bɔ̀ɔ́ mé né gi gèh bɔ̀ njií hên bɔɔ́ wa, sàgà bɔɔ̀n né yeé cio ma. Bɔ́ né mene mân kɔɔ́, mé njéh mene bɔ́ né cu bɔɔ́ ŋeí. Nuaá mé né lòù bɔɔ́ sabé seér dɔɔ́ŋ, bɔ́ vela seér cu bú be lòù.

2

Bèh ju tenâ

1 *Mɔ né mân, sâ wò nuaá mé né ju felè bɔ̀ mbeî tená gɔ doô, wò né mene neì, wò né beè ndɔ. Wò yeè ju felè bɔ̀ mbeî tena né kɔɔ́. Wò yeé tena gi aá, wò né cu ménâ bɔɔ́ taré, sâ ju wò sìè ndé ŋgwéh wa? 2 Béh né kɔɔ́ ye, bɔ̀ɔ́ mé né veên faá bèh ménâ bɔɔ́, Càŋ ju felè bɔɔ̀n tena lom yeé jéjég. 3 Sâ, wò nuaá mé né ju felè bɔ̀ déì tená sâ, wò né munó ye nyí nde né ju beè Càŋ mvelé wa? Ŋgweéh seé yeè né taré cí mà. 4 Mè tueé wò, wò né sèŋ mé bɔ́-bagaà Càŋ seb, wò né húɔ́m-temé seèn seb ndɔ. Wò kɔ́ ŋgwéh ye Càŋ nyí bagaà ménâ bɔɔ́ den né, te cieé déì nyí kweéh seér dene nyî wa?

5 Kɔ̀cɔ̀, taŋgwan temê mé kwéh sér bèh. Wò meì bɔ̀ gèr felè yeè mé be yeè nyegé kwaá baá kèn. Loù mé ŋá-temé Càŋ nde né bèsɔ́nè yuo kelá, à nde né ju jéjêg tená, ju nde né wò sie. 6 *À sàgà nùà kàn mé nùà kân loù sâ gwɔm nde né mé seé seèn. 7 Bɔ̀ɔ́ mé né be mé seé bagaà kwaá njií, ye bɔ́ né ŋgùlù Càŋ kela, wa bɔ́ gwaán né nùàr beè Càŋ ŋaâ, te bɔ́ kwa yɔ̀ŋ tètàgà doô, yɔ̀ŋ tètàgà loù sâ kwa nde né bɔ́. 8 Dé bɔ̀ taáb bɔ̀ seèn, à yúlá-temé seèn tieé su njií nde né yoòr bɔɔ̀n. Né bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ mé né ceér gècên kwaá lɔɔ́, bɔ́ sabé bele seér bɔ̀ njèh vevenê doô. 9 Mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ dɔɔ́ŋ, bɔ́ meì bɔ̀ gèr loù sâ ŋene nde né fî. Duɔɔ́m nde né yoòr bɔ̀ *Jûf, jomo sâ yoòr bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam. 10 Dé bɔ̀ bebagaà bɔ̀, Càŋ nde né bɔ́ faá nùàr nɔ weh kwaá, à yií njií bɔ́ te ŋgùlù seène, à haá bɔ́ dɔlê. Duɔɔ́m nde né yoòr bɔ̀ Jûf, jomo sâ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ndɔ. 11 *Lòù sam, Càŋ dé seèn nùàr lòù gèì bèh.

12 Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì veên bɔɔ́, mé *sóú Músì kɔ́ ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ ju bɔɔ̀n mé sóú Músì téná ndé ŋgwéh; dé bɔɔ̀n veên bɔɔ̀n sie nde né bɔ́ kɔɔ́. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ veên mé sóú Músì lè bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ ju bɔɔ̀n tena nde né mé sóú Músì ndɔ. 13 Lòù sam, mɔ nùàr nde né nùà dilî beè Càŋ ŋaá, kɔ à sóú jolo komo mé gùm mene, dèn ŋgwéh mé sóú mbaá ŋgweé faáŋ njiî. 14 Mɔ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam né sóú mbaá jolo weh, bɔ́ kɔ́ ŋgwéh ye né sóú Músì, sâ bɔ́ né gi feh keéh ye sóú sâ né bɔ́ lè húɔ́me. 15 Sâ bɔ́ teèn ménâ feh keéh né ye, njií mé sóú né taga doô né lè bɔɔ̀n nyagá den ndɔ ma. Ndòn bɔɔ̀n tueé den baá-re bɔ́ ménâ ndɔ; cu déì né bɔ́ lòù ki seér, cu déì à den seèn nɔɔ́ŋ.

16 Bí kɔ́ɔ ye, loù mé Càŋ kwaá lɔ nde né ju beè Yeésò *Kristò teèn, bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ nde giì né cie ŋené yuo kelâ, ŋené yuo kela nde né faá Njàgà Bagaà sònò mò hên tueé den nê nɔ. Loù sâ Càŋ ju tena nde né mé felè bɔ̀ njií mé né lè nùàr leér den mene.

Bɔ̀ *Jûf bɔ́ bɔ̀ *sóú Músì

17 Wò nùà Jûf dé yeè, yilí yeè né Jûf, wò né gi sóú kɔɔ́, wò yieé né mé njéh, wò ŋueé mé njéh, yo yeè né gi mé yilí Càŋ sagár. 18 Njií mé Càŋ gwaán nê dɔɔ́ŋ, wò né gi kɔɔ́, sóú né gi wò feh, te wò ŋene kɔ njèh bebagaà. 19 Wò ye, wò né bɔ̀ tácugó ceér feh, wa wò né ŋagâ toò bɔ̀ cibi bɔ̀ ndɔ; 20 wò ye nyí bɔɔ́ dilí né bɔ̀ cùr ceér kɔɔ́, wa nyí né bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r njèh feh, te bɔ́ ŋene kɔ ceér Càŋ. Ŋgweéh wò ye mé sóú sâ nyí kɔgɔ́n gi aá, nyí baá gi mé gècên teèn wa?

21 Sâ kè cú-re! Wò nuaá mé né bɔ̀ déì feh hèllè, kei mé bɔɔ́ wò yeè gùm yeè nùà njèh teèn fèh kéh ŋgwéh wa? Wò ye bɔ̀ nùàr a: té yíb ŋúɔ́b; wò dé yeè ŋuɔb né dé keì wa? 22 Wò ye bɔ̀ nùàr a: té yàgà ndé; wò dé yeè yàgà nde né dé keì wa? Wò ye bɔ̀ nùàr a: cècàŋ duaà né lom ve. Bɔɔ́ né naàn mé wò né lè mɔ̀ bɔɔ̀n yilá ndeé, wò né njèh teèn kema wa? 23 Wò né sagár nyegé ye nyí né mé sóú Càŋ lè, wò kɔ́ ŋgwéh ye, nyí né bú lòù kwaá seér wa? Wò sé yeé baá méménâ bɔɔ́, ŋgweéh sâ wò bɔɔ́ gulí né Càŋ nùà njèh wa? 24 *Né te mvù Càŋe môn nyagá den ndɔ, ye:

«Bɔ̀ nùàr yilí Càŋ hên dɔɔ́ŋ bɔɔ́ beéh keéh né

mé yìè biì bɔ̀ Jûf.»

25 Bí ŋgwé mè tueé bí felè *ŋgór ŋɔɔ̂b. Mɔ bí né sóú jolo komo, sâ ŋgór ŋɔɔ̂b né njèh gàm. Mɔ bí né sóú kwaá, sâ mɔ bí ŋɔb mene ŋgór, bí née den ka faá kurú nɔ. 26 Cu sâ ndɔ, mɔ kurú déì né dé seèn sóú jolo kɔɔ́, sâ Càŋ bú faá nuaá mé ŋɔb aá ŋgór nɔ yílá ndé ŋgwéh wa? 27 Mè tueé bí, nuaá mé né sóú jolo kɔɔ́, bɔ́ mene bú ŋgór ŋɔ́b ŋgwéh, nde né wò mé ju sie, wò nuaá mé sóú jòlò kòmò ŋgwéh hèllè. Wò né mene mé sóú yeè sâ beè, bɔ́ ŋɔb mene wò ŋgór, ju nde né wò sie den.

28 Mè tueé wò, nùà Jûf dé gècên, bɔ́ bú te léláŋ mvum njolò ŋéné lòm ŋgwéh. *Ŋgór ŋɔɔ̂b gí cégé ŋgwéh mé ŋgàŋ yoòr mbaá ŋɔɔ́b kuû ndɔ. 29 *Nùà Jûf dé gècên né seér nuaá mé né Jûf yí lè, à dé seèn ŋgór ŋɔb seér né temé seèn. Gèh ŋgór dé sâ Cúcuí Càŋ ŋɔb né bú kɔɔ́, dèn ŋgwéh sóú mé bɔ́ nyagá né lòù. Nùà Jûf dé gècên sâ, Càŋ seén nde né bú kɔɔ́ ndɔ, dèn ŋgwéh nùàr.

3

1 Á sâ, mè né mene *Jûf, né cu gam wa? Ŋgór ŋɔɔ̂b né cu njeré déì gam ndɔ wa? 2 Gàm né lom ŋgún mbaá. Lòù sam, Càŋ lé ŋgòr seèn haá kwaá naâ beè bɔ̀ Jûf. 3 Á, mɔ lètenè bɔɔ̀n bɔ̀ déì teèn dìlì ŋgwéh nɔ, sâ béh tueé nde né naàn? Sâ Càŋ dé seèn dilísé dèn ndé cú wa? 4 *Ndɔ́g, dé sâ seèn môn bɔ́ ndé ŋgwéh! Dé Càŋ, à njebá taré lom nde né te gècên seèn-e tég, gwaán bɔ̀ nùàr a dèn gí léláŋ bɔ̀ nyeén bɔ̀. Né faá bɔ́ nyagá kwaá né te mvù Càŋe nɔ, ye: «Gwàn dé mé wò den nùà njêŋ faá wò tueé nê nɔ; mɔ bɔ̀ nùàr ye te ju sie wò, te wò yɔgɔ́ bɔ́.»

5 Mɔ veên mé béh né bɔɔ́ hên feh seér cu né kɔɔ́, ye bɔ̀ nùàr a: Càŋ né dé seèn Nùà gècên, sâ béh sònò tueé cu nde né kei wa? Mɔ béh né veên bɔɔ́, Càŋ béh gèr feh keéh né mé njéh, sâ bí ye Càŋ teèn bɔ́ yí ŋgwéh wa? Bɔ̀ nùàr né ye mân bie seér; mè jue né cí. 6 Mè tueé bí, Càŋ bɔɔ́ yií né teèn. Mɔ sam, à sé la ju felè wɔ̂ŋ tena né naàn wa?

7 Mɔ nyeén beèh hèllè feh den né ka gècên Càŋ kɔɔ́, te gam bɔ̀ nùàr, bɔ́ seén nyegé Càŋ mé njéh, sâ Càŋ seèn béh mé ju sie cu nde né dé keì? 8 Á sâ, kei mé yiín cu nde né béh veên bɔɔ̂ kɔɔ́ ndɔ wa? Sâ béh júée ye: béh bɔ́ lòm veên bɔɔ̀, nde né dé bagaà sâ ŋaá seér. Bɔ̀ déì né mè yoòr tueé kwaá, ye mè né yeé môn tueé sé wa. Kwá nɔɔ́ŋ, Càŋ nde né bɔ́ gèr feh keéh, à bɔ́ feh keéh nde né faá seé bɔɔ̀n tueé nê nɔ.

Neì né sɔm nùà dilî kɔɔ́?

9 Mɔ né mân, béh bɔ̀ *Jûf, béh né cu bɔ̀ nuaré déì yɔgɔ́ wa? Ndɔ́g! Mè la naá giì tueé ŋagá ye: né mene Jûf, mene Jûf sam, dɔɔ́ŋ bɔ́ né gi kwer veên ma. 10 *Né te mvù Càŋe môn nyagá den ndɔ, ye:

«Nuaá mé né sɔm nùà dilî, ndɔ́g teèn sam.

11 Nuaá mé né ŋgweé kɔɔ́, teèn sam.

Nuaá mé né Càŋ fɔɔ́n, teèn sam ndɔ.

12 Bɔ́ sabé nde gi aá bèh dàbe, bɔ́ toò leér le gi aá kèn.

Ndɔ́g nuaá mé né seé bagaà bɔɔ́, né mene cén tà cén, teèn yùò kélá ŋgwêh.

13 *Bɔ́ né gi mé tɔgɔ lɔŋ faá sà lɔɔ̀ŋ nɔ;

bɔ́ né mé leba fèfà;

ŋgòr né lom bɔ́ sònò faá ndìèm sàb nɔ faám yuo ndɔ.

14 *Sòn den né bɔ́ beè faá nó nɔ,

né lom léláŋ njèh duagâ.

15 *Tètèì sam, bɔ́ baá feh wulá.

16 Bèh mé bɔ́ né kelá dɔɔ́ŋ,

bɔ́ né dùkàŋ bɔ̂ gèr teèn we su lɔɔ́.

17 Bɔ́ ceér dɔlê ŋéné kɔ́ ŋgwéh.

18 *Bɔ́ Càŋ vèh bèh ndɔ.»

19 Béh né kɔɔ́ ye njií mé mvù sóù né tueé dɔɔ́ŋ, à tueé njií né mé bɔ̀ɔ́ mé né ka sóù. Mɔ né ménâ, sâ nuaá mé nde né Càŋ tueé ye bú a, nyí ceér kɔ́ ŋgwéh teèn sam; te dàm bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ die gi ju beè seèn ndɔ. 20 *Nùàr a, jòlò kɔ́ mene sóú gèh dé heè, Càŋ bú nùà dilî ké toò seèn mé njéh yílá ndé ŋgwéh. Sóú feh lom né dé seèn dé feèh, ye nùàr a: wò né mé veên yoòr ma.

Naàn mé Càŋ nde né nùàr yili sɔm

21 Kènê ceér dé feê ŋené yuo kelà baá cie kèn; né ceér mé béh ŋa gi nde né bɔ̀ didilî bɔ̀ beè Càŋ mé njéh. Ceér bú sâ dé seèn jomo sóù kélá sér ŋgwéh. Mvù sóù bɔ́ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naâ toò mân tueé taré ndɔ, ye: 22 *Càŋ bɔ̀ nùàr ké toò seèn bɔ̀ didilí bɔ̀ yilá lom né mé temé yoòr Yeésò *Kristò kwaá njiî. Bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ, à né gi bɔ́ yilá, à dé seèn mé gwèn sam, nùàr dɔɔ́ŋ né gi beè seèn kèì cén. 23 Nùàr dɔɔ́ŋ naá giì veên bɔɔ́. Yeé baá ménâ, bɔ́ kwarè Càŋ *sùsùm dèn cú. 24 Càŋ yeé ŋene cu aá môn, à yili sɔm bɔ́ mé Yeésò Kristò, à sie seér bɔ́ bɔ̀ didilî bɔ̀ mé húɔ́m-temé seèn, dé lòù ndɔ.

25 Càŋ lé sɔm kwaá naâ Yeésò faá njèh *sèmè nɔ, te à kuú sòn beèh, te à yaga sɔm béh veên yoòr mé húɔ́m seèn. Càŋ ceér bú hên feh keéh né mé bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Yeésò Kristò kwaá njií, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ, ye nyí né Càŋ mé né dilísé. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ veên léí toò bɔɔ́, à lé bɔ́ gèr mé njéh fèh kéh ná ŋgwêh, 26 à lé yolo seér naâ dé yolô. Dé kènê à feh keéh né bèsɔ́nè ye: nyí né Càŋ mé né dilísé ma, te bɔ́ ŋene kɔ ye bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Yeésò kwaá njií dɔɔ́ŋ, nyí né bɔ́ bɔ̀ didilí bɔ̀ sie seér ndɔ ma.

27 Sâ kènê bɔ̀ nùàr né cu mé ceér púnò déì toò teèn wa? Dé sâ ndɔ́g! Càŋ béh bɔ̀ didilí bɔ̀ yilá né felè temé cén mé béh né yoòr Yeésò kwaá njií doô; dèn ŋgwéh mé sóú beleè. 28 Béh kɔ né ye Càŋ nùàr nùà dilî ké toò seèn yilá lom né mé temé seèn yoòr Yeésò kwaá njiî, dèn ŋgwéh mé sóú bele komoò; 29 wanɔɔ́ŋ sâ Càŋ sé la gi lom né dé bɔ̀ Jûf, à sé la dé bɔ̀ nuaré déì ná cû. Mè tueé bí, Càŋ né Càŋ, à né dé bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ, 30 *Càŋ Dueè né lom cén, sâ gi aá. Mɔ bɔ̀ Jûf né temé yoòr Yeésò kwaá njií, sâ à nde né bɔ́ bɔ̀ didilí bɔ̀ ké toò seèn yilá. Nde cu né mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ménâ ndɔ; mɔ bɔ́ né gi temé kwaá njií taré, à nde né bɔ́ bɔ̀ didilî bɔ̀ ké toò seèn yilá ndɔ. 31 Á sâ, sóú nɔ? Mɔ béh baá temé yoòr Yeésò kwaá njií, sâ béh ye, sóú njeré déì gàm cú wa? Môn sam; béh né kɔɔ́ ye, sóú né mé bèh seê dé seèn teèn.

4

Faá Abrahâm nɔ

1 Béh felè Abrahâm tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ tueé nde né naàn wa? À lé beè Càŋ kwaá naâ kei wa? 2 Mɔ Abrahâm sé beè Càŋ nùà dilî ŋaà naâ mé seé seèn, à sé naâ mé lɔ́ŋ toò Càŋ punô teèn. Á, lé seèn môn ná ŋgwêh, sâ à mé lɔ́ŋ toò Càŋ punô sam gùm dɔɔ́ŋ. 3 *Te mvù Càŋe né bèsɔ́nè nyagá den ye: «Abrahâm lé naâ temé cén yoòr Càŋ kwaá njií; Càŋ lé bú nùà dilî yilá naâ mé njéh.»

4 Béh né kɔɔ́ ye nùà seê nde né sàgà seé seèn kwa; dé sâ dé lòù sam, né ka sàgà seê. 5 Dé nuaá mé né ndèm mé Càŋ kwaá njií, ye Càŋ né ju felè bɔ̀ vevenê bɔ̀ mé jere mene tená, à seé bɔ́ ná ŋgwêh dɔɔ́ŋ, Càŋ nde né temé mé à né yoòr seèn kwaá njií doô ŋené, à bú nùà dilî yilá nde né mé njéh. 6 *Davîd lé tueé naâ felè gèh nùà bú sâ, ye:

7 *«Samésé né bɔ̀ɔ́ mé Càŋ kulu sɔm gi aá

bɔ́ veên yoòr kèn!

Bɔ́ lé naá menè *sóú kwaá,

à lé naâ dèh doó kulú njií.

8 Samésé né nuaá mé Nùà Dueè veên seèn lè

sìè kwá ŋgwéh ndɔ!»

9 Á sâ, gèh samésê bú hên gi lom né dé bɔ̀ɔ́ mé naâ *ŋgór ŋɔɔ́b wa? À dé bɔ̀ kurû sam wa? Mè tueé bí, né mé bɔ̀ kurú mene. Béh la naâ jɔ̀gɔ̀ tueé ye, Càŋ lɔ Abrahâm nùà dilî yilá naâ mé temé yoòr seèn kwaá njiî. 10 Á sâ, lɔ naâ heèh wa? Lɔ naâ sâ bɔ́ ŋɔb gi aá Abrahâm ŋgór wa, sâ bɔ́ née bú ŋɔ́b ŋgwéeh ye wa? Mè tueé bí, lɔ naâ sâ bɔ́ née bú ŋgór ŋɔ́b ŋgwéeh ye, te jomo sâ bɔ́ nde ye bú ŋɔɔ́b den. 11 *Bɔ́ lɔ ndeè Abrahâm ŋgór ŋɔɔ́b, sâ baá gi ká jomo mbaá, te feh keéh lòù, ye Càŋ lɔ bú nùà dilî yilá naâ mé temé seèn yoòr seèn kwaá njiî, sâ bɔ́ née bú ŋgór ŋɔ́b ŋgwéeh ye ma. Yeé baá ménâ, Abrahâm ŋa tele bɔ̀ɔ́ mé né gi temé yoòr Càŋ kwaá njií ndɔ, bɔ́ mene bɔ́ ŋgór ŋɔ́b ŋgwéh; Càŋ ye bɔ́ né gi bɔ̀ didilî bɔ̀ beè nyî ma. 12 Abrahâm né cu tele bɔ̀ɔ́ mé ŋɔb gi aá ŋgór kèn ménâ ndɔ. Njèh cén, kɔ bɔ́ né temé cén yoòr Càŋ faá Abrahâm nɔ kwaá njií. Lòù sam, tele beèh Abrahâm lé naâ temé yoòr Càŋ kwaá njií, te bɔ́ nde ye bú ŋgór ŋɔɔ́b.

Bɔ́ ndéb Càŋ kwa né mé temé kwaá njiî

13 *Càŋ lɔ kwa kwaá naâ Abrahâm bɔ́ bɔ̀ ndùté ndùtù seèn ndéb tieè, ye bɔ́ a: ŋgúlú bɔɔ̀n nde né wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ma. Càŋ lɔ ndéb sâ kwá ná ŋgwêh ye Abrahâm né *sóú bele komo. À lé ndéb kwa njií seér naâ felè temé mé Abrahâm lé kwaá njií naâ yoòr seèn, à ŋa nùà dilî mé njéh doô. 14 *Mɔ ŋgúlú sé kwa cegé né bɔ̀ɔ́ mé né sóú jolo kɔɔ́, ŋgweéh sâ temé mé béh né yoòr Càŋ kwaá njií hên sé né dé lòù, ndéb Càŋ sé né njèh mbaâ ndɔ mà. 15 Bí kɔ́ɔ ye, sóú bɔɔ́ yeé kɔɔ́, te temé ŋaá Càŋ lè, ye bɔ̀ nùàr jéjég faá sóú tueé nê nɔ, bèlè bèh. Á sâ, mɔ sóú teèn sam, bɔ́ nde né sóú kwaá wa?

16 *Càŋ lé ndéb kwa kwaá naâ felè temé yoòr seèn kwaá njiî, te ŋgúlú sâ ŋa njií mé nyí haá né dé lòù, te den njèh gàm dé bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm dɔɔ́ŋ; dèn cégé ŋgwéh dé bɔ̀ɔ́ mé né sóú bele kɔɔ̂, te ŋa dé bɔ̀ɔ́ mé kwaá njií né temé yoòr Càŋ faá Abrahâm nɔ. Lòù sam, Abrahâm né tele beèh, béh dɔɔ́ŋ, 17 *faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye:

«Mè sie kwaá baá wò tele cìlì nùàr ŋgûn.»

À né tele beèh ké toò Càŋ, Nuaá mé à lé kwaá njií naâ temé yoòr seèn doô; né Càŋ mé komo sɔm yeé bɔ̀ komó te cio kɔɔ́. Bɔ̀ njií mé lé teèn ná ŋgwêh dɔɔ́ŋ à lé si giì naâ bɔ́ kɔɔ́ ndɔ. 18 *Mɔ lɔ den mene beè Abrahâm faá à ndéb Càŋ kwà ndé cú, mé njéh mene à lé naá loôm temé cén yoòr Càŋ kwaá njií. Yeé baá mân, à ŋa baá-re tele cìlì nùàr ŋgûn faá Càŋ lé tueé naâ nɔ; sâ Càŋ lé ye bú a:

«Bɔ̀ŋ bɔ̀ ndùté ndùtù yeè maga nde né mân.»

19 *Abrahâm lé baá gi mene nyèmà yuií, à né mene ŋené kɔɔ́ ye yo nyî baá gi faá komó nɔ, à né mene kɔɔ́ ye Sará né ŋgiín, mé njéh mene à lé yúá ná ŋgwêh, 20 à lé temé yoòr Càŋ sɔ̀m nyì ná ŋgwêh gùm dɔɔ́ŋ, à ndéb mé Càŋ lé kwa kwaá naâ bú tieè doô sàn ŋgwéh ndɔ; à kwaá njií ŋeí seér cu temé yoòr Càŋ dé kwaâ, à né bú teèn seén yií. 21 À lé naá giì kɔɔ́ nyegé, ye Càŋ né lom mé terreb teèn, à nde né faá à lé tueé naâ nɔ bɔɔ́ komo. 22 Càŋ lé bú nùà dilî beè seèn yilá kuú naâ dé cî.

23 Njií mé bɔ́ nyagá kwaá né ye: Càŋ yilá baá bú nùà dilî beè seèn hên, bɔ́ dé seèn nyàgà lòm ŋgwéh. 24 Bɔ́ nyagá kuú né dé beèh, te béh kɔ ye, Càŋ nde né béh bɔ̀ didilî bɔ̀ yilá ndɔ. Kɔ béh né temé yoòr seèn kwaá njií, ye à lé naâ Fehtoò beèh Yeésò lè cio komo sɔm, sâ ye. 25 *À lé te cio yila kuú naâ felè veên beèh. À yeé kuú aá, à komo yuo cuù lè cio, ye te béh ŋa gi bɔ̀ didilî bɔ̀ ké toò Càŋ mé nyí ma.

5

Cɔ̀ŋ péb njua Yeésò

1 Sâ tueé né ye, béh lé bɔ̀ didilî bɔ̀ beè Càŋ ŋaà naâ mé temé beèh yoòr seèn kwaá njiî. Yeé baá ménâ, kènê lètenè beèh, béh bɔ̀ Càŋ, baá lom aá cɔ̀ŋ felè Fehtoò beèh Yeésò *Kristò. 2 Yeésò mé béh né temé yoòr seèn kwaá njií hên feh keéh né béh ceér kɔɔ́, te béh nde ye te fùgò Càŋ den yilá. Kènê béh njebá taré lom né teèn mé vɔ́gɔ́-temé mene tég, ndèm beèh dɔɔ́ŋ né gi sâ, ye béh nde né ŋgúlú Càŋ yieé. 3 Dé koô baá cu ye-re dé hên: sâ temé béh sagár gi cu né mé dàm gèr mene ndɔ. Lòù sam, béh né kɔɔ́ ye gèr ŋenê né yeé béh njèh yolô maán feh. 4 Dé yolô, ŋar né dé jolô; dé jolô ŋar dé seèn ndèm. 5 Ndèm sâ béh mbaá pɔ́ lɔ́ bèh. Lòù sam, Càŋ lè beèh kulu yií kwaá gi né dàm bɔ̀ gwaân seèn dɔɔ́ŋ; à béh kulu né mé seé Cúcuí Ŋagâ seèn yoòr beèh.

6 Né môn, cu sâ béh lé mé terreb yoòr ná ŋgwêh, Kristò lé kuú naâ sòn bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ kɔɔ́, à lé kuú naâ te cu mé Càŋ lé nyegé kwaá naâ sâ ndɔ. 7 Sâ, sé né mene nùà dilî dé heè, nuaré déì sé cio seèn ŋá wèh ná ŋgwêh. Kɔ ŋgweéh nuaré déì nde né-re dé seèn temé sie, à ŋa weh cio nùà bagaà déì wa? 8 Mè tueé bí, hên baá bèh mé Càŋ feh keéh né gèh dé mé à né lom béh gwaán teèn: béh né mene léláŋ veên, Kristò né lom cio beèh ménâ ŋaá weh.

9 Béh bɔ̀ didilí bɔ̀ ké toò Càŋ ŋa né mé húɔ́m seèn. Yeé baá mân, béh kɔ nyegé baá ndɔ, ye béh nde né mé bú yili yuo, te ju béh beè Càŋ sìè cú. 10 Wanɔɔ́ŋ béh lé naá giì bɔ̀ bùnò Càŋ bɔ̀. Mé njéh mene, à béh weh nyɔgɔ́ njií cu aá yoòr seèn mé cio Ŋuna seèn. Sé tagá kènê mé béh bɔ̀ bùnò bɔ̀ seèn sam cuú wa? Ŋuna seèn mé baá cu làŋ béh yìlì sɔ̀m ndé ŋgwéh wa? 11 Te dé koô déì cu ye-re ndɔ: vɔ́gɔ́-temé dé koô sagár njií né béh mé Càŋ nùà njèh. Sâ né gi felè Fehtoò beèh Yeésò Kristò, bú nuaá mé lé nyɔgɔ́ bilí naâ béh bɔ̀ Càŋ.

Ádàm mé Yeésò *Kristò

12 *Veên lé ndeè naâ ká te wɔ́ŋe yilá dɔɔ́ŋ, yìè lé naâ mé nùà cén, Ádàm; yeé baá môn, veên sâ ŋar cio ndɔ. Cio yila baá-re bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ sie keêh. Lòù sam, bɔ́ dɔɔ́ŋ lé naá giì veên bɔɔ́. 13 Né môn; mé Càŋ lɔ nde Músì *sóú beè haá kwaá, sâ veên lé baá giì ká te wɔ́ŋe kaá den. Njèh cén, sóú lé teèn ná ŋgwêh. Bɔ́ né mene veên bɔɔ́, sóú mé Càŋ nde né bɔ́ mé njéh sie lé teèn ná ŋgwêh. 14 Mé njéh mene, cio lé naâ felè bɔ̀ nùàr ŋgumó. Yuoô lè nàm Ádàm, nde ba mé nàm Músì, cio lé naâ bɔ̀ nùàr seé weh. Bɔ̀ɔ́ mé lɔ mene sòn Càŋ faá Ádàm nɔ ŋgén ná ŋgwêh dɔɔ́ŋ, cio lɔ naá giì bɔ́ teèn kumó keéh.

Ádàm lé sâ deén naâ faá nuaá mé ndeè né waâ nɔ. 15 Njèh cén, seé bɔɔ̀n lé kèì cén ná ŋgwêh. Béh fùgò Càŋ mé veên Ádàm mè ndé ŋgwéh. Nùàr ŋgún lé naá giì mé yìè veên nùà cén hèllè kuú. Dé fùgò Càŋ môn sam, à gam seér né béh dé seèn lòù. Nùà ŋgún kuú gi né mé fùgò felè nùà cên ndɔ. Nùà cên sâ né lom Yeésò Kristò. 16 Sàgà mé Càŋ haá yeé dé lòù né dé seèn hiín, dèn ŋgwéh faá sàgà veên nùà cén-tà-cén hèllè nɔ. Veên mé nùà cén sâ lé naâ bɔɔ́ doô sɔm aá sàgà kèn: nùàr kókoó mbaá yila gi aá ju beè Càŋ mé njéh. Sàgà dé fùgò Càŋ môn sam; bɔ̀ nùàr lé né mene dàm bɔ̀ veên toò Càŋ ménâ bɔɔ́ seér, mé njéh mene Càŋ né bɔ́ teèn dé lòù huaár sɔm seér. 17 Mé gècên mene, cio lé naâ bɔ̀ nùàr felè ŋgumó. Mé yìè veên nùà cén hèllè, dàm bɔ̀ nùàr lé naá giì be te cio yií keéh. Mé Yeésò Kristò cén mé huún seèn né ménâ ndɔ: dàm beèh mé né fùgò beè Càŋ kuú, mé Càŋ né béh bɔ̀ didilí bɔ̀ beè seèn yilá dɔɔ́ŋ, béh nde gi né yɔ̀ŋ tètàgà felè Yeésò Kristò kwa, te béh ŋa gi bɔ̀ huaán.

18 Gèh dé mé veên nùà cên Ádàm hèllè né nùàr dɔɔ́ŋ te ju tulu yií hên, seé gècên mé Yeésò Kristò mé huún seèn lé naâ toò Càŋ bɔɔ́ dilí dɔɔ́ŋ, nde né bɔ̀ nùàr ŋgún ju yoòr ménâ huaár sɔm gií, te bɔ́ kwa yɔ̀ŋ. 19 Gèh dé mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ ŋa gi né bɔ̀ vevenê bɔ̀ felè nùà dúágá-tieè cén doô, nùàr ŋgún ŋa gi nde né bɔ̀ didilí bɔ̀ ké toò Càŋ felè nùà ŋgwé-tieè cén ménâ ndɔ.

20 Dé sóù, à kar yilà né dé te veên bɔ̀ nùàr maga seér dé magaà. Njèh cén, bí kɔ́ɔ ye, bèh mé veên né teèn silí, sâ húɔ́m-temé Càŋ teèn maga kela seér cu kɔɔ́ ndɔ. 21 Mè tueé bí: gèh dé mé veên lé naâ felè bɔ̀ nùàr cer, tulu yií bɔ́ lè cio doô, fùgò Càŋ cer né felè beèh ménâ, te béh den bɔ̀ didilí bɔ̀ beè Càŋ, béh kwa yɔ̀ŋ tètàgà beè seèn. Dé sâ né mé njua Fehtoò beèh Yeésò Kristò.

6

Beè veên béh né komó, mé Yeésò béh né làŋ

1 Á hên, béh ye naàn wa? Sâ béh bɔ́ ndé dèn ká mé veên bɔɔ̀, huɔm kela né cí, te béh kuú ye mé fùgò Càŋ wa? 2 Dé sâ tí ndɔ̂g! Beè veên béh teèn sam, béh baá nɔɔ́ŋ faá komó nɔ; béh lɔ nyimé naâ heèh, te béh yila cu veên wa? 3 Bí kɔ́ ŋgwéh ye, béh bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì nòmò Càŋ te yilí Yeésò kou, béh lé sâ kou bilí naâ mé cio seèn mene wa? 4 *Te nòmò Càŋ sâ, béh bɔ́ lé kuú bilí naâ teèn dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé bú furú bilí naâ mé béh mene ndɔ, te Tele beèh Càŋ komo sɔm cuù béh te cio, faá à lé komo sɔɔ́m naâ *Kristò mé terreb seèn nɔ, te kènê béh kwa seér yɔ̀ŋ dé feê, béh teèn njebá lom aá tég. 5 Lòù sam, béh bɔ́ lé kuú bilí naâ kɔɔ́. Mɔ né mân, sâ Càŋ nde né béh te cio faá bú nɔ komo sɔm ndɔ.

6 Béh kɔ́ nyégé dé hên kɔɔ̀, ye: mé bɔ́ lé ndeè bú ké te toû fagá, sâ bɔ́ lé faga bilí naâ mé béh mene; mè jue né gùm beèh dé cuûm, te gùm beèh dé veên sâ vuaán yuo dé seèn, béh kwer veên dèn cú. 7 Lòù sam, mɔ nùàr kuú baá, sâ veên felè seèn ŋgúmó ndé cú.

8 Mɔ béh bɔ̀ Kristò lé naâ kɔɔ́ kuú bilí, sâ béh né kɔɔ́ ye, béh bɔ́ nde cu né làŋ yili den. 9 Béh né gi kɔɔ́ ye, bèh lɔ mé Kristò lɔ komo yuoó naâ te cio, à ndeè cio déì kú ŋgwé ndé cú; cio mé terreb felè seèn sam cuú ndɔ. 10 À lé mbei cén sâ kuú naâ sòn veên bɔ̀ nùàr, te veên terreb kwà cú. Yeé baá ménâ, à mé yɔ̀ŋ den lom aá dé Càŋ. 11 Bí né faá bèh ménâ ndɔ: bí kɔ́ɔ ye, beè veên, bí baá nɔɔ́ŋ faá komó nɔ; bí baá seér bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ yoòr Yeésò Kristò, te bí den lom dé Càŋ.

12 Mɔ né mân, sâ veên a, té felè biì ŋgúmó cú, wanɔɔ́ŋ sâ yo biì dé wàn hên nde né bí te veéne tuan yií. 13 Gà déì yoòr biì a, té veên kèmà, wanɔɔ́ŋ sâ nde né njèh seê seèn ŋaá. Mɔ ye te huɔm, bí kwá lɔ́ gùm biì beè Càŋ; ŋgweéh à lé naâ bí te cio komo sɔm mà. Bí bɔ́ bílí seé seèn mé gùm biì mene dɔɔ́ŋ ndɔ; te bí den gi bɔ̀ njèh seê dé didilî beè seèn. 14 Bí té gwàn mé veên cer felè biì kɔɔ́. Bí ka sóù sam cuú, bí baá dé biì beè Càŋ, bí ka seèn kuú seér né fùgò.

Kwer lè gècéne

15 Sâ baá cu-re kei wa? Kènê, mɔ béh ka sóù sam cuú, béh baá beè Càŋ fùgò kuú seér, sâ béh bɔ́ bá veên mbaá wa? Dé sâ tí ndɔ̂g! 16 Bí né gi kɔɔ́ nyegé ye, mɔ bí né ka nuaré déì seé seèn bɔɔ́, bí né sòn seèn ŋgweé, sâ bí né bɔ̀ kwer nùà sâ. Né fà: cén né dé kwer veên ŋaâ te bí yila te cio; déì né dé tie ŋgweê, te bí ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀ toò Càŋ. 17 Ŋgweéh né mân wa: léí toò bí lé naá giì kwer veên; kènê bí lè baá seér mé ndéb Càŋ, faá bɔ́ lé naâ bí feh nɔ. Béh né Càŋ mé njéh vra dé gècên. 18 Bí te yuií veên huar yuo aá kèn, bí kènê baá seér te ceér gècéne.

19 Mè bí mé kwer ká lè wɔ́ŋe me njií né, te bí ŋgweé komo, wanɔɔ́ŋ bí né bɔ̀ yuyuaâ bɔ̀ kela. Léí toò bí lé naá giì seé vevenê bɔɔ́, bí né lom te núlu teré ndeé. Kènê bí té ménâ gwàn cú, bí bɔ́ sér á seé didilî te bí ŋa bɔ̀ ŋeŋagâ bɔ̀ mé gùm mene.

20 Léí mé bí lé naâ kwer veên sâ, gècên lé mé terreb felè biì ná ŋgwêh, bí lé naá seêr mé feh biì. 21 Bí lé naâ njeré déì te seé fúárè hèllè kwa wa? Ŋgweéh kènê bí baá mé njéh lòù gulí seér wa? Bí kɔ́ ŋgwéh ye, né lom seé cioò wa? 22 Càŋ mé ŋgeér sam. Yeé baá kènê, à huar sɔm bí yuií veên sâ yoòr, te bí seé bɔɔ́ seér dé seèn. Gam kela né cí, te bí den ŋagásé, bí kwa yɔ̀ŋ tètàgà beè seèn ndɔ. 23 Bí kɔ́ɔ ye, sàgà veên né cio; njií mé Càŋ haá né mé húɔ́m-temé seèn né yɔ̀ŋ tètàgà, dé lòù ndɔ. À béh mân haá kuú né felè Fehtoò beèh Yeésò Kristò.

7

Kàn felè ma gwà

1 Bɔ̀ nùàr mò, bí né gi *sóú kɔɔ́. Sâ njií mé mè nde né bí tueé hên, bí nde gi né kɔɔ́ ye sóú né lom mé terreb felè nùàr, cu mé nùà sâ né làŋ. 2 Né faá dene gwà ndɔ nɔ: ma vêh gwɔ̀m jolo lom né cu mé si née mé njolo ye. Mɔ si kuú baá, sâ à baá mé feh lɔŋ, sóú gwɔ̀m bɔɔ̀n doô gi aá ndɔ. 3 Mɔ ma sâ nde jɔgɔ ser siíb déì mé si née ká jomo mé njolo, sâ ma sâ cum aá gwɔ̀m. Á, mɔ si kuú né lòù, sâ à baá mé feh lɔŋ; mɔ à jɔgɔ cu mene siíb déì, sâ à gwɔ̀m cùm ŋgwéh.

4 Né felè biì faá bèh ménâ ndɔ, bɔ̀ nùàr mò. Bí né kènê toò sóù faá komó nɔ, sóú mé terreb felè biì sam cuú. Yeésò *Kristò lé naâ bí yoòr seèn nùà njèh nyɔgɔ́ njií. Bí kènê baá gi beè seèn, bú nuaá mé lé naâ te cio komo yuo. À lé sâ ye te béh bí wa gi tàb ké toò Càŋ dɔɔ́ŋ ndɔ. 5 Léí toò, cu mé béh lé belé naâ ceér dé beèh nùà njèh, tuaá lé seé lè beèh bɔɔ́ loóm naâ kɔɔ́; né-re béh ŋaáŋ, né tàb waá, né béh te cio kulu su yií. Sâ sóú soób né béh kɔɔ́. 6 Dé kènê môn sam cuú; sóú mé lé naâ béh sie lɔɔ́ sâ, béh ka seèn mvelé yuo aá kèn, béh baá gi komó toò seèn. Kènê béh bɔɔ́ seér nde aá seé dé feê mé Cúcuí Ŋagâ feh né béh kɔɔ́, te béh den lom bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ. Sóú dé lɔ toò mé bɔ́ lé nyagá naâ mé be hèllè, béh ka seèn sam cuú.

*Sóú mé seé seèn

7 *Á sâ, kènê béh tueé nde aá naàn wa? Sóú né njèh veên wa? Tí ndɔ̂g! Mé njéh mene, sóú feh keéh né mè veên mò kɔɔ́. Mɔ sóú sé túé ná ŋgwêh ye: té temé te njèh nùàr kwá njí, mè sé ŋéné kɔ́ ná ŋgwêh ye, temé te njèh nùàr kwaá njiî né jolo. 8 Sóú yeé baá mân tueé, veên kwa keéh baá-re ceér teèn ndɔ: à ŋgela lom né te bèh joloò doô tég, te à kulu su keéh mè tuaá hihiné yoòr teèn. Sâ tueé né ye, mɔ sóú sé teèn ná ŋgwêh, veên sé né komó mbaá ndɔ. 9 Léí toò mè lé sóú kɔ́ ná ŋgwêh, mè lé naá beéh njií mò làŋ. Sóú yeé waà baá, veên ŋené yuo kelà cie ndɔ, à ŋgumo yila mè yoòr. 10 Yeé baá ménâ, mè cúg ndɔ. Sóú mé sé la naâ mè lòù yili sɔm hèllè mè yìlì sɔ̀m cú, derré yií seér aá mè lè cio. 11 *Lòù sam, veên kwa baá ceér, à né lom te sóu tétég ŋgelá yilá, à né mè bele, à mè wula seér né mé sóú. 12 Mɔ né mân, sâ sóú mé feh seèn né ŋagásé, sâ bèh joloò né ŋagá dilí huɔɔ́m ndɔ.

13 Á sâ, dé bagaà jɔ̀gɔ̀ baá cu aá yìè cioò mò kɔɔ́ wa, né kei? Dé sâ, tí ndɔ̂g! Veên né lom ka yìè cioò mò kɔɔ́. À ŋené ŋagá lom aá yoòr mò mé terreb veên seèn doô mene; à mè wula sɔm cu né mé njèh bagaà jɔ̀gɔ̀ hèllè, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ teèn, ye veên né núlú. Mɔ né mân, sâ njua sóù ndɔ.

Veên baá nùàr doró

14 Béh né gi kɔɔ́ ye sóú lé yuoó naâ beè Càŋ, à né ŋagásé tâŋ. Dé mò, môn sam, mè né lom nùàr mbaá, mè né kwer veên ndɔ. 15 *Mè né njeré déì bɔɔ́, mè be seê mò ŋgwé kòmò bèh: mè njèh bagaà faá mè né gwaán nɔ, bɔ́ kòmò ŋgwéh, mè bɔɔ́ seér cu né njií mé temé mò né yeé bar. 16 Njií mé temé mò né yeé bar hèllè, mɔ mè baá cí bɔɔ́, mè né teèn ŋené kɔɔ́ ye sóú né njèh bagaà bɔ̀n. 17 Mɔ né mân, sâ mè seé veên doô mé be mò bɔ́ ŋgwéh, né veên mé né yoòr mò bɔɔ́ den né mè ménâ kɔɔ́. 18 Lòù sam, mè né ŋené kɔɔ́, ye mè mé bagaà yoòr sam; mè jue né yo mò dé mé húɔ́m né teèn hên. Wanɔɔ́ŋ mè né gi mene seé bagaà gwaán, mè bɔ́ kòmò ŋgwéh nɔ. 19 Mè njèh bagaà faá mè né gwaán nɔ, bɔ́ kòmò ŋgwéh. Veên mé mè né bar hèllè, mè né seér cí bɔɔ́. 20 Mɔ mè bɔɔ́ seér né veên mé mè kɔɔ́ gwàn ŋgwéh ménâ, sâ mè sam, né veên mé né yoòr mò hèllè bɔɔ́ den né mè ménâ kɔɔ́.

21 Á sâ môn ndɔ, kènê mè ŋene kɔ baá kèkènè bú sâ kèn. Né faá bèh mân: mɔ mè nde aá bagaà bɔɔ́, mè bɔɔ́ komo seér veên. 22 Temé mò né lom mé sóú Càŋ sagár dé gècên. 23 Mé njéh mene, sóú dé hiîn née cu ka seé ká yoòr mò bɔɔ́ ye. À né sóú dé Càŋ seé ká lè mò weh den. À né-re ménâ bɔɔ́, à né mè te veéne sie kwaá den. 24 Mè jamé aá kèn! Yo hên né mè te cio tulu njií. Te neì mè teèn tulu sɔm nde né kɔɔ́? 25 Môn, Càŋ mé ŋgeér sam ndɔ, mè nde né mé Fehtoò beèh Yeésò *Kristò yili yuo.

Yeé baá mé sóú veên hèllè ménâ bɔɔ́, ŋgàŋ yoòr mò gwaán lom baá-re dé seèn mé njéh bɔɔ́ ndeê ndɔ. Né mene môn, temé mò gwaán seér né sóú dé Càŋ.

8

Yɔ̀ŋ dé feê mé Cúcuí Ŋagâ

1 Sâ mɔ né mân, sâ kènê, bɔ̀ɔ́ mé nyɔgɔ́ den né yoòr Yeésò *Kristò, dé bɔɔ̀n mé ju felè sam cuú. 2 Lòù sam, Cúcuí Càŋ mé né yɔ̀ŋ tètàgà haá, né mè nùà Yeésò Kristò beè yaám sie, à huar sɔm aá mè yuií veên mé yuií cioò yoòr kèn. 3 Càŋ hên bɔɔ́ né njií mé sé bɔɔ́ mene naàn, *sóú Músì sé lé bɔ́ kòmò ná ŋgwêh. Lòù sam, nùàr léláŋ seèn sóú jòlò kòmò bèh. Né dé cî mé Càŋ lé tema njií naâ Ŋuna seèn nùà njèh ká lè wɔ́ŋe mé yo dé nùàr yoòr faá nùà veên nɔ, te à kuú weh cio beèh, ju tené. 4 Càŋ lé ménâ bɔɔ́ naâ, ye te béh den lom dilísé, faá sóú nyî tueé nê nɔ. Mɔ né mân, sâ béh mé terreb dé ŋgàŋ yoòr dèn cú, béh yoòr baá seér mé terreb dé Cúcuí Ŋagâ. 5 Lòù sam, bɔ̀ɔ́ mé den né dene dé ŋgàŋ yoòr, taáŋ lom né njií mé ŋgàŋ yoòr gwaán nê. Bɔ̀ɔ́ mé den né dene dé Cúcuí Ŋagâ dé bɔɔ̀n taáŋ né njií mé Cúcuí Ŋagâ gwaán nê ndɔ. 6 Nuaá mé né dé ŋgàŋ yoòr taáŋ, bele né ceér cioò; dé mé taáŋ né dé Cúcuí Ŋagâ, bele né dé seèn ceér dé yɔ̀ŋ, à né pɔ́ŋ. 7 Bɔ̀ɔ́ mé taáŋ lom né dé bɔɔ̀n bɔ̀ njèh dé ŋgàŋ yoòr sâ dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ bùnò Càŋ bɔ̀; bɔ́ sóú Càŋ bèlè ŋgwéh. Dé sâ bɔɔ́ mene seèn naàn, bɔ́ bɔɔ̀n môn bèlè kòmò ndé ŋgwéh ndɔ. 8 Bɔ̀ɔ́ mé den né dene dé ŋgàŋ yoòr sâ dɔɔ́ŋ, ceér mé bɔ́ nde né Càŋ yoòr yilá nyi teèn sam.

9 Dé biì môn sam, bí te ceér dé ŋgàŋ yoòr biì sam; bí dé biì bele né ceér Cúcuí Càŋ. Ŋgweéh à baá gi bí yoòr mà. Nuaá mé Cúcuí Kristò bú yoòr sam, nùà Kristò sam ndɔ. 10 Mɔ Kristò né yoòr biì teèn bɔ̀n, yo biì la né gi mene komó mé yìè veên, bí kɔ́ɔ ye, Cúcuí né dé seèn yoòr biì làŋ njua mé Càŋ lé naá giì bí bɔ̀ didilí bɔ̀ toò seèn sie kwaá. 11 *Mɔ Cúcuí Càŋ né yoòr biì teèn, bú Càŋ mé lé naâ Yeésò te cio komo sɔm, nde né bɔ̀ komó biì te cio ménâ komo sɔm gií ndɔ; à ménâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né mé Cúcuí seèn mé né yoòr biì doô.

12 Mɔ né mân, sâ bɔ̀ nùàr mò, béh bí né mé hùà yoòr. Gèh hùà dé sâ né ye: kɔ béh gɔ faá Cúcuí Ŋagâ tueé nê nɔ, dèn ŋgwéh faá ŋgàŋ yoòr beèh tueé né kɔɔ́. 13 Mɔ bí né faá ŋgàŋ yoòr biì gwaán nê nɔ bɔɔ́, sâ bí nde né te cio yilá kuú ndɔ. Á, mɔ bí gùm biì dɔɔ́ŋ kwaá lɔ né beè Cúcuí Ŋagâ, te à nyimé sɔm bí veên yoòr, sâ bí nde né làŋ yili den. 14 Bɔ̀ɔ́ mé Cúcuí Càŋ feh né bɔ́ ceér kɔɔ́ dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ ŋunà Càŋ. 15 **Lòù sam, Cúcuí mé né yoòr biì doô bí kwer sìè kwá cú, à bí veéh lè yí ndé cú ndɔ; à dé seèn né Cúcuí mé bɔɔ́ né te bí ŋa seér bɔ̀ ŋunà Càŋ dé ŋaâ, à béh terreb haá né kɔɔ́, te béh nde ye Càŋ fela, ye bú a: «Tele mò eè!» 16 Cúcuí Càŋ mé feh seèn né lè beèh tueé den, ye béh né gi bɔ̀ ŋunà Càŋ. 17 Béh baá gi bɔ̀ ŋunà Càŋ sâ bɔ̀n. Mɔ né mân, béh nde né ŋgúlú Càŋ yieé. Béh bɔ̀ Kristò ŋgúlú sâ yieé nde né kɔɔ́. Lòù sam, béh bɔ́ gèr ŋene né dɔɔ́ŋ; mɔ né mân, sâ béh bɔ́ te ŋgùlù seèn yila gi nde né dɔɔ́ŋ ndɔ.

Ŋgùlù Càŋ mé né béh kela

18 Mè né bagasé kɔɔ́ nyegé ye, béh nde né tàŋɔ̀r ŋgùlù Càŋ loù sâ mé njolo ŋené ŋagá, sâ béh né mene gèr cafanê ŋené dɔɔ́ŋ, béh mé njéh táŋ ndé ŋgwéh, béh njolo ke lom né mé ŋgùlù Càŋ. 19 Cieé mé Càŋ nde né bɔ̀ ŋuna seèn cie teèn ŋené sɔm keéh sâ, *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ né lom cieé bú sâ gaán. 20 *Wɔ́ŋ hèllè lɔ baá wèllè kela ndɔ. Mé njéh mene, à lɔ kɔɔ́ gwàn ná ŋgwêh, né seé Càŋ. À lɔ kwaá lɔɔ̀ naâ bú teèn lòù. Mé njéh mene, ndèm né lom cu dɔɔ́ŋ kwaá den ye: 21 cieé déì wɔ́ŋ gùm dɔɔ́ŋ nde né ka cioò te yuií kwer-e huaár yuo, à kwa terreb dé koô beè Càŋ faá bɔ̀ ŋunà Càŋ nɔ.

22 Béh né kɔɔ́ ye, wa hên, wɔ́ŋ gùm dɔɔ́ŋ née den ka gèr ŋené ye, à né lom faá ma nyeèr nɔ cuané den. 23 *Mè tueé bí ndɔ, wɔ́ŋ mé huún gí lòm ŋgwéh; né mé béh mene. Càŋ lé béh Cúcuí Ŋagâ haá lɔgɔ́ naâ faá jèrè* nɔ; béh né kukuŋ lè beèh cuané kela den, ye te Càŋ kweéh seér lom béh gùm dɔɔ́ŋ, béh ŋa gi bɔ̀ ŋuna seèn, à horó sɔm béh gèr yoòr dé kèì cên ndɔ. 24 Béh né gi kɔɔ́ ye béh yili yuo gi aá kèn; mé njéh mene, née te ndèm ye. Njií mé nùàr né ndèm teèn kwaá njií dɔɔ́ŋ, mɔ à baá gi mé njolo ŋené, à ndèm sâ mbaá kwá dèn ndé cú. Á sâ, nuaá mé naá giì njeré déì ŋené, nde cu né ndèm kwaá den wa? 25 Béh dé beèh ndèm kwaá njií né te njií mé béh née mé njolo ŋéné ŋgwéeh ye. Mɔ béh baá ménâ kwaá njií ndɔ, sâ béh seŋ kela den né lòù.

26 Yeé baá ménâ, Cúcuí Ŋagâ waà, à né béh gam; wanɔɔ́ŋ béh né bɔ̀ yuyuaâ bɔ̀ kela, béh Càŋ teèn dùà yí bèh. Né Cúcuí Ŋagâ mé feh seèn dua den né Càŋ sòn beèh kɔɔ́, à Càŋ bɔŋ lom né dé tueé komoò sam. 27 Càŋ dé seèn né gi temé ŋené; njií mé Cúcuí Ŋagâ né bú dua sâ, à né ŋgweé kɔɔ́. Lòù sam, Cúcuí Ŋagâ Càŋ felè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dua lom né faá Càŋ gwaán nê nɔ.

28 Béh né gi kɔɔ́ ye, bɔ̀ɔ́ mé né Càŋ gwaán dɔɔ́ŋ, à njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te gam seér bɔ́ lòù. Né bɔ̀ɔ́ mé à lé yilá kwaá naâ beè seèn, faá à lɔ nyegé kwaá naâ nɔ. 29 À lɔ naá giì bɔ́ jɔ̀gɔ̀ balé kwaá, lɔ naâ mé kàgà-ndòn seèn ndɔ, ye te bɔ́ we Huaán nyî, te Huaán nyî den bei dàm bɔ̀ dìm seèn dɔɔ́ŋ ma. 30 Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naâ ndòn felè bɔɔ̀n kagá sâ, à bɔ́ yilá bilí gi aá kèn; à bɔ́ bɔ̀ didilí bɔ̀ ké toò seèn sie seér gi aá kèn ndɔ. Bɔ̀ sâ bɔ̀ baá gi dé bɔɔ̀n ké toò Càŋ tàbè dobo.

Tàŋɔ̀r gwaân Càŋ

31 Sâ béh nde né mân tueé yɔgɔ́ keéh cuú wa? Mɔ Càŋ né jomo beèh, neì bunó cu nde né béh kɔɔ́ wa? 32 Mɔ Càŋ Ŋuna seèn lòù gágá ŋgwéh, à né seér bú felè beèh lòù semé, sé tagá bɔ̀ njèh dé jomò wa? Mè tueé bí, à nde né béh njèh dɔɔ́ŋ mé Ŋuna seèn mene haá bilí. 33 Á sâ, bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naâ balé sɔm sâ, neì bɔ́ toò juù sií komo nde né kɔɔ́ wa? Ndɔ́g nuaré déì mé terreb teèn sam. Càŋ nùà njèh tueé naâ kɔɔ́, ye bɔ́ né beè nyî dilísé ma. 34 Á sâ, neì bɔ́ mé ju si nde né kɔɔ́? Ndɔ́g, nuaré déì mé terreb teèn sam. Yeésò Kristò lé naâ kuú, à lé naâ te cio komo yuo, kènê à baá ké te be gaâ Càŋe; à né Càŋ felè beèh dua den. 35 Á sâ, nuaré déì nde né béh bɔ̀ Kristò geé sɔm, te Kristò béh gwàn cú wa? Nde né gèr feh hihiné wa? Nde né bùnò wa? Nde né cùè mé saám wa? Nde né dùkàŋ mé cio wa? 36 *Mè tueé bí, né te mvù Càŋe nyagá den, ye:

«Béh cio cieé dɔɔ́ŋ hên liím sɔɔ́ né felè yeè.

Béh den né beè bɔ̀ nùàr

faá mbieè mé bɔ́ nde né ŋɔɔ́b nɔ.»

37 Mé njéh mene, béh né gi bɔ̀ gèr sâ dɔɔ́ŋ mé terreb Yeésò Kristò yɔgɔ́, njua mé temé seèn né yoòr beèh. 38 Sâ mè né lom kɔɔ́ nyegé, ye njeré déì Yeésò yín kòmò ndé ŋgwéh ye bú a: té béh gwàn. Né mene cio, né mene yɔ̀ŋ, né mene bɔ̀ cìlì Càŋ, né mene bɔ̀ njèh tetarê ké te vulúu, bɔ́ bú yín kòmò ndé ŋgwéh. Né mene kènê, né mene loró déì, 39 né mene bɔ̀ terreb dé ké teèr, né mene bɔ̀ terreb dé ká doô, bɔ́ bú yín kòmò ndé ŋgwéh. Né mene lètenè bɔ̀ njií mé Càŋ si giì naâ dɔɔ́ŋ, njeré déì béh bɔ̀ Càŋ gè kòmò ndé cú, ye bú a, té béh gwàn. Càŋ béh gwaân seèn yoòr Fehtoò beèh Yeésò Kristò feh keéh gi aá kèn.

9

Càŋ bɔ́ bɔ̀ huaán *Iserálà

1-2 Mè tueé bí, mè nùà Yeésò *Kristò, mè nyeén túé ŋgwéh: temé mò ká lè yili gi aá kèn, né lom mè yulá faá cí nɔ. Ndòn mò né ménâ tueé, Cúcuí Ŋagâ né mè ménâ tueé ndɔ, ye mè a, nyeén sam. 3 Sâ tueé né ye, mɔ ceér sé né teèn, huɔm kela né mé Càŋ sé duagá kɔɔ̀ naâ mè lòù, mè geé kɔ mé ceér Kristò, te gèh bɔ̀ nùàr mò yili yuo seér kɔɔ́. 4 *Bɔ́ né bɔ̀ ndùté ndùtù Iserálà; Càŋ ye, né bɔ̀ ŋuna nyî, wa terreb nyî ŋené yuo kela ndeè né lètenè bɔɔ̀n ma; à lé naâ ŋgɔ̀ŋ hihiné mé bɔ́ kɔ, à sou kwaá bɔ́ *sóú seèn tieè, à feh bɔ́ ceér mé bɔ́ nde né bú teèn dua, à kwa kwaá bɔ́ ndéb tieè ndɔ. 5 Abrahâm bɔ́ bɔ̀ ŋuna seèn né bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ bɔɔ̀n. Cu mé *Nùà Cɔ̀ŋ lé naâ nùàr mé húɔ́m yoòr ŋaá, bɔ́ lé bú ŋaár naâ lè gèh bɔɔ̀n sâ ndɔ. Felè njèh dɔɔ̂ŋ né cegé bú Càŋ Nùà njèh. Kùsèm bú a, líé dèn ménâ cu dɔɔ́ŋ. Môn.

6 Mè túé ŋgwéh ndɔ, ye ndéb Càŋ tueé keéh né doó. Môn sam, à tueé yií né teèn; wanɔɔ́ŋ bɔ̀ɔ́ mé né te gèh bɔ̀ Iserálà bɔ̀ dɔɔ́ŋ, kèb cén né cegé bɔ̀ gècên bɔ̀ kɔɔ́. 7 *Sâ tueé né ye, te bɔ̀ŋ bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm bɔ̀ huaán seèn dé gècên né cegé kèb cén ndɔ. Càŋ lé naá giì tueé ye Abrahâm a: beè nyî bɔ̀ ndùté ndùtù seèn gi cegé nde né te gèh Isâk ma. 8 Sâ tueé né ye, bɔ̀ ŋunà Càŋ bɔ̀ huaán mé bɔ́ né mbembaá ŋar gɔ doô, sam; bɔ̀ ŋunà seèn gi cegé né bɔ̀ huaán nùà njèh mé ndéb Càŋ né teèn yilá. 9 *Càŋ lé ndéb sâ kwa kwaá naâ ye, mɔ cu wulu baá, nyí ndeè né cuû, te Sará ŋar kwa huaán ma.

10 Cí gí lòm ŋgwéh ndɔ: Rèbékà, veèh Isâk tele beèh dé koô, lé naâ feh ŋar kwa. 11-12 *Sâ Càŋ nyegé kwaá gi aá felè bɔ̀ huaán fà sâ kèn, ye Rèbékà a: Bei nde né ka dìm den seér ma. Càŋ lɔ nde ménâ nyegé kwaá, sâ bɔ́ fà dɔɔ́ŋ, déì née veên bɔ́ ŋgwéeh ye, sâ bɔ́ lɔ née bɔ́ ŋàr ŋgwéeh ye ndɔ. À lé ménâ bɔɔ́ seér naâ, ye te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ teèn, ye nyí njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ né mé kàgà-ndòn nyî ma. Nyí nùàr balé weh lom né faá nyí gwaán nê nɔ, nyí mé seé seèn táŋ sɔ́ bèh. 13 *Den né faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye: «Mè geí weh né Jakɔ̂b, mè si lɔ Esayû.»

14 Á sâ, kènê béh tueé nde né naàn? Sâ Càŋ bɔɔ́ gobó seér cu né lòù wa? Dé sâ tí ndɔ̂g! 15 *Bí né kɔɔ́ ye, Càŋ lé tueé naâ mé Músì, ye bú a: Mɔ nyí gwaán né nuaré déì jere kɔɔ̂, nyí nde né bú jere kɔɔ́ ma. Mɔ nyí nde né nuaré déì bagaà bɔɔ́, nyí nde né bú bɔɔ́ ndɔ. 16 Mɔ né mân, dé sâ beè nuaré déì sam, dé lòù legeè sam ndɔ; né lom beè Càŋ kɔ́-jerè nùàr njèh. 17 *Né cu te mvù Càŋe nyagá den faá Càŋ lé tueé njií naâ mé mgbè Ejíptò nɔ, ye bú a: Nyí wò mgbè sie kwaá né ye te be terrèb nyî ŋené yuo kelà yoòr yeè, te yilí nyî ŋgulí nde wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ.

18 Sâ tueé né ye, mɔ Càŋ né gwaán, à kɔ nùàr jere; mɔ à né gwaán, à ŋgwan sɔm bú temé lè ndɔ.

Nùà mé-sɔɔ̀

19 Merré déì nuaré déì nde né bieé ye mè a: mɔ né mân, sâ Càŋ mé bɔ̀ nùàr bie le cu né dé keì wa? Mɔ Càŋ baá njèh mé temé seèn bɔɔ́, neì taré komo nde né kɔɔ́ wa? 20 *Mɔ né mân ndɔ, sâ nùàr mò, wò né neì, mé né Càŋ ndugó wa? Sɔɔ̀ né yeé mé nùà mé-sɔɔ̀ bieé njií ye bú a: wò nyí mân me kwaá naâ dé keì wa? 21 Bí kɔ́ɔ ye, mɔ nùà mé-sɔɔ̀ tie gi aá màr kèn, à nde né màr sâ faá à gwaán nê nɔ kɔb geé, à mé déì me sɔɔ̀ dé nyàgàm, à mé kèb déì me lom sɔɔ̀.

22 Mɔ né mân, sâ nuaré déì nde né sòn mé Càŋ komo nyi wa? À gwaán né bɔ̀ nùàr yúlá-temé seèn feh keéh, à feh keéh bɔ́ be terrèb seèn ndɔ. Mé njéh mene, bɔ̀ɔ́ mé à sé naâ bɔ́ mé yúlá-temé sâ wulá sɔm gií, à bɔ́ yolo seér cu né lòù. 23 À lé sâ gwaán naâ, ye te be terrèb nyî ŋené yuo kelà cie lètenè bɔ̀ɔ́ mé nyí lé naá giì jɔ̀gɔ̀ nyegé kwaá, ye nyí nde né bɔ́ jere kɔɔ́, te bɔ́ yila te ŋgùlù nyî. 24 Né béh. À lé naâ béh bɔ̀ dé seèn yilá kwaá. Lètenè bɔ̀ *Jûf gí lòm ŋgwéh, né cu mé bɔ̀ déì lètenè gèh bɔ̀ nùàr hihiné mene. 25 *À te mvù Hosê tueé ŋagá né môn ndɔ, ye:

«Bɔ̀ɔ́ mé lé bɔ̀ nùàr nyî ná ŋgwêh,

nyí bɔ̀ nùàr nyî yilá nde né bɔ́;

lò nùàr mé nyí lé naâ bunó,

nyí bɔ̀ yíé-temé bɔ̀ nyî yilá nde né bɔ́ ndɔ.

26 *Bèh mé nyí lé ye bɔ́ nùàr nyî sam dɔɔ́ŋ,

nyí yilá nde né bɔ́ bɔ̀ ŋuna nyî kɔ́ bèh sâ,

jue nyí Càŋ làŋ.»

27 *Kèb déì, Esáyà lé naâ ké ter felè bɔ̀ *Iserálà bɔ̀ môn lɔgɔ́ njií ndɔ, ye:

«Gwaán dàm bɔ̀ Iserálà bɔ̀ a:

màgà yɔ́gɔ́ mbésebé nòmò koô,

ŋgɔ́b yili yuo lom nde né lètenè bɔɔ̀n kɔɔ́.

28 Lòù sam, Nùà Dueè gwaán lom aá ju dé kèì cên

felè wɔ̂ŋ tenâ.»

29 *Esáyà lé naá cuù déì ménâ tueé kwaá ndɔ, ye:

«Mɔ Càŋ terrèb sé ndùté ndùtù kèb déì mé be

téná lɔ́ ná ŋgwêh,

mè tueé bí, béh sé naá giì faá *Sɔ́dɔ̀m nɔ tɔb yuo,

béh bɔ̀ *Gɔmɔ̂r sé baá kèì cén ndɔ.»

*Iserálà mé Njàgà Bagaà

30 Sâ ye naàn wee? Sâ ye, bɔ̀ɔ́ mé *Jûf sam, mé lé ceér fɔ́n ná ŋgwêh te bɔ́ ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀ beè Càŋ dɔɔ́ŋ, Càŋ bɔ̀ didilí bɔ̀ ké toò seèn yilá seér cu aá bɔ́. À bɔ́ ménâ yilá né felè temé mé bɔ́ né yoòr seèn kwaá njií doô. 31 Dé dàm bɔ̀ Iserálà bɔ̀ môn sam. Bɔ́ dé bɔɔ̀n bele né *sóú te bɔ́ ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀ beè Càŋ mé njéh, bɔ́ née dé bɔɔ̀n bèh sâ wá ŋgwéeh ye. 32 Bɔ́ teèn wá ŋgwéh dé keì wa? Mè tueé bí, bɔ́ temé mé Càŋ kwá njí ŋgwéh, ye te bɔ́ ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀ toò seèn mé njéh, bɔ́ ndèm kwaá seér né mé seé bɔɔ̀n, ye bɔ́ bɔ̀ didilí bɔ̀ toò Càŋ ŋa nde né mé njéh. Yeé baá ménâ, bɔ́ ceén baá-re te taá cén-gulè ndɔ. 33 *Te mvù Càŋe né môn nyagá den ndɔ, ye:

«Mè komo kwaá tena baá taá cén-gulè ké Siyɔ̂ŋ,*

né kweéh dìèb.

Nuaá mé né temé yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ,

à bú dé seèn pɔ́ lɔ́ ndé ŋgwéh.»

10

1 Bɔ̀ nùàr mò, mè né lom Càŋ felè bɔ̀ *Jûf dua, ye te bɔ́ yili yuo. Né lom mè yoòr yilá dé gècên. 2 Mè ŋene bɔ́ né lom te seé Càŋe faá cí nɔ bɔgɔ́. Njèh cén, bɔ́ seér ŋgwé kòmò ŋgwéh; 3 wanɔɔ́ŋ ceér mé Càŋ yilá né bɔ̀ nùàr bɔ̀ didilí bɔ̀ mé njéh, bɔ́ bɔɔ̀n ŋgwé kɔ́ ŋgwéh nɔ. Bɔ́ yeé ŋgwé kɔ́ cú ménâ, bɔ́ yila baá-re ceér mé feh bɔɔ̀n fɔɔ́n gɔɔ̀, ye te bɔ́ den beè Càŋ dilísé mé njéh. Yeé baá ménâ, ceér mé Càŋ sé né bɔ́ bɔ̀ didilí bɔ̀ mé njéh yilá, bɔ́ teèn ŋgwan seér cu baá-re lòù ndɔ. 4 Á sâ, *Kristò lé *sóú Músì te bèh denè seèn ŋgoró kwaá gi aá kèn ndɔ, ye te bɔ̀ɔ́ mé kwaá njií seér né temé yoòr nyî dɔɔ́ŋ, ŋa seér bɔ̀ didilí bɔ̀ beè Càŋ kɔɔ́.

Càŋ dé bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ

5 *Ceér sóú joloò mé nùàr sé naâ nùà dilî beè Càŋ mé njéh ŋaá, Músì nùà njèh lé naá giì ter nyagá kwaá, ye: Nuaá mé né sóú mé gùm mene jolo komo dɔɔ́ŋ, yɔ̀ŋ kwa nde né kɔɔ́ ma. 6 *Sâ, ceér dé temé kwaá njiî, te nùàr ŋa nùà dilî beè Càŋ mé njéh né seér hiín ndɔ, à dé seèn ye: «Té mé feh yeè túé ye: Neì ŋaá nde né ké te vulúu kɔɔ́ wa?» Sâ tueé né ye: Neì ŋaá nde né ké te vulúu kɔɔ́, te à yila njiî Kristò ká doó wa? 7 Té túé ndɔ, ye: «Neì suaga nde né ké dòù ka tàbè kɔɔ́ wa?» Sâ tueé né ye: Neì suaga nde né ké dòù kɔɔ́, te yilá wellê bú ndɔ wa? Té ménâ túé ndɔ́g. 8 Càŋ né seér tueé ye, ŋgòr nyî né kwarè yeè sâ, né sònò yeè, né te temé yeè ndɔ. Ŋgòr sâ né felè temé kwaá njiî. Béh bɔ̀ nùàr hên tueé yeé cí.

9 Mɔ wò né toò bɔ̀ nùàr mé sòn yeè tueé, ye Yeésò né Nùà Dueè kɔɔ́, wò kwaá njií temé teèn ye Càŋ lé naâ bú te cio komo sɔm ndɔ, sâ wò yili yuo aá kèn. 10 Mɔ béh baá temé yoòr Yeésò ménâ kwaá njií, Càŋ nde né béh bɔ̀ didilí bɔ̀ beè seèn yilá. Mɔ béh né mé sòn beèh gwaán, ye Yeésò né Nùà Dueè kɔɔ́, sâ Càŋ nde né béh yili sɔm. 11 *Ŋgòr Càŋ né môn tueé ndɔ, ye: «Nuaá mé né temé yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ lòù pɔ́ lè ndé ŋgwéh.»

12 Mɔ né mân, sâ lètenè bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, gwèn teèn sam cuú; bɔ́ baá lom dɔɔ́ŋ mé Nùà Dueè cên. Bɔ̀ɔ́ mé né bú yueé fɔɔ́n dɔɔ́ŋ, à né gi bɔ́ bagaà bɔɔ́ laré. 13 *Né te mvù Càŋe môn nyagá den, ye: «Nuaá mé nde né Nùà Dueè yueé fɔɔ́n dɔɔ́ŋ nde né yili yuo.»

14 Á, bɔ̀ nùàr bú yueé yilá keéh nde né he, mɔ bɔ́ temé yoòr seèn kwá njí ŋgwéh wa? Bɔ́ temé yoòr seèn kwaá njií keéh nde né naàn, mɔ bɔ́ née ŋgúŋgwéeh ye wa? Bɔ́ ŋgweé keéh nde né he, mɔ nuaré déì seèn ndé ŋgwéh bɔ́ tueé wa? 15 *Á, neì tueé nde né bɔ́ kɔɔ́, mɔ bɔ́ nuaré déì ké teèn témá njí ŋgwéh wa? Né cu te mvù Càŋe nyagá den ye: «Bɔ́ baá mé gò Njàgà Bagaà! Keé bèh huɔm nê!» 16 *Mé njéh mene, bɔ̀ nùàr Njàgà Bagaà sâ dɔɔ́ŋ gwàn làrè ŋgwéh. Esáyà *sòn-Càŋ lɔ naâ mân tueé ndɔ, ye: «Nùà Dueè, neì seèn kwaá njií né-re temé te ŋgòr beèh kɔɔ́?» 17 Mɔ né mân, bí kɔ́ɔ ye, kɔ bɔ́ ŋgweé lɔgɔ́ ŋgòr, te bɔ́ gwaán ye. Mè ŋgòr sâ jue né kùr Kristò.

18 *Njií ye mè a, bíé bí lòù: Hên bɔ́ née ka ŋgòr sâ ŋgúŋgwéeh á? Hêceè, bɔ́ ŋgweé gi aá kèn! Te mvù Càŋe né bèsɔ́nè nyagá den, ye:

«Hueh bɔ̀ tebê bɔ̀ ŋgulí sie aá *wɔ́ŋ beè;

bɔ̀ ŋgòr bɔɔ̀n ŋgulí nde gi aá

bèh mé tàbè bɔ̂ vulú né teèn kwaré dɔɔ́ŋ.»

19 *Mɔ né ménâ, kwá mè jɔ̀gɔ̀ bie cu déì ye: Hên bɔ̀ Iserálà bɔ̀ lé kaà ŋgwé kɔ́ ná ŋgwêh á? Mè tueé bí, Músì lɔ naá giì bɔ́ tueé, ye:

«Càŋ ye: nyí bɔɔ́ nde né mé be,

te bí bar seér bɔ̀ kurú lòù.

Nyí nde né bí soób,

te temé ŋaâ bí mé bɔ̀ kùlù bɔ̀ ŋaà.»

20 *Esáyà salé sɔm cuù dé seèn ndɔ, ye:

«Càŋ ye: Bɔ̀ɔ́ mé lɔ ceér nyî fɔ́n ná ŋgwêh dɔɔ́ŋ

ŋene seér cu né nyí kɔɔ́.

Nyí ŋené yuo kela seér cuù né

toò bɔ̀ɔ́ mé nyí bíé bèh.»

21 *Dé bɔ̀ Iserálà bɔ̀, Càŋ den cuù ye:

«Cieé dɔɔ́ŋ nyí né bɔ́ mé be ci yilá kuú,

kàmbér la né bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀, mé bɔ̀ taâb bɔ̀ nyî.»

11

Càŋ njolo mé *Iserálà cì ŋgwéh

1 *Kwá mè jɔ̀gɔ̀ bie ke ndɔ ye: sâ Càŋ sɔm si njií aá bɔ̀ nùàr seèn Iserálà doó wa? Dé sâ, tí ndɔ̂g! Mè mé feh mò, mè né nùà Iserálà sâ, mè né te gèh Benjamên, ndùté ndùtù Abrahâm. 2 Càŋ bɔ̀ nùàr seèn sɔ̀m sì ŋgwéh, à lé ké bèh duɔɔ̂m ŋene kɔ lɔgɔ́ naâ bɔ́, bɔ́ né bɔ̀ dé seèn. Ŋgweéh njií mé bɔ́ nyagá kwaá né felè *Elî te mvù Càŋe doô, bí né gi kɔɔ́ wa? À lé naâ ju bɔ̀ Iserálà bɔ̀ toò Càŋ nde, ye Càŋ a: 3 *«Nùà Dueè, bɔ́ wula sɔm gi aá bɔ̀ sòn yeè, bɔ́ tulú komó sɔm gi aá bɔ̀ kɔ *sèmè yeè kèn, mè tene le aá mé huún; bɔ́ né cu ceér fɔɔ́n, te bɔ́ wula cu mè ndɔ.»

4 *À yeé tueé gi aá mân, Càŋ lé ye bú a naàn wa? Ŋgweéh Càŋ lé ye bú a: «Wò mé huún sam mà.» Ye bú a, bɔ̀ nùàr nyî kám téhbeh né teèn, bɔ́ toò Bahâl cècàŋ mbaâ cémmé bèh ma. 5 Mè tueé bí, kènê né cu faá bèh ménâ; bɔ̀ŋ dé Càŋ lètenè bɔ̀ Iserálà bɔ̀ née le ye; Càŋ lé bɔ̀ sâ bɔ̀ balé kwaá naâ mé húɔ́m-temé seèn; 6 lé naâ dé lòù, dèn ŋgwéh mé seé bɔɔ̀n. Mɔ sé né mé seé bɔɔ̀n, sâ húɔ́m-temé Càŋ doô sé húɔ́m-temé dé gècên ŋá ná cû.

7 Sâ ye naàn wee? Sâ ye, njií mé bɔ̀ huaán Iserálà lé naâ fɔɔ́n sâ, bɔ́ lé kwà ná ŋgwêh, ye bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé balé sɔɔ́m naâ lètenè bɔɔ̀n sâ lé kwa cegé naâ kɔɔ́; bɔ̀ déì dé bɔɔ̀n lé taré seér naâ feh lòù. 8 *Né te mvù Càŋe môn nyagá den ndɔ, ye: «Càŋ lé naâ bɔ́ temé lè bɔɔ́ kuú sɔm, te wa mene hên, bɔ́ mé njolo ŋéné cú, bɔ́ mé tie ŋgwé cú ndɔ.» 9 **Davîd né cu felè bɔɔ̀n ménâ tueé ye:

«Bɔ̀ kùrmò bɔɔ̀n a, bíé cú bɔ́ kɔɔ́;

bú a, sìè bɔ́ tuagà,

te bɔ́ ŋene gèr beè Càŋ mé njéh fî.

10 Njolo bɔɔ̀n a, yílí sér lòù,

te bɔ́ njèh ŋéné cú.

Càŋ a, sìè gú kwá dèn bɔ́ ŋgɔ̀gɔ̀ beè môn;

bú a, té be dù.»

11 Kwá mè jɔ̀gɔ̀ bie cuù bieè ndɔ, ye: Bɔ̀ *Jûf yeé ceén aá môn, bɔ́ lé naâ toò die nyoló kelá ndeé á? Môn sam ndɔ! Bɔ́ yeé ceén aá ménâ, Càŋ nde seér bɔ̀ hiîn bɔ̀ yili sɔm, te furú seér bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ sâ bɔ̀ lòù. 12 Mɔ hên bɔ̀ Jûf lé ceén naâ, te Càŋ bɔɔ́ seér bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ bagaà mé njéh, bɔ́ yeé die, Càŋ dàm nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ kulu gi mé njéh, sâ mɔ dàm bɔ̀ Jûf cu cu giì te ceér Càŋe, dé sâ den weéh nde né naàn wa? Mè tueé bí, Càŋ nde né dàm gèh nùàr kulú samé gií mé njéh.

Pɔ̂l tueé njií né mé bɔ̀ɔ́ mé *Jûf sam

13 Bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, mè kènê tueé njií né mé bí, ye bí a: mè né mbɔ̀ŋ tebê Càŋ; à mè dé mò tema njií né ké lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam. Yeé baá ménâ, mè sie nyegé seé mò mé vɔ́gɔ́-temé mene ndɔ! 14 Mè né ndèm kwaá ye mè nde né bɔ̀ɔ́ mé béh bɔ́ né mé gèh cên jilí; mɔ huer baá bɔ́ mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ŋgwa, te Càŋ yili sɔm bɔ̀ déì lètenè bɔɔ̀n; 15 wanɔɔ́ŋ Càŋ yeé sɔm si njií aá bɔ̀ Jûf gè jomo, bɔ̂ *wɔ́ŋ nde ye huɔɔ́m doô nɔ. Á sâ, mɔ Càŋ ndeè weh gi cu aá bɔ́, dé sâ ndeè den weéh nde né naàn wa? Mè tueé bí, sâ baá cu ye-re dé mé bɔ̀ komó teèn kwa bilí cu nde né mé yɔ̀ŋ mene.

16 Mɔ jèrè* baá gi beè Càŋ, sâ bí kɔ́ɔ ye, kukuŋ né dé seèn ndɔ. Mɔ jɔgɔb toû né gi beè Càŋ, sâ mé béh mene dɔɔ́ŋ né gi beè seèn ndɔ. 17 Bɔ̀ huaán *Iserálà den né faá toú mé fei yeé kómó, mé bɔ́ dobo kwaá né ká lɔ nɔ. Bɔ̀ɔ́ mé *Jûf sam dé bɔɔ̀n né faá toú kómô dé ké ya dueè. Bɔ́ yeé dobo gi aá dé lɔɔ̂ kèn, bɔ́ ŋɔb sɔm béh déì teèn, bɔ́ ŋɔb wellê dé ké ya dueè, bɔ́ nyɔgɔ́ yií keéh te bèh sâ. Né kèì cén mé wò ndɔ. Wò mene nùà Jûf sam, wò njua dɔm keéh né felè nùà mé né Jûf. Jɔgɔb yeé baá toú hèllè koó, à koó bilí baá-re mé wò mene. 18 Mɔ né mân, sâ wò té béh toû mé bɔ́ lé naâ ŋɔɔ́b sɔm doô sèb ndɔ. Té mbaá púnó kú, wò jɔgɔb kɔɔ́ kwá ŋgwéh, jɔgɔb kwaá seér né wò kɔɔ́.

19 Merré déì wò nde né tueé ye: bɔ́ lé naâ béh déì ŋɔɔ́b sɔm, bɔ́ nyɔgɔ́ keéh nyí. 20 Né gi môn dág; njèh cén, bɔ́ lé seér temé mé Càŋ kwá njí ná ŋgwêh, Càŋ lé bɔ́ werré sɔɔ́m naâ dé cî. Wò yeé baá dé yeè temé yoòr Càŋ kwaá njií, bɔ́ wò te bèh denè bɔɔ̀ne nyɔgɔ́ yií keéh né dé cî. Mɔ né mân, sâ té feh mbaá hàm kú! Léb sér lòù. 21 Wanɔɔ́ŋ bɔ̀ Jûf mé né bɔ̀ béh toû dé jéjêg kɔɔ́, mɔ wò ke, Càŋ bɔ́ kwá lɔ́ ŋgwéh. Sâ júée, mɔ né nyí, à tàŋ sɔ́ ndé ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ.

22 Mè tueé wò, yíé kwàgà mé húɔ́m-temé Càŋ, wò yieé cu kwàgà mé jélá-temé seèn ndɔ: mɔ ŋaá baá bú felè bɔ̀ɔ́ mé né tie te ceér seène duagá, à né yeé bɔ́ seé faá cí nɔ weh. Dé yeè môn sam; à né seér felè yeè nùà húɔ́m-temê. Njèh cén, kɔ wò né beè seèn pɔ́ŋ ndɔ, sâ ye; wanɔɔ́ŋ à wò ŋɔb sɔm cu aá kèn. 23 Mɔ bɔ̀ Jûf mé lé naâ temé duagá doô kweéh seér cu temé, sâ Càŋ nde né bɔ́ te ndilî nyɔgɔ́ njií cuú. Mè tueé wò, à né mé terreb mé à nde né bɔ́ te ndilî nyɔgɔ́ gií cuú. 24 Wò dé yeè nùà Jûf sam, wò né seér béh dé ya dueè, bɔ́ lé wò ŋɔb tena weéh naâ lòù, bɔ́ nyɔgɔ́ njií te ndilí dé ká lɔɔ̂. Mɔ né mân, sé tagá bɔ̀ Jûf mé né béh nùà njèh wa? Mè tueé wò, dé bɔɔ̀n dé nyɔgɔ́ sɔɔ̂ sam nde cuú, bɔ́ tɔɔ́ lom nde aá lòù.

Càŋ baá bɔ̀ *Jûf ceér temé kweéh seêr feh

25 Bɔ̀ nùàr mò, mè bí hên feh keéh né njií mé lé leér deén naâ lòù, te bí feh biì faá bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ nɔ wèh kwá cú. Sâ tueé né ye: bɔ̀ huaán *Iserálà kèb déì mene temé yoòr Càŋ kwá njí ŋgwéh, bɔ́ né mene tie duagá, mé njéh mene, bɔ́ nde né temé kweéh seér. Kɔ bɔ̀ŋ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ndeè kweéh seér gi aá temé, te bɔ̀ Jûf kweéh seér ye ndɔ. 26 *Mɔ gi aá, te dàm bɔ̀ Jûf yili yuo ye, faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye:

«Nuaá mé nde né bɔ̀ nùàr yili sɔm,

ndeè yuo nde né ké Siyɔ̂ŋ,†

à fɔ sɔm bɔ̀ ndùté ndùtù Jakɔ̂b veên yoòr.

27 *«Cu mé nyí nde né bɔ́ veên yoòr kulú sɔm,

ŋgɔ̀ŋ nyî nde né cí.»

28 Lòù sam, Càŋ lɔ naâ bɔ́ balé weh. Bɔ́ né mene taáŋ, Càŋ bɔ́ gwaán keéh né felè bɔ̀ tele bɔɔ̀n léí jɔ̀gɔ̀. Wanɔɔ́ŋ te Njàgà Bagaà bɔ́ né bɔ̀ bùnò Càŋ bɔ̀ kela. Mɔ né ménâ, te gam seér bí ndɔ. 29 Bí kɔ́ɔ ye, mɔ Càŋ balé weh baá nuaré déì, à kulu bú, sâ gi aá kèn, Càŋ sòn kwéh sér ndé cú.

30 Léí toò bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ lé naá giì sòn Càŋ ŋgeén. Kènê bɔ̀ Jûf yeé baá sòn seèn ménâ ŋgeén, à jere kɔ seér cu aá bí. 31 Né cu mé bɔ́ ménâ ndɔ; bɔ́ yeé ŋgeén aá sòn Càŋ, à bí bagaà hên bɔɔ́ seér né lè sòn bɔɔ̀ne, te bɔ́ ŋene ménâ, bɔ́ kweéh seér temé, à kɔ cu bɔ́ jere môn ndɔ. 32 Sâ tueé né ye, bí bɔ́ dɔɔ́ŋ naá giì sòn Càŋ ŋgeén, te seé biì sie nyegé bí be bagasé, à kɔ ye bí jere.

Kùsèm Càŋ Dueè

33 *Njua Càŋ né felè beèh yaámsé mân! Kɔ́gɔ̀n seèn dé tueê sam, à né gi njèh dɔɔ́ŋ kɔɔ́ laré! Neì se komo nde né kàgà-ndòn Càŋ kɔɔ́ wa? Njií mé Càŋ nyegé kwaá né ter, neì ŋgweé komo nde né kɔɔ́ ndɔ wa? 34 *Né te mvù Càŋe môn nyagá den ndɔ, ye:

«Neì kɔ né mùnò Nùà Dueè kɔɔ́ wa?

Neì leéb komo nde né bú ndéb kɔɔ́ ndɔ wa?

35 *Neì lé Càŋ njèh haá lɔgɔ́ naâ kɔɔ́,

te Càŋ nde ye bú sòn sâ haá cuú wa?»

36 *Bí kɔ́ɔ ye, njèh dɔɔ́ŋ naá giì beè Càŋ, à bɔ́ koó gi né kɔɔ́, dɔɔ́ŋ né gi dé seèn. Kùsèm, terreb Càŋ a, sùmù yùò kélà cie dé kèì cên. È môn!

12

Dene nùà seê Càŋ

1 Mɔ Càŋ né béh jere faá bèh mân kɔɔ́, sâ kúkùr biì bɔ̀ nùàr mò, keí mé bí née mé njolo hên, bí mé Càŋ há njí gí gùm biì dɔɔ́ŋ faá njèh *sèmè toò seèn nɔ. Ceér Càŋ duaà dé bagaà né cí, né bú yoòr huɔɔ́m. 2 Bí té gule wɔ̂ŋ bèlè, bí bèlè sér gule dé Càŋ, te à kweéh seér gùm biì, mé lo biì mene, bí ŋgweé komo ye njií mé à né gwaán ndɔ! Sâ tueé né ye, à gwaán né bɔ̀ njèh dé bebagaà mé né ŋagásé tâŋ, mé né lom bú yoòr huɔɔ́m dé gècên.

3 Mè baá te fùgò Càŋe, mè bí dɔɔ́ŋ hên tueé keéh né dé cî, ye bí a, té mé feh biì púnó kélá. Sòn sâ, bí ŋéné kɔ́ sér bèh denè biì dé jéjêg. Temé mé nùà kàn né yoòr Càŋ kwaá njií dɔɔ́ŋ, bú a, ŋéné kɔ́ terreb sâ ŋenè. 4 *Bí kɔ́ɔ ye, nùàr né mé gà yoòr hihiné mé seé teèn hihiné ndɔ. 5 Né cu mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ménâ: béh maga mene naàn, béh né lom gùm nùàr cén, béh nyɔgɔ́ bilí né yoòr *Kristò. Sâ béh bɔ̀ mbeí beèh nyɔgɔ́ bilí né dɔɔ́ŋ ndɔ, béh den né faá bɔ̀ gà hihiné nyɔgɔ́ bilí né yoòr nɔ, te bɔ́ me sɔm gùm nùàr cén.

6 *Béh né gi mé gà seê hihiné yoòr; Càŋ nùà kàn haá né dé lòù ndɔ. Mɔ lètenè beèh Càŋ nuaré déì haá né sòn seèn tueê, bú a, ŋéné kɔ́ temé mé à né yoòr Càŋ kwaá njií, à yila tueê. 7 Mɔ Càŋ haá né wò lo dé bɔ̀ déì gaàm, sâ gàm bɔ́ gaàm, né seé yeè. Mɔ dé nuaré déì né njèh feèh, bú a, fèfeèh, né seé seèn. 8 Nuaá mé Càŋ dé seèn haá né bú lo dé nùàr sɔgɔ̂, bú a, fágá feh, né seé seèn. Mɔ dé yeè né be haâ, sâ há lòm bú mé be fà. Mɔ dé yeé né dé nùàr sie nyegê, sìè nyégé bɔ́ mé temé yeè mene. Mɔ dé yeè né dé bɔ̀ jámè bɔ̀ gaàm, gàm lòm bɔ́ mé vɔ́gɔ́-temé mene.

9 Bí gwàn lòm nùàr mé temé cén, bí nyénné veên nyennè, bí gwàn sér bagaà. 10 Bí gwàn kú lètenè biì, bí né lètenè biì veéh kuú ndɔ. 11 Bí dèn lòm bɔ̀ seé bɔ̀, bí té fùɔ̀b gwàn. Bí bɔ́ lòm seé Nùà Dueè mé terreb mene, 12 bí né ndèm mé bú kwaá njií, bí né mé bú samé. Bí né gèr yoló, bí né Càŋ cu dɔɔ́ŋ dua ndɔ. 13 Mɔ njeré déì né nuaré déì lètenè biì saám, bí há bú teèn. Mɔ nuaré déì waà lɔ biì, bí té njolo mé bú cì.

14 *Mɔ bɔ́ né bí bunó, bí dùà sér Càŋ felè bɔɔ̀n lòù; bí júée Càŋ a, kúlú sér bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì dé kulû ma, à té bɔ́ lòù dúágá. 15 Mɔ bɔ̀ nuaré déì baá samé, bí bɔ́ sàmè gí dɔɔ́ŋ. Nuaá mé né yueé, bí bɔ́ yúé gí dɔɔ́ŋ ndɔ. 16 *Bí dèn lòm lètenè biì mé sòn cên, bí té lòù ŋgúgó sér. Nùàr dɔɔ́ŋ a, yú njolo biì yuù; bí té dèn faá bí kɔgɔ́n yɔgɔ́ né bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ nɔ.

17 Nùàr a, té veên mé veên cú. Bí fɔ́n sér ceér, te bí bɔɔ́ laré nùàr dɔɔ́ŋ bagaà. 18 Mɔ lɔ́ŋ né teèn, bí lègè lòm faá bí né lege nɔ, te bí bɔ̀ nùàr den gi mé sòn cên. 19 *Bí té mé njùŋ kɔɔ́ ndé sér, bɔ̀ mbeí mò, bí kwá lɔ́ Càŋ nùà njèh sɔm njùŋ mé feh seèn, faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye: «Mè njùŋ sɔm nde né kɔɔ́. Mɔ nuaré déì né wò veên bɔɔ́, mè bú sòn sâ bɔɔ́ sɔm cu nde né kɔɔ́ ndɔ, jueè mè Càŋ Dueè.» 20 *Né cu te mvù Càŋe beré déì nyagá den, ye: «Mɔ cùè né nùà bùnò yeè sie, há bú yáb teèn; mɔ à né mé nyúá, há bú njèh ŋueê teèn ndɔ; te à ŋene ménâ, fegùlì bɔgɔ́ bú faá we nɔ, à kweéh seér temé.» 21 Té gwàn mé veên yɔgɔ́ wò, yɔ́gɔ́ sér veên kɔɔ́, bɔ́ yɔ́gɔ́ bú mé bagaà.

13

Sòn ŋgɔ́mnà ŋgweê

1 Nùàr kàn a, ŋgwé sòn bɔ̀ ŋgɔ́mnà ŋgweè; bɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ né gi beè Càŋ, à bɔ́ terreb haá né kɔɔ́, bɔ́ mé feh bɔɔ̀n cèr ŋgwéh. 2 Sâ mɔ wò né feh mé bɔ́ taré, sâ wò ŋgen né sòn Càŋ nùà njèh. Lòù sam, à lé naá giì bɔ́ nyegé kwaá. Mɔ né mân, sâ bɔ̀ɔ́ mé né feh toò bɔ̀ ŋgɔ́mnà taré dɔɔ́ŋ né ju yoòr bɔɔ̀n mé be bɔɔ̀n turú su. 3 Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé né gècên bɔɔ́, dé seèn ŋgɔ́mnà lòù vèh bèh; nùà veên bú veéh yeé kɔɔ́. Mɔ wò ye te nyí bɔ̀ kokoô bɔ̀ dùlà cú, sâ bɔ́ lòm bɔ̀ njèh bebagaà, te bɔ́ seén wò mé njéh. 4 Seé mé bɔ́ né bɔɔ́ sâ, Càŋ bɔ́ haá naâ kɔɔ́, te bɔ́ gam wò, wò bɔɔ́ komo bagaà. Á, mɔ wò né yeé veên bɔɔ́, sâ vèh bɔ́ veèh bɔ̀n! Mɔ sam, bɔ́ nde né wò gèr feh keéh, terreb né beè bɔɔ̀n. Bɔ́ né bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ. Mɔ nuaré déì bɔɔ́ veên, bɔ́ nde né bú gèr fî feh keéh. Càŋ ye te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ yúlá-temé nyî teèn. 5 Sâ tueé né ye, mɔ wò né toò bɔ̀ ŋgɔ́mnà leéb, né njèh bagaà dé gècên. Dé yúlá-temé Càŋ gí lòm ŋgwéh ndɔ; né cu te ndòn bí lè sé cú.

6 *Bí làmpɔ̂ŋ gwɔm yeé dé cî. Bɔ̀ seé bɔ̀ mé né làmpɔ̂ŋ weh sâ, né gi bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ ndɔ, à ye te bɔ́ bɔɔ́ dilí nyegé lòù. 7 Njií mé nùà kàn né bí bieé dɔɔ́ŋ, bí gwɔ̀m gí bɔ́ faá bí sé naá kaà gwɔm nɔ; bí gwɔ̀m njí làmpɔ̂ŋ mé bɔ̀ làmpɔ̂ŋ bɔ̀, dé kɔ́stɔ̀ŋ mé bɔ̀ kɔ́stɔ̀ŋ ndɔ. Nuaá mé bí sé naâ bú veéh dɔɔ́ŋ, bí vèh bú veèh; bí *sumú nuaá mé bí sé naâ bú sumú ndɔ.

Bɔ̀ mbaábi gwaân

8 Bí té mé hùà nùàr yoòr ŋgágá dèn; yoòr biì a, ŋgágá dèn sér hùà lètenè biì gwaán kuû. Nuaá mé né mbeí mé temé cén gwaán dɔɔ́ŋ, bɔɔ́ komo né dé seèn njií mé *sóú Càŋ tueé nê. 9 *Mè tueé bí, bèh joloò Càŋ mé né tueé ye: té yàgà ndé, té feh wúlá, té yíb ŋúɔ́b, té temé te njèh nùàre kwá njí, mé bɔ̀ sóú dé jomò mene dɔɔ́ŋ, yila gi né te meí bɔɔ̀n cén hên, à tueé lom né dé seèn ye: gwàn mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè nɔ. 10 Mɔ nùàr né mé gwaân lè, à veên mé mbeí bɔ́ njí ndé ŋgwéh. Mɔ wò né bɔ̀ mbaábi mé temé yeè mene gwaán, sâ wò bele lom né dé yeè sóú gùm dɔɔ́ŋ.

Dene kɔ̂r

11 Bí né kɔɔ́ ye, baá cu. Mɔ né mân, bí nyìmè dèn làŋ, hên baá giì cu mé Càŋ nde né béh teèn yili sɔm. Dè wá ndé cú faá dé léí toò mé béh lé temé kwaá lɔgɔ́ naâ yoòr Yeésò *Kristò nɔ. 12 Cibí geé baá kèn, cieé baá gè jomo kɔ ŋagá ndɔ. Béh kwá lɔ́ seé cíbítenè ménâ, béh yí wèh sér bɔ̀ njèh taâb mé béh nde né taáb mé njéh suútenè lieé. 13 Béh gɔ̀ dìlì lòm faá bɔ̀ɔ́ mé gɔ né bèh ŋagâ nɔ. Béh té *wɔ́ŋ sèlà, béh té mbè sèlà, béh té sár gwá, béh té ndíéŋ, béh té tɔgɔ ndè, béh té huer ŋgwà ndɔ. 14 Bí yoòr sù sér á yɔ̀ŋ dé feê mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò. Njií mé ŋgàŋ yoòr biì né gwaán dɔɔ́ŋ, bí té teèn téré yílá cú.

14

Nùàr té mbeí bɔ̀

1 *Mɔ nuaré déì né te ceér Càŋe yuaá, bí tá bú taà, bí té bú lòù bɔ̀ sér. 2 Sâ tueé né ye: mɔ nuaré déì né mé terreb njèh dɔɔ́ŋ yieé larê teèn, mbeí né dé seèn te ceér Càŋe yuaá, à dé seèn yieé lom né yùè, 3 sâ nuaá mé yieé laré né dɔɔ́ŋ a, té mbeí mé yieé geí né lòù doô sèb. Dé mé yieé geí né lòù a, té dé mé yieé njií né mbaá doô ndúgó ndɔ; à né beè Càŋ. 4 Wò né neì, mé né ju felè nùà seê nùàr tená gɔ wa? À bɔɔ́ mene bagaà, né mene veên, dɔɔ́ŋ né lom ju tele seê seèn. Mè tueé wò, nùà hèllè nde né bagaà bɔɔ́ komo; Nùà Dueè né mé terreb teèn, à nde né bú taá.

5 Bɔ̀ nuaré déì ye: bɔ̀ cieé déì né bɔ̀ mbeí yɔgɔ́. Sâ bɔ̀ déì né dé bɔɔ̀n tueé ye: cieé dɔɔ́ŋ né gi kèì cén. Mɔ né mân, sâ nùà kàn a, njébá nyégé te mùnò seèn bagasé. 6 Nuaá mé ye cieé déì né bɔ̀ mbeí yɔgɔ́ doô, cieé sâ jolo né ye te seén Nùà Dueè. Nuaá mé né njèh dɔɔ́ŋ yieé laré doô, mé njéh seén taré né Nùà Dueè ndɔ. Mɔ à nde aá yieé, à né yeé Càŋ vra, faá dé mé yieé geí né lòù vra yeé Càŋ, à né Càŋ seén ndɔ nɔ.

7 Á sâ, nuaré déì den lom né dene dé seèn nùà njèh wa? À cio kuú lom né dé seèn nùà njèh ndɔ wa? 8 Mè tueé bí, mɔ béh né yɔŋ, béh yɔŋ né dé Nùà Dueè; mɔ béh né kuú, béh kuú né dé Nùà Dueè ndɔ. Mɔ né mân, sâ béh yili mene lòù, béh kuú mene, dɔɔ́ŋ béh né gi beè Nùà Dueè. 9 Kristò lé kuú naâ dé cî, à komo yuo cu lè cio, ye te nyí den Nùà Dueè bɔ̀ komô mé bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀.

10 *Sâ, mɔ né mân, wò mbeí yeè jue né dé keì wa? Á, wò ndɔ nɔ, wò nùàr seb né dé keì ndɔ wa? Ŋgweéh béh nde gi né ké toò Càŋ waá, à tena ju felè beèh dɔɔ́ŋ mà. 11 *Né gi te mvù Càŋe nyagá den, ye:

«Càŋ Dueè ye: Kwá nɔɔ́ŋ, mɔ Càŋ gècên né lom nyí,

nùàr dɔɔ́ŋ nde gi né toò nyî cemmé.

Nùà kàn nde né loù sâ ké ter mé sòn seèn lɔgɔ́ njií,

ye nyí Càŋ né lom Nùà terrèb kɔɔ́.»

12 Á sâ, nùà kàn a, njébá tég, à nde né sòn seèn mé be seèn toò Càŋ tueé.

Nùàr jueê

13 Mɔ né mân, sâ béh gè mé nùàr jueê lètenè beèh geè, béh gwàn sér bɔ̀ mbeí beèh lòù. Njií mé nde né mbeí beèh te veên luú njií, béh té gwàn. 14 Bêh Yeésò Fehtoò beèh nyɔgɔ́ bilí baá kèn. Kènê mè baá gi kɔɔ́, ye yáb nùàr kɔɔ́ bɔ́ yílí bèh. Á, mɔ nuaré déì né munó ye, nyí nde né mé njéh fulá kuú, sâ né ka beè seèn fulásé ménâ ndɔ. 15 Mɔ wò né mbeí yeè temé mé yáb déì yieé yulá, sâ kɔ́ɔ ye nyí bú lòù gwàn sér ŋgwéh. Té bú teèn bɔ́ lèr kéh, né lom yáb mbaá; *Kristò lé naá giì felè mbeí yeè sâ kuú! 16 Bí té gwàn dé njií mé né beè biì huɔɔ́m, ŋa seér njèh júêb beè bɔ̀ déì. 17 *Lò Càŋ dé seèn mé yáb bɔ̂ mbè dɔ̀gɔ̀ dèn ŋgwéh; né seér mé dene didilî bɔ̂ pɔ́ŋ mé vɔ́gɔ́-temé, faá Cúcuí Ŋagâ haá nê nɔ. 18 Nuaá mé né seé Kristò gèh dé hên bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, né lom nùà bagaà beè Càŋ mé njolò bɔ̀ nùàr mene.

19 Mɔ né mân ndɔ, sâ béh fɔ́n nyégé ceér mé cɔ̀ŋ nde né teèn yuo, te béh bɔ̀ mbeí beèh ta kuú te ceér Càŋe. 20 Nùàr a, té seé Càŋ mé yáb túlú ŋèrrè sɔ̀m. Dé yáb dɔɔ́ŋ yieé larê né gi môn dág. Njèh cén, njií mé nde né mbeí te veéne luú njií, húɔ́m ŋgwéh mé nùàr yieé njií sâ. 21 Huɔm kela né mé nùàr núɔ́gɔ́ yíé ŋgwéh, à mbè ŋúé ŋgwéh. Bú a, bèrɔ̀ŋ gí bɔ̀ njií mé nde né mbeí te veéne luú njií dɔɔ́ŋ ndɔ.

22 Sâ njií mé wò naâ lè yeè ŋgweé nyegé doô, kwá lɔ́ lè yeè bî Càŋ fà. Mè tueé bí, nuaá mé né kɔɔ́ ye nyí bɔɔ́ yií né teèn, samésé nde né bú. 23 Nuaá mé né njeré déì lòù yieé kiné, baá te ju beè Càŋ ndɔ. Lòù sam, ndòn seèn né mene bú tueé, à teèn jéjég njébá dìlì ŋgwéh. Mè tueé bí, mɔ nuaré déì né njií sâ kɔɔ́, mé njéh mene à né ka teèn ŋeí den, sâ né veên.

15

Gule Yeésò *Kristò beleè

1 Béh bɔ̀ɔ́ mé baá gi te ceér Càŋ tarésé dɔɔ́ŋ, mɔ béh ye te huɔm, béh gàm sér bɔ̀ yuyuaâ bɔ̀ lòù. Béh té faá béh né gwaán nɔ bɔ́. 2 Nùà kàn a, bɔ́ sér njií mé nde né mbeí yoòr huɔɔ́m, te gam mbeí, mbeí bele ceér Càŋ mé temé seèn mene. 3 *Te den faá Yeésò Kristò lé bɔɔ́ naâ nɔ; à lé dé seèn dé mé à gwaán né kɔɔ́ bɔ́ ná ŋgwêh. À lé bɔɔ́ seér naâ faá né felè seèn te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye: «Séb mé bɔ́ lé selé naâ wò doô, sue le seér aá felè mò.» 4 Bɔ̀ njií mé né gi te mvù Càŋe nyagá den dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé nyagá kwaá naâ léí toò, ye te béh ndeè maán weh njèh teèn, yo taré béh tarè, béh kwaá sèŋ. Sâ dɔɔ́ŋ ye te béh ndèm kwaá njií gi mé Càŋ.

5 Bú Càŋ nuaá mé sèŋ bɔ̂ táré-yo yuo giì né beè seèn doô, bú a, há bí terreb, te bí bele gule Yeésò Kristò, bí den lètenè biì mé sòn cên, 6 te bí seén gi Càŋ Tele Fehtoò beèh Yeésò Kristò mé sòn cên dɔɔ́ŋ ndɔ.

Njàgà Bagaà dé bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ

7 Mɔ né mân, sâ bí bɔ̀ mbeí biì kè nyégé kú yo biì lètenè biì faá Yeésò Kristò lé ke nyegé naâ bí nɔ, te bɔ̀ nùàr ŋene ménâ, bɔ́ seén Càŋ mé njéh. 8 Mè tueé bí, Yeésò Kristò lé nùà seê bɔ̀ Jûf ŋa kuú naâ, ye te yuo faá Càŋ lé tueé kwaá naâ mé bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ nɔ, te nyí feh keéh béh teèn, ye béh a, Càŋ nyeén túé bèh ma. 9 *À lé déì nde cuù naâ, ye te bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ŋene kɔ́-jere Càŋ felè bɔɔ̀n, bɔ́ seén bú mé njéh. Né te mvù Càŋe ménâ nyagá den, ye:

«Mè wò lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam hên

seén gɔ nde né dé cî;

mè nde né yilí yeè mé bené seén.»

10 *Te mvù Càŋe né cu nyagá den ndɔ, ye:

«Bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ sàmè gí ménâ ndɔ,

bí yílá ndé gí te mbàgà Càŋe.»

11 *Né cu beré déì tueé ye:

«Bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ, bí sén làrè Càŋ Dueè seèn.

Dàm nùàr a, sén làrè bú lò nùàr dɔɔ́ŋ!»

12 *Esáyà *sòn-Càŋ tueé né môn ndɔ, ye:

«Ndùté ndùtù Jésè* baá ndeê,

à Nùà Dueè felè lò nùàr dɔɔ́ŋ den nde né kɔɔ́,

bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ndèm kwaá njií gi nde né yoòr seèn.»

13 Càŋ mé haá yeé ndèm a, há bí dàm vɔ́gɔ́-temé mé dɔlê, njua mé bí né temé yoòr seèn kwaá njií, te bí kwaá ŋeí cu ndèm mé terreb Cúcuí Ŋagâ lòù.

Pɔ̂l né mé terreb beè Càŋ

14 Bɔ̀ nùàr mò, mè né bagasé kɔɔ́ nyegé, ye bí né gi bɔ̀ húɔ́m-temé bɔ̀, bí né ceér gècên ŋené kɔɔ́, bí né gi mé terreb ndéb lètenè biì leéb kuû teèn. 15 Mé njéh mene, te bɔ̀ beré déì lè mvù hên mè la naâ bí lòù nyagá turú, te bí nyèn cú. Lòù sam, mè né mé fùgò beè Càŋ kuú, 16 à lé ye mè a, mè né nùà seê Yeésò Kristò ké lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ma. À lé naâ mè Njàgà Bagaà seèn beè jege haá, ye mè a, ndé ké lètenè bɔɔ̀n tueé den, te bɔ́ ŋa gi njèh *sèmè mé né nyí yoòr huɔɔ́m, te Cúcuí Ŋagâ haá bɔ́ terreb, bɔ́ den lom beè nyî jolosé ma.

17 Yeé baá mân, njií ye mè a, sàgàr kú lòm mé seé Càŋ dé sagâr ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ né gi mé njua Yeésò Kristò. 18 Mɔ mè nde né sòn komo, sâ kɔ mè jue cegé né seé mé Kristò né beè mò bɔɔ́ keéh hên: mè né bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ceér Càŋ feh, te bɔ́ ŋgweé sòn seèn. Kristò né ŋgòr sònò mò tueé keéh, à né seé beè mò bɔɔ́ keéh: 19 bɔ̀ fém, mé bɔ̀ cìè hihiné mé terreb Cúcuí Ŋagâ mene né gi teèn ŋené yuo kelá.

Mè lé terreb kwaá naâ faá bèh sâ, te mè nde ye mé Njàgà Bagaà felè Kristò bèh dɔɔ́ŋ tueé ndeé. Mè lé tueé duɔɔ́m naâ ké Jerúsalem, nde wa mé lò Ilírî. 20 Mè Njàgà Bagaà sâ tueé lom yeé bèh mé yilí Yeésò Kristò née teèn ŋgúlí wá ŋgwéeh ye, mè ye te mè gwà déì felè maàŋ nuaré déì mé yí cú. 21 *Te den faá né te mvù Càŋe nyagá den ndɔ nɔ, ye:

«Bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ née bɔ́ njeré déì túé ŋgwéeh ye

nde né bú ŋené;

bɔ̀ɔ́ mé née ju seèn ŋgúŋgwéeh ye

nde né ŋgweé gií ndɔ.»

Gò Pɔ̂l ké Rɔ̂m

22 *Sâ né njií mé lé naâ mè cu dɔɔ́ŋ yiín; mè gwaán né mene ké yoòr biì ndeê, mè wá kòmò ŋgwéh. 23 Kènê mè seé te tàbè hên bɔɔ́ gi aá kèn; mè nde né bí yɔŋ ke. Baá nyèmà kɔ́beè mè né gò sâ kaga den. 24 Kɔ mè baá mé gò Espânye, mè kela ye ké yoòr biì ndɔ. Mè gwaán né bí ŋenê, te béh bí cer weh ndɔ, mè kwa gàm beè biì, mè kela nde ye ké Espânye sâ.

25 *Njèh cén, mè jɔ̀gɔ̀ nde née ké Jerúsalem ye, te mè haá njií bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké sâ gàm. 26 Lòù sam, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Masedínà mé Akayî bilí gi aá kàgàlɔ̀ŋ kèn; né lom bɔ́ yoòr huɔɔ́m dé gècên, bɔ́ ye, há njí mé bɔ̀ saám bɔ̀ ké Jerúsalem lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀. 27 *Lé naâ mé kàgà-ndòn bɔɔ̀n ndɔ; sé né ka môn bɔ̀n. Ŋgweéh bɔ̀ Jûf mé né ceér Yeésò ké Jerúsalem bele dɔɔ́ŋ lé naá giì Njàgà Bagaà mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam se wa? Sâ kènê kɔ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam yií be teèn, te gam bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ njèh dé ŋgàŋ yoòr ndɔ. 28 Mɔ seé hèllè ndeè gi baá, mè haá lɔ aá bɔ́ kàgàlɔ̀ŋ sâ, mè wa ye ké yoòr biì, te mè nde ye Espânye kelá ndeé. 29 Mè né kɔɔ́ ye: mɔ mè ndeè waà baá ké yoòr biì, Yeésò Kristò nde né béh bí kulú nyegé.

30 Bɔ̀ nùàr mò, mé yilí Fehtoò beèh Yeésò Kristò bɔ̂ Cúcuí Ŋagâ mé né gwaân lètenè beèh kaá kwaá, mè né bí bɔŋ, ye bí dùà gàm mè Càŋ teèn, bí dua lom bú felà mò tég, 31 te mè beè bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ ké Judê yílá cú, te mè wa nyegé mé gàm bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Jerúsalem bagasé, bɔ́ weh nyegé mé vɔ́gɔ́-temé mene ndɔ. 32 Mɔ bí né ménâ dua, mè ndeè né ké yoòr biì mé vɔ́gɔ́-temé mene waâ. Mɔ Càŋ né gwaán, sâ mè nde né ké lètenè biì du weh ndɔ. 33 Á sâ, Càŋ mé haá yeé nùàr dɔlê a, kúrú nyégé bí dɔɔ́ŋ. È môn.

16

Bèh nùàr hihiné bie keêh

1 Bí kè nyégé tie beèh Fébè baga, à né nùà seé Càŋ te bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Káŋkrè. 2 Mɔ à waà, bí wèh lòm bú mé yilí Fehtoò beèh lè; seé bɔ̀ Càŋ bɔ̀ né ménâ. Njií mé né bú yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, bí gàm bú gaàm. À né lom nùà gàm nùàr dé gècên, à lé naâ mè gam.

3 *Bí bíé kéh Prisîl bɔ̂ Akilâ baga; né bɔ̀ mbeí seê mò te seé Yeésò *Kristò. 4 Bɔ́ lé naâ cio felè mò liím, te bɔ́ yili sɔm ye mè. Mè né lom bɔ́ vra dé gècên; bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ né taré bɔ́ môn vra ndɔ. 5 Bí bíé kéh mè bɔ̀ɔ́ mé bilí dua yeé Càŋ ké gwò bɔɔ̀n ndɔ. Bí bie keéh mbeí mò Efanête. Ké te tàbè Asíà dɔɔ́ŋ, nuaá mé lé kwaá njií lɔgɔ́ naâ temé yoòr Kristò lé naâ bú. 6 Bí bíé kéh mè Marî, à né lom seé felè biì mé terreb mene bɔɔ́. 7 Bí bíé Androníkù bɔ̂ Juniâ, né bɔ̀ nùàr mò, béh bɔ́ lé ké gwà cibì naâ kɔɔ́. Ké lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dɔɔ́ŋ, bɔ̀ nùàr né lom bɔ́ vra dé gècên. Bɔ́ lé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò ŋa lɔgɔ́ naâ kɔɔ́ mé mè.

8 Bí bíé kéh mè Àmpliátù, né mbeí mò te yilí Fehtoò beèh. 9 Bí bie keéh mè Hùrbên, né mbeí seê beèh te seé Kristò. Bí bie keéh mbeí mò Setákì ndɔ. 10 Bí bíé kéh mè Àpelê baga; à lé naâ feh keéh ye né mene te gèr-e, nyí né temé yoòr Kristò kwaá njií. Bí bie keéh mè mbàgà Aristobûl ndɔ. 11 Bí bíé kéh mè nùàr mò Herodiɔ̂ŋ baga. Bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Fehtoò beèh te mbàgà Nársì kwaá njií dɔɔ́ŋ, bí bíé kéh mè bɔ́ teèn. 12 Bí bie keéh Trifénà bɔ̂ Tripósà mé né seé Fehtoò beèh temá. Bí bie keéh mbeí beèh Pèrsídà, nuaá mé né seé seèn faá cí nɔ bɔɔ́. 13 *Bí bíé kéh mè Rúfùs; à né lom te ceér Càŋ mé gècên mene njebá taré. Bí bie keéh meí seèn mé né meí mò ndɔ. 14 Bí bíé kéh bɔ̀ Asenkretà bɔ̂ Felegɔ̂ŋ mé Hermê baga; bí bie keéh Pàtróbà bɔ̂ Harmâ mé bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n ké yoòr bɔɔ̀n baga ndɔ. 15 Bí bíé kéh mè Filológà bɔ̂ Júlì mé Néré bɔ̂ tie seèn baga. Bí bie keéh Holimpâ mé bɔ̀ Càŋ bɔ̀ ké sâ dɔɔ́ŋ. 16 Bí bíé kú lètenè biì mé temé cén. Bɔ̀ŋ bɔ̀ Kristò bɔ̀ dɔɔ́ŋ ye: bíé kéh bí baga dɔɔ́ŋ ndɔ.

Ndéb dé cèrè jomò

17 Bɔ̀ nùàr mò, kúkùr biì, bí kè kɔ́gɔ́n nyégé bagasé, wanɔɔ́ŋ njií mé béh lé feéh naâ bí dɔɔ́ŋ, bɔ̀ nuaré déì né lom teèn feré ndugó gɔ, ye te bɔ́ yií kèrrè lètenè biì, bí sab ceér, bí temé te ŋgòr beèh kwá njí cú. Mɔ né mân, bí gè lòm mé ceér bɔɔ̀n nɔɔ́ŋ. 18 Gèh bɔ̀ sâ bɔ̀ seé Fehtoò beèh Kristò bɔ́ ŋgwéh, bɔ́ lege seér né dé ŋgàŋ lèì bɔɔ̀n! Seé bɔɔ̀n né lom ŋgòr bebagaà sònò tueé nagâ; bɔ́ né-re ménâ bɔɔ́, bɔ́ né bɔ̀ɔ́ mé bèh njèh kɔ́ ŋgwéh dɔɔ́ŋ bele gɔ.

19 Dé biì môn sam, bɔ̀ nùàr né gi kɔɔ́ ye, bí né dé biì sòn Nùà Dueè ŋgweé. Môn, mè né lom mé vɔ́gɔ́-temé felè biì dé gècên. Njèh cén, mè né gwaán ye bí den lom bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ mé né baga bɔɔ́, te bí nyenné komo veên. 20 Mè tueé bí, Càŋ mé haá yeé dɔlê, nde né toò hên *Sátàn gulè biì njalé kwaá. Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò a, ká sìè bí beè!

21 *Mbeí seê mò Timotê ye bíé kéh bí; bɔ́ bɔ̀ nùàr mò Lùsiûs bɔ̂ Jásɔ̀ŋ mé Sosipátà ye bíé bí ndɔ.

22 Né mè Tèrtíù, mè mvù hên nyagá né kɔɔ́, mè né bí lè yilí Fehtoò beèh bieé.

23 *Gayûs ye bíé bí; mè cer né ká lɔ seèn. Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ bilí yila yeé ká lɔ seèn ndɔ. Herástà mé fer kàgàlɔ̀ŋ bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ dɔɔ́ŋ né beè seèn ye bíé bí. Dìm beèh Kwártù ye bíé bí ndɔ.

[ 24 Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, ká sìè gí bí beè dɔɔ́ŋ. È môn!]

Càŋ seén cerê

25 Béh sén Càŋ seèn! Terreb né beè seèn, à nde né bí te ceér seèn bɔɔ́ taré. Njàgà Bagaà seèn felè Yeésò Kristò mé mè né yeé se hên né ménâ tueé ndɔ. Càŋ béh ménâ feh keéh né kɔɔ́. À lɔ Njàgà Bagaà sâ munó nab kwaá naâ ter. Lɔ naâ sâ wɔ́ŋ née teèn sam ye. 26 Kènê, cu yeé wulu baá, à ŋené sɔm keéh ye bú bèsɔ́nè mé mvù bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀, te dàm bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ ŋgweé laré, faá Càŋ ndeèr lé tueé naâ nɔ, te bɔ́ kwaá njií temé teèn, bɔ́ ŋgweé tie.

27 Béh sén Càŋ seèn. Kɔ́gɔ̀n dɔɔ́ŋ ceré le né mé bú. Terreb seèn a, *sùmù yùò kélà cie dé kèì cên mé Yeésò Kristò. È môn.

* 1:13 1:13 Seé b. 19:21

* 1:16 1:16 Mk. 8:38

* 1:17 1:17 Hab. 2:4

* 1:21 1:21 Ef. 4:17-18

* 1:23 1:23 Deut. 4:16-18

* 2:1 2:1 Mat. 7:1; Lûk 6:37

* 2:6 2:6 Ps. 62:12; Prov. 24:12

* 2:11 2:11 Deut. 10:17

* 2:24 2:24 Es. 52:5

* 2:29 2:29 Deut. 30:6

* 3:4 3:4 Ps. 51:4

* 3:10 3:10-12 Ps. 14:1-3; 53:1-3

* 3:13 3:13 Ps. 5:9; 140:3

* 3:14 3:14 Ps. 10:7

* 3:15 3:15-17 Es. 59:7-8

* 3:18 3:18 Ps. 36:1

* 3:20 3:20 Ps. 143:2; Gal. 2:16

* 3:22 3:22 Gal. 2:16

* 3:30 3:30 Deut. 6:4; Gal. 3:20

* 4:3 4:3 Gen. 15:6; Gal. 3:6

* 4:7 4:7-8 Ps. 32:1-2

* 4:11 4:11 Gen. 17:10

* 4:13 4:13 Gen. 17:4-6; 22:17-18; Gal. 3:29

* 4:14 4:14 Gal. 3:18

* 4:16 4:16 Gal. 3:7

* 4:17 4:17 Gen. 17:5

* 4:18 4:18 Gen. 15:5

* 4:19 4:19 Gen. 17:17

* 4:25 4:25 Es. 53:4-5

* 5:12 5:12 Gen. 3:6

* 6:4 6:4 Kɔl. 2:12

* 7:7 7:7 Ex. 20:17; Deut. 5:21

* 7:11 7:11 Gen. 3:13

* 7:15 7:15 Gal. 5:17

* 8:11 8:11 1 Kɔr. 3:16

* 8:15 8:15-17 Gal. 4:5-7

* 8:15 8:15 Mk. 14:36; Gal. 4:6

* 8:20 8:20 Gen. 3:17-19

* 8:23 8:23 2 Kɔr. 5:2-4

* 8:23 8:23 Waà né feh; dé jomò baá ndeê.

* 8:36 8:36 Ps. 44:22

* 9:4 9:4 Ex. 4:22

* 9:7 9:7 Gen. 21:12

* 9:9 9:9 Gen. 18:10

* 9:11-12 9:12 Gen. 25:23

* 9:13 9:13 Mal. 1:2-3

* 9:15 9:15 Ex. 33:19

* 9:17 9:17 Ex. 9:16

* 9:20 9:20 Es. 29:16; 45:9

* 9:25 9:25 Os. 2:23

* 9:26 9:26 Os. 1:10

* 9:27 9:27-28 Es. 10:22-23

* 9:29 9:29 Es. 1:9

* 9:33 9:33 Es. 28:16

* 9:33 9:33 Siyɔ̂ŋ né yilí Jerúsalem déì (1 Chr. 11:4-5).

* 10:5 10:5 Lév. 18:5

* 10:6 10:6-8 Deut. 30:12-14

* 10:11 10:11 Es. 28:16

* 10:13 10:13 Joël 2:32

* 10:15 10:15 Es. 52:7

* 10:16 10:16 Es. 53:1

* 10:18 10:18 Ps. 19:4

* 10:19 10:19 Deut. 32:21

* 10:20 10:20 Es. 65:1

* 10:21 10:21 Es. 65:2

* 11:1 11:1 Fil. 3:5

* 11:3 11:3 1 Rois 19:10, 14

* 11:4 11:4 1 Rois 19:18

* 11:8 11:8 Deut. 29:4; Es. 29:10

* 11:9 11:9-10 Ps. 69:22-23

* 11:16 11:16 Waà né feh; dé jomò baá ndeê.

* 11:26 11:26 Es. 59:20

† 11:26 11:26 Siyɔ̂ŋ né yilí Jerúsalem déì (1 Chr. 11:4-5).

* 11:27 11:27 Jér. 31:33-34

* 11:33 11:33 Es. 55:8

* 11:34 11:34 Es. 40:13

* 11:35 11:35 Job 41:11

* 11:36 11:36 1 Kɔr. 8:6

* 12:4 12:4-5 1 Kɔr. 12:12

* 12:6 12:6-8 1 Kɔr. 12:4-11

* 12:14 12:14 Mat. 5:44; Lûk 6:28

* 12:16 12:16 Prov. 3:7

* 12:19 12:19 Deut. 32:35

* 12:20 12:20 Prov. 25:21-22

* 13:6 13:6-7 Mat. 22:21; Mk. 12:17; Lûk 20:25

* 13:9 13:9 Ex. 20:13-15, 17; Deut. 5:17-19, 21; Lév. 19:18

* 14:1 14:1-6 Kɔl. 2:16

* 14:10 14:10 2 Kɔr. 5:10

* 14:11 14:11 Es. 45:23

* 15:3 15:3 Ps. 69:9

* 15:9 15:9 2 Sam. 22:50; Ps. 18:49

* 15:10 15:10 Deut. 32:43

* 15:11 15:11 Ps. 117:1

* 15:12 15:12 Es. 11:10

* 15:12 15:12 Jésè né yilí tele mgbè Davîd.

* 15:21 15:21 Es. 52:15

* 15:22 15:22 Rɔ̂m 1:13

* 15:25 15:25-26 1 Kɔr. 16:1-4

* 15:27 15:27 1 Kɔr. 9:11

* 16:3 16:3 Seé b. 18:2

* 16:13 16:13 Mk. 15:21

* 16:21 16:21 Seé b. 16:1

* 16:23 16:23 Seé b. 19:29; 1 Kɔr. 1:14; 2 Tim. 4:20

1 Kɔrênt

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mvù Pɔ̂l dé toò jɔ̀gɔ̀ mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Kɔrênt

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, mé Càŋ lé naâ mé kàgà-ndòn seèn balé weh, te mè ŋa mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò. Bêh mbeí beèh Sostên nyagá né kɔɔ́, 2 *béh nyagá njií né mé bɔ̀ŋ biì, bɔ̀ Càŋ bɔ̀ ké Kɔrênt. Càŋ bí yilá kwaá né beè seèn, te bí ŋa bɔ̀ nùàr seèn mé yilí Yeésò Kristò. Mé bɔ̀ nuaré déì mene, bɔ́ né mene he, mɔ bɔ́ né yilí Fehtoò beèh Yeésò Kristò dua, Càŋ né bɔ́ ménâ yilá ndɔ. À né Fehtoò bɔɔ̀n faá à né Fehtoò beèh nɔ. 3 Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Bagaà mé bɔ̀ nùàr né beè *Kristò kwa

4 Mè né Càŋ felè biì cu dɔɔ́ŋ vra. Lòù sam, bí né lom mé fùgò seèn beè Yeésò Kristò kuú den. 5 Né bɔ̀n: sòn cên mé bí bɔ̀ Kristò né coór bilí hên bɔɔ́ né kɔɔ́, te bí nde ye mé gà fùgò hihiné beè Càŋ kuú. Tétég bí kɔ gi aá ceér gècên kèn, bí né gi gècên sâ tueé kɔɔ́ ndɔ. 6 Né môn, cu mé béh lé tueé naâ ŋgòr Càŋ ké lètenè biì, bí lé naá giì temé teèn nɔɔ́ŋ kwaá njií, 7 bí né Yeésò Kristò Fehtoò beèh kela den, ye cieé déì à nde cuù né ŋené yuo kelâ. Yeé baá ménâ, lo dé kàn mé Càŋ haá yeé bɔ̀ nùàr seèn doô bí sám cú ndɔ.

8 Bú Yeésò Kristò nùà njèh nyeén nyegé nde né bí kɔɔ́, te bí taré wa loù mé à nde né ju teèn tená ŋagá, te nuaré déì bí bɔ̀ nyì cú. 9 Càŋ né Càŋ húɔ́m-temê felè bɔ̀ njií mé à tueé gi né dɔɔ́ŋ, à bí kwarè Ŋuna seèn Yeésò Kristò Fehtoò beèh yilá njií né kɔɔ́, te béh bɔ́ te bilí cén.

Kèrrè lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀

10 Bɔ̀ nùàr mò, mè né bí mé yilí Yeésò Kristò Fehtoò beèh dua: bí dèn mé sòn cên; kèrrè a, té lètenè biì yílá; bí dèn lòm mé temé cên, bí mùnò gí njèh dɔɔ́ŋ mé sòn cên ndɔ; 11 wanɔɔ́ŋ bɔ̀ɔ́ mé lé yuoó naâ ké yoòr Kòlòwê lé waà naâ, ye mè a: jɔ́g baá ké lètenè biì teèn ma. 12 *Sâ tueé né ye, nùà kàn né tueé ye nyí né hiín. Dé kân ye nyí né dé nyî nùàr Pɔ̂l, dé kàn ye: nyí né nùàr Apɔlɔ̂s; déì den cuù ye: nyí né dé nyî nùàr Piêr; déì ye: nyí né nùàr Kristò ndɔ. 13 Hên bí né munó ye Kristò kerré den né hihiné ménâ wa? Bɔ́ lé ké te toû sòn biì fagà naâ mè Pɔ̂l wa? Bɔ́ lé nòmò Càŋ koú naâ bí mé yilí mò Pɔ̂l ndɔ wa?

14 *Mè né Càŋ vra dé mé lètenè biì dɔɔ́ŋ mè lé nuaré déì nòmò Càŋ kɔɔ́ kòù ná ŋgwêh, gi cegé né Krispûs bɔ̂ Gayûs doô. 15 Sâ nuaré déì seèn mbaá gwàn wèh ndé ŋgwéh, ye bɔ́ lé bí nòmò Càŋ koú naâ mé yilí mò ndɔ. 16 *È heè, mè lé naá cuù bɔ̀ nùàr te mbàgà Setéfánàs kou ndɔ. Kɔ ŋgweé mè lé naá cuù-re nuaré déì kou wa, mè dé sâ kɔ́ cú. 17 Kristò lé mè bèh nùàr koù témá njí ná ŋgwêh, à lé tema njií seér naâ mè bèh Njàgà Bagaà seè, ye mè a, té leba kɔ́gɔ̀n bɔ̀ nùàr teèn yí kéh, wanɔɔ́ŋ cio mé nyí Kristò lé kuú naâ ké te toú fagâ doô nde né njèh mbaâ njolò bɔ̀ nùàr ŋaá le.

Càŋ né mé terreb mene mé kɔ́gɔ̀n mene

18 Bí kɔ́ɔ ye, kùr cio mé Kristò lé kuú naâ ké te toû doô, né seér ŋgòr kùlù beè bɔ̀ɔ́ mé nde né tuar yilá. Dé beèh môn sam; dé beèh, béh bɔ̀ɔ́ mé Càŋ né yili sɔm hên, kùr cio seèn né lom ŋgòr gècên mé sɔm keéh né terreb Càŋ cie kɔɔ́. 19 *Né te mvù Càŋe nyagá den ye:

«Mè nde né kɔ́gɔ̀n bɔ̀ kékɔgɔn bɔ̀ beéh sɔm,

mè vurú sɔm ndòn bɔ̀ kɔ́-njèh bɔ̀ ndɔ.»

20 *Á sâ, bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ hèllè baá gi he? Bɔ̀ *njí-sóù baá gi he ndɔ? Bɔ̀ sàn gɔ̀ njèh bɔ̀ nɔ? Mè tueé bí: Càŋ dé seèn feh keéh né ye: dàm bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔɔ̀n ká lè wɔ́ŋe sâ dɔɔ́ŋ beè nyî né gi kùlù dé tùàr.

21 Bɔ̀ nùàr mé be kɔ́gɔ̀n bɔɔ̀n sâ mene dɔɔ́ŋ, bɔ́ Càŋ ŋéné kɔ́ ŋgwéh, bɔ́ kɔ́gɔ̀n seèn ŋéné kɔ́ ŋgwéh ndɔ. Yeé baá mân, Càŋ kaga baá-re ndòn, ye nyí yili sɔm seér nde né bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr nyî kwaá njií ma. À si baá-re kòù. Lé naâ mé ŋgòr kùlù seèn hèllè ndɔ; béh hên se yɔŋ yeé cí. 22 Bɔ̀ Jûf ye, kɔ né fém, te bɔ́ ŋene kɔ mé njéh; bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dé bɔɔ̀n ye kɔ né kɔ́gɔ̀n te bɔ́ gwaán ye. 23 Mé njéh mene, béh kɔ lom né dé beèh kùr cio Kristò ké te toû doô tueé deèn. Béh né kɔɔ́ ye ŋgòr hên né lom beè bɔ̀ Jûf duduané; beè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam né ŋgòr kùlù ndɔ. 24 Dé bɔ̀ɔ́ mé Càŋ balé sɔm aá dɔɔ́ŋ, né mene bɔ̀ Jûf, mene bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, beè bɔɔ̀n Kristò sɔm keéh né terreb Càŋ mé kɔ́gɔ̀n Càŋ cie kɔɔ́. 25 Te bɔ̀ nùàr nde bɔɔ̀n munó den ye Càŋ hên bɔɔ́ den né seé kùlù. Mɔ sé la né mene seé kùlù sâ, bɔ̀ nùàr a, kɔ́ɔ ye: bɔ́ kɔgɔ́n mene gèh dé heè wa, bɔ́ ké bèh kùlù Càŋ doô kɔ́gɔ́n wá ŋgwéh ma. Njií mé bɔ́ ye né yuaâ Càŋ sé wa, bɔ́ a, kɔ́ɔ ye, dàm terrèb bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ ké teèn táré wá nyì ŋgwéh ma.

26 Bɔ̀ nùàr mò, sâ Càŋ te bɔ̀ŋ biì hên yilá bilí kwaá né bɔ̀ neì wee? Mɔ ye tútueè, bí kɔ́ɔ ye, beè bɔ̀ nùàr bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ lètenè biì màgà ŋgwéh, bɔ̀ terreb bɔ̀ né ŋgɔ́b, bɔ̀ njonjolo bɔ̀ màgà ŋgwéh ndɔ. 27 Càŋ balé weh seér né bɔ̀ɔ́ mé bɔ̀ nùàr ká lè wɔ́ŋe ye bɔ́ né duaàn sâ, te bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ gulí; à balé weh seér cu né bɔ̀ɔ́ mé bɔ̀ nùàr né bɔ́ bɔ̀ yuyuaâ bɔ̀ yilá, te fegùlì sie nyegé bɔ̀ terreb bɔ̀ mé njéh. 28 À balé weh seér né bɔ̀ mbaá bɔ̀ njolò bɔ̀ nùàr, bɔ̀ lólôb bɔ̀ mé bɔ̀ kòn, te bɔ̀ sâ bɔ̀ ŋellé sɔm bɔ̀ terreb bɔ̀ doô. 29 À mé njéh ye te nuaré déì toò nyî mbaá púnó kú cú.

30 Bí kékɔɔ̀ ye Càŋ bí yoòr Yeésò Kristò bilí yií gi né kɔɔ́, te béh bí ŋene weh kɔ́gɔ̀n beè seèn. Mé yilí Kristò cên sâ kènê, béh bí baá gi bɔ̀ didilí bɔ̀ njolò Càŋ, te béh den lom aá dene Kristò, à lé béh ŋa weéh naâ kɔɔ́. 31 *Te yuo faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye: «Nuaá mé nde né punó, bú a, púnó lòm mé yilí Nùà Dueè ma.»

2

Gule gò Pɔ̂l ké Kɔrênt

1 Bɔ̀ nùàr mò, mè lé naâ ké lètenè biì waá, mè tueé bí kùr gècên mé Càŋ lɔ naâ ter leér kwaá, mè lé bí te hueh mé nde né bí yɔgɔ́, túé ná ŋgwêh ndɔ; lé mé lo mò ná ŋgwêh. 2 Sâ dɔɔ́ŋ mè lé ye te mè njeré déì ké lètenè biì kɔ́ cú, mè kɔ lom ka Yeésò *Kristò, mè tétég kɔ lom bú Yeésò Kristò mé bɔ́ lé naâ ké te toû fagá njií doô. 3 *Yeé baá ménâ, mè ké yoòr biì yua ndelé yuo kelà baá-re lòù. 4 Mè né mene njèh feh, mè né mene ŋgòr Càŋ tueé, mè lé mé kɔ́gɔ̀n dé nùàr túé ná ŋgwêh ye te mè bou* bí lòù. Cúcuí Càŋ mé terreb seèn lé bí feh keéh naâ kɔɔ́, ye né ŋgòr gècên. 5 Te kènê temé biì te kɔ́gɔ̀n dé nùàr njébá dèn cú, te bí ŋene kɔ seér terreb Càŋ, bí kwaá njií temé teèn.

Kɔ́gɔ̀n Càŋ

6 Á sâ, mè tueé den né ŋgòr kɔ́gɔ̀n ndɔ, mè ŋgòr kɔ́gɔ̀n sâ tueé njií né mé bɔ̀ jojolô bɔ̀ te ceér Càŋe. Gèh kɔ́gɔ̀n bú sâ dé wɔ̂ŋ sam, dé bɔ̀ tetarê bɔ̀ mé nde né dé bɔɔ̀n mbaá vu le sam ndɔ. 7 Hɔ̂s, dé hên né kɔ́gɔ̀n mé Càŋ lé leér kwaá naâ lòù, ye nyí kwaá né dé beèh, te béh den kwarè nyî liesé. À lɔ bɔɔ́ naâ ménâ sâ wɔ́ŋ née dùɔ̀m ŋgwéeh ye. 8 Gèh kɔ́gɔ̀n bú sâ, bɔ̀ tetarê bɔ̀ ká lè wɔ́ŋe bú kɔ́ ŋgwéh ndɔ́g. Mɔ bɔ́ sé naâ bú ŋgweé kɔɔ́, bɔ́ sé lé Nùà Njèh te toû fágá njí ná ŋgwêh; bɔ́ sé la kɔ ye, terreb njèh dɔɔ́ŋ né gi beè seèn. 9 *Mé njéh mene, yuo né faá né te mvù Càŋe nyagá den nɔ, ye:

«Ŋgúlú mé nùàr mé njolo ŋéné bèh,

à mé tie ŋgwé bèh,

dé mé sé bɔɔ́ mene naàn temé mùnò kɔ́ bèh,

Càŋ ŋgúlú sâ nyegé kwaá seér né dé bɔ̀ɔ́ mé né bú gwaán.»

10 Mè tueé bí, Càŋ bɔ̀ njií hên feh keéh lom né mé béh; à béh feh keéh né mé Cúcuí Ŋagâ. Cúcuí Ŋagâ né gi dé seèn njèh dɔɔ́ŋ ŋené kɔɔ́; Càŋ nyegé kwaá né mene njeré déì ké lè seèn lòù, Cúcuí Ŋagâ né gi dé seèn ŋené kɔɔ́. 11 Né faá mé nùàr nɔ, càŋ mé né lè seèn kɔ lom né njèh mé né lè seèn kɔɔ́. Né ménâ mé Càŋ Dueè ndɔ, Cúcuí Càŋ kɔ lom né njií mé né lè Càŋ kɔɔ́.

12 Dé beèh, béh lé cúcuí dé wɔ̂ŋ kwà ná ŋgwêh, béh kwa seér né Cúcuí mé yuo né beè Càŋ, te béh ŋene kɔ gèh ŋgúlù mé Càŋ né béh mé húɔ́m-temé seèn haá. 13 Mɔ béh baá dé beèh bɔ̀ njèh sâ tueé, béh ŋgòr mé bɔ̀ nùàr munó yeé mé feh bɔɔ̀n kèmà bèh, béh tueé yeé dé mé Cúcuí Càŋ feh né béh kɔɔ́. Yeé baá ménâ, bɔ̀ɔ́ mé Cúcuí Ŋagâ né bɔ́ lè ŋgulí, béh seé Cúcuí Ŋagâ sâ se ŋagá nyegé baá-re mé bɔ́.

14 Nuaá mé Cúcuí Càŋ bú lè sam, à bɔ̀ njèh gècên mé né beè Cúcuí sâ felè wèh kwá ndé ŋgwéh: beè seèn bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ né seér bɔ̀ njèh kùlù, à bɔ́ ŋgwé kòmò ndé ŋgwéh ndɔ. Lòù sam, Cúcuí Ŋagâ seèn nùàr njèh se yeé kɔɔ́. 15 Nuaá mé Cúcuí Càŋ né bú lè ŋgulí, nde né ju felè njèh dɔɔ̂ŋ tená kɔɔ́. Dé seèn nùàr bèh ju tenâ felè seèn kwà ndé ŋgwéh. 16 *Te ŋgòr Càŋe né mân nyagá den ndɔ, ye:

«Neì kɔ né mùnò Nùà Dueè kɔɔ́ wa?

Neì bú njèh feh komo nde né kɔɔ́ ndɔ wa?»

Béh bɔ̀ɔ́ mé Cúcuí Càŋ né béh lè ŋgulí dɔɔ́ŋ, béh né gi gèh mùnò dé *Kristò kɔɔ́.

3

Bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ

1 Bɔ̀ nùàr mò, mɔ ye tútueè, mè lé mé bí faá bɔ̀ɔ́ mé Cúcuí Càŋ né bɔ́ yoòr nɔ, túé ná ŋgwêh: mè lé tueé loóm naá kaà mé bí faá bɔ̀ nùàr ká lè wɔ́ŋe nɔ, faá bɔ̀ huaán memanè mé baá ye ceér Yeésò *Kristò bele ndɔ. 2 *Mè lé haá naâ bí mbán, dèn ŋgwéh sér. Mɔ sé naâ sér, bí sé yíé kòmò ná ŋgwêh. Né mene hên, bí yíé kòmò ndé ŋgwéh ndɔ. 3 Lòù sam, bí née ka faá bɔ̀ nùàr ká lè wɔ́ŋ ye nɔ. Mɔ huer bɔ̂ jɔ́gɔ́ né ké lètenè biì ter saá ŋaá mân, sâ fèh kéh ŋgwéh ye bí né faá bɔ̀ nùàr ká le wɔ́ŋe wa? Sâ bí túé ŋgwéh ye dene biì né faá dene bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ nɔ wa? 4 *Mé nùà kàn ye: nyí né dé nyî nùàr Pɔ̂l, nùà kân ye: nyí né dé nyî nùàr Apɔlɔ̂s doô, sâ bí faá bɔ̀ lòù bɔ̀ nɔ bɔ́ ŋgwéh wa?

5 Apɔlɔ̂s né neì? Mè Pɔ̂l, mè né neì? Bí kɔ́ɔ ye, béh né lom ka bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ mé lé naâ bí ceér feh, te bí nde ye temé yoòr seèn kwaá njií. Béh fà dɔɔ́ŋ, nùà kàn ndeè lom né bèh seé seèn mé Càŋ lé haá kwaá naâ beè seèn. 6 *Mè né nùà doboò, Apɔlɔ̂s nùà nòmò berrê; Càŋ nùà njèh bɔɔ́ né kɔɔ́, te ba yuo ye. 7 Sâ tueé né ye, nùà doboò bɔ̂ nùà berrê fà dɔɔ́ŋ né gi mbaá; Càŋ né lom nùà njèh teèn mé huún, à bɔɔ́ né kɔɔ́, te ba yuo ye. 8 Nùà doboò bɔ̂ nùà nòmò berrê né gi fà dɔɔ́ŋ kèì cén; Càŋ haá keéh nde né bɔ́ sàgà seê bɔɔ̀n faá nùà kàn bɔɔ́ keéh nê nɔ. 9 Béh né dé beèh bɔ̀ mbeí seê, béh seé bɔɔ́ né dé Càŋ. Bí né dé biì ŋueèh Càŋ.

Bí né cu gwà mé Càŋ me kwaá nê ndɔ. 10 Mè dé mò teèn si nyegé né maàŋ, ka nág faá njí mé-gwà nɔ. Sâ né seé mé Càŋ haá né beè mò mé húɔ́m-temé seèn. Nuaré déì dé seèn me né tùàgà felèbɔ̀. Sâ mɔ nùà kàn nde né be teèn yií, bú a, kè nyégé gî seé seèn hèllè bagasé, te à cor njií ye be teèn. 11 Wanɔɔ́ŋ maàŋ den nyegé gi aá kèn; maàŋ sâ né Yeésò Kristò nùà njèh. Nuaré déì maàŋ déì sòn maàŋ sâ sì kòmò ndé cú. 12 Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ déì nde né felèbɔ̀ mé goó meé kwaá, bɔ̀ déì me nde né mé lɔ̀ŋ, bɔ̀ déì nde né mé bɔ̀ taá bebagaà; bɔ̀ nuaré déì sie nde né dé bɔɔ̀n toú, bɔ̀ déì ŋgaà ŋgwàgàm, bɔ̀ déì waga kwaá nde né nyure. 13 Mè tueé bí, kɔ baá loù ju tenâ, te gèh seé nùà kàn ŋené yuo kela ye cie. Loù sâ lèh bɔɔ̀n nde né we; we nde né gèh seê nùà kàn loù sâ cie sie sɔm keêh. 14 Nuaá mé seé seèn tuar ŋgìè lè ndé ŋgwéh, nde né sàgà kwa. 15 Nuaá mé seé seèn ŋgie le aá tuar, dé seèn sàgà kwà ndé ŋgwéh. Dé yiliì, à nde né yili yuo; njèh cén, den nde né faá à dula taré yuoó naâ tuar nɔ.

16 *Bí né gi bagasé kɔɔ́ nyegé ye, bí né gwà Càŋ kɔɔ́, wa Cúcuí Càŋ cer yeé lè biì ma. 17 Nuaá mé beéh sɔm gwà Càŋ sâ, Càŋ nde né bú beéh sɔm ndɔ. Lòù sam, *gwà Càŋ koô né bèh joloò. Mè tueé bí: bí né gwà Càŋ sâ.

18 Nùàr a, té feh seèn mbaá bèlè kú. Mɔ nuaré déì né lètenè biì munó, ye nyí né ká te wɔ́ŋe kɔgɔ́n, bú a, ŋá sér nùà kùlù, te à den ye nùà kɔ́gɔ̀n dé gècên; 19 *wanɔɔ́ŋ kɔ́gɔ̀n dé ká te wɔ́ŋe né seér kɔ́gɔ̀n dé kùlù njolò Càŋ. Mvù Càŋ tueé né cí ndɔ, ye: «Kɔ́gɔ̀n biì sie cu nde né bí be toò Càŋ kɔɔ́.» 20 *Né cu beré déì nyagá den ndɔ, ye: «Càŋ Dueè né mùnò bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ kɔɔ́, ye né njèh mbaâ ma.»

21 Mɔ né mân, sâ nùàr a, té mé yilí mbeî mbaá púnó kú, njèh dɔɔ́ŋ né gi dé biì: 22 né mene Pɔ̂l, né mene Apɔlɔ̂s, né mene Piêr, né mene wɔ́ŋ, né mene yɔ̀ŋ, né mene cio, né mene kènê, né mene cieé déì, dɔɔ́ŋ né gi dé biì. 23 Bí né dé biì dé Yeésò Kristò. Bú, à né dé Càŋ.

4

Mbɔ̀ŋ tebê *Kristò.

1 Sâ bɔ̀ nùàr a, kékɔɔ̀ ye, béh né dé beèh bɔ̀ seé bɔ̀ Yeésò Kristò ma. Ŋgòr Càŋ mé lé naâ léí toò bèh nâb doô, Càŋ haá kwaá gi aá beè beèh, te béh feh bɔ̀ nùàr. 2 Mè tueé bí, mɔ nùàr haá kwaá baá mbeí njèh beè, sâ à ye bú a, bɔ́ lòm seé sâ mé temé cén. 3 Dé mò, bí né mene njeré déì felè mò tueé, bɔ́ sií mene mè toò juù, mè dé sâ táŋ ŋgwéh; mè ju felè mò mé be mò téná ndé ŋgwéh ndɔ. 4 Càŋ mene mè lè sé ŋgwéh, sâ túé ŋgwéh ye mè né nùà gècên, Càŋ Dueè tueé nde né ju felè mò kɔɔ́. 5 Mɔ né mân, bí tée ju felè nuaré déì mbaá téná wèh; kɔ baá loù sâ. Fehtoò beèh ndeè né cuû; loù sâ, bɔ̀ njií mé né te cibi dɔɔ́ŋ, à nde né cie ŋalé sɔm gií, à nde né mùnò bɔ̀ nùàr bèsɔ́nè salé kwaá gií ndɔ. Sâ né loù mé Càŋ nde né nùà kàn mé seé seèn teèn seén.

6 Bɔ̀ nùàr mò, mè hên me njií né bí yoòr Apɔlɔ̂s mé yoòr mò, te bí ŋgweé kwa bɔ̀ njèh gàm teèn; te bí bɔ̀ njií mé bɔ́ lé nyagá naâ lè mvù Càŋe kélá kéh cú. Nuaré déì a, té lètenè biì mé yilí Apɔlɔ̂s bɔ̂ Pɔ̂l mbaá púnó kú. Mɔ sam, nde né déì seén, nde né déì seb ndɔ. 7 Neì lé wò nùà koô bɔ̀ déì sie kwaá naâ kɔɔ́ wa? Càŋ lé wò bɔ̀ njèh yeè dɔɔ́ŋ kɔɔ́ há gí ná ŋgwêh wa? Á, mɔ Càŋ lé wò haá giì naâ kɔɔ́ bɔ̀n, wò mé njéh faá à wò lòù há ná ŋgwêh nɔ, punó caá né dé keì wa?

8 Bí ye, bí kwa gi aá bɔ̀ njií mé bí né gwaán kèn sé wa? Wa bí lie gi aá kèn! Bí baá gi bɔ̀ mgbè, wa béh dé beèh mgbè sam sé wa? Mè gwaán né môn ndɔ: bí bɔ̀ mgbè sâ dèn lòm dé gècên, te béh bí ndeè ŋa gi bɔ̀ mgbèémgbè dɔɔ́ŋ; 9 wanɔɔ́ŋ den né faá béh bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê, Càŋ béh dé beèh weh kwaá njií né ké jomo nɔ, béh den né faá bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ nde né ké mbartɔgɔ̂ wulá lɔɔ́, te bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ wɔgɔ nde gi ké teèn, te ke bilí béh mé bɔ̀ cìlì Càŋ mene. 10 Ŋgweéh béh felè Kristò ŋa baá bɔ̀ kùlù bɔ̀; bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ beè seèn né bí wa? Béh né bɔ̀ yuaâ bɔ̀; bɔ̀ tetarê bɔ̀ né bí wa? Béh né njolò bɔ̀ nùàr faá njèh mbaâ nɔ; bí né mé yilí kɔɔ́ wa? 11 Ŋgweéh, wa mene hên, béh né cùè mé nyúá nòmò homó, béh mé cɔ̀gɔ̀ sam, béh né núr kuú, béh né kàn mé kán ndeé bele, 12 *béh né seé temá, te béh yili sɔm ye yɔ̀ŋ beèh mé be beèh. Á, bí nɔ? Mɔ bɔ́ baá béh selé, béh vra seér cu bɔ́ lòù; bɔ́ né béh bunó, béh né dé yolô yoló; 13 bɔ́ né béh veên felè tueé kwaá, béh tueé seér dé beèh bɔ̀ ŋgòr dé bebagaà. Wa hên béh né lom gáb mbaá. Sìàgà beè bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ né cu béh ndɔ.

14 Bɔ̀ nùàr mò, mɔ mè né mene bí mân nyagá njií, mè nyàgà ŋgwéh ye te bí gulí mé njéh, mè nyagá né ye te bí kɔgɔ́n seér mé njéh lòù; bɔ̀ huaán mò né bí, temé mò né gi yoòr biì. 15 Bí sé né mene mé bɔ̀ gàm bɔ̀ beè kám yulà mé né bí ceér Yeésò Kristò feh, tele biì sé né cegé ka cén, sâ gi aá. Dé ceér Yeésò Kristò feèh, tele biì sâ né mè. Lòù sam, mè lé bí Njàgà Bagaà se lɔgɔ́ naâ kɔɔ́. 16 *Á sâ, mè né bí bɔŋ, bí bèlè lòm gule mò jéjég. 17 Mè bí Timotê huaán yíé-temê mò hên tema njií kuú né dé cî, à né nùà gècên te ceér Fehtoò beèh ndɔ, à nde cu né bí dene mò te ceér Yeésò Kristò feh ferré faá mè né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bèh dɔɔ́ŋ feh gɔ nɔ.

18 Bɔ̀ nuaré déì baá ké lètenè biì punó gɔ, ye mè ndeè bí yɔ̀ŋ kè ndé cú sé wa? 19 Môn sam, mè tueé bí, mɔ Càŋ né gwaán, toò hên mè baá cuù ké lètenè biì ndeê, te mè ŋene bɔ̀ hàm feh bɔ̀ sâ, kɔ ŋgweé seé bɔɔ̀n hèllè né-re mé terreb faá bɔ́ tueé né sâ wa? 20 Mè tueé bí, béh *Lò Càŋ ŋene kɔ né mé seé, dèn ŋgwéh mé par sòn. 21 Bí ye naàn? Mɔ mè baá ké yoòr biì ndeê, mè wèh sìè ŋgágá beè wa, mè ndê mé temé dɔlê, te bí ŋene kɔ ye mè né bí gwaán wa?

5

Gwárè lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀

1 *Mè né ŋgweé, bɔ́ ye gwárè baá ké lètenè biì teèn; ye gèh sár bú sâ, né mene bɔ̀ɔ́ mé Càŋ dùlà bèh, bɔ́ ménâ tóbó cá ŋgwéh: wa nuaré déì lètenè biì né veèh teleè weh sé wa? 2 Ye mé njéh mene, né seér cu beè biì njèh hàm feèh ma. Kɔ̀cɔ̀, bí sé lé yueé seér naâ mé njéh lòù. Bí kwɔ́gɔ́ sɔ̀m nùà hèllè te mɔ̀gɔ̀ biì. 3 Mè ju felè seèn tena gi aá, faá mè sé né lètenè biì nɔ. Mè né kɔɔ́ ye, mè ké kwarè biì sam; mé njéh mene temé mò né ké yoòr biì. 4 Mè ju seèn mé yilí Yeésò Fehtoò beèh tena gi aá kèn. Mè né bí bɔŋ, bí bílí dèn bècénè, temé mò né ké lètenè biì, terreb Fehtoò beèh Yeésò né ké lètenè biì ndɔ. 5 Mɔ bí bilí gi aá, bí sɔ̀m kwá kéh nùà bú séná yí bèh *Sátàn, te gèr weh bú seé, ŋgàŋ yoòr seèn ŋerré yuo. Te loù mé Fehtoò beèh Yeésò ndeè cuù teèn, Càŋ yili sɔm ye yɔ̀ŋ seèn.

6 *Bí té teèn mbaá púnó dèn. Mè tueé bí, kulu maànjé né yeé gùm tàgà dɔɔ́ŋ ter fulú komo njií. 7 *Mɔ né mân, bí lùàgà sɔ̀m kulu veên sâ yoòr biì luagà, te bí den ŋagásé, bí den seér faá nyàb nɔ. Sâ mé gècên mene, bí né gi nyàb sâ ndɔ. Lòù sam, cieé koô beèh *Páskà duɔɔ́m gi aá: Yeésò Kristò *mbieè sèmè dé Páskà yili sɔm gi aá béh mé húɔ́m seèn. 8 *Kènê, béh kɔ́ lòm á Páskà yieê; béh yieé lom nde aá breêd ciî, béh kulu faá léí toò nɔ kwá ndé cú. Béh té bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ dèn cú, béh sɔ̀m gí be te veéne. Né kulu sèlà nùàr.

9 Mè lé bí mvù déì nyagá tema kuú naâ, te mè tueé teèn ye bí a: bí bɔ̀ gwárè bɔ̀ té bècénè dèn bílí ma. 10 Mè lé dé sâ felè bɔ̀ lòù bɔ̀ túé ná ŋgwêh. Lòù sam, né bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀; sár gwaâ né bɔ́, temé te njèh nùàre kwaá njiî né bɔ́, yíb ŋuɔɔ̂b né bɔ́, cècàŋ duaà né bɔ́. Bí mé bɔ́ gè kòmò ndé ŋgwéh. Mɔ bí ye te bí geé mé bɔ́, sâ kɔ bí kwaá lɔ wɔ́ŋ, wanɔɔ́ŋ bɔ́ né ŋgún kela. 11 Mè lé jue seér naâ bɔ̀ Yeésò bɔ̀. Mɔ nùàr ye nyí né nùà Yeésò, à né cu sár gwaá, à né temé te njèh bɔ̀ nùàr jɔgɔ́ kwaá, à né cècàŋ dua, à né nùàr selé, à né mbè sela gɔ, à né yíb ŋuɔɔ́b, sâ bí bɔ́ té bècénè dèn. Né mene yáb, bí bɔ̀ sâ bɔ̀ té mé ŋgàb cên yíé bílí ndɔ́g.

12-13 *Dé bɔ̀ wɔ́ŋ bɔ̀ hèllè, mè ju felè bɔɔ̀n kɔɔ́ téná ndé ŋgwéh, Càŋ ju bɔɔ̀n tena nde né kɔɔ́. Dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀, bí téná biì ju felè bɔɔ̀n tenà. Te den faá né te mvù Càŋe nyagá kwaá nɔ, ye: «Bí kwɔ́gɔ́ sɔ̀m nùà veên lètenè biì kwɔgɔ̀.»

6

Nùàr té mbeí ju bɔ́.

1 Mɔ nuaré déì né mbeí ju lè mɔ̀gɔ̀ biì bele, kei bɔɔ́ mé à toò bɔ̀ Càŋ bɔ̀ túé ŋgwéh, à nde seér mé njéh toò bɔ̀ɔ́ mé Càŋ kɔ́ bèh wa? 2 Bí kɔ́ ŋgwéh ye bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tena nde né ju felè *wɔ̂ŋ kɔɔ́ wa? Mɔ ju felè wɔ̂ŋ tena nde né bí, sâ ju dé maàn lètenè biì tenâ né bí yɔgɔ́ wa? 3 Bí kɔ́ ŋgwéh ye béh ju tena bilí nde né mé felè bɔ̀ cìlì Càŋ mene wa? Mɔ béh ju tena nde né felè bɔ̀ sâ bɔ̀, sé tagá bɔ̀ ju dene wɔ̂ŋ wa? 4 Mɔ né mân, mɔ ju déì die lètenè biì, bí toò bɔ̀ɔ́ mé né ké cie njií yeé dé keì wa? 5 Fegùlì bí mé njéh sìè ŋgwéh wa? Hên lètenè biì dɔɔ́ŋ, nùà kɔ́gɔ̀n cén ka teèn yùò kélá nyì ŋgwêh, te tena ju felè bɔ̀ mbaábɔɔ̀n wa? 6 Mè tueé bí: húɔ́m ŋgwéh mé bí sií kuú mé ju lètenè biì, bí yuo kela mé njéh ké cie toò bɔ̀ɔ́ mé Yeésò kɔ́ bèh, te bɔ́ nyegé seér bí mé njéh kɔɔ́.

7 Mè tueé bí, mé ju né lètenè biì lané den, tueé né ye, bí die gi aá kèn. Bí njèh lòù yóló sér bèh dé keì wa? Bɔ̀ɔ́ mé né bí yíb ŋuɔɔ́b, bí bɔ́ kwá lɔ́ bèh mé ŋgei wa? 8 Dé sâ né lom beè biì yɔgɔ́; bí dé yolô yóló bèh, bí bɔɔ́ gobó seér cu né dé gobô, bí né njèh bɔ̀ nùàr ŋuɔɔ́b, né mene lètenè biì, bí né ménâ bɔɔ́.

9 Mè né tueé ye bí a ye, bɔ̀ vevenê bɔ̀ *Lò Càŋ yílá ndé ŋgwéh. Bí té feh biì mbaá bèlè kú: bɔ̀ɔ́ mé né yàgà tobó gɔ o, bɔ̀ɔ́ mé né cècàŋ dua o, bɔ̀ɔ́ mé né gwɔ̀m cum o, bɔ̀ siíb mé cer yeé bɔ̀ mbeí o, 10 bɔ̀ yíb bɔ̀ o, bɔ̀ tuaá bɔ̀ o, bɔ̀ sèlà mbè bɔ̀ o, bɔ̀ sélé nùàr bɔ̀ o, bɔ̀ yíb wúlá feèh bɔ̀ o, dɔɔ́ŋ Lò Càŋ yílá ndé ŋgwéh. 11 Bɔ̀ déì lé naâ lètenè biì ménâ. Mé njéh mene, Càŋ yaga sɔm aá bí veên sâ yoòr kèn, à sɔm kwaá bí hiín, te bí den bɔ̀ dé seèn, bí ŋa bɔ̀ didilî bɔ̀ beè Càŋ mé njua yilí Fehtoò beèh Yeésò Kristò bɔ̂ Cúcuí Càŋ.

Dene mé yilí Càŋ nde né mé njéh lieé

12 *Bɔ̀ nuaré déì lètenè biì ye bɔ́ né gi mé ceér njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ̂. Né gi môn dág; njèh cén, bɔ́ dɔɔ́ŋ húɔ́m gí ŋgwéh. Mɔ sam, mè sé lé naâ ménâ tueé ndɔ ye: mè nde né njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gií. Á sâ, né mene dé heè, mè teèn faá kwer nɔ ndáré lè ndé ŋgwéh wa? 13 Bí né cu yeé déì tueé ye: yáb né dé lèì, lèì né dé yâb. Né gi môn ndɔ; njèh cén, bí kɔ́ɔ ye Càŋ nde né bɔ́ fà dɔɔ́ŋ ŋerré sɔm gií. Dé yàgà yɔɔ̀ŋ, Càŋ yo beèh dé cî mé kwá ŋgwéh, à me kwaá seér né yo beèh dé Fehtoò beèh, te Fehtoò beèh gam yo beèh ndɔ. 14 Càŋ lé naâ Fehtoò beèh lè cio komo sɔm, à nde né béh lè cio mé terreb seèn ménâ komo sɔm ndɔ.

15 Bí kɔ́ɔ ye, yo biì né gi bɔ̀ gà yoòr Yeésò Kristò. Á sâ, mè nde né gà déì yoòr Kristò weh, te mè bɔɔ́ yàgà mé njéh wa? Ndɔ́g, môn sam gùm dɔɔ́ŋ! 16 *Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé cer sɔrmbe déì, sâ bɔ́ bú fà dɔɔ́ŋ ŋa baá cén. Mvù Càŋ tueé né môn ndɔ, ye: bɔ́ fà dɔɔ́ŋ ŋa nde né nùà cén ma. 17 Dé nuaá mé né yoòr Fehtoò beèh teé ndeé, bɔ́ bú baá mé temé cên.

18 Sâ tueé lom né ye, bí dùlà sár gwaâ dulà. Bɔ̀ veên dé mé nùàr né jomo sâ bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, né gi yo kèb cieè. Sár gwaâ né dé seèn veên mé nùàr bɔɔ́ njií seér né yoòr seèn nùà njèh. 19 *Bí kɔ́ ŋgwéh ye: yo biì né *gwà Càŋ koô mé Cúcuí Ŋagâ den yeé teèn wa? Cúcuí sâ, Càŋ lé haá naâ bí kɔɔ́. Yo biì dé biì sam cuú, baá seér dé Càŋ. 20 Càŋ ŋge weh gi aá bí kèn, à lé bí ŋgeé naâ mé keh tarê. Mɔ né ménâ, bí sìè nyégé lòm yo biì bagasé, te yilí Càŋ lie mé njéh.

7

Dene si bɔ̂ veèh

1 Bí lé naâ mè bɔ̀ njèh nyagá bieé njií. Dé véh jɔgɔ̂, huɔm kela né mé nùàr véh jɔ́gɔ́ ŋgwéh. 2 Á hên, yàgà yɔɔ̀ŋ seèn né-re teèn ndɔ. Sâ mɔ né ménâ, nùà kàn a, jɔ́gɔ́ véh, jɔ́gɔ́ siíb ndɔ. 3 Lètenè bɔɔ̀n, déì a, té mbeí mé ŋgɔ̀gɔ̀ bèlè sér. 4 Ma vêh a, té mé yo seèn faá à gwaán keéh nê nɔ bɔ́, yo seèn né dé si seèn. Né cu mé huaán siîb môn ndɔ: à té mé yo seèn faá à gwaán keéh nê nɔ bɔ́, yo seèn né dé veèh seèn. 5 Sâ si bɔ̂ veèh a, té mé yo bɔɔ̀n nómó kú. Merré déì, kɔ né cu tou joloò mé bí né Càŋ teèn dua, sâ ye. Jomo sâ bí weh cu dene biì cuûm. Mɔ sam, bí yóló kòmò ndé ŋgwéh; bí sé yeé yóló kòmò cú, *Sátàn yií keéh be teèn.

6 Mè bí lòù tágá ŋgwéh, bɔ̀ mbeí mò, mè leéb né bí lòù. 7 Mɔ ye te huɔm, nùà kàn sé la naâ faá mè nɔ den. Á hên, nùà kàn seèn yoòr né mé seé seèn hiín faá Càŋ haá né bú nɔ; mɔ seé dé hên sam, sâ né dé yíê. Dé sâ, kɔ né beè Càŋ.

8 Mè hên tueé njií né mé bɔ̀ kòù bɔ̀, bɔ́ bɔ̀ ma kû, ye bɔ́ a: huɔm kela né mé huún faá mè nɔ deèn. 9 Á, mɔ bɔ́ ke, bɔ́ yóló kòmò ndé ŋgwéh, sâ bɔ́ jéjɔgɔ̀ ndɔ: huɔm kela né dé jɔgɔ̂ mé bɔ́gɔ́-temé.

10 *Mè hên tueé njií né mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé jɔgɔ baá véh mé siíb kèn; mè mé feh mò túé ŋgwéh, Fehtoò beèh tueé né kɔɔ́, ye ma vêh a, té gwà siîb yùò. 11 Á, mɔ à yuo, sâ bú a, te siíb déì jɔ́gɔ́ cú. Mɔ né naàn wa, bɔ̂ si túé kúlú cú lòù, te à cu cu gwò siì. Huaán siîb a, té veèh sɔ̀m ndɔ.

12 Kènê baá dé bɔ̀ jomo bɔ̀, mè tueé né dé hên kɔɔ́, Fehtoò beèh sam, mè ye bɔ́ a: mɔ nùà Yeésò déì né mé véh gwò, mé ma sâ dé seèn ceér Yeésò bèlè bèh, mɔ ma sâ gwaán lom né dene siîb, sâ bú a, té ma sâ sɔ̀m. 13 Né cu ménâ ndɔ, mɔ ma Yeésò déì jɔgɔ kwa siíb mé dé seèn Yeésò dùà bèh, à gwaán lom né dene ma gwà, sâ ma doô a, té bú ŋgɔ́n ndɔ. 14 Mè tueé bí, Càŋ nde né huaán siîb mé Càŋ dùà bèh doô kulú, à kulu keéh nde né bú felè veèh seèn mé né yeé Càŋ dua doô. Càŋ nde né ma mé Càŋ dùà bèh doô felè siì mé né yeé Càŋ dua doô kulú keéh ndɔ. Mɔ sam, bɔ̀ huaán bɔɔ̀n nde né faá ŋunà bɔ̀ Càŋ-kɔ̂ nɔ den. Á sâ, bɔ́ né gi bɔ̀ ŋunà Càŋ ndɔ.

15 Mɔ kènê dé mé Càŋ dùà bèh ŋgɔn mbeí, ye nyí nde aá, sâ bɔ́ kwá lɔ́ bú, à nde. Mɔ à yuo aá, dé mé né yeé Càŋ dua doô, la né mene si, né mene veèh, sâ à baá mé feh seèn. Dé Càŋ, à gwaán lom né dɔlê, à bí yilá bilí naâ dé cî. 16 Wò ma dùà-Càŋ, wò né ka jéjég kɔɔ́ nyegé, ye nyí nde né si nyî yili sɔm wa? Wò si mé né Càŋ dua, wò kɔ nyegé nde né jéjég mé ŋgei, ye nyí nde né veèh nyî yili sɔm ndɔ wa?

Dene yeè nùà njèh, te Càŋ nde ye wò yilá

17 Mé njéh mene, nùà kàn a, njébá táré lòm te dene seèn nùà njèh mé Càŋ lé haá naâ bú tég. Càŋ lé bú yilá naâ, sâ à baá gi teèn. Hên né njií mé mè né te bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ tagá bele. 18 Mɔ Càŋ lé yilá naâ nuaré déì, sâ bɔ́ ŋɔb gi aá bú ŋgór, bú a, té mbaá lèr kú cú. Mɔ Càŋ lé yilá naâ nuaré déì, sâ bɔ́ née bú *ŋgór ŋɔ́b ŋgwéeh ye, bú a, té ŋgór mbaá ŋɔ́b kú cú ndɔ. 19 Bɔ́ ŋɔb mene wò ŋgór, bɔ́ mene ŋɔ́b ŋgwéh, fà dɔɔ́ŋ njeré déì gàm ŋgwéh; njèh gàm né cegé *sóú Càŋ joloò. 20 Nùà kàn a, dèn lè ká te dene seèn mé à lé naâ teèn te Càŋ yilá ye bú doô.

21 Càŋ lé yilá naâ wò, sâ wò né kwer wa? Té nyàmè. Mé njéh mene, mɔ ceér déì né toò yeè teèn ŋené te wò den mé feh yeè, sâ léí be fà! 22 Mɔ wò né mene kwer, kɔ́ɔ ye kwer dé mé Fehtoò beèh Yeésò *Kristò né bú yilá, baá dé seèn mé feh seèn beè Fehtoò beèh. Dé nuaá mé Yeésò Kristò lé yilá naâ bú, sâ à né mé feh seèn, baá dé seèn kwer Kristò. 23 Càŋ ŋge weh gi aá bí mé keh tarê kèn, bí té kwer nuaré déì mbaá ŋá kú. 24 Bɔ̀ nùàr mò: nùà kàn a, dèn lè ká toò Càŋ te gèh denè seèn mé à lé naá kaà teèn, te Càŋ yilá ye bú doô.

Felè bɔ̀ kòù bɔ̀ mé bɔ̀ ma kû

25 Kènê mè tueé nde aá bí felè bɔ̀ kòù bɔ̀. Dé sâ ndéb Fehtoò beèh sam, mè tueé né kɔɔ́; mè né nùà gècên, mè nùà gècên ŋa né mé njua Fehtoò beèh. 26 Mè tétég jue né felè cu mé baá kènê taré hên, ye bí a: huɔm kela né mé nùàr den le te dene seèn. 27 Wò né mé véh wa? Sâ té ceér mé bí bú geé nde né teèn fɔ́n. Wò née véh jɔ́gɔ́ ŋgwéeh ye wa? Sâ té véh fɔ́n. 28 Mè né mene mân tueé dɔɔ́ŋ, mɔ wò jɔgɔ véh, wò veên bɔ́ ŋgwéh; mɔ mbò yàgà déì jɔgɔ siíb, à veên bɔ́ ŋgwéh ndɔ. Njèh cén, mɔ bí né jɔgɔ́ kuú, bí kékɔɔ̀ ye, bí nde né mé gèr lè dene biì cafanê kwaré. Mè bí hên tueé kuú né dé cî, te gam bí.

29 Bɔ̀ nùàr mò, mè ye bí a, cu nde aá wulú. Kènê bɔ̀ véh bɔ̀ a, dèn lòm faá bɔ́ mé véh sam nɔ; 30 bɔ̀ɔ́ mé né yueé a, dèn lòm faá temé bɔ́ yúlá ŋgwéh nɔ; bɔ̀ɔ́ mé né ja wa, faá temé bɔ́ lè vɔ́gɔ́ ŋgwéh ndɔ; bɔ̀ɔ́ mé né njèh ŋge, faá bɔ́ mé njéh beè sam nɔ; 31 bɔ̀ɔ́ mé bɔ̀ njèh wɔ̂ŋ né bɔ́ gam, faá bɔ̀ njií sâ bɔ́ njeré déì gàm ŋgwéh nɔ. Lòù sam, gèh *wɔ́ŋ bú hên ŋgágá ndé cú.

32 Mè gwaán né ye te bí njeré déì mùnò gɔ̀ cú. Nuaá mé née véh jɔ́gɔ́ ŋgwéeh ye dé seèn faga lom né feh mé seé Fehtoò beèh tég, ye te huɔm Fehtoò beèh yoòr. 33 Nuaá mé jɔgɔ aá véh, dé seèn faga seér né feh mé bɔ̀ njèh wɔ̂ŋ, te huɔm veèh yoòr. 34 Yeé baá môn, geé yií baá-re bú seé bèh fà. Mé bɔ̀ véh né gi ménâ ndɔ; né mene ma kòù, né mene huaán vêh, à nde né feh te seé Fehtoò beèh fagá nyegé, ye te nyí den nde lom yí ka seèn mé gùm mene. Dé mé jɔgɔ baá dé seèn siíb, faga seér nde né feh mé bɔ̀ njèh wɔ̂ŋ, te huɔm si yoòr ndɔ. 35 Mè hên tueé kuú né ye te gam seér bí lòù, mè bí dé baâ bá ŋgwéh, mè gwaán né ye te bí gɔ dilí nyegé, bí den mban nde yoòr Fehtoò beèh Yeésò mé seé seèn beè tég.

36 Kènê baá dé bɔ̀ ndà mé baá véh gɔ: mɔ huaán ndà bɔ̂ gwɔ̀m seèn kaga ndòn, ye bɔ́ jɔ́gɔ́ ndé cú, nde nde si munó cu, ye mɔ né môn, sâ nyí bɔɔ́ né gwɔ̀m doô veên, temé bú lè dìè cú, à yóló kɔ́ cú ndɔ, mɔ à munó cu aá ye nyí nde cu né bú jɔgɔ́, sâ bú a, jɔ́gɔ́ bú jɔgɔ̀; dé sâ veên sam. 37 Á, mɔ huaán ndà doô kaga lom né kàgà-ndòn seèn, nuaré déì sòn teèn kɔɔ́ yí ŋgwéh, ye nyí ka huaán vêh doô jɔ́gɔ́ cú, à né ka ménâ yoló ndɔ, sâ à bɔɔ́ né bagaà mé à huaán vêh doô jɔ́gɔ́ ŋgwéh. 38 Sâ mɔ né ménâ, nuaá mé sua kwaá né huaán vêh gwò, bɔɔ́ né bagaà; nuaá mé véh jɔ́gɔ́ ŋgwéh bɔɔ́ huɔm kela né kɔɔ́ ndɔ.

39 Ma vêh mé bɔ́ jɔgɔ kwaá baá gwò, mɔ si née mé njolo ye, à mé feh seèn sam. Kɔ si kuú né lòù, sâ ma sâ baá ye mé feh seèn, à gwaán né mene siíb dé kàn, à jɔgɔ mé be seèn. Njèh cén, kɔ né siíb mé né ceér Yeésò *Kristò bele ndɔ. 40 Dé mò, mɔ ma sâ ye nyí nde né mé huún den, yoòr huɔm kela nde né bú cí. Mè lòù túé ŋgwéh; mè ká yoòr né mé Cúcuí Càŋ.

8

Nyam *sèmè yieê.

1 Kènê mè tueé nde aá felè njeba mé bɔ́ semé naâ te gènnè. Bí tueé né gècên, ye béh né gi bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀. Njèh cén, kɔ́gɔ̀n sâ sela seér cu né nùàr lòù, né bú hàm feh haá. Á sâ, njií mé gam nde né béh te ceér Càŋe né lom gwaân ndɔ. 2 Mè tueé bí, nuaá mé né punó gɔ, wa nyí né njeré déì kɔɔ́ dɔɔ́ŋ, tueé seér né ye, nyí njií sâ kɔ́ ŋgwéh. Mɔ sam, kɔ à kɔ faá Càŋ gwaán nê nɔ, sâ ye. 3 Nuaá mé dé seèn gwaán seér né Càŋ, Càŋ ye, nùàr nyî né bú.

4 Mɔ né ménâ, sâ béh yíé núɔ́gɔ́ sèmè mé yuoó naâ te gènnè yieè wa? Mé béh né gi kɔɔ́ ye cècàŋ né njèh mbaâ, à mé yɔ̀ŋ sam doô. Ŋgweéh béh né gi kɔɔ́ ndɔ ye, nùà yɔ̀ŋ né lom Càŋ Dueè wa? 5 Mɔ bɔ̀ càŋ né mene ké ter ka vulúu ŋgún, bɔ́ né mene ká doó ŋgún mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ ŋgún ndɔ, 6 mé njéh mene béh né gi dé beèh kɔɔ́, ye Càŋ terrèb né lom cén mé huún, Tele beèh né cegé bú mé njèh dɔɔ́ŋ yuo giì beè seèn; béh hên den lom né dene seèn. Béh né cegé ka mé Fehtoò beèh cén-tà-cén ndɔ: né Yeésò *Kristò. Njèh dɔɔ́ŋ né gi beè seèn, béh yɔ̀ŋ kwa né mé bú.

7 Mé njéh mene, bɔ̀ nùàr gècên sâ dɔɔ́ŋ kɔ́ làrè ŋgwéh. Beè bɔɔ̀n den né faá cècàŋ hèllè née den ka mé terreb ye nɔ. Lòù sam, bɔ́ lé meh seér naâ mé bɔ̀ càŋ gènnè. Bɔ́ te ceér Yeésò táré kòmò ŋgwéh. Yeé baá ménâ, mɔ bɔ́ baá núɔ́gɔ́ sèmè hèllè yieé, temé bɔɔ̀n lè dìè cú ndɔ. 8 Mè tueé bí, yáb béh ké kwarè Càŋ kɔɔ́ njí ndé ŋgwéh; béh yieé mene yáb hèllè, béh mene yíé ŋgwéh, dɔɔ́ŋ ju sam, njèh gàm déì sam.

9 Mɔ né ménâ, sâ bí kè nyégé-re bagasé, wanɔɔ́ŋ bí sé dé biì yieé njií né mbaá, bɔ̀ɔ́ mé te ceér Càŋe táré ŋgwéh yeé ŋene ménâ, bɔ́ sue yila keéh te veéne teèn. 10 Lòù sam, mɔ nùà yuaâ ŋene njií wò yí te mɔ̀ mé yáb hèllè sònò, wò nùà kɔ́-gècên jɔ̀gɔ̀, sâ wò bú teèn mé vɔ́gɔ́-temé mene lú njí ŋgwéh wa? 11 Ŋgweéh sâ nùà yuaâ doô nde né dé seèn mé kɔ́gɔ̀n yeè hèllè leér le mà. Njèh cén, kékɔɔ̀ ye né nuaá mé Yeésò Kristò lé naâ felè seèn kuú ma. 12 Mɔ bí veên felè bɔ̀ mbeí biì sela weh né faá bèh mân, bí né bɔ́ temé lè bɔɔ́ yuaá, sâ bí kɔ́ɔ ye, bí veên sâ bɔɔ́ njií né mé Yeésò Kristò nùà njèh. 13 Kènê mɔ mbeí mò te veên hên die yila nde né felè yâb, sâ bɔɔ́ mene naàn, mè yáb hèllè sònò nágá kéh ndé cú, te mbeí mò teèn mbaá dìè kéh cú.

9

Felè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê

1 Mè mé feh mò sam wa? Mè mbɔ̀ŋ tebê sam ndɔ wa? Mè lé Fehtoò beèh Yeésò mé njolo ŋéné ná ŋgwêh wa? Te seê Fehtoò beèh, bí bɔ̀ tàb seê mò sam wa? 2 Mɔ bɔ̀ déì la mene ŋéné kɔ́ ŋgwéh ye mè né mbɔ̀ŋ tebê, bí sé la né mè dé biì ŋené kɔɔ́. Lòù sam, bí lé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ŋa giì naâ mé mè; hên né njií mé tueé né ye, mè né mbɔ̀ŋ tebê sâ.

3 Bɔ̀ɔ́ mé né mè jueé, mè feh mò toò bɔɔ̀n cií tena né faá bèh mân, ye bɔ́ a: 4 hên, mè mé ceér yâb bɔ̂ njèh ŋueê te seé mò hên sam wa? 5 Mɔ mè sé né faá bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê déì nɔ bɔɔ́, mè weh sie véh mé né te ceér Yeésò jomo, faá bɔ̀ dìm Fehtoò beèh mé Piêr né yeé weh sie nɔ, mè sé mé ceér dé sâ ná ŋgwêh wa? 6 Wa dé bêh Bàrnàbâs bɔɔ́ lom nde né seé kɔɔ́, te béh nde ye yáb teèn kwa wa? 7 Bí lɔ ŋgweé naâ he, ye mɔ sɔ́jì baá taáb lieé, à yieé seér kàgàlɔ̀ŋ dé beè seèn wa? Wa dé bí ŋgwé bèh ye, bɔ́ né tàb toû mé bɔ́ dobo kwaá né ké ŋueh kagá yieé wa? Bí ŋgwé bèh ye, tèŋ mbán kam ŋueé yeé te bɔ̀ŋ nàgà sâ wa?

8 Bí té mùnò ye, mè tueé né mé kɔ́gɔ̀n bɔ̀ nùàr; sam, *sóú Músì né ménâ tueé ndɔ. 9 *Lè mvù Músì sâ bɔ́ sou nyagá kwaá né ter ye: nàgà mé né yolo dobo, té bú kagá sònò yí kwá. Sâ njeré déì né Càŋ mé nàgà yulá wa? 10 Ŋgweéh mé gècên mene, Càŋ hên tueé njií né mé béh mà. Mé gècên mene, bɔ́ ŋgòr jéjég nyagá njií né mé béh. Né mene nùà boór kieê, né mene nùà yolo loboò, bɔ́ a, kwá ndèm ye gà yâb dé bɔɔ̀n né gi teèn ma. 11 *Mé béh, né cu ménâ ndɔ: béh lè biì dobo kwaá gi aá gèh Cúcuí Ŋagâ kèn. Mɔ béh sé la né mene njèh wɔ̂ŋ beè biì weh, sé la né njèh veên wa? 12 Bɔ̀ déì né ménâ bɔɔ́ komo, sé tagá béh wa?

Mé njéh mene, béh ceér bú sâ cór kèmà ŋgwéh, béh né seér lòù yoló, te béh bɔ̀ nùàr ceér yín cú, te bɔ́ ŋgweé nyegé Njàgà Bagaà felè *Kristò. 13 *Bí né gi kɔɔ́, ye bɔ̀ɔ́ mé né seé ké *gwà Càŋ koô bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, yieé yeé beè gwà Càŋ koô sâ; ye bɔ̀ɔ́ mé haá yeé sèmè ké te kɔ, gà sèmè dé bɔɔ̀n yuo yeé teèn sâ ndɔ. 14 *Fehtoò beèh tueé né ménâ ndɔ, ye bɔ̀ɔ́ mé né Njàgà Bagaà se a, yáb bɔɔ̀n yuo ndeè né teèn ma.

15 Mé njéh mene, mè dé mò ceér sâ cór kèmà bèh, mè nyàgà njí ŋgwéh ye bí a, témá njî mè njeré déì ndɔ. Kwá mè kuú mò! Dé mò, nuaré déì mè ŋgòr sàgàr yoò hên beè lùàgà sɔ̀m ndé cú. 16 Mè dé Njàgà Bagaà tueê púnó ŋgwéh, ba né mè lòù. Mè berɔ́ŋ, mè gwaán mene, né seé mò. Càŋ a bɔ́ mè sé ke Njàgà Bagaà sè ye, te mè ŋene gèr. 17 Mɔ mè sé lé gwaán weéh naâ seé hên kɔɔ́, mè sé né dàgà kela. Á seèn môn sam, mè lé seé hên mé be mò kè wèh ná ŋgwêh, Càŋ nùà njèh lé mè beè jege haá naâ kɔɔ́, ye mè a, né seé mò. 18 Á sâ, sàgà mò né kei ndɔ? Mè tueé bí, sàgà mò né seér mân: mè Njàgà Bagaà se né dé lòù, vɔ́gɔ́-temé mò né cí, mè njeré déì teèn faá mè sé la bieè naâ nɔ, bíé ŋgwéh.

19 Mè né mé feh mò, mè kwer nuaré déì sam. Mé njéh mene, mè né kwer nùàr dɔɔ̂ŋ; mè gwaán né ménâ mé be mò, sâ te mè kum kwa ye nùàr ŋgún. 20 Mɔ mè baá seé lètenè bɔ̀ Jûf bɔɔ́, kɔ mè den seér faá nùà Jûf, te mè kum kwa ye bɔ́. Mè la mene ka *sóú Músì sam, kɔ mè den lom faá mè né gi ka sóú sâ nɔ, te mè kum kwa ye bɔ́. 21 Né cu môn mé bɔ̀ déì ndɔ: mɔ mè baá lètenè bɔ̀ɔ́ mé sóú Músì kɔ́ ŋgwéh, kɔ mè den cu faá bɔ́ ndɔ: mè den faá mè sóú Músì kɔ́ ŋgwéh nɔ, te mè kum kwa ye bɔ́. Dé hên túé ŋgwéh ye, mè sóú Càŋ jòlò ŋgwéh; môn sam gùm dɔɔ́ŋ, mè né sóú Càŋ jolo; ŋgweéh mè né beè Yeésò Kristò mà! 22 Mé bɔ̀ɔ́ mé né yuaá, né cu ka ménâ ndɔ, mè ké lètenè bɔɔ̀n den nde né yuaásé faá bɔ́ nɔ, te mè kum kwa ye bɔ́. Mè dɔɔ́ŋ mé bɔ́ dɔɔ́ŋ mân bɔɔ́ gi né, te mè kwɔmé njií bɔ̀ déì teèn yoòr Yeésò, te à yili sɔm bɔ́. 23 Sâ mè dɔɔ́ŋ bɔɔ́ kuú né felè Njàgà Bagaà, ye te mè kwa gà dé mò teèn ndɔ.

24 Bí né gi kɔɔ́, ye bɔ̀ɔ́ mé dula yeé doò dɔɔ́ŋ, doò kem yuo yeé lòù. Mé njéh mene, nuaá mé dula kela né kɔɔ́, yieé lom né sàgà kɔɔ́. Sâ bí sɔ̀m doò, bí dùlà lòm dé kɔɔ́ yieé weèh. 25 Bɔ̀ɔ́ mé nde né doò dula dɔɔ́ŋ né yeé doò maán, te bɔ́ memeèh. Sâ dɔɔ́ŋ, bɔ́ bɔɔ́ gi né te loù sâ bɔ́ tena feh, bɔ́ kwa ye tàm ŋgɔ̂g. Á sâ, tàm ŋgɔ̂g hèllè nde cu né mbaá ŋerré le ndɔ. Dé beèh môn sam, béh bɔɔ́ né dé beèh ménâ, te béh ndeè tàm ŋgɔ̂g kwa seér dé kèì cên. 26 Mè dé mò doò mé njolo ké teèn hên tɔb lom né dé cî. Mè dèn ŋgwéh faá nuaá mé fi njií né kwàr mbaá. 27 Mè nuaá mé tueé yeé ŋgòr Càŋ kɔɔ́, mè yo mò tétán lobó meh né, ye te mè lòù dìè sér cú.

10

Felè cècàŋ

1 *Bɔ̀ nùàr mò, mè ye te bí munó kɔ cu dé mé lé naâ felè bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ bɔɔ́. Bɔ́ lé naâ jomo Músì gɔ. Càŋ lé naâ bɔ́ dɔɔ́ŋ jomo bègè cií kwaá; bɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé naá giì nòmò koô sela. 2 Sâ tueé né ye, bègè bɔ̂ nòmò sâ lé naâ bɔ́ nòmò Càŋ kou gií, te bɔ́ bilí den yoòr Músì. 3 *Yáb mé lé suagaà naâ ké ter beè Càŋ, bɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé naá giì yieé, 4 *bɔ́ ŋueé gi nòmò mé lé yuoô beè Càŋ ndɔ. Ŋgweéh bɔ́ lé sâ ŋueé naâ nòmò kweéh jeleè mé né bɔ́ ke nyegé wa? Kweéh sâ lé naâ *Kristò. 5 *Mé njéh mene, bɔ́ gàm Càŋ sâ ŋgwé kòmò ŋgwéh, nùàr kókoó mbaá lètenè bɔɔ̀n lé naâ Càŋ temé lè bɔɔ́ yulá; bɔ́ lé ké ya dueè kuú sue leé naâ dé cî.

6 *Bɔ̀ njèh kèkènè sâ né béh njèh teèn feh den, te béh mé kàgà-ndòn veên lè faá bɔ́ nɔ dèn dèn cú. 7 *Bɔ̀ déì lètenè bɔɔ̀n lé naâ cècàŋ dua. Bí té faá bɔ́ nɔ dèn. Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Cìlì nùàr né doó den ndeé nyegé, bɔ́ né yáb gènnè yieé, bɔ́ né mbè ŋueé; jomo sâ, bɔ́ kem wuo ter, bɔ́ yila *wɔ́ŋ ŋgɔɔ̀. 8 *Mé sár gwaâ né ménâ ndɔ. Béh té sár faá bɔ̀ déì lé gwaá naâ lètenè bɔɔ̀n nɔ gwá. Bɔ́ lé naâ sár ménâ gwaá, nùàr kám ndètoón cùɔ̀b tagár kuú gi mé cieé cên. 9 * Béh té Nùà Dueè sòn félá; bɔ̀ déì lé naâ bú sòn lètenè bɔɔ̀n felá, sàb gwaré wula gi bɔ́ ndɔ. 10 *Bí té Càŋ júé; bɔ̀ déì lé naâ Càŋ lètenè bɔɔ̀n jueé, cìlì Càŋ mé wula yeé nùàr waà, wula gi bɔ́.

11 Bɔ̀ gèr hên bɔ́ kwa gi né, te feh bɔ́ njèh teèn. Bɔ́ nyagá kwaá né bɔ́ ter, te bɔ́ tueé kwaá béh ndɔ. Lòù sam, béh dé beèh baá bèh mé wɔ́ŋ nde aá gií. 12 Sâ nuaá mé munó né ter njebá dɔɔ́ŋ, bú a, kè nyégé bagasé, mɔ sam à nde né komo die. 13 Bɔ̀ njií mé né bí jilí dɔɔ́ŋ, né gi njèh cên mé né bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ jilí. Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ né Càŋ húɔ́m-temê felè beèh faá à lé tueé kwaá naâ béh nɔ. Sâ bɔ́ jilí mene bí naàn, à gwàn ndé ŋgwéh ye bɔ́ a: táré yɔ́gɔ́ bí. Njeré déì né mene bí jilí, à nde né bí terreb haá, te bí yolo komo, bí mvelé yuo teèn.

14 Sâ mɔ né mân, bɔ̀ mbeí mò, bí dùlà cècàŋ duaà dulà. 15 Mè né kɔɔ́ ye, bí né bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀, mè tueé njií né mé bí, bí kè nyégé bɔ̀ njií hên mé be biì. 16 *Cu mé béh baá yáb Càŋ yieé, béh né bú felè ŋgàb mbè vra, bí kɔ́ nyégé bagasé ye, sâ béh bɔ̀ húɔ́m Yeésò Kristò hualé bilí né kɔɔ́. Né faá bèh ménâ mé breêd ndɔ. Ŋgweéh breêd mé béh kɔlé yieé yeé doô, sâ béh bɔ̀ ŋgàŋ yoòr Yeésò Kristò hualé bilí né kɔɔ́ wa? 17 Breêd né lom yeé cén tà cén; béh kɔlé dɔɔ́ŋ. Béh né mene kókoó, béh me yuo lom né ŋgàŋ yoòr cén faá breêd cén mé béh bilí gi yeé teèn doô.

18 *Bí kè njí ke bɔ̀ huaán *Iserálà: Ŋgweéh bɔ́ nyam *sèmè ŋɔbé yieé né ké toò Càŋ mà. Ŋgweéh ké te kɔ, bɔ́ bɔ̀ Càŋ bilí né kɔɔ́ wa? 19 Kènê te mè tueé-re ye cècàŋ mé nyam sèmè né mé terreb faá bèh ménâ teèn wa? 20 *Ndɔ́g, mè tueé seér né dé mò ye, bɔ̀ɔ́ mé né cècàŋ gɔ dɔɔ́ŋ, bɔ́ nyam sèmè sâ ŋɔbé haá yeé mé bɔ̀ tándulu, dèn ŋgwéh mé Càŋ Dueè. Mè tueé bí, bí té gwàn mé bí bɔ̀ tándulu den bilí bècénè. 21 Bí mbè dé tándulù bɔ̂ dé Càŋ Dueè fà dɔɔ́ŋ ŋúé kòmò ndé ŋgwéh; bí yáb tándulù mé yáb dé Càŋ Dueè fà dɔɔ́ŋ yíé kòmò ndé ŋgwéh ndɔ. 22 *Mɔ béh né ménâ bɔɔ́, temé nde né Càŋ mé béh ŋaâ. Bí né munó ye, béh taré kela né kɔɔ́ mé Càŋ wa?

Dene mé nde né yilí Càŋ toò bɔ̀ nùàr seén

23 *Bɔ̀ nuaré déì lètenè biì ye, bɔ́ né gi mé ceér njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ̂. Nyea, né gi môn dág. Njèh cén, bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ húɔ́m gí ŋgwéh. Béh né gi mé ceér njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ̂ dág. Njèh cén, bɔ́ béh te ceér Càŋe dɔɔ́ŋ gàm làrè ndé ŋgwéh. 24 Nùà kàn a, té njèh dé seèn nùà njèh fɔ́n; bú a, fɔ́n sér dé bɔ̀ mbaábɔɔ̀n.

25 Bí nde né núɔ́gɔ́ ké tan ŋge yieé wa? Ceér né teèn, bí té kìnè. 26 *Né gi te mvù Càŋe ménâ nyagá den ndɔ, ye: Tàbè mé bɔ̀ njií teèn dɔɔ́ŋ né gi dé Càŋ Dueè.

27 Mɔ nuaá mé Càŋ kɔ́ ŋgwéh né wò bèh yâb yilá njií, mɔ wò baá ké teèn, njií mé bɔ́ geé kwaá né toò yeè dɔɔ́ŋ, kɔ́ lòm mbaá yieé njiî, té kìnè. 28 Njèh cén, mɔ nuaré déì den teèn, ye wò a: Núɔ́gɔ́ hên né núɔ́gɔ́ cècàŋ, sâ té sònò nágá kéh cú. Mɔ sam, nùà hèllè nde né yieé, nde né bú seé weh. 29 Mè hên tueé den né felè nùà hèllè mé nde né lòù nyamé den sâ, mè dé yeè mùnò ŋgwéh. Á sâ, nùà kàn nde né bieé ye: Naàn mé bɔ́ ye nyí a, té njií mé né te ceér-e yíé; mɔ sam, nde né mbeí nyî ki ma? 30 Á, mɔ nyí né dé nyî Càŋ te yáb hèllè vra nɔ, bɔ́ nyí teèn jue cu né dé keì wa?

31 Mè tueé lom né ye bí a: bí né mene yieé, bí ŋueé mene lòù, bí né mene kei bɔɔ́, bí bɔ́ gí njií mé yilí Càŋ nde né mé njéh lieé. 32 Bí té gwàn mé bɔ̀ *Jûf ceén gule, bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam be lɔ gule, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ be lɔ gule ndɔ, ye sâ dɔɔ́ŋ né mé mbòntí mbòntì biì. 33 Bí bɔ́ sér faá mè nɔ: mè lege lom né te mè huɔm laré beè nùàr dɔɔ̂ŋ, te njèh dɔɔ́ŋ ndɔ; mè dé mé gam nde né mè nùà njèh fɔ́n ŋgwéh, mè lege né dé nùàr dɔɔ̂ŋ, te bɔ́ yili yuo.

11

1 *Mɔ né mân, bí kè wèh beè mò faá mè ke weh né beè Yeésò *Kristò ndɔ nɔ.

Ju cɔ̀gɔ̀ felè kaga kwaâ

2 Bɔ̀ nùàr mò, mè vra baá bí, bí né gi mè te njèh dɔɔ̂ŋ munó den, bí né tabɔ́ ŋgweé, bí bɔɔ́ faá mè lé naâ bí tueé keéh nɔ. 3 Mè ye te bí kɔ cu dé hên: bí kɔ́ɔ ye, felè bɔ̀ siîb dɔɔ́ŋ né Yeésò Kristò; felè ma vêh né huaán siîb; felè Yeésò Kristò né Càŋ ma. 4 Sâ mɔ né mân, huaán siîb mé né Càŋ mé tàm felè dua, wa né *sòn-Càŋ mé tàm felè tueé dɔɔ́ŋ, né Fehtoò seèn Yeésò Kristò seb. 5 Dé ma vêh, cu mé à né Càŋ dua, wa né sòn-Càŋ tueé wa, mɔ à seér cɔ̀gɔ̀ felè kàgà kwá ŋgwéh, sâ à seb né si seèn mé né felè seèn ndɔ. Mɔ né mân, sâ à né faá ma mé bele né feh lòù nɔ. 6 Mɔ ma vêh cɔ̀gɔ̀ felè kàgà kwá ŋgwéh, sâ bú a, dèn kɔ́ mé feh kóbò! Á sâ, feh kóbò hèllè mé feh hobô nde né ma vêh sie ndɔ wa? Njèh fegùlì sam wa? Sâ, bú a, kàgà kwá lòm cɔ̀gɔ̀ felè nɔɔ́ŋ.

7 *Dé huaán siîb, mɔ à nde aá Càŋ dua, bú a, té tàm felè súlí kwá. Lòù sam, à dé seèn felá né Càŋ; yoòr seèn ŋené yuo kelà né terreb Càŋ. Dé ma vêh, dé seèn feh keéh lom né terreb dé siì. 8 *Lòù sam, bɔ́ lé huaán siîb yoòr ma vêh mé sɔ̀m ná ŋgwêh, bɔ́ lé ma vêh me sɔm seér naâ yoòr huaán siîb. 9 Càŋ lé huaán siîb felè ma vêh mé ná ŋgwêh, à lé me seér naâ ma vêh felè huaán siîb. 10 Ma vêh cɔ̀gɔ̀ felè kaga kwaá nde né dé cî, te à feh keéh ye, nyí né ka si ma, wanɔɔ́ŋ sâ bɔ̀ cìlì Càŋ nde né ŋaáŋ.

11 Mè né mene mân tueé, bí kɔ́ɔ ye, beè beèh bɔ̀ Yeésò bɔ̀, ma vêh mé feh seèn dèn ŋgwéh, huaán siîb mé feh seèn sam ndɔ. 12 Lòù sam, bɔ́ lé ma vêh me sɔɔ́m naâ yoòr huaán siîb. Bɔ́ yeé me gi aá bú, à nde ye bɔ̀ siíb déì ŋar keéh. Bí té nyèn ye, dɔɔ́ŋ Càŋ bɔɔ́ giì naâ kɔɔ́ ma.

13 Bí jɔ̀gɔ̀ ke ke mé be biì ye: mɔ ma vêh né Càŋ mé feh lòù dua, né huɔɔ́m wa? 14 Bɔ̀ nùàr né gi bèh dɔɔ́ŋ kɔɔ́ nyegé, ye mɔ huaán siîb den dé seèn mé feh tù, wa né njèh fegùlì. 15 Feh tù né seér njèh bɔ̀ vêh, ma vêh lie huɔm seér né dé seèn mé njéh lòù. Càŋ bú yúlí feèh dèdàbè ménâ haá né kɔɔ́, te cií nyegé bú feh. 16 Mɔ nuaré déì né njeré déì te ŋgòr hên saán, bú a, kɔ́ cégé mân, ye né mene béh, né mene bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé kàn, béh mé tòù déì toò lè mɔ̀gɔ̀ beèh sam cuú ma.

Yáb Càŋ yieê

(Matíô 26:26-29; Mârk 14:22-25; Lûk 22:15-20)

17 Mè nde né bí njeré déì tueé, mè bí teèn vrà ndé ŋgwéh. Ŋgòr sâ né mân: ye mɔ bí baá lè mɔ̀gɔ̀ biì, bí teèn bɔɔ́ kela seér né veên mé bagaà sé wa? 18 Dé toò jɔ̀gɔ̀ bɔ́ ye, mɔ bí baá bècénè Càŋ dua wa, bí den né kekɔbé ma. Merré déì né bɔ̀n. 19 Kɔ né ménâ ndɔ, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ ye bɔ̀ gècên bɔ̀ lètenè biì teèn. 20 Mé njéh mene, cu mé bí bilí yeé dé yáb Càŋ yieê, bí te ceér Càŋ bɔ́ yí bèh; 21 wanɔɔ́ŋ bɔ́ ye, mé bí nde yeé yáb kaáŋ gií, sâ nùà kàn baá seér mé yáb seèn beè, à né mé njéh sela den, sâ bɔ̀ mbeí kwarè seèn né mé cùè kuú. 22 Mɔ né ménâ, bí ké gwò biì yíé bèh, bí ŋueé den teèn wa? Bí kɔ́ ŋgwéh ye bí sâ seb den né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ wa? Bí kɔ́ ŋgwéh ndɔ, ye bí bɔɔ́ gulí né bɔ̀ɔ́ mé yáb beè sam wa? Kɔ̀cɔ̀, bí ye, júée bí a naàn? Bí ye, kéí bí mé njéh lòù wa? Mè teèn sam, mè tueé bí, mè bí dé sâ kéí nyì ndé ŋgwéh.

23 Bɔ̀ njií mé mè lé ŋgweé naâ sònò Fehtoò beèh Yeésò, mè lé bí feéh naâ cí. Lè cibî mé bɔ́ lé ndeè naâ Fehtoò beèh teèn sar, à lé naâ breêd weh, 24 à vra Càŋ teèn, à kɔlé, ye: Hên né ŋgàŋ yoòr nyî; nyí haá kuú né felè biì. Bí bɔ́ dèn ménâ, bí né nyí teèn munó ma. 25 *À bɔɔ́ cu mé ŋgàb mbè ménâ ndɔ. Bɔ́ yeé yieé gi aá, à jɔgɔ weh ŋgàb doô, ye: Mbè hên né ŋgɔ̀ŋ feê mé Càŋ kɔ né mé húɔ́m nyî; wa cu dɔɔ́ŋ mɔ bí baá ŋueé, bí bɔ́ bèh mân, bí né nyí teèn munó den ma. 26 Mɔ né mân, sâ yuoô hên nde wa loù mé Fehtoò beèh cu ndeè né teèn, cu dɔɔ́ŋ mɔ bí baá breêd mân yieé, bí né mân ŋueé, sâ bí teèn tueé keéh né cio seèn.

27 Mɔ né ménâ, sâ nuaá mé né breêd Fehtoò beèh mé yílí temé mene yieé, né mbè seèn mé yílí temé mene ŋueé dɔɔ́ŋ, né ŋgàŋ yoòr mé húɔ́m Fehtoò beèh seb. Sâ bú a, kɔ́ɔ ye nyí né mé ju felè ndɔ. 28 Sâ nùà kàn a, mùnò nyégé ká lè seèn bagasé, te à nde ye breêd yieé, à ŋueé ye mbè. 29 Nuaá mé né breêd sâ yieé, né mbè sâ ŋueé, mé ŋgàŋ yoòr Fehtoò beèh teèn ŋéné kéh ŋgwéh, né ju yoòr mé be seèn ŋuaán su. 30 Beén bɔ̀ nuaré déì lètenè biì tétán nu yeé mé njéh, bɔ̀ déì mé njéh njou den né lòù, bɔ̀ déì mé njéh kuú gi aá. 31 Mɔ béh sé né mé be beèh ke nyegé, te béh nde ye yieé, béh sé né ju beè Càŋ liím. 32 Sâ mɔ Nùà Dueè né kènê ju beèh tená, à né béh gèr feh, sâ à bɔɔ́ né te loù mé *wɔ́ŋ nde né ju die, béh teèn yílá cú.

33 Sâ bɔ̀ nùàr mò, mɔ bí nde aá yáb Càŋ bilí yieé, bí kèlà bɔ̀ mbaábi teèn. 34 Mɔ cùè né nuaré déì sie, bú a, jɔ̀gɔ̀ yíé gî ké gwò seèn ye. Mɔ sam, bí mɔ̀gɔ̀ bilí nde né dé ju yoòr biì tulu suù.

Mè bɔ̀ ju dé jomò kwaá lɔ née ménâ ye. Kɔ mè ndeè baá ké lètenè biì, mè tueé ye.

12

Seé mé Cúcuí Ŋagâ haá né nùà kàn

1 Kènê mè nde né bí seé Cúcuí Ŋagâ se. Bɔ̀ nùàr mò, mè ye te bí kɔ nyegé gècên felè bɔ̀ seê sâ. 2 Bí né kɔɔ́ ye, cu mé bí lé Yeésò kɔ́ ná ŋgwêh, bí lé càŋ dua beéh càŋ tándûg, bɔ́ lé bí turú gɔ beéh lòù. 3 Mè ye te bí ŋgweé nyegé kènê, ye môn sam cuú; te bí kɔ ye, nuaá mé tueé né mé terreb Cúcuí Càŋ, dé seèn túé ndé ŋgwéh ye Càŋ a, dúágá Yeésò duagà! Nuaré déì túé kòmò ndé ŋgwéh ye: Yeésò né Nùà Dueè, mɔ à mé Cúcuí Ŋagâ lè sam ndɔ.

4 *Seé Cúcuí Ŋagâ ŋené yuo kelà né yoòr nùàr mé gèh hihiné; Cúcuí cén sâ bɔɔ́ gi né ménâ dɔɔ́ŋ kɔɔ́. 5 Ceér né hihiné, bɔ́ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né seé Fehtoò beèh cén sâ. 6 Kèkènè seé bɔɔ̂ hihiné dɔɔ́ŋ, Càŋ cén sâ bɔ̀ nùàr terreb haá gi né kɔɔ́. 7 Nùà kàn né mé seé seèn yoòr faá Cúcuí Ŋagâ haá keéh naâ bú nɔ, ye te gam nùàr dɔɔ́ŋ. 8 À bɔ̀ déì haá né terreb ŋgòr mé kɔ́gɔ̀n mene tueê; à haá bɔ̀ déì terreb dé kàgà-ndòn Càŋ seè. 9 Né bú Cúcuí cén sâ haá né bɔ̀ déì temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî kɔɔ́, à bɔ̀ déì haá né terreb dé beén hihiné taré sɔɔ̀m. 10 Bú Cúcuí cén sâ bɔ̀ déì haá né terreb dé fém bɔɔ̂, haá cu bɔ̀ déì terreb dé *sòn-Càŋ tueê. À haá bɔ̀ déì terreb te bɔ́ ŋene geé kɔ bɔ̀ njèh dé tándulù mé dé Cúcuí Ŋagâ. À bɔ̀ déì haá né terreb dé leba juù hihiné mbaá tueê; à bɔ̀ déì dé bɔɔ̀n haá né terreb dé bɔ̀ leba juù sâ ŋgweê te bɔ́ se. 11 Né lom ka terreb Cúcuí cén sâ bɔɔ́ gi né ménâ kɔɔ́; à nùà kàn seé seèn haá né faá à gwaán keéh nê nɔ.

Gùm nùàr mé bɔ̀ gà hihiné teèn

12 *Béh né gi kɔɔ́ ye, nùàr né gùm cén, mé gà teèn hihiné. Gùm nùàr sâ né mene teèn mé gà hihiné, dɔɔ́ŋ né gi yo cén. Mé Yeésò *Kristò né ménâ ndɔ: 13 né mene bɔ̀ *Jûf, mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, né mene bɔ̀ kwer, mé bɔ̀ɔ́ mé kwer sam dɔɔ́ŋ, béh lé kou giì naâ nòmò Càŋ mé terreb Cúcuí Ŋagâ cén, te béh ŋa yo cén. Béh dɔɔ́ŋ kwa bilí Cúcuí cén sâ ndɔ.

14 Bɔ́ gùm nùàr mé gà cén mé lòm ŋgwéh, né mé gà teèn hihiné. 15 Mɔ gule sé ye: nyí be sam, sâ nyí gà déì yoòr nùàr sam; mɔ à né mene ménâ tueé, sâ à gà mé né yoòr nùàr sam wa? 16 Mɔ tie sé ye: nyí hàm gà déì yoòr nùàr sam, kɔ nyí sé la né njolo; mɔ à né mene ménâ tueé, sâ à gà mé né yoòr nùàr sam wa? 17 Mɔ gùm nùàr dɔɔ́ŋ sé né gi léláŋ njolò, bɔ́ sé ŋgweé naâ mé kei wa? Mɔ sé né gi léláŋ tieè, bɔ́ sé njèh dulí ŋgweé naâ mé kei? 18 Mè tueé bí, Càŋ gà dé kàn yoòr nùàr me kwaá né te bèh seèn-e faá à gwaán nê nɔ. 19 Mɔ gà cén mé huún sé né gi gùm nùàr dɔɔ́ŋ kɔɔ́, sâ yo sé teèn ná ŋgwêh! 20 Gà hihiné me bilí né kɔɔ́, te nde ye ŋaá gùm nùàr.

21 Mɔ né mân, sâ njolo a, té túé ye be a: nyí wò gwàn ŋgwéh! Feh a, té mé bɔ̀ gule túé ye bɔ́ a: nyí bí gwàn ŋgwéh ndɔ! 22 Háyè, bɔ̀ gà mé né beè nùàr yuyuaásé dɔɔ́ŋ, né gi mé seé bɔɔ̀n. 23 Bɔ̀ɔ́ mé béh né munó ye bɔ́ hàm gà déì sam dɔɔ́ŋ, ŋgweéh béh ke nyegé kela cu né bɔ́ wa? Béh cií nyegé seér né bɔ̀ gà mé béh né mé njéh gulí. 24 Bɔ̀ dé mé béh mé njéh gùlì bèh, den né dé bɔɔ̀n ménâ. Càŋ lé me sɔɔ́m naâ yo mé gùm mene, ye te béh cií kela seér bɔ̀ gà dé memanè. 25 Yeé baá mân, yo lòù ŋàrè dèn cú ndɔ, te bɔ̀ gà gam kuú seér lètenè bɔɔ̀n lòù. 26 Mɔ gà cén déì né yoòr yeè baán, sâ núr ŋgweé né mé bɔ̀ mbeí mene. Mɔ gà déì né yoòr yeè ŋgulí, sâ bɔ́ bɔ̀ mbeí nde né samé gií dɔɔ́ŋ ndɔ.

27 Bí kɔ́ɔ ye, bí né gi dɔɔ́ŋ gùm yoò Yeésò *Kristò; nùà kàn yoòr seèn né gà cén déì. 28 *Né ménâ mé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ndɔ, Càŋ bɔ́ teèn te kwaá né lòù: toò jɔ̀gɔ̀ né bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê, jomo sâ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀; dé tagár né bɔ̀ fèh-njèh bɔ̀; te bɔ̀ fém bɔ̀ nde ye bele. Jomo sâ né bɔ̀ɔ́ mé taré sɔm yeé bɔ̀ nùàr o, bɔ̀ɔ́ mé gam yeé bɔ̀ mbeí o, bɔ̀ɔ́ mé né seé ke nyegé o, bɔ̀ɔ́ mé tueé né leba juù hihiné o, dɔɔ́ŋ Càŋ bɔ́ te bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ te kwaá né lòù. 29 Faá bèh mé bí né bɔ́ ŋené sâ, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dɔɔ́ŋ sam, bɔ́ bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dɔɔ́ŋ sam, bɔ́ bɔ̀ fèh-njèh bɔ̀ dɔɔ́ŋ sam ndɔ. Bɔ́ gi mé terreb fém bɔɔ̂ dɔɔ́ŋ sam, 30 bɔ́ mé terreb beén taré sɔɔ̀m dɔɔ́ŋ sam, bɔ́ gi mé terreb leba juù hihiné tueê dɔɔ́ŋ sam, bɔ́ gi mé terreb leba juù sâ seè dɔɔ́ŋ sam ndɔ. 31 Mɔ né ménâ, sâ bí gwàn kélá sér bɔ̀ gà seê dé kokoô, bí gwàn lòm mé temé biì mene.

Mé njéh mene, kwá mè feh bí dé mé né bɔ̀ mbeí dɔɔ́ŋ huɔɔ́m yɔgɔ́.

13

Gwaân

1 Mɔ mè sé né mene ju nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ tueé laré, mè tueé bilí mé ju bɔ̀ cìlì Càŋ mene, mɔ mè mé gwaân nùàr lè sam, sâ mè né mbaá faá jùàgà nɔ ŋgulí tum den, mɔ sam faá sɔgɔ ŋgulí ndaŋ den né kɔɔ́ ndɔ. 2 *Mè sé kwa gi mene terreb *sòn-Càŋ tueê, mé bɔ̀ njèh nénâb ŋgweé komò, mé terreb njèh dɔɔ́ŋ kɔɔ́ giî, mɔ mè mé gwaân nùàr lè sam, sâ mè né njèh mbaâ. Mè sé kwaá njií gi mene temé mò dɔɔ́ŋ yoòr Càŋ, mè né mene tueé ye tòr a: kòmò yùò doó sâ, ndé sèr toò, à né mene sòn mò ŋgweé, mɔ mè mé gwaân nùàr lè sam, sâ mè né njèh mbaâ. 3 Mè sé geé njií gi mene bɔ̀ njèh mò mé bɔ̀ saám bɔ̀, mè yila nde bilí tuar mé gùm mò mene, mɔ mè mé gwaân nùàr lè sam, sâ ndɔ́g kwɔ̀m sam.

4 Nuaá mé né nùàr gwaán, né yeé sèŋ kwaá, né yeé nùà bagaà, à huer kú bèh, à mèŋàŋ bɔ́ bèh, à feh hàm bèh. 5 Mɔ nùàr né nùàr gwaán, à njèh fegùlì bɔ́ bèh, à nùà nyaâ ŋá ndé ŋgwéh, à nùà fúrú-temê dèn ndé ŋgwéh, à njùŋ kú ndé ŋgwéh ndɔ. 6 Nuaá mé né nùàr gwaán, kwè* sén bèh, à gwaán seér né gècên. 7 Nuaá mé né nùàr gwaán, né yeé veên bɔ̀ mbeî seŋ, à kwaá njií lom temé mé Càŋ, à né ndèm kwaá, ye Càŋ nde gi né njèh dɔɔ́ŋ nyegé, à né gi dɔɔ́ŋ yoló ndɔ.

8 Gwaân dé seèn nde den né méménâ dé kèì cên. Ŋgòr bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ gi nde né kɔɔ́, terreb mé béh lé kwaá naâ dé leba juù hihiné tueê gi, kɔ́gɔ̀n bɔ̀ nùàr gi yuo ndɔ. 9 Lòù sam, béh njèh dɔɔ́ŋ kɔ́ gí ŋgwéh, béh ŋgòr dé sòn-Càŋ dɔɔ́ŋ túé làrè ŋgwéh ndɔ. 10 Mɔ njií mé né gùm dɔɔ́ŋ ndeè waà baá, dé mé gùm dɔɔ́ŋ sam doô nde né leér yuo.

11 Léí mé mè lé naâ huaán maàn, mè lé tueé beéh ŋgòr huaán maàn, mè lé munó beéh faá huaán maàn nɔ, mè njèh dɔɔ́ŋ ŋgweé kɔ lom faá huaán maàn ndɔ. Mè yeé kula baá, seé huaán maàn hèllè gi yuo mè yoòr. 12 Kènê béh ŋene njií den né bɔ̀ njèh cibi mbaá, faá béh ŋene yeé te nòmò† nɔ. Cieé déì béh nde né mé njolo ŋené ŋagá. Kènê mè kɔ cegé né njèh kèb cén, loòró déì mè nde né dɔɔ́ŋ kɔɔ́ gií, faá Càŋ né mè mé gùm mene kɔɔ́ gií nɔ. 13 Njèh tagár gí ndé ŋgwéh: temé cén mé béh né yoòr Càŋ kwaá njií doô gí ndé ŋgwéh; ndèm mé béh né mé bú kwaá, gí ndé ŋgwéh; gwaân gí ndé ŋgwéh ndɔ. Lètenè bɔ̀ njèh tagár hên, gwaân kela né kɔɔ́.

14

Seé Cúcuí Ŋagâ

1 Sâ bí fágá lòm feh mé bɔ̀ mbaábi gwaân. Bí gwàn seé Cúcuí Ŋagâ yoòr biì gwaàn ndɔ. Bí tétég gwàn kélá *sòn-Càŋ tueê. 2 Nuaá mé kwa né dé seèn terreb dé leba juù hihiné tueê, tueé njií lom né mé Càŋ, à mé bɔ̀ nùàr túé njí ŋgwéh, à tueé seér né bɔ̀ njèh nénâb faá Cúcuí Ŋagâ tueé né bú nɔ. Bɔ̀ nùàr bú sâ ŋgwé kòmò ndé ŋgwéh. 3 Dé nuaá mé kwa né terreb sòn-Càŋ tueê, môn sam. À dé seèn tueé njií né mé bɔ̀ nùàr, te bɔ́ kwaá yam njií gi temé yoòr Càŋ, te toó nyegé bɔ́, temé die bɔ́ lè. 4 Nuaá mé kwa né dé seèn terreb leba juù hihiné tueê sâ, tueé ŋgulí nyegé lom né temé dé seèn nùà njèh. Dé nuaá mé kwa né dé seèn terreb sòn-Càŋ tueê, môn sam; à dé seèn tueé ŋgulí nyegé né temé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ.

5 Mè sé la ye bí dɔɔ́ŋ, túé gí leba juù hihiné; njèh cén, mè gwaán kela né ye bí tueé seér sòn-Càŋ. Mè tueé bí, nuaá mé tueé né sòn-Càŋ huɔm kela né kɔɔ́ mé nùà leba juù hihiné tueê. Mɔ sam, kɔ sè-njàb né teèn, te bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ŋgweé kwa ye, bɔ́ kwaá yam njií gi temé yoòr Càŋ. Mɔ sam, sâ sòn-Càŋ kela né kɔɔ́. 6 Wanɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr mò, hên mɔ mè waà ké yoòr biì, mè tueé bí mé leba juù hihiné, mɔ bí ŋgúŋgwéh, sâ nde né bí gam wa? Ŋgweéh mɔ mè waà ké yoòr biì, kɔ mè tueé bí te ju mé nùàr dɔɔ́ŋ né ŋgweé, te bí ŋgweé ye mà. Mɔ né ménâ, bɔ̀ njií mé mè naâ ké toò Càŋ ŋené, mè nde né bí se nyegé; mè tueé mene ŋgòr kɔ́gɔ̀n, né mene ŋgòr sòn-Càŋ, né mene njèh feèh, mè tueé bí, kɔ mè bɔɔ́ ménâ, sâ gam ye bí.

7 Béh me njií mé kû bɔ̂ njáŋ; bɔ́ né bɔ̀ toú mbaá. Mɔ wò tuaga vurú njií né mbaá, wò lobo vurú njií njáŋ mbaá ndɔ, nde né ŋgulí cegé wa? 8 Hên, mɔ nùà túágá-tàŋ* né gèh tàŋ dé taâb tuagá vurú den, nuaré déì nde né taáb mbaá nyegé kuú wa? 9 Né kèì cén ménâ ndɔ: mɔ bí tueé den né tebé te leba juù hihiné, sâ bɔ̀ nùàr nde né tebé ŋgweé wa? Mè tueé bí, bí tueé den né mbaá, bɔ́ ŋgúŋgwéh, kobo kela né ter. 10 Bɔ̀ ju hihiné né lom ká lè wɔ́ŋe ŋgún, bɔ́ dɔɔ́ŋ né gi te ceér-e ndɔ. 11 Mé njéh mene, mɔ mè ju mé bɔ́ né mè teèn tueé njií sâ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh, sâ nùà hèllè né beè mò kìn, mè né taré kìn beè seèn ménâ ndɔ. 12 Né cu mân mé bí ndɔ, bí bɔ̀ɔ́ mé né lom terreb seé Cúcuí Ŋagâ gwaán dɔɔ́ŋ, bí lègè lòm terreb dé kokoô kwaà; tétég sé la né bɔ̀ɔ́ mé nde né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ gam, te bɔ́ kwaá yam njií lom temé yoòr Càŋ.

13 Teèn sâ, mɔ nuaré déì kwa terreb leba juù hihiné tueê, sâ bú a, dùà Càŋ, te Càŋ haá bú terreb bɔ̀ njàb teèn seè ndɔ. 14 Wanɔɔ́ŋ mè sé né Càŋ mé leba juù hihiné dua den, temé mò né dé seèn ŋgweé, feh mò dé seèn ŋgwé kwà ŋgwéh. 15 Á hên, mè bɔɔ́ sɔm nde aá naàn wee? Mɔ né ménâ, kɔ mè dua né mé ju lɔɔ̂ mò, mè né mé leba juù hihiné dua ndɔ. Mɔ né bené, mè bené de nde né mé ju lɔɔ̂ mò, mè de cu mé leba juù hihiné ménâ. 16 Wanɔɔ́ŋ mɔ wò vra lom né Càŋ mé leba juù hihiné, sâ bɔ̀ɔ́ mé né kwarè yeè lòù bilí felá den, nde né ŋgòr yeè gwaán, ye «Môn” wa? Bɔ́ gwàn ndé ŋgwéh. Lòù sam, njií mé wò né teèn tueé sâ, bɔ́ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh. 17 Sâ ŋgòr yeè hèllè la huɔm mene naàn, mbeí yeè dé seèn gàm ndé ŋgwéh.

18 Mè né Càŋ mé gècên mene vra. Lòù sam, mè né gi bí dɔɔ́ŋ mé leba juù hihiné tueé yɔgɔ́. 19 Mé njéh mene, mɔ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bilí baá, mè gwaán kela né njàb tîn té tín tueê, te yila bɔ́ felè, te gam bɔ́; mè gwaán kela né cí, mé njàb kám te leba juù hihiné tueé deèn.

20 Bɔ̀ nùàr mò, bí té njèh faá bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r nɔ mùnò; bí mùnò sér faá bɔ̀ jojolô bɔ̀ nɔ. Kɔ né dé veên bɔɔ̂, sâ ye; dé sâ bí teèn dèn sér faá bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r nɔ; bɔ́ dé bɔɔ̀n veên bɔ́ kɔ́ ŋgwéh. 21 *Dé leba juù hihiné tueê, né te mvù Càŋe nyagá den ye:

«Càŋ Dueè ye: nyí nde né dàm bɔ̀ nùàr nyî njèh tueé,

nyí bɔ́ tueé keéh nde né sònò bɔ̀ kìn;

bɔ̀ kìn nde né bɔ́ mé ju lɔɔ̂ bɔɔ̀n kìn sâ tueé.

Mé njéh mene, bɔ̀ nùàr nyî sòn nyî ŋgwé ndé ŋgwéh.»

22 Sâ tueé né ye, Càŋ né njeré déì te leba juù hihiné feh kwaá; à feh kwaá né mé bɔ̀ nùàr dé ké cieè. Dé sâ dé bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Yeésò Kristò kwaá njiî sam. Dé bɔɔ̀n né seér terreb dé sòn-Càŋ tueé beleè, te feh bɔ́ njèh, te bɔ́ ŋene kɔ teèn, ye Càŋ baá lètenè bɔɔ̀n mé terreb mene. Dé bɔ̀ ké cie bɔ̀, bɔ́ dé sâ ŋéné kɔ́ ndé ŋgwéh.

23 Hên mɔ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bilí baá mɔ̀gɔ̀ dé Càŋ duaà, dé kàn mé dé kân tueé lom né leba juù hihiné, mɔ bɔ̀ lòù bɔ̀ mé bɔ̀ ké cie bɔ̀ né lètenè biì teèn, sâ bɔ́ bí bɔ̀ kùlù bɔ̀ yílá ndé ŋgwéh wa? 24 Mè tueé bí, mɔ bí tueé seér né sòn-Càŋ mé ju lɔɔ̂, sâ, né mene nùà lòù né mene nùà ké cie nde né teèn yilá, à ŋgweé kwa, veên seèn nde né bú be sie, 25 bɔ̀ mùnò lèrrèb seèn dɔɔ́ŋ nde giì né cie ŋené yuo kelá, à nde né toò Càŋ cemmé ndeé, à die bú, ye bí a: Né bɔ̀n, Càŋ terrèb né lètenè biì kɔɔ́.

Njèh te ceér-e bɔɔ̂

26 Dé hên béh sònò tueé cu nde né kei, bɔ̀ mbeí mò? Mɔ bí bilí baá kèn, nuaré déì de bené, cén déì feh njèh, déì né bí njií mé à ŋenè naâ ké toò Càŋ se nyegé, cén déì tueé mé leba juù hihiné, cén déì se seér te ju lɔɔ̂. Te bɔ̀ njií mé bí bɔɔ́ gi né sâ dɔɔ́ŋ gam seér bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lòù, bɔ́ kwaá yam njií gi temé yoòr Càŋ.

27 Mɔ bí tueé né mé leba juù hihiné, sâ bí túé lòm nùà fà mé tagár, bí tueé te sòne te sòne; nuaré déì né bɔ̀ njií mé bí tueé né sâ se seér. 28 Gèh bɔ̀ ŋgòr te leba juù hihiné hên, mɔ nùà seè teèn sam, sâ nùà kàn a, té mé njéh ter te mɔ̀gɔ mbaá kòmò wùò kú; bú a, túé lòm ké lè mé Càŋ.

29 Mɔ bɔ̀ɔ́ mé tueé né dé bɔɔ̀n *sòn-Càŋ baá tebé tueé, bɔ́ a, túé lòm nùà fà mé tagár ndɔ, te bɔ̀ mbeí felá nyegé, bɔ́ pi lòù. 30 Mɔ nuaré déì baá njèh mé njolo ké toò Càŋ ŋené njií, sâ nuaá mé né njií sònò cu sâ tueé, bú a, téná lɔ́ môn, te mbeí tueé keéh. 31 Bí né gi mé ceér sòn-Càŋ tueé larê dɔɔ́ŋ. Njèh cén, bí túé cécéné, sâ te bɔ̀ nùàr maán weh njèh teèn, temé taré giì bɔ́ lè dɔɔ́ŋ. 32 Lòù sam, bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ né yeé bɔ̀ sìè-sòn bɔ̀. 33-34 Wanɔɔ́ŋ Càŋ gwàn ŋgwéh mé béh ndabé gɔ lòù, à gwaán seér né ye, béh bɔ́ njèh te ceér-e te ceér-e.

Bɔ̀ véh a, té sòn lè mɔ̀gɔ̀ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ túé, te mɔ̀gɔ̀ biì den faá dàm mɔ̀gɔ̀ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ nɔ; bɔ́ mé ceér sòn tueê ké te mɔ̀gɔ̀ sam. Bɔ́ sou nyagá kwaá né te mvù Càŋe môn ndɔ, ye: Bɔ̀ véh a, léb dèn lòù. 35 Mɔ bɔ̀ véh gwaán né njeré déì ŋgweé nyegê, wa bɔ́ a, ndé bíé nyégé mé bɔ̀ si bɔɔ̀n ké gwò ma; wanɔɔ́ŋ mɔ ma vêh tueé sòn ké te mɔ̀gɔ̀ bɔ̀ Yeésò bɔ̀, húɔ́m ŋgwéh. 36 Môn! Merré déì bí munó né ye, ŋgòr Càŋ lé yuoó naâ beè biì; merré déì bí ye, ŋgòr Càŋ lé nde loóm naâ dé biì ndɔ?

37 Mɔ nuaré déì munó né ye, nyí né sòn-Càŋ, wa nyí né mé terreb Cúcuí Ŋagâ, sâ à nde né kɔɔ́ ye, bɔ̀ njií mé mè nyagá né hên yuoó naâ sònò Fehtoò beèh. 38 Mɔ à ménâ ŋéné kɔ́ ŋgwéh, sâ bí té sòn seèn mbaá ŋgwé kú, bí té mé bú táŋ.

39 Mɔ né mân bɔ̀ mbeí mò, sâ temé biì a, gwàn kélá sòn-Càŋ tueê. Mé njéh mene, bí té leba juù hihiné yín ndɔ. 40 Bí bɔ́ nyégé gí njèh dɔɔ́ŋ, te bele ceér.

15

Komo yuoò Yeésò

1 Bɔ̀ nùàr mò, mè lé naâ ké lètenè biì Njàgà Bagaà se, bí lé naâ temé teèn tég kwaá njií; wa hên bí née den ka teèn tég njebá taré ye. Kènê mè gwaán cu né bí se ferrê. 2 Càŋ bí hên yili sɔm keéh né mé Njàgà Bagaà sâ; kɔ bí né temé teèn nɔɔ́ŋ kwaá njií ndɔ, sâ ye. Mɔ sam, sâ bí lé gwaán kuú naâ dé mbaâ.

3 *Bí kɔ́ɔ ye, mè lé bí sâ feh keéh naâ ŋgéì ŋgòr mé Yeésò *Kristò lé naâ mè tueé; mè lé ye bí a, Yeésò Kristò lé naâ felè veên beèh kuú ma, né ka nág faá bɔ́ lɔ nyagá kwaá naâ te mvù Càŋe nɔ; 4 *bɔ́ furú bú; lè cieé tagáre à komo yuo te cio, faá bɔ́ lɔ naâ te mvù Càŋe nyagá kwaá ndɔ; 5 *à ŋené yuo kelà toò Piêr; jomo sâ toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê yulà cùɔ̀b fà doô. 6 À ŋené yuo kela cuù toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn déì, sâ bɔ́ né bècénè, bɔ́ lé naâ njèh yuií tîn mân yɔgɔ́, bɔ́ ŋene gi bú kèì cén dɔɔ́ŋ. Lètenè bɔ̀ɔ́ mé lé naâ bú ŋené sâ, bɔ̀ nùàr kókoó née mé njolo ye, kuú cegé né bɔ̀ déì. 7 Jomo sâ, à nde ŋené yuo kelà toò Jâk, à ŋené yuo kela cuù toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dɔɔ́ŋ ndɔ.

8 *Jomo bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ, te à ŋené yuo kelà ye toò mò. Á sâ, huaán mvuɔɔ̀b te ŋàr lè faá mè nɔ sam. 9 *Lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê Fehtoò beèh dɔɔ́ŋ lólôb bɔ̀ cèrè-mbâŋ né mè ndɔ. Mè wúlú ŋgwéh nuaá mé sé la né lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê yilá. Mɔ bɔ́ ye tútueè, mè lé naâ bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ gèr mé gècên mene feh keéh. 10 Mé njéh mene, Càŋ kɔ́-jerè njolo yoòr mò cì ŋgwéh; njua seèn mé kènê mè baá ye nuaá mé né mè hên. Kàmbér njua Càŋ sâ lé dé mbaâ ná ŋgwêh; mè tema yɔgɔ́ seér cu aá bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê seé mé njéh hên nɔ. Mé njéh mene, ka mè sam, né lom húɔ́m-temé Càŋ mé né yoòr mò bɔɔ́ den né mân kɔɔ́. 11 Sâ, mɔ mè se mene Njàgà Bagaà kɔɔ́, né mene bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê déì, dɔɔ́ŋ ju sam, béh se gi né Njàgà Bagaà cén mé bí né gi temé teèn kwaá njií sâ.

Komo yuoò bɔ̀ nùàr

12 Béh yeé baá ŋgòr Càŋ se yɔŋ, ye Yeésò Kristò komo yuo aá lè cio kèn, bɔɔ́ cu né naàn mé bɔ̀ nuaré déì lètenè biì ye, bɔ̀ komó te cio kòmò yùò bèh wa? 13 Ŋgweéh sâ Yeésò Kristò sé lé te cio kòmò yùò ná ŋgwêh ndɔ wa? 14 Mɔ Yeésò Kristò sé lé te cio kòmò yùò ná ŋgwêh, sâ béh ŋgòr Càŋ tueé kuú né dé lòù, sâ bí temé teèn kwaá njií kuú né dé lòù ndɔ. 15 Te jomo sâ bɔ́ sie sagá cu ye béh nyeén teèn, ye béh né bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dé nyenyenê, kei mé bɔɔ́ béh ye bɔ̀ nùàr a, Càŋ komo sɔm aá Yeésò te cio wa? Mɔ sé né ka gècên ye bɔ̀ komó te cio kòmò yùò bèh, ŋgweéh sâ Càŋ sé lé Yeésò te cio kòmò sɔ̀m ná ŋgwêh mà. 16 Mɔ Càŋ bɔ̀ komó te cio kòmò sɔ̀m bèh, sâ Yeésò Kristò sé lé te cio kòmò yùò ná ŋgwêh. 17 Mɔ Yeésò sé lé te cio kòmò yùò ná ŋgwêh bɔ̀n, sâ bí temé yoòr seèn kwaá njií den né dé lòù. Mɔ né ménâ, sâ bí vu aá be ndɔ, veên biì né cu ka yoòr biì mbaán den. 18 Sâ tueé cu né ye, bɔ̀ɔ́ mé lé naâ te ceér Yeésò kuú dɔɔ́ŋ, lòù leér le gi aá kèn ndɔ. 19 Mɔ ye ndèm mé béh né yoòr Yeésò kwaá njií hên gam lom né béh dé ká lè wɔ́ŋe, sâ bɔ̀ nùàr a, yúé kélá béh mé bɔ̀ déì.

20 Mè tueé bí, Kristò lé naâ te cio komo yuo, à baá cu mé njolo, te feh kwaá ye béh a, bɔ̀ komó nde né te cio môn komo yuo gií ma. 21 Lòù sam, cio lɔ yilà naâ ká lè wɔ́ŋe felè nùà cên, béh te cio komo yuo gi nde né felè nùà cên ndɔ. 22 Gèh dé mé bɔ̀ ndùté ndùtù Ádàm né cio felè Ádàm bilí yilá hên, bɔ̀ɔ́ mé mban bilí né yoòr Yeésò Kristò komo yuo nde né te cio felè seèn ménâ ndɔ. 23 Njèh cén, nùà kàn né mé lèmè seèn: toò jɔ̀gɔ̀ pêm né Kristò. Loù cuû seèn, bɔ̀ Kristò bɔ̀ bele keéh; 24 sâ wɔ́ŋ ceré baá ndɔ. Loù mé wɔ́ŋ ceré nde né teèn sâ, bɔ̀ tándulu bɔ́ bɔ̀ mgbè bɔɔ̀n mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé ye wɔ́ŋ né beè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ, Kristò nde gi né bɔ́ nyoló sɔm, te à haá njií cu kɔgɔ mé Tele seèn Càŋ. 25 *Bú Kristò te kɔgɔ den ŋgɔgɔ nde né kɔɔ́. Kɔ Càŋ domó njalé kwaá gi aá bɔ̀ bùnò bɔ̀ ka ba gulè seèn, sâ à haá njií cu ye kɔgɔ mé Tele. 26 Nùà bùnò mé bɔ́ nde né nyoló ceré né Cio.

27 *Te mvù Càŋe né gi ménâ nyagá den ndɔ ye: Càŋ ka ba gulè Kristò ba kwaá gi né njèh dɔɔ́ŋ. «Dɔɔ́ŋ” bú hên né dé seèn hiín, à Càŋ nùà njèh teèn kèmà kéh ŋgwéh. Dé seèn à njèh dɔɔ́ŋ ka ba gulè Kristò ba kwaá gi né kɔɔ́. Càŋ ka Ŋuna seèn dèn sér ndé ŋgwéh. 28 Mɔ njèh dɔɔ́ŋ ndeè baá gi ka Ŋunà Càŋ, sâ Ŋuna mé feh seèn baá ka Teleè ndɔ. Lòù sam, Tele bú terreb felè bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ haá giì naâ kɔɔ́. Cu sâ, Càŋ den lom nde aá Nùà Dueè dé ndeèr felè njèh dɔɔ̂ŋ kɔɔ́.

29 Mè nde né bí njeré déì tueé. Bɔ̀ɔ́ mé kou né nòmò Càŋ te sòn bɔ̀ nùàr bɔɔ̀n mé kuú gi aá, bí jɔ̀gɔ̀ mùnò ke felè bɔɔ̀n ye. Bɔ́ ménâ bɔɔ́ né dé keì? Mɔ sé la né ka bɔ̀n, ye bɔ̀ komó te cio kòmò yùò ndé ŋgwéh, sâ bɔ́ bɔɔ̀n nòmò Càŋ te sòn bɔɔ̀n kou kuú né dé keì wa?

30 Mé béh mene, sâ béh te gèr-e cu dɔɔ́ŋ ŋar yila kuú né dé keì? 31 Mè tueé bí, bɔ̀ nùàr mò, mè né cio cieé dɔɔ́ŋ liím sɔɔ́. Mè né mé vɔ́gɔ́-temé felè biì, mè tueé né bí dé cî. Vɔ́gɔ́-temé sâ né ye: kènê béh bí dé beèh baá gi beè Fehtoò beèh Yeésò Kristò. 32 *Né mene ká Efêse, béh bɔ̀ nyam yaà né mé lègè kwaré. Mɔ se la né dé bɔ̀ njèh wɔ̂ŋ, ŋgweéh sâ mè sé lege kuú den né dé mbaâ mà. Mè tueé bí, mɔ Càŋ bɔ̀ komó te cio kòmò sɔ̀m bèh, sâ mè sé la tueé naâ faá kàn hên nɔ, ye: «Béh yíé yáb kókoó, béh ŋúé mbè kókoó ndɔ, kwéh béh nde né kuú gií.»

33 Bí té feh biì teèn bèlè lɔ́: nùà veên né yeé nùà bagaà jin. 34 Bí dèn faá nùàr nɔ, bí té veên kèmà cú. Mè tueé bí, bɔ̀ nuaré déì lètenè biì Càŋ kɔ́ ŋgwéh. Fegùlì bí mé njéh sìè ŋgwéh wa?

Yo dé feê

35 Nuaré déì nde né bieé ye, bɔ̀ komó te cio komo yuo cu nde né naàn wa? Yo bɔɔ̀n den nde né naàn ndɔ wa? 36 Sâ wò né tándugó! Wanɔɔ́ŋ mɔ wò dobo yií gèh njèh dòù, à beéh dòù vùàn lè bèh, te jìlì yuo teèn, feí ye wa? 37 Wò né mene ŋgwàgàm dobo, wò dobo yeé mvum, wò ŋgege dòbò bèh. 38 Càŋ haá keéh né mvum dé kàn jìlì seèn faá à gwaán nê nɔ, à haá bú kèkènè dé seèn mé né ka yoòr seèn ndɔ.

39 Mé núɔ́gɔ́ né cu ménâ ndɔ. Núɔ́gɔ́ njèh cecemâ dɔɔ́ŋ kèì cén sam: núɔ́gɔ́ nùàr né hiín, núɔ́gɔ́ nyaàm hiín ndɔ; núɔ́gɔ́ noòn mé núɔ́gɔ́ ŋgò né bele hihiné ménâ. 40 Yo né kèì fà: dé ké te vulúu né hiín, dé ká doó hiín ndɔ. Bɔ̀ yo dé ké te vulúu huɔmé nde né dé bɔɔ̀n hiín mé bɔ̀ yo dé ká doô. 41 Yàgà huɔɔ̂m dé loù né hiín, dé weêh hiín, dé bɔ̀ mbentò hiín; ké lètenè bɔ̀ mbentò sâ, yàgà huɔmê bɔɔ̀n né hihiné ndɔ.

42 Nde né ménâ loù mé bɔ̀ komó nde né lè cio komo yuo giî. Mɔ bɔ́ furú sɔm aá nùàr, à nde né fɔ yuo. Mé yo dé feê, mɔ nùàr komo yuo aá te cio, à dé seèn fɔ̀ ndé cú. 43 Mɔ bɔ́ furú njií aá komó dòù, sâ à baá yuaásé, veénsé mân. Loù mé à komo yuo cu aá te cio, à nde né yàgà huɔɔ́m, à den seér tarésé. 44 Cu mé bɔ́ né bú ka tàbè furú njií, à né núɔ́gɔ́ mé húɔ́m. Mɔ à komo yuo aá te cio, sâ yo seèn baá seér dé feê mé Cúcuí Càŋ haá naâ bú. Lòù sam, yo dé njèh wɔ̂ŋ né teèn, sâ yo dé Cúcuî né teèn ménâ ndɔ.

45 *Né gi te mvù Càŋe ménâ nyagá den, ye: «Ádàm nùà toò jɔ̀gɔ̀ lé naâ mé yɔ̀ŋ.» Ádàm dé jomò né Yeésò, à dé seèn né Cúcuí mé haá né yɔ̀ŋ kɔɔ́. 46 Bɔ̀ nùàr yo dé Cúcuí sâ ŋéné lɔ́gɔ́ bèh, bɔ́ ŋene lɔgɔ́ yeé yo dé wɔ̂ŋ, te bɔ́ nde ye dé Cúcuî ŋené. 47 Bɔ́ lé Ádàm nùà toò jɔ̀gɔ̀ meè naâ mé tàbè. Ádàm dé jomo lé dé seèn yuoó naâ ké te vulúu. 48 Bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ felá né nuaá mé bɔ́ lé meè naâ mé tàbè hèllè; bɔ̀ dé ké te vulúu felá dé bɔɔ̀n nuaá mé yuoó naâ ké te vulúu ndɔ. 49 Né kèì cén mé béh ndɔ: béh felá né dé mé bɔ́ lé meè naâ mé tàbè; béh felá cu nde né nuaá mé lé yuoó naâ ké te vulúu ménâ ndɔ.

50 Bɔ̀ nùàr mò, mè bí hên tueé né te bí kɔ ye, bɔ̀ njií mé bɔ́ me gi né mé núɔ́gɔ́ bɔ̂ húɔ́m dɔɔ́ŋ, te *Lò Càŋe yílá ndé ŋgwéh. Naàn mé njií mé nde né lòù fɔ bɔ̂ dé mé fɔ̀ bèh nde né bècénè den bilí wa?

51 *Bí kwá mè feh kwaá bí njèh nâb déì njolò: béh ndeè lòù dɔɔ́ŋ kú gí ndé ŋgwéh, béh nde né dɔɔ́ŋ kweéh seér gií. 52 Loù mé tàŋ* dé cèrè jomò tuaga nde né teèn, béh nde né mvúár cén faá bɔ́ ci né njolo nɔ kweéh seér. Mɔ tàŋ sâ ndeè baá tuagá, bɔ̀ komó nde giì né dòù mé yo dé feê komó yuo: yo dé sâ ndeè dé seèn kú ndé cú. Béh bɔ̀ làŋ bɔ̀, yo dé beèh kweéh seér nde né lòù. 53 Sâ tueé né ye, yo mé nde né kuú hên, ŋa seér nde aá yo mé kú ndé cú; à né yeé fɔ, à lòù fɔ̀ ndé cú. 54 *Mɔ yo mé nde né kuú, mé nde né fɔ, ndeè ŋa seér aá dé mé kú ndé cú, fɔ̀ ndé cú, sâ baá jéjég faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ te mvù Càŋ nɔ, ye:

«Cio nyoló yuo aá kèn; yɔgɔ́ aá bú!»

55 *«Cècàgà Cio, terreb yeè sâ baá he?

Cècàgà Cio, njòr yeè sâ baá he wee?»

56 Cio yùɔ̀m kwaá né mé veên, te à nde ye nùàr wulá. Veên yùɔ̀m kwaá né mé *sóú te nùàr nde ye ju die ndɔ. 57 Kùsèm Càŋ, sìè ŋgób! Kènê béh Cio yɔgɔ́ aá kèn. Béh Cio yɔgɔ́ né mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò.

58 Belà, mɔ né mân, sâ bí sɔ̀m njí njágá ter, bí té kèkɔ̀g dèn, bí mbán ndé lòm yoòr Fehtoò beèh tég, bí né seé seèn cu dɔɔ́ŋ tetoò temá njií. Lòù sam, bí kɔ gi aá kèn ye, seé mé bí né mé terreb Fehtoò beèh bɔɔ́ hên nde né bí nòmò kókoó haá.

16

Kàgàlɔ̀ŋ si bilî

1 *Mè gwaán cu né njeré déì tueê; né felè kàgàlɔ̀ŋ mé bɔ́ né bilí, te gam bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Jerusalem doô: bí bɔ́ ká kèì cén faá mè lé tueé naâ mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ te tàbè Galatî nɔ. 2 Mé sɔ́ndè dɔɔ́ŋ, nuaá mé kwa baá kàgàlɔ̀ŋ, bú a, sɔ̀m kwá kèb déì yí jomo; mɔ mè ndeè waà baá ké sâ, te bɔ́ lòù bílí sɔ́ cú. 3 Mɔ mè ndeè waà baá, te bí balé sɔm bɔ̀ nuaré déì, mè tema njií bɔ́ mé njéh ké Jerusalem, mè nyagá kwaá mvù teèn. 4 Mɔ huɔm kela né ké toò mé feh mò ndeê, béh bɔ́ nde dɔɔ́ŋ.

Bɔ̀ njií mé Pɔ̂l gwaán né bɔɔ̂

5 *Mè nde né ké yoòr biì ndeé. Njèh cén, mè jɔ̀gɔ̀ kela nde née Masedínà ye. Kɔ mè kela ké teèn kelà ndɔ. 6 Mɔ mè ndeè waà baá ké yoòr biì, merré déì mè nde né kɔ́beè cer weh; kɔ ŋgweéh cu dùlù nde né mè ké sâ kelá gií wa? Mè kɔ́ nyégé ŋgwéh. Sâ mɔ mè ndeè baá mé gò beré déì, bí nde né mè teèn gam. 7 Mè ye, mɔ mè kela ké yoòr biì kènê, sâ mè cèr màgà ndé ŋgwéh. Kɔ mè kela lɔgɔ́ Masedínà, te mè ndeè wa ye ké yoòr biì, béh bí cer weh, mɔ Càŋ gwaán. 8 **Mè née ká Efêse ye. Kɔ *Pàntèkɔ̂t ndeè waà baá, sâ ye. 9 Lòù sam, Càŋ haá baá mè ceér ŋgòr seèn ká teèn tueê; seé né gɔ; bɔ̀ bùnò bɔ̀ né doó merré den ndɔ.

10 *Mɔ Timotê waà baá ké lètenè biì, bí kè nyégé ká bú bagasé, te yo seèn se lètenè biì. À faá mè nɔ bɔɔ́ né seé Fehtoò beèh. 11 Nuaré déì a, té bú sèb. Bí gàm sér bú lòù, te gò seèn kela lè dɔlê, à wa cuù ká yoòr mò. Mè né bɔ́ bɔ̀ mbeí kela den.

12 Dé mbeí beèh Apɔlɔ̂s, mè né yeé bú cu dɔɔ́ŋ toó nyegé, te bɔ́ bɔ̀ mbeí ndeè waà ké yoòr biì ndɔ. Mé njéh mene, à gwàn ŋgwéh ké sâ kènê ndeê. Mɔ lɔ́ŋ ndeè ŋené baá, à nde ye.

Bèh cerê

13 Bí dèn làŋ, bí kwá njí lòm temé yoòr Fehtoò beèh nɔɔ́ŋ, bí dèn bɔ̀ fágá-feh bɔ̀, bí dèn mé terreb ndɔ. 14 Njií mé bí né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, bí gwàn bɔ̀ mbeí biì teèn gwaàn.

15 *Bí né gi Setéfánàs mé mbàgà seèn mene kɔɔ́, bí né cu kɔɔ́ ye, te tàbè Akayî bɔ̀ɔ́ mé lé kweéh seér lɔgɔ́ naâ temé né bɔ́ ndɔ. Jomo sâ bɔ́ yila seé, te bɔ́ gam bɔ̀ Yeésò bɔ̀. Sâ bɔ̀ mbeí mò, mè né bí bɔŋ, 16 bɔ̀ nùàr faá bɔ̀ sâ bɔ̀, bɔ́ bɔ̀ mbaábɔn, bí kwá lɔ́ bɔ́ feh dilí nyegé bí ceér kɔɔ́.

17 Setéfánàs mé Fortunátùs bɔ̂ Àkayíkùs mé waà né hên, mè né mé vɔ́gɔ́-temé felè bɔɔ̀n; bɔ́ né ka beè mò faá sòn biì dɔɔ́ŋ nɔ. 18 Temé mò né lè mé bɔ́ die, faá temé biì lé naâ lè mé bɔ́ die nɔ. Bí kɔ́ nyégé gèh dé mé bí vra nde né bɔ̀ sâ bɔ̀ teèn bagasé.

19 *Bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ká te tàbè Asíà ye, bíé kéh bí baga.

Akilâ bɔ̂ Prisîl bɔ́ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé bilí yeé ké gwò bɔɔ̀n ye, bíé kéh bí mé yilí Yeésò ndɔ. 20 Bɔ̀ mbeí beèh mé né gi ká kwarè mò dɔɔ́ŋ ye, bíé kéh bí baga. Bí bíé kú lètenè biì mé temé cén mene dɔɔ́ŋ.

21 Dé hên mè nyagá lom né mé be mò jéjég, ye: Pɔ̂l né bí bieé o.

22 Nuaá mé Fehtoò beèh gwàn ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bú a, sísibì! Maranátà!* Fehtoò beèh, ndê! 23 Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò a, ká sìè gí bí beè. 24 Temé mò dɔɔ́ŋ né gi ké yoòr biì mé yilí Yeésò Kristò.

* 1:2 1:2 Seé b. 18:1

* 1:12 1:12 Seé b. 18:24

* 1:14 1:14 Seé b. 18:8; 19:29; Rɔ̂m 16:23

* 1:16 1:16 1 Kɔr. 16:15

* 1:19 1:19 Es. 29:14

* 1:20 1:20 Job 12:17; Es. 19:12; 33:18; 44:25

* 1:31 1:31 Jér. 9:24

* 2:3 2:3 Seé b. 18:9

* 2:4 2:4 Nùàr laán wellê te ŋa nùàr yeè.

* 2:9 2:9 Es. 64:4

* 2:16 2:16 Es. 40:13

* 3:2 3:2 Heb. 5:12-13

* 3:4 3:4 1 Kɔr. 1:12

* 3:6 3:6 Seé b. 18:4-11, 24-28

* 3:16 3:16 1 Kɔr. 6:19; 2 Kɔr. 6:16

* 3:19 3:19 Job 5:13

* 3:20 3:20 Ps. 94:11

* 4:12 4:12 Seé b. 18:3

* 4:16 4:16 1 Kɔr. 11:1; Fil. 3:17

* 5:1 5:1 Deut. 22:30

* 5:6 5:6 Gal. 5:9

* 5:7 5:7 Ex. 12:5

* 5:8 5:8 Ex. 13:7; Deut. 16:3

* 5:12-13 5:13 Deut. 13:5; 17:7

* 6:12 6:12 1 Kɔr. 10:23

* 6:16 6:16 Gen. 2:24

* 6:19 6:19 1 Kɔr. 3:16; 2 Kɔr. 6:16

* 7:10 7:10-11 Mat. 5:32; 19:9; Mk. 10:11-12; Lûk 16:18

* 9:9 9:9 Deut. 25:4; 1 Tim. 5:18

* 9:11 9:11 Rɔ̂m 15:27

* 9:13 9:13 Deut. 18:1

* 9:14 9:14 Mat. 10:10; Lûk 10:7

* 10:1 10:1 Ex. 13:21-22; 14:22-29

* 10:3 10:3 Ex. 16:35

* 10:4 10:4 Ex. 17:6; Nomb. 20:11

* 10:5 10:5 Nomb. 14:29-30

* 10:6 10:6 Nomb. 11:4

* 10:7 10:7 Ex. 32:6

* 10:8 10:8 Nomb. 25:1-18

* 10:9 10:9 Nomb. 21:5-6

* 10:10 10:10 Nomb. 16:41-49

* 10:16 10:16 Mat. 26:26-28; Mk. 14:22-24; Lûk 22:19-20

* 10:18 10:18 Lév. 7:6

* 10:20 10:20 Deut. 32:17

* 10:22 10:22 Deut. 32:21

* 10:23 10:23 1 Kɔr. 6:12

* 10:26 10:26 Ps. 24:1

* 11:1 11:1 1 Kɔr. 4:16; Fil. 3:17

* 11:7 11:7 Gen. 1:26-27

* 11:8 11:8-9 Gen. 2:18-23

* 11:25 11:25 Ex. 24:6-8; Jér. 31:31-34

* 12:4 12:4-11 Rɔ̂m 12:6-8

* 12:12 12:12 Rɔ̂m 12:4-5

* 12:28 12:28 Ef. 4:11

* 13:2 13:2 Mat. 17:20; 21:21; Mk. 11:23

* 13:6 13:6 Mɔ nùàr die, bɔ́ né lòù seén seér, sâ né kwè.

† 13:12 13:12 Bɔ́ mé nòmò me njií né cafanê. Pɔ̂l lé dé seèn me njií seér naâ mé daregà. Lòù sam, daregàdé léí toò lé naâ fufulú.

* 14:8 14:8 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

* 14:21 14:21 Es. 28:11-12

* 15:3 15:3 Es. 53:5-12

* 15:4 15:4 Ps. 16:8-10; Mat. 12:40; Seé b. 2:24-32

* 15:5 15:5 Mat. 28:16-17; Mk. 16:14; Lûk 24:34, 36; Jâŋ 20:19

* 15:8 15:8 Seé b. 9:3-6

* 15:9 15:9 Seé b. 8:3

* 15:25 15:25 Ps. 110:1

* 15:27 15:27 Ps. 8:6

* 15:32 15:32 Es. 22:13

* 15:45 15:45 Gen. 2:7

* 15:51 15:51-52 1 Tes. 4:15-17

* 15:52 15:52 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

* 15:54 15:54 Es. 25:8

* 15:55 15:55 Os. 13:14

* 16:1 16:1 Rɔ̂m 15:25-26

* 16:5 16:5 Seé b. 19:21

* 16:8 16:8-9 Seé b. 19:8-10

* 16:8 16:8 Lév. 23:15-21; Deut. 16:9-11

* 16:10 16:10 1 Kɔr. 4:17

* 16:15 16:15 1 Kɔr. 1:16

* 16:19 16:19 Seé b. 18:2

* 16:22 16:22 Maranátà mé ju hebreêh ye: Fehtoò beèh, ndê!

2 Kɔrênt

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Mvù Pɔ̂l dé jomò mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Kɔrênt

1

Bèh bieê

1 *Né mè Pɔ̂l mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò. Càŋ lé mè sie kwaá naâ mé kàgà-ndòn seèn. Bêh dìm beèh Timotê nyagá njií né mé bí bɔ̀ Càŋ bɔ̀ ké Kɔrênt, mé bɔ̀ nùàr Yeésò te tàbè Akayî mene dɔɔ́ŋ. 2 Tele beèh Càŋ bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Bèh gèr mé bèh bɔɔ̀ŋ

3 Kùsèm Càŋ Tele Fehtoò beèh Yeésò Kristò. Tele kɔ́-jere né bú. Né mene gèh gèr dé heè, à né béh teèn dɔɔ́ŋ bɔŋ laré. 4 À béh te dàm gèr-e bɔŋ laré né kɔɔ́, ye te béh bɔŋ keéh cu bɔ̀ɔ́ mé né gèr feh hihiné ŋené môn. 5 Yoòr beèh né gèr mé lé naâ yoòr Kristò. Càŋ béh bɔŋ né mé Kristò ndɔ. 6 Mɔ béh né mene dàm bɔ̀ gèr mân ŋené laré, sâ, béh mé njéh bɔŋ né bí, te yili sɔm bí. Mɔ béh baá nɔɔ́ŋ, nde né bí bɔŋ ndɔ, te bí kwa terreb, bí yolo laré ye gèr faá béh nɔ. 7 Béh né kwàgà biì yieé, béh né kɔɔ́ ye, yoòr biì né gèr mé né yoòr beèh. Mɔ né mân, sâ Càŋ béh bí bɔŋ nde né dɔɔ́ŋ.

8 *Mɔ bɔ́ ye tútueè, njèh faá gèr nɔ, béh lé naâ bú ké te tàbè Asíà ŋené kum. Gèr béh nyunò dulí seér cu lòù; nuaré déì lé mùnò ná cû ye nyí nde né teèn yili yuo. 9 Á sâ, lé béh feh seér naâ lòù ndɔ, ye te béh mé terreb beèh táŋ cú, te béh temé kwaá njií seér yoòr Càŋ. À nùàr te cio komo sɔm yeé kɔɔ́. 10 À lé béh te gèr hèllè yili sɔɔ́m naâ kɔɔ́, à nde cu né béh môn yili sɔm. Béh ndèm beèh kwaá né ye, à béh méménâ yili sɔm den nde né kɔɔ́ ma. 11 Bí nde né béh Càŋ teèn dua gam, te Càŋ ŋgweé hueh bɔ̀ nùàr kókoó, à gam béh; te nùàr ŋgún vra gi bú felè beèh ndɔ.

Gò Pɔ̂l mé à lé naâ kuún

12 Temé beèh né lè sagár. Lòù sam, ndòn beèh ye béh a: béh yoòr né mé dene bèsɔ́nè mé dene gècên, wa né toò bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ ŋené, tétég né njolò biì ma. Bí kɔ́ɔ ye, béh mé kɔ́gɔ̀n dé nùàr dèn ŋgwéh, né seér húɔ́m-temé Càŋ gam né béh kɔɔ́. 13 Yeé baá môn, béh bí bɔ̀ njèh dé tetarê nyàgà njí cú ndɔ, béh bí nyagá njií lom aá bɔ̀ njií mé bí nde né ŋgweé komo. Mè né gwaán ye te bí ŋgweé komo. 14 Dé kènê mè né kɔɔ́ ye, bí ŋgweé faŋ den né lòù. Mé njéh mene, cu déì bí nde né ŋgweé komo, ye loù mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò cuù nde né teèn, bí sagár nde né mé béh, faá béh nde né mé bí sagár nɔ.

15-16 *Teèn sâ mè lé naá giì gwaán ye te mè wa lɔgɔ̂ ké lɔ biì, mè kela nde ye Masedínà. Mɔ mè cuù baá, béh bí den weh cu ndɔ, te bí dé biì kwa njua mbei fà. Jomo sâ bí sé naâ mè gam, te mè nde ser ké Judê. 17 Njèh cén, mè lé ménâ bɔ́ ná ŋgwêh. Mè yeé ménâ bɔ́ cú, bí ye, sâ mè mé bí bɔɔ́ né ja wa? Wa bí ye, mè hên bɔɔ́ né seé ŋgàŋ yoòr, mè né mé sòn fà wa?

18 Càŋ né sòn mò kɔɔ́, béh mé bí tueé lom né sòn cén; mɔ béh ye: «Nyea”, sâ gi aá. Mɔ béh ye: «Hɔ̂s”, sâ gi aá ndɔ. 19 *Lòù sam, Ŋunà Càŋ Yeésò Kristò, mé bêh Silâs mé Timotê lé naâ ké lètenè biì se doô né lom nùà gècên. À dé seèn nyea bɔ̂ hɔ̂s bècénè gwàn hùàlè bèh; à gi lom né «Nyea”. 20 À né dé seèn «nyea” mé bɔ̀ ndéb Càŋ dɔɔ́ŋ mboón gi né teèn. Béh «È môn” mé yilí Yeésò Kristò tueé yeé dé cî, te Càŋ ter ŋaá lom kɔɔ́. 21 Càŋ béh bí hên kurú kwaá né kɔɔ́, te béh beè Kristò njebá lom tég. À béh balé kwaá né kɔɔ́, ye béh né bɔ̀ nùàr nyî. 22 À béh mágá seèn yoòr maga kwaá gi aá, à nyeén kwaá gi béh Cúcuí seèn te temê ndɔ, te béh ŋene kɔ mé njéh, ye nyí nde né béh njèh dɔɔ́ŋ haá gií ma.

23 Mè tueé bí, sòn mò né Càŋ. Mɔ né nyeén, mè kú kuù. Mɔ mè sé naâ ké lɔ biì waá, mè sé naâ bí seé weh. Mè lé kuún naâ dé cî. 24 Béh gwàn ŋgwéh felè biì taàb ndɔ. Lòù sam, bí ceér Yeésò Kristò sie lom né tég. Njií mé né lè beèh, béh ye te béh bí seé bɔɔ́ lom felè biì, te gam bí, yo sagár bí.

2

1 Mè kuún baá-re gò hèllè ndɔ, te mè bí temé lè bɔ́ yúlá cú; 2 wanɔɔ́ŋ sâ neì mè temé lè bɔɔ́ samé cu nde né kɔɔ́ wa? Ŋgweéh sé la né bí mà. Hên, mɔ temé biì né lè yulá, bí nde né mè temé lè bɔɔ́ samé cuú wa? Dé sâ ndɔ́g. 3 Mè lé bí mvù hèllè nyagá naâ dé cî, ye te mè ndeè waà, bí mè temé lè bɔ́ yúlá cú. Lòù sam, bí sé la mè temé lè bɔɔ́ samé seér naâ kɔɔ́. Dé mò, mè lé naá giì kɔɔ́ ye, mɔ mè né samésé, bí nde gi né mé vɔ́gɔ́-temé mene dɔɔ́ŋ sagár ndɔ. 4 Mè tueé bí, mè lé bí mvù hèllè nyagá njií naâ mé yímé njolò, mé yílí temé mene dɔɔ́ŋ. Mè lé nyàgà ná ŋgwêh ye te temé yili bí mé njéh lè ndɔ, mè ye te bí ŋene kɔ seér lòù, ye mè né lom bí mé gècên mene gwaán ma.

Veên lè kulú sɔm giì

5 Mɔ nuaré déì lé naâ bɔ̀ nùàr temé lè bɔɔ́ yulá, à mé mè bɔ́ njí ŋgwéh, à bɔɔ́ njií né mé bí mene. Mɔ sam, à sâ bɔɔ́ njií né mé bɔ̀ déì lètenè biì. 6 Bí lé naâ bú gèr feh keéh. Kènê wulu baá kèn. 7 Bí kúlú sɔ̀m á yúlá-temé sâ lè biì, bí bɔŋ seér cu bú lòù, wanɔɔ́ŋ à nde né mé kú vuagá kuú. 8 Mɔ né mân, mè né bí bɔŋ, bí fèh kéh bú gwaân biì ndɔ. 9 Mè lé bí mvù sâ nyagá njií naâ ye te mè jɔ̀gɔ̀ ke ke, bí né sòn mò ŋgweé wa. 10 Mɔ bí kulu sɔm gi aá veên nùà hèllè lè biì, sâ mè nde né veên seèn lè mò kulú sɔm. Mé njéh mene, mɔ à naâ mè njeré déì bɔɔ́, sâ mè veên seèn lè mò kulú sɔm gi aá kèn. Mè ménâ bɔɔ́ né felè biì, toò Yeésò Kristò, 11 te *Sátàn terreb felè beèh kwà cú. Lòù sam, béh né gi seé seèn kɔɔ́.

Nyàmè Pɔ̂l ké Troâs

12 *Bí né kɔɔ́ ye, mè lé naâ ké Troâs ndeé, te mè se Njàgà Bagaà felè Kristò. Wa ké teèn, mè kwa Fehtoò beèh gulu kwaá baá mè ceér seé seèn lɔŋ. 13 Njèh cén, mè lé dìm beèh Tîte ké teèn kwà ná ŋgwêh. Mè yeé bú ké teèn kwà cú, temé mò lè dìè cú ndɔ. Mè bie weh bɔ̀ nùàr, mè fɔɔ́n gò, mè nde Masedínà.

Bɔ̀ táŋgɔ́g jomo *Kristò

14 Sìè ŋgɔ́b, Càŋ Dueè, béh né wò vra! Béh jomo Kristò né bɔ̀ táŋgɔ́g. Wò béh mân sie kwa naâ kɔɔ́, ye te cu dɔɔ́ŋ béh cɔ beh nyí, béh yoòr den mé múmú nyî, bèh dɔɔ́ŋ béh né nyí mé bɔ̀ nùàr ŋgɔ feh. 15 Mé gècên mene, béh né faá kómó múmû mé Kristò né mé Càŋ haá njií nɔ. Bɔ̀ɔ́ mé nde né yili yuo dɔɔ́ŋ nde né múmú sâ ŋgweé. Bɔ̀ɔ́ mé nde né lòù leér le, ŋgweé gi múmú sâ ndɔ. 16 Dé bɔɔ̀n nde né múmú cioò, bɔ́ kuú nde né mé njéh. Dé bɔ̀ɔ́ mé nde né yili yuo, múmú yɔ̀ŋ. Sâ nuaré déì nde né seé hên bɔɔ́ komo wa? 17 Mé njéh mene, béh dé beèh faá bɔ̀ déì nɔ sam. Dé bɔɔ̀n, ŋgòr Càŋ beè bɔɔ̀n né seé kàgàlɔ̀ŋ. Sâ béh dé beèh tueé sege lom né ŋgòr Càŋ. Càŋ lé béh temà naâ kɔɔ́, béh tueé den né toò seèn, béh tueé né mé yilí Kristò.

3

Bɔ̀ seé bɔ̀ dé ŋgɔ̀ŋ feê

1 Sâ ŋgòr hên tueé né ye, béh punó né lòù wa, né naàn? Kɔ bɔ́ nyagá sɔɔ́ cu bí mvù, ye bí a, béh né bɔ̀ gècên bɔ̀ wa? Wa kɔ bí nyagá haá béh mvù beè, te béh nde ye beré déì ndɔ wa? Bɔ̀ déì dé sâ bɔɔ́ yeé kɔɔ́, dé beèh môn sam, bɔ̀ nùàr né gi béh kɔɔ́. 2 Mvù beèh né bí. Né gi te temé biì nyagá den. Bɔ̀ nùàr nde né ŋené kɔɔ́, bɔ́ jaŋé cí. 3 *Né lom bèsɔ́nè ŋené den ye *Kristò lé nyagá naâ mvù sâ kɔɔ́, à beè beèh tema keéh né lòù. À mé nòmò nyàgà ŋgwéh, à nyagá seér né mé Cúcuí Càŋ làŋ. À te taâ nyàgà kwá ŋgwéh, à nyagá kwaá seér né lè nùàr. 4 Né lom môn, temé beèh né gi bèh sâ. Baá gi ké toò Càŋ mé njua Kristò.

5 Bɔɔ́ mene naàn, gèh seé hên, béh túé ŋgwéh ye béh né bú mé feh beèh bɔɔ́ komo ndɔ. Mɔ béh né njeré déì bɔɔ́ komo, sâ Càŋ njií sâ bɔɔ́ né kɔɔ́. 6 *À bɔɔ́ naâ kɔɔ́ te béh nde ye bɔ̀ seé bɔ̀ dé ŋgɔ̀ŋ feê ŋaá. Ŋgɔ̀ŋ feê sâ dé seèn mé *sóú táŋ ŋgwéh. Sóú né mene te mvù nyagá den, à cí táŋ ŋgwéh. Né seér Cúcuí Ŋagâ feh né béh ceér kɔɔ́. Sóú mé bɔ́ lɔ naâ nyagá kwaá sâ, nùàr kem yií seér né te cio. Cúcuí Càŋ dé seèn nùàr yili sɔm seér né lòù.

7 *Bɔ́ lɔ naâ sóú sâ te taâ nyagá kwaá; bɔ̀ nùàr ŋene kɔ terreb Càŋ teèn; kuún Músì lé naâ mé njéh lòù baá seér. Bɔ̀ huaán *Iserálà yeé nde aá njolo teèn ke njií, dé keè sam. Á sâ, ŋagâ hèllè nde cu né mbaá nyimé le ndɔ. Mè tueé bí, mɔ sóú mé bèh cerê seèn né cio, né bɔ̀ nùàr terreb Càŋ mân feh keéh, 8 sé tagá seé Cúcuí Ŋagâ nùà njèh wa? 9 Mɔ ŋgòr mé nde né bɔ̀ nùàr te ju sie yií, né gi mé terreb Càŋ yoòr, sé tagá ŋgòr mé nde né nùàr toò Càŋ nùà dilî yilá wa? 10 Njií ye béh a, júée ye terreb mé lé naâ terreb sâ ŋa baá njèh mbaâ; wanɔɔ́ŋ terreb dé kènê seèn taré kelá né kɔɔ́ nɔ. 11 Mɔ dé mé lé cèr màgà ná ŋgwêh doô, lé naâ ménâ lieé huɔɔ́m, sé tagá dé mé cer den nde aá kèì cén wa?

12 Yeé baá mân, ndèm beèh yieé ndɔ. 13 *Béh dé beèh faá Músì sam. Músì dé seèn lé naâ njolo vuɔb, ye te ŋagâ mé né toò kuún nyî njolò bɔ̀ huaán *Iserálà nyímé dèn cú. 14 Bɔ̀ huaán Iserálà lé naâ lòù ndegé seér. Né mene bɔ̀ ndùté ndùtù bɔɔ̀n née ŋgwé kòmò ŋgwéeh ye. Bɔ́ né mene mvù ŋgɔ̀ŋ cuûm jaŋé, bɔ́ lom njeré déì teèn ŋgwé kòmò ŋgwéh; den cu né ka nág faá bɔ́ née njolo vuɔb den ye nɔ. Lòù sam, kɔ nùàr né jomo *Kristò, vùɔ̀b seèn huar yuo ye bú njolò. 15 Mé cafanê mene, bɔ́ né mene mvù Músì jaŋé, bɔ́ lom ŋgwé kòmò ŋgwéh; den né faá vùɔ̀b cén sâ bɔ́ lalé den né kɔɔ́ nɔ. 16 *Kɔ nùàr ŋa seér né nùà Fehtoò beèh, vùɔ̀b huar yuo ye bú yoòr. 17 Lòù sam, Fehtoò beèh né Cúcuí. Bèh mé Cúcuí Fehtoò beèh né teèn dɔɔ́ŋ, bɔ̀ nùàr kwer sóù sam cuú. 18 Béh bɔ̀ɔ́ mé né gi ka Yeésò dɔɔ́ŋ, vùɔ̀b béh njolò huar yuo aá kèn. Yoòr beèh ŋené seér aá terreb Fehtoò beèh. À né béh kweéh seér, te béh ndeè den faá bú nɔ, te terreb seèn yoòr beèh yam ŋeí cu lòù. Dé sâ Cúcuí Fehtoò beèh bɔɔ́ lom né kɔɔ́.

4

Sɔɔ̀ màr mé bɔ̀ njèh gècên Càŋ lè

1 Càŋ mé húɔ́m-temé seèn béh seé hên beè haá kwaá né kɔɔ́, temé béh lè kú ŋgwéh dé cî. 2 Bɔ̀ njèh fegùlì mé bɔ̀ nùàr né lòù bɔɔ́ naáb bele dɔɔ́ŋ, be beèh teèn sam. Béh lòù túé nágá ŋgwéh, béh ŋgòr Càŋ lòù túé kwéh sér ŋgwéh ndɔ. Béh tueé seér né ŋgòr gècên, béh né toò Càŋ bèsɔ́nè mbaá, béh ye te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ gècên beèh teèn ndɔ. 3 Mè tueé bí, mɔ beè bɔ̀ déì Njàgà Bagaà ka ŋágá ŋgwéh, sâ ŋágá ŋgwéh beè bɔ̀ɔ́ mé nde né lòù leér le sâ. 4 Bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh. Lòù sam, *Sátàn né *wɔ́ŋ hên tuú, à bɔ́ temé beè vuɔb sie gi aá kèn, ye te bɔ́ ŋagâ Njàgà Bagaà ŋéné kòmò cú, te bɔ́ ŋéné kɔ́ cú ye yoòr *Kristò ŋené né gùm Càŋ Dueè nùà njèh.

5 Bí kɔ́ɔ ye, mɔ béh baá ŋgòr Càŋ se, béh felè beèh túé bèh, béh se lom né Yeésò Kristò, ye Fehtoò né lom bú. Béh dé beèh né bɔ̀ seé bɔ̀ biì, felè Yeésò Kristò ma. 6 *Càŋ mé lɔ tueé naâ ye ŋagâ a, bá lètenè cibî baà doô, béh ŋagâ seèn lè ba kwaá né kɔɔ́, te feh bɔ̀ nùàr ŋagâ seèn, bɔ́ ŋene kɔ *sùsùm seèn mé né toò kuûn Kristò baá den.

7 Béh né faá sɔɔ̀ màr nɔ. Mé njéh mene, Càŋ bɔ̀ njèh gècên seèn yií kwaá seér né lè beèh, te feh keéh ye terreb né lom dé Càŋ, dé beèh sam ma. 8 Béh né mene te dàm gèr-e huná yilá, mé njéh mene, gèr hèllè béh dɔ́b ŋgwéh. Béh né mene ndio, béh ndèm sɔ̀m bèh. 9 Bɔ́ né mene béh bunó, mé njéh mene, Càŋ njolo mé béh cì ŋgwéh. Bɔ́ né mene béh doó turú, mé njéh mene, béh ŋèrrè ŋgwéh. 10 Béh yoòr beèh cu dɔɔ́ŋ kɔ lom né núr cioò Yeésò, te yɔ̀ŋ seèn yoòr beèh ŋené seér kɔɔ́. 11 Béh bɔ̀ɔ́ mé né làŋ hên, béh né lom te cio; né felè Yeésò, te yɔ̀ŋ seèn ŋené yuo kelà yoòr beèh, béh bɔ̀ wàn bɔ̀. 12 Mɔ né mân, cio nde né béh seé weh, te yí yoòr biì ŋené seér yɔ̀ŋ.

13 *Né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: «Mè né temé cén mé Càŋ kwaá njií, mè ŋgòr seèn se né dé cî.» Dé beèh ménâ ndɔ, béh né temé cén mé Càŋ kwaá njií, béh bɔ̀ nùàr ŋgòr seèn se né dé cî ndɔ. 14 Béh né kɔɔ́ ye, Càŋ mé lé naâ Yeésò Fehtoò beèh te cio komo sɔm, nde né béh te cio faá bú nɔ komo sɔm ndɔ, te à weh bilí njií gi béh bí dɔɔ́ŋ ké toò seèn. 15 Njií mé né kelá dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te gam bí, te nùàr ŋgún kuú fùgò beè Càŋ, nùàr ŋgún vra ŋeí bú lòù ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ te be terrèb Càŋ ŋa ter kɔɔ́.

Dene ŋgulî

16 Temé béh lè kú ŋgwéh dé cî. Yo beèh yua nde den né dé yuaâ kɔɔ́, temé beèh né dé seèn lòù taré ŋaá seér; cieé dɔɔ́ŋ Càŋ né bú terreb sagá. 17 Gèr né mene béh kema dɔɔ́ŋ, beè beèh né njèh mbaâ, nde né gií. À béh tɔɔ́ kwaá seér né ceér kùrmò. Né meì bɔ̀ kùrmò; à ter le nde né cu dɔɔ́ŋ. 18 Béh dé beèh temé kwaá njií né te njií mé bɔ́ lòù ŋéné bèh. Njií mé bɔ́ né lòù ŋené, béh temé teèn kwá njí ŋgwéh. Lòù sam, njií mé bɔ́ né lòù ŋené doô beéh ŋgágá bèh. Njií mé bɔ́ lòù ŋéné bèh ter dé kèì cên ŋgaga le né kɔɔ́.

5

1 Béh ká cie cer ŋgɔgɔ́ née lè dûŋ ye. Sâ jue né yo beèh dé ká te *wɔ́ŋe. Mɔ ŋerré baá, Càŋ nde né béh gwà nùà njèh ké te vulúu haá. Sâ baá gwà beèh dé kèì cên, mé nùà kɔɔ́ mé ná ŋgwêh. 2 Mɔ béh né mene kènê cuané, béh mé njéh gaán gi né gwà feê ké te vulúu kwaà. 3 Béh ndeè ké sâ kwa lom nde aá yo dé tètàgà. 4 Dé ká te wɔ́ŋe né môn, béh lè dûŋ hèllè cuané nde né fî. Sâ túé ŋgwéh ye, béh gwaán lom aá te yo húɔ́me huaré yuoò. Béh gaán né yo dé ké te vulúu, te yo dé húɔ̂m hên ŋa seér dé Cúcuî mé dé seèn kú ndé cú. 5 Càŋ mé feh seèn lé ye nyí nde né béh ménâ kweéh seér. À béh Cúcuí seèn haá gi aá kèn, te béh ŋene kɔ mé njéh ye, nyí nde né béh njèh dɔɔ́ŋ haá gií ma.

6 Yeé baá môn, temé beèh lè kú cú ndɔ. Béh kɔ lom aá njèh cén, ye mɔ yo hên née béh yoòr ye, sâ lɔɔ́ Fehtoò beèh née dàb mé béh ye ndɔ. 7 Né môn, béh temé kwaá njií né te njií mé béh lòù ŋéné bèh. Béh táŋ sɔ́ ŋgwéh ye, kɔ béh ŋene baá. 8 Béh yeé môn táŋ cú, temé beèh lè kú cú ndɔ. Béh gwaán lom né yo dé hên kwaá lɔɔ̂, te béh nde ké kwarè Fehtoò beèh. 9 Sâ béh né mene mé njolo, béh kuú mene, béh gwaán lom né seé mé à gwaán nê. 10 *Lòù sam, béh nde gi né toò *Kristò njebá, te à tena ju nùà kàn. À tena nde né mé seé seèn; né mene seé bagaà, né mene dé veên, baá sàgà seèn.

Nàŋ lètenè nùàr bɔ̂ Càŋ

11 Béh né gi Fehtoò beèh veéh kɔɔ́. Yeé baá mân, béh né lom tég lege, ye te bɔ̀ nùàr cer gi ménâ ndɔ. Càŋ né gi béh kɔɔ́ nyegé. Mè né munó ye, bí né gi mè kɔɔ́ ndɔ. 12 Béh toò biì lòù púnó ŋgwéh, béh ye te béh se nyegé bí dé seè, te bí sagár mé béh. Mɔ sam, bɔ̀ nuaré déì né lètenè biì punó gɔ, bɔ́ mé yɔ̀ŋ nùàr táŋ ŋgwéh, bɔ́ dé bɔɔ̀n punó seér mé dé ŋgàŋ yoòr. Mɔ né ménâ, te bí ke weh yoòr beèh, bí maáb tena lɔ bɔ́ toò. 13 Bɔ́ ye béh né kùlù sé wa? Mɔ béh né mene kùlù, sâ né felè Càŋ. Á, mɔ béh né te ceér-e, sâ né te gam bí ndɔ. 14 Béh dé beèh kɔ lom né ye, gwaân Kristò béh mân lu né kɔɔ́. Béh né gi kɔɔ́ ye, nùà cén naâ felè nùàr dɔɔ̂ŋ kuú. Sâ tueé né ye, nùàr dɔɔ́ŋ né gi mé gà te cio sâ teèn. 15 À cio kuú né dé nùàr dɔɔ̂ŋ, te bɔ̀ɔ́ mé né mene yɔŋ, dé bɔɔ̀n yɔ̀ŋ dèn cú, bɔ́ yɔŋ seér aá dé nuaá mé lé naâ felè bɔɔ̀n kuú, mé lé naâ felè bɔɔ̀n te cio komo yuo cuú ndɔ.

16 Mɔ né mân, sâ béh nuaré déì mé njolo nùàr kè ndé cú. Béh lɔ naâ mene Kristò mé njolo nùàr ke njií, béh bú kènê ménâ wèh ndé cú. 17 Nuaá mé nyɔgɔ́ den né yoòr Kristò baá dé seèn nùà feê. Bɔ̀ njèh dé cucuûm bú yoòr huar yuo aá kèn; yoòr seèn ŋené lom nde aá dé feê. 18 Sâ dɔɔ́ŋ Càŋ ye te mé Kristò béh bɔ́ nyɔgɔ́ bilí. Kènê, à seé sâ haá keéh né beè beèh, ye béh bílí njî bɔ̀ nùàr ká yoòr nyî te bɔ́ bɔ́ nyɔgɔ́ bilí ndɔ ma. 19 Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ lé bɔ̀ nùàr ká yoòr seèn nyɔgɔ́ njií naâ mé Kristò, à lé mé veên bɔɔ̀n lè sìè dèn ná ŋgwêh. À lé béh yoòr bɔɔ̀n tema njií seér naâ lòù, ye béh ndé júée bɔ́ a, bɔ́ ndê nyɔ̀gɔ̀ ndé gî ká yoòr nyî ma. 20 Béh kela baá-re bɔ̀ sòn Kristò, béh ŋa ndɔ. Càŋ mé feh seèn sònò beèh tueé keéh né kɔɔ́. Béh né bí mé yilí Kristò bɔŋ, kúkùr biì, bí dèn nyɔ̀gɔ̀ ndé gî ká yoòr Càŋ. 21 Bí kɔ́ɔ ye, Kristò lé mé ndɔ̀gɔ̀ veên déì yoòr ná ŋgwêh. Mé njéh mene, Càŋ lé naâ bú te núlu felè beèh loró yií. Sâ dɔɔ́ŋ Càŋ ye te béh mé bú toò nyî ŋa seér bɔ̀ didilí bɔ̀.

6

1 Bí kɔ́ɔ ye, béh bɔ̀ Càŋ seé hên bɔɔ́ yeé kɔɔ́. Bí né gi fùgò beè Càŋ kuú. Mɔ né mân, kúkùr biì, bí té gwàn mé fùgò sâ ŋa njèh mbaâ beè biì. 2 *Né gi te mvù Càŋe nyagá den, Càŋ ye:

«Cu mé húɔ́m-temé nyî né bí beè yaám sie hên,

nyí né hueh biì ŋgweé.

Loù mé bí nde né teèn yili yuo, nyí nde né bí gam.»

Mè tueé bí, hên baá cu mé nùàr gwaán nde né húɔ́m-temé Càŋ teèn sâ, à nùàr yili sɔm nde né lan lan.

3 Béh gwàn ŋgwéh mé nuaré déì ndugó seé beèh; béh né ceér fɔɔ́n, ye te nuaré déì béh gule beè bè lɔ́ cú. 4 Te ŋené den yoòr beèh cu dɔɔ́ŋ, ye béh né bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ: béh né mene dàm gèr ŋené laré, béh né yeé bɔ́ dɔɔ́ŋ yoló gií.

5 *Bɔ́ lé naâ béh núr duún,

bɔ́ yií béh gwà cibì,

bɔ́ né béh gèr yoòr soób su.

Béh né gèr mé seé temâ ŋené,

cu déì yɔgɔ́ bilí béh mé yáb yieê mene,

béh lɔ́m cèr kwà ŋgwéh.

6 Mé njéh mene, béh né lom feh keéh ye béh né bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ ma:

veên déì yoòr beèh ŋéné nyì ŋgwéh,

béh né lom ceér gècên kɔɔ́,

béh né gèr yoló,

béh né bɔ̀ nùàr húɔ́m-temé feh keéh,

Cúcuí Ŋagâ né béh yoòr ŋené,

béh né bɔ̀ mbeí beèh mé temé cén gwaán,

7 béh né bɔ̀ nùàr ŋgòr gècên tueé,

yoòr beèh ŋené lom né terreb Càŋ.

À béh yilá né bɔ̀ didilí bɔ̀.

Sâ né bɔ̀ njèh taâb beèh, béh be fà dɔɔ́ŋ weh sie né cí.

8 Bɔ̀ nuaré déì né béh seén, bɔ̀ déì né béh lòù bɔɔ́ gulí.

Bɔ̀ nuaré déì né dé veên felè beèh tueé, bɔ̀ déì tueé dé bagaà.

Béh né bɔ̀ gècên bɔ̀; mé njéh mene, bɔ́ né béh bɔ̀ nyeén bɔ̀ yilá.

9 Den né faá bɔ́ béh kɔ́ ŋgwéh nɔ, sâ bɔ́ né gi béh kɔɔ́.

Den né faá béh né bɔ̀ komó, sâ béh né gi bɔ̀ làŋ bɔ̀.

Bɔ́ né béh te gèr-e fagá yií; mé njéh mene, béh kú ŋgwéh.

10 Bɔ́ né mene béh temé lè bɔɔ́ yilí, béh né lòù samé seér.

Béh né bɔ̀ saám bɔ̀ njolò bɔ̀ nùàr, sâ bɔ̀ nùàr ŋgún lie gi né mé béh ndɔ.

Den né faá béh mé njeré déì sam, sâ dàm njèh ceré né beè beèh.

11 Belà, Kɔrênt bɔ̀, béh bí dàb dɔɔ́ŋ hên tueé ŋagá né njií mé né ká lè beèh. 12 Dé beèh, béh né bí gwaán, bí seér béh gwàn ŋgwéh kɔɔ́. 13 Kènê, mè nde aá mé bí faá bɔ̀ huaán mò nɔ, tueé njií: bí ŋgwé kɔ́ béh yoòr biì ŋgweè, te den faá béh né bí ká yoòr beèh ŋgweé njií nɔ. Bí kwá lɔ́ béh temé biì lɔŋ.

Dene kɔ̂r

14 Bî nuaá mé Yeésò kɔ́ ŋgwéh té njèh kèì cén mùnò, faá bɔ́ nàgà mé terreb hihiné te vún cén-e kwá bílí bèh nɔ. Naàn naàn mé njèh dilî bɔ̂ njèh gobô nde né mé sòn cên den wa? Ŋagâ bɔ̂ cibí hùàlè bèh ndɔ. 15 Bɔɔ́ mene naàn, *Kristò bɔ̂ *Sátàn bècénè té bílí ndé ŋgwéh. Nuaá mé né temé yoòr Yeésò kwaá njií, bɔ̂ nuaá mé temé yoòr Yeésò kwá njí ŋgwéh né yeé kèì cén munó gií wa? 16 *Naàn naàn mé gwà Càŋ bɔ̂ sùàgà nde né felá nyi wa? Bí kékɔɔ̀ ye, béh dé beèh né gwà Càŋ dé Càŋ làŋ. Càŋ mé sòn seèn tueé né ménâ ndɔ, ye:

«Jue nyí Càŋ Dueè, nyí cer nde né ké lètenè biì,

nyí né teèn yɔŋ den.

Càŋ biì nde né nyí, bí nde né bɔ̀ nùàr nyî ndɔ.

17 *Mɔ né mân, nyí tueé bí, bí gè mé *wɔ́ŋ geè,

bí té njií mé né dulí cór, te nyí weh kwaá ye bí kèbè nyî.

18 *Tele biì nde né nyí;

bɔ̀ huaán nyî dé sisiîb mé dé vévêh nde né bí ndɔ, jue nyí Càŋ terrèb.»

7

1 Bɔ̀ mbeí mò, ndéb mé Càŋ kwa kwaá né béh tieè né cí. Mɔ né mân, béh yàgà sɔ̀m gí veên yoòr beèh, béh den lom njolò Càŋ ŋagásé, béh veéh lom bú mé temé beèh mene.

Vɔ́gɔ́-temé Pɔ̂l

2 Bí temé biì kwá lɔ́ mé béh, bɔ̀ nùàr mò! Béh lé nuaré déì veên bɔ́ ná ŋgwêh, nuaré déì gule beè beèh bè lɔ́ ŋgwéh, béh nuaré déì lòù bèlè ŋgwéh ndɔ. 3 Mɔ béh né mân nyagá, béh nyàgà ŋgwéh ye ju a, sìè bí. Dé sâ ndɔ́g! Lòù sam, temé beèh né bí. Né ka faá mè lé naá giì bí tueé nɔ, né mene dé yiliì mé dé kuû dɔɔ́ŋ, béh bí né kɔɔ́. 4 Temé mò né lom ké yoòr biì, mè sagár né mé bí. Te dàm gèr mé né béh kwa laré dɔɔ́ŋ, temé mò lè kú ŋgwéh, mè kuú seér cu né mé vràb dé kuû.

5 *Mè tueé bí, béh wa mene ké Masedínà, bèh dù lé teèn ná ŋgwêh. Béh lé naâ mé lègè kwaré; kèb cieè lègè o, kèb lè veéh o, lé naâ béh seé weh. 6 Mé njéh mene, Tîte yeé waà baá, yo taré cu béh. Sâ dɔɔ́ŋ, Càŋ Yìlì nùàr lé béh ter sɔɔ́m naâ kɔɔ́. 7 Gí cégé ŋgwéh dé waâ Tîte ndɔ. À lé naá cuù béh tueé ye béh a, temé nyî né lè mé bí nɔré dé gècên. Lòù sam, bí ye bí gwaán lom né mè ŋenê, wa bí né mé yímé njolò, bí né jomo mò ma. Môn, bɔ̀ nùàr mò, temé mè ká lè sagár seér aá lòù.

8 Mè né kɔɔ́ ye, mvù mò lé naâ bí temé lè bɔɔ́ yulá. Mè lé naâ cí nyamé ndɔ, ye temé nde né bí lè mé njéh yilí weh. Mé njéh mene, mè nyàmè cú, mè né seér lòù samé. 9 Mè dé yúlá-temé biì sàmè ŋgwéh, mè samé seér aá, ye bí mé njéh kweéh seér aá temé ma. Lòù sam, mvù mò hèllè lé bí veên bɔ́ ná ŋgwêh; Càŋ mé yúlá-temé biì hèllè bɔɔ́ seér né seé. 10 Yúlá-temé dé Càŋ né yeé môn. À temé nùàr kweéh seér yeé mé njéh, te nùàr nde ye yili yuo. Sâ nùàr a, té mbaá nyàmè kú. Yúlá-temé de wɔ̂ŋ, nùàr mé njéh ku seér né cio.

11 Bí ŋéné ŋgwéh ye, yúlá-temé biì hèllè baá seér kènê njèh seê beè Càŋ wa? Yúlá-temé sâ lé naá seêr bí temé ter jɔgɔ́ kwaá, nùà kàn baá sòn seèn mé be seèn se. Veéh lé naâ bí sie, bí sɔm kwaá njií nùà veên hiín, bí gwaán seér cu ŋgòr mò, bí né teèn bɔgɔ́, ye te nùà hèllè ŋene gèr mé njéh. Sâ dɔɔ́ŋ, bí tueé ŋagá né sòn biì, ye be biì teèn sam ma. 12 Mè tueé bí, mè lé naá menè bí mvù dé jomò nyagá njií, lé felè nùà veên doô ná ŋgwêh; lé felè nuaá mé à naâ bú veên bɔɔ́, ná ŋgwêh ndɔ. Lé naá seêr ye te bí ŋene kɔ mé yilí Càŋ, ye bí né béh gwaán. 13 Bí yeé baá ŋené kɔɔ́, yo béh hên taré cu né mé njéh ndɔ.

Mé dé sâ gí lòm ŋgwéh, béh tétég samé cu né mé vɔ́gɔ́-temé Tîte. Lòù sam, ye bí né lom nyí yo mé gècên mene bɔɔ́ taré. 14 Sâ tueé né ye, púnò mé mè lé naâ toò seèn mé yilí biì punó doô, lé naâ teèn yilá, ye né ŋgòr gècên, wa né faá ŋgòr gècên mé béh lé tueé naâ bí ma. 15 Lòù sam, à lé naâ ké yoòr biì waá, bí bene nde bú faá nùàr nɔ kwa weh, bí né tie faá cí nɔ ŋgweé. À né cí munó njií, vɔ́gɔ́-temé bɔɔ́ bú njèh. 16 Mè né lom mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên ndɔ, ye mè né kwàgà biì yieé.

8

Be haâ

1 *Bɔ̀ nùàr mò, béh ye te bí ŋene kɔ húɔ́m-temé Càŋ mé né ké Masedínà lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ndɔ. 2 Bɔ́ lé naâ gèr faá gèr nɔ ŋené; mé njéh mene, bɔ́ lé naâ yoòr yoló kwaá njií, bɔ́ mé njéh samé seér cu lòù. Bɔ́ né mene bɔ̀ saám bɔ̀, bɔ́ kàgàlɔ̀ŋ seé Càŋ haá lom mé be fà. 3 Mè tueé bí, njèh faá há-be nɔ, bɔ́ lé naâ mé terreb bɔɔ̀n mene haá, bɔ́ né ménâ mé kàgà-ndòn bɔɔ̀n haá yɔgɔ́ keéh. 4 Bɔ́ né cu béh teèn lòù bɔŋ yií, ye béh há bɔ́ ceér, te bɔ́ yií be te seé sâ ndɔ, te gam bɔ̀ Càŋ bɔ̀ ké Judê ma. 5 Dé sâ yɔgɔ́ keéh cu baá-re faá béh lé naâ munó nɔ: bɔ́ lé jɔ̀gɔ̀ temé kwaá njií naâ mé Fehtoò beèh, bɔ́ kwaá njií mé béh ndɔ, bɔ́ kwaá njií lom faá Càŋ gwaán nê nɔ.

6 Béh Tîte hên bɔŋ kuú né dé cî, ye bú a, kúkùr seèn, à ndé cú ké lètenè biì, te seé mé à lé baŋ lɔɔ̀ naâ doô, nde den méménâ; bú a, ndé bílí wèh kàgàlɔ̀ŋ dé biì ndɔ ma. 7 Mè né kɔɔ́ ye, bí né gi te seé Càŋe ŋgulí, bí mé Yeésò kwaá njií né temé cén, bí né njèh kɔɔ́, bí né tueé kɔɔ́ ndɔ, bí te seé Càŋe tegé né lòù, bí né mé temé beèh lè. Sâ mɔ né mân, bí ŋgúlí yùò kélâ mé te seé kàgàlɔ̀ŋ mene, bí haá lom be fà dɔɔ́ŋ.

8 Mè bí lòù tágá ŋgwéh ndɔ; sâ mè ye te bí ke weh yoòr bɔ̀ déì, bí feh keéh gèh dé mé gwaân biì né yieé. 9 Lòù sam, bí né gi húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò kɔɔ́. Nùà sèsàm né bú. Mé njéh mene, à lé nùà saâm ŋa seér naâ felè biì. Njua mé à lé naâ ménâ bɔɔ́, te bí nde ye bɔ̀ sèsàm bɔ̀ mé saám seèn hèllè ŋaá.

10 Mɔ né mân, mè dé mò ye: seé mé bí lé baŋ lɔɔ̀ naâ nyèmà léílê hên, bí bɔ́ ndé dèn mé njéh toò. Bɔ̀ toò jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ te seé hên lé naâ bí; bí lé seé hên gwaán lɔgɔ́ naâ kɔɔ́. 11 Bí tégé cú teèn mé terreb te seé sâ mboón, faá bí lé ye bí nde né bɔɔ́ nɔ. Bí kwa mene kei, bí há cí. 12 Lòù sam, njií mé bí kwa keéh né beè, mɔ bí né Càŋ mé vɔ́gɔ́-temé mene haá, à nde né weh. Mɔ bí mé njéh beè sam, Càŋ túé ŋgwéh ye bí há nyí ndɔ.

13 Bí té mùnò, ye béh ba né bí lòù, te bí die saám felè bɔ̀ déì. Sam, mè ye te bí bɔ́ den seér kèì cén. 14 Kènê bí né mé njéh beè, bí há bɔ̀ɔ́ mé njéh sam teèn. Loù mé bí mé njéh sam cuú, te bɔ́ ndeè gam bí teèn te den gi kèì cén. 15 *Te mvù Càŋe né ménâ nyagá den ndɔ, ye:

«Nuaá mé lé naâ yáb kókoó kwa lé túnú ná ŋgwêh.

Nuaá mé lé kwaá naâ ŋgɔ́b lé cùè ŋgwé ná ŋgwêh ndɔ.»

Tîte mé bɔ̀ mbeí déì fà

16 Kùsèm Càŋ Dueè. À lé bɔɔ́ naâ kɔɔ́ te Tîte nde ye bí mé temé seèn mene gam, à teèn bɔgɔ́ lom dé bɔgɔ̂ faá béh nɔ! 17 Béh yeé baá bú dua ye bú a, ndé ké yoòr biì, à gwaán ndɔ. Sâ à lé toò baá giì mé kàgà-ndòn sâ lè. 18 Béh ye te bɔ̂ nuaré déì nde kɔɔ́. Nùà sâ, bɔ̀ gwà Càŋ bɔ̀ né yeé bú keí, ye à né seé Njàgà Bagaà bɔɔ́ huɔɔ́m. 19 Béh bú mé dé cén sâ témá cégé ŋgwéh, bɔ̀ gwà Càŋ bɔ̀ lé balé sɔm cuù naâ bú kɔɔ́, ye te béh bɔ́ gɔ, à bilí gam béh kàgàlɔ̀ŋ teèn, te húɔ́m-temé Fehtoò beèh ŋené ŋagá mé njéh, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ teèn, ye temé beèh né yoòr bɔɔ̀n ndɔ.

20 Kàgàlɔ̀ŋ sâ né kàgàlɔ̀ŋ mé yilî, béh né lom bú ke nyegé, te nuaré déì béh teèn nàm cú; 21 *te béh yuo bɔ̀ gècên bɔ̀ beè bɔ̀ nùàr, dèn lòm ŋgwéh beè Fehtoò beèh.

22 Béh né cu bɔ́ dìm beèh déì jomo sɔm kwaá, te bɔ́ bɔ́ nde. Béh lé naá giì nùà bú sâ kweé nyegé, temé seèn cu dɔɔ́ŋ né te seé Càŋe. Temé seèn kènê né cu yoòr biì ndɔ, à teèn tegé ŋeí seér né dé tegê. 23 Dé Tîte, à né mbeí seê mò, béh bú seé bɔɔ́ yeé kɔɔ́, te gam bí. Dé bɔ̀ fà bɔ̀ jomo seèn doô, bɔ̀ gwà Càŋ bɔ̀ tema né bɔ́ kɔɔ́. Bɔ̀ nùàr nde né bɔ́ ŋené, bɔ́ seén *Kristò. 24 Bí fèh kéh be gwaân felè bɔ̀ nùà hên, te bɔ̀ gwà Càŋ bɔ̀ mé lé temà naâ bɔ́ doô ŋene kɔ teèn, ye né gècên, béh felè biì mbaá sàgàr kú ŋgwéh.

9

Be haâ mé vràb mene

1 Gàm mé béh nde né mé bɔ̀ Càŋ bɔ̀ ké Judê temá njií doô, né gi tieè biì, kɔ mè nyagá sɔɔ́ cu bí lòù wa? 2 Mè né gi kɔɔ́ ye bí lé gwaán naâ kɔɔ́, ye bí nde né bɔ́ gam. Mè mé njéh ké toò bɔ̀ Masedínà bɔ̀ punó gi aá kèn ndɔ, ye bɔ́ a, bɔ̀ mbeí beèh ké Akayî né lom te gule, wa bɔ́ lé kàgàlɔ̀ŋ sâ bilí duɔɔ́m naâ nyèmà léílê ma. Bɔ̀ Masedínà bɔ̀ yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ̀ nùàr ŋgún sagár gi ye bɔ́ nde né be teèn yií ndɔ.

3 Mè bí Tîte bɔ́ bɔ̀ mbeí hên tema njií kuú né dé cî, ye te bí nyegé kwaá gi bɔ̀ njèh dɔɔ́ŋ doó. Mɔ béh ndeè waà baá, te bɔ́ mè nyeén mé púnò mò hèllè sìè cú. Ŋgweéh mè lé naâ tueé ye bí baá gi te gule mà. 4 Mɔ sam, béh bɔ̀ Masedínà bɔ̀ ndeè né waâ, kàgàlɔ̀ŋ hèllè née bílí ŋgwéeh ye, sâ mè nde né njolò bɔɔ̀n gulí. Mɔ né môn, sé tagá bí wa? 5 Mè yeé ŋene aá ménâ, mè ye, kɔ mè bɔŋ bɔ̀ tagár bɔ̀ hên, ye bɔ́ a, kélá toò, bɔ́ ndé kàgàlɔ̀ŋ mé bí lé naâ tueé sâ bilí kwaá ma. Mɔ né mân, sâ mè ndeè né waâ, mè kwa ye, bí lé naâ mé vɔ́gɔ́-temé mene haá, bɔ́ lé bí lòù bá ná ŋgwêh.

6 Bí kɔ́ɔ ye: nuaá mé dobo né ŋgɔ́b dɔɔ́ŋ kwa cu nde né ŋgɔ́b; nuaá mé dobo né ŋgún, nde né ŋgún kwaá ndɔ. 7 Sâ nùà kàn a, há ká mé kàgà-ndòn seèn, bɔ́ té bú lòù bá. Bú a, té lòù há nyàmè ndɔ. Lòù sam, Càŋ gwaán kela né dé nuaá mé haá ŋgulí né lòù. 8 Mè tueé bí, Càŋ né Càŋ ŋgùlù, à né mé terreb dé bí njèh dɔɔ́ŋ haá larê, te njeré déì bí sám cú, te bɔ̀ njèh fu bí beè, bí bɔɔ́ laré seé bebagaà mé njéh cu dɔɔ́ŋ. 9 *Né te mvù Càŋe ménâ nyagá den ye:

«Nùà bagaà né yeé bɔ̀ saám bɔ̀ be haá.

Húɔ́m-temé seèn né dé cu dɔɔ̂ŋ.»

10 *Càŋ nuaá mé né yeé nùà kíé-boór gèh njèh haá, né bú yáb haá, nde né bí ménâ haá ndɔ, te beè biì merré den lòù, né mé tàb be fà waá ndeé, 11 né bí wulú, bí né bɔ̀ déì teèn haá. Kàgàlɔ̀ŋ mé bí nde né bɔ̀ nùàr beè haá keéh sâ nde né bɔ́ yoòr huɔɔ́m, te bɔ́ seén Càŋ mé njéh.

12 Bí kɔ́ɔ ye, kàgàlɔ̀ŋ mé bí nde né haá sâ nde né bɔ̀ Càŋ bɔ̀ gam. Dèn lòm ŋgwéh bú sâ; bɔ̀ nùàr ŋgún nde cu né Càŋ mé njéh seén ndɔ. 13 Há-beè bí sâ nde né feh keéh ye bí né bɔ̀ ŋgwé-tie bɔ̀, bí né Njàgà Bagaà *Kristò mé temé cén sie ma. Mɔ baá ménâ, te bɔ̀ nùàr seén laré Càŋ, bɔ́ ye bú a, bí bɔ́ njèh haá naâ be fà, bí né bɔ̀ nuaré déì ménâ haá ndɔ ma. Bɔ́ nde né bú ménâ vra. 14 Bɔ́ nde né bú felè biì dua, temé bɔɔ̀n jɔgɔ le yoòr biì, ye lòù sam, bí lé naâ mé fùgò beè Càŋ kuú, dé tueê sam, wa bí lé naâ bɔ́ mé njéh gam ma. 15 Kùsèm, béh sén bílí Càŋ Dueè; be mé à lé naâ béh haá doô dé meè sam.

10

Pɔ̂l gwaán né sòn seèn tueê

1 Né mè Pɔ̂l, mè né mé bí tueé njií. Bí ye, mɔ mè né ká kwarè biì, mè né nùà dɔlê; mɔ mè kwarè biì sam cuú, mè ŋa nùà salê sé wa? Sâ kúkùr, mè bí bɔŋ né mé húɔ́m-temé *Kristò nùà dɔlê. 2 Bí kwéh sér dene biì, te mè ndeè waà ké yoòr biì, mè ŋáŋ cú. Bɔ̀ nyeén bɔ̀ déì né ké lètenè biì tueé gɔ, ye mè bɔɔ́ yeé seé *wɔ̂ŋ sé wa! Mè tueé bí, mè nde né bɔ́ seé weh, mè né gi mé terreb ménâ bɔɔ̂ teèn.

3 Dé môn, né môn, béh né gi mé yo bɔ̀ wɔ́ŋ bɔ̀ yoòr dág; njèh cén, béh gèh seé dé nùà wɔ̂ŋ mé njéh bɔ́ ŋgwéh. 4 Bɔ̀ njèh taâb dé beèh mé béh né taáb mé njéh lieé, faá dé wɔ̂ŋ nɔ sam. Bɔ́ dé bɔɔ̀n né mé terreb Càŋ teèn. Né mene gbàŋ, béh nde né mé njéh ŋaré sɔm. Béh mé njéh ŋaré yeé bɔ̀ mùnò nyenyenê ndɔ. 5 Bɔ̀ njèh púnò mé né ceér Càŋ soló tená dɔɔ́ŋ, béh nyoló sɔm yeé mé njéh, te bɔ̀ nùàr ŋene keéh gècên Càŋ. Né mene mùnò bɔ̀ nùàr, béh né gi ka Kristò sie kwaá njií. 6 Béh baá lom kènê te gule. Mɔ bí né sòn beèh ŋgweé, béh nde né bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ seé weh.

7 Ŋgweéh bí njèh ŋene lom né kèb cieè mà. Mè tueé bí ndɔ, mɔ nuaré déì ye nyí né nùàr Kristò, sâ bú a, kɔ́ nyégé bagasé ye mè Pɔ̂l, mè né nùàr Kristò ndɔ. 8 Mɔ mè né mene bí terreb mé Fehtoò beèh haá naâ mè saán keéh, mè fegùlì kwá ndé ŋgwéh. À lé mè haá naâ ye te gam bí; à túé ŋgwéh ye mè a, ndé bí mé njéh sie ŋaré. 9 Mè gwàn ŋgwéh mé veéh sie bí mé bɔ̀ mvù mò. 10 Wanɔɔ́ŋ, bɔ́ né felè mò tueé ye: mɔ Pɔ̂l nyagá njiî né béh njèh lòù, à né lom njèh tueé jelá dé gècên. Á sâ, mɔ à baá ká lètenè beèh mé feh seèn, à né lom yuaásé, ŋgòr sònò seèn táré bèh ndɔ. 11 Mè tueé bí, nuaá mé né ménâ tueé dɔɔ́ŋ, bú a, kɔ́ nyégé bagasé ye: béh né mene ká dàb, njií mé béh né lòù nyagá dɔɔ́ŋ, mɔ béh baá ké kwarè biì, béh bɔɔ́ nde né cí.

12 Lètenè bɔɔ̀n sâ, bɔ̀ déì né tueé gɔ ye bɔ́ né bɔ̀ kokoô bɔ̀, bɔ́ né keên ŋgeré. Béh mé bɔ́ ŋgéré njí ndé ŋgwéh. Bɔ́ mòù cɔré né mé be bɔɔ̀n, bɔ́ né feh bɔɔ̀n mé njéh me. Né bɔ̀ tándugó.

13 Dé beèh, mòù mé Càŋ ye béh wá teèn, béh kélá kéh ndé ŋgwéh, béh bɔ̀ nùàr saán keéh lom né seé mé né beè beèh. Càŋ lé béh mé njéh tema njií naâ mé ké lɔ biì mene. 14 Cu mé béh lé naâ ké lɔ biì mé Njàgà Bagaà felè Kristò waá, béh lé mòù Càŋ sèlà kéh ná ŋgwêh. 15 Béh mé seé nuaré déì mbaá púnó wèh ndé ŋgwéh. Béh ndèm kwaá seér né yoòr biì, ye bí nde né temé yoòr Kristò mé gècên mene kwaá yaám njií, te seé beèh yam ké lètenè biì faá Càŋ tɔr kwaá né béh nɔ. 16 Te jomo sâ, béh kwa ye ceér, béh se nde mé Njàgà Bagaà te bɔ̀ lò dé ké toò ndɔ. Dé beèh, te seé mé bɔ̀ déì bɔɔ́ kwaá né kɔɔ́, béh teèn púnó yílá ndé ŋgwéh.

17 *Né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: «Nuaá mé gwaán né punô dɔɔ́ŋ, bú a, púnó mé yilí Fehtoò beèh.» 18 Mɔ sam, bɔ̀ɔ́ mé né seé bɔɔ̀n mé be bɔɔ̀n seén, Fehtoò beèh njolo teèn kè njí ndé ŋgwéh. À njolo ke njií seér nde né yoòr nuaá mé né bú yoòr yilá.

11

Pɔ̂l bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dé nyeên

1 Bí ŋgwé-re, kènê mè nde aá ŋgòr kùlù tueé, bí yóló ká biì môn. 2 Mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé bele yeé bí doô, mè né huer mé bɔ́ ŋgwa, mè huer kuú né mé temé Càŋ. Mè kulu kwaá gi aá bí dé *Kristò kèn, mè ye te bí den lom ŋagásé faá mbò yàgà mé né yo seèn jolo nɔ, te mè coló njií bí gwà siîb, sâ bí née ŋagásé ye. 3 *Veéh né mè sie, ye nuaré déì sé waà né, bele se sɔm bí temé yoòr Kristò, faá sàb tánágà lé naâ Evà bele leér sɔm nɔ. 4 Mè lòù túé ŋgwéh, bɔ̀ nuaré déì né yeé ké lètenè biì waá, bɔ́ né bí Yeésò dé hiîn feh mé Yeésò dé beèh sam; bɔ́ né bí cúcuí dé hiîn feh mé bí cúcuí hèllè kɔ́ ŋgwéh; bɔ́ feh bí Njàgà Bagaà dé hiîn mé dé beèh sam; bí né tie teèn felá njií. Ŋgweéh sâ bí félá nyégé ká bagasé mà.

5 Bí munó né kɔɔ́, ye bɔ̀ nùà hèllè né bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dé kokoô; mè né dé mò kɔɔ́ ye, bɔ́ mè yɔ́gɔ́ ŋgwéh. 6 Mè la mene túé nágá kɔ́ ŋgwéh, dé njèh kɔɔ̂, mè né kɔɔ́ ye mè né ŋgàŋ teèn. Ŋgweéh béh lé naá giì bí dé sâ feh nyegé mà.

7 Cu mé mè lé naâ ké lètenè biì Njàgà Bagaà Càŋ se, mè lé kàgàlɔ̀ŋ beè biì wèh bèh, mè lé leéb suagà naâ doó, ye te bí ter yuo seér kɔɔ́. Sâ mè lé bɔɔ́ saàb naâ lòù wa? 8 Ŋgweéh mè lé kàgàlɔ̀ŋ sieé weh seér naâ beè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ te lɔɔ́ dé hiîn, te mè nde ye bí gam mà. 9 *Ké lètenè biì sâ, mè lé kàgàlɔ̀ŋ beè biì dùà ná ŋgwêh. Bɔ̀ njií mé lé naá giì mè saám, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Masedínà lé waà naâ kɔɔ́, bɔ́ haá mè. Mè lé nuaré déì seé beè há ná ŋgwêh, mè nuaré déì seé beè há ndé ŋgwéh ndɔ. 10 Felè ŋgòr hên mè né lom sagár dé gècên, ye te tàbè Akayî hên dɔɔ̂ŋ nuaré déì mè gèh vɔ́gɔ́-temé hên lè lùàgà sɔ̀m ndé cú, mè bí mé gècên Kristò lè tueé gi aá. 11 Sâ mè mân tueé né dé keì wa? Mè bí gwàn cú wa? Heè ceè, Càŋ né kɔɔ́ ye mè né bí gwaán!

12 Faá mè né mé bí bɔɔ́ hên, mè bɔɔ́ den nde né ménâ, te bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dé nyenyeên hèllè ceér punô kwà cú, te bɔ́ túé cú ye béh bɔ́ né mé seé kèì cén ndɔ. 13 Mè tueé bí, bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dé nyeên ceré né bɔ̀ sâ bɔ̀! Bɔ́ den né mbaá, bɔ́ né bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê Kristò ŋaá seér, bɔ́ né bɔ̀ nùàr mé njéh bele gɔ. 14 Mɔ bɔ́ né mene mân bɔɔ́ gɔ, bú a, té bí ndègè, cu déì *Sátàn mé feh seèn né yeé faá cìlì Càŋ dé ŋagâ nɔ ŋaá seér. 15 Sâ mɔ Sátàn né yeé mân bɔɔ́, sé tagá bɔ̀ seé bɔ̀ seèn wa? Bɔ́ nde né faá bɔ̀ seé bɔ̀ dé gècên ŋaá seér ndɔ. Kwá nɔɔ́ŋ, loù ju tenâ, Càŋ bɔ́ seé weh nde né mé seé bɔɔ̀n hèllè.

Gèr mé lé naâ Pɔ̂l kwa

16 Mè né cu tueé: nuaré déì a, té mè nùà kùlù yílá. Á, mɔ bí ye mè né nùà kùlù, sâ bí wèh mè faá nùà kùlù sâ nɔ, te mè punó weh teèn. 17 Fehtoò beèh mè dé hên kɔɔ́ túé ŋgwéh, seé kùlù mò sâ ye mè a, púnó ménâ punò. 18 Mè punó né mé njéh faá bɔ̀ nuaré déì punó né mé *wɔ́ŋ nɔ. 19 Ŋgweéh bí né gi bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ mà. Bí bɔ̀ kùlù bɔ̀ yolo kɔɔ̀ naâ he? 20 Bɔ́ doóm seér mene bí lòù, bí ŋa mene kwer, bɔ́ né mene bí bɔ̀ njèh beè bele yieé, bí né gi yoló kɔɔ́; bɔ́ seb mene bí lòù, bɔ́ né mene bí be njolò yií, beè biì huɔm kela seér yeé cí. 21 Fegùlì wula mè! Béh yua sela baá-re ndɔ, wanɔɔ́ŋ béh sé lé naâ mân bɔɔ́ mà!

Bí kwá mè tueé bí ŋgòr kùlù: Kènê mè punó nde aá faá bɔ̀ɔ́ mé né punó sâ. Mɔ nuaré déì baá mé njeré déì punó, mè nde né ménâ punó taré ndɔ. 22 Bɔ́ ye, bɔ́ né *Hebreêh. Mè tueé bí, mè né Hebreêh ndɔ. Bɔ́ né *Iserálà, mè né taré Iserálà. Bɔ́ né bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm, mè né ndùté ndùtù Abrahâm ndɔ. 23 *Bɔ́ ye, bɔ́ né bɔ̀ seé bɔ̀ Kristò, mè né taré nùà seê Kristò. Mɔ bɔ́ ye tútueè, mè né bɔ́ mé seé sâ bɔɔ́ yɔgɔ́. Mè tueé aá kèn, mè tueé né faá nùà kùlù sâ. Ŋgweéh seé lé tema kelà naâ mè mé bɔ́ wa?

Ké gwà cibì lé den kelà naâ mè mé bɔ́.

Bɔ́ lé mé toú mbalé kelà naâ mè mé bɔ́;

te cio cící lé naâ mè.

24 *Ŋgágá yulà tagár cùɔ̀b tárènèà, beè bɔ̀ *Jûf kàn mé kán, lé naâ mè kwaá. Lé kwaá naâ mè mbei tîn.

25 *Bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ lé naâ mè lobo. Bɔ́ mè lobó naâ mbei tagár.

Bɔ́ lé naâ mè mbei cén tɔbé.

Bàtô mè te ndèndèŋ nòmò su yií mbei tagár.

Mè nde cén déì cer bilí mé dùà mene gùm cieê.

26 *Mé gò dé gulè cu dɔɔ́ŋ, gèr mè lɔ́ ŋgwéh.

Né mene dùdùà, gèr.

Né mene ceér dueè, bɔ̀ yíb wúlá-feèh bɔ̀.

Né mene beè bɔ̀ Jûf, gèr.

Né mene beè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, gèr.

Né mene lelɔ, né mene yeya, gèr.

Né mene dùà te ndèndèŋ nòmò, gèr.

Né mene beè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé nyeên, gèr.

27 Njèh faá núr seê nɔ, mè lé naâ ŋgweé.

Lɔ́m goô ye, júée nyí.

Nyúá mé cùè né njèh bɔɔ́.

Yáb joloò né sâ. Dùlù né sâ.

Saám cɔ̀gɔ̀ ye, kéh nyí.

28 Mè kulá caá nde né mé ŋgei, cieé dɔɔ́ŋ felè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bèh kàn mé bèh kân temé mè lè dìè ŋgwéh. 29 Mɔ nuaré déì yua te ceér Càŋe, mè yua taré ménâ. Mɔ nuaré déì die yila baá te veêne, né mè lè bɔgɔ́.

30 Mɔ sé la né mè dé punô haá, sâ mè punó nde né te njií mé né yuaâ mò tueé. 31 Càŋ Tele Fehtoò beèh Yeésò né kɔɔ́ ye, mè nyeén túé ŋgwéh. Kùsèm seèn. 32 *Cu mé mè lé naâ ké Damâs, sâ Arétàs né mgbè kɔɔ́. Ŋgɔ́mnà te tàbe seèn lé naâ bɔ̀ sɔ́jì ké sònò kágà kwaá tená, ye bɔ́ sìè mè sieè. 33 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lé naâ mè lè sɔgɔ yií kwaá, bɔ́ segé sɔm keéh mè te lɔ́ŋ bɔ̀gɔ̀, bɔ́ kwaá keéh mè ké cie, te mè nde ye beè seèn mvelé yuo.

12

Njií mé lé naâ Pɔ̂l njolò ŋené yuo kelá

1 Mè nde né punó, la mene gàm ŋgwéh, mè punó nde né môn. Mè kènê punó nde aá mé vuú felè Fehtoò beèh mé lé naâ njolò mò ŋené yuo kelâ. 2 Mè né nùà Kristò déì kɔɔ́, né mè. Lan baá nyèmà yulà cùɔ̀b nèà mé Càŋ lé weh njií naâ mè ké ter te vulúu, jomo sâ, mè suaga cuù ye. Kɔ ŋgweé, mé gècên mene, mè lé naá-re ké ter sâ ŋaá wa, né-re vuú lé ŋené naâ mè njolò kɔɔ́ wa, mè kɔ́ ŋgwéh. Càŋ kɔ lom né dé sâ kɔɔ́.

3 Mè tueé cu né ye, mè né kɔɔ́ ye, mè hèllè lé naâ ké mbar Càŋ ŋaá waá, mè né cu tueé ndɔ ye, kɔ ŋgweé mé gècên mene, mè lé naá-re ké ter ŋaá sâ, wa né-re vuú lé ŋené naâ mè njolò kɔɔ́ wa, mè kɔ́ ŋgwéh, Càŋ kɔ lom né dé sâ kɔɔ́. 4 Bɔ̀ ŋgòr mé nùàr fèlà kòmò ndé ŋgwéh, mè lé naâ ké teèn ŋgweé; né jolo mé nùàr tueé ŋgòr sâ ndɔ. 5 Mè punó lom nde né mé mè nùà Kristò hèllè, mè mé dé felè mò púnó ndé ŋgwéh. Mɔ mè nde né mé dé felè mò punó, kɔ mè punó seér felè bèh yuyuaâ mò. 6 Mɔ mè tueé mene ye mè nde né punó, mè nùà kùlù sam, mè tueé yií né teèn. Mé njéh mene, mè gwàn ŋgwéh punô, te bí mè weh lom faá bí né mè ŋené, bí né mè ŋgweé nɔ, te mè beè biì nùà koô mé vuú mò hèllè ŋá cú.

7 Mè tueé bí, felè bɔ̀ njií mé Càŋ lé feh keéh naâ mè dɔɔ́ŋ, mè sé naâ nùà púnò teèn ŋaá. Njèh cén, Càŋ nde mè haá seér cu gèr te den yoòr mò faá ŋgwaga nɔ, njege lom mè faá seé *Sátàn nɔ, te mè bèh púnò hèllè kwà kéh cú. 8 Mè lé naâ Fehtoò beèh teèn dua, mè dua bú mbei tagár, ye bú a, sɔ̀m mè njèh hên yoòr teèn. 9 Ye mè a: mè né fùgò beè nyî kuú, mè kɔ́ cégé dé mò cí, nde né mè wulú; wa kɔ nùà baá yuaá, terreb nyî ŋené ye yoòr seèn ma. Mɔ né mân, mè né lom mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên, mè punó seér nde aá mé yuaâ mò hèllè lòù, te terreb Kristò kurú nyegé mè kɔɔ́. 10 Sâ kènê, mè samé seér nde aá mé yuaâ mò dé samê. Né mene séb, né mene núr, né mene bùnò, né mene dàm gèr feh hihiné, mɔ né felè Kristò, mè samé seér nde né mé njéh dé samê. Lòù sam, kɔ mè baá yuaásé, te mè den ye tarésé.

Nyàmè Pɔ̂l felè bɔ̀ Kɔrênt bɔ̀

11 Mè né mene nùà kùlù mân ŋaá dɔɔ́ŋ, bí haá né mè sònò kɔɔ́. Ŋgweéh sòn mò sé lé tueé naâ bí mà. Mè sé né mene njèh mbaâ, bí kɔ́ɔ ye, mè ka bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê dudueèr biì hèllè sam. 12 Bɔ̀ seé mé né tueé ye, mè né mbɔ̀ŋ tebê dé gècên lé naá giì ké lètenè biì ŋené, mè lé naâ fém mé cìè hihiné bɔɔ́, mè né sèŋ kwaá, mè sèŋ kwaá lom dé fî. 13 Mè lé naâ bí hiín weh kwaá, mè weh kwaá bɔ̀ Yeésò bɔ̀ te lɔɔ́ déì hiín wa? Kɔ bí jue né-re yáb, dé sâ mè lé bí dé biì bíé ná ŋgwêh, ye te bí kì cú. Ŋgweéh sâ mè lé saàb naâ lòù mà, bí kúlú njí-re biì dèh doó, bí té ndè.

14 Mè baá cu gò ké yoòr biì kaga; sâ baá dé mbei tagâr. Mɔ mè wa cuù mene ké yoòr biì, mè ka bí dé yâb kì ndé ŋgwéh. Mè gwaán kela né gùm biì, njèh biì sam. Bɔ̀ huaán njèh kɔɔ́ fɔ́n bèh, te koó bɔ̀ tele; bɔ̀ tele fɔɔ́n seér yeé njèh kɔɔ́, bɔ́ koó bɔ̀ huaán. 15 Ká beè mò, mɔ mè né mene bɔ̀ njèh mò felè mò sɔm gií, mè sɔm bilí mé yɔ̀ŋ mò mene te gam bí, nde né mè yoòr sagár. Mɔ mè né bí gèh dé hên gwaán, sâ bí temé yoòr mò sɔm waga seér nde né lòù wa?

16 Bí kɔ́ɔ ye, mè lé bí yáb bíé ná ŋgwêh ye te bí kì cú. Mé njéh mene, nuaré déì túé ndé ŋgwéh ye mè lé bí njèh beè bele weéh naâ lòù wa? 17 Á sâ, mè lé naâ bɔ̀ nuaré déì ké yoòr biì temá njií; cén déì lé naâ bí njèh beè bele weh wa? 18 Mè lé ye Tîte a, kúkùr ndé ké yoòr biì, mè sɔm kwaá bú mbeí déì jomo. Sâ bí ye Tîte lé naâ bí njèh beè bele weh wa? Dé sâ ndɔ́g! Njií mé mè lé bɔɔ́ naâ, Tîte bɔɔ́ lom né cí. Te dene beèh toò biì, béh bú né mé temé cên.

19 Kɔ ŋgweéh dàb baá teèn mé bí né munó den, ye béh toò biì hên tena den né sòn beèh wa? Sâ mè tueé bí, bɔ̀ mbeí mò, cí sam. Béh tueé né dé beèh toò Càŋ faá *Kristò gwaán nê nɔ. Sâ dɔɔ́ŋ béh ye te bí kwaá yam njií gi temé yoòr seèn. 20 Mè né veéh ye, mè sé ndeè wa né ké yoòr biì, mè bí faá mè né gwaán nɔ, kwà ŋgwéh; bí mè faá bí né gwaán nɔ kwà cú wâ? Lòù sam, mè né jɔ́gɔ́ mé huer ké lètenè biì veéh; mè né sà bɔ̂ kèrrè mé séb veéh; mè né júéb bɔ̂ púnò mé ŋgare veéh ndɔ. 21 Mè né veéh ye, mè sé ndeè wa né ké lètenè biì, mè gulí kuú mé bí, mè keré die toò Càŋ ndɔ. Sâ mè nde né mé yúé yueé kuú. Né felè bɔ̀ɔ́ mé né lom veên bɔɔ́, bɔ́ temé kwéh sér ŋgwéh doô: bɔ́ né te veên joú yilá, bɔ́ né yàgà bɔɔ́ tobó gɔ, sár né lulí ndeé den, mè veéh né cí.

13

Bèh tagá cerê

1 *Mè nde cuù né ké yoòr biì ndeé, sâ baá dé mbei tagâr. Mɔ béh nde né ju dé kàn tená, kɔ bɔ̀ɔ́ mé lé naâ ŋené né doó nùà fà mé tagár, faá mvù Càŋ tueé nê nɔ. 2 Mè lé naâ bí njeré déì te gò mò dé jomò tueé. Bɔ̀ɔ́ mé lé bɔɔ́ naâ veên, mè lé naâ bɔ́ tagá, mè taga lɔ bɔ̀ déì ndɔ. Mè né mene ká dàb mân, mè né cu bí tueé ye bí a, mɔ mè ndeè waà baá ké yoòr biì, mè nde né bɔ̀ sâ bɔ̀ gèr feh keéh. 3 Bí ye te bí sònò mò ŋene kɔ ŋgòr *Kristò. Bí nde né ŋené ndɔ. Mɔ Kristò baá seé seèn lètenè biì bɔɔ́, à lòù yúá sér bèh, à taré seér yeé dé tarê. 4 Né môn, bɔ́ lé naá giì bú te toû faá nùà yuaâ nɔ fagá njií. Càŋ mé ŋgeér sam, à baá cu làŋ. Né mé terreb Càŋ. Béh bɔ̀ɔ́ mé né yoòr seèn nyɔgɔ́ ndeé, béh né gi yuaásé môn ndɔ. Mé njéh mene, lètenè biì béh né làŋ faá bú nɔ. Né mé terreb Càŋ ndɔ.

5 Bí mùnò nyégé mé feh biì bagasé! Mɔ bí né te ceér Càŋe ŋgulísé, bí nde né ŋené kɔɔ́. Bí kɔ́ ŋgwéh ye Yeésò Kristò né te temé biì wa? Sâ kɔ bí ka ŋgúlí ŋgwéh lòù, wanɔɔ́ŋ à né gi te temé biì. 6 Mè né ndèm kwaá, ye bí nde né ŋené kɔɔ́ ye béh né dé beèh ŋgulísé. 7 Béh né Càŋ felè biì dua, ye bú a, gàm bí, te bí veên déì mé be kèmà cú. Béh feh beèh mé njéh cí ŋgwéh ndɔ, béh mé njéh yueé seér né bí. Seé beèh la mene njolò bɔ̀ nùàr ŋéné ŋgwéh, béh dé sâ táŋ ŋgwéh. 8 Lòù sam, béh gwaán lom né gècên, béh bú gè jomo sì lɔ́ bèh. 9 Mɔ béh né yuaásé, né béh yoòr lòù huɔɔ́m seér, te bí taré seér kɔɔ́, bí den lom ŋagásé. Béh Càŋ dua yeé ménâ. 10 Mè né mene ká dàb, mè bí nyagá njií né te mè ndeè waà, sâ bí kweéh seér gi aá, mè bí lòù ndè cú. Mè né kɔɔ́ ye, Càŋ lé naâ mè terreb jege haá, à lé mè haá naâ, ye te gam bí, à túé ŋgwéh ye mè a, ndé bí mé njéh sie ŋaré.

11 Sâ bí dèn bá-re, bɔ̀ nùàr mò! Bí lègè lòm tég te bí den ŋagásé, bí né lètenè biì toó kuú. Bí dèn mé sòn cên, bí dèn mé dɔlê ndɔ. Te Càŋ húɔ́m-temê mé haá yeé dɔlê kurú nyegé bí.

12 Bí bíé kú lètenè biì mé húɔ́m-temé Kristò lè. Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ ye bíé kéh bí ndɔ.

13 Fùgò Fehtoò beèh Yeésò Kristò mé húɔ́m-temé Càŋ a, ká sìè bí beè. Cúcuí Ŋagâ a, kúrú bílí bí dɔɔ́ŋ.

* 1:1 1:1 Seé b. 18:1

* 1:8 1:8 1 Kɔr. 15:32

* 1:15-16 1:16 Seé b. 19:21

* 1:19 1:19 Seé b. 18:5

* 2:12 2:12-13 Seé b. 20:1

* 3:3 3:3 Ex. 24:12; Jér. 31:33; Ese. 11:19; 36:26

* 3:6 3:6 Jér. 31:31

* 3:7 3:7 Ex. 34:29

* 3:13 3:13 Ex. 34:33

* 3:16 3:16 Ex. 34:34

* 4:6 4:6 Gen. 1:3

* 4:13 4:13 Ps. 116:10

* 5:10 5:10 Rɔ̂m 14:10

* 6:2 6:2 Es. 49:8

* 6:5 6:5 Seé b. 16:23

* 6:16 6:16 Lév. 26:12; Ese. 37:27; 1 Kɔr. 3:16; 6:19

* 6:17 6:17 Es. 52:11

* 6:18 6:18 2 Sam. 7:14; 1 Chr. 17:13; Es. 43:6; Jér. 31:9

* 7:5 7:5 2 Kɔr. 2:13

* 8:1 8:1-4 Rɔ̂m 15:26

* 8:15 8:15 Ex. 16:18

* 8:21 8:21 Prov. 3:4

* 9:9 9:9 Ps. 112:9

* 9:10 9:10 Es. 55:10

* 10:17 10:17 Jér. 9:24

* 11:3 11:3 Gen. 3:1-5, 13

* 11:9 11:9 Fil. 4:15-18

* 11:23 11:23 Seé b. 16:23

* 11:24 11:24 Deut. 25:3

* 11:25 11:25 Seé b. 16:22; 14:19

* 11:26 11:26 Seé b. 9:23; 14:15

* 11:32 11:32-33 Seé b. 9:23-25

* 13:1 13:1 Deut. 17:6; 19:15

Galatî

1

2

3

4

5

6

Mvù Pɔ̂l mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ te tàbè

Galatî

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, mbɔ̀ŋ tebê mé bɔ̀ nùàr mè kɔɔ́ témá ná ŋgwêh, mè jomo nuaré déì kélá ná ŋgwêh ndɔ. Né Yeésò *Kristò bɔ̂ Càŋ Tele seèn nuaá mé lé komo sɔɔ́m naâ bú lè cio sie kwaá né mè kɔɔ́. 2 Béh bɔ̀ mbeí mò mé né gi ká kwarè mò dɔɔ́ŋ bí mvù hên nyagá njií né kɔɔ́, béh tema njií né mé bí bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé bɔ̀ŋ hihiné te tàbè Galatî dɔɔ́ŋ, béh né bí bieé. 3 Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê. 4 Bú Yeésò Kristò mé feh seèn lé naâ te veên beèh yilá kuú, à lé ménâ bɔɔ́ naâ, ye te nyí yili sɔm béh faá Tele beèh Càŋ gwaán nê nɔ, wanɔɔ́ŋ *wɔ́ŋ baá ve. 5 Kùsèm terreb Càŋ a, sùmù yùò kélà cie dé kèì cên. È môn.

Njàgà Bagaà né lom cén

6 Né mè lòù geí lɔɔ́; wanɔɔ́ŋ Càŋ né bí yilá, te bí nde fùgò beè *Kristò kuú, kwar cén bí né seér bú durá si lɔɔ́, bí nde te Njàgà Bagaà dé hiîn faár yilá nɔ. 7 Mè tueé bí, bɔ̀ nùàr bí feh ter bɔɔ́ ŋellé né kɔɔ́, bɔ́ ye te bɔ́ kweéh seér Njàgà Bagaà felè Kristò mé dé hiîn. Mé gècên mene bí kɔ́ɔ ye, Njàgà Bagaà déì teèn sam gùm dɔɔ́ŋ. 8 Mɔ nuaré déì waà, né mene béh, né mene cìlì Càŋ déì suagà né ter kɔɔ́, à tueé seér bí Njàgà Bagaà dé hiîn, dé mé béh lé naâ bí tueé hên, à bí cí túé ŋgwéh, sâ Càŋ a, dúágá bú! 9 Béh lé naá giì bí mân tueé ndɔ, mè hên ferré cu né bí dé ferrê, ye bí a: mɔ nuaré déì waà, à né bí Njàgà Bagaà dé hiîn tueé seér, dé mé bí lé naá giì ŋgweé, à bí cí túé ŋgwéh, sâ Càŋ a, dúágá bú!

10 Bí ye, mè mân tueé kuú né te bɔ̀ nùàr seén mè mé njéh wa? Hɔ̂s, mè yueé lom né gàm dé beè Càŋ. Á sâ, mè ye te huɔm bɔ̀ nùàr yoòr mé mè ndɔ wa? Mɔ mè sé la ye te mè huɔm cu bɔ̀ nùàr yoòr, mè tueé bí, mè sé née nùà seê Kristò ŋá ŋgwéeh ye.

Gèh dé mé Pɔ̂l lé ŋaà naâ mbɔ̀ŋ tebê teèn

11 Mè tueé bí bɔ̀ nùàr mò: Njàgà Bagaà mé mè né se hên, nùàr lé bú kɔɔ́ sì ná ŋgwêh. 12 Mè lé bú beè nuaré déì wèh ná ŋgwêh, nuaré déì lé mè bú kɔɔ́ fèh ná ŋgwêh ndɔ. Yeésò Kristò mé feh seèn lé mè Njàgà Bagaà hên feh loóm naâ kɔɔ́.

13 *Bí lé naá giì njàgà denè mò dé léí toò ŋgweé, sâ mè née te tòù bɔ̀ *Jûf ye. Bí lé naâ ŋgweé, ye mè lé naâ bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ gèr mé terreb mene feh, ye kɔ bɔ́ ŋellé yuo aá, temé mò dɔlé ye. 14 *Bɔ̀ Jûf mé né kèì mò dɔɔ́ŋ, mè lé naá giì bɔ́ mé gènnè beèh kɔɔ́ yɔgɔ́. Mè tueé bí, tòù bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ lé mè yoòr yila loóm naâ faá seé mò nùà njèh nɔ.

15 *Kàmbér sâ Càŋ mé húɔ́m-temé seèn lɔ mè balé kwaá gi aá kèn, à lɔ mè balé kwaá naâ sâ bɔ́ née mè ŋàr ŋgwéeh ye, ye te mè ndeè ŋa nùà seê nyî ma. 16 Cu sâ yeé wulu baá, ye nyí nde né mè Ŋuna nyî feh ŋagá, te mè nde bú ké lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam saán yɔŋ ma. À feh ŋagá mè ndɔ. Mè tueé bí, mè lé ndé ná cû sòn nuaré déì bieé sɔɔ́. 17 Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê mé né gi ké toò mò, mè lé ké Jerusalem yoòr bɔɔ̀n ndé ná ŋgwêh te mè bie nyegé lòù ndɔ. Mè lé nde seér naâ te tàbè Arabî; jomo sâ mè nde cu ké Damâs.

18 *Nyèmà tagár yeé kela baá, mè nde ye ké Jerusalem yoòr Piêr, te béh bú meh. Mè yeé wa baá, mè cer ké sâ sɔ́ndè fà. 19 Mé njéh mene, mè lé mbɔ̀ŋ tebê déì ké teèn ŋéné ná ŋgwêh ndɔ, lé gi cegé naâ Jâk, dìm Fehtoò beèh. 20 Mè tueé bí, njií mé mè né bí nyagá hên, Càŋ né ŋené, mè nyeén túé ŋgwéh, né ka môn jég. 21 Te jomo sâ mè nde ye te tàbè Sirî bɔ̂ Silisî. 22 Bɔ̀ŋ bɔ̀ *Kristò bɔ̀ dé ké Judê lé mè kɔ́ ná ŋgwêh, 23 bɔ́ lé ŋgweé cegé naâ njàgà mò mé bɔ́ né tueé ye: Nuaá mé lé naâ béh seé weh, ye te nyí wula ceré sɔm béh doô, Njàgà Bagaà hên tueé den cu aá bú ma. 24 Yeé baá mân, bɔ́ yila baá-re Càŋ felè mò seên ndɔ.

2

Pɔ̂l bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê déì

1 *Nyèmà yulà cùɔ̀b nèà yeé kela baá, mè cu cu ké Jerusalem, bêh Bàrnàbâs lé naâ kɔɔ́; mè weh sie Tîte beè ndɔ. 2 Càŋ lé tueé naâ kɔɔ́, ye mè a, ndé ké teèn ménâ. Wa ké teèn, béh bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ nde bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, béh den bilí teèn, mè tueé bɔ́ gèh dé mé mè né yeé Njàgà Bagaà lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam doô se, te bɔ́ ŋgweé kɔ, wanɔɔ́ŋ seé mò dé jomò mé dé toò mene nde né lòù sibí le. 3 Béh bɔ̀ Tîte lé naâ kɔɔ́. À né mene nùà Greêk, à mene *ŋgór ŋɔ́b ŋgwéh, mé njéh mene bɔ́ lé cí táŋ sɔ́ ná ŋgwêh. 4 Bɔ̀ mbeí seé beèh dé nyenyenê lé né mene lètenè beèh tueé fɔré gɔ, ye ŋɔ́b bú ŋgór ŋɔɔ̀b, mé njéh mene lé yíé ná ŋgwêh. Sâ, bɔ̀ sâ bɔ̀ hèllè lé naâ lètenè beèh sulá yilá, bɔ́ né dene beèh te ceér Yeésò Kristò kweé, ye te bɔ́ ŋene dene mé béh né mé feh beèh den sâ. Bɔ́ lé ye, kɔ béh den den ka *sóú bɔ̀ Jûf ma. 5 Càŋ mé ŋgeér sam, bɔ́ lɔ́ŋ beè beèh kwà ŋgwéh dé ndɔ̂g, béh ye te Njàgà Bagaà mé gècên seèn yoòr den le ter kɔɔ́, bí ŋgweé lom cí.

6 *Dé bɔ̀ kokoô bɔ̀ jɔ̀gɔ̀, bɔ́ né bɔ̀ kokoô bɔ̀ njolò bɔ̀ nùàr, mè dé sâ táŋ ŋgwéh, beè Càŋ nùàr dɔɔ́ŋ né gi kèì cén. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ sâ, mè yeé se ŋagá baá seé mò toò bɔɔ̀n ménâ, bɔ́ pɔ́ŋ ndɔ, bɔ́ njeré déì teèn túé yí cú. 7 Bɔ́ ŋene kɔ seér cu lòù, ye kàmbér Càŋ lé naâ bêh Piêr Njàgà Bagaà beè jege kwaá bɔ̀n; wa Piêr nde né dé seèn ké lètenè bɔ̀ *Jûf, mè nde dé mò ké lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ma.

8 Né bɔ̀n, Càŋ mé lé haá naâ Piêr terreb, à tema njií bú ké lètenè bɔ̀ Jûf doô, haá cu né mè terreb mân kɔɔ́, à tema njií mè dé mò ké lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam. 9 Bɔ̀ Jâk mé Piêr bɔ̂ Jâŋ mé né bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ yeé ŋene kɔ baá ye, mè hên bɔɔ́ lom né seé jéjêg mé yuoó naâ beè Càŋ ménâ, bɔ́ haá bêh Bàrnàbâs be, ye béh bɔ́ né mé sòn cên, wa béh dé beèh ndé cú ké lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, te bɔ́ nde dé bɔɔ̀n lètenè bɔ̀ Jûf ma. 10 Njèh cén, bɔ́ ye béh a: kúkùr beèh, béh té bɔ̀ saám bɔ̀ te bɔ̀ŋ bɔɔ̀n nyèn, béh gàm bɔ́ gaàm ma. Sâ né njií mé mè lé naâ feh mé njéh fagá ndɔ.

Pɔ̂l bɔ̂ Piêr ké Antiôs

11 Cu mé Piêr lé waà naâ ké Antiôs, mè lé naâ bú njolò bɔ̀ nùàr yaga. Lòù sam, à lé naâ bɔɔ́ saáb. 12 Sâ, cu mé à lé waà naâ ké teèn, bɔ́ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam lé yieé bilí beéh kɔɔ́. Jomo sâ Jâk tema njiî bɔ̀ nuaré déì ndɔ; bɔ́ lé naâ dé bɔɔ̀n lètenè bɔ̀ɔ́ mé ye kɔ *ŋɔ́b ŋgór ŋɔɔ̀b doô. Bɔ́ yeé waà baá, veéh sie yɔgɔ́ Piêr mé bɔ́, à sɔm yo seèn ndɔ, bɔ́ bɔ̀ mbeí mé Jûf sam hèllè yíé bílí cú. 13 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé né Jûf yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ sɔm yo bɔɔ̀n faá Piêr ndɔ. Te gùm Bàrnàbâs mé feh seèn nde cu ye-re ménâ bɔɔ́ gobó, bɔ́ bɔ́ dɔɔ́ŋ sɔm gi yo bɔɔ̀n.

14 Mè yeé ŋene, bɔ́ jéjég faá Njàgà Bagaà né tueé nɔ gɔ̀ dìlì cú, mè tueé ŋaré njií lom Piêr cicie toò bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ, mè ye bú a: Wò né gi kɔɔ́ ye nyí né nùà Jûf, wa dene nyî né faá nuaá mé Jûf sam nɔ ndɔ; wò kɔ gi aá ye nyí faá nùà Jûf nɔ dèn cú. Keí mé bɔɔ́, wò ye bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam a, kɔ dèn gí faá bɔ̀ Jûf nɔ wa?»

Né mene *Jûf, mene Jûf sam, cegé né beè ndèm

15 Béh né gi dé beèh bɔ̀ Jûf dé ŋàr lè, béh te gèh bɔ̀ɔ́ mé ceér Càŋ kɔ́ ŋgwéh yùò ná ŋgwêh. 16 *Mé njéh mene, béh kɔ né ye, Càŋ nùàr nùà dilî yilá lom né mé temé seèn yoòr Yeésò *Kristò kwaá njiî, dèn ŋgwéh mé *sóú bele komoò. Né mene béh, béh né gi temé yoòr Yeésò Kristò kwaá njií, te Càŋ nde ye béh bɔ̀ didilî bɔ̀ mé njéh yilá, dèn ŋgwéh mé sóú beleè. Lòù sam, nùàr nùà dilî ké toò Càŋ mé sóú ŋá ndé ŋgwéh.

17 Béh bɔ̀ Jûf ndèm mé Kristò kwaá njií kuú né, ye te béh den njolò Càŋ dilísé, béh ndèm mé sóú kwá njí cú. Sâ béh né gi ŋené kɔɔ́, ye béh né mé veên yoòr faá bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ndɔ. Á, sâ tueé baá-re ye Kristò né gwaán ye veên a, yám ndé sér toò wa? Dé sâ tíndɔ̂g ndɔ! 18 Ŋgweéh mè lɔ naâ sóú ké jomo kaáb si njií mà. Mɔ mè hên mena den cu né sóú mé mè lé naá giì doó kaáb si doô, sâ mè beè Càŋ kuú den cu né sóú hèllè mé be mò. 19 Lòù sam, sóú lé mè te cio lu yií naâ kɔɔ́, mè beè seèn baá seér faá komó nɔ, te mè làŋ den seér te ceér Càŋe. Lòù sam, bɔ́ lé ké te toû faga bilí naâ bêh Kristò. 20 Mɔ mè kènê née mene làŋ ye, sâ mè sam cuú; yoòr mò baá seér yɔ̀ŋ dé Kristò. Dene mò ká lè wɔ́ŋ hên baá seér dene dé ndèm mé Ŋunà Càŋ kwaá njiî. À lé mè gwaán naâ kɔɔ́, à lé felè mò kuú naâ kɔɔ́ ndɔ. 21 Ndɔ́g mè fùgò Càŋ faá njèh mbaâ nɔ wèh ndé ŋgwéh. Mɔ sé la ye nùàr nde né nùà dilî ké toò Càŋ mé sóú ŋaá, ŋgweéh sâ Kristò kuú vu né dé lòù mà!

3

*Sóú wa, ndèm wa?

1 Kɔ̀cɔ̀, tándugó Galatî bɔ̀! Neì bí mân yieé wula caá né kɔɔ́, mé bɔ́ se nyegé gi mene bí cio Yeésò *Kristò ké te toû, bí né lom ndugó ŋeí doô? 2 Mè gwaán lom né bí njèh cén bieê, bí jɔ̀gɔ̀ túé ke mè ye: Càŋ lé bí Cúcuí seèn tema njií naâ felè sóú joloò wa, lé naâ felè temé te Njàgà Bagaà kwaá njiî wa? Mè tueé bí, lé naá seêr felè Njàgà Bagaà mé bí lé naâ ŋgweé, bí kwaá njií temé teèn doô. 3 Bí mân ndugó caá né dé keì? Bɔɔ́ né naàn mé bí lé duɔɔ́m nyegé giì mé Cúcuí Càŋ kpɔ́g, kènê bí lɔɔ̀ cí, bí bɔɔ́ seér cu aá mé feh biì wa? 4 Bí lé naâ gèr felè Njàgà Bagaà ŋené. Sâ tueé né ye, bí lé ŋene kuú naâ dé lòù wa? Ŋgweéh dé lòù sam ŋgweéh mà. 5 Mɔ Càŋ né bí Cúcuí seèn haá, à né bɔ̀ fém lètenè biì bɔɔ́ bele, sâ à ménâ bɔɔ́ kuú né felè sóú joloò wa? Ŋgweéh né felè Njàgà Bagaà ŋgweê mé temé teèn kwaá njiî mà.

6 *Né te mvù Càŋe felè Abrahâm nyagá den ye: Abrahâm lé naâ temé cén yoòr Càŋ kwaá njií; Càŋ lé bú nùà dilî yilá naâ mé njéh.» 7 *Sâ bí félá nyégé-re bagasé, ye: bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Càŋ faá Abrahâm nɔ kwaá njií, bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm dé jéjêg né bɔ́. 8 *Càŋ lé naâ Abrahâm jɔ̀gɔ̀ tueé kwaá, ye nyí felè seèn kulu keéh gi nde né dàm nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ma. Lòù sam, à lɔ naá giì ménâ jɔ̀gɔ̀ nyegé kwaá, ye nyí nde né bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam bɔ̀ didilí bɔ̀ yilá; nyí bɔ́ ménâ yilá nde né mé temé cén yoòr nyî kwaá njií ma. 9 Abrahâm lé naâ temé teèn kwaá njií; Càŋ lé naâ bú ménâ kulú ndɔ. Mɔ né mân, bɔ̀ɔ́ mé temé kwaá njií né yoòr Càŋ dɔɔ́ŋ, Càŋ nde né bɔ́ ménâ kulú.

10 *Bɔ̀ɔ́ mé né dé bɔɔ̀n te sóù tétég ŋgelá den dɔɔ́ŋ, bɔ́ né lom duagásé. Ŋgweéh Ŋgòr Càŋ né gi ménâ tueé ndɔ wa? ye: Bɔ̀ɔ́ mé sóú Càŋ mé gùm mene faá bɔ́ nyagá kwaá né te mvù Càŋe nɔ, jòlò jégé ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ a, dèn duagásé.» 11 *Ŋgweéh ŋgòr Càŋ né gi tueé ŋagá mà, ye: nuaré déì nùà dilî ké toò Càŋ mé sóú joloò ŋá wá ndé ŋgwéh. Lòù sam, né te mvù Càŋe nyagá kwaá gií, ye: nuaá mé ŋa né nùà dilî beè Càŋ mé temé cén yoòr seèn kwaá njiî dɔɔ́ŋ kwa nde né yɔ̀ŋ kɔɔ́. 12 *Ŋgweéh sâ sóú né hiín, temé yoòr Càŋ kwaá njiî né hiín ndɔ mà. Lòù sam, né te mvù Càŋe nyagá den gií, ye: Dé sóù, nuaá mé né sóú mé gùm mene jolo komo, yɔ̀ŋ kwa nde né kɔɔ́.»

13 *Kristò lɔ ndeè duagásé den dɔɔ́ŋ; lɔ naâ felè beèh, ye te nyí ŋa sɔm béh dúágátí yoòr, béh geé mé ceér sóù. Dé sâ né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: Nuaá mé bɔ́ segé njií né te toû dɔɔ́ŋ yoòr né mé dúágátí.» 14 Kristò lé mân bɔɔ́ kuú naâ ye te dèh mé Càŋ lé naâ Abrahâm mé njéh kulú doô, kema keéh bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam teèn. Bɔ́ dèh sâ kwa nde né mé Kristò, te béh ndèm kwaá njií gi yoòr seèn, béh kwa Cúcuí Ŋagâ faá Càŋ lé naâ béh tueé nɔ.

*Sóú mé ndéb

15 Belà, mè nde né bí njeré déì tueé, mè me njií nde né bí mé njèh wɔ̂ŋ: mɔ nuaré déì naá giì ŋgúlú seèn taáŋ nyegé, nuaré déì sòn teèn yí ndé cú, ye te nyí vurú sɔm. À túé ndé ŋgwéh ye nyí nde cu né njeré déì felèbɔ̀ sagá ndɔ. 16 *Beè Càŋ né môn. Càŋ lé ndéb kwa kwaá naâ mé Abrahâm bɔ̂ ndùté ndùtù seèn. Sâ tueé né ye, ŋgòr Càŋ dé bɔ̀ ndùté ndùtù seèn dɔɔ́ŋ júé ŋgwéh, te nùàr dɔɔ́ŋ làgà cú. Te mvù Càŋe bɔ́ jue lom né ndùté ndùtù seèn cén tà cén. Mɔ né mân, sâ bɔ́ jue lom né Kristò.

17 *Mè gwaán né tueé ŋagâ ndɔ, ye bí a: Càŋ lé naâ ŋgɔ̀ŋ coló, à kwa kwaá ndéb ter, ye ŋgɔ̀ŋ sâ le nde né ménâ. Mɔ à lɔ naá giì ménâ coló, cer ter nyèmà yuií nèà mé nyèmà yulà tagár te sóú nde ye cie yuo. Á sâ, sóú né mé terreb teèn, à nde né ŋgɔ̀ŋ sâ cum lɔ wa? Ndɔ́g! Mé ndéb mene sóú bɔ́ cálé kòmò ndé ŋgwéh. 18 *Mɔ ŋgúlú Càŋ yieê sé né mé sóú beleè, sâ ndéb dé seèn sé teèn mbaá ná kú cû. Mè tueé bí, Càŋ lɔ Abrahâm ŋgúlú seèn tieè kwa kwaá naâ mé ndéb.

19 Mɔ né cu mân, á sâ Càŋ lɔ dé seèn sóú sou kuú naâ dé keì ndɔ? Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ lɔ sóú teèn sou sagá cuù naâ, ye te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ veên mé njéh. À lɔ ménâ sou kwaá ŋgɔgɔ́ naâ, sâ ndùté ndùtù Abrahâm nùà njèh lɔ née wá ŋgwéeh ye. À yeé waà baá, sóú hèllè cuaré yuo. Càŋ lɔ sóú sâ tueé keéh naâ sònò bɔ̀ cìlì Càŋ. Nuaré déì kela lètenè bɔɔ̀n mé bɔ̀ nùàr faá nàŋ nɔ, à den, à né bɔ̀ nùàr njií mé lé yuoó naâ sònò bɔ̀ cìlì Càŋ tueé keéh. 20 Ŋgweéh mɔ nàŋ né teèn, sâ né lètenè njèh fà: déì né kèb déì, déì kèb déì wa? Dé Càŋ, à dé seèn né cén.*

Kwɔ̀m sóù

21 Sâ tueé né ye, *sóú bɔ̂ ndéb Càŋ nyuùn kwàrè bèh wa? Môn sam ndɔ! Mɔ sóú mé nde né bɔ̀ nùàr yɔ̀ŋ haá sé né teèn, à sé naâ bɔ̀ nùàr sie seér, te bɔ́ ŋa bɔ̀ didilî bɔ̀ mé njéh. 22 Á, seèn môn sam. Mvù Càŋ seèn né gi cie tueé kwaá, ye veên né lom *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ beè kebbé sie; wa dé sâ bɔɔ́ né te ndéb Càŋ mboón, faá Càŋ lé naâ tueé nɔ, ye nyí nde né bɔ̀ nùàr yili sɔm, nyí yili sɔm nde né bɔ̀ɔ́ mé né temé bɔɔ̀n yoòr Yeésò Kristò kwaá njií ma.

23 Léí toò béh lé naá giì ka sóù faá bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ nɔ. Kristò yeé waà baá, te bɔ̀ nùàr nde ye temé yoòr seèn kwaá njií. 24 Cu sâ sóú lɔ naâ dé seèn faá dèì beèh nɔ, ye te Kristò nde waà, béh ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀ njolò Càŋ mé temé yoòr seèn kwaá njiî.

25 Kènê cu temé kwaá njiî sâ waà baá. Béh geé baá mé ceér sóù, béh beè dèì hèllè yuo gi aá. 26 Lòù sam, béh bɔ̀ Yeésò Kristò bilí seér aá kɔɔ́; béh baá bɔ̀ ŋunà Càŋ. Béh bɔ̀ ŋunà Càŋ ŋa né mé temé cén yoòr seèn kwaá njiî. 27 Bí lé nòmò Càŋ kou kuú naâ, ye te bí bɔ̀ Kristò nyɔgɔ́ bilí cén. Sâ kènê bí baá gi mé Kristò yoòr. 28 Mɔ né mân, sâ kènê lètenè bɔ̀ *Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam gwèn teèn sam cuú; lètenè bɔ̀ɔ́ mé den né mé feh bɔɔ̀n mé bɔ̀ kwer, gwèn teèn sam cuú; lètenè bɔ̀ siíb mé bɔ̀ véh mene gwèn teèn sam cuú ndɔ; dɔɔ́ŋ bí nyɔgɔ́ bilí gi aá cén yoòr Yeésò Kristò. 29 *Mɔ bí né bɔ̀ nùàr Kristò, sâ kènê bí baá gi bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm ndɔ; sâ bí yieé nde né ŋgúlú Càŋ faá à lé naá giì tueé kwaá nɔ.

4

1 Bí kwá mè tueé cu bí ndɔ: huaán mé nde né ŋgúlú teleè yieé, mɔ à née mbò ye, mé be njèh seèn sâ mene, bɔ̂ kwer né kèì cén. 2 Cu sâ, à nde née sòn bɔ̀ dèì seèn ŋgweé ye; à ŋgweé sòn bɔ̀ɔ́ mé né bɔ̀ njèh seèn ke nyegé ndɔ. Kɔ cu mé tele seèn lé sie kwaá naâ ndeè wulu baá, sâ ye.

3 Béh né ménâ ndɔ: cu mé béh lé naâ bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r, béh lé naá giì ka tòù beèh faá kwer nɔ. 4 Nde nde, cu mé Càŋ lé sie kwaá naâ yeé wulu baá, à tema njií Ŋuna seèn ndɔ: ma déì ŋar bú, à yií keéh feh te *sóú bɔ̀ Jûf ménâ ndɔ. 5 *Sâ dɔɔ́ŋ ye te nyí yili sɔm bɔ̀ɔ́ mé né gi ka sóù, te béh dɔɔ́ŋ ŋa gi ye bɔ̀ ŋunà Càŋ ma. 6 Càŋ tema njií baá-re Cúcuí Ŋuna seèn ká lè biì, te ŋené huɔm, ye béh dɔɔ́ŋ né bɔ̀ huaán nyî ma. Cúcuí sâ né mé sòn seèn yilá, ye: Tele mò! 7 Mɔ né mân, sâ wò kwer sam cuú, wò baá huaán. Sâ ŋgúlú mé Càŋ lé nyegé kwaá naâ mé bɔ̀ ŋuna seèn doô, à nde né wò teèn haá.

Nyàmè Pɔ̂l felè bɔ̀ Galatî bɔ̀

8 Léí toò bí lé Càŋ kɔ́ ná ŋgwêh, bí lé naá seêr kwer bɔ̀ cècàŋ. 9 Dé kènê môn sam cuú, bí ŋene kɔ baá Càŋ gècên kèn. Dé mò, mè nde né tueé seér ye bí a, Càŋ ŋene kɔ né bí kɔɔ́. Á, mɔ baá gi mân, sâ naàn naàn mé bí nde cu né kènê bɔ̀ càŋ tándûg mbaá dua gɔ wa? Naàn naàn mé bí nde cu né kwer bɔɔ̀n ŋaá den ndɔ wa? 10 Bí bɔ̀ cieé mé bɔ̀ weéh déì jolo den né dé keì wa? Bí bɔ̀ kùr bené déì jolo yeé dé keì? Bí né yeé bɔ̀ nyèmà déì jolo. Né dé keì ndɔ wa? 11 Ŋgweéh sâ seé mò ké lètenè biì nde né mbaá mvuaán le mà. Mè hên veéh kuú né cí!

12 Bɔ̀ nùàr mò, kúkùr biì, bí dèn gí faá mè nɔ; mè baá gi dé mò faá bí kèn. Léí toò bí lé naâ mè veên déì bɔɔ́ wa? 13 Bí né gi kɔɔ́ ye, mè lé naâ ké lètenè biì mé beén yoòr waá seér, mè lé ké sâ den leé naâ dé cî, mè né bí Njàgà Bagaà teèn se keéh ndɔ. 14 Beén mò hèllè ye júée nyí. À kɔ ye nyí bí gèr felè mò feh kum aá. Mé njéh mene, bí lé mè sì lɔ́ ná ŋgwêh, bí mè kwɔ́gɔ́ ŋgwéh ndɔ; bí lé weh kwaá njií seér naâ mè yoòr biì faá cìlì Càŋ déì nɔ; lé den loóm naâ faá bí sie nyegé né Yeésò Kristò nùà njèh. 15 Mè tueé bí, mɔ ceér sé né beè biì teèn, bí sé naâ mè njolo biì luagá haá njií gií! Bí yeé bɔɔ́ kɔ gi aá mân kèn, sâ hên jég seèn kwa cu né bí kei wa? 16 Wanɔɔ́ŋ mè yeé tueé gi aá bí gècên kèn, mè den seér cu faá nùà bùnò beè biì wa?

17 Bɔ̀ nyenyenê bɔ̀ hèllè né ké lètenè biì tueé nagá gɔ, bɔ́ ye te bɔ́ bou* weh gi bí beè mò mé njéh, bí bɔɔ́ seér seé bɔɔ̀n. 18 Mɔ né mân, sâ nùàr a, bóú yí nùàr teèn, te gam bú. Mɔ mè né mene ké lètenè biì, mè mene teèn sam, te den den faá béh bí né kɔɔ́ nɔ. 19 Óè, bɔ̀ huaán yíé-temê mò, mè te gèr-e yila cu aá kèn, mè baá cu gèr yoló. Mè yolo den né faá ma déì yolo né nyer nɔ. Kɔ bí ndeè ŋa nyegé baá bɔ̀ mbɔ̀ŋ Kristò kèn, sâ ye. 20 Mè tueé nde né naàn? Dene mò sé la né kènê ké yoòr biì; feh mò ter mé ju biì ŋellé gi aá kèn.

Dèbbè Hàgâr bɔ̂ Sarâ

21 Bí bɔ̀ɔ́ mé gwaán né ka sóù deèn dɔɔ́ŋ, bí jɔ̀gɔ̀ túé ke mè ye, bí beéh *sóú sâ ŋgwé bèh wa? 22 *Ŋgweéh bɔ́ nyagá kwaá né te mvù Càŋe, ye Abrahâm lé naâ mé huaán fà wa? Déì né ŋunà kweèr, déì ŋunà veèh seèn nùà njèh. 23 Ŋunà dé kweèr, bɔ́ lé bú ŋaár naâ faá bɔ́ ŋar yeé bɔ̀ huaán dɔɔ́ŋ nɔ. Ŋunà dé veèh nùà njèh, Càŋ lé naá giì ŋaàr seèn toò tueé kwaá, te bɔ́ nde ye bú ŋar.

24 Béh nde né njeré déì teèn ŋgweé keéh: bɔ̀ véh fà sâ né sòn ŋgɔ̀ŋ fà. Cén déì, yilí seèn né Hàgâr; né sòn ŋgɔ̀ŋ déì. Dé sâ né ŋgɔ̀ŋ mé Càŋ lé tueé naâ ké felè tòr Sinayî doô. Bɔ̀ huaán mé bɔ́ lé ŋaár naâ te ŋgɔ̀ŋ bú sâ dɔɔ́ŋ lé naá giì dé bɔɔ̀n te yuií kwer-e. 25 Hàgâr né sòn tòr Sinayî sâ te tàbè Arabî. Hàgâr cên sâ né cu sòn Jerusalem dé cafanê bɔ́ bɔ̀ nùàr teèn mene. Lòù sam, bɔ́ né gi bɔ̀ kwer sóù. 26 Jerusalem dé gècên né ké te vulúu, à dé seèn né véh dé nùà njèh, à kwer sam. Dé beèh, meí beèh dɔɔ́ŋ né bú. 27 *Né te mvù Càŋe nyagá den ye:

Sàmè sér dé yeè lòù, ma ŋgiîn!

Kwá njí lòm be mé ja kioô,

nyer déì wò némá ŋgúŋgwéh!

Si yeè lé naâ wò si lɔɔ́, wò mé huaán sam.

Mé njéh mene, bɔ̀ huaán yeè maga kela nde né kɔɔ́ mé dé huer yeè.

Wò samé nde né dé cî.»

28 Bɔ̀ nùàr mò, bí né dé biì bɔ̀ ŋunà Càŋ. Càŋ lé naâ ménâ toò tueé kwaá faá à lé naâ felè Isâk toò tueé kwaá nɔ. 29 *Léí toò huaán mé bɔ́ lé ŋaár naâ bú mé terreb Cúcuí Càŋ sâ, bɔ́ lé naâ bú bunó; huaán mé bɔ́ lé ŋaár naâ faá bɔ́ ŋar yeé nùàr nɔ, lé bunó naâ bú kɔɔ́. Mé kènê mene, née den ka môn ye. 30 *Yeé baá môn, ŋgòr Càŋ tueé ŋagá ndɔ, ye: Kwɔ́gɔ́ sɔ̀m ma mé né dé seèn kwer sâ kwɔgɔ̀; kwɔ́gɔ́ sɔ̀m bɔ̂ ŋuna seèn mene. Kɔ́ɔ ye, ŋgúlú teleè né dé ŋunà veèh nùà njèh; ŋunà kweèr dé seèn te gà ŋgúlu sam.» 31 Mɔ né mân, bɔ̀ nùàr mò, sâ béh bí dé beèh bɔ̀ ŋunà kweèr sam, béh né bɔ̀ ŋunà veèh dé nùà njèh.

5

Ka sóù mvelé yuoô

1 *Kristò béh te yuií kwer-e se sɔm aá kèn, ye te béh den lom mé feh beèh, béh ka sóù dèn cú. Sâ, bí dèn lòm mé feh biì nɔɔ́ŋ ménâ, bí té te yuií kwer-e yílá cú.

2 Né mè Pɔ̂l, mè tueé né kɔɔ́, bí félá nyégé bagasé: mɔ bí né cu *ŋgór ŋɔɔ́b, sâ Kristò njèh gàm beè biì sam cuú. 3 Bɔ̀ɔ́ mé né ŋgór ŋɔɔ́b dɔɔ́ŋ, sâ bɔ́ a: jòlò kòmò lòm *sóú mé gùm mene ndɔ. 4 Bí bɔ̀ɔ́ mé né sóú jolo, ye bí bɔ̀ didilí bɔ̀ beè Càŋ ŋa nde né mé njéh dɔɔ́ŋ, bí kɔ́ɔ ye, bí bɔ̀ Kristò geé baá kèn; bí vu aá be mé fùgò Càŋ ndɔ. 5 Dé beèh môn sam; béh dé beèh ndèm kwaá njií seér né mé bú, ye loù sâ à nde né béh bɔ̀ didilî bɔ̀ beè seèn yilá. Béh hên kela den né cí, béh né temé teèn mé terreb Cúcuí Ŋagâ kwaá njií gií ndɔ. 6 Béh kɔ né ye, mɔ béh nyɔgɔ́ den né yoòr Yeésò Kristò, béh ŋɔb mene ŋgór, béh mene ŋɔ́b ŋgwéh, dɔɔ́ŋ ju sam. Njèh gècên né lom temé cén yoòr Kristò kwaá njiî. Bɔ́ temé cén sâ ŋene kɔ nde né mé lètenè beèh gwaán kuû.

7 Bɔ̀ nùàr mò, hên bí lé baá giì ceér gècên faá nùàr nɔ bele nyegé; bɔɔ́ né naàn mé bí ceér gècên sâ bèlè cú wa? Neì bí yiín né kɔɔ́? 8 Dé mé bí né seér ŋgɔ sâ, bí kékɔɔ̀ ye, beè Càŋ mé né bí yilá doô yùò ná ŋgwêh. 9 *Bɔ́ lɔ kɔ tueê ye: Nyure* cén beéh yeé túɔ́m kɔɔ́. Hên baá-re cí sâ. 10 Mé njéh mene, mè né kɔɔ́ ye, béh bí baá gi dé beèh beè Fehtoò beèh, béh bí nde né mé sòn cên den ndɔ. Mè né cu kɔɔ́ ye, né mene neì, nuaá mé né bí feh ter ŋellé gɔ sâ, nde né ju tarê die.

11 Bɔ̀ nùàr mò, mè dé mò túé ŋgwéh ye nuaré déì a, kɔ ŋɔ́b sɔ́ cú ŋgór, te Càŋ gam ye bú. Mɔ sé né môn, mè sé né cu gèr beè bɔ̀ *Jûf ŋené den wa? Sâ cio mé Yeésò lé kuú naâ ké te toû doô sé naá cuù njèh dìèb beè bɔɔ̀n ŋaá wa? 12 Mè teèn sam. Bɔ̀ɔ́ mé né ka bí feh ter ŋellé gɔ sâ, bɔ́ a, njí ká bɔ́ njiì, bɔ́ teèn kà bílí mé tùlù mene!

13 Dé biì bɔ̀ nùàr mò, Càŋ bí yilá gi aá kèn, ye te bí den mé feh biì. Njèh cén, mé feh biì deèn sâ, túé ŋgwéh ye bí bɔ́ làrè njií mé ŋgàŋ yoòr né gwaán dɔɔ́ŋ. Sòn sâ, bí gwàn kú sér mé njéh lètenè biì dé gwaân, bí né lètenè biì gam kuú. 14 *Lòù sam, bɔ̀ sóú dɔɔ́ŋ yila gi né yoòr sóú bú cén mé né tueé ye: Gwàn mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè doô. 15 Á, mɔ bí den seér cu né faá bɔ̀ nyam ké ya dueè nɔ, bí lètenè biì bɔɔ́ kuú seér veên mé veên, sâ bí kè keè, mè tueé bí, bí nde né lètenè biì calé kuú.

Ceér dé bɔ̀ nùàr mé ceér dé Cúcuí Càŋ

16 Mɔ né mân, mè tueé bí, bí kwá lɔ́ yɔ̀ŋ biì beè Cúcuí Ŋagâ, te à feh bí ceér kɔɔ́. Njií mé ŋgàŋ yoòr biì gwaán seér né kɔɔ́, bí té dé sâ bɔ́. 17 * Lòù sam, bɔ̀ njií sâ bɔ́ bɔ̀ dé Cúcuí Càŋ nyuùn kwàrè bèh. Yeé baá môn, Cúcuí Càŋ bar taré bɔ́ ndɔ: déì bɔ̂ mbeí nyuùn kwàrè cú, te njií mé bí gwaán né bɔɔ̂ dɔɔ́ŋ, bí bɔ́ kòmò cú ndɔ. 18 Bí kɔ́ɔ ye, mɔ Cúcuí Càŋ bí ceér feh né kɔɔ́, sâ bí dé biì ka sóù sam cuú.

19 Nùàr dɔɔ́ŋ né gi seé ŋgàŋ yoòr bagasé mân kɔɔ́ nyegé: ŋgàŋ yoòr gwaán né yàgà yɔŋ tobô; à gwaán né fúár, à gwaán né sár tegê. 20 Ŋgàŋ yoòr gwaán né cècàŋ dua gɔɔ̀; táhunó né bú. Bɔ̀ nùàr né bɔ̀ mbeí bunó gɔ; tɔgɔ bɔ̂ huer mé ŋá-temé né li; keên né bɔ́ seé weh, bɔ́ né mé sòn hihiné kerré den, 21 bɔ́ né njèh kàn gwaán, bɔ́ né sela gɔ, bɔ́ né soóm gɔ, bɔ́ né lom mé bɔ̀ veên déì faá bèh mân bɔɔ́ ndeé. Mè bí tueé kwaá cu né faá mè lé naá giì bí tueé nɔ, ye bí a: bɔ̀ɔ́ mé né mân bɔɔ́ dɔɔ́ŋ *Lò Càŋ mé njolo ŋéné ndé ŋgwéh ndɔ́g.

22 Tàb dé Cúcuí Ŋagâ né seér gwaân, vɔ́gɔ́-temé, cɔ̀ŋ, sèŋ, jere kɔɔ̂, húɔ́m-temé, dene kɔ́bè sâ, 23 dɔlê, mé yo sieè. Bɔ̀ njií mé né bɔ̀ njèh bebagaà ménâ dɔɔ́ŋ, *sóú gwaán né cí. 24 Bɔ̀ nùàr dé Yeésò Kristò dɔɔ́ŋ faga wula gi aá ŋgàŋ yoòr bɔɔ̀n ké te toû, bɔ́ dé bɔɔ̀n bɔ̀ tuaá dé vevenê sâ doó su njií gi aá kèn. 25 Cúcuí Ŋagâ béh yɔ̀ŋ haá né kɔɔ́. Mɔ né mân, sâ béh kwá lɔ́ gí yɔ̀ŋ beèh beè seèn, te à feh béh ceér kɔɔ́. 26 Béh té feh hàm, béh gè mé sà lètenè beèh fɔɔ̂n, béh té mé huer lètenè beèh ŋgéré kú cú.

6

Mambin seê lètenè biì jɔgɔ́ kuû

1 Bɔ̀ nùàr mò, mɔ bí ŋene mbeí biì déì baá te veên yilá, bí bɔ̀ɔ́ mé Cúcuí Càŋ né bí lè teèn, bí tùlù sɔ̀m kêh bú teèn tulù, bí feh nyegé bú ceér dé dilî, bí feh bú mé hueh dɔlê; wò né feh yeè teèn bɔŋ keéh ndɔ. Mɔ sam, wò nde né faá bú nɔ die. 2 Bí gàm kú lètenè biì gaàm, bí né mé seé lètenè biì jɔgɔ́ kuú. Mɔ bí né ménâ bɔɔ́, sâ bí né tòù *Kristò bele huɔɔ́m. 3 Mɔ nuaré déì né lètenè biì munó, ye faá nyí nɔ sam, mé à hàm njeré déì sam ndɔ, sâ bú a, té feh seèn mbaá bèlè kú. 4 Nùà kàn a, kè nyégé kèkènè seèn mé be seèn. Mɔ né teèn yilá, à nde né mé seé dé seèn nùà njèh sagár, à mé seé dé bɔ̀ mbeî mè sɔ́ ndé cú. 5 Mè tueé bí, nùà kàn jɔgɔ nde né seé seèn nùà njèh mé feh seèn.

6 Nuaá mé bɔ́ né bú Njàgà Bagaà se, bú a, kɔ̀b sɔ̀m bɔ̀ njèh seèn kèb déì, à haá nuaá mé feh yeé bú Njàgà Bagaà sâ teèn.

7 Bí té feh biì bèlè: bɔ́ beéh Càŋ séí bèh. Nùà kàn kwa cu nde né njií mé à lé dobó naâ. 8 Mɔ à dobo né njií mé ŋgàŋ yoòr né gwaán, sâ ŋgàŋ yoòr nde né bú cio beè kwaá haá. Á, mɔ à dobo né dé mé Cúcuí Ŋagâ gwaán né kɔɔ́, sâ Cúcuí kwa haá nde né bú dé seèn yɔ̀ŋ tètàgà. 9 Béh bɔ́ lòm bagaà, béh té be mé njéh dù. Mɔ béh gùr ŋgwéh, loù sâ béh nde né kwaá. 10 Sâ, mɔ né mân, keí mé née hên, béh bɔ́ làrè bagaà mé nùàr dɔɔ́ŋ, tétég mé bɔ̀ɔ́ mé né te mbàgà Càŋe faá béh nɔ, béh té bɔ́ nyèn.

Bèh cerê

11 Bí né gèh bɔ̀ njolo mvù dé kokoô hên ŋené wa? Mè bɔ́ nyagá né mé be mò, te mè tema njií bí. 12 Bɔ̀ɔ́ mé né seé fù ŋgàŋ bɔɔ́ dɔɔ́ŋ ŋeí né bí mé *ŋgór ŋɔɔ̂b kɔɔ́. Bɔ́ ye te *wɔ́ŋ seén bɔ́ mé njéh seèn. Lòù sam, bɔ́ né gèr veéh; bɔ́ ye, mɔ bɔ́ tueé lom né felè cio Kristò ké te toû wa, bɔ́ nde né bɔ́ lòù bunó seér ma. 13 Á sâ, bɔ̀ɔ́ mé né te ŋgór ŋɔɔ̂b ŋgelá den sâ, bɔ́ *sóú hèllè mé feh bɔɔ̀n jòlò kòmò bèh ndɔ. Bɔ́ gwaán lom né ye te bí ŋɔb kuú mé ŋgór, bɔ́ punó seér mé njéh lòù, ye bí baá mé mágá bɔɔ̀n yoòr ma.

14 Dé mò môn sam. Beè mò, mè punó seér nde né mé cio Fehtoò beèh Yeésò Kristò ké te toû. Mè wɔ́ŋ kɔ́ cú mé njéh, wɔ́ŋ mè kɔ́ cú mé njéh ndɔ; mè baá gi te njèh wɔ́ŋe komó mbaá. 15 Béh né mene ŋgór ŋɔɔ́b, béh mene ŋgór ŋɔ́b ŋgwéh dɔɔ́ŋ, ju sam. Njèh gècên né lom nùà feê beè Càŋ ŋaâ. 16 Bɔ̀ɔ́ mé né gi ceér dé sâ bele dɔɔ́ŋ, Càŋ a, kɔ́ bɔ́ jere, há bɔ́ dɔlê, à kulu bilí bɔ́ mé bɔ̀ dé seèn lètenè bɔ̀ huaán *Iserálà mene dɔɔ́ŋ.

17 Duɔɔ̂m mé lan, nuaré déì a, té mè feh ter bɔ́ ŋéllé cú. Bɔ̀ mágá mé né yoòr mò hên tueé ŋagá gi aá kèn, ye mè baá dé mò nùàr Yeésò.

18 Bɔ̀ nùàr mò, húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, ká sìè gí bí beè. È môn.

* 1:13 1:13 Seé b. 8:3; 22:4-5; 26:9-11

* 1:14 1:14 Seé b. 22:3

* 1:15 1:15-16 Seé b. 9:3-6; 22:6-10; 26:13-18

* 1:18 1:18 Seé b. 9:26-30

* 2:1 2:1 Seé b. 11:30; 15:2

* 2:6 2:6 Deut. 10:17

* 2:16 2:16 Ps. 143:2; Rɔ̂m 3:20, 22

* 3:6 3:6 Gen. 15:6; Rɔ̂m 4:3

* 3:7 3:7 Rɔ̂m 4:16

* 3:8 3:8 Gen. 12:3

* 3:10 3:10 Deut. 27:26

* 3:11 3:11 Hab. 2:4

* 3:12 3:12 Lév. 18:5

* 3:13 3:13 Deut. 21:23

* 3:16 3:16 Gen. 12:7

* 3:17 3:17 Ex. 12:40

* 3:18 3:18 Rɔ̂m 4:14

* 3:20 3:20 Sâ tueé né ye, cu mé Càŋ lé kwa kwaá naâ Abrahâm ndéb tieè, à lé Abrahâm tueé njií naâ mésòn seèn, nàŋ lé teèn ná ŋgwêh.

* 3:29 3:29 Rɔ̂m 4:13

* 4:5 4:5-7 Rɔ̂m 8:15-17

* 4:17 4:17 Nùàr laán wellê te ŋa nùàr yeè.

* 4:22 4:22 Gen. 16:15; 21:2

* 4:27 4:27 Es. 54:1

* 4:29 4:29 Gen. 21:9

* 4:30 4:30 Gen. 21:10

* 5:9 5:9 1 Kɔr. 5:6

* 5:9 5:9 Pɔ̂l dé seèn jue né kulu. Dé bɔ̀ Bà, kàn sâ né mé nyure veên.

* 5:14 5:14 Lév. 19:18

* 5:17 5:17 Rɔ̂m 7:15-23

Efêse

1

2

3

4

5

6

Mvù Pɔ̂l mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Efêse

1

Bèh bieê

1 *Né mè Pɔ̂l, mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò. Càŋ lé mè mân sie kwaá naâ mé kàgà-ndòn seèn. Mè mvù hên nyagá njií né mé bí, bɔ̀ nùàr Càŋ ké Efêse mé né gi temé tég yoòr Yeésò Kristò kwaá njií dɔɔ́ŋ. 2 Tele beèh Càŋ bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Bɔ̀ njèh bebagaà mé Càŋ né béh felè Yeésò haá

3 Kùsèm Càŋ Tele Fehtoò beèh Yeésò Kristò! À lɔ naá giì béh bɔ̀ dàm njèh bebagaà ké te vulúu kulú haá. À lɔ béh haá keéh naâ beè Kristò.

4 Mé à lɔ nde wɔ́ŋ si, sâ dàb mé à lɔ béh yoòr Yeésò Kristò balé yií gi aá, ye te béh ndeè den lom bɔ̀ nùàr nyî, mé ndɔ̀gɔ̀ veên déì yoòr beèh ŋéné sáb cú.

5 Càŋ mé húɔ́m-temé seèn lɔ ménâ nyegé kwaá giì mé kàgà-ndòn seèn, ye nyí ndeè nde né béh bɔ̀ huaán nyî mé Yeésò Kristò sie seér ma. À lé ménâ gwaán naâ kɔɔ́.

6 Sâ ye te tàŋɔ̀r húɔ́m-temê nyî ŋené yuo kelà cie mé njéh. Béh yila baá-re fùgò làgàtì beè seèn kuû. Sâ dɔɔ́ŋ né mé Huaán yíé-temê seèn.

7 *Mé húɔ́m Ŋunà, à lé naâ béh te veéne yili sɔm, à kulu sɔm yúlá-temé beèh lè seèn ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ, ye te béh ŋene kɔ tàŋɔ̀r húɔ́m-temé nyî teèn.

8 Né lom felè beèh faá cí nɔ yaám ndeé, ye te kɔ́ŋkɔŋ bɔ̂ lo nyî yam sie lom béh beè mé gùm mene.

9 Njií mé à lɔ naâ ter nyegé naáb kwaá sâ, lɔ naá giì mé kàgà-ndòn seèn, ye te ndeè mboón mé Kristò ma. À béh hên feh keéh né cí,

10 wa loù mé wɔ́ŋ nde né teèn gií, nyí nde né njèh ké te vulúu mé ká doó mene dɔɔ́ŋ bècénè horó bilí, te Kristò den lom felè bɔɔ̀n kɔɔ́.

11 Mé Kristò béh baá gi mé gà teèn. Sâ tueé né ye, Càŋ lɔ béh ter ké toò balé kwaá naâ mé kàgà-ndòn seèn. Né ménâ, à njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi yeé jéjég faá à nyegé kwaá yeé nɔ, 12 te be terrèb seèn ŋené yuo kelà yoòr beèh bɔ̀ toò-jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ mé lɔ naá giì ndèm mé Kristò kwaá lɔgɔ́. 13 Mé bí mene ndɔ, cu mé Njàgà Bagaà mé né ŋgòr gècên lé waà naâ ké lètenè biì te yili sɔm bí, ŋgweéh bí lé naá giì temé yoòr Kristò kwaá njií mà! Yeé baá ménâ, Càŋ maga kwaá gi bí yilí seèn yoòr ndɔ. Mágá sâ né Cúcuí Ŋagâ. Cúcuí Ŋagâ sâ lɔ ndéb seèn jegé naâ kɔɔ́. 14 Béh yeé kwa baá bú, béh kɔ baá-re mé njéh ndɔ, ye ŋgúlú Càŋ né béh kela, ye loù mé Càŋ nde né béh dé kèì cên yili sɔm wa, béh nde né ŋgúlú seèn yieé ma. Sâ dɔɔ́ŋ, Càŋ ye te be terrèb nyî ŋené yuo kelà cie mé njéh.

Pɔ̂l né Càŋ teèn vra

15 Mɔ né mân, mè né lom Càŋ felè biì mé gècên mene vra. Lòù sam, bɔ́ ye mè a, bí né lom temé yoòr Fehtoò beèh Yeésò kwaá njií, wa bí bɔ̀ Yeésò bɔ̀ gwaán né mé temé cén ndɔ ma. 16 Mè né Càŋ felè biì vra, mè sòn dù bèh. Mè né bú dua, 17 bú Càŋ *sùsùm, Tele Fehtoò beèh Yeésò Kristò, mè ye bú a:

Há ŋéí cú bí Cúcuí seèn lòù, te bí ŋgweé komo njèh, à feh ŋagá bí gècên seèn, te bí kɔ ŋeí cu Càŋ dé ŋeî.

18 Bú a, kúkùr seèn, à sì kwá lege ŋagâ seèn lè biì, te bí ŋene gèh ndèm mé à yilá kwaá né bí beè seèn mé njéh doô.

Bú a, bɔ́ te gèh sèsàm ŋgùlù mé bɔ̀ nùàr seèn nde né kwa dɔɔ́ŋ den den njolò biì bèsɔ́nè.

19 Bú a, bɔ́ te béh bí bɔ̀ɔ́ mé né gi temé yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ, béh ŋene kɔ be terrèb seèn mé né lom yoòr beèh faá cí nɔ yieé. Terreb seèn bú sâ, dé seèn dé se komoò sam.

20 *À lé Yeésò Kristò te cio komo sɔɔ́m naâ mé terreb bú sâ, à weh ŋaá mé bú ké te vulúu, à kwaá njií bú te be gaâ seèn.

21 Felè njèh dɔɔ̂ŋ né bú. Terreb wɔ̂ŋ né mene naàn, né mene gèh terrèb dé heè ké te vulúu dɔɔ́ŋ, né gi ka seèn. Gwaán yilí bɔɔ̀n a, ŋgúlí yɔ̀ŋ méné wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ, gwaán bú a, ndé ŋgúlí yílá te nàm dé ké toò mene dɔɔ́ŋ, felè bɔɔ̀n dɔɔ̂ŋ né Kristò.

22 **Càŋ lɔ ka ba gulè Kristò ba yií giì naâ njèh dɔɔ́ŋ; à feh te mbàgà seèn sie kwaá né bú ndɔ.

23 Mbàgà seèn sâ né faá kukuŋ Kristò nɔ. Kristò mé gùm mene ŋené yuo kelà né teèn, à yoòr né mé kèkènè Càŋ mé gùm mene ndɔ.

2

Bèh yili yuoò

1 *Léí toò, bí lé naâ mé gècên mene sabé, bí né te veên teré yilá, bí lé beè Càŋ naá giì cúg faá bɔ̀ komó nɔ. 2 *Wɔ́ŋ lé bí yoòr yila seér naâ kɔɔ́, bí ŋgɔ seér cí. Bí lé sòn ŋgweé seér naâ dé mgbè terrèb ké ter ka vulû. Wa hên, terreb seèn hèllè ka gí ŋgwéh ndɔ, née ka mé seé yoòr bɔ̀ ŋgén-sòn bɔ̀ temá ndeé den ye. 3 Béh né kɔɔ́ ye, béh dɔɔ́ŋ lé naá giì ménâ ndɔ. Tuaá veên lé naâ béh lè salé, béh lé naá giì njií mé ŋgàŋ yoòr beèh gwaán né kɔɔ́ bɔɔ́ seér, béh lé njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ giì naâ mé feh beèh ménâ. Béh sé naá giì ju mé gèh dene bú sâ die, faá bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ nɔ.

4 Mé njéh mene, húɔ́m-temé Càŋ né njèh yɔgɔ̂: Càŋ mé húɔ́m-temé seèn né seér cu béh jere kɔɔ́. 5 Béh lé né gi mene toò seèn mé veên beèh hèllè komó cúg, à lé naâ béh yɔ̀ŋ dé feê mé *Kristò haá seér, à yili sɔm béh dé lòù, 6 à béh te cio komo sɔm keêh mé bú, à béh kwaá njií seér ké te vulúu, te béh bɔ́ den kɔɔ́.

7 Càŋ béh tàŋɔ̀r húɔ́m-temé seèn mé Yeésò Kristò ménâ feh keéh gi né, ye te bɔ̀ jomo bɔ̀ dɔɔ́ŋ ŋene kwaá gi fùgò dueè nyî njolò. 8 Bí lé yili yuoó naâ mé fùgò húɔ́m-temé Càŋ sâ. Lé naâ mé temé yoòr Càŋ kwaá njiî. Bú sâ lé mé kàgà-ndòn biì nùà njèh ná ŋgwêh. Càŋ lé bí fùgò sâ haá naâ mé lèì seèn. 9 Béh lé seé bagaà déì bɔ́ kòmò ná ŋgwêh ndɔ; à lé béh haá naâ dé lòù, ye te nùàr mé seé déì mbaá púnó kú cú. 10 Bí kɔ́ sér ye, Càŋ lɔ béh meè naâ kɔɔ́; wa, à lɔ béh si bilí kwaá naâ yoòr Yeésò Kristò, ye te ká jomo, yoòr beèh ndeè yam lom bɔ̀ seé bebagaà mé nyí lɔ naá giì léí jɔ̀gɔ̀ ter nyegé kwaá doô.

Gèh nùàr cén dé feê

11 Mɔ né mân, bí mùnò njí cú dene biì dé léí toò, bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf ŋàr-lè sam, mé bɔ̀ *Jûf bí yilá né kurú, wa lòù sam, bɔ́ né dé bɔɔ̀n *ŋgór ŋɔɔ́b ma. Sâ né lom mágá te ŋgàŋ yoòr kèb cieè mbaá ndɔ. 12 Bí bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ né ménâ yilá sâ, bí mùnò njí cú gèh dene biì dé léí toò sâ ndɔ, bí bɔ̀ Kristò lé née nòmò dàb we dàb ye. Sâ bí lé beè Càŋ née kìn ndɔ. Sâ te bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr seèn *Iserálà bí lé née teèn sam ye. À lɔ né mene ŋgɔ̀ŋ kɔ ye te ndéb nyî mboón, mé njéh mene à lɔ bí teèn yí kéh ná ŋgwêh. Sâ bí lɔ cu sâ née *wɔ́ŋ ŋgɔ ye, bí mé ndèm lè sam, Càŋ lé mé yilí beè biì cu sâ ná ŋgwêh ndɔ.

13 Mé njéh mene, kènê Càŋ bí bɔ̀ Kristò sie bilí gi aá kèn. Bí bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì nòmò dàb we dàb mé Càŋ léí toò sâ baá gi kènê kwarè seèn. Sâ dɔɔ́ŋ né gi mé njua húɔ́m Kristò. 14 Cɔ̀ŋ beèh né bú. Lòù sam, à lé naâ feh seèn *semé, à sie bilí bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam mé njéh, à tulu sɔm kɔ̀ŋ mé lé naâ bɔ́ mé sòn hihiné kerré kwaá doô. Bùnò gi lètenè bɔɔ̀n ndɔ, bɔ́ dɔɔ́ŋ ŋaá bilí gèh cên. 15 *Né mene bɔ̀ *sóú Jûf dé kàn mé dé kân dɔɔ́ŋ, Kristò bɔ́ tɔr wula gi aá kèn, ye te gèh nùàr fà ŋa bilí, bɔ́ me yuo gèh dé feê cén, bɔ́ den yoòr nyî, bɔ́ ŋgweé fu ma. 16 *Kristò yeé kuú baá ké ter te toû, à kuú nyoló lɔ kèrrè hèllè ké teèn sâ. À lɔ gèh nùàr fà sie bilí naâ mé cio bú sâ, te nde ye gèh dé feê cén ŋaá, à nyɔgɔ́ njií bú yoòr Càŋ. 17 *Kristò lé ká te wɔ́ŋe ndeè naâ Njàgà Bagaà se ndɔ, te bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam kwa gi cɔ̀ŋ, wanɔɔ́ŋ bí bɔ̀ Càŋ lé naá giì nòmò dàb we dàb. Déì né cu, te bɔ̀ Jûf mé né dé bɔɔ̀n kwarè Càŋ kwa gi cɔ̀ŋ ménâ ndɔ. 18 Sâ kènê né mene Jûf mene Jûf sam dɔɔ́ŋ, Cúcuí Tele beèh Càŋ né gi béh yoòr, béh baá mé sòn toò Càŋ; né mé njua Kristò.

19 Mɔ né mân, sâ bí bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ, kìn beè Càŋ sam cuú. Bí bɔ́ nòmò dàb we dàb sam cuú ndɔ. Bí kènê baá gi huaán, faá bɔ̀ déì nɔ, bí bɔ́ kènê mbàgà Càŋ sio né dɔɔ́ŋ, bí bɔ́ né bɔ̀ nùàr seèn. 20 Bí né gi felè maàŋ meé den. Maàŋ sâ né bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê bɔ́ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀. Taá dàn teèn né bú Yeésò Kristò nùà njèh. 21 Gwà sâ tarésé den né mé bú, te ham nyegé bagasé, ŋa gwà Càŋ dé koô mé bú nùà njèh ndɔ. 22 À gwà sâ me né mé bí, te den bèh joloò Càŋ, Cúcuí seèn cer beh teèn. Lòù sam, bí bɔ̀ Yeésò Kristò né kɔɔ́ teé bilí.

3

Seé Pɔ̂l felè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam

1 Yeé baá ménâ, mè Pɔ̂l mé né ká gwà cibì felè Yeésò *Kristò, mè né Càŋ felè biì bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dua. 2 Bí lé naá giì ŋgweé, ye Càŋ mé húɔ́m-temé seèn lé naâ mè seé hên jege haá, ye mè a, ndé ké lètenè biì seé nyî bɔɔ́ jegé. 3 Njií mé à lɔ naá giì nyegé naáb kwaá sâ, à lé naâ mè njolò ŋené feh ndɔ. Mè la naâ bɔ̀ njàb déì teèn nyagá weh, te mè tema njií bí. 4 *Mɔ bí baá mvù mò hên jaŋé, bí nde né teèn ŋené kɔɔ́, ye mè né gi mé njèh nâb felè Kristò sâ ká lè ma. 5 Njií mé lé naâ lòù leér den sâ, Càŋ lɔ bú mé bɔ̀ léí-toò bɔ̀ ŋéné fèh ná ŋgwêh. À nde Cúcuí seèn yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê seèn mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ tema njií seér aá kènê, te à nde ye bɔ́ ŋené feh. 6 Njèh lèrrèb sâ né ye: mé Njàgà Bagaà sâ, bɔ̀ Jûf mé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ, nde gi né ŋgúlú Càŋ yieé, bɔ́ dɔɔ́ŋ baá gi yoòr yo cên, bɔ́ né gi te ndéb mé Càŋ lɔ kwa kwaá naâ mé Yeésò Kristò doô teèn ndɔ.

7 Mè mbɔ̀ŋ Njàgà Bagaà hên ŋa lom né mé fùgò húɔ́m-temê Càŋ felè mò, à mè terreb seèn yoòr nyeén su né kɔɔ́. 8 Wanɔɔ́ŋ, ŋgweéh lètenè bɔ̀ nùàr Càŋ dɔɔ́ŋ, lólôb cèrè-mbáŋ bɔ̀ cèrè-mbâŋ faá mè nɔ sam mà. Mé njéh mene, Càŋ né cu mè jere lòù kɔɔ́ seér, ye mè a, ndé bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam ŋgòr felè ŋgùlù mé né beè Kristò se. Mè tueé bí, ŋgùlù bú sâ dé tueê sam. 9 Ye mè a, sè ŋágá kwá nùàr dɔɔ́ŋ tieè ma, te bɔ́ ŋgweé kɔ gèh dé mé Càŋ né njèh nâb sâ mboón. Nùà njèh né bú Càŋ, à lɔ ménâ nyegé nab kwaá naâ kɔɔ́, 10 ye te ndeè ŋené yuo kelà te mbàgà nyî mân, te bɔ̀ cìlì Càŋ bɔ́ bɔ̀ tetarê bɔ̀ ké ter ka vulû ŋene ŋagá kɔ́ŋkɔŋ nyî mé ceér hihiné teèn. 11 Càŋ mé Yeésò Kristò Fehtoò beèh mân bɔɔ́ né jéjég faá à lɔ naá giì mé kàgà-ndòn seèn dé kèì cên nyegé kwaá nɔ. 12 Kènê, béh baá mé sòn toò Càŋ teèn, béh njeré déì vèh cú njua mé béh né beè Kristò, mé temé beèh né gi yoòr seèn ndɔ. 13 Sâ kúkùr biì, mɔ dàm gèr né mene mè seé felè biì weh, bí té gùr, mè gèr ŋene né te bí yila ŋgùlù Càŋ.

Gwaân *Kristò

14 Yeé baá ménâ, mè né toò Tele beèh Càŋ cemmé. 15 Né mene ké ter, né mene ká doó, mbàgà bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ njebá gi né mé yilí seèn. 16 Càŋ ŋgùrmò* né lom bú. Mè né bú dua, ye bú a, sì kwá bí lege Cúcuí seèn lè, te bí kwa beh terreb, bí né tég njebá taré. 17 Kristò a, cèr lòm te temé biì tég. Lòù sam, bí temé kwaá njií né yoòr seèn. Bú a, bɔ́ te gwaân yií lom jɔgɔb lètenè biì mé terreb, 18 te bí bɔ̀ nùàr Càŋ mbaábi ŋgweé komo ye dàb bɔ̂ hàm gwaân Kristò, bí ŋgweé komo gèh dé mé gwaân Kristò teèn né yilá keéh ndɔ. 19 Dé sâ né môn, bí nde né gwaân seèn ŋgweé komo. Njèh cén, nùàr bú mé gùm mene ŋgwé kòmò bèh. Mé njéh mene, mɔ bí baá bú ŋgweé kɔɔ́, te bí yoòr den lom mé kèkènè Càŋ mé gùm mene.

20 Bú nuaá mé né seé yoòr beèh mé terreb seèn bɔɔ́, nde né faá béh dua né bú nɔ bɔɔ́ yɔgɔ́ keéh. Béh né mene njeré déì lòù munó lɔɔ́, à nde né béh ménâ bɔɔ́ yɔgɔ́ keéh ndɔ. 21 Kùsèm, ŋgɔ́g Càŋ a, ŋgúlí dèn te mbàgà seène mé Yeésò Kristò dé nyèmà mé nyèmà ménâ. È môn.

4

Yo cén mé gà hihiné

1 Sâ, mè nuaá mé né dé mò ká gwà cibì felè seé Nùà Dueè hên, né bí bɔŋ, ye bí a, bí dèn lòm dene jéjêg mé Càŋ né bí mé njéh yilá sâ. 2 *Bí dèn lòm yebbésé, dɔlésé, léláŋ sèŋ; bí né lètenè biì yoló kuú, bí né lètenè biì gwaán kuú ndɔ. 3 Bí kɔ́ɔ ye, Cúcuí Càŋ né bí bècénè teé bilí. Bí lègè lòm tég, te bí den le bɔ̀ cên bɔ̀, bí den mé cɔ̀ŋ lètenè biì, faá Cúcuí te bilí né bí nɔ. 4 Ŋgweéh yo *Kristò né gùm cén, Cúcuí Ŋagâ cén ndɔ mà. Mé ndèm né ménâ ndɔ, à né lom bèh cén. Càŋ bí dɔɔ́ŋ yilá bilí gi né teèn. 5 Fehtoò beèh né lom cén, bèh temé kwaá njiî cén, nòmò Càŋ koù cén, 6 Càŋ né lom cén ndɔ, Tele beèh dɔɔ́ŋ né bú, felè njèh dɔɔ̂ŋ né bú, à seé bɔɔ́ laré né dɔɔ́ŋ, lè njèh dɔɔ̂ŋ né gi bú ndɔ.

7 Bí kɔ́ɔ ye, lètenè beèh nùà kàn né mé gà seé seèn yoòr faá Kristò haá keéh né bú mé húɔ́m-temé seèn nɔ. 8 *Né faá né te mvù Càŋe felè Kristò nyagá kwaá ndɔ, ye:

À yeé baá ké ter te vulúu ŋaá ndeé,

à sie sie bɔ̀ bùnò bɔ̀ beè,

à seé ká doó haá lɔ mé bɔ̀ nùàr.»

9 À yeé ŋaá nde aá ké ter te vulúu, sâ tueé né ye naàn? Ŋgweéh sâ ye, à lɔ jɔ̀gɔ̀ kura suagà lɔgɔ́ naâ tɔ́g ká doó mà. 10 Nùà cên mé lé ká doó suagà naâ kɔɔ́ sâ, lé ké ter felè vulû ŋaá nde cuù naâ kɔɔ́, te à ŋené yuo kela giì te njèh dɔɔ̂ŋ.

11 À nùà kàn seé hihiné haá né kɔɔ́: à bɔ̀ déì haá né seé mbɔ̀ŋ tebê, bɔ̀ déì *sòn-Càŋ, bɔ̀ déì ŋgòr Càŋ se yɔɔ̀ŋ, bɔ̀ déì tèŋ bɔ̀ŋ bɔ̀ Kristò bɔ̀, bɔ̀ déì nùà fèh-njèh. 12 À bɔ́ seé hihiné ménâ geé haá né te bɔ́ gam bɔ̀ Càŋ bɔ̀, bɔ́ yií gi be te seé Càŋe ndɔ, te mbàgà Càŋ mé né kukuŋ Kristò kwaá yam njií gi temé yoòr seèn. 13 Gèh dé sâ, ndeè béh sie bilí nyegé nde né kɔɔ́, te temé mé béh né yoòr Kristò kwaá njií doô yuo gi kèì cén, te béh dɔɔ́ŋ kɔ nyegé Ŋunà Càŋ bagasé, béh kula jolo wa ye nùàr faá bú nɔ, béh yoòr den mé kèkènè seèn mé gùm mene ndɔ.

14 Sâ, béh faá bɔ̀ huaán memanè dèn ndé cú. Gwaán cu sâ ndéb bɔ̀ nyeên bɔ̀ né mene ter lulí ŋaá, mé béh kóbó ndɔ́ré gɔ̀ ndé cú, faá fu né mé mvùɔ̀b nòmò dùà dɔɔ́ŋ kobó ndɔré gɔ nɔ. 15 Béh dé beèh túé ŋágá sér á gècên mé gwaân mene; béh né te njèh dɔɔ̂ŋ mé gècên mene kulá laré, te béh kula wa faá Kristò nɔ. Felè beèh né bú. 16 *À bɔ̀ gà hihiné bècénè me jolo bilí né kɔɔ́. Bɔ̀ gà sâ yo ŋa né kɔɔ́ ndɔ. Bɔ̀ gà sâ, dé kàn yoòr mbeî bagasé nyɔgɔ́ nde né mé cègè seèn faá Càŋ bɔɔ́ kwaá nê nɔ; ye mɔ gà dé kàn baá seé seèn faá tueé nê nɔ bɔɔ́, te yo somo huɔm, gwaân yam sie bú beè mé gùm mene ma.

Dene dé feê mé *Kristò

17 Mè bí hên tueé njií né mé yilí Nùà Dueè: Càŋ a bɔ́ bí gɔ cu gò bɔ̀ Càŋ-kɔ̂ bɔ̀ déì. Bɔ́ dé bɔɔ̀n kɔ cegé né mbaá munó cur njiî, 18 lo bɔɔ̀n felè né cibi mbaá, bɔ́ te yɔ̀ŋ Càŋe né kìn. Lòù sam, bɔ́ né bɔ̀ cùr, bɔ̀ taŋgwan bilí né bɔ́ ndɔ. 19 Bɔ́ fegùlì kɔ́ cú, bɔ́ yoòr yɔ waá seér né fúár; bɔ́ né núlú yoòr huan su, dé sie komoò sam nde cuú.

20 Bí gè lòm mé ceér bɔɔ̀n nɔɔ́ŋ. Kristò lé bí dé biì gèh dene bú sâ fèh sér ná ŋgwêh. 21 Ŋgweéh mé gècên mene, bí lé naá giì kùr Kristò ŋgweé, bɔ́ feh bí gècên mé né yoòr seèn ndɔ mà. 22 *Sâ, bí húár yùò lòm dé biì te dene bú léí toò hèllè nɔɔ́ŋ, bí ŋá bɔ̀ fefeê bɔ̀, wanɔɔ́ŋ gèh dene bú léláŋ négêr hèllè lé bí bele njií seér naâ lè cio. 23 Kènê yoòr biì a, ŋéné sér á dene feê, mé mùnò feê ndɔ. 24 *Bí yoòr sù sér á yo dé feê. Bú sâ né yo mé Càŋ lɔ sií naâ, ye te felá yo dé nyî nùà njèh; te teèn ŋené lom seé didilî, jéjég seê mé yuo yeé te gècên.

25 *Mɔ né mân, bí máb nyeén! Nùà kàn a, túé lòm gècên mé mbeí. Lòù sam, béh dɔɔ́ŋ bilí me gi né yo cén. 26 *Mɔ temé baá nuaré déì yulá, bú a, kèkeè; mɔ sam, à nde né veên mé njéh sela. Nùàr a, té mé yúlá-temé lè gùm cieê sɔ́ yílí. 27 Bí té gwàn mé táhòrò yií keéh be teèn. 28 Nuaá mé né yeé yíb ŋuɔɔ́b, bú a, sɔ̀m be teèn nɔɔ́ŋ. Bú a, té kòb bɔ́ cú, à lègè sér mé ba beè seèn te gam bú, à gam keéh bɔ̀ saám bɔ̀ teèn ndɔ. 29 Ŋgòr a, té bí sònò yùò jélá; sònò biì a, yùò sér bɔ̀ ŋgòr bebagaà mé nde né bɔ̀ mbaábi te ceér Càŋe gam, te Càŋ kulu bɔ́ mé njéh. 30 Càŋ a bɔ́ bí bɔɔ́ yulá Cúcuí Càŋ temé; bí kɔ́ɔ ye mágá Càŋ nùà njèh yoòr biì né bú. Temé beèh lè die né mé bú, ye loù sâ wa, Càŋ nde né béh dé kèì cên yili sɔm ma. 31 Bí káb lóú njí jélá-temé ké dàb; ŋá-temé bɔ̂ fúrú-temé ké dàb ndɔ. Tɔgɔ bɔ̂ séb a tíndɔ̂g. Bí té temé jéré, te ŋgòr veên leér yuo lètenè biì. 32 *Bí dèn sér lètenè biì léláŋ húɔ́m-temê, bí né mé jere lètenè biì kɔɔ́ kuú ndɔ. Dé kàn a, kúlú sɔ̀m veên mbeí senà lè seèn, faá Càŋ né veên beèh doó mé Kristò kulú njií nɔ.

5

Dene bèh ŋagâ

1 Kènê, bí baá bɔ̀ huaán yíé-temê Càŋ. Mɔ né mân, sâ dene Càŋ nùà njèh a, ŋéné lòm yoòr biì kɔɔ́. 2 *Bí njèh dɔɔ́ŋ bɔ́ gí mé gwaân bɔ̀ mbaábiì lè faá *Kristò né mé gwaân beèh lè nɔ. À lé mé njéh kuú naâ felè beèh, à nde dé seèn Càŋ *sèmè haá seér mé gùm seèn nùà njèh; te yo Càŋ nɔré mé njéh.

3 Kènê, bí baá bɔ̀ nùàr Càŋ; Càŋ a bɔ́ bí nde yàgà; bí té négér cór, bí té temé te ŋgúlú kwá njí. Né mene dé tueê, gèh bɔ̀ njií hên a, té sònò biì yùò. 4 Bɔ̀ ŋgòr vevenê a, té sònò biì ndùàlè yùò. Né mene ja, bú a té bí sònò yùò jélá vé ndɔ. Bí te njèh dɔɔ́ŋe vrà sér Càŋ dé vraà. 5 Mè né tueé ye bí a, nuaá mé né sár gwaá, bɔ̂ tánégér mé nùà nyaâ dé bɔɔ̀n ŋgùlù Kristò bɔ̂ Càŋ yíé ndé ŋgwéh. Dé nyaâ, njií mé nùàr né mbeí nomó dɔɔ́ŋ, né cècàŋ beè nùà sâ.

6 Càŋ a bɔ́ nuaré déì waà, né bí mé bɔ̀ ŋgòr mbembaâ bele weh. Bí kɔ́ɔ ye, temé né yeé Càŋ mé bɔ̀ seé vevenê hèllè ŋaá, à jeré njií bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ gèr yoòr. 7 Bí bɔ̀ sâ bɔ̀ té mé njeré déì bɔ́ kwàrè gùm dɔɔ́ŋ.

8 Bí dé biì te cibi faá léí toò nɔ sam cuú, bí kènê yoòr baá gi mé ŋagâ Fehtoò beèh Yeésò Kristò. Bí gɔ̀ bá gò nuaá mé né bèh ŋagâ, 9 bí né tàb faá bɔ̀ɔ́ mé né bèh ŋagâ nɔ waá ndɔ: bí dèn lòm léláŋ húɔ́m-temê, léláŋ dene dilî, mé léláŋ gècên. 10 Bí lègè lòm tég, te bí ŋene kɔ bɔ̀ njií mé né Fehtoò beèh yoòr huɔɔ́m, bí bɔɔ́ cí. 11 Bɔ̀ ŋgiín seé mé bɔ̀ macùr né bèh cibì bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, bí té be teèn yí, bí sàlè sér bɔ́ mé njéh lòù. 12 Wanɔɔ́ŋ njií mé bɔ̀ sâ bɔ̀ né yeé lòù bɔɔ́ leér gɔ hèllè, dé mé nùàr nde né tueé komo mé fegùlì sam. 13 Mɔ bɔ́ né njeré déì cie salé sɔm, kèkènè njií sâ nde né cie ŋagá le. 14 Lòù sam, njií mé né ye bèsɔ́nè dɔɔ́ŋ, né suútenè. Bɔ́ te mvù Càŋe tueé né dé cí, ye:

Wò baá lɔ́m kpɔ́g.

Nyìmè yùò lètenè bɔ̀ komô nyimè,

te yoòr yeè ŋené seér ŋagâ Kristò.»

15 Sâ, mɔ né mân, kɔ bí bɔŋ nyegé feh mé dene biì bagasé ndɔ. Bí té dene macùr kèmà; yoòr biì a, yám sér á dene kɔ́gɔ̀n. 16 *Lɔ́ŋ mé né toò biì ŋené dɔɔ́ŋ, bí té yì kéh, wanɔɔ́ŋ cafanê veên fií né kela. 17 Bí té lòù bɔ́ mbì njí, bí félá nyégé lòù, te bí ŋgweé ye njií mé Fehtoò beèh né gwaán, bí bɔɔ́ cí. 18 Bí té mbè sèlà. Mɔ sam, bí lòù ndabé seér aá kèn. Sòn sâ, bí sèlà sér Cúcuí Ŋagâ, 19 *bí né ŋgòr Càŋ mé bené lètenè biì se kuú, bí né tòù Càŋ lòù de; bɔ̀ bené mé Cúcuí Ŋagâ né bele teèn dɔɔ́ŋ, bí sén gí Fehtoò beèh mé njéh seèn, bí sén lòm bú mé temé biì mene. 20 Bí vrà làrè Tele beèh Càŋ te njèh dɔɔ́ŋe, bí vra bú mé yilí Fehtoò beèh Yeésò Kristò, bí té sòn dù.

Dene ma gwà lètenè si bɔ̂ veèh

21 Bí bɔ̀ɔ́ mé né *Kristò veéh dɔɔ́ŋ, bí ŋgwé kú sòn lètenè biì ŋgweè.

22 *Bɔ̀ véh a, ŋgwé sòn bɔ̀ si bɔɔ̀n faá bɔ́ ŋgweé né sòn Fehtoò beèh nɔ. 23 Lòù sam, felè veèh né si; né faá felè mbàgà Càŋ né Kristò ndɔ nɔ. Mbàgà sâ né kukuŋ seèn, à bú yili sɔm yeé kɔɔ́. 24 Sâ bɔ̀ véh a, ŋgwé làrè sòn bɔ̀ si bɔɔ̀n te njèh dɔɔ́ŋe, faá mbàgà Càŋ ŋgweé né sòn Kristò nɔ.

25 *Mé bí bɔ̀ siíb ndɔ, bí gwàn lòm bɔ̀ veèh biì mé temé cén faá Kristò lé naâ mbàgà Càŋ gwaán, à kuú felè seèn nɔ. 26 À lé teèn kuú naâ ye te mbàgà Càŋ den lom beè Càŋ ŋagásé, faá nyí lé naá giì bú mé nòmò bɔ̂ ŋgòr nyeén kwaá nɔ. 27 Sâ dɔɔ́ŋ, ye te mbàgà Càŋ toò nyî yuo kela lom kɔ́bè sâ, à luagár huɔm yàgà, à den pír, à dé nyî den lom mé gùm mene.

28 Mɔ né mân, sâ bɔ̀ siíb a, gwàn lòm bɔ̀ véh bɔɔ̀n mé temé cén faá bɔ́ gwaán né ŋgàŋ yoòr bɔɔ̀n nɔ. Nuaá mé né veèh mé temé cén ménâ gwaán dɔɔ́ŋ, gwaán né ŋgàŋ yoòr seèn nùà njèh. 29 Á sâ, nuaré déì né yeé ŋgàŋ yoòr seèn kɔɔ́ bunó cuú ndɔ wa? Ŋgweéh à bú koó seér yeé mé yáb, à bɔŋ nyegé bú wa? Né faá Kristò bɔŋ yeé mbàgà Càŋ ndɔ nɔ. 30 Lòù sam, béh dɔɔ́ŋ, béh né gi bɔ̀ gà seèn. 31 *Né dé cî mé nùàr nde né tele bɔ̂ meí si lɔɔ́, à nde veèh kwa, bɔ́ bú den, te bɔ́ fà dɔɔ́ŋ ŋa lom cén.» Né te mvù Càŋe ménâ nyagá den. 32 Ŋgéì ŋgòr gècên né te lèmè hên ŋené ŋagá. Mè kɔ né dé mò ye, ŋgòr hên tétég jue né Kristò bɔ̂ mbàgà Càŋ. 33 À jue cu ma gwà ndɔ. Nùà kàn a, gwàn lòm veèh seèn mé temé cén faá à gwaán né ŋgàŋ yoòr seèn nɔ. Ma dé kàn a, ŋgwé táré sòn siì ndɔ.

6

Bɔ̀ huaán bɔ́ bɔ̀ tele mé meí

1 *Bí bɔ̀ huaán, seé biì toò Fehtoò beèh né sòn bɔ̀ tele biì mé meí biì ŋgweê, te dilí ye. 2 *Né te mvù Càŋe ménâ nyagá den ndɔ, ye: Ŋgwé sòn tele yeè mé meí yeè ma. Bèh joloò Càŋ dé toò jɔ̀gɔ̀ mé ndéb né teèn baá ye bú hên, 3 ye mɔ wò né mân bɔɔ́, wò nde né samésé den, cieé yeè maga ye ká te wɔ́ŋe ndɔ.

4 *Mé bí bɔ̀ tele huaân ndɔ, bí té bɔ̀ huaán temé bɔ́ yúlá, bí léb sér bɔ́ ndéb, bí né bɔ́ mé temé Fehtoò beèh lè soró nyegé.

Bɔ̀ kwer bɔ́ bɔ̀ tele seê bɔɔ̀n

5 *Bí bɔ̀ kwer, bí ŋgwé sòn bɔ̀ tele seê biì, bí vèh bɔ́ veèh, bí né toò bɔɔ̀n lòù ndelé seér. Bí bɔ́ lòm seé bɔɔ̀n mé temé cén faá né seé *Kristò nɔ. 6 Bí té léláŋ njolò nùàr bɔ́ húɔ́m lòm, ye te bɔ́ keí bí, bí dɔɔ́ŋ bɔ́ sér faá bɔ̀ kwer Kristò nɔ. Bí njèh dɔɔ́ŋ bɔ́ gí mé temé cén faá Càŋ gwaán nê nɔ. 7 Bí seé bɔɔ̀n bɔ́ lòm mé kàgà-ndòn biì faá né seé Fehtoò beèh nɔ, bí té túé ye né lom seé dé bɔ̀ nùàr. 8 Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé né seé teèn bɔɔ́ yií dɔɔ́ŋ, né mene kwer, mene kwer sam, nde né sàgà beè Nùà Dueè mé seé sâ kwa ma.

9 *Bí bɔ̀ tele seê, bí bɔ́ yí mé bɔ̀ kwer biì teèn ménâ ndɔ, bí té bɔ́ lòù mgbálé. Bí kɔ́ɔ ye, ké te vulúu bí bɔ́ dɔɔ́ŋ né gi mé Tele cên, à dé seèn nùàr lòù gèì bèh.

Kɔ̀ bɔ̀ Yeésò bɔ̀

10 Mè tueé lɔ né ye bí a, bí bílí dèn gí beè Fehtoò beèh, te bí taré nyegé mé terreb dé seèn. 11 Bí yoòr wèh sù kwá sér bɔ̀ njèh taâb mé né beè Càŋ, te bí kwa nyegé terreb, bí njebá taáb mé táhòrò nùà kɔ́ŋkɔɔ̀ŋ, à bí bèlè cú. 12 Bí kɔ́ɔ ye, béh taáb sâ mé nùàr líé njí ŋgwéh, béh lie njií né mé bɔ̀ càŋ tándulu ké ter ka vulû, béh lie njií mé kunduŋ *wɔ́ŋ cibì bɔ́ bɔ̀ terreb ká teèn hihiné mene.

13 Mɔ né mân, bí beè njébá lòm mé bɔ̀ njèh taâb dé Càŋ, te loù mé cieé veên nde jueè teèn, bí kwa terreb, bí weh *Sátàn seé; bí kɔ taáb, sâ bí née ter njebá den ye.

14 *Bí mélá dèn gí te gule; bí dèn lòm bɔ̀ gècên bɔ̀, sâ né kàndá biì, bí teneè cám kwá cí. Dene dilî né cɔ̀gɔ̀ taâb biì, bí yoòr vùɔ̀b kwá cí. 15 *Bí yílá Njàgà Bagaà mé feh mene seè, te nùàr dɔɔ́ŋ kwa dɔlê. Bí yílá ménâ, sâ né débágá biì, bí gulè yí kwá cí. 16 Bí kwá njí dèn temé yoòr Fehtoò beèh, kɔ̀ biì né cí, te cií nyegé bí, sàŋ bí sìè cú. Táhòrò né mene bí sàŋ yoòr si njií, nde né mbaá nyimé le. 17 *Bí gwàn lòm dé gwaân ye Càŋ né bí yili sɔm; tàm taâb biì né cí. Bòù-taâb biì né ŋgòr Càŋ; bí wèh sìè beè. Cúcuí Ŋagâ haá né bí kɔɔ́. 18 Bí dùà dèn Càŋ cu dɔɔ́ŋ mé Cúcuí seèn lè, bí té sòn mé bú dù. Bí dèn làŋ ndɔ, bí né tég njebá taré, bí né Càŋ felè bɔ̀ nùàr seèn dɔɔ́ŋ dua laré.

19 Bí né bú felè mò dua ndɔ; bú a, há mè njàb ŋgòr mé né teèn yilá, mè tueé cí, te mè se ŋaré nyegé Njàgà Bagaà mé lé naâ bèh naâb leér den doô, mè njeré déì vèh cú. 20 Mè la née mene ká gwà cibì ye, mé njéh mene, Yeésò Kristò mè sie kwaá né nùà tebê, ye mè a, sè Njàgà Bagaà seè. Bí dùà Càŋ felè mò, te mè se lom mé terreb faá gwaán nê nɔ.

Bèh cerê

21 **Yíé-temé beèh Tisîk mé né seé Fehtoò beèh teèn bɔɔ́ yií, tueé nde né bí dene mò kɔɔ́, te bí den mé njàgà mò tieè. 22 Mè bú ké yoòr biì tétég tema njií né dé cî, te bí kɔ gèh dene beèh, temé die bí lè.

23 Tele beèh Càŋ bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò *Kristò a, há làrè bɔ̀ mbaábi dɔlê dɔɔ́ŋ; bɔ́ a, bɔ́ te bí gwaán kuú lètenè biì, bí kwaá njií ŋeí temé yoòr bɔɔ̀n dé ŋeî. 24 Bɔ̀ɔ́ mé né gi Fehtoò beèh Yeésò Kristò dé kèì cên gwaán dɔɔ́ŋ, húɔ́m temé Càŋ a, ká sìè gí bɔ́ beè.

* 1:1 1:1 Seé b. 18:19-21; 19:1

* 1:7 1:7 Kɔl. 1:14

* 1:20 1:20 Ps. 110:1

* 1:22 1:22-23 Kɔl. 1:18

* 1:22 1:22 Ps. 8:6

* 2:1 2:1-5 Kɔl. 2:13

* 2:15 2:15 Kɔl. 2:14

* 2:16 2:16 Kɔl. 1:20

* 2:17 2:17 Es. 57:19

* 3:4 3:4-6 Kɔl. 1:26-27

* 3:16 3:16 Nuaá mé né gi mé njèh dɔɔ́ŋ beè.

* 4:2 4:2 Kɔl. 3:12-13

* 4:8 4:8 Ps. 68:18

* 4:16 4:16 Kɔl. 2:19

* 4:22 4:22 Kɔl. 3:9

* 4:24 4:24 Gen. 1:26; Kɔl. 3:10

* 4:25 4:25 Zach. 8:16

* 4:26 4:26 Ps. 4:4

* 4:32 4:32 Kɔl. 3:13

* 5:2 5:2 Ex. 29:18; Ps. 40:6

* 5:16 5:16 Kɔl. 4:5

* 5:19 5:19-20 Kɔl. 3:16-17

* 5:22 5:22 Kɔl. 3:18; 1 Pi. 3:1

* 5:25 5:25 Kɔl. 3:19; 1 Pi. 3:7

* 5:31 5:31 Gen. 2:24

* 6:1 6:1 Kɔl. 3:20

* 6:2 6:2-3 Ex. 20:12; Deut. 5:16

* 6:4 6:4 Kɔl. 3:21

* 6:5 6:5-8 Kɔl. 3:22-25

* 6:9 6:9 Deut. 10:17; Kɔl. 3:25; 4:1

* 6:14 6:14 Es. 11:5; 59:17

* 6:15 6:15 Es. 52:7

* 6:17 6:17 Es. 59:17

* 6:21 6:21-22 Kɔl. 4:7-8

* 6:21 6:21 Seé b. 20:4; 2 Tim. 4:12

Filîp

1

2

3

4

Mvù Pɔ̂l mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Filîp

1

Bèh bieê

1 *Né mè Pɔ̂l, bêh Timotê nyagá njií né mé bí kɔɔ́. Béh né bɔ̀ seê bɔ̀ Yeésò *Kristò. Béh bie né bí bɔ̀ Càŋ bɔ̀ lè lɔɔ́ Filîp; béh né bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ mabɔn lètenè biì dɔɔ́ŋ bieé ndɔ. Bí né gi te ceér Yeésò Kristò. 2 Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Njií mé Pɔ̂l né Càŋ teèn felè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dua

3 Cu dɔɔ́ŋ, mɔ mè baá bí munó, mè né yeé Càŋ felè biì vra. 4 Mɔ mè baá bú felè biì dua, mè dua lom yeé bú mé vɔ́gɔ́-temé mene ndɔ. 5 Lòù sam, bí lé naâ mè seé Càŋ gam. Bí lé duɔɔ́m naâ loù mé bí lé ŋgweé lɔgɔ́ naâ ŋgòr Càŋ teèn, tɔ́g nde waà hên, bí yì ŋgwéh. 6 Mè né kɔɔ́ ye, seé bagaà mé Càŋ lé baŋ lɔɔ̀ naâ ké lètenè biì hên, Càŋ nde né bú mboón sɔm keéh; nde né loù mé Yeésò Kristò cu ndeè né teèn. 7 Mè dé hên tueé yií né teèn. Lòù sam, mè né kwàgà biì yieé. Béh bí baá gi dé beèh kènê te fùgò Càŋe. Mè né kɔɔ́ ye, bí né jomo mò ká gwà cibì, faá bí lé naâ jomo mò te ŋgòr Càŋ nɔ. Béh bí lé Njàgà Bagaà ter lege njií naâ kɔɔ́. 8 Càŋ né dé seèn kɔɔ́ ye, mè gwaán né bí mé temé Yeésò Kristò mene dɔɔ́ŋ ndɔ.

9 Mè né lom Càŋ cu dɔɔ́ŋ felè biì dua, te gwaân yam nde den lètenè biì ménâ, te bí den komo ye mé kékɔŋ, bí ŋene kɔ bɔ̀ njèh dé bebagaà mé dé vevenê, 10 bí geí weh bɔ̀ dé bebagaà. Te Kristò ndeè cuù loù sâ, à kwa gi bí ŋagásé mé veên yoòr sam. 11 Bí bɔɔ́ komo gi nde né bɔ̀ seé didilî mé terreb Yeésò Kristò, te bɔ̀ nùàr ŋene môn, bɔ́ seén Càŋ teèn, bɔ́ *sumú bú ndɔ.

Yeésò *Kristò né yɔ̀ŋ

12 Bɔ̀ nùàr mò, bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njií mé né gi mè kwa hên dɔɔ́ŋ né seér ŋgòr Càŋ lòù gam ma. 13 *Bɔ̀ sɔ́jì mé ke yeé bɔ̀gɔ̀ mgbè Rɔ̂m né gi kɔɔ́, ye mè né mbɔ̀ŋ Yeésò Kristò, wa mè gwà cibì hên yila kuú né dé cî ma. Bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ né gi mân kɔɔ́ ndɔ; 14 te bɔ̀ Yeésò bɔ̀ kókoó mbaá yeé nde ŋene mè né ká gwà cibì te ŋgòr Càŋe mân, haá bɔ́ terreb te ceér Fehtoò beèh ndɔ, bɔ́ ŋar yila lom ŋgòr Càŋ seè, bɔ́ njeré déì vèh cú.

15 Mè né gi kɔɔ́ ndɔ, ye bɔ̀ nuaré déì dé bɔɔ̀n ŋgòr Kristò tueé lom né mé sà mene, te bɔ́ ba njií mè doó. Mé njéh mene, ju sam, bɔ̀ déì né teèn, bɔ́ né ŋgòr Càŋ mé temé cén tueé. 16 Temé bɔɔ̀n né gi yoòr mò, bɔ́ né kɔɔ́ ye mè né ká gwà cibì, te gam Njàgà Bagaà ma. 17 Dé bɔ̀ dé hèllè, bɔ́ ŋgòr Kristò tueé né mé temé fà, bɔ́ né huer felè mò kuú, te ká gwà cibì mè ŋene seér gèr mé njéh lòù.

18 Yúlá ŋgwéh ndɔ. Bɔ̀ temé fèfà bɔ̀ tueé mene kɔɔ́, né mene bɔ̀ temé cécéné bɔ̀, dɔɔ́ŋ bɔ́ tueé gi né ŋgòr Yeésò Kristò, temé mò né gi mé njéh vɔgɔ́; nde né ménâ vɔgɔ́ ndeé den ndɔ. 19 Mè né kɔɔ́ ye, bɔ̀ njií hên nde né dɔɔ́ŋ huɔɔ́m gií, te gam sɔm mè lè gwà cibì, njua Càŋ duaà mé bí dua yeé felè mò doô; njua Cúcuí Yeésò Kristò mé né gàm mò ndɔ. 20 Mè tueé bí, mè fegùlì gwàn ŋgwéh, mè gwaán seér né dene tarê lè ŋgòr Càŋe. Mè kɔ né ye nde né ménâ bɔɔ́ ndɔ, ndèm mò né gi teèn sâ. Mè née mene làŋ, mè kuú mene, mè gwaán lom né te ŋgɔ́g Yeésò ŋgulí yuo kelà yoòr mò cu dɔɔ́ŋ faá bèh mân. 21 Mè kɔ né ye, cu mé mè née mé njolo, yɔ̀ŋ mò né Kristò. Mɔ mè kuú, huɔm kela cu ye baá-re cí sâ. 22 Á hên, mɔ ye mè dèn lè ká cie, te mè bɔɔ́ nyegé seé Càŋ, sâ mè ke weh nde né dé heè? 23 Mè ndaŋ le aá kèn. Mè gwaán kela né yí kwarè Kristò yuo den ndeê; yí doó sâ huɔm kela né kɔɔ́. 24 Á, ká lè wɔ́ɔŋ kwarè biì mé njolo deèn, né cu njèh bagaà ndɔ, te gam bí, 25 mè né dé sâ ménâ kɔɔ́ nyegé.

Mɔ né mân, sâ, mè né kɔɔ́ ye, mè nde née ká cie den weh ye. Béh bí den nde né kɔɔ́, te gam njií ser bí ké toò, te bí samé kwaá njií nyegé temé yoòr Càŋ bagasé. 26 Mè nde né te gwà cibì yuo. Mɔ béh bí baá cu kɔɔ́, bí nde né sagár, te bí seén nyegé Yeésò Kristò felè mò, ye mè baá cu lètenè biì ma.

27 Njèh cén, bí dèn dìlì yí teèn faá Njàgà Bagaà Kristò tueé né nɔ. Mɔ bí né teèn ménâ den yií, sâ mè né mene kwarè biì, mè né mene dàb, mè nde né ŋgweé njií, ye bí né lom ceér seèn tég sie huɔɔ́m, wa bí né gi mé sòn cên, bí né gi dɔɔ́ŋ mé temé cên lege, te Njàgà Bagaà yam, bɔ̀ nùàr kwaá njií temé teèn ma.

28 Mɔ né mân, bí té bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì vèh nyì gùm dɔɔ́ŋ, te bɔ́ ŋene kɔ teèn, ye bɔ́ vu le aá kèn; wa bí dé biì yili yuo aá kèn ndɔ. Càŋ yili sɔm nde né bí kɔɔ́. 29 Njua mé bí né beè Kristò, bí baá gi dé biì mé fùgò Càŋ yoòr. Fùgò sâ né mân: déì né temé yoòr Kristò kwaá njiî; déì né gèr jomo seèn ŋenê ndɔ. 30 *Sâ tueé né ye, bí yií aá be teèn kèn; béh bí taáb hên lieé né dɔɔ́ŋ. Mè lé naá giì mé njéh ké lètenè biì lieé yuo kelâ, lé naâ njolò biì ndɔ. Hên nde den née cí ye, bí bú ŋgweé gi aá kèn.

2

Dene Yeésò *Kristò

1 Yoòr Kristò nyɔgɔ́ deèn, né bí terreb haá wa? Gwaân mé à né bí gwaán hên, né bí yoòr taré ndɔ wa? Teèn sâ Cúcuí Ŋagâ te bilí aá bí bècénè wa? Bí né jere lètenè biì kɔɔ́ kuú wa? Bí né temé lètenè biì huɔɔ́m kuú ndɔ wa? 2 Mɔ né mân, sâ bí mɔ́gɔ́ dèn cu dɔɔ́ŋ mé sòn cên, mé temé cên, bí né lètenè biì gwaán kuú. Mɔ bí né lètenè biì ménâ jéjég bɔɔ́, temé mò nde né lè sagár dé gècên. 3 Bí té keên ŋgéré, bí té bɔ̀ mbaábi yoòr ŋgúmó. Nùà kàn a, ŋá sér nùà dɔlê toò bɔ̀ mbeî lòù. Nùà kân a, wèh mbeí faá nùà koô seèn nɔ. 4 Nuaré déì té njèh léláŋ dé seèn bɔ́ lòm; njèh dɔɔ́ŋ bí bɔ́ kwá dé bɔ̀ mbaábiì teèn. 5 Bí dèn lètenè biì mé temé Yeésò Kristò lè.

6 Kèkènè Càŋ mé gùm mene né gi yoòr seèn.

Mé njéh mene, à teèn ŋéí ŋgwéh.

7 À bèh denè seèn kwaá lɔ seér naâ mé be,

à ŋa nùàr; bɔ́ ŋar bú lòù, à ŋa kwer ndɔ.

8 À ndabé lɔ feh seèn teèn mé sòn Càŋ ŋgweê.

À yila nde weéh te cio; né mene cio te toû,

à lé ŋgén ná ŋgwêh.

9 Yeé baá ménâ, Càŋ *sumú njií bú ter ndɔ,

à bú sie kwaá seér dé koô felè njèh dɔɔ̂ŋ,

à yilá kwaá bú yilí dé koô yoòr ndɔ.

Yilí bú sâ né gi yilí bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ mé terreb

yɔgɔ́ keéh.

10 *Né yilí Yeésò. Ye te *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ veéh gi cí;

né mene ké ter, né mene ká doó, mé ké dòù mene dɔɔ́ŋ, te bɔ́ cemmé gi toò seèn,

11 bɔ́ né mé sòn bɔɔ̀n tueé ye:

Yeésò Kristò né Nùà Dueè kɔɔ́;

te terreb Càŋ Tele seèn ŋené yuo kelà bèsɔ́nè mé njéh.

Bí dèn ká lè wɔ́ŋe faá ŋagâ nɔ

12 Bɔ̀ mbeí mò, sâ mɔ né mân, mè la mene kwarè biì sam cuú, bí ŋgwé dèn ká tie cu dɔɔ́ŋ, faá bí lé ŋgweé naâ, cu mé mè né ké yoòr biì nɔ; bí ŋgwé yɔ́gɔ́ kéh cú ménâ. Bí vèh Càŋ veèh, bí béné yílá gí lè seé seène, te bí yili yuo. 13 Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ bɔɔ́ den né seé yoòr biì kɔɔ́ te bí gwaán ye njií mé à gwaán nê, bí bɔɔ́ ye njií mé né bú yoòr huɔɔ́m ndɔ.

14 Mɔ bí baá seé dé kàn bɔɔ́, bí té ndúgó, bí té lùlù ndɔ. 15 *Bí né bɔ̀ ŋunà Càŋ; bí dèn mé sòn fuû, bí dèn ŋagásé; njeré déì a, té bí yoòr túán, wanɔɔ́ŋ bí né lètenè bɔ̀ gogobó bɔ̀ kela, bɔ́ veên dùlà bèh. Bí né ŋagâ lètenè bɔɔ̀n, bí né faá mbentò nɔ. 16 Bí kɔ́ɔ ye, bí né mé ŋgòr yɔ̀ŋ beè, te bí feh bɔ̀ nùàr. Mɔ bí bɔɔ́ né ka mân jéjég, sâ loù cuû Kristò temé mò nde né felè biì sagár, ye seé mò ké lètenè biì lé mbaá vù lè ná ŋgwêh, mè lé núr mbaá kú ná ŋgwêh ndɔ.

17 Bí kɔ́ɔ ye, mbe dé biì né temé mé bí né yoòr Càŋ kwaá njií sâ. Dé mò, merré déì bɔ́ nde né mè wulá. Mɔ mè kuú mene, sâ húɔ́m mò nde né lè mbe biì doô sagá yilá ndɔ. Mɔ né mân, sâ mè né mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên; bí sàmè gàm mè teèn. 18 Bí dèn mé vɔ́gɔ́-temé ménâ ndɔ, te mè samé gam bí teèn.

Timotê bɔ̂ Èpàfèrodî

19 Mɔ Fehtoò beèh Yeésò né gwaán, sâ toò hên mè ndeè né Timotê ké yoòr biì temá njií, te mè ŋgweé nyegé njàgà biì sònò seèn, yo taré mè. 20 Nuaá mé béh bú né seé hên munó, né lom bú. À munó lom né bí dé gècên. 21 Bɔ̀ déì nyamé lom né seé bɔɔ̀n, bɔ́ dé Yeésò Kristò táŋ ŋgwéh. 22 Dé Timotê, bí né kwàgà seèn yieé, bí né kɔɔ́ ye, à né yeé mè seé bɔɔ́ gam, béh bú seé Njàgà Bagaà bɔɔ́ lom né faá tele bɔ̂ huaán nɔ. 23 Kɔ mè ŋgweé ŋagá baá njií mé né felè mò ndɔ, te mè tema njií ye bú ké yoòr biì. 24 Mè né kɔɔ́ nyegé, ye Fehtoò beèh né mé terreb teèn; sâ toò hên mè mé feh mò, mè ndeè né bí yɔŋ ke ndɔ.

25 Mè ye te kènê Èpàfèrodî jɔ̀gɔ̀ nde cuù ké lɔ ye. Né mbeí seê mò, à mè taáb Njàgà Bagaà lie gam yeé kɔɔ́. Bí lé ye bú a, ndé gàm mè teèn; à gam aá mè kèn. Huɔm né dé kènê à cu cu ké lɔ yoòr biì. 26 Lòù sam, à lé naâ baán, bí lé naá giì ŋgweé. À yeé ŋgweé aá ménâ, temé bú lè dìè cú ndɔ, à né mé tuaá biì. 27 Mè tueé bí, à lé naâ beén tarê die; le man à kuú yili. Càŋ lé kɔ loóm naâ bú jere kɔɔ́. Dé sâ Càŋ lé kɔ bilí naâ teèn mé jere mò mene, wanɔɔ́ŋ mè sé naâ mé yúlá-temé te mbeî kuú ndɔ. 28 Mè bú ké jomo wágácén hên tema njií cuù né te yo taré bí, temé die bí lè, die mè lè ndɔ. 29 À baá ké yoòr biì ndeê. Mɔ à waà, bí sìè nyégé bú mé vɔ́gɔ́-temé, bí sie bú mé temé Fehtoò beèh lè mene. Bí wèh kwá bú nùàr beè biì. 30 Mè tueé bí, à lé naâ cio te seé Kristò ŋgɔɔ́n; ye kɔ nyí gam aá mè sòn biì kèn. Le man à kuú yili teèn ndɔ.

3

Dene gècên njolò Càŋ

1 Bɔ̀ nùàr mò, mè tueé lɔ né ye bí a: bí sàmè dèn beè Fehtoò beèh lòù. Mè né mene lòù tueé ferré, mè hómó ndé ŋgwéh, te gam bí.

2 Mè ye bí a, bí bɔ̀ŋ feh biì mé bɔ̀ nyeên bɔ̀; né bɔ̀ nyam; bɔ́ ŋgela seér né te *ŋgór ŋɔɔ̀b tég, wa te nùàr ŋa ye nùà Càŋ. 3 Sâ ŋgór gècên ŋɔɔ̂b né yeé dé beèh ndɔ. Seé Càŋ mé terreb Cúcuí seèn bɔɔ́ yeé béh; béh sagár lom né mé Yeésò *Kristò, béh ndèm mé tòù bɔ̀ nùàr kwá bèh. 4 Mɔ sam, mè sé né ndèm teèn kwaá njií ndɔ. 5 *Lòù sam, mè lé yeé baá cieé téndelé, bɔ́ lé naâ mè ŋgór ŋɔɔ́b. Mè né bɔ̀ huaán Iserálà, bɔ́ lé mè ŋaár naâ lè gèh bɔ̀ Benjamên, mè né bɔ̀ *Hebreêh bɔ̀ jéjég sâ. Mɔ bɔ́ jue né *sóú beèh joloò, mè né *Farisiên. 6 *Mè lé jolo lom beéh sóú beèh faá cí nɔ, mè nde teèn wula bilí cu mé bɔ̀ nùàr Yeésò Kristò mene. Mɔ bɔ́ sé ye, nùàr nde né mé sóú yili yuo, mè sé yili yuo naâ mé sòn fuû.

7 Mé njéh mene, bɔ̀ njií mé lé naá giì beè mò faá njèh kàm hèllè dɔɔ́ŋ kènê baá seér beè mò mbìèrrè mbaá. Mè kɔ lom aá njií mò Kristò. 8 Léláŋ bɔ̀ dé hên gí lòm ŋgwéh, mè né cu mé bɔ̀ njèh dɔɔ́ŋ mene ŋgɔɔ́n bilí. Mè bɔ́ ŋgɔn né te mè kɔ lom Yeésò Kristò Fehtoò mò, tétán né cí. Mè horó sɔm aá be mò te bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ kèn. Mè su njií gi aá bɔ́ doó faá ŋgwɔɔ̀b nɔ, te Kristò den lom njèh kàm beè mò kɔɔ́, 9 mè nyɔgɔ́ nde yoòr seèn. Yeé baá môn, mè baá toò Càŋ dilísé ndɔ. Dé sâ dèn cú mé sóú hèllè joloò, baá seér mé temé yoòr Kristò kwaá njiî. Bú sâ né njua Càŋ. Bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Kristò kwaá njií dɔɔ́ŋ, à né gi bɔ́ ménâ bɔɔ́ ndɔ. 10 Kènê mè gwaán lom né Kristò kɔɔ́ nyegê; mè gwaán né terreb seèn felè cioò kɔɔ́ nyegê ndɔ. Mè gwaán né gèr faá bú nɔ ŋenê, te mè kuú faá bú ndɔ. 11 Mè né ndèm kwaá, ye mɔ nde né yieé, mè nde né lè cio komo yuo faá bú nɔ.

Ké teèn dula waâ

12 Mè túé ŋgwéh ye, mè wa baá dé mò ké teèn kèn, wa mè baá dé mò ŋagásé ndɔ; môn sam. Mè née te doò ye. Yeésò Kristò ke sɔm aá mè kèn, mè bú hên ke weh né dé cî. 13 Bɔ̀ mbeí mò, mè baá lè doò. Mè mùnò ŋgwéh ye mè sie kwa baá; dé sâ ndɔ́g. Mè kɔ lom né njèh cén, ye dùlà ndé lòm tetoò, mè njolo jomo kè njí ndé cú. 14 Hên mè dula nde den né ké sònòbɔ̀ te mè yieé weh sàgà doò mò. Né ké te vulúu, bèh mé Càŋ né béh jomo Yeésò Kristò yilá njií.

15 Béh bɔ̀ɔ́ mé taré gi aá lè ceér Càŋe dɔɔ́ŋ, béh mùnò gí kèì cén ménâ ndɔ. Mɔ lètenè biì bɔ̀ déì né mene bèh hiîn munó keéh, Càŋ nde né bɔ́ feh nyegé. 16 Bɔɔ́ mene naàn, béh bèlè dèn ká ceér Càŋ kèì cén faá béh lé bele duɔɔ́m naâ nɔ.

17 *Bɔ̀ mbeí mò, bí bèlè lòm gule mò. Bí kè wèh yoòr bɔ̀ɔ́ mé den né faá béh ndɔ. 18 Mè lé bí tueé beéh cu dɔɔ́ŋ, mè bí kènê tueé né mé yímé njolò mene, ye bí a: bɔ̀ nùàr kókoó mbaá né Kristò bunó. Béh né yoòr bɔɔ̀n ŋené kɔɔ́, ye cio mé à lé kuú naâ ké te toú doô né faá njèh mbaâ beè bɔɔ̀n nɔ. 19 Bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né dé bɔɔ̀n mbaá kum le. Lòù sam, bɔ́ Càŋ dùlà bèh, bɔ́ kɔ lom né lèì bɔɔ̀n. Bɔ̀ njií mé bɔ́ nde né teèn gulí, bɔ́ né seér teèn taré kuú. Temé bɔɔ̀n gwaán kela né bɔ̀ njèh wɔ̂ŋ.

20 Dé beèh môn sam, béh bí né gi dé beèh bɔ̀ huaán lɔɔ̂ ké te vulúu. Hên béh kela den né Yìlì nùàr Fehtoò beèh Yeésò Kristò mé ndeè né suagâ. 21 Mɔ à ndeè waà baá, à nde né yo beèh dé wàn hên kweéh seér, te den ŋagásé faá yo dé seèn nɔ. À bɔɔ́ nde né mé terreb seèn; à njèh dɔɔ́ŋ ka seèn bilí kwaá gi né mé terreb bú sâ.

4

1 Mɔ né mân bɔ̀ nùàr mò, bí dèn ndé lòm dé biì ka Fehtoò beèh nɔɔ́ŋ. Temé mò né gi yoòr biì, mè né mé tuaá biì ndɔ. Bí sɔm keéh né be seê mò cie kɔɔ́. Bɔ̀ mbeí mò, mè né mé vɔ́gɔ́-temé felè biì dé gècên.

Bèh ndéb leêb

2 Mè hên tueé njií né mé Èvòdì bɔ̂ Sèntîk; mè ye bɔ́ a: Kúkùr bɔɔ̀n, bɔ́ dèn kè beè Fehtoò beèh mé sòn cên. 3 Mbeí mò, mè né wò bɔŋ ndɔ, bélɔ̀ né lè seé cén-e fà dɔɔ́ŋ; kúkùr yeè ndé gàm bɔ̀ véh fà hên gaàm; béh bɔ́ lé seé Njàgà Bagaà bɔɔ́ naâ dɔɔ́ŋ, béh bɔ́ lé naâ seé temá dé gècên. Bɔ̀ fà bɔ̀ hên mé Klèmâŋ bɔ́ bɔ̀ mbeí seê mò déì lé naâ kɔɔ́. Mè tueé wò, yilí bɔɔ̀n baá gi ké te mvù yɔ̀ŋ nyagá den.

4 Bí sàmè dèn cu dɔɔ́ŋ beè Fehtoò beèh; mè né tueé ferré, bí sàmè dèn teèn lòù.

5 Bí dèn dɔlésé toò bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ. Fehtoò beèh baá ndeê. 6 Bí té njeré déì nyàmè gùm dɔɔ́ŋ. Né mene cu dé heè, mɔ njeré déì né bí yɔgɔ́, bí dùà njí mé Càŋ, bí né bú kugór, bí né bú vra ndɔ. 7 Càŋ nde né bí dɔlê haá, te temé die bí lè, bí den lom beè Yeésò *Kristò pɔ́ŋ. Gèh dɔlê bú sâ, bɔ̀ nùàr bú ŋgwé kòmò bèh.

8 Bɔ̀ nùàr mò, mè tueé lɔ né ye bí a: bɔ̀ njèh dé bebagaà mé bɔ̀ nùàr nde né Càŋ teèn seén, bí sìè nyégé bɔ́ sieè. Bɔ̀ dé gècên mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ nde né veéh gií, bɔ̀ dé didilî, bɔ̀ dé ŋeŋagâ mé né njolò bɔ̀ nùàr lieé huɔɔ́m dɔɔ́ŋ, bí sìè nyégé cí. 9 Bɔ̀ njií mé bí lé naá giì sònò mò ŋgweé, mé bí lé naâ gwaán, bí bɔ́ bá cí. Mè lé tueé deén naâ tieè biì, mè bɔɔ́ den njolò biì ndɔ, kènê bí bɔ́ bá mé be biì. Mɔ bí né ménâ bɔɔ́, bí bɔ̀ Càŋ mé haá yeé dɔlê den nde né kɔɔ́.

Pɔ̂l né Càŋ felè bɔ̀ Filîp bɔ̀ vra

10 Mè beè Fehtoò beèh né mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên. Lòù sam, bí baá cu mè ke nyegé. Sâ bí lé naá giì ménâ felè mò munó ndɔ, ye te bí gam mè. Njèh cén, bí lé lɔ́ŋ kwà ná ŋgwêh lòù. 11 Mè túé ŋgwéh ye njeré déì né mè saám ndɔ. Mè den meh gi aá dé mò mé gèh dé hên kèn. 12 Né mene dene saâm, né mene dene sèsàm, mè né gi den kɔɔ́. Né mene he, né mene naàn, beè mò táré cú. Mè né mene fulu, mè sɔɔ́ mene cùè, njèh né mene teèn, mene teèn sam, mè maán kɔ gi aá dene bú sâ kèn. 13 Mè né bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ kɔɔ́ gií. Né Kristò haá né mè terreb sâ kɔɔ́. 14 Mé njéh mene, bí lé naâ mè lè gèr-e gam dé gècên; mè né bí vra.

15-16 **Bí bɔ̀ Filîp bɔ̀, bí né gi kɔɔ́, ye cu mé mè lé ndeè naâ Njàgà Bagaà ké Tesalonîk tueé duɔɔ́m, bí lé mè njèh ké sâ tema njií beéh kɔɔ́, te gam mè. Mè kwaá lɔ mene tàbè biì Masedínà, béh bí lé gam kuú cegé naâ kɔɔ́, bɔ̀ Càŋ bɔ̀ déì lé be teèn yí ná ŋgwêh.

17 Mè túé ŋgwéh ye mè né njeré déì beè biì gwaán; háyè, mè gwaán seér né te bí kwa sagá cu nòmò biì teèn. 18 *Bɔ̀ njií mé bí lé naá giì mè temá njií sâ dɔɔ́ŋ, mè lé naá giì ŋené; né kókoó. Kènê mè baá lom mé njèh beè ŋgún. Èpàfèrodî lé waà naâ mé njéh kɔɔ́, ye naâ beè biì ma. Kùsèm sâ né mbe dé biì, Càŋ né njolo teèn ke njií, né njèh bagaà beè seèn dé gècên. 19 Càŋ mò né Càŋ sèsàm; njií mé né bí saám dɔɔ́ŋ, à nde né bí mé be terrèb seèn haá laré; à bí haá né mé njua Yeésò Kristò. 20 Kùsèm Tele beèh Càŋ, be terrèb yeè a, ŋá dèn cu dɔɔ́ŋ ter dé nyèmà mé nyèmà. È môn.

Bèh cerê

21 Bí bíé kéh bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lɔɔ́ dɔɔ́ŋ mé yilí seèn. Bɔ̀ mbeí mò mé béh bɔ́ né kɔɔ́, ye bíé kéh bí ndɔ. 22 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ká lɔ dɔɔ́ŋ ye bíé kéh bí; tétég né bɔ̀ɔ́ mé né ké mbàm lè bɔ̀gɔ̀ mgbè dueè.

23 Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, ká sìè gí bí beè.

* 1:1 1:1 Seé b. 16:12

* 1:13 1:13 Seé b. 28:30

* 1:30 1:30 Seé b. 16:19-40

* 2:10 2:10-11 Es. 45:23

* 2:15 2:15 Deut. 32:5

* 3:5 3:5 Seé b. 23:6; 26:5; Rɔ̂m 11:1

* 3:6 3:6 Seé b. 8:3; 22:4; 26:9-11

* 3:17 3:17 1 Kɔr. 4:16; 11:1

* 4:15-16 4:15-16 2 Kɔr. 11:9

* 4:15-16 4:16 Seé b. 17:1

* 4:18 4:18 Ex. 29:18

Kɔlɔ̂se

1

2

3

4

Mvù Pɔ̂l mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Kɔlɔ̂se

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò. Càŋ lé mè mân sie kwaá naâ mé kàgà-ndòn seèn. Bêh dìm beèh Timotê nyagá njií né mé 2 bí bɔ̀ nùàr Càŋ ké Kɔlɔ̂se. Bí bɔ̀ mbeí beèh mé né gi temé tég yoòr Kristò kwaá njií dɔɔ́ŋ, Tele beèh Càŋ a, kúlú bí, à haá bí dɔlê.

Càŋ vraà

3 Béh né yeé Càŋ Tele Fehtoò beèh Yeésò Kristò felè biì dua. Cu dɔɔ́ŋ béh né bú teèn vra. 4 Lòù sam, béh né njàgà biì ŋgweé, ye bí né lom temé yoòr Yeésò Kristò tég kwaá njií, ye bí né lom bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé temé cén gwaán ndɔ. 5 Sâ dɔɔ́ŋ, bí ndèm kwaá njií gi né te njií mé Càŋ lɔ naâ bí ké te vulúu nyegé kwaá. Njií sâ, bí lé naá giì bú te Njàgà Bagaà ŋgweé, bɔ́ lé naâ bí se. Ŋgòr gècên né cí. 6 Lé naâ ké lètenè biì kar waá, né *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ kaá ndeé, né mé tàb bèh dɔɔ́ŋ waá yaám ndeé, né bɔ̀ nùàr gam. Ké lètenè biì né ménâ ndɔ. Bèh lɔ mé bí lɔ ŋgweé naâ Njàgà Bagaà, tɔ́g nde wa hên, née den ka môn yaám ndeé ye. Bí lé naâ mé fùgò beè Càŋ kuú, bí né gècên seèn teèn ŋené kɔɔ́ ndɔ. 7 *Epaferâs lé feéh naâ bí Njàgà Bagaà sâ kɔɔ́. Né mbeí seê beèh, temé beèh dɔɔ́ŋ né gi yoòr seèn, à seé Kristò bɔɔ́ yeé mé temé cén, à seé ké lètenè biì bɔɔ́ né mé sòn beèh mene. 8 Gèh terreb mé Cúcuí Ŋagâ lé haá naâ bí te bí gwaán bɔ̀ mbeí biì mé njéh doô, à lé naá giì béh tueé nyegé.

9 Béh yeé ŋgweé aá ménâ, béh yila Càŋ felè biì duaà, béh sòn dù cú. Béh ye bú a, há lòm bí terreb te bí ŋgweé komo njií mé temé seèn gwaán nê; bú a, há bí kɔ́gɔ̀n bɔ̂ lo mé terreb Cúcuí Ŋagâ, te bí ŋene kɔ njèh gècên. 10 Mɔ baá mân, te bí teèn gɔ yií lom aá faá Fehtoò beèh gwaán nê nɔ, te bí bɔɔ́ komo ye bɔ̀ njií mé né bú yoòr yilá ndɔ. Sâ te bí wa tàb mé njéh, bí bɔɔ́ seé bagaà, bí né cu Càŋ dé kɔɔ̂ kɔɔ́ ŋeí. 11 Béh né bú dua ye bú a: sɔ̀m njí be terrèb seèn ter, à nyén kwá bí terreb yoòr, te bí kwaá sèŋ, bí yolo komo ye njèh.

12 Bí kóbó Tele beèh be mé vɔ́gɔ́-temé mene. À lé bɔɔ́ naâ kɔɔ́, te bí nde ye ké bèh ŋagâ yilá komo, bí yieé ŋgúlú mé à lɔ nyegé kwaá naâ dé bɔ̀ nùàr seèn. 13 À lé naá giì béh ka cibì turú sɔm, à yií njií béh ké lè bɔ̀gɔ̀ Huaán yíé-temé seèn. 14 *Mé Ŋuna seèn cên sâ à lé naâ béh te veéne yili sɔm, à kulu sɔm yúlá-temé beèh lè seèn ndɔ.

*Kristò felè njèh dɔɔ̂ŋ

15 Béh Càŋ mé njolo ŋéné bèh,

béh bú mé njolo ŋene né yoòr Kristò.

Huaán né bú,

Nùà Dueè felè bɔ̀ njií mé Càŋ lɔ si giì naâ dɔɔ́ŋ

né lom bú ndɔ.

16 Lòù sam, Càŋ lɔ njèh dɔɔ́ŋ si giì naâ mé bú,

ye te den gi dé seèn.

Né mene bɔ̀ njèh dé ké te vulúu,

né mene bɔ̀ dé ká doô,

bɔ̀ɔ́ mé njolo né ŋené o, bɔ̀ɔ́ mé njolo ŋéné ŋgwéh o,

dɔɔ́ŋ Càŋ lɔ si giì naâ mé bú.

Felè njèh dɔɔ̂ŋ né bú ndɔ.

Sâ terreb wɔ̂ŋ né mene naàn, né mene gèh terrèb dé heè ké te vulúu dɔɔ́ŋ né gi ka seèn.

17 À lɔ teèn naá lɔgɔ̂ kɔɔ́, te wɔ́ŋ nde ye die.

Njií mé né teèn dɔɔ́ŋ lané sie gi né yoòr seèn.

18 *Felè mbàgà Càŋ né bú;

à né feh, mbàgà Càŋ né kukuŋ.

Yɔ̀ŋ dé feê duɔɔ́m né yoòr seèn.

Te cio lé komo yuo lɔgɔ́ naâ bú.

Càŋ ye te felè njèh dɔɔ̂ŋ den lom bú,

19 wa lòù sam, kèkènè nyî mé gùm mene né yoòr seèn;

20 *nyí njèh dɔɔ́ŋ ká yoòr nyî nyɔgɔ́ njií giì né

mé bú ma.

Bɔ́ faga njií bú ter te toû ndɔ.

Húɔ́m seèn yeé ber aá, pɔ́ŋ die lètenè nùàr bɔ̂ Càŋ.

À lé mân bɔɔ́ naâ, ye te bɔ́ bɔ̀ njèh dé ké te vulû mé ká doó dɔɔ́ŋ den cu mé sòn cên.

21 Né mé bí ménâ ndɔ: léí toò bí bɔ̀ Càŋ lé naá giì nòmò dàb we dàb. Mùnò biì mé seé biì lé naâ feh keéh ye, bí né lom bɔ̀ bùnò Càŋ bɔ̀ ma. 22 Mé njéh mene, kènê Càŋ bí ká yoòr seèn weh nyɔgɔ́ njií cuù aá kèn. Né mé cio Ŋuna seèn. À lé naâ faá nùàr nɔ kuú, te yaga sɔm bɔ̀ veên biì dɔɔ́ŋ. Càŋ ye te bí yuo kelà toò nyî ŋagásé, te nuaré déì bí mé ndɔ̀gɔ̀ veên déì yoòr ŋéné sáb cú. 23 Mɔ né mân, sâ kɔ bí den lom nɔɔ́ŋ, bí né te ŋgòr Càŋe tég njebá taré, te bí ndèm yoòr Njàgà Bagaà sɔ̀m cú. Bí lé naâ Njàgà Bagaà sâ ŋgweé, né *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ beè ŋgulí sie, bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ bú ŋgweé gi aá kèn. Mè Pɔ̂l ndɔ, mè nùà seê hên ŋa keéh né felè Njàgà Bagaà sâ.

Seé gwà Càŋ mé né beè Pɔ̂l

24 Mè né mé vɔ́gɔ́-temé, bɔ̀ nùàr mò, mè la né mene dàm gèr felè biì ŋené laré, mè samé seér né mé njéh dé samê. Ŋgàŋ yoòr mò jamé né mân, te gèh gèr mò mboón faá *Kristò lé ye mè nde né felè mbàgà nyî ŋené nɔ. Né kukuŋ seèn. 25 Càŋ mè seé hên jege haá naâ kɔɔ́, ye mè a: ŋá nùà seê mbàgà nyî, mè nde bí ŋgòr nyî mé gùm mene se ma. 26 Càŋ lɔ ŋgòr sâ leér nab kwaá beéh lòù. Nde nde, cu yeé wulu baá, à nde ye bú njolò bɔ̀ nùàr seèn ŋené sɔm keéh, 27 ye te bɔ́ ŋene kɔ njèh dueè mé nde né nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ gam laré. Né njií mé nyí lɔ nyegé leér kwaá naâ lòù. Mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam, njèh dueè sâ né Kristò yoòr biì. Bí mé njéh kwaá gi aá ndèm, ye bí nde né ké mbàm Càŋ dobo yilá.

28 Béh bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ hên tueé den né felè Kristò sâ. Béh né nùà kàn tie ndɔgɔ́, béh né nùà kân mé lo mene feh, te bɔ́ den mé Kristò yoòr, bɔ́ ké toò Càŋ yuo lom faá nùàr nɔ. 29 Terreb mé Yeésò haá né mè hên, mè mé njéh lege den né cí.

2

1 Bí kɔ́ɔ ye, mè né mé seé felè biì kwaré. Seé sâ né felè biì bɔ̀ Kɔlɔ̂se bɔ̀, bɔ̀ Laodísè bɔ̀, mé bɔ̀ toò bɔ̀ mene. Bí mene mè kɔ́ ŋgwéh, 2 mè lege lom né ye te temé bí lè kú cú, te bí gwaán kuú lètenè biì, bí ŋa bilí gi dɔɔ́ŋ cén; te lo yam sie bí beè mé gùm mene, bí mé njéh den bɔ̀ sèsàm bɔ̀ te ceér Càŋe, temé die bí lè. Teèn sâ, njèh gècên mé Càŋ lé leér nab kwaá naâ doô, bí nde né ŋgweé kɔɔ́: né gùm *Kristò nùà njèh. 3 Kɔ́gɔ̀n bɔ̂ lo mé gùm mene merré den né beè seèn.

4 Mè bí mân tueé né ye te nuaré déì bí beè Kristò bèlè nágá sɔ̀m cú. 5 Mɔ mè la mene ké kwarè biì sam, temé mò dɔɔ́ŋ né gi ké yoòr biì. Mè né ŋgweé ye bí né te ceér Kristò tég, bí né temé cén mé bú kwaá njií ndɔ. Mè né lom mé vɔ́gɔ́-temé biì lè dé gècên.

Dene njêŋ beè Yeésò *Kristò

6 Ŋgweéh bí lé naá giì gwaán ye Yeésò Kristò né Fehtoò biì mà. Sâ bí ŋgɔ̀ bú. 7 Bí dèn lòm beè seèn nɔɔ́ŋ, bí né yoòr seèn teé ndeé, bí temé nɔɔ́ŋ kwaá njií lom mé bú faá bɔ́ lé naâ bí feh nɔ; bí né bú teèn vra yií.

8 Bí dèn làŋ, te nuaré déì bí kɔ́ŋkɔŋ nyeên déì lè bèlè yí cú. Gèh kɔ́ŋkɔŋ dé sâ né yeé tánágá bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀. Bɔ̀ sâ bɔ̀ né dé bɔɔ̀n beè tándulù, bɔ́ feh yeé njií mé nùàr munó né kɔɔ́, dèn ŋgwéh mùnò dé Kristò. 9 Dé Kristò, yoòr seèn né gi léláŋ kèkènè Càŋ mé gùm mene. 10 Sâ tueé né ye, bí bɔ̀ɔ́ mé né gi yoòr seèn dɔɔ́ŋ baá gi mé njéh yoòr mé gùm mene ndɔ. À dé seèn né mé terreb felè njèh dɔɔ̂ŋ. Né mene gèh terrèb dé heè dɔɔ́ŋ, né gi ka seèn.

11 Bí bɔ̀ɔ́ mé né gi yoòr Kristò dɔɔ́ŋ, bí baá gi mé mágá seèn yeyoòr. Né faá bɔ́ sé la naâ bí *ŋgór ŋɔɔ́b nɔ. Njèh cén, bɔ́ bú mé be ŋɔ́b ŋgwéh; Kristò nùà njèh bú yoòr biì maga kwaá né kɔɔ́, ye te bí geé mé ceér veên. 12 *Nòmò Càŋ mé bɔ́ lé koú naâ bí doô, bɔ́ lé sâ furú bilí naâ bí bɔ̀ Kristò. Càŋ lé sâ te cio komo sɔm bilí naâ bí bɔ́ ndɔ. Lòù sam, bí lé naá giì temé cén yoòr seèn kwaá njií, ye Càŋ terrèb lé naâ bú lè cio komo sɔm ma.

13 *Sâ lɔ toò, bí lɔ naá giì bɔ̀ komó làŋ, bí lé ceér Càŋ kɔ́ ná ŋgwêh, bí lé *sóú seèn cum seér naâ lòù. Mé njéh mene, Càŋ bɔ̀ veên beèh dɔɔ́ŋ kulu njií seér doó, à komo sɔm béh mé Kristò. 14 *Mɔ sam, béh sé kuú seér naâ kɔɔ́. Lòù sam, béh lé naá giì ju beè Càŋ sela. Mé njéh mene, Càŋ nde hùà sâ gwɔm seér mé cio Kristò; den cu né faá à lé naâ hùà sâ ké te toû tɔɔ́r wulá ndɔ. 15 Mé cio cén sâ, à né bɔ̀ cècàŋ te kɔgɔ mé njéh huaré sɔm. Njií sâ né mene mé gèh terrèb dé heè dɔɔ́ŋ, à né bú toò bɔ̀ nùàr huaré; gɔ̀gɔ̀ né die ndeé.

16 *Mɔ né mân, sâ bí té gwàn mé nuaré déì taáŋ haá seér bí njèh lòù, né mene yáb, né mene njèh ŋueê, bú a, té bí lòù táŋ há. Nuaré déì a, té bí cieé koô déì lòù táŋ há ndɔ; né mene loù weéh feê joloò, né mene loù sóù, nuaré déì té bí teèn mbaá nàm kú. 17 Bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ lé née gi jèrè* ye; kukuŋ lé naâ jomo, né Kristò nùà njèh. 18 Bí té gwàn mé bɔ̀ nùàr taáŋ yií bí seé bɔɔ̀n déì, wa bí kwàrè mé nɔ, bí dùà gɔ̀ cìlì Càŋ. Bɔ́ né mene ndòn se gɔ, ye né seé Càŋ, dɔɔ́ŋ bí té sòn bɔɔ̀n ŋgwé, né gi bɔ̀ hàm feh bɔ̀, bɔ́ sâ punó gɔ né dé wɔ̂ŋ. 19 *Bɔ̀ sâ bɔ̀ dé bɔɔ̀n yoòr Fehtoò beèh sam. Fehtoò beèh dé seèn né feh; kukuŋ né bɔ̀ nùàr seèn. À bɔ́ yoòr nyɔgɔ́ bilí né faá yo nyɔgɔ́ bilí yeé bɔ̀ gà mé cègè nɔ; à né bɔ́ koó, bɔ́ né faá Càŋ gwaán nê nɔ kulá huɔɔ́m ndɔ.

Cio mé yɔ̀ŋ beè Yeésò *Kristò

20 Bí né kɔɔ́ ye, bí bɔ̀ Kristò lé naâ kɔɔ́ kuú bilí, ye bɔ̀ tándulu ká te wɔ́ŋe mé terreb felè biì sam cuú. Bí yeé kɔ gi aá ménâ, kei mé bɔɔ́ bí den cu faá bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ nɔ wa? Bí tie te bɔ̀ njií sâ felá njií né dé keì wa? Bɔ́ né bí tagá, 21 wa té dé kàn kèmà, té dé kân nágá, té dé kàn cór ndɔ. Bí tie teèn felá njií yeé dé keì wa? 22 Mè tueé bí, gèh bɔ̀ *sóú bú sâ, bɔ́ tagá kuú né felè bɔ̀ njèh wàn. Bɔ̀ nùàr bɔ̀ sóú sâ si yeé kɔɔ́, bɔ́ bɔ́ feh cu né kɔɔ́ ndɔ. 23 Bɔ̀ sóú hèllè njolò nùàr ŋené né faá njèh kɔ́gɔ̀n nɔ. Dé kàn ye bèh joloò né mân, dé kân ye né mân; wa nùàr a, kwàrè mé nɔ. Bú a, jámé sér yo. Né gi ménâ dág. Njèh cén, nùà kàn a, kɔ́ɔ ye, ndɔ́g bɔ̀ sóú hèllè veên mé né lè nyî sɔ̀m kòmò ndé ŋgwéh ma.

3

1 *Bí né gi kɔɔ́ ye, bí bɔ̀ Kristò lé komo yuo giì naâ te cio kɔɔ́. Mɔ né mân, sâ bí fɔ́n lòm bɔ̀ njèh dé ké te vulû, bèh mé Kristò né teèn den den. À né ké te be gaâ Càŋe. 2 Bɔ̀ njèh dé ké te vulû a, yílá kélá bí yoòr kɔɔ́ mé bɔ̀ njèh dé ká lè wɔ́ŋe. 3 Lòù sam, bí bɔ̀ Kristò lé naâ kuú bilí, Càŋ né bɔ̀ yɔ̀ŋ biì ké beè seèn leér kwaá, à leér kwaá né yoòr Kristò. 4 Yɔ̀ŋ biì dé jéjêg né Kristò. Mɔ à ndeè cuù baá, te bí ŋené lie nyegé kwarè seèn.

Dene dé cuûm mé dé feê

5 Mɔ né mân, sâ bí kwɔ́bé leba mé ceér wɔ̂ŋ. Mè ye, bí kwɔ́bé leba mé yàgà yɔɔ̀ŋ, mé fúár ndɔ. Bí té njèh cì, bí té tuaá ŋgàŋ yoòr bèlè, bí té temé te njèh nùàre kwá njí. Mɔ sam, nde né cècàŋ biì ŋaá. 6 Bɔ̀ɔ́ mé né ménâ bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, né gi feh mé Càŋ taré. Temé bú lè mé bɔ́ ŋaá nde né dé cî. 7 Mé bí mene, bí lé naá giì veên sâ ŋgɔ; felè biì lé cer loóm naâ cí.

8 Kènê bí sɔ̀m á be teèn. Temé a, té bí lè ŋá, bí té fúrú, bí té temé jéré ndɔ. Séb a, té bí sònò yùò; bí té biag sònò biì gèh sɔ̀m. 9 *Bí té mé nyeén lètenè biì cɔ̀rè kú. Lòù sam, yoòr biì yo dé cuûm sam cuú, 10 *baá yo dé feê. Yo dé feê sâ, Càŋ mé lɔ naâ bú si, né bú beè beè nyeén, te den faá yo seèn nùà njèh nɔ, ye mɔ bí baá faá yo nyî nùà njèh, bí nde né nyí mé gùm mene kɔɔ́ nyegé. 11 Mɔ né mân, sâ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam bɔ́ bɔ̀ Jûf né kèì cén; bɔ̀ɔ́ mé *ŋɔb aá ŋgór mé bɔ̀ɔ́ mé ŋgór ŋɔ́b ŋgwéh dɔɔ́ŋ né gi kèì cén ndɔ. Né mene bɔ̀ ya dueè bɔ̀, né mene bɔ̀ cùr, né mene bɔ̀ kwer, né mene bɔ̀ɔ́ mé kwer sam dɔɔ́ŋ né gi beè Càŋ kèì cén. Càŋ dé seèn kɔ lom né Kristò mé né lè bɔɔ̀n.

12 *Càŋ lé balé weéh naâ bí kɔɔ́, bí né bɔ̀ dé seèn, temé seèn né gi yoòr biì. Mɔ né mân, bí dèn mé jere bɔ̀ mbaábiì lè, bí dèn bɔ̀ húɔ́m-temé bɔ̀, bí té ŋgúmó, bí dèn sér dɔlésé, bí né temé sie, 13 *bí né lètenè biì yoló kuú. Temé né mene nuaré déì mé mbeí yulá, bú a, kúlú sɔ̀m lè seèn kulù. Bí kúlú sɔ̀m gí veên bɔ̀ mbaábiì lè biì, faá Nùà Dueè né bɔ̀ dé biì lè seèn kulú sɔm nɔ. 14 Njií mé kela né kɔɔ́ né gwaân. Bú a, ká sìè lòm bí beè mé gùm mene, te bí dɔɔ́ŋ nyɔgɔ́ bilí gi cén. 15 Bí kwá Kristò lab bí mboó. À bí yilá kuú né mé njéh, ye te bí dɔɔ́ŋ ŋa bilí cén. Sâ bí vrà bílí bú.

16 *Bí kwá ŋgòr Kristò si ŋgùlù lètenè biì, bí né lètenè biì feh kuú, bí né sɔgɔ́ kuú mé kɔ́gɔ̀n mene ndɔ. Bí sì bené, bí né ŋgòr Càŋ lòù de. Bɔ̀ bené mé Cúcuí Ŋagâ né bele teèn dɔɔ́ŋ, bí sén gí Càŋ mé njéh seèn, bí sén lòm bú mé temé biì mene, bí né bú vra ndɔ. 17 Bí né mene njeré déì bɔɔ́, bí tueé mene lòù, bí dɔɔ́ŋ bɔ́ gí mé yilí Fehtoò beèh Yeésò. Bí né Tele beèh Càŋ beè seèn vra keéh ndɔ.

Dene nùà Yeésò toò bɔ̀ mbeî

18 *Bí bɔ̀ véh, bí ŋgwé sòn bɔ̀ si biì ŋgweè, seé biì toò Fehtoò beèh né cí. 19 *Bí bɔ̀ siíb, bí dèn mé gwaân bɔ̀ véh biì lè ndɔ, bí té bɔ́ lòù fúrú sér.

20 *Bí bɔ̀ huaán, bí ŋgwé làrè sòn bɔ̀ tele biì mé meí biì te njèh dɔɔ́ŋe. Mɔ bí né ménâ bɔɔ́, nde né Càŋ yoòr huɔɔ́m. 21 *Bí bɔ̀ tele huaân, bí té bɔ̀ huaán lòù ndè jélá sér; temé nde né bɔ́ lè gur.

22 *Bí bɔ̀ kwer, bí ŋgwé sòn bɔ̀ tele seê biì ŋgweè, bí témá làrè seé bɔɔ̀n mé temé cén, bí té léláŋ njolò nùàr bɔ́ húɔ́m lòm, ye te bɔ́ keí bí. Bí dé biì dula né Fehtoò beèh. 23 Seé sâ den mene naàn, bí bɔ́ lòm bú mé temé cén faá seé Fehtoò beèh nɔ, bí té túé ye né lom seé dé bɔ̀ nùàr. 24 Bí kɔ́ɔ ye, Fehtoò beèh gwɔm nde né bí kɔɔ́. Gà ŋgúlù mé à lé naâ mé bɔ̀ nùàr seèn nyegé kwaá, bí nde né yieé ndɔ. Lòù sam, seé biì né seé Fehtoò beèh Kristò. 25 *Nuaá mé né seé vevenê bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, Fehtoò beèh nde cu né bú mé sàgà dé veên ménâ gwɔm ndɔ; à seèn nùàr lòù gèì bèh.

4

1 *Bí bɔ̀ tele seê, bí bɔ́ dìlì nyégé felè bɔ̀ kwer biì bagasé. Bí kɔ́ɔ ye, bí né taré ka Nùà koô biì ké te vulúu ménâ ndɔ.

Ndéb ceré jomò

2 Bí dùà dèn Càŋ cu dɔɔ́ŋ, bí né làŋ den, bí né bú teèn vra keéh, 3 bí né bú felè beèh dua ndɔ, te béh kwa ceér, béh se ŋgòr seèn, te ju *Kristò mé lé naâ lòù leér den, ŋené yuo kelà bèsɔ́nè. Mè ká gwà cibì tétég hên yila kuú né mé njéh. 4 Sâ bí dùà Càŋ teèn, te mè se bɔ̀ nùàr faá né tueé nɔ.

5 *Bɔ̀ɔ́ mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ sam, bí dèn toò bɔɔ̀n ŋgulísé. Lɔ́ŋ mé né toò biì ŋené dɔɔ́ŋ, bí té yì kéh. 6 Bɔ̀ ŋgòr biì a, ŋgúlí sábé lòm bɔ̀ nùàr tieè cu dɔɔ́ŋ lòù. Njií mé bɔ́ né bí bieé nyegé dɔɔ́ŋ, bí kɔ́ gèh dé mé bí nde né bɔ́ bagasé se nyegé.

Bèh cerê

7 **Tisîk dìm yíé-temé beèh tueé nde né bí njàgà mò kɔɔ́. À né lom seé Fehtoò beèh mé temé cén bɔɔ́, béh bú seé bɔɔ́ yeé kɔɔ́. 8 Mè bú ké yoòr biì tétég hên tema njií kuú né, ye te bí ŋgweé kùr beèh, temé taré cu bí lè. 9 *Bɔ̂ Onesîm dìm yíé-temé beèh déì gɔ nde né kɔɔ́. Onesîm dé seèn né nùàr biì cén déì, à seé Càŋ bɔɔ́ né mé temé cén. Njií mé né kán kelá dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bí tueé.

10 *Aristârk ye bíé kéh bí. Béh bú né ká gwà cibì kɔɔ́. Mârk ŋunà bei Bàrnàbâs ye bíé kéh bí ndɔ. Mè lé naá giì bí tueé ye bí a, mɔ à waà baá, bí sìè nyégé bú bagasé ma. 11 Yeésò mé bɔ́ yilá cu né Jústùs, ye bíé kéh bí ndɔ. Lètenè bɔ̀ Jûf mé né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ, seé *Lò Càŋ ká lɔ bɔɔ́ lom né béh bɔ̀ tagár bɔ̀ hên. Yo mò né lom mé bɔ́ taré dé gècên.

12 *Nùà biì Epaferâs ye bíé kéh bí. Né nùà seê Yeésò Kristò ndɔ. À né Càŋ felè biì dua, à sòn dù ŋgwéh, ye Càŋ a, há bí terreb, te bí den lom tég, bí né teèn joló huɔɔ́m; te njií mé Càŋ gwaán nê, bí njií sâ ŋene kɔ lom mé gùm mene, bí bɔɔ́ cí. 13 Dé hên, mè nde né sòn seèn gwaán: à né lom bí mé gècên mene munó. À né bɔ̀ nùàr Laodísè munó, à né bɔ̀ Hierapolî bɔ̀ ménâ munó ndɔ. 14 *Lûk dɔ́ptà yíé-temé beèh bɔ̂ Demâs ye bíé kéh bí ndɔ ma.

15 Bí bíé kéh bɔ̀ mbeí beèh ké Laodísè dɔɔ́ŋ, bí bie keéh Nimfà mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé bilí yeé ké gwò seèn mene.

16 Mɔ bɔ́ jaŋé gi aá mvù hên lètenè biì, bí há njí mé bɔ̀ Laodísè bɔ̀ te bɔ́ jaŋé ké te mɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n ndɔ. Mɔ bɔ̀ Laodísè bɔ̀ tema njií aá bí mvù mò déì, bí jáŋé cú lè mɔ̀gɔ̀ biì ménâ ndɔ. 17 *Bí júée Arsîp a, seé Fehtoò beèh mé né beè seèn doô, bú a, bɔ́ sɔ̀m bɔɔ̀ ma.

18 Né mè Pɔ̂l, mè bèh hên nyagá né mé be mò, mè bie aá bí. Bí té nyèn, ye mè né dé mò ká gwà cibì ndɔ. Húɔ́m-temé Càŋ a, ká sìè gí bí beè.

* 1:7 1:7 Kɔl. 4:12; Filem. 23

* 1:14 1:14 Ef. 1:7

* 1:18 1:18 Ef. 1:22-23

* 1:20 1:20 Ef. 2:16

* 2:12 2:12 Rɔ̂m 6:4

* 2:13 2:13 Ef. 2:1-5

* 2:14 2:14 Ef. 2:15

* 2:16 2:16 Rɔ̂m 14:1-6

* 2:17 2:17 Waà né feh; dé jomò baá ndeê.

* 2:19 2:19 Ef. 4:16

* 3:1 3:1 Ps. 110:1

* 3:9 3:9 Ef. 4:22

* 3:10 3:10 Gen. 1:26; Ef. 4:24

* 3:12 3:12-13 Ef. 4:2

* 3:13 3:13 Ef. 4:32

* 3:16 3:16-17 Ef. 5:19-20

* 3:18 3:18 Ef. 5:22; 1 Pi. 3:1

* 3:19 3:19 Ef. 5:25; 1 Pi. 3:7

* 3:20 3:20 Ef. 6:1

* 3:21 3:21 Ef. 6:4

* 3:22 3:22-25 Ef. 6:5-8

* 3:25 3:25 Deut. 10:17; Ef. 6:9

* 4:1 4:1 Ef. 6:9

* 4:5 4:5 Ef. 5:16

* 4:7 4:7-8 Ef. 6:21-22

* 4:7 4:7 Seé b. 20:4; 2 Tim. 4:12

* 4:9 4:9 Filem. 10-12

* 4:10 4:10 Seé b. 19:29; 27:2; Filem. 24; Seé b. 12:12, 25; 13:13; 15:37-39

* 4:12 4:12 Kɔl. 1:7; Filem. 23

* 4:14 4:14 2 Tim. 4:10, 11; Filem. 24

* 4:17 4:17 Filem. 2

1 Tesalonîk

1

2

3

4

5

Mvù Pɔ̂l dé toò jɔ̀gɔ̀ mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Tesalonîk

1

Bèh bieê

1 *Né mè Pɔ̂l bɔ̂ Silvên mé Timotê nyagá né kɔɔ́. Béh nyagá njií né mé bɔ̀ŋ biì ké Tesalonîk, bí bɔ̀ɔ́ mé né beè Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò *Kristò bilí den. Bɔ́ a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Dene bɔ̀ Tesalonîk bɔ̀

2 Béh né Càŋ cu dɔɔ́ŋ felè biì dɔɔ̂ŋ vra, béh né cu bú felè biì dua ndɔ, béh sòn dù bèh. 3 Mɔ béh baá Càŋ dua, seé mé bí né mé njéh bɔɔ́ kuú doô, béh né yeé teèn munó keéh, ye lòù sam bí né temé yoòr Yeésò Kristò kwaá njií, wa bí né bú gwaán ndɔ, bí seé tema kuú né dé cî ma. Béh kɔ né ye, bí né lom ndèm mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò tég kwaá njií. 4 Bɔ̀ mbeí mò, béh né kɔɔ́ ye, Càŋ né bí gwaán, à hên balé weh né bí dé cî. 5 Sâ tueé baá kènê ye, Njàgà Bagaà mé béh lé ndeè naâ bí se doô lé ŋgòr ciî ná ŋgwêh, terreb Cúcuí Ŋagâ lé naá giì teèn ŋgulí den; béh lé naâ kɔɔ́ ye, béh tueé yií né teèn ndɔ. Bí lé naá giì te dene beèh lètenè biì ŋené nyegé; sâ dɔɔ́ŋ lé naâ ye te gam bí.

6 *Jomo sâ bí lé naâ faá béh nɔ bɔɔ́, bí né gule Fehtoò beèh bele, bí né temé te ŋgòr Càŋe kwaá njií, bí né lè gèr-e beè bɔ̀ nùàr mbiín yilá ndeé, bɔ́ né bí bunó; mé njéh mene, terreb Cúcuí Ŋagâ né seér cu bí yoòr lòù ŋgulí huɔɔ́m. 7 Yeé baá ménâ, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Masedínà mé Akayî dɔɔ́ŋ ŋene weh gi beè biì ndɔ.

8 Njua mé bí lé naâ ménâ bɔɔ́ komo, te ŋgòr felè Fehtoò beèh ŋené yuo kelà teèn ké Masedínà mé Akayî, te ŋgɔ́g ŋgulí nde felè biì bèh dɔɔ́ŋ, ye bí dua lom né Càŋ mé temé cén ma. Kènê béh njeré déì teèn túé ságá ndé cú, 9 bɔ̀ nùàr né gi mé be bɔɔ̀n felè biì tueé, ye cu mé béh lé waà naâ ké yoòr biì wa, bí lé naâ béh ke nyegé ma. Bɔ́ né cu tueé, ye bí kweéh seér aá temé biì kèn, wa bí be yoòr bɔ̀ cècàŋ dɔɔ́ŋ sɔm gi aá, bí kènê dua lom né Càŋ gècên mé né Càŋ làŋ ma; ye bí né seé seèn bɔɔ́ ndɔ, 10 wa Ŋuna seèn Yeésò mé à lé komo sɔɔ́m naâ lè cio doô, bí né bú kela den ma. Né môn, à née ké te vulúu ye. Loù téná-juù à ndeè béh lè juù beè Càŋ yili sɔm nde né kɔɔ́.

2

Seé Pɔ̂l ké Tesalonîk

1 Bɔ̀ nùàr mò, bí né gi mé feh biì kɔɔ́ ye, seé mé béh lé bɔɔ́ naâ ké lètenè biì lé mbaá mvúán lè ná ŋgwêh. 2 *Bí kɔ gi aá kèn ndɔ, ye béh lé naâ gèr ké Filîp fî ŋené, te béh waà ye ké Tesalonîk yoòr biì. Béh yeé baá cu bí Njàgà Bagaà se nyegé, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá yila cu béh bunô ndɔ. Mé njéh mene, Càŋ lé haá ŋeí cuù naâ béh terreb dé haâ, te béh se bí Njàgà Bagaà mé lé yuoó naâ beè seèn mé njéh.

3 Bí kɔ́ɔ ye, ŋgòr Càŋ mé béh né tueé hên te nyeéne yùò ŋgwêh, béh kòb teèn yí ŋgwéh, béh bɔ̀ nùàr lòù bèlè nyì ŋgwéh ndɔ. 4 Càŋ lé naá giì béh kweé nyegé, te à nde ye béh Njàgà Bagaà beè haá kwaá, te béh nde ye bɔ̀ nùàr faá bèh mân se ndɔ. Béh túé ŋgwéh ye nuaré déì a, sén béh seèn. Béh kɔ lom né dé beèh Càŋ; à ká lè beèh ŋene gi né kɔɔ́.

5 Bí né gi kɔɔ́, ye bɔɔ́ mene naàn, béh ŋgòr tánágà déì fèlà nyì bèh; béh túé nágá bèh dé kàgàlɔ̀ŋ beè nuaré déì kwaà ndɔ. Mè tueé bí, Càŋ né sòn beèh kɔɔ́. 6 Béh túé ŋgwéh ye bɔ̀ nùàr a, *sùmù béh sumù. Né mene beè biì, né mene beè bɔ̀ nùàr, béh teèn sam lág. 7 Mɔ sé né dé dene *sùsùm deèn, béh né bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò, béh sé lé naâ bí yoòr ŋgumó. Mé njéh mene, béh seér ménâ gwàn ŋgwéh. Béh lé toò biì dɔlé seér cuù naâ lòù, béh bɔŋ seér cu bí, faá meì huaân bɔŋ yeé bɔ̀ ŋuna seèn nɔ. 8 Sâ dɔɔ́ŋ béh lé gwaán giì naâ bí, ye te béh tueé bí Njàgà Bagaà mé lé yuoó naâ beè Càŋ. Lé gí cégé ná ŋgwêh dé ŋgòr Càŋ tueê ndɔ, béh lé felè biì ŋgɔn bilí naâ mé cio mene. Sâ ye bí né lom béh yoòr yilá faá cí nɔ. 9 Seé faá seé nɔ, béh lé naâ gèr mé njéh ké lètenè biì ŋené. Ŋgweéh bí né gi ménâ kɔɔ́ mà, belà. Béh lé naâ seé mé cíbíteèn mene temá bilí. Sâ ye te béh bí yáb lòù dùà kì dèn cú, te bí sònò beèh ŋgweé lom Njàgà Bagaà mé lé yuoó naâ beè Càŋ.

10 Dene beèh ké lètenè biì bɔ̀ nùàr Càŋ lé naâ ŋagásé, dilísé ndɔ, veên déì lé teèn túán nyì ná ŋgwêh lág. Bí lé naá giì dene beèh ŋené; Càŋ lé naâ ménâ ŋené gií ndɔ. 11 Bí né cu kɔɔ́ gií, ye béh lé bɔɔ́ naâ mé nùà kàn ké lètenè biì faá tele bɔɔ́ yeé mé bɔ̀ ŋuna seèn nɔ. 12 Béh lé naâ bí seén, ye te yo taré bí tarè; béh né bí toó nyegé, béh né bí sɔgɔ́, ye bí a: bí dèn yí lòm dene biì teèn, faá Càŋ gwaán nê nɔ. Nùà njèh né bú. À bí yilá né kɔɔ́, ye te bí yila ŋgùlù nyî.

13 Béh né cu Càŋ cu dɔɔ́ŋ vra. Béh vra den né bú felè ŋgòr seèn mé béh lé naâ ké lètenè biì tueé doô. Lòù sam, bí yeé baá ŋgweé, bí lé naá giì lè sie kwaá, ye né ŋgòr gècên mé lé yuoó naâ beè Càŋ, wa lé beè nùàr yùò ná ŋgwêh ma. Á sâ, né lom môn ndɔ, né jéjég ŋgòr Càŋ. Bí bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ, à né mé terreb lètenè biì teèn.

14 *Bɔ̀ nùàr mò, gèr mé kwa né bí hên né faá gèr mé lé kwaá naâ bɔ̀ nùàr Yeésò Kristò ké Judê ndɔ nɔ. Sâ tueé né ye, bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ biì tulu su aá bí gèr yoòr, faá bɔ̀ *Jûf lé tulu suú naâ bɔ̀ nùàr Càŋ dé ké Judê nɔ. 15 *Bɔ̀ Jûf hèllè lé naâ Fehtoò beèh Yeésò Kristò wulá sɔm, bɔ́ lɔ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ wula giì naâ kɔɔ́ ndɔ. Béh dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé naá cuù béh bunó. Bɔ́ yeé baá ménâ bɔɔ́, bɔ́ yuo Càŋ te temê, bɔ́ ŋa bɔ̀ bùnò bɔ̀ njolò nùàr dɔɔ̂ŋ ndɔ. 16 Bɔ́ ye te bɔ́ yiín bilí béh mé ceér ŋgòr Càŋ seè mene, te dàm nùàr hihiné ŋgòr Càŋ ŋgwé kwà cú, te Càŋ bɔ̀ nùàr yìlì sɔ̀m cú ndɔ. Dàm veên bɔɔ̀n hèllè yeé mboón aá ménâ, Càŋ jeré njií bɔ́ yúlá-temé seèn yoòr ndɔ.

Pɔ̂l baá mé tuaá bɔ̀ Tesalonîk bɔ̀

17 Bɔ̀ nùàr mò, béh né mé tuaá biì ká lè beèh, béh bí njolo kwàrè ŋgwéh lòù, wanɔɔ́ŋ temé beèh jɔgɔ le lom né yoòr biì. Cu dɔɔ́ŋ béh né gi gò ké yoòr biì gwaán sɔɔ́. 18 Mè Pɔ̂l né mene mé feh mò lege, mé njéh mene *Sátàn né lom béh yiín, wanɔɔ́ŋ béh né lom gò ké yoòr biì gwaán sɔɔ́. 19 Lòù sam, yìè ndèm beèh mé vɔ́gɔ́-temé beèh dɔɔ́ŋ né bí; te béh kwa ye tàm ŋgɔ̂g, te loù mé Fehtoò beèh Yeésò ndeè cuù teèn, béh dobo tàbè toò seèn. 20 Mè tueé bí, yo nde né béh loù sâ mé bí samé kelá.

3

1-2 *Béh yeé ŋene dé ménâ yoló deèn nde aá yɔgɔ́, béh kaga lom aá ndòn, ye béh nde né Timotê ké yoòr biì temá njií, te béh le lom ké Àtên mé huún beèh. Timotê né dìm beèh, béh bɔ́ bɔɔ́ yeé seé Càŋ kɔɔ́, béh bɔ́ né yeé Njàgà Bagaà felè *Kristò se. Béh tema njií né bú ké yoòr biì, te à nde bí seén, à toó nyegé bí te ceér Càŋe, 3 ye te gèr bí jìlì cú. Bí né gi kɔɔ́ ye gèr ŋenê né seé beèh dɔɔ̂ŋ. 4 Cu mé béh lé naâ ké lètenè biì, béh lé ye bí a, gèr ŋenê né toò beèh teèn ma; hên né cí sâ, bí né gi kɔɔ́. 5 Mè lé Timotê hên tema njií kuú naâ dé cî. Mè yeé yolo mene, dé yolô sam cuú; mè ye te à nde jɔ̀gɔ̀ ke-ke bí née te ceér Càŋe ŋgulí den ye wa. Càŋ lé naâ mè lè tené dé gècên, mè ndio lom ye merré déì *Sátàn bele weh gi aá bí kèn, te seé beèh mvuan le.

6 *Timotê yeé nde aá, à cu cuù, à tueé lom béh ŋgòr bebagaà dé gècên, ye béh a: bí née gi ŋgulí den ye ma; wa bí né lom lètenè biì gwaán kuú ndɔ; ye béh a: bí né lom béh mé vɔ́gɔ́-temé mene cu dɔɔ́ŋ munó den, wa bí né taré mé tuaá beèh lè, faá béh né mé tuaá biì ndɔ nɔ.

7 Te Timotê yeé nde tueé gi béh mân, bɔ̀ nùàr mò, yo sagár laré béh dɔɔ́ŋ. Béh né mene mé gèr kwaré, béh dé sâ táŋ cú. Lòù sam, temé biì né lom yoòr Yeésò tég, 8 bí baá gi beè Fehtoò beèh, bí né lom bú tég sie. Sâ kènê temé beèh die aá lè kèn. 9 Mè tueé bí, gèh dàm vɔ́gɔ́-temê mé bí né béh beè Càŋ haá hên, dé tueê sam, béh bú dé sâ vrà kɔ́ cú ndɔ. 10 Béh né lom bú suúteèn mé cíbíteèn mene dua, ye bú a, kòmò kéh béh ceér teèn, te béh nde ŋene ŋgweé cuù bí mé njolo ye, te béh feh jege bɔ̀ njií mé né toò le dɔɔ́ŋ.

11 Béh né Tele beèh Càŋ nùà njèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò dua, ye bɔ́ a: há béh ceér kɔɔ́, te béh nde ké yoòr biì. 12 Béh ye Fehtoò beèh Yeésò a, bɔ́ yám dèn ká gwaân lètenè biì yaàm; bú a, gàm bí te bí gwaán nyegé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ faá béh né bí gwaán nɔ; 13 à há bí terreb te ceér seène, te loù mé bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn ndeè cuù teèn, à kwa bí beè Tele beèh Càŋ, sâ bí né gi ŋagásé tâŋ.

4

Dene mé né beè Càŋ ŋagásé

1 Sâ bɔ̀ nùàr mò, mè tueé lɔ né ye bí a, bí dèn lòm beè Càŋ ŋagásé faá béh lé feéh naá bí nɔ, te huɔm Càŋ yoòr. Béh né kɔɔ́ ye, dene biì né gi ménâ dág. Mé njéh mene béh né cu bí mé terreb yilí Fehtoò beèh Yeésò bɔŋ: kúkùr biì, bí bɔ́ yɔ́gɔ́ kéh cú ménâ.

2 Bɔ̀ njií mé béh lé feh belé naâ bí mé yilí Yeésò Fehtoò beèh dɔɔ́ŋ, bí né gi kɔɔ́. 3 Càŋ gwaán né ye bí dèn lòm jolosé. Sâ tueé né ye: bí té yàgà ndé. 4 Nùà kàn a, kɔ́ lòm veèh seèn, bɔ́ bú dèn lòm beè nyî fà dɔɔ́ŋ jolosé; te bɔ̀ nùàr ŋene ménâ, bɔ́ seén nyí teèn. 5 Bɔ́ té mé tuaá veên lè faá bɔ̀ Càŋ-kɔ́ nɔ dèn. 6 Te bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ, nuaré déì a, té mbeí felè kéh; nùàr té njèh mbeî kèmà ndɔ. Béh lé naá giì bí tueé kwaá, nùà kàn né mé tie cî, ye: bɔ̀ɔ́ mé nde né teèn die yilá, Fehtoò beèh nde né bɔ́ gèr feh keéh. 7 Càŋ lé béh dé yàgà ndeê yílá fɔ́n ná ŋgwêh; à lé yilá seér naâ béh, ye te béh ŋaga seér beè nyî dé ŋagâ. 8 Sâ kènê bí ŋgweé gi aá kèn; nuaá mé si njií ŋgòr hên doó, nùàr sì ŋgwéh, à si njií né Càŋ Nùà njèh mé haá yeé bí Cúcuí Ŋagâ kɔɔ́.

9 Béh né kɔɔ́ ye, bí né dé biì lètenè biì gwaán kuú, bí túé cú ye, kɔ bɔ́ nyàgà túé njí sɔ̂ bí njeré déì teèn, Càŋ lé naâ bí dé biì feh gií. 10 Né mene bɔ̀ nùàr Yeésò *Kristò ké Masedínà dɔɔ́ŋ, bí né gi yeé bɔ́ gwaán. Mé njéh mene, béh né cu bí bɔŋ: Kúkùr biì bɔ̀ nùàr mò, bí bɔ́ yɔ́gɔ́ kéh cú dé jomò. 11 Bí fágá lòm feh te bí den nɔɔ́ŋ; nuaré déì té lè njèh mbeî lɔ́ yílá; bɔ̀ njèh biì dɔɔ́ŋ, bí bɔ́ gí mé be biì, te bí koó feh biì mé njéh, faá béh lé tueé naâ bí nɔ. 12 Mɔ bí né mân bɔɔ́, bí bɔ̀ nùàr kì ndé ŋgwéh, ye bɔ́ a, kó bí koò. Sâ né mene bɔ̀ Càŋ-kɔ́, bɔ́ nde né bí teèn seén.

Loù cuû Fehtoò beèh

13 Bɔ̀ nùàr mò, béh gwaán né te bí kɔ nyegé njèh felè bɔ̀ɔ́ mé lé naâ kuû; te bí dèn cú faá bɔ̀ɔ́ mé ndèm yoòr Yeésò Kristò kwá njí ŋgwéh nɔ; wanɔɔ́ŋ mɔ cio kwa baá bɔ́, bɔ́ né yeé kú vuagá. Bí té dé biì ménâ bɔ́. 14 Lòù sam, béh né gi kɔɔ́ ye, Yeésò lé naâ kuú, à komo yuo cu aá lè cio kèn. Mé béh né cu ménâ ndɔ. Bɔ̀ɔ́ mé né gi temé yoòr Yeésò kwaá njií dɔɔ́ŋ, Càŋ nde né bɔ́ felè seèn komó sɔm keéh, à weh njií bɔ́ bɔ́ ké yoòr seèn.

15 *Hên béh tueé nde aá bí bɔ̀ ŋgòr mé Fehtoò beèh lé feéh naâ mé sòn seèn, ye: loù mé nyí cuù nde né teèn wa, bɔ̀ɔ́ mé lé kuú baá, ndeè kela lɔgɔ́ nde né toò kɔɔ́; te béh bɔ̀ɔ́ mé née kú ŋgwéeh ye, ndeè bele ye bɔ́ ma. 16 Sâ né loù mé hueh tarê Càŋ nde né teèn ŋgulí. Cìlì seèn dé koô nde né loù sâ tueé taré; tàŋ* Càŋ nde né tuagá; Yeésò Kristò Fehtoò beèh mé feh seèn ndeè né ké te vulúu suagâ; bɔ̀ nùàr mé lé naâ lè yilí seèn kuú gií dɔɔ́ŋ komo yuo lɔgɔ́ ndeè né kɔɔ́; 17 te Càŋ nde ye béh bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ weh, à koró bilí béh bɔ́ dɔɔ́ŋ te bègè. Jomo sâ béh bɔ́ nde né ké ter kem ŋaá, te béh bɔ̀ Fehtoò beèh kwaré ké sâ, béh bɔ́ den le ké yoòr seèn dé cu dɔɔ̂ŋ. 18 Ŋgòr hên, bí bɔ́ dɔ́lé kú bèh temé lètenè biì mé njéh.

5

1 Bɔ̀ nùàr mò, felè cu mé bɔ̀ njèh kèkènè sâ nde né teèn bɔɔ́ bele, bɔ́ bí dé biì lòù nyàgà sɔ́ ndé cú. 2 *Bí né gi mé feh biì kɔɔ́ ye: Fehtoò beèh kar waà nde né lòù. Loù sâ nde né faá nùà yîb kar waà né cíbítenè nɔ. 3 Kɔ bɔ̀ nùàr baá yo nyen, bɔ́ baá tueé ye: *wɔ́ŋ huɔm aá, wa lɔɔ́ dɔlé baá ma. Kɔ baá ménâ, te kar waà ye felè bɔɔ̀n, kum sɔm bɔ́. Mè tueé bí, dé mvelê sam ndé ŋgwéh; ceéhr keéh nde né bɔ́ faá nyer ceéhr keéh yeé ma mé lèì hueêh nɔ.

4 Dé biì, bí bèh cibì sam. Cieé sâ bí faá nùà yîb nɔ kár kwà ndé ŋgwéh. 5 Bí né gi dé biì bɔ̀ɔ́ mé gɔ né bèh ŋagâ, bí né bɔ̀ bèsɔ́nè bɔ̀. Béh bɔ̀ nuaá mé gɔ né bèh cibì sam, béh cíbíteèn gɔ̀ bèh.

6 Mɔ né mân, sâ béh té lɔ́m faá bɔ̀ déì nɔ cèr dèn, béh nyìmè dèn sér làŋ, béh né teèn yoló kelá den. 7 Bɔ́ lɔ́m cer yeé cíbítenè, bɔ́ sela cíbítenè ndɔ. 8 *Dé beèh môn sam, béh né gi bɔ̀ suútenè bɔ̀, béh yíyolò, béh kwá njí gí temé yoòr Yeésò, béh né lètenè beèh gwaán kuú. Sâ né kɔ̀ dé beèh. Béh ndèm tég kwá njí lòm yoòr Yeésò mé nde né béh loù sâ yili sɔm. Sâ né cu tàm taâb dé beèh ndɔ. 9 Càŋ lé béh dé ju dieè mé ná ŋgwêh, à lé balé kwaá seér naâ béh, ye te béh yili yuo mé Fehtoò beèh Yeésò *Kristò. 10 Yeésò Kristò lé naâ felè beèh kuú, ye te loù sâ béh né mene làŋ, béh kuú aá mene, te béh bɔ́ ndeè den beh ma. 11 Á sâ, bí táré kú lètenè biì ménâ dɔɔ́ŋ; bí sén kú lètenè biì seèn, faá bí bɔɔ́ ka yeé nɔ.

Bèh cerê

12 Belà, béh né bí bɔŋ: bɔ̀ɔ́ mé né seé Càŋ lètenè biì temá, Fehtoò beèh bí haá kwaá né beè bɔɔ̀n, bɔ́ bí ceér feh yeé kɔɔ́; bí ŋgwé sòn bɔɔ̀n ŋgweè. 13 Bí wèh kwá bɔ́ faá nùàr beè biì, bí gwàn bɔ́ mé temé cén ndɔ. Lòù sam, bɔ́ né mé seé Càŋ beè. Bí bɔ̀ mbaábi dèn mé sòn cên.

14 Belà, béh né bí dua, bí kwágá bɔ̀ fùɔ̀b bɔ̀ kwagaà ndɔ; bí tó nyégé bɔ̀ veéh bɔ̀ toò; bí gàm bɔ̀ yuyuaâ bɔ̀ gaàm; bí kwá làrè sèŋ yoòr bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ. 15 Bí kè nyégé keè, nuaré déì a, té veên cú, bí húɔ́m sér lètenè biì lòù; bí bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ húɔ́m gí ménâ ndɔ.

16 Bí sàmè dèn cu dɔɔ́ŋ lòù. 17 Bí dùà dèn Càŋ kèì cén. 18 Né mene kei, bí vrà dèn Càŋ teèn ménâ. Bí bɔ̀ nùàr Yeésò Kristò, sâ né njií mé Càŋ gwaán né beè biì. 19 Bí té Cúcuí Ŋagâ toò cí téná. 20 Bí té ŋgòr bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ doó sì njí. 21 Njèh dɔɔ́ŋ bí kè nyégé gí bagasé, te bí weh le mé bɔ̀ dé bebagaà beè. 22 Bí té veên déì mé be cór nyì lág.

23 Càŋ mé kulu dɔlé yeé njèh kɔɔ́, bú a, sènè kwá bí beè seèn lòù, à ke nyegé yɔ̀ŋ biì mé càŋ biì mé yo biì mene, te loù mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò ndeè cuù teèn, à kwa lom bí ŋagásé tâŋ. 24 À lé bí yilá naâ kɔɔ́; à né nùà jéjêg, bú nùà njèh nde né bí mé feh seèn ke nyegé.

25 Bɔ̀ nùàr mò, bí dùà Càŋ felè beèh duaà ndɔ.

26 Bí bíé kéh béh bɔ̀ mbeí biì dɔɔ́ŋ, bí jɔ́gɔ́ sìè bɔ́ beè. 27 Mè né bí mé yilí Fehtoò beèh bɔŋ, bí jáŋé làrè mvù hên toò bɔ̀ nùàr biì dɔɔ́ŋ.

28 Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, ká sìè gí bí beè.

* 1:1 1:1 Seé b. 17:1

* 1:6 1:6 Seé b. 17:5-9

* 2:2 2:2 Seé b. 16:19-24; 17:1-9

* 2:14 2:14 Seé b. 17:5

* 2:15 2:15 Seé b. 9:23, 29; 13:45, 50; 14:2, 5, 19; 17:5, 13; 18:12

* 3:1-2 3:1 Seé b. 17:15

* 3:6 3:6 Seé b. 18:5

* 4:15 4:15-17 1 Kɔr. 15:51-52

* 4:16 4:16 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

* 5:2 5:2 Mat. 24:43; Lûk 12:39; 2 Pi. 3:10

* 5:8 5:8 Es. 59:17; Ef. 6:13-17

2 Tesalonîk

1

2

3

Mvù Pɔ̂l dé jomò mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀

ké Tesalonîk

1

Bèh bieê

1 *Né mè Pɔ̂l mé Silvên bɔ̂ Timotê nyagá njií né mé bɔ̀ŋ biì ké Tesalonîk, bí bɔ̀ɔ́ mé né gi beè Tele beèh Càŋ bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò *Kristò dɔɔ́ŋ. 2 Tele beèh Càŋ bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Loù ju tenâ

3 Bɔ̀ nùàr mò, béh vrà lòm Càŋ felè biì, béh té sòn dù. Mɔ béh né ménâ bɔɔ́, sâ né teèn yilá. Lòù sam, bí né temé cén kwaá ŋgulí huɔɔ́m, né tetoò yaám ndeé; gwaân mé dé kàn né mbeí lètenè biì gwaán doô né naŋ ndɔ. 4 Béh mé yilí biì te bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bèh dɔɔ́ŋ hên punó gɔ né mé njéh. Gèh sieè mé bí né lom mé temé cén sie huɔɔ́m sâ né baga dé gècên. Bɔ́ né mene bí teèn bunó, bɔ́ né mene bí gèr feh keéh, mé njéh mene bí temé teèn sɔ̀m ŋgwéh; béh hên punó gɔ né mé njéh.

5 Bí né ménâ yoló, te ŋené yuo kelà teèn, ye Càŋ ju tena yií né teèn, wa dé *Lò Càŋ yilâ bí nde né wulú ma. Lòù sam, bí dàm gèr hên yoló laré né felè Lò Càŋ sâ.

6 Yila né teèn ndɔ. Càŋ bɔ̀ njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi nde né te ceér-e te ceér-e. Bɔ̀ɔ́ mé né bí gèr feh keéh hèllè, à nde né bɔ́ gèr sâ horó haá cuú, 7 te bí bɔ̀ɔ́ mé né gèr ŋené, kwa seér cu dù kɔɔ́. Béh nde né ménâ kwa ndɔ. À ndeè mân bɔɔ́ nde né loù mé Fehtoò beèh Yeésò cuù nde né teèn.

Loù sâ à ndeè né ké te vulúu ŋené yuo kelâ, à nde né mé bɔ̀ŋ bɔ̀ cìlì seèn dé tetarê jomo, 8 à wa ndeè né te leba weè, te à weh bɔ̀ Càŋ-kɔ́ seé, à nde né bɔ̀ tàŋ-tie bɔ̀ seé ménâ weh ndɔ. Lòù sam, bɔ́ temé te Njàgà Bagaà Fehtoò beèh Yeésò kwá njí ŋgwéh. 9 *Bɔ́ nde né te gèr dé nyèmà mé nyèmà nyoló le, bɔ́ leba den gèr ké ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ, bɔ́ dé bɔɔ̀n *sùsùm Nùà Dueè yoòr bɔɔ̀n ŋgwé ndé cú, bɔ́ te ŋgùlù seèn-e yílá nyì ndé cú ndɔ. 10 Mɔ à ndeè baá loù sâ cuû, bɔ̀ dé seèn nde né bú seén; bɔ̀ɔ́ mé né gi temé yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ nde né mé bú *sumú kuú. Loù sâ bí dɔɔ́ŋ, bí nde gi né lètenè bɔ̀ sâ bɔ̀ ndɔ. Lòù sam, ŋgòr Càŋ mé béh lé naâ bí tueé doô, bí né temé teèn kwaá njií.

11 Béh Càŋ felè biì cu dɔɔ́ŋ hên dua den né dé cî. Béh ye Càŋ a, bɔ́ te bí den komo dene jéjêg mé à né bí mé njéh yilá doô. Béh ye bú a, kúkùr seèn à há bí terreb teèn, te bí bɔɔ́ komo bagaà mé bí né gwaán doô; bɔ̀ seé mé bí bɔɔ́ né mé yilí seèn dɔɔ́ŋ, bú a, nyén ŋgúlí gí bɔ́ nyeèn ndɔ. 12 Mɔ né mân, sâ yilí Fehtoò beèh Yeésò nde né felè biì lieé ŋagá, bí nde né mé bú lieé nyegé ndɔ. Bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ Càŋ bɔ̂ Yeésò Kristò Fehtoò beèh nde né mé húɔ́m-temé bɔɔ̀n dé lòù bɔɔ́ gií.

2

Loù mé Fehtoò beèh cuù nde né teèn

1 *Mè dé kènê tueé nde aá felè cieé mé Fehtoò beèh Yeésò *Kristò ndeè né teèn cuû, mé béh nde né toò seèn bilí gií ndɔ. Béh né bí bɔŋ, kúkùr biì bɔ̀ nùàr mò, 2 bí té kèkɔ̀g dèn; càŋ a té bí lè mbaá téné kú. Bɔ̀ nuaré déì né mene tueé ye bí a, cúcuí ye bɔ́ a, Fehtoò beèh cu giì aá kèn, bí tée gwàn ye. Bɔ́ né mene ŋgòr Càŋ ménâ se, bɔ́ né mene mvù déì jaŋé, ye bí a, béh nyagá naâ ménâ kɔɔ́, bí té lòm gwàn; feh a, té bí ter mbaá ŋéllé kú. 3 Bí té gwàn mé nuaré déì bele bí felè cieé sâ lòù.

Mé cieé bú sâ ndeè dé seèn waâ, kɔ veên bɔ̀ nùàr baá furú, bɔ́ baá Càŋ taáb saán; kɔ meì bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ ndeè ŋené ŋaga baá bèsɔ́nè, sâ ye. Né nùà yílá-beè bɔ̀n. 4 *Nùà jéré-temê hèllè nde né Càŋ yoòr yuo njebá, ye bɔ̀ nùàr a, té bú dùà, bɔ́ té njeré déì dùà gɔ̀. À nde né Càŋ felè njebá tená, ye nyí né bú yɔgɔ́. Dé sâ gí lòm ndé ŋgwéh, à nde cu né mé njéh ké *gwà Càŋ koô lɔgɔ́ yilá bilí, à nde mela den te kɔgɔ, ye nyí né Càŋ nùà njèh sâ.

5 Á, ŋgweéh cu mé béh bí lé naâ kɔɔ́, mè lé naá giì bí ménâ tueé ndɔ wa? Bí dé sâ mùnò kɔ́ cú á? 6 Mé njéh mene, dé kènê à née mé ceér sam ye, njeré déì né bú toò lalé tená, kɔ cu mé Càŋ lé sie kwaá naâ sâ ndeè waà baá kɔɔ́, sâ ye; bí né gi ménâ kɔɔ́.

7 Cí gí cégé ŋgwéh ndɔ: bɔ́ née mene bú beè ménâ sie kwaá, terreb jéré-temé seèn hèllè né doó naáb ŋɔ den, né lom mé seé yieé ndeé. Njèh cén, bú nùà njèh nde née wá ŋgwéeh ye, kɔ nuaá mé sie kwaá né bú beè sâ ndeè sɔm aá yo, sâ ye. 8 *Cu sâ meì bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ hèllè nde né cie ŋené ŋagá, te Yeésò Fehtoò beèh ndeè weh nyegé ye bú seé: à nde né bú mé ndândaà cúcuî mbaá fulú wulá sɔm, te njènjàn ŋagâ seèn nyoló sɔm weéh ye bú.

9 *Mɔ tájéré hèllè ndeè baá cie ŋagá den, à nde né njágá mé terreb *Sátàn sieé: à nde né bɔ̀ njèh kèkènè hihiné bɔɔ́ bele; bɔ̀ fém mé bɔ̀ cìè nyenyenê nde né cie bomó sue, 10 te à bele kwa bɔ̀ nùàr teèn. À nde né jomo veên mé nòmò hihiné kelá, te à bele kwa bɔ̀ɔ́ mé nde né leér le mé njéh. Lòù sam, gècên mé sé né bɔ́ yili sɔm, bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh; bɔ́ bú gwàn ŋgwéh ndɔ. 11 Càŋ yeé ŋene aá ménâ, à bɔ́ terreb maŋgelèŋ mbaá hên tema njií seér né mé njéh, te bɔ́ gwaán kela seér bɔ̀ njèh dé gogobô sâ ndɔ. 12 Sé yeé baá môn, te bɔ̀ɔ́ mé gècên gwàn bèh dɔɔ́ŋ yila gi beè. Veên seèn huɔm kela né bɔ́ yoòr kɔɔ́ nɔ.

Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ nde né yili sɔm

13 Bɔ̀ nùàr mò, bí bɔ̀ɔ́ mé Fehtoò beèh né bí gwaán hên, béh né lom Càŋ felè biì vra dé gècên. Yila né teèn ndɔ. Lòù sam, Càŋ lé naâ bí balé kwaá, sâ wɔ́ŋ née sam ye, ye te bí ndeè yili yuo faá bèh mân, bí ŋa bɔ̀ dé nyî. Bí bɔ̀ dé seèn ŋa né mé terreb Cúcuí Ŋagâ bɔ̂ temé cén mé bí né te ŋgòr gècên kwaá njií doô. 14 Càŋ lé bí yilá naâ mé njéh; lé naâ mé Njàgà Bagaà mé béh lé seé naâ bí doô, ye te bí yila ké bèh *sùsùm Fehtoò beèh Yeésò Kristò.

15 Mɔ né mân bɔ̀ nùàr mò, sâ bí húné lòm nɔɔ́ŋ, bí kwaá njií temé te tabɔ́ mé béh lé naâ ŋgweé, béh feh keéh cu bí doô; bɔ̀ déì béh lé tueé naâ bí mé feh, bɔ̀ déì béh lé bí nyagá naâ lòù; bí kwá njí temé teèn nɔɔ́ŋ.

16-17 Fehtoò beèh Yeésò Kristò mé feh seèn bɔ̂ Tele beèh Càŋ a, sìè nyégé bí. Bɔ́ gwaán né béh kɔɔ́, bɔ́ cu dɔɔ́ŋ toó nyegé né béh kɔɔ́, bɔ́ temé beèh ter jɔgɔ kwaá né kɔɔ́; dɔɔ́ŋ né gi mé húɔ́m-temé bɔɔ̀n. Bɔ́ a, tó nyégé bí, bɔ́ haá bí terreb, te bí bɔɔ́ lom bɔ̀ njèh bebagaà, bí tueé nyegé ŋgòr sònò bagasé ménâ ndɔ.

3

Pɔ̂l ye, bɔ́ dùà Càŋ felè nyî duaà

1 Bɔ̀ nùàr mò, mè tueé lɔ né ye bí a, bí dùà kéh béh Càŋ teèn, te ŋgòr Fehtoò beèh sela yam nde bèh dɔɔ́ŋ kukwar, te lie faá lé lie huɔɔ̀m naâ ké lètenè biì nɔ. 2 Bí dùà cú bú, te à mvelé sɔm béh beè bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ teèn, wanɔɔ́ŋ né bɔ̀ vevenê bɔ̀. Ŋgòr Càŋ mé béh né se hên, bɔ̀ nùàr bú dɔɔ́ŋ gwàn làrè ŋgwéh. 3 Mé njéh mene, Càŋ né den ka te be sâ. À nde né bí terreb haá, à nde né bí kurú nyegé, te veên bí kèmà cú. 4 Béh né kwàgà biì mé yilí Fehtoò beèh yieé, ye bí né yeé bɔɔ́, bí nde cu né mé njéh faá béh lé tueé naâ bí nɔ bɔɔ́ ndeé den.

5 Fehtoò beèh a, lèmè nyégé bí temé lè, te bí gwaán ŋeí cu Càŋ dé gwaân, bí yolo komo njèh faá Yeésò *Kristò nɔ.

Pɔ̂l ye nùà kàn a, bɔ́ seé

6 Bɔ̀ nùàr mò, béh tueé né bí mé yilí Fehtoò beèh Yeésò Kristò, ye bí a: bɔ̀ Càŋ bɔ̀ mé né dene fùɔ̀b bɔɔ̀n den dɔɔ́ŋ, bí bɔ́ té bècénè dèn bílí, bɔ̀ sâ bɔ̀ tabɔ́ mé béh lé naâ bɔ́ feh hên bèlè ŋgwéh. 7 Dé biì, bí né gi gule beèh kɔɔ́, bí gɔ̀ bèlè teèn. Lòù sam, léí mé béh lé naâ lètenè biì, béh lé bɔ̀ fùɔ̀b bɔ̀ ná ŋgwêh. 8 Béh lé gùm beèh beè nuaré déì yì lɔ́ ná ŋgwêh, ye te à koó den béh dé lòù. Béh lé tema seér cuù naâ seé dé temâ, béh tema bilí seé mé cíbítenè mene. Sâ dɔɔ́ŋ béh ye te béh nuaré déì lètenè biì seé beè há cú. 9 Lé túé ná ŋgwêh, ye sâ béh mé ceér yâb sam cuú; dé sâ ndɔ́g ndɔ. Béh lé ménâ tema seér naâ, ye te bí ke weh teèn, bí bele gule beèh.

10 Béh lé cie ké lètenè biì tueé ŋaré njií naâ dé cî, ye bí a: nuaá mé seé gwàn ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bú a, té yáb sònò nágá kéh ndɔ; 11 wanɔɔ́ŋ bɔ́ ye béh a, bɔ̀ nuaré déì né ké lètenè biì teèn, bɔ́ né léláŋ fùɔ̀b mbaá ŋgɔlé gɔ; wa seé bɔɔ̀n né lom ŋgòr bɔ̀ nùàr hua weèh sé wa. 12 Mé yilí Fehtoò beèh Yeésò Kristò, béh né mé bɔ̀ sâ bɔ̀ tueé njií, ye bɔ́ a, bɔ́ témá lòm seé nenɔɔ́ŋ, te bɔ́ koó feh bɔɔ̀n mé be bɔɔ̀n ma.

13 Béh né mé bí tueé njií ndɔ, bɔ̀ nùàr mò, bí té be dù, bí bɔ́ dèn bagaà cu dɔɔ́ŋ.

14 Ndéb mé béh né lè mvù hên leéb kwaá, mɔ nuaré déì tie teèn félá njí ŋgwéh, bí kè bú keè, sâ bí gè lòm mé ceér seèn nɔɔ́ŋ, te à gulí kɔ. 15 Bí té bú cu sâ faá nùà bùnò biì nɔ wèh ndɔ, bí fèh sér bú lòù, ye né nùàr biì.

Bèh cerê

16 Nùà Dueè mé kulu dɔlé yeé njèh kɔɔ́, bú a, kúlú dɔ́lé nyégé dèn bí mé gèh kulû hihiné cu dɔɔ́ŋ. Nùà Dueè a, dèn mé bí dɔɔ́ŋ!

17 Mè bie aá bí, né mè Pɔ̂l, mè bèh hên nyagá né mé be mò. Hên né be mò, te mvù mò dɔɔ́ŋ mè jege gi né mân. 18 Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, ká sìè gí bí beè dɔɔ́ŋ.

* 1:1 1:1 Seé b. 17:1

* 1:9 1:9 Es. 2:10

* 2:1 2:1 1 Tes. 4:15-17

* 2:4 2:4 Dan. 11:36; Ese. 28:2

* 2:8 2:8 Es. 11:4

* 2:9 2:9 Mat. 24:24

1 Timotê

1

2

3

4

5

6

Mvù Pɔ̂l dé toò jɔ̀gɔ̀

mé Timotê

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò. Càŋ Yìlì nùàr bɔ̂ Yeésò Kristò mé ndèm beèh dɔɔ́ŋ né gi yoòr seèn hên lé ye mè a, dèn mân kɔɔ́. 2 *Mè nyagá njií né mé wò Timotê. Wò né faá huaán mò ŋàr lè nɔ. Bélɔ̀ fà dɔɔ́ŋ né gi temé yoòr Yeésò Kristò kwaá njií. Huaán mò, Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kɔ́ wò jere, bɔ́ kúlú wò, bɔ́ haá wò dɔlê.

Dene kɔ̂r

3 Cu mé mè lé nde aá ké Masedínà ndeé, mè ye wò a, dèn lè ké Efêse, te wò yiín bɔ̀ nùàr njèh nyenyenê feèh. 4 Júée bɔ́ a: té mé bɔ̀ dèbbè bɔ̀ tele bɔɔ̀n léí jɔ̀gɔ̀ sàn lè, bɔ́ té mé dɔ̀gɔ̀tì yilí bɔ̀ tele bɔɔ̀n sâ gènnè lè ndɔ, wanɔɔ́ŋ saân nde né mé njéh lòù yaám seér, te yiín ceér Càŋ. Júée bɔ́ a, dé ceér Càŋ môn sam; wa Càŋ dé seèn bɔ̀ nùàr yili sɔm seér né mé temé yoòr seèn kwaá njiî ma.

5 Sâ dɔɔ́ŋ né ye te bí gwaán kuú lètenè biì gwaàn. Mɔ né mân, kɔ bí lè den seér mé temé ŋagâ, ndòn biì lòù sé ŋgwéh, bí temé biì kwaá njií lom mé Càŋ ndɔ, sâ ye. 6 Wanɔɔ́ŋ bɔ̀ nuaré déì durá yuo gi aá te ceér gècên hên. Bɔ́ né seér lè saáne ndugó yilá. 7 Dé kàn ye, kɔ júée nyí ŋa nde né nùà fèh-sóú Càŋ kɔɔ́; dé kân ye, kɔ nùà fèh-njèh júée nyí ndɔ. Á sâ, bɔ́ ndègè bɔ̀ njèh hèllè ŋgwé kòmò bèh ndɔ. Né mene sònò bɔɔ̀n yuo, bɔ́ bú ŋgwé kòmò bèh lág.

8 Béh né gi kɔɔ́ ye, *sóú né njèh bagaà. Njèh cén, kɔ wò jolo bú faá tueé nê nɔ. 9 Dé nùà gècên, sóú bú kɔɔ́ tágá cú. Càŋ sóú sou njií né mé bɔ̀ vevenê bɔ̀, bɔ̀ kwá-sóú bɔ̀ o, bɔ̀ táré-feh bɔ̀ o, bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ o, bɔ̀ ŋgén-sòn Càŋ bɔ̀ o, bɔ̀ sèb-Càŋ bɔ̀ o, bɔ̀ wúlá-feh bɔ̀ o, bɔ̀ wúlá-tele bɔ̀ o, bɔ̀ wúlá-meí bɔ̀ o, 10 bɔ̀ gwá sár bɔ̀ o, bɔ̀ siíb mé cer seér né bɔ́ mbeí bɔɔ̀n o, bɔ̀ gò kwer bɔ̀ o, bɔ̀ nyeén bɔ̀ o, bɔ̀ jègè kòb bɔ̀ o, dɔɔ́ŋ Càŋ sóú sou njií né mé bɔ́. Bɔ̀ɔ́ mé gècên faá tueé nê nɔ bèlè bèh dɔɔ́ŋ, Càŋ sóú sou njií cu né mé bɔ́ ndɔ. 11 Njàgà Bagaà né gi ménâ tueé. Càŋ lé jege kwaá naâ beè mò, ye mè a, ndé ménâ feh. Né Njàgà Bagaà mé tueé né felè Càŋ *Sùsùm, Nùà Ŋgùrmò.*

Pɔ̂l ye njua mé Càŋ lé naâ nyí jere kɔɔ́

12 Mè né lom Fehtoò beèh Yeésò *Kristò vra dé gècên; à mè terreb lè seé hên haá né kɔɔ́. À lé naá giì kwàgà mò yieé, te à nde ye mè nùà seê seèn mân sie kwaá. 13 *Sâ léí toò mè lé naá beh bú bunó, mè né bú gèr feh, mè né bú teèn selé yií. Mé njéh mene, Fehtoò beèh dé sâ táŋ ŋgwéh, à né seér mè jere teèn dé kɔɔ̂ kɔɔ́ yií, ye mè née temé yoòr nyî kwá njí ŋgwéeh ye lòù, wa mè bɔɔ́ cur den né mbaá ma. 14 Yeé baá mân, húɔ́m-temé seèn ka sie mè beè ndɔ, à kweh seér mè, te mè sie lom bú mé temé cén, mè gwaán bɔ̀ nùàr seèn mé temé seèn lè.

15 Kwá mè tueé bí jéjég ŋgòr; bɔ̀ nùàr a, sìè be mé njéh tég. Jéjég ŋgòr sâ ye: Yeésò Kristò lé ndeè naâ ká te wɔ́ŋe bɔ̀ vevenê bɔ̀ yili sɔm. Káŋkáŋ nùà veên sâ lètenè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ né mè hên. 16 Mé njéh mene, mè káŋkáŋ nùà veên la jɔ̀gɔ̀ hèllè, Càŋ né cu mè bagaà lòù bɔɔ́ seér. Sâ dɔɔ́ŋ ye te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ sìè-temé Yeésò Kristò teèn, te haá bɔ̀ jomo bɔ̀ terreb, bɔ́ kwaá njií taré temé yoòr nyî, bɔ́ ndeè kwa yɔ̀ŋ tètàgà.

17 Bɔ̀ nùàr a, sén Càŋ seèn. Terreb seèn a, sùmù yùò kelà cie dé kèì cên. Nùà Dueè dé cu dɔɔ̂ŋ né bú. Nùàr bú mé njolo ŋéné bèh ndɔ. Càŋ ndeèr né lom bú. È môn.

Pɔ̂l baá Timotê ndéb leéb

18 Huaán mò Timotê, mè ŋgòr hên dɔɔ́ŋ kwaá lɔ aá beè yeè, te yuo faá bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé tueé naâ felè yeè nɔ. Mè ye te wò sie be mé njéh, wò lie yií taáb teèn. 19 Mɔ wò baá mân bɔɔ́, kwá njí lòm temé yoòr Càŋ tég, wò bɔ́ gí njèh dɔɔ́ŋ mé ŋágá-temé mene ndɔ. Bɔ̀ nuaré déì lé naâ ceér bagaà hên berɔ́ŋ, bɔ́ sɔm gi temé yoòr Càŋ. Yeé baá mân, bɔ́ lé naâ lòù leér le gií ndɔ. 20 Lètenè bɔɔ̀n sâ Himenê mé Alesándà né teèn. Mè lé naâ be felè bɔɔ̀n sɔm, te bɔ́ yila nde kɔ beè *Sátàn, bɔ́ né njèh teèn maán, te bɔ́ Càŋ sèb cú.

2

Ndéb felè Càŋ duaà

1 Mè toò jɔ̀gɔ̀ tueé lɔgɔ́ né ye bɔ̀ nùàr a: dùà làrè Càŋ felè nùàr dɔɔ̂ŋ, bɔ́ kúgór bú kugòr, bɔ́ vra laré bú felè nùàr dɔɔ̂ŋ ndɔ ma. 2 Bɔ́ dùà bú felè bɔ̀ mgbèémgbè mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ mene, te bɔ́ sie dilí nyegé njèh, béh ŋgweé ye fu, temé die béh lè, béh sie lom Càŋ mé temé cén, béh den dene bɔ̀ kàm bɔ̀. 3 Mɔ bí né Càŋ Yìlì nùàr mân dua laré, sâ bí bɔɔ́ né njií mé né bú njolò dilí huɔɔ́m. 4 À gwaán né ménâ ndɔ, ye te bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ ŋene kɔ gècên nyî, bɔ́ yili yuo gi.

5 Lòù sam, Càŋ gi cegé né bú mé huún. Lètenè Càŋ bɔ́ bɔ̀ nùàr kòù né cegé cén ndɔ. Kòù sâ né lom nùà cén; nùà cén sâ né Yeésò *Kristò. 6 À lé bɔ̀ nùàr mé húɔ́m seèn ŋge weéh naâ kɔɔ́. Lé naâ te cu mé Càŋ lé nyegé kwaá naâ ndɔ. Yeé baá môn, ŋené yuo kelà bèsɔ́nè, ye Càŋ gwaán né bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ yili sɔm ma. 7 *Càŋ lé mè mbɔ̀ŋ tebê seèn hên sie kwaá naâ dé cî, ye mè a, ndé ŋgòr nyî lètenè bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam se yɔŋ; wa fèh bɔ́ feèh, né ŋgòr gècên, te bɔ́ kwaá njií temé cén teèn ma. Né ka môn jég, mè nyeén túé ŋgwéh.

8 Yeé baá môn, mè né lom gwaán, ye bɔ̀ siíb a, dùà làrè bú bèh dɔɔ́ŋ, bɔ́ sɔ̀m njí be Càŋ duaà ter, bɔ́ dùà lòm bú mé temé ŋagâ. Tɔgɔ mé saân a, té lètenè bɔɔ̀n fúrú kè.

9 *Bɔ̀ véh a, sù yí cɔ̀gɔ̀ teèn, bɔ́ fɔ́n gèh cɔ̀gɔ̀ mé né te ceér-e, bɔ́ su lom cí; bɔ́ té feh lòù nyàgà gɔ́né; bɔ́ té yíyâr mé gɔ̀m bègè yí, bɔ́ té cɔ̀gɔ̀ bègè sù ndɔ. 10 Bɔ́ bɔ́ sér bɔ̀ seé dé bebagaà mé né teèn yilá, te feh keéh ye bɔ́ né Càŋ veéh.

11 Mɔ bɔ̀ véh baá ju Càŋ maán, bɔ́ té sòn kòmò, bɔ́ léb sér teèn lòù. 12 Mè né ma vêh yiín; bú a, té bɔ̀ siíb njèh kɔɔ́ fèh sér, à mé sòn toò bɔ̀ siîb sam ndɔ; bú a, húné lòm nɔɔ́ŋ. 13 *Lòù sam, Càŋ lé me lɔgɔ́ naâ Ádàm, te à nde ye Evà meé. 14 **Sátàn lé Ádàm bèlè ná ŋgwêh, à lé belé naâ Evà. Evà lé *sóú Càŋ kwaà naâ kɔɔ́. 15 Mé njéh mene, ma vêh nde né mé bɔ̀ huaán yili yuo; kɔ à né temé yoòr Càŋ kwaá njií ndɔ, à né bɔ̀ mbeí mé temé cén gwaán, à bɔ̀ nùàr doó káré sì ŋgwéh, à né veên nyenné, sâ ye.

3

Seé bɔ̀ kokoô bɔ̀ gwà Càŋ

1 Kwá mè tueé wò jéjég ŋgòr. Jéjég ŋgòr sâ né: nuaá mé gwaán né dé seèn seé gwà Càŋ, ye te bɔ́ haá beè nyî, fɔɔ́n kwa baá seé dé bagaà kèn. 2 *Sâ bú a, dèn nuaá mé yilí seèn ŋgúlí vé ŋgwéh, à dèn lòm mé véh cén, à té mbè sèlà, à dèn nùà kɔ́gɔ̀n, à bɔ́ yí njèh te ceér-e. Bú a, dèn nùà wèh-kìn; bú a, dèn lòm nùà fèh-njèh dé gècên; 3 à té sìbì, à té sà fɔ́n, à té nùàr mgbé, à dèn sér dɔlésé, à té kàgàlɔ̀ŋ gwàn sèlà ndɔ. 4 Bú a, dèn nuaá mé né mbàgà seèn nyegé komo, à kɔ nyegé bagasé ye bɔ̀ huaán nyî né tie ŋgweé, bɔ́ né leéb, sâ ye. 5 Wanɔɔ́ŋ mɔ nùàr mbàgà seèn nùà njèh nyégé kɔ́ ŋgwéh, à mbàgà dé Càŋ nyegé komo nde né naàn wa?

6 Mɔ bí nde aá nùà koô sie, bí té nùà feê sìè. Mɔ sam, à nde né mé njéh lòù punó seér, te à die ju beè Càŋ, faá *Sátàn lɔ dieé naâ nɔ. 7 Mɔ bí nde aá nùà koô sie, kɔ bú a, dèn dene bɔ̀ kàm bɔ̀, te bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ veéh ye bú ndɔ. Mɔ sam, bɔ́ nde né bú seb; fegùlì sé ye baá bú sie, à sela yuií Sátàn.

Bɔ̀ mabɔn gwà Càŋ

8 Bɔ̀ mabɔn gwà Càŋ a, dèn lòm cu dɔɔ́ŋ dene bɔ̀ kàm bɔ̀ ménâ ndɔ, bɔ́ té sòn fà túé. Bɔ́ a, té mbè sìbì, bɔ́ té kàgàlɔ̀ŋ mé kòb mene fɔ́n; 9 bɔ́ kwá njí gí temé te ŋgòr gècên mé Càŋ né béh feh hên, bɔ́ ŋaga seér temé lè. 10 Mɔ bí nde aá mabɔn gwà Càŋ sie, bí jɔ̀gɔ̀ kwé nyége bú bagasé ye; mɔ à kela né kelà, à yila ye seé sâ.

11 Bɔ̀ véh bɔɔ̀n a, dèn lòm dene bɔ̀ kàm bɔ̀ ménâ ndɔ, bɔ́ té sòn túágá sàr gɔ̀, bɔ́ té mbè sèlà, bɔ́ dèn lòm te njèh dɔɔ́ŋe kɔ́bè sâ.

12 Mabɔn gwà Càŋ a, dèn lòm mé véh cén; bú a, dèn nuaá mé né bɔ̀ huaán nyegé komo, à né mbàgà seèn nyegé komo ndɔ. 13 Bɔ̀ mabɔn gwà Càŋ mé né gi seé bɔɔ̀n faá Càŋ tueé nê nɔ bɔɔ́ komo dɔɔ́ŋ nde gi né njolò bɔ̀ nùàr lieé huɔɔ́m. Bɔ́ ŋgòr Càŋ sâ tueé lom nde né mé terreb teèn, ye bɔ̀ nùàr a, bɔ́ temé kwá njí gí yoòr Yeésò *Kristò ma.

Tàŋɔ̀r njèh nâb déì

14 Mè né munó ye, mè ndeè né ké yoòr yeè ndeé. Mé njéh mene, mè ye, kwá mè nyagá njií ŋgɔgɔ̂ wò lòù ye. 15 Mɔ mè né mene ŋgagá, te wò ŋene mvù hên, wò kɔ gèh dé mé bɔ̀ nùàr Càŋ nde né den. Bɔ̀ nùàr Càŋ sâ, mè jue né mbàgà Càŋ. Càŋ mé né Càŋ làŋ lé naâ gècên seèn teèn nyeén kwaá, te kù den bú sâ, à taá kwaá gècên sâ ter kɔɔ́. 16 Mè tueé bí, dé saân sam, bɔ̀ njèh nâb mé Càŋ né béh te ceér seène feh hên né lom tàŋɔ̀r, ye:

À lɔ naâ nùàr ŋaá.

Cúcuí Ŋagâ feh keéh ye à né dilísé.

Bɔ̀ cìlì Càŋ lé naâ bú mé njolo ŋené.

Lò nùàr ŋgweé gi ju seèn.

Bèh dɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr né temé yoòr seèn kwaá njií.

À ŋaá nde cu aá ké te vulúu kèn.»

4

Bɔ̀ nyeén bɔ̀

1 Sâ Cúcuí Ŋagâ lé naá giì bèsɔ́nè tueé kwaá, ye mɔ wɔ́ŋ nde aá gií wa, bɔ̀ nuaré déì nde né temé yoòr Yeésò *Kristò sɔm, bɔ́ kwaá njií seér yoòr bɔ̀ cècàŋ mé nde né bɔ́ bele weh gií, wa bɔ́ nde né ŋgòr bɔ̀ tándulù ŋgweé seér ndɔ. 2 Ye bɔ́ nde né mé feh bɔɔ̀n beè bɔ̀ tánágá bɔ̀ leér le gií. Lòù sam, bɔ̀ sâ bɔ̀ mé ndòn lè sam cuú; ndòn bɔɔ̀n fií yuo aá kèn. 3 Bɔ̀ nyeén bɔ̀ sâ nde né bɔ̀ nùàr ndéb vevenê tieè kurá kwaá; bɔ́ nde né bɔ̀ nùàr tueé, ye bɔ́ a: té véh jɔ́gɔ́, bɔ́ té gèh yáb dé kàn yíé, bɔ́ té dé kân yíé ndɔ. Á sâ, Càŋ lé bɔ̀ yáb sâ dɔɔ́ŋ si giì naâ kɔɔ́ ndɔ, ye te bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr nyî kwaá njií, mé né gècên nyî kɔɔ́ dɔɔ́ŋ yieé beh ménâ, bɔ́ né nyí teèn vra ma. 4 Mè tueé bí, sâ bɔ̀ njií mé Càŋ lé si giì naâ dɔɔ́ŋ né gi baga. Mɔ né mân, nùàr té déì teèn mbaá jìnè kú; bú a, vrà lòm Càŋ dé vraà, à yieé njií sònò. 5 Ŋgòr Càŋ bɔ̂ Càŋ duaà nyegé gi aá bɔ̀ njií sâ beè Càŋ kèn.

Nùà seê Yeésò *Kristò dé bagaà

6 Mɔ wò né bɔ̀ nùàr ndéb mân leéb nyegé, sâ wò né nùà seê Yeésò Kristò dé bagaà, wò né te ŋgòr Càŋe kulá ndeé. Lòù sam, wò né temé te ŋgòr gècên kwaá njií, wò né ceér Yeésò bele. 7 Mɔ né mân, té be yeè te dèbbè bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ yí, né gènnè tándugô, ceér Càŋ sam. Màn sér dé yeè gò nùà Càŋ. 8 Gò dé ká te *wɔ́ŋe mé yo taré nde né mé njéh né ka teèn huɔɔ́m weh ndɔ. Mé njéh mene, gò dé beè Càŋ huɔm kela né kɔɔ́. Mɔ wò né faá Càŋ gwaán nê nɔ gɔ, sâ wò baá gi kènê mé yɔ̀ŋ teèn, te wò ndeé kwa cu ye yɔ̀ŋ dé tètàgà.

9 Bèlè môn, jéjég ŋgòr né cí; bɔ̀ nùàr a, sìè be mé njéh tég. 10 Béh seé hên lege kuú né dé cî. Lòù sam, ndèm beèh dɔɔ́ŋ né gi yoòr Càŋ; à né Càŋ làŋ, Yìlì nùàr né bú; à né dé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ ndɔ. Tétég né dé bɔ̀ɔ́ mé né temé bɔɔ̀n yoòr seèn kwaá njií.

11 Fèh gí bɔ̀ nùàr ŋgòr hên dɔɔ́ŋ, ŋéí lòm bɔ́ yoòr tég. 12 Té gwàn mé nuaré déì seb wò, wa wò née huaán maàn ye. Mè tueé wò, dèn lòm dé yeè toò bɔ̀ Yeésò bɔ̀ faá mòù nɔ, wò gɔ feh seér bɔ́ gò bɔ̀ Yeésò bɔ̀. Ŋgòr yeè a, dèn môn; dene yeè môn. Ŋgɔ̀ fèh bɔ́ gwaân yeè, wò ŋgɔ feh bɔ́ temé yoòr Yeésò kwaá njiî, wò jolo feh bɔ́ ndɔ.

13 Cu mé wò née mè kela den hên, fágá lòm feh tég, wò né ŋgòr Càŋ ké ter toò bɔ̀ nùàr jaŋé njií, wò né bɔ́ se, wò né bɔ́ feh nyegé ndɔ. 14 Té seé yeè mé Càŋ lé haá kwaá naâ beè yeè sâ sèb. Wò lé terreb sâ kwaá naâ cu mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naâ felè yeè tueé doô, bɔ̀ kokoô bɔ̀ lé naâ wò be felè baá ndɔ. 15 Mè tueé wò, kè nyégé seé sâ bagasé, bɔ́ lòm bú mé temé cén, te bɔ̀ nùàr ke njií njolo teèn, bɔ́ kɔ ye wò né te ceér Càŋe tetoò yaám ndeé. 16 Bɔ̀ŋ feh yeè mé dene yeè. Njií mé wò né bɔ̀ nùàr feh dɔɔ́ŋ, bɔ̀ŋ feh yeè mé njéh ndɔ. Dèn lòm teèn tég, te wò yili sɔm gùm yeè nùà njèh, wò yili sɔm keéh bɔ̀ɔ́ mé né sòn yeè ŋgweé ndɔ.

5

Dene toò bɔ̀ Yeésò bɔ̀

1 Mɔ wò nde aá nùà kàm njèh tueé, té bú lòù ndè, né tele yeè, túé njí bú mé hueh dɔlê. Kè nyégé bɔ̀ ndà bagasé ndɔ, kè njí bɔ́ dɔɔ́ŋ faá bɔ̀ dé yeè nɔ. 2 Bɔ̀ véh mé né ké toò yeè, wèh kwá bɔ́ faá bɔ̀ meí yeè nɔ; bɔ̀ɔ́ mé né jomo yeè faá bɔ̀ tie yeè ndɔ, jòlò lòm bɔ́ mé temé cén.

3 *Sùmù nyégé ma kû bagasé. Mɔ né ma kû dé gècên, té njolo mé bú cì. 4 Á, mɔ ma kû né mé bɔ̀ huaán teèn, wa né bɔ̀ ndù seèn wa, sâ júée bɔ́ a, bɔ́ jɔ̀gɔ̀ gàm lɔ́gɔ̂ bú kɔɔ́ ye, wa seé bɔ̀ Càŋ bɔ̀ né cí ma, te bɔ́ meh mé njéh meèh. Bɔ́ a, kɔ́ɔ ye bɔ̀ tele bɔɔ̀n lé naâ bɔ́ ménâ koó ndɔ ma. Mɔ bɔ́ né ménâ bɔɔ́, nde né Càŋ njolò dilí huɔɔ́m. 5 Mɔ ma kû mé bɔ́ jue né ma kû sâ né lom dé seèn mé huún, nùà gàm déì toò sam, sâ ndèm seèn dɔɔ́ŋ né gi yoòr Càŋ, à dé seèn sòn mé Càŋ duaà dù ndé ŋgwéh, à nde né bú cíbí mé lou mene dua den, ye bú a, gàm nyí teèn ma. 6 Dé ma kû mé né *wɔ́ŋ gwaán, môn sam; à née mene làŋ, à baá gi dé seèn komó. Dé sâ né môn. 7 Ndɔ̀gɔ̀ nyégé bɔ́ tie mé ŋgòr hên bagasé, te yilí bɔɔ̀n ŋgúlí vé cú. 8 Mɔ nùàr temé yoòr bɔ̀ nùàr seèn kwá njí ŋgwéh, tétég mè jue né mbàgà seèn, mɔ à temé teèn kwá njí ŋgwéh, sâ à né ceér Yeésò *Kristò seb; sâ nùà bú sénâ veên seèn né dé bɔ̀ Càŋ-kɔ̂ dɔɔ́ŋ dulí yɔgɔ́.

9 Mɔ wò nde aá yilí ma kû déì lètenè bɔ̀ mbeî nyagá yií, kɔ à yɔgɔ́ keéh baá nyèmà yulà ténjén; kɔ à gwɔ̀m cùm bèh ndɔ; 10 kɔ bɔ̀ nùàr né yeé seé seèn keí, ye à lé naâ bɔ̀ huaán bagasé koó nyegé, sâ ye. Kɔ bɔ́ ye à lé naá beh kìn ké lɔ seèn weh njií; à né bɔ̀ Càŋ bɔ̀ gule beè yaga kwaá, à né bɔ̀ nùàr te gèr-e gam, sâ ye; kɔ à lé naâ bɔ̀ njèh bebagaà mé temé seèn mene bɔɔ́ laré. Mɔ né gi ménâ, wò nyagá ye yilí seèn.

11 Mɔ ma kû né cui, té yilí seèn te mvù mbaá nyàgà kú. Lòù sam, cu mé njií sâ nde cuù né bú ŋaá, à nde né ceér Yeésò Kristò doó si njií, à nde siíb seèn jɔgɔ́. 12 Sé yeé baá môn, sòn mé à lé komó naâ toò bɔ̀ nùàr ye nyí siíb jɔ́gɔ́ ndé cú hèllè sie bú ndɔ. 13 Mɔ sam, wò sé yeé baá bú nyagá, à lɔgɔ le, à yila baá-re gùgwò mvuaán gɔɔ̀. Sé yeé yɔgɔ́ baá, à yila tuaga sar gɔɔ̀, à né ŋgòr bɔ̀ nùàr hua weh bele. Bɔ̀ njií mé à sé la sònò fèlà ná ŋgwêh, à suaré seér cí. 14 Mɔ né mân, sâ ma kû mé né cui a, jɔ́gɔ́ kɔ́ dé seèn siíb, à sie nyegé gwà; bɔ́ ŋar kwa huaán teèn, te bɔ̀ bùnò bɔ̀ veên yoòr beèh túé njí cú. 15 Wanɔɔ́ŋ bɔ̀ ma kû déì si lɔ gi aá ceér Yeésò Kristò, bɔ́ né *Sátàn ŋgɔ seér.

16 Mɔ ma Yeésò Kristò déì né mé ma kû déì jomo, bú a, ndé gàm sér ma kû sâ kɔɔ́, te bɔ̀ Càŋ bɔ̀ gèr mé njéh ŋéné cú; te bɔ̀ ma kû mé né bɔ̀ dé gècên le lom beè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ kɔɔ́.

17 Bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé né seé lètenè bɔ̀ Càŋ bɔ̀ bɔɔ́ dilí huɔɔ́m dɔɔ́ŋ, bí vrà bɔ́ dé bɔɔ̀n te mbeí fà. Mè tétég jue né bɔ̀ɔ́ mé se yeé ŋgòr Càŋ mé temé cén, mé né ŋgòr Càŋ feh ndɔ. 18 *Lòù sam, né te mvù Càŋe ménâ nyagá den, ye: Nàgà mé né yolo mé gule lobo, bí té bú kagá sònò yí kwá!» Ye nùà seé a, dèn mé sàgà seê dé seèn teèn ndɔ ma.

19 *Mɔ bɔ́ né nùà koô gwà Càŋ déì toò yeè mé ju bele, tée sòn kòmò ye, kɔ wa baá nùà fà mé tagár mé naâ njií sâ ŋené, sâ ye. 20 Mɔ bɔ̀ nuaré déì né veên bɔɔ́, ndè sɔ̀m bɔ́ cie toò bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ, te veéh sie bɔ̀ jomo bɔ̀ sieè.

21 Mè né wò tueé; mè tueé né wò toò Càŋ mé toò Yeésò Kristò. Bɔ̀ cìlì Càŋ mé à lé balé kwaá naâ, né gi ŋgweé ndɔ. Mè ye wò a, té ŋgòr hên nyèn, bɔ́ lòm ménâ, té gwèn teèn kwá. Bɔ̀ njií mé wò né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ lòm be cén. 22 Tée nuaré déì be felè kwar cén mbaá bá, ye bú a: ndé bèh seé Càŋ. Jɔ̀gɔ̀ kè née seé seèn keè ye. Té te veên nuaré déì dìè yílá, dèn lòm dé yeè ŋagásé.

23 Kènê té ndândaà nòmò ŋúé cú, ŋúé téná wèh mbè teèn ŋgɔ́b, te gam lèì mé né wò yulá doô.

24 Veên né hihiné. Veên bɔ̀ nuaré déì jɔ̀gɔ̀ ŋgumó yuo kela lɔgɔ̂ née cie ye, te bɔ̀ nùàr nde ye ju teèn tená; bɔ̀ déì kɔ bɔ́ tena gi aá ju, ŋené yuo kela ye cie. 25 Bɔ̀ seé bebagaà né gi ménâ ndɔ, bɔ́ né gi bèsɔ́nè ŋené den. Bɔ̀ɔ́ mé née mene lòù leér den, nde gi né cie yuo kelá.

6

1 Júée bɔ̀ kwer a, ŋgwé nyégé sòn bɔ̀ tele seê bɔɔ̀n bagasé; bɔ́ a, sùmù húɔ́m lòm bɔ́ mé temé cén, te nuaré déì yilí Càŋ fèlà béh cú, te bɔ́ njií mé béh né feh hên bɔ́ béh cú ndɔ. 2 Bɔ̀ kwer mé tele seê bɔɔ̀n né bɔ̀ Yeésò bɔ̀, mè ye bɔ́ a, bɔ́ té bɔ̀ tele seê bɔɔ̀n sèb, wa lòù sam, bɔ́ bɔ́ né gi kèì cén toò Yeésò *Kristò ma. Mɔ sé la né bèh keì wa, bɔ́ sé la seé bɔɔ́ kela seér naâ mé bɔ́. Lòù sam, bɔ́ gam né bɔ̀ Yeésò bɔ̀, bɔ́ bɔ́ né gi mé ceér cên, bɔ́ né bɔ́ gwaán ndɔ.

Bɔ̀ nyenyenê bɔ̀

Ndé bɔ̀ nùàr ŋgòr hên feh, ŋéí lòm teèn tég. 3 Mɔ nuaré déì né bɔ̀ nùàr ŋgòr dé hiîn feh seér, à ŋgòr gècên mé lé yuoó naâ sònò Fehtoò beèh Yeésò Kristò fèh ŋgwéh, mɔ à tòù seèn mé béh né yeé feh doô fèh ŋgwéh ndɔ, 4 sâ nùà hèllè njeré déì kɔ́ ŋgwéh, à punó mbou gɔ né lòù. Lè seèn kurú lom né saân, à dé seèn tɔgɔ nde lom né felè bɔ̀ njàb ŋgòr ndɔ. Sé yeé baá môn, huer yuo teèn, tɔgɔ bɔ̂ séb kɔlé die teèn, júéb nde né cie bomó sue ndɔ. 5 Bɔ́ yeé leér lɔ aá ceér gècên, bɔ́ baá lòù gɔ cur seér, madar saân kɔ die lètenè bɔɔ̀n ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ bɔ́ munó gi né ye, mɔ nùàr baá tòù Càŋ feh wa, à nde né kàgàlɔ̀ŋ ŋgún teèn kwa ma. Kàmbér sâ ndɔ́g dé kàgàlɔ̀ŋ sam.

6 Mè gwaán aá ndɔ, tòù Càŋ né ŋgúlú dueè bɔ̀n. Njèh cén, kɔ temé nùàr né lè mé bɔ̀ njèh dé seèn nùà njèh huɔɔ́m ndɔ, sâ ye. 7 Béh lé ká te *wɔ́ŋe waà naâ be be. Mɔ béh baá kuú, béh cu cu nde né be be ndɔ. 8 Mɔ waà ká toò, béh baá yáb mé cɔ̀gɔ̀ mene teèn kwa, sâ wulu né wulù mà. 9 Bɔ̀ɔ́ mé gwaán gi né njèh dɔɔ́ŋ kwa larê, *Sátàn nde né bɔ́ sòn teèn felá sie, à nde né bɔ́ mé njèh hihiné nyuagá keéh, bɔ́ nde né teèn ndugó yilá, bɔ́ sela yuií seèn, bɔ́ sibí le teèn ndɔ. 10 Tétán né yeé kàgàlɔ̀ŋ. Dɔ̀gɔ̀tì yúlá-temê bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ bilí gi né felè kàgàlɔ̀ŋ gwaân. Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá yuo kwaá lɔ gi aá ceér Càŋ felè kàgàlɔ̀ŋ, bɔ́ né te gèr-e sielé yilá, gèr né lom bɔ́ seé faá cí nɔ weh ndɔ.

Bèh cerê

11 Dé yeè, wò nùà Càŋ, beè yeè a, té ménâ dèn; sɔ̀m be yeè te bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ, lègè lòm tég te wò den dilísé, màn sér dé yeè gò nùà Càŋ, kwá njí lòm temé yoòr seèn, kɔ́ lòm bɔ̀ mbeí yeè gwaân, yóló bɔ́ yolò, dèn lòm toò bɔɔ̀n yébbè yébbè mân ndɔ. 12 Líé lòm taáb mé temé cén faá nùà Càŋ nɔ, kúmó kwá yɔ̀ŋ tètàgà beè tég; Càŋ lé wò hên yilá kuú naâ dé cî. Wò lé naá giì toò bɔ̀ nùàr ŋgún mé gècên mene tueé, ye nyí kwaá njií aá temé teèn. 13 *Mè nde né wò ndéb tieè kwaá kwaá. Càŋ né ŋgweé; yɔ̀ŋ dɔɔ́ŋ haá yeé bú. Yeésò Kristò né ŋgweé ndɔ; à lé naâ gècên seèn toò Pɔ́nsè *Pilátò ménâ tueé. Bɔ́ né gi ŋgweé. Mè ye wò a: 14 jòlò nyégé *sóú Càŋ bagasé, kébbé nyégé bagasé, te Fehtoò beèh Yeésò Kristò ndeè cuù, sâ née ŋagásé tâŋ, veên déì teèn kèmà ŋgwéh. 15 Càŋ nùà njèh ndeè cu sâ tueé nde né kɔɔ́.

Terreb dɔɔ́ŋ né gi beè seèn, bú Nùà ŋgùrmò.*

Mgbè bɔ̀ mgbè né lom bú.

Nùà Dueè felè bɔ̀ dudueèr bɔ̀ dɔɔ́ŋ gi lom né bú ndɔ.

16 Nuaá mé dé seèn kú ndé ŋgwéh gi cegé né bú.

Bèh cèrè seèn né lom yí te njolo ŋagâ jéjég;

nùàr a, bɔ́ mene naàn, à ké teèn wá nyì ndé ŋgwéh.

Nuaá mé ŋene ŋgweé aá bú mé njolo née sam ye;

ndɔ́g nuaá mé nde né bú njolò ŋené, teèn sam nde ŋgweéh ndɔ.

Bɔ̀ nùàr a, sén bú seèn;

terreb dé seèn né dé nyèmà mé nyèmà. È môn!

17 Hên né ndéb bɔ̀ sèsàm bɔ̀; júée bɔ́ a, mɔ bɔ́ baá ŋgùlù wɔ̂ŋ yieé satí, bɔ́ té ŋgàŋ fù; bɔ́ té ndèm mé ŋgúlú wɔ̂ŋ mbaá kwá njí kú, né wàn; bɔ́ ndèm kwá njí sér mé Càŋ. À béh njèh dɔɔ́ŋ haá gi né kɔɔ́, ye te béh samé huɔɔ́m mé njéh ma. 18 Sɔ́gɔ́ bɔ́ sɔgɔ̀, te bɔ́ bɔɔ́ komo bagaà, júée bɔ́ a, bɔ́ bɔ́ màgà kélá sér cí ma; bɔ́ dèn làgàtì, bɔ́ há njí lòm be mbaá ma. 19 Mɔ bɔ́ né ménâ bɔɔ́, sâ bɔ́ né bɔ̀ ŋgúlú bɔɔ̀n ter dé cieé kwêh leér kwaá, te bɔ́ ndeè kwa yɔ̀ŋ tètàgà teèn.

20 Huaán mò Timotê, seé mé Càŋ né wò beè jege kwaá hên, kébbé nyégé bú tég. Mɔ bɔ̀ nùàr baá bɔ̀ wɔb ŋgòr doô kwarè yeè tueé den, ye bɔ́ né njèh kɔɔ́ sé wa, té sòn yeè teèn yí gùm dɔɔ́ŋ; dé sâ ceér Càŋ sam; 21 wanɔɔ́ŋ bɔ̀ nuaré déì sɔm gi aá temé yoòr Càŋ kèn, bɔ́ né lòù tueé gobó seér, ye bɔ́ né gi kɔɔ́ sé wa. Té sòn yeè teèn yí.

Húɔ́m-temé Càŋ a, ká sìè gí bí dɔɔ́ŋ beè.

* 1:2 1:2 Seé b. 16:1

* 1:11 1:11 Nuaá mé né gi mé njèh dɔɔ́ŋ beè.

* 1:13 1:13 Seé b. 8:3; 9:4-5

* 2:7 2:7 2 Tim. 1:11

* 2:9 2:9 1 Pi. 3:3

* 2:13 2:13 Gen. 2:7, 21-22

* 2:14 2:14 Gen. 3:1-6

* 3:2 3:2-7 Tîte 1:6-9

* 5:18 5:18 Deut. 25:4; Mat. 10:10; Lûk 10:7

* 5:19 5:19 Deut. 17:6; 19:15

* 6:13 6:13 Jâŋ 18:37

* 6:15 6:15 Nuaá mé né gi mé njèh dɔɔ́ŋ beè.

2 Timotê

1

2

3

4

Mvù Pɔ̂l dé jomò

mé Timotê

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò. Càŋ lé mè mân sie kwaá naâ mé kàgà-ndòn seèn, ye mè a, ndé kùr yɔ̀ŋ se; júée bɔ̀ nùàr a: mɔ bɔ́ bilí den né beè Yeésò Kristò wa, bɔ́ nde né yɔ̀ŋ tètàgà kwa ma. 2 *Mè nyagá njií né mé wò huaán yíé-temé mò Timotê. Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kɔ́ wò jere, bɔ́ kúlú wò, bɔ́ haá wò dɔlê.

Pɔ̂l né Timotê seén

3 Mè né Càŋ vra, mè né lom seé seèn mé temé ŋagâ bɔɔ́; mè bɔɔ́ né faá bɔ̀ tele mò léí jɔ̀gɔ̀ lé bɔɔ́ naâ nɔ. Cu dɔɔ́ŋ mè né Càŋ dua, mè yilí yeè suúteèn mé cíbíteèn mene nyèn bèh, mè né bú felè yeè vra. 4 Mè né wò munó dé gècên. Lòù sam, mè lɔ nde ké yoòr yeè yuo, wò lé naâ yúé si. Kènê mè yeé ŋene aá ménâ, mè ye sâ kɔ mè wa cuù ké yoòr yeè waà, te yo sagár cu mè. 5 *Gèh temé yeè cén mé wò né yoòr Yeésò Kristò kwaá nyegé doô né ká lè mò, mè bú nyèn ŋgwéh. Sâ lé naâ seé Loyísè meí yeè dé koô, à lɔ naâ temé cén yoòr Càŋ kwaá njií. Jomo sâ meí yeè Enísè kwaá njií cu ka ménâ. Wò hên kwaá njií cu né cí, mè né kɔɔ́.

6 Mɔ né ménâ, huaán mò, seé mé Càŋ lé haá kwaá naâ beè yeè doô, té be mé njéh dù, wanɔɔ́ŋ nde né nyimé yuo. Càŋ lé wò haá naâ kɔɔ́; lé naâ loù mé mè lé baà naâ wò be felè doô. 7 Té njeré déì vèh nyì gùm dɔɔ́ŋ. Cúcuí mé Càŋ lé haá naâ béh hên nde né béh temé lòù taré seér, nde né béh gwaân haá, haá béh terreb, te béh sie komo yo mé njéh ndɔ; à béh veéh lè yí ndé ŋgwéh.

8 Sâ mɔ wò baá felè Fehtoò beèh tueé, té fegùlì kwá. Né mene felè mò kwer seèn, té gùlì ménâ ndɔ. Ŋéné lòm gèr te Njàgà Bagaà faá mè nɔ; kɔ́ lòm ye, terreb nyî né beè Càŋ. 9 À lé béh yili sɔɔ́m naâ kɔɔ́; à béh yilá bilí né dé cî, ye te béh ŋa bɔ̀ nùàr nyî. Lé naâ mé kàgà-ndòn seèn ndɔ, béh lé seé bagaà déì bɔ́ kòmò ná ŋgwêh, à lé béh yili sɔɔ́m naâ dé lòù. Béh lé njua sâ kwa keéh naâ mé Yeésò Kristò, sâ wɔ́ŋ lɔ née teèn sam ye. 10 Yeé baá kènê, à nde ye húɔ́m-temé sâ yoòr Yìlì nùàr Yeésò Kristò ŋené sɔm keéh. Lòù sam, Yeésò Kristò duagá sɔm aá terreb cioò kèn, à né béh Njàgà Bagaà feh, à teèn sâ ŋené sɔm keéh né béh yɔ̀ŋ tètàgà ndɔ.

11 *Kènê à Njàgà Bagaà sâ jege haá né beè mò, ye mè a, ndé bɔ̀ nùàr bèh dɔɔ́ŋ feh bele, sè bɔ́ seè. 12 Mè gèr hên ŋene kuú né dé cî. Mé njéh mene, mè mé gèr táŋ cú. Lòù sam, mè né gi bèh ndèm mò kɔɔ́, mè né kɔɔ́ ye, seé seèn mé à jege kwaá né beè mò hên, à nde né kebbé nyegé, à kebbé nyegé den nde né ménâ tɔ́g kɔ ndeè wa baá cieé sâ ndɔ.

13 Bɔ̀ ŋgòr jéjêg mé wò lé naá giì sònò mò ŋgweé dɔɔ́ŋ, sìè kwá felè, wò bele ménâ ndɔ, wò sie lom Yeésò Kristò mé temé cén, wò né bɔ̀ nùàr mé temé Yeésò lè gwaán. 14 Njàgà Bagaà mé Càŋ jege kwaá né beè yeè sâ, té gwàn mé nuaré déì kweéh seér bú. Kébbé nyégé lòm bú mé terreb Cúcuí Ŋagâ mene; à baá gi béh lè lè.

15 Ŋgweéh wò né gi kɔɔ́ ye, bɔ̀ Càŋ bɔ̀ mé né te tàbè Asíà dɔɔ́ŋ durá si lɔ gi aá mè wa? Fíjèn bɔ̂ Hermɔjénè né gi lètenè sâ teèn ndɔ. 16 Dé Onesifôr môn sam. Càŋ a, té njolo mé mbàgà seèn cì. Lòù sam, cu dɔɔ́ŋ à lé naâ mè yo bɔɔ́ taré. À fegùlì táŋ ŋgwéh ye mè né nùà gwà cibì. 17 À yeé waà baá ká Rɔ̂m, gèh dé mé à lé fɔɔ́n kwaá naâ mè doô, lé dé tueê ná ŋgwêh. 18 Wò né cu kɔɔ́ ye, à lé mè ké Efêse gam kelà naâ kɔɔ́ ndɔ. Nùà Dueè a, bɔ́ húɔ́m lòm bú bagaà loù téná-juù dé gècên.

2

Dene sɔ́jì Yeésò *Kristò

1 Sâ huaán mò, kwá fùgò mé wò né beè Yeésò Kristò kuú hên haá wò terreb kɔɔ́. 2 Njií mé wò lé naá giì sònò mò ŋgweé dɔɔ́ŋ, mè lé tueé naâ toò bɔ̀ nùàr ŋgûn, wò jègè há kéh bɔ̀ njií sâ mé bɔ̀ gècên bɔ̀ déì ndɔ, te bɔ́ feh ser mé bɔ̀ déì ménâ.

3 Ŋéné táré gèr ndɔ, dèn lòm kɔ́bè sâ faá sɔ́jì Yeésò Kristò nɔ. 4 Mɔ sɔ́jì yila baá taáb, à dé seèn be te dene bɔ̀ lòù bɔ̀ yí ndé cú, à gwaán seér né kwaá-taâb bɔɔ̀n yoòr yilâ. 5 Déì né cu nùà dùlà doò ndɔ: nuaá mé né doò dula, nde né tàm ŋgɔ̂g kwa. À kwa nde né mé doò teèn dula yiî. 6 Déì né cu nùà kíé boôr ndɔ. Mɔ à né boór seèn kɔ́bè sâ lege kieé nyegé, à nde né yab kɔɔ́ yieé lɔgɔ́. 7 Mùnò nyégé bɔ̀ ŋgòr mò hên bagasé. Fehtoò beèh nde né wò terreb haá, te wò ŋgweé komo njèh dɔɔ́ŋ.

8 Mùnò njí cú dé Yeésò Kristò, *ndùté ndùtù Davîd. Ŋgweéh à lé naâ te cio komo yuo mà. Njàgà Bagaà mé mè né yeé tueé dɔɔ́ŋ né gi ménâ tueé ndɔ. 9 Mè gèr hên ŋene gi né mé Njàgà Bagaà sâ; bɔ́ mè ká gwà cibì faá nùà veên nɔ yií kwaá né dé cî ndɔ. Mé njéh mene, né baga, bɔ́ te yuiî sie colo kwaá lom né mè, bɔ́ ŋgòr Càŋ sìè kwá ŋgwéh. 10 Mè gèr hên yolo den né dé cî, te bɔ̀ɔ́ mé Càŋ né balé sɔm dɔɔ́ŋ yili yuo gi, bɔ́ yili yuo nde né mé Yeésò Kristò, te bɔ́ den ké bèh *sùsùm dé nyèmà mé nyèmà. 11 Kwá mè tueé wò jéjég ŋgòr déì; jéjég ŋgòr sâ ye:

Mɔ béh bɔ̀ Yeésò kuú né kɔɔ́,

béh bɔ́ làŋ den gi nde né kɔɔ́.

12 *Mɔ béh né nɔɔ́ŋ den, béh né gèr yoló,

sâ béh bɔ́ nde né mgbè dɔɔ́ŋ cer gií.

Mɔ béh ye béh bú kɔ́ ŋgwéh, sâ à nde né ménâ tueé taré, ye nyí béh kɔ́ ŋgwéh ndɔ.

13 Mɔ béh kɔ́bè sâ sam, béh kɔ́ɔ ye,

à né dé seèn cu dɔɔ́ŋ kɔ́bè sâ ma;

wanɔɔ́ŋ à seèn hihiné kerré den nde né naàn wa?»

Nùà seê mé né Càŋ yoòr huɔɔ́m

14 Wò kèmà jìlì cú bɔ̀ nùàr kemà, te bɔ́ munó ko cu ŋgòr hên, lùɔ̀m ŋágá lòm bɔ́ mé yilí Càŋ, júée bɔ́ a: té mé tɔgɔ felè bɔ̀ wɔb ŋgòr ndè lè ma; njèh gàm déì sam. Mɔ sam, bɔ̀ déì nde né ŋgweé, bɔ́ sibí le keéh teèn.

15 Fágá lòm dé yeè feh, dèn lòm nùà seê mé né seé seèn teèn bɔɔ́ yií, te wò huɔm Càŋ yoòr, fegùlì wò mé seé yeè sìè cú, wò né ŋgòr gècên te ceér-e te ceér-e tueé yií. 16 Gè dé yeè mé bɔ̀ ceér wɔb ŋgòr faá bèh sâ nɔ; bɔ́ dé bɔɔ̀n te ceér Càŋe sam. Bɔ̀ɔ́ mé né teèn yilá dɔɔ́ŋ nde gi né ndèm bɔɔ̀n teèn cuaré lɔɔ́, te bɔ́ veé ŋaá seér dé ŋaâ. 17 Bɔ̀ ŋgòr bɔɔ̀n hèllè ŋɔ sie lom né bɔ̀ nùàr beè faá nyer nɔ. Hemenê bɔ̂ Filétè né lètenè bɔɔ̀n ndɔ. 18 Bɔ́ geé lom aá dé bɔɔ̀n mé ceér gècên gùm dɔɔ́ŋ, seé bɔɔ̀n baá seér bɔ̀ nùàr bɔɔ́ siì. Bɔ́ né bɔ̀ nùàr tueé ye bɔ́ a: Càŋ lɔ nùàr te cio komo sɔm giì baá kèn sé wa. Yeé baá ménâ, bɔ̀ nuaré déì yila temé yoòr Càŋ sɔm beleè ndɔ.

19 *Mé njéh mene, Càŋ mé ŋgeér sam; à lɔ naá giì maàŋ nùà njèh si kwaá, né doó nɔɔ́ŋ den den. Bɔ́ felèbɔ̀ nyagá kwaá né ye: Nùà Dueè né gi bɔ̀ dé seèn kɔɔ́, wa nuaá mé gwaán aá ye nyí baá dé Nùà Dueè dɔɔ́ŋ, bú a, nyénné veên nyennè ma.

20 Kɔ́ɔ ye, ké gwò nùà lieê bɔ̀ njèh gwà feh hihiné né gi teèn. Bɔ̀ déì, bɔ́ me né mé goó, bɔ̀ déì mé lɔ̀ŋ bèlè, bɔ̀ déì mé màr, bɔ̀ déì bɔ́ kwe né toú; dé kàn né mé bèh seê seèn teèn. Bɔ̀ déì né teèn, kɔ baá mé loù cieé koô, bɔ́ kema ye bɔ́ dé bɔɔ̀n. Dé bɔ̀ déì, bɔ́ seé mé njéh bɔɔ́ gi né cieé dɔɔ́ŋ. 21 Né yoòr beèh faá bèh ménâ ndɔ: nuaá mé sɔm aá be te veéne, baá dé seèn ŋagásé, nde né ménâ den; dé seèn kɔ né lom dé seé koô, sâ bɔ́ nde ye seé mé bú bɔɔ́. Tele nde né bú dé seèn lòù kwaá nebbé nyegé, ye lòù sam, à nyí gam nyegé né kɔɔ́. Mɔ seé bagaà déì ŋené yuo kelà mene beré déì, tele bèh seé sâ njií nyegé nde né bú ndɔ.

22 Mɔ né mân, sâ té ja mé veên faá bɔ̀ ndà nɔ wà; fɔ́n sér dé yeè ceér dé didilî; kwá njí temé yoòr Càŋ, gwàn lòm bɔ̀ mbeí yeè mé temé cén, dèn toò bɔɔ̀n dɔlésé. Bɔ̀ɔ́ mé né Fehtoò beèh mé temé cén yueé fɔɔ́n dɔɔ́ŋ, bí bɔ́ dèn gí ménâ. 23 Mɔ bɔ̀ nùàr baá saán ndualé gɔ, té sòn yeè teèn yí njí; wò né kɔɔ́ ye, gèh bɔ̀ saân kùlù bú sâ nde ké toò mboón yeé mé jɔ́g. 24 Kɔ́ɔ ye, nùà seê Nùà Dueè beéh dé seèn tɔgɔ ndè bèh; seé seèn né seér bagaà mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ bɔɔ́ larê. Bú a, dèn lòm nùà fèh-njèh dé gècên, à yóló bɔ̀ nùàr yolò. 25 Bú a, fèh nébbé gí bɔ̀ tásaán njèh lòù, à feh lom bɔ́ mé temé dɔlê ndɔ. Merré déì Càŋ nde né bɔ́ ceér cieé déì feh, te bɔ́ yueé fɔɔ́n feh bɔɔ̀n, bɔ́ bele ceér gècên. 26 Lòù sam, *Sátàn lé naâ bɔ́ te yuiî curú kwaá, bɔ́ né sòn seèn ŋgweé. Mɔ nùà seê Càŋ né bɔ́ lòù feh nebbé seér, merré déì loù sâ bɔ́ nde né te yuiî huaré yuo, bɔ́ cu cuù ká beè Càŋ.

3

Loù mé wɔ́ŋ gi nde né teèn

1 Kɔ́ɔ ye, mɔ wɔ́ŋ nde aá gií wa, bɔ̀ cieé dé cèrè jomò ndeè den gi nde né tetaré tetaré ma. 2 Bɔ̀ nùàr nde gi né bɔ̀ nyaá bɔ̀ ŋaá, bɔ́ nde gi né mé kàgàlɔ̀ŋ gwaán le, bɔ́ nde né mé púnò kuú, bɔ́ nde né feh ham, bɔ́ nde né Càŋ seb, bɔ́ nde né sòn bɔ̀ tele mé bɔ̀ meí bɔɔ̀n ŋgeén; nùàr né mene bɔ́ bagaà bɔɔ́, bɔ́ vrà ndé ŋgwéh; bɔ̀ njií mé né gi beè Càŋ jolo dɔɔ́ŋ, bɔ́ vèh ndé ŋgwéh ndɔ. 3 Bɔ́ nde né temé jeré, bɔ́ jere mé bɔ̀ mbeí kwá ndé ŋgwéh, bɔ́ nde né nùàr sar gɔ, bɔ́ yo sìè ndé ŋgwéh, bɔ́ nde né léláŋ taâb jélákág. Bɔ́ bɔ̀ njií mé né teèn yilá nyuùn kwàrè ndé ŋgwéh. 4 Bɔ́ nde né léláŋ súî, bɔ́ nde né fií, bɔ́ nde né mé ŋgàŋ fu sela, bɔ́ gwaán kela nde né *wɔ́ŋ mé Càŋ. 5 Dé ŋgòr Càŋ bɔ́ né gi yoòr dág wagá kwaá; njèh cén, bɔ́ né terreb Càŋ kèb cén ŋgoró njií, ye né njèh mbaâ ma. Mè tueé wò, gè lòm mé ceér gèh bɔ̀ sâ bɔ̀ nɔɔ́ŋ.

6 Bɔ̀ déì lètenè bɔɔ̀n né gùgwò ŋgou yilá ndeé, bɔ́ né bɔ̀ véh yuyuaâ teèn tɔgɔ́ weh bele. Bɔ̀ véh hèllè né-re te veên mé ceér hihiné teré seér faá bɔ́ gwaán nê nɔ. 7 Bɔ́ né gi njèh maân gwaán dág; mé njéh mene, bɔ́ ceér gècên kɔ́ kòmò bèh. 8 *Nde cu mé bɔ̀ siíb hèllè, bɔ́ né lom ŋgòr gècên saán beéh sɔm, bɔ́ saán né faá bɔ̀ Jánè bɔ̂ Jambèrè lé saán taré naâ mé Músì ndɔ nɔ. Lòù sam, lè bɔɔ̀n né seér cúcuí veên, bɔ́ né mé njéh lòù cur gɔ, ye bɔ́ né temé yoòr Càŋ kwaá njií sé wa? 9 Càŋ mé ŋgeér sam, bɔ́ mé njéh dàb ndé ndé ŋgwéh ndɔ. Lòù sam, bɔ̀ nùàr nde né ŋené kɔɔ́ gií, ye bɔ́ bɔɔ́ ndugó gɔ né lòù, bɔ́ né faá bɔ̀ Jánè bɔ̂ Jambèrè nɔ.

Bèh ndéb sɔgɔ́ cerê

10 Dé yeè, wò kɔ gi aá bɔ̀ njií mé mè né yeé feh kèn, wò né gi gule gò mò kɔɔ́, wò né kwɔ̀m seé mò kɔɔ́ gií, wò kɔ gi aá temé mé mè né mé Càŋ kwaá njií kèn ndɔ; wò né gi sìè-temé mò kɔɔ́, wò né gwaân mò kɔɔ́; mè né yoló, wò né gi kɔɔ́; 11 *bùnò mé bɔ̀ nùàr né mè bunó, wò né gi ŋené, bɔ̀ dàm gèr mé mè lé ŋenè naâ dɔɔ́ŋ né gi lè yeè; bɔ̀ njií mé lé kwa giì naâ mè ké Antiôs dɔɔ́ŋ né gi lè yeè ndɔ. Bɔ̀ dé ké Ikoniûm o, bɔ̀ dé ké Lîstrè o, dɔɔ́ŋ njèh faá bùnò nɔ, mè lé naâ mé njéh kwaré, wò né gi kɔɔ́. Mé njéh mene, Nùà Dueè lé naá giì mè teèn mvelé sɔm. 12 Kɔ́ɔ ye, bɔ̀ɔ́ mé gwaán né beè Yeésò *Kristò mé temé cén deèn dɔɔ́ŋ nde gi né mé bùnò ménâ kwaré ma. 13 Dé bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ mé bɔ̀ bèlè nùàr bɔ̀, bɔ́ nde né mé seé ŋgeêr bɔɔ̀n tetoò bɔɔ́ ndeé den, bɔ́ nde né bɔ̀ nùàr bele, te bɔ́ bele keéh mé gùm bɔɔ̀n mene.

14 Dèn lòm dé yeè nɔɔ́ŋ; bɔ̀ njií mé wò lé naá giì maán, mé wò lé naá giì mé temé yeè mene gwaán doô, dèn lòm teèn tég. Gèh bɔ̀ nùà fèh-njèh mé lé feéh naâ wò bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ, wò né gi bɔ́ kɔɔ́. 15 Bɔ̀ njií mé né te mvù Càŋe nyagá den, wò né gi bɔ́ kɔɔ́ ndɔ. Wò lé bɔ́ kɔ duɔɔ́m naâ, sâ wò née huaán maàn ye. Ŋgòr Càŋ sâ nde né wò ceér feh, né ceér dé bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Yeésò Kristò kwaá njií, te Càŋ yili sɔm bɔ́. 16 Bɔ̀ njií mé né gi te mvù Càŋe nyagá den hên dɔɔ́ŋ né gi mé Cúcuí Càŋ teèn, te feh dilí béh ceér gècên; à nde né béh bèh sesabê beèh njolò feh kwaá, te béh soró nyegé gi, béh bɔɔ́ seér bɔ̀ njèh dé didilî njolò Càŋ. 17 Sâ te nùà Càŋ den ye nùà Càŋ jéjég sâ, à bɔɔ́ komo ye seé bebagaà ndɔ.

4

1 Mè né wò tueé, mè tueé né wò toò Càŋ, mé toò Yeésò Kristò ndɔ. Kɔ́ɔ ye, à ndeè né cuû, à sɔm be terrèb seèn ter, à tena ju bɔ̀ komô mé bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀. Mè tueé né wò toò bɔɔ̀n: 2 túé lòm ŋgòr Càŋ teèn faá wò né tueé nɔ, sɔ́gɔ́ njébá lòm teèn tég. Bɔ́ gwaán mene, bɔ́ berɔ́ŋ mene, kɔ́ lòm tueê, wò né bɔ́ lòù bɔŋ. Ndè bɔ̀ déì lòù, wò né bɔ̀ déì lòù seén, wò né sèŋ kwaá, wò né bɔ́ feh, 3 wanɔɔ́ŋ cu baá ndeê, bɔ̀ nùàr ŋgòr gècên gwàn ndé cú, bɔ́ nde né bɔ̀ nùà fèh-njèh dé nyenyenê ŋgún yilá weh seér. Lòù sam, bɔ́ gwaán né cí, né tieè bɔɔ̀n ŋgulí huɔɔ́m. 4 Bɔ́ tie te gècên félá njí ndé ŋgwéh dé ndɔ̂g, bɔ́ nde né lòù faár seér, bɔ́ gwaán kela bɔ̀ dèbbè nyenyenê hèllè.

5 Dé yeè, sìè lòm yo mé be yeè, sìè yo felè njèh dɔɔ̂ŋ, yóló sér gèr lòù, wò né bɔ̀ nùàr Njàgà Bagaà se. Né seé yeè. Seé mé Càŋ lé haá kwaá naâ beè yeè dɔɔ́ŋ, bɔ́ jégé lòm bú mé gùm mene.

6 Dé mò, cu waà baá kèn, kènê mè nde aá feh mò semé njií; hên baá cu kuû mò waà né kɔɔ́. 7 Mè taáb lie huɔm gi aá kèn, mè mé doò mò ké sònòbɔ̀ dula yuo kela baá ndɔ; wa hên temé mò né gi kɔ́bè sâ. 8 Sâ kènê, sàgà mò baá gi ter: né tàm ŋgɔ̂g. Càŋ bú haá yeé nuaá mé né seé teèn bɔɔ́ dilí yií. Loù sâ Nùà Dueè mé né yeé ju tená dilí, nde né mè tàm sâ felè sulí kwaá. Mè gí cégé ŋgwéh, bɔ̀ɔ́ mé né gi gwaán ye bú a, cú cû dɔɔ́ŋ nde gi né tàm ŋgɔ̂g sâ kwa ndɔ.

Bɔ̀ nùàr pɔ lɔ gi aá Pɔ̂l

9 Fágá ká feh, cieé fà hên wò nde cuù ká yoòr mò. 10 *Demâs mè dula si lɔ njií aá kèn. À kènê gwaán lom né *wɔ́ŋ mé feh seèn vɔgɔ́ gɔɔ̀; à nde aá ké Tesalonîk ndɔ. Kèrésâŋ fɔɔ́n aá dé seèn gò Galatî; Tîte fɔɔ́n taré gò Damatî. 11 *Kènê ká kwarè mò le lom né Lûk. Mɔ wò baá ndeê, wèh sìè Mârk beè; à né yeé mè seé gam. 12 *Mè tema njií aá Tisîk dé seèn ké Efêse.

13 *Mɔ wò baá ndeê, wèh sìè kéh mè cɔ̀gɔ̀ dùlù teèn; mè lé kwaá lɔɔ̀ naâ ké Troâs ké lɔ Kárpus. Wèh sìè kéh mè bɔ̀ mvù beè teèn ndɔ, mè tétég jue né bɔ̀ mvù dé paàr doô.

14 *Alesándà nùà lè lé naâ mè veên bɔɔ́ maga sela. Ju sam, Càŋ gwɔm nde né bú kɔɔ́. 15 Dèn lòm dé yeè toò seèn mé kɔ́ŋkɔŋ mene, wanɔɔ́ŋ njií mé béh né yeé feh dɔɔ́ŋ, à né yeé berɔ́ŋ, ye te ŋellé yuo ŋellè.

16 Cu mé bɔ́ lé tueé lɔgɔ́ naâ ju mò teèn, mè né mene sòn mò se, nuaré déì lé mè gàm kélá ná ŋgwêh, bɔ́ lé si lɔ seér naâ mè lòù. Mé njéh mene Càŋ a, té bɔ́ mé njéh táŋ. 17 Fehtoò beèh nùà njèh lé mè mé huún kwá lɔ́ ná ŋgwêh, à haá cu ye baá-re mè terreb, mè né ŋgòr seèn mé njéh tueé jege seér. Loù sâ bɔ̀ɔ́ mé Jûf sam dɔɔ́ŋ ŋgweé gi ŋgòr seèn. À luaga sɔm keéh baá-re mè sònò gélɔ̂g teèn ndɔ. 18 Mè né kɔɔ́ ye, Nùà Dueè nde né mè te veên dé kàn ménâ luaga sɔm ndɔ; à nde né mè cií nyegé, te mè ndeè ŋaá ké te vulúu, mè den ké Mbàm kwarè seèn. Kùsèm terrèb Càŋ a, sùmù yùò kélà cie dé kèì cên. È môn.

Bèh cerê

19 *Bíé kéh mè Prisîl bɔ̂ Akilâ baga, wò bie keéh mbàgà Onesifôr ndɔ. 20 *Herástà den le aá dé seèn ké Kɔrênt. Trofîm lé naâ dé seèn baán; mè lé kwaá lɔɔ̀ naâ bú ké Milê.

21 Lègè ndé kâ jɔ̀gɔ̀ te cu dùlù ndeè ye waâ.

Bɔ̀ Ebúlù mé Púdèn bɔ̂ Línù mé Kelódìà bɔ́ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì dɔɔ́ŋ ye bíé kéh wò baga ma.

22 Fehtoò beèh a, kúrú nyégé wò. Húɔ́m-temé seèn a, ká sìè gí bí dɔɔ́ŋ beè ndɔ.

* 1:2 1:2 Seé b. 16:1

* 1:5 1:5 Seé b. 16:1

* 1:11 1:11 1 Tim. 2:7

* 2:12 2:12 Mat. 10:33; Lûk 12:9

* 2:19 2:19 Nomb. 16:5

* 3:8 3:8 Ex. 7:11

* 3:11 3:11 Seé b. 13:14-52; 14:1-7, 8-20

* 4:10 4:10 Kɔl. 4:14; Filem. 24; 2 Kɔr. 8:23; Gal. 2:3; Tîte 1:4

* 4:11 4:11 Kɔl. 4:14; Filem. 24; Seé b. 12:12, 25; 13:13; 15:37-39; Kɔl. 4:10

* 4:12 4:12 Seé b. 20:4; Ef. 6:21-22; Kɔl. 4:7-8

* 4:13 4:13 Seé b. 20:6

* 4:14 4:14 1 Tim. 1:20; Ps. 62:12; Rɔ̂m 2:6

* 4:19 4:19 Seé b. 18:2; 2 Tim. 1:16-17

* 4:20 4:20 Seé b. 19:22; Rɔ̂m 16:23; Seé b. 20:4; 21:29

Tîte

1

2

3

Mvù Pɔ̂l

mé Tîte

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, nùà seê Càŋ; mè né cu mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò ndɔ. Càŋ né mè temá, ye mè a: bɔ̀ nuaá mé nyí né yilá, ndé bɔ́ ŋgòr nyî tueé nyegé, te bɔ́ kwaá njií temé yoòr nyî, bɔ́ ŋene kɔ ŋgòr gècên, bɔ́ bele tòù nyî ma; 2 te bɔ́ den mé ndèm, ye bɔ́ nde né yɔ̀ŋ tètàgà faá nyí lɔ tueé naâ nɔ kwa. À nyeén túé bèh lág; à lɔ tueé naâ sâ *wɔ́ŋ née ké jomo lè ndègè ye; 3 te cu yeé wulu baá, à nde ye yɔ̀ŋ sâ lè ŋgòr seène feh ŋagá. Jomo sâ à kwaá lɔ beè mò, ye mè a, ndé bɔ̀ nùàr ménâ se nyegé ndɔ. Nyí Càŋ Yìlì nùàr tueé naâ ménâ kɔɔ́ ma.

4 *Mvù hên mè nyagá njií né mé wò Tîte. Wò né faá huaán mò ŋàr lè nɔ. Bélɔ̀ fà dɔɔ́ŋ kwaá njií gi né temé te ŋgòr cén-e. Huaán mò, Tele beèh Càŋ bɔ̂ Yeésò Kristò Yìlì nùàr a, kúlú wò, bɔ́ haá wò dɔlê.

Seé mé Tîte nde né bɔɔ́ den

5 Huaán mò, mè lé kwaá lɔɔ̀ naâ wò lè tàbè Kreétà, te wò bɔɔ́ cor nyegé bɔ̀ njií mé lé leé naâ toò dɔɔ́ŋ, wò sie kwaá bele bɔ̀ nùàr, bɔ́ den bɔ̀ kokoô bɔ̀ te bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lè lɔɔ́ dé kàn mé dé kân. Mùnò dèn ká bɔ̀ ndéb mò munò; mè lé ye wò a: 6 *nùà koô gwà Càŋ né lom nùà gècên mé bɔ̀ nùàr yilí seèn túé vé ŋgwéh ma; kɔ à né lom mé véh cén; kɔ bɔ̀ ŋuna seèn né temé yoòr Càŋ kwaá njií, bɔ́ né veên nyenné, bɔ́ né tie ŋgweé, bɔ̀ nùàr né ménâ ŋené kɔɔ́ ndɔ; sâ ye. 7 Nùà seê gwà Càŋ a, kɔ́ɔ ye nyí beè né mé seé Càŋ Dueè ma. Yilí seèn a dèn lòm ŋgulísé. À té ŋgúgó, à té nùà ŋá-temê dèn, à té mbè sèlà, à té sà fɔ́n, à té kàgàlɔ̀ŋ mé kòb mene fɔ́n. 8 À dèn sér cu dɔɔ́ŋ nùà wèh kìn, nùà húɔ́m-temê, nùà kɔ́gɔ̀n, nùà dilî, nùà ŋagâ, mé nùà sìè yoò ndɔ. 9 Bú a, njébá táré lòm te ŋgòr Càŋe tég, te den faá tueé nê nɔ; ye né ŋgòr gècên. Mɔ né mân, sâ à nde né bɔ̀ nùàr feh nyegé, à toó nyegé bɔ́ mé njéh; te sie bɔ̀ sàn-sòn bɔ̀ be.

10 Tétán né bɔ̀ nuaré déì lètenè bɔ̀ *Jûf; bɔ̀ sâ bɔ̀ Càŋ dùlà bèh; bɔ́ né bɔ̀ nùàr bele gɔ, bɔ́ né bɔ́ ŋgòr kùkùlù tueé ndualé gɔ ndɔ. 11 Mɔ bɔ́ baá ménâ tueé, yín bɔ́ yiìn; wanɔɔ́ŋ bɔ́ né mbàgà bɔ̀ nùàr bɔɔ́ ŋellé. Njií mé bɔ́ sé la fèh ná ŋgwêh, bɔ́ né bɔ̀ nùàr cí feh seér, bɔ́ né-re kàgàlɔ̀ŋ kòkòb teèn yieé keéh. 12 Nùà ndòn déì lètenè bɔɔ̀n mé feh seèn lɔ jueè bɔ̀n, wa:

Cu dɔɔ́ŋ nyeén tueê né tabɔ́ bɔ̀ Kreétà bɔ̀,

né bɔ̀ nyam veên,

né bɔ̀ fùɔ̀b bɔ̀ mé gwaán lom né lòù yieé deèn.»

13 Nùà hèllè lɔ jueè bɔ̀n. Mè tueé wò, mɔ wò baá bɔ́ njèh tueé, ndè sér bɔ́ lòù, te bɔ́ taré seér lè ceér Càŋe dé tarê. 14 Yílá bɔ́ yilà, te bɔ́ mé dèbbè ndègè bɔ̀ Jûf kwé lè cú, bɔ́ mé ndéb bɔ̀ nyeên bɔ̀ ŋgwé lè cú ndɔ, wanɔɔ́ŋ bɔ̀ nyeên bɔ̀ hèllè ŋgòr gècên gwàn bèh.

15 Dé nùà ŋagâ, beè seèn njèh dɔɔ́ŋ né gi ŋagásé. Dé bɔ̀ɔ́ mé ŋágá ŋgwéh môn sam; njèh dɔɔ́ŋ beè bɔɔ̀n ŋágá bèh. Lòù sam, bɔ́ temé yoòr Càŋ kwá njí bèh, ndòn bɔɔ̀n né kuú, lè bɔɔ̀n né lom ndândaà veên. 16 Bɔ́ tueé né faá bɔ́ né Càŋ kɔɔ́ nɔ, sâ né lom nyeén, seé bɔɔ̀n nde seér né bèh hiîn, bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ mé seé dudulî yo dɔɔ́ŋ ceré né bɔ́. Ndɔ́g seé bagaà né lom bɔ́ yɔgɔ́ dé gècên.

2

Ŋgòr gècên

1 Dé yeè, mɔ wò baá ŋgòr Càŋ feh, fèh lòm te ceér-e faá tueé nê nɔ. 2 Júée bɔ̀ kuúm a, bɔ́ té mbè sèlà, bɔ́ dèn dene bɔ̀ kàm bɔ̀, bɔ́ dèn bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀, bɔ́ kwá njí temé lè njèh gècên, bɔ́ dèn mé gwaân lè, bɔ́ yóló njèh yolò.

3 Túé cú mé bɔ̀ ma kukuûm ménâ ndɔ, júée bɔ́ a: bɔ́ dèn lòm te ceér-e, bɔ́ té sòn túágá sàr gɔ̀, bɔ́ té kwer mbè ŋá, bɔ́ fèh nyégé bɔ̀ véh dé tetɔɔ̂r njèh bagasé ma. 4 Sâ bɔ̀ véh dé tetɔɔ̂r nde né bɔ̀ si bɔɔ̀n mé bɔ̀ ŋuna bɔɔ̀n bagasé gwaán nyegé, 5 bɔ́ nde né bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ den, bɔ́ den ŋagásé, bɔ́ nde né njèh ké gwò bɔɔ̀n mé húɔ́m-temé mene bɔɔ́ nyégé, bɔ́ nde né sòn bɔ̀ si bɔɔ̀n ŋgweé, te bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ túé béh cú.

6 Túé bɔ̀ ndà ménâ ndɔ, júée bɔ́ a: bɔ́ sìè yo sieè. 7 Wò mé feh yeè, dèn fèh bɔ̀ nùàr dene gècên, te bɔ́ ke weh teèn. Fèh ŋgúlí nyégé njèh bagasé, né njèh kàm; fèh lòm bú faá nùà kàm nɔ. 8 Túé lòm bɔ̀ ŋgòr dé didilî. Mɔ wò né bɔ̀ ŋgòr ménâ tueé, bɔ̀ nùàr sàn ndé ŋgwéh, bɔ̀ bùnò bɔ̀ nde né lòù gulí seér, te sòn nyeên duú bɔ́ ndɔ.

9 Júée bɔ̀ kwer a, bɔ́ ŋgwé tie ŋgweè, bɔ́ bɔ́ làrè njií mé bɔ̀ tele seê bɔɔ̀n gwaán nê dɔɔ́ŋ, te bɔ́ den beè bɔ̀ tele bɔɔ̀n huɔɔ́msé. Bɔ́ té sòn bɔɔ̀n ŋgén, 10 bɔ́ té bɔ́ njèh ŋúɔ́b, bɔ́ dèn lòm bɔ̀ gècên bɔ̀ jéjêg sâ. Mɔ bɔ́ bɔɔ́ né ménâ, sâ bɔ̀ nùàr nde né ŋgòr Càŋ teèn seén keéh. Càŋ Yìlì nùàr né bú.

11 Bí kɔ́ɔ ye, húɔ́m-temé Càŋ né njolò bɔ̀ nùàr ŋené laré, ye nyí gwaán né bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ yili sɔɔ̀m. 12 Gèh húɔ́m-temé bú hên né béh lòù tueé kwaá, te béh nyenné veên, béh sɔm temé beèh te *wɔ́ŋe, te béh ŋa seér bɔ̀ lo bɔ̀, béh ká te wɔ́ŋe den dilí nyegé lòù. Béh gɔ lom gò bɔ̀ Càŋ bɔ̀, 13 béh gaán cieé sèsàm mé ndèm beèh dɔɔ́ŋ né gi teèn doô. Loù sâ *sùsùm Yeésò *Kristò Yìlì nùàr ndeè né bèsɔ́nè ŋené yuo kelâ. Càŋ Dueè né bú. 14 *À lé béh lè veên ŋa weéh naâ mé feh seèn, ye te béh den lom ŋagásé, béh ŋa bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr nyî, te béh bɔɔ́ komo bagaà, béh bɔgɔ́ lom teèn dé bɔgɔ̂.

15 Sâ kènê fèh lòm bɔ̀ nùàr ménâ, fèh sɔ̀m kêh be seê yeè toò bɔɔ̀n, te bɔ́ kwa ye terreb te ceér Càŋe. Ndè bílí bɔ́ teèn mé dé ndeè mene. Mè tueé wò, té gwàn mé nuaré déì seb wò ndɔ.

3

Dene nùà Càŋ

1 Túé cú ye bɔ̀ nùàr a: bɔ́ ŋgwé sòn bɔ̀ ŋgɔ́mnà ŋgweè, bɔ́ ŋgweé sòn bɔ̀ kokoô bɔ̀ ndɔ; bɔ́ léb toò bɔɔ̀n leèb, bɔ́ kɔ gi ye, seé bagaà bɔɔ́ larê né seé bɔɔ̀n ma. 2 Júée bɔ̀ nùàr a, bɔ́ té nùàr júé, bɔ́ té tɔgɔ ndè, bɔ́ húɔ́m temé, bɔ́ dɔ́lé sér toò bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ lòù ma.

3 Kɔ́ɔ ye béh dɔɔ́ŋ, béh lé naá giì ndugó gɔ; béh lé naâ bɔ̀ tàŋ-tie bɔ̀, béh né mbembaá bɔɔ́ sabé njií; tuaá né lom béh yoòr faá cí nɔ yilá huɔɔ́m, béh né temé jeré sɔɔ́, béh né huer kuú, béh bɔ̀ nùàr né bunó kuú ndɔ.

4 Mé njéh mene, Càŋ Yìlì nùàr lé naá seêr béh húɔ́m-temé seèn feh keéh, à temé yoòr beèh sɔ̀m ŋgwéh, 5 à lé naâ béh yili sɔm; lé naâ dé lòù ndɔ, dèn ŋgwéh mé seé bagaà bɔɔ́ komoò. À lé kɔ seér naâ béh jere lòù, à yaga sɔm béh veên yoòr, te bɔ́ ŋar seér béh dé feê; terreb Cúcuí Ŋagâ kweéh seér béh ndɔ. 6 Kènê Càŋ fam njií aá béh Cúcuí sâ yoòr, béh baá mé njéh lè lè. À béh ménâ bɔɔ́ kuú né felè Yeésò *Kristò, nuaá mé lé naâ béh yili sɔm. 7 À lé béh ménâ bɔɔ́ naâ mé húɔ́m-temé seèn, ye te béh ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀ beè nyî, béh kwa yɔ̀ŋ tètàgà mé béh né gi ndèm teèn kwaá njií doô.

8 Bɔ̀ jéjég ŋgòr né cí. Mè gwaán né ye wò tueé ŋeí den teèn lòù, te bɔ̀ɔ́ mé né temé yoòr Càŋ kwaá njií dɔɔ́ŋ faga feh, bɔ́ yila lom seé gècên bɔɔ̂. Huɔm kela né cí, te gam nùàr dɔɔ́ŋ.

9 Njèh cén, té sòn te ŋgòr kùlù yí, gè mé ceér dèbbè ndègè bɔ̀ nùàr, té tɔgɔ ndè, té mé *sóú sàn lè, gàm ŋgwéh lág, né lom wɔb ŋgòr mbaá. 10 Mɔ nuaré déì baá kèrrè si, túé kwá bú tueè; túé bú mbei fà, jomo sâ yùò kwarè seèn yuoò. 11 Kɔ́ɔ ye, kèkènè bɔ̀ sâ bɔ̀ jomo saàb naâ ceér gècên, bɔ́ ju die nde né mé be bɔɔ̀n ma.

12 *Mɔ mè tema njií aá wò Artemâs, wa né Tisîk wa, lègè ndé kâ ndeè, wò ndé kwà mè ké Nìkòpòlîs; mè taáŋ gi aá, ye cu dùlù kwa nde né mè ké sâ ma.

13 * Bɔ́ nyégé ká bagasé, te wò gam Jènâs bɔ̂ Apɔlɔ̂s mé gò bɔɔ̀n teèn ndɔ. Jènâs né dé seèn nuaá mé né gi sóú kɔɔ́. Té gwàn mé bɔ́ gɔ be be.

14 Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ a, yí gí be te seê, bɔ́ mèh mé seé bagaà bɔɔ̂, te bɔ́ koó bɔ̀ɔ́ mé njèh né bɔ́ saám ndɔ, bɔ́ té mbaá dèn vù dèn.

15 Bɔ̀ nùàr ká kwarè mò dɔɔ́ŋ ye, bíé kéh wò baga. Bíé kéh bɔ̀ mbeí beèh mé né gi te ceér Yeésò ndɔ.

Húɔ́m-temé Càŋ a, ká sìè gí bí beè dɔɔ́ŋ.

* 1:4 1:4 2 Kɔr. 8:23; Gal. 2:3; 2 Tim. 4:10

* 1:6 1:6-9 1 Tim. 3:2-7

* 2:14 2:14 Ps. 130:8; Ex. 19:5; Deut. 4:20; 7:6; 14:2; 1 Pi. 2:9

* 3:12 3:12 Seé b. 20:4; Ef. 6:21-22; Kɔl. 4:7-8; 2 Tim. 4:12

* 3:13 3:13 Seé b. 18:24; 1 Kɔr. 16:12

Filemɔ̂ŋ

Mvù Pɔ̂l

mé Filemɔ̂ŋ

1

Bèh bieê

1 Né mè Pɔ̂l, mè né ká gwà cibì felè Yeésò *Kristò; bêh dìm beèh Timotê nyagá né kɔɔ́, béh tema njií né mé wò mbeí seé beèh Filemɔ̂ŋ. Temé beèh né yoòr yeè. 2 *Béh né bí bɔ̀ tie beèh Apiâ bieé. Arsîp mé né sɔ́jì Yeésò Kristò faá béh nɔ, béh né bú bieé ndɔ. Bíé kéh bɔ̀ Càŋ bɔ̀ mé bilí dua yeé Càŋ ké gwò yeè dɔɔ́ŋ ndɔ. 3 Càŋ Tele beèh bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê.

Gwaân lètenè Filemɔ̂ŋ bɔ́ bɔ̀ Yeésò bɔ̀

4 Cu dɔɔ́ŋ, mɔ mè baá Càŋ dua, mè né yeé bú felè yeè dua, mè né lom bú felè yeè vra dé gècên. 5 Lòù sam, bɔ́ ye mè a, wò né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé temé cén gwaán, wa wò né temé yoòr Fehtoò beèh Yeésò kwaá njií ndɔ ma, mè né bú vra. 6 Mè né Càŋ dua, te bilí mé béh bí né ka Yeésò Kristò den bilí hên, yam sɔm keéh giì húɔ́m-temé Càŋ mé né yoòr beèh dɔɔ́ŋ bèsɔ́nè. 7 Dìm mò, gèh dé mé wò né bɔ̀ mbaábi gwaán sâ né lom mè yoòr sagár dé gècên, né lom mè yoòr taré huɔɔ́m dé gècên ndɔ. Lòù sam, wò sâ bɔɔ́ nɔré né temé bɔ̀ Càŋ bɔ̀.

Ju Onesîm

8 Mè né wò bɔŋ ndɔ. Mè né mbɔ̀ŋ tebê Kristò, à mè terreb jege haá né kɔɔ́. Mè sé la ye wò a: bɔ́ lòm mân bɔɔ̀. 9 Mé njéh mene, dé bɔ̀ mbaábi gwaân, kɔ mè bɔŋ wò lòù. Kɔ́ɔ ye né mè Pɔ̂l, gùm tela kàm dɔɔ́ŋ. Mè né cu ká gwà cibì felè Yeésò Kristò ndɔ. 10 *Mè wò bɔŋ né kɔɔ́. Né felè Onesîm. Onesîm né huaán mò te ceér Yeésò Kristò; mè ká gwà cibì ŋa baá tele seèn. 11 Léí toò, à lé njèh gàm beè yeè ná ŋgwêh, kènê njèh gàm beè beèh fà dɔɔ́ŋ faá bú nɔ sam cuú.

12 Mè nde né bú ké yoòr yeè temá njiî, mè bú tema njií né faá mè cua tema njií né wò temé mò ká lè nɔ. 13 Mè sé la ye bú a: Cu mé mè né ká gwà cibì felè Njàgà Bagaà hên, à dèn bèh kwarè mò, te à gam beh mè faá sòn yeè nɔ. 14 Mé njéh mene, mè ménâ bɔ́ ndé ŋgwéh. Sâ dɔɔ́ŋ mè gwàn ŋgwéh dé mé ba wò lòù, te wò bɔɔ́ ye mè bagaà; huɔm kela né mé wò gwaán seér mé be yeè.

15 Merré déì lé ye bú a: dùlà kwá lɔ́ wò ménâ, te à ndeè cu cuù, wò kwa ye bú dé kèì cên. 16 Mɔ né mân, sâ kènê à faá kwer nɔ sam cuú, à huɔm kela seér cu aá kɔɔ́ mé kwer. Né nùà yíé-temê beèh beè Yeésò Kristò. Tétég né ká beè mò, à né lom nùà yíé-temê mò dé tueê sam. Mè né kɔɔ́ ye à nde né ké beè yeè ménâ huɔɔ́m yɔgɔ́ keéh. Lòù sam, kèb déì à né kwer yeè, à baá dìm yeè te ceér Nùà Dueè ndɔ.

17 Sâ mɔ wò né mè faá mbeí seê yeè weh, sìè nyégé bú faá wò sé la sie nyegé naâ mè nɔ. 18 Mɔ à lé naâ wò njeré déì bɔɔ́ sabé, wò né bú hùà bele, túé njî kán, mè gwɔm wò. 19 Mè wò bèh hên nyagá lom né mé be mò Pɔ̂l, ye mè nde gi né wò bɔ̀ njií sâ gwɔm ma. Kékɔɔ̀ ye, nyí né mé hùà mò yoòr ndɔ; mè lé wò ŋgòr Càŋ feéh naâ kɔɔ́, te wò nde ye yɔ̀ŋ dé feê kwa. 20 Mɔ né mân, sâ kúkùr yeè dìm mò, bɔ́ sɔ̀m yeè mè seé hên mé temé Nùà Dueè lè teèn; bɔ́ nɔ́ré yeè mè temé lè faá nùà Yeésò Kristò nɔ teèn ndɔ.

21 Mè né kɔɔ́ ye mè baá nyagá hên, wò nde lom né mân bɔɔ́; wò nde né ménâ bɔɔ́ yɔgɔ́ keéh, mè né gi kwàgà yeè yieé. 22 Nyégé kwá mè bèh cèrrè déì teèn ndɔ. Mè né ndèm kwaá ye Càŋ nde né faá bí né bú dua nɔ gwaán, bí nde cu né mè ŋené.

Bèh cerê

23 *Epaferâs mé né ká gwà cibì felè Yeésò Kristò faá mè nɔ, ye bíé kéh wò baga. 24 Bɔ̀ mbeí seé mò Mârk bɔ̂ Aristârk mé Demâs bɔ̂ Lûk ye bíé kéh wò baga ndɔ.

25 Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, ká sìè gí bí beè.

* 1:2 1:2 Kɔl. 4:17

* 1:10 1:10 Kɔl. 4:9

* 1:23 1:23 Kɔl. 1:7; 4:12

Hebreêh

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Mvù mé bɔ̀ Hebreêh bɔ̀

1

Càŋ béh kènê njèh tueé seér aá mé Ŋuna seèn

1 Lɔ jɔ̀gɔ̀ Càŋ lɔ bɔ̀ tele beèh njèh tueé keéh beéh sònò bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀; à lɔ naâ bɔ́ mé ceér hihiné mbei ŋgún tueé. 2 Nde nde ká jomo te nàm cèrè jomò hên, à bɔ̀ nùàr njèh tueé seér aá mé Ŋuna seèn. À lɔ njèh dɔɔ́ŋ si giì naâ mé bú, à bɔ̀ dàm njèh seèn dɔɔ́ŋ jege kwaá gi né beè seèn. 3 Terreb Càŋ nùà njèh ŋené né yoòr seèn; kèkènè Càŋ mé gùm mene né bú. À *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ta né kɔɔ́, à ta kwaá né mé ŋgòr terrèb seèn. À lé ndeè naâ bɔ̀ nùàr mé húɔ́m seèn *sené, te veên bɔɔ̀n gi. Seé seèn yeé mboón aá, à ŋaá nde cu ké te vulúu, à né te be gaâ Càŋ terrèb den den.

Kela né Huaán mé bɔ̀ cìlì Càŋ

4 Huaán né seér Nùà Dueè kɔɔ́ mé bɔ̀ cìlì Càŋ. Yilí mé Càŋ yilá kwaá né bú yoòr né cu yilí dé bɔ̀ cìlì Càŋ ham yɔgɔ́ ndɔ. 5 *Bèh lɔ mé naâ-naà, lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ dɔɔ́ŋ, Càŋ mé cén déì teèn túé njí ŋgwéh, ye bú a:

Wò né Huaán nyî,

Lan nyí ŋa baá Tele yeè.»

À cu mé cìlì Càŋ déì túé njí ŋgwéh ye nyí nde né Tele seèn ŋaá, à ŋa ŋuna nyî ndɔ. 6 *À lé ménâ jue seér naâ mé ndoón seèn. Cu mé à lé ndeè naâ bú ká te wɔ́ŋe temá njiî, à lé naâ tueé ye:

Dàm bɔ̀ cìlì nyî dɔɔ́ŋ a,

cémmé gí toò Huaán nyî, bɔ́ die bú.»

7 *Dé bɔ̀ cìlì seèn, à lé felè bɔɔ̀n tueé seér naâ ye:

Bɔ́ né bɔ̀ cìlì nyî; bɔ́ né faá fu nɔ;

ye bɔ́ né cu bɔ̀ seé bɔ̀ nyî; bɔ́ né faá leba weè ndɔ.»

8 *Dé Ŋuna seèn, à ye:

Kùsèm Càŋ, kɔgɔ dé yeè né dé ndeèr.

Wò né Mgbè te Lò yeè cer dilí,

9 wò gwaán lom né njií mé né teèn dilí yilá,

wò veên gwàn nyì bèh.

Càŋ mé né Càŋ yeè lé wò hên balé weh kuú naâ

dé cî.

À wò dàm bɔ̀ vɔ́gɔ́-temé seèn yoòr hên kulu su gi né mé njéh ndɔ;

À ye te kɔgɔ dé yeè lie kela kɔɔ́ mé kɔgɔ

dé bɔ̀ mbaábiì.»

10 *Càŋ lɔ naá cuù déì felè Ŋuna seèn tueé ye:

Né wò Nùà Dueè,

tàbè ké bèh duɔɔ̂m lé dieé naâ mé wò.

Wò lé vulú bɔɔ́ naâ mé ba beè yeè ndɔ.

11 Dé bɔ̀ njií sâ, bɔ́ nde gi né nyueé leér yuo,

wò cie le lom kɔɔ́.

Bɔ́ nde gi né faá cɔ̀gɔ̀ nɔ kulí yuo;

12 wò nde né bɔ́ bècénè faá cɔ̀gɔ̀ nɔ gurú bilí ndɔ.

Bɔ́ nde gi né kweéh seér;

ndɔ́g wò dé yeè kwéh sér ndé ŋgwéh,

wò kúlé nyì ndé ŋgwéh ndɔ.»

13 *Bèh lɔ mé naá kaà sâ Càŋ mé cìlì Càŋ déì túé njí ŋgúŋgwéh ye bú a:

Dèn ndê ká te be gaâ nyî,

kɔ nyí ba yií gi aá bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè ka ba gulè yeè.»

À lé ménâ jue seér naâ mé Ŋuna. 14 Á sâ, dé bɔ̀ cìlì Càŋ nɔ, bɔ́ né bɔ̀ neì wa? Ŋgweéh bɔ́ dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ càŋ mé bɔɔ́ yeé seé Càŋ Dueè wa? Càŋ tema yeé bɔ́, te bɔ́ nde gam bɔ̀ɔ́ mé à nde né bɔ́ yili sɔm.

2

Ceér cɔ̀ŋ

1 Mɔ né ménâ, sâ béh mègè ŋéí cú te ŋgòr gècên mé béh lé ŋgweé naâ doô tég. Mɔ sam, béh nde né ceér leér lɔɔ́. 2 Béh kɔ́ɔ ye, ŋgòr Càŋ mé bɔ̀ cìlì Càŋ lé tueé waà naâ mé njéh doô né gi cie mé feh seèn ŋené ŋagá, ye né lom ŋgòr gècên ma. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ɔ́ mé lé naâ ŋgòr sâ ŋgeén, mé lé naâ bú lòù seb seér dɔɔ́ŋ, lɔ naá giì gèr beè Càŋ teèn ŋené yií. 3 Sé tagá béh wa? Mɔ ceér koô mé nde né béh yili sɔm hên, béh né bú lòù seb seér, naàn naàn mé béh nde né ju beè Càŋ mvelé wa? Mè tueé bí, Nùà Dueè mé feh seèn lé naâ mé ŋgòr sâ tueé waâ, toò jɔ̀gɔ̀ lé naâ bú. Jomo sâ jege bele bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì ŋgòr hên sònò seèn ŋgweé ndɔ, bɔ́ ye béh a, né lom ŋgòr gècên ma. 4 Càŋ nùà njèh lé naâ be teèn mé terreb mene kwaá; à né bɔ̀ cìè mé bɔ̀ fém hihiné teèn bɔɔ́ bomó yií, à né nùà kàn seé Cúcuí Ŋagâ yoòr kwaá, à né nùà kân faá à gwaán nê nɔ kwaá ndɔ.

Yeésò yɔ̀ŋ haá né kɔɔ́

5 Né mene *wɔ́ŋ dé jomò mé béh né sònò tueé hên, Càŋ túé ŋgwéh ye bɔ̀ cìlì Càŋ a, né beè bɔɔ̀n. 6 *Beré déì tueé seér né te mvù Càŋe ye:

Hè, sâ nùàr né-re hàm keì

mé wò nde né bú munó nyi ná Càŋ?

Sâ wò te ndândaà nùàr mbaá ke nyegé

kuú né kei wa?

7 Cu déì wò lé naâ bú ka bɔ̀ cìlì yeè maànjé

sie kwaá weh.

Yeé gi aá, wò bɔ bú ŋgɔg, wò *sumú seér bú lòù,

8 wò terreb felè njèh dɔɔ́ŋ haá gi beè seèn ndɔ.»

Mɔ né gi tueé ye: Càŋ terreb felè njèh dɔɔ́ŋ haá gi né beè nùàr, sâ tueé né ye, né lom ménâ, sàŋ lè ŋgwéh, njèh dɔɔ́ŋ né gi beè nùàr sâ. Mé njéh mene, wa mene hên, béh ŋéné sɔ̀m ŋgwéh bèh mé njèh dɔɔ́ŋ né gi beè nùàr sâ ndɔ. 9 Béh ŋene kɔ cegé né mé Yeésò. Dé seèn, cu déì Càŋ lé naâ bú ka bɔ̀ cìlì Càŋ maànjé sie kwaá weh. Njua mé Càŋ lé naâ bú ménâ sie kwaá weh sâ, ye te à cio kuú seér felè nùàr dɔɔ̂ŋ. Yeé gi aá, Càŋ bɔ bú ŋgɔg ndɔ, à bú sumú seér cu lòù. Lé naâ mé núr cioò bú sâ. 10 Càŋ nùà njèh mé lɔ sií naâ njèh dɔɔ́ŋ kɔɔ́, ye kɔ nyí Yeésò sieé seér né mé gèr bú sâ, te nùàr ŋgún ŋa keéh gi bɔ̀ huaán nyî teèn, nyí weh njií bɔ́ ká mbàm yoòr nyî ma. Lòù sam, bɔ́ né mé Yeésò yili yuo.

11 À bɔ̀ nùàr veên yoòr yaga sɔm gi né kɔɔ́. Bɔ̀ɔ́ mé baá gi jolosé dɔɔ́ŋ, bɔ́ bɔ́ baá gi kènê mé Tele cên. Né dé cî mé Yeésò bɔ̀ sâ bɔ̀ yilá né bɔ̀ lɔb seèn, à fegùlì kwá sɔ́ cú. 12 *À tueé seér né ye:

È Càŋ, mè nde né yilí yeè lètenè bɔ̀ lɔb mɔ̀ saán,

mè nde né wò mé bené seén,

mè wò seén nde né toò cìlì nùàr.»

13 *À den cuù ye:

Dé mò, mè temé kwaá lɔ nde né mé Càŋ.»

À den cuù ndɔ, ye:

Mè hên nɔ, béh bɔ̀ huaán mé Càŋ lé naâ mè beè haá kwaá.»

14 Yeésò lé nùàr ŋaà naâ, ye lòù sam, bɔ̀ huaán mé nyí né bɔ́ huaán yilá sâ né gi bɔ̀ nùàr, wa kɔ nyí ŋa nùàr ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ ye te nyí kuú cio, nyí mé njéh nyoló sɔm *Sátàn mé terreb cioò né beè seèn. 15 Ye te bɔ̀ɔ́ mé lé naá beéh cio veéh dɔɔ́ŋ, cio vèh cú, te bɔ́ huaré den gi mé feh bɔɔ̀n. Lòù sam, bɔ́ lé ka cioò naá giì bɔ̀ kwer. 16 *Mè tueé bí, à lé ndé ná ŋgwêh ye te nyí gam bɔ̀ cìlì Càŋ; à lé tétég nde kuú naâ ye te nyí gam bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm. 17 À lé nùàr tétég hên ŋa kuú naâ mé njéh. Kɔ à sé lé naá kaà nùàr ménâ ŋaá seér ndɔ, te à we ye bɔ̀ lɔb seèn, à den *ŋgàŋ sèmè bɔɔ̀n dé koô, mé né lom beè Càŋ kɔ́bè sâ, léláŋ húɔ́m-temê ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ ye te nyí bɔɔ́ yií seé Càŋ teèn, nyí *semé sɔm feh nyî nùà njèh, te Càŋ kulu sɔm cìlì nùàr veên yoòr. 18 Wa mene hên, bɔ̀ɔ́ mé gèr né bɔ́ jilí, veên né bɔ́ taáb dɔɔ́ŋ, à nde né bɔ́ gam den. Lòù sam, bɔ́ lé naâ bú mé veên ménâ taáb ndɔ, à lé naâ mé gèr kwaré.

3

Kela né Yeésò mé Músì

1 Mɔ né môn bɔ̀ nùàr mò te ceér Yeésò, Càŋ lé yilá naâ bí kɔɔ́ ndɔ; bí njolo kè njí lòm mé tebé Càŋ Yeésò ŋgàŋ sèmè dé koô. Béh bɔ̀ nùàr saán keéh yeé bú. 2 *Càŋ lé naâ bú nùà seê seèn sie kwaá. À seé seèn bɔɔ́ lom mé temé cén faá Músì lɔ naâ ké gwà Càŋ bɔɔ́ nɔ. 3 Á, ŋgweéh yilí nùà mé-gwà ŋgulí kela yeé kɔɔ́ mé gwà nùà njèh wa? Mé Yeésò bɔ̂ Músì né ménâ ndɔ. Músì dé seèn né faá gwà nɔ. Terreb dé koô wulu né mé Yeésò nùà mé-gwà, dèn ŋgwéh Músì. 4 Ŋgweéh gwà dé kàn né seé nùà mé-gwà wa? Né ménâ mé Càŋ, à njèh dɔɔ́ŋ si gi né kɔɔ́. 5 Músì dé seèn te mbàgà Càŋe né nùà seê. Càŋ lé ye bú a, ndé bɔ̀ nùàr sòn nyî toò tueé kwaá. À lé naâ ménâ mé temé cén tueé gií ndɔ. 6 Dé *Kristò, à né Huaán. Mbàgà Càŋ né beè seèn. À bú ke den né te be sâ. Mbàgà Càŋ sâ né béh. Njèh cén, kɔ béh né bú mé temé cén sie, béh né ndèm mé bú kwaá, béh né mé njéh sagár, sâ ye.

Bèh dù né bɔ̀ nùàr Càŋ kela

7 *Mɔ né mân, béh ŋgwé sòn Cúcuí Ŋagâ; à lé ye:

Lan mɔ bí baá hueh Càŋ ŋgweé,

8 bí té temé lòù dúágá sér,

bí té faá bɔ̀ tele biì léí jɔ̀gɔ̀ nɔ dèn.

Wa cieé déì ké ya dueè bɔ́ lé naâ gàgà mé Càŋ saán.

9 Càŋ nùà njèh ye:

bɔ̀ tele biì léí jɔ̀gɔ̀ lé naâ mè sòn felá.

Bɔ́ né mene gèh terrèb mò ké kunduŋ

te nyèmà yulà nèà ŋené,

mé njéh mene bɔ́ né lom gàgà mé mè saán.

10 Temé lé mè lè mé bɔ́ ŋaá njií naâ dé cî,

ye: bɔ̀ nùà hên ceér mò ŋéné kɔ́ ŋgwéh,

bɔ́ cu dɔɔ́ŋ munó sabé seér né lòù.

11 Yeé baá mân, temé ŋaá ŋeí cuù mè mé bɔ́ lòù,

mè jege ye: lòlòm bɔ̀ nùà hên bèh dù ká yoòr mò ndé ndé cû ndɔ.»

12 Sâ belà, bí kè nyégé keè, te nuaré déì mé temé veên lètenè biì lè dúágá dèn cú, te à ceér Càŋ làŋ kwá lɔ́ cú ndɔ. 13 Mɔ ye te huɔm, bí fágá sér feh, bí né lètenè biì cieé dɔɔ́ŋ lòù toó kuú. Lòù sam, cieé mé yuoô bà dɔɔ́ŋ né gi lan mé Càŋ jue né sâ. Bí té gwàn mé nuaré déì sela veên, à ŋgwan le teèn. 14 Béh bɔ̀ Kristò gɔ né kɔɔ́. Njèh cén, kɔ béh né bú mé temé cén sie, béh bele faá béh lé naâ ké bèh duɔɔ̂m nɔ ŋgweé, tɔ́g nde wa bèh cerê ndɔ. 15 *Né te mvù Càŋe ménâ nyagá den ye:

Lan mɔ bí baá hueh Càŋ ŋgweé,

bí té temé lòù dúágá sér,

bí té faá bɔ̀ tele biì léí jɔ̀gɔ̀ nɔ dèn.

Bɔ́ lé naâ gàgà mé Càŋ saán.»

16 *Á sâ, bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì hueh Càŋ ŋgweé, bɔ́ né seér gàgà mé bú saán sâ, lé naâ bɔ̀ neì wee? Ŋgweéh lé naâ dàm bɔ̀ɔ́ mé Músì lé ker yuoó naâ mé njéh ké Ejíptò doô mà. 17 Á, te nyèmà yulà nèà sâ, temé lé Càŋ lè ŋaá njií naâ mé bɔ̀ neì ndɔ wa? Lé naâ mé bɔ̀ɔ́ mé lé gela kuú giì naâ mé veên ké ya dueè sâ ndɔ. 18 Càŋ lé naâ jege ye, bɔ̀ nùà hên bèh dù ké yoòr nyî ndé ndé cû. À lé sâ jege njií naâ mé bɔ̀ neì ndɔ wa? Ŋgweéh lé naâ mé bɔ̀ɔ́ mé lé saán naâ bú gàgà sâ wa? 19 Béh ŋgweé kɔ mé njéh ye, bɔ́ lé bú mé temé cén sìè ná ŋgwêh; ye bɔ́ lé bèh dù sâ ndé ná ŋgwêh dé cî ma.

4

1 Càŋ lé naá giì béh ndéb tieè kwaá lɔɔ́, ye béh nde né bèh dù ké yoòr nyî kwa, te béh bɔ́ den ké sâ. Sâ mɔ né mân bɔ̀ nùàr mò, bí kè nyégé keè, te nuaré déì lètenè biì dèn cú faá à nde né bèh sâ liím nɔ. 2 Lòù sam, béh baá gi mé tie Njàgà Bagaà faá bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ lɔ naá giì mé tie cî ké ya dueè nɔ. Njèh cén, bɔ́ lɔ dé bɔɔ̀n ŋgweé faŋ deén naâ lòù, bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh. Yeé baá môn, lé bɔ́ dé bɔɔ̀n gàm ná cû ndɔ. 3 *Dé beèh mé né gi temé cén yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ, béh nde né teèn yilá. Né bèh dù mé Càŋ lé ye:

Yeé baá mân, temé ŋaá ŋeí cuù nyí mé bɔ́ lòù,

nyí jege ye: lòlòm bɔ̀ nùà hên bèh dù ké yoòr nyî

ndé ndé cû.»

À lɔ né mene mân tueé, sâ dàb mé à lɔ wɔ́ŋ si gi aá kèn; sâ seé seèn lɔ gi aá ndɔ. 4 *Nde cu beré déì te mvù Càŋe né felè cieé téhbeèh nyagá kwaá ndɔ, ye: Càŋ lé bɔɔ́ giì naâ seé. Yeé baá mé cieé téhbeh, à du sɔɔ́ lòù ma. 5 *Bèh dù cên sâ né te mvù Càŋe nyagá den, ye:

Lòlòm bɔ̀ nùà hên bèh dù ké yoòr nyî ndé ndé cû.»

6 Bɔ̀ léí toò bɔ̀ mé lé Njàgà Bagaà ŋgweé lɔgɔ́ naâ kɔɔ́ lé bèh dù sâ yílá ná ŋgwêh ndɔ. Lòù sam, bɔ́ lɔ temé teèn kwá njí ná ŋgwêh. Mɔ né mân, sâ bèh sâ née teèn ye, né bɔ̀ jomo bɔ̀ kela den. 7 *Yeé baá mân, Càŋ sie kwaá cu cieé dé hiîn, à yilá kwaá cieé bú sâ lan”. Te nde nde, Càŋ tueé keéh ye sònò *Davîd faá mè la naâ nyagá nɔ, ye:

Lan mɔ bí baá hueh Càŋ ŋgweé,

bí té temé lòù dúágá sér.»

8 *Hên mɔ Josúê sé lɔ naá giì bɔ̀ tele beèh léí jɔ̀gɔ̀ bèh dù lemé yií, Càŋ sé naá cuù cieé déì sie kwaá wa? 9 Mè tueé bí, sâ bèh dù sâ née teèn ye, né bɔ̀ nùàr Càŋ kela den. À né faá dù dé loù cieé téhbeh mé Càŋ lɔ duú naâ teèn nɔ. 10 *Nuaá mé yila te dù sâ nde né dé kèì cên du, faá Càŋ lɔ naâ seé seèn bɔɔ́ gií, à du dé kèì cên nɔ. 11 Sâ belà, béh fágá lòm feh dé teèn yilâ, béh té gwàn mé cén déì lètenè beèh ŋgeén sòn Càŋ, à liím bèh dù sâ, faá bɔ̀ léí toò bɔ̀ nɔ.

12 Ŋgòr Càŋ né làŋ, à né léláŋ terrèb, à né bòù nulá yɔgɔ́, kèb fà dɔɔ́ŋ nulásé túéŋ. À nula yila nde né yí te njolo temê mbaá, à né mé sùàrmú bɔ̂ cègè weé ndeé; à né mé mùnò nùàr tená ndeé, à né mé tuaá lè nùàr ŋɔbé ndeé ndɔ. 13 Njií mé nde né njolò Càŋ lòù leér le teèn sam. Dàm bɔ̀ njií mé Càŋ lɔ si giì naâ dɔɔ́ŋ né gi njolò seèn. Nùà kàn ŋgúlú mé be seèn sulá nde né toò seèn.

Yeésò *ŋgàŋ sèmè dé koô

14 Béh né mé ŋgàŋ sèmè beèh dé koô teèn. Ŋgàŋ sèmè sâ né Yeésò *Kristò Ŋunà Càŋ, à lé naâ ké ter te vulúu ŋaá ndeé, à den ké felèbɔ̀. Mɔ né mân, béh sìè lòm ŋgòr Càŋ tég, béh né mé njéh toò bɔ̀ nùàr njebá. 15 Ŋgàŋ sèmè beèh dé koô né béh jere kɔɔ́, à né gi yuaâ beèh kɔɔ́ ndɔ. Lòù sam, bɔ́ lé naâ bú te njèh dɔɔ̂ŋ ceéh, bɔ́ lé bú ceéh naâ faá béh nɔ. Njèh cén, dé seèn à lɔ veên déì cór ná ŋgwêh. 16 Mɔ né mân, belà, bí ndê, béh bilí nde gi ké kwarè kɔgɔ Càŋ bèh fùgò kuû, béh té njeré déì nyàmè. Ké teèn sâ, à nde né béh jere kɔɔ́, béh nde né mé fùgò beè seèn yieé kuú ndɔ. Béh hin, mɔ njeré déì né béh yɔgɔ́, te gam béh.

5

1 *Ŋgàŋ sèmè dé koô dɔɔ́ŋ balé yuo giì né lètenè bɔ̀ nùàr, te à ŋa nùà seê Càŋ dé bɔ̀ mbeí seèn. Seé seèn né mbe mé *sèmè toò Càŋ haâ, te veên bɔ̀ nùàr gi mé njéh. 2 À nde né yuaâ bɔ̀ cùr ŋgweé komo, à ŋgweé komo yuaâ dé bɔ̀ɔ́ mé né bɔɔ́ sabé gɔ ndɔ. Lòù sam, bú nùà njèh né yuaásé faá bɔ́ nɔ. 3 *Sé yeé baá ménâ, à léláŋ veên dé bɔ̀ mbeî sèmè lòm ndé cú, à semé bilí nde aá mé dé seèn mene.

4 *Nùàr tì felè seèn mé be seèn lòbò bèh, wa nyí baá ŋgàŋ sèmè dé koô. Càŋ haá yeé nùàr bèh bú sâ kɔɔ́; à lɔ naâ *Arɔ̂ŋ ménâ bɔɔ́.

5 *Né kèì cén mé Kristò ndɔ, à lɔ yo seèn kɔɔ́ sìè hàm ná ŋgwêh, ye te nyí ŋa ŋgàŋ sèmè dé koô. Càŋ lɔ bú ŋgàŋ sèmè dé koô sie kwaá naâ kɔɔ́, ye:

Wò né Huaán mò,

lan mè ŋa baá Tele yeè.»

6 *Wa cu beré déì ye:

Wò né dé yeè ŋgàŋ sèmè dé kèì cên,

wò né te gule Melkisedêg.»

7 *Cu déì ká te wɔ́ŋe, Yeésò lé naâ Càŋ mé terreb dua, à né bú lòù bɔŋ, à teèn lɔgɔ bilí mé yúé mene, yímé lé naâ bú njolo berré ndɔ. À lé sâ dɔɔ́ŋ ŋgweé giì naâ sòn Càŋ mé nde né bú te cio yili sɔm. Yeé baá ménâ, Càŋ ŋgweé njií mé à né dua ndɔ. 8 À lɔ né mene Ŋunà Càŋ kɔɔ́, mé njéh mene à lɔ naâ tie ŋgweê maán; lɔ naâ mé dàm gèr ŋené larê. 9 À yeé sieé yuo aá teèn, Càŋ sie kwaá bú manyor* cɔ̀ŋ dé bɔ̀ɔ́ mé né sòn seèn ŋgweé dɔɔ́ŋ, te bɔ́ yili yuo dé kèì cên. 10 Lòù sam, Càŋ ye: à né dé seèn ŋgàŋ sèmè dé koô, à né te gule Melkisedêg ma.

Nuaá mé kwaá lɔ ceér Càŋ, bú a, kè keè

11 Te ju hên béh né lom mé njèh tueê teèn ŋgún. Njèh cén, né taré. Béh se mene lòù, tie biì baá lieé. 12 *Wanɔɔ́ŋ hên né cu mé bí sé la baá giì bɔ̀ nùà fèh-njèh teèn, bí sé la né bɔ̀ déì lòù feh seér. Mé njéh mene, bí ye, ŋgòr Càŋ mé bí lé naá giì ŋgweé hên, kɔ bɔ́ fèrrè dèn cú bí cí. Sâ tueé né ye, bí sér yíé kɔ́ ŋgwéh, bí gwaán seér né mbán. 13 Nuaá mé né mbán ménâ ŋaám dɔɔ́ŋ né faá huaán mbɔgɔ̀ nɔ; à mé terreb sam, à ŋgòr bagaà mé dé veên gè kɔ́ ndé ŋgwéh. 14 Dé nùà koô, yáb tetarê né seé seèn, à mé seé bɔ̀ kokoô bɔ̀ meh gi aá, à né gi bɔ̀ njèh dé bebagaà mé dé vevenê geé kɔɔ́.

6

1 Mɔ né mân, sâ béh jóló ŋá sér ter lòù. Bɔ̀ ŋgòr mé béh lé naá giì felè *Kristò ŋgweé doô baá gi béh lè faá maàŋ nɔ. Bɔ́ maàŋ lòù sì fèrrè ndé cú. Né mene dé feh yueé fɔɔ̂n, te bí kwaá lɔ ceér veên, né mene temé yoòr Càŋ kwaá njiî, bí ŋgweé gi aá kèn. 2 Né mene tòù nòmò Càŋ, né mene dé nùàr be felè baâ, né mene te cio komo yuoô; né mene dé loù ju tenâ dɔɔ́ŋ, bí baá gi mé njéh lè. 3 Mɔ né mân, sâ béh jóló ŋá sér ter lòù! Béh nde né ménâ mé terreb Càŋ bɔɔ́ komo.

4 Mɔ sam, bɔ̀ déì nde né ceér Yeésò si lɔɔ́. Mɔ bɔ́ né ceér Yeésò si lɔɔ́ ndɔ, sâ bèh yili yuo bɔɔ̀n nde né taré. Á, ŋgweéh bɔ́ lé baá giì ké toò Càŋ bèh ŋagâ mà. Bɔ́ lé naá giì dàm njèh ké te vulúu kwa laré, bɔ́ kwa bilí mé Cúcuí Ŋagâ mene. 5 Bɔ́ ŋene nyegé, ye ŋgòr Càŋ né lom njèh gècên kɔɔ́. Terreb *wɔ́ŋ mé baá ndeê hên, bɔ́ lé naá giì ŋené ndɔ. 6 Mɔ bɔ́ né cu lòù die seér, ŋgweéh sâ bèh yili yuo bɔɔ̀n nde né taré wa? Sɔɔ́ kuú mene, bɔ́ temé kwéh kòmò ndé cú. Lòù sam, bɔ́ né seér Ŋunà Càŋ yí ter lòù fagá njií cuú, bɔ́ sellé kwaá bú ké mbartɔgɔ̂, te séb bomo sue bú yoòr bomò.

7 Mè tueé bí, mɔ tàbè déì né nu kwa, né lom bú yoòr te mbeî te mbeî neé yilá, yab né teèn yuo huɔɔ́m, né nùà ŋueèh gam, sâ Càŋ né tàbè sâ kulú. 8 *Njèh cén, mɔ teèn ba yuo seér né téker bɔ̂ njìè, sâ tàbè hèllè né cùr, Càŋ nde né bú lòù duagá seér, tàbè hèllè ŋgie yuo.

9 Béh la né mene sònò mân tueé, mé njéh mene bɔ̀ nùàr mò, béh né kwàgà biì yieé, bí nde né dé biì yili yuo. 10 Càŋ nùà tá-gobó sam. À seé biì nyèn ndé ŋgwéh; à né gwaân lètenè biì ŋené. Gàm mé bí lé naâ bɔ̀ nùàr seèn mé yilí seèn gam doô, à né ŋené. À né ŋené ye, bí née bɔ́ gam den ndɔ. À bí nyèn ndé ŋgwéh. 11 Mé njéh mene, belà, béh né gwaán ye nùà kàn a, fágá cú feh, te seé biì jegé, bí kwa ye njií mé bí né ndèm teèn kwaá njií sâ. 12 Bí té ndɔ̀m, bí bèlè sér gule bɔ̀ɔ́ mé né ceér Càŋ mé temé cén sie, mé né njèh yoló komo, mé njèh dɔɔ́ŋ kwa gi né faá Càŋ lé tueé naâ nɔ.

Ndéb Càŋ mé jègè mene

13 Lɔ mé Càŋ lɔ kwa kwaá naâ Abrahâm ndéb tieè, à lɔ naâ bú teèn mé jègè mene jege bilí. Càŋ yeé ke, nùà koô mé né bú ham yɔgɔ́ teèn yùò kélá ŋgwêh, à jege seér gùm seèn nùà njèh, 14 *ye Abrahâm a:

Nyí nde né wò kulú;

bɔ̀ ndùté ndùtù yeè nde né mbaá yaám ndeé den ma.»

15 Yeé baá môn, Abrahâm yila baá-re yolô ndɔ; à né ka yoló. Nde nde, Càŋ kulu njiî bú faá à lé tueé kwaá naâ bú nɔ.

16 Mɔ bɔ̀ nùàr né njeré déì tueé, bɔ́ né lòù jege, sâ bɔ́ jege né mé yilí nuaá mé ham yɔgɔ́ né bɔ́ haàm. Mɔ bɔ́ jege aá ménâ, sâ la né mene gèh saân dé heè, nde né lètenè bɔɔ̀n tené, bɔ́ kɔ lom jègè doô. 17 Lɔ naâ mé Càŋ ménâ ndɔ, ye te nyí feh keéh bɔ̀ɔ́ mé nde né ŋgùlù nyî yieé mé njéh, te bɔ́ ŋene kɔ teèn, ye kàgà-ndòn nyî kwéh sér ndé ŋgwéh ma. À lɔ jègè te ndéb sâ jege yií naâ dé cî.

18 Ndéb bɔ̂ jègè né bɔ̀ njèh fà mé beè Càŋ kèh bèh. Bɔɔ́ mene naàn, Càŋ nyeén túé bèh. Mɔ né mân, sâ béh bɔ̀ɔ́ mé Càŋ né gbàŋ beèh dɔɔ́ŋ, yo né gi béh mé njéh taré, ye ndèm beèh nde né yieé. 19 *Ndèm sâ né beè beèh faá kùn* nɔ. À béh pɔ́ŋ sie njebá kwaá né kɔɔ́, te temé nde ye béh lè die. Né mene kɔ̀ŋ cɔ̀gɔ̀ *gwà Càŋ koô ké te vulúu, ndèm sâ teèn nyueé yilá nde né kɔɔ́, à yuo kela yí lètenè mɔ̀ yoòr Càŋ. 20 *Ké bèh sâ lɔ yila lɔgɔ́ naâ Yeésò, à né sòn beèh ké sâ kɔɔ́. À lɔ naâ *ŋgàŋ sèmè dé koô ŋaá, né dé kèì cên te gule Melkisedêg.

7

Melkisedêg, *ŋgàŋ sèmè dé koô

1 *Melkisedêg sâ lɔ naâ mgbè Salêm.* Ké toò Càŋ Dueè ŋgàŋ sèmè né bú. Cu mé Abrahâm lé lieè naâ taáb mé bɔ̀ mgbè, à yeé wula gi aá bɔ́, à baá cuû, nuaá mé lé ndeè naâ ké ceér dueè, bɔ̂ Abrahâm kwaré, à kulu Abrahâm, lé naâ Melkisedêg sâ. 2 Abrahâm lɔ naâ bú mbe haá ndɔ: njií mé lé naâ yulà dɔɔ́ŋ Abrahâm lé naâ bú cén teèn sɔm kwaá. Yilí Melkisedêg sâ tueé né ye: né mgbè mé dilí lom né dé seèn dé gècên. Mgbè Salêm tueé né ye: né mgbè mé haá yeé dɔlê ndɔ. 3 Nuaá mé kɔ sɔm tele Melkisedêg bɔ̂ meí, teèn sam. Né mene jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ seèn déì, nuaré déì kɔ́ sɔ̀m ŋgwéh. Nuaá mé tueé sɔm kùr ŋaàr mé kùr cioò seèn teèn sam ndɔ. À den né faá Ŋunà Càŋ nɔ: à né ŋgàŋ sèmè dé nyèmà mé nyèmà.

4 Melkisedêg né duesé! Bí kwàgà yíé mé Abrahâm: Abrahâm né mene tele dàm bɔ̀ huaán *Iserálà dɔɔ́ŋ kɔɔ́, mé njéh mene bú mé feh seèn lé naâ Melkisedêg mbe haá; bɔ̀ njií mé à lé cu giì mé njéh bèh taâb dɔɔ́ŋ, te njèh yulà, à lé naâ Melkisedêg teèn cécéné sɔm haá. 5 *Bɔ̀ ndùté ndùtù *Levî mé né ŋgàŋ sèmè né gi mé *sóú Músì tieè, né bɔ́ sɔgɔ́ den, ye bɔ́ a: bí ndé beè bɔ̀ huaán Iserálà; njií mé baá yulà dɔɔ́ŋ, bí weh bele teèn cécéné cécéné ma. Sâ dɔɔ́ŋ lé naá den cuù lètenè bɔ̀ nùàr bɔɔ̀n mé né gi ndùté ndùtù Abrahâm ndɔ. 6 Melkisedêg lé dé seèn jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ Levî ná ŋgwêh. Mé njéh mene, à lé naâ mbe beè Abrahâm weh; te njèh yulà dɔɔ́ŋ Abrahâm lé naâ bú teèn cécéné cécéné sɔm haá bele. Abrahâm lé né mene kɔɔ́ ye nyí né mé ndéb Càŋ yoòr dɔɔ́ŋ, mé njéh mene à lé Abrahâm kulu seér cuù naâ kɔɔ́. 7 Bí né gi kɔɔ́ ye, nuaá mé kulu yeé mbeí ham kela né kɔɔ́ mé mbeí. 8 Wanɔɔ́ŋ ŋgweéh bɔ̀ ŋgàŋ sèmè te mbàgà Levî, mé weh yeé mbe dɔɔ́ŋ, né yeé kuú gií wa? Dé Melkisedêg môn sam; à né mbe faá bɔ́ nɔ weh, mé njéh mene à kú bèh. Mvù Càŋ tueé né ménâ. 9 Sâ Levî né mene mbe beè bɔ̀ huaán Iserálà weh, à mene Melkisedêg bèsɔ́nè há ŋgwéh, mé njéh mene à lé naá giì bú mbe haá ndɔ. 10 Lòù sam, cu mé Abrahâm tele koô seèn bɔ̂ Melkisedêg lé kwaré naâ teèn, sâ à lé baá giì yoòr Abrahâm. Njèh cén, sâ à lé née te càŋ ye.

*Ŋgàŋ sèmè dé koô déì faá Melkisedêg ndɔ

11 Seé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè te gèh *Levî dɔɔ́ŋ lɔ gule dobo giì naâ mé *sóú ké lètenè bɔ̀ huaán Iserálà. Mɔ seé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè Levî sé né seé ŋgulî, sé lɔ húɔ́m ná cû mé ŋgàŋ sèmè dé koô déì ŋené yuo kela cuù beré déì te gule Melkisedêg. Ŋgàŋ sèmè dé koô sé lɔ yuo cegé kaà te gèh *Arɔ̂ŋ ŋunà Levî. 12 Ŋgweéh mɔ gèh ŋgàŋ sèmè kweéh seér, sóú né yeé kweéh seér ndɔ wa? 13 Bí kɔ́ɔ ye, Fehtoò beèh mé béh né felè seèn tueé hên, dé seèn nùà Levî sam, gèh dé seèn né hiín. Te gèh seèn-e nuaré déì ŋgàŋ sèmè teèn ŋá ŋgúŋgwéh. 14 Béh né gi kɔɔ́ ye, à né dé seèn te gèh bɔ̀ Júdà bɔ̀. Béh né cu kɔɔ́ ye, Músì yeé baá felè bɔ̀ ŋgàŋ sèmè tueé wa, à lɔ njeré déì te gèh bú hên túé ná ŋgwêh ma.

15 Bí kɔ́ɔ ye, ŋgòr hên ŋené ŋagá baá kèn; ŋgàŋ sèmè déì faá Melkisedêg nɔ waà baá. 16 Bú sâ sóú lɔ kɔɔ́ táŋ ná ŋgwêh, te bɔ́ nde ye bú ŋgàŋ sèmè sie kwaá. À dé seèn né nùà njèh, à né ŋgàŋ sèmè mé né den cu dɔɔ́ŋ làŋ. 17 *Te mvù Càŋe tueé taré né ménâ ndɔ, ye:

Wò né dé yeè ŋgàŋ sèmè dé kèì cên,

wò né te gule Melkisedêg.»

18 Yeé baá môn, Càŋ tɔr wula sóú dé léí toò sâ ndɔ, ye né yuaá, gàm teèn sam ma. 19 Mé gècên mene, sóú Músì hèllè nùàr njolò Càŋ *sènè kòmò bèh. Càŋ mé ŋgeér sam; njií mé né sóú sâ huɔɔ́m yɔgɔ́, waà baá kèn. Ndèm beèh kènê dɔɔ́ŋ baá gi teèn, à béh ké yoòr Càŋ ŋgoró njií né kɔɔ́.

20 À dé seèn né nuaá mé Càŋ lɔ nde bú ŋgàŋ sèmè dé koô sie, à lɔ teèn jege bilí naâ mé jègè mene. À lɔ dé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè déì lòù jègè ná ŋgwêh. 21 *Dé Yeésò à lé naâ jege, ye bú a:

Jue nyí Nùà Dueè, nyí jègè kèh ndé ŋgwéh;

wò dé yeè né ŋgàŋ sèmè dé kèì cên.»

22 Yeé baá ménâ, béh yieé kwàgà mé Yeésò ndɔ, ye ŋgɔ̀ŋ dé seèn yieé kela né kɔɔ́ mé ŋgɔ̀ŋ dé cuûm.

23 Njeré déì né cu teèn ndɔ. Bí kɔ́ɔ ye bɔ̀ ŋgàŋ sèmè lé naâ ŋgún. Lòù sam, bɔ́ né yeé seé ŋgàŋ sèmè toò kuú kwaá lɔɔ́. 24 Dé Yeésò môn sam; à seé seèn toò kú kwá lɔ́ ŋgwéh; cu dɔɔ́ŋ à né den làŋ. 25 À bɔ̀ nùàr yili komo né dé cî. Bɔ̀ɔ́ mé né gi yoòr Càŋ mé bú ndeé, à né bɔ́ dé kèì cên yili sɔm. Lòù sam, cu dɔɔ́ŋ à né dé seèn làŋ, à né Càŋ felè bɔɔ̀n dua den.

26 Yeé baá ménâ, ŋgàŋ sèmè mé nde né béh gam, kɔ né bú. À dé seèn né jolosé, mé sòn fuû ndɔ, à veên déì cór bèh. Càŋ lɔ naâ bɔ́ bɔ̀ vevenê bɔ̀ hiín geé kwaá, à weh njií bú dé seèn ké ter te vulúu. 27 *À dé seèn faá bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô hèllè sam. À Càŋ *sèmè felè veên dé seèn nùà njèh há ŋgúŋgwéh, à dé bɔ̀ mbaábɔn cieé dɔɔ́ŋ faá bɔ́ *semé yeé sâ, sèmè bèh ndɔ. À lɔ dé seèn semé naâ mbei cén dé kèì cên. À lɔ ménâ semé naâ mé gùm seèn nùà njèh ndɔ. 28 Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè mé sóú Músì lɔ sie kwaá giì naâ kɔɔ́ dɔɔ́ŋ lɔ naá giì bɔ̀ wàn. Te jomo sóù, Càŋ nde ye lòù jege; à ŋgàŋ sèmè dé koô teèn sie kwaá seér baá-re Ŋuna seèn mé né dé seèn tê dé kèì cên.

8

*Ŋgàŋ sèmè beèh dé koô

1 *Njolo ŋgòr mé béh né tueé hên dɔɔ́ŋ né ye: ŋgàŋ sèmè beèh né gèh ŋgàŋ sèmè dé koô sâ. À né ké te vulúu yoòr Càŋ terrèb mé né te kɔgɔ. À né te be gaâ seèn den den. 2 À seé seèn bɔɔ́ den né ké gwò lètenè mɔ̀. Gwà sâ né sòn *gwà cɔ̀gɔ̀; njèh cén, à né dé seèn gwà gècên mé Càŋ nùà njèh lé sieè naâ kɔɔ́, nùàr lé bú kɔɔ́ síé ná ŋgwêh.

3 Bɔ́ ŋgàŋ sèmè dé koô dɔɔ́ŋ sie kwaá né, te à haá beh Càŋ mbe mé *sèmè. Yeé baá ménâ, kɔ ŋgàŋ sèmè beèh dé koô sâ haá bú njeré déì ménâ ndɔ. 4 Mɔ à sé né ká te wɔ́ŋe, à sé naâ ŋgàŋ sèmè den kwa wa? Lòù sam, bɔ̀ ŋgàŋ sèmè bɔɔ̀n né ká doó teèn, bɔ́ né gi Càŋ mbe faá *sóú Músì lé tueé naâ sâ haá. 5 *Njèh cén, seé mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè hèllè bɔɔ́ yeé sâ, bɔ́ si weh lom né lòù, bɔ́ si weh yeé yoòr seé dé Càŋ ké te vulúu. Mé seé Músì lé naâ faá bèh ménâ ndɔ: cu mé Músì lé ndeè naâ gwà sieé, Càŋ lé ye bú a: kè nyégé bagasé, wò nde ménâ sieé ma. Síé sɔ̀m ká nág faá nyí lé naâ wò ké te tòre nɔ feh.

6 Kènê seé dueè baá seér beè Yeésò, né dé bɔɔ̀n hèllè yɔgɔ́ keéh, à béh yoòr Càŋ nyɔgɔ́ njií né mé ŋgɔ̀ŋ dé feê; dé sâ né ŋgɔ̀ŋ dé cuûm yɔgɔ́. Lòù sam, ŋgɔ̀ŋ bú sâ né mé ndéb dé bagaà teèn. Ndéb bú sâ kela né kɔɔ́ mé ndéb dé cuûm.

7 Mɔ ŋgɔ̀ŋ dé toò jɔ̀gɔ̀ sé lɔ naâ teèn yilá, sé lɔ húɔ́m ná cû mé Càŋ kweéh seér bú mé ŋgɔ̀ŋ dé feê. 8 *Béh kɔ baá ye, bú sâ lɔ teèn yílá ná ŋgwêh bɔ̀n. Lòù sam, Càŋ lé née bɔ̀ nùàr seèn teèn bɔ den, ye:

Cu déì ndeè né waâ,

nyí nde né ŋgɔ̀ŋ dé feê mé bɔ̀ huaán *Iserálà kɔ.

Nyí nde né mé gèh bɔ̀ huaán Júdà ménâ kɔ ndɔ,

jue nyí Nùà Dueè.

9 Dé sâ dèn ndé cú faá dé mé nyí lé kɔɔ́ naâ

mé bɔ̀ tele bɔɔ̀n léí jɔ̀gɔ̀ nɔ.

Nyí lɔ né mene bɔ́ te tàbè Ejíptò mé be nyî

kou sɔm keéh,

mé njéh mene bɔ́ lé naâ ŋgɔ̀ŋ sâ lòù cum seér.

Nyí yeé ŋene aá ménâ,

nyí sɔm be nyî yoòr bɔɔ̀n ndɔ;

jue nyí Nùà Dueè.

10 Hên né ŋgɔ̀ŋ mé nyí kɔ nde né mé bɔ̀ huaán Iserálà loù sâ, jue nyí Càŋ Dueè:

Nyí bɔ́ sóú nyî soú kwaá seér nde aá felè,

nyí bɔ́ nyagá kwaá seér nde aá te temê ndɔ,

te Càŋ bɔɔ̀n den lom nyí, bɔ́ den bɔ̀ nùàr nyî.

11 Cu sâ nuaré déì bɔ̀ mbaábɔn lòù fèh sɔ́ ndé cú,

ye bɔ́ a: kè Nùà Dueè baá ye hên nɔ.

Né mene huaán maàn, né mene nùà koô,

dɔɔ́ŋ nde gi né nyí ŋené kɔɔ́.

12 Nyí nde né yúlá-temé bɔɔ̀n lè nyî kulú sɔm;

nyí veên bɔɔ̀n ká lè nyî sìè kwá ndé cú.»

13 Mé Càŋ nde mé ŋgɔ̀ŋ feê mân tueé, sâ à ye ŋgɔ̀ŋ dé léí toò hèllè baá dé cuûm ma. Né yeé môn ndɔ, mɔ njeré déì kulí baá, à né yeé dé cuûm ŋaá, te jomo sâ à nyoló yuo weéh lòù.

9

Seé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè mé seé dé Yeésò

1 Ŋgɔ̀ŋ dé léí toò lé naá giì mé bɔ̀ *sóú teèn, bɔ̀ nùàr lé Càŋ dua ŋene beéh mé njéh. Bèh Càŋ duaà lé naá giì teèn. 2 *Bɔ́ lé naâ *gwà cɔ̀gɔ̀ sieé, kɔ̀ŋ lé naâ teèn fà. Kɔ̀ŋ dé toò jɔ̀gɔ̀, bɔ́ lé yilá naâ bú mɔ̀. Tàndáŋ lâm kpàcɔ̀gɔ̀ lé naâ gwò sâ; gbàgà breêd mé bɔ́ haá yeé toò Càŋ lé naâ gwò sâ ndɔ. 3 *Tùtúlù kɔ̀ŋ dé yí jomò bɔ́ lé teèn colo tenà naâ cɔ̀gɔ̀; bɔ́ yilá mí bú sâ mɔ̀ dé joloò. 4 *Kɔ lé naâ gwò sâ teèn, bɔ́ me né mé goó, te bɔ́ ŋgie beh bɔ̀ san teèn. Mbèŋ déì lé naâ gwò sâ teèn ndɔ, bɔ́ mban sie né bú mé goó. Né mbèŋ ŋgɔ̀ŋ. Bɔ́ me cu né ŋguú déì mé goó, bɔ́ dilí kwaá yí lè mbèŋ sâ ndɔ. Yí lè ŋguú sâ né *mánà. Lè mbèŋ sâ lé naâ cùgò *Arɔ̂ŋ mé lé naâ mvue faám doô. Bɔ̀ mbeh taâ déì fà lé naâ lè mbèŋ sâ ndɔ, bɔ̀ sóú ŋgɔ̀ŋ né teèn nyagá den bele. 5 *Felè mbèŋ sâ bɔ́ lé teèn me dilí kwaá naâ bɔ̀ cìlì Càŋ terrèb.* Bɔ́ me ndɔgɔ́ njií né bɔ́ bà yí felè mbèŋ, bèh mé bɔ́ ber yeé húɔ́m teèn, te Càŋ kulu sɔm bɔ̀ nùàr veên yoòr. Kè, ŋgòr hên dé kènê tueé giî sam.

6 *Bɔ́ yeé nyegé kwaá gi aá ménâ, bɔ̀ ŋgàŋ sèmè né lom cieé dɔɔ́ŋ te mí dé toò jɔ̀gɔ̀ sâ yilá sɔɔ́, bɔ́ né seé Càŋ teèn bɔɔ́. 7 *Te mí dé yí jomò doô, ŋgàŋ sèmè dé koô yila cegé yeé teèn kɔɔ́, à yila cegé yeé mbei cén te nyèmà ndɔ. À teèn yila yeé mé húɔ́m nyaàm beè, te à haá *sèmè mé njéh, Càŋ kulu sɔm bú veên yoòr, kulu sɔm gi bɔ̀ nùàr veên mé bɔ́ né bɔɔ́ sabé doô yoòr ndɔ.

8 Cúcuí Ŋagâ feh kwaá baá-re béh mé bɔ̀ njèh sâ ndɔ, ye béh a: mɔ mɔ̀ bú toò jɔ̀gɔ̀ sâ née ka toò tég ŋeí tená, sâ ndɔ́g ceér mɔ̀ dé joloò née ndúg ye ma. 9 Sâ dɔɔ́ŋ né kàn mé feh kwaá né bɔ̀ njèh dé cafanê, ye béh a, bɔ́ né gi mbe mé *sèmè dág haá; njèh cén, gèh Càŋ duaà bú sâ temé nùàr nyégé kòmò ndé ŋgwéh. 10 Né lom bɔ̀ gènnè yâb bɔ̂ gènnè mbè mé tòù nyénnè ma. Bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ né gi wàn ndɔ. Bɔ́ lɔ teèn deén naâ, ye te béh be lulú den ŋgɔgɔ̂ mé njéh. Mɔ njèh dɔɔ́ŋ ndeè kweéh seér gi aá, Càŋ ye te nyí fɔ sɔm ye bɔ̀ sâ bɔ̀.

11 Kènê *Kristò waà baá ndɔ. Ŋgàŋ sèmè dé koô né bú; béh bɔ̀ njèh gècên kwa gi né beè seèn. À lé naâ lè mɔ̀ dé Càŋe yilá ndeé. Bú sâ né dé Músì hèllè lieé yɔgɔ́, né bú jolo yɔgɔ́ ndɔ. Bɔ̀ nùàr lé kɔɔ́ síé ná ŋgwêh, à dé njèh wɔ̂ŋ sam ndɔ. 12 Kristò lɔ teèn yila ndeè naâ dé kèì cên. Lɔ mé húɔ́m mbieè ná ŋgwêh, mé húɔ́m huaán nàgà sam ndɔ. Lɔ naá seêr mé húɔ́m seèn nùà njèh. À lɔ béh yili sɔɔ́m naâ mé njéh, lɔ naâ dé kèì cên ndɔ. 13 *Bí né gi kɔɔ́ ye, dé tòù nùàr, bɔ́ nùàr yoòr yuɔb yeé húɔ́m mbieè mé húɔ́m tela nàgà. Bɔ́ né yeé nàgà tuar ŋgie njií; bɔ́ weh tou sâ, bɔ́ yuɔb njií bɔ̀ nùàr yoòr ndɔ, ye sâ bɔ́ *sené yeé bɔ́ lòù. 14 Mɔ né yeé mé húɔ́m nyaàm mân, sé tagá mé dé Kristò wa? Kristò lé dé seèn *semé seér naâ gùm seèn nùà njèh. Dé sâ né lom jéjég sèmè kɔɔ́, Cúcuí Càŋ ndeèr né teèn. Dé seèn húɔ́m seèn nde né temé beèh sené, te bɔ̀ seé mamvuaàn lè beèh dèn cú, te béh ŋa bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ làŋ.

15 Sâ tueé né ye, Kristò nyɔgɔ́ bilí aá béh bɔ̀ Càŋ kèn; à béh bɔ́ nyɔgɔ́ bilí né mé ŋgɔ̀ŋ feê, te bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naá giì yilá dɔɔ́ŋ yila gi ŋgùlù seèn, bɔ́ den teèn dé ndeèr, faá à lé ye bɔ́ nde né teèn yilá nɔ. Lòù sam, Kristò lé naâ cio beèh ŋaá weh. Bɔ̀ nùàr te ŋgɔ̀ŋ dé toò jɔ̀gɔ̀ hèllè lé né mene veên bɔɔ́, à lé naâ bɔ́ teèn huar sɔm.

16 Bí kɔ́ɔ ye, mɔ nùàr lé naá giì ŋgúlú seèn lòù taáŋ kwaá, kɔ bɔ́ ndeè ŋene ye à kuú baá, bɔ́ geé ye ŋgúlú sâ. 17 Mɔ nùàr lé naá giì ŋgúlú seèn jege kwaá, à née mé njolo, bɔ́ ŋgúlú hèllè cu sâ gè ndé ŋgwéh. 18 Mé ŋgɔ̀ŋ Càŋ dé toò jɔ̀gɔ̀ hèllè lɔ naâ ménâ ndɔ; húɔ́m lé naâ teèn yilá, te ŋgɔ̀ŋ kwa ye terreb. 19 *Músì yeé kulá kwaá gi aá cìlì nùàr sóú Càŋ dɔɔ́ŋ tieè, à weh húɔ́m huaán nàgà mé húɔ́m mbieè, à hualé bilí mé nòmò. À weh cù, à bilí mé yúlí sòrŋgaàŋ, à né te húɔ́me yií njií, à né felè mvù sóù yuɔb njií, à né cìlì nùàr yoòr yuɔb njií ndɔ. 20 À ye bɔ̀ nùàr a:

Hên né húɔ́m mé Càŋ kɔ kuú né ŋgɔ̀ŋ mé njéh,

ye te bí jolo cí.»

21 *Músì lé naâ húɔ́m sâ te *gwà cɔ̀gɔ̀ yuɔb njií, à lé naâ te njèh seé gwà Càŋe dɔɔ́ŋ yuɔb njií ndɔ; 22 *faá sóú tueé nê nɔ, ye né mene kei wa, kɔ húɔ́m njèh dɔɔ́ŋ *sené né kɔɔ́ ma. Yeé baá ménâ, kɔ húɔ́m kwar kɔɔ́, te Càŋ nde ye nùàr veên yoòr kulú sɔm ndɔ.

*Sèmè dé *Kristò veên yaga cegé né kɔɔ́

23 Bɔ̀ njií mé bɔ̀ nùàr lé naâ ké te vulúu si weh sâ, bɔ́ lé naá giì bɔ́ faá mè la naâ tueé nɔ, sené gií. Njèh cén, bɔ̀ dé ké te vulúu dé bɔɔ̀n gwaán né bɔ̀ jéjég sèmè. 24 Mè né tueé: Kristò lɔ te mɔ̀ mé bɔ̀ nùàr me né kɔɔ́ yílá ná ŋgwêh. Lòù sam, né lom cecemé mé bɔ́ lé si weéh naâ yoòr mɔ̀ dé ké te vulúu. À lé yila seér naâ ké te vulúu sâ. À ké teèn toò Càŋ kènê né sòn beèh. 25 Ké lètenè bɔ̀ *Jûf nyèmà dɔɔ́ŋ *ŋgàŋ sèmè dé koô né yeé lè mɔ̀ joloò mé húɔ́m nyaàm beè yilá sɔɔ́. Dé Kristò lé môn ná ŋgwêh, à lé teèn lòù yágá dèn ná ŋgwêh, à lé feh seèn semé cegé naâ mbei cén. 26 Mɔ sam, sâ bèh lɔ mé wɔ́ŋ lɔ duɔɔ́m naâ, à sé naâ gèr mé gùm seèn nyèmà dɔɔ́ŋ ŋené kum. Mè tueé bí, môn sam. À lé dé seèn waà naâ te nàm bú mé wɔ́ŋ nde aá teèn ceré hên; à gùm seèn nùà njèh *semé cegé mbei cén, te yaga sɔm bɔ̀ nùàr veên yoòr.

27 Né mene neì dɔɔ́ŋ kuú cegé yeé mbei cén. Mɔ à kuú baá, à nde ké te ju toò Càŋ. 28 *Kristò lé kuú naâ mbei cén ndɔ; à lé feh seèn semé naâ, ye te nyí kulu sɔm nùàr ŋgún veên yoòr. À nde cuù né mbei cén dé jomò waâ; dé sâ felè veên sam cuú, nde baá dé bɔ̀ nùàr seèn yili sɔɔ̀m. Bɔ̀ɔ́ mé né bú goó kela den dɔɔ́ŋ nde né yili yuo gií.

10

1 Mè tueé bí, *sóú Músì né lom cecemé bɔ̀ njèh jéjêg. Bɔ̀ njèh jéjêg sâ née ké toò ye ndɔ. Sóú seèn hèllè mé terreb sam, à nùàr ké toò Càŋ nyégé njí ndé ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ; wanɔɔ́ŋ à seèn nùàr mé cící *sèmè cící sèmè nyèmà dɔɔ́ŋ *sené caá nde né mé ŋgei wa? 2 Mɔ veên sé lɔ né bɔ̀ dùà-Càŋ bɔ̀ yoòr mé gèh sèmè bú sâ gií, kènê bɔ́ sé lɔ núr veên yoòr bɔɔ̀n ŋgwé dèn ná cû; sèmè hèllè sé lɔ naâ gií ndɔ. 3 Mɔ wa hên bɔ́ née den núr sâ yoòr bɔɔ̀n ŋgweé, sâ sèmè hèllè né bɔ́ nyèmà dɔɔ́ŋ lòù tueé den, ye bɔ́ a: bí né bɔ̀ vevenê bɔ̀ ma. 4 Lòù sam, húɔ́m nàgà mé húɔ́m mbieè dé bɔɔ̀n veên sènè kòmò bèh.

5 *Yeé baá ménâ, cu mé *Kristò lé ndeè naâ ká te wɔ́ŋe ndeê, à lé ye Càŋ a:

Wò sèmè bɔ̂ mbe gwàn bèh,

wò ye mè a, ŋá sér nùàr.

6 Bɔ́ né mene wò mbe nyaàm ké te kɔ ŋgela haá den,

wò njolo teèn kè njí bèh.

Né mene sèmè dé veên senê,

wò njolo teèn kè nyì bèh ndɔ.

7 Yeé baá môn, mè ye wò a:

Sâ mè hên nɔ, Càŋ mò!

Mè ndeè, te mè bɔɔ́ faá wò gwaán nê nɔ;

te den ka nág faá né felè mò te mvù

nyagá den ndɔ.»

8 Sâ Kristò lé tueé lɔgɔ́ naâ faá béh la naâ ŋgweé nɔ, ye Càŋ a: Wò sèmè gwàn bèh, wò mbe gwàn bèh. Bɔ́ né mene wò nyam ké felè kɔɔ̀ ŋgela haá, wò njolo teèn kè njí bèh; né mene sèmè dé veên senê, wò njolo teèn kè nyì bèh ndɔ.» Á sâ, bɔ̀ sèmè hèllè né gi faá sóú tueé nê ndɔ. 9 Kristò den cuù faá béh la naâ ŋgweé nɔ, ye Càŋ a: Sâ nyí hên nɔ, Càŋ nyî! Nyí ndeè te nyí bɔɔ́ faá wò gwaán nê nɔ.» Mé Kristò lɔ nde faá bèh ménâ tueé, sâ feh keéh né ye, Càŋ bɔ̀ sèmè hèllè vurú sɔm gi aá kèn, à teèn yií keéh seér aá sèmè dé Yeésò Kristò ma. 10 Kristò lé naâ dé seèn faá Càŋ gwaán nê nɔ bɔɔ́ jege. À lé *semé naâ gùm seèn nùà njèh, lé naâ mbei cén dé kèì cên ndɔ. Béh baá *senésé mé njéh.

11 *Dé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè, né lom ka cící sâ bɔ́ baá cu teèn; bɔ́ né lom cieé dɔɔ́ŋ ter njebá sɔɔ́, bɔ́ né seé cên sâ bɔɔ́ gerá kuú, bɔ́ né-re sèmè sâ ferré den, sâ sèmè hèllè veên yoòr sɔ̀m kòmò bèh ndɔ. 12 *Dé Kristò, à lɔ semé cegé naâ mbei cén, ye te nyí fɔ sɔm bɔ̀ nùàr veên yoòr dé kèì cên. Jomo sâ à ŋaá yuo ké ter, à nde te be gaâ Càŋe den ndeé. 13 À kènê né ké sâ, à kela den né cu mé Càŋ nde né bɔ̀ bùnò bɔ̀ seèn ka ba gulè seèn baá yií. 14 Mé sèmè Kristò cén-tà-cén sâ, bɔ̀ɔ́ mé né *senésé baá gi dé bɔɔ̀n tê dé kèì cên.

15 Cúcuí Ŋagâ toò tueé taré né béh ménâ ndɔ, ye né lom môn jéjég, wa Càŋ ye:

16 *Hên né ŋgɔ̀ŋ mé nyí kɔ nde né mé bɔ́ loù sâ,

jue nyí Càŋ Dueè:

nyí bɔ́ sóú nyî soú kwaá seér nde aá felè,

nyí bɔ́ nyagá kwaá seér nde aá te temê ndɔ.»

17 *À den cuù déì, ye:

Nyí veên bɔɔ̀n ká lè nyî sìè kwá ndé cú;

bɔ́ lé naá menè sóú nyî kwalé,

nyí dé cuûm sâ lòù táŋ ndé cú ndɔ.»

18 Bí kɔ́ɔ ye, mɔ Càŋ kulu sɔm gi aá veên yoòr nùàr kèn, húɔ́m cú mé nùàr haá cu sèmè.

Béh dèn ndé lòm yí yoòr Càŋ

19 Mɔ né mân bɔ̀ nùàr mò, sâ kènê béh njeré déì nyàmè ndé cú, béh nde né te mɔ̀ joloò yilá. Né mé njua húɔ́m Yeésò. 20 Bí kɔ́ɔ ye, Kristò béh ceér lɔŋ komo kwaá baá kèn. Né ceér feê mé béh nde né yɔ̀ŋ teèn kwa. À ŋerré sɔm aá cɔ̀gɔ̀ mé lé naâ toò cií tená doô. Sâ jue né gùm seèn nùà njèh mé lé naâ kuú doô. 21 Kènê béh baá mé *ŋgàŋ sèmè beèh dé koô teèn; felè mbàgà Càŋ dɔɔ́ŋ né bú. 22 *Sâ béh hin lom ké yoòr Càŋ mé temé cén, mé ndèm beèh mene dɔɔ́ŋ. Yeésò yaga sɔm gi aá béh temé kèn; bɔ́ lé naâ béh mé nòmò ŋagâ kou ndɔ. 23 Béh kwá njí lòm ndèm te njií mé béh né bɔ̀ nùàr tueé hên tég. Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ bɔɔ́ nde né nág faá à lé naâ béh tueé kwaá nɔ. 24 Béh kè kú lètenè beèh, te gwaân yam lètenè beèh, seé bagaà yam mé njéh ndɔ. 25 Béh té lè bilî bɔ̀ Càŋ bɔ̀ kún, faá bɔ̀ déì né yeé kuún nɔ. Béh fágá kú sér dé beèh mé feh. Bí kɔ́ɔ ye, kwarè biì doó sâ baá giì cieé mé Nùà Dueè ndeè né teèn cuû.

26 Mɔ béh né gi gècên Càŋ kɔɔ́, mé njéh mene béh né cu veên mé be beèh loró ŋeí, sâ béh kɔ́ɔ ye: ndɔ́g, sèmè mé nde cu né béh veên sâ yoòr yaga sɔm teèn sam ma. 27 *Mɔ nuaré déì né yeé ménâ bɔɔ́, sâ bú a, ndèlè kú mé veéh ndelè, à kèlà lòm á dé seèn ju mé nde né bú loù sâ kwa. We tarê nde né bɔ̀ bùnò bɔ̀ Càŋ loù sâ mé ndègè mene ŋgie ceré. 28 *Né gi bí tieè mé sóú Músì ménâ ndɔ, ye: mɔ nùà fà mé tagár tueé gi né mé sòn cên dɔɔ́ŋ, ye nùà mân cum aá sóú, sâ bɔ́ wúlá bú wulà, bɔ́ té jere kwá ma.

29 *Mɔ mé sóú Músì né mân, sâ ju nuaá mé seb seér né dé seèn Ŋunà Càŋ den nde né naàn wa? Mɔ à dé seèn táŋ ŋgwéh ye húɔ́m ŋgɔ̀ŋ Càŋ lé naâ nyí *sené, wa Cúcuí Càŋ né nyí bagaà dé lòù bɔɔ́, à né bú lòù selé seér, sâ ju felè seèn den nde né naàn ndɔ wa? Mè tueé bí, dé nùà sâ dé tueê sam. 30 *Ŋgweéh béh né Càŋ kɔɔ́ wa? À lé naá giì sòn seèn cie tueé kwaá, ye: Nyí njùŋ sɔm nde né kɔɔ́. Mɔ nuaré déì né wò veên bɔɔ́, nyí bú sòn sâ bɔɔ́ sɔm cu nde né kɔɔ́ ndɔ. À né gi tueé ye:

Jue mè Nùà Dueè,

mè nde né ju felè bɔ̀ nùàr mò tená.»

31 Càŋ a bɔ́ nuaré déì die ke ju beè Càŋ làŋ loù sâ nɔ, te à ŋene bú.

32 Bí jɔ̀gɔ̀ mùnò njí ke ye: cu mé bí lé naâ ŋagâ ŋené lɔgɔ́, bí lé naâ dàm gèr ŋené laré; bí lé naâ yoòr nɔɔ́ŋ yoló kwaá njií ndɔ; 33 séb o, núr o, dɔɔ́ŋ bí lé naá giì mé njéh njolò bɔ̀ nùàr kwaré. Mé njéh mene bí lé dé sâ táŋ ná ŋgwêh, bí lé naâ bɔ̀ mbaábi mé né ménâ jamé, lòù taá seér. 34 Bí lé naâ bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ jere kɔɔ́. Bɔ̀ nùàr né mene bɔ̀ njèh biì ŋgaá weh, bí lé naá giì be teèn mé vɔ́gɔ́-temé mene sɔm, ye bí nde cu né ménâ kwa yɔgɔ́ keéh, wa dé sâ dé seèn gí ndé cú ndɔ ma. 35 Mɔ né mân bɔ̀ nùàr mò, bí té temé ter sɔ̀m. Bí kɔ́ɔ ye, sàgà biì ké beè Càŋ né duesé ma. 36 Huɔm kela né ménâ yolô, bí té gùr, te bí bɔɔ́ ye njií mé né Càŋ yoòr huɔɔ́m, bí kwa ye faá Càŋ lé ye nyí nde né bí haá ndɔ. 37 *Né te mvù Càŋe nyagá den ye:

Le lom aá njɔ́, tánjɔ́ mân,

sâ nuaá mé ndeè né ndeê doô waà baá kèn,

à ŋgágá ndé cú.

38 Càŋ ye, nuaá mé ŋa né nùà dilî beè nyî

mé temé cén yoòr nyî kwaá njiî dɔɔ́ŋ

kwa nde né yɔ̀ŋ kɔɔ́.

Mɔ à bele seér njolo, nyí sɔm temé yoòr seèn ndɔ.»

39 Dé beèh, mè mùnò ŋgwéh ye béh né te bɔ̀ŋ bɔ̀ɔ́ mé nde né jomo cuú teèn. Ŋgweéh bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né lòù leér le ma. Béh dé beèh né temé cén mé Càŋ kwaá njií, te béh yili yuo.

11

Temé cén kwaá njiî

1 Mɔ nùàr né temé cén mé Càŋ kwaá njií, sâ à né ndèm mé bú kwaá, ye nyí kɔ gi aá kèn ye Càŋ nde né njií sâ ménâ bɔɔ́ ma. À mene njií sâ mé njolo ŋéné ŋgwéh, à né gi kɔɔ́ ye, né teèn. 2 Càŋ lɔ ye bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ né te ceér-e. Lòù sam, bɔ́ lé naâ bú mé temé cén sie.

3 *Béh lɔ temé cén kwaá njií giì naâ mé Càŋ, te béh nde ye ŋgweé kɔɔ́, ye Càŋ lɔ *wɔ́ŋ sií naâ mé ŋgòr seèn. Sâ tueé né ye, njií mé nùàr mé njolo ŋéné bèh lɔ sií naâ dé mé nùàr né lòù ŋené kɔɔ́.

4 *Mé Ábèl lɔ naâ ménâ ndɔ. À lɔ naâ Càŋ *sèmè haá. À lɔ lòù haá ŋgulí naâ mé temé cén yoòr seèn kwaá njiî. Yeé baá ménâ, sèmè seèn nde ye dé Kayîn ŋgulí yɔgɔ́. Njua mé Ábèl lɔ naâ Càŋ mé temé cén ménâ sie ndɔ, Càŋ lɔ naâ bú nùà dilî yilá; à weh sèmè dé seèn, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ mé njéh. Gwaán Ábèl a kú seèn kuù, be seê seèn kú ŋgwéh; wa hên temé cén mé à lé naâ yoòr Càŋ kwaá njií doô née ŋgulí ndeé den ye.

5 *Mé Hénɔ̀g lɔ naâ ménâ ndɔ. Càŋ lɔ naâ mé bú ké te vulúu làŋ weh ŋaá te à dé seèn lòù kú cú. Càŋ yeé weh ŋaá baá mé bú ménâ, bɔ́ bú mé njolo ŋéné cú ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ lɔ naá giì mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. Te mvù Càŋe né nyagá den, ye: mé Càŋ lɔ nde Hénɔ̀g ménâ weh, sâ Hénɔ̀g lɔ huɔm giì naâ Càŋ yoòr lòù ma. 6 Á ŋgweéh sâ, bɔɔ́ mene naàn, mɔ nùàr temé cén mé Càŋ kwá njí ŋgwéh, à Càŋ yoòr húɔ́m ndé ŋgwéh mà. Sâ tueé né ye, nuaá mé nde né yoòr Càŋ den ndeé dɔɔ́ŋ, kɔ à né gi mé temé seèn bagasé ŋené njií, ye Càŋ né teèn; wa bɔ̀ɔ́ mé né ceér seèn fɔɔ́n dɔɔ́ŋ, à nde né bɔ́ sàgà haá ma.

7 *Mé Noê lɔ naâ ménâ ndɔ. Mé gèr lɔ nde wɔ́ŋ kwa, Càŋ lɔ naá giì Noê toò tueé kwaá; Noê lɔ sòn seèn ŋgweé naâ, sâ à née bɔ̀ njií sâ mé njolo ŋéné ŋgwéeh ye. Lɔ naâ mé temé cén mé Càŋ kwaá njiî. À fagá kɔm faá Càŋ lé naâ bú tueé nɔ, à yili sɔm mbàgà seèn mé njéh. Ju sie bɔ̀ jomo bɔ̀ mé njéh ndɔ. Noê lé nùà dilî beè Càŋ ŋaà naâ mé temé cén yoòr seèn kwaá njiî sâ.

8 *Mé Abrahâm lɔ naâ ménâ ndɔ; à lé sòn Càŋ ŋgweé naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî; à lé naâ ter te sòn Càŋe komo wuo, à nde te tàbè mé Càŋ ndeè nde né bú haá doô. À mene tàbè sâ kɔ́ ŋgwéh, mé njéh mene à kɔ lom teèn ndeê. 9 *Tàbè mé Càŋ lɔ ye nyí nde né bú haá sâ, à lɔ teèn cer deén naâ faá nùà kìn nɔ. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. Nde nde Càŋ ye Isâk bɔ̂ Jakɔ̂b a, nyí nde né bɔ́ lò bú cén sâ haá ndɔ. Mé njéh mene, bɔ́ bɔ̀ Abrahâm dɔɔ́ŋ né ké sâ te *gwà cɔ̀gɔ̀ faá bɔ̀ kìn nɔ cer den. 10 Lòù sam, Abrahâm lé njolo ke deén naâ mé lɔɔ́ déì; Càŋ nùà njèh lé lɔɔ́ sâ sií naâ kɔɔ́, lé naâ mé kàgà-ndòn seèn ndɔ; à bú kaŋ yɔŋ né mé báŋ. Abrahâm lé kela deén naâ cí.

11 *Mé Sará lɔ naâ ménâ ndɔ. À lɔ baá giì mene kuúm, mé njéh mene à lé naâ huaán ŋar kwa. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî; ye nyí né gi bagasé kɔɔ́ nyegé, Càŋ bɔɔ́ nde né faá à lé naâ tueé ma. 12 *Si seèn Abrahâm lɔ baá giì mene faá komó nɔ, mé njéh mene bɔ́ bú lé naâ huaán ŋar kwa. Dàm bɔ̀ ndùté ndùtù nùà cén sâ lé naâ tetoò faá mbentò nɔ yaám ndeé, né faá mbésebé sòn nòmò koô yaám ndeé den ndɔ.

13 *Nde nde bɔ̀ nùà hên kuú gi, sâ temé bɔɔ̀n cén né den ka yoòr Càŋ kwaá njií ye. Njèh cén, bɔ̀ njií mé Càŋ lé tueé naâ sâ, bɔ́ lé dé bɔɔ̀n kwà ná ŋgwêh, bɔ́ lé bɔ́ ŋene njií seér naâ lòù, bɔ́ né bɔ́ mé be yí dàb bieé njií den. Bɔ́ lé naâ ŋené kɔɔ́, ye bɔ́ né bɔ̀ kìn, lɔɔ́ bɔɔ̀n ká te wɔ́ŋe sam ma. 14 Bɔ̀ɔ́ mé né mân tueé dɔɔ́ŋ né gi bèsɔ́nè feh keéh, ye bɔ́ né lɔɔ́ feê fɔɔ́n te bɔ́ yila teèn dé kèì cên. 15 Mɔ bɔ́ sé né lò bɔɔ̀n ké jomo munó njií, bɔ́ sé naâ ceér fɔɔ́n, te bɔ́ cu cu gi jomo. 16 Njèh cén, temé bɔɔ̀n lé naá seêr te lɔɔ́ mé né dé ké jomò huɔɔ́m yɔgɔ́. À né dé seèn ké te vulúu. Càŋ ye bɔ́ júée nyí né Càŋ bɔɔ̀n dé cî, wa fegùlì nyí mé njéh sìè ndé ŋgwéh ma. Lòù sam, nyí lé naá giì bɔ́ lɔɔ́ dé feê nyegé kwaá.

17 *Càŋ lɔ naâ Abrahâm ceéh, ye bú a, wò *sèmè haá nde né nyí ŋuna yeè Isâk ma. Abrahâm lɔ naâ bú ménâ haá. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. Ndéb Càŋ felè Isâk lɔ né mene Abrahâm lè, mé njéh mene à lɔ kɔ cegé naâ Càŋ feh keêh, ye bú a: sèmè mé gɔndɔŋ huaân sâ hên ma. 18 *Sâ, mé Isâk sâ, Càŋ lé naá giì Abrahâm tieè tueé kwaá, ye bú a: bɔ̀ ndùté ndùtù yeè ndeè ŋar nde né bú ma. 19 Sâ Abrahâm né gi terreb Càŋ teèn ŋgweé keéh, ye Càŋ nde né Isâk te cio nyimé komo ndɔ. Abrahâm kwa cu baá-re kú-nyimé seèn Isâk faá nuaá mé yuoô dòù nɔ.

20 *Mé Isâk lɔ naâ ménâ ndɔ. À lɔ naâ Jakɔ̂b bɔ̂ Esayû kulú. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî.

21 *Mé Jakɔ̂b lɔ naâ ménâ ndɔ. À yeé nde aá kuú, à lé naâ cùgò sieé, à komo njebá teèn, à die Càŋ, à kulu bɔ̀ ŋunà Josêf. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî.

22 *Mé Josêf lɔ naâ ménâ ndɔ. Cu mé bɔ̀ huaán *Iserálà lɔ nde ké Ejíptò yuo, à lɔ naá giì njolò ŋené kwaá, à tueé kwaá bɔ́ toò te à nde ye kuú. À tueé kwaá bɔ́ njií mé bɔ́ nde né mé kuú seèn bɔɔ́ ndɔ. Sâ dɔɔ́ŋ lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî.

23 *Mé bɔ̀ tele Músì lɔ naâ ménâ ndɔ. Bɔ́ yeé ŋar aá Músì, bɔ́ sie leér sɔɔ́ bú weéh tagár. Bɔ́ né sòn mgbè Ejíptò ŋgeén; veéh bɔ́ sìè ŋgwéh. Lòù sam, bɔ́ lé naâ ŋené, ye huaán né lom yàgà huɔɔ́m dé gècên. Sâ dɔɔ́ŋ lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî.

24 *Mé Músì nùà njèh lɔ naâ ménâ ndɔ. Músì yeé kula baá, à lé naâ yilí ndù *Farɔ̂ŋ yoòr huar sɔm. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. 25 À lé naâ cio ŋgɔɔ́n, ye mɔ bɔ́ bɔ̀ nùàr Càŋ ŋene né gèr dɔɔ́ŋ, huɔm kela né cí mé *wɔ́ŋ vɔgɔ̂; wa lòù sam, wɔ́ŋ vɔgɔ̂ hèllè né wàn ma. 26 Ye, gèr felè *Nùà Cɔ̀ŋ ŋenê huɔm kela né nyí kɔɔ́ mé ŋgùlù Ejíptò yieê. Lòù sam, à lé njolo ke njií naâ mé sàgà dé ké toò.

27 Temé lɔ naâ mgbè Ejíptò mé bú ŋaá. Mé njéh mene, à vèh ŋgwéh, à kɔ lom te tàbè sâ yuoò. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. Lòù sam, temé seèn né lom yoòr Càŋ tég; den lom beè seèn faá à né bú mé njolo ŋené njií nɔ.

28 *À lɔ naâ bɔ̀ huaán Iserálà *Páskà si kwaá, ye bɔ́ a: lóró kwá bèlè húɔ́m te hin te hin, te cìlì Càŋ mé wula yeé nùàr doô ŋene ménâ, à bɔ̀ ndoón beè bɔ̀ Iserálà bɔ̀ wúlá cú ma. Sâ dɔɔ́ŋ lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî.

29 *Mé bɔ̀ huaán *Iserálà lɔ naâ ménâ ndɔ. Bɔ́ lɔ naâ ndèndèŋ nòmò koô faá njèh mbaâ nɔ sela. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. Càŋ lɔ naâ nòmò sâ kèb cén lu njií, te bɔ́ kela sa. Bɔ́ nòmò sâ yilá né nòmò bèlè. Bɔ̀ Ejíptò bɔ̀ yeé nde aá ménâ sela ke, bɔ́ kum le dé bɔɔ̀n dùà.

30 *Mé bɔ̀gɔ̀ Jerikò lɔ naâ ménâ ndɔ. Bɔ̀ huaán *Iserálà lɔ naâ bú cieé téhbeh jege yɔŋ, à ŋem die. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî.

31 *Mé Rahâb sɔrmbe lɔ naâ ménâ ndɔ. Bɔ́ bɔ̀ mbeí lɔ kèì cén kú gí ná ŋgwêh. Lɔ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. Lòù sam, à lɔ naâ dé seèn bɔ̀ no Càŋ ke nyegé. Bɔ̀ mbeí ŋgeén seér sòn Càŋ lòù.

32 *Sâ belà, mè nde né-re tueé gií à. Cu né he? Mè jɔ̀gɔ̀ tueé nde né dé Jedeɔ̂ŋ wa, dé Barâk wa, dé Saámsɔ̀ŋ wa, dé Jeftê wa, dé *Davîd wa, dé Samuel wa, dé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ wa? 33 *Bɔ́ lɔ naâ lò déì mé taáb lieé yɔgɔ́, bɔ́ lɔ bɔ́ lie yɔgɔ́ naâ mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî. Bɔ́ né njèh te ceér-e te ceér-e bɔɔ́ yií. Njií mé Càŋ lɔ ye bɔ́ nde né beè nyî kwa dɔɔ́ŋ, bɔ́ lɔ naâ kwa gií. Bɔ́ né gélɔ̂g sòn mé be sie; 34 *bɔ́ né we tarê mé be sie nyimé; gwaga taâb né yoòr bɔɔ̀n luaré kelá, né doó sue ndeé; bɔ́ lé naá giì bɔ̀ yuyuaâ bɔ̀, bɔ́ ŋa seér cu bɔ̀ tetaré bɔ̀; bɔ́ né bɔ̀ kwaá-taâb ŋaá seér, bɔ́ né bɔ̀ kìn mé taáb yieé. 35 *Bɔ̀ɔ́ mé lɔ naá giì kuú, bɔ̀ déì lètenè bɔɔ̀n lɔ naâ te cio komo yuo cuú, bɔ̀ véh bɔɔ̀n lɔ naâ bɔ́ làŋ kwa cuú. Sâ dɔɔ́ŋ lɔ naá giì mé temé cén yoòr Càŋ kwaá njiî.

Bɔ̀ déì lɔ naâ mé gèr teèn ŋené kuú ndɔ. Bɔ́ lɔ ye bɔ̀ sâ bɔ̀ a: mɔ bɔ́ Càŋ ŋgɔ́n ŋgwéh wa, bɔ́ nde né bɔ́ wulá ma. Mé njéh mene, bɔ́ lɔ Càŋ ŋgɔ́n ná ŋgwêh; ye lòù sam, bɔ́ né kɔɔ́ ye bɔ́ nde né lè cio komo yuo, bɔ́ kwa yɔ̀ŋ tètàgà ma.

36 *Séb né bɔ̀ déì yoòr sue, núr né bɔ́ yoòr bɔgɔ́. Bɔ̀ déì né te yuiî jaá yilá, bɔ́ né bɔ́ ké gwà cibì jɔgɔ́ silí njií. 37 *Bɔ́ né bɔ̀ déì mé taá tɔbé wulá; bɔ́ né bɔ̀ déì mé bòù sèsèg segé tená; bɔ́ né bɔ̀ déì lòù kɔré wulá; bɔ́ né bɔ̀ déì bèh kàn mé bèh kân kwɔgɔ́ njií. Bɔ̀ sâ bɔ̀ né mé par mbieè yoòr su gɔ; saám né bɔ́ seé weh, bɔ́ né bɔ́ teèn bunó yií. Bɔ́ lɔ naâ gèr mé gècên mene ŋené. 38 Bɔ́ né yeya yɔŋ gɔ, bɔ́ né te tòre yɔŋ gɔ ndɔ. Bɔ̀ déì né te gbaŋe ndeé, bɔ́ cer teèn; bɔ̀ déì dòù lùgò. Mé gècên mene *wɔ́ŋ sé bɔ̀ nùà hên sìè kòmò ná ŋgwêh bɔ̀n; à wúlú ŋgwéh.

39 Càŋ né mene tueé ye, bɔ̀ nùà hên né lom temé cén yoòr nyî kwaá njií, mé njéh mene bɔ́ lé ndéb Càŋ sâ kwà ná ŋgwêh. 40 À lɔ gwàn ná ŋgwêh mé ndéb seèn mboón, mé béh bɔ́ kɔɔ́ sam. Ye huɔm kela né mé ndeè mboón seér ká te nàm beèh ma.

12

Tele beèh Càŋ

1 Dé beèh né baga; dàm bɔ̀ɔ́ mé lɔ naá giì temé cén yoòr Càŋ kwaá njií dɔɔ́ŋ né béh beè kaáŋ sie, te béh ŋene weh beè bɔɔ̀n, yo taré béh. Sâ njií mé nde né gò beèh ki, béh gè lòm mé ceér seèn nɔɔ́ŋ. Mɔ sam, veên né cící kela, à béh gá ndé ŋgwéh. Béh té doò hómó, yoòr beèh né cí. 2 Béh lèmè lòm mé Yeésò. Temé beèh dɔɔ́ŋ né gi beè seèn; toò bɔ̂ jomo gi né bú ndɔ. À lé naâ cio ké te toû yoló, à gèh cio fegùlì hèllè dùlà ŋgwéh. Lòù sam, ye vɔ́gɔ́-temé nyî né ter, wa Càŋ nde né nyí haá ma. Kènê à baá ké teèn kwarè kɔgɔ Càŋ, à né te be gaâ seèn den den.

3 Bí jɔ̀gɔ̀ kè njí ke bú ye. Bɔ̀ vevenê bɔ̀ lé naâ bú gèr feh keéh; mé njéh mene à lé naâ yoló. Bí yóló ménâ ndɔ, bí té gùr. 4 Bèh lɔ mé bí bɔ̀ veên né lege dɔɔ́ŋ, nuaá mé lɔ naâ teèn kuú le ŋgweé teèn sam. Sâ bí té gùr. 5 *Bí kɔ́ cú, ye Càŋ né bí ndɔgɔ́ wa? À mé bí tueé né faá tele tueé njií né mé ŋuna seèn nɔ, ye:

Huaán mò,

mɔ Nùà Dueè né wò njèh mé gèr mene feh,

ŋgwé lòm bú be fà.

À né mene wò lòù nde, té gùr ndɔ.

6 Né môn:

Càŋ njèh mé núr mene feh yeé bɔ̀ yíé-temé bɔ̀ seèn.

Nuaá mé Càŋ kɔ né ye hên baá ŋuna nyî dɔɔ́ŋ,

à né yeé bú ménâ lobo.»

7 Bí gèr yolo né dé njèh maân. Càŋ mé njéh feh keéh né ye, bí né bɔ̀ ŋuna nyî. Huaán mé tele bú lòbò bèh né teèn wa? 8 Mɔ bí gèr beè Càŋ ŋéné ŋgwéh, faá huaán ŋene yeé beè teleè nɔ, sâ bí bɔ̀ ŋunà Càŋ sam. Sâ bí né bɔ̀ huaán kùkùn. 9 Wanɔɔ́ŋ béh né gi kɔɔ́ ye, bɔ̀ tele beèh dé ká doô né yeé béh seé mé gèr mene feh, béh né sòn bɔɔ̀n ŋgweé; sé tagá Tele beèh ké te vulúu wa? Mè tueé bí, béh ŋgwé kélá sòn dé seèn, te béh kwa yɔ̀ŋ.

10 Bɔ̀ tele beèh dé ká doô feh tena weh yeé béh gèr lòù; bɔ́ né mé béh faá bɔ́ gwaán nê nɔ bɔɔ́ keéh. Dé Càŋ, à mé gèr nyegé seér né béh lòù, ye te béh yuo ŋagásé faá nyí nɔ. 11 Dé yulâ, mɔ gèr kwa aá nùàr, né yeé yulá. Nùàr cu sâ túé ndé ŋgwéh ye nyegé seér né nyí lòù. Kɔ nde kela sa baá, nùàr nde ye ŋené kɔɔ́, ye kàmbér lé nyegé seér naâ nyí lòù wa. Te dene seèn nde ye kweéh seér, temé die bú lè ndɔ.

Bèh lòù sɔgɔ̂

12 *Sâ mɔ né mân, bí tòrò be torò, bí cou nyegé gule ndɔ, 13 *bí bèlè lòm ceér dé dilî, te gule mé né sɔgɔ dɔɔ́ŋ lòù mbɔ̀gɔ̀ sér cú, à taré seér lòù.

14 Bí lègè lòm tég, te dɔlê cer mgbè lètenè biì mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ. Bí den lom jolosé ndɔ. Mɔ sam, nùàr a, té ndèm mbaá kwá kú, ye nyí nde né Càŋ Dueè mé njolo ŋené. 15 *Mɔ bí bagasé kè nyégé ŋgwéh, nuaré déì nde né fùgò beè Càŋ liím. Bí né lom bagasé ke nyegé, te cén déì lètenè biì nyure veên ŋá cú, à jin bɔ̀ mbaábɔn.

16 *Bí té njolo cì, te nuaré déì lètenè biì yàgà ndé cú, à bɔ̀ njèh jejoloò faá Esayû nɔ sèb cú ndɔ. Esayû lɔ naâ ménâ, à lɔ naâ dene beì seèn yoòr go sɔm; lɔ naâ mé yáb; 17 *te ká jomo à nde ye gwaán den, ye tele a, bei né nyí, kúlú nyí kulù; tele lé naâ berɔ́ŋ ndɔ. À né mene mé yímé mene yueé fɔɔ́n, ceér mé à nde cu né kweéh seér lé teèn ná cû. Ŋgweéh bí né gi ménâ kɔɔ́ mà.

18 *Bí kwarè tòr mé bɔ́ sé naâ mé be kema sam. Bɔ̀ huaán *Iserálà lɔ naâ tà-kpù weè ké te tòr Sinayî ŋené, mé mgbátág cibî teèn líér, léláŋ fu tarê. 19 Tàŋ* lé naâ ké teèn mbamé, mé hueh nùàr mene. Mɔ bɔ̀ huaán Iserálà baá hueh doô ŋgweé, njií ye bɔ́ a, kú lòm mé veéh dé kuû. Bɔ́ né Càŋ bɔŋ, ye bú a: Té mé béh ménâ túé njí cû.» 20 *Lòù sam, hueh doô lé naá loôm mé gècên mene tueé taré, ye bɔ́ a: Né mene nùàr, né mene nyam, njií mé cor kema tòr hên dɔɔ́ŋ, bɔ́ tɔ̀bè wúlá sɔ̀m bú tɔbè ma. 21 *Lé naá loôm bɔ́ taré yɔgɔ́ dé gècên. Músì mé feh seèn lé naá giì môn tueé, ye: Baá nyí yoòr hemé; veéh baá nyí lòù bené seér ma.

22 Dé biì môn sam, bí né dé biì te tòr dé Siyɔ̂ŋ,† bèh mé lɔɔ́ Càŋ làŋ né teèn: né Jerusalem dé ké te vulúu; bɔ̀ cìlì Càŋ né lom teèn mgbɔ́ŋ. 23 Bí bɔ̀ ndoón ‡ den bilí né kɔɔ́, bí né kùrmò juɔbé. Yilí bɔ̀ sâ bɔ̀ né gi ter te mvù Càŋe nyagá den. Bí baá gi dé biì ká yoòr Càŋ; ju felè nùàr dɔɔ́ŋ tena nde né bú. Bí bɔ̀ càŋ bɔ̀ didilí bɔ̀ mé baá gi tê den né kɔɔ́. 24 *Bí baá ká yoòr Yeésò. Càŋ lé ŋgɔ̀ŋ feê kɔɔ́ naâ mé bú. Húɔ́m seèn bí yuɔb den né kɔɔ́. Ŋgulí kela né cí mé húɔ́m Ábèl.

25 *Sâ bí kè keè, bí té sòn nuaá mé né bí tie ndɔgɔ́ doô bèrɔ̀ŋ, wanɔɔ́ŋ bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ lɔ naâ tie duagá, bɔ́ berɔ́ŋ sòn nuaá mé né bɔ́ ká te tàbè tueé, bɔ́ ŋene gèr mé njéh. Sâ mɔ béh né sòn nuaá mé tueé né dé ké te vulúu ŋgeén, sâ béh nde né te ju mvelé yuo wa? 26 *Lɔ sâ hueh seèn lɔ naá giì tàbè jilí. À né cu béh déì tueé kwaá ndɔ, ye nyí nde cu né tàbè mbei cén jilí, wa dé sâ tàbè kɔɔ́ jìlì lòm ndé cú, jilí bilí nde aá mé vulú mene ma. 27 Dé mé à tueé né ye mbei cén” hên, feh kwaá gi aá, ye bɔ̀ njií mé Càŋ lé si giì naâ dɔɔ́ŋ nde né loù sâ jilí nyoló gií, te bɔ̀ dé ndeèr ndeè ter le lom kɔɔ́.

28 Sâ béh vrà lòm Càŋ mé terreb. Lòù sam, à béh haá né lò mé dé seèn jìlì nyì ndé ŋgwéh. Béh sén yí lòm bú teèn faá à gwaán nê nɔ, béh léb toò seèn leèb, béh veéh bilí bú. 29 *Mè tueé bí, Càŋ beèh né lom we mé ŋgie yeé njèh dé mvûŋ.

13

Dene mé nde né Càŋ yoòr huɔɔ́m

1 Bí gwàn kú dèn lètenè biì cu dɔɔ́ŋ lòù. 2 *Bí kɔ gi ndɔ, ye bí nde né bɔ̀ kìn sie nyegé ma. Bɔ̀ déì lɔ bɔɔ́ naâ ménâ, bɔ́ sie nyegé keéh bɔ̀ cìlì Càŋ teèn, bɔ́ kɔ́ ŋgwéh ye né bɔ́. 3 Bí mùnò ká bɔ̀ gwà cibì bɔ̀ munò, te den faá bí bɔ́ né ké gwà cibì sâ dɔɔ́ŋ nɔ. Bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ né bɔ́ gèr feh keéh, bí té bɔ́ nyèn, te den faá bɔ́ gèr sâ feh keéh né bí bɔ́ dɔɔ́ŋ ndɔ.

4 Gwɔ̀m a dèn lòm jolosé beè nùàr dɔɔ̂ŋ. Si bɔ̂ veèh a, té gwɔ̀m cùm; dé kàn a, dèn lòm kɔ́bè sâ. Mɔ sam, Càŋ nde né ju felè bɔ̀ cùm-gwɔ̀m bɔ̀ tená, à tena ju felè bɔ̀ ndé-yàgà bɔ̀ ndɔ.

5 *Kàgàlɔ̀ŋ a, té bí kɔgɔ kàgà. Njií mé né beè biì ŋené yuo kelâ dɔɔ́ŋ, yo a, táré sér bí mé njéh lòù. Lòù sam, Càŋ ye nyí wò mé huún kwá lɔ́ ndé ŋgwéh ma, wa nyí wò vú lɔ́ ndé ŋgwéh ndɔ. 6 *Mɔ né mân, béh gwaán njií nde né ké ter mé temé cén ye:

Gàm mò né Nùà Dueè, mè njeré déì vèh ndé ŋgwéh.

Nuaré déì mè njeré déì bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh ndɔ.»

7 Bí té bɔ̀ kokoô bɔ̀ biì dé léí toò nyèn; ŋgòr Càŋ ké lètenè biì lé seé naâ bɔ́. Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé kuú giì naâ te ceér Càŋe. Bí kè wèh dene bɔɔ̀n, bí kwaá njií temé cén yoòr Càŋ ménâ ndɔ. 8 Bí kɔ́ɔ ye, Yeésò *Kristò né den cu dɔɔ́ŋ kèì cén: à né léílé, à né lan, à nde den nde né ménâ kèì cén ndɔ. 9 Bí kè nyégé bagasé, wanɔɔ́ŋ bí nde né leér le. Lòù sam, bɔ̀ nuaré déì baá bɔ̀ njèh fefeê lètenè biì feh yií. Huɔm kela né mé temé beèh sagár seér mé fùgò Càŋ, te yo taré nyegé béh tarè. Dèn ŋgwéh dé tòù yâb. Mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé né tòù yâb hèllè genné seér dɔɔ́ŋ né yeé lòù mvuaán yuo kelá.

10 Béh né mé kɔ *sèmè dé beèh teèn. Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè mé bɔɔ́ yeé seé te *gwà cɔ̀gɔ̀ bɔ̀ Jûf, sèmè teèn yíé ndé ŋgwéh, bɔ́ mé ceér sam. 11 *Ŋgàŋ sèmè bɔ̀ Jûf dé koô né yeé te mɔ̀ dé bɔɔ̀n yilá, à beè yila yeé mé húɔ́m nyaàm, à nde bɔ̀ nùàr veên yoòr mé njéh semé sɔm. Jomo sâ bɔ́ jɔgɔ weh komó nyam hèllè, bɔ́ nde ŋgie njií ké jomo lɔɔ̂. 12 Né dé cî mé Yeésò lé nde kuú naâ ké jomo lɔɔ̂. À lé kuú naâ ye te nyí bɔ̀ nùàr *sené seér mé húɔ́m dé nyî nùà njèh.

13 Mɔ né mân, sâ béh hin gi ké jomo lɔɔ̂ yoòr seèn, béh bɔ́ nde gulí kuú ké sâ dɔɔ́ŋ. 14 Lòù sam, lɔɔ́ beèh dé kèì cên ká te wɔ̂ŋ sam, béh fɔɔ́n seér né lɔɔ́ dé ké toò. 15 Sâ, béh té sòn mé Càŋ seên dù. Sòn sèmè dé beèh né cí, né mé njua Yeésò. Sâ tueé né ye: béh sén bèh yilí Yeésò toò bɔ̀ nùàr mé sòn beèh nùà njèh. 16 Bí té bagaà bɔɔ̂ nyèn, bí gàm kú lètenè biì gaàm. Sâ né gèh sèmè mé né Càŋ yoòr huɔɔ́m dé gècên ndɔ.

17 Bí ŋgwé sòn bɔ̀ kokoô bɔ̀ biì ŋgweè, bí dèn bèh ka bɔɔ̀n. Lòù sam, bɔ́ lɔ́m felè biì cèr ŋgwéh, ye Càŋ nde né mé bɔ́ bieé le. Mɔ bí né sòn bɔɔ̀n ŋgweé, sâ bɔ́ nde né seé bɔɔ̀n mé vɔ́gɔ́-temé mene bɔɔ́. Mɔ sam, bɔ́ sé bɔɔ́ né seé mé yúlá-temé mene. Á sâ, nde né bí gam cuú wa?

18 Bí dùà dèn Càŋ felè beèh cu dɔɔ́ŋ. Béh kɔ gi aá kèn, ye dé beèh, temé beèh né lè die. Lòù sam, béh gwaán lom né ye dene beèh a, húɔ́m gí te njèh dɔɔ́ŋ lòù. 19 Mè né bí dua, kúkùr biì, bí dùà lòm Càŋ kókoó, ye bú a, kwá mè cu cu ké yoòr biì wágácén ma.

Bèh Càŋ duaà

20 Càŋ mé yuɔb yeé nùàr dɔlê komo sɔm aá Fehtoò beèh Yeésò te cio kèn. À Nùà mbieè nùà njèh yuo né mé cio bú sâ. Càŋ ŋgɔ̀ŋ dé kèì cên jegé né mé húɔ́m seèn ndɔ. 21 Càŋ yùɔ̀b nùàr a, nyén kwá bí ŋgulísé, te bí bɔɔ́ faá à gwaán nê nɔ. Bú a, sɔ̀m kêh be seê seèn yoòr beèh mé Yeésò Kristò, te béh bɔɔ́ njií mé né bú yoòr huɔɔ́m. Kùsèm terreb Yeésò Kristò a, *sùmù yùò kélá dèn cie dé nyèmà mé nyèmà. È môn.

Bèh cerê

22 Bɔ̀ nùàr mò, bí té ndè, mè bí hên nyagá kuú né ye te yo taré bí tarè; mè nyagá lom né tibísé ndɔ. 23 Bí kɔ́ɔ ye, bɔ́ sɔm aá mbeí beèh Timotê gwà cibì kèn. Mɔ à waà né jɔ̀gɔ̀, sâ mɔ mè baá ké yoòr biì ndeê, béh bú wa ndeè né kɔɔ́.

24 Bí bíé kéh mè bɔ̀ kokoô bɔ̀ gwà Càŋ mé bɔ̀ Càŋ bɔ̀ ké sâ dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ Càŋ bɔ̀ mé né bɔ̀ Italî bɔ̀ dɔɔ́ŋ ye bíé kéh bí ndɔ.

25 Húɔ́m-temé Càŋ a, ká sìè gí bí beè dɔɔ́ŋ.

* 1:5 1:5 Ps. 2:7; 2 Sam. 7:14; 1 Chr. 17:13

* 1:6 1:6 Deut. 32:43

* 1:7 1:7 Ps. 104:4

* 1:8 1:8-9 Ps. 45:6-7

* 1:10 1:10-12 Ps. 102:25-27

* 1:13 1:13 Ps. 110:1

* 2:6 2:6-8 Ps. 8:4-6

* 2:12 2:12 Ps. 22:22

* 2:13 2:13 Es. 8:17, 18

* 2:16 2:16 Es. 41:8-9

* 3:2 3:2 Nomb. 12:7

* 3:7 3:7-11 Ps. 95:7-11

* 3:15 3:15 Ps. 95:7-8

* 3:16 3:16-18 Nomb. 14:1-35

* 4:3 4:3 Ps. 95:11

* 4:4 4:4 Gen. 2:2

* 4:5 4:5 Ps. 95:11

* 4:7 4:7 Ps. 95:7-8

* 4:8 4:8 Deut. 31:7; Jos. 22:4

* 4:10 4:10 Gen. 2:2

* 5:3 5:3 Lév. 9:7

* 5:4 5:4 Ex. 28:1

* 5:5 5:5 Ps. 2:7

* 5:6 5:6 Ps. 110:4

* 5:7 5:7 Mat. 26:36-46; Mk. 14:32-42; Lûk 22:39-46

* 5:9 5:9 Manyor né njolo nòmò mé né dòù yuo. Tueé néye:cɔ̀ŋ yuo né beè Yeésò.

* 5:12 5:12-13 1 Kɔr. 3:2

* 6:8 6:8 Gen. 3:17-18

* 6:14 6:14 Gen. 22:16-17

* 6:19 6:19 Lév. 16:2

* 6:19 6:19 Kùn né njií mé sie kwaá né njèh bècénè.

* 6:20 6:20 Ps. 110:4

* 7:1 7:1-2 Gen. 14:17-20

* 7:1 7:1 Salêm lé naâ yilí Jerusalem déì. Mé ju hebreêh ye: Dene dɔlê.

* 7:5 7:5 Nomb. 18:21

* 7:17 7:17 Ps. 110:4

* 7:21 7:21 Ps. 110:4

* 7:27 7:27 Lév. 9:7

* 8:1 8:1 Ps. 110:1

* 8:5 8:5 Ex. 25:40

* 8:8 8:8-12 Jér. 31:31-34

* 9:2 9:2 Ex. 26:1-30; 25:31-40, 23-30

* 9:3 9:3 Ex. 26:31-33

* 9:4 9:4 Ex. 30:1-6; 25:10-16; 16:33; Nomb. 17:8-10; Ex. 25:16; Deut. 10:3-5

* 9:5 9:5 Ex. 25:18-22

* 9:5 9:5 Bɔ́ bɔ̀ cìlì Càŋ sâ yilá né chérubins”.

* 9:6 9:6 Nomb. 18:2-6

* 9:7 9:7 Lév. 16:2-34

* 9:13 9:13 Lév. 16:15-16; Nomb. 19:9, 17-19

* 9:19 9:19-20 Ex. 24:6-8

* 9:21 9:21 Lév. 8:15

* 9:22 9:22 Lév. 17:11

* 9:28 9:28 Es. 53:12

* 10:5 10:5-7 Ps. 40:6-8

* 10:11 10:11 Ex. 29:38

* 10:12 10:12-13 Ps. 110:1

* 10:16 10:16 Jér. 31:33

* 10:17 10:17 Jér. 31:34

* 10:22 10:22 Lév. 8:30; Ese. 36:25

* 10:27 10:27 Es. 26:11

* 10:28 10:28 Deut. 17:6; 19:15

* 10:29 10:29 Ex. 24:8

* 10:30 10:30 Deut. 32:35, 36

* 10:37 10:37-38 Hab. 2:3-4

* 11:3 11:3 Gen. 1:1; Ps. 33:6, 9; Jâŋ 1:3

* 11:4 11:4 Gen. 4:3-10

* 11:5 11:5 Gen. 5:21-24

* 11:7 11:7 Gen. 6:13-22

* 11:8 11:8 Gen. 12:1-5

* 11:9 11:9 Gen. 35:27

* 11:11 11:11 Gen. 18:11-14; 21:2

* 11:12 11:12 Gen. 15:5; 22:17; 32:12

* 11:13 11:13 Gen. 23:4; 1 Chr. 29:15; Ps. 39:12

* 11:17 11:17 Gen. 22:1-14

* 11:18 11:18 Gen. 21:12

* 11:20 11:20 Gen. 27:27-29, 39-40

* 11:21 11:21 Gen. 47:31; 48:1-20

* 11:22 11:22 Gen. 50:24-25; Ex. 13:19

* 11:23 11:23 Ex. 2:2; 1:22

* 11:24 11:24 Ex. 2:10-12

* 11:28 11:28 Ex. 12:21-30

* 11:29 11:29 Ex. 14:21-31

* 11:30 11:30 Jos. 6:12-21

* 11:31 11:31 Jos. 2:1-21; 6:22-25

* 11:32 11:32 Jug. 6:11–8:32; 4:6–5:31; 13:2–16:31; 11:1–12:7; 1 Sam. 16:1–1 Rois 2:11; 1 Sam. 1:1–25:1

* 11:33 11:33 Dan. 6:1-27

* 11:34 11:34 Dan. 3:1-30

* 11:35 11:35 1 Rois 17:17-24; 2 Rois 4:25-37

* 11:36 11:36 1 Rois 22:26-27; 2 Chr. 18:25-26; Jér. 20:2; 37:15; 38:6

* 11:37 11:37 2 Chr. 24:21

* 12:5 12:5-6 Job 5:17; Prov. 3:11-12

* 12:12 12:12 Es. 35:3

* 12:13 12:13 Prov. 4:26

* 12:15 12:15 Deut. 29:18

* 12:16 12:16 Gen. 25:29-34

* 12:17 12:17 Gen. 27:30-40

* 12:18 12:18-19 Ex. 19:16-22; 20:18-21; Deut. 4:11-12; 5:22-27

* 12:19 12:19 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

* 12:20 12:20 Ex. 19:12-13

* 12:21 12:21 Deut. 9:19

† 12:22 12:22 Siyɔ̂ŋ né yilí Jerusalem déì (1 Chr. 11:4-5)

‡ 12:23 12:23 Huaán dé toò jɔ̀gɔ̀.

* 12:24 12:24 Gen. 4:10

* 12:25 12:25 Ex. 20:22

* 12:26 12:26 Agg. 2:6

* 12:29 12:29 Deut. 4:24

* 13:2 13:2 Gen. 18:1-8; 19:1-3

* 13:5 13:5 Deut. 31:6, 8; Jos. 1:5

* 13:6 13:6 Ps. 118:6

* 13:11 13:11 Lév. 16:27

Jâk

1

2

3

4

5

Mvù Jâk

1

Bèh bieê

1 *Né mè Jâk nyagá né kɔɔ́. Mè né nùà seê Càŋ bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò *Kristò. Mè nyagá njií né mé bí bɔ̀ Càŋ bɔ̀* mé né wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ŋellé ndeé, mè né bí bieé.

Càŋ mé temé cén duaà

2 Bɔ̀ nùàr mò, mɔ bí baá mene bɔ̀ dàm gèr feh hihiné ŋené, bí sàmè sér mé njéh lòù; 3 bí kɔ né ye, mɔ bí né temé yoòr Càŋ tég kwaá njií, gèr né mene bí jilí, sâ feh né bí njèh yolô. 4 Mɔ bí baá yoló, bí yóló ŋágá lòm njèh dɔɔ́ŋ ndɔ, te gècên biì yieé lom mé gùm mene, veên déì yoòr biì ŋéné cú, bí den lom bɔ̀ jéjég bɔ̀ sâ.

5 Mɔ lètenè biì lo né nuaré déì saám, bú a, yúé njí mé Càŋ, à nde né bú ceér feh; à né Càŋ kɔ́-jere felè nùàr dɔɔ̂ŋ, à haá yeé mé temé cén. 6 Njèh cén, kɔ nùà bú sâ a, dùà lòm bú mé temé seèn mene ndɔ, à té lòù sàn sér. Mɔ sam, nùà saân den né faá mvùɔ̀b nòmò nɔ; fu sé yeé baá kobó, nde né mé bú dùà dɔɔ́ŋ ndɔré yɔŋ. 7 Mɔ à né gèh nùà dé sâ, bú a, té ndèm mbaá kwá kú, ye nyí nde né njeré déì beè Càŋ kwa ndɔ; 8 bú a, kɔ́ sér lòù, ye nyí né nùà sòn fà, nyí né táfùr mbaá ma.

Nùà saâm mé nùà lieê

9 Nùà saâm mé né beè Yeésò *Kristò a, té njeré déì nyàmè; bú a, sàmè sér lòù, ye ŋgúlú dé nyî né beè Càŋ ma. 10 *Mé nùà lieê mene, bú a, sàmè táré mé ŋgúlú dé beè Càŋ ménâ ndɔ. Bú a, kɔ́ɔ ye, dé kènê nyí nde né lòù jieé seér, nyí nde cu né faá mvue nyurè nɔ yuaá yuo. 11 Mɔ lou komo yuoó aá gè bà, nde né baá taré, à bɔgɔ́ ŋema sɔm nyure dɔɔ́ŋ, bɔ̀ mvue yua yuo gi, nòmò yàgà bɔɔ̀n nyimé yuo gi ndɔ. Nùà lieê né ménâ, à nde né lètenè bɔ̀ njèh seèn môn nyimé yuo.

Tájilí

12 Nuaá mé gèr jilí mene bú naàn, mɔ à né yoló, à nde né samésé den. Lòù sam, à nde né yɔ̀ŋ ndeèr jomo sâ kwa. Né sàgà mé Càŋ lé naâ tueé kwaá, ye bɔ̀ɔ́ mé né nyí gwaán dɔɔ́ŋ, nyí nde né mé bɔ́ haá.

13 Mɔ veên baá nuaré déì taáb, bú a, té Càŋ yoòr kú, à té túé ye, Càŋ tab né nyí kɔɔ́. Mè tueé bí, veên Càŋ sìè kòmò bèh, Càŋ nùàr mé veên táb bèh ndɔ. 14 Tuaá mé né yoòr nùàr nderé né nùàr kɔɔ́, né bú soób, ye te à sela veên. 15 Tuaá hèllè sé yeé baá kurú, veên ŋar. Veên sé yeé baá yaám, cio ŋar ndɔ.

16 Bɔ̀ nùàr mò, temé mò né yoòr biì, bí té feh biì mbaá bèlè kú. 17 Bɔ̀ njèh dé bebagaà yuo gi né ké te vulúu beè Càŋ nùà njèh. Lou bɔ̂ weéh mé bɔ̀ mbentò ké te vulúu dɔɔ́ŋ lé si giì naâ bú. À dé seèn kwéh sér bèh, à faá lou nɔ yílá lèr bèh, à béh te cibi faá lou nɔ sì lɔ́ ŋgwéh. 18 À béh yɔ̀ŋ haá seér yeé kɔɔ́, à béh haá lom né mé kàgà-ndòn seèn ndɔ. À lé béh yɔ̀ŋ sâ haá keéh naâ te ŋgòr gècên-e, ye te béh yuo kela lɔgɔ̂ mé yɔ̀ŋ sâ kɔɔ́, béh den felè bɔ̀ njií mé nyí lé naá giì si dɔɔ́ŋ.

Nùà ŋgwé-tieè

19 Bɔ̀ nùàr mò, temé mò né yoòr biì, bí mùnò dèn ŋgòr hên munò. Sâ tueé né ye: mɔ bɔ́ né tueé, nùà kàn a, félá kɔ́r gí dɔɔ́ŋ. Njèh cén, bú a, tée wúwágá túé ye; temé a, té bú wúwágá ŋá ndɔ. 20 Mɔ sam, nùà fúrú-temê njèh didilî beè Càŋ bɔ́ húɔ́m ndé ŋgwéh. 21 Bí gè mé ceér jéré-temé lè biì, bí nyénné sér veên lòù. Bí gwaán yebbé seér ŋgòr Càŋ mé Càŋ dobo kwaá né lè biì doô; dé sâ yili sɔm seér nde né bí kɔɔ́.

22 Bí té ŋgòr Càŋ mbaá ŋgwé fàŋ njí, kɔ bí bɔɔ́ seér faá ŋgòr Càŋ tueé nê nɔ, sâ ye. Mɔ sam, sâ bí né feh biì mé be biì bele. 23 Mè tueé bí, nuaá mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, à faá ŋgòr Càŋ tueé nê nɔ bɔ́ ŋgwéh, felá né nuaá mé la naâ daregà ke. 24 À yeé ŋene nyegé gi aá njolo seèn teèn bagasé, à kwaá njií doó, à fɔɔ́n gò seèn; tètèì sam à nyen njií cu aá gèh dé mé njolo seèn hèllè la naâ. 25 Dé nuaá mé né *sóú Càŋ ŋené kɔɔ́, môn sam, à dé seèn sóú mbaá ŋgwé njí ŋgwéh, à bú nyèn ŋgwéh. Lòù sam, sóú sâ né sóú jéjêg mé né nùàr te veên huaár sɔm. À né temé teèn kwaá njií, à né faá tueé nê nɔ bɔɔ́ ndɔ. Dé seèn Càŋ nde né bú mé seé seèn kulú.

26 Mɔ nuaré déì né munó ye nyí né nùà Càŋ, mé à leba sìè ŋgwéh, sâ à né feh seèn bele, à Càŋ dua kuú né dé lòù. 27 Ceér Càŋ duaà mé né Càŋ yoòr huɔɔ́m tueé né dé seèn ye: kɔ nùàr né bɔ̀ huaán kû mé bɔ̀ ma kû te gèr-e sie nyegé, sâ ye; kɔ à né be te seé *wɔ́ŋe sɔm, te veên bú yoòr jèrè ndé cú, sâ ye ndɔ. Tele beèh Càŋ gwaán kela né cí.

2

Nùà balê

1 Bɔ̀ nùàr mò, bí bɔ̀ɔ́ mé né dé biì temé yoòr Fehtoò beèh Yeésò Kristò Nùà *Sùsùm kwaá njií dɔɔ́ŋ, bí té bɔ̀ nùàr lòù bàlè. 2 Sâ jue né, merré déì nuaré déì bɔ̂ mbeí ndeè naâ te mɔ̀gɔ̀ biì yilá ndeé, déì né nùà sèsàm, à né mé bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ sèsàm yoòr mé lɔ̀ŋ sèsàm beè ndɔ; déì né dé seèn nùà saâm, mé cɔ̀gɔ̀ tándárè mân yoòr. 3 Bɔ́ fà dɔɔ́ŋ yeé waà baá, bí *sumú weh nùà sèsàm dé seèn lòù, bí feh bú kɔgɔ sùsùm, ye bú a: ndê dèn dé yeè ká teèn. Bí né nùà saâm dé seèn ter ŋgaáŋ kwaá den; mɔ sam bí ye bú a: dèn ndé dé seèn ka biì te bàŋ tabe. 4 Ŋgweéh sâ bí geí né nùàr lòù wa? Ŋgweéh sâ ndìèm veên lè biì doô tena né ju ménâ kɔɔ́ mà.

5 Bɔ̀ mbeí mò, temé mò né yoòr biì, bí félá nyégé bagasé, bí kɔ́ɔ ye, Càŋ ká lè wɔ́ŋe balé weh seér né bɔ̀ saám bɔ̀, ye te bɔ́ kwaá yam njií gi temé yoòr nyî, bɔ́ yila Lò nyî faá nyí lé naâ tueé kwaá nɔ: sâ à lé ye bɔ̀ɔ́ mé gwaán né nyí dɔɔ́ŋ nde gi né Lò nyî yilá. 6 Mɔ Càŋ né dé seèn ménâ tueé, bí bɔ̀ saám bɔ̀ lòù seb seér né dé keì wa? Ŋgweéh bɔ̀ sèsàm bɔ̀ hèllè bí gèr feh keéh yeé kɔɔ́ wa? Ŋgweéh bɔ́ bí toò juù njií yeé kɔɔ́ wa? 7 Yilí nyɔ́gɔ̀r mé né yoòr biì doô, bɔ́ bɔɔ́ beéh yeé kɔɔ́ ndɔ mà.

8 *Mɔ bí né sóú dé koô mé lé yuoó naâ sònò Nùà Dueè jolo, sâ bí bɔɔ́ yií né teèn. Te mvù Càŋe né môn nyagá den, ye: Gwàn mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè nɔ.» 9 Mɔ bí ménâ bɔ́ ŋgwéh, bí né seér nùàr lòù balé, sâ bí kwa né sóú, bí sela né veên; á sâ, ju nde né bí sie ndɔ. 10 Lòù sam, nuaá mé kwa baá njolo sóù cén kwa bilí né mé bɔ̀ dé jomò mene. 11 *Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé lé yiín naâ yàgà kuû doô, yiín cu né feh wulâ kɔɔ́ ndɔ. Mɔ né mân, nuaá mé yàgà kú ŋgwéh, wula seér né dé seèn feh, kum né sóú.

12 Mè tueé bí, njií mé bí né gi tueé, mé bí né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, bí kɔ́ɔ ye, sóú mé nde né béh te veéne huaár sɔm doô nde gi né bí ju teèn bele laré. 13 Loù sâ jere Càŋ mé nuaré déì sìè ndé ŋgwéh faá jere lé nùà sâ mé mbeí sìè ná ŋgwêh nɔ. Dé bɔ̀ kɔ́-jere bɔ̀, loù sà bɔ́ nde né ju feém.

Temé yoòr Yeésò kwaá njiî, mé seé mene

14 Bɔ̀ nùàr mò, hên mɔ nuaré déì tueé lom né mé sòn, ye nyí né temé yoòr Càŋ kwaá njií, à njií mé Càŋ tueé nê bɔ́ ŋgwéh, sâ né njeré déì gam wa? Gèh temé kwaá njiî bú sâ nde né bú yili sɔm ndɔ wa? 15 Mè jue né merré déì cɔ̀gɔ̀ bɔ̂ yáb né yeé mbeí saám, 16 bí né bú tueé seér, ye bú a: ndé bá-re baga, dùlù a, té wò dɔ́lé; cùè a, té wò sìè ndɔ. Mɔ njií mé né bú yɔgɔ́ sâ, bí bú há ŋgwéh, sâ léláŋ ŋgòr biì nde né bú gam wa? 17 Né kèì cén mé temé nùàr ndɔ: mɔ nuaré déì né temé yoòr Càŋ kwaá njií, à seé bɔ́ ŋgwéh, sâ temé kwaá njiî seèn sâ né komó temê.

18 Mɔ nuaré déì ye mè a: mè bɔɔ́ né dé mò seé, nyí kwaá njií né dé nyî temé yoòr Càŋ ma, mɔ à tueé né ménâ, sâ mè nde né bieé ye bú a: Jɔ̀gɔ̀ fèh ke mè ndândaà temé yoòr Càŋ kwaá njiî, mé seé teèn yílá ŋgwéh sâ, te mè feh keéh bú temé yoòr Càŋ kwaá njiî, mè feh keéh bú mé seé mò. 19 Ŋgweéh wò né gi kɔɔ́ ye, Càŋ gi cegé né cén mà. Wò kɔ yií né teèn. Bɔ̀ tándulu né taré môn kɔɔ́ ndɔ, bɔ́ toò seèn ndelé yeé dé cî!

20 Kɔ̀cɔ̀, tándugó! Kè, ndândaà temé yoòr Càŋ kwaá njiî mé seé teèn yílá ŋgwéh, né temé kuû. Kɔ bɔ́ né gi fà dɔɔ́ŋ, sâ ye. Kwá mè feh wò. 21 *Ŋgweéh Abrahâm, tele beèh dé koô, lé nùà gècên beè Càŋ ŋaà naâ mé seé wa? À lé naâ ŋuna seèn Isâk toò Càŋ *semé njií. 22 Kènê wò ŋene kɔ baá kèn, ye temé seèn yoòr Càŋ kwaá njiî, bɔ̂ seé seèn lé naá giì bècénè fà dɔɔ́ŋ, te temé seèn yoòr Càŋ kwaá njiî mboón ye mé seé seèn. 23 *Te yuo faá bɔ́ nyagá kwaá né te mvù Càŋe nɔ, ye: Abrahâm lé naâ temé cén yoòr Càŋ kwaá njií; Càŋ lé bú nùà dilî yilá naâ mé njéh.» À lé bú mbeí seèn yilá naâ dé cî ndɔ. 24 Sâ, bí ŋéné kɔ́ bá ŋenè, ye Càŋ nùàr nùà dilî beè seèn yilá né mé temé yoòr seèn kwaá njiî bɔ̂ seé fà dɔɔ́ŋ ma.

25 *Lé naá cuù mé Rahâb sɔrmbe ménâ ndɔ: Càŋ lé bú nùà dilî beè seèn yilá naâ mé seé gècên seèn: bɔ̀ tebé bɔ̀ déì lé yuoó naâ lètenè bɔ̀ *Jûf, bɔ́ waà, à sie nyegé bɔ́, à né bɔ́ gam. Bɔ́ yeé baá mé gò, à feh bɔ́ ceér dé hiîn, te bɔ́ beè yílá cú.

26 Den né faá yo nùàr nɔ; mɔ cúcuí nùàr yuo aá, yo ŋa ká jomo komó. Né mé temé yoòr Càŋ kwaá njiî ménâ ndɔ, mɔ seé teèn yílá ŋgwéh, sâ né komó temê.

3

Leba

1 Bɔ̀ nùàr mò, bí té mgbɔ́ŋ mbaá mèrrè dèn, ye bí nde gi né bɔ̀ fèh-njèh bɔ̀ ŋaá. Mè tueé bí, béh bɔ̀ fèh-njèh bɔ̀ sâ, ju nde né felè beèh teèn; ju dé beèh taré kela nde né kɔɔ́ mé ju dé bɔ̀ nùàr. 2 Lòù sam, béh dɔɔ́ŋ, béh né gi kèkènè bɔ̀ veên hihiné bɔɔ́ laré. Mɔ nùàr sòn mbaá túé sábé njí ŋgwéh, sâ nùà gècên jéjég né bú, à nde né gùm seèn sie kɔɔ́. 3 Béh nyam tébágàr lɔ̀ŋ sònò yií yeé dé cî, ye te bɔ́ ŋgweé sòn beèh ŋgweè, te béh sie komo gùm bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ mé njéh. 4 Déì né cu bàtô; mé hàm seèn mene dɔɔ́ŋ, támbên pìlì mân lemé gɔ né mé bú kɔɔ́. Bɔ̀ fu tetarê né mene bàtô velá mgbɔmé yɔgɔ́, mé njéh mene, mɔ nùà fár-bàtô ye nyí gwaán né kàn mé kán ndeê, à nde né tàŋèr bàtô hèllè bèh sâ mé njéh pilí lemé njií. 5 Mé leba né yeé ménâ ndɔ; támbên gà mé jie kela né yoòr nùàr kɔɔ́ né bú. Mé njéh mene, à bɔ̀ gègeér ŋgòr tueé yegé komo gi né kɔɔ́. Déì né cu we. Mɔ támbên bɔgɔ́ weè mân ŋaga baá, à nde né gùm ndèndèŋ hobô dɔɔ́ŋ ŋgie sɔm.

6 Leba né môn, à né faá we nɔ, dàm bɔ̀ veên ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ bilí gi né teèn, à gùm nùàr dɔɔ́ŋ bɔɔ́ beéh yeé kɔɔ́. Mɔ à baá sela, à nde né gùm nùàr dɔɔ́ŋ beè ŋɔ sie, à ŋgie sɔm bú. Lòù sam, we bú sâ yuo den né tuar te cio. 7 Nùàr né gi bɔ̀ kèkènè njèh dɔɔ́ŋ sie komo, à tu bɔ́: bɔ̀ nyam o, bɔ̀ non o, bɔ̀ sàb mé bɔ̀ ŋgò o, dɔɔ́ŋ nùàr né gi bɔ́ sie komo. 8 Dé lebà môn sam: bèh lɔ mé naâ-naà, nuaá mé né leba sie komo née teèn sam ye. Leba né lom gùr veên, nùàr bú sìè kòmò bèh; teèn gɔbé den lom né léláŋ ndìèm. 9 *Mé leba cên sâ, béh Tele beèh Càŋ seén né mé njéh; bɔ̀ nùàr mé Càŋ me kwaá né faá sòn seèn nɔ, béh bɔ́ duagá cu né mé njéh ndɔ. 10 Béh vra né mé sòn cên sâ, béh duagá cu mé sòn cên sâ ndɔ. Kɔ̀cɔ̀ bɔ̀ nùàr mò, bí lélɔɔ̀, 11 wanɔɔ́ŋ manyor* cén nòmò bagaà bɔ̂ nòmò veên bèh cén-e sɔ̀m bèh. 12 Máŋgɔ̀rè yeé màkpelâŋ féí bèh, teér máŋgɔ̀rè féí bèh ndɔ. Né kèì cén mé nòmò ménâ; ndɔ́g nòmò bagaà te nòmò jelâ yùò bèh, bɔ̀ nùàr mò.

Kɔ́ŋkɔŋ mé lo dé Càŋ

13 Nùà loò déì né lètenè biì teèn wa? Nùà kɔ́gɔ̀n déì né lètenè biì teèn ndɔ wa? Bú a, bɔ́ yébbé sɔ̀m kêh te seé seèn, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ teèn, ye à né njèh kɔɔ́. 14 Á, mɔ bí jelá le né léláŋ sà bɔ̂ huer ndɔ, sâ bí té mbaá púnó kú, bí té gècên Càŋ te nyeéne nyímé lɔ́. 15 Gèh kɔ́gɔ̀n bú sâ beè Càŋ yùò bèh; né lo dé bɔ̀ nùàr ká lè wɔ́ŋe, dé sâ né seé táhòrò. 16 Lòù sam, bèh mé sà bɔ̂ huer né teèn, njèh nde né bèh sâ lòù ndabé den, veên feh hihiné nde né bèh sâ kurú ndɔ.

17 Kɔ́ŋkɔŋ Càŋ dé seèn môn sam, à né dé seèn ŋagásé tâŋ, dɔlésé mbɔ̂, yébbè yébbè ndɔ; à né dé seèn léláŋ húɔ́m-temê, mé kɔ́-jere, léláŋ ŋágá temê; à nùàr gèì bèh, à mé sòn fà sam ndɔ. 18 Mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé né dɔlê lètenè bɔ̀ mbaábɔɔ̀n goó su dɔɔ́ŋ, vu kwaá né gèh bèh dɔlê, te wa tàb, bɔ́ ndeè kaga nyegé bagasé. Tàb sâ né dene dé dilî.

4

Mbeí *wɔ̂ŋ deèn

1 Jɔ́gɔ́ mé kèrrè lètenè biì kelà he ndɔ wa? Sâ dɔɔ́ŋ né gi tuaá wɔ̂ŋ mé né lè biì, ŋaáŋ né bí môn kɔɔ́. 2 Bí sé yeé baá njeré déì gwaán, temé biì jɔgɔ le teèn; bí sé yeé kwà cú, ŋa wúlá-feh. Tuaá sé yeé baá bí mé njeré déì sie, bí sé yeé kwà kòmò cú, lègè die lètenè biì, kèrrè kela baá-re teèn yila. Mè tueé bí, bí bɔ̀ njií sâ kwà bèh; lòù sam, bí mé Càŋ dùà njí bèh. 3 Bí né mene mé bú dua njií, bí kwà bèh. Lòù sam, bí teèn dùà yí ŋgwéh, bí kɔ lom né duaà, te bí bɔɔ́ mé njéh faá bí gwaán nê nɔ.

4 Kɔ̀cɔ̀, jue ka bí bɔ̀ vevenê bɔ̀! Bí kɔ́ ŋgwéh ye, mɔ bí né bɔ̀ mbeí wɔ̂ŋ, sâ bí né bɔ̀ bùnò bɔ̀ Càŋ wa? Né yeé môn; nuaá mé ye nyí né mbeí wɔ̂ŋ né nùà bùnò Càŋ. 5 Bí té mùnò, ye bɔ́ te mvù Càŋe nyagá kuú né dé lòù, ye: Yɔ̀ŋ mé Càŋ yií kwaá né yoòr beèh hên, à bú cií lom nde né mé huer mene. 6 *Sâ kè-re ndɔ, mé njéh mene, Càŋ né cu béh húɔ́m-temé seèn lòù feh keéh ŋeí, te yuo faá bɔ́ lé nyagá kwaá naâ te mvù Càŋe nɔ, ye:

Nuaá mé né lòù ŋgumó dɔɔ́ŋ, Càŋ bú gwàn bèh,

à húɔ́m-temé seèn feh keéh seér né mé bɔ̀ dedɔlê bɔ̀.»

7 Mɔ bí ye te huɔm, bí léb ndé toò Càŋ, bí njébá taáb mé *Sátàn, à nde né bí dula kwaá lɔɔ́. 8 Bí ŋgòrò ndé gí yoòr Càŋ, te Càŋ ŋgoró nde yoòr biì ndɔ. Kɔ̀cɔ̀ bɔ̀ leba bɔ̀, bí yàgà sɔ̀m gí bɔ̀ veên beè, bí yaga nyegé temé ndɔ. 9 Bí vúágá kú, bí sì yúé, bí né njegér. Bí lɔɔ̀ ja kioô, bí yúé sér lòù. Bí lɔɔ̀ vɔ́gɔ́-temé, bí vúágá sér kú. 10 Bí cémmé ndé gí toò Fehtoò beèh, à nde né bí ter sie sɔm.

Ju felè mbeî tenâ

11 Bɔ̀ nùàr mò, nùàr té mbeí júé. Nuaá mé né mbeí jueé, mé né ju felè seèn tená gɔ dɔɔ́ŋ, jue né *sóú, à ju tena né felè sóù ndɔ. Mɔ à né ju felè sóù ménâ tená, sâ à feh seèn weh né faá nùà téná-juù nɔ, à sóú hèllè jòlò ndé cú. 12 Mè né tueé ye bí a, ye sóú sou lom né Càŋ nùà njèh, à né lom nùà téná-juù teèn mé huún ndɔ. Terreb nùàr yili sɔɔ̀m mé nùàr calé sɔɔ̀m né cegé beè seèn mé huún. Wò né neì mé né ju felè mbeî tená wa?

Hàm feh

13 *Bí bɔ̀ɔ́ mé né tueé gɔ ye: lan wa, né kwéh wa, béh nde né te lɔɔ́ mân ndeé, béh cer teèn gùm nyèmà, béh né toón bɔɔ́, béh né kàgàlɔ̀ŋ kwa, bí bɔ̀ɔ́ mé né ménâ tueé sâ, bí ŋgwé nyégé bagasé. 14 Njií mé wa ndeè né felè biì kwéh, bí né kɔɔ́ wa? Bí den né faá mvulu bègè nɔ; à nde gi né bagasé sie ndɔgɔ́, tètèì sam à ŋagá yuo cu aá kèn. 15 Mɔ ye te huɔm, bí sé la tueé seér naâ ye: mɔ Nùà Dueè né gwaán, à nde né béh terreb haá, te béh bɔɔ́ dé kàn mé dé kân. 16 Bí lɔɔ̀ cí, bí né seér feh mé púnò mbaá ham gɔ. Bí kɔ́ ŋgwéh ye gèh púnò bú sâ né dé veên wa? 17 Sâ kènê ndɔ, nuaá mé né ceér bagaà kɔɔ́, lɔɔ̀ cí, nde bele seér ceér dé hiîn, kuú baá veên kèn.

5

Gèr felè bɔ̀ lilieê bɔ̀

1 Bí bɔ̀ lilieê bɔ̀ ŋgwé nyégé bagasé ndɔ, bí sì mbà siì, bí njègèr lòm dé njegêr, gèr baá felè biì ndeê! 2 *Bɔ̀ ŋgúlú biì hèllè baá gi tàbè, sueé cɔ̀gɔ̀ biì yieé gi aá kèn. 3 Jagàb kàgàlɔ̀ŋ biì vu sɔm aá ndɔ, te bí ndeè die ju mé njéh. Mè tueé bí, gùm biì vu nde né faá we ŋgie né bú kɔɔ́ nɔ. Lòù sam, bí nde ŋgúlú biì cuan bilí, sâ wɔ́ŋ baá gi ká bèh cerê. 4 *Bí né bɔ̀ seé bɔ̀ ké ŋueh yií, bɔ́ né bí boór kieé, bɔ́ né yab kwaá, bí bɔ́ kàgàlɔ̀ŋ gwɔ̀m bèh. Bí ŋgwé njí kéŋ bɔɔ̀n kán, bɔ́ né Càŋ terrèb felè biì keéŋ yilá, à né hueh bɔɔ̀n ŋgweé ndɔ. 5 Bí né dé biì *wɔ́ŋ samé yieé, bí né pɔ̀yɔ̀g yieé. Ŋgweéh bí né lom faá nyam cèllè mé bɔ́ nde né ŋɔɔ́b wa? 6 Bɔ̀ɔ́ mé bèh njèh kɔ́ ŋgwéh, bí ju felè bɔɔ̀n tena gi aá kèn, bí wula kuú né bɔ́ mé sòn fuû ndɔ. Mé njéh mene, bɔ́ kɔ lom né kuû, bɔ́ sòn toò biì táré bèh.

Temé sieè mé Càŋ duaà

7 Bɔ̀ nùàr mò, bí sìè lòm temé tég, kɔ Fehtoò beèh ndeè cuù baá kèn. Bí kè wèh beè nùà kíé-boôr: mɔ à kie gi aá boór seèn, à nde né sèŋ mé nu cên kwaá, à nde né sèŋ mé nu dé jomò kwaá, à né yab teèn yoló kela den. 8 Bí yóló ménâ ndɔ, bí sìè lòm temé tég, Fehtoò beèh baá ndeê.

9 Bɔ̀ nùàr mò, bí té lètenè biì lòù ndúgó gɔ̀, te ju ndeè bí beè Càŋ sìè cú. Nùà téná-juù baá ndeê, à hên nɔ.

10 Belà, bí mùnò njí cégé mé dene bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ léí jɔ̀gɔ̀; bɔ́ lé naâ lè yilí Nùà Dueè tueé, bɔ́ né gèr teèn ŋené yií. Mé njéh mene, bɔ́ lé naâ lòù yoló seér. Bí kè wèh beè bɔɔ̀n, bí yolo lom ménâ ndɔ. 11 *Béh né gi kɔɔ́ ye, kènê bɔ́ né dé bɔɔ̀n dé samê samé seér. Lòù sam, bɔ́ lé naâ tég sie huɔɔ́m. Bí lé naá giì sìè-temé Jôb ŋgweé. À yeé baá temé môn sie, Nùà Dueè lé naâ bú njèh ŋgún kulú haá cuú; bí né gi kɔɔ́. Lòù sam, Nùà Dueè né Càŋ kɔ́-jerè, léláŋ húɔ́m-temê ndɔ.

12 *Tétán bɔ̀ nùàr mò, bí té jègè jègè nyì. Nùàr a, té vulú jègè, à té tàbè jègè. Né mene kei, bú a, té njií sâ jègè nyì. Nùà kàn a, túé lòm sòn cén, sâ gi aá. Mɔ né nyea, sâ né lom nyea; mɔ né sam, sâ né lom ka sam, gi môn ndɔ; te ju bí beè Càŋ sìè cú.

13 Lètenè biì nuaré déì né gèr teèn ŋené wa? Bú a, dùà Càŋ duaà. Nuaré déì né samé wa? Bú a, sì bené. 14 *Lètenè biì nuaré déì né teèn baán wa? Bú a, yílá bílí bɔ̀ kokoô bɔ̀ gwà Càŋ. Mɔ bɔ́ baá gi doó, bɔ́ dua bú Càŋ felè, bɔ́ bɔ bú kómó mé yilí Nùà Dueè. 15 Mɔ bɔ́ dua lom né mé temé cén, sâ Nùà Dueè nde né nùà beên doô yili sɔm, à nde né bú ter sie sɔm. Mɔ à naâ veên déì bɔɔ́, Nùà Dueè nde né bú mé njéh kulú sɔm ndɔ. 16 Mɔ né mân, sâ bí sàlè sɔ̀m kú mé veên lètenè biì, bí né mé Càŋ dua kuú, te bí taré yuo. Bí kɔ́ɔ ye, mɔ nùà dilî baá Càŋ mé temé cén dua, sòn seèn né yeé ŋgulí dé gècên ma. 17 *Né faá *Elî nɔ; à lé naâ nùàr faá béh ndɔ. À lé dua loóm naâ Càŋ mé temé seèn mene dɔɔ́ŋ, ye te nu né cú. Ŋgweéh nu ka né ŋgwéh tɔ́g nde wa nyèmà tagár mé kwèh mà. 18 *À yeé dua cu aá Càŋ, nu ne cu ye; yab nde cu ye yuo.

19 Bɔ̀ nùàr mò, mɔ nuaré déì né ceér gècên saáb, nuaá mé weh njií cuù bú te ceér gècéne dɔɔ́ŋ bɔɔ́ yií né teèn. 20 *Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé sie sɔm nùà veên déì te veéne, feh bú ceér Càŋ, yili sɔm seér né nùà sâ te cio lòù. Sâ veên seèn lé naá menè ŋgún, bɔ́ nde né bú mé njéh kulú sɔm gií.

* 1:1 1:1 Mat. 13:55; Mk. 6:3; Seé b. 15:13; Gal. 1:19

* 1:1 1:1 Lè ju greêk jue né gèh nùàr yulà cùɔ̀b fà. Bɔ̀ kwé-ŋgɔ̀r Càŋ bɔ̀ déì ye, Jâk bɔ̀ Càŋ bɔ̀ dɔɔ́ŋ yilá né bɔ́.

* 1:10 1:10-11 Es. 40:6-7

* 2:8 2:8 Lév. 19:18

* 2:11 2:11 Ex. 20:13, 14; Deut. 5:17, 18

* 2:21 2:21 Gen. 22:1-14

* 2:23 2:23 Gen. 15:6; 2 Chr. 20:7; Es. 41:8

* 2:25 2:25 Jos. 2:1-21

* 3:9 3:9 Gen. 1:26

* 3:11 3:11 Manyor né njolo nòmò mé né dòù yuo.

* 4:6 4:6 Prov. 3:34

* 4:13 4:13-14 Prov. 27:1

* 5:2 5:2-3 Mat. 6:19

* 5:4 5:4 Deut. 24:14-15

* 5:11 5:11 Job 1:21-22; 2:10; Ps. 103:8

* 5:12 5:12 Mat. 5:34-37

* 5:14 5:14 Mk. 6:13

* 5:17 5:17 1 Rois 17:1; 18:1

* 5:18 5:18 1 Rois 18:42-45

* 5:20 5:20 Prov. 10:12; 1 Pi. 4:8

1 Piêr

1

2

3

4

5

Mvù Piêr dé toò jɔ̀gɔ̀

1

Bèh bieê

1 Né mè Piêr, mbɔ̀ŋ tebê Yeésò *Kristò. Mè nyagá njií né mé bí bɔ̀ nùàr Càŋ mé ŋellé yila gi aá te tàbè Pɔ́ŋe, tàbè Galatî, tàbè Kapadɔ̂s, tàbè Asíà mé tàbè Bitinî. Bí bɔ̀ɔ́ mé né ké sâ cicie faá kìn nɔ cer gɔ dɔɔ́ŋ, mè nyagá njií né mé bí. 2 Tele beèh Càŋ lɔ naá giì bí ter ké toò jɔ̀gɔ̀ balé kwaá; lɔ naâ mé kàgà-ndòn seèn ndɔ. Bí kènê baá gi bɔ̀ nùàr seèn, né mé terreb Cúcuí Ŋagâ; Càŋ ye te bí ŋgweé sòn Yeésò Kristò, à *sené bí mé húɔ́m seèn. Kùsèm dɔlê seèn a, yám sìè bí beè!

Ndèm mé né ŋgulí

3 Kùsèm Càŋ Tele Fehtoò beèh Yeésò Kristò.

À lɔ béh kɔɔ̀ naâ meì bɔ̀ jerè: à komo sɔm Yeésò Kristò lè cio, ye te béh yɔ̀ŋ dé feê kwa mé bú, bèh ndèm beèh kènê dɔɔ́ŋ né gi sâ.

4 Ŋgùlù Càŋ né cu béh kela. Ye nyí kwaá né mé bɔ̀ nùàr nyî. Ŋgùlù bú sâ dé seèn vù kòmò ndé cú, jéré teèn sìè kòmò ndé ŋgwéh, à nòmò kwéh sér kòmò ndé cú ndɔ. Càŋ bú dé seèn leér kwaá né ké te vulúu kwarè seèn, ye né dé biì.

5 Bí bɔ̀ɔ́ mé né gi temé cén yoòr Yeésò Kristò kwaá njií dɔɔ́ŋ, Càŋ terrèb né bí beè kurú kwaá, te loù mé wɔ́ŋ ndeè gi, Yeésò Kristò yili sɔm béh, bɔ̀ nùàr ŋene mé njolo bɔɔ̀n.

6 Ŋgweéh sâ bí sàmè bílí cégé kɔɔ́ mà! Mɔ gèr feh hihiné ye nyí nde né mene bí teèn ceéh weh, bí dèn samésé. 7 Dé sâ, ye te bɔ́ ŋene kɔ teèn, ye temé cén biì né yieé. Ŋgweéh né mene goó njèh wàn, bɔ̀ nùàr bú faá njèh gècên nɔ ŋene kɔ yeé mé tuar yilá yuo kelâ wa? Sé tagá ndèm biì mé né goó te mbeî yuií huɔɔ́m yɔgɔ́ wa? Sâ, mɔ bí né mene gèr teèn ŋené dɔɔ́ŋ, né te bɔ́ ŋene kɔ mé njéh ye bí né bɔ̀ gècên bɔ̀; te loù mé Yeésò Kristò ndeè cuù, Càŋ seén nyegé ye bí, bí den gi bɔ̀ nùàr beè seèn. 8 Ŋgweéh bí né Yeésò gwaán mà. Bí lɔ mene bú njolò ŋéné ŋgwéh, mé njéh mene, temé cén biì dɔɔ́ŋ né gi yoòr seèn, bí né teèn samé sɔɔ́. Gèh sèsàm bú sâ dé tueê sam. 9 Lòù sam, bí yili yuo aá kèn. Né mé temé cén mé bí né yoòr seèn kwaá njií doô.

10 Sâ lɔ baá dàb mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ né ceér mé né nùàr yili sɔm hên kweé fɔɔ́n, bɔ́ né bɔ̀ nùàr njií sâ se nyegé, ye bɔ́ a: Càŋ lɔ naá giì ké toò jɔ̀gɔ̀ ter nyegé kwaá, ye nyí ndeè nde né bí dé lòù yili sɔm ma. 11 Bɔ́ mé feh bɔɔ̀n lé naá loôm mé terreb mene lege, ye te bɔ́ ŋene kwaá gi nàm mé kèkènè sâ njolò. Lòù sam, Cúcuí Ŋagâ mé né lè bɔɔ̀n doô, lé naá giì bɔ́ toò tueé kwaá, ye bɔ́ a: Kristò ndeè jɔ̀gɔ̀ ŋene lɔgɔ́ nde né gèr, te jomo sâ be terrèb seèn ŋené ŋaá ye mé njéh ter ma. 12 Bɔ́ né mene lege, ye te bɔ́ ŋene kwaá gi nàm bú sâ njolò, mé njéh mene Càŋ lɔ ye bɔ́ a, bɔ́ ndeè nàm sâ njolò kɔɔ́ ŋéné ndé ŋgwéh, wa bí bɔ̀ hên bɔ̀ ndeè nàm bú sâ njolò ŋene seér nde né kɔɔ́ ma. Kènê, bí baá gi mé njéh tieè: Cúcuí Ŋagâ lé naâ ké te vulúu beè Càŋ suagâ; bɔ̀ɔ́ mé né Njàgà Bagaà se lé naâ terreb kwa, bɔ́ se kwaá bí ŋgòr sâ tieè. Sâ ŋgweéh lɔ né mene bɔ̀ cìlì Càŋ, bɔ́ lɔ naâ gwaán ye te bɔ́ ŋene kwa teèn mà.

Dene nùà Càŋ

13 Mɔ né mân, bí téné lòm cúcuí mé seé Càŋ. Bí dèn dene kɔ̂r, bí kwá njí gí ndèm ye loù mé Yeésò Kristò ndeè né cuû, wa bí nde né mé fùgò beè seèn kuú ma. 14 Bí ŋgwé sér á sòn Càŋ, bí té njèh mé feh biì faá léí toò nɔ bɔ́ cùr cú. Dé sâ lé naâ sâ bí née Càŋ kɔ́ ŋgwéeh ye. 15 Bí bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naá giì balé sɔm dɔɔ́ŋ, bí dèn lòm jolosé faá Càŋ nùà njèh nɔ. 16 *Te mvù Càŋe bɔ́ toò nyagá taré né cí ndɔ, ye: Bí dèn lòm jolosé. Lòù sam, mè né Nùà joloò.»

17 Mɔ bí nde aá Càŋ dua, ŋgweéh bí né yeé bú Tele biì yilá mà. Né bɔ̀n. Jéjég juù felè nùàr dɔɔ̂ŋ tena yeé bú, à ju nùà kàn tena né mé seé seèn ndɔ. Mɔ né ménâ, sâ bí vèh lòm bú mé temé cén. Cu mé bí née ká lè wɔ́ŋe hên, bí dùlà bú dulà. 18 Bí né gi kɔɔ́, ye bí lɔ naá giì te cùr tòù bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ teèn. Yeésò Kristò lé bí teèn ŋge weéh naâ kɔɔ́, à lé bí teèn huar sɔɔ́m naâ mé keh tarê; bí né gi gèh keh sâ kɔɔ́, lɔ dèn ná ŋgwêh mé njèh wàn faá kàgàlɔ̀ŋ bɔ̂ goó nɔ, ndɔ́g lɔ cí ná ŋgwêh. 19 Lɔ naá seêr mé jéjég húɔ̂m Kristò nùà njèh. À dé seèn né faá *mbieè sèmè mé beré déì yoòr sòrò nyì ŋgwéh, veên déì yoòr sam ndɔ. 20 Càŋ lɔ Kristò balé kwaá naâ sâ wɔ́ŋ née teèn sam ye. Te nde nde, yeé baá ká jomo mé cu nde aá gií hên, Càŋ nde ye bú bèsɔ́nè felè biì ŋené sɔm keéh, ye te à yili sɔm bí. 21 Bí temé cén yoòr Càŋ kwaá njií né mé bú, ye: Càŋ lé naâ bú te cio komo sɔm, ye Kristò né nùàr mé yilî. Te temé cén bɔ̂ ndèm biì dɔɔ́ŋ nde ye kènê yoòr Càŋ jɔgɔ́ le.

22 Bí *senésé mân yuo gi né mé ceér gècên ŋgweê, ye te bí gwaán ŋagá bɔ̀ mbaábi mé temé cén. Sâ bí bɔ́gɔ́ lòm ká-re lètenè biì mé temé cén ménâ. 23 Bí kɔ́ɔ ye, bɔ́ bí ŋar seér cu aá dé feê. Tele biì né tètàgà, gèh seèn kú bèh. Gèh sâ né ŋgòr seèn, né ŋgòr ŋgulî mé dé seèn yieé den né cu dɔɔ́ŋ. 24 *Né gi te mvù Càŋe nyagá den, ye:

Nùàr dɔɔ́ŋ né faá nyure nɔ.

Dene nyàgàm bɔɔ̀n né faá mvue nyurè sâ ndɔ.

Mɔ nyure baá ŋemá, mvue né yeé nyoló yuo.

25 Ter cu dɔɔ́ŋ le lom yeé ŋgòr Nùà Dueè.»

Njàgà Bagaà mé bí né ŋgweé hên né cí.

2

Taá dàn

1 Sâ kènê né mene gèh veên dé heè dɔɔ́ŋ, bí sɔ̀m gí bá be teèn: bí té nyeén túé cú, bí té leba nágá cú, bí té huer kú, bí té nùàr júé ndɔ. 2 Bí dèn sér á faá bɔ̀ huaán mbembɔgɔ̀ nɔ, bɔ́ sòn mé mbán ŋaâm dù bèh. Njèh cén, mbán dé biì né ŋgòr Càŋ, bí té sòn mé njéh dù nyì, te bí kula seér mé njéh, bí yili yuo. 3 *Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Bí lé naá giì húɔ́m-temé Nùà Dueè ŋené ŋgweé!»

4 Mɔ né ménâ, bí ndê bílí dèn gí ká kwarè Nùà Dueè; taá dàn né bú. Bɔ̀ nùàr lé naâ bú ké jomo komo si njií, sâ beè Càŋ taá nùà njèh né seér bú, Càŋ lɔ naá giì bú ter balé kwaá. 5 Bí bílí ndé gî ká yoòr seèn, te bí ŋa gi bɔ̀ taá nùà njèh, bí me yila te gwà Càŋ dé koô, Cúcuí seèn cer beh teèn; te ké gwò sâ bí ŋa gi bɔ̀ŋ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè, bí seé Càŋ bɔɔ́ lom mé temé cén, te temé nɔré bú lè mé bí felè Yeésò *Kristò. 6 *Te mvù Càŋe né gi mân nyagá den ndɔ, ye:

Mè taá nùà njèh balé sɔm aá kèn,

à né lom mé yilí beè mò kɔɔ́.

Kènê mè nde né bú taá dàn te lɔɔ́ Siyɔ̂ŋ* sio kwaá.

Nuaá mé né temé cén yoòr seèn kwaá njií dɔɔ́ŋ

lòù pɔ́ lè ndé ŋgwéh.»

7 *Dé biì, taá bú sâ beè biì baá gi mé yilí. Lòù sam, temé biì dɔɔ́ŋ né gi yoòr seèn. Beè bɔ̀ɔ́ mé temé teèn kwá njí ŋgwéh, môn sam. Bɔ́ mene ŋéné kɔ́ ŋgwéh, mé njéh mene,

Né taá mé bɔ̀ mé-gwà bɔ̀ lé naâ ké jomo

komo si njií, taá dàn ŋa seér cu né kɔɔ́.»

8 *Né beré déì te mvù Càŋe nyagá den ndɔ ye:

Né taá cén-gulè bɔ̀ nùàr,

kweéh dìèb bɔɔ̀n né cí.»

Bɔ́ teèn cenné die kuú gi né mé dúágá-temé bɔɔ̀n. Sâ Càŋ lɔ toò baá gi mé kàgà-ndòn sâ lè ndɔ, ye bɔ́ nde né dé bɔɔ̀n faá bèh sâ cenné ma.

9 *Dé biì, bú a, té cí dèn; lòù sam, bí dé biì né bɔ̀ nùàr Càŋ. Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé Nùà Dueè né bí. Càŋ bí hiín nyeén kwaá né ye bí baá bɔ̀ gèh nùàr nyî. À lɔ bí balé sɔɔ́m naâ, ye te bí nde bɔ̀ nùàr be seé nyî tueé, bí ye bɔ́ a, nyí lé bí te cibi ŋa sɔɔ́m naâ kɔɔ́, nyí weh kwaá njií bí bèh ŋagâ ma. 10 *Léí toò bí lé bɔ̀ gèh nùàr Càŋ ná ŋgwêh, bí bɔ̀ gèh nùàr seèn ŋa né kènê. Bí lɔ kɔ́ ná ŋgwêh, ye Càŋ né yeé bí jere kɔɔ́ ndɔ. Baá ye kènê, bí baá fùgò húɔ́m-temé seèn kuú.

Dene nùà seê Càŋ

11 Bí kɔ́ɔ ye, ká te wɔ́ŋe bí ndeè né kìn, wa bí nde né wàn cer weh ndɔ. Mɔ né mân, sâ kúkùr biì bɔ̀ mbeí mò, njií mé ŋgàŋ yoòr gwaán né kɔɔ́, bí té temé teèn njí. Lòù sam, bɔ̀ njií sâ lege ye te bɔ́ wula sɔm yɔ̀ŋ biì. 12 Dene biì ké lètenè bɔ̀ Càŋ-kɔ́ a, dèn lòm dilísé. Mɔ bí né ménâ den, sâ bɔ́ né mene bí jueé, bɔ́ nde né seé bagaà biì ŋené, bɔ́ keí seér cu bí lòù, te loù mé Càŋ ndeè cuù teèn, bɔ́ seén bú.

13 Bí yoòr sâ né mé yilí Nùà Dueè, bí ŋgwé làrè sòn bɔ̀ kokoô bɔ̀ dɔɔ́ŋ. Bí ŋgwé lòm sòn mgbè dé koô faá cí nɔ, terreb dé koô né beè seèn. 14 À bɔ̀ ŋgɔ́mnà terreb haá yeé kɔɔ́, te bɔ́ nde ye bɔ̀ vevenê bɔ̀ seé weh; 15 bɔ̀ɔ́ mé né njèh bɔɔ́ huɔɔ́m, bɔ́ seén nyegé bɔ́ ndɔ. Bí ŋgwé gí sòn bɔɔ̀n. Sâ dɔɔ́ŋ, Càŋ ye te bɔ̀ɔ́ mé né lòù bɔɔ́ ndugó gɔ, sé yeé baá seé bagaà biì ŋené, te sie bɔ́ sòn. 16 Bí fèh kéh mé dene biì ye bɔ̀ nùàr a, bí baá mé feh biì ma. Njèh cén, mé feh biì bú sâ, né dé bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ, dèn ŋgwéh mé feh biì dé veên bɔɔ̂. 17 Bí léb làrè toò bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ. Bɔ̀ mbaábi mé né te ceér Yeésò Kristò dɔɔ́ŋ, bí gwàn gí bɔ́ mé temé cén, bí né Càŋ mé feh mene veéh, bí né sòn mgbè dé koô ŋgweé ndɔ.

Gèr *Kristò

18 Bí bɔ̀ seé bɔ̀, ŋgwé gí sòn bɔ̀ tele seê biì mé gùm mene. Bɔ̀ déì né mene temé huɔɔ́m, bɔ̀ déì mene temé húɔ́m ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bí ŋgwé njí sòn bɔɔ̀n kèì cén. 19 Lòù sam, nuaá mé né gèr mé sòn fuû ŋené dɔɔ́ŋ, mɔ à mé njéh veéh né Càŋ, sâ à bɔɔ́ né njèh bagaà. 20 Mɔ wò sé la gèr hèllè ŋene né mé yìè veên yeè nɔ, wò sé la bú yóló ná ŋgwêh wa? Neì sé la wò seén naâ kɔɔ́ ndɔ wa? Mɔ bí gèr ŋene seér né mé seé bagaà, bí né mbaá yoló njií, sâ beè Càŋ né njèh bagaà. 21 À bí yilá njií naâ bèh cî. Lòù sam, Kristò mé feh seèn lé naâ mé gèr felè biì kwaré, te bí ŋene weh teèn, bí bele ménâ.

22 *Sâ ndɔ́g, à lɔ bèh veên déì kɔ́ ná ŋgwêh ndɔ;

ndɔ́g nyeén déì bú sònò yùò ŋgúŋgwéh.

23 *Bɔ́ né mene bú mbaá selé weh,

mé njéh mene, à lɔ sòn cú ná ŋgwêh.

À né mene gèr ŋené, à lɔ sòn cú ná ŋgwêh ndɔ.

À lé dɔɔ́ŋ kwaá lɔ giì naâ beè Càŋ,

ye ju teèn tena yií nde né bú ma.

24 *À mé feh seèn lé naâ veên beèh yoòr ŋguú kwaá,

bɔ́ faga bú sòn beèh.

Sâ dɔɔ́ŋ ye te béh den gi bɔ̀ komó te veéne,

ye te béh làŋ den seér te seé didilî.

Nyer Kristò lé bí taré sɔɔ́m naâ kɔɔ́.

25 *Lòù sam, bí lé naá giì faá bɔ̀ sòrŋgaŋ mé né lòù sabé gɔ nɔ. Kènê bɔ́ bí bilí kwaá baá ká kwarè nùà njèh. Gó biì né bú.

3

Bɔ̀ véh bɔ́ bɔ̀ si

1 *Bí bɔ̀ véh ndɔ, bí ŋgwé gí sòn bɔ̀ si biì. Kɔ ŋgweéh bɔ̀ déì lètenè bɔɔ̀n Càŋ dùà bèh wa, mɔ bí né sòn bɔɔ̀n ŋgweé, bɔ́ nde né ménâ ŋené, bɔ́ kweéh seér temé. Gwaán cu sâ, bí té mene bɔ́ ŋgòr Càŋ lòù túé, bɔ́ nde gi né te dene biì ŋené keéh, ye bí né te ceér-e. 2 Lòù sam, bɔ́ nde né ŋené, ye bí né teèn bɔɔ́ yií, wa bí né bɔ́ veéh ma.

3 *Bí té gwàn mé bí fɔɔ́n seér ceér dé yàgà huɔɔ̂m; né lom bɔ̀ njèh dé kèb cieè. Mè jue né feh lòù beéh gɔné kwaâ, yíyâr bègè tieè yiî, bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ nyàgàm yoòr su kwaá beleè ndɔ, mè jue né cí. 4 Bí yàgà húɔ́m sér kèb lè, te bú sâ ndeè lè bɔ̀ nùàr gí cú. Mɔ bí né dɔlé huɔɔ́m, bí né nɔɔ́ŋ den, bí nde né Càŋ yoòr mé gècên mene huɔɔ́m.

5 Léí toò bɔ̀ vèh déì lé naâ ménâ bɔɔ́, bɔ́ lé yàgà nyegé seér naâ mé ndèm yoòr Càŋ kwaá njiî, bɔ́ né sòn bɔ̀ si bɔɔ̀n ŋgweé. 6 *Sâ né njií mé Sará lé bɔɔ́ naâ; à lé Abrahâm yilá naâ Nùà njèh”. Lé naâ mé tie ŋgweê. Ŋgweéh bɔ̀ ŋunà Sarâ kènê baá bí mà. Mɔ bí né bɔ̀ njèh teèn bɔɔ́ yií, veéh bí mé njeré déì sìè ŋgwéh, sâ bɔ̀ ŋuna seèn né bí.

7 *Mé bí bɔ̀ siíb ndɔ, bí wèh kwá bɔ̀ veèh biì faá nùàr nɔ. Lòù sam, bí bɔ́ dɔɔ́ŋ yɔ̀ŋ tètàgà beè Càŋ kwa nde né kèì cén. Nùà kàn a, kɔ́ɔ ye, dé vêh faá nyí nɔ táré wá ŋgwéh lòù. Mɔ bí né ménâ bɔɔ́, sâ njií mé bí né mé Càŋ dua njií, à nde né ŋgweé.

Bèh bɔ̀ Yeésò bɔ̀ sɔgɔ̂

8 Bí dèn lòm mé sòn cên, bí né mé jere lètenè biì kɔɔ́ kuú, bí né lètenè biì faá bɔ̀ huaán mé lèì cên nɔ gwaán kuú ndɔ. Dé kàn a, té toò bɔ̀ mbeî lòù jélá sér; dé kân a, dɔ́lé sér toò bɔ̀ mbeî lòù ndɔ. 9 Mɔ nuaré déì né bí veên bɔɔ́, bí té veên mé veên cú. Né mene séb, bí té mé séb cú ndɔ. Bí dé biì cu sâ kúlú sér bɔ́ lòù. Lòù sam, Càŋ lé bí tétég yilá kuú naâ dé nùàr lòù kulû, te bí kwa keéh dèh teèn ndɔ. 10 *Né te mvù Càŋe nyagá den, ye:

Nuaá mé né dene nɔrê mé bɔ̀ cieé nenɔrê yoòr seèn gwaán dɔɔ́ŋ, bú a, sìè leba mé júéb,

à sie leba mé nyeén ndɔ.

11 Bú a, nyénné veên, à bɔɔ́ seér bagaà.

Bú a, fɔ́n kwà cú ceér mé dɔlê nde né bɔ̀ nùàr teèn kwa, à kela cí.

12 Lòù sam, njolo Nùà Dueè né seér yoòr bɔ̀ didilí bɔ̀.

Tie seèn né gi ŋgòr bɔɔ̀n ŋgweé ndɔ.

Dé bɔ̀ vevenê bɔ̀, à njolo yoòr bɔɔ̀n kè njí bèh.»

Gèr mé seé bagaà ŋenê

13 Mɔ bí né léláŋ bɔ́-bagaà, sâ nuaré déì nde né bí veên bɔɔ́ wa? 14 *Bí né mene gèr ŋené, mɔ né felè seé bagaà, bí té njeré déì nyàmè, bí té nuaré déì vèh, Càŋ nde né bí kulú. 15 Bí temé biì gùm dɔɔ́ŋ kwá njí lòm mé Yeésò *Kristò, te Nùà Dueè teèn cer lom bú. Bɔ̀ɔ́ mé né bí njèh bieé dɔɔ́ŋ, bí dèn lòm làŋ toò bɔɔ̀n, te bí se bɔ́ kwɔ̀m mé bí né ndèm mé Yeésò Kristò kwaá njií. 16 Mɔ bí baá bɔ́ se, bí sè njí bɔ́ meman, nenɔɔ́ŋ ndɔ. Njèh cén, bí té mé veên yoòr dèn. Mɔ bí né ménâ bɔɔ́, sâ bɔ́ jue kuú mene bí te ceér Yeésò Kristò naàn, nde né bɔ́ sònò cií le. 17 Mɔ Càŋ gwaán né ye bí gèr ŋéné sér mé seé bagaà, mè tueé bí, huɔm kela né cí mé gèr felè seé veên ŋenê.

18 Ŋgweéh Kristò mé feh seèn lɔ naâ felè biì kuú mà! À lé naâ mbei cén dé kèì cên kuú. Sâ nùà dilî faá bú nɔ sam ndɔ; mé njéh mene, à nde cio bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ kuú seér cu kɔɔ́, sâ dɔɔ́ŋ ye te nyí weh nyɔgɔ́ njií cuù bí ká yoòr Càŋ. Càŋ mé ŋgeér sam, bɔ́ yeé wula sɔm aá bú te yo húɔ́me, Càŋ nde bú haá seér yo dé Cúcuî. 19 À lɔ mé Cúcuí sâ nde bilí naâ ké dòù bèh cibì yoòr bɔ̀ càŋ mene, à né bɔ́ ŋgòr Càŋ se. 20 *Bɔ̀ sâ bɔ̀ lɔ naâ feh mé Càŋ taré. Lɔ naâ te nàm Noê. Sâ Càŋ né sèŋ kwaá, ye kɔ Noê fagá gi aá kɔm. Mɔ gi aá, à yili sɔm lom nùà téndelé, à né bɔ́ mé nòmò yili sɔm.

21 Nòmò sâ lɔ naâ cecemé nòmò Càŋ mé né béh kènê yili sɔm hên. Gèh nòmò Càŋ bú sâ dé seèn dé ŋgàŋ yoòr koù sam, béh bú bie njií yeé mé Càŋ, te à nyegé béh temé mé njéh. À né béh temé mé njéh nyegé ndɔ. Né mé njua Yeésò Kristò. À lé naâ te cio komo yuo, 22 à ŋaá nde ké te vulúu, à den nde te be gaâ Càŋe. Bɔ̀ cìlì Càŋ bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ terreb bɔ̀ ké ter ka vulúu dɔɔ́ŋ né gi beè seèn.

4

Dene feê

1 Béh lé naá giì ŋené, ye Yeésò *Kristò lé naâ gèr mé yo nùàr yoòr ŋené. Mɔ né mân, sâ bí yí lòm njágá dòù mé gèr faá bú nɔ. Lòù sam, nuaá mé né gèr mé ŋgàŋ yoòr ŋené dɔɔ́ŋ, dé seèn veên yoòr seèn ŋgwé ndé cú. 2 Mɔ né mân, sâ duɔɔ̂m hên, nde wa loù mé cieé biì gi nde né teèn, bí dèn bá dene mé Càŋ gwaán nê. Njií mé ŋgàŋ yoòr biì gwaán né kɔɔ́, bí té kèmà cú. 3 Veên biì kela baá mé dé jomò. Lòù sam, bí lɔ naâ veên faá bɔ̀ Càŋ-kɔ́ nɔ bɔɔ́: bí lɔ naâ feh lɔgɔ́, njií mé ŋgàŋ yoòr gwaán né kɔɔ́, bí lé naâ bɔɔ́, bí né *wɔ́ŋ sela; njií mé nùàr sé la bɔ́ ná ŋgwêh, bí né cí bɔɔ́ seér, bí né lòù sela tugó seér. Cècàŋ né mene beè Càŋ njèh lòròmû, mé njéh mene bí lɔ naâ cí dua bilí gií. Wulu baá kèn.

4 Kènê, bɔ̀ Càŋ-kɔ́ nde aá mé bí lòù hiím seér. Lòù sam, bɔ́ sé yeé bí lètenè bɔɔ̀n te tándabé denè hèllè ŋéné cú, bí ŋa toú sêb beè bɔɔ̀n. 5 Kwá nɔɔ́ŋ, Càŋ nde aá ju felè bɔ̀ làŋ bɔ̀ mé bɔ̀ komô tená ndɔ. Loù sâ bɔ́ nde né toò juù njebá, bɔ́ salé kwaá seé bɔɔ̀n cie mé sòn bɔɔ̀n. 6 Kristò lɔ ké dòù yoòr bɔ̀ komô waà naâ dé cî, ye te nyí se bɔ̀ càŋ bɔɔ̀n Njàgà Bagaà. Lòù sam, cu mé bɔ̀ sâ bɔ̀ lɔ naâ ká cie, ju lɔ naâ felè bɔɔ̀n tená, faá né yeé felè bɔ̀ nùàr dɔɔ̂ŋ nɔ. Kristò lɔ mé Njàgà Bagaà ké dòù se ndeè naâ, ye te bɔ́ kwa seér cúcuí, bɔ́ den faá Càŋ den nê nɔ.

Dene bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lètenè bɔɔ̀n

7 Wɔ́ŋ nde aá gií, sâ njèh dɔɔ́ŋ ceré baá ndɔ. Bí sìè yo, bí dèn bá dene kɔ̂r, te bí dua nyegé ye Càŋ. 8 *Bí gwàn kú dèn lètenè biì cu dɔɔ́ŋ, njèh dueè né cí. Mɔ bí né lètenè biì mé temé cén gwaán kuú, sâ veên ŋgún nde né lètenè biì nyimé yuo gií. 9 Cu dɔɔ́ŋ hin gwà kìn a, dèn dèn lɔ biì lɔŋ; nùàr té déì lòù ndúgó sér. 10 Bí lètenè biì né gi mé gèh seé hihinê yoòr. Càŋ haá né nùà kàn ménâ kɔɔ́; bú a, sìè mé temé cén, à né bɔ̀ nùàr mé njéh gam. 11 Nuaá mé Càŋ ye seé dé seèn né ŋgòr Càŋ tueê, bú a, sè ŋgòr Càŋ. Mɔ seé nuaré déì né nùàr gaàm, bú a, gàm lòm mé temé Càŋ mene ndɔ. Bɔ̀ dé kàn a, bɔ́ gí ménâ, te bɔ̀ nùàr seén gi Càŋ felè Yeésò Kristò mé gùm mene. Nùà *sùsùm né bú; terreb seèn né dé ndeèr. È môn!

Gèr jomo *Kristò ŋenê

12 Bɔ̀ mbeí mò, mɔ gèr né mene bí yoòr furú, bí té lòù hím sér, faá né njèh kèkènè nɔ. 13 Bí sàmè sér mé njéh dé samê, ye bí baá gèr faá Kristò nɔ ŋené. Te loù mé be terrèb seèn ndeè ŋené ŋagá teèn, vɔ́gɔ́-temé kibí sie bí beè. 14 Mɔ bɔ̀ nùàr bí selé né ye bí né bɔ̀ mbɔ̀ŋ Kristò fí, bí kɔ́ɔ ye, samésé né bí. Lòù sam, bí bɔ̀ Cúcuí Càŋ né kɔɔ́, terreb dɔɔ́ŋ né gi beè seèn. 15 Càŋ a bɔ́ nuaré déì ŋene gèr lètenè biì mé yìè veên déì: yìè wúlá-nùàr, yìè yîb, wa né te ju nuaré déì mbaá lɔɔ́ yilâ wa, Càŋ a bɔ́ bí gwaán gèh gèr bú sâ. 16 Nuaá mé dé seèn gèr ŋene seér né mé yilí Kristò, bú a, té mé fegùlì kú gùm dɔɔ́ŋ, à vrà sér Càŋ mé njéh dé vraà. Lòù sam, à né yilí Kristò.

17 Kènê baá cu, bɔ́ nde aá ju tená. Bɔ́ ju tena lɔgɔ́ nde né te mbàgà Càŋe. Á, mɔ bɔ́ ju tena duɔɔ́m né mé béh mân, sâ ju dé bɔ̀ɔ́ mé né Njàgà Bagaà Càŋ ŋgeén, den nde né naàn? 18 *Sâ te mvù Càŋe né gi nyagá den, ye:

Mɔ bɔ̀ didilí bɔ̀ lege né lòù, te bɔ́ nde ye yili yuo,

sâ bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀

dé bɔɔ̀n bɔɔ́ nde né naàn wa?»

19 Mɔ né mân, sâ bɔ̀ɔ́ mé gèr ŋene né mé yilí Càŋ dɔɔ́ŋ, bɔ́ a, kɔ́ lòm mé seé bagaà tetoò bɔɔ́ ndeê. Bɔ́ gùm bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ ŋéh kwá gí yoòr Càŋ; à njèh dɔɔ́ŋ si giì naâ kɔɔ́. Ndéb seèn doó dìè kélá bèh.

5

Seé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dé kokoô lètenè bɔ̀ mbeî

1 Mè kènê tueé njií nde né mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ lètenè biì. Mè toò né taré nùà koô lètenè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ménâ ndɔ. Mè lé naá giì bɔ̀ dàm gèr *Kristò mé njolo ŋené. Loù mé be terrèb Càŋ nde né teèn ŋené ŋagá, mè gà dé mò teèn lím ndé ŋgwéh. Mè né bí dua: 2 *Kúkùr biì, bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr Càŋ mé Càŋ haá kwaá né beè biì doô, bí kè nyégé lòm bɔ́ faá nùà njèh né bɔ̀ŋ mbieè seèn ke nyegé nɔ; bí dèn kɔ́r lòm teèn mé temé cén faá Càŋ né gwaán ndɔ. Càŋ a bɔ́ nuaré déì bɔɔ́ jelá seér seé lòù. Bú a, bɔ́ lòm seé faá seé né bieé nɔ, dèn ŋgwéh seé kàgàlɔ̀ŋ. 3 Bɔ̀ɔ́ mé né beè biì sâ, bí té gwàn mé bí tuú seér bɔ́ lòù. Dene biì a, húɔ́m sér toò bɔɔ̀n dé huɔɔ̂m, te bɔ́ si weh dene bagaà teèn. 4 Te loù mé Tele bɔ̀ mbieè ndeè cuù teèn, bí kwa gi tàm ŋgɔɔ̀g dé nyèmà mé nyèmà.

5 *Mè kènê tueé nde né mé bɔ̀ mbò ndà ndɔ, bí ŋgwé tie. Bɔ̀ɔ́ mé nyèmà bɔɔ̀n né dé biì yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, bí vèh bɔ́ veèh.

Mè kènê tueé njií nde aá mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ, bí dèn yébbé kú lètenè biì lòù. Né te mvù Càŋe nyagá den, ye:

Càŋ njèh nomo yeé nùà fù ŋgàŋ,

à kulu seér nùà dɔlê.»

6 *Sâ, bí dèn yébbé ndé giì ká beè Càŋ terrèb, te loù mé ye nyí nde né bí ter teèn sie sɔm, à sie sɔm bí mé be seèn. 7 Bɔ̀ njií mé né bí seé weh dɔɔ́ŋ, bí húáré kwá njí beè seèn, à bí ke nyegé né kɔɔ́.

8 Bí dèn kɔ́r lòù, bí né bèh dɔɔ́ŋ ke tená; *Sátàn nùà bùnò né kwarè biì faá gélɔ̂g nɔ ŋgugó ŋuɔb gɔ, te nyí sie yieé cén déì lètenè biì. 9 Bí wèh bú seé, bí njébá lòm te ceér Càŋe tég, bí té jìlì. Ŋgweéh bí né gi kɔɔ́ ye, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mbeí biì bèh dɔɔ́ŋ né gi mé gèr ménâ kwaré mà. 10 Njua mé gèr hèllè dàb ndé ndé ŋgwéh ndɔ. Mɔ cu sâ kela baá, Càŋ húɔ́m-temê mé lé naâ bí te dene tètàgà beè seèn mé Kristò yilá kwaá, nde né bí nɔɔ́ŋ mé feh seèn vuaá kwaá, à haá bí terreb, te bí njebá nyegé ye tarésé. 11 Bú a, dèn dèn nùà terrèb dé nyèmà mé nyèmà ménâ ndɔ. È môn!

Bèh cerê

12 *Mè né bí bieé. Mvù maànjé hên, Silâs nyagá kwaá né mè kɔɔ́, te mè nde ye bí temá njií. Beè mò, à né nùàr mò, mé né ceér Yeésò Kristò te be sâ bele. Mè mvù hên nyagá né ye te mè toó nyegé bí, bí kɔ nyegé bagasé ye, mé gècên mene, fùgò Càŋ mé bí né teèn sâ, né faá bí naá giì ŋgweé nɔ. Bí té teèn yùò nyì.

13 *Bɔ̀ŋ bɔ̀ Càŋ bɔ̀ ká Babilɔ̂n mé Càŋ balé kwaá né faá bí nɔ, ye bíé kéh bí baga. Ŋuna mò Mârk ye bíé kéh bí ndɔ. 14 Bí bíé kú lètenè biì mé temé nùàr lè. Bí bɔ̀ ŋgwɔ́mé Kristò, dɔlê a, dèn mé bí dɔɔ́ŋ.

* 1:16 1:16 Lév. 11:44-45; 19:2

* 1:24 1:24-25 Es. 40:6-8

* 2:3 2:3 Ps. 34:8

* 2:6 2:6 Es. 28:16

* 2:6 2:6 Yilí Jerúsalem déì (1 Chr. 11:4-5).

* 2:7 2:7 Ps. 118:22

* 2:8 2:8 Es. 8:14-15

* 2:9 2:9 Ex. 19:5-6; Es. 43:20, 21; Deut. 4:20; 7:6; 14:2; Tîte 2:14; Es. 9:2

* 2:10 2:10 Os. 2:23

* 2:22 2:22 Es. 53:9

* 2:23 2:23 Es. 53:7

* 2:24 2:24 Es. 53:5

* 2:25 2:25 Es. 53:6

* 3:1 3:1 Ef. 5:22; Kɔl. 3:18

* 3:3 3:3 1 Tim. 2:9

* 3:6 3:6 Gen. 18:12

* 3:7 3:7 Ef. 5:25; Kɔl. 3:19

* 3:10 3:10-12 Ps. 34:12-16

* 3:14 3:14-15 Mat. 5:10; Es. 8:12-13

* 3:20 3:20 Gen. 6:1–7:24

* 4:8 4:8 Prov. 10:12

* 4:18 4:18 Prov. 11:31

* 5:2 5:2 Jâŋ 21:15-17

* 5:5 5:5 Prov. 3:34

* 5:6 5:6 Mat. 23:12; Lûk 14:11; 18:14

* 5:12 5:12 Seé b. 15:22, 40

* 5:13 5:13 Seé b. 12:12, 25; 13:13; 15:37-39; Kɔl. 4:10; Filem. 24

2 Piêr

1

2

3

Mvù Piêr dé jomò

1

1 Né mè Simɔ̂ŋ Piêr; mè né nùà seê Yeésò *Kristò, mè né mbɔ̀ŋ tebê seèn ndɔ. Mè né bí nyagá njií. Bí kɔ́ɔ ye, béh bí dɔɔ́ŋ yoòr Kristò kwaá njií gi né temé cên. Dé biì né faá dé beèh nɔ yieé, njua mé Càŋ beèh Yeésò Kristò Yìlì-nùàr né Càŋ dilî. 2 Càŋ bɔ̂ Fehtoò beèh Yeésò a, kúlú bí. Dɔlê bɔɔ̀n a, yám sìè bí beè. Lòù sam, bí né bɔ́ kɔɔ́.

Yoòr Càŋ mege ndeê

3 Càŋ mé terreb seèn lé béh haá giì naâ bɔ̀ njií mé nde né béh gam, te béh kwa yɔ̀ŋ, béh den mege nde yoòr seèn. À lé bɔɔ́ naâ kɔɔ́, te béh nde ye Kristò kɔɔ́. Né nuaá mé lé naâ béh te dene koô seèn yilá yií, ye te nyí feh keéh béh húɔ́m-temé nyî. 4 À lé naâ béh ndéb tieè kwaá kwaá, ye nyí bɔɔ́ nde né bɔ̀ njèh dudueèr mé né gi njèh dɔɔ́ŋ huɔɔ́m yɔgɔ́, ye te bí mvelé yuo beè *wɔ̂ŋ, bí temé te bɔ̀ njèh nùàr jɔ́gɔ́ kwá cú, te bí lè den seér mé kèkènè dé nyî ma.

5 Mɔ né ménâ, sâ bí lègè ŋéí cú lòù. Mè né kɔɔ́ ye, bí baá gi mé temé cén yoòr Yeésò Kristò; kènê bí gɔ̀ dìlì ŋéí cú lòù ndɔ. Bí felèbɔ̀ kɔ́ ŋéí cú Càŋ dé kɔɔ̂. 6 Mɔ bí kɔ gi aá, bí né yo teèn sie yií. Mɔ dé sâ gi aá, bí felèbɔ̀ kwá yí sèŋ, bí né yoòr Càŋ mege ndeé. 7 Mɔ bí mege nde gi aá yoòr Càŋ kèn, bí lètenè biì dèn lòm dene bɔ̀ dìm bɔ̂ bei. Mɔ bí den kɔ gi aá ménâ, bí felèbɔ̀ dɔɔ́ŋ sagá yií baá-re gwaân. 8 Mɔ yoòr biì yam den né bɔ̀ sâ bɔ̀, sâ nde né bí terreb haá, te bí kɔ nyegé Fehtoò beèh Yeésò Kristò, bí den làŋ, te tàb yuo teèn. 9 Mɔ nuaré déì mé bɔ̀ njií hên yoòr sam, sâ tácugó bilí né bú, à nyen aá ye, Càŋ lé naâ nyí veên dé léí toò yoòr kulú sɔm.

10 Mɔ né mân, sâ belà, bí beè Càŋ dèn gí mé gùm mene. Ŋgweéh à lé bí yilá naâ dé cî mà. À lé naâ bí balé weh; bí mègè ŋéí cú yoòr seèn lòù. Mɔ bí né yoòr seèn tég mege ndeé, sâ bɔɔ́ mene naàn, bí dìè ndé ŋgwéh. 11 Càŋ nde lom né bí ké mbàm yoòr Yeésò Kristò gulu keéh. Fehtoò beèh mé Yìlì-nùàr né bú. Ké doó sâ baá bèh denè seèn dé nyèmà mé nyèmà.

12 Mè kɔ né ye bí né gi bɔ̀ njií hên kɔɔ́ nyegé, wa bí nɔɔ́ŋ njebá den né te gècên mé bí lé naâ ŋgweé doô ndɔ. Mé njéh mene, mè ye kɔ mè jilí den bí beè beè. 13 Mè ye, cu mé mè née mé njolo hên, kɔ mè bí jilí den beè beè, te bí den den làŋ. Beè mò huɔm kela né cí. 14 Lòù sam, ser toò hên mè nde aá mé yo dé wàn geé; Fehtoò beèh Yeésò Kristò lé naá giì mè njolò ŋené feh. 15 Mè mé terreb mene dɔɔ́ŋ lege lom aá cí, te bí sie den be mé njéh jomo.

*Sùsùm mé terreb *Kristò

16 Cu mé béh lé ye bí a, Fehtoò beèh Yeésò Kristò nde né mé terreb mene *sumú cuû, béh lé mé feh faá dèbbè bɔ̀ nùàr nɔ túé ná ŋgwêh, béh lé sùsùm seèn ŋenè naâ mé njolo. 17 *Cu mé à lé naâ sùsùm mé terreb beè Tele seèn Càŋ kwa, béh lé naá giì doó. Béh yeé ŋgweé, hueh déì ké sònò Càŋ Dueè Nùà terrèb lé naâ ŋgulí, ye:

Hên né huaán yíé-temé nyî,

temé nyî né lè mé bú nɔré.»

18 Loù sâ béh bɔ́ lé naâ ké felè tòr joloò, béh lé naâ hueh sâ mé tie ŋgweé. 19 Yeé bilí cu aá mé ŋgòr bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ mene, béh kɔ nyegé lom baá-re ye né môn. Mɔ bí ye te huɔm, bí félá njí tie teèn. Lòù sam, ŋgòr bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ né te cibi faá lâm nɔ baá den, tɔ́g kɔ cieé ŋaga baá kɔɔ́. Cu sâ cɔ́ ndeè né yuoô, à ba njeré sie bí temé beè.

20 Tétég bí jɔ̀gɔ̀ kɔ́ ye, ŋgòr sòn-Càŋ mé né gi te mvù nyagá den, nuaré déì bú mé lèì seèn sè kòmò bèh. 21 Lòù sam, bɔɔ́ mene naàn, ŋgòr sòn-Càŋ beè nùàr yùò bèh. Cúcuí Ŋagâ lé bɔ́ ceér feéh naâ kɔɔ́, ye te bɔ́ tueé keéh bɔ̀ nùàr njií mé yuo yeé sònò Càŋ.

2

Bɔ̀ nyeén bɔ̀

(Jûde 4-13)

1 Bɔ̀ɔ́ mé ye bɔ́ né bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ sé wa, lɔ naâ toò lètenè bɔ̀ nùàr nabé yilá, bɔ́ goó su nyeén teèn. Bɔ̀ fèh-nyeén bɔ̀ nde cu né lètenè biì ménâ ndɔ. Bɔ́ nde né bí bɔ̀ ŋgòr nyenyenê feh, te mɔ̀gɔ̀ ŋellé mé njéh. Nùà fèh-njèh beèh Yeésò Kristò mé lé naâ bɔ́ yili sɔm, bɔ́ nde né bú ŋgɔɔ́n, bɔ́ yila nde seér te gèr-e, bɔ́ nyoló le teèn mé be bɔɔ̀n. 2 Nùàr ŋgún nde gi né bɔ́ te tándabé denè hèllè kem bele; te bɔ̀ nùàr tueé beéh ceér gècên. 3 Bɔ̀ nyeén bɔ̀ hèllè sé yeé baá kàgàlɔ̀ŋ beè biì gwaán, bɔ́ yila bɔ̀ dèbbè mé feh munó fɔɔ̂n, bɔ́ né bí mé njéh njuaré. Kwá nɔɔ́ŋ, ju bɔɔ̀n né ter taáb kwaá ndɔ; nuaá mé nde né bɔ́ seé weh lɔ́m cèr ŋgwéh, ye kɔ nyí nyoló sɔm aá bɔ́ kèn.

4 Mé bɔ̀ cìlì Càŋ mene, Càŋ lé déì jomo kélá kéh ná ŋgwêh. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ veên kuú dɔɔ́ŋ, né gi kènê ké dòù bèh cibì tuar, bɔ́ né ju teèn kela den. 5 *Mé nàm bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ mene, Càŋ déì jomo kélá kéh ŋgwéh: à lɔ naâ *wɔ́ŋ mé nòmò kum sɔm. Lé naâ felè bɔ̀ jéré-temé bɔ̀. À yili sɔm cegé Noê, nùà dilî, à yili sɔm mé nùà téhbeh ndɔ. 6 *Bɔ̀ lɔɔ́ kokoô déì lé naâ teèn: yilí bɔɔ̀n lé naâ *Sɔ́dɔ̀m bɔ̂ *Gɔmɔ̂r: Càŋ lɔ bɔ́ tuar kum lɔɔ̀ naâ mé yìè veên bɔɔ̀n ndɔ. Ye te bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ dé jomò ŋene kwaá gi seé mé nyí nde né bɔ́ weh njolò. 7 *À lɔ ké Sɔ́dɔ̀m yili sɔm cegé naâ *Lɔ̂t, nùà dilî. Lòù sam, veên mé bɔ̀ nùàr lɔ naâ bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, temé lé naâ Lɔ̂t mé njéh lè yulá dé gècên. 8 Sâ cieé dé kàn mé cieé dé kân, mé bɔ́ lé naâ veên kuú sɔɔ́, bɔ́ né lom Lɔ̂t temé lè mé veên bɔɔ̀n hèllè bɔɔ́ yulá. Càŋ yeé ŋene à né dé seèn nùà dilî ménâ, à yili sɔm bú.

9 Beè Nùà Dueè né yeé môn, bɔ̀ɔ́ mé né yoòr seèn mege ndeé dɔɔ́ŋ, ceér mé à nde gi né bɔ́ teèn yili sɔm, à né kɔɔ́, te bɔ́ dìè cú. À né gi lèh bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ kɔɔ́ ndɔ: à bɔ́ sie kwaá né beè, te loù ju tenâ, bɔ́ yila lè gèr-e. 10 Mè tueé bí, gèr nde né ŋueé. Bɔ̀ɔ́ mé bɔɔ́ né njií mé ŋgàŋ yoòr bɔɔ̀n gwaán nê, mé né bɔ̀ dudueèr bɔ̀ seb dɔɔ́ŋ, gèr tétán ŋueé kela nde né bɔ́.

Bɔ̀ fèh-nyeén bɔ̀ mé mè la naâ tueé hèllè, mèŋàŋ ceré né beè bɔɔ̀n. Né mene bɔ̀ɔ́ mé né mé terreb ké te vulúu teèn, bɔ̀ nyeén bɔ̀ hèllè né lom bɔ́ ŋaár sie, bɔ́ tɔbé bɔ́ séb. 11 Sâ bɔ̀ cìlì Càŋ né gi bɔ̀ fèh-nyeén bɔ̀ sâ mé terreb yɔgɔ́ ndɔ. Mé njéh mene, bɔ́ bɔ̀ nyeén bɔ̀ toò Nùà Dueè jɔ́gɔ́ njí bèh, bɔ́ bɔ́ sélé bèh ndɔ.

12 Dé bɔ̀ fèh-nyeén bɔ̀ hèllè, bɔ́ njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ mbi gɔ né mé feh bɔɔ̀n, bɔ́ né faá bɔ̀ nyam ké ya dueè mé bɔ́ nde né lòù sie ŋɔɔ́b nɔ; bɔ́ né mbaá selé mbi njií, bɔ́ ŋgwé kòmò bèh. Cio bɔɔ̀n né cu gèh dé sâ ndɔ: bɔ́ nde né mbaá faá bɔ̀ nyam ké ya dueè nɔ kuú mbi njií. 13 Gèr mé bɔ́ né bɔ̀ nùàr feh doô, Càŋ bɔ́ sòn sâ gwɔm cu nde né mé núr gèr ndɔ. Bɔ́ vɔ́gɔ́-temé bɔɔ̀n kwa seér yeé mé veên, bɔ́ né mé njéh cie ŋagá le. Mɔ bɔ́ né doó, bí bɔ́ né yáb yieé bilí, mè tueé bí, né njèh fegùlì. Yo bɔ́ taré seér cu né mé nyeén bɔɔ̀n hèllè lòù. 14 Njolo bɔɔ̀n le lom né yoòr bɔ̀ véh nùàr. Bɔ́ né mene te núlu jelág sɔɔ́, bɔ́ hómó bèh. Nuaá mé bɔ́ ŋene, à te ceér Càŋe táré nyégé ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ bele weh bú, bɔ́ yií njií te veên. Cu dɔɔ́ŋ, temé bɔɔ̀n né lom te kàgàlɔ̀ŋe. Yeé baá ménâ, Càŋ ye, nyí bɔ́ duagá sɔm nde né mé gèr ndɔ. 15 *Bɔ́ né ceér seèn kwaá lɔɔ́ gií, bɔ́ sabé bele seér ceér dé hiîn, bɔ́ né faá Balam ŋunà Bosôr nɔ bɔɔ́: sâ Balam lɔ te veéne jiím yilà naâ mé yìè kàgàlɔ̀ŋ. 16 Càŋ lɔ naâ bú nde: vuɔmndeè nde tueé bú sòn beè faá nùàr nɔ, ye te à geé mé ceér kùlù sâ.

17 Bɔ̀ fèh-nyeén bɔ̀ mé mè la naâ bí tueé hèllè né bɔ̀ bèlè-nùàr bɔ̀. Bɔ́ den né faá nduùn mé nòmò teèn sam nɔ. Bɔ́ den cu né faá vúlú nuù nɔ mé fu né mé njéh kobó jɔgɔ́ ndeé, nu teèn sam. Càŋ ye, kwá nɔɔ́ŋ, bɔ́ bɔ̀ mgbátág cibì nde né beè nyî kwaré ndɔ. 18 Bɔ́ né bɔ̀ cùr ŋgòr yie punó gɔ; bɔ́ ke né njií mé né bɔ̀ nùàr yoòr yilá, bɔ́ njebá yila teèn, te bɔ́ bele kwa bɔ̀ nùàr. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ te bɔ̀ŋ bɔ̀ macùr sâ mvelé yuo, sé yeé ŋgweé cu ménâ, bɔ́ die yila cu teèn. 19 Bɔ́ né bɔ̀ nùàr tueé ye bɔ́ a: mɔ bí den beè beèh, bí né mé feh biì ma. Á sâ, bɔ́ bɔ̀ njèh bɔ̀ hèllè toò né taré kwer veên ndɔ. Lòù sam, nùà kàn né kwer beè njií mé né felè seèn cer.

20 Mɔ nuaré déì naá giì mé feh seèn ŋené kɔɔ́, ye Yeésò *Kristò Fehtoò beèh né Yìlì nùàr, mɔ à naâ te veéne mvelé yuo, à yila ndeè ká beè Yeésò, jomo sâ mɔ à den cuù, à nde cu te veên teré yilá, sâ veên seèn bú dé jomò hèllè nde né dé toò ŋaá yɔgɔ́, te weh bú seé. 21 Gèh dé mé nùàr nde gi né ceér dilî kwa, te à yuo kwaá lɔ cu ndéb Càŋ sâ, huɔm kela né mé à sé lɔ ŋéné kɔ́ ná ŋgwêh ye né ceér dé dilî. 22 *Sâ dɔɔ́ŋ tueé né ye, kàn déì tueé né gècên. Kàn sâ né tueé ye: Tíéb mé boór naâ sònò tieé sɔm, à baá cu nagá. Ŋguiáŋ mé bɔ́ naâ kènê kou sɔm, baá cu tuɔb teré ndɔ ma.»

3

Cuû Yeésò *Kristò

1 Bɔ̀ mbeí mò, mè bí hên nyagá baá mvù mò dé jomò. Te bɔ̀ mvù mò fà dɔɔ́ŋ, mè ferré den né bɔ̀ njií mé bí lé naá giì ŋgweé. Mè ye te bí den beh làŋ, bí né bɔ́ munó nyegé. 2 Mè ye te ŋgòr mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lɔ naá giì léí toò tueé dɔɔ́ŋ, lè biì gí cú; te bɔ̀ ndéb mé Fehtoò beèh Yìlì nùàr lé tueé keéh naâ bí sònò bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê, lè biì gí cú ndɔ.

3 *Bí jɔ̀gɔ̀ kɔ́ née bú hên ye: bí kɔ́ɔ ye, mɔ wɔ́ŋ nde aá gií, bɔ̀ nuaré déì ndeè né lètenè biì yuo kelâ, dé kàn nde né njií mé ŋaá né lè seèn bɔɔ́; bɔ́ nde né bí selé, 4 bɔ́ ye bí a: Ŋgweéh Kristò ye nyí baá cuû mà! Á, heèh wee? Ŋgweéh bèh lɔ mé bɔ̀ tele beèh lɔ kuú giì, njèh dɔɔ́ŋ née den ka faá wɔ́ŋ lɔ duɔɔ́m naâ mà.»

5 *Sâ bɔ̀ hèllè bɔ̀ berɔ́ŋ lom né mé be bɔɔ̀n gwaán ŋagâ ye: lɔ baá dàb wa, Càŋ lɔ vulú mé tàbè sií naâ mé ŋgòr, à lɔ tàbè sií naâ mé nòmò ndɔ, wa jomo sâ à lɔ naâ tàbè bɔ̂ nòmò hihiné geé kwaá ma. Bɔ́ dé sâ mùnò ŋgwéh. 6 *Sâ mé nòmò cên sâ Càŋ lɔ wɔ́ŋ dé cuûm kum sɔɔ́m naâ mé njéh. Nòmò dueè yeé baá naŋ, wɔ́ŋ dé léí toò hèllè dùà mbíb. 7 Vulú bɔ̂ tàbè dé jomò hên ter njebá den cu né mé ŋgòr cên sâ, te we ndeè ŋgie sɔm bɔ́ lòù. Càŋ ye, kwá bɔ́ den; loù mé nyí nde né ju bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ tená, nyí nde né bɔ́ tuar ŋgie njií, nyí nyoló sɔm bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ ndɔ.

8 *Bɔ̀ mbeí mò, bí kɔ́ɔ ye, beè Nùà Dueè, cieé cén né faá nyèmà kám nɔ, nyèmà kám né faá cieé cén ndɔ. 9 Mɔ Nùà Dueè ye nyí nde né njií sâ bɔɔ́, sâ à bú bɔɔ́ nde né ka nág ménâ. Bɔ̀ déì né munó ye, à wágá wá ndé ŋgwêh. Mè tueé bí, à ŋgágá ndé ŋgwéh, à bí yolo den né lòù. À gwàn bèh dé nuaré déì leér le, né mene neì. À gwaán seér né mé nùà kàn né feh seèn yueé fɔɔ́n, te à yili sɔm bú.

10 *Mé cieé Nùà Dueè, Nùà Dueè kar waà nde né faá nùà yîb nɔ. Loù sâ, bèmè nde né to taré, vulú nde né nyueé leér, we nde né ké te vulúu die, njèh dɔɔ́ŋ ŋgie yuo, tàbè mé bɔ̀ njèh teèn dɔɔ́ŋ nde gi né ŋgie yuo ndɔ. 11 Bɔ̀ nùàr mò, mɔ Càŋ njèh dɔɔ́ŋ calé sɔm nde né faá bèh mân, sâ dene biì den nde né gèh dé heè wa? Bí kè nyégé bagasé, te bí den lom nyennésé, te ŋené yuo kelà yoòr biì, ye bí né yoòr Càŋ mege ndeé ma. 12 Bí njolo kè mé cieé Fehtoò beèh, bí né seé bɔɔ́, te à cuù ye. Loù sâ, vulú nde né tuar yilá ndeé, bɔ̀ njèh teèn dɔɔ́ŋ laga nde gi tuar. 13 *Né faá Càŋ lɔ tueé kwaá naâ nɔ, ye te vulú dé feê mé tàbè dé feê yuo kela nyegê kɔɔ́, bɔ̀ njèh didilî cer teèn. Béh hên kela den né cí!

14 Sâ bɔ̀ nùàr mò, cu mé bí né cieé sâ teèn kela hên, bí lègè lòm faá bí lege aá nɔ, te bí ndeè yuo gi njolò Càŋ kɔ́bè sâ mé veên yoòr sam, cɔ̀ŋ die lètenè biì, bí bɔ̀ Càŋ. 15 Bí kɔ́ɔ ye, sèŋ mé Fehtoò beèh Yeésò *Kristò né kwaá doô gam né kɔɔ́, te bí ndeè nde ye yili yuo. Pɔ̂l nùà yíé-temé beèh lé naá giì bí ménâ te bɔ̀ mvù seène nyagá njií ndɔ. Càŋ lé bú kɔ́gɔ̀n sâ haá naâ kɔɔ́. 16 Cu mé à né felè ŋgòr hên nyagá dɔɔ́ŋ à tueé gi né faá bèh mân. Te bɔ̀ mvù seèn mé à nyagá gi né kɔɔ́, bɔ̀ beré déì né lom taré dé gècên. Bɔ̀ cùr mé temé kuú sé yeé ŋgwé kòmò cú, bɔ́ lugó keéh njií kwɔ̀m bèh hiîn, bɔ́ ferré yií seér nyeén, faá bɔ́ bɔɔ́ yeé mé bɔ̀ beré déì te mvù Càŋe nɔ. Kwá-re nɔɔ́ŋ ndɔ, bɔ́ mé njéh tulu su né ju yoòr!

17 Dé biì bɔ̀ mbeí mò, bí baá gi mé njéh tieè, bí dèn á dene kɔ̂r, te veên bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ bí jìn cú, te bɔ́ bí te bèh denè biì kòrò sɔ̀m cú ndɔ. 18 Sâ bí bɔ́ lòm tég, te húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò yam sie bí beè, bí kɔ ŋeí cu bú dé kɔɔ̂. Yìlì nùàr né lom bú. Kùsèm, *sùsùm seèn a, ká ndé wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ, yuoô lan, nde tɔ́g dé nyèmà mé nyèmà. È môn!

* 1:17 1:17-18 Mat. 17:1-5; Mk. 9:2-7; Lûk 9:28-35

* 2:5 2:5 Gen. 6:1–7:24

* 2:6 2:6 Gen. 19:24

* 2:7 2:7 Gen. 19:1-16

* 2:15 2:15-16 Nomb. 22:4-35

* 2:22 2:22 Prov. 26:11

* 3:3 3:3 Jûde 18

* 3:5 3:5 Gen. 1:6-9

* 3:6 3:6 Gen. 7:11

* 3:8 3:8 Ps. 90:4

* 3:10 3:10 Mat. 24:43; Lûk 12:39; 1 Tes. 5:2; Vuú 16:15

* 3:13 3:13 Es. 65:17; 66:22; Vuú 21:1

1 Jâŋ

1

2

3

4

5

Mvù Jâŋ dé toò jɔ̀gɔ̀

1

Ŋgòr mé lé naâ nùàr ŋaá

1 *Béh bí hên nyagá njií kuú né felè ŋgòr mé né yɔ̀ŋ haá. Mé wɔ́ŋ lɔ nde duɔɔ́m, sâ à lɔ dé seèn baá gi teèn. À lé naâ tieè beèh ŋgulí yilá, béh lé naâ bú ŋené ndɔ. Né ka môn jég, béh lé naá giì bú mé njolo ŋené, béh lé naâ bú mé be kema ndɔ. 2 *Yɔ̀ŋ sâ yeé waà baá ká lètenè beèh, à ŋené ŋagá bèsɔ́nè, béh ŋene ye bú mé njolo. Béh hên jue den né bí cí. Né yɔ̀ŋ tètàgà mé lɔ naâ ké kwarè Tele seèn doô, à lé naâ njolò beèh ŋené yuo kelâ. 3 Njií mé béh lé naâ ŋené, mé béh lé naâ ŋgweé sâ, béh hên tueé keéh né bí cí, te béh bí te bilí gi teèn bècénè. Dé beèh, béh bɔ̀ Tele mé Ŋuna seèn Yeésò *Kristò te bilí gi aá kèn. Béh ye te béh bí dɔɔ́ŋ te bilí gi ménâ ndɔ. 4 Béh bí mân nyagá kuú né ye te temé beèh die lè, béh samé gi mé gùm mene.

Ŋagâ Càŋ

5 Béh hên tueé keéh né bí hueh Yeésò Kristò: wa Càŋ né lom ŋagásé tâŋ ma. À mé bèh cibì déì yoòr teèn sam gùm dɔɔ́ŋ. 6 Mɔ béh tueé né ye, béh baá yoòr Càŋ teé ndeé, mé béh né te cibi gɔ den, sâ béh tueé né nyeén, seé beèh te ceér gècên sam. 7 Á, mɔ béh gɔ né bèh ŋagâ faá Càŋ nùà njèh né bèh ŋagâ nɔ, sâ tueé né ye béh bí né gi bècénè teé bilí; sâ tueé cu né ye, húɔ́m Ŋuna seèn Yeésò Kristò né béh veên yoòr yaga sɔm gií ndɔ.

8 Mɔ béh ye, béh mé veên déì yoòr sam, sâ béh bele den cu né feh beèh mé be beèh, béh mé gècên yoòr sam. 9 Nuaá mé né dé seèn bɔ̀ veên seèn cie lòù tueé sɔm seér, sâ Càŋ nde né bú bɔ̀ veên seèn dɔɔ́ŋ kulú sɔm gií, à *sené nyegé bú ndɔ. Lòù sam, Càŋ né lom dilísé, à bɔɔ́ lom yeé jéjég faá à lé naâ tueé kwaá nɔ. 10 Mɔ béh ye béh bɔ̀ vevenê bɔ̀ sam, sâ béh mé ŋgòr seèn lè sam, béh yoòr seèn Nùà njèh horó kwaá seér né nyeén.

2

*Kristò nùà gàm beèh.

1 Bɔ̀ huaán mò, mè bí mvù hên nyagá njií kuú né ye te bí veên bɔ́ cú. Ye mɔ lètenè biì nuaré déì né mene veên bɔɔ́, te à kɔ ye, béh né mé nùà gàm beèh ké beè Tele beèh teèn ma; né Yeésò Kristò nùà dilî. 2 À lé naâ feh seèn te cio mé yìè veên beèh semé njií, te Càŋ nde ye béh veên yoòr kulú sɔm. Léláŋ dé beèh mé huún gí lòm ŋgwéh, né dé bɔ̀ nùàr *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ndɔ.

3 Mɔ béh né sòn Càŋ ŋgweé, béh nde né teèn ŋené kɔɔ́ ye béh né Càŋ kɔɔ́. 4 Mɔ nuaré déì ye nyí né Càŋ kɔɔ́, mé à sòn Càŋ jòlò ŋgwéh, sâ né nùà nyeên, à mé gècên yoòr sam. 5 Nuaá mé né dé seèn ŋgòr Càŋ jolo, gwaán seér né Càŋ mé gècên mene kɔɔ́. Béh ŋene kɔ yeé mé njéh ndɔ, ye béh né yoòr Càŋ nyɔgɔ́ ndeé. 6 Nuaá mé ye nyí nyɔgɔ́ den aá dé nyî yoòr Càŋ, sâ kɔ bú a, gɔ̀ lòm ká nág faá Yeésò lé gɔɔ́ naâ nɔ.

Ŋgòr dé cuûm mé né den feésé

7 *Bɔ̀ mbeí mò, ŋgòr mé mè nyagá né hên njèh feê beè biì sam; né ŋgòr cuûm mé bí lé naá giì ké bèh duɔɔ̂m ŋgweé. Ŋgòr sâ bí lé naá giì bú gwaán ndɔ. 8 Ŋgòr sâ né mene dé cuûm, mé njéh mene né feésé. Mè bí hên nyagá né cí. Gècên seèn né yoòr Yeésò Kristò ŋené ŋagá; né lè dene biì ŋené yuo kelâ ménâ ndɔ. Lòù sam, cibí baá ŋellé yuo, ŋagâ baá seér kɔɔ́ baá; né ŋagâ nùà njèh.

9 Nuaá mé ye nyí né bèh ŋagâ, mé à né mbeí bunó dɔɔ́ŋ tueé né nyeén, à née den ka bèh cibì ye. 10 Nuaá mé né bɔ̀ mbaábɔn gwaán, né seér bèh ŋagâ kɔɔ́. Dé seèn, ndɔ̀gɔ̀ njií mé nùàr nde né teèn ceén die bú yoòr sam. 11 Dé nuaá mé né bɔ̀ mbaábɔn bunó, môn sam; à dé seèn né te cibi, à né teèn gɔ yɔŋ, cibí cib aá bú njolo, à lèmè kɔ́ cú.

12 Bɔ̀ huaán mò, Càŋ bí bɔ̀ veên biì fɔ sɔm gi aá kèn, né felè yilí Yeésò; mè bí hên nyagá kuú né dé cî. 13 Mé bí bɔ̀ tele mò ndɔ, ŋgweéh nuaá mé lɔ naá lɔgɔ̂ teèn, te wɔ́ŋ nde ye duɔɔ́m, bí né gi bú kɔɔ́ mà; mè bí hên nyagá njií né dé cî. Mé bí bɔ̀ ndà mene, bí lé naâ *Sátàn taré yɔgɔ́; mè bí hên nyagá njií né dé cî ndɔ.

14 Né cu mé bí bɔ̀ huaán mò, bí né Càŋ Tele beèh kɔɔ́; mè bí nyagá njií né dé cî. Mé bí bɔ̀ tele mò ndɔ, ŋgweéh nuaá mé lɔ naá lɔgɔ̂ teèn, te wɔ́ŋ nde ye duɔɔ́m, bí né gi bú kɔɔ́ mà; mè bí nyagá njií né dé cî. Mé bí bɔ̀ ndà mene, bí né taré, bí né mé ŋgòr Càŋ lè, bí né Sátàn taré yɔgɔ́; mè bí nyagá kuú né dé cî.

15 Bí té *wɔ́ŋ gwàn, bí ŋgɔ́n bílí mé tòmò njèh wɔ̂ŋ mene, wanɔɔ́ŋ nuaá mé né wɔ́ŋ gwaán, dé seèn Tele beèh Càŋ gwàn kòmò ndé ŋgwéh. 16 Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njèh wɔ̂ŋ né mé ceér hihiné: tuaá veên né bɔ̀ nùàr lè li den; bɔ́ njèh wɔ̂ŋ ŋéné téná bèh. Mɔ bɔ́ baá ŋgùlù wɔ̂ŋ yieé, bɔ́ né mé kàŋ lobo nyen le. Mè tueé bí, gèh dé sâ yuo yeé beè wɔ̂ŋ; ndɔ́g beè Tele beèh Càŋ yùò bèh. 17 Kwá-re nɔɔ́ŋ ndɔ; wɔ́ŋ hèllè baá gií, bɔ̀ njií mé bɔ̀ nùàr né gwaán sâ baá nyoló ndeé. Nuaá mé bɔɔ́ né faá Càŋ gwaán nê nɔ, tètàgà le lom nde né kɔɔ́.

Nùà bùnò *Kristò

18 Bɔ̀ huaán mò, waà baá kèn! Bí lé naá giì ŋgweé, ye mɔ wɔ́ŋ nde aá gií wa, nùà bùnò Kristò ndeè né cu sâ waâ ma. Kènê bɔ̀ bùnò bɔ̀ Kristò baá lom cie faá cí nɔ bomó sue; béh baá mé njéh ŋené kɔɔ́, ye hên baá bèh cerê sâ ndɔ. 19 Mé gècên mene, bɔ̀ sâ bɔ̀ lé yuoó naâ ká lètenè beèh. Mé njéh mene bɔ́ lé dé beèh ná ŋgwêh. Mɔ bɔ́ sé lɔ né bɔ̀ dé beèh, béh bɔ́ sé née kɔɔ́ ye. Sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi né te béh ŋene ŋagá teèn, ye bɔ̀ sâ bɔ̀ te bɔ̀ŋ beèh sam bɔ̀n.

20 Dé biì môn sam. Dé biì Kristò lé naâ bí Cúcuí Ŋagâ yoòr nyeén kwaá gií, bí lé naâ bú kwa; bí né gi bɔ̀ njèh dé gècên mé bú ŋené kɔɔ́.

21 Mɔ mè né mene bí mân nyagá, sâ túé ŋgwéh ye bí née gècên kɔ́ ŋgwéeh ye; né seér ye bí né gècên kɔɔ́ ma. Bí né gi kɔɔ́ ndɔ, ye ŋgòr gècên mé nyeén yoòr sam gùm dɔɔ́ŋ. 22 Á sâ, nùà nyeên né neì? Sâ nùà nyeên né nuaá mé ye Yeésò *Nùà Cɔ̀ŋ sam. Nùà bú sâ né nùà bùnò *Kristò, à berɔ́ŋ bilí né Huaán mé Tele mene. 23 Né yeé môn, nuaá mé né Huaán berɔ́ŋ, berɔ́ŋ né mé Tele mene; mɔ à né Huaán gwaán, sâ à gwaán né mé Tele mene ndɔ.

24 Dé biì, bɔ̀ njií mé bí lé ŋgweé naâ ké bèh duɔɔ̂m hên, bí lèr kwá nyégé lè biì bagasé. Mɔ bɔ̀ njií mé bí lé ŋgweé naâ ké bèh duɔɔ̂m doô né gi lè biì te be sâ den den, sâ bí bɔ̀ Tele mé Huaán nyɔgɔ́ bilí né kɔɔ́. 25 Sâ ndéb mé Kristò lé kwa kwaá naâ béh tieè doô né yɔ̀ŋ tètàgà ndɔ.

26 Mè bí nyagá kuú né felè bɔ̀ɔ́ mé gwaán né bí beleè doô. 27 Dé biì, bí kɔ́ɔ ye Kristò bí Cúcuí seèn yoòr nyeén kwaá gi aá kèn. Nuaré déì a, té bí njeré déì mbaá fèh kú cú, Cúcuí seèn né gi bí njèh dɔɔ́ŋ feh den, à feh lom né bɔ̀ njèh gècên gècên ndɔ, à ŋgòr nyeên déì teèn fèh yí kéh bèh. Bí nyɔ̀gɔ̀ dèn gí yoòr Kristò, faá Cúcuí Ŋagâ né bí feh den nɔ.

28 Bɔ̀ huaán mò, bí bɔ̀ Kristò nyɔ̀gɔ̀ dèn lòù, te loù mé à ndeè cuù, béh njeré déì nyàmè cú, te fegùlì ndeè béh toò seèn sìè cú ndɔ. 29 Bí né gi kɔɔ́ ye Kristò né lom dilísé. Sâ bí kɔ́ nyégé-re bagasé ndɔ, ye nuaá mé né njèh teèn bɔɔ́ dilí yií dɔɔ́ŋ né ŋunà Càŋ ma.

3

Bɔ̀ ŋunà Càŋ

1 *Bí jɔ̀gɔ̀ ke ke gwaân mé Tele beèh Càŋ gwaán né béh kán ye! Ŋgweéh à béh yilá né bɔ̀ ŋuna seèn mà. Né bɔ̀n, béh né lom bɔ̀ ŋunà Càŋ. Bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ dé bɔɔ̀n béh ŋéné kɔ́ ŋgwéh; lòù sam, bɔ́ Tele beèh Càŋ nùà njèh kɔ́ ŋgwéh. 2 Bɔ̀ mbeí mò, bí kɔ́ɔ ye, béh baá bɔ̀ ŋunà Càŋ. Gèh dene mé né béh kela sâ née bèsɔ́nè ŋéné yùò kélá ŋgwéeh ye lòù. Mé njéh mene, béh né gi kɔɔ́ ye: mɔ *Kristò ndeè ŋagá yuo kelà baá, béh bú ŋene nde né te be sâ, te béh den faá bú nɔ. 3 Sâ nuaá mé né ndèm yoòr Kristò mân kwaá njií dɔɔ́ŋ, bú a, dèn lòm ŋagásé faá Kristò né ŋagásé ndɔ.

4 Nuaá mé né veên kema dɔɔ́ŋ sela né *sóú. Lòù sam, veên né sóú selaà sâ. 5 *Bí né gi kɔɔ́ ye, Yeésò lé ká lè wɔ́ŋe nde kuú naâ bɔ̀ nùàr veên yoòr fɔ sɔɔ̀m, wanɔɔ́ŋ ndɔ̀gɔ̀ veên déì lé yoòr seèn ná ŋgwêh gùm dɔɔ́ŋ. 6 Sâ nuaá mé nyɔgɔ́ den né yoòr seèn dɔɔ́ŋ, dé seèn veên kèmà ndé cú. Nuaá mé né dé seèn veên sela sɔɔ́, née Yeésò Kristò ŋéné ŋgwéeh ye, sâ à bú kɔ́ ŋgwéh ndɔ.

7 Kúkùr biì bɔ̀ huaán mò, bí té gwàn mé nuaré déì bele bí! Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé né njèh bɔɔ́ dilí dɔɔ́ŋ, baá gi dilísé faá Yeésò Kristò né dilísé nɔ. 8 Nuaá mé né dé seèn mé veên kema ndeé den dɔɔ́ŋ, né dé seèn nùà *Sátàn. Lòù sam, Sátàn né yeé môn, à lé veên bɔɔ́ duɔɔ́m naâ ké bèh duɔɔ̂m ndɔ. Ŋunà Càŋ lé ká cie hên nde kuú naâ bɔ̀ seé Sátàn hèllè nyoló sɔm.

9 Nuaá mé né ŋunà Càŋ dɔɔ́ŋ, dé seèn veên sèlà ndé cú; dé seèn Càŋ baá Tele seèn kɔɔ́, à veên déì bɔ́ kòmò ndé cú, à dé seèn yoòr baá seér mé kèkènè dé Càŋ. 10 Mɔ nùàr baá ŋunà Càŋ, bɔ́ nde né bú ŋené kɔɔ́, bɔ́ nde né bɔ̀ dé Sátàn ŋené kɔɔ́ ndɔ: bɔ̀ɔ́ mé njèh teèn bɔ́ dìlì yí ŋgwéh, mé bɔ̀ mbaábɔn gwàn ŋgwéh dɔɔ́ŋ, dé bɔɔ̀n bɔ̀ ŋunà Càŋ sam.

Gwaân lètenè biì

11 *Bí lé naâ ŋgòr hên ké bèh duɔɔ̂m ŋgweé gií, ye béh gwàn kú lètenè beèh gwaàn. 12 *Mɔ né mân, sâ béh té faá Kaîn nɔ dèn; né nùà Sátàn. À lé naâ dìm seèn wulá. À lé dìm wulà naâ mé ŋgei wee? Ŋgweéh sâ lé naâ mé dɔ̀gɔ̀tì seé bɔɔ̀n mà. Seé dé seèn lé naâ veénsé; seé dé dìm dilísé. À lé dìm wulà naâ mé njéh.

13 Bɔ̀ nùàr mò, mɔ *wɔ́ŋ baá mene bí bunó, bí té lòù géí sér. 14 *Béh dé beèh te cio sam cuú, béh baá seér te yɔ̀ŋe. Béh né gi ménâ kɔɔ́ nyegé; lòù sam, béh né bɔ̀ mbeí beèh mé temé cén gwaán. Nuaá mé mbeí mé temé cén gwàn ŋgwéh née dé seèn te cio ye. 15 Nuaá mé né mbeí lè sie kwaá dɔɔ́ŋ né nùà wúlá-nùàr. Bí né gi kɔɔ́ ye nùà wúlá-nùàr dé seèn mé yɔ̀ŋ tètàgà yoòr sam.

16 Dé Yeésò *Kristò né hiín; à gwaán lom né dé seèn nùàr mé temé cén, à lé cio beèh hên ŋa weh kuú naâ dé cî, béh ceér nùàr gwaân ŋene kɔ né teèn sâ. Mɔ né mân, béh kè wèh teèn, te béh kuú felè bɔ̀ mbeí beèh ménâ ndɔ. 17 Wanɔɔ́ŋ hên mɔ nuaré déì né mé ŋgúlú beè, mbeí mé njéh sam, à mbeí jere kɔ́ ŋgwéh, sâ à né mé temé Càŋ lè wa? 18 Bɔ̀ huaán mò, béh bí té lòm nùàr mé léláŋ sòn mbaá gwàn nágá dèn, béh gwàn gí nùàr mé temé beèh mene, mé seé beèh mene dɔɔ́ŋ.

19 Mɔ béh né bɔ̀ mbeí beèh mân gwaán, béh nde né teèn ŋené kɔɔ́ ye béh né bɔ̀ huaán gècên, sâ temé beèh nde né lè toò Càŋ die ndɔ. 20 Á, mɔ càŋ né béh lè mé njeré déì tené, sâ mé njéh mene, béh ká toò Càŋ ndé ndé cû wa? Ŋgweéh Càŋ nùà njèh né temé beèh ŋené yɔgɔ́ mà. Mè tueé bí, njèh dɔɔ́ŋ né gi njolò Càŋ.

21 Bɔ̀ mbeí mò, mɔ càŋ béh lè téné ŋgwéh, sâ béh nde né njeré déì toò seèn nyamé wa? 22 Béh né bú njèh dɔɔ́ŋ bieé, à nde né béh haá, ye béh né ndéb nyî jolo, wa béh bɔɔ́ né njií mé né nyí yoòr huɔɔ́m ma. 23 *Ndéb sâ né mân: Càŋ ye, kwá njí lòm temé cén yoòr Ŋuna nyî Yeésò Kristò, wa bí né lètenè biì gwaán kuú ndɔ ma, te den faá à lé naá giì tueé kwaá nɔ. 24 Nuaá mé né sòn Càŋ ménâ jolo dɔɔ́ŋ, dé seèn nyɔgɔ́ den né yoòr Càŋ; sâ Càŋ né bú yoòr teèn ndɔ. Mɔ béh bɔ̀ Càŋ né kɔɔ́, béh ŋgweé kɔ né mé Cúcuí seèn yoòr beèh. Càŋ lé béh ménâ haá naâ kɔɔ́.

4

Cúcuí dé Càŋ mé cúcuí nùà bùnò seèn

1 Bɔ̀ mbeí mò, mɔ nuaré déì waà, né njeré déì kwarè biì tueé den, wa nyí tueé né mé terreb Cúcuí Ŋagâ, bí té mbaá gwàn njí, bí kwé sér bú lòù. Mɔ à bí tueé né mé terreb Cúcuí dé Càŋ, bí nde né teèn ŋené kɔɔ́. Wanɔɔ́ŋ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dé nyenyenê baá *wɔ́ŋ beè ŋab sie. 2 Mɔ né Cúcuí dé Càŋ, bí nde né bú dé seèn ŋené kɔɔ́: nuaá mé né bèsɔ́nè tueé ŋagá, wa né gècên, Yeésò Kristò lé naâ nùàr ŋaá ma, nuaá mé né ménâ tueé dɔɔ́ŋ, tueé né mé Cúcuí dé Càŋ sâ. 3 Nuaá mé né dé seèn Yeésò lòù ŋgɔɔ́n seér dɔɔ́ŋ, mé Cúcuí dé Càŋ lè sam; lè seèn né seér cúcuí nùà bùnò Kristò. Bí lé naá giì ménâ ŋgweé, ye à baá ndeê. Hên baá bú sâ, kènê à baá giì ká te wɔ́ŋe.

4 Mé njéh mene, bɔ̀ huaán mò, bí baá gi dé biì bɔ̀ dé Càŋ; bí né bɔ̀ sâ bɔ̀ taré yɔgɔ́. Cúcuí Càŋ baá gi bí yoòr; taré kela né bú mé cúcuí bɔ̀ wɔ́ŋ bɔ̀ hèllè. 5 Bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dé nyenyenê sâ né dé bɔɔ̀n bɔ̀ wɔ́ŋ bɔ̀; bɔ́ tueé né njií mé wɔ́ŋ gwaán nê, wɔ́ŋ sòn bɔɔ̀n ŋgweé né dé cî. 6 Dé beèh môn sam, béh né dé beèh bɔ̀ ŋunà Càŋ. Nuaá mé né Càŋ kɔɔ́ dɔɔ́ŋ né gi dé seèn sòn beèh ŋgweé. Nuaá mé ŋunà Càŋ sam né sòn beèh lòù ŋgeén seér. Béh nùà Cúcuí gècên mé nùà cúcuí dé nyeên ŋene kɔ yeé mé njéh sâ.

Càŋ né léláŋ gwaân

7 Bɔ̀ mbeí mò, béh gwàn kú lètenè beèh gwaàn. Lòù sam, gwaân yuo yeé beè Càŋ. Nuaá mé né nùàr mé temé cén gwaán dɔɔ́ŋ né ŋunà Càŋ, sâ nùà sâ né Càŋ kɔɔ́ ndɔ. 8 Nuaá mé dé seèn nùàr gwàn ŋgwéh, Càŋ kɔ́ ŋgwéh. Lòù sam, gùm Càŋ nùà njèh né gwaân sâ kɔɔ́. 9 À né lom béh mé temé seèn mene gwaán; à lé naâ gɔndɔŋ Ŋuna seèn ká te wɔ́ŋe temá njiî, ye te béh kwa yɔ̀ŋ mé bú. À béh gwaân seèn bèsɔ́nè feh keéh né mé njéh.

10 Gwaân sâ túé ŋgwéh ye béh né Càŋ gwaán komo; Càŋ nùà njèh gwaán seér né béh kɔɔ́; à lé naâ Ŋuna seèn ká lè wɔ́ŋe felè beèh temá njiî, à semé bú felè beèh, te à kulu sɔm gi béh veên yoòr mé njéh.

11 Bɔ̀ mbeí mò, mɔ Càŋ né béh mân gwaán, sâ béh gwàn kú dèn lètenè beèh môn ndɔ. 12 *Wanɔɔ́ŋ nuaá mé lé naâ Càŋ mé njolo ŋené teèn sam. Mé njéh mene, mɔ béh né lètenè beèh mân gwaán kuú, sâ à né lè beèh teèn; sâ gwaân seèn nde né yoòr beèh jegé yuo kelâ.

13 Càŋ né béh Cúcuí seèn haá. Béh ŋene kɔ yeé mé njéh, ye béh né yoòr Càŋ nyɔgɔ́ den; ye à nyɔgɔ́ den né yoòr beèh ndɔ. 14 Béh lé naá giì mé njolo beèh ŋené, ye Càŋ Tele beèh lé naâ Ŋuna seèn ká te wɔ́ŋe temá njiî, te *wɔ́ŋ yili yuo mé bú. Béh né gi nùàr dɔɔ́ŋ ménâ tueé bele. 15 Nuaá mé né bèsɔ́nè tueé ŋagá, ye bɔ̀ nùàr a, Yeésò né Ŋunà Càŋ dɔɔ́ŋ, nyɔgɔ́ den né yoòr Càŋ; sâ Càŋ né yoòr seèn nyɔgɔ́ den ndɔ. 16 Gèh gwaân mé Càŋ né béh gwaán hên, béh né gi dé beèh yoòr beèh ŋgweé kɔɔ́, béh né lom temé teèn tég kwaá njií. Lòù sam, gùm Càŋ nùà njèh né gwaân sâ. Nuaá mé né mbeí cu dɔɔ́ŋ gwaán, nyɔgɔ́ den né yoòr Càŋ, sâ Càŋ né yoòr seèn nyɔgɔ́ den ndɔ.

17 Mɔ béh né mé gwaân lè deí, sâ loù téná-juù béh dé beèh njeré déì nyàmè ndé cú. Lòù sam, gèh dé mé Yeésò nê, béh né ká te wɔ́ŋe môn ndɔ. 18 Mɔ nùàr né mé gwaân lè, à njeré déì vèh ndé cú; gwaân mé né lè seèn doô nde né veéh kwɔgɔ́ sɔm. Lòù sam, mɔ veéh né nùàr sie, sâ ndòn seèn weh né bú seé kɔɔ́, ye bú a, wò nde né gèr ŋené ma. À sé yeé baá-re ménâ veéh, gwaân Càŋ mé né bú yoòr doô mbierré yuo ndɔ.

19 Dé beèh, gwaân Càŋ né gi béh lè. Lòù sam, à lé naá giì béh gwaán, te béh nde ye bú gwaán. 20 Mɔ nuaré déì ye nyí né Càŋ gwaán, mé à né mbeí seèn lòù bunó seér, sâ nùà sâ né lom nùà nyeên, wanɔɔ́ŋ à mbeí mé né njolò seèn gwàn kòmò ŋgwéh, sé tagá Càŋ mé à mé njolo ŋéné bèh wa? 21 Ndéb hên Yeésò *Kristò tueé né mé sòn seèn ye: kɔ nuaá mé né Càŋ gwaán dɔɔ́ŋ, gwaán mbeí seèn ndɔ, sâ ye.

5

*Wɔ́ŋ yɔgɔ̂

1 Nuaá mé né temé kwaá njií, ye *Nùà Cɔ̀ŋ né Yeésò, dɔɔ́ŋ né ŋunà Càŋ. Sâ nuaá mé né Tele gwaán, nde né mé bɔ̀ ŋuna seèn mene gwaán bilí ndɔ. 2 Mɔ béh né Càŋ gwaán, mɔ béh né *sóú seèn jolo, béh nde né teèn ŋené kɔɔ́, ye sâ béh né bɔ̀ ŋunà Càŋ gwaán. 3 *Mɔ béh né Càŋ gwaán, sâ béh né sóú seèn jolo. Sóú sâ tétán yúlá ŋgwéh ndɔ. 4 Lòù sam, béh né bɔ̀ ŋuna seèn; nuaá mé né ŋunà Càŋ dɔɔ́ŋ, né yeé wɔ́ŋ yɔgɔ́. Béh wɔ́ŋ yɔgɔ́ né mé temé beèh yoòr Yeésò tég kwaá njiî. 5 Neì wɔ́ŋ yɔgɔ́ nde né kɔɔ́ wa? Mè tueé bí, gi cegé né nuaá mé né temé yoòr Yeésò kwaá njií, ye Ŋunà Càŋ né bú.

Bɔ̀ njií mé tueé né sòn Yeésò *Kristò

6 Yeésò Kristò nùà njèh lé naâ ká te wɔ́ŋe waâ; bɔ́ kou bú nòmò; à lé naâ kuú, húɔ́m seèn ber. Lé dé léláŋ nòmò ná cégé ŋgwêh, lé naâ mé nòmò bɔ̂ húɔ́m mene. Cúcuí Ŋagâ tueé né ménâ ndɔ, ye né lom gècên. Nùà gècên né cu Cúcuí sâ ndɔ. 7 Bɔ̀ njií mé né gi sòn Kristò tueé né tagár: 8 Cúcuí né ménâ tueé, nòmò bɔ̂ húɔ́m tueé cu né ménâ ndɔ. Bɔ̀ njèh tagár hên tueé gi né mé sòn cên dɔɔ́ŋ. 9 Béh né gi kɔɔ́ ye bɔ̀ nùàr né yeé béh njeré déì tueé, béh ŋgweé sòn bɔɔ̀n, sé tagá sòn dé Càŋ wa? Bí kékɔɔ̀ ye kela né sòn dé Càŋ mé dé bɔ̀ nùàr. Dé Càŋ, à tueé né felè Ŋuna seèn nùà njèh. 10 Sâ nuaá mé né temé cén yoòr Ŋunà Càŋ kwaá njií dɔɔ́ŋ, nde né yoòr seèn ŋgweé kɔɔ́, ye né gècên. Nuaá mé temé yoòr Càŋ kwá njí ŋgwéh dɔɔ́ŋ, sie né Càŋ nyeén ndɔ; wanɔɔ́ŋ Càŋ nùà njèh né mene mé sòn seèn felè Ŋuna seèn tueé ŋagá, nùà hèllè seèn temé teèn kwá njí ŋgwéh nɔ. 11 *Bèh hên tueé né sòn Yeésò sâ, ye Càŋ béh yɔ̀ŋ tètàgà haá baá kèn; wa yɔ̀ŋ sâ yuo yeé beè Ŋuna seèn ma. 12 Sâ nuaá mé né beè Ŋuna seèn dɔɔ́ŋ né mé yɔ̀ŋ sâ yoòr. Nuaá mé beè Ŋunà Càŋ dèn ŋgwéh, dé seèn mé yɔ̀ŋ sâ yoòr sam.

Yɔ̀ŋ tètàgà

13 Bí bɔ̀ɔ́ mé né gi ndèm lè yilí Ŋunà Càŋ kwaá njií dɔɔ́ŋ, mè hên nyagá njií né mé bí, te bí kɔ nyegé ye bí baá mé yɔ̀ŋ tètàgà teèn ma. 14 Béh njeré déì toò Càŋ nyàmè cú. Béh né gi bagasé kɔɔ́ nyegé, ye mɔ béh né bú njeré déì te sòn seène dua yií wa, à nde né sòn beèh ŋgweé ma. 15 Mɔ béh né gi mân kɔɔ́ nyegé, ye à né yeé sòn beèh ŋgweé, sâ béh kɔ gi aá kèn ye béh kwa baá njií sâ ndɔ.

16 Mɔ nuaré déì ŋene mbeí sela baá veên mé nùàr te cio tùlù yí ŋgwéh, bú a, dùà lòm Càŋ felè mbeí hèllè tég; Càŋ nde né mbeí sâ yili sɔm. Njèh cén, kɔ né ka veên mé nùàr te cio tùlù yí ŋgwéh sâ ndɔ. Veên déì né teèn, né yeé nùàr te cio tulu yií. Mè túé ŋgwéh ye bí dùà Càŋ te gèh bú sâ. 17 Bɔ̀ seé vevenê né ŋgún; dɔɔ́ŋ né gi núlú. Njèh cén, bɔ̀ déì nùàr mé njéh kú ndé ŋgwéh.

18 Béh né gi kɔɔ́ ye, mɔ nùàr né ŋunà Càŋ, à mé veên bɔ́ dèn ndé cú. Ŋunà Càŋ né bú cií nyegé, *Sátàn bú dé seèn cór ndé ŋgwéh.

19 Béh né gi kɔɔ́ ye, béh né dé beèh bɔ̀ dé Càŋ, wa *wɔ́ŋ né dé seèn beè Sátàn.

20 Béh né gi kɔɔ́ ye, Ŋunà Càŋ lé naâ ká yoòr beèh waâ, à lé naâ béh feh komo lɔgɔ́, te béh ŋene kɔ Càŋ gècên mé njéh. Béh yoòr Càŋ gècên sâ nyɔgɔ́ den né mé Ŋuna seèn Yeésò Kristò. Càŋ dé gècên gi lom né bú; yɔ̀ŋ tètàgà né lom bú ndɔ.

21 Bɔ̀ huaán mò, bí gè lòm mé ceér cècàŋ nɔɔ́ŋ.

* 1:1 1:1 Jâŋ 1:1

* 1:2 1:2 Jâŋ 1:14

* 2:7 2:7 Jâŋ 13:34

* 3:1 3:1 Jâŋ 1:12

* 3:5 3:5 Jâŋ 1:29

* 3:11 3:11 Jâŋ 13:34

* 3:12 3:12 Gen. 4:8

* 3:14 3:14 Jâŋ 5:24

* 3:23 3:23 Jâŋ 13:34; 15:12, 17

* 4:12 4:12 Jâŋ 1:18

* 5:3 5:3 Jâŋ 14:15

* 5:11 5:11 Jâŋ 3:36

2 Jâŋ

Mvù Jâŋ dé fà

1

Bèh bieê

1 Né mè nùà koô gwà Càŋ nyagá né wò kɔɔ́. Mè né wò bieé dé vêh, mè né bɔ̀ ŋuna yeè bieé ndɔ. Càŋ lé balé sɔɔ́m naâ wò kɔɔ́; mè né wò mé gècên mene gwaán. Mè gí lòm ŋgwéh, bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr gècên kɔɔ́ dɔɔ́ŋ né gi wò gwaán ndɔ. 2 Lòù sam, béh né mé ŋgòr gècên yoòr, ŋgòr gècên sâ le den nde né yoòr beèh dé ndeèr.

3 Béh bɔ̀ɔ́ mé né ceér gècên bele, mé né lètenè beèh gwaán kuú dɔɔ́ŋ, Càŋ Tele beèh bɔ̂ Ŋuna seèn Yeésò *Kristò nde né béh kulú, bɔ́ nde né béh jere kɔɔ́, bɔ́ nde né béh dɔlê haá ndɔ.

Gècên bɔ̂ gwaân

4 Lé naá loôm mè yoòr mé gècên mene nɔré huɔɔ́m. Lòù sam, mè lé naâ bɔ̀ huaán yeè déì te ceér gècên kwa, bɔ́ bele lom né faá Tele beèh né béh sɔgɔ́ nɔ. 5 *Teèn sâ, mè né wò bɔŋ, dé vêh, béh gwàn kú dèn ká lètenè beèh gwaàn. Ndéb bú hên dé feê sam, né den ka ndéb mé béh bí lé naá giì ké bèh duɔɔ̂m ŋgweé doô, mè wò hên nyagá njií cu né cí. 6 Mɔ béh né lètenè beèh gwaán kuú, sâ béh né sòn seèn jolo. Càŋ lé naá giì ménâ soú kwaá, ye bí gwàn kú bèh lètenè biì gwaàn. Bí lé naá giì ké bèh duɔɔ̂m ŋgweé ndɔ.

7 Mè lòù túé ŋgwéh, bɔ̀ nyeén bɔ̀ ŋab sie aá *wɔ́ŋ beè; bɔ́ né lom berɔ́ŋ, ye Yeésò Kristò lé nùàr ŋá ná ŋgwêh. Mè tueé bí ndɔ, nuaá mé né mân tueé dɔɔ́ŋ né nùà nyeên, né nùà bùnò *Kristò sâ. 8 Bí kɔ́gɔ́n lòm beè bɔɔ̀n dé gècên, te sàgà seê biì ndeè mbaá vù lè cú, bí ndeè bú kwa gi mé gùm mene.

9 Nuaá mé né ŋgòr felè Kristò ŋgeén, né seér dé hiîn sagá yií dɔɔ́ŋ, dé seèn beè Càŋ sam; beè Càŋ bɔ̂ Ŋuna seèn né seér nuaá mé né yeé ndéb Kristò jolo. 10 Mè tueé bí, mɔ nuaré déì waà ké yoòr biì, à ndéb Yeésò Kristò fèh ŋgwéh, bí té bú gwò yí kéh, bí lím bílí bú mé dé bieê mene dɔɔ́ŋ. 11 Lòù sam, nuaá mé né gèh bɔ̀ sâ bɔ̀ bieé, né gèh veên mé bɔ́ né bɔɔ́ sâ lòù seén. Sâ be seèn né teèn ndɔ.

Bèh cerê

12 Mè né lom mé ŋgòr lè ŋgún. Njèh cén, mè bí lòù nyàgà ndé ŋgwéh, mè gwaán kela né ké yoòr biì mé feh mò yɔŋ ndeê, te béh bí tueé kɔ mé sòn, béh samé gi mé gùm mene.

13 Bɔ̀ Ŋunà bei yeè mé Càŋ lé balé sɔɔ́m naâ hên ye bíé kéh wò.

* 1:5 1:5 Jâŋ 13:34; 15:12, 17

3 Jâŋ

Mvù Jâŋ dé tagâr

1

Bèh bieê

1 *Né mè nùà koô gwà Càŋ nyagá né wò kɔɔ́. Yíé-temé mò Gayûs, mè né wò bieé. Mè né wò mé gècên mene gwaán.

2 Mbeí mò, mè né lom gwaán ye njèh dɔɔ́ŋ a, yùò húɔ́m gí beè yeè lòù, wò té bán ndɔ. Dé ceér Càŋ beleè, mè né gi bagasé kɔɔ́ nyegé ye càŋ wò lè téné ndé ŋgwéh.

3 Mè né lom mé vɔ́gɔ́-temé felè yeè dé gècên. Lòù sam, bɔ̀ Yeésò bɔ̀ lé naâ waâ, bɔ́ keí huɔm wò toò mò, bɔ́ ye mè a, gècên yeè né yieé, wa wò né ceér gècên bele huɔɔ́m ma. 4 Mè túé kɔ́ cú mbeí mò, kènê bèh nɔ́ré-temé mò dɔɔ́ŋ baá lom bèh mé bɔ̀ huaán mò né gi ceér gècên teèn bele huɔɔ́m hên.

Gàyûs nùà gècên

5 Mbeí mò, kɔ́ɔ ye mé nyí né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé gècên mene gam sâ, nyí bɔɔ́ yií né teèn ma. Wò né mé bɔ̀ dé kìn mene gam bilí ndɔ. 6 Bɔ́ né yeé ká te bɔ̀ŋ beèh waâ, bɔ́ né yilí yeè teèn keí huɔɔ́m, ye wò né lom bɔ́ gwaán dé gècên. Kúkùr yeè, gàm dèn ká bɔ́ mé temé Càŋ lè ménâ, te bɔ́ gɔ nde den mé gò bɔɔ̀n tetoò. 7 Bɔ́ lé yuoó baá gò kèn, ye bɔ́ nde aá bèh seé dé *Kristò, bɔ́ gwàn bèh njeré déì beè bɔ̀ Càŋ-kɔ́ bɔ̀ kemaà ndɔ. 8 Sâ kɔ béh gàm gèh bɔ̀ sâ bɔ̀ kɔɔ́, te béh bɔ́ dɔɔ́ŋ yií gi be te seé gècénè.

Dìòteréfè bɔ̂ Dèmeteriyû

9 Mè lé naâ huaán mvù déì mân te bɔ̀ŋ biì nyagá njií. Njèh cén, Dìòteréfè mé gwaán né felè bɔɔ̀n deèn, né yeé ŋgòr mò doó si njií. 10 Bú a, kwá-re seèn nɔɔ́ŋ ndɔ, mè baá ndeê. Mɔ mè waà baá, bɔ̀ veên mé à lé bɔɔ́ giì naâ dɔɔ́ŋ, mè nde gi né cie salé sɔm; bɔ̀ ŋgòr jejelâ, mé bɔ̀ nyeén seèn yoòr beèh dɔɔ́ŋ, mè nde gi né loù sâ salé sɔm. Dé sâ gí cégé ŋgwéh; bɔ̀ Yeésò bɔ̀ mé waà né kìn ké sâ dɔɔ́ŋ, à bɔ́ gwàn bèh. Bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ ye te bɔ́ sie nyegé mene bɔ́, à né bɔ́ yiín ndɔ. Né mene te bɔ̀ŋ bɔ̀ Càŋ bɔ̀, à né bɔ́ teèn kwɔgɔ́ sɔm bele ndɔ.

11 Mbeí mò, té dé yeè gule bɔ̀ vevenê bɔ̀ bèlè, bèlè sér gule nùà bagaà. Nuaá mé né bagaà bɔɔ́, né ŋunà Càŋ kɔɔ́; nuaá mé né yeé dé seèn veên kema dɔɔ́ŋ née mé Càŋ njolò sam ye.

12 Dé Dèmeteriyû, nùàr dɔɔ́ŋ né seé seèn keí laré. Gècên né sòn seèn ménâ tueé; béh tueé taré né sòn seèn ménâ ndɔ. Wò né gi kɔɔ́ ye béh tueé yeé gècên; béh tueé né gècên sâ.

Bèh cerê

13 Mè né lom mé ŋgòr lè ŋgún mbaá; mé njéh mene mè wò lòù nyàgà ndé ŋgwéh. 14 Mè gwaán kela né ké yoòr yeè mé feh mò ndeê. Nde né toò hên, te bélɔ̀ tueé kɔ mé sòn; huɔm kela né cí.

15 Kùsèm, dèn mé dɔlê. Bɔ̀ mbeí yeè ye bíé kéh wò. Bíé kéh bɔ̀ mbeí beèh ké sâ cécéné cécéné dɔɔ́ŋ ndɔ.

* 1:1 1:1 Seé b. 19:29; Rɔ̂m 16:23; 1 Kɔr. 1:14

Jûde

Mvù Jûde

1

Bèh bieê

1 *Né mè Jûde, nùà seê Yeésò *Kristò; mè né dìm Jâk. Mè nyagá njií né mé bí bɔ̀ɔ́ mé temé Càŋ né yoòr biì, bí bɔ̀ɔ́ mé Càŋ Tele beèh né bí yilá, à né bí beè Yeésò Kristò kurú kwaá dɔɔ́ŋ. 2 Bú a, kɔ́ bí jere teèn; dɔlê mé gwaân seèn a, yám sìè bí beè.

Bɔ̀ ŋgòr nyenyenê feh gɔɔ̀

(2 Piêr 2:1-17)

3 Bɔ̀ mbeí mò, mè lé tétég lege loóm naâ ye te mè nyagá njií bí mvù felè ceér mé béh bí dɔɔ́ŋ nde gi né teèn yili yuo. Mé njéh mene, kɔ mè bí nyagá seér mvù dé hên, te toó nyegé bí toò, te bí lege njií ceér Càŋ ter. Né ceér dé kèì cên mé à lé naâ mé bɔ̀ dé seèn haá. 4 Wanɔɔ́ŋ bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ déì baá lètenè biì nabé yilá; fùgò Càŋ mé béh né dé lòù kuú den hên, bɔ́ né bú lòù feré seér, bɔ́ né ceér teèn kwa keéh, te bɔ́ teré yilá kɔ te núlu. Bɔ́ yeé baá ménâ bɔɔ́, bɔ́ né Yeésò *Kristò gɔndɔŋ Nùà koô beèh cén mé njéh gè jomo yalé si njií. Sâ Nùà Dueè né lom bú ndɔ. Kwá-re nɔɔ́ŋ ndɔ mà, bɔ́ nde né gèr ŋené, dàb mé mvù Càŋ luɔm kwaá gi aá kèn, ye bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né ju die.

5 *Mè kɔ né ye bí né gi bagasé kɔɔ́ nyegé. Mé njéh mene, bí kwá mè kemá weh cu bí gèh dé mé Nùà Dueè lé yili sɔɔ́m naâ dàm bɔ̀ huaán *Iserálà te tàbè Ejíptò hên ye. À lé naâ bɔ́ yili sɔm; mé njéh mene à yeé ŋene bɔ̀ déì temé yoòr seèn kwá njí ŋgwéh, à wula sɔm gi bɔ́. 6 Lé naá cuù mé bɔ̀ cìlì Càŋ déì ménâ ndɔ; bɔ́ yeé baá mé feh bɔɔ̀n den, bɔ́ faá Càŋ lé tueé naâ nɔ dèn cú, Càŋ lé naâ mé bɔ́ ké kunduŋ te ndèndèŋ cibî mgbátág sie ndeé, à ferá lɔ bɔ́ te fɔ̀gɔ̀ lɔ̀ŋe. Wa hên bɔ́ bɔ́ née ka ké sâ jueé den ye. Càŋ ye, mɔ cieé ju tenâ ndeè waà baá, bɔ́ ju die ye dé tíndɔ̂g. 7 *Lé naá cuù mé *Sɔ́dɔ̀m bɔ̂ *Gɔmɔ̂r mé bɔ̀ lɔɔ́ kukwarè ménâ ndɔ. Bɔ́ né be mé sár kwaá njií. Njií mé môn sam bèh, bɔ́ bɔɔ́ seér cí. Yeé yɔgɔ́ baá, ŋgweéh Càŋ lé naâ bɔ́ we tarê yoòr jege si, te nùàr kàn ŋgweé kwaá dé seèn tieè wa?

8 Mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé né lètenè biì nabé yilá hên, né ménâ bɔɔ́ ndɔ; bɔ́ né ndòn jurá se bele, bɔ́ né bɔ̀ nùàr te núlu mé njéh kulu su, bɔ́ né terreb dé Càŋ mé njéh seb, bɔ́ né bɔ̀ kokoô bɔ̀ ké ter ka vulúu séb teèn tɔbé yií ndɔ. 9 *Sâ gèh njií bú séná, né mene Mikael cìlì Càŋ dé koô doô, lé ménâ bɔ́ ná ŋgwêh. Bɔ̂ *Sátàn lé né mene tɔgɔ felè komó Músì nde, bɔ́ né kweé kuú, mé njéh mene Mikael lé gwàn ná ŋgwêh Sátàn ju yoòr luú njiî, à bú lòù séí ŋgwéh ndɔ, à tueé cegé ye bú a: Bî Càŋ jue nde né kɔɔ́.»

10 Dé bɔ̀ nyeên bɔ̀ hèllè môn sam. Njií mé bɔ́ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ né mbaá selé njií. Bɔ́ né faá bɔ̀ nyam ya dueè nɔ munó cur gɔ. Bɔ́ sé yeé baá ménâ fur gɔ, bɔ́ leér le keéh teèn. 11 *Gèr bɔɔ̀n fî ndɔ! Bɔ́ bɔɔ̀n gèh ceér Kaîn sâ belé né dé keì? Bɔ́ bɔɔ̀n te kàgàlɔ̀ŋ faá Balam nɔ die sabé yila né dé keì ndɔ? Bɔ́ mbaá kú ŋgwéh, yìè né ka mé táré-feh bɔɔ̀n faá Korê nɔ. 12 Mɔ bɔ́ né lètenè biì teèn, loù kúmnjûg* sâ bɔ̀ nùàr nde né felè bɔɔ̀n cenné dielé keéh. Bɔ́ fegùlì kwá bèh, bɔ́ kɔ cegé yeé dé bɔɔ̀n, bɔ́ dé nùàr táŋ bèh. Bɔ́ den né faá vúlú nuù nɔ mé fu né mé njéh kobó jɔgɔ́ ndeé, nu teèn sam. Bɔ́ den cu né faá toú ŋgiín ndɔ; né mene jàtenè, bɔ́ tàb wá bèh. Komó jaâr te mbeî fà mé jɔgɔb muró die gi aá cie kèn, ceré né bɔ́. 13 Bɔ́ den né faá leba nòmò koô furú ŋaáŋ yeé ké dùà nɔ. Bɔ́ né bɔ̀ seé fegùlì bɔɔ́ bele, te bɔ́ sé yeé yuo, cíciíb huar le. Bɔ́ den cu né faá mbentò sàr ndɔ. Bèh denè bɔɔ̀n dé kèì cên mé Càŋ kwaá né bɔ́, né lom ké kunduŋ te ndèndèŋ cibì mgbátág.

14 *Né Hénɔ̀g, ndùté ndùtù Ádàm, huaán dé lèmè téhbeèh né bú, à lɔ naâ felè bɔɔ̀n ŋené, Càŋ lɔ ye bú a:

Júée bɔ̀ nùàr a: Ŋgwé,

Nùà Dueè ndeè né mé bɔ̀ cìlì seèn dé jojoloò kem waâ, bɔ́ nde lom né mgbɔ́ŋ mbaá,

15 te à weh sie ju felè nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ tenâ ma,

te bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ mé lé naâ taáb mé bú lieé njií dɔɔ́ŋ yila gi beè mé jéré-temé bɔɔ̀n sâ.

Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì bú bɔ̀ ŋgòr jéré-temê yoòr tueé njií dɔɔ́ŋ nde gi né gèr mé nyie fî yieé.»

16 Bɔ̀ nùà hên né yɔgɔ́ bɔ̀n; cu dɔɔ́ŋ temé bɔɔ̀n lè nɔ́ré bèh; sònò mbembaá ndugó gɔɔ̀ né seé bɔɔ̀n; bɔ́ njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ ŋaáŋ gɔ né mé feh bɔɔ̀n; seé bɔɔ̀n né ŋgòr mèŋàŋ sònò tueé gɔɔ̀ faá bèh sâ ndɔ; bɔ́ gwagá yieé lom né mé tánágá, bɔ́ ŋueé mé leba.

Bèh ndêb

17 Bɔ̀ mbeí mò, bɔ̀ ŋgòr mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê Fehtoò beèh Yeésò *Kristò lé naâ bí toò tueé kwaá doô, bí té nyèn. 18 *Bɔ́ lé ye bí a: mɔ ndeè baá te nàm cèrè jomò wa, bɔ̀ nuaré déì ndeè né yuo kelâ, bɔ́ weh bí séb ma; wa bɔ́ nde né mé bɔ̀ njèh vevenê faá temé bɔɔ̀n gwaán nê nɔ, bɔɔ́ kuú ndɔ. 19 Mè tueé bí, yìè kèrrè lètenè bɔ̀ nùàr né bɔ̀ sâ bɔ̀. Bɔ́ mé Cúcuí Càŋ yoòr sam, yoòr bɔɔ̀n tab lom né njèh wɔ̂ŋ.

20 Dé biì bɔ̀ mbeí mò, bí fágá feh, bí kwá yám njí lòm temé cén yoòr Yeésò, faá Càŋ né bí feh nɔ. Bí dùà lòm Càŋ mé terreb Cúcuí Ŋagâ mene dɔɔ́ŋ. 21 Càŋ né bí gwaán, bí mé dèn gí ka seèn nɔɔ́ŋ, bí né Fehtoò beèh Yeésò Kristò meì bɔ̀ húɔ́m-temé bɔ̀ teèn gaán den, te à ndeè cuù, bí kwa yɔ̀ŋ tètàgà beè seèn. 22 Bɔ̀ɔ́ mé né beè Yeésò den ndɔré gɔ, bí kɔ́ bɔ́ jere teèn, 23 bí yìlì sɔ̀m sér bɔ́ lòù, bí né bɔ́ tuar gellé sɔm keéh. Bí kɔ́ cú bɔ̀ mbaábi déì jere toò faá bèh sâ ndɔ. Njèh cén, bí cíéŋ lòù, bí dùlà bílí mé bɔ̀ kurú cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n mene, wanɔɔ́ŋ dé sâ né seé ŋgàŋ yoòr.

Bèh Càŋ seén cerê

24 Dɔɔ́ŋ né gi beè Càŋ. À né mé terreb, à nde né bí cií te bí dìè cú. À nde né bí ké mbàm bèh *sùsùm weh njií, te bí den lom toò seèn kɔ́bè sâ, bí samé kuú mé vɔ́gɔ́-temé beè seèn. 25 Béh sén bú seèn! Càŋ sùsùm gi lom né bú. À béh mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò yili sɔm né kɔɔ́! *Wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ a, vèh bílí gí mou terrèb seèn hên veèh. Nùà sùsùm gi cegé né bú; be terrèb seèn cie dé kèì cên ŋené le lom nde né kɔɔ́. Lɔ duɔɔ́m naâ mân, née den ka môn ye, nde den cu nde né kèì cén ménâ tɔ́g dé tueê sam. È môn!

* 1:1 1:1 Mat. 13:55; Mk. 6:3

* 1:5 1:5 Ex. 12:51; Nomb. 14:29-30

* 1:7 1:7 Gen. 19:1-24

* 1:9 1:9 Dan. 10:13, 21; 12:1; Vuú 12:7; Deut. 34:6; Zach. 3:2

* 1:11 1:11 Gen. 4:3-8; Nomb. 22:1-35; 16:1-35

* 1:12 12 Mbè mé yáb dé maàn. À due lemé né mbàgà, nùàr dɔɔ́ŋ sam.

* 1:14 1:14 Gen. 5:18, 21-24

* 1:18 1:18 2 Pi. 3:3

Mvù vuû

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Mvù vuú mé Yeésò Kristò lé naâ Jâŋ njolò ŋené feh

1

Bèh duɔɔ̂m

1 Te mvù hên né gi dɔ̀gɔ̀tì njií mé Yeésò *Kristò lé naâ cie ŋené sɔm keéh. Càŋ lé ye bú a, bɔ̀ njií mé nde giì né waâ dɔɔ́ŋ, ndé bɔ̀ seé bɔ̀ seèn njolò ŋené feh kwaá ma. Yeé baá ménâ, Yeésò Kristò tema njií cìlì seèn déì ké yoòr Jâŋ nùà seê seèn ndɔ. 2 Jâŋ yeé ŋene gi aá, à se kwaá gi bɔ̀ nùàr njií sâ dɔɔ́ŋ tieè, ye bɔ́ a: Hên né ŋgòr Càŋ, njèh gècên mé Yeésò Kristò tueé naâ mé sòn seèn. 3 Bɔ̀ ŋgòr mé né sònò Càŋ yuo hên, nuaá mé né bú ké ter toò bɔ̀ nùàr jaŋé njií dɔɔ́ŋ, Càŋ nde né bú kulú. Bɔ̀ɔ́ mé né ŋgweé, mé né faá tueé nê nɔ bɔɔ́, à kulu nde né bɔ́ ménâ ndɔ. Mè tueé bí, baá dìdì.

Bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bɔ̀ŋ téhbeh

4 *Né mè Jâŋ, mè nyagá njií né mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bɔ̀ŋ téhbeh te tàbè Asíà dɔɔ́ŋ. Càŋ a, kúlú bí, à haá bí dɔlê. À né léí jɔ̀gɔ̀, à né kènê, ké jomo yɔ́ŋgɔŋ né cu bú ndɔ. Bɔ̀ cúcuí téhbeh mé njebá yeé toò kɔgɔ seèn a, kúlú bí, bɔ́ haá bí dɔlê. 5 *Yeésò *Kristò a, kúlú bí, à haá bí dɔlê ndɔ. Sòn-Càŋ jéjêg né bú, à lé te cio komo yuo lɔgɔ́ naâ kɔɔ́. Nùà njèh né bú, felè bɔ̀ mgbè dɔɔ́ŋ né bú ndɔ.

À né béh gwaán. Mé húɔ́m seèn, à lé naâ béh lè veên yili sɔm, 6 *béh ŋa bɔ̀ huaán ké mbàm, te béh den bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè, béh bɔɔ́ seé Tele seèn Càŋ. Kùsèm be terrèb seèn a, *sùmù yùò kélá dèn cie dé nyèmà mé nyèmà. È môn.

7 *Bí kè njí ké ter te bègè kíê, ka suaga né bú. Bɔ̀ nùàr nde né bú dɔɔ́ŋ ŋené laré; bɔ̀ɔ́ mé lé naâ bú kwar mé gwaga sieé lɔgɔ́ dɔɔ́ŋ nde gi né bú loù sâ mé njolo ŋené cuú. Dàm bɔ̀ nùàr ká doó dɔɔ́ŋ nde né loù sâ mé yúé jomo seèn saá kuú. Dé sâ nde né môn bɔɔ́. È môn.

8 *Feh né mè; tií né mè ndɔ.» Né Càŋ ndeèr tueé né kɔɔ́. Sâ bí kɔ́ɔ ye, à né léí jɔ̀gɔ̀, à né kènê, ké jomo yɔ́ŋgɔŋ né cu bú ndɔ. Terreb dɔɔ́ŋ né gi beè seèn.

Vuú felè Yeésò *Kristò lé naâ Jâŋ njolò ŋené

9 Né mè Jâŋ, bei biì. Béh bí dɔɔ́ŋ né gi yoòr Yeésò. Né mene gèr, né béh bí dɔɔ́ŋ. Ké mbàm né béh bí dɔɔ́ŋ. Béh bí dɔɔ́ŋ yolo bilí né kɔɔ́ ndɔ. Bɔ́ lé mè dé mò sieé naâ, sâ mè né ŋgòr Càŋ tueé, bɔ́ weh njií mè ké Pàtòmósè; ten tàbè sâ tené le né ké lètenè ndèndèŋ nòmò mân. Bɔ́ ye, mè lé ye bɔ̀ nùàr a: Yeésò né lom nùà gècên kɔɔ́ fí.

10 Yeé baá mé cieé dé Fehtoò beèh, Cúcuí Ŋagâ waà kema mè ndɔ. Mè yeé ŋgweé, ké jomo mò hueh déì baá teèn ŋgulí mbamé den faá tàŋ* nɔ; 11 ye: Bɔ̀ njií mé wò né ŋené hên dɔɔ́ŋ, wèh mvù, nyàgà kwá gí teèn, wò tema njií mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bɔ̀ŋ téhbeh dɔɔ́ŋ ma; bɔ̀ŋ dé ké Efêse, bɔ̀ŋ dé ké Smírnè, bɔ̀ŋ dé ké Pérgàm, bɔ̀ŋ dé ké Tiatîr, bɔ̀ŋ dé ké Sârdè, bɔ̀ŋ dé ké Filadelfî mé bɔ̀ŋ dé ké Laodísè.»

12 Mè yeé baá mân ŋgweé, mè bele seér, te mè ke njií nuaá mé né tueé den sâ. Mè ŋene njií tàndáŋ lâm téhbeh; bɔ́ me né mé goó. 13 *Njeré déì né ké lètenè bɔɔ̀n faá nùàr nɔ. À né mé cɔ̀gɔ̀ suù dàbsé mân yoòr, à cam tena né ká te kàŋe mé kàndá goô mân ndɔ. 14 *Yúlí feèh wula njeré lom né bú felè pób faá nyɔgɔ́r nɔ; njolo né lom bú lè bɔ gui faá bɔgɔ́ weè ndɔ. 15 *Bɔ̀ gule né lom yɔ̂ŋ, faá tugó sieé né yí tuar nɔ. Hueh ŋgugó lom né bú beè faá vùvù nòmò koô ndɔ. 16 Be gaâ seèn weh sie né mbentò téhbeh. À nema kwaá né tàndɔ̀ŋ bòù sònò, kèb fà dɔɔ́ŋ nulásé túéŋ. Kuún seèn beéh tɔgɔ́m lom né dé tɔgɔ̂m faá lou suútenè nɔ.

17 *Mè yeé ŋene aá bú ménâ, mè jɔgɔ die nde doó gulè seèn faá komó nɔ. À kema njií mè be gaâ yoòr, ye mè a: Té vèh! Feh né mè; tií né mè ndɔ. 18 Yɔ̀ŋ né beè mò. Mè lé naâ kuú, mè baá cu làŋ dé kèì cên, mè baá mé terreb felè cio mé ndugo bɔ̀ càŋ mene.» 19 Jomo sâ ye mè a: Nyàgà-re nyagà mà! Nyàgà gí ká bɔ̀ njií mé wò né ŋené hên: bɔ̀ɔ́ mé né kènê bɔɔ́, mé bɔ̀ɔ́ mé nde cu né toò hên bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, nyènyagà.» 20 À den cuù ye mè a: Kwá mè se wò kwɔ̀m mbentò téhbeèh mé wò né ká te be gaâ mò ŋené hên; mè se cu wò dé bɔ̀ tàndáŋ lâm goô téhbeh doô ndɔ. Bɔ̀ mbentò téhbeh hên né bɔ̀ cìlì Càŋ felè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bɔ̀ŋ téhbeh; bɔ̀ tàndáŋ lâm téhbeh hên né bɔ̀ Yeésò bɔ̀ bɔ̀ŋ téhbeh ndɔ.»

2

Tebé dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Efêse

1 Nyàgà njí mé cìlì Càŋ dé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Efêse, júée bú a: Nuaá mé be gaâ seèn weh sie né mbentò téhbeh tueé né kɔɔ́; à né ké lètenè bɔ̀ tàndáŋ lâm goô téhbeèh yɔŋ den, ye: 2 Mè né seé yeè kɔɔ́ ma. Mè né kɔɔ́ ye, wò né gèr mé seé ŋené, wò né yoló ndɔ. Mè né kɔɔ́ ye, bɔ̀ jéré-temé bɔ̀ ceér beè yeè kwà bèh. Bɔ̀ɔ́ mé né bɔ̀ nùàr bele gɔ, wa bɔ́ né mbɔ̀ŋ tebê dɔɔ́ŋ, wò né bɔ́ kweé nyegé, wò sie bɔ́ nyeén. 3 Wò né gèr felè mò yoló, temé yeè lè kú ŋgwéh.

4 Né gi môn dág. Njèh cén, wò mè faá ké bèh duɔɔ̂m nɔ gwàn nyégé cú. 5 Mè tueé wò, ŋéné kɔ́ cú bèh hèllè ŋenè, wò kweéh seér temé, wò bɔɔ́ cu faá léí toò nɔ. Mɔ sam, mè ndeè né yoòr yeè ŋaár waâ, mè ko sɔm tàndáŋ lâm yeè bèh denè seèn. 6 Mé njéh mene, wò bɔɔ́ cu née yeè baga ndɔ. Lòù sam, wò né seé bɔ̀ Nikolâ * bɔ̀ berɔ́ŋ; mè berɔ́ŋ taré né toò ménâ ndɔ.

7 *Ŋgòr mé Cúcuí Ŋagâ né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tueé den hên, nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bú bagasé. Nuaá mé nde né veên taré yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, mè nde né bú ké mbar Càŋ yií keéh, à kaga yieé tàb toú yɔ̀ŋ.»

Tebé dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Smírnè

8 *Nyàgà njí mé cìlì Càŋ dé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Smírnè, júée bú a: Nuaá mé feh né bú, tií né bú, tueé né kɔɔ́; à lé naâ kuú, à baá cu làŋ. Ye: 9 Mè né kɔɔ́ ye, wò né dàm gèr ŋené; mè né saám yeè kɔɔ́ ndɔ. Mè tueé wò, mé njéh mene, wò né seér nùà sèsàm. Ŋgòr jéré-temê mé bɔ̀ nùàr né felè yeè tueé dɔɔ́ŋ, mè né gi ŋgweé. Bɔ̀ sâ bɔ̀ ye bɔ́ né *Jûf sé wa, sâ bɔ́ Jûf déì sam ndɔ, né lom bɔ̀ŋ bɔ̀ *Sátàn bɔ̀.

10 Mè tueé wò, té gèr mé wò nde cu né ŋené doô vèh nyì. Bɔ́ nde né bɔ̀ nùàr biì déì gwà cibì domó yií, Sátàn nde né bí ceéh, bí nde né mé gèr kwaré; nde né dé cie yulà. Mé njéh mene, ŋgɔ́n lòm cio tég, wò den kɔ́bè sâ, mè nde né wò tàm ŋgɔ̂g sulí; tàm sâ né yɔ̀ŋ.

11 *Ŋgòr mé Cúcuí Ŋagâ né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tueé den hên, nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bú bagasé. Nuaá mé nde né veên taré yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, dé seèn núr cioò dé jomò ŋgwé ndé cú.»

Tebé dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Pérgàm

12 Nyàgà njí mé cìlì Càŋ dé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Pérgàm, júée bú a: Nuaá mé né tueé hên né mé tàndɔ̀ŋ bòù sònò, kèb fà dɔɔ́ŋ nulásé túéŋ, ye: 13 Mè né bèh denè yeè kɔɔ́; wò né ké bèh mé kɔgɔ *Sátàn né teèn. Mé njéh mene, wò temé kwaá njií lom né yoòr mò. Ké te lege Sátàn sâ, bɔ́ lé naá menè Antipas sòn mò jéjêg teèn wulá, wò lé temé yoòr mò sɔ̀m ná ŋgwêh.

14 *Né gi môn dág. Njèh cén, bɔ̀ nuaré déì né ké beè yeè sâ teèn, bɔ́ né ŋgòr Balam ŋgweé. Sâ Balam lɔ naâ Balák ceér veên feh, te à kulu su bɔ̀ huaán *Iserálà te veéne, bɔ́ né *sèmè cècàŋ yieé, bɔ́ né yàgà ndeé ndɔ. 15 Wò né cu mé bɔ̀ nuaré déì teèn, bɔ́ né ŋgòr bɔ̀ Nikolâ† bɔ̀ ŋgweé ndɔ. 16 Mɔ né mân, sâ kwéh sér cú dene yeè. Mɔ sam, mè ndeè né ké yoòr yeè ŋaár waâ, mè kɔré wula gi bɔ̀ sâ bɔ̀ mé bòù sònò mò hên. Ŋgágá ndé cú.

17 *Ŋgòr mé Cúcuí Ŋagâ né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tueé den hên, nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bú bagasé. Nuaá mé nde né veên taré yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, nde né yáb mé bɔ́ yilá né *mánà” doô yieé; nuaré déì bèh sâ kɔ́ ŋgwéh. Mè haá kwaá nde né bú taá ndòn beè, mé yilí feê déì né teèn nyagá den. Nuaré déì yilí bú sâ ŋéné kɔ́ ndé ŋgwéh; gi lom né bɔ̀ɔ́ mé né mé njéh beè.»

Tebé dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Tiatîr

18 Nyàgà njí mé cìlì Càŋ dé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Tiatîr, júée bú a: Ŋgòr hên, Ŋunà Càŋ tueé né kɔɔ́. Nùà sâ, njolo bɔ gui lom né bú lè faá bɔgɔ́ weè nɔ, gule bɔ lom né yɔ̂ŋ, faá tugó sieé den né yí tuar ndɔ. À ye: 19 Mè né gi seé yeè kɔɔ́; wò né mé gwaân lè; wò né nùà gècên, wò né seé sie, wò né yoló ndɔ. Mè né kɔɔ́ ye, wò bɔɔ́ kela né seé kènê mé léí toò.

20 *Wò bɔɔ́ gi né ménâ dág. Njèh cén, wò Jasebêl yín bèh dé keì? Ma sâ né yeé bɔ̀ seé bɔ̀ mò bele, wa nyí né *sòn-Càŋ sé wa. À né bɔ́ ceér veên feh, ye bɔ́ a, ndé yàgà mbaá, bɔ́ yíé *sèmè cècàŋ ndɔ. 21 Mè né mene bú cieé kulá haá, te à kweéh seér teèn, à kɔ lom né yàgà seèn ndeê. 22 Mɔ né mân, mè nde né bɔ́ bɔ̀ yàgà seèn dɔɔ́ŋ gèr feh, à nde né dé seèn lè ndagáa keré le. Mɔ sam, kɔ bɔ́ kweéh seér temé, bɔ́ sɔm be teèn, sâ ye. 23 *Mè nde cu né bɔ̀ ŋuna seèn wulá ceré ndɔ, te bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ŋene kɔ teèn ye, mè né mùnò nùàr mé temé nùàr ŋené gií ma. Nùà kàn kwa nde né sàgà beè mò mé gèh seé seèn.

24 Bí bɔ̀ Yeésò bɔ̀ déì ké Tiatîr sâ, dé biì be te ŋgòr sâ cór yí ŋgwéh. Bɔ̀ njií mé bɔ́ yilá né gùgò *Sátàn hèllè, bí temé teèn kwá njí bèh ndɔ. Mè bí dé biì mbaá tágá kú ndé ŋgwéh; 25 kɔ né cegé dé hên: bí sìè dèn ká ŋgòr Càŋ tég faá bèh sâ nɔ; te mè ndeè cuù, mè kwa bí teèn. 26 *Nuaá mé nde né veên taré yɔgɔ́, mé jolo komo nde né njií mé mè gwaán nê dɔɔ́ŋ, nde né terreb beè mò kwa. Mè haá nde né bú terreb felè nùàr dɔɔ̂ŋ, 27 à feh nde né bɔ́ ceér mé cùgò lɔ̀ŋ, à nde né bɔ́ faá màr nɔ tieé. À nde né terreb beè mò kwa faá mè lé kwaá naâ terreb beè Tele mò nɔ. 28 À gɔ nde né mé cɔ́ beè.

29 Ŋgòr mé Cúcuí Ŋagâ né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tueé den hên, nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bú bagasé.»

3

Tebé dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Sârdè

1 Nyàgà njí mé cìlì Càŋ dé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Sârdè, júée bú a: Ŋgòr hên yuo né sònò nuaá mé weh sie né cúcuí téhbeh mé mbentò téhbeh beè; ye: Mè né gi seé yeè kɔɔ́. Yilí yeé né toò bɔ̀ nùàr ŋgulí, ye wò né làŋ; kàmbér wò né seér komó. 2 Mɔ né mân, nyìmè dèn cú làŋ, wò taré be mé dé jomò ndɔ. Mɔ sam, nde gi né dɔɔ́ŋ kuú yuo. Mè ŋene, seé yeè ké beè Càŋ né gi gogobó mbaá. 3 *Ŋgweéh wò lé naá giì ŋgòr Càŋ ŋgweé, wò gwaán ndɔ wa? Mùnò cú munò; wò kweéh seér temé, wò bɔɔ́ cí. Mɔ sam, mè kar waà nde né yoòr yeè lòù, nde né faá nùà yîb nɔ, wò cu sâ kɔ́ ndé ŋgwéh.

4 Mé njéh mene, bɔ̀ nuaré déì né lètenè biì ké Sârdè sâ teèn, jéré cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n kèmà bèh. Bɔ̀ sâ bɔ̀ nde né mé cɔ̀gɔ̀ ŋeŋagâ yoòr wulá njerré den; béh bɔ́ nde né bècénè gɔ, bɔ́ wulu né wulù. 5 *Nuaá mé nde né veên taré yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ nde né mé cɔ̀gɔ̀ wulê ménâ beè mò su kuú. Mè yilí seèn te mvù yɔ̀ŋe fɔ̀ sɔ̀m ndé ŋgwéh. Mè nde né bú toò Tele mò mé bɔ̀ cìlì seèn mene gwaán weh.

6 Ŋgòr mé Cúcuí Ŋagâ né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tueé den hên, nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bú bagasé.»

Tebé dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Filadelfî

7 *Nyàgà njí mé cìlì Càŋ dé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Filadelfî, júée bú a: Nùà joloò tueé né ŋgòr hên kɔɔ́, nùà gècên né bú, à né mé kî Mgbè *Davîd beè, à gulu yeé kɔɔ́; mɔ à gulu baá, nùàr cóló cú; à colo yeé kɔɔ́; mɔ à colo baá, nùà gùlù bèh ndɔ. À ye: 8 Mè né gi seé yeè kɔɔ́; mè né kɔɔ́ ye, terreb yeè né lom ŋgɔ́b. Mé njéh mene, wò né sòn mò ŋgweé, wò né bɔ̀ nùàr yilí mò saán keéh. Kènê, hin baá toò yeè lɔŋ, mè gulu kwaá né wò, nuaré déì a, jɔ̀gɔ̀ kema ke ye. 9 *Bɔ̀ŋ bɔ̀ *Sátàn bɔ̀, mè nde né bɔ́ seé weh; né lom bɔ̀ nyeén bɔ̀: bɔ́ ye bɔ̀ nùàr a, *Jûf né bɔ́, sâ bɔ́ Jûf sam. Kwá nɔɔ́ŋ, mè nde né bɔ́ seé weh, te bɔ́ nde ka biì cemmé. Bɔ́ nde né teèn kɔɔ́, ye mè né wò gwaán ma. 10 Lòù sam, wò né ŋgòr mò sie, wò né yoló ndɔ. Loù mé gèr nde né *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ jilí laré, mè nde né wò dé yeè cií nyegé. 11 Wò ŋgweé gi aá kèn, kébbé nyégé bagasé, wò né teèn tég njebá taré. Mɔ sam, nuaré déì nde né tàm ŋgɔ̂g yeè luaga weh. Mè baá ndeê.

12 *Nuaá mé nde né veên taré yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, mè nde né bú ké gwò Tele mò faá sòm nɔ sieé kwaá. Sâ baá bèh dene seèn dé kèì cên. Mè nde né bú yilí Càŋ Tele mò yoòr nyagá kwaá, mé yilí lɔɔ́ seèn, Jerusalem dé feê mene. Lɔɔ́ sâ suagà nde né ter beè Càŋ. Mè nde né yilí mò dé feê yoòr seèn nyagá kwaá ndɔ.

13 Ŋgòr mé Cúcuí Ŋagâ né bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tueé den hên, nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bú bagasé.»

Tebé dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Laodísè

14 *Nyàgà njí mé cìlì Càŋ dé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ ké Laodísè, júée bú a: Nuaá mé né È môn” tueé né kɔɔ́. Sòn-Càŋ jéjêg né bú, nùà gècên né bú ndɔ. Bɔ̀ njií mé Càŋ lɔ naá giì si dɔɔ́ŋ, ndègè né bú. Ye, júée wò a: 15 Mè né gi seé yeè kɔɔ́. Wò dɔ́lé ŋgwéh, wò sálé ŋgwéh ndɔ. Wò kàn sam, kán sam. Mɔ wò sé la naâ cén ke sɔm, beè mò huɔm kela né cí. 16 Mɔ sam, kɔ́ɔ ye, nyí né ŋabésé, nyí salésé sam, nyí dɔlésé sam, mè nde né nyí tieé sɔm ma. 17 Wò ye, nyí né nùà sèsàm, wa njeré déì nyí sám ŋgwéh, nyí mé tuaá njeré déì sam ndɔ. Wò kɔ́ ŋgwéh ye nùà kújere faá nyí nɔ sam wa, ye nyí né luŋturu, nyí né tácugó, saám né nyí sòn doó sege, wò ménâ kɔ́ ŋgwéh wa? 18 Mè né wò bɔŋ, ndê goó dé jéjêg ká beè mò ŋge weh, te wò yam mé njéh. Ndê bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ dé wuwulê ká beè mò ŋge weh, te wò cií mèfà hèllè mé njéh, wò huar sɔm fegùlì yoòr beè bɔ̀ nùàr. Wò ndê lèh njolò ká beè mò ŋge weh, te wò deén beh njolò, wò ŋene nyegé njèh bagasé.

19 *Mɔ mè né nùàr gwaán, mè bú pamé seér yeé lòù, mè feh bú gèr te à kekɔɔ̀. Á sâ, mɔ né mân, fágá lòm feh mé temé kweéh seêr tég, wò bele ceér mò. 20 Mè né tùtúlù hin gɔɔ́ den; nuaá mé né hueh mò ŋgweé, à gulu keéh mè dɔɔ́ŋ, mè nde né gwò seèn yilá, béh bú yieé bilí mé ŋgàb cên.

21 Mè tueé bí, nuaá mé nde né veên taré yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, mè nde né bú bèh denè te kɔgɔ mò haá. Né faá mè nɔ: mè lé veên taré yɔgɔ́ naâ, te mè nde ye bèh denè te kɔgɔ Tele mò kwa.

22 Ŋgòr mé Cúcuí Ŋagâ né mé bɔ̀ŋ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ tueé den hên, nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé bú bagasé.»

4

Càŋ keî ké te vulúu

1 Jomo sâ vuú déì ŋené cu njolò mò, mè ŋene njií hin né ké te vulúu lɔŋ gulu den. Mè ŋgweé njií cu hueh nùà loù mé lé tueé mbamé deén naâ faá tàŋ doô, baá cu ménâ tueé, ye mè a: Ŋâ ká ter, mè feh kwaá wò bɔ̀ njií mé nde giì né waâ dɔɔ́ŋ njolò.»

2 *Sòn mé bɔ́ jueè, sâ Cúcuí Ŋagâ waà kema mè ndɔ, mè ŋene njií kɔgɔ mgbè déì ké te vulúu, nuaré déì né teèn den den. 3 À huɔm ndellé lom né yàgà faá taá ndòn beéh den né te lou nɔ. Kwarè kɔgɔ̀ sâ dɔɔ́ŋ fií kaŋ yɔŋ né nyènyèmà, à né faá taá ndòn nɔ beéh ŋuerré den ndɔ.

4 Kwarè kɔgɔ mgbè sâ dɔɔ́ŋ kaŋ yɔŋ cu né bɔ̀ kɔgɔ déì, bɔ́ né ndètoón cùɔ̀b nèà, mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ teèn ndètoón cùɔ̀b nèà ndɔ. Bɔ́ su bele né cɔ̀gɔ̀ wuwulê mân. Bɔ́ né bele mé tàm kàgà fefelè, bɔ́ me né tàm sâ mé goó. 5 *Mbàn né ké te kɔgɔ sâ be yuoô, nu né ké teèn gwaán tulú, bɔ̀ hueh né ké teèn ŋgulí ndɔ. Ké toò kɔgɔ̀ sâ bɔ́ mɔgɔ kwaá né kɔr teèn téhbeh. Sâ lé naâ bɔ̀ cúcuí Càŋ téhbeh doô. 6 *Ké toò kɔgɔ̀ sâ, njeré déì lé naâ doó faá tàmbàŋ tuùb nɔ laga den. Né faá daregà mé taá ndòn nɔ wulá tɔgɔ́m den.

Bɔ̀ njeré déì nèà né ké kwarè kɔgɔ̀ sâ njebá kaáŋ den; bɔ́ né mé njolo kèb toò mene, kèb jomò mene. Dɔɔ́ŋ bɔ́ né gi lèlàŋ. 7 Dé toò jɔ̀gɔ̀ felá né gélɔ̂g, dé jomò felá huaán nàgà, dé tagâr né mé feh ter faá feh nùàr nɔ. Dé nèà, felá né jìè mé né ter lɔɔ́ gɔ. 8 *Bɔ́ nèà dɔɔ́ŋ né gi mé bà yoyoòr, dé kàn né mé njéh ténjén, dé kân né mé njéh ténjén. Bɔ́ né mé njolo yo dɔɔ́ŋ ndɔ; kèb lè mé kèb cieè mene né gi njolo. Cíbíteèn mé suútenè mene, bɔ́ sòn dù bèh, bɔ́ né lom bené de sɔɔ́, ye:

Càŋ Dueè Nùà terrèb jolo lom né dé tueê sam.

À né léí jɔ̀gɔ̀, à né kènê,

ké jomo yɔ́ŋgɔŋ né cu bú ndɔ.»

9 Bɔ̀ njèh lèlàŋ nèà doô ménâ seén den né Nùà ndeèr mé né ké te kɔgɔ, bɔ́ né bú keí, bɔ́ né bú vra den. 10 Mɔ bɔ́ baá ménâ seén, bɔ̀ kokoô bɔ̀ ndètoón cùɔ̀b nèà doô sue cemmé nde gi doó toò Nùà ndeèr mé né te kɔgɔ, bɔ́ né bú keí. Bɔ́ né bɔ̀ tàm kàgà toò kɔgɔ̀ komó su njií, bɔ́ né sònò de, ye:

11 Kùsèm, Càŋ beèh, Nùà Dueè,

*sùsùm mé terreb né wò sie huɔɔ́m,

béh seén lom né wò Nùà dueè.

Lòù sam, wò lɔ njèh dɔɔ́ŋ si giì naâ kɔɔ́.

Lé naâ mé kàgà-ndòn yeè, te njèh dɔɔ́ŋ nde ye die.»

5

*Mbieè sèmè mé mvù

1 *Mè ŋene njií bú ké te kɔgɔ; à né mvù mé be gaâ weh sie. Bɔ́ keéh kwaá né lòù, bɔ́ nyagá né kèb lè mé kèb cieè mene. Bɔ́ lieré kwaá né ŋgèh teèn bèh téhbeh. 2 Mè ŋene cu cìlì Càŋ dé koô, à né ké ter lɔgɔ́ njií, ye: Nuaá mé nde né mvù hên keh komo te à ke njií njolo teèn né neì wa?» 3 Á sâ, mɔ nuaré déì naâ he! Né mene ké ter, né mene ká doó, mé ké dòù mene, nuaá mé nde né mvù sâ keh komo te à ke njií njolo lè, teèn sam.

4 Nuaá mé nde né mvù sâ keh komo, te à ke njií njolo teèn yeé yùò kélá cû ménâ, mè si yúé. 5 *Nùà koô déì lètenè bɔ̀ kokoô bɔ̀ doô ye mè a: Té yúé, Gélɔ̂g né teèn, à né te gèh bɔ̀ Júdà; né *ndùté ndùtù mgbè Davîd, à né dé seèn mé terreb, à né njèh dɔɔ́ŋ taré yɔgɔ́, à nde né bɔ̀ ndɔ ŋgèh téhbeh doô kellé sɔm gií, à komo ke lè.»

6 *Mè ŋene njií baá-re Mbieè sèmè né ter lètenè kɔgɔ mgbè doô njebá den. Bɔ̀ njèh lèlàŋ nèà né ké teèn njebá kaáŋ den ndɔ. Bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ ndètoón cùɔ̀b nèà doô né kɔɔ́. Mbieè sèmè dé seèn den né faá bɔ́ wula gi aá bú nɔ. À né mé lúlí felè téhbeh, njolo téhbeh ndɔ. Bɔ̀ njolo sâ né bɔ̀ cúcuí Càŋ téhbeh. Càŋ né bɔ́ ká doó bèh dɔɔ́ŋ temá njiî.

7 Mbieè sèmè nde ser yí yoòr nùà te kɔgɔ doô, à weh bú mvù mé né te be gaâ doô beè. 8 *À yeé weh gi aá, bɔ̀ njèh lèlàŋ nèà, mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ ndètoón cùɔ̀b nèà doô, sue cemmé nde gi doó toò seèn, dé kàn mé njáŋ beè, dé kân mé njáŋ beè. Bɔ́ né cu mé ŋgàb beè-beè, bɔ́ ŋgàb sâ me né mé goó, san né bele lè dedeí ndɔ. San sâ né sòn Càŋ duaà dé bɔ̀ Yeésò bɔ̀. 9 *Bɔ́ né bené feê sònò de den, ye:

Wò wulu lom né nùà mvù hên kemaà kɔɔ́.

Nùà mvù hên lè komo keè gi lom né wò.

Lòù sam, bɔ́ lé naâ wò wulá,

wò lé naâ bɔ̀ nùàr lè veên yili sɔm,

lé naâ mé húɔ́m yeè.

Lé naâ nùàr mé gèh hihiné, ju hihiné

mé tàbè hihiné ndɔ.

10 *Wò lé bɔɔ́ naâ kɔɔ́,

te bɔ́ nde ye bɔ̀ huaán ké mbàm ŋaá,

bɔ́ den bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè, bɔ́ bɔɔ́ seé Tele beèh Càŋ.

Bɔ́ cer nde né felè bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ.»

11 *Mè yeé ke, mè ŋene njií bɔ̀ cìlì Càŋ ŋgún ké kwarè kɔgɔ̀. Bɔ́ kaŋ keéh né kɔgɔ bɔ́ bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà, mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ ndètoón cùɔ̀b nèà doô yí lètenè. Bɔ́ né lom kékám kékám, dé kulâ sam. Mè yeé ŋgweé, 12 bɔ́ né ké ter tueé njií, ye:

Kùsèm Mbieè Sèmè mé lé naâ kuú.

Nùà Dueè né cegé bú; à né lom nùà ŋgùrmò* kɔɔ́.

Kékɔŋ sie lom né bú; Nùà *sùsùm hên nɔ.

Kùsèm, nùàr a, kéí bú keì.»

13 Jomo sâ mè ŋgweé njií cu bɔ̀ njií mé Càŋ lé si giì naâ dɔɔ́ŋ baá bené de ndɔ; bɔ̀ dé ké te vulúu o, bɔ̀ dé ká te tàbè o, bɔ̀ dé ké dòù mé bɔ̀ ké dùà bɔ̀ mene dɔɔ́ŋ né gi de, ye:

Kùsèm, béh hên keí yeé nuaá mé né te kɔgɔ

bɔ̂ Mbieè Sèmè.

Bɔ̀ dudueèr bɔ̀, bɔ̀ terrèb bɔ̀,

bɔ̀ sùsùm bɔ̀ dé cu dɔɔ̂ŋ gi lom né bɔ́.»

14 Bɔ́ né de, bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà doô né gwaán, ye: Né môn!» Bɔ̀ kokoô bɔ̀ doô né dé bɔɔ̀n doó sue cemmé ndeé, bɔ́ né bú keí.

6

Bɔ̀ ndɔ ŋgèh téhbeh

1 Mè yeé ke, Mbieè Sèmè sie kɔ sɔm aá ndɔ ŋgèh déì lètenè bɔ̀ ndɔ ŋgèh téhbeh doô. Mè ŋgweé njií nùà cén déì lètenè bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà doô baá tueé, hueh ŋgugó lom né bú faá nu nɔ, ye: Ndê!» 2 *Mè ŋene njií nyam tébágà wulésé mân baá ké teèn njebá den, nuaré déì né teèn ŋaá den, à né mé lìèm beè, bɔ́ sulí kwaá né bú tàm ŋgɔ̂g felè ndɔ. Nùà sâ lé naá giì feh jɔgɔ́; à nde cu né feh déì jɔgɔ́.

3 Jomo sâ Mbieè Sèmè sie kɔ sɔm cu ndɔ ŋgèh déì. Mè yeé ŋgweé, nùà cén déì lètenè bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà doô ye: Ndê!» 4 *Mè ŋene njií cu nyam tébágà déì bèlèsé mân baá ndeê, à né mé nùàr ŋgètenè. Bɔ́ jege nùà sâ, ye bú a: Ndé dé seèn taáb ká te tabe bèh dɔɔ́ŋ kɔɔ́ si, te bɔ̀ nùàr wula kuú seér mé yo bɔɔ̀n ma. Bɔ́ haá kwaá bú tàndɔ̀ŋ bòù taâb beè ndɔ.

5 *Jomo sâ Mbieè Sèmè sie kɔ sɔm cu ndɔ ŋgèh dé tagâr. Mè yeé ŋgweé, nùà cén déì lètenè bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà doô ye: Ndê!» Mè ŋene njií nyam tébágà déì yilísé mân né ké teèn mé nùàr ŋgètenè njebá den. Nùà sâ né dé seèn mé mòù beè. 6 Mè ŋgweé njií cu faá né hueh nùà cén déì ké lètenè bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà doô nɔ, né tueé den ye: Sàgà seê dé gùm cieê nde cegé né kó yolò cén; mɔ né ŋgwàgàm, nde né kó tagár. Té kómó bɔ̂ mbè dé bɔɔ̀n teèn kèmà kéh.»

7 Mbieè Sèmè sie kɔ sɔm cu ndɔ ŋgèh dé nèà. Mè ŋgweé njií nùà cén déì lètenè bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà doô ye: Ndê!» 8 *Mè ŋene njií cu nyam tébágà déì filísé mân né mé nùàr ŋgètenè njebá den. Nùà sâ, yilí seèn né Cio; à né mé gùm ndugo bɔ̀ càŋ dɔɔ́ŋ jomo. Bɔ́ jege bɔ̀ sâ bɔ̀, ye bɔ́ a: Bí ndé kɔ̀b gè bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ bèh nèà, bí wula sɔm kɔ̀b cén teèn. Bí wúlá bɔ̀ nuaré déì mé njèh salê; bɔ̀ déì mé cùè, bɔ̀ déì mé beén, te bɔ̀ déì nyam yaà sie wula bɔ́ kɔɔ́.»

9 Mbieè Sèmè sie kɔ ser cu ndɔ ŋgèh dé tîn. Mè ŋene njií bɔ̀ càŋ ké ka kɔɔ̀. Né bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì kuú, bɔ́ lé bɔ̀ sâ bɔ̀ wula giì naâ lòù, ye bɔ́ lɔ naâ ŋgòr Càŋ tueé fí; wa bɔ́ lɔ njebá taré loóm naâ teèn, ye bɔ̀ nùàr a: ŋgòr gècên né lom cí fí ndɔ. 10 Bɔ̀ càŋ mé lé naâ ké ka kɔɔ̀ sâ né ké ter bieé njií den ye: Nùà Dueè, Nùà joloò mé Nùà gècên, wò ndeè ju felè bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ tueé nde né heèh wa? Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ béh wulá, wò cio beèh mé bɔ́ bie nde né heèh ndɔ wa?» 11 Bɔ́ su kwaá bele baá-re bɔ̀ càŋ sâ cɔ̀gɔ̀ wuwulê mân yoòr, bɔ́ ye bɔ́ a: Bí jɔ̀gɔ̀ kwáa môn ye, bɔ́ née bɔ̀ mbeé seê biì wúlá gí ŋgwéeh ye. Kɔ bɔ́ wula gi aá bɔ́ faá bí nɔ, te wulu ye.»

12 *Jomo sâ Mbieè Sèmè sie kɔ ser cu ndɔ ŋgèh dé ténjên. Mè yeé ŋgweé, tàbè baá jilí taré; lou baá seér cu yilísé faá cɔ̀gɔ̀ gùlù dé yilî nɔ. Weéh gùm dɔɔ́ŋ bɔ seér cu aá dé seèn faá húɔ́m nɔ. 13 *Bɔ̀ mbentò né lom ká doó sue suagâ. Né faá fu tarê we su yeé bɔ̀ tàb kekɔɔ̀ŋ nɔ. 14 *Vulú né faá yùè nɔ keéh ndeé, né nyue leér yuo. Bɔ̀ tòr bɔ́ bɔ̀ ten tàbè mé tená le bele yeé lètenè ndèndèŋ nòmò dɔɔ́ŋ vu gi be mé bèh denè bɔɔ̀n.

15 *Jomo sâ bɔ̀ nùàr fɔɔ́n doò: bɔ̀ mgbè o, bɔ̀ kokoô bɔ̀ o, bɔ̀ kwaá-taâb o, bɔ̀ sèsàm bɔ̀ o, bɔ̀ terrèb bɔ̀ mé bɔ̀ jomo bɔ̀ dɔɔ́ŋ, né mene kwer, né mene bɔ̀ lòù bɔ̀, dɔɔ́ŋ né gi mbaá dula kem njií. Bɔ̀ déì nde lè gbàŋe faár yilá, bɔ̀ déì nde ké te tòre lètenè kweêh dula ŋaá, te bɔ́ leér den teèn. 16 *Bɔ́ ye kweéh mé tòr a: Ŋèmè sù sér béh yoòr kɔɔ́; bí lèr béh leèr, te nuaá mé né ké te kɔgɔ kíê béh ŋéné kéh cú; te yúlá-temé Mbieè Sèmè ká yoòr beèh jèrè wá cû. 17 *Né cieé yúlá-temé bɔɔ̀n waà né kɔɔ́, baá bɔ́ fulu ŋaá. Ndɔ́g nuaré déì ter yìlì lè ndé ŋgwéh.»

7

Bɔ̀ huaán *Iserálà kám yuií mé kám yulà nèà cùɔ̀b nèà

1 *Jomo sâ mè ŋene njií bɔ̀ cìlì Càŋ déì nèà, bɔ́ né ké te bɔ̀ gou wɔ́ŋe nèà dɔɔ́ŋ njebá den, bɔ́ né bɔ̀ fu nèà sie yiín lɔɔ́, te bɔ̀ fu hèllè tàbè bɔ̂ nòmò mé toú dé kàn kóbó kèmà cú. 2 Sâ bɔ̀ cìlì Càŋ doô lé naá giì mé terreb beè, te bɔ́ bɔɔ́ beéh tàbè mé nòmò mé njéh. Mè ŋene njií cu cìlì Càŋ déì baá kèb bà yuoô, à né mé mágá Càŋ làŋ beè, à né mé bɔ̀ cìlì Càŋ nèà doô lɔgɔ́ njií, ye bɔ́ a: 3 *Bí tée tàbè bɔ̂ nòmò mé bɔ̀ toú bɔ́ béh ye; kɔ béh tuaán laré gi aá bɔ̀ seê bɔ̀ Càŋ mágá toò kuûn, sâ ye.»

4 Jomo sâ bɔ́ kulá feh keéh baá-re mè dàm bɔ̀ɔ́ mé baá gi mé mágá Càŋ toò kuûn sâ ndɔ, bɔ́ lé naâ kám yuií mé kám yulà nèà cùɔ̀b nèà; dɔɔ́ŋ lé naá giì bɔ̀ huaán Iserálà. 5 Te gèh Júdà, bɔ́ tuaán kám yulà cùɔ̀b fà; te gèh Rúbèn, kám yulà cùɔ̀b fà; gèh Gàd, kám yulà cùɔ̀b fà; 6 gèh Asêr, kám yulà cùɔ̀b fà; gèh Naftalî, kám yulà cùɔ̀b fà; gèh Manasê, kám yulà cùɔ̀b fà; 7 gèh Simeɔ̂ŋ, kám yulà cùɔ̀b fà; gèh Levî, kám yulà cùɔ̀b fà; gèh Isakâr, kám yulà cùɔ̀b fà; 8 gèh Jebulɔ̂ŋ, kám yulà cùɔ̀b fà; gèh Josêf, kám yulà cùɔ̀b fà; mé gèh Benjamên, kám yulà cùɔ̀b fà ndɔ.

Cìlì nùàr

9 Jomo sâ mè yeé ke, mè ŋene njií cu cìlì nùàr né mbaá yaám ndeé, dé kulâ sam. Lò nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ lé naá giì teèn, mé bèh hihiné, gèh hihiné, ju hihiné ndɔ. Bɔ́ né ké toò kɔgɔ Càŋ bɔ̂ Mbieè Sèmè njebá den, bɔ́ né mé cɔ̀gɔ̀ wuwulê yoòr, mé ŋgéh-teêr beè beè ndɔ. 10 Bɔ́ né ké ter gɔgɔ́ njií, ye: Càŋ Tele beèh ké te kɔgɔ bɔ̂ Mbieè Sèmè béh mân yili sɔm né kɔɔ́.» 11 Sâ dàm bɔ̀ cìlì Càŋ baá gi ké kwarè kɔgɔ̀ kaáŋ den ndɔ, bɔ́ né bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà lètenè kaáŋ keéh. Bɔ́ né toò kɔgɔ̀ cemmé sulí ndeé, bɔ́ né Càŋ keí, 12 bɔ́ ye:

Né bɔ̀n! Nùà *Sùsùm né Tele beèh Càŋ, Nùà dueè.

Terreb mé kékɔŋ né gi beè seèn.

Béh vrà bú vraà, béh vèh dèn bú.

Kùsèm terreb Càŋ a, *sùmù yùò kélà cie dé kèì cên.»

13 Jomo sâ nuaré déì deên ké lètenè bɔ̀ kokoô bɔ̀ doô, ye mè a: Bɔ̀ɔ́ mé né cɔ̀gɔ̀ wuwulê su hên né bɔ̀ neì wa, bɔ́ yuoô he ndɔ wa?» 14 *Mè ye bú a: Kɔ kela né wò, dé koô.» À tueé baá-re ye mè a: Né bɔ̀ɔ́ mé lé naâ lè mambin gèr cèrè jomò kelá ma. Wa bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naâ cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n lè húɔ́m Mbieè Sèmè yaga. Bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n baá gi wuwulê. 15 Bɔ́ ké toò Càŋ den né dé cî. Bɔ́ né seé seèn ké gwà Càŋ cíbí mé lou mene bɔɔ́ sɔɔ́. 16 *Cùè mé nyúá bɔ́ sìè ŋgwé ndé cú; lou mé njeré déì bɔ́ lì ŋgwé ndé cú ndɔ. 17 *Mbieè Sèmè né ké lètenè kɔgɔ̀, à ke nyegé né bɔ́ kɔɔ́, à nde né bɔ́ lè nduùn nòmò yɔ̀ŋe njií. Càŋ nde né bɔ́ yímé njolò fɔ sɔm ndɔ.»

8

Ndɔ ŋgèh dé téhbeèh

1 Te Mbieè Sèmè yeé nde sie kɔ sɔm ndɔ ŋgèh dé téhbeèh doô, njèh dɔɔ́ŋ maáb tené le gi ké ter. Nde nde, wa gùm kwèh yɔ̀ŋ loù njèh dɔɔ́ŋ né nɔɔ́ŋ.

2 Jomo sâ mè yeé ke, bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeh né ké toò Càŋ njebá den; bɔ́ haá kwaá né bɔ́ tàŋ* téhbeh beè.

3 *Cìlì Càŋ déì wa cuù, à né mé tàndáŋ beè, tàndáŋ sâ bɔ́ me né mé goó. À nde ké kwarè kɔɔ̀ njebá ndeé. Bɔ́ kela bú san lè tàndâŋ ŋgún, bɔ́ bilí kwaá, ye te à hualé bilí mé dàmè bɔ̀ Yeésò bɔ̀, à né ké felè kɔɔ̀ mé Càŋ ŋgie haá njií. Bɔ́ kɔ sâ me né mé goó; né ké toò kɔgɔ̀ den den. 4 Ju weè saàn mé dàmè bɔ̀ Yeésò bɔ̀ dɔɔ́ŋ né beè cìlì Càŋ yuo, né yoòr Càŋ lulí ndeé. 5 *Jomo sâ cìlì Càŋ ŋuaán sɔm we hèllè felè kɔɔ̀, à kwaá njií lè tàndâŋ deí, à tum si njiî ká doó. Mbàn né die, nu né gwaán, bɔ̀ hueh né ŋgulí, tàbè jilí lom mé gècên mene.

Bɔ̀ tàŋ†

6 Jomo sâ bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeh mé tàŋ beè beè doô njebá nyegé mé tàŋ bɔɔ̀n. 7 *Cìlì Càŋ dé toò jɔ̀gɔ̀ yi si tàŋ: boó mé we mé húɔ́m mene bomo suagà ká doó, ŋgie sɔm kɔ̀b tàbè cén, kɔ̀b fà le. Kɔ̀b bɔ̀ toû cén ŋgie yuo, kɔ̀b fà le. Bɔ̀ nyure dedɔɔ̂ ŋgie yuo gi ménâ ndɔ.

8 Cìlì Càŋ dé jomò yi cu tàŋ dé seèn: kèkènè tàŋɔ̀r tòr déì léláŋ weè mân, komo tum suagà, die yila dùà; kɔ̀b ndèndèŋ nòmò cén ŋa húɔ́m, kɔ̀b fà le. 9 Dàm bɔ̀ njií mé yɔŋ yeé dùà dɔɔ́ŋ, kɔ̀b cén kuú gi, kɔ̀b fà le. Kɔ̀b cén bɔ̀ bàtô dùà dɔɔ́ŋ ŋerré yuo, kɔ̀b fà le.

10 *Cìlì Càŋ dé tagâr yi cu tàŋ dé seèn: mè ŋene tàtù mbentò déì komo suagà ké ter léláŋ weè faá boó kɔɔ̀r nɔ, die yila dùà nòmò mé bɔ̀ nduùn mene; kɔ̀b cécéné veé yuo. 11 *Yilí mbentò sâ né nó. Nòmò kɔ̀b cén jelá yuo, kɔ̀b fà le. Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá ŋueé kuú gi mé njéh; sâ jelá yɔgɔ́ baá.

12 *Cìlì Càŋ dé nèà yi cu tàŋ dé seèn. Lou kɔ̀b cén yili, kɔ̀b fà le. Weéh kɔ̀b cén yili, kɔ̀b fà le. Bɔ̀ mbentò dɔɔ́ŋ, kɔ̀b cén yilí yuo, kɔ̀b fà le. Lou cib sɔɔ́ gùm kɔ̀b cieê cén, kɔ̀b fà le. Weéh cib ŋaga kɔ̀b cibî cén ménâ ndɔ.

13 Mè yeé ke cu, jìè baá tɔ́g ké ka vulúu lɔɔ́ yɔŋ, à né ké ter keí njií, ye: Gèr-e! Gèr-e! Bɔ̀ cìlì Càŋ dé tagâr nde aá tàŋ dé bɔɔ̀n tuagá. Mambin gèr nde né bɔ̀ nùàr ká doó kwa.»

9

1 Cìlì Càŋ dé tîn yi cu tàŋ dé seèn. Mè ŋene tàtù mbentò déì ká doó, à lé die suagà naâ ter, bɔ́ né bú kî lege ŋgɔbè beè haá kwaá. 2 *Mbentò doô komo lege ŋgɔbè sâ ndɔ. Ju weè kulu yuo kela teèn, ka yilí ŋaá ter lég, cib sɔm lou; ter dɔɔ́ŋ yili yuo mé ju weè lege ŋgɔbè hèllè. 3 *Kètàr né ké teèn bomó yuo den, né ká doó sue suagâ, bɔ́ né bèh dɔɔ́ŋ kwaár ndeé; bɔ́ né bɔ́ gèh terreb bɔ̀ taŋtàŋ jege haá, bɔ́ ye bɔ́ a: 4 *Bí té nyure mé toú kèmà. Bí ndé lòm yoòr bɔ̀ nùàr. Bɔ̀ɔ́ mé mágá Càŋ toò kuûn sam, bí bɔ́ júé lòm kɔɔ́.» 5 Bɔ́ ye bɔ́ a: Bí té bɔ̀ nùàr lòù wúlá, bí témá sɔ́ bɔ́ seé yoòr weéh tîn, bɔ́ nde né mé gèr kwaré.» Bàŋ kètàr yulá nde né ka bɔ́ nág faá dé taŋtàŋ gèr nɔ. 6 *Bɔ́ yilá fɔɔ́n nde né cio mé njéh gùm weéh tîn dɔɔ́ŋ, cio bɔ́ sòn kòmò ndé ŋgwéh. Bɔ́ gwaán nde né mene kuû, cio nde né bɔ́ ŋgɔɔ́n, te bɔ́ kekɔɔ̀.

7 *Bɔ̀ kètàr sâ den né faá bɔ̀ nyam tébágà mé bɔ́ kaga kwaá né dé gò taâb nɔ: bɔ̀ njeré déì né bele bɔ́ felè faá tàm ŋgɔ̂g mé bɔ́ me né mé goó nɔ. Toò sieè bɔɔ̀n den bele né faá dé nùàr nɔ. 8 *Yúlí feèh né faá dé bɔ̀ vêh ndɔ; nyie den bele né bɔ́ sònò faá nyie gélɔ̂g. 9 *Te kàŋ bɔɔ̀n den né faá cɔ̀gɔ̀ lɔ̀ŋ nɔ. Bèmè bà bɔɔ̀n ŋgulí felá né bèmè bɔ̀ŋ bɔ̀ màtúâ taâb mé bɔ̀ nyam tébágà né bèh taâb tulu njií. 10 Njòr né bele bɔ́ te ŋgere faá dé taŋtàŋ gèr nɔ. Terreb mé bɔ́ feh keéh nde né bɔ̀ nùàr gèr mé njéh weéh tîn doô né gi bɔ́ ké te ŋgere sâ. 11 Mgbè bɔɔ̀n né *Sátàn. Bèh denè seèn né lè lege ŋgɔbè hèllè. Yilí seèn né Ŋéllé-nùàr. Mé ju *hebreêh né Àbadôn; mé ju greêk né Apoliɔ̂ŋ ndɔ.

12 Hên née gèr dé toò jɔ̀gɔ̀ ye; bɔ̀ fà bɔ̀ déì baá cuù ndeê.

13 *Jomo sâ cìlì Càŋ dé ténjên yi cu tàŋ dé seèn. Mè ŋgweé njií ké te kɔ toò Càŋ hueh déì né ŋgulí den. Bɔ́ kɔ sâ me né mé goó. Hueh sâ né ké te gou seèn nèà dɔɔ́ŋ ŋgulí den. 14 À tueé njií mé cìlì Càŋ dé ténjên mé tàŋ baá toò seèn doô, ye bú a: Bɔ̀ cìlì nèà mé bɔ́ lé naâ bɔ́ ké kwarè nòmò Efrátè coló kwaá doô, sè yì bɔ́.» 15 Bɔ́ se yi bɔ́ nèà dɔɔ́ŋ ndɔ. Sâ bɔ́ lé naá giì bɔ́ nyegé kwaá, lé naâ dé cu sâ, dé cieé sâ, dé weéh sâ mé dé nyèmà sâ ndɔ, bɔ́ ye te bɔ́ nde bɔ̀ nùàr kɔ̀b tagár geé, bɔ́ wula sɔm kɔ̀b cén.

16 Bɔ́ kulá feh mè bɔ̀ sɔ́jì mé lé naâ nyam tébágà ŋaá ndɔ: dɔɔ́ŋ bɔ́ lé naâ kám yuií fà. 17 Bɔ́ lé naâ njolò mò ŋené yuo kelà; bɔ́ lé beè naâ bele mé kɔ̀ bèbèlè faá we nɔ, faá nòmò vulû nɔ, faá nyùm nàgàkèn nɔ. Bɔ̀ nyam tébágà bɔɔ̀n né bele mé feh faá gélɔ̂g ndɔ. We mé ju mé nyùm nàgàkèn lé naâ bɔ́ sònò bomó yuo den. 18 Bɔ̀ njèh gèr tagár mé lé naâ sònò bɔ̀ nyam tébágà bomo yuo sâ, lé naâ bɔ̀ nùàr kɔ̀b cén wulá sɔm, kɔ̀b fà le. Lé naâ we mé ju mé nyùm nàgàkèn. 19 Bɔ̀ nyam tébágà dé bɔɔ̀n lé naâ mé terreb bèh fa: déì lé naâ ké sònò, déì ké te ŋgere. Bɔ̀ ŋgere bɔɔ̀n lé naâ faá sàb nɔ, feh lé naâ teèn; bɔ́ lé bɔ̀ nùàr veên bɔɔ́ deén naâ mé njéh.

20 *Mé njéh mene, bɔ̀ɔ́ mé lé naâ ter le, mé bɔ̀ gèr hèllè lé bɔ́ wúlá ná ŋgwêh, lé naâ ménâ taŋ den, bɔ́ temé kwéh sér ŋgwéh, bɔ́ kɔ lom né cècàŋ feh hihiné duaà: bɔ́ né tándulu dua, bɔ́ né ŋgùlàmúr* mé feh hihiné dua; bɔ́ bɔ̀ déì me né mé goó, bɔ̀ déì mé lɔ̀ŋ; bɔ̀ déì mé taá, bɔ̀ déì toú. Bɔ́ dɔɔ́ŋ né gi mùmúr mbaá, bɔ́ ŋéné bèh, bɔ́ ŋgwé bèh, bɔ́ gɔ̀ bèh ndɔ. 21 Bɔ́ yeé temé kwéh sér cú ménâ, bɔ́ kɔ lom baá-re feh wulâ ndɔ, bɔ́ né lɔb yuo; bɔ́ né yàgà bɔɔ́ tobó gɔ; yíb ceré né bɔ́ ndɔ.

10

Cìlì Càŋ mé mvù dé maàn beè

1 Jomo sâ mè ŋene njií cu cìlì Càŋ terrèb déì baá cuù ké te bègè kaá suagâ; à né mé kou nyènyèmà felè; toò sieè seèn ba lom né faá lou nɔ; bɔ̀ gule ba né faá leba weè ndɔ. 2 À komo sie né mvù beè. Mvù sâ né lom maànjé mân. À gule gaâ dobo kwaá né felè ndèndèŋ nòmò, gule ŋgoù te bàŋ tàbè. 3 À né ké ter lɔgɔ́ njií faá gélɔ̂g geba né kɔɔ́. À yeé huné aá, nu gwaán mbei téhbeh, faá nùàr tueé né kɔɔ́ nɔ. 4 Mè yeé nde aá ter nyagá kwaá, hueh déì den cuù ké te vulúu, ye mè a: Té lòù nyàgà, ŋgwé lèr kwá lòm bɔ̀ nu téhbeh sâ lè yeè nɔɔ́ŋ ménâ.»

5 *Mè yeé ke, cìlì Càŋ mé gule déì né felè ndèndèŋ nòmò, déì felè bàŋ tàbè doô sɔm njií aá be gaâ ké te vulúu, 6 à jege Càŋ ndeèr, nùà mé lɔ sií naâ vulú mé bɔ̀ njèh teèn mene, tàbè mé bɔ̀ njií teèn mene, nòmò koô mé bɔ̀ njèh teèn mene dɔɔ́ŋ, à jege ye: Waà baá kèn. 7 Kwá nɔɔ́ŋ, mɔ cìlì Càŋ dé téhbeèh baá tàŋ dé seèn tuagá, bɔ̀ njií mé Càŋ lé naâ lòù nyegé leér kwaá dɔɔ́ŋ, nde né loù sâ mboón, te yuo faá à lé tueé kwaá naâ mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ́ né seé seèn bɔɔ́ nɔ.»

8 *Jomo sâ hueh mé lé ŋgulí deén naâ ké te vulúu doô den cuù ye mè a: Ndé wèh mvù mé bɔ́ komo kwaá né lɔŋ ké beè cìlì Càŋ doô weèh; à njebá den né felè nòmò, kèb déì felè tàbè mân.»

9 À yeé tueé gi aá, mè nde ké teèn ndɔ, mè ye cìlì Càŋ a: Há mè mvù dé maàn beè yeè sâ teèn.» Ye mè a: Wèh yíé njí mvù hên sònò. À né sònò nɔré, né faá nyuií nɔ. Njèh cén, ké lè à nde né lòù jelá seér.» 10 Mè weh bú mvù sâ beè, mè yieé ndɔ, nɔré ka mè sònò faá nyuií sâ; mè yeé mena sɔm aá, wa ké lè mò, jelá yuo. 11 Bɔ́ ye mè a: Ndé cú sòn-Càŋ tueé; wò tueé nde né felè dàm nùàr mé lò hihiné, ju hihiné, mé mgbè hihiné ma.

11

Bɔ̀ sòn déì fà

1 *Bɔ́ weh gor, bɔ́ haá mè beè faá cùgò nɔ, bɔ́ ye mè a: Wùò ter, ndé mè *gwà Càŋ koô mé kɔ mene meè; kùlà gí bɔ̀ dùà-Càŋ bɔ̀ ké gwò dɔɔ́ŋ ndɔ. 2 *Kwá lɔ́ caá kèb cieè dé seèn ménâ, té bú mè, né beè bɔ̀ Càŋ-kɔ́ bɔ̀, bɔ́ nde né lɔɔ́ joloò gulè doró keéh, bɔ́ bɔɔ́ nde né teèn weéh yulà nèà cùɔ̀b fà. 3 Te cu sâ mè nde né bɔ̀ sòn mò fà tema njií, te bɔ́ tueé den sòn mò ké lètenè bɔ̀ nùàr. Bɔ́ yií nde né wè, bɔ́ bɔɔ́ nde né ké sâ weéh yulà nèà cùɔ̀b fà. Bɔ̀ weéh yulà nèà cùɔ̀b fà né cieé kám mé yuií fà mé yulà ténjén.»

4 *Bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ fà doô né bɔ̀ toú fà mé feí yeé kómó; bɔ́ né bɔ̀ lâm tàndáŋ fà mé den yeé toò Nùà tàbè doô ndɔ. 5 Nuaá mé né bɔ́ mé veên munó dɔɔ́ŋ, we ndeè né sònò bɔɔ̀n bomó yuo kelâ, ŋgie sɔm bú. Bɔ̀ɔ́ mé nde né bɔ́ mé veên coór kema dɔɔ́ŋ, kuú gi nde né ménâ ndɔ. 6 *Bɔ́ né mé terreb nu ŋgaáŋ lɔɔ̂, te bɔ́ tueé den sòn-Càŋ. Bɔ́ né cu mé terreb nòmò kweéh seêr, te ŋa húɔ́m. Mɔ bɔ́ gwaán né *wɔ́ŋ gèr dé kàn feh keêh, cu mé bɔ́ gwaán nê dɔɔ́ŋ, bɔ́ né gi mé terreb dé ménâ bɔɔ̂ teèn.

7 *Bɔ́ tueé den nde né ka sòn-Càŋ ménâ. Mɔ gi aá, nyam veên yuo kelà nde né te lege ŋgɔbè doô, ŋar sie bɔ́, à nde né bɔ́ yɔgɔ́, à nde né bɔ́ wulá sɔm ndɔ. 8 *Bɔ̀ komó bɔɔ̀n dielé le nde né cie te kpɔŋe lè lɔɔ́ koô. Né lɔɔ́ mé bɔ́ lé faga wulà naâ Fehtoò beèh teèn doô. Bɔ́ né lɔɔ́ sâ yilí *Sɔ́dɔ̀m mé Ejíptò yoòr yilá kwaá. 9 Dàm nùàr mé gèh hihiné, ju hihiné, lò hihiné dɔɔ́ŋ, nde gi né komó bɔɔ̀n cie ŋené sɔɔ́; nde né cieé tagár mé kwèh. Bɔ̀ nùàr gwàn ndé ŋgwéh mé nuaré déì furú nyegé bɔ́. 10 Bɔ̀ nùàr ká doó samé seér nde né mé cio bɔ̀ nùà fà hên dé samê; bɔ́ nde né sagá; bɔ̀ nùàr nde né mé kùrmò felè cio bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ fà hên yieé kuú, ye bɔ̀ fà bɔ̀ hên naâ bɔ́ gèr feh keéh fí.

11 *Komó bɔ̀ nùà fà hên lé cie bɔɔ́ naâ cieé tagár mé kwèh. Jomo sâ, Càŋ lé naá cuù bɔ́ cúcuí lè fulu yií, bɔ́ njebá cu ter. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ ŋené, veéh lé naâ bɔ́ njèh bɔɔ́. 12 *Jomo sâ hueh tarê déì yilá bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ fà hên ké te vulúu, ye bɔ́ a: Bí ŋâ kán!» Bɔ́ ka ŋaá yuo ké te vulúu lètenè bègè ndɔ. Lé naâ njolò bɔ̀ bùnò bɔ̀ bɔɔ̀n hèllè. 13 *Cu sâ tàbè lé naâ jilí taré; lɔɔ́ kèb déì lugo su doó. Te gwà yulà dɔɔ́ŋ, cén lé naâ lugo die. Nùàr kám téhbeh kuú teèn. Veéh lé naâ bɔ̀ jomo bɔ̀ lè yilá, te bɔ́ nde ye Càŋ Nùà vulû seén.

14 Hên baá ye gèr dé mbelèm fà; dé tagâr baá cuù hên ndeê.

Tàŋ dé téhbeèh

15 *Jomo sâ cìlì Càŋ dé téhbeèh yi cu tàŋ dé seèn: bɔ̀ hueh déì tetarê mân né ké te vulúu ŋgulí, ye:

Mbàm Nùà Dueè bɔ̂ *Nùà Cɔ̀ŋ

baá kènê wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ beè kaá sie.

À teèn cer den nde né dé nyèmà mé nyèmà.»

16 À yeé tueé gi aá mân, bɔ̀ kokoô bɔ̀ ndètoón cùɔ̀b nèà mé né gi ké toò Càŋ te kɔgɔ bɔɔ̀ne dɔɔ́ŋ cemmé sulí nde gi doó, bɔ́ né Càŋ keí, bɔ́ ye:

17 Môn, Càŋ Dueè Nùà terrèb,

wò né léí jɔ̀gɔ̀, wò né kènê ndɔ.

Béh né wò vra mé kènê be terrèb yeè baá ter.

Kènê mbàm yeè wɔ́ŋ beè ka sie né kɔɔ́.

18 *Cècàgà, lò nùàr hihiné lé ŋaáŋ baá wò yoòr kela.

Kènê baá cu yúlá-temê;

wò nde aá ju felè bɔ̀ komô tená.

Bɔ̀ sòn yeè mé né seé yeè bɔɔ́, nde né sàgà kwa.

Bɔ̀ nùàr yeè mé bɔ̀ɔ́ mé né wò veéh dɔɔ́ŋ,

huaán maàn mé kàm bɔ̀ mene,

nde né sàgà kwa laré.

Bɔ̀ɔ́ mé né yeé wɔ́ŋ bɔɔ́ beéh dɔɔ́ŋ

nde né nyoló yuo.»

19 *Bɔ́ yeé tueé gi aá mân, gwà Càŋ koô ké te vulúu gulu lɔgɔ́ ndɔ, *mbèŋ ŋgɔ̀ŋ ŋené yuo kela ké gwò, mbàn né die, nu né gwaán, bɔ̀ hueh né ŋgulí, tàbè né jilí taré, boó sue lom mé gècên mene.

12

Ma déì bɔ̂ mèmàm

1 Jomo sâ cìè déì ŋené yuo kelà ké te vulúu: lé naâ ma déì, lou né bú faá cɔ̀gɔ̀ nɔ vuɔb keéh; à né weéh gulè dobo kwaá; felè seèn né mbentò yulà cùɔ̀b fà, né tàm kàgà seèn. 2 À né mé lèì, nyer né bú nemá, à né mé gèr keéŋ den.

3 *Jomo sâ cìè déì ŋené yuo kela cuù ké te vulúu ndɔ; lé naâ mèmàm bèlèsé mân mé feh felè téhbeh, lulí teèn yulà; feh dé kàn né mé tàm kàgà felè. 4 *Ŋgere ké jomo né bɔ̀ mbentò ké te vulúu komó sɔm; né ká doó su njiî. Kɔ̀b cén sue suagà, kɔ̀b fà le. Mèmàm hèllè né toò ma nyeèr doô njebá den, ye te huaán yuo kelà, nyí dɔm yieé sɔm.

5 *Nde nde, ma doô ŋar ndɔ, à ŋar kwa huaán dé siîb. Huaán sâ nde né lò nùàr dɔɔ́ŋ seé weh. Nde né mé cùgò lɔ̀ŋ. À yeé ŋar aá bú, bɔ́ weh njií huaán sâ ké toò Càŋ te kɔgɔ seèn. 6 Meí dula nde dé seèn ké ya dueè. Càŋ lé naâ bú bèh sâ nyegé kwaá, te bɔ́ koó den bú teèn. À bɔɔ́ ké sâ cieé kám mé yuií fà, mé yulà ténjén.

7 *Yeé baá ménâ, taáb kɔ die ké te vulúu ndɔ: Mikael bɔ́ bɔ̀ cìlì seèn kaga taáb mé mèmàm bɔ́ bɔ̀ cìlì dé seèn. Bɔ́ bɔ́ kwaá njií taáb doó. Mikael bɔ́ bɔ̀ cìlì Càŋ ŋar yila bɔ́ yoòr, 8 bɔ́ yɔgɔ́ bɔ́, bɔ́ kwɔgɔ sɔm bɔ̀ mèmàm hèllè, bɔ́ sɔm bèh denè bɔɔ̀n ndɔ. 9 *Bɔ́ lu si keêh mèmàm doô ká doó. Né cu ka bú kuúm sàb cên sâ; bú táhòrò; yilí seèn déì né cu *Sátàn, à dàm nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ bele gi né kɔɔ́. Bɔ́ lé ká doó si keéh naâ bú mé bɔ̀ cìlì seèn hèllè mene.

10 *Jomo sâ mè ŋgweé njií hueh taré déì né ké te vulúu mbamé den, ye: Hên, Càŋ sɔm keéh né be terrèb seèn. Mbàm seèn baá *wɔ́ŋ beè kaá sie; à béh yili sɔm aá kèn. Kènê, ŋgɔ́g *Nùà Cɔ̀ŋ ŋgulí yuo kela baá cie. Cècàgà, bɔ́ nùà súî hèllè lu sɔm aá kèn. Suútenè mé cíbíteèn mene, à lé naá loôm bɔ̀ mbeí beèh ké toò Càŋ yoòr njoró. 11 Kènê bɔ̀ mbeí beèh bú doó jɔgɔ si aá kèn. Bɔ́ bú yɔgɔ́ né mé terreb húɔ́m Mbieè Sèmè. Njua mé bɔ́ lé naâ cio ŋgɔɔ́n, bɔ́ te ŋgòr Càŋe njebá taré lom tég, ye bɔ̀ nùàr a: lár, hên né lom ŋgòr gècên kɔɔ́. 12 Né bɔ̀n! Vulú a, sèsamè! Bí bɔ̀ teèn bɔ̀ a, sàmè gí ménâ ndɔ.»

Jomo sâ hueh doô den cuù, ye tàbè bɔ̂ nòmò a: Gèr-e, gèr waà baá kèn, bɔ́ táhòrò lu si njií aá ké yoòr biì, à né mé yúlá-temé furú gɔ. Cu seèn nde aá gií, ŋaáŋ gɔ né bú cí.»

13 Mèmàm doô yeé ke, bɔ́ bú ká doó lu si njií aá ménâ, temé ŋaâ bú ndɔ; à ŋar bele keéh ma vùlù hèllè jomo dé ŋaâr. 14 *Bɔ́ haá ma doô bà fà, né faá bà jìè nɔ, te à lɔ nde mé njéh ké ya dueè bèh denè seèn. Bɔ́ nde né bú ké teèn nyèmà tagár mé kwèh koó den, te sàb doô bú fɔ́n kwà cú. 15 Sàb hèllè yeé ŋene aá ménâ, à fam sɔm keêh nòmò sònò faá gùm nòmò koô nɔ, né ma doô jomo pieém bele, te sie bú. 16 Tàbè yeé ŋene aá ménâ, tàbè gam ma doô ndɔ, tàbè ŋueé ŋemá sɔm nòmò hèllè, njíêr. 17 Furú yɔgɔ́ cu mèmàm mé ma doô, à ŋar nde seér mé taáb ké jomo yoòr bɔ̀ ŋuna seèn, ye te nyí wula sɔm gi bɔ̀ɔ́ mé né sòn Càŋ mé ŋgòr Yeésò ŋgweé dɔɔ́ŋ. 18 Mèmàm hèllè nde baá-re ké sòn nòmò ménâ njebá den.

13

1 *Jomo sâ, mè yeé ke, nyam déì baá yí lètenè ndèndèŋ nòmò yuo kelâ; à né mé feh felè téhbeh, lulí né teèn yulà; lulí dé kàn né mé tàm kàgà felè; feh dé kân né mé yilí séb-Càŋ yoòr nyagá den. 2 *Nyam sâ den né faá ŋgùì nɔ; gule né faá gule séseè mân, sòn né faá sòn gélɔ̂g ndɔ. Mèmàm weh kɔgɔ seèn, haá njií mé nyam doô, haá bú terreb, jege haá njií gi bú seé seèn ndɔ. 3 Nyam doô né mé bàŋ felè, den né faá bɔ́ lé ye bɔ́ nde aá bú feh cén déì kɔ wulá sɔm nɔ. Njèh cén, nyer hèllè te gi cu aá kèn. Né bɔ̀ nùàr mé njéh hiím yɔgɔ́. *Wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ kem bele gi nyam doô ndɔ. 4 Bɔ̀ nùàr yeé ŋene mèmàm haá baá nyam doô terreb ménâ, bɔ́ yila mèmàm keî, bɔ́ né nyam doô keí ndɔ; bɔ́ ye: Neì den né faá nyam hên kɔɔ́ wa? Nuaré déì nde né bú mé taáb lieé yɔgɔ́ ndɔ wa?»

5 *Jomo sâ nyam hèllè kwa ceér, à né ŋgòr gàgà sònò tueé toró, à né Càŋ teèn seb keéh. À bɔɔ́ sɔɔ́ méménâ weéh yulà nèà cùɔ̀b fà; 6 à né Càŋ selé, à né yilí Càŋ tueé beéh, à né bèh denè Càŋ tueé beéh. Bɔ̀ɔ́ mé né ké te vulúu, à né yilí bɔɔ̀n ménâ tueé beéh ndɔ. 7 *À kwa terreb, te bɔ́ bɔ̀ nùàr Càŋ lie taáb, à taré yɔgɔ́ bɔ́. À kwa cu terreb te à den felè bɔ̀ nùàr mé gèh hihiné, lò hihiné mé ju hihiné ndɔ. 8 *Bɔ̀ nùàr dua laré bú wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ. Sâ tueé né ye, Mbieè Sèmè mé lé naâ kuú, né mé mvù yɔ̀ŋ beè. Bèh lɔ mé wɔ́ŋ lɔ duɔɔ́m naâ, yilí bɔ̀ sâ bɔ̀ teèn nyàgà yílá ŋgwéh.

9 Nuaá mé né tie ŋgweé, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé! 10 *Mɔ nùàr yoòr né mé húɔ́m gwà cibì yilâ, sâ à nde né ménâ yilá. Mɔ bɔ́ bú teé wula nde né lòù, sâ yoòr seèn né cí. Mɔ né mân, sâ bɔ̀ Yeésò bɔ̀ a, yíyolò, bɔ́ temé tég kwá njí lòm yoòr Càŋ.

11 Jomo sâ mè yeé ke, nyam déì komo yuo kelà baá dòù. À né mé lulí felè fà; né faá lulí huaán sòrŋgaàŋ nɔ. À né sònò faá mèmàm nɔ tueé den. 12 Terreb seèn né cu faá terreb nyam dé toò jɔ̀gɔ̀ ndɔ. Njolò mbeî doó sâ à duɔɔ́m seé seèn bɔɔ̂. À né bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ baá, ye bɔ́ a: bɔ́ dùà gí nyam dé toò jɔ̀gɔ̀ mé lɔ̀rè nyeèr yoòr doô ma. 13 À né dé seèn bɔ̀ njèh kèkènè hihiné bɔɔ́ bele; à ŋaga sɔm keêh we déì ké te vulúu, dar suagà, cor ká doó njolò bɔ̀ nùàr.

14 À yeé kwa baá ceér ménâ, njolò mbeî doó sâ à yila bɔ̀ nùàr mé terreb sâ beleè, ye bɔ́ a: Nyam dé toò jɔ̀gɔ̀ mé bɔ́ lé ye bɔ́ nde aá kɔ wulá, à kú ŋgwéh doô, bí mé kwá ŋgùlàmúr,* te den faá bú nɔ, bí né bú dua.» 15 Nyam dé jomò doô yeé tueé gi aá ménâ, bɔ́ haá bú terreb ndɔ, à fulu yií ŋgùlàmúr doô cúcuí lè, te à kwa yɔ̀ŋ, à tueé sòn, ye te bɔ́ wula sɔm gi bɔ̀ɔ́ mé nyí dùà ŋgwéh dɔɔ́ŋ. 16 À duɔɔ́m baá-re bɔ̀ nùàr baá beleè: à né bɔ̀ kokoô bɔ̀ mé bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r baá, à né bɔ̀ lilieê bɔ̀ mé bɔ̀ saám bɔ̀ baá, à né bɔ̀ kwer mé bɔ̀ lòù bɔ̀ baá ndɔ, bɔ́ né bɔ́ mágá yoòr tɔré kwaá bele, mɔ te be gaâ sam, né toò kuûn. 17 Kɔ nùà kàn né mé mágá sâ yoòr, te à ŋge ye njèh, à go ye njèh ndɔ. Mágá sâ lé naâ sòn yilí nyam sâ. Mágá hèllè lé naâ cuù kwɔ̀m yilí seèn ndɔ.

18 Bɔ̀ nùàr a, dèn mé lo, bɔ́ munó nyegé bagasé. Nùà loò nde né dɔ̀gɔ̀tì mágá nyam hèllè munó komo. Né ndègè yilí nùàr; né yuií ténjén mé yulà ténjén cùɔ̀b ténjén.

14

Bené bɔ̀ Yeésò bɔ̀

1 *Jomo sâ mè yeé ke, Mbieè Sèmè baá ké te tòr Siyɔ̂ŋ* njebá den; à né mé bɔ̀ nùàr kám yuií mé kám yulà nèà cùɔ̀b nèà beè. Bɔ̀ sâ bɔ̀ né gi dé bɔɔ̀n mé yilí seèn toò kuûn nyagá den, bɔ́ né gi mé yilí Tele seèn toò kuûn nyagá den ndɔ.

2 Mè yeé ŋgweé, hueh déì baá ké te vulúu faá nòmò vùvù nɔ ŋgulí, né faá nu nɔ gwaán tulú. Hueh sâ ŋgulí lom né faá hueh njâŋ nɔ. 3 Bɔ̀ kám bɔ̀ hèllè né ké toò kɔgɔ̀ njebá den, bɔ́ né ké toò bɔ̀ njèh lèlàŋ nèà mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ doô; bɔ́ né bené feê sònò de den; bené sâ lé de kɔ cegé naâ bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naâ ká lè wɔ́ŋe ŋaá weh doô. Né bɔ̀ kám yuií bɔ̀, mé kám yulà nèà cùɔ̀b nèà sâ. 4 Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naâ dé bɔɔ̀n yo bɔɔ̀n jolo nyegé, bɔ́ lé bɔ̀ véh kèmà ná ŋgwêh, bɔ́ né lom dé bɔɔ̀n jomo Mbieè Sèmè, à nde mene he, bɔ́ bɔ́ né kɔɔ́. Sâ né bɔ̀ toò jɔ̀gɔ̀ bɔ̀. Càŋ lé ká doó lètenè bɔ̀ nùàr ŋa weéh naâ bɔ́, te bɔ́ den beè seèn, beè Mbieè Sèmè ndɔ. 5 *Bɔ̀ sâ bɔ̀ mé nyeén lè sam, bɔ́ mé veên déì yoòr sam ndɔ.

Bɔ̀ cìlì Càŋ déì tagár

6 Mè yeé ke, cìlì Càŋ déì baá tɔ́g ké ka vulû lɔɔ́ yɔŋ, à ndeè naâ bɔ̀ nùàr Njàgà Bagaà dé ndeèr tueé weh. Lé naâ bɔ̀ nùàr mé gèh hihiné, lò hihiné mé ju hihiné ndɔ. 7 Cìlì Càŋ doô né ké ter lɔgɔ́ njií, ye bɔ̀ nùàr a: Bí vèh Càŋ veèh, bí sén njí bú ké ter. Cu seèn waà baá. Kènê ju nde aá felè bɔ̀ nùàr tená. Bí kéí bú keì. Vulú bɔ̂ tàbè mé nòmò mene dɔɔ́ŋ lɔ si giì naâ bú.»

8 *Cìlì Càŋ dé jomò njege bele cu dé toò ndɔ; à né sònò tueé gɔ ye: Gi aá, gi aá kèn. Tàŋɔ̀r Babilɔ̂n doó mvúɔ́b. À lé bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ sela feéh naâ sár.»

9 Te mè yeé ke, cìlì Càŋ déì baá cu bɔ̀ dé fà doô jomo njegé bele, à né ké ter lɔgɔ́ njií, ye: Bɔ̀ɔ́ mé dua yeé nyam mé naâ ké dùà doô nde né gèr ŋené, bɔ̀ɔ́ mé né ŋgùlàmúr seèn dua, mé né gi mé mágá seèn yoòr, né mene beè, né mene toò kuûn dɔɔ́ŋ 10 *nde gi né mé mbè fúrú-temé Càŋ ŋueé kuú, te bɔ́ kekɔɔ̀. Bɔ́ nde né tuar te we tarê yilá ndeé, bɔ́ nde né gèr mé we nyùm nàgàkèn fî ŋené. Bɔ́ gèr ŋene nde né toò bɔ̀ cìlì Càŋ mé *Mbieè Sèmè. 11 *Ju weè mé né bɔ́ ŋgie den sâ, nde né ter dé kèì cên faár yilí ŋaá den. Bɔ̀ɔ́ mé né nyam hèllè dua, mé né ŋgùlàmúr seèn dua, mé né gi mé mágá seèn yoòr dɔɔ́ŋ nde né gèr ŋené. Cíbí mé lou mene bɔ́ dù ndé ŋgwéh.»

12 Sâ bɔ̀ Càŋ bɔ̀ a, yóló dé bɔɔ̀n yolò. Lòù sam, bɔ́ ŋgweé né dé bɔɔ̀n sòn Càŋ, bɔ́ temé kwaá njií né yoòr Yeésò ndɔ.

13 Yeé gi aá, mè ŋgweé njií hueh déì ké te vulúu ye mè a: Nyàgà bɔ̀ njií hên nyagaà. Ye mè a, nyàgà ye: Duɔɔ̂m lan nde ké toò, bɔ̀ nùàr mé kuú né mé yilí Fehtoò beèh lè, Càŋ nde né bɔ́ kulú.» Hueh doô yeé tueé gi aá, Cúcuí Ŋagâ gwaán, ye: Nyea, né môn, à nde né bɔ́ kulú. Kènê gèr sam cuú, bɔ́ dù bá dé duù; tàb seé bɔɔ̀n baá cie.»

Bɔlé baá kèn

14 *Jomo sâ mè ke njií njeré déì faá nùàr nɔ, né ké te vúlú nuù wulésé mân ŋené den, à né mé tàm ŋgɔ̂g felè, bɔ́ tàm sâ me né mé goó; à né cu mé bòù nulásé mân beè ndɔ. 15 *Mè yeé ke, cìlì Càŋ déì yuo kelà baá ké *gwà Càŋ koô, à né ké ter lɔgɔ́ njií, ye nùà ké te vúlú nuù doô a: Sìè nyégé bòù sieè; baá cu, yab baá bɔlé, baá dé hobô.» 16 À yeé ŋgweé aá ménâ, à kura yií keêh bòù seèn hèllè ká doó ndɔ. Tètèì sam tàbè mvúâr!

17 Jomo sâ cìlì Càŋ déì yuo kela cuù ké gwà Càŋ koô ké te vulúu, à né mé bòù déì beè ndɔ. 18 Mè ŋene cìlì Càŋ déì yuo kela cuù baá, à la naâ dé seèn ké toò kɔɔ̀; seé seèn né mé we. Dé sâ né ké ter lɔgɔ njií, ye nùà bòù doô a: Kènê tàb toû ké te wɔ́ŋe te gi aá kèn. Wèh bòù yeè, ndé bɔ́ mvurú bele. 19 Cìlì Càŋ doô yeé ŋgweé aá ménâ, à weh bòù seèn ndɔ, à kura yií keêh ká doó, à mvurú bilí tàb toû ká doó dɔɔ́ŋ, à ŋuaán su njií ké te vua njùŋ Càŋe. 20 *Vua sâ né ké jomo lɔɔ̂ mân, bɔ́ doró den baá-re teèn. Bɔ́ yeé baá doró, húɔ́m yuo seér teèn kɔɔ́, né faá gùm nòmò koô nɔ kwaár ndeé. Húɔ́m doô kwar sɔm gùm kílòmétà yuií tagár, lé naâ yilá ndɔ. Mɔ nyam tébágàr yila teèn, ŋgɔ̀gɔ̀ jiím, feh le lom cie kɔɔ́.

15

Bɔ̀ cìlì Càŋ mé gèr téhbeh beè

1 Jomo sâ mè ŋene njií kèkènè njeré déì ké te vulúu, hiím yɔgɔ́ mè. Lé naâ bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeh; bɔ́ beè né mé njèh ndùàn téhbeh ndɔ. Càŋ bɔ̀ nùàr gèr feh ceré nde né mé njéh. 2 Mè ŋene njií cu njeré déì, né faá tàmbàŋ tuùb nɔ, né faá daregà ndɔ, né mé we mene laga den. Bɔ̀ nùàr né ké kwarè ndèndèŋ tuùb sâ njebá den. Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naâ nyam doô bɔ̂ ŋgùlàmúr seèn taré yɔgɔ́, bɔ́ lé naâ nyam mé yilí seèn né seér dé kulâ hèllè taré yɔgɔ́ ndɔ. Bɔ̀ cìlì Càŋ sâ lé naá giì mé njáŋ beè-beè; Càŋ lé haá naâ bɔ́ njáŋ sâ kɔɔ́. 3 *Bɔ́ né bené de, né bené Músì nùà seê Càŋ mé bené *Mbieè Sèmè, bɔ́ né de ye:

Càŋ ndeèr Nùà terrèb, seé yeè né tàŋɔ̀r kela,

né nɔré ndɔ.

Nùà Dueè felè dàm lò nùàr né cegé wò.

Ceér yeè dɔɔ́ŋ né gi teèn dilí yilá, wò né nùà gècên.

4 *Nuaá mé wò sén ndé ŋgwéh né neì wa?

Neì wò *sùmù ndé ŋgwéh ndɔ wa?

Lòù sam, nùà joloò gi lom né wò.

Lò nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ndeè né waá giî,

bɔ́ cemmé toò yeè, bɔ́ né wò keí bilí.

Lòù sam, seé yeè baá bèsɔ́nè ŋené ŋagá.»

5 *Jomo sâ, mè ke cu, *gwà Càŋ koô gulu baá ké te vulúu, *gwà cɔ̀gɔ̀ mé Càŋ ŋené yuo kelà yeé teèn né ké gwò ŋené den. 6 Bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeh doô yuo kelà ké gwò ndɔ, bɔ́ beè née mé bɔ̀ njèh ndùàn téhbeh doô ye. Cɔ̀gɔ̀ wula njerré lom né bɔ́ yoòr pób, bɔ́ cam tená bele né mé kàndá goô.

7 Njèh làŋ cén déì lètenè bɔ̀ nèà bɔ̀ doô, weh ŋgàb njùŋ téhbeh, haá kwaá bele bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeh doô beè-beè. Fúrú-temé Càŋ Ndeèr né bele lè dedeí. Bɔ́ bɔ̀ ŋgàb sâ me bele né mé goó. 8 *Bɔ́ yeé baá mé njéh beè beè, *sùsùm Càŋ mé terrèb Càŋ ŋené yuo kelà ndɔ, jeré yuú gwà Càŋ mé ju, né bɔ̀ nùàr dé gwò yilâ faáŋ yɔgɔ́. Kɔ seé bɔ̀ njèh ndùàn téhbeh beè bɔ̀ cìlì Càŋ doô mboón aá, sâ ye.

16

Bɔ́ ŋgàb njùŋ

1 Jomo sâ mè ŋgweé njií hueh déì baá ké gwà Càŋ koô lɔgɔ́, ye bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeh doô a: Bɔ̀ ŋgàb njùŋ Càŋ téhbeh dɔɔ́ŋ, bí ndé sù njí ké te wɔ́ŋe.»

2 *Cìlì Càŋ dé toò jɔ̀gɔ̀ njege yuo, nde su njií ŋgàb dé seèn. Bɔ̀ɔ́ mé dua yeé ŋgùlàmúr doô, nyer yulásé mân ŋar yila bɔ́ yoòr. Bɔ̀ɔ́ mé né mé mágá nyaàm doô yoòr dɔɔ́ŋ ŋene kuú gi mé gèr njùŋ sâ.

3 Cìlì Càŋ dé jomò su njií ŋgàb dé seèn dùà te ndèndèŋ nòmò. Nòmò ŋa húɔ́m, né faá húɔ́m komô nɔ; njèh dùà dɔɔ́ŋ kuú gi.

4 *Cìlì Càŋ dé tagâr nde ŋgàb dé seèn dùà su njií ndɔ: bɔ̀ nòmò kokoô mé bɔ̀ nduùn mene ŋa gi húɔ́m. 5 Mè yeé ŋgweé, cìlì Càŋ déì baá tueé. Dé sâ, seé seèn né yeé mé nòmò. À ye Càŋ a: Môn Càŋ Dueè, wò né lom Nùà dilî kɔɔ́. Wò né léí jɔ̀gɔ̀, wò né kènê ndɔ. Nùà gècên né wò. Wò ju hên tena yií né teèn. 6 Bɔ̀ nùà hên né gi bɔ̀ wúlá-nùàr bɔ̀. Dàm húɔ̂m bɔ̀ sòn yeè bɔ̀ mé bɔ̀ nùàr yeè dɔɔ́ŋ, lɔ berré giì beè bɔ̀ nùà hên, wò bɔ́ húɔ́m hên kura yií né teèn.» 7 Hueh déì den cuù ké te kɔ, ye: Môn Càŋ Dueè Nùà terrèb, wò ju tena yií yeé teèn.»

8 Jomo sâ cìlì Càŋ dé nèà su njií ŋgàb dé seèn ké te lou; lou kwa terreb faá we nɔ, te à fií bɔ̀ nùàr. 9 À yila bɔ́ fiî ndɔ. Yeé baá bɔ́ seé weh, bɔ́ duagá seér cu lòù, bɔ́ lɔɔ̀ temé kweéh seêr. Càŋ mé terreb felè bɔ̀ njèh gèr sâ né beè seèn, bɔ́ seb seér cu bú lòù. Yeé baá ménâ, bɔ́ bú sén cú ndɔ.

10 *Cìlì Càŋ dé tîn su njií ŋgàb dé seèn te kɔgɔ nyam doô; cibí die te lò seèn, yili mban lɔ bɔ̀ nùàr seèn ménâ, gèr kwaá njií bɔ́ be yoòr. Bɔ́ né leba mé nyie yieé, 11 nyer yulásé mân né bɔ́ yoòr ŋaár yilá. Bɔ́ lɔɔ̀ dene bɔɔ̀n kweéh seêr, bɔ́ seb seér cu Càŋ Nùà vulû lòù.

12 *Cìlì Càŋ dé ténjên nde su njií ŋgàb dé seèn te nòmò koô mé bɔ́ yilá né Efrátè doô. Nòmò hèllè ŋemá yuo, te bɔ̀ mgbè mé yuo ndeè né kèb bà sela kela sa. 13 Mè yeé ke, bɔ̀ tándulu déì tagár yuo kelà baá kèn, bɔ́ den bele né faá kùlà nɔ. Déì yuo kelà sònò mèmàm, déì sònò nyam doô, déì sònò nùà ndòn hèllè. 14 Seé bɔ̀ tándulu sâ né táhunó lètenè bɔ̀ mgbèémgbè wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ yɔŋ gɔɔ̀, bɔ́ né bɔ́ yilá bilí gɔ, te loù mé Càŋ terrèb nde né ju tená, bɔ́ bɔ́ kwaá njií taáb doó.

15 *Jue mè Yeésò, mè nab waà nde né faá yíb nɔ. Samésé nde né nuaá mé né làŋ mé cɔ̀gɔ̀ yoòr. À dé seèn toò bɔ̀ nùàr loù sâ, luŋturu gɔ̀ ndé ŋgwéh.»

16 *Bɔ̀ tándulu doô né ka mé bɔ̀ mgbèémgbè bilí ndeé, bɔ́ nde bilí kwaá bɔ́ ké Harmagedɔ̂ŋ; né yilí bèh sâ te ju *hebreêh.

17 Jomo sâ cìlì Càŋ dé téhbeèh su njií ŋgàb dé seèn ké ter mbaá. À yeé su sɔm aá, mè ŋgweé njií hueh déì baá ké *gwà Càŋ koô te kɔgɔ Càŋ ŋgulí taré, ye: Bɔɔ́ baá kèn! Bɔɔ́ baá kèn!»

18 *Yeé baá ménâ tueé den, mbàn die, nu gwaán, bɔ̀ hueh né ŋgulí, tàbè jilí taré, dé tueê sam. Bèh lɔɔ́ mé naâ-naà mé Càŋ lɔ meè nùàr, gèh tàbè jilí tarê bú sâ lɔ née teèn sam ye. 19 *Tàbè kerré geé kwaá Babilɔ̂n bèh tagár; bɔ̀ lɔɔ́ kokoô ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ ŋemmé tɔbé yuo gi ndɔ. Càŋ yeé nde munó njií dé Babilɔ̂n mân, temé ŋaâ bú, à kura njií gi bú ŋgàb njùŋ lè. 20 *Gùm ten tàbè dé kàn mé né lètenè nòmò dɔɔ́ŋ kum le dùà; nùàr tòr mé njéh ŋéné cú ndɔ. 21 *Bɔ̀ mege boô faá gùm nyèn nɔ né ké ter komó suagâ, né bɔ̀ nùàr seé weh. Bɔ́ yila cu Càŋ mé njéh lòù selé seêr, sâ bɔgɔ́ yɔgɔ́ baá!

17

Meì bɔ̀ sɔrmbeè

1 *Lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeèh mé lé naâ mé bɔ̀ ŋgàb téhbeh beè doô, cén déì lètenè bɔɔ̀n waà ye mè a: Ndê mè feh kwaá wò njolò. Né gèr mé nde né meì bɔ̀ sɔrmbeè kwa; mè jue né tàyàm lɔɔ̂ mé bɔ́ me kwaá né ké te làrè nòmò doô. 2 *À bɔ̀ mgbèémgbè wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ jin gi né kɔɔ́, bɔ́ bɔ́ tobó kuú gi aá kèn. Kènê, bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ sela tobó nde gi aá mé njéh ménâ ndɔ.»

3 *Yeé baá ménâ, Cúcuí Ŋagâ waà kema mè ndɔ, cìlì Càŋ doô weh njií mè ké ya dueè. Wa ké teèn, mè ŋene njií ma déì, à né ké ŋgètenè nyam déì bèlèsé mân ŋaá den. Nyam sâ né mé feh felè téhbeh, lulí né teèn yulà. Bɔ́ nyagá lamé kwaá né nyam hèllè bɔ̀ yilí séb-Càŋ yo dɔɔ́ŋ. 4 *Ma doô dé seèn yoòr lé naâ mé cɔ̀gɔ̀ bèlè jùm mé bèlè yɔ̂ŋ mân. À né mé lɔ̀ŋ bèlè tieè; à né mé taá ndòn mé gɔ̀m feh hihiné yoòr deí; à weh sie né ŋgàb déì mé be gaâ, bɔ́ ŋgàb sâ me né mé goó. Lè ŋgàb hèllè né lom ndândaà bɔ̀ njèh fefɔɔ̀. Bɔ̀ njèh fefɔɔ̀ sâ né njègè yàgà yɔŋ tobó gɔɔ̀ seèn hèllè. 5 Yilí déì né ma hèllè toò kuûn nyagá den; bɔ́ nyagá gugó né Tàŋɔ̀r Babilɔ̂n meì bɔ̀ sɔrmbeè, ye né ŋgum veên bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ.

6 Mè yeé ke njií, ma hèllè baá mé húɔ́m bɔ̀ nùàr Yeésò sela den, né húɔ́m bɔ̀ sòn Yeésò bɔ̀ mé bɔ́ lé wula giì naâ felè Yeésò doô. Geí seér mè lòù. 7 Cìlì Càŋ doô ye mè a: Té mbaá hím kú; mè nde né wò kwɔ̀m ma kíê se. Nyam seèn mé feh téhbeh mé lulí teèn yulà doô, mè nde né wò kwɔ̀m seèn se ndɔ. Kwɔ̀m sâ lé leér deén naâ bèh nábe. 8 *Nyam mé wò né ŋené kíê cemá sam cuú, wanɔɔ́ŋ léí toò à lé naá giì cemásé. Mé njéh mene, à nde cuù né te lege ŋgɔbè doô komo yuo kelâ, te Càŋ bú wula calé sɔm cu ye dé kèì cên. Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lɔ yilí bɔɔ̀n te mvù yɔ̀ŋe ké bèh duɔɔ̂m nyàgà kwá ná ŋgwêh dɔɔ́ŋ, nde né nyam hên ŋené, bɔ́ geí gi. Lòù sam, nyam doô teèn sam cuú lòù, wanɔɔ́ŋ léí toò à lé naá giì cemásé, toò hên à nde cuù né yuo kelâ.»

9 À den cuù ye mè a: Kɔ bɔ̀ nùàr den lom mé lo, sâ ye; wanɔɔ́ŋ bɔ̀ ŋgòr hên né taré. Mè tueé wò, wò né feh téhbeh felè nyam doô ŋené, né bɔ̀ tòr téhbeh mé ma doô den yeé teèn; né cu bɔ̀ mgbèémgbè hihiné téhbeh ndɔ. 10 Bɔ̀ tîn bɔ̀ déì die yuo aá teèn. Cén déì né kènê te kɔgɔ. Mbeí bɔɔ̀n dé téhbeèh doô, cu seèn née wá ŋgwéeh ye. Mɔ ndeè waà baá, à ndeè te mgbè sâ cèr dè ndé ŋgwéh ndɔ. 11 Nyam doô mé feh seèn mgbè dé téndelê hên cer nde né kɔɔ́, à cemá sam cuú lòù, wanɔɔ́ŋ à lé naá giì cemásé. Mgbè hèllè né lètenè bɔ̀ téhbeh bɔ̀ doô ndɔ, à nde cuù né komo yuo kelâ, te Càŋ wula calé sɔm cu ye bú dé kèì cên.»

12 *À den cuù ye mè a: Kè, bɔ̀ lulí seèn yulà mé wò la naâ ŋené doô, né bɔ̀ mgbè hihiné yulà ndɔ; bɔ̀ sâ bɔ̀ née dé bɔɔ̀n cèr dùɔ̀m ŋgwéeh ye. Càŋ nde né bɔ́ bɔ̀ nyam doô dɔɔ́ŋ terreb haá gií; njèh cén, bɔ́ cer weh cegé nde né mgbè yɔ̀ŋ loù cén ndɔ́g. 13 Bɔ́ yulà dɔɔ́ŋ baá gi mé sòn cên; bɔ́ terreb bɔɔ̀n haá njií gi aá mé nyam doô, te à mgbè cer kɔɔ́. 14 Bɔ́ nde né taáb mé *Mbieè Sèmè kaga njií. Mbieè Sèmè nde né bɔ́ yɔgɔ́ ndɔ. Lòù sam, Mgbè bɔ̀ mgbè né lom bú. Nùà Dueè felè bɔ̀ dudueèr bɔ̀ dɔɔ́ŋ gi lom né bú ndɔ. Bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn né kɔɔ́, à lé bɔ́ balé sɔɔ́m naâ kɔɔ́, à weh kwaá bɔ́ beè seèn. Bɔ̀ sâ bɔ̀ né dé bɔɔ̀n kɔ́bè sâ.»

15 Cìlì Càŋ doô den cuù, ye mè a: Ŋgweéh nòmò mé sɔrmbe hèllè la naâ teèn doô, wò la naâ ŋené wa? Né dàm bɔ̀ nùàr mé lò hihiné, mé ju hihiné ndɔ.» 16 Ye mè a: Ŋgweéh wò naâ bɔ̀ lulí yulà mé nyam doô mene ŋené ndɔ wa? Bɔ́ nde né meì bɔ̀ sɔrmbeè doô seé weh; bɔ́ nde né bú bunó, bɔ́ huaré kwaá bú luŋturu, te bɔ́ yieé ŋaré sɔm ye bú, bɔ́ nde né dé jomò ŋgie calé sɔm ndɔ. 17 Sâ dɔɔ́ŋ Càŋ ye te bɔ̀ lulí yulà bɔ́ bɔ̀ nyam doô saga sòn, bɔ́ terreb bɔɔ̀n haá njií mé nyam doô, te à cer mgbè mé njéh; sâ Càŋ ye te mboón faá nyí gwaán nê, faá nyí lé naâ tueé kwaá ndɔ.»

18 Cìlì Càŋ doô den cuù, ye mè a: Ma mé wò la ŋenè naâ doô, né tàŋɔ̀r lɔɔ́ koô; bɔ̀ mgbè ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ né gi ka seèn.»

18

Babilɔ̂n doó mvúɔ́b

1 Jomo sâ, mè yeé ke, cìlì Càŋ déì baá cuù ké te vulúu suagâ. Dé sâ bɔ́ jege haá né bú terreb duesé mân beè; njènjàn seèn ba ŋagá sie né *wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ beè. 2 *Dé sâ lɔgɔ́ njií ké ter, ye: Mvúɔ́b, tàŋɔ̀r Babilɔ̂n doó mvúɔ̂b! À baá kènê mvùr bɔ̀ tándulù, à baá gbàŋ bɔ̀ càŋ vevenê, mé bɔ̀ non vevenê feh hihiné ndɔ. Doó sâ baá kènê mbàn bɔ̀ ŋgùgò, bɔ́ bɔ̀ jùkuùm. 3 *À lé selá baá kela, à lò nùàr dɔɔ́ŋ sela feh gi né sár. Dàm bɔ̀ mgbè wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ jin weh gi aá beè seèn, bɔ́ bɔ́ né tobó. Bɔ̀ toón bɔ̀ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ŋa keéh gi aá bɔ̀ lilieê bɔ̀ mé njéh.»

4 *Mè yeé ŋgweé, hueh déì baá cu ké te vulúu ŋgulí, ye: Bí cú yo, bɔ̀ nùàr mò, bí yùò lɔ sâ yuoò. Mɔ sam, bɔ́ nde né bí mé veên jin; bí nde né gèr teèn ŋené keéh. 5 *Bí yùò yoòr bɔɔ̀n yuoò. Veên bɔɔ̀n yɔgɔ́ baá, naŋ kwa baá Càŋ ké te vulúu, à baá mé njèh bɔɔ̀n lè. 6 *Bí wèh lɔɔ́ sâ seé, faá à lé naâ bí seé weh nɔ. Bí bá kúrá njí gí bú ŋgàb mbè fà lè, te taré yɔgɔ́ dé seèn cén mé à lé haá naâ bí doô. 7 *Sòn sèsàm mé púnò seèn bí kúrá lòm bú gèr yulásé mân, ye nyí né mgbè mé feh nyî sé wa? Nyí nùà kû sam; ye ndɔ́g cio nyí njeré déì bɔ́ ndé ŋgwéh ndɔ sé wa? 8 Kwá nɔɔ́ŋ, dùkàŋ baá ndeê: beén mé cio bɔ́ bɔ̀ cùè nde né bú bomó kwa; dɔɔ́ŋ nde né mé cieé cên. We nde né bɔ̀ dé jomò ŋgie nagá sɔm ndɔ. Lòù sam, Càŋ Dueè bú mé ju sie né kɔɔ́. Nùà terrèb né bú.»

9 *Bɔ̀ mgbèémgbè mé lé bɔɔ́ tobó gɔɔ́ naâ yàgà mé bú wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ faá né njèh ndà nɔ, nde gi né ju weè seèn loù sâ ŋené njií, bɔ́ nde né mé kwɔ̀m loù sâ yueé bieé kuú ndɔ. 10 Bɔ́ nde né bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mé veéh njebá den, te gèr hèllè bɔ́ teèn kwà kéh cú, bɔ́ keí den teèn, ye: Gèr-e, Babilɔ̂ne gèr-e! Tàyàm Babilɔ̂n, meì bɔ̀ lɔɔ́ koô, baá doó mvúɔ́b; dɔɔ́ŋ né te yɔ̀ŋ loù cén-e.»

11 *Bɔ̀ toón bɔ̀ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ yueé kuú gi nde né mé mbà seèn loù sâ ndɔ, ye: Bɔ̀ neì béh goó beè ŋge weh nde cu né kɔɔ́? 12 *Bɔ̀ lɔ̀ŋ o, bɔ̀ taá ndòn o, bɔ̀ gɔ̀m o, bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ nyàgàm o, bɔ̀ dé nyényɔ́gɔ̀r o, bɔ̀ dé nùnùgò o, bɔ̀ dé luluarê o, dɔɔ́ŋ neì béh beè ŋge weh cu nde né kɔɔ́ wa? Bɔ̀ɔ́ mé nde cu né bɔ̀ toú múmû feh hihiné ŋge bele teèn sam cuú. Bɔ̀ njií mé bɔ́ bɔɔ́ bele né mé nyie tɔ̀n o, mé toú gècên o, mé lɔ̀ŋ bèlè o, mé taá ndòn o, dɔɔ́ŋ nuaá mé nde né béh beè ŋge weh teèn sam cuú. 13 Né mene bɔ̀ soó, bɔ̀ sìbì, bɔ̀ kómó-múmû feh hihiné mé bɔ̀ san, nùàr ŋgè ndé cú. Bɔ̀ mbè, bɔ̀ kómó, bɔ̀ nyùm, bɔ̀ yolo, bɔ̀ nàgà, bɔ̀ mbieè, bɔ̀ nyam tébágàr, bɔ̀ pûs, mé bɔ̀ kwer, neì beè beèh ŋge cu nde né kɔɔ́ wa? Te nùàr mé gùm mene ŋge cu nde né neì ndɔ wa?» 14 Bɔ̀ toón bɔ̀ hèllè né mé tàŋɔ̀r lɔɔ̂ séná yueé bieé njií den, ye bú a: Wò vu aá be, hên bɔ̀ njií mé wò lé naá giì gwaán dɔɔ́ŋ mvûŋ; hên dàm bɔ̀ njèh yeè mé yila lom yeé wò yoòr hèllè dɔɔ́ŋ kùmjèg! Kènê bɔ́ baá njolò yeè nyúér dé ndɔ̂g.»

15 *Bɔ̀ toón bɔ̀ mé yili gi yeé mé lɔɔ́ sâ dɔɔ́ŋ nde gi né bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mé veéh njebá den, te gèr hèllè bɔ́ teèn kwà kéh cú; bɔ́ né mé mbà seèn yueé kuú, 16 ye: Gèr-e! Bí kè njèh gèr kán, tàyàm lɔɔ́ hên kum yuo aá, lɔɔ́ hèllè nyegé kuú aá mé yàgà dé lòù. Sâ, bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ nyàgàm baá gi yoòr nyɔgɔ́r den; lɔ̀ŋ yàgà tie deí, bɔ́ me gi né mé goó ndɔ, sâ bɔ̀ taá ndòn mé gɔ̀m baá gi yoòr lané den. 17 *Mé njéh mene, dɔɔ́ŋ lé naá cegê te yɔ̀ŋ loù cén-tà-cén ŋgie yuo.»

Bɔ̀ fár-bàtô bɔ̀, mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ teèn mene, bɔ̀ yílá-bàtô bɔ̀ mé bɔ̀ɔ́ mé yili yeé mé nòmò dɔɔ́ŋ, lé naá giì bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ njebá den, 18 *bɔ́ né ju weè seèn ŋené njií, bɔ́ né keéŋ den, ye: Bí kè njí tàyàm lɔɔ̂ faá cí nɔ, baá doó mvúɔ́b!» 19 *Bɔ́ né ménâ tueé, bɔ́ né fùfú felè ŋuaán su, bɔ́ né mé mbà seèn yueé kuú, kéŋ né silí, ye: Tàyàm lɔɔ́ hên ŋene kuú mé gèr! Bí kè njèh gèr kán, tàyàm lɔɔ̂ mé yili sɔm yeé dàm bɔ̀ bàtô bɔ̀ kɔɔ́ hên, kum yuo aá te yɔ̀ŋ loù cén faá njèh mbaâ nɔ.»

20 *Môn! Vulú, sàmè sér dé yeè mé kùmjèg hèllè lòù; bí bɔ̀ Càŋ bɔ̀ sàmè ŋáŋ sér dé samê. Bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê a, sàmè gí ménâ ndɔ. Càŋ bie sɔm aá bɔ́ bíéb sòn veên mé bɔ́ lé bɔɔ́ naâ bí doô.

21 *Yeé baá ménâ, cìlì Càŋ terrèb déì jɔgɔ wellê tàgèrà taá déì faá nyèn nɔ, à si tulu njií dùà te ndèndèŋ nòmò, à né sònò tueé, ye: Kùmjèg. Bɔ́ tàyàm Babilɔ̂n ŋéné ndé cú ndɔ́g, bɔ́ tɔb ba njií nde né bú doó mé terreb ka mân nág! 22 **Dàm bɔ̀ njáŋ bɔ̀ mé bɔ̀ dè-bené bɔ̀ ké Babilɔ̂n ŋgíb; dàm bɔ̀ túágá-tɔ̀gɔ̀ bɔ̀ mé bɔ̀ túágá-tàŋ bɔ̀ ŋgíb ndɔ. Nùà seê déì ké teèn ŋéné yùò ndé cû; bɔ́ hueh nyèn ké teèn ŋgwé ndé cú; 23 mugɔ́ lâm déì ké teèn bá ndé cú; ndɔ́g bɔ́ hueh fuaân ké teèn ŋgwé ndé cú. Lòù sam, bɔ̀ toón bɔ̀ yeè sâ lé ye, bɔ́ né kela sé wa? Wò né-re táhunó yeè sâ bɔɔ́ bele, wò né bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ bele gɔ. 24 *Babilɔ̂n gèr hên ŋene yií né teèn: dàm húɔ́m bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ o, bɔ̀ Càŋ bɔ̀ o, dàm húɔ̂m bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ lé naá giì wulá dɔɔ́ŋ né gi lè Babilɔ̂n, kɔ̀cɔ̀!»

19

1 Jomo sâ mè ŋgweé njií hueh tarê déì ké te vulúu, né faá hueh cìlì nùàr nɔ tuɔm den, ye: Bí sén Càŋ seèn! Bèh yili yuoò né beè seèn, Nùà *sùsùm né bú, be terrèb seèn baá ter. 2 *À né yeé ju teèn tená yií, à meì bɔ̀ sɔrmbeè hên mé ju sie yií né teèn. Ma hèllè lé *wɔ́ŋ te yàgà yɔŋe nagá yií naâ kɔɔ́. À lé bɔ̀ seé bɔ̀ Càŋ wula giì naâ kɔɔ́ ndɔ. Càŋ bú gèr feh keéh né dé cî.»

3 *Bɔ́ den cuù ye: Bí sén Càŋ seèn! Kùsàn* kwaré baá felè tàyàm lɔɔ́ hèllè kèn; ju weè seèn baá ter dé kèì cên faár yilí ŋaá.»

4 Bɔ́ yeé tueé gi aá, bɔ̀ kokoô bɔ̀ ndètoón cùɔ̀b nèà, mé bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀ nèà doô sue cemmé nde gi doó, bɔ́ né Càŋ ké te kɔgɔ keí, bɔ́ ye: Môn, kùsèm Càŋ Dueè!»

Kùrmò fù *Mbieè Sèmè

5 *Mè yeé ŋgweé, hueh déì baá ké te kɔgɔ ŋgulí, ye: Bí sén Càŋ beèh seèn! Bí bɔ̀ seé bɔ̀ seèn mé né sòn seèn ŋgweé, kàm bɔ̀ o, huaán tetɔɔ̂r o, bí sén bú seèn.»

6 *Jomo sâ mè ŋgweé njií cu hueh déì né faá hueh cìlì nùàr nɔ tuɔm den; né faá nòmò vùvù nɔ ŋgulí, né cu faá nu nɔ gwaán ndɔ. Ké teèn né tuɔm den, ye:

Bí sén Càŋ seèn! Né Càŋ dueè Nùà terrèb.

Mbàm seèn baá bèsɔ́nè ŋené yuo kelâ.

7 Béh sèsamè, béh dòbò tàbè dobò,

béh né bú mbaàn haá.

Kùrmò Mbieè Sèmè baá dé yieê,

Fù nyegé gi aá yàgà.

8 Bɔ́ ye bú a, sù kwá cɔ̀gɔ̀ nyɔ́gɔ̀r yoòr,

né bɔrésé mân, ŋagásé mân ndɔ.»

Cɔ̀gɔ̀ ŋagâ sâ né kàn; à me njií né mé seé didilî bɔ̀ Càŋ bɔ̀.

9 *Cìlì Càŋ ye mè a: Wèh mvù, nyàgà kwá teèn ye: Samésé né bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ lé naá giì bɔ́ yilá, te bɔ́ yieé kùrmò Mbieè Sèmè.» À den cuù, ye mè a: Bɔ̀ ŋgòr hên né lom bɔ̀ jéjég ŋgòr mé naá giì sònò Càŋ.» 10 Mè jɔgɔ die nde ka seèn, ye te mè keí bú. À deên ndɔ, ye mè a: Té môn bɔ́! Mè né lom nùà seê Càŋ faá bí bɔ̀ mbeí yeè nɔ. Ŋgweéh bí né gi mé sòn Yeésò lè mà. Dùà lòm Càŋ!»

Ŋgòr gècên mé Yeésò né cie ŋené kwaá dɔɔ́ŋ haá yeé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ terreb lè seé bɔɔ̀n kɔɔ́.

Nuaá mé né te nyam tébágàr wulésé mân

11 *Jomo sâ, mè yeé ke, vulú gulu lɔgɔ́ baá, nyam tébágàr déì wulésé mân né ké teèn mé nùàr ŋgètenè ŋené den. Yilí nùàr sâ né Nùà jéjêg mé Nùà gècên; à ju tena yií né teèn, à taáb lie yií né teèn ndɔ. 12 *Njolo bɔ gui lom né bú lè faá bɔgɔ́ weè nɔ; à né mé bɔ̀ tàm ŋgɔ̂g felè gur den. À né mé yilí déì yoòr nyagá den, nuaré déì yilí sâ ŋgwé kòmò ŋgwéh, kɔ cegé né bú. 13 À né mé cɔ̀gɔ̀ déì léláŋ húɔ̂m mân yoòr. Bɔ́ nùà sâ yilá né Ŋgòr Càŋ. 14 À né mé bɔ̀ŋ bɔ̀ taáb bɔ̀ dé ké te vulúu jomo, bɔ́ ŋaá den bele né te nyam tébágà wuwulê mân, bɔ́ né gi mé cɔ̀gɔ̀ nyɔ́gɔ̀r wuwulê mân yoòr ndɔ, né lom ŋagásé tâŋ. 15 *À sònò nema sie né tàndɔ̀ŋ bòù déì ŋobósé mân, à nde né lò dé kàn mé njéh doó hobó su; à nde né lò dé kân seé mé cùgò lɔ̀ŋ weh; à nde doró den bɔ́ ké te vua mé njùŋ Càŋ terrèb né teèn doô. 16 Bɔ́ nyagá kwaá né bú yilí déì te cɔ̀gɔ, déì te ŋgeêh, ye: Mgbè bɔ̀ mgbè né lom bú. Nùà dueè felè bɔ̀ dudueèr bɔ̀ dɔɔ́ŋ gi lom né bú ndɔ.»

17 *Mè yeé ke cu, cìlì Càŋ déì baá ké te lou njebá den, à né bɔ̀ non ké te vulúu dɔɔ́ŋ mé hueh tarê yilá bilí, ye bɔ́ a: Bí bílí ndé gî kùrmò Càŋ yieé ma. 18 Bí ndê núɔ́gɔ́ yieé. Né núɔ́gɔ́ bɔ̀ mgbèémgbè mé bɔ̀ kwaá-taâb; núɔ́gɔ́ bɔ̀ sɔ́jì, bɔ̀ nyam tébágàr mé bɔ̀ ŋá-nyam bɔ̀; né núɔ́gɔ́ nùàr dɔɔ̂ŋ: núɔ́gɔ́ bɔ̀ kweèr, núɔ́gɔ́ bɔ̀ lòù bɔ̀, núɔ́gɔ́ kàm bɔ̀ mé huaán maàn mene, bí ndê bɔ́ seé weh.»

19 Mè yeé ke, nyam veên doô bɔ́ bɔ̀ mgbèémgbè wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ wɔŋ gi aá sòn, bɔ́ bilí gi aá bɔ̀ sɔ́jì bɔɔ̀n, te bɔ́ lie taáb mé nùà nyam tébágàr doô bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn. 20 *Bɔ̀ hên bɔ̀ sie nyam veên hèllè. Nùà ndòn mé bɔɔ́ bele yeé táhunó toò nyam doô, bɔ́ sie bilí mé bú mene. À lé bɔ̀ nùàr bele deén naâ mé táhunó hèllè, bɔ́ né bɔ́ mágá nyam doô yoòr tɔré kwaá, ye bɔ́ a, dùà ŋgùlàmúr nyam hèllè. Bɔ́ yeé sie aá nyam doô bɔ̂ nùà ndòn hèllè, bɔ́ si njií bɔ́ te ndèndèŋ weè, lèlàŋ ménâ. Lé naâ we nyùm nàgàkèn. 21 Nùà nyam tébágàr doô kɔré wula gi bɔ̀ taáb bɔ̀ nyam hèllè ndɔ. Lé naâ mé tàndɔ̀ŋ bòù sònò seèn doô. Loù sâ non dɔɔ́ŋ fulu gi núɔ́gɔ́.

20

Bɔ̀ nyèmà kám

1 Mè yeé ke, cìlì Càŋ déì baá cuù ké te vulúu suagâ, à né mé kî lege ŋgɔbè beè, à né cu mé tàkpèg yuií lɔ̀ŋ mân beè ndɔ. 2 *À waà, à cab sie mèmàm doô, né cu ka bú kuúm sàb hèllè, sâ tueé né ye, né táhòrò, yilí seèn déì né cu *Sátàn ndɔ. Cìlì Càŋ yeé sie aá bú, à kaga kwaá bú te yuií lɔ̀ŋe, te à bɔɔ́ teèn nyèmà kám, 3 à nde bú te lege ŋgɔbè jɔgɔ si njií ndɔ, à kibí, à ferá lɔ bú teèn, à lier nyegé, te mèmàm hèllè tena le dòù, te à lò nùàr bèlè kwà cú, kɔ baá nyèmà kám, bɔ́ se yi weh cu ye bú.

4 *Jomo sâ mè ŋene njií bɔ̀ kɔgɔ: nùàr né bele teteèn. Bɔ́ lé naâ bɔ́ terreb ju tenâ haá. Mè ŋene njií càŋ bɔ̀ nùàr Càŋ ndɔ. Né càŋ bɔ̀ nuaá mé bɔ́ lé naâ bɔ́ feh kɔré sɔm, ye bɔ́ lé naâ sòn Yeésò tueé, bɔ́ lé naâ bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ se fí. Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé dé bɔɔ̀n nyam doô dùà ná ŋgwêh, bɔ́ ŋgùlàmúr seèn dùà ŋgwéh ndɔ. Mágá nyam hèllè lé bɔ́ yoòr ná ŋgwêh, né mene toò kuûn, né mene beè, lé bɔ́ yoòr ná ŋgwêh. Bɔ̀ sâ bɔ̀ lé naá cuù yɔ̀ŋ kwa; bɔ́ bɔ̀ Yeésò bɔɔ́ te kɔgɔ dɔɔ́ŋ nyèmà kám.

5 Hên né bèh dòù komo yuoò dé toò jɔ̀gɔ̀. Bɔ̀ komó déì dòù kòmò yùò ndé ŋgwéh, kɔ baá cu nyèmà kám, sâ ye. 6 Bɔ̀ɔ́ mé né gi lètenè bɔ̀ toò jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ sâ teèn dɔɔ́ŋ nde né samésé den, bɔ́ ŋa bɔ̀ dé Càŋ. Cio dé jomò terreb felè bɔɔ̀n kwà ndé cú. Bɔ́ nde né bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè den, bɔ́ den ŋgàŋ *Nùà Cɔ̀ŋ ndɔ, bɔ́ bɔ̀ Nùà Cɔ̀ŋ nde né te kɔgɔ dé nyèmà kâm cer den.

*Sátàn túŋtuŋ!

7 Mɔ nyèmà kám sâ kelà baá, bɔ́ nde cu né Sátàn ké dòù se yi, 8 *à nde cu né bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ bele gɔ. Sâ tueé né ye, à nde né lò Gɔ̂g bɔ̂ Magɔ̂g yilá bilí, te bɔ́ kaga njií taáb mé Càŋ. Nùàr né teèn; bɔ́ maga lom né faá mbésebé nòmò koô nɔ, 9 bɔ́ né bèh dɔɔ́ŋ tɔɔ́m yuoô, bɔ́ né mbàn bɔ̀ nùàr Càŋ beè kaáŋ sie, bɔ́ kaŋ bilí mé lɔɔ́ yíé-temê Càŋ mene. Mé njéh mene, we ndeè né ké te vulúu suagâ, ŋgie ceré sɔm bɔ́. 10 Sátàn nuaá mé bele yeé bɔ̀ nùàr, bɔ́ nde né bú loù sâ te ndèndèŋ weè si njií; né we nyùm nàgàkèn. Bèh sâ bɔ́ lé nyam doô bɔ̂ nùà ndòn hèllè si njií naâ teèn ndɔ. Bɔ́ ké tuar sâ tegé den nde né cibí mé lou mene, dé nyèmà mé nyèmà.

Ju dé cèrè jomò

11 *Jomo sâ mè ŋene njií tà-gàg kɔgɔ̀ déì wulésé mân, nùàr né ké teèn den den. Tàbè bɔ̂ vulú nyue leér yuo bú toò ndɔ, bɔ́ fà dɔɔ́ŋ vu gi be mé bèh denè bɔɔ̀n.

12 Mè yeé ke cu, bɔ̀ nùàr mé lé naá giì kuú, baá gi ké toò kɔgɔ̀ njebá den. Lé naâ bɔ̀ dé kokoô mé bɔ̀ dé tetɔɔ̂r mene. Mè yeé ke, bɔ́ baá bɔ̀ mvù lelɔŋ komó kwaá. Bɔ́ sie komo mvù déì, dé sâ né mvù yɔ̀ŋ. Bɔ́ duɔɔ́m ju felè nùà kàn tueê, bɔ́ né felè nùà kân faá bɔ́ lé naâ nyagá kwaá nɔ tená, bɔ́ ju tena lom jéjég faá seé nùà kàn tueé nê nɔ. 13 Nòmò koô né mé bɔ̀ komó dé beè seèn jɔgɔ́ ndeê, cio bɔ̂ ndugo bɔ̀ càŋ né mé bɔ̀ komó dé beè bɔɔ̀n jɔgɔ́ ndeê ndɔ. Ju né felè nùà kàn faá seé seèn tueé nê nɔ, tená. 14 Bɔ́ vulú su njií cio bɔ̂ ndugo bɔ̀ càŋ ké tuar te ndèndèŋ weè ndɔ. Bèh sâ né bèh cio dé jomò kuû. 15 Bɔ̀ɔ́ mé yilí bɔɔ̀n lè mvù yɔ̀ŋe nyàgà dèn ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ vulú su njií gi bɔ́ ké teèn ménâ ndɔ.

21

Vulú feê mé tàbè feê

1 *Jomo sâ mè ŋene njií vulú feê, mé tàbè feê ndɔ. Sâ vulú dé toò jɔ̀gɔ̀ mé tàbè dé toò jɔ̀gɔ̀ lé dé bɔɔ̀n nyue nde aá kèn. Ndèndèŋ nòmò teèn sam cuú ndɔ. 2 *Mè ŋene njií lɔɔ́ déì ŋagásé mân; né Jerusalem dé feê ŋené yuo kelà né ké te vulúu beè Càŋ kɔɔ́; né ká doó suagâ. Càŋ nyegé lom né bú yàgà faá fù nde né yoòr siì nɔ.

3 *Mè yeé ŋgweé, hueh tarê déì baá ké te kɔgɔ ŋgulí den, ye: Kènê, bèh denè Càŋ baá ké lètenè bɔ̀ nùàr! Bɔ́ bɔ́ den nde aá kɔɔ́, bɔ́ baá bɔ̀ nùàr seèn, Càŋ bɔɔ̀n né lom bú. 4 *Bú nùà njèh nde né bɔ́ yímé njolò fɔ; bɔ́ kú ndé cú; yúé gi aá, mbà gi aá, cio teèn sam nde cuú, gèr gi aá ndɔ. Bɔ̀ njèh dé cucuûm gi aá dé jomò.»

5 Nuaá mé né ké te kɔgɔ doô tueé njií ndɔ ye: Kènê, mè njèh dɔɔ́ŋ bɔɔ́ gi nde aá dé fefeê.» Jomo sâ, ye mè a: Nyàgà kwá bɔ̀ ŋgòr hên te mvùu, né lom bɔ̀ jéjég ŋgòr mé né gi môn.»

6 *À den cuù, ye mè a: Gi aá kèn! Feh né mè, tií né mè ndɔ; Bei wɔ̂ŋ né mè, Cèrè-mbáŋ né mè ndɔ. Nuaá né mé nyúá, mè nde né bú nòmò ŋueê ké te nduùn yɔ̀ŋe haá, mè bú haá nde né dé lòù. 7 *Nuaá mé né veên taré yɔgɔ́ dɔɔ́ŋ, nde né gà bú sâ beè mò kwa; mè den nde né Càŋ seèn, à ŋa ŋuna mò ndɔ. 8 Dé bɔ̀ déì môn sam; mè jue né mé bɔ̀ veéh bɔ̀, bɔ̀ gogobô bɔ̀, bɔ̀ dudulî bɔ̀, bɔ̀ wúlá-nùàr bɔ̀, bɔ̀ yɔ̀ŋ tóbó gɔ̀ yàgà bɔ̀, bɔ̀ táhunó bɔ̀, bɔ̀ dùà cècàŋ bɔ̀, mé bɔ̀ nyeên bɔ̀ dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde gi né mé gèr ŋené kuú; bɔ́ silí njií nde né bɔ́ ké tuar te ndèndèŋ weè. We sâ né we nyùm nàgàkèn. Bèh sâ né bèh cio dé jomò kuû.»

Jerusalem dé feê

9 Lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ téhbeèh mé lé naâ mé bɔ̀ ŋgàb gèr téhbeh dé jomò beè doô, cén déì lètenè bɔɔ̀n ndeè ye mè a: Ndê, mè feh keéh wò Fù *Mbieè Sèmè njolò.» 10 *Cúcuí Ŋagâ waà kema mè ndɔ. Cìlì Càŋ doô jɔgɔ ŋaá mé mè ké te ndɔ́ŋ tòr déì dàbsé mân. Wa ké teèn, à feh keéh mè lɔɔ́ koô déì, né lom ŋagásé tâŋ; lé naâ Jerusalem mé né ké ter beè Càŋ, à lé ká doó suaga deén naâ kɔɔ́; 11 teèn né lom léláŋ *sùsùm Càŋ; né faá taá ndòn nɔ beéh den. 12 *Bɔ̀gɔ̀ kulasé mân né lɔɔ́ sâ beè kaáŋ sie. Hin né teèn yulà cùɔ̀b fà; bɔ̀ cìlì Càŋ yulà cùɔ̀b fà né teèn njebá tená bele. Yilí gèh bɔ̀ huaán *Iserálà yulà cùɔ̀b fà dɔɔ́ŋ né gi te hin sâ nyagá kwaá bele. 13 Kèb lɔɔ̂ dé kàn lé naâ mé hin teèn tagár: kèb fenê tagár, kèb túnò tagár, kèb bà tagár, kèb nyiìb* tagár ndɔ. 14 Maàŋ bɔ̀gɔ̀ né felè taá yulà cùɔ̀b fà njebá den. Yilí bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê Mbieè Sèmè yulà cùɔ̀b fà dɔɔ́ŋ né felèbɔ̀ nyagá den ndɔ.

15 *Cìlì Càŋ mé naâ mé mè tueé njií doô lé naâ mé mòù beè, te à me lɔɔ́ mé njéh, à me bɔ̀ hin mé bɔ̀gɔ̀ mé njéh ndɔ. 16 Lɔɔ́ sâ lé naâ gou-gou mân, hàm bɔ̂ dàb né gi kèì cén. Cìlì Càŋ doô duɔɔ̂m lɔɔ́ mé cùgò seèn meè: lɔɔ́ sâ lé naâ kílòmétà kám fà mé yuií fà;† hàm ménâ, dàb ménâ, dàb teèr ménâ ndɔ. 17 Cìlì Càŋ duɔɔ́m cu bɔ̀gɔ̀ ménâ meè: dàb teèr lé naâ métà yulà téhbeh cùɔ̀b fà.‡ Dé sâ lé naâ mòù mé bɔ̀ nùàr me yeé njèh mé njéh.

18 *Bɔ́ lé bɔ̀gɔ̀ sâ meè naâ mé gèh taá déì mân, yilí taá sâ né jâspè; bɔ́ lɔɔ́ dé seèn me né mé ndândaà goô, ŋagásé mân faá daregà nɔ. 19 Bɔ́ nyagá gɔné kwaá né maàŋ bɔ̀gɔ̀ taá nyàgàm yoòr feh hihiné: taá toò jɔ̀gɔ̀ lé naâ jâspè, jomo bele né sàfîr, dé tagâr né àgátà, dé nèà emarôdè, 20 dé tîn né onîke, dé ténjên né sarduan, dé téhbeèh né kerisalítè, dé téndelê né berîl, dé tárènèà né topásè, dé yulà né kerisoprásè, dé yulà cùɔ̀b cên né tùrkwásè, dé yulà cùɔ̀b fà né ametistè. 21 Bɔ̀ hin yulà cùɔ̀b fà doô, bɔ́ dé kàn bɔɔ́ né mé taá huɔɔ́msé mân. Bɔ́ ceér lètenè lɔɔ̂ me né mé goó ndɔ, ndândaà goô ŋenésé mân.

22 Teèn lɔ sâ mè gwà Càŋ ŋéné ŋgwéh. Gwà Càŋ dé seèn né seér Càŋ Dueè Nùà terrèb bɔ̂ Mbieè Sèmè. 23 *Lɔɔ́ sâ dé seèn mé lou bɔ̂ weéh táŋ ŋgwéh, *sùsùm Càŋ teèn ba njerré den né kɔɔ́. Lâm teèn né Mbieè Sèmè ndɔ. 24 *Nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ nde né mé njéh gɔ ŋené. Bɔ̀ mgbèémgbè wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ nde né ŋgúlú bɔɔ̀n ké teèn bilí njií gií. 25 *Bɔ̀ hin bɔ̀gɔ̀ dɔɔ́ŋ nde gi né lelɔŋ sɔɔ́ den, bɔ́ bɔ́ cóló nyì ndé ŋgwéh; lòù sam, ké sâ cibí teèn sam. 26 Bɔ́ nde né bɔ̀ njèh ŋguŋgulî, mé bɔ̀ njèh teterrèb wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ ké lɔ sâ bilí njií gií. 27 *Njèh cén, njèh jérè déì lɔ sâ yílá nyì ndé ŋgwéh, ndɔ́g bɔ̀ dudulî bɔ̀ mé bɔ̀ nyeén bɔ̀ teèn yílá nyì ndé ŋgwéh. Ké teèn yila cegé nde né bɔ̀ɔ́ mé yilí bɔɔ̀n baá gi te mvù yɔ̀ŋe nyagá den; mvù sâ né beè Mbieè Sèmè.

22

1 *Cìlì Càŋ feh keéh cu mè nòmò koô déì mân, né ké te kɔgɔ Càŋ bɔ̂ *Mbieè Sèmè kwaré yuo den, né nòmò yɔ̀ŋ. Nòmò sâ wulá njerré lom né faá taá ndòn nɔ. 2 *Né lelɔ lètenè kpɔŋ ceêr kwaár bele den. Toú yɔ̀ŋ né sòn nòmò kèb kân mé kèb yágà mene yaám den, wa yeé tàb mbei yulà cùɔ̀b fà te nyèmà cén-e; né te weéh dé kàne mbei cén waá. Yùè seèn né lèh mé né nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ taré sɔm.

3 *Ké sâ njií mé né beè Càŋ duagásé dɔɔ́ŋ teèn yílá ndé ŋgwéh. Kɔgɔ Càŋ bɔ̂ Mbieè Sèmè teèn den nde né kɔɔ́, bɔ̀ seé bɔ̀ seèn nde né bú cu dɔɔ́ŋ die den. 4 Bɔ́ nde né kuún seèn ŋené; yilí seèn nde né bɔ́ toò kuûn nyagá den. 5 *Ké teèn cibí sam nde cuú, bɔ́ mé ŋagâ lâm bɔ̂ ŋagâ loù táŋ ndé cú ndɔ; Càŋ Dueè baá gi ké teèn ŋagá den. Bɔ́ mgbè ké sâ cer den nde aá dé nyèmà mé nyèmà.

Cuû Yeésò

6 Cìlì Càŋ den cuù, ye mè a: Bɔ̀ ŋgòr hên né gi bɔ̀ jéjég ŋgòr mé né gi môn. Càŋ Dueè lé haá naâ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ Cúcuí kɔɔ́, à lé tema njií naâ cìlì seèn kɔɔ́ ndɔ, ye bú a: Ndé fèh kwá bɔ̀ seé bɔ̀ nyî bɔ̀ njií mé nde gi né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ njolò ma.»

7 Jue mè Yeésò, mè baá ndeê! Bɔ̀ ŋgòr mé lé naá giì sònò Càŋ yuo, mé né gi lè mvù hên nyagá den, nuaá mé né faá tueé nê nɔ gɔ dɔɔ́ŋ, samésé né bú.»

8 Né mè Jâŋ, mè lé bɔ̀ njií hên mé njolo ŋene giì naâ kɔɔ́, mè lé bɔ́ mé tie ŋgweé giì naâ kɔɔ́ ndɔ. Mè yeé ŋene gi aá, mè ŋgweé gi aá, mè jɔgɔ die nde doó ka cìlì Càŋ mé né mè feh doô, ye te mè keí bú. 9 À deên ndɔ, ye mè a: Té môn bɔ́! Mè né lom nùà seê Càŋ faá bí bɔ̀ mbeí yeè sòn-Càŋ nɔ. Mè né faá bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr lè mvù hên tég sie dɔɔ́ŋ. Dùà lòm Càŋ!»

10 À den cuù, ye mè a: Bɔ̀ ŋgòr mé lé naá giì sònò Càŋ yuo, mé né gi te mvù hên nyagá den dɔɔ́ŋ, té bɔ́ dé yeè mé huún kwá lòm. Mè tueé wò, baá gi hên. 11 *Nùà veên a, bɔ́ ndé cú mé veên toò. Nùà dulî a, dùlì ndé cú toò ménâ ndɔ. Nùà húɔ́m-temê a, húɔ́m ndé sèr mé njéh toò. Nuaá mé né kɔ́bè sâ a, ŋágá ndé sèr cú toò ménâ ndɔ.»

12 *Jue mè Yeésò, mè baá ndeê! Mè wa ndeè né mé sàgà nùà kàn beè, mè nùà kân gwɔm nde né faá seé seèn tueé nê nɔ. 13 *Feh né mè, tií né mè ndɔ; Bei wɔ̂ŋ né mè, Cèrè-mbáŋ né mè ndɔ; mè lé duɔɔ́m naâ kɔɔ́, mè ceré cu nde né kɔɔ́.»

14 *Samésé né bɔ̀ɔ́ mé né cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n yaga nyegé, te bɔ́ ké lɔ yila kela lè hine, bɔ́ kwa ceér, bɔ́ yieé tàb toú yɔ̀ŋ. 15 Ké jomo bâŋ sue le nde né bɔ̀ dudulî bɔ̀, bɔ̀ táhunó bɔ̀, bɔ̀ yɔ̀ŋ tóbó gɔ̀ yàgà bɔ̀, bɔ̀ wúlá-feh bɔ̀, bɔ̀ dùà ŋgùlàmúr bɔ̀, mé dàm bɔ̀ nyeên bɔ̀ mene dɔɔ́ŋ.

16 *Né mè Yeésò tema njií né bí cìlì mò kɔɔ́, mè ye bú a, ndé gí bɔ̀ŋ bɔ̀ nùàr mò dɔɔ́ŋ ménâ tueé kwaá. Jéjég *ndùté ndùtù mgbè Davîd né mè. Cɔ́ toò cieê né mè ndɔ.»

17 *Cúcuí Ŋagâ bɔ̂ Fù ye: Ndê!» Nuaá mé né felá, bú a, júée: Ndê!» ndɔ! Nuaá né mé nyúá nòmò, bú a, ndê! Nuaá mé gwaán né nòmò yɔ̀ŋ ŋueê, bú a, ndê, à weh dé lòù.

Bèh Cerê

18 *Né mè Jâŋ. Bɔ̀ ŋgòr mé lé naá giì sònò Càŋ yuo, mé né gi te mvù hên nyagá den dɔɔ́ŋ, bí bɔ̀ɔ́ mé né bɔ́ ŋgweé, mè tétég tie hên sio né bí, ye bí a, nuaá mé sagá yií njeré déì teèn, dàm bɔ̀ njèh ndùàn mé bɔ́ tueé kwaá né te mvù hên dɔɔ́ŋ, Càŋ nde gi né bú yoòr bomó su. 19 Nuaá mé né seér njolo déì keh sɔm dɔɔ́ŋ, Càŋ nde né bú te gà tàb toú yɔ̀ŋ ménâ sɔm, à mé bèh denè te lɔɔ́ joloò sam nde cuú ndɔ. Kùr tàb toû mé lɔɔ́ joloò sâ né gi te mvù hên nyagá den.

20 Nùà jéjêg felè njèh dɔɔ̂ŋ né bèsɔ́nè tueé, ye: Né bɔ̀n, mè baá ndeê!» Môn Fehtoò beèh Yeésò, ndê!

21 Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò a, ká sìè gí bɔ̀ nùàr beè dɔɔ́ŋ.

* 1:4 1:4 Ex. 3:14; Vuú 4:5

* 1:5 1:5 Es. 55:4; Ps. 89:27

* 1:6 1:6 Ex. 19:6; Vuú 5:10

* 1:7 1:7 Dan. 7:13; Mat. 24:30; Mk. 13:26; Lûk 21:27; 1 Tes. 4:17; Zach. 12:10; Jâŋ 19:34, 37

* 1:8 1:8 Vuú 22:13; Ex. 3:14

* 1:10 1:10 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

* 1:13 1:13 Dan. 7:13; 10:5

* 1:14 1:14-15 Dan. 7:9; 10:6

* 1:15 1:15 Ese. 1:24; 43:2

* 1:17 1:17 Es. 44:6; 48:12; Vuú 2:8; 22:13

* 2:6 2:6 Bɔ̀ Nikolâ bɔ̀ lé bɔ̀ nùàr njèh feéh naâ faá Balam nɔ. Ndé te lèmè 14, wò ŋgweé seé seèn teèn.

* 2:7 2:7 Gen. 2:9; Vuú 22:2; Ese. 28:13; 31:8

* 2:8 2:8 Es. 44:6; 48:12; Vuú 1:17; 22:13

* 2:11 2:11 Vuú 20:14; 21:8

* 2:14 2:14 Nomb. 22:5, 7; 31:16; Deut. 23:4; Nomb. 25:1-3

† 2:15 2:15 Bɔ́ bɔ̀ nùàr feéh naâ faá Balam nɔ.

* 2:17 2:17 Ex. 16:14-15; 16:33-34; Jâŋ 6:48-50; Es. 62:2; 65:15

* 2:20 2:20 1 Rois 16:31; 2 Rois 9:22, 30

* 2:23 2:23 Ps. 7:9; Jér. 17:10; Ps. 62:12

* 2:26 2:26-27 Ps. 2:8-9

* 3:3 3:3 Mat. 24:43-44; Lûk 12:39-40; Vuú 16:15

* 3:5 3:5 Ex. 32:32-33; Ps. 69:28; Vuú 20:12; Mat. 10:32; Lûk 12:8

* 3:7 3:7 Es. 22:22; Job 12:14

* 3:9 3:9 Es. 49:23; 60:14; 43:4

* 3:12 3:12 Vuú 21:2; Es. 62:2; 65:15

* 3:14 3:14 Prov. 8:22

* 3:19 3:19 Prov. 3:12; Heb. 12:6

* 4:2 4:2-3 Ese. 1:26-28; 10:1

* 4:5 4:5 Ex. 19:16; Vuú 8:5; 11:19; 16:18; Ese. 1:13; Vuú 1:4; Zach. 4:2

* 4:6 4:6-7 Ese. 1:22, 5-10; 10:14

* 4:8 4:8 Es. 1:18; 10:12; Es. 6:2-3

* 5:1 5:1 Ese. 2:9-10; Es. 29:11

* 5:5 5:5 Gen. 49:9; Es. 11:1, 10

* 5:6 5:6 Es. 53:7; Zach. 4:10

* 5:8 5:8 Ps. 141:2

* 5:9 5:9 Ps. 33:3; 98:1; Es. 42:10

* 5:10 5:10 Ex. 19:6; Vuú 1:6

* 5:11 5:11 Dan. 7:10

* 5:12 5:12 Nuaá mé né gi mé njèh dɔɔ́ŋ beè.

* 6:2 6:2 Zach. 1:8; 6:3, 6

* 6:4 6:4 Zach. 1:8; 6:2

* 6:5 6:5 Zach. 6:2, 6

* 6:8 6:8 Ese. 14:21

* 6:12 6:12 Vuú 11:13; 16:18; Es. 13:10; Joël 2:10, 31; 3:15; Mat. 24:29; Mk. 13:24-25; Lûk 21:25

* 6:13 6:13-14 Es. 34:4

* 6:14 6:14 Vuú 16:20

* 6:15 6:15 Es. 2:19, 21

* 6:16 6:16 Os. 10:8; Lûk 23:30

* 6:17 6:17 Joël 2:11; Mal. 3:2

* 7:1 7:1 Jér. 49:36; Dan. 7:2; Zach. 6:5

* 7:3 7:3 Ese. 9:4, 6

* 7:14 7:14 Dan. 12:1; Mat. 24:21; Mk. 13:19

* 7:16 7:16 Es. 49:10

* 7:17 7:17 Ps. 23:1; Ese. 34:23; Ps. 23:2; Es. 49:10; 25:8

* 8:2 8:2 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

* 8:3 8:3 Am. 9:1; Ex. 30:1, 3

* 8:5 8:5 Lév. 16:12; Ese. 10:2; Ex. 19:16; Vuú 11:19; 16:18

† 8:5 8:6 Tɔ̀gɔ̀ dé koô mé hueh faá tàŋ nɔ.

* 8:7 8:7 Ex. 9:23-25; Ese. 38:22

* 8:10 8:10 Es. 14:12

* 8:11 8:11 Jér. 9:15

* 8:12 8:12 Es. 13:10; Ese. 32:7; Joël 2:10, 31; 3:15

* 9:2 9:2 Gen. 19:28

* 9:3 9:3 Ex. 10:12-15

* 9:4 9:4 Ese. 9:4

* 9:6 9:6 Job 3:21; Jér. 8:3

* 9:7 9:7 Joël 2:4

* 9:8 9:8 Joël 1:6

* 9:9 9:9 Joël 2:5

* 9:13 9:13 Ex. 30:1-3

* 9:20 9:20 Ps. 115:4-7; 135:15-17; Dan. 5:23

* 9:20 9:20 Njií mé bɔ́ bɔɔ́ né lòù te den faá nùàr, faá nyam ndɔ.

* 10:5 10:5-7 Ex. 20:11; Deut. 32:40; Dan. 12:7; Am. 3:7

* 10:8 10:8-10 Ese. 2:8–3:3

* 11:1 11:1 Ese. 40:3; Zach. 2:1-2

* 11:2 11:2 Lûk 21:24

* 11:4 11:4 Zach. 4:3, 11-14

* 11:6 11:6 1 Rois 17:1; Ex. 7:17-19; 1 Sam. 4:8

* 11:7 11:7 Dan. 7:7, 21; Vuú 13:5-7; 17:8

* 11:8 11:8 Es. 1:9-10

* 11:11 11:11 Ese. 37:10

* 11:12 11:12 2 Rois 2:11

* 11:13 11:13 Vuú 6:12; 16:18

* 11:15 11:15 Ex. 15:18; Dan. 2:44; 7:14, 27

* 11:18 11:18 Ps. 2:5; 110:5; 115:13

* 11:19 11:19 Vuú 8:5; 16:18, 21

* 12:3 12:3 Dan. 7:7

* 12:4 12:4 Dan. 8:10

* 12:5 12:5 Es. 66:7; Ps. 2:9

* 12:7 12:7 Dan. 10:13, 21; 12:1; Jûde 9

* 12:9 12:9 Gen. 3:1; Lûk 10:18

* 12:10 12:10 Job 1:9-11; Zach. 3:1

* 12:14 12:14 Dan. 7:25; 12:7

* 13:1 13:1 Dan. 7:3; Vuú 17:3, 7-12

* 13:2 13:2 Dan. 7:4-6

* 13:5 13:5-6 Dan. 7:8, 25; 11:36

* 13:7 13:7 Dan. 7:21

* 13:8 13:8 Ps. 69:28

* 13:10 13:10 Jér. 15:2; 43:11

* 13:14 13:14 Njií mé bɔ́ bɔɔ́ né lòù te den faá nùàr, faá nyam ndɔ.

* 14:1 14:1 Ese. 9:4; Vuú 7:3

* 14:1 14:1 Yilí Jerusalem déì (1 Chr. 11:4-5).

* 14:5 14:5 Soph. 3:13

* 14:8 14:8 Es. 21:9; Jér. 51:8; Vuú 18:2

* 14:10 14:10 Es. 51:17; Gen. 19:24; Ese. 38:22

* 14:11 14:11 Es. 34:10

* 14:14 14:14 Dan. 7:13

* 14:15 14:15 Joël 3:13

* 14:20 14:20 Es. 63:3; Lam. 1:15; Vuú 19:15

* 15:3 15:3 Ex. 15:1

* 15:4 15:4 Jér. 10:7; Ps. 86:9

* 15:5 15:5 Ex. 38:21

* 15:8 15:8 Ex. 40:34; 1 Rois 8:10-11; 2 Chr. 5:13-14; Es. 6:4

* 16:2 16:2 Ex. 9:10

* 16:4 16:4 Ex. 7:17-21; Ps. 78:44

* 16:10 16:10 Ex. 10:21

* 16:12 16:12 Es. 11:15

* 16:15 16:15 Mat. 24:43-44; Lûk 12:39-40; Vuú 3:3

* 16:16 16:16 2 Rois 23:29; Zach. 12:11

* 16:18 16:18 Vuú 8:5; 11:13, 19

* 16:19 16:19 Es. 51:17

* 16:20 16:20 Vuú 6:14

* 16:21 16:21 Ex. 9:23; Vuú 11:19

* 17:1 17:1 Jér. 51:13

* 17:2 17:2 Es. 23:17; Jér. 51:7

* 17:3 17:3 Vuú 13:1

* 17:4 17:4 Jér. 51:7

* 17:8 17:8 Dan. 7:7; Vuú 11:7; Ps. 69:28

* 17:12 17:12 Dan. 7:24

* 18:2 18:2 Es. 13:21; 21:9; Jér. 50:39; 51:8; Vuú 14:8

* 18:3 18:3 Es. 23:17; Jér. 51:7

* 18:4 18:4 Es. 48:20; Jér. 50:8; 51:6, 45

* 18:5 18:5 Gen. 18:20-21; Jér. 51:9

* 18:6 18:6 Ps. 137:8; Jér. 50:29

* 18:7 18:7-8 Es. 47:7-9

* 18:9 18:9-10 Ese. 26:16-17

* 18:11 18:11 Ese. 27:31, 36

* 18:12 18:12-13 Ese. 27:12, 13, 22

* 18:15 18:15 Ese. 27:31, 36

* 18:17 18:17 Es. 23:14; Ese. 27:26-30

* 18:18 18:18 Ese. 27:32

* 18:19 18:19 Ese. 27:30-34

* 18:20 18:20 Deut. 32:43; Jér. 51:48

* 18:21 18:21 Jér. 51:63-64; Ese. 26:21

* 18:22 18:22-23 Jér. 7:34; 25:10

* 18:22 18:22 Ese. 26:13; Es. 24:8

* 18:24 18:24 Jér. 51:49

* 19:2 19:2 Deut. 32:43; 2 Rois 9:7

* 19:3 19:3 Es. 34:10

* 19:3 19:3 Kùsàn né we tarê.

* 19:5 19:5 Ps. 115:13

* 19:6 19:6 Ese. 1:24; Ps. 93:1; 97:1; 99:1

* 19:9 19:9 Mat. 22:2-3

* 19:11 19:11 Ese. 1:1; Ps. 96:13; Es. 11:4

* 19:12 19:12 Dan. 10:6

* 19:15 19:15 Ps. 2:9; Es. 63:3; Joël 3:13; Vuú 14:20

* 19:17 19:17-18 Ese. 39:17-20

* 19:20 19:20 Vuú 13:1-18

* 20:2 20:2 Gen. 3:1

* 20:4 20:4 Dan. 7:9, 22

* 20:8 20:8 Ese. 7:2; 38:2, 9, 15

* 20:11 20:11-12 Dan. 7:9-10

* 21:1 21:1 Es. 65:17; 66:22; 2 Pi. 3:13

* 21:2 21:2 Es. 52:1; 61:10; Vuú 3:12

* 21:3 21:3 Ese. 37:27; Lév. 26:11, 12

* 21:4 21:4 Es. 25:8; 35:10; 65:19

* 21:6 21:6 Es. 55:1

* 21:7 21:7 2 Sam. 7:14; Ps. 89:26-27

* 21:10 21:10 Ese. 40:2

* 21:12 21:12-13 Ese. 48:30-35

* 21:13 21:13 Kèb mé lou yila yeé teèn.

* 21:15 21:15 Ese. 40:3

† 21:16 21:16 Mé ju greêk bɔ́ lé meè naâ mé stade”. Kílòmétà kám fà mé yuií fà sâ né stade” kámyulà cùɔ̀b fà.

‡ 21:17 21:17 Métà yulà téhbeh cùɔ̀b fà sâ né cakoór yuií mé yulà nèà cùɔ̀b nèà.

* 21:18 21:18-21 Es. 54:11-12

* 21:23 21:23 Es. 60:19-20

* 21:24 21:24 Es. 60:3

* 21:25 21:25-26 Es. 60:11

* 21:27 21:27 Es. 52:1; Ese. 44:9

* 22:1 22:1 Ese. 47:1; Zach. 14:8

* 22:2 22:2 Gen. 2:9; Es. 47:12

* 22:3 22:3 Zach. 14:11

* 22:5 22:5 Es. 60:19; Dan. 7:18

* 22:11 22:11 Dan. 12:10

* 22:12 22:12 Es. 40:10; 62:11; Ps. 28:4; Jér. 17:10

* 22:13 22:13 Vuú 1:8, 17; 2:8; Es. 44:6; 48:12

* 22:14 22:14 Gen. 2:9; 3:22

* 22:16 22:16 Es. 11:1, 10

* 22:17 22:17 Es. 55:1

* 22:18 22:18-19 Deut. 4:2; 12:32