^

Mango

Mango: Ta lə Lubə Kunmindɨ kɨ́ Sigɨ (New Testament)

copyright © 2018 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Mango
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-13

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 13 May 2025

96bdbd07-24d6-556c-9e7c-7269c72880cd

Matiye

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́

Matiye

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ kɨ́ Matiye ndàngɨ

Mbete kinlé dɔɔ kunmindɨ kɨ́ sigɨ kɨ̀ Kunmindɨ kɨ́ Low natɨ. Ḛ tɔjɨ Jeju Kristɨ kɨ dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low dꞌun-né mindɨ-dé rəm, tɔjɨ-é kɨ ngar kɨ́ boy kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Dabidɨ. Matiye ndàngɨ mbete kinlé kdɔ ra-né kɨ̀ jipɨ-je ya kete, kdɔ kadɨ ꞌgə Poyta kɨ́ majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju kɨ́ ree kɨ njèkajɨ-dé rəm, ree kɨ ngar lə-dé rəm. Ngà Poyta kɨ́ majɨ kinlé tò kdɔ dow-je lay tɔ. Ta tɔl ta mbete-tɨ lé, Jeju idə njéndó-né-je liə kadɨ dꞌɔw kɨ̀ lo-je lay kadɨ dꞌingə njéndó né-je gin dow-je-tɨ lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌadɨ-nꞌḛ̀ (28:19).

Matiye kɨ́ njèndàngɨ mbete kinlé, to njètaa lambo. Ri-é lə Lebi tɔ (Mar 2:14). Jeju ɓa-é adɨ-é to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo (Mat 9:9), ɓá go-tɨ ḛ ulə-dé kɨ njékɔwkulə-je.

Matiye tum gin mbete liə kɨ̀ kɔr ginka Jeju, kdɔ tɔjɨ-né kɨ́ Jeju lé to kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ. Ḛ pa ta lə kojɨ Jeju rəm, né kɨ́ ḛ ndó dow-je rəm, né kɨ́ ḛ ndó njéndó-né-je liə rəm, nékɔjɨ-je liə rəm, ɓá koy-é dɔ kagdəsɨ-tɨ kɨ̀ tɔsɨ kɨ́ tɔsɨ ndəl tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy rəm, ɓá pa ta lə né-je kɨ́ njéndó-né-je lə Jeju dꞌa ra mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ nɔ̰̀-dé-tɨ rəm.

1

Kɔr ginka Jeju

Luk 3:23-38

1 Kɔr ginka Jeju Kristɨ kɨ́ ngonka Dabidɨ, kɨ́ ngonka Abrakam ə́n:

2 Abrakam ojɨ Isakɨ;

Isakɨ ojɨ Jakobɨ;

Jakobɨ ojɨ Juda kɨ̀ ngankɔ̰-é-je;

3 Juda dḛ kɨ̀ Tamar dꞌojɨ Parɛsɨ, kɨ̀ Jera;

Parɛsɨ ojɨ Esrɔm;

Esrɔm ojɨ Aram;

4 Aram ojɨ Aminadabɨ;

Aminadabɨ ojɨ Nasɔ̰;

Nasɔ̰ ojɨ Salmɔ̰;

5 Salmɔ̰ dḛ kɨ̀ Rakabɨ dꞌojɨ Bowajɨ;

Bowajɨ dḛ kɨ̀ Rutɨ dꞌojɨ Obɛdɨ;

Obɛdɨ ojɨ Jese;

6 Jese ojɨ ngar Dabidɨ;

Dabidɨ taa ne Uri ojɨ-né Salomɔ̰;

7 Salomɔ̰ ojɨ Robowam;

Robowam ojɨ Abiya;

Abiya ojɨ Aja;

8 Aja ojɨ Jojapatɨ;

Jojapatɨ ojɨ Joram;

Joram ojɨ Ojiyasɨ;

9 Ojiyasɨ ojɨ Jowatam;

Jowatam ojɨ Akajɨ;

Akajɨ ojɨ Ejekiyasɨ;

10 Ejekiyasɨ ojɨ Manasɨ;

Manasɨ ojɨ Amɔ̰;

Amɔ̰ ojɨ Jojiyasɨ;

11 Jojiyasɨ ojɨ Jekoniyasɨ kɨ̀ ngankɔ̰-é-je.

Dɔgangɨ ɓal-é-je-tɨ kin ə́ dꞌuwə-né

dow-je kɨ́ Jorijalḛm dꞌɔw sə-dé ɓə Babilɔ̰n-tɨ.*

12 Lokɨ dꞌɔw sə-dé Babilɔ̰n-tɨ lé,

Jekoniyasɨ ojɨ Salatiyɛl,

Salatiyɛl ojɨ Jorobabɛl,

13 Jorobabɛl ojɨ Abiyudɨ,

Abiyudɨ ojɨ Eliyakim,

Eliyakim ojɨ Ajɔr

14 Ajɔr ojɨ Sadokɨ,

Sadokɨ ojɨ Akim,

Akim ojɨ Eliyudɨ,

15 Eliyudɨ ojɨ Eleyajar,

Eleyajar ojɨ Mata̰,

Mata̰ ojɨ Jakobɨ,

16 Jakobɨ ojɨ Jojepɨ kɨ́ ngɔw Mari.

Rəmə Mari ojɨ Jeju kɨ́ ꞌɓa-é Kristɨ†.

17 Kḭ dɔ Abrakam-tɨ sar ree tḛḛ-né dɔ Dabidɨ-tɨ lé, to ginka dɔgɨ gidɨ-é sɔ. Ə kḭ dɔ Dabidɨ-tɨ sar ree tḛḛ-né ɓal-tɨ kɨ́ dꞌuwə-né ngan Israyel-je dꞌɔw-né sə-dé ɓə Babilɔ̰n-tɨ lé, to ginka dɔgɨ gidɨ-é sɔ rəm, kḭ dɔ ɓal-tɨ kɨ́ dꞌuwə-né ngan Israyel-je dꞌɔw-né sə-dé ɓə Babilɔ̰n-tɨ sar ree tḛḛ-né dɔ kojɨ Kristɨ-tɨ, to ginka dɔgɨ gidɨ-é sɔ tɔ.

Kojɨ Jeju Kristɨ

Luk 2:1-21

18 †Kojɨ Jeju Kristɨ lé tò titɨ-na̰ bè: Kɔ̰-é Mari to ngonmandɨ kɨ́ Jojepɨ uwə dɔ-é. Lokɨ ꞌgə-na̰ dené kɨ̀ dingəm-tɨ al ɓəy ya rəmə, Mari ndan ngon kɨ̀ tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay. 19 Jojepɨ kɨ́ to njènungɨ-é lé, to dow kɨ́ njururu, adɨ ndigɨ kadɨ nꞌpa ta kin kɨ ndaa-tɨ nꞌulə-né rɔsɔl dɔ-é-tɨ al. Beɓa ḛ ɔjɨ mḛḛ-é-tɨ kdɔ mbatɨ-é kɨ̀ go ngə̰y. 20 Ngà lokɨ ḛ isɨ gɨr ta-é kɨ gɨr ya ɓəy rəmə, malayka lə ꞌƁaɓe tḛḛ kɔy mḛḛ nḭ-tɨ idə-é panè: Jojepɨ, ngonka Dabidɨ, ꞌɓəl al, ꞌtaa Mari lé, kdɔtalə ngon kɨ́ mḛḛ-é-tɨ kinlé to ngon kɨ́ ree kɨ̀ go rəbɨ lə Ndil kɨ́ aa njay. 21 †Ḛ à kojɨ ngon kɨ́ dingəm ə ꞌa kində ri-é lə Jeju, kdɔ ḛ ɓá à to dow kɨ́ à kajɨ dow-je liə mḛḛ majal-je-tɨ lə-dé. 22 Né-je kin lay ra-né bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ ꞌƁaɓe adɨ njèpata kɨ́ ta-é-tɨ pa kete lé né-é ra né. 23 ꞌƁaɓe adɨ njèpata kɨ́ ta-é-tɨ panè:

Ngonmandɨ kɨ́ gə dingəm al ɓəy à ndan ngon!

À kojɨ ngon kɨ́ dingəm rəmə dꞌa kində ri-é lə «Emanuɛl», kɔr mḛḛ-é to «Lubə isɨ sə-ji.»‡

24 Lokɨ Jojepɨ ḭ dɔ ɓi-tɨ lé, ra titɨ kɨ́ malayka lə ꞌƁaɓe idə-é-né lé, adɨ ḛ taa Mari lé. 25 †Dḛ ꞌgə-na̰ dené kɨ̀ dingəm al ya sar Mari ojɨ-né ngon kɨ́ dingəm, adɨ Jojepɨ ində ri-é lə Jeju.

2

Ta lə njénégə-je kɨ́ dɔ kərwəḭ-je-tɨ kɨ̀ kojɨ Jeju

Luk 2:8-20

1 Dꞌojɨ Jeju Bɛtlekɛm, dɔnangɨ Jude-tɨ, ɓal-je-tɨ kɨ́ Erodɨ ɔ̰̀-né ɓe. Go kojɨ-é-tɨ lé, njénégə-je kɨ́ dɔ kərwəḭ-je-tɨ dꞌḭ lo kubə kàdɨ̀-tɨ ꞌree Jorijalḛm ə 2 ꞌdəjɨ ꞌpanè: «Ngar lə jipɨ-je kɨ́ dꞌojɨ-é lé tò rá wa? Jꞌoo kərwəḭ liə lo kubə kàdɨ̀-tɨ ɓá jꞌree kdɔ kɔsɨ dɔ-ji nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ.» 3 Lokɨ ngar Erodɨ oo ta kin bè lé, mḛḛ-é gangɨ man rəm, ɓá dow-je kɨ́ Jorijalḛm lay ya mḛḛ-dé gangɨ man siə rəm tɔ. 4 Beɓa ḛ ɓa njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je dəjɨ-dé se lo kɨ́ rá ɓá dꞌa kojɨ Kristɨ* lé titɨ wa? 5 Dḛ dꞌidə-é ꞌpanè: «Dꞌa kojɨ-é Bɛtlekɛm, dɔnangɨ Jude-tɨ, kdɔ ta kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa ə́n:

6 “Sə̰i dow-je kɨ́ Bɛtlekɛm kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ,

kadɨ ꞌgəi majɨ kɨ́ ɓe lə-si lé, to ngonɓe kɨ́ sḛ

bè ngay dan ɓebo-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ al.

Kdɔ ngar kɨ́ njèkul dow-je lə-m,

kɨ́ ꞌto Israyel-je à tḛḛ dan-si-tɨ.”†»

7 Beɓa Erodɨ ɓa njénégə-je kɨ́ dɔ kərwəḭ-je-tɨ gidɨ ngə̰y, dəjɨ-dé se dɔkaglo kɨ́ rá-tɨ ya bangɨ ə́ kərwəḭ lé tḛḛ-né wa? 8 Ɓa go-tɨ, ulə-dé Bɛtlekɛm panè: «Ɔwi ꞌdəji ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ dɔ ngon-tɨ kinlé majɨ-majɨ ooi. Lokɨ ingəi-é rəmə, reei idəi-mi kdɔ kadɨ ma̰ kàrè mꞌɔw mꞌɔsɨ dɔ-m nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ tɔ.»

9 Go ta-tɨ lə ngar lé, dḛ dꞌɔtɨ dꞌɔw rəmə kərwəḭ kɨ́ dꞌoo-é lo kubə kàdɨ̀-tɨ nṵ lé, ɔr nɔ̰̀-dé sar ree tḛḛ dɔ lo-tɨ kɨ́ ngon kɨ́ bər tò-tɨ lé rəmə a̰ nangɨ. 10 Lokɨ dꞌoo kərwəḭ a̰ nangɨ lé, rɔ-dé nəl-dé n̰a̰. 11 Beɓa dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ ə dꞌoo ngon kɨ́ bər lé kɨ̀ kɔ̰-é Mari, rəmə ꞌtɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ ə dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ ngon kɨ́ bər-tɨ lé. Go-tɨ, dḛ ꞌtḛḛ ta mbu né-je lə-dé kɨ́ dꞌində ngangəm ə dꞌadɨ-é kadkare-je: adɨ to lɔr-je, kɨ̀ dukan-je, kɨ̀ nɔ̰kagɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ. 12 Go-tɨ, Lubə idə-dé mḛḛ nḭ-tɨ kadɨ ꞌtəl kɨ̀ rəbɨ kɨ́ dɔ Erodɨ-tɨ gogɨ al ngá. Beɓa dḛ ꞌtəl dꞌɔw ɓe lə-dé kɨ̀ rəbɨ kɨ́ rangɨ.

Dꞌa̰y kɨ̀ Jeju dꞌɔw siə Ejiptɨ

13 Lokɨ njénégə-je kɨ́ dɔ kərwəḭ-je-tɨ dꞌɔw ɓe lé, malayka lə ꞌƁaɓe káre ree mḛḛ nḭ-tɨ idə Jojepɨ panè: «ꞌḬ taá, ꞌun ngon kɨ́ bər kɨ̀ kɔ̰-é, ə ꞌa̰y ɔw sə-dé Ejiptɨ. ꞌIsɨ nṵ sar kadɨ ma̰ ya mꞌidə-i ɓá ꞌtəl ꞌree sə-dé gogɨ, kdɔ Erodɨ lé à sangɨ kadɨ nꞌtɔl ngon kin.» 14 Beɓa Jojepɨ ḭ taá ndɔɔ nɔ̰ɔ̰ ya, un ngon kɨ́ bər kɨ̀ kɔ̰-é ɔw sə-dé Ejiptɨ. 15 Ḛ isɨ Ejiptɨ nɔ̰ɔ̰ sar koy Erodɨ. Tò bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ ꞌƁaɓe adɨ njèpata kɨ́ ta-é-tɨ pa kete lé, né-é ra né. ꞌƁaɓe panè:

«Mꞌɓa ngon-m kadɨ tḛḛ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ kɔgɨ.»‡

Koy lə ngan-je kɨ́ bər kɨ́ ɓe-tɨ kɨ́ Bɛtlekɛm

16 Lokɨ Erodɨ oo kɨ́ njénégə-je kɨ́ dɔ kərwəḭ-je-tɨ kin dꞌədɨ-é lé, wɔngɨ ra-é n̰a̰ adɨ un ndu kadɨ ꞌtɔl ngan-je kɨ́ bər kɨ́ dingəm ɓe-tɨ kɨ́ Bɛtlekɛm kɨ̀ lo-je kɨ́ gəə dɔ-é tin ya lay; un kutɨ-é dɔ ngan-je kɨ́ ɓal joo-tɨ təl-né kɨ nangɨ; ɔjɨ-né dɔ gangɨ ndɔ-je-tɨ kɨ́ kərwəḭ ndɔ̰y-né ɓá njénégə-je kɨ́ dɔ kərwəḭ-je-tɨ dꞌidə-é-né lé. 17 Beɓa ta kɨ́ Jeremi kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa lé né-é ra né. Ḛ panè:

18 «Sukùkú, kɨ̀ ndi nɔ̰-je,

kɨ̀ ɓaata-je ɓa gitɨ-gitɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Rama̰,

Rasəl nɔ̰ kdɔtalə ngan-é, ḛ ndigɨ kadɨ dow gɔr-é al,

Kdɔtalə dꞌoy lay.»§

Təl Jojepɨ kɨ Najarɛtɨ gogɨ

19 Lokɨ Erodɨ oy lé, malayka lə ꞌƁaɓe ree rɔ Jojepɨ-tɨ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ idə-é mḛḛ nḭ-tɨ panè: 20 «ꞌḬ taá, ꞌun ngon kɨ́ bər kɨ̀ kɔ̰-é, ə ꞌtəl ꞌɔw sə-dé dɔnangɨ Israyel-tɨ gogɨ, kdɔ dow-je kɨ́ ꞌsangɨ tɔl ngon kɨ́ bər lé dꞌoy ngá.» 21 Beɓa Jojepɨ ḭ taá, un ngon kɨ́ bər kɨ̀ kɔ̰-é, təl ɔw sə-dé dɔnangɨ Israyel-tɨ gogɨ. 22 Lokɨ Jojepɨ oo kadɨ Arkelawusɨ ɓá ɔ̰̀ ɓe dɔnangɨ Jude-tɨ tó bɔbɨ-é Erodɨ-tɨ lé, ɓəl kisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ. Beɓa Lubə idə-é mḛḛ nḭ-tɨ kadɨ ijə rɔ-é kɨ rangɨ ɔw isɨ dɔnangɨ Galile-tɨ yó. 23 †Ḛ ɔw isɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ ɓa-é Najarɛtɨ. Tò bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ ndɔkɨ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpa lé, né-é ra né. Ndɔkɨ ꞌpanè: Dꞌa ɓa-é dow kɨ́ Najarɛtɨ.

3

Ta ndó lə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm

Mar 1:2-8; Luk 3:1-20

1 Ɓal-je kɨ́ rangɨ go-tɨ, Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ində lo tḛḛ ə ilə mbḛ diləlo-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ panè:

2 †«In̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ, kdɔ kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ* ree ngɔsi.» 3 Ja̰ lé ɓá to dow kɨ́ Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa ta liə kete panè:

«Ooi, ndi dow kɨ́ njèkilə mbḛ diləlo-tɨ panè:

ꞌRai go rəbɨ lə ꞌƁaɓe!

ꞌRai go ngan rəbɨ-je liə adi a̰ njururu-njururu!»†

4 Ja̰ ɔɔ kubɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ bəl jambal, dɔɔ ɓədɨ-é kɨ̀ ndaá dɔɔ ɓədɨ ə nékuso-é to ꞌbete-je, kɨ̀ tojɨ kɨ́ wale.‡ 5 Dow-je kɨ́ Jorijalḛm, kɨ̀ dow-je kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ lay, kɨ̀ dow-je kɨ́ mḛḛ ɓe-je-tɨ kɨ́ tò ngɔsi kàdɨ̀ ba Jurdḛ-tɨ lay ya dꞌɔw rɔ-é-tɨ 6 ꞌpa ta rəsɨ dɔ majal-je-tɨ lə-dé dꞌadɨ-é ra-dé-né batḛm kəm man ba Jurdḛ-tɨ.

7 †Lokɨ Ja̰ oo Parisi-je§, kɨ̀ Sadusi-je* n̰a̰-n̰a̰ ꞌree rɔ-é-tɨ kdɔ kadɨ ra-dé batḛm tɔ lé, ḛ dəjɨ-dé panè: «Sə̰i kɨ́ mḛḛ-si ndul titɨ-na̰ kɨ̀ mḛḛ li pii-je bè kan! Ná̰ ɓá idə-si kadɨ a̰yi wɔngɨ kɨ́ à ree lé wa? 8 Adi kullə ra-si tuwə kullə ra dow-je kɨ́ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ɓane. 9 †Ooi nè a ꞌgɨri mḛḛ-si-tɨ painè ꞌtoi nganka Abrakam. Mꞌidə-si rəsɨ mꞌadɨ ooi, kdɔ ər-je kin ya kàrè Lubə asɨ təl-dé nganka Abrakam-tɨ kare.† 10 †Dꞌində kungə́ pèrèrè kàdɨ̀ kagɨ-je-tɨ káre-káre lay ngá, adɨ kagɨ kɨ́ kandɨ-é majɨ al lé, dꞌa tugə-é dɔ njirə-é-tɨ kdɔ kilə-é dan pər-tɨ. 11 Ma̰, mꞌra-si batḛm mani, sɔbɨ-né dɔ panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɨ́ ꞌtusi in̰əi kɔgɨ lé. Ngà ḛ kɨ́ à ree go-m-tɨ lé, tɔ́gɨ-é itə-m n̰a̰, adɨ saba kɨ́ nja-é-tɨ ya kàrè mꞌtuwə kadɨ mꞌtɔr al. Ḛ lé ɓá, à ra-si batḛm lə Ndil kɨ́ aa njay rəm, batḛm pər rəm. 12 Ə ḛ ɔw kɨ̀ né tó-né liə ji-é-tɨ nɔ̰ɔ̰; à ra lo tó né liə ə à mbɔ̰ ko liə kungɨ dama̰, ngà tisə-é ɓá à kungɨ dan pər-tɨ kɨ́ à koy al sartagangɨ.»

Ja̰ ra Jeju batḛm

Mar 1:9-11; Luk 3:21-22; Ja̰ 1:32-34

13 Jeju ḭ Galile ɔw rɔ Ja̰-tɨ ta ba Jurdḛ-tɨ kdɔ kadɨ ra-é batḛm. 14 Ngà Ja̰ ndigɨ mbatɨ adɨ idə-é panè: «Ma̰ ɓá ꞌa ra-m batḛm, rəmə i tá ꞌree kadɨ mꞌra-i batḛm tɔ ɓəy wa!» 15 Jeju təl idə-é panè: «Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, ꞌndigɨ sə-m dɔ-tɨ kadɨ jꞌra bè, kadɨ né kɨ́ njururu kɨ́ Lubə ndigɨ lé né-é ra-né né.» Beɓa Ja̰ ndigɨ siə dɔ-tɨ ə ra-é batḛm. 16 Lokɨ Jeju ra batḛm ɓá tḛḛ kəm man-tɨ bè ya rəmə ta dɔra̰ tḛḛ, adɨ oo Ndil Lubə, titɨ-na̰ kɨ̀ dəngɔdnda bè, ree isɨ dɔ-é-tɨ. 17 †Rəmə, ndi dow ɓa dɔra̰-tɨ panè: «Ḛ kan to Ngon-m, mꞌində-é dan kəm-m-tɨ, rɔ-m nəl-m dɔ-é-tɨ n̰a̰.»‡

4

Sú na̰ Jeju

Mar 1:12-13; Luk 4:1-13

1 †Go-tɨ, Ndil Lubə ɔr Jeju ɔw siə diləlo-tɨ kdɔ kadɨ Sú na̰-é. 2 Jeju ra ndɔ kɔrsɔ ya uso né al, adɨ ɓo ra-é. 3 Beɓa njèna̰ dow-je lé ree rɔ-é-tɨ pa siə panè: «Kinə ꞌto Ngon lə Lubə ya rəmə, ꞌun ndu adɨ ər-je kin ꞌtəl mbə̀.» 4 Ngà Jeju idə-é panè: «ꞌNdàngɨ ꞌpanè: “Dow à kisɨ kɨ̀ dɔ-é taá kɨ̀ takul nékuso ya par al, ngà kɨ̀ takul ta-je lay kɨ́ tḛḛ ta Lubə-tɨ*.”»

5 Go-tɨ, Sú ɔw kɨ̀ Jeju ɓebo-tɨ kɨ́ aa njay, kɨ́ to ɓebo lə Lubə, adɨ-é a̰ taá sam kəy-tɨ lə Lubə 6 ɓá idə-é panè: «Kinə ꞌto Ngon lə Lubə ya rəmə, ꞌkilə ꞌusɨ nangɨ. Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè:

“Lubə à kun ndu kadɨ malayka-je liə kdɔ ta lə-i.

Ə dḛ dꞌa kində ji-dé kuwə-i-né taá, nè nja-i à kḭ dar ər.”»†

7 Jeju təl idə-é panè: «ꞌNdàngɨ mḛḛ mbete-tɨ lé tɔ ꞌpanè: “ꞌA na̰ ꞌƁaɓe Lubə lə-i al.”»‡

8 Sú təl ɔw siə dɔ mbal-tɨ kɨ́ ngal lḛng-lḛng, tɔjɨ-é kɔ̰ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kin lay, kɨ̀ riɓa-je kɨ́ dɔ-tɨ. 9 Ə idə-é panè: «Kinə ꞌtɔsɨ məkəjɨ-i nangɨ ə ꞌɔsɨ dɔ-i nangɨ nɔ̰̀-m-tɨ lé, mꞌa kadɨ-i né-je kin lay.» 10 Jeju təl idə-é panè: «Sata̰, ꞌɔtɨ rangɨ ta-m-tɨ! Kdɔ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: “ꞌƁaɓe Lubə lə-i ɓá ꞌa kɔsɨ dɔ-i nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ə ḛ ya kɨ̀ kár-é ꞌa pole-é§.”»

11 Beɓa Sú tusɨ Jeju in̰ə-é. Malayka-je ꞌree ꞌra kɨ̀ Jeju.

Jeju ulə gin kulə liə dɔnangɨ Galile-tɨ

Mar 1:14-15; Luk 4:14-15

12 †Dꞌilə Ja̰* dangay-tɨ, beɓa lokɨ Jeju oo ta-é lé, ḛ ɔtɨ ɔw dɔnangɨ Galile-tɨ.

13 †Rəmə in̰ə ɓe kɨ́ Najarɛtɨ, ɔw isɨ Kapɛrnayim ta babo-tɨ kɨ́ Galile, kɨ́ to dɔnangɨ lə Jabulɔ̰-je kɨ̀ Néptali-je. 14 Tò bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa kete lé né-é ra né. Ḛ panè:

15 «Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ lə Jabulɔ̰-je

Kɨ̀ dɔnangɨ-tɨ lə Néptali-je,

Kɨ̀ dow-je kɨ́ njèkisɨ ngɔsi ta babo-tɨ,

Kɨ̀ gidɨ ba Jurdḛ-tɨ, dɔnangɨ Galile-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al†;

16 Dow-je kɨ́ dꞌisɨ lo kɨ́ ndul-tɨ, dꞌoo londógɨ kɨ́ boy rəm!

Dḛ kɨ́ ndil koy səbɨ dɔ-dé-tɨ kàrè lo ndógɨ dɔ-dé-tɨ rəm tɔ‡!»

17 †Dɔkaglo-é-tɨ kin ɓá Jeju ulə gin kilə mbḛ ə idə dow-je panè: «In̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ, kdɔ kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ ree ngɔsi!»

Jeju kɨ̀ mbɔw-je sɔ

Mar 1:16-20; Luk 5:1-11

18 Ndɔ káre bè, Jeju ɔw njiyə ta babo Galile-tɨ, rəmə oo ngankɔ̰-na̰-je joo kɨ́ ꞌto mbɔw-je dꞌa̰ dꞌilə burə baa: To Simɔ̰ kɨ́ ꞌɓa-é Piyər dḛ kɨ̀ ngonkɔ̰-é Andre. 19 Beɓa Jeju idə-dé panè: «ꞌReei uni go-m ə mꞌa təl-si njésangɨ dow-je-tɨ.» 20 Rəmə tajinatɨ nè ya ꞌtusɨ burə-je lé dꞌin̰ə ə dꞌun go-é. 21 Lokɨ Jeju ɔtɨ ɔw kete əbɨ rəmə, oo ngankɔ̰-na̰-je kɨ́ rangɨ joo ɓəy, adɨ to Jakɨ dḛ kɨ̀ Ja̰ kɨ́ ꞌto ngan lə Jebede, dꞌisɨ mḛḛ tò-tɨ kɨ̀ bɔbɨ-dé, dꞌisɨ ꞌrakɨ burə-je lə-dé. Jeju ɓa-dé rəmə 22 kalangɨ bè ya ꞌtusɨ bɔbɨ-dé kɨ̀ tò dꞌin̰ə-é ə dꞌun go-é.

Jeju ndó né rəm, adɨ lapiya njémɔ̰y-je rəm

Mar 1:39; Luk 4:44; 6:17-18

23 †Jeju ɔw kɨ̀ go lo-je lay kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ, ndó né dow-je mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je, ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə rəm, ɓá adɨ mɔ̰y-je kɨ̀ mətɨ-je kɨ́ gay-gay lay ɔr dɔ dow-je-tɨ rəm tɔ. 24 Ri Jeju ɓa ɔr lo kɨ́ dɔnangɨ Siri-tɨ njutɨ-njutɨ, adɨ dow-je dꞌɔw kɨ̀ njémɔ̰y-je kɨ́ gay-gay, kɨ́ rɔ-dé to-dé kɨ lo-é lo-é, kɨ̀ dow-je kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé, kɨ̀ dḛ kɨ́ kɔ̰nɔ̰ ɔsɨ-dé, kɨ̀ dḛ kɨ́ rɔ-dé oy mburukɨ-je kɨ rɔ-é-tɨ adɨ adɨ-dé lapiya. 25 Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌun go-é, adɨ to dow-je kɨ́ dꞌḭ dɔnangɨ Galile-tɨ-je, kɨ̀ go dɔnangɨ kɨ́ ɓebo-je kɨ́ dɔgɨ tò-tɨ, kɨ̀ dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ-je, kɨ̀ dḛ kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ dḛ kɨ́ mḛḛ ɓe-je-tɨ kɨ́ gidɨ ba Jurdḛ-tɨ.

Néndó kɨ́ Jeju ndó dow-je dɔ mbal-tɨ

5

Ta lə dow-je kɨ́ ꞌto njénékumə̰-je

Luk 6:20-26

1 Lokɨ Jeju oo kosɨ dow-je lé, ḛ al isɨ taá dɔ mbal-tɨ. Beɓa njéndó né-je liə ꞌree rɔ-é-tɨ. 2 Rəmə ulə gin ndó-dé né panè:

3 «Dow-je kɨ́ dꞌoo rɔ-dé kɨ né al takəm Lubə-tɨ ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò kdɔ-dé.

4 Dow-je kɨ́ njéndingə ndoo ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə Lubə à sɔl mḛḛ-dé!

5 Dow-je kɨ́ njésɔl dɔ-dé ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə Lubə à kadɨ dɔnangɨ təl né dɔji-dé*!

6 Dow-je kɨ́ ɓo ra né kɨ́ njururu ra-dé kin ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə Lubə à kadɨ-dé tɔ́gɨ!

7 Dow-je kɨ́ njékoo kəmtondoo lə madɨ-dé-je ɓa ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə Lubə à koo kəmtondoo lə-dé tɔ!

8 Dow-je kɨ́ mḛḛ-dé aa njay ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə dꞌa koo Lubə kɨ̀ kəm-dé!

9 Njékulə dow-je nojɨ natɨ ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə dꞌa ɓa-dé ngan lə Lubə!

10 †Dow-je kɨ́ dꞌisɨ dꞌulə kəm-dé ndoo

kdɔ né ra-dé kɨ́ njururu ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Kdɔtalə kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò kdɔ ta lə-dé!

11 †Sə̰i kɨ́ dow-je ꞌtajɨ-si, dꞌulə kəm-si ndoo

ꞌtə́tɨ ta-je kɨ́ majɨ al majɨ al ta-si-tɨ kdɔ ta lə-m ɓá ꞌtoi njénékumə̰-je!

12 †ꞌRai rɔnəl ə ꞌtiləi kole!

Kdɔtalə nékugə dɔji kɨ́ boy n̰a̰ ya tò ngəbɨ-si dɔra̰-tɨ nɔ̰ɔ̰.

Njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kete nɔ̰̀-si-tɨ kàrè

dow-je dꞌulə kəm-dé ndoo bè ya tɔ!»

Njèkun go Kristɨ to katɨ kɨ̀ londógɨ lə dɔnangɨ

Mar 9:50; Luk 14:34-35

13 †«Sə̰i ɓá ꞌtoi katɨ lə dɔnangɨ. Ngà kinə mbinə̰ katɨ ɔr kɔgɨ lé, dow à ra ban ɓá à təl dɔ̰ gogɨ ɓəy wa? Majɨ-é goto ngá. Təl né kɨ́ tuwə kungɨ kɔgɨ gidɨ lo-tɨ kadɨ dow-je ꞌnjiyə dɔ-tɨ ya par ngá.

14 †«Sə̰i ɓá ꞌtoi londógɨ lə dɔnangɨ. Beɓa ɓebo kɨ́ tò dɔ mbal-tɨ taá lé, à kasɨ ɓɔyɔ rɔ-é al. 15 †Dow à kində pər lampɨ-tɨ kdɔ jəbɨ ngó dɔ-tɨ al. Ngà à na̰a̰ kagna̰a̰ lampɨ-tɨ taá kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lay ya dꞌoo-né lo. 16 †Bè ya tɔ, adi dow-je lay ya dꞌoo londógɨ lə-si mḛḛ né ra-tɨ kɨ́ majɨ. Lokɨ dꞌoo-né ra-si kɨ́ majɨ rəmə, dꞌa kɔsɨ gajɨ Bɔbɨ-si Lubə kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ.»

Néndó lə Jeju sɔbɨ dɔ ndukun lə Moiyijɨ

Luk 16:17; 12:58,59; 16:18

17 Ooi nè a painè, mꞌree kdɔ bujuru ndukun-je lə Moiyijɨ kɨ̀ néndó lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ. Ma̰ lé, mꞌree kdɔ ꞌbujuru kɔgɨ al, ngà mꞌree kdɔ kadɨ ta-je lə-dé lé né-é ra né ngá. 18 †Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; ka̰ ya dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ dꞌa̰ lo ka̰-dé-tɨ ɓəy kinlé, tó ndukun lə Lubə à tò lo tò-é-tɨ rəm, ndajɨ mbete kɨ́ káre-rè ya kàrè dow à bujuru mḛḛ mbete ndukun-tɨ kɔgɨ al sar ya kadɨ né-je lay kinlé ra-né né. 19 Dow kɨ́ al dɔ ngon ndukun káre dan ndukun-je-tɨ lə Lubə rəm, ndó dow-je adɨ dꞌal dɔ-é siə tɔ lé, dowbé à to dow kɨ́ sḛ bè kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ. Ngà dow kɨ́ təl rɔ-é go ndukun-je-tɨ rəm, ɓá ndó dow-je adɨ ꞌtəl rɔ-dé go-tɨ siə tɔ lé, à to dow kɨ́ boy kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ. 20 Beɓa mꞌa kidə-si rəsɨ: «Kinə né ra kɨ́ njururu lə-si itə ꞌlə njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je al rəmə, a kandi kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ nda̰ bè al.»

Néndó kɨ́ dɔ wɔngɨ-tɨ

21 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dꞌidə dḛ kɨ́ kete lé ꞌpanè: «ꞌA tɔl dow al; dow kɨ́ tɔl dow lé, dꞌa kɔw siə nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ.» 22 Ngà ma̰ rəmə, mꞌidə-si mꞌpanè: Dow kɨ́ adɨ wɔngɨ ra-é dɔ ngonkɔ̰-é-tɨ lé, dꞌa kɔw siə lo gangta-tɨ. Ngà dow kɨ́ tajɨ ngonkɔ̰-é panè nꞌto dow kɨ́ kɔgɨ kare lé, asɨ kadɨ dꞌɔw kɨ̀ dowbé lo gangɨ ta-tɨ kɨ́ boy, ngà dow kɨ́ ɓa ngonkɔ̰-é mbə́ dow rəmə, à tokɨ kilə dowbé dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ tɔ. 23 Lokɨ ꞌɔw kdɔ kadɨ né Lubə logugɨ né-tɨ, ɓá kinə mḛḛ-i ole dɔ ta-tɨ kɨ́ ngonkɔ̰-i ɔw-né sə-i lé, 24 ꞌin̰ə kadkare lə-i lé logugɨ né-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya ə ꞌɔw ꞌulə nojɨ natɨ siə kete ɓəy taá kadɨ ꞌtəl ꞌree ꞌadɨ kadkare lə-i Lubə.

25 Lokɨ ꞌisɨ ꞌɔw lo gangta-tɨ kɨ̀ njèta lə-i lé, ꞌulə nojɨ natɨ siə kalangɨ dɔ rəbɨ-tɨ, nè kinə ɔw tḛḛ sə-i nɔ̰̀ njègangta-tɨ lé, njègangta à kilə-i ji asgar-tɨ kadɨ-é ilə-i dangay-tɨ. 26 ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; ꞌa kugə ngər-ngər, sisi ya kàrè à nà̰y al ɓá ꞌa tḛḛ dangay-tɨ ɓəy.

Néndó kɨ́ dɔ sangɨ-na̰ kɨ́ lo kaya-tɨ

27 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dꞌidə dḛ kɨ́ kete lé ꞌpanè: «ꞌA ra kaya al.» 28 Ngà ma̰ rəmə, mꞌidə-si mꞌpanè: «Dow kɨ́ oo dené sar adɨ ɓo-é ra-é mḛḛ-é-tɨ lé, to kaya ya dowbé ra kɨ̀ dené-é ngá tin.» 29 †Kinə kəm-i kɨ́ kɔ̀l ɔw sə-i adɨ ꞌra majal lé, ꞌɔr-é ꞌilə-é kɔgɨ ngərəngɨ nṵ bè, kdɔ ngon rɔ-i káre-rè ə́ tujɨ kdɔ kadɨ rɔ-i kɨ́ lay ɔw-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ kin al ə tò sotɨ. 30 †Ngà kinə jikɔl-i ɓá ra-i adɨ ꞌra majal lé, ꞌgangɨ-é ilə-é kɔgɨ ngərəngɨ nṵ bè, kdɔ ngon rɔ-i kɨ́ káre-rè ə́ tujɨ kdɔ kadɨ rɔ-i kɨ́ lay ɔw-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ kin al ə tò sotɨ.

Ta kɨ́ dɔ gángɨ-na̰-tɨ lə dené kɨ̀ dingəm

Mat 19:9; Mar 10:4-5,10-12

31 †Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dꞌidə dḛ kɨ́ kete lé ɓəy ꞌpanè: «Dow kɨ́ tubə ne-é rəmə kadɨ ra mbete tubə lé adɨ-é ɓane†.» 32 †Ngà ma̰ rəmə, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə dow tubə ne-é kdɔ ta lə kaya kɨ́ dené ra ɓane, ɓɨ kinə tubə-é kdɔ né kɨ́ rangɨ rəmə dowbé ya ilə ne-é kaya-tɨ. Ə dow kɨ́ njètaa dené kɨ́ ngɔbɨ-é tubə-é lé, ḛ ra kaya tɔ.

Ta kɨ́ dɔ kubɨ rɔ-tɨ

33 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dꞌidə dḛ kɨ́ kete lé ꞌpanè: «ꞌA kubɨ rɔ-i al. Né kɨ́ un mindɨ-i dɔ-tɨ adɨ ꞌƁaɓe lé, ꞌa ra né-é ya ɓane‡.» 34 †Ngà ma̰ lé, mꞌɔw kɨ̀ kidə-si kadɨ ubi rɔ-si al kɨ́ kubɨ al ya bè. ꞌA kubɨ rɔ-i kɨ̀ dɔra̰ al, kdɔ dɔra̰ to kalikɔ̰ɓe lə Lubə. 35 ꞌA kubɨ rɔ-i kɨ̀ dɔnangɨ al, kdɔ dɔnangɨ to lo kungɨ nja Lubə, ꞌa kubɨ rɔ-i kɨ̀ Jorijalḛm al rəm, kdɔ Jorijalḛm to ɓebo lə ngar kɨ́ boy n̰a̰. 36 ꞌA kubɨ rɔ-i kɨ̀ dɔ-i al, kdɔ bəl dɔ-i káre ya kàrè ꞌa kasɨ ꞌtəl-é kɨ́ ndaa-tɨ əse kɨ́ ndul-tɨ al. 37 Kinə ta lə-si to: «Oiyo» rəmə a̰i dɔ «oiyo-tɨ», ə kinə ta lə-si to: «Á̰-à̰» rəmə a̰i dɔ «á̰-à̰-tɨ.» Ta kɨ́ rangɨ kɨ́ ree go-tɨ to ta lə Njèmḛḛndul ngá.

Ta kɨ́ dɔ dalba-tɨ

Luk 6:29-30

38 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dꞌidə dḛ kɨ́ kete lé ꞌpanè: «Kinə dow tɔɔ kəm madɨ-é rəmə, dꞌa tɔɔ ꞌliə tɔ, kinə dow tətɨ ngangɨ madɨ-é rəmə dꞌa tətɨ ꞌliə tɔ§.» 39 Ngà ma̰ rəmə, mꞌidə-si mꞌpanè: Ijəi rɔ njèmḛḛndul al. Kinə dow ində mbɔ́-i kɨ́ kɔ̀l rəmə, ꞌtəl kɨ́ gəl adɨ-é ində ɓəy. 40 Kinə dow ndigɨ kɔw sə-i lo gangta-tɨ kdɔ taa kubɨ kɨ́ kàdɨ̀-i-tɨ rəmə adɨ-é kubɨ kul lə-i dɔ-tɨ. 41 Kinə dow uwə-i kɨ́ lə njètɔgɨ-tɨ kdɔ kadɨ ꞌnjiyə kulə buy dɔgɨ lé, ɔw siə kulə buy kɔrjoo. 42 Dow dəjɨ-i né ə adɨ rəm, ɓá dow ndigɨ tunə̰-i né kàrè ɔgɨ-é al rəm tɔ.

Ta dɔ ndigɨ njéba-je-tɨ

Luk 6:27,32,35-36

43 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dꞌidə dḛ kɨ́ kete lé ꞌpanè: «ꞌA ndigɨ ngonkɔ̰-i, ngà njèba lə-i ɓá ꞌa kɔsɨ-é kɨ̀ ta.»* 44 Ngà ma̰ rəmə, mꞌidə-si mꞌpanè: ꞌNdigi njéba-je lə-si, ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ dow-je kɨ́ njékulə kəm-si ndoo. 45 Beɓa sə̰i a toi-né ngan lə Bɔbɨ-si kɨ́ taá dɔra̰-tɨ. Kdɔ Bɔbɨ-si lé, adɨ kàdɨ̀ liə ubə dɔ njémḛḛndul-je-tɨ rəm, dɔ njémḛḛmajɨ-je-tɨ rəm, ḛ adɨ ndi ədɨ dɔ njéra né-je-tɨ kɨ́ njururu rəm, dɔ njéra né-je-tɨ kɨ́ njururu al rəm tɔ. 46 Kdɔ kinə dow-je kɨ́ ꞌndigɨ-si ɓá sə̰i ꞌndigi-dé tɔ lé, nékugə dɔji ri ɓá a kingəi-tɨ wa? Njétaalambo-je kàrè ꞌra bè tɔ al wa? 47 Kinə ngankɔ̰-si-je ya par ɓá sə̰i ꞌrai-dé lapiya lé, ri ɓá tò gay rɔ-si-tɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ rangɨ wa? Dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kàrè ꞌra bè tɔ al wa? 48 Ə́n ə́ adi kullə ra-si majɨ ɔr njutɨ titɨ kɨ́ kullə ra Bɔbɨ-si kɨ́ dɔra̰-tɨ majɨ ɔr-né njutɨ kin bè tɔ†.

6

Ta lə ra majɨ kɨ̀ njéndoo-je

1 †«Ooi bè, majɨ kɨ́ ꞌrai lé, ꞌrai kdɔ kadɨ dow-je dꞌoo-si-né al; bè al rəmə a nali nédɔji-si rɔ Bɔbɨ-si-tɨ kɨ́ njèkisɨ dɔra̰-tɨ. 2 Kinə ꞌadɨ né njèndoo lé, ꞌində gəngɨ dɔ-tɨ titɨ kɨ̀ njékədkəm dow-je dꞌisɨ ꞌra-né mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je, kɨ̀ kagɨ rəbɨ-je kdɔ kadɨ dow-je ꞌpitɨ-dé-né kin al. Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dowbé-je kinlé dꞌingə né dɔji-dé ngá. 3 Ngà i rəmə, lokɨ ꞌadɨ né njèndoo lé, kadɨ jigəl-i gə né kɨ́ jikɔl-i adɨ kinlé al. 4 Bè kdɔ kadɨ né kɨ́ ꞌadɨ kinlé tò kɨ̀ go ngə̰y, rəmə Bɔbɨ-i kɨ́ oo né-je kɨ́ tò kɨ̀ go ngə̰y lé, à kugə dɔji-i.»

Néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ pa ta kɨ̀ Lubə

5 †«Lokɨ isi ꞌpai ta kɨ̀ Lubə lé, ꞌrai tana̰ kɨ́ njékədkəm dow-je dꞌisɨ ꞌra né kin bè al. Dḛ ꞌndigɨ ka̰ taá ɓá pa ta kɨ̀ Lubə mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə-ji jə̰i jipɨ-je, kɨ̀ kàdɨ̀ rəbɨ-je rəm tɔ, kdɔ kadɨ dow-je dꞌoo-dé. Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dḛ dꞌingə né dɔji-dé ngá. 6 Ngà i rəmə, lokɨ ꞌndigɨ pa ta kɨ̀ Lubə lé, ꞌandɨ kəy, ꞌutɨ takəy ta-i-tɨ ɓá ꞌpa ta kɨ̀ Bɔbɨ-i, rəmə Bɔbɨ-i kɨ́ njèkoo né-je kɨ́ lo ɓɔyɔrɔ-tɨ, à kugə dɔji-i.

7 «Lokɨ isi ꞌpai ta kɨ̀ Lubə lé, ꞌpai ta-je n̰a̰-n̰a̰ titɨ-na̰ kɨ́ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al dꞌisɨ ꞌra-né kin bè al. Dḛ ꞌgɨr ꞌpanè ta kɨ́ ꞌpa n̰a̰-n̰a̰ kin ɓá Lubə à koo-né dɔ ndi-dé wa! 8 Ngà sə̰i rəmə ꞌndaji kəm-dé al, kdɔ Lubə kɨ́ Bɔbɨ-si gə né kɨ́ mḛḛ-si ndigɨ kete ɓəy ɓá kadɨ sə̰i ꞌdəji-é ɓəy. 9 Ooi, kəm rəbɨ kɨ́ a pai-né ta kɨ̀ Lubə ə́n:

“Bɔbɨ-ji kɨ́ ꞌisɨ taá dɔra̰-tɨ! Kadɨ dow-je ꞌgə kɨ́ ꞌaa njay;

10 Kadɨ kɔ̰ɓe lə-i ree;

Kadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ꞌra né kɨ́ mḛḛ-i ndigɨ

Titɨ kɨ́ dḛ kɨ́ dɔra̰-tɨ dꞌisɨ ꞌra-né bè tɔ.

11 ꞌAdɨ-ji nékuso kɨ́ asɨ ta-ji mḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ ɓone.

12 ꞌIn̰ə go majal-je lə-ji kɔgɨ,

Titɨ kɨ́ jḛ kàrè jꞌin̰ə-né go majal-je kɨ́ dow-je dꞌisɨ ꞌra sə-ji kin bè tɔ.

13 ꞌIn̰ə-ji adɨ jꞌusɨ mḛḛ néna̰-tɨ al;

Ngà ꞌɔr ji kɔgɨ ji Njèmḛḛndul-tɨ.

Kdɔ kɔ̰ɓe, kɨ̀ tɔ́gɨ, kɨ̀ riɓa to kɨ́ lə-i ya sartagangɨ. Amḛn!”

14 †«Kinə in̰əi go majal-je kɨ́ dow-je ꞌra sə-si kɔgɨ lé, Bɔbɨ-si kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ à kin̰ə go kɔgɨ kadɨ-si tɔ. 15 Ngà kinə in̰əi go kɔgɨ adi dow-je al lé, Bɔbɨ-si à kin̰ə go majal-je lə-si kɔgɨ kadɨ-si al ya tɔ.»

Kɔgɨ rɔ nékuso kɨ̀ man ka̰y kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə

16 «Lokɨ ɔgi rɔ-si nékuso kɨ̀ man ka̰y kadɨ ꞌpai ta kɨ̀ Lubə lé, adi kəm-si ra ndoo titɨ-na̰ kɨ́ njékədkəm dow-je dꞌisɨ ꞌra-né kin bè al. Dḛ dꞌulə kəm-dé natɨ wur-wur kadɨ dow-je dꞌoo kɨ́ nꞌɔgi rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə. Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dḛ dꞌingə nékugə dɔji-dé ngá. 17 Ngà i rəmə lokɨ ꞌndigɨ kɔgɨ rɔ-i nékuso kɨ̀ man ka̰y kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə lé, ꞌtogɨ takəm-i sukɨ-sukɨ, ə ꞌndəm ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ dɔ-i-tɨ, 18 kdɔ kadɨ dow-je ꞌgə kɨ́ ꞌɔgɨ rɔ-i nékuso kɨ̀ man ka̰y kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə al, ngà kadɨ Bɔbɨ-i kɨ́ isɨ lo ɓɔyɔrɔ-tɨ ya kɨ̀ kár-é oo, rəmə Bɔbɨ-i kɨ́ oo né kɨ́ lo ɓɔyɔrɔ-tɨ lé à kugə dɔji-i.

Nékingə kɨ́ dɔra̰-tɨ

Luk 12:33-34

19 †«ꞌMbɔ̰i né-je lə-si indəi ngangəm dɔnangɨ-tɨ nè al, kdɔ n̰ɔ̰ à kɔ̰̀ rəm, à nɔ̰ rəm, ɓá njéɓogɨ-je kàrè dꞌa tətɨ takəy kdɔ kɔy rəm tɔ. 20 Ngà ꞌmbɔ̰i né-je lə-si indəi ngangəm dɔra̰-tɨ taá, kdɔ to lo kɨ́ né kɨ́ titɨ à nɔ̰ al rəm, n̰ɔ̰ à kɔ̰̀ al rəm, ɓá njéɓogɨ-je dꞌa tətɨ takəy kdɔ kɔy al rəm tɔ. 21 Kdɔ lo kɨ́ né lə-i kɨ́ ində ngangəm tò-tɨ lé, lo-é ya mḛḛ-i à tò dɔ-tɨ gə́rə́rə́ tɔ.»

Londógɨ lə dajɨ rɔ dow

Luk 11:34-36

22 Kəm-i lé, to lampɨ lə rɔ-i. Kinə kəm-i tò majɨ lé, to ndəgɨ rɔ-i lay ɓá isɨ dan lo kɨ́ ndógɨ-tɨ. 23 Ngà kinə kəm-i tò majɨ al lé, ndəgɨ rɔ-i lay ya tò dan lo kɨ́ ndul-tɨ tɔ; kinə kəm-i kɨ́ to londógɨ lə rɔ-i təl to lo kɨ́ ndul lé, londul kinlé à təl to lo kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ.

Lubə əse là

Luk 16:13

24 Dow kɨ́ à kasɨ ra ɓə lə ngar-je joo ya goto. Kdɔtalə à kɔsɨ ta ḛ kɨ́ káre ə à ndigɨ ḛ kɨ́ káre, al kàrè, à nam kɨ̀ ḛ kɨ́ káre ə nədɨ ḛ kɨ́ káre. Adɨ a kasi kori Lubə kɨ̀ là natɨ joo kdɔ ra kullə kadɨ-dé al.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kində mḛḛ dɔ Lubə-tɨ

Luk 12:22-32

25 Beɓa mꞌa kidə-si rəsɨ panè: Adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ adɨ ꞌpainè: «Ri ɓá jꞌa kuso əse ri ɓá jꞌa ka̰y kdɔ kisɨ-né əse jꞌa kingə kubɨ rá ɓá jꞌa kɔɔ wa» al. Kdɔ kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə dow majɨ n̰a̰ itə nékuso rəm, ɓá dajɨ rɔ dow majɨ n̰a̰ itə kubɨ-je rəm tɔ ya al wa? 26 Ooi, yəl-je kɨ́ ꞌnar taá kin; dḛ ꞌdubɨ ko al rəm, dꞌijə ko dꞌungɨ dama̰ al rəm, ya ngà Bɔbɨ-si kɨ́ dɔra̰-tɨ ya isɨ ul-dé! Ngà sə̰i lé, gatɨ-si itə gatɨ yəl-je kin sa̰y ya al wa? 27 Ná̰ dan-si-tɨ ɓá à kasɨ kilə ndɔ-é dɔ madɨ-é-tɨ sḛ kɨ̀ takul mḛḛ ka̰ kə́kə́kə́ liə wa?

28 Ə kdɔ ri ɓá adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ kdɔ kubɨ-je wa? Uni kəm-si ooi-né putɨ wale-je kɨ́ wale kin! Dḛ ꞌra kullə madɨ al rəm, dꞌojɨ kubɨ al rəm, 29 ya ngà mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ Salomɔ̰ kɨ́ to njènékingə kɨ́ n̰a̰ kin ya kàrè, ɔɔ kubɨ-je kɨ́ ndóle asɨ kɨ̀ putɨ wale-je kin nja káre al. 30 Sə̰i dow-je kɨ́ kadmḛḛ lə-si to kɨ́ ndḛ bè kan! Wale-je kɨ́ dꞌa̰ mḛḛ ndɔr-je-tɨ ɓone ya ə bore pər à kɔ̰̀-dé kin kàrè Lubə adɨ ꞌmɔ̰ne kɨ̀ putɨ-dé mbṵṵ rəm, ngà sə̰i kɨ́ ban ɓá ḛ à kadɨ-si kubɨ al wa? 31 Adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ adɨ ꞌpainè: «Ri ɓá jꞌa kuso wa? Ri ɓá jꞌa ka̰y wa? Jꞌa kingə kubɨ rá ɓá jꞌa kulə wa?» al. 32 Kdɔ né-je lay kinlé, gin dow-je lay kɨ́ rangɨ kin ɓá dꞌadɨ rɔ-dé kɔ̰̀ ꞌsangɨ par-par; ngà sə̰i rəmə, Bɔbɨ-si kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ gə majɨ kɨ́ né-je kinlé ɔwi ndoo-é. 33 ꞌSangi kɔ̰ɓe lə Lubə kɨ̀ né ra kɨ́ njururu liə ya kete, rəmə ndəgɨ né-je lay kinlé, Lubə à kadɨ-si dɔ-tɨ. 34 Adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ dɔ ndɔ kɨ́ bore-tɨ al, kdɔ ndɔ kɨ́ bore ɔw kɨ̀ mḛḛ ka̰ kə́kə́kə́ liə tɔ. Ndɔ-je lay ya dꞌɔw kɨ̀ né to rɔ kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé dɔ-dé.

7

Ta lə gangta dɔ-na̰-tɨ

Luk 6:37-42

1 ꞌGangi ta dɔ dow-tɨ al, nè dꞌa gangta dɔ-si-tɨ. 2 †Kdɔ kəm rəbɨ kɨ́ sə̰i ꞌgangi-né ta dɔ dow-tɨ kinlé, ḛ ya dꞌa gangɨ-né ta dɔ-si-tɨ tɔ; ə né kɨ́ ꞌmbɔji-né né adi dow kinlé, ḛ ya dꞌa təl mbɔjɨ-né né kadɨ-si tɔ. 3 Ban ɓá i oo wale kɨ́ tò kəm ngonkɔ̰-i-tɨ rəmə, kagɨ kɨ́ boy kɨ́ tò kəm-i-tɨ kin ɓá i oo al wa? 4 Ban ɓá ꞌa kidə ngonkɔ̰-i panè: «Adɨ mꞌɔr wale kɨ́ tò kəm-i-tɨ» kin kɔgɨ ə i rəmə, ꞌoo kagɨ kɨ́ tò kəm-i-tɨ kin al wa? 5 I njèkədkəm dow-je kan! ꞌƆr kagɨ kɨ́ boy kɨ́ tò kəm-i-tɨ ya pa ɓəy ɓá ꞌa koo wale kɨ́ tò kəm ngonkɔ̰-i-tɨ kdɔ kɔr kadɨ-é.

6 Adi né kɨ́ aa njay bisɨ-je al, nè dꞌa təl kɨ́ dɔ-si-tɨ kdɔ tɔ̰-si. ꞌTiləi mədkɔsɨ kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ nɔ̰̀ kɔsɔngɨ-je-tɨ al, nè dꞌa mbəjrə nja-dé-tɨ nangɨ.

Ta kɨ́ dɔ dəjɨ né Lubə-tɨ

Luk 11:9-13

7 ꞌDəji ə dꞌa kadɨ-si, ꞌsangi ə a kingəi, indəi tarəbɨ ə dꞌa tḛḛ kadɨ-si. 8 Kdɔ dow kɨ́ dəjɨ ya ə dꞌadɨ-é, dow kɨ́ sangɨ ə ingə, dow kɨ́ ində tarəbɨ ə ꞌtḛḛ dꞌadɨ-é. 9 Ná̰ dan-si-tɨ ɓá ngon-é dəjɨ-é mbə̀ rəmə à kadɨ-é ər wa? 10 Əse lokɨ dəjɨ-é kanjɨ rəmə à kadɨ-é li wa? 11 Ə sə̰i kɨ́ ꞌtoi njémḛḛndul-je kàrè, ꞌgəi kadɨ né-je kɨ́ majɨ-majɨ ngan-si-je rəm, ngà Bɔbɨ-si kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ ban ɓá à kadɨ né-je kɨ́ majɨ dow-je kɨ́ ꞌdəjɨ-é lé al wa?

12 †Né lay kɨ́ ꞌndigi kadɨ dow-je ꞌra dꞌadɨ-si lé, ga̰-é ya ꞌrai adi-dé tɔ. Ḛ kin ɓá to né kɨ́ ndukun lə Moiyijɨ, kɨ̀ mbete-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌndigɨ.

Ta lə tarəbɨ kɨ́ tò mbɔyɔyɔ bè

Luk 13:23-24

13 Andi kɨ̀ tarəbɨ kɨ́ tò mbɔyɔyɔ bè. Ooi, tarəbɨ kɨ́ tatɨ pəl-pəl to rəbɨ kɨ́ lo kun-é ɔ̰̀ al, ḛ ɓá to rəbɨ kɨ́ ɔw kɨ̀ dow-je lo tujɨ-tɨ, rəbɨ-é kinlé dow-je n̰a̰ ya dꞌun. 14 Rəmə tarəbɨ kɨ́ tò mbɔyɔyɔ kɨ́ to rəbɨ kɨ́ lo kun-é nga̰ lé, to rəbɨ kɨ́ ɔw kɨ lo kiskəm-tɨ, rəbɨ-é kinlé dow-je n̰a̰ ya dꞌingə al.

Njékədta-je kɨ́ njéɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ

Luk 6:43-44

15 «Ooi go rɔ-si majɨ rɔ njékədta-je-tɨ kɨ́ njéɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, kdɔtalə dꞌun ndaá batɨ dɔn-né rɔ-dé ɓá ꞌree-né rɔ-si-tɨ, ngà mḛḛ-dé-tɨ rəmə ꞌto jagɨm-je kɨ́ njétɔɔ ko dow-je. 16 Sə̰i a gəi-dé kɨ̀ takul kullə ra-dé. Dow à tɔr kandɨ nduu dɔ kun pàràrà-tɨ al rəm, ɓá dow à kijə kandɨ kote dɔ nga̰-tɨ al rəm tɔ. 17 Kagɨ kɨ́ rá-rá ya kɨ́ majɨ lé, kandɨ-é à majɨ, ə ḛ kɨ́ majɨ al lé, kandɨ-é à majɨ al ya tɔ. 18 Ə kagɨ kɨ́ majɨ lé kandɨ-é à majɨ al al, ɓá kagɨ kɨ́ majɨ al kàrè kandɨ-é à majɨ nda̰ al rəm tɔ. 19 †Kagɨ kɨ́ rá-rá kɨ́ kandɨ-é majɨ al lé, dꞌa gangɨ-é kilə-é pərəə. 20 †Adɨ njékədta-je kɨ́ njéɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lé a gəi-dé kɨ̀ takul kullə ra-dé.»

Njéndó né-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ

Luk 13:25-27

21 Dow-je kɨ́ ꞌɓa-m: «ꞌƁaɓe, ꞌƁaɓe» kin ɓá dꞌa kɔw lay kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ al, ngà dow kɨ́ ra né kɨ́ mḛḛ Bɔbɨ-m kɨ́ dɔra̰-tɨ ndigɨ ya par ɓá à kɔw. 22 Ndɔ gangta-tɨ lé, dow-je n̰a̰ ya dꞌa pa sə-m panè: «ꞌƁaɓe, ꞌƁaɓe! Jḛ kɨ́ ndɔkɨ jꞌilə mbḛ kɨ̀ ri-i, jꞌtubə ndil-je kɨ́ majɨ al kɨ̀ ri-i, jꞌra nékɔjɨ-je n̰a̰-n̰a̰ kɨ̀ ri-i lé ya wa?» 23 Beɓa mꞌa kidə-dé rəsɨ panè: «Mꞌgə-si nja káre al, ɔwi ngərəngɨ nṵ bè, sə̰i njéra né-je kɨ́ majɨ al majɨ al.»*

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ təl rɔ go ta-tɨ

Luk 6:47-49

24 «Ooi, ná̰-ná̰ kɨ́ oo ta lə-m ə təl rɔ-é go-tɨ lé, à titɨ-na̰ kɨ̀ njèkəmkaa kɨ́ ində kəy liə jam dɔ́di-tɨ bè. 25 Beɓa lokɨ ndi ədɨ, man taa lo lay, yə́lbo ulə dɔ kəy-tɨ lé ya kàrè, kəy-é tɔɔ al, kdɔtalə dꞌində gin-é jam dɔ́di-tɨ. 26 Ngà ná̰-ná̰ kɨ́ oo ta lə-m ɓá təl rɔ-é go-tɨ al lé, à titɨ-na̰ kɨ̀ mbə́ dow kɨ́ ində kəy liə dɔ nangra-tɨ bè. 27 Lokɨ ndi ədɨ, man taa lo lay, yə́l ulə dɔ kəy-tɨ lé, kəy-é tə́tɨ nangɨ rúm-rúm.»

Tɔ́gɨ néndó lə Jeju

28 †Lokɨ Jeju tɔl ta ta-je liə lé, néndó liə ɔr ndil dow-je n̰a̰. 29 Kdɔ ḛ ndó né dow-je kəm dow kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ ɓɨ ndó né tana̰ kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je al.

Nékɔjɨ-je kɨ́ gay-gay kɨ́ Jeju ra

8

Jeju adɨ lapiya njèbanjɨ

Mar 1:40-45; Luk 5:12-14

1 Lokɨ Jeju ḭ kɨ dɔ mbal-tɨ isɨ risɨ nangɨ lé, kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌun go-é lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰. 2 Beɓa njèbanjɨ káre tḛḛ ree rɔ Jeju-tɨ, səbɨ takəm-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ɓá idə-é panè: «ꞌƁaɓe, kinə ꞌndigɨ lé, ꞌa kadɨ banjɨ lə-m kin ur kadɨ mꞌaa njay.» 3 Jeju ulə ji-é ɔdɨ-né rɔ-é ɓá panè: «Mꞌndigɨ dɔ-tɨ sə-i. Kadɨ banjɨ lə-i ur!» Rəmə tajinatɨ nè ya banjɨ liə ur adɨ-é aa njay tɔ. 4 Go-tɨ, Jeju idə-é panè: «ꞌIdə ta-é dow kɨ́ rangɨ al, ꞌɔw ꞌɔjɨ rɔ-i njègugné lə Lubə, ə ꞌadɨ kadkare Lubə kɨ́ go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ. Bè kdɔ kadɨ dow-je lay ꞌgə kɨ́ banjɨ kɨ́ rɔ-i-tɨ lé ur ngá*.»

Jeju adɨ lapiya ngonnjèkullə lə njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu

Luk 7:1-10; Ja̰ 4:46-54

5 Lokɨ Jeju isɨ andɨ kɨ́ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Kapɛrnayim rəmə, dow káre bè kɨ́ to njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu ree rɔ-é-tɨ, nɔ̰ kɨ dɔ-é-tɨ panè: 6 «ꞌƁaɓe, ngonnjèkullə lə-m káre tò mɔ̰y kəy nɔ̰ɔ̰, nja-é oy ta kutɨ-é-tɨ, adɨ ingə kɔ̰̀ n̰a̰.» 7 Ɓa Jeju idə-é panè: «Mꞌa kɔw ə mꞌa kadɨ-é lapiya.» 8 Ngà njèkun dɔ asgar-je lé idə-é panè: «ꞌƁaɓe, ma̰ lé mꞌtuwə kadɨ ꞌree mḛḛ kəy-tɨ lə-m al; ə́n ə́ ꞌpa ta káre ya par ə ngonnjèkullə lə-m à kingə lapiya. 9 Mꞌpa bè kdɔ, ma̰ kɨ̀ dɔ-m mꞌisɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə dow-je kɨ́ dɔ-m-tɨ rəm, mꞌɔw kɨ̀ asgar-je gin tɔ́gɨ-tɨ lə-m rəm. Adɨ kinə mꞌidə ḛ kɨ́ káre mꞌpanè: “ꞌƆw!” ə ɔtɨ ɔw! Ə kinə mꞌidə ḛ kɨ́ rangɨ mꞌpanè: “ꞌRee!” ə ɔtɨ ree! Ə kinə mꞌidə ngonnjèkullə lə-m mꞌpanè: “ꞌRa né kin!” ə ɔtɨ ra né-é lé.» 10 Lokɨ Jeju oo ta-je kɨ́ tḛḛ ta-é-tɨ kin bè rəmə pitɨ-é, ə idə dḛ kɨ́ dꞌa̰ siə panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dɔnangɨ Israyel-tɨ ya kàrè mꞌingə ko kadmḛḛ kɨ́ tana̰ bè kin nja káre al ɓəy. 11 †Ooi, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al dꞌa kḭ kɨ lo kubə kàdɨ̀-tɨ, kɨ̀ lo kur kàdɨ̀-tɨ kdɔ ree kisɨ ta nékuso-tɨ kɨ̀ Abrakam, kɨ̀ Isakɨ kɨ̀ Jakobɨ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ. 12 †Ngà ngan njéɓe-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je lé dꞌa kungɨ-dé ndaa-tɨ lo-tɨ kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ kɨ́ to lo kɨ́ dow-je dꞌa nɔ̰-tɨ rəm, dꞌa kuso ngangɨ-dé titɨ məgəgə-məgəgə rəm tɔ.» 13 Beɓa Jeju təl idə njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu kinlé panè: «ꞌƆw, ngonnjèkullə lə-i lé, à kingə lapiya titɨ kɨ́ tḛḛ-né ta-i-tɨ kɨ́ go kadmḛḛ-tɨ lə-i.» Tajinatɨ nè ya ngonnjèkullə lé ingə lapiya tɔ.

Jeju adɨ lapiya njémɔ̰y-je n̰a̰

Mar 1:29-34; Luk 4:38-41

14 Go-tɨ, Jeju ɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Piyər rəmə, oo məm Piyər kɨ́ dené tò nangɨ, ꞌningə́ ində-é adɨ rɔ-é tungə pil-pil. 15 Ɓa Jeju ɔdɨ rɔ ji-é rəmə, ꞌningə́ lé in̰ə-é. Go-tɨ, ḛ ḭ taá oo go-dé kɨ̀ nékuso.

16 Lokɨ kàdɨ̀ ur lé, ꞌree kɨ̀ dow-je n̰a̰ kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé rɔ Jeju-tɨ. Adɨ Jeju tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ-dé-tɨ kɔgɨ kɨ̀ ta kɨ́ ta-é-tɨ, ɓá adɨ lapiya njémɔ̰y-je lay tɔ. 17 Tò bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ Ejay kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa kete lé, né-é ra né. Ejay panè:

«Ḛ ɔy mətɨ-je lə-ji kɨ̀ mɔ̰y-je lə-ji dɔ-é-tɨ†.»

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kun go Jeju

Luk 9:57-62

18 Ndɔ káre bè lokɨ Jeju oo kosɨ dow-je n̰a̰ ꞌgəə dɔ-é rəmə, ḛ un ndu adɨ njéndó né-je liə kadɨ ꞌgangɨ babo dꞌɔw turə. 19 Ngá ɓá dow káre bè kɨ́ njèndó dow-je ndukun lə Lubə ree rɔ Jeju-tɨ idə-é panè: «Njèndó dow-je né, mꞌa kun go-i lo lay kɨ́ ꞌa kɔw-tɨ.» 20 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Tal-je dꞌɔw kɨ̀ ɓe tò-dé nɔ̰ɔ̰, ɓá yəl-je kɨ́ ꞌnar taá kin kàrè dꞌɔw kɨ̀ kəy tò-dé tɔ. Ngà Ngon lə dow‡ lé, lo kɨ́ kadɨ ulə dɔ-é-tɨ ya kàrè goto.» 21 Dow káre dan njéndó né-je-tɨ liə idə-é panè: «ꞌƁaɓe, ꞌadɨ-m tarəbɨ adɨ mꞌɔw mꞌdubɨ bɔbɨ-m mɔkɨ tá.» 22 Ngà Jeju təl idə-é panè: «ꞌIn̰ə dḛ kɨ́ dꞌoy ꞌadɨ ꞌdubɨ dow-je lə-dé kɨ́ dꞌoy, ə ꞌree un go-m.»

Jeju ndángɨ yə́lbo

Mar 4:35-41; Luk 8:22-25

23 Jeju al mḛḛ tò-tɨ, ə njéndó né-je liə dꞌal go-é-tɨ. 24 Rəmə, tajinatɨ nè ya yə́lbo tḛḛ sə-dé busɨ, ulə mbḭḭ-mbḭḭ dɔ babo-tɨ adɨ pungum man ɔw kɨ̀ tò yó-je kɨ nè-je adɨ tò ɔw kɨ̀ nduy sə-dé. Ya rəmə Jeju tò tò ɓi. 25 Ngà ɓá njéndó né-je liə ꞌngəsɨ rɔ-é-tɨ, ꞌndəl-é kɨ̀ nɔ̰ ta-dé ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, ꞌajɨ-ji, nè ko-ji à tɔɔ!» 26 Jeju pa sə-dé panè: «Sə̰i dow-je kɨ́ kadmḛḛ lə-si to kɨ́ ndḛ bè kan! ꞌƁəli n̰a̰ bè kdɔ ri wa!» Rəmə ḛ ḭ taá ndángɨ yə́l, kɨ̀ babo lé, adɨ lo təl tò ndingɨ. 27 Né kɨ́ ra-né kinlé, ɔr ndil-dé adɨ ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Dow kanlé to dow kɨ́ ban ya ɓá yə́l-je kɨ̀ babo-je kàrè ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ liə bè wa§?»

Jeju kɨ̀ dingəm-je joo kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé

Mar 5:1-20; Luk 8:26-39

28 Lokɨ Jeju ree tḛḛ gidɨ babo-tɨ, dɔnangɨ-tɨ lə dow-je kɨ́ Gadara lé, dingəm-je joo kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé, ꞌtḛḛ kɨ dɔ ɓadɨ-je-tɨ ꞌtilə kəm-é. Dingəm-je kinlé ꞌra né majɨ al n̰a̰, adɨ dow-je ꞌɓəl lo kun rəbɨ kɨ́ rɔ-dé-tɨ. 29 Dḛ ꞌtur kəə ꞌpanè: «Ngon lə Lubə, ꞌge ri rɔ-ji-tɨ wa? ꞌRee kdɔ kadɨ adɨ-ji kɔ̰̀ kete nɔ̰̀ kaglo kɔ̰̀-tɨ lé wa?» 30 Kosɨ kɔsɔngɨ-je n̰a̰ ya dꞌa̰ dꞌuso né kàdɨ̀ lo-tɨ kɨ́ tò ngərəngɨ sə-dé. 31 Beɓa ndil-je kɨ́ majɨ al lé, ꞌra ndoo ta Jeju-tɨ ꞌpanè: «Kinə ꞌtubə-ji rəmə, ꞌadɨ jꞌɔw mḛḛ kɔsɔngɨ-je-tɨ kin.» 32 Jeju ꞌndigɨ sə-dé adɨ panè: «Ɔwi.» Rəmə dḛ ꞌtḛḛ dꞌɔw ꞌtur mḛḛ kɔsɔngɨ-je-tɨ lé, adɨ kosɨ kɔsɔngɨ-je lé ꞌtətɨ-na̰ yipɨ kàdɨ̀ mbal-tɨ taá, ꞌtusɨ baa dꞌoy lay. 33 Njéngəm kɔsɔngɨ-je lé, dꞌa̰y dꞌɔw mḛḛ ɓebo-tɨ, dꞌɔr poy né kɨ́ ra-né rəm, né kɨ́ tḛḛ dɔ dingəm-je-tɨ kɨ́ joo kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé kin lay dꞌadɨ dow-je dꞌoo. 34 Beɓa dow-je lay kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ ꞌtḛḛ ꞌtilə kəm Jeju. Lokɨ dꞌoo-é rəmə ꞌra ndoo ta-é-tɨ kadɨ in̰ə dɔnangɨ lə-dé ə ɔw rangɨ.

9

Jeju adɨ lapiya njèrɔkoy mburukɨ

Mar 2:1-12; Luk 5:17-26

1 Jeju al mḛḛ tò-tɨ, ində babo gangɨ, ɔw ɓe kojɨ-é-tɨ. 2 Dow-je madɨ dꞌun dow kɨ́ njèrɔkoy mburukɨ mḛḛ tuwə-tɨ ꞌree siə rɔ-é-tɨ. Lokɨ Jeju oo kadmḛḛ lə-dé bè rəmə, idə njèrɔkoy mburukɨ lé panè: «Ngon-m, ꞌore mḛḛ-i, majal-je lə-i tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ!» 3 Lokɨ njéndó dow-je ndukun-je kɨ́ madɨ-je dꞌoo ta kin bè rəmə, ꞌpa ta mḛḛ-dé-tɨ ꞌpanè: «Dow kanlé pa ta kɔbɨ dɔ Lubə-tɨ!» 4 Jeju gə ta kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ gɔw adɨ dəjɨ-dé panè: «Kdɔ ri ɓá ɔwi kɨ̀ tagɨr-je kɨ́ majɨ al bè kin mḛḛ-si-tɨ wa?» 5 Dan ta-je-tɨ kɨ́ joo kinlé, ḛ kɨ́ rá ɓá tò ɓəl n̰a̰ wa? Kidə dow panè: «Majal-je lə-i tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ» ɓá tò ɓəl n̰a̰ əse kidə-é panè: «ꞌḬ taá ꞌnjiyə» ɓá tò ɓəl n̰a̰ wa? 6 Majɨ! Mꞌa kɔjɨ-si kadɨ ꞌgəi kɨ́ Ngon lə dow lé, ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔnangɨ-tɨ nè kdɔ kin̰ə-né go majal-je lə dow-je kɔgɨ. Beɓa Jeju təl idə njèrɔkoy mburukɨ lé panè: «ꞌḬ taá, ꞌun tuwə lə-i, ə ꞌɔw ɓee lə-i!» 7 Beɓa dingəm lé ḭ taá, ɔw ɓee liə. 8 Né kinlé, kosɨ dow-je dꞌoo bè rəmə ɔr ndil-dé n̰a̰, adɨ dꞌɔsɨ gajɨ Lubə kɨ́ njèkadɨ dow-je tɔ́gɨ kɨ́ tana̰ bè kin.

Ɓa kɨ́ Jeju ɓa Matiye

Mar 2:13-17; Luk 5:27-32

9 Lokɨ Jeju ḭ lo-é-tɨ kin ɔw kɨ kete lé, oo dingəm kɨ́ ri-é lə Matiye, isɨ lo taa lambo-je-tɨ rəmə idə-é panè: «ꞌUn go-m!» Ə Matiye ḭ taá un go-é. 10 †Go-tɨ, Jeju isɨ ta nékuso-tɨ mḛḛ kəy-tɨ lə Matiye. Rəmə njétaalambo-je* n̰a̰ kɨ̀ njéramajal-je n̰a̰ ꞌree dꞌisɨ ta nékuso-tɨ natɨ kɨ̀ Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə. 11 Lokɨ Parisi-je dꞌoo Jeju isɨ uso né natɨ kɨ̀ dow-je kinlé rəmə, ꞌdəjɨ njéndó né-je liə ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá njèndó-si né isɨ uso né kɨ̀ njétaalambo-je, kɨ̀ njéramajal-je kin wa?» 12 Jeju oo ndi-dé, adɨ idə-dé panè: «Dow-je kɨ́ rɔ-dé tò kɨ̀ lapiya kare lé dꞌɔw ndoo dɔktur al, ngà njémɔ̰y-je ɓá dꞌɔw ndoo-é. 13 †Kdɔtalə njéramajal-je ɓá mꞌree kdɔ sangɨ nja-dé, ɓɨ mꞌree kdɔ njéra né kɨ́ njururu-je kin al. Ɔwi ꞌsangi kadɨ ꞌgəi mḛḛ ta kɨ́ Lubə pa panè: “Ma̰ Lubə lé, koo kəmtondoo ɓá mꞌndigɨ, ɓɨ məsɨ da̰-je kɨ́ kadɨ-m kin al.”»†

Ta kɨ́ dɔ kɔgɨ rɔ nékuso kɨ̀ man ka̰y

Mar 2:18-22; Luk 5:33-39

14 Njéndó né-je lə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ꞌree dꞌingə Jeju ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá jḛ kɨ̀ Parisi-je jꞌisɨ jꞌɔgɨ rɔ-ji nékuso kɨ̀ man ka̰y kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə, ngà njéndó né-je lə-i ꞌra al wa?» 15 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ kɨ́ lo taana̰-tɨ lé, dꞌa ndingə ndoo kaglo-tɨ kɨ́ njètaa dené sigɨ isɨ-né sə-dé natɨ wa? Ndɔ-je ɔw ree nɔ̰ɔ̰ lé, dꞌa kun njètaa dené sigɨ lé ta-dé-tɨ kɔgɨ ngá ɓá dꞌa kɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y ɓəy.

16 «Dow à kun takubɨ kɨ́ sigɨ kdɔ kilə-né kəm ndisɨ kubɨ al, kdɔ takubɨ kɨ́ sigɨ lé, à kuwə dɔgangɨ ndisɨ kubɨ lé wuktu kɔr, ə à ra kadɨ kəm kubɨ kɨ́ mbutɨ lé tò wororo ta madɨ-é-tɨ ya ɓəy. 17 Bè ya tɔ, dow à tur yibɨ nduu kɨ́ sigɨ mḛḛ mbundaá-je-tɨ kɨ́ low al tɔ, kdɔ lokɨ yibɨ nduu à kḭ lé, à kində mbundaá lé kadɨ riyə́; ə yibɨ nduu à kungɨ kɔgɨ rəm, ɓá mbundaá lé kàrè à təl né kɨ́ tujɨ kɔgɨ rəm tɔ. Beɓa kinə yibɨ nduu to kɨ́ sigɨ rəmə, kadɨ mbundaá kàrè to kɨ́ sigɨ ya tɔ ɓane. Bè rəmə, mbundaá à riyə́ al rəm, yibɨ nduu kàrè à kungɨ kɔgɨ al rəm tɔ.»

Tɔsɨ ndəl lə ngon lə Jayrusɨ
kɨ̀ ta lə dené kɨ́ məsɨ ra-é ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo

Mar 5:21-43; Luk 8:40-56

18 Lokɨ Jeju isɨ pa sə-dé ta-je kin bè ya ɓəy rəmə, ꞌboy káre kɨ́ dɔ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je, ree səbɨ takəm-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ɓá idə-é panè: «Ngon-m kɨ́ dené oy tajinatɨ nè ɓəy nɔ̰ɔ̰, ꞌree ꞌində ji-i dɔ-é-tɨ ə à təl kisɨ kɨ̀ dɔ-é taá kadɨ-m.» 19 Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌḭ dꞌɔw siə natɨ.

20 Dené kɨ́ məsɨ ree rɔ-é-tɨ ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo tḛḛ gidɨ Jeju-tɨ, ulə ji-é ɔdɨ-né takubɨ liə. 21 Kdɔtalə gɨr mḛḛ-é-tɨ panè: «Kinə takubɨ liə ya ɓá lé mꞌɔdɨ rɔ kàrè rɔ-m à kingə lapiya.» 22 Jeju ilə rətɨ oo-é, ə idə-é panè: «Ngon-m kɨ́ dené, ꞌore mḛḛ-i, kadmḛḛ lə-i adɨ-i lapiya.» Rəmə tajinatɨ nè ya dené lé ingə lapiya.

23 Lokɨ Jeju ɔw tḛḛ kəy lə ꞌboy kɨ́ dɔ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je kinlé rəmə, oo njéka̰y nal-je, kɨ̀ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌsingə sokro dɔ-na̰-tɨ, ɓá idə-dé panè: 24 «Ɔri rɔ-si gogɨ, ngon kɨ́ dené lé oy al, ngà tò ɓi kɨ tò.» Rəmə dow-je ꞌsɔkɨ Jeju. 25 Lokɨ dow-je ꞌtḛḛ ndaa-tɨ lé, Jeju andɨ kəy, uwə ji ngon kɨ́ dené lé adɨ-é ḭ taá. 26 Beɓa poy-é ɔr lo kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ nɔ̰ɔ̰ lay.

Jeju kɨ̀ njékəmtɔ-je joo

27 Lokɨ Jeju ḭ lo-é-tɨ kin isɨ ɔw kɨ kete rəmə, njékəmtɔ-je joo dꞌun go-é, ə ꞌtur kəə boy-boy ꞌpanè: «Ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-ji.»

28 Jeju ɔw tḛḛ kəy rəmə, njékəmtɔ-je kɨ́ joo kinlé dꞌɔw rɔ-é-tɨ ə ḛ dəjɨ-dé panè: «Ooi kɨ́ mꞌasɨ ra né kɨ́ sə̰i ꞌdəji-mi lé wa?» Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Oiyo, ꞌƁaɓe, jꞌoo kɨ́ i asɨ.» 29 Beɓa, Jeju ɔdɨ rɔ kəm-dé ɓá idə-dé panè: «Kadɨ Lubə ra sə-si kɨ go kadmḛḛ-tɨ lə-si!» 30 Rəmə tajinatɨ nè ya kəm-dé oo lo. Ngà go-tɨ, Jeju ndəjɨ-dé panè: «Adi dow gə al.» 31 Ngà lokɨ dꞌɔtɨ dꞌɔw lé, dḛ ꞌpa ta lə Jeju adɨ sane kɨ̀ go dɔnangɨ kɨ́ nɔ̰ɔ̰ lay.

Ta lə Jeju kɨ̀ dingəm kɨ́ pa ta al

32 Lokɨ njékəmtɔ-je ꞌtḛḛ dꞌɔw lé, dow-je ꞌree kɨ̀ dingəm káre kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é, adɨ pa ta al, rɔ Jeju-tɨ. 33 Jeju tubə ndil kɨ́ majɨ al lé ya rəmə, dingəm lé pa ta. Né kinlé ɔr ndil kosɨ dow-je n̰a̰, adɨ ꞌpanè: «Kay! Jꞌoo né kɨ́ tana̰ bè kin dɔnangɨ Israyel-tɨ nja káre al ɓəy!» 34 †Ngà Parisi-je rəmə ꞌpanè: «To tɔ́gɨ lə ꞌboy lə ndil-je kɨ́ majɨ al ɓá ḛ isɨ tubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al!»

Ta-je kɨ́ Jeju pa adɨ njékɔwkulə-je liə

Jeju oo kəmtondoo lə dow-je

35 †Jeju ɔw kɨ̀ nganɓe-je, kɨ̀ ɓebo-je, ndó né dow-je mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə rəm, ɓá adɨ mɔ̰y-je kɨ̀ mətɨ-je kɨ́ gay-gay lay ɔr dɔ dow-je-tɨ rəm tɔ. 36 †Lokɨ ḛ oo kosɨ dow-je lé bè rəmə, ta ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ ta lə-dé, kdɔ kɔ ra-dé, tɔ́gɨ-dé goto, adɨ tana̰ kɨ̀ batɨ-je kɨ́ njèkul-dé goto bè. 37 †Beɓa ḛ idə njéndó né-je liə panè: «Ko kɨ́ tò kijə n̰a̰, ngà njékijə-é-je ɓá ꞌn̰a̰ al. 38 Ə́n ə́ ꞌpai ta kɨ̀ ꞌɓa njèko kɨ́ tò kijə lé, kadɨ ulə kɨ̀ njérakullə-je titɨ.»

10

Jeju ɓa njéndó né-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo

Mar 3:13-19; Luk 6:13-16

1 Jeju ɓa njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo rɔ-é-tɨ ə adɨ-dé tɔ́gɨ kadɨ ꞌtubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al rəm, ɓá kadɨ dꞌadɨ mɔ̰y-je kɨ̀ mətɨ-je kɨ́ gay-gay lay ɔr-né dɔ dow-je-tɨ rəm tɔ. 2 Ri njékɔwkulə-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé ə́n: Ḛ kɨ́ dɔsa̰y to Simɔ̰ kɨ́ ꞌɓa-é Piyər dḛ kɨ̀ ngonkɔ̰-é Andre, Jakɨ kɨ̀ ngonkɔ̰-é Ja̰ kɨ́ ꞌto ngan lə Jebede. 3 Pilipɨ kɨ̀ Batlemi, Tomasɨ kɨ̀ Matiye kɨ́ njètaalambo, kɨ̀ Tade, kɨ̀ Jakɨ kɨ́ ngon lə Alpe. 4 Simɔ̰ kɨ́ to dow kɨ́ ta ɓe liə to-é, kɨ̀ Judasɨ Iskariyotɨ kɨ́ njèkun dɔ Jeju.

Njékɔwkulə-je lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo

Mar 6:7-11; Luk 9:1-6

5 Jeju ulə njékɔwkulə-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kɨ̀ ndu-je kin panè: «Dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al lé, ɔwi rɔ-dé-tɨ al, ɓá ɔwi mḛḛ ɓebo-je-tɨ kɨ́ Samari al rəm. 6 Ɔwi rɔ gin kojɨ-tɨ lə Israyel kɨ́ dꞌɔw tana̰ kɨ̀ batɨ-je kɨ́ ndəm bè kin táà. 7 Lokɨ isi ɔwi rəmə, iləi mbḛ taá-taá ꞌpainè: “Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò ngɔsi!” 8 Ə adi lapiya njémɔ̰y-je, adi dow-je kɨ́ dꞌoy ꞌtɔsɨ ꞌndəl rəm, adi njébanjɨ-je dꞌingə lapiya rəm, ɓá ꞌtubəi ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ rəm tɔ. To né kɨ́ ingəi kare, ə́n ə́ adi dow-je kare ya tɔ. 9 Uni lɔr ji-si-tɨ al rəm, uni là ji-si-tɨ al rəm, uni sisi uləi posɨ-si-tɨ al rəm, 10 †uni mbu kɔw mba al rəm, ɔyi kubɨ joo-joo al rəm, ɔyi saba əse uni salangɨ al rəm tɔ. Kdɔ to tó-é kadɨ njèrakullə ingə nékuso mḛḛ kullə-tɨ kɨ́ isɨ ra. 11 Mḛḛ ɓebo əse ngonɓe kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔwi-tɨ lé, ꞌdəji ta ooi se dow madɨ kɨ́ à kuwə-si kɨ rɔ-é-tɨ isɨ nɔ̰ɔ̰ wa? Rəmə dowbé ya isi rɔ-é-tɨ sar kadɨ ḭi-né. 12 Lokɨ andi mḛḛ kəy-tɨ rəmə, ꞌrai dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lapiya. 13 Kinə dꞌuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ rəmə, kadɨ lapiya lə-si nà̰y sə-dé. Ngà kinə dꞌuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ al tɔ rəmə, kadɨ lapiya lə-si təl kɨ rɔ-si-tɨ gogɨ. 14 †Lokɨ dꞌuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ al əse dꞌoo ta-je lə-si al rəmə, ꞌtḛḛi mḛḛ kəy-é-tɨ əse mḛḛ ɓe-é-tɨ kinlé, ə ꞌgəki kodɨ kɨ́ nja-si-tɨ kɔgɨ*. 15 ††Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; ndɔ gangta-tɨ lé, ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ ɓebo-é-tɨ kinlé à nga̰ n̰a̰ kitə ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ dɔnangɨ Sɔdɔm-tɨ kɨ̀ Gɔmɔr ɓəy†.»

Kɔ̰̀ kɨ́ à ree dɔ njéndó né-je-tɨ

Mar 13:9-13; Luk 21:12-19

16 †Yən, mꞌulə-si titɨ-na̰ kɨ̀ batɨ-je bè dan jagɨm-je-tɨ; ə́n ə́ indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ titɨ li-je bè rəm, ɓá kadɨ ꞌsɔli lɔm-lɔm titɨ dəngɔdnda-je bè rəm tɔ. 17 †Ooi go rɔ-si rɔ dow-je-tɨ, kdɔ dꞌa kilə-si ji njégangta-je-tɨ rəm, dꞌa tində-si kɨ̀ ndəy marɔw mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, 18 dꞌa kɔw sə-si nɔ̰̀ gubərnər-je-tɨ kɨ̀ nɔ̰̀ ngar-je-tɨ kdɔ ta lə-m; beɓa dḛ rəm, dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al rəm dꞌa kingə-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ta-si-tɨ. 19 Lokɨ dꞌa kuwə-si kdɔ kɔw sə-si lo gangta-tɨ lé, adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ adɨ ꞌpainè: «Se ta ri ɓá jꞌa pa wa, əse jꞌa pa kɨ̀ gosɨ kɨ́ ban wa» al? Ta kɨ́ a pai lé à tokɨ kində ta-si-tɨ dɔkàdɨ̀-é-tɨ kin ya. 20 Kdɔ to sə̰i ɓá a pai ta lé al, ngà to Ndil Bɔbɨ-si ɓá à kində ta ta-si-tɨ kadɨ ꞌpai.

21 †Dow à kun dɔ ngonkɔ̰-é ya kadɨ ꞌtɔl-é, bɔbɨ ngon à kun dɔ ngon-é kadɨ ꞌtɔl-é; ngan-je dꞌa kɔsɨ ta njékojɨ-dé-je rəm, dꞌa kun dɔ-dé kadɨ ꞌtɔl-dé rəm. 22 †Dow-je lay ya dꞌa kɔsɨ-si kɨ̀ ta kdɔ ta lə-m; ngà dow kɨ́ uwə rɔ-é nga̰ sar tḛḛ sɔ̰y-é-tɨ ə à kajɨ. 23 Lokɨ dꞌa kulə kəm-si ndoo mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ káre rəmə a̰yi-na̰ ɔwi mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ rangɨ. Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; a kuləi ta nja ɓebo-je kɨ́ Israyel-tɨ natɨ al ɓəy ya Ngon lə dow à ree.

24 †«Njèndó né à kitə njèndó-é né al rəm, ɓá ngonnjèkullə à kitə ꞌɓa-é al rəm tɔ. 25 †Njèndó né lé kinə titɨ-na̰ kɨ̀ njèndó-é né ya rəmə asɨ; ɓá ngonnjèkullə kàrè kinə titɨ-na̰ kɨ̀ ꞌɓa-é ya rəmə asɨ tɔ. Njèkəy ɓəy ə́ ꞌɓa-é Beljebul kin ngà, dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə əjè tò ban ngà ə́n wa?

Ta lə ɓəl dow al

Mar 8:38; Luk 9:26; 12:2-9

26 †«ꞌƁəli dow al, kdɔ né kɨ́ dow ɓɔyɔ kɨ́ gin-é à tḛḛ al ya goto rəm, ɓá ta kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kɨ́ dow à gə al kàrè goto rəm. 27 Ta kɨ́ mꞌidə-si ndɔɔ lé, ꞌpai kada rəsɨ. Ta kɨ́ dow-je ꞌpa mbi-si-tɨ n̰ɔ̰m-n̰ɔ̰m bè lé, iləi-né mbḛ dɔ kəy-tɨ taá. 28 Dow-je kɨ́ dꞌa tɔl dajɨ rɔ-si, ngà dꞌa kasɨ tɔl ndil-si al lé, ꞌɓəli-dé al; ngà ḛ kɨ́ asɨ tujɨ ndil-si kɨ̀ dajɨ rɔ-si natɨ dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ kin ɓá kadɨ ꞌɓəli-é‡. 29 ꞌTḭḭ-je lé, ꞌndogɨ-dé joo kɨ̀ silə káre káre ya al wa? Lé bè ya kàrè, kinə Bɔbɨ-si Lubə ndigɨ al lé, ngon ꞌtḭḭ káre ya kàrè à kusɨ nangɨ al. 30 Ə sə̰i lé, bəl dɔ-si kin ya kàrè tokɨ gə kɔr-é lay, 31 ə́n ə́ ꞌɓəli al, kdɔ gatɨ-si itə gatɨ ꞌtḭḭ-je nja n̰a̰. 32 Beɓa dow kɨ́ rá-rá kɨ́ pa ta rəsɨ takəm dow-je-tɨ panè nꞌto dow lə-m lé, ma̰ kàrè mꞌa pa ta liə rəsɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-m-tɨ kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ panè to dow lə-m ya tɔ. 33 †Ngà dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔr ta kutɨ-m-tɨ takəm dow-je-tɨ panè nꞌgə-m al lé, ma̰ kàrè mꞌa kɔr ta kutɨ-é-tɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-m-tɨ kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ panè mꞌgə-é al ya tɔ.»

Jeju ree kɨ̀ lapiya al, ngà ree kɨ̀ rɔ dan dow-je-tɨ

Luk 12:51-53

34 «Ooi nè a gɨri kɨ́ to lapiya ɓá mꞌree-né dɔnangɨ-tɨ; to lapiya ɓá mꞌree-né dɔnangɨ-tɨ al, ngà to rɔ ɓá mꞌree-né dan dow-je-tɨ. 35 Mꞌree kɨ̀ gángɨ-na̰ dan ngon kɨ́ dingəm-tɨ dḛ kɨ̀ bɔbɨ-é, mꞌree kɨ̀ gángɨ-na̰ dan ngon kɨ́ dené-tɨ dḛ kɨ̀ kɔ̰-é, mꞌree kɨ̀ gángɨ-na̰ dan ngon kɨ́ dené-tɨ dḛ kɨ̀ məm-é kɨ́ dené. 36 Ə njéba-je lə dow lé, dꞌa to dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə ya§. 37 Dow kɨ́ ndigɨ kɔ̰-é əse bɔbɨ-é itə-m ma̰ lé, asɨ to dow lə-m al. Rəm ɓá dow kɨ́ ndigɨ ngon-é kɨ́ dingəm əse kɨ́ dené itə-m ma̰ lé, asɨ to dow lə-m al tɔ. 38 †Dow kɨ́ un go-m ɓá un kagdəsɨ liə al lé, asɨ to dow lə-m al. 39 †Dow kɨ́ ngəm rɔ-é rəmə à tujɨ rɔ-é, ngà dow kɨ́ ilə rɔ-é kɔgɨ kdɔ ta lə-m lé à kingə gogɨ.»

Ta lə nékugə dɔji

Mar 9:37,41; Luk 9:48; 10:16; Ja̰ 13:20

40 †«Dow kɨ́ uwə-si kɨ rɔ-é-tɨ lé, to ma̰ ya ɓá uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ tin, ə dow kɨ́ uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ kin rəmə, to njèkulə-m ɓá ḛ uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ tɔ tin. 41 Dow kɨ́ uwə njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ rɔ-é-tɨ kdɔtalə to kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, à kingə né dɔji kɨ́ asɨ-na̰ kɨ̀ ꞌlə njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ya bè tɔ. Dow kɨ́ uwə dow kɨ́ njururu kɨ rɔ-é-tɨ, kdɔtalə to kɨ́ ḛ to dow kɨ́ njururu lé, à kingə né kugə dɔji kɨ́ asɨ-na̰ kɨ̀ ꞌlə dow kɨ́ njururu ya bè tɔ. 42 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔdɨ man kɨ́ sɔl mḛḛ kaman káre-rè ya adɨ kɨ́ káre dan ngan dow-je-tɨ kɨ́ sḛ kan kdɔ to kɨ́ to njèndó né lə-m lé, ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dowbé kin à nal nékugə dɔji-é al.»

Né-je kɨ́ ilə kagɨ kullə lə jeju

11

Ja̰ kɨ́ njèra dow-je Batem dḛ kɨ̀ Jeju

Luk 7:18-35

1 Lokɨ Jeju un ndu-je adɨ njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo adɨ gin-é gangɨ lé, ḛ ɔtɨ ɔw mḛḛ ɓebo-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ nɔ̰ɔ̰ kdɔ ndó né dow-je rəm, kdɔ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ rəm tɔ.

2 Lokɨ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm kɨ́ tò dangay-tɨ, oo poy né-je kɨ́ Kristɨ* ra lé, ḛ ulə njéndó né-je liə kadɨ ꞌdəjɨ-é ta ꞌpanè: 3 «I ya ɓá ꞌto dow kɨ́ tò kadɨ à ree lé əse tò kadɨ jꞌngəbɨ dow kɨ́ rangɨ ɓəy wa?» 4 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: «ꞌTəli ɔwi idəi Ja̰ ta-je kɨ́ ooi kɨ̀ mbi-si, kɨ̀ né-je kɨ́ ooi kɨ̀ kəm-si adɨ to 5 njékəmtɔ-je kɨ́ dꞌoo lo rəm, njémətɨ-je kɨ́ ꞌnjiyə majɨ rəm, njébanjɨ-je kɨ́ banjɨ lə-dé ur adɨ dꞌaa njay rəm, njémbitɔ-je kɨ́ dꞌoo ta rəm, dow-je kɨ́ dꞌoy kɨ́ ꞌtɔsɨ ꞌndəl dꞌində lo ꞌtḛḛ rəm, njéndoo-je kɨ́ mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ usɨ mbi-dé-tɨ rəm†. 6 Dow kɨ́ mꞌtəl gin kusɨ liə al ɓá to njènékumə̰!»

7 Lokɨ njéndó né-je lə Ja̰ dꞌɔtɨ dꞌɔw lé, Jeju pa ta kɨ́ dɔ Ja̰-tɨ adɨ kosɨ dow-je panè: «To ri ɓá ɔwi ooi diləlo-tɨ wa? To tuwətɔ́gɨ‡ kɨ́ yə́l isɨ ɔw siə yó-je kɨ nè-je kin ɓá ɔwi ooi wa? 8 Kinə bè al, ngà to ri ya ɓá ɔwi ooi wa? To dow kɨ́ tulə kubɨ-je kɨ́ kurə́-kurə́ rɔ-é-tɨ ɓá ɔwi ooi-é wa? Ngà lé to ḛ kàrè, dḛ kɨ́ ꞌtulə kubɨ-je kɨ́ kurə́-kurə́ bè kinlé, dꞌisɨ mḛḛ kəy-tɨ lə ngar-je yó rəm. 9 Ngà se to ri ya dana̰ ɓá ɔwi ooi wa? Se to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ɓá ɔwi ooi-é wa? Tɔgrɔ-tɨ, mꞌa kidə-si, to dow kɨ́ itə njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ sa̰y ɓəy. 10 Kdɔ to Ja̰ kin ya ɓá ndɔkɨ ꞌndàngɨ ta kɨ́ dɔ-é-tɨ ꞌpanè:

“Yən, ma̰ Lubə mꞌulə njèkilə mbḛ lə-m nɔ̰̀-i-tɨ kete,

kdɔ kadɨ ɔw ra rəbɨ lə-i adɨ-i§.”

11 «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dan dow-je-tɨ lay kɨ́ dené-je dꞌojɨ-dé lé, dow kɨ́ to kɨ́ ꞌboy itə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ya goto. Bè ya kàrè ngon dow kɨ́ ndḛ bè mḛḛ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, boy itə-é. 12 †Ulə gin-é dɔkaglo-tɨ kɨ́ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ilə-né mbḛ sar tḛḛ-né ɓone lé, kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ təl né nagɨ-na̰ ngá, adɨ njétɔ́gɨ-je ꞌsangɨ kdɔ ka̰y rɔ dɔ-tɨ. 13 Mbete-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lay, kɨ̀ ndukun-je lə Moiyijɨ lé, ꞌpa ta kdɔ né-je-tɨ kɨ́ à ra né sar tḛḛ-né dɔ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je Batḛm-tɨ. 14 †Kinə adi mḛḛ-si ta-je kin rəmə, Ja̰ kin ɓá to Eli njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ ꞌpa ta-é ꞌpanè à ree lé. 15 Dow kɨ́ mbi-é tò kdɔ kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo ta kinlé.

16 «Ná̰ ɓá mꞌa kun-é kɔjɨ-né dow-je kɨ́ ngɔsnè kan wa? Dow-je kɨ́ ngɔsnè kanlé, ꞌtana̰ kɨ̀ ngan-je kɨ́ dꞌisɨ pandangɨ lo-tɨ, ɓá ꞌɓa madɨ-dé-je ꞌpanè:

17 “Jꞌkɔl nal kàrè ꞌndami-né al rəm!

Ɓá jꞌusɨ pa nɔ̰ yo kàrè ꞌndingəi-né ndoo al rəm!”»

18 Jeju təl ilə dɔ-tɨ panè: «Mꞌpa bè kdɔ lokɨ Ja̰ ree ɓá ḛ uso né al rəm, a̰y man al rəm lé, dow-je ꞌpanè: “To dow kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é!” 19 Ngà lokɨ Ngon lə dow ree, ɓá ḛ uso né-je, a̰y man-je lé, dow-je ꞌpanè: “Ḛ kanlé uso né bore ngay, to njèka̰y né rəm, ɓá to nam njétaalambo-je, kɨ̀ njéramajal-je rəm!” Bè ya kàrè, kullə ra-é-je tɔjɨ kɨ́ gosɨ lə Lubə to gosɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya.»

Tujɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ ɓe-je kɨ́ ꞌmbatɨ kadɨ mḛḛ-dé

Luk 10:13-15

20 Ɓebo-je kɨ́ ꞌra nékɔjɨ-je n̰a̰-n̰a̰ dan-dé-tɨ ya kàrè, dḛ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ al lé, Jeju ndángɨ-dé panè: 21 «Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i dow-je kɨ́ Korajḛ! Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i dow-je kɨ́ Betsayda! Kdɔ nékɔjɨ-je kɨ́ tokɨ ra dan-si-tɨ nè kinlé, lé tokɨ ra dɔnangɨ Tir-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ je bè, rəmə lé dow-je kɨ́ titɨ dꞌa kulə kubɨ sakɨ rɔ-dé-tɨ tò-né buu-tɨ kdɔ kin̰ə-né panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ low nṵ ngá*. 22 Beɓa mꞌa kidə-si rəsɨ ya kɨ́ ndɔ gangta-tɨ lé, ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ-si-tɨ à nga̰ n̰a̰ kitə ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ dɔnangɨ Tir-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Sidɔ̰ ɓəy. 23 Ngà sə̰i dow-je kɨ́ Kapɛrnayim, ooi ꞌpainè se riɓa lə-si kin à kɔw sə-si sar dɔra̰-tɨ wa? Bè al, à tokɨ təl sə-si kɨ nangɨ sar kɨ mḛḛ lo kɨ́ koó-tɨ. Kdɔ nékɔjɨ-je kɨ́ tokɨ ra mḛḛ ɓe-tɨ lə-si kinlé, lé tokɨ ra Sɔdɔm-tɨ je bè lé, ɓone ɓone ya kàrè Sɔdɔm à tò nè ɓəy.† 24 †Beɓa mꞌa kidə-si rəsɨ ya kɨ́ ndɔ gangta-tɨ lé, ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ-si-tɨ à nga̰ n̰a̰ kitə ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ dɔnangɨ Sɔdɔm-tɨ ɓəy.»

Ngon dḛ kɨ̀ Bɔbɨ-é

Luk 10:21-22

25 Dɔkaglo-é-tɨ kin ɓá, Jeju un ta panè: «Bɔbɨ-m kɨ́ ꞌto ꞌƁa dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ, mꞌtɔ́y-i, kdɔ ꞌɓɔyɔ dɔ né-je kin kɨ̀ njégosɨ-je kɨ̀ njénégə-je rəmə ngan dow-je kin ɓá ꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ-dé. ‡ 26 Oiyo, Bɔbɨ-m, mꞌtɔ́y-i kdɔ to ndigɨ lə-i kadɨ né kinlé tò bè.

27 †«Bɔbɨ-m təl kɨ̀ né-je lay adɨ-m. Dow kɨ́ gə-m ma̰ Ngon lə Lubə lé goto. Bɔbɨ-m ya par ə́ gə-m. Ə dow kɨ́ gə Bɔbɨ-m ya goto. Ma̰ ya par ə́ mꞌgə Bɔbɨ-m lé, ə dow kɨ́ ma̰ Ngon-é lé ya mꞌtḛḛ kəm-é dɔ-é-tɨ tɔ ɓá à gə-é.»

Jeju to njètaa né kɨ́ ɔy dɔ dow-je-tɨ

28 «ꞌReei rɔ-m-tɨ, sə̰i dow-je lay kɨ́ ɔɔi rɔgɨ-rɔgɨ gin nékutɨ-tɨ kɨ́ ɔy, ə mꞌa kadɨ-si ꞌtaai koo. 29 Uni jugɨ lə-m, ə taai néndó lə-m, kdɔ kadɨ ndil-si ingə lo taakoo, kdɔ mꞌto njèsɔl dɔ-m rəm, mꞌsɔl lɔm-lɔm rəm§. 30 Kdɔ jugɨ lə-m lé ɔy al rəm, ɓá nékutɨ kɨ́ mꞌa kadɨ-si uti lé kàrè, ɔle pele-pele rəm tɔ.»

12

Ta lə Jeju dɔ ndɔ taakoo-tɨ

Mar 2:23-28; Luk 6:1-5

1 Ndɔ káre bè, lokɨ Jeju njiyə mḛḛ ndɔr gemḛ-je-tɨ kdɔ kində gangɨ ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je lé, ɓo ra njéndó né-je liə, adɨ ꞌpuy dɔ gemḛ dꞌuso taá-taá*. 2 Lokɨ Parisi-je dꞌoo-dé lé, ꞌpa kɨ̀ Jeju ꞌpanè: «ꞌOo, njéndó né-je lə-i ꞌra né kɨ́ to tó-é al kadɨ dow ra ndɔ taakoo-tɨ.†» 3 Ngà Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Né kɨ́ ndɔkɨ Dabidɨ ra kaglo-tɨ liə, lokɨ ɓo ra-dé dḛ kɨ̀ dow-je liə lé, se sə̰i ꞌndói ta-é mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ooi ya al wa? 4 Dabidɨ andɨ mḛḛ kəykubɨ-tɨ lə Lubə, dḛ kɨ̀ dow-je liə, dꞌuso mbə̀ kɨ́ dow-je dꞌadɨ Lubə kadkare-tɨ. To mbə̀ kɨ́ sɔbɨ dɔ-é kadɨ uso al rəm, sɔbɨ dɔ dow-je liə kadɨ dꞌuso al rəm, ngà njégugné-je lə Lubə ya par ɓá sɔbɨ dɔ-dé‡. 5 Ngà njégugné-je lə Lubə ya kɨ́ ꞌra kullə mḛḛ kəy kubɨ-tɨ lə Lubə kɨ̀ ndɔ taakoo, adɨ ꞌtəl ndɔ taakoo né kɨ́ kare-tɨ, ya dow gangta dɔ-dé-tɨ al kinlé, sə̰i ꞌndói ta-é mḛḛ ndukun-tɨ ooi ya al wa§? 6 Beɓa adɨ mꞌidə-si, né kɨ́ boy itə kəy lə Lubə ya tò nè ngá! 7 †ꞌNdàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: “Ma̰ Lubə lé, koo kəmtondoo ɓá mꞌndigɨ, ɓɨ məsɨ da̰-je kɨ́ kadɨ-m kin al.” Lé tokɨ ꞌgəi mḛḛ ta kin majɨ lé, sə̰i a gangi ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ ta goto dɔ-dé-tɨ kin bè al*. 8 Kdɔ Ngon lə dow ɓá to ꞌɓa ndɔ taakoo lé.»

Jeju kɨ̀ dingəm kɨ́ ji-é oy mburukɨ

Mar 3:1-6; Luk 6:6-11

9 Jeju ḭ lo-é-tɨ kinlé ɔw mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je. 10 Ə dingəm káre kɨ́ ji-é oy mburukɨ isɨ mḛḛ kəy-tɨ lé nɔ̰ɔ̰. Rəmə Parisi-je kɨ́ dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ ꞌsangɨ rəbɨ kilə ta dɔ Jeju-tɨ adɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Ndɔ taakoo-tɨ lé, to tó-é kadɨ dow adɨ lapiya njèmɔ̰y əse to tó-é al wa?» 11 †Ngà Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ná̰ dan-si-tɨ ɓá ɔw kɨ̀ batɨ káre-rè, ɓá batɨ-é usɨ bole ndɔ taakoo-tɨ ya à kɔr-é tḛḛ siə ndaa-tɨ al wa? 12 Ngà dow lé, itə batɨ nja n̰a̰-n̰a̰! Adɨ to tó-é kadɨ dow ra majɨ ndɔ taakoo-tɨ.» 13 Ngá ɓá Jeju təl idə dingəm kɨ́ njèjikoy lé panè: «ꞌSurə ji-i.» Lokɨ ḛ surə ji-é lé ya rəmə, ji-é lé təl tò majɨ titɨ-na̰ kɨ̀ ḛ kɨ́ káre. 14 Parisi-je kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé, ꞌtḛḛ dꞌɔw dꞌɔjɨ-na̰ ta dɔ kəm rəbɨ-tɨ kɨ́ kadɨ nꞌtɔli-né Jeju.

Jeju to ngonnjèkullə lə Lubə

15 Ngà lokɨ Jeju gə ta kɔjɨ lə Parisi-je lé, ḛ tḛḛ ɔw lo kɨ́ rangɨ-tɨ. Dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌun go-é, adɨ ḛ adɨ lapiya njémɔ̰y-je lay tɔ. 16 Ngà ḛ ndəjɨ-dé kadɨ dꞌadɨ dow gə kɨ́ to nꞌḛ̀ Jeju al. 17 Bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ, Ejay pa kin, ra-né né. Lubə panè:

18 «Ooi, ngonnjèkullə lə-m kɨ́ mꞌmbətɨ-é,

Mꞌində-é dan kəm-m-tɨ, rɔ-m nəl-m dɔ-é-tɨ n̰a̰,

Mꞌa kadɨ Ndil-m səbɨ dɔ-é-tɨ,

À kilə mbḛ né ra kɨ́ njururu kadɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay†.

19 Dꞌa kɔl-na̰ kɨ̀ dow al rəm, à kur kəə al rəm,

Dow à koo ndi-é pandangɨ lo-tɨ al rəm‡.

20 À tətɨ tuwətɔ́gɨ kɨ́ tò gudɨ nangɨ al rəm,

Lampɨ kɨ́ pər isɨ ɔ̰̀-tɨ ngɛl-ngɛl ɓəy kàrè

à kɔsɨ suḭ tɔl al rəm tɔ§.

À ra bè sar kadɨ né ra kɨ́ njururu ilə njirə.

21 Beɓa gin ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ya

dꞌa kində mḛḛ-dé dɔ-é-tɨ*.»

Dow-je ꞌɓa Jeju ngar lə ndil-je kɨ́ majɨ al

Mar 3:22-27; Luk 11:14-23

22 Dow-je ꞌree kɨ̀ dingəm káre kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é adɨ kəm-é tɔ rəm, pa ta al rəm, adɨ Jeju adɨ-é pa ta rəm, oo lo rəm. 23 Né kinlé ɔr ndil kosɨ dow-je n̰a̰, adɨ ꞌdəjɨ ta ꞌpanè: «Kay! Dow kin to Ngonka Dabidɨ lé ya al wa?» 24 †Ngà lokɨ Parisi-je dꞌoo ta kin rəmə, ꞌpanè: «Ḛ kinlé isɨ tubə ndil-je kɨ́ majɨ al kɨ̀ tɔ́gɨ lə Beljebul, kɨ́ to ꞌboy lə ndil-je kɨ́ majɨ al.» 25 Beɓa Jeju gə gɨr ta kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ gɔw adɨ idə-dé panè: «Kɔ̰ɓe kɨ́ rá-rá ya ɓá dow-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ꞌgangɨ-na̰ dꞌɔsɨ-na̰ kɨ̀ ta lé, à təl ndubəɓe rəm, ɓá ɓebo əse kəy kɨ́ rá-rá ya dow-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ꞌgangɨ-na̰ dꞌɔsɨ-na̰ kɨ̀ ta kàrè, dowbé-je dꞌa kisɨ gərərə al rəm. 26 Bè ya tɔ, kinə Sata̰ ya tubə dow-je lə Sata̰ rəmə, to ḛ ya gángɨ rɔ-é dana̰. Bè kinlé, kɔ̰ɓe liə à ka̰ lo ka̰-é-tɨ gərərə ban wa? 27 Ə kinə to tɔ́gɨ lə Beljebul ɓá mꞌisɨ mꞌtubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al, ngà dow-je lə-si ə dꞌisɨ ꞌtubə-dé kɨ̀ tɔ́gɨ lə ná̰ ngá wa? Kullə ra dow-je lə-si ya ilə ta dɔ-si-tɨ! 28 Ngà kinə to tɔ́gɨ lə Ndil Lubə tɔ ɓá mꞌisɨ mꞌtubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al rəmə, to kɔ̰ɓe lə Lubə ya ngá ə́ ree tḛḛ rɔ-si-tɨ tin.

29 «Kinə dow uwə njètɔ́gɨ tɔ́-é njim-njim al lé, dowbé à ra ban ɓá à kur mḛḛ kəy-tɨ lə njètɔ́gɨ kin, kdɔ kəə nékingə-é wa? À tɔ́-é njim-njim ɓəy ɓá à kɔw mḛḛ kəy-tɨ kdɔ kəə nékingə-é. 30 †Dow kɨ́ ore kàdɨ̀-m al lé, to njèkɔsɨ-m kɨ̀ ta ə dow kɨ́ kəw sə-m né kɨ natɨ al kàrè, to njèsane né kɔgɨ tɔ.»

Majal kɨ́ Lubə à kin̰ə go-é kɔgɨ al

Mar 3:28-30; Luk 12:10; Əbr 6:4-8; 10:26-29

31 «Beɓa mꞌidə-si tokɨ, majal-je lay kɨ́ dow isɨ ra, əse takɔbɨ-je lay kɨ́ dow isɨ pa lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é, ngà ta kɔbɨ kɨ́ dow pa kɨ̀ Ndil Lubə lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é al ya sar. 32 †Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ Ngon lə dow-tɨ lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é, ngà dow ya kɨ́ pa ta kɔbɨ kɨ̀ Ndil kɨ́ aa njay lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é dɔkaglo-tɨ kɨ́ ɓone kin al rəm, bore al rəm, ya sartagangɨ.»

Ta kɨ́ tḛḛ ta dow-tɨ lé ḭ mḛḛ-é-tɨ

Luk 6:43-45

33 †«Kinə kagɨ majɨ lé, kandɨ-é à majɨ tɔ, ngà kinə kagɨ majɨ al lé, kandɨ-é kàrè à majɨ al ya tɔ. Kdɔ kandɨ kagɨ ɓá dow à gə-né kagɨ. 34 †Sə̰i kɨ́ mḛḛ-si ndul titɨ-na̰ kɨ̀ mḛḛ li pii-je bè kanlé! Sə̰i a pai ta kɨ́ majɨ ndɔ káre tɔ ɓan wa? Kdɔ né-je kɨ́ mən̰ə̰-na̰ mḛḛ dow-tɨ ya ɓá tḛḛ ta-é-tɨ adɨ-é pa. 35 Dow kɨ́ majɨ lé, né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ uwə mḛḛ-é kinlé ya ɓá à tḛḛ-né. Ə dow kɨ́ majɨ al kàrè né-je kɨ́ majɨ al majɨ al kɨ́ uwə mḛḛ-é kinlé ya à tḛḛ-né tɔ. 36 Mꞌa kidə-si, ngan ta-je kɨ́ mḛḛ wəy kare lay kɨ́ isɨ tḛḛ ta dow-je-tɨ kinlé, dꞌa kɔr go-é lay ndɔ gangta-tɨ. 37 Kdɔtalə ta kɨ́ ta-i-tɨ ɓá ꞌa kɔr-né ta dɔ-i-tɨ rəm, ɓá ta kɨ́ ta-i-tɨ ya ta à kuwə-i-né rəm tɔ.»

Parisi-je ꞌdəjɨ Jeju nékɔjɨ

Mar 8:11-12; Luk 11:29

38 †Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njéndó dow-je ndukun, kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ná̰-je dꞌun ta dꞌidə Jeju ꞌpanè: «Njèndó dow-je né, jꞌndigɨ kadɨ ꞌra nékɔjɨ káre adɨ jꞌoo.» 39 †Ngà Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Dow-je kɨ́ ngɔsnè kɨ́ ꞌto njémḛḛndul-je, kɨ̀ njétəl rɔ-dé go ndu Lubə-tɨ al-je, ꞌdəjɨ kadɨ dꞌoo nékɔjɨ! Ngà dow à ra nékɔjɨ kɨ́ rangɨ kadɨ-dé al ngá; ḛ kɨ́ ndɔkɨ tḛḛ dɔ Jonasɨ-tɨ kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kin ya asɨ. 40 Titɨ kɨ́ ndɔkɨ Jonasɨ ra-né ndɔ mutə mḛḛ kanjɨ-tɨ kɨ́ boy kinlé†, Ngon lə dow kàrè à ra ndɔ mutə gin nangɨ-tɨ tɔ. 41 Ndɔ gangta-tɨ lé, dow-je kɨ́ Ninibɨ dꞌa ka̰ takəm dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin kdɔ kilə ta dɔ-dé-tɨ. Kdɔ dow-je kɨ́ Ninibɨ lé, lokɨ dꞌoo mbḛ kilə lə Jonasɨ rəmə, ꞌtusɨ panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al dꞌin̰ə kɔgɨ‡. Ngá kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, dow kɨ́ itə Jonasɨ n̰a̰ ya a̰ nè! 42 Bè ya tɔ, ndɔ gangta-tɨ lé, ngar kɨ́ dené kɨ́ go lo-tɨ kɨ́ bəə, à ka̰ takəm dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin kdɔ kilə ta dɔ-dé-tɨ. Kdɔ ndɔkɨ ḛ ḭ sɔ̰y dɔnangɨ-tɨ nṵ ya ree oo gosta-je lə Salomɔ̰§. Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, dow kɨ́ itə Salomɔ̰ n̰a̰ ya a̰ nè.»

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ndil kɨ́ majɨ al kɨ́ təl ree mḛḛ dow-tɨ gogɨ

Luk 11:24-26

43 «Lokɨ ndil kɨ́ majɨ al tḛḛ mḛḛ dow-tɨ, ɔw ilə kɨ̀ diləlo kɨ́ tutɨ sangɨ lo kɨ́ kadɨ nꞌisɨ-tɨ nꞌtaa koo ya ngà, ḛ ingə al lé, 44 ḛ panè: “Kəy lə-m kɨ́ mꞌisɨ-tɨ ɓá mꞌtḛḛ lé, mꞌa təl kɔw-tɨ gogɨ.” Lokɨ təl ɔw gogɨ rəmə, oo kɨ́ mḛḛ kəy lé tò kare ə tokɨ kɔy ndətɨ-ndətɨ rəm, ɓá né-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ tokɨ kɔsɨ njɔl-njɔl rəm. 45 Beɓa ḛ ɔsɨ təl ɔw sangɨ ndil-je kɨ́ rangɨ siri kɨ́ mḛḛ-dé ndul itə-é ɓəy ɓá ree sə-dé adɨ dꞌandɨ mḛḛ kəy-tɨ lé ə dꞌadɨ to lokisɨ-dé. Gangɨ-é-tɨ kɨ́ gogɨ nè kinlé, kisɨ lə dowbé kin majɨ al n̰a̰ itə kɨ́ kete lé ɓəy. Ə ꞌlə dow-je kɨ́ majɨ al kɨ́ ngɔsnè kanlé kàrè, à tò bè ya tɔ.»

Kɔ̰ Jeju kɨ̀ ngankɔ̰-é-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ

Mar 3:31-35; Luk 8:19-21

46 Lokɨ Jeju a̰ pa ta kɨ̀ kosɨ dow-je ya ɓəy rəmə, kɔ̰-é, kɨ̀ ngankɔ̰-é ꞌree dꞌa̰ ta-é-tɨ ə ꞌsangɨ kadɨ dꞌingə-é ꞌpa siə ta. 47 Ngá ɓá dow madɨ idə-é panè: «Yən, kɔ̰-i, kɨ̀ ngankɔ̰-i-je dꞌa̰ ndaa-tɨ nɔ̰ɔ̰, ə́ ꞌsangɨ kadɨ ꞌpa sə-i ta.» 48 Ngà Jeju təl ilə-é-tɨ panè: «Ná̰-je ɓá ꞌto kɔ̰-m-je kɨ̀ ngankɔ̰-m-je wa?» 49 Beɓa Jeju ulə ji-é dɔ njéndó né-je-tɨ liə ɓá panè: «Yən, kɔ̰-m-je kɨ̀ ngankɔ̰-m-je ɓá dꞌisɨ tin. 50 Kdɔ dow kɨ́ ra né kɨ́ mḛḛ Bɔbɨ-m kɨ́ dɔra̰-tɨ ndigɨ kin ɓá to ngonkɔ̰-m, əse kɔ̰nan-m, əse to kɔ̰-m.»

Gosta-je kɨ́ dɔ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə

13

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèkilə ko

Mar 4:1-9; Luk 8:4-8

1 Ndɔ-é-tɨ kinlé ya, Jeju tḛḛ kəy, ɔw isɨ kàdɨ̀ babo-tɨ. 2 †Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌree dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-é sipɨ, adɨ ḛ al isɨ mḛḛ tò-tɨ. Ngà dḛ ɓá dꞌa̰ ngangɨ ba-tɨ ɗingɨ-ɗingɨ. 3 Jeju pa sə-dé ta n̰a̰ kɨ̀ gosta-je panè: «Njèndɔr, ɔw kdɔ kilə ko. 4 Lokɨ a̰ ilə ko lé, ka̰a̰ né kɨ́ dan-tɨ-je tusɨ dɔ rəbɨ-tɨ adɨ yəl-je ꞌree ꞌtú lə̰́-lə̰́. 5 Ka̰a̰ né kɨ́ ná̰-je tusɨ dɔ ər-je-tɨ, adɨ lo kadɨ ingə nangɨ kɨ́ asɨ kadɨ ulə njirə-é-tɨ goto. Ngà rəmə kubə ɓá ubə kalangɨ, kdɔ nangɨ ndəə dɔ-tɨ al. 6 Lokɨ kàdɨ̀ ɔsɨ rəmə, ngan ko-je kinlé ndole. Go-tɨ rəmə, tutɨ kurum, kdɔ njirə-é ɔw nangɨ n̰a̰ al. 7 Ka̰a̰ né kɨ́ dan-tɨ-je tusɨ dan kun-je-tɨ, adɨ kun tɔgɨ ə ɔ̰̀ rɔ dɔ-tɨ gə́gə́gə́. 8 Ngà ka̰a̰ né kɨ́ ná̰-je tusɨ nangɨ-tɨ kɨ́ majɨ, adɨ ɔr dɔ-é. Beɓa dɔ-é kɨ́ dan-tɨ-je ka̰a̰-é ra-tɨ ɓu-je, ḛ kɨ́ ka̰a̰-é ra-tɨ kɔrmɛkḛ-je, ḛ kɨ́ ra-tɨ kɔrmutə-je.» 9 Jeju təl ilə dɔ-tɨ ɓəy panè: «Dow kɨ́ mbi-é tò kdɔ kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo ta kinlé!»

Kdɔ ri ɓá Jeju ndó-né né kɨ̀ gosta-je wa?

Mar 4:10-12; Luk 8:9-10

10 Njéndó né-je lə Jeju ꞌree rɔ-é-tɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá ꞌpa sə-dé ta kɨ̀ gosta-je wa?» 11 Jeju təl ilə-dé-tɨ panè: «Kdɔtalə sə̰i lé, né-je kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ lé tokɨ tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kadɨ ꞌgəi, ngà dḛ lé, tokɨ tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kadɨ-dé al. 12 †Kdɔ dow kɨ́ né tò ji-é-tɨ ɓá dꞌa kadɨ-é kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ, kadɨ isɨ dan majɨ-tɨ mburukɨ-mburukɨ. Ngà dow kɨ́ né liə goto lé, ḛ kɨ́ ji-é-tɨ ya kàrè dꞌa taa. 13 Beɓa mꞌidə-dé-né ta kɨ̀ gosta, kdɔ dꞌoo lo kɨ koo ndə̰ bè ya ɓɨ dꞌoo né al rəm, ɓá ta kàrè dꞌoo kɨ koo bè ya ɓɨ ꞌgə mḛḛ-é al rəm tɔ. 14 Beɓa ta kɨ́ Ejay, njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa lé, né-é ra né dɔ-dé-tɨ.

Lubə panè:

“Dꞌa koo ta majɨ ya, ngà dꞌa ꞌgə mḛḛ-é al,

Dꞌa koo lo majɨ ya, ngà dꞌa koo né al*.

15 Ooi gin dow-je kanlé ꞌto njémḛḛnga̰-je,

ꞌTɔsɨ mbi-dé kə́-kə́ ꞌtɔ́ nè mbi-dé à kḭ koo ta rəm, nè dꞌa kḭ gə né;

ꞌNibɨ kəm-dé jibɨ-jibɨ, nè kəm-dé à kḭ koo lo rəm,

Nè mbi-dé à kḭ koo ta rəm, nè dꞌa kḭ gə né,

Rəmə dꞌa kḭ kin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ kadɨ mꞌḭ mꞌajɨ-dé†.”

16 †«Ngà sə̰i lé, ꞌtoi njénékumə̰-je, kdɔ kəm-si oo lo majɨ rəm, mbi-si kàrè oo ta majɨ rəm tɔ! 17 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ n̰a̰, kɨ̀ njéra né-je kɨ́ njururu n̰a̰ ya, ɓo koo né-je kɨ́ sə̰i ooi kin ra-dé ya, ngà dꞌoo al, ɓo koo ta-je kɨ́ sə̰i ooi kin ra-dé ya, ngà dꞌoo al‡.»

Jeju ɔr mḛḛ gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèkilə ko

Mar 4:13-20; Luk 8:11-15

18 Sə̰i lé, ꞌyəli mbi-si ooi-né mḛḛ gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèkilə ko lé. 19 Dɔ rəbɨ kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dow kɨ́ oo ta kɨ́ dɔ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə ya, ngà gə mḛḛ-é al, rəmə Njèmḛḛndul ree ɔr ta kɨ́ ꞌdubɨ mḛḛ-é-tɨ lé kɔgɨ. 20 Nangɨ ər kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dow kɨ́ oo ta lə Lubə rəmə taa kalangɨ kɨ̀ rɔnəl. 21 Ngà ta lé ɓá ulə njirə mḛḛ-é-tɨ al; adɨ ḛ a̰ dɔ-tɨ kaglo n̰a̰ al. Beɓa lokɨ kɔ̰̀-je kɨ́ dum natɨ əse kulə kəm ndoo kdɔ ta lə Lubə tḛḛ dɔ-é-tɨ rəmə, kalangɨ bè ya ḛ tusɨ kadmḛḛ liə in̰ə kɔgɨ. 22 Dan kun-je kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dow kɨ́ oo ta lə Lubə ya, ngà mḛḛ ka̰ kə́kə́kə́ kdɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ ɓo nékingə-je utɨ dɔ ta kɨ́ oo lé, adɨ kandɨ-é goto. 23 Rəmə, nangɨ kɨ́ majɨ kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dow kɨ́ oo ta lə Lubə ə gə mḛḛ-é, adɨ kandɨ-é tò; ḛ kɨ́ ka̰a̰-é ra-tɨ ɓu-je, ḛ kɨ́ ka̰a̰-é ra-tɨ kɔrmɛkḛ-je, ḛ kɨ́ ra-tɨ kɔrmutə-je.

Gosta kɨ́ dɔ jə-tɨ

24 Jeju pa sə-dé gosta kɨ́ rangɨ ɓəy panè: Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə dow kɨ́ dubɨ ko né kɨ́ majɨ mḛḛ ndɔr-tɨ liə. 25 Rəmə ndɔɔ, lokɨ dow-je ꞌto ɓi lay lé, njèba liə ree dubɨ jə dan ko né-tɨ kɨ́ majɨ kɨ́ ḛ dubɨ lé, ə ɔtɨ ɔw. 26 Lokɨ ko ubə tɔgɨ, adɨ ɔr dɔ-é lé, jə lé kàrè ɔr dɔ-é tɔ. 27 Beɓa njérakullə-je lə njèkəy lé ꞌree dꞌidə-é ꞌpanè: «ꞌƁa-ji, to ko né kɨ́ majɨ ɓá i dubɨ mḛḛ ndɔr-tɨ lə-i ya al wa?» Ngà jə kin ḭ rá tɔ ɓəy wa? 28 Beɓa ḛ ilə-dé-tɨ panè: «To njèba ə́ ra-né tin.» Ngá ɓá njérakullə-je ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «ꞌNdigɨ kadɨ jꞌɔw jꞌrə̰y jə lé kɔgɨ wa?» 29 Ngà ḛ panè: «Bè al, kdɔ kinə kadɨ ꞌrəyḭ jə rəmə a kḭ ꞌrəyḭ-dé kɨ̀ ko natɨ. 30 Ə́ in̰əi-dé adɨ ꞌtɔgɨ natɨ sar ndɔ kijə ko-tɨ. Ndɔ-é-tɨ kin ɓá mꞌa kidə njékijəko-je panè: “ꞌTɔri jə-je ya kete, ə ꞌtɔ́i njɨr-njɨr kadɨ uləi pər, ngá tá je ꞌkəwi ko lə-m dama̰.”»

Gosta kɨ́ dɔ ka̰a̰ kɔl-tɨ

Mar 4:30-32; Luk 13:18-19

31 Jeju tḛḛ kɨ̀ gosta kɨ́ rangɨ ɓəy panè: Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə ka̰a̰ kɔl kɨ́ dow madɨ un dubɨ mḛḛ ndɔr-tɨ liə kin bè. 32 Ka̰a̰ kɔl lé ɓá, to ka̰a̰ kagɨ kɨ́ tò ngon-é itə ka̰a̰ kagɨ-je lay, ngà lo kɨ́ ubə tɔgɨ rəmə to kagɨ kɨ́ boy itə kagɨ-je lay kɨ́ mḛḛ ndɔr-tɨ, adɨ yəl-je kɨ́ ꞌnar taá ꞌree ꞌra kəy-dé balkəm-é-je-tɨ.

Gosta kɨ́ dɔ əm-tɨ

Luk 13:20-21

33 Jeju pa sə-dé gosta kɨ́ rangɨ ya ɓəy panè: «Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ lé titɨ-na̰ kɨ̀ əm kɨ́ dené káre bè un lɔ̰y-né ndujɨ kɨ́ ꞌmbɔjɨ mḛḛ kee mutə, adɨ ndujɨ kɨ́ lɔ̰y lay ya ḭ kin bè.»

Jeju pa ta-je lay kɨ̀ gosta

Mar 4:33-34

34 Ta-je kin lay ya Jeju idə kosɨ dow-je kɨ̀ gosta. Ta kɨ́ kadɨ ḛ pa kɨ̀ gosta al ya goto. 35 To bè kadɨ ta-je kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa kin né-é ra né. Njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa panè:

«Mꞌa tḛḛ ta-m kadɨ mꞌpa gosta-je,

Mꞌa kilə mbḛ né-je kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ
lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ.§»

Kɔr mḛḛ gosta kɨ́ dɔ jə-tɨ

36 Jeju in̰ə kosɨ dow-je ə ree ɓee. Lokɨ ree ɓee lé, njéndó né-je liə ꞌree rɔ-é-tɨ, ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «ꞌƆr-ji mḛḛ gosta kɨ́ dɔ jə-tɨ kɨ́ a̰ mḛḛ ndɔr-tɨ lé adɨ jꞌoo.» 37 Beɓa Jeju idə-dé panè: «Dow kɨ́ njèdubɨ ko né kɨ́ majɨ kinlé, to Ngon lə dow; 38 ndɔr lé, to dɔnangɨ; ə ko né kɨ́ majɨ, to dow-je kɨ́ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə; jə lé to dḛ kɨ́ dꞌun go Njèmḛḛndul. 39 Njèba kɨ́ njèdubɨ jə lé, to Sú; na̰y kijə ko lé, to dɔbəy ndɔ; ə njékijəko-je, ꞌto malayka-je tɔ. 40 Titɨ kɨ́ ꞌtɔr-né jə dꞌungɨ pərəə lé, dɔbəy ndɔ-tɨ ya kàrè à to bè tɔ: 41 Ngon lə dow, à kulə malayka-je liə kadɨ ꞌtubə dow-je lay kɨ́ njéra madɨ-dé-je kadɨ dꞌusɨ mḛḛ majal-tɨ, kɨ̀ dow-je kɨ́ njéramajal-je kɔ̰ɓe-tɨ liə kɔgɨ. 42 Malayka-je dꞌa kungɨ-dé dan pər-tɨ kɨ́ dum pa ta-é, kɨ́ to lo nɔ̰ rəm, lo kɨ́ dꞌa kuso ngangɨ-dé titɨ məgəgə-məgəgə rəm tɔ. 43 Ngà njéra né-je kɨ́ njururu rəmə, rɔ-dé à ndógɨ titɨ-na̰ kɨ̀ kàdɨ̀ bè mḛḛ kɔ̰ɓe-tɨ lə Bɔbɨ-dé.

«Dow kɨ́ mbi-é tò kdɔ kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo ta kinlé!»

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ nékingə kɨ̀ mədkɔsɨ kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ

44 «Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə nékingə kɨ́ ꞌɓɔyɔ mḛḛ ndɔr-tɨ, ɓá dow madɨ ɔw tḛḛ dɔ-tɨ kin bè. Dowbé kinlé, un ɔw ɓɔyɔ rangɨ ɓəy, rəmə rɔ-é nəl-é n̰a̰, adɨ ɔw ndogɨ né kingə-é lay, ɓá in̰ə la-é ree ndogɨ-né ndɔr kinlé.

45 «Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə njèra gatɨ kɨ́ isɨ sangɨ mədɨ kɔsɨ kɨ́ ndole kin bè. 46 Lokɨ ingə ḛ kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ lé, ḛ təl ɔw ndogɨ nékingə-é lay, ɓá in̰ə la-é ree ndogɨ-né mədɨ kɔsɨ kɨ́ káre kinlé.»

Gosta kɨ́ dɔ burə-tɨ

47 Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə burə kɨ́ dow ilə baa rəmə uwə-né kanjɨ-je kɨ́ gay-gay kin bè. 48 Lokɨ burə kin rusɨ lé, mbɔw ndɔr ree-né ngangɨ ba-tɨ, isɨ nangɨ, tɔr kanjɨ-je kɨ́ majɨ-majɨ ungɨ mḛḛ ꞌsḛngɨ-tɨ, ɓá in̰ə dḛ kɨ́ dꞌasɨ ná̰y al ungɨ-dé kɔgɨ. 49 Dɔbəy ndɔ-tɨ lé, à to titɨ-na̰ bè ya tɔ: Malayka-je dꞌa ree kɔr kəm dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu al kɨ̀ njéra né kɨ́ njururu gay-gay. 50 Dꞌa kungɨ dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu al dan pər-tɨ, lo nɔ̰-tɨ, kɨ́ to lokɨ dꞌa kuso ngangɨ-dé titɨ məgəgə-məgəgə. 51 Beɓa Jeju dəjɨ njéndó né-je liə panè: «ꞌGəi mḛḛ ta-je kin lay wa?» Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Oiyo», jꞌgə. 52 Rəmə Jeju idə-dé panè: «To bè ya tɔ, njèndó dow-je ndukun lə Lubə kɨ́ təl njètaa néndó kɨ́ dɔ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, titɨ-na̰ kɨ̀ njèkəy kɨ́ ingə né-je kɨ́ sigɨ ɓá ore natɨ kɨ̀ né-je kɨ́ low kɨ́ lo ngəm né-tɨ liə ɓá ra-né kullə.»

Sɔ̰y kullə lə Jeju dɔnangɨ Galile-tɨ

Mḛḛnga̰ lə dow-je kɨ́ Najarɛtɨ

Mar 6:1-6; Luk 4:16-24

53 Lokɨ Jeju pa gosta-je kin adɨ gin-é gangɨ rəmə, ḛ ɔtɨ rangɨ lo kɨ́ a̰-tɨ lé 54 ɔw ɓebo-tɨ kɨ́ ḛ tɔgɨ-tɨ ə ndó né dow-je mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je. Néndó liə ɔr ndil-dé adɨ ꞌpanè: «Kay! Gosta-je, kɨ̀ nékɔjɨ-je kinlé ḭ-né rá-rá ya wa? 55 To ngon lə kɔdɨ kijəkagɨ lé ya al wa? Kɔ̰-é ya ɓá to Mari lé al wa? Ə Jakɨ-je, kɨ̀ Jojepɨ-je kɨ̀ Simɔ̰-je kɨ̀ Jude-je ya ɓá ꞌto ngankɔ̰-é-je al wa? 56 Ə kɔ̰nan-é-je ya rəm ɓá dꞌisɨ sə-ji nè tɔ tin al wa? Ngà né-je lay kinlé, ḛ ḭ-né rá ya dana̰ wa?» 57 †Né-je kin ya ra adɨ Jeju təl jigɨ nɔ̰̀-dé-tɨ ɔgɨ-dé kadɨ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé. Beɓa ḛ idə-dé panè: «Njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, dow-je kɨ́ mḛḛ ɓekojɨ-é-tɨ, kɨ̀ mḛḛ kəy-tɨ liə ya par dꞌa nədɨ-é.*» 58 Beɓa Jeju ra nékɔjɨ-je tin n̰a̰ al, kdɔtalə mḛḛnga̰ lə-dé.

14

Koy Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm

Mar 6:14-29; Luk 9:7-9; 3:19-20

1 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé ngar Erodɨ kɨ́ to njèkɔ̰ɓe kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ oo poy riɓa lə Jeju. 2 Beɓa ḛ idə njérakullə-je liə panè: «To Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ɓá tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ! Gin-é kin ɓá ḛ ɔw-né kɨ̀ tɔ́gɨ adɨ ra-né nékɔjɨ-je kin.»

3 †Kdɔ ndɔkɨ Erodɨ adɨ dꞌuwə Ja̰ ꞌdɔɔ-é kɨ̀ kullə gindingɨ, dꞌilə-é dangay-tɨ, kdɔtalə Erodɨ dḛ kɨ̀ Pilipɨ ꞌto ngankɔ̰-na̰-je, ya rəmə Erodɨ təl taa Erodiadɨ, kɨ́ ne Pilipɨ. 4 Ɓa Ja̰ idə-é panè: «Taa kɨ́ ꞌtaa Erodiadɨ kinlé to tó-é al*.» 5 Beɓa Erodɨ lé ndigɨ tɔl Ja̰, ngà ḛ ɓəl kosɨ dow-je, kdɔ dḛ ꞌgə kɨ́ Ja̰ lé to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ. 6 Beɓa ndɔ ra na̰y kojɨ Erodɨ-tɨ lé, ngon lə Erodiadɨ kɨ́ dené, tḛḛ ndam nɔ̰̀ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ, adɨ nəl Erodɨ n̰a̰. 7 Beɓa Erodɨ un mindɨ-é ə ubɨ rɔ-é dɔ-tɨ panè: Né lay kɨ́ ꞌdəjɨ-m ya ə mꞌa kadɨ-i. 8 Rəmə Erodiadɨ sulə ngon-é lé, adɨ-é panè: «ꞌIlə dɔ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm lé, mḛḛ supra-tɨ tajinatɨ nè ya adɨ-m!» 9 Rɔ ngar nəl-é al ya, ngà kdɔ kubɨ kɨ́ ḛ ubɨ rɔ-é rəm, kdɔ takəm kosɨ dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ rəm kinlé ya, ra adɨ ḛ un-né ndu kadɨ dꞌadɨ-é-né dɔ Ja̰ lé. 10 Beɓa ngar ulə dow kəy dangay-tɨ adɨ-é gangɨ dɔ Ja̰ lé. 11 ꞌRee kɨ̀ dɔ Ja̰ mḛḛ supra-tɨ dꞌadɨ ngon kɨ́ dené kinlé, ə ḛ ɔw-né adɨ kɔ̰-é. 12 Go-tɨ, njéndó né-je lə Ja̰ ꞌree dꞌun nin-é dꞌɔw ꞌdubɨ, ngá ɓá dꞌɔw dꞌɔr poy-é dꞌadɨ Jeju oo.

Jeju adɨ nékuso dow-je ɓudɔgɨ lo mḭ dꞌuso

Mar 6:30-44; Luk 9:10-17; Ja̰ 6:1-15

13 Lokɨ Jeju oo ta kinlé, ḛ al mḛḛ tò-tɨ ɔr rɔ-é ngərəngɨ kɨ̀ kár-é diləlo-tɨ. Beɓa kosɨ dow-je dꞌoo ta-é rəmə, dꞌḭ kɨ̀ ɓebo-je kɨ́ gay-gay dꞌɔw kɨ̀ nja-dé go-é-tɨ. 14 Ngà lokɨ Jeju ur nangɨ mḛḛ tò-tɨ ɓá oo kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kinlé rəmə, ta ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ ta lə-dé, ə adɨ lapiya njémɔ̰y-je lə-dé. 15 Lokɨ ndɔ isɨ il lé, njéndó né-je dꞌɔw rɔ Jeju-tɨ dꞌidə-é ꞌpanè: «Lokɨ jꞌa̰i-tɨ kinlé to diləlo rəm, ɓá kàdɨ̀ kàrè ɔw kɨ dɔ kur-tɨ rəm, ə́n ə́ ꞌɔsɨ kosɨ dow-je kan adɨ dꞌɔw nganɓe-je-tɨ ꞌndogɨ né dꞌuso.» 16 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Kadɨ dꞌɔw rangɨ lé, to tó-é al, ə́ sə̰i ya adi-dé né dꞌuso!» 17 Ngà dḛ dꞌidə Jeju ꞌpanè: «Jꞌɔw kɨ̀ mbə̀ mḭ kɨ̀ kanjɨ joo-rè ya par.» 18 Beɓa Jeju idə-dé panè: «ꞌReei-né adi mḭ.» 19 Ngá ɓá Jeju un ndu adɨ kosɨ dow-je lé dꞌisɨ nangɨ dɔ wale-je-tɨ. Jeju ɔy mbə̀ kɨ́ mḭ kɨ̀ kanjɨ kɨ́ joo lé, ɓá un kəm-é kɨ taá dɔra̰-tɨ ra oiyo Lubə kete ɓá gángɨ mbə̀ lé adɨ njéndó né-je, ə njéndó né-je ꞌtaa ꞌləbɨ kosɨ dow-je tɔ. 20 Dow-je lay ya dꞌuso né ꞌndan ndə̰́-ndə̰́, adɨ dɔdum-é-je kɨ́ nà̰y ya dꞌɔy rusɨ kàrè dɔgɨ gidɨ-é joo ɓəy†. 21 Dow-je kɨ́ dꞌuso né kinlé, dingəm-je dꞌa ra ɓudɔgɨ lo mḭ je bè; dené-je kɨ̀ ngan-je rəmə tokɨ tidə-dé al.

Jeju njiyə dɔ babo-tɨ

Mar 6:45-52; Ja̰ 6:16-21

22 Lo-é-tɨ lé ya, Jeju ɔsɨ njéndó né-je liə kadɨ dꞌal mḛḛ tò-tɨ, ꞌgangɨ babo dꞌɔw turə kete nɔ̰̀-é-tɨ, ngà ḛ ɓá a̰ ɔsɨ kosɨ dow-je kadɨ ꞌtəl. 23 Lokɨ Jeju ɔsɨ-dé adɨ dꞌɔw rəmə, ḛ ɔtɨ ɔw al dɔ mbal-tɨ, ɔr rɔ-é kɨ̀ kár-é kdɔ pa ta kɨ̀ Bɔbɨ-é. Kàdɨ̀ ur dɔ-é-tɨ lo-é-tɨ kin kɨ̀ kár-é.

24 Lokɨ tò a̰ dan ba-tɨ dana̰ bapɨ ya ɓəy rəmə, yə́l tilə kəm tò, adɨ pungum man ɔsɨ tò kɨ gogɨ-gogɨ. 25 Taginlo-tɨ lé, Jeju njiyə dɔ man babo-tɨ, isɨ ɔw kɨ rɔ njéndó né-je-tɨ. 26 Ngà lokɨ njéndó né-je dꞌoo-é ɔw njiyə dɔ man babo-tɨ lé, ꞌɓəl rəm, dɔ-dé majɨ al, adɨ ꞌpanè: To «ꞌmə̰́ dow!» Adɨ ꞌɓəl ə ꞌtur kɔɔl. 27 Ngà tajinatɨ nè bè ya, Jeju idə-dé panè: «Adi mḛḛ-si usɨ nangɨ, to ma̰ ɓəy, ə́ ꞌɓəli al!» 28 Bè ɓəy ɓá Piyər panè: «ꞌƁaɓe, kinə to ḭ ya rəmə, ꞌun ndu-i adɨ mꞌnjiyə dɔ man-tɨ mꞌɔw rɔ-i-tɨ.» 29 Ə Jeju təl ilə-é-tɨ panè: «ꞌRee!» Beɓa Piyər ḭ mḛḛ tò-tɨ ur dɔ man-tɨ njiyə ɔw kɨ rɔ Jeju-tɨ. 30 Ngà lokɨ Piyər oo yə́l kɨ́ isɨ ulə dɔ man-tɨ mbḭ-mbḭ lé, ɓəl ra-é adɨ isɨ nduy, adɨ nɔ̰ panè: «ꞌƁaɓe, ꞌajɨ-m ɓoo!» 31 Tajinatɨ nè bè ya, Jeju ulə ji-é uwə-é-né ə idə-é, panè: «ꞌTo dow kɨ́ kadmḛḛ lə-i asɨ al. Kdɔ ri ɓá i ꞌtadɨ?» 32 Lokɨ dḛ dꞌal mḛḛ tò-tɨ rəmə gin yə́l lé gangɨ ɗəsɨ. 33 Beɓa njéndó né-je kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ tò-tɨ lé dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ɓá ꞌpanè: «I lé, ꞌto Ngon lə Lubə ya tɔgrɔ-tɨ!»

Jeju adɨ lapiya njémɔ̰y-je dɔnangɨ Jenejarɛtɨ-tɨ

Mar 6:53-56

34 Lokɨ Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌində babo ꞌgangɨ, ꞌtḛḛ dɔnangɨ Jenejarɛtɨ-tɨ lé, 35 dow-je kɨ́ lo-é-tɨ ꞌgə Jeju, adɨ dꞌulə kulə mḛḛ ɓe-je-tɨ go lo-je-tɨ kɨ́ tin kin lay, adɨ dow-je ꞌree kɨ̀ njémɔ̰y-je lay rɔ-é-tɨ. 36 Dḛ ꞌra ndoo ta-é-tɨ kadɨ in̰ə-dé adɨ nꞌɔdi rɔ takubɨ liə ya par rəmə, nꞌa kingəi lapiya. Beɓa dow-je lay kɨ́ dꞌɔdɨ takubɨ liə lé, dꞌingə lapiya ya tɔ.

15

Jeju kɨ̀ nékoɓe

Mar 7:1-23

1 Beɓa Parisi-je kɨ́ dan-tɨ-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ ꞌto njéndó dow-je ndukun-je dꞌḭ Jorijalḛm, ꞌree dꞌingə Jeju ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: 2 «Ban ɓá njéndó né-je lə-i ꞌtəl rɔ-dé go nékoɓe-tɨ lə ka-ji-je al wa? ꞌOo, dḛ ꞌtogɨ ji-dé al ya dꞌuso-né né.» 3 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ngà sə̰i, ban ɓá ꞌtəli rɔ-si go ndukun-tɨ lə Lubə al, kdɔtalə nékoɓe lə-si wa? 4 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ Lubə panè: “ꞌTətɨ kagɨ bɔbɨ-i kɨ̀ kɔ̰-i.” Ḛ pa ɓəy panè: “Dow kɨ́ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ bɔbɨ-é-tɨ əse dɔ kɔ̰-é-tɨ lé kadɨ tokɨ tɔl dowbé kɔgɨ.”»* 5 Ngà sə̰i ꞌpainè: Kinə dow pa kɨ̀ bɔbɨ-é əse kɔ̰-é panè: «Né kɨ́ mꞌa ra-né sə-i lé, ma̰ mꞌun mꞌadɨ Lubə kadkare-tɨ rəmə» 6 dowbé kinlé ɔw ndoo tətɨ kagɨ bɔbɨ-é əse kɔ̰-é al ngá. ꞌRai bè kinlé, to ta lə Lubə ɓá sə̰i bujuri kɔgɨ kdɔ nékoɓe lə-si! 7 Sə̰i lé, ꞌtoi njékədkəm dow-je! Ta kɨ́ Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa sɔbɨ-né dɔ-si lé to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya, ḛ panè:

8 «Gin dow-je kinlé ꞌtətɨ kagɨ-m ndaá ta-dé-tɨ nè,

ngà mḛḛ-dé tò gay sə-m.†

9 Pole kɨ́ dḛ ꞌpol-m kàrè to pole kɨ́ mḛḛ wəy kare,

kdɔ né-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌndó dow-je lé,

to ndukun-je lə dow-je.»

10 Jeju ɓa kosɨ dow-je kɨ rɔ-é-tɨ ə idə-dé panè: 11 «Ooi ta kin kdɔ kadɨ ꞌgəi mḛḛ-é majɨ. Né kɨ́ ḭ ndaa-tɨ ɔw ta dow-tɨ, ɓá à ra kadɨ dowbé təl dow kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ al. Ngà né kɨ́ tḛḛ ta dow-tɨ kɨ ndaa-tɨ ɓá à ra kadɨ dowbé təl dow kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ.»

12 Beɓa njéndó né-je liə dꞌidə-é ꞌpanè: «Se i gə kɨ́ ta kɨ́ i ꞌpa lé, tugə Parisi-je jigɨ-tɨ ya wa?» 13 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Kagɨ-je lay ya kɨ́ to Bɔbɨ-m kɨ́ dɔra̰-tɨ ɓá ma̰-dé al lé, dꞌa kuwə-dé kɔr-dé kɔgɨ kɨ̀ njirə-dé burə. 14 †In̰əi-dé, dḛ ꞌto njékəmtɔ-je kɨ́ njéndɔr njékəmtɔ madɨ-dé-je. Kinə njèkəmtɔ ndɔr njèkəmtɔ madɨ-é lé, dḛ joo lay ya dꞌa kungɨ-na̰ ɓe-tɨ lɔ́tɨ.»

15 Piyər un ta idə-é panè: «ꞌƆr mḛḛ gosta kinlé adɨ jꞌoo.» 16 Jeju idə-dé panè: «Sə̰i lé ya kàrè négə nal-si bè ɓəy tɔ wa? 17 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ né ya kɨ́ ḭ ndaa-tɨ ɔw ta dow-tɨ lé, dəə ɔw mḛḛ-é-tɨ kadɨ à kɔw-né ta wale-tɨ ya al wa? 18 †Ngà né kɨ́ tḛḛ ta dow-tɨ lé, ḭ mḛḛ-é-tɨ kəy, ḛ ɓá à ra kadɨ dow təl-né né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ. 19 Kdɔ tagɨr-je kɨ́ majɨ al kɨ́ tokɨ tɔl dow-je, kɨ̀ ra kaya-je, kɨ̀ kin̰ə ne-i əse ngɔbɨ-i kɔw sangɨ dow kɨ́ rangɨ-je, kɨ̀ ɓogɨ-je, kɨ̀ kulə ta ndil dow-tɨ-je, kɨ̀ tətɨ ta kɨ́ ndángɨ-je kinlé, ḭ mḛḛ dow-tɨ kəy. 20 Né-je kin ɓá à ra dow kadɨ təl-né né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, ɓɨ togɨ ji al ya kuso-né né kin ɓá à ra kadɨ dow təl dow kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ al.»

Kadmḛḛ lə dené kɨ́ to jipɨ al

Mar 7:24-30

21 Lokɨ Jeju ɔr rɔ-é ɔw ngɔsi kɨ dɔnangɨ Tir-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ, 22 rəmə dené kɨ́ Kana̰-tɨ, ḭ titɨ nɔ̰ɔ̰, ree nɔ̰ ta Jeju-tɨ ɓərəngɨ-ɓərəngɨ panè: «ꞌƁaɓe, ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-m! Ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra ngon-m kɨ́ dené n̰a̰!» 23 Ngà Jeju ilə-é-tɨ al. Rəmə njéndó né-je liə dꞌidə-é ꞌpanè: «ꞌTubə dené kinlé kɔgɨ. Kdɔtalə ɔw tur kəə go-ji-tɨ taá-taá.» 24 Jeju idə-é panè: «Ma̰ lé dꞌulə-m rɔ Israyel-je-tɨ kɨ́ ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ batɨ-je kɨ́ ꞌndəm bè kin ya par.» 25 Beɓa dené lé ree səbɨ takəm-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ɓá panè: «ꞌƁaɓe, ꞌra sə-m!» 26 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Kun nékuso ta ngan-je-tɨ kilə kadɨ ngan bisɨ-je lé to né kɨ́ tuwə ra al.» 27 Beɓa dené panè: «Tɔgrɔ-tɨ ya ꞌƁaɓe, ngà ngan bisɨ-je lé, dꞌa kuso n̰ɔ̰-n̰ɔ̰ né kɨ́ tusɨ gin tablə kuso né-tɨ lə ɓa-dé ya tɔ.» 28 Beɓa Jeju panè: «Bayawə́ə dené! Kadmḛḛ lə-i boy n̰a̰! Kadɨ Lubə ra sə-i titɨ kɨ́ i dəjɨ-né!» Rəmə lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya ngon kɨ́ dené lé ingə lapiya.

Jeju adɨ lapiya njémɔ̰y-je kɨ́ gay-gay

Mar 7:31-37

29 Beɓa Jeju ḭ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ɔw ta babo-tɨ kɨ́ Galile, al isɨ dɔ mbal-tɨ taá. 30 Rəmə kosɨ dow-je n̰a̰ ꞌree kɨ̀ njémətɨ-je kɨ̀ njékəmtɔ-je, kɨ̀ njémbitɔ-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ rɔ-dé oy mburukɨ-mburukɨ, kɨ̀ njémɔ̰y-je kɨ́ gay-gay dꞌungɨ-dé nja Jeju-tɨ dꞌadɨ adɨ-dé lapiya. 31 Lokɨ kosɨ dow-je dꞌoo kɨ́ njémbitɔ-je kàrè ꞌpa ta rəm, njérɔkoy mburukɨ-mburukɨ-je kàrè dꞌingə lapiya rəm njémətɨ-je ꞌnjiyə rəm, njékəmtɔ-je kàrè dꞌoo lo rəm lé, ndil-dé ɔr wutɨ adɨ dḛ dꞌɔsɨ gajɨ Lubə lə Israyel-je.

Jeju adɨ nékuso dow-je ɓudɔgɨ lo sɔ

Mar 8:1-10; Mat 14:13-21

32 Beɓa Jeju ɓa njéndó né-je liə idə-dé panè: «Ta ɔ̰̀ mḛḛ-m kdɔ kosɨ dow-je kan! Kdɔ dḛ ꞌra ndɔ mutə sə-m ɓone ya, ngà né kɨ́ kadɨ dꞌuso goto. Adɨ ma̰ mꞌndigɨ kin̰ə-dé kadɨ dꞌɔw kɨ̀ mḛḛ-dé ɓo al, nè dꞌa kḭ gudɨ rəbəə.» 33 Ngá ɓá njéndó né-je ꞌpanè: «Jꞌa kḭ kɨ̀ mbə̀ rá diləlo-tɨ nè kdɔ kadɨ jꞌadɨ kosɨ dow-je kɨ́ n̰a̰ kan dꞌuso ꞌndan wa?» 34 Jeju dəjɨ-dé panè: «Mbə̀ ra kandangɨ ji-si-tɨ wa?» Njéndó né-je dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Jꞌɔw kɨ̀ mbə̀ siri, ə ngan kanjɨ sḛ tɔ.» 35 Jeju un ndu adɨ dow-je dꞌisɨ nangɨ. 36 Go-tɨ, ɔy mbə̀ kɨ́ siri kɨ̀ ngan kanjɨ kɨ́ sḛ lé, ra oiyo Lubə, gángɨ dana̰ təl-né adɨ njéndó né-je liə ꞌləbɨ kosɨ dow-je. 37 Dow-je lay ya dꞌuso né ꞌndan ndə̰́-ndə̰́ ɓá dɔdum-é-je nà̰y adɨ dꞌɔy rusɨ jangá siri. 38 Dow-je lay kɨ́ dꞌuso né lé, dingəm-je dḛ ɓudɔgɨ lo sɔ ə dow tidə dené-je kɨ̀ ngan-je al.

39 Go-tɨ, Jeju adɨ kosɨ dow-je dꞌɔw, ɓá ḛ al mḛḛ tò-tɨ ɔw dɔnangɨ-tɨ lə Magadan-je.

16

Parisi-je kɨ̀ Sadusi-je ꞌdəjɨ nékɔjɨ

Mar 8:11-13; Luk 12:54-56

1 †Parisi-je kɨ̀ Sadusi-je ꞌree rɔ Jeju-tɨ kdɔ na̰-é koo ta kɨ́ mḛḛ-é-tɨ adɨ ꞌdəjɨ-é kadɨ ra nékɔjɨ kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ kadɨ dꞌoo. 2 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Kàdɨ̀ ur ə ꞌpainè: «Lo à majɨ, kdɔ dɔra̰ kər wəə.» 3 Ə ndɔge rəmə sə̰i ꞌpainè: «Ɓone ndi à kədɨ», kdɔ dɔra̰ kər wətɨ-wətɨ. Sə̰i ꞌgəi kɔr gangɨ lo kɨ́ dɔra̰-tɨ majɨ rəmə, asi kɔri gangɨ né-je kɨ́ tɔjɨ kaglo-je kɨ́ ɓone kin al wa? 4 †Dow-je kɨ́ ngɔsnè kɨ́ ꞌto njémḛḛndul-je, kɨ̀ njétəl rɔ-dé go ndu Lubə-tɨ al-je ꞌdəjɨ nékɔjɨ. Ngà dow à ra nékɔjɨ kɨ́ rangɨ kadɨ-dé al ngá; ḛ kɨ́ ndɔkɨ tḛḛ dɔ Jonasɨ-tɨ kin ya asɨ. Go-tɨ, Jeju in̰ə-dé ɔtɨ ɔw lo liə.

Ta lə əm lə Parisi-je kɨ̀ Sadusi-je

Mar 8:14-21

5 Lokɨ njéndó né-je dꞌɔw kɨ̀ kal ba kɔw turə rəmə, mḛḛ-dé oy dɔ mbə̀-tɨ gogɨ. 6 †Beɓa Jeju idə-dé panè: «Sə̰i kan! Ooi go rɔ-si majɨ kdɔ əm lə Parisi-je, kɨ̀ Sadusi-je.» 7 Njéndó né-je ꞌpa ta mḛḛ-dé-tɨ ꞌpanè: «Jeju pa ta kinlé bè kdɔ mbə̀ kɨ́ mḛḛ-ji oy dɔ-tɨ gogɨ lé.» 8 Jeju gə tagɨr lə-dé, beɓa idə-dé panè: Sə̰i dow-je kɨ́ kadmḛḛ lə-si tokɨ ndḛ bè kan! Kdɔ ri ə́ ꞌpai ta mḛḛ-si-tɨ ꞌpainè to ta lə mbə̀ kɨ́ goto ji-si-tɨ kin wa? 9 †Sə̰i ꞌgəi al ya ɓəy wa? Se mḛḛ-si ole dɔ mbə̀-tɨ kɨ́ mḭ kɨ́ ndɔkɨ dingəm-je ɓudɔgɨ lo mḭ dꞌuso lé al wa? Se ndɔkɨ ɔyi ndəgɨ-é kàrè kandangɨ wa? 10 †Rəm mbə̀ kɨ́ siri kɨ́ ndɔkɨ dingəm-je ɓudɔgɨ lo sɔ dꞌuso lé kàrè, mḛḛ-si ole dɔ-tɨ al tɔ wa? Se ndɔkɨ ɔyi ndəgɨ-é jangá kandangɨ tɔ wa? 11 Ngà ra ban ɓá mꞌpa sə-si ta mꞌpanè: Ooi go rɔ-si majɨ kdɔ əm lə Parisi-je, kɨ̀ Sadusi-je rəmə sə̰i adi to ta lə mbə̀ ɓá mꞌpa sə-si wa? 12 Bè ɓəy ɓá njéndó né-je ꞌgə kɨ́ to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ əm ra mbə̀ al. Ngà to ta lə néndó lə Parisi-je, kɨ̀ Sadusi-je.

Piyər pa rəsɨ kɨ́ Jeju to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é

Mar 8:27-30; Luk 9:18-21

13 Go-tɨ, Jeju ɔw tḛḛ dɔnangɨ Sejare-tɨ lə Pilipɨ rəmə dəjɨ njéndó né-je liə panè: «Ta ri ɓá dow-je ꞌpa dɔ Ngon lə dow-tɨ lé wa?» 14 †Beɓa dḛ ꞌpanè: «Dow-je kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: “I ꞌto Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm”, ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: “I ꞌto Eli”, ə dḛ kɨ́ madɨ-je ꞌpanè: “I ꞌto Jeremi əse i ꞌto kɨ́ káre dan njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ.”» 15 Go-tɨ, Jeju təl dəjɨ-dé panè: «Ngà kɨ́ go gə-é-tɨ lə-si sə̰i ya bè lé, ma̰ mꞌto ná̰ wa?» 16 †Simɔ̰ kɨ́ ɓa-é Piyər idə-é panè: «ꞌTo Kristɨ*, Ngon lə Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm.» 17 Beɓa Jeju təl idə Piyər panè: «Simɔ̰ kɨ́ ngon lə Jonasɨ, ꞌto njènékumə̰, kdɔtalə to dow ɓá tḛḛ kɨ̀ dɔ ta kin adɨ-i al. To Bɔbɨ-m kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ ɓá tḛḛ kɨ̀ dɔ ta kinlé adɨ-i tin. 18 Ma̰ mꞌidə-i mꞌpanè: “ꞌTo Piyər (kɔr mḛḛ-é to ər) ə dɔ ər-tɨ kinlé ɓá mꞌa kində njékəwna̰-je lə-m dɔ-tɨ. Lo kɨ́ koó ya kàrè à kasɨ ra sə-dé né káre al. 19 †Mꞌa kadɨ-i lakere kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ. Beɓa né kɨ́ i ꞌtɔ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, à tokɨ tɔ́ dɔra̰-tɨ ə né kɨ́ i ꞌtutɨ dɔnangɨ-tɨ nè à tokɨ tutɨ dɔra̰-tɨ tɔ.”» 20 Go-tɨ, Jeju ndəjɨ njéndó né-je liə n̰a̰ kadɨ ꞌpa dꞌadɨ dow gə kɨ́ nꞌto Kristɨ al.

Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ kɨ̀ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mar 8:31-38; Luk 9:22-27

21 Gangɨ ndɔ-é-tɨ kin ya Jeju un kutɨ kidə ta njéndó né-je liə rəsɨ-rəsɨ panè: Tò kadɨ mꞌɔw Jorijalḛm, mꞌɔw mꞌingə kɔ̰̀ n̰a̰ ji ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, ji njékun dɔ njégugné-je-tɨ lə Lubə rəm, ji njéndó dow-je ndukun-je-tɨ sar kadɨ ꞌtɔl-m, ngà ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə rəmə mꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ. 22 Rəmə Piyər ɔr-é ɔw siə kəl káre ɔw kɔl siə panè: «I ꞌƁaɓe lé, Lubə à kɔsɨ né-é kin kɨ rangɨ dɔ-i-tɨ. Né-é kinlé à tḛḛ dɔ-i-tɨ nda̰ bè al.» 23 Ngà Jeju təl kəm-é ə idə Piyər lé panè: «ꞌƆtɨ kɨ rangɨ ta-m-tɨ, i Sata̰. ꞌTo jigɨ nɔ̰̀-m-tɨ, kdɔ tagɨr-je lə-i to tagɨr-je lə dow-je, ɓɨ to tagɨr-je lə Lubə al.»

24 †Beɓa Jeju idə njéndó né-je liə panè: «Kinə dow ndigɨ kun go-m rəmə, kadɨ ta rɔ-é ɔ̰̀-é al, kadɨ un kagdəsɨ liə utɨ ə un go-m. 25 †Kdɔ dow kɨ́ rá-rá ya kɨ́ ndigɨ kajɨ rɔ-é rəmə à tujɨ rɔ-é, ngà dow kɨ́ ilə rɔ-é kɔgɨ kdɔ ta lə-m ɓá à kajɨ rɔ-é tɔ. 26 Kadɨ dow ingə né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ə ndil-é tujɨ lé, majɨ-é to ri wa? Əse ri ɓá dow à kadɨ kdɔ kɔr-né tó ndil-é wa? 27 †Kdɔ Ngon lə dow lé, à ree dan riɓa-tɨ lə Bɔbɨ-é Lubə natɨ kɨ̀ malayka-je liə, ngá ɓá à kugə dow kɨ́ rá-rá kɨ go kullə ra-é-je-tɨ. 28 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ: Dow-je madɨ dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌa̰ nè kinlé, Ngon lə dow à ree kɨ̀ kɔ̰ɓe liə kadɨ dꞌoo-é kɨ̀ kəm-dé ndə̰́-ndə̰́ ɓəy ɓá dꞌa koy.»

17

Rɔ Jeju mbəl

Mar 9:2-10; Luk 9:28-36; 2Pi 1:16-18

1 Ndɔ mɛkḛ go-tɨ, Jeju adɨ Piyər dḛ kɨ̀ Jakɨ, ɓá Ja̰ kɨ́ to ngonkɔ̰ Jakɨ dꞌɔw siə ə dꞌɔw dꞌisɨ kɨ̀ kár-dé dɔ mbal-tɨ kɨ́ ngal. 2 Lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya rɔ Jeju mbəl tò gay, adɨ takəm-é ɔ̰̀ njoy-njoy titɨ-na̰ kɨ̀ kàdɨ̀ bè. Kubɨ-je liə kàrè təl nda mbəy-mbəy titɨ-na̰ kɨ̀ londógɨ bè rəm tɔ. 3 Rəmə Moiyijɨ dḛ kɨ̀ Eli* ꞌtḛḛ sə-dé kɔy, ə dꞌɔjɨ ta kɨ̀ Jeju. 4 Beɓa Piyər un ta idə Jeju panè: ꞌƁaɓe, majɨ n̰a̰ kadɨ jꞌisi lo kin-tɨ nè ya ngá. Kinə ꞌndigɨ lé, mꞌa ra kəykubɨ mutə, káre à to ꞌlə-i, káre à to ꞌlə Moiyijɨ ə káre à to ꞌlə Eli tɔ. 5 ††Lokɨ Piyər a̰ pa ta lé kɨ pa ya ɓəy rəmə, kilndi kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ ree səbɨ dɔ-dé-tɨ rɨpɨ, ngá ɓá ndi dow ɓa dan kilndi-tɨ lé panè: Ḛ kinlé to Ngon-m, mꞌində-é dan kəm-m-tɨ rəm, rɔ-m nəl-m dɔ-é-tɨ n̰a̰ rəm; ooi ta liə. 6 Lokɨ njéndó né-je lə Jeju dꞌoo ndi dow kinlé bè rəmə, ꞌɓəl n̰a̰ adɨ ꞌtusɨ ꞌsəbɨ takəm-dé nangɨ. 7 Ngá ɓá Jeju ɔtɨ ree rɔ-dé-tɨ, ɔdɨ rɔ-dé, ɓəy ɓá idə-dé panè: «Ḭḭ taá! ꞌƁəli al!» 8 Beɓa lokɨ Piyər-je, kɨ̀ Ja̰-je, kɨ̀ Jakɨ-je lé dꞌun kəm-dé kɨ taá rəmə dꞌoo Jeju ya kɨ̀ kár-é.

9 Go-tɨ, lokɨ dꞌḭ dɔ mbal-tɨ dꞌisɨ risɨ nangɨ lé, Jeju un ndu adɨ-dé panè: «Né kɨ́ ooi kinlé, ꞌpai ta-é adi dow kɨ́ rangɨ oo al ya sar kadɨ Ngon lə dow tɔsɨ-né ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy.»

10 Go ta-je-tɨ kin ɓá njéndó né-je ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Ngà kdɔ ri ɓá njéndó dow-je ndukun-je ꞌpanè: “Tò kadɨ Eli ree mɔkɨ tá” wa?» 11 Jeju təl idə-dé panè: «Tò kadɨ Eli à təl ree kdɔ kɔsɨ nja né-je natɨ kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é lay. 12 †Ngà mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ Eli lé ree ngá. Rəmə dow-je ꞌtəl ꞌgə-é al, adɨ ꞌra siə né-je kɨ́ mḛḛ-dé ndigɨ. Gangɨ-é kin ya dowbé-je dꞌa kadɨ-né kɔ̰̀ Ngon lə dow tɔ.» 13 Beɓa njéndó né-je ꞌgə kɨ́ ta kɨ́ Jeju pa sə-dé lé, ḛ pa sɔbɨ-né dɔ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm.

Jeju adɨ lapiya ngon kɨ́ kɔ̰nɔ̰ ɔsɨ-é

Mar 9:14-29; Luk 9:37-43

14 Lokɨ Jeju dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə ꞌtəl ꞌree ngɔsi kɨ̀ kosɨ dow-je rəmə, dingəm káre ree tɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ 15 ɓá idə-é panè: ꞌƁaɓe, ꞌoo kəmtondoo lə ngon-m kɨ́ dingəm kin. Kdɔ kɔ̰nɔ̰ ɔsɨ-é adɨ ingə kɔ̰̀ n̰a̰, tusɨ taá-taá. Lokɨ ḭ siə lé, kɨ́ madɨ-je ɔsɨ-é ilə-é dan pər-tɨ, ə kɨ́ ná̰-je ɔsɨ-é ilə-é dan man-tɨ-je. 16 Beɓa mꞌree siə rɔ njéndó né-je-tɨ lə-i kadɨ dꞌadɨ-é lapiya rəmə dꞌasɨ al. 17 Jeju un ndi-é kɨ́ taá pa ta kɨ̀ njéndó né-je liə panè: Sə̰i ko dow-je kɨ́ njémḛḛnga̰-je kɨ̀ njémḛḛndul-je kan! Mꞌa kisɨ sə-si natɨ asɨ kaglo ban ɓəy wa? Mꞌa kisɨ dɔ-tɨ sə-si asɨ kaglo ban ɓəy wa? ꞌReei kɨ̀ ngon lé rɔ-m-tɨ nè bè. 18 Beɓa Jeju ndángɨ ndil kɨ́ majɨ al kɨ́ isɨ mḛḛ ngon-tɨ lé adɨ-é tḛḛ kɔgɨ. Rəmə ngon lé, ingə lapiya tajinatɨ nè ya.

19 Go-tɨ, njéndó né-je dꞌɔw dꞌingə Jeju kɨ̀ kár-é ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá jḛ ya kɨ̀ dɔ-ji jꞌasɨ tubə ndil kɨ́ majɨ al kinlé kɔgɨ al wa?» 20 †Beɓa Jeju təl idə-dé panè: «Kadmḛḛ lə-si ya ɓá asɨ al. Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə kadmḛḛ lə-si asɨ kɨ̀ ka̰a̰ kɔl bè ya kàrè ɓá idəi mbal kin ꞌpainè: “ꞌƆtɨ kɨ rangɨ lo kin-tɨ ə ꞌɔw ꞌa̰ lo kɨ́ yó-tɨ kin ya kàrè à kɔtɨ kɔw.” Né ya kɨ́ à dum dɔ-si goto. 21 [Ngà ndil-je kɨ́ ꞌtana̰ bè kinlé, dow à tubə-dé kɨ̀ pa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ go kɔgɨ rɔ nékuso ɗo.†]»

Nja joo kɨ́ Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ kɨ̀ dɔ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mar 9:30-32; Luk 9:43-45

22 Ndɔ káre bè, lokɨ njéndó né-je dꞌisɨ takəm-na̰-tɨ lay dɔnangɨ Galile-tɨ lé, Jeju idə-dé panè: «Dꞌa kilə Ngon lə dow ji dow-je-tɨ, 23 kdɔ kadɨ ꞌtɔl-é, rəmə ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə lé, à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ.» Ta kinlé, ra adɨ rɔ njéndó né-je atɨ-dé kana̰na̰.

Jeju ugə lambo kəy lə Lubə

24 Lokɨ Jeju kɨ̀ njéndó né-je ꞌree mḛḛ ɓebo Kapɛrnayim-tɨ lé, njétaalambo kəy lə Lubə‡, ꞌree rɔ Piyər-tɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Njèndó-si né lé, ḛ ugə lambo kəy lə Lubə al wa?§ 25 Piyər təl idə-dé panè: Ḛ ugə ugə ya. Ngà lokɨ Piyər lé isɨ andɨ mḛḛ kəy-tɨ ya rəmə Jeju un ta kete dəjɨ-é panè: Simɔ̰, tagɨr lə-i to ban dɔ ta-tɨ kinlé wa? Ná̰ ɓá à kugə lambo-je, kɨ̀ né-je kɨ́ njékɔ̰ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ꞌgangɨ dɔ dow-je-tɨ lé wa? À to ngan njéɓe-je əse à to mba-je wa? 26 Piyər təl ilə-é-tɨ panè: «To mba-je.» Beɓa Jeju təl idə Piyər panè: Kinə to mba-je ɓá dꞌa kugə lé, ngan njéɓe-je dꞌa kugə al. 27 Ngà kdɔ kadɨ jꞌtəl jigɨ jꞌtugə dow-je kin al lé, ɔtɨ ɔw dan babo-tɨ ilə kuy. Kanjɨ kɨ́ ꞌa kuwə-é dɔsa̰y ya rəmə, ꞌtḛḛ ta-é ə ꞌa kingə là kɨ́ à kasɨ kadɨ ꞌree ugə-né lambo dɔ-ji-tɨ jḛ sə-i joo rɔ njétaalambo-je-tɨ lé.

Ta-je kɨ́ dɔ sɔldɔ-tɨ kɨ̀ kin̰ə go majal kɔgɨ

18

Dow kɨ́ boy kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə kɨ̀ né-je kɨ́ à tugə dow jigɨ-tɨ

Mar 9:33-50; Mat 5:29-30; Luk 9:46-48

1 †Dɔkàdɨ̀-é-tɨ kinlé, njéndó né-je lə Jeju dꞌɔw rɔ-é-tɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Ná̰ ya ɓá to ꞌboy n̰a̰ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ wa? 2 Beɓa Jeju ɓa ngon kɨ́ sḛ bè adɨ a̰ dan-dé-tɨ dana̰, 3 †ɓá idə-dé panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə in̰əi panjiyə-si ə ꞌtəli rɔ-si titɨ-na̰ kɨ̀ ngan-je kɨ́ sḛ kin bè al lé, a kandi kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ nda̰ bè al. 4 Adɨ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ sɔl dɔ-é, təl rɔ-é titɨ-na̰ kɨ̀ ngon kɨ́ sḛ kin bè lé, ḛ ɓá to dow kɨ́ boy n̰a̰ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ. 5 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ uwə ngon kɨ́ titɨ ḛ kan bè kɨ rɔ-é-tɨ kdɔ ta lə-m lé, to ma̰ ya dowbé uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ tɔ tin. 6 Ngà kinə dow madɨ ra dow káre dan ngan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌadɨ-m mḛḛ-dé kin adɨ-é ra majal lé, lé ꞌdɔɔ mbal kusɨ ko kɨ́ boy mindɨ-é-tɨ, ɓá dꞌilə-é-né dan babo-tɨ dꞌadɨ-é nduy ya kàrè ꞌliə tò sotɨ ɓəy.»

7 Tujɨ à kusɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kdɔtalə né-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌra dꞌadɨ to gin kusɨ mḛḛ majal-tɨ lə dow-je. Tɔgrɔ-tɨ, né-je kɨ́ à to gin kusɨ mḛḛ majal-tɨ lé à ree ya; ngà dow kɨ́ né-é-je kin ree kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ lé tujɨ à kusɨ dɔ-é-tɨ. 8 †Beɓa kinə ji-i əse nja-i ra-i adɨ ꞌra majal lé, ꞌgangɨ-é ilə-é kɔgɨ ngərəngɨ nṵ bè; kadɨ ꞌɔw lo kiskəm-tɨ kɨ̀ ji-i əse kɨ̀ nja-i káre lé tò sotɨ itə ngəm ji-i joo kɨ̀ nja-i joo lay, ə dꞌilə-i-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ. 9 †Əse kinə kəm-i ɓá ra-i adɨ ꞌra majal lé, ɔr-é ilə-é kɔgɨ ngərəngɨ; kadɨ ꞌandɨ lo kiskəm-tɨ kɨ̀ kəm-i káre-rè lé tò sotɨ itə ngəm kəm-i joo lay ə dꞌilə-i-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ.

10 †Ooi nè a nədi dow káre dan ngan dow-je-tɨ kin. Mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dḛ lé, malayka-je lə-dé dꞌa̰ takəm Bɔbɨ-m-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ̀ ndɔ-je lay kdɔ ta lə-dé. 11 [Kdɔtalə Ngon lə dow lé, ree kdɔ kajɨ dow-je kɨ́ ꞌndəm.]*

Gosta lə batɨ kɨ́ ndəm

Luk 15:3-7

12 Sə̰i ya bè lé, tagɨr lə-si tò ban dɔ poyta-tɨ kɨ́ mꞌa kɔr kin wa? Kinə dow ɔw kɨ̀ batɨ-je ɓu, ɓá ḛ kɨ́ káre dan-dé-tɨ ndəm lé, ḛ à kin̰ə dḛ kɨ́ kɔrjinà̰y káre gidɨ-é jinà̰y káre lo kuso né-tɨ kàdɨ̀ mbal-tɨ kdɔ kɔw sangɨ ḛ kɨ́ ndəm lé ya al wa? 13 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə ɔw ɓá ingə batɨ-é kinlé, rɔ-é à nəl-é dɔ-é-tɨ n̰a̰ kitə batɨ-je kɨ́ kɔrjinà̰y káre gidɨ-é jinà̰y káre kɨ́ ꞌndəm al. 14 Bè ya tɔ ə́, Bɔbɨ-si kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, ndigɨ kadɨ dow káre ya kàrè tujɨ dan ngan dow-je-tɨ kin al.

Ta kɨ́ dɔ kin̰ə go majal-tɨ lə-na̰ kɔgɨ

15 †Kinə ngonkɔ̰-i ra sə-i né kɨ́ majɨ al lé, ꞌɔw ingə-é ḛ ya kɨ̀ kár-é, ꞌtɔjɨ-é majal liə. Kinə oo ta lə-i rəmə, ꞌingə ngonkɔ̰-i gogɨ. 16 Ngà kinə ḛ mbatɨ koo ta lə-i lé rəmə, ꞌtəl ꞌree un dow káre əse joo sə-i kdɔ mbete kɨ́ aa njay panè: «Ta-je lay ya kadɨ tokɨ gɔl takəm dow-je-tɨ joo əse mutə tá†.» 17 Ngà kinə ḛ mbatɨ koo ta lə-dé ɓəy rəmə, idə njékəwna̰-je. Kinə mbatɨ koo ta lə njékəwna̰-je ya tɔ ɓəy rəmə, kadɨ ooi-é kɨ njèkadmḛḛ al əse ooi-é kɨ dow kɨ́ njètaalambo bè. 18 †Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ né-je lay kɨ́ ꞌtɔ́i dɔnangɨ-tɨ nè lé, à tokɨ tɔ́ dɔra̰-tɨ ə né-je lay kɨ́ ꞌtuti dɔnangɨ-tɨ nè lé, à tokɨ tutɨ dɔra̰-tɨ tɔ.

19 Bè ya tɔ, mꞌa kidə-si ɓəy. Kinə dow-je joo dan-si ndi-dé asɨ-na̰ dɔ né-tɨ kɨ́ rá-rá ya dɔnangɨ-tɨ nè, ɓá ꞌdəjɨ Bɔbɨ-m kɨ́ taá dɔra̰-tɨ lé, à kadɨ-dé. 20 Kdɔ lokɨ dow-je joo əse mutə ꞌkəw-na̰ kɨ̀ ri-m lé, ma̰ mꞌisɨ dan-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰.

21 †Beɓa Piyər ɔtɨ kɨ rɔ Jeju-tɨ dəjɨ-é panè: «ꞌƁaɓe, nja kandangɨ ɓá ngonkɔ̰-m ra sə-m né kɨ́ majɨ al ə mꞌa kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é wa? Sar nja siri je bè wa?» 22 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Bè al. Mꞌa kidə-i panè sar nja siri par al, ngà kɔrsiri nja siri.»

Ta lə ngonnjèkullə kɨ́ njèkoo kəmtondoo al

23 Beɓa kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə ngar kɨ́ ndigɨ kadɨ ngannjékullə-je liə dꞌɔr go né-je liə dꞌadɨ-é oo kin bè. 24 Lokɨ ḛ ulə gin-é lé, ꞌree kɨ̀ ngonnjèkullə liə káre kɨ́ ɔw kɨ̀ là kɨ́ dum tidə kɔr-é dɔ-é-tɨ. 25 Ngà dowbé kinlé, là kɨ́ kadɨ ugə-né kurə lé goto. Beɓa ꞌɓa-é lé un ndu kadɨ ꞌndogɨ-é titɨ-na̰ ɓə bè natɨ kɨ̀ ne-é, kɨ̀ ngan-é-je, kɨ̀ nékingə-é-je lay kdɔ kadɨ dꞌugə-né kurə kɨ́ dɔ-é-tɨ lé. 26 Beɓa ngonnjèkullə lé, usɨ nangɨ nɔ̰̀ ngar-tɨ, nɔ̰ uwə nja-é panè: «ꞌƁa-m, ꞌoo kəmtondoo lə-m ə mꞌa kugə-i ngər-ngər ɓəy.» 27 ꞌƁa-é lé, oo kəmtondoo liə, ɔr kurə lé dɔ-é-tɨ kɔgɨ ə in̰ə-é adɨ-é ɔw. 28 Ngà lokɨ ngonnjèkullə kinlé, tḛḛ ndaa-tɨ ya rəmə ingə madkullə liə kɨ́ kurə liə tò dɔ-é-tɨ ndḛ bè. Ḛ usɨ mindɨ-é-tɨ uwə, adɨ koo ɔw kɨ̀ gangɨ-é ɓá idə-é panè: «ꞌUgə-m kurə lə-m.» 29 Beɓa madɨ-é lé, usɨ nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ nɔ̰ uwə-né nja-é panè: ꞌOo kəmtondoo lə-m, ə mꞌa kugə-i ɓəy. 30 Bè ya kàrè madɨ-é lé, mbatɨ sar ɔw ilə-é dangay-tɨ, kdɔ kadɨ ugə kurə lé lay tá. 31 Lokɨ ndəgɨ ngannjékullə-je lə ngar lé, dꞌoo né kin bè rəmə, wɔngɨ ra-dé n̰a̰ adɨ dꞌɔw dꞌɔr poy-é dꞌadɨ ꞌɓa-dé oo. 32 Beɓa ꞌɓa-é lé, adɨ ꞌree siə rɔ-é-tɨ, ɓá idə-é panè: I ngonnjèkullə kɨ́ njèmḛḛndul kan! Ma̰ mꞌɔr kurə lə-m lay dɔ-i-tɨ, kdɔ ndoo kɨ́ i ꞌra ta-m-tɨ. 33 Lé ꞌa koo kəmtondoo lə madɨ-i titɨ-na̰ kɨ́ ma̰ mꞌoo-né kəmtondoo lə-i kin bè ya tɔ al wa? 34 Beɓa wɔngɨ ra ꞌɓa-é lé n̰a̰, adɨ uwə-é adɨ ra kullə kɨ́ nga̰-nga̰ kadɨ ugə-né kurə kɨ́ dɔ-é-tɨ lé lay. 35 Jeju təl ilə dɔ-tɨ panè: «Gangɨ-é kin ya Bɔbɨ-m kɨ́ dɔra̰-tɨ à ra-né sə-si, kinə ná̰-ná̰ dan-si-tɨ in̰ə go kɔgɨ kɨ̀ mḛḛnda ka̰y adɨ ngonkɔ̰-é al.»

Kɔw Jeju Jorijalḛm

19

Ta kɨ́ dɔ gángɨ-na̰-tɨ lə dené kɨ̀ dingəm

Mar 10:1-12; Det 24:1-4; Mat 5:31-32

1 Lokɨ Jeju ndó dow-je né adɨ gin-é gangɨ lé, ḭ dɔnangɨ Galile-tɨ ɔw kəl lo-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ gidɨ ba jurdḛ-tɨ. 2 Beɓa kosɨ dow-je n̰a̰ ya dꞌɔw go-é-tɨ adɨ adɨ lapiya njémɔ̰y-je lə-dé.

3 Rəmə Parisi-je ꞌree rɔ-é-tɨ kdɔ na̰-é koo ta kɨ́ mḛḛ-é-tɨ adɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Se to tó-é kadɨ dow tubə ne-é kdɔ né kɨ́ rá-rá ya kɨ́ dené lé ra wa?» 4 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i ꞌndói mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé ooi al ya sar wa? Lo kində gin-é-tɨ lé, Lubə ra dené kɨ̀ dingəm 5 ə panè: «Gin-é kin ɓá dingəm à kin̰ə-né kɔ̰-é kɨ̀ bɔbɨ-é kadɨ ꞌtin̰ə natɨ kɨ̀ ne-é kdɔ kadɨ dḛ joo lay ꞌtəl kubru rɔ kɨ́ káre-rè.* 6 Adɨ ꞌto dow-je joo al ngá. Ngà ꞌtəl kubru rɔ kɨ́ káre-rè. Gin-é kin ɓá né kɨ́ Lubə tɔ́ natɨ lé, kadɨ dow tutɨ al.» 7 †Parisi-je ꞌtəl ꞌdəjɨ Jeju ꞌpanè: Ngà kdɔ ri ɓá Moiyijɨ un ndu kadɨ kinə dow tubə ne-é rəmə ꞌadɨ-é mbete tubə ɓane wa?† 8 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: «To ta lə mḛḛnga̰ lə-si ɓá Moiyijɨ adɨ-si-né tarəbɨ kadɨ ꞌtubəi-né ne-si-je. Ngà lo kində gin-é-tɨ lé, tò bè al. 9 †Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə dow tubə ne-é kdɔ kaya kɨ́ ra ɓane, ɓɨ kinə tubə-é kdɔ né kɨ́ rangɨ ɓá ɔw taa dené kɨ́ rangɨ rəmə, dowbé ra kaya.»

10 Beɓa njéndó né-je liə ꞌpanè: Kinə to gangɨ-é kin ɓá tò kadɨ dingəm ra kɨ̀ dené rəmə, taa dené al tò sotɨ. 11 Jeju təl idə-dé panè: Dow-je lay ɓá dꞌa gə mḛḛ ta kin al. Ngà dḛ kɨ́ Lubə ya tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ-dé tá. 12 Dow-je kɨ́ ná̰-je ꞌtaa dené al, kdɔtalə rɔ-dé oy mburukɨ lo kojɨ-dé-tɨ nṵ. Dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌtaa dené al, kdɔtalə ꞌtɔɔ kɔɔ gəm-dé, ngà dḛ kɨ́ madɨ-je ꞌtaa dené al, kdɔ kullə kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ. Dow kɨ́ asɨ gə mḛḛ ta kin rəmə, kadɨ-é gə.

Ta lə Jeju kɨ̀ ngan-je

Mar 10:13-16; Luk 18:15-17

13 Beɓa dow-je ꞌree kɨ̀ ngan-je rɔ Jeju-tɨ kdɔ kadɨ ində ji-é dɔ-dé-tɨ rəm, kadɨ pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-dé rəm. Rəmə njéndó né-je ꞌkɔl sə-dé. 14 Ngà Jeju idə-dé panè: «In̰əi ngan-je adɨ ꞌree rɔ-m-tɨ, ɓɨ ɔgi-dé al, kdɔtalə kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, tò kdɔ dow-je kɨ́ ꞌtana̰ sə-dé bè.» 15 Beɓa Jeju ində ji-é dɔ-dé-tɨ ɓá in̰ə-dé ɔw.

Ta lə njènékingə

Mar 10:17-31; Luk 18:18-30; 1Ti 6:9-10

16 Go-tɨ, Basa káre ree rɔ Jeju-tɨ dəjɨ-é panè: «Njèndó dow-je né, ri kɨ́ majɨ ɓá mꞌa ra kdɔ kadɨ mꞌisɨ-né kəm sartagangɨ wa?» 17 Jeju idə-é panè: «Kdɔ ri ə́ ꞌdəjɨ-m ta dɔ né-tɨ kɨ́ majɨ wa? Njèramajɨ lé, ḛ káre-rè. Kinə ꞌndigɨ kiskəm sartagangɨ rəmə ꞌtəl rɔ-i go ndukun-je-tɨ.» 18 Basa lé, təl dəjɨ Jeju panè: «Ndukun-je kɨ́ rá-rá wa?» Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: «ꞌA tɔl dow al! ꞌA ra kaya al! ꞌA ɓogɨ al! ꞌA tətɨ ta kɨ́ ndángɨ al! 19 ꞌA tətɨ kagɨ bɔbɨ-i kɨ̀ kɔ̰-i rəm, ɓá ꞌa ndigɨ dow madɨ-i tana̰ kɨ̀ rɔ-i bè tɔ.»‡ 20 Basa lé idə Jeju panè: «Ma̰ mꞌtəl rɔ-m go né-je-tɨ kin lay ngá. Ngà ri ɓá nà̰y kadɨ mꞌra ɓəy wa?» 21 Beɓa Jeju idə-é panè: «Kinə ꞌndigɨ majɨ kɔr njutɨ rəmə, ꞌɔw ꞌndogɨ nékingə-i lay ə ꞌləbɨ la-é njéndoo-je rəmə ndɔ-é ꞌa kingə n̰a̰ dɔra̰-tɨ ə ꞌree un go-m.» 22 Lokɨ basa lé, oo ta lə Jeju kinlé rəmə, ɔtɨ ɔw kɨ̀ rɔkatɨ kana̰na̰, kdɔ to dow kɨ́ nékingə-é n̰a̰.

23 Jeju idə njéndó né-je liə panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kadɨ njènékingə ɔw kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, to né kɨ́ nga̰ n̰a̰. 24 Mꞌa kidə-si ya ɓəy; kadɨ Jambal dəə ɓe libri-tɨ lé to né kɨ́ lo-é nga̰ n̰a̰ ya, ngà kadɨ njènékingə ɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə lé to né kɨ́ nga̰ itə-é ɓəy.» 25 Lokɨ njéndó né-je dꞌoo ta kinlé bè rəmə, ꞌɓəl adɨ ꞌpanè: «Tò bè ngà ná̰ ɓá à kajɨ wa!» 26 Jeju oo-dé gə́rə́rə́ rəmə, idə-dé panè: «Né kinlé dow-je ɓá dum dɔ-dé, ngà Lubə lé né kɨ́ dum-é goto.»

27 Rəmə Piyər un ta dəjɨ-é panè: «Ə jḛ kɨ́ jꞌtusɨ né-je lə-ji lay jꞌin̰ə ɓá jꞌun go-i kinlé, ta kɨ́ dɔ-ji-tɨ à tò ban wa?» 28 †Beɓa Jeju idə-dé panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ sə̰i njékun go-m-je kinlé, ndɔ kɨ́ né-je lay à təl kɨ́ sigɨ lé, Ngon lə dow à ree kisɨ dɔ kalikɔ̰ɓe-tɨ liə kɨ́ to kali riɓa kinlé, sə̰i ya kàrè a kisi dɔ kalikɔ̰ɓe-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo, kdɔ gangta dɔ gin Israyel-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé tɔ§. 29 Ná̰-ná̰ kɨ́ in̰ə kəy-je liə əse ngankɔ̰-é-je, əse kɔ̰nan-é-je, əse bɔbɨ-é, əse kɔ̰-é, əse ne-é, əse ngan-é-je, əse ndɔr-je liə kdɔ ta lə-m lé, à kingə dɔ-tɨ nja ɓu rəm, ɓá à kingə kiskəm kɨ́ tò sartagangɨ rəm tɔ. 30 †Ngà dow-je n̰a̰ dan dḛ kɨ́ kete-tɨ dꞌa təl to dow-je kɨ́ gogɨ ə dow-je n̰a̰ dan dḛ kɨ́ gogɨ-tɨ dꞌa təl to dow-je kɨ́ kete tɔ.»

20

Ta lə njérakullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ gay-gay

1 Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ lé tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə njèndɔr káre kɨ́ tḛḛ kɨ̀ ndɔge ratɨ, kdɔ kɔy dow-je kullə ndɔr nduu-tɨ* liə kin bè. 2 Lokɨ ingə-dé lé, ta-dé asɨ-na̰ kadɨ à kadɨ-dé là kɨ́ asɨ kəm kullə kɨ́ ndɔ káre, ɓá adɨ dꞌɔw lo ndɔr nduu-tɨ liə lé. 3 Go-tɨ, njèndɔr lé tḛḛ ndaa-tɨ kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ jinà̰y káre kɨ́ ndɔge rəmə, oo dow-je kɨ́ rangɨ kɨ́ dꞌingə kullə al kɨ́ dꞌa̰ pandangɨ lo-tɨ. 4 Beɓa ḛ idə-dé panè: Sə̰i kàrè, ɔwi ndɔrɔ lə-m tɔ. Go kullə-tɨ kɨ́ a rai lé, mꞌa kugə-si majɨ ya. 5 Dḛ kàrè dꞌɔtɨ dꞌɔw tɔ. Ngà lokɨ kàdɨ̀ a̰ jam dɔ ɓe-tɨ, njèndɔr lé tḛḛ ɓəy rəmə, ingə dow-je kɨ́ rangɨ ɓəy rəm, lokɨ kàdɨ̀ a̰ mbɔ́ ɓe-tɨ rəmə, ingə dow-je kɨ́ rangɨ pandangɨ lo-tɨ lé ya ɓəy. Dowbé-je kin kàrè idə-dé panè: Ɔwi ndɔrɔ lə-m go madɨ-si-je-tɨ tɔ. 6 Lokɨ kàdɨ̀ ra bin̰ə-je bole asɨ lé, njèndɔr lé təl tḛḛ ndaa-tɨ ɓəy rəmə, ingə dow-je kɨ́ rangɨ ya ɓəy. Beɓa ḛ dəjɨ-dé panè: Kdɔ ri ɓá a̰i lo-tɨ kin kɨ̀ ndɔge nṵ kare bè wa? 7 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Dow un-ji kullə-tɨ al. Beɓa njèndɔr lé təl ilə-dé-tɨ panè: Kinə tò bè rəmə ɔti ɔwi ꞌrai kullə ndɔrɔ lə-m tɔ. 8 Lokɨ kàdɨ̀ ur rəmə, njèndɔr nduu lé idə njèkoo go né-je liə panè: ꞌƁa njéra kullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ lə-m lé, ə adɨ-dé nékugə dɔji-dé. ꞌUlə gin-é dɔ dḛ kɨ́ dꞌɔw gogɨ nè-tɨ ɓá ꞌtḛḛ-né dɔ dḛ kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ ndɔge-tɨ. 9 Dḛ kɨ́ dꞌɔw ndɔrɔ kɨ̀ kàdɨ̀ ra bin̰ə-je bole lé, ꞌree rəmə dꞌingə nékugə dɔji-dé asɨ kəm kullə kɨ́ dow ra ndɔ káre lé. 10 Ngà lokɨ dḛ kɨ́ dꞌɔw ndɔrɔ kɨ̀ ndɔge ratɨ ꞌree lé, ꞌgɨr ꞌpanè dḛ rəmə, dꞌa kingə n̰a̰ kitə dḛ kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ kàdɨ̀ ra bin̰ə-je bole lé ngá; ya rəmə njèkugə-dé lé, adɨ-dé là asɨ-na̰ kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌɔw ndɔrɔ gogɨ nè lé bè tɔ. 11 Beɓa lokɨ dḛ ꞌtaa là lé rəmə, ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ njèkun-dé kullə-tɨ lé, 12 ꞌpanè: Kdɔ ri ɓá dḛ kɨ́ ꞌree gogɨ, ꞌra kullə kàdɨ̀ káre ya par rəmə ꞌugə-dé asɨ sə-ji jḛ kɨ́ jꞌree kɨ̀ ndɔge nṵ, adɨ jꞌɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ rəm, kàdɨ̀ kàrè nətɨ-ji kərɨm-kərɨm kinlé wa? 13 Beɓa njèndɔr lé təl ilə dow kɨ́ káre dan-dé-tɨ panè: Nam-m, mꞌra sə-i ndangɨ al. Lé jꞌadɨ ta-ji asɨ-na̰ kdɔ kadɨ lokɨ ꞌra kullə, ndɔ káre lé, mꞌa kadɨ-i là kɨ́ asɨ kəm kullə kɨ́ ndɔ káre ya al wa? 14 Yən, ꞌtaa nékugə dɔji-i ə ꞌɔtɨ ꞌɔw lo lə-i. Ə njèree kullə-tɨ gogɨ nè lé to ma̰ ya mꞌndigɨ kadɨ-é nékugə dɔji lé asɨ sə-i. 15 Nékingə-m lé, to tó-é kadɨ mꞌra-né né kɨ́ mḛḛ-m ndigɨ al wa? To kɨ́ mꞌto dow kɨ́ majɨ kinlé nəl-i al wa? 16 †Jeju təl ilə dɔ gosta-tɨ kinlé panè: Bè ya tɔ, dḛ kɨ́ gogɨ dꞌa təl dḛ kɨ́ kete ə dḛ kɨ́ kete dꞌa təl dḛ kɨ́ gogɨ tɔ.

Nja mutə kɨ́ Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ kɨ̀ dɔ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mar 10:32-34; Luk 18:31-34

17 Lokɨ Jeju isɨ ɔw Jorijalḛm lé, ḛ ɔr njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo ngərəngɨ pa sə-dé ta taá-taá dɔ rəbɨ-tɨ panè: 18 «Yən, kɔw kɨ́ jꞌisi jꞌɔwi Jorijalḛm kinlé, dꞌa kilə Ngon lə dow ji njékun dɔ njégugné-je-tɨ lə Lubə, kɨ̀ ji njéndó dow-je ndukun-je-tɨ, kadɨ ꞌgangɨ ta koy dɔ-é-tɨ. 19 Dḛ dꞌa kilə-é ji dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, kadɨ ꞌsɔkɨ-é rəm, kadɨ ꞌtində-é kɨ̀ ndəy marɔw ɓá dꞌa ɓə-é kagdəsɨ-tɨ, rəmə à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə go-tɨ.»

Nédəjɨ lə ne Jebede

Mar 10:35-45; Luk 22:24-47

20 Kɔ̰ ngan lə Jebede ree kɨ̀ ngan-é-je rɔ Jeju-tɨ ə səbɨ takəm-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ kdɔ dəjɨ-é né. 21 Beɓa Jeju dəjɨ-é panè: I ꞌge ri wa? Ḛ panè: Un ndu kdɔ kadɨ ngan-m-je kɨ́ joo kinlé, ḛ kɨ́ káre isɨ dɔ jikɔl-i-tɨ ə kɨ́ káre isɨ dɔ jigəl-i-tɨ kɔ̰ɓe-tɨ lə-i. 22 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i lé, ꞌgəi né kɨ́ ꞌdəji lé al. A kasi kingəi kɔ̰̀ kɨ́ mꞌa kingə lé kàrè wa? Beɓa dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Oiyo, jꞌa kasɨ kare. 23 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Tɔgrɔ, kɔ̰̀ lə-m ə a kingəi, ngà ta lə kisɨ dɔ jikɔl-m-tɨ kɨ̀ dɔ jigəl-m-tɨ lé, to ma̰ ɓá mꞌa kadɨ al, ngà to Bɔbɨ-m ɓá à kadɨ dow-je kɨ́ ḛ ra go-é kete kdɔ-dé. 24 Lokɨ ndəgɨ njéndó né-je kɨ́ dɔgɨ dꞌoo ta kin bè lé, wɔngɨ ra-dé dɔ ngankɔ̰-na̰-je-tɨ kɨ́ joo kinlé. 25 †Beɓa Jeju ɓa-dé lay rɔ-é-tɨ idə-dé panè: Sə̰i ꞌgəi kɨ́ njékɔ̰ɓe dɔ gin dow-je-tɨ kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, dꞌulə kəm dow-je ndoo n̰a̰ rəm, ɓá dow-je kɨ́ boy-boy kàrè, dꞌɔ̰̀ ɓe dɔ dow-je-tɨ lé kɨ́ go lo njètɔgɨ-tɨ tɔ. 26 †Ngà sə̰i lé, kɔ̰̀-na̰ kɨ́ bè kin à goto dan-si-tɨ. Adɨ dow kɨ́ ndigɨ kadɨ nꞌto ꞌboy dan-si-tɨ lé, kadɨ təl rɔ-é ngonnjèkullə-tɨ lə-si. 27 Rəm ɓá dow kɨ́ ndigɨ kadɨ nꞌto kɨ́ dɔsa̰y dan-si-tɨ lé, kadɨ təl rɔ-é ɓə-tɨ lə-si tɔ. 28 Bè ya tɔ, Ngon lə dow lé, ree kadɨ dow-je ꞌra kullə dꞌadɨ-é al, ngà ḛ ɓá ree kdɔ ra kullə kadɨ dow-je rəm, ɓá kdɔ kadɨ rɔ-é gangɨ-né dɔ kosɨ dow-je rəm tɔ.

Jeju adɨ njékəmtɔ-je joo dꞌoo lo

Mar 10:46-52; Luk 18:35-43

29 Lokɨ Jeju dḛ kɨ̀ njéndó né-je ꞌtḛḛ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Jeriko kɨ ndaa-tɨ lé, kosɨ dow-je n̰a̰ ya dꞌun go Jeju. 30 Ə njékəmtɔ-je joo dꞌisɨ ngangɨ rəbɨ-tɨ ɓá dꞌoo kɨ́ Jeju isɨ dəə lé, dꞌilə bɔbɨ ndi-dé nangɨ ꞌnɔ̰ ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-ji!» 31 Rəmə kosɨ dow-je ꞌndángɨ-dé kadɨ dꞌutɨ ta-dé, ngà dḛ dꞌilə bɔbɨ ndi-dé nangɨ ꞌnɔ̰ dꞌitə kɨ́ kete lé ɓəy panè: «ꞌƁaɓe, ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-ji ɓoo.» 32 Beɓa Jeju təl a̰ nangɨ ɓa-dé, ə dəjɨ-dé panè: «Ri ɓá ꞌndigi kadɨ mꞌra mꞌadɨ-si wa?» 33 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, jꞌndigɨ kadɨ kəm-ji ya ꞌadɨ oo lo.» 34 Beɓa ta ɔ̰̀ mḛḛ Jeju n̰a̰ kdɔ ta lə-dé adɨ ɔdɨ rɔ kəm-dé lé rəmə, tajinatɨ nè ya kəm-dé oo lo ə dꞌun go-é.

21

Kɔw Jeju mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Mar 11:1-10; Luk 19:28-44; Ja̰ 12:12-19; Eja 12:6

1 Lokɨ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, ɓá ꞌree ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓe kɨ́ Betpaje kɨ́ tò kàdɨ̀ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ rəmə, Jeju ulə njéndó né-je liə joo panè: 2 «Ɔwi mḛḛ ngonɓe-tɨ kɨ́ tò nɔ̰̀-si-tɨ kin, rəmə tajinatɨ nè ya a kingəi ngon koro kɨ̀ kɔ̰-é, kɨ́ ꞌtɔ́-é nangɨ. Lokɨ ingəi-dé lé, ꞌtuti-dé, ə ꞌreei sə-dé adi-mi. 3 Ngà kinə dow dəjɨ-si ta dɔ-tɨ lé, idəi-é ꞌpainè: “ꞌƁaɓe ɓá ge-dé.” Rəmə lo-é-tɨ nè ya, à kin̰ə-dé kadɨ ꞌreei sə-dé.» 4 Né-je kinlé ra-né bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa lé, né-é ra-né né. Ḛ panè:

5 «Idəi ngonmandɨ* kɨ́ ɓebo Siyɔ̰-tɨ ꞌpainè:

ꞌOo! Ngar lə-i isɨ ree rɔ-i-tɨ! To dow kɨ́ sɔl lɔm-lɔm!

Ə isɨ dɔ kɔ̰ koro-tɨ! Isɨ dɔ ngon koro-tɨ kɨ́ to ngon nékal†!»

6 Njéndó né-je dꞌɔw ə ꞌra go ta-tɨ kɨ́ Jeju idə-dé lé, 7 adɨ ꞌree kɨ̀ kɔ̰ koro kɨ̀ ngon-é lé, ꞌlabɨ kubɨ-je lə-dé gidɨ-dé-tɨ, ɓá Jeju al isɨ dɔ-tɨ. 8 Kosɨ dow-je n̰a̰ ya ꞌlabɨ kubɨ-je lə-dé dɔ rəbɨ-tɨ, dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌtə́tɨ balkəm kagɨ-je ꞌlabɨ dɔ rəbɨ-tɨ tɔ. 9 Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌnjiyə nɔ̰̀-é-tɨ kɨ̀ dḛ kɨ́ ꞌnjiyə go-é-tɨ ꞌtur kəə boy-boy ꞌpanè:

«Kɔsgajɨ kɨ dɔ ngonka Dabidɨ-tɨ!

Kadɨ Lubə tɔr ndi-é dɔ dow-tɨ kɨ́ njèree kɨ̀ ri ꞌƁaɓe!

Kɔsgajɨ tò dɔ Lubə-tɨ kɨ́ taá nṵ!‡»

10 Lokɨ Jeju ɔw tḛḛ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, dow mḛḛ ɓe-je dꞌa̰y ngɔdɨ dɔ-na̰-tɨ wur-wur, ꞌdəjɨ-na̰ ta ꞌpanè: «To ná̰ ɓá ɔw ree wa?» 11 Rəmə kosɨ dow-je kɨ́ dꞌɔw siə dꞌilə-dé-tɨ ꞌpanè: «To Jeju kɨ́ Najarɛtɨ kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ, njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ.»

Jeju tubə njéragatɨ-je takəy-tɨ lə Lubə

Mar 11:15-19; Luk 19:45-48; Ja̰ 2:13-17

12 Jeju ɔw takəy-tɨ lə Lubə tubə njéragatɨ-je kɨ̀ njéndogɨ né-je lay. Ḛ titə tablə-je lə njémbəl-na̰ là-je kɨ̀ kagɨ kisɨ-je lə njéragatɨ də-je tilə. 13 Beɓa Jeju idə-dé panè: «ꞌNdàngɨ ꞌpanè:

“Kəy lə-m lé, dꞌa ɓa-é kəy pa ta kɨ̀ Lubə!

Ngà sə̰i adi təl to kəy kisɨ njéɓogɨ-je!”»§

14 Lo-é-tɨ kinlé, njékəmtɔ-je, kɨ̀ njémətɨ-je ꞌree rɔ Jeju-tɨ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə ə ḛ adɨ njékəmtɔ-je dꞋoo lo rəm, adɨ njémətɨ-je Ꞌnjiyə rəm. 15 Beɓa wɔngɨ ra njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, kdɔtalə né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ ɔr ndil dow-je kɨ́ Jeju ra rəm, wɔngɨ ra-dé kdɔtalə ngan-je kɨ́ ꞌtur kəə dɔ-é-tɨ, takəy-tɨ lə Lubə ꞌpanè: «Kɔsgajɨ tò dɔ ngonka Dabidɨ-tɨ.» 16 Beɓa dḛ ꞌpa kɨ̀ Jeju panè: «Ta kɨ́ ngan-je ꞌpa kinlé ꞌoo majɨ ya tá?» Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Oiyo, mꞌoo majɨ ya. Ngà ta kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa lé, sə̰i ꞌndói ooi nja káre al ya sar wa?» ꞌNdàngɨ-tɨ ꞌpanè:

«Ngan-je kɨ́ tɔgɨ, kɨ̀ dḛ kɨ́ ta mba-tɨ kàrè, i ꞌra mbing ꞌadɨ ꞌtɔ́y-i.*»

17 Go-tɨ, Jeju in̰ə-dé tḛḛ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ɔw tò Betani.

Jeju man kagɨ kote

Mar 11:12-14,20-26; Luk 13:6-9

18 Lo aa go-tɨ kɨ̀ ndɔge ratɨ, lokɨ Jeju təl isɨ ree kɨ Jorijalḛm gogɨ ɓəy lé, ɓo ra-é. 19 Beɓa ḛ oo kote ngangɨ rəbɨ-tɨ ɓá tɔɔ ɔw gin-tɨ rəmə mbi-é ya par ɓá tò. Jeju panè: «ꞌA kandɨ gogɨ nda̰ al ya sar.» Rəmə tajinatɨ nè ya kote lé tutɨ kurum. 20 Lokɨ njéndó né-je dꞌoo kɨ́ kote lé tutɨ kurum rəmə ta igə-dé səl adɨ ꞌdəjɨ Jeju ꞌpanè: «Kay! Ban ə tajinatɨ nè ya kote lé tutɨ kurum wa?» 21 †Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə ɔwi kɨ̀ kadmḛḛ, ɓá kinə ꞌtadi al ya sar lé, né kɨ́ mꞌra kɨ̀ kote kin par ɓá a kasi rai al. Lé mbal kin ya kàrè, kinə idəi-é ꞌpainè: “ꞌƆtɨ kɨ rangɨ lo kin-tɨ, ə ꞌɔw ꞌusɨ dan babo-tɨ”, kàrè né-é à ra né ya tɔ. 22 Né lay kɨ́ a pai ta kɨ̀ Lubə dəji-é-né kɨ̀ kadmḛḛ lé, a kingəi ya.»

Ta dəjɨ kɨ́ dɔ tɔ́gɨ-tɨ kɨ́ Jeju ɔw-né

Mar 11:27-33; Luk 20:1-8

23 Lokɨ Jeju ɔw takəy-tɨ lə Lubə isɨ ndó né dow-je rəmə, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ꞌree rɔ-é-tɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Ná̰ ɓá adɨ-i tarəbɨ ɓá ꞌra-né né-je kinlé wa? Ná̰ adɨ-i tɔ́gɨ ɓá ꞌra-né wa?» 24 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ma̰ kàrè mꞌa dəjɨ-si ta tɔ. Mꞌa dəjɨ-si ta káre ya par, ə́ kinə iləi-mi-tɨ rəmə, mꞌa kidə-si dow kɨ́ adɨ-m tɔ́gɨ mꞌra-né né-je kinlé tɔ.» 25 «Ná̰ ɓá ulə Ja̰ adɨ ra dow-je batḛm wa? To Lubə ɓá ulə-é əse to dow-je wa?» Ngà dḛ ꞌtəl ꞌnajɨ-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Kinə jꞌpainè: “To Lubə ɓá ulə-é” rəmə, ḛ à təl dəjɨ-ji panè: “Ngà kdɔ ri ɓá adi-é mḛḛ-si al wa?” 26 Ə kinə jꞌidəi-é jꞌpainè: “To dow-je ɓá dꞌulə-é” kàrè, à kḭ to ta dɔ-ji-tɨ, kdɔtalə kosɨ dow-je ꞌgə kɨ́ Ja̰ lé, to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ.» 27 Beɓa ꞌree dꞌidə Jeju ꞌpanè: «Jḛ jꞌgə al.» Jeju təl panè: «Majɨ, ma̰ ya kàrè, nda̰ bè ɓá mꞌa kidə-si dow kɨ́ adɨ-m tɔ́gɨ mꞌra-né né-je kinlé al tɔ.»

Gosta kɨ́ dɔ ngan-je-tɨ kɨ́ joo

28 Jeju təl idə-dé ɓəy panè: Ta ri ɓá sə̰i ꞌgɨri dɔ poy ta-tɨ kɨ́ mꞌa kɔr kin wa? Dingəm káre bè ɔw kɨ̀ ngan-je kɨ́ dingəm joo. Ḛ ɔw rɔ ḛ kɨ́ dɔsa̰y-tɨ idə-é panè: «Ngon-m, ɓone ɔw ꞌra kullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ lə-m adɨ-m.» 29 Ḛ idə-é panè: «Mꞌa kɔw al.» Ngà go-tɨ rəmə, tagɨr kɨ́ majɨ ree dɔ-é-tɨ, adɨ ḭ ɔw mḛḛ ndɔr nduu-tɨ lə bɔbɨ-é lé. 30 Bɔbɨ-é ɔw rɔ ngon-é-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo idə-é ko ta kɨ́ káre kin ya tɔ. Ḛ idə bɔbɨ-é panè: «Oiyo, bɔbɨ-m, mꞌa kɔw ya.» Ngà ḛ mbatɨ kɔw. 31 Dan ngan-je-tɨ kɨ́ joo kinlé, ḛ kɨ́ ra ɓá ra ndigɨ lə bɔbɨ-é lé wa? Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Ḛ kɨ́ dɔsa̰y.» Beɓa Jeju təl idə-dé panè: Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ njétaalambo-je kɨ̀ kaya dené-je dꞌa tḛḛ nɔ̰̀-si-tɨ kete mḛḛ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə. 32 †Kdɔtalə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ree rɔ-si-tɨ, ɔjɨ-si rəbɨ né ra kɨ́ njururu kadɨ njiyəi-tɨ, rəmə sə̰i adi-é mḛḛ-si al. Ngà njétaalambo-je, kɨ̀ kaya dené-je ɓá dꞌadɨ-é mḛḛ-dé. Ngà sə̰i lé, ooi né kin kɨ̀ kəm-si bè ya kàrè, ꞌmbati kin̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ kdɔ kadɨ-é mḛḛ-si.

Gosta kɨ́ dɔ njérakullə ndɔr nduu-je-tɨ

Mar 12:1-12; Luk 20:9-19; Eja 5:1-7

33 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Ooi gosta kɨ́ rangɨ ɓəy ə́n. Dow káre bè uwə nduu, ɔr gali dɔ-tɨ, ra ɓe dɔ ər-tɨ kdɔ mbore-né man nduu lé rəm, ur pal ngəm lo titɨ, ɓəy ɓá adɨ njérakullə-é-je dꞌuwə siə dɔ-é kadɨ ꞌra kullə dɔ-tɨ, ə ɔtɨ ɔw mba. 34 Lokɨ na̰y kijə kandɨ nduu asɨ ngá lé, ḛ ulə ngannjékullə-je liə rɔ njéndɔr nduu-je-tɨ lé, kadɨ ꞌtaa kɨ́ ꞌliə ꞌree-né dꞌadɨ-é. 35 Ngà njérakullə ndɔr nduu-je dꞌuwə ngannjékullə-je lé, ə ꞌtində káre mbukɨ-mbukɨ, ꞌtɔl ḛ kɨ́ káre ə ꞌtilə ḛ kɨ́ káre kɨ̀ ər ꞌtɔl-é. 36 Beɓa ꞌɓa njèndɔr nduu lé, təl ulə dḛ kɨ́ rangɨ kɨ́ kɔr-dé itə dḛ kɨ́ kete lé ɓəy. Rəmə ko né kɨ́ ꞌra kɨ̀ dḛ kɨ́ kete lé ya ꞌtəl ꞌra sə-dé tɔ. 37 Ta tɔl ta-é-tɨ rəmə, ulə ngon-é ya rɔ-dé-tɨ, ə gɨr panè: «To ngon-m adɨ dꞌa ɓəl gidɨ-é.» 38 Ngà lokɨ njérakullə ndɔr nduu-je dꞌoo ngon-é lé isɨ ree rəmə dꞌidə-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Ooi ngon-é kɨ́ ndɔ-é à to njènéndubə lé ə́ ɔw ree ɔngɨ! ꞌReei adɨ jꞌtɔli-é kadɨ néndubə liə təl to kɨ́ ꞌlə-ji.» 39 Beɓa dꞌuwə-é tḛḛ siə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ kɨ ndaa-tɨ ə ꞌtɔl-é. 40 Beɓa Jeju dəjɨ-dé panè: Lokɨ ꞌɓa njèndɔr nduu à ree lé, ri ɓá à ra kɨ̀ njérakullə ndɔr nduu-je kinlé wa? 41 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: À tɔl njémḛḛndul-je kanlé tɔl kɨ́ tò kəmtondoo n̰a̰. Ngá ɓá à təl kɔy dḛ kɨ́ rangɨ kɨ́ dꞌa kadɨ-é kandɨ nduu lé, kɨ̀ dɔ na̰y-é na̰y-é kdɔ kində-dé ta-tɨ. 42 Ɓəy ɓá Jeju ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i ꞌndói ta kinlé mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay nja káre ooi al ya sar wa? ꞌNdàngɨ-tɨ ꞌpanè:

«Ər kɨ́ njékində kəy-je dꞌilə pɨrɨngɨ kɔgɨ lé, ɓá təl to ər kɨ́ majɨ kɨ́ sul kəy-tɨ.»

Né kinlé to kullə ra ꞌƁaɓe. Ngà kɨ rɔ-ji-tɨ rəmə, to nékɔjɨ†.

43 Gin-é kin ɓá Jeju idə-dé-né panè: Lubə à taa kɔ̰ɓe liə ji-si-tɨ, kdɔ təl-né kadɨ gin dow-je kɨ́ rangɨ, kɨ́ dꞌa ra kullə-é majɨ. 44 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ tḛḛ usɨ dɔ ər-é-tɨ kinlé, rɔ-é à tə́tɨ ɗɛkɨ-ɗɛkɨ rəm, ɓá dow kɨ́ ər kinlé usɨ dɔ-é-tɨ kàrè à lər-é lər-lər rəm tɔ. 45 Lokɨ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ̀ Parisi-je dꞌoo gosta kɨ́ Jeju pa kinlé bè rəmə, dḛ ꞌgə kɨ́ ḛ pa ta kinlé sɔbɨ-né dɔ-dé. 46 Beɓa dḛ ꞌsangɨ kəm rəbɨ-je kdɔ kuwə Jeju, ya ngà dḛ ꞌɓəl kosɨ dow-je kɨ́ ꞌgə-é majɨ kɨ́ ḛ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ.

22

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso taana̰-tɨ

Luk 14:16-24

1 Jeju un gosta kɨ́ rangɨ ya ɓəy pa-né ta kɨ̀ dow-je panè: 2 Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə ngar kɨ́ ra nékuso n̰a̰ kdɔ taana̰ lə ngon-é bè. 3 Ngar lé ulə ngannjékullə-je go dow-je-tɨ kɨ́ ꞌɓa-dé kdɔ nékuso kɨ́ lo taana̰-tɨ lé. Ngà dowbé-je lé ꞌmbatɨ ree. 4 Ḛ təl ulə ngannjékullə-je kɨ́ rangɨ ya ɓəy panè: Ɔwi idəi dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso kɨ́ lo taana̰-tɨ lé ꞌpainè: «Mꞌɔsɨ dɔ nja né-je natɨ lay ngá. Mꞌtɔl mangɨ-je lə-m, kɨ̀ nékul-je lə-m kɨ́ rɔ-dé tò mbul-mbul, adɨ nékuso tò nangɨ lay ngá, ə́ ꞌreei kdɔ nékuso kɨ́ lo taana̰-tɨ lé.» 5 Bè ya kàrè, usɨ-dé dɔ ɓa-tɨ kɨ́ ꞌɓa-dé lé al, adɨ ná̰-ná̰ ya ɔw lo liə kɨ́ mḛḛ ndigɨ. Dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌɔw ndɔrɔ lə-dé ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je dꞌɔw lo ra gatɨ-je-tɨ. 6 Ə ndəgɨ-dé-je tɔ rəmə, dꞌuwə ngannjékullə-je lé dꞌulə kəm-dé ndoo ɓəy ɓá ꞌtɔl-dé dɔ-tɨ. 7 Né kin ra adɨ wɔngɨ ra ngar lé n̰a̰. Beɓa ulə njérɔ-je liə, adɨ dꞌɔw ꞌtɔl dowbé-je kinlé rəm, ɓá ꞌró ɓebo lə-dé rúkɨ-rúkɨ dɔ-tɨ rəm. 8 Go-tɨ, təl idə ngannjékullə-je liə panè: Nékuso tò ngɔsi. Ngà dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo taana̰-tɨ lé ɓá ꞌto dow-je kɨ́ ꞌtuwə ree al. 9 Ə́ ɔti ɔwi tagajɨ rəbɨ-je-tɨ, ꞌɓai dow-je lay ya kɨ́ a kingəi-dé, kdɔ kadɨ ꞌree lo nékuso-tɨ kɨ́ lo taana̰-tɨ lé. 10 Beɓa ngannjékullə-je lé dꞌɔtɨ dꞌɔw ta gajɨ rəbɨ-je-tɨ ə ꞌɓa dow-je lay ya kɨ́ dꞌingə-dé, njémḛḛndul-je, kɨ̀ njémḛḛmajɨ-je, ꞌree sə-dé adɨ dow-je ꞌrusɨ mḛḛ kəy nékuso kɨ́ lo taana̰-tɨ lé njḭ-njḭ. 11 Ngà lokɨ ngar ree andɨ mḛḛ kəy-tɨ kdɔ koo dow-je kɨ́ ꞌree lo nékuso-tɨ kɨ́ lo taana̰-tɨ lé rəmə, kəm-é usɨ dɔ dingəm-tɨ káre kɨ́ isɨ lo nékuso-tɨ kɨ́ lo taana̰-tɨ kɨ̀ kubɨ-é rɔ-é-tɨ al. 12 Beɓa ngar lé dəjɨ-é panè: Nam-m, ban ɓá ꞌree lo kin-tɨ nal kulə kubɨ-é rɔ-i-tɨ wa? Ngà dingəm lé tḛḛ ta-é ilə-é-tɨ al. 13 †Beɓa ngar idə ngannjékullə-je liə panè: Ɔti uwəi dow kin ꞌtɔ́i ji-é-je kɨ̀ nja-é-je njim-njim ə iləi-é ndaga lo-tɨ kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ. Ḛ ɓá to lo kɨ́ à nɔ̰-tɨ rəm, à kuso ngangɨ-é titɨ məgəgə-məgəgə rəm. 14 Bè ya tɔ, dḛ kɨ́ Lubə ꞌɓa-dé lé, kɔr-dé n̰a̰. Ngà dḛ kɨ́ ḛ mbətɨ-dé ɓá ꞌto kɨ́ ndḛ bè.

Lambo lə Sejar

Mar 12:13-17; Luk 20:20-26

15 Parisi-je dꞌɔw dꞌɔjɨ-na̰ ta kdɔ sangɨ kəm rəbɨ kuwə Jeju kɨ̀ ta kɨ́ ta-é-tɨ. 16 Beɓa dꞌulə njéndó né-je lə-dé rəm, ɓá kutɨ dow-je lə Erodɨ rɔ Jeju-tɨ kadɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, jꞌgə kɨ́ i lé ꞌto njèpata kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, i ꞌisɨ ꞌɔjɨ dow-je rəbɨ lə Lubə kɔjɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá i lé ꞌɓəl kəm dow al rəm, kdɔ i ꞌoo majɨ lə dow kɨ́ taga nè kin al. 17 Ə́n ə́ idə-ji tagɨr lə-i kɨ́ sɔbɨ dɔ ta kin adɨ jꞌoo: «To tó-é kadɨ dow ugə lambo lə ngar Sejar əse to tó-é al wa?» 18 Ngà Jeju gə tagɨr kɨ́ majɨ al kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ adɨ idə-dé panè: «Sə̰i njékədkəm dow-je kanlé! Kdɔ ri ɓá ꞌsangi kadɨ ooi ta kɨ́ mḛḛ-m-tɨ wa? 19 Ɔji-mi là kɨ́ dow-je dꞌisɨ dꞌugə-né lambo lé adi-mi mꞌoo.» Beɓa dḛ dꞌun ka̰ là dꞌɔjɨ-é. Ngá ɓá ḛ dəjɨ-dé panè: 20 «To dɔ ná̰ kɨ̀ ri ná̰ ɓá tò-tɨ wa?» 21 Rəmə dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «To dɔ Sejar kɨ̀ ri-é.» Ngá ɓá ḛ təl idə-dé panè: «Né lə Sejar ə adi Sejar, ngà né lə Lubə rəmə adi Lubə tɔ.» 22 Ta kɨ́ Jeju ilə-dé-tɨ lé ɔr ndil-dé adɨ dꞌin̰ə-é dꞌɔw lo lə-dé.

Ta kɨ́ dɔ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ-tɨ

Mar 12:18-27; Luk 20:27-38

23 †Rəmə mḛḛ ndɔ-é-tɨ kin ya, Sadusi-je kɨ́ ꞌto njépanè tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ goto lé ꞌree rɔ Jeju-tɨ ə ꞌdəjɨ-é ta ꞌpanè: 24 Njèndó dow-je né, ta kɨ́ Moiyijɨ pa ə́n: Kinə dow taa dené ɓá ojɨ siə ngon al ɓəy ya ə oy rəmə, kadɨ ngonkɔ̰-é taa dené ndubə lé, ində-né ko-é*. 25 Ngà kinə ngankɔ̰-na̰-je siri dan-ji-tɨ nè je bè, ɓá ḛ kɨ́ dɔsa̰y taa dené ə́ ojɨ siə ngon al ɓəy ya ə oy in̰ə dené lé adɨ ngonkɔ̰-é. 26 Ḛ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo lé kàrè bè ya rəm, ɓá njèkungɨ-dé-tɨ mutə kàrè bè ya sar ngankɔ̰-na̰-je kɨ́ siri dꞌoy-né lay, 27 ɓá dené-é lé kàrè oy-né go-dé-tɨ tɔ. 28 Ndɔ kɨ́ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé se, dené kinlé à to ne ná̰ dan-dé-tɨ kɨ́ siri kinlé wa? Kdɔtalə dḛ ꞌtaa-é ya lay. 29 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Sə̰i uri wale, kdɔ sə̰i ꞌgəi mḛḛ ta kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé al rəm, ɓá ꞌgəi tɔ́gɨ Lubə al rəm. 30 Kdɔtalə ndɔ kɨ́ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, taana̰ à goto. Dow-je dꞌa kisɨ titɨ-na̰ kɨ́ malayka-je dꞌisɨ-né dɔra̰-tɨ kin bè. 31 Ta kɨ́ Lubə pa sə-si mḛḛ mbete-tɨ liə sɔbɨ-né dɔ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, sə̰i ꞌndói nja káre ooi al wa? Lubə pa mḛḛ mbete-tɨ liə panè: 32 “Mꞌto Lubə lə Abrakam, mꞌto Lubə lə Isakɨ kɨ̀ Lubə lə Jakobɨ. Adɨ Lubə lé, to Lubə lə dow-je kɨ́ dꞌoy al, ngà to Lubə lə dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm†.”» 33 Kosɨ dow-je kɨ́ dꞌoo néndó lə Jeju lé, néndó liə ɔr ndil-dé n̰a̰.

Ta lə ndukun kɨ́ boy itə madɨ-é-je

Mar 12:28-34; Luk 10:25-37

34 Lokɨ Parisi-je dꞌoo kɨ́ Jeju uwə ta Sadusi-je lé, dḛ ꞌkəw-na̰ 35 rəmə dow káre dan-dé-tɨ kɨ́ to njèndó dow-je ndukun, ndigɨ koo ta kɨ́ mḛḛ Jeju-tɨ adɨ dəjɨ-é panè: 36 Njèndó dow-je né: Dan ndukun-je-tɨ lé, ḛ kɨ́ rá ɓá to kɨ́ boy itə madɨ-é-je wa? 37 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: ꞌA ndigɨ ꞌƁaɓe Lubə lə-i kɨ̀ mḛḛ-i kɨ́ káre-rè, kɨ̀ ndil-i lay, ɓá kɨ̀ tagɨr lə-i lay rəm tɔ‡. 38 Ḛ ɓá to ndukun kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ boy itə madɨ-é-je lay. 39 Ndukun kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kɨ́ tana̰ siə bè tɔ ə́n: ꞌA ndigɨ dow madɨ-i tana̰ kɨ̀ rɔ-i bè§. 40 †Ndukun-je lə Moiyijɨ lay rəm, ɓá néndó-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lay kin ya ꞌtò gin tɔ́gɨ-tɨ lə ndukun-je kɨ́ joo kinlé.

Ta lə Kristɨ kɨ̀ Dabidɨ

Mar 12:35-37; Luk 20:41-44

41 Lokɨ Parisi-je ꞌkəw-na̰ lé, Jeju dəjɨ ta panè: 42 Ta ri ɓá ꞌgɨri dɔ Kristɨ-tɨ lé wa? Kristɨ to ngonka ná̰ wa? Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: To ngonka Dabidɨ. 43 Beɓa Jeju dəjɨ-dé ɓəy panè: Ngà ra ban ɓəy ɓá Ndil Lubə ra kullə mḛḛ Dabidɨ-tɨ adɨ ḛ kàrè ɓa-é ꞌƁaɓe ɓəy wa? Kdɔtalə Dabidɨ ya panè:

44 ꞌƁaɓe Lubə idə ꞌƁaɓe lə-m panè:

ꞌRee isɨ dɔ jikɔl-m-tɨ, sar kadɨ mꞌtəl njéba-je lə-i gin tɔ́gɨ-i-tɨ.*

45 Ngà kɨ́ Dabidɨ ɓa Kristɨ ꞌƁaɓe lé, Kristɨ à to ngonka Dabidɨ ban ɓəy wa? 46 Lo-é-tɨ kinlé, dow kɨ́ dan-dé-tɨ kɨ́ asɨ kilə ta Jeju-tɨ goto. Beɓa kḭ dɔ gangɨ ndɔ-é-je-tɨ kinlé, dow kɨ́ ɓo dəjɨ ta Jeju ra-é ya goto ngá.

23

Ta lə Jeju kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je lə Lubə kɨ̀ Parisi-je

Mar 12:38-39

1 Beɓa Jeju idə kosɨ dow-je, dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə panè:

2 Ndukun-je kɨ́ Lubə adɨ Moiyijɨ ndàngɨ lé, njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Parisi-je ɓá ꞌto njékɔr mḛḛ-é kadɨ dow-je. 3 To tó-é kadɨ ooi ta lə-dé, kadɨ ꞌrai tó mindɨ-dé-tɨ berere-berere. Ngà ndajɨ ɓá ꞌndaji kullə ra-dé al, kdɔtalə né kɨ́ dꞌisɨ ꞌndó dow-je lé, dḛ ꞌtəl rɔ-dé go-tɨ al. 4 Dḛ lé, né-je kɨ́ ɔy kɨ́ lo kutɨ-é nga̰ ya ꞌtɔ́ ꞌtində dɔ dow-je-tɨ, ngà dḛ rəmə ngon ji-dé ya kàrè ꞌndigɨ kulə gətɨ-né sə-dé al. 5 †Né lay kɨ́ dḛ ꞌra lé, ꞌra kdɔ kadɨ dow-je dꞌoo-dé-né. Beɓa dḛ ꞌtɔ́ ndukun-je lə Lubə ngan ku né-je-tɨ, ɓá ꞌtɔ́ ta bagɨ-dé-je-tɨ, kɨ̀ natɨ nɔ̰̀-dé-je-tɨ, dꞌu kubɨ-je lə-dé dꞌadɨ boy yul-yul, dꞌɔsɨ kulə sul-é-je-tɨ dꞌadɨ ngal puu-puu.* 6 Dḛ ꞌsangɨ lokisɨ kɨ́ kete nɔ̰̀ dow-je-tɨ lo nékuso ra na̰y-je-tɨ rəm, ꞌndigɨ lokisɨ kɨ́ kete mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ rəm, 7 ꞌndigɨ kadɨ dow-je ꞌra-dé lapiya kunta-na̰ lokosɨ-je-tɨ rəm, ɓá ꞌndigɨ kadɨ dow-je ꞌɓa-dé njéndó dow-je né tɔ. 8 Ngà sə̰i lé, adi dow-je ꞌɓa-si njéndó dow-je né al, kdɔtalə njèndó-si né, ḛ káre-rè bè, ngà sə̰i lé, ꞌtoi ngankɔ̰-na̰-je lay. 9 ꞌƁai dow kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè bɔbɨ-si al, kdɔtalə Bɔbɨ-si ra káre-rè, adɨ to njèkisɨ dɔra̰-tɨ. 10 Adi dow ɓa-si njékun dɔ-je al, kdɔtalə Kristɨ† lé, ḛ ya kɨ̀ kár-é to njèkun dɔ-si. 11 †Dow kɨ́ to ꞌboy dan-si-tɨ lé, à to ngonnjèkullə lə-si. 12 †Dow kɨ́ ɔjɨ rɔ-é lé, dꞌa kulə dɔ-é kɨ nangɨ, ngà dow kɨ́ sɔl dɔ-é ɓá dꞌa kitə dɔ-é kɨ taá tɔ.

Ta lə tujɨ kɨ́ à kusɨ dɔ Parisi-je-tɨ kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je

Mar 12:40; Luk 11:39-52; 20:47

13 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌtoi njékədkəm dow-je! Kdɔtalə sə̰i uti tarəbɨ kandɨ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ dɔ dow-je-tɨ. Sə̰i ya kàrè ɔwi-tɨ al rəm, ɓá dow-je kɨ́ ꞌndigɨ kɔw-tɨ kàrè, sə̰i ɔgi-dé rəm.

14 [Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌtoi njékədkəm dow-je! Kdɔtalə sə̰i ꞌkəəi né-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə njéngɔwkoy-je kər-kər ə ꞌpai ta kɨ̀ Lubə adi ngal n̰a̰-n̰a̰ kdɔ kadɨ dow-je dꞌoo-si-né. Beɓa ta kɨ́ gangɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰ ya à ree dɔ-si-tɨ.]‡

15 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌtoi njékədkəm dow-je. Kdɔtalə sə̰i asi lo-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ dan babo-je nakɨ-nakɨ kdɔ kadɨ ingəi dow kɨ́ a təli-é jipɨ-tɨ. Ngà lokɨ ingəi-é adi təl jipɨ ngá rəmə, adi dowbé təl to dow kɨ́ tuwə kɔw dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ tɔ̀y-si nja joo ɓəy!

16 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njékəmtɔ-je kɨ́ njékɔr nɔ̰̀ dow-je. Sə̰i lé ꞌpainè: Kinə dow ubɨ rɔ-é kɨ̀ kəy lə Lubə, ɓá ra né-é al kàrè to kare. Ngà kinə dow ubɨ rɔ-é kɨ̀ lɔr kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə rəmə, kadɨ dowbé ra né-é lé ya ɓane. 17 Sə̰i mbə́ dow-je kɨ́ njékəmtɔ-je kan! Né kɨ́ ra ɓá boy n̰a̰ wa? Lɔr ɓá boy n̰a̰ əse kəy lə Lubə kɨ́ njètəl lɔr né kɨ́ aa njay-tɨ ɓá boy n̰a̰ wa? 18 Sə̰i ꞌpai ɓəy ꞌpainè: Kinə dow ubɨ rɔ-é kɨ̀ logugɨ né lə Lubə, ɓá ra né-é al kàrè to kare. Ngà kinə dow ubɨ rɔ-é kɨ̀ kadkare kɨ́ to logugɨ né-tɨ lə Lubə rəmə, kadɨ dowbé ra né-é lé ya ɓane. 19 Sə̰i njékəmtɔ-je kanlé! Né kɨ́ ra ɓá to né kɨ́ boy n̰a̰ wa? Kadkare ɓá boy n̰a̰ əse logugɨ né lə Lubə kɨ́ ra kadkare adɨ təl né kɨ́ aa njay ɓá boy n̰a̰ wa? 20 Yən, dow kɨ́ ubɨ rɔ-é kɨ̀ logugɨ né lə Lubə lé, ḛ ubɨ rɔ-é kɨ̀ logugɨ né lə Lubə ya rəm, ɓá ḛ ubɨ rɔ-é kɨ̀ né-je lay kɨ́ tò logugɨ né-tɨ lə Lubə lé rəm tɔ. 21 Dow kɨ́ ubɨ rɔ-é kɨ̀ kəy lə Lubə lé, ḛ ubɨ rɔ-é kɨ̀ kəy lə Lubə ya rəm, ɓá ḛ ubɨ rɔ-é kɨ̀ Lubə kɨ́ njèkisɨ mḛḛ kəy-tɨ lé rəm tɔ. 22 †Dow kɨ́ ubɨ rɔ-é kɨ̀ dɔra̰ lé, ḛ ubɨ rɔ-é kɨ̀ kalikɔ̰ɓe lə Lubə rəm, ɓá ḛ ubɨ rɔ-é kɨ̀ Lubə kɨ́ njèkisɨ dɔ kalikɔ̰ɓe-tɨ lé rəm tɔ.

23 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌtoi njékədkəm dow-je. Kdɔtalə sə̰i lé mbikam-je lə-si kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ, kɨ̀ mbikamná̰y-je, kɨ̀ né ndɨr ná̰y-je kin kàrè, sə̰i ɔri káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ adi Lubə. Rəmə né ra kɨ́ njururu, kɨ̀ koo kəmtondoo, kɨ̀ ka̰dɔndi-tɨ kɨ́ to né-je kɨ́ boy n̰a̰ mḛḛ ndukun-tɨ lé ɓá sə̰i ooi kɨ né al. Né-je kin ɓá lé à to kullə ra-si, ɓá ndəgɨ né-je kinlé kàrè, sə̰i a tusi kin̰əi al rəm tɔ. 24 Sə̰i njékəmtɔ-je kɨ́ njékɔr nɔ̰̀ dow-je kan! Sə̰i lé tò titɨ-na̰ né kɨ́ ngon kuu kɨ́ sḛ bè kin ɓá sə̰i ooi-é dan man ka̰y-si-tɨ adɨ uni-é kɔgɨ, ngà rəmə Jambal kɨ́ boy kin ɓá sə̰i ooi-é al, adɨ uyi-é mḛḛ-si-tɨ mɨrɨkɨ.

25 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌtoi njékədkəm dow-je! Sə̰i lé, gidɨ kobɨ-je kɨ̀ gidɨ tasa-je ɓá ꞌtogi adɨ aa majɨ rəmə, né-je kɨ́ rusɨ mḛḛ-é njḭ-njḭ lé, to né ɓogɨ-je kɨ̀ né-je kɨ́ ingəi kɨ́ go rəbɨ ɓo né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ ra-si. 26 I Parisi kɨ́ njèkəmtɔ! ꞌTogɨ mḛḛ kobɨ ya pá rəmə gidɨ-é kàrè à kaa majɨ tɔ.

27 †Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌtoi njékədkəm dow-je! Sə̰i lé, ꞌtiti-na̰ kɨ̀ dɔɓadɨ-je kɨ́ dow-je ꞌra gidɨ-é kɨ́ ndaa-tɨ né kɨ̀ pɔ̰ɔ̰, adɨ nda mbəy-mbəy majɨ, ngà mḛḛ-é rəmə singə dow-je kɨ́ dꞌoy, kɨ̀ né-je kɨ́ ndum ɓá rusɨ bè kin. 28 Sə̰i lé kàrè, bè ya tɔ. Ta kəm dow-je-tɨ lé, ꞌrai rɔ-si tana̰ kɨ̀ dow-je kɨ́ njéra né njururu-je bè, ya ngà kədkəm dow-je, kɨ̀ né ra kɨ́ majɨ al ya rusɨ mḛḛ-si njḭ-njḭ.

29 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌtoi njékədkəm dow-je! Kdɔtalə ꞌrai dɔɓadɨ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ adi majɨ rəm, ɓá ꞌtijəi ndajɨ né-je kɨ́ majɨ-majɨ dɔɓadɨ njéra né njururu-je-tɨ 30 ə ꞌpainè: Kinə jḛ ɓá jꞌisɨ kaglo-tɨ lə ka-ji-je kɨ́ ndɔkɨ lé rəmə, jꞌa kində rɔ-ji natɨ sə-dé kdɔ tɔl njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lé al. 31 Beɓa ta pa-si kɨ̀ kullə ra-si-je ya ꞌtɔji-né kɨ́ ꞌtoi nganka njétɔl njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ. 32 Bè rəmə, to tagajɨ kullə ra ka-si-je lé ya uni tin ə́ jè ꞌrai ꞌtɔli ta-é!

33 †Sə̰i kɨ́ mḛḛ-si majɨ al titɨ-na̰ kɨ̀ mḛḛ pii-je bè kan! Sə̰i lé, ta kɨ́ gangɨ kdɔ kadɨ dow-je dꞌɔw-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ lé, a tḛḛi kəm-tɨ rá wa? 34 Gin-é kin ɓá Lubə panè: Yən, mꞌa kulə njépata-je kɨ́ ta-m-tɨ, kɨ̀ njégosɨ-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je lə-m kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rɔ-si-tɨ. Sə̰i a tɔli dḛ kɨ́ ná̰-je rəm, a ɓəi dḛ kɨ́ dan-tɨ-je kagdəsɨ-tɨ rəm, a tindəi dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ̀ ndəy marɔw mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə-si sə̰i jipɨ-je lé rəm, ɓá a kuləi kəm dḛ kɨ́ ná̰-je ndoo kadɨ dꞌa̰y-na̰ kɨ̀ lo-lo rəm tɔ. 35 Né-je kinlé à tò bè kdɔ kadɨ ta məsɨ njéra né kɨ́ njururu kɨ́ a̰y nangɨ puu-puu kɔgɨ kinlé tò dɔ-si-tɨ. Un kutɨ-é dɔ məsɨ Abɛl-tɨ kɨ́ to dow kɨ́ njèra né kɨ́ njururu sar tḛḛ-né dɔ məsɨ Jakari-tɨ kɨ́ to ngon lə Baraki. Jakari lé, sə̰i ꞌtɔli-é mbunə̰ kəy-tɨ lə Lubə kɨ̀ logugɨ né kɨ́ to lo kilə kadkare kadɨ Lubə. 36 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ ta kɨ́ gangɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ njétɔl dow-je lé à kusɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin.

Jeju ndingə rɔ-é kdɔ dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Luk 13:34-35

37 ꞌWa! Sə̰i dow-je kɨ́ Jorijalḛm! ꞌWa! Sə̰i dow-je kɨ́ Jorijalḛm! Sə̰i ꞌtoi njétɔl njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, njétilə dow-je kɨ́ Lubə ulə-dé rɔ-si-tɨ kɨ̀ ər tɔl-dé. Nja kandangɨ-kandangɨ ə́ mꞌndigɨ kəw-si kɨ rɔ-m-tɨ tana̰ kɨ́ kɔ̰ kunjə kəw-né ngan-é gin bagɨ-é-tɨ kin bè, ə́ ꞌmbati! 38 Ooi majɨ, kəy lə-si à tokɨ tusɨ kin̰ə kɨ dɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰! 39 Mꞌa kidə-si rəsɨ. Kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, a kooi-mi kɨ̀ kəm-si gogɨ nda̰ al ya sar kaglo-tɨ kɨ́ a pai-né painè:

Kadɨ Lubə tɔr ndi-é dɔ dow-tɨ kɨ́ njèree kɨ̀ ri ꞌƁaɓe!§

Ta-je kɨ́ dɔ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ

24

Ta kɨ́ dɔ kəy-tɨ lə Lubə kɨ́ à tujɨ

Mar 13:1-23; Luk 21:5-24

1 Lokɨ Jeju ɔtɨ takəy-tɨ lə Lubə isɨ ɔw rəmə, njéndó né-je liə ꞌree rɔ-é-tɨ ꞌtɔjɨ-é ꞌpanè: «ꞌOo kəy lə Lubə kɨ́ ꞌra dꞌadɨ ndajɨ-é-je majɨ-majɨ kin.» 2 Beɓa Jeju idə-dé panè: «Ooi né-je kin lay ya al wa? Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dꞌa titə tilə káre káre, ngon ər ya kàrè à tò dɔ madɨ-é-tɨ lo kin-tɨ al.»

3 Beɓa lokɨ Jeju ɔw isɨ dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ rəmə, njéndó né-je liə ꞌree dꞌingə-é kɨ̀ kár-é ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «ꞌIdə-ji, ndɔ kɨ́ rá ɓá né-é-je kinlé à ra né wa? Əse ri ɓá à tɔjɨ ndɔ ree-i lé wa? Ə ri tɔ ɓá à tɔjɨ dɔbəy ndɔ kɨ́ à ree lé wa?»

4 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ, adi dow ədɨ-si al. 5 Kdɔ dow-je n̰a̰ ya dꞌa kun ri-m kində dɔ-dé-tɨ ə dꞌa panè: “Dḛ ya ꞌto Kristɨ* lé.” Beɓa dꞌa kədɨ-né dow-je n̰a̰ kur-dé-né wale. 6 Sə̰i a kooi poy rɔ-je kɨ̀ ká rɔ-je. Ooi go rɔ-si nè mḛḛ-si à kḭ gangɨ man. Kdɔ, lé ban-ban ya kàrè né-je kinlé à ra né ya; ngà kḛ ɓá à to sɔ̰y né-je al ya ɓəy. 7 Gin dow-je madɨ dꞌa kḭ rɔ kɨ̀ gin dow-je kɨ́ madɨ, kɔ̰ɓe káre à kḭ rɔ kɨ̀ kɔ̰ɓe kɨ́ káre, ɓo à kɔ̰̀ rəm, dɔnangɨ à yəkɨ kɨ̀ lo-lo rəm†. 8 Né-je kinlé à tò titɨ-na̰ kɨ̀ kulə gin ndo kɨ́ ra dené bè. 9 †Beɓa dꞌa kun dɔ-si kadɨ dow-je dꞌadɨ-si kɔ̰̀ rəm, kadɨ ꞌtɔl-si rəm. Gin dow-je lay ya dꞌa kɔsɨ-si kɨ̀ ta kdɔ ta lə-m. 10 Ndɔ-é-tɨ kinlé, dow-je n̰a̰ ya dꞌa kilə kadmḛḛ lə-dé kɔgɨ, dꞌa kun dɔ-na̰ rəm, ɓá dꞌa kɔsɨ-na̰ ta rəm tɔ. 11 Dow-je n̰a̰ dꞌa ree ɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ə dꞌa kur dow-je n̰a̰ wale. 12 Né ra kɨ́ majɨ al à kɔw kəm-é kete-kete, gin-é kin ɓá ndigna̰ lə dow-je n̰a̰ ya à təl sɔl-né. 13 †Ngà dow kɨ́ uwə rɔ-é nga̰ sar tḛḛ sɔ̰y-é-tɨ ə à kajɨ. 14 Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə kinlé, dꞌa kilə mbḛ-é dɔnangɨ-tɨ nè lay kdɔ kadɨ gin dow-je lay dꞌoo kɨ̀ mbi-dé, ɓəy ngá ɓá dɔbəy ndɔ lé à ree ɓəy.»

15 «Lokɨ a kooi nékɔbɨ, kɨ̀ né kɨ́ tò n̰ḛ lo-tɨ kɨ́ aa njay titɨ kɨ́ ndɔkɨ Daniyel njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa-né lé rəmə, kadɨ dow kɨ́ isɨ ndó mbete kinlé gə mḛḛ-é majɨ‡ rəm, 16 ɓá kadɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ dꞌa̰y dꞌɔw dan mbal-je-tɨ rəm tɔ. 17 †Dow kɨ́ isɨ dɔ kəy-tɨ§ kàrè kadɨ ur nangɨ kdɔ kɔw kəy kun né madɨ al ngá, 18 rəm dow kɨ́ a̰ ndɔrɔ kàrè, kadɨ ree ɓee un kubɨ kul liə al rəm tɔ. 19 Ə́ mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kin tujɨ kɨ́ à kusɨ dɔ dené-je-tɨ kɨ́ njésəm kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌisɨ dꞌadɨ mba ngan-je à tò ban ə́n ə! 20 ꞌPai ta kɨ̀ Lubə n̰a̰ kdɔ kadɨ ndɔ ka̰y lə-si tò na̰y kul-tɨ al rəm, kadɨ tò ndɔ taakoo-tɨ lə-ji jə̰i jipɨ-je al rəm tɔ. 21 †Kdɔ ndɔ-je kinlé, à to ndɔ kɔ̰̀ kɨ́ dum natɨ. Ə to kɔ̰̀ kɨ́ lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ sar ɓone kin ya kàrè, dow oo nja káre al ɓəy rəm, ɓá dow à koo ga̰-é gogɨ al ya sar rəm tɔ*. 22 Kinə ꞌƁaɓe gangɨ ta ndɔ-je kinlé adɨ gɔjɨ al rəmə, dow kɨ́ à kajɨ ya goto. Ngà ḛ à kadɨ ndɔ kɔ̰̀-je kɨ́ dum natɨ kinlé gɔjɨ, kdɔ dow-je kɨ́ ḛ mbətɨ-dé adɨ ꞌto dow-je liə. 23 Kinə dow idə-si panè: “Kristɨ a̰ nè” əse “a̰ yó” kàrè, ꞌtaai ta liə al. 24 Kdɔtalə njéɓa rɔ-dé Kristɨ-je, kɨ̀ njéɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ dꞌa kḭ kdɔ ra nékɔjɨ-je, kɨ̀ né mbəli-je kdɔ kədɨ-né dow-je. Dꞌa ra bè sangɨ-né koo se dꞌa kur dow-je kɨ́ Lubə mbətɨ-dé lé wale kare wa. 25 Ma̰ mꞌidə-si ngá ə́n! 26 †Kinə dꞌidə-si ꞌpanè: Ooi, Kristɨ, dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é, a̰ diləlo-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəmə ɔwi lo-é-tɨ al əse lokɨ dow idə-si panè: Ooi, ḛ ɓɔyɔ rɔ-é nè tin, kàrè ꞌtaai ta liə al rəm tɔ. 27 Kdɔ ree Ngon lə dow lé, à tana̰ kɨ̀ təlndi kɨ́ ḭ lo kubə kàdɨ̀-tɨ ɔw njal lo kur kàdɨ̀-tɨ kin bè. 28 †Lo kɨ́ nin tò-tɨ lé, lo-é ya mal-je dꞌa kəw-na̰-tɨ†.»

Ta təl ree lə Ngon lə dow

29 †«Go ndɔ kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ dum natɨ kinlé ya rəmə,

Londul à kutɨ kəm kàdɨ̀! Na̰y à nda al!

Kərwəḭ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ dꞌa tusɨ nangɨ!

Tɔ́gɨ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ à yəy yəkɨ-yəkɨ‡!»

30 †«Beɓa nékɔjɨ lə Ngon lə dow à tḛḛ dɔra̰-tɨ, rəmə gin kojɨ-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌa ndingə rɔ-dé. Dḛ dꞌa koo Ngon lə dow à kḭ dɔra̰-tɨ kisɨ ree dan kilndi-tɨ, kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰ rəm, ɓá dan riɓa-tɨ kɨ́ n̰a̰ rəm tɔ.§ 31 Lokɨ ndi təbɨ mbanga à ɓa dɔra̰-tɨ pṵ́ṵ́-pṵ́ṵ́ rəmə, Ngon lə dow à kulə malayka-je liə kadɨ ꞌkəw dow-je lay kɨ́ ḛ mbətɨ-dé kɨ dɔ kum dɔnangɨ kɨ́ sɔ kin lay kɨ natɨ. Dꞌa kḭ ngangɨ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ káre kɔw njal tḛḛ ngangɨ-é-tɨ kɨ́ káre.»

32 Uni néndó mḛḛ gosta-tɨ kɨ́ dɔ kote-tɨ kin ooi. Kote lé lokɨ balkəm-é-je təl tò mbəl ɓá mbi-é tubə dɔ-tɨ lé, sə̰i ꞌgəi kɨ́ na̰y ɓà nà̰y ngɔsi. 33 Bè ya tɔ, lokɨ ooi kɨ́ né-je lay kinlé isɨ ra né rəmə, kadɨ ꞌgəi kɨ́ Ngon lə dow a̰ tarəbɨ-tɨ pèrèrè ngá. 34 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm nè kin, dꞌa koy lay al ya né-je kinlé à ra né. 35 Dɔra̰-je kɨ̀ dɔnangɨ kin dꞌa goto, ngà ta-je lə-m lé à goto al ya sartagangɨ. 36 Ta lə ndɔ əse kàdɨ̀ ree lə Ngon lə Lubə lé, dow kɨ́ gə goto, malayka-je kɨ́ dɔra̰-tɨ kàrè ꞌgə al rəm, Ngon lə Lubə lé ya kàrè gə al rəm, ngà Bɔbɨ-é ya kɨ̀ kár-é ɓá gə. 37 Né kɨ́ ndɔkɨ ra né kaglo-tɨ lə Nuwe lé, ga̰-é ya à ra né ndɔ ree-tɨ lə Ngon lə dow lé tɔ. 38 Ndɔkɨ kete kadɨ man bəlɨm ree taa lo lay lé, dow-je dꞌuso né-je, dꞌa̰y né-je, ꞌtaa-na̰-je, dꞌadɨ ngan-dé-je ꞌtaa-na̰-je, sar ndɔ-tɨ kɨ́ Nuwe ɔw-né mḛḛ bato-tɨ lé. 39 Mḛḛ dow-je oy səl dɔ rɔ-dé-tɨ adɨ man bəlɨm ree tɔl-dé lay. Bè ya tɔ, ndɔ kɨ́ Ngon lə dow à ree lé, lo à tujɨ puktu-puktu. 40 Beɓa dow-je joo dꞌa̰ mḛḛ ndɔr-tɨ kɨ́ káre kàrè, Lubə à kun kɨ́ káre ə à kin̰ə kɨ́ káre. 41 Dené-je joo dꞌa̰ dꞌur né mḛḛ bɨr-tɨ kɨ́ káre kàrè, Lubə à kun kɨ́ káre ə à kin̰ə kɨ́ káre. 42 Ə́n ə́ isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ, kdɔ sə̰i ꞌgəi ndɔ ree ꞌƁaɓe lə-si al. 43 †Kadɨ ꞌgəi né kin majɨ: Kinə ꞌɓa njèkəy gə dɔkàdɨ̀ kɨ́ ndɔɔ kɨ́ njèɓogɨ à ree-né lé, ḛ à kisɨ kəm ɓɨ à kin̰ə-é kadɨ ɔw mḛḛ kəy-tɨ liə al. 44 Gin-é kin ɓá sə̰i kàrè, isi dɔ nja-si-tɨ, kdɔ Ngon lə dow lé à ree dɔkàdɨ̀-tɨ kɨ́ sə̰i ꞌgɨri dɔ-tɨ al. 45 Ná̰ ɓá to ngonnjèkullə kɨ́ njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to njèkəmtutɨ wa? To ḛ kɨ́ ꞌɓa-é ində-é dɔ madkullə-je-tɨ liə kdɔ kadɨ oo go-dé kɨ̀ nékuso kɨ̀ dɔkàdɨ̀-é dɔkàdɨ̀-é. 46 Ngonnjèkullə kɨ́ ꞌɓa-é təl ree mḛḛ kəy-tɨ liə ɓá ingə-é ta kullə-tɨ titɨ-na̰ bè lé, to njènékumə̰. 47 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ ꞌɓa-é à kin̰ə nékingə-é-je lay mḛḛ ji-é-tɨ. 48 Ngà kinə to ngonnjèkullə kɨ́ majɨ al lé, à pa mḛḛ-é-tɨ panè: «ꞌƁa-m à təl ree kalangɨ al ɓəy» 49 ɓá ḛ a̰ ká tində madkullə-je-tɨ liə, kɨ̀ ká kuso né-tɨ kɨ̀ ká ka̰y né-tɨ kɨ̀ gɔ̰yibɨ-je rəmə, 50 ꞌɓa-é à təl ree kubə-é nangɨ busɨ ndɔ-tɨ kɨ́ ḛ ində mḛḛ-é dɔ-tɨ al rəm, dɔkàdɨ̀-tɨ kɨ́ ḛ à gə al rəm tɔ. 51 Ḛ à kində-é kində kɔjɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰ ə à kadɨ-é ingə kɔ̰̀ natɨ kɨ̀ njékədkəm dow-je lo-tɨ kɨ́ dꞌa nɔ̰-tɨ rəm, ɓá dꞌa kuso ngangɨ-dé titɨ məgəgə-məgəgə rəm tɔ.

25

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ nganmandɨ-je kɨ́ dɔgɨ

1 †Beɓa kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ poyta lə nganmandɨ-je kɨ́ dɔgɨ kɨ́ ꞌtilə kəm njèdené* kɨ̀ lampɨ-je lə-dé ji-dé-tɨ. 2 Dḛ kɨ́ mḭ ꞌto njékəmtutɨ al-je ə dḛ kɨ́ mḭ tɔ ɓá ꞌto njékəmtutɨ-je tɔ. 3 Njékəmtutɨ al-je lé dꞌɔw kɨ̀ lampɨ-je lə-dé nal kun ubɨ-é ji-dé-tɨ. 4 Ngà njékəmtutɨ-je kɨ́ mḭ tɔ rəmə, dꞌɔw kɨ̀ lampɨ-je lə-dé kɨ̀ ku ubɨ-je lə-dé ji-dé-tɨ ji-dé-tɨ. 5 Ngà lokɨ njèdené ree kalangɨ al ɓəy lé, nganmandɨ-je lé lay ya kɔ ra-dé adɨ ꞌto ɓi. 6 Beɓa dan lo bapɨ rəmə, ndi dow ɓa boy panè: Ooi! Njèdené lé ree ngá, ə́ ḭi taá ꞌtiləi kəm-é. 7 Beɓa nganmandɨ-je lé lay ya dꞌḭ dɔ ɓi-tɨ, dꞌoo go lampɨ-je lə-dé. 8 Njékəmtutɨ al-je lé ꞌdəjɨ njékəmtutɨ-je ꞌpanè: Adi-ji ubɨ lə-si lé sḛ-sḛ sə-si kdɔ lampɨ-je lə-ji lé dꞌisɨ dꞌoy. 9 Njékəmtutɨ-je lé ꞌpanè: «Á̰-à̰, ubɨ lə-ji lé, jḛ ya kàrè à kasɨ-ji rá ɓá jꞌa kay kadɨ-si wa? Ɔwi ꞌndogi ꞌlə-si ə sotɨ.» 10 Nganmandɨ-je kɨ́ njékəmtutɨ al-je lé, dꞌɔtɨ dꞌɔw adɨ ꞌnà̰y lo ndogɨ ubɨ-tɨ lé ya ɓəy rəmə, njèdené lé ree, adɨ nganmandɨ-je kɨ́ mḭ kɨ́ dꞌisɨ dɔ nja-dé-tɨ lé, dꞌɔw siə kəy lo taana̰-tɨ, adɨ dꞌutɨ takəy ta-dé-tɨ. 11 †Go-tɨ, nganmandɨ-je kɨ́ njékəmtutɨ al-je lé ꞌree, ꞌnɔ̰ boy-boy ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, ꞌƁaɓe, ꞌtḛḛ takəy adɨ-ji.» 12 Ngà njèdené lé panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; mꞌgə-si al.» 13 Beɓa Jeju ilə dɔ ta-tɨ kin panè: «Isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ, kdɔ sə̰i ꞌgəi ndɔ-é al rəm, ꞌgəi dɔkàdɨ̀-é al rəm tɔ.»

Gosta kɨ́ dɔ ngannjékullə-je-tɨ kɨ́ mutə

Luk 19:12-27

14 †Kɔ̰ɓe lə Lubə à tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə dingəm káre kɨ́ isɨ ɔw mba ə ɓa ngannjékullə-je liə, ə in̰ə nékingə-é ji-dé-tɨ ɓá ɔtɨ ɔw mba. 15 Ḛ adɨ ḛ kɨ́ káre lɔr mbu mḭ, adɨ ḛ kɨ́ rangɨ lɔr mbu joo, ə adɨ njèkungɨ-tɨ mutə lə-dé lɔr mbu káre. Ḛ adɨ-dé kɨ́ go tɔ́gɨ-dé-tɨ, ngá ɓá ɔtɨ ɔw mba. 16 Dow kɨ́ njètaa lɔr mbu mḭ lé, ɔtɨ tajinatɨ nè ya ɔw təl-né ji-é ə ingə kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ mbu mḭ ya tɔ. 17 Dow kɨ́ njètaa lɔr mbu joo lé kàrè, ɔw təl-né ji-é, ə ingə kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ mbu joo ya tɔ. 18 Ngà njètaa lɔr mbu káre lé, ḛ ɔw ndər ɓe dubɨ-né lɔr lə ꞌɓa-é lé. 19 Lokɨ dɔkaglo dəə dɔ-tɨ n̰a̰ ngá lé, ꞌɓa-dé təl ree kadɨ dꞌɔr go né-je liə dꞌadɨ-é. 20 Dow kɨ́ njètaa lɔr mbu mḭ lé ree rɔ ꞌɓa-é-tɨ, tidə lɔr mbu mḭ kɨ̀ man-é dɔ-tɨ mbu mḭ ya tɔ, ə panè: «ꞌƁa-m, i ꞌadɨ-m lɔr mbu mḭ, ə ḛ kɨ́ rangɨ kɨ́ mꞌingə dɔ-tɨ ə́ ra mbu mḭ tɔ tin.» 21 ꞌƁa-é idə-é panè: «Oiyo! ꞌTo ngonnjèkullə kɨ́ majɨ, njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. Mꞌa kində-i dɔ né-je-tɨ kɨ́ n̰a̰, kdɔ ꞌto njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mḛḛ né-tɨ kɨ́ ndḛ bè. ꞌRee ꞌra sə-m rɔnəl.» 22 Go-tɨ, ngonnjèkullə kɨ́ njètaa lɔr mbu joo lé ree rɔ-é-tɨ panè: «ꞌƁa-m, i adɨ-m lɔr mbu joo, ə ḛ kɨ́ rangɨ kɨ́ mꞌingə dɔ-tɨ ə́ ra mbu joo tɔ tin.» 23 Beɓa ꞌɓa-é idə-é panè: «Majɨ! I ꞌto ngonnjèkullə kɨ́ majɨ, njéra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, i tɔsɨ kəm-i go né-tɨ kɨ́ ndḛ bè, beɓa mꞌa kində-i dɔ né-je-tɨ kɨ́ n̰a̰. ꞌRee ꞌra sə-m rɔnəl.» 24 Ta tɔl ta-é-tɨ, ngonnjèkullə kɨ́ njèkungɨ-dé-tɨ mutə kɨ́ taa lɔr mbu káre lé ree panè: «ꞌƁa-m, i lé mꞌgə kɨ́ ꞌto dow kɨ́ ꞌnga̰ n̰a̰: Lo kɨ́ i ꞌdubɨ né-tɨ al kàrè, i tətɨ-tɨ rəm, ɓá lo kɨ́ i ilə ko-tɨ al kàrè, i ijə ko-tɨ rəm tɔ. 25 Ma̰ mꞌɓəl adɨ mꞌɔw mꞌdubɨ lɔr lə-i lé nangɨ. Yən! Né lə-i lé ə́n, ə́ ꞌtaa.» 26 Ngà ꞌɓa-é idə-é panè: «I lé ꞌto ngonnjèkullə kɨ́ majɨ al, njèdabɨ! I gə kɨ́ ma̰ lé, lo kɨ́ mꞌdubɨ né-tɨ al kàrè, mꞌtətɨ-tɨ rəm, ɓá lo kɨ́ mꞌilə ko-tɨ al kàrè mꞌijə-tɨ rəm kinlé, 27 lé ꞌa kɔw kilə lɔr lə-m lé lo ngəm né-tɨ kdɔ kadɨ mꞌtəl mꞌree bè rəmə, lé mꞌa taa kɨ̀ man-é dɔ-tɨ.» 28 Beɓa ꞌɓa-é panè: «Ɔti ꞌtaai lɔr kɨ́ ji-é-tɨ ə adi ḛ kɨ́ ɔw kɨ̀ lɔr mbu dɔgɨ lé dɔ-tɨ. 29 †Kdɔ dow kɨ́ né tò ji-é-tɨ ɓá dꞌa kadɨ-é kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ kadɨ isɨ dan majɨ-tɨ mburukɨ-mburukɨ, ngà dow kɨ́ né liə goto lé, kɨ́ ji-é-tɨ ya kàrè dꞌa taa. 30 †Beɓa ngonnjèkullə kɨ́ kare kɔgɨ bè kinlé, iləi-é ndaa-tɨ, lo-tɨ kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ, lo kɨ́ ḛ à nɔ̰-tɨ rəm, à kuso ngangɨ-é-tɨ məgəgə-məgəgə rəm tɔ.»

Ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔbəy ndɔ-tɨ

31 †Lokɨ Ngon lə dow à ree kɨ̀ riɓa liə kɨ́ n̰a̰ natɨ kɨ̀ malayka-je lé, ḛ à kisɨ dɔ kali riɓa-tɨ liə. 32 Gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ya dꞌa kəw-na̰ nɔ̰̀-é-tɨ, ɓá ḛ à kɔr kəm dow-je gay-gay titɨ-na̰ kɨ́ njèkul né ɔr-né kəm batɨ-je kɨ̀ bin̰ə-je gay-gay kin bè. 33 Ḛ à kɔr batɨ-je kadɨ dꞌa̰ dɔ jikɔl-é-tɨ, ngà bin̰ə-je rəmə, ḛ à kadɨ dꞌa̰ dɔ-ji gəl-é-tɨ tɔ. 34 Bè ngá ɓá Ngar à kidə dow-je kɨ́ dɔ jikɔl-é-tɨ lé panè: «ꞌReei, sə̰i kɨ́ Bɔbɨ-m tɔr ndi-é dɔ-si-tɨ, andi kɔ̰ɓe-tɨ liə kɨ́ ḛ ya ra go-é lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ kdɔ ta lə-si. 35 Kdɔtalə sə̰i ɓá ndɔkɨ ɓo ra-m ə́ adi-mi né mꞌuso, kundə ra-m ə́ adi-mi man mꞌa̰y, mꞌto mba ə́ uwəi-mi kɨ rɔ-si-tɨ. 36 Sə̰i ɓá ndɔkɨ kutɨ-m tò dum ə́ adi-mi kubɨ mꞌulə rɔ-m-tɨ, rɔ-m to-m ə́ ɔwi dɔ-m-tɨ, mꞌto dangay-tɨ ə́ ɔwi go-m-tɨ ooi-mi.» 37 Rəmə dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu lé dꞌa panè: «ꞌWa! ꞌƁaɓe, ndɔ kɨ́ rá-tɨ ɓá ɓo ra-i ə́ jꞌadɨ-i né uso əse kundə ra-i ə́ jꞌadi man a̰y wa? 38 Ndɔ kɨ́ rá-tɨ ɓá ꞌto mba ə́ jꞌuwəi kɨ rɔ-ji-tɨ əse jꞌoo-i kɨ̀ kutɨ-i dum ə́ jꞌadɨ-i kubɨ ulə rɔ-i-tɨ wa? 39 Ndɔ kɨ́ rá-tɨ ɓá rɔ-i to-i əse ꞌto dangay-tɨ ə́ jꞌɔw jꞌoo-i wa?» 40 Beɓa Ngar à panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dɔkaglo-je lay ya kɨ́ ꞌrai né-je kinlé kɨ̀ dow káre dan ngan dow-je-tɨ kɨ́ sḛ-sḛ bè kɨ́ ꞌto ngankɔ̰-m-je kinlé, to ma̰ ya tɔ ə́ ꞌrai sə-m tin.» 41 Go-tɨ, ḛ à təl kidə dḛ kɨ́ dɔ-ji gəl-é-tɨ lé panè: «Ɔti rangɨ ta-m-tɨ, sə̰i dow-je kɨ́ Bɔbɨ-m ində ndɔl dɔ-si-tɨ. Ɔwi dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ kɨ́ tokɨ ra go-é kdɔ Sú dḛ kɨ̀ malayka-je liə. 42 Kdɔtalə sə̰i lé, ɓo ra-m kàrè, adi-mi né mꞌuso al rəm; kundə ra-m kàrè, adi-mi man mꞌa̰y al rəm; 43 mꞌto mba kàrè, uwəi-mi kɨ rɔ-si-tɨ al rəm; kutɨ-m tò dum kàrè, adi-mi kubɨ mꞌulə al rəm; rɔ-m to-m əse mꞌto dangay-tɨ kàrè ɔwi go-m-tɨ al rəm tɔ.» 44 Beɓa dḛ dꞌa panè: «ꞌWa! ꞌƁaɓe, ɓo ra-i ndɔ kɨ́ rá-tɨ əse kundə ra-i ndɔ kɨ́ rá-tɨ, ꞌto mba ndɔ kɨ́ rá-tɨ əse a̰ kutɨ-i dum ndɔ kɨ́ rá-tɨ, rɔ-i to-i ndɔ kɨ́ rá-tɨ əse ꞌto dangay-tɨ ndɔ kɨ́ rá-tɨ ɓá jꞌra sə-i al wa?» 45 Ngar à təl kilə-dé-tɨ panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dɔkaglo-je lay kɨ́ sə̰i ꞌrai kɨ̀ dow káre dan ngan dow-je kɨ́ sḛ-sḛ kin al lé, to ma̰ ya tɔ ə́ ꞌrai sə-m al tin.» 46 Beɓa dḛ kɨ́ dɔ-ji gəl-é-tɨ lé, dꞌa kɔw dan kɔ̰̀-tɨ kɨ́ sartagangɨ, ngà njéra né kɨ́ njururu-je lé, ɓá dꞌa kɔw lo kiskəm-tɨ kɨ́ sartagangɨ tɔ.

Koy Jeju kɨ̀ tɔsɨ ndəl liə

26

Ta kɨ́ dɔ kun dɔ Jeju-tɨ

Mar 14:1-2; Luk 22:1-2; Ja̰ 11:47-53

1 Lokɨ Jeju tɔl ta néndó-je kinlé, ḛ idə njéndó né-je liə panè: 2 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ nà̰y ndɔ joo kadɨ ndɔ ra na̰y Pakɨ asɨ*. Ə dꞌa kilə Ngon lə dow ji dow-je-tɨ kadɨ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ.

3 Rəmə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je dꞌuwə dɔ-na̰ lo gangta-tɨ panata lə Kayipɨ kɨ́ to burə dɔ njégugné-je lə Lubə 4 ə dꞌun ndu-dé kadɨ ꞌra gosɨ dꞌuwə-né Jeju kdɔ kadɨ ꞌtɔl-é. 5 Ya ngà dḛ ꞌtəl ꞌpanè: Kḛ ɓá jꞌa kuwəi-é ndɔ ra na̰y Pakɨ-tɨ lé al, nè kosɨ dow-je dꞌa kḭ ɓukɨ-na̰ dɔ-ji-tɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dené kɨ́ ur ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ dɔ Jeju-tɨ

Mar 14:3-9; Ja̰ 12:1-8; Luk 7:36-50

6 Jeju isɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani, mḛḛ kəy-tɨ lə Simɔ̰ kɨ́ ndɔkɨ to njèbanjɨ. 7 †Rəmə dené káre bè ree rɔ-é-tɨ kɨ̀ ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ rəm, là-é n̰a̰ rəm, rusɨ ku kɨ́ ꞌra kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é albatrə rəm ya ree mbəl dɔ Jeju-tɨ ta nékuso-tɨ. 8 Njéndó né-je dꞌoo né kin bè rəmə, nəl-dé al, adɨ ꞌpanè: «Ə́ kin to né tujɨ kɨ́ ban ɓá tana̰ bè?» 9 To ubɨ kɨ́ lé jꞌa taa-né là kɨ́ tò ɓay-ɓay ya kdɔ ləbɨ njéndoo-je. 10 Jeju gə ta kɨ́ dḛ ꞌpa lé, adɨ idə-dé panè: «Kdɔ ri ə́ sə̰i adi-né kɔ̰̀ dené kinlé bè wa? Ḛ ra né kɨ́ majɨ kdɔ ta lə-m. 11 Njéndoo-je lé, dꞌa kisɨ sə-si nè kɨ̀ ndɔ-je lay, ngà ma̰ lé mꞌa kisɨ sə-si kɨ̀ ndɔ-je lay al. 12 Ubɨ kɨ́ dené kin ungɨ kinlé, tokɨ né kɨ́ ḛ ra rɔ-m-tɨ kdɔ dubɨ-m-né bè. 13 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; lo lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ dꞌa kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kin titɨ lé, dꞌa kɔr poy né kɨ́ dené ra kinlé kadɨ mḛḛ dow-je ole-né dɔ-é-tɨ.»

Ta lə Judasɨ kɨ́ njèkun dɔ Jeju

Mar 14:10-11; Luk 22:3-6

14 Beɓa Judasɨ kɨ́ ꞌɓa-é Iskariyotɨ kɨ́ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé, ɔw ingə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə 15 ə idə-dé panè: Ri ɓá sə̰i ꞌndigi kadi-mi kadɨ mꞌilə-né Jeju lé ji-si-tɨ wa? Beɓa dḛ ꞌtidə ka̰ là kɔrmutə dꞌadɨ-é. 16 Gangɨ ndɔ-é-tɨ kin ya, Judasɨ sangɨ kəm rəbɨ kɨ́ tuwə kilə-né Jeju ji-dé-tɨ.

Jeju ində gin nékuso nam

Mar 14:12-31; Luk 22:7-34; Ja̰ 13:21-38; 1Kɔ 11:23-25

17 Ndɔ kɨ́ dɔsa̰y lə ndɔ ra na̰y kɨ́ ꞌra kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ lé, njéndó né-je lə Jeju ꞌree rɔ-é-tɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Lo kɨ́ rá ɓá i ꞌndigɨ kadɨ jꞌra nékuso Pakɨ-tɨ jꞌadɨ-i wa?» 18 Beɓa Jeju idə-dé panè: «Ɔwi mḛḛ ɓebo-tɨ rɔ dow-tɨ kɨ́ bè kin … ə idəi-é tokɨ njèndó dow-je né panè: Dɔkaglo lə-m nà̰y sḛ bè; ə mꞌa kɔw kəy lə-i kdɔ ꞌra na̰y Pakɨ natɨ kɨ̀ njéndó né-je lə-m.» 19 Beɓa njéndó né-je dꞌɔw ə ꞌra go ta-tɨ kɨ́ Jeju idə-dé, adɨ ꞌra nékuso Pakɨ lé.

20 Beɓa ta kàdɨ̀ kur-tɨ lé, Jeju isɨ ta nékuso-tɨ kɨ̀ njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo. 21 Lokɨ dꞌisɨ dꞌuso né lé Jeju panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow káre dan-si-tɨ à kun dɔ-m.» 22 Beɓa mḛḛkɔ̰̀ ra njéndó né-je adɨ ꞌdəjɨ-é káre-káre lay ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, to ma̰ wa?» 23 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ḛ kɨ́ ulə ji-é sə-m natɨ mḛḛ ba̰y-tɨ kin ya, ḛ ya à kun dɔ-m. 24 Ngon lə dow lé à koy titɨ kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-é lé ya, ngà tujɨ ɓá à kusɨ dɔ dow-tɨ kɨ́ njèkun dɔ-é. Tò sotɨ kadɨ dꞌojɨ dowbé kinlé al!» 25 Rəmə Judasɨ kɨ́ à kun dɔ Jeju lé, un ta dəjɨ-é panè: «Njèndó dow-je né, to ma̰ wa?» Jeju ilə-é-tɨ panè: «Ta ya tḛḛ ta-i-tɨ tin.»

26 Lokɨ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ lé Jeju un mbə̀, ra oiyo Lubə, uwə gangɨ dana̰, adɨ njéndó né-je ə panè: «ꞌTaai usoi, ḛ kin to dajɨ rɔ-m.» 27 Go-tɨ, un kobɨ kɨ́ man nduu tò-tɨ, ra oiyo Lubə, təl-né adɨ-dé ə panè: «Sə̰i lay ya a̰yi. 28 Kdɔ ḛ kin to məsɨ-m, məsɨ kulənojɨ natɨ kɨ̀ Lubə kɨ́ à kungɨ nangɨ kdɔ kosɨ dow-je, kdɔ kadɨ Lubə in̰ə-né go majal-je kɔgɨ. 29 Mꞌa kidə-si rəsɨ; kḭ nè kɔw kete kinlé, mꞌa ka̰y man nduu kin gogɨ al ya sar ndɔ-tɨ kɨ́ mꞌa ka̰y ḛ kɨ́ sigɨ sə-si kɔ̰ɓe-tɨ lə Bɔbɨ-m.»

30 Go-tɨ, dꞌusɨ pa-je†, ɓəy ɓá dꞌḭ dꞌɔw dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ.

Jeju idə Piyər panè nꞌa najɨ kɨ́ nꞌgə-nꞌḛ̀ al

Mar 14:27-31; Luk 22:31-34; Ja̰ 13:37-38

31 Beɓa Jeju idə njéndó né-je panè: «Ndɔɔ nè ya sə̰i a tusi-mi kin̰əi-mi kɔgɨ lay, kdɔ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè:

“Mꞌa tɔl njèkul batɨ-je! Rəmə batɨ-je dꞌa sane-na̰‡.”»

32 †Ngà Jeju təl ilə dɔ-tɨ panè: «Kḛ ɓá lokɨ mꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, mꞌa kɔw ngəbɨ-si Galile.» 33 Piyər idə-é panè: «Lé dow-je lay ya ꞌtusɨ-i dꞌin̰ə-i kɔgɨ kàrè, ma̰ bè lé mꞌa kin̰ə-i kɔgɨ nda̰ al.» 34 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: «ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; kɨ́ ndɔɔ nè-tɨ kin ya ꞌa najɨ panè ꞌgə-m al nja mutə ɓá kunjə à nɔ̰ ɓəy.» 35 Piyər idə-é panè: «Kadɨ mꞌnajɨ ta mꞌpanè mꞌgə-i al lé, kɨ́ nja káre ya kàrè à tḛḛ ta-m-tɨ al. Lé asɨ kəm koy ya kàrè mꞌa koy sə-i.» Rəmə ndəgɨ njéndó né-je lay ꞌpa bè ya tɔ.

Jeju ɔw lo ndɔr-tɨ kɨ́ ɓa-é Getsemane

Mar 14:32-42; Luk 22:39-46; Əbr 5:7

36 Beɓa dꞌɔtɨ dꞌɔw lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Getsemane§, rəmə Jeju idə njéndó né-je panè: «Isi nangɨ nè, adɨ mꞌɔw ngərəngɨ nṵ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə.» 37 Jeju adɨ Piyər kɨ̀ ngan lə Jebede joo dꞌɔw siə. Lo-tɨ kin ɓá mḛḛkɔ̰̀ kɨ̀ mḛḛ gangɨ man ulə gin ra Jeju. 38 Beɓa ḛ idə-dé panè: «Mḛḛkɔ̰̀ ra-m asɨ koy; isi nangɨ nè ə ɔgi kəm-si ɓi sə-m.» 39 Ngà lokɨ ḛ ɔtɨ kete sḛ lé, usɨ nangɨ, səbɨ takəm-é nangɨ ə pa ta kɨ̀ Lubə panè: «Bɔbɨ-m, kinə kəm rəbɨ tò nɔ̰ɔ̰ rəmə, ꞌitə kɔ̰̀ kɨ́ n̰a̰ kin kɨ rangɨ dɔ-m-tɨ. Lé bè ya kàrè, ꞌra kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə-m ma̰ al; ngà kadɨ ꞌra kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə-i i ya.» 40 Ḛ təl ree rɔ njéndó né-je-tɨ kɨ́ mutə lé rəmə, ingə-dé dɔ ɓi-tɨ. Beɓa idə Piyər panè: «Kadɨ ɔgi kəm-si ɓi sə-m kàdɨ̀ káre bè ya kàrè asi al wa? 41 Ɔgi kəm-si ɓi ə ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ kadɨ néna̰ tḛḛ dɔ-si-tɨ rəmə usi al. Ndil ndigɨ, ngà dajɨ rɔ dow ɓá tɔ́gɨ-é asɨ al.» 42 Jeju təl in̰ə-dé kɨ́ nja joo ɔw gogɨ pa ta kɨ̀ Lubə panè: «Bɔbɨ-m, kɔ̰̀-je kɨ́ n̰a̰ kinlé, kinə kəm rəbɨ kɨ́ kadɨ ꞌitə-né kɨ rangɨ kadɨ tḛḛ dɔ-m-tɨ al goto rəmə ꞌɔjɨ ndigɨ lə-i.» 43 Ḛ təl ree rɔ njéndó né-je-tɨ, rəmə ingə-dé dɔ ɓi-tɨ ya ɓəy; kəm-dé ɔy diriri adɨ lo kadɨ ꞌtḛḛ kəm-dé goto. 44 Jeju təl in̰ə-dé ɔw pa ta kɨ̀ Lubə kɨ́ nja mutə dɔ ta-je-tɨ kɨ́ káre lé ya ɓəy. 45 Go-tɨ, təl ree rɔ njéndó né-je-tɨ idə-dé panè: «Uwəi rɔ-si ngá, ꞌtoi ɓi. Kàdɨ̀ asɨ; dꞌa kilə Ngon lə dow ji njéramajal-je-tɨ ngá. 46 Ḭi taá adɨ jꞌɔwi! Ooi, dow kɨ́ njèkilə-m ji-dé-tɨ lé isɨ ree ngá.»

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kuwə Jeju

Mar 14:43-50; Luk 22:47-53; Ja̰ 18:3-11

47 Lokɨ Jeju a̰ pa ta lé kɨ pa ya ɓəy rəmə, Judasɨ kɨ́ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé, ree kɨ̀ kosɨ dow-je kɨ́ dꞌutɨ kiyərɔ-je, kɨ̀ kagɨ-je ji-dé-tɨ. Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ɓá dꞌulə dowbé-je kinlé. 48 Njèkun dɔ Jeju lé, tɔjɨ-dé né kɨ́ nꞌa ra kadɨ ꞌgə-né Jeju lé panè: «Dow kɨ́ mꞌa ra-é lapiya, kuwə-é kàdɨ̀-m-tɨ kin ya to ḛ, ə́n ə́ jè uwəi-é.» 49 Lokɨ Judasɨ ree ngɔsi rɔ Jeju-tɨ lé, ḛ panè: «Lapiya, njéndó dow-je né!» Rəmə uwə Jeju kàdɨ̀-é-tɨ. 50 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: «Nam-m, né kɨ́ ꞌree kdɔ ra lé ꞌra tá.» Beɓa dow-je kɨ́ ꞌree lé, dꞌɔtɨ dꞌuwə Jeju. 51 Ngà dow káre dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju ɔr kiyərɔ tugə-né mbi ngonnjèkullə lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə ndətɨ ya gangɨ. 52 Beɓa Jeju idə-é panè: «ꞌUlə kiyərɔ lə-i saba-é-tɨ gogɨ; kdɔ dow-je kɨ́ ꞌtɔl madɨ-dé-je kɨ̀ kiyərɔ lé, dꞌa koy yo kiyərɔ ya tɔ. 53 I ꞌgə kɨ́ kinə mꞌnɔ̰ ɓa Bɔbɨ-m lé, tajinatɨ nè ya à kulə kɨ̀ kosɨ njérɔ-je kɨ́ ꞌto malayka-je asɨ ɓudɔgɨ-dɔgɨ lo n̰a̰ al wa? 54 Ngà tokɨ tò titɨ-na̰ bè lé, ta kɨ́ Lubə pa mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, né-é à ra né ɓan wa?»

55 †Beɓa Jeju təl idə kosɨ dow-je panè: «Sə̰i ooi-mi kɨ bɔkaya dow ɓá ꞌreei kɨ̀ kiyərɔ-je, kɨ̀ salangɨ-je kdɔ kuwəi-mi-né wa? Ndɔ-je lay ya mꞌisɨ sə-si takəy-tɨ lə Lubə, mꞌndó né dow-je ya ə́ sə̰i uwəi-mi al. 56 Ngà né-je lay kinlé, tò bè kdɔ kadɨ ta-je kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌndàngɨ lé, né-é ra né.» Beɓa njéndó né-je lay ya dꞌin̰ə Jeju dꞌa̰y-na̰.

Dꞌɔw kɨ̀ Jeju nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je

Mar 14:53-65; Luk 22:54-55; Ja̰ 18:12,13,19-24

57 Dḛ kɨ́ dꞌuwə Jeju lé, dꞌɔw siə ɓe lə Kayipɨ kɨ́ to burə dɔ njégugné-je lə Lubə. Njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ꞌkəw-na̰ nɔ̰ɔ̰. 58 Piyər njiyə go-é-tɨ jan-jan adɨ rəbɨ-é rà ɗəkɨ siə, ɔw sar tḛḛ panata lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə kinlé. Ḛ andɨ mḛḛ kəy-tɨ isɨ natɨ kɨ̀ ngannjékullə-je kadɨ nꞌoo se né-je kin à tɔl ta-é ban-ban wa?

59 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je ꞌsangɨ kadɨ dow-je ꞌtə́tɨ ta ta Jeju-tɨ kadɨ nꞌiləi-né ta dɔ-é-tɨ kdɔ kadɨ nꞌgangi-né ta koy dɔ-é-tɨ. 60 Dow-je n̰a̰ ya ꞌree ꞌtə́tɨ ta ta-é-tɨ, ya ngà dꞌingə ta kɨ́ asɨ kadɨ ꞌtɔl-é-né al. Beɓa dɔbəy-é-tɨ, dow-je joo ꞌtḛḛ ə 61 †ꞌpanè: «Dow kanlé ndɔkɨ panè: “Mꞌa tɔɔ kəy lə Lubə kin ə ndɔ mutə ya mꞌa kində gogɨ lay.”» 62 Beɓa burə dɔ njégugné-je lə Lubə ḭ taá pa ta kɨ̀ Jeju panè: «Se i ꞌa kilə ta-je-tɨ kɨ́ dow-je kin ꞌtilə dɔ-i-tɨ kinlé al wa?» 63 Ta-é kɨ́ ngarara ya kàrè ḛ tḛḛ ilə-é-né-tɨ al. Burə dɔ njégugné-je təl idə Jeju ɓəy panè: «Mꞌdəjɨ-i kɨ̀ ri Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm, kadɨ ꞌubɨ rɔ-i ya ilə-ji-né ta-tɨ kin adɨ jꞌoo: “I lé, kɨ́ tɔgrɔ-tɨ bè lé ꞌto Kristɨ*, Ngon lə Lubə lé wa?”» 64 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Ta ya tḛḛ ta-i-tɨ tin. Rəm ɓá, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya a kooi Ngon lə dow à kisɨ dɔ jikɔl Lubə-tɨ kɨ́ njètɔ́gɨ rəm, ɓá a kooi-é kɨ́ à kḭ dɔra̰-tɨ kisɨ ree dan kilndi-tɨ rəm tɔ†.» 65 Beɓa burə dɔ njégugné-je lə Lubə tuwə kubɨ kɨ́ rɔ-é ḛ-tɨ ya gangɨ batɨ-batɨ ə panè: «Ḛ pa ta kɔbɨ kɨ̀ Lubə! Jꞌɔwi ndoo koo ta ta dow kɨ́ rangɨ-tɨ ɓəy ɓan! Ta kɔbɨ kɨ́ ḛ pa kɨ̀ Lubə kinlé, sə̰i ooi kɨ̀ mbi-si. 66 Ta ri ə́ ꞌgɨri dɔ-tɨ wa?» Beɓa dow-je dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Koy-é ya ɓá to tó-é.» 67 Beɓa dḛ ꞌtubə yoro kəm-é-tɨ rəm, ꞌɓɨr ji-dé ꞌtində-é-né rəm, ɓá dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌtində mbɔ́-é ə ꞌpanè: 68 «I ə́ nè ꞌto Kristɨ lé, ꞌadɨ Lubə idə-i ə ꞌpa adɨ jꞌoo sé to ná̰ ɓá ində-i wa?»

Piyər najɨ panè nꞌgə Jeju al

Mar 14:66-72; Luk 22:55-62; Ja̰ 18:15-18,25-27

69 Piyər isɨ nangɨ mḛḛ ndògɨ-tɨ ndaa-tɨ. Beɓa ngonnjèkullə kɨ́ dené káre ree rɔ-é-tɨ pa siə panè: «I ya kàrè ꞌto njèkɔw kɨ̀ Jeju kɨ́ to dow kɨ́ Galile kinlé tɔ.» 70 Ngà Piyər najɨ nɔ̰̀ dow-je-tɨ lay panè: «I lé, ta ri ɓá ꞌndigɨ pa kàrè ma̰ mꞌgə al.» 71 Ngà lokɨ ɔtɨ isɨ ɔw kɨ tarəbɨ-tɨ kɨ ndaa-tɨ bè rəmə, ngonnjèkullə kɨ́ dené kɨ́ rangɨ oo-é ə idə dow-je kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ panè: «Ḛ kɔngɨ lé, to njèkɔw kɨ̀ Jeju kɨ́ Najarɛtɨ lé ya tɔ.» 72 Piyər təl najɨ rangɨ ya ɓəy panè: «Mꞌubɨ rɔ-m mꞌadɨ-si! Dingəm kanlé mꞌgə-é al!» 73 Sḛ go-tɨ, dow-je kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé dꞌɔtɨ ꞌree rɔ Piyər-tɨ dꞌidə-é ꞌpanè: «Tɔgrɔ-tɨ ya, i lé, ꞌto kɨ́ dan-dé-tɨ ya! Ta pa-i ya kàrè tɔjɨ lo kɨ́ ḭ-tɨ rəm.» 74 Rəmə Piyər ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ najɨ ə ubɨ-né rɔ-é panè: «Kinə mꞌədɨ-si rəmə, kadɨ Lubə ində-m ɔjɨ-m ya rɔ́tɨ! Mꞌubɨ rɔ-m mꞌadɨ-si, mꞌgə dingəm kanlé al ɓoo.» Beɓa lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya kunjə nɔ̰ 75 ə mḛḛ Piyər ole dɔ ta-tɨ kɨ́ Jeju idə-é panè: «Kunjə à nɔ̰ al ya ɓəy rəmə ꞌa najɨ panè: ꞌGə-m al, ꞌgə-m al ya nja mutə.» Beɓa Piyər tḛḛ ndaa-tɨ ə nɔ̰ kɨ̀ mḛḛkɔ̰̀ n̰a̰.

27

Ta lə Jeju kɨ̀ Gubərnər Pilatɨ

Mar 15:1-2; Luk 23:1; Ja̰ 18:28

1 Kɨ̀ ndɔge ratɨ ya, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je dꞌingə-na̰ ə dꞌun ndu-dé kadɨ nꞌtɔli Jeju kɔgɨ. 2 Beɓa ꞌtɔ́-é njim-njim ngá ɓá dꞌɔw siə dꞌilə-é ji Gubərnər-tɨ kɨ́ ri-é lə Pilatɨ.

Koy lə Judasɨ

Knj 1:16-20

3 †Lokɨ Judasɨ kɨ́ un dɔ Jeju lé, oo kɨ́ ꞌgangɨ ta dɔ Jeju-tɨ kadɨ ꞌtɔl-é rəmə, mḛḛ uwə-é kɨ̀ ta, adɨ təl kɨ̀ là ndogɨ Jeju kɨ́ kɔrmutə lé, ɔw-né adɨ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je lé gogɨ 4 ə panè: «Mꞌra majal, kdɔ mꞌungɨ məsɨ dow kɨ́ ta goto dɔ-é-tɨ kɔgɨ kɨ̀ ndangɨ kare.» Ngà dḛ ꞌtəl dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Usɨ-ji né káre al, i ya to ta lə-i.» 5 Beɓa Judasɨ sane là lé kɔgɨ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə, ngá ɓá ɔtɨ ɔw ilə kulə oy. 6 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə dꞌɔy là lé, ə ꞌtəl ꞌpanè: «Là kɨ́ bè kin ɓá kadɨ jꞌungi ku là-tɨ kɨ́ kəy lə Lubə lé to tó-é al, kdɔ to là məsɨ.» 7 Beɓa dꞌɔjɨ-na̰ ta dɔ là-tɨ lé, adɨ ndi-dé usɨ go-na̰-tɨ ngá ɓá dꞌɔw ꞌndogɨ-né lo ndɔr lə kɔdɨ kubə jo, kdɔ kadɨ dꞌilə dɔɓadɨ mba-je titɨ. 8 Gin-é kin ɓá sar ɓone ya kàrè ꞌɓa-né lo ndɔr kinlé «lo ndɔr kɨ́ ꞌndogɨ kɨ̀ là məsɨ.» 9 Tò bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ Jeremi pa lé, né-é ra-né né. Ḛ panè: «Dḛ ꞌtaa là kɨ́ kɔrmutə lé, kdɔ ngan Israyel-je ꞌgɨr kɨ́ dow kɨ́ bè jè kin ngà là kin ya asɨ ndogɨ-é.* 10 Dꞌɔw ꞌndogɨ-né lo ndɔr lə kɔdɨ kubə jo, titɨ kɨ́ ꞌƁaɓe un-né ndu-é adɨ-m lé bè tɔ†.»

Gubərnər Pilatɨ dəjɨ ta Jeju

Mar 15:2-5; Luk 23:2-5; Ja̰ 18:29-38

11 Lokɨ Jeju a̰ lo gangta-tɨ nɔ̰̀ gubərnər Pilatɨ-tɨ lé, Pilatɨ dəjɨ-é panè: «Se i ya ɓá ꞌto ngar lə jipɨ-je lé wa?» Jeju ilə-é-tɨ panè: «Ta ya tḛḛ ta-i-tɨ tin.» 12 Ngà go ta-tɨ kɨ́ ḛ pa lé, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, ꞌtilə ta dɔ-é-tɨ yó-je kɨ nè-je, ngá Jeju tḛḛ ta-é ilə-tɨ al.

13 Beɓa Pilatɨ idə-é panè: «I ꞌoo ta-je lay kɨ́ ꞌtilə dɔ-i-tɨ kinlé al wa?» 14 Bè ya kàrè, Jeju ilə-tɨ al. Né kɨ́ Jeju ra kinlé ndɔjɨ Pilatɨ lé n̰a̰.

ꞌGangɨ ta koy dɔ Jeju-tɨ

Mar 15:6-14; Luk 23:13-23; Ja̰ 18:39-40

15 Kaglo ra na̰y Pakɨ-je lay ya Gubərnər ilə dangay káre taá. À to dangay kɨ́ kosɨ dow-je ya dꞌɔsɨ kagɨ dɔ-é-tɨ ɓá à kilə-é taá. 16 Ngà dɔkaglo-tɨ kinlé, dangay káre kɨ́ ꞌɓa-é Barabasɨ à nɔ̰ɔ̰ ə to dangay kɨ́ ri-é ɓá n̰a̰. 17 Beɓa Pilatɨ dəjɨ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌkəw-na̰ lé panè: «Se ná̰ dana̰ ɓá ꞌndigi kadɨ mꞌilə-é taá madɨ-si wa? Barabasɨ əse Jeju kɨ́ ꞌɓa-é Kristɨ‡ lé wa?» 18 Pilatɨ gə kete majɨ kɨ́ dꞌilə Jeju ji-nꞌḛ̀-tɨ kdɔ kim kɨ́ dꞌim-é. 19 Ngà lokɨ Pilatɨ isɨ logangta-tɨ lé ya ɓəy rəmə, ne-é ulə kullə rɔ-é-tɨ panè: «ꞌTɔr ji-i ta-tɨ lə dow kin, kdɔ ḛ to njèra né kɨ́ njururu rəm, ɓá ndɔɔ nè kàrè, mꞌingə kɔ̰̀ n̰a̰ mḛḛ nḭ-tɨ kdɔ ta liə tɔ.»

20 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ꞌsulə kosɨ dow-je kadɨ ꞌdəjɨ Pilatɨ kadɨ ilə Barabasɨ taá, ngà Jeju tá kadɨ ꞌtɔl-é kɔgɨ. 21 Pilatɨ təl dəjɨ-dé ɓəy panè: «Se ná̰ dan dow-je-tɨ kɨ́ joo kin ə́ ꞌndigi kadɨ mꞌilə-é taá wa?» Dḛ lay ya dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: ꞌIlə Barabasɨ taá. 22 Pilatɨ təl dəjɨ-dé ya ɓəy panè: «Ngà ri ɓá kadɨ-m mꞌra kɨ̀ Jeju kɨ́ ꞌɓa-é Kristɨ lé wa?» Dḛ lay ya dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ.» 23 Pilatɨ təl dəjɨ-dé ya ɓəy panè: «Ə to majal ri ya ɓá Jeju lé ra wa?» Ngà dḛ dꞌun ndi-dé kɨ taá ꞌpanè: «ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ.» 24 Ngà lokɨ Pilatɨ oo kɨ́ ta-je liə ra kullə rɔ-dé-tɨ al rəm, ɓá oo kɨ́ kəm dow-je il kiriri, ɓá ꞌsingə wuuu adɨ dꞌɔw dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr lé, un man togɨ-né ji-é takəm kosɨ dow-je-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya, ngá ɓá idə-dé panè: «Ta məsɨ dow kɨ́ njèra né kɨ́ njururu kin à goto dɔ-m-tɨ! Ta məsɨ-é à tò dɔ-si sə̰i-tɨ ya.» 25 Beɓa lay lə dow-je kɨ́ dꞌa̰ logangta-tɨ kinlé ꞌpanè: «Kadɨ ta məsɨ-é tò dɔ-ji-tɨ sar kɨ dɔ ngan-ji-je-tɨ rəm tɔ.» 26 Beɓa Pilatɨ ilə Barabasɨ taá, ngà adɨ ꞌtində Jeju kɨ̀ ndəy marɔw, ɓəy ɓá in̰ə-é adɨ-dé kadɨ dꞌɔw ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ.

Asgar-je ꞌtajɨ Jeju

Mar 15:16-20; Luk 23:11; Ja̰ 19:2-3

27 Asgar-je lə Gubərnər dꞌuwə Jeju dꞌɔw siə panata liə, ngá ɓá lay lə asgar-je ya dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-é sipɨ. 28 Ə ꞌtɔr kubɨ-je kɨ́ rɔ-é-tɨ, ɓəy ɓá dꞌulə kubɨ kɨ́ kər§ yəl-yəl rɔ-é-tɨ. 29 ꞌRa kun dꞌojɨ jɔgɨ ngar-tɨ dꞌulə dɔ-é-tɨ rəm, dꞌulə tuwətɔ́gɨ jikɔl-é-tɨ, ngá ɓá ꞌtɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ə ꞌsɔkɨ-é ꞌpanè: «Lapiya ɓoo ngar lə jipɨ-je!» 30 Ə ꞌtubə yoro kəm-é-tɨ rəm, ɓá ꞌtaa tuwətɔ́gɨ kɨ́ ji-é-tɨ lé ꞌtində-né dɔ-é rəm tɔ. 31 Lokɨ asgar-je lé sɔkɨ-é asɨ-dé ngá rəmə, dꞌuwə kubɨ kɨ́ kər lé dꞌɔr kàdɨ̀-é-tɨ, ə ꞌtəl ꞌtulə kubɨ-je liə rɔ-é-tɨ gogɨ, ngá ɓá dꞌɔtɨ dꞌɔw siə kdɔ ɓə-é kagdəsɨ-tɨ.

ꞌƁə Jeju kagdəsɨ-tɨ

Mar 15:21-32; Luk 23:26-43; Ja̰ 19:17-27

32 Lokɨ dꞌḭ Jorijalḛm dꞌisɨ dꞌɔw kɨ lo-tɨ kɨ́ dꞌa ɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ titɨ lé, dꞌingə dingəm káre kɨ́ ꞌɓa-é Simɔ̰, rəmə asgar-je dꞌində tɔ́gɨ dɔ-é-tɨ dꞌadɨ-é utɨ kagdəsɨ lə Jeju. Ḛ to dow kɨ́ ɓebo Sirḛn-tɨ. 33 Dꞌɔw tḛḛ lo-tɨ kɨ́ ɓa-é Golgota, kɨ́ kɔr mḛḛ-é to «lo kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ ka dɔ dow.» 34 Lo-é-tɨ kin ɓá dḛ dꞌadɨ Jeju man nduu kɨ́ pote natɨ kɨ̀ né kɨ́ atɨ kadɨ-é a̰y.* Ngà lokɨ ɔdɨ ta-é rəmə, ḛ mbatɨ ka̰y†. 35 Asgar-je ꞌɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ ngá ɓá ꞌləbɨ-na̰ kubɨ-je liə kɨ̀ kəm rəbɨ mbare kɨ́ kɔsɨ. [Bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa lé, né-é ra né. Ḛ panè: ꞌLəbɨ-na̰ kubɨ-je lə-m kɨ́ gɔjɨ, kɨ̀ ḛ kɨ́ ngal‡.]§ 36 Ə ꞌtəl dꞌisɨ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya dꞌisɨ ngəm ta Jeju.

37 Lokɨ Jeju a̰ kagdəsɨ-tɨ lé, ꞌndàngɨ ta mḛḛ bəgrə-tɨ ꞌɓə dɔ-é-tɨ taá kdɔ kadɨ ꞌtɔjɨ-né gin né kɨ́ ꞌtɔl-é-né. Ta kɨ́ ꞌndàngɨ lé ə́n:

«Dow kin to Jeju kɨ́ ngar lə jipɨ-je!»

38 ꞌƁə bɔkaya-je joo kagdəsɨ-je-tɨ lə-dé mbɔ́ Jeju-tɨ. Ḛ kɨ́ káre dɔ jikɔl-é-tɨ ə ḛ kɨ́ káre dɔ jigəl-é-tɨ tɔ*.

39 Ngà dow-je kɨ́ njédəə rəbəə-je, ꞌtugə dɔ-dé ꞌsɔkɨ-é-né† 40 †ə ꞌpanè: «I kɨ́ ꞌpanè ꞌa tɔɔ kəy lə Lubə ə ndɔ mutə ya ꞌa kində gogɨ lé i ya ꞌajɨ rɔ-i ngá nà̰! Kinə ꞌto Ngon lə Lubə ya tɔgrɔ-tɨ rəmə, ꞌḭ dɔ kagdəsɨ-tɨ kin ꞌrisɨ nangɨ adɨ jꞌoo‡!» 41 Beɓa njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je rəm, ɓá ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ꞌpa ta ꞌkogɨ-né dɔ Jeju-tɨ ꞌpanè: 42 «Dow-je kɨ́ rangɨ ɓá ḛ ajɨ-dé, ngà ḛ asɨ kajɨ rɔ-é al wa! Ngar lə Israyel-je lé ya ɓá a̰ an! Bè rəmə, kḭ ya kadɨ-é ḭ kagdəsɨ-tɨ kin risɨ nangɨ ə jꞌa kadɨ-é mḛḛ-ji lé ngá!» 43 «Ḛ ində mḛḛ dɔ Lubə-tɨ adɨ panè: “Mꞌto Ngon lə Lubə§.” Ngà kinə Lubə ndigɨ-é ya tɔgrɔ-tɨ rəmə, ajɨ-é kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya adɨ joo ngá nà̰.» 44 Bɔkaya-je kɨ́ joo kɨ́ ꞌɓə-dé kagdəsɨ-je-tɨ mbɔ́-é-tɨ lé kàrè ꞌtajɨ-é titɨ-na̰ bè ya tɔ.

Jeju oy kagdəsɨ-tɨ

Mar 15:33-39; Luk 23:44-49; Ja̰ 19:28-30

45 Lokɨ kàdɨ̀ a̰ jam dɔ ɓe-tɨ ya ɓəy rəmə, londul dɔnangɨ-tɨ nè lay sar ya kàdɨ̀ kɨ́ mutə kɨ́ losɔlɔ asɨ-né. 46 Lokɨ kàdɨ̀ kɨ́ mutə kɨ́ losɔlɔ asɨ lé, Jeju ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ nɔ̰ panè:

«Eli, Eli Lama sabaktani»,

kɔr mḛḛ-é to: «Lubə lə-m, Lubə lə-m,

kdɔ ri ɓá ꞌin̰ə-m kɔgɨ bè wa*?»

47 Dow-je kɨ́ ná̰-je dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé, dꞌoo ndi-é ə ꞌpanè: «Yən! Ḛ ɓa Eli.» 48 Lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya, dow káre dan-dé-tɨ a̰y ngɔdɨ ɔw un ndɔkrɔ, ulə dan man nduu-tɨ kɨ́ masɨ, ɔsɨ ta tuwətɔ́gɨ-tɨ ə ulə ta Jeju-tɨ kadɨ-é a̰y†. 49 Ngà madɨ-é-je dꞌidə-é ꞌpanè: «ꞌNgəbɨ mɔkɨ, adɨ jꞌoo se Eli liə lé à ree kajɨ-é wa!» 50 Jeju təl ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ nɔ̰ rangɨ ya ɓəy, ə ḛ ya in̰ə ndil-é adɨ tḛḛ. 51 Lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya, kubɨ gangɨ mḛḛ kəy lə Lubə ḭ taá ya til ree njal tḛḛ nangɨ rəm, ɓá dɔnangɨ yəkɨ ɓukɨ-ɓukɨ adɨ mbal-je ribə ə́ktə́-ə́ktə́ rəm tɔ‡. 52 Rəm ɓá ta ɓadɨ-je tḛḛ adɨ njékaa njay-je n̰a̰ ya, ꞌtɔsɨ ꞌndəl dꞌində lo tḛḛ rəm. 53 Rəmə go-tɨ kɨ́ Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ ɓəy ngá ɓá, dḛ kɨ́ ꞌtɔsɨ ndəl lé dꞌɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ kɨ́ to ɓe kɨ́ aa njay ə dow-je n̰a̰ ya dꞌoo-dé.

54 Lokɨ njèkun dɔ asgar-je ɓu, dḛ kɨ̀ asgar-je kɨ́ dꞌa̰ ꞌngəm ta Jeju, dꞌoo kɨ́ dɔnangɨ yəkɨ titɨ-na̰ bè rəm, dꞌoo né-je lay kɨ́ ra né titɨ-na̰ bè kin rəm lé, ꞌɓəl n̰a̰ adɨ ꞌpanè: «Dow kinlé, to Ngon lə Lubə ya tɔgrɔ-tɨ.» 55 †Dené-je n̰a̰ ya dꞌa̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰; dꞌa̰ ngərəngɨ dꞌa̰ dꞌoo né-je lé. Dené-je kinlé, dꞌun go-é Galile-tɨ nṵ kdɔ ra kullə kadɨ-é. 56 Mari kɨ́ Magdala, kɨ̀ Mari kɨ́ kɔ̰ Jakɨ kɨ́ to kɔ̰ Jojepɨ tɔ, ɓá kɔ̰ ngan lə Jebede dꞌa̰ dan dené-é-je-tɨ lé nɔ̰ɔ̰ tɔ.

ꞌDubɨ Jeju bole mbal-tɨ

Mar 15:42-47

57 Ta kàdɨ̀ kur-tɨ rəmə, dingəm káre kɨ́ njènékingə kɨ́ Arimate, kɨ́ ri-é lə Jojepɨ ree. Ḛ kàrè to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju tɔ. 58 Beɓa ɔw ingə Pilatɨ dəjɨ-é nin Jeju. Ə Pilatɨ un ndu kadɨ dꞌadɨ-é nin Jeju lé. 59 Jojepɨ un nin Jeju, ɓɨr kɨ̀ takubɨ kɨ́ nda kɨ́ sigɨ. 60 Ngà ɓá ɔw ilə-é bole mbal-tɨ liə kɨ́ adɨ ꞌtɔl sigɨ, ɓəy ɓá nduburu ər kɨ́ boy ya utɨ-né ta-é ɓá ɔtɨ ɔw. 61 Mari kɨ́ magdala dḛ kɨ̀ Mari kɨ́ káre lé, dꞌisɨ nangɨ ꞌtəl kəm-dé kɨ ta ɓadɨ-tɨ lé.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ngəm ta ɓadɨ Jeju

62 Lo aa go-tɨ kɨ́ à to ndɔ kɨ́ ore go ndɔ ra go né-je kdɔ ndɔ taakoo lə jipɨ-je lé, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ Parisi-je ꞌree natɨ dꞌingə Pilatɨ 63 †dꞌidə-é panè: «ꞌƁa-ji, mḛḛ-ji ole dɔ ta-tɨ kɨ́ njèkədɨ dow-je kinlé pa, lokɨ ḛ isɨ-né kɨ̀ dɔ-é taá ɓəy. Ndɔkɨ ḛ panè: “Ndɔ mutə go ndɔ dubɨ-nꞌḛ̀-tɨ lé, nꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ.” 64 Beɓa jꞌdəjɨ-i kadɨ adɨ asgar-je ꞌngəm ta ɓadɨ lé, sar ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə lé, al rəmə, njéndó né-je liə dꞌa kḭ kɔw ɓogɨ nin-é ə dꞌa kidə dow-je panè: “Ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ.” Rəmə takədɨ kɨ́ gogɨ nè kinlé à kitə ḛ kɨ́ kete lé ya ɓəy.» 65 Pilatɨ idə-dé panè: «Njéngəm né-je lə-si ya dꞌa̰ nɔ̰ɔ̰ ə́ ɔwi sə-dé adɨ ꞌngəm ta ɓadɨ lé titɨ kɨ́ mḛḛ-si ndigɨ-né.» 66 Beɓa dḛ dꞌɔw sə-dé ə ꞌtin̰ə ta ɓadɨ lé ɓəy ɓá dꞌində-dé ta-tɨ kadɨ ꞌngəm.

28

Tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə Jeju

Mar 16:1-8; Luk 24:1-12; Ja̰ 20:1-18; 1Kɔ 15:4-7

1 Dimasɨ kɨ̀ ndɔge ratɨ, go ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je lé, Mari kɨ́ Magdala dḛ kɨ̀ Mari kɨ́ káre ꞌree dɔɓadɨ Jeju-tɨ*. 2 Rəmə titɨ kəm kɨ́ kində jipɨ bè ya dɔnangɨ yəkɨ, yəkɨ kɨ́ tò ɓəl n̰a̰, kdɔ malayka lə ꞌƁaɓe káre ḭ dɔra̰-tɨ ree nduburu ndəngrə ər kɨ́ dꞌutɨ-né ta ɓe nin lé kɨ rangɨ ə al isɨ dɔ-tɨ. 3 Malayka lé, rɔ-é tò titɨ-na̰ kɨ̀ təlndi bè rəm, ɓá kubɨ liə kàrè nda mbəy-mbəy titɨ-na̰ kɨ̀ kɔsɨ bè rəm tɔ. 4 Njéngəm ta ɓadɨ lé, ꞌɓəl n̰a̰ adɨ ꞌdadɨ tikɨ-tikɨ, ꞌto titɨ-na̰ kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌoy bè. 5 Malayka lé, idə dené-je lé panè: «ꞌƁəli al, kdɔ mꞌgə gɔw kɨ́ sə̰i isi ꞌsangi Jeju kɨ́ ndɔ-é-tɨ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ lé. 6 Ḛ goto nè ngá; ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ titɨ kɨ́ ḛ pa-né kete lokɨ isɨ-né sə-si ɓəy lé. ꞌReei ooi lo kɨ́ ndɔ-é-tɨ dꞌilə-é-tɨ lé 7 ə ꞌtəli lɔw ɔwi idəi njéndó né-je liə ꞌpainè, ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ adɨ à kɔw kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya kdɔ ngəbɨ-si Galile. Ḛ ɓá to lo kɨ́ a kooi-é titɨ. Ḛ kin ɓá to ta kɨ́ kadɨ mꞌidə-si†.»

8 Beɓa dené-je lé, dꞌɔtɨ kalangɨ dɔɓadɨ-tɨ kɨ̀ ɓəl rəm, kɨ̀ rɔnəl kɨ́ n̰a̰ rəm, dꞌa̰y ngɔdɨ lɔw kadɨ dꞌɔw dꞌilə ta lé mbi njéndó né-je-tɨ lə Jeju.

9 Tajinatɨ nè ya, Jeju tilə kəm-dé ə idə-dé panè: «Mꞌra-si lapiya!» Ngà rəmə dené-je lé, dꞌɔw rɔ-é-tɨ, dꞌuwə nja-é, dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ. 10 Ngà Jeju idə-dé panè: «ꞌƁəli al, ɔwi idəi ngankɔ̰-m-je adɨ dꞌɔw Galile, ḛ ɓá to lo kɨ́ dꞌa koo-m-tɨ.»

Ta lə asgar-je kɨ́ njéngəm ta ɓadɨ

11 Ngà lokɨ dené-je lé dꞌisɨ dꞌɔw mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ kɔw ya ɓəy rəmə, njérɔ-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ njéngəm ta ɓadɨ, dꞌɔw mḛḛ ɓebo-tɨ dꞌɔr poy né-je lay kɨ́ ra né kinlé dꞌadɨ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə. 12 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kinlé, dꞌuwə dɔ-na̰ kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, dꞌɔjɨ-na̰ ta. Beɓa go ta kɔjɨ-je-tɨ lə-dé lé, dḛ dꞌun là kɨ́ ɓay-ɓay ya dꞌadɨ njéngəm ta ɓadɨ-je lé. 13 Rəmə dꞌidə njérɔ-je lé ꞌpanè: «Ɔwi idəi dow-je ꞌpainè: “Njéndó né-je liə, ꞌree ndɔɔ kɨ́ jḛ jꞌto ɓi ya ree dꞌun nin-é kɨ̀ ngə̰y‡.”» 14 Lokɨ ꞌpai bè ɓá lé Gubərnər oo ta-é kàrè, jꞌa taa dɔ-si kadɨ né à ra-si al. 15 Njérɔ-je ꞌtaa là lé, ngá ɓá dꞌɔw dꞌidə dow-je titɨ kɨ́ dꞌidə-dé-né lé bè ya tɔ. Né kin ɓá poyta kinlé taa-né lo dan jipɨ-je-tɨ sar ɓone.

Jeju tḛḛ dɔ njéndó né-je-tɨ liə

16 †Njéndó né-je lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é káre dꞌɔw dɔnangɨ Galile-tɨ dɔ mbal-tɨ kɨ́ Jeju ɔjɨ-dé lé§. 17 Ngà lokɨ dḛ dꞌoo-é rəmə, dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ. Bè ya kàrè, dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-dé-tɨ ꞌgɨr tokɨ to Jeju al. 18 Beɓa Jeju ɔtɨ ree rɔ-dé-tɨ ɓá idə-dé panè: «Tɔ́gɨ-je lay kɨ́ dɔra̰-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ-tɨ nè lé, Lubə adɨ-m ji-m-tɨ. 19 †Ɔwi, ꞌtəli gin dow-je lay njéndó né-je-tɨ lə-m. ꞌRai-dé batḛm, kɨ̀ ri Bɔbɨ, kɨ̀ ri Ngon, kɨ̀ ri Ndil kɨ́ aa njay*. 20 Ə ꞌndói-dé kadɨ ꞌtəl rɔ-dé go ndukun-je-tɨ lə-m lay kɨ́ mꞌadɨ-si. Ooi majɨ, mꞌa kisɨ sə-si natɨ kɨ̀ ndɔ-je lay sar ya kadɨ dɔbəy ndɔ asɨ-né.»

* 1:11 1:11 ꞌNdó 2Ng 24:12-16

† 1:16 1:16 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 1:18 1:18 Luk 1:27

† 1:21 1:21 Luk 1:31

‡ 1:23 1:23 Eja 7:14; 8:8,10

† 1:25 1:25 Luk 2:21

* 2:4 2:4 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 2:6 2:6 Mis 5:1

‡ 2:15 2:15 Oje 11:1

§ 2:18 2:18 Jer 31:15.

† 2:23 2:23 Mar 1:24; Luk 2:39; Ja̰ 1:45

† 3:2 3:2 Mat 4:17; Mar 1:15

* 3:2 3:2 kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ: «Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ» kɨ̀ «kɔ̰ɓe lə Lubə» lé to né kɨ́ káre-rè. Ngà Matiye lé ndàngɨ mbete kin sɔbɨ dɔ-né jipɨ-je lé ɓá ḛ ndàngɨ-né panè «kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ» kdɔ jipɨ-je lé ꞌndigɨ ɓá ri Lubə kɨ nɔ̰ɔ̰ bè al.

† 3:3 3:3 Eja 40:3

‡ 3:4 3:4 2Ng 1:8

† 3:7 3:7 Mat 12:34; 23:33

§ 3:7 3:7 Parisi-je: Parisi-je ꞌto kutɨ dow-je madɨ kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ njékində kəm-dé go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ kadɨ nga̰ n̰a̰.

* 3:7 3:7 Sadusi-je: Sadusi-je ꞌto kutɨ dow-je madɨ kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ njékində kəm-dé go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ tɔ. Dḛ ꞌpanè: Dow à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al rəm, Malayka-je kàrè ꞌgoto rəm tɔ. Ngà Parisi-je lé rəmə, ꞌpanè: Dow à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ rəm, ɓá Malayka-je dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ rəm tɔ.

† 3:9 3:9 Ja̰ 8:33

† 3:9 3:9 Ja̰ 8:33,37,39

† 3:10 3:10 Mat 7:19

† 3:17 3:17 Mat 12:18; 17:5; Mar 1:11; Luk 9:35

‡ 3:17 3:17 Pa 2:7; Eja 42:1

† 4:1 4:1 Əbr 2:18; 4:15

* 4:4 4:4 Det 8:3

† 4:6 4:6 Pa 91:11-12

‡ 4:7 4:7 Det 6:16

§ 4:10 4:10 Det 6:13; Luk 4:8.

† 4:12 4:12 Mat 14:3; Mar 6:17; Luk 3:19,20

* 4:12 4:12 Ja̰ kinlé to Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm, ɓɨ to Ja̰ kɨ́ njèndó né lə Jeju kin al.

† 4:13 4:13 Ja̰ 2:12

† 4:15 4:15 Eja 8:23

‡ 4:16 4:16 Eja 9:1

† 4:17 4:17 Mat 3:2

† 4:23 4:23 Mat 9:35; Mar 1:39

* 5:5 5:5 Pa-je 37:11

† 5:10 5:10 1Pi 3:14

† 5:11 5:11 1Pi 4:14

† 5:12 5:12 Knj 7:52

† 5:13 5:13 Mar 9:50; Luk 14:34,35

† 5:14 5:14 Ja̰ 8:12; 9:5

† 5:15 5:15 Mar 4:21; Luk 8:16; 11:33

† 5:16 5:16 1Pi 2:12

† 5:18 5:18 Luk 16:17

† 5:29 5:29 Mat 18:9; Mar 9:47

† 5:30 5:30 Mat 18:8; Mar 9:43

† 5:31 5:31 Mat 19:7; Mar 10:4

† 5:31 5:31 Det 24:1

† 5:32 5:32 Mat 19:9; Mar 10:11,12; Luk 16:18; 1Kɔ 7:10,11

‡ 5:33 5:33 Mbl 19:12; Kni 30:2

† 5:34 5:34 a Jak 5:12; b Mat 23:22

§ 5:38 5:38 Tḛt 21:24; Mbl 24:20; Det 19:21

* 5:43 5:43 Mbl 19:18

† 5:48 5:48 Mbl 19:2; Det 18:13

† 6:1 6:1 Mat 23:5

† 6:5 6:5 Luk 18:10-14

† 6:14 6:14 Mar 11:25,26

† 6:19 6:19 Jak 5:2,3

† 7:2 7:2 Mar 4:24

† 7:12 7:12 Luk 6:31

† 7:19 7:19 Mat 3:10; Luk 3:9

† 7:20 7:20 Mat 12:33

* 7:23 7:23 Pa 6:9

† 7:28 7:28 Mar 1:22; Luk 4:32

* 8:4 8:4 Mbl 14:2-32

† 8:11 8:11 Luk 13:29

† 8:12 8:12 Mat 22:13; 25:30; Luk 13:28

† 8:17 8:17 Eja 53:4

‡ 8:20 8:20 Ta kɨ́ Jeju panè «Ngon lə dow» kinlé ḛ pa sɔbɨ-né dɔ-é ḛ ya ɓɨ pa sɔbɨ-né dow kɨ́ rangɨ al.

§ 8:27 8:27 Pa 65:8; 89:10

† 9:10 9:10 Luk 15:1,2

* 9:10 9:10 Jipɨ-je ꞌge ta lə njétaalambo-je al kdɔ dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌtaa lambo lé al dɔ ḛ kɨ́ ngar ində dɔ dow-je-tɨ kadɨ dꞌugə (Luk 3:12,13; 19:8), rəm kdɔ dow-je kɨ́ dꞌɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ lé kàrè ꞌto mba-je. Lambo to né kɨ́ njékɔ̰ɓe-je ꞌtaa kdɔ ra-né kullə dɔ ɓe-tɨ. Ngà ḛ kɨ́ njétaa-é-je ꞌtaa dɔ madɨ-é-tɨ kɨ̀ ndangɨ kare ɓá to tó-é al.

† 9:13 9:13 Mat 12:7

† 9:13 9:13 Oje 6:6

† 9:34 9:34 Mat 10:25; 12:24; Mar 3:22; Luk 11:15

† 9:35 9:35 Mat 4:23; Mar 1:39; Luk 4:44

† 9:36 9:36 Mar 6:34

† 9:37 9:37 Luk 10:2

† 10:10 10:10 1Kɔ 9:14; 1Ti 5:18

† 10:14 10:14 Knj 13:51

* 10:14 10:14 Gəkɨ kodɨ nja-tɨ, tɔjɨ ta kɨ́ pa kadɨ dow ə́ kinə dowbé mbatɨ, adɨ tujɨ kɔgɨ rəmə ta məsɨ-é to dɔ-é ḛ-tɨ ya.

† 10:15 10:15 Mat 11:24

† 10:15 10:15 Luk 10:4-12

† 10:15 10:15 Kgn 18

† 10:16 10:16 Luk 10:3

† 10:17 10:17 Mar 13:9-11; Luk 12:11,12; 21:12-15

† 10:21 10:21 Mar 13:12; Luk 21:16

† 10:22 10:22 a Mat 24:9; Mar 13:13; Luk 21:17; b Mat 24:13; Mar 13:13

† 10:24 10:24 a Luk 6:40; b Ja̰ 13:16; 15:20

† 10:25 10:25 Mat 9:34; 12:24; Mar 3:22; Luk 11:15

† 10:26 10:26 Mar 4:22; Luk 8:17

‡ 10:28 10:28 Jak 4:12

† 10:33 10:33 2Ti 2:12

§ 10:36 10:36 Mis 7:6

† 10:38 10:38 Mat 16:24; Mar 8:34; Luk 9:23

† 10:39 10:39 Mat 16:25; Mar 8:35; Luk 9:24; 17:33; Ja̰ 12:25

† 10:40 10:40 a Luk 10:16; Ja̰ 13:20; b Mar 9:37; Luk 9:48

* 11:2 11:2 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 11:5 11:5 Eja 35:5-6; 61:1

‡ 11:7 11:7 Gakra: Mongɔ-je kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: Mꞌijə gakra kdɔ kojɨ tuwə. Ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: Mꞌijə tuwətɔ́gɨ kdɔ kojɨ gakra. Ḛ kɨ́ ta-é tò mḛḛ mbete-tɨ nè kinlé to ḛ kɨ́ dow ojɨ al ɓəy.

§ 11:10 11:10 Mal 3:1

† 11:12 11:12 Luk 16:16

† 11:14 11:14 Mat 17:10-13; Mar 9:11-13

* 11:21 11:21 Eja 23:1-18; Ejk 26; Juw 4:4-8; Amo 1:9-10

† 11:23 11:23 Eja 14:13-15; Kgn 19:24-28

† 11:24 11:24 Mat 10:15; Luk 10:12

‡ 11:25 11:25 1Kɔ 1:17-29

† 11:27 11:27 a Ja̰ 3:35; b Ja̰ 1:18; 10:15

§ 11:29 11:29 Jer 6:16

* 12:1 12:1 Det 23:26

† 12:2 12:2 Tḛt 34:21

‡ 12:4 12:4 1Sa 21:2-7; Mbl 24:9

§ 12:5 12:5 Kni 28:9; Mbl 24:8-9

† 12:7 12:7 Mat 9:13

* 12:7 12:7 Oje 6:6

† 12:11 12:11 Luk 14:5

† 12:18 12:18 Eja 42:1

‡ 12:19 12:19 Eja 42:2

§ 12:20 12:20 Eja 42:3

* 12:21 12:21 Eja 42:1-4

† 12:24 12:24 Mat 9:34; 10:25

† 12:30 12:30 Mar 9:40

† 12:32 12:32 Luk 12:10

† 12:33 12:33 Mat 7:20; Luk 6:44

† 12:34 12:34 a Mat 3:7; 23:33; Luk 3:7; b Mat 15:18; Luk 6:45

† 12:38 12:38 Mat 16:1; Mar 8:11; Luk 11:16

† 12:39 12:39 Mat 16:4; Mar 8:12

† 12:40 12:40 Jon 2:1

‡ 12:41 12:41 Jon 3:4-9

§ 12:42 12:42 1Ng 10:1-10

† 13:2 13:2 Luk 5:1-3

† 13:12 13:12 Mat 25:29; Mar 4:25; Luk 8:18; 19:26

* 13:14 13:14 Eja 6:9

† 13:15 13:15 Eja 6:10

† 13:16 13:16 Luk 10:23,24

‡ 13:17 13:17 1Pi 1:10

§ 13:35 13:35 Pa 78:2

† 13:57 13:57 Ja̰ 4:44

* 13:57 13:57 Luk 4:24; Ja̰ 4:44

† 14:3 14:3 Luk 3:19,20

* 14:4 14:4 Mbl 20:21

† 14:20 14:20 2Ng 4:42-44.

* 15:4 15:4 Tḛt 20:12; 21:17; Det 5:16; Mbl 20:9

† 15:8 15:8 Eja 29:13

† 15:14 15:14 Luk 6:39

† 15:18 15:18 Mat 12:34

† 16:1 16:1 Mat 12:38; Luk 11:16

† 16:4 16:4 Mat 12:39; Luk 11:29

† 16:6 16:6 Luk 12:1

† 16:9 16:9 Mat 14:17-21

† 16:10 16:10 Mat 15:34-38

† 16:14 16:14 Mat 14:1,2; Mar 6:14,15; Luk 9:7,8

† 16:16 16:16 Ja̰ 6:68,69

* 16:16 16:16 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 16:19 16:19 Mat 18:18; Ja̰ 20:23

† 16:24 16:24 Mat 10:38; Luk 14:27

† 16:25 16:25 Mat 10:39; Luk 17:33; Ja̰ 12:25

† 16:27 16:27 a Mat 25:31; b Rɔm 2:6

* 17:3 17:3 Moiyijɨ-je kɨ̀ Eli ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ kete low nṵ.

† 17:5 17:5 Mat 3:17; 12:18; Mar 1:11; Luk 3:22

† 17:5 17:5 2Pi 1:17,18

† 17:12 17:12 Mat 11:14

† 17:20 17:20 Mat 21:21; Mar 11:23; 1Kɔ 13:2

† 17:21 17:21 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

‡ 17:24 17:24 Lamboo kɨ́ ta-é tò nè kinlé to dingəm-je kɨ́ ɓal-dé ḭ dɔ kɔrjoo-tɨ ɔw kɨ taá ɓá dꞌa kugə.

§ 17:24 17:24 Tḛt 30:11-16

† 18:1 18:1 Luk 22:24

† 18:3 18:3 Mar 10:15; Luk 18:17

† 18:8 18:8 Mat 5:30

† 18:9 18:9 Mat 5:29

† 18:10 18:10 Luk 19:10

* 18:11 18:11 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 18:15 18:15 Luk 17:3

† 18:16 18:16 Det 19:15

† 18:18 18:18 Mat 16:19; Ja̰ 20:23

† 18:21 18:21 Luk 17:3,4

* 19:5 19:5 Kgn 2:24

† 19:7 19:7 Mat 5:31

† 19:7 19:7 Det 24:1; Mat 5:31

† 19:9 19:9 Mat 5:32; 1Kɔ 7:10,11

‡ 19:19 19:19 Tḛt 20:12-16; Det 5:16-20; Mbl 19:18

† 19:28 19:28 a Mat 25:31; b Luk 22:30

§ 19:28 19:28 Dan 7:14.

† 19:30 19:30 Mat 20:16; Luk 13:30

* 20:1 20:1 Dɔnangɨ Israyel-tɨ, kɨ̀ ɓe-je-tɨ kɨ́ ná̰-je lé dow-je ꞌndɔr nduu kɨ́ ndɔr, ɓɨ ubə wale kare tana̰ kɨ̀ ɓe lə-ji nè kin al.

† 20:16 20:16 Mat 19:30; Mar 10:31; Luk 13:30

† 20:25 20:25 Luk 22:25,26

† 20:26 20:26 Mat 23:11; Mar 9:35; Luk 22:26

* 21:5 21:5 Ngonmandɨ kɨ́ ɓebo Siyɔ̰-tɨ lé tɔjɨ dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. Jkr 9:9

† 21:5 21:5 Eja 62:11; Jkr 9:9

‡ 21:9 21:9 Pa 118:25-26

§ 21:13 21:13 Eja 56:7; Jer 7:11

* 21:16 21:16 Pa 8:3

† 21:21 21:21 Mat 17:20; 1Kɔ 13:2

† 21:32 21:32 Luk 3:12; 7:29,30

† 21:42 21:42 Pa 118:22-23

† 22:13 22:13 Mat 8:12; 25:30; Luk 13:28

† 22:23 22:23 Knj 23:8

* 22:24 22:24 Det 25:5

† 22:32 22:32 Kaglo-tɨ kɨ́ Lubə pa-nè ta kɨ̀ Moiyijɨ ɓa-né ri Abrakam, kɨ̀ Isakɨ, kɨ̀ Jakobɨ kinlé dḛ dꞌoy kete low ngá (Tḛt 3:6, 15).

‡ 22:37 22:37 Det 6:5

§ 22:39 22:39 Mbl 19:18

† 22:40 22:40 Luk 10:25-28

* 22:44 22:44 Pa-je 110:1

† 23:5 23:5 Mat 6:1

* 23:5 23:5 Njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je lé, ꞌra né-je kin bè kdɔ kadɨ dow-je dꞌoo titɨ-na̰ né kɨ́ dḛ ɓá dꞌun rɔ-dé dꞌadɨ Lubə ngay dꞌitə ndəgɨ dow-je bè.

† 23:10 23:10 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 23:11 23:11 Mat 20:26,27; Mar 9:35; 10:43,44; Luk 22:26

† 23:12 23:12 Luk 14:11; 18:14

‡ 23:14 23:14 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 23:22 23:22 Mat 5:34

† 23:27 23:27 Knj 23:3

† 23:33 23:33 Mat 3:7; 12:34; Luk 3:7

§ 23:39 23:39 Pa 118:26

* 24:5 24:5 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 24:7 24:7 Eja 19:2

† 24:9 24:9 Mat 10:22

† 24:13 24:13 Mat 10:22

‡ 24:15 24:15 Dan 9:27; 11:31; 12:11

† 24:17 24:17 Luk 17:31

§ 24:17 24:17 Dɔ kəy-tɨ: To ga̰ kəy-je kɨ́ ɓe lə-ji nè kin al. To kəy dur-dur-je kɨ́ ꞌra ndil dɔ-tɨ adɨ to lo taakoo, lo kɨ́ dꞌisɨ-tɨ dꞌadɨ yə́l dan-dé.

† 24:21 24:21 Ntd 7:14

* 24:21 24:21 Dan 12:1

† 24:26 24:26 Luk 17:23,24

† 24:28 24:28 Luk 17:37

† 24:28 24:28 Job 39:30

† 24:29 24:29 a Ntd 6:12; b Ntd 6:13

‡ 24:29 24:29 Eja 13:10; 34:4

† 24:30 24:30 Ntd 1:7

§ 24:30 24:30 Dan 7:13

† 24:43 24:43 Luk 12:39,40

† 25:1 25:1 Luk 12:35

* 25:1 25:1 Njèdené kinlé to ngɔw nganmandɨ-je kɨ́ dɔgɨ lé al. Dḛ lé ꞌɓa-dé lo taana̰-tɨ lé kɨ́ ɓa ɓɨ dḛ ɓá ree kdɔ taa dingəm lé al.

† 25:11 25:11 Luk 13:25

† 25:14 25:14 Luk 19:11-27

† 25:29 25:29 Mat 13:12; Mar 4:25; Luk 8:18

† 25:30 25:30 Mat 8:12; 22:13; Luk 13:28

† 25:31 25:31 a Mat 16:27; b Mat 19:28

* 26:2 26:2 Tḛt 12:1-27

† 26:7 26:7 Luk 7:37,38

† 26:30 26:30 Pa 113–118

‡ 26:31 26:31 Jkr 13:7

† 26:32 26:32 Mat 28:16

§ 26:36 26:36 Getsemane: Kɔr mḛḛ-é to lo mbore ubɨ.

† 26:55 26:55 Luk 19:47; 21:37

† 26:61 26:61 Ja̰ 2:19

* 26:63 26:63 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 26:64 26:64 Pa 110:1; Dan 7:13

† 27:3 27:3 Knj 1:18,19

* 27:9 27:9 Jer 32:6-15; Jkr 11:12-13

† 27:10 27:10 Jkr 11:12-13; Jer 18:2-3; 32:6-15

‡ 27:17 27:17 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

§ 27:28 27:28 Kubɨ kɨ́ kər yə̀l-yə̀l kɨ́ dꞌulə rɔ Jeju-tɨ lé to kubɨ ngar. Adɨ dꞌulə rɔ-é-tɨ ꞌsɔkɨ-é-né.

* 27:34 27:34 Pa 69:22

† 27:34 27:34 Dow-je kɨ́ tò kadɨ dꞌa tɔl-dé kagdəsɨ-tɨ lé dꞌadɨ-dé né kɨ́ atɨ dꞌa̰y kdɔ kadɨ ra-dé adɨ ꞌgə lo kɔ̰̀ kɨ́ dꞌa kingə lé al. Ngà Jeju mbatɨ ka̰y kdɔ ḛ ndigɨ gə lo kɔ̰̀-je liə kɨ́ à kingə kdɔ dow-je.

‡ 27:35 27:35 Pa 22:19

§ 27:35 27:35 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

* 27:38 27:38 Eja 53:12.

† 27:39 27:39 Pa-je 22:8

† 27:40 27:40 Mat 26:61; Ja̰ 2:19

‡ 27:40 27:40 Mat 26:61; Ja̰ 2:19

§ 27:43 27:43 Pa-je 22:9

* 27:46 27:46 Pa-je 22:2

† 27:48 27:48 Pa-je 69:22

‡ 27:51 27:51 Tḛt 26:31-33

† 27:55 27:55 Luk 8:2,3

† 27:63 27:63 Mat 16:21; 17:23; 20:19; Mar 8:31; 9:31; 10:33,34; Luk 9:22; 18:31-33

* 28:1 28:1 ꞌNdó Mat 27:56

† 28:7 28:7 ꞌNdó Mat 26:32

‡ 28:13 28:13 ꞌNdó Mat 27:64

† 28:16 28:16 Mat 26:32; Mar 14:28

§ 28:16 28:16 ꞌNdó Mat 26:32

† 28:19 28:19 Knj 1:8

* 28:19 28:19 Knj 1:8

Markɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́

Markɨ

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ kɨ́ Markɨ ndàngɨ

Njèndàngɨ mbete kin kɨ́ ꞌgə-é kɨ̀ ri-é kɨ́ Ja̰ Markɨ (Knj 12:12) lé, to kɨ́ dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo al, ngà to ɓá ḛ to madkullə† lə Piyər kɨ́ to kɨ́ káre dan dḛ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo-tɨ lé. Adɨ né-je n̰a̰ kɨ́ Markɨ ndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kin sɔbɨ dɔ Jeju lé, dow-je n̰a̰ ꞌgɨr kɨ́ dow kɨ́ njèkɔr-é poy-é à to Piyər ya rɔ́tɨ. Markɨ lé, kɨ́ n̰a̰ rəmə, dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ɓá ḛ ndàngɨ mbete kin kdɔ kilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kadɨ-dé. Beɓa ḛ un ta-je kɨ́ mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low taá-taá titɨ kɨ́ Matiye ra-né kin bè al.

Markɨ tɔjɨ Jeju kɨ Ngon lə Lubə rəm, ɓá kɨ Ngon lə dow rəm. Ḛ tɔjɨ kɨ́ Jeju ree kdɔ ra kullə kadɨ dow-je kɨ́ rangɨ rəm, kdɔ kadɨ rɔ-é kadkare-tɨ kdɔ kajɨ-dé-né rəm. Né kinlé, tò aa yə́rə́rə́ mḛḛ mbete-tɨ lə Markɨ 10:45 kɨ́ Jeju pa ta-tɨ panè: «Ngon lə dow ree kdɔ kadɨ dow-je ꞌra kullə dꞌadɨ-é al, ngà ḛ ɓá ree kdɔ ra kullə kadɨ dow-je rəm, kdɔ kadɨ rɔ-é gangɨ-né dɔ dow-je n̰a̰ rəm.»

Markɨ ɔr Poyta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ kojɨ Jeju al, ngà ḛ un kutɨ-é dɔkaglo-tɨ kɨ́ Jeju to-né dow kɨ́ tɔ̀gɨ gángɨ, kaglo-é-tɨ kɨ́ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm tɔjɨ-é-né dow-je, ɓá tɔl ta-é kɨ̀ koy-é kagdəsɨ-tɨ, kɨ̀ tɔsɨ kɨ́ ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ. Kḭ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1-10 lé, Markɨ tɔjɨ né kɨ́ Jeju ra dɔnangɨ Galile-tɨ. Kḭ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 11-16 lé, Markɨ tɔjɨ né kɨ́ Jeju ra dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. Ḛ to mbete kɨ́ gɔjɨ itə mbete Poyta-je kɨ́ sɔ kɨ́ dɔ Jeju-tɨ, ə né kɨ́ dꞌɔsɨ kagɨ dɔ-tɨ lé, to né kɨ́ Jeju ra, ə kɨ́ n̰a̰ lé, to nékɔjɨ-je.

Kullə lə jeju dɔnangɨ Galile-tɨ

1

Mbḛ kilə lə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm

Mat 3:1-12; Luk 3:1-18; Ja̰ 1:19-28

1 Kəm rəbɨ kɨ́ Poyta kɨ́ Majɨ lə Jeju Kristɨ kɨ́ Ngon lə Lubə ulə-né gin-é ɓan: 2 Ndɔkɨ Ejay kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ndàngɨ panè:

«Ma̰ Lubə, mꞌulə njèkilə mbḛ lə-m kete nɔ̰̀-i-tɨ

kdɔ kadɨ-é ra rəbɨ adɨ-i.»

3 Ndi dow ɓa diləlo-tɨ panè:

«ꞌRai go rəbɨ lə ꞌƁaɓe!

ꞌRai ngan rəbɨ-je liə adi a̰ njururu-njururu.»

4 Beɓa Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm tḛḛ ə ra dow-je batḛm diləlo-tɨ rəm, ilə mbḛ batḛm kɨ́ sɔbɨ dɔ kin̰ə panjiyə kɨ́ majɨ al kɔgɨ, kdɔ kadɨ Lubə in̰ə-né go majal-je lə dow-je kɔgɨ. 5 Rəmə dow-je kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ dow-je kɨ́ Jorijalḛm lay ya dꞌɔw rɔ-é-tɨ ta ba Jurdḛ-tɨ ꞌpa ta rəsɨ dɔ majal-je-tɨ lə-dé dꞌadɨ-é ra-dé-né batḛm. 6 Ja̰ ɔɔ kubɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ bəl jambal, dɔɔ ɓədɨ-é kɨ̀ ndaá dɔɔ ɓədɨ, ə nékuso-é to ꞌbete-je kɨ̀ tojɨ kɨ́ wale. 7 Ḛ ilə mbḛ idə dow-je panè: «Dow kɨ́ ɔw ree go-m-tɨ lé, tɔ́gɨ-é itə-m n̰a̰, adɨ mꞌtuwə kadɨ mꞌɗugɨ nangɨ mꞌtutɨ kulə saba liə al. 8 Ma̰ mꞌra-si batḛm kɨ́ mani, ngà ḛ lé, à ra-si batḛm lə Ndil kɨ́ aa njay.»

Batḛm lə Jeju kɨ̀ na̰ kɨ́ Sú na̰-é

Mat 3:13-17; Luk 3:21-22; 4:1-13

9 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, Jeju ḭ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Najarɛtɨ dɔnangɨ Galile-tɨ, ɔw adɨ Ja̰ ra-é batḛm ta ba Jurdḛ-tɨ. 10 Lokɨ Jeju tḛḛ kəm man batḛm-tɨ lé, ḛ oo kəm dɔra̰ tḛḛ rəm, oo Ndil kɨ́ aa njay tana̰ kɨ̀ dəngɔdnda bè ḭ taá ree isɨ dɔ-é-tɨ. 11 †Ə ndi dow ɓá dɔra̰-tɨ panè: «ꞌTo Ngon-m; mꞌində-i dan kəm-m-tɨ, rɔ-m nəl-m dɔ-i-tɨ n̰a̰.» 12 Rəmə tajinatɨ nè ya Ndil kɨ́ aa njay ɔsɨ Jeju ɔw siə diləlo-tɨ. 13 Jeju isɨ diləlo-tɨ kinlé ndɔ kɔrsɔ. Lo-é-tɨ kin ɓá Sata̰ na̰-é-tɨ. Jeju isɨ dan da̰-je-tɨ kɨ́ wale, ə malayka-je ꞌree ꞌra siə.

Jeju ɓa njéndó né-je sɔ

Mat 4:12-22; Luk 4:14-15; 5:1-11; Ja̰ 1:35-43

14 Go-tɨ, lokɨ dꞌuwə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm lé, Jeju ɔw dɔnangɨ Galile-tɨ, ɔw ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə 15 †panè: «Dɔkaglo asɨ ngá, ə kɔ̰ɓe lə Lubə ree ngɔsi. In̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ə adi mḛḛ-si Poyta kɨ́ Majɨ.» 16 Lokɨ Jeju ɔw njiyə kɨ̀ go babo Galile rəmə, oo Simɔ̰ dḛ kɨ̀ ngonkɔ̰-é Andre dꞌa̰ dꞌilə burə dan babo-tɨ; kdɔ dḛ ꞌto mbɔw-je. 17 Beɓa Jeju idə-dé panè: «ꞌReei uni go-m ə mꞌa təl-si njésangɨ dow-je-tɨ.» 18 Rəmə tajinatɨ nè ya ꞌtusɨ burə-je lə-dé dꞌin̰ə ə dꞌun go-é. 19 Lokɨ Jeju ɔtɨ ɔw kete əbɨ sḛ rəmə, oo Jakɨ dḛ kɨ̀ ngonkɔ̰-é Ja̰ kɨ́ ꞌto ngan lə Jebede, dꞌisɨ mḛḛ tò-tɨ dꞌisɨ ꞌrakɨ burə-je lə-dé. 20 Tajinatɨ nè ya Jeju ɓa-dé. Beɓa dḛ ꞌtusɨ bɔbɨ-dé Jebede dꞌin̰ə-é mḛḛ tò-tɨ kɨ̀ ngannjékullə-je lə-dé, ə dꞌun go Jeju.

Jeju kɨ̀ dow kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é

Mat 8:14-17; Luk 4:31-37; Knj 10:38

21 Jeju dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌɔw mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Kapɛrnayim. Beɓa ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je lé, ḛ ɔw kəykəwna̰-tɨ lə-dé ndó-dé né. 22 †Dow-je kɨ́ dꞌoo néndó liə lé, néndó liə ɔr ndil-dé. Kdɔ ḛ ndó né kəm dow kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ ɓɨ ndó né titɨ njéndó dow-je ndukun-je al. 23 Mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, dingəm káre bè kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é isɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰ ə ur kəə panè: 24 «I Jeju dow kɨ́ Najarɛtɨ lé, ri ɓá ꞌndigɨ rɔ-ji-tɨ wa? ꞌRee kdɔ tujɨ-ji wa? Ma̰ mꞌgə-i majɨ: ꞌTo Njèkaa njay lə Lubə.» 25 Jeju ndángɨ-é panè: «ꞌUtɨ ta-i ə ꞌtḛḛ kɔgɨ mḛḛ dingəm-tɨ kinlé.» 26 Ndil kɨ́ majɨ al lé, ndɔr dingəm lé mɨr-mɨr, tur kəə boy-boy, ində-né lo tḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ. 27 Né kinlé ɔr ndil dow-je lay adɨ ꞌdəjɨ-na̰ ta ꞌpanè: «Kay! Kin to ri ɓá tana̰ bè? Néndó kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ tana̰ bè kinlé, to néndó kɨ́ sigɨ. Dow kinlé, ndil-je kɨ́ majɨ al kàrè ḛ ndángɨ-dé adɨ ꞌtəl rɔ-dé go-é-tɨ rəm lé ya.» 28 Beɓa tajinatɨ nè bè ya dow-je dꞌoo poy Jeju kɨ̀ go lo-je lay kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ.

Ta lə Jeju kɨ̀ njémɔ̰y-je kɨ́ gay-gay

Mat 8:14-17; Luk 4:38-41

29 Lokɨ dḛ dꞌində lo ꞌtḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, Jeju dḛ kɨ̀ Jakɨ kɨ̀ Ja̰ dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Simɔ̰ dḛ kɨ̀ Andre. 30 Rəmə məm Simɔ̰ kɨ́ dené tò mɔ̰y nangɨ dɔ tɨrə-tɨ. Mɔ̰y ꞌningə́ ɓá ilə-é nangɨ adɨ rɔ-é tungə pil-pil. Beɓa tajinatɨ nè ya ꞌpa ta liə dꞌadɨ Jeju; 31 adɨ Jeju ɔtɨ ɔw rɔ-é-tɨ uwə ji-é adɨ-é ḭ taá. Rəmə mɔ̰y ꞌningə́ lé in̰ə-é adɨ-é ḭ taá oo go-dé kɨ̀ nékuso. 32 Ta losɔlɔ biri, kɨ́ kàdɨ̀ ur lé, dow-je dꞌutɨ njémɔ̰y-je lay, kɨ̀ dḛ kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé, ꞌree sə-dé rɔ Jeju-tɨ. 33 Dow-je lay kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ ya kəwna̰ takəy-tɨ kɨ́ Jeju isɨ-tɨ. 34 Jeju adɨ lapiya dow-je n̰a̰ kɨ́ mɔ̰y-je kɨ́ gay-gay ulə kəm-dé ndoo rəm, tubə ndil-je kɨ́ majɨ al n̰a̰ dɔ dow-je-tɨ tɔ. Ngà ḛ adɨ ndil-je kɨ́ majɨ al lé ꞌpa ta al, kdɔ dḛ ꞌgə-é lay.

Jeju ɔw go lo-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ

Luk 4:42-44

35 Taginlo-tɨ, lokɨ lo tijə lay al ɓəy ya, Jeju tḛḛ kəy ɔw diləlo-tɨ, ɔw pa ta kɨ̀ Lubə. 36 Simɔ̰ dḛ kɨ̀ madɨ-é-je dꞌɔw ꞌndole-é. 37 Beɓa lokɨ dḛ dꞌingə-é lé, dꞌidə-é ꞌpanè: «Dow-je lay ya dꞌɔw ꞌsangɨ-i.» 38 Rəmə Jeju təl idə-dé panè: «Adɨ jꞌɔwi lo-je-tɨ kɨ́ rangɨ nganɓe-je-tɨ kɨ́ tò ngɔsi-ngɔsi, kdɔ kadɨ mꞌɔw mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ tɔ. Kdɔtalə ḛ kin ɓá mꞌree kdɔ.» 39 †Beɓa Jeju ɔw kɨ̀ lo-je lay kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, ɓá tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ rəm tɔ.

Jeju adɨ banjɨ ur rɔ dow-tɨ

Mat 8:1-4; Luk 5:12-16; 17:12-19

40 Njèbanjɨ káre bè ree rɔ Jeju-tɨ, tɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ, ra-é kɔgri panè: «Kinə ꞌndigɨ lé, ꞌa kadɨ banjɨ lə-m kin ur kadɨ mꞌaa njay kare.» 41 Beɓa Jeju oo kəmtondoo liə, ulə ji-é ɔdɨ-né rɔ-é ɓá panè: «Mꞌndigɨ dɔ-tɨ sə-i. Kadɨ banjɨ lə-i ur!» 42 Rəmə tajinatɨ nè ya banjɨ lé ur adɨ rɔ-é təl aa njay. 43 Jeju ndángɨ-é ə tajinatɨ nè ya tubə-é go-é-tɨ 44 panè: «ꞌOo majɨ nè ꞌa kḭ kɔw pa ta-é kadɨ dow oo, ngà ꞌɔw ꞌtɔjɨ rɔ-i njègugné lə Lubə, ə ꞌadɨ né kdɔ məsɨ kilə kɨ́ sɔbɨ dɔ kaa rɔ lə-i titɨ kɨ́ ndukun lə Moiyijɨ pa-né. Bè kdɔ kadɨ dow-je lay ꞌgə kɨ́ banjɨ kɨ́ rɔ-i-tɨ lé ur ngá.» 45 Ngà lokɨ dowbé kinlé ɔtɨ ɔw rəmə, ḛ ɔw pa ta lə né kɨ́ Jeju ra siə ilə-né mbḛ kɨ̀ lo lay sar adɨ Jeju asɨ kadɨ tɔjɨ rɔ-é mḛḛ ɓebo-tɨ al. Ḛ njiyə-né kɨ̀ nganglo-nganglo, isɨ ngərəngɨ-ngərəngɨ kɨ̀ dow-je. Bè ya kàrè dow-je dꞌḭ kɨ̀ lo-lo ya ꞌree rɔ-é-tɨ.

2

Jeju kɨ̀ njènjakoy mburukɨ

Mat 9:1-8; Luk 5:17-26

1 Mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ rangɨ go-tɨ lé, Jeju təl ree Kapɛrnayim-tɨ. Ə dow-je dꞌoo kɨ́ Jeju isɨ kəy nè. 2 Beɓa kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌkəw-na̰ dɔ-é-tɨ, dꞌun lo latɨ-latɨ adɨ lo kɨ́ takəy-tɨ kàrè nà̰y al. Jeju idə-dé ta lə Lubə. 3 Dow-je sɔ dꞌun dow kɨ́ rɔ-é oy mburukɨ ꞌree siə rɔ-é-tɨ. 4 Ngà kosɨ dow-je kɨ́ ꞌn̰a̰ kinlé ra adɨ lo kɔw siə rɔ Jeju-tɨ goto. Beɓa dḛ dꞌal ꞌngin̰ə jam kəy ꞌsɔbɨ-né dɔ lo kɨ́ Jeju isɨ-tɨ ə dꞌun njèrɔkoy mburukɨ lé kɨ̀ tuwə tò-é, dꞌulə-é kɨ̀ kəm bole jamkəy go Jeju-tɨ. 5 Lokɨ Jeju oo kadmḛḛ lə-dé bè rəmə, idə njèrɔkoy mburukɨ lé panè: «Ngon-m! Majal-je lə-i tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ.» 6 Lo-é-tɨ kinlé, dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njéndó dow-je ndukun-je dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ; ə ꞌgɨr ta mḛḛ-dé-tɨ ꞌpanè: 7 «Kdɔ ri ɓá dow kanlé pa ta kɨ́ bè kin wa? To ta kɔbɨ ɓá ḛ pa dɔ Lubə-tɨ tin. Ná̰ ɓá asɨ kin̰ə go majal-je lə dow-je kɔgɨ wa? Lubə ya kɨ̀ kár-é asɨ.» 8 Tajinatɨ nè ya Jeju gə tagɨr-je kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ adɨ idə-dé panè: «Kdɔ ri ɓá ɔwi kɨ̀ tagɨr-je kɨ́ bè kin mḛḛ-si-tɨ wa? 9 Kidə njèrɔkoy mburukɨ panè: “Majal-je lə-i tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ” lé ɓá tò ɓəl n̰a̰ əse, kidə-é panè: “ꞌḬ taá ꞌun tuwə lə-i ə ꞌnjiyə ɓá tò ɓəl n̰a̰ wa?”» 10 Majɨ! Mꞌa kɔjɨ-si kadɨ ꞌgəi kɨ́ Ngon lə dow lé ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔnangɨ-tɨ nè, kdɔ kin̰ə-né go majal-je lə dow-je kɔgɨ. 11 Beɓa Jeju təl idə njèrɔkoy mburukɨ lé panè: Mꞌun ndu mꞌadɨ-i mꞌpanè: «ꞌḬ taá, ꞌun tuwə lə-i ə ꞌɔw ɓee lə-i.» 12 Rəmə tajinatɨ nè ya njèrɔkoy mburukɨ lé ɔsɨ nangɨ ḭ taá, un tuwə tò-é, ɔtɨ takəm dow-je-tɨ lay adɨ ɔr ndil-dé adɨ dꞌɔsɨ-né gajɨ Lubə ꞌpanè: «Jꞌoo né kɨ́ tana̰ bè kin nja káre al.»

Ɓa kɨ́ Jeju ɓa Lebi

Mat 9:9-13; Luk 5:27-32

13 Jeju təl ɔw gogɨ ta babo-tɨ kɨ́ Galile. Kosɨ dow-je lay dꞌɔw go-é-tɨ adɨ ḛ isɨ ndó-dé né. 14 Lokɨ isɨ dəə rəmə, ḛ oo Lebi kɨ́ ngon lə Alpe isɨ lo taa lambo-je-tɨ ə idə-é panè: «ꞌUn go-m.» Beɓa Lebi ḭ taá ə un go-é. 15 Go-tɨ, Jeju ɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Lebi, isɨ ta nékuso-tɨ natɨ kɨ̀ dow-je n̰a̰ kɨ́ ꞌto njétaalambo-je, kɨ̀ njéramajal-je, kɨ̀ njéndó né-je liə; kdɔ dow-je n̰a̰ ya dꞌun go-é. 16 Lokɨ njéndó dow-je ndukun-je kɨ́ ꞌto kɨ́ dan Parisi-je-tɨ* dꞌoo kɨ́ Jeju isɨ uso né natɨ kɨ̀ njétaalambo-je, kɨ̀ njéramajal-je lé, ꞌpa kɨ̀ njéndó né-je liə ꞌpanè: Kdɔ ri ɓá ḛ uso né natɨ kɨ̀ njétaalambo-je kɨ̀ njéramajal-je kin wa? 17 Jeju oo ta lə-dé lé, adɨ pa sə-dé panè: «Dow-je kɨ́ rɔ-dé tò kɨ̀ lapiya kare lé dꞌɔw ndoo dɔktur al, ngà njémɔ̰y-je ɓá dꞌɔw ndoo-é. Ma̰ lé, njéra né-je kɨ́ njururu ɓá mꞌree kdɔ ɓa-dé al, ngà mꞌree kdɔ njéramajal-je.»

Néndó lə Jeju kɨ̀ nékoɓe lə Parisi-je ɔw natɨ al

Mat 9:14-17; Luk 5:33-39

18 Njéndó né-je lə Ja̰ dḛ kɨ̀ Parisi-je lé dꞌun dɔkaglo madɨ dꞌɔgɨ-né rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y. Beɓa dow-je ꞌree rɔ Jeju-tɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá njéndó né-je lə Ja̰ dḛ kɨ̀ njéndó né-je lə Parisi-je dꞌɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y, ngà i rəmə, njéndó né-je lə-i dꞌɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y al wa?» 19 Ngá ɓá Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ kɨ́ lo taana̰-tɨ lé, dꞌa kɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y dɔkaglo-tɨ kɨ́ njètaa dené sigɨ isɨ-né sə-dé natɨ nè wa? Dɔkaglo-tɨ kɨ́ njètaa dené sigɨ isɨ-né sə-dé natɨ nè ɓəy kinlé, dꞌa kɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y al ya sar. 20 Ngà ndɔ-je ɔw ree nɔ̰ɔ̰ lé, dꞌa kun njètaa dené sigɨ lé ta-dé-tɨ kɔgɨ; rəmə mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kinlé ɓá dꞌa kɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y ɓəy.» 21 Dow à kun takubɨ kɨ́ sigɨ kdɔ kilə-né kəm ndisɨ kubɨ al; bin al rəmə takubɨ kɨ́ sigɨ lé, à kuwə dɔgangɨ ndisɨ kubɨ lé wuktu kɔr ə à ra kadɨ kəm kubɨ kɨ́ mbutɨ lé tò wororo ta madɨ-é-tɨ ya ɓəy. 22 Rəm ɓá dow à tur yibɨ nduu kɨ́ sigɨ mḛḛ mbundaá-je-tɨ kɨ́ low al. Bin al rəmə yibɨ nduu kɨ́ sigɨ lé à ra kadɨ mbundaá-je kɨ́ low lé riyə əktə́-əktə́, rəmə yibɨ nduu kɨ́ sigɨ lé à tujɨ rəm, ɓá mbundaá kɨ́ low lé kàrè à tujɨ rəm tɔ; ngà tò kdɔ kadɨ dow tur yibɨ nduu kɨ́ sigɨ mḛḛ mbundaá-tɨ kɨ́ sigɨ ya tɔ ɓane.

Ta kɨ́ dɔ ndɔ taakoo-tɨ

Mat 12:1-8; Luk 6:1-5

23 Ndɔ káre bè, Jeju njiyə mḛḛ ndɔr gemḛ-je-tɨ kdɔ kində gangɨ ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je rəmə, njéndó né-je liə ꞌpuy dɔ gemḛ dꞌuso taá-taá. 24 Beɓa Parisi-je ꞌree ꞌpa kɨ̀ Jeju ꞌpanè: «ꞌOo bè! Kdɔ ri ɓá njéndó né-je lə-i ꞌra né kɨ́ to tó-é al kadɨ dow ra ndɔ taakoo-tɨ wa?» 25 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Né kɨ́ ndɔkɨ Dabidɨ ra kaglo-tɨ liə, lokɨ nékuso goto adɨ ɓo ra-dé kɨ̀ dow-je liə lé sə̰i ꞌndói ta-é mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay al ya sar wa? 26 Ḛ ɔw mḛḛ kəykubɨ-tɨ† lə Lubə, uso mbə̀ kɨ́ ꞌree-né nɔ̰̀ Lubə-tɨ dɔkaglo-tɨ kɨ́ Abiyatar ɓá to-né burə dɔ njégugné-je lə Lubə; ə tò kadɨ njégugné-je lə Lubə ya par ɓá dꞌa kuso mbə̀-é kinlé, ya ngà Dabidɨ ɔw mbing adɨ dow-je liə dꞌuso tɔ.» 27 Jeju pa sə-dé ɓəy panè: «Ndɔ taakoo ɓá tò kdɔ ta lə dow ɓɨ ꞌra dow kdɔ ta lə ndɔ taakoo al. 28 Adɨ Ngon lə dow lé ya to ꞌɓa ndɔ taakoo.»

3

Ta lə dow kɨ́ ji-é oy

Mat 12:9-14; Luk 6:6-11

1 Go-tɨ, Jeju təl ɔw mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, rəmə dingəm káre bè kɨ́ ji-é oy mburukɨ isɨ mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lé nɔ̰ɔ̰. 2 Beɓa dow-je kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ kəykəwna̰-tɨ kinlé, dꞌadɨ kəm-dé tò dɔ Jeju-tɨ gə́rə́rə́ kdɔ kadɨ dꞌoo, ə́ kinə adɨ lapiya njèmɔ̰y kin ndɔ taakoo-tɨ rəmə je to kəm rəbɨ kɨ́ kadɨ nꞌiləi-né ta dɔ-é-tɨ. 3 Jeju idə dingəm kɨ́ njèjikoy lé panè: «Ḭ taá ə ꞌree dana̰ nè.» 4 Go-tɨ, ḛ dəjɨ-dé panè: «Né kɨ́ rá ɓá to tó-é kadɨ dow ra ndɔ taakoo-tɨ wa? Ra majɨ kɨ̀ dow ɓá to tó-é əse ra siə majɨ al ɓá to tó-é wa? Kajɨ dow ɓá to tó-é əse tɔl-é ɓá to tó-é wa?» Ngà dḛ dꞌilə-tɨ al. 5 Beɓa wɔngɨ ra Jeju dɔ-dé-tɨ lay, adɨ oo-dé jər-jər rəm, rɔ-é atɨ-é kana̰na̰ kdɔ ta lə mḛḛndə lə-dé rəm. Go-tɨ, ḛ idə dingəm kɨ́ njèjikoy lé panè: «ꞌSurə ji-i.» Lokɨ ḛ surə ji-é lé ya rəmə, ji-é lé təl tò majɨ gogɨ. 6 Tajinatɨ nè ya Parisi-je lé, dꞌində lo ꞌtḛḛ kəykəwna̰-tɨ, dꞌɔw dꞌingə-na̰ kɨ̀ dow-je lə Erodɨ dꞌɔjɨ-na̰ ta dɔ kəm rəbɨ-tɨ kɨ́ kadɨ nꞌtɔli-né Jeju.

Ta lə Jeju kɨ̀ kosɨ dow-je

7 Jeju dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌɔr rɔ-dé dꞌɔw ta babo Galile-tɨ. Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌḭ dɔnangɨ Galile-tɨ ꞌree dꞌun go-é. 8 Dḛ kɨ́ dan-tɨ-je dꞌḭ dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Idume-tɨ, kɨ̀ gidɨ ba Jurdḛ-tɨ, kɨ̀ go lo-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Tir-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ. Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kɨ́ dꞌoo poy né-je kɨ́ Jeju ra ra kinlé ꞌree rɔ-é-tɨ. 9 †Beɓa Jeju idə njéndó né-je liə kadɨ ꞌsangɨ ngon tò dꞌadɨ-nꞌḛ̀, kdɔ kadɨ kosɨ dow-je ꞌmbore-nꞌḛ̀ yó-je kɨ nè-je al. 10 Ə kadɨ kɨ́ Jeju adɨ lapiya dow-je n̰a̰ kinlé ra adɨ dow-je lay ya kɨ́ mɔ̰y ra-dé, dꞌa̰y-na̰ miriri-miriri kɨ rɔ-é-tɨ kadɨ dꞌɔdɨ rɔ-é. 11 Ndil-je kɨ́ majɨ al kàrè lokɨ dḛ dꞌoo Jeju lé, ꞌsəbɨ takəm-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ, ꞌtur kəə boy-boy ꞌpanè: «ꞌTo Ngon lə Lubə.» 12 Ngà Jeju ndángɨ-dé, kəngɨ-dé-né kəngɨ-kəngɨ kadɨ ꞌndogɨ dɔ-nꞌḛ̀-tɨ al.

Njékɔwkulə-je lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo

Mat 10:1-4; Luk 6:12-16

13 Go-tɨ, Jeju al dɔ mbal-tɨ ə ɓa dow-je kɨ́ ḛ ndigɨ ɓa-dé adɨ ꞌree rɔ-é-tɨ. 14 Beɓa ḛ mbətɨ-dé dɔgɨ gidɨ-é joo*, kdɔ kadɨ ꞌnjiyə siə 15 ə ulə-dé adɨ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ rəm, adɨ-dé tɔ́gɨ kadɨ ꞌtubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ rəm tɔ. 16 Ḛ mbətɨ-dé dɔgɨ gidɨ-é joo adɨ to: Simɔ̰ kɨ́ Jeju ɓa-é Piyər rəm, 17 Jakɨ kɨ́ ngon lə Jebede rəm, Ja̰ kɨ́ ngonkɔ̰ Jakɨ kɨ́ Jeju ɓa-dé «Buwanɛrjɛsɨ» ə kɔr mḛḛ-é to «ngan lə ndàngɨ-ndi», 18 kɨ̀ Andre, kɨ̀ Pilipɨ, kɨ̀ Batlemi, kɨ̀ Matiye, kɨ̀ Tomasɨ, kɨ̀ Jakɨ kɨ́ to ngon lə Alpe, kɨ̀ Tade, kɨ̀ Simɔ̰ kɨ́ to dow kɨ́ ta ɓe liə to-é, 19 ɓá Judasɨ Iskariyotɨ kɨ́ ḛ ɓá à to njèkun dɔ Jeju lé tɔ.

Nojɨ Jeju-je ꞌree kadɨ dꞌɔr-é ta kosɨ dow-je-tɨ dꞌɔw siə

20 Go-tɨ, Jeju kɨ̀ njéndó né-je ꞌtəl ꞌree takəy-tɨ gogɨ rəmə, kosɨ dow-je ꞌtəl ꞌree ꞌkəwna̰ dɔ-é-tɨ sar ya adɨ lo kadɨ dꞌingə mbunə̰ lo dꞌuso-né né kàrè goto. 21 Lokɨ poy-é ree usɨ mbi nojɨ-é-je-tɨ lé, dḛ dꞌḭ dꞌusɨ dɔ rəbɨ-tɨ kadɨ ꞌree dꞌɔw siə rɔ-dé-tɨ; kdɔ dḛ ꞌpanè: «Dɔ-é majɨ al.»

Dow-je ꞌpanè Jeju ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ lə Beljebul

Mat 12:22-32; Luk 11:14-23; 12:10

22 †Njéndó dow-je ndukun-je kɨ́ dꞌḭ Jorijalḛm ꞌree ꞌpanè: «Jeju ɔw kɨ̀ Beljebul† mḛḛ-é-tɨ», adɨ «to ꞌboy lə ndil-je kɨ́ majɨ al ɓá adɨ-é tɔ́gɨ tubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al.» 23 Beɓa Jeju ɓa-dé rɔ-é-tɨ ə un gosta pa-né sə-dé panè: «Sata̰ à kasɨ tubə Sata̰ ban ɓəy wa? 24 Kinə kɔ̰ɓe kɨ́ káre-rè ya dow-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ꞌgángɨ-na̰ dꞌɔsɨ-na̰ kɨ̀ ta lé, kɔ̰ɓe-é à ka̰ lo ka̰-é-tɨ gərərə al. 25 Ə kinə kəy kɨ́ káre-rè ya dow-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ꞌgángɨ-na̰ dꞌɔsɨ-na̰ kɨ̀ ta lé, dowbé-je dꞌa kisɨ gərərə al rəm. 26 Ə kinə Sata̰ ya rɔ kɨ̀ rɔ-é rəmə, to ḛ ya gángɨ rɔ-é adɨ ḛ à kisɨ gərərə al. Bè kinlé, to kɔ̰ɓe liə ya ində ngangɨ-é ngá tin. 27 Kinə dow uwə njètɔ́gɨ tɔ́-é njim-njim al lé, dowbé à kasɨ kur mḛḛ kəy-tɨ lə njètɔ́gɨ kin kdɔ kəə nékingə-é al. À tɔ́-é njim-njim ɓəy ɓá à kɔw mḛḛ kəy-tɨ kdɔ kəə nékingə-é. 28 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ majal-je lay ya kɨ́ dow-je dꞌisɨ ꞌra, kɨ̀ takɔbɨ-je lay kɨ́ dꞌisɨ ꞌpa lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-dé. 29 †Ngà dow kɨ́ rá-rá kɨ́ pa ta kɔbɨ kɨ̀ Ndil kɨ́ aa njay lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é nda̰ al. Ta lə majal kɨ́ tò sartagangɨ uwə dɔ-é.» 30 Jeju pa sə-dé ta kinlé bè kdɔ dḛ ꞌpanè: «Ḛ ɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-é-tɨ.»

Kɔ̰ Jeju dḛ kɨ̀ ngankɔ̰ Jeju-je

Mat 12:46-50; Luk 8:19-21

31 Kɔ̰ Jeju dḛ kɨ̀ ngankɔ̰ Jeju-je ꞌree dꞌa̰ takəy-tɨ, dꞌulə kulə kadɨ ꞌɓa-é dꞌadɨ-dé. 32 Kosɨ dow-je dꞌisɨ nangɨ rɨpɨ-rɨpɨ dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ Jeju sipɨ ɓá dꞌidə-é ꞌpanè: «ꞌOo! Kɔ̰-i kɨ̀ ngankɔ̰-i-je [kɨ̀ kɔ̰nan-i-je]‡ dꞌa̰ ndaa-tɨ dꞌa̰ ꞌsangɨ-i.» 33 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ná̰-je ɓá ꞌto kɔ̰-m-je kɨ̀ ngankɔ̰-m-je wa?» 34 Go-tɨ, ḛ un kəm-é oo-né kosɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ nangɨ ꞌgəə dɔ-é lé ngá ɓá panè: «Yən! Kɔ̰-m-je kɨ̀ ngankɔ̰-m-je ə́n. 35 Kdɔ dow kɨ́ ra né kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ kin ɓá to ngonkɔ̰-m, əse to kɔ̰nan-m, əse to kɔ̰-m.»

4

Gosta kɨ́ dɔ njèkilə ko-tɨ

Mat 13:1-9; Luk 8:4-8

1 †Jeju isɨ ndó né dow-je ta babo-tɨ. Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌree dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-é sipɨ adɨ ḛ al isɨ mḛḛ tò-tɨ dan babo-tɨ. Ngà kosɨ dow-je lé ɓá dꞌa̰ ngangɨ ba-tɨ ɗingɨ-ɗingɨ. 2 Jeju un gosta-je ɓá ndó-dé-né né-je n̰a̰ ə pa sə-dé ta mḛḛ néndó-tɨ liə lé panè: 3 «Ooi! Njèndɔr ɔw kdɔ kilə ko. 4 Lokɨ a̰ ilə ko lé, ka̰a̰ né kɨ́ dan-tɨ-je tusɨ dɔ rəbɨ-tɨ adɨ yəl-je ꞌree ꞌtú lə̰́-lə̰́. 5 Ka̰a̰ né kɨ́ ná̰-je tusɨ dɔ ər-je-tɨ, lo-tɨ kɨ́ nangɨ n̰a̰-tɨ al; rəmə kubə ɓá ubə kalangɨ, kdɔ nangɨ ndəə dɔ-tɨ al. 6 Ngà lokɨ kàdɨ̀ ree ɔsɨ dɔ-tɨ lé, ndole ə tutɨ kurum, kdɔ njirə-é ɔw nangɨ n̰a̰ al. 7 Ka̰a̰ né kɨ́ dan-tɨ-je tusɨ dan kun-je-tɨ; lokɨ kun tɔgɨ lé, ɔ̰̀ rɔ dɔ-tɨ gə́gə́gə́ adɨ ko-é ində al. 8 Ka̰a̰ né kɨ́ ná̰-je tusɨ nangɨ-tɨ kɨ́ majɨ, adɨ tɔgɨ ɔr dɔ-é majɨ. Beɓa dɔ-é kɨ́ dan-tɨ-je ka̰a̰-é ra-tɨ kɔrmutə-je, ḛ kɨ́ ka̰a̰-é ra-tɨ kɔrmɛkḛ-je, ḛ kɨ́ ra-tɨ ɓu-je.» 9 Go-tɨ, Jeju panè: «Dow kɨ́ mbi-é tò nɔ̰ɔ̰ kdɔ kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo ta kinlé.»

Kdɔ ri ɓá Jeju un gosta-je ɓá pa-né ta wa?

Mat 13:10-17; Luk 8:9-10

10 Lokɨ Jeju ɔr rɔ-é rɔ kosɨ dow-je-tɨ a̰ sa̰y sə-dé rəmə, dow-je kɨ́ ꞌgəə dɔ-é kɨ̀ dḛ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo ꞌree ꞌdəjɨ-é ta dɔ gosta-je-tɨ lé. 11 Beɓa ḛ idə-dé panè: «Sə̰i lé, né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə lé tokɨ tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kadɨ-si; ngà dḛ kɨ́ ndaa-tɨ lé, né-je lay ya tokɨ kidə-dé kɨ̀ gosta-gosta.»

12 «Kdɔ kadɨ lé dꞌoo lo majɨ ya kàrè, dꞌoo kɨ koo ya ndə̰ bè rəm,

Ɓá lé dꞌoo ta majɨ ya kàrè rəmə, ꞌgə mḛḛ-é al rəm,

Nè dꞌa kḭ kin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ

Kadɨ Lubə ḭ in̰ə-né go majal-je lə-dé kɔgɨ.*»

Kɔrmḛḛ gosta kɨ́ dɔ njèkilə ko-tɨ

Mat 13:18-23; Luk 8:11-15

13 Jeju təl idə-dé ɓəy panè: «Gosta kin ya ꞌgəi mḛḛ-é al bè lé, ndəgɨ gosta-je lay kinlé a rai ban ɓá a gəi mḛḛ-é wa? 14 Njèkilə ko lé, to njèkilə mbḛ ta lə Lubə. 15 Dɔ rəbɨ kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dḛ kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ya rəmə, tajinatɨ nè ya Sata̰ ree ɔr ta lé mḛḛ-dé-tɨ kɔgɨ. 16 Bè ya tɔ, nangɨ ər kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dḛ kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə rəmə ꞌtaa kalangɨ kɨ̀ rɔnəl. 17 Ngà ta kinlé ulə njirə mḛḛ-dé-tɨ al; adɨ dꞌa̰ dɔ-tɨ kaglo n̰a̰ al. Beɓa lokɨ kɔ̰̀-je kɨ́ dum natɨ əse kulə kəm ndoo kdɔ ta lə Lubə tḛḛ dɔ-dé-tɨ rəmə, kalangɨ bè ya dḛ ꞌtusɨ kadmḛḛ lə-dé dꞌin̰ə kɔgɨ. 18 Dan kun-je kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dḛ kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ya, 19 ngà go-tɨ rəmə, mḛḛ ka̰ kə́kə́kə́ kdɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ ɓo nékingə-je, kɨ̀ ɓo né-je kɨ́ gay-gay utɨ dɔ ta lé adɨ kandɨ-é goto. 20 Nangɨ kɨ́ majɨ kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dḛ kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ə ꞌndigɨ dɔ-tɨ adɨ kandɨ-é tò; beɓa dɔ-é kɨ́ dan-tɨ-je kandɨ-é ra-tɨ kɔrmutə-je, ḛ kɨ́ kandɨ-é ra-tɨ kɔrmɛkḛ-je, ḛ kɨ́ kandɨ-é ra-tɨ ɓu-je.»

Gosta kɨ́ dɔ lampɨ-tɨ

Luk 8:16-18

21 †Jeju təl idə-dé ɓəy panè: «Se lampɨ lé, dow à jəbɨ ngó dɔ-tɨ wa? Əse à kində gin tɨrə-tɨ wa? À na̰a̰ kagna̰a̰ lampɨ-tɨ taá ya al wa? 22 †Kdɔ né kɨ́ dow ɓɔyɔ kɨ́ à ree tò ndaa-tɨ rəsɨ al ya goto rəm, ɓá né kɨ́ ra kɨ̀ gidɨ ngə̰y kɨ́ à tokɨ tḛḛ-né ndaa-tɨ rəsɨ al kàrè goto rəm tɔ. 23 Kinə dow kɨ́ mbi-é tò kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo.» 24 †Jeju təl idə-dé ɓəy panè: «Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ sɔbɨ dɔ ta-je kɨ́ ooi. Né kɨ́ ꞌmbɔji-né né adi dow kinlé, ḛ ya dꞌa təl mbɔjɨ-né né kadɨ-si rəm, ɓá dꞌa təl kungɨ kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ kadɨ-si ya ɓəy rəm. 25 †Kdɔ dow kɨ́ né tò ji-é-tɨ ɓá dꞌa kadɨ-é kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ; ngà dow kɨ́ né goto ji-é-tɨ lé, kɨ́ ji-é-tɨ ya kàrè dꞌa taa.»

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ko né

26 Jeju təl idə-dé ɓəy panè: «Kɔ̰ɓe lə Lubə lé tò titɨ-na̰ kɨ̀ ta lə dow kɨ́ tḛḛ ɔw ilə ko mḛḛ ndɔr-tɨ liə bè; 27 lé dowbé tò ɓi əse isɨ kəm ndɔɔ-je kada-je kàrè ko né lé, ubə rəm, tɔgɨ rəm, ɓɨ ḛ gə lo-é al ngá. 28 Nangɨ ya adɨ ko né-é ubə; dɔsa̰y to mbi ko, go-tɨ ɔr dɔ-é ə kandɨ gemḛ kɨ́ majɨ ində dɔ-tɨ; 29 Ə lokɨ ka̰a̰-é ɔr majɨ rəmə, kalangɨ bè ya dꞌun ngɔrɔngɨ dꞌijə-né. Kdɔtalə na̰y kijə ko asɨ ngá.»

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ ka̰a̰ kɔl

Mat 13:31-32; Luk 13:18-19

30 Jeju pa ɓəy panè: «Ri ɓá jꞌa kɔji-né kɔ̰ɓe lə Lubə wa? Gosta kɨ́ ban ɓá jꞌa kuni tɔji-né kɔ̰ɓe lə Lubə wa? 31 Kɔ̰ɓe lə Lubə lé, titɨ-na̰ kɨ̀ ka̰a̰ kɔl kɨ́ to ka̰a̰ né kɨ́ tò ngon-é ndḛ bè itə ka̰a̰ né-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ dow-je ꞌdubɨ. 32 Ngà lokɨ dow dubɨ lé, ḛ tɔgɨ itə kagɨ-je lay kɨ́ mḛḛ ndɔr-tɨ, adɨ balkəm-é-je boy sar tugə ndil, adɨ yəl-je kɨ́ ꞌnar taá ꞌra kəy-dé-tɨ.» 33 Jeju ndó dow-je ta lə Lubə kɨ̀ gosta-je kɨ́ bè kin n̰a̰-n̰a̰ kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ dꞌasɨ kadɨ ꞌgə-né mḛḛ ta liə. 34 Néndó liə kɨ́ nal gosta goto; ngà lokɨ ḛ ɔr rɔ-é isɨ kɨ̀ kár-é kɨ̀ njéndó né-je liə lé, ḛ ɔr mḛḛ gosta-je lé lay adɨ-dé.

Jeju ndángɨ yə́lbo

Mat 8:23-27; Luk 8:22-25

35 Mḛḛ ndɔ-é-tɨ kinlé ya, losɔlɔ biriri rəmə, Jeju idə njéndó né-je liə panè: «Adɨ jꞌgangi babo jꞌɔwi turə.» 36 Beɓa njéndó né-je ꞌtusɨ kosɨ dow-je dꞌin̰ə-dé ə tò kɨ́ Jeju isɨ mḛḛ-é-tɨ lé ya dḛ dꞌɔtɨ dꞌɔw-né siə. Tò-je kɨ́ rangɨ tò ngɔsi kàdɨ̀ tò-tɨ kɨ́ Jeju isɨ-tɨ lé tɔ. 37 Ya rəmə, yə́lbo ulə mbḭ-mbḭ, ə pungum man ɔsɨ tò yó-je kɨ né-je adɨ man ɔw mḛḛ tò-tɨ mbing nà̰y n̰a̰ al kadɨ man rusɨ mḛḛ tò. 38 Ə Jeju gətɨ dɔ-é kɨ̀ négətɨ dɔ mɔngɨ tò-tɨ ə tò tò ɓi. Beɓa njéndó né-je liə ꞌndəl-é dꞌidə-é ꞌpanè: «Njèndó dow-je né! Ko-ji kɨ́ isɨ tɔɔ kinlé ꞌusɨ-i-tɨ al wa?» 39 Lokɨ Jeju tḛḛ kəm-é rəmə, ḛ ndángɨ yə́lbo lé, ə təl pa kɨ̀ babo panè: «ꞌAdi lo tò ndingɨ! Asɨ bè!» Rəmə gin yə́lbo lé gangɨ adɨ lo təl tò ndingɨ. 40 Go-tɨ, ḛ pa sə-dé panè: «ꞌƁəli n̰a̰ bè kdɔ ri wa? ꞌAdi mḛḛ-si al ɓəy wa?» 41 Ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ adɨ ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Kay! Dow kanlé to dow kɨ́ ban ya ɓá yə́l-je kɨ̀ babo-je kàrè ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ liə bè wa?»

5

Jeju tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-tɨ

Mat 8:28-34; Luk 8:26-39

1 Jeju dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə ꞌgangɨ babo dꞌɔw kəl-é kɨ́ nṵ-tɨ dɔnangɨ Gerasa-tɨ. 2 Lokɨ Jeju ḭ mḛḛ tò-tɨ ur nangɨ bè ya rəmə, dingəm káre kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-é tḛḛ dan ɓadɨ-je-tɨ ree rɔ-é-tɨ. 3 Dingəm-é lé, dɔɓadɨ-je ɓá to lo kisɨ-é ə dow kɨ́ asɨ kilə-é sil ya goto. 4 Taá-taá ya dꞌulə ngɔwla nja-é-tɨ ɓá dꞌilə-é-né sil, ngà taá-taá ya ḛ gángɨ ngɔwla kɨ́ nja-é-tɨ kɨ̀ sil-je lé, adɨ dow kɨ́ tɔ́gɨ-é asɨ kadɨ taa tɔ́gɨ-é ya goto. 5 Ndɔɔ-je, kɨ̀ kada-je lay ya lo taakoo liə goto, adɨ ḛ ɔw ilə kɨ̀ dɔ ɓadɨ-je kɨ̀ dɔ ngan mbal-je, tur kəə taá-taá ə rə́tɨ rɔ-é kɨ̀ ər. 6 Lokɨ un kəm-é oo Jeju sa̰y lé, ḛ a̰y ngɔdɨ ɔw ɔsɨ dɔ-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ 7 ə ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: «I Jeju, Ngon lə Lubə kɨ́ Njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ lé, ꞌge ri rɔ-m-tɨ wa? Kɔgri ya, kɨ̀ ri Lubə, ꞌulə kəm-m ndoo al!» 8 Ḛ pa bè kdɔ Jeju panè: «I Ndil kɨ́ majɨ al, ꞌtḛḛ mḛḛ dow-tɨ kin kɔgɨ.» 9 Jeju təl dəjɨ-é panè: «Ri-i lə ná̰ wa?» Ḛ təl ilə-é-tɨ panè: «Ri-m lə kosɨ-je. Kdɔtalə jḛ lé jꞌn̰a̰.» 10 Ngá ɓá dḛ ꞌtəl ꞌdəjɨ Jeju kɨ̀ nɔ̰ kəm-dé-tɨ kadɨ tubə-dé kɔgɨ dɔnangɨ-tɨ kin al. 11 Lo-é-tɨ kinlé kosɨ kɔsɔngɨ-je dꞌa̰ kàdɨ̀ mbal-tɨ ngɔsi dꞌa̰ dꞌuso né. 12 Ə ndil-je kɨ́ majɨ al lé ꞌra ndoo ta Jeju-tɨ ꞌpanè: «ꞌAdɨ jꞌɔw jꞌandɨ mḛḛ kɔsɔngɨ-je-tɨ kan.» 13 Jeju ndigɨ sə-dé ya tɔ. Beɓa ndil-je kɨ́ majɨ al lé ꞌtḛḛ mḛḛ dingəm-tɨ dꞌɔw ꞌtur mḛḛ kɔsɔngɨ-je-tɨ lé adɨ kɔsɔngɨ-je lé ꞌtətɨ-na̰ yipɨ kàdɨ̀ mbal-tɨ taá, ꞌtusɨ babo-tɨ ꞌnduy man. Kɔsɔngɨ-je lé kɔr-dé à kasɨ ɓudɔgɨ lo joo je bè. 14 Go-tɨ, njéngəm kɔsɔngɨ-je lé dꞌa̰y dꞌɔw dꞌɔr poy-é mḛḛ ɓebo-tɨ, mḛḛ nganɓe-je-tɨ rəm. Beɓa dow-je dꞌɔtɨ ꞌree dꞌoo né kɨ́ ra né lé. 15 Lokɨ dḛ ꞌree rɔ Jeju-tɨ lé, dꞌoo dingəm kɨ́ ɔw kɨ̀ ndil-je kɨ́ majɨ al n̰a̰ mḛḛ-é-tɨ lé, isɨ nangɨ, ulə kubɨ rɔ-é-tɨ, təl isɨ majɨ kare gogɨ; ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ. 16 Dow-je kɨ́ dꞌoo né-je kɨ́ ra-né kin kɨ̀ kəm-dé lé dꞌɔr-dé poy dingəm kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌtḛḛ mḛḛ-é-tɨ lé rəm, ɓá dꞌɔr-dé poy né kɨ́ tḛḛ dɔ kɔsɔngɨ-je-tɨ lé rəm tɔ. 17 Beɓa dow-je ꞌra ndoo ta Jeju-tɨ kadɨ in̰ə dɔnangɨ lə-dé ə ɔw rangɨ. 18 Lokɨ Jeju təl al mḛḛ tò-tɨ gogɨ rəmə, dingəm kɨ́ ḛ tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ-é-tɨ lé dəjɨ-é kadɨ nꞌɔw siə. 19 Jeju ndigɨ siə al, ngà idə-é panè: «ꞌTəl ꞌɔw ɓee lə-i, rɔ nojɨ-i-je-tɨ, ə koo kɨ́ ꞌƁaɓe oo kəmtondoo lə-i, kɨ̀ né-je lay kɨ́ ḛ ra sə-i kinlé, ɔr poy-é adɨ dꞌoo.» 20 Beɓa dingəm lé, ɔw ɔr poy né-je lay ya kɨ́ Jeju ra siə lé mḛḛ ɓebo-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ adɨ dow-je lay kɨ́ dꞌoo lé, ta igɨ-dé sə́l.

Tɔsɨ ndəl lə ngon lə Jayrusɨ kɨ̀ gin məsɨ kɨ́ gangɨ rɔ dené-tɨ

Mat 9:18-26; Luk 8:40-56

21 Jeju al mḛḛ tò-tɨ gangɨ babo ɔw gogɨ. Lokɨ ḛ nà̰y ta babo-tɨ ya ɓəy rəmə, kosɨ dow-je ꞌtəl ꞌree ꞌgəə dɔ-é sipɨ gogɨ. 22 Beɓa dingəm káre kɨ́ to kɨ́ dan dḛ-tɨ kɨ́ ꞌto njékun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je kɨ́ ri-é lə Jayrusɨ ree, ɓá oo Jeju rəmə usɨ nangɨ nja-é-tɨ 23 dəjɨ-é kɨ̀ nɔ̰ kəm-é-tɨ panè: «Ngon-m kɨ́ dené tò oy nangɨ nɔ̰ɔ̰, ə kɔgri ya, ꞌree ꞌɔw ꞌində ji-i dɔ-é-tɨ adɨ-é ingə lapiya ə isɨ kɨ̀ dɔ-é taá adɨ-m!» 24 Beɓa Jeju ɔtɨ ɔw siə. Ə kosɨ dow-je dꞌun go-é, ꞌmbore-é yó-je kɨ nè-je. 25 Ə dené kɨ́ məsɨ ree rɔ-é-tɨ ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo a̰ dan-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ. 26 Dené-é lé ingə kɔ̰̀ n̰a̰, ilə go dɔktur-je-tɨ kɨ kete-kete; ḛ tujɨ nékingə-é kɔgɨ lay ya kàrè né kɨ́ tò-é sotɨ goto; ngà mɔ̰y lé ɔw kɨ kete ya par-par. 27 Beɓa lokɨ ḛ oo poy Jeju rəmə, ree ur dan kosɨ dow-je-tɨ, a̰ gidɨ-é-tɨ, ə ulə ji-é ɔdɨ-né takubɨ liə. 28 Kdɔtalə ḛ pa mḛḛ-é-tɨ panè: «Kinə kubɨ liə ya mꞌulə ji-m mꞌɔdɨ ə mꞌa kingə lapiya.» 29 Rəmə tajinatɨ nè ya gin məsɨ lé gangɨ, adɨ ḛ gə kɨ́ nꞌingə lapiya. 30 Ə tajinatɨ nè ya Jeju gə kɨ́ tɔ́gɨ kɨ́ rɔ-nꞌḛ̀-tɨ tḛḛ. Beɓa ḛ təl ilə rətɨ dan kosɨ dow-je-tɨ dəjɨ panè: «Ná̰ ɓá ɔdɨ kubɨ lə-m wa?» 31 Njéndó né-je liə dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Kosɨ dow-je kɨ́ dꞌa̰ ꞌmbor-i yó-je kɨ nè-je kin ya ꞌtəl dəjɨ dow kɨ́ ɔdɨ rɔ-i ɓəy wa?» 32 Ngà ɓá Jeju təl gɔ̰ lo gəə gidɨ-é kadɨ nꞌoo dow kɨ́ njèra né kinlé. 33 Rəmə dené lé ɓəl rəm, dadɨ rəm, kdɔtalə ḛ gə né kɨ́ tḛḛ dɔ-é-tɨ lé. Beɓa ḛ ree usɨ nangɨ nja Jeju-tɨ ə idə-é ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya. 34 Jeju təl idə-é panè: «Ngon-m! Kadmḛḛ lə-i ajɨ-i. ꞌƆw kɨ̀ lapiya, kadɨ mɔ̰y lə-i lé in̰ə-i.»

35 Lokɨ Jeju a̰ pa ta bè ɓəy ya rəmə, ngannjékullə-je dꞌḭ ɓe lə njékun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je ꞌree go-é-tɨ dꞌidə-é ꞌpanè: «Ngon-i lé oy ngá. Ngà i ꞌndɔjɨ njèndó dow-je né kdɔ ri ɓəy wa?» 36 Ngà Jeju ilə ká ta-je-tɨ lə-dé lé al, adɨ idə njékun dɔ kəykəwna̰ lé ꞌpanè: «ꞌƁəl al, mḛḛ-i ya ꞌadɨ-m par.» 37 Jeju adɨ dow kɨ́ rangɨ dan-é al; ngà Piyər, kɨ̀ Jakɨ, kɨ̀ Ja̰ kɨ́ ngonkɔ̰ Jakɨ ya par ꞌdan-é. 38 Lokɨ dꞌɔw ꞌtḛḛ ɓee lə njékun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je lé rəmə, Jeju oo kɨ́ dow-je dꞌɔw dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr, ꞌnɔ̰, dꞌində sul-dé boy-boy. 39 Beɓa Jeju andɨ kəy go-dé-tɨ pa sə-dé panè: «Kdɔ ri ɓá sə̰i ɔwi-né dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr bè wa? Kdɔ ri ɓá sə̰i ꞌnɔ̰i-né bè wa? Ngon kɨ́ dené kinlé oy al, ḛ tò ɓi kɨ tò.» 40 Rəmə dow-je ꞌsɔkɨ Jeju. Beɓa ḛ tubə-dé adɨ ꞌtḛḛ ndaa-tɨ ə adɨ bɔbɨ ngon kɨ̀ kɔ̰ ngon kɨ̀ dḛ kɨ́ ꞌdan-é lé dꞌɔw siə lo-tɨ kɨ́ ngon lé tò-tɨ. 41 Jeju uwə ji ngon lé ə idə-é panè: «Talita kumi!» Kɔr mḛḛ-é to: «Ngonmandɨ! Mꞌidə-i mꞌpanè: ꞌḬ taá.» 42 Rəmə tajinatɨ nè ya ngonmandɨ lé ḭ taá njiyə. Kdɔtalə to ngonmandɨ kɨ́ ra ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo. Dḛ kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé ndil-dé tḛḛ sa̰y, ta igɨ-dé sə́l. 43 Jeju ndəjɨ-dé n̰a̰ kadɨ ꞌpa dꞌadɨ dow oo al ə idə-dé ꞌpanè: «ꞌAdi-é né uso.»

6

Mḛḛndə lə dow-je kɨ́ Najarɛtɨ

Mat 13:53-58; Luk 4:16-30

1 Jeju ḭ lo-é-tɨ kinlé ɔw ɓekojɨ-é-tɨ gogɨ. Njéndó né-je liə dꞌɔw siə natɨ. 2 Lokɨ ndɔ taakoo lə jipɨ-je asɨ lé, Jeju ndó dow-je né mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je. Dow-je n̰a̰ ya kɨ́ dꞌoo néndó liə lé, néndó liə ɔr ndil-dé adɨ ꞌpanè: Kay! Dow kinlé ḭ kɨ̀ né-je kinlé rá wa? Gosɨ kinlé ingə rá wa? Ə ḛ ra ban ɓá ra-né nékɔjɨ-je kɨ́ bè kinlé wa? 3 Ḛ ya ɓá to kɔdɨ kijə kagɨ kɨ́ ngon lə Mari lé al wa? Ngankɔ̰-é-je ya ꞌto Jakɨ, kɨ̀ Jojɛsɨ, kɨ̀ Jude, kɨ̀ Simɔ̰-je, ə kɔ̰nan-é-je ya dꞌisɨ dan-ji-tɨ nè tin al wa? Né-je kin ya ra adɨ Jeju təl jigɨ nɔ̰̀-dé-tɨ ɔgɨ-dé kadɨ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé. 4 †Beɓa Jeju pa sə-dé panè: «Njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, dow-je kɨ́ mḛḛ ɓekojɨ-é-tɨ, kɨ̀ dan nojɨ-é-je-tɨ, kɨ̀ mḛḛ kəy-tɨ liə ya par dꞌa nədɨ-é.» 5 Gin-é kin ɓá nékɔjɨ káre ya kàrè Jeju asɨ ra-né ɓekojɨ-é-tɨ al. Njémɔ̰y-je kɨ́ dan-tɨ-je ya par ɓá ḛ ində ji-é dɔ-dé-tɨ adɨ dꞌingə lapiya. 6 Mḛḛnga̰ lə-dé ra adɨ ta igɨ Jeju səl. Beɓa Jeju ɔw nganɓe-je-tɨ kɨ́ dɔ lo-tɨ nɔ̰ɔ̰ ndó dow-je né.

Jeju ulə njékɔwkulə-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo

Mat 10:5-14; Luk 9:1-6; 10:1-20

7 Jeju ɓa njékɔwkulə-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo ə ulə-dé joo-joo ə adɨ-dé tɔ́gɨ dɔ ndil-je-tɨ kɨ́ majɨ al. 8 Ḛ ndəjɨ-dé panè: Lokɨ isi ɔwi lé, uni né kɔw mba ji-si-tɨ al, salangɨ ya par ə́ uni. Uni mbə̀ al rəm, uni mbu kɔw mba al rəm, ɓá iləi là posɨ-si-tɨ al rəm tɔ. 9 Ngà idə-dé panè: «Uləi saba nja-si-tɨ, ə uləi kubɨ dɔ-na̰-tɨ joo al.» 10 Jeju idə-dé ɓəy panè: Mḛḛ kəy kɨ́ ɔwi-tɨ lé, mḛḛ kəy-é kin ya isi-tɨ sar kadɨ ḭi-né. 11 ††Ə kinə dꞌuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ al rəm, dꞌoo ta lə-si al rəm, ɓá isi ꞌtḛḛi mḛḛ ɓe-é-tɨ kinlé rəmə, ꞌgəki kodɨ kɨ́ nja-si-tɨ kɔgɨ kadɨ tɔjɨ kɨ́ ta tò dɔ-dé-tɨ. 12 Beɓa dḛ dꞌɔw dꞌilə mbḛ kdɔ kadɨ dow-je dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ. 13 †Dḛ ꞌtubə ndil-je kɨ́ majɨ al n̰a̰ ya dɔ dow-je-tɨ kɔgɨ rəm, ɓá njémɔ̰y-je n̰a̰ ya dꞌur ubɨ dɔ-dé-tɨ adɨ dꞌingə lapiya rəm tɔ.

Koy lə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je Batḛm

Mat 14:1-12; Luk 3:19-20; 9:7-9

14 †Ngar Erodɨ oo poy Jeju; kdɔtalə ri-é ɓa mbing adɨ dow-je ꞌpanè: «To Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm kɨ́ ndɔkɨ oy lé ɓá tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, ɓá ɔw-né kɨ̀ tɔ́gɨ ra-né nékɔjɨ-je kinlé.» 15 Dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: «To Eli*», dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: «To kɨ́ káre dan njépata-je-tɨ kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ kete.» 16 Ngà lokɨ Erodɨ oo ta kinlé, ḛ panè: «To Ja̰ kɨ́ njéra dow-je batḛm kɨ́ ndɔkɨ mꞌadɨ ꞌgangɨ dɔ-é lé ɓá təl tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ.» 17 †Kdɔ ndɔkɨ Erodɨ ya adɨ dꞌuwə Ja̰ ꞌdɔɔ-é kɨ̀ kullə gindingɨ, dꞌilə-é dangay-tɨ, kdɔtalə Erodɨ dḛ kɨ̀ Pilipɨ ꞌto ngankɔ̰-na̰-je, ya rəmə Erodɨ təl taa Erodiadɨ, kɨ́ ne Pilipɨ, 18 ɓá Ja̰ idə-é panè: «Taa kɨ́ ꞌtaa Erodiadɨ kɨ́ ne ngonkɔ̰-i kinlé to tó-é al.» 19 Wɔngɨ ra Erodiadɨ n̰a̰ adɨ sangɨ rəbɨ tɔl-é, ngà ingə rəbɨ-é al, 20 kdɔ Erodɨ ɓəl Ja̰, kdɔtalə ḛ gə kɨ́ Ja̰ lé to dow kɨ́ njururu rəm, aa njay rəm adɨ ḛ ngəm-é. Lokɨ ḛ oo ta-je kɨ́ Ja̰ pa pa lé mḛḛ-é uwə-é kɨ̀ ta n̰a̰; bè ya kàrè ta-je liə nəl-é koo. 21 Ngà ndɔ madɨ, Erodiadɨ ingə kəm lo kɨ́ majɨ ndɔ ra na̰y kojɨ Erodɨ-tɨ. Ndɔ-é-tɨ kinlé Erodɨ ra nékuso ɓa-né dow-je kɨ́ boy-boy kɨ́ njékisɨ dɔ ɓe-tɨ, kɨ̀ ꞌboy lə Asgar-je rəm, kɨ̀ dow-je kɨ́ ri-dé ɓa dɔnangɨ Galile-tɨ rəm. 22 Ngon lə Erodiadɨ kɨ́ dené andɨ kəy go-dé-tɨ ə ndam adɨ nəl Erodɨ n̰a̰ rəm, nəl dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ lé n̰a̰ rəm tɔ. Beɓa ngar idə ngon kɨ́ dené lé panè: Né kɨ́ mḛḛ-i ndigɨ ya ꞌdəjɨ-m, ə mꞌa kadɨ-i. 23 Ngar un mindɨ-é panè: «Mꞌubɨ rɔ-m madɨ-i kadɨ ri-ri ya kɨ́ i dəjɨ-m lé, mꞌa kadɨ-i. Lé to dəbɨ kɔ̰ɓe lə-m ya kàrè mꞌa kadɨ-i.» 24 Beɓa ngon kɨ́ dené lé tḛḛ ɔw dəjɨ kɔ̰-é panè: «Ri ɓá kadɨ mꞌdəjɨ ngar lé wa?» Kɔ̰-é idə-é panè: «ꞌDəjɨ dɔ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm.» 25 Tajinatɨ nè ya ngon kɨ́ dené lé, təl ɔw rɔ Ngar-tɨ panè: «Mꞌndigɨ kadɨ lo kɨ́ nè-tɨ kin ya ꞌilə dɔ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm mḛḛ supra-tɨ adɨ-m.» 26 Rɔ ngar nəl-é al, ya ngà ḛ asɨ kɔgɨ-é al, kdɔ kubɨ kɨ́ ḛ ubɨ rɔ-é rəm, kdɔ takəm kosɨ dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ lé rəm tɔ. 27 Tajinatɨ nè ya ngar un ndu adɨ asgar káre kadɨ ɔw ree kɨ̀ dɔ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm lé. 28 Beɓa asgar lé ɔw kəy dangay-tɨ, ɔw gangɨ dɔ Ja̰ ilə mḛḛ supra-tɨ ree-né adɨ ngon kɨ́ dené lé ə ḛ ɔw-né adɨ kɔ̰-é tɔ. 29 Lokɨ njéndó né-je lə Ja̰ dꞌoo poy-é lé, dḛ ꞌree dꞌun nin-é dꞌɔw ꞌdubɨ.

Ta lə mbə̀ kɨ́ mḭ kɨ̀ kanjɨ kɨ́ joo

Mat 14:13-21; Luk 9:10-17; Ja̰ 6:1-14

30 Njékɔwkulə-je lə Jeju ꞌtəl ree rɔ-é-tɨ dꞌɔr-é poy né-je lay kɨ́ dḛ ꞌra rəm, né-je lay kɨ́ dḛ ꞌndó dow-je lé rəm tɔ. 31 Lo-é-tɨ kinlé kosɨ dow-je kɨ́ dꞌɔw rəm, ꞌtəl rəm lé dꞌɔgɨ Jeju kɨ̀ njékɔwkulə-je liə lo kuso né. Beɓa Jeju idə njékɔwkulə-je panè: «Adɨ jꞌɔri rɔ-ji ngərəngɨ kdɔ kadɨ sə̰i kàrè ꞌtaai koo sḛ tɔ.» 32 Beɓa dḛ dꞌal mḛḛ tò-tɨ kdɔ kadɨ dꞌɔw dꞌisɨ diləlo-tɨ ngərəngɨ. 33 Bè ya kàrè, kosɨ dow-je kɨ́ dꞌoo-dé lo kɔw-tɨ ə ꞌgə-dé lé, dꞌḭ kɨ̀ ɓebo-je kɨ́ gay-gay dꞌa̰y kɨ̀ nja-dé dꞌɔw kete nɔ̰̀-dé-tɨ lo-tɨ kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw-tɨ lé. 34 †Lokɨ Jeju ur nangɨ mḛḛ tò-tɨ rəmə, oo kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ə ta ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ ta lə-dé, kdɔ ꞌto kɨ́ batɨ-je kɨ́ njèkul-dé goto bè. Ḛ ndó-dé né-je n̰a̰ lo-é-tɨ kinlé. 35 Lokɨ kàdɨ̀ ɔw kɨ dɔ kur-tɨ lé, njéndó né-je liə ꞌree rɔ-é-tɨ dꞌidə-é ꞌpanè: «Kàdɨ̀ ɔw kɨ dɔ kur-tɨ ngá rəm, ɓá lo kin kàrè to diləlo rəm; 36 ə́n ə́ ꞌɔsɨ-dé adɨ dꞌɔw kɨ kəylo-je-tɨ, kɨ̀ nganɓe-je kɨ́ dɔ lo-tɨ nè kdɔ kadɨ ꞌndogɨ né dꞌuso.» 37 Jeju təl idə-dé panè: «Sə̰i ya adi-dé né dꞌuso.» Ngà njékɔwkulə-je ꞌtəl dəjɨ-é ꞌpanè: «Kadɨ jꞌɔw jꞌndogɨ mbə̀ kəm là kullə kɨ́ ndɔ ɓujoo jꞌree-né jꞌadɨ dꞌuso wa?» 38 Beɓa ḛ təl dəjɨ-dé panè: «Mbə̀ kandangɨ ɓá tò ji-si-tɨ wa? Ɔwi ꞌgɔ̰i ooi.» Lokɨ dꞌɔw dꞌoo lé, ꞌree dꞌidə-é ꞌpanè: «Jꞌɔw kɨ̀ mbə̀ mḭ kɨ̀ kanjɨ joo.» 39 Ngá ɓá ḛ un ndu adɨ-dé panè: «Uwəi dow-je kɨ̀ kutɨ-é kutɨ-é adi-dé dꞌisɨ dɔ wale-tɨ kɨ́ mbəl.» 40 Dow-je dꞌisɨ kɨ̀ bar-é bar-é, dꞌuwə-na̰ ɓu-je kɨ̀ kɔrmḭ-je. 41 Jeju ɔy mbə̀ kɨ́ mḭ kɨ̀ kanjɨ kɨ́ joo lé, un kəm-é kɨ taá dɔra̰-tɨ, ra oiyo Lubə. Go-tɨ, ḛ gangɨ mbə̀ lé dana̰, təl-né adɨ njéndó né-je kdɔ kadɨ ꞌləbɨ dow-je. Ḛ təl gángɨ kanjɨ kɨ́ joo lé kdɔ dow-je lay tɔ. 42 Dow-je lay ya dꞌuso né ꞌndan ndə̰́-ndə̰́. 43 Dɔdum mbə̀ kɨ̀ dɔdum kanjɨ lé nà̰y adɨ njéndó né-je dꞌɔy rusɨ kàrè dɔgɨ gidɨ-é joo. 44 Dow-je kɨ́ dꞌuso mbə̀ kinlé, dingəm-je ꞌra ɓudɔgɨ lo mḭ.

Njiyə lə Jeju dɔ man babo-tɨ

Mat 14:22-36; Ja̰ 6:15-22

45 Go-tɨ rəmə, tajinatɨ nè ya Jeju ɔsɨ njéndó né-je liə adɨ dꞌal mḛḛ tò-tɨ kdɔ kadɨ dꞌɔw kete nɔ̰̀-é-tɨ gidɨ babo-tɨ kəl ɓebo-tɨ kɨ́ Betsayda ə ḛ a̰ nangɨ a̰ ɔsɨ kosɨ dow-je kadɨ ꞌtəl. 46 Lokɨ ḛ in̰ə kosɨ dow-je lé rəmə, ḛ ɔw al dɔ mbal-tɨ, kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə. 47 Lokɨ ndɔ ree il rəmə, tò a̰ dan babo-tɨ dana̰; ngà Jeju a̰ kɨ̀ kár-é nangɨ. 48 Rəmə un kəm-é oo-né njéndó né-je liə kɨ́ dꞌingə kɔ̰̀ n̰a̰ lo nəl tò-tɨ, kdɔtalə yə́l tilə kəm-dé. Taginlo-tɨ ngá ɓá Jeju njiyə dɔ man babo-tɨ ɔw kɨ rɔ-dé-tɨ ə ḛ ndigɨ kində ta-dé gangɨ. 49 Lokɨ dꞌoo-é ɔw njiyə dɔ man-tɨ rəmə, dḛ ꞌgɨr ꞌpanè to «ꞌmə̰́ dow!» Adɨ ꞌnɔ̰ mbitɨ-mbitɨ. 50 Kdɔtalə dḛ lay ya dꞌoo-é adɨ ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ, rəmə tajinatɨ nè ya Jeju pa sə-dé panè: «Adi mḛḛ-si usɨ nangɨ, to ma̰ ɓəy ə́ ꞌɓəli al.» 51 Go-tɨ, ḛ al isɨ sə-dé mḛḛ tò-tɨ rəmə gin yə́l lé gangɨ ɗəsɨ, adɨ ɔr ndil-dé n̰a̰. 52 Kdɔtalə nékɔjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ mbə̀ kɨ́ Jeju ra lé kəm-dé tḛḛ dɔ-tɨ al, kdɔ mḛḛnga̰ lə-dé.

Ta lə njémɔ̰y-je kɨ́ dɔnangɨ Jenejarɛtɨ-tɨ

53 Lokɨ dꞌində babo ꞌgangɨ ꞌtḛḛ dɔnangɨ Jenejarɛtɨ-tɨ rəmə, dꞌur nangɨ ꞌtɔ́ tò lə-dé ngangɨ ba-tɨ. 54 Lokɨ dꞌḭ mḛḛ tò-tɨ ꞌrusɨ nangɨ rəmə, kalangɨ bè ya dow-je dꞌoo Jeju ꞌgə-é, 55 adɨ dꞌa̰y dꞌɔw mḛḛ ɓe-je-tɨ kɨ́ go lo-je-tɨ kɨ́ tin kin lay ya dꞌotɨ njémɔ̰y-je mḛḛ tuwə-je-tɨ lə-dé ꞌree sə-dé lo-tɨ kɨ́ dꞌoo kɨ́ Jeju isɨ-tɨ. 56 Lo-je lay kɨ́ Jeju ɔw-tɨ, nganɓe-je, kɨ̀ ɓebo-je, kɨ̀ ta ndɔr-je-tɨ lé, ꞌree kɨ̀ njémɔ̰y-je pandanglo-je-tɨ, ə ꞌra ndoo ta-é-tɨ kdɔ kadɨ adɨ njémɔ̰y-je lé dꞌɔdɨ takubɨ liə ya par. Rəmə dḛ lay kɨ́ dꞌɔdɨ takubɨ liə lé dꞌingə lapiya ya tɔ.

7

Parisi-je kɨ̀ nékoɓe lə-dé

Mat 15:1-9; Luk 11:37-41

1 Parisi-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ ꞌto njéndó dow-je ndukun-je dꞌḭ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ꞌree ꞌkəw-na̰ rɔ Jeju-tɨ. 2 Rəmə dḛ dꞌoo kɨ́ njéndó né-je liə kɨ́ dan-tɨ-je ꞌtogɨ ji-dé al ya dꞌuso-né né, adɨ kɨ́ go né kɨ́ koɓe-tɨ lə-dé rəmə dḛ dꞌoo dꞌadɨ to né kɨ́ tò yoro. 3 Parisi-je lé, dḛ kɨ̀ ndəgɨ jipɨ-je lay ya ꞌto njétəl rɔ-dé go nékoɓe-tɨ lə ka-dé-je, adɨ dḛ ꞌtogɨ ji-dé dꞌadɨ aa njay-njay ɓá dꞌuso-né né. 4 Lokɨ dꞌḭ lokosɨ-tɨ rəmə, dꞌa togɨ rɔ-dé lay ɓəy ɓá dꞌa kuso né. Nékoɓe-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ ya kɨ́ dḛ ꞌtəl rɔ-dé go-tɨ adɨ to togɨ kobɨ-je, kɨ̀ gùm-je, kɨ̀ jo sima̰-je. 5 Beɓa Parisi-je kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je lé, ꞌdəjɨ Jeju ꞌpanè: Kdɔ ri ɓá njéndó né-je lə-i ꞌtəl rɔ-dé go nékoɓe-tɨ lə ka-ji-je al, adɨ dꞌuso né kɨ̀ ji-dé kɨ́ yoro wa? 6 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i lé, ꞌtoi njékədkəm dow-je. Ta kɨ́ Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa sɔbɨ-né dɔ-si lé to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya. Lubə adɨ Ejay ndàngɨ panè:

«Gin dow-je kinlé ꞌtətɨ kagɨ-m ndaá ta-dé-tɨ nè,

Ngà mḛḛ-dé tò gay sə-m.»

7 Pole kɨ́ dḛ ꞌpol-m kàrè to pole kɨ́ mḛḛ wəy kare;

Kdɔ né-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌndó dow-je lé, to ndukun-je kɨ́ dow-je dꞌun kɨ̀ dɔ-dé.

8 Jeju təl pa sə-dé panè: Sə̰i in̰əi ndukun-je lə Lubə kɔgɨ ə isi ꞌtəli rɔ-si go nékoɓe-tɨ lə dow-je. 9 Təl pa ɓəy panè: Sə̰i uwəi rɔ-si nga̰ ya ꞌmbati ndukun-je lə Lubə rə́, kdɔ ngəm-né nékoɓe-je lə-si. 10 Kdɔ Moiyijɨ panè: ꞌTətɨ kagɨ bɔbɨ-i kɨ̀ kɔ̰-i. Ḛ pa ɓəy panè: Dow kɨ́ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ bɔbɨ-é-tɨ əse dɔ kɔ̰-é-tɨ rəmə, kadɨ tokɨ tɔl dowbé kɔgɨ. 11 Ngà sə̰i rəmə ꞌpainè: Kinə dow pa kɨ̀ bɔbɨ-é əse kɔ̰-é panè: Né kɨ́ lé mꞌa ra-né sə-i lé, to «kɔrba̰», adɨ kɔr mḛḛ-é to kadkare kɨ́ kadɨ Lubə. 12 Rəmə sə̰i ɔgi dowbé kdɔ kadɨ ra né madɨ kdɔ bɔbɨ-é əse kɔ̰-é ngá. 13 ꞌRai bè kin rəmə, to kun ɓá sə̰i uni nékoɓe kɨ́ isi ꞌndói-na̰ lé ꞌbujuri-né ta lə Lubə kɔgɨ; ɓá sə̰i ꞌrai ko né-je kɨ́ rangɨ kɨ́ bè kin n̰a̰ ya ɓəy tɔ.

14 Jeju təl ɓa kosɨ dow-je kɨ rɔ-é-tɨ ə panè: Sə̰i lay ya ꞌyəli mbi-si ooi-né ta lə-m, ə kadɨ ꞌgəi mḛḛ-é majɨ tɔ. 15 Né kɨ́ à kḭ ndaa-tɨ kɔw mḛḛ dow-tɨ kdɔ təl-é dow-tɨ kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ goto. Ngà né kɨ́ ḭ mḛḛ dow-tɨ tḛḛ ndaa-tɨ ɓá à ra kadɨ dowbé təl to dow kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ. 16 [Dow kɨ́ mbi-é tò kdɔ kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo ta kin.]* 17 Lokɨ Jeju in̰ə kosɨ dow-je ɔw mḛḛ kəy-tɨ lé, njéndó né-je liə ꞌdəjɨ-é kadɨ ɔr mḛḛ gosta kinlé adɨ-dé. 18 Jeju idə-dé panè: Sə̰i lé ya kàrè négə nal-si bè tɔ wa? Ta lə né kɨ́ à kḭ ndaa-tɨ kɔw mḛḛ dow-tɨ kdɔ təl-é dow-tɨ kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ al kinlé, sə̰i kàrè ꞌgəi al tɔ wa? 19 Kdɔtalə né kɨ́ ḭ ndaa-tɨ lé, ɔw tagɨr-tɨ lə dow al, ngà ɔw mḛḛ-é-tɨ kdɔ tḛḛ kɔgɨ. Jeju pa bè kdɔ nékuso-je lay ya aa njay. 20 Jeju təl pa ɓəy panè: Né kɨ́ ḭ tagɨr-tɨ lə dow tḛḛ ndaa-tɨ ɓá à təl-é dow-tɨ kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ. 21-22 Kdɔ tagɨr-je kɨ́ majɨ al, kɨ̀ ra kaya-je, kɨ̀ ɓogɨ-je, kɨ̀ tɔl dow-je, kɨ̀ kin̰ə ne-i əse ngɔbɨ-i kɔw sangɨ dow kɨ́ rangɨ-je, kɨ̀ kəmkəḭ-je, kɨ̀ mḛḛndul-je, kɨ̀ kədɨ-na̰-je, kɨ̀ néra kɨ go rəbɨ-é-tɨ al-je, kɨ̀ kim-na̰-je, kɨ̀ kulə ta ndil dow-tɨ-je, kɨ̀ kɔjrɔ-je, kɨ̀ néra kɨ́ dɔ mbə́-tɨ-je kinlé ḭ mḛḛ dow-tɨ kəy, lo tagɨr-je-tɨ liə. 23 Né-je kɨ́ majɨ al lay kinlé tḛḛ mḛḛ dow-tɨ, ə ra adɨ dowbé təl né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ.

Kadmḛḛ lə dené kɨ́ to jipɨ al

Mat 15:21-28

24 Jeju ḭ lo-é-tɨ kinlé ɔw dɔnangɨ Tir-tɨ, ə ɔw mḛḛ kəy-tɨ káre bè. Ḛ ndigɨ kadɨ dow gə lo kɨ́ nꞌisɨ-tɨ al, ngà lo kadɨ ɓɔyɔ rɔ-é goto. 25 Kdɔ dené káre bè, kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra ngon-é kɨ́ dené, oo poy Jeju rəmə, ree usɨ nja-é-tɨ. 26 Dené kinlé, to dené grɛkɨ kɨ́ dꞌojɨ-é Siri, dɔnangɨ Penisi-tɨ. Ḛ nɔ̰ ta Jeju-tɨ kdɔ kadɨ tubə ndil kɨ́ majɨ al dɔ ngon-nꞌḛ̀-tɨ kɔgɨ. 27 Ngá ɓá Jeju idə-é panè: ꞌAdɨ ngan-je dꞌuso né ꞌndan mɔkɨ, kdɔ kun nékuso ta ngan-je-tɨ kilə kadɨ ngan bisɨ-je lé to né kɨ́ tuwə ra al.† 28 Dené lé təl panè: Tɔgrɔ-tɨ ya ꞌƁaɓe, ngà ngan bisɨ-je kɨ́ dꞌa̰ gin tablə kuso né-tɨ lé, n̰ɔ̰-n̰ɔ̰ ta ngan-je kɨ́ tusɨ nangɨ lé dꞌa kuso kare. 29 Ngá ɓá Jeju idə-é ꞌpanè: Kdɔ ta kɨ́ ta-i-tɨ kin ya, ɔw, ndil kɨ́ majɨ al lé tḛḛ mḛḛ ngon-i-tɨ kɨ́ dené lé kɔgɨ ngá. 30 Lokɨ dené təl ɔw mḛḛ kəy-tɨ liə lé, ingə ngon-é lé dɔ tɨrə-tɨ. Ndil kɨ́ majɨ al lé tḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ ngá.

Jeju kɨ̀ njèmbitɔ

Mat 15:29-31

31 Jeju ḭ dɔnangɨ Tir-tɨ təl al dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ ə ində dan ɓebo-je kɨ́ dɔgɨ gangɨ ɓá ɔw tḛḛ ta babo-tɨ kɨ́ Galile. 32 Rəmə dow-je ꞌree kɨ̀ dingəm káre kɨ́ to njèmbitɔ, adɨ pa ta mukɨ-mukɨ rɔ Jeju-tɨ ə ꞌra ndoo ta-é-tɨ kdɔ kadɨ ində ji-é dɔ-é-tɨ. 33 Jeju ɔr-é dan kosɨ dow-je-tɨ ɔw siə kɨ̀ kár-é mbəngɨ, ḛ tulə ngan ji-é-je mbi njèmbitɔ-tɨ lé ə ra man ta-é ji-é-tɨ ɔdɨ-né ndɔ̰-é tɔ. 34 Go-tɨ, un kəm-é kɨ dɔra̰-tɨ, ilə koo pṵṵ ə panè: «Epata», kɔr mḛḛ-é to «ꞌtḛḛ.» 35 Rəmə tajinatɨ nè ya mbi-é tḛḛ, ndɔ̰-é ɗɨrə́ bə̀rə̀rə̀, adɨ pa ta majɨ. 36 Jeju ndəjɨ-dé kadɨ ꞌpa ta-é dꞌadɨ dow oo al. Ngà ḛ ndəjɨ-dé n̰a̰ rəmə, dḛ dꞌilə mbḛ-é kɨ kete-kete tɔ. 37 Né kinlé ɔr ndil-dé n̰a̰ adɨ ꞌpanè: Kay! Né ra-é-je majɨ dɔrɔ, njémbitɔ-je kàrè ḛ adɨ-dé dꞌoo ta rəm, ɓá dḛ kɨ́ ndɔ̰-dé dɔɔ kàrè adɨ-dé ꞌpa ta rəm tɔ.

8

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ mbə̀ kɨ́ siri kɨ̀ ngan kanjɨ

Mat 15:32-39; Mar 6:35-44

1 Ndɔ-é-tɨ kinlé, kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌtəl kəw-na̰ rɔ Jeju-tɨ rəmə, né kɨ́ kadɨ dꞌuso goto; beɓa Jeju ɓá njéndó né-je liə idə-dé panè: 2 Ta ɔ̰̀ mḛḛ-m kdɔ kosɨ dow-je kan! Kdɔ dḛ ꞌra ndɔ mutə sə-m ɓone ya, ngà né kɨ́ kadɨ dꞌuso goto. 3 Ə kinə mꞌin̰ə-dé mꞌadɨ dꞌɔw ɓee mḛḛ-dé ɓo bè lé, dꞌa gudɨ rəbəə kdɔ dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌḭ əbɨ. 4 Beɓa njéndó né-je liə dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Ngà dow à kingə mbə̀ rá diləlo-tɨ nè kdɔ kadɨ dꞌuso ꞌndan wa? 5 Jeju dəjɨ-dé panè: Mbə̀ ra kandangɨ ji-si-tɨ wa? Dḛ ꞌpanè: Jꞌɔw kɨ̀ mbə̀ siri. 6 Beɓa Jeju adɨ dow-je dꞌisɨ nangɨ rəmə ɔy mbə̀ kɨ́ siri lé, ra oiyo Lubə ə gángɨ dana̰, təl-né adɨ njéndó né-je liə kdɔ kadɨ ꞌləbɨ kosɨ dow-je ə dḛ ꞌləbɨ-dé ya tɔ. 7 Njéndó né-je lé dꞌɔw kɨ̀ ngan kanjɨ sḛ tɔ. Jeju ra oiyo Lubə dɔ ngan kanjɨ-tɨ lé ə ꞌtəl-né adɨ njéndó né-je ꞌləbɨ dow-je dɔ-tɨ. 8 Dow-je dꞌuso né ꞌndan ndə̰́-ndə̰́ ɓá dɔdum-é-je nà̰y adɨ dꞌɔy jangá siri. 9 Dḛ kɨ́ dꞌuso né lé dꞌa ra ɓudɔgɨ lo sɔ je bè. Go-tɨ, Jeju in̰ə-dé adɨ dꞌɔw. 10 Ə tajinatɨ nè ya ḛ al mḛḛ tò-tɨ, natɨ kɨ̀ njéndó né-je liə ə dꞌɔw dɔnangɨ Dalmanuta-tɨ.

Parisi-je ꞌdəji nékɔjɨ

Mat 16:1-4

11 †Parisi-je ꞌree rɔ Jeju-tɨ ꞌnajɨ siə ta. Dḛ ꞌndigɨ na̰-é kdɔ koo ta kɨ́ mḛḛ-é-tɨ adɨ ꞌdəjɨ-é kadɨ ra nékɔjɨ kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ kadɨ dꞌoo. 12 †Jeju ilə mḛḛ-é pṵṵ ə panè: Kdɔ ri ɓá dow-je kɨ́ ngɔsnè kin dəjɨ-né nékɔjɨ wa? Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow à ra nékɔjɨ kadɨ dow-je kɨ́ ngɔsnè kin al. 13 Go-tɨ, Jeju in̰ə-dé, al mḛḛ tò-tɨ gangɨ ba ɔw turə.

Ta lə əm lə Parisi-je kɨ̀ əm lə Erodɨ

Mat 16:5-12

14 Mḛḛ njéndó né-je oy dɔ mbə̀-tɨ adɨ dꞌun al; dḛ dꞌɔw kɨ̀ mbə̀ káre ya par mḛḛ tò-tɨ. 15 †Jeju ndəjɨ-dé panè: «Sə̰i kan! Ooi go rɔ-si majɨ kdɔ əm lə Parisi-je kɨ̀ əm lə Erodɨ.» 16 Njéndó né-je ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: Ta lə mbə̀ kɨ́ goto ji-ji-tɨ lé ɓá ḛ pa-né ta kin bè kdɔ. 17 Jeju gə ta kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ gɔw adɨ dəjɨ-dé panè: Kdɔ ri ə́ ꞌpai-na̰ ta dan-si-tɨ kdɔ mbə̀ kɨ́ goto ji-si-tɨ lé wa? Sə̰i ꞌgəi al ya ɓəy wa? Kəm-si ijə dɔ-tɨ al wa? 18 †Se to mḛḛnga̰ wa? Kəm-si tò ya, rəmə ooi-né lo al wa? Mbi-si tò ya, rəmə ooi-né ta al wa? Mḛḛ-si ole dɔ-tɨ al wa? 19 Lokɨ ndɔkɨ mꞌləbɨ mbə̀ mḭ dow-je ɓudɔgɨ lo mḭ lé se ɔyi dɔdum-é kɨ́ nà̰y kàrè kandangɨ wa? Dḛ ꞌpanè: Dɔgɨ gidɨ-é joo. 20 Ə lokɨ ndɔkɨ mꞌləbɨ mbə̀ kɨ́ siri dow-je ɓudɔgɨ lo sɔ lé, ɔyi dɔdum-é kɨ́ nà̰y jangá kandangɨ wa? Dḛ ꞌpanè: «Jꞌɔy jangá Siri.» 21 Beɓa Jeju təl idə-dé ꞌpanè: «Kin ya kàrè ꞌgəi gin-é al ya ɓəy wa?»

Jeju dḛ kɨ̀ njèkəmtɔ kɨ́ Betsayda

Mar 10:46-52; Ja̰ 9:1-11

22 Lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betsayda lé, dow-je ꞌree kɨ̀ njèkəmtɔ rɔ Jeju-tɨ, ꞌnɔ̰ ta-é-tɨ kdɔ kadɨ ɔdɨ rɔ-é. 23 Beɓa Jeju uwə ji njèkəmtɔ lé, ɔr-é ɔw siə gidɨ ɓe-tɨ, ra man ta-é kəm-é-tɨ ə ində ji-é dɔ-é-tɨ ɓəy ɓá dəjɨ-é panè: Se oo né madɨ wa? 24 Njèkəmtɔ lé tḛḛ kəm-é ə panè: Mꞌoo dow-je, ngà mꞌoo-dé ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ kagɨ-je bè ə dꞌɔw njiyə. 25 Jeju təl ində ji-é kəm-é-tɨ gogɨ; lokɨ njèkəmtɔ lé tḛḛ kəm-é rəmə, ḛ ingə lapiya ə oo né kɨ́ rá-rá ya kàrè gə. 26 Beɓa Jeju in̰ə-é kadɨ ɔw ɓee rəmə, idə-é panè: «ꞌƆw mḛḛ ɓe-tɨ al ngá.»

Piyər pa rəsɨ kɨ́ Jeju to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é

Mat 16:13-20; Luk 9:18-21

27 Jeju ɔw natɨ kɨ̀ njéndó né-je liə mḛḛ nganɓe-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Sejare-tɨ lə Pilipɨ. Lokɨ dꞌisɨ dꞌɔw lé ḛ dəjɨ-dé panè: «Dow-je ꞌpanè mꞌto ná̰ wa?» 28 †Beɓa dḛ dꞌidə-é ꞌpanè: «Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: “I ꞌto Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm”, ə dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: “I ꞌto Eli”, ə dḛ kɨ́ rangɨ ꞌpanè: “I ꞌto kɨ́ káre dan njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ.”» 29 †Ngà Jeju təl dəjɨ-dé panè: «Ə kɨ́ go gə-é-tɨ lə-si sə̰i ya bè lé, ma̰ mꞌto ná̰ wa?» Piyər idə-é panè: «I ꞌto Kristɨ*.» 30 Beɓa Jeju ndəjɨ-dé n̰a̰ kadɨ ꞌpa dꞌadɨ dow oo al.

Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ kɨ̀ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mat 16:21-28; Luk 9:22-27

31 Jeju ndó né njéndó né-je liə panè: «Tò kadɨ Ngon lə dow à kingə kɔ̰̀ n̰a̰, ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je kɨ̀ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, dꞌa mbatɨ-é, dꞌa tɔl-é, ngà ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə rəmə à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ.» 32 Ḛ idə-dé ta kin rəsɨ, beɓa Piyər ɔr-é ɔw siə kəl káre ɔw kɔl siə. 33 Ngà Jeju təl kəm-é oo njéndó né-je liə ə ndángɨ Piyər panè: «Sata̰, ꞌɔtɨ kɨ rangɨ ta-m-tɨ, kdɔ tagɨr-je lə-i to tagɨr-je lə dow-je, ɓɨ to tagɨr-je lə Lubə al.» 34 †Go-tɨ, Jeju ɓa kosɨ dow-je natɨ kɨ̀ njéndó né-je liə idə-dé panè: «Kinə dow ndigɨ kun go-m rəmə, kadɨ ta rɔ-é ɔ̰̀-é al, kadɨ un kagdəsɨ liə utɨ ə un go-m. 35 †Kdɔ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ndigɨ kajɨ rɔ-é rəmə à tujɨ rɔ-é, ngà dow kɨ́ ilə rɔ-é kɔgɨ kdɔ ta lə-m əse kdɔ ta lə Poyta kɨ́ Majɨ lé à kajɨ rɔ-é. 36 Kadɨ dow ingə né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ə ndil-é tujɨ lé, majɨ-é to ri wa? 37 Ri ɓá dow à kadɨ kdɔ kɔr-né tó ndil-é wa? 38 Kdɔtalə dow kɨ́ ra rɔsɔl dɔ-m-tɨ, kɨ̀ dɔ ta-je-tɨ lə-m nɔ̰̀ dow-je-tɨ kɨ́ kaglo-tɨ kɨ́ ngɔsnè kɨ́ ꞌto njérakaya-je, kɨ̀ njéramajal-je kinlé, Ngon lə dow kàrè à ra rɔsɔl dɔ dowbé-tɨ lokɨ ḛ à ree dan riɓa-tɨ lə Bɔbɨ-é natɨ kɨ̀ malayka-je kɨ́ dꞌaa njay lé tɔ.»

9

1 Jeju təl idə-dé ɓəy panè: Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow-je madɨ dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌa̰ nè kinlé, dꞌa koo kɔ̰ɓe lə Lubə kɨ́ à ree kɨ̀ tɔ́gɨ kinlé kɨ̀ kəm-dé ɓəy ɓá dꞌa koy.

Ta kəm Jeju mbəl adɨ tò gay

Mat 17:1-13; Luk 9:28-36

2 †Ndɔ mɛkḛ go-tɨ, Jeju adɨ Piyər, kɨ̀ Jakɨ, kɨ̀ Ja̰ dꞌɔw siə dꞌɔw dꞌisɨ kɨ̀ kár-dé dɔ mbal-tɨ kɨ́ ngal rəmə rɔ-é mbəl tò gay takəm-dé-tɨ. 3 Kubɨ-je liə ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ, nda mbəy-mbəy ə to nda kɨ́ dow kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ à kasɨ ra né kadɨ nda bin ya goto. 4 Rəmə Eli dḛ kɨ̀ Moiyijɨ ꞌtḛḛ sə-dé kɔy ə dꞌa̰ dꞌɔjɨ ta kɨ̀ Jeju. 5 Beɓa Piyər idə Jeju panè: Njèndó dow-je né, majɨ n̰a̰ kadɨ jꞌisi nè ya ngá. Adɨ jꞌrai kəykubɨ mutə; káre à to ꞌlə-i, káre to ꞌlə Moiyijɨ ə káre to ꞌlə Eli tɔ. 6 Piyər gə ta kɨ́ à pa al, kdɔtalə ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ. 7 †Kilndi ree səbɨ dɔ-dé-tɨ rɨpɨ rəmə ndi dow ɓa dan kilndi-tɨ lé panè: Ḛ kinlé, to ngon-m; mꞌində-é dan kəm-m-tɨ; ooi ta liə. 8 Tajinatɨ nè ya njéndó né-je ꞌgɔ̰ lo ꞌgəə dɔ-dé rəmə dꞌoo dow kɨ́ rangɨ al, ngà Jeju ya kɨ̀ kár-é ɓá a̰ sə-dé. 9 Lokɨ dꞌḭ dɔ mbal-tɨ dꞌisɨ risɨ nangɨ lé, Jeju ndəjɨ-dé panè: «Né kɨ́ ooi kinlé, ꞌpai ta-é adi dow oo al ya sar kadɨ Ngon lə dow tɔsɨ-né ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy.» 10 Dḛ təl rɔ-dé go ta-tɨ kinlé ya, ngà dḛ ꞌdəjɨ-na̰ ta ꞌpanè se tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy kinlé kɔr mḛḛ-é to ri ə́n wa? 11 †Beɓa dḛ dəjɨ Jeju ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá njéndó dow-je ndukun-je ꞌpanè: “Tò kadɨ Eli ree mɔkɨ tá” wa?» 12 Ḛ idə-dé panè: «Eli lé, à təl ree kete ə à kɔsɨ nja né-je natɨ kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é lay. Ngà kdɔ ri ɓá ꞌndàngɨ ꞌpanè: “Ngon lə dow à kingə kɔ̰̀ n̰a̰ rəm, dow-je dꞌa nədɨ-é rəm lé wa”? 13 Ngà mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ Eli lé ree ngá ə dow-je ꞌra siə né-je kɨ́ mḛḛ-dé ndigɨ titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-é lé ya.»

Jeju tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ ngon-tɨ

Mat 17:14-21; Luk 9:37-43

14 Lokɨ ꞌtəl ꞌree ngɔsi kɨ̀ ndəgɨ njéndó né-je lé, dꞌoo kɨ́ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-dé ɓá njéndó dow-je ndukun-je dꞌisɨ ꞌnajɨ sə-dé ta. 15 Beɓa lokɨ dow-je dꞌun kəm-dé dꞌoo Jeju rəmə, kàdɨ̀-dé uwə-dé pa̰y ə dꞌa̰y ngɔdɨ kɨ rɔ-é-tɨ kdɔ ra-é lapiya. 16 Jeju dəjɨ njéndó né-je liə panè: Isi naji sə-dé ta dɔ ri-tɨ wa? 17 Dow káre dan kosɨ dow-je-tɨ idə-é panè: Njèndó dow-je né, mꞌree kɨ̀ ngon-m rɔ-i-tɨ, kdɔtalə ndil kɨ́ majɨ al ra-é adɨ pa ta al. 18 Lo lay ya kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al kin uwə-é-tɨ lé, itə-é ilə-é nangɨ rəm, əm ta-é ḭ pukɨ-pukɨ rəm, uso ngangɨ-é məgəgə-məgəgə rəm, ɓá ndajɨ-é ndə̰́y-ndə̰́y rəm tɔ. Mꞌdəjɨ njéndó né-je lə-i kadɨ ꞌtubə ndil kɨ́ majɨ al kinlé dɔ-é-tɨ kɔgɨ ya, ngà dḛ dꞌasɨ al. 19 Beɓa Jeju idə-dé panè: Sə̰i ko dow-je kɨ́ njémḛḛnga̰-je kan! Mꞌa kisɨ sə-si natɨ asɨ kaglo ban ɓəy wa? Mꞌa kisɨ dɔ-tɨ sə-si asɨ kaglo ban ɓəy wa? ꞌReei kɨ̀ ngon lé rɔ-m-tɨ nè bè. Ə dꞌun ngon lé ꞌree siə rɔ-é-tɨ. 20 Lokɨ ngon lé oo Jeju taá ya rəmə, ndil kɨ́ majɨ al lé ɔsɨ-é kɨ̀ tɔ́gɨ-é adɨ-é usɨ nangɨ ə ndur kutɨ-kutɨ adɨ əm ta-é ḭ pukɨ-pukɨ. 21 Jeju dəjɨ bɔbɨ ngon lé panè, né kinlé ra-é bè asɨ dɔkaglo ban ngá wa? Ḛ ilə-é-tɨ panè: Ra-é ngon-é-tɨ nṵ ya ə 22 taá-taá ya ndil lé ɔsɨ-é ilə-é pərəə-je, ilə-é mani-je kdɔ kadɨ-é oy. Ngà kinə ꞌa kasɨ ra né madɨ rəmə, ꞌoo kəmtondoo lə-ji ə ꞌra sə-ji. 23 Jeju ilə-é-tɨ panè: I ꞌdəjɨ-m ꞌpanè se mꞌa kasɨ wa? Dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é lé, né kɨ́ à dum-é ya goto. 24 Lo-é-tɨ kin ya bɔbɨ ngon lé ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: Mꞌadɨ mḛḛ-m, ꞌra sə-m kdɔ kadmḛḛ lə-m asɨ al. 25 Lokɨ Jeju oo kɨ́ kosɨ dow-je dꞌa̰y miriri-miriri kɨ rɔ-dé-tɨ rəmə, ndángɨ ndil kɨ́ majɨ al lé panè: «I ndil kɨ́ njèkɔgɨ dow koo ta, njèkɔgɨ dow pa ta kinlé, mꞌun ndu madɨ-i kadɨ ꞌtḛḛ mḛḛ ngon-tɨ kin kɔgɨ ə ꞌtəl ꞌree mḛḛ-é-tɨ gogɨ al ya riw ngá.» 26 Ə ndil kɨ́ majɨ al ur kəə ə ɔsɨ ngon lé kɨ̀ tɔ́gɨ-é n̰a̰ ɓá tḛḛ-né kɔgɨ mḛḛ-é-tɨ. Ngon lé tò titɨ dow kɨ́ oy bè, adɨ dow-je kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé ꞌpanè ḛ oy. 27 Ngà Jeju uwə ji-é, un-é-né kɨ taá ə ḛ ḭ a̰ taá.

28 Lokɨ Jeju ɔw kəy rəmə, njéndó né-je liə dꞌisɨ siə kɨ̀ kár-dé ngá ɓá ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Kdɔ ri ɓá jḛ ya kɨ̀ dɔ-ji jꞌasɨ tubə ndil kɨ́ majɨ al kinlé kɔgɨ al wa? 29 Beɓa ḛ idə-dé panè: Ko ndil-je kɨ̀ bè kinlé, ta kɨ̀ pa kɨ̀ Lubə ya par ɓá dow à tubə-dé-né.

Nja joo kɨ́ Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ kɨ̀ dɔ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mat 17:22-23; Luk 9:43-45

30 Dꞌḭ lo-é-tɨ kinlé dꞌɔw ə dꞌində dɔnangɨ Galile ꞌgangɨ rəmə, Jeju ndigɨ kadɨ dow gə al. 31 Kdɔ ḛ ndó né njéndó né-je liə taá-taá ə idə-dé panè: «Dꞌa kilə Ngon lə dow ji dow-je-tɨ kdɔ kadɨ ꞌtɔl-é, ngà ndɔ mutə go ndɔ koy-é-tɨ lé, ḛ à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ.» 32 Ngà njéndó né-je ꞌgə mḛḛ ta kinlé al rəm, ɓá dḛ ꞌɓəl lo dəjɨ-é ta dɔ-tɨ rəm tɔ.

Ná̰ to kɨ́ boy dɔ madɨ-é-je-tɨ wa?

Mat 18:1-5; Luk 9:46-48

33 Dḛ ꞌree ꞌtḛḛ Kapɛrnayim. Ə lokɨ dꞌisɨ kəy ngá ɓá Jeju dəjɨ njéndó né-je liə panè: Ri ɓá ꞌnaji-na̰ ta dɔ-tɨ rəbəə lé wa? 34 †Ngà dḛ dꞌilə-é-tɨ al, kdɔtalə dɔ rəbɨ-tɨ lé, dꞌɔw ꞌnajɨ-na̰ ta ꞌpanè se ná̰ ɓá to kɨ́ boy n̰a̰ dan-dé-tɨ wa? 35 †Beɓa Jeju uwə lo isɨ-tɨ nangɨ ə ɓa njéndó né-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé kɨ rɔ-é-tɨ ɓá idə-dé panè: Dow kɨ́ ndigɨ to kɨ́ dɔsa̰y lé, kadɨ təl rɔ-é kɨ sɔ̰y dow-je lay rəm, ɓá kadɨ-é təl rɔ-é ngonnjèkullə-tɨ lə dow-je lay rəm tɔ. 36 Go-tɨ, Jeju un ngon kɨ́ ndḛ bè adɨ-é a̰ dan-dé-tɨ dana̰ ə go-tɨ təl uwə-é kàdɨ̀-é-tɨ ɓá idə-dé-né ta panè: 37 †Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ uwə ngon kɨ́ titɨ ḛ kin bè kɨ rɔ-é-tɨ kdɔ ta lə-m kin rəmə, to ma̰ ya dowbé uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ tɔ tin. Ə dow kɨ́ uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ lé, to ma̰ bè ɓá dowbé uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ al, ngà to njèkulə-m ɓá dowbé uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ tin.

Dow kɨ́ ɔsɨ ta Jeju al lé to dow liə

Luk 9:49-50

38 Ja̰ idə Jeju panè: «Njèndó dow-je né, jḛ jꞌoo dow káre un ri-i ɓá isɨ tubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ ə́ jꞌsangɨ kadɨ jꞌɔgɨ-é dɔ-tɨ kdɔ ḛ un go-ji al.» 39 Jeju panè: «Ɔgi-é dɔ-tɨ al, kdɔ dow kɨ́ ra nékɔjɨ kɨ̀ ri-m lé, à təl tajinatɨ nè pa ta kɨ̀ majɨ al dɔ-m-tɨ go-tɨ al.» 40 †Kdɔ dow kɨ́ ɔsɨ-ji kɨ̀ ta al lé, to dow lə-ji. 41 †Dow kɨ́ adɨ-si man ka̰y mḛḛ kaman káre kdɔ to kɨ́ sə̰i ꞌtoi dow-je lə-m ma̰ Kristɨ* lé, ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dowbé kin à nal nékugə dɔji-é al.

Ta lə dow kɨ́ ra madɨ-é adɨ ra majal

Mat 18:6-9; Luk 17:1-2

42 Ngà kinə dow ra dow káre dan ngan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌadɨ-m mḛḛ-dé kin adɨ-é ra majal lé, lé ꞌdɔɔ mbal kusɨ ko kɨ́ boy mindɨ-é-tɨ ɓá dꞌilə-é-né dan babo-tɨ ya kàrè ꞌliə tò sotɨ ɓəy. 43 †Kinə ji-i ra-i adɨ ꞌra majal rəmə, ꞌgangɨ-é ilə-é kɔgɨ; kadɨ ꞌɔw lo kiskəm-tɨ kɨ̀ ji-i káre lé tò sotɨ itə kadɨ ꞌngəm ji-i joo lay ə ꞌɔw-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ. 44 [Lo-é-tɨ kinlé kode-je kɨ́ rɔ dow-tɨ dꞌa koy al rəm, ɓá pər kɨ́ titɨ kàrè à koy al rəm tɔ.]† 45 Kinə nja-i ra-i adɨ ꞌra majal rəmə, ꞌgangɨ-é ilə-é kɔgɨ; kadɨ ꞌɔw lo kiskəm-tɨ kɨ̀ nja-i káre lé, tò sotɨ itə kadɨ ꞌngəm nja-i joo lay ə ꞌɔw-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ. 46 [Lo-tɨ kɨ́ kode-je kɨ́ rɔ dow-je-tɨ dꞌa koy al rəm, ɓá pər kɨ́ titɨ kàrè à koy al rəm tɔ.]‡ 47 †Kinə kəm-i ɔw sə-i adɨ ꞌra majal rəmə, ꞌɔr-é ꞌilə-é kɔgɨ. Kadɨ ꞌɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə kɨ̀ kəm-i káre-rè lé tò sotɨ itə ngəm kəm-i joo lay ə dꞌilə-i-né dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ. 48 Lo-tɨ kɨ́ kode-je kɨ́ rɔ dow-je-tɨ dꞌa koy al rəm, ɓá pər kàrè à koy-tɨ al rəm tɔ. 49 Kdɔ dow kɨ́ ində dan pər gangɨ lé aa njay-njay ə titɨ-na̰ kɨ̀ katɨ bè. 50 †Katɨ to né kɨ́ majɨ ya, ngà kinə mbinə̰-é ɔr kɔgɨ lé dow à ra-né ban ɓá à təl dɔ̰ gogɨ ɓəy wa? Adi rɔ-si taa katɨ ə isi-na̰ kɨ̀ lapiya.

10

Ta kɨ́ dɔ gángɨ-na̰-tɨ lə dené kɨ̀ dingəm

Mat 5:31-32; 19:1-12; Luk 16:18; Det 24:1-4

1 Jeju ḭ lo-é-tɨ kin ɔw dɔnangɨ Jude-tɨ gidɨ ba jurdḛ-tɨ. Kosɨ dow-je ꞌtəl ꞌkəwna̰ rɔ-é-tɨ, ə titɨ kɨ́ ḛ ra-né low-low lé, ḛ ndó-dé né ya ɓəy. 2 Rəmə Parisi-je ꞌree rɔ-é-tɨ kdɔ na̰-é koo ta kɨ́ mḛḛ-é-tɨ adɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè se to tó-é kadɨ dow tubə ne-é wa? 3 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Moiyijɨ un ndu dɔ-tɨ adɨ-si panè ri wa? 4 †Dḛ təl dꞌidə-é ꞌpanè: Moiyijɨ lé un ndu panè: Kinə dow tubə ne-é rəmə kadɨ ꞌadɨ-é mbete tubə ɓane. 5 Beɓa Jeju təl panè: To ta lə mḛḛnga̰ lə-si ɓá Moiyijɨ ndàngɨ-né ndukun kinlé adɨ-si. 6 Ngà lo kulə gin dɔnangɨ-tɨ lé, Lubə ra dené kɨ̀ dingəm. 7 Gin-é kin ɓá dingəm à kin̰ə-né kɔ̰-é kɨ̀ bɔbɨ-é kdɔ tin̰ə natɨ kɨ̀ ne-é. 8 Ə dḛ joo lay ya ꞌtəl kubru rɔ kɨ́ káre-rè. Adɨ dḛ ꞌto dow-je joo al ngá; ngà ꞌto kubru rɔ kɨ́ káre-rè. 9 Né kɨ́ Lubə tɔ́ natɨ lé, kadɨ dow tutɨ al. 10 Lokɨ dꞌisɨ mḛḛ kəy-tɨ lé, njéndó né-je ꞌtəl ꞌdəjɨ-é ta dɔ-tɨ ya ɓəy. 11 †Beɓa idə-dé panè: Dow kɨ́ tubə ne-é ɓá taa dené kɨ́ rangɨ lé, ḛ ra kaya nɔ̰̀ ne-é-tɨ kɨ́ kete. 12 Rəm ɓá dené kɨ́ in̰ə ngɔbɨ-é ə taa dingəm kɨ́ rangɨ kàrè ra kaya ya tɔ.

Ta lə Jeju kɨ̀ ngan-je kɨ́ dɔ-dé nà̰y

Mat 19:13-15; Luk 18:15-17

13 Dow-je ꞌree kɨ̀ ngan-je rɔ Jeju-tɨ kdɔ kadɨ ində ji-é dɔ-dé-tɨ. Ngà njéndó né-je ꞌkɔl sə-dé. 14 Lokɨ Jeju oo né kɨ́ ꞌra kinlé rəmə, mḛḛ-é ɔ̰̀-é adɨ idə-dé panè: «In̰əi ngan-je adɨ ꞌree rɔ-m-tɨ, ɓɨ ɔgi-dé al, kdɔtalə kɔ̰ɓe lə Lubə tò kdɔ dow-je kɨ́ ꞌtitɨ-na̰ sə-dé bè. 15 †Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ. Dow kɨ́ ndigɨ kɔ̰ɓe lə Lubə titɨ-na̰ kɨ̀ ngon kɨ́ sḛ ndigɨ-né kin al lé à kɔw-tɨ nda̰ bè al.» 16 Go-tɨ, Jeju uwə ngan-je lé kɨ rɔ-é-tɨ, ə ində ji-é dɔ-dé-tɨ ɓá tɔr-né ndi-é dɔ-dé-tɨ.

Ta lə dingəm kɨ́ njènékingə

Mat 19:16-30; Luk 18:18-30

17 Lokɨ Jeju un rəbɨ isɨ ɔw rəmə, dingəm káre a̰y ngɔdɨ go-é-tɨ, tɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ə dəjɨ-é panè: «Dow kɨ́ majɨ kɨ́ njèndó dow-je né, ri ɓá mꞌa ra ɓá mꞌa kisɨ-né kəm sartagangɨ wa?» 18 Jeju idə-é ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá i ꞌɓa-m dow kɨ́ majɨ wa? Dow kɨ́ majɨ goto, Lubə ya kɨ̀ kár-é ə́ majɨ. 19 ꞌGə ndukun-je lə Lubə gɔw: “ꞌA tɔl dow al, ꞌa ra kaya al, ꞌa ɓogɨ al, ꞌa tətɨ ta kɨ́ ndángɨ al, ꞌa ra né kɨ́ majɨ al kɨ̀ dow al, ꞌa tətɨ kagɨ bɔbɨ-i kɨ̀ kɔ̰-i.”» 20 Dingəm lé ilə-é-tɨ panè: «Njéndó dow-je né, basa-m-tɨ nṵ ya mꞌtəl rɔ-m go né-je-tɨ kin lay.» 21 Jeju oo-é gə́rə́rə́, ndigɨ-é ə idə-é panè: «Né káre nal-i ɓəy. ꞌƆw ꞌndogɨ nékingə-i lay ə ꞌləbɨ là-é njéndoo-je rəmə ndɔ-é ꞌa kingə n̰a̰ dɔra̰-tɨ ə ꞌree un go-m.» 22 Ngà rəmə dingəm lé rɔ-é nəl-é dɔ ta-tɨ kinlé al, adɨ ɔtɨ ɔw kɨ̀ rɔkatɨ kana̰na̰, kdɔ to dow kɨ́ nékingə-é n̰a̰.

23 Beɓa Jeju oo lo gəə dɔ-é, ɓá idə njéndó né-je liə panè: «Kadɨ njénékingə-je dꞌɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə lé, to né kɨ́ nga̰ n̰a̰.» 24 Ta kɨ́ Jeju pa lé ɔr ndil njéndó né-je. Beɓa Jeju təl idə-dé panè: «Ngan-m-je, kɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə lé nga̰ n̰a̰. 25 Kadɨ jambal dəə ɓe libri-tɨ lé to né kɨ́ nga̰ n̰a̰ ya, ngà kadɨ njènékingə ɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə lé to né kɨ́ nga̰ itə-é ɓəy.» 26 Ta kinlé ɔr ndil njéndó né-je ta madɨ-é-tɨ ya ɓəy, adɨ ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Tò bè ngà ná̰ ɓá à kajɨ wa?» 27 Jeju oo-dé gə́rə́rə́ ə ꞌpanè: «Né kinlé dow-je ɓá dum-dé ɓɨ dum Lubə al, kdɔ Lubə lé né kɨ́ dum-é goto.»

28 Rəmə Piyər idə-é panè: «Yən, jḛ kinlé, jꞌtusɨ né-je lə-ji jꞌin̰ə ɓá jꞌun go-i tin.» 29 Beɓa Jeju ilə-tɨ panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ. Dow kɨ́ in̰ə kəy liə, kɨ̀ ngankɔ̰-é-je, kɨ̀ kɔ̰nan-é-je, kɨ̀ kɔ̰-é, kɨ̀ bɔbɨ-é, kɨ̀ ngan-é-je əse ndɔr-je liə kdɔ ta lə-m rəm, kdɔ Poyta kɨ́ Majɨ rəm lé, 30 kisɨ-é kɨ̀ dɔ-é taá nè kin ya à kingə kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ nja ɓu, adɨ to kingə kəy-je, kɨ̀ ngankɔ̰-é-je, kɨ̀ kɔ̰nan-é-je, kɨ̀ kɔ̰-é-je, kɨ̀ ngan-é-je, kɨ̀ ndɔr-je rəm, ɓá dꞌa kulə kəm-é ndoo-je rəm, ɓá à kingə kiskəm kɨ́ sartagangɨ kaglo-tɨ kɨ́ à ree ɓəy rəm tɔ. 31 †Dow-je n̰a̰ dan dḛ kɨ́ kete-tɨ dꞌa təl to dow-je kɨ́ gogɨ ə dow-je n̰a̰ dan dḛ kɨ́ gogɨ-tɨ dꞌa təl to dow-je kɨ́ kete tɔ.»

Nja mutə kɨ́ Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ kɨ̀ dɔ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mat 20:17-19; Luk 18:31-34

32 Lokɨ Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌun rəbɨ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ Jorijalḛm lé, Jeju usɨ nɔ̰̀-dé-tɨ. Mḛḛ njéndó né-je gangɨ man rəm, dow-je kɨ́ dꞌun go-dé kàrè ꞌɓəl rəm tɔ. Beɓa Jeju ɓa njéndó né-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kɨ rɔ-é-tɨ, pa sə-dé ta kɨ́ dɔ né-tɨ kɨ́ à tḛḛ dɔ-é-tɨ panè: 33 Yən, kɔw kɨ́ jꞌisi jꞌɔwi kɨ Jorijalḛm kinlé, dꞌa kilə Ngon lə dow ji njékun dɔ njégugné-je-tɨ lə Lubə, kɨ̀ ji njéndó dow-je ndukun-je-tɨ. Dꞌa gangta koy dɔ-é-tɨ rəm, dꞌa kilə-é ji gin dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al. 34 Dꞌa sɔkɨ-é rəm, dꞌa tubə yoro kəm-é-tɨ rəm, dꞌa tində-é kɨ̀ ndəy marɔw ə dꞌa tɔl-é, ngà ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə rəmə, à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ.

Nédəjɨ lə ngan lə Jebede

Mat 20:20-28; Luk 22:24-27; Ja̰ 13:1-17

35 Jakɨ kɨ̀ Ja̰ kɨ́ ꞌto ngan lə Jebede lé, ꞌree rɔ Jeju-tɨ ꞌpanè: Njèndó dow-je né, jꞌndigɨ kadɨ ꞌra né kɨ́ jꞌɔw kɨ̀ dəjɨ-i kin adɨ-ji. 36 Ə Jeju dəjɨ-dé panè: Ri ɓá sə̰i ndigi kadɨ mꞌra mꞌadɨ-si wa? 37 Beɓa dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Jḛ lé jꞌge kadɨ ndɔ kɨ́ ꞌa kisɨ dan riɓa-tɨ lə-i rəmə, ꞌadɨ dow káre isɨ dɔ jikɔl-i-tɨ ə kɨ́ káre isɨ dɔ jigəl-i-tɨ tɔ. 38 †Ḛ ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i lé, ꞌgəi né kɨ́ ꞌdəji lé al. A kasi kingəi kɔ̰̀ kɨ́ mꞌa kingə lé kare wa? Əse asi kadɨ ꞌra-si «batḛm» kɔ̰̀ kɨ́ mꞌa ra lé kare wa? Beɓa dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Oiyo, jꞌa kasɨ kare. 39 Ə Jeju təl ilə-dé-tɨ panè: Tɔgrɔ-tɨ, kɔ̰̀ kɨ́ mꞌa kingə lé a kingəi rəm, batḛm kɔ̰̀ kɨ́ dꞌa ra-m lé kàrè dꞌa ra-si tɔ.

40 Ngà ta lə kisɨ dɔ jikɔl-m-tɨ əse dɔ jigəl-m-tɨ lé, to ma̰ ɓá mꞌa kadɨ al. Ngà tò kdɔtalə dow-je kɨ́ Lubə ya ra go-é kete kdɔ-dé. 41 Lokɨ ndəgɨ-é-je kɨ́ dɔgɨ dꞌoo ta kin bè lé, wɔngɨ ra-dé n̰a̰ dɔ Jakɨ-je-tɨ kɨ̀ Ja̰ lé. 42 †Beɓa Jeju ɓa-dé ə idə-dé panè: «Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dḛ kɨ́ dow-je dꞌoo-dé kɨ njèkɔ̰ɓe dɔ gin dow-je-tɨ kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, dꞌulə kəm dow-je ndoo n̰a̰ rəm, ɓá dow-je kɨ́ boy-boy kàrè dꞌɔ̰̀ ɓe dɔ dow-je-tɨ lé kɨ́ go lo njètɔgɨ-tɨ rəm tɔ. 43 †Ngà sə̰i lé, kɔ̰̀-na̰ kɨ́ bè kin à goto dan-si-tɨ. Ngà dow kɨ́ ndigɨ kadɨ nꞌto kɨ́ boy dan-si-tɨ lé, kadɨ təl rɔ-é ngonnjèkullə-tɨ lə-si ɓane; 44 ə dow kɨ́ ndigɨ kadɨ nꞌto kɨ́ dɔsa̰y dan-si-tɨ lé, kadɨ təl rɔ-é ɓə-tɨ lə-si lay tɔ. 45 Kdɔtalə Ngon lə dow lé ree kdɔ kadɨ dow-je ꞌra kullə dꞌadɨ-é al, ngà ḛ ɓá ree kdɔ ra kullə kadɨ dow-je rəm, ɓá kdɔ kadɨ rɔ-é gangɨ-né dɔ kosɨ dow-je rəm tɔ.»

Jeju adɨ Bartime kɨ́ njèkəmtɔ oo lo

Mat 20:29-34; Luk 18:35-43

46 Jeju kɨ̀ njéndó né-je ree ꞌtḛḛ ɓebo Jeriko-tɨ. Lokɨ dꞌisɨ ꞌtḛḛ kɨ gidɨ ɓe-tɨ natɨ kɨ̀ njéndó né-je liə, kɨ̀ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy rəmə, njèkəmtɔ kɨ́ ꞌɓa-é Bartime kɨ́ to ngon lə Time, isɨ ngangɨ rəbɨ-tɨ isɨ kɔy né. 47 Lokɨ ḛ oo kɨ́ to Jeju kɨ́ Najarɛtɨ lé, ḛ ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ nɔ̰ panè: «Jeju, ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-m.» 48 Rəmə dow-je n̰a̰ ꞌndángɨ-é kadɨ utɨ ta-é. Ngà ḛ ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ nɔ̰ itə kɨ́ kete lé ɓəy panè: «Ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-m ɓoo.» 49 Beɓa Jeju təl a̰ nangɨ ə panè: ꞌƁai-é kɨ nè. Ə dḛ ꞌɓa njèkəmtɔ lé dꞌidə-é ꞌpanè: «ꞌUwə rɔ-i nga̰, ḭ taá, ḛ ɓa-i.» 50 Rəmə njèkəmtɔ lé ilə kubɨ kul liə kɔgɨ, ubə nangɨ ratɨ, ḭ bal ɔw rɔ Jeju-tɨ. 51 Ə ḛ dəjɨ-é panè: Ri ɓá i ꞌndigɨ kadɨ mꞌra mꞌadɨ-i wa? Njèkəmtɔ lé ilə-é-tɨ panè: «Njèndó dow-je né, kəm-m ya ꞌadɨ təl oo lo.» 52 Beɓa Jeju idə-é panè: «ꞌƆtɨ ꞌɔw, kadɨ mḛḛ lə-i adɨ-i lapiya.» Rəmə tajinatɨ nè ya kəm-é oo lo ə un rəbɨ go Jeju-tɨ.

Jeju mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

11

Ree Jeju Jorijalḛm

Mat 21:1-11; Luk 19:28-40; Ja̰ 12:12-19

1 Lokɨ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ɓá ꞌree ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓe kɨ́ Betpaje, kɨ̀ Betani kàdɨ̀ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ rəmə, Jeju ulə njéndó né-je liə joo panè: 2 «Ɔwi mḛḛ ngonɓe-tɨ kɨ́ tò nɔ̰̀-si-tɨ kin, rəmə tajinatɨ nè ya a kingəi ngon koro kɨ́ dow al-é al ɓəy kɨ́ ꞌtɔ́-é nangɨ ə ꞌtuti-é, ꞌreei siə. 3 Kinə dow dəjɨ-si panè: “ꞌTuti-é kdɔ ri wa” rəmə idəi-é ꞌpainè ꞌƁaɓe ɓá ge-é ə tajinatɨ nè ya à kin̰ə-é kadɨ-é ree gogɨ*.»

4 Beɓa njéndó né-je lé dꞌɔw rəmə dꞌingə ngon koro kɨ́ ꞌtɔ́-é ndaa-tɨ, takəy-tɨ, mbɔ́ rəbɨ-tɨ ə ꞌtutɨ-é tɔ. 5 Dow-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan dḛ kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé ꞌdəjɨ-dé ꞌpanè: «To ri ɓá ꞌrai bè wa? ꞌTuti ngon koro kinlé kdɔ ri wa?» 6 Ə dḛ dꞌilə-dé-tɨ titɨ kɨ́ Jeju idə-dé-né lé, rəmə dꞌin̰ə-dé dꞌadɨ dꞌɔw siə.

7 Beɓa ꞌree kɨ̀ ngon koro lé dꞌadɨ Jeju ə ꞌlabɨ kubɨ-je lə-dé gidɨ-é-tɨ adɨ Jeju isɨ dɔ-tɨ. 8 Dow-je n̰a̰ ꞌlabɨ kubɨ-je lə-dé dɔ rəbɨ-tɨ ə dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌtə́tɨ balkəm kagɨ-je kɨ́ mḛḛ ndɔr-je-tɨ ɓá ꞌlabɨ dɔ rəbɨ-tɨ.

9 Dow-je kɨ́ dꞌɔw kete nɔ̰̀-é-tɨ kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌɔw go-é-tɨ, ꞌtur kəə boy-boy ꞌpanè:

«Kɔsgajɨ tò dɔ Lubə-tɨ! Kadɨ Lubə tɔr ndi-é dɔ dow-tɨ kɨ́ njèree kɨ̀ ri ꞌƁaɓe.

10 Kadɨ Lubə tɔr ndi-é dɔ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ isɨ ree,

kadɨ-é tɔr ndi-é dɔ kɔ̰ɓe-tɨ lə ka-ji Dabidɨ!

Kɔsgajɨ tò dɔ Lubə-tɨ kɨ́ taá nṵ.»

11 Jeju ɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ takəy-tɨ lə Lubə. Lokɨ oo né-je lay kɨ́ titɨ rəmə, ḛ tḛḛ ɔw Betani kɨ̀ njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kdɔ ndɔ isɨ il ngá.

Ta lə kote kɨ́ Jeju man-é

Mat 21:18-19

12 Lo aa go-tɨ, lokɨ dꞌində lo ꞌtḛḛ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani lé ɓo ra Jeju. 13 Beɓa ḛ un kəm-é oo lo kete nɔ̰̀-é-tɨ rəmə, oo kote kɨ́ mbi-é itɨ majɨ ə ɔw gin-tɨ kdɔ koo se nꞌa kingə kandɨ-é wa. Ngà lokɨ tḛḛ gin-é-tɨ rəmə, kandɨ-é goto kdɔtalə to na̰y kandɨ liə al ɓəy. 14 Beɓa Jeju idə kote lé panè: «Nda̰ ɓá dow à kijə kandɨ-i kuso gogɨ al ngá. Njéndó né-je dꞌoo ta liə kɨ́ pa lé.»

Jeju tubə njéragatɨ takəy-tɨ lə Lubə

Mat 21:12-17; Luk 19:45-48; Ja̰ 2:13-22

15 Lokɨ Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə ꞌree ꞌtḛḛ Jorijalḛm lé, ḛ ɔw takəy-tɨ lə Lubə rəmə, tubə njéragatɨ-je kɨ̀ njéndogɨ né-je kɔgɨ, titə tablə-je lə njémbəl-na̰ là-je kɨ̀ kagɨ kisɨ-je lə njéragatɨ də-je tilə. 16 Dow káre ya kàrè in̰ə-é adɨ un né dəə-né takəy-tɨ lə Lubə al.

17 Ə ḛ ndó-dé né ə ꞌpanè: ꞌNdàngɨ ꞌpanè:

«Kəy lə-m lé dꞌa ɓa-é kəy pa ta kɨ̀ Lubə kɨ́ tò kdɔ gin dow-je lay;

ngà sə̰i adi təl to kəy kisɨ njéɓogɨ-je.»

18 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je dꞌoo ta liə rəmə ꞌsangɨ kəm rəbɨ tɔl-é, ngà dḛ ꞌɓəl-é kdɔ kosɨ dow-je lay ya néndó liə uwə-dé kɨ̀ ta. 19 Lokɨ kàdɨ̀ ur lé, Jeju ində lo tḛḛ mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ̀ njéndó né-je liə.

Kagɨ kote kɨ́ Jeju man-é lé tutɨ kurum

Mat 21:20-22

20 Kɨ̀ ndɔge ta təl-dé-tɨ rəmə, njéndó né-je dꞌoo kɨ́ kote lé ḭ taá ya tutɨ sar tḛḛ njirə-é-tɨ nangɨ. 21 Beɓa mḛḛ Piyər ole dɔ né-tɨ kɨ́ ra-né lé adɨ, idə Jeju panè: Njèndó dow-je né ꞌoo, kote kɨ́ ꞌman-é lé tutɨ kurum tin.

22 Jeju idə-dé panè: «Adi mḛḛ-si Lubə. 23 †Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ kinə dow madɨ idə mbal kin panè: “ꞌƆtɨ kɨ rangɨ lo kin-tɨ ə ꞌɔw ꞌusɨ dan babo-tɨ”, ɓá kinə dowbé lé tadɨ ta dɔ-tɨ al ə adɨ mḛḛ kɨ́ né-é à ra né lé, né-é à ra né ya tɔ.» 24 Gin-é kin ɓá adɨ mꞌidə-si: Né lay kɨ́ sə̰i ꞌdəji mḛḛ ta-tɨ kɨ́ pa kɨ̀ Lubə lé, kadɨ ꞌndai mḛḛ-si ka̰y kɨ́ ingəi né-é ngá, rəmə a kingəi né-é ya tɔ.

25 †Ə lokɨ sə̰i a̰i taá kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə ɓá ooi tokɨ ɔwi kɨ̀ ta mḛḛ-si-tɨ kɨ̀ dow rəmə, in̰əi go kɔgɨ adi-é kdɔ kadɨ Bɔbɨ-si Lubə kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ in̰ə-né go majal-je lə-si kɔgɨ adɨ-si tɔ.

26 [Ngà kinə in̰əi go majal-je lə madɨ-si-je kɔgɨ al lé, Bɔbɨ-si kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ à kin̰ə go majal-je lə-si kɔgɨ al ya tɔ.]†

Ta kɨ́ dɔ tɔ́gɨ-tɨ lə Jeju

Mat 21:23-27; Luk 20:1-8

27 Lokɨ ꞌtəl ree Jorijalḛm gogɨ lé, Jeju ɔw njiyə takəy-tɨ lə Lubə rəmə, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je dꞌɔw rɔ-é-tɨ 28 ə ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Ná̰ ɓá adɨ-i tarəbɨ ɓá ꞌra-né né-je kinlé wa? Ná̰ adɨ-i tɔ́gɨ ɓá ꞌra-né wa?» 29 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Mꞌa dəjɨ-si ta káre bè ya par; iləi-mi-tɨ ə mꞌa kidə-si dow kɨ́ adɨ-m tɔ́gɨ mꞌra-né né-je kinlé tɔ. 30 Ja̰ lé to Lubə ɓá ulə-é adɨ ra dow-je batḛm əse to dow-je wa? Iləi-mi-tɨ.» 31 Beɓa dḛ ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Kinə jꞌpainè to Lubə ɓá ulə-é lé ḛ à təl panè kdɔ ri ɓá adi-é mḛḛ-si al wa? 32 Ə kinə jꞌpainè to dow-je ɓá dꞌulə-é ya bè lé, bayawəə … Dḛ ꞌpa bè kdɔ dḛ ꞌɓəl kosɨ dow-je, kdɔ dow-je lay ꞌgə kɨ́ Ja̰ lé to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.» 33 Beɓa dḛ dꞌidə Jeju ꞌpanè: «Jꞌgə al.» Rəmə Jeju idə-dé panè: «Ma̰ kàrè mꞌa kidə-si dow kɨ́ adɨ-m tɔ́gɨ ɓá mꞌra-né né-je kinlé al ya tɔ.»

12

Gosta kɨ́ dɔ njérakullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ

Mat 21:33-46; Luk 20:9-19

1 Jeju pa ta kɨ̀ gosta panè: Dow káre uwə nduu, ɔr gali dɔ-tɨ, ra ɓe dɔ ər-tɨ kdɔ mbore-né man nduu lé rəm, ur pal ngəm lo titɨ, ɓəy ɓá adɨ njérakullə-é-je dꞌuwə siə dɔ-é kadɨ ꞌra kullə dɔ-tɨ ə ɔtɨ ɔw mba. 2 Lokɨ na̰y kijə kandɨ nduu asɨ lé, ꞌɓa njèndɔr lé ulə ngonnjèkullə káre rɔ njérakullə-je-tɨ lé, kdɔ kadɨ dꞌadɨ-nꞌḛ̀ kandɨ nduu lə-nꞌḛ̀ kɨ́ sɔbɨ dɔ-nꞌḛ̀. 3 Rəmə dḛ dꞌuwə-é, ꞌtində-é mbukɨ-mbukɨ ə dꞌin̰ə-é dꞌadɨ təl kɨ̀ ji-é kare. 4 Ḛ təl adɨ ngonnjèkullə kɨ́ rangɨ ɔw ɓəy; dḛ dꞌuwə-é, ꞌtində dɔ-é mbukɨ-mbukɨ ɓá ꞌtajɨ-é dɔ-tɨ. 5 ꞌƁa njéndɔr lé təl ulə ngonnjèkullə kɨ́ rangɨ ya ɓəy; ḛ kàrè ꞌtɔl-é rəm, ɓá dḛ kɨ́ rangɨ n̰a̰ kɨ́ ꞌɓa-dé ulə-dé go-tɨ kàrè ꞌtɔl dḛ kɨ́ ná̰-je ɓá ꞌtində dḛ kɨ́ dan-tɨ-je rəm tɔ. 6 Ngon kal liə kɨ́ ində-é dan kəm-é-tɨ ya par ngá ə́ nà̰y; adɨ ḛ to sɔ̰y dow kɨ́ ulə-é kɨ rɔ-dé-tɨ ə panè: «To ngon-m adɨ dꞌa ɓəl gidɨ-é.» 7 Ngà lokɨ njérakullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ kinlé dꞌoo-é rəmə, dꞌidə-na̰ ta ꞌpanè: «Ooi, ngon-é kɨ́ ndɔ-é à to njènéndubə lé ə́ ɔw ree ɔngɨ. ꞌReei adɨ jꞌtɔli-é kadɨ néndubə təl to kɨ́ lə-ji.» 8 Beɓa dꞌuwə-é, ꞌtɔl-é, ꞌndɔr nin-é dꞌilə wale. 9 Ngá ɓá Jeju təl panè: Bè kinlé, ri ɓá ꞌɓa njèndɔr nduu lé à ra wa? À ree kdɔ tɔl njérakullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ kin kɔgɨ ə à kɔy dḛ kɨ́ rangɨ kində-dé tó-dé-tɨ.

10 «Ər kɨ́ njékində kəy-je dꞌilə pɨrɨngɨ kɔgɨ lé ɓá təl to ər kɨ́ majɨ kɨ́ sul kəy-tɨ.»

Ta kinlé, sə̰i ꞌndói mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ooi ya al wa?

11 Né kinlé to kullə ra ꞌƁaɓe. Ngà kɨ rɔ-ji-tɨ rəmə, to nékɔjɨ.

12 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ꞌsangɨ rəbɨ kdɔ kuwə Jeju, kdɔ ꞌgə kɨ́ ḛ pa gosta kinlé sɔbɨ-né dɔ-dé, ngà dḛ ꞌɓəl kosɨ dow-je. Beɓa dꞌin̰ə-é ə dꞌɔtɨ dꞌɔw.

Ta kɨ́ dɔ lambo-tɨ lə Sejar

Mat 22:15-22; Luk 20:20-26

13 Go-tɨ, ꞌtəl dꞌulə Parisi-je kɨ́ dan-tɨ-je, kɨ̀ dow-je lə Erodɨ kɨ́ ná̰-je rɔ Jeju-tɨ, kdɔ kadɨ dꞌingə ta madɨ ta-é-tɨ ə dꞌilə-né ta dɔ-é-tɨ. 14 Lokɨ ꞌree rɔ-é-tɨ lé ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, jꞌgə kɨ́ i lé ꞌto njèpata kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, i ꞌɓəl kəm dow al rəm; kdɔ i ꞌoo majɨ lə dow kɨ́ taga nè kin al; ngà i ꞌisɨ ꞌndó dow-je rəbɨ lə Lubə kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ ta tɔgrɔ-tɨ. Beɓa jꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌidə-ji se to tó-é kadɨ dow ugə lambo lə ngar Sejar wa? Tò kadɨ jꞌugə əse tò kadɨ jꞌugə al wa?

15 Ngà Jeju gə ta kədkəm dow-je kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ lé adɨ idə-dé panè: «Kdɔ ri ɓá ꞌsangi kadɨ ooi ta kɨ́ mḛḛ-m-tɨ wa?» ꞌReei kɨ̀ ka̰ là káre adi-mi mꞌoo. 16 Beɓa ꞌree kɨ̀ ka̰ là káre dꞌadɨ-é, ngá ɓá ḛ təl dəjɨ-dé panè: «To dɔ ná̰ kɨ̀ ri ná̰ ɓá tò-tɨ wa?» Rəmə dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «To dɔ Sejar kɨ̀ ri-é.» 17 Ngá ɓá ḛ təl idə-dé panè: «Né lə Sejar ə adi Sejar, ngà né lə Lubə rəmə, adi Lubə tɔ.» Ta kɨ́ Jeju ilə-dé-tɨ kinlé, ɔr ndil-dé n̰a̰.

Ta kɨ́ dɔ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ-tɨ

Mat 22:23-33; Luk 20:27-40

18 †Sadusi-je kɨ́ ꞌto njépanè tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ goto lé, ꞌree rɔ Jeju-tɨ ꞌdəjɨ-é ta ꞌpanè: 19 Njéndó dow-je né, Moiyijɨ un ndu adɨ-ji panè: «Kinə dow taa dené ɓá ojɨ siə ngon al ɓəy ya oy rəmə, ngonkɔ̰ njègoto-je à taa dené ndubə lé kojɨ-né ngan-je kdɔ kində-né ko-é.» 20 Ngankɔ̰-na̰-je dꞌasɨ siri bè; ḛ kɨ́ dɔsa̰y taa dené ə́ ojɨ siə ngon al ɓəy ya ə oy. 21 Beɓa ḛ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ree taa dené ndubə lé, rəmə ojɨ siə ngon al ya ə oy ɓəy; njèkungɨ-tɨ mutə kàrè bè ya rəm. 22 Bè-bè ya ngankɔ̰-na̰-je kɨ́ siri kin dꞌojɨ siə ngon al ya dꞌoy-né lay rəm, ɓá dené-é lé kàrè oy-né go-dé-tɨ rəm tɔ. 23 Ndɔ kɨ́ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, se dené kinlé à to ne ná̰ dan-dé-tɨ wa? Kdɔtalə dḛ ꞌtaa-é ya siri lay.

24 Jeju təl idə-dé panè: «Sə̰i uri wale, kdɔ sə̰i ꞌgəi mḛḛ ta kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé al rəm, ɓá ꞌgəi tɔ́gɨ lə Lubə al rəm tɔ.» 25 Kdɔ lokɨ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, taana̰ à goto; dow-je dꞌa kisɨ titɨ-na̰ kɨ́ malayka-je dꞌisɨ-né dɔra̰-tɨ kin bè. 26 Ta lə tɔsɨ kɨ́ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, sə̰i ꞌndói mḛḛ mbete-tɨ lə Moiyijɨ lo-é-tɨ kɨ́ Lubə pa-né siə ta dan kam-tɨ lé ya al wa? Ḛ pa siə panè: «Mꞌto Lubə lə Abrakam, Lubə lə Isakɨ kɨ̀ Lubə lə Jakobɨ.» 27 Lubə lé to Lubə lə dow-je kɨ́ dꞌoy al. Ngà to Lubə lə dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm. Adɨ sə̰i uri wale kur kɨ́ nga̰ n̰a̰.

Ta kɨ́ dɔ ndukun-tɨ kɨ́ boy itə madɨ-é-je

Mat 22:34-40; Luk 10:25-37; Rɔm 13:8-10

28 Dow káre dan njéndó dow-je ndukun-je-tɨ oo ndi-dé lo najɨ-na̰ ta-tɨ ə gə kɨ́ Jeju ilə-dé ta-tɨ kin majɨ n̰a̰ lé, ḛ ɔtɨ ree rɔ-é-tɨ dəjɨ-é panè: «Dan ndukun-je-tɨ lay lé, ḛ kɨ́ rá ɓá to kɨ́ boy itə madɨ-é-je wa?» 29 Jeju təl ilə-é-tɨ panè: «Ndukun kɨ́ boy itə madɨ-é-je lay ə́n: “ꞌOo, Israyel! ꞌƁaɓe Lubə lə-ji ya to ꞌƁaɓe kɨ̀ kár-é bè. 30 ꞌA ndigɨ ꞌƁaɓe Lubə lə-i kɨ̀ mḛḛ-i kɨ́ káre-rè, kɨ̀ ndil-i lay, kɨ̀ tagɨr lə-i lay, ɓá kɨ̀ tɔ́gɨ-i lay rəm tɔ.” 31 Ndukun kɨ́ ɔsɨ go-é ə́n: “ꞌA ndigɨ dow madɨ-i tokɨ kɨ̀ rɔ-i bè tɔ.” Ndukun-je kɨ́ joo kinlé, ḛ kɨ́ rangɨ kɨ́ boy itə-dé goto.» 32 Njèndó dow-je ndukun lé təl idə-é panè: «Oiyo, njèndó dow-je né, ta lə-i to tó-é. Lubə lé ra káre-rè ə ḛ kɨ́ rangɨ kɨ́ ɔsɨ kəl-é goto rəm, 33 kadɨ dow ndigɨ-é kɨ̀ mḛḛ-é kɨ́ káre-rè rəm, kɨ̀ tagɨr liə lay rəm, kɨ̀ tɔ́gɨ-é lay rəm, ɓá kadɨ dow ndigɨ madɨ-é tokɨ rɔ-é bè rəm kinlé, to né-je kɨ́ majɨ itə da̰-je lay kɨ́ ró, kɨ̀ ḛ kɨ́ kilə məsɨ-dé nangɨ kadɨ Lubə.» 34 †Lokɨ Jeju oo kɨ́ ḛ təl ilə-é-tɨ kɨ̀ gosɨ lé, ḛ idə-é panè: «I ꞌa̰ sa̰y kɨ̀ kɔ̰ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ al.» Beɓa go-tɨ lé, dow kɨ́ ɓo dəjɨ ta Jeju ra-é ya goto ngá.

Kristɨ to ngon lə ná̰ wa?

Mat 22:41-46; Luk 20:41-44

35 Lokɨ Jeju un ta ə a̰ ndó né dow-je takəy-tɨ lə Lubə rəmə, ḛ dəjɨ ta panè: «Kdɔ ri ɓá njéndó dow-je ndukun-je ꞌpanè Kristɨ* to ngonka Dabidɨ wa?» 36 Dabidɨ ya kàrè, lokɨ Ndil kɨ́ aa njay tḛḛ kɨ̀ dɔ ta adɨ-é lé ḛ panè:

«ꞌƁaɓe idə ꞌƁaɓe lə-m panè:

ꞌRee ꞌisɨ dɔ jikɔl-m-tɨ sar kadɨ mꞌtəl njéba-je lə-i gin tɔ́gɨ-i-tɨ.»

37 Dabidɨ ya kɨ̀ dɔ-é ɓa Kristɨ ꞌƁaɓe, ngà ra ban ɓá Kristɨ à to ngonka-é ɓəy wa? Lo-é-tɨ kinlé kosɨ dow-je dꞌoo ta liə kɨ̀ rɔnəl.

Ndəjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó dow-je ndukun-je

Mat 23:1-36; Luk 20:45-47

38 Mḛḛ néndó-tɨ lé, Jeju panè: «Ooi go rɔ-si majɨ kɨ rɔ njéndó dow-je ndukun-je-tɨ. Kdɔ dḛ lé nəl-dé kɔr gama̰ kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ ngal puu-puu rəm, ꞌndigɨ kadɨ dow-je ꞌra-dé lapiya kunta-na̰ lokosɨ-je-tɨ rəm, 39 ꞌndigɨ lokisɨ-je kɨ́ kete nɔ̰̀ dow-je-tɨ mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, ɓá ꞌsangɨ lokisɨ-je kɨ́ nɔ̰̀ dow-je-tɨ lo nékuso ra na̰y-je-tɨ rəm tɔ. 40 Dḛ ꞌkəə né-je kɨ́ mḛḛ kəy-je-tɨ lə njéngɔwkoy-je kər-kər ə ꞌpa ta kɨ̀ Lubə dꞌadɨ ngal n̰a̰-n̰a̰ kadɨ dow-je dꞌoo-dé-né. Ta kɨ́ gangɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰ ya à ree dɔ-dé-tɨ.»

Kadkare lə njèngɔwkoy kɨ́ njèndoo

Luk 21:1-4

41 Go-tɨ, Jeju isɨ nangɨ sɔbɨ dɔ ku kilə kadkare kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə isɨ oo se ban ɓá dow-je dꞌisɨ dꞌadɨ-né né Lubə lə-dé wa? Njénékingə-je ꞌree dꞌadɨ là kɨ́ n̰a̰-n̰a̰. 42 Ngà njèngɔwkoy káre kɨ́ to njèndoo ree ungɨ silə joo kɨ́ to né al. 43 Beɓa Jeju ɓa njéndó né-je liə idə-dé panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; njèngɔwkoy kɨ́ njèndoo kanlé, adɨ né itə ndəgɨ dow-je lay kɨ́ dꞌadɨ né kinlé. 44 Kdɔ dḛ kɨ́ lay kinlé, to man dɔ là-je lə-dé kɨ́ tò mburukɨ-mburukɨ ɓá dꞌadɨ tin. Ngà dené kanlé, né liə goto, adɨ ḛ un sɔ̰y nékingə-é ya adɨ ə to sɔ̰y né kɨ́ à kuso kdɔ kisɨ-né ya ɓá un latɨ adɨ tin.»

13

Ta lə kəy lə Lubə kɨ́ Jorijalḛm kɨ́ à tujɨ

1 Lokɨ Jeju tḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kɨ ndaa-tɨ lé, dow káre dan njéndó né-je-tɨ liə panè: «Njèndó dow-je né, ꞌoo kəy kɨ́ boy kɨ́ dꞌində kɨ̀ ər-je kɨ́ kurə́-kurə́ kin.» 2 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè «ꞌOo, kəy-je kɨ́ boy-boy kinlé, dꞌa tɔsɨ tilə káre-káre kadɨ ər káre ya kàrè à tò dɔ madɨ-é-tɨ al.»

Né-je kɨ́ à ra né kete nɔ̰̀ təl Jeju-tɨ

Mat 24:3-14; Luk 21:7-19

3 Go-tɨ, Jeju isɨ dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ sɔbɨ dɔ kəy lə Lubə rəmə, Piyər, kɨ̀ Jakɨ, kɨ̀ Ja̰, kɨ̀ Andre ꞌɓa-é ngərəngɨ ꞌdəjɨ-é ta ꞌpanè: 4 «ꞌIdə-ji, ndɔ kɨ́ rá ɓá né-je kinlé à ra né wa? Ə ri ɓá à tɔjɨ kadɨ jꞌgə-né dɔkaglo-je kɨ́ né-je kinlé à ra né wa?» 5 Beɓa Jeju idə-dé panè: «Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ, adi dow ədɨ-si al. 6 Kdɔ dow-je n̰a̰ dꞌa kun ri-m kində dɔ-dé-tɨ ə dꞌa panè: “Dḛ ya ꞌto Kristɨ.” Beɓa dꞌa kədɨ-né dow-je n̰a̰ kur-dé-né wale. 7 Lokɨ a kooi poy rɔ-je, kɨ̀ ká rɔ-je lé, adi mḛḛ-si gangɨ man al. Lé ban-ban ya kàrè né-je kinlé à ra né ya, ngà kḛ ɓá à to sɔ̰y né-je al ɓəy. 8 Gin dow-je madɨ dꞌa kḭ rɔ kɨ̀ gin dow-je madɨ, kɔ̰ɓe káre à kḭ rɔ kɨ̀ kɨ́ káre, dɔnangɨ à yəkɨ kɨ̀ lo-lo, ɓobo à kusɨ. Bè ya kàrè, à tò titɨ kulə gin ndo lə dené bè ɓəy.»

9 †«Ooi go rɔ-si majɨ, kdɔ dꞌa kɔw sə-si nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ rəm, dꞌa tində-si mbukɨ-mbukɨ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je rəm, dꞌa kɔw sə-si nɔ̰̀ gubərnər-je-tɨ kɨ̀ nɔ̰̀ ngar-je-tɨ kadɨ ꞌgangɨ ta dɔ-si-tɨ kdɔ ta lə-m; beɓa dꞌa kingə-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ta-si-tɨ. 10 Ngà tò kadɨ mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə-m lé, à kusɨ mbi gin dow-je-tɨ lay kete ɓəy ɓá né-je kin à ra né. 11 Lokɨ dꞌɔw sə-si nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ lé, adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ kete kdɔ ta-je kɨ́ à pai al; ngà ta kɨ́ à tokɨ kində ta-si-tɨ dɔkàdɨ̀-é-tɨ kin ya ɓá ꞌpai; kdɔ to sə̰i ɓá a pai ta lé al, ngà to Ndil kɨ́ aa njay ɓá à kində ta ta-si-tɨ kadɨ ꞌpai.»

12 «Dow à kun dɔ ngonkɔ̰-é ya kadɨ ꞌtɔl-é; bɔbɨ ngon à kun dɔ ngon-é kadɨ ꞌtɔl-é; ngan-je dꞌa kɔsɨ ta njékojɨ-dé-je rəm, dꞌa kun dɔ-dé kadɨ ꞌtɔl-dé rəm. 13 †Dow-je lay ya dꞌa kɔsɨ-si kɨ̀ ta kdɔ ta lə-m. Ngà dow kɨ́ uwə rɔ-é nga̰ sar tḛḛ sɔ̰y-é-tɨ ə à kajɨ.»

Ta lə kində kəmkaa dɔ rɔ-tɨ

Mat 24:15-28; Luk 21:20-24

14 «Dow kɨ́ isɨ ndó mbete* rəmə kadɨ gə mḛḛ ta kin majɨ. Lokɨ a kooi nékɔbɨ, kɨ̀ né kɨ́ tò n̰ḛ lo-tɨ kɨ́ tuwə kadɨ tò-tɨ al rəmə, kadɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ, dꞌa̰y dꞌɔw dan mbal-je-tɨ. 15 †Dow kɨ́ isɨ dɔ kəy-tɨ kàrè, kadɨ ur nangɨ kdɔ kɔw kəy kun né madɨ al ngá, 16 rəm ɓá dow kɨ́ a̰ ndɔrɔ kàrè, kadɨ təl ree ɓee un kubɨ kul liə al tɔ. 17 Ə́ mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kin tujɨ kɨ́ à kusɨ dɔ dené-je-tɨ kɨ́ njésəm kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌisɨ dꞌadɨ mba ngan-je à tò ban ə́n ə!»

18 «Beɓa ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ kadɨ né kin ra né na̰y kul-tɨ al. 19 †Kdɔ ndɔ-je kinlé, à to ndɔ kɔ̰̀ kɨ́ dum natɨ kɨ́ lokɨ Lubə ində-né dɔnangɨ kin ya dow oo nja káre al ɓəy rəm, ɓá dow à koo ga̰-é gogɨ al ya sar rəm tɔ. 20 Kinə ꞌƁaɓe gangɨ ta ndɔ-je kinlé adɨ gɔjɨ al rəmə, dow kɨ́ à kajɨ ya goto. Ngà kḛ ɓá ḛ adɨ ndɔ-je kinlé gɔjɨ, kdɔ dow-je kɨ́ ḛ mbətɨ-dé adɨ ꞌto dow-je liə.»

21 «Kinə dow idə-si panè: “Kristɨ† a̰ nè” əse “a̰ yó”, kàrè ꞌtaai ta liə al. 22 Kdɔtalə, njéɓa rɔ-dé Kristɨ-je, kɨ̀ njéɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ dꞌa kḭ kdɔ ra nékɔjɨ-je, kɨ̀ né mbəli-je kdɔ kədɨ-né dow-je. Dꞌa ra bè sangɨ-né koo se dꞌa kur dow-je kɨ́ Lubə mbətɨ-dé lé wale kare wa. 23 Ooi go rɔ-si majɨ. Ma̰ mꞌidə-si rəsɨ ngá ə́n!»

Təl ree lə Ngon lə dow

Mat 24:29-31; Luk 21:25-28

24 †Go ndɔ kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ dum natɨ kinlé,

londul à kutɨ kəm kàdɨ̀,

na̰y à nda al,

25 †kərwəḭ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ dꞌa tusɨ nangɨ,

ɓá tɔ́gɨ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ à yəy yəkɨ-yəkɨ.

26 †Rəmə dow-je dꞌa koo Ngon lə dow à kḭ dɔra̰-tɨ kisɨ ree dan kilndi-tɨ kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰ rəm, ɓá kɨ̀ riɓa rəm tɔ. 27 Ḛ à kulə malayka-je kadɨ ꞌkəw dow-je kɨ́ ḛ mbətɨ-dé kɨ dɔ kum dɔnangɨ kɨ́ sɔ kin lay kɨ natɨ. Dꞌa kḭ ngangɨ dɔnangɨ-tɨ kɔw njal ngangɨ dɔra̰-tɨ.

Néndó kɨ́ rɔ kote-tɨ

Mat 24:32-35; Luk 21:29-33

28 Uni néndó mḛḛ gosta-tɨ kɨ́ dɔ kote-tɨ kin ooi. Kote lé, lokɨ balkəm-é-je təl tò mbəl ɓá mbi-é tubə dɔ-tɨ lé, sə̰i ꞌgəi kɨ́ na̰y ɓà nà̰y ngɔsi. 29 Bè ya tɔ, lokɨ ooi kɨ́ né-je kinlé isɨ ra né rəmə, kadɨ ꞌgəi kɨ́ Ngon lə dow a̰ tarəbɨ-tɨ pèrèrè ngá.

30 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm nè kin, dꞌa koy lay al ya né-je kinlé à ra né. 31 Dɔra̰-je kɨ̀ dɔnangɨ kin dꞌa goto, ngà ta-je lə-m lé à goto al ya sartagangɨ.

Dow gə ndɔ ree lə Jeju Kristɨ al

Mat 24:36-44

32 †Ta lə ndɔ əse kàdɨ̀ ree lə Ngon lə Lubə lé, dow kɨ́ gə goto, malayka-je kɨ́ dɔra̰-tɨ ya kàrè ꞌgə al rəm, ɓá Ngon lə Lubə lé ya kàrè gə al, ngà Bɔbɨ-é ya kɨ̀ kár-é ɓá gə. 33 Beɓa ooi go rɔ-si majɨ, isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ, kdɔ sə̰i ꞌgəi ndɔ kɨ́ né-é à ra-né né al. 34 †À tò titɨ-na̰ kɨ̀ njèkəy kɨ́ isɨ ɔw mba rəmə in̰ə kəy liə, ində ngannjékullə-je liə dɔ-tɨ, gángɨ kullə dɔ-dé-tɨ kɨ̀ go-é go-é kadɨ ꞌra, ɓá ndəjɨ njèngəm takəy kadɨ isɨ kəm. 35 Ə́n ə́ isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ tɔ, kdɔ sə̰i ꞌgəi ndɔ kɨ́ njèkəy à təl-né al. À təl ta losɔlɔ pee əse danlo-tɨ, əse kɨ̀ ndi nɔ̰ kunjə əse kɨ̀ ndɔge. 36 Beɓa isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ nè à kḭ ree kubə-si nangɨ busɨ dɔ ɓi-tɨ. 37 Ta kɨ́ mꞌidə-si kinlé, mꞌidə dow-je lay tɔ, kadɨ isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ.

14

ꞌBoy-je lə jipɨ-je dꞌim Jeju

Mat 26:1-5; Luk 22:1-2; Ja̰ 11:45-53

1 Ndɔ ra na̰y Pakɨ*, kɨ̀ ndɔ ra na̰y kɨ́ ꞌra kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ nà̰y ndɔ joo. Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je ꞌsangɨ kəm rəbɨ kdɔ kədɨ Jeju kuwə-é tɔl-é. 2 Kdɔtalə dḛ ꞌpanè: «Jꞌa rai ndɔ ra na̰y-tɨ al, kdɔ jꞌa kungi dow-je dɔ-ji-tɨ.»

Ta lə dené kɨ́ ur ubɨ dɔ Jeju-tɨ

Mat 26:6-13; Ja̰ 12:1-8; Luk 7:36-50

3 †Jeju isɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani, mḛḛ kəy-tɨ lə Simɔ̰ kɨ́ ndɔkɨ to njèbanjɨ. Lokɨ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ rəmə, dené káre bè andɨ go-dé-tɨ kɨ̀ ku kɨ́ ꞌra kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é «albatrə» ji-é-tɨ. Ku lé, ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ rusɨ mḛḛ-é ə to ubɨ wale kɨ́ ꞌɓa-é «nár» kɨ́ yə́rə́rə́ adɨ là-é n̰a̰. Dené lé ində ta ku lé tətɨ, ə ungɨ ubɨ lé dɔ Jeju-tɨ. 4 Rəmə nəl dow-je kɨ́ ná̰-je al, adɨ ꞌpa ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Ḛ tujɨ ubɨ kin kɔgɨ bè kdɔ ri wa?» 5 To ubɨ kɨ́ lé jꞌa taa-né là kɨ́ à dəə là kullə kɨ́ ndɔ ɓumutə kdɔ ləbɨ njéndoo-je al ɓan wa? Rəmə wɔngɨ ra-dé dɔ dené-tɨ lé. 6 Ngà Jeju panè: In̰əi dené kin jeke. Adi-é kɔ̰̀ bè kdɔ ri wa? Ḛ ra né kɨ́ majɨ kdɔ ta lə-m. 7 Kdɔ njéndoo-je dꞌa kisɨ sə-si nè kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é, adɨ ndɔ kɨ́ ꞌndigi lé, a rai sə-dé majɨ ɓəy, ngà ma̰ lé mꞌa kisɨ sə-si kɨ̀ ndɔ-je lay al. 8 Dené kinlé ra né kɨ́ tɔ́gɨ-é asɨ ra; ḛ ndəm-m ubɨ kete kdɔ dubɨ-m-né. 9 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; lo lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ dꞌa kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ titɨ lé, dꞌa kɔr poy né kɨ́ dené ra kinlé kadɨ mḛḛ dow-je ole-né dɔ-é-tɨ.

Judasɨ sangɨ kəm rəbɨ kun dɔ Jeju

Mat 26:14-16; Luk 22:3-6

10 Judasɨ Iskariyotɨ kɨ́ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo ɔw ɔjɨ ta kɨ̀ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kadɨ nꞌilə Jeju ji-dé-tɨ. 11 Lokɨ dꞌoo ta liə bè lé, rɔ-dé nəl-dé n̰a̰ adɨ dꞌun mindɨ-dé kadɨ dꞌadɨ-é là. Dɔgangɨ-é-tɨ kinlé, Judasɨ sangɨ kəm rəbɨ kɨ́ majɨ kadɨ nꞌilə-é-né ji-dé-tɨ.

Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə ꞌra go na̰y Pakɨ

Mat 26:17-19; Luk 22:7-20; Ja̰ 13:21-30

12 Ndɔ kɨ́ dɔsa̰y lə ndɔ ra na̰y kɨ́ ꞌra kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ, ndɔ kɨ́ dꞌilə-né məsɨ batɨ-je nangɨ kdɔ nékuso kɨ́ lo Pakɨ-tɨ lé, njéndó né-je lə Jeju ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Lo kɨ́ rá ɓá i ꞌndigɨ kadɨ jꞌra nékuso Pakɨ-tɨ jꞌadɨ-i wa?» 13 Beɓa Jeju ulə njéndó né-je joo kete panè: «Ɔwi mḛḛ ɓebo-tɨ, a kingəi dingəm kɨ́ utɨ gùm man rəmə ꞌndoli go-é. 14 Mḛḛ kəy kɨ́ ḛ ɔw-tɨ lé, idəi njèkəy ꞌpainè: Njèndó dow-je né panè, mḛḛ kəy kɨ́ rá ɓá nꞌa kuso né Pakɨ-tɨ kɨ̀ njéndó né-je lə-nꞌḛ̀ wa? 15 Ə ḛ à kɔjɨ-si kəy káre kɨ́ mḛḛ-é tatɨ pəl-pəl kɨ́ tò dɔ madɨ-é-tɨ taá; né-je lay tò-tɨ rəm, tokɨ ra go-é lay rəm; lo kin ɓá a rai nékuso-tɨ kdɔ-ji.» 16 Ngà lokɨ njéndó né-je dꞌɔtɨ dꞌɔw mḛḛ ɓebo-tɨ lé, dꞌingə né-je lay titɨ kɨ́ Jeju idə-dé-né ə ꞌra nékuso Pakɨ.

Jeju pa ta lə Judasɨ kɨ́ à kun dɔ-é

Mat 26:20-25; Luk 22:21-23

17 Ta kàdɨ̀ kur-tɨ, Jeju ree kɨ̀ njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo. 18 Lokɨ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ lé, Jeju panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow káre dan-si-tɨ kɨ́ isɨ uso sə-m né à kun dɔ-m.» 19 Go ta-tɨ kinlé, mḛḛkɔ̰̀ ra njéndó né-je adɨ ꞌdəjɨ-é ta ɔsɨ go-na̰ go-na̰ ꞌpanè «To ma̰ wa?» 20 Jeju təl ilə-dé-tɨ panè: «To dow káre dan-si-tɨ sə̰i kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kin, kɨ́ ulə ji-é sə-m natɨ mḛḛ ba̰y-tɨ kin ya. 21 Tɔgrɔ, Ngon lə dow à koy titɨ kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-é lé ya, ngà tujɨ ɓá à kusɨ dɔ dow-tɨ kɨ́ njèkun dɔ-é. Dowbé kinlé dꞌojɨ-é al kàrè tò sotɨ.»

Kində gin nékuso nam lə Jeju

Mat 26:26-30; 1Kɔ 11:23-29

22 Lokɨ dꞌisɨ dꞌuso né lé, Jeju un mbə̀ rəmə ra oiyo Lubə ɓá uwə gangɨ adɨ njéndó né-je liə ə panè: «ꞌTaai, né kin to dajɨ rɔ-m.» 23 Go-tɨ, un kobɨ kɨ́ man nduu tò-tɨ, ra oiyo Lubə, adɨ-dé ə dḛ lay ya dꞌa̰y. 24 Jeju idə-dé panè: «Kin to məsɨ-m, məsɨ kulənojɨ natɨ kɨ̀ Lubə kɨ́ ungɨ nangɨ kdɔ kosɨ dow-je. 25 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; mꞌa ka̰y man nduu gogɨ al sar ndɔ kɨ́ mꞌa ka̰y kɨ̀ sigɨ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə.» 26 Go-tɨ, dꞌusɨ pa-je† ɓəy ɓá dꞌḭ dꞌɔw dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ.

Jeju idə Piyər panè nꞌa najɨ kɨ́ nꞌgə-nꞌḛ̀ al

Mat 26:31-35; Luk 22:31-34; Ja̰ 13:36-38

27 Jeju idə njéndó né-je liə panè: «Sə̰i lay ya a tusi-mi kin̰əi-mi, kdɔ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè:

“Mꞌa tɔl njèkul batɨ-je, rəmə batɨ-je dꞌa sane-na̰.”»

28 †Ngà Jeju təl ilə dɔ-tɨ panè: «Kḛ ɓá lokɨ mꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, mꞌa kɔw ngəbɨ-si Galile.» 29 Piyər idə-é panè: «Lé dow-je lay ꞌtusi dꞌin̰ə-i kɔgɨ kàrè ma̰ bè lé mꞌa kin̰ə-i kɔgɨ nda̰ al.» 30 Jeju ilə-é-tɨ panè: «ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; ɓone ə kɨ́ ndɔɔ nè-tɨ kin ya, kunjə à nɔ̰ nja joo al ɓəy ya ꞌa najɨ panè ꞌgə-m al ya nja mutə.» 31 Piyər təl ilə-é-tɨ kɨ̀ tɔ́gɨ-é ya ɓəy panè: «Kadɨ mꞌnajɨ ta mꞌpanè mꞌgə-i al lé, kɨ́ nja káre ya kàrè à tḛḛ ta-m-tɨ al. Lé asɨ kəm koy kàrè mꞌa koy sə-i.» Rəmə ndəgɨ njéndó né-je lay ꞌpa bè ya tɔ.

Jeju pa ta kɨ̀ Lubə lo ndɔr-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Getsemane

Mat 26:36-46; Luk 22:39-46

32 Lokɨ dꞌɔw ꞌtḛḛ lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Getsemane rəmə, Jeju idə njéndó né-je liə panè: «Isi nangɨ nè adɨ mꞌɔw mꞌpa ta kɨ̀ Lubə.» 33 Ə ḛ adɨ Piyər, kɨ̀ Jakɨ, kɨ̀ Ja̰ dꞌɔw siə rəmə, dɔ gangɨ-é-tɨ kinlé ɓá ɓəl kɨ̀ mḛḛ gangɨ man ulə gin ra Jeju. 34 Beɓa idə-dé panè: «Mḛḛkɔ̰̀ ra-m asɨ koy; isi nangɨ nè ə ɔgi kəm-si ɓi.» 35 Ngà rəmə lokɨ ɔtɨ kete sḛ lé, usɨ nangɨ pa ta kɨ̀ Lubə panè kinə kəm rəbɨ kɨ́ rangɨ tò nɔ̰ɔ̰ rəmə, kadɨ nꞌra nꞌadɨ kàdɨ̀ kɨ́ né kin ɔw kɨ̀ ra-né né kinlé tḛḛ dɔ-nꞌḛ̀-tɨ al. 36 Ḛ panè: «Aba! Bɔbɨ-m, i lé ꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ né-je-tɨ lay, ꞌitə kɔ̰̀ kɨ́ n̰a̰ kin kɨ rangɨ dɔ-m-tɨ. Lé bè ya kàrè, ꞌra kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə-m ma̰ al; ngà kadɨ ꞌra kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə-i i ya.» 37 Jeju təl ree rɔ njéndó né-je-tɨ kɨ́ mutə lé rəmə ingə-dé dɔ ɓi-tɨ. Beɓa ḛ pa kɨ̀ Piyər panè: «Simɔ̰, ꞌto ɓi wa? Kadɨ ꞌɔgɨ kəm-i ɓi kàdɨ̀ káre bè ya kàrè ꞌasɨ al wa?»

38 «Ɔgi kəm-si ɓi ə ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ kadɨ néna̰ tḛḛ dɔ-si-tɨ rəmə usi al. Ndil ndigɨ, ngà dajɨ rɔ dow ɓá tɔ́gɨ-é asɨ al.» 39 Jeju təl in̰ə-dé ɓəy ə ɔw pa ko ta-je kɨ́ káre kin ya kɨ̀ Lubə ɓəy. 40 Go-tɨ, təl ree, rəmə ingə-dé dɔ ɓi-tɨ, kəm-dé ɔy diriri. Dḛ ꞌgə ta kɨ́ dꞌa kidə-é al. 41 Təl ree kɨ́ nja mutə idə-dé panè: «ꞌToi ɓi lə-si ngá, uwəi rɔ-si. Gin né-je gangɨ ngá! Kàdɨ̀ asɨ; dꞌa kilə Ngon lə dow ji njéramajal-je-tɨ. 42 Ḭi taá adɨ jꞌɔwi! Ooi, dow kɨ́ njèkilə-m ji-dé-tɨ lé isɨ ree ngá!»

Ta lə kuwə Jeju

Mat 26:47-56; Luk 22:47-53; Ja̰ 18:3-12

43 Jeju pa ta lé ilə nangɨ al ya ɓəy rəmə Judasɨ kɨ́ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé, ree kɨ̀ kosɨ dow-je kɨ́ dꞌutɨ kiyərɔ-je kɨ̀ kagɨ-je ji-dé-tɨ. Dow-je kinlé, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ɓá dꞌulə-dé. 44 Njèkun dɔ Jeju lé, tɔjɨ-dé né kɨ́ nꞌa ra kadɨ ꞌgə-né Jeju. Ḛ panè: «Dow kɨ́ mꞌa ra-é lapiya, kuwə-é kàdɨ̀-m-tɨ kin ya to ḛ, ə́n ə́ uwəi-é əjè ꞌngəmi-é majɨ ə ɔwi siə.» 45 Lokɨ Judasɨ ree tḛḛ rɔ Jeju-tɨ rəmə ɓa-é panè: «Njèndó dow-je né», rəmə uwə-é kàdɨ̀-é-tɨ. 46 Beɓa dow-je kɨ́ ꞌree siə lé dꞌuwə Jeju. 47 Kɨ́ káre dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌa̰ siə, ɔr kiyərɔ tugə-né mbi ngonnjèkullə lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə ndətɨ ya gangɨ.

48 Jeju idə-dé panè: «Sə̰i ooi-mi kɨ bɔkaya dow ɓá ꞌreei kɨ̀ kiyərɔ-je kɨ̀ salangɨ-je kdɔ kuwəi-mi-né wa? 49 †Ma̰ kɨ́ ndɔ-je lay mꞌisɨ natɨ sə-si takəy-tɨ lə Lubə, mꞌndó né dow-je ya ə́ uwəi-mi al, ngà né kinlé tò bè kdɔ kadɨ ta-je kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay kinlé né-é ra né.»

50 Beɓa njéndó né-je lay ya ꞌtusɨ-é dꞌin̰ə-é dꞌa̰y-na̰. 51 Basa káre bè ɓɨr rɔ-é kɨ̀ kubɨ, ndole go Jeju, beɓa ꞌsangɨ kadɨ dꞌuwə-é. 52 Lokɨ ꞌsangɨ kadɨ dꞌuwə-é lé, ḛ in̰ə kubɨ liə ji-dé-tɨ, a̰y kɨ̀ rɔ-é kare.

Ka̰ Jeju nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je

Mat 26:57-68; Luk 22:54-55,63-71; Ja̰ 18:13-14,19-24

53 Dꞌɔw kɨ̀ Jeju ɓe lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə. Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je lay ya ꞌkəw-na̰ nɔ̰ɔ̰. 54 Piyər njiyə go-é-tɨ jan-jan adɨ rəbɨ-é rà ɗəkɨ siə, ɔw sar tḛḛ mḛḛ ndògɨ-tɨ panata lə burə dɔ njégugné-je lé ə isɨ natɨ kɨ̀ ngannjékullə-je isɨ ndibɨ pər.

55 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je dꞌingə-na̰, ꞌsangɨ kəm rəbɨ kadɨ dꞌingə ta madɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju kdɔ kadɨ ꞌgangɨ-né ta koy dɔ-é-tɨ, ya ngà dꞌingə al. 56 Dow-je n̰a̰ ya ꞌtə́tɨ ta kɨ́ ndángɨ dɔ-é-tɨ, ngà ta-je lə-dé ɔw go-na̰-tɨ al. 57 Dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌubə nangɨ dꞌḭ taá ꞌtə́tɨ ta ta-é-tɨ ꞌpanè: 58 †Jꞌoo ta-é-tɨ panè: «Mꞌa tɔɔ kəy lə Lubə kɨ́ dow-je dꞌində kɨ̀ ji-dé kin, ə ndɔ mutə ya mꞌa kində kɨ́ rangɨ kɨ́ ji dow ɓá à ra al.» 59 Dɔ ta-tɨ kin ya kàrè ndi-dé ɔw go-na̰-tɨ al ya ɓəy. 60 Burə dɔ njégugné-je lé ḭ taá dan kosɨ dow-je-tɨ dəjɨ Jeju panè: «I ꞌa kilə ta-je-tɨ kɨ́ dow-je kin ꞌtilə dɔ-i-tɨ kinlé al wa?» 61 Ta-é kɨ́ ngarara ya kàrè ḛ tḛḛ ilə-é-né-tɨ al. Burə dɔ njégugné-je təl dəjɨ-é ya ɓəy panè: «I ꞌto Kristɨ‡ kɨ́ Ngon lə Lubə kɨ́ jꞌɔsɨ gajɨ-é lé wa?» 62 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Oiyo, to ma̰ ya. Ə a kooi Ngon lə dow à kisɨ dɔ jikɔl Lubə-tɨ kɨ́ njètɔ́gɨ rəm, ɓá a kooi-é kɨ́ à kḭ dɔra̰-tɨ kisɨ ree dan kilndi-tɨ rəm tɔ.» 63 Beɓa burə dɔ njégugné-je lé tuwə kubɨ kɨ́ rɔ-é ḛ-tɨ ya gángɨ batɨ-batɨ ə panè: «Jꞌɔwi ndoo koo ta ta dow kɨ́ rangɨ-tɨ ɓəy ɓan wa? 64 Ta kɔbɨ kɨ́ ḛ pa kɨ̀ Lubə lé, sə̰i ooi kɨ̀ mbi-si; ta ri ə́ ꞌgɨri dɔ-tɨ wa?» Dow-je lay ya ꞌgangɨ ta dɔ-é-tɨ ꞌpanè: «Koy-é ya ɓá to tó-é.» 65 Beɓa dḛ kɨ́ ná̰-je dan-dé-tɨ ꞌtubə yoro dɔ-é-tɨ, ꞌdɔɔ kəm-é kɨ̀ takubɨ, ꞌɓɨr ji-dé ꞌtində-é-né ə ꞌpa siə ꞌpanè: «ꞌAdɨ Lubə idə-i ə ꞌpa adɨ jꞌoo sé to ná̰ ɓá ində-i wa?» Ɓá ngannjékullə-je ꞌtində mbɔ́-é tɔ.

Piyər najɨ panè nꞌgə Jeju al

Mat 26:69-75; Luk 22:56-62; Ja̰ 18:15-18,25-27

66 Dɔgangɨ-é-tɨ kɨ́ Piyər nà̰y-né mḛḛ ndògɨ-tɨ nangɨ ɓəy lé, dené káre dan ngannjékullə-je-tɨ lə burə dɔ njégugné-je lé ree, 67 ɓá ḛ oo Piyər isɨ ndibɨ pər rəmə oo-é gə́rə́rə́ ə idə-é panè: «I ya kàrè ꞌto njènjiyə kɨ̀ Jeju, dow kɨ́ Najarɛtɨ kinlé tɔ.» 68 Ngà Piyər təl najɨ panè: «Kuy! Mꞌgə al, i lé ta ri ɓá ꞌndigɨ pa kàrè mꞌgə al.» Go-tɨ rəmə, Piyər tḛḛ ɔw ndaa-tɨ. 69 Ngà dené lé oo Piyər lé ɓəy rəmə, təl idə dow-je panè: «Dow kanlé to kɨ́ dan-dé-tɨ ya.» 70 Rəmə Piyər najɨ ya ɓəy. Sḛ go-tɨ ya rəmə, dḛ kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ ꞌpa kɨ̀ Piyər ꞌpanè: «Tɔgrɔ-tɨ, i lé ꞌto kɨ́ dan-dé-tɨ ya, kdɔ i ꞌto dow kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ; [ꞌpa ta tana̰ sə-dé rəm.»]§ 71 Beɓa Piyər ubɨ rɔ-é panè kadɨ Lubə ində-m ɔjɨ-m: «Mꞌgə dow kɨ́ ꞌpai ta liə kinlé al.» 72 Tajinatɨ nè ya kunjə nɔ̰ nɔ̰ kɨ́ nja joo, rəmə mḛḛ Piyər ole dɔ ta-tɨ kɨ́ kete Jeju pa siə panè: «Kunjə à nɔ̰ nja joo al ɓəy ya ꞌa najɨ ta panè ꞌgə-m al ꞌgə-m al ya nja mutə.» Beɓa ḛ gɨr tḛḛ dɔ ta-tɨ kin rəmə nɔ̰ ɓuktu-ɓuktu.

15

Jeju a̰ nɔ̰̀ Gubərnər Pilatɨ-tɨ

Mat 27:1-2,11-14; Luk 23:1-5; Ja̰ 18:28-38

1 Kɨ̀ ndɔge ratɨ ya, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə ꞌkəw-na̰, dꞌɔjɨ-na̰ ta kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, adɨ to kuwədɔ-na̰ lə ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je lay. Beɓa dḛ dꞌun ndu-dé dꞌadɨ ꞌtɔ́ Jeju njim-njim dꞌɔw siə dꞌilə-é ji Pilatɨ-tɨ.

2 Beɓa Pilatɨ dəjɨ-é panè: «Se i ya ɓá ꞌto ngar lə jipɨ-je lé wa?» Jeju ilə-é-tɨ panè: «Ta ya tḛḛ ta-i-tɨ tin.» 3 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə ꞌtilə ta-je n̰a̰ dɔ Jeju-tɨ. 4 Pilatɨ təl dəjɨ-é panè: «ꞌA kilə-dé ta-tɨ kinlé al wa? ꞌOo kɔr ta-je kɨ́ ꞌtilə dɔ-i-tɨ kinlé ya al wa?» 5 Ngà Jeju tḛḛ ta-é kɨ́ ngarara ya kàrè ilə-tɨ al sar adɨ ɔr ndil Pilatɨ.

ꞌGangɨ ta koy dɔ Jeju-tɨ

Mat 27:15-26; Luk 23:13-25; Ja̰ 18:39–19:16

6 Kaglo ra na̰y Pakɨ-je lay ya, Pilatɨ à kilə dangay káre taá ə à to ḛ kɨ́ kosɨ dow-je ya dꞌɔsɨ kagɨ dɔ-é-tɨ ɓá à kilə-é taá. 7 Ə dingəm káre kɨ́ ri-é lə Barabasɨ kɨ́ to kɨ́ káre dan bɔkaya-je-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ꞌtɔl dow ndɔ ra wɔngɨ-tɨ a̰ dangay-tɨ nɔ̰ɔ̰. 8 Kosɨ dow-je dꞌɔw panata lə Pilatɨ ꞌdəjɨ-é kadɨ ra né kɨ́ ḛ ra adɨ-dé kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal kinlé. 9 Pilatɨ ilə-dé-tɨ panè: «ꞌNdigi kadɨ mꞌilə ngar lə jipɨ-je taá mꞌadɨ-si wa?» 10 Kdɔ ḛ gə kɨ́ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə dꞌilə Jeju ji-nꞌḛ̀-tɨ kdɔ kim kɨ́ dꞌim-é. 11 Njékun dɔ njégugné-je lé, ꞌsulə kosɨ dow-je kadɨ ꞌdəjɨ Pilatɨ kadɨ Barabasɨ ɓá ilə-é taá. 12 Pilatɨ təl dəjɨ-dé ɓəy panè: «Ngà ꞌndigi kadɨ mꞌra ri kɨ̀ ḛ kɨ́ sə̰i ꞌɓai-é ngar lə jipɨ-je lé wa?» 13 Dḛ ꞌpa ta kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy-boy ꞌpanè: «ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ.» 14 Pilatɨ idə-dé panè: «Ə to majal ri ya ɓá Jeju lé ra wa?» Rəmə ꞌtəl ꞌpa ta kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy itə kɨ́ kete lé ya ɓəy ꞌpanè: «ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ.»

15 Pilatɨ ndigɨ kadɨ rɔ kosɨ dow-je nəl-dé, beɓa ilə Barabasɨ taá, rəmə adɨ ꞌtində Jeju kɨ̀ ndəy marɔw ɓá in̰ə-é ji-dé-tɨ kadɨ dꞌɔw ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ.

Asgar-je ꞌsɔkɨ Jeju

Mat 27:27-31; Ja̰ 19:2-3

16 Asgar-je dꞌɔw kɨ̀ Jeju panata lə Gubərnər, rəmə ꞌɓa kosɨ asgar-je lay. 17 Dꞌulə kubɨ kɨ́ kər yə̀l-yə̀l kɨ́ là-é n̰a̰ rɔ-é-tɨ, ꞌra kun dꞌojɨ jɔgɨ ngar-tɨ dꞌulə dɔ-é-tɨ. 18 Rəmə ꞌtəl ꞌra-é lapiya ꞌpanè: «Lapiya ɓoo ngar lə jipɨ-je.» 19 ꞌTində dɔ-é kɨ̀ tuwətɔ́gɨ, ꞌtubə yoro kəm-é-tɨ rəm, ꞌtɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ ɓá ꞌsəbɨ takəm-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ. 20 Lokɨ ꞌsɔkɨ-é asɨ-dé rəmə, dꞌɔr kubɨ kɨ́ kər lé rɔ-é-tɨ ə dꞌulə kubɨ-je liə rɔ-é-tɨ gogɨ, ɓəy ɓá ꞌtḛḛ siə ndaa-tɨ gidɨ ɓe-tɨ kdɔ ɓə-é kagdəsɨ-tɨ.

ꞌƁə Jeju kagdəsɨ-tɨ

Mat 27:32-44; Luk 23:26-43; Ja̰ 19:17-27

21 †Asgar-je dꞌində tɔ́gɨ dɔ dingəm-tɨ káre kɨ́ ri-é lə Simɔ̰ dꞌadɨ-é utɨ kagdəsɨ lə Jeju. Dingəm kinlé, ḭ ndɔrɔ ə to dow kɨ́ ɓebo Sirḛn-tɨ. Ḛ to bɔbɨ Alegjandrə kɨ̀ Rupusɨ.

22 Dꞌɔw kɨ̀ Jeju lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Golgota, kɨ́ kɔr mḛḛ-é to «lo kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ ka dɔ dow.» 23 Dꞌadɨ-é man nduu kɨ́ ꞌpote natɨ kɨ̀ né kɨ́ ꞌɓa-é mir kadɨ-é a̰y ɓá ḛ mbatɨ. 24 Go-tɨ, ꞌɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ ə dꞌɔsɨ mbare dɔ kubɨ-je-tɨ liə kdɔ koo se ná̰ ɓá à kingə wa? 25 ꞌƁə Jeju kagdəsɨ-tɨ kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ jinà̰y káre kɨ́ ndɔge. 26 ꞌNdàngɨ gin né kɨ́ ꞌgangɨ-né ta dɔ Jeju-tɨ taá ꞌpanè:

«Ngar lə Jipɨ-je.»

27 ꞌƁə bɔkaya-je joo natɨ kɨ̀ siə dɔ kagdəsɨ-je-tɨ lə-dé; ḛ kɨ́ káre dɔ jikɔl-é-tɨ, kɨ́ káre dɔ jigəl-é-tɨ tɔ. 28 [Bè adɨ ta kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé né-é ra né. ꞌNdàngɨ ꞌpanè: «ꞌTidə-é natɨ kɨ̀ njéra majal-je.»]*

29 †Dow-je kɨ́ njédəə rəbəə-je ꞌtugə dɔ-dé ꞌsɔkɨ-é-né ꞌpanè: «A̰a̰! I kɨ́ ꞌpanè ꞌa tɔɔ kəy lə Lubə ə ndɔ mutə ya ꞌa kində gogɨ lé, 30 i ya ꞌajɨ rɔ-i ə ꞌḭ dɔ kagdəsɨ-tɨ ꞌrisɨ nangɨ adɨ jꞌoo nà̰.» 31 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je kàrè ꞌpa ta dan-dé-tɨ ꞌsɔkɨ-é-né ꞌpanè: «Dow-je kɨ́ rangɨ ɓá ḛ ajɨ-dé, ngà ḛ asɨ kajɨ rɔ-é al wa! 32 Ḛ ə́ nè nꞌto Kristɨ†, ngar lə Israyel-je lé, kḭ ya kadɨ-é ḭ kagdəsɨ-tɨ kin risɨ nangɨ adɨ jꞌoo ya rəmə jꞌa kadɨ-é mḛḛ-ji ngá!» Dḛ kɨ́ ꞌɓə-dé siə natɨ kagdəsɨ-tɨ lé ꞌtajɨ-é tɔ.

Koy lə Jeju

Mat 27:57-61; Luk 23:50-56; Ja̰ 19:38-42

33 Lokɨ kàdɨ̀ a̰ jam dɔ ɓe-tɨ ya ɓəy rəmə, lo ndul dɔnangɨ-tɨ nè lay sar ya kàdɨ̀ kɨ́ mutə kɨ́ losɔlɔ asɨ-né. 34 Dɔkàdɨ̀-é-tɨ kinlé, Jeju nɔ̰ kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: «Eloy, Eloy, lamasabatani?» Kɔr mḛḛ-é to «Lubə lə-m, Lubə lə-m, kdɔ ri ɓá in̰ə-m kɔgɨ bè wa?» 35 Dow-je kɨ́ ná̰-je dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé dꞌoo ndi-é ə ꞌpanè: «Ooi! Ḛ ɓa Eli!» 36 Beɓa dow káre dan-dé-tɨ a̰y ngɔdɨ ulə ndɔkrɔ dan man nduu-tɨ kɨ́ masɨ, ulə ta tuwətɔ́gɨ-tɨ adɨ Jeju kadɨ njibɨ ə panè: «ꞌNgəbi mɔkɨ! Adɨ jꞌooi se Eli liə lé à ree kɔr-é kur-é nangɨ wa?» 37 Jeju nɔ̰ kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy rəmə uwə ta-é natɨ. 38 Kubɨ gangɨ mḛḛ kəy lə Lubə, ḭ taá ya til ree njal nangɨ. 39 Njèkun dɔ asgar-je kɨ́ ɓu kɨ́ a̰ lo-é-tɨ ɓá oo koy kɨ́ Jeju oy lé bè rəmə panè: «Dingəm kinlé to Ngon lə Lubə ya tɔgrɔ-tɨ.»

40 †Dené-je madɨ dꞌa̰ ngərəngɨ dꞌa̰ dꞌoo né-je lé tɔ. Mari kɨ́ Magdala, kɨ̀ Mari kɨ́ kɔ̰ Jojɛsɨ-je kɨ̀ Jakɨ kɨ́ to ngon kɨ́ basa rəm, ɓá Salome dꞌa̰ dan dené-é-je-tɨ lé tɔ. 41 Dené-je kinlé dꞌun go-é ꞌra kullə dꞌadɨ-é lokɨ isɨ-né Galile-tɨ. Dené-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ ya kɨ́ ꞌree siə natɨ Jorijalḛm dꞌa̰ dan-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ.

Dꞌilə nin Jeju bole mbal-tɨ

Mat 27:57-61; Luk 23:50-56; Ja̰ 19:38-42

42 Ta kàdɨ̀ kur-tɨ kete nɔ̰̀ ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je kɨ́ to ndɔ ra go né-je kdɔ ndɔ taakoo lé, 43 Jojepɨ kɨ́ to dow kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ Arimate ree; ḛ to kɨ́ káre dan kɨ́ boy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je kɨ́ ri-é ɓa n̰a̰. Ḛ kàrè to dow kɨ́ isɨ ngəbɨ kɔ̰ɓe lə Lubə tɔ. Beɓa ḛ uwə mḛḛ-é nga̰ ya ɔw rɔ Gubərnər Pilatɨ-tɨ dəjɨ-é nin Jeju. 44 Ta igɨ Pilatɨ səl kdɔ koy kɨ́ Jeju oy ngá. Beɓa ḛ ɓa njèkun dɔ asgar-je dəjɨ-é panè se Jeju lé oy mbɔr nṵ wa? 45 Lokɨ oo ta lə njèkun dɔ asgar-je lé, ḛ adɨ tarəbɨ Jojepɨ kadɨ ɔw un nin Jeju lé. 46 Beɓa Jojepɨ ndogɨ takubɨ, ɔr nin Jeju kagdəsɨ-tɨ, ɓɨr-é-né ə ilə-é ɓe nin-tɨ, bole mbal-tɨ kɨ́ ꞌtɔl sigɨ. Ə nduburu ər kɨ́ boy ya utɨ-né ta-é. 47 Mari kɨ́ Magdala kɨ̀ Mari kɨ́ kɔ̰ Jojɛsɨ dꞌoo lo kɨ́ dꞌilə nin Jeju-tɨ.

16

Tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə Jeju

Mat 28:1-8; Luk 24:1-12; Ja̰ 20:1-10

1 Lokɨ ndɔ taakoo lə jipɨ-je dəə lé, Mari kɨ́ Magdala, kɨ̀ Salome rəm, ɓá Mari kɨ́ kɔ̰ Jakɨ ꞌndogɨ ubɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ kadɨ dꞌɔw ꞌndəm nin Jeju. 2 Beɓa ndɔ Dimasɨ kɨ́ ndɔge ratɨ, kɨ́ kàdɨ̀ ubə al ɓəy ya dḛ dꞌɔw dɔɓadɨ-tɨ. 3 ꞌDəjɨ-na̰ ꞌpanè: «Ná̰ ɓá à nduburu ndəngrə ər kin kɨ rangɨ ta ɓadɨ-tɨ kadɨ-ji ə́n wa?» 4 Ngà lokɨ dꞌun kəm-dé taá rəmə dꞌoo kɨ́ ndəngrə ər lé tokɨ nduburu kilə rangɨ ngá.

5 Lokɨ dꞌandɨ ɓe nin-tɨ lé rəmə, dꞌoo basa káre kɨ́ ulə kubɨ kɨ́ ngal kɨ́ nda isɨ kɨ dɔ jikɔl. Lokɨ dꞌoo-é lé, ꞌɓəl n̰a̰. 6 Beɓa basa lé idə-dé panè: «ꞌƁəli al, sə̰i lé, Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ lé ɓá sə̰i ꞌsangi-é; ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, adɨ goto nè; ooi, lo kɨ́ dꞌilə-é-tɨ ə́n. 7 †Ɔwi idəi njéndó né-je liə, ə idəi Piyər tɔ kɨ́ ḛ à ngəbɨ-si Galile-tɨ. Lo kin ɓá a kooi-é-tɨ, titɨ kɨ́ ḛ idə-si-né kete lé.»

8 Beɓa dḛ ꞌɓəl rəm, ꞌdadɨ rəm adɨ ꞌtḛḛ ɓe nin-tɨ lé kɨ́ ngɔdɨ dꞌa̰y-na̰. Lo kadɨ ꞌpa ta-é dꞌadɨ dow goto kdɔtalə ɓəl ində mḛḛ-dé gangɨ.

Jeju ɔjɨ rɔ-é Mari kɨ́ Magdala

Mat 28:9-10; Ja̰ 20:11-18

9 [Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ kɨ̀ ndɔ Dimasɨ kɨ̀ ndɔge ratɨ. Ḛ tɔjɨ rɔ-é Mari kɨ́ Magdala kɨ́ ndɔkɨ ḛ tubə ndil-je kɨ́ majɨ al siri dɔ-é-tɨ lé ya kete. 10 Mari ɔw ɔr poy-é adɨ njéndó né-je kɨ́ dꞌisɨ dan mḛḛkɔ̰̀-tɨ dꞌisɨ ꞌnɔ̰. 11 Ngà lokɨ idə-dé panè Jeju isɨ kəm, adɨ nꞌoo-é kɨ̀ kəm-nꞌḛ̀ ya kàrè, dḛ dꞌoo ta liə kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al.

Jeju tɔjɨ rɔ-é njéndó né-je liə joo

Luk 24:13-35

12 Go-tɨ, Jeju tɔjɨ rɔ-é kɨ̀ rɔ kɨ́ mbəl rɔ njéndó né-je-tɨ liə kɨ́ joo kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ ngonɓe-tɨ kɨ́ wale. 13 Dḛ ꞌtəl ꞌree dꞌɔr poy-é dꞌadɨ ndəgɨ-é-je, bè ya kàrè dꞌadɨ-dé mḛḛ-dé al.

Jeju tɔjɨ rɔ-é njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é káre

Mat 28:16-20; Luk 24:36-49; Ja̰ 20:19-23; Knj 1:6-8

14 Go-tɨ, Jeju tɔjɨ rɔ-é njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é káre kɨ́ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ; ḛ kɔl sə-dé kdɔ mḛḛnga̰ kɨ̀ mḛḛndə lə-dé kɨ́ ɔgɨ-dé kadɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé dḛ kɨ́ dꞌoo-é kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ. 15 †Ḛ idə-dé panè: «Ɔwi kɨ̀ lo lay dɔnangɨ-tɨ nè, iləi mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə-m adi dow-je lay. 16 Dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é ə́ ꞌrai-é batḛm lé à kajɨ; ngà dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é al lé, ta kɨ́ gangɨ à kusɨ dɔ-é-tɨ. 17 Nékɔjɨ-je kɨ́ à tɔjɨ kadɨ ꞌgə-né dḛ kɨ́ dꞌadɨ-m mḛḛ-dé ɓan: Dꞌa tubə ndil-je kɨ́ majɨ al kɨ̀ ri-m, dꞌa pa ta kɨ̀ ndɔ̰ ta-je kɨ́ sigɨ, 18 dꞌa kuwə li-je kɨ̀ ji-dé rəm, lé dꞌa̰y man kɨ́ né kɨ́ à tɔl dow tò-tɨ ya kàrè à ra sə-dé né al; dꞌa kində ji-dé dɔ njémɔ̰y-je-tɨ ə njémɔ̰y-je dꞌa kingə lapiya.»

Jeju təl ɔw dɔra̰-tɨ

Luk 24:50-53; Knj 1:9-11

19 †Go ta-je-tɨ kɨ́ ꞌƁaɓe Jeju pa sə-dé lé, Lubə un-é ɔw siə dɔra̰-tɨ adɨ isɨ dɔ jikɔl-é-tɨ. 20 Njéndó né-je dꞌɔw dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ̀ lo-je lay. ꞌƁaɓe ra sə-dé kullə rəm, ɓá ra nékɔjɨ-je n̰a̰ ya dan-né go Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ dḛ ꞌpa lé tɔjɨ-né kadɨ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.]*

† : 1:0 1Pi 5:13

† 1:11 1:11 Mat 3:17; 12:18; Mar 9:7; Luk 3:22

† 1:15 1:15 Mat 3:2

† 1:22 1:22 Mat 7:28,29

† 1:39 1:39 Mat 4:23; 9:35

* 2:16 2:16 Parisi-je, ꞌto kutɨ dow-je madɨ kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ njékində kəm-dé go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ kadɨ nga̰ n̰a̰.

† 2:26 2:26 1Sa 21:1-5; 2Sa 15:35;

† 3:9 3:9 Mar 4:1; Luk 5:1-3

* 3:14 3:14 Mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ ná̰-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ lé à kingə-tɨ kɨ́ ꞌpanè: ꞌƁa-dé njékɔwkulə-je.

† 3:22 3:22 Mat 9:34; 10:25

† 3:22 3:22 Sata̰ ɓá ꞌɓa-é Beljebul.

† 3:29 3:29 Luk 12:10

‡ 3:32 3:32 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 4:1 4:1 Luk 5:1-3

* 4:12 4:12 Eja 6:9; Ja̰ 12:39-41; Knj 28:26-28; Rɔm 11:8

† 4:21 4:21 Mat 5:15; Luk 11:33

† 4:22 4:22 Mat 10:26; Luk 12:2

† 4:24 4:24 Mat 7:2; Luk 6:38

† 4:25 4:25 Mat 13:12; 25:29; Luk 19:26

† 6:4 6:4 Ja̰ 4:44

† 6:11 6:11 Knj 13:51

† 6:11 6:11 Luk 10:4-11

† 6:13 6:13 Jak 5:14

† 6:14 6:14 Mat 16:14; Mar 8:28; Luk 9:19

* 6:15 6:15 Eli kinlé to káre dan njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ low.

† 6:17 6:17 Luk 3:19,20

† 6:34 6:34 Mat 9:36

* 7:16 7:16 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 7:27 7:27 Ngan-je lé to jipɨ-je ə ngan bisɨ to dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al tɔ.

† 8:11 8:11 Mat 12:38; Luk 11:16

† 8:12 8:12 Mat 12:39; Luk 11:29

† 8:15 8:15 Luk 12:1

† 8:18 8:18 Mar 4:12

† 8:28 8:28 Mar 6:14,15; Luk 9:7,8

† 8:29 8:29 Ja̰ 6:68,69

* 8:29 8:29 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 8:34 8:34 Mat 10:38; Luk 14:27

† 8:35 8:35 Mat 10:39; Luk 17:33; Ja̰ 12:25

† 9:2 9:2 2Pi 1:17,18

† 9:7 9:7 Mat 3:17; Mar 1:11; Luk 3:22

† 9:11 9:11 Mat 11:14

† 9:34 9:34 Luk 22:24

† 9:35 9:35 Mat 20:26,27; 23:11; Mar 10:43,44; Luk 22:26

† 9:37 9:37 Mat 10:40; Luk 10:16; Ja̰ 13:20

† 9:40 9:40 Mat 12:30; Luk 11:23

† 9:41 9:41 Mat 10:42

* 9:41 9:41 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 9:43 9:43 Mat 5:30

† 9:44 9:44 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

‡ 9:46 9:46 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 9:47 9:47 Mat 5:29

† 9:50 9:50 Mat 5:13; Luk 14:34,35

† 10:4 10:4 Mat 5:31

† 10:11 10:11 Mat 5:32; 1Kɔ 7:10,11

† 10:15 10:15 Mat 18:3

† 10:31 10:31 Mat 20:16; Luk 13:30

† 10:38 10:38 Luk 12:50

† 10:42 10:42 Luk 22:25,26

† 10:43 10:43 Mat 23:11; Mar 9:35; Luk 22:26

* 11:3 11:3 Ta lə kin̰ə koro kinlé mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ ndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ lé, ꞌná̰-je ꞌndàngɨ-tɨ ꞌpanè to ꞌɓa njèkoro lé ɓá à kin̰ə-é kadɨ dꞌɔw siə dꞌadɨ Jeju ə kɨ́ madɨ rəmə ꞌpanè to Jeju ɓá à kin̰ə koro lé kadɨ təl ree rɔ ꞌɓa-é-tɨ gogɨ.

† 11:23 11:23 Mat 17:20; 1Kɔ 13:2

† 11:25 11:25 Mat 6:14,15

† 11:26 11:26 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 12:18 12:18 Knj 23:8

† 12:34 12:34 Luk 10:25-28

* 12:35 12:35 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 13:9 13:9 Mat 10:17-20; Luk 12:11,12

† 13:13 13:13 Mat 10:22

* 13:14 13:14 Dan 9:27

† 13:15 13:15 Luk 17:31

† 13:19 13:19 Ntd 7:14

† 13:21 13:21 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 13:24 13:24 Ntd 6:12

† 13:25 13:25 Ntd 6:13

† 13:26 13:26 Ntd 1:7

† 13:32 13:32 Mat 24:36

† 13:34 13:34 Luk 12:36-38

* 14:1 14:1 Na̰y Pakɨ lé, to na̰y kɨ́ ꞌra kadɨ mḛḛ-dé ole-né dɔ tḛḛ ɓe ɓə-tɨ lə ngan Israyel-je.

† 14:3 14:3 Luk 7:37,38

† 14:26 14:26 Pa-je kɨ́ dꞌusɨ lé à to Pa 113–118 kin.

† 14:28 14:28 Mat 28:16

† 14:49 14:49 Luk 19:47; 21:37

† 14:58 14:58 Ja̰ 2:19

‡ 14:61 14:61 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

§ 14:70 14:70 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 15:21 15:21 Rɔm 16:13

* 15:28 15:28 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 15:29 15:29 Mar 14:58; Ja̰ 2:19

† 15:32 15:32 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 15:40 15:40 Luk 8:2,3

† 16:7 16:7 Mat 26:32; Mar 14:28

† 16:15 16:15 Knj 1:8

† 16:19 16:19 Knj 1:9-11

* 16:20 16:20 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

Lukɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́

Lukɨ

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ kɨ́ Lukɨ ndàngɨ

Lukɨ tɔjɨ Jeju Kristɨ kɨ to Ngon lə dow kɨ́ ree kdɔ sangɨ nja dow-je kɨ́ ꞌnà̰y ə kdɔ kajɨ-dé (ꞌNdó 19:10). Ḛ tɔjɨ ta kɨ́ ɔ̰̀ mḛḛ Jeju kdɔ njéndoo-je, kɨ̀ dené-je, kɨ̀ ngan-je kɨ́ dow-je dꞌoo-dé kɨ né al. Ḛ tɔjɨ kullə kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ra mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ Jeju ra.

Njèndàngɨ mbete kinlé to Dɔktur kɨ́ to jipɨ al, ə kɨ́ boy n̰a̰ lé, ḛ ndàngɨ mbete kin kdɔ kilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kajɨ kɨ́ tò kɨ̀ takul Jeju Kristɨ kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al. Lukɨ ndàngɨ mbete kullə lə njékɔwkulə-je tɔ; ə ḛ ndàngɨ mbete-je kɨ́ joo kinlé adɨ Teopil kɨ́ to dow kɨ́ ri-é ɓa n̰a̰ kɨ́ to jipɨ al. Lukɨ lé, ḛ ya kɨ̀ dɔ-é gə Jeju al, ngà né-je kɨ́ sɔbɨ dɔ kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə Jeju ɓá ḛ ndər gin-é n̰a̰ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌgə Jeju majɨ.

Mbete kinlé, ngal itə mbete-je kɨ́ mḛḛ kunmindɨ-tɨ kɨ́ sigɨ lay. Lukɨ ulə gin-é dɔ né-je kɨ́ bɛtɨ-bɛtɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kojɨ Jeju ya pa ta dɔ-tɨ n̰a̰ kɨ̀ gangɨ-é berere-berere (Luk 1–2) rəm, pa ta dɔ gin kojɨ-tɨ liə kɨ́ ḛ to-né dow rəm (Luk 3:23-38). Ḛ ɔr poy batḛm kɨ́ ꞌra-é rəm (Luk 3:21), na̰ kɨ́ Sú na̰-é rəm (Luk 4:1-13), pa ta kɨ́ dɔ kullə-tɨ liə rəm (Luk 4–21), ɓə kɨ́ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ (Luk 22–23), kɨ̀ tɔsɨ kɨ́ ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ rəm (Luk 24). Lo tɔl ta mbete-tɨ lé, Lukɨ pa ta kɨ́ dɔ kəm rəbɨ-tɨ kɨ́ Jeju ingə-né njéndó né-je liə nja n̰a̰-n̰a̰ go tɔsɨ-tɨ kɨ́ ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ rəm, ɓá pa ta kɨ́ dɔ né-je-tɨ kɨ́ ḛ ndó-dé kete kadɨ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mbi dow-je-tɨ kɨ́ rangɨ. Go-tɨ, ḛ pa ta kɨ́ dɔ kəm rəbɨ-tɨ kɨ́ Lubə un-né Jeju ɔw-né siə dɔra̰-tɨ.

1

Kulə gin ta

Mar 1:1; Knj 1:1-3

1 Dow-je n̰a̰ ya dꞌadɨ rɔ-dé ꞌndàngɨ né-je kɨ́ ra né dan-ji-tɨ nè lé, 2 ə ꞌndàngɨ kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ jꞌoo-né ta njéka̰ lo-é-tɨ lo kulə gin-é-tɨ nṵ ɓá ꞌtəl ngannjékullə-je kɨ́ njékilə mbḛ ta lə Lubə. 3 Beɓa lokɨ mꞌdəjɨ ta dɔ né-je-tɨ kin lay kɨ̀ gangɨ-é berere-berere lo kulə gin-é-tɨ nṵ ya lé, ma̰ kàrè nəl-m kadɨ mꞌndàngɨ kɨ̀ go-é go-é ya mꞌadɨ-i i Teopil kɨ́ ꞌto dow kɨ́ boy n̰a̰. 4 Mꞌndàngɨ mꞌadɨ-i bè, kdɔ kadɨ ꞌgə majɨ kɨ́ néndó-je kɨ́ ꞌingə kinlé, to néndó-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya.

Ta kɨ́ dɔ kojɨ Jeju-tɨ kɨ̀ kḭ-é basa

Ta kɨ́ dɔ kojɨ Ja̰-tɨ kɨ́ njèra dow-je batḛm

5 Ɓal-je-tɨ kɨ́ Erodɨ to-né ngar dɔnangɨ Jude-tɨ lé, njègugné lə Lubə káre isɨ nɔ̰ɔ̰, ri-é lə Jakari. Ḛ to dow kɨ́ dan kutɨ dow-je-tɨ lə Abiya kɨ́ ndɔkɨ to njègugɨ né* ə ne-é to kɨ́ gin ka-tɨ lə Arɔ̰ tɔ. Ne-é lé ri-é lə Elijabɛtɨ. 6 Dḛ joo lay ya ꞌto dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu nɔ̰̀ Lubə-tɨ, ꞌtəl rɔ-dé go ndukun-je-tɨ lə Lubə lay, ɓá ꞌtəl rɔ-dé go tó mindɨ ꞌƁaɓe-tɨ lay rəm, adɨ ta goto dɔ-dé-tɨ. 7 Ngà dḛ dꞌojɨ ngon al, kdɔtalə Elijabɛtɨ lé to kujɨ rəm, ɓá dḛ joo lay ya ꞌɓugə n̰a̰ ngá rəm tɔ.

8 Ndɔ káre bè, Jakari a̰ ra kullə liə kɨ́ tò kadɨ-é ra nɔ̰̀ Lubə-tɨ, kdɔtalə dḛ kɨ̀ kutɨ dow-je liə ɓá to ta ra kullə lə-dé, 9 beɓa kagɨ usɨ dɔ Jakari-tɨ titɨ kɨ́ njégugné-je ꞌra-né low-low, kadɨ ḛ ɓá ɔw mḛḛ kəy-tɨ lə ꞌƁaɓe, kdɔ kadɨ ɔw ró pər nɔ̰kagɨ kɨ́ ətɨ majɨ logugɨ né-tɨ adɨ Lubə. 10 Dɔ kàdɨ̀ ró nɔ̰kagɨ-je-tɨ kɨ́ ətɨ majɨ logugɨ né-tɨ lé, kosɨ dow-je lay dꞌa̰ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə takəy-tɨ lə Lubə. 11 Rəmə tajinatɨ nè ya malayka lə ꞌƁaɓe tḛḛ kɨ̀ Jakari kɔy, a̰ taá dɔ kɔ̀l, kəl logugɨ né-tɨ kɨ́ to lo ró nɔ̰kagɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ lé. 12 Lokɨ Jakari un kəm-é oo-é lé, dɔ-é təl, ɓəl ində bandɨ-é batɨ gangɨ. 13 Ngà malayka lé idə-é panè:

«Jakari, ꞌɓəl al.

Kdɔ ta kɨ́ ꞌpa kɨ̀ Lubə lé, Lubə oo,

adɨ ne-i Elijabɛtɨ à kojɨ ngon kɨ́ dingəm kadɨ-i

ə ꞌa kində ri-é lə Ja̰.

14 Ngon lé, à to né rɔnəl n̰a̰ kadɨ-i rəm,

ɓá dow-je n̰a̰ ya dꞌa ra rɔnəl dɔ kojɨ-é-tɨ tɔ.

15 Ḛ à to dow kɨ́ boy n̰a̰ takəm ꞌƁaɓe-tɨ.

Yibɨ nduu əse né ka̰y kɨ́ əm tò-tɨ ya ḛ à ka̰y al.

Mḛḛ kɔ̰-é-tɨ nṵ ya Ndil kɨ́ aa njay à rusɨ mḛḛ-é.

16 Ḛ à kadɨ Israyel-je n̰a̰ ꞌtəl kɨ rɔ ꞌƁaɓe Lubə-tɨ lə-dé.

17 Ḛ à njiyə nɔ̰̀ ꞌƁaɓe-tɨ kɨ̀ tagɨr-je kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ ndɔkɨ Eli ɔw-né,

kdɔ kadɨ adɨ bɔbɨ ngan-je dꞌulə nojɨ natɨ kɨ̀ ngan-dé-je rəm,

njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ dꞌɔw kɨ̀ tagɨr

kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ tagɨr lə njéra né kɨ́ njururu-je rəm tɔ.

Bè kdɔ kadɨ dow-je ꞌra rɔ-dé

ə dꞌisɨ dɔ nja-dé-tɨ kdɔ ra kullə lə ꞌƁaɓe.»

18 Jakari dəjɨ malayka lé panè: «Ri ɓá à tɔjɨ-m kadɨ mꞌgə kɨ́ né kinlé à ra né wa? Kdɔtalə ma̰ mꞌɓugə rəm, ɓá ne-m kàrè ɓal-é n̰a̰ ngá rəm tɔ.» 19 Malayka lé ilə-é-tɨ panè: «Ma̰ lé, ri-m lə Gabriyel, njèka̰ takəm Lubə-tɨ. Lubə ulə-m kadɨ mꞌree mꞌpa sə-i ta rəm, kadɨ mꞌilə Poyta kɨ́ Majɨ kin mbi-i-tɨ rəm tɔ. 20 Yən, ꞌa kisɨ bè ya, ꞌa kasɨ pa ta al ya sar kadɨ né kɨ́ mꞌpa ta-é kinlé, né-é ra-né né. Kdɔtalə ta-je lə-m kɨ́ mꞌpa kɨ́ to ta-je kɨ́ ndɔ-é asɨ ə né-é à ra né lé, i ꞌoo kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al.»

21 Gangɨ lo-é-tɨ kinlé, dow-je dꞌa̰ ꞌngəbɨ Jakari ə lo ta igɨ-dé sə́l, kdɔtalə ka̰ kɨ́ ḛ a̰ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə ɓəy ə ɓəy-ɓəy kinlé. 22 Lokɨ Jakari tḛḛ ndaa-tɨ ngá lé, ḛ asɨ pa sə-dé ta al, ya rəmə dḛ ꞌgə kɨ́ né ra-é tokɨ nḭ bè mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə. Ḛ ɔy ji-é ra ta-dé-tɨ pa-né sə-dé ta ə pa ta al bin ya ngá. 23 Beɓa lokɨ ndɔ kullə liə tingə ngá lé, Jakari təl ɔw ɓe liə gogɨ. 24 Go-tɨ, ne-é Elijabɛtɨ ndan ngon ə ɓɔyɔ rɔ-é kəy ya na̰y mḭ ə ḛ panè: 25 «Yən, ḛ kin ɓá to né kɨ́ majɨ kɨ́ ꞌƁaɓe ra adɨ-m dɔkaglo-tɨ kɨ́ nè kin, kdɔ kɔr-né rɔsɔl dɔ-m-tɨ takəm dow-je-tɨ!»

Ta kɨ́ dɔ kojɨ Jeju-tɨ

Mat 1:18-25

26 Na̰y mɛkḛ go-tɨ lé, Lubə ulə malayka kɨ́ ri-é lə Gabriyel dɔnangɨ Galile-tɨ mḛḛ ɓebo-tɨ káre kɨ́ ꞌɓa-é Najarɛtɨ, 27 †kadɨ ɔw rɔ ngon mandɨ-tɨ kɨ́ gə dingəm al ɓəy kɨ́ dingəm kɨ́ ri-é lə Jojepɨ kɨ́ to ngon kà Dabidɨ uwə dɔ-é. Ngon mandɨ lé ri-é lə Mari. 28 Malayka lé ree ɔw kəy go-é-tɨ ə pa siə ta panè: Mꞌra-i lapiya, i kɨ́ Lubə ra sə-i majɨ! ꞌƁaɓe nà̰y sə-i! 29 Ta kinlé təl dɔ Mari adɨ ḛ dəjɨ rɔ-é ta panè sé kin to lapiya kɨ́ ban ɓá tana̰ bè wa? 30 Malayka lé idə-é panè: Mari, ꞌɓəl al! Kdɔtalə Lubə ra sə-i majɨ! 31 †ꞌOo bè, ꞌa ndan ngon, ꞌa kojɨ ngon kɨ́ dingəm, ə ꞌa kində ri-é lə Jeju. 32 Ḛ à to dow kɨ́ boy ə dꞌa ɓa-é Ngon lə Lubə kɨ́ njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ ə ꞌƁaɓe Lubə à kadɨ-é isɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ lə ka-é Dabidɨ. 33 Ḛ à kɔ̰ɓe dɔ gin kojɨ-tɨ lə Jakobɨ ya sartagangɨ; tɔgrɔ-tɨ, kɔ̰ɓe liə lé sɔ̰y-é à goto. 34 Beɓa Mari idə malayka lé panè: Ma̰ mꞌgə dingəm al ɓəy, ngà né kin à ra né ban ɓan wa? 35 Malayka lé təl ilə-é-tɨ panè: Ndil kɨ́ aa njay à ree dɔ-i-tɨ rəm, tɔ́gɨ Lubə kɨ́ njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ à gəə dɔ-i sipɨ rəm tɔ. Gin-é kin ɓá ngon kɨ́ ꞌa kojɨ-é lé à to dow kɨ́ aa njay ə dꞌa ɓa-é Ngon lə Lubə. 36 Yən, nojɨ-i Elijabɛtɨ kàrè ndan ngon tɔ. Ḛ ndan ngon dɔ ɓugə-é-tɨ ə à kojɨ ngon kɨ́ dingəm. Ḛ kɨ́ ndɔkɨ ꞌɓa-é kujɨ dené lé, ndan ngon ra na̰y mɛkḛ ngá. 37 Kdɔtalə né kɨ́ dum Lubə ya goto. 38 Beɓa Mari panè: Ma̰ mꞌto ngonnjèkullə lə ꞌƁaɓe! Kadɨ-é ra sə-m kɨ́ go ta-tɨ kɨ́ i ꞌpa lé ya. Rəmə malayka lé in̰ə Mari ə ɔw.

Kɔw Mari rɔ Elijabɛtɨ-tɨ

1Sa 2:1-10; Pa 113

39 Mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kinlé ya Mari ḭ usɨ rəbəə ɔw lɔw ɓebo-tɨ káre kɨ́ dan mbal-je-tɨ dɔnangɨ Jude-tɨ. 40 Lokɨ ɔw tḛḛ lé, ḛ ɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Jakari ə ra lapiya Elijabɛtɨ. 41 Beɓa lokɨ Elijabɛtɨ oo lapiya kɨ́ Mari ra-é lé taá ya, ngon kɨ́ mḛḛ-é-tɨ lé rɔ-é nəl-é adɨ tɔsɨ mḛḛ-é gul-gul ə Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ Elijabɛtɨ. 42 Elijabɛtɨ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: Lubə tɔr ndi-é dɔ-i-tɨ dan dené-je-tɨ lay, ngon kɨ́ mḛḛ-i-tɨ kàrè Lubə tɔr ndi-é dɔ-é-tɨ tɔ. 43 Ə́ ma̰ kin ya mꞌasɨ kadɨ kɔ̰ ꞌƁaɓe lə-m ree ɓe lə-m wa! 44 Mꞌpa bè kdɔtalə lokɨ lapiya kɨ́ i ꞌra-m lé gangɨ mbi-m-tɨ taá ya rəmə, rɔ ngon kɨ́ mḛḛ-m-tɨ nəl-é adɨ tɔsɨ mḛḛ-m gul-gul. 45 I ꞌto dené kɨ́ njènékumə̰, kdɔtalə i adɨ mḛḛ-i tokɨ né-je lay kɨ́ ꞌƁaɓe idə-i ta-é lé, à ra né ya.

46 Mari panè:

Ndil-m ɔsɨ gajɨ ꞌƁaɓe rəm,

47 ra rɔnəl dɔ Lubə-tɨ kɨ́ to Njèkajɨ-m,

48 kdɔtalə ḛ ilə rətɨ oo-m ma̰ ngonnjèkullə liə

kɨ́ dené kɨ́ mꞌasɨ né al,

adɨ kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé,

dow-je lay ya dꞌa ɓa-m njènékumə̰.

49 Kdɔtalə njètɔ́gɨ-je lay

ra né-je kɨ́ boy-boy ya adɨ-m.

Ḛ to dow kɨ́ aa njay

50 rəm, koo kəmtondoo liə nà̰y kɨ̀

njéɓəl ndil-é kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal ya.

51 Ḛ ɔjɨ tɔ́gɨ-é;

Dow-je kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ tagɨr kində kàdɨ̀-dé lé,

ḛ sane-dé katɨ-katɨ,

52 ꞌboy-je lé, ḛ ɔr-dé kɔgɨ dɔ kalikɔ̰ɓe-je-tɨ lə-dé,

dow-je kɨ́ njésɔl dɔ-dé lé, ḛ un-dé kɨ taá,

53 dow-je kɨ́ ɓo ra-dé lé, ḛ adɨ-dé nékingə-je mburukɨ-mburukɨ,

ngà njénékingə-je rəmə, ḛ tubə-dé adɨ dꞌɔw kɨ̀ ji-dé kɨ́ dɔgɨ.

54-55 Mḛḛ-é ole dɔ ta-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ḛ pa adɨ ka-ji-je

panè, nꞌa koo kəmtondoo lə

Abrakam kɨ̀ nganka-é-je ya sartagangɨ lé,

beɓa ḛ ra kɨ̀ gin dow-je kɨ́ ꞌto Israyel-je kɨ́ ꞌto ngannjékullə-je liə.

56 Mari isɨ rɔ Elijabɛtɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya à kasɨ na̰y mutə je bè ɓá təl ɔw ɓe liə gogɨ.

Kojɨ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm

57 Lokɨ ndɔ kojɨ ngon lə Elijabɛtɨ asɨ lé, ḛ ojɨ ngon kɨ́ dingəm. 58 Njétakəy-je lə Elijabɛtɨ kɨ̀ nojɨ-é-je dꞌoo poy koo kɨ́ ꞌƁaɓe oo kəmtondoo liə lé, dḛ ꞌra rɔnəl siə. 59 Ndɔ jinà̰y joo go-tɨ lé, dḛ ꞌree kadɨ dꞌijə ngon lé ganjangɨ ə ndigɨ ꞌɓa-é Jakari kɨ́ to ri bɔbɨ-é. 60 Ngà kɔ̰-é un ta panè: Á̰-à̰! Dꞌa ɓa-é Ja̰. 61 Rəmə dḛ ꞌtəl ꞌpa siə ꞌpanè: Dow kɨ́ dan nojɨ-i-je-tɨ kɨ́ ri-é tana̰ bè ya goto. 62 Go-tɨ, ꞌra ji-dé ꞌdəjɨ-né Jakari sé ḛ ndigɨ kadɨ ꞌɓa ngon lé ná̰ wa? 63 Beɓa Jakari dəjɨ-dé bəgrə ə ndàngɨ né-tɨ panè: Ri-é lə Ja̰. Rəmə dḛ lay ya ndil-dé tḛḛ sa̰y. 64 Tajinatɨ nè ya ta Jakari tḛḛ ə ndɔ̰-é ɗɨrə́ bə̀rə̀rə̀, adɨ pa ta ɔsɨ-né gajɨ Lubə. 65 Dow-je lay kɨ́ go lo-tɨ kɨ́ tin kinlé, ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ rəm, ɓá dḛ kɨ́ dꞌisɨ dan mbal-je-tɨ lay kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ kàrè, dꞌɔr-na̰ poy né-je lay kɨ́ ra né kinlé rəm tɔ. 66 Dḛ lay kɨ́ ta-je kin usɨ mbi-dé-tɨ lé, ꞌgɨr dɔ-tɨ ə ꞌpanè: Ngon kinlé à to dow kɨ́ ban-ban ə́n ə! Kdɔtalə tɔ́gɨ ꞌƁaɓe nà̰y siə.

67 Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ bɔbɨ-é Jakari, adɨ pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ panè:

68 Kɔsgajɨ kɨ́ dɔ ꞌƁaɓe Lubə-tɨ lə Israyel-je,

kdɔtalə kilə kɨ́ ilə kəm-é gɔ̰ dow-je liə rəm,

taa kɨ́ ḛ taa-dé ilə-dé taá rəm tɔ.

69 Dan nganka Dabidɨ-tɨ kɨ́ to ngonnjèkullə liə lé,

ꞌƁaɓe adɨ njètɔ́gɨ kɨ́ njètaa-ji kilə-ji taá tḛḛ kdɔ ta lə-ji.

70 Ḛ adɨ njètaa-ji kilə-ji taá tḛḛ titɨ

kɨ́ ḛ adɨ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́

dꞌaa njay ꞌpa-né kete low nṵ

71 ꞌpanè: Nꞌa taa-ji kilə-ji taá ji njéba-je-tɨ lə-ji,

ɓá nꞌa kɔr-ji kɔgɨ gin tɔ́gɨ-tɨ

lə dow-je kɨ́ njékɔsɨ-ji kɨ̀ ta rəm tɔ.

72 Beɓa ḛ oo kəmtondoo lə ka-ji-je

ə mḛḛ-é ole dɔ nojɨ-tɨ kɨ́ aa njay kɨ́ ḛ ulə natɨ sə-dé,

73 titɨ kɨ́ ndɔkɨ ubɨ-né rɔ-é adɨ ka-ji Abrakam panè:

74-75 Mꞌa taa-si ji njéba-je-tɨ lə-si kilə-si taá,

mꞌa kadɨ a̰i takəm-m-tɨ ꞌpoli-mi kɨ̀ rɔ-si kɨ́ aa njay,

a rai né kɨ́ njururu kɨ̀ ndɔ-je lay

kɨ́ a kisi-né kɨ̀ dɔ-si taá nal ɓəl né madɨ.

76 Ə i ngon kɨ́ bər kinlé, dꞌa ɓa-i njèpata kɨ́

ta Lubə-tɨ kɨ́ njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ.

Kdɔtalə i a njiyə kete nɔ̰̀ ꞌƁaɓe-tɨ

kdɔ ra rəbɨ-je liə rəm,

77 kdɔ kadɨ adɨ kəm dow-je liə

ijə dɔ kajɨ-tɨ kɨ́ Lubə à kajɨ-dé,

kɨ̀ takul kin̰ə kɨ́ à kin̰ə go majal-je lə-dé kɔgɨ.

78 Kdɔtalə Lubə lə-ji lé to njèkoo kəmtondoo kɨ́ n̰a̰.

Koo kəmtondoo liə lé, ɓá adɨ kàdɨ̀ ubə-né taá kdɔ ta lə-ji,

79 kdɔ kadɨ ndógɨ dɔ dow-je-tɨ

kɨ́ dꞌisɨ lo kɨ́ ndul-tɨ kɨ́ dꞌisɨ ꞌɓəl koy rəm,

ɓá kdɔ kadɨ ɔr nɔ̰̀-ji adɨ jꞌisi kɨ̀ lapiya rəm tɔ.

80 Ngà ngon lé, tɔgɨ, ɓá Ndil kɨ́ aa njay adɨ gosɨ liə usɨ dɔ madɨ-é-tɨ rəm tɔ. Ḛ isɨ diləlo-tɨ ya sar ndɔ-tɨ kɨ́ ḛ tḛḛ tɔjɨ-né rɔ-é adɨ Israyel-je ꞌgə-é-né.

2

Kojɨ Jeju

Mat 1:18-25

1 Dɔgangɨ ɓal-tɨ kɨ́ dꞌojɨ-né Ja̰ lé, Sejar Ogustɨ kɨ́ to ngar kɨ́ boy un ndu kadɨ dow-je lay kɨ́ mḛḛ ɓekɔ̰-je-tɨ liə dꞌində ri-dé mḛḛ mbete tidə kɔr dow-je-tɨ. 2 Kində ri mḛḛ mbete tidə kɔr dow-je-tɨ kinlé, ḛ ya to kɨ́ dɔsa̰y sakɨ-sakɨ lokɨ Kiriniyusɨ to-né Gubərnər kɨ́ dɔnangɨ Siri-tɨ. 3 Beɓa ná̰-ná̰ ya kàrè ɔw ɓebo-tɨ liə kdɔ kadɨ dꞌində ri-é.

4 Gangɨ-é-tɨ kin ɓá Jojepɨ kàrè ḭ ɓebo Najarɛtɨ dɔnangɨ Galile-tɨ, ɔw dɔnangɨ Jude-tɨ mḛḛ ɓebo Bɛtlekɛm-tɨ, kɨ́ to ɓekojɨ Dabidɨ, kdɔtalə ḛ to dow kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Dabidɨ.* 5 Jojepɨ kɨ̀ Mari kɨ́ ḛ uwə dɔ-é ya ə́ ndan ngon lé, dꞌɔw kdɔ kadɨ dꞌində ri-dé mḛḛ mbete tidə kɔr dow-je-tɨ tɔ.

6 Lokɨ ꞌnà̰y mḛḛ ɓebo Bɛtlekɛm-tɨ lé ya ɓəy rəmə, ndɔ kojɨ ngon lə Mari asɨ. 7 Mari ojɨ ngon kɨ́ dingəm kɨ́ to ngon dɔdər-é ə ɓɨr-é kɨ̀ kubɨ, ilə-é mḛḛ bəgrə kuso né-tɨ lə da̰-je, kdɔtalə lo tò goto kəymba-je-tɨ.

8 Njénékul-je kàrè dꞌisɨ dɔgore lo-tɨ kɨ́ káre kinlé nɔ̰ɔ̰, ꞌto ɓi ndɔɔ al, dꞌisɨ ꞌngəm nékul-je lə-dé. 9 Rəmə, malayka lə ꞌƁaɓe tḛḛ dɔ-dé-tɨ busɨ ə ꞌƁaɓe ra adɨ lo ndógɨ dɔ-dé-tɨ doo adɨ ɓəl ində bandɨ-dé batɨ gangɨ. 10 Ngà malayka lé idə-dé panè: ꞌƁəli al, kdɔtalə mꞌree kɨ̀ Poyta kɨ́ Majɨ kdɔ kilə mbi-si-tɨ. To Poyta kɨ́ à kadɨ dow-je lay rɔnəl n̰a̰. Poyta lé ɓan: 11 Ɓone, mḛḛ ɓebo-tɨ lə Dabidɨ, dꞌojɨ Njèkajɨ dow-je dꞌadɨ-si, adɨ to Kristɨ†, kɨ́ to ꞌƁaɓe.‡ 12 Ooi bè, né kɨ́ à tɔjɨ kadɨ ꞌgəi-né ə́n: A kooi ngon kɨ́ bər, kɨ́ ꞌɓɨr-é kɨ̀ kubɨ, dꞌilə-é mḛḛ bəgrə kuso né-tɨ lə da̰-je.

13 Lokɨ idə-dé ta kinlé bè ya rəmə, tajinatɨ nè ya kosɨ malayka-je kɨ́ ꞌto njérɔ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ ꞌtò nduy-nduy dꞌində ndi-dé natɨ kɨ́ malayka lé, ꞌtɔ́y Lubə ꞌpanè:

14 Kɔsgajɨ kɨ́ dɔ Lubə-tɨ mḛḛ lo-je-tɨ kɨ́ taá nṵ

ə lapiya tò dɔnangɨ-tɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-dé.

15 Lokɨ malayka-je dꞌin̰ə njénékul-je, ꞌtəl dꞌɔw dɔra̰-tɨ gogɨ lé, njénékul-je dꞌɔjɨ-na̰ ta ꞌpanè: Adɨ jꞌɔwi njal Bɛtlekɛm, jꞌooi né kɨ́ ra né ɓá ꞌƁaɓe tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ jꞌgəi kin. 16 Dḛ dꞌɔtɨ kɨ̀ nja ngɔdɨ-é ya dꞌɔw ə dꞌingə Jojepɨ-je kɨ̀ Mari, kɨ̀ ngon kɨ́ bər kɨ́ dꞌilə-é mḛḛ nékuso né-tɨ lə da̰-je lé tɔ. 17 Lokɨ njénékul-je dꞌoo ngon kɨ́ bər lé rəmə, dḛ dꞌɔr poyta kɨ́ malayka lə ꞌƁaɓe idə-dé sɔbɨ dɔ ngon kinlé. 18 Poy ta kɨ́ njénékul-je dꞌɔr lé, ɔr ndil dow-je lay kɨ́ dꞌoo. 19 Ngà Mari rəmə, ḛ ngəm ta-je kin lay mḛḛ-é-tɨ ə lajɨ dɔ-tɨ taá-taá. 20 Lokɨ njénékul-je dꞌisɨ ꞌtəl kɨ gogɨ lé, dḛ ꞌtɔ́y Lubə rəm, ɓá dꞌɔsɨ gajɨ-é taá-taá, kdɔtalə né-je lay kɨ́ dꞌoo ta-é kɨ̀ mbi-dé rəm, dꞌoo kɨ̀ kəm-dé lé, ɔw natɨ berere-berere kɨ̀ ta kɨ́ malayka idə-dé lé ya.

Dꞌɔw kɨ̀ Jeju mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə

21 †Lokɨ ngon ra ndɔ jinà̰y joo lé, dꞌijə-é ganjangɨ ə dꞌində ri-é lə Jeju kɨ́ to ri kɨ́ malayka idə-dé kete lokɨ ꞌndan-é-né al ya ɓəy. 22 Lokɨ ndɔ kɨ́ kadɨ dꞌaa rɔ-dé njay kɨ́ go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ asɨ lé, Jojepɨ-je kɨ̀ Mari dꞌun ngon lé ꞌree siə mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ kdɔ tɔjɨ-é ꞌƁaɓe. 23 Kdɔtalə ꞌndàngɨ mḛḛ mbete ndukun-tɨ lə ꞌƁaɓe ꞌpanè: Ngon dɔdər da̰ kɨ́ to bɔbɨ əse ngon kɨ́ dingəm kɨ́ to dər lé, dꞌa kɔr-é kində-é tagay kadɨ ꞌƁaɓe. 24 Rəm ree-dé ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, ꞌree kdɔ kadɨ kadkare kɨ́ kadɨ tokɨ kilə məsɨ-é nangɨ titɨ kɨ́ ndukun lə ꞌƁaɓe pa-né panè: I a kadɨ dədum-je joo əse ngan dəngɔdnda-je joo.§

25 Dingəm káre bè isɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ nɔ̰ɔ̰ ri-é lə Simiyɔ̰, to dow kɨ́ njèra né kɨ́ njururu rəm, ɓá to njèkilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ rəm tɔ. Ḛ isɨ ngəbɨ njèkajɨ Israyel-je; Ndil kɨ́ aa njay isɨ mḛḛ-é rəm tɔ. 26 Ndil kɨ́ aa njay adɨ-é gə kete panè: ꞌA koy al ya sar kadɨ ꞌa koo dow kɨ́ ꞌƁaɓe à kulə siə kɨ́ to Kristɨ lé mɔkɨ tá. 27 Ndil kɨ́ aa njay ɔsɨ Simiyɔ̰ lé adɨ-é ɔw takəy-tɨ lə Lubə, rəmə Jeju kàrè njékojɨ-é-je dꞌun-é dꞌɔw siə takəy-tɨ lə Lubə tɔ; kdɔ kadɨ ꞌra né-je dɔ-é-tɨ kɨ́ go ndukun-tɨ lə Lubə. 28 Simiyɔ̰ taa Jeju uwə-é kàdɨ̀-é-tɨ ə ɔsɨ gajɨ Lubə panè:

29 Kɨ́ nè kinlé, ꞌƁaɓe, ꞌin̰ə-m ma̰ ngonnjèkullə lə-i

adɨ mꞌɔw kɨ̀ lapiya, kdɔ kun mindɨ lə-i lé, né-é ra né ngá.

30 Kdɔtalə kəm-m oo njèkajɨ dow-je kɨ́ ulə siə lé.

31 Njèkajɨ dow-je kɨ́ ꞌuwə dɔ-é kete kdɔ gin dow-je lay.

32 Ḛ to lo kɨ́ à ndógɨ dɔ gin dow-je-tɨ kɨ́ rangɨ rəm,

ɓá ḛ to riɓa lə gin dow-je lə-i kɨ́ ꞌto israyel-je rəm tɔ.

33 Ta-je kɨ́ Simiyɔ̰ pa dɔ Jeju-tɨ lé, ɔr ndil njékojɨ-é-je. 34 Simiyɔ̰ tɔr ndi-é dɔ-dé-tɨ ə idə Mari kɨ́ kɔ̰ Jeju panè: ꞌOo majɨ, ngon kinlé, Lubə mbətɨ-é kadɨ to gin kusɨ lə Israyel-je n̰a̰ rəm, gin kḭ taá lə Israyel-je n̰a̰ rəm, ḛ à to nékɔjɨ lə Lubə kɨ́ ta dow-je à kasɨ-na̰ dɔ-tɨ al. 35 Bè kdɔ kadɨ kujə tagɨr kɨ́ ɓɔyɔ rɔ-é mḛḛ dow-je-tɨ n̰a̰. Ngà i rəmə, né kɨ́ to à ta̰a̰ ɓəngrə-i, titɨ kɨ́ kiyərɔ mbutɨ-né ɓəngrə dow kin bè.

36 Dené káre kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ isɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ; ri-é lə An. Ḛ to ngon lə Panuwɛl, gin kojɨ-tɨ lə Ajɛr. To dené kɨ́ ɓugə gurə́-gurə́ ngá. Taa ngɔw mandɨ-é-tɨ ra ɓal siri-rè ɓəy ya ngɔbɨ-é oy, 37 adɨ ḛ təl dené kɨ́ njèngɔwkoy; ɓal-é ra kɔrjinà̰y joo gidɨ-é sɔ. An lé, in̰ə takəy lə Lubə al; ḛ pole Lubə ndɔɔ rəm, kada rəm; ḛ ɔgɨ rɔ-é nékuso kɨ̀ man ka̰y taá-taá, pa ta kɨ̀ Lubə tɔ. 38 Dɔkàdɨ̀-é-tɨ kɨ́ dꞌɔw-né kɨ̀ Jeju takəy-tɨ lə Lubə lé, An kàrè ree tḛḛ nɔ̰ɔ̰ tɔ. Ḛ tɔ́y Lubə rəm, pa ta lə Jeju adɨ dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ ꞌngəbɨ taa kɨ́ Lubə à taa ɓebo Jorijalḛm kilə-é taá.

39 †Lokɨ Jojepɨ-je kɨ̀ Mari ꞌra né-je lay kɨ́ ndukun lə ꞌƁaɓe ɔjɨ kadɨ ꞌra lé, dḛ ꞌtəl dꞌɔw lo kisɨ-dé-tɨ ɓebo Najarɛtɨ, dɔnangɨ Galile-tɨ gogɨ.

40 Ngon lé, tɔgɨ rəm, rɔ-é nga̰ rəm, ɔw kɨ̀ gosɨ n̰a̰ rəm, ɓá ramajɨ lə Lubə nà̰y siə rəm tɔ.

Jeju ra ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo ə najɨ ta kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je

41 Jeju lé, ɓal-je lay ya njékojɨ-é-je dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ lo ra na̰y Pakɨ-tɨ.

42 Beɓa lokɨ ḛ ra ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo lé, dꞌɔw siə kəm-dé-tɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lo ra na̰y Pakɨ-tɨ, titɨ kɨ́ ꞌra-né kɨ̀ ɓal-é ɓal-é. 43 Ngà lokɨ ndɔ ra na̰y Pakɨ tingə lé, njékojɨ-é-je ꞌtəl dꞌisɨ dꞌɔw kɨ́ ɓee gogɨ, ngà ngon-dé Jeju lé, təl nà̰y ɓebo Jorijalḛm-tɨ adɨ dḛ ꞌgə go-é al. 44 Dḛ ꞌgɨr kɨ́ à kɔw dan madɨ kɔw mba-je-tɨ lə-dé nɔ̰ɔ̰, adɨ ꞌnjiyə ndɔ káre ɓikti ɓəy ɓá ꞌtum gin ndole-é dan nojɨ-dé-je-tɨ, kɨ̀ dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌgə-dé. 45 Ngà lokɨ dꞌingə-é al lé, dḛ dꞌɔsɨ ꞌtəl dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ kdɔ ndole-é. 46 Ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə ɓá dꞌingə-é takəy-tɨ lə Lubə; ḛ isɨ dan njéndó dow-je ndukun-je-tɨ, isɨ oo ta lə-dé rəm, ɓá isɨ dəjɨ-dé ta rəm tɔ. 47 Dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ dꞌoo ta liə lé, négə liə kɨ̀ ta kɨ́ isɨ ilə-dé-tɨ lé, ɔr ndil-dé. 48 Lokɨ njékojɨ-é-je dꞌoo-é takəy-tɨ lə Lubə lé, ndil-dé tḛḛ sa̰y adɨ kɔ̰-é pa siə panè: Ngon-m! Kin to ri ə́ ꞌra sə-ji bè? ꞌOo, jḛ kɨ̀ bɔbɨ-i jꞌndol-i kɨ̀ mḛḛ-ji kɨ́ a̰ kə́kə́kə́. 49 Jeju təl ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i ndoli-mi kdɔ ri wa? ꞌGəi kɨ́ tò kadɨ mꞌində kəm-m go kullə-je-tɨ lə Bɔbɨ-m al wa? 50 Ngà ta kɨ́ Jeju pa sə-dé lé, dḛ ꞌgə mḛḛ-é al. 51 Jeju ɔtɨ ɔw sə-dé ɓebo Najarɛtɨ-tɨ; ḛ sɔl dɔ-é nɔ̰̀ njékojɨ-é-je-tɨ. Kɔ̰-é ngəm né-je kin lay mḛḛ-é-tɨ.

52 Jeju tɔgɨ ə gosɨ liə usɨ dɔ madɨ-é-tɨ rəm, ramajɨ lə Lubə nà̰y siə rəm, ɓá dow-je ꞌndigɨ-é rəm tɔ.

3

Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ

Mat 3:1-12; Mar 1:1-8; Ja̰ 1:6-8,19-28

1 Ɓal kɨ́ njèkungɨ-tɨ dɔgɨ gidɨ-é mḭ kɨ́ Tibɛr Sejar ngar kɨ́ boy ɔ̰̀-né ɓe lé, Pɔ̰sɨ Pilatɨ to gubərnər kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ, Erodɨ ɔ̰̀ ɓe dɔnangɨ Galile-tɨ, ə ngonkɔ̰-é Pilipɨ ɔ̰̀ ɓe dɔnangɨ Itire-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Trakonitɨ, Lisaniyasɨ ɔ̰̀ ɓe dɔnangɨ Abilḛn-tɨ, 2 ɓal-je-tɨ kɨ́ An kɨ̀ Kayipɨ ꞌto-né burə dɔ njégugné-je; ɓal-é-je-tɨ kinlé ɓá Lubə pa-né ta kɨ̀ Ja̰ kɨ́ ngon lə Jakari diləlo-tɨ.

3 Ja̰ ɔw kɨ go dɔnangɨ lay kɨ́ kàdɨ̀ ba Jurdḛ-tɨ, ilə mbḛ kadɨ dow-je ꞌra batḛm dꞌin̰ə-né panjiyə-dé kɨ́ majɨ al kɔgɨ, kdɔ kadɨ Lubə in̰ə-né go majal-je lə-dé kɔgɨ, 4 titɨ kɨ́ Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ panè:

Ndi dow ɓa diləlo-tɨ panè:

ꞌRai rəbɨ lə ꞌƁaɓe!

ꞌRai ngan rəbɨ-je liə adi a̰ njururu-njururu!

5 ꞌTuləi wol lo-je lay adi asɨ-na̰ pee-pee!

Mbal-je kɨ́ ngal kɨ̀ kɨ́ gɔjɨ lay ya, ꞌtugəi-dé kɨ nangɨ!

Rəbɨ-je kɨ́ ndu gundi-gundi lé, ꞌndaji adɨ a̰ njururu-njururu!

Rəbɨ-je kɨ́ tɔr wutɨ-wutɨ lé, ꞌtuləi adɨ asɨ-na̰ pee-pee.

6 Ə ná̰-ná̰ ya à koo kajɨ kɨ́ Lubə à kajɨ dow-je lé.

7 †Beɓa Ja̰ idə kosɨ dow-je kɨ́ ꞌree rɔ-é-tɨ kdɔ kadɨ ra-dé batḛm lé panè: Sə̰i kɨ́ mḛḛ-si ndul titɨ-na̰ kɨ̀ mḛḛ li pii-je bè kan! Ná̰ ɓá idə-si kadɨ a̰yi wɔngɨ kɨ́ à ree lé wa? 8 †Adi kullə ra-si tuwə kullə ra dow-je kɨ́ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ɓane; ɓɨ ꞌgɨri mḛḛ-si painè ꞌtoi nganka Abrakam ya bè par al. Ə́ mꞌidə-si rəsɨ mꞌadɨ ooi kɨ́ ər-je kin ya kàrè Lubə asɨ təl-dé nganka Abrakam-tɨ kare. 9 †Ə kungə́ ya kàrè dꞌində pèrèrè kàdɨ̀ kagɨ-je-tɨ káre-káre lay ngá, adɨ kagɨ kɨ́ kandɨ-é majɨ al lé, dꞌa tugə-é dɔ njirə-é-tɨ kdɔ kilə-é dan pər-tɨ.

10 Beɓa kosɨ dow-je ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Bè ngà, jꞌa ra ban ngá wa? 11 Ḛ ilə-dé-tɨ panè: Dow kɨ́ ɔw kɨ̀ kubɨ joo rəmə, adɨ káre dow kɨ́ ꞌliə goto, ə dow kɨ́ ɔw kɨ̀ nékuso kàrè kadɨ ra bè ya tɔ.

12 †Njétaalambo-je kàrè ꞌree kadɨ Ja̰ ra-dé batḛm tɔ. Beɓa ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, jḛ jꞌa ra ban wa? 13 Ḛ idə-dé panè: Né kɨ́ dꞌun ndu dɔ-tɨ kadɨ dow-je dꞌadɨ lé, iləi kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ al.

14 Asgar-je ꞌree ꞌdəjɨ-é tɔ ꞌpanè: Ə jḛ, jꞌa ra ban wa? Ḛ idə-dé panè: ꞌTaai né lə dow kɨ́ lə njètɔ́gɨ-tɨ al, ɓá iləi ta dɔ dow-tɨ kɨ̀ ndángɨ kare ꞌtaai-né né liə al rəm tɔ. Ngà ori kəm-si dɔ là kun-si-tɨ ya.

15 Titɨ kɨ́ kosɨ dow-je lay dꞌisɨ ꞌngəbɨ-né pèrèrè lé, ꞌgɨr mḛḛ-dé-tɨ sé Ja̰ ɓá to Kristɨ* lé wa? 16 Ngá ɓá Ja̰ idə-dé lay panè: Ma̰ mꞌra-si batḛm kɨ́ mani, ngà ḛ kɨ́ tɔ́gɨ-é itə-m n̰a̰ ya ɔw ree go-m-tɨ nɔ̰ɔ̰, ə kulə saba liə ya kàrè mꞌtuwə kadɨ mꞌtutɨ al. Ḛ à ra-si batḛm kɨ̀ Ndil kɨ́ aa njay rəm, kɨ̀ pər rəm tɔ. 17 Ḛ ɔw kɨ̀ né tó-né liə ji-é-tɨ nɔ̰ɔ̰; à ra lo tó né liə, ə à mbɔ̰ ko mḛḛ dama̰ liə, ngà tisə-é ɓá à kungɨ dan pər-tɨ kɨ́ à koy al sartagangɨ.

18 Beɓa Ja̰ ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ adɨ dow-je, ə mbusɨ nja-dé kɨ̀ ta-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ ya ɓəy. 19 †Ngà Erodɨ kɨ́ to njèkɔ̰ɓe dɔnangɨ Galilé-tɨ lé taa Erodiadɨ ne ngonkɔ̰-é rəm, ɓá ra né-je kɨ́ majɨ al majɨ al adɨ Ja̰ kɔl siə. 20 Rəmə təl a̰ dɔ-tɨ nɔ̰ɔ̰ ilə Ja̰ dangay-tɨ ɓəy.

Jeju ra batḛm

Mat 3:13-17; Mar 1:9-11; Ja̰ 1:32-34

21 Lokɨ dow-je lay ꞌra batḛm lé, Jeju kàrè ꞌra-é batḛm tɔ. Beɓa lokɨ ḛ a̰ pa ta kɨ̀ Lubə lé, ta dɔra̰ tḛḛ; 22 †ə Ndil kɨ́ aa njay təl titɨ-na̰ kɨ̀ dəngɔdnda bè ree isɨ dɔ-é-tɨ. Rəmə ndi dow ɓá dɔra̰-tɨ panè: «ꞌTo Ngon-m, mꞌində-i dan kəm-m-tɨ, rɔ-m nəl-m dɔ-i-tɨ n̰a̰.»

Kɔr gin ka Jeju

Mat 1:1-17

23 Jeju ra ɓal kɔrmutə-je bè ɓəy ɓá ulə gin kullə liə. Titɨ kɨ́ dow-je ꞌgɨr-né lé, ḛ to ngon lə Jojepɨ, Jojepɨ to ngon lə Eli, 24 Eli to ngon lə Matatɨ; Matatɨ to ngon lə Lebi; Lebi to ngon lə Melki; Melki to ngon lə Yana̰y; Yana̰y to ngon lə Jojepɨ; 25 Jojepɨ to ngon lə Matatiyasɨ; Matatiyasɨ to ngon lə Amosɨ; Amosɨ to ngon lə Naum; Naum to ngon lə Esli; Esli to ngon lə Nagay; 26 Nagay to ngon lə Maatɨ; Maatɨ to ngon lə Matatiyasɨ; Matatiyasɨ to ngon lə Seməy; Seməy to ngon lə Yose; Yose to ngon lə Yoda; 27 Yoda to ngon lə Yonan; Yonan to ngon lə Resa; Resa to ngon lə Jorobabɛl; Jorobabɛl to ngon lə Salatiyɛl; Salatiyɛl to ngon lə Neri; 28 Neri to ngon lə Melki; Melki to ngon lə Adi; Adi to ngon lə Kosam; Kosam to ngon lə Elmadam; Elmadam to ngon lə Ɛr; 29 Ɛr to ngon lə Jeju; Jeju to ngon lə Eliyejɛr; Eliyejɛr to ngon lə Yorim; Yorim to ngon lə Matatɨ; Matatɨ to ngon lə Lebi; 30 Lebi to ngon lə Simiyɔ̰; Simiyɔ̰ to ngon lə Juda; Juda to ngon lə Jojepɨ; Jojepɨ to ngon lə Yonam; Yonam to ngon lə Eliyakim; 31 Eliyakim to ngon lə Meleya; Meleya to ngon lə Menna; Menna to ngon lə Matata; Matata to ngon lə Nata̰; 32 Nata̰ to ngon lə Dabidɨ; Dabidɨ to ngon lə Jese; Jese to ngon lə Obɛdɨ; Obɛdɨ to ngon lə Bowajɨ; Bowajɨ to ngon lə Salmɔ̰; Salmɔ̰ to ngon lə Nasɔ̰; 33 Nasɔ̰ to ngon lə Aminadabɨ; Aminadabɨ to ngon lə Admi; Admi to ngon lə Arni; Arni to ngon lə Esrɔm; Esrɔm to ngon lə Parɛsɨ; Parɛsɨ to ngon lə Juda; 34 Juda to ngon lə Jakobɨ; Jakobɨ to ngon lə Isakɨ; Isakɨ to ngon lə Abrakam; Abrakam to ngon lə Tera; Tera to ngon lə Naɔr; 35 Naɔr to ngon lə Serugɨ; Serugɨ to ngon lə Reu; Reu to ngon lə Pelɛgɨ; Pelɛgɨ to ngon lə Ebɛr; Ebɛr to ngon lə Sila; 36 Sila to ngon lə Kaynam; Kaynam to ngon lə Arpajadɨ; Arpajadɨ to ngon lə Sɛm; Sɛm to ngon lə Nuwe; Nuwe to ngon lə Lemɛkɨ; 37 Lemɛkɨ to ngon lə Matusalḛm; Matusalḛm to ngon lə Enɔkɨ; Enɔkɨ to ngon lə Yerɛdɨ; Yerɛdɨ to ngon lə Maleleyɛl; Maleleyɛl to ngon lə Kenam; 38 Kenam to ngon lə Enosɨ; Enosɨ to ngon lə Sɛtɨ; Sɛtɨ to ngon lə Adam; Adam to Ngon lə Lubə.

4

Ta lə na̰ kɨ́ Sú na̰ Jeju

Mat 4:1-11; Mar 1:12-13

1 Ndil kɨ́ aa njay rusɨ Jeju, beɓa lokɨ ḛ təl ta ba Jurdḛ-tɨ ree rəmə Ndil kɨ́ aa njay lé ɔr nɔ̰̀-é ɔw siə diləlo-tɨ. 2 Lo-é-tɨ kin ɓá Sú na̰-é-tɨ ndɔ kɔrsɔ. Ndɔ kɨ́ kɔrsɔ kinlé, né ya kàrè Jeju uso al adɨ go ndɔ-je-tɨ kinlé, ɓo ra-é. 3 Beɓa Sú ree rɔ-é-tɨ pa siə panè: «Kinə ꞌto Ngon lə Lubə ya rəmə, ꞌun ndu adɨ ər kin təl mbə̀.» 4 Ə Jeju ilə-é-tɨ panè: «ꞌNdàngɨ ꞌpanè: “Dow à kisɨ kɨ̀ dɔ-é taá kɨ̀ takul nékuso ya par al.”»

5 Sú ɔr Jeju ɔw siə lo-tɨ kɨ́ ḭ taá n̰a̰ rəmə, kəm kɨ́ kində jipɨ bè ya tɔjɨ-é kɔ̰ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kin lay 6 ə idə-é panè: «Mꞌa kadɨ-i ɔ̰̀ ɓe dɔ-tɨ lay rəm, mꞌa kadɨ-i riɓa kɨ́ dɔ kɔ̰ɓe-je-tɨ kinlé rəm tɔ. Kdɔtalə to né kɨ́ dꞌadɨ tò mḛḛ ji-m-tɨ, adɨ dow kɨ́ mḛḛ-m ndigɨ kadɨ mꞌadɨ-é ya mꞌa kadɨ-é. 7 Adɨ kinə dɔ-i ya ꞌɔsɨ nangɨ nɔ̰̀-m-tɨ lé, mꞌa kadɨ to kɨ́ lə-i ya lay.» 8 Jeju təl ilə-é-tɨ panè: «ꞌNdàngɨ ꞌpanè: “ꞌƁaɓe Lubə lə-i ɓá ꞌa kɔsɨ dɔ-i nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ə ḛ ya kɨ̀ kár-é ɓá ꞌa pole-é*.”»

9 Go-tɨ, Sú ɔr-é ɔw siə mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, adɨ-é a̰ taá sam kəy-tɨ lə Lubə ɓá idə-é panè: «Kinə ꞌto Ngon lə Lubə ya rəmə, ꞌa̰ nè ya ꞌkilə ꞌusɨ nangɨ.

Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè:

10 “Lubə à kun ndu kadɨ malayka-je liə kdɔ ta lə-i,

kdɔ kadɨ dꞌində kəm-dé go-i-tɨ.”

11 Ə ꞌndàngɨ ɓəy ꞌpanè:

“Dḛ dꞌa kində ji-dé kuwə-i-né taá, nè nja-i à kḭ dar ər.”»

12 Jeju təl ilə-é-tɨ panè: «ꞌNdàngɨ ꞌpanè: “ꞌA na̰ ꞌƁaɓe Lubə lə-i al.”» 13 Lokɨ Sú na̰ Jeju mḛḛ né-je-tɨ lay adɨ gin-é gangɨ lé, ḛ ɔr rɔ-é ngərəngɨ in̰ə-é sar ya kdɔ ngəbɨ-né kəm lo kɨ́ rangɨ.

Kullə lə jeju dɔnangɨ Galile-tɨ

Jeju ndó ta lə Lubə mḛḛ ɓebo Najarɛtɨ-tɨ

14 Jeju təl ɔw dɔnangɨ Galile-tɨ gogɨ kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay adɨ-é, ə ri-é ɓa ɔr lo dɔnangɨ-tɨ kɨ́ tin kin lay. 15 Ḛ ɔw ndó né dow-je mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je ə dow-je lay ya ꞌpitɨ-é.

16 Beɓa Jeju ɔw tḛḛ ɓebo Najarɛtɨ kɨ́ to lo kɨ́ dꞌotɨ-é-tɨ, ə ɔw mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je ndɔ taakoo-tɨ lə-dé titɨ kɨ́ isɨ ra-né kete-kete. Ḛ ḭ taá kdɔ ndó mbete kɨ́ aa njay kadɨ dow-je. 17 Beɓa dꞌun mbete kɨ́ Ejay kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ndàngɨ dꞌadɨ-é. Lokɨ ḛ taa lé, tḛḛ mḛḛ-é ə ingə lo kɨ́ ndàngɨ ta-tɨ ꞌpanè:

18 Ndil kɨ́ aa njay lə ꞌƁaɓe ree nà̰y sə-m

kdɔtalə ꞌƁaɓe mbətɨ-m

[kdɔ kadɨ mꞌsɔl mḛḛ dow-je kɨ́ mḛḛ-dé gangɨ man]† rəm,

ɓá kdɔ kadɨ mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mꞌadɨ njéndoo-je rəm tɔ.

Ḛ ulə-m kadɨ mꞌpa ta rəsɨ mꞌadɨ ɓə-je

tokɨ Lubə à taa-dé kilə-dé taá rəm,

kadɨ mꞌpa ta rəsɨ mꞌadɨ njékəmtɔ-je

tokɨ kəm-dé à koo lo rəm,

dow-je kɨ́ dow-je dꞌadɨ-dé kɔ̰̀ lé,

ḛ ulə-m kadɨ mꞌtaa-dé mꞌilə-dé taá rəm,

19 ɓá ɓal ramajɨ lə ꞌƁaɓe lé,

kadɨ mꞌpa ta-é rəsɨ ya mꞌadɨ dow-je rəm tɔ†.

20 Go-tɨ, Jeju ndəm mbete lé natɨ ə təl-né adɨ ngonnjèkullə káre, ngá ɓá təl isɨ nangɨ ɓəy‡. Rəmə dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, kəm-dé tò dɔ-é-tɨ sikɨm.

21 Beɓa ḛ un ta idə-dé panè: Ta kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay kɨ́ ooi kinlé, né-é ra né ɓone ngá. 22 Dow-je lay ya ꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ majɨ n̰a̰ rəm, ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ ramajɨ lə Lubə kɨ́ tḛḛ ta-é-tɨ lé, ɔr ndil-dé adɨ ꞌpanè: Ḛ kan to ngon lə Jojepɨ lé ya al wa! 23 Beɓa Jeju pa sə-dé panè: Gosta kɨ́ panè: «Dɔktur, i ya ꞌajɨ rɔ-i» kinlé a pai sə-m ya rɔ́tɨ. Ə a pai sə-m painè: Né-je lay kɨ́ i ꞌra ɓebo Kapɛrnayim-tɨ ə́ jꞌoo ta-é kinlé, ꞌra ɓe kɨ́ i tɔgɨ-tɨ nè kin ya adɨ jꞌoo tɔ. 24 †Beɓa Jeju idə-dé panè: Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ dow-je kɨ́ ɓekojɨ-é-tɨ dꞌa kuwə-é kɨ rɔ-dé-tɨ majɨ ya goto. 25 Yən, mꞌa kidə-si ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ: Dɔgangɨ ɓal-je-tɨ lə Eli lé, njéngɔwkoy-je ꞌn̰a̰ dɔnangɨ Israyel-tɨ. Beɓa lokɨ ndi ədɨ al asɨ ɓal mutə kɨ̀ na̰y mɛkḛ lé, go dɔnangɨ-tɨ kɨ́ nè kin lay ya ɓo ra dow-je titɨ n̰a̰ ya, 26 ngà dan njéngɔwkoy-je-tɨ kinlé, dow káre ya kàrè Lubə ulə Eli rɔ-é-tɨ al. Ngà ḛ ulə-é rɔ njèngɔwkoy-tɨ káre kɨ́ dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ mḛḛ ɓebo Sarepta-tɨ yó. 27 Rəm ɓá kaglo-tɨ lə Elije kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé kàrè njébanjɨ-je ꞌn̰a̰ dɔnangɨ Israyel-tɨ tɔ. Ngà ḛ káre dan-dé-tɨ kɨ́ Lubə adɨ banjɨ liə ur ya goto. Ngà Nama̰ kɨ́ to dow kɨ́ dɔnangɨ Siritɨ yó kin ɓá ḛ adɨ banjɨ liə ur adɨ aa njay. 28 Lokɨ dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je dꞌoo ta-je kin bè lé, wɔngɨ ra-dé dɔ Jeju-tɨ n̰a̰. 29 Beɓa dꞌḭ dꞌuwə-é, ꞌndɔr-é dꞌɔw siə gidɨ ɓebo-tɨ, ə dꞌɔw siə njal dɔ mbal-tɨ kɨ́ ɓebo lə-dé tò-tɨ kdɔ kadɨ ꞌsurə-é dꞌilə-é nangɨ. 30 Ya rəmə, Jeju tḛḛ mbunə̰-dé-tɨ ə ɔtɨ ta-dé-tɨ yɔrɔrɔ ɔw.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ dꞌingə lapiya

Mar 1:21-28

31 Jeju ɔw tḛḛ ɓebo Kapɛrnayim-tɨ kɨ́ to ɓebo káre kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ ə ndó né dow-je ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je. 32 †Néndó liə lé ɔdɨ rɔ dow-je, kdɔtalə ḛ ndó kɨ̀ tɔ́gɨ.§ 33 Mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, dingəm káre bè kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é isɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰ ə ur kəə panè: 34 Bɔbɨ-m-je ꞌwə́! I Jeju, dow kɨ́ Najarɛtɨ lé, ri ɓá ꞌge rɔ-ji-tɨ wa? ꞌRee kdɔ tujɨ-ji wa? Ma̰ mꞌgə-i majɨ: «ꞌTo njèkaa njay lə Lubə.» 35 Jeju ndángɨ-é panè: «ꞌUtɨ ta-i ə ꞌtḛḛ kɔgɨ mḛḛ dingəm-tɨ kinlé!» Rəmə ndil kɨ́ majɨ al un dingəm lé ilə-é birikɨ dan dow-je-tɨ ə ində lo tḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ, ɓá né kɨ́ majɨ al káre ya kàrè ndil kɨ́ majɨ al kin ra kɨ̀ dingəm lé al.

36 Beɓa dow-je lay ya, ndil-dé tḛḛ sa̰y ə ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: To ta kɨ́ ban ɓá tana̰ bè wa? Ḛ un ndu adɨ ndil-je kɨ́ majɨ al kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰ kɨ́ ḛ ɔw-né lé rəmə, dḛ ꞌtḛḛ tḛḛ tɔ lé ya! 37 Né kin ra adɨ poy Jeju taa lo kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ tin pəl-pəl.

38 Lokɨ tḛḛ mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lé, ḛ ɔw ɓee lə Simɔ̰. ꞌNingə́ ində məm Simɔ̰ kɨ́ dené n̰a̰, adɨ rɔ-é tungə pil-pil ə dḛ ꞌnɔ̰ ta Jeju-tɨ kdɔ ta liə. 39 Beɓa Jeju ɗugɨ nangɨ kɨ rɔ-é-tɨ ə ndángɨ ꞌningə́ lé rəmə, ꞌningə́ lé in̰ə-é, adɨ tajinatɨ nè ya məm Simɔ̰ lé, ubə nangɨ ḭ taá oo go-dé kɨ̀ nékuso.

40 Lokɨ kàdɨ̀ ur rəmə, dow-je lay kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ dow-je kɨ́ mɔ̰y-je kɨ́ gay-gay ra-dé lé, dꞌɔy-dé dꞌɔw sə-dé rɔ Jeju-tɨ. Beɓa ḛ ində ji-é dɔ-dé-tɨ káre-káre lay adɨ dꞌingə lapiya.

41 Ndil-je kɨ́ majɨ al kàrè ꞌtḛḛ mḛḛ dow-je-tɨ n̰a̰ kɨ̀ nɔ̰ ta-dé-tɨ ꞌpanè: «ꞌTo Ngon lə Lubə.» Ngà ḛ ndángɨ-dé ə ɔgɨ-dé pa ta, kdɔtalə dḛ ꞌgə majɨ kɨ́ ḛ to Kristɨ*.

42 Lokɨ lo aa lé, Jeju tḛḛ ɔw diləlo-tɨ. Beɓa kosɨ dow-je ya dꞌungɨ-na̰ sangɨ-é-tɨ ə dꞌɔw njal go-é-tɨ rəmə, ꞌndigɨ kuwə-é nangɨ, kdɔ kadɨ in̰ə-dé ɔw al. 43 Ngà ḛ idə-dé panè: Tò kadɨ mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə lé, mꞌadɨ dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-je-tɨ kɨ́ rangɨ tɔ ɓane. Kdɔtalə to ḛ kin ɓá Lubə ulə-m-né lé. 44 Beɓa ḛ ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dɔnangɨ Jude-tɨ mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je.

5

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó né-je kɨ́ Jeju ɓa-dé dɔsa̰y

Mat 4:18-22; Mar 1:16-20

1 †Ndɔ káre bè, lokɨ Jeju a̰ ta babo-tɨ kɨ́ Jenejarɛtɨ lé, kosɨ dow-je dꞌɔw dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr kdɔ koo ta lə Lubə ta-é-tɨ. 2 Lokɨ un kəm-é oo tò-je joo ngangɨ baa-tɨ ə to tò-je kɨ́ mbɔw-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ dꞌur nangɨ dꞌa̰ ꞌtogɨ burə-je lə-dé; 3 ḛ al mḛḛ tò-tɨ kɨ́ káre kɨ́ to tò lə Simɔ̰ ə dəjɨ Simɔ̰ adɨ in̰ə ngangɨ ba ə ɔsɨ tò sḛ kɨ́ dan ba-tɨ, ngá ɓá ḛ isɨ mḛḛ tò-tɨ lé, isɨ ndó né kosɨ dow-je.

4 Lokɨ Jeju pa ta lay rəmə, idə Simɔ̰ panè: ꞌƆsɨ tò kɨ́ dan ɓul baa-tɨ ə ungi burə-je lə-si mani kadɨ ꞌrai ndɔ̰. 5 †Simɔ̰ ilə-é-tɨ panè: Njèndó dow-je né, jḛ jꞌra kullə ndɔɔ sar lo aa-ji taá ya, ngà né káre ya kàrè jꞌuwə al; ngà titɨ kɨ́ i ꞌpa-né lé, mꞌa kungɨ burə mani ya. 6 †Lokɨ dꞌungɨ burə-je mani lé, kanjɨ rusɨ burə-je lə-dé sar adɨ ɔw kɨ̀ gangɨ. 7 Beɓa ꞌkəbɨ madkullə-je lə-dé kɨ́ mḛḛ tò-tɨ kɨ́ káre lé kadɨ ꞌree dꞌore kàdɨ̀-dé. Lokɨ madɨ-dé-je ꞌree rəmə, dꞌɔy kanjɨ-je rusɨ tò-je kɨ́ joo lé betete, adɨ tò-je ɔw kɨ̀ nduy sə-dé tɔ ɓəy. 8 Lokɨ Simɔ̰ Piyər oo né kin bè lé, usɨ nangɨ nja Jeju-tɨ panè: ꞌƁaɓe, ꞌɔtɨ kɨ rangɨ rɔ-m-tɨ, kdɔtalə ma̰ lé mꞌto dow kɨ́ njèramajal. 9 Kanjɨ kɨ́ dꞌuwə al dɔ majɨ kinlé, ra adɨ ɓəl ində bandɨ Simɔ̰ gangɨ, ɓá dow-je lay kɨ́ dꞌa̰ siə natɨ kàrè ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ rəm tɔ. 10 Bè ya tɔ, madkullə-je lə Simɔ̰, adɨ to Jakɨ-je kɨ̀ Ja̰ kɨ́ ꞌto ngan lə Jebede lé kàrè, ɓəl ində bandɨ-dé batɨ gangɨ tɔ. Beɓa Jeju idə Simɔ̰ panè: ꞌƁəl al, kete lé ꞌto njèndɔ̰ kanjɨ-je, ngà kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, dow-je ngá ɓá ꞌa təl njèsangɨ-dé kadɨ-m. 11 Beɓa lokɨ dḛ ꞌree kɨ̀ tò-je lə-dé ngangɨ ba-tɨ gogɨ rəmə, dꞌin̰ə né-je lay ya ə dꞌun go Jeju.

Jeju adɨ lapiya njèbanjɨ

Mat 8:1-4; Mar 1:40-45

12 Ndɔ káre bè, lokɨ Jeju isɨ ɓebo-tɨ madɨ lé, dingəm kɨ́ banjɨ taa rɔ-é pəl-pəl da dɔ-é-tɨ. Lokɨ oo Jeju rəmə, ɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ ə ɔsɨ dɔ-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ ɓá dəjɨ-é panè: ꞌƁaɓe, kinə ꞌndigɨ lé, ꞌa kadɨ banjɨ lə-m kin ur kadɨ mꞌaa njay kare! 13 Jeju ulə ji-é ɔdɨ-né rɔ-é ɓá panè: «Mꞌndigɨ dɔ-tɨ sə-i. Kadɨ banjɨ lə-i ur!» Rəmə tajinatɨ nè ya banjɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ ur wukɨ adɨ aa njay. 14 Go-tɨ, Jeju ndəjɨ-é kadɨ pa ta-é adɨ dow oo al. Ngà idə-é panè: ꞌƆw ꞌɔjɨ rɔ-i njègugné ə ꞌadɨ né kdɔ məsɨ kɨ́ kilə kɨ́ sɔbɨ dɔ kaa rɔ lə-i titɨ kɨ́ ndukun lə Moiyijɨ pa-né. Bè kdɔ kadɨ dow-je lay ꞌgə kɨ́ banjɨ kɨ́ rɔ-i-tɨ lé ur ngá.

15 Beɓa ri Jeju ɓa kɨ kete-kete adɨ kosɨ dow-je n̰a̰ ya ꞌɓungə-na̰ ꞌree par-par ꞌkəw-na̰ dɔ-é-tɨ kdɔ koo ta liə, ɓá dḛ kɨ́ ꞌto njémɔ̰y-je kàrè ꞌree kdɔ kadɨ adɨ-dé lapiya rəm tɔ. 16 Ngà Jeju ɔr rɔ-é ɔw diləlo-tɨ, ɔw pa ta kɨ̀ Lubə titɨ kɨ́ isɨ ra-né taá-taá.

Jeju adɨ lapiya njèrɔkoy mburukɨ

Mat 9:1-8; Mar 2:1-12

17 Ndɔ káre bè, Jeju isɨ ndó né dow-je ə Parisi-je*, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je kɨ́ dꞌḭ nganɓe-je-tɨ lay kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ dꞌisɨ dan-dé-tɨ. Tɔ́gɨ lə ꞌƁaɓe nà̰y kɨ̀ Jeju adɨ Jeju adɨ lapiya njémɔ̰y-je n̰a̰. 18 Beɓa dow-je dꞌun dingəm kɨ́ rɔ-é oy mburukɨ mḛḛ tuwə-tɨ ꞌree siə, ꞌsangɨ rəbɨ kadɨ dꞌɔw siə kəy nɔ̰̀ Jeju-tɨ. 19 Ngà kosɨ dow-je kɨ́ ꞌn̰a̰ kinlé ra adɨ lo kadɨ dꞌingə tarəbɨ dꞌɔw-né siə go-é-tɨ goto. Beɓa dꞌal siə dɔ kəy-tɨ, ꞌwan̰a̰ lo dꞌulə-é-né kɨ̀ tuwə burə́ nɔ̰̀ Jeju-tɨ kəy, dan kosɨ dow-je-tɨ. 20 Lokɨ Jeju oo kadmḛḛ lə-dé bè rəmə, idə dingəm lé panè: «Majal-je lə-i tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-i.» 21 Njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Parisi-je kɨ́ dꞌisɨ lo-é-tɨ lé, ꞌgɨr ta mḛḛ-dé-tɨ ꞌpanè: Dow kanlé oo rɔ-é kɨ ná̰ ya ɓá pa ta kɔbɨ dɔ Lubə-tɨ bè wa? Ná̰ ɓá asɨ kin̰ə go majal-je lə dow kɔgɨ wa? Lubə ya kɨ̀ kár-é asɨ. 22 Jeju gə ta kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ ɓətɨ adɨ pa sə-dé panè: Kdɔ ri ɓá ɔwi kɨ̀ tagɨr-je kɨ́ bè kin mḛḛ-si-tɨ wa? 23 Dan ta-je-tɨ kɨ́ joo kinlé, ḛ kɨ́ rá ɓá tò ɓəl n̰a̰ wa? Kidə dow panè: «Majal-je lə-i tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-i» ɓá tò ɓəl n̰a̰ əse kidə-é panè: «ꞌḬ taá ꞌnjiyə» ɓá tò ɓəl n̰a̰ wa? 24 Majɨ! Mꞌa kɔjɨ-si kadɨ ꞌgəi kɨ́ Ngon lə dow lé, ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔnangɨ-tɨ nè kdɔ kin̰ə-né go majal-je lə dow-je kɔgɨ. Beɓa Jeju təl idə njèrɔkoy mburukɨ lé panè: Mꞌun ndu mꞌadɨ-i mꞌpanè: ꞌḬ taá, ꞌun tuwə lə-i ə ꞌɔw ɓee lə-i. 25 Rəmə tajinatɨ nè ya dingəm lé, ḭ taá takəm dow-je-tɨ, un tuwə tò-é ə ɔsɨ gajɨ Lubə taá-taá ɔw ɓee. 26 Né kinlé, ɔr ndil dow-je lay kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ, adɨ dꞌɔsɨ-né gajɨ Lubə rəm, ɓá ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ, adɨ ꞌpanè: Né-je kɨ́ dow oo nja káre al ya ɓone jꞌooi.

Ɓa kɨ́ Jeju ɓa Lebi

Mat 9:9-13; Mar 2:13-17

27 Go-tɨ, Jeju tḛḛ rəmə, oo njètaalambo káre kɨ́ ri-é lə Lebi isɨ lo taa lambo-je-tɨ. Jeju idə-é panè: «ꞌUn go-m.» 28 Rəmə ḛ tusɨ né-je lay in̰ə ə ḭ taá un go Jeju. 29 Lebi ɔw ra nékuso n̰a̰ mḛḛ kəy-tɨ liə un-né ta Jeju. Njétaalambo-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ ya dꞌisɨ sə-dé natɨ ta nékuso-tɨ lé. 30 †Parisi-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je lə-dé ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ n̰ɔ̰m-n̰ɔ̰m ɓá ꞌpa kɨ̀ njéndó né-je lə Jeju ꞌpanè: Kdɔ ri ɓá njétaalambo-je, kɨ̀ njéramajal-je kin ya sə̰i usoi rəm, a̰yi sə-dé rəm wa? 31 Beɓa Jeju pa sə-dé panè: «Dow-je kɨ́ rɔ-dé tò kɨ̀ lapiya kare lé dꞌɔw ndoo dɔktur al, ngà njémɔ̰y-je ɓá dꞌɔw ndoo-é. 32 Bè ya tɔ, ma̰ lé, dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu ɓá mꞌree kdɔ ɓa-dé al, ngà mꞌree kdɔ ɓa njéramajal-je kadɨ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ.»

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔgɨ rɔ nékuso kɨ̀ man ka̰y

Mat 9:14-15; Mar 2:18-20

33 Dow-je dꞌidə Jeju ꞌpanè: Njéndó né-je lə Ja̰, kɨ̀ njéndó né-je lə Parisi-je lé, taá-taá ya dꞌɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y ə ꞌpa ta kɨ̀ Lubə. Ngà i lé, njéndó né-je lə-i dꞌuso né rəm, dꞌa̰y man rəm. 34 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Lokɨ njètaa dené sigɨ isɨ natɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ ḛ ꞌɓa-dé lo nékuso taana̰-tɨ nè ɓəy ya sə̰i ꞌndigi kadɨ dꞌɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y wa? 35 Ndɔ-je ɔw ree nɔ̰ɔ̰ lé, dꞌa kun-é ta-dé-tɨ kɔgɨ, rəmə mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kinlé ɓá dꞌa kɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y ɓəy. 36 Jeju idə-dé gosta káre ɓəy panè: Kubɨ kɨ́ sigɨ lé, dow à kijə ta-é kdɔ kilə-né kəm ndisɨ kubɨ al. Kinə dowbé ijə rəmə, ijə kɨ̀ ndángɨ kare; ɓá takubɨ kɨ́ sigɨ kɨ́ dowbé ijə lé kàrè à kun-na̰ kɨ̀ ndisɨ kubɨ lé al rəm. 37 Rəm ɓá dow à tur yibɨ nduu kɨ́ sigɨ mḛḛ mbundaá-je-tɨ kɨ́ low al rəm. Kinə dow tur-tɨ rəmə, yibɨ nduu kɨ́ sigɨ à kḭ kində mbundaá-je kɨ́ low lé bəndəngɨ gangɨ kadɨ yibɨ nduu à tɔɔ kɔgɨ rəm, ɓá mbundaá-je lé kàrè à tujɨ kɔgɨ rəm tɔ. 38 Ngà yibɨ nduu kɨ́ sigɨ lé, tò kadɨ ꞌtur mḛḛ mbundaá-je-tɨ kɨ́ sigɨ ya tɔ. 39 Ə dow kɨ́ a̰y yibɨ nduu kɨ́ low lé, ḛ ndigɨ yibɨ nduu kɨ́ sigɨ al ngá. Kdɔtalə ḛ à panè: Yibɨ nduu kɨ́ low ya ɓá majɨ.

6

Jeju kɨ̀ ndɔ taakoo lə jipɨ-je

Mat 12:1-8; Mar 2:23-28

1 Ndɔ káre bè, kɨ́ to ndɔ taakoo lə jipɨ-je lé, Jeju njiyə mḛḛ ndɔr-je-tɨ kdɔ kində gangɨ ə njéndó né-je liə ꞌpuy dɔ gemḛ, ꞌrii ka̰a̰-é ji-dé-tɨ dꞌuso taá-taá. 2 Rəmə Parisi-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpa sə-dé ꞌpanè: «Kdɔ ri ɓá ꞌrai né kɨ́ to tó-é al kadɨ dow ra ndɔ taakoo-tɨ wa?» 3 Jeju təl ilə-dé-tɨ panè: «Né kɨ́ ndɔkɨ Dabidɨ ra kaglo-tɨ liə, lokɨ ɓo ra-dé dḛ kɨ̀ dow-je liə lé, se sə̰i ꞌndói ta-é mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ooi al ya sar wa? 4 Ḛ ɔw mḛḛ kəykubɨ-tɨ lə Lubə, ɔy mbə̀ kɨ́ dꞌadɨ Lubə kadkare-tɨ lé uso rəm, adɨ dow-je liə dꞌuso rəm. Ngà kɨ́ go rəbɨ-é-tɨ lé, tò kadɨ njégugné-je ya par ə́ dꞌa kuso ya al wa?» 5 Beɓa Jeju idə-dé panè: «Ngon lə dow lé ɓá to ꞌɓa ndɔ taakoo.»

Dingəm kɨ́ ji-é oy mburukɨ

Mat 12:9-14; Mar 3:1-6

6 Ndɔ kɨ́ rangɨ kɨ́ to ndɔ taakoo lə jipɨ-je ya ɓəy lé, Jeju isɨ ndó né dow-je mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je ə dingəm káre kɨ́ jikɔl-é oy mburukɨ isɨ dan-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ. 7 Njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Parisi-je lé, dꞌadɨ kəm-dé tò dɔ Jeju-tɨ gə́rə́rə́ kdɔ kadɨ dꞌoo ə́ kinə ḛ adɨ lapiya dow ndɔ taakoo-tɨ rəmə je to kəm rəbɨ kɨ́ kadɨ nꞌiləi-né ta dɔ-é-tɨ. 8 Ngà Jeju gə tagɨr kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ. Beɓa ḛ idə dingəm kɨ́ njèjikoy lé panè: ꞌḬ ꞌa̰ taá dan dow-je-tɨ dana̰ nè; dingəm lé ubə nangɨ ḭ a̰ taá. 9 Beɓa Jeju idə-dé panè: Mꞌa dəjɨ-si ta kin koo. Né kɨ́ rá ɓá to tó-é kadɨ dow ra ndɔ taakoo-tɨ wa? Ra majɨ kɨ̀ dow ɓá to tó-é əse ra siə majɨ al ɓá to tó-é wa? Kajɨ dow ɓá to tó-é əse tɔl-é ɓá to tó-é wa? 10 Ḛ oo-dé kɨ̀ ta bar-é bar-é lay ngá ɓá təl idə dingəm lé panè: ꞌSurə ji-i! Lokɨ ḛ surə ji-é lé ya rəmə, ji-é lé təl tò majɨ gogɨ. 11 Ngà njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Parisi-je lé, wɔngɨ ra-dé n̰a̰ adɨ ꞌnajɨ-na̰ ta dɔ né-tɨ kɨ́ kadɨ nꞌrai kɨ̀ Jeju.

Jeju mbətɨ njéndó né-je dɔgɨ gidɨ-é joo

Mat 10:1-4; Mar 3:13-19

12 Gangɨ ndɔ-é-je-tɨ kinlé, Jeju ɔw dɔ mbal-tɨ kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə ə un lo kɨ́ ndɔɔ kin lay ya pa-né ta kɨ̀ Lubə. 13 Ngà lokɨ lo aa lé, ḛ ɓa njéndó né-je liə ə mbətɨ-dé dɔgɨ gidɨ-é joo, ində ri-dé lə njékɔwkulə-je; adɨ to 14 Simɔ̰ kɨ́ ḛ ɓa-é Piyər kɨ̀ ngonkɔ̰-é Andre, Jakɨ, Ja̰, Pilipɨ, Batlemi, 15 Matiye, Tomasɨ, Jakɨ kɨ́ ngon lə Alpe, Simɔ̰ kɨ́ ɓa-é dow kɨ́ ta ɓe liə to-é, 16 Jude kɨ́ to ngon lə Jakɨ, ɓá Judasɨ Iskariyotɨ kɨ́ à təl njèkun dɔ Jeju.

17 Jeju ḭ sə-dé dɔ mbal-tɨ isɨ risɨ sə-dé nangɨ rəmə, ree a̰ lo-tɨ kɨ́ tatɨ rəsɨ kɨ́ kosɨ njéndó né-je liə n̰a̰ dꞌa̰-tɨ; lo-é-tɨ kinlé tɔ ɓá kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ lay, kɨ̀ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, kɨ̀ ɓebo-je kɨ́ kàdɨ̀ ba-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Tir-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ dꞌa̰-tɨ tɔ. Dḛ ꞌree kdɔ koo ta liə rəm, ɓá kdɔ kadɨ adɨ njémɔ̰y-je dꞌingə lapiya rəm tɔ. 18 Dḛ kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé lé, dꞌingə lapiya.* 19 Kosɨ dow-je lay ya ꞌsangɨ kadɨ dꞌɔdɨ rɔ-é, kdɔtalə tɔ́gɨ tḛḛ rɔ-é-tɨ rəmə, adɨ-dé lapiya-lapiya ya lay.

Néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ njénékumə̰-je kɨ̀ dow-je kɨ́ tujɨ à kusɨ dɔ-dé-tɨ

Mat 5:1-12

20 Jeju un kəm-é kɨ taá oo njéndó né-je liə ə panè:

Sə̰i njéndoo-je ɓá ꞌtoi njénékumə̰-je,

kdɔtalə kɔ̰ɓe lə Lubə tò kdɔ-si!

21 Sə̰i kɨ́ ɓo isɨ ra-si ngɔsnè kin ɓá ꞌtoi njénékumə̰-je,

kdɔtalə bore a kusoi né ndani ndə̰-ndə̰!

Sə̰i kɨ́ isi ꞌnɔ̰i ngɔsnè kin ɓá ꞌtoi njénékumə̰-je,

kdɔtalə bore a kogi.

22 †Sə̰i kɨ́ dow-je dꞌɔsɨ-si kɨ̀ ta əse ꞌtubə-si,

ꞌtajɨ-si əse ꞌmbatɨ-si titɨ dow-je kɨ́ majɨ al bè

kdɔ ta lə Ngon lə dow lé ɓá ꞌtoi njénékumə̰-je.

23 †Kḭ gangɨ ndɔ-é-tɨ kinlé ꞌrai rɔnəl ə ꞌtiləi kole,

kdɔtalə nékugə dɔji kɨ́ boy n̰a̰ ya tò ngəbɨ-si dɔra̰-tɨ nɔ̰ɔ̰.

Tɔgrɔ-tɨ ya, ka-dé-je kàrè,

ndɔkɨ ꞌra né-é kinlé kɨ̀ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ bè ya tɔ.

24 Ngà tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njénékingə-je,

kdɔtalə sə̰i ingəi né kɨ́ sɔl mḛḛ-si ngà!

25 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i kɨ́ ꞌndani ngɔsnè,

kdɔ bore rəmə ɓo à ra-si.

Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i kɨ́ isi ꞌkogi ngɔsnè,

kdɔtalə a kisi dan nékəmtondoo-tɨ, kɨ̀ ta nɔ̰-tɨ.

26 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, lokɨ dow-je ꞌpa ta lə-si majɨ n̰a̰,

kdɔtalə ka-dé-je ya kàrè,

ndɔkɨ ꞌpa ta kɨ́ majɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌədɨ ta

ꞌpanè ꞌto njépata kɨ́ ta Lubə-tɨ tɔ!

Jeju pa ta kɨ́ dɔ ndigɨ njéba-je-tɨ

Mat 5:39-47; Rɔm 12:17-21

27 Ngà sə̰i kɨ́ ooi ta lə-m lé, mꞌidə-si mꞌpanè: ꞌNdigi njéba-je lə-si, ꞌrai majɨ kɨ̀ njékɔsɨ-si ta-je, 28 ꞌtɔri ndi-si dɔ dow-je kɨ́ njékində ndɔl dɔ-si-tɨ, ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ njékulə kəm-si ndoo-je.

29 Kinə dow ində mbɔ́-i kɨ́ káre rəmə, ꞌtəl kɨ́ káre adɨ-é ɓəy. Ə kinə dow uwə-i taa kubɨ kul lə-i rəmə, ꞌɔgɨ-é taa kubɨ kɨ́ kàdɨ̀-i-tɨ al ngá. 30 Dow kɨ́ rá-rá ya dəjɨ-i né ə ꞌadɨ-é, ngà lokɨ dow uwə-i taa nékingə-i rəmə, ꞌdəjɨ go-é al ngá. 31 †Né kɨ́ ꞌndigi kadɨ dow-je ꞌra dꞌadɨ-si lé, ga̰-é ya ꞌrai adi-dé tɔ. 32 Kinə dow-je kɨ́ ꞌndigɨ-si ya ɓá sə̰i ꞌndigi-dé tɔ lé, ri ɓá à tokɨ pitɨ-si kdɔ wa? Njéramajal-je ya kàrè ꞌndigɨ njéndigɨ-dé-je tɔ. 33 Kinə dow-je kɨ́ ꞌra sə-si majɨ ya ɓá sə̰i ꞌrai sə-dé majɨ tɔ lé, ri ɓá à tokɨ pitɨ-si kdɔ wa? Njéramajal-je ya kàrè ꞌra bè ya tɔ. 34 Ə kinə dow-je kɨ́ sə̰i indəi mḛḛ-si dɔ-tɨ kɨ́ ꞌtunə̰-si né ə dꞌa kugə-si ɓá sə̰i adi-dé lé, ri ɓá Lubə à pitɨ-si-né wa? Njéramajal-je ya kàrè, ꞌtunə̰-na̰ né kadɨ dꞌugə-na̰ né-é gogɨ tɔ. 35 Ngà sə̰i lé, ꞌndigi njéba-je lə-si, ꞌrai majɨ ə adi dow-je ꞌtunə̰-si né ə ꞌgɨri kadɨ à kingəi gogɨ al. Beɓa nékugə dɔji-si à n̰a̰ rəm, a toi ngan lə Lubə kɨ́ njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ, kdɔ ḛ ra majɨ kɨ́ njéra oiyo al-je rəm, kɨ̀ njémḛḛndul-je rəm tɔ. 36 Ooi kəmtondoo lə dow-je titɨ kɨ́ Bɔbɨ-si isɨ oo-né kəmtondoo lə dow-je kin bè tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ gangta dɔ dow-tɨ

Mat 7:1-5,15-22

37 ꞌGangi ta dɔ dow-tɨ al ə dꞌa gangta dɔ-si-tɨ al tɔ. Ɔri ta dɔ dow-tɨ ə dꞌa kɔr ta dɔ-si-tɨ tɔ; in̰əi go kɔgɨ adi dow-je ə dꞌa kin̰ə go kɔgɨ kadɨ-si tɔ. 38 Adi né ə dꞌa kadɨ-si tɔ. Dꞌa kungɨ né takubɨ-tɨ lə-si kadɨ rusɨ ə dꞌa mbusɨ go-é majɨ, dꞌa yəkɨ kadɨ ga̰y nangɨ wur-wur, kdɔ né kɨ́ ꞌmbɔji-né né adi dow kinlé, ḛ ya dꞌa təl mbɔjɨ-né né kadɨ-si tɔ.

39 †Jeju pa sə-dé ta kɨ̀ gosta káre ɓəy panè: Njèkəmtɔ à ndɔr njèkəmtɔ madɨ-é tɔ wa? Sé dꞌa kungɨ-na̰ ɓe-tɨ joo lay ya al wa? 40 †Njèndó né à kitə njèndó-é né al. Ngà njèndó né kɨ́ rá-rá ya kɨ́ néndó asɨ-é majɨ lé, à titɨ-na̰ kɨ̀ njèndó-é né lé ya tɔ.

41 Ban ɓá i oo wale kɨ́ tò kəm ngonkɔ̰-i-tɨ rəmə, kagɨ kɨ́ boy kɨ́ tò kəm-i-tɨ kin ɓá i oo al wa? 42 Ban ɓá ꞌa kidə ngonkɔ̰-i panè: «Adɨ mꞌɔr wale kɨ́ tò kəm-i-tɨ kin kɔgɨ» ə i rəmə, ꞌoo kagɨ kɨ́ boy kɨ́ tò kəm-i-tɨ kin al wa? I njèkədkəm dow-je kan! ꞌƆr kagɨ kɨ́ boy kɨ́ tò kəm-i-tɨ ya pa ɓəy ɓá ꞌa koo wale kɨ́ tò kəm ngonkɔ̰-i-tɨ kdɔ kɔr kadɨ-é.

Kullə ra dow ɓá dꞌa gə-é-né

Mat 12:33-37; 7:15-21

43 Kagɨ kɨ́ majɨ lé, kandɨ-é à majɨ al al ə kagɨ kɨ́ majɨ al kàrè kandɨ-é à majɨ nda̰ al tɔ. 44 †Kdɔ kagɨ kɨ́ rá-rá ya dꞌa gə-é kɨ̀ takul kandɨ-é. Dow à kijə kandɨ kote dɔ kagɨ kun-tɨ al; bè ya tɔ, dow à tɔr kandɨ nduu dɔ gərgəndi-tɨ al tɔ. 45 †Bè ya tɔ, dow kɨ́ majɨ lé, né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ uwə mḛḛ-é kinlé ya à tḛḛ-né. Ə dow kɨ́ majɨ al kàrè, né-je kɨ́ majɨ al majɨ al kɨ́ uwə mḛḛ-é kinlé ya ḛ à tḛḛ-né tɔ. Kdɔ né-je kɨ́ mən̰ə̰-na̰ mḛḛ dow-tɨ ya ɓá tḛḛ ta-é-tɨ adɨ-é pa.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ təl rɔ go ta-tɨ

Mat 7:21-29

46 Kdɔ ri ɓá ꞌɓai-mi «ꞌƁaɓe, ꞌƁaɓe» ya rəmə ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ kɨ́ mꞌpa al wa? 47 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ree rɔ-m-tɨ, oo ta-je lə-m ə təl rɔ-é go-tɨ lé, mꞌa tɔjɨ-si kadɨ ooi sé titɨ-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ ban wa: 48 Ḛ titɨ-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ ɔw kɨ̀ kində kəy rəmə, ijə ɓe adɨ uu n̰a̰, tḛḛ dɔ ər-tɨ ɓá ində gin kəy titɨ; beɓa lokɨ man ulə, adɨ pungum man ində kəy lé pungum-pungum ya, ngà kəy lé yəkɨ al, kdɔ dow lé ində kəy lé majɨ. 49 Ngà dow kɨ́ oo ta lə-m ɓá təl rɔ-é go-tɨ al lé, titɨ-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ ində kəy nangray-tɨ ə ində gin-é majɨ al rəm tɔ. Beɓa lokɨ pungum man ində kəy lé rəmə, tajinatɨ nè ya tɔɔ nangɨ rum-rum adɨ kəy-é tujɨ tujɨ kɨ́ dum natɨ.

7

Kadmḛḛ lə njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu

Mat 8:5-13; Ja̰ 4:46-54

1 Lokɨ Jeju pa ta-je kin lay adɨ dow-je ngá lé, ḛ təl ɔw ɓebo Kapɛrnayim-tɨ.

2 Ɓe-é-tɨ kinlé njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu ɔw kɨ̀ ngonnjèkullə liə káre kɨ́ rɔ-é to-é adɨ tò ta koy-tɨ, ə to ngonnjèkullə liə kɨ́ ḛ ndigɨ-é n̰a̰. 3 Beɓa lokɨ njèkun dɔ kutɨ asgar-je oo poy Jeju lé, ḛ ulə ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je kadɨ dꞌɔw ꞌra ndoo ta-é-tɨ kadɨ-é ree ajɨ ngonnjèkullə lə nꞌḛ̀ lé. 4 ꞌNgatɔ́gɨ-je lé, dꞌɔtɨ dꞌɔw rɔ Jeju-tɨ ə ꞌnɔ̰ ta-é-tɨ n̰a̰ ꞌpanè: Ḛ lé, tuwə kadɨ ꞌra né kɨ́ dəjɨ-i kinlé adɨ-é ya! 5 Kdɔtalə ḛ ndigɨ gin dow-je lə-ji rəm, ɓá ḛ ya ində kəykəwna̰ lə-ji adɨ-ji rəm tin. 6 Beɓa Jeju ɔtɨ ɔw sə-dé, ə lokɨ ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ kəy liə ya rəmə, njèkun dɔ asgar-je kɨ́ ɓu lé ulə nam-é-je adɨ dꞌidə Jeju ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, ꞌadɨ rɔ-i kɔ̰̀ n̰a̰ bè al, kdɔ ma̰ lé mꞌtuwə kadɨ ꞌree mḛḛ kəy-tɨ lə-m al.» 7 Gin-é kin ya ɓá mꞌa ya mꞌoo kɨ́ mꞌtuwə kɔw-né rɔ-i-tɨ al tɔ. Ngà i ꞌpa ta káre-rè ya par ə ngonnjèkullə lə-m lé à kingə lapiya. 8 Kdɔtalə ma̰ kɨ̀ dɔ-m mꞌisɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə dow-je kɨ́ dɔ-m-tɨ rəm, mꞌɔw kɨ̀ asgar-je gin tɔ́gɨ-tɨ lə-m rəm. Adɨ kinə mꞌidə ḛ kɨ́ káre mꞌpanè: «ꞌƆw!» ə ɔtɨ ɔw. Ə kinə mꞌidə ḛ kɨ́ rangɨ mꞌpanè: «ꞌRee!» ə ɔtɨ ree. Ə kinə mꞌidə ngonnjèkullə lə-m mꞌpanè: «ꞌRa né kin» ə ɔtɨ ra né-é. 9 Lokɨ Jeju oo ta-je kɨ́ ḛ pa kin bè lé, pitɨ-é ə təl kəm-é kɨ rɔ kosɨ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌun go-é ɓá idə-dé panè: Mꞌidə-si mꞌadɨ ooi; dɔnangɨ israyel-tɨ ya kàrè mꞌingə ko kadmḛḛ kɨ́ tana̰ bè kin nja káre al ɓəy! 10 Lokɨ dḛ kɨ́ njèkun dɔ asgar-je ulə-dé lé, ꞌtəl ꞌree kəy gogɨ rəmə, ngonnjèkullə kɨ́ rɔ-é to-é lé, dḛ dꞌingə-é isɨ kɨ̀ lapiya kare ngá.

Jeju adɨ basa kɨ́ ɓebo Nayin-tɨ tɔsɨ ndəl

11 Go-tɨ, Jeju ɔtɨ ɔw kɨ mḛḛ ɓebo-tɨ káre kɨ́ ꞌɓa-é Nayin. Njéndó né-je liə rəm, kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌuwə siə rəbɨ. 12 Lokɨ Jeju ree tḛḛ ngɔsi kɨ̀ tarəbɨ kɔw mḛḛ ɓebo-tɨ ya rəmə, dow-je dꞌun nin dꞌisɨ dꞌɔw-né kɨ ɓada. To nin ngon kàl lə dené kɨ́ njèngɔwkoy káre bè. Kosɨ dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌdan dené lé bul-bul. 13 Beɓa lokɨ ꞌƁaɓe Jeju oo dené lé rəmə, ta ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ ta liə adɨ idə-é panè: ꞌNɔ̰ al ngá! 14 Go-tɨ, Jeju ɔtɨ kɨ kete ɔdɨ rɔ kɛsɨ yo lé, ə dḛ kɨ́ dꞌun kɛsɨ lé ꞌtəl dꞌa̰ nangɨ ə Jeju panè: Basa, mꞌun ndu mꞌadɨ-i, ꞌḭ taá. 15 Lokɨ ḛ pa bè rəmə, dow kɨ́ oy lé, ḭ isɨ taá ə pa ta. Go-tɨ, Jeju ulə-é ji kɔ̰-é-tɨ. 16 Dow-je lay ya ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ adɨ dꞌɔsɨ gajɨ Lubə ꞌpanè: Dow kɨ́ boy kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ya tḛḛ kɔy dan-ji-tɨ nè rəm, Lubə ree ilə kəm-é dɔ dow-je-tɨ liə rəm tɔ. 17 Ta kɨ́ dow-je ꞌpa dɔ Jeju-tɨ kinlé taa lo kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ lay rəm, ɓá taa lo-je lay kɨ́ gəə dɔ dɔnangɨ Jude rəm tɔ.

Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ulə kullə dəjɨ ta Jeju

Mat 11:2-19

18 Njéndó né-je lə Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm dꞌɔr poy né-je kinlé, dꞌadɨ Ja̰ oo. 19 Beɓa ḛ ɓa dow-je joo dan njéndó né-je-tɨ liə ulə-dé rɔ ꞌƁaɓe-tɨ kadɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: I ya ɓá ꞌto dow kɨ́ tò kadɨ à ree lé əse tò kadɨ jꞌngəbɨ dow kɨ́ rangɨ ɓəy wa?

20 Dingəm-je kinlé ꞌree ꞌtḛḛ rɔ Jeju-tɨ ə dꞌidə-é ꞌpanè: Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ɓá ulə-ji rɔ-i-tɨ kadɨ jꞌdəjɨ-i jꞌoo sé i ya ɓá ꞌto dow kɨ́ tò kadɨ à ree lé əse tò kadɨ jꞌngəbɨ dow kɨ́ rangɨ ɓəy wa? 21 Lokɨ dꞌa̰ rɔ Jeju-tɨ lé, njémɔ̰y-je, kɨ̀ njémətɨ-je n̰a̰ ya Jeju adɨ-dé lapiya rəm, tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ rəm, ɓá njékəmtɔ-je kàrè adɨ kəm-dé oo lo rəm tɔ 22 Beɓa dow-je kɨ́ Ja̰ ulə-dé lé, Jeju ilə-dé-tɨ panè: Né-je kɨ́ ooi kɨ̀ kəm-si, kɨ̀ ta-je kɨ́ ooi kɨ̀ mbi-si lé, ɔwi ɔri poy-é adi Ja̰ lé tokɨ njékəmtɔ-je dꞌoo lo rəm, njémətɨ-je ꞌnjiyə majɨ rəm, njébanjɨ-je kàrè banjɨ lə-dé ur adɨ dꞌaa njay rəm, njémbitɔ-je dꞌoo ta rəm, dow-je kɨ́ dꞌoy kàrè ꞌtɔsɨ ꞌndəl rəm, ɓá njéndoo-je kàrè mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ usɨ mbi-dé-tɨ rəm tɔ. 23 Dow kɨ́ mꞌtəl gin kusɨ liə al ɓá to njènékumə̰!

24 Lokɨ dow-je kɨ́ Ja̰ ulə-dé ꞌtəl dꞌɔw rəmə, Jeju pa ta kɨ́ dɔ Ja̰-tɨ adɨ kosɨ dow-je panè: To ri ɓá ɔwi diləlo-tɨ ooi wa? To tuwətɔ́gɨ kɨ́ yə́l isɨ ɔw siə yó-je kɨ nè-je kin ɓá ɔwi ooi wa? 25 Kinə bè al, ngà to ri ya ɓá ɔwi ooi wa? To dow kɨ́ tulə kubɨ-je kɨ́ kurə́-kurə́ rɔ-é-tɨ ɓá ɔwi ooi-é wa? Ngà, lé to ḛ kàrè, dḛ kɨ́ ꞌtulə kubɨ-je kɨ́ là-é n̰a̰-n̰a̰ kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌisɨ dan nékingə-je-tɨ mburukɨ-mburukɨ bè kinlé, dꞌisɨ mḛḛ kəy-tɨ lə ngar-je yó rəm. 26 Ngà se to ri ya dana̰ ɓá ɔwi ooi wa? To njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ɓá ɔwi ooi-é wa? Tɔgrɔ-tɨ, mꞌa kidə-si, to dow kɨ́ itə njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ sa̰y ɓəy. 27 Kdɔ to Ja̰ kin ɓá ndɔkɨ ꞌndàngɨ ta kɨ́ dɔ-é-tɨ ꞌpanè:

Yən, ma̰ Lubə mꞌulə njèkilə mbḛ lə-m nɔ̰̀-i-tɨ kete,

kdɔ kadɨ ɔw ra rəbɨ lə-i adɨ-i.

28 Jeju ilə dɔ-tɨ panè: Mꞌa kidə-si; dan dow-je-tɨ lay kɨ́ dené-je dꞌojɨ-dé lé, ḛ kɨ́ to dow kɨ́ boy itə Ja̰ ya goto. Bè ya kàrè, dow kɨ́ ndḛ bè mḛḛ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə lé, boy itə-é. 29 †Njétaalambo-je, kɨ̀ dow-je lay kɨ́ dꞌoo ta ndó lə Ja̰, ɓá ꞌree dꞌadɨ ra-dé batḛm lé, ꞌgə kɨ́ Lubə to njèra né kɨ́ njururu.

30 Ngà Parisi-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je ꞌmbatɨ kɔjɨ ra-je lə Lubə kɨ́ tò kdɔ ta lə-dé, adɨ dꞌadɨ Ja̰ ra-dé batḛm al.

31 Ná̰ ɓá mꞌa kun-é kɔjɨ-né dow-je kɨ́ ngɔsnè kan wa? Dḛ titɨ-na̰ kɨ̀ ná̰-je ə́n wa? 32 Dḛ ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ ngan-je kɨ́ dꞌisɨ pandangɨ lo-tɨ ɓá ꞌɓa-na̰ ə ꞌpa-na̰ ta ꞌpanè:

«Jꞌkɔl nal kàrè ꞌndami-né al rəm, ɓá jꞌusɨ pa nɔ̰ yo kàrè ꞌnɔ̰i-né al rəm.»

33 Jeju təl ilə dɔ-tɨ panè: Mꞌpa bè kdɔ lokɨ Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm ree, ɓá uso né al rəm, a̰y yibɨ al rəm lé, sə̰i ꞌpai-nè: «To dow kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é.» 34 Ngà Ngon lə dow ree ɓá uso-je, a̰y-je rəmə, sə̰i ꞌpai-nè: Ḛ kanlé uso né bore ngay rəm, to njèka̰y né rəm, ɓá to nam njétaalambo-je, kɨ̀ njéramajal-je rəm. 35 Ngà dow-je lay kɨ́ njétəl rɔ-dé go ta-tɨ lə Lubə lé, ꞌgə kɨ́ gosɨ lə Lubə to gosɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju kɨ̀ dené kɨ́ njèramajal

Mat 26:6-13; Mar 14:3-9; Ja̰ 12:1-8

36 Parisi káre bè kɨ́ ri-é lə Simɔ̰, ɓa Jeju kadɨ ɔw uso né. Beɓa ḛ ɔtɨ ɔw ɓe lə Parisi lé ə isɨ ta nékuso-tɨ. 37 †Rəmə dené káre kɨ́ to njèramajal isɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kin nɔ̰ɔ̰. Lokɨ dené lé, oo kɨ́ Jeju isɨ uso né ɓe lə Parisi kinlé nɔ̰ɔ̰ rəmə, ḛ un ku kɨ́ ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ rusɨ mḛḛ-é, kɨ́ to ku kɨ́ ꞌra kɨ́ ər kɨ́ ꞌɓa-é «albatrə», 38 ree isɨ-né nangɨ nja Jeju-tɨ go-é-tɨ gogɨ. Ḛ nɔ̰ adɨ man kəm-é ndogɨ nja Jeju sukɨ-sukɨ ə uwə bəl dɔ-é bɔr-né ə tɔ̰n nja-é lé rəm, ɓá ur ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ lé titɨ rəm tɔ. 39 Lokɨ Parisi kɨ́ njèɓa Jeju lé, oo né kin bè rəmə pa mḛḛ-é-tɨ panè: Kinə dingəm kin to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ya lé, ḛ à gə dené kɨ́ isɨ ɔdɨ rɔ-é kinlé rəm, ɓá à gə kɨ́ dené kinlé to njèramajal rəm tɔ. 40 Beɓa Jeju un ta panè: Simɔ̰, mꞌɔw kɨ̀ ta nè kadɨ mꞌidə-i. Simɔ̰ ilə-é-tɨ panè: Njèndó dow-je né, ꞌpa. 41 Beɓa Jeju panè: Dingəm káre bè kɨ́ to njèkində là tunə̰-tɨ, ɔw kɨ̀ kurə liə dɔ dow-je-tɨ joo. Ḛ kɨ́ káre, kurə tò dɔ-é-tɨ asɨ kəm là kullə kɨ́ dow ra ndɔ ɓumḭ ə ḛ kɨ́ káre, kurə tò dɔ-é-tɨ asɨ kəm là kullə kɨ́ dow ra ndɔ kɔrmḭ tɔ. 42 Lokɨ dḛ dꞌɔw kɨ̀ né kɨ́ kadɨ dꞌugə-né al lé, ḛ ra sə-dé majɨ adɨ ɔr kurə lé kɔgɨ dɔ-dé-tɨ joo lay. Ná̰ dan-dé-tɨ ɓá à ndigɨ njèkində là tunə̰-tɨ lé tɔy madɨ-é wa? 43 Simɔ̰ ilə-é-tɨ panè: Ḛ kɨ́ njèkində là tunə̰-tɨ ɔr kurə kɨ́ n̰a̰ dɔ-é-tɨ kɔgɨ kinlé, mꞌgɨr kɨ́ à to ḛ ɓá à ndigɨ njèkində là tunə̰-tɨ lé n̰a̰. Beɓa Jeju panè: Ḛ ya ə́ ꞌpa majɨ tin! 44 Go-tɨ, Jeju təl kəm-é kɨ rɔ dené-tɨ lé ngá ɓá idə Simɔ̰ lé panè: ꞌOo dené kinlé majɨ! Mꞌree kəy lə-i ya ə́ adɨ-m man mꞌtogɨ-né nja-m al. Ngà dené kinlé, man kəm-é ndogɨ nja-m sukɨ-sukɨ ɓá təl bɔr kɨ̀ bəl dɔ-é. 45 I uwə-m kɨ kàdɨ̀-i-tɨ al, ngà dené kinlé, kɨ́ low nṵ kɨ́ mꞌree kəy kin ya, ḛ isɨ ká tɔ̰n nja-m-tɨ ya par-par ə́n. 46 I ur ubɨ dɔ-m-tɨ ꞌun-né ta-m al, ngà dené kinlé, ḛ ur ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ ya nja-m-tɨ un-né ta-m. 47 Gin-é kin ɓá mꞌidə-i, majal-je liə kɨ́ n̰a̰ kɨ́ tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é kin ɓá, ḛ ndigɨ-m-né n̰a̰ tin. Ngà dow kɨ́ majal-je liə tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ n̰a̰ al lé, ḛ ndigɨ-m n̰a̰ al ya tɔ. 48 Go-tɨ, Jeju idə dené lé panè: Majal-je lə-i tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ! 49 Rəmə dḛ kɨ́ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ natɨ kɨ̀ Jeju lé ꞌpa ta mḛḛ-dé-tɨ ꞌpanè: Ḛ kanlé to dow kɨ́ ban ya ɓá ɔw mbing ya oo rɔ-é kɨ njèkin̰ə go majal-je lə dow-je kɔgɨ ɓəy tin wa? 50 Ngà Jeju idə dené lé panè: Kadmḛḛ lə-i ajɨ-i, ꞌɔw kɨ̀ lapiya!

8

Dow-je kɨ́ njédan Jeju lo kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ

1 Go ndɔ-je-tɨ kinlé, Jeju ɔw kɨ̀ nganɓe-je kɨ̀ ɓebo-je ɔw ndó dow-je ta lə Lubə, ɓá ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə rəm tɔ. 2 †Njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo dꞌɔw siə natɨ rəm, dené-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ndɔkɨ ḛ tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ-dé-tɨ kɨ̀ dḛ kɨ́ mɔ̰y-je kɨ́ gay-gay ra-dé ɓá ḛ adɨ-dé lapiya lé kàrè, dꞌɔw siə natɨ tɔ. Dḛ ɓá ꞌto: Mari kɨ́ ɓa-é Mari kɨ́ Magdala kɨ́ ndɔkɨ Jeju tubə ndil-je kɨ́ majɨ al siri dɔ-é-tɨ kɔgɨ lé rəm, 3 Jan kɨ́ to ne Suja kɨ́ to njèkoo go né-je lə Ngar Erodɨ rəm, Sujan rəm, ɓá dené-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ kɨ́ ꞌto njéra sə-dé kɨ̀ nékingə-dé-je rəm tɔ.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèkilə ko

Mat 13:1-23; Mar 4:1-9

4 Lokɨ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy dꞌḭ kɨ̀ ɓebo-je kɨ́ gay-gay ꞌree ꞌkəw-na̰ rɔ Jeju-tɨ lé, ḛ idə-dé gosta kin panè:

5 Njèndɔr ɔw kdɔ kilə ko liə. Lokɨ a̰ ilə rəmə, ka̰a̰ né kɨ́ dan-tɨ-je tusɨ dɔ rəbɨ-tɨ adɨ dow-je mbəjrə nja-dé-tɨ ə yəl-je kɨ́ ꞌnar taá ꞌree ꞌtú lə̰́-lə̰́. 6 Ka̰a̰ né kɨ́ ná̰-je tusɨ dɔ ər-tɨ; lokɨ ubə rəmə, tutɨ kurum kdɔtalə ingə lo kɨ́ sɔl al. 7 Ka̰a̰ né kɨ́ madɨ-je tusɨ dan kun-je-tɨ; lokɨ ubə rəmə kun tɔgɨ siə natɨ adɨ ɔ̰̀ rɔ dɔ-tɨ gə́gə́gə́. 8 Ngà ka̰a̰ né kɨ́ ná̰-je tusɨ nangɨ-tɨ kɨ́ majɨ; lokɨ ubə rəmə, ɔr dɔ-é; dɔ-é káre ya ka̰a̰-é ra-tɨ ɓu-ɓu. Lokɨ Jeju pa ta kin bè rəmə, ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: Dow kɨ́ mbi-é tò nɔ̰ɔ̰ kdɔ kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo ta kinlé! 9 Beɓa njéndó né-je liə ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Se gosta kinlé, kɔr mḛḛ-é to ri wa? 10 Jeju idə-dé panè: Sə̰i lé, né-je kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə lé tokɨ tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kadɨ-si. Ngà dow-je kɨ́ rangɨ lé, tokɨ kidə-dé kɨ̀ gosta kdɔ kadɨ lé dꞌoo lo kàrè dꞌoo kɨ koo ya ndə̰ bè rəm, ɓá lé dꞌoo ta kàrè kadɨ ꞌgə mḛḛ-é al rəm tɔ.

Kɔrmḛḛ gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèkilə ko

11 Ooi bè, kɔrmḛḛ gosta lé ə́n: Ko né lé, to ta lə Lubə. 12 Dɔ rəbɨ kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dow-je kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ya rəmə, Sú ree ɔr mḛḛ-dé-tɨ kɔgɨ, nè dꞌa kḭ kadɨ mḛḛ-dé kdɔ kajɨ-né. 13 Ka̰a̰ né kɨ́ tusɨ dɔ ər-tɨ lé, to dḛ kɨ́ lokɨ dꞌoo ta lə Lubə ə ꞌtaa kɨ̀ rɔnəl ya, ngà kulə ɓá ulə njirə mḛḛ-dé-tɨ al; adɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé kɨ mbɔr al; ə lokɨ kɔ̰̀-je ree tḛḛ dɔ-dé-tɨ rəmə, dḛ ꞌtusɨ kadmḛḛ lə-dé dꞌin̰ə kɔgɨ. 14 Dan kun-je kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dḛ kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ya, ngà lokɨ dꞌɔtɨ dꞌɔw rəmə, mḛḛ ka̰ kə́kə́kə́-je, kɨ̀ ɓo nékingə-je, kɨ̀ ɓo né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ adɨ kadmḛḛ lə-dé lé kandɨ-é goto. 15 Ngà nangɨ kɨ́ majɨ kɨ́ ka̰a̰ né tusɨ-tɨ lé, to dḛ kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ə ndigɨ dɔ-tɨ ndigɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, dꞌuwə rɔ-dé nga̰ mḛḛ-é-tɨ adɨ kandɨ kadmḛḛ lə-dé tò.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ lampɨ

Mar 4:21-25

16 †Dow ində pər lampɨ-tɨ ə à səbɨ ngó dɔ-tɨ al ngá; ɓá à kində gin tɨrə-tɨ al rəm; ngà à na̰a̰ kagna̰a̰ lampɨ-tɨ taá, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ dꞌoo ndógɨ-é. 17 †Kdɔ né kɨ́ dow ɓɔyɔ kɨ́ à ree tò ndaa-tɨ rəsɨ al ya goto rəm, né kɨ́ dow ra kɨ̀ gidɨ ngə̰y kɨ́ à tokɨ gə al ya goto rəm, ɓá kɨ́ à tokɨ tḛḛ-né ndaa-tɨ rəsɨ al ya goto rəm tɔ. 18 †Ooi majɨ, lokɨ isɨ ooi ta lé, indəi mbi-si majɨ ya ooi-né, kdɔ dow kɨ́ né tò ji-é-tɨ ɓá dꞌa kadɨ-é kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ, ngà dow kɨ́ né liə goto lé, né kɨ́ ḛ gɨr panè to ꞌlə-nꞌḛ̀ kin ya kàrè dꞌa taa ji-é-tɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ Jeju kɨ̀ ngankɔ̰ Jeju-je

Mat 12:46-50; Mar 3:31-35

19 Kɔ̰ Jeju kɨ̀ ngankɔ̰-é-je ꞌree rɔ-é-tɨ; ngà lo kadɨ dꞌingə-é goto, kdɔ kosɨ dow-je dꞌutɨ lo kə́kə́. 20 Beɓa dꞌidə-é ꞌpanè: Kɔ̰-i kɨ̀ ngankɔ̰-i-je dꞌa̰ ta-i-tɨ ndaa-tɨ nɔ̰ɔ̰, ꞌndigɨ koo-i. 21 Ngà Jeju ilə-dé-tɨ panè: Dow-je kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ə ꞌtəl rɔ-dé go-tɨ kin ɓá ꞌto kɔ̰-m-je kɨ̀ ngankɔ̰-m-je.

Jeju ndángɨ yə́lbo adɨ lo tò ndingɨ

Mat 8:23-27; Mar 4:35-41

22 Ndɔ káre bè, Jeju al mḛḛ tò-tɨ kɨ̀ njéndó né-je liə ɓá idə-dé panè: «Adɨ jꞌgangi babo jꞌɔwi turə.» Beɓa dḛ dꞌɔtɨ dꞌɔw. 23 Lokɨ ꞌnəl tò dꞌisɨ dꞌɔw rəmə, Jeju tò ɓi ə yə́lbo ubə-dé nangɨ busɨ, ulə mbḭ-mbḭ dɔ ba-tɨ, man ɔw kɨ̀ rusɨ tò, adɨ dḛ dꞌisɨ ta tujɨ-tɨ. 24 Beɓa ꞌngəsɨ kɨ rɔ Jeju-tɨ ꞌndəl-é panè: «Njèndó dow-je né, njèndó dow-je né, ko-ji à tɔɔ ɓoo!» Lokɨ Jeju tḛḛ kəm-é lé, ḛ ndángɨ yə́l-je kɨ̀ pungum man-je adɨ ꞌtaa koo adɨ lo təl tò ndingɨ. 25 Go-tɨ, Jeju dəjɨ-dé panè: Kadmḛḛ lə-si tò rá wa? Ngà njéndó né-je rəmə, né kɨ́ ra né lé, ra-dé ɓəl n̰a̰ rəm, ɔr ndil-dé rəm, adɨ ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: Kay! Dow kanlé, to dow kɨ́ ban wa? Ooi, yə́l-je kɨ̀ man-je kàrè, ḛ ndángɨ-dé rəmə dḛ ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ liə!

Jeju tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-tɨ

Mat 8:28-34; Mar 5:1-20

26 Dḛ ꞌgangɨ babo dꞌɔw dɔnangɨ Gerasa-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-na̰ kɨ́ dɔnangɨ Galile. 27 Lokɨ Jeju ḭ mḛḛ tò-tɨ ur nangɨ ya rəmə, dingəm káre kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ nɔ̰ɔ̰, kɨ́ to dingəm kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-é, ḭ ree rɔ-é-tɨ. Dingəm kinlé, ulə kubɨ rɔ-é-tɨ al ya low nṵ, ɓá tò kəy al rəm; ngà lo tò-é tò dɔɓadɨ-je-tɨ.

28 Lokɨ oo Jeju rəmə, ur kɔɔl, usɨ nja-é-tɨ ɓá ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: Jeju, Ngon lə Lubə kɨ́ njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ, ꞌge ri rɔ-m-tɨ wa, mꞌnɔ̰ ta-i-tɨ, ꞌra-m majɨ al al. 29 Dingəm lé pa bè, kdɔtalə Jeju ndángɨ ndil kɨ́ majɨ al lé kadɨ-é tḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ. Ndil kɨ́ majɨ al kinlé isɨ mḛḛ dingəm-tɨ kin low nṵ, adɨ dꞌilə sil ji-é-tɨ-je kɨ̀ nja-é-tɨ-je ya, ngà ḛ tuwə gangɨ kɔgɨ kɔgɨ. Ndil kɨ́ majɨ al lé, ɔsɨ-é ɔw siə diləlo-je-tɨ. 30 Jeju dəjɨ-é panè: Ri-i lə ná̰ wa? Ḛ panè: Ri-m lə «kosɨ-je.» Ḛ pa bè, kdɔtalə ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌn̰a̰ mḛḛ-é-tɨ. 31 Ndil-je kɨ́ majɨ al kinlé, ꞌnɔ̰ ta Jeju-tɨ kdɔ kadɨ un ndu adɨ nꞌɔwi boleɓe-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto kin al. 32 Lokɨ dꞌa̰-tɨ kinlé, kosɨ kɔsɔngɨ-je dꞌa̰ dꞌuso né dɔ mbal-tɨ ngɔsi nɔ̰ɔ̰. Beɓa ndil-je kɨ́ majɨ al lé ꞌra ndoo ta Jeju-tɨ kadɨ in̰ə-dé adɨ nꞌɔwi mḛḛ kɔsɔngɨ-je-tɨ, ə Jeju ndigɨ sə-dé tɔ. 33 Ndil-je kɨ́ majɨ al lé, ꞌtḛḛ mḛḛ dingəm-tɨ lé, ꞌtur mḛḛ kɔsɔngɨ-je-tɨ, adɨ kɔsɔngɨ-je lé ꞌtətɨ-na̰ yipɨ kàdɨ̀ mbal-tɨ taá ꞌtusɨ babo-tɨ ꞌnduy man. 34 Lokɨ njéngəm kɔsɔngɨ-je dꞌoo né kɨ́ ra né kin bè lé, dꞌa̰y dꞌɔw dꞌɔr poy-é mḛḛ ɓebo-tɨ rəm, mḛḛ nganɓe-je-tɨ rəm. 35 Beɓa dow-je dꞌɔw kdɔ koo né kɨ́ ra né lé; lokɨ dꞌɔw ꞌtḛḛ rɔ Jeju-tɨ rəmə dꞌingə dingəm kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌtḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ lé, isɨ nja Jeju-tɨ; ulə kubɨ rɔ-é-tɨ rəm, təl isɨ majɨ kare rəm, adɨ ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ. 36 Dow-je kɨ́ dꞌoo né-je kɨ́ ra né kin kɨ̀ kəm-dé lé, dꞌidə-dé kəm rəbɨ kɨ́ dingəm kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al dꞌisɨ mḛḛ-é-tɨ ingə-né lapiya lé. 37 Go-tɨ, dow-je kɨ́ dɔnangɨ Gerasa-tɨ lay ya ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ, adɨ ꞌdəjɨ Jeju kadɨ in̰ə-dé ə ɔw rangɨ.

Beɓa Jeju al mḛḛ tò-tɨ kdɔ kɔsɨ təl gogɨ. 38 Rəmə, dingəm kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌtḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ lé, nɔ̰ ta Jeju-tɨ kadɨ nꞌɔw siə. Ngà Jeju tubə-é panè: 39 ꞌTəl ꞌɔw ɓee lə-i gogɨ, ꞌɔw ꞌɔr poy né-je lay kɨ́ Lubə ra sə-i kin. Beɓa dingəm lé ɔw ɔr poy né-je kɨ́ Jeju ra siə kin lay adɨ ta-é sane kɨ̀ mḛḛ ɓebo lay.

Ta lə ngon lə Jayrusɨ kɨ́ dené kɨ́ tɔsɨ ndəl
kɨ̀ ta lə dené kɨ́ məsɨ ree rɔ-é-tɨ

Mat 9:1,18-26; Mar 5:21-43

40 Lokɨ Jeju təl ree ngangɨ ba-tɨ kɨ́ Galile gogɨ lé, kosɨ dow-je dꞌuwə-é kɨ rɔ-dé-tɨ, kdɔtalə dḛ lay ya dꞌa̰ ɗingɨ-ɗingɨ dꞌa̰ ꞌngəbɨ-é. 41 Lo-é-tɨ kinlé, dingəm káre ri-é lə Jayrusɨ ree rɔ Jeju-tɨ. Jayrusɨ lé to ꞌboy kɨ́ dɔ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je. Ḛ ree usɨ nja Jeju-tɨ nɔ̰ ta-é-tɨ kadɨ ɔw siə mḛḛ kəy-tɨ liə. 42 Kdɔtalə ngon-é kɨ́ dené kɨ́ káre-rè kɨ́ à ra ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo je bè tò oy kəy nɔ̰ɔ̰. Lokɨ Jeju isɨ ɔw siə kɨ ɓee lé, kosɨ dow-je dꞌul-na̰ go-é-tɨ mbuu, adɨ mbore-é yó-je kɨ nè-je.

43 Rəmə dené káre kɨ́ məsɨ ree rɔ-é-tɨ ɓal dɔgɨ gidɨ-é joo a̰ dan-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰. Ḛ tujɨ nékingə-é lay kɔgɨ ɓe lə dɔktur-je kàrè, dow kɨ́ asɨ kadɨ-é lapiya goto. 44 Dené lé tḛḛ gidɨ Jeju-tɨ ree ɔdɨ rɔ takubɨ liə, rəmə tajinatɨ nè ya gin məsɨ liə gangɨ ɗəsɨ. 45 Jeju dəjɨ panè: Ná̰ ɔdɨ rɔ-m wa? Rəmə dow-je lay ya ꞌnajɨ, ɓá Piyər idə-é panè: Njèndó dow-je né, kosɨ dow-je kɨ́ dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-i ə́ dꞌul-na̰ dɔ-i-tɨ mbuu, ꞌmbor-i yó-je kɨ nè-je kin ya i ꞌdəjɨ dow kɨ́ ɔdɨ rɔ-i ɓəy wa? 46 Ngà Jeju ilə-é-tɨ panè: Dow ɔdɨ rɔ-m nɔ̰ɔ̰. Kdɔtalə mꞌgə kɨ́ tɔ́gɨ kɨ́ rɔ-m-tɨ tḛḛ. 47 Lokɨ dené oo kɨ́ gin-nꞌḛ̀ tḛḛ lé, ḛ dadɨ par-par usɨ nja Jeju-tɨ pa ta rəsɨ takəm dow-je-tɨ ɔr-né gin né kɨ́ ɔdɨ-né rɔ Jeju lé rəm, idə-dé-né kəm rəbɨ kɨ́ ingə-né lapiya tajinatɨ nè lé rəm tɔ. 48 Beɓa Jeju idə-é panè: Ngon-m kɨ́ dené, kadmḛḛ lə-i ajɨ-i; ꞌɔw kɨ̀ lapiya.

49 Lokɨ Jeju a̰ pa ta bè ya ɓəy rəmə, dow ḭ mḛḛ kəy-tɨ lə Jayrusɨ kɨ́ to njèkun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je lé, ree idə-é panè: Ngon-i kɨ́ dené lé uwə ta-é natɨ, ə́n ə́ ꞌndɔjɨ njèndó né dow-je lé al ngá! 50 Ngà lokɨ Jeju oo ta kinlé, ḛ idə Jayrusɨ lé panè: «ꞌƁəl al, mḛḛ-i ya ꞌadɨ-m par ə ngon-i kɨ́ dené lé, à kingə lapiya.» 51 Lokɨ Jeju ɔw tḛḛ ɓe lə Jayrusɨ lé, ḛ adɨ dow kɨ́ rangɨ ɔw siə kəy al, ngà Piyər tɔ, Ja̰ tɔ, Jakɨ tɔ, bɔbɨ ngon-je kɨ̀ kɔ̰ ngon lé tɔ ɓá dꞌɔw siə kəy. 52 Dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ dɔ ngon-tɨ lé, dꞌisɨ ta nɔ̰-tɨ, kɨ̀ ta ndingə rɔ-tɨ. Beɓa Jeju idə-dé panè: ꞌNɔ̰i al! Ngon kɨ́ dené lé oy al, ngà tò ɓi kɨ tò. 53 Rəmə dḛ ꞌsɔkɨ Jeju, kdɔtalə ꞌgə kɨ́ ngon kɨ́ dené lé oy. 54 Ngà Jeju uwə ji ngon lé ɓá pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ̀ boy panè: Ngon, ḭ taá! 55 Beɓa ngon kɨ́ dené lé tɔsɨ ndəl ə ḭ taá tajinatɨ nè ya! Ə Jeju un ndu kadɨ dꞌadɨ-é né uso! 56 Né kɨ́ ra né kinlé, ɔr ndil njékojɨ ngon kɨ́ dené kinlé. Ngà Jeju ndəjɨ-dé kdɔ kadɨ ꞌpa dꞌadɨ dow oo al.

9

Jeju ulə njékɔwkulə-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo

Mat 10:1-9,11-14; Mar 6:7-13

1 Jeju ɓa njékɔwkulə-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo ə adɨ-dé tɔ́gɨ rəm, adɨ-dé tarəbɨ kadɨ ꞌtubə ndil-je kɨ́ majɨ al lay dɔ dow-je-tɨ rəm, ɓá kadɨ dꞌadɨ lapiya njémɔ̰y-je rəm tɔ. 2 Ngà ɓá ulə-dé kadɨ dꞌilə mbḛ kɔ̰ɓe lə Lubə rəm, ɓá kadɨ dꞌadɨ lapiya njémɔ̰y-je rəm tɔ. 3 Ḛ idə-dé panè: Kɔw-si mba kinlé, uni né madɨ ji-si-tɨ al, uni salangɨ al rəm, uni mbu kɔw mba al rəm, uni mbə̀ al rəm, uni là al rəm, ɓá ɔyi kubɨ kɨ́ rɔ-si-tɨ joo-joo al rəm. 4 Mḛḛ kəy kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔwi-tɨ lé, ḛ ya isi-tɨ sar kadɨ ḭi-né. 5 ††Ngà lo lay kɨ́ dow-je ꞌmbatɨ kuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ rəmə, ꞌtḛḛi mḛḛ ɓebo-é-tɨ kinlé, ə ꞌgəki kodɨ kɨ́ nja-si-tɨ kɔgɨ kadɨ tɔjɨ kɨ́ ta tò dɔ-dé-tɨ. 6 Njékɔwkulə-je dꞌɔw kɨ́ dɔ ɓe-ɓe dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ rəm, dꞌadɨ lapiya njémɔ̰y-je kɨ̀ lo-lo rəm tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ né kɨ́ ndɔjɨ Erodɨ n̰a̰

Mat 14:1-2; Mar 6:14-16

7 †Né-je kɨ́ ra né lé, lokɨ njèkɔ̰ɓe Erodɨ oo ta-é rəmə, ndɔjɨ-é n̰a̰. Kdɔtalə dow-je madɨ ꞌpanè: «To Ja̰ ɓá tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ.» 8 Dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: «To Eli ɓá ree» ə dḛ kɨ́ rangɨ ꞌpanè: «To dow káre dan dow-je-tɨ kɨ́ low kɨ́ ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ɓá tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ.» 9 Ngà Erodɨ rəmə panè: «Ja̰ lé, ndɔkɨ mꞌadɨ ꞌgangɨ dɔ-é, ngà to ná̰ ɓəy ɓá dow-je dꞌisɨ ꞌpa ta-je kɨ́ bè kin dɔ-é-tɨ ɓá mꞌoo mꞌoo ɓəy tin wa?» Ə ḛ sangɨ kadɨ nꞌoo dowbé lé.

Jeju adɨ nékuso dow-je ɓudɔgɨ lo mḭ

Mat 14:13-21; Mar 6:30-44; Ja̰ 6:1-14

10 Lokɨ njékɔwkulə-je ꞌtəl ꞌree rəmə, dꞌɔr poy né-je lay kɨ́ ꞌra lé dꞌadɨ Jeju. Ḛ ɔr-dé go-é-tɨ ɔr-né rɔ-é kɨ̀ kár-é kəl ɓebo Betsayda-tɨ bè. 11 Ngà kosɨ dow-je ꞌgə, adɨ dꞌɔw go-é-tɨ. Jeju uwə-dé kɨ rɔ-é-tɨ ə pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə adɨ-dé rəm, dḛ kɨ́ dꞌɔw ndoo kingə lapiya rəmə, ḛ adɨ-dé lapiya tɔ.

12 Ngà lokɨ kàdɨ̀ isɨ ur lé, njéndó né-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo ꞌree rɔ Jeju-tɨ dꞌidə-é ꞌpanè: ꞌƆsɨ kosɨ dow-je kanlé adɨ dꞌɔw nganɓe-je-tɨ, kɨ̀ kəylo-je-tɨ kɨ́ tò ngɔsi-ngɔsi kadɨ dꞌingə nékuso-je, kɨ̀ lo tò-je, kdɔ lo kɨ́ jꞌa̰i-tɨ nè kinlé to diləlo. 13 Ngà Jeju idə-dé panè: «Sə̰i ya adi-dé né dꞌuso.» Dḛ ꞌtəl dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Jḛ jꞌɔw kɨ̀ mbə̀ mḭ kɨ̀ kanjɨ joo-rè ya par. Dɔmajɨ, kadɨ jḛ ya jꞌɔw jꞌndogɨ nékuso jꞌadɨ dow-je kin lay je bè tá.» 14 Dḛ ꞌpa bè kdɔtalə dingəm-je ya kɔr-dé à ra ɓudɔgɨ lo mḭ je bè. Jeju idə njéndó né-je lé panè: «Uwəi dow-je adɨ dꞌisɨ nangɨ kɔrmḭ kɔrmḭ je bè.» 15 Dḛ ꞌra bè ya tɔ, adɨ dꞌadɨ dow-je dꞌisɨ nangɨ lay.

16 Jeju taa mbə̀ kɨ́ mḭ kɨ̀ kanjɨ kɨ́ joo lé, itə kəm-é kɨ dɔra̰-tɨ ra oiyo Lubə dɔ-tɨ, ɓá gángɨ dana̰ adɨ njéndó né-je kadɨ ꞌləbɨ kosɨ dow-je. 17 Dḛ lay ya dꞌuso né ꞌndan ndə̰́-ndə̰́; adɨ dꞌɔy dɔdum-é-je kɨ́ nà̰y rusɨ kàrè dɔgɨ gidɨ-é joo.

Piyər pa rəsɨ kɨ́ Jeju to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é

Mat 16:13-28; Mar 8:27-31

18 Ndɔ káre bè, Jeju ɔr rɔ-é kɨ̀ kár-é pa ta kɨ̀ Lubə ə njéndó né-je liə dꞌɔw siə natɨ ngá ɓá ḛ dəjɨ-dé ta panè: «Kosɨ dow-je lé ꞌpanè mꞌto ná̰ wa?» 19 †Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: “I ꞌto Ja̰ kɨ́ njèra dow-je batḛm”, ə dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: “I ꞌto Eli”, ə dḛ kɨ́ rangɨ ɓəy ꞌpanè: “I ꞌto dow káre dan dow-je-tɨ kɨ́ low kɨ́ ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ɓá tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ.”» 20 †Ngá Jeju təl dəjɨ-dé panè: «Ə kɨ́ go gə-é-tɨ lə-si sə̰i ya bè lé, ma̰ mꞌto ná̰ wa?» Piyər ilə-é-tɨ panè: «I ꞌto Kristɨ*.» 21 Jeju ndəjɨ-dé n̰a̰ kadɨ ꞌpa ta-é dꞌadɨ dow al.

Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ kɨ̀ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mat 16:21-28; Mar 8:31-33

22 Jeju təl ilə dɔ-tɨ panè: «Tò kadɨ Ngon lə dow à kingə kɔ̰̀ n̰a̰; ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, kɨ̀ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je dꞌa mbatɨ-é, dꞌa tɔl-é, ngà ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə rəmə à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ.» 23 †Ɓəy ɓá ḛ idə-dé lay panè: «Kinə dow ndigɨ kun go-m rəmə, kadɨ ta rɔ-é ɔ̰̀-é al, kadɨ un kagdəsɨ liə utɨ kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é ə un go-m. 24 †Kdɔ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ndigɨ kajɨ rɔ-é lé à tujɨ rɔ-é, ngà dow kɨ́ ilə rɔ-é kɔgɨ kdɔ ta lə-m ɓá à kajɨ rɔ-é. 25 Kadɨ dow ingə né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ə dajɨ rɔ-é tujɨ əse ḛ ya tujɨ rɔ-é lé, majɨ-é to ri wa? 26 Kdɔtalə dow kɨ́ ra rɔsɔl dɔ-m-tɨ, kɨ̀ dɔ ta-je-tɨ lə-m lé, lokɨ Ngon lə dow à ree dan riɓa-tɨ liə, kɨ̀ dan riɓa-tɨ lə Bɔbɨ-é, kɨ̀ ꞌlə malayka-je kɨ́ dꞌaa njay lé, ḛ à ra rɔsɔl dɔ-é-tɨ ya tɔ. 27 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow-je madɨ dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌa̰ nè kinlé, dꞌa koo kɔ̰ɓe lə Lubə lé, ɓəy ɓá dꞌa koy.»

Rɔ Jeju mbəl

Mat 17:1-9; Mar 9:2-10; 2Pi 1:16-18

28 Asɨ ndɔ jinà̰y joo je bè go ta-je-tɨ kɨ́ Jeju pa kinlé, ḛ ɓa Piyər, kɨ̀ Ja̰, kɨ̀ Jakɨ adɨ dꞌɔw siə ə al dɔ mbal-tɨ kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə. 29 Lokɨ ḛ isɨ pa ta kɨ̀ Lubə lé, takəm-é mbəl tò gay ə kubɨ-je liə təl nda mbəy-mbəy ə ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ. 30 Rəmə tajinatɨ nè ya dingəm-je joo dꞌa̰ dꞌɔjɨ ta kɨ̀ Jeju. To Moiyijɨ kɨ̀ Eli kɨ́ ꞌtḛḛ kɔy, 31 rɔ-dé ɔ̰̀ njoy-njoy adɨ lo ndógɨ doo ə dꞌa̰ dꞌɔjɨ ta kɨ̀ Jeju dɔ koy-tɨ kɨ́ ḛ à kɔw koy ɓebo Jorijalḛm-tɨ kdɔ tɔl-né ta kullə liə. 32 Piyər kɨ̀ madɨ-é-je lé, ꞌtò ɓi dꞌadɨ dan-dé oy rəgɨ-rəgɨ; ngà lokɨ ꞌtḛḛ kəm-dé rəmə dꞌoo ndógɨ lə Jeju rəm, dꞌoo dingəm-je joo kɨ́ dꞌa̰ rɔ-é-tɨ lé rəm tɔ. 33 Lokɨ dingəm-je kɨ́ joo kinlé dꞌisɨ dꞌin̰ə Jeju kdɔ kɔw rəmə, Piyər idə-é panè: Njèndó dow-je né, majɨ n̰a̰ kadɨ jꞌisi nè ya ngá. Adɨ jꞌrai kəykubɨ mutə, káre à to ꞌlə-i, káre à to ꞌlə Moiyijɨ ə káre à to ꞌlə Eli tɔ. Piyər gə mḛḛ ta kɨ́ ḛ a̰ pa lé al. 34 Lokɨ a̰ pa ta lé bè ya rəmə, kilndi ree səbɨ dɔ-dé-tɨ rɨpɨ. Lokɨ kilndi səbɨ dɔ-tɨ lé, ɓəl ində bandɨ njéndó né-je gangɨ. 35 ††Rəmə dan kilndi-tɨ lé, ndi dow ɓa panè: Ḛ kinlé, to ngon-m, mꞌmbətɨ-é; ooi ta liə. 36 Ngà go ndi dow-tɨ kɨ́ ɓa lé rəmə, dꞌoo Jeju ya a̰ kɨ̀ kár-é. Njéndó né-je dꞌadɨ ta-dé tò kɨ̀ mundɨ-é ə mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kinlé, dḛ dꞌɔr poy né kɨ́ dꞌoo kin dꞌadɨ dow al.

Jeju adɨ lapiya ngon kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al isɨ mḛḛ-é-tɨ

Mat 17:14-21; Mar 9:14-29

37 Lo aa go-tɨ, lokɨ dꞌḭ dɔ mbal-tɨ dꞌisɨ risɨ nangɨ lé, kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌtilə kəm Jeju; 38 rəmə dan kosɨ dow-je-tɨ lé, dow káre pa ta boy-boy panè: Njèndó dow-je né, mꞌra-i kɔgri ya, ilə kəm-i dɔ ngon-m-tɨ adɨ-m, kdɔtalə ḛ to ngon-m kɨ́ káre-rè. 39 Taá-taá ya ndil kɨ́ majɨ al uwə-é rəmə, tajinatɨ nè ya ra-é adɨ nɔ̰ boy-boy, sikɨ-é kɨ̀ tɔ́gɨ-é tɔ́gɨ-é adɨ əm ta-é ḭ pukɨ-pukɨ, adɨ-é kɔ̰̀ n̰a̰ ə in̰ə-é kalangɨ al, adɨ tokɨ dow kɨ́ oy bè 40 Mꞌra ndoo ta njéndó né-je-tɨ lə-i kadɨ ꞌtubə ndil lé dɔ-é-tɨ kɔgɨ ya, ngà dḛ dꞌasɨ al. 41 Beɓa Jeju panè: Sə̰i ko dow-je kɨ́ njémḛḛnga̰-je kɨ̀ njémḛḛndul-je kan! Mꞌa kisɨ sə-si natɨ asɨ kaglo ban ɓəy wa? Mꞌa kisɨ dɔ-tɨ sə-si asɨ kaglo ban ɓəy wa? Go-tɨ, təl idə bɔbɨ ngon lé panè: ꞌRee kɨ̀ ngon-i lé nè bè. 42 Lokɨ ngon lé isɨ ree rəmə, ndil kɨ́ majɨ al lé, ɔsɨ-é ilə-é nangɨ ə sikɨ-é n̰a̰, ngà Jeju ndángɨ ndil kɨ́ majɨ al lé, ə adɨ ngon lé lapiya, ɓá təl ulə-é ji bɔbɨ-é-tɨ. 43 Dow-je lay ya tɔ́gɨ lə Lubə kɨ́ tò ɓəl kinlé ɔr ndil-dé.

Nja joo kɨ́ Jeju pa ta dɔ koy-é-tɨ

Mat 17:22-23; Mar 9:30-32

Lokɨ né-je lay kɨ́ Jeju ra lé, ɔr ndil dow-je lay adɨ tagɨr lə-dé tò kɨ́ dɔ-tɨ ya ɓəy lé, ḛ idə njéndó né-je liə panè: 44 Ta kɨ́ mꞌɔw kidə-si kinlé, uwəi dɔ-si-tɨ majɨ: «Ngon lə dow lé, dꞌa kilə-é ji dow-je-tɨ.» 45 Ngà njéndó né-je ꞌgə mḛḛ ta kinlé al. Ta lé tokɨ ɓɔyɔ sə-dé dɔ-é kdɔ kadɨ ꞌgə mḛḛ-é al; ə dḛ ꞌɓəl lo dəjɨ-é ta dɔ-tɨ rəm tɔ.

Sé ná̰ ɓá to dow kɨ́ boy n̰a̰ wa?

Mat 18:1-7; Mar 9:33-37

46 †Njéndó né-je lə Jeju dꞌisɨ ꞌnajɨ-na̰ ta kadɨ dꞌoo sé ná̰ ɓá to kɨ́ boy n̰a̰ dan-dé-tɨ wa? 47 Jeju gə tagɨr kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ adɨ un ngon kɨ́ ndḛ bè adɨ-é a̰ mbɔ́-é-tɨ; 48 †ngá ɓá idə-dé panè: Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ uwə ngon kin kɨ rɔ-é-tɨ kdɔ ta lə-m lé, to ma̰ ya tɔ ɓá dowbé uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ tin; ə dow kɨ́ uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ kin rəmə, to njèkulə-m ya tɔ ɓá dowbé uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ tin. Kdɔ dow kɨ́ oo rɔ-é kɨ ngon dow dan-si-tɨ lay kinlé, ḛ ɓá to dow kɨ́ boy n̰a̰.

Dow kɨ́ ɔsɨ-si ta al lé to dow lə-si

Mar 9:38-41

49 Ja̰ un ta panè: «Njèndó dow-je né, jḛ jꞌoo dow káre un ri-i ɓá isɨ tubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ ə́ jꞌsangɨ kadɨ jꞌɔgɨ-é dɔ-tɨ, kdɔ ḛ un go-i sə-ji al.» 50 Ngà Jeju ilə-é-tɨ panè: Ɔgi-é dɔ-tɨ al, kdɔ dow kɨ́ ɔsɨ-si kɨ̀ ta al lé, to dow lə-si.

Jeju in̰ə dɔnangɨ Galile kdɔ kɔw Jorijalḛm

Ɓe káre bè dɔnangɨ Samari-tɨ mbatɨ Jeju

51 Lokɨ ndɔ-je lə Jeju nà̰y ngɔsi kadɨ Lubə à kun-é kɨ dɔra̰-tɨ lé, ḛ un ndi-é ə a̰ dɔ-tɨ njangɨ kadɨ nꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 52 Ḛ ulə dow-je kete nɔ̰̀-é-tɨ. Lokɨ dḛ dꞌungɨ-na̰ rebəə dꞌɔw rəmə, ꞌtḛḛ mḛḛ ngonɓe-tɨ káre kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ, kdɔ ra né-je kete ngəbɨ-é-né. 53 Ngà dow-je kɨ́ ngonɓe-é-tɨ ꞌndigɨ kuwə-é kɨ rɔ-dé-tɨ al, kdɔ ḛ un rəbɨ kɨ́ ɔw kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 54 Lokɨ Jakɨ-je kɨ̀ Ja̰ kɨ́ ꞌto njéndó né-je lə Jeju dꞌoo né kin bè lé, dꞌidə-é ꞌpanè: ꞌƁaɓe, i ꞌndigɨ kadɨ jꞌdəjɨ pər kadɨ ḭ dɔra̰-tɨ ree ró-dé wa? 55 Jeju təl kəm-é kɨ rɔ-dé-tɨ ɓá kɔl sə-dé panè: [To tagɨr ri ɓá tò mḛḛ-si-tɨ bè wa! 56 Ngon lə dow lé, ree kdɔ tɔl dow-je al, ngà ḛ ree kdɔ kajɨ-dé.]† Beɓa dḛ dꞌɔtɨ dꞌɔw ngonɓe-tɨ kɨ́ rangɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kun go Jeju

Mat 8:18-22

57 Lokɨ dḛ dꞌɔw dɔ rəbɨ-tɨ lé, dow káre idə Jeju panè: «Mꞌa kun go-i lo lay kɨ́ ꞌa kɔw-tɨ.» 58 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Tal-je dꞌɔw kɨ̀ ɓe tò-dé nɔ̰ɔ̰, ɓá yəl-je kɨ́ ꞌnar taá kin kàrè dꞌɔw kɨ̀ kəy tò-dé tɔ. Ngà Ngon lə dow lé, lo kɨ́ kadɨ ulə dɔ-é-tɨ ya kàrè goto.» 59 Jeju idə dow kɨ́ rangɨ panè: ꞌUn go-m. Ngà ḛ ilə-é-tɨ panè: «ꞌƁaɓe, ꞌadɨ-m tarəbɨ adɨ mꞌɔw mꞌdubɨ bɔbɨ-m mɔkɨ tá.» 60 Ngà Jeju idə-é panè: «ꞌIn̰ə dḛ kɨ́ dꞌoy adɨ ꞌdubɨ dow-je lə-dé kɨ́ dꞌoy, ə i rəmə, ꞌɔw ilə mbḛ kɔ̰ɓe lə Lubə.» 61 Dow káre pa ɓəy panè: ꞌƁaɓe, mꞌndigɨ kun go-i, ngà kadɨ ɓá ꞌadɨ-m tarəbɨ kadɨ mꞌɔw mꞌra lapiya dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə-m mɔkɨ tá. 62 Ngá ɓá Jeju idə-é panè: Dow kɨ́ uwə kɔsɨ mangɨ-je ɔw ndɔr-né ɓá gɔ̰ɔ̰ lo go-é-tɨ gogɨ lé, kullə kɔ̰ɓe lə Lubə tuwə-é al.

10

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó né-je kɨ́ kɔrsiri gidɨ-é joo kɨ́ Jeju ulə-dé

Mat 9:37-38; 10:7-16; Mar 6:8-11; Luk 9:3-5

1 Go-tɨ, ꞌƁaɓe Jeju mbətɨ njéndó né-je kɨ́ rangɨ kɔrsiri gidɨ-é joo ə ulə-dé kadɨ dꞌɔw joo-joo kete nɔ̰̀-é-tɨ mḛḛ ɓebo-je-tɨ lay, kɨ̀ lo-je-tɨ lay kɨ́ tò kadɨ ḛ ya kàrè à kɔw-tɨ tɔ. 2 †Ḛ idə-dé panè: Ko kɨ́ tò kijə n̰a̰, ngà njékijə-é-je ɓá ꞌn̰a̰ al. Ə́n ə́ ꞌpai ta kɨ̀ ꞌɓa njèko kɨ́ tò kijə lé, kadɨ ulə kɨ̀ njérakullə-je titɨ. 3 †Ɔwi! Yən, mꞌulə-si titɨ-na̰ kɨ̀ ngan batɨ-je bè dan jagɨm-je-tɨ. 4 Uni mbu là al rəm, uni mbu kɔw mba al rəm, ɔyi saba al rəm, ɓá a̰i nangɨ kɨ̀ rəbɨ-rəbɨ ꞌrai lapiya dow-je al rəm tɔ. 5 Mḛḛ kəy kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔwi-tɨ lé, ta kɨ́ a pai kete mɔkɨ ə́n: «Kadɨ lapiya nà̰y mḛḛ kəy-tɨ kin!» 6 Kinə dow nojɨ isɨ mḛḛ kəy-tɨ lé nɔ̰ɔ̰ rəmə, lapiya lə-si à nà̰y siə. Ngà kinə dow nojɨ goto tɔ rəmə, lapiya lə-si à təl ree rɔ-si gogɨ tɔ. 7 †Isi mḛḛ kəy-é-tɨ kinlé, ə né kɨ́ dꞌadɨ-si ya usoi rəm, a̰yi rəm. Kdɔtalə to tó-é kadɨ njérakullə ingə nékugə dɔji-é. Iləi kɨ̀ takəy-takəy al.* 8 Mḛḛ ɓebo kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔwi-tɨ, ɓá dꞌuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ, ə dꞌadɨ-si nékuso rəmə usoi 9 rəm, adi lapiya njémɔ̰y-je kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo-é-tɨ lé, ə idəi dow-je kɨ́ titɨ ꞌpainè: Kɔ̰ɓe lə Lubə ree ngɔsi rɔ-si-tɨ. 10 †Ngà mḛḛ ɓebo kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔwi-tɨ, ɓá dꞌuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ al lé, ɔwi pandangɨ lo-je-tɨ kɨ́ mḛḛ ɓe-é-tɨ lé, ə ꞌpainè: 11 †«Kodɨ kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ lə-si kɨ́ ḭ nja-ji-tɨ ya kàrè jꞌɔw mbing jꞌgəkɨ dɔ-si-tɨ gogɨ. Bè ya kàrè, kadɨ ꞌgəi kɨ́ kɔ̰ɓe lə Lubə lé, ree ngɔsi.» 12 †Mꞌa kidə-si rəsɨ; mḛḛ ndɔ-é-tɨ kinlé ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ ɓebo-é-tɨ kinlé, à nga̰ n̰a̰ kitə ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ Sɔdɔm-tɨ ɓəy.

Tujɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ ɓe-je kɨ́ ꞌmbatɨ kadɨ mḛḛ-dé

Mat 11:21-24

13 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i dow-je kɨ́ Korajḛ! Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i dow-je kɨ́ Betsayda! Kdɔ nékɔjɨ-je kɨ́ tokɨ ra dan-si-tɨ nè kinlé, lé tokɨ ra dɔnangɨ Tir-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ je bè rəmə lé dow-je kɨ́ titɨ dꞌa kulə kubɨ sakɨ rɔ-dé-tɨ tò-né buu-tɨ, kdɔ kin̰ə-né panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ low nṵ ngá! 14 Gin-é kin ɓá, ndɔ gangta-tɨ lé, ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ-si-tɨ à nga̰ n̰a̰ kitə ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ dɔnangɨ Tir-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Sidɔ̰ ɓəy. 15 Ngà sə̰i dow-je kɨ́ Kapɛrnayim, ooi ꞌpainè se riɓa lə-si kin à kɔw sə-si sar dɔra̰-tɨ wa? Bè al, à tokɨ təl sə-si kɨ nangɨ sar kɨ mḛḛ lo kɨ́ koó-tɨ.

16 †Dow kɨ́ taa ta lə-si lé, taa ta lə-m tɔ. Ngà dow kɨ́ ɔsɨ-si ngərəngɨ rəmə, to ma̰ ya tɔ ə́ ɔsɨ-m ngərəngɨ tin. Ə dow kɨ́ ɔsɨ-m ngərəngɨ lé, to njèkulə-m tɔ ɓá dowbé ɔsɨ-é ngərəngɨ tin.

17 Dḛ kɨ́ kɔrsiri kɨ́ Jeju ulə-dé lé, ꞌtəl ꞌree kɨ́ rɔnəl ə ꞌpanè: ꞌƁaɓe, kɨ̀ ri-i lé, ndil-je kɨ́ majɨ al ya kàrè dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ lə-ji. 18 Beɓa Jeju idə-dé panè: Mꞌoo Sata̰ ḭ dɔra̰-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ təl ndi bè usɨ nangɨ nè. 19 Ooi bè, mꞌadɨ-si tɔ́gɨ kadɨ ꞌnjiyəi-né dɔ li-je-tɨ, kɨ̀ dɔ jinə̰-je-tɨ, kɨ̀ dɔ tɔ́gɨ-je-tɨ lay kɨ́ njèba ɔw-né, ə né káre ya kàrè à ra-si al. 20 Bè ya kàrè, ꞌrai rɔnəl kdɔtalə ndil-je kɨ́ majɨ al kɨ́ dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ lə-si kin al. Ngà ꞌrai rɔnəl kdɔtalə ri-si kɨ́ tokɨ ndàngɨ mḛḛ dɔra̰-tɨ kin tá.

Lubə tḛḛ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ adɨ ngan dow-je

Mat 11:25-27; 13:16-17

21 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé ya Ndil kɨ́ aa njay ra Jeju adɨ rɔ-é nəl-é n̰a̰ adɨ panè: Bɔbɨ-m kɨ́ ꞌto ꞌƁa dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ, mꞌtɔ́y-i, kdɔ ꞌɓɔyɔ dɔ né-je kin kɨ̀ njégosɨ-je kɨ̀ njénégə-je rəmə ngan dow-je kin ɓá ꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ-dé. Oiyo, Bɔbɨ-m, mꞌtɔ́y-i kdɔ to ndigɨ lə-i kadɨ né kinlé tò bè†. 22 †Bɔbɨ-m təl kɨ̀ né-je lay adɨ-m. Dow kɨ́ gə-m ma̰ Ngon lə Lubə lé goto. Bɔbɨ-m ya par ə́ gə-m. Ə dow kɨ́ gə Bɔbɨ-m ya goto. Ma̰ ya par ə́ mꞌgə Bɔbɨ-m lé, ə dow kɨ́ ma̰ ngon-é lé ya mꞌtḛḛ kəm-é dɔ-é-tɨ ɓá à gə-é tɔ.

23 Go-tɨ, Jeju təl kəm-é kɨ rɔ njéndó né-je-tɨ liə ə idə-dé dḛ ya kɨ̀ kár-dé gay panè: Dow-je kɨ́ kəm-dé oo né-je kɨ́ sə̰i ooi kinlé ꞌto njénékumə̰-je! 24 Beɓa mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ n̰a̰, kɨ̀ ngar-je n̰a̰ ya ꞌndigɨ koo né-je kɨ́ sə̰i ooi kin ya, ngà dꞌoo al; ꞌndigɨ koo ta-je kɨ́ sə̰i ooi kin ya, ngà dꞌoo al.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow kɨ́ Samari kɨ́ to dow kɨ́ majɨ

Mat 22:34-40; Mar 12:28-34

25 †Dow káre kɨ́ njèndó dow-je ndukun sangɨ kdɔ koo ta kɨ́ mḛḛ Jeju-tɨ adɨ ḭ taá dəjɨ-é panè: «Njèndó dow-je né, ri ɓá mꞌa ra kdɔ kadɨ mꞌisɨ-né kəm sartagangɨ wa?» 26 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: «ꞌNdàngɨ mḛḛ mbete ndukun-je-tɨ ꞌpanè ri wa? I ꞌndó lé, ꞌndàngɨ ꞌpanè ri wa?»

27 Ḛ ilə Jeju-tɨ panè: «ꞌA ndigɨ ꞌƁaɓe Lubə lə-i kɨ̀ mḛḛ-i káre-rè, kɨ̀ ndil-i lay, kɨ̀ tɔ́gɨ-i lay rəm, kɨ̀ tagɨr lə-i lay rəm, ɓá ꞌa ndigɨ dow madɨ-i tò kɨ rɔ-i bè rəm tɔ.»‡ 28 Beɓa Jeju idə-é panè: «Ta lé, i ilə-tɨ majɨ n̰a̰! ꞌRa né kinlé ya rəmə ꞌa kisɨ kəm.»

29 Ngà ḛ ndigɨ ra kadɨ ꞌlə-nꞌḛ̀ to najɨ adɨ dəjɨ Jeju panè: «Ná̰ ɓá to dow madɨ-m wa?» 30 Jeju təl un ta panè: «Dingəm káre bè ḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ isɨ ɔw ɓebo Jeriko-tɨ, rəmə bɔkaya-je ꞌgangɨ-é ꞌtaa né-je liə lay, ꞌtində-é mbukɨ-mbukɨ dꞌadɨ tò kəm yo ə ꞌtusɨ-é dꞌin̰ə-é dꞌɔw lo lə-dé. 31 Ə dow káre kɨ́ to njègugné lə Lubə ḭ Jorijalḛm isɨ ree kɨ̀ rəbɨ kɨ́ káre kinlé tɔ. Lokɨ ree da dɔ dingəm-tɨ lé rəmə, ḛ ijə rɔ-é kɨ̀ nganglo-nganglo dəə ɔw. 32 Go-tɨ, dow káre kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Lebi ree tḛḛ lo-tɨ kinlé tɔ, ɓá oo dingəm lé rəmə, ijə rɔ-é kɨ̀ nganglo-nganglo dəə ɔw ya ɓəy. 33 Ngà dow káre kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ kɨ́ isɨ ɔw mba ə́ ree tḛḛ lo-tɨ kinlé ɓá oo dingəm lé rəmə ta ɔ̰̀ mḛḛ-é n̰a̰ kdɔ ta liə. 34 Beɓa ɔtɨ ree rɔ-é-tɨ ə ungɨ ubɨ, kɨ̀ man nduu ta dò-je-tɨ lé ndəm-né ɓəy ɓá un-é səbɨ-é dɔ koro-tɨ liə ɔw siə kəy mba-je-tɨ ə tɔsɨ kəm-é go-é-tɨ. 35 Lokɨ lo aa lé, ḛ ɔr là kɨ́ dow à ra kullə ndɔ joo ɓá à kingə, adɨ njèkoo go kəy mba-je lé, ə idə-é panè: “ꞌTɔsɨ kəm-i go-é-tɨ adɨ-m rəm, ɓá né-je lay kɨ́ ꞌa tujɨ dɔ-é-tɨ dɔ madɨ-é-tɨ kinlé, ndɔ kɨ́ mꞌtəl rəmə jè idə-m ə ma̰ ya mꞌa kugə-i.”» 36 Jeju təl dəjɨ njèndó dow-je ndukun lé panè: «Kɨ́ go koo-é-tɨ lə-i lé, dan dow-je-tɨ kɨ́ mutə kinlé, ḛ kɨ́ rá ɓá to dow madɨ dingəm kinlé wa?» 37 Beɓa ḛ ilə Jeju-tɨ panè: «To ḛ kɨ́ njèkoo kəmtondoo liə kin.» Bè ngá ɓá Jeju idə-é panè: «ꞌƆw, ə i kàrè ꞌra bè ya tɔ.»

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔw Jeju ɓe lə Martɨ-je kɨ̀ Mari

38 †Lokɨ Jeju usɨ rebəə kɨ̀ njéndó né-je liə, ɓá ɔw mḛḛ ngonɓe-tɨ káre bè lé, dené káre kɨ́ ri-é lə Martɨ uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ mḛḛ kəy-tɨ liə. 39 Ə Mari kɨ́ to ngonkɔ̰ Martɨ lé, isɨ nangɨ nja ꞌƁaɓe-tɨ isɨ oo ta-je liə. 40 Kullə-je kɨ́ gay-gay kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ un Martɨ n̰a̰ adɨ ḛ ɔtɨ ratɨ ree panè: ꞌƁaɓe, kin̰ə kɨ́ ngonkɔ̰-m in̰ə-m kɨ̀ kar-m ya ta kullə-tɨ kinlé, ꞌusɨ-i-tɨ al ɓan al wa? ꞌIdə-é adɨ ree ra sə-m kullə. 41 ꞌƁaɓe ilə-é-tɨ panè: Martɨ, Martɨ, mḛḛ-i a̰ kə́kə́kə́ rəm, rɔ-i ɓa ɗakɨ-ɗakɨ kdɔ né-je n̰a̰ ya, 42 ngà né káre ya par ə to né kɨ́ majɨ n̰a̰. Mari ɓá mbətɨ ḛ kɨ́ majɨ n̰a̰ kɨ́ dow à taa ji-é-tɨ nda̰ al.

11

Néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ pa ta kɨ̀ Lubə

Mat 6:9-13; 7:7-11

1 Ndɔ káre bè, Jeju isɨ lo-tɨ madɨ isɨ pa ta kɨ̀ Lubə. Lokɨ pa ta kɨ̀ Lubə gin-é gangɨ lé, dow káre dan njéndó né-je-tɨ liə dəjɨ-é panè: ꞌƁaɓe, ꞌndó-ji lo pa ta kɨ̀ Lubə titɨ kɨ́ Ja̰ ndó-né njéndó né-je liə bè tɔ. 2 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Lokɨ isi ꞌpai ta kɨ̀ Lubə rəmə, ꞌpainè:

Bɔbɨ-ji, kadɨ dow-je ꞌgə kɨ́ ꞌaa njay; kadɨ kɔ̰ɓe lə-i ree.

3 ꞌAdɨ-ji nékuso kɨ́ asɨ ta-ji kɨ̀ ndɔ-je lay.

4 ꞌIn̰ə go majal-je lə-ji kɔgɨ,

kdɔ jḛ kàrè jꞌisɨ jꞌin̰ə go majal-je kɨ́ dow-je dꞌisɨ ꞌra sə-ji lé kɔgɨ tɔ.

Ə ꞌin̰ə-ji adɨ jꞌusɨ mḛḛ néna̰-tɨ al.

5 Go-tɨ, Jeju ilə dɔ-tɨ panè: Dow káre dan-si-tɨ je bè, ɓá nam-é isɨ nɔ̰ɔ̰, ɓá ḛ ɔw ndəl-é ndɔɔ dan lo-tɨ panè: Nam-m, adɨ-m mꞌtunə̰-i mbə̀ mutə. 6 Kdɔtalə nam-m káre ḭ mba-tɨ ree rɔ-m-tɨ ə́ mꞌoo né kɨ́ mꞌa kadɨ-é al. 7 Ɓá kinə nam-é lé, to kəy je bè ya ilə-é-tɨ panè: I ꞌndɔjɨ-m al. Tarəbɨ tokɨ kutɨ ngá, ɓá jḛ kɨ̀ ngan-m jꞌto nangɨ rəm ngá, adɨ mꞌa kḭ taá kadɨ-i mbə̀ lé al. 8 Mꞌidə-si mꞌadɨ ooi, kinə lé, ḭ taá adɨ-é mbə̀ lé, kdɔtalə to kɨ́ ḛ to nam-é kin al kàrè, à kḭ taá kdɔtalə ndɔjɨ kɨ́ ndɔjɨ-é ɓəy-ɓəy kin ya, kdɔ kadɨ-é né-je lay kɨ́ ḛ ɔw ndoo-é lé.

9 Ə mꞌidə-si mꞌpanè: ꞌDəji ə dꞌa kadɨ-si; ꞌsangi ə a kingəi; indəi tarəbɨ ə dꞌa tḛḛ kadɨ-si. 10 Kdɔ dow kɨ́ dəjɨ ya ə dꞌadɨ-é; dow kɨ́ sangɨ ə ingə; dow kɨ́ ində tarəbɨ ə ꞌtḛḛ dꞌadɨ-é. 11 Ná̰ dan-si-tɨ ɓá ngon-é dəjɨ-é mbə̀ rəmə à kadɨ-é ər wa? Əse dəjɨ-é kanjɨ rəmə à kadɨ-é li wa? 12 Əse ngon-é dəjɨ-é kɔw rəmə à kadɨ-é jinə̰ wa? 13 Ə sə̰i kɨ́ ꞌtoi njémḛḛndul-je kàrè, ꞌgəi kadɨ né-je kɨ́ majɨ-majɨ ngan-si-je rəm, ngà Bɔbɨ-si kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ ban ɓá à kadɨ Ndil kɨ́ aa njay dow-je kɨ́ ꞌdəjɨ-é lé al wa?

Dow-je ꞌɓa Jeju ꞌboy lə ndil-je kɨ́ majɨ al

Mat 12:22-32; Mar 3:22-30

14 Ndɔ káre bè, Jeju tubə ndil kɨ́ majɨ al kɨ́ isɨ mḛḛ dingəm-tɨ ra-é adɨ pa ta al. Lokɨ ndil kɨ́ majɨ al lé tḛḛ kɔgɨ ya rəmə, dingəm lé pa ta adɨ né-é ɔr ndil kosɨ dow-je. 15 †Ngà dow-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: To tɔ́gɨ lə Beljebul, kɨ́ to ꞌboy lə ndil-je kɨ́ majɨ al ɓá Jeju isɨ tubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al. 16 †Ə dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌndigɨ na̰-é kdɔ koo ta kɨ́ mḛḛ-é-tɨ adɨ ꞌdəjɨ-é kadɨ ra nékɔjɨ kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ kadɨ dꞌoo. 17 Ngà Jeju gə tagɨr-je lə-dé ɓətɨ adɨ idə-dé panè: Kɔ̰ɓe kɨ́ rá-rá ya ɓá dow-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ꞌgángɨ-na̰ dꞌɔsɨ-na̰ kɨ̀ ta lé, à təl ndubəɓe; kəy-je kɨ́ mḛḛ ɓe-é-tɨ kinlé kàrè, à tɔ nangɨ dɔ-na̰-tɨ rum-rum rəm. 18 Kinə Sata̰ ya gangɨ rɔ-é dana̰ ɔsɨ rɔ-é kɨ̀ ta lé, kɔ̰ɓe liə à ka̰ lo ka̰-é-tɨ gərərə ban wa? Mꞌpa bè kdɔ sə̰i ꞌpainè to tɔ́gɨ lə Beljebul ɓá mꞌisɨ mꞌtubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al. 19 Ə kinə to tɔ́gɨ lə Beljebul ɓá mꞌisɨ mꞌtubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al, ngà dow-je lə-si ə dꞌisɨ ꞌtubə-dé kɨ̀ tɔ́gɨ lə ná̰ ngá wa? Kullə ra dow-je lə-si ya ilə ta dɔ-si-tɨ! 20 Ngà kinə to tɔ́gɨ Lubə tɔ ɓá mꞌisɨ mꞌtubə-né ndil-je kɨ́ majɨ al rəmə, to kɔ̰ɓe lə Lubə ya ngá ə́ ree tḛḛ rɔ-si-tɨ tin. 21 Lokɨ dow kɨ́ njètɔ́gɨ kɨ́ nékatɨ asɨ ji-é majɨ, ngəm takəy liə lé, nékingə-é tò gərərə. 22 Ngà kinə dow kɨ́ rangɨ kɨ́ tɔ́gɨ-é itə-é ree rɔ-é tətɨ-é rɔ lé, à taa nékatɨ-je kɨ́ ḛ ubə kul-é kinlé ji-é-tɨ ɓəy ɓá à taa nékingə-é kdɔ ləbɨ dow-je.

23 †Dow kɨ́ ore kàdɨ̀-m al lé, to njèkɔsɨ-m kɨ̀ ta ə dow kɨ́ kəw sə-m né kɨ natɨ al kàrè, to njèsane né kɔgɨ tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al kɨ́ təl ree mḛḛ dow-tɨ gogɨ

Mat 12:43-45

24 Lokɨ ndil kɨ́ majɨ al tḛḛ mḛḛ dow-tɨ, ɔw ilə kɨ̀ diləlo kɨ́ tutɨ sangɨ lo kɨ́ kadɨ nꞌisɨ-tɨ nꞌtaa koo ya ngà ḛ ingə al rəmə, ḛ təl panè: «Kəy lə-m kɨ́ mꞌisɨ-tɨ ɓá mꞌtḛḛ lé, mꞌa təl kɔw-tɨ gogɨ.» 25 Lokɨ təl ɔw gogɨ rəmə, oo kɨ́ mḛḛ kəy lé tokɨ kɔy ndətɨ-ndətɨ rəm, ɓá né-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ tokɨ kɔsɨ njɔl-njɔl rəm. 26 Beɓa ḛ ɔsɨ təl ɔw sangɨ ndil-je kɨ́ rangɨ siri kɨ́ mḛḛ-dé ndul itə-é ɓəy ɓá ree sə-dé, adɨ dꞌandɨ mḛḛ kəy-tɨ lé ə dꞌadɨ to lokisɨ-dé. Gangɨ-é-tɨ kɨ́ gogɨ nè kinlé, kisɨ lə dowbé kin majɨ al n̰a̰ itə kɨ́ kete lé ɓəy.

27 Lokɨ Jeju a̰ pa ta lé bè ya rəmə, dené káre tḛḛ dan kosɨ dow-je-tɨ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: Dené kɨ́ ojɨ-i ə ulə mba ta-i-tɨ kinlé, to njènékumə̰ kɨ́ ban ə́n ə! 28 Ngà Jeju ilə-é-tɨ panè: Bè al, dow-je kɨ́ dꞌoo ta lə Lubə ə ꞌtəl rɔ-dé go-tɨ ɓá ꞌto njénékumə̰-je!

Dow-je ꞌdəjɨ nékɔjɨ

Mat 12:38-42

29 †Lokɨ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ꞌgəə dɔ Jeju sipɨ lé, ḛ idə-dé panè: Dow-je kɨ́ ngɔsnè kinlé, ꞌto njémḛḛndul-je; dḛ ꞌdəjɨ kadɨ dꞌoo nékɔjɨ, ngà dow à ra nékɔjɨ kɨ́ rangɨ kadɨ-dé al ngá; ḛ kɨ́ ndɔkɨ tḛḛ dɔ Jonasɨ-tɨ kin ya asɨ. 30 Kdɔ titɨ kɨ́ ndɔkɨ Jonasɨ to-né nékɔjɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ Ninibɨ kinlé, bè ya tɔ ə́ Ngon lə dow à to-né nékɔjɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin tɔ. 31 Ndɔ gangta-tɨ lé, ngar kɨ́ dené kɨ́ go lo-tɨ kɨ́ bəə à ka̰ takəm dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin, kdɔ kilə ta dɔ-dé-tɨ. Kdɔ ndɔkɨ ḛ ḭ sɔ̰y dɔnangɨ-tɨ nṵ ya ree oo gosta-je lə Salomɔ̰. Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, dow kɨ́ itə Salomɔ̰ n̰a̰ ya a̰ nè! 32 Ndɔ gangta-tɨ lé, dow-je kɨ́ Ninibɨ dꞌa ka̰ takəm dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin kdɔ kilə ta dɔ-dé-tɨ. Kdɔ dow-je kɨ́ Ninibɨ lé, lokɨ dꞌoo mbḛ kilə lə Jonasɨ rəmə, ꞌtusɨ panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al dꞌin̰ə kɔgɨ. Ngá kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, dow kɨ́ itə Jonasɨ n̰a̰ ya a̰ nè!

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ lampɨ

Mat 5:15; 6:22-23; Mar 4:21

33 †Dow à kində pər lampɨ-tɨ kdɔ ɓɔyɔ al rəm, ɓá à jəbɨ ngó dɔ-tɨ al rəm tɔ. Ngà à na̰a̰ kagna̰a̰ lampɨ-tɨ taá kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ dꞌoo-né lo. 34 Kəm-i lé, to lampɨ lə rɔ-i. Lokɨ kəm-i tò majɨ rəmə, rɔ-i lay ya tò lo kɨ́ ndógɨ-tɨ; ngà kinə kəm-i majɨ al lé, rɔ-i tò lo kɨ́ ndul-tɨ tɔ. 35 ꞌOo majɨ, kadɨ londógɨ kɨ́ tò rɔ-i-tɨ təl londul al. 36 Kinə rɔ-i burə lay tò lo kɨ́ ndógɨ-tɨ adɨ kəl rɔ-i káre ya kàrè nà̰y londul-tɨ al lé, rɔ-i ɓikti ya lo à ndógɨ dɔ-tɨ titɨ kɨ́ lampɨ ndógɨ-né dɔ-i-tɨ kin bè tɔ.

Jeju ndángɨ njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je

Mat 23:1-36; Mar 12:38-40

37 Lokɨ Jeju pa ta lay rəmə, Parisi káre ɓa-é ɓe liə kdɔ kadɨ ɔw uso siə né. Beɓa Jeju ɔw kəy isɨ ta nékuso-tɨ. 38 Lokɨ Parisi lé, oo kɨ́ Jeju togɨ ji-é al ya uso-né né lé, lo ta igɨ-é səl. 39 Beɓa ꞌƁaɓe idə-é panè: Sə̰i Parisi-je lé, gidɨ kobɨ-je kɨ̀ gidɨ tasa-je ɓá sə̰i ꞌtogi sukɨ-sukɨ, ngà mḛḛ-si ɓá ɓogɨ-je kɨ̀ mḛḛndul-je rusɨ njḭ-njḭ. 40 Sə̰i mbə́ dow-je kan! Lubə kɨ́ njèra gidɨ né kɨ́ ndaa-tɨ nè kinlé, ḛ ya ra mḛḛ-é kɨ́ kəy tɔ al wa? 41 Mḛḛ-si kɨ́ kəy ɓá adi Lubə kadkare-tɨ ə né-je lay à kaa njay rɔ-si-tɨ tɔ. 42 Ngà tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i Parisi-je! Kdɔ sə̰i lé, mbikam-je lə-si kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ, kɨ̀ né ndɨr ná̰y-je, kɨ̀ ndəgɨ mbikamná̰y-je lay kin ya sə̰i ɔri káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ adi Lubə. Rəmə né ra kɨ́ njururu, kɨ̀ ndigɨ Lubə kin ɓá sə̰i ooi kɨ́ né al. Né-je kin ɓá lé, à to kullə ra-si, ɓá ndəgɨ né-je kinlé kàrè sə̰i a tusi kin̰əi al rəm tɔ. 43 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ sə̰i Parisi-je; kdɔtalə sə̰i lé, lokisɨ kɨ́ kete nɔ̰̀ dow-je-tɨ mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je ɓá sə̰i ꞌndigi rəm, ɓá ꞌndigi kadɨ dow-je ꞌra-si lapiya kunta-na̰ lokosɨ-je-tɨ rəm tɔ. 44 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, kdɔtalə sə̰i lé, ꞌtiti-na̰ kɨ̀ dɔɓadɨ-je kɨ́ né kɨ́ tɔjɨ kadɨ dow gə-né ya goto kin bè, adɨ dow-je ꞌnjiyə dɔ-tɨ kàrè ꞌgə al*. 45 Dow káre dan njèndó dow-je ndukun-je-tɨ, pa kɨ̀ Jeju panè: Njèndó dow-je né, i ꞌpa bè kinlé, to jḛ tɔ ɓá ꞌtajɨ-ji tin al wa. 46 Jeju ilə-é-tɨ panè: Sə̰i njéndó dow-je ndukun-je lé, tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ tɔ; kdɔtalə né-je kɨ́ ɔy kɨ́ lo kutɨ-é nga̰ ya sə̰i indəi dɔ dow-je-tɨ, ngà sə̰i rəmə, ngon ji-si ya kàrè, ꞌgəti-né sə-dé al. 47 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, kdɔtalə sə̰i ꞌrai dɔɓadɨ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ka-si-je ꞌtɔl-dé. 48 Lokɨ sə̰i ꞌrai bè lé, ꞌtɔji to kɨ́ ꞌndigi kɨ̀ ka-si-je, kdɔtalə ka-si-je ꞌtɔl njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ə sə̰i ꞌrai dɔɓadɨ-dé tɔ. 49 Gin-é kin ɓá Lubə kɨ́ njègosɨ pa-né panè: Mꞌa kulə njépata-je kɨ́ ta-m-tɨ, kɨ̀ njékɔwkulə-je lə-m rɔ-dé-tɨ rəmə, dꞌa tɔl dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ə dꞌa kulə kəm dḛ kɨ́ ná̰-je ndoo tɔ. 50 Kdɔ kadɨ məsɨ njépata-je kɨ́ ta-m-tɨ kɨ́ un kutɨ-é lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ ya a̰y kɔgɨ puu-puu kinlé, ta-é tò dɔ dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin. 51 Un kutɨ-é dɔ məsɨ Abɛl-tɨ sar tḛḛ-né dɔ məsɨ Jakari-tɨ kɨ́ ꞌtɔl-é mbunə̰ logugɨ né-tɨ kɨ̀ kəy lə Lubə. Ooi majɨ, ta məsɨ-dé à kusɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin ya ndətɨ. 52 Tujɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ, sə̰i njéndó dow-je ndukun-je! Kdɔtalə sə̰i ɔri lakere kɔr tarəbɨ négə ji-si-tɨ ə sə̰i ɔwi kəy al rəm, ɓá dow-je kɨ́ ꞌndigɨ kɔw kàrè, sə̰i ɔgɨ-dé lo kɔw rəm tɔ†. 53 Lokɨ Jeju tḛḛ mḛḛ kəy-tɨ lé, njéndó dow-je ndukun-je kɨ̀ Parisi-je dꞌḭ siə kɨ̀ wɔngɨ n̰a̰ adɨ ꞌdəjɨ-é ta gitɨ-gitɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ gay-gay. 54 Dḛ ꞌdəjɨ-é ta-je kin bè dꞌiyə-né gum kdɔ kadɨ kinə dꞌingə ta madɨ ta-é-tɨ ə je dꞌilə-né ta dɔ-é-tɨ.

12

Jeju ndəjɨ njéndó né-je dɔ kədkəm-tɨ

1 †Dɔgangɨ-é-tɨ kinlé, kosɨ dow-je kɨ́ ɓudɔgɨ dɔgɨ lo n̰a̰ ya ꞌkəw-na̰ adɨ dꞌubə-na̰ lo-tɨ bangɨ-bangɨ ɓá Jeju pa ta adɨ njéndó né-je liə ya kete panè: Sə̰i kan! Ooi go rɔ-si majɨ kdɔ əm lə Parisi-je kɨ́ to kədkəm dow-je kin. 2 †Né kɨ́ dow ɓɔyɔ kɨ́ gin-é à tḛḛ al ya goto rəm, ɓá ta kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kɨ́ dow à gə al kàrè goto rəm. 3 Gin-é kin ɓá, né-je lay kɨ́ ꞌpai ta-é ndɔɔ lé, dꞌa koo ta-é dan kada; ə ta kɨ́ sə̰i ꞌpai mbi dow-tɨ n̰ɔ̰m-n̰ɔ̰m bè mḛḛ kəy-tɨ duni nṵ ya kàrè, dꞌa kilə-né mbḛ dɔ kəy-tɨ taá.

Ta lə ɓəl kəm dow al

Mat 10:26-33

4 Sə̰i nam-m-je, mꞌa kidə-si rəsɨ. Dḛ kɨ́ dꞌa tɔl dajɨ rɔ-si ə dꞌa kasɨ ra sə-si né kɨ́ rangɨ go-tɨ al ngá kinlé, ꞌɓəli-dé al. 5 Mꞌa tɔjɨ-si ḛ kɨ́ sə̰i a ɓəli-é. Ḛ kɨ́ à tɔl dajɨ rɔ-si rəm, go-tɨ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ ilə-é dan pər-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ ɓəy kinlé ḛ ɓá ꞌɓəli-é; mꞌidə-si ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ḛ ɓá tò kadɨ ꞌɓəli-é. 6 ꞌTḭḭ-je lé, ꞌndogɨ-dé mḭ kɨ̀ silə joo-joo ya al wa? Lé bè ya kàrè, ḛ kɨ́ káre dan-dé-tɨ kɨ́ mḛḛ Lubə oy dɔ-é-tɨ ya goto. 7 Bəl dɔ-si kin ya kàrè tokɨ gə kɔr-é lay. Ə́n ə́ ꞌɓəli al, kdɔ gatɨ-si itə gatɨ ꞌtḭḭ-je nja n̰a̰. 8 Mꞌa kidə-si kɨ́ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ pa ta rəsɨ takəm dow-je-tɨ panè nꞌto dow lə-m lé, ma̰ Ngon lə dow mꞌa pa ta liə rəsɨ nɔ̰̀ malayka-je-tɨ lə Lubə panè, to dow lə-m ya tɔ. 9 Ngà dow kɨ́ ɔr ta kutɨ-m-tɨ takəm dow-je-tɨ panè, nꞌgə-m al lé, ma̰ kàrè mꞌa kɔr ta kutɨ-é-tɨ nɔ̰̀ malayka-je-tɨ lə Lubə panè, mꞌgə-é al ya tɔ.

10 †Ə dow kɨ́ rá-rá kɨ́ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ Ngon lə dow-tɨ lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é, ngà dow kɨ́ pa ta kɔbɨ kɨ̀ Ndil kɨ́ aa njay lé, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é al ya sartagangɨ.

11 †Ngà lokɨ dꞌa kɔw sə-si kdɔ gangta dɔ-si-tɨ mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je, kɨ̀ nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ, kɨ̀ nɔ̰̀ njékɔ̰ɓe-je-tɨ lé, adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ adɨ ꞌpainè: Se ta ri ɓá jꞌa pa wa əse jꞌa pa kɨ̀ gosɨ kɨ́ ban ɓá kdɔ pa-né ta dɔ rɔ-ji-tɨ wa al. 12 Kdɔ dɔkàdɨ̀-é-tɨ kin ya Ndil kɨ́ aa njay à ndó-si ta kɨ́ tò kadɨ ꞌpai.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njènékingə kɨ́ to mbə́ dow

1Ti 6:17-19

13 Dow madɨ dan kosɨ dow-je-tɨ idə Jeju panè: Njèndó dow-je né, idə ngonkɔ̰-m adɨ néndubə kɨ́ bɔbɨ-ji in̰ə adɨ-ji lé ḛ kay kɨ́ ꞌlə-m adɨ-m. 14 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: Sé ná̰ ɓá ində-m njègangta lə-si əse njèkay-si néndubə wa? 15 Go-tɨ, ḛ idə dow-je lay panè: Ooi go rɔ-si majɨ dɔ né-tɨ lay kɨ́ to kəmkəḭ; kdɔtalə, lé dow isɨ dan nékingə-tɨ kɨ́ tò mburukɨ-mburukɨ ya kàrè, kisɨ-é kɨ̀ dɔ-é taá, to ta lə nékingə-é al. 16 Beɓa Jeju idə-dé gosta káre panè: Dingəm káre bè kɨ́ to njènékingə, ɔw kɨ̀ dɔnangɨ kɨ́ ḛ ingə né titɨ n̰a̰. 17 Rəmə ḛ gɨr mḛḛ-é-tɨ panè: Lokɨ mꞌa kungɨ ko lə-m titɨ ya goto. Kin əjè mꞌra ban ə́n wa? 18 Beɓa ḛ panè: Yən, né kɨ́ mꞌa ra ə́n: Mꞌa sane dam-je lə-m ə mꞌa kojɨ dam-je kɨ́ rangɨ kɨ́ boy-boy ɓá mꞌa kəw ko lə-m kɨ̀ ndəgɨ nékingə-m lay titɨ. 19 Ɓa mꞌa kidə rɔ-m ta panè: Rɔ-m, nékingə-i tò mburukɨ-mburukɨ kdɔ ɓal-je n̰a̰ ə́n ə́ ꞌuwə rɔ-i nangɨ ꞌtaakoo, ꞌuso, ꞌa̰y ə ꞌra rɔnəl. 20 Ngà Lubə idə-é panè: Mbə́ dow! Ndɔɔ nè kin ya ꞌa koy. Ə ná̰ ngá ɓá né-je kɨ́ i isɨ ꞌɔsɨ dɔ-é natɨ kdɔ rɔ-i kinlé, à to kɨ́ liə wa? 21 Beɓa Jeju ilə dɔ-tɨ panè: Dow kɨ́ njèkəw né kində ngangəm kdɔ rɔ-é yó ɓɨ to njènékingə takəm Lubə-tɨ al lé, tò titɨ-na̰ bè ya tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kində mḛḛ dɔ Lubə-tɨ

Mat 6:25-34

22 Go-tɨ, Jeju idə njéndó né-je liə panè: Gin-é kin ɓá mꞌidə-si panè: Adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ adɨ ꞌpainè: Ri ɓá jꞌa kuso kdɔ kisɨ-né əse jꞌa kingə kubɨ rá ɓá jꞌa kɔɔ wa al. 23 Kdɔ kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə dow majɨ n̰a̰ itə nékuso ə dajɨ rɔ dow majɨ n̰a̰ itə kubɨ tɔ. 24 Ooi ꞌgaga̰-je: Dḛ ꞌdubɨ ko al rəm, dꞌijə ko al rəm, dꞌɔw kɨ̀ kəy ngəm né al rəm, ɓá dꞌɔw kɨ̀ dam al rəm, ya ngà Lubə isɨ ul-dé! Ə sə̰i lé, gatɨ-si itə gatɨ yəl-je kin sa̰y! 25 Ná̰ dan-si-tɨ ɓá à kasɨ kilə ndɔ-é dɔ madɨ-é-tɨ sḛ kɨ̀ takul mḛḛ ka̰ kə́kə́kə́ liə wa? 26 Kinə né kɨ́ sḛ bè kàrè, sə̰i a kasi rai al lé, kdɔ ri ɓá sə̰i adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ kdɔ né-je kɨ́ rangɨ wa? 27 Uni kəm-si ooi-né wale-je kɨ́ mḛḛ ndɔr-tɨ ə ooi putɨ-dé: Dḛ ꞌra kullə madɨ al rəm, dꞌojɨ kubɨ al rəm, ya ngà adɨ mꞌidə-si rəsɨ kɨ́ Salomɔ̰ kɨ́ to njènékingə kɨ́ n̰a̰ kin ya kàrè, ɔɔ kubɨ-je kɨ́ ndóle asɨ kɨ̀ putɨ wale-je kin nja káre al. 28 Sə̰i dow-je kɨ́ kadmḛḛ lə-si to kɨ́ ndḛ bè kan! Wale-je kɨ́ dꞌa̰ mḛḛ ndɔr-je-tɨ ɓone ya ə bore pər à kɔ̰̀-dé kin kàrè, Lubə adɨ ꞌmɔ̰ne kɨ̀ putɨ-dé mbṵṵ rəm ngà, sə̰i kɨ́ ban ɓá ḛ à kadɨ-si kubɨ al wa? 29 Sə̰i lé, adi rɔ-si kɔ̰̀ ꞌsangi-né nékuso kɨ̀ man ka̰y ya par-par al. 30 Kdɔ né-je lay kinlé, gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ɓá dꞌadɨ rɔ-dé kɔ̰̀ ꞌsangɨ par-par; ngà sə̰i rəmə, Bɔbɨ-si gə majɨ kɨ́ né-je kinlé ɔwi ndoo-é. 31 Kɔ̰ɓe liə ɓá ꞌsangi ə né-je kinlé, ḛ à kadɨ-si dɔ-tɨ.

32 ꞌƁəli al, sə̰i kutɨ dow-je lə-m kɨ́ ndḛ bè kin! Kdɔ nəl Bɔbɨ-si kadɨ adɨ-si kɔ̰ɓe liə.

33 ꞌNdógi nékingə-si ə ꞌləbi là-é njéndoo-je kadkare-tɨ. ꞌRai mbu là-je kɨ́ à tujɨ al ə né-je lə-si kɨ́ majɨ kɨ́ à tò sartagangɨ lé, ꞌkəwi indəi ngangəm mḛḛ dɔra̰-tɨ, kɨ́ to lo kɨ́ njéɓogɨ-je dꞌa ɓogɨ-tɨ al rəm, ɓá n̰ɔ̰ à kɔ̰̀-tɨ al rəm. 34 Kdɔ lo kɨ́ né lə-si kɨ́ indəi ngangəm tò-tɨ lé, lo-é ya mḛḛ-si à tò dɔ-tɨ gə́rə́rə́ tɔ.

Kiskəm dɔ rɔ-tɨ

Mar 13:33-37; Mat 24:42-51

35 †ꞌDɔɔi ɓədɨ-si kɨ̀ ndaá dɔɔ ɓədɨ ə adi pər tò lampɨ-je-tɨ lə-si.* 36 †Ə sə̰i lé, kadɨ ꞌtiti-na̰ kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ngəbɨ ꞌɓa-dé kɨ́ à kḭ lo nékuso-tɨ kɨ́ lo taana̰-tɨ kisɨ təl, kadɨ lokɨ ree ində takəy rəmə, tajinatɨ nè ya ꞌtḛḛ dꞌadɨ-é kin bè. 37 Ngannjékullə-je kɨ́ dꞌisɨ kəm ya ꞌɓa-dé ree ingə-dé-né lé, ɓá to njénékumə̰-je. Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ ḛ à dɔɔ ɓədɨ-é kɨ̀ ndaá dɔɔ ɓədɨ ə à kadɨ-dé dꞌisɨ nangɨ ɓá à ree kadɨ-dé nékuso. 38 Lé ḛ ree dan lo-tɨ bapɨ əse taginlo-tɨ ya ɓá ingə-dé kɨ́ dꞌisɨ kəm rəmə, dḛ ꞌto njénékumə̰-je! 39 †Kadɨ ꞌgəi né kin majɨ tɔ: Kinə ꞌɓa njèkəy gə dɔkàdɨ̀ kɨ́ njèɓogɨ à ree-né lé, ḛ à kin̰ə-é kadɨ ɔw mḛḛ kəy-tɨ liə al. 40 Sə̰i ya kàrè, isi dɔ nja-si-tɨ, kdɔ Ngon lə dow lé à ree dɔkàdɨ̀-tɨ kɨ́ sə̰i ꞌgɨri dɔ-tɨ al.

41 Beɓa Piyər dəjɨ-é panè: ꞌƁaɓe, gosta kinlé ꞌpa adɨ-ji jḛ ya par əse ꞌpa adɨ dow-je lay wa? 42 ꞌƁaɓe ilə-é-tɨ panè: Ná̰ ɓá to njèkoo go né-je kɨ́ to njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to njèkəmtutɨ wa? To ḛ kɨ́ ꞌɓa-é ində-é dɔ madkullə-je-tɨ liə, kdɔ kadɨ oo go-dé kɨ̀ nékuso kɨ̀ dɔkàdɨ̀-é dɔkàdɨ̀-é. 43 Ngonnjèkullə kɨ́ ꞌɓa-é təl ree mḛḛ kəy-tɨ liə ɓá ingə-é ta kullə-tɨ titɨ-na̰ bè lé, to njènékumə̰. 44 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; ꞌɓa-é à kin̰ə nékingə-é-je lay mḛḛ ji-é-tɨ. 45 Ngà kinə ngonnjèkullə kinlé, pa mḛḛ-é-tɨ panè: «ꞌƁa-m à təl ree kalangɨ al ɓəy», adɨ isɨ ta tində madkullə-je-tɨ liə kɨ́ dingəm kɨ̀ dḛ kɨ́ dené rəm, ḛ uso né ə a̰y yibɨ adɨ ra-é lé, 46 ꞌɓa-é à təl ree kubə-é nangɨ busɨ ndɔ-tɨ kɨ́ ḛ ində mḛḛ-é dɔ-tɨ al rəm, ɓá dɔkàdɨ̀-tɨ kɨ́ ḛ gə al rəm tɔ. Ḛ à kində-é kində kɔjɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰ ə à kadɨ-é ingə kɔ̰̀ lə njéra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al-je. 47 Ngonnjèkullə kɨ́ gə né kɨ́ mḛḛ-é ꞌɓa-é ndigɨ ya ngà, ḛ ɔsɨ dɔ né-je natɨ al rəm, ra kɨ́ go mḛḛ ndigɨ-tɨ lə ꞌɓa-é al rəm lé, dꞌa kində-é ta ndəy n̰a̰. 48 Ngà ngonnjèkullə kɨ́ gə né kɨ́ mḛḛ-é ꞌɓa-é ndigɨ al, ɓá ra né kɨ́ asɨ kində rəmə, dꞌa kində-é ta ndəy sḛ bè. Dow kɨ́ dꞌadɨ-é né n̰a̰ lé, dꞌa dəjɨ né ji-é-tɨ n̰a̰ ya tɔ, ə dow kɨ́ dꞌin̰ə né mḛḛ ji-é-tɨ n̰a̰ lé, dꞌa dəjɨ né mḛḛ ji-é-tɨ n̰a̰ dɔ madɨ-é-tɨ ya tɔ.

Jeju to gin gángɨ-na̰ lə dow-je

Mat 10:34-39

49 Mꞌree mꞌulə pər dɔnangɨ-tɨ nè ə mꞌndigɨ kadɨ pər lé, ɔ̰̀ ya rəm ngá. 50 †Batḛm káre tò nɔ̰ɔ̰ kadɨ dꞌa ra-m ə mḛḛ-m ɓa ɓɔ́kɨ-ɓɔ́kɨ sar kadɨ ꞌra-m ɓane.† 51 Sə̰i ꞌgɨri kɨ́ to lapiya ɓá mꞌree-né dɔnangɨ-tɨ wa? Bè al! Adɨ mꞌidə-si, ma̰ lé mꞌree kɨ̀ gángɨ-na̰. 52 Kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, dow-je ꞌra mḭ mḛḛ kəy-tɨ je bè rəmə dꞌa gángɨ-na̰. Dḛ kɨ́ mutə dꞌa kɔsɨ ta dḛ kɨ́ joo ə dḛ kɨ́ joo dꞌa kɔsɨ ta dḛ kɨ́ mutə tɔ. 53 Bɔbɨ ngon à kɔsɨ ta ngon-é kɨ́ dingəm, ə ngon kɨ́ dingəm à kɔsɨ ta bɔbɨ-é tɔ. Kɔ̰ ngon à kɔsɨ ta ngon-é kɨ́ dené ə ngon kɨ́ dené à kɔsɨ ta kɔ̰-é tɔ. Kɔ̰ ngon kɨ́ dingəm à kɔsɨ məm-é kɨ̀ ta ə məm-é lé à kɔsɨ-é kɨ̀ ta tɔ.

Ta kɨ́ dɔ kaglo-je-tɨ

Mat 16:2-3

54 Jeju idə kosɨ dow-je ɓəy panè: Lokɨ sə̰i ooi kilndi lo kur kàdɨ̀-tɨ lé, sə̰i ꞌpai tajinatɨ nè ya ꞌpainè ndi à kədɨ ə ndi ədɨ ya tɔ. 55 Ə lokɨ sə̰i ooi yəl ḭ kɨ go lo-tɨ kɨ́ bəə isɨ ulə rəmə, sə̰i ꞌpainè: Lo à tungə ə lo tungə ya tɔ. 56 Sə̰i njékədkəm dow-je kan! Asi kɔri mbunə̰ né-je kɨ́ ra né dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ ḛ kɨ́ dɔra̰-tɨ, ngà ban ɓá sə̰i ꞌgəi kɔri mbunə̰ né-je kɨ́ dɔkaglo-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin al wa?

57 Ngà kdɔ ri ɓá sə̰i ya kɨ́ dɔ rɔ-si asi kɔri mbunə̰ né kɨ́ njururu tɔ al wa? 58 Lokɨ ꞌisɨ ꞌɔw lo gangta-tɨ kɨ̀ njèta lə-i lé, ꞌulə nojɨ natɨ siə dɔ rəbɨ-tɨ ya, nè kinə ɔw tḛḛ sə-i nɔ̰̀ njègangta-tɨ lé, njègangta à kilə-i ji asgar-tɨ kadɨ-é ilə-i dangay-tɨ. 59 Mꞌa kidə-i rəsɨ; ꞌa kugə ngər-ngər, sisi ya kàrè à nà̰y al ɓá ꞌa tḛḛ dangay-tɨ ɓəy.†

13

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kin̰ə panjiyə kɨ́ majɨ al kɔgɨ

1 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, dow-je madɨ ꞌree dꞌɔr poyta dꞌadɨ Jeju. To ta lə dow-je kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ kɨ́ ndɔkɨ dꞌa̰ ꞌgugɨ né ɓá gubərnər Pilatɨ adɨ ꞌtɔl-dé, adɨ məsɨ-dé pote natɨ kɨ̀ məsɨ da̰-je kɨ́ dꞌilə dꞌadɨ Lubə. 2 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Dow-je kɨ́ Galile kɨ́ ꞌtɔl-dé kinlé, sə̰i ꞌgɨri tokɨ dḛ ɓá ꞌto njéramajal tɔy ndəgɨ dow-je kɨ́ Galile lay ɓá kɔ̰̀ kɨ́ tana̰ bè kin tḛḛ-né dɔ-dé-tɨ tin wa? 3 Bè al! Adɨ mꞌidə-si, kinə sə̰i in̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ al lé, sə̰i lay ya a koyi tɔ. 4 Əse dow-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é jinà̰y joo kɨ́ ndɔkɨ ndogɨ bɔr kɨ́ Silowe kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ usɨ dɔ-dé-tɨ adɨ dꞌoy kinlé, sə̰i ꞌgɨri to kɨ́ dḛ ɓá kullə ra-dé majɨ al tɔy ndəgɨ dow-je lay kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ wa? 5 Bè al! Adɨ mꞌidə-si, kinə sə̰i in̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ al lé, sə̰i lay ya a koyi tɔ.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ kote kɨ́ andɨ al

6 Jeju pa gosta kin dɔ-tɨ ɓəy panè: Dow káre bè ɔw kɨ̀ kote mḛḛ ndɔr nduu-tɨ liə. Ḛ ree sangɨ kandɨ-é dɔ-tɨ rəmə ingə al. 7 Beɓa ḛ idə njèrakullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ lé panè: ꞌOo bè, kote kinlé mꞌree mꞌsangɨ kandɨ-é dɔ-tɨ bè-bè ya ɓal mutə kol nè, ngà mꞌingə al. Ə́n ə́ ꞌtugə-é ꞌgangɨ-é kɔgɨ! Ri ɓá a̰ utɨ lo kare bè kdɔ wa? 8 Njèrakullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ lé ilə-é-tɨ panè: ꞌƁa-m, kol nè kinlé, in̰ə-é adɨ jꞌoo ɓəy. Mꞌa ndər gin-é gəə sipɨ ə mꞌa kungɨ sḭ né titɨ. 9 Dɔmajɨ ə gogɨ rangɨ à kandɨ ngá. Ngà kinə andɨ al ɓəy rəmə je ꞌtugɨ-é gangɨ-é kɔgɨ tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ lapiya kɨ́ Jeju adɨ njèmɔ̰y ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je

10 Ndɔ káre bè, Jeju isɨ ndó né dow-je mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je ndɔ taakoo-tɨ lə-dé, 11 ə dené káre kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al ra-é adɨ-é to mətɨ ɓal dɔgɨ gidɨ-é jinà̰y joo isɨ nɔ̰ɔ̰. Dené lé, ma̰a̰ kɔngɨ-kɔngɨ adɨ asɨ ndajɨ rɔ-é taá al kɨ́ pɛtɨ-pɛtɨ-je-tɨ ya. 12 Lokɨ Jeju un kəm-é oo-é lé, ḛ idə-é panè: Dené, mətɨ lə-i tokɨ kɔr dɔ-i-tɨ kɔgɨ ngá! 13 Go-tɨ, Jeju ində ji-é dɔ-é-tɨ, rəmə tajinatɨ nè ya dené ndajɨ rɔ-é taá ə ɔsɨ gajɨ Lubə. 14 Ngà njèkun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je ɓá wɔngɨ ra-é, kdɔ lapiya kɨ́ Jeju adɨ dené ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je lé, adɨ idə kosɨ dow-je panè: Ndɔ ra kullə ra mɛkḛ ə́ mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kin ɓá ꞌreei adɨ dꞌadɨ-si lapiya, ɓɨ ꞌreei ndɔ taakoo-tɨ al. 15 ꞌƁaɓe ilə-é-tɨ panè: Sə̰i njékədkəm dow-je kan! Ná̰ ya dan-si-tɨ ɓá ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je lé, tutɨ mangɨ liə əse koro liə lo kuso né-tɨ ɔw siə adɨ-é a̰y man al wa? 16 Ngà dené kan kɨ́ to ngonka Abrakam ɓá Sata̰ uwə-é gin tɔ́gɨ-é-tɨ ɓal dɔgɨ gidɨ-é jinà̰y joo lé ɓá kadɨ tokɨ taa-é kilə-é taá kɨ̀ ndɔ taakoo lə jipɨ-je al wa? 17 Lokɨ Jeju pa ta kin bè lé, njékilə ta dɔ-é-tɨ-je lay ya dꞌoo ta kɨ́ dꞌa pa al. Ngà kosɨ dow-je rəmə, ꞌra rɔnəl dɔ né-je-tɨ lay kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kɨ́ ḛ rá-rá lé tɔ.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ ka̰a̰ kɔl

Mat 13:31-32; Mar 4:30-32

18 Jeju pa ɓəy panè: Kɔ̰ɓe lə Lubə lé titɨ-na̰ kɨ̀ ri wa? Ə ri ɓá mꞌa kun kɔjɨ-né kɔ̰ɓe lə Lubə lé wa? 19 Kɔ̰ɓe lə Lubə lé, titɨ-na̰ kɨ̀ ka̰a̰ kɔl kɨ́ dow un ilə mḛḛ ndɔr-tɨ liə adɨ ubə ə tɔgɨ, rəmə yəl-je kɨ́ njénar taá ꞌree dꞌuwə lo kisɨ balkəm-é-je-tɨ kin bè.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ əm

Mat 13:33

20 Jeju pa ya ɓəy panè: Ri ɓá mꞌa kun kɔjɨ-né kɔ̰ɓe lə Lubə lé wa? 21 Kɔ̰ɓe lə Lubə lé titɨ-na̰ kɨ̀ əm kɨ́ dené káre bè un lɔ̰y-né ndujɨ kɨ́ ꞌmbɔjɨ mḛḛ kee mutə adɨ ndujɨ kɨ́ lɔ̰y lay ya ḭ kin bè.

Ta lə tarəbɨ kɨ́ to mbɔyɔyɔ bè

Mat 7:13-14

22 Lokɨ Jeju isɨ ɔw dɔ-é kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, ḛ ndó né dow-je taá-taá ində-né dan ɓebo-je kɨ̀ nganɓe-je gangɨ. 23 Beɓa dow madɨ dəjɨ-é panè: Dow-je kɨ́ dꞌa kingə kajɨ lé kɔr-dé n̰a̰ al wa? 24 Jeju ilə-é-tɨ panè: ꞌNduri dɔ rɔ-si-tɨ kadɨ ɔwi kɨ̀ tarəbɨ kɨ́ tò mbɔyɔyɔ bè. Mꞌidə-si, dow-je n̰a̰ ya dꞌa sangɨ kadɨ dꞌɔw kɔ̰ɓe-tɨ lé ya ngà dꞌa kasɨ al. 25 Lokɨ njèkəy à kḭ taá ə à kutɨ tarəbɨ ɓá sə̰i a ka̰i ndaa-tɨ kindəi tarəbɨ painè: «ꞌƁaɓe, ꞌƁaɓe ꞌtḛḛ tarəbɨ adɨ-ji» lé, ḛ à kilə-si-tɨ panè: «Sə̰i lé, ꞌtoi dow-je kɨ́ rá kàrè ma̰ mꞌgə al.» 26 Rəmə, sə̰i a pai siə painè: «Jḛ ɓá jꞌisɨ takəm-i-tɨ ya jꞌuso né rəm, jꞌa̰y man rəm lé al wa? Jḛ ɓá i ꞌndó né dow-je ka rəbɨ-je-tɨ lə-ji lé al wa?» 27 Ə ḛ à kilə-dé-tɨ panè: «Sə̰i lé, ꞌtoi dow-je kɨ́ rá kàrè ma̰ mꞌgə al! Ɔti kɨ rangɨ ta-m-tɨ, sə̰i lay kɨ́ ꞌtoi njéra né-je kɨ́ njururu al.» 28 ††Lokɨ a kooi njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lay, kɨ̀ Abrakam-je, kɨ̀ Isakɨ-je, kɨ̀ Jakobɨ-je kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə, ngà sə̰i ɓá dꞌa kungɨ-si ndaa-tɨ lé, a nɔ̰i rəm, a tɔ̰i ngangɨ-si məgəgə-məgəgə lo-é-tɨ kin. 29 Rəmə dow-je dꞌa kḭ kɨ lo kubə kàdɨ̀-tɨ, kɨ̀ lo kur kàdɨ̀-tɨ rəm, dꞌa kḭ kɨ go lo-tɨ kɨ́ bəə kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌa kḭ kɨ go lo-tɨ kɨ́ taá, dꞌa ree kisɨ ta nékuso-tɨ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə. 30 †Ooi bè, dow-je kɨ́ ná̰-je dan dḛ kɨ́ gogɨ-tɨ dꞌa təl to dow-je kɨ́ kete ə dow-je kɨ́ dan-tɨ-je dan dḛ kɨ́ kete-tɨ dꞌa təl to dow-je kɨ́ gogɨ tɔ.

31 Dɔkàdɨ̀-é-tɨ kinlé ya Parisi-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌree dꞌidə Jeju ꞌpanè: ꞌƆw! Ɔtɨ rangɨ lo kin-tɨ, kdɔ ngar Erodɨ ndigɨ tɔl-i. 32 Ḛ ilə-dé-tɨ panè: «Ɔwi idəi tal dow kɨ́ njèkədɨ dow-je kinlé ꞌpai-nè: “Ɓone kɨ̀ bore kinlé, mꞌa tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ rəm, ɓá mꞌa kadɨ lapiya njémɔ̰y-je ə ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə ɓá mꞌa tɔl ta-é. 33 Ngà ɓone, kɨ̀ bore kɨ̀ lo kaa kinlé, tò kadɨ mꞌun tarəbɨ lə-m kɨ Jorijalḛm, kdɔ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, oy ɓebo Jorijalḛm-tɨ ɓane ɓɨ oy rangɨ lé, to né kɨ́ tuwə al.”»

Jeju ndingə rɔ-é kdɔ dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Mat 23:37-39

34 Jeju pa ɓəy panè: ꞌWa! Sə̰i dow-je kɨ́ Jorijalḛm! ꞌWa! Sə̰i dow-je kɨ́ Jorijalḛm! Sə̰i ꞌtoi njétɔl njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, njétilə dow-je kɨ́ Lubə ulə-dé rɔ-si-tɨ kɨ̀ ər tɔl-dé. Nja kandangɨ-kandangɨ ə́ mꞌndigɨ kəw-si kɨ rɔ-m-tɨ tana̰ kɨ́ kɔ̰ kunjə kəw-né ngan-é gin bagɨ-é-tɨ kin bè ə́ ꞌmbati! 35 Ooi majɨ, kəy lə-si à tokɨ tusɨ kin̰ə kɨ dɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰! Ngà mꞌa kidə-si rəsɨ; a kooi-mi gogɨ al ya sar kaglo-tɨ kɨ́ a pai-né painè:

Kadɨ Lubə tɔr ndi-é dɔ dow-tɨ kɨ́ njèree kɨ̀ ri ꞌƁaɓe!

14

Jeju adɨ lapiya njèmɔ̰y ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je

Luk 6:6-11; 13:10-17

1 Ndɔ káre bè kɨ́ to ndɔ taakoo lə jipɨ-je lé, Jeju ɔw mḛḛ kəy-tɨ lə ꞌboy lə Parisi-je káre kdɔ kuso né rəmə, Parisi-je dꞌində kəm-dé dꞌoo-é soo. 2 Dingəm káre kɨ́ mɔ̰y ra-é adɨ tii kori-kori a̰ nɔ̰̀-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ. 3 Jeju un ta dəjɨ njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Parisi-je lé panè: To tó-é kadɨ dow adɨ lapiya njèmɔ̰y ndɔ taakoo-tɨ əse to tó-é al wa? 4 Dḛ dꞌilə-é-tɨ al. Beɓa Jeju ulə ji-é uwə-né njèmɔ̰y lé, ə adɨ-é lapiya ɓá adɨ-é ɔw ɓəy. 5 †Go-tɨ, Jeju idə-dé panè: Ná̰ dan-si-tɨ nè ɓá ngon-é əse mangɨ liə usɨ bole ndɔ taakoo-tɨ ɓá tajinatɨ nè ya à kɔr-é tḛḛ siə ndaa-tɨ al wa? 6 Kin kàrè dḛ ꞌgə ta kɨ́ dꞌa kilə-tɨ al ya ɓəy.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ mbətɨ lokisɨ kɨ́ kete nɔ̰̀ dow-je-tɨ

7 Lokɨ Jeju oo kɨ́ dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ lé, ná̰-ná̰ ya kàrè sangɨ lokisɨ kɨ́ kete-kete rəmə, un gosta kin idə-dé-né ta panè: 8 Kinə dow ɓa-i lo nékuso taana̰-tɨ rəmə, ꞌɔw ꞌisɨ lokisɨ-tɨ kɨ́ kete al. Dɔmajɨ ə dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌɓa-dé kinlé, dow kɨ́ boy n̰a̰ tɔy-i à ka̰ nɔ̰ɔ̰, 9 rəmə dow kɨ́ njèɓa-si joo lay lé à kḭ panè: «ꞌIn̰ə lo adɨ dow kan.» Beɓa lokɨ i ꞌtəl kdɔ kɔw kisɨ lo-tɨ kɨ́ gogɨ lé, rɔ-i à sɔl-i. 10 Ngà lokɨ dow ɓa-i lé, ꞌɔw ꞌisɨ lo-tɨ kɨ́ gogɨ, kdɔ kadɨ lokɨ njèɓa-si lé ree rəmə, idə-i panè: «Nam-m, al kɨ́ kete nè.» Beɓa ꞌa kingə riɓa takəm dow-je-tɨ lay kɨ́ dꞌa kisɨ sə-i ta nékuso-tɨ. 11 †Kdɔtalə dow kɨ́ ɔjɨ rɔ-é lé, dꞌa kulə dɔ-é nangɨ, ngà dow kɨ́ sɔl dɔ-é ɓá dꞌa kitə dɔ-é kɨ́ taá tɔ.

12 Jeju idə dow kɨ́ njèɓa-é lé tɔ panè: Lokɨ ꞌra nékuso kɨ́ kada əse nékuso kɨ́ ndɔɔ kàrè ꞌɓa nam-i-je al rəm, ngankɔ̰-i-je al rəm, nojɨ-i-je əse njétakəy-je lə-i kɨ́ ꞌto njénékingə-je al rəm tɔ; nè dḛ kàrè dꞌa kḭ ɓa-i kdɔ kadɨ-i tó-tɨ tɔ. 13 Ngà lokɨ ꞌra nékuso lo ra na̰y-tɨ rəmə, ꞌɓa njéndoo-je, kɨ̀ njérɔkoy-je, kɨ̀ njémətɨ-je, kɨ̀ njékəmtɔ-je. 14 Rəmə i ꞌa to njènékumə̰, kdɔ dḛ dꞌa kasɨ kadɨ-i tó-tɨ al. Ndɔ kɨ́ dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, Lubə à kadɨ-i tó-tɨ.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé lo nékuso-tɨ

Mat 22:2-14

15 Lokɨ dow káre dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ oo ta-je kin bè lé, idə Jeju panè: Dow kɨ́ à kisɨ ta nékuso-tɨ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə ɓá to njènékumə̰. 16 Jeju ilə-é-tɨ panè: Ndɔ káre bè, dow káre ra nékuso n̰a̰ ya ɓa-né kosɨ dow-je. 17 Lokɨ dɔkàdɨ̀ kuso né asɨ lé, ḛ ulə ngonnjèkullə liə rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌɓa-dé lé panè: ꞌReei! Né-je tò nangɨ lay ngá. 18 Ngà rəmə dḛ lay ya, ná̰-ná̰ dəjɨ-é kadɨ adɨ mḛḛ-é sɔl. Ḛ kɨ́ dɔsa̰y idə-é panè: Mꞌndogɨ londɔr nɔ̰ɔ̰, adɨ mꞌa kɔw koo ya ɓane ə́ mꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌadɨ mḛḛ-i sɔl dɔ-m-tɨ. 19 Ḛ kɨ́ rangɨ panè: Mꞌndogɨ mangndɔr-je dɔgɨ nɔ̰ɔ̰, adɨ mꞌa na̰-dé koo ə́ mꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌadɨ mḛḛ-i sɔl dɔ-m-tɨ. 20 Ḛ kɨ́ rangɨ pa ɓəy panè: Mꞌtaa dené ngɔsnè ɓəy, adɨ mꞌa kingə rəbɨ kɔw al. 21 Lokɨ ngonnjèkullə lé, təl ree rɔ ꞌɓa-é-tɨ rəmə, ɔr-é poy né-je kin lay. Beɓa wɔngɨ ra ꞌɓa njèkəy lé n̰a̰ adɨ idə ngonnjèkullə liə lé panè: Ḭ kalangɨ ɔw pandangɨ lo-je-tɨ, kɨ̀ rəbɨ-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ ə ꞌree kɨ̀ njéndoo-je, kɨ̀ njèrɔkoy-je, kɨ̀ njékəmtɔ-je, kɨ̀ njémətɨ-je. 22 Sḛ go-tɨ rəmə, ngonnjèkullə lé ree panè: ꞌƁa-m, ndu-i kɨ́ ꞌun ꞌadɨ-m lé, mꞌra kullə-é lay ya ngà lo nà̰y ya ɓəy. 23 Beɓa ꞌɓa njèkəy təl idə ngonnjèkullə lé panè: ꞌƆw ngan rəbɨ-je-tɨ kɨ́ wale, kɨ̀ go ngal bangá-je-tɨ ə́ dow-je kɨ́ ingə-dé ya rəmə, ꞌuwə-dé gə̀sə̀sə̀ ya adɨ ꞌree, kdɔ kadɨ ꞌrusɨ mḛḛ kəy lə-m. 24 Ə mꞌa kidə-si rəsɨ; dow-je kɨ́ mꞌɓa-dé kete kinlé, dow kɨ́ dan-dé-tɨ káre ya kàrè à kɔdɨ rɔ nékuso lə-m ta-é-tɨ al.

Kəm rəbɨ kun go Jeju

Mat 10:37-39

25 Kosɨ dow-je n̰a̰ ꞌnjiyə go Jeju-tɨ ɓá ḛ təl kəm-é idə-dé panè: 26 †Kinə dow ree rɔ-m-tɨ ɓá mbatɨ bɔbɨ-é kɨ̀ kɔ̰-é, kɨ̀ ne-é kɨ̀ ngan-é-je, kɨ̀ ngankɔ̰-é-je, kɨ̀ kɔ̰nan-é-je ɓá mbatɨ dajɨ rɔ-é dɔ-tɨ kdɔ ta lə-m al lé, dowbé à kasɨ kadɨ to njèndó né lə-m al tɔ. 27 †Rəm, dow kɨ́ rá-rá ya un go-m ɓá un kagdəsɨ liə al lé, dowbé à kasɨ to njèndó né lə-m al. 28 Kdɔtalə dan-si-tɨ nè lé, kinə dow ndigɨ ra kəy kɨ́ boy rəmə, à kisɨ nangɨ kɔ́sɨ kdɔ kɔjɨ gangɨ là kɨ́ à ra-né kullə-é koo mɔkɨ, se là lé à kasɨ kadɨ nꞌra-né nꞌtɔl ta-é wa? 29 Kdɔtalə kinə dowbé ḭ par ya ində gin kəy nangɨ ɓá asɨ ra tɔl ta-é al lé, dow-je kɨ́ dꞌoo-é lo kində gin-é-tɨ lé, dꞌa kogɨ dɔ-é-tɨ, 30 panè: Dow kin ində gin kəy ə asɨ tɔl ta-é al. 31 Əse ngar kɨ́ ban ɓá kinə isɨ ɔw rɔ dɔ madɨ-é-tɨ ɓá à kisɨ nangɨ kdɔ mbɔjɨ koo mɔkɨ, se asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lo dɔgɨ kinlé, à kasɨ kadɨ nꞌrɔ-né kɨ̀ madɨ-nꞌḛ̀ kɨ́ isɨ ree kdɔ kilə rɔ dɔ-nꞌḛ̀-tɨ, kɨ̀ asgar-je ɓudɔgɨ lo kɔrjoo kin wa? 32 Kinə oo kɨ́ à kasɨ al rəmə, lokɨ ngar madɨ-é lé, nà̰y əbɨ ɓəy ya ḛ à kidə dow kɨ́ to takəm-é, kdɔ kadɨ ɔw dəjɨ-é kadɨ nꞌuləi nojɨ natɨ. 33 Bè ya tɔ, ná̰-ná̰ dan-si-tɨ ya kinə mbatɨ nékingə-é lay al lé, à kasɨ kadɨ to njèndó né lə-m al.

Mat 5:13; Mar 9:50

34 Katɨ lé, to né kɨ́ majɨ ya, ngà kinə mbinə̰-é ɔr kɔgɨ lé, dow à ra-né ban ɓá à təl dɔ̰ gogɨ ɓəy wa? 35 À majɨ kdɔ nangɨ al rəm, à majɨ kdɔ kungɨ gin né-je-tɨ al rəm ngá. Dꞌa kungɨ kɔgɨ gidɨ lo-tɨ. Dow kɨ́ mbi-é tò nɔ̰ɔ̰ kdɔ kadɨ oo-né ta rəmə, kadɨ oo ta kinlé!

15

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ batɨ kɨ́ nà̰y ɓá dꞌingə-é

Mat 18:12-14

1 †Njétaalambo-je, kɨ̀ njéramajal-je ꞌree rɔ Jeju-tɨ kdɔ koo ta liə. 2 Rəmə Parisi-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ-é-tɨ ꞌpanè: «Dingəm kanlé, uwə njéramajal-je kɨ rɔ-é-tɨ, ɓá uso sə-dé né rəm lé yaa!» 3 Beɓa Jeju pa sə-dé ta kɨ̀ gosta panè: 4 Dow kɨ́ rá ya dan-si-tɨ ɓá ɔw kɨ̀ batɨ-je ɓu ɓá ḛ kɨ́ káre nà̰y ə́ à kin̰ə dḛ kɨ́ kɔrjinà̰y káre gidɨ-é jinà̰y káre lo kuso né-tɨ diləlo-tɨ kdɔ kɔw sangɨ ḛ kɨ́ nà̰y lé sar kadɨ ingə-é al wa? 5 Ə lokɨ ingə-é lé, rɔ-é nəl-é n̰a̰ adɨ un-é səbɨ-é dam-é-tɨ kdɔ ree siə ɓee. 6 Lokɨ ree tḛḛ ɓee lé, ḛ ɓa nam-é-je kɨ̀ njétakəy-je liə kɨ rɔ-é-tɨ ə idə-dé panè: ꞌRai sə-m rɔnəl, kdɔtalə batɨ lə-m kɨ́ nà̰y lé, mꞌingə-é. 7 Jeju ilə dɔ-tɨ panè: Bè ya tɔ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow kɨ́ káre-rè kɨ́ to njèramajal ɓá in̰ə panjiyə-é kɨ́ majɨ al kɔgɨ lé, rɔnəl-é à tò n̰a̰ mḛḛ dɔra̰-tɨ, tɔy ꞌlə njéra né kɨ́ njururu kɨ́ kɔrjinà̰y káre gidɨ-é jinà̰y káre kɨ́ dꞌɔw ndoo kin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ al kin.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ sisi kɨ́ usɨ kɔgɨ

8 Jeju pa gosta kɨ́ rangɨ ɓəy panè: Dené kɨ́ rá ɓá ɔw kɨ̀ sisi dɔgɨ ɓá káre usɨ kɔgɨ ə́ à kində pər lampɨ-tɨ, à kɔy mḛḛ kəy ə sangɨ lo majɨ-majɨ sar kadɨ ingə-né sisi lé al wa? 9 Beɓa lokɨ ingə lé, ḛ ɓa nam-é-je kɨ̀ njétakəy-je liə kɨ rɔ-é-tɨ ə idə-dé panè: ꞌRai sə-m rɔnəl kdɔ sisi lə-m kɨ́ usɨ kɔgɨ lé, mꞌingə. 10 Jeju ilə dɔ gosta-tɨ kin panè: Bè ya tɔ ə́ mꞌa kidə-si rəsɨ; malayka-je lə Lubə ꞌra rɔnəl n̰a̰, kdɔtalə dow káre-rè kɨ́ to njèramajal ɓá in̰ə panjiyə-é-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ ngon kɨ́ ilə rɔ-é kɔgɨ ɓá təl ree

11 Beɓa Jeju təl pa ɓəy panè: Dingəm káre bè ɔw kɨ̀ ngan-je kɨ́ dingəm joo. 12 Ḛ kɨ́ ndḛ idə bɔbɨ-é panè: Bɔbɨ-m, néndubə kɨ́ ndɔ-é ə à to ꞌlə-m lé, adɨ-m. Beɓa bɔbɨ-dé kay-dé nékingə-é. 13 Ndɔ n̰a̰ al go-tɨ ya, ḛ kɨ́ ndḛ lé, ndogɨ né-je liə ngər-ngər ə ɔy là-é ɔw mba dɔnangɨ-tɨ kɨ́ sa̰y. Lo kin-tɨ ɓá ḛ tində né-je liə sane lay lo bɔkaya-tɨ. 14 Lokɨ ḛ tində sane lay rəmə, ɓobo usɨ dɔnangɨ-é-tɨ kinlé, ə né isɨ goto ji-é-tɨ ngá. 15 Adɨ ḛ ɔw adɨ dingəm káre bè dɔnangɨ-é-tɨ kinlé un-é kullə-tɨ, adɨ-é isɨ ɔw ul kɔsɔngɨ-je liə. 16 Ḛ ndigɨ kuso gəbrə kɨ́ kɔsɔngɨ-je dꞌa̰ dꞌuso lé ya, ngà dow adɨ-é al. 17 Beɓa ḛ gɨr ta dɔ rɔ-é-tɨ ə panè: Njérakullə-je lə bɔbɨ-m lay ya nékuso-dé tò mburukɨ-mburukɨ, rəmə ma̰ ɓá mꞌa kisɨ koy yo ɓo nè bè wa! 18 Mꞌa kḭ taá təl kɔw rɔ bɔbɨ-m-tɨ gogɨ ə mꞌa kidə-é panè: Bɔbɨ-m, mꞌra majal nɔ̰̀ Lubə-tɨ rəm, nɔ̰̀-i-tɨ rəm. 19 Ma̰ mꞌtuwə kadɨ i ꞌɓa-m ngon-i al, ngà kadɨ ꞌra-m tana̰ kɨ́ i ꞌra-né kɨ̀ njérakullə-je lə-i ya bè. 20 Beɓa ḛ ubə nangɨ ḭ taá ə təl ɔw kɨ rɔ bɔbɨ-é-tɨ gogɨ. Lokɨ nà̰y sa̰y kɨ̀ kəy ɓəy ya bɔbɨ-é oo-é, ə ta ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ ta liə adɨ a̰y ngɔdɨ tilə kəm-é, ungɨ ji-é mindɨ-é-tɨ uwə-né kɨ kàdɨ̀-é-tɨ. 21 Rəmə ngon lé panè: Bɔbɨ-m, mꞌra majal nɔ̰̀ Lubə-tɨ rəm, nɔ̰̀-i-tɨ rəm, adɨ mꞌtuwə kadɨ i ꞌɓa-m ngon-i al. 22 Ngà bɔbɨ-é idə ngannjékullə-je liə panè: Ɔti kalangɨ ꞌreei kɨ̀ kubɨ kɨ́ kurə́ itə madɨ-é-je ya, uləi rɔ-é-tɨ ə uləi ngama̰ ji-é-tɨ, ɓá ꞌtuləi saba nja-é-tɨ tɔ. 23 Ɔwi ꞌreei kɨ̀ ngon bɔbɨ mangɨ kɨ́ rɔ-é to mbul-mbul kin ya ꞌtɔli adɨ jꞌusoi jꞌrai-né rɔnəl. 24 Kdɔtalə ngon-m kɨ́ a̰ kanlé, to dow kɨ́ oy ɓá təl isɨ kəm tin; ḛ ilə rɔ-é kɔgɨ ɓá təl ree tin. Beɓa ꞌtum gin ra rɔnəl. 25 Dɔkàdɨ̀-é-tɨ kinlé, ngon dər dingəm lé nà̰y ndɔrɔ. Lokɨ isɨ təl ɓá tḛḛ ngɔsi kɨ̀ kəy rəmə, ḛ oo ká nékində-je kɨ̀ ká ndam-je. 26 Beɓa ḛ ɓa ngonnjèkullə káre dəjɨ-é panè sé to ri ɓá ra né wa? 27 Ngonnjèkullə lé ilə-é-tɨ panè: Ngonkɔ̰-i lé təl ree ɓá bɔbɨ-i tɔl ngon bɔbɨ mangɨ kɨ́ rɔ-é tò mbul-mbul kinlé kdɔ ta liə, kdɔ ḛ ingə-é gogɨ kɨ̀ lapiya. 28 Beɓa wɔngɨ ra ngon dər lé, adɨ ḛ ndigɨ kɔw kəy al, adɨ bɔbɨ-é tḛḛ ndaa-tɨ ree ra ndoo ta-é-tɨ kadɨ-é ɔw kəy. 29 Ḛ ilə bɔbɨ-é-tɨ panè: ꞌOo bè, ma̰ kɨ́ mꞌra kullə mꞌadɨ-i ɓal n̰a̰ rəm, mꞌal dɔ ndu-i nja káre al rəm kin ya kàrè ꞌtɔl ngon bin̰ə nja káre adɨ-m mꞌra-né rɔnəl kɨ̀ nam-je al. 30 Rəmə, lokɨ ngon-i lə-i kan, kɨ́ tində nékingə-i sane dɔ kaya dené-je-tɨ lé təl ree, ə ḛ ɓá ꞌtɔl ngon bɔbɨ mangɨ lə-ji kɨ́ rɔ-é tò mbul-mbul lé adɨ-é! 31 Bɔbɨ-é idə-é panè: Ngon-m, i ꞌisɨ sə-m kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é, adɨ né-je lə-m lay to kɨ́ ꞌlə-i ya; 32 ngà tò kadɨ jꞌra nékuso jꞌra-né rɔnəl, kdɔ ngonkɔ̰-i kɨ́ ꞌoo-é kanlé, to dow kɨ́ oy ɓá təl isɨ kəm tin; ḛ ilə rɔ-é kɔgɨ ɓá təl ree tin.

16

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèkoo go né-je kɨ́ njèkəmtutɨ

1 Jeju idə njéndó né-je liə ɓəy panè: Dingəm kɨ́ njènékingə káre bè, ɔw kɨ̀ njèkoo go né-je liə nɔ̰ɔ̰. Dow-je dꞌidə-é ꞌpanè: «Njèkoo go né-je lə-i lé, isɨ tində né-je lə-i sane.» 2 Beɓa ḛ ɓa-é pa siə panè: «Ta ri ɓá dow-je ꞌpa dɔ-i-tɨ ɓá mꞌoo mꞌoo tin wa? I lé, ꞌa to njèkoo go né-je lə-m al ngá, ə́ né-je kɨ́ mꞌin̰ə ji-i-tɨ kadɨ oo go-é lé ꞌɔr go-é adɨ mꞌoo.» 3 Njèkoo go né-je lé, pa mḛḛ-é-tɨ panè: «ꞌƁa-m ɔr kullə koo go né-je liə ji-m-tɨ kinlé, ri ɓá mꞌa ra wa? Kadɨ mꞌra kullə ndɔr wa? Tɔ́gɨ-m à kasɨ al. Kadɨ mꞌkɔy né wa? Rɔ-m sɔl-m.» 4 Ḛ panè: «Mꞌgə né kɨ́ mꞌa ra kadɨ lokɨ ꞌɓa-m ɔr-m kullə koo go né-je-tɨ liə rəmə, dow-je dꞌuwə-m-né kɨ rɔ-dé-tɨ mḛḛ kəy-je-tɨ lə-dé.» 5 Beɓa dow-je kɨ́ kurə lə ꞌɓa-é tò dɔ-dé-tɨ lé, ḛ ɓa-dé adɨ ree rɔ-é-tɨ káre-káre. Ə dəjɨ ḛ kɨ́ dɔsa̰y panè: «Kurə lə ꞌɓa-m tò dɔ-i-tɨ asɨ kandangɨ wa?» 6 Ə ḛ ilə-é-tɨ panè: «Kurə ubɨ liə tò dɔ-m-tɨ gùm ɓu.» Rəmə njèkoo go né-je lé, idə-é panè: «ꞌTaa mbete kurə lə-i, ꞌisɨ nangɨ kalangɨ ə ꞌndàngɨ ubɨ gùm kɔrmḭ.» 7 Go-tɨ, ḛ dəjɨ ḛ kɨ́ rangɨ panè: «Kurə lə ꞌɓa-m to dɔ-i-tɨ asɨ kandangɨ wa?» Ḛ ilə-é-tɨ panè: «Kurə ko liə tò dɔ-m-tɨ suwal ɓu.» Rəmə njèkoo go né-je lé panè: «ꞌTaa mbete kurə lə-i ə ndàngɨ ko suwal kɔrjinà̰y joo.» 8 Beɓa Jeju panè: «Njèkoo go né-je kɨ́ njèra né kɨ́ njururu al kinlé, ꞌɓa-é pitɨ-é kdɔ to kɨ́ ḛ to njèkəmtutɨ.» Jeju ilə dɔ-tɨ panè: «Dow-je kɨ́ njéra né kdɔ kaglo kɨ́ ngɔsnè kinlé, dꞌində kəmtutɨ n̰a̰ kɨ́ rɔ madɨ-dé-je-tɨ tɔ̀y dow-je kɨ́ dꞌisɨ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ lə Lubə.» 9 Yən, adɨ mꞌidə-si rəsɨ: «Né-je kɨ́ ingəi kɨ̀ kəm rəbɨ-je kɨ́ njururu al kinlé, uwəi-né nam kdɔ kadɨ lokɨ né ree goto ji-si-tɨ kàrè rəmə, nam-si-je kinlé dꞌuwə-si kɨ rɔ-dé-tɨ lo kisɨ-je-tɨ kɨ́ tò sartagangɨ. 10 Dow kɨ́ ra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ ndḛ bè lé, ḛ ra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mḛḛ né-tɨ kɨ́ boy tɔ. Dow kɨ́ ra né kɨ́ njururu al mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ ndḛ bè lé, ḛ ra né kɨ́ njururu al mḛḛ né-tɨ kɨ́ boy tɔ.» 11 Beɓa mḛḛ nékingə-je-tɨ kɨ́ ingəi kɨ̀ kəm rəbɨ-je kɨ́ njururu al kin ya kinə ꞌrai-né né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al lé, ná̰ ɓá à kin̰ə nékingə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mḛḛ ji-si-tɨ wa? 12 Ə kinə dow kɨ́ rangɨ in̰ə né liə ji-si-tɨ ɓá ꞌrai-né né kɨ̀ gangɨ-é al lé, né kɨ́ tokɨ ꞌlə-si ya kàrè ná̰ ɓá à kin̰ə mḛḛ ji-si-tɨ wa? 13 †Ngonnjèkullə kɨ́ à kasɨ ra kullə kadɨ dow-je joo ya goto. Kdɔtalə à kɔsɨ ta ḛ kɨ́ káre ə à ndigɨ ḛ kɨ́ káre; al kàrè, à nam kɨ̀ ḛ kɨ́ káre ə à nədɨ ḛ kɨ́ káre. Adɨ a kasi kori Lubə kɨ̀ là natɨ joo kdɔ ra kullə kadɨ-dé al.

14 Lokɨ Parisi-je kɨ́ ꞌto mꞌoy yo là-je, dꞌoo ta-je kin lay bè rəmə, ꞌsɔkɨ Jeju. 15 Beɓa Jeju idə-dé panè: «Sə̰i lé, takəm dow-je-tɨ rəmə, ꞌrai rɔ-si tokɨ dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu bè, ngà Lubə gə mḛḛ-si gɔw. Kdɔtalə né kɨ́ dow-je ɓá dꞌoo kɨ né kɨ́ asɨ gakɨ lé, takəm Lubə-tɨ rəmə, to nékɔbɨ.»

Ta kɨ́ dɔ ndukun-tɨ kɨ̀ kɔ̰ɓe lə Lubə

16 †Ndukun-je lə Moiyijɨ, kɨ̀ mbete-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ya ra kullə sar ree tḛḛ dɔ Ja̰-tɨ kɨ́ njèra dow-je batḛm. Ə kḭ dɔ Ja̰-tɨ sar tḛḛ ɓone kin ya tokɨ kilə mbḛ kɔ̰ɓe lə Lubə ə ná̰-ná̰ ya ndur dɔ rɔ-é-tɨ kdɔ kadɨ nꞌɔw-tɨ. 17 †Ngà kadɨ dɔra̰, kɨ̀ dɔnangɨ goto lé, to né kɨ́ lo-é ɔ̰̀ al itə ndajɨ mbete kɨ́ káre bè kɨ́ kadɨ bujuru mḛḛ mbete ndukun-tɨ lə Lubə.

18 †Ná̰-ná̰ kɨ́ tubə ne-é ə taa dené kɨ́ rangɨ lé, ra kaya, ɓá dow kɨ́ taa dené kɨ́ ngɔbɨ-é tubə-é kàrè ra kaya ya tɔ.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njènékingə dḛ kɨ̀ Lajar

Luk 12:15-21; 6:20-21,24-25

19 Ndɔ káre bè, Jeju pa ta kɨ̀ gosta panè: Dingəm káre bè, isɨ nɔ̰ɔ̰ to njènékingə, ɔɔ kubɨ-je kɨ́ kər yə̀l-yə̀l kɨ́ là-é n̰a̰-n̰a̰ rəm, ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ ə ndɔ-é ndɔ-é ya ḛ uso né-je kɨ́ majɨ-majɨ ra-né rɔnəl. 20 Beɓa njèndoo kɨ́ ri-é lə Lajar kɨ́ to dow kɨ́ rɔ-é lay ya to dò basrangɨ kɨ́ tò yəkɨ-yəkɨ, tò nangɨ takəy-tɨ lə njènékingə lé. 21 Ə ḛ ndigɨ kadɨ nꞌuso n̰ɔ̰-n̰ɔ̰ né-je kɨ́ tusɨ nangɨ gin tablə-tɨ lə njènékingə kinlé ya, rəmə bisɨ-je yó ɓá ꞌree tɔ̰n ta dò-je liə-liə.

22 Ndɔ káre bè, njèndoo kinlé oy ə malayka-je dꞌun-é dꞌɔw siə wur-wur mbɔ́ Abrakam-tɨ. Njènékingə lé ree oy tɔ, adɨ dow-je ꞌdubɨ-é. 23 Lokɨ ḛ a̰ lo kɨ́ koó-tɨ dan kɔ̰̀-tɨ ngá ɓá un kəm-é oo lo əbɨ nṵ rəmə, oo kɨ́ Lajar isɨ wur-wur mbɔ́ Abrakam-tɨ lé, 24 ḛ ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: «Bɔbɨ-m Abrakam, ꞌoo kəmtondoo lə-m, ə ꞌulə Lajar adɨ ɔw ulə ta ngon ji-é kəm man-tɨ ə ree ilə ta-m-tɨ n̰ɔ̰m-né mindɨ-m, nè mꞌa̰ mꞌingə kɔ̰̀ dan pər-tɨ kɨ́ ɔ̰̀ bilɨm-bilɨm.» 25 Abrakam ilə-é-tɨ panè: «Ngon-m, ꞌadɨ mḛḛ-i ole dɔ-tɨ, kɨ́ ndɔkɨ i oy-né al ɓəy lé, i isɨ dan majɨ-tɨ, ngà Lajar ɓá dangɨ-tɨ ra-é. Ə kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, ḛ ingə mḛḛ sɔl, ngà i ɓá ꞌa̰ dan kɔ̰̀-tɨ tɔ. 26 Rəm ɓá, mbunə̰-ji jḛ sə-si-je lé, boleɓe kɨ́ sɔ̰y-é goto ya tò-tɨ, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ lé, dꞌa ndigɨ kḭ rɔ-ji-tɨ nè kɔw rɔ-si-tɨ kàrè, jè lo-é dum-dé rəm, ɓá kadɨ dow ḭ rɔ-si-tɨ nṵ ree rɔ-ji-tɨ nè al rəm tɔ.» 27 Njènékingə lé panè: «Bɔbɨ-m Abrakam, lé tò bè kàrè, mꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌulə Lajar adɨ-é ɔw mḛḛ kəy-tɨ lə bɔbɨ-m. 28 Kdɔtalə ngankɔ̰-m-je mḭ dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ ə́ ꞌadɨ-é ɔw ndəjɨ-dé, kadɨ dḛ rəmə, ꞌree lo kɔ̰̀-tɨ kin al ngá.» 29 Abrakam ilə-é-tɨ panè: «Ndukun-je lə Moiyijɨ, kɨ̀ ta-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ tò nɔ̰ɔ̰, ə́ kadɨ dꞌində mbi-dé dꞌoo-né.» 30 Ḛ ilə-é-tɨ panè: «Bè al, Bɔbɨ-m Abrakam, kinə dow ḭ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy ɓá ɔw idə-dé ta lé, dꞌa kin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ.» 31 Ngà Abrakam idə-é panè: «Kinə dꞌində mbi-dé dꞌoo-né ndukun-je lə Moiyijɨ-je, kɨ̀ ta-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ al lé, ta kɨ́ dow kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ ya idə-dé kàrè à kuwə-dé kɨ̀ ta al ya tɔ.»

17

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ né-je kɨ́ à ra dow kadɨ-é ra majal

Mat 18:6-9; Mar 9:42

1 Jeju idə njéndó né-je liə panè: Né-je kɨ́ à to gin kusɨ mḛḛ majal-tɨ lé, lé ri-ri kàrè à ree ya; ngà dow kɨ́ né-é-je kin ree kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ lé tujɨ à kusɨ dɔ-é-tɨ. 2 Dowbé kinlé, lé ꞌdɔɔ mbal kusɨ ko mindɨ-é-tɨ ɓá dꞌɔw dꞌilə-é-né dan babo-tɨ ya kàrè liə tò sotɨ, tɔy kadɨ-é ra ngon dow káre dan madɨ-é-je-tɨ kin adɨ-é ra majal. 3 †Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ! Kinə ngonkɔ̰-i ra majal lé, ꞌndángɨ-é dɔ-tɨ ə́ kinə in̰ə panjiyə-é kɨ́ majɨ al lé kɔgɨ rəmə, ꞌin̰ə go-é kɔgɨ ꞌadɨ-é. 4 Kinə mḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ káre ya ḛ ra sə-i né kɨ́ majɨ al nja siri, ɓá nja siri lay ya təl ree rɔ-i-tɨ panè: Mꞌin̰ə panjiyə-m kɨ́ majɨ al lé kɔgɨ rəmə, ꞌa kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é.†

Ta kɨ́ dɔ kadmḛḛ-tɨ

Mat 17:20

5 Njékɔwkulə-je dꞌidə ꞌƁaɓe ꞌpanè: ꞌIlə kadmḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ ꞌadɨ-ji. 6 Beɓa ꞌƁaɓe Jeju lé idə-dé panè: «Kinə kadmḛḛ lə-si asɨ-na̰ kɨ̀ ka̰a̰ kɔl bè ya kàrè ɓá idəi kote kin ꞌpainè: “ꞌƆr kɨ̀ njirə-i burə ə ꞌɔw a̰ dan babo-tɨ ya kàrè, ḛ à təl rɔ-é go ta-tɨ lə-si.”»

Kadmḛḛ lə ngonnjèkullə

7 «Ná̰ dan-si-tɨ ɓá tokɨ ɔw kɨ̀ ngonnjèkullə káre nɔ̰ɔ̰ je bè, ə́ ḭ ndɔrɔ əse ḭ go nékul-je-tɨ isɨ ree ya ə́ à kidə-é panè ꞌnjiyə lɔw ꞌree uso né» wa? 8 Bè al! Ḛ à kidə-é panè: ꞌRa nékuso lə-m, ꞌulə kubɨ kullə lə-i rɔ-i-tɨ ə ꞌoo go-m sar kadɨ mꞌuso rəm, mꞌa̰y rəm, ngá ɓá i a təl kuso rəm, ka̰y rəm tɔ. 9 Ngonnjèkullə kinlé, lokɨ ḛ ra né kɨ́ ꞌɓa-é un ndu adɨ-é kadɨ ra lé, sé ꞌɓa-é à təl ra-é oiyo kdɔ kullə kɨ́ ḛ ra kinlé wa? 10 Bè al. Sə̰i kàrè bè ya tɔ. Lokɨ ꞌrai né-je lay kɨ́ dꞌun ndu dɔ-tɨ kadɨ ꞌrai lé, kadɨ ꞌpai-nè: Jḛ jꞌto ngannjékullə-je kɨ́ kare kɔgɨ, né kɨ́ tò kadɨ jꞌra lé ya ɓá jḛ jꞌra.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njébanjɨ-je kɨ́ dɔgɨ

11 Lokɨ Jeju isɨ ɔw kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, dəə rəbɨ nim dɔnangɨ Samari-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Galile. 12 Beɓa lokɨ isɨ ɔw mḛḛ ngonɓe-tɨ káre bè lé, 13 njébanjɨ-je dɔgɨ ꞌtḛḛ ꞌtilə kəm-é ə dꞌa̰ ngərəngɨ ɓá dꞌilə bɔbɨ ndi-dé nangɨ ꞌpanè: Jeju, njèndó dow-je né, ꞌoo kəmtondoo lə-ji! 14 Jeju oo-dé bè rəmə, idə-dé panè: Ɔwi ɔji rɔ-si njégugné-je lə Lubə. Lokɨ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ kɔw ya ɓəy rəmə, banjɨ kɨ́ rɔ-dé-tɨ ur wukɨ adɨ dꞌaa njay. 15 Lokɨ ḛ kɨ́ káre dan-dé-tɨ oo kadɨ nꞌingə lapiya bè lé, ɔsɨ waka təl ə ɔsɨ gajɨ Lubə kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy-boy 16 ree usɨ kɨ̀ takəm-é nangɨ nja Jeju-tɨ ɓá ra-é oiyo. Ḛ to dow kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ. 17 Jeju un ta panè: Dow-je dɔgɨ ɓá banjɨ ur rɔ-dé-tɨ adɨ dꞌaa njay ya al wa? Ngà dḛ kɨ́ jinà̰y káre lé, ꞌna̰y rá 18 ɓá dow kɨ́ dan-dé-tɨ káre ya kàrè təl ree ulə riɓa dɔ Lubə-tɨ al, ɓá mba kin ya par wa? 19 Go-tɨ, Jeju idə-é panè: Ḭ taá ə ɔw, kadmḛḛ lə-i ajɨ-i!

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə kɨ́ à ree

Mat 24:3-42

20 Ndɔ káre bè Parisi-je ꞌdəjɨ Jeju ꞌpanè: Kɔ̰ɓe lə Lubə à ree ndɔ kɨ́ rá-tɨ wa? Jeju ilə-dé-tɨ panè: Kɔ̰ɓe lə Lubə lé, à ree kadɨ dow-je dꞌoo kɨ̀ kəm-dé ndə̰-ndə̰ bè al. 21 Dow à panè: Kɔ̰ɓe lə Lubə ə́ tò nè tin əse ḛ ə́ tò yó tin al. Kdɔtalə, kɔ̰ɓe lə Lubə tò dan-si-tɨ nè ngá.

22 Go-tɨ, Jeju idə njéndó né-je panè: Ndɔ-je ɔw ree nɔ̰ɔ̰ kɨ́ à ndingəi kadɨ ooi Ngon lə dow ndɔ káre-rè bè ya, ngà a kooi-é al. Dow-je dꞌa kidə-si panè: 23 Ḛ ə́ a̰ nè tin, ḛ ə́ a̰ yó tin, kàrè ɔwi lo-é-tɨ al rəm, ɓá a̰yi ngɔdɨ kɨ lo-é-tɨ al rəm tɔ. 24 Kdɔtalə lokɨ ndɔ ree lə Ngon lə dow asɨ lé, à ree tana̰ kɨ̀ təlndi kɨ́ ḭ ngangɨ dɔra̰-tɨ kɨ́ káre ya ndógɨ ɔw njal ngangɨ-é-tɨ kɨ́ káre kin ya bè. 25 Ngà kete nɔ̰̀-tɨ lé, tò kadɨ-é ingə kɔ̰̀ n̰a̰ rəm, ɓá tò kadɨ dow-je kɨ́ ngɔsnè kin ꞌmbatɨ-é rəm tɔ. 26 Né kɨ́ ndɔkɨ ra né kaglo-tɨ lə Nuwe lé, ga̰-é ya à ra-né ndɔ ree-tɨ lə Ngon lə dow lé tɔ. 27 Ndɔkɨ dow-je dꞌuso né-je, dꞌa̰y né-je, ꞌtaa-na̰-je, dꞌadɨ ngan-dé-je ꞌtaa-na̰-je sar ya ndɔ-tɨ kɨ́ Nuwe ɔw-né mḛḛ bato-tɨ. Rəmə man bəlɨm ree tɔl-né ndəgɨ dow-je lay. 28 Né kɨ́ ndɔkɨ ra né kaglo-tɨ lə Lotɨ lé, ga̰-é ya à ra né ndɔ ree-tɨ lə Ngon lə dow lé tɔ. Ndɔkɨ dow-je dꞌuso né-je, dꞌa̰y né-je, ꞌndogɨ né-je, ꞌrabɨ né-je, ꞌma̰ kagɨ-je, ꞌra kəy-je*. 29 Ngà lokɨ Lotɨ ində lo tḛḛ mḛḛ ɓebo Sɔdɔm-tɨ kɔgɨ lé, pər-je kɨ̀ ər kɨ́ tokɨ yalpər bè ya ḭ dɔra̰-tɨ ədɨ tokɨ ndi bè dɔ dow-je-tɨ tɔl-dé lay. 30 Bè ya tɔ, ndɔ kɨ́ Ngon lə dow à tḛḛ kɔy lé, lo à tujɨ puktu-puktu tɔ. 31 †Mḛḛ ndɔ-é-tɨ kinlé, dow kɨ́ isɨ dɔ kəy-tɨ † kàrè, kadɨ risɨ nangɨ ɔw mḛḛ kəy-tɨ ɔy né-je liə al ngá, ɓá dow kɨ́ a̰ ndɔrɔ kàrè, kadɨ təl ree ɓee al ngá rəm tɔ. 32 Adi mḛḛ-si ole dɔ né-tɨ kɨ́ ndɔkɨ tḛḛ dɔ ne Lotɨ-tɨ†. 33 †Dow kɨ́ sangɨ kdɔ kajɨ rɔ-é rəmə à tujɨ rɔ-é, ə dow kɨ́ ḛ ya ilə rɔ-é kɔgɨ ɓá à kingə gogɨ tɔ. 34 Ooi bè, ndɔ-é-tɨ kinlé, dow-je joo ꞌtò ɓi ndɔɔ mḛḛ tuwə-tɨ kɨ́ káre-rè kàrè rəmə, Lubə à kun kɨ́ káre ə à kin̰ə kɨ́ káre. 35 Dené-je joo dꞌa̰ dꞌur né mḛḛ bɨr-tɨ kɨ́ káre-rè kàrè rəmə, Lubə à kun kɨ́ káre ə à kin̰ə kɨ́ káre. 36 [Dingəm-je joo dꞌa̰ mḛḛ ndɔr-tɨ kɨ́ káre-rè kàrè rəmə, Lubə à kun kɨ́ káre ə à kin̰ə kɨ́ káre.]‡ 37 Beɓa njéndó né-je ꞌdəjɨ Jeju ꞌpanè: ꞌƁaɓe, né kinlé à ra né lo kɨ́ rá-tɨ wa? Jeju idə-dé panè: Lo kɨ́ nin tò-tɨ lé, lo-é ya mal-je dꞌa kəw-na̰-tɨ.

18

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèngɔwkoy dḛ kɨ̀ njègangta kɨ́ njururu al

1 Jeju pa sə-dé ta kɨ̀ gosta tɔjɨ-dé-né kadɨ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə taá-taá ɓɨ dꞌadɨ kɔ ra-dé go-tɨ al ya sar†. 2 Ḛ panè: Njègangta káre bè isɨ mḛḛ ɓebo-tɨ madɨ nɔ̰ɔ̰, to dow kɨ́ ɓəl Lubə al rəm, ɓá ilə kujɨ dɔ dow-tɨ al rəm tɔ. 3 Mḛḛ ɓebo-é-tɨ kinlé, dené kɨ́ njèngɔwkoy káre isɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ; ə ḛ ree rɔ-é-tɨ nja natɨ-natɨ kadɨ gangta liə adɨ-é adɨ idə-é panè: I ꞌgangɨ ta kɨ́ tò dan-ji-tɨ kɨ̀ njèta lə-m kin ꞌadɨ-m. 4 Njègangta lé ndigɨ al bè-bè asɨ dɔkaglo n̰a̰. Ngà go-tɨ, ḛ təl pa mḛḛ-é-tɨ panè: Ma̰ lé, mꞌɓəl Lubə al rəm, ɓá mꞌilə kujɨ dɔ dow-tɨ al rəm ya 5 ngà njèngɔwkoy kin ndɔjɨ-m n̰a̰ adɨ mꞌa gangta liə kadɨ-é, kdɔ kadɨ ree ndɔjɨ-m kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é al. 6 ꞌƁaɓe ilə dɔ-tɨ panè: Ta kɨ́ njègangta kɨ́ njururu al pa kinlé, ooi majɨ. 7 Ə Lubə rəmə dow-je kɨ́ ḛ mbətɨ-dé kɨ́ dꞌisɨ ꞌnɔ̰ ta-é-tɨ ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je kinlé, ḛ à gangta lə-dé lɔw kadɨ-dé al wa? 8 Adɨ mꞌidə-si, à gangta kalangɨ ya kadɨ-dé. Ngà lokɨ Ngon lə dow à ree lé, sé à kingə kadmḛḛ dɔnangɨ-tɨ nè ɓan wa?

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ Parisi dḛ kɨ̀ njètaalambo

9 Jeju pa ta kɨ̀ gosta idə-né ta dow-je kɨ́ na̰-je kɨ́ dḛ ya dꞌoo rɔ-dé kɨ̀ njéra né njururu nɔ̰̀ Lubə-tɨ, adɨ ꞌnədɨ ndəgɨ dow-je. 10 Ḛ panè: Dingəm-je joo dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə: Kɨ̀ káre to Parisi ə ḛ kɨ́ káre to njètaalambo tɔ. 11 Parisi lé, a̰ taá ɓá pa ta kɨ̀ Lubə mḛḛ-é-tɨ panè: I Lubə, mꞌra-i oiyo kdɔ ma̰ lé, mꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ ndəgɨ dow-je kɨ́ to njéɓogɨ-je, njéra né kɨ́ njururu al-je, kɨ̀ njérakaya-je kin al, əse mꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ njètaalambo kɨ́ a̰ kan al rəm. 12 Mḛḛ Dimasɨ káre lé, mꞌɔgɨ rɔ-m nékuso kɨ̀ man ka̰y nja joo-joo, ɓá mḛḛ nékingə-m-je-tɨ lay ya mꞌadɨ-i káre dan dɔgɨ-tɨ dɔgɨ-tɨ rəm tɔ. 13 Ngà njètaalambo lé, ḛ ɔr rɔ-é a̰ ngərəngɨ, ə ndigɨ kitə kəm-é kɨ taá koo lo kɨ dɔra̰-tɨ al; ngá ḛ tində kàdɨ̀-é ə panè: Əy! Lubə lə-m, ꞌoo kəmtondoo lə-m, ma̰ lé mꞌto njèramajal. 14 †Jeju təl panè: ooi majɨ; dingəm kinlé Lubə ɔr ta dɔ-é-tɨ ɓá ḛ təl kɨ mḛḛ kəy-tɨ liə, ngà Parisi lé ɓá ta nà̰y dɔ-é-tɨ. Kdɔ dow kɨ́ ɔjɨ rɔ-é lé, dꞌa kulə dɔ-é nangɨ ə ḛ kɨ́ sɔl dɔ-é ɓá dꞌa kitə dɔ-é taá tɔ.

Jeju tɔr ndi-é dɔ ngan-je-tɨ kɨ́ sḛ-sḛ

Mat 19:13-15; Mar 10:13-16

15 Ngan-je kɨ́ bər ya kàrè dow-je ꞌree sə-dé rɔ Jeju-tɨ kadɨ ində ji-é dɔ-dé-tɨ. Ngà lokɨ njéndó né-je liə dꞌoo né kin bè lé, ꞌkɔl sə-dé. 16 Rəmə Jeju adɨ ꞌree kɨ̀ ngan-je lé rɔ-é-tɨ ə panè: «In̰əi ngan-je adɨ ꞌree rɔ-m-tɨ, ɓɨ ɔgi-dé al, kdɔtalə kɔ̰ɓe lə Lubə tò kdɔ dow-je kɨ́ ꞌtana̰ sə-dé bè. 17 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ. Dow kɨ́ ndigɨ kɔ̰ɓe lə Lubə titɨ-na̰ kɨ́ ngon kɨ́ sḛ ndigɨ-né kin al lé à kɔw-tɨ nda̰ bè al.»

Dingəm kɨ́ njènékingə

Mat 19:16-30; Mar 10:17-31

18 ꞌBoy lə jipɨ-je káre dəjɨ Jeju panè: «Dow kɨ́ majɨ kɨ́ njèndó dow-je né, ri ɓá mꞌa ra ɓá mꞌa kisɨ-né kəm sartagangɨ wa?» 19 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: «Kdɔ ri ɓá i ɓa-m dow kɨ́ majɨ wa? Dow kɨ́ majɨ goto, Lubə ya kɨ̀ kár-é ə́ majɨ. 20 ꞌGə ndukun-je lə Lubə gɔw: “ꞌA ra kaya al, ꞌa tɔl dow al, ꞌa ɓogɨ al, ꞌa tətɨ ta kɨ́ ndángɨ al, ꞌa tətɨ kagɨ bɔbɨ-i kɨ̀ kɔ̰-i.”» 21 Dingəm lé ilə-é-tɨ panè: «Basa-m-tɨ nṵ ya mꞌtəl rɔ-m go né-je-tɨ kinlé lay.» 22 Lokɨ Jeju oo ta-je liə bè lé, idə-é panè: «Né káre nal-i ɓəy: “ꞌNdogɨ nékingə-i lay ə ꞌləbɨ là-é njéndoo-je, rəmə ndɔ-é ꞌa kingə n̰a̰ dɔra̰-tɨ; ə ꞌree un go-m.”» 23 Ngà lokɨ ḛ oo ta-je kin bè lé rɔ-é atɨ-é kana̰na̰, kdɔ ḛ to njènékingə kɨ́ n̰a̰. 24 Lokɨ Jeju oo kɨ́ rɔ-é atɨ-é lé, ḛ idə dow-je panè: «Kadɨ njénékingə-je dꞌɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə lé, to né kɨ́ nga̰ n̰a̰. 25 Kadɨ jambal dəə ɓe libri-tɨ lé to né kɨ́ nga̰ n̰a̰ ya, ngà kadɨ njènékingə ɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə lé to né kɨ́ nga̰ itə-é ɓəy.» 26 Ngà lokɨ dow-je dꞌoo ta kɨ́ ḛ pa kinlé bè rəmə ꞌpanè: «Tò bè ngà ná̰ ɓá à kajɨ wa?» 27 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Né kɨ́ dum dɔ dow-je kinlé, à dum Lubə al.» 28 Rəmə Piyər un ta dəjɨ-é panè: «Yən, jḛ kinlé, jꞌtusɨ né-je lə-ji jꞌin̰ə ɓá jꞌun go-i tin.» 29 Beɓa Jeju idə-é panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ. Ná̰-ná̰ kɨ́ in̰ə kəy liə, əse ne-é əse ngankɔ̰-é-je, əse njékojɨ-é-je əse ngan-é-je kdɔtalə kɔ̰ɓe lə Lubə lé, 30 à kingə né-é dɔ-tɨ n̰a̰ dɔkaglo-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin rəm, ɓá à kiskəm sartagangɨ dɔkaglo-tɨ kɨ́ à ree lé rəm tɔ.»

Nja mutə kɨ́ Jeju pa ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ
kɨ̀ dɔ tɔsɨ ndəl-tɨ liə

Mat 20:17-19; Mar 10:32-34; Luk 9:22,44-45

31 Jeju ɓa njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo rɔ-é-tɨ ɓá idə-dé panè: «Yən, jꞌisɨ jꞌɔwi kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ə ta-je lay kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌndàngɨ sɔbɨ dɔ Ngon lə dow lé, né-é à ra né. 32 Kdɔtalə dꞌa kilə-é ji dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, kadɨ dꞌa sɔkɨ-é, dꞌa tajɨ-é, dꞌa tubə yoro kəm-é-tɨ, 33 dꞌa tində-é kɨ̀ ndəy marɔw ɓəy ɓá dꞌa tɔl-é. Ə ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə rəmə, à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ.» 34 Ngà né káre ya kàrè njéndó né-je ꞌgə mḛḛ ta-tɨ kinlé al; mḛḛ ta-je kinlé tokɨ ɓɔyɔ sə-dé dɔ-é bè ya, adɨ ꞌgə né kɨ́ Jeju pa ta dɔ-tɨ lé al.

Jeju adɨ njèkəmtɔ oo lo

Mat 20:29-34; Mar 10:46-52

35 Lokɨ Jeju ində dɔ ɓebo Jeriko ngɔsi lé, njèkəmtɔ káre isɨ ngangɨ rəbɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰, isɨ kɔy-né. 36 Rəmə lokɨ ḛ oo ndi kosɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ dəə taá lé, ḛ dəjɨ-dé né kɨ́ ra né. 37 Ngà ɓá dḛ dꞌidə-é ꞌpanè to Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ ɓá dəə. 38 Beɓa ḛ ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ nɔ̰ panè: «Jeju kɨ́ ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-m.» 39 Dḛ kɨ́ dꞌɔw ꞌnjiyə nɔ̰̀ Jeju-tɨ kete lé, ꞌndángɨ-é ə dꞌidə-é kadɨ utɨ ta-é, ngà ḛ ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ nɔ̰ kɨ̀ tɔ́gɨ-é itə kɨ́ kete lé ya ɓəy panè: «Ngonka Dabidɨ, ꞌoo kəmtondoo lə-m ɓoo.» 40 Rəmə Jeju təl a̰ nangɨ ə un ndu kadɨ ꞌree siə rɔ-nꞌḛ̀-tɨ, ə lokɨ njèkəmtɔ ree rəmə, Jeju dəjɨ-é panè: 41 Ri ɓá i ꞌndigɨ kadɨ mꞌra mꞌadɨ-i wa? Ḛ ilə-é-tɨ panè: «ꞌƁaɓe, kəm ya ꞌadɨ təl oo lo.» 42 Beɓa Jeju idə-é panè: «ꞌOo lo, kadmḛḛ lə-i ajɨ-i.» 43 Tajinatɨ nè ya ḛ oo lo adɨ ḛ un go Jeju ə ɔsɨ gajɨ Lubə taá-taá. Kosɨ dow-je lay kɨ́ dꞌoo né kinlé, ꞌtɔ́y Lubə tɔ.

19

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju dḛ kɨ̀ Jase

1 Lokɨ Jeju ɔw mḛḛ ɓebo Jeriko-tɨ ə isɨ ində dan ɓe gangɨ, 2 rəmə, oo dingəm kɨ́ njènékingə kɨ́ ri-é lə Jase, to njèkun dɔ njétaalambo-je. 3 Ḛ sangɨ kadɨ nꞌoo se ná̰ ɓá to Jeju lé wa? Ngà kosɨ dow-je ra adɨ ḛ asɨ kadɨ oo-é al, kdɔtalə ḛ to dow kɨ́ gɔjɨ. 4 Beɓa ḛ a̰y ngɔdɨ kete ɔw al dɔ kote-tɨ kdɔ kadɨ nꞌoo Jeju, kdɔtalə ḛ à dəə lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰. 5 Lokɨ Jeju ɔw tḛḛ lo-é-tɨ kinlé, un kəm-é kɨ taá idə-é panè: Jase, ꞌrisɨ nangɨ kalangɨ, kdɔtalə tò kadɨ mꞌto ɓe lə-i ɓone. 6 Beɓa Jase ur nangɨ lɔw-lɔw ree uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ kɨ̀ rɔnəl. 7 Lokɨ dow-je dꞌoo né kin bè lé, dḛ lay ya ꞌtún ta ꞌpanè: Ooi, Jeju lé, ɔw tò ɓe lə dow kɨ́ njèramajal. 8 Ngà Jase ḭ a̰ taá nɔ̰̀ ꞌƁaɓe-tɨ idə-é panè: ꞌƁaɓe, ꞌoo bè, nékingə-m lé, mꞌa kay dana̰ lo joo ə mꞌa kadɨ kɨ́ gin káre njéndoo-je, ə kinə mꞌtaa né ji dow-tɨ kɨ̀ ndángɨ kare rəmə, mꞌa təl kadɨ-é né-é kinlé sɔ ngá. 9 Beɓa Jeju idə-é panè: Kajɨ ree mḛḛ kəy-tɨ kin ɓone, kdɔtalə dow kinlé, to ngon kà Abrakam tɔ. 10 †Kdɔtalə Ngon lə dow lé ree kadɨ nꞌsangɨ nja dow-je kɨ́ ꞌna̰y kdɔ kadɨ nꞌajɨ-dé.

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ mbal là kɨ́ dɔgɨ

Mat 25:14-30

11 Lokɨ dow-je dꞌa̰ dꞌoo ta-je kin bè lé, Jeju ilə gosta káre dɔ-tɨ. Kdɔtalə ḛ a̰ ngɔsi kɨ̀ ɓebo Jorijalḛm, adɨ dow-je ꞌgɨr ꞌpanè kɔ̰ɓe lə Lubə lé, à ree tajinatɨ nè ya ngá. 12 Adɨ Jeju panè: Dow káre bè, to dow kɨ́ gin ngar-tɨ, isɨ ɔw kɨ́ mba-tɨ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ sa̰y nṵ, kdɔ kadɨ dꞌɔw dꞌulə jɔgɨ ngar dɔ-é-tɨ, ɓá à təl ɓəy. 13 Ḛ ɓa ngannjékullə-je liə dɔgɨ dan madɨ-dé-je-tɨ ə adɨ ná̰-ná̰ dan-dé-tɨ mbal là káre-káre ɓá idə-dé panè: Ɔwi, ꞌtəli-né ji-si sar kadɨ mꞌtəl mꞌree-né. 14 Ngà dow-je kɨ́ mḛḛ ɓe-tɨ liə dꞌɔsɨ-é kɨ̀ ta adɨ dꞌulə dow-je kɨ́ ꞌto takəm-dé kadɨ dꞌɔw dꞌidə-dé ꞌpanè: Jḛ jꞌndigɨ kadɨ dow kin ɔ̰̀-ji al. 15 Bè ya kàrè dꞌulə jɔgɨ ngar dɔ-é-tɨ. Lokɨ ḛ təl ree lé, ḛ adɨ ꞌɓa ngannjékullə-je kɨ́ adɨ-dé là lé kadɨ ꞌree rɔ-é-tɨ, kdɔ kadɨ nꞌoo se dow káre ingə man-é dɔ-tɨ kandangɨ-kandangɨ wa? 16 Beɓa ngonnjèkullə kɨ́ dɔsa̰y ree panè: ꞌƁa-m, mbal là lə-i kɨ́ adɨ-m lé, mꞌtəl-né ji-m adɨ mꞌingə mbal là dɔgɨ. 17 ꞌƁa-é panè: Oiyo! ꞌTo ngonnjèkullə kɨ́ majɨ! Mꞌadɨ-i ɓebo-je dɔgɨ kadɨ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-tɨ, kdɔ ꞌto njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mḛḛ né-tɨ kɨ́ ndḛ bè. 18 Ngonnjèkullə kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ree panè: «ꞌƁa-m, mbal là lə-i kɨ́ ꞌadɨ-m lé, mꞌtəl-né ji-m adɨ mꞌingə mbal là mḭ.» 19 Beɓa ꞌɓa-é idə-é panè: «I kàrè, mꞌadɨ-i ɓebo-je mḭ kadɨ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-tɨ tɔ.» 20 Ngonnjèkullə kɨ́ rangɨ ree panè: «ꞌƁa-m, mbal là lə-i lé ya ə́ mꞌdɔɔ takubɨ-tɨ tin.» 21 Ma̰ mꞌɓəl-i, kdɔ i lé ꞌto dow kɨ́ ꞌnga̰ n̰a̰; adɨ né kɨ́ to i ɓá ungɨ al kàrè, i ɔy rəm, ko kɨ́ to i ɓá ꞌdubɨ al kàrè i ijə rəm. 22 Beɓa ꞌɓa-é idə-é panè: «I ngonnjèkullə kɨ́ majɨ al kan! Ta kɨ́ ta-i-tɨ ya mꞌngangɨ-né ta dɔ-i-tɨ. I ꞌgə kɨ́ mꞌto dow kɨ́ mꞌnga̰ n̰a̰, adɨ né kɨ́ to ma̰ ɓá mꞌungɨ al kàrè, mꞌɔy rəm, ko kɨ́ to ma̰ ɓá mꞌdubɨ al kàrè, mꞌijə rəm, 23 ngà kdɔ ri ɓá ꞌɔw ꞌilə mbal là lə-m kəy ngəm là-tɨ kdɔ kadɨ mꞌtəl mꞌree ə mꞌɔr kɨ̀ man-é dɔ-tɨ al wa?» 24 Go-tɨ, idə dow-je kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ panè: «Ɔti ꞌtaai mbal là kɨ́ ji-é-tɨ kin adi ḛ kɨ́ ɔw kɨ̀ mbal là dɔgɨ kinlé dɔ-tɨ.» 25 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, ḛ ɔw kɨ̀ mbal là dɔgɨ ngá.» 26 †Rəmə ḛ təl panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow kɨ́ né tò ji-é-tɨ ɓá dꞌa kadɨ-é kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ, ngà dow kɨ́ né goto ji-é-tɨ lé, ḛ kɨ́ ji-é-tɨ lé ya kàrè dꞌa taa.»

27 †Go-tɨ, ḛ panè: «Njéba-je lə-m kɨ́ ꞌndigɨ kadɨ mꞌɔ̰-dé al lé ꞌreei sə-dé ə ꞌtijəi mindɨ-dé takəm-m-tɨ nè ya.» 28 Lokɨ Jeju pa ta-je kin bè lé, ɔtɨ usɨ kete nɔ̰̀ njéndó né-je-tɨ liə ə dꞌɔw kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ.

Kɔw Jeju ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Mat 21:1-9; Mar 11:1-10; Ja̰ 12:12-19

29 Lokɨ dꞌɔw ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓe kɨ́ Betpaje, kɨ̀ ɓe kɨ́ Betani kɨ́ tò kàdɨ̀ mbal-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é mbal ka̰ kagɨ olibiye-je lé, Jeju ulə njéndó né-je liə joo 30 panè: «Ɔwi mḛḛ ngonɓe-tɨ kɨ́ nɔ̰̀-si-tɨ kin. Lokɨ ɔwi ꞌtḛḛi-tɨ lé, a kingəi ngon koro kɨ́ dow al-é al ɓəy kɨ́ ꞌtɔ́-é nangɨ, ə ꞌtuti-é ꞌreei siə adi-mi.» 31 Kinə dow dəjɨ-si panè se ꞌtuti-é kdɔ ri wa rəmə, idəi-é ꞌpai-nè: «ꞌƁaɓe ɓá ge ngon koro lé.» 32 Dḛ kɨ́ Jeju ulə-dé lé, dꞌɔtɨ dꞌɔw rəmə, dꞌoo né-je titɨ kɨ́ Jeju idə-dé-né lé ya tɔ. 33 Lokɨ ꞌtutɨ ngon koro lé rəmə, ꞌɓa-é-je ꞌdəjɨ-dé ꞌpanè: «ꞌTuti ngon koro lé kdɔ ri wa?» 34 Dḛ dꞌilə-dé-tɨ ꞌpanè: «ꞌƁaɓe ɓá ɔw ndoo ngon koro lé.» 35 Beɓa dḛ ꞌree siə dꞌadɨ Jeju, ə ꞌlabɨ kubɨ-je lə-dé gidɨ-é-tɨ ɓá dꞌadɨ Jeju al isɨ dɔ-tɨ. 36 Lokɨ Jeju ɔtɨ isɨ ɔw lé, dow-je ꞌlabɨ kubɨ-je lə-dé dɔ rəbɨ-tɨ nɔ̰̀-é-tɨ taá-taá. 37 Lokɨ ḛ ree tḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓebo Jorijalḛm, rəbɨ-tɨ kɨ́ ḭ dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ ɔw kɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé, kosɨ njéndó né-je lay ya rɔ-dé nəl-dé adɨ dꞌɔsɨ gajɨ Lubə kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy-boy kdɔtalə nékɔjɨ-je lay kɨ́ dꞌoo lé. 38 Dḛ ꞌpanè:

«Kadɨ Lubə tɔr ndi-é dɔ ngar-tɨ kɨ́ njèree kɨ̀ ri ꞌƁaɓe,

lapiya tò mḛḛ dɔra̰-tɨ, riɓa tò mḛḛ lo-je-tɨ kɨ́ taá nṵ.»

39 Rəmə, Parisi-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dꞌa̰ dan kosɨ dow-je-tɨ nɔ̰ɔ̰ lé dꞌidə Jeju ꞌpanè: Njèndó dow-je né, i ꞌndángɨ njéndó né-je lə-i lé ɓane. 40 Ngà Jeju ilə-dé-tɨ panè: Adɨ mꞌidə-si rəsɨ. Lé dḛ dꞌutɨ ta-dé kàrè, ər-je ya dꞌa tur kəə! 41 Lokɨ Jeju ɔw tḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓebo Jorijalḛm lé, un kəm-é oo-né ɓebo lé rəmə, nɔ̰ kdɔ ta liə panè: 42 Əy! Ɓebo Jorijalḛm, tokɨ lé dow-je lə-i ꞌgə né kɨ́ dꞌa ra kadɨ lapiya tò rəmə lé! Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, to kɨ́ ɓɔyɔ sə-dé dɔ-é. 43 Ndɔ-je madɨ ɔw ree nɔ̰ɔ̰ lé, njéba-je lə-si dꞌa kɔr gali dɔ-si-tɨ, dꞌa kilə-na̰ gəə dɔ-si sipɨ kdɔ kutɨ-si lo-tɨ ndukɨ-ndukɨ, 44 dꞌa tujɨ-si puktu-puktu, kɨ̀ ɓebo lə-si burə, ər káre ya kàrè dꞌa kin̰ə kadɨ tò dɔ madɨ-é-tɨ mḛḛ ɓebo-tɨ lə-si al, kdɔtalə dɔkaglo kɨ́ Lubə ree-né rɔ-si-tɨ kdɔ ra-né sə-si lé, sə̰i ꞌgəi al.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéra gatɨ takəy-tɨ lə Lubə

Mat 21:10-16; Mar 11:15-18; Ja̰ 2:13-17

45 Go-tɨ, Jeju ɔw takəy-tɨ lə Lubə ə tubə njéragatɨ-je. 46 Ḛ idə-dé panè: ꞌNdàngɨ ꞌpanè: «Kəy lə-m lé, à to kəy pa ta kɨ̀ Lubə. Ngà sə̰i adi təl to kəy kisɨ njéɓogɨ-je.» 47 †Ndɔ-je lay ya Jeju ndó né dow-je takəy-tɨ lə Lubə. Rəmə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ ꞌboy-je lə jipɨ-je ꞌsangɨ kəm rəbɨ kadɨ ꞌtɔl-é. 48 Ngà dḛ ꞌgə kəm rəbɨ kɨ́ dꞌa tɔl-é-né lé al, kdɔtalə dow-je lay ya dꞌoo ta-je liə kɨ̀ rɔnəl n̰a̰.

20

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔ́gɨ lə Jeju

Mat 21:23-27; Mar 11:27-33

1 Ndɔ káre bè, lokɨ Jeju isɨ ndó né dow-je takəy-tɨ lə Lubə rəm, ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ adɨ-dé rəm lé, njékun dɔ njégugné-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ꞌree ꞌtḛḛ kɔy rɔ-é-tɨ, 2 ə ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «I ya ꞌidə-ji adɨ jꞌoo. To ná̰ ɓá adɨ-i tarəbɨ ɓá ꞌra-né né-je kinlé wa? Ná̰ ɓá adɨ-i tɔ́gɨ ɓá ꞌra-né wa?» 3 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ma̰ kàrè mꞌa dəjɨ-si ta káre tɔ? 4 Idəi-mi, to ná̰ ɓá ulə Ja̰ adɨ ra dow-je batḛm wa? To Lubə ɓá ulə-é əse to dow-je wa?» 5 Ngà dḛ ꞌtəl ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ n̰ɔ̰m-n̰ɔ̰m ꞌpanè: Kinə jꞌpainè to Lubə ɓá ulə-é lé, ḛ à təl dəjɨ-ji panè: «Ngà kdɔ ri ɓá adi-é mḛḛ-si al wa? 6 Ə kinə, jꞌidəi-é jꞌpainè to dow-je ɓá dꞌulə-é kàrè, kosɨ dow-je lay ya dꞌa tilə-ji kɨ̀ ər tɔl-ji, kdɔ dḛ dꞌoo Ja̰ kɨ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ.» 7 Beɓa dḛ ꞌtəl dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Jḛ jꞌgə njèkulə Ja̰ kadɨ ra dow-je batḛm lé al.» 8 Jeju təl idə-dé panè: «Majɨ, ma̰ ya kàrè nda̰ bè ɓá mꞌa kidə-si dow kɨ́ adɨ-m tɔ́gɨ mꞌra-né né-je kinlé al ya tɔ.»

Gosta kɨ́ sɔbɨ dɔ njérakullə mḛḛ ndɔr nduu-tɨ kɨ́ ꞌto njémḛḛndul-je

Mat 21:33-46; Mar 12:1-12

9 Go-tɨ, Jeju idə ta kosɨ dow-je kɨ̀ gosta panè: «Dow káre bè uwə nduu, ə adɨ njérakullə-é-je dꞌuwə siə dɔ-é, ɓá ɔtɨ ɔw mba kɨ́ tó-é uu. 10 Lokɨ na̰y kijə kandɨ nduu asɨ rəmə, ḛ ulə ngonnjèkullə liə káre rɔ njérakullə ndɔr nduu-je-tɨ lé kadɨ dꞌadɨ-é kɨ́ liə ree-né adɨ-é. Ngà dḛ ꞌtində ngonnjèkullə lé mbukɨ-mbukɨ ə ꞌtubə-é dꞌadɨ təl kɨ̀ ji-é kare. 11 Njèndɔr nduu lé ulə ngonnjèkullə kɨ́ rangɨ ɓəy rəmə, njérakullə ndɔr nduu-je lé, ꞌtində-é mbukɨ-mbukɨ, ɓá ꞌtajɨ-é ə ꞌtubə-é dꞌadɨ təl kɨ̀ ji-é kare ya ɓəy. 12 Ḛ ulə ngonnjèkullə kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə ɓəy; ḛ rəmə dꞌadɨ-é dò, ɓá ꞌtubə-é dɔ-tɨ. 13 Beɓa ꞌɓa njèndɔr nduu lé panè: “Ri ɓá mꞌa ra wa? Mꞌa kulə ngon-m kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ kin ya, dɔmajɨ ə dꞌa ɓəl-é ngá.” 14 Ngà lokɨ njérakullə ndɔr nduu-je dꞌoo ngon-é lé isɨ ree rəmə, dꞌidə-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: “Ooi, ngon-é kɨ́ ndɔ-é à to njènéndubə lé ya ə́ ɔw ree ɔngɨ; adɨ jꞌtɔli-é kadɨ néndubə liə təl to kɨ́ lə-ji.” 15 Beɓa dḛ dꞌuwə-é ꞌtḛḛ siə rangɨ mḛḛ ndɔr-tɨ lé, ə tɔl-é. Beɓa Jeju panè: Ri ɓá ꞌɓa njèndɔr nduu-lé à ra sə-dé wa? 16 Ḛ à ree ə à kadɨ ꞌtɔl njérakullə ndɔr nduu-je kinlé ə à təl kɨ̀ ndɔr nduu lé kadɨ dow-je kɨ́ rangɨ.»

Lokɨ kosɨ dow-je dꞌoo ta-je kin bè lé, ꞌpanè: «To né kɨ́ à ra né bè nda̰ al.» 17 Ngà Jeju oo-dé gə́rə́rə́ ɓá panè: Ta kɨ́ ꞌndàngɨ ꞌpanè: Ər kɨ́ njékində kəy-je dꞌilə pɨrɨngɨ kɔgɨ, ɓá təl to ər kɨ́ majɨ kɨ́ sul kəy-tɨ kinlé kɔr mḛḛ-é to ri wa? 18 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ tḛḛ usɨ dɔ ər-é-tɨ kinlé, rɔ-é à tə́tɨ ɗɛkɨ-ɗɛkɨ rəm, ɓá dow kɨ́ ər kinlé usɨ dɔ-é-tɨ kàrè à lər-é lər-lər rəm tɔ.

19 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je ꞌsangɨ kadɨ dꞌuwə Jeju dɔkàdɨ̀-é-tɨ kinlé ya, kdɔ dḛ ꞌgə kɨ́ ḛ pa gosta kinlé sɔbɨ-né dɔ-dé. Ngà dḛ ꞌɓəl kosɨ dow-je.

Lambo lə Sejar

Mat 22:15-22; Mar 12:13-17

20 Beɓa dḛ dꞌində kəm-dé go Jeju-tɨ ə dꞌulə njétən lo-je kɨ́ ꞌra rɔ-dé kɨ dow-je kɨ́ ta lə-dé goto bè, kadɨ dꞌingə ta madɨ ta Jeju-tɨ kadɨ dꞌɔw-né siə nɔ̰̀ njègangta-tɨ, njèkɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ ɓe-tɨ, adɨ to gubərnər. 21 Dḛ ꞌdəjɨ-é ta kin ꞌpanè: «Njèndó dow-je né, jꞌgə kɨ́ i lé ꞌto njèpata kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ꞌisɨ ꞌndó dow-je né kɨ́ njururu rəm, ɓá i ꞌɔr kəm dow al rəm; ngà i ꞌisɨ ꞌɔjɨ dow-je rəbɨ lə Lubə kɔjɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 22 Ə́n ə́ idə-ji ta kin adɨ jꞌoo: “Koo-é-tɨ lə-i i ya bè lé, to tó-é kadɨ jꞌugə lambo lə ngar Sejar əse to tó-é al wa?”» 23 Ngà Jeju gə tagɨr kɨ́ majɨ al kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ adɨ idə-dé panè: 24 «Ɔji-mi ka̰a̰ là káre adi-mi mꞌoo: “To dɔ ná̰ kɨ̀ ri ná̰ ɓá tò-tɨ wa?”» Rəmə dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «To dɔ Sejar kɨ̀ ri-é.» 25 Ngá ɓá ḛ təl idə-dé panè: «Né lə Sejar rəmə adi Sejar, ngà né lə Lubə rəmə adi Lubə tɔ.» 26 Ta-je kɨ́ ḛ pa adɨ dow-je lé, dḛ dꞌasɨ kingə ta madɨ dan-tɨ kdɔ kilə-né ta dɔ-é-tɨ al. Ta kɨ́ Jeju ilə-dé-tɨ lé, ɔr ndil-dé adɨ dꞌoo ta kɨ́ dꞌa pa al.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ

Mat 22:23-33; Mar 12:18-27; 1Kɔ 15

27 †Sadusi-je kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ ꞌnajɨ panè dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al lé, dḛ kɨ́ madɨ ꞌree rɔ Jeju-tɨ ꞌdəjɨ-é ta ꞌpanè: 28 Njéndó dow-je né, ta kɨ́ Moiyijɨ idə-ji ə́n: Kinə dow ta dené ɓá ojɨ siə ngon al ɓəy ya ə oy rəmə, kadɨ ngonkɔ̰-é ta dené ndubə lé, ində-né ko njègoto-je lé. 29 Ngà kinə ngankɔ̰-na̰-je siri je bè, ɓá ḛ kɨ́ dɔsa̰y taa dené ə́ ojɨ siə ngon al ɓəy ya ə oy. 30 Ḛ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kɨ́ taa dené ndubə lé kàrè bè ya rəm, ɓá njèkungɨ-tɨ mutə kàrè bè ya rəm, 31 ə to bè-bè sar ngankɔ̰-na̰-je kɨ́ siri lé dꞌoy-né nal kojɨ ngon kɨ́ dené ndubə lé. 32 Bè ya dené-é kàrè oy-né go-dé-tɨ tɔ. 33 Ndɔ kɨ́ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, dené kinlé, à to ne ná̰ dan-dé-tɨ kɨ́ siri kinlé wa? Kdɔtalə dḛ ꞌtaa-é ya siri lay. 34 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: Dɔkaglo-tɨ kɨ́ ɓone kin ɓá dingəm-je kɨ̀ dené lé ꞌtaa-na̰. 35 Ngà dḛ kɨ́ Lubə oo-dé adɨ dꞌasɨ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ, kdɔ kisɨ dɔkaglo-tɨ kɨ́ à ree kinlé, dꞌa taa-na̰ al. 36 Dḛ dꞌa koy al ya sartagangɨ, kdɔtalə dꞌa tana̰ kɨ̀ malayka-je bè, dḛ dꞌa to ngan lə Lubə, kdɔ tɔsɨ kɨ́ dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ. 37 Kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ dꞌoy kɨ́ dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, lokɨ Lubə pa ta kɨ̀ Moiyijɨ dan pər-tɨ kɨ́ ɔ̰̀ dan kam-tɨ lé Moiyijɨ ɓa ꞌƁaɓe, Lubə lə Abrakam, Lubə lə Isakɨ kɨ̀ Lubə lə Jakobɨ. 38 Adɨ Lubə lé, to Lubə lə dow-je kɨ́ dꞌoy al, ngà to Lubə lə dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm. Kdɔtalə Moiyijɨ lé, gə kɨ́ dḛ lay ya dꞌisɨ kəm. 39 Beɓa dow-je kɨ́ ná̰-je dan njéndó dow-je ndukun-je-tɨ dꞌun ta ꞌpanè: «Njèndó dow-je né, i ꞌpa ta majɨ n̰a̰.» 40 Rəmə gangɨ-é-tɨ kinlé ɓo kadɨ ꞌdəjɨ-é ta-je kɨ́ rangɨ ya kàrè ra-dé al ngà.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ dḛ kɨ̀ Dabidɨ

Mat 22:41-46; Mar 12:35-37

41 Beɓa Jeju idə-dé panè: Kdɔ ri ɓá ꞌpanè Kristɨ* to ngonka Dabidɨ wa? 42 Kdɔ Dabidɨ ya kɨ̀ dɔ-é pa mḛḛ Pa-je-tɨ panè:

ꞌƁaɓe idə ꞌƁaɓe lə-m panè: ꞌIsɨ dɔ jikɔl-m-tɨ nè ya,

43 Sar kadɨ mꞌadɨ njéba-je ꞌtəl-né lo kungɨ nja-i.

44 Kinə Dabidɨ ɓa Kristɨ ꞌƁaɓe lé, Kristɨ à to ngonka Dabidɨ ban ɓəy wa?

Mat 23:1-33; Mar 12:38-40

45 Lokɨ dow-je yəl mbi-dé dꞌa̰ dꞌoo-né ta-je liə lé, ḛ idə njéndó né-je liə panè: 46 Ooi go rɔ-si majɨ kɨ rɔ njéndó dow-je ndukun-je-tɨ. Kdɔ dḛ lé nəl-dé kɔr gama̰ kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ ngal puu-puu rəm, ꞌndigɨ kadɨ dow-je ꞌra-dé lapiya kunta-na̰ lokosɨ-je-tɨ rəm, ꞌndigɨ lokisɨ-je kɨ́ kete mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, ɓá ꞌsangɨ lokisɨ-je kɨ́ nɔ̰̀ dow-je-tɨ lo nékuso ra na̰y-je-tɨ rəm tɔ. 47 Dḛ ꞌkəə né-je kɨ́ mḛḛ kəy-je-tɨ lə njéngɔwkoy-je kər-kər ə ꞌpa ta kɨ̀ Lubə dꞌadɨ ngal n̰a̰-n̰a̰ kadɨ dow-je dꞌoo-dé-né. Ta kɨ́ gangɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰ ya à ree dɔ-dé-tɨ.

21

Kadkare lə njèngɔwkoy

Mar 12:41-44

1 Lokɨ Jeju un kəm-é oo lo rəmə, oo njénékingə-je kɨ́ dꞌɔw dꞌilə kadkare-je lə-dé mḛḛ ku kilə kadkare-tɨ, 2 ə oo njèngɔwkoy káre kɨ́ to dangɨ-tɨ ɔw ungɨ silə joo mḛḛ ku-tɨ lé tɔ. 3 Beɓa Jeju panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ njèngɔwkoy kɨ́ to njèndoo kanlé, adɨ né itə ndəgɨ dow-je lay kinlé. 4 Kdɔ dḛ kɨ́ lay kinlé, to man dɔ né-je lə-dé kɨ́ tò mburukɨ-mburukɨ ɓá ꞌree-né dꞌungɨ mḛḛ ku kilə kadkare-tɨ. Ngà dené kanlé, né liə goto, adɨ to sɔ̰y né kɨ́ à kuso kdɔ kisɨ-né ya ḛ un latɨ adɨ tin.»

Ta kɨ́ dɔ kəy-tɨ lə Lubə kɨ́ à tujɨ, kɨ̀ ndɔ-je kɨ́ dɔbəy-tɨ

Mat 24:1-5; Mar 13:1-37

5 Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpa ta lə kəy lə Lubə kɨ́ ꞌra kɨ̀ ər-je kɨ́ majɨ-majɨ adɨ ndole, kɨ̀ né-je kɨ́ dow-je dꞌadɨ kadkare-tɨ kin, ɓá Jeju panè: 6 Ndɔ-je madɨ ɔw ree nɔ̰ɔ̰, ə ndɔ-é-je-tɨ kinlé, né-je kɨ́ ooi kɨ̀ kəm-si kinlé, dꞌa tɔsɨ tilə lay; ər káre ya kàrè dꞌa kin̰ə dɔ madɨ-é-tɨ al.

7 Beɓa dḛ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, né kinlé à ra né ndɔ kɨ́ rá-tɨ ya wa? Ə ri ɓá à tɔjɨ kadɨ jꞌgə kɨ́ né-je kinlé à ra né wa?

8 Jeju idə-dé panè: «Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ, adi dow-je dꞌədɨ-si al. Kdɔ dow-je n̰a̰ ya dꞌa kun ri-m kində dɔ-dé-tɨ kdɔ pa panè: “Dḛ ya ꞌto Kristɨ”, rəmə dɔkaglo nà̰y ngɔsi ngá ə́n. Uni go-dé al. 9 Lokɨ a kooi poy rɔ-je, kɨ̀ kɔsɨ-na̰ ta-je rəmə, adi mḛḛ-si gangɨ man al, kdɔtalə né-je kin ya à ra né kete mɔkɨ. Ngà lokɨ né-je kin ra né ya kàrè, tajinatɨ nè bè ya à to dɔbəy ndɔ lé al ya ɓəy.» 10 Jeju təl pa go-tɨ panè: «Gin dow-je madɨ dꞌa kḭ rɔ kɨ̀ gin dow-je madɨ, kɔ̰ɓe káre à kḭ rɔ kɨ̀ kɔ̰ɓe kɨ́ káre. 11 Dɔnangɨ à yəkɨ yəkɨ kɨ́ tò ɓəl n̰a̰ rəm, ɓobo-je, kɨ̀ mɔ̰ykosɨ-je à kusɨ kɨ̀ lo-lo, ɓá né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl ya à ra né rəm, ɓá nékɔjɨ-je kɨ́ tò ɓəl n̰a̰-n̰a̰ à tḛḛ dɔra̰-tɨ rəm tɔ. 12 Ngà kete ɓəy ɓá kadɨ né-je kin ra né lé, dꞌa kuwə-si, dꞌa kulə kəm-si ndoo, dꞌa kɔw sə-si kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je, dꞌa kungɨ-si dangay-tɨ, dꞌa kɔw sə-si nɔ̰̀ ngar-je-tɨ, kɨ̀ nɔ̰̀ gubərnər-je-tɨ kdɔ ta lə-m. 13 Né kinlé à ra kadɨ ingəi kəm lo ꞌpai-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-m adi dow-je. 14 †Ooi majɨ, ta kɨ́ à pai kdɔ kɔri-né ta dɔ-si-tɨ lé, ꞌlaji dɔ-tɨ kete al. 15 Kdɔtalə ma̰ ya mꞌa kadɨ-si gosɨ, kɨ́ à dum dɔ njéba-je lə-si lay rəm, ɓá mꞌa kadɨ-si ta kɨ́ a pai ə dꞌa kasɨ najɨ al rəm tɔ. 16 Njékojɨ-si-je, kɨ̀ ngankɔ̰-si-je, kɨ̀ nojɨ-si-je, kɨ̀ nam-si-je ya dꞌa kun dɔ-si, ə dꞌa kadɨ ꞌtɔl dow-je n̰a̰ dan-si-tɨ. 17 Dow-je lay ya dꞌa kɔsɨ-si kɨ̀ ta kdɔ ta lə-m ya, 18 ngà bəl dɔ-si káre ya kàrè à kɔr kusɨ kɔgɨ al. 19 Kuwə rɔ nga̰ ɓá ndil-si à kajɨ-né. 20 Lokɨ ooi kɨ́ asgar-je ꞌgəə dɔ ɓebo Jorijalḛm rəmə, kadɨ ꞌgəi majɨ; tujɨ liə nà̰y ngɔsi. 21 Beɓa kadɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ, dꞌa̰y dꞌɔw dan mbal-je-tɨ; ə dḛ kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ rəmə, kadɨ ꞌtḛḛ kɔgɨ, ɓá dow-je kɨ́ dꞌa̰ ndɔrɔ-je kàrè, kadɨ ꞌtəl ꞌree mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ al ngá rəm tɔ. 22 Kdɔtalə ndɔ-je kinlé à to ndɔ dalba, bè kdɔ kadɨ ta-je lay kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ lə Lubə lé, né-é ra né. 23 Ə́ mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kin, tujɨ kɨ́ à kusɨ dɔ dené-je-tɨ kɨ́ njésəm kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌisɨ dꞌadɨ mba ngan-je à tò ban ə́n ə! Kdɔtalə kɔ̰̀ kɨ́ n̰a̰ ya à kusɨ dɔnangɨ-tɨ kin rəm, ɓá wɔngɨ à ra Lubə dɔ dow-je-tɨ kin rəm tɔ. 24 Dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé dꞌa koy yo kiyərɔ rəm, dꞌa kuwə dḛ kɨ́ ná̰-je kdɔ kɔw ra-dé ɓə-tɨ dan gin dow-je-tɨ lay. Ə ɓebo Jorijalḛm rəmə, gin dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al dꞌa mbəjrə nja-dé-tɨ sar kadɨ dɔkaglo lə dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kin asɨ-né.»

25 †«Né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl ya à ra né kəm kàdɨ̀-tɨ, kɨ̀ kəm na̰y-tɨ, kɨ̀ kəm kərwəḭ-je-tɨ; ká babo kɨ́ à ɓa wuu-wuu kɨ̀ man-é kɨ́ à tal bum-bum ya à ra kadɨ gin dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ya, ɓəl à kində bandɨ-dé batɨ gangɨ. 26 Tɔ́gɨ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ à yəkɨ, adɨ dow-je kɨ́ dꞌa kisɨ gɨr dɔ né-tɨ kɨ́ à ree dɔ dɔnangɨ-tɨ kinlé, ɓəl ya à tɔl-dé. 27 †Ɓəy ɓá dꞌa koo Ngon lə dow à kisɨ ree dan kilndi-tɨ kɨ̀ tɔ́gɨ, kɨ̀ riɓa kɨ́ n̰a̰. 28 Lokɨ ooi né-je kin ulə gin kadɨ ra né rəmə, adi mḛḛ-si nda ka̰y, ə adi dɔ-si tò kɨ taá, kdɔtalə nà̰y ngɔsi kadɨ Lubə taa-si ilə-si taá.» 29 Go-tɨ, Jeju pa sə-dé ta kɨ̀ gosta panè: «Ooi kagɨ kote ə ooi ndəgɨ kagɨ-je kɨ́ lay tɔ. 30 Lokɨ ooi mbi kagɨ-je isɨ itɨ rəmə, sə̰i ꞌgəi kɨ́ na̰y ɓà nà̰y ngɔsi. 31 Bè ya tɔ, lokɨ ooi kɨ́ né-je kinlé isɨ ra né rəmə, kadɨ ꞌgəi kɨ́ kɔ̰ɓe lə Lubə nà̰y ngɔsi tɔ. 32 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm nè kin dꞌa koy lay al ya né-je kinlé à ra né. 33 Dɔra̰-je kɨ̀ dɔnangɨ kin dꞌa goto, ngà ta-je lə-m lé à goto al ya sartagangɨ.»

34 «Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ, nè nékuso kɨ́ mbə́-tɨ-je, kɨ̀ ra gɔ̰yibɨ, kɨ̀ mḛḛ ka̰ kə́kə́kə́ kdɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè à kḭ ra-si kadɨ mḛḛ-si ḭ oy səl dɔ rɔ-si-tɨ, kadɨ ndɔ kin ḭ ubə-si nangɨ busɨ. 35 Ndɔ kinlé, dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ya à kubə-dé nangɨ busɨ tokɨ gum kɨ́ kilə kin bè. 36 Ə́n ə́ isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ ə ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ ndɔ-je lay kdɔ kadɨ ingəi tɔ́gɨ ꞌtḛḛi-né kɔgɨ ta né-je-tɨ lay kɨ́ ɔw kɨ̀ ra né kinlé rəm, kadɨ a̰i-né takəm Ngon lə dow-tɨ rəm tɔ.»

37 †Kada lé, Jeju ndó dow-je né takəy-tɨ lə Lubə ə ndɔɔ rəmə, lo tò-é tò dɔ mbal-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ tɔ. 38 Dow-je lay ya ꞌtḛḛ kɨ̀ ndɔge ra-tɨ dꞌɔw rɔ-é-tɨ takəy-tɨ lə Lubə kdɔ koo ta liə.

22

Ta kɨ́ dɔ kun dɔ Jeju-tɨ

Mat 26:1-16; Mar 14:1-16

1 Lokɨ ndɔ ra na̰y kɨ́ ꞌra kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Pakɨ nà̰y ngɔsi lé, 2 njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je ꞌsangɨ kəm rəbɨ tɔl Jeju. Ngà dḛ ꞌɓəl kosɨ dow-je.

3 Beɓa Sata̰ ur mḛḛ Judasɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Iskariyotɨ kɨ́ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé, 4 adɨ ɔw ingə njékun dɔ njégugné-je, kɨ̀ njékun dɔ njéngəm takəy lə Lubə, adɨ dꞌɔjɨ-na̰ ta dɔ kəm rəbɨ-tɨ kɨ́ kadɨ nꞌilə-né Jeju ji-dé-tɨ. 5 Beɓa rɔ-dé nəl-dé n̰a̰ adɨ dꞌun mindɨ-dé kadɨ dꞌadɨ-é là. 6 Judasɨ lé ndigɨ ə ulə gin sangɨ kəm rəbɨ kɨ́ kadɨ nꞌilə-é-né ji-dé-tɨ kadɨ kosɨ dow-je ꞌgə lo-é al.

Jeju ində gin nékuso nam

Mat 26:17-30; Mar 14:12-25; 1Kɔ 11:23-29

7 Ndɔ ra na̰y kɨ́ ꞌra kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ kɨ́ to ndɔ kɨ́ tò kadɨ dꞌilə-né məsɨ ngonbatɨ ra na̰y Pakɨ nangɨ asɨ. 8 Ə Jeju ulə Piyər-je kɨ̀ Ja̰ panè: «Ɔwi, ꞌrai nékuso Pakɨ kete kdɔ kadɨ jꞌɔwi jꞌusoi.» 9 Dḛ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Lo kɨ́ rá ɓá i ꞌndigɨ kadɨ jꞌra nékuso Pakɨ lé titɨ jꞌadɨ-i wa? 10 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ooi bè, lokɨ ɔwi mḛḛ ɓebo-tɨ lé, a kingəi dingəm kɨ́ utɨ gùm man, rəmə ꞌndoli go-é ɔwi mḛḛ kəy-tɨ kɨ́ ḛ à kɔw-tɨ, 11 ə idəi njèkəy lé ꞌpainè: “Njèndó dow-je né panè jꞌdəjɨ-i sé mḛḛ kəy kɨ́ rá ɓá nꞌa kuso né Pakɨ-tɨ kɨ̀ njéndó né-je lə-nꞌḛ̀ wa?” 12 Ə ḛ à kɔjɨ-si kəy káre kɨ́ mḛḛ-é tatɨ pəl-pəl kɨ́ tò dɔ madɨ-é-tɨ taá, kɨ́ né-je lay tò-tɨ; lo kin ɓá a rai nékuso titɨ.» 13 Beɓa dḛ dꞌɔtɨ dꞌɔw rəmə, dꞌingə né-je lay titɨ kɨ́ Jeju idə-dé-né lé ə dḛ ꞌra nékuso Pakɨ lé.

14 Lokɨ dɔkàdɨ̀ kuso né Pakɨ asɨ lé, Jeju isɨ ta nékuso-tɨ kɨ̀ njékɔwkulə-je liə. 15 Rəmə ḛ idə-dé panè: Mꞌndigɨ n̰a̰ kadɨ mꞌuso sə-si né Pakɨ kete tá-je mꞌingə kɔ̰̀! 16 Beɓa mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ mꞌa kuso sə-si gogɨ al ya sar kadɨ kɔr mḛḛ-é kɨ́ aa njay tò-né kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə. 17 Beɓa ḛ un kobɨ kɨ́ man nduu tò-tɨ, ra oiyo Lubə ə panè: ꞌTaai, ə umi surum-surum. 18 Ə mꞌa kidə-si rəsɨ. Kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, mꞌa ka̰y man nduu kin gogɨ al ya sar kadɨ kɔ̰ɓe lə Lubə ree-né.

19 Go-tɨ, ḛ un mbə̀, ə ra oiyo Lubə ɓá uwə gangɨ dana̰ adɨ-dé ə panè: Ḛ kinlé to dajɨ rɔ-m kɨ́ to kɨ́ kadɨ kdɔ ta lə-si, ꞌrai bè-bè kadɨ mḛḛ-si ole-né dɔ-m-tɨ. 20 Bè ya tɔ, go né kuso-tɨ lé ḛ un kobɨ kɨ́ man nduu tò-tɨ ə panè: Ḛ kinlé to məsɨ-m, məsɨ kulənojɨ kɨ́ sigɨ kɨ́ Lubə adɨ ungɨ kɔgɨ kdɔ ta lə-si.

21 Ngà ooi, njèkun dɔ-m lé isɨ sə-m ta nékuso-tɨ nè. 22 Beɓa Ngon lə dow à koy titɨ kɨ́ Lubə ɔjɨ-né, ngà tujɨ ɓá à kusɨ dɔ dow-tɨ kɨ́ njèkun dɔ-é lé. 23 Beɓa dḛ ꞌdəjɨ-na̰ ta dan-dé-tɨ yó kɨ nè ꞌpanè sé ná̰ ya dan-dé-tɨ ə à ra né kin wa?

Se ná̰ to kɨ́ boy n̰a̰ wa?

Ja̰ 13:2-17; Mat 18:1-4; Mar 10:35-45

24 †Go-tɨ, njéndó né-je lə Jeju ꞌgakɨ-na̰ dɔ ta-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ dow kɨ́ à to kɨ́ boy n̰a̰ dan-dé-tɨ. 25 Adɨ Jeju idə-dé panè: Ngar-je kɨ́ njékɔ̰̀ gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, dꞌulə kəm dow-je ndoo n̰a̰ ə ꞌboy-je kɨ́ njékɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ dow-je-tɨ lé, dꞌadɨ dow-je ꞌɓa-dé «Njéramajɨ-je.» 26 ††Sə̰i rəmə à tò bè dan-si-tɨ al. Ngà kadɨ dow kɨ́ to ꞌboy n̰a̰ dan-si-tɨ lé, təl rɔ-é titɨ ngon kɨ́ ndḛ bè ə kadɨ njèkɔ̰ɓe dɔ madɨ-é-je-tɨ lé, təl njérakullə kadɨ-dé. 27 †Njèkisɨ ta nékuso-tɨ ɓá to kɨ́ ꞌboy əse njèkadɨ nékuso ɓá to kɨ́ ꞌboy wa? To njèkisɨ ta nékuso-tɨ ya al wa? Ngà ma̰ ɓá mꞌisɨ dan-si-tɨ titɨ njérakullə kadɨ-si bè.

28 Sə̰i rəmə, sə̰i ꞌtoi njékuwə rɔ-si nga̰ kində rɔ-si kɔ-tɨ natɨ sə-m. 29 Gin-é kin ɓá titɨ kɨ́ Bɔbɨ-m uwə-né dɔ kɔ̰ɓe adɨ-m lé, ma̰ mꞌuwə dɔ kɔ̰ɓe mꞌadɨ-si tɔ. 30 †Kdɔ kadɨ mḛḛ kɔ̰ɓe-tɨ lə-m lé, usoi sə-m rəm, a̰yi sə-m rəm, ɓá a kisi dɔ kalikɔ̰ɓe-je-tɨ kdɔ gangta dɔ gin Israyel-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé rəm tɔ.

Jeju idə Piyər panè nꞌa najɨ kɨ́ nꞌgə-nꞌḛ̀ al

Mat 26:31-35; Mar 14:27-31; Ja̰ 13:37-38

31 ꞌƁaɓe panè: Simɔ̰, Simɔ̰! ꞌOo, Sata̰ dəjɨ n̰a̰ kadɨ nꞌsiyə-si titɨ kɨ́ dow siyə-né ko kin bè. 32 Ngà ma̰ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-i, kdɔ kadɨ kadmḛḛ lə-i təl yay al. Ə i rəmə, lokɨ ꞌa təl ree rɔ-m-tɨ gogɨ lé, ꞌmbusɨ nja ngankɔ̰-i. 33 Piyər lé idə-é panè: ꞌƁaɓe, mꞌisɨ dɔ nja-m-tɨ kadɨ lé, to dangay kàrè mꞌɔw-tɨ sə-i rəm, to koy kàrè mꞌoy sə-i natɨ rəm. 34 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: Piyər, ꞌoo majɨ, ɓone kin ya ꞌa najɨ panè ꞌgə-m al ꞌgə-m al ya nja mutə ɓá kunjə à nɔ̰ ɓəy.

Ta kɨ́ dɔ là-tɨ kɨ̀ dɔ mbu-tɨ, kɨ̀ dɔ kiyərɔ-tɨ

35 †Beɓa Jeju idə-dé ɓəy panè: Ndɔkɨ mꞌulə-si ə́ ɔwi kɨ̀ mbu là al rəm, uni mbu kɔw mba al rəm, ɓá ɔwi kɨ̀ saba al rəm lé se né madɨ nal-si wa? Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Né ya kàrè nal-ji al. 36 Ḛ təl idə-dé panè: Ngà kɨ́ nè kinlé, dow kɨ́ ɔw kɨ̀ mbu là rəmə, kadɨ un, ɓá dow kɨ́ ɔw kɨ̀ mbu kɔw mba kàrè kadɨ un tɔ; ngà dow kɨ́ kiyərɔ liə goto rəmə, kadɨ un kubɨ kul liə ndogɨ ə ndogɨ-né kiyərɔ káre. 37 Mꞌidə-si rəsɨ, ta-je kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, tò kadɨ né-é tḛḛ dɔ-m-tɨ ya. ꞌNdàngɨ ꞌpanè:

«ꞌTidə-é dan bɔkaya-je-tɨ.»

Adɨ ta-je kɨ́ ꞌndàngɨ sɔbɨ dɔ-m lé, né-é à ra né ya. 38 Rəmə njéndó né-je ꞌpanè: ꞌƁaɓe, ꞌoo kiyərɔ ə ra joo tin. Ə ḛ ilə-dé-tɨ panè: Jꞌadi ta kin asɨ bè.

Jeju ɔw dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ

Mat 26:36-46; Mar 14:32-42; Ja̰ 18:1-2

39 Beɓa Jeju tḛḛ mḛḛ ɓebo-tɨ isɨ ɔw dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ titɨ kɨ́ ḛ ɔw-né kete-kete ə njéndó né-je liə dꞌun go-é.

40 Lokɨ ꞌɔw tḛḛ lo-é-tɨ lé, ḛ idə-dé panè: «ꞌPai ta kɨ̀ Lubə kdɔ kadɨ néna̰ tḛḛ dɔ-si-tɨ rəmə usi al.» 41 Rəmə ḛ ɔr rɔ-é ngərəngɨ asɨ kilə ər ji káre, ɓá ɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ pa ta kɨ̀ Lubə, 42 panè: Bɔbɨ-m, kinə ꞌndigɨ rəmə ꞌitə kɔ̰̀ kɨ́ n̰a̰ kin kɨ rangɨ dɔ-m-tɨ. Lé bè ya kàrè, kadɨ né kɨ́ mḛḛ-m ma̰ ndigɨ ɓá ꞌra al, ngà kadɨ ꞌra né kɨ́ mḛḛ-i i ɓá ndigɨ. 43 Beɓa malayka káre ḭ dɔra̰-tɨ tḛḛ siə busɨ kdɔ kadɨ-é tɔ́gɨ. 44 Mḛḛ Jeju gangɨ man adɨ pa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ tɔ́gɨ-é lay, adɨ tətɨ-é tusɨ nangɨ titɨ-na̰ kɨ̀ kɔɔ məsɨ kɨ́ tusɨ nangɨ kin ya bè. 45 Go ta-tɨ kɨ́ Jeju pa kɨ̀ Lubə lé, ḛ ḭ taá təl ree ingə njéndó né-je rəmə, mḛḛkɔ̰̀ tɔl-dé kɨ̀ ɓi, 46 adɨ Jeju pa sə-dé panè: Kin to ri! ꞌToi ɓii! Ḭi taá, ꞌpai ta kɨ̀ Lubə, kdɔ kadɨ néna̰ tḛḛ dɔ-si-tɨ rəmə usi al.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kuwə Jeju

Mat 26:47-56; Mar 14:43-50; Ja̰ 18:3-12

47 Ngà lokɨ Jeju a̰ pa ta ɓəy ya rəmə, kosɨ dow-je ꞌtḛḛ busɨ, ə dow káre dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kɨ́ ꞌɓa-é Judasɨ ɓá ɔr nɔ̰̀-dé; ḛ ɔw rɔ Jeju-tɨ kadɨ nꞌuwə-é kɨ kàdɨ̀-nꞌḛ̀-tɨ. 48 Ngà Jeju idə-é panè: Judasɨ, ra lapiya dow kuwə-é-né kɨ kàdɨ̀-i-tɨ ɓá to né kilə Ngon lə dow ji dow-je-tɨ al ɓan wa! 49 Ngà lokɨ dḛ kɨ́ dꞌa̰ kɨ̀ Jeju dꞌoo né kɨ́ ɔw ra né lé bè rəmə ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: ꞌƁaɓe, jꞌjəngɨ-dé kɨ̀ kiyərɔ-je lə-ji kin wa? 50 Ə ngonnjèkullə lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə lé, dow káre dan njéndó né-je-tɨ, tugə mbi-é kɨ́ dɔ jikɔl ndoy ɔr. 51 Ngà ɓá Jeju panè: In̰ə̰i-dé adɨ ꞌra. Ə ḛ ɔdɨ rɔ mbi dingəm lé rəmə, ra adɨ mbi-é təl tò majɨ gogɨ. 52 Go-tɨ, Jeju idə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njékun dɔ njéngəm takəy lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je kɨ́ ꞌree kdɔ kuwə-é lé panè: Sə̰i ooi-mi kɨ bɔkaya dow ɓá ꞌreei kɨ̀ kiyərɔ-je kɨ̀ salangɨ-je wa? 53 †Ndɔ-je lay ya mꞌisɨ sə-si takəy-tɨ lə Lubə ya ə uwəi-mi al, ngà dɔkàdɨ̀ kɨ́ nè kinlé, to dɔkàdɨ̀ lə-si, to dɔkàdɨ̀ lə tɔ́gɨ kɨ́ lo ndul-tɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ najɨ kɨ́ Piyər najɨ panè nꞌgə Jeju al

Mat 26:57-75; Mar 14:53-72; Ja̰ 18:12-27

54 Lokɨ dꞌuwə Jeju rəmə, dḛ dꞌɔr-é dꞌɔw siə ɓe lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə ə Piyər njiyə go-dé-tɨ adɨ rəbɨ-é rà ɗəkɨ sə-dé. 55 Dow-je ꞌra pər panata dꞌisɨ ta-tɨ ə Piyər ɔw isɨ sə-dé ta-tɨ tɔ. 56 Ngonnjèkullə kɨ́ dené káre oo Piyər isɨ ta pər-tɨ rəmə, oo-é gə́rə́rə́ ə panè: Dingəm kinlé to njènjiyə kɨ̀ Jeju tɔ. 57 Ngà Piyər najɨ panè: «Dené! Mꞌgə-é al.» 58 Sḛ go-tɨ ya rəmə dow kɨ́ rangɨ oo-é ə panè: «I kàrè ꞌto kɨ́ dan-dé-tɨ tɔ.» Ngà dingəm lé Piyər ilə-é-tɨ panè: «Kuy! Mꞌto kɨ́ dan-dé-tɨ al.» 59 Asɨ kàdɨ̀ káre je bè go-tɨ lé, dow kɨ́ rangɨ ree pa ta a̰ dɔ-tɨ njángɨ panè: «Tɔgrɔ-tɨ ya, dingəm kinlé to njènjiyə siə tɔ; kdɔ ḛ to dow kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ tɔ.» 60 Ngà Piyər ilə-é-tɨ panè: «I lé, ta ri ɓá ꞌndigɨ pa kàrè ma̰ mꞌgə al.» Lokɨ ḛ a̰ pa ta kɨ pa ya ɓəy rəmə kunjə nɔ̰. 61 Beɓa ꞌƁaɓe təl kəm-é oo Piyər gə́rə́rə́ rəmə mḛḛ Piyər ole dɔ ta-tɨ kɨ́ kete ꞌƁaɓe pa siə panè: «Ɓone kin ya ꞌa najɨ panè ꞌgə-m al ꞌgə-m al nja mutə ɓá kunjə à nɔ̰ ɓəy.» 62 Beɓa Piyər tḛḛ ndaa-tɨ ə nɔ̰ kɨ̀ mḛḛkɔ̰̀ n̰a̰.

63 Dingəm-je kɨ́ dꞌa̰ ꞌngəm ta Jeju lé, sɔkɨ-é, ɓá ꞌtində-é rəm tɔ. 64 Dḛ ꞌdɔɔ kəm-é kɨ̀ takubɨ ɓá dəjɨ-é ꞌpanè: «ꞌAdɨ Lubə idə-i ə ꞌpa adɨ jꞌoo sé to ná̰ ɓá ində-i wa?» 65 Ɓəy ɓá ꞌpa siə takɔbɨ-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ dɔ-tɨ.

Ka̰ Jeju nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je

Mat 26:59,63-65; Mar 14:55,61-64

66 Lokɨ lo aa rəmə, ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, kɨ̀ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je ꞌkəw-na̰ lay ɓá ꞌree kɨ̀ Jeju nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ ꞌto njégangta-je lə-dé. 67 Beɓa ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Kinə ꞌto Kristɨ* lé rəmə, ꞌidə-ji.» Ḛ ilə-dé-tɨ panè: «Lé mꞌidə-si ya kàrè a taai ta lə-m al rəm, 68 ɓá kinə mꞌdəjɨ-si ta kàrè, a kiləi-mi-tɨ al rəm tɔ. 69 Ngà kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, Ngon lə dow à kisɨ dɔ jikɔl Lubə-tɨ kɨ́ njètɔ́gɨ.» 70 Beɓa dḛ lay ya ꞌpanè: «Adɨ ꞌto Ngon lə Lubə ə́n nà̰?» Ḛ təl ilə-dé-tɨ panè: «Titɨ kɨ́ sə̰i ꞌpai-né lé, mꞌto Ngon lə Lubə ya!» 71 Beɓa dḛ ꞌpanè: «Jꞌɔwi ndoo koo ta ta dow kɨ́ rangɨ-tɨ ɓəy ɓan wa! Kdɔ jə̰i ya jꞌooi ta lé ta-é-tɨ kɨ̀ mbi-ji.»

23

Dꞌɔw kɨ̀ Jeju nɔ̰̀ Pilatɨ-tɨ

Mat 27:2,11-14; Mar 15:1-5

Ja̰ 18:28,33-38

1 Beɓa dꞌḭ kɨ̀ kosɨ-dé lay ya dꞌɔw kɨ̀ Jeju nɔ̰̀ Gubərnər Pilatɨ-tɨ. 2 Lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ɓá dḛ ꞌtilə ta-je dɔ-é-tɨ ꞌpanè: Dingəm kanlé, né kɨ́ a̰ ra ɓá jꞌuwə-é dɔ-tɨ ə́n: Ḛ a̰ sulə gin dow-je lə-ji kadɨ ꞌra dɔnga̰, kadɨ dꞌadɨ lambo Sejar ngar kɨ́ boy lé al rəm, ɓá a̰ dɔ-tɨ panè: Nꞌḛ̀ ya nꞌto Kristɨ*, adɨ nꞌto ngar. 3 Pilatɨ dəjɨ-é ta panè: «ꞌTo ngar lə jipɨ-je wa?» Jeju ilə-é-tɨ panè: «Ta ya tḛḛ ta-i-tɨ tin.»

4 Beɓa Pilatɨ idə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ kosɨ dow-je lé panè: Né kɨ́ majɨ al káre kɨ́ dingəm kanlé ra kɨ́ kadɨ mꞌgangɨ-né ta dɔ-é-tɨ ya mꞌoo al. 5 Ngà dḛ ꞌpa par-par ꞌpanè: Ḛ ulə gin-é dɔnangɨ Galile-tɨ nṵ ya sulə dow-je mḛḛ néndó-je-tɨ liə, ree un-né dɔnangɨ Jude latɨ-latɨ, ɓá ree-né njal rɔ-ji-tɨ nè tin. 6 Lokɨ ꞌɓa ri dɔnangɨ Galile rəmə, Pilatɨ dəjɨ-dé panè: Sé dingəm kanlé, to dow kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ wa? 7 Lokɨ Pilatɨ oo kɨ́ Jeju to dow kɨ́ mḛḛ ɓekɔ̰-tɨ lə Erodɨ lé, ḛ ulə siə rɔ-é-tɨ, kdɔtalə mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kinlé Erodɨ kàrè, isɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ.

Dꞌɔw kɨ̀ Jeju nɔ̰̀ Erodɨ-tɨ

8 Lokɨ Erodɨ oo Jeju lé, rɔ-é nəl-é n̰a̰ kdɔtalə low nṵ ya ḛ ndingə kadɨ nꞌoo-é, kdɔ dow-je ꞌpa ta liə dꞌadɨ-é oo, adɨ ḛ ində mḛḛ dɔ-tɨ kadɨ nꞌoo Jeju lo ra nékɔjɨ-je-tɨ. 9 Erodɨ dəjɨ Jeju ta-je n̰a̰ ya, ngà Jeju ilə-é-tɨ al. 10 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je dꞌa̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ə ꞌtilə ta dɔ Jeju-tɨ kɨ̀ rɔtungə-dé n̰a̰. 11 Erodɨ kɨ̀ asgar-je liə dꞌənjɨ Jeju dḛḛ. Dḛ ꞌsɔkɨ-é, dꞌulə kubɨ kɨ̀ majɨ n̰a̰ rɔ-é-tɨ ə ꞌsɔkɨ-é rəm, ngá ɓá dꞌulə siə rɔ Pilatɨ-tɨ gogɨ. 12 Ndɔ-é-tɨ kin ya Pilatɨ-je kɨ̀ Erodɨ kɨ́ ꞌto njéba-je lə-na̰ lé, ꞌtəl-né nam-na̰-je. 13 Pilatɨ kəw njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌboy-je lə jipɨ-je, kɨ̀ kosɨ dow-je ə idə-dé panè: 14 Dingəm kanlé, sə̰i ꞌpainè to njèsulə dow-je kadɨ ꞌra dɔnga̰ ɓá sə̰i ꞌreei-né siə rɔ-m-tɨ. Ngà, ooi bè, mꞌdəjɨ-é ta-je takəm-si-tɨ nè ə né-je kɨ́ sə̰i ꞌtiləi ta-é dɔ-é-tɨ lé, né kɨ́ majɨ al káre ya kɨ́ ḛ ra kàrè mꞌoo al. 15 Erodɨ kàrè oo né kɨ́ majɨ al kɨ́ dingəm kanlé ra al tɔ. Kdɔtalə ḛ ə́ təl ulə siə rɔ-ji-tɨ nè gogɨ tin. Yən, dingəm kanlé, né kɨ́ ḛ ra kɨ́ asɨ koy-é ya goto. 16 Beɓa mꞌa kadɨ ꞌtində-é kɨ̀ ndəy marɔw ya ə mꞌa kilə-é taá. 17 [Ndɔ ra na̰y Pakɨ-je lay ya, lé ri-ri kàrè Pilatɨ à kilə dangay káre taá kadɨ-dé.]† 18 Ngà dow-je lay ya dꞌur kɔɔl natɨ boy ꞌpanè: «ꞌTɔl dow kan ə ilə Barabasɨ taá adɨ-ji.» 19 Barabasɨ lé, dꞌuwə-é kdɔtalə ndɔkɨ sulə dow-je adɨ ꞌra wɔngɨ mḛḛ ɓebo-tɨ rəm, ɓá dꞌuwə-é kuwə tɔl dow rəm tɔ. 20 Pilatɨ ndigɨ kilə Jeju taá, adɨ ḛ təl pa sə-dé ta dɔ-tɨ ya ɓəy.

21 Ngà dḛ ꞌtur kɔɔl mbitɨ-mbitɨ ꞌpanè: «ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ! ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ!» 22 Pilatɨ lé, təl dəjɨ-dé kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə panè: «Ə to majal ri ya ɓá Jeju lé ra wa?» Né kɨ́ ḛ ra kɨ́ asɨ kadɨ dow tɔl-é-né ya ma̰ mꞌoo al. Adɨ mꞌa kadɨ ꞌtində-é kɨ̀ ndəy marɔw ya ə mꞌa kilə-é taá. 23 Ngà dḛ ꞌtur kɔɔl boy-boy, ꞌdəjɨ-é-né par-par kadɨ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ kɨ ɓə ya, adɨ ndi-dé ɓa nduy-é pitɨm. 24 Rəmə, Pilatɨ un ndu kadɨ tokɨ ꞌra né kɨ́ dḛ ꞌdəjɨ lé dꞌadɨ-dé. 25 Beɓa dow kɨ́ dꞌuwə-é kdɔtalə wɔngɨ kɨ́ ndɔkɨ ḛ sulə dow-je adɨ ꞌra mḛḛ ɓebo-tɨ rəm, kdɔtalə to kɨ́ ḛ to njètɔl dow rəm lé ɓá Pilatɨ ilə-é taá, kdɔ ḛ ɓá dḛ ꞌdəjɨ kadɨ ilə-é taá. Rəmə Jeju ɓá ḛ ilə-é ji-dé-tɨ kadɨ ꞌra siə né kɨ́ mḛḛ-dé ndigɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ

Mat 27:31-56; Mar 15:20-41; Ja̰ 19:16-37

26 Lokɨ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ̀ Jeju lé, dingəm káre bè kɨ́ ɓebo Sirḛn-tɨ, ri-é lə Simɔ̰ ḭ ndɔrɔ, ya rəmə dꞌuwə-é gə̀sə̀sə̀ ya dꞌində kagdəsɨ dɔ-é-tɨ dꞌadɨ-é utɨ go Jeju-tɨ. 27 Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌun go Jeju; ə dené-je kɨ́ dan-dé-tɨ ꞌtində kàdɨ̀-dé, ꞌndingə rɔ-dé kdɔ ta liə. 28 Beɓa Jeju təl kəm-é kɨ rɔ dené-je-tɨ lé idə-dé panè: Mandɨ-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, ꞌnɔ̰i-mi al; sə̰i ya ꞌnɔ̰i rɔ-si ə ꞌnɔ̰i ngan-si-je tɔ. 29 Kdɔtalə ndɔ-je ɔw ree nɔ̰ɔ̰ kɨ́ dow-je dꞌa panè: Kujdené-je ɓá ꞌto njénékumə̰-je! Dené-je kɨ́ dꞌojɨ ngan-je al, kɨ̀ dḛ kɨ́ ngon il mbà-dé al ɓá ꞌto njénékumə̰-je! 30 †Ndɔ-é-tɨ kinlé, dow-je dꞌa kidə mbal-je panè: ꞌTusi dɔ-ji-tɨ! Ə dꞌa kidə mbal-je kɨ́ gɔjɨ panè: Uti dɔ-ji! 31 Kdɔtalə, kinə dow-je ꞌra né-je kɨ́ bè kin kɨ̀ kagɨ-je kɨ́ mbəl lé, kagɨ-je kɨ́ tutɨ ə jè à tana̰ ban ngá ə́n wa?

32 ꞌRee kɨ̀ bɔkaya-je joo kɨ́ dꞌa tɔl-dé natɨ kɨ̀ Jeju tɔ.

33 Lokɨ dꞌɔw ꞌtḛḛ lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é «lo ka dɔ dow» lé, ꞌɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəm, ɓá bɔkaya-je kɨ́ joo lé kàrè, ꞌɓə-dé kagdəsɨ-je-tɨ tɔ. ꞌƁə ḛ kɨ́ káre dɔ jikɔl-é-tɨ ə ḛ kɨ́ káre ɓá ꞌɓə-é dɔ jigəl-é-tɨ tɔ. 34 Jeju panè: Bɔbɨ-m, ꞌin̰ə go kɔgɨ adɨ-dé, kdɔtalə né-je kɨ́ dꞌa̰ ꞌra kinlé, gə ya ɓá ꞌgə al. Dḛ ꞌləbɨ-na̰ kubɨ-je liə kɨ̀ kəm rəbɨ mbare kɨ́ kɔsɨ. 35 Dow-je dꞌa̰ ɗingɨ-ɗingɨ lo-é-tɨ kinlé, dꞌa̰ dꞌoo né-je kɨ́ isɨ ra né lé. Ngà ꞌboy-je lə jipɨ-je ꞌsɔkɨ Jeju ꞌpanè: Dow-je kɨ́ rangɨ ɓá ḛ ajɨ-dé; kinə ḛ to Kristɨ, dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é lé ngà ajɨ rɔ-é tɔ ngá nà̰. 36 Asgar-je kàrè ꞌsɔkɨ Jeju tɔ. Dḛ ꞌree kɨ̀ man nduu kɨ́ masɨ dꞌadɨ-é, 37 ə ꞌpanè: «Kinə ꞌto ngar lə jipɨ-je rəmə, i ya ꞌajɨ rɔ-i adɨ jꞌoo nà̰!» 38 ꞌNdàngɨ ta bəgrə-tɨ ꞌɓə dɔ-é-tɨ taá ꞌpanè: Ḛ kanlé, to ngar lə jipɨ-je.

39 Bɔkaya-je kɨ́ ꞌɓə-dé kagdəsɨ-je-tɨ lé, ḛ kɨ́ káre pa ta sɔkɨ-né Jeju panè: I ya ɓá ꞌto Kristɨ lé al wa? I ya ꞌajɨ rɔ-i ə jè ꞌajɨ-ji tɔ ngá nà̰! 40 Ngà ḛ kɨ́ káre lé ɓá ndángɨ-é panè: I lé, ꞌɓəl Lubə al wa? Ta kɨ́ ꞌgangɨ dɔ-i-tɨ kinlé, ḛ ya ꞌgangɨ dɔ-é-tɨ tɔ al wa? 41 Jḛ lé, ta kɨ́ ꞌgangɨ dɔ-ji-tɨ kinlé to tó-é ya, kdɔtalə to kullə ra-ji-je ya ɓá jꞌa̰ jꞌugə kurə-é tin. Ngà ḛ kanlé, né kɨ́ majɨ al káre ya kàrè ḛ ra al. 42 Go-tɨ, ḛ təl idə Jeju panè: Ndɔ kɨ́ à ree kɨ̀ kɔ̰ɓe lə-i rəmə, ꞌadɨ mḛḛ-i ole dɔ-m-tɨ. 43 Jeju ilə-é-tɨ panè: ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; ɓone kin ya ꞌa kisɨ sə-m natɨ ɓe kisɨ majɨ-tɨ lə Lubə.

Koy Jeju

Mat 27:45-56; Mar 15:33-41; Ja̰ 19:28-30

44 Lokɨ kàdɨ̀ à ka̰ jam dɔ ɓe-tɨ je bè ya rəmə, lo ndul ndḭ-ndḭ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay sar ya kàdɨ̀ kɨ́ mutə kɨ́ losɔlɔ asɨ-né. 45 Né utɨ kəm kàdɨ̀ adɨ lo ndul ndḭ-ndḭ ə kubɨ gangɨ mḛḛ kəy lə Lubə til dana̰ lo joo. 46 Jeju ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: «Bɔbɨ-m, mꞌulə ndil-m mḛḛ ji-i-tɨ.» Lokɨ Jeju pa ta kin bè ya rəmə, uwə ta-é natɨ. 47 Lokɨ njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu oo né kɨ́ ra né kin bè lé, ɔsɨ gajɨ Lubə panè: «Tɔgrɔ-tɨ ya, dingəm kinlé, to dow kɨ́ njururu.»

48 Lokɨ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kɨ́ ꞌree dꞌa̰ lo né-je-tɨ kinlé, dꞌoo né-je kɨ́ ra né lé bè rəmə, ꞌtində kàdɨ̀-dé taá-taá ꞌtəl-né kɨ ɓee. 49 †Dow-je lay kɨ́ ꞌgə Jeju rəm, dené-je kɨ́ dꞌḭ siə dɔnangɨ Galile-tɨ nṵ ya ꞌdan-é ꞌree siə lé, dꞌa̰ ngərəngɨ ɓá dꞌa̰ dꞌoo né-je kɨ́ isɨ ra né lé.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dubɨ Jeju

Mat 27:57-61; Mar 15:42-47; Ja̰ 19:38-42

50 Dingəm madɨ isɨ nɔ̰ɔ̰ to kɨ́ káre dan ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je, ri-é lə Jojepɨ, to dow kɨ́ majɨ, ɓá to dow kɨ́ njururu rəm tɔ. 51 Jojepɨ lé, ta-é asɨ-na̰ sə-dé dɔ ndu-tɨ kɨ́ dꞌun kinlé al rəm, ɓá ində rɔ-é natɨ sə-dé dɔ kullə ra-dé-je-tɨ kin al rəm tɔ. Ḛ to dow kɨ́ Arimate, ɓebo-tɨ lə jipɨ-je; ḛ isɨ ngəbɨ kɔ̰ɓe lə Lubə kɨ́ à ree. 52 Jojepɨ ɔw rɔ Pilatɨ-tɨ dəjɨ-é nin Jeju lé. 53 Beɓa ḛ ɔr-é kagdəsɨ-tɨ, ɓɨr-é kɨ̀ takubɨ ngá ɓá ɔw ilə-é ɓe nin-tɨ kɨ́ to mbal ɓá ꞌsɔkɨ. To lo kɨ́ dꞌilə nin-tɨ al ya ɓəy. 54 Ndɔ-é-tɨ kinlé, to ndɔ koo go né-je kdɔ ndɔ taakoo, adɨ lo aa ya rəmə à to ndɔ taakoo.

55 Dené-je kɨ́ dꞌḭ kɨ̀ Jeju dɔnangɨ Galile-tɨ nṵ ꞌree siə lé, ꞌdan Jojepɨ, ə dꞌa̰ dꞌoo ɓadɨ lé rəm, ꞌtən dꞌoo se nin Jeju lé tokɨ kilə ɓe-tɨ ban wa? 56 Dḛ ꞌtəl dꞌɔw ɓee lə-dé kdɔ koo go nɔ̰kagɨ-je, kɨ̀ ubɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ kdɔ ree kungɨ dɔ nin-tɨ lé. Ndɔ taakoo-tɨ lé, dḛ ꞌtaakoo titɨ kɨ́ ndukun lə Lubə ɔjɨ-né lé ya tɔ.

24

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔsɨ kɨ́ Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ

Mat 28:1-10; Mar 16:1-11; Ja̰ 20:1-10

1 Ndɔ Dimasɨ kɨ̀ ndɔge ratɨ ya dené-je ꞌtḛḛ kɨ̀ ubɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ kɨ́ ꞌra kete lé, ji-dé-tɨ dꞌɔw-né dɔɓadɨ-tɨ, 2 rəmə dꞌoo kɨ́ ər kɨ́ dꞌutɨ-né ta ɓadɨ lé tokɨ ꞌnduburu kilə rangɨ. 3 Beɓa lokɨ dꞌandɨ ɓe nin-tɨ rəmə, dꞌoo nin ꞌƁaɓe Jeju lé al. 4 Lokɨ dꞌa̰ kɨ́ lo ta igɨ-dé sə́l ɓəy ya rəmə, dingəm-je joo kɨ́ dꞌulə kubɨ-je kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ rɔ-dé-tɨ ꞌtḛḛ sə-dé busɨ, 5 adɨ ɓəl ində bandɨ-dé batɨ gangɨ ə dꞌulə dɔ-dé nangɨ; ngà dingəm-je lé dꞌidə-dé ꞌpanè: Dow kɨ́ isɨ kəm lé, kdɔ ri ɓá ꞌsangi-é dan nin-je-tɨ wa? 6 †[Ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, adɨ ḛ goto nè ngá.]* Adi mḛḛ-si ole dɔ ta-tɨ kɨ́ ndɔkɨ idə-si lokɨ ḛ isɨ-né dɔnangɨ Galile-tɨ ɓəy lé. 7 Ndɔkɨ ḛ panè: Tò kadɨ dꞌa kilə Ngon lə dow ji njéramajal-je-tɨ, kadɨ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ, ə ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə lé, à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ. 8 Beɓa mḛḛ dené-je lé ole dɔ ta-je-tɨ lə Jeju.

9 Dḛ dꞌɔsɨ təl dɔɓadɨ-tɨ, dꞌɔw dꞌɔr poy né-je kinlé lay dꞌadɨ njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é káre lé rəm, ɓá dꞌadɨ ndəgɨ dow-je kɨ́ rangɨ rəm tɔ. 10 Dené-é-je lé, to Mari kɨ́ Magdala, kɨ̀ Jan, kɨ̀ Mari kɨ́ kɔ̰ Jakɨ ɓá dené-je madɨ kɨ́ dꞌa̰ sə-dé natɨ lé, dꞌɔr poy-é dꞌadɨ njékɔwkulə-je lé tɔ. 11 Ngà ta-je kɨ́ dené-je ꞌpa lé, njékɔwkulə-je dꞌoo kɨ̀ ta mbə́ bè, adɨ ꞌtaa ta lə-dé al. 12 Ngà Piyər ubə nangɨ ḭ taá a̰y ngɔdɨ ɔw dɔɓadɨ-tɨ, ə lokɨ ɗugɨ nangɨ gɔ̰ lo ɓe nin-tɨ rəmə, takubɨ-je ya par ɓá ḛ oo. Né kɨ́ ra né kinlé, ra adɨ lo ta igɨ-é sə́l adɨ ḛ ɔsɨ yɔrɔrɔ ya təl ɔw ɓee.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó né-je kɨ́ joo dꞌisɨ dꞌɔw kɨ Emayusɨ

Mar 16:12-13

13 Mḛḛ ndɔ-é-tɨ kɨ́ káre kinlé ya, dow-je joo dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju dꞌisɨ dꞌɔw kɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Emayusɨ kɨ́ to ɓe kɨ́ kḭ ɓebo Jorijalḛm kɔw-tɨ lé, à kasɨ kulə mɛtər dɔgɨ gidɨ-é joo je bè. 14 Njéndó né-je kɨ́ joo kinlé, ꞌpa-na̰ ta dɔ né-je-tɨ lay kɨ́ ra né lé taá-taá dɔ rəbɨ-tɨ. 15 Ə lokɨ dꞌɔw ꞌpa-na̰ ta-je lé taá-taá ꞌnajɨ-né-na̰ ta-tɨ bè-bè rəmə, Jeju ya ingə-dé ə uwə sə-dé rəbɨ natɨ. 16 Ngà kəm-dé ijə dɔ-é-tɨ al. 17 Jeju dəjɨ-dé panè: To ta ri ɓá ɔwi ꞌnaji-na̰-tɨ taá-taá bè wa? Ə dḛ ꞌtəl dꞌa̰ nangɨ kɨ̀ rɔkatɨ kana̰na̰. 18 Ngà ɓá ḛ kɨ́ káre kɨ́ ꞌɓa-é Kléopasɨ pa siə panè: ꞌDé! I ya kɨ̀ kár-i-rè ꞌto dow kɨ́ ꞌisɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ nè ya ə́ i ꞌpanè ꞌgə né kɨ́ ra né mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ nè kinlé al! 19 Ḛ dəjɨ-dé panè: To ri ɓá ra né wa? Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: To ta lə né kɨ́ tḛḛ dɔ Jeju-tɨ kɨ́ to dow kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ, kɨ́ ḛ ɔjɨ tɔ́gɨ-é mḛḛ kullə ra-é-je-tɨ, kɨ̀ mḛḛ ta pa-é-je-tɨ takəm Lubə-tɨ rəm, takəm dow-je-tɨ lay rəm. 20 Ya rəmə dow-je lə-ji kɨ́ ꞌto njèkun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌboy-je lə-ji dꞌilə-é ji Pilatɨ-tɨ adɨ gangta koy dɔ-é-tɨ adɨ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ lé! 21 Jḛ jꞌində mḛḛ-ji dɔ-é-tɨ kɨ́ ḛ ɓá à taa Israyel-je kilə-dé taá; lay bin ya rəmə né-je kin ra né ɓone to ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə ngá tin! 22 Bè ya kàrè, dené-je madɨ kɨ́ dan-ji-tɨ, ꞌree ꞌpa ta kɨ́ ɔr ndil-ji ɓəy tɔ. Dené-je lé, ꞌtḛḛ kɨ̀ ndɔge ratɨ ya dꞌɔw dɔɓadɨ-tɨ; 23 ngà dꞌingə nin-é al. Rəmə ꞌtəl ꞌree dꞌidə-ji ꞌpanè malayka-je ꞌtḛḛ sə-dé busɨ ə dꞌidə-dé ꞌpanè Jeju lé, isɨ kəm.

24 Lokɨ ꞌpa bè lé, dow-je kɨ́ ná̰-je dan-ji-tɨ dꞌḭ dꞌɔw dɔɓadɨ-tɨ ə dꞌoo né-je titɨ kɨ́ dené-je ꞌpa-né lé ya. Ngà ḛ rəmə, dḛ dꞌoo-é al. 25 Beɓa Jeju idə-dé panè: Əiyəə, sə̰i dow-je kɨ́ négə lə-si goto kan! Sə̰i kɨ́ ꞌtadi ti-ti dɔ ta-je-tɨ lay kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpa kan! 26 Tò kadɨ Kristɨ† lé, à kingə kɔ̰̀-je kin ɓá à kingə-né riɓa ya al wa?

27 Go-tɨ, Jeju ḭ dɔ ndukun-je-tɨ lə Moiyijɨ sar tḛḛ-né dɔ mbete-je-tɨ lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ya ɔr-dé mḛḛ ta-je lay kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa sɔbɨ-né dɔ-é.

28 Ngà lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ngonɓe kɨ́ njéndó né-je kɨ́ joo dꞌisɨ dꞌɔw-tɨ lé, Jeju ra né tokɨ dow kɨ́ ɔw kɨ̀ dəə taá bè. 29 Ngà dḛ dꞌɔgɨ-é nangɨ ꞌpanè: «ꞌIsɨ sə-ji nè, kdɔtalə, kàdɨ̀ ɔw dɔ kur-tɨ, adɨ ndɔ kàrè ɔw kil rəm ngá. Beɓa ḛ ɔw kəy isɨ sə-dé.»

30 Lokɨ isɨ sə-dé ta nékuso-tɨ rəmə, un mbə̀ ra oiyo Lubə ɓá uwə gangɨ dana̰ ə adɨ-dé. 31 Beɓa kəm-dé ijə yərərə adɨ ꞌgə-é ya rəmə, ḛ goto jeke dan-dé-tɨ. 32 Ə dḛ ꞌdəjɨ-na̰ ta ꞌpanè: «Kete kɨ́ ɔw pa ta adɨ-ji dɔrəbɨ-tɨ ɔr-ji-né mḛḛ ta-je kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, mḛḛ-ji ole wutɨ-wutɨ titɨ-na̰ né kɨ́ to pər ɓá ɔ̰̀-tɨ bè ya al wa?»

33 Beɓa dꞌḭ tajinatɨ nè ya dꞌɔsɨ təl dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ ə dꞌingə njéndó né-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é káre natɨ kɨ̀ madɨ-dé-je kɨ́ ꞌkəw-na̰. 34 Dḛ dꞌidə dḛ kɨ́ joo lé ꞌpanè: «Tɔgrɔ-tɨ ya, ꞌƁaɓe tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ ə tɔjɨ rɔ-é adɨ Simɔ̰ oo-é!»

35 Beɓa njéndó né-je kɨ́ joo lé dꞌɔr poy né kɨ́ tḛḛ dɔ-dé-tɨ rebəə rəm, gə kɨ́ ꞌgə Jeju lokɨ ḛ gangɨ-né mbə̀ adɨ-dé lé rəm tɔ.

Jeju tḛḛ busɨ dɔ njéndó né-je-tɨ liə

Mar 16:14-18; Ja̰ 20:19-29

36 Lokɨ njéndó né-je kɨ́ joo lé, dꞌisɨ pa ta-je kin bè-bè ya rəmə dajɨ rɔ Jeju ya tḛḛ busɨ dan-dé-tɨ ə pa sə-dé panè: «Kadɨ lapiya nà̰y sə-si.» 37 Rəmə ɓəl ində bandɨ-dé batɨ gangɨ, kdɔ dḛ ꞌgɨr kɨ́ to ꞌmə̰́ dow ɓá dꞌoo-é. 38 Ngà Jeju pa sə-dé panè: Kdɔ ri ɓá dɔ-si təl-né bè wa? Kdɔ ri ɓá mḛḛ-si ra joo bè wa? 39 Ooi ji-m-je kɨ̀ nja-m-je lé ə́n, to ma̰ ya; ɔdi rɔ-m ə ooi. ꞌMə̰́ dow lé, tal rɔ-é kɨ̀ singə rɔ-é goto. Ngà ma̰ lé, sə̰i ooi majɨ kɨ́ tal rɔ-m kɨ̀ singə rɔ-m tò nè. 40 Ḛ pa ta kin bè tɔjɨ-dé-né ji-é-je kɨ̀ nja-é-je. 41 Rəmə rɔ-dé nəl-dé mbing adɨ dꞌoo kɨ́ né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al ɓəy, ɓá ndil-dé tḛḛ sa̰y adɨ Jeju dəjɨ-dé panè: Ɔwi kɨ̀ nékuso nè nɔ̰ɔ̰ wa? 42 Beɓa dꞌun dəbɨ kanjɨ kɨ́ nungə dꞌadɨ-é. 43 Ḛ taa ə uso takəm-dé-tɨ nè ya.

44 Go-tɨ, idə-dé panè: Kɨ́ ndɔkɨ mꞌisɨ-né sə-si ɓəy lé, mꞌidə-si mꞌpanè: «Ta-je lay kɨ́ ꞌndàngɨ sɔbɨ dɔ-m mḛḛ mbete ndukun-je-tɨ lə Moiyijɨ, kɨ̀ mḛḛ mbete-je-tɨ lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, kɨ̀ mḛḛ mbete pa-je-tɨ lé, tò kadɨ né-é à ra né ya.» 45 Beɓa ḛ tḛḛ kəm-dé adɨ ꞌgə-né mḛḛ ta-je kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay; 46 ə idə-dé panè: Ooi, ta kɨ́ ꞌndàngɨ ə́n: Kristɨ à kingə kɔ̰̀, à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ kɨ̀ ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə; 47 ə ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kin̰ə panjiyə-je kɨ́ majɨ al kadɨ Lubə in̰ə-né go majal-je lə dow-je kɔgɨ lé, dꞌa kulə gin-é dɔ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ya dꞌa kilə mbḛ-é kɨ̀ ri Jeju kadɨ gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè. 48 Sə̰i ya ꞌtoi njékoo né-é-je kɨ̀ kəm-si kdɔ kadɨ ꞌpai ta-é. 49 †Ə kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ lé, kadkare kɨ́ Bɔbɨ-m un mindɨ-é kadɨ nꞌadɨ-si lé, mꞌa kulə siə kadɨ-si. Ngà sə̰i rəmə, isi ɓebo Jorijalḛm-tɨ nè ya sar kadɨ ingəi tɔ́gɨ kɨ́ à kḭ dɔra̰-tɨ ree dɔ-si-tɨ kin ɓəy ɓane.

Kɔw Jeju dɔra̰-tɨ

Mar 16:19-20; Knj 1:4-12

50 †Beɓa Jeju ɔr-dé ɔw sə-dé gidɨ ɓebo-tɨ ngɔsi kɨ̀ ɓe kɨ́ Betani, ɓá ɔy ji-é kɨ taá ə tɔr ndi-é dɔ-dé-tɨ. 51 Lokɨ ḛ a̰ tɔrndi-é dɔ-dé-tɨ bè ya ɓəy rəmə, ḛ in̰ə-dé ə Lubə un-é ɔw siə dɔra̰-tɨ. 52 Ngà dḛ rəmə lokɨ dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ lé, ꞌtəl dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ kɨ̀ rɔnəl kɨ́ n̰a̰, 53 ə dḛ dꞌisɨ takəy-tɨ lə Lubə kɨ̀ dɔkaglo-je lay ya ꞌtɔ́y Lubə.

* 1:5 1:5 Mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low lé, dꞌuwə njégugné-je lé kɨ̀ kutɨ-é kutɨ-é lo kɔrjoo gidɨ-é sɔ. Adɨ dḛ kɨ́ gin káre ꞌra kullə logugɨ né-tɨ Dimasɨ káre-káre.

† 1:27 1:27 Mat 1:18

† 1:31 1:31 Mat 1:21

* 2:4 2:4 Mis 5:1-2

† 2:11 2:11 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

‡ 2:11 2:11 Eja 9:5

† 2:21 2:21 Luk 1:31

§ 2:24 2:24 Mbl 12:6,8

† 2:39 2:39 Mat 2:23

† 3:7 3:7 Mat 12:34; 23:33

† 3:8 3:8 Ja̰ 8:33

† 3:9 3:9 Mat 7:19

† 3:12 3:12 Luk 7:29

* 3:15 3:15 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 3:19 3:19 Mat 14:3,4; Mar 6:17,18

† 3:22 3:22 Mat 3:17; Mar 1:11; Luk 9:35

* 4:8 4:8 Det 6:13; Mat 4:10.

† 4:18 4:18 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 4:19 4:19 Mbl 25:8-10

‡ 4:20 4:20 Jeju isɨ nangɨ kdɔ ndó né dow-je, kdɔ dḛ njéndó dow-je né kɨ́ ɓe lə jipɨ-je lé dꞌisɨ nangɨ ɓá ꞌndó né dow-je.

† 4:24 4:24 Ja̰ 4:44

† 4:32 4:32 Mat 7:28,29

§ 4:32 4:32 Mat 7:28-29

* 4:41 4:41 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 5:1 5:1 Mat 13:1,2; Mar 3:9,10; 4:1

† 5:5 5:5 Ja̰ 21:3

† 5:6 5:6 Ja̰ 21:6

* 5:17 5:17 Parisi-je, ꞌto kutɨ dow-je madɨ kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ njékində kəm-dé go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ kadɨ nga̰ n̰a̰.

† 5:30 5:30 Luk 15:1,2

* 6:18 6:18 Mar 3:7-11; Mat 4:24-25

† 6:22 6:22 1Pi 4:14

† 6:23 6:23 Knj 7:52

† 6:31 6:31 Mat 7:12

† 6:39 6:39 Mat 15:14

† 6:40 6:40 Mat 10:24,25; Ja̰ 13:16; 15:20

† 6:44 6:44 Mat 12:33

† 6:45 6:45 Mat 12:34

† 7:29 7:29 Mat 21:32; Luk 3:12

† 7:37 7:37 Mat 26:7; Mar 14:3; Ja̰ 12:3

† 8:2 8:2 Mat 27:55,56; Mar 15:40,41; Luk 23:49

† 8:16 8:16 Mat 5:15; Luk 11:33

† 8:17 8:17 Mat 10:26; Luk 12:2

† 8:18 8:18 Mat 25:29; Luk 19:26

† 9:5 9:5 Knj 13:51

† 9:5 9:5 Luk 10:4-11

† 9:7 9:7 Mat 16:14; Mar 8:28; Luk 9:19

† 9:19 9:19 Mat 14:1,2; Mar 6:14,15; Luk 9:7,8

† 9:20 9:20 Ja̰ 6:68,69

* 9:20 9:20 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 9:23 9:23 Mat 10:38; Luk 14:27

† 9:24 9:24 Mat 10:39; Luk 17:33; Ja̰ 12:25

† 9:35 9:35 Mat 3:17; 12:18; Mar 1:11; Luk 3:22

† 9:35 9:35 2Pi 1:17,18

† 9:46 9:46 Luk 22:24

† 9:48 9:48 Mat 10:40; Luk 10:16; Ja̰ 13:20

† 9:56 9:56 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 10:2 10:2 Mat 9:37,38

† 10:3 10:3 Mat 10:16

† 10:7 10:7 1Kɔ 9:14; 1Ti 5:18

* 10:7 10:7 Jeju ɔgɨ-dé kɔw kəy lə dow-je al. Ngà ḛ ndigɨ kadɨ ꞌtò kəy lə dow káre ə lo aa dꞌḭ kete-kete al. Kdɔ mba tò ɓe joo ə ində nane.

† 10:10 10:10 Knj 13:51

† 10:11 10:11 Mat 10:7-14; Mar 6:8-11; Luk 9:3-5

† 10:12 10:12 a Mat 11:24; b Mat 10:15

† 10:16 10:16 Mat 10:40; Mar 9:37; Luk 9:48; Ja̰ 13:20

† 10:21 10:21 1Kɔ 1:17-29

† 10:22 10:22 a Ja̰ 3:35; b Ja̰ 10:15

† 10:25 10:25 Mat 22:35-40; Mar 12:28-34

‡ 10:27 10:27 Mbl 19:18; Det 6:5

† 10:38 10:38 Ja̰ 11:1

† 11:15 11:15 Mat 9:34; 10:25

† 11:16 11:16 Mat 12:38; 16:1; Mar 8:11

† 11:23 11:23 Mar 9:40

† 11:29 11:29 Mat 16:4; Mar 8:12

† 11:33 11:33 Mat 5:15; Mar 4:21; Luk 8:16

* 11:44 11:44 Kɨ́ go nékoɓe-tɨ lə jipɨ-je lé, kinə dow njiyə dɔɓadɨ-tɨ rəmə, dꞌoo-é kɨ dow kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ. Kdɔ né-je kɨ́ mḛḛ ɓadɨ-tɨ lé to né-je kɨ́ tò n̰ḛ. Beɓa Jeju panè Parisi-je lé, mḛḛ-dé majɨ al tokɨ dɔɓadɨ kɨ́ jipɨ-je ꞌndigɨ kadɨ dow njiyə dɔ-tɨ al kinlé bè. Ngà ɓɔyɔ ɓá dḛ ꞌɓɔyɔ dꞌadɨ dow-je ꞌgə al.

† 11:52 11:52 Njéndó dow-je ndukun-je lé, ndukun lə Lubə kɨ̀ ta-je lə njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ tò ji-dé-tɨ kdɔ kadɨ ꞌgə-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kajɨ, ya ngà dḛ ꞌgə al rəm, ɓá dꞌɔgɨ dow-je lo gə-é rəm tɔ.

† 12:1 12:1 Mat 16:6; Mar 8:15

† 12:2 12:2 Mar 4:22; Luk 8:17

† 12:10 12:10 Mat 12:32; Mar 3:29

† 12:11 12:11 Mat 10:19,20; Mar 13:11; Luk 21:14,15

† 12:35 12:35 Mat 25:1-13

* 12:35 12:35 Dɔɔ ɓədɨ kɨ̀ ndaá dɔɔ ɓədɨ lé, tɔjɨ kisɨ dɔ nja-tɨ pèrèrè kdɔ kḭ ra né madɨ əse kḭ kɔw ta rɔ-tɨ.

† 12:36 12:36 Mar 13:34-36

† 12:39 12:39 Mat 24:43,44

† 12:50 12:50 Mar 10:38

† 12:50 12:50 Batḛm kɨ́ Jeju pa ta-é nè kinlé, to ta lə kɔ̰̀ kɨ́ à kingə ɓɨ to ta lə batḛm kɨ́ mani al.

† 12:59 12:59 Mat 5:25-26

† 13:28 13:28 Mat 22:13; 25:30

† 13:28 13:28 Mat 8:11,12

† 13:30 13:30 Mat 19:30; 20:16; Mar 10:31

† 14:5 14:5 Mat 12:11

† 14:11 14:11 Mat 23:12; Luk 18:14

† 14:26 14:26 Mat 10:37

† 14:27 14:27 Mat 10:38; 16:24; Mar 8:34; Luk 9:23

† 15:1 15:1 Luk 5:29,30

† 16:13 16:13 Mat 6:24

† 16:16 16:16 Mat 11:12,13

† 16:17 16:17 Mat 5:18

† 16:18 16:18 Mat 5:32; 1Kɔ 7:10,11

† 17:3 17:3 Mat 18:15

† 17:4 17:4 Mat 18:15,21-22

* 17:28 17:28 Kgn 6–7

† 17:31 17:31 Mat 24:17,18; Mar 13:15,16

† 17:31 17:31 Jipɨ-je lé, ꞌra kəy dꞌadɨ tokɨ kɨ́ kəy dur-dur bè adɨ dɔ-é kɨ́ taá to lo kɨ́ dꞌisɨ-tɨ dꞌadɨ yə́l dan-dé. Ta kinlé sɔbɨ dɔ njèkisɨ taakoo dɔ kəy-tɨ.

† 17:32 17:32 Kgn 19:26

† 17:33 17:33 Mat 10:39; 16:25; Mar 8:35; Luk 9:24; Ja̰ 12:25

‡ 17:36 17:36 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 18:1 18:1 1Te 5:17

† 18:14 18:14 Mat 23:12; Luk 14:11

† 19:10 19:10 Mat 18:11

† 19:26 19:26 Mat 13:12; Mar 4:25; Luk 8:18

† 19:27 19:27 Mat 25:14-30

† 19:47 19:47 Luk 21:37

† 20:27 20:27 Knj 23:8

* 20:41 20:41 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 21:14 21:14 Luk 12:11,12

† 21:25 21:25 Ntd 6:12,13

† 21:27 21:27 Ntd 1:7

† 21:37 21:37 Luk 19:47

† 22:24 22:24 Mat 18:1; Mar 9:34; Luk 9:46

† 22:26 22:26 Mat 23:11; Mar 9:35

† 22:26 22:26 Mat 20:25-27; Mar 10:42-44

† 22:27 22:27 Ja̰ 13:12-15

† 22:30 22:30 Mat 19:28

† 22:35 22:35 Mat 10:9,10; Mar 6:8,9; Luk 9:3; 10:4

† 22:53 22:53 Luk 19:47; 21:37

* 22:67 22:67 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

* 23:2 23:2 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 23:17 23:17 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 23:30 23:30 Ntd 6:16

† 23:49 23:49 Luk 8:2,3

† 24:6 24:6 Mat 16:21; 17:22,23; 20:18,19; Mar 8:31; 9:31; 10:33,34; Luk 9:22; 18:31-33

* 24:6 24:6 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 24:26 24:26 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 24:49 24:49 Knj 1:4

† 24:50 24:50 Knj 1:9-11

Ja̰

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́

Ja̰

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ kɨ́ Ja̰ ndàngɨ

Ja̰ ndàngɨ mbete kin kdɔ kadɨ dow ndó ə adɨ-né mḛḛ-é kɨ́ Jeju to Kristɨ dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é, to Ngon lə Lubə, adɨ dow adɨ-é mḛḛ-é rəmə, isɨ kəm kɨ̀ ri-é (ꞌNdó 20:31). Ḛ ɔsɨ kagɨ dɔ to-tɨ kɨ́ Jeju to Lubə, ngà ḛ tɔjɨ-é kɨ́ to dow kɨ́ oy dɔ kagdəsɨ-tɨ kdɔ kadɨ njéra majal-je dꞌisɨ-né kəm kisɨ kɨ́ sartagangɨ rəm tɔ.

Ja̰ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo, adɨ né-je kɨ́ ra né kɨ́ ta-é tò mḛḛ mbete-tɨ kinlé, ḛ a̰ lo-é-tɨ. Né-je kinlé, ḛ ɔsɨ go-na̰-tɨ kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é adɨ tò gay kɨ̀ mbete-je kɨ́ mutə kɨ́ dꞌɔr poy kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə Jeju. Ja̰ ɔr poy nékɔjɨ-je siri kɨ̀ ta-je kɨ́ Jeju pa nja siri kɨ́ tɔjɨ-né kɨ́ nꞌto Lubə: Jeju panè: «Ma̰ ya mꞌto nékuso kɨ́ njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm» (6:35,48), «mꞌto londógɨ lə dɔnangɨ» (8:12; 9:5), «mꞌto tarəbɨ» (10:7,9), «mꞌto njèkul batɨ-je kɨ́ majɨ» (10:11,14), «mꞌto njèkadɨ dow-je ꞌtɔsɨ ndəl rəm, mꞌto njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm rəm» (11:25), «mꞌto rəbɨ, mꞌto ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, mꞌto kiskəm rəm» (14:6), «mꞌto kagɨ nduu kɨ́ tɔgrɔ-tɨ (15:1,5).»

Lo tum gin mbete-tɨ kinlé Ja̰ panè «Ta isɨ nɔ̰ɔ̰» ə «Ta» lé to Jeju kɨ́ isɨ natɨ kɨ̀ Lubə lo tum gin né-je-tɨ, adɨ kɨ̀ takul-é ɓá Lubə ra-né né-je lay. «Ta» kinlé, təl dow. Kadɨ Ja̰ tɔl-né ta mbete liə kinlé, ḛ ɔr poy né-je kɨ́ bɛtɨ-bɛtɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ koy Jeju kɨ̀ tɔsɨ kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, kɨ̀ tɔjɨ kɨ́ tɔjɨ rɔ-é njéndó né-je liə go tɔsɨ-tɨ kɨ́ ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌoy.

1

Kulə gin ta

1 Lo kulə gin né-je-tɨ ya, Ta isɨ nɔ̰ɔ̰ ngá. Ta isɨ natɨ kɨ̀ Lubə ə Ta lé to Lubə. 2 Ta isɨ natɨ kɨ̀ Lubə lo kulə gin né-je-tɨ nṵ. 3 Lubə ra né-je lay kɨ̀ takul Ta ə né kɨ́ ḛ ra kɨ̀ takul Ta al ya goto. 4 Ə mḛḛ Ta-tɨ kinlé ɓá kiskəm tò-tɨ ə kiskəm to londógɨ lə dow-je. 5 Lo kɨ́ ndógɨ ndógɨ londul-tɨ, ngà londul ɓá uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ al.

6 †Lubə ulə dow káre kɨ́ ri-é lə Ja̰. 7 Ja̰ lé to njékoo né ə kidə dow-je ta kɨ́ dɔ-tɨ; adɨ ḛ ree kadɨ nꞌpa ta kɨ́ dɔ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ, kdɔ kadɨ dow-je lay ya dꞌadɨ mḛḛ-dé kɨ̀ takul nꞌḛ̀. 8 Ḛ ɓá to lo kɨ́ ndógɨ lé al, ngà ḛ ree kdɔ pa ta kɨ́ dɔ-tɨ kadɨ dow-je. 9 Londógɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé ree dɔnangɨ-tɨ ə ndógɨ adɨ dow-je lay dꞌoo-né lo. 10 Lubə ra dɔnangɨ kɨ̀ takul Ta ə Ta lé ree dɔnangɨ-tɨ nè; rəmə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ꞌgə-é al. 11 Ḛ ree rɔ dow-je-tɨ liə ya rəmə, ꞌmbatɨ kuwə-é kɨ rɔ-dé-tɨ; 12 ngà dḛ lay kɨ́ dꞌuwə-é kɨ rɔ-dé-tɨ ə dꞌadɨ-é mḛḛ-dé lé, ḛ adɨ-dé tarəbɨ kadɨ ꞌtəl ngan lə Lubə. 13 Dḛ lé ꞌto ngan lə Lubə kɨ́ Lubə ya ojɨ-dé, ɓɨ kojɨ kinlé to kojɨ kɨ́ dow ɓá ojɨ-dé al, ɓá to ndigɨ lə dow al rəm tɔ. 14 Ta lé, təl rɔ-é dow-tɨ ə ra ɓe dan-ji-tɨ rəm, to njèra majɨ n̰a̰ rəm, to njèta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm tɔ. Jꞌoo né riɓa liə, kɨ́ to riɓa kɨ́ ḛ ingə kdɔ to kɨ́ to Ngon kàl kɨ́ ḭ rɔ Bɔbɨ-é-tɨ ya. 15 Ja̰ pa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ adɨ dow-je ə pa kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: «To ḛ kinlé ɓá mꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ mꞌpanè: Ḛ kɨ́ njèree go-m-tɨ lé to dow kɨ́ ꞌboy itə-m, kdɔ ḛ to dow kɨ́ kete nɔ̰̀-m-tɨ.» 16 Ə jə̰i lay ya ramajɨ liə kɨ́ al dɔ lo kinlé nduy dɔ-ji pitɨm, ɓá jꞌubəi majɨ-é kɨ kete-kete rəm tɔ. 17 Kdɔtalə Lubə adɨ ndukun kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ Moiyijɨ-tɨ ə ramajɨ, kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá ree kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ Jeju Kristɨ-tɨ tɔ. 18 Lubə lé, dow oo-é nja káre al; ngà Ngon kàl kɨ́ to Lubə, njèkisɨ mbɔ́ Bɔbɨ-é-tɨ lé ya ɓá adɨ kəm dow-je ijə dɔ Bɔbɨ-é-tɨ.

Kullə-je kɨ́ Jeju ra takəm dow-je-tɨ rəsɨ

Ta kɨ́ Ja̰ pa dɔ Jeju-tɨ

Mat 3:1-12; Mar 1:1-8; Luk 3:15-18; Ja̰ 5:33-36

19 Ndɔ káre bè, jipɨ-je dꞌulə njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ dow-je kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Lebi kɨ́ ꞌto njéra sə-dé dɔ kullə-tɨ, adɨ dꞌḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ꞌree ꞌdəjɨ ta Ja̰ ꞌpanè: I lé, ꞌto ná̰ wa? Beɓa Ja̰ pa ta kɨ́ dɔ né-tɨ kɨ́ ḛ oo. 20 Lokɨ ꞌdəjɨ-é ta kin bè lé, ḛ najɨ al ya idə-dé rəsɨ panè: Ma̰ mꞌto Kristɨ*† al. 21 Dḛ ꞌtəl ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Ngà i ꞌto ná̰ wa? Sé i ꞌto Eli wa? Ḛ ilə-dé-tɨ panè: Mꞌto Eli al. Dow kɨ́ jꞌisɨ jꞌngəbɨ-é kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, sé to i wa? Ḛ ilə-dé-tɨ panè: Ma̰ mꞌto dowbé kinlé al. 22 Rəmə ꞌtəl ꞌdəjɨ-é ya ɓəy ꞌpanè: Ngà i lé ꞌto ná̰ ya wa? I ya ꞌidə-ji ta kɨ́ dɔ-i-tɨ kadɨ jꞌɔw jꞌidə njékulə-ji-je lé ɓane. 23 Ḛ panè:

Titɨ kɨ́ Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa-né lé,

ma̰ mꞌto dow kɨ́ ndi-é ɓa diləlo-tɨ panè:

ꞌRai rəbɨ lə ꞌƁaɓe adi a̰ njururu-njururu.

24 Dow-je kɨ́ dꞌulə-dé rɔ Ja̰-tɨ lé ꞌto Parisi-je†. 25 Ja̰ a̰ ra dow-je batḛm ɓá dḛ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Kinə i ꞌto Kristɨ lé al rəm, ꞌto Eli al rəm, ɓá ꞌto njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé al rəm, ngà kdɔ ri ɓá ꞌra dow-je batḛm wa? 26 Ja̰ ilə-dé-tɨ panè: Ma̰ mꞌra dow-je batḛm mani; ngà dow káre isɨ dan-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya ə́ sə̰i ꞌgəi-é al. 27 Dowbé lé à ree go-m-tɨ nɔ̰ɔ̰. Ə ma̰ kinlé kulə saba liə ya kàrè mꞌtuwə kadɨ mꞌtutɨ al.

28 Ta-je kinlé dḛ ꞌpa kɨ̀ na̰ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani, ta ba Jurdḛ-tɨ kəl-é-tɨ kɨ́ lokubə kàdɨ̀-tɨ kɨ́ Ja̰ ra dow-je batḛm-tɨ lé.

29 Lo aa go-tɨ, Ja̰ oo Jeju ɔw ree rɔ-é-tɨ ə panè: Ooi, Ngonbatɨ lə Lubə kɨ́ njèkɔr majal dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ lé ə́ ɔw ree ɔngɨ. 30 To ḛ kɨ́ ɔw ree kɔngɨ lé ɓá mꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ mꞌpanè: Ḛ kɨ́ njèree go-m-tɨ lé to dow kɨ́ ꞌboy itə-m, kdɔ ḛ to dow kɨ́ kete nɔ̰̀-m-tɨ. 31 Ə ma̰ kàrè kete mꞌgə-é al, ngà mꞌree mꞌra dow-je batḛm mani bè kdɔ kadɨ Israyel-je ꞌgə-é-né tɔ. 32 Ja̰ oo né ə pa ta dɔ-tɨ rəsɨ panè: Mꞌoo Ndil kɨ́ aa njay ḭ dɔra̰-tɨ ree titɨ-na̰ kɨ̀ dəngɔdnda bè ree isɨ dɔ Jeju-tɨ; 33 ə ma̰ mꞌgə-é al, ngà njèkulə-m kadɨ mꞌra dow-je batḛm mani lé ɓá idə-m panè: Ḛ kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay à kḭ dɔra̰-tɨ ree kisɨ dɔ-é-tɨ kadɨ ꞌoo-é kinlé, ḛ ɓá à ra dow-je batḛm kɨ̀ Ndil kɨ́ aa njay. 34 Ma̰ mꞌoo né-é kɨ̀ kəm-m, ɓá mꞌpanè: Ḛ kɨ́ ɔw kɔngɨ lé ɓá to Ngon lə Lubə.

Njéndó né-je kɨ́ dɔsa̰y

Mat 4:18-22; Mar 1:16-20; Luk 5:1-11

35 Lo aa go-tɨ kàrè, Ja̰ kɨ̀ dow-je joo dan njéndó né-je-tɨ liə dꞌisɨ lo-é-tɨ kinlé ya ɓəy. 36 Beɓa lokɨ oo Jeju ɔw dəə lé ḛ panè: Ooi, Ngonbatɨ lə Lubə lé ə́ ɔw ɔngɨ. 37 Lokɨ njéndó né-je kɨ́ joo kin dꞌoo ta-je kinlé bè rəmə, dḛ dꞌḭ dꞌun go Jeju. 38 Jeju təl kəm-é ə oo-dé go-é-tɨ rəmə dəjɨ-dé panè: Ri ɓá ꞌsangi wa? Dḛ ꞌɓa-é: Rabi adɨ kɔr mḛḛ-é to njèndó dow-je né ə ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: I ꞌisɨ rá wa? 39 Jeju ilə-dé-tɨ panè: ꞌReei ə a kooi. À to kàdɨ̀ kɨ́ sɔ kɨ́ losɔlɔ je bè. Beɓa dḛ dꞌɔw dꞌoo lo kisɨ-é ə dꞌisɨ rɔ-é-tɨ ndɔ-é-tɨ kinlé.

40 Dingəm-je kɨ́ joo kɨ́ dꞌoo ta-je lə Ja̰ ə dꞌun go Jeju lé, ḛ káre to Andre kɨ́ ngonkɔ̰ Simɔ̰ Piyər. 41 Ḛ ɔw ingə ngonkɔ̰-é Simɔ̰ lé ya kete idə-é panè: Jꞌingə «Mesi» – kɔr mḛḛ-é to Kristɨ (dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é). 42 Go-tɨ, ɔw kɨ̀ Simɔ̰ lé rɔ Jeju-tɨ. Beɓa Jeju oo-é ya rəmə panè: I ꞌto Simɔ̰ kɨ́ ngon lə Jonasɨ. Dꞌa ɓa-i Sepasɨ (kɔr mḛḛ-é to ər).

43 Lo aa go-tɨ, lokɨ Jeju ɔjɨ kadɨ nꞌɔw dɔnangɨ Galile-tɨ lé ḛ ingə dow káre kɨ́ ri-é lə Pilipɨ ə idə-é panè: ꞌUn go-m. 44 Pilipɨ dḛ kɨ̀ Andre, kɨ̀ Piyər lé ꞌto dow-je kɨ́ ɓebo Betsayda-tɨ.

45 Go-tɨ, Pilipɨ ingə dow káre kɨ́ ri-é lə Nataniyel ə idə-é panè: Dow kɨ́ ndukun lə Moiyijɨ, kɨ̀ mbete-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpa ta liə lé jꞌingə-é; to Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ, ngon lə Jojepɨ. 46 Nataniyel idə Pilipɨ lé panè: Né kɨ́ majɨ à kḭ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Najarɛtɨ tɔ ɓan wa? 47 Rəmə Pilipɨ təl idə-é panè: ꞌRee ꞌoo. Lokɨ Jeju oo kɨ́ Nataniyel isɨ ree rɔ-é-tɨ lé, ḛ pa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ panè: Ooi, Israyel kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ kədkəm dow-je goto rɔ-é-tɨ ə́ ɔw ree ɔngɨ. 48 Ə Nataniyel dəjɨ-é panè: I ꞌgə-m rá wa? Jeju ilə-é-tɨ panè: Lokɨ ꞌa̰-né gin kote-tɨ kin ya mꞌoo-i pá ɓá Pilipɨ ɓa-i ɓəy. 49 Nataniyel təl ilə-é-tɨ panè: Njèndó dow-je né, i lé ꞌto Ngon lə Lubə rəm, ɓá ꞌto ngar lə Israyel-je rəm tɔ. 50 Beɓa Jeju idə-é panè: Kidə kɨ́ mꞌidə-i mꞌpanè mꞌoo-i gin kote-tɨ kin ɓá i adɨ-m-né mḛḛ-i tin! Né-je kɨ́ tò ɓəl itə né-je kin ya ꞌa koo ɓəy. 51 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; a kooi ta dɔra̰ kɨ́ tḛḛ ə a kooi malayka-je lə Lubə kɨ́ dꞌa kḭ dɔ Ngon lə dow-tɨ kdɔ kɔw dɔra̰-tɨ rəm, ɓá dꞌa kḭ dɔra̰-tɨ təl ree dɔ-é-tɨ rəm tɔ.

2

Jeju ra man adɨ təl yibɨ nduu

1 Ndɔ joo go-tɨ, taana̰ tò mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Kana̰ dɔnangɨ Galile-tɨ. Kɔ̰ Jeju a̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəm, 2 ɓá Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə kàrè ꞌɓa-dé lo-é-tɨ tɔ. 3 Yibɨ nduu tingə, rəmə kɔ̰ Jeju idə-é panè: «Yibɨ nduu goto ngá.» 4 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Dené*, ta ri lə-ji jḛ sə̰i wa?» Dɔkàdɨ̀ lə-m asɨ al ɓəy. 5 Kɔ̰-é idə njérakullə-je panè: «Né lay kɨ́ à kidə-si ya ꞌrai.» 6 Lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ lé, jo ər kɨ́ boy-boy mɛkḛ tò-tɨ ə jo káre ya à kun man litɨr ɓu-je bè ə to jo-je kɨ́ man tò-tɨ kdɔ kadɨ jipɨ-je ꞌtogɨ-né rɔ-dé kadɨ dꞌaa njay takəm Lubə-tɨ. 7 Jeju idə-dé panè: «Ungi man rusɨ jo-je kinlé. Rəmə dꞌungɨ man-tɨ adɨ rusɨ tḛnḛnḛ-tḛnḛnḛ.» 8 Təl idə-dé panè: «Ɔdi ɔwi-né adi njèkoo go nékuso» ə dḛ dꞌɔdɨ dꞌɔw-né dꞌadɨ-é ya tɔ. 9 Lokɨ njèkoo go nékuso na̰ man kɨ́ ꞌtəl-é yibɨ nduu-tɨ lé rəmə, ḛ gə lo kɨ́ ḭ-tɨ al, ngà njérakullə-je kɨ́ dꞌɔdɨ man lé ɓá ꞌgə majɨ. 10 Njèkoo go nékuso ɓa njètaa dené lé ə panè: Dow-je lay lé, yibɨ nduu kɨ́ majɨ ɓá ꞌləbɨ kete-kete ə ḛ kɨ́ majɨ n̰a̰ al ɓá dꞌin̰ə gogɨ adɨ yibɨ ra dow-je ɓá ꞌləbɨ ɓəy. Ngà i rəmə, yibɨ nduu kɨ́ majɨ ɓá i in̰ə gogɨ sar ngɔsnè ɓəy wa? 11 Nékɔjɨ-je kɨ́ Jeju ra lé, ḛ kin ɓá to kɨ́ dɔsa̰y. Ḛ ra mḛḛ ɓe-tɨ Kana̰, dɔnangɨ Galile-tɨ tɔjɨ-né tɔ́gɨ-é ndaa-tɨ rəsɨ ə njéndó né-je liə dꞌadɨ-é mḛḛ-dé. 12 †Go né-je-tɨ kinlé, Jeju ɔw mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Kapɛrnayim natɨ kɨ̀ kɔ̰-é-je kɨ̀ ngankɔ̰-é-je, kɨ̀ njéndó né-je liə, ngà kisɨ ɓá dꞌisɨ-tɨ ndɔ n̰a̰ al.

Jeju tubə njéragatɨ-je takəy-tɨ lə Lubə

Mar 11:15-18; Mat 12:38-40; Luk 19:45,46

13 Lokɨ ndɔ ra na̰y Pakɨ lə jipɨ-je nà̰y ngɔsi lé, Jeju ɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 14 Ə ɔw takəy-tɨ lə Lubə rəmə, ingə njéra gatɨ batɨ-je, kɨ̀ mangɨ-je, kɨ̀ də-je kɨ̀ njémbəl-na̰ là-je†. 15 Beɓa Jeju pətɨ kulə ndəy-tɨ tubə-né dow-je kin lay takəy-tɨ lə Lubə ə tubə-né batɨ-je, kɨ̀ mangɨ-je, ɓá sane ka̰ là lə njémbəl-na̰ là-je ə titə tablə-je lə-dé tilə. 16 Ə idə njéra gatɨ də-je panè: «ꞌSaai né-je kin rangɨ lo kin-tɨ. Kəy lə Bɔbɨ-m lé, ꞌrai-é kɨ kəy ra gatɨ al!» 17 Mḛḛ njéndó né-je ole dɔ ta-tɨ kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa panè: «Kəy lə-i lé ta-é ɔ̰̀ mḛḛ-m tokɨ pər bè.» 18 Beɓa jipɨ-je ꞌpa siə ꞌpanè: «Nékɔjɨ ri ɓá ꞌa ra kadɨ jꞌoo ɓá jꞌa gə-né kɨ́ to tó-é kadɨ i ꞌra-né né kinlé bè wa?» 19 †Jeju təl ilə-dé-tɨ panè: «ꞌTɔɔi kəy lə Lubə kin ə ndɔ mutə ya ma̰ kində gogɨ lay.» 20 Jipɨ-je lé dꞌidə-é ꞌpanè: «Kəy lə Lubə kin kɨ́ jꞌində ɓal kɔrsɔ gidɨ-é mɛkḛ lé ya i kan ɓá ꞌpanè ndɔ mutə-rè ya ꞌa kində gogɨ lay!» 21 Ngà ḛ lé, ḛ pa ta lə kəy lə Lubə kɨ́ to dajɨ rɔ-é ḛ ya. 22 Ndɔ kɨ́ Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ ngá ɓá mḛḛ njéndó né-je liə ole dɔ ta-tɨ kinlé ə dḛ dꞌadɨ mḛḛ-dé mbete kɨ́ aa njay rəm, dꞌadɨ mḛḛ-dé ta kɨ́ Jeju pa lé rəm tɔ.

Jeju gə ta kɨ́ mḛḛ dow-je-tɨ

23 Mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ Jeju a̰-né lo ra na̰y Pakɨ-tɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ kinlé, dow-je n̰a̰ ya dꞌadɨ-é mḛḛ-dé kdɔ koo kɨ́ dꞌoo nékɔjɨ-je kɨ́ ḛ ra ra. 24 Ngà Jeju nda mḛḛ-é rɔ-dé-tɨ al, kdɔ ḛ gə mḛḛ dow-je lay. 25 Ḛ ɔw ndoo kadɨ dow madɨ pa ta kɨ́ dɔ dow-tɨ adɨ-é al ngá, kdɔ ḛ gə ta kɨ́ mḛḛ dow-je-tɨ lay.

3

Jeju kɨ̀ Nikodḛm

Mat 18:3; Ja̰ 1:12-13; 1Pi 1:3,23

1 Ngà dow káre dan Parisi-je-tɨ* kɨ́ to káre dan ꞌboy-je-tɨ lə jipɨ-je kɨ́ ri-é lə Nikodḛm 2 ree rɔ Jeju-tɨ ndɔɔ idə-é panè: Njèndó dow-je né, jḛ jꞌgə kɨ́ i lé, ꞌto njèndó dow-je né kɨ́ Lubə ya ulə-i; kdɔtalə dow kɨ́ Lubə nà̰y siə al lé, à kasɨ ra nékɔjɨ-je kɨ́ i ꞌra ꞌra kin al. 3 Jeju ilə-é-tɨ panè: «ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; dow kɨ́ dꞌojɨ-é sigɨ al lé, à kasɨ koo kɔ̰ɓe lə Lubə al.» 4 Rəmə Nikodḛm dəjɨ-é panè: Dow ɓugə ngá lé, dꞌa təl kojɨ-é sigɨ ban ɓəy wa? Se à təl kur mḛḛ kɔ̰-é-tɨ gogɨ kadɨ dꞌojɨ-é nja joo ɓəy wa? 5 Jeju təl idə-é panè: «ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; kinə dꞌojɨ dow kɨ̀ kəm rəbɨ lə man al rəm, kɨ̀ kəm rəbɨ lə Ndil kɨ́ aa njay rəm al lé, dowbé à kɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə al. 6 Dow kɨ́ dow ɓá ojɨ-é lé, rɔ-é to dow ya tɔ; ngà dow kɨ́ Ndil ɓá ojɨ-é lé to ndil ya tɔ. 7 Ta kɨ́ mꞌidə-i mꞌpanè: “Dꞌa təl kojɨ-si sigɨ gogɨ ɓane kinlé, adɨ ɔr ndil-i al.” 8 Yə́l lé, lo kɨ́ ndigɨ kulə-tɨ ya ḛ ulə-tɨ ə i ꞌoo ká-é, ngà i ꞌgə lo kɨ́ ḭ-tɨ al rəm, ɓá ꞌgə lo kɨ́ isɨ ɔw-tɨ al rəm tɔ. Dow kɨ́ Ndil ojɨ-é lé, to bè ya tɔ.» 9 Rəmə Nikodḛm təl dəjɨ-é ya ɓəy panè: «Né-é kinlé, à ra né ban-ban wa?» 10 Beɓa Jeju təl ilə-é-tɨ panè: «I kɨ́ ꞌto njèndó dow-je né dɔnangɨ Israyel-tɨ lé ya ꞌgə né kin al ɓəy wa! 11 ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; né kɨ́ jꞌgə ɓá jꞌpa ta dɔ-tɨ, ə né kɨ́ jꞌoo kɨ̀ kəm-ji ɓá jꞌpa ta dɔ-tɨ, ngà sə̰i ooi ta lə-ji adi to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. 12 Né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ya mꞌpa-né sə-si ta ə sə̰i adi mḛḛ-si al bè lé, lokɨ mꞌa pa sə-si ta dɔ né-je-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, a kadi mḛḛ-si ban wa? 13 Dow kɨ́ ɔw dɔra̰-tɨ goto, ngà Ngon lə dow [kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ]† ree dɔnangɨ-tɨ kin ya káre. 14 Titɨ kɨ́ ndɔkɨ Moiyijɨ lḛ-né ꞌningə́kasɨ adɨ to li ə un taá diləlo-tɨ lé, Ngon lə dow kàrè dꞌa kun-é taá bè ya tɔ ɓane, 15 kdɔ kadɨ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é rəmə, isɨ kəm ya sartagangɨ. 16 Kdɔ Lubə ndigɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè n̰a̰, ɓá adɨ-dé-né ngon kàl liə, kdɔ kadɨ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é rəmə oy al, ngà kadɨ isɨ kəm ya sartagangɨ. 17 Kdɔ Lubə ulə Ngon-é dɔnangɨ-tɨ kdɔ kadɨ-é gangta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ al, ngà kadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌajɨ kɨ̀ takul-é. 18 Dow kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é lé, ta kɨ́ gangɨ ɔr dɔ-é-tɨ; ngà dow kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é al rəmə, ꞌgangɨ ta dɔ-é-tɨ ngá; kdɔtalə ḛ adɨ mḛḛ-é Ngon kàl lə Lubə al. 19 Gin ta kɨ́ gangɨ lé ə́n: Lo kɨ́ ndógɨ ree dɔnangɨ-tɨ rəmə, londul ɓá dow-je ꞌndigɨ ɓɨ ꞌndigɨ lo kɨ́ ndógɨ lé al; kdɔtalə kullə ra-dé-je majɨ al. 20 Kdɔ dow kɨ́ to njèra majal lé, à kɔsɨ ta lo kɨ́ ndógɨ rəm, à kɔw lo kɨ́ ndógɨ-tɨ al rəm; ḛ à ɓəl panè, lo à ndógɨ dɔ kullə ra-nꞌḛ̀-je-tɨ kɨ́ majɨ al kin kadɨ dow-je dꞌoo. 21 Ngà dow kɨ́ njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, ḛ à ka̰ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ, kdɔ kadɨ lo ndógɨ dɔ kullə ra-é-je-tɨ kɨ́ majɨ lé kadɨ dow-je dꞌoo, kdɔ to kullə-je kɨ́ nəl Lubə.»

22 Go-tɨ, Jeju dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌɔw natɨ dɔnangɨ Jude-tɨ; ḛ isɨ sə-dé nɔ̰ɔ̰ rəm, ɓá ra dow-je batḛm rəm tɔ. 23 Ja̰ kàrè ra dow-je batḛm Enɔ̰ kɨ́ tò ngɔsi kɨ̀ lo kɨ́ Salim-tɨ tɔ; kdɔtalə to lo kɨ́ man n̰a̰-tɨ; dow-je n̰a̰ dꞌɔw rɔ-é-tɨ adɨ ra-dé batḛm. 24 †Kdɔ kaglo-é-tɨ kinlé, dꞌilə Ja̰ dangay-tɨ al ɓəy.

25 Ngà njéndó né-je lə Ja̰, dḛ kɨ̀ jipɨ káre ꞌnajɨ-na̰ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kəm rəbɨ togɨ rɔ kdɔ kaa rɔ dɔ majal-tɨ. 26 Go-tɨ, njéndó né-je lə Ja̰ dꞌɔw rɔ Ja̰-tɨ dꞌidə-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, ꞌoo, dow kɨ́ ndɔkɨ a̰ rɔ-i-tɨ gidɨ ba jurdḛ-tɨ kɨ́ i ꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ adɨ-ji lé, ḛ kàrè a̰ ra dow-je batḛm tɔ; adɨ dow-je lay ya dꞌɔw rɔ-é-tɨ. 27 Beɓa Ja̰ idə-dé panè: Kinə Lubə adɨ né dow al lé, né kɨ́ dow à kingə kɨ̀ dɔ rɔ-é ya goto. 28 †«Ma̰ ɓá mꞌto Kristɨ‡ lé al, ngà Lubə ulə-m kete nɔ̰̀ dowbé-tɨ.» Ta kinlé, mꞌpa mꞌadɨ sə̰i ya ooi kɨ̀ mbi-si. 29 Njètaa dené lé, ḛ ya to ngɔw dené; ngà nam ngɔw dené lé, ḛ a̰ mbɔ́-é-tɨ nè, a̰ oo ndi-é; lokɨ oo ndi nam-é lé, rɔ-é nəl-é n̰a̰; ma̰ kàrè rɔ-m nəl-m bè ya tɔ ə to rɔnəl kɨ́ n̰a̰. 30 Jeju lé ɓá tò kadɨ ɔw kɨ kete-kete ə ma̰ tá jè mꞌtəl kɨ gogɨ. 31 Njèkḭ dɔra̰-tɨ lé, ḛ ya ɔ̰̀ ɓe dɔ né-je-tɨ lay. Dow kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, ḛ to ꞌlə dɔnangɨ adɨ ḛ pa ta titɨ kɨ́ ḛ to-né dow kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè tɔ. Njèkḭ dɔra̰-tɨ lé, ḛ ya ɔ̰̀ ɓe dɔ né-je-tɨ lay, 32 ḛ pa ta dɔ né-je-tɨ kɨ́ oo kɨ̀ kəm-é rəm, ta-je-tɨ kɨ́ oo kɨ̀ mbi-é rəm, ngà dow kɨ́ oo ta liə adɨ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya goto. 33 Beɓa dow kɨ́ oo ta liə kɨ́ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəmə, dowbé gə kɨ́ Lubə to njèpata kɨ́ tɔgrɔ-tɨ; 34 kdɔtalə dow kɨ́ Lubə ulə-é lé, ḛ pa ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, kdɔ Lubə adɨ Ndil-é rusɨ mḛḛ-é. 35 †Lubə kɨ́ Bɔbɨ ndigɨ Ngon-é adɨ in̰ə né-je lay mḛḛ ji-é-tɨ. 36 Dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é Ngon lə Lubə lé, isɨ kəm ya sartagangɨ. Dow kɨ́ təl rɔ-é go ta-tɨ lə Ngon al lé, à kisɨ kəm nda̰ al, ngà wɔngɨ à ra Lubə dɔ-é-tɨ bè-bè ya.

4

Jeju kɨ̀ dené kɨ́ Samari

1 Jeju gə kɨ́ dow-je dꞌidə Parisi-je ꞌpanè nꞌɔw kɨ̀ njéndó né-je n̰a̰ nꞌitə Ja̰ rəm, ɓá nꞌra-dé batḛm n̰a̰ nꞌitə-é rəm tɔ. 2 Kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, Jeju ya kɨ̀ dɔ-é ra dow-je batḛm al; ngà to njéndó né-je liə ɓá ꞌra dow-je batḛm. 3 Lokɨ Jeju oo ta kin bè lé, ḛ in̰ə dɔnangɨ Jude təl isɨ ɔw dɔnangɨ Galile-tɨ gogɨ. 4 Ə tò kadɨ à kində dɔnangɨ Samari gangɨ ɓá à kɔw. 5 Beɓa ḛ ree tḛḛ mḛḛ ɓebo-tɨ káre kɨ́ ꞌɓa-é Sikar, dɔnangɨ Samari-tɨ; Sikar lé tò ngɔsi kɨ̀ londɔr kɨ́ ndɔkɨ Jakobɨ adɨ ngon-é Jojepɨ. 6 Lo-é kin ɓá bole man lə Jakobɨ tò-tɨ. Kɔ rəbɨ ra Jeju adɨ isɨ nangɨ ta bole man-tɨ lé ə à to ta kɨ́ kàdɨ̀ à ka̰ jam dɔ ɓe-tɨ-je bè.

7 Dené káre kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ ree kdɔ kɔdɨ man ə Jeju dəjɨ-é panè: «ꞌAdɨ-m man mꞌa̰y sə-i.» 8 Ə njéndó né-je liə rəmə dꞌɔw mḛḛ ɓebo-tɨ kdɔ sangɨ nékuso. 9 Dené kɨ́ Samari lé idə Jeju panè: «Ban ɓá i kɨ́ ꞌto jipɨ ya ꞌdəjɨ-m man ka̰y ma̰ kɨ́ mꞌto dené kɨ́ Samari bè wa?» Ḛ pa bè kdɔ jipɨ-je lé ꞌndigɨ kadɨ dḛ kɨ̀ dow-je kɨ̀ Samari dꞌuwə-na̰ nojɨ al.

10 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Kinə ꞌgə kadkare lə Lubə rəm, ꞌgə dow kɨ́ a̰ pa sə-i ta panè: ꞌAdɨ-m man mꞌa̰y kinlé rəm, rəmə lé i ɓá ꞌa dəjɨ-é man ka̰y ə ḛ à kadɨ-i man kiskəm.» 11 Beɓa dené lé idə-é panè: «ꞌƁaɓe, bole lé uu n̰a̰ rəm, ɓá i ꞌɔw kɨ̀ kuləman al rəm, ngà ꞌa kḭ kɨ̀ man kiskəm lé rá wa? 12 Se i ꞌoo rɔ-i kɨ dow kɨ́ boy itə ka-ji Jakobɨ wa? Ḛ ɓá adɨ-ji bole man kin ə ḛ ya kɨ̀ dɔ-é a̰y man-é rəm, ɓá ngan-é-je kɨ̀ nékul-je liə kàrè dꞌa̰y rəm tɔ.» 13 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ a̰y man kinlé kundə à ra-é gogɨ ɓəy; 14 ngà dow kɨ́ a̰y man kɨ́ mꞌa kadɨ-é lé, kundə à ra-é gogɨ nda̰ al ə man kɨ́ mꞌa kadɨ-é lé à təl man kḛnḛnḛ kɨ́ à ka̰y mḛḛ-é-tɨ bul-bul kdɔ kiskəm kɨ́ sartagangɨ.» 15 Beɓa dené lé idə-é panè: «ꞌƁaɓe, ꞌadɨ-m man-é kinlé, kdɔ kadɨ kundə ra-m gogɨ al ya sar rəm, ɓá kadɨ mꞌtəl mꞌree lo kin-tɨ mꞌɔdɨ man gogɨ al ya sar rəm tɔ.» 16 Jeju idə-é panè: «ꞌƆw ꞌɓa ngɔbɨ-i ə ꞌtəl ꞌree.» 17 Dené lé ilə-é-tɨ panè: Mꞌto njèngɔw al. Jeju idə-é panè: To tó-é kadɨ ꞌpanè: «Mꞌto njèngɔw al.» 18 Kdɔ ꞌtaa ngɔw gin mḭ ə ḛ kɨ́ isɨ siə ɓone bè kinlé to ngɔbɨ-i al. Adɨ ta kɨ́ ꞌpa lé to tó-é ya. 19 Dené lé idə-é panè: «ꞌƁaɓe, ma̰ mꞌgə kɨ́ i lé ꞌto njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ. 20 Ka-ji-je dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ dɔ mbal-tɨ kin, rəmə sə̰i ꞌpainè dow-je dꞌa kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ.» 21 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Dené, ta kɨ́ mꞌɔw kɨ̀ kidə-i kinlé, ꞌoo kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. Ndɔ madɨ à ree nɔ̰ɔ̰ lé, à to dɔ mbal-tɨ kin ɓá a kɔsi dɔ-si nangɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-ji Lubə-tɨ al rəm, ɓá à to mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ al rəm tɔ. 22 Sə̰i ɔsi dɔ-si nangɨ nɔ̰̀ né-tɨ kɨ́ sə̰i ꞌgəi al, ngà jḛ lé, jḛ jꞌɔsɨ dɔ-ji nangɨ nɔ̰̀ né-tɨ kɨ́ jꞌgə, kdɔ kajɨ ḭ rɔ jipɨ-je-tɨ. 23 Ngà dɔkaglo-é à ree – ə ree rəm ngá – adɨ njékɔsɨ dɔ-dé nangɨ-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ dꞌa kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-ji-tɨ mḛḛ ndil-tɨ,* kɨ̀ mḛḛ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ njékɔsɨ dɔ-dé nangɨ-je kɨ́ bè kin ɓá Bɔbɨ-m ge-dé. 24 Lubə to ndil, adɨ njékɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ-je dꞌa kɔsɨ dɔ-dé nangɨ mḛḛ ndil-tɨ, kɨ̀ mḛḛ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓane.» 25 Beɓa dené lé idə Jeju panè: «Mꞌgə kɨ́ tò kadɨ Mesi à ree ə ḛ ɓá ꞌɓa-é Kristɨ† lé. Lokɨ à ree lé, à kɔr-ji mḛḛ né-je lay.» 26 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Mesi lé to ma̰ kɨ́ ma̰ mꞌpa sə-i ta kin ya.» 27 Dɔkaglo-é-tɨ kin ya njéndó né-je liə lé ꞌtəl ꞌree rəmə ndil-dé tḛḛ sa̰y kdɔ Jeju a̰ pa ta kɨ̀ dené. Bè ya kàrè, dow káre ya kàrè dəjɨ-é panè: «To ri ɓá i a̰ ꞌdəjɨ-é əse ta ri ɓá i a̰ ꞌpa siə wa al rəm.» 28 Beɓa dené lé in̰ə gùm liə lo-é-tɨ ya ə ɔsɨ təl ɔw mḛḛ ɓebo-tɨ idə dow-je panè: 29 «ꞌReei ooi dingəm kɨ́ idə-m né-je lay kɨ́ mꞌra kin; dɔmajɨ à to Kristɨ lé je bè al wa?» 30 Beɓa dow-je dꞌḭ mḛḛ ɓebo-tɨ dꞌɔw kɨ rɔ Jeju-tɨ. 31 Dɔgangɨ-é-tɨ kinlé, njéndó né-je liə ꞌra ndoo ta-é-tɨ panè: «Njèndó dow-je né, uso né ɓane.» 32 Ngà ḛ idə-dé panè: «Nékuso kɨ́ sə̰i ꞌgəi al ya tò nè kadɨ mꞌuso.» 33 Beɓa njéndó né-je ꞌpa ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Dow madɨ à kadɨ-é né uso je bè.» 34 Jeju idə-dé panè: «Ra ndigɨ lə njèkulə-m rəm, tɔl ta kullə liə rəm kin ya ɓá to nékuso-m.» 35 Sə̰i kɨ̀ dɔ-si ꞌpainè: «Na̰y sɔ ɓəy ɓá ko à to kijə.» Ngà ma̰ mꞌidə-si mꞌpanè: «Uni kəm-si kɨ taá ə ooi ko-je kɨ́ mḛḛ ndɔr-tɨ kɨ́ ɔr adɨ tò kijə kin. 36 Njèkijə ko ingə nékugə dɔji-é rəm, ɓá ḛ mbɔ̰ kandɨ né kdɔ kiskəm kɨ́ sartagangɨ rəm tɔ. Bè kdɔ kadɨ njèdubɨ ko dḛ kɨ̀ njèkijə ko ꞌra rɔnəl natɨ. 37 Gin-é kin ɓá gosta kɨ́ panè: “Njèdubɨ ko dubɨ ə dow kɨ́ rangɨ ɓá ijə lé to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.” 38 Lo kɨ́ sə̰i ꞌrai kullə-tɨ al ya, ma̰ mꞌulə-si mꞌadɨ ijəi ko-tɨ. Dow-je kɨ́ rangɨ ꞌra kullə rəmə, sə̰i ɓá ubəi majɨ-é.»

39 Mḛḛ ɓebo-é-tɨ kinlé, dow-je kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ n̰a̰ ya dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju, kdɔ ta kɨ́ dené pa rəsɨ panè: «Ḛ idə-m né-je lay kɨ́ mꞌra.» 40 Lokɨ dow-je kɨ́ Samari lé ꞌree rɔ Jeju-tɨ rəmə, ꞌra ndoo ta-é-tɨ kadɨ isɨ sə-dé, adɨ ḛ isɨ nɔ̰ɔ̰ ndɔ joo. 41 Ə dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌadɨ-é mḛḛ-dé kdɔ ta-je liə, 42 rəmə dꞌidə dené lé ꞌpanè: «Jḛ jꞌadɨ mḛḛ-ji kdɔ ta-je lə-i al ngá; kdɔtalə jḛ ya jꞌoo ta-je liə kɨ̀ mbi-ji ə jꞌgə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ḛ to njèkajɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ya.»

Jeju adɨ lapiya ngon lə dow kɨ́ boy

Mat 8:5-13; Luk 7:1-10

43 Go ndɔ-tɨ kɨ́ joo lé Jeju in̰ə lo kɨ́ tin kin ə ɔw dɔnangɨ Galile-tɨ lé. 44 †Kdɔ ḛ ya pa rəsɨ panè: «Njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, dow-je kɨ́ mḛḛ ɓekojɨ-é-tɨ dꞌa kun ta-é al.»‡ 45 †Lokɨ Jeju ree tḛḛ dɔnangɨ Galile-tɨ lé, dow-je kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ dꞌuwə-é kɨ rɔ-dé-tɨ, kdɔtalə né-je lay kɨ́ ḛ ra ɓebo Jorijalḛm-tɨ dɔkaglo ra na̰y-tɨ lé dḛ dꞌoo kɨ̀ kəm-dé. Kdɔ dḛ kàrè dꞌa̰ lo ra na̰y-tɨ lé nɔ̰ɔ̰ tɔ. 46 †Beɓa ḛ təl ɔw mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Kana̰, dɔnangɨ Galile-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ḛ ra man adɨ təl yibɨ nduu titɨ lé. Dow kɨ́ boy káre kɨ́ njèrakullə kɨ̀ ngar isɨ mḛḛ ɓebo Kapɛrnayim-tɨ ə́ rɔ ngon-é kɨ́ dingəm to-é. 47 Lokɨ dingəm kinlé oo kɨ́ Jeju ḭ dɔnangɨ Jude-tɨ ree dɔnangɨ Galile-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəmə, ḛ ɔw ingə-é ə ra ndoo ta-é-tɨ kadɨ-é ree adɨ lapiya ngon-é kɨ́ tò ta koy-tɨ. 48 Jeju idə-é panè: «Kinə lé ooi nékɔjɨ-je, kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kin al lé a kadi mḛḛ-si nda̰ al.» 49 Rəmə dow kɨ́ boy kɨ́ njèrakullə kɨ̀ ngar lé idə-é panè: «ꞌƁaɓe, ꞌree kalangɨ nè ngon-m lé à koy.» 50 Beɓa Jeju idə-é panè: «Ngon-i lé ingə lapiya ngá ə́ ꞌtəl ꞌɔw ɓee gogɨ.» Ə dingəm lé ndigɨ dɔ ta-tɨ kɨ́ Jeju idə-é lé, adɨ ɔsɨ təl ɔw kɨ ɓee gogɨ ya tɔ. 51 Lokɨ ḛ nà̰y rebəə ɓəy ya rəmə, ngannjékullə-je liə ꞌtilə kəm-é dꞌidə-é ꞌpanè: «Ngon-i lé ingə lapiya ngá.» 52 Rəmə ḛ dəjɨ-dé sé rɔ ngon lé tò sotɨ kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ ban wa? Beɓa dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «ꞌNingə́ in̰ə ngon lé tagnè kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ káre kɨ́ kada.» 53 Ə bɔbɨ ngon lé gə kɨ́ to dɔkàdɨ̀-é-tɨ kinlé ya tɔ ɓá Jeju pa-né sə-nꞌḛ̀ ta panè: «Ngon-i lé ingə lapiya ngá.» Beɓa dingəm-é kinlé adɨ mḛḛ-é rəm, ɓá dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə kàrè dꞌadɨ mḛḛ-dé rəm tɔ. 54 Jeju ḭ dɔnangɨ Jude-tɨ təl ree dɔnangɨ Galile-tɨ gogɨ ɓəy ɓá ra nékɔjɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kinlé.

5

Njèrɔkoy kɨ́ Betesda ingə lapiya

Ja̰ 7:19-24; 9:1-17

1 Go né-je-tɨ kinlé, ndɔ ra na̰y madɨ lə jipɨ-je asɨ, adɨ Jeju ɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ.

2 Ə mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, ngɔsi kɨ̀ tarəbɨ kɨ́ batɨ-je dꞌandɨ-né mḛḛ ɓebo-tɨ lé, dangɨ madɨ tò-tɨ nɔ̰ɔ̰, ꞌɓa-é kɨ̀ ta əbrə ꞌpanè Betesda. Lo-é kinlé pal ra-tɨ mḭ. 3 Gin pal-je-tɨ kinlé njémɔ̰y-je ꞌtò-tɨ nduy-nduy, adɨ to njékəmtɔ-je, njémətɨ-je, njérɔkoy-je [njérɔkoy mburukɨ-je ꞌtò ꞌngəbɨ kadɨ man lé ləngɨ. 4 Kdɔ taá-taá ya malayka káre ree usɨ kəm man-tɨ lé ə ra adɨ ləngɨ-ləngɨ. Ə dow kɨ́ man ləngɨ ɓá ḭ usɨ kəm-tɨ kete lé, lé mɔ̰y liə to mɔ̰y kɨ́ ban-ban ya kàrè dowbé ingə lapiya.]*

5 Dingəm káre kɨ́ mɔ̰y ra-é ɓal kɔrmutə gidɨ-é jinà̰y joo tò ta man-tɨ lé nɔ̰ɔ̰ tɔ. 6 Jeju oo-é kɨ́ tò nangɨ ə gə kɨ́ ḛ tò lo kin-tɨ low nṵ. Beɓa dəjɨ-é panè: ꞌNdigɨ kingə lapiya wa? 7 Rəmə njèmɔ̰y lé ilə-é-tɨ panè: ꞌƁaɓe, lokɨ man ləngɨ lé, dow kɨ́ à kun-m kilə-m kəm-tɨ ya goto ə lokɨ ma̰ ya mꞌisɨ mꞌndɔr jan-jan kadɨ mꞌɔw mꞌusɨ-tɨ kàrè, dow kɨ́ rangɨ ḭ usɨ-tɨ kete nɔ̰̀-m-tɨ rəm. 8 Beɓa Jeju idə-é panè: ꞌḬ taá, ꞌun né tò-i ə ꞌnjiyə. 9 Ə tajinatɨ nè ya dingəm lé ingə lapiya adɨ un né tò-é ə njiyə.

Ndɔ-é-tɨ kinlé to ndɔ taakoo lə jipɨ-je, 10 adɨ ꞌboy-je lə jipɨ-je ꞌpa kɨ̀ njèkingə lapiya lé ꞌpanè: To ndɔ taakoo adɨ kutɨ kɨ́ utɨ né tò-i kinlé to tó-é al! 11 Ḛ ilə-dé-tɨ panè: Njèkadɨ-m lapiya lé ya ɓá idə-m panè: ꞌUn né to-i ə njiyə. 12 Dḛ ꞌtəl dəjɨ-é ꞌpanè: Ná̰ ɓá idə-i kadɨ ꞌun né tò-i ə ꞌnjiyə wa? 13 Ngà njèkingə lapiya lé, gə dowbé al. Kdɔtalə Jeju lé, ur dan kosɨ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ kinlé.

Jipɨ-je ꞌtilə ta dɔ Jeju-tɨ ə Jeju ilə-dé-tɨ

14 Go-tɨ, Jeju ingə dingəm lé takəy-tɨ lə Lubə ə idə-é panè: Yən, i lé ꞌingə lapiya ngá ə́ ꞌra majal al nè né kɨ́ nga̰ itə ḛ kin a̰ kḭ tḛḛ dɔ-i-tɨ. 15 Dingəm lé ɔsɨ təl ɔw idə ꞌboy-je lə jipɨ-je lé panè: Dow kɨ́ adɨ-m lapiya lé to Jeju. 16 Gin-é kin ɓá jipɨ-je dꞌilə-né ta dɔ Jeju-tɨ, kdɔtalə ḛ adɨ lapiya dingəm lé ndɔ taakoo-tɨ.

17 Ngà Jeju ilə-dé-tɨ panè: Bɔbɨ-m ra kullə sar ɓone. Ma̰ kàrè mꞌisɨ mꞌra kullə tɔ. 18 Lokɨ ḛ pa ta kin bè ɓəy lé, jipɨ-je ꞌsangɨ kəm lo tɔl-é kɨ̀ rɔ tungə-dé itə kɨ́ kete-je ya ɓəy; kdɔtalə ndɔ taakoo kɨ́ ḛ ilə kujɨ dɔ-tɨ al kin par al, ngà kdɔ pa kɨ́ ḛ panè Lubə ɓá to Bɔbɨ-nꞌḛ̀ kɨ́ ojɨ-nꞌḛ̀, adɨ ḛ ya kɨ̀ dɔ-é oo rɔ-é kɨ́ njèkasɨ kɨ̀ Lubə tɔ.

Tɔ́gɨ lə Jeju

19 Beɓa Jeju təl un ta idə-dé panè: Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; Ngon lé né kɨ́ à kasɨ ra kɨ̀ dɔ rɔ-é ya goto. Ngà né kɨ́ Bɔbɨ-é ra adɨ-é oo ɓá ḛ ra. Ə né lay kɨ́ Bɔbɨ Ngon ra lé, Ngon kàrè à ra ya tɔ. 20 Kdɔtalə Bɔbɨ Ngon lé ndigɨ ngon-é adɨ né-je lay kɨ́ ḛ isɨ ra ya ɔjɨ-é. Né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl itə né-je kin kàrè Bɔbɨ Ngon à kɔjɨ-é, kdɔ kadɨ ɔr ndil-si. 21 Mꞌpa bè kdɔ, titɨ kɨ́ Bɔbɨ Ngon isɨ adɨ dow-je ꞌtɔsɨ-né ꞌndəl dꞌində lo ꞌtḛḛ dꞌisɨ kəm kinlé, gangɨ-é kin ya dow kɨ́ Ngon ndigɨ kadɨ-é isɨ kəm lé à kadɨ-é isɨ kəm ya tɔ. 22 Rəm ɓá Bɔbɨ Ngon gangta dɔ dow-tɨ al. Ngà ḛ təl kɨ̀ ta kɨ́ gangɨ lay ya adɨ Ngon-é, 23 kdɔ kadɨ dow-je lay dꞌun ta Ngon-é titɨ kɨ́ dꞌun-né ta Bɔbɨ ngon kin bè tɔ. Adɨ dow kɨ́ un ta Ngon al rəmə to Bɔbɨ-é kɨ́ njèkulə-é kin ya dowbé un ta-é al tɔ. 24 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow kɨ́ taa ta lə-m ə adɨ mḛḛ-é njèkulə-m lé isɨ kəm ya sartagangɨ, adɨ ta kɨ́ gangɨ goto dɔ-é-tɨ; dowbé lé, isɨ kəm ɓɨ oy al ngá. 25 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kaglo madɨ à ree nɔ̰ɔ̰ – ə ree ngá rəm – adɨ to kaglo kɨ́ dḛ kɨ́ dꞌoy dꞌa koo ndi Ngon lə Lubə ə lokɨ dꞌoo ndi-é rəmə dꞌa kisɨ kəm. 26 Kdɔtalə titɨ kɨ́ Bɔbɨ Ngon to-né njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm lé, gangɨ-é kin ya ḛ adɨ-né tɔ́gɨ Ngon-é kadɨ-é to njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm rəm, 27 ḛ adɨ-é tɔ́gɨ kadɨ-é gangta dɔ dow-je-tɨ, kdɔ ḛ to Ngon lə dow. 28 Adi ta-je kin ɔr ndil-si al, kdɔ dɔkàdɨ̀ kɨ́ kadɨ dḛ kɨ́ ꞌto ɓe nin-tɨ dꞌa koo-né ndi-é asɨ ngá. 29 Beɓa dḛ kɨ́ ꞌra né kɨ́ majɨ lé, dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ kdɔ kisɨ kəm ə dḛ kɨ́ ꞌra né kɨ́ majɨ al lé, dꞌa tḛḛ kdɔ ta kɨ́ gangɨ tɔ. 30 Ma̰ lé, né kɨ́ mꞌa ra kɨ̀ dɔ rɔ-m ya goto. Adɨ mꞌgangɨ ta kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ Bɔbɨ-m idə-m-né ya. Ə ta kɨ́ gangɨ lə-m tò njururu, kdɔ né kɨ́ mḛḛ njèkulə-m ndigɨ ɓá mꞌsangɨ ɓɨ mꞌsangɨ né kɨ́ mḛḛ-m ma̰ ɓá ndigɨ al.

31 Kinə to ma̰ ɓá mꞌidə dow-je ta kɨ́ dɔ-m-tɨ rəmə, à to ta kɨ́ dꞌa ndigɨ al kare. 32 Ngà to dow kɨ́ rangɨ ɓá idə dow-je ta kɨ́ dɔ-m-tɨ ə mꞌgə kɨ́ ta kɨ́ dɔ-m-tɨ kɨ́ ḛ idə-dé lé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya. 33 †Sə̰i ya uləi dow-je rɔ Ja̰-tɨ ə ḛ idə-si ta sɔbɨ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 34 Kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ lé, dow ɓá à kidə dow-je ta kɨ́ dɔ-m-tɨ al. Ngà ta kinlé, mꞌpa bè kdɔ kadɨ aji-né. 35 Ja̰ lé tokɨ lampɨ kɨ́ dꞌində pər-tɨ adɨ ndógɨ ə sə̰i ꞌndigi ra-i rɔnəl-é asɨ dɔkaglo madɨ. 36 Ma̰ lé, ta kɨ́ tokɨ pa dɔ-m-tɨ adɨ uwə dingəm n̰a̰ itə ꞌlə Ja̰ kin ya tò nè. Kdɔtalə kullə-je kɨ́ Bɔbɨ-m adɨ-m kadɨ mꞌra kinlé, kullə-é-je kin ya tɔjɨ ndaa-tɨ rəsɨ-rəsɨ adɨ dow-je ꞌgə kɨ́ Bɔbɨ-m ya ulə-m. 37 †Ə Bɔbɨ-m kɨ́ ulə-m lé, ḛ ya idə dow-je ta kɨ́ dɔ-m-tɨ. Sə̰i ooi ndi-é nja káre al rəm, ɓá ooi-é nja káre al rəm tɔ. 38 Ta liə kɨ́ ra ɓe mḛḛ-si-tɨ al kinlé ɓá sə̰i adi-mi-né mḛḛ-si ma̰ kɨ́ ḛ ulə-m lé al tin. 39 Sə̰i isi ꞌndəri gin ta-je kɨ́ mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ aa njay, kdɔ sə̰i ꞌgɨri kɨ́ a kingəi ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kiskəm kɨ́ sartagangɨ mḛḛ mbete-é-je-tɨ. Mbete-é-je kinlé ɓá isɨ pa ta kɨ́ dɔ-m-tɨ adɨ dow-je. 40 Rəmə kadɨ ꞌreei rɔ-m-tɨ kdɔ kadɨ isi kəm lé, sə̰i ꞌndigi al!

41 Ma̰ lé mꞌsangɨ kadɨ dow-je ɓá ꞌpitɨ-m al. 42 Ngà mꞌgə-si kɨ́ sə̰i lé ꞌndigi Lubə al. 43 Ma̰ mꞌree kɨ̀ ri Bɔbɨ-m ə́ sə̰i uwəi-mi kɨ rɔ-si-tɨ al; kin ya dow kɨ́ rangɨ ree kɨ̀ ri-é ḛ ya rəmə, ḛ ɓá a kuwəi-é kɨ rɔ-si-tɨ. 44 Sə̰i kɨ́ sə̰i ya ꞌpiti-na̰ ɓɨ ꞌsangi kadɨ Lubə ya káre-rè ɓá pitɨ-si al kinlé, a rai ban ɓá a kadi mḛḛ-si wa? 45 Ooi nè a gɨri kɨ́ mꞌa kilə ta dɔ-si-tɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-m-tɨ. Dow kɨ́ à kilə ta dɔ-si-tɨ to Moiyijɨ kɨ́ sə̰i indəi mḛḛ-si dɔ-é-tɨ kin. 46 Kdɔtalə kinə ooi ta lə Moiyijɨ kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, ma̰ kàrè a kooi ta lə-m kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya tɔ; kdɔ to ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ɓá ndɔkɨ Moiyijɨ ndàngɨ. 47 Ngà kinə ta-je kɨ́ Moiyijɨ ndàngɨ kin ya ooi kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al lé, a rai ban ngá ɓá a kooi ta-je lə-m kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ wa?

6

Jeju adɨ nékuso dow-je ɓudɔgɨ lo mḭ

Mat 14:13-21; Mar 6:30-44; Luk 9:10-17

1 Go-tɨ, Jeju ɔw gidɨ babo Galile-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é babo Tiberiadɨ tɔ. 2 Rəmə kosɨ dow-je n̰a̰ ya dꞌun go-é, kdɔ kɔw koo né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kɨ́ ḛ ra adɨ-né lapiya njémɔ̰y-je. 3 Jeju ɔw isɨ dɔ mbal-tɨ natɨ kɨ̀ njéndó né-je liə.

4 Gangɨ-é-tɨ kinlé, ndɔ Pakɨ kɨ́ to ndɔ ra na̰y lə jipɨ-je nà̰y ngɔsi.

5 Lokɨ Jeju un kəm-é oo kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kɨ́ dꞌɔw ꞌree kɨ rɔ-é-tɨ kin bè rəmə, dəjɨ Pilipɨ panè: «Jꞌa ndogi mbə̀ rá ɓá jꞌa kadi dow-je kan dꞌuso wa?» 6 Jeju dəjɨ-é bè kdɔ na̰-né mḛḛ-é koo, kdɔtalə ḛ gə né kɨ́ nꞌa ra ɓətɨ. 7 Pilipɨ idə-é panè: «Lé dow un là kullə kɨ́ ndɔ ɓujoo ya ndogɨ-né mbə̀ kàrè, à kasɨ kadɨ ɔdɨ rɔ ta dow-je kin sḛ-sḛ lay al.» 8 Beɓa káre dan njéndó né-je-tɨ liə kɨ́ ri-é lə Andre, kɨ́ to ngonkɔ̰ Simɔ̰ Piyər idə Jeju panè: 9 «Ngon kɨ́ dingəm káre a̰ kɨ̀ mbə̀ “ɔrjɨ” mḭ, kɨ̀ kanjɨ joo nè; ngà ɓay ra-é kinlé à kasɨ dow-je kɨ́ n̰a̰ kin rá wa?» 10 Jeju idə njéndó né-je liə panè: «Adi dow-je lé dꞌisɨ nangɨ.» Lo-é kinlé, to lo kɨ́ wale kɨ́ mbəl n̰a̰-tɨ. Beɓa dow-je dꞌisɨ nangɨ. Ə dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ nangɨ lé, dingəm-je dꞌa ra ɓudɔgɨ lo mḭ je bè. 11 Go-tɨ, Jeju ɔy mbə̀ lé, ra oiyo Lubə ə ləbɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ nangɨ lé; ḛ ra oiyo Lubə bè ya tɔ ɓá ləbɨ-dé kanjɨ lé adɨ dꞌuso kɨ́ mḛḛ-dé ndigɨ. 12 Lokɨ dow-je lay dꞌuso né ꞌndan lé, Jeju idə njéndó né-je liə panè: «Ɔyi dɔdum-é-je kɨ́ nà̰y, kdɔ kadɨ né káre ya kàrè nà̰y kɔgɨ al.» 13 Beɓa mbə̀ kɨ́ mḭ lé, dow-je dꞌuso asɨ-dé adɨ njéndó né-je dꞌɔy dɔdum-é-je kɨ́ nà̰y kàrè dɔgɨ gidɨ-é joo. 14 Lokɨ dow-je dꞌoo nékɔjɨ kɨ́ Jeju ra lé, ꞌpanè: «Tɔgrɔ-tɨ ya, ḛ kanlé, to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ tò kadɨ à ree dɔnangɨ-tɨ nè lé ya.» 15 Jeju gə kɨ́ dꞌa ree kuwə-é kɔw siə kdɔ kində-é ngar; beɓa ḛ təl ɔr rɔ-é kɨ̀ kár-é ɔw dɔ mbal-tɨ gogɨ ɓəy.

Jeju njiyə dɔ man babo-tɨ

Mat 14:22-34; Mar 6:45-52

16 Ta ji losɔl-tɨ lé, njéndó né-je liə dꞌɔw njal ta babo-tɨ, 17 ə dꞌɔw dꞌal mḛḛ tò-tɨ kdɔ kɔw ɓebo Kapɛrnayim-tɨ gidɨ babo-tɨ. Ndɔ il ya ngá kàrè Jeju ingə-dé al ya ɓəy. 18 Rəmə, yə́lbo ulə dɔ babo-tɨ adɨ man tal bum-bum. 19 Lokɨ njéndó né-je ꞌnəl tò dꞌɔw à kasɨ kilomɛtrə mḭ əse mɛkḛ-je bè rəmə, dꞌun kəm-dé dꞌoo Jeju kɨ́ ɔw njiyə dɔ man babo-tɨ isɨ ree kɨ ta tò-tɨ adɨ ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ. 20 Ngà Jeju idə-dé panè: «To ma̰ ɓəy ə́ ꞌɓəli al!» 21 Dḛ ꞌndigɨ kadɨ Jeju al mḛḛ tò-tɨ, rəmə tajinatɨ nè ya, tò ɔsɨ nangɨ lo kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw-tɨ lé.

Jeju to nékuso kiskəm

Ja̰ 3:14-16; 1Ja̰ 5:10-13; 1Kɔ 11:23-26

22 Lo aa go-tɨ rəmə, kosɨ dow-je kɨ́ ꞌnà̰y gogɨ gidɨ babo-tɨ dꞌoo kɨ́ lo-é-tɨ kinlé tò ra káre-rè rəm, ɓá dꞌoo kɨ́ Jeju al mḛḛ tò-tɨ natɨ kɨ̀ njéndó né-je liə al rəm, adɨ njéndó né-je ya ɓá dꞌɔw kɨ̀ kar-dé. 23 Ngà dow-je ꞌree kɨ̀ tò-je kɨ́ rangɨ kɨ́ dꞌḭ-né babo Tiberiadɨ-tɨ kɨ́ tò ngɔsi kɨ̀ lo kɨ́ ndɔkɨ ꞌƁaɓe ra oiyo dɔ mbə̀-tɨ ɓá adɨ dow-je dꞌuso lé. 24 Lokɨ kosɨ dow-je ꞌgə kɨ́ Jeju goto rəm, ɓá njéndó né-je liə kàrè ꞌgoto rəm lé, dḛ ya dꞌal mḛḛ tò-je-tɨ kinlé dꞌɔw ɓebo Kapɛrnayim-tɨ kdɔ ndole Jeju. 25 Lokɨ dꞌingə Jeju gidɨ babo-tɨ lé, ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, ꞌree ꞌtḛḛ nè kàdɨ̀ ban wa? 26 Jeju idə-dé panè: Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; sə̰i lé, ꞌsangi-mi kdɔtalə né kɨ́ usoi ꞌndani ɓɨ ꞌsangi-mi kdɔtalə nékɔjɨ-je kɨ́ mꞌra mꞌadɨ ooi kin al. 27 ꞌRai kullə kdɔtalə nékuso kɨ́ à ndum kin al, ngà ꞌrai kullə kdɔ nékuso kɨ́ tò kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal kdɔ kiskəm kɨ́ sartagangɨ kɨ́ to nékuso kɨ́ Ngon lə dow à kadɨ-si. Kdɔtalə Ngon lə dow lé, ḛ ɓá Bɔbɨ-é Lubə ɔsɨ-é kɨ̀ pɔ̰. 28 Kosɨ dow-je lé, ꞌdəjɨ Jeju ꞌpanè: Jꞌa ra ri ɓá jꞌa ra kullə-je kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ wa? 29 Beɓa Jeju idə-dé panè: Né kɨ́ Lubə sangɨ rɔ-si-tɨ lé, ḛ ndigɨ kadɨ adi-mi mḛḛ-si ma̰ Ngon-é kɨ́ ḛ ulə-m lé. 30 Dḛ ꞌtəl ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «Ngà i lé, ri ɓá to nékɔjɨ kɨ́ ꞌa ra kdɔ kadɨ jꞌoo ə jꞌadɨ-i-né mḛḛ-ji wa? Kullə lə-i to ri wa? 31 Ndɔkɨ kaji-je dꞌuso né kɨ́ ꞌɓa-é maan diləlo-tɨ titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: Adɨ-dé nékuso kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ dꞌuso.» 32 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; nékuso kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ lé, ndɔkɨ to Moiyijɨ ɓá adɨ-si al, ngà Bɔbɨ-m ɓá adɨ-si nékuso kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ. 33 Kdɔtalə nékuso lə Lubə lé, to njèkḭ dɔra̰-tɨ ree kɨ́ adɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌisɨ kəm.»

34 Beɓa dḛ dꞌidə Jeju ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, ꞌadɨ-ji nékuso kinlé kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é ya.»

35 Jeju idə-dé panè: «Ma̰ ya mꞌto nékuso kɨ́ njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm. Dow kɨ́ ree rɔ-m-tɨ lé ɓo à ra-é al ya sar rəm, ɓá dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é kàrè kundə à ra-é al ya sar rəm tɔ. 36 Ngà lé mꞌidə-si mꞌpanè: “Sə̰i ooi-mi ya, ngà sə̰i adi-mi mḛḛ-si al.” 37 Dow-je lay kɨ́ Bɔbɨ-m adɨ-m-dé lé, dꞌa ree rɔ-m-tɨ ə dow kɨ́ ree rɔ-m-tɨ lé, mꞌa tubə-é al; 38 Kdɔtalə ma̰ lé mꞌḭ dɔra̰-tɨ mꞌree kdɔ ra né kɨ́ mḛḛ-m ma̰ ɓá ndigɨ al, ngà Lubə kɨ́ ulə-m lé ɓá mꞌree kdɔ ra né kɨ́ mḛḛ-é ndigɨ. 39 Ə Lubə kɨ́ ulə-m lé, ndigɨ kadɨ dow-je lay kɨ́ nꞌadɨ-m-dé kinlé, mꞌadɨ dow káre dan-dé-tɨ nà̰y kɔgɨ al, ngà kadɨ mꞌadɨ-dé ꞌtɔsɨ ꞌndəl dꞌində lo ꞌtḛḛ dɔbəy ndɔ-tɨ.»

40 «Né kɨ́ Bɔbɨ-m ndigɨ ə́n: Kadɨ dow kɨ́ oo Ngon ə adɨ-é mḛḛ-é rəmə, isɨ kəm sartagangɨ ə mꞌa kadɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dɔbəy ndɔ-tɨ.» 41 Jipɨ-je ꞌyun ta dɔ-é-tɨ, kdɔ pa kɨ́ ḛ panè: «Ma̰ ya mꞌto nékuso kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ lé, 42 adɨ dḛ ꞌpanè: “Ḛ kanlé, ḛ ya to Jeju kɨ́ ngon lə Jojepɨ, kɨ́ jꞌgəi kɔ̰-é-je kɨ̀ bɔbɨ-é-je majɨ lé ya al wa? Ngà ra ban ɓá ḛ panè nꞌḭ dɔra̰-tɨ wa?”»

43 Jeju idə-dé panè: ꞌYuni ta dan-si-tɨ al. 44 Dow kɨ́ Bɔbɨ-m kɨ́ njèkulə-m ndɔr-é ree siə rɔ-m-tɨ al lé, dowbé à kasɨ ree rɔ-m-tɨ kɨ̀ dɔ rɔ-é al; ə dow kɨ́ ree rɔ-m-tɨ lé, mꞌa kadɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dɔbəy ndɔ-tɨ. 45 Mḛḛ mbete-tɨ lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, ꞌndàngɨ ꞌpanè: «Dow-je lay ya Lubə à ndó-dé né.» Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ oo ta kɨ́ ta Bɔbɨ-m Lubə-tɨ ə təl rɔ-é go-tɨ lé, à ree rɔ-m-tɨ. 46 Dow kɨ́ oo Bɔbɨ-m ya goto; njèkḭ rɔ Lubə-tɨ ya káre-rè ə oo Bɔbɨ-m. 47 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é lé, isɨ kəm ya sartagangɨ. 48 Ma̰ lé, mꞌto nékuso kɨ́ njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm. 49 Né kɨ́ ꞌɓa-é maan lé, ka-si-je dꞌuso diləlo-tɨ ya, ngà dꞌoy. 50 Nékuso kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ kadɨ dow uso ə à koy al lé ə́n: 51 Ma̰ ɓá mꞌto nékuso kiskəm kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ ree. Dow kɨ́ uso né-é kinlé rəmə, à kisɨ kəm ya sartagangɨ. Ə nékuso kɨ́ mꞌa kadɨ lé, to da̰-m ya ɓá mꞌa kadɨ, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌisɨ-né kəm.

52 Ta kinlé ra adɨ jipɨ-je ꞌnajɨ-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: Dow kanlé à ra ban ɓá à kadɨ-ji da̰-é jꞌuso wa? 53 Beɓa Jeju idə-dé panè: Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə usoi da̰ Ngon lə dow al rəm, ɓá kinə a̰yi məsɨ-é al rəm lé, à kisɨ kəm nda̰ al. 54 Dow kɨ́ uso da̰-m rəm ɓá a̰y məsɨ-m rəm lé, isɨ kəm sartagangɨ ə mꞌa kadɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dɔbəy ndɔ-tɨ rəm tɔ. 55 Kdɔtalə da̰-m to nékuso kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá məsɨ-m to néka̰y kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm tɔ. 56 Dow kɨ́ uso da̰-m rəm, ɓá a̰y məsɨ-m rəm lé, dowbé isɨ mḛḛ-m-tɨ rəm, ɓá ma̰ kàrè mꞌisɨ mḛḛ-é-tɨ rəm tɔ. 57 «Bɔbɨ-m kɨ́ ulə-m lé to njèkisɨ kəm, adɨ ma̰ mꞌisɨ kəm kɨ̀ takul-é; bè ya tɔ, dow kɨ́ uso da̰-m lé, à kisɨ kəm kɨ̀ takul-m tɔ.» 58 Ḛ ɓá to nékuso kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ lé. To gà̰ nékuso kɨ́ ndɔkɨ ka-si-je dꞌuso ya, ngà dꞌoy kin al. Nékuso-é kinlé, dow kɨ́ uso rəmə, à kisɨ kəm ya sartagangɨ.

59 Ḛ ɓá to ta-je kɨ́ Jeju pa ndó-né dow-je né mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je ɓebo Kapɛrnayim-tɨ.

60 Njéndó né-je liə n̰a̰ ya, lokɨ dꞌoo ta-je kin bè lé, ꞌpanè: «Ta kinlé nga̰ n̰a̰! Ná̰ ɓá à ndigɨ dɔ-tɨ siə wa?» 61 Jeju gə mḛḛ-é-tɨ kɨ́ njéndó né-je ꞌyun ta dɔ ta-tɨ liə lé, adɨ dəjɨ-dé panè: «Ta kɨ́ mꞌpa lé tugə-si jigɨ-tɨ wa? 62 Ə kinə lé ooi Ngon lə dow kɨ́ ḭ isɨ ɔw kɨ lo-tɨ kɨ́ ndɔkɨ isɨ-tɨ kete lé ə a painè ri ngá wa?» 63 Ndil kɨ́ aa njay ɓá to njèkadɨ dow isɨ kəm. To né kɨ́ dow à kasɨ ra nda̰ al. Ta-je kɨ́ mꞌidə-si kinlé ɓá à kadɨ dow Ndil kɨ́ aa njay rəm, à kadɨ dow isɨ kəm rəm. 64 Ngà dow-je madɨ dꞌa̰ dan-si-tɨ nè ya dꞌadɨ mḛḛ-dé al. Jeju pa bè kdɔtalə dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé al lé, ḛ gə-dé lo kulə gin-é-tɨ ya rəm, ɓá dow kɨ́ à kun dɔ-é kàrè, ḛ gə-é lo kulə gin-é-tɨ ya rəm tɔ. 65 Jeju ilə dɔ-tɨ panè: «Gin-é kin ɓá mꞌidə-si-né mꞌpanè: Dow kɨ́ Bɔbɨ-m in̰ə tarəbɨ adɨ-é kadɨ ree rɔ-m-tɨ al lé, dowbé à kasɨ ree rɔ-m-tɨ kɨ̀ dɔ rɔ-é al.»

66 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, njéndó né-je liə n̰a̰ dꞌɔr rɔ-dé kɔgɨ rɔ-é-tɨ ꞌmbatɨ kun go-é. 67 Beɓa Jeju dəjɨ njéndó né-je liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo panè: «Ə sə̰i ə ꞌndigi kɔwi sə-dé al wa?» 68 †Simɔ̰ Piyər ilə-é-tɨ panè: «ꞌƁaɓe, jḛ jꞌa kɔw go ná̰-tɨ ɓəy wa? I ya ɓá ta-je kɨ́ dow à kisɨ-né kəm sartagangɨ lé tò rɔ-i-tɨ. 69 Beɓa jḛ jꞌadɨ mḛḛ-ji rəm, jḛ jꞌgə kɨ́ i ɓá ꞌto njèkaa njay kɨ́ Lubə mbətɨ-i rəm.» 70 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Sə̰i kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé, to ma̰ ya mꞌmbətɨ-si lay ya al wa? Ngà dow káre dan-si-tɨ ɓá to dow lə Sú!» 71 Jeju pa ta kinlé sɔbɨ-né dɔ Judasɨ ngon lə Simɔ̰ Iskariyotɨ. Kdɔtalə Judasɨ kɨ́ to kɨ́ dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kinlé ya ɓá à kun dɔ Jeju.

7

Mḛḛnga̰ lə ngankɔ̰ Jeju

Ja̰ 5:44; 15:18-19; Mat 10:16

1 Go-tɨ, Jeju njiyə gəkɨ lo kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ gəkɨ-gəkɨ. Ḛ ndigɨ kɔw dɔnangɨ Jude-tɨ al, kdɔtalə ꞌboy-je lə jipɨ-je ꞌsangɨ tɔl-é.

2 Ndɔ kɨ́ kadɨ jipɨ-je ꞌra-né na̰y kəykam-je† lə-dé nà̰y ngɔsi. 3 Beɓa ngankɔ̰ Jeju dꞌidə-é ꞌpanè: ꞌIn̰ə lo kɨ́ nè kin ə ꞌɔw dɔnangɨ Jude-tɨ kdɔ kadɨ njéndó né-je lə-i dꞌoo né-je kɨ́ isɨ ꞌra ra lé tɔ ɓane. 4 Dow kɨ́ ndigɨ tɔjɨ rɔ-é kadɨ dow-je ꞌgə-é lé, ɓɔyɔ rɔ-é ra né al. Titɨ kɨ́ ꞌisɨ ꞌra-né né-je kinlé, ꞌtɔjɨ rɔ-i adɨ dow-je lay ꞌgə-i. 5 Ngankɔ̰-é-je lé ꞌpa bè kdɔtalə dḛ ya kàrè dꞌadɨ-é mḛḛ-dé al rəm tɔ. 6 Ḛ idə-dé panè: Ma̰ lé dɔkaglo-é lə-m nà̰y ɓəy; ngà sə̰i rəmə, dɔkaglo lə-si to kɨ̀ ndɔ-je lay. 7 Sə̰i lé, dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌa kɔsɨ-si kɨ̀ ta al; ngà ma̰ rəmə dꞌa kɔsɨ-m kɨ̀ ta. Kdɔtalə kullə ra-dé-je kɨ́ majɨ al majɨ al lé mꞌpa ta dɔ-tɨ mꞌadɨ dow-je dꞌoo. 8 Sə̰i ə ɔwi lo ra na̰y-tɨ lé. Ngà ma̰ ɓá mꞌa kɔw al, kdɔtalə kaglo kɔw-é lə-m asɨ al ɓəy. 9 Lokɨ idə-dé ta-je kin bè lé, ḛ təl isɨ-né dɔnangɨ Galile-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya.

Ka̰ Jeju ɓebo Jorijalḛm lo ra na̰y kəykam-je-tɨ

10 Lokɨ ngankɔ̰ Jeju-je dꞌɔtɨ dꞌɔw lo ra na̰y-tɨ lé rəmə, ḛ kàrè ɔtɨ njɔ̰y ya ɔw-tɨ tɔ.

11 Ndɔ-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ ꞌra-né na̰y kinlé, jipɨ-je ꞌsangɨ-é ə ꞌdəjɨ ꞌpanè: Ḛ lé a̰ rá wa? 12 Kosɨ dow-je ꞌyun ta dan-dé-tɨ n̰a̰ ꞌsɔbɨ-né dɔ-é. Dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: Ḛ to dow kɨ́ majɨ ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: Kay! Ḛ to njèkur kosɨ dow-je wale. 13 Bè ya kàrè, ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-é lé, dow kɨ́ pa rəsɨ ya goto, kdɔ ꞌɓəl ꞌboy-je lə jipɨ-je.

14 ꞌRa na̰y lé dꞌa̰ dana̰ ngá ɓá Jeju ɔtɨ ɔw takəy-tɨ lə Lubə ə ndó dow-je né. 15 Néndó liə ɔr ndil jipɨ-je adɨ ꞌpanè: Dow kanlé, ingə néndó al rəm, ngà ra ban ɓá ḛ gə mbete lə Lubə bè wa? 16 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Né kɨ́ mꞌndó dow-je lé, to né kɨ́ ma̰ ɓá mꞌun kɨ̀ dɔ-m al. Ngà to Lubə kɨ́ njèkulə-m ɓá adɨ mꞌndó-dé. 17 Dow kɨ́ ge ra né kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ lé, kinə to Lubə ɓá adɨ-m mꞌndó né kinlé dow-je kàrè dowbé à gə rəm əse to né kɨ́ ma̰ ya mꞌun kɨ̀ dɔ-m ɓá mꞌndó-dé kàrè dowbé à gə rəm tɔ. 18 Dow kɨ́ un ta kɨ̀ dɔ-é ya pa pa lé, to dow kɨ́ isɨ sangɨ riɓa kɨ́ sɔbɨ dɔ-é ḛ ya. Ngà dow kɨ́ isɨ sangɨ riɓa lə njèkulə-é lé, ḛ ɓá to njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə né ra kɨ́ njururu al goto rɔ-é-tɨ. 19 Moiyijɨ adɨ-si ndukun ya al wa? Ngà dow káre-rè kɨ́ kadɨ təl rɔ-é go-tɨ ya goto. Rəmə kdɔ ri ɓá ꞌsangi kadɨ ꞌtɔli-mi wa? 20 Beɓa kosɨ dow-je dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: I lé ꞌɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-i-tɨ nɔ̰ɔ̰. Ná̰ ɓá sangɨ kdɔ tɔl-i wa? 21 Jeju təl ilə-dé-tɨ panè: Mꞌra né káre-rè ɓəy ya ə́ sə̰i lay ya ndil-si tḛḛ sa̰y. 22 Moiyijɨ un ndu adɨ-si kadɨ ijəi ngan-si-je ganjangɨ ə to né kɨ́ dꞌulə gin-é dɔ Moiyijɨ-tɨ nè al, ngà to ka-ji-je kɨ́ low ɓá dꞌulə gin-é. Ə ndɔ taakoo ya sə̰i ijəi dow ganjangɨ. 23 †Sə̰i ijəi dow ganjangɨ ndɔ taakoo-tɨ bè, kdɔ kadɨ ali-né dɔ ndukun lə Moiyijɨ al. Ngà kdɔ ri ɓəy ɓá dajɨ rɔ dow ɓikti ya mꞌadɨ-é lapiya ndɔ taakoo-tɨ rəmə, sə̰i adi wɔngɨ ra-si dɔ-m-tɨ ɓəy wa? 24 Ooi rɔ dow kɨ́ ndaa-tɨ nè ɓá ꞌgangi-né ta al; ngà ꞌgangi ta gangɨ kɨ́ njururu ɓane.

25 Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ꞌpanè: Dow kɨ́ ꞌboy-je lə jipɨ-je dꞌisɨ ꞌsangɨ-é kdɔ tɔl-é lé ya ɓan al wa? 26 Ooi, ḛ a̰ pa ta ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ ə ta káre ya kàrè dow pa siə dɔ-tɨ al rəm. Adɨ ꞌboy-je lə-ji ꞌndigɨ dɔ-tɨ kɨ́ ḛ kan ɓá to Kristɨ* lé ya tɔgrɔ-tɨ wa? 27 Lokɨ Kristɨ à ree lé, dow kɨ́ à gə lo kɨ́ ḭ-tɨ ya goto. Ngà dow kanlé, jə̰i jꞌgəi lo kɨ́ ḭ-tɨ. 28 Jeju a̰ ndó dow-je né takəy-tɨ lə Lubə ya rəmə ḛ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: Adɨ ꞌpainè ꞌgəi-mi rəm, ꞌgəi lo kɨ́ mꞌḭ-tɨ rəm al ɓan! Ma̰ lé, mꞌree kɨ̀ dɔ rɔ-m al. Njèkulə-m lé to njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ngà gə ɓá sə̰i ꞌgəi-é al. 29 Ma̰ mꞌgə-é kdɔ mꞌḭ rɔ-é-tɨ ɓá mꞌree ma̰ tin rəm, ɓá to ḛ ɓá ulə-m rəm tɔ. 30 Beɓa dḛ ꞌsangɨ kadɨ dꞌuwə-é, ngà dow kɨ́ asɨ kadɨ uwə-é goto, kdɔtalə dɔ gangɨ lo kuwə-é nà̰y ɓəy.

31 Dow-je n̰a̰ dan kosɨ dow-je-tɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju lé ə ꞌpanè: Lokɨ Kristɨ lé, à ree rəmə, ḛ à ra nékɔjɨ-je n̰a̰ kitə dow kanlé ɓəy ɓan wa? 32 Ta-je kɨ́ dow-je ꞌpa n̰ɔ̰m-nɔ̰m ꞌsɔbɨ-né dɔ Jeju lé, usɨ mbi Parisi-je-tɨ. Beɓa njékun dɔ njégugné-je, kɨ̀ Parisi-je dꞌulə njéngəm takəy lə Lubə kadɨ dꞌɔw dꞌuwə-é.

33 Beɓa Jeju panè: «Mꞌa kisɨ sə-si ndḛ ɓəy ɓá mꞌa təl kɔw rɔ njèkulə-m-tɨ. 34 Lokɨ mꞌa kɔw lé, a sangi-mi ngà a kingəi-mi al rəm, ɓá lo kɨ́ mꞌa kɔw-tɨ lé kàrè a kasi kɔwi-tɨ al rəm tɔ.» 35 Rəmə jipɨ-je ꞌpa-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Kɔw ə ḛ à kɔw rá ya ɓá jꞌa kingəi-é-né al lé wa? Ḛ à kɔw rɔ ngankɔ̰-ji-je-tɨ kɨ́ ꞌsane-na̰ dꞌisɨ ɓe lə grɛkɨ-je, kdɔ kadɨ nꞌndó né grɛkɨ-je wa? 36 Ḛ panè: “A sangi-mi, ngà a kingəi-mi al. Lo kɨ́ mꞌa kɔw-tɨ lé kàrè a kasi kɔwi-tɨ al. Ta kinlé kɔr mḛḛ-é tò ban wa?”»

37 Sɔ̰y ndɔ ra na̰y kəykam-je, adɨ to ndɔ kɨ́ boy n̰a̰ kin ɓá Jeju ḭ a̰ taá, pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: Dow kɨ́ kundə man ra-é rəmə, kadɨ-é ree rɔ-m-tɨ a̰y man. 38 Dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é lé, man ba-je kɨ́ à kadɨ dow-je kiskəm ya à kḭ mḛḛ-é-tɨ lo bul-bul titɨ kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa-né bè. 39 Ta kinlé, Jeju pa sɔbɨ-né dɔ Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ dḛ kɨ́ dꞌadɨ-nꞌḛ̀ mḛḛ-dé dꞌa kingə. Dɔkaglo-é-tɨ kinlé Lubə adɨ Ndil kɨ́ aa njay al ɓəy, kdɔ Lubə tɔjɨ riɓa lə Jeju ndaa-tɨ rəsɨ al ɓəy.

40 Lokɨ dow-je kɨ́ dan-tɨ-je dan kosɨ dow-je-tɨ dꞌoo ta-je kinlé rəmə ꞌpanè: Dow kanlé to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ ya tɔgrɔ-tɨ. 41 Dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: Dow kanlé to Kristɨ. Rəmə dḛ kɨ́ rangɨ ꞌpanè: Kristɨ lé à kḭ dɔnangɨ Galile-tɨ ɓan wa? 42 Mbete kɨ́ aa njay panè: Kristɨ lé, à tḛḛ gin kojɨ-tɨ lə Dabidɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Bɛtlekɛm kɨ́ to ɓe lə Dabidɨ. 43 Beɓa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju lé, ta dow-je asɨ-na̰ dɔ-tɨ al adɨ ꞌgángɨ-né-na̰. 44 Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je dan-dé-tɨ ꞌndigɨ kuwə Jeju ya, ngà dow kɨ́ asɨ kadɨ uwə-é goto. 45 Njéngəm takəy lə Lubə lé, ꞌtəl dꞌɔw rɔ njékun dɔ njégugné-je-tɨ, kɨ̀ Parisi-je lé rəmə, ꞌdəjɨ-dé ꞌpanè: Kdɔ ri ɓá uwəi-é ꞌreei siə al wa? 46 Njéngəm takəy lə Lubə lé, dꞌilə-dé-tɨ ꞌpanè: Ta-je kɨ́ dingəm kin pa lé to ta kɨ́ dow pa nja káre al ya ɓəy! 47 Rəmə Parisi-je lé dꞌḭ sə-dé dɔ-tɨ ꞌpanè: Sə̰i lé ya kàrè adi-é ur-si wale ɓəy tɔ al ɓan! 48 Dow káre-rè kɨ́ dan ꞌboy-je-tɨ əse dan Parisi-je-tɨ adɨ-é mḛḛ-é adɨ ooi nɔ̰ɔ̰ ɓan wa? 49 Ngà kosɨ dow-je kanlé, to gə ɓá ꞌgə ndukun lə Lubə al. Dḛ ꞌto dow-je kɨ́ ndɔl uwə dɔ-dé. 50 †Nikodḛm kɨ́ to káre dan ꞌboy-je-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ree ingə Jeju lé idə-dé panè: 51 Kɨ́ go ndukun-tɨ lə-ji ya lé, ꞌa koo ta ta dow-tɨ al rəm, ꞌa gə né kɨ́ dowbé lé ra al rəm ya ꞌa gangta dɔ-é-tɨ wa? 52 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: I ꞌɔw kɨ̀ to dow kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ tɔ ngá wa? ꞌNdó ndukun majɨ ꞌoo ə ꞌa gə kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ à kḭ dɔnangɨ Galile-tɨ al. 53 [Go-tɨ, ná̰-ná̰ ya ɔtɨ ɔw ɓe liə-liə.

8

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dené kɨ́ dꞌuwə-é dɔ kaya-tɨ

1 Jeju ɔw dɔ mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je-tɨ. 2 Ngà kɨ̀ ndɔge ratɨ ya ḛ təl ree takəy-tɨ lə Lubə gogɨ ə dow-je lay ꞌree rɔ-é-tɨ. Beɓa ḛ isɨ nangɨ isɨ ndó-dé né. 3 Rəmə njéndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Parisi-je dꞌuwə dené káre dɔ kaya-tɨ ꞌree siə rɔ Jeju-tɨ dꞌadɨ-é a̰ dan dow-je-tɨ dana̰. 4 Ngá ɓá dꞌidə Jeju ꞌpanè: «Njèndó dow-je né, dené kanlé jꞌuwə-é dɔ kaya-tɨ. 5 Ə mḛḛ ndukun-tɨ lé, Moiyijɨ un ndu adɨ-ji, kdɔ kadɨ ko dené-je kɨ́ bè kinlé jꞌtilə-dé kɨ̀ ər jꞌtɔl-dé kɔgɨ. Ngà i ə ꞌa pa ta dɔ-tɨ panè ri wa?» 6 Dḛ ꞌdəjɨ-é ta kinlé bè kdɔ kingə-né ta madɨ ta-é-tɨ, kdɔ kadɨ dꞌilə-né ta dɔ-é-tɨ. Ngà Jeju ulə dɔ-é nangɨ ə isɨ tijə né nangɨ kɨ̀ ngon ji-é. 7 Lokɨ ꞌdəjɨ-é ta kəm-dé kete-kete lé, ḛ ɔr dɔ-é taá idə-dé panè: «Dow kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ ra majal nja káre al ɓəy ya ə un ər ilə-né dené lé dɔsa̰y.» 8 Ə Jeju təl ulə dɔ-é nangɨ gogɨ ə isɨ tijə né nangɨ ya ɓəy. 9 Lokɨ dꞌoo ta-je kin bè lé [mḛḛ-dé uwə-dé kɨ̀ ta]* adɨ dꞌḭ káre-káre, ḭ dɔ dḛ-tɨ kɨ́ ꞌtɔgɨ n̰a̰-tɨ ya [sar dɔ sɔ̰y-dé-je-tɨ.] Beɓa Jeju kɨ̀ dené lé ya par ꞌnà̰y dana̰ dan kosɨ-je-tɨ. 10 Rəmə Jeju ɔr dɔ-é taá ə dəjɨ dené lé panè: Dené, njékilə ta dɔ-i-tɨ-je lé dꞌɔw rá wa? Dow káre ya kàrè gangta dɔ-i-tɨ al wa? 11 Ə dené lé ilə-é-tɨ panè: ꞌƁaɓe, dow gangta dɔ-m-tɨ al. Beɓa Jeju idə-é panè: «Ma̰ kàrè mꞌgangɨ ta dɔ-i-tɨ al ya tɔ ə́ ɔw, ngà majal ɓá gogɨ rangɨ ꞌra al ngá.»]†

Jeju pa ta rəsɨ dɔ kullə-tɨ liə adɨ dow-je

12 †Jeju pa ta kɨ́ rangɨ ya ɓəy adɨ dow-je panè: Ma̰ lé, mꞌto londógɨ lə dɔnangɨ. Dow kɨ́ un go-m lé à njiyə lo kɨ́ ndul-tɨ al, ngà à kingə lo kɨ́ ndógɨ kɨ́ to kiskəm. 13 †Rəmə Parisi-je pa siə ꞌpanè: Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-i ɓá i ya ꞌa̰ ꞌpa adɨ dow-je kin ya rəmə tɔjɨ kɨ́ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. 14 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: Lé ma̰ ya mꞌpa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-m mꞌadɨ dow-je kàrè, ta kɨ́ mꞌpa lé to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya. Kdɔ ma̰ mꞌgə lo kɨ́ mꞌḭ-tɨ rəm, mꞌgə lo kɨ́ mꞌisɨ mꞌɔw-tɨ rəm tɔ. Ngà sə̰i rəmə, ꞌgəi lo kɨ́ mꞌḭ-tɨ al rəm, ɓá ꞌgəi lo kɨ́ mꞌa kɔw-tɨ al rəm tɔ. 15 Sə̰i ꞌgangi ta kɨ́ go lo koo-tɨ lə dow. Ngà ma̰, mꞌgangɨ ta dɔ dow-tɨ al. 16 Ə kinə ma̰ mꞌgangɨ ta kàrè, ta kɨ́ gangɨ lə-m ɔw natɨ kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. Kdɔ ma̰ mꞌa̰ kɨ̀ kár-m al. Bɔbɨ-m kɨ́ njèkulə-m lé a̰ sə-m natɨ. 17 Mḛḛ ndukun-tɨ lə-si lé, ꞌndàngɨ ꞌpanè né kɨ́ dow-je joo ꞌpa ta dɔ-tɨ kinlé, né-é to tó-é. 18 Ma̰ mꞌpa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ ya mꞌadɨ dow-je rəm, ɓá Bɔbɨ-m kɨ́ ulə-m lé kàrè pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-m adɨ dow-je rəm tɔ. 19 Rəmə ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Bɔbɨ-i lé a̰ rá wa? Ə Jeju ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i ꞌgəi-mi al rəm, ɓá ꞌgəi Bɔbɨ-m al rəm. Kinə ꞌgəi-mi rəmə a gəi Bɔbɨ-m tɔ. 20 Jeju a̰ takəy-tɨ lə Lubə ngɔsi kɨ̀ lo kilə kadkare kadɨ Lubə a̰ ndó né dow-je ɓá pa-né ta-je kinlé. Dow ya kàrè uwə-é al, kdɔtalə dɔkàdɨ̀ liə asɨ al ɓəy. 21 Jeju təl idə-dé ɓəy panè: Mꞌa kɔw, sə̰i a sangi-mi ə sə̰i a koyi dan majal-je-tɨ lə-si. Lo kɨ́ mꞌa kɔw-tɨ lé, sə̰i a kasi kɔwi-tɨ al. 22 Jipɨ-je ꞌpanè ḛ ɔw kɨ̀ tɔl rɔ-é ɔbɨ. Kdɔ ḛ panè: Lo kɨ́ mꞌa kɔw-tɨ lé sə̰i a kasɨ kɔwi-tɨ al. 23 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Sə̰i ꞌtoi kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, ngà ma̰ mꞌto kɨ́ taá dɔra̰-tɨ. Sə̰i ꞌtoi kɨ́ ꞌlə dɔnangɨ, ngà ma̰ mꞌto kɨ́ ꞌlə dɔnangɨ al. 24 Gin-é kin ɓá mꞌidə-si-né mꞌpanè a koyi dan majal-je-tɨ lə-si. Kdɔ kinə adi mḛḛ-si kɨ́ ma̰ mꞌto njèkisɨ‡ lé al rəmə, a koyi dan majal-je-tɨ lə-si ya. 25 Ə dḛ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: I ꞌto ná̰? Rəmə Jeju ilə-dé-tɨ panè: Ta kinlé lo kulə gin-é-tɨ nṵ ya mꞌidə-si! 26 Mꞌɔw kɨ̀ ta-je n̰a̰ kɨ́ sɔbɨ dɔ-si kadɨ mꞌpa rəm, kadɨ mꞌgangta dɔ-tɨ rəm. Ngà njèkulə-m lé to njèpata kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə ta kɨ́ mꞌoo ta-é-tɨ ɓá mꞌpa mꞌadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè. 27 Ta kɨ́ Jeju idə-dé lé dḛ ꞌgə kɨ́ to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Bɔbɨ-é Lubə al. 28 Beɓa Jeju idə-dé panè: «Lokɨ a kuni Ngon lə dow kɨ́ taá ɓá a gəi kɨ́ ma̰ lé mꞌto njèkisɨ rəm, mꞌra né kɨ̀ dɔ rɔ-m al rəm. Ngà né kɨ́ Bɔbɨ-m ndó-m ɓá mꞌidə dow-je. 29 Njèkulə-m lé a̰ sə-m natɨ. Ḛ in̰ə-m kɨ̀ kár-m al. Kdɔtalə ma̰ mꞌra né-je kɨ́ nəl-é kɨ̀ ndɔ-je lay.»

30 Lokɨ Jeju pa ta-je kin bè lé, dow-je n̰a̰ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé. 31 Beɓa ḛ idə jipɨ-je kɨ́ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé lé panè: «Kinə a̰i dɔ ta-tɨ lə-m njángɨ rəmə, sə̰i ꞌtoi njéndó né-je lə-m kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 32 Sə̰i a gəi ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ à taa-si kilə-si taá.» 33 †Dḛ dꞌilə-é-tɨ panè: «Jḛ jꞌto nganka Abrakam ə jḛ jꞌto ɓə-je lə dow nja káre al, ngà ban ɓá i ꞌpanè ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ à taa-ji kilə-ji taá ɓəy wa?» 34 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ra majal lé to ɓə lə majal. 35 Ə ɓə lé ḛ à kisɨ mḛḛ kəy-tɨ lə ꞌɓa-é sar al, ngà ngon lə njékəy ɓá à kisɨ-tɨ sartagangɨ. 36 Beɓa kinə ma̰ Ngon lə Lubə ya mꞌtaa-si mꞌilə-si taá rəmə, a toi ɓə-je al ya tɔgrɔ-tɨ. 37 Mꞌgə kɨ́ sə̰i ꞌtoi nganka Abrakam ya ngà sə̰i ꞌsangi kdɔ tɔli-mi, kdɔtalə ꞌmbati ta lə-m. 38 Ma̰ mꞌpa ta dɔ né-tɨ kɨ́ mꞌoo rɔ Bɔbɨ-m-tɨ ə sə̰i kàrè ta kɨ́ ooi ta bɔbɨ-si-tɨ ɓá ꞌrai-né né tɔ.» 39 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Jḛ jꞌto kɨ́ gin ka-tɨ lə Abrakam.» Ə Jeju idə-dé panè: Kinə ꞌtoi kɨ́ gin ka-tɨ lə Abrakam rəmə, ꞌrai kullə ra Abrakam tɔ ɓane§. 40 Ngà kɨ́ ngɔsnè kinlé sə̰i ꞌndigi ꞌtɔli-mi, ma̰ kɨ́ mꞌidə-si ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ mꞌoo ta Lubə-tɨ. Né-é kin to né kɨ́ Abrakam ra al. 41 Ngà sə̰i lé ꞌrai kullə ra bɔbɨ-si. Dḛ dꞌidə-é panè: «Jḛ ꞌto ngan-je kɨ́ bɔbɨ-ji goto al. Bɔbɨ-ji ra káre-rè ə to Lubə.» 42 Jeju idə-dé panè: «Kinə Lubə ya to Bɔbɨ-si rəmə lé a ndigi-mi, kdɔ mꞌḭ rɔ Lubə-tɨ ɓá mꞌree; mꞌree kɨ̀ dɔ rɔ-m al, ngà to ḛ ɓá ulə-m. 43 Kdɔ ri ɓá sə̰i ꞌgəi mḛḛ ta lə-m al wa? Kdɔ sə̰i asi ndigi dɔ ta-tɨ lə-m al. 44 Sə̰i lé, bɔbɨ-si to Sú, adɨ sə̰i ꞌndigi rai né-je kɨ́ mḛḛ bɔbɨ-si ndigɨ. Ḛ to njétɔl dow-je lo kulə gin-é-tɨ nṵ ə ḛ a̰ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al, kdɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ goto ta-é-tɨ. Lokɨ ḛ ədɨ ta lé, to ta-je liə kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ya ɓá ḛ tḛḛ-né tin; kdɔ ḛ to njèkədta rəm, ɓá to bɔbɨ njékədta-je rəm tɔ. 45 Ngà ma̰ lé, sə̰i adi-mi mḛḛ-si al kdɔ mꞌpa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 46 Ná̰ dan-si-tɨ asɨ tɔjɨ kɨ́ mꞌra majal wa? Kinə mꞌpa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, kdɔ ri ɓá sə̰i adi-mi mḛḛ-si al wa? 47 Dow kɨ́ to kɨ́ lə Lubə lé oo ta lə Lubə. Sə̰i ooi ta lə Lubə al, kdɔ sə̰i ꞌtoi kɨ́ liə al.»

48 Jipɨ-je dꞌilə Jeju-tɨ ꞌpanè: «Pa kɨ́ jꞌpanè i ꞌto dow kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ rəm, ꞌɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-i-tɨ rəm kinlé to tó-é ya al wa?» 49 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Mꞌɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-m-tɨ al. Ngà ma̰ mꞌto dow kɨ́ mꞌun ta Bɔbɨ-m, ngà sə̰i ɓá uni ta-m al. 50 Ma̰ mꞌsangɨ riɓa lə-m al; dow káre kɨ́ njèsangɨ riɓa lə-m kɨ̀ njèkadɨ najɨ ya isɨ nɔ̰ɔ̰. 51 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə dow təl rɔ-é go ta-tɨ lə-m lé, à koy nda̰ al.» 52 Beɓa jipɨ-je dꞌidə-é ꞌpanè: «Kɨ́ nè kinlé, jꞌgə kɨ́ ɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-i-tɨ nɔ̰ɔ̰. Abrakam oy, njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kàrè dꞌoy tɔ ə i panè: “Kinə dow təl rɔ-é go ta-tɨ lə-m lé, à koy nda̰ al.” 53 Sé i ꞌboy itə ka-ji Abrakam kɨ́ oy lé wa? Njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kàrè dꞌoy rəm, ngà i oo rɔ-i kɨ ná̰ ya wa?» 54 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Kinə ma̰ ya mꞌɔsɨ gajɨ rɔ-m rəmə, kɔsɨ gajɨ rɔ lə-m to né kɨ́ kɔgɨ kare. To Bɔbɨ-m ɓá ɔsɨ gajɨ-m ə ḛ ɓá sə̰i ꞌpainè to Lubə lə-si! 55 Ə sə̰i ꞌgəi-é al; ngà ma̰ mꞌgə-é. Kinə mꞌpanè mꞌgə-é al rəmə, mꞌa to njèkədta madɨ-si tɔ. Ngà mꞌgə-é rəm, ɓá mꞌtəl rɔ-m go ta-tɨ liə rəm. 56 Ka-si Abrakam ra rɔnəl n̰a̰, lokɨ ḛ gɨr kɨ́ nꞌa koo ndɔ ree lə-m. Ḛ oo ndɔ ree lə-m ə ra-né rɔnəl.» 57 Rəmə jipɨ-je ꞌpa siə ꞌpanè: «I kan, ꞌra ɓal kɔrmḭ al ɓəy ya rəmə i ꞌɓa rɔ-i njèkoo Abrakam al ɓan wa!» 58 Jeju idə-dé panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kete ɓá kadɨ Abrakam isɨ lé, ma̰ mꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ ngá.» 59 Rəmə dḛ ꞌkote ər-je kdɔ tilə-é-né, ngà Jeju ɔtɨ ɓɔyɔ rɔ-é ə ɔtɨ rangɨ takəy-tɨ lə Lubə.

9

Jeju adɨ dingəm kɨ́ kəm-é tɔɔ lo kojɨ-é-tɨ oo lo

Mar 8:22-25; 10:46-52

1 Jeju isɨ dəə rəmə, oo dingəm kɨ́ kəm-é tɔɔ lo kojɨ-é-tɨ. 2 Beɓa njéndó né-je liə ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, dingəm kanlé, njékojɨ-é-je ɓá ꞌra majal əse to dajɨ rɔ-é ya ɓá ra majal ɓá kəm-é tɔɔ-né lo kojɨ-é-tɨ bè wa? 3 Jeju idə-dé panè: To ta lə majal liə əse majal lə njékojɨ-é-je ɓá kəm-é tɔɔ-né tin al; ngà tò bè kdɔ kadɨ Lubə ɔjɨ-né tɔ́gɨ-é ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ kɨ̀ takul-é. 4 Kada nè kin ya adi jꞌrai kullə-je lə njèkulə-m; kdɔ kinə ndɔ il rəmə, dow à kasɨ ra kullə al ngá. 5 †Lokɨ mꞌisɨ dɔnangɨ-tɨ nè ɓəy lé, mꞌto londógɨ lə dɔnangɨ.

6 Jeju pa ta kin bè ngá ɓá tubə man ta-é nangɨ lɔ̰y-né nangɨ, ɔr kəm njèkəmtɔ-tɨ lé 7 ə idə-é panè: ꞌƆw ꞌtogɨ kəm-i man dangɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Silowe kɨ́ kɔr mḛḛ-é to: Ngonnjèkullə. Beɓa njèkəmtɔ lé ɔw dangɨ Silowe-tɨ lé ɔw togɨ kəm-é; ə lokɨ isɨ təl rəmə, oo lo. 8 Beɓa njétakəy-je liə kɨ̀ dow-je kɨ́ kete dꞌoo-é kɨ́ to njèkisɨ kɔy né lé ꞌpanè: Ḛ kan ya ɓá to njèkisɨ kɔy né lé al wa? 9 Dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: To ḛ ya. Dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: To dow kɨ́ tana̰ siə ɓɨ to ḛ al. Ə ḛ ya panè: To ma̰ ya. 10 Beɓa dḛ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Ra ban ɓá kəm-i lé oo lo wa? 11 Njèkəmtɔ lé ilə-dé-tɨ panè: Dingəm kɨ́ ꞌɓa-é Jeju ɓá lɔ̰y nangɨ ɔr kəm-m-tɨ ə idə-m panè: ꞌƆw ꞌtogɨ kəm-i man dangɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Silowe. Beɓa mꞌɔw mꞌtogɨ kəm-m ya rəmə kəm-m oo lo. 12 Dḛ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Dingəm lé a̰ rá wa? Ḛ kɨ́ kete to njèkəmtɔ lé panè: Mꞌoo lo kɨ́ ɔw-tɨ al. 13 Rəmə dḛ dꞌɔr ḛ kɨ́ kete to njèkəmtɔ lé dꞌɔw siə rɔ Parisi-je-tɨ. 14 Ə to ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je ɓá Jeju lɔ̰y-né nangɨ ɔr kəm-é-tɨ adɨ-é oo-né lo tin. 15 Beɓa Parisi-je lé kàrè ꞌdəjɨ ḛ kɨ́ kete to njèkəmtɔ lé se ra ban ɓá kəm-é lé oo lo wa? Ḛ idə-dé panè: Ḛ lɔ̰y nangɨ ɔr kəm-m-tɨ ə mꞌɔw mꞌtogɨ rəmə mꞌoo lo. 16 Lokɨ ḛ pa ta kin bè rəmə, Parisi-je kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: To dow kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ al, kdɔtalə ilə kujɨ dɔ ndɔ taakoo-tɨ al. Ngà dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: Dow kɨ́ to njèramajal lé, à ra ban ɓá à ra nékɔjɨ-je kɨ́ titɨ-na̰ bè kin wa? 17 Ra adɨ gángɨ-na̰ tò dan-dé-tɨ. Beɓa dḛ ꞌtəl ꞌdəjɨ-é ɓəy ꞌpanè: I ya bè lé, ta ri ɓá i pa dɔ dow-tɨ kɨ́ adɨ kəm-i oo lo lé wa? Njèkəmtɔ lé ilə-dé-tɨ panè: Ḛ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ. 18 ꞌBoy-je lə jipɨ-je lé ꞌmbatɨ ndigɨ dɔ-tɨ kɨ́ dingəm kinlé kete to njèkəmtɔ ɓá ngɔsnè təl oo lo, adɨ dḛ ꞌɓa njékojɨ-é-je dꞌadɨ ꞌree. 19 Beɓa ꞌdəjɨ-dé ꞌpanè: Ḛ kanlé to ngon-si kɨ́ sə̰i ꞌpainè kəm-é tɔɔ lo kojɨ-é-tɨ lé ya ɓan wa? Ngà ra ban ɓá kɨ́ nè kin oo lo wa? 20 Njékojɨ-é-je lé ꞌpanè: Jḛ jꞌgə kɨ́ to ngon-ji ə kəm-é tɔɔ lo kojɨ-é-tɨ nṵ ya. 21 Ngà kəm rəbɨ kɨ́ ḛ oo-né lo ngá kin kàrè jꞌgə al rəm, ɓá dow kɨ́ adɨ kəm-é oo lo kin kàrè, jꞌgə-é al rəm tɔ. Sə̰i ya ꞌdəji-é ooi. Tɔgɨ gangɨ asɨ pa ta dɔ rɔ-é-tɨ. 22 Njékojɨ-é-je lé ꞌpa bè kdɔ dḛ ꞌɓəl ꞌboy-je lə jipɨ-je. Kdɔtalə ta-dé asɨ-na̰ kadɨ kinə dow kɨ́ rá-rá ya panè Jeju to Kristɨ* rəmə, kadɨ ꞌtubə-é kɔgɨ kəykəwna̰-tɨ lə-dé. 23 Gin-é kin ɓá njékojɨ-é-je ꞌpa-né ꞌpanè: To dow kɨ́ tɔgɨ gangɨ ə́n ə́ ꞌdəji-é ooi. 24 Beɓa dingəm kɨ́ kete to njèkəmtɔ lé, Parisi-je ꞌtəl ꞌɓa-é ɓa kɨ́ nja joo ə dꞌidə-é ꞌpanè: ꞌPa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ꞌɔsɨ-né gajɨ Lubə. Jḛ jꞌgə kɨ́ dingəm kinlé to njèramajal. 25 Ḛ ilə-dé-tɨ panè: Lé ḛ to njèramajal ya kàrè, ma̰ mꞌgə al. Ngà né káre kɨ́ mꞌgə ə́n: Kete mꞌto njèkəmtɔ ə ngɔsnè mꞌoo lo. 26 Dḛ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: Ri ɓá ḛ ra sə-i wa? Ḛ ra ban ɓá adɨ kəm-i lé oo lo wa? 27 Ḛ idə-dé panè: Ta kinlé mꞌpa kete ya sə̰i ooi al; ngà kdɔ ri ɓá sə̰i ꞌndigi kadɨ mꞌtəl mꞌidə-si ya ɓəy wa? Sə̰i kàrè ꞌndigi təli njéndó né-je liə tɔ wa? 28 Dḛ ꞌtajɨ-é ə ꞌpanè: I ɓá ꞌto njèndó né liə; jḛ jꞌto njéndó né-je lə Moiyijɨ. 29 Moiyijɨ lé, jḛ jꞌgə kɨ́ Lubə pa siə ta; ngà dow kanlé, jḛ jꞌgə lo kɨ́ tḛḛ-tɨ al. 30 Ḛ ilə-dé-tɨ panè: Ooi, né kɨ́ tò ɓəl ə́n: Jeju lé, sə̰i ꞌgəi lo kɨ́ ḭ-tɨ al ə ḛ ɓá adɨ kəm-m oo lo tin. 31 Jə̰i jꞌgəi kɨ́ Lubə oo ta lə njéramajal-je al. Ngà dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ ə ra né kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ lé, dowbé kin ɓá Lubə oo ta liə. 32 Dow kɨ́ kəm-é tɔɔ lo kojɨ-é-tɨ ya dow adɨ kəm-é oo lo adɨ jꞌoo ta-é nja káre al ya ɓəy. 33 Dingəm kɨ́ adɨ kəm-m oo lo kinlé, kinə ḭ rɔ Lubə-tɨ al lé, né káre ya kàrè à kasɨ ra al. 34 ꞌBoy-je lə jipɨ-je dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: I kɨ́ ꞌto njèramajal kɨ́ kojɨ kəy kin ya ɓá ꞌɓa rɔ-i njèndó-ji né al ɓan! Beɓa ꞌtubə-é lo kəwna̰-tɨ lə-dé kɔgɨ. 35 Jeju oo ta tubə kɨ́ ꞌtubə-é lé ə lokɨ ingə-é rəmə dəjɨ-é panè: ꞌAdɨ mḛḛ-i Ngon lə dow wa? 36 Ḛ dəjɨ Jeju panè: ꞌƁaɓe, Ngon lə dow ə to ná̰ ɓá kadɨ mꞌadɨ-é mḛḛ-m wa? 37 Jeju idə-é panè: Ngon lə dow lé, i oo-é ngá, to ma̰ kɨ́ ma̰ mꞌpa sə-i ta nè kin ya. 38 Beɓa ḛ panè: Mꞌadɨ-i mḛḛ-m, ꞌƁaɓe, ə ɔsɨ dɔ-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ. 39 Go-tɨ, Jeju panè: Mꞌree dɔnangɨ-tɨ nè kdɔ gangta. Kdɔ kadɨ njékəmtɔ-je dꞌoo lo ə njékoo lo-je ꞌtəl njékəmtɔ-je tɔ. 40 Lokɨ Parisi-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dꞌa̰ siə natɨ dꞌoo ta-je kin bè lé, ꞌpa siə ꞌpanè: Jḛ kàrè jꞌto njékəmtɔ-je tɔ wa? 41 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Kinə ꞌtoi njékəmtɔ-je rəmə, lé majal lə-si à goto. Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin sə̰i ꞌpainè: Jḛ jꞌto njékoo lo-je. Beɓa majal lə-si tò lo tò-é-tɨ tɔ.

10

Njèkul batɨ-je kɨ́ majɨ

1 «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə dow andɨ go batɨ-je-tɨ kɨ̀ tarəbɨ gali al, ngà al kɨ̀ dɔ gali kəl-é-tɨ kɨ́ rangɨ lé dowbé to njèɓogɨ, to bɔkaya. 2 Ngà dow kɨ́ andɨ kɨ̀ tarəbɨ gali lé to njèkul batɨ-je. 3 Njèngəm takəy tḛḛ tarəbɨ adɨ-é ə batɨ-je dꞌoo ndi-é. Rəmə batɨ-je kɨ́ ꞌto ꞌliə lé, ḛ ɓa-dé kɨ̀ ri-dé ri-dé, ə ɔr nɔ̰̀-dé tḛḛ sə-dé ndaa-tɨ. 4 Lokɨ ḛ adɨ batɨ-je liə ꞌtḛḛ ndaa-tɨ lay rəmə, ḛ njiyə nɔ̰̀-dé-tɨ, ə batɨ-je lé ꞌndole go-é kdɔ dḛ ꞌgə ndi-é. 5 Dow kɨ́ to mba lé, batɨ-je dꞌa ka̰y-é ka̰ ngərəngɨ ɓɨ dꞌa ndole go-é al; kdɔ dḛ ꞌgə ndi mba-je al.» 6 Dow-je ꞌgə mḛḛ gosta kɨ́ Jeju pa sə-dé kinlé al. 7 Beɓa Jeju təl pa ɓəy panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; ma̰ mꞌto tarəbɨ kəy lə batɨ-je. 8 Dḛ lay kɨ́ ꞌree nɔ̰̀-m-tɨ kete lé, ꞌto njéɓogɨ-je kɨ̀ bɔkaya-je, adɨ batɨ-je dꞌoo ta lə-dé al. 9 Ma̰ mꞌto tarəbɨ, adɨ kinə dow andɨ kɨ̀ tarəbɨ kɨ́ rɔ-m-tɨ rəmə, à kajɨ; ḛ à kandɨ rəm, à tḛḛ rəm, ɓá à kingə nékuso rəm tɔ. 10 Ngà njèɓogɨ lé, ḛ ree kdɔ ɓogɨ né rəm, tɔl né rəm, ɓá tujɨ né rəm. Ngà ma̰ mꞌree kdɔ kadɨ dow-je dꞌisɨ kəm ə kadɨ kiskəm lə-dé kinlé majɨ-é al dɔ lo rəm tɔ. 11 Ma̰ mꞌto njèkul batɨ-je kɨ́ majɨ. Njèkul batɨ-je kɨ́ majɨ lé, ilə rɔ-é kɔgɨ kdɔ batɨ-je liə. 12 Ngà njèrakullə là kɨ́ to njèkul batɨ-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al, adɨ ꞌto batɨ-je liə al rəm lé, lokɨ ḛ oo jagɨm isɨ ree rəmə, tusɨ batɨ-je in̰ə-dé a̰y adɨ jagɨm ree tuwə-dé ə sane ndəgɨ-é-je katɨ-katɨ. 13 Dow kinlé ra bè kdɔ ḛ to njèrakullə là adɨ usɨ-é dɔ batɨ-je-tɨ al. Ma̰ mꞌto njèkul batɨ-je kɨ́ majɨ. 14 †Mꞌgə batɨ-je lə-m rəm, batɨ-je lə-m kàrè ꞌgə-m rəm tɔ. 15 Titɨ kɨ́ Bɔbɨ-m gə-m-né lé, ma̰ kàrè mꞌgə Bɔbɨ-m tɔ ə mꞌilə rɔ-m kɔgɨ kdɔ batɨ-je lə-m. 16 Mꞌɔw kɨ̀ batɨ-je kɨ́ rangɨ nɔ̰ɔ̰, ngà goto ɓá ꞌgoto mḛḛ gali-tɨ nè ɓəy. Dḛ kinlé tò kadɨ mꞌree sə-dé; dḛ dꞌa koo ndi-m ə dꞌa to nékul-je kɨ́ káre-rè rəm, njèkul-dé à ꞌra káre-rè rəm tɔ. 17 Bɔbɨ-m ndigɨ-m kdɔ kilə kɨ́ mꞌilə rɔ-m kɔgɨ kdɔ kadɨ mꞌtəl mꞌisɨ kəm gogɨ. 18 Ma̰ ya mꞌilə rɔ-m kɔgɨ kɨ̀ mḛḛ ndigɨ lə-m ɓɨ dow à tɔl-m kɨ̀ dɔ rɔ-é al. Mꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ mꞌilə rɔ-m kɔgɨ rəm, ɓá mꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ mꞌtəl mꞌisɨ kəm gogɨ rəm; ḛ ɓá to ndu kɨ́ mꞌingə rɔ Bɔbɨ-m-tɨ.»

19 Ta-je kinlé ra adɨ gángɨ-na̰ tò dan jipɨ-je-tɨ rangɨ ya ɓəy. 20 Dow-je n̰a̰ dan-dé-tɨ ya ꞌpanè: «Ḛ ɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-é-tɨ rəm, to mbə́ rəm. Ngà kdɔ ri ɓá ooi ta liə wa?» 21 Dḛ kɨ́ madɨ-je ꞌpanè: «Ta-je liə to ta lə dow kɨ́ ɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-é-tɨ al. Sé dow kɨ́ ɔw kɨ̀ ndil kɨ́ majɨ al mḛḛ-é-tɨ lé à kasɨ kadɨ njèkəmtɔ oo lo tɔ wa?»

Jipɨ-je ꞌmbatɨ ta lə Jeju

22 Ndɔ káre bè ꞌra na̰y kəy lə Lubə mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ na̰y kul-tɨ. 23 Jeju njiyə ndó rɔ-é takəy-tɨ lə Lubə gin pal-tɨ lə Salomɔ̰. 24 Rəmə ꞌboy-je lə jipɨ-je dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-é ə dəjɨ-é ꞌpanè: «Kàdɨ̀ ban ɓá i a kadɨ mḛḛ-ji usɨ nangɨ wa? Kinə i ya ꞌto Kristɨ* lé rəmə ꞌidə-ji rəsɨ.» 25 Jeju ilə-dé-tɨ ꞌpanè: «Ma̰ mꞌidə-si ya ngà sə̰i ooi kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. Kullə-je kɨ́ mꞌra kɨ̀ ri Bɔbɨ-m kin ya asɨ kadɨ ꞌgəi-mi-né. 26 Ngà sə̰i adi mḛḛ-si al kdɔ sə̰i ꞌtoi kɨ́ dan batɨ-je-tɨ lə-m al. 27 Batɨ-je lə-m dꞌoo ndi-m ꞌgə; ma̰ mꞌgə-dé ə dḛ ꞌndole go-m. 28 Ma̰ mꞌadɨ-dé kiskəm kɨ́ sartagangɨ; dḛ dꞌa koy nda̰ al rəm, ɓá dow à kasɨ taa-dé ji-m-tɨ al rəm tɔ. 29 Bɔbɨ-m kɨ́ adɨ-m-dé lé, tɔ́gɨ-é itə tɔ́gɨ-je lay ə dow kɨ́ asɨ taa-dé ji Bɔbɨ-m-tɨ ya goto. 30 Ma̰ lé, jḛ kɨ̀ Bɔbɨ-m jꞌto dow-je kɨ́ káre-rè.»

31 Nja káre ya ɓəy, jipɨ-je dꞌɔy ər-je kdɔ tilə-é-né tɔl-é. 32 Beɓa ḛ idə-dé panè: «Mꞌra kullə-je kɨ́ majɨ-majɨ n̰a̰ kɨ́ ḭ rɔ Bɔbɨ-m-tɨ mꞌadɨ ooi. Dan kullə-je-tɨ kɨ́ mꞌra kinlé ḛ kɨ́ rá ɓá ꞌndigi ꞌtiləi-mi kɨ̀ ər kdɔ wa?» 33 Ə ꞌboy-je lə jipɨ-je lé dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Jḛ jꞌndigɨ tɔl-i kdɔ kullə-je kɨ́ majɨ-majɨ kin al; ngà kdɔ i kɨ́ ꞌto dow ya rəmə ꞌɓa rɔ-i Lubə, adɨ ta kin to takɔbɨ!» 34 Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Mḛḛ ndukun-je-tɨ lə-si lé ꞌndàngɨ panè: “Ma̰ Lubə mꞌpanè sə̰i ꞌtoi lubə-je.” 35 Dow-je kɨ́ Lubə pa sə-dé ta ya ɓá ndukun ɓa-dé lubə-je lé al wa! Ə ta kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa lé dow à kɔr kɔgɨ al rəm tɔ! 36 Ma̰ lé, Bɔbɨ-m ɔr-m ində-m tagay ə ulə-m dɔnangɨ-tɨ nè, rəmə sə̰i ꞌpainè: “Mꞌpa ta kɔbɨ dɔ Lubə-tɨ.” Kdɔ pa kɨ́ mꞌpanè: “Mꞌto Ngon lə Lubə.” 37 Kinə mꞌra kullə-je lə Bɔbɨ-m al rəmə, adi-mi mḛḛ-si al! 38 Ngà kinə kullə-je kɨ́ mꞌra lé to kullə-je lə Bɔbɨ-m ya, ə́ kinə ma̰ ɓá lé adi-mi mḛḛ-si al kàrè rəmə, adi mḛḛ-si kullə ra-m-je kinlé ɓəl ɓane. Beɓa a gəi majɨ yə́rə́rə́ kɨ́ Bɔbɨ-m to kɨ́ lə-m ə ma̰ mꞌto kɨ́ lə Bɔbɨ-m tɔ.» 39 Dḛ ꞌtəl ꞌsangɨ kadɨ dꞌuwə-é, ngà ḛ tḛḛ ji-dé-tɨ. 40 †Beɓa Jeju təl ɔw gidɨ ba Jurdḛ-tɨ gogɨ, lo-tɨ kɨ́ Ja̰ ulə gin ra dow-je batḛm-tɨ ə ḛ isɨ-tɨ. 41 Dow-je n̰a̰ ya ꞌree rɔ-é-tɨ ə ꞌpanè: «Nékɔjɨ káre ya kàrè Ja̰ ra al, ngà ta-je lay kɨ́ Ja̰ pa dɔ dow-tɨ kinlé to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 42 Lo-é-tɨ kinlé dow-je n̰a̰ ya dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju.»

11

Koy lə Lajar

1 †Dingəm káre bè kɨ́ ri-é lə Lajar ɓá rɔ-é to-é. Ḛ to dow kɨ́ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani kɨ́ to ɓekojɨ Mari dḛ kɨ̀ ngonkɔ̰-é Martɨ. 2 †Mari kinlé ɓá ndɔkɨ ur ubɨ dɔ ꞌƁaɓe-tɨ ə uwə bəl dɔ-é bɔr-né nja-é lé. Ḛ to kɔ̰nan Lajar kɨ́ rɔ-é to-é lé. 3 Ngankɔ̰-na̰-je kɨ́ dené kɨ́ joo kinlé dꞌulə kullə dꞌidə Jeju ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, ḛ kɨ́ i ꞌndigɨ-é lé, rɔ-é to-é.» 4 Lokɨ Jeju oo ta kinlé rəmə panè: Mɔ̰y kinlé à tḛḛ koy al. To mɔ̰y kɨ́ à ra kadɨ ri Lubə ɓa-né rəm, ɓá kɨ̀ takul mɔ̰y kinlé ya dow-je dꞌa kɔsɨ-né gajɨ Ngon lə Lubə rəm tɔ. 5 Martɨ kɨ̀ ngonkɔ̰-é Mari, kɨ̀ kɔ̰nan-dé Lajar lé ꞌto dow-je kɨ́ Jeju ndigɨ-dé. 6 Lokɨ Jeju oo ta rɔto lə Lajar lé, ḛ isɨ lo kɨ́ isɨ-tɨ lé ya ra ndɔ joo go-tɨ ɓəy; 7 ngà ɓá idə njéndó né-je liə panè: «Jꞌtəli jꞌɔwi dɔnangɨ Jude-tɨ gogɨ.» 8 Rəmə njéndó né-je liə dꞌidə-é ꞌpanè: Njèndó dow-je né, i kɨ́ ngɔsnè ɓəy ə́ jipɨ-je ꞌsangɨ kdɔ tilə-i kɨ̀ ər tɔl-i lé ya ꞌge təl kɔw dɔnangɨ Jude-tɨ gogɨ ɓəy wa! 9 Jeju ilə-dé-tɨ panè: Lo kɨ́ kada lé, kàdɨ̀ ra-tɨ dɔgɨ gidɨ-é joo ya al wa? Kinə dow ɔw njiyə kada lé, à dar né al, kdɔ lo ndógɨ dɔnangɨ-tɨ adɨ dowbé oo lo. 10 Ngà kinə dow njiyə ndɔɔ rəmə, à dar né, kdɔ lo ndógɨ nɔ̰̀-é-tɨ al. 11 Jeju pa ta-je kinlé bè ngà ɓá idə njéndó né-je liə panè: Nam-ji Lajar lé tò ɓi ə́ mꞌa kɔw ndəl-é ɓane. 12 Ə njéndó né-je ꞌpanè: ꞌƁaɓe, kinə tò ɓi lé à kingə lapiya. 13 Jeju lé pa ta koy lə Lajar, ngà njéndó né-je ꞌgɨr kɨ́ ḛ pa ta lə ɓi kɨ́ tò kare. 14 Beɓa Jeju idə-dé rəsɨ panè: Lajar lé oy. 15 Ə kɨ́ sɔbɨ dɔ-si sə̰i rəmə rɔ-m nəl-m kdɔ goto kɨ́ mꞌgoto siə nṵ. Né kin à ra kadɨ adi-mi-né mḛḛ-si. Ngà adɨ jꞌɔwi kɨ rɔ-é-tɨ nɔ̰ɔ̰. 16 Rəmə Tomasɨ kɨ́ ꞌɓa-é Ndungə lé, idə ndəgɨ njéndó né-je panè: Jə̰i kàrè jꞌɔwi, kdɔ kadɨ jꞌoyi kɨ̀ Jeju lé tɔ. 17 Lokɨ Jeju ɔw tḛḛ rəmə, ḛ oo kɨ́ ꞌdubɨ Lajar ra ndɔ sɔ ngá. 18 Ə kḭ Betani kɔw Jorijalḛm lé, à kasɨ kulə mɛtər mutə je bè. 19 Jipɨ-je n̰a̰ ya ꞌree rɔ Martɨ-tɨ kɨ̀ Mari ꞌree ꞌsɔl mḛḛ-dé kdɔ koy lə kɔ̰nan-dé lé. 20 Lokɨ Martɨ oo kɨ́ Jeju ɔw ree nɔ̰ɔ̰ rəmə, ḛ ḭ ɔw tilə kəm-é, ngà Mari ɓá isɨ nangɨ mḛḛ kəy-tɨ. 21 Martɨ idə Jeju panè: ꞌƁaɓe, kinə ndɔ-é-tɨ isɨ nè lé, kɔ̰nan-m à koy al. 22 Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya kàrè mꞌgə kɨ́ né lay kɨ́ i ꞌdəjɨ Lubə lé, Lubə à ra kadɨ-i. 23 Jeju idə-é panè: Kɔ̰nan-i lé, à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ. 24 Ə Martɨ ilə-é-tɨ panè: Mꞌgə kɨ́ dɔbəy ndɔ-tɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, ḛ à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ tɔ. 25 Jeju ilə-é-tɨ panè: Ma̰ lé mꞌto njèkadɨ dow-je ꞌtɔsɨ ndəl dꞌində lo ꞌtḛḛ rəm, ɓá mꞌto njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm rəm tɔ. Dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é lé, lé oy ya kàrè dowbé à kisɨ kəm rəm, 26 ná̰-ná̰ kɨ́ isɨ kɨ̀ dɔ-é taá ə adɨ-m mḛḛ-é lé, à koy nda̰ al. Ta kinlé ꞌoo kɨ́ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ wa? Martɨ ilə-é-tɨ panè: 27 Oiyo, ꞌƁaɓe, mꞌadɨ mḛḛ-m kɨ́ i ꞌto Ngon lə Lubə, ꞌto Kristɨ kɨ́ tò kadɨ à ree dɔnangɨ-tɨ. 28 Lokɨ ḛ pa ta kinlé rəmə, ḛ ɔsɨ təl ɔw ɓa ngonkɔ̰-é Mari kɨ̀ kár-é ɓá idə-é ta n̰ɔ̰m-n̰ɔ̰m panè: Njèndó dow-je né ree a̰ nɔ̰ɔ̰ ə́ ɓa-i. 29 Lokɨ Mari oo ta kinlé taá ya rəmə, ḛ ɔsɨ nangɨ ratɨ ḭ taá ɔw kɨ rɔ Jeju-tɨ. 30 Ə Jeju lé ya kàrè ree tḛḛ mḛḛ ɓe-tɨ al ɓəy. Ngà ḛ a̰ lo-tɨ kɨ́ kete Martɨ tilə kəm-é ingə-é-tɨ lé. 31 Lokɨ jipɨ-je kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ Mari mḛḛ kəy-tɨ dꞌisɨ ꞌsɔl mḛḛ-é lé dꞌoo kɨ́ ḛ ubɨ nangɨ ratɨ ḭ taá tḛḛ ndaa-tɨ rəmə, ꞌgɨr kɨ́ isɨ ɔw dɔɓadɨ-tɨ kdɔ kɔw nɔ̰, adɨ dꞌḭ dꞌun go-é. 32 Lokɨ Mari ree tḛḛ lo-tɨ kɨ́ Jeju a̰-tɨ ɓá oo-é rəmə usɨ nangɨ nja-é-tɨ ə panè: ꞌƁaɓe, kinə ndɔ-é-tɨ isɨ nè lé, kɔ̰nan-m à koy al. 33 Lokɨ Jeju oo kɨ́ Mari a̰ nɔ̰ rəm, ɓá jipɨ-je kɨ́ ꞌree siə kàrè dꞌa̰ ꞌnɔ̰ rəm lé mḛḛ-é ḭ puu adɨ dɔ-é təl wəksə. 34 Beɓa ḛ dəjɨ-dé panè: Iləi-é lo kɨ́ rá-tɨ wa? Ə dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: ꞌƁaɓe, ꞌree ə ꞌa koo. 35 Jeju nɔ̰. 36 Rəmə jipɨ-je lé ꞌpanè: Ooi ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ Lajar tana̰ kin! 37 Ngà dḛ kɨ́ ná̰-je dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Ḛ kɨ́ ndɔkɨ adɨ njèkəmtɔ oo lo lé, ra ban ɓá adɨ dingəm kin isɨ kəm tɔ al wa?» 38 Mḛḛ Jeju təl ḭ puu rangɨ ya ɓəy ə ḛ ɔtɨ ɔw dɔɓadɨ-tɨ. Ɓadɨ lé to bole mbal ɓá dꞌutɨ ta-é kɨ̀ ər. 39 Jeju panè: ꞌNdubri ər lé kɨ́ rangɨ. Rəmə Martɨ kɨ́ kɔ̰nan njègoto lé idə-é panè: ꞌƁaɓe, nin lé ra ndɔ sɔ adɨ ətɨ ngá. 40 Ə Jeju idə-é panè: Kete mꞌidə-i mꞌpanè kinə ꞌadɨ-m mḛḛ-i lé ꞌa koo tɔ́gɨ lə Lubə ya al wa? 41 Beɓa dow-je ꞌndubru ər lé kɨ rangɨ ə Jeju itə kəm-é kɨ taá ɓá panè: Bɔbɨ-m, mꞌra-i oiyo, kdɔ ta kɨ́ mꞌpa sə-i lé oo ndi-m. 42 Ma̰ rəmə, mꞌgə kɨ́ ndɔ-je lay ya i oo ta kɨ́ mꞌpa sə-i ya, ngà to ta lə kosɨ dow-je kɨ́ ꞌgəə dɔ-m kin ɓá mꞌpa ta kin bè, kdɔ kadɨ ꞌgə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ma̰ lé, to i ya ɓá ulə-m. 43 Lokɨ Jeju pa ta-je kin bè lé, ḛ ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: Lajar, ꞌtḛḛ ndaa-tɨ. 44 Beɓa njègoto lé ində lo tḛḛ ə nja-é-je kɨ̀ ji-é-je tò kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ ꞌɓindɨ-né rəm, ɓá ta kəm-é to kɨ̀ kubɨ kɨ́ ꞌndəm-né lé rəm tɔ. Jeju idə-dé panè: ꞌTuti né-je kɨ́ rɔ-é-tɨ ə in̰əi-é adi-é ɔw.

ꞌBoy-je lə jipɨ-je ꞌsangɨ tɔl Jeju

Mat 26:1-5; Mar 14:1-2; Luk 22:1-2

45 Jipɨ-je n̰a̰ kɨ́ ree rɔ Mari-tɨ ɓá dꞌoo né kɨ́ Jeju ra lé bè rəmə, dꞌadɨ-é mḛḛ-dé. 46 Ngà dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-dé-tɨ ꞌtəl dꞌɔw dꞌingə Parisi-je ə ꞌpa ta lə né kɨ́ Jeju ra lé dꞌadɨ-dé. 47 Beɓa njékun dɔ njégugné-je, kɨ̀ Parisi-je kɨ́ ꞌto ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je lé dꞌingə-na̰ ə ꞌpanè: Ri ɓá jꞌa rai wa? Dingəm kinlé ra nékɔjɨ-je n̰a̰. 48 Kinə jꞌin̰əi-é jꞌadi-é ra par-par rəmə, dow-je lay ya dꞌa kadɨ-é mḛḛ-dé ə dow-je kɨ́ Rɔm dꞌa ree tujɨ lo lə-ji kɨ́ aa njay kin rəm, ɓá dꞌa tujɨ gin dow-je lə-ji rəm tɔ. 49 Dow káre dan ꞌboy-je-tɨ kɨ́ ri-é lə Kayipɨ kɨ́ to burə dɔ njégugné-je ɓal-é-tɨ kinlé, idə-dé panè: Sə̰i lé, né káre ya kàrè ꞌgəi-tɨ al! 50 Dow káre-rè kɨ́ kadɨ oy ə jipɨ-je lay dꞌoy-né al rəm, ɓá ɓe lə-si kɨ̀ ta tatɨ-é lay tujɨ-né al rəm kinlé to né kɨ́ majɨ n̰a̰ kdɔ-si. Sə̰i ꞌgəi kɨ́ bè kin al wa? 51 Ta kinlé, to Kayipɨ ya kɨ̀ dɔ-é ɓá ɔjɨ mḛḛ-é-tɨ pa al. Ngà to kɨ́ ḛ to burə dɔ njégugné-je ɓal-é-tɨ kinlé ɓá Lubə ində-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju ta-é-tɨ adɨ-é pa-né ta lə koy kɨ́ Jeju à koy gangɨ-né dɔ jipɨ-je tin. 52 Ə ḛ à koy kdɔ jipɨ-je par al, ngà à koy kdɔ kəw-né ngan lə Lubə kɨ́ ꞌsane-na̰ kin kɨ natɨ, təl-dé-né dajɨ rɔ kɨ́ káre-rè. 53 Ndɔ-é-tɨ kɨ́ dꞌingə-né-na̰ kinlé, dꞌun ndu-dé kadɨ ꞌtɔl Jeju. 54 Ə gangɨ-é-tɨ kin ya Jeju njiyə-né ndaa-tɨ dan jipɨ-je-tɨ al, adɨ ḛ ɔw kɨ̀ njéndó né-je liə adɨ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Eprayim, dɔnangɨ-tɨ kɨ́ tò ngɔsi kɨ̀ diləlo. 55 Ndɔ ra na̰y Pakɨ lə jipɨ-je nà̰y ngɔsi, adɨ dow-je n̰a̰ dꞌḭ mḛḛ ɓe-je-tɨ lə-dé tin ꞌree ɓebo Jorijalḛm-tɨ kete nɔ̰̀ ndɔ Pakɨ-tɨ, kdɔ kaa rɔ-dé dɔ majal-je-tɨ. 56 Dḛ ꞌsangɨ Jeju, adɨ ꞌdəjɨ-na̰ ta takəy-tɨ lə Lubə ꞌpanè: Ḛ lé, sə̰i ꞌgɨri kɨ́ à ree lo ra na̰y-tɨ lé əse à ree al wa? 57 Ə njékun dɔ njégugné-je, kɨ̀ Parisi-je dꞌun ndu kadɨ kinə dow madɨ gə lo kɨ́ Jeju lé isɨ-tɨ rəmə, nane dɔ-é kadɨ dꞌuwə-é.

12

Kɔw Jeju mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani

Mat 26:6-13; Mar 14:3-9; Luk 7:36-38

1 Lokɨ nà̰y ndɔ mɛkḛ ɓəy ɓá ndɔ ra na̰y Pakɨ à kasɨ lé, Jeju ɔw mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani kɨ́ to ɓe lə Lajar kɨ́ ndɔkɨ oy adɨ ꞌdubɨ-é ɓá Jeju adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé. 2 Lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ lé, ꞌra nékuso dꞌadɨ-é ꞌra-é-né mba. Martɨ ɓá to njèkoo go-dé ə Lajar isɨ kɨ̀ mba-je natɨ ta nékuso-tɨ. 3 †Beɓa Mari un ubɨ wale kɨ́ ꞌɓa-é nár kɨ́ yə́rə́rə́ adɨ ətɨ majɨ rəm, là-é n̰a̰ rəm ya ree ur nja Jeju-tɨ ɓá bɔr kɨ̀ bəl dɔ-é; ə ba̰y ubɨ lé taa mḛḛ kəy pəl-pəl. 4 Ngà Judasɨ Iskariyotɨ kɨ́ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju kɨ́ ḛ ɓá à to njèkun dɔ-é lé panè: 5 Ubɨ kinlé kdɔ ri ɓá tokɨ taa-né là kɨ́ à kasɨ kəm kullə kɨ́ ndɔ ɓumutə ə ree ləbɨ njéndoo-je al wa? 6 Ḛ pa bè lé, to ta ɓá ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ njéndoo-je al, ngà kdɔtalə ḛ lé to njèɓogɨ; adɨ mbu là kɨ́ tò ji-é-tɨ lé, taá-taá isɨ ɓogɨ là mḛḛ-é-tɨ uso. 7 Beɓa Jeju panè: ꞌIn̰ə dené lé jeke; ḛ ra né kin bè ngəbɨ-né ndɔ dubɨ-m. 8 Njéndoo-je lé dꞌa kisɨ sə-si kɨ̀ ndɔ-je lay, ngà ma̰ lé, mꞌa kisɨ sə-si kɨ̀ ndɔ-je lay al. 9 Lokɨ kosɨ jipɨ-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy dꞌoo poy Jeju kɨ́ isɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Betani nɔ̰ɔ̰ lé, dḛ ꞌree kdɔ kadɨ dꞌoo Jeju rəm, kdɔ kadɨ dꞌoo-né Lajar kɨ́ ndɔkɨ oy ɓá ḛ adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé rəm tɔ. 10 Beɓa njékun dɔ njégugné-je dꞌun ndu-dé kadɨ ꞌtɔl Lajar tɔ. 11 Kdɔ ta liə ɓá jipɨ-je n̰a̰ ya dꞌin̰ə-dé-né ə dꞌadɨ-né mḛḛ-dé Jeju.

Kɔw Jeju ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Mat 21:1-11; Mar 11:1-10; Luk 19:29-44

12 Lo aa go-tɨ lé, kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kɨ́ ꞌree lo ra na̰y Pakɨ-tɨ, dꞌoo poy Jeju kɨ́ isɨ ɔw kɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 13 Beɓa ꞌtə́tɨ balkəm tan-je ji-dé-tɨ ꞌtilə-né kəm-é ə ꞌpa ta kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy-boy ꞌpanè:

«Kɔsgajɨ kɨ dɔ-i-tɨ!

Kadɨ Lubə tɔr ndi-é dɔ dow-tɨ

kɨ́ njèree kɨ̀ ri ꞌƁaɓe kɨ́ to ngar lə Israyel-je.»

14 Jeju ingə ngon koro, ə al isɨ dɔ-é-tɨ titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè:

15 Ngonmandɨ kɨ́ ɓebo Siyɔ̰-tɨ,* ꞌɓəl al.

ꞌOo, ngar lə-i isɨ dɔ ngon koro-tɨ isɨ ree.

16 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, njéndó né-je liə ꞌgə mḛḛ né-je kɨ́ ra né kinlé al ɓəy; ngà lokɨ Lubə ulə riɓa dɔ-é-tɨ ɓəy ɓá mḛḛ-dé ole dɔ-tɨ titɨ kɨ́ né-je kinlé, ꞌndàngɨ ta-é mḛḛ mbete-tɨ ꞌsɔbɨ-né dɔ-é adɨ né-je kinlé, ꞌra kdɔ ta liə.

17 Kosɨ dow-je kɨ́ ndɔkɨ dꞌa̰ kɨ̀ Jeju natɨ ɓá ɓa-né Lajar ɓe nin-tɨ adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, dꞌɔr poy-é dꞌadɨ dow-je. 18 Gin-é kin ɓá kosɨ dow-je ꞌtilə-né kəm Jeju; kdɔtalə koo kɨ́ dꞌoo poy nékɔjɨ kɨ́ ndɔkɨ ḛ ra lé. 19 Beɓa Parisi-je dꞌidə-na̰ ꞌpanè: Ooi, sə̰i a̰i kare ngá ɓan al! Dow-je lay ya dꞌun go-é.

Jeju pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ koy-é

20 Grɛkɨ-je madɨ dꞌɔw dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌɔw Jorijalḛm ndɔ ra na̰y Pakɨ-tɨ kdɔ kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ. 21 Beɓa dꞌɔw rɔ Pilipɨ-tɨ kɨ́ to dow kɨ́ Betsayda, dɔnangɨ Galile-tɨ ꞌdəjɨ-é ꞌpanè: «ꞌƁa-ji, jꞌndigɨ koo Jeju.» 22 Beɓa Pilipɨ ɔw idə Andre, adɨ dḛ joo lay dꞌɔw dꞌidə Jeju.

23 Jeju idə-dé panè: Dɔkaglo asɨ kadɨ Lubə ulə riɓa dɔ Ngon lə dow-tɨ ngá. 24 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə dow un ka̰a̰ ko dubɨ nangɨ adɨ oy al lé, à ra káre-rè; ngà kinə ꞌdubɨ nangɨ dꞌadɨ oy rəmə, à kubə kdɔ kandɨ n̰a̰. 25 †Dow kɨ́ ta rɔ-é to-é n̰a̰ rəmə à tujɨ rɔ-é, ngà dow kɨ́ ta rɔ-é to-é al dɔnangɨ-tɨ nè lé, à kajɨ rɔ-é kajɨ kɨ́ sartagangɨ tɔ. 26 Kinə dow ndigɨ ra kullə kadɨ-m rəmə, kadɨ dowbé un go-m ə lokɨ ma̰ mꞌisɨ-tɨ lé, lo-é ya ngonnjèkullə lə-m à kisɨ-tɨ tɔ. Kinə dow ra kullə adɨ-m lé, Bɔbɨ-m à kulə riɓa dɔ-é-tɨ tɔ. 27 Kɨ́ nè kinlé, dɔ-m təl wəksə. Əjè mꞌpanè ri ngá wa? Kadɨ mꞌpanè Bɔbɨ-m, ꞌajɨ-m dɔkaglo-tɨ kin wa? Ngà kɔ̰̀ kin ya ɓá ma̰ mꞌree kdɔ ɓá mꞌtḛḛ-né sar dɔkaglo-tɨ kin tin. 28 Bɔbɨ-m, ꞌadɨ ri-i ɓa!

Rəmə ndi dow ɓa mḛḛ dɔra̰-tɨ panè: Mꞌadɨ ri-m ɓa ə mꞌa təl kadɨ ri-m ɓa ya ɓəy.

29 Kosɨ dow-je kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ kɨ́ dꞌoo ndi dow lé, ꞌpanè to ndi ɓá ndàngɨ. Dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: To malayka ɓá pa siə ta. 30 Beɓa Jeju təl un ta panè: Ndi dow kinlé ɓa kdɔ ta lə-m al ngà ɓa kdɔ ta lə-si. 31 Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, to dɔkaglo gangta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ngá; kɨ́ nè kinlé to dɔkaglo tubə njèkɔ̰ɓe† kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɔgɨ ngá. 32 Ngà ma̰ rəmə, lokɨ dꞌa kun-m dɔnangɨ-tɨ nè kɨ taá lé, mꞌa kɔr dow-je lay go-m-tɨ. 33 Jeju pa bè kdɔ tɔjɨ-né kəm rəbɨ koy kɨ́ ḛ à koy. 34 Beɓa kosɨ dow-je ꞌpanè: Ndukun lə-ji ndó-ji kɨ́ Kristɨ‡ lé à kisɨ kəm sartagangɨ; ngà ban ɓá i ꞌpanè: Tò kadɨ dꞌa kun Ngon lə dow kɨ taá ɓəy wa? Ná̰ ɓá to Ngon lə dow lé wa? 35 Jeju idə-dé panè: Lo kɨ́ ndógɨ tò dan-si-tɨ nè kɨ mbɔr sḛ ɓəy. Lo kɨ́ ndógɨ kɨ́ ingəi kinlé, ꞌnjiyəi-tɨ kdɔ kadɨ londul ubə-si nangɨ busɨ al. Kdɔtalə dow kɨ́ njiyə londul-tɨ lé, ḛ gə lo kɨ́ isɨ ɔw-tɨ al. 36 Lokɨ lo kɨ́ ndógɨ tò dan-si-tɨ nè ɓəy lé, adi-é mḛḛ-si kdɔ kadɨ ꞌtəli-né ngan-je lə lo kɨ́ ndógɨ.

Jeju pa ta kin bè rəmə ɔtɨ ɔw ɓɔyɔ rɔ-é ngərəngɨ sə-dé.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ mḛḛnga̰ lə kosɨ dow-je

37 Jeju ra nékɔjɨ-je n̰a̰ takəm-dé-tɨ ya ngà, dḛ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé al, 38 bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ Ejay kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa lé, né-é ra né; ndɔkɨ Ejay panè: ꞌƁaɓe, ta-je kɨ́ jꞌidə-dé kinlé, ná̰ ɓá oo adɨ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ wa? Ə ná̰ ɓá ꞌƁaɓe tɔjɨ-é tɔ́gɨ liə adɨ-é oo wa? 39 Lo kadɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé goto, titɨ kɨ́ ndɔkɨ Ejay pa-né ɓəy panè: 40 Lubə utɨ kəm-dé kdɔ kadɨ dꞌoo lo al rəm, ɓá Lubə adɨ mḛḛ-dé nga̰ kdɔ kadɨ lé dꞌoo ta kàrè ꞌgə mḛḛ-é al rəm; nè dꞌa kḭ kin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ kdɔ kadɨ nꞌḭ nꞌajɨ-dé. 41 Ejay lé oo né riɓa lə Jeju kete ɓá ḛ pa ta kin bè sɔbɨ-né dɔ-é. 42 Bè ya kàrè, dan ꞌboy-je-tɨ lə jipɨ-je lé, dow-je n̰a̰ ya dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju tɔ; ngà ɓəl ɓá ꞌɓəl kidə dow-je, kdɔtalə Parisi-je kɨ́ dꞌa tubə-dé kɔgɨ kəykəwna̰-tɨ lə-dé. 43 Kdɔtalə Parisi-je lé, nəl-dé n̰a̰ kadɨ dow-je ꞌpitɨ-dé tɔy kadɨ Lubə ɓá pitɨ-dé. 44 Jeju ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: Dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é lé, to ma̰ ɓá dowbé adɨ-m mḛḛ-é al, ngà to njèkulə-m ɓá ḛ adɨ-é mḛḛ-é tin. 45 Ə dow kɨ́ oo-m rəmə, oo njèkulə-m tɔ. 46 Ma̰ lé, mꞌto lo kɨ́ ndógɨ kɨ́ mꞌree dɔnangɨ-tɨ nè, kdɔ kadɨ dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é ə isɨ londul-tɨ al ngá. 47 Kinə dow kɨ́ oo ta lə-m ɓá təl rɔ-é go-tɨ al lé, ma̰ ɓá mꞌa gangta dɔ-é-tɨ al; kdɔtalə ma̰ mꞌree kdɔ gangta dɔ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ al, ngà mꞌree kdɔ kajɨ-dé. 48 Dow kɨ́ mbatɨ-m rəm, təl rɔ-é go ta-tɨ lə-m al rəm lé, njègangta dɔ-é-tɨ ya isɨ nɔ̰ɔ̰. Ta-je kɨ́ mꞌpa kin ya à gangta dɔ-é-tɨ dɔbəy ndɔ-tɨ. 49 Kdɔtalə ta-je kɨ́ mꞌpa lé, mꞌun kɨ̀ dɔ-m ɓá mꞌpa al, ngà to ta-je kɨ́ Bɔbɨ-m kɨ́ njèkulə-m ɓá un ndu adɨ-m mꞌidə dow-je rəm, mꞌpa rəm. 50 Ma̰ mꞌgə kɨ́ ndukun lə Bɔbɨ-m lé, adɨ dow-je kiskəm kɨ́ sartagangɨ. Beɓa ta kɨ́ ma̰ mꞌpa lé, mꞌpa titɨ kɨ́ Bɔbɨ-m idə-m-né ya.

Sɔ̰y ta-je kɨ́ Jeju ɔjɨ kɨ̀ njéndó né-je liə

13

Jeju togɨ nja njéndó né-je liə

Mat 26:19-20; Mar 10:35-45; Luk 22:14-18,24-27

1 Ndɔ ra na̰y Pakɨ nà̰y ngɔsi ə Jeju gə kɨ́ dɔkàdɨ̀ asɨ kadɨ nꞌa kin̰ə dɔnangɨ kdɔ təl kɔw rɔ Bɔbɨ-nè-tɨ gogɨ. Jeju kɨ́ to njèndigɨ dow-je liə kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, ndigɨ-dé ndigɨ kɨ́ ɔr njutɨ. 2 Kete ɓá kadɨ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ ya rəmə Sú ulə ta mḛḛ Judasɨ-tɨ kɨ́ to ngon lə Simɔ̰ Iskariyotɨ kadɨ un dɔ Jeju. 3 Jeju gə kɨ́ Bɔbɨ-nꞌḛ̀ in̰ə né-je lay ji-nꞌḛ̀-tɨ ə nꞌḛ̀ nꞌḭ rɔ Bɔbɨ-nꞌḛ̀ Lubə-tɨ adɨ nꞌa təl kɔw rɔ-é-tɨ gogɨ. 4 Jeju ḭ ta nékuso-tɨ, tɔr kubɨ-je kɨ́ rɔ-é-tɨ ə un takubɨ dɔ-né ɓədɨ-é. 5 Go-tɨ, ungɨ man mḛḛ ba̰y-tɨ ə togɨ-né nja njéndó né-je liə, rəmə bɔr kɨ̀ takubɨ kɨ́ dɔ-né ɓədɨ-é lé. 6 Lokɨ ree tḛḛ dɔ Simɔ̰ Piyər-tɨ rəmə Simɔ̰ idə-é panè: «Dé! ꞌƁaɓe, kadɨ i ɓá ꞌtogɨ nja-m?» 7 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Né kɨ́ mꞌisɨ mꞌra kinlé, i a gə gin-é kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin al, ngà ꞌa ree gə ɓəy.» 8 Piyər ilə-é-tɨ panè: «Bè al, ꞌa togɨ nja-m nda̰ al.» Jeju ilə-é-tɨ panè: «Kinə mꞌtogɨ nja-i al lé, i a to ꞌlə-m al.» 9 Simɔ̰ Piyər idə-é panè: «ꞌƁaɓe, kinə tò bè rəmə, ꞌtogɨ nja-m par al, ngà ꞌtogɨ ji-m rəm, ɓá dɔ-m rəm tɔ!» 10 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Dow kɨ́ ndogɨ man lé, rɔ-é lay ya aa njay ngá, adɨ [ɔw ndoo kadɨ togɨ nja-é ya par.] Sə̰i kàrè rɔ-si aa njay tɔ; ngà to sə̰i lay al.» 11 Kdɔtalə Jeju gə dow kɨ́ à kun dɔ-é ɓətɨ. Gin-é kin ɓá ḛ pa-né panè: «To sə̰i lay ɓá aai njay al.» 12 †Ngà lokɨ Jeju togɨ nja njéndó né-je liə lay ə təl tulə kubɨ-je liə rɔ-é-tɨ gogɨ lé, ḛ təl isɨ ta tablə-tɨ ə idə-dé panè: «Né kɨ́ mꞌra sə-si kinlé ꞌgəi mḛḛ-é ɓan wa? 13 Ɓa kɨ́ sə̰i ꞌɓai-mi “Njèndó dow-je né” rəm, “ꞌƁaɓe” rəm lé, to tó-é ya kdɔ mꞌto njèndó dow-je né rəm, ɓá mꞌto ꞌƁaɓe rəm. 14 Beɓa kinə ma̰ kɨ́ mꞌto ꞌƁaɓe rəm, mꞌto Njèndó dow-je né rəm ya mꞌtogɨ nja-si lé, sə̰i ya kàrè tò kadɨ a togi nja-na̰ tɔ. 15 Kdɔtalə mꞌra néndajɨ kin bè kdɔ kadɨ sə̰i kàrè ꞌrai titɨ kɨ́ mꞌra-né sə-i kin bè tɔ. 16 †Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; ngonnjèkullə à to ꞌboy kitə ꞌɓa-é al rəm, ɓá njèkɔwkulə à kitə njèkulə-é al rəm tɔ. 17 Kinə ꞌgəi mḛḛ né kin ə ꞌtəli rɔ-si go-tɨ rəmə, ꞌtoi njénékumə̰-je. 18 Mꞌpa ta kin kdɔ ta lə-si lay al; dḛ kɨ́ mꞌmbətɨ-dé lé, mꞌgə-dé. Ngà ta kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, tò kadɨ né-é à ra né ya. Mbete kɨ́ aa njay panè: “Njèkuso sə-m né ya à təl gidɨ-é kadɨ-m.” 19 Ngà kɨ́ nè-tɨ kin ya mꞌidə-si kete ɓá kadɨ né-é ra né ɓəy. Beɓa lokɨ né-é à ra né rəmə, sə̰i a kadi-mi mḛḛ-si kɨ́ Mꞌto njèkisɨ ya. 20 †Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow kɨ́ uwə dow kɨ́ mꞌulə-é kɨ rɔ-é-tɨ lé, ḛ uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ tɔ ə dow kɨ́ uwə-m kɨ rɔ-é-tɨ kin rəmə, to njèkulə-m ɓá dowbé uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ tɔ.»

Ta lə kun kɨ́ Judasɨ à kun dɔ Jeju

Mat 26:21-25; Mar 14:18-21; Luk 22:21-23

21 Go ta-je-tɨ kɨ́ Jeju pa kinlé, mḛḛ-é ḭ puu adɨ panè: «Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow káre dan-si-tɨ à kun dɔ-m.» 22 Rəmə njéndó né-je ꞌgɔ̰-na̰ ə ꞌdəjɨ-na̰ ta, se to ná̰ ɓá Jeju pa ta kin sɔbɨ-né dɔ-é wa? 23 Káre dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ Jeju ndigɨ-é, isɨ mbɔ́ Jeju-tɨ ngɔsi ta nékuso-tɨ. 24 Simɔ̰ Piyər pa siə kɨ̀ dɔ kəm-é panè: «ꞌDəjɨ Jeju adɨ jꞌoo sé ḛ pa ta kinlé sɔbɨ-né dɔ ná̰ wa?» 25 Beɓa njèndó né kinlé tò kàdɨ̀ Jeju-tɨ ə dəjɨ-é panè: «ꞌƁaɓe, dowbé lé to ná̰ wa?» 26 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Dow kɨ́ mꞌa gangɨ mbə̀ dana̰ kulə dan ná̰y-tɨ kadɨ-é kin ɓá à to njèkun dɔ-m.» Rəmə Jeju ulə mbə̀ kɨ́ gangɨ dana̰ lé dan ná̰y-tɨ ə adɨ Judasɨ kɨ́ to ngon lə Simɔ̰ Iskariyotɨ. 27 Lokɨ Judasɨ taa mbə̀ lé rəmə, tajinatɨ nè ya Sata̰ ur mḛḛ-é-tɨ. Ngá ɓá Jeju idə Judasɨ lé panè: «Né kɨ́ ɔw kɨ̀ ra lé ꞌra kalangɨ.» 28 Ngà njéndó né-je kɨ́ dꞌisɨ ta nékuso-tɨ kɨ̀ Jeju lé ꞌgə né kɨ́ Jeju pa ta-é lé al. 29 Ə Judasɨ lé ɓá to njèngəm là, adɨ dḛ kɨ́ madɨ-je dan-dé-tɨ ꞌgɨr kɨ́ Jeju à kidə-é panè: «ꞌƆw ꞌndogɨ né kɨ́ jꞌa rai-né na̰y», al rəmə à kidə-é panè: «ꞌƆw adɨ né njéndoo-je.» 30 Judasɨ taa mbə̀ kɨ́ gangɨ dana̰ lé rəmə, tajinatɨ nè ya ḛ tḛḛ ndaa-tɨ. Ə to ta kɨ́ ndɔɔ ngá.

Ndukun kɨ́ sigɨ

31 Lokɨ Judasɨ tḛḛ ndaa-tɨ rəmə Jeju panè: «Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya Ngon lə dow ingə riɓa ə Lubə tɔjɨ riɓa liə kɨ̀ takul Ngon lə dow tɔ. 32 Kinə ri Lubə ɓa kɨ̀ takul Ngon lə dow rəmə, Lubə à kadɨ ri Ngon lə dow ɓa kɨ̀ takul-é tɔ ə à kadɨ ɓa kɨ́ tajinatɨ nè ya. 33 †Ngan-m-je, mꞌa kisɨ sə-si dɔkaglo sḛ bè par ə go-tɨ rəmə a sangi-mi. Ngà titɨ kɨ́ ndɔkɨ mꞌidə-né jipɨ-je mꞌpanè: Lo kɨ́ mꞌisɨ mꞌɔw-tɨ lé dḛ dꞌa kasɨ kɔw-tɨ al kinlé, sə̰i kàrè, mꞌidə-si bè ya tɔ. 34 †Mꞌadɨ-si ndukun kɨ́ sigɨ: ꞌNdigi-na̰. Titɨ kɨ́ ma̰ mꞌndigɨ-si-né lé, ꞌndigi-na̰ bè tɔ. 35 Kinə ꞌndigi-na̰ rəmə, dow-je lay ya dꞌa gə kɨ́ sə̰i ꞌtoi njéndó né-je lə-m ya.»

Jeju idə Piyər panè nꞌa najɨ kɨ́ nꞌgə-nꞌḛ̀ al

Mat 26:31-35; Mar 14:27-31; Luk 22:31-34

36 Simɔ̰ Piyər dəjɨ Jeju panè: «ꞌƁaɓe, i a kɔw rá wa?» Jeju ilə-é-tɨ panè: «Lokɨ mꞌa kɔw-tɨ lé, i a kasɨ kun go-m kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin al, ngà ndɔ madɨ ɓá ꞌa kun go-m ɓəy.» 37 Rəmə Piyər idə-é panè: «ꞌƁaɓe, mꞌa kun go-i kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin al kdɔ ri wa? Mꞌa kilə rɔ-m kɔgɨ kdɔ ta lə-i!» 38 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: «Adɨ ꞌa kilə rɔ-i kɔgɨ kdɔ ta lə-m wa! ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; ꞌa najɨ panè ꞌgə-m al, ꞌgə-m al nja mutə ɓá kunjə à nɔ̰ ɓəy.»

14

1 Adi mḛḛ-si gangɨ man al. Adi mḛḛ-si Lubə ə adi-mi mḛḛ-si tɔ. 2 Lokisɨ tò n̰a̰ mḛḛ kəy-tɨ lə Bɔbɨ-m. Kinə lé goto rəmə mꞌa kidə-si. Mꞌa kɔw ra lo kete kdɔ ta lə-si. 3 Beɓa lokɨ mꞌɔw mꞌra lo lé, mꞌa təl ree kɔy-si kɔw sə-si, kdɔ kadɨ lo kɨ́ mꞌisɨ-tɨ ya sə̰i a kisi-tɨ tɔ. 4 Ə lo kɨ́ mꞌisɨ mꞌɔw-tɨ lé sə̰i ꞌgəi rəbɨ kɨ́ ɔw-tɨ gɔw. 5 Rəmə Tomasɨ idə-é panè: ꞌƁaɓe, lo kɨ́ isɨ ɔw-tɨ lé kàrè jꞌgə al rəm, ngà jꞌa ra ban ɓá jꞌa gə rəbɨ-é wa? 6 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: Ma̰ ya mꞌto rəbɨ, mꞌto ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, mꞌto kiskəm. Rəbɨ kɨ́ rɔ-m-tɨ ya par ɓɨ rəbɨ kɨ́ rangɨ kɨ́ dow à kun kɔw-né rɔ Bɔbɨ-m-tɨ goto. 7 Kinə ꞌgəi-mi rəmə, a gəi Bɔbɨ-m tɔ. Ə kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya ꞌgəi-é rəm, ooi-é rəm. 8 Rəmə Pilipɨ idə-é panè: ꞌƁaɓe, Bɔbɨ-i lé ya ɔjɨ-ji ə ḛ kin ya asɨ-ji. 9 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: Pilipɨ, adɨ kisɨ kɨ́ mꞌisɨ sə-si low nṵ kin ya, ꞌgə-m al ɓəy! Dow kɨ́ oo-m rəmə, oo Bɔbɨ-m tɔ ə́n. Ngà ra ban ɓəy ɓá i ꞌpanè mꞌɔjɨ-si Bɔbɨ-m wa? 10 Adɨ kisɨ-m mḛḛ Bɔbɨ-m-tɨ ə kisɨ Bɔbɨ-m mḛḛ-m-tɨ kinlé i ꞌoo kɨ́ ta kɨ́ kare wa? Ta-je kɨ́ mꞌidə-si mꞌidə-si kinlé, to ta-je kɨ́ mꞌun kɨ̀ dɔ rɔ-m bè ɓá mꞌidə-si al. Ngà to Bɔbɨ-m kɨ́ njèkisɨ mḛḛ-m-tɨ lé ya ɓá isɨ ra kullə-je liə tin. 11 Adi-mi mḛḛ-si kɨ́ ma̰ lé mꞌisɨ mḛḛ Bɔbɨ-m-tɨ ə Bɔbɨ-m isɨ mḛḛ-m-tɨ tɔ. Lé gangɨ-é-tɨ kin al kàrè, né-je kɨ́ mꞌra ra kin ya adi-mi-né mḛḛ-si ɓəl ɓane. 12 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; dow kɨ́ adɨ-m mḛḛ-é lé, ḛ kàrè à ra né-je kɨ́ mꞌra ra kinlé rəm, ɓá à ra ḛ kɨ́ tò ɓəl itə kin ɓəy, kdɔ mꞌisɨ mꞌɔw kɨ rɔ Bɔbɨ-m-tɨ. 13 Ə né lay kɨ́ ꞌdəji kɨ̀ ri-m lé, mꞌa ra, kdɔ kadɨ ri Bɔbɨ-m ɓa-né kɨ̀ takul-m ma̰ Ngon-é. 14 Kinə ꞌdəji-mi* né kɨ̀ ri-m lé, mꞌa ra né-é.

Kunmindɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Ndil kɨ́ aa njay

1Ja̰ 5:3; 2:3-5; Ja̰ 16:5-15,33

15 Kinə ꞌndigi-mi lé, a təli rɔ-si go ndukun-je-tɨ lə-m. 16 Ə mꞌa pa ta kɨ̀ Bɔbɨ-m rəmə, à kadɨ-si njèsɔlmḛḛ kɨ́ rangɨ kɨ́ à kisɨ sə-si ya sartagangɨ. 17 Adɨ to Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ to njèkadɨ dow-je ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ†. Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌa kasɨ ndigɨ kadɨ-é isɨ mḛḛ-dé-tɨ al, kdɔ dḛ dꞌoo-é al rəm, ɓá ꞌgə-é al rəm; ngà sə̰i lé, ꞌgəi-é kdɔ isɨ sə-si ngɔsi rəm, à kisɨ mḛḛ-si-tɨ rəm. 18 Mꞌa kin̰ə-si titɨ ngan al-je bè al; mꞌa təl ree rɔ-si-tɨ gogɨ. 19 Dɔkaglo sḛ ɓəy ə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌa koo-m al ya sar ngá; ngà sə̰i ɓá a kooi-mi kdɔ ma̰ mꞌisɨ kəm ə sə̰i kàrè a kisi kəm tɔ. 20 Mḛḛ ndɔ-é-tɨ kinlé ɓá a gəi kɨ́ ma̰ mꞌisɨ mḛḛ Bɔbɨ-m-tɨ rəm, sə̰i ꞌnami kàdɨ̀-m-tɨ rəm, ɓá ma̰ kàrè mꞌisɨ mḛḛ-si-tɨ rəm tɔ. 21 Dow kɨ́ ɔw kɨ̀ ndukun-je lə-m ə təl rɔ-é go-tɨ lé, ḛ ɓá to dow kɨ́ ndigɨ-m. Ə dow kɨ́ ndigɨ-m lé, Bɔbɨ-m à ndigɨ-é rəm, ma̰ ya kàrè mꞌa ndigɨ-é rəm, ɓá mꞌa kadɨ-é gə-m majɨ rəm tɔ. 22 Rəmə Judɨ (ɓɨ Judasɨ Iskariyotɨ al) dəjɨ-é panè: «ꞌƁaɓe, kdɔ ri ɓá ꞌa kadɨ ndəgɨ dow-je ꞌgə-i al, rəmə jḛ ɓá ꞌa kadɨ jꞌgə-i wa?» 23 Ə Jeju ilə-é-tɨ panè: Kinə dow ndigɨ-m lé, à təl rɔ-é go ta-tɨ lə-m ə Bɔbɨ-m à ndigɨ-é. Jḛ jꞌa kɔw rɔ dowbé-tɨ rəm, jꞌa ra ɓe mḛḛ-é-tɨ rəm tɔ. 24 Ngà dow kɨ́ ndigɨ-m al lé, à təl rɔ-é go ta-je-tɨ lə-m al. Ta kɨ́ sə̰i ooi ta-m-tɨ kinlé to ta lə-m al, ngà to ta kɨ́ ḭ rɔ Bɔbɨ-m-tɨ kɨ́ njèkulə-m lé ya. 25 Kɨ́ mꞌisɨ-né sə-si nè ɓəy kin ya mꞌidə-si ta-je kinlé bè. 26 Ngà njèsɔlmḛḛ, kɨ́ to Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ Bɔbɨ-m à kullə-é kɨ̀ ri-m lé, ḛ ɓá à ree ndó-si né-je lay rəm, ɓá à kole mḛḛ-si dɔ né-je-tɨ lay kɨ́ mꞌidə-si ta dɔ-tɨ lé rəm tɔ. 27 Mꞌin̰ə lapiya mꞌadɨ-si rəm, mꞌadɨ-si lapiya lə-m rəm. Ma̰ mꞌadɨ-si lapiya titɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌadɨ-né kin bè al. Adi mḛḛ-si gangɨ man al rəm, ꞌɓəli al rəm. 28 Kdɔ lé mꞌidə-si mꞌpanè: Mꞌa kɔw ə mꞌa təl ree rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰. Kinə ꞌndigi-mi rəmə, kɔw-m kɨ rɔ Bɔbɨ-m-tɨ kinlé à nəl-si. Kdɔ Bɔbɨ-m lé, to dow kɨ́ boy itə-m. 29 ꞌNgɔsnè-tɨ kin ya mꞌidə-si ta dɔ né-je-tɨ kinlé kete bè, kdɔ kadɨ lokɨ né-é-je ra né rəmə adi-né mḛḛ-si. 30 Mꞌa pa sə-si ta al ya sar ngá, kdɔ njèkɔ̰ɓe‡ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ɔw ree nɔ̰ɔ̰. Tɔ́gɨ kɨ́ ndḛ bè ya kàrè ɔw-né dɔ-m-tɨ al. 31 Ngà kadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ꞌgə kɨ́ ma̰ mꞌndigɨ Bɔbɨ-m, adɨ né kɨ́ ḛ un ndu kadɨ mꞌra lé, mꞌa ra. Ḭi taá adi jꞌɔti kɨ rangɨ lo kin-tɨ.

15

Kagɨ nduu-je kɨ̀ balkəm-é-je

1 Ma̰ mꞌto kagɨ nduu kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə Bɔbɨ-m ɓá to ꞌɓa njènduu tɔ. 2 Balkəm nduu kɨ́ rá-rá kɨ́ ubə dɔ-m-tɨ ə andɨ al lé, Bɔbɨ-m à tugə-é kilə-é kɔgɨ ə balkəm-é kɨ́ andɨ ɓá ḛ à tɔr ngan balkəm-é-je kɔgɨ kdɔ kadɨ andɨ n̰a̰ ɓəy. 3 Ta-je kɨ́ mꞌilə mbi-si-tɨ kin ya ra adɨ ngan balkəm-si-je tokɨ tɔr ngá. 4 ꞌTin̰əi kàdɨ̀-m-tɨ titɨ kɨ́ mꞌtin̰ə-né kàdɨ̀-si-tɨ tɔ. Balkəm nduu lé, à kandɨ kɨ̀ dɔ rɔ-é al. À ka̰ dɔ kagɨ-é-tɨ ɓá à kandɨ. Bè ya tɔ, sə̰i kàrè kinə ꞌtin̰əi kàdɨ̀-m-tɨ al lé, a kandi al tɔ. 5 Ma̰ mꞌto kagɨ nduu ə sə̰i ꞌtoi balkəm-é-je. Dow kɨ́ tin̰ə kàdɨ̀-m-tɨ ə mꞌtin̰ə kàdɨ̀-é-tɨ tɔ lé, à kandɨ n̰a̰. Kdɔ kɨ̀ takul-m al lé, a kasi rai né madɨ al. 6 Kinə dow tin̰ə kàdɨ̀-m-tɨ al lé, dꞌa kilə-é kɔgɨ titɨ balkəm nduu bè ə à tutɨ. Balkəm nduu-je kɨ́ tutɨ lé, dꞌa saa kungɨ pərəə kadɨ pər ɔ̰̀. 7 Ngà kinə ꞌtin̰əi kàdɨ̀-m-tɨ ə ta lə-m tò mḛḛ-si-tɨ rəmə, ꞌdəji né lay kɨ́ mḛḛ-si ndigɨ ya ə a kingəi. 8 Né kɨ́ ri Bɔbɨ-m à ɓa-né ə́n: Kadɨ andi n̰a̰, beɓa a ꞌtɔji kɨ́ ꞌtoi njéndó né-je lə-m. 9 Titɨ kɨ́ Bɔbɨ-m ndigɨ-m-né lé, ma̰ ya kàrè mꞌndigɨ-si tɔ. A̰i mḛḛ ndigɨ-tɨ kɨ́ mꞌndigɨ-si kin ya. 10 Kinə ꞌtəli rɔ-si go ndukun-je-tɨ lə-m rəmə, a ka̰i mḛḛ ndigɨ-tɨ kɨ́ mꞌndigɨ-si, titɨ kɨ́ mꞌtəl-né rɔ-m go ndukun-je-tɨ lə Bɔbɨ-m ə́ mꞌa̰-né mḛḛ ndigɨ-tɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-m kin tɔ. 11 Mꞌpa ta-je kin bè kdɔ kadɨ ga̰ rɔnəl lə-m kin ya tò mḛḛ-si-tɨ ə kadɨ rɔnəl lə-si ɔr njutɨ. 12 †Ndukun lə-m ə́n: ꞌNdigi-na̰ titɨ kɨ́ ma̰ mꞌndigɨ-si-né kin bè tɔ. 13 Dow ilə rɔ-é kɔgɨ kdɔ nam-é-je lé, ndigna̰ kɨ́ rangɨ kɨ́ à kitə-é ya goto ngá. 14 Kinə ꞌrai né-je kɨ́ mꞌun ndu kadɨ ꞌrai kinlé rəmə, sə̰i ꞌtoi nam-m-je. 15 Mꞌɓa-si ngannjékullə-je al, kdɔ ngonnjèkullə lé ꞌgə né kɨ́ ꞌɓa-é isɨ ra al. Mꞌɓa-si nam-m-je, kdɔ né-je kɨ́ mꞌndó rɔ Bɔbɨ-m-tɨ ya mꞌadɨ-si ꞌgəi. 16 Sə̰i ɓá ꞌmbəti-mi al, ngà to ma̰ ɓá mꞌmbətɨ-si ə mꞌində-si kdɔ kadɨ ɔwi ə kadɨ andi, rəmə kadɨ kandɨ-si tò sartagangɨ, kdɔ kadɨ né-je lay kɨ́ a dəji Bɔbɨ-m kɨ̀ ri-m ə adɨ-si. 17 Né kɨ́ mꞌndəjɨ-si dɔ-tɨ ə́n: ꞌNdigi-na̰.

Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌɔsɨ ta Jeju kɨ̀ njéndó né-je liə

18 Kinə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌɔsɨ-si kɨ̀ ta rəmə, kadɨ ꞌgəi majɨ kɨ́ ma̰ ya dꞌɔsɨ-m kɨ̀ ta kete nɔ̰̀-si-tɨ. 19 Kinə ꞌtoi kɨ́ lə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè rəmə, lé dꞌa ndigɨ-si kdɔ dḛ lé dow-je lə-dé ɓá ndigɨ-dé. Ngà ma̰ mꞌmbətɨ-si dan dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè adɨ sə̰i ꞌtoi kɨ́ lə-dé al, gin-é kin ɓá dꞌɔsɨ-si-né kɨ̀ ta tin. 20 †Adi mḛḛ-si ole dɔ ta-tɨ kɨ́ ndɔkɨ mꞌidə-si ꞌpanè: «Ngonnjèkullə à to kɨ́ ꞌboy kitə ꞌɓa-é al.» Ma̰ ya dꞌulə kəm-m ndoo kinlé, dꞌa kulə kəm-si ndoo ya tɔ. Ma̰ ya ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ lə-m rəmə, dꞌa təl rɔ-dé go ta-tɨ lə-si ya tɔ. 21 Ngà dꞌa ra sə-si né-je kin lay bè kdɔ ta lə-m, kdɔ dḛ ꞌgə dow kɨ́ njèkulə-m al. 22 Kinə lé mꞌree al əse mꞌpa ta mꞌadɨ-dé al rəmə lé dꞌa to njéramajal-je al. Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, ta lə majal ɔr dɔ-dé-tɨ al. 23 Dow kɨ́ ɔsɨ-m kɨ̀ ta lé, ɔsɨ Bɔbɨ-m kɨ̀ ta ya tɔ. 24 Né-je kɨ́ dow kɨ́ rangɨ ra al ya mꞌra dan-dé-tɨ kinlé, lé mꞌra al rəmə majal lə-dé à goto. Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, dḛ dꞌoo né-é-je lé ya, ngà dꞌɔsɨ-m kɨ̀ ta rəm, dꞌɔsɨ Bɔbɨ-m kɨ̀ ta rəm tɔ. 25 Ngà tò bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete ndukun-je-tɨ lə-dé lé né-é ra né. Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè: «Dḛ dꞌɔsɨ-m ta kɨ̀ ndángɨ kare.» 26 «Lokɨ mꞌa kullə Njèsɔlmḛḛ, Ndil kɨ́ njèkadɨ dow-je ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ à kḭ rɔ Bɔbɨ-m-tɨ ree lé, ḛ ɓá à pa ta kɨ́ dɔ-m-tɨ kadɨ dow-je. 27 Ə sə̰i kàrè a pai ta kɨ́ dɔ-m-tɨ kadɨ dow-je tɔ. Kdɔ sə̰i a̰i sə-m natɨ lo kulə gin-é-tɨ nṵ.»

16

1 Mꞌidə-si ta-je kin bè kdɔ kadɨ né madɨ tugə-si jigɨ-tɨ al. 2 Dꞌa tubə-si kɔgɨ mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je; ə ndɔ-je ɔw ree nɔ̰ɔ̰ kɨ́ dow-je dꞌa tɔl-si rəmə, dꞌa gɨr kɨ́ to pole ɓá dꞌisɨ ꞌpole Lubə tin. 3 Dꞌa ra né-je kinlé bè, kdɔtalə dḛ ꞌgə Bɔbɨ-m al rəm, ɓá ꞌgə-m al rəm tɔ. 4 Ngà mꞌidə-si ta-je kin bè kdɔ kadɨ, lokɨ ndɔ-é ree rəmə jè mḛḛ-si ole-né dɔ-tɨ kɨ́ ndɔkɨ mꞌidə-si kete ngá. Ta kinlé, mꞌidə-si lo kulə gin-é-tɨ al, kdɔtalə mꞌisɨ sə-si natɨ nè ɓəy.

Kullə ra Ndil kɨ́ aa njay

5 Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, mꞌisɨ mꞌɔw kɨ rɔ Njèkulə-m-tɨ ə dow káre dan-si-tɨ kɨ́ kadɨ dəjɨ-m panè: ꞌIsɨ ꞌɔw kɨ rá wa ya kàrè goto. 6 Ngà sə̰i adi rɔ-si atɨ-si kana̰na̰ kdɔtalə ta-je kɨ́ mꞌidə-si kinlé. 7 Bè ya kàrè, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə́ mꞌɔw kɨ̀ kidə-si tin: Mꞌɔw ɓá à majɨ sə-si, kdɔtalə kinə mꞌɔw al lé, Njèsɔlmḛḛ à ree kdɔ ta lə-si al; ngà kinə mꞌɔw rəmə mꞌa kulə siə kadɨ-si. 8 Ə lokɨ ḛ à ree lé, à kuwə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ̀ ta sɔbɨ dɔ majal rəm, sɔbɨ dɔ né ra kɨ́ njururu rəm, à tɔjɨ-dé kadɨ ꞌgə ta kɨ́ gangɨ lə Lubə rəm tɔ. 9 À kuwə-dé kɨ̀ ta sɔbɨ dɔ majal, kdɔtalə dḛ dꞌadɨ-m mḛḛ-dé al rəm; 10 sɔbɨ dɔ né ra kɨ́ njururu, kdɔtalə mꞌa kɔw rɔ Bɔbɨ-m-tɨ adɨ sə̰i a kooi-mi gogɨ al rəm; 11 sɔbɨ dɔ ta kɨ́ gangɨ, kdɔtalə njèkɔ̰ɓe* kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, ꞌgangɨ ta dɔ-é-tɨ ngá. 12 Mꞌɔw kɨ̀ ta-je n̰a̰ kadɨ mꞌidə-si ya ngà, to ta-je kɨ́ asɨ dɔ tɔ́gɨ-si-tɨ kɨ́ nè-tɨ kin al ɓəy. 13 Lokɨ Ndil kɨ́ njèkadɨ dow-je ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ à ree lé, à kɔr nɔ̰̀-si kadɨ ꞌgəi ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lay; kdɔtalə ḛ à kun ta madɨ kɨ̀ dɔ-é kdɔ pa al, ngà ta-je kɨ́ ḛ à koo ya ɓá à pa ə né-je kɨ́ à ra né lé, ḛ à kidə-si kete tɔ. 14 Ḛ à tɔjɨ riɓa lə-m, kdɔtalə ta kɨ́ ḛ oo ta-m-tɨ ɓá à kidə-si. 15 Né-je lə Bɔbɨ-m lay to kɨ́ lə-m tɔ. Gin-é kinlé ɓá mꞌpa-né mꞌpanè: Ta kɨ́ ḛ oo ta-m-tɨ ɓá à kidə-si.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kin̰ə-na̰ ə təl kingə-na̰ gogɨ

16 Jeju panè: «Dɔkaglo sḛ ɓəy ə a kooi-mi al, rəmə dɔkaglo kɨ́ rangɨ sḛ ɓəy ə a təli kooi-mi gogɨ.» [Kdɔtalə mꞌisɨ mꞌɔw rɔ Bɔbɨ-m-tɨ.]† 17 Beɓa njéndó né-je liə kɨ́ dan-tɨ-je ꞌdəjɨ-na̰ ta ꞌpanè: Ta ri ɓá ḛ ndigɨ kidə-ji wa? Ḛ panè: «Dɔkaglo sḛ ɓəy ə a kooi-mi al, rəmə dɔkaglo kɨ́ rangɨ sḛ ɓəy ə a təli kooi-mi gogɨ.» Rəm panè: Mꞌisɨ mꞌɔw rɔ Bɔbɨ-m-tɨ. 18 Dḛ ꞌpanè: Ta kɨ́ Jeju panè: «Dɔkaglo sḛ ɓəy» kinlé, kɔr mḛḛ-é to ri wa? Ta kɨ́ ḛ pa lé, jꞌgəi mḛḛ-é al.

19 Lokɨ Jeju gə kɨ́ njéndó né-je ꞌndigɨ dəjɨ-é ta lé, idə-dé panè: Ta kɨ́ mꞌpanè: «Dɔkaglo sḛ ɓəy ə a kooi-mi al, rəmə dɔkaglo kɨ́ rangɨ sḛ ɓəy ə a təli kooi-mi gogɨ» lé ɓá isi ꞌdəji-na̰ kɔr mḛḛ-é wa? 20 Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; a nɔ̰i rəm, a ndingəi rɔ-si rəm, ngà dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌa ra rɔnəl; a kisi kɨ̀ rɔkatɨ kana̰na̰ ya, ngà rɔkatɨ lə-si ɓá à təl rɔnəl. 21 Lokɨ dené ɔw kɨ̀ kojɨ ngon lé, rɔ-é atɨ-é kana̰na̰, kdɔ to kaglo rɔkatɨ liə ya ɓá ree; ngà lokɨ ojɨ ngon rəmə, mḛḛ-é oy dɔ rɔkatɨ-tɨ; rɔ-é nəl-é n̰a̰, kdɔtalə ngon kɨ́ ojɨ-é dɔnangɨ-tɨ. 22 Sə̰i kàrè, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, rɔ-si atɨ-si kana̰na̰; ngà lokɨ mꞌa təl ree koo-si gogɨ lé, rɔ-si à nəl-si ə dow kɨ́ à kɔgɨ rɔnəl-é kin à goto. 23 Ə mḛḛ ndɔ-é-tɨ kinlé, né kɨ́ a dəji-mi ta dɔ-tɨ à goto ngá. Ooi majɨ, mꞌa kidə-si rəsɨ; né kɨ́ ꞌdəji Bɔbɨ-m kɨ̀ ri-m lé, à ra kadɨ-si. 24 Sar ɓone kàrè, sə̰i ꞌdəji né kɨ̀ ri-m al ya ɓəy. ꞌDəji ə a kingəi kdɔ kadɨ rɔnəl lə-si ɔr-né njutɨ.

25 Beɓa ma̰ mꞌun gosta ɓá mꞌidə-si-né ta ta. Ndɔ-je ɔw ree nɔ̰ɔ̰ kɨ́ mꞌa pa sə-si ta kɨ̀ gosta al, ngà né kɨ́ sɔbɨ dɔ Bɔbɨ-m lé, mꞌa kidə-si rəsɨ-rəsɨ ya. 26 Mḛḛ ndɔ-é-tɨ kinlé, sə̰i a dəji né kɨ̀ ri-m ə mꞌa kidə-si panè ma̰ ɓá mꞌa pa ta kɨ̀ Bɔbɨ-m kdɔ ta lə-si al. 27 Kdɔ Bɔbɨ-m ya kɨ̀ dɔ-é ndigɨ-si, kdɔ sə̰i ꞌndigi-mi rəm, ɓá sə̰i adi mḛḛ-si kɨ́ ma̰ mꞌḭ rɔ Lubə-tɨ rəm tɔ. 28 Ma̰ lé, mꞌḭ rɔ Bɔbɨ-m-tɨ ɓá mꞌree dɔnangɨ-tɨ nè; ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, mꞌa kin̰ə lo kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ə mꞌa kɔw rɔ Bɔbɨ-m-tɨ gogɨ.

29 Beɓa njéndó né-je lə Jeju lé ꞌpanè: ꞌOo, kɨ́ nè kinlé i idə-ji ta rəsɨ-rəsɨ ɓɨ i ꞌpa ta kɨ̀ gosta al ngá. 30 Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, jḛ jꞌgə kɨ́ i ꞌgə né-je lay, adɨ i ꞌɔw ndoo kadɨ dow ɓá dəjɨ-i ta al. Gin-é kin ɓá jḛ jꞌadɨ-né mḛḛ-ji kɨ́ i lé ḭ rɔ Lubə-tɨ ya. 31 Beɓa Jeju dəjɨ-dé panè: Adɨ sə̰i adi mḛḛ-si ngá ɓan…? 32 Ooi, ndɔ ɔw ree nɔ̰ɔ̰ ə ndɔ-é lé ree rəm ngá; ndɔ-é-tɨ kinlé, a ka̰yi-na̰ lay dɔ-m-tɨ, ná̰-ná̰ ya à kɔw lo liə ə a kin̰əi-mi kɨ̀ kár-m; ngà mꞌa ka̰ kɨ̀ kár-m al, kdɔtalə Bɔbɨ-m a̰ sə-m natɨ. 33 Mꞌidə-si ta-je kin bè, kdɔ kadɨ isi-né kɨ̀ lapiya kɨ̀ takul-m. A kingəi kɔ̰̀ dɔnangɨ-tɨ nè, ngà uwəi mḛḛ-si nga̰; ma̰ lé, mꞌtətɨ rɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè.

17

Ta kɨ́ Jeju pa kɨ̀ Lubə

Əbr 7:24-28; 4:14-16

1 Lokɨ Jeju pa bè lé, un kəm-é kɨ taá dɔra̰-tɨ ə panè: Bɔbɨ-m, dɔkàdɨ̀ lé ree ngá. ꞌAdɨ ri Ngon-i ɓa kdɔ kadɨ Ngon-i kàrè adɨ ri-i ɓa tɔ. 2 I ꞌadɨ-é tɔ́gɨ dɔ dow-je-tɨ lay, kdɔ kadɨ dḛ lay kɨ́ i adɨ-é lé, ḛ adɨ-dé dꞌisɨ kəm sartagangɨ. 3 Ə kiskəm kɨ́ sartagangɨ lé, to ta kadɨ ꞌgə-i kɨ́ i ya kɨ̀ kár-i ꞌto Lubə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá kadɨ ꞌgə Jeju Kristɨ kɨ́ i ulə-é rəm tɔ. 4 Mꞌadɨ ri-i ɓa dɔnangɨ-tɨ nè; kullə kɨ́ ꞌadɨ-m kadɨ mꞌra lé, mꞌra mꞌtɔl ta-é. 5 Bɔbɨ-m, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya ꞌadɨ ri-m ɓa rɔ-i-tɨ, gangɨ-é-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ɓa-né rɔ-i-tɨ kete nɔ̰̀ kində gin dɔnangɨ-tɨ kin ya. 6 Dow-je kɨ́ ꞌadɨ-m-dé dan dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, mꞌadɨ ꞌgə-i. Dḛ ꞌto dow-je lə-i ɓá ꞌadɨ-m-dé ə dḛ ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ lə-i. 7 Ɓone bè kinlé, dḛ ꞌgə kɨ́ né-je lay kɨ́ ꞌadɨ-m kinlé to né kɨ́ ḭ rɔ-i-tɨ ya. 8 Kdɔ ta-je kɨ́ i ꞌidə-m lé ya ɓá mꞌidə-dé ə dḛ ꞌndigɨ dɔ-tɨ ə ꞌgə majɨ kɨ́ mꞌḭ rɔ-i-tɨ rəm, ɓá dꞌadɨ-m mḛḛ-dé kɨ́ to i ya ɓá ulə-m rəm tɔ. 9 Dḛ ɓá mꞌpa sə-i ta kdɔ-dé. Mꞌpa sə-i ta kdɔ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al, ngà mꞌpa sə-i ta kdɔ dḛ kɨ́ ꞌadɨ-m-dé, kdɔtalə ꞌto dow-je lə-i 10 – ə né lə-m lay to né lə-i; ɓá né lə-i kàrè to né lə-m tɔ – dḛ lé, ꞌto dow-je kɨ́ dꞌadɨ ri-m ɓa. 11 Ma̰ mꞌto kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al ngá; kdɔ mꞌisɨ mꞌɔw kɨ rɔ-i-tɨ nɔ̰ɔ̰; ngà dḛ ɓá dꞌisɨ dɔnangɨ-tɨ nè ɓəy. Bɔbɨ-m kɨ́ njèkaa njay, ri-i kɨ́ ꞌadɨ-m kin ya ꞌngəm-dé-né, kdɔ kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ káre-rè tokɨ jḛ sə-i bè. 12 †Lokɨ mꞌisɨ-né sə-dé ɓəy lé, ri-i kɨ́ ꞌadɨ-m kin ya ɓá mꞌngəm-dé-né; ə mꞌa̰y ngangɨ-dé kər-kər, adɨ dow káre ya kàrè tujɨ dan-dé-tɨ al. Ngà ḛ kɨ́ tò kadɨ tujɨ lé ya par ə tujɨ; bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa lé, né-é ra né. 13 Ɓone bè kinlé, mꞌisɨ mꞌɔw kɨ rɔ-i-tɨ ə ta-je kinlé mꞌpa dɔnangɨ-tɨ nè bè, kdɔ kadɨ rɔnəl lə-m kɨ́ to rɔnəl kɨ́ ɔr njutɨ kin tò-né mḛḛ-dé-tɨ. 14 Mꞌadɨ-dé ta lə-i ə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌɔsɨ-dé kɨ̀ ta, kdɔtalə dḛ ꞌto ꞌlə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ al titɨ kɨ́ ma̰ mꞌto-né ꞌlə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ al kin bè tɔ. 15 Mꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌɔy-dé kɨ rangɨ dɔnangɨ-tɨ al, ngà ngəm ɓá kadɨ ꞌngəm-dé kadɨ Njèmḛḛndul tujɨ-dé al. 16 Dḛ ꞌto kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al, titɨ kɨ́ ma̰ kàrè mꞌto-né kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al kin bè tɔ. 17 I ya kadɨ ꞌində-dé tagay kɨ̀ takul ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. Ə Ta lə-i to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 18 Ma̰ kàrè mꞌulə-dé dɔnangɨ-tɨ titɨ kɨ́ i ꞌulə-m-né dɔnangɨ-tɨ kin bè tɔ. 19 Ma̰ ya mꞌɔr rɔ-m mꞌində tagay kdɔ ta lə-dé, kdɔ kadɨ dḛ kàrè tò tagay kɨ̀ takul ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ tɔ. 20 Mꞌpa sə-i ta kdɔ ta lə-dé dḛ kan ya par al, ngà kdɔtalə dḛ kɨ́ dꞌa koo ta-je lə-dé ə dꞌa kadɨ-m-né mḛḛ-dé rəm tɔ. 21 Mꞌdəjɨ-i bè kdɔ kadɨ dḛ lay ya ꞌto dow-je kɨ́ káre-rè. Bɔbɨ-m, titɨ kɨ́ i ꞌisɨ-né mḛḛ-m-tɨ rəm, ma̰ mꞌisɨ-né mḛḛ-i-tɨ rəm kinlé, kadɨ dḛ kàrè [ꞌto dow-je kɨ́ káre-rè]* ə dꞌisɨ mḛḛ-ji-tɨ tɔ; kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ꞌgə-né kɨ́ to i ɓá ꞌulə-m. 22 Ə riɓa kɨ́ ꞌadɨ-m kin ya, ma̰ mꞌadɨ-dé tɔ; kdɔ kadɨ ꞌto-né dow-je kɨ́ káre tokɨ jḛ sə-i bè. 23 – Ma̰ mꞌisɨ mḛḛ-dé-tɨ ə i ꞌisɨ mḛḛ-m-tɨ tɔ – kdɔ kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ mḛḛ kasɨ-na̰ lə-dé ɔr njutɨ, bè kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ꞌgə-né kɨ́ to i ɓá ꞌulə-m rəm, ɓá kadɨ ꞌgə-né kɨ́ i ꞌndigɨ-dé titɨ kɨ́ i ꞌndigɨ-m-né kin bè rəm tɔ. 24 Bɔbɨ-m, dḛ kɨ́ ꞌadɨ-m-dé lé, lo kɨ́ mꞌa kisɨ-tɨ ya mꞌndigɨ kadɨ dꞌisɨ-tɨ sə-m tɔ; kdɔ kadɨ dꞌoo riɓa kɨ́ i ꞌulə dɔ-m-tɨ kinlé kɨ̀ kəm-dé. Kdɔ kete nɔ̰̀ kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ ya i ꞌndigɨ-m. 25 Bɔbɨ-m kɨ́ njèra né kɨ́ njururu, dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ꞌgə-i al; ngà ma̰ mꞌgə-i rəm, ɓá dḛ kan kàrè ꞌgə kɨ́ to i ɓá ꞌulə-m rəm tɔ. 26 Ma̰ mꞌadɨ ꞌgə ri-i rəm, mꞌa kadɨ ꞌgə ya ɓəy, kdɔ kadɨ ga̰ ndigɨ kɨ́ i ꞌndigɨ-m kinlé tò mḛḛ-dé-tɨ rəm, ɓá kadɨ mꞌisɨ mḛḛ-dé-tɨ rəm tɔ.

Koy kɨ̀ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə Jeju

18

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kuwə Jeju

Mat 26:36-54; Mar 14:32-50; Luk 22:39-51

1 Lokɨ Jeju pa ta-je kin bè ngá ɓá, dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə ꞌtḛḛ dꞌɔw dꞌində wol man kɨ́ ꞌɓa-é Sedrɔ̰ ꞌgangɨ dꞌɔw kəl-é kɨ́ nṵ-tɨ. Lo-é kinlé, lo ndɔr tò-tɨ nɔ̰ɔ̰ ɓá dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌɔw-tɨ. 2 Ə Judasɨ kɨ́ to njèkun dɔ Jeju lé, gə lo ndɔr kinlé tɔ. Kdɔtalə to lo kɨ́ Jeju dḛ kɨ̀ njéndó né-je liə dꞌɔw-tɨ low-low. 3 Njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ Parisi-je dꞌɔr kosɨ asgar-je, kɨ̀ njéngəm takəy lə Lubə dꞌadɨ Judasɨ. Beɓa ḛ ɔr nɔ̰̀-dé ɔw sə-dé lo ndɔr-tɨ lé. Dḛ dꞌɔw kɨ̀ lampɨ-je, kɨ̀ pər ngəl-je, kɨ̀ nérɔ-je ji-dé-tɨ.

4 Jeju gə né-je lay kɨ́ à tḛḛ dɔ-é-tɨ; beɓa ḛ ree rɔ-dé-tɨ dəjɨ-dé panè: ꞌSangi ná̰ wa? 5 Ə dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Jꞌsangɨ Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ. Jeju idə-dé panè: Ma̰ ya mꞌa̰ nè tin. Rəmə Judasɨ kɨ́ njèkun dɔ-é lé a̰ sə-dé natɨ. 6 Lokɨ Jeju idə-dé panè: Ma̰ ya ma̰ nè tin rəmə, asgar-je, kɨ̀ njéngəm takəy lə Lubə lé, ꞌtəl ꞌgɨr kɨ̀ go-dé ə ꞌtusɨ nangɨ. 7 Beɓa Jeju təl dəjɨ-dé ya ɓəy panè: Ná̰ ɓá ꞌsangi-é wa? Dḛ ꞌpanè: Jꞌsangɨ Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ. 8 Jeju idə-dé panè: Mꞌidə-si mꞌpanè: Ma̰ ya mꞌa̰ nè tin. Kinə to ma̰ ɓá ꞌsangi-mi rəmə, in̰əi njéndó né-je lə-m kin adi dꞌɔw. 9 Jeju pa ta kin bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ ndɔkɨ ḛ pa lé, né-é ra-né né; ndɔkɨ ḛ panè: «Bɔbɨ-m, dow-je kɨ́ ꞌadɨ-m-dé kinlé, kɨ́ káre ya kàrè mꞌin̰ə-é mꞌadɨ tujɨ kɔgɨ al.»

10 Simɔ̰ Piyər ulə kiyərɔ rɔ-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ə ɔr tugə-né mbi ngonnjèkullə lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə. Rəmə tugə mbi-é kɨ́ dɔ jikɔl ndətɨ ya gangɨ. Ngonnjèkullə kinlé ri-é lə Malkusɨ. 11 †Rəmə Jeju idə Piyər lé panè: ꞌUlə kiyərɔ lə-i saba-é-tɨ gogɨ. Kɔ̰̀ kɨ́ Bɔbɨ-m ində dɔ-m-tɨ kadɨ mꞌingə lé, mꞌa kingə ya al wa?

Jeju a̰ nɔ̰̀ An-je-tɨ kɨ̀ Kayipɨ, Piyər najɨ panè nꞌgə Jeju al

Mat 26:57-75; Luk 22:54-65

12 Beɓa njèkun dɔ asgar-je, kɨ̀ kosɨ asgar-je, kɨ̀ njégəm né-je lə jipɨ-je dꞌuwə Jeju ꞌtɔ́-é. 13 Rəmə dḛ dꞌɔw siə ɓe lə An ya kete. An lé to məm Kayipɨ*. Mḛḛ ɓal-é-tɨ kinlé, Kayipɨ ɓá to burə dɔ njégugné-je lə Lubə. 14 †Ə Kayipɨ kinlé ɓá ndɔkɨ ɔjɨ ta jipɨ-je panè: «Dow káre-rè kɨ́ kadɨ oy ə jipɨ-je lay dꞌoy-né al lé to né kɨ́ majɨ n̰a̰.»

15 Ngà Simɔ̰ Piyər dḛ kɨ̀ njèndó né lə Jeju káre dꞌun go Jeju. Njèndó né lə Jeju kinlé, burə dɔ njégugné-je lə Lubə gə-é kete ə ḛ ɓá ɔw kɨ̀ Jeju natɨ mḛḛ ndògɨ-tɨ lə burə dɔ njégugné-je lé. 16 Ngà Piyər ɓá a̰ ndaa-tɨ tarəbɨ-tɨ ngɔsi. Rəmə njèndó né lə Jeju kɨ́ burə dɔ njégugné-je lə Lubə gə-é lé, tḛḛ pa ta kɨ̀ dené kɨ́ njèka̰ takəy-tɨ ə adɨ Piyər ree kəy. 17 Rəmə ngonnjèkullə kɨ́ dené kɨ́ njèka̰ takəy-tɨ lé, pa kɨ̀ Piyər panè: I ya kàrè ꞌto kɨ́ dan njéndó né-je-tɨ lə dingəm kanlé tɔ al wa? Ə Piyər panè: Kuy! Ma̰ mꞌto kɨ́ dan-dé-tɨ al. 18 Ngannjékullə-je lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə dḛ kɨ̀ njéngəm takəy lə Lubə ꞌra pər dꞌa̰ ta-tɨ dꞌa̰ ꞌndibɨ kdɔtalə kul ɔ̰̀; Piyər kàrè a̰ sə-dé ta pər-tɨ lé a̰ ndibɨ tɔ.

19 Burə† dɔ njégugné-je lə Lubə dəjɨ Jeju ta kɨ́ dɔ njéndó né-je-tɨ liə rəm, ɓá dəjɨ-é ta kɨ́ dɔ néndó-tɨ liə rəm tɔ. 20 Beɓa Jeju ilə-é-tɨ panè: Ma̰ mꞌpa ta rəsɨ-rəsɨ mꞌidə dow-je. Mꞌndó né dow-je mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je, kɨ̀ takəy-tɨ lə Lubə kɨ́ to lo-je kɨ́ jipɨ-je ꞌkəw-na̰-tɨ; ə ta kɨ́ mꞌpa kɨ̀ gidɨ ngə̰y ya goto. 21 Ma̰ ə i ꞌdəjɨ-m ta kdɔ ri wa? ꞌDəjɨ dḛ kɨ́ mꞌndó-dé né lé ya ꞌoo se ri ɓá mꞌndó-dé wa? Né-je kɨ́ mꞌndó-dé lé, dḛ ꞌgə majɨ. 22 Lokɨ Jeju pa ta kinlé bè rəmə, kɨ́ káre dan njéngəm takəy lə Lubə ində mbɔ́-é ə panè: Burə dɔ njégugné-je lə Lubə lé ya ɓá i ꞌpa siə ta bè wa? 23 Jeju ilə-é-tɨ panè: Kinə ta kɨ́ mꞌpa lé majɨ al ə ꞌidə-m adɨ mꞌoo; ə kinə ta kɨ́ mꞌpa lé majɨ ə ꞌində-m kdɔ ri wa?

24 Beɓa An ulə kɨ̀ Jeju kɨ̀ ji-é kɨ́ dɔɔ lé bè ya rɔ Kayipɨ-tɨ‡ kɨ́ to burə dɔ njégugné-je lə Lubə. 25 Ə Simɔ̰ Piyər lé rəmə a̰ ta pər-tɨ nɔ̰ɔ̰ a̰ ndibɨ. Beɓa ꞌpa siə ꞌpanè: I ya kàrè ꞌto kɨ́ dan njéndó né-je-tɨ liə tɔ al wa? Piyər najɨ panè: Kuy! Ma̰ mꞌto kɨ́ dan-dé-tɨ al. 26 Rəmə dow káre dan ngannjékullə-je-tɨ lə burə dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ́ to nojɨ dingəm kɨ́ Piyər tugə mbi-é gangɨ lé panè: «I kan, mꞌoo-i siə mḛḛ ndɔr-tɨ tɔ al wa?» 27 Piyər təl najɨ ya ɓəy rəmə, tajinatɨ nè ya kunjə nɔ̰.

Ka̰ Jeju nɔ̰̀ Pilatɨ-tɨ, Piyər təl najɨ kɨ́ nꞌgə Jeju al

Mat 27:1-2,11-30; Mar 15:1-9; Luk 23:1-25

28 Go-tɨ, ꞌboy-je lə jipɨ-je dꞌḭ kɨ̀ Jeju ɓee lə Kayipɨ kɨ̀ ndɔge ratɨ dꞌɔw siə mḛḛ ndògɨ-tɨ lə Gubərnər. Ngà dḛ ɓá dꞌandɨ mḛḛ ndògɨ-tɨ al, kdɔ kadɨ ꞌngəm rɔ-dé kadɨ dꞌaa njay kdɔ kɔw-né lo nékuso Pakɨ-tɨ.§ 29 Beɓa Pilatɨ ɔw ingə-dé ndaa-tɨ dəjɨ-dé panè: Ta ri ɓá sə̰i iləi dɔ dingəm-tɨ kan wa? 30 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Kinə ḛ ra né kɨ́ majɨ al al lé, jꞌa ree siə rɔ-i-tɨ nè al. 31 Beɓa Pilatɨ idə-dé panè: Sə̰i ya ꞌtaai-é ɔwi ꞌgangi ta dɔ-é-tɨ kɨ̀ ndukun lə-si. Dḛ jipɨ-je lé, dꞌidə-é ꞌpanè: Jḛ lé, jꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ kadɨ jꞌtɔl-né dow al. 32 †Bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ Jeju pa sɔbɨ dɔ kəm rəbɨ koy-é lé, né-é ra-né né.

33 Pilatɨ təl ɔw mḛḛ ndògɨ-tɨ gogɨ ə ɓa Jeju dəjɨ-é panè: «Se i ya ɓá ꞌto ngar lə jipɨ-je lé wa?» 34 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Ta kinlé, i ya ɔjɨ mḛḛ-i-tɨ ɓá ꞌpa, əse to dow-je kɨ́ rangɨ ɓá dꞌidə-i ta kɨ́ dɔ-m-tɨ wa?» 35 Pilatɨ ilə-é-tɨ panè: «Ma̰ mꞌto jipɨ tɔ wa? Dow-je lə-i ya dḛ kɨ̀ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə ɓá ꞌree sə-i rɔ-m-tɨ nè; ə to ri ɓá i ꞌra wa?» 36 Jeju ilə-é-tɨ panè: «Kɔ̰ɓe lə-m to kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al. Kinə kɔ̰ɓe lə-m to kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè rəmə, lé ngannjékullə-je lə-m dꞌa rɔ kdɔ ta lə-m, kdɔ kadɨ dow ilə-m ji jipɨ-je-tɨ al; ngà kɨ́ nè kinlé kɔ̰ɓe lə-m goto dɔnangɨ-tɨ nè.» 37 Beɓa Pilatɨ pa kɨ̀ Jeju panè: «ꞌAdɨ i ꞌto ngar ə́n nà̰?» Jeju ilə-é-tɨ panè: «Ta ya ꞌpa ta-i-tɨ tin, mꞌto ngar ya. Gin kojɨ kɨ́ dꞌojɨ-m, kɨ̀ ree kɨ́ mꞌree dɔnangɨ-tɨ nè lé, to ta lə kadɨ mꞌpa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mꞌadɨ dow-je. Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ to dow lə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəmə à koo ta lə-m.» 38 Pilatɨ dəjɨ-é panè: «Ri ɓá to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ wa?» Go ta-tɨ kinlé, Pilatɨ təl ɔw rɔ jipɨ-je-tɨ ndaa-tɨ idə-dé panè: «Né kɨ́ mꞌa gangɨ-né ta dɔ-é-tɨ ya mꞌoo al.» 39 Ngà to nékoɓe lə-si kadɨ ɓal-é ɓal-é ya kaglo ra na̰y Pakɨ rəmə, mꞌilə dangay káre taá mꞌadɨ-si lé, se ꞌndigi kadɨ mꞌilə ngar lə jipɨ-je taá mꞌadɨ-si wa? 40 Beɓa dḛ ꞌtəl dꞌur kɔɔl boy-boy ꞌpanè: «Barabasɨ ɓá ilə-é taá, ɓɨ dow kan al!» Ə Barabasɨ lé, to bɔkaya dow.

19

1 Beɓa Pilatɨ adɨ dꞌuwə Jeju dꞌində-é kɨ̀ ndəy marɔw.

2 Asgar-je dꞌojɨ kɔn dꞌadɨ to jɔgɨ ngar dꞌulə dɔ-é-tɨ, ɓá dꞌulə kubɨ kɨ́ kər yəl-yəl kɨ́ là-é n̰a̰ rɔ-é-tɨ; 3 ə dꞌɔtɨ kɨ rɔ-é-tɨ ꞌpanè: Lapiya ɓoo, ngar lə jipɨ-je! Lapiya ɓoo, ngar lə jipɨ-je! Ə ꞌtində mbɔ́-é tɔ.

4 Go-tɨ, Pilatɨ təl tḛḛ ndaa-tɨ idə jipɨ-je panè: Ooi, mꞌa təl ree siə ndaa-tɨ gogɨ kadɨ-si, kdɔ kadɨ ꞌgəi kɨ́ né kɨ́ mꞌa gangɨ-né ta dɔ-é-tɨ ya mꞌoo al. 5 Beɓa Jeju tḛḛ ndaa-tɨ kɨ̀ jɔgɨ kun lé dɔ-é-tɨ rəm, ɓá kɨ̀ kubɨ kɨ́ kər yəl-yəl kɨ́ là-é n̰a̰ lé rɔ-é-tɨ rəm tɔ. Ə Pilatɨ idə-dé panè: Ooi dingəm lé ə́ a̰ tin!

6 Lokɨ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njéngəm takəy lə Lubə dꞌoo Jeju rəmə, ꞌtur kɔɔl boy-boy ꞌpanè: ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ! ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ! Beɓa Pilatɨ idə-dé panè: Sə̰i ya ꞌtaai-é ꞌɓəi-é kagdəsɨ-tɨ; kdɔtalə né kɨ́ mꞌa gangɨ-né ta dɔ-é-tɨ ya mꞌoo al. 7 Rəmə jipɨ-je dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Jḛ jꞌɔw kɨ̀ ndukun lə-ji káre nɔ̰ɔ̰ ə kɨ́ go ndukun-tɨ lə-ji kinlé, tò kadɨ Jeju oy, kdɔtalə ḛ ɓa rɔ-é Ngon lə Lubə.

8 Lokɨ Pilatɨ oo ta kin bè lé, ɓəl n̰a̰ ya ɓəy. 9 Beɓa ḛ təl ɔw mḛḛ ndògɨ-tɨ gogɨ ə dəjɨ Jeju panè: I lé ꞌto dow kɨ́ rá wa? Ngà Jeju ilə-é-tɨ al. Beɓa Pilatɨ idə-é panè: 10 Ma̰ ɓá ilə-m ta-tɨ al wa? I ꞌgə kɨ́ mꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ mꞌilə-i taá rəm, mꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ mꞌɓə-i kagdəsɨ-tɨ rəm al wa? 11 Jeju ilə-é-tɨ panè: Kinə Lubə adɨ-i tɔ́gɨ al rəmə, tɔ́gɨ káre ya kàrè ꞌa kɔw-né dɔ-m-tɨ al. Gin-é kin ɓá, dow kɨ́ njèkilə-m ji-i-tɨ kinlé, ra majal kɨ́ al dɔ lo.

12 Gangɨ-é-tɨ kinlé, Pilatɨ sangɨ rəbɨ kadɨ nꞌilə Jeju taá. Ngà jipɨ-je ꞌtur kɔɔl boy-boy ꞌpanè: Kinə ꞌilə-é taá rəmə, i ꞌto nam Sejar al. Kdɔtalə dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ɓa rɔ-é ngar lé, to njèta lə Sejar. 13 Lokɨ Pilatɨ oo ta-je kin bè lé, adɨ dꞌɔw kɨ̀ Jeju ndaa-tɨ ə isɨ dɔ kali gangta-tɨ, lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é gajɨ ər-je kɨ́ dꞌɔsɨ nangɨ kɨ́ ɓa-é kɨ̀ ta əbrə Gabata. 14 Ə to ndɔ ra go né-je kdɔ ra na̰y Pakɨ. To ta kɨ́ kàdɨ̀ à ka̰ jam dɔ ɓe-tɨ je bè ngá. Pilatɨ idə jipɨ-je panè: Ooi ngar lə-si! 15 Ngà dḛ ꞌtur kɔɔl boy-boy ꞌpanè: ꞌTɔl-é! ꞌTɔl-é! ꞌƁə-é kagdəsɨ-tɨ! Pilatɨ idə-dé panè: Kadɨ mꞌɓə ngar lə-si kagdəsɨ-tɨ wa? Rəmə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Jḛ lé, Sejar ya kár-é to ngar lə-ji.» 16 Beɓa Pilatɨ in̰ə-é ji-dé-tɨ, kdɔ kadɨ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ. Beɓa dꞌuwə Jeju [dꞌɔw siə.]*

ꞌƁə Jeju kagdəsɨ-tɨ

Mat 27:32-52; Mar 15:21-37; Luk 23:26-46

17 Jeju utɨ kagdəsɨ liə tḛḛ-né gidɨ ɓe-tɨ ɔw-né lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é: Ka dɔ dow ə ꞌɓa-é Golgota kɨ̀ ta Əbrə. 18 Ə ꞌɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ lo-é-tɨ kinlé; ə ꞌɓə dow-je joo kagdəsɨ-tɨ natɨ siə tɔ; dow káre kagdəsɨ-tɨ kɨ́ dɔ jikɔl-é-tɨ ə dow káre dɔ jigəl-é-tɨ, adɨ Jeju a̰ dan-dé-tɨ dana̰.

19 Pilatɨ adɨ ꞌndàngɨ ta bəgrə-tɨ ꞌɓə dɔ kagdəsɨ-tɨ lé ꞌpanè: Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ, ngar lə jipɨ-je. 20 Jipɨ-je n̰a̰ ya ꞌndó ta kɨ́ ꞌndàngɨ bəgrə-tɨ lé, kdɔ lo kɨ́ ꞌɓə Jeju titɨ lé, tò ngɔsi kɨ̀ ɓebo ə ta kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ bəgrə-tɨ lé, tò kɨ̀ ta əbrə rəm, kɨ̀ ta latḛ rəm, ɓá kɨ̀ ta grɛkɨ rəm tɔ. 21 Beɓa njékun dɔ njégugné-je lə Lubə ꞌpa kɨ̀ Pilatɨ ꞌpanè: I ꞌNdàngɨ Ngar lə jipɨ-je al; ngà kadɨ ꞌndàngɨ ꞌpanè: Ḛ panè nꞌto ngar lə jipɨ-je. 22 Ngà Pilatɨ ilə-dé-tɨ panè: Né kɨ́ mꞌndàngɨ ə mꞌndàngɨ ya ngá.

23 Lokɨ asgar-je ꞌɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ lé, dḛ ꞌkay kubɨ-je liə lo sɔ ə ꞌləbɨ-na̰ káre-káre; ɓá dꞌun kubɨ kul liə kɨ́ to takubɨ kɨ́ káre-rè ya dꞌojɨ dꞌadɨ ḭ taá ree njal nangɨ kin tɔ; ɓá dꞌidə-na̰ ꞌpanè: 24 Kubɨ kul kinlé, adi jꞌuwəi jꞌgangi al, ngà adi jꞌɔsi-na̰ mbare dɔ-tɨ jꞌooi se ná̰ ɓá à to kɨ́ liə wa? Né kinlé tò bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ tò mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, né-é ra-né né. ꞌNdàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: «ꞌLəbɨ-na̰ kubɨ-je lə-m ə dꞌɔsɨ-na̰ mbare dɔ kubɨ kul-tɨ lə-m.» Né-é ɓá asgar-je ꞌra tin.

25 Kɔ̰ Jeju dḛ kɨ̀ ngonkɔ̰ kɔ̰-é rəm, Mari kɨ́ ne Klopasɨ rəm, ɓá Mari kɨ́ Magdala rəm, dꞌa̰ taá ngɔsi kɨ̀ kagdəsɨ lé. 26 Lokɨ Jeju oo kɔ̰-é a̰ mbɔ́ njèndó né-tɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-é n̰a̰ lé rəmə, idə kɔ̰-é panè: «Dené, ꞌoo ngon-i ə a̰ tin.» 27 Go-tɨ, idə njèndó né lé panè: «ꞌOo, kɔ̰-i ə a̰ tin.» Rəmə dɔkàdɨ̀-é-tɨ kin ya njèndó né lé ɔw kɨ̀ Mari ɓee rɔ-é-tɨ.

Koy Jeju

Mat 27:45-56; Mar 15:33-41; Ja̰ 19:28-30

28 Go né-je-tɨ kinlé, Jeju gə kɨ́ né-je lay asɨ ngá adɨ panè: «Kundə ra-m», bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, né-é ra-né né. 29 Lo-é-tɨ kinlé man nduu kɨ́ masɨ tò mḛḛ ba̰y-tɨ rusɨ nɔ̰ɔ̰. Beɓa asgar-je dꞌun kagɨ kɨ́ ꞌɓa-é ijopɨ ə ꞌdɔɔ ndɔkrɔ ta-tɨ ɓá dꞌulə kəm man nduu-tɨ kɨ́ masɨ lé dꞌulə ta Jeju-tɨ. 30 Lokɨ Jeju njibɨ man nduu kɨ́ masɨ lé rəmə panè: «Né-je lay asɨ ngá.» Go-tɨ, Jeju ulə dɔ-é nangɨ rəmə in̰ə ndil-é adɨ tḛḛ. 31 Ndɔ-é-tɨ kinlé, to ndɔ ra go né-je kdɔ ndɔ taakoo lə jipɨ-je. Adɨ jipɨ-je ꞌɓəl kadɨ nin dow-je tò kagdəsɨ-tɨ ndɔ taakoo-tɨ lə-dé, kdɔtalə to ndɔ kɨ́ boy n̰a̰; gin-é kin ɓá dḛ ꞌdəjɨ Pilatɨ kadɨ adɨ ꞌtətɨ nja-dé ə dꞌɔr-dé nangɨ.† 32 Beɓa dow-je kɨ́ ꞌɓə-dé kagdəsɨ-tɨ kɨ̀ Jeju lé, asgar-je ꞌtə́tɨ nja ḛ kɨ́ dɔsa̰y rəm, ꞌtə́tɨ nja ḛ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo rəm tɔ. 33 Lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ dɔ Jeju-tɨ rəmə, dꞌoo kɨ́ Jeju oy ngá, adɨ ꞌtə́tɨ nja-é al; 34 ngà dow káre dan asgar-je-tɨ ɓá ɔsɨ kàdɨ̀-é kɨ̀ ningə mbutɨ adɨ tajinatɨ nè ya məsɨ-je kɨ̀ man a̰y-tɨ. 35 Né-je kinlé, dow kɨ́ oo kɨ̀ kəm-é ɓá pa ta kɨ́ dɔ-tɨ tin; ə ta liə to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ; ḛ gə kɨ́ nꞌpa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ kadɨ sə̰i kàrè adi-né mḛḛ-si tɔ. 36 Né kinlé ra né bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: «Singə-é káre ya kàrè dow à tətɨ al‡» kinlé né-é ra né. 37 †Mbete kɨ́ aa njay pa lo kɨ́ rangɨ-tɨ ɓəy panè: Dꞌa koo ḛ kɨ́ dꞌɔsɨ kàdɨ̀-é kɨ̀ ningə ꞌmbutɨ lé kɨ̀ kəm-dé§.

ꞌDubɨ Jeju

Mat 27:57-61; Mar 15:42-47; Luk 23:50-56

38 Go né-je-tɨ kinlé, Jojepɨ kɨ́ ɓe liə to Arimate, kɨ́ to njèndó né lə Jeju ya, ngà tɔjɨ ɓá tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ al kdɔ ɓəl kɨ́ ḛ ɓəl ꞌboy-je lə jipɨ-je lé, ɔw dəjɨ Pilatɨ kadɨ nꞌɔr nin Jeju lé. Beɓa Pilatɨ in̰ə tarəbɨ adɨ-é, ngá ɓá ḛ ɔr nin Jeju lé ɔw-né. 39 †Nikodḛm* kɨ́ ndɔkɨ ɔw rɔ Jeju-tɨ ndɔɔ lé, ree kɨ̀ ubɨ kɨ́ ꞌɓa-é mir kɨ́ ꞌpote natɨ kɨ̀ ubɨ kɨ́ ꞌɓa-é aloé kɨ́ à kasɨ litɨr ɓu je bè. 40 Ə dḛ joo lay dꞌun nin Jeju lé, ꞌndəm-é ubɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ putɨ kagɨ kɨ́ ətɨ majɨ ɓá ꞌɓɨr-é kɨ̀ kubɨ, titɨ kɨ́ jipɨ-je ꞌra-né low-low. 41 Rəmə, lokɨ ꞌɓə Jeju kagdəsɨ-tɨ titɨ lé, lo ndɔr tò-tɨ nɔ̰ɔ̰; ə ɓe nin kɨ́ ꞌra sigɨ, kɨ́ ꞌdubɨ dow-tɨ al ɓəy ya tò lo ndɔr-tɨ lé nɔ̰ɔ̰ tɔ. 42 Ɓe-é kinlé ɓá tò ngɔsi adɨ dꞌilə nin Jeju-tɨ, kdɔtalə to ndɔ kɨ́ jipɨ-je dꞌisɨ ꞌra-né go né-je kdɔ ndɔ taakoo.

20

Tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə Jeju Kristɨ

Mat 28:1-10; Mar 16:1-8; Luk 24:1-12

1 Ndɔ Dimasɨ kɨ̀ ndɔge ratɨ kɨ́ lo aa lay al ya ɓəy, Mari kɨ́ Magdala ɔw dɔɓadɨ-tɨ. Ḛ oo kɨ́ ər kɨ́ boy kɨ́ dꞌutɨ-né ta ɓe nin lé tokɨ nduburu kilə rangɨ. 2 Beɓa ḛ a̰y ngɔdɨ ɔw ingə Simɔ̰ Piyər-je kɨ̀ njèndó né káre kɨ́ Jeju ndigɨ-é n̰a̰, ə idə-dé panè: «Dꞌɔr ꞌƁaɓe ɓe nin-tɨ adɨ jꞌgə lo kɨ́ dꞌilə-é-tɨ al.» 3 Piyər-je kɨ̀ njèndó né kɨ́ káre lé, ꞌtḛḛ dꞌɔw kɨ dɔɓadɨ-tɨ. 4 Dḛ joo lay ya dꞌa̰y ngɔdɨ; ngà njèndó né kɨ́ káre lé a̰y itə Piyər, adɨ ḛ tḛḛ ta ɓe nin-tɨ lé kete. 5 Ḛ ɗugɨ nangɨ rəmə, takubɨ-je kɨ́ tò nangɨ ɓá ḛ oo; ngà kandɨ ɓá ḛ andɨ ɓe nin-tɨ al. 6 Rəmə Simɔ̰ Piyər kɨ́ ore go-é lé ɓá ree andɨ ɓe nin-tɨ ə oo takubɨ-je kɨ́ tò nangɨ lé. 7 Takubɨ kɨ́ ꞌɓɨr-né dɔ Jeju lé tò natɨ kɨ̀ takubɨ-je kɨ́ ꞌɓɨr-é-né lé al, ngà tokɨ ɓɨr kilə gay. 8 Go-tɨ, njèndó né* kɨ́ káre kɨ́ tḛḛ ta ɓe nin-tɨ kete lé, andɨ ɓe nin-tɨ lé tɔ. Ḛ oo né-je kinlé ə adɨ mḛḛ-é. 9 Kdɔ ta kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa panè Jeju à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy lé, njéndó né-je ꞌgə mḛḛ-é al ɓəy. 10 Go-tɨ, njéndó né-je ꞌtəl dꞌɔw ɓee lə-dé.

Jeju tḛḛ kɔy kɨ̀ Mari kɨ́ Magdala

Mar 16:9-11

11 Dɔgangɨ-é-tɨ kinlé, Mari a̰ ta ɓe nin-tɨ ndaa-tɨ a̰ nɔ̰ ə ɗugɨ nangɨ kdɔ kadɨ nꞌoo ɓe nin rəmə, 12 oo malayka-je joo dꞌulə kubɨ kɨ́ nda rɔ-dé-tɨ dꞌisɨ-né lo-tɨ kɨ́ dꞌilə nin Jeju-tɨ lé. Malayka kɨ́ káre isɨ lo-tɨ kɨ́ dɔ-é-tɨ, ə ḛ kɨ́ káre isɨ lo-tɨ kɨ́ nja-é-tɨ tɔ. 13 Dḛ ꞌdəjɨ Mari lé ꞌpanè: «Dené, i ꞌnɔ̰ kdɔ ri wa?» Ḛ ilə-dé-tɨ panè: «Dꞌɔr ꞌƁaɓe lə-m adɨ mꞌoo lo kɨ́ dꞌilə-é-tɨ al.» 14 Lokɨ ḛ a̰ pa ta kin bè ya rəmə təl kəm-é ə oo Jeju a̰ taá nè. Ngà gə ɓá ḛ gə kɨ́ to Jeju al. 15 Jeju lé dəjɨ-é panè: «Dené, i ꞌnɔ̰ kdɔ ri wa? Ná̰ ɓá i ꞌsangɨ-é wa?» Ḛ gɨr kɨ́ to njèndɔr lé, adɨ ḛ idə-é panè: «ꞌƁa-m, kinə to i ɓá ɔr-é rəmə, ꞌidə-m lo kɨ́ ilə-é-tɨ ə mꞌa kɔw kun-é.» 16 Jeju panè: «Mari!» Beɓa Mari təl kəm-é rəmə, pa siə ta kɨ̀ ta Əbrə panè: «Rabuni», adɨ kɔr mḛḛ-é to Njèndó dow-je né! 17 Jeju idə-é panè: «ꞌƆdɨ rɔ-m al, kdɔ mꞌɔw rɔ Bɔbɨ-m-tɨ al ɓəy. Ngà kɔw ɓá ꞌɔw rɔ ngankɔ̰-m-je-tɨ, ə ꞌidə-dé kɨ́ mꞌisɨ mꞌɔw kɨ rɔ Bɔbɨ-m-tɨ kɨ́ to Bɔbɨ-si tɔ, mꞌisɨ mꞌɔw kɨ rɔ Lubə-tɨ lə-m kɨ́ to Lubə lə-si tɔ.» 18 Mari kɨ́ Magdala lé ɔw idə njéndó né-je kɨ́ nꞌoo ꞌƁaɓe ə idə-dé ta-je kɨ́ ḛ pa adɨ-é.

Jeju tḛḛ busɨ rɔ njéndó né-je-tɨ liə

Mat 28:16-20; Mar 16:14-18; Luk 24:36-49

19 Ndɔ Dimasɨ-é-tɨ kin ya, lokɨ ndɔ isɨ il rəmə, njéndó né-je kɨ́ ꞌkəw-na̰ mḛḛ kəy-tɨ lé, dꞌutɨ takəy-je ta-dé-tɨ, kdɔ dḛ ꞌɓəl ꞌboy-je lə jipɨ-je. Ə Jeju ree a̰ taá dan-dé-tɨ ɓá idə-dé panè: «Kadɨ lapiya nà̰y sə-si!» 20 Go ta-tɨ kɨ́ ḛ pa kinlé, ḛ tɔjɨ-dé ji-é-je kɨ̀ kàdɨ̀-é-je. Lokɨ njéndó né-je dꞌoo ꞌƁaɓe rəmə, rɔ-dé nəl-dé n̰a̰. 21 Jeju təl pa sə-dé ta nja káre ya ɓəy panè: «Kadɨ lapiya nà̰y sə-si. Titɨ kɨ́ Bɔbɨ-m ulə-m-né lé, ma̰ kàrè mꞌulə-si tɔ.» 22 Go ta-je-tɨ kinlé, ḛ tó koo puu kɨ dɔ-dé-tɨ ə idə-dé panè: «ꞌTaai Ndil kɨ́ aa njay. 23 †Dow-je kɨ́ a kin̰əi go majal-je lə-dé kɔgɨ lé, majal-je lə-dé à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ tɔ. Ə dow-je kɨ́ a kin̰əi go majal-je lə-dé kɔgɨ al lé, majal-je lə-dé à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ al ya tɔ.»

Jeju tɔjɨ rɔ-é Tomasɨ

24 Lokɨ Jeju tḛḛ dɔ njéndó né-je-tɨ liə lé, Tomasɨ kɨ́ ꞌɓa-é Ndungə kɨ́ ḛ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé goto. 25 Beɓa ndəgɨ njéndó né-je dꞌidə-é ꞌpanè: «Jꞌoo ꞌƁaɓe!» Ngà Tomasɨ idə-dé panè: «Kinə mꞌoo tó dò pɔ̰ḭtɨ-je kɨ́ ji-é-tɨ al rəm, mꞌulə ngon ji-m tó dò pɔ̰ḭtɨ-tɨ al rəm, ɓá kinə mꞌulə ji-m kàdɨ̀-é-tɨ al rəm lé, mꞌa kadɨ mḛḛ-m nda̰ bè al.» 26 Ndɔ jinà̰y joo go-tɨ lé, njéndó né-je lə Jeju ꞌtəl ꞌkəw-na̰ mḛḛ kəy-tɨ, ə Tomasɨ isɨ sə-dé natɨ. Dḛ dꞌutɨ takəy-je ya rəmə, Jeju tḛḛ a̰ taá dan-dé-tɨ ə idə-dé panè: «Kadɨ lapiya nà̰y sə-si!» 27 Go-tɨ, ḛ idə Tomasɨ lé panè: «ꞌUlə ngon ji-i nè, ə ꞌoo ji-m. ꞌUlə ji-i kɨ kete, ə ꞌulə kàdɨ̀-m-tɨ lé. ꞌIn̰ə mḛḛnga̰ lə-i, ə ꞌadɨ mḛḛ-i!» 28 Beɓa Tomasɨ ilə-é-tɨ panè: «ꞌƁaɓe lə-m, Lubə lə-m!» 29 Ə Jeju idə-é panè: «Kdɔ koo kɨ́ i ꞌoo-m ɓá i adɨ-né mḛḛ-i. Dow-je kɨ́ dꞌoo-m al ya dꞌadɨ mḛḛ-dé kin ɓá ꞌto njénékumə̰-je.» 30 Jeju ra nékɔjɨ-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ ya ɓəy takəm njéndó né-je-tɨ liə, ngà ta-é ɓá to kɨ́ ndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kinlé al. 31 Ngà nékɔjɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ ta-é mḛḛ mbete-tɨ kinlé, tò bè kdɔ kadɨ adi-né mḛḛ-si kɨ́ Jeju to Kristɨ†, to Ngon lə Lubə, adɨ kinə adi-é mḛḛ-si rəmə, a kisi kəm kɨ̀ ri-é.

21

Jeju tɔjɨ rɔ-é njéndó né-je liə ta babo Tiberiadɨ-tɨ

Mat 28:16; Luk 5:1-11

1 Ndɔ-je kɨ́ rangɨ go-tɨ, Jeju təl tɔjɨ rɔ-é njéndó né-je liə ta babo Tiberiadɨ-tɨ. Ooi, kəm rəbɨ kɨ́ tɔjɨ-né rɔ-é ə́n: 2 Simɔ̰ Piyər-je kɨ̀ Tomasɨ kɨ́ ꞌɓa-é ndungə rəm, Nataniyel kɨ́ to dow kɨ́ Kana̰ kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ rəm, ngan lə Jebede rəm, ɓá njéndó né-je lə Jeju kɨ́ rangɨ joo ɓəy rəm, dꞌa̰ kəm-na̰-tɨ lay. 3 †Simɔ̰ Piyər idə-dé panè: Mꞌa kɔw mbɔw-tɨ. Rəmə dḛ ꞌpanè: Jḛ kàrè jꞌa kɔw sə-i tɔ. Ə dḛ ꞌtḛḛ dꞌɔw dꞌal mḛḛ tò-tɨ, ngà ndɔɔ nɔ̰ɔ̰ lé dꞌuwə kanjɨ al. 4 Lokɨ lo aa yərərə rəmə, Jeju ree a̰ ngangɨ ba-tɨ; ngà njéndó né-je ꞌgə kɨ́ to Jeju al. 5 Beɓa ḛ dəjɨ-dé panè: Ngan-je, uwəi kanjɨ nɔ̰ɔ̰ wa? Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: Kanjɨ káre ya kàrè jꞌuwə al. 6 †Rəmə idə-dé ꞌpanè: Iləi burə kɨ̀ dɔ jikɔl tò-tɨ bè ə a kuwəi kanjɨ. Lokɨ dꞌilə burə lé rəmə, burə saa kanjɨ mbing ya adɨ dꞌasɨ kɔr tḛḛ-né ndaa-tɨ al. 7 Beɓa njèndó né lə Jeju kɨ́ Jeju ndigɨ-é idə Piyər panè: Dow lé to ꞌƁaɓe! Lokɨ Piyər oo kɨ́ to ꞌƁaɓe rəmə, ḛ un kubɨ liə ulə; kdɔ kete a̰ kɨ̀ rɔ-é kare ə ur mani. 8 Ngà ndəgɨ njéndó né-je ꞌndɔr burə kɨ́ kanjɨ rusɨ lé, ꞌnəl-né tò kdɔ ree-né ngangɨ ba-tɨ; kdɔ lo kɨ́ ngangɨ ba-tɨ tò ngɔsi sə-dé, à kasɨ mɛtər ɓu je bè.

9 Lokɨ dꞌur nangɨ ngangɨ ba-tɨ rəmə, dꞌoo yalpər kɨ́ kanjɨ tò dɔ-tɨ ɓá dꞌoo mbə̀ tɔ. 10 Beɓa Jeju idə-dé panè: Kanjɨ kɨ́ uwəi lé, ɔyi kɨ́ dan-tɨ-je ꞌreei-né. 11 Beɓa Simɔ̰ Piyər təl al mḛḛ tò-tɨ ɔr burə lé nangɨ ə kanjɨ-je kɨ́ boy-boy ya ꞌrusɨ burə lé ə dḛ ɓu kɨ̀ kɔrmḭ gidɨ-é mutə; bè ya kàrè burə gangɨ al. 12 Jeju idə-dé panè: ꞌReei usoi né; ya rəmə dow káre dan njéndó né-je-tɨ kɨ́ kadɨ dəjɨ-é panè i ꞌto ná̰ wa ya goto, kdɔtalə dḛ ꞌgə kɨ́ to ꞌƁaɓe. 13 Beɓa Jeju ree rɔ-dé-tɨ, un mbə̀ lé adɨ-dé ɓá adɨ-dé kanjɨ lé dɔ-tɨ tɔ.

14 To nja mutə ngá kɨ́ Jeju tɔjɨ-né rɔ-é njéndó né-je liə lokɨ tɔsɨ-né ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy.

Jeju adɨ kullə Simɔ̰ Piyər

15 Go né kuso-tɨ, Jeju dəjɨ Simɔ̰ Piyər panè: Simɔ̰, ngon lə Jonasɨ ꞌndigɨ-m itə ndəgɨ-é-je kin wa? Simɔ̰ panè: Oiyo, ꞌƁaɓe ꞌgə kɨ́ mꞌndigɨ-i. Jeju panè: ꞌUl ngan batɨ-je lə-m! 16 Jeju təl dəjɨ-é dəjɨ kɨ́ nja joo panè: Simɔ̰, ngon lə Jonasɨ ꞌndigɨ-m wa? Piyər idə-é panè: Oiyo ꞌƁaɓe, ꞌgə kɨ́ mꞌndigɨ-i. Jeju idə-é panè: ꞌUl batɨ-je lə-m. 17 Jeju təl dəjɨ-é dəjɨ kɨ́ nja mutə panè: Simɔ̰, ngon lə Jonasɨ, ꞌndigɨ-m wa? Rəmə rɔ Piyər atɨ-é kana̰na̰ kdɔ dəjɨ kɨ́ Jeju dəjɨ-é nja mutə panè: ꞌNdigɨ-m wa? Ɓá ilə-é-tɨ panè: ꞌƁaɓe i ꞌgə né-je lay, ꞌgə kɨ́ mꞌndigɨ-i ya. Jeju idə-é panè: ꞌUl batɨ-je lə-m. 18 ꞌOo majɨ, mꞌa kidə-i rəsɨ; lokɨ i ꞌto basa ɓəy lé, i ya ꞌdɔɔ ndaá dɔɔ ɓədɨ lə-i, ə lo kɨ́ mḛḛ-i ndigɨ ya ə i ꞌɔw-tɨ, ngà lokɨ i ꞌa ɓugə lé, i ꞌa kɔy ji-i kɨ taá kadɨ dow kɨ́ rangɨ ɓá à dɔɔ ndaá dɔɔ ɓədɨ lə-i, ə lo kɨ́ mḛḛ-i ndigɨ al ya ḛ à kɔw sə-i-tɨ. 19 Jeju pa ta kin bè kdɔ tɔjɨ-né kəm rəbɨ koy kɨ́ Piyər à koy kdɔ kɔsɨ-né gajɨ Lubə; go ta-tɨ kinlé, Jeju idə-é panè: ꞌUn go-m.

Jeju dḛ kɨ̀ njèndó né kɨ́ ḛ ndigɨ-é

20 †Lokɨ Piyər təl kəm-é kɨ gogɨ rəmə, oo njèndó né kɨ́ Jeju ndigɨ-é ɔw ree go-dé-tɨ; njèndó né kinlé ɓá ndɔkɨ tò kàdɨ̀ Jeju-tɨ ta nékuso-tɨ ɓá dəjɨ-é panè: «ꞌƁaɓe, ná̰ ɓá à kun dɔ-i wa?» lé. 21 Lokɨ Piyər oo-é lé, dəjɨ Jeju panè: «ꞌƁaɓe, ngà ḛ kan ri ɓá à tḛḛ dɔ-é-tɨ wa?» 22 Jeju idə-é panè: «Kinə mꞌndigɨ kadɨ-é isɨ bè-bè ya sar kadɨ mꞌtəl mꞌree-né lé, ꞌusɨ-i ri-tɨ wa? I, ꞌun go-m.» 23 Beɓa njékadmḛḛ-je ꞌtilə ta kinlé mbi-na̰-tɨ kɨ kete-kete ꞌpanè: «Njèndó né kinlé à koy al.» Ngà kɨ́ tɔgrɔ-tɨ bè lé, Jeju idə-é panè: «À koy al al» ngà ḛ panè: «Kinə mꞌndigɨ kadɨ-é isɨ bè-bè ya sar kadɨ mꞌtəl mꞌree-né lé, ꞌusɨ-i ri-tɨ wa?»

24 Njèndó né kinlé ya ɓá pa ta kɨ́ dɔ né-je-tɨ kin adɨ dow-je rəm, ḛ ya ndàngɨ ta-je kin rəm. Ə jꞌgə kɨ́ ta liə to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

25 Jeju ra né-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ ya ɓəy; ngà kinə kadɨ ꞌndàngɨ bɛtɨ-bɛtɨ lay lé, mꞌoo kɨ́ tatɨ dɔnangɨ kin lay ya kàrè, mbete-je kɨ́ dꞌa ndàngɨ lé à kubə.

† 1:6 1:6 Mat 3:1; Mar 1:4; Luk 3:1,2

* 1:20 1:20 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 1:20 1:20 Ja̰ 1:41

† 1:24 1:24 Parisi-je, ꞌto kutɨ dow-je madɨ kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ njékində kəm-dé go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ kadɨ nga̰ n̰a̰.

* 2:4 2:4 Ɓa kɨ́ Jeju ɓa kɔ̰-é «dené» lé to nədɨ ɓá nədɨ-é al. Kdɔ Jeju to njèkilə kujɨ ɓɨ à nədɨ kɔ̰-é al.

† 2:12 2:12 Mat 4:13

† 2:14 2:14 Jipɨ-je kɨ́ dꞌḭ dɔ ɓe-je-tɨ kɨ́ rangɨ ɓá ꞌree Jorijalḛm lé ꞌree kɨ̀ là kɨ́ dɔ ɓe mba-tɨ adɨ dꞌa mbəl la-je lə-dé lé ɓá dꞌa ndogɨ-né nékul-je kdɔ pole-né Lubə rəm, kdɔ kugə-né lambo-je kɨ́ sɔbɨ dɔ kəy lə Lubə rəm.

† 2:19 2:19 Mat 26:61; 27:40; Mar 14:58; 15:29

* 3:1 3:1 Parisi-je, ꞌto kutɨ dow-je madɨ kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ njékində kəm-dé go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ kadɨ nga̰ n̰a̰.

† 3:13 3:13 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 3:24 3:24 Mat 14:3; Mar 6:17; Luk 3:19,20

† 3:28 3:28 Ja̰ 1:20

‡ 3:28 3:28 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 3:35 3:35 Mat 11:27; Luk 10:22

* 4:23 4:23 Kɔsɨ dɔ nangɨ mḛḛ ndil-tɨ lé, kɔr mḛḛ-é to kɔsɨ dɔnangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ mḛḛ-ji-tɨ kəy.

† 4:25 4:25 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 4:44 4:44 Mat 13:57; Mar 6:4; Luk 4:24

‡ 4:44 4:44 Mat 13:57; Mar 6:4; Luk 4:24

† 4:45 4:45 Ja̰ 2:23

† 4:46 4:46 Ja̰ 2:1-11

* 5:4 5:4 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 5:33 5:33 Ja̰ 1:19-27; 3:27-30

† 5:37 5:37 Mat 3:17; Mar 1:11; Luk 3:22

† 6:68 6:68 Mat 16:16; Mar 8:29; Luk 9:20

† 7:2 7:2 Mbl 23:34-44; Kni 29:12-39; Det 16:13-16; Jkr 14:16-19

† 7:23 7:23 Ja̰ 5:9

* 7:26 7:26 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 7:50 7:50 Ja̰ 3:1,2

* 8:9 8:9 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 8:11 8:11 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 8:12 8:12 Mat 5:14; Ja̰ 9:5

† 8:13 8:13 Ja̰ 5:31

‡ 8:24 8:24 Jipɨ-je ꞌgɨr kɨ́ Lubə ya kár-é à panè: Ma̰ mꞌto njèkisɨ (Tḛt 3:14).

† 8:33 8:33 Mat 3:9; Luk 3:8

§ 8:39 8:39 Ta kinlé, mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ lé ꞌpanè: Kinə ꞌtoi kɨ́ gin ka-tɨ lə Abrakam rəmə lé, a rai kullə ra Abrakam tɔ ɓane.

† 9:5 9:5 Mat 5:14; Ja̰ 8:12

* 9:22 9:22 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 10:14 10:14 Mat 11:27; Luk 10:22

* 10:24 10:24 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 10:40 10:40 Ja̰ 1:28

† 11:1 11:1 Luk 10:38,39

† 11:2 11:2 Ja̰ 12:3

† 12:3 12:3 Luk 7:37,38

* 12:15 12:15 Ngonmandɨ kɨ́ ɓebo Siyɔ̰-tɨ lé tɔjɨ dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ (Jkr 9:9).

† 12:25 12:25 Mat 10:39; 16:25; Mar 8:35; Luk 9:24; 17:33

† 12:31 12:31 Njèkɔ̰ɓe kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kinlé to Sú.

‡ 12:34 12:34 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 13:12 13:12 Luk 22:27

† 13:16 13:16 Mat 10:24; Luk 6:40; Ja̰ 15:20

† 13:20 13:20 Mat 10:40; Mar 9:37; Luk 9:48; 10:16

† 13:33 13:33 Ja̰ 7:34

† 13:34 13:34 Ja̰ 15:12,17; 1Ja̰ 3:23; 2Ja̰ 1:5

* 14:14 14:14 Mḛḛ mbete-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé dɔsa̰y kɨ̀ ta grɛkɨ lé kɨ́ madɨ-je ꞌpanè: Kinə ꞌdəji né kɨ̀ ri-m lé, mꞌa ra né-é.

† 14:17 14:17 To ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ ta lə Lubə.

‡ 14:30 14:30 Njèkɔ̰ɓe kinlé to Sú.

† 15:12 15:12 Ja̰ 13:34; 15:17; 1Ja̰ 3:23; 2Ja̰ 1:5

† 15:20 15:20 Mat 10:24; Luk 6:40; Ja̰ 13:16

* 16:11 16:11 Njèkɔ̰ɓe kinlé to Sú.

† 16:16 16:16 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 17:12 17:12 Ja̰ 13:18

* 17:21 17:21 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 18:11 18:11 Mat 26:39; Mar 14:36; Luk 22:42

* 18:13 18:13 Kayipɨ lé ɓá taa ngon lə An kɨ́ dené.

† 18:14 18:14 Ja̰ 11:49,50

† 18:19 18:19 Njèdəjɨ Jeju ta nè kinlé to An kɨ́ ndɔkɨ to burə dɔ njégugné-je kete.

‡ 18:24 18:24 An ulə kɨ̀ Jeju rɔ Kayipɨ-tɨ kdɔ ɓal-é-tɨ kinlé, Kayipɨ ɓá to burə dɔ njégugné-je.

§ 18:28 18:28 Jipɨ-je ꞌmbatɨ kɔw mḛḛ kəy-tɨ lə gubərnər kdɔ ḛ to jipɨ al. Jipɨ kɨ́ ɔw mḛḛ kəy-tɨ lə dow kɨ́ to jipɨ al lé, à kuso né lo ra na̰y Pakɨ-tɨ al.

† 18:32 18:32 Ja̰ 3:14; 12:32

* 19:16 19:16 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 19:31 19:31 Dow-je kɨ́ ꞌɓə-dé kagdəsɨ-tɨ lé, ꞌtə́tɨ nja-dé kdɔ kadɨ dꞌoy kalangɨ.

‡ 19:36 19:36 Tḛt 12:46; Kni 9:12; Pa 34:21

† 19:37 19:37 Ntd 1:7

§ 19:37 19:37 Jkr 12:10

† 19:39 19:39 Ja̰ 3:1,2

* 19:39 19:39 Ja̰ 3:1-2

* 20:8 20:8 Lokɨ njèndó né kinlé oo kɨ́ Jeju goto ɓe nin rəmə, ḛ adɨ-é mḛḛ-é ə gə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ Jeju lé tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ ya

† 20:23 20:23 Mat 16:19; 18:18

† 20:31 20:31 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 21:3 21:3 Luk 5:5

† 21:6 21:6 Luk 5:6

† 21:20 21:20 Ja̰ 13:25

Njékɔwkulə-je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Kullə-je lə

Njékɔwkulə-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete kullə-je-tɨ lə njékɔwkulə-je

Mbete kinlé to mbete poyta kɨ́ sɔbɨ dɔ kullə lə Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ ndó né njékəwna̰-je. Njékəwna̰-je lé, ꞌto dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ lo-lo adɨ ꞌto dow-je lə Lubə, kdɔtalə Jeju Kristɨ kɨ́ ajɨ-dé. Lubə ndó né njékəwna̰-je ə adɨ-dé ꞌtɔgɨ kɨ̀ takul kullə-je lə njékɔwkulə-je kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ Jeju ulə-dé, adɨ ꞌto njépata-je liə kadɨ dow-je.

Mbete kinlé to tagajɨ mbete kɨ́ Lukɨ ndàngɨ mḛḛ mbete Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ lé. Ḛ ulə gin-é dɔ lo tɔl ta mbete-tɨ liə kɨ́ dɔsa̰y, adɨ to lo-je kɨ́ Jeju ingə-né njéndó né-je liə go tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ-tɨ liə. Ndɔkɨ Jeju idə-dé panè: Ndil kɨ́ aa njay à ree dɔ-dé-tɨ ngɔsnè ə à kadɨ-dé tɔ́gɨ kadɨ ꞌto-né njépa ta-je lə-nꞌḛ̀ kadɨ dow-je (1:8).

Lukɨ ɔr poy təl kɨ́ njéndó né-je ꞌtəl rɔ-dé go ta-je-tɨ kɨ́ Jeju idə-dé, adɨ lokɨ Ndil kɨ́ aa njay ree lé, dḛ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ rəm (ꞌNdó 2–7), dɔnangɨ Jude-tɨ kɨ̀ Samari-tɨ rəm (ꞌNdó 8–12), sar tasɔ̰y dɔnangɨ-tɨ (ꞌNdó 13–28).

Lo tum gin-é-tɨ lé, dḛ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dan jipɨ-je-tɨ ya par. Ngà lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 10 ɓá ꞌndàngɨ kɨ́ Lubə tɔjɨ Piyər kɨ́ kajɨ lé tò kdɔ dow-je lay. Gangɨ ndɔ-é-tɨ kinlé, jipɨ-je kɨ̀ jipɨ-je al ꞌkəwna̰ natɨ mḛḛ nojɨ-tɨ lə Lubə.

Dingəm káre, kɨ́ ri-é lə Sol ɔsɨ ta njékɔwkulə-je dɔ kullə-tɨ lə-dé, ngà ḛ kɨ́ to njèba lə Jeju Kristɨ lé, Lubə təl-é adɨ to njèndó né lə Jeju Kristɨ! Lubə ində ri-é kɨ́ sigɨ lə Pol ə ulə-é adɨ-é ɔw ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ ə kɨ́ boy n̰a̰ lé, dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ɓá adɨ-é ilə mbḛ dan-dé-tɨ. Lukɨ təl to madkullə lə Pol mḛḛ kullə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ. Lo-je madɨ kɨ́ Lukɨ ndàngɨ panè «jḛ» kinlé, tɔjɨ kɨ́ Lukɨ a̰ natɨ kɨ̀ Pol.

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm

1

Kunmindɨ kulə kɨ̀ Ndil kɨ́ aa njay

1 †I nam-m Teopil, mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ mꞌndàngɨ lé, mꞌɔr poy né-je lay kɨ́ Jeju ra, kɨ̀ né-je kɨ́ ḛ ndó dow-je lo kulə gin-é-tɨ nṵ ya sar tḛḛ-né 2 ndɔ-tɨ kɨ́ Lubə un-é ɔw-né siə dɔra̰-tɨ. Kete ɓá kadɨ Lubə un-é ɔw siə dɔra̰-tɨ lé, ḛ mbətɨ njékɔwkulə-je liə ə un ndu adɨ-dé kɨ̀ tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay.

3 Beɓa go koy-é-tɨ, dḛ ya tɔ ɓá ḛ tḛḛ sə-dé kɔy ə adɨ-dé ꞌgə né-je kɨ́ gay-gay kɨ́ tɔjɨ kɨ́ to nꞌḛ̀ lé ya ɓá nꞌtəl nꞌisɨ kəm. Jeju tḛḛ sə-dé kɔy bè-bè ya asɨ ndɔ kɔrsɔ, ə pa sə-dé ta kɨ́ dɔ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə.

4 †Beɓa ndɔ káre bè, ḛ isɨ uso sə-dé né, ɓá idə-dé panè: «ꞌTḛḛi ɓebo Jorijalḛm-tɨ ɔwi rangɨ al. Ngà ꞌngəbi né kɨ́ Bɔbɨ-m un mindɨ-é kadɨ nꞌadɨ-si, ɓá ndɔkɨ mꞌpa ta-é mꞌadɨ-si lé. 5 †Ja̰ lé, ra dow-je batḛm mani. Ngà sə̰i rəmə, nà̰y ndɔ n̰a̰ al ya kadɨ ꞌrai batḛm lə Ndil kɨ́ aa njay.*»

Ta kɔw dɔra̰-tɨ lə Jeju

6 Njékɔwkulə-je kɨ́ ꞌkəw-na̰ lé, ꞌdəjɨ Jeju ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, dɔkaglo-é-tɨ kin ɓá i ꞌa təl-né kɨ̀ kɔ̰ɓe lə Israyel-je kadɨ-dé gogɨ lé wa†?»

7 Beɓa Jeju ilə-dé-tɨ panè: «Dɔkàdɨ̀-je əse ndɔ-je kɨ́ Bɔbɨ-m ya kɨ̀ kár-é ɔjɨ kɨ́ go tɔ́gɨ-tɨ liə kɨ́ sɔbɨ dɔ-é lé, to ta lə-si kadɨ ꞌgəi al. 8 †Ngà sə̰i lé, a kingəi tɔ́gɨ, lokɨ Ndil kɨ́ aa njay à ree dɔ-si-tɨ. Beɓa sə̰i a toi-né njékɔr poy né ra-m-je kɨ́ ooi kɨ̀ kəm-si, kɨ̀ ta pa-m-je kɨ́ ooi kɨ̀ mbi-si kadɨ dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ rəm, dɔnangɨ Jude-tɨ rəm, ɓá dɔnangɨ Samari-tɨ lay sar ya ta sɔ̰y dɔnangɨ-tɨ.»

9 †Beɓa go ta-je-tɨ kinlé, kəm-dé tò kɨ dɔ Jeju-tɨ adɨ dꞌa̰ dꞌoo-é ya rəmə, Lubə un-é isɨ ɔw siə dɔra̰-tɨ, ə kilndi ree utɨ go-é adɨ dꞌoo-é al. 10 Lokɨ dꞌa̰ dꞌoo go Jeju lo kɔw-é dɔra̰-tɨ ya ɓəy rəmə, dingəm-je joo kɨ́ ꞌtulə kubɨ kɨ́ nda rɔ-dé-tɨ ꞌtḛḛ‡ 11 dꞌidə-dé ꞌpanè: «Ooi bè, sə̰i dingəm-je kɨ́ dɔnangɨ Galile-tɨ! Kdɔ ri ɓá a̰i ká koo lo-tɨ kɨ dɔra̰-tɨ bè wa? Jeju kin, kɨ́ Lubə un-é dan-si-tɨ ɔw siə dɔra̰-tɨ kinlé, à təl ree ga̰-é kɨ́ ooi-é-né lo kɔw-é dɔra̰-tɨ kin ya bè tɔ.»

Njékɔwkulə-je ꞌtəl dꞌɔw Jorijalḛm gogɨ

12 Beɓa njékɔwkulə-je dꞌḭ dɔ mbal-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é mbal ka̰ kagɨ Olibiye-je ꞌtəl dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ. Mbal kinlé, tò mbɔ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, adɨ dow à njiyə asɨ ngan kàdɨ̀ kɔrmutə-je bè ɓá à tḛḛ-tɨ.

13 †Lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, dḛ dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ kɨ́ dɔ madɨ-é-tɨ taá kɨ́ dꞌisɨ-tɨ kete-kete. Dḛ kɨ́ dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ lé to: Piyər-je, kɨ̀ Ja̰-je, kɨ̀ Jakɨ-je, kɨ̀ Andre-je, kɨ̀ Pilipɨ-je, kɨ̀ Tomasɨ-je, kɨ̀ Batlemi-je, kɨ̀ Matiye-je, kɨ̀ Jakɨ kɨ́ ngon lə Alpe-je, kɨ̀ Judɨ kɨ́ ngon lə Jakɨ, kɨ̀ Simɔ̰ kɨ́ to dow kɨ́ ta ɓe liə to-é. 14 Dḛ lay ya ta-dé asɨ-na̰ adɨ ꞌkəw-na̰ taá-taá kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə, natɨ kɨ̀ dené-je kɨ́ dan-tɨ-je, kɨ̀ Mari kɨ́ kɔ̰ Jeju, ɓá ngankɔ̰ Jeju-je tɔ.

Njèkɔr tó Judasɨ

15 Ndɔ káre, mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kinlé, njékadmḛḛ-je ꞌkəw-na̰ adɨ kɔr-dé à kasɨ ɓu kɨ́ kɔrjoo-je bè, rəmə Piyər ḭ taá dan-dé-tɨ panè: 16 «Ngankɔ̰-m-je, Ndil kɨ́ aa njay adɨ Dabidɨ pa ta kete mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay sɔbɨ-né dɔ Judasɨ kɨ́ to njèkɔr nɔ̰̀ njékuwə Jeju. Ta kinlé, kadɨ né-é ra né ɓane. 17 Judasɨ lé, to kɨ́ káre dan-ji-tɨ, ɓá ɔw kɨ̀ kullə liə dan-ji-tɨ rəm tɔ. 18 †Dingəm kinlé, ɔw ndogɨ lo ndɔr kɨ̀ là kɨ́ ꞌndogɨ-né siə dow ꞌtɔl-é lé. Ḛ usɨ ur dɔ-é nangɨ lo-é-tɨ lé. Beɓa mḛḛ-é ribə adɨ ngan tḭ-é kujə lay. 19 Dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lay ya dꞌoo ta-é adɨ dḛ ꞌɓa lo ndɔr kinlé kɨ̀ ta ɓe lə-dé ꞌpanè: “Akeldama”, kɔr mḛḛ-é to “lo ndɔr kɨ́ ꞌndogɨ kɨ̀ là məsɨ.”§ 20 Kdɔ ꞌndàngɨ mḛḛ Pa-je-tɨ ꞌpanè:

“Kadɨ kəy liə tò kare pɛtɨ-pɛtɨ,

ə kadɨ dow isɨ-tɨ al.”»

«Ɓa ꞌtəl ꞌpa mḛḛ mbete-tɨ ɓəy ꞌpanè:

“Kadɨ dow kɨ́ rangɨ un ta kullə liə.*”»

21-22 †«Beɓa kadɨ dingəm káre ree ore kadɨ-ji, kdɔ kadɨ pa ta kɨ́ dɔ tɔsɨ-tɨ kɨ́ Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, kɨ́ ḛ oo kɨ̀ kəm-é lé sə-ji. Dowbé lé, à to dow káre dan dow-je-tɨ kɨ́ njédan-ji kɨ̀ kaglo-je lay kɨ́ jꞌnjiyəi-né kɨ̀ Jeju kɨ̀ lo-lo, adɨ à to kḭ dɔ ndɔ-tɨ kɨ́ Ja̰ ra-é-né batḛm sar tḛḛ-né ndɔ-tɨ kɨ́ Lubə un-é ɔw-né siə dɔra̰-tɨ†.»

23 Beɓa dḛ dꞌɔr dow-je joo adɨ to: Matiyasɨ dḛ kɨ̀ Jojepɨ kɨ́ ꞌɓa-é Barsabasɨ ə ri gajɨ-é to Justusɨ. 24 Go-tɨ, ꞌpa ta kɨ̀ Lubə ꞌpanè: «ꞌƁaɓe i kɨ́ ꞌgə mḛḛ dow-je lay, ꞌtɔjɨ-ji dow káre kɨ́ i mbətɨ-é dan dḛ-tɨ kɨ́ joo kin, 25 kdɔ kadɨ to njèkɔwkulə lə Jeju, tó lo-tɨ kɨ́ Judasɨ in̰ə kɔgɨ ɔw lo-tɨ kɨ́ tuwə kullə ra-é kin.» 26 Dḛ ꞌɓa ri-dé dꞌɔsɨ-né kagɨ dɔ-dé-tɨ, rəmə kagɨ usɨ dɔ Matiyasɨ-tɨ, adɨ ḛ ore kàdɨ̀ njékɔwkulə-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é káre lé.

2

Ree lə Ndil kɨ́ aa njay

1 Lokɨ ndɔ ra na̰y lə jipɨ-je kɨ́ ꞌɓa-é Pantekotɨ asɨ lé, njékadmḛḛ-je ꞌkəw-na̰ lay lo káre-rè*. 2 Titɨ kəm kɨ́ kində jipɨ bè ya rəmə, ká né ɓa dɔra̰-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ ká yə́lbo bè. Ká né lé taa mḛḛ kəy kɨ́ dꞌisɨ-tɨ lé pəl-pəl. 3 Rəmə dꞌoo ndɔ̰ né titɨ-na̰ kɨ̀ ndɔ̰ pər bè, sane, risɨ dɔ-dé-tɨ káre-káre lay. 4 Dḛ lay ya Ndil kɨ́ aa njay taa mḛḛ-dé pəl-pəl adɨ ná̰-ná̰ ya kàrè ulə gin pa ndɔ̰ ta lə dow-je kɨ́ rangɨ, kɨ̀ go gangɨ-é kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay adɨ-é kadɨ pa-né.

5 Ndɔ-é-tɨ kinlé, jipɨ-je kɨ́ njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ kɨ́ dꞌḭ kɨ̀ ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ya ꞌree mba, adɨ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ. 6 Lokɨ ká né ɓa n̰a̰ bè lé, kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya tətɨ-na̰ yipɨ dꞌa̰y kɨ lo-é-tɨ. Rəmə ndil-dé tḛḛ sa̰y, kdɔtalə ná̰-ná̰ ya kàrè, oo ta kɨ́ ta njékadmḛḛ-je-tɨ kɨ̀ ta kojɨ-é kojɨ-é. 7 Ɔr ndil-dé, lo ta igɨ-dé sə́l, rəmə ꞌpanè: «Kay! Dow-je kɨ́ dꞌa̰ ꞌpa ta kinlé, se ꞌto dow-je kɨ́ Galile ya lay al wa? 8 Ngà ra ban ɓá ná̰-ná̰ dan-ji-tɨ nè ya oo ndi-dé kɨ̀ ta kojɨ-é kojɨ-é bè wa?» 9 Dow-je kɨ́ dꞌḭ kɨ dɔnangɨ Partɛsɨ-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Medi-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Elam-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Mejopotami-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Kapadosɨ-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Pɔ̰-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Aji-tɨ, 10 kɨ̀ dɔnangɨ Priji-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Pampili-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Ejiptɨ, kɨ̀ dɔnangɨ kɨ́ tò mbɔ́ ɓebo Sirḛn kɨ́ Libi-tɨ, kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌḭ ɓebo Rɔm-tɨ, 11 kɨ̀ jipɨ-je, kɨ̀ jipɨ təl-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ Krɛtɨ, kɨ̀ Arapɨ-je lay kin ya, njékadmḛḛ-je dꞌɔr gin né-je kɨ́ ɔr ndil dow-je kɨ́ Lubə ra, adɨ ná̰-ná̰ dan-ji-tɨ ya oo ndi-dé kɨ̀ ta kojɨ-é kojɨ-é. 12 Beɓa dow-je lay ya, ndil-dé tḛḛ sa̰y, lo ta igɨ-dé sə́l adɨ ꞌdəjɨ-na̰ ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Né kinlé kɔr mḛḛ-é to ri wa?» 13 Rəmə dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌsɔkɨ njékadmḛḛ-je ꞌpanè: «To yibɨ ya njay ə ra-dé ə́n ngà!»

Piyər ɔr gin ta adɨ dow-je

14 Njékɔwkulə-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é káre lé, dꞌḭ dꞌa̰ taá natɨ kɨ̀ Piyər, ngá ɓá Piyər un ta dan-dé-tɨ pa adɨ kosɨ dow-je kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: «Sə̰i jipɨ-je, kɨ̀ sə̰i dow-je lay kɨ́ isi mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ nè lé, ꞌyəli mbi-si majɨ ooi-né ta-je lə-m kdɔ kadɨ ꞌgəi gin né kɨ́ ra né kin majɨ. 15 Dow-je kɨ́ ooi-dé kinlé, to yibɨ ɓá ra-dé titɨ kɨ́ sə̰i ꞌpai-né kinlé al, kdɔtalə to kàdɨ̀ jinà̰y káre kɨ́ ndɔge ɓəy ə́n. 16 Ngà to ta kɨ́ ndɔkɨ Juwel njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa lé ɓá ɓone né-é ra né ngá tin. Ndɔkɨ Juwel panè:

17 “Lubə panè:

Ta sɔ̰y ndɔ-je-tɨ lé,

mꞌa kungɨ Ndil-m dɔ dow-je-tɨ lay,

ngan-si-je kɨ́ dingəm, kɨ̀ dḛ kɨ́ dené

dꞌa pa ta-je kɨ́ ta-m ma̰

Lubə-tɨ kadɨ dow-je,

Né à ra basa-je lə-si tokɨ nḭ bè,

ə ɓugə-je lə-si kàrè dꞌa koo né-je

mḛḛ nḭ-tɨ rəm tɔ.

18 Tɔgrɔ-tɨ ya, mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ

kinlé, mꞌa kungɨ ndil-m dɔ

ngannjékullə-je-tɨ lə-m kɨ́ dingəm,

kɨ̀ dḛ kɨ́ dené, rəmə dꞌa pa ta-je kɨ́

ta-m ma̰ Lubə-tɨ kadɨ dow-je.

19 Mꞌa ra né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl

mḛḛ dɔra̰-tɨ taá rəm,

mꞌa ra nékɔjɨ-je dɔnangɨ-tɨ nè

kadɨ à tɔjɨ tɔ́gɨ-m.

Dow-je dꞌa koo sapər à suu lukɨ-lukɨ,

dꞌa koo məsɨ kɨ̀ pər.

20 Kàdɨ̀ à təl ndul ndḭ-ndḭ,

ɓá na̰y à təl kər titɨ məsɨ bè rəm.

Ngá ɓá ndɔ lə ꞌƁaɓe à ree ɓəy.

Ndɔ-é kinlé, à to ndɔ kɨ́ boy;

à to ndɔ riɓa.

21 Beɓa dow kɨ́ rá-rá ya nɔ̰ ɓa

ꞌƁaɓe lé, à kajɨ.”»

22 «Sə̰i Israyel-je! Ooi ta-je kin majɨ: Nékɔjɨ-je, kɨ̀ né-je kɨ́ to ɓəl-ɓəl kɨ́ Lubə ra takəm-si-tɨ kɨ̀ rəbɨ kɨ́ rɔ Jeju-tɨ kɨ́ to dingəm kɨ́ Najarɛtɨ, adɨ sə̰i ya ꞌgəi majɨ kinlé, tɔjɨ kɨ́ Lubə umə̰-é ya. 23 †Dingəm kinlé, dꞌilə-é ji-si-tɨ kdɔ ta lə to né-je kɨ́ Lubə ɔjɨ kete adɨ uwə dɔ gangɨ-é lay. Beɓa sə̰i ꞌɓəi-é kagdəsɨ-tɨ, ə adi dow-je kɨ́ njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al ꞌtɔl-é kɔgɨ. 24 †Ngà Lubə ɔr-é kɔgɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə koy, adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ; kdɔtalə koy asɨ kɔ̰ɓe dɔ-é-tɨ al†. 25 Kdɔ Dabidɨ pa ta liə panè:

“Mꞌoo ꞌƁaɓe Lubə takəm-m-tɨ kɨ̀ ndɔ-é-ndɔ-é.

Kdɔtalə ḛ a̰ kàdɨ̀-m-tɨ nè,

kdɔ kadɨ né káre kàrè yəkɨ-m al.

26 Gin-é kin ɓá rɔnəl rusɨ-né mḛḛ-m rəm,

mꞌusɨ pa mꞌtilə-né kole rəm tin;

rəm ɓá dajɨ rɔ-m kàrè à kuwə rɔ-é lo taakoo-tɨ,

kɨ̀ mḛḛ kɨ́ tò səl dɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ-tɨ rəm tɔ.

27 Kdɔ i ꞌƁaɓe Lubə ꞌa kin̰ə-m kadɨ mꞌnà̰y kɔgɨ lo kɨ́ koó-tɨ al,

ɓá i ꞌa kin̰ə-m ma̰ dow lə-i kɨ́ mꞌaa njay kadɨ mꞌndum al rəm tɔ.

28 I ꞌadɨ-m mꞌgə rəbɨ kɨ́ ꞌa tḛḛ sə-m lo kiskəm-tɨ,

I ꞌa kadɨ rɔnəl rusɨ mḛḛ-m lokɨ ꞌa̰ sə-m.”»‡

29 Piyər pa sə-dé ɓəy panè: «Ngankɔ̰-m-je, adɨ mꞌidə-si ta kɨ́ ta kɔ̰̀-m-tɨ ya dɔ ka-ji Dabidɨ-tɨ mꞌadɨ ooi: Dabidɨ lé ndɔkɨ oy adɨ dubɨ-é; dɔ ɓadɨ-é kàrè tò dan-ji-tɨ nè sar ɓone ɓəy.§ 30 Titɨ kɨ́ Dabidɨ to-né njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, ḛ gə kɨ́ Lubə un mindɨ-é ubɨ rɔ-é dɔ-tɨ kadɨ nꞌa kində ngonka-é káre ngar-tɨ.* 31 To ta lə Kristɨ† kɨ́ à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé ɓá Dabidɨ gə kete adɨ panè:

“Lubə à kin̰ə-nꞌḛ̀ kɔgɨ lo kɨ́ koó-tɨ al,

ɓá nin-nꞌḛ̀ kàrè à ndum al rəm tɔ.”»

32 «Jeju kinlé, Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ adɨ jḛ lay ya jꞌoo-é kɨ̀ kəm-ji. 33 Lubə un-é ində-é taá dɔ jikɔl-é-tɨ, Bɔbɨ-é adɨ-é Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ ḛ un mindɨ-é kdɔ kadɨ-é lé; Ndil kɨ́ aa njay lé ɓá Lubə ree sane dɔ-ji-tɨ adɨ ooi kɨ̀ kəm-si, ɓá ooi ká-é kɨ̀ mbi-si rəm tin. 34 Kdɔ ta lə Dabidɨ lé, ḛ ɔw dɔra̰-tɨ al ya, ngà ḛ ya panè:

“ꞌƁaɓe Lubə idə ꞌƁaɓe lə-m panè:

ꞌIsɨ dɔ jikɔl-m-tɨ nè,

35 ya sar kadɨ mꞌadɨ njéba-je lə-i ꞌtəl-né lo kungɨ nja-i.”»

36 «Beɓa kadɨ sə̰i Israyel-je lay ya ꞌgəi majɨ kɨ́ Jeju kin, kɨ́ sə̰i ꞌɓəi-é kagdəsɨ-tɨ lé, ḛ ɓá Lubə adɨ-é to ꞌƁaɓe rəm, adɨ-é to Kristɨ rəm.»

37 Lokɨ dow-je dꞌoo ta-je kin bè lé, ta lé usɨ rɔ-dé-tɨ ndəkɨ-ndəkɨ adɨ ꞌdəjɨ Piyər-je kɨ̀ ndəgɨ njékɔwkulə-je ꞌpanè: «Ngankɔ̰-ji-je, jḛ lé jꞌa ra ban ngá wa?»

38 Ə Piyər idə-dé panè: «In̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ə kadɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ ya ra batḛm kɨ̀ ri Jeju Kristɨ, kdɔ kadɨ Lubə in̰ə-né go majal liə kɔgɨ. Beɓa a kingəi kadkare kɨ́ to Ndil kɨ́ aa njay. 39 Kdɔtalə kun mindɨ lə Lubə lé, to kdɔ ta lə-si sə̰i rəm, kdɔ ta lə ngan-si-je rəm, ɓá kdɔ ta lə dow-je lay kɨ́ njékisɨ sa̰y, kɨ́ ꞌto kosɨ dow-je kɨ́ kɔr-dé to nduy-nduy, kɨ́ Lubə lə-ji à ɓa-dé kɨ rɔ-é-tɨ kin rəm tɔ.»

40 Piyər pa sə-dé ta-je kɨ́ rangɨ n̰a̰-n̰a̰ uwə-dé-né kɨ̀ ta rəm, ulə-né dingəm mḛḛ-dé-tɨ panè: «Ɔri rɔ-si kɔgɨ dan dow-je-tɨ kɨ́ njétujɨ kɔgɨ kin, kdɔ kadɨ Lubə ajɨ-si.» 41 Beɓa dow-je kɨ́ ꞌndigɨ dɔ ta-tɨ lə Piyər lé, ꞌra-dé batḛm. Ndɔ-é-tɨ kinlé, kɔr njékadmḛḛ-je usɨ dɔ madɨ-é-tɨ asɨ ɓudɔgɨ lo mutə je bè.

Panjiyə njékadmḛḛ-je

42 Dḛ dꞌadɨ rɔ-dé lo néndó-tɨ lə njékɔwkulə-je rəm, dꞌuwə-na̰ lubɨ-lubɨ titɨ ngankɔ̰-na̰-je rəm, dꞌuso mbə̀ natɨ-natɨ rəm, ɓá dꞌadɨ rɔ-dé mḛḛ pa ta-tɨ kɨ̀ Lubə rəm tɔ. 43 Lubə ra né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl, kɨ̀ nékɔjɨ-je kɨ̀ takul njékɔwkulə-je adɨ dow-je lay ya ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ. 44 †Njékadmḛḛ-je lay ya dꞌində rɔ-dé natɨ majɨ rəm, né-je lə-dé lay ya dꞌore-na̰ dɔ-tɨ rəm tɔ. 45 Dꞌɔy lo-je lə-dé, kɨ̀ nékingə-dé-je ꞌndogɨ, ə ꞌləbɨ-na̰ là-é là-é, adɨ ná̰-ná̰ ingə kɨ́ asɨ ra ndigɨ-je liə. 46 Njékadmḛḛ-je lé, ta-dé asɨ-na̰ adɨ ndɔ-je lay ya dꞌisɨ natɨ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə, ꞌgángɨ-na̰ mbə̀ nam lə ꞌƁaɓe mḛḛ kəy-je-tɨ lə-dé rəm, dꞌuso né natɨ-natɨ kɨ̀ rɔnəl, ɓá kɨ̀ mḛḛ kɨ́ usɨ nangɨ pɔ̰́-pɔ̰́ rəm tɔ. 47 ꞌPitɨ Lubə taá-taá rəm, ɓá dow-je lay ya ꞌndigɨ ta lə-dé rəm tɔ. Ndɔ-é ndɔ-é ya ꞌƁaɓe adɨ kɔr dḛ kɨ́ ḛ ajɨ-dé usɨ dɔ madɨ-é-tɨ.

3

Dingəm kɨ́ nja-é oy mburukɨ

1 Ndɔ káre bè, ta ji losɔl-tɨ, Piyər kɨ̀ Ja̰ dꞌisɨ dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə. 2 Lokɨ ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ta rəbɨ kəy lə Lubə, kɨ́ ꞌɓa-é: «Ta rəbɨ kɨ́ kurə́ n̰a̰ lé», dow-je dꞌun dingəm káre kɨ́ nja-é oy mburukɨ lo kojɨ-é-tɨ nṵ dꞌisɨ dꞌɔw siə titɨ. Ndɔ-je lay ya dꞌində-é mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kadɨ kɔy né dow-je kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw takəy-tɨ lə Lubə. 3 Beɓa lokɨ dingəm lé, oo Piyər-je kɨ̀ Ja̰ kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə rəmə, ḛ kɔy-dé né. 4 Rəmə Piyər dḛ kɨ̀ Ja̰ dꞌoo-é gə́rə́rə́, ə Piyər idə-é panè: «ꞌOo-ji nè bè!» 5 Rəmə dingəm lé kàrè, oo-dé gə́rə́rə́ ya tɔ, kdɔtalə ḛ gɨr mḛḛ-é-tɨ kɨ́ nꞌa kingə né madɨ ji-dé-tɨ. 6 Beɓa Piyər idə-é panè: «Là əse lɔr goto ji-m-tɨ. Ngà né kɨ́ tò kadɨ madɨ-i ɓá tò tin: Kɨ̀ ri Jeju Kristɨ kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ, ḭ taá ꞌnjiyə!» 7 Ngá ɓá Piyər lé, uwə jikɔl-é ra siə kadɨ-é ḭ-né taá, ya rəmə tajinatɨ nè ya nja-é-je kɨ̀ gul nja-é-je ndajɨ rəngɨ-rəngɨ gogɨ. 8 Adɨ ḛ ubə nangɨ ratɨ a̰ dɔ nja-é-tɨ, ə ɔtɨ njiyə. Ḛ njiyə rəm, tal jakra-jakra rəm, ɓá tɔ́y Lubə andɨ-né mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə natɨ kɨ̀ njékɔwkulə-je lé. 9 Dow-je lay ya dꞌoo-é ɔw njiyə rəm, ɔw tɔ́y Lubə rəm. 10 Lokɨ dow-je ꞌgə-é kɨ́ to dingəm kɨ́ njékisɨ ta rəbɨ kəy-tɨ lə Lubə kɨ́ ꞌɓa-é «ta rəbɨ kɨ́ kurə́ n̰a̰» kdɔ kɔy né lé, dḛ lay ya ndil-dé tḛḛ sa̰y, ɓá lo ta igɨ-dé sə́l rəm, kdɔtalə né kɨ́ tḛḛ dɔ dingəm-tɨ kinlé. 11 Dingəm lé in̰ə go Piyər-je kɨ̀ Ja̰ al. Beɓa dow-je lay ya dꞌa̰y-na̰ kɨ rɔ-dé-tɨ «gin pal-tɨ lə Salomɔ̰» kɨ́ tò takəy-tɨ lə Lubə, kdɔ ndil-dé tḛḛ sa̰y.

Piyər ɔr gin ta takəy-tɨ lə Lubə

12 Lokɨ Piyər oo né kin bè rəmə, ḛ idə kosɨ dow-je lé panè: «Sə̰i dow-je kɨ́ dɔnangɨ Israyel-tɨ! Kdɔ ri ɓá lapiya kɨ́ dingəm kin ingə lé, ɔr ndil-si bè wa? Kdɔ ri ə́ sə̰i ooi-ji titɨ-na̰ né kɨ́ to tɔ́gɨ-ji əse to takul kujɨ kɨ́ jꞌilə dɔ Lubə-tɨ ɓá jꞌra-né dingəm kinlé jꞌadɨ-é njiyə bè wa? 13 To Lubə lə Abrakam, kɨ̀ Lubə lə Isakɨ, kɨ̀ Lubə lə Jakobɨ, kɨ́ to Lubə lə ka-ji-je ɓá ulə riɓa dɔ ngonnjèkullə-tɨ liə Jeju. Sə̰i ya iləi-é ji ꞌboy-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, ɓá sə̰i mbati-é nɔ̰̀ Pilatɨ-tɨ, lokɨ ḛ ɔjɨ kilə-é taá. 14 †Sə̰i lé, ꞌmbati dow kɨ́ aa njay, njèra né kɨ́ njururu, rəmə njètɔl dow-je ɓá ꞌdəji kadɨ kɔgri ya dꞌilə-é taá dꞌadɨ-si*. 15 Sə̰i adi ꞌtɔl njèkadɨ kiskəm dow-je. Ngà Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ adɨ jꞌoo-é kɨ̀ kəm-ji. 16 Dingəm kan, kɨ́ sə̰i ooi-é rəm, ꞌgəi-é majɨ rəm kinlé, to takul mḛḛ-ji kɨ́ jꞌadɨ Jeju, ɓá Jeju ya adɨ rɔ-é təl nga̰-né gəw-gəw tin. Kadmḛḛ Jeju ɓá dingəm kanlé ingə-né lapiya kɨ́ ɔr njutɨ adɨ sə̰i lay ya ooi-é tin.»

17 «Beɓa ɓone bè kinlé, ngankɔ̰-m-je, mꞌgə kɨ́ né kɨ́ ndɔkɨ sə̰i kɨ̀ ꞌboy-je lə-si ꞌrai kɨ̀ Jeju lé, ꞌrai dɔ mbə́-tɨ. 18 Ngà Lubə adɨ né kinlé ra né bè, kdɔ kadɨ ta kɨ́ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ lay ya ꞌpa kete kinlé né-é ra-né né. Lubə panè: Kristɨ† à kingə kɔ̰̀‡. 19 Beɓa in̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al, ə ꞌtəli kɨ rɔ Lubə-tɨ kadɨ-é bɔr majal-je lə-si kɔgɨ. 20 Beɓa ꞌƁaɓe à kadɨ-si dɔkaglo mḛḛ kusɨ nangɨ rəm, ɓá à kulə Jeju, kɨ́ to Kristɨ, dow kɨ́ ḛ mbətɨ-é kete kdɔ ta lə-si lé kadɨ-si. Kristɨ, dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é lé to Jeju. 21 Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, tò kadɨ Jeju Kristɨ lé à kisɨ dɔra̰-tɨ sar dɔkaglo-tɨ kɨ́ Lubə à kadɨ né-je lay təl kɨ́ sigɨ, titɨ kɨ́ Lubə pa-né kete low nṵ adɨ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ, kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ dꞌaa njay. 22 Beɓa ndɔkɨ Moiyijɨ panè: “ꞌƁaɓe Lubə lə-si à kadɨ-si njèpata kɨ́ ta-é-tɨ kɨ́ titɨ-na̰ sə-m ma̰ Moiyijɨ bè, ḛ à to ngonkɔ̰-si kɨ́ dan-si-tɨ ya; sə̰i a təli rɔ-si go ta-tɨ liə mḛḛ né-je-tɨ lay. 23 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ təl rɔ-é go ta-tɨ lə njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kin al lé, dꞌa tubə-é kɔgɨ dan dow-je-tɨ lə Lubə rəm, dꞌa tɔl-é kɔgɨ rəm tɔ.” 24 Njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lay kɨ́ un kutɨ-é dɔ Samiyel-tɨ nṵ sar dɔ dḛ kɨ́ dꞌore go-é lé, ꞌpa ta kete dɔ ndɔ-je-tɨ kɨ́ ji-si-tɨ kinlé tɔ. 25 Sə̰i lé, kunmindɨ lə Lubə kɨ́ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ ꞌpa ta-é lé, tò kdɔ ta lə-si rəm, ɓá nojɨ kɨ́ Lubə ulə natɨ kɨ̀ ka-ji-je lé kàrè, sə̰i ubəi majɨ-é rəm tɔ. Lubə ulə nojɨ natɨ kɨ̀ ka-ji-je lokɨ ḛ idə-né Abrakam panè: “Gin dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ya dꞌa kingə tɔrndi kɨ̀ takul nganka-i.§” 26 Beɓa, Lubə adɨ ngonnjèkullə liə tḛḛ kdɔ ta lə-si sə̰i ya dɔsa̰y. Ḛ ulə-é kdɔ kadɨ ree tɔrndi-é dɔ-si-tɨ kɨ̀ go rəbɨ ra kɨ́ à ra kadɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ təl gidɨ-é adɨ majal-je liə.»

4

Piyər-je kɨ̀ Ja̰ dꞌa̰ nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je

1 Lokɨ Piyər-je kɨ̀ Ja̰ dꞌa̰ ꞌpa ta-je kin dꞌadɨ dow-je ya rəmə njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ njèkun dɔ njéngəm kəy lə Lubə, kɨ̀ Sadusi-je ꞌree rɔ-dé-tɨ. 2 Dḛ ꞌree kɨ̀ rɔ katɨ kana̰na̰, kdɔ dḛ kɨ́ joo kinlé dꞌa̰ ꞌndó né dow-je rəm, dꞌa̰ dꞌilə mbḛ ꞌpanè: Dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ, kdɔtalə Jeju lé tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ tɔ. 3 Rəmə dꞌuwə-dé dꞌɔw dꞌungɨ-dé dangay-tɨ sar lo aa dɔ-dé-tɨ, kdɔ to ta kɨ́ kàdɨ̀ ɔw dɔ kur-tɨ rəm ngá. 4 Bè ya kàrè, dḛ kɨ́ dꞌoo ta lə njékɔwkulə-je kinlé, dow-je n̰a̰ dan-dé-tɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju. Adɨ dow-je kɨ́ ꞌto njékadmḛḛ-je dꞌa kasɨ ɓudɔgɨ lo mḭ je bè.

5 Lokɨ lo aa ngá rəmə, ꞌboy-je lə jipɨ-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, dꞌuwə dɔ-na̰ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 6 An kɨ́ to burə dɔ njégugné-je lə Lubə, ɓá Kayipɨ rəm, Ja̰ rəm, Alegjandrə rəm, ɓá dow-je lay kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə njékun dɔ njégugné-je dꞌa̰ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌuwə dɔ-na̰ lé nɔ̰ɔ̰ tɔ. 7 Beɓa dḛ dꞌadɨ ꞌree kɨ̀ Piyər-je kɨ̀ Ja̰ lé nɔ̰̀-dé-tɨ, ngá ɓá ꞌdəjɨ-dé ta ꞌpanè: «Ná̰ ɓá adɨ-si tɔ́gɨ əse kɨ̀ ri ná̰ ɓá sə̰i adi-né lapiya dingəm kɨ́ njènjakoy mburukɨ kinlé wa?»

8 Beɓa Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ Piyər adɨ idə-dé panè: 9 «Sə̰i ꞌboy-je lə jipɨ-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je: Jḛ jꞌra majɨ kɨ̀ dingəm kɨ́ njènjakoy mburukɨ kin rəmə, ɓone sə̰i ꞌtəli ꞌdəji kadɨ jꞌidə-si se kəm rəbɨ kɨ́ ban ɓá ḛ ingə-né lapiya tɔ ɓəy wa? 10 Beɓa kadɨ sə̰i lay ya ꞌgəi majɨ rəm, ɓá dow-je lay kɨ́ ꞌto Israyel-je kàrè kadɨ ꞌgə majɨ tɔ: Kɨ̀ ri Jeju Kristɨ kɨ́ to dow kɨ́ Najarɛtɨ, ḛ kɨ́ ndɔkɨ ꞌɓəi-é kagdəsɨ-tɨ, ɓá Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, to takul-é ɓá dingəm kan a̰-né taá nɔ̰̀-si-tɨ kɨ̀ rɔ kɨ́ nga̰ gəw-gəw tin. 11 Jeju lé:

“To ər kɨ́ sə̰i njékində kəy-je ilə-é pɨrɨngɨ kɔgɨ lé,

rəmə ḛ ɓá təl to ər kɨ́ majɨ kɨ́ sul kəy-tɨ.”»*

12 «Kajɨ tò rɔ dow-tɨ kɨ́ rangɨ al; kdɔtalə dan dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay kin ya, dow kɨ́ rangɨ kɨ́ Lubə adɨ-é to dow kɨ́ jꞌa kingəi kajɨ kɨ̀ takul ri-é ya goto.»

13 Lokɨ ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je dꞌoo kɨ́ Piyər-je kɨ̀ Ja̰ ꞌpa ta kɨ̀ mḛḛ-dé kɨ́ nda ka̰y bè lé rəmə, ndil-dé tḛḛ sa̰y, kdɔ ꞌgə kɨ́ Piyər-je kɨ̀ Ja̰ lé ꞌto dow-je kɨ́ kare, ɓɨ to dow-je kɨ́ dꞌingə néndó al. Dḛ ꞌgə-dé kɨ́ ndɔkɨ ꞌnjiyə kɨ́ Jeju tɔ. 14 Ngà lokɨ dḛ dꞌoo dingəm kɨ́ ingə lapiya lé a̰ taá mbɔ́-dé-tɨ nè tɔ rəmə, dḛ dꞌoo ta kɨ́ dꞌa kilə Piyər-tɨ kɨ̀ Ja̰ lé al. 15 Beɓa dḛ dꞌun ndu-dé kadɨ Piyər-je lé ꞌtḛḛ mḛḛ kəy gangta-tɨ lé dꞌɔw ndaa-tɨ. Go-tɨ, ꞌboy-je lé dꞌɔjɨ-na̰ ta ꞌpanè: «Ri ɓá jꞌa rai kɨ̀ dingəm-je kinlé wa? 16 Kdɔ dow-je kɨ́ Jorijalḛm lay ya ꞌgə majɨ kɨ́ dingəm-je kinlé, ꞌra nékɔjɨ kɨ́ tò ndaa-tɨ rəsɨ rəm, ɓá jə̰i ya kàrè to né kɨ́ dum kadɨ jꞌnaji rəm tɔ. 17 Lé bè ya kàrè, kdɔ kadɨ poy né kɨ́ ra né kin ɔw kɨ kete-kete dan kosɨ dow-je-tɨ al lé, adɨ jꞌɔgi-dé kɔgɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰, kadɨ ꞌpa ta kɨ̀ ri dingəm kinlé dꞌadɨ dow kɨ́ rangɨ al ya sar ngá.»

18 Go-tɨ, ꞌɓa Piyər dḛ kɨ̀ Ja̰ dꞌadɨ ꞌtəl ꞌree gogɨ, ngá ɓá ꞌndɔr mbi-dé kete kɨ gogɨ kadɨ ꞌpa ta kɨ̀ ri dingəm kinlé al rəm, ɓá kadɨ ꞌndó dow-je né kɨ̀ ri-é al rəm tɔ. 19 Piyər-je kɨ̀ Ja̰ dꞌilə-dé-tɨ ꞌpanè: «Sə̰i ya ꞌpai adɨ jꞌoo: Kadɨ to né kɨ njururu nɔ̰̀ Lubə-tɨ ya lé, dow à təl rɔ-é go ta-tɨ lə-si əse à təl rɔ-é go ta-tɨ lə Lubə wa? 20 Jḛ lé, né kɨ́ jḛ ya jꞌoo ta-é kɨ̀ mbi-ji, ɓá jꞌoo kɨ̀ kəm-ji rəm lé, jꞌa ndəm ta-ji dɔ-tɨ ban wa.» 21 ꞌBoy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je lé, ꞌtəl dꞌɔgɨ-dé kɔgɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰ lé ya ɓəy, ɓá dꞌin̰ə-dé dꞌadɨ dꞌɔw. Dḛ dꞌingə kəm rəbɨ madɨ kɨ́ kadɨ ꞌgangɨ-né ta dɔ-dé-tɨ al, kdɔtalə kosɨ dow-je. Kdɔ né kɨ́ ra né kinlé, dow-je lay ya dꞌɔsɨ-né gajɨ Lubə. 22 Dingəm kɨ́ ingə lapiya kɨ̀ kəm rəbɨ nékɔjɨ kinlé, ɓal-é dəə ɓal kɔrsɔ.

Njékadmḛḛ-je ꞌpa ta kɨ̀ Lubə

23 Lokɨ dꞌin̰ə Piyər-je kɨ̀ Ja̰ taá lé, dḛ dꞌɔw rɔ dow-je-tɨ lə-dé, ə dꞌɔr poy ta-je lay kɨ́ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je, ꞌpa sə-dé lé dꞌadɨ dꞌoo. 24 Go ta-je-tɨ kɨ́ dꞌoo kinlé, dꞌadɨ ta-dé asɨ-na̰ adɨ dꞌun ndi-dé kɨ́ taá ꞌpa ta kɨ̀ Lubə ꞌpanè: «ꞌƁaɓe, i ya ꞌra dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ, i ya ꞌra babo kɨ̀ né-je lay kɨ́ tò-tɨ.† 25 I ya ꞌpa ta kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay, kɨ̀ rəbɨ kɨ́ rɔ ka-ji Dabidɨ-tɨ kɨ́ to ngonnjèkullə lə-i ꞌpanè:

“Kdɔ ri ɓá gin dow-je kɨ́ gay-gay dꞌɔw-né dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr bè wa?

Kdɔ ri ɓá dow-je dꞌɔw kɨ̀ kɔjra-je kɨ́ kɔgɨ kare bè kin mḛḛ-dé-tɨ wa?

26 Ngar-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ꞌra go rɔ-dé kdɔ rɔ rəm,

ꞌboy-je dꞌində rɔ-dé natɨ kdɔ kilə rɔ ꞌƁaɓe Lubə rəm,

kdɔ kilə rɔ Kristɨ‡, dow liə kɨ́ ḛ mbətɨ-é rəm tɔ.”»§

27 †«Tɔgrɔ-tɨ, Erodɨ-je, kɨ̀ Pɔ̰sɨ Pilatɨ-je, kɨ̀ gin dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto Israyel-je, ꞌmbɔ̰-na̰ mḛḛ ɓebo-tɨ kin ya dꞌɔsɨ ta ngonnjèkullə lə-i Jeju kɨ́ to dow kɨ́ aa njay, kɨ́ i ɓá ꞌmbətɨ-é. 28 Né-je kinlé, ꞌra bè dꞌadɨ né-je lay kɨ́ i ɔjɨ kete low nṵ kɨ́ go tɔ́gɨ-i-tɨ rəm, kɨ̀ go mḛḛ ndigɨ-tɨ lə-i rəm kinlé, né-é ra-né né. 29 Beɓa ꞌƁaɓe, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, oo kɔgɨ kɨ́ dꞌɔgɨ-ji pa ta lə-i kin ə ꞌra kɨ̀ ngannjékullə-je lə-i kadɨ dꞌilə mbḛ ta lə-i kɨ̀ mḛḛnda ka̰y-ka̰y. 30 Ɔjɨ tɔ́gɨ-i adɨ njémɔ̰y-je dꞌingə lapiya rəm, adɨ nékɔjɨ-je, kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl ra né, kɨ̀ ri ngonnjèkullə lə-i Jeju, kɨ́ to dow kɨ́ aa njay.»

31 Lokɨ dḛ tɔl ta pa ta kɨ̀ Lubə rəmə, lo kɨ́ ꞌkəw-na̰-tɨ lé yəy yəkɨ-yəkɨ rəm, dḛ lay ya Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-dé rəmə ꞌpa ta lə Lubə kɨ̀ mḛḛnda ka̰y.

Kində rɔ natɨ lə njékadmḛḛ-je

32 †Njékadmḛḛ-je lay ya dꞌində rɔ-dé natɨ kɨ̀ mḛḛ-dé kɨ́ káre-rè rəm, kɨ̀ tagɨr kɨ́ káre-rè rəm. Dow káre kɨ́ dan-dé-tɨ kɨ́ panè, né lə-nꞌḛ̀ kin sɔbɨ dɔ-nꞌḛ̀ nꞌḛ̀ ya kɨ̀ kár-nꞌḛ̀ ya goto. Nékingə-dé-je lay ya dꞌore-na̰ dɔ-tɨ. 33 Njékɔwkulə-je ꞌpa ta kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰ dɔ tɔsɨ-tɨ kɨ́ ꞌƁaɓe Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ. Beɓa dḛ lay ya ramajɨ lə Lubə nà̰y sə-dé. 34 Dow káre dan-dé-tɨ kɨ́ né nal-é ya goto, kdɔ dḛ lay kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ lo ndɔr-je əse kəy-je lé, dꞌɔy ꞌndogɨ dꞌadɨ là-é 35 njékɔwkulə-je, ngá ɓá ꞌtəl ꞌləbɨ kɨ́ go ndigɨ-je-tɨ lə ná̰-ná̰ dan-dé-tɨ.

36 Jojepɨ kɨ́ njékɔwkulə-je lə Jeju dꞌində ri gajɨ-é lə Barnabasɨ, adɨ kɔr mḛḛ-é to: «Ngon kɨ́ njèkulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ» lé, to dow kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Lebi, dɔnangɨ Siprə-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ, ɔw kɨ̀ lo ndɔr liə nɔ̰ɔ̰. 37 Ḛ un lo liə lé ndogɨ rəmə ree kɨ̀ là-é adɨ njékɔwkulə-je.

5

Poy ta lə Ananiasɨ-je kɨ̀ Sapira

1 Ngà dingəm káre kɨ́ ri-é lə Ananiasɨ ə ri ne-é lə Sapira, un lo ndɔr lə-dé ndogɨ tɔ. 2 Ta Ananiasɨ-je kɨ̀ ne-é asɨ-na̰ adɨ Ananiasɨ ɔr kəl là lo ndɔr lə-dé lé, ngá ɓá ɔw kɨ̀ ndəgɨ-é adɨ njékɔwkulə-je ə panè lay lə là ndɔr lé ya ə́n. 3 Rəmə Piyər idə-é panè: «Ananiasɨ, ra ban ɓá ꞌɔr kəl là lo ndɔr lə-i lé adɨ to kɨ́ lə-i rəmə ꞌpanè lay lə là lé ya ə́ tò tin wa? I adɨ Sata̰ taa mḛḛ-i pəl-pəl adɨ ꞌɔw mbing ya ꞌədɨ Ndil kɨ́ aa njay wa? * 4 Lo ndɔr lə-i lé, lé i ꞌndogɨ al kàrè to ꞌlə-i ya rəm al wa? Rəm ɓá kɨ́ i un ꞌndogɨ ngá kin kàrè, là-é to ꞌlə-i ya tɔ al wa? Ngà ra ban ɓá i ɔjɨ mḛḛ-i-tɨ adɨ ꞌra-né né kɨ́ tana̰ bè kin wa? To dow-je ɓá i ədɨ-dé al, ngà to Lubə ɓá i ədɨ-é.» 5 Lokɨ Ananiasɨ oo ta-je kinlé, ḛ usɨ nangɨ rəmə oy. Adɨ dow-je lay kɨ́ ta-é usɨ mbi-dé-tɨ lé, ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ. 6 Lokɨ ḛ oy lé, basa-je ꞌree ɓɨr-é kɨ̀ kubɨ dꞌɔw ꞌdubɨ-é.†

7 Lokɨ à kasɨ kàdɨ̀ mutə-je bè go-tɨ rəmə, ne-é Sapira lé ɔw kəy go-dé-tɨ. Ə né kɨ́ tḛḛ dɔ ngɔbɨ-é-tɨ lé, ḛ gə al. 8 Beɓa Piyər dəjɨ-é panè: «ꞌIdə-m adɨ mꞌoo. Lo ndɔr lə-si kɨ́ ꞌndogi lé, lay lə là-é ya ɓá tò tin wa?» Rəmə Sapira panè: «Oiyo, là-é lé ya ə́ tò tin.» 9 Ə Piyər idə-é panè: «Kdɔ ri ɓá sə̰i kɨ̀ ngɔbɨ-i adi ta-si asɨ-na̰ adɨ ꞌna̰i Ndil ꞌƁaɓe wa? Yən, dḛ kɨ́ dꞌun ngɔbɨ-i dꞌɔw ꞌdubɨ-é lé ɓá ká nja-dé ɓa takəy-tɨ ngá tin. Dꞌa kun-i kɔw sə-i tɔ.» 10 Rəmə tajinatɨ nè ya, ḛ usɨ nangɨ nja Piyər-tɨ oy tɔ. Lokɨ basa-je lé dꞌɔw kəy rəmə, dꞌoo-é kɨ́ ḛ oy. Beɓa dḛ dꞌun-é dꞌɔw ꞌdubɨ-é mbɔ́ ngɔbɨ-é-tɨ. 11 Ɓəl ində bandɨ njékəwna̰-je gangɨ rəm, ɓá dow-je lay ya kɨ́ dꞌoo poy né-je kinlé kàrè, ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ rəm tɔ.

Njékɔwkulə-je ꞌra nékɔjɨ-je n̰a̰

12 Njékɔwkulə-je ꞌra né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl, kɨ̀ né-je kɨ́ tɔjɨ tɔ́gɨ Lubə n̰a̰-n̰a̰ takəm dow-je-tɨ. Njékadmḛḛ-je lay ya ꞌkəwna̰ gin pal-tɨ lə Salomɔ̰‡. 13 Dow kɨ́ rangɨ kɨ́ ɓo ree dan-dé-tɨ ra-é goto. Bè ya kàrè, dow-je ꞌpitɨ-dé n̰a̰. 14 Beɓa dingəm-je kɨ̀ dené-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌadɨ mḛḛ-dé ꞌƁaɓe, adɨ kɔr-dé usɨ dɔ madɨ-é-tɨ par-par. 15 Rəmə dow-je dꞌɔy njémɔ̰y-je dɔ tirə-tɨ-je, kɨ̀ mḛḛ tuwə-tɨ-je ꞌree dꞌungɨ-dé kɨ̀ ngangɨ rəbɨ-rəbɨ, kdɔ kadɨ kinə Piyər dəə rəmə, ndil-é je kin ya kàrè ungɨ dɔ njèmɔ̰y-tɨ káre je bè ɓəl dan-dé-tɨ. 16 Dow-je n̰a̰ ya kɨ́ mḛḛ ɓebo-je-tɨ kɨ́ tò mbɔ́ Jorijalḛm-tɨ dꞌɔy njémɔ̰y-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌra-dé, dꞌa̰y sə-dé kɨ rɔ-dé-tɨ, adɨ dḛ lay ya dꞌingə lapiya.

Dꞌuwə njékɔwkulə-je dangay-tɨ ya ɓəy

17 Ngá ɓá burə dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ siə natɨ, adɨ to kutɨ dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé Sadusi-je lé jangɨ ra-dé n̰a̰ dɔ njékɔwkulə-je-tɨ adɨ dꞌḭ gim 18 dꞌɔw dꞌuwə-dé ꞌree dꞌungɨ-dé dangay-tɨ kɨ́ to dangay lə dow-je lay. 19 Ngà ndɔɔ rəmə, malayka lə ꞌƁaɓe ree tḛḛ ta rəbɨ-je kɨ́ kəy dangay-tɨ, adɨ njékɔwkulə-je ꞌtḛḛ ndaa-tɨ, ɓá idə-dé panè: 20 «Ɔwi, a̰i mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə, ə ta-je lay kɨ́ sɔbɨ dɔ ta kajɨ kinlé, iləi-né mbḛ adi dow-je.» 21 Lokɨ dꞌoo ta kin bè lé, dꞌɔw takəy-tɨ lə Lubə kɨ́ ndɔge ratɨ ya dꞌɔw ꞌndó dow-je né.

Beɓa burə dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌisɨ siə natɨ ya lay dꞌulə kulə ꞌɓa ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je rəm, ɓá ꞌɓa ꞌngatɔ́gɨ-je lə Israyel-je lay rəm. Ngá ɓá dꞌulə kulə dangay-tɨ kadɨ ꞌree kɨ̀ njékɔwkulə-je lé tɔ. 22 Ngà lokɨ ngannjékullə-je lé dꞌɔw rəmə, dꞌingə-dé kəy dangay-tɨ al. Beɓa ꞌtəl dꞌɔw gogɨ ꞌpanè: 23 «Lokɨ jꞌɔw lé, tarəbɨ tò kɨ̀ kutɨ-é majɨ rəm, ɓá njéngəm tarəbɨ-je kɨ́ kəy dangay-tɨ kàrè dꞌa̰ lo ka̰-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəm; ya rəmə lokɨ jꞌtḛḛ tarəbɨ lé, dow ya kàrè jꞌingə-é mḛḛ kəy-tɨ al.» 24 Lokɨ njèkun dɔ njéngəm takəy lə Lubə, kɨ̀ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, dꞌoo ta kin bè lé, lo ta igɨ-dé sə́l kdɔ ta lə njékɔwkulə-je lé, adɨ ꞌdəjɨ-na̰ ta ꞌpanè: To ri dana̰ ɓá ra né bè wa? 25 Ngà dow káre ree idə-dé panè: «Yən! Dow-je kɨ́ ungi-dé dangay-tɨ lé, dꞌa̰ ꞌndó né dow-je takəy-tɨ lə Lubə nɔ̰ɔ̰.»

26 Ngà ɓá njèkun dɔ njéngəm takəy lə Lubə, dḛ kɨ̀ dow-je liə dꞌɔw ꞌree kɨ̀ njékɔwkulə-je lə Jeju lé. Ngà ree ɓá ꞌree sə-dé kɨ́ go lə njètɔ́gɨ-tɨ al, kdɔtalə dḛ ꞌɓəl kɨ́ kosɨ dow-je dꞌa tilə-dé kɨ̀ ər.

27 Lokɨ ꞌree sə-dé lé, dꞌadɨ dꞌa̰ nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je, ngá ɓá, burə dɔ njégugné-je lə Lubə dəjɨ-dé ta panè: 28 †«Jḛ jꞌɔgɨ-si kɨ́ ta kɔ̰̀-ji-tɨ kadɨ ꞌndói né dow-je kɨ̀ ri dingəm kinlé ya al wa? Ngà ooi bè, néndó lə-si ya taa mḛḛ ɓebo Jorijalḛm pəl-pəl rəm, ɓá ꞌndigi rai bè kadɨ ta məsɨ dingəm kinlé usɨ dɔ-ji jḛ-tɨ ɓəy al ɓan§.»

29 Ngá ɓá Piyər-je, kɨ̀ ndəgɨ njékɔwkulə-je dꞌilə-dé-tɨ ꞌpanè: «Dow à təl rɔ-é go ta-tɨ lə Lubə, ɓɨ à təl rɔ-é go ta-tɨ lə dow-je al. 30 Jeju kɨ́ sə̰i ꞌɓəi-é kagdəsɨ-tɨ ꞌtɔli-é lé, Lubə lə ka-ji-je adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ. 31 Ḛ ɓá Lubə un-é ində-é dɔ jikɔl-é-tɨ taá, adɨ-é to ngar rəm, adɨ-é to njèkajɨ dow-je rəm. Kdɔ kadɨ ngan Israyel-je dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ kɨ̀ takul-é rəm, kadɨ Lubə in̰ə-né go majal-je lə-dé kɔgɨ rəm. 32 Né-je kɨ́ ra né kinlé, jḛ jꞌoo kɨ̀ kəm-ji rəm, jꞌoo ta-é kɨ̀ mbi-ji rəm, ɓá Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ Lubə adɨ isɨ mḛḛ dow-je-tɨ kɨ́ njétəl rɔ-dé go ta-tɨ liə lé kàrè oo né-je kinlé rəm tɔ.»

33 Lokɨ dḛ dꞌoo ta-je lə njékɔwkulə-je lé bè rəmə, wɔngɨ ra-dé n̰a̰ adɨ dꞌɔjɨ kadɨ dꞌadɨ ꞌtɔl-dé kɔgɨ. 34 Ngà Parisi káre kɨ́ ri-é lə Gamaliyɛl kɨ́ to njèndó dow-je ndukun-je lə Lubə kɨ́ dow-je lay ya dꞌun ta-é, ḭ taá dan ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je lé kdɔ kidə-dé tagɨr liə. Ḛ un ndu kadɨ dꞌadɨ njékɔwkulə-je lé ꞌtḛḛ ndaa-tɨ mɔkɨ. 35 Ngá ɓá idə ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lé panè: «Sə̰i Israyel-je lé! Né kɨ́ sə̰i ɔji kadɨ ꞌrai kɨ̀ dow-je kanlé ooi majɨ ɓane! 36 Kdɔtalə ngɔsnè ya ɓəy Tedasɨ, oo rɔ-é kɨ dow kɨ́ ngay; beɓa dingəm-je dꞌa kasɨ ɓusɔ je bè dꞌun go-é. Ngà ꞌtɔl-é rəm, dow-je lay kɨ́ go-é-tɨ lé kàrè, ꞌsane-dé káre-káre, adɨ kində rɔ natɨ lə-dé lé goto. 37 Go-é-tɨ, Judasɨ kɨ́ to dow kɨ́ Galile, ɔr kosɨ dow-je go-é-tɨ, dɔkaglo kində ri dow-je mḛḛ mbete tidə kɔr dow-je-tɨ. Ḛ kàrè ꞌtɔl-é rəm, ɓá dow-je kɨ́ go-é-tɨ kàrè ꞌsane-dé káre-káre rəm tɔ. 38 Beɓa kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, mꞌidə-si kadɨ indəi kəm-si go dingəm-je-tɨ kinlé al. In̰əi-dé adɨ dꞌɔw. Kdɔtalə kinə, kɔjra lə-dé əse kullə lə-dé kin to né kɨ́ ḭ rɔ dow-je-tɨ lé, né-é à kində nangɨ kɨ̀ kár-é bè ya. 39 Ngà kinə to kɔjra lə Lubə əse to kullə liə ya tɔgrɔ-tɨ tɔ rəmə, tɔ́gɨ-si à kasɨ ra kadɨ ində nangɨ al. Ooi majɨ, nè a kḭ rɔ-i kɨ̀ Lubə!» Beɓa ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je lé, ꞌndigɨ kɨ̀ Gamaliyɛl dɔ ta-tɨ liə lé. 40 Go-tɨ, ꞌtəl ꞌɓa njékɔwkulə-je lé ꞌree sə-dé rəmə, dꞌadɨ dꞌində-dé rəm, ɓá dꞌɔgɨ-dé ꞌpanè: «A pai ta kɨ̀ ri Jeju gogɨ rangɨ al ngá.» Bè ngá ɓá dꞌin̰ə-dé dꞌadɨ dꞌɔw.

41 Njékɔwkulə-je dꞌin̰ə ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lé ꞌtḛḛ ndaa-tɨ kɨ̀ rɔnəl, kdɔtalə koo kɨ́ Lubə oo-dé adɨ nꞌtoi dow-je kɨ́ nꞌasi kadɨ rɔsɔl tḛḛ dɔ-dé-tɨ kdɔ ta lə ri Jeju. 42 Kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é ya njékɔwkulə-je dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Jeju kɨ́ to Kristɨ* rəm, ꞌndó né dow-je mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə rəm, ɓá mḛḛ kəy-je-tɨ lə-dé ə dꞌin̰ə ta-é al.

6

Mbətɨ njékore kàdɨ̀ njékɔwkulə-je

1 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, kɔr njéndó né-je usɨ dɔ madɨ-é-tɨ kɨ kete-kete rəmə, jipɨ-je kɨ́ njépata grɛkɨ ꞌyun ta dɔ jipɨ-je-tɨ kɨ́ ꞌpa ta Əbrə, kdɔtalə, ndɔ-é ndɔ-é ya kɨ́ dꞌisɨ ꞌləbɨ né lé, dow ilə ká njéngɔwkoy-je-tɨ kɨ́ njépata grɛkɨ lé al. 2 Beɓa njékɔwkulə-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé, ꞌɓa njéndó né-je lay ya rɔ-dé-tɨ ə dꞌidə-dé ꞌpanè: «Kadɨ jḛ ɓá jꞌin̰ə ta pa ta lə Lubə, kdɔ təl ka̰ ká ləbɨ nékuso-tɨ ɓəy lé, to né kɨ́ tuwə ra al. 3 Beɓa ngankɔ̰-ji-je, kadɨ ꞌmbəti dingəm-je siri dan-si-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌulə kullə kin mḛḛ ji-dé-tɨ kadɨ ꞌra. Ə à to dingəm-je kɨ́ dow-je ꞌpa ta lə-dé majɨ rəm, Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-dé rəm, ɓá à to dingəm-je kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ gosɨ rəm ɓane tɔ. 4 Ngà jḛ rəmə, jꞌa kuwə rɔ-ji nga̰ mḛḛ pa ta-tɨ kɨ̀ Lubə, ɓá mḛḛ ndó dow-je ta-tɨ liə rəm tɔ.» 5 Ta kinlé, njékəwna̰-je lay ya ꞌndigɨ dɔ-tɨ. Beɓa ꞌmbətɨ-né Etiyḛn, kɨ́ to dow kɨ́ kadmḛḛ liə asɨ gakɨ, ɓá Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-é rəm tɔ, ɓá ꞌmbətɨ Pilipɨ, kɨ̀ Prokore, kɨ̀ Nikanɔr, kɨ̀ Timɔ̰, kɨ̀ Parmenasɨ, kɨ̀ Nikola kɨ́ to dow kɨ́ ɓebo Antiosɨ-tɨ kɨ́ to jipɨ təl. 6 Ə ꞌree sə-dé rɔ njékɔwkulə-je-tɨ. Dḛ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-dé, ɓá dꞌində ji-dé dɔ-dé-tɨ.

7 Ta lə Lubə sane kɨ̀ lo-lo, ɓá kɔr njéndó né-je kɨ́ Jorijalḛm ɔw kɨ kete ya par-par rəm, ɓá njégugné-je lə Lubə n̰a̰ ya dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju rəm tɔ.

Ta kɨ́ dɔ kuwə Etiyḛn-tɨ

8 Lubə ra majɨ kɨ̀ Etiyḛn n̰a̰ rəm, adɨ-é tɔ́gɨ adɨ ra-né nékɔjɨ-je, kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl dan dow-je-tɨ. 9 Beɓa ndɔ káre bè jipɨ-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ dꞌḭ ɓebo Sirḛn-tɨ, kɨ̀ ɓebo Alegjandri-tɨ rəm, ɓá dḛ kɨ́ madɨ-je ꞌto jipɨ-je kɨ́ ɓebo Silisi-tɨ, kɨ̀ dḛ kɨ́ mḛḛ ɓe-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ ꞌree ꞌnajɨ ta kɨ̀ Etiyḛn. Dḛ kinlé, kəykəwna̰ lə jipɨ-je kɨ́ dꞌisɨ dꞌuwə dɔ-na̰-tɨ lé, ꞌɓa-é «kəykəwna̰ lə ɓə-je kɨ́ dꞌin̰ə-dé taá ngá.» 10 Ngà dḛ dꞌasɨ kuwə-é kɨ̀ ta al, kdɔtalə to Ndil kɨ́ aa njay ɓá adɨ-é gosɨ pa-né ta. 11 Beɓa dḛ dꞌadɨ là dingəm-je madɨ, adɨ ree ꞌtə́tɨ-né ta ta-é-tɨ ꞌpanè: «Etiyḛn lé, pa takɔbɨ dɔ Moiyijɨ-tɨ rəm, ɓá dɔ Lubə-tɨ adɨ jḛ ya jꞌoo kɨ̀ mbi-ji.» 12 Dḛ ꞌsulə kosɨ dow-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je, adɨ tḛḛ kɨ̀ Etiyḛn busɨ dꞌuwə-é dꞌɔw siə nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je. 13 Ɓəy ɓá dꞌɔw ree kɨ̀ dow-je kɨ́ njétətɨ ta-je adɨ ꞌpanè: «Dingəm kinlé, ndɔ-é ndɔ-é ya ḛ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ kəy-tɨ lə Lubə kɨ́ to lo kɨ́ aa njay kin rəm, ɓá ndɔ-é ndɔ-é ya ḛ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ ndukun-tɨ lə Moiyijɨ rəm tɔ. 14 Jꞌpa bè kdɔ jꞌoo ta-é-tɨ panè: Jeju kɨ́ Najarɛtɨ kinlé, à tɔɔ kəy lə Lubə kin kɔgɨ, ɓá à mbəl nékoɓe-je kɨ́ Moiyijɨ adɨ-ji kin rəm tɔ.» 15 Dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ lo gangta-tɨ kinlé, dꞌoo Etiyḛn gə́rə́rə́, rəmə dꞌoo kɨ́ takəm-é titɨ-na̰ kɨ̀ takəm malayka bè.

7

Ta kɔr lə Etiyḛn

1 Burə dɔ njégugné-je lə Lubə dəjɨ Etiyḛn panè: «Se to bè ya tɔgrɔ-tɨ wa?» 2 Etiyḛn ilə-tɨ panè: «Ngankɔ̰-m-je kɨ̀ bɔbɨ-m-je, ꞌyəli mbi-si ooi ta lə-m. Ka-ji Abrakam lé, ndɔkɨ isɨ dɔnangɨ Mejopotami-tɨ. Lokɨ ḛ ɔw isɨ dɔnangɨ Kara̰-tɨ al ya ɓəy ɓá Lubə kɨ́ njèriɓa tḛḛ siə kɔy, 3 idə-é panè: “ꞌIn̰ə dɔnangɨ kojɨ-i, kɨ̀ nojɨ-i-je burə lay kdɔ kadɨ ɔw dɔnangɨ-tɨ kɨ́ mꞌa kɔjɨ-i kin.” 4 Beɓa Abrakam in̰ə-né dɔnangɨ lə Kalde-je ɔw isɨ-né dɔnangɨ Kara̰-tɨ. Go koy bɔbɨ-é-tɨ, ngá ɓá Lubə adɨ-é ɔw isɨ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ ɓone isi-tɨ kin. 5 Né káre ya kàrè Lubə adɨ-é dɔnangɨ-tɨ kinlé al. Lo kɨ́ tatɨ-é asɨ kɨ̀ da nja dow bè ya kàrè Lubə adɨ-é titɨ al. Dɔkaglo-é-tɨ kinlé Abrakam ojɨ ngon al ɓəy ya rəmə, Lubə un mindɨ-é panè nꞌa kadɨ-é dɔnangɨ kinlé rəm, ɓá dɔnangɨ-é lé à təl to néndubə lə nganka-é-je go-é-tɨ gogɨ rəm tɔ. 6 Ta kɨ́ Lubə pa adɨ Abrakam ə́n: “Nganka-i-je dꞌa kɔw dɔ ɓe mba-tɨ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ rangɨ, dꞌa ra-dé ɓə-tɨ rəm, dꞌa kulə kəm-dé ndoo ɓal ɓusɔ*. 7 Ngá ɓá ma̰ Lubə ya mꞌa gangta dɔ gin dow-je-tɨ kɨ́ njéra-dé ɓə-tɨ lé. Go-tɨ, dꞌa tḛḛ kdɔ kadɨ dꞌɔw ꞌpol-m dɔnangɨ Kara̰-tɨ kinlé†.” 8 Beɓa Lubə adɨ Abrakam ganjangɨ kɨ́ kijə adɨ to né kɨ́ tɔjɨ kulənojɨ kɨ́ tò dan-dé-tɨ dḛ siə. Gin-é kin ɓá lokɨ Abrakam ojɨ Isakɨ adɨ ra ndɔ jinà̰y joo rəmə, ḛ ijə-é ganjangɨ; bè ya tɔ, Isakɨ ijə-né Jakobɨ ganjangɨ, ɓá Jakobɨ kàrè ijə-né ngan-é-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kɨ́ ꞌto ka-ji-je kɨ́ njékində gin Israyel-je lé ganjangɨ tɔ.‡»

9 «Ndəgɨ ka-ji-je lé, jangɨ ra-dé dɔ Jojepɨ-tɨ adɨ ꞌndogɨ-é kɔgɨ, ə njéndogɨ-é-je dꞌɔw siə dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ. Ngà Lubə isɨ siə natɨ. 10 Jojepɨ lé, Lubə ɔr-é kɔgɨ dan kɔ̰̀-je-tɨ lay kɨ́ tḛḛ dɔ-é-tɨ, ɓá adɨ-é gosɨ rəm, adɨ-é majɨ takəm Paraɔ̰-tɨ kɨ́ to ngar kɨ́ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ rəm. Beɓa Paraɔ̰ adɨ-é to gubərnər dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ rəm, adɨ-é ɔ̰̀ ɓe mḛḛ ndògɨ ngar-tɨ liə rəm tɔ. 11 Ɓo ree usɨ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ ya lay rəm, ɓá usɨ dɔnangɨ Kana̰-tɨ lay rəm tɔ. Adɨ dow-je dꞌingə kɔ̰̀ n̰a̰ rəm, ɓá ka-ji-je kàrè dꞌingə nékuso al rəm tɔ. 12 Lokɨ Jakobɨ oo kɨ́ gemḛ tò dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ lé, ḛ ulə ka-ji-je Ejiptɨ-tɨ, kulə kɨ́ dɔsa̰y. 13 Kulə kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ngá ɓá Jojepɨ tɔjɨ rɔ-é adɨ ngankɔ̰-é-je ꞌgə-é rəm, go-tɨ, Jojepɨ ɔw tɔjɨ ngankɔ̰-é-je Paraɔ̰ adɨ Paraɔ̰ kàrè gə-né kɨ́ dḛ ꞌto ngankɔ̰ Jojepɨ-je ɓəy tɔ. 14 Bè ngá ɓá Jojepɨ ulə kulə ɓa bɔbɨ-é Jakobɨ, kɨ̀ ndəgɨ nojɨ-é-je lay adɨ ꞌree rɔ-é-tɨ. Dḛ lay ꞌto dow-je kɔrsiri gidɨ-é mḭ. 15 Beɓa Jakobɨ ɔw isɨ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ sar oy-né ə ka-ji-je kàrè dꞌoy-né dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya lay tɔ. 16 Ngá ɓá dꞌɔy nin-dé dꞌɔw ꞌdubɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Sisɛm, lo dɔɓadɨ-tɨ kɨ́ ndɔkɨ Abrakam ndogɨ kɨ̀ là ji ngan lə Amɔr-tɨ kɨ́ to bɔbɨ Sisɛm§.»

17 «Kunmindɨ lə Lubə kɨ́ ndɔkɨ un adɨ Abrakam lé, lokɨ nà̰y ngɔsi kadɨ né-é ra-né rəmə, gin dow-je lə-ji dꞌojɨ-na̰ n̰a̰ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Ejiptɨ-tɨ, adɨ kɔr-dé usɨ dɔ madɨ-é-tɨ par-par. 18 Rəmə ngar kɨ́ rangɨ kɨ́ gə Jojepɨ al ree ɔ̰̀ ɓe dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ. 19 Ə ngar-é kinlé ədɨ dow-je lə-ji, ra kəm ka-ji-je ndoo, ra-dé kɨ́ lə njètɔ́gɨ-tɨ adɨ dꞌin̰ə ngan-dé-je kɨ́ bər kadɨ dꞌoy kɔgɨ*. 20 Dɔkaglo-é-tɨ kin ɓá dꞌojɨ-né Moiyijɨ kɨ́ to ngon kɨ́ kurə́ takəm Lubə-tɨ. ꞌƁɔyɔ Moiyijɨ na̰y mutə mḛḛ kəy-tɨ lə bɔbɨ-é. 21 Lokɨ dꞌin̰ə-é kɔgɨ ngá ɓá ngon lə Paraɔ̰ kɨ́ dené un-é utɨ-é titɨ ngon mḛḛ-é bè†. 22 Beɓa Moiyijɨ ndó-né né-je lay, kɨ̀ négə-je kɨ́ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ adɨ təl to dow kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ mḛḛ ta pa-é-tɨ rəm, mḛḛ kullə ra-é-tɨ rəm.»

23 «Ngà lokɨ Moiyijɨ ra ɓal kɔrsɔ lé, tagɨr kɔw koo ngankɔ̰-é israyel-je ree dɔ-é-tɨ. 24 Beɓa ḛ ɔw rəmə, da dɔ dow-tɨ kɨ́ Ejiptɨ-tɨ kɨ́ a̰ mbɔ̰y ngon Israyel káre ə Moiyijɨ tɔl dow kɨ́ Ejiptɨ-tɨ lé dal-né ba dingəm kɨ́ madɨ-é ra-é majɨ al lé. 25 Moiyijɨ gɨr kɨ́ ngankɔ̰-é Israyel-je dꞌa gə kɨ́ Lubə à taa-dé kilə-dé taá kɨ̀ takul nꞌḛ̀, ya ngà dḛ ꞌgə kɨ́ bè kin al. 26 Lo aa go-tɨ lé, Moiyijɨ oo ngan Israyel-je joo dꞌa̰ ꞌrɔ-na̰, beɓa ḛ sangɨ kadɨ nꞌgɔr-dé kadɨ lapiya tò dan-dé-tɨ adɨ ḛ panè: “Nam-je kɨ́ majɨ, sə̰i ꞌtoi ngankɔ̰-na̰-je, ngà ꞌrai-na̰ majɨ al bè kdɔ ri?” 27 Ngà ḛ kɨ́ njèra madɨ-é majɨ al lé surə Moiyijɨ kɨ gogɨ ə panè: “Ná̰ ɓá ində-i ꞌboy lə-ji rəm, njègangta lə-ji rəm wa? 28 I ꞌndigɨ tɔl-m titɨ kɨ́ tagnè ꞌtɔl-né dow kɨ́ Ejiptɨ-tɨ lé bè tɔ wa?” 29 Lokɨ Moiyijɨ oo ta-je kin bè lé, ḛ a̰y ɔw isɨ dɔ ɓe mba-tɨ dɔnangɨ-tɨ lə Madia̰-je‡. Ḛ ojɨ ngan-je kɨ́ dingəm joo lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰§. 30 Ɓal kɔrsɔ go-tɨ ngá ɓá malayka káre tḛḛ kɨ̀ Moiyijɨ diləlo-tɨ kɔy, dan ndɔ̰ pər-tɨ kɨ́ ɔ̰̀ dan kam-tɨ bilɨm-bilɨm kàdɨ̀ mbal Sina̰y-tɨ*. 31 Lokɨ Moiyijɨ oo né kin bè lé, ndil-é tḛḛ sa̰y. Beɓa lokɨ ɔtɨ kɨ kete kdɔ koo né lé majɨ ɓəy rəmə, ḛ oo ndi ꞌƁaɓe idə-é panè: 32 “To ma̰ Lubə lə ka-i-je, Lubə lə Abrakam, kɨ̀ Isakɨ, kɨ̀ Jakobɨ.” Rəmə Moiyijɨ ɓəl dadɨ par-par, adɨ ḛ ndigɨ koo né-é al ngá. 33 Ngá ɓá ꞌƁaɓe təl idə-é panè: “ꞌTɔr saba nja-i-tɨ, kdɔtalə lo kɨ́ i ꞌa̰-tɨ kinlé to dɔnangɨ kɨ́ aa njay. 34 Mꞌoo kɔ̰̀ kɨ́ dow-je lə-m dꞌisɨ dꞌingə dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ rəm, mꞌoo ká tumə̰-je lə-dé, ɓá mꞌree kdɔ taa-dé kilə-dé taá. Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya, mꞌulə-i ə́ ꞌɔtɨ ꞌɔw dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ.†”»

35 «Moiyijɨ kɨ́ ndɔkɨ ngan Israyel-je mbatɨ-é ꞌpanè: “Ná̰ ɓá ində-i ꞌboy lə-ji kɨ̀ njègangta lə-ji” rəm wa lé, ḛ ya Lubə ulə-é rɔ-dé-tɨ kdɔ kadɨ to ꞌboy lə-dé rəm, njètaa-dé kilə-dé taá kɨ̀ tɔ́gɨ lə malayka, kɨ́ ndɔkɨ tḛḛ siə kɔy dan kam-tɨ lé. 36 To Moiyijɨ kinlé ɓá ɔr ngan Israyel-je dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ tḛḛ sə-dé. Ḛ ra né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kɨ̀ né-je kɨ́ tɔjɨ tɔ́gɨ Lubə dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ rəm, dan babo kasɨ-tɨ rəm, diləlo-tɨ rəm, bè-bè ya ɓal kɔrsɔ‡. 37 To Moiyijɨ kinlé ɓá idə ngan Israyel-je panè: “Lubə à kadɨ-si njèpata kɨ́ ta-é-tɨ kɨ́ titɨ-na̰ sə-m ma̰ Moiyijɨ bè, ḛ à to ngonkɔ̰-si kɨ́ dan-si-tɨ ya.§” 38 Moiyijɨ kinlé ɓá ndɔkɨ a̰ kɨ̀ ngan Israyel-je natɨ lokɨ ꞌkəw-né-na̰ diləlo-tɨ. Ḛ isɨ natɨ kɨ̀ ka-ji-je rəm, ḛ a̰ kɨ̀ malayka natɨ lokɨ malayka ꞌpa-né siə ta dɔ mbal Sina̰y-tɨ ə ḛ taa ta kɨ́ jꞌa kisɨ-né kɨ̀ dɔ-ji taá ji Lubə-tɨ adɨ-ji*. 39 Ngà ka-ji-je ꞌndigɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ liə al, adɨ dḛ mbatɨ-é rəm, ɓá mḛḛ-dé to gə́rə́rə́ dɔ təl kɔw dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ gogɨ rəm. 40 Beɓa dḛ dꞌidə Arɔ̰ ꞌpanè: “ꞌRa magɨ-je adɨ ꞌnjiyə nɔ̰̀-ji-tɨ, kdɔtalə Moiyijɨ kɨ́ njètḛḛ sə-ji kɔgɨ Ejiptɨ kinlé, jꞌgə né kɨ́ tḛḛ dɔ-é-tɨ al.” 41 Ngá ɓá mḛḛ ndɔ-je-tɨ kinlé, dḛ ꞌra ngon mangɨ, dꞌilə məsɨ nangɨ dꞌadɨ-é, ɓá ꞌra rɔnəl dɔ kullə ra ji-dé-tɨ kinlé†. 42 Ngà Lubə təl gidɨ-é adɨ-dé, in̰ə-dé adɨ ꞌpole kàdɨ̀-je, kɨ̀ na̰y-je, kɨ̀ kərwəḭ-je, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpanè:

“Sə̰i Israyel-je, ɓal kɔrsɔ kɨ́ sə̰i ꞌrai diləlo-tɨ lé,

Sə̰i iləi məsɨ da̰-je nangɨ adi-mi wa?

Sə̰i ꞌreei kɨ̀ né-je adi-mi wa?

43 Kəykubɨ lə magɨ kɨ́ ꞌɓa-é Molokɨ rəm,

né kɨ́ sə̰i adi to takəm magɨ kərwəḭ lə-si kɨ́ ri-é lə Repa̰ ɓá sə̰i uti dɔ-si-tɨ.

Magɨ-je kinlé ɓá sə̰i ꞌrai-dé kdɔ kɔsɨ dɔ-si nangɨ nɔ̰̀-dé-tɨ.

Beɓa mꞌa kɔw sə-si kadɨ ꞌrai ɓə gidɨ Babilɔ̰n-tɨ nṵ.‡”

44 «Diləlo-tɨ ndɔkɨ lé, ka-ji-je dꞌɔw kɨ̀ kəy kɨ́ ꞌra kɨ̀ kubɨ kɨ́ to lo kingə-na̰ kɨ̀ Lubə. Lubə pa ta kɨ̀ Moiyijɨ ə un ndu adɨ-é kadɨ ra kəykubɨ lé adɨ titɨ-na̰ kɨ́ ga̰-é kɨ́ oo lé ya bè tɔ. 45 Ka-ji-je dꞌin̰ə kəy kubɨ kinlé dꞌadɨ ka-ji-je kɨ́ njéree go-dé-tɨ tɔ. Dḛ kàrè lokɨ Jojuwe ɔr nɔ̰̀-dé adɨ ꞌtaa dɔnangɨ lə gin dow-je kɨ́ Lubə tubə-dé nɔ̰̀-dé-tɨ lé, dḛ dꞌɔw kɨ̀ kəykubɨ lé kəm-dé-tɨ. Beɓa kəykubɨ lé tò dan-dé-tɨ sar kaglo-tɨ lə Dabidɨ.§ 46 Dabidɨ to dow kɨ́ Lubə ra siə majɨ, ḛ dəjɨ kadɨ nꞌra kəy kisɨ Lubə lə Jakobɨ.* 47 Ngà to Salomɔ̰ ɓá ra kəy-é lé adɨ Lubə†. 48 Ngà Lubə kɨ́ njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ lé, ḛ isɨ mḛḛ kəy-tɨ kɨ́ dow-je ꞌra kɨ́ ji-dé al. Ta kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa ə́n:

49 “ꞌƁaɓe Lubə ya panè dɔra̰ to kalikɔ̰ɓe lə-m,

ə dɔnangɨ to lo kungɨ nja-m,

Ngà se kəy kɨ́ titɨ-na̰ ban ɓá sə̰i a rai kadi-mi wa?

Əse lo kɨ́ rá ɓá to lo taakoo lə-m wa?

50 Né-je kin ya lay lé, ma̰ ya mꞌto njèra-dé kɨ̀ ji-m ya al wa‡?”

51 «Sə̰i dow-je kɨ́ ꞌtoi njédɔnga̰-je, kɨ̀ njémḛḛndə-je, kɨ̀ njémbibəy-je kan! Sə̰i kɨ́ njékɔsɨ ta Ndil kɨ́ aa njay sar ɓone! Sə̰i ꞌtiti-na̰ kɨ̀ ka-si-je lé bè tɔ! 52 Ná̰ dan njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ɓá ka-si-je dꞌulə kəm-é ndoo al wa? Ta ree lə dow kɨ́ njururu lé, dḛ kɨ́ ꞌto njépa ta-é kadɨ dow-je dꞌoo kete-kete lé, ka-si-je ꞌtɔl-dé. Ngà ɓone bè kinlé, dow kɨ́ njururu lé, ḛ ya ɓá sə̰i uni dɔ-é rəm, ꞌtɔli-é rəm tin§. 53 Sə̰i lé, ndukun kɨ́ Lubə adɨ-si kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ malayka-je-tɨ lé, sə̰i ꞌtəli rɔ-si go-tɨ al rəm.*»

Ta koy lə Etiyḛn

54 Lokɨ ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je dꞌoo ta-je kin bè lé, wɔngɨ ra-dé n̰a̰ adɨ ꞌtɔ̰́ gangɨ-dé məgəgə-məgəgə dɔ Etiyḛn-tɨ. 55 Ngà Etiyḛn lé Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-é, adɨ un kəm-é kɨ dɔra̰-tɨ taá oo lo gə́rə́rə́ rəmə, oo né riɓa lə Lubə rəm, oo Jeju a̰ taá dɔ jikɔl Lubə-tɨ rəm tɔ. 56 Ngá ɓá ḛ panè: «Yən, mꞌoo dɔra̰ tò tagra rəm, mꞌoo Ngon lə dow a̰ taá dɔ jikɔl Lubə-tɨ rəm tɔ.» 57 Ngà lokɨ ḛ pa ta kin bè lé, kosɨ dow-je ꞌtur kɔɔl boy-boy rəm, dꞌutɨ mbi-dé jigɨ-jigɨ ə ꞌndàngɨ-na̰ giw kàdɨ̀ káre kɨ dɔ-é-tɨ, 58 ꞌndɔr-é dꞌɔw siə gidɨ ɓebo-tɨ ə ꞌtilə-é kɨ̀ ər ꞌtɔl-é. Dow-je kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé, ꞌtɔr kubɨ-je lə-dé dꞌungɨ nangɨ nja basa-tɨ kɨ́ ri-é lə Sol, dꞌadɨ-é ngəm. 59 Lokɨ dꞌa̰ ꞌtilə Etiyḛn kɨ́ ər lé, ḛ pa ta kɨ̀ Lubə panè: «ꞌƁaɓe Jeju, ꞌtaa ndil-m kɨ rɔ-i-tɨ!» 60 Go-tɨ ngá ɓá Etiyḛn tɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ nɔ̰ boy panè: «ꞌƁaɓe, ꞌtidə majal kin dɔ-dé-tɨ al.†» Lokɨ ḛ pa ta-je kin bè rəmə, ḛ uwə ta-é.

8

Sol ulə kəm njékəwna̰-je ndoo

1 Sol ndigɨ kɨ̀ dow-je dɔ tɔl-tɨ kɨ́ ꞌtɔl Etiyḛn.*

Dɔ ndɔ-é-tɨ kinlé, dow-je dꞌun kutɨ kulə kəm njékəwna̰-je ndoo n̰a̰ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Jorijalḛm, adɨ njékəwna̰-je lay ya ꞌsane-na̰ kɨ dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Samari-tɨ. Ngà njékɔwkulə-je ya par ɓá ꞌnà̰y Jorijalḛm. 2 Lokɨ Etiyḛn oy lé, dow-je kɨ́ njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ, ꞌnɔ̰-é n̰a̰ ɓá dꞌun-é dꞌɔw ꞌdubɨ-é.

3 †Sol uwə rɔ-é nga̰ kadɨ nꞌtɔɔ ko njékəwna̰-je, ḛ ɔw kɨ̀ mḛḛ kəy mḛḛ kəy ya tuwə dingəm-je kɨ̀ dené-je ungɨ-dé dangay-tɨ†. 4 Ə dḛ kɨ́ ꞌsane-na̰ lé, dꞌɔw dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ̀ lo-lo.

Mbḛ kilə lə Pilipɨ dɔnangɨ Samari-tɨ

5 Pilipɨ ɔw dɔnangɨ Samari-tɨ, mḛḛ ɓebo-tɨ káre bè, ilə mbḛ ta lə Kristɨ‡ adɨ dow-je. 6 Nékɔjɨ-je kɨ́ Pilipɨ ra ra lé, kosɨ dow-je lay ya dꞌoo poy-é rəm, ɓá dꞌoo kɨ̀ kəm-dé rəm. Beɓa ta-dé asɨ-na̰ adɨ ꞌyəl mbi-dé majɨ dꞌoo-né ta-je lə Pilipɨ. 7 Kdɔ dow-je n̰a̰ ya ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌtḛḛ mḛḛ-dé-tɨ kɔgɨ kɨ̀ nɔ̰ ta-dé-tɨ boy-boy, ɓá njérɔkoy mburukɨ-je, kɨ̀ njémətɨ-je n̰a̰ ya dꞌingə lapiya rəm tɔ. 8 Beɓa rɔ dow-je nəl-dé n̰a̰ mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé.

9 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, dingəm káre bè kɨ́ ꞌɓa-é Simɔ̰ isɨ mḛḛ ɓebo-tɨ lé nɔ̰ɔ̰, isɨ ra mbəli adɨ ində dow-je kɨ́ Samari ɓəl-tɨ. Ḛ oo rɔ-é kɨ dow kɨ́ ngay. 10 Adɨ ngan-je kɨ́ sḛ rəm, dow-je kɨ́ tɔgɨ lay ya tagɨr lə-dé tò kɨ dɔ-é-tɨ ya sḛḛ. Ə ꞌpanè: Dingəm kinlé ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ lə Lubə kɨ́ ꞌɓa-é tɔ́gɨ kɨ́ al dɔ lo. 11 Ḛ ya ɓá tagɨr lə-dé tò kɨ dɔ-é-tɨ ya sḛḛ, kdɔtalə ḭ low nṵ ya isɨ ra né mbəli-je liə kɨ̀ né-je kɨ́ ində-né dow-je ɓəl-tɨ. 12 Ngà lokɨ Pilipɨ ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə rəm, kɨ́ sɔbɨ dɔ ri Jeju Kristɨ rəm lé, dḛ ꞌndigɨ dɔ ta-tɨ liə. Dingəm-je kɨ̀ dené-je kɨ́ ꞌndigɨ dɔ ta-tɨ liə lé ꞌra-dé batḛm. 13 Simɔ̰ lé ya kɨ̀ dɔ-é kàrè adɨ mḛḛ-é ta lə Pilipɨ adɨ ꞌra-é batḛm tɔ. Ḛ in̰ə go Pilipɨ al. Lokɨ ḛ oo né-je kɨ́ tɔjɨ tɔ́gɨ Lubə kɨ̀ nékɔjɨ-je kɨ́ ra né lé, lo ta igɨ-é səl.

14 Beɓa lokɨ njékɔwkulə-je lə Jeju kɨ́ dꞌisɨ Jorijalḛm dꞌoo poy dow-je kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé ta lə Lubə lé, dḛ dꞌulə Ja̰ kɨ̀ Piyər rɔ-dé-tɨ. 15 Lokɨ Piyər-je kɨ̀ Ja̰ dꞌɔw ꞌtḛḛ Samari-tɨ rəmə, dḛ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə kdɔtalə njékadmḛḛ-je kdɔ kadɨ dꞌingə Ndil kɨ́ aa njay. 16 Kdɔ dan-dé-tɨ lé dow káre ya kàrè, Ndil kɨ́ aa njay ree dɔ-é-tɨ al ɓəy, ngà batḛm ya par ɓá ꞌra-dé kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju. 17 Beɓa Piyər kɨ̀ Ja̰ dꞌində ji-dé dɔ-dé-tɨ rəmə, dꞌingə Ndil kɨ́ aa njay.

18 Lokɨ Simɔ̰ oo kɨ́ njékɔwkulə-je lə Jeju dꞌində ji-dé dɔ njékadmḛḛ-je-tɨ adɨ dꞌingə Ndil kɨ́ aa njay lé, ḛ adɨ-dé là, 19 dəjɨ-dé-né panè: «Adi-mi tɔ́gɨ kin tɔ, kdɔ kadɨ kinə mꞌində ji-m dɔ dow-je-tɨ rəmə, dꞌingə Ndil kɨ́ aa njay tɔ.» 20 Ngà Piyər ilə-é-tɨ panè: «Kadɨ là lə-i tujɨ sə-i natɨ. Kdɔtalə i gɨr kɨ́ kadkare lə Lubə lé, ꞌa ndogɨ kɨ̀ là! 21 I lé, né lə-i káre ya kàrè goto mḛḛ né-tɨ kinlé rəm, ɓá né kɨ́ usɨ-i-tɨ nè ya kàrè goto rəm tɔ, kdɔ mḛḛ-i majɨ takəm Lubə-tɨ al. 22 ꞌIn̰ə tagɨr lə-i kɨ́ majɨ al kin kɔgɨ, ə ꞌpa ta kɨ̀ ꞌƁaɓe ə́ kinə lo-é tò rəmə-je in̰ə go kɔjra lə-i kɔgɨ adɨ-i. 23 Kdɔtalə mꞌoo kɨ́ mḛḛ katɨ bangɨ rusɨ mḛḛ-i rəm, ɓá né ra kɨ́ njururu al ɓindɨ-i ɓindɨ-ɓindɨ rəm tɔ.» 24 Beɓa Simɔ̰ lé idə Piyər-je kɨ̀ Ja̰ panè: «Sə̰i ya ꞌpai ta kɨ̀ ꞌƁaɓe kdɔ ta lə-m, kdɔ kadɨ né kɨ́ ꞌpai ta-é kinlé tḛḛ dɔ-m-tɨ al.» 25 Lokɨ Piyər-je kɨ̀ Ja̰ ꞌpa ta kɨ́ dɔ ꞌƁaɓe-tɨ rəm, dꞌilə mbḛ ta liə rəm lé, ꞌtəl dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ. Ta kɔw-dé kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, dḛ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Jeju taá-taá mḛḛ ɓe-je-tɨ n̰a̰ kɨ́ dɔnangɨ Samari-tɨ.

Pilipɨ kɨ̀ njèrakullə lə ngar kɨ́ Etiyopi

26 Malayka lə ꞌƁaɓe idə Pilipɨ panè: «Ḭ taá ꞌɔw kəl lo-tɨ kɨ́ bəə bè; dɔ rəbɨ-tɨ kɨ́ ḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ɔw kɨ Gaja kɨ́ to rəbɨ kɨ́ diləlo-tɨ.» 27 Pilipɨ ḭ tajinatɨ nè ya ɔw tɔ. Dɔ rəbɨ-tɨ lé, ḛ ingə dingəm káre kɨ́ to dow kɨ́ Etiyopi. To dingəm kɨ́ ꞌtɔɔ gəm-é, to dow kɨ́ boy n̰a̰, njèrakullə kɨ́ boy lo ngəm né-tɨ lə ngar kɨ́ dené kɨ́ Etiyopi kɨ́ ri-é lə Kandasɨ, ḛ ɔw Jorijalḛm ɔw ɔsɨ dɔ-é nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ. 28 Lokɨ isɨ mḛḛ pusɨ-tɨ isɨ təl kɨ ɓee liə lé, ḛ isɨ ndó mbete lə Ejay kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ taá-taá. 29 Ndil Lubə idə Pilipɨ panè: «Ɔw mbɔ́ pusɨ-tɨ kin.» 30 Ə Pilipɨ a̰y ngɔdɨ ɔw rəmə, oo dɔ ta kɨ́ dingəm kɨ́ Etiyopi kin isɨ ndó mḛḛ mbete-tɨ lə Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé. Ə dəjɨ-é panè: «Se i gə mḛḛ ta kɨ́ isɨ ndó kinlé majɨ wa?» 31 Beɓa dingəm lé ilə-é-tɨ panè: «Dow ɔr-m mḛḛ-é al ngà, mꞌa ra ban ɓá mꞌa gə mḛḛ-é wa?» Ḛ dəjɨ Pilipɨ adɨ-é al isɨ mḛḛ pusɨ-tɨ mbɔ́-é-tɨ. 32 Ta kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay kɨ́ ḛ ndó lé ə́n:

«Dꞌɔw siə titɨ-na̰ kɨ̀ batɨ kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw siə lo tɔl da̰-je-tɨ bè rəm,

ḛ pa ta al titɨ-na̰ kɨ̀ ngonbatɨ kɨ́ a̰ ta-é

mbə́ mbɔ́ dow-tɨ kɨ́ a̰ tijə bəl-é bè.

33 Dꞌulə rɔsɔl dɔ-é-tɨ kàrè dow ilə ká nàjɨ-tɨ liə al

Dow à pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ nganka-é al,

kdɔtalə dꞌində ngangɨ ndɔ liə dɔnangɨ-tɨ nè§.»

34 Njèrakullə kɨ́ boy kinlé, dəjɨ Pilipɨ panè: «Mꞌra-i kɔgri ya, kadɨ ꞌidə-m se to ná̰ ɓá njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kinlé pa ta liə bè wa? Ḛ pa ta kɨ́ dɔ-é ḛ-tɨ ya əse pa ta kɨ́ dɔ dow kɨ́ rangɨ-tɨ wa?» 35 Beɓa Pilipɨ un ta ə ulə gin-é dɔ ta-tɨ kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ ḛ isɨ ndó lé ɓá idə-é-né Poyta kɨ́ Majɨ lə Jeju. 36 Dḛ dꞌun rəbɨ sar ꞌtḛḛ lo-tɨ madɨ kɨ́ man tò-tɨ. Beɓa njèrakullə kɨ́ boy lé panè: «ꞌOo bè, man ə́ tò tin, ngà se ri ɓá ɔgɨ kadɨ mꞌra batḛm wa?» 37 [Pilipɨ idə-é panè: «Kinə i adɨ mḛḛ-i lay Jeju lé, ꞌa ra batḛm ya.» Beɓa dingəm lé təl panè: «Mꞌadɨ mḛḛ-m kɨ́ Jeju Kristɨ to Ngon lə Lubə.»] 38 Beɓa ḛ un ndu adɨ pusɨ a̰ nangɨ. Rəmə Pilipɨ ɔw siə dan man-tɨ ɔw ra-é batḛm. 39 Ngà lokɨ dḛ ꞌtḛḛ kəm man-tɨ rəmə, Ndil ꞌƁaɓe un Pilipɨ ɔw siə adɨ njèrakullə kɨ́ boy lé oo-é al, ngà ḛ un ta rəbɨ liə ɔw kɨ̀ rɔnəl. 40 Pilipɨ ubə rəmə ubə ɓebo Ajotɨ-tɨ nṵ, ngá ɓá ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ taá-taá mḛḛ ɓebo-je-tɨ lay ɔw njal tḛḛ-né ɓebo Sejare-tɨ.

9

Sol adɨ mḛḛ-é Jeju Kristɨ

Knj 22:3-16; 26:9-20; Gal 1:1-16

1 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, mḛḛ Sol tò səl dɔ kɔ̰̀-tɨ kɨ́ kadɨ nꞌadɨ njéndó né-je lə ꞌƁaɓe rəm, dɔ tɔl-tɨ kɨ́ kadɨ nꞌtɔl-dé rəm, adɨ ɔw rɔ burə dɔ njégugné-je-tɨ lə Lubə 2 dəjɨ-é mbete kdɔ kɔw-né mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je kɨ́ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Damasɨ kadɨ kinə nꞌingə dingəm-je əse dené-je kɨ́ dꞌun rəbɨ néndó kɨ́ sigɨ kin rəmə nꞌuwə-dé, nꞌtɔ́-dé njim-njim, nꞌree sə-dé ɓebo Jorijalḛm-tɨ.* 3 Lokɨ ḛ un rəbɨ ɔw tḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓebo Damasɨ rəmə, tajinatɨ nè ya, lo ḭ dɔra̰-tɨ ndógɨ ree gəə dɔ-é sipɨ. 4 Ḛ tḛḛ usɨ nangɨ ə oo ndi dow pa siə ta panè: «Sol, Sol, kdɔ ri ɓá ꞌulə kəm-m ndoo bè wa?» 5 Ḛ ilə-é-tɨ panè: «I to ná̰ wa, ꞌƁaɓe?» Ngá ɓá ꞌƁaɓe panè: «To ma̰ Jeju kɨ́ ꞌisɨ ꞌulə kəm-m ndoo lé ya. [Nékatɨ kɨ́ ꞌtɔsɨ-né kutɨ-i lé, to kɨ́ ꞌnjirə kutɨ-i kɨ gogɨ-gogɨ ə à kusɨ rɔ-i-tɨ palangɨ ya tɔ. Sol dadɨ par-par ə lo ta igɨ-é səl adɨ panè: ꞌƁaɓe, ri ɓá i ꞌndigɨ kadɨ mꞌra mꞌadɨ-i wa? Beɓa ꞌƁaɓe idə-é panè]†: 6 Kɨ́ nè-tɨ kin ya, ḭ taá ꞌɔw mḛḛ ɓebo-tɨ kin rəmə, dꞌa kidə-i né kɨ́ tò kadɨ ꞌa ra.» 7 Dow-je kɨ́ ꞌdan Sol lé, lo ta igɨ-dé sə́l adɨ ꞌtəl dꞌa̰ dɔ-na̰-tɨ ndingɨ; dḛ dꞌoo ndi dow, ngà dajɨ rɔ-é ɓá dꞌoo al. 8 Sol ubə nangɨ ḭ taá lé, kəm-é tḛḛ majɨ ya, ngà koo ɓá oo-né lo al. Beɓa dꞌuwə ji-é ꞌndɔr-é dꞌɔw siə mḛḛ ɓebo Damasɨ-tɨ. 9 Ḛ oo lo al rəm, uso né al rəm, ɓá a̰y man al rəm ndɔ mutə.

Lubə ulə Ananiasɨ rɔ Sol-tɨ

10 Njèndó né káre bè ri-é lə Ananiasɨ, isɨ mḛḛ ɓebo Damasɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰. Né ra-é tokɨ nḭ bè ɓá ꞌƁaɓe ɓa-é panè: «Ananiasɨ!» Ə ḛ ilə-é-tɨ panè: «ꞌƁaɓe, mꞌa̰ nè.» 11 Beɓa ꞌƁaɓe idə-é panè: «Yən, ꞌḭ taá kalangɨ ꞌɔw dɔ rəbɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é rəbɨ kɨ́ a̰ njururu kin, rəmə ꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Judasɨ ə ꞌdəjɨ-é dow kɨ́ Tarsɨ‡ kɨ́ ꞌɓa-é Sol; kdɔ Sol lé lokɨ isɨ pa ta kɨ̀ Lubə 12 ə né ra-é to kɨ́ nḭ bè rəmə oo dingəm káre bè kɨ́ ri-é lə Ananiasɨ tḛḛ kəm-é-tɨ adɨ oo-é. Ḛ oo kɨ́ Ananiasɨ lé ɔw kəy ə ində ji-é dɔ-é-tɨ, kdɔ kadɨ kəm-é təl oo lo gogɨ.» 13 Ngà Ananiasɨ idə ꞌƁaɓe panè: «ꞌƁaɓe, dow-je n̰a̰ ya dꞌɔr poy né-je kɨ́ majɨ al lay kɨ́ dingəm kin ra kɨ̀ njékaa njay lə-i kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ dꞌadɨ mꞌoo. 14 Ə dingəm kinlé, njékun dɔ njégugné-je ya dꞌadɨ-é tɔ́gɨ kadɨ ree nè uwə dow-je lay kɨ́ ꞌto njéɓa ri-i-je.» 15 Ngà ꞌƁaɓe idə-é panè: «ꞌƆtɨ ꞌɔw. Kdɔ dingəm kinlé to dow kɨ́ mꞌmbətɨ-é kdɔ kadɨ ɔw pa ta lə-m adɨ gin dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al rəm, adɨ ngar-je rəm, ɓá adɨ Israyel-je rəm tɔ. 16 Ma̰ ya mꞌa tɔjɨ-é kɔ̰̀-je lay kɨ́ à kingə kdɔ ta lə-m.» 17 Bè ngá ɓá Ananiasɨ ɔtɨ ɔw. Ə lokɨ ɔw mḛḛ kəy-tɨ rəmə, ində ji-é dɔ Sol-tɨ ɓá panè: «Ngonkɔ̰-m Sol, ꞌƁaɓe Jeju kɨ́ tḛḛ sə-i busɨ dɔ rəbɨ-tɨ lokɨ isɨ ree lé, ɓá ulə-m, kdɔ kadɨ kəm-i oo lo rəm, ɓá kdɔ kadɨ Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-i rəm tɔ.» 18 Rəmə tajinatɨ nè ya né kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ ngɔy kanjɨ bè tḛḛ kəm Sol-tɨ tusɨ nangɨ, adɨ kəm-é oo lo majɨ gogɨ. Beɓa ḛ ḭ taá ə ꞌra-é batḛm 19 ɓá go-tɨ uso né ə tɔ́gɨ-é təl ree rɔ-é-tɨ gogɨ.

Sol ndó ta lə Lubə mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Damasɨ

Sol ra ndɔ sḛ natɨ kɨ̀ njéndó né-je kɨ́ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Damasɨ, 20 ya rəmə, ḛ un kutɨ pa ta lə Lubə mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je panè: «Jeju lé, to Ngon lə Lubə.» 21 Dow-je lay kɨ́ dꞌoo ta-je liə lé, lo ta igɨ-dé sə́l adɨ ꞌpanè: «Dingəm kan ya ɓá to njèkulə kəm dow-je kɨ́ ꞌɓa ri Jeju ndoo n̰a̰ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Jorijalḛm lé al wa? Ḛ ra gosɨ ree nè kdɔ kuwə-dé tɔ́-dé njim-njim kɔw sə-dé kadɨ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə lé, al ya wa?» 22 Ngà Sol uwə rɔ-é nga̰ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ kɨ kete-kete, adɨ lo-é ndɔjɨ jipɨ-je kɨ́ njékisɨ Damasɨ, adɨ dḛ dꞌoo ta kɨ́ dꞌa pa siə al, kdɔtalə ḛ tɔjɨ-dé adɨ ꞌgə kɨ́ Jeju lé ya to Kristɨ§ lé.

23 †Asɨ ndɔ n̰a̰ go-tɨ lé, jipɨ-je dꞌɔjɨ-na̰ ta kdɔ kadɨ ꞌtɔl Sol, 24 ngà ta-é usɨ mbi-é-tɨ. Dḛ dꞌɔw mbing ya ꞌngəm-é ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je tarəbɨ-je-tɨ kɨ́ ɔw mḛḛ ɓebo-tɨ kdɔ kadɨ nꞌtɔli-é. 25 Ya ngà ndɔɔ ya njéndó né-je dꞌadɨ-é isɨ mḛḛ jangá-tɨ ɓá dꞌulə-é kɨ̀ dɔ bɔr dꞌadɨ-é ur nangɨ gidɨ ɓe-tɨ ndaa-tɨ.*

Sol ɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

26 Lokɨ Sol ɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, ḛ sangɨ kdɔ kində rɔ-é natɨ kɨ̀ njéndó né-je lə Jeju, ngà dḛ lay ya ꞌɓəl-é, kdɔtalə dḛ ꞌgɨr ꞌpanè ḛ to njèndó né lə Jeju kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. 27 Ngà Barnabasɨ ɔw siə rɔ njékɔwkulə-je-tɨ lə Jeju, ə ɔr-dé poy koo kɨ́ Sol oo ꞌƁaɓe dɔ rəbɨ-tɨ, kɨ̀ poy ta-je kɨ́ ꞌƁaɓe idə-é, ɓá ɔr-dé poy mbḛ kɨ́ Sol ilə kɨ̀ ri Jeju kɨ̀ mḛḛ-é kɨ́ nda ka̰y mḛḛ ɓebo Damasɨ-tɨ rəm tɔ. 28 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, Sol ində rɔ-é natɨ sə-dé ə lo lay kɨ́ dꞌɔw-tɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, Pol ɔw sə-dé rəm, təl sə-dé rəm, ɓá ḛ pa ta kɨ̀ ri ꞌƁaɓe kɨ̀ mḛḛ kɨ́ nda ka̰y-ka̰y rəm tɔ. 29 Ḛ pa ta kɨ̀ jipɨ-je kɨ́ njépata grɛkɨ rəm, ḛ najɨ-dé ta-tɨ rəm, rəmə dḛ ꞌsangɨ kadɨ ꞌtɔl-é kɔgɨ. 30 Lokɨ njékadmḛḛ-je dꞌoo poy-é lé, dꞌɔr Sol dꞌɔw siə mḛḛ ɓebo Sejare-tɨ, ngá ɓá dꞌadɨ-é ɔw mḛḛ ɓebo Tarsɨ-tɨ.

31 Njékəwna̰-je lay kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Galile-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Samari-tɨ, dꞌisɨ kɨ̀ lapiya rəm, ɓá ꞌnga̰ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-dé; dḛ dꞌɔw kɨ kete-kete mḛḛ ɓəl ꞌƁaɓe-tɨ rəm, ɓá Ndil kɨ́ aa njay ra sə-dé adɨ kɔr njékəwna̰-je ḭ dɔ madɨ-é-tɨ kɨ kete-kete rəm tɔ.

Ene ingə lapiya

32 Piyər ɔw kɨ̀ dɔɓe-dɔɓe, beɓa ndɔ káre bè ɔw rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto njékaa njay-je kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Lida-tɨ. 33 Lo-é-tɨ kinlé, dꞌingə dingəm káre kɨ́ ri-é lə Ene, to njèrɔkoy mburukɨ adɨ tò nangɨ ɓal jinà̰y joo. 34 Piyər idə-é panè: «Ene, Jeju Kristɨ adɨ-i lapiya! ꞌḬ taá ə ꞌun né tò-i.» Rəmə tajinatɨ nè ya Ene ubə nangɨ ḭ taá. 35 Dow-je lay kɨ́ mḛḛ ɓebo Lida-tɨ, kɨ̀ diləmbo-tɨ kɨ́ Sarɔ̰ kɨ́ dꞌoo Ene lé, dꞌadɨ mḛḛ-dé ꞌƁaɓe.

Dɔrkasɨ tɔsɨ ndəl

36 Njèndó né kɨ́ dené káre bè isɨ ɓebo Jope-tɨ nɔ̰ɔ̰; ri-é lə Tabita (kɨ̀ ta grɛkɨ lé ꞌpanè Dɔrkasɨ) ə kɔr mḛḛ-é to «kal.» Ḛ to dené kɨ́ njèra majɨ n̰a̰ rəm, to njèra kɨ̀ njéndoo-je rəm tɔ. 37 Mḛḛ ndɔ-je-tɨ kinlé, mɔ̰y ra-é adɨ-é oy. Lokɨ ꞌndogɨ-é man rəmə, dꞌun-né dꞌɔw dꞌilə-é mḛḛ kəy-tɨ kɨ́ taá dɔ madɨ-é-tɨ†. 38 Ɓe kɨ́ Lida lé tò ngɔsi kɨ ɓe kɨ́ Jope, beɓa lokɨ njéndó né-je dꞌoo poy Piyər kɨ́ isɨ Lida rəmə, dꞌulə dow-je joo rɔ-é-tɨ ꞌpanè: «Kɔgri ya, ꞌree kalangɨ ꞌingə-ji.» 39 Beɓa Piyər ḭ taá kalangɨ ya ɔw sə-dé. Lokɨ ḛ ree tḛḛ lé, dꞌɔr nɔ̰̀-é dꞌɔw siə mḛḛ kəy-tɨ kɨ́ tò dɔ madɨ-é-tɨ taá lé rəmə, njéngɔwkoy-je lay ya ꞌree rɔ-é-tɨ kɨ̀ nɔ̰ ta-dé-tɨ, ə ꞌtɔjɨ-é kubɨ kul-je kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ rangɨ kɨ́ Dɔrkasɨ ojɨ adɨ-dé taá-taá, lokɨ ḛ isɨ-né kɨ̀ dɔ-é taá ɓəy. 40 Piyər adɨ dow-je lay ꞌtḛḛ ndaa-tɨ ɓá ḛ ɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ pa ta kɨ̀ Lubə, ɓəy ngá ɓá ḛ təl kəm-é kɨ rɔ nin-tɨ lé ə panè: «Tabita, ḭ taá!» Rəmə Tabita tḛḛ kəm-é yərərə, ə lokɨ oo Piyər lé, ḛ ḭ isɨ taá. 41 Beɓa Piyər uwə ji-é adɨ-é ḭ a̰ taá. Ngá ɓá ḛ ɓa njékaa njay-je kɨ̀ njéngɔwkoy-je ə tɔjɨ-dé Tabita lé kəm. 42 Dow-je lay kɨ́ ɓebo Jope-tɨ ya ta-é usɨ mbi-dé-tɨ, adɨ dow-je n̰a̰ dꞌadɨ mḛḛ-dé ꞌƁaɓe. 43 Piyər ra ndɔ n̰a̰ Jope, mḛḛ kəy-tɨ lə Simɔ̰ kɨ́ to njèkɔl ndaá.

10

Ta lə Piyər-je kɨ̀ Kɔrnəy

Knj 11:5-17

1 Dingəm káre bè isɨ ɓebo Sejare-tɨ, ri-é lə Kɔrnəy, ḛ to njèkun dɔ kutɨ asgar-je ɓu kɨ́ ꞌɓa-dé «asgar-je kɨ́ Itali.» 2 Kɔrnəy lé, to dow kɨ́ njèkilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ rəm, to njèɓəl Lubə rəm, ɓá dow-je lay kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə kàrè bè ya tɔ. Njéndoo-je kɨ́ dan jipɨ-je-tɨ lé, taá-taá ya ḛ ra sə-dé majɨ n̰a̰ rəm, to njèpata kɨ̀ Lubə taá-taá rəm tɔ. 3 Lokɨ kàdɨ̀ təl rɔ-é adɨ à to kàdɨ̀ mutə je bè lé, né ra-é tokɨ nḭ bè, adɨ ḛ oo malayka lə Lubə yə́rə́rə́ kəm-é-tɨ, ree rɔ-é-tɨ ə ɓa-é panè: «Kɔrnəy!» 4 Kɔrnəy oo malayka lé gə́rə́rə́ rəmə, ḛ ɓəl n̰a̰ adɨ dəjɨ-é panè: «Ri ra né wa, ꞌƁaɓe?» Malayka lé, idə-é panè: «Ta-je kɨ́ ꞌisɨ ꞌpa kɨ̀ Lubə rəm, majɨ-je kɨ́ ꞌisɨ ꞌra kɨ̀ njéndoo-je lé, ɔw tḛḛ rɔ Lubə-tɨ ə mḛḛ-é ole dɔ-i-tɨ. 5 Beɓa kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya, ꞌulə dingəm-je mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Jope, kdɔ kadɨ dꞌɔw ꞌɓa Simɔ̰ kɨ́ ri gajɨ-é lə Piyər dꞌadɨ-é ree. 6 Piyər lé, tò ɓe lə Simɔ̰ kɨ́ to njèkɔl ndaá, kɨ́ kəy liə tò kàdɨ̀ babo-tɨ ngɔsi kin.» 7 Lokɨ malayka kɨ́ pa siə ta lé, ɔtɨ ɔw bè ya rəmə, Kɔrnəy ɓa ngannjékullə-je liə joo rəm, ɓa asgar káre kɨ́ to njèkilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ n̰a̰ dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ-tɨ liə, 8 adɨ ꞌree ə ɔr-dé poy né-je kɨ́ ra né lé lay, ngá ɓá ulə-dé ɓebo Jope-tɨ.

9 Lo aa go-tɨ, lokɨ ngannjékullə-je, dꞌusɨ rəbəə dꞌɔw sar ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓebo Jope rəmə, Piyər al taá dɔ kəy dur dur-tɨ kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ a̰ jam dɔ ɓe-tɨ. 10 Ɓo ra-é adɨ ndigɨ kuso né. Ngà lokɨ dꞌisɨ ꞌra nékuso kdɔ kadɨ-é ya ɓəy rəmə, né ra-é tokɨ nḭ bè. 11 Ḛ oo lo kɨ́ dɔra̰-tɨ tò tagra, rəmə né kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ takubɨ kɨ́ tatɨ pəl-pəl, ə ꞌtɔ́ kulə sul-é-je-tɨ sɔ lay, ḭ taá isɨ risɨ kɨ dɔnangɨ-tɨ. 12 Da̰-je lay kɨ́ nja-dé ra sɔ-sɔ, dḛ kɨ́ dꞌagɨ nangɨ, kɨ̀ yəl-je kɨ́ ꞌnar taá ꞌtò mḛḛ takubɨ-tɨ lé, kɨ̀ kutɨ-dé kutɨ-dé. 13 Rəmə Piyər oo ndi dow pa siə ta panè: «Piyər, ꞌḭ taá ꞌtɔl-dé ꞌuso!» 14 Ngà Piyər panè: «Kuy! ꞌƁaɓe, né kɨ́ majɨ al əse né kɨ́ tò n̰ḛ bè kinlé ma̰ mꞌuso nja káre al*.» 15 Piyər oo ndi dow lé təl pa siə ɓəy panè: «Né kɨ́ Lubə təl-é adɨ aa njay ngá lé, i ꞌa koo kɨ né kɨ́ tò n̰ḛ al ngá.†» 16 Né-é kinlé ree bè-bè nja mutə rəmə, lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya təl ɔw dɔra̰-tɨ gogɨ, 17 adɨ Piyər dəjɨ rɔ-é ta panè: «Né kɨ́ ra-m tokɨ nḭ bè kinlé, kɔr mḛḛ-é to ri wa?» Ngà lokɨ ḛ isɨ gɨr ta-é kɨ gɨr ya ɓəy rəmə, dingəm-je kɨ́ Kɔrnəy ulə-dé lé, dꞌa̰ ꞌdəjɨ ꞌpanè se kəy lə Simɔ̰ tò rá wa, ə ꞌree dꞌa̰ takəy-tɨ ngɔsi ngá. 18 Dḛ ꞌɓa ɓa kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy ꞌdəjɨ ꞌpanè: «Lo kin ya ɓá Simɔ̰ kɨ́ ri gajɨ-é lə Piyər tò-tɨ lé al wa?» 19 Lokɨ Piyər isɨ gɨr ta kɨ́ dɔ kɔr mḛḛ né-tɨ kɨ́ ra-é tokɨ nḭ bè kinlé ya ɓəy rəmə, Ndil kɨ́ aa njay idə-é panè: «ꞌOo bè, dingəm-je mutə dꞌa̰ ꞌdəjɨ-i. 20 ꞌḬ taá, ꞌrisɨ nangɨ ə ꞌɔw sə-dé, ɓɨ ꞌtadɨ ti-ti al, kdɔ to ma̰ ya ɓá mꞌulə-dé.» 21 Ngá ɓá Piyər risɨ nangɨ ɔw rɔ-dé-tɨ idə-dé panè: «Yən, ma̰ kɨ́ ꞌsangi-mi lé, ya ə́ mꞌa̰ tin. Ngà se sə̰i ꞌreei ban wa?» 22 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «To Kɔrnəy njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu ɓá ulə-ji. Ḛ to dow kɨ́ njururu, to njèɓəl Lubə, jipɨ-je lay ya ꞌpa ta kɨ̀ dɔ-é-tɨ majɨ. Lubə adɨ malayka kɨ́ aa njay ree tḛḛ kɨ̀ dɔ ta adɨ-é kadɨ ulə kulə ɓa-i kdɔ kadɨ ɔw idə-é ta.» 23 Beɓa Piyər adɨ-dé ꞌtò kəy rɔ-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya.

Lo aa kɨ̀ ndɔge ngá ɓá Piyər usɨ rəbəə ɔw sə-dé. Njékadmḛḛ-je kɨ́ ná̰-je mḛḛ ɓebo Jope-tɨ ꞌdan-é.

24 Lo aa go-tɨ, ꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo Sejare-tɨ. Lokɨ Kɔrnəy isɨ ngəbɨ-dé lé, ḛ ulə kulə ɓa nojɨ-é-je, kɨ̀ nam-é-je kɨ́ ḛ ndigɨ-dé n̰a̰. 25 Lokɨ Piyər ɔw kdɔ kandɨ kəy go-dé-tɨ rəmə, Kɔrnəy tilə kəm-é, usɨ nangɨ nja-é-tɨ, ɔsɨ dɔ-é nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ. 26 Ngà Piyər uwə-é kɨ taá ə panè: «ꞌḬ taá! Ma̰ kàrè mꞌto dow madɨ-i tɔ.» 27 Piyər pa siə ta taá-taá andɨ-né mḛḛ kəy-tɨ rəmə, ingə dow-je kɨ́ ꞌkəw-na̰ n̰a̰. 28 Ə ḛ pa sə-dé panè: «Sə̰i ꞌgəi majɨ, ndukun lə-ji lé, ɔgɨ dow kɨ́ to jipɨ kadɨ ində rɔ-é natɨ kɨ̀ dow kɨ́ to jipɨ al əse kadɨ ɔw mḛḛ kəy-tɨ liə. Ngà ma̰ lé, Lubə idə-m panè: “Mꞌa koo dow kadɨ to dow kɨ́ majɨ al əse to dow kɨ́ tò n̰ḛ takəm-nꞌḛ̀-tɨ al.” 29 Gin-é kin ɓá lokɨ sə̰i ꞌɓai-mi lé, mꞌtadɨ ti-ti al ya mꞌɔtɨ par mꞌree-né tin. Mꞌdəjɨ-si se ri ɓá uləi-né kulə go-m-tɨ wa?»

30 Ngá ɓá Kɔrnəy idə-é panè: «ꞌOo bè, ɓone, asɨ ndɔ sɔ ngá, mꞌisɨ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə mḛḛ kəy-tɨ lə-m kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ mutə kɨ́ losɔlɔ, rəmə tajinatɨ nè ya dingəm káre kɨ́ ulə kubɨ kɨ́ ndóle kə̰́y-kə̰̀y a̰ nɔ̰̀-m-tɨ, 31 idə-m panè: “Kɔrnəy, Lubə oo ndi-i, ɓá mḛḛ-é ole dɔ majɨ-je-tɨ kɨ́ isɨ ra kɨ̀ njéndoo-je kin rəm tɔ. 32 ꞌUlə dow-je ɓe-tɨ kɨ́ Jope, kdɔ kadɨ dꞌɔw ꞌɓa Simɔ̰ kɨ́ ri gajɨ-é lə Piyər dꞌadɨ-é ree. Ḛ tò mḛḛ kəy-tɨ lə Simɔ̰ kɨ́ to njèkɔl ndaá kɨ́ isɨ kàdɨ̀ babo-tɨ ngɔsi kin.” 33 Beɓa kalangɨ bè ya mꞌulə-né dow-je go-i-tɨ tin. Adɨ ree lə-i kinlé, majɨ n̰a̰. Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, jḛ lay ya jꞌisɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ nè, kdɔ koo ta-je lay kɨ́ ꞌƁaɓe un ndu kadɨ ꞌpa adɨ-ji.»

Piyər ɔr ta mḛḛ kəy-tɨ lə Kɔrnəy

34 Piyər un ta panè: «Ooi majɨ, mꞌgə kɨ́ Lubə ɔr kəm dow al. 35 Gin dow-je kɨ́ rá-rá ya lé, dow kɨ́ ɓəl Lubə rəm, ra né kɨ́ njururu lé, à nəl Lubə ya. 36 Sə̰i ꞌgəi majɨ, Lubə adɨ ta liə kɨ́ to Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ lapiya ɔw rɔ Israyel-je-tɨ kɨ̀ takul Jeju Kristɨ. Ḛ ya to ꞌƁa dow-je lay‡. 37 Né kɨ́ un kutɨ ra né dɔnangɨ Galile-tɨ, sar tḛḛ-né dɔnangɨ Jude-tɨ go mbḛ-tɨ kɨ́ Ja̰ ilə sɔbɨ dɔ batḛm lé, sə̰i ꞌgəi majɨ. 38 Kəm rəbɨ kɨ́ Lubə adɨ-né Ndil kɨ́ aa njay rəm, adɨ-né tɔ́gɨ Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ lé, kàrè sə̰i ꞌgəi majɨ tɔ. Jeju kɨ́ ɔw kɨ̀ ɓe-ɓe ra majɨ kɨ̀ dow-je, ajɨ dḛ kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə Sú lé, kàrè sə̰i ꞌgəi majɨ rəm tɔ, kdɔtalə Lubə nà̰y siə. 39 Né-je lay kɨ́ Jeju ra mḛḛ ɓe-je-tɨ lə jipɨ-je, kɨ̀ né-je kɨ́ ḛ ra mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, jḛ joo kɨ̀ kəm-ji, ɓá jꞌoo ta-é kɨ̀ mbi-ji rəm tɔ. Ngà dḛ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ ꞌtɔl-é. 40 Rəmə Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ mḛḛ ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə ə Lubə adɨ-é tɔjɨ rɔ-é. 41 Rɔ dow-je-tɨ lay al, ngà rɔ-ji jḛ-tɨ kɨ́ Lubə mbətɨ-ji kete kdɔ kadɨ jꞌto njékɔr poy ta-je liə lé ɓá ḛ tɔjɨ rɔ-é rɔ-ji-tɨ. Lokɨ ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ kàrè, jḛ jꞌuso siə né natɨ rəm, ɓá jꞌa̰y siə natɨ rəm tɔ. 42 Beɓa ḛ un ndu adɨ-ji, kdɔ kadɨ jꞌilə mbḛ jꞌadɨ dow-je ꞌgə kɨ́ Lubə ində-nꞌḛ̀ kɨ́ njègangta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ kəm rəm, dɔ dḛ-tɨ kɨ́ dꞌoy rəm. 43 Njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lay ya ꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ ꞌpanè: “Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é lé, Lubə à kin̰ə go majal-je liə kɔgɨ kadɨ-é kɨ̀ takul ri-é.”»

Dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kàrè dꞌingə Ndil aa njay

44 Lokɨ Piyər isɨ pa ta bè-bè ya ɓəy rəmə, Ndil kɨ́ aa njay risɨ ree dɔ dow-je-tɨ lay kɨ́ dꞌisɨ dꞌoo ta liə lé. 45 Beɓa njékadmḛḛ-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je kɨ́ ꞌdan Piyər ree siə natɨ lé, ndil-dé tḛḛ sa̰y, kdɔtalə Lubə adɨ Ndil kɨ́ aa njay kadkare-tɨ, dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al tɔ. 46 Kdɔ dḛ dꞌoo ndi-dé kɨ́ dꞌisɨ ꞌpa ta kɨ̀ ndɔ̰ ta ɓe lə dow-je kɨ́ rangɨ, ɓá ꞌtɔ́y Lubə rəm, ngá ɓá Piyər panè: 47 «Dow-je kɨ́ dꞌingə Ndil kɨ́ aa njay titɨ-na̰ sə-ji bè tɔ lé se dow à kɔgɨ-dé ra batḛm kəm man-tɨ wa?» 48 Ə Piyər lé, un ndu kadɨ ꞌra-dé batḛm kɨ̀ ri Jeju Kristɨ. Go-tɨ, dḛ dəjɨ-é kadɨ isɨ sə-dé kɨ mbɔr mɔkɨ tá.

11

Piyər ɔr gin panjiyə-é adɨ njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Knj 10:1-33

1 Njékɔwkulə-je, kɨ̀ njékadmḛḛ kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ, dꞌoo poy-é kɨ́ dḛ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ya kàrè ꞌtaa ta lə Lubə tɔ. 2 Ngà lokɨ Piyər təl ree ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, njékadmḛḛ-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je ꞌkɔl siə ꞌpanè: 3 «I ꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al ə ꞌuso sə-dé né!» 4 Beɓa Piyər ɔr-dé go né-je kɨ́ ra né lé berere-berere panè: 5 «Ma̰ mꞌisɨ mḛḛ ɓebo Jope-tɨ, ə lokɨ mꞌisɨ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə rəmə, mꞌtḛḛ mꞌusɨ ə né ra-m tokɨ nḭ bè, adɨ mꞌoo né kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ takubɨ kɨ́ tatɨ pəl-pəl kɨ́ ꞌtɔ́ kulə sul-é-je-tɨ sɔ lay, ḭ dɔra̰-tɨ risɨ ree njal rɔ-m-tɨ. 6 Mꞌoo takubɨ lé gə́rə́rə́ rəmə, mꞌoo da̰-je kɨ́ nja-dé ra sɔ-sɔ, da̰-je kɨ́ wale rəm, dḛ kɨ́ dꞌagɨ nangɨ rəm, ɓá yəl-je kɨ́ ꞌnar taá rəm tɔ. 7 Beɓa mꞌoo ndi dow idə-m panè: “Piyər ꞌḭ taá ꞌtɔl-dé ꞌuso!” 8 Ngá ɓá ma̰ mꞌilə-tɨ mꞌpanè: “Kuy! ꞌƁaɓe, né kɨ́ majɨ al əse né kɨ́ tò n̰ḛ bè kin ɔdɨ ta-m nja káre al.” 9 Mꞌoo ndi dow ɓa dɔra̰-tɨ ya ɓəy panè: “Né kɨ́ Lubə təl-é adɨ aa njay ngá lé, i ꞌa koo kɨ né kɨ́ tò n̰ḛ al ngá.” 10 Né kinlé tḛḛ bè-bè nja mutə, ɓá təl lay ɔw dɔra̰-tɨ gogɨ. 11 Rəmə lo-é-tɨ nè ya, dingəm-je kɨ́ mutə kɨ́ dꞌulə-dé ɓebo Sejare-tɨ kadɨ ꞌree rɔ-m-tɨ lé, ꞌree dꞌa̰ takəy-tɨ kɨ́ mꞌisɨ-tɨ. 12 Ə Ndil kɨ́ aa njay idə-m kadɨ mꞌɔw sə-dé, ɓɨ kadɨ mꞌtadɨ ti-ti al. Beɓa ngankɔ̰-m-je kɨ́ mɛkḛ kan, ꞌdan-m dꞌadɨ jꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Kɔrnəy.» 13 Beɓa njèkəy lé ɔr-ji poy né kɨ́ ra né lé panè: «Mꞌoo malayka ree mḛḛ kəy-tɨ lə-m, idə-m panè: “ꞌUlə kulə mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Jope kadɨ dꞌidə Simɔ̰ kɨ́ ri gajɨ-é lə Piyər kadɨ ree. 14 Ḛ ɓá à kidə-i ta kɨ́ à kajɨ-né kɨ̀ dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə-i lay.” 15 Lokɨ mꞌun gin pa ta lé, Ndil kɨ́ aa njay ree dɔ-dé-tɨ titɨ-na̰ kɨ́ ndɔkɨ ree-né dɔ-ji jə̰i-tɨ lo kulə gin-é-tɨ nṵ kinlé bè tɔ.* 16 †Beɓa mḛḛ-m ole-né dɔ ta-tɨ kɨ́ ꞌƁaɓe pa panè: “Ja̰ ra dow-je batḛm mani, ngà sə̰i lé batḛm lə Ndil kɨ́ aa njay ɓá a rai.†” 17 Kinə Lubə adɨ-dé Ndil kɨ́ aa njay kadkare-tɨ titɨ kɨ́ ḛ adɨ-ji-né jə̰i kɨ́ jꞌadi mḛḛ-ji ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ bè tɔ lé, ma̰ mꞌto ná̰ ɓá kadɨ mꞌmbatɨ go Lubə-tɨ wa?» 18 Lokɨ dꞌoo ta-je kin bè lé, dḛ lay ya dꞌilə mḛḛ-dé nangɨ pɔ̰ɔ̰, adɨ dꞌɔsɨ gajɨ Lubə ꞌpanè: «Tɔgrɔ-tɨ ya, dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ya kàrè, Lubə adɨ-dé tarəbɨ adɨ dꞌin̰ə panjiyə-dé kɨ́ majɨ al kɔgɨ dꞌisɨ-né kəm sartagangɨ.»

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Antiosɨ

19 †Kulə kəm-na̰ ndoo kɨ́ ulə gin-é dɔ koy Etiyḛn-tɨ lé, ra adɨ njékadmḛḛ-je ꞌsane-na̰. Dḛ kɨ́ madɨ-je dꞌɔw njal ꞌtḛḛ ɓebo Penisi-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Siprə kɨ́ tò dan ba-tɨ rəm, ɓá ɓebo Antiosɨ-tɨ tɔ; ə ꞌpa ta lə Lubə dꞌadɨ jipɨ-je ya par.‡ 20 Rəmə njékadmḛḛ-je kɨ́ ꞌná̰-je kɨ́ dan dḛ-tɨ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ dɔnangɨ Siprə, kɨ̀ ɓebo Sirḛn-tɨ dꞌɔw ɓebo Antiosɨ-tɨ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə ꞌƁaɓe Jeju dꞌadɨ dow-je kɨ́ ꞌto grɛkɨ-je tɔ. 21 Beɓa tɔ́gɨ ꞌƁaɓe nà̰y sə-dé adɨ dow-je n̰a̰ ya dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ə dꞌadɨ mḛḛ-dé ꞌƁaɓe. 22 Ə ta-é usɨ mbi njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, adɨ dꞌulə Barnabasɨ dꞌadɨ-é ɔw njal ɓebo Antiosɨ-tɨ rɔ-dé-tɨ. 23 Lokɨ Barnabasɨ ɔw tḛḛ, ɓá oo ramajɨ lə Lubə bè lé, rɔ-é nəl-é n̰a̰ adɨ ulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ lay kadɨ ꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ kɨ̀ mḛḛ-dé kɨ́ káre-rè. 24 Barnabasɨ lé to dow kɨ́ majɨ rəm, Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-é rəm, ɓá to njèkadmḛḛ kɨ́ n̰a̰ rəm tɔ. Beɓa kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌree rɔ ꞌƁaɓe-tɨ.

25 Go-tɨ lé Barnabasɨ ḭ ɔw ɓebo Tarsɨ-tɨ kdɔ sangɨ Sol. 26 Ngà lokɨ ingə-é lé, adɨ-é ree siə ɓebo Antiosɨ-tɨ. Ə dḛ joo lay ya ꞌra ɓal káre natɨ kɨ̀ njékəwna̰-je lo kingə-na̰-je-tɨ lə-dé ə kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dḛ ꞌndó-dé né. Mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ lé ɓá to lokɨ dɔsa̰y sakɨ-sakɨ kɨ́ ꞌɓa njéndó né-je lə Jeju «njékun go Kristɨ.» 27 Dɔgangɨ ndɔ-é-je-tɨ kinlé, njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ dꞌḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ dꞌɔw ɓebo Antiosɨ-tɨ. 28 †Ndil kɨ́ aa njay tḛḛ kɨ̀ dɔ ta adɨ dow káre dan-dé-tɨ kɨ́ ri-é lə Agabusɨ adɨ panè: Ɓobo à kusɨ dɔnangɨ-tɨ nè lay. Rəmə, ɓo lé usɨ ɓal kɔ̰ɓe-tɨ lə ngar Klodɨ ya tɔ§. 29 Beɓa njéndó né-je dꞌun ndu-dé kadɨ ná̰-ná̰ ya adɨ né kɨ́ go nékingə-é-tɨ kadɨ dꞌulə-né kɨ kadkare-tɨ kadɨ ra kɨ̀ njékadmḛḛ-je kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ. 30 Dḛ ꞌmbɔ̰ kadkare-je lé, dꞌulə-né Barnabasɨ-je kɨ̀ Sol rɔ ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ.

12

Koy Jakɨ, kɨ̀ kuwə Piyər dangay-tɨ

1 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, ngar Erodɨ un kutɨ kulə kəm dow-je madɨ dan njékəwna̰-je-tɨ ndoo. 2 Beɓa ḛ adɨ ꞌtɔl Jakɨ* kɨ́ ngonkɔ̰ Ja̰ kɨ̀ kiyərɔ. 3 Lokɨ oo kadɨ né kɨ́ nꞌra kin nəl jipɨ-je n̰a̰ lé, ḛ adɨ dꞌuwə Piyər dꞌilə-é dangay-tɨ tɔ. Ndɔ-é-tɨ kinlé, to ndɔ ra na̰y kɨ́ ꞌra kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ†. 4 Lokɨ Erodɨ adɨ dꞌuwə Piyər dꞌilə-é dangay-tɨ lé, ḛ ɔy asgar-je sɔ-sɔ kutɨ sɔ adɨ ꞌngəm ta-é, kdɔtalə ḛ gɨr kadɨ nꞌgangɨ ta dɔ-é-tɨ ndaa-tɨ takəm kosɨ dow-je-tɨ go ra na̰y Pakɨ-tɨ. 5 Lokɨ Piyər a̰ kəy dangay-tɨ lé, njékəwna̰-je ꞌpa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ rɔ tungə-dé ya par-par kdɔ ta liə.

Tḛḛ dangay-tɨ lə Piyər

6 Ndɔɔ bè, kadɨ lo aa ə Erodɨ à tḛḛ siə dan dow-je-tɨ kdɔ gangta dɔ-é-tɨ lé, Piyər tò ɓi mbunə̰ asgar-je-tɨ joo. Dꞌilə Piyər sil rəm, ɓá njéngəm takəy dangay-je ꞌngəm rəm tɔ. 7 Rəmə kəm kɨ́ kində jipɨ bè ya malayka lə ꞌƁaɓe tḛḛ kɔy ə lokɨ Piyər tò-tɨ lé ndógɨ doo, ngá ɓá Malayka lé ində kàdɨ̀ Piyər ɗə-ɗə ndəl-é-né panè: «Ḭ taá kalangɨ!» Rəmə sil kɨ́ ji-é-tɨ lé ga̰y wɔgrɔ-wɔgrɔ. 8 Ngá ɓá malayka lé idə-é panè: «ꞌUn ndaá dɔɔ ɓədɨ lə-i ꞌdɔ-né ɓədɨ-i ə ꞌulə saba lə-i nja-i-tɨ.» Piyər ra titɨ kɨ́ ḛ idə-é-né, ngá ɓá malayka lé təl idə-é panè: «ꞌUlə kubɨ kul lə-i ə ꞌun go-m.» 9 Piyər tḛḛ kəy dangay-tɨ njiyə go malayka-tɨ. Né kɨ́ malayka ra kinlé, Piyər oo kɨ́ to né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. Ḛ gɨr panè to nḭ. 10 Lokɨ dꞌində ta njéngəm takəy dangay-je kɨ́ dɔsa̰y ꞌgangɨ, ꞌree dꞌində kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ꞌgangɨ, ꞌree ꞌtḛḛ tarəbɨ-tɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ ngɔw là kɨ́ to tarəbɨ kɨ́ ɔw kɨ mḛḛ ɓebo-tɨ rəmə, tarəbɨ-é lé tḛḛ nɔ̰̀-dé-tɨ kɨ̀ dɔ rɔ-é ya, adɨ ꞌtḛḛ ndaa-tɨ dꞌun rəbɨ káre bè dꞌisɨ dꞌɔw rəmə, malayka lé, igɨ yɔm go Piyər-tɨ.

11 Ngá ɓá kəm Piyər ijə yərərə adɨ panè: «Kɨ́ nè kin ɓəy ɓá mꞌgə majɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe ya ulə malayka liə adɨ ree ɔr-m ji ngar Erodɨ-tɨ rəm, ɔr-m mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ majɨ al lay kɨ́ jipɨ-je ꞌndigɨ ra sə-m rəm tɔ.»

12 Lokɨ kəm Piyər ijə dɔ rɔ-é-tɨ majɨ lé, ḛ ɔw ɓe lə Mari kɨ́ kɔ̰ Ja̰. Ja̰ lé, ri gajɨ-é lə Markɨ. Kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌkəw-na̰ ɓe lə Mari lé, dꞌisɨ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə. 13 Lokɨ Piyər ree tḛḛ takəy-tɨ a̰ ində takəy rəmə, ngonnjèkullə kɨ́ dené kɨ́ ꞌɓa-é Rodɨ ree kdɔ koo. 14 Ngà lokɨ ḛ ree ɓá oo ndi Piyər gə rəmə, rɔ-é nəl-é n̰a̰ adɨ ɔr takəy al, ngà təl kɨ̀ ngɔdɨ ɔw idə-dé panè Piyər a̰ ndaa-tɨ takəy-tɨ nɔ̰ɔ̰. 15 Rəmə dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «Dɔ-i ində-i wa!» Ngà ḛ təl idə-dé panè: «To Piyər ya lé.» Ngá ɓá dḛ ꞌpanè: «À to malayka liə je bè.» 16 Ngà Piyər ində takəy par-par. Beɓa lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ takəy ɓá dꞌoo-é rəmə, lo ta igɨ-dé sə́l. 17 Piyər ra ji-é kəngɨ-dé-né kadɨ ꞌpa ta al, ngá ɓá ḛ ɔr-dé poy né kɨ́ ꞌƁaɓe ra ɓá ɔr-é-né kəy dangay-tɨ tḛḛ-né siə ndaa-tɨ lé. Ḛ təl idə-dé panè: «Idə-i ta-é Jakɨ-je‡ kɨ̀ ndəgɨ njékadmḛḛ-je.» Ngá ɓá ḛ tḛḛ ɔw lo kɨ́ rangɨ-tɨ ɓəy. 18 Lokɨ lo aa lé, asgar-je dꞌɔw dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr adɨ ꞌdəjɨ-na̰ ꞌpanè se ri ɓá tḛḛ dɔ Piyər-tɨ lé wa? 19 Beɓa Erodɨ adɨ dꞌɔw ꞌndole-é, ngà dꞌingə-é al. Ḛ ɓa asgar-je kɨ́ njéngəm takəy-je lé dəjɨ-dé ta ə un ndu kadɨ ꞌtɔl-dé. Go-tɨ, Erodɨ ḭ dɔnangɨ Jude-tɨ ɔw isɨ ɓebo Sejare-tɨ asɨ dɔkaglo sḛ ɓəy.

Koy lə ngar Erodɨ

20 Ta tò dan Erodɨ-tɨ dḛ kɨ̀ dow-je kɨ́ dɔnangɨ Tir-tɨ, kɨ̀ dow-je kɨ́ dɔnangɨ Sidɔ̰-tɨ. Beɓa dḛ dꞌadɨ ta-dé asɨ-na̰ kadɨ ꞌree dꞌingə Erodɨ. Lokɨ dḛ ꞌndogɨ mḛḛ Blastusɨ kɨ́ to gɔ̰rɔ kɨ́ njèkində kəm-é go né-je-tɨ lə ngar Erodɨ lé, dḛ dꞌɔw ꞌdəjɨ ngar kadɨ dꞌulə siə nojɨ natɨ, kdɔtalə ɓekɔ̰ liə ɓá to lo kingə nékuso lə-dé. 21 Erodɨ ɔr ndɔ ulə-né kubɨ ngar liə rɔ-é-tɨ, ə isɨ dɔ kalikɔ̰ɓe-tɨ liə, ɓá pa ta-je kɨ́ nga̰-nga̰ kɨ̀ kosɨ dow-je. 22 Rəmə dow-je ꞌtɔ́y-é mbitɨ-mbitɨ ꞌpanè: «Kay! Kin to ndi magɨ ə́n ɓɨ, to ndi dow al!§» 23 Ngá ɓá lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya malayka lə ꞌƁaɓe ində Erodɨ ɔjɨ-é, kdɔtalə Erodɨ nàjɨ riɓa kɨ̀ Lubə, beɓa tajinatɨ nè ya kode-je dꞌində-é dꞌadɨ-é oy.*

24 Ngà ta lə Lubə sane ɔw kɨ kete-kete. 25 Lokɨ Barnabasɨ-je kɨ̀ Sol ꞌtɔl ta kullə lə-dé kɨ́ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, dḛ dꞌadɨ Ja̰ kɨ́ ri gajɨ-é lə Markɨ lé, təl sə-dé natɨ.†

Mba kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Pol ɔw kdɔ mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ

13

Njékəwna̰-je dꞌində Barnabasɨ kɨ̀ Sol tagay kdɔ kullə lə Lubə

1 Dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ ɓebo Antiosɨ-tɨ lé, njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, kɨ̀ njéndó dow-je ndukun-je kɨ́ dꞌisɨ mbunə̰-dé-tɨ ə́n: Barnabasɨ rəm, Simiyɔ̰ kɨ́ ꞌɓa-é dow kɨ́ ndul rəm, Lusiyusɨ kɨ́ ɓebo Sirḛn-tɨ rəm, Manayḛn kɨ́ dꞌutɨ-é natɨ kɨ̀ Erodɨ kɨ́ njèkɔ̰ɓe rəm, ɓá Sol rəm tɔ*. 2 Beɓa ndɔ káre bè kɨ́ dꞌisɨ ꞌpole ꞌƁaɓe ɓá dꞌɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y dꞌisɨ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə lé, Ndil kɨ́ aa njay idə-dé panè: «Ɔri Barnabasɨ-je kɨ̀ Sol indəi-dé tagay adi-mi, kdɔ kullə kɨ́ mꞌɓa-dé kdɔ lé.» 3 Lokɨ dꞌɔgɨ rɔ-dé nékuso kɨ̀ man ka̰y ꞌpa ta kɨ̀ Lubə lé, dḛ dꞌində ji-dé dɔ-dé-tɨ ɓá dꞌin̰ə-dé kadɨ dꞌɔw.

Barnabasɨ-je kɨ̀ Sol dɔnangɨ Siprə-tɨ

4 Ndil kɨ́ aa njay ulə Barnabasɨ-je kɨ̀ Sol adɨ dꞌɔw Selesi-tɨ ngá ɓá dꞌal bato dꞌɔw dɔnangɨ Siprə-tɨ. 5 Ngà lokɨ ꞌtḛḛ ɓebo Salamin-tɨ lé, dḛ ꞌpa ta lə Lubə mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je. Ngonnjèkullə lə-dé Ja̰ Markɨ ɔw sə-dé natɨ. 6 Lokɨ dꞌində dɔnangɨ Siprə kɨ́ tò dan ba-tɨ ꞌgangɨ lé, dꞌɔw njal ɓebo Paposɨ-tɨ. Lo kin-tɨ lé, dꞌingə mbəli káre kɨ́ ꞌɓa-é Bar Jeju. Ḛ to jipɨ ə oo rɔ-é kɨ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ rəm, 7 ɓá to njèkisɨ dɔ ji Gubərnər-tɨ kɨ́ ri-é lə Sɛrjiyusɨ Polusɨ kɨ́ to dingəm kɨ́ njènégə rəm. Gubərnər lé, adɨ ꞌɓa Barnabasɨ-je kɨ̀ Sol kdɔ ḛ ndigɨ koo ta lə Lubə. 8 Ngà dow káre bè kɨ̀ to mbəli, ri-é lə Elimasɨ kɨ̀ ta grɛkɨ, ɓá ndigɨ al, adɨ ḛ sangɨ kadɨ nꞌtəl dɔ gubərnər dɔ kadmḛḛ-tɨ liə. 9 Beɓa Sol kɨ́ ꞌɓa-é Pol kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-é lé oo-é ngətɨ-ngətɨ†, 10 ɓá idə-é panè: «I dingəm kɨ́ kədɨ ta kɨ̀ né ra kɨ́ go rəbɨ-é-tɨ al ya rusɨ mḛḛ-i, i ngon lə Sú, njèkɔsɨ ta né-je lay kɨ́ to né kɨ́ njururu. I lé, ndɔ kɨ́ rá-tɨ ɓá ꞌa taakoo ta tujɨ kɔjra-je-tɨ lə ꞌƁaɓe kɨ́ to kɔjra-je kɨ́ njururu kinlé wa? 11 Yən, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya, ꞌƁaɓe à kində-i kɔjɨ-i ə kəm-i à tɔɔ, adɨ ꞌa koo ndógɨ kàdɨ̀ al ya dɔkaglo asɨ tatɨ.» Beɓa tajinatɨ nè ya lo ndul kəm Elimasɨ-tɨ ndḭ-ndḭ, adɨ mam lo ba-ba sangɨ-né dow kadɨ ndɔr-é. 12 Lokɨ Gubərnər oo né kɨ́ ra-né kinlé rəmə, adɨ mḛḛ-é, kdɔtalə néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ ꞌƁaɓe lé, ɔr ndil-é.

Pol ndó ta lə Lubə ɓebo Antiosɨ kɨ́ tò dɔnangɨ Pisidi-tɨ

13 Pol kɨ̀ madkullə-je liə dꞌal mḛḛ bato-tɨ kɨ́ ɓebo Paposɨ-tɨ, dꞌɔw ɓebo Pɛrje-tɨ kɨ́ tò dɔnangɨ-tɨ kɨ́ Pampili. Ja̰ tusɨ-dé in̰ə-dé lo-é-tɨ kin, ə təl ɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ‡. 14 Dḛ dꞌḭ ɓebo Pɛrje-tɨ, dꞌɔw ɓebo Antiosɨ-tɨ kɨ́ tò dɔnangɨ Pisidi-tɨ. Rəmə dꞌɔw kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je ə dꞌisɨ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰. 15 Lokɨ ꞌndó mbete ndukun lə Moiyijɨ rəm, ɓá ꞌndó mbete lə njépata kɨ́ ta Lubə-tɨ rəm lé, njékun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je dꞌulə kulə dꞌidə Pol-je ꞌpanè: «Ngankɔ̰-ji-je, kinə ɔwi kɨ̀ ta madɨ kdɔ kadɨ uləi-né dingəm mḛḛ njékəwna̰-je-tɨ rəmə, tarəbɨ tò tagɨ kadɨ ꞌpai.» 16 Beɓa Pol ḭ taá yəkɨ ji-é adɨ dꞌisɨ selele ɓá panè: «Sə̰i Israyel-je rəm, sə̰i kɨ́ ꞌɓəli Lubə rəm, ꞌyəli mbi-si ooi-né ta lə-m! 17 Lubə lə gin dow-je lə-ji kɨ́ ꞌto Israyel-je mbətɨ ka-ji-je. Ḛ adɨ kɔr-dé usɨ dɔ madɨ-é-tɨ, lokɨ dꞌisɨ-né ɓe mba-tɨ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ, ɓá adɨ-dé ꞌtḛḛ kɔgɨ dɔnangɨ-tɨ kinlé kɨ̀ takul tɔ́gɨ-é kɨ́ n̰a̰. 18 Ḛ ul-dé asɨ ɓal kɔrsɔ diləlo-tɨ§. 19 Ɓəy ɓá ḛ tɔɔ ko gin dow-je siri dɔnangɨ Kana̰-tɨ ə təl kɨ̀ dɔnangɨ lə-dé adɨ dow-je liə néndubə-tɨ*. 20 Né-je kin lay lé, ra né asɨ ɓal ɓusɔ kɨ̀ kɔrmḭ je bè.»

«Go-tɨ gogɨ ɓá, ḛ ində njégangta-je adɨ ka-ji-je sar tḛḛ-né kaglo-tɨ lə Samiyel kɨ́ to njèpata kɨ́ ta-é-tɨ.† 21 Ngá ɓá dḛ ꞌdəjɨ ngar, ɓá Lubə adɨ-dé Saul kɨ́ ngon lə Kisɨ kɨ́ to kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Benjamḛ adɨ ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ ɓal kɔrsɔ. 22 Ngà go-tɨ gogɨ, lokɨ Lubə mbatɨ Saul lé, ḛ adɨ Dabidɨ to ngar lə-dé. Ta kɨ́ Lubə pa dɔ Dabidɨ-tɨ ə́n: “Ma̰ mꞌingə Dabidɨ, ngon lə Jese, kɨ dow kɨ́ mḛḛ-m ndigɨ, ḛ à ra né-je lay kɨ́ mḛḛ-m ndigɨ.‡” 23 Gin ka-tɨ lə Dabidɨ lé, ɓá Lubə adɨ dꞌojɨ Jeju kɨ́ to njèkajɨ Israyel-je, titɨ kɨ́ ḛ un-né mindɨ-é kete lé. 24 †Kete nɔ̰̀ ree Jeju-tɨ lé, Ja̰ ilə mbḛ adɨ gin Israyel-je lay kadɨ ꞌra batḛm kdɔ kadɨ tɔjɨ kin̰ə kɨ́ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ. 25 †Ngà dɔkaglo-tɨ kɨ́ Ja̰ tɔl ta kullə liə lé, ḛ panè: “Mꞌto dow kɨ́ sə̰i ꞌngəbi-é kinlé al. Ooi bè, ḛ kɨ́ à ree go-m-tɨ lé, kulə saba kɨ́ nja-é-tɨ ya kàrè mꞌtuwə kadɨ mꞌtutɨ al.§”»

26 «Ngankɔ̰-m-je, sə̰i kɨ́ ꞌtoi nganka Abrakam rəm, dḛ kɨ́ dan-si-tɨ nè kɨ́ ꞌɓəl Lubə rəm lé, jə̰i ya ɓá ta kajɨ kinlé sɔbɨ dɔ-ji. 27 Kdɔ dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ kɨ̀ ꞌboy-je lə-dé lé, ꞌgə Jeju al rəm, ɓá ta-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ dow-je ꞌndó kɨ̀ ndɔ taakoo-je lə jipɨ-je lay-lay kinlé kàrè ꞌgə mḛḛ-é al rəm tɔ. Ta kɨ́ dḛ ꞌgangɨ dɔ Jeju-tɨ kin, dḛ ꞌra dꞌadɨ ta-je lay kinlé né-é ra-né né tɔ. 28 †Dḛ dꞌingə ta kɨ́ asɨ koy-é al, ya ꞌdəjɨ Pilatɨ kadɨ adɨ ꞌtɔl-é. 29 †Ngà lokɨ dḛ ꞌra siə né-je lay kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay sɔbɨ-né dɔ-é lé, dḛ dꞌɔr-é kagdəsɨ-tɨ dꞌɔw ꞌdubɨ-é.* 30 Ngà Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ. 31 †Dḛ kɨ́ dꞌḭ siə dɔnangɨ Galile-tɨ ꞌdan-é dꞌɔw siə ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, ḛ tḛḛ sə-dé busɨ-busɨ ya asɨ ndɔ n̰a̰. Dḛ lé ɓá ɓone bè ꞌtəl ꞌto njépata-je liə kadɨ dow-je kɨ́ to Israyel-je.»

32 «Jḛ kàrè, jꞌree jꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kinlé jꞌadɨ-si jꞌpanè: Kunmindɨ kɨ́ Lubə un adɨ ka-ji-je lé, 33 ḛ adɨ né-é ra né dɔ-ji-tɨ, jə̰i nganka-dé-je, kɨ̀ takul tɔsɨ kɨ́ ḛ adɨ Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ta-é mḛḛ mbete Pa-je-tɨ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ joo ꞌpanè:

“I ꞌto Ngon-m, ɓone Ma̰ ya mꞌto Bɔbɨ-i.”»

34 «Tɔsɨ kɨ́ Lubə adɨ Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, ḛ adɨ-é tḛḛ kdɔ kadɨ ndum gogɨ al ngá lé ɓá pa-né panè:

“Mꞌa kadɨ-si né-je kɨ́ aa njay

kɨ́ mꞌun mindɨ-m dɔ-tɨ, mꞌadɨ Dabidɨ.

To kun mindɨ kɨ́ mꞌa̰ dɔ-tɨ njángɨ.”»

35 «Gin-é kin ɓá Lubə pa-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ rangɨ ɓəy panè:

“I ꞌa kin̰ə-m ma̰ dow lə-i kɨ́ mꞌaa njay kadɨ mꞌndum al†.”

36 «Dabidɨ lé, lokɨ ḛ ra kullə kaglo-tɨ liə tɔl-né ta kɔjra-je lə Lubə lé, oy adɨ ꞌdubɨ-é mbɔ́ ka-é-je-tɨ ə ḛ ndum‡. 37 Ngà ḛ kɨ́ Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, ndum al. 38 Beɓa ngankɔ̰-m-je, kadɨ ꞌgəi majɨ, to takul Jeju lé ɓá jꞌilə-né mbḛ kin̰ə go majal-je lə-si kɔgɨ 39 rəm, ɓá né-je lay kɨ́ ndukun lə Moiyijɨ asɨ kɔr ta-é dɔ-si-tɨ al lé, ná̰-ná̰ kɨ́ adɨ mḛḛ-é Jeju lé, ta-é ɔr dɔ-é-tɨ kɔgɨ lay rəm tɔ. 40 Beɓa ooi go rɔ-si majɨ, kadɨ né-je kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpa dꞌadɨ-si kinlé tḛḛ dɔ-si-tɨ al. Dḛ ꞌpanè:

41 “Ooi majɨ, sə̰i njénədɨ dow-je, adi ndil-si tḛḛ sa̰y ə igi yɔm.

Kdɔtalə mꞌa ra né káre dɔkaglo-tɨ lə-si nè ya.

Né kɨ́ mꞌa ra lé, lé dow ɔr-si poy-é ya kàrè

a kooi kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al§!”»

42 Ngà lokɨ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ ꞌtḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, ꞌdəjɨ-dé kadɨ ꞌtəl ꞌree kɨ̀ ndɔ taakoo kɨ́ gogɨ rangɨ kadɨ ꞌpa ga̰ ta kinlé, dꞌadɨ-dé ɓəy. 43 Ngà go kəw-na̰-tɨ lé, jipɨ-je kɨ̀ jipɨ təl-je kɨ́ ꞌto njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ n̰a̰ ya dꞌun go Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ. Pol-je lé, dꞌɔjɨ sə-dé ta rəm, ɓá dꞌulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ, kdɔ kadɨ ramajɨ lə Lubə lé, dꞌoy go-tɨ rigɨ-rigɨ ya.

44 Ndɔ taakoo-tɨ kɨ́ gogɨ rangɨ lé, dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ ꞌkəw-na̰ n̰a̰ ya kdɔ koo ta lə Lubə, adɨ ndəgɨ dow-je nà̰y n̰a̰ al. 45 Ngà lokɨ jipɨ-je dꞌoo kosɨ dow-je kin bè lé, jangɨ ra-dé n̰a̰ adɨ ꞌpa takɔbɨ kɨ̀ Pol ꞌmbatɨ-né ta liə. 46 Beɓa Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌidə-dé ta kɨ̀ mḛḛnda ka̰y ꞌpanè: «Ooi bè, sə̰i ɓá lé, tò kdɔ kadɨ tokɨ pa ta lə Lubə kadɨ-si kete mɔkɨ. Ngà kɔsɨ kɨ́ sə̰i ɔsi ta lé ngərəngɨ ə sə̰i ya ooi rɔ-si kɨ dow-je kɨ́ ꞌtuwə kiskəm kɨ́ sartagangɨ kin al ngá lé, ɓá jḛ jꞌtəl-né kəm-ji rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al tin. 47 Beɓa né kɨ́ ꞌƁaɓe un ndu dɔ-tɨ kadɨ jꞌra ə́n:

“Ma̰ mꞌində-i kadɨ ꞌto londógɨ lə gin dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al.

Kdɔ kadɨ ɔw kɨ̀ ta kajɨ njal ꞌtḛḛ-né ngangɨ dɔnangɨ-tɨ*.”»

48 Ngà lokɨ dḛ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, dꞌoo ta kinlé, rɔ-dé nəl-dé adɨ ꞌpitɨ ta lə ꞌƁaɓe Lubə. Dḛ kɨ́ kiskəm kɨ́ sartagangɨ tò kdɔ ta lə-dé lé, ꞌtəl njékadmḛḛ-je. 49 Beɓa ta lə ꞌƁaɓe sane kɨ̀ go dɔnangɨ lə-dé kin lay. 50 Ngà jipɨ-je ꞌsulə dené-je kɨ́ ꞌto jipɨ təl-je kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ boy-boy rəm, ꞌsulə dow-je kɨ́ boy-boy kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ adɨ dꞌulə kəm Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ ndoo, ɓá ꞌtubə-dé kɔgɨ dɔnangɨ-tɨ lə-dé rəm tɔ. 51 †Beɓa Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ ꞌtində kodɨ kɨ́ nja-dé-tɨ kɨ dɔ-dé-tɨ ə dꞌɔtɨ dꞌɔw ɓebo Ikoniyɔm-tɨ. 52 Ngà njéndó né-je kɨ́ mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ lé, rɔ-dé nəl-dé n̰a̰ rəm, ɓá Ndil kɨ́ aa njay rusɨ mḛḛ-dé rəm tɔ.

14

Pol kɨ̀ Barnabasɨ dꞌɔw ɓebo Ikoniyɔ̰m-tɨ

1 Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌɔw kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je kɨ́ mḛḛ ɓebo Ikoniyɔm-tɨ tɔ. Dḛ ꞌndó dow-je né sar ya adɨ jipɨ-je kɨ̀ grɛkɨ-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju. 2 Ngà dow-je kɨ́ ná̰-je dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ ꞌto njémḛḛndə-je lé, ꞌsulə dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kadɨ ꞌra njékadmḛḛ-je majɨ al. 3 Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Ikoniyɔ̰m-tɨ ndɔ asɨ ta-tɨ ɓəy. Dḛ dꞌində mḛḛ-dé dɔ ꞌƁaɓe-tɨ adɨ ꞌpa ta kɨ̀ mḛḛnda ka̰y. Beɓa ꞌƁaɓe adɨ-dé tɔ́gɨ adɨ ꞌra-né né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl, kɨ̀ né-je kɨ́ tɔjɨ adɨ dow-je ꞌgə kɨ́ ramajɨ lə Lubə kɨ́ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌilə mbḛ-é lé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya. 4 Beɓa kosɨ dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ ꞌgángɨ-na̰ lo joo: Dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌa̰ go jipɨ-je-tɨ, ngà dḛ kɨ́ dan-tɨ-je dꞌa̰ go njékɔwkulə-je-tɨ tɔ. 5 Jipɨ-je kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, dꞌində ndi-dé natɨ kɨ̀ ꞌboy-je lə-dé, kdɔ kadɨ dꞌadɨ kɔ̰̀ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ rəm, kdɔ kadɨ ꞌtilə-dé kɨ̀ ər ꞌtɔl-dé rəm tɔ. 6 Rəmə ta-é usɨ mbi Pol-je-tɨ, adɨ dꞌa̰y dꞌɔw ꞌɓɔyɔ rɔ-dé ɓebo Listrə-tɨ, kɨ̀ ɓebo Dɛrbɨ-tɨ kɨ́ to ɓebo-je kɨ́ dɔnangɨ Likaoni-tɨ, kɨ̀ nganɓe-je kɨ́ gəə dɔ-dé. 7 Dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lo-je-tɨ kinlé tɔ.

Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌɔw ɓebo Listrə-tɨ

8 Dingəm káre kɨ́ njènjakoy isɨ mḛḛ ɓebo Listrə-tɨ nɔ̰ɔ̰. Ə to dingəm kɨ́ nja-é oy lo kojɨ-é-tɨ nṵ adɨ njiyə nja káre al. 9 Ḛ isɨ oo ta kɨ́ Pol isɨ pa. Lokɨ Pol oo-é gə́rə́rə́ lé, oo kɨ́ kadmḛḛ liə lé, asɨ kadɨ adɨ-é lapiya. 10 Ngá ɓá pa siə ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: «ꞌḬ taá, ꞌa̰ dɔ nja-i-tɨ njururu!» Rəmə dingəm lé ubə nangɨ ratɨ ya ḭ taá njiyə. 11 Lokɨ kosɨ dow-je dꞌoo né kɨ́ Pol ra kinlé rəmə, ꞌpa ta kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy kɨ̀ ta Likaoni ꞌpanè: «Magɨ-je ꞌtəl rɔ-dé dow-je-tɨ, dꞌur nangɨ dan-ji-tɨ!*» 12 Dḛ ꞌɓa Barnabasɨ «Jəsɨ» ə ꞌɓa Pol «Ɛrmɛsɨ» kdɔ Pol ɓá to njèpata. 13 Njègugné lə magɨ «Jəsɨ» kɨ́ to magɨ kɨ́ kəy liə tò tarəbɨ kɔw mḛḛ ɓebo-tɨ lé, ree kɨ̀ bɔbɨ mangɨ-je, kɨ̀ putɨ kagɨ-je takəy pole magɨ-tɨ lé. Beɓa dḛ kɨ̀ kosɨ dow-je ꞌndigɨ kilə məsɨ nangɨ kun-né ta Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ lé. 14 Ngà lokɨ njékɔwkulə-je kɨ́ joo kin dꞌoo ta-é lé, ꞌgángɨ kubɨ-je kɨ́ rɔ-dé-tɨ ə dꞌa̰y dꞌur dan kosɨ dow-je-tɨ kɨ̀ kəə ta-dé-tɨ ꞌpanè: 15 «Kama̰-je! ꞌRai né kin bè kdɔ ri? Jḛ lé, jꞌto dow madɨ-si-je ya tɔ! Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si lé, to ta lə kadɨ in̰əi magɨ-je kɨ́ kare bè kin kɔgɨ, ə ꞌreei kɨ rɔ Lubə-tɨ kɨ́ Njèkisɨ kəm, Njèra dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ, kɨ̀ babo kɨ̀ né-je lay kɨ́ tò-tɨ†. 16 Dɔgangɨ ɓal-je-tɨ kɨ́ dəə kete lé, ḛ in̰ə gin dow-je lay adɨ ná̰-ná̰ ya un rəbɨ liə-liə. 17 Bè ya kàrè, Lubə lé, in̰ə ta tɔjɨ-si rɔ-é mḛḛ ramajɨ-je-tɨ liə al: Ḛ adɨ ndi ḭ dɔra̰-tɨ ədɨ dɔnangɨ-tɨ nè, ə adɨ kandɨ né-je tḛḛ kɨ́ na̰y-é na̰y-é, ḛ adɨ-si nékuso rəm, ɓá adɨ rɔnəl rusɨ mḛḛ-si rəm tɔ.‡» 18 Lé njékɔwkulə-je ꞌpa-né ta-je kin bè ya kàrè, lo kadɨ dꞌɔgɨ dow-je lo kilə məsɨ nangɨ kun-né ta-dé lé, nga̰ n̰a̰.

19 Go-tɨ gogɨ rəmə, jipɨ-je kɨ́ dꞌḭ ɓebo Ikoniyɔm-tɨ rəm, ɓá ɓebo Antiosɨ-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Pisidi-tɨ ꞌree ꞌsulə dow-je, adɨ ꞌtilə Pol kɨ̀ ər, ə ꞌndɔr-é dꞌɔw dꞌilə-é gidɨ ɓebo-tɨ, adɨ dḛ ꞌgɨr tokɨ ḛ oy ngá. 20 Ngà lokɨ njéndó né-je ꞌkəw-na̰ kɨ́ dɔ-é-tɨ lé, ḛ ubə nangɨ ḭ taá təl ɔw mḛḛ ɓebo-tɨ gogɨ. Lo aa go-tɨ lé, dḛ kɨ̀ Barnabasɨ dꞌɔw ɓebo Dɛrbɨ-tɨ.

Pol kɨ̀ Barnabasɨ ꞌtəl dꞌɔw ɓebo Antiosɨ-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Siri-tɨ gogɨ

21 Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mḛḛ ɓebo Dɛrbɨ-tɨ, adɨ dow-je n̰a̰ ya ꞌtəl njéndó né-je. Beɓa dḛ ꞌtəl ꞌree ɓebo Antiosɨ kɨ́ dɔnangɨ Pisidi-tɨ, kɨ̀ ɓebo Listrə-tɨ, kɨ̀ ɓebo Ikoniyɔm-tɨ gogɨ. 22 Dḛ dꞌulə dingəm mḛḛ njéndó né-je-tɨ kadɨ dꞌuwə rɔ-dé nga̰ ə dꞌa̰ dɔ nja-dé-tɨ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-dé rəm ꞌpanè: «Jꞌa kindəi dan kɔ̰̀ kɨ́ n̰a̰ gangi ɓəy ɓá, jꞌa tḛḛi kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə.» 23 Dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ rá-rá kɨ́ dꞌɔw-tɨ lé, dḛ mbətɨ ꞌngatɔ́gɨ-je dꞌadɨ-dé ə ꞌpa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ kɔgɨ rɔ nékuso kɨ̀ man ka̰y dꞌulə-dé-né mḛḛ ji ꞌƁaɓe-tɨ kɨ́ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé lé.

24 Beɓa dḛ dꞌində dɔnangɨ Pisidi ꞌgangɨ ꞌree dɔnangɨ Pampili-tɨ.§ 25 Dḛ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə mḛḛ ɓebo Pɛrje-tɨ, ngá ɓá dꞌɔw mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Atali. 26 Lo-é-tɨ kinlé, dḛ dꞌal mḛḛ bato-tɨ ꞌtəl dꞌɔw ɓebo Antiosɨ-tɨ gogɨ, lo-tɨ kɨ́ ndɔkɨ dꞌulə-dé mḛḛ ji Lubə-tɨ adɨ ramajɨ liə ra sə-dé adɨ ꞌtɔl-né ta kullə lə-dé lé. 27 Lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ lé, dḛ mbɔ̰ njékəwna̰-je ə dꞌɔr-dé poy né-je lay kɨ́ Lubə ra kɨ̀ takul-dé rəm, ɓá dꞌɔr-dé poy tarəbɨ kɨ́ Lubə tḛḛ adɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kàrè dꞌadɨ mḛḛ-dé lé tɔ. 28 Pol kɨ̀ Barnabasɨ dꞌisɨ nṵ dɔkaglo asɨ tatɨ kɨ̀ njéndó né-je.

15

Kingə-na̰ kɨ́ boy kɨ́ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Gal 2:1-9

1 Dingəm-je kɨ́ dan-tɨ-je dꞌḭ dɔnangɨ Jude-tɨ ꞌree mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ, ꞌndó né njékadmḛḛ-je ꞌpanè: «Kinə dꞌijə-si ganjangɨ kɨ́ go nékoɓe-tɨ lə Moiyijɨ al lé, a kaji nda̰ al.» 2 Ngà Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ ndigɨ sə-dé al, adɨ najɨ-na̰ ta dɔ-tɨ n̰a̰ bè. Beɓa dꞌadɨ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ rəm, dow-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-dé-tɨ kɨ́ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Antiosɨ dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ kdɔ kində ta-é nɔ̰̀ njékɔwkulə-je-tɨ, kɨ̀ nɔ̰̀ ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ. 3 Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Antiosɨ-tɨ dꞌɔsɨ kutɨ-dé lo kɔw mba-tɨ lə-dé kinlé. Ta lə dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, dḛ dꞌɔr poy-é taá-taá dꞌində-né dan ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ Penisi-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Samari-tɨ ꞌgangɨ adɨ njékadmḛḛ-je lay kɨ́ dꞌoo ta-é lé, rɔ-dé nəl-dé n̰a̰. 4 Lokɨ ꞌree tḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, njékəwna̰-je, kɨ̀ njékɔwkulə-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je dꞌuwə-dé kɨ rɔ-dé-tɨ adɨ dꞌɔr-dé poy né-je lay kɨ́ Lubə ra sə-dé lé. 5 Ngà rəmə dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njékun go né ndó lə Parisi-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju lé ꞌpanè: «Dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, dꞌa kijə-dé ganjangɨ rəm, dꞌa kində dɔ-dé-tɨ kadɨ ꞌtəl rɔ-dé go ndukun-je-tɨ lə Moiyijɨ rəm ɓane.» 6 Beɓa njékɔwkulə-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je dꞌuwə dɔ-na̰ kdɔ koo ta-é.

7 †Lokɨ dow-je ꞌnajɨ-na̰ ta dɔ-tɨ n̰a̰ lé, Piyər ḭ taá panè: «Ngankɔ̰-m-je, sə̰i ꞌgəi majɨ kɨ́ ma̰ lé Lubə mbətɨ-m dan-si-tɨ kete low kdɔ kadɨ mꞌilə mbḛ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, kdɔ kadɨ dꞌoo Poyta kɨ́ Majɨ ta-m-tɨ ə dꞌadɨ-né mḛḛ-dé Jeju tɔ. 8 †Beɓa Lubə kɨ́ to njègə mḛḛ dow-je lé, ndigɨ sə-dé dɔ-tɨ adɨ ḛ adɨ-dé Ndil kɨ́ aa njay titɨ-na̰ kɨ́ ḛ adɨ-ji-né lé bè tɔ.* 9 Jə̰i sə-dé-je lé, Lubə ɔr kəm dow al; beɓa lokɨ dḛ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, ḛ togɨ mḛḛ-dé adɨ aa njay. 10 Kdɔ ri ə́ sə̰i ꞌna̰i Lubə wa? Nékutɨ kɨ́ ɔy kɨ́ ka-ji-je kàrè dꞌasɨ kutɨ al rəm, jə̰i kàrè jꞌasi kuti al rəm, ya ꞌndigi kindəi dɔ njéndó né-je-tɨ kdɔ ri wa? 11 Jə̰i lé, jꞌgəi majɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya jꞌajɨ kɨ̀ takul ramajɨ lə ꞌƁaɓe Jeju. Dḛ kàrè, bè ya tɔ ə́ dꞌajɨ-né tɔ.»

12 Lokɨ ḛ pa bè rəmə, dow-je lay ya dꞌisɨ dɔ-na̰-tɨ ndingɨ. ꞌYəl mbi-dé dꞌoo-né ta-je kɨ́ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌisɨ dꞌidə-dé sɔbɨ dɔ né-je kɨ́ tɔjɨ tɔ́gɨ Lubə, kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kɨ́ Lubə ra kɨ̀ takul-dé dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al lé. 13 Lokɨ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ ꞌpa ta lay rəmə, Jakɨ un ta ə panè: 14 «Ngankɔ̰-m-je, ꞌyəli mbi-si ooi-né ta lə-m! Kəm rəbɨ kɨ́ Lubə ra-né né lo kulə gin-é-tɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, ɓá ḛ mbətɨ-né dow-je dan-dé-tɨ kdɔ kadɨ ꞌto dow-je liə lé, Simɔ̰ un kutɨ-é ɔr berere-berere lay†. 15 Ta-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ɔw natɨ kɨ̀ ta kinlé, kdɔ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè:

16 “Go né-je-tɨ kinlé, ma̰ Lubə ya

mꞌa təl ree ra kəykubɨ lə Dabidɨ kɨ́ jɔré nangɨ kin gogɨ,

Lo-é-je kɨ́ tujɨ lé mꞌa təl ra gogɨ,

Rəm mꞌa təl tɔsɨ taá gogɨ.

17 Kdɔ kadɨ ndəgɨ dow-je ꞌsangɨ nja ꞌƁaɓe rəm,

ɓá gin dow-je lay kɨ́ ꞌto jipɨ-je al

kɨ́ mꞌɓa-dé kadɨ ꞌto dow-je lə-m lé, dꞌa sangɨ nja-m tɔ.

18 ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ njègə né-je liə

low lə low-je nṵ ya sartagangɨ lé, ɓá pa bè.‡”»

19 «Gin-é kin ɓá, dow-je kɨ́ dan dow-je-tɨ kɨ́ to jipɨ-je al, kɨ́ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ə ꞌree rɔ Lubə-tɨ lé, ma̰ mꞌndigɨ kadɨ dow ində né kɨ́ ɔy kɨ́ rangɨ dɔ-dé-tɨ al ngá. 20 Ngà kadɨ tokɨ ndàngɨ mbete kidə-dé-né kadɨ dꞌuso da̰-je kɨ́ dow-je ꞌtɔl ꞌpole-né magɨ-je al rəm, da̰-je kɨ́ dꞌoy yo kuburu kàrè kadɨ dꞌuso al rəm, kadɨ dꞌuso məsɨ da̰ al rəm, ɓá kadɨ dꞌɔr rɔ-dé kɔgɨ mḛḛ kaya-tɨ rəm tɔ§. 21 Kdɔ Ndukun lə Moiyijɨ kinlé, low nṵ ya njéndó dow-je ndukun-je, dꞌisɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ rá-rá, adɨ ꞌndó dow-je kɨ̀ ndɔ taakoo-je lə jipɨ-je lay, mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə-dé.»

Mbete kɨ́ dꞌulə-né dꞌadɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al

22 Njékɔwkulə-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je, kɨ̀ njékəwna̰-je lay ya dꞌun ndu-dé kdɔ kadɨ ꞌmbətɨ dow-je dan-dé-tɨ kadɨ dꞌulə-dé natɨ kɨ̀ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ. Beɓa ꞌmbətɨ Judɨ kɨ́ ꞌɓa-é Barsabasɨ, kɨ̀ Silasɨ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ njékadmḛḛ-je dꞌun ta-dé ya joo lay. 23 Ta kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ dꞌadɨ-dé ji-dé-tɨ lé ə́n:

«Jḛ njékɔwkulə-je, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je, kɨ̀ njékadmḛḛ-je lay ya jꞌndàngɨ mbete kin jꞌadɨ-si sə̰i kɨ́ ꞌtoi jipɨ-je al kɨ́ ꞌtəli njékadmḛḛ-je kɨ́ isi mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ, kɨ́ dɔnangɨ Siri-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Silisi-tɨ, jꞌra-si-né lapiya. 24 Jḛ jꞌoo poy dow-je kɨ́ dꞌḭ dan-ji-tɨ nè dꞌɔw ꞌpa ta ꞌtəl-né dɔ-si, ɓá dꞌulə-né ɓəl mḛḛ-si-tɨ rəm tɔ. Dowbé-je kinlé, to jḛ ɓá jꞌun ndu jꞌulə-dé-né al ya sar. 25 Beɓa jḛ jꞌində ndi-ji natɨ lay, jꞌmbətɨ dingəm-je jꞌulə-dé-né rɔ-si-tɨ natɨ kɨ̀ Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ jꞌində-dé dan kəm-ji-tɨ. 26 Dḛ lé ꞌto dow-je kɨ́ dꞌilə rɔ-dé kɔgɨ kdɔ ri ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ. 27 Jꞌadɨ Judɨ-je kɨ̀ Silasɨ dꞌɔw sə-dé natɨ, kdɔ kadɨ dḛ ya dꞌidə-si ta-je kɨ́ jꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kinlé kɨ̀ ta-dé tɔ. 28 Kdɔtalə Ndil kɨ́ aa njay rəm, jḛ ya rəm lé, jꞌndigɨ kində né kɨ́ ɔy kɨ́ rangɨ dɔ-si-tɨ kore-né dɔ né-je kɨ́ tò kadɨ ꞌrai ya tá kin al ngá. Né-je kɨ́ tò kadɨ ꞌrai ya tá lé ə́n: 29 Sə̰i a kusoi da̰-je kɨ́ ꞌpole-né magɨ-je al rəm, a kusoi məsɨ da̰ al rəm, da̰ kɨ́ oy yo kubru kàrè a kusoi al rəm, ɓá sə̰i a rai kaya al rəm tɔ. Né-je kin ɓá, sə̰i a kɔri rɔ-si mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ. Lapiya lə-si ə ndɔ kɨ́ rangɨ-tɨ.»

30 Dow-je kɨ́ ꞌmbətɨ-dé dꞌulə-dé lé, dꞌɔtɨ dꞌɔw. Lokɨ dꞌɔw ꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ lé, ꞌɓa kosɨ njékadmḛḛ-je dꞌadɨ-dé mbete lé. 31 Lokɨ ꞌndó mbete-é dꞌadɨ kosɨ njékəwna̰-je lé, rɔ-dé nəl-dé n̰a̰ kdɔ ta dingəm kɨ́ dꞌulə mḛḛ-dé-tɨ mḛḛ mbete-tɨ kinlé. 32 Judɨ-je kɨ̀ Silasɨ kɨ́ ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ tɔ lé, ꞌpa ta-je n̰a̰-n̰a̰ dꞌulə-né dingəm mḛḛ njékadmḛḛ-je-tɨ rəm, ɓá ꞌmbusɨ-né nja-dé rəm tɔ. 33 Dḛ ꞌra ndɔ asɨ tatɨ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰, ngá ɓá njékadmḛḛ-je dꞌin̰ə-dé kadɨ ꞌtəl kɨ̀ lapiya dꞌɔw rɔ njékulə-dé-je-tɨ lé gogɨ 34 [Bè ya kàrè, Silasɨ panè nꞌa kisɨ, adɨ təl isɨ nṵ.]* 35 Ngà Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ. Dꞌində rɔ-dé natɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ rangɨ n̰a̰, ꞌndó dow-je ta lə ꞌƁaɓe rəm, ɓá dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ liə rəm tɔ.

Mba kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Pol ɔw kdɔ mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ

Ta lə gángɨ-na̰ lə Pol-je kɨ̀ Barnabasɨ

Gal 4:13-15

36 Ndɔ-je kɨ́ rangɨ go-tɨ ngá ɓá Pol idə Barnabasɨ panè: «Adɨ jꞌtəl jꞌɔw gogɨ jꞌgɔ̰ njékadmḛḛ-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-je-tɨ lay kɨ́ ndɔkɨ jꞌilə mbḛ ta lə ꞌƁaɓe-tɨ lé jꞌoo se dꞌisɨ ban ngá wa.» 37 Barnabasɨ ndigɨ kadɨ Ja̰ kɨ́ ri gajɨ-é lə Markɨ ɔw sə-dé natɨ, 38 †ngà Pol ndigɨ kadɨ ɔw sə-dé al, kdɔ ndɔkɨ kete ɔsɨ təl go-dé-tɨ dɔnangɨ Pampili-tɨ, adɨ dan-dé lo kullə-tɨ lə-dé al†. 39 Beɓa ndi-dé al-na̰ n̰a̰, adɨ ꞌgángɨ-na̰ lo joo. Barnabasɨ un Markɨ kəm-é-tɨ ə dꞌal mḛḛ bato-tɨ dꞌɔw kɨ dɔnangɨ Siprə-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ. 40 Rəmə Pol mbətɨ Silasɨ ə njékadmḛḛ-je ꞌdəjɨ kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe nà̰y sə-dé, ngá ɓá dꞌun rəbɨ dꞌɔw tɔ. 41 Dḛ dꞌɔw dɔnangɨ Siri-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Silisi-tɨ ꞌmbusɨ nja njékəwna̰-je dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-dé.

16

Timote dan Pol-je kɨ̀ Silasɨ

1 Pol ɔw tḛḛ mḛḛ ɓebo Dɛrbɨ-tɨ kɨ̀ ɓebo Listrə-tɨ. Mḛḛ ɓebo Listrə-tɨ lé, njèndó né káre kɨ́ ri-é lə Timote isɨ titɨ nɔ̰ɔ̰. Ḛ to ngon lə jipɨ madɨ kɨ́ dené kɨ́ təl njèkadmḛḛ, ngà bɔbɨ-é ɓá to grɛkɨ†. 2 Njékadmḛḛ-je kɨ́ dꞌisɨ ɓebo Listrə-tɨ kɨ̀ ɓebo Ikoniyɔm-tɨ ꞌpa ta liə majɨ n̰a̰. 3 Pol ndigɨ kadɨ Timote ɔw siə natɨ. Beɓa ḛ ijə-é ganjangɨ, kdɔtalə jipɨ-je dꞌisɨ dɔnangɨ-é-je-tɨ kinlé nɔ̰ɔ̰. Dḛ lay ya ꞌgə kɨ́ bɔbɨ Timote lé, to grɛkɨ*. 4 Mḛḛ ɓebo-je kɨ́ Pol-je kɨ̀ Silasɨ dꞌɔw-tɨ lé, dḛ ꞌpa tó ndu njékɔwkulə-je kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, dꞌadɨ dow-je dꞌoo, kdɔ kadɨ ꞌtəl rɔ-dé go-tɨ.† 5 Njékəwna̰-je dꞌuwə rɔ-dé nga̰ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-dé rəm, ɓá kɔr-dé usɨ dɔ madɨ-é-tɨ kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é rəm tɔ.

Kɔw Pol dɔnangɨ Maseduwan-tɨ

6 Lokɨ Ndil kɨ́ aa njay ɔgɨ-dé kadɨ ꞌpa ta lə Lubə dɔnangɨ Aji-tɨ lé, dḛ dꞌində dɔnangɨ Priji kɨ̀ dɔnangɨ Galati ꞌgangɨ. 7 Ngà lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ dɔnangɨ Misi lé, dḛ ꞌna̰ kadɨ dꞌɔw dɔnangɨ Bitini-tɨ, ngà Ndil Jeju adɨ-dé tarəbɨ al. 8 Beɓa dḛ dꞌində dɔnangɨ Misi ꞌgangɨ dꞌɔw ɓebo Troasɨ-tɨ. 9 Lo-é-tɨ kin ɓá, ndɔɔ rəmə, né ra Pol tokɨ nḭ bè, adɨ oo dow káre kɨ́ to dow kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ a̰ kɨ̀ nja-é taá ə nɔ̰ ta-é-tɨ panè: «ꞌRee dɔnangɨ Maseduwan-tɨ, ꞌree ra sə-ji!» 10 Go né-tɨ kɨ́ ra Pol tokɨ nḭ bè lé, tajinatɨ nè ya, jḛ jꞌsangɨ kdɔ kɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ, kdɔ jꞌgə majɨ kɨ́ Lubə ɓa-ji, kadɨ jꞌɔw jꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ jꞌadɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-é-tɨ kinlé.

Dené káre kɨ́ ri-é lə Lidi adɨ mḛḛ-é Jeju

Plp 1:1-11,27-30

11 Jḛ jꞌal mḛḛ bato-tɨ mḛḛ ɓebo Troasɨ-tɨ, jꞌun njururu dɔ-ji kɨ Samotrasɨ kɨ́ to dɔnangɨ kɨ́ tò dan babo-tɨ, ə lo aa go-tɨ lé, jꞌɔw jꞌtḛḛ ɓebo Neapolisɨ-tɨ. 12 Jꞌḭ tin, jꞌɔw mḛḛ ɓebo Pilipɨ-tɨ kɨ́ to ɓebo kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ kɨ́ to ɓekɔ̰ lə dow-je kɨ́ Rɔm. Jḛ jꞌra ndɔ-je mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé.

13 Beɓa ndɔ taakoo-tɨ lə jipɨ-je lé, jꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo-tɨ jꞌɔw ta ba-tɨ, kdɔ jꞌgɨr jꞌpanè lo-é-tɨ kinlé, jꞌa kingə lo kɨ́ jipɨ-je dꞌisɨ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə titɨ-titɨ. Lokɨ jꞌɔw jꞌtḛḛ lé, jḛ jꞌisɨ nangɨ ə jꞌpa ta kɨ̀ dené-je kɨ́ ꞌkəw-na̰ lo-é-tɨ lé. 14 Kɨ́ káre dan dené-je-tɨ lé ri-é lə Lidi. Ə ḛ to njèɓəl Lubə. Ḛ to dené kɨ́ mḛḛ ɓebo Tiyatir-tɨ rəm, ɓá to njèra gatɨ kubɨ-je kɨ́ kər yəl-yəl kɨ́ là-é n̰a̰ rəm. Dené kinlé, isɨ oo ta kɨ́ Pol isɨ pa, ə ꞌƁaɓe adɨ kəm-é ijə dɔ-tɨ, adɨ ḛ yəl mbi-é majɨ oo-né ta kɨ́ Pol isɨ pa lé. 15 Beɓa ꞌra-é batḛm kɨ̀ dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə‡. Ngá ɓá ḛ ɓa-ji panè: «Kɨ́ ngɔsnè sə̰i ꞌgəi kɨ́ ma̰ mꞌadɨ mḛḛ-m ꞌƁaɓe ngá kinlé, ꞌreei isi mḛḛ kəy-tɨ lə-m.» Ḛ ra sar adɨ jꞌɔw siə.

Dꞌuwə Pol-je kɨ̀ Silasɨ dangay-tɨ ɓebo Pilipɨ-tɨ

16 Ndɔ káre bè, lokɨ jꞌisɨ jꞌɔw lo pa ta-tɨ kɨ̀ Lubə rəmə, ngonnjèkullə kɨ́ dené káre bè tilə kəm-ji. Ḛ lé ndil kɨ́ majɨ al isɨ mḛḛ-é-tɨ; ndil kɨ́ majɨ al lé, adɨ-é ndɔ̰ né, adɨ néndɔ̰ liə kinlé, ingə-né né n̰a̰ adɨ ꞌɓa-é-je. 17 Ḛ ndole go-ji, jḛ kɨ̀ Pol-je, ə tur kə go-ji-tɨ taá-taá panè: «Dingəm-je kinlé, ꞌto ngannjékullə-je lə Lubə kɨ́ njèkisɨ taá dɔra̰-tɨ nṵ! Dḛ dꞌilə mbḛ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ rəbɨ kajɨ dꞌadɨ-si!» 18 Ngonnjèkullə kɨ́ dené lé, ra né kinlé bè-bè ya ndɔ n̰a̰. Beɓa ta tɔl ta-é-tɨ rəmə, wɔngɨ ra Pol adɨ təl ndángɨ ndil kɨ́ majɨ al lé panè: «Kɨ̀ ri Jeju Kristɨ, mꞌidə-i kadɨ ꞌtḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ!» Rəmə tajinatɨ nè ya, ndil kɨ́ majɨ al lé tḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ ya tɔ. 19 Ngà lokɨ dow-je kɨ́ ꞌto ꞌɓa ngonnjèkullə kɨ́ dené kinlé, dꞌoo kɨ́ nékingə né lə-dé goto ngá lé, dḛ dꞌuwə Pol-je kɨ̀ Silasɨ ꞌndɔr-dé dꞌɔw sə-dé pandangɨ lo-tɨ, nɔ̰̀ njékɔ̰ɓe-je-tɨ. 20 Dḛ dꞌɔw sə-dé nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ ə dꞌidə-dé ꞌpanè: «Dingəm-je kinlé, ꞌjunglu mḛḛ ɓebo lə-ji n̰a̰. 21 Dḛ ꞌto jipɨ-je rəmə, ꞌndó-ji jḛ dow-je kɨ́ Rɔm, nékoɓe-je, kɨ́ tò kadɨ jḛ jꞌa ndigɨ dɔ-tɨ al, ɓá jꞌa təl rɔ-ji go-tɨ al rəm tɔ.»

22 Beɓa kosɨ dow-je ꞌɓukɨ-na̰ dɔ-dé-tɨ dꞌuwə-dé, ə njégangta-je dꞌadɨ dow-je ꞌtɔr kubɨ kɨ́ rɔ Pol-je-tɨ kɨ̀ Silasɨ ngá ɓá, dꞌun ndu adɨ ꞌtində-dé. 23 Lokɨ ꞌtində-dé mbukɨ-mbukɨ lé, dꞌungɨ-dé dangay-tɨ ə dꞌidə njèngəm dangay-je kadɨ ngəm-dé majɨ. 24 Beɓa lokɨ njèngəm dangay-je ingə ndu kin bè lé, ḛ ungɨ-dé mḛḛ kəy dangay-tɨ kɨ́ duni nṵ ə ilə-dé kagɨ.

25 Beɓa dan lo bapɨ rəmə Pol-je kɨ̀ Silasɨ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə rəm, dꞌusɨ pa ꞌtɔ́y-é-né adɨ dangay-je dꞌoo ndi-dé ndi-dé. 26 Tajinatɨ nè ya, dɔnangɨ yəy sar adɨ gin kəy dangay yəy ɓukɨ-ɓukɨ. Rəmə lo-é-tɨ nè ya takəy dangay-je tḛḛ lay, ɓá dangay-je lay ya sil-je kɨ́ ꞌtilə-dé lé, ga̰y wɔgrɔ-wɔgrɔ rəm tɔ. 27 Lokɨ njèngəm ta dangay-je ḭ taá dɔ ɓi-tɨ rəmə, ḛ oo takəy-je tò tagra lé, ɔr kiyərɔ mḛḛ saba-é-tɨ kdɔ tɔl rɔ-é, kdɔ ḛ gɨr kɨ́ dangay-je dꞌa̰y-na̰. 28 Ngà Pol ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ panè: «ꞌTujɨ rɔ-i al! Jḛ lay ya jꞌisɨ nè!» 29 Beɓa njèngəm dangay-je lé, dəjɨ pər, a̰y ngɔdɨ ur kəy dangay-tɨ ə usɨ nangɨ nja Pol-je-tɨ kɨ̀ Silasɨ kɨ̀ rɔ dadɨ. 30 Go-tɨ, adɨ-dé ꞌtḛḛ ndaa-tɨ ə dəjɨ-dé panè: «ꞌƁa-m-je, ri ɓá mꞌa ra kdɔ kingə-né kajɨ wa?» 31 Dḛ dꞌilə-é-tɨ ꞌpanè: «ꞌAdɨ mḛḛ-i ꞌƁaɓe Jeju ə a kajɨ, i kɨ̀ dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə-i.» 32 Beɓa dḛ ꞌpa ta lə ꞌƁaɓe dꞌadɨ-é rəm, dꞌadɨ dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə lay tɔ. 33 Dɔkàdɨ̀-é-tɨ, ndɔɔ dan lo-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya, njèngəm dangay-je lé, ɔr-dé ɔw togɨ ta dò-je lə-dé, ə tajinatɨ nè ya ꞌra-é batḛm natɨ kɨ̀ dow-je lay kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə.§ 34 Go-tɨ, ḛ ɔw kɨ̀ Pol-je kɨ̀ Silasɨ mḛḛ kəy-tɨ liə, ə adɨ-dé nékuso. Dingəm kinlé, dḛ kɨ̀ njénojɨ-je liə lay ya ꞌra rɔnəl n̰a̰, kdɔtalə kadɨ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Lubə.

35 Ngà lokɨ lo aa rəmə, njégangta-je lé, dꞌulə ngannjékullə-je lə-dé rɔ njèngəm dangay-je-tɨ ꞌpanè: «ꞌIn̰ə dingəm-je kinlé taá.» 36 Njèngəm dangay-je lé, idə Pol panè: «Njégangta-je lé, dꞌidə-m kadɨ mꞌin̰ə-si taá ə́n ə́ ꞌtḛḛi, ə ɔwi kɨ̀ lapiya.» 37 Ngà Pol idə ngannjékullə-je lé panè: «Dḛ dꞌadɨ ꞌtində-ji mbukɨ-mbukɨ takəm kosɨ dow-je-tɨ rəm, ꞌgangɨ ta al ya dꞌungɨ-ji dangay-tɨ, jḛ kɨ́ jꞌto ngan njéɓe-je kɨ́ Rɔm, rəmə kɨ́ nè kin ꞌndigɨ kin̰ə-ji taá kɨ̀ go ngə̰y wa? A tò bè nda̰ al. Ɔwi idəi-dé, adɨ dḛ ya ꞌree dꞌin̰ə-ji taá.*» 38 Beɓa ngannjékullə-je lə njégangta-je lé, ꞌtəl dꞌɔw gogɨ dꞌidə-dé ta-je kinlé. Ngà lokɨ dḛ ꞌgə kɨ́ Pol-je kɨ̀ Silasɨ ꞌto ngan njéɓe-je kɨ́ Rɔm lé, ɓəl tɔl-dé. 39 Beɓa dḛ ꞌtəl ꞌree nɔ̰̀-dé-tɨ, ꞌree ꞌdəjɨ-dé mḛḛ sɔl, ngá ɓá dꞌadɨ-dé ꞌtḛḛ dangay-tɨ, ə ꞌdəjɨ-dé kadɨ ꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo-tɨ lé kɔgɨ. 40 Ngà lokɨ ꞌtḛḛ dangay-tɨ lé, dꞌɔw kəy lə Lidi, dꞌoo njékadmḛḛ-je, ə dꞌulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ ngá ɓá dꞌḭ dꞌɔw lo lə-dé ɓəy.

17

Pol kɨ̀ Silasɨ mḛḛ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ

1Te 1; 2:1-16

1 Pol-je kɨ̀ Silasɨ dꞌində dɔnangɨ Ampipolisɨ kɨ̀ dɔnangɨ Apoloni ꞌgangɨ ə ꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ. Jipɨ-je dꞌɔw kɨ̀ kəykəwna̰ lə-dé lo-é-tɨ kinlé nɔ̰ɔ̰. 2 Pol ɔw mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, titɨ kɨ́ ḛ ɔw-né kete-kete. Ndɔ taakoo-je kɨ́ ɔsɨ go-na̰ go-na̰ mutə lé, ḛ ɔw najɨ sə-dé ta dɔ ta-je-tɨ kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay. 3 Ḛ ɔr-dé mḛḛ ta kɨ́ tò mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay tɔjɨ-dé-né kɨ́ Kristɨ lé, à kingə kɔ̰̀ sar koy-né, ə à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ. Ḛ idə-dé panè: «Jeju kɨ́ mꞌpa ta liə mꞌadɨ-si lé, ḛ ya to Kristɨ* lé.» 4 Jipɨ-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ mbunə̰-dé-tɨ ꞌree ꞌgə kɨ́ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, adɨ dꞌində rɔ-dé natɨ kɨ̀ Pol-je kɨ̀ Silasɨ rəm, ɓá kosɨ grɛkɨ-je n̰a̰ kɨ́ ꞌto njèɓəl Lubə, ɓá dené-je kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ boy-boy kàrè dꞌində rɔ-dé natɨ sə-dé rəm tɔ. 5 Rəmə jangɨ ra jipɨ-je n̰a̰. Beɓa dḛ ꞌkəw dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ njékilə kɨ̀ kagɨ rəbɨ ꞌsulə-dé ꞌjunglu-né tagɨr lə dow mḛḛ ɓe-je. Dḛ dꞌɔw mḛḛ kəy-tɨ lə Jasɔ̰, ꞌsangɨ kadɨ dꞌuwə Pol-je kɨ̀ Silasɨ dꞌɔw sə-dé ndaa-tɨ nɔ̰̀ dow-je-tɨ. 6 Ngà lokɨ dḛ dꞌingə-dé al lé, ꞌndɔr Jasɔ̰ kɨ̀ njékadmḛḛ-je kɨ́ dan-tɨ-je dꞌɔw sə-dé nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ kɨ̀ kəə ta-dé-tɨ taá-taá ꞌpanè: «Dingəm-je kin kɨ́ ꞌto njéjunglu kisɨ majɨ lə dow-je lo lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, dḛ ꞌree tḛḛ nè ngá tin! 7 Rəmə Jasɔ̰, uwə-dé kɨ rɔ-é-tɨ lé ya! Dow-je kin lay ya ꞌtəl rɔ-dé go ndukun-je-tɨ lə ngar Sejar al, kdɔtalə dḛ ꞌpanè ngar kɨ́ rangɨ isɨ nɔ̰ɔ̰, ri-é lə Jeju.» 8 Lokɨ kosɨ dow-je, kɨ̀ njégangta-je dꞌoo ta-je kin bè lé, wɔngɨ ra-dé n̰a̰. 9 Beɓa dꞌadɨ Jasɔ̰ kɨ̀ njékadmḛḛ-je lé, dꞌugə, ngá ɓá dꞌin̰ə-dé dꞌadɨ dꞌɔw.

Pol kɨ̀ Silasɨ mḛḛ ɓebo Bere-tɨ

10 Lokɨ kàdɨ̀ ur jipɨ ya rəmə, njékadmḛḛ-je dꞌadɨ Pol-je kɨ̀ Silasɨ dꞌɔw mḛḛ ɓebo Bere-tɨ. Lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ ɓebo Bere-tɨ lé, dḛ dꞌɔw mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je. 11 Beɓa dꞌingə dow-je kɨ́ tagɨr lə-dé majɨ, tɔy tagɨr lə jipɨ-je kɨ́ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ. Dḛ ꞌyəl mbi-dé dꞌoo-né ta lə Lubə kɨ̀ rɔnəl n̰a̰ rəm, ndɔ-je lay-lay ya ꞌndər gin ta-je kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay, kdɔ koo se ta-je kɨ́ dꞌidə-dé lé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya wa? 12 Jipɨ-je n̰a̰ dan-dé-tɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju; ɓá dené grɛkɨ-je kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ boy-boy, ɓá dingəm-je n̰a̰ ya dꞌadɨ mḛḛ-dé rəm tɔ. 13 Ngà lokɨ jipɨ-je kɨ́ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ, dꞌoo ta-é kɨ́ Pol isɨ ilə mbḛ ta lə Lubə mḛḛ ɓebo Bere-tɨ tɔ lé, dḛ dꞌɔw ꞌsulə kosɨ dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo-tɨ ꞌɓukɨ-dé dɔ-é-tɨ. 14 Ngà njékadmḛḛ-je dꞌadɨ Pol ḭ kalangɨ ɔw kɨ ta babo-tɨ. Ngà Silasɨ-je kɨ̀ Timote ɓá ꞌtəl dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Bere-tɨ. 15 Dow-je kɨ́ dꞌadɨ-dé ꞌdan Pol lé, dꞌɔw siə njal ꞌtḛḛ siə mḛḛ ɓebo Atḛn-tɨ. Lokɨ dꞌɔw kɨ̀ təl kɨ gogɨ lé, Pol un ndu kadɨ dꞌadɨ Silasɨ-je-tɨ kɨ̀ Timote, ꞌree kalangɨ dꞌingə-nꞌḛ̀.

Pol mḛḛ ɓebo Atḛn-tɨ

16 Lokɨ Pol isɨ ngəbɨ Silasɨ-je kɨ̀ Timote mḛḛ ɓebo Atḛn-tɨ ɓəy lé, mḛḛ-é ḭ puu kdɔtalə koo kɨ́ ḛ oo magɨ-je pələ́-pələ́ mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé. 17 Ḛ ɔw mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je ɔjɨ ta kɨ̀ jipɨ-je rəm, kɨ̀ dow-je kɨ́ njéɓəl Lubə rəm, ɓá ndɔ-é ndɔ-é ya ḛ ɔw pandangɨ lo-tɨ ɔjɨ ta kɨ̀ dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ dꞌingə-na̰ titɨ rəm tɔ. 18 Njénégə-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njékun go néndó lə Epikur†, kɨ̀ njénégə-je kɨ́ ꞌɓa-dé Istoisi-je‡ kàrè najɨ siə ta tɔ. Dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: «Njètidə ta kanlé, a̰ panè ri ɓan wa?» Dḛ kɨ́ madɨ-je ꞌpanè: «Ḛ ra rɔ-é kɨ njèkilə mbḛ kɨ́ sɔbɨ dɔ magɨ-je kɨ́ ꞌmba bè ɓan! Dḛ ꞌpa ta-je kin bè, kdɔ Pol a̰ ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Jeju, ɓá a̰ ilə mbḛ tɔsɨ kɨ́ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ rəm tɔ.» 19 Beɓa dꞌɔr Pol dꞌɔw siə lo-tɨ kɨ́ ɓa-é Areopajɨ kɨ́ to lo gangta kɨ́ boy rəmə ꞌpanè: «Néndó kɨ́ sigɨ kɨ́ ꞌa̰ ꞌndó dow-je kinlé, jꞌndigɨ gə se to ta kɨ́ dɔ ri-tɨ wa? 20 Kdɔtalə ta-je lə-i kɨ́ a̰ ꞌpa lé ɓa mbi-ji-tɨ gay. Beɓa jḛ jꞌndigɨ kadɨ ɔr-ji mḛḛ-é adɨ jꞌoo.» 21 Dow-je kɨ́ ɓebo Atḛn-tɨ lay, kɨ̀ mba-je kɨ́ dꞌisɨ dan-dé-tɨ lé, dow ra né kɨ́ rangɨ al. Dḛ dꞌisɨ ká pa ta-tɨ, kɨ̀ ká koo ta-je-tɨ kɨ́ mba kɨ́ gogɨ nè kin ya ngá. 22 Pol ḭ a̰ taá dan dow-je-tɨ lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Areopajɨ lé ə panè: «Sə̰i dow-je kɨ́ ɓebo Atḛn-tɨ, mꞌoo kɨ́ sə̰i lé, mḛḛ né-je-tɨ lay ya, pole magɨ-je uwə mḛḛ-si n̰a̰. 23 Mꞌpa bè kdɔ lokɨ mꞌnjiyə mḛḛ ɓe-tɨ lə-si lé, mꞌoo né-je lay kɨ́ sə̰i ꞌpoli-dé rəm, ɓá mꞌɔw sar mꞌoo logugɨ né káre kɨ́ ꞌndàngɨ ta-tɨ ꞌpanè: “To ꞌlə magɨ kɨ́ dow gə-é al.” Magɨ kɨ́ sə̰i ꞌgəi-é al ya ꞌpoli-é kinlé, ḛ ɓá mꞌa̰ mꞌpa ta liə mꞌadɨ-si tin. 24 †Lubə kɨ́ njèra dɔnangɨ kɨ̀ né-je lay kɨ́ tò-tɨ, ḛ kɨ́ to ꞌƁa dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ lé, isɨ mḛḛ kəy-tɨ kɨ́ dow ra kɨ̀ ji-é al. 25 Lubə lé, ɔw ndoo kadɨ dow ra kullə adɨ-é al, kdɔtalə né kɨ́ nal-é goto. Ḛ ɓá to njèkadɨ kiskəm né-je lay rəm, to njèkadɨ-dé koo rəm, ɓá to njèkadɨ né-je lay rəm tɔ§. 26 Ḛ adɨ gin dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ-tɨ nè lay kinlé njirə-dé ḭ rɔ dow-tɨ kɨ́ káre-rè. Ḛ ɔjɨ dɔkaglo-je lə-dé, kɨ̀ rəbɨ nin lo kisɨ-je lə-dé kete low nṵ.* 27 Lubə ra né-je kinlé bè, kdɔ kadɨ dow-je ꞌsangɨ-né nja-é, ə kadɨ dɔmajɨ ə dꞌingə-é lo mam-tɨ kɨ́ dꞌisɨ ꞌmam-é. Kdɔ ná̰-ná̰ dan-ji-tɨ ya Lubə isɨ ngɔsi siə. 28 Kdɔ takul-é ɓá jḛ jꞌisɨ-né kɨ̀ dɔ-ji taá rəm, jꞌɔdɨ-né rɔ-ji rəm, jꞌto-né dow-je rəm tin.»

«Ta kinlé njénɔ̰ pa-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-si-tɨ kàrè ꞌpa tɔ ꞌpanè:

“Jḛ kàrè jꞌto ngan-é tɔ.”»

29 «Kdɔtalə to kɨ́ jə̰i jꞌtoi ngan lə Lubə lé, jḛ jꞌa gɨr kɨ́ Lubə lə-ji à titɨ-na̰ kɨ̀ magɨ lɔr əse magɨ là, əse magɨ ər kɨ́ kɔdɨ tɔ́l né-je ꞌra kɨ̀ tagɨr lə-dé əse kɨ̀ gosɨ ra né lə-dé kin al. 30 Ngà Lubə kɨ́ ndɔkɨ dow-je ꞌgə né al ə́ un kəm-é sa̰y kɔgɨ dɔ kullə ra-dé-je-tɨ kɨ́ majɨ al lé, ɓone ḛ isɨ ɓa dow-je lay, kɨ̀ lo-je lay kadɨ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ. 31 Kdɔ ḛ ɔr ndɔ káre kɨ́ à gangɨ-né ta kɨ́ njururu dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ̀ takul dingəm kɨ́ ḛ mbətɨ-é. Tɔsɨ kɨ́ adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, tɔjɨ adɨ dow-je lay ꞌgə majɨ kɨ́ Lubə à gangta kɨ̀ takul-é.»

32 Lokɨ dḛ dꞌoo ta lə tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə dow-je kɨ́ Pol pa lé, dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌsɔkɨ-é, ə dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè: «Jḛ jꞌa koo ta kinlé, ta-i-tɨ ndɔ kɨ́ rangɨ-tɨ ɓəy.» 33 Beɓa Pol in̰ə-dé ɔw. 34 Bè ya kàrè, dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌində rɔ-dé natɨ kɨ̀ Pol, ə dḛ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju rəm tɔ. Dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, kɨ́ káre to Denisɨ kɨ́ to dow káre dan njégangta-je-tɨ kɨ́ lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Areopajɨ lé rəm, ɓá dené káre kɨ́ ri-é lə Damarisɨ rəm, ɓá ndəgɨ dow-je kɨ́ rangɨ rəm tɔ.

18

Pol ɔw mḛḛ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ

1Kɔ 1:1-9; 2:1-5; 2Kɔ 11:5-12; 12:12-13

1 Go-tɨ, Pol ḭ mḛḛ ɓebo Atḛn-tɨ ɔw mḛḛ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ. 2 Lo-é-tɨ kinlé, ḛ ingə dingəm káre kɨ́ to jipɨ kɨ́ ꞌɓa-é Akilasɨ. Ə to dow kɨ́ dɔnangɨ Pɔ̰-tɨ. Dḛ kɨ́ ne-é Prisil dꞌḭ dɔnangɨ Itali-tɨ ꞌree Kɔrḛntɨ ngɔsnè ya ɓəy, kdɔtalə dɔkaglo-é-tɨ kinlé ngar Klodɨ un ndu adɨ ꞌtubə jipɨ-je kɨ́ dꞌisɨ ɓebo Rɔm-tɨ kɔgɨ. Beɓa Pol ɔw ingə-dé ində rɔ-é natɨ sə-dé.* 3 Dḛ ꞌto kɔdɨ-je kɨ́ njéra kəykubɨ-je titɨ-na̰ kɨ̀ Pol bè tɔ. Beɓa Pol ɔw isɨ mḛḛ kəy-tɨ rɔ-dé-tɨ adɨ ꞌra kullə natɨ. 4 Ndɔ taakoo-je-tɨ lə jipɨ-je lay ya Pol ɔjɨ sə-dé ta mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə-dé. Ḛ sangɨ kadɨ nꞌuwə jipɨ-je, kɨ̀ grɛkɨ-je kɨ̀ ta.

5 Lokɨ Silasɨ-je kɨ̀ Timote dꞌḭ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ ꞌree lé, Pol un rɔ-é ɓikti ində ta kullə ndó dow-je ta-tɨ lə Lubə, tɔjɨ-né jipɨ-je kadɨ ꞌgə kɨ́ Jeju lé, to Kristɨ† lé ya.‡ 6 Ngà lokɨ jipɨ-je ꞌpa siə takɔbɨ-je dꞌɔsɨ-é-né ngərəngɨ-ngərəngɨ lé, ḛ gəkɨ kodɨ kɨ́ kubɨ-je-tɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ ə idə-dé panè: «Kinə ꞌtuji, rəmə ta məsɨ-si tò dɔ-si sə̰i-tɨ ya! Ma̰ mꞌɔr ta dɔ-m-tɨ ngá. Kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, mꞌa təl kəm-m kɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al yó ngá.§» 7 Go-tɨ, Pol ḭ lo-é-tɨ tin, ɔw isɨ ɓe lə dingəm káre kɨ́ ri-é lə Titiyusɨ Justusɨ. Ḛ to dow kɨ́ njèɓəl Lubə ə kəy liə tò mbɔ́ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je. 8 Ə Krispusɨ kɨ́ to njèkun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je kɨ̀ dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə lay, dꞌadɨ mḛḛ-dé ꞌƁaɓe. Dow-je kɨ́ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ n̰a̰ kɨ́ dꞌoo ta lə Pol lé, dꞌadɨ mḛḛ-dé ꞌƁaɓe tɔ, adɨ ꞌra-dé batḛm*.

9 Ndɔ káre bè, ndɔɔ ɓá né ra Pol tokɨ nḭ bè rəmə, ꞌƁaɓe pa siə ta panè: «ꞌƁəl al, ꞌpa ta par-par, ɓɨ ꞌoo rɔ-i al. 10 Kdɔtalə ma̰ ꞌƁaɓe ya mꞌa̰ sə-i natɨ. Dow kɨ́ à kasɨ kuwə-i kdɔ ra-i majɨ al ya goto. Kdɔ mꞌɔw kɨ̀ dow-je n̰a̰ mḛḛ ɓebo-tɨ kin.» 11 Pol isɨ mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Kɔrḛntɨ, ndó dow-je ta lə Lubə ɓal káre kɨ̀ na̰y mɛkḛ.

Dꞌɔw kɨ̀ Pol logangta-tɨ

12 Dɔkaglo-tɨ kɨ́ Galiɔ̰ to-né gubərnər dɔnangɨ Akay-tɨ lé, ta jipɨ-je asɨ-na̰ adɨ dꞌuwə Pol dꞌɔw siə logangta-tɨ 13 ɓá ꞌpanè: «Dingəm kanlé sangɨ kadɨ dow-je ꞌtəl dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ kɨ̀ go rəbɨ kɨ́ rangɨ kɨ́ ɔw go-na̰-tɨ kɨ̀ ndukun al.» 14 Ngà lokɨ Pol ɔw kdɔ kun ta pa lé, Galiɔ̰ idə jipɨ-je panè: «Kinə to ta tɔl dow əse ta lə né ra kɨ́ njururu al rəmə, mꞌa yəl mbi-m kdɔ koo-né ta lə-si sə̰i jipɨ-je lé berere-berere, titɨ kɨ́ tò kadɨ mꞌra-né ya. 15 Ngà kinə to tanajɨ kɨ́ dɔ ta-je-tɨ madɨ, kɨ̀ dɔ ri-je-tɨ, kɨ̀ dɔ ndukun-je-tɨ lə-si kɨ́ sɔbɨ dɔ-si rəmə, to ta lə-si sə̰i ya. Ma̰ mꞌndigɨ gangta dɔ-tɨ al.» 16 Beɓa ḛ tubə-dé logangta-tɨ lé. 17 Rəmə dḛ lay ꞌɓukɨ-na̰ dɔ Sostḛn-tɨ kɨ́ njèkun dɔ kəykəwna̰ lə jipɨ-je lé, dꞌuwə-é ꞌtində-é logangta-tɨ lé ya, ngà Galiɔ̰ lé adɨ usɨ-é-tɨ al.

Pol təl ɔw ɓebo Antiosɨ-tɨ gogɨ

18 Go né-je-tɨ kinlé, Pol isɨ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ ndɔ-je asɨ tatɨ ya ɓəy, ɓá ḛ in̰ə njékadmḛḛ-je ə adɨ Prisil-je kɨ̀ Akilasɨ dꞌal siə mḛḛ bato-tɨ kdɔ kadɨ dꞌɔw dɔnangɨ Siri-tɨ. Lokɨ ꞌtḛḛ Sankré-tɨ rəmə, Pol ndisə dɔ-é, kdɔtalə ḛ un mindɨ-é adɨ Lubə dɔ né-tɨ madɨ. 19 Lokɨ dꞌɔw ꞌtḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ lé, Pol in̰ə madkullə-je liə, ɔw kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je ɔjɨ sə-dé ta. 20 Dḛ dəjɨ-é kadɨ isɨ sə-dé ndɔ n̰a̰ ɓəy. Ngà ḛ ndigɨ al. 21 Lokɨ ɔw kɨ̀ kin̰ə-dé lé, idə-dé panè: «[Ra na̰y kɨ́ gogɨ rangɨ-tɨ lé, lé ri-ri kàrè mꞌa ra ɓebo Jorijalḛm-tɨ.]† Kinə Lubə ndigɨ rəmə, mꞌa təl ree rɔ-si-tɨ.» 22 Beɓa ḛ ḭ mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ ɔw Sejare kɨ̀ bato. Lokɨ Pol ur nangɨ mḛḛ ɓebo Sejare-tɨ lé, ḛ ɔw ra lapiya njékəwna̰-je, ngá ɓá ɔtɨ ɔw mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ.

Mba kɨ́ njèkungɨ mutə kɨ́ Pol ɔw kdɔ mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ

23 Pol ra ndɔ asɨ tatɨ nṵ ɓəy ɓá ḛ təl ɔw gogɨ. Ḛ ɔw dɔnangɨ Galati-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Priji-tɨ mbusɨ nja njéndó né-je lay.

Ta lə Apolosɨ mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ kɨ̀ mḛḛ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ

24 Jipɨ káre bè ri-é lə Apolosɨ ə to dow kɨ́ mḛḛ ɓebo Alegjandri-tɨ ɓá ree mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ. Ḛ to dow kɨ́ ɔw kɨ̀ gosɨ pa ta rəm, gə mbete kɨ́ aa njay majɨ n̰a̰ rəm tɔ. 25 Ə to dow kɨ́ ꞌndó-é rəbɨ lə ꞌƁaɓe majɨ, ḛ ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ rəm, ḛ ndó dow-je ta lə Jeju kɨ̀ gangɨ-é berere-berere kɨ̀ rɔ tungə-é pilingɨ rəm, ya ngà batḛm lə Ja̰ ya par ɓá ḛ gə.‡ 26 Ḛ ulə gin pa ta lə Lubə kɨ̀ mḛḛ kɨ́ ndaka̰y mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je. Lokɨ Prisil-je kɨ̀ Akilasɨ dꞌoo ta liə kɨ̀ mbi-dé lé, dḛ ꞌɓa-é kɨ rɔ-dé-tɨ dꞌɔr-é gin ta lə Lubə majɨ berere-berere. 27 Lokɨ ḛ ndigɨ kɔw dɔnangɨ Akay-tɨ lé, njékadmḛḛ-je dꞌulə dingəm mḛḛ-é-tɨ kadɨ-é ɔw, ɓá ꞌndàngɨ mbete dꞌulə-né dꞌadɨ njéndó né-je kɨ́ dɔnangɨ Akay-tɨ lé, kdɔ kadɨ dꞌuwə-é kɨ rɔ-dé-tɨ majɨ. Lokɨ ḛ ree tḛḛ lé, ḛ təl njéra kullə kɨ́ majɨ rɔ njékadmḛḛ-je-tɨ, kɨ̀ takul ramajɨ lə Lubə. 28 Beɓa ḛ pa ta kɨ̀ jipɨ-je ndaa-tɨ rəsɨ kɨ̀ ta-je kɨ́ dum najɨ. Ḛ tɔjɨ-dé mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay adɨ ꞌgə kɨ́ Jeju lé, to Kristɨ.

19

Pol ɔw mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ

1 Lokɨ Apolosɨ nà̰y mḛḛ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ lé, Pol ində dan ɓe-je kɨ́ dɔ mbal-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ* gangɨ ree mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ. Ḛ ree ɓá ingə njéndó né-je kɨ́ dan-tɨ-je nɔ̰ɔ̰ 2 rəmə, dəjɨ-dé panè: «Lokɨ sə̰i adi mḛḛ-si Jeju lé, se sə̰i ingəi Ndil kɨ́ aa njay ya wa?» Dḛ dꞌidə-é panè: «Ta lə Ndil kɨ́ aa njay ya kàrè dow pa adɨ jꞌoo nja káre al.» 3 Ngá ɓá Pol təl dəjɨ-dé panè: «Ngà se batḛm kɨ́ ban ɓá sə̰i ꞌrai wa?» Dḛ ꞌpanè: «Batḛm lə Ja̰ ɓá jḛ jꞌra.» 4 †Beɓa Pol idə-dé panè: «Batḛm kɨ́ Ja̰ ra dow-je lé, to batḛm kɨ́ tɔjɨ kin̰ə panjiyə-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ. Ja̰ idə dow-je kadɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé dow kɨ́ à ree go-nꞌḛ̀-tɨ, adɨ to Jeju†.» 5 Lokɨ dꞌoo ta-je kɨ́ Pol pa kin bè rəmə, dꞌadɨ ꞌra-dé batḛm kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju. 6 Ngá ɓá Pol lé ində ji-é dɔ-dé-tɨ ə Ndil kɨ́ aa njay ree dɔ-dé-tɨ adɨ ꞌpa ta kɨ̀ ndɔ̰ ta lə dow-je kɨ́ rangɨ rəm, ꞌpa ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ rəm tɔ. 7 Dḛ lay dꞌa kasɨ dingəm-je dɔgɨ gidɨ-é joo je bè.

8 Go-tɨ, Pol ɔw mḛḛ kəykəwna̰-tɨ lə jipɨ-je lé, ḛ pa ta kɨ̀ mḛḛnda ka̰y. Pol ɔjɨ sə-dé ta na̰y mutə, dɔ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə. Ḛ sangɨ kɨ̀ rɔ tungə-é kdɔ kadɨ dow-je ꞌtaa ta liə. 9 Ngà dḛ kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njémḛḛnga̰-je, kɨ̀ njémḛḛndə-je lé, ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ ta-tɨ «lə ꞌƁaɓe» dan kosɨ dow-je-tɨ. Beɓa Pol in̰ə-dé, ə ɔr njéndó né-je ɔw sə-dé ngərəngɨ, ɔw ndó-dé né kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é mḛḛ kəy ndó né-tɨ lə Tiranusɨ. 10 Pol ra ɓal joo lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰. Ḛ ndó dow-je né mbing, adɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Aji-tɨ, kɨ́ ꞌto jipɨ-je kɨ̀ grɛkɨ-je lay ya dꞌoo ta lə ꞌƁaɓe.

Ta lə ngan lə Seba

11 Lubə un Pol ra-né nékɔjɨ-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl, 12 ya adɨ takubɨ-je əse mindil-je kɨ́ ɔdɨ rɔ-é kàrè, dow-je dꞌɔw ꞌlabɨ dɔ njémɔ̰y-je-tɨ, rəmə njémɔ̰y-je dꞌingə lapiya rəm, ɓá ndil-je kɨ́ majɨ al ꞌtḛḛ mḛḛ-dé-tɨ kɔgɨ rəm. 13 Jipɨ-je madɨ dꞌɔw kɨ̀ ɓe-ɓe kdɔ tubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ. Dḛ ꞌna̰ kadɨ ꞌtubə ndil-je kɨ́ majɨ al dɔ dow-je-tɨ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju tɔ. Dḛ ꞌpanè: «Kɨ̀ ri Jeju kɨ́ Pol ilə mbḛ ta liə kinlé, mꞌpanè ꞌtḛḛi kɔgɨ!» 14 Dingəm-je kɨ́ njéra né kinlé dḛ siri ə ꞌto ngan lə Seba kɨ́ to jipɨ rəm, to kɨ́ káre dan njékun dɔ njégugné-je-tɨ lə Lubə rəm. 15 Ndɔ káre bè, ndil kɨ́ majɨ al idə-dé panè: «Ma̰ mꞌgə Jeju rəm, ɓá né kɨ́ Pol ꞌto kàrè mꞌgə rəm; ngà sə̰i, ꞌtoi ná̰-je wa?» 16 Ngá ɓá dingəm kɨ́ ndil kɨ́ majɨ al isɨ mḛḛ-é-tɨ lé, al ur dɔ-dé-tɨ taa tɔ́gɨ-dé lay ə ra-dé majɨ al mbing adɨ ꞌtḛḛ mḛḛ kəy-tɨ kɨ̀ dò-je rɔ-dé-tɨ pələ́-pələ́, dꞌa̰y-na̰ kɨ̀ kutɨ-dé dum. 17 Né kɨ́ ra né kinlé, dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ, jipɨ-je kɨ̀ grɛkɨ-je lay ya dꞌoo ta-é. Dḛ lay ya ɓəl ində bandɨ-dé gangɨ rəm, dow-je dꞌɔsɨ gajɨ ꞌƁaɓe Jeju rəm tɔ. 18 Dow-je n̰a̰ kɨ́ dan-dé-tɨ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, ꞌree ꞌpa ta rəsɨ-rəsɨ dꞌɔr-né man dɔ kullə ra-dé-je-tɨ. 19 Beɓa mbəli-je n̰a̰ ꞌree kɨ̀ mbete ra mbəli-je lə-dé dꞌulə dɔ-na̰-tɨ ə ꞌró pər kɔgɨ takəm dow-je-tɨ lay. Dow-je ꞌtidə kɔr là mbete-je lé, ə à kasɨ là kullə kɨ́ dow ra ɓal n̰a̰. 20 Beɓa tɔ́gɨ lə ꞌƁaɓe ra adɨ ta liə nga̰ njim ɔw-né kɨ kete-kete.

21 Go né-je-tɨ kɨ́ ra né kinlé, Pol ɔjɨ kadɨ nꞌində dɔnangɨ Maseduwan kɨ̀ dɔnangɨ Akay nꞌgangɨ nꞌɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. Ḛ panè: «Lokɨ mꞌɔw mꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, mꞌa kɔw koo mḛḛ ɓebo Rɔm tɔ ɓane.» 22 Ḛ ulə njéra siə kullə-je joo adɨ to Timote-je kɨ̀ Erastɨ, adɨ dꞌɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ, ngà ḛ ɓá təl isɨ dɔnangɨ Aji-tɨ mbɔr ɓəy.

Ta usɨ mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ

23 Dɔkaglo-é-tɨ kinlé, ta kɨ́ boy n̰a̰ ya usɨ mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ sɔbɨ dɔ ta lə ꞌƁaɓe. 24 Kdɔ dingəm káre isɨ nɔ̰ɔ̰ ri-é lə Demetriyusɨ. Ḛ to njèlḛ ꞌningə́-je kɨ̀ ngama̰-je. Ḛ lḛ ngan kəy-je adɨ titɨ-na̰ kɨ̀ kəy pole magɨ kɨ́ dené kɨ́ ri-é lə Artemisɨ‡, adɨ kɔdɨ-je liə dꞌingə-né né n̰a̰. 25 Beɓa Demetriyusɨ ɓa kɔdɨ-je liə rəm, ɓa kɔdɨ-je kɨ́ rangɨ kɨ́ njéra ga̰ kullə liə lé idə-dé panè: «Sə̰i lé, lay lə-si ya ꞌgəi majɨ kɨ́ jə̰i lé, kullə lə-ji kin ya ɓá jꞌisi jꞌingəi-né né ya al wa? 26 Ə né-je kɨ́ isɨ ra né lé, ooi ta-é kɨ̀ mbi-si rəm, ooi kɨ̀ kəm-si rəm. Pol kɨ́ dowbé kinlé, panè: Magɨ-je kɨ́ dow-je ꞌra kɨ̀ ji-dé lé, to magɨ-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. Ḛ pa ta təl-né dɔ dow-je, adɨ kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy ya ꞌtaa ta liə. Né kinlé ḛ ra mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ nè par al, ngà nà̰y ndḛ bè kadɨ un dɔnangɨ Aji ya lay. 27 To né kɨ́ à tujɨ kullə lə-ji jə̰i ya par al, ngà à ra kadɨ kəy magɨ Artemisɨ kɨ́ to magɨ kɨ́ dené kɨ́ boy kinlé à təl né kɨ́ kɔgɨ kare rəm, ɓá à tujɨ riɓa liə ḛ kɨ́ to magɨ kɨ́ dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ, kɨ̀ dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌisɨ pole-é lé!» 28 Lokɨ dow-je dꞌoo ta-je kin bè lé, wɔngɨ ra-dé n̰a̰ adɨ ꞌtur kəə mbitɨ-mbitɨ ꞌpanè: «Artemisɨ, magɨ lə dow-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ ya to magɨ kɨ́ boy!» 29 Mḛḛ ɓebo-tɨ lay ya dow-je dꞌɔw dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr ə dꞌungɨ-na̰ dɔ Gayusɨ-je-tɨ kɨ̀ Aristarkɨ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ, ꞌndɔr-dé dꞌɔw sə-dé kɨ mḛḛ kəy ra ndam-je-tɨ. Gayusɨ-je kɨ̀ Aristarkɨ lé ꞌto madkullə-je lə Pol. 30 Pol lé, ndigɨ kadɨ nꞌɔw dan kosɨ dow-je-tɨ ya tá, ngà njéndó né-je ɓá dꞌɔgɨ-é. 31 Nam Pol-je madɨ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ boy-boy kàrè dꞌulə kulə dꞌidə-é, ꞌra-é kɔgri kadɨ ɔw kəy ra ndam-tɨ lé al. 32 Kosɨ dow-je lay ya dꞌilə dɔ-na̰-tɨ rututu. Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌtur kɔɔl kdɔ né kɨ́ bè kin, ngà dḛ kɨ́ ná̰-je rəmə ꞌtur kɔɔl kdɔ né kɨ́ bè kin tɔ. Ə dow-je n̰a̰ dan-dé-tɨ tɔ rəmə, né kɨ́ ꞌkəw-né-na̰ lé ya kàrè dḛ ꞌgə al rəm. 33 Dow-je madɨ kɨ́ dan kosɨ dow-je-tɨ dꞌɔr gin ta lé dꞌadɨ Alegjandrə oo. Alegjandrə lé, jipɨ-je dꞌɔsɨ-é kɨ kete nɔ̰̀ dow-je-tɨ. Ḛ yəkɨ ji-é ta-dé-tɨ ə ndigɨ kadɨ nꞌpa ta nꞌɔr-né ta dɔ-nꞌḛ̀-tɨ nɔ̰̀ kosɨ dow-je-tɨ. 34 Ngà lokɨ dow-je ꞌgə kɨ́ Alegjandrə to jipɨ lé, dḛ lay ya ꞌtur kɔɔl boy-boy kɨ̀ ndi-dé kɨ́ káre ya à kasɨ né kɨ́ kàdɨ̀ joo je bè ꞌpanè: «Artemisɨ, magɨ lə dow-je kɨ́ Epɛjɨ ya to magɨ kɨ́ boy!»

35 Ngà njèndàngɨ mbete lə dow mḛḛ ɓe-je gɔr dow-je, adɨ lo tò ndingɨ ngá ɓá ḛ panè: «Sə̰i dow-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ, dow-je lay ya ꞌgə kɨ́ ɓebo Epɛjɨ ɓá to lo ngəm kəy pole magɨ kɨ́ dené kɨ́ boy kɨ́ ꞌɓa-é Artemisɨ rəm, ḛ ya to lo ngəm né kɨ́ to takəm-é kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ ree nangɨ nè rəm tɔ. 36 Dow kɨ́ à najɨ ya bè goto. Beɓa kadɨ ori mḛḛ-si, ɓɨ ꞌrai né kɨ nɔ̰ɔ̰ bè al. 37 Dingəm-je kɨ́ sə̰i uwəi-dé ꞌreei sə-dé nè kinlé, né káre ya kàrè dḛ ꞌtujɨ mḛḛ kəy pole magɨ-tɨ al rəm, ɓá ꞌpa ta kɔbɨ dɔ magɨ-tɨ lə-ji kɨ́ dené lé al rəm. 38 Kinə Demetriyusɨ kɨ̀ kɔdɨ-je kɨ́ dꞌore kàdɨ̀-é lé, ꞌndigɨ ra ta kɨ̀ dow madɨ rəmə, ndɔ gangta to nɔ̰ɔ̰ rəm, ɓá njégangta-je kàrè dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ rəm; kadɨ ꞌra mbete səkɨ dꞌɔw ꞌsəkɨ-né dowbé! 39 Ngà kinə ta lə-si kɨ́ rangɨ ya tò nɔ̰ɔ̰ rəmə, dꞌa ra ta-é ndɔ gangɨ ta-tɨ nɔ̰̀ kosɨ dow-je-tɨ. 40 Bè al rəmə, né kɨ́ ra né ɓone kinlé, dow-je kɨ́ Rɔm dꞌa kḭ kilə-né ta dɔ-ji-tɨ kdɔ ɓa-ji njédɔnga̰-je, rəmə ta kɨ́ jꞌa pai dɔ kəwna̰-tɨ lə-ji kin, kdɔ kɔri-né ta dɔ-ji-tɨ ya goto.» Go ta-je-tɨ kinlé, ḛ tubə kosɨ dow-je adɨ dꞌɔw.

20

Pol ɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Grɛkɨ-tɨ

1Kɔ 16:1-7; Rɔm 15:25-27

1 Lokɨ gin kɔw dɔ-na̰-tɨ wúr-wùr kin gangɨ lé, Pol kəw njéndó né-je ulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ, ɓá ra-dé lapiya ə ɔtɨ ɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ. 2 Ḛ ɔw kɨ̀ lo-lo dɔnangɨ Maseduwan-tɨ pa ta-je n̰a̰-n̰a̰ adɨ njékadmḛḛ-je ulə-né dingəm mḛḛ-dé-tɨ, ɓəy ɓá ḛ ɔw dɔnangɨ Grɛkɨ-tɨ 3 isɨ-tɨ na̰y mutə. Lokɨ isɨ ɔw kdɔ kal mḛḛ bato-tɨ kɔw dɔnangɨ Siri-tɨ rəmə, oo ta lə jipɨ-je kɨ́ dꞌɔjɨ-na̰ ta kɨ́ majɨ al dɔ-é-tɨ. Beɓa ḛ panè: Nꞌa təl kɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ gogɨ. 4 Dḛ kɨ́ ꞌdan-é ə́n: Sopatɛr kɨ́ ngon lə Pirusɨ kɨ́ to dow kɨ́ ɓebo Bere-tɨ, Aristarkɨ kɨ̀ Sekundusɨ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ, Gayusɨ kɨ́ to dow kɨ́ ɓebo Dɛrbɨ-tɨ, ɓá Timote-je, kɨ̀ Tisikɨ-je, kɨ̀ Tropim-je kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ tɔ. 5 Dḛ kinlé, dꞌɔw kete nɔ̰̀-ji-tɨ ə ꞌngəbɨ-ji mḛḛ ɓebo Troasɨ-tɨ. 6 Ngà jḛ rəmə, go ra na̰y-tɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ lé, jḛ jꞌal mḛḛ bato-tɨ káre kɨ́ ɓebo Pilipɨ-tɨ, ə jꞌra ndɔ mḭ go-tɨ ɓəy ɓá jꞌingə-dé ɓebo Troasɨ-tɨ ə jꞌisɨ lo-é-tɨ ndɔ siri.

Kisɨ Pol ɓebo Troasɨ-tɨ kɨ̀ tɔsɨ ndəl lə Etikusɨ

7 Ndɔ Dimasɨ lé, jḛ jꞌkəw-na̰ kdɔ kuso mbə̀ nam-na̰. Beɓa tò kadɨ bore ə Pol à kɔw ngá rəmə, ḛ ɔjɨ ta kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌkəw-na̰ lé, ə pa ta sar ya dan lo bapɨ. 8 Mḛḛ kəy kɨ́ dɔ madɨ-é-tɨ taá kɨ́ jꞌkəw-na̰-tɨ lé, pər lampɨ n̰a̰-tɨ. 9 Basa káre bè kɨ́ ri-é lə Etikusɨ isɨ taá, kəm bole kəy-tɨ lé. Lokɨ Pol a̰ pa ta adɨ dow-je ya ɓəy rəmə, ḛ tò ɓi adɨ dan-é oy. Beɓa ɓi ləngɨ-é adɨ ḭ kəy-tɨ kɨ́ taá kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə lé ya usɨ nangɨ barakɨ. Ngà lokɨ dꞌun-é rəmə, ḛ oy. 10 Beɓa Pol risɨ nangɨ ree ɗugɨ nangɨ dɔ-é-tɨ un-é kàdɨ̀-é-tɨ ɓá panè: «Adi mḛḛ-si usɨ nangɨ, kdɔ ndil-é tḛḛ al!» 11 Beɓa lokɨ Pol təl ɔw mḛḛ kəy-tɨ taá gogɨ lé, ḛ gangɨ mbə̀ nam-na̰ uso rəm, ɓá uso né kɨ́ kare rəm tɔ. Go-tɨ gogɨ lé, ḛ təl pa ta adɨ tó-é uu n̰a̰ sar ya adɨ kàdɨ̀ ubə, ɓá ḛ ɔtɨ ɔw ɓəy. 12 Rəmə ngon basa lé isɨ kəm ɓá ꞌtəl dꞌɔw siə ɓe gogɨ, adɨ mḛḛ dow-je təl usɨ nangɨ pɔ̰-pɔ̰ gogɨ.

Pol ḭ ɓebo Troasɨ-tɨ ɔw ɓebo Mile-tɨ

13 Jḛ jꞌɔw kete, ə jꞌal mḛḛ bato-tɨ ə jꞌmbutɨ ɓebo Asosɨ-tɨ, lo kɨ́ tò kadɨ jꞌun Pol titɨ. To né kɨ́ ḛ ya ndigɨ bè, kdɔ tò kadɨ ḛ à kun rəbɨ kɔw kɨ̀ nja-é. 14 Lokɨ ḛ ingə-ji Asosɨ lé, jḛ jꞌun-é mḛḛ bato-tɨ, jꞌɔw ɓebo Mitilḛn-tɨ. 15 Jꞌḭ Mitilḛn-tɨ tin, jꞌɔw kəm-ji kɨ kete. Ə lo aa go-tɨ ɓá jꞌtḛḛ ta lo-tɨ kɨ́ Sio kɨ́ to dɔnangɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ. Ndɔ kɨ́ gogɨ go-tɨ ɓá jꞌtḛḛ Samosɨ-tɨ, ngà lo kaa rəmə, jꞌtḛḛ ɓebo Mile-tɨ. 16 Beɓa Pol ɔjɨ kadɨ nꞌdəə kàdɨ̀ ɓebo Epɛjɨ-tɨ taá, kdɔ kadɨ jꞌisɨ dɔnangɨ Ajitɨ n̰a̰ al. Ḛ nagɨ lɔw-lɔw kdɔ kadɨ, lé né rəmə, nꞌtḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ndɔ ra na̰y-tɨ lə jipɨ-je kɨ́ ꞌɓa-é Pantekotɨ.

Kingə-na̰ lə Pol kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ

17 Pol isɨ mḛḛ ɓebo Mile-tɨ, ə ulə kulə ɓa ꞌngatɔ́gɨ-je lə njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ. 18 Lokɨ dḛ ꞌree tḛḛ rɔ-é-tɨ lé, ḛ idə-dé panè: «Panjiyə-m kɨ́ rɔ-si-tɨ dɔkaglo-je lay, un kutɨ-é ndɔ-tɨ kɨ́ dɔsa̰y lokɨ mꞌilə-né nja-m dɔnangɨ Aji-tɨ lé, sə̰i ꞌgəi majɨ. 19 Mꞌra kullə mꞌadɨ ꞌƁaɓe kɨ̀ dɔ kɨ́ sɔl lɔm-lɔm, kɨ̀ man nɔ̰ kəm-m-tɨ, kɨ̀ kɔ̰̀-je kɨ́ mꞌingə kɨ̀ go rəbɨ ta-je kɨ́ majɨ al majɨ al kɨ́ jipɨ-je dꞌɔjɨ-na̰ dɔ-m-tɨ rəm tɔ. 20 Né kɨ́ à majɨ sə-si lé, né káre ya kàrè mꞌɓɔyɔ dɔ-é sə-si al. Mꞌilə mbḛ mꞌadɨ-si rəm, mꞌndó-si né pandangɨ lo-je-tɨ rəm, ɓá mḛḛ kəy-je-tɨ lə-si rəm tɔ. 21 Taá-taá ya mꞌɓa jipɨ-je kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto grɛkɨ-je kadɨ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al dꞌɔsɨ batɨm ꞌtəl kɨ rɔ Lubə-tɨ ə dꞌadɨ mḛḛ-dé ꞌƁaɓe lə-ji Jeju. 22 Ngà, ooi bè, kɨ́ ngɔsnè kinlé, kɔw-m kɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ə́ mꞌɔw mɔngɨ. Ndil ɔsɨ-m kadɨ mꞌɔw, ngà né kɨ́ à tḛḛ dɔ-m-tɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, ma̰ mꞌasɨ gə al. 23 Né kɨ́ mꞌgə lé, mḛḛ ɓebo-je lay kɨ́ mꞌtḛḛ-tɨ ya, Ndil kɨ́ aa njay adɨ-m mꞌgə majɨ kɨ́ dangay-je kɨ̀ kɔ̰̀-je tò ngəbɨ-m-tɨ nɔ̰ɔ̰. * 24 †Ngà kisɨ-m kɨ̀ dɔ-m taá lé, ma̰ mꞌoo kɨ né madɨ takəm-m-tɨ al ə né kɨ́ kəm-m tò go-tɨ lé, to ta lə kadɨ mꞌa̰y ngɔdɨ lə-m kin rə́tə́tə́ ngangɨ kagɨ-tɨ [kɨ̀ rɔnəl] rəm, to ta lə kadɨ mꞌtɔl ta kullə kɨ́ ꞌƁaɓe Jeju adɨ-m lé tɔ: Adɨ to ta lə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ ramajɨ lə Lubə†.»

25 «Ngà, ooi bè, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, sə̰i lay kɨ́ mꞌdəə dan-si-tɨ mꞌndó-si ta kɨ́ dɔ kɔ̰ɓe-tɨ [lə Lubə] kinlé, a koo-i takəm-m gogɨ rangɨ al ngá. 26 Gin-é kin ɓá ɓone mꞌidə-si-né ta rəsɨ mꞌpanè: Sə̰i lay kin ya ta məsɨ-si goto dɔ-m-tɨ. 27 Kdɔ ta lə kɔjra-je lə Lubə lé ma̰ mꞌidə-si lay tingə, ḛ kɨ́ mꞌɓɔyɔ sə-si dɔ-é ya goto. 28 ꞌTɔsi kəm-si dɔ rɔ-si sə̰i-tɨ ya rəm, ɓá dɔ kosɨ batɨ-je-tɨ lay kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ində-si dan-dé-tɨ kadɨ indəi kəm-si go-dé-tɨ lé rəm tɔ. Kadɨ ꞌtoi njékul njékəwna̰-je lə Lubə kɨ́ ḛ ya ndogɨ-dé kɨ̀ takul məsɨ-é ḛ ya. 29 Mꞌgə majɨ kɨ́ lokɨ mꞌa kɔw lé, jagɨm-je kɨ́ majɨ al dꞌa kandɨ mbunə̰-si-tɨ, dꞌa koo kəmtondoo lə kosɨ batɨ-je kinlé al. 30 Rəm ɓá dan-si sə̰i-tɨ ya kàrè, dow-je kɨ́ dan-tɨ-je dꞌa kḭ kdɔ pa ta-je kɨ́ majɨ al majɨ al kədɨ-né njéndó né-je kɔr-dé-né kungɨ-dé go-dé-tɨ. 31 Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ, adi mḛḛ-si ole dɔ-tɨ tokɨ asɨ ɓal mutə bè, ə́ kada al rəm ndɔɔ al rəm ya, mꞌndəjɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ taá-taá kɨ̀ man nɔ̰ kəm-m-tɨ.»

32 «Ngà kɨ́ nè kinlé, mꞌungɨ-si mḛḛ ji Lubə-tɨ rəm, mꞌin̰ə-si mḛḛ ta-tɨ liə kɨ́ to ta ramajɨ, kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ ɔw sə-si kɨ kete-kete mḛḛ kadmee-tɨ lə-si, ɓá à kadɨ nédɔji dow-je kɨ́ dꞌaa njay rəm tɔ. 33 Ɓo là, əse lɔr əse ɓo kubɨ-je lə dow madɨ ra-m al. 34 Sə̰i ya kàrè, ꞌgəi kɨ́ to ji-m kɨ́ tò kin ɓá adɨ-m né-je kɨ́ mḛḛ-m ge rəm, adɨ mꞌadɨ madkullə-je lə-m né-je kɨ́ mḛḛ-dé ge rəm tɔ.‡ 35 Ndɔ-é ndɔ-é ya mꞌidə-si mꞌpanè: Tò kadɨ a rai kullə bè tɔ ɓá a rai-né kɨ̀ njéndoo-je, ə kadɨ mḛḛ-si ole dɔ ta-je-tɨ lə ꞌƁaɓe Jeju, kɨ́ ḛ ya kɨ̀ dɔ-é pa panè: “Kadɨ né dow lé majkur-é itə kində ji taa-né né!”» 36 Lokɨ Pol pa ta bè adɨ-dé lé, ḛ ɔsɨ məkəjɨ-é nangɨ ɓá pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-dé lay. 37 Rəmə dḛ lay ꞌnɔ̰ ə dꞌungɨ-na̰ mindɨ Pol-tɨ dꞌuwə-é kɨ kàdɨ̀-dé-tɨ ꞌra-é lapiya. 38 Né ya kɨ́ mḛḛkɔ̰̀ ra-dé-né n̰a̰ lé, to ta lə kidə kɨ́ Pol idə-dé panè dꞌa koo takəm-nꞌḛ̀ gogɨ rangɨ al ngá kin. Go-tɨ, dḛ ꞌdan-é dꞌɔw siə njal ta bato-tɨ.

21

Kɔw Pol ɓebo Jorijalḛm-tɨ

1 Lokɨ jꞌin̰ə-na̰ sə-dé ngá rəmə, jḛ jꞌal mḛḛ bato-tɨ, jꞌɔw njururu mḛḛ ɓebo Kosɨ-tɨ. Lo aa go-tɨ, jꞌɔw Rodɛsɨ kɨ́ to dɔnangɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ, ngá ɓá jꞌḭ tin jꞌɔw mḛḛ ɓebo Patara-tɨ. 2 Lokɨ jꞌingə bato madɨ kɨ́ isɨ ɔw mḛḛ ɓebo Penisi-tɨ lé, jḛ jꞌal mḛḛ-é-tɨ jꞌɔw. 3 Beɓa lokɨ jꞌɔw jꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ dɔnangɨ Siprə-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ rəmə, jꞌin̰ə ɓe lé dɔji gəl, ə jꞌɔw dɔ-ji kɨ dɔnangɨ Siri-tɨ bè. Ə jꞌɔw jꞌur nangɨ ɓebo Tir-tɨ, kɨ́ to lo kɨ́ tò kadɨ dꞌa kɔr né-je kɨ́ mḛḛ bato-tɨ nangɨ titɨ. 4 Lokɨ jꞌingə njéndó né-je lo-é-tɨ kinlé, jḛ jꞌisɨ sə-dé ndɔ siri. Ndil kɨ́ aa njay ɔsɨ-dé, adɨ dꞌidə Pol kadɨ ɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ al. 5 Bè ya kàrè lokɨ ndɔ kisɨ-ji rɔ-dé-tɨ tingə ngá lé, jḛ jꞌusɨ dɔrəbɨ-tɨ. Rəmə dḛ kɨ̀ ne-dé-je kɨ̀ ngan-dé-je lay ya ꞌdan-ji ꞌree sə-ji njal gidɨ ɓebo-tɨ. Jḛ jꞌɔsɨ məkəjɨ-ji nangɨ ngangɨ ba-tɨ, jꞌpa ta kɨ̀ Lubə. 6 Go-tɨ, jꞌra-na̰ lapiya ɓəy ngá ɓá, jḛ jꞌal mḛḛ bato-tɨ lé, ə njédan-ji-je lé kàrè ꞌtəl kɨ ɓee-je lə-dé gogɨ tɔ. 7 Lokɨ jꞌin̰ə rəbɨ kɨ́ mani lé, jꞌḭ ɓebo Tir-tɨ jꞌɔw ɓebo Tolemayisɨ-tɨ. Jꞌra lapiya njékadmḛḛ-je kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé, ə jꞌisɨ sə-dé ndɔ káre. 8 †Lo aa go-tɨ lé, jꞌɔw ɓebo Sejare-tɨ. Lokɨ jꞌtḛḛ Sejare lé, jꞌɔw ɓe lə Pilipɨ kɨ́ to njèkilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ, ə jꞌtò rɔ-é-tɨ. Pilipɨ lé, to kɨ́ káre dan dow-je-tɨ kɨ́ siri kɨ́ ndɔkɨ ꞌmbətɨ-dé mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ*. 9 Ḛ ɔw kɨ̀ ngan-je kɨ́ dené sɔ kɨ́ ꞌtaa ngɔw al ə ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ. 10 †Lokɨ jꞌisɨ tin asɨ ndɔ n̰a̰ lé, dow káre kɨ́ ri-é lə Agabusɨ kɨ́ to njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ, ḭ dɔnangɨ Jude-tɨ ree ingə-ji nɔ̰ɔ̰. 11 Rəmə ḛ un ndaá dɔɔ ɓədɨ lə Pol, dɔ-né ji-é kɨ̀ nja-é ḛ ya ə panè: «Yən, ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay pa ə́n: Dingəm kɨ́ ndaá dɔɔ ɓədɨ kin to kɨ́ ꞌliə lé, jipɨ-je dꞌa kuwə-é, tɔ́-é njim-njim ɓebo Jorijalḛm-tɨ tana̰ bè tɔ, ngá ɓá dꞌa kilə-é ji dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al.» 12 Go ta-je-tɨ kinlé, jḛ kɨ̀ njékadmḛḛ-je kɨ́ Sejare jꞌnɔ̰ ta Pol-tɨ kadɨ ɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ al. 13 Ngà Pol ilə-tɨ panè: «Kdɔ ri ə́ ꞌnɔ̰i ɔri-né tɔ́gɨ-m gogɨ bè wa? Ma̰ lé, mꞌisɨ dɔ nja-m-tɨ kdɔ kadɨ ꞌtɔ́-m njim-njim par al, ngà mꞌisɨ dɔ nja-m-tɨ kadɨ mꞌɔw mꞌoy ɓebo Jorijalḛm-tɨ kdɔ ta lə ꞌƁaɓe Jeju.» 14 Lokɨ ḛ adɨ ta-je lə-ji kin ra kullə rɔ-é-tɨ al lé, jḛ jꞌa̰ dɔ-tɨ njángɨ al ya tɔ. Ngà jꞌpanè: «Kadɨ ꞌƁaɓe ɔjɨ ndigɨ liə!»

15 Go ndɔ-je-tɨ kinlé, lokɨ jꞌra go né-je lə-ji rəmə, jḛ jꞌɔw mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 16 Njéndó né-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ɓebo Sejare-tɨ kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ, dꞌɔw sə-ji tɔ. Dḛ dꞌɔw sə-ji adɨ jꞌtò rɔ Mɨnasɔ̰-tɨ kɨ́ to njéndó né kɨ́ kete low nṵ. Ḛ to dow kɨ́ dɔnangɨ Siprə-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ.

Kingə-na̰ lə Pol-je kɨ̀ Jakɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ

17 Lokɨ jꞌtḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, njékadmḛḛ-je dꞌuwə-ji kɨ rɔ-dé-tɨ kɨ̀ rɔnəl. 18 Lo aa go-tɨ, Pol ɔw sə-ji natɨ rɔ Jakɨ-tɨ,† lo kɨ́ ꞌngatɔ́gɨ-je lay ya ꞌkəw-na̰ titɨ tɔ.‡ 19 Lokɨ Pol ra-dé lapiya ngà rəmə, né-je kɨ́ Lubə ra dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ̀ takul kullə liə lé, ḛ ɔr-dé poy-é kɨ̀ bar-é bar-é. 20 Lokɨ dꞌoo ta-je liə kin bè lé, dḛ dꞌɔsɨ gajɨ Lubə, ɓá go-tɨ dꞌidə Pol ꞌpanè: «Ngonkɔ̰-ji kɨ́ majɨ, ꞌoo jipɨ-je ɓudɔgɨ dɔgɨ lo n̰a̰ ya dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju rəm, lay lə-dé ya dꞌa̰ dɔ ndukun-tɨ lə Moiyijɨ kɨ̀ rɔ-dé kɨ́ tungə pilingɨ rəm. 21 Ya rəmə, dow-je dꞌidə-dé ta kɨ́ dɔ-i-tɨ ꞌpanè: Néndó lə-i ɔsɨ jipɨ-je lay kɨ́ dꞌisɨ dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kadɨ ꞌtəl gidɨ-dé dꞌadɨ ndukun lə Moiyijɨ rəm, kadɨ dꞌijə ganjangɨ ngan-dé-je al rəm, ɓá kadɨ ꞌtəl rɔ-dé go nékoɓe-tɨ lə jipɨ-je lé al rəm tɔ. 22 Ngà jꞌa rai ban wa? Kdɔ ta kɨ́ rá-tɨ ya kàrè [lokɨ kosɨ dow-je dꞌa kəw-na̰ lé] dꞌa koo kɨ́ i ꞌree nè ya ə́n. 23 Beɓa ꞌra nè kɨ́ jꞌa kidə-i kin. Dingəm-je sɔ kɨ́ dꞌun mindɨ-dé dɔ né madɨ-tɨ dꞌadɨ Lubə dꞌisɨ dan-ji-tɨ nè.§ 24 Ɔr-dé go-i-tɨ, ə ꞌra nékoɓe kɨ́ sɔbɨ dɔ kaa rɔ njay lə-i rəm, kɨ́ sɔbɨ dɔ kaa rɔ njay lə-dé rəm, ɓá ugə dɔ-dé adɨ ꞌndisə dɔ-dé rəm tɔ. Bè kdɔ kadɨ dow-je lay ꞌgə kɨ́ ta-je kɨ́ dɔ-i-tɨ kɨ́ ɔw mbuu kinlé, to ta-je kɨ́ kare rəm, ɓá kadɨ ꞌgə kɨ́ i lé, ya kàrè ꞌtəl rɔ-i go ndukun-tɨ lə Moiyijɨ majɨ rəm tɔ. 25 †Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ jipɨ-je al kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju lé, jꞌndàngɨ mbete jꞌadɨ-dé jꞌidə-dé-né kadɨ da̰-je kɨ́ dow-je ꞌtɔl ꞌpole-né magɨ-je lé, dꞌa kuso al rəm, kadɨ dꞌa kuso məsɨ da̰ al rəm, dꞌa kuso da̰ kɨ́ oy yo kuburu al rəm, ɓá kadɨ dꞌɔgɨ rɔ-dé ra kaya rəm tɔ.*»

26 Lo aa go-tɨ, Pol ɔr dingəm-je kɨ́ sɔ lé ɔw sə-dé, adɨ ḛ rəm, dḛ rəm ya dꞌaa rɔ-dé ngá ɓá, ḛ ɔw takəy-tɨ lə Lubə, kdɔ kidə njégugné-je, ndɔ kɨ́ gin kaa rɔ lə-dé à gangɨ-né, kadɨ ná̰-ná̰ dan-dé-tɨ ree kɨ̀ kadkare liə adɨ Lubə.

Dꞌuwə Pol

27 Lokɨ nà̰y n̰a̰ al kadɨ ndɔ kɨ́ siri lé goto rəmə, jipɨ-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dꞌḭ dɔnangɨ Aji-tɨ dꞌoo Pol mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə lé, dḛ ꞌsulə kosɨ dow-je adɨ dꞌuwə-é. 28 Ə ꞌtur kəə ꞌpanè: «Sə̰i Israyel-je, reei ori kàdɨ̀-ji ɓoo! Yən, dingəm kɨ́ njèndó né dow-je lay ya kɨ̀ lo-lo, pa-né ta kɨ́ majɨ al majɨ al dɔ Israyel-je-tɨ rəm, dɔ ndukun-tɨ lə Moiyijɨ rəm, ɓá dɔ kəy-tɨ lə Lubə kin rəm lé, ḛ ə a̰ an. Ḛ ɔw mbing ya ree kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto grɛkɨ-je mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə. Ḛ ra lo kɨ́ aa njay kin kɨ lo kɨ́ kɔgɨ kare.» 29 †Dḛ pa ta kin bè kdɔtalə Tropim kɨ́ to dow kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ lé, dꞌoo-é kɨ̀ Pol mḛḛ ɓebo-tɨ. Beɓa ꞌgɨr kɨ́ Pol ɔw siə mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə. 30 Dow-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lay ya dꞌɔw dɔ-na̰-tɨ wúr wùr ə dow-je dꞌḭ kɨ̀ lo-lo ya tətɨ-na̰ yipɨ dꞌa̰y kɨ lo-é-tɨ. Dḛ dꞌuwə Pol mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə, ꞌndɔr-é dꞌɔw siə ndaa-tɨ rəmə, tajinatɨ nè ya dꞌutɨ tarəbɨ-je. 31 Lokɨ ꞌsangɨ kadɨ ꞌtɔl Pol lé, dow-je kɨ́ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lay ya dꞌɔw dɔ-na̰-tɨ wúr wùr adɨ ta-é usɨ mbi njèkun dɔ kutɨ asgar-je-tɨ kɨ́ ɓudɔgɨ. 32 Rəmə lo-é-tɨ nè ya, ḛ rəm, asgar-je rəm, ɓá njékun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu ɓu, dꞌubə nangɨ dꞌḭ dꞌa̰y dꞌɔw kɨ rɔ dow-je-tɨ lé. Lokɨ dow-je kinlé, dꞌoo njèkun dɔ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ kin rəm, dꞌoo asgar-je rəm lé, ꞌtaa koo ta tində-tɨ kɨ́ dꞌa̰ ꞌtində Pol lé ngá. 33 Beɓa njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé, ɔtɨ kɨ rɔ Pol-tɨ uwə-é ə un ndu kadɨ dꞌilə-é sil gidɨ joo. Go-tɨ, ḛ dəjɨ ta panè: Dingəm kinlé to ná̰ wa? Ə ri ɓá ḛ ra wa? 34 Ngà dan kosɨ dow-je-tɨ lé, dow-je kɨ́ ná̰-je ꞌtur kɔɔl ꞌpanè: Ḛ ra né kɨ́ bè kin. Rəmə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè: Ḛ ra né kɨ́ bè kin tɔ. Ta-je kɨ́ ꞌpa yó-je kɨ nè-je kinlé, ra adɨ ta kɨ́ njururu bè ya njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé, ingə al. Beɓa ḛ un ndu kadɨ dꞌɔw kɨ̀ Pol mḛḛ ndògɨ bɔr-tɨ lə-dé. 35 Lokɨ Pol ree tḛḛ ɗigɨ lo njiyə-je-tɨ lé, asgar-je dꞌun-né nɔngɨ taá, kdɔtalə kosɨ dow-je dꞌɔw siə pɨr-pɨr pɨr-pɨr. 36 Kosɨ dow-je ya dꞌul-na̰ go-é-tɨ mbuu, kɨ̀ kəə ta-dé-tɨ taá-taá ꞌpanè: «Adɨ jꞌtɔli-é kɨ tɔl ya!»

Pol pa ta dɔ rɔ-é-tɨ

Knj 9:1-19; 26:9-20; Gal 1:11-16; 1Ti 1:12-17

37 Lokɨ dꞌɔw kadɨ Pol andɨ lo-tɨ lə asgar-je lé rəmə, ḛ dəjɨ njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé panè: «Se i a kadɨ-m tarəbɨ kadɨ mꞌpa ta káre wa?» Beɓa ḛ dəjɨ-é panè: «I ꞌgə ta Grɛkɨ wa? 38 I lé ꞌto dow kɨ́ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ, kɨ́ ngɔsnè ya ɓəy ə́ ɔy bɔkaya-je ɓudɔgɨ lo sɔ ɔw sə-dé diləlo-tɨ, sulə-dé kadɨ ꞌra dɔnga̰ lé al wa?» 39 Pol panè: «Ma̰ mꞌto jipɨ kɨ́ dꞌojɨ-m ɓebo Tarsɨ-tɨ, dɔnangɨ Silisi-tɨ, mꞌto ngon njèɓe kɨ́ ɓebo-tɨ kɨ́ ri-é ɓa n̰a̰. Kɔgri ya, adɨ-m tarəbɨ mꞌpa ta mꞌadɨ kosɨ dow-je.» 40 Njèkun dɔ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé, in̰ə tarəbɨ adɨ-é. Beɓa Pol al dɔ ɗigɨ lo njiyə-je-tɨ yəkɨ ji-é ta dow-je-tɨ, adɨ lo tò ndingɨ, ngá ɓá pa sə-dé ta kɨ̀ ta əbrə panè:

22

1 «Ngankɔ̰-m-je kɨ̀ bɔbɨ-m-je, ꞌyəli mbi-si ooi-né ta kɨ́ ngɔsnè mꞌɔw kɨ̀ pa kdɔ pa-né ta dɔ rɔ-m-tɨ kin.» 2 Lokɨ dꞌoo kɨ́ Pol pa ta kɨ̀ ta Əbrə rəmə, lo təl pa doy ta madɨ-é-tɨ ya ɓəy, ngá ɓá Pol panè: 3 †«Ma̰ lé mꞌto jipɨ, dꞌojɨ-m ɓebo Tarsɨ, dɔnangɨ Silisi-tɨ, ngà dꞌotɨ-m ɓebo Jorijalḛm-tɨ nè ya rəm, Gamaliyɛl ndó-m né-je kɨ́ ɔw go-na̰-tɨ berere-berere kɨ̀ ndukun lə ka-ji-je rəm, ɓá kullə lə Lubə kàrè rɔ-m tungə-tɨ pilingɨ titɨ kɨ́ sə̰i lay a̰i-né ɓone kin bè ya tɔ.* 4 †Dow-je kɨ́ njékun go néndó lə Jeju lé, mꞌulə kəm-dé ndoo n̰a̰. Mꞌadɨ ꞌtɔ́ dingəm-je kɨ̀ dené-je njim-njim dꞌungɨ-dé dangay-tɨ. 5 Burə dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je lay ya ꞌgə sə-m go-é majɨ. Kdɔ lokɨ mꞌisɨ mꞌɔw Damasɨ lé, dḛ ꞌndàngɨ mbete-je dꞌadɨ mꞌɔw-né madɨ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ dꞌisɨ nṵ. Mꞌɔw kdɔ kadɨ mꞌtuwə njékadɨ mḛḛ-dé Jeju kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ ɓebo Damasɨ-tɨ, mꞌtɔ́-dé njim-njim mꞌree sə-dé ɓebo Jorijalḛm-tɨ, kdɔ kadɨ dꞌadɨ-dé kɔ̰̀.†»

Pol ɔr poy kadɨ kɨ́ adɨ mḛḛ-é Jeju

Knj 9:1-19; 26:12-18

6 «Ta kɨ́ kàdɨ̀ a̰ jam dɔ ɓe-tɨ, lokɨ mꞌa̰ dɔ rəbɨ-tɨ, mꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓebo Damasɨ rəmə, tajinatɨ nè ya, londógɨ kɨ́ n̰a̰ ya ndógɨ ḭ dɔra̰-tɨ ree gəə dɔ-m sipɨ. 7 Adɨ mꞌtḛḛ mꞌusɨ nangɨ rəmə, mꞌoo ndi dow pa sə-m ta panè: “Sol, Sol, kdɔ ri ɓá ꞌulə kəm-m ndoo bè wa?” 8 Ma̰ mꞌilə-é-tɨ mꞌpanè: “I to ná̰ wa, ꞌƁaɓe?” Mꞌoo ndi dow lé, təl ilə-m-tɨ panè: “To ma̰ Jeju, dow kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ kɨ́ ꞌisɨ ꞌulə kəm-m ndoo lé ya.” 9 Dow-je kɨ́ dꞌɔw sə-m, dꞌoo lo kɨ́ ndógɨ lé majɨ ya, ngà ndi dow kɨ́ ꞌpa sə-m ta lé ɓá dꞌoo al. 10 Ma̰ mꞌdəjɨ-é mꞌpanè: “ꞌƁaɓe, ri ɓá tò kadɨ mꞌra wa?” Beɓa ꞌƁaɓe ilə-m-tɨ panè: “Ḭ taá ꞌɔw ɓebo Damasɨ-tɨ ə tin ya dꞌa kidə-i né lay kɨ́ tò kadɨ ꞌra.” 11 Ngà lo kɨ́ ndógɨ lé ya, ra adɨ kəm-m oo lo al, adɨ dḛ kɨ́ dꞌa̰ sə-m lé, ngá ɓá dꞌuwə ji-m ꞌndɔr-m dꞌɔw sə-m ɓebo Damasɨ-tɨ.»

12 «Dingəm káre bè kɨ́ ri-é lə Ananiasɨ ə to dow kɨ́ njèkilə kujɨ dɔ ndukun-tɨ lə Lubə rəm, ɓá to dow kɨ́ jipɨ-je lay kɨ́ dꞌisɨ ɓebo Damasɨ-tɨ ꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ majɨ n̰a̰ rəm, 13 ɓá ree rɔ-m-tɨ ə idə-m panè: “Ngonkɔ̰-m Sol, ꞌtḛḛ kəm-i ꞌoo lo.” Rəmə tajinatɨ nè ya, kəm-m oo lo adɨ mꞌoo-é. 14 Ḛ təl pa ɓəy panè: “Lubə lə ka-ji-je uwə dɔ-i kete kdɔ kadɨ ꞌgə ndigɨ liə, kdɔ kadɨ ꞌoo njèra né kɨ́ njururu rəm, ɓá kdɔ kadɨ ꞌoo ta-je kɨ́ ta-é-tɨ kɨ̀ mbi-i rəm tɔ. 15 Né-je kɨ́ ꞌoo kɨ̀ kəm-i rəm, ta-je kɨ́ ꞌoo ta-é-tɨ kɨ̀ mbi-i rəm kinlé, i ɓá ꞌa to njèkɔr go-é kadɨ dow-je lay dꞌoo. 16 Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, ri ɓá ꞌa̰ ꞌngəbɨ ɓəy wa? Ḭ taá ꞌnɔ̰ ɓa ꞌƁaɓe, kadɨ-é togɨ majal-je lə-i kɔgɨ adɨ-i ə kadɨ ꞌra-i batḛm.”»

Pol ɔr go kulə kɨ́ Lubə ulə-é rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al

17 Lokɨ mꞌtəl mꞌree ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ, ɓá mꞌisɨ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə mḛḛ kəy-tɨ liə rəmə, né ra-m tokɨ nḭ bè, 18 ə mꞌoo ꞌƁaɓe idə-m panè: «ꞌƆdɨ rɔ-i, ꞌtḛḛ lɔw kɔgɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, kdɔtalə ta kɨ́ dɔ-m-tɨ kɨ́ ꞌa pa lé, dow-je kɨ́ mḛḛ ɓe-tɨ kin dꞌa taa al.» 19 Beɓa mꞌtəl mꞌilə-é-tɨ mꞌpanè: «ꞌƁaɓe, dḛ ya kàrè ꞌgə majɨ kɨ́ ma̰ lé, ndɔkɨ mꞌɔw mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je, mꞌadɨ ꞌtuwə dow-je kɨ́ dꞌadɨ-i mḛḛ-dé dꞌungɨ-dé dangay-tɨ rəm, ɓá mꞌadɨ ꞌtində-dé kɨ̀ ndəy rəm tɔ. 20 †Rəm lokɨ ndɔkɨ dꞌa̰ ꞌtɔl Etiyḛn kɨ́ to njèpata lə-i lé, mꞌa̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəm, mꞌndigɨ sə-dé dɔ-tɨ rəm, ɓá mꞌngəm kubɨ-je lə njétɔl-é-je rəm tɔ.» 21 Ngà ꞌƁaɓe idə-m panè: «ꞌƆw, mꞌa kulə-i sa̰y nṵ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al!»

Pol tɔjɨ rɔ-é kɨ́ nꞌto ngon njèɓe kɨ́ Rɔm

22 Lokɨ jipɨ-je dꞌoo ta lə Pol sar ꞌtḛḛ dɔ ta-tɨ kin rəmə, dꞌun ndi-dé kɨ taá ꞌpanè: «Kadɨ dow kɨ́ tana̰ bè kinlé, goto dɔnangɨ-tɨ nè! Tuwə kadɨ-é isɨ kɨ̀ dɔ-é taá al!» 23 ꞌTur kɔɔl rəm, ꞌtɔr kubɨ-je kɨ́ rɔ-dé-tɨ dꞌungɨ kɔgɨ rəm, ɓá dꞌɔy nangɨ ꞌsane kɨ taá-taá rəm tɔ. 24 Ngá ɓá njèkun dɔ kutɨ asgar-je ɓudɔgɨ lé, un ndu kadɨ dꞌɔw siə lo-tɨ lə asgar-je, ə kadɨ dꞌində-é ꞌdəjɨ-é-né ta, kdɔ kadɨ ꞌgə-né gin ta kɨ́ ꞌtur-né kəə dɔ-é-tɨ lé. 25 Lokɨ dꞌa̰ ꞌtɔ́ Pol kdɔ kində-é lé, ḛ idə njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu kɨ́ a̰ nɔ̰ɔ̰ panè: «Ngon njèɓe kɨ́ Rɔm kɨ́ ꞌgangɨ ta dɔ-é-tɨ al ɓəy lé, se to tó-é kadɨ indəi-é wa‡?» 26 Lokɨ njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu oo ta kinlé, ḛ ɔw rɔ njèkun dɔ asgar-je-tɨ kɨ́ ɓudɔgɨ lé, idə-é panè: «ꞌA ra ban ngá wa? Dingəm kinlé, to ngon njèɓe kɨ́ Rɔm lé ꞌoo ya!» 27 Beɓa njèkun dɔ asgar-je ɓudɔgɨ lé, ree rɔ Pol-tɨ dəjɨ-é panè: «Idə-m, i lé ꞌto ngon njèɓe kɨ́ Rɔm tɔ wa?» Pol ilə-é-tɨ panè: «Oiyo, mꞌto ngon njèɓe kɨ́ Rɔm.» 28 Rəmə njèkun dɔ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé, təl panè: «Ma̰ lé, mꞌun là n̰a̰ madɨ ɓá mꞌto-né ngon njèɓe kɨ́ Rɔm.» Ngà Pol panè: «Ma̰ lé, mꞌto ngon njèɓe kɨ́ Rɔm kɨ́ kojɨ-tɨ!» 29 Beɓa tajinatɨ nè ya, dḛ kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ kində Pol lé ꞌtɔr ɓədɨ-dé, ɓá njèkun dɔ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé kàrè, lokɨ ḛ gə kɨ́ to ngon njèɓe kɨ́ Rɔm ya ɓá nꞌadɨ ꞌtɔ́-é lé, ḛ ɓəl n̰a̰ tɔ.

Pol a̰ nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je

30 Lo aa go-tɨ, njèkun dɔ asgar-je ɓudɔgɨ lé, ndigɨ kadɨ nꞌndər gin ta lə Pol majɨ nꞌoo se ri ɓá jipɨ-je dꞌilə-né ta dɔ-é-tɨ wa. Beɓa ḛ adɨ ꞌtutɨ Pol, ngá ɓá un ndu adɨ ꞌɓa njékun dɔ njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je kadɨ dꞌingə-na̰. Go-tɨ, ḛ adɨ ꞌree kɨ̀ Pol dꞌində-é dan-dé-tɨ.

23

1 Pol adɨ kəm-é tò kɨ dɔ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je gə́rə́rə́, ɓá idə-dé panè: «Ngankɔ̰-m-je, panjiyə-m kɨ rɔ Lubə-tɨ lé, mḛḛ-m kɨ̀ ndḛ bè ya kàrè uwə-m kɨ̀ ta dɔ-tɨ al ya sar ɓone.» 2 Rəmə Ananiasɨ kɨ́ burə dɔ njégugné-je lə Lubə un ndu adɨ dow-je kɨ́ dꞌa̰ mbɔ́-é-tɨ ngɔsi kadɨ dꞌində ta-é. 3 Beɓa Pol idə-é panè: «I kɨ́ ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ ndogɨ bɔr kɨ́ ꞌra kɨ̀ pɔ̰ dꞌadɨ nda kin bè kinlé, i ɓá Lubə à kində-i*†! I isɨ lo kin-tɨ kdɔ gangta dɔ-m-tɨ kɨ́ go ndukun-tɨ lə Lubə rəmə, i ꞌnədɨ ndukun ə ꞌun ndu kadɨ dꞌində-m!» 4 Ngà dḛ kɨ́ dꞌa̰ lo-é-tɨ lé, dꞌidə-é ꞌpanè: «I ꞌtajɨ burə dɔ njégugné-je lə Lubə!» 5 Beɓa Pol ilə-dé-tɨ panè: «Ngankɔ̰-m-je, mꞌgə to kɨ́ ḛ to burə dɔ njégugné-je lə Lubə al. Kdɔ mbete kɨ́ aa njay panè: “ꞌA pa ta kɨ́ majɨ al dɔ ꞌboy-tɨ kɨ́ dɔ gin dow-je-tɨ lə-i al‡!”»

6 †Pol gə kɨ́ dan ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je lé, Sadusi-je dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ rəm, ɓá Parisi-je kàrè dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ rəm tɔ. Beɓa ḛ ur kəə nɔ̰̀-dé-tɨ panè: «Ngankɔ̰-m-je, ma̰ lé, mꞌto Parisi rəm, ɓá mꞌto ngon kojɨ Parisi-je rəm tɔ. To ta lə nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔsɨ kɨ́ dow-je dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ, ɓá ꞌgangɨ-né ta dɔ-m-tɨ kin.» 7 Ḛ pa ta kinlé ilə nangɨ al ya ɓəy rəmə, Parisi-je kɨ̀ Sadusi-je ꞌgakɨ-na̰ adɨ ꞌgángɨ-na̰ lo joo. 8 †Sadusi-je lé dḛ ꞌpanè tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ goto rəm, malayka-je ꞌgoto rəm, ɓá ndil kàrè goto rəm tɔ; ngà Parisi-je rəmə dꞌində mḛḛ-dé dɔ né-je-tɨ kin lay tɔ.§ 9 Né kin ra adɨ ꞌsingə dɔ-na̰-tɨ sokro. Njéndó dow-je ndukun-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan Parisi-je-tɨ dꞌḭ taá ꞌnajɨ ta kɨ̀ tɔ́gɨ-dé ə ꞌpanè: «Né madɨ kɨ́ majɨ al káre ya kàrè jḛ jꞌingə rɔ dingəm-tɨ kanlé al. Dɔmajɨ ə to ndil, al rəmə malayka ɓá idə-é ta wa ə́n!» 10 Tanajɨ lé, nga̰ n̰a̰ adɨ njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé, ɓəl panè dꞌa kḭ gángɨ Pol dana̰ bɛtɨ-bɛtɨ. Beɓa ḛ un ndu adɨ asgar-je kadɨ dꞌur dan kosɨ dow-je-tɨ dꞌɔr Pol ji-dé-tɨ dꞌɔw siə lo-tɨ lə-dé dḛ asgar-je lé. 11 Ndɔ-é-tɨ kinlé ndɔɔ rəmə, ꞌƁaɓe tḛḛ dɔ Pol-tɨ idə-é panè: «ꞌUwə rɔ-i nga̰! Gangɨ-é kɨ́ i ꞌpa-né ta lə-m Jorijalḛm-tɨ kinlé, ꞌɔw ɓebo Rɔm-tɨ kàrè ꞌpa bè ya tɔ ɓane.»

Jipɨ-je dꞌɔjɨ-na̰ ta kɨ́ majɨ al dɔ Pol-tɨ

12 Lo aa kɨ́ ndɔge lé, jipɨ-je dꞌɔjɨ-na̰ ta kɨ́ majɨ al ndil Pol-tɨ ə dꞌubɨ rɔ-dé dɔ-tɨ ꞌpanè, nꞌa ka̰yi man al rəm, nꞌa kusoi né al rəm ya kadɨ nꞌtɔli Pol mɔkɨ tá. 13 Dow-je kɨ́ dꞌɔjɨ-na̰ ta kɨ́ majɨ al dɔ Pol-tɨ lé, kɔr-dé tɔy kɔrsɔ. 14 Dḛ dꞌɔw dꞌingə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je dꞌidə-dé ꞌpanè: «Jḛ lé, jꞌadɨ rɔ-ji, ə jꞌubɨ rɔ-ji dɔ-tɨ, kadɨ né à kɔdɨ ta-ji al ya sar kadɨ jꞌtɔl Pol mɔkɨ tá. 15 Beɓa kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, ꞌadi ta-si asɨ-na̰ kɨ̀ ꞌboy-je kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je ə indəi nɔ̰ɔ̰ njèkun dɔ kutɨ asgar-je-tɨ kɨ́ ɓudɔgɨ kadɨ-é ree kɨ̀ Pol nɔ̰̀-si-tɨ, rəmə ꞌrai titɨ-na̰ né kɨ́ ꞌndigi ndəri gin ta lə Pol lé majɨ kdɔ koo bè. Ngà jḛ tɔ rəmə, jꞌisɨ pèrèrè kdɔ kadɨ, lokɨ Pol isɨ ree lé, jꞌgangɨ-é jꞌtɔl-é kɔgɨ.»

16 Ngà lokɨ, ngon lə kɔ̰nan Pol-je oo ta lə gangɨ kɨ́ dꞌɔjɨ kdɔ gangɨ-é lé rəmə, ɔtɨ ɔw lo-tɨ lə asgar-je, ilə ta lé mbi Pol-tɨ. 17 Lokɨ Pol oo ta kin bè lé, ḛ ɓa kɨ́ káre dan njékun dɔ kutɨ asgar-je-tɨ ɓu idə-é panè: «Basa kin, ɔw kɨ̀ ta madɨ kdɔ kidə njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ, ə́n ə́ ɔw siə rɔ-é-tɨ.» 18 Beɓa njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu adɨ basa lé, ɔtɨ ɔw siə rɔ njèkun dɔ kutɨ asgar-je-tɨ kɨ́ ɓudɔgɨ lé, ə idə-é panè: «Pol kɨ́ to dangay lé, ɓa-m ə dəjɨ-m kadɨ mꞌree kɨ̀ basa kin rɔ-i-tɨ, kdɔ ɔw kɨ̀ ta madɨ kadɨ ilə mbi-i-tɨ.» 19 Beɓa njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ, uwə ji basa lé, ɔr-é adɨ dꞌa̰ kɨ̀ kár-dé ɓá dəjɨ-é panè: «Ta ri ɓá ɔw-né kdɔ kilə mbi-m-tɨ wa?» 20 Basa lé idə-é panè: «Jipɨ-je dꞌadɨ ta-dé asɨ-na̰ kadɨ ꞌdəjɨ-i kadɨ bore ə adɨ ꞌree kɨ̀ Pol nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je-tɨ lə-dé, tokɨ né kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ sangɨ kdɔ koo ta kɨ́ njururu dɔ ta-tɨ liə lé bè. 21 Ngà i rəmə, kadɨ ꞌndigɨ sə-dé dɔ-tɨ al, kdɔ dow-je kɨ́ kɔr-dé à tɔy kɔrsɔ ya dꞌɔjɨ kdɔ gangɨ-é. Dowbé-je kinlé, dꞌadɨ rɔ-dé ə dꞌubɨ rɔ-dé dɔ-tɨ kadɨ nꞌusoi né al rəm, nꞌa̰yi man al ya sar kadɨ nꞌtɔli Pol mɔkɨ tá. Dḛ dꞌisɨ pèrèrè ngá, rəmə né kɨ́ ꞌngəbɨ lé, ꞌngəbɨ kadɨ ꞌilə mindɨ-i adɨ-dé ya par.» 22 Njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ, ndɔr mbi basa lé panè: Né-je kɨ́ i ꞌree ꞌɔr-m poy-é kinlé, ꞌpa adɨ dow kɨ́ rangɨ oo al. Go-tɨ, ḛ tubə basa lé, adɨ-é ɔw.

Dꞌulə kɨ̀ Pol dꞌadɨ Gubərnər Pelisɨ

23 Go-tɨ ɓəy ngá ɓá, njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé, ɓa dow-je joo kɨ́ ꞌto njékun dɔ asgar-je kɨ́ ɓu ɓu idə-dé panè: «Adi asgar-je ɓujoo rəm, asgar-je kɨ́ njésində-je kɔrsiri rəm, ɓá dḛ kɨ́ njémandangɨ-je ɓujoo dꞌisɨ pèrèrè, kdɔ kadɨ lokɨ kàdɨ̀ kɨ́ siri kɨ́ ndɔɔ asɨ rəmə dꞌɔw ɓebo Sejare-tɨ. 24 Kadɨ né kal lə Pol kàrè tò tɔ; kdɔ kadɨ ɔw siə kɨ̀ majɨ-é ya rɔ Gubərnər Pelisɨ-tɨ.» 25 Beɓa njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ lé, ndàngɨ mbete adɨ Gubərnər panè:

26 «Ma̰ Klodɨ Lisiyasɨ mꞌra-i lapiya i Pelisɨ kɨ́ ꞌto dow kɨ́ boy. 27 Jipɨ-je dꞌuwə dingəm kɨ́ mꞌulə siə madɨ-i kinlé, ə dꞌɔw kdɔ tɔl-é ɓá lokɨ mꞌoo ta-é kɨ́ ḛ to ngon njèɓe kɨ́ Rɔm lé, mꞌḭ ratɨ kɨ̀ asgar-je mꞌɔr-é-né ji-dé-tɨ. 28 Lokɨ mꞌndigɨ gə gin né kɨ́ dꞌilə-né ta dɔ-é-tɨ lé, mꞌɔw siə nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je. 29 Rəmə mꞌoo kɨ́ dꞌilə ta dɔ-é-tɨ kdɔ tanajɨ-je kɨ́ sɔbɨ dɔ ndukun lə-dé, ɓɨ ḛ ra né madɨ kɨ́ tuwə koy əse tuwə dangay al. 30 Lokɨ jipɨ-je dꞌisɨ dꞌində dɔ-é kadɨ ꞌtɔl-é ɓá mꞌoo ta-é rəmə, tajinatɨ nè ya mꞌulə siə madɨ-i, ə mꞌadɨ njékilə ta dɔ-é-tɨ-je lé ꞌgə tokɨ dow kɨ́ dꞌa səkɨ Pol ta-é-tɨ lé to i. [Oiyo n̰a̰.]»

Pol mḛḛ ɓebo Sejare-tɨ

31 Asgar-je ꞌtəl rɔ-dé go ndukun-tɨ kɨ́ dꞌadɨ-dé lé, adɨ ndɔɔ-ndɔɔ nɔ̰ɔ̰ ya dꞌɔw kɨ̀ Pol njal lo-tɨ lə asgar-je kɨ́ ɓebo Antipatrisɨ-tɨ. 32 Lokɨ lo aa lé, dḛ ꞌtəl kɨ lo kisɨ-dé-tɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ, ə dꞌin̰ə asgar-je kɨ́ njésində-je kadɨ dꞌun ta gajɨ rəbɨ lé kɨ̀ Pol. 33 Beɓa lokɨ ꞌree tḛḛ ɓebo Sejare-tɨ lé, asgar-je kɨ́ njésində-je dꞌadɨ mbete lé Gubərnər rəm, ɓá ꞌtɔjɨ-é Pol lé rəm tɔ. 34 Ḛ ndó mbete lé oo rəmə, dəjɨ panè se Pol lé to dow kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ rá wa? Lokɨ oo kɨ́ Pol to dow kɨ́ dꞌojɨ-é dɔnangɨ Silisi-tɨ rəmə panè: 35 Njékilə ta dɔ-i-tɨ-je dꞌa ree ɓá mꞌa koo ta kɨ́ ta-i-tɨ ɓəy. Go-tɨ, un ndu kadɨ dꞌɔw kɨ̀ Pol panata lə Erodɨ, ə dꞌində kəm-dé go-é-tɨ.

24

Pol a̰ logangta-tɨ nɔ̰̀ Gubərnər Pelisɨ-tɨ

1 Ndɔ mḭ go-tɨ ɓá, Ananiasɨ kɨ́ to burə dɔ njégugné-je lə Lubə, ḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ ree ɓebo Sejare-tɨ natɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌná̰-je kɨ́ dan ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ lə jipɨ-je rəm, kɨ̀ njègə pa ta gangɨ-né dɔ dow-je káre bè, kɨ́ ri-é lə Tɛrtulusɨ. Dḛ ꞌsəkɨ Pol nɔ̰̀ gubərnər Pelisɨ-tɨ*. 2 Lokɨ ꞌɓa Pol dꞌadɨ-é ree lé, Tɛrtulusɨ un kutɨ kɔr ta kdɔ kilə-né ta dɔ Pol-tɨ panè: «Kɨ̀ takul-i i Pelisɨ rəm, kɨ̀ takul gosɨ lə-i kɨ́ ꞌtəl-né gin né-je kdɔ ta lə majɨ lə gin dow-je kinlé, ɓá jꞌisɨ-né kɨ̀ lapiya kɨ́ ɔr njutɨ-njutɨ tin. 3 I Pelisɨ, dow kɨ́ boy n̰a̰, majɨ-je lay kɨ́ i ra lé, lo-je lay ya jꞌndigɨ sə-i dɔ-tɨ rəm, jꞌra-i oiyo dɔ-tɨ n̰a̰ rəm tɔ. 4 Kdɔ kadɨ jꞌuwə-i nangɨ n̰a̰ al lé, mꞌra-i kɔgri, kadɨ kɨ́ go mḛḛmajɨ-tɨ lə-i lé ya, ꞌyəl mbi-i ꞌoo-né ta-je kɨ́ jꞌa pa gɔjɨ ɗekse bè ya kadɨ-i kin. 5 Jꞌgə kɨ́ dingəm kinlé, tokɨ mɔ̰y kosɨ kɨ́ usɨ mḛḛ ɓe-tɨ bè. Ḛ sulə jipɨ-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay adɨ ꞌgángɨ-na̰ rəm, ḛ to njèkun dɔ kutɨ dow-je kɨ́ to njékɔr rɔ-dé-je kɨ́ ꞌɓa-dé dow-je kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ lé rəm, 6 ɓəy ɓá ɔw mbing ya sangɨ kadɨ nꞌtəl kəy lə Lubə né kɨ́ kɔgɨ kare rəm tɔ. Né kin ɓá jḛ jꞌuwə-é-né tin. [Jḛ jꞌndigɨ gangta dɔ-é-tɨ kɨ́ go ndukun-tɨ lə-ji ya, 7 ngà Lisiyasɨ kɨ́ to njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ ɓá ree tḛḛ rəmə, ta-é ji-ji-tɨ kɨ́ lə njètɔ́gɨ-tɨ kɨ́ n̰a̰. 8 Go-tɨ, ḛ un ndu adɨ njékilə ta dɔ Pol-tɨ kadɨ ꞌree siə nɔ̰̀-i-tɨ nè.]† Né-je lay kɨ́ jꞌtilə ta-é dɔ-é-tɨ kinlé, i ya kɨ̀ dɔ-i lokɨ ꞌa kulə kutɨ dəjɨ-é ta-je rəmə ꞌa gə majɨ.» 9 Jipɨ-je kàrè dꞌusɨ kutɨ Tɛrtulusɨ-tɨ ꞌpanè: Oiyo, gangɨ-é ya ə́n.

Pol pa ta dɔ rɔ-é-tɨ nɔ̰̀ gubərnər Pelisɨ-tɨ

10 Lokɨ gubərnər ra kəm-é idə-né Pol kadɨ pa ta lé, Pol un ta panè: «Mꞌgə majɨ kɨ́ i lé, ꞌto njègangta lə gin dow-je kinlé, asɨ ɓal-je n̰a̰ ngá, beɓa mꞌun-né ta kɨ̀ rɔ nga̰ kdɔ pa dɔ rɔ-m-tɨ tin. 11 Kɔw kɨ́ mꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ mꞌɔsɨ dɔ-m nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ lé, tɔy ndɔ dɔgɨ gidɨ-dé joo al ɓəy. To né kɨ́ i ya kàrè, ꞌa dəjɨ koo rəm. 12 Dow káre ya kàrè oo-m mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə əse mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je əse mḛḛ ɓebo-tɨ mꞌa̰ mꞌnajɨ ta kɨ̀ dow madɨ əse mꞌa̰ mꞌsulə dow-je al rəm. 13 Dow-je kinlé, né kɨ́ dꞌa ra kadɨ tɔjɨ kɨ́ ta-je kɨ́ ꞌtilə dɔ-m-tɨ kin, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya goto. 14 Né kɨ́ mꞌgə kɨ́ ra né ə́n: Ma̰ lé mꞌpole Lubə lə ka-ji-je kɨ̀ rəbɨ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ dḛ ꞌpanè to rəbɨ néndó kɨ́ ngɔm. Ma̰ mꞌadɨ mḛḛ-m né-je lay kɨ́ tò mḛḛ mbete ndukun-tɨ lə Lubə rəm, mḛḛ mbete-je-tɨ lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lé rəm tɔ. 15 Mꞌində mḛḛ-m dɔ Lubə-tɨ, tokɨ njéra né kɨ́ njururu, kɨ̀ njéra né kɨ́ njururu al dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ titɨ kɨ́ njékilə ta dɔ-m-tɨ-je lé kàrè, dꞌində-né mḛḛ-dé dɔ-tɨ kin bè ya tɔ.‡ 16 Gin-é kin ɓá ndɔ-je lay ya mꞌnagɨ-né rɔ-m kdɔ kadɨ mḛḛ-m uwə-m kɨ̀ ta nɔ̰̀ Lubə-tɨ al rəm, ɓá nɔ̰̀ dow-je-tɨ al rəm tɔ.»

17 †«Mꞌra ɓal-je n̰a̰ rangɨ ɓá mꞌtəl mꞌree, kdɔ kadɨ mꞌadɨ né njéndoo-je kɨ́ dan gin dow-je-tɨ lə-m rəm, ɓá kdɔ kadɨ mꞌadɨ kadkare Lubə rəm tɔ. 18 Gangɨ-é-tɨ kin ɓá lokɨ mꞌtɔl ta nékoɓe, kdɔ kadɨ mꞌaa-né rɔ-m lé, ngá ɓá jipɨ-je dꞌoo-m-né mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə, ɓɨ kosɨ dow-je dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-m, ɓá mꞌsulə-dé-né al§. 19 Jipɨ-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ kɨ́ dꞌoo-m lo ra né-tɨ kin, ɓá lé dꞌa ka̰ nɔ̰̀-i-tɨ kdɔ kilə ta dɔ-m-tɨ, tokɨ dꞌɔw sə-m kɨ ta madɨ nɔ̰ɔ̰. 20 Lé bè ya kàrè, dḛ kɨ́ dꞌa̰ nè kin ya kadɨ ꞌpa se lokɨ mꞌa̰ nɔ̰̀ ꞌboy-je-tɨ kɨ́ njégangta-je lə jipɨ-je lé, se ri kɨ́ majɨ al ə ta-é usɨ dɔ-m-tɨ adɨ dꞌoo wa? 21 †Kadɨ ta lə kəə kɨ́ mꞌa̰ dan-dé-tɨ mꞌur kinlé ya je bè tá ɔbɨ. Mꞌur kəə lé mꞌpanè: “To ta lə tɔsɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ, ɓá ꞌgangɨ-né ta dɔ-m-tɨ nɔ̰̀-si-tɨ tin.*”»

22 Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ néndó lə Jeju kinlé, Pelisɨ gə majɨ yə́rə́rə́. Beɓa ḛ ɔr ndɔ ra ta lé, ɔw-né ndɔ kɨ́ rangɨ-tɨ ə panè: «Lokɨ Lisiyasɨ kɨ́ njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓudɔgɨ à ree, ɓá mꞌa ndər gin ta lə-si majɨ koo ɓəy» 23 Go-tɨ, ḛ un ndu adɨ njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu kadɨ ində kəm-é go Pol-tɨ rəm, kadɨ in̰ə-é adɨ ra ndigɨ-je liə kɨ́ ꞌná̰-je sḛ-sḛ rəm, ɓá kadɨ in̰ə dow-je liə kadɨ ꞌree ꞌra siə-siə rəm tɔ.

Pelisɨ ɔjɨ ta kɨ̀ Pol

24 Asɨ ndɔ sḛ go-tɨ, Pelisɨ ree natɨ kɨ̀ ne-é Drusil kɨ́ to jipɨ, ə ulə kulə ɓa Pol. Beɓa lokɨ Pol ree lé, ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ Jeju Kristɨ adɨ Pelisɨ†. 25 Ngà lokɨ Pol un ta pa ɔdɨ-né rɔ né ra kɨ́ njururu rəm, ɔdɨ-né rɔ kore mḛḛ rəm, ɓá ɔdɨ-né rɔ ta kɨ́ gangɨ kɨ́ à ree rəm lé, Pelisɨ ɓəl n̰a̰ adɨ panè: «Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, ɔw lo lə-i ngá. Lokɨ mꞌingə dɔkaglo ɓá mꞌa ɓa-i ɓəy.» 26 Pelisɨ ində mḛḛ-é dɔ-tɨ kɨ́ Pol à kadɨ-nꞌḛ̀ là. Né kin ɓá taá-taá ya adɨ-é ree adɨ dꞌɔjɨ-né-na̰ ta ta tin. 27 Bè-bè ya ɓal joo tɔy rəmə Porkiyusɨ Pestusɨ ree ɔr-né tó Pelisɨ. Pelisɨ in̰ə Pol dangay-tɨ kdɔ nəl-né jipɨ-je.

25

Pol ndigɨ kadɨ Sejar ɓá gangta lə-nꞌḛ̀

1 Lokɨ Pestusɨ ree ra ndɔ mutə dɔnangɨ-tɨ kɨ́ à kɔ̰̀ ɓe dɔ-tɨ lé, ḛ ḭ ɓebo Sejare-tɨ ɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 2 Rəmə njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ̀ ꞌboy-je lə jipɨ-je ꞌree ꞌsəkɨ Pol rɔ-é-tɨ. 3 Dḛ ꞌdəjɨ-é kɨ̀ nɔ̰ kəm-dé-tɨ, kadɨ ra sə-dé majɨ ə adɨ ꞌtəl ꞌree kɨ̀ Pol ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ. Dowbé-je kinlé, ꞌra go rɔ-dé kadɨ ꞌgangɨ Pol rəbəə ꞌtɔl-é. 4 Beɓa Pestusɨ ilə-dé-tɨ panè: Pol lé, isɨ dangay-tɨ ɓebo Sejare-tɨ rəm, ɓá ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m kàrè nà̰y n̰a̰ al, kadɨ mꞌtəl mꞌɔw nɔ̰ɔ̰ tɔ ngá. 5 Ḛ ilə dɔ-tɨ ɓəy panè: «Kadɨ dow-je kɨ́ ꞌná̰-je kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ dꞌasɨ gakɨ dꞌɔw sə-m ɓebo Sejare-tɨ, ə́ kinə dingəm kinlé, ra né madɨ kɨ́ go rəbɨ-é-tɨ al nɔ̰ɔ̰ rəmə jè ꞌsəkɨ-é.» 6 Pestusɨ isɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ nɔ̰ɔ̰ adɨ tɔy ndɔ jinà̰y joo əse ndɔ dɔgɨ al ya təl ɔw ɓebo Sejare-tɨ gogɨ. Lokɨ ḛ ree tḛḛ Sejare-tɨ lé, lo aa go-tɨ ya ɔw isɨ logangta-tɨ ə un ndu adɨ dꞌɔw ꞌree kɨ̀ Pol. 7 Lokɨ Pol ree ya rəmə, jipɨ-je kɨ́ dꞌḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ lé, dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ-é sipɨ, ə ꞌtilə ta-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl n̰a̰ dɔ-é-tɨ, ya ngà né kɨ́ à tɔjɨ kɨ́ ta-je lə-dé kin, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé goto. 8 Beɓa Pol un ta pa dɔ rɔ-é-tɨ panè: «Ma̰ mꞌra né kɨ́ majɨ al mꞌɔsɨ-né ndukun lə jipɨ-je kɨ̀ ta al rəm, mꞌra né kɨ́ majɨ al mꞌɔsɨ-né kəy lə Lubə kɨ̀ ta al rəm, mꞌra né kɨ́ majɨ al mꞌɔsɨ-né ngar Sejar kɨ̀ ta al rəm tɔ.»

9 Pestusɨ ge kadɨ nꞌnəl jipɨ-je adɨ ilə Pol-tɨ panè: «Se i ꞌndigɨ kadɨ ꞌtəl ɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ gogɨ, kdɔ kadɨ ta kinlé, tokɨ gangɨ nṵ takəm-m-tɨ wa?» 10 Pol ilə-é-tɨ panè: «A tò bè al! Ma̰ mꞌa̰ logangta-tɨ lə ngar Sejar nè, adɨ lo kin-tɨ ya dꞌa gangta lə-m titɨ. Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ jipɨ-je lé, i ya kɨ̀ dɔ-i kàrè ꞌgə majɨ kɨ́ né kɨ́ majɨ al kɨ́ mꞌra sə-dé bè ya goto. 11 Kinə, mꞌra né madɨ kɨ́ njururu al nɔ̰ɔ̰ əse mꞌra né kɨ́ asɨ koy lé, mꞌa mbatɨ koy al. Ngà kinə ta-je kɨ́ dow-je ꞌtilə dɔ-m-tɨ kinlé to ta-je kɨ́ kare rəmə, dow kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ ilə-m ji-dé-tɨ goto. Ma̰ lé, mꞌge kadɨ ngar Sejar ya gangta lə-m.» 12 Beɓa Pestusɨ ɔjɨ ta kɨ̀ njéra siə kullə-je ə ree idə-é panè: «I ge kadɨ ngar Sejar ɓá gangta lə-i lé, ꞌa kɔw nɔ̰̀ ngar Sejar-tɨ nṵ ya tɔ.»

Pol a̰ nɔ̰̀ Agripa-tɨ kɨ̀ Berenisɨ

13 Asɨ ndɔ sḛ go-tɨ, ngar Agripa-je kɨ̀ Berenisɨ ꞌree ɓebo Sejare-tɨ kdɔ ra lapiya Pestusɨ*. 14 Dꞌisɨ tin ꞌra ndɔ n̰a̰ ɓəy. Beɓa Pestusɨ ɔr go ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ Pol idə ngar panè: «Pelisɨ in̰ə dingəm káre dangay-tɨ nɔ̰ɔ̰. 15 Ə dingəm-é lé, lokɨ mꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ rəmə, njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lə jipɨ-je ꞌsəkɨ-é, ə ꞌdəjɨ kadɨ tokɨ gangɨ ta dɔ-é-tɨ. 16 Ngà ma̰ mꞌilə-dé-tɨ mꞌpanè: Kújɨ ra-é lə dow-je kɨ́ Rɔm lé, tò bè al. Dḛ lé, ꞌa kadɨ dow kɨ́ dꞌilə ta dɔ-é-tɨ dḛ kɨ̀ njékilə ta dɔ-é-tɨ-je dꞌisɨ takəm-na̰-tɨ, kdɔ kadɨ dow kɨ́ dꞌilə ta dɔ-é-tɨ lé, ingə kəm lo pa-né ta dɔ rɔ-é-tɨ mɔkɨ ɓane. 17 Beɓa dḛ ꞌree sə-m nè natɨ, ə ma̰ mꞌɔr ndɔ al, ngà lo aa ya rəmə mꞌɔw mꞌisɨ logangta-tɨ ə mꞌun ndu mꞌadɨ ꞌree kɨ̀ dingəm lé. 18 Lokɨ njékilə ta dɔ-é-tɨ-je ꞌree lé, ta kɨ́ ꞌtilə dɔ-é-tɨ lé, tò ɓəl n̰a̰ ngay titɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌgɨr né lé al. 19 Ngà tanajɨ-je kɨ́ sɔbɨ dɔ pole Lubə lə-dé dḛ ya rəm, ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju ɓòó ná̰ ɓoo kɨ́ oy ɓá Pol panè, ḛ isɨ kəm kin ya par. 20 Ma̰ mꞌgə né kɨ́ mꞌa ra njururu dan tanajɨ-je-tɨ kɨ́ tana̰ bè kinlé al. Beɓa mꞌdəjɨ Pol mꞌpanè se ḛ ndigɨ kɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ kadɨ ta liə tokɨ gangɨ nṵ wa? 21 Ngà Pol ndigɨ kadɨ ta lə-nꞌḛ̀ lé, tokɨ kɔw-né nɔ̰̀ ngar-tɨ kɨ́ boy. Beɓa mꞌa̰ mꞌun ndu kadɨ ꞌngəm-é sar kadɨ mꞌulə siə mꞌadɨ Sejar.» 22 Go-tɨ, Agripa idə Pestusɨ panè: «Dingəm kinlé, ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m kàrè mꞌge koo ta kɨ́ ta-é-tɨ kɨ̀ mbi-m tɔ.» Pestusɨ ilə Agripa-tɨ panè: «Bore nè ya ꞌa koo ta kɨ́ ta-é-tɨ.»

Pestusɨ ɔr go ta lə Pol idə Agripa

23 Beɓa lokɨ lo aa lé, Agripa dḛ kɨ̀ Berenisɨ ꞌmɔ̰ne mɔ̰ne kɨ́ tò ɓəl ya, dꞌandɨ-né mḛḛ kəy gangɨ ta-tɨ natɨ kɨ̀ njèkun dɔ kutɨ asgar-je ɓudɔgɨ, ɓá kɨ̀ ꞌboy-je kɨ́ mḛḛ ɓebo Sejare-tɨ rəm tɔ. Go-tɨ, Pestusɨ un ndu adɨ dꞌɔw ꞌree kɨ̀ Pol. 24 Ngá ɓá Pestusɨ un ta panè: «I ngar Agripa rəm, sə̰i lay kɨ́ isi sə-ji nè kinlé, ooi dingəm kan, kɨ́ kosɨ jipɨ-je ɓəktə lay dꞌɔw dꞌingə-m ɓebo Jorijalḛm-tɨ rəm, ɓá ꞌree dꞌingə-m lo-tɨ kin nè rəm, ya ꞌtur kɔɔl ꞌpanè kadɨ-é isɨ kɨ̀ dɔ-é taá al. 25 Ə kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ lé, né káre kɨ́ ḛ ra kɨ́ asɨ koy-é ya, ma̰ mꞌoo al. Bè ya ngà, ḛ ya dəjɨ kadɨ ta lə-nꞌḛ̀ tokɨ kɔw-né nɔ̰̀ Ngar-tɨ kɨ́ boy. Beɓa ma̰ mꞌɔjɨ kadɨ mꞌulə siə madɨ-é. 26 Ngà né kɨ́ njururu kɨ́ sɔbɨ dɔ-é, kɨ́ kadɨ mꞌndàngɨ mbete-tɨ mꞌulə-né madɨ ngar kɨ́ boy ya mꞌingə al. Gin-é kin ɓá mꞌadɨ-é ree-né nɔ̰̀-si-tɨ rəm, nɔ̰̀-i i ngar Agripa-tɨ ya kɨ̀ tagay bè, kdɔ kadɨ go ta-je-tɨ kɨ́ ꞌa dəji-é rəmə jè mꞌingə ta madɨ mꞌndàngɨ. 27 Kdɔtalə kɔsɨ kagɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ ꞌtilə ta-é dɔ dangay-tɨ al ya rəmə kulə siə ɓebo Rɔm-tɨ lé, ma̰ mꞌoo kɨ né mbə́ bè.»

26

Pol ɔr ta liə nɔ̰̀ ngar Agripa-tɨ

1 Agripa idə Pol panè: «Tarəbɨ tò tagɨ kadɨ ꞌpa ta dɔ rɔ-i-tɨ.» Beɓa Pol ɔy ji-é kɨ taá ə pa ta dɔ rɔ-é-tɨ panè: 2 «I ngar Agripa, mꞌɔw kɨ̀ rɔnəl n̰a̰, kadɨ ɓone mꞌa̰ nɔ̰̀-i-tɨ mꞌpa ta dɔ rɔ-m-tɨ, dɔ né-je-tɨ kɨ́ jipɨ-je ꞌtilə ta-é dɔ-m-tɨ kin. 3 Jipɨ-je lé, nékoɓe-je lə-dé lay rəm, né-je lay kɨ́ ꞌnajɨ-na̰ ta dɔ-tɨ dɔ-tɨ kàrè, i gə majɨ n̰a̰ rəm tɔ. Beɓa kɔgri ya, mꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌyəl mbi-i oo-né ta lə-m, kɨ̀ mḛḛ kɨ́ kilə dɔ madɨ-é-tɨ pɔ̰́ ya. 4 Basa-m-tɨ nṵ ya, panjiyə-m kɨ́ dan gin dow-je-tɨ lə-m lé, jipɨ-je lay ya ꞌgə majɨ; ɓa kisɨ-m mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, lo kulə gin-é-tɨ nṵ ya sar ɓone kin kàrè ꞌgə majɨ rəm tɔ. 5 †To kɨ́ mꞌto kɨ́ káre dan kutɨ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌɓa-dé Parisi-je kɨ́ ꞌto njéra ta lə pole Lubə lə-ji kadɨ nga̰ n̰a̰ kinlé, jipɨ-je lay ya ꞌgə majɨ low nṵ rəm, dḛ ya kàrè tokɨ ꞌndigɨ lé, dꞌa pa kadɨ-si ooi rəm tɔ*. 6 Kunmindɨ kɨ́ Lubə un adɨ ka-ji-je, ə́ mꞌində mḛḛ-m dɔ-tɨ mꞌpanè né-é à ra né lé, ḛ ɓá təl gin ka̰-m logangta-tɨ ngɔsnè tin. 7 Kunmindɨ kinlé, gin kojɨ lə-ji kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kɨ́ ꞌpole Lubə dꞌin̰ə ta-é al, ya ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je kinlé, dꞌində mḛḛ-dé dɔ-tɨ tɔ. I ngar, to ta lə nékində mḛḛ dɔ-tɨ kinlé, ɓá jipɨ-je ꞌtilə-né ta-je dɔ-m-tɨ tin. 8 Kɔbɨ ɓo! Sə̰i lé, ta lə tɔsɨ kɨ́ Lubə à kadɨ dow-je kɨ́ dꞌoy ꞌtɔsɨ ndəl dꞌində lo tḛḛ lé, kdɔ ri ɓá adi to ta kɨ́ kare wa? 9 †Kɨ́ sɔbɨ dɔ-m lé, ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m kàrè ndɔkɨ mꞌrɔ kɨ̀ Jeju kɨ́ Najarɛtɨ-tɨ lé kɨ̀ tɔ́gɨ-m lay ya tɔ. 10 Ḛ ɓá to né kɨ́ mꞌra mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, adɨ dow-je n̰a̰ dan dḛ-tɨ kɨ́ ꞌto njékaa njay-je lé, ma̰ ya mꞌungɨ-dé dangay-tɨ. To njékun dɔ njégugné-je lə Lubə ya, ɓá dꞌadɨ-m tɔ́gɨ mꞌra-né né-je kinlé rəm, lokɨ tò kadɨ ꞌtɔl njékadmḛḛ-je kàrè, mꞌilə ta-m titɨ rəm tɔ. 11 Dḛ lé, taá-taá ya mꞌɔw mḛḛ kəykəwna̰-je-tɨ lə jipɨ-je mꞌadɨ-dé kɔ̰̀ rəm, mꞌində tɔ́gɨ dɔ-dé-tɨ kadɨ ꞌpa takɔbɨ dɔ ta-tɨ lə Jeju, ɓá mḛḛ wɔngɨ-tɨ lə-m kɨ́ ra-m dɔ-dé-tɨ al dɔ majɨ kinlé, mꞌɔw njal mḛḛ ɓebo-je-tɨ kɨ́ dɔ ɓe mba-tɨ ya mꞌulə kəm-dé ndoo ɓəy.»

Pol ɔr poy kadmḛḛ liə

Knj 9:1-30; 22:1-21

12 Kdɔ né-je kinlé ya njékun dɔ njégugné-je lə Lubə dꞌadɨ-m tarəbɨ, ə dꞌadɨ-m tɔ́gɨ rəm, adɨ mꞌɔw dɔ-m kɨ ɓebo Damasɨ-tɨ. 13 I ngar Agripa, à to ta kɨ́ kàdɨ̀ à ka̰ jam dɔ ɓe-tɨ je bè ngá, lokɨ mꞌɔw dɔ rəbɨ-tɨ ya ɓəy rəmə, mꞌoo londógɨ kɨ́ ndógɨ tɔy kàdɨ̀ ya ḭ dɔra̰-tɨ ree gəə dɔ-ji sipɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌɔw sə-m. 14 Jḛ lay ya jꞌtusɨ nangɨ ə mꞌoo ndi dow pa sə-m ta kɨ̀ ta Əbrə panè: «Sol, Sol, kdɔ ri ɓá ꞌulə kəm-m ndoo bè wa?» Nékatɨ kɨ́ ꞌtɔsɨ-né kutɨ-i lé, tokɨ i ꞌnjirə kutɨ-i kɨ gogɨ-gogɨ ə à kusɨ rɔ-i-tɨ palangɨ ya tɔ. 15 Beɓa mꞌilə-é-tɨ mꞌpanè: I ꞌto ná̰ wa, ꞌƁaɓe? ꞌƁaɓe ilə-m-tɨ panè: «To ma̰ Jeju kɨ́ ꞌisɨ ꞌulə kəm-m ndoo lé ya. 16 Ngà ꞌubə nangɨ ḭ ꞌa̰ dɔ nja-i-tɨ taá. Yən, mꞌtḛḛ sə-i kɔy kdɔ kində-i kadɨ ꞌto ngonnjèkullə lə-m. Né-je kɨ́ ꞌoo kɨ̀ kəm-i ngá kin rəm, ḛ kɨ́ mꞌa tḛḛ sə-i kɔy kdɔ kadɨ ꞌoo ɓəy kinlé, i ɓá ꞌa to njèkɔr go-é kadɨ dow-je dꞌoo. 17 Mꞌa taa-i kilə-i taá ji gin dow-je-tɨ kin rəm, ji gin dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ́ mꞌa kulə-i rɔ-dé-tɨ kin, 18 kdɔ kadɨ ꞌɔw ꞌtḛḛ kəm-dé kadɨ ꞌtḛḛ kɔgɨ londul-tɨ ə dꞌɔw lo-tɨ kɨ́ ndógɨ rəm, kadɨ ꞌtḛḛ kɔgɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə Sata̰ ə dꞌɔw gin tɔ́gɨ-tɨ lə Lubə rəm, kdɔ kadɨ lokɨ dꞌadɨ-m mḛḛ-dé rəmə, Lubə in̰ə go majal-je lə-dé kɔgɨ adɨ-dé rəm, ɓá kdɔ kadɨ dꞌingə-né nékugə dɔji natɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ Lubə ɔr-dé ində-dé tagay kin rəm tɔ.»

19 «I ngar Agripa, né kin ɓá, mꞌtəl-né rɔ-m go né-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ ra-m tokɨ nḭ bè kin tin.» 20 †Ngà ma̰ lé, mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mꞌadɨ dow-je kɨ́ ɓebo Damasɨ-tɨ ya kete, ɓá dḛ kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, kɨ̀ dḛ kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ rəm, ɓá mꞌadɨ dḛ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al mꞌpanè: Kadɨ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ə ꞌree rɔ Lubə-tɨ rəm, kadɨ kullə ra-dé tuwə kullə ra dow-je kɨ́ dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ ɓane.† 21 Né kin ɓá jipɨ-je ꞌtətɨ-m-né dꞌuwə-m mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə ya ə ꞌsangɨ kadɨ ꞌtɔl-m-né lé tin. 22 Ngà Lubə ngəm-m sar mḛḛ ndɔ-tɨ kin, adɨ ma̰ mꞌpa ta liə madɨ ngan dow-je kɨ̀ dow-je kɨ́ boy tin. Mꞌpa ta mꞌadɨ tɔɔ ur rangɨ al, ngà to né-je kɨ́ Moiyijɨ-je kɨ̀ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpa ꞌpanè à ra né lé, ya ɓá mꞌpa, 23 †adɨ to ta lə Kristɨ kɨ́ à kingə kɔ̰̀ rəm, ɓá ḛ ya à to dow kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ à tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ ə à kilə mbḛ londógɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kajɨ kadɨ jipɨ-je rəm, kadɨ gin dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al rəm lé‡.

Pol idə Agripa kadɨ adɨ mḛḛ-é Jeju

24 Pol a̰ ɔr go né-je kinlé bè, pa-né ta dɔ rɔ-é-tɨ ya rəmə Pestusɨ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: «Pol, i lé dɔ-i majɨ al wa! Négə lə-i kɨ́ n̰a̰ lé, ra-i adɨ dɔ-i tò dana̰ al wa!» 25 Ngà Pol ilə-é-tɨ panè: «Kay! Pestusɨ dow kɨ́ boy! Dɔ-m majɨ al al! To ta-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ta-je kɨ́ kəm kaa njay-njay ya ɓá mꞌpa tin. 26 Ngar Agripa dəjɨ ta dɔ né-je-tɨ kinlé, oo majɨ. Né kin ɓá mꞌpa-né mꞌadɨ-é kɨ̀ mḛḛ-m kɨ́ nda ka̰y tin. Mꞌgə majɨ, kɨ́ né-je kɨ́ ra né kinlé, ḛ káre kɨ́ lo-é à kiyə Agripa ya goto, kdɔtalə to né-je kɨ́ ra né lo ɓɔyɔrɔ-tɨ al. 27 Ngar Agripa, i adɨ mḛḛ-i ta-je kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpa lé ya al wa? Mꞌgə tokɨ i adɨ mḛḛ-i ta-je lə-dé ya!» 28 Agripa idə Pol panè: «Nà̰y ndḛ bè kadɨ uwə-m kɨ̀ ta kadɨ mꞌtəl njèkun go Kristɨ lé ya!» 29 Beɓa Pol ilə-é-tɨ panè: «Lé nà̰y ndḛ bè əse nà̰y n̰a̰ kàrè, ma̰ mꞌisɨ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə kadɨ i par al, ngà kadɨ dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ dꞌoo ta lə-m ɓone kin ya ꞌtəl titɨ-na̰ kɨ́ ma̰ mꞌisɨ-né kin bè. Ngà sil-je kin ya par ə kadɨ labɨ mbɔ́-si al!»

30 Ngar Agripa rəm, gubərnər Pestusɨ rəm, Berenisɨ rəm, ɓá dḛ kɨ́ dꞌisɨ sə-dé lé dꞌḭ taá. 31 Beɓa lokɨ dꞌisɨ dꞌɔr rɔ-dé kɨ rangɨ lé, ꞌpa-na̰ ta ꞌpanè: «Dingəm kinlé, né káre ya kɨ́ ḛ ra kɨ́ asɨ koy əse asɨ dangay ya goto.» 32 Go-tɨ, Agripa idə Pestusɨ panè: «Dingəm kinlé, to dəjɨ kɨ́ ḛ ya dəjɨ kadɨ ta lə-nꞌḛ̀ ɔw nɔ̰̀ Sejar-tɨ ngá kin al lé, lé à tokɨ kilə-é taá kɨ́ kilə ya bè.»

27

Dꞌulə kɨ̀ Pol mḛḛ ɓebo Rɔm-tɨ

2Kɔ 11:25-26

1 Lokɨ dꞌun ndu kadɨ jꞌal mḛḛ bato-tɨ jꞌɔw dɔnangɨ Itali-tɨ lé, dꞌulə Pol kɨ̀ dangay-je kɨ́ dan-tɨ-je ji dingəm-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Juliyusɨ kɨ́ to njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu, kɨ́ ꞌto «asgar-je lə Ogustɨ.» 2 Bato káre kɨ́ mḛḛ ɓebo Adramitɨ kɨ́ tò kadɨ à kun kɨ̀ kàdɨ̀ kɔngɨ-kɔngɨ kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ, ɓá jꞌal mḛḛ-é-tɨ jꞌɔw. Aristarkɨ kɨ́ to dow kɨ́ mḛḛ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ, dɔnangɨ Maseduwan-tɨ ɔw sə-ji natɨ. 3 Lo aa go-tɨ, lokɨ jꞌuwə nangɨ ndḛ ɓebo Sidɔ̰-tɨ lé, Juliyusɨ kɨ́ to njèra majɨ kɨ́ Pol Pol lé, in̰ə tarəbɨ adɨ-é ɔw rɔ nam-é-je-tɨ kadɨ ꞌra siə. 4 Lokɨ jꞌḭ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ lé, jꞌun kɨ̀ kàdɨ̀ kɔngɨ kɨ́ dɔnangɨ Siprə-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ, kdɔ yə́l ulə tilə kəm-ji. 5 Lokɨ jꞌində babo kɨ́ tò ngɔsi kɨ̀ dɔnangɨ Silisi kɨ̀ dɔnangɨ Pampili jꞌgangɨ lé, jꞌree tḛḛ ɓebo Mira, dɔnangɨ Lisi-tɨ. 6 Lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰, njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu lé, ingə bato káre kɨ́ ɓebo Alegjandri-tɨ kɨ́ isɨ ɔw dɔnangɨ Itali-tɨ rəmə, adɨ jꞌal mḛḛ-é-tɨ. 7 Ndɔ n̰a̰ ya bato lé, a̰y ngɔdɨ lɔw al, adɨ jꞌingə kɔ̰̀ n̰a̰, ɓá jꞌtḛḛ ngɔsi kɨ̀ ɓebo Nidɨ. Ngà yə́l ɔgɨ-ji kɔw kəm-ji kɨ kete, beɓa jḛ jꞌal kɨ̀ kàdɨ̀ kɔngɨ dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ, jꞌɔw kɨ Salmone. 8 Nga̰ sə-ji n̰a̰, ɓá jꞌree kɨ̀ kàdɨ̀ kɔngɨ sar jꞌree jꞌtḛḛ lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é «lo ka̰ bato-je kɨ́ to lo kɨ́ kurə́» kɨ́ tò ngɔsi kɨ̀ ɓebo Laje.

9 Dɔkaglo dəə dɔ-ji-tɨ tin asɨ ta-tɨ rəm, ɓá ndɔ kɔgɨ rɔ nékuso kɨ̀ man ka̰y lə jipɨ-je, kdɔ kadɨ Lubə in̰ə-né go majal lə-dé kɔgɨ lé tɔy rəm, adɨ lo kadɨ bato a̰y dan ba-tɨ kàrè təl ndɔjɨ ta n̰a̰ rəm tɔ. 10 Né kin ɓá Pol ndəjɨ-dé-né kete panè: «Kama̰-je, ma̰ mꞌoo kɨ́ kɔw mba lə-ji kinlé, à to bato kin par ɓá à tujɨ al rəm, à to né-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ par al rəm, ngà jə̰i dow-je ya kàrè jꞌa kḭ kingəi tujɨ titɨ.» 11 Ngà njèkun dɔ asgar-je kɨ́ ɓu lé, ta lə njèkuwə ngɔw bato lé rəm, ta lə ꞌɓa njèbato ɓá uwə mḛḛ-é n̰a̰, tɔy ta-je lə Pol. 12 Rəm ta lə majɨ kɨ́ lo ka̰ bato-je kin majɨ kisɨ-tɨ na̰y kul-tɨ al lé, dow-je kɨ́ n̰a̰ ꞌndigɨ kadɨ tokɨ kɔw kete, ə́ kinə lo-é tò rəmə, tokɨ kɔw tḛḛ Penisɨ, lo ka̰ bato-je-tɨ, dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ ngá tá-je tokɨ kuwə lo kisɨ-tɨ kadɨ na̰y kul dəə-né. Lo ka̰ bato-je kinlé, tò mbunə̰ lo-tɨ kɨ́ bəə kɨ̀ lo kur kàdɨ̀.

Yə́lbo ulə dɔ ba-tɨ

13 Lokɨ yə́l kɨ̀ tɔ́gɨ-é n̰a̰ al, ḭ kɨ bəə bè ulə dan pèèè rəmə, dḛ ꞌgɨr kɨ́ kɔjra lə-dé à kusɨ kɔdɨ. Beɓa dꞌun ngɔw là kuwə bato nangɨ dan man-tɨ, dꞌilə mḛḛ bato-tɨ, ə dꞌun kɨ̀ kàdɨ̀ kɔngɨ dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ ngɔsi-ngɔsi dꞌɔw. 14 Ngà sḛ go-tɨ ya rəmə, yə́lbo kɨ́ ꞌɓa-é Ərakilɔ̰, ḭ kɨ dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ ulə mbḭ-mbḭ ree dɔ-ji-tɨ. 15 Yə́l kinlé, un bato dɔ-é-tɨ, adɨ lo kadɨ bato ta̰ dan-tɨ lé goto, rəmə jḛ jꞌin̰ə rɔ-ji yakɨ jꞌadɨ ɔw sə-ji kɨ nɔ̰ɔ̰ bin ya par ngá. 16 Beɓa jꞌɔw jꞌtḛḛ kəl lo-tɨ kɨ́ bəə kàdɨ̀ ngon dɔnangɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Koda kɨ́ to lo kɨ́ dan ba-tɨ. Lo kinlé, ɓá taá yə́l dɔ-ji-tɨ, ngà rəmə jꞌra lo ra-é-tɨ bè ɓá jꞌuwə ngon tò kɨ́ ꞌtɔ́-é kutɨ bato-tɨ lé*. 17 Lokɨ dꞌun ngon tò kɨ́ kutɨ bato-tɨ lé dꞌində mḛḛ-é-tɨ rəmə, dꞌɔy kulə-je ꞌɓindɨ-né bato lé ɓindɨ-ɓindɨ. Dḛ ꞌɓəl kadɨ bato ḭ ɔw ɔsɨ-ji dɔ nangra-tɨ, lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Sirtɨ, adɨ ꞌtutɨ takubɨ kɨ́ taá kɨ́ njèkadɨ bato a̰y ngɔdɨ n̰a̰ lé, dꞌilə mḛḛ bato-tɨ. Beɓa bato lé ɔw sə-ji kɨ nɔ̰ɔ̰ bè ya par ngá. 18 Yə́l lé, ulə dɔ-ji-tɨ kɨ̀ tɔ́gɨ-é bè-bè ya sar lo aa-né rəmə, dḛ dꞌɔy né-je kɨ́ ꞌná̰-je kɨ́ tò mḛḛ bato-tɨ lé, dꞌungɨ kɔgɨ dan babo-tɨ, 19 rəm ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə lé, dḛ ya dꞌɔy né-je kɨ́ bato-tɨ kɨ̀ ji-dé ꞌtilə mani. 20 Ndɔ n̰a̰ ya kəm-ji oo kàdɨ̀ al rəm, oo kərwəḭ-je al rəm. Yə́l lé, ulə kɨ̀ tɔ́gɨ-é n̰a̰ ya par-par, adɨ dow kɨ́ gɨr mḛḛ-é-tɨ panè jꞌa kajɨ ya goto.

21 Dow-je kɨ́ mḛḛ bato-tɨ lé, dꞌuso né al ya ndɔ n̰a̰. Beɓa Pol ḭ a̰ taá dan-dé-tɨ idə-dé panè: «Kama̰-je, lé tokɨ ꞌtəli rɔ-si go takɔjɨ-tɨ lə-m, adɨ jꞌisi Krɛtɨ-tɨ, rəmə lé ko-ji à tɔ bè al rəm, ɓá a kungi né-je kɔgɨ bè al rəm tɔ. 22 Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kadɨ uwəi rɔ-si nga̰. Kdɔtalə dow káre ya kàrè à koy dan-si-tɨ al. Ngà bato lé ya kɨ̀ kár-é ɓá à tujɨ. 23 Lubə lə-m kɨ́ mꞌisɨ mꞌpole lé, malayka liə káre ree rɔ-m-tɨ ndɔɔ nè, 24 idə-m panè: “Pol, ꞌoo bè, né káre ya kàrè ꞌɓəl al, ꞌa kɔw tḛḛ lo gangta-tɨ nɔ̰̀ ngar Sejar-tɨ ya, rəm ɓá Lubə à ngəm dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ sə-i mḛḛ bato-tɨ lé rəm tɔ.” 25 Beɓa kama̰-je, uwəi rɔ-si nga̰. Ma̰ mꞌadɨ mḛḛ-m Lubə, Lubə à tḛḛ sə-ji titɨ kɨ́ malayka pa-né adɨ-m lé ya. 26 Ngà kɔsɨ ɓá jꞌa kɔwi kɔsi dɔ-ji dɔnangɨ-tɨ madɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ.»

27 To ndɔ dɔgɨ gidɨ-é sɔ ɓone ngá ə́ yə́l ɔsɨ-ji yó-je kɨ nè-je par-par dan babo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Adɨriyatikɨ, rəmə dan lo bapɨ lé, njérakullə-je kɨ́ mḛḛ bato-tɨ lé, ꞌgɨr kɨ́ jꞌa̰ ngɔsi kɨ̀ dɔnangɨ madɨ. 28 Lokɨ dꞌun né mbɔjɨ ku lə man dꞌilə mani kdɔ koo rəmə, ɔw nangɨ asɨ njiyə kɨ́ dow à njiyə nja-é kɔrmutə gidɨ-é siri. Dꞌɔw kete əbɨ ndḛ lé, ꞌtəl dꞌilə né lé ya ɓəy rəmə, ɔw nangɨ asɨ njiyə kɨ́ dow à njiyə nja-é kɔrjoo gidɨ-é jinà̰y joo. 29 ꞌƁəl kadɨ bato ɔw dar rɔ-é ər-tɨ kɨ́ boy n̰a̰ kɨ́ dan ba-tɨ, beɓa ngɔwla kuwə bato nangɨ dan man-tɨ lé, dꞌungɨ sɔ kutɨ-é-tɨ gogɨ dan man-tɨ, ə ꞌndingə kadɨ lo aa kalangɨ. 30 Ngà njérakullə mḛḛ bato-tɨ lé, ꞌsangɨ rəbɨ ka̰y-na̰ kin̰ə bato lé, adɨ dꞌun ngon tò kɨ́ mḛḛ bato-tɨ lé, dꞌilə dan babo-tɨ, rəmə ꞌra rɔ-dé titɨ-na̰ né kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ kɔy ngɔwla kuwə bato nangɨ kɨ́ tò kete nɔ̰̀-é-tɨ, kdɔ kungɨ mani bè. 31 Beɓa Pol idə njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu kɨ̀ ndəgɨ asgar-je panè: «Kinə dow-je kin dꞌisɨ sə-si mḛḛ bato-tɨ kin al lé, dow káre kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ à kajɨ ya goto.» 32 Beɓa asgar-je ꞌtijə kulə ngon tò lé ꞌgangɨ ə dꞌin̰ə dꞌadɨ ɔw.

33 Kete ɓá kadɨ lo aa lé, Pol ulə dingəm mḛḛ dow-je-tɨ lay ya kadɨ dꞌuso né. Ḛ panè: «Ɓone to ndɔ dɔgɨ gidɨ-é sɔ ngá kɨ́ mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ rəm, usoi né al rəm. 34 Beɓa kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, mꞌdəjɨ-si kɨ́ ta kɔ̰̀-m-tɨ kadɨ usoi né. Nékuso lé, à ra kadɨ isi kɨ̀ dɔ-si taá. Dow kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ bəl dɔ-é káre à kɔr kusɨ kɔgɨ ya goto.» 35 Lokɨ Pol pa ta-je kin bè lay rəmə, un mbə̀ ra oiyo Lubə dɔ-tɨ takəm-dé-tɨ lay, ə uwə gangɨ uso. 36 Bè ngá ɓá, dḛ lay ya dꞌuwə rɔ-dé nga̰ dꞌuso né tɔ. 37 Jḛ lay kɨ́ jꞌisɨ mḛḛ bato-tɨ lé, jḛ ɓujoo kɨ̀ kɔrsiri gidɨ-é mɛkḛ. 38 Lokɨ dꞌuso né asɨ-dé lé, dꞌɔy gemḛ kɨ́ mḛḛ bato-tɨ lé, dꞌungɨ dan babo-tɨ adɨ bato lé, ɔle pèl.

Pungum man ində Bato tə́tɨ njukɨ-njukɨ

39 Lokɨ lo aa rəmə, njérakullə mḛḛ bato-tɨ lé, ꞌgə lo al. Ngà tɔɔ man kɨ́ ɔw tḛḛ ngangɨ ba-tɨ par ə dꞌoo, ə ꞌndigɨ kadɨ kinə lo-é à tò rəmə, tokɨ kɔw kɨ̀ bato lé, jan-jan titɨ. 40 Beɓa dḛ ꞌtutɨ ngɔwla-je kɨ́ dꞌuwə-né bato nangɨ lé dꞌin̰ə dan babo-tɨ ə ꞌtutɨ kulə tɔ́ ngɔw bato lé, ɓəy ngá ɓá dꞌun takubɨ kɨ́ njètaa yə́l dɔ bato-tɨ kɨ́ tò kutɨ-é-tɨ gogɨ lé ꞌtɔ́ taá ə dꞌɔw kɨ dɔ nangra-tɨ lé. 41 Ngà bato lé, ree dar nangra kɨ́ lo kingə-na̰-tɨ lə man-je joo adɨ nɔ̰̀ bato lé dubɨ-tɨ jigɨ-jigɨ, adɨ lo kɔtɨ kete goto. Rəmə tɔ́gɨ pungum man ya ində kutɨ bato lé adɨ tə́tɨ njukɨ-njukɨ. 42 Asgar-je dꞌadɨ ta-dé asɨ-na̰ kadɨ nꞌtɔli dangay-je lay nè dow káre dan-dé-tɨ à kḭ kusɨ mani kale ka̰y kɔw. 43 Ngà njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu ndigɨ kajɨ Pol, adɨ ɔgɨ-dé ra né kɨ́ dꞌɔjɨ kinlé. Ḛ un ndu kadɨ dḛ lay kɨ́ ꞌgə kale man, dꞌungɨ-na̰ mani kete, ə dꞌale ꞌtḛḛ ndaa-tɨ dɔ nangɨ-tɨ. 44 Ə kadɨ ndəgɨ-dé-je ꞌtin̰ə kàdɨ̀ kagɨ-je-tɨ kɨ́ tatɨ-je, kɨ̀ kàdɨ̀ gajɨ bato-tɨ lé, kdɔ tḛḛ-né ndaa-tɨ tɔ. Gangɨ-é kin ya dow-je lay ꞌtḛḛ-né ndaa-tɨ ɓɨ né madɨ ra-dé al.

28

Pol isɨ dɔnangɨ Maltɨ-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ

1 Lokɨ jꞌtḛḛ ta yo-tɨ ngá rəmə, dow-je dꞌidə-ji kɨ́ dɔnangɨ kɨ́ tò dan man-tɨ lo kɨ́ jꞌa̰-tɨ kinlé ri-é lə Maltɨ. 2 Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-é-tɨ kinlé, ꞌra sə-ji majɨ ra kɨ́ ga̰-é goto. Dḛ ꞌra pər ɗikɨ-ɗikɨ ə ꞌɓa-ji ta-tɨ dꞌadɨ jꞌndibɨ, kdɔ ndi isɨ ədɨ rəm, ɓá kul kàrè ɔ̰̀ n̰a̰ rəm tɔ. 3 Lokɨ Pol saa ngəngrə ungɨ dan pər-tɨ rəmə, kunjɨ pər ra adɨ li pi tḛḛ-tɨ tin̰ə ji-é-tɨ. 4 Lokɨ dow mḛḛ ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kin, dꞌoo kɨ́ li lé, tin̰ə ji Pol-tɨ rəmə, ꞌpa ta dan-dé-tɨ ꞌpanè: «Tɔgrɔ-tɨ, dingəm kinlé, to njètɔl dow-je. Né kin ə́ tḛḛ-né ta yo-tɨ dan babo-tɨ ya kàrè, Lubə kɨ́ njèra né kɨ́ njururu ndigɨ kadɨ-é isɨ-né kɨ̀ dɔ-é taá al tin.» 5 Ngà Pol tusɨ li lé ilə-é dan pər-tɨ, ə rɔ-é kàrè dɔ̰-é njam al rəm. 6 Dow-je lé, dꞌa̰ ꞌngəbɨ kadɨ rɔ Pol tii əse kadɨ usɨ brɨkɨ ya oy tajinatɨ nè. Ngà lokɨ ꞌngəbɨ tó-dé uu n̰a̰ ya dꞌoo kɨ́ né madɨ tò gay rɔ Pol-tɨ al lé, ꞌtəl ꞌpa ta kɨ́ rangɨ ꞌpanè: Dingəm kan to magɨ.*

7 Dow kɨ́ boy kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ kinlé, kəy liə tò mbɔ́ lo-tɨ kinlé nɔ̰ɔ̰ ə ri-é lə Publiyusɨ. Ḛ uwə-ji kɨ rɔ-é-tɨ majɨ n̰a̰ rəm, ɓá adɨ-ji kəy jꞌtò-né ndɔ mutə rəm tɔ. 8 Bɔbɨ Publiyusɨ tò mɔ̰y nangɨ. ꞌNingə́ ində-é adɨ rɔ-é tungə pil-pil rəm, ɓá ndəngɨ məsɨ rəm tɔ. Pol ɔw kəy go-é-tɨ, pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta liə, ində ji-é dɔ-é-tɨ adɨ ingə lapiya. 9 Go-tɨ, njémɔ̰y-je kɨ́ rangɨ kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ-tɨ kin kɨ́ tò dan ba-tɨ lé, kàrè ꞌree dꞌingə Pol, ə dꞌingə lapiya ya tɔ. 10 Dow-je dꞌun ta-ji n̰a̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəm, ɓá lokɨ ndɔ asɨ kadɨ jꞌɔw ngá kàrè, dḛ dꞌadɨ-ji né-je kɨ́ jꞌɔw ndoo-é rəm tɔ.

Pol ree mḛḛ ɓe-tɨ kɨ́ Rɔm

Rɔm 1:9-15

11 Go na̰y-tɨ kɨ́ mutə lé, jḛ jꞌal mḛḛ bato-tɨ madɨ kɨ́ Alegjandri-tɨ kɨ́ ri-é lə «Magɨ ndungə-je» kɨ́ na̰y kul gangɨ dɔ-é-tɨ dɔnangɨ Maltɨ-tɨ kɨ́ tò dɔnangɨ kɨ́ tò dan ba-tɨ lé. 12 Jḛ jꞌɔw jꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo Sirakusɨ-tɨ ɓá jꞌuwə nangɨ titɨ asɨ ndɔ mutə bè. 13 Jꞌun rəbɨ kɨ̀ kàdɨ̀ kɔngɨ-kɔngɨ jꞌree mḛḛ ɓebo Regio-tɨ. Lo aa go-tɨ, yə́lbo ulə asɨ ndɔ joo rəmə, jꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo Pujol-tɨ. 14 Mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé, jḛ jꞌingə njékadmḛḛ-je ə dꞌuwə-ji mba ə ꞌra kɔgri kadɨ jꞌisɨ rɔ-dé-tɨ ndɔ siri. Beɓa jḛ jꞌilə dɔ-ji jꞌɔw-né kɨ mḛḛ ɓebo Rɔm-tɨ. 15 Lokɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ ɓebo Rɔm-tɨ dꞌoo poy-ji lé, ꞌtilə kəm-ji sar ꞌtḛḛ lo sukɨ-tɨ kɨ́ ɓebo Apiyusɨ-tɨ rəm, ɓá kəy tò mba-je-tɨ kɨ́ tò ta-na̰-tɨ mutə kin rəm tɔ. Lokɨ Pol oo-dé lé, ḛ ra oiyo Lubə rəm, ɓá rɔ-é nga̰ rəm tɔ. 16 Lokɨ jꞌree tḛḛ mḛḛ ɓebo Rɔm-tɨ lé, njèkun dɔ kutɨ asgar-je kɨ́ ɓu in̰ə dangay-je kɨ́ lay ji gɔ̰rɔ-tɨ káre, ngà Pol ɓá dꞌin̰ə-é dꞌadɨ tò kəy liə gay ə dꞌadɨ asgar káre ində kəm-é go-é-tɨ tɔ.

Pol ndó ta lə Lubə mḛḛ ɓebo Rɔm-tɨ

17 Ndɔ mutə go-tɨ, Pol ɓa ꞌboy-je lə jipɨ-je rɔ-é-tɨ mḛḛ ɓebo Rɔm-tɨ. Lokɨ dḛ ꞌkəw-na̰ lé, Pol idə-dé panè: «Ngankɔ̰-m-je, mꞌoo né káre kɨ́ mꞌra mꞌɔsɨ-né ta gin dow-je lə-m al rəm, ɓá mꞌɔsɨ-né ta nékoɓe-je lə ka-ji-je al rəm, ya rəmə dꞌuwə-m dangay-tɨ mḛḛ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, ə dꞌilə-m ji dow-je-tɨ kɨ́ Rɔm. 18 Beɓa lokɨ ꞌndər gin ta lə-m lé, ꞌndigɨ kilə-m taá, kdɔtalə dꞌingə ta madɨ kɨ́ asɨ kadɨ ꞌgangɨ-né ta koy dɔ-m-tɨ al. 19 †Ngà lokɨ jipɨ-je ꞌndigɨ al lé, ma̰ mꞌdəjɨ kadɨ Sejar ɓá gangta lə-m, ɓɨ mꞌgɨr mḛḛ-m-tɨ kdɔ kilə ta dɔ gin dow-je-tɨ lə-m al†. 20 Gin-é kin ɓá mꞌdəjɨ kadɨ mꞌoo-si-né rəm, ɓá kadɨ mꞌpa-né sə-si ta rəm tin. Ma̰ lé, to ta lə nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji jə̰i Israyel-je ɓá dꞌilə-m-né sil tin.» 21 Dḛ dꞌilə-é-tɨ panè: «Jḛ jꞌingə mbete kɨ́ dɔ-i-tɨ káre kɨ́ ḭ dɔnangɨ Jude-tɨ al rəm, ɓá ngonkɔ̰-ji káre ya kàrè ree ɔr-ji poyta lə-i adɨ jꞌoo al rəm tɔ. 22 Ngà jḛ jꞌndigɨ kadɨ i ya ꞌpa ta kɨ́ mḛḛ-i-tɨ adɨ jꞌoo. Kdɔtalə néndó kɨ́ i un go-é lé, lo-je lay ya dow-je dꞌɔsɨ ngərəngɨ.»

23 Dḛ dꞌɔr ndɔ dꞌadɨ Pol, adɨ dow-je n̰a̰ ya ꞌree dꞌingə-é lo kisɨ-é-tɨ. Beɓa ḛ ɔr-dé gin ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə. Pol sangɨ kadɨ nꞌuwə-dé kɨ̀ ta sɔbɨ dɔ Jeju, adɨ ulə gin-é dɔ ndukun-je-tɨ lə Moiyijɨ rəm, dɔ mbete-je-tɨ lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ɓá pa-né sə-dé ta. Pol ɔr gin ta lé, kɨ́ ndɔge ya sar losɔlɔ pee. 24 Dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌadɨ mḛḛ-dé ta-je lə Pol, ngà dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌmbatɨ kadɨ mḛḛ-dé tɔ. 25 Lokɨ ta-dé asɨ-na̰ al ɓá dꞌisɨ ꞌsane-na̰ lé, Pol idə-dé ta kin ya par panè: «Ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay adɨ Ejay kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa adɨ ka-ji-je lé, to ta kɨ́ tɔgrɔtɨ ya. Ndil kɨ́ aa njay panè:

26 “ꞌƆw idə gin dow-je kin:

Dꞌa koo ta majɨ ya ngà dꞌa ꞌgə mḛḛ-é al,

Dꞌa koo lo majɨ ya ngà dꞌa koo né al,

27 Ooi, gin dow-je kanlé, ꞌto njémḛḛnga̰-je,

ꞌTɔsɨ mbi-dé kə́-kə́ ꞌtɔɔ, nè mbi-dé à kḭ koo ta rəm, nè dꞌa kḭ gə né;

ꞌNibɨ kəm-dé jibɨ-jibɨ, nè kəm-dé à kḭ koo lo rəm,

Nè mbi-dé à kḭ koo ta rəm, nè dꞌa kḭ gə né,

Rəmə dꞌa kḭ kin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ kadɨ mꞌḭ mꞌajɨ-dé‡.”»

28 Pol təl panè, kadɨ ꞌgəi majɨ, Lubə ulə kɨ̀ ta kajɨ kinlé kɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, ə dḛ ꞌtaa kalangɨ.

29 [Lokɨ Pol pa ta kin bè lé, jipɨ-je dꞌḭ ꞌnajɨ-na̰ ta n̰a̰ taá-taá dꞌɔw-né.]§ 30 Pol uwə kəy na̰y isɨ-tɨ ɓal joo. Dow-je lay kɨ́ ꞌree dꞌoo-é lé, ḛ uwə-dé kɨ rɔ-é-tɨ. 31 Pol ndó dow-je ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə rəm, ndó dow-je ta lə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ kɨ̀ mḛḛ nda ka̰y, ɓɨ né madɨ kɨ́ ɔgɨ-é lo-é goto.

† 1:1 1:1 Luk 1:1-4

† 1:4 1:4 Luk 24:49

† 1:5 1:5 Mat 3:11; Mar 1:8; Luk 3:16; Ja̰ 1:33

* 1:5 1:5 Mat 3:11

† 1:6 1:6 Amo 9:11; Luk 19:11

† 1:8 1:8 Mat 28:19; Mar 16:15; Luk 24:47,48

† 1:9 1:9 Mar 16:19; Luk 24:50,51

‡ 1:10 1:10 Luk 24:4

† 1:13 1:13 Mat 10:2-4; Mar 3:16-19; Luk 6:14-16

† 1:18 1:18 Mat 27:3-8

§ 1:19 1:19 Mat 27:3

* 1:20 1:20 Pa 69:26

† 1:21-22 1:21-22 a Mat 3:16; Mar 1:9; Luk 3:21; b Mar 16:19; Luk 24:51

† 1:21-22 1:21-22 Mat 3:16; Mar 1:9

* 2:1 2:1 Mbl 23:21; Det 16:9.

† 2:23 2:23 Mat 27:35; Mar 15:24; Luk 23:33; Ja̰ 19:18

† 2:24 2:24 Mat 28:5,6; Mar 16:6; Luk 24:5

† 2:24 2:24 Mat 28:5; Mar 16:6

‡ 2:28 2:28 Pa-je 16:8-11

§ 2:29 2:29 1Ng 2:10

* 2:30 2:30 Pa-je 132:11

† 2:31 2:31 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 2:44 2:44 Knj 4:32-35

† 3:14 3:14 Mat 27:15-23; Mar 15:6-14; Luk 23:13-23; Ja̰ 19:12-15

* 3:14 3:14 Mat 27:15-23; Mar 15:6

† 3:18 3:18 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

‡ 3:18 3:18 Luk 24:26

§ 3:25 3:25 Kgn 12:1-3; 22:18

* 4:11 4:11 Pa 118:22

† 4:24 4:24 Tḛt 20:11; Eja 37:16-20

‡ 4:26 4:26 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

§ 4:26 4:26 Pa 2:1-2

† 4:27 4:27 a Luk 23:7-11; b Mat 27:1,2; Mar 15:1; Luk 23:1; Ja̰ 18:28,29

† 4:32 4:32 Knj 2:44,45

* 5:3 5:3 Ja̰ 13:2

† 5:6 5:6 Ɓe lə jipɨ-je lé dow-je ꞌdubɨ-na̰ bole mbal-je-tɨ.

‡ 5:12 5:12 Knj 3:11.

† 5:28 5:28 Mat 27:25

§ 5:28 5:28 Mat 27:25

* 5:42 5:42 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

* 7:6 7:6 Kgn 15:13-14

† 7:7 7:7 Tḛt 3:12

‡ 7:8 7:8 Kgn 17:10,14.

§ 7:16 7:16 Kgn 37:11-28; 41:39-57

* 7:19 7:19 Tḛt 1:8-22

† 7:21 7:21 Tḛt 2:1-10.

‡ 7:29 7:29 Dɔnangɨ Madia̰ lé tò dɔnangɨ Arabi-tɨ.

§ 7:29 7:29 Tḛt 2:11-22

* 7:30 7:30 Mbal Sina̰y lé, ꞌɓa-é mbal Orɛbɨ tɔ.

† 7:34 7:34 Tḛt 3:1-10

‡ 7:36 7:36 Tḛt 2:14; 7:3; 14:21.

§ 7:37 7:37 Det 18:15.

* 7:38 7:38 Tḛt 19:1–20:17; Det 5:1-33

† 7:41 7:41 Tḛt 32:1

‡ 7:43 7:43 Amo 5:25

§ 7:45 7:45 Tḛt 25:9; 40

* 7:46 7:46 2Sa 7:1

† 7:47 7:47 1Ng 6:1; 2Pi 3:1

‡ 7:50 7:50 Eja 66:1

§ 7:52 7:52 Eja 63:10; 32:16; Mat 23:31

* 7:53 7:53 Gal 3:19; Əbr 2:2

† 7:60 7:60 Luk 23:34

* 8:1 8:1 Knj 22:20

† 8:3 8:3 Knj 22:4,5; 26:9-11

† 8:3 8:3 Knj 22:4; 26:9

‡ 8:5 8:5 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

§ 8:33 8:33 Eja 53:7-8

* 9:2 9:2 Eja 30:21; Pa 27:11

† 9:5 9:5 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

‡ 9:11 9:11 Tarsɨ to ɓebo lə dɔnangɨ Silisi kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ, kɨ́ ɓone to Turki kin.

§ 9:22 9:22 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 9:23 9:23 2Kɔ 11:32,33

* 9:25 9:25 2Kɔ 11:32

† 9:37 9:37 Knj 1:13

* 10:14 10:14 Mbl 11:1-47

† 10:15 10:15 Mar 7:15

‡ 10:36 10:36 Eja 52:7

* 11:15 11:15 Knj 2:1-4.

† 11:16 11:16 Knj 1:5

† 11:16 11:16 Knj 1:5

† 11:19 11:19 Knj 8:1-4

‡ 11:19 11:19 Knj 8:1

† 11:28 11:28 Knj 21:10

§ 11:28 11:28 Knj 21:10

* 12:2 12:2 Ḛ kinlé, to Jakɨ kɨ́ ngon lə Jebede.

† 12:3 12:3 Tḛt 12:1

‡ 12:17 12:17 Jakɨ kinlé, to ngonkɔ̰ Jeju. Gal 1:19

§ 12:22 12:22 Ejk 28:2

* 12:23 12:23 Dan 5:20

† 12:25 12:25 Knj 11:30

* 13:1 13:1 Luk 3:1

† 13:9 13:9 Knj 22:27

‡ 13:13 13:13 Knj 12:12

§ 13:18 13:18 Tḛt 1:7; 12:51; Det 1:31.

* 13:19 13:19 Det 7:1; Joj 14:1

† 13:20 13:20 Njg 2:16; 1Sa 3:20

‡ 13:22 13:22 1Sa 8:5; 8:19; 10:21; 13:14; Pa 89:21.

† 13:24 13:24 Mar 1:4; Luk 3:3

† 13:25 13:25 a Ja̰ 1:20; b Mat 3:11; Mar 1:7; Luk 3:16; Ja̰ 1:27

§ 13:25 13:25 Ja̰ 1:20,27; Mat 3:11; Luk 3:16

† 13:28 13:28 Mat 27:22,23; Mar 15:13,14; Luk 23:21-23; Ja̰ 19:15

† 13:29 13:29 Mat 27:57-61; Mar 15:42-47; Luk 23:50-56; Ja̰ 19:38-42

* 13:29 13:29 Mat 27:22; Mar 15:13,42; Luk 23:21,50; Ja̰ 19:15.

† 13:31 13:31 Knj 1:3

† 13:35 13:35 Pa 16:10; Eja 55:3

‡ 13:36 13:36 1Ng 2:10

§ 13:41 13:41 Aba 1:5

* 13:47 13:47 Eja 49:6

† 13:51 13:51 Mat 10:14; Mar 6:11; Luk 9:5; 10:11

* 14:11 14:11 Knj 28:6

† 14:15 14:15 Pa 146:6

‡ 14:17 14:17 Pa 147:8

§ 14:24 14:24 Knj 13:14

† 15:7 15:7 Knj 10:1-43

† 15:8 15:8 Knj 10:44; 2:4

* 15:8 15:8 Knj 10:44; 11:15

† 15:14 15:14 Mat 4:18

‡ 15:18 15:18 Amo 9:11

§ 15:20 15:20 Tḛt 34:15; Mbl 17:10; 18:6

* 15:34 15:34 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 15:38 15:38 Knj 13:13

† 15:38 15:38 Knj 13:13

† 16:1 16:1 Knj 14:8-21

* 16:3 16:3 Timote lé, kɔ̰-é to jipɨ adɨ jipɨ-je dꞌoo-é kɨ jipɨ tɔ. Gin-é kin ɓá Pol ijə-é-né ganjangɨ, nè jipɨ-je dꞌa kḭ mbatɨ ta liə. Ngà dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju lé, Pol ndigɨ kadɨ dꞌijə-dé ganjangɨ al.

† 16:4 16:4 Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ndu kɨ́ njékɔwkulə-je kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ́ ɓebo Jorijalḛm-tɨ, dꞌun lé ꞌoo Knj 15:20-29.

‡ 16:15 16:15 Knj 16:33; 18:8

§ 16:33 16:33 Knj 16:15

* 16:37 16:37 Knj 22:25-29; 23:27

* 17:3 17:3 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 17:18 17:18 Njènégə kɨ́ ri-é lə Epikur lé panè: Dow ya à sangɨ kisɨ majɨ liə, ɓɨ to Lubə ɓá à sangɨ kadɨ-é al.

‡ 17:18 17:18 Dow-je kɨ́ ꞌɓa-dé Stoisi-jeꞌto njénégə-je kɨ́ ꞌpanè i dow lé kadɨ ꞌadɨ né tɔ̀y dɔ-i al, kadɨ ore mḛḛ-i mḛḛ né-je-tɨ lay.

† 17:24 17:24 Knj 7:48

§ 17:25 17:25 Knj 7:48; 1Ng 8:27

* 17:26 17:26 Kgn 1:28; Det 32:8.

* 18:2 18:2 Knj 11:28

† 18:5 18:5 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

‡ 18:5 18:5 Knj 17:15

§ 18:6 18:6 Mar 6:11

* 18:8 18:8 Knj 16:15

† 18:21 18:21 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

‡ 18:25 18:25 Knj 19:3

* 19:1 19:1 Dɔnangɨ Aji kɨ́ ta-é tò nè kinlé, to ɓe kɨ́ ɓone bè ꞌɓa-é Turki kin.

† 19:4 19:4 Mat 3:11; Mar 1:4,7,8; Luk 3:4,16; Ja̰ 1:26,27

† 19:4 19:4 Mat 3:11; Mar 1:7

‡ 19:24 19:24 Magɨ Artemisɨ lé, ꞌɓa-é Dian tɔ. Ḛ ɓá ꞌpol-é kdɔ kadɨ ḛ adɨ néndɔr-je lə-dé majɨ rəm, adɨ da̰-je kɨ̀ dow-je dꞌojɨ-na̰ rəm.

* 20:23 20:23 Knj 21:4; 21:11.

† 20:24 20:24 2Ti 4:7

† 20:24 20:24 2Ti 4:7

‡ 20:34 20:34 Knj 18:3

† 21:8 21:8 Knj 6:5; 8:5

* 21:8 21:8 Knj 6:5; 8:5

† 21:10 21:10 Knj 11:28

† 21:18 21:18 Jakɨ kinlé, to ngonkɔ̰ Jeju

‡ 21:18 21:18 Knj 12:17; 15:13

§ 21:23 21:23 Ta lə kaa rɔ lə Pol-je kɨ́ to nè kinlé, to ta lə kaa rɔ kɨ́ sɔbɨ dɔ majal al. Ngà jipɨ-je lé, kinə dow un mindɨ-é adɨ Lubə dɔ né madɨ-tɨ rəmə, à ra bè ɓane. Beɓa Pol kɨ́ to jipɨ lé ra-né tɔ.

† 21:25 21:25 Knj 15:29

* 21:25 21:25 Knj 15:20

† 21:29 21:29 Knj 20:4

† 22:3 22:3 Knj 5:34-39

* 22:3 22:3 Knj 5:34

† 22:4 22:4 Knj 8:3; 26:9-11

† 22:5 22:5 Knj 8:3; 9:1

† 22:20 22:20 Knj 7:58

‡ 22:25 22:25 Knj 16:37

* 23:3 23:3 Kɨ go lo-tɨ jipɨ-je bè lé, ra ndògɨ bɔr kɨ̀ pɔ̰ kadɨ nda lé, tɔjɨ dow kɨ́ mḛḛ majɨ al ya ngà ra rɔ-é kɨ dow kɨ́ njururu bè.

† 23:3 23:3 Mat 23:27-28

‡ 23:5 23:5 Tḛt 22:27

† 23:6 23:6 Knj 26:5; Plp 3:5

† 23:8 23:8 Mat 22:23; Mar 12:18; Luk 20:27

§ 23:8 23:8 Mat 22:23; Mar 12:18; Luk 20:27.

* 24:1 24:1 Knj 23:24.

† 24:8 24:8 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

‡ 24:15 24:15 Dan 12:2

† 24:17 24:17 Knj 21:17-28

§ 24:18 24:18 Knj 21:17-28.

† 24:21 24:21 Knj 23:6

* 24:21 24:21 Knj 23:6

† 24:24 24:24 Knj 23:24

* 25:13 25:13 Knj 24:24-27

† 26:5 26:5 Knj 23:6; Plp 3:5

* 26:5 26:5 Knj 23:6; Pa 3:5

† 26:9 26:9 Knj 8:3; 22:4,5

† 26:20 26:20 Knj 9:20,28,29

† 26:20 26:20 Knj 9:20,29; Mat 3:8; Luk 3:8

† 26:23 26:23 1Kɔ 15:20

‡ 26:23 26:23 1Kɔ 15:20; Eja 42:6

* 27:16 27:16 ꞌTɔ́ tò-je kutɨ bato-je-tɨ kdɔ kadɨ kinə né ra bato rəmə-je dꞌal mḛḛ-é-tɨ dꞌajɨ rɔ-dé.

* 28:6 28:6 Knj 14:11

† 28:19 28:19 Knj 25:11

† 28:19 28:19 Knj 25:11

‡ 28:27 28:27 Eja 6:9

§ 28:29 28:29 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

Rɔm-je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mbete kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Rɔm-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Rɔm-je

Njèkɔwkulə Pol ndàngɨ mbete kin adɨ njékadɨ mḛḛ-dé Jeju Kristɨ kɨ́ dꞌisɨ ɓebo Rɔm-tɨ. Ḛ pa sə-dé ta kɨ́ sɔbɨ dɔ néndó-je-tɨ kɨ́ boy n̰a̰-n̰a̰ titɨ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ je bè kin ya kete mɔkɨ rəm, néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je lay kɨ́ dꞌa koy kdɔtalə ra kɨ́ ꞌra majal dꞌɔsɨ-né ta Lubə rəm, néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔjɨ kɨ́ Lubə tɔjɨ ramajɨ liə mḛḛ kɔr-tɨ kɨ́ ɔr ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju Kristɨ kɨ́ ingə kɔ̰̀ tó-dé-tɨ dɔ kagdəsɨ-tɨ rəm, néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ ndukun lə jipɨ-je kɨ́ tɔjɨ dow-je majal lə-dé rəm, néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ néra kɨ́ njururu lə Lubə rəm, néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ kɨ́ ḛ ɓá ajɨ-dé ɓɨ təl rɔ go ndukun-tɨ al rəm, néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ Lubə kɨ́ adɨ Ndil-é kɨ́ aa njay isɨ mḛḛ njèkadmḛḛ-tɨ kɨ́ rá-rá kin rəm; Ndil kɨ́ aa njay kinlé ra sə-dé kaglo kisɨ kɨ̀ dɔ taá-tɨ lə-dé adɨ panjiyə-dé titɨ-na̰ kɨ̀ panjiyə Jeju ya kɨ kete par-par (ꞌNdó 1–11). Go-tɨ, Pol pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kəm rəbɨ kɨ́ njururu kɨ́ njékadmḛḛ-je dꞌa njiyə-né kdɔ majɨ kɨ́ Lubə ra sə-dé (ꞌNdó 12–16).

Mḛḛ mbete Kullə-je-tɨ lə njékɔwkulə-je lé, dow à kingə ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Pol kɨ́ to njèba lə Poyta kɨ́ Majɨ kɨ̀ təl-é kɨ́ təl to njèkɔwkulə kdɔ kilə mbḛ-é kɨ̀ lo-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ. Dɔkaglo-tɨ kɨ́ Pol ndàngɨ-né mbete kin ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ lé, ḛ oo lo kɨ́ ɓebo Rɔm-tɨ al ya ɓəy; kaglo-tɨ liə kinlé, Rɔm to ɓebo kɨ́ boy itə ɓebo-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ rəm, to ɓebo kɨ́ boy kɨ́ kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-je lay kɨ́ gəə dɔ babo Mediterane. Ḛ ɔjɨ mḛḛ-é-tɨ kadɨ nꞌɔw-tɨ nꞌɔw nꞌingə kutɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ ḛ ndàngɨ mbete kin adɨ-dé. Ḛ gə dow-je madɨ kɨ́ nɔ̰ɔ̰ kete ngá, adɨ ḛ ra-dé lapiya ta tɔl ta mbete-tɨ kinlé.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 Ma̰ Pol, ngonnjèkullə lə Jeju Kristɨ kɨ́ Lubə ɓa-m adɨ-m mꞌto njèkɔwkulə, ɓá ində-m tagay kadɨ mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ liə lé ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si; 2 – Poyta kɨ́ Majɨ kinlé, low nṵ ya ḛ un mindɨ-é kdɔ ə un kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ, adɨ ta-é tò mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay nɔ̰ɔ̰; 3 to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Ngon-é, kɨ́ to-é dow-tɨ rəmə, to kɨ́ ginka-tɨ lə Dabidɨ; 4 ə kɨ́ sɔbɨ dɔ Ndil kɨ́ aa njay rəmə, tɔsɨ ndəl tḛḛ liə dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy ra adɨ tokɨ tɔjɨ-é ndaa-tɨ rəsɨ kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ ḛ lé to Ngon lə Lubə. 5 Jeju Kristɨ lé to ꞌƁaɓe lə-ji. Kɨ̀ takul-é ɓá Lubə ra-né sə-ji majɨ rəm, adɨ jꞌto-né njékɔwkulə-je kdɔ kadɨ kɨ̀ ri-é rəmə, jꞌadɨ gin dow-je lay dꞌadɨ-é-né mḛḛ-dé ə ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ liə, 6 adɨ sə̰i kàrè ꞌtoi dow-je kɨ́ Jeju Kristɨ ɓa-si tɔ. – 7 Mbete kinlé mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si, sə̰i lay kɨ́ Lubə ində-si dan kəm-é-tɨ, ɓa-si adɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ aai njay, kɨ́ isi ɓebo Rɔm-tɨ. Kadɨ ramajɨ, kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə, kɨ̀ ꞌlə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ nà̰y sə-si.

Ɓo kɔw koo njékadmḛḛ-je kɨ́ Rɔm ra Pol n̰a̰

Rɔm 15:23-32

8 Kete nɔ̰̀ né-je-tɨ lay lé, mꞌra oiyo Lubə lə-m kdɔ ta lə-si lay kɨ̀ takul Jeju Kristɨ, kdɔtalə poy kadmḛḛ lə-si ɔr lo kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay. 9 Lubə kɨ́ mꞌisɨ mꞌra kullə liə kɨ̀ mḛḛ-m kɨ́ káre-rè kɨ̀ kəm rəbɨ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Ngon-é lé gə majɨ kɨ́ mḛḛ ta-je-tɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌpa siə lé mꞌnal kilə ri-si dan-tɨ al rəm, 10 ɓá taá-taá ya mꞌdəjɨ-é, kadɨ kinə to ndigɨ liə rəmə, kɨ́ nè kin mꞌingə tarəbɨ mꞌɔw mꞌoo-si. 11 Kdɔ ɓo koo-si ra-m n̰a̰, kadɨ mꞌɔw mꞌadɨ ubəi majɨ kadkare-je madɨ lə Ndil kɨ́ aa njay kdɔ kadɨ adɨ-si tɔ́gɨ, 12 əse kdɔ kadɨ jꞌuləi dingəm mḛḛ-na̰-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ kɨ́ sə̰i rəm, ma̰ rəm lay jꞌori-na̰ dɔ-tɨ.

13 †Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌndigɨ kadɨ mꞌadɨ-si ꞌgəi kɨ́ taá-taá ya mꞌɔjɨ kɔw koo-si, kdɔ kadɨ mꞌoo-né kandɨ kullə lə-m dan-si-tɨ titɨ kɨ́ mꞌoo-né dan gin dow-je-tɨ kɨ́ rangɨ kin bè tɔ; ngà mꞌingə tarəbɨ al ya sar ɓone. 14 To kurə dɔ-m-tɨ kadɨ mꞌɔw rɔ njékəmtḛḛ-je-tɨ rəm, njékəmtḛḛ al-je-tɨ rəm, kadɨ mꞌɔw rɔ njénégə-je-tɨ rəm, njénégə al-je-tɨ rəm. 15 Gin-é kin ya ɓá sə̰i kɨ́ isi ɓebo Rɔm-tɨ lé, ɓo kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dan-si-tɨ ra-m-né tɔ.

16 †Kdɔtalə rɔ-m sɔl-m dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ al. Poyta kɨ́ Majɨ lé, to tɔ́gɨ lə Lubə kɨ́ tò kdɔ kajɨ lə dow kɨ́ rá-rá kɨ́ adɨ mḛḛ-é, adɨ to jipɨ-je ya kete ɓəy ɓá dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ɓəy. 17 Poyta kɨ́ Majɨ lé ɓá tɔjɨ ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ Lubə ɔr ta dɔ dow-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ rəm, kdɔ kadmḛḛ rəm, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: Dow kɨ́ njururu à kisɨ kəm kɨ̀ takul kadmḛḛ.*

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ majal

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kulə dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ nangɨ

18 Lubə kɨ́ isɨ dɔra̰-tɨ tɔjɨ wɔngɨ liə dɔ dow-je-tɨ lay kɨ́ njékilə kujɨ dɔ-é-tɨ al, kɨ̀ njéra né kɨ́ njururu al, kɨ́ ꞌto njékutɨ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ nangɨ mḛḛ né ra-tɨ kɨ́ njururu al lə-dé; 19 kdɔtalə né kɨ́ dow-je dꞌa gə rɔ Lubə-tɨ lé, tò ndaa-tɨ rəsɨ takəm-dé-tɨ, kdɔ Lubə ya tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ-dé. 20 Kdɔtalə lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ ya né-je kɨ́ tò rɔ Lubə-tɨ kɨ́ to né-je kɨ́ dum koo kɨ̀ kəm, adɨ to tɔ́gɨ-é kɨ́ tò sartagangɨ, kɨ̀ to-é kɨ́ to Lubə kinlé tɔjɨ rɔ-é kɨ̀ takul kullə ra-é-je adɨ tò ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ. 21 †Adɨ ta à kɔr dɔ-dé-tɨ al, kdɔ dḛ ꞌgə-é ya, ngà kɔsɨ ɓá dꞌɔsɨ gajɨ-é titɨ kɨ́ dow à kɔsɨ-né gajɨ Lubə al rəm, ꞌra-é oiyo al rəm; ngà tagɨr-je lə-dé kɨ́ mḛḛ wəy kare ɓá dꞌadɨ ur-dé wale, ə négə lə-dé kàrè lo ndul dɔ-tɨ ndḭ-ndḭ. 22 Dḛ dꞌoo rɔ-dé kɨ njékəmkaa-je, ngà ꞌto mbə́-je, 23 ə dḛ ꞌmbatɨ kulə riɓa dɔ Lubə-tɨ kɨ́ njèkoy al, rəmə né-je kɨ́ to takəm dow kɨ́ to njèkoy, kɨ̀ yəl-je, kɨ̀ da̰-je kɨ́ nja-dé ra sɔ, kɨ̀ da̰-je kɨ́ njékagɨ nangɨ kin ɓá dḛ dꞌulə riɓa dɔ-dé-tɨ. 24 Gin-é kin ɓá Lubə in̰ə-dé-né yakɨ adɨ ꞌra-né né-je kɨ́ tò n̰ḛ-n̰ḛ kɨ́ ɓo-é tò mḛḛ-dé-tɨ dꞌulə-né rɔsɔl dɔ rɔ-dé dḛ-tɨ ya; 25 dḛ ꞌmbatɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə Lubə kdɔ takədɨ; né kɨ́ Lubə ra ɓá dḛ dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ, ꞌpole-é, rəmə ḛ kɨ́ Njèra né-je lé ɓá dḛ ꞌmbatɨ kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ; ḛ ɓá kɔsgajɨ to ꞌliə sartagangɨ. Amḛn! 26 Gin-é kin ɓá Lubə in̰ə-dé-né yakɨ adɨ ꞌra né kɔbɨ-je kɨ́ ɓo-é ra-dé, adɨ dené-je dꞌin̰ə ngɔw-dé-je ə ꞌtəl dɔ-na̰-tɨ ꞌtò kɨ̀ na̰; 27 bè ya tɔ ə́ dingəm-je kàrè, dꞌin̰ə dené-je ə dḛ ya ɓo-dé ra-na̰ adɨ ꞌtəl dɔ-na̰-tɨ ꞌtò kɨ̀ na̰; ḛ ɓá to kində kɔjɨ kɨ́ dḛ dꞌingə asɨ gangɨ kur wale lə-dé. 28 Ndigɨ kɨ́ ꞌndigɨ gə Lubə kɨ́ ra-dé al lé ɓá Lubə in̰ə-dé-né yakɨ mḛḛ tagɨr-je-tɨ lə-dé kɨ́ majal, kdɔ kadɨ ꞌra né-je kɨ́ tuwə ra al. 29 Né-je kɨ́ njururu al lay ya rusɨ mḛḛ-dé njḭ-njḭ, mḛḛndul-je, kɨ̀ kəmnda-je, kɨ̀ né ra kɨ́ majal-je, kɨ̀ kim-na̰ kɨ́ nga̰ n̰a̰, kɨ̀ tɔl dow-je, kɨ̀ gakɨ-na̰-je, kɨ̀ mḛḛmajal-je, kɨ̀ kədɨ dow-je; 30 dḛ ꞌto njékində nané-je, kɨ̀ njékulə ta ndil dow-je-tɨ, kɨ̀ njéba-je lə Lubə, kɨ̀ njétanga̰-je, njékində kàdɨ̀-dé-je, kɨ̀ njékun ta rɔ-dé-je, kɨ̀ njétḛḛ kɨ̀ gosɨ ra né-je kɨ́ majɨ al, kɨ̀ njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ lə njékojɨ-dé-je, kɨ̀ mbə́ dow-je, 31 kɨ̀ njépata mindɨ-dé joo-je rəm, ꞌto dow-je kɨ́ ta ɔ̰̀ mḛḛ-dé kdɔ dow-je al, [njékin̰ə go ta kɔgɨ al-je†], kɨ̀ njékoo kəmtondoo lə dow-je al. 32 Dḛ ꞌgə gɔw kɨ́ Lubə à gangta koy dɔ dow-je-tɨ kɨ́ njéra né-je kɨ́ bè kin; bè ya kàrè ra-é ya par ɓá dḛ ꞌra al, ngà dꞌa̰ dɔ-tɨ ꞌndigɨ kɨ̀ njéra-é-je ɓəy rəm tɔ.

2

Ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ njégangta dɔ madɨ-dé-je-tɨ

Mat 7:1-5; Jak 2:12-13

1 †I kɨ́ njègangta ta dɔ dow-je-tɨ lé, i ꞌto ná̰-ná̰ ya kàrè, ta à kɔr dɔ-i-tɨ al; kdɔ ta kɨ́ ꞌisɨ ꞌgangɨ dɔ dow-je-tɨ lé, to i ya tɔ ɓá ꞌisɨ ꞌgangta dɔ rɔ-i-tɨ; kdɔtalə i kɨ́ njègangta lé, i ya kàrè isɨ ra né-é-je lé sə-dé tɔ. 2 Ə jə̰i jꞌgəi kɨ́ ta kɨ́ Lubə gangɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ njéra né-je kɨ́ bè kinlé, to ta kɨ́ gangɨ kɨ́ njururu ya. 3 I kɨ́ isɨ ꞌgangɨ ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ njéra né-je kɨ́ bè kin, rəmə i ya kàrè isɨ ꞌra sə-dé tɔ kinlé, i ꞌgɨr kɨ́ ta kɨ́ gangɨ lə Lubə lé, i ꞌa tḛḛ kəm-tɨ wa? 4 Əse ramajɨ lə Lubə kɨ́ n̰a̰, kɨ̀ kisɨ dɔ-tɨ liə, kɨ̀ mḛḛ kɨ́ kilə dɔ madɨ-é-tɨ liə kinlé, i ꞌnədɨ adɨ i ꞌgə kɨ́ ramajɨ liə kinlé isɨ ɔsɨ-i kadɨ in̰ə panjiyə-i kɨ́ majal kɔgɨ al wa? 5 Ngà kɨ̀ kəm rəbɨ mḛḛndə lə-i kɨ̀ mbatɨ kɨ́ i ꞌmbatɨ kin̰ə panjiyə-i kɨ́ majal kɔgɨ lé, i ya ꞌkəw wɔngɨ lə Lubə kɨ́ n̰a̰ kɨ dɔ-i-tɨ, kdɔ ngəbɨ-né ndɔ wɔngɨ liə kɨ́ to ndɔ kɨ́ ta kɨ́ gangɨ liə kɨ́ njururu à tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ. 6 Ə ndɔ-é-tɨ kinlé ɓá, Lubə à kugə ná̰-ná̰ kɨ̀ go kullə ra-é ra-é*; 7 adɨ dḛ kɨ́ dꞌuwə rɔ-dé nga̰ ꞌra majɨ rəm, ꞌsangɨ kɔsgajɨ, kɨ̀ riɓa, kɨ̀ kiskəm kɨ́ sartagangɨ lé, Lubə à kadɨ-dé dꞌisɨ kəm sartagangɨ; 8 ngà njénajta-je, kɨ́ ꞌto njémbatɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ə ꞌtəl rɔ-dé go néra-tɨ kɨ́ njururu al lé, wɔngɨ kɨ́ n̰a̰ lə Lubə à kusɨ dɔ-dé-tɨ. 9 Dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ ká ra né kɨ́ majɨ al-tɨ lé kɔ̰̀ kɨ́ n̰a̰, kɨ̀ mḛḛkɔ̰̀ à ra-dé; à ra jipɨ-je ya dɔsa̰y ɓá à ra dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ɓəy! 10 Kɔsgajɨ, kɨ̀ riɓa, kɨ̀ lapiya à tò kdɔ dow-je lay kɨ́ njékisɨ ká ra né kɨ́ majɨ-tɨ; à tò kdɔ jipɨ-je ya dɔsa̰y ɓá à tò kdɔ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ɓəy! 11 Kdɔtalə rɔ Lubə-tɨ lé, kɔr kəm dow goto.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ꞌgə ndukun ɓá ꞌra majal

12 Dow-je lay kɨ́ ꞌgə ndukun al ɓá ꞌra majal lé, dꞌa koy koy gə ndukun al ya tɔ; ə dow-je lay kɨ́ ꞌgə ndukun ɓá ꞌra majal lé, dꞌa gangta dɔ-dé-tɨ kɨ̀ ndukun ya tɔ. 13 Kdɔtalə dow-je kɨ́ njékində mbi-dé koo-né ndukun kɨ koo kin ɓá ta à kɔr dɔ-dé-tɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ al; ngà njétəl rɔ-dé go ndukun-tɨ ɓá ta à kɔr dɔ-dé-tɨ. 14 Kdɔ kinə dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, adɨ dꞌɔw kɨ̀ ndukun al, ya ngà kɨ̀ dɔ rɔ-dé bè ya ꞌra né kɨ́ ndukun ɔjɨ lé – dḛ njékɔw kɨ̀ ndukun al-je kinlé – dḛ ya ꞌto ndukun dɔ rɔ-dé-tɨ. 15 Beɓa dḛ ꞌtɔjɨ kɨ́ né-je kɨ́ ndukun ndigɨ lé, tokɨ ndàngɨ mḛḛ-dé-tɨ; tagɨr kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ ya tɔjɨ kɨ́ ndukun tò mḛḛ-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰, adɨ dḛ ya mḛḛ-dé uwə-dé kɨ̀ ta əse ɔr ta dɔ-dé-tɨ. 16 Ḛ ɓá to né kɨ́ à ra né ndɔ-tɨ kɨ́ Lubə à gangɨ-né ta kɨ̀ takul Jeju Kristɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ dow-je dꞌisɨ ꞌra kɨ̀ gidɨ ngə̰y titɨ kɨ́ mꞌilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lé.

17 Ngà i kɨ́ ꞌɓa rɔ-i jipɨ, ubə kul ndukun, ꞌtɔ́y rɔ-i ꞌpanè ꞌto dow lə Lubə, 18 i kɨ́ ꞌgə né kɨ́ Lubə ndigɨ rəm, ndukun tḛḛ kəm-i rəm, ꞌgə kɔr nin né kɨ́ majɨ kɨ̀ né kɨ́ majɨ al rəm, 19 i kɨ́ ꞌɓa rɔ-i njèndɔr njékəmtɔ-je, ꞌpanè ꞌto londógɨ lə dow-je kɨ́ dꞌisɨ londul-tɨ, 20 njèkɔjɨ né dow-je kɨ́ njégə né al-je, kɨ̀ njèndó né ngan-je, kdɔtalə i ꞌgə majɨ kɨ́ ndukun tɔjɨ-i négə lay rəm, tɔjɨ-i ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm. 21 I kɨ́ ꞌisɨ ꞌndó né dow-je kɨ́ rangɨ kanlé, kdɔ ri ɓá i ꞌndó né rɔ-i tɔ al wa? 22 I ꞌisɨ ꞌndó dow-je kadɨ ꞌɓogɨ al, rəmə i ɓá ꞌɓogɨ! I kɨ́ ꞌpanè: Kadɨ dow ra kaya al, rəmə i ɓá ꞌisɨ ꞌra kaya! I ꞌɔsɨ ta magɨ-je, rəmə i ꞌɔy né-je kɨ́ mḛḛ kəy pole magɨ-je-tɨ lay! 23 I ꞌɔsɨ gajɨ rɔ-i kɨ̀ ndukun, rəmə i ꞌulə rɔsɔl dɔ Lubə-tɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kal dɔ ndukun! 24 Kdɔtalə ꞌndàngɨ ꞌpanè: «Ta lə-si ɓá dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ꞌpa-né ta kɔbɨ dɔ Lubə-tɨ†.»

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ganjangɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ

25 Tɔgrɔ-tɨ ya, kinə ꞌtəl rɔ-i go ndukun-tɨ rəmə, ganjangɨ‡ kɨ́ kijə lé, majɨ-é tò ya; ngà kinə i ꞌal dɔ ndukun rəmə, ganjangɨ kɨ́ dꞌijə-i lé, təl to ganjangɨ al ngá. 26 Ə kinə dow kɨ́ dꞌijə-é ganjangɨ al təl rɔ-é go né-je-tɨ kɨ́ ndukun ɔjɨ lé, Lubə à koo-é kɨ dow kɨ́ dꞌijə-é ganjangɨ ya al wa? 27 Dow kɨ́ dꞌijə-é ganjangɨ kɨ́ dajɨ rɔ-tɨ al, kɨ́ təl rɔ-é go ndukun-tɨ lé, se à gangta dɔ-i-tɨ i kɨ́ dꞌijə-i ganjangɨ rəm, ɔw kɨ̀ ndukun kɨ́ ꞌndàngɨ rəm ya ə́ i ꞌal dɔ-é kin al wa? 28 Kdɔ né-je kɨ́ rɔ dow-tɨ ndaa-tɨ nè ɓá dow to-né jipɨ al rəm, ganjangɨ kàrè to kɨ́ rɔ dow-tɨ ndaa-tɨ nè kin al rəm tɔ. 29 Ngà jipɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, dow to mḛḛ-é-tɨ kəy; ganjangɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ to kɨ́ mḛḛ dow-tɨ ə to ganjangɨ kɨ́ ḭ rɔ Ndil-tɨ kɨ́ aa njay ɓɨ to ganjangɨ kɨ́ tò kɨ̀ kəm rəbɨ ndukun kɨ́ ꞌndàngɨ kin al. Jipɨ kɨ́ bè kinlé, dow-je dꞌɔsɨ gajɨ-é al, ngà Lubə ɔsɨ gajɨ-é.

3

Né kɨ́ to nékumə̰ lə jipɨ-je

1 Ə kadɨ dow to jipɨ lé, ri ɓá tò-tɨ ngay wa? Əse ganjangɨ lé, majɨ-é to ri wa? 2 Majɨ-é tò n̰a̰ mḛḛ né-je-tɨ lay. Kdɔ jipɨ-je ɓá Lubə adɨ-dé ta liə dɔsa̰y. 3 Ngà se jꞌa painè ri wa? Kinə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je dꞌa̰ njángɨ dɔ ndi-dé-tɨ al lé, se ka̰ kɨ́ dꞌa̰ dɔ ndi-dé-tɨ al kinlé à ra kadɨ Lubə a̰ njángɨ dɔ ndi-é-tɨ al tɔ wa? 4 Nda̰ bè al! Kadɨ dow-je ꞌgə kɨ́ Lubə lé, to njèpa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ə dow-je lay ꞌto njékədta-je titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: I Lubə, kadɨ dow-je ꞌgə kɨ́ ta-je lə-i to ta-je kɨ́ njururu rəm, kinə dow ɔw sə-i logangta-tɨ kàrè, ta lə-i à to tó-é rəm*. 5 Ngà kinə néra kɨ́ njururu al lə-ji tɔjɨ kɨ́ Lubə to njèra né kɨ́ njururu lé, jꞌa painè ri wa? Lokɨ Lubə adɨ wɔngɨ liə ree dɔ-ji-tɨ lé, rəmə ḛ to dow kɨ́ njururu al ɓan al wa? Mꞌpa kɨ́ dow-tɨ. – 6 Nda̰ bè al! Kinə Lubə to njèra né kɨ́ njururu al lé, à gangta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ban wa? 7 Ngà kinə kədɨ ta lə-m ra adɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə Lubə tò-né ndaa-tɨ rəsɨ-rəsɨ kadɨ dow-je dꞌɔsɨ-né gajɨ-é lé, Lubə gangta dɔ-m-tɨ titɨ dow kɨ́ njèramajal bè kdɔ ri ɓəy wa? 8 Dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njékulə ta ndil-ji-tɨ ꞌpanè: Jə̰i jꞌpainè: «Jꞌrai né kɨ́ majɨ al kdɔ kadɨ né kɨ́ majɨ ree-né.» Ngà kdɔ ri ɓá jꞌrai né kɨ́ majɨ al lé kadɨ né ra kɨ́ majɨ ree-né lé al wa? Dowbé-je kinlé, tuwə kadɨ ꞌgangɨ ta dɔ-dé-tɨ ya.

Dow-je lay ya ꞌto njéra majal-je

9 Se jꞌa painè ri wa? Jə̰i jipɨ-je lé, jꞌitəi dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al wa? Nda̰ bè al. Kdɔtalə lé jꞌtɔjɨ kete kɨ́ jipɨ-je, kɨ̀ jipɨ al-je lay ya majal ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ, 10 titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè:

Dow kɨ́ njururu goto, kɨ́ káre-rè ya kàrè goto.

11 Dow kɨ́ gə né goto. Dow kɨ́ sangɨ Lubə goto.

Dow-je lay ya ꞌndəm, dḛ lay ya ꞌtəl dow-je kɨ́ majɨ al.

12 Dow káre kɨ́ ra majɨ goto, kɨ́ káre-rè ya kàrè goto.

13 Rəbɨ mindɨ-dé tokɨ ɓadɨ kɨ́ ta-é tò tagra bè,

ə dꞌədɨ dow-je kɨ̀ ta-dé. Kəngɨ li pii tò ta-dé-tɨ.

14 Ndɔl-je, kɨ̀ ta-je kɨ́ to-to ɓá rusɨ ta-dé,

15 nja-dé ɔylɔ pele-pele lo kɔw kungɨ məsɨ kɔgɨ-tɨ,

16 rəbɨ kun-dé-je lay ya ꞌree kɨ̀ mḛḛkɔ̰̀ titɨ,

17 dḛ ꞌgə rəbɨ lapiya al.

18 Ɓəl Lubə goto rɔ-dé-tɨ.

19 Jḛ jꞌgə kɨ́ ta-je lay kɨ́ ndukun pa kinlé, pa kdɔ dow-je lay kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə ndukun, kdɔ kadɨ uwə ta dow-je lay, ə kadɨ dow-je lay ya ꞌgə kɨ́ ta tò dɔ-dé-tɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ. 20 †Kdɔtalə dow káre ya kàrè Lubə à kɔr ta dɔ-é-tɨ kdɔ təl kɨ́ dowbé təl rɔ-é go ndukun-tɨ al; kdɔtalə ndukun lé tɔjɨ ɓá tɔjɨ dow-je adɨ ꞌgə kɨ́ dḛ ꞌra majal.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔrtadɔ-tɨ

Kɔrtadɔ-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ Jeju Kristɨ

Gal 2:15-16; 3:8-14,22-29; Epɛ 2:7-9

21 Ngà ɓone bè lé, kɔr kɨ́ Lubə ɔr ta dɔ dow-je-tɨ kɨ̀ takul ndukun al kinlé tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ ngá. Ndukun-je kɨ̀ ta-je lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kàrè ꞌpa ta kɨ́ dɔ-tɨ rəm. 22 †Kɔr kɨ́ Lubə ɔr ta dɔ dow-je-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ Jeju Kristɨ kinlé tò kdɔ dow-je lay ya kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé. 23 Kdɔtalə kɔr kəm dow goto: Dow-je lay ya ꞌra majal adɨ ꞌnal riɓa lə Lubə; 24 ngà Lubə ɔr ta dɔ-dé-tɨ kare kɨ̀ takul ramajɨ liə, kɨ̀ kəm rəbɨ taa kɨ́ Jeju Kristɨ taa-dé ilə-dé taá, kdɔ nam kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀-é-tɨ. 25 Ḛ ɓá Lubə adɨ-é to kadkare kɨ́ oy, kdɔ majal-je lə dow-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé kɨ́ məsɨ-é a̰y kdɔ-dé; bè kdɔ kadɨ Lubə tɔjɨ-né néra kɨ́ njururu liə. Kdɔtalə Lubə un kəm-é kɔgɨ dɔ majal-je-tɨ kɨ́ dow-je ꞌra low nṵ, dɔkaglo-tɨ kɨ́ ḛ ilə-né mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ, 26 ngà dɔkaglo-tɨ kɨ́ nè kinlé, ḛ ndigɨ tɔjɨ néra kɨ́ njururu liə, kdɔ kadɨ dow-je ꞌgə-né kɨ́ ḛ to njèra né kɨ́ njururu, kɨ̀ takul kɔr kɨ́ ɔr ta dɔ dow-tɨ kɨ́ adɨ mḛḛ-é Jeju.

27 Kinə tò bè rəmə, né kɨ́ dow à kɔsɨ-né gajɨ rɔ-é tò ɓan wa? Né-é goto. Kdɔ ri wa? Kdɔ kɔrtadɔ-tɨ tò kɨ̀ takul kadmḛḛ, ɓɨ tò kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-tɨ al. 28 Kdɔtalə jḛ jꞌgə kɨ́ Lubə ɔr ta dɔ dow-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ, ɓɨ kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-tɨ al. 29 Əse Lubə lé, to Lubə lə jipɨ-je ya par wa? To Lubə lə gin dow-je kɨ́ rangɨ ya tɔ al wa? Oiyo, ḛ to Lubə lə gin dow-je kɨ́ rangɨ tɔ. 30 †Kdɔtalə Lubə ra káre-rè; ḛ ya à kɔr ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ rəm, à kɔr ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al kɨ̀ takul kadmḛḛ rəm.

31 Tò bè kinlé, jḛ jꞌbujuru ndukun kɔgɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ wa? Nda̰ bè al. Kadɨ ɓá jḛ jꞌadɨ-é tɔ́gɨ dɔ madɨ-é-tɨ.

4

Kəm rəbɨ kɨ́ ta ɔr-né dɔ Abrakam-tɨ

Gal 3:6-9,29; Pa 32; Əbr 11:8-19

1 Ə Abrakam kɨ́ to ka-ji lé, ta ri ɓá jꞌa pai dɔ-é-tɨ wa? Ri ɓá ḛ ingə kɨ́ go tɔ́gɨ dow-tɨ wa? 2 Kdɔtalə kinə, Lubə ɔr ta dɔ Abrakam-tɨ kɨ̀ takul kullə ra-é-je rəmə lé, ḛ à kɔsɨ-né gajɨ rɔ-é. Ngà né kɨ́ à kɔsɨ-né gajɨ rɔ-é nɔ̰̀ Lubə-tɨ ya goto. 3 †Kdɔ mbete kɨ́ aa njay panè: «Abrakam adɨ mḛḛ-é Lubə, ɓá Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ.» 4 Kinə dow ra kullə ɓá ingə-né né lé, né-é kinlé, to nédɔji kullə liə, ɓɨ to majɨ ɓá ꞌra siə al. 5 Ngà dow kɨ́ ra kullə al ya, ɓá adɨ mḛḛ Lubə kɨ́ to njèkɔr ta dɔ njéramajal-je-tɨ lé, ta ɔr dɔ dowbé-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ liə.

6 Bè ya tɔ ə́ Dabidɨ pa-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ rɔnəl lə dow kɨ́ Lubə ɔr ta dɔ-é-tɨ kdɔ kullə ra-é-je al. Ḛ panè:

7 «Dow-je kɨ́ Lubə in̰ə go majal-je lə-dé kɔgɨ

ə un kəm-é kɨ rangɨ dɔ majal-je-tɨ lə-dé ɓá ꞌto njénékumə̰-je.

8 Dow kɨ́ ꞌƁaɓe tidə majal-je liə dɔ-é-tɨ al ɓá to njènékumə̰!»

9 Rɔnəl-é kinlé, tò kdɔtalə dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ ya par əse tò kdɔtalə dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al tɔ wa? Kdɔtalə jꞌpainè: Abrakam lé, kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ. 10 Ə kaglo-tɨ kɨ́ rá ɓá Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ wa? To kɨ́ dꞌijə-é-né ganjangɨ ngá, əse dꞌijə-é-né al ɓəy wa? Lubə ɔr ta dɔ-é-tɨ kete ɓəy ɓá dꞌijə-é ganjangɨ ɓɨ to go ganjangɨ-tɨ al. 11 Ə ganjangɨ kɨ́ kijə lé Lubə adɨ-é, adɨ tokɨ pɔ̰ kɨ́ ɔsɨ-é-né tɔjɨ-né ta kɨ́ ɔr dɔ-é-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ lokɨ dꞌijə-é-né ganjangɨ al ɓəy. Gangɨ-é kin ɓá ḛ to-né bɔbɨ dow-je lay kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al ya dꞌadɨ mḛḛ-dé adɨ ta ɔr-né dɔ-dé-tɨ. 12 Rəm ɓá ḛ to bɔbɨ dḛ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ ə dꞌa̰ dɔ ganjangɨ-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ya par kin al, ngà kɨ́ ꞌndajɨ kadmḛḛ lə bɔbɨ-ji Abrakam lokɨ dꞌijə-é-né ganjangɨ al ɓəy.

13 †Kdɔ to takul təl rɔ go ndukun-tɨ ɓá Lubə un-né mindɨ-é kadɨ dɔnangɨ təl-né néndubə lə Abrakam əse lə nganka-é-je al, ngà to takul kɔr kɨ́ ḛ ɔr ta dɔ-é-tɨ kdɔ kadmḛḛ liə. 14 †Kinə kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-tɨ ɓá dow to-né njènéndubə rəmə, kadmḛḛ to né kɨ́ kɔgɨ kare rəm, ɓá kunmindɨ ra kullə al rəm. 15 Kdɔtalə ndukun ɓá ree kɨ̀ wɔngɨ lə Lubə dɔ dow-je-tɨ, ə lo kɨ́ ndukun goto-tɨ lé, kaldɔta kàrè goto-tɨ tɔ. 16 †Adɨ néndubə kɨ́ Lubə adɨ lé tò kɨ̀ takul kadmḛḛ, ə to ramajɨ liə kdɔ kadɨ kunmindɨ liə lé, tò-né lo tò-é-tɨ kdɔ ta lə nganka Abrakam lay ya; kadɨ tò kdɔ ta lə-dé dḛ kɨ́ ꞌto njétəl rɔ-dé go ndukun-tɨ ya par al, ngà kadɨ tò kdɔ ta lə-dé dḛ lay kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ kadmḛḛ lə Abrakam kɨ́ to bɔbɨ-ji lay tɔ, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: 17 «I lé, mꞌadɨ-i ꞌto bɔbɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌtò nduy-nduy.» Ḛ ya to bɔbɨ-ji lay nɔ̰̀ Lubə-tɨ kɨ́ ḛ adɨ-é mḛḛ-é kɨ́ to njèkadɨ dow-je kɨ́ dꞌoy ꞌtəl dꞌisɨ kəm rəm, njèkadɨ né kɨ́ goto tò rəm kin. 18 Lé né kɨ́ tuwə kində mḛḛ dɔ-tɨ goto kàrè, Abrakam ɔw kɨ̀ nékində mḛḛ dɔ-tɨ liə, ḛ adɨ mḛḛ-é Lubə; beɓa ḛ təl-né bɔbɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌtò nduy-nduy titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: «Nganka-i dꞌa tò nduy-nduy.» 19 Ɓal Abrakam ɔw ngɔsi kɨ̀ ɓal ɓu, adɨ ḛ oo rɔ-é kɨ dow kɨ́ oy rəm, ɓá Sara kàrè asɨ kojɨ ngon al ngá rəm, ya ngà kadmḛḛ lə Abrakam yay al. 20 Mḛḛ Abrakam nga̰ adɨ tadɨ dɔ kunmindɨ-tɨ lə Lubə al, ngà kadmḛḛ liə adɨ-é tɔ́gɨ adɨ ulə riɓa dɔ Lubə-tɨ; 21 kdɔ ḛ gə majɨ kɨ́ né kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ ra lé, tɔ́gɨ-é asɨ kadɨ-é ra tɔ. 22 Gin-é kin ɓá Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ.

23 Ngà ta kɨ́ ꞌndàngɨ ꞌpanè: Lubə ɔr ta dɔ-é-tɨ kinlé, sɔbɨ dɔ Abrakam kɨ̀ kár-é al; 24 ta kinlé sɔbɨ dɔ-ji jə̰i kɨ́ Lubə à kɔr ta dɔ-ji-tɨ kin tɔ, adɨ to jə̰i kɨ́ jꞌadi mḛḛ-ji Lubə kɨ́ adɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy. 25 Lubə ilə-é ji dow-je-tɨ adɨ ꞌtɔl-é kdɔ majal-je lə-ji, ɓá adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ kdɔ kadɨ ta ɔr-né dɔ-ji-tɨ.

5

Né kɨ́ ree go kɔrtadɔ-tɨ

1Pi 1:3-9; 1Ja̰ 4:9,10

1 Ə ta kɨ́ ɔr dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ kinlé, ra adɨ lapiya tò dan-ji-tɨ kɨ̀ Lubə, kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji Jeju Kristɨ. 2 Jeju kɨ́ jꞌadi-é mḛḛ-ji kinlé ɓá to kəm rəbɨ kɨ́ Lubə ra-né sə-ji majɨ; ramajɨ lə Lubə kinlé jə̰i jꞌa̰i mḛḛ-é-tɨ njángɨ rəm, ɓá jə̰i jꞌɔsi-né gajɨ rɔ-ji kdɔ riɓa lə Lubə kɨ́ to nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji kin rəm tɔ. 3 Kɨ́ boy n̰a̰ lé, dan kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ dum natɨ kàrè, jə̰i jꞌɔsi gajɨ rɔ-ji, kdɔtalə jə̰i jꞌgəi kɨ́ kɔ̰̀-je kin ɓá à ree kɨ̀ kuwə rɔ nga̰, 4 ə kuwə rɔ nga̰ à ree kɨ̀ ka̰ gərərə mḛḛ na̰mḛḛ-tɨ, ə ka̰ gərərə mḛḛ na̰mḛḛ-tɨ à ree kɨ̀ mḛḛ kɨ́ kində dɔ-tɨ; 5 ə nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji à tò rɔsɔl dɔ-ji-tɨ al, kdɔtalə ndigɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-ji kinlé, taa mḛḛ-ji pəl-pəl kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ ḛ adɨ-ji. 6 Kdɔ, ndɔkɨ tɔ́gɨ-ji goto ɓəy ya, lokɨ dɔkaglo kɨ́ Lubə ɔr asɨ rəmə, Kristɨ oy kdɔ njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al-je. 7 Nga̰ n̰a̰ kadɨ dow oy kdɔ ta lə dow kɨ́ njururu; njèramajɨ je bè ɓá dɔmajɨ ə dow à kuwə mḛḛ-é nga̰ koy kdɔ ta liə. 8 Ngà né kɨ́ tɔjɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-ji lé ɓá to koy kɨ́ Kristɨ oy kdɔ ta lə-ji lokɨ jꞌtoi-né njéramajal-je ya ɓəy. 9 Ə ɓone bè kɨ́ ta ɔr dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul məsɨ-é ngá kinlé ɓá à kajɨ-ji ta wɔngɨ-tɨ kɨ́ à ree lé al tɔ ɓəy wa? 10 Kdɔtalə, kɨ́ ndɔkɨ jꞌtoi-né njéba-je lə Lubə ɓəy kàrè, ḛ ulə nojɨ natɨ sə-ji kɨ̀ takul koy lə Ngon-é rəm, ngà ɓone bè kɨ́ ḛ ulə nojɨ natɨ sə-ji ngá kinlé, ɓá à kajɨ-ji kɨ̀ takul kiskəm lə Ngon-é lé al ɓəy wa? 11 Kɨ́ boy n̰a̰ ɓəy lé, jə̰i jꞌɔsi gajɨ rɔ-ji kɨ̀ ri Lubə kɨ̀ takul ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ ɓone bè ulə-ji nojɨ natɨ kɨ̀ Lubə.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Adam-je kɨ̀ Jeju

1Kɔ 15:21-22,45-49,56-57

12 Gangɨ-é kɨ́ majal ree-né dɔnangɨ-tɨ kɨ̀ takul dow káre-rè, ə koy ree-né kɨ̀ takul majal kinlé, gangɨ-é kin ya koy ree-né dɔ dow-je-tɨ lay, kdɔtalə dow-je lay ya ꞌra majal … 13 Kdɔ, kete ɓəy ɓá kadɨ ndukun tò lé, majal tò dɔnangɨ-tɨ ngá; ngà lokɨ ndukun goto-né ɓəy lé, tidə majal dɔ dow-tɨ goto ɓəy. 14 Ya ngà ulə gin-é dɔ Adam-tɨ nṵ sar tḛḛ-né dɔ Moiyijɨ-tɨ kin ya koy ɔ̰̀ ɓe dɔ dow-je-tɨ; dḛ kɨ́ ꞌra majal kɨ́ tana̰ kɨ̀ kaldɔta lə Adam kin al kàrè, koy ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ. Adam lé to takəm dow kɨ́ tò kadɨ à ree. 15 Ngà kadkare tò gay kɨ̀ majal; kdɔ, ta lə majal lə dow káre-rè ya ɓəy ə́ dow-je n̰a̰ dꞌoy-né rəm ngà, ramajɨ lə Lubə, kɨ̀ kadkare liə kɨ́ ree kɨ̀ takul ramajɨ lə dow káre-rè kɨ́ to Jeju Kristɨ lé ɓá, majɨ-é à tò mburukɨ-mburukɨ kdɔ dow-je n̰a̰ al wa? 16 Kadkare kinlé, kandɨ-é tò gay kɨ̀ majal lə dow káre-rè. Kdɔtalə ta kɨ́ gangɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ majal kɨ́ káre-rè lé, ree kɨ̀ kindəkɔjɨ. Ngà kadkare kɨ́ ree go majal-je-tɨ kɨ́ n̰a̰ lé, ree kɨ̀ ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ tɔ. 17 Kdɔ ta lə majal lə dow káre-rè, dow kɨ́ káre ɗɛ̰ngɨ bè ya ɓəy ə́ koy ɔ̰̀-né ɓe dɔ dow-je-tɨ lay rəm ngà, dow-je kɨ́ dꞌingə kadkare kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔrtadɔ-tɨ, kɨ̀ ramajɨ kɨ́ tò mburukɨ-mburrukɨ kɨ́ ban ɓá dꞌa kisɨ kəm kdɔ kɔ̰̀ ɓe kɨ̀ takul Jeju Kristɨ kɨ̀ káre-rè al wa? 18 Adɨ gangɨ-é kɨ́ ta lə dow kɨ́ káre-rè kɨ́ ra majal ya ta kɨ́ gangɨ ree-né dɔ dow-je-tɨ lay kinlé, bè ya tɔ ə́ kɨ̀ takul néra kɨ́ njururu lə dow kɨ́ káre-rè ya, ta ɔr-né dɔ dow-je-tɨ lay adɨ dꞌisɨ-né kəm tɔ. 19 Kdɔtalə, titɨ kɨ́, takul təl rɔ go ta-tɨ al lə dow káre-rè ya dow-je n̰a̰ ya ꞌtəl-né njéramajal-je kinlé, bè ya tɔ ə́, kɨ̀ takul təl rɔ go ta-tɨ lə dow káre-rè ya ta à kɔr-né dɔ dow-je-tɨ n̰a̰ tɔ. 20 Ə ndukun ree kdɔ kadɨ majal ojɨ-na̰ kɨ kete-kete, ngà lo kɨ́ majal ojɨ-na̰-tɨ kɨ kete-kete lé, ramajɨ lə Lubə tò-tɨ mburukɨ-mburukɨ tɔ. 21 Adɨ gangɨ-é kɨ́ majal ɔ̰̀-né ɓe kɨ̀ kəm rəbɨ koy kinlé, gangɨ-é kin ya tɔ ə́ ramajɨ ɔ̰̀-né ɓe kɨ̀ kəm rəbɨ ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ kɨ̀ takul ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kdɔ kiskəm kɨ́ sartagangɨ tɔ.

Kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə dow kɨ́ ta ɔr dɔ-é-tɨ

6

Ramajɨ lə Lubə ɔr dow kɔgɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə majal

Kol 3:1-10

1 Ə kadɨ jꞌpainè ri wa? Jꞌa kisi ká ra majal-tɨ, kdɔ kadɨ ramajɨ tò-né mburukɨ-mburukɨ wa? 2 Nda̰ bè al! Ndɔkɨ jə̰i jꞌoyi koy kɨ́ gangɨ-ji natɨ kɨ̀ majal ngá, ngà jꞌa təli kisi dan majal-tɨ ban ɓəy wa? 3 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ jə̰i lay kɨ́ ꞌra-ji batḛm kdɔ kində rɔ natɨ lə-ji kɨ̀ Jeju Kristɨ lé, to nam ɓá jꞌnami siə dɔ koy-é-tɨ mḛḛ batḛm-tɨ al wa? 4 †Ə batḛm kɨ́ ꞌra-ji lé, to koy kɨ́ jꞌoyi natɨ kɨ̀ Kristɨ adɨ ꞌdubɨ-ji natɨ siə, kdɔ kadɨ titɨ kɨ́ ḛ tɔsɨ-né ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Bɔbɨ-é kɨ́ n̰a̰ kinlé, jə̰i kàrè, kisɨ-ji kɨ̀ dɔ-ji taá kin to kisɨ kɨ́ sigɨ tɔ. 5 Kdɔtalə kində kɨ́ jꞌindəi rɔ-ji natɨ siə jꞌoyi ga̰ koy liə kinlé, jꞌa tɔsi ndəli kindəi lo tḛḛi titɨ-na̰ siə bè ya tɔ; 6 jə̰i jꞌgəi kɨ́ dajɨ rɔ-ji kɨ́ kete lé, ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ natɨ siə, kdɔ kadɨ dajɨ rɔ-ji kɨ́ njèramajal kinlé, tokɨ tujɨ-é kɔgɨ; bè kdɔ kadɨ jə̰i jꞌrai ɓə lə majal gogɨ al ngá. 7 Kdɔtalə dow kɨ́ oy lé, majal ɔ̰̀ ɓe dɔ-é-tɨ al ngá.

8 Ə kinə jꞌoyi natɨ kɨ̀ Kristɨ rəmə, jə̰i jꞌadi mḛḛ-ji kɨ́ jꞌa kisi kəm natɨ siə tɔ. 9 Kdɔtalə jə̰i jꞌgəi kɨ́ Kristɨ kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, à təl koy nda̰ al ngá; koy ɔ̰̀ ɓe dɔ-é-tɨ al ya sar ngá. 10 Koy kɨ́ Kristɨ oy lé, oy koy kɨ́ sɔbɨ dɔ majal*, ə oy nja káre-rè ya tagangɨ; kisɨ-é kɨ́ isɨ kəm ɓone bè kinlé, ḛ isɨ kəm kdɔ ta lə Lubə. 11 Beɓa sə̰i ya kɨ̀ dɔ-si kàrè, kadɨ ooi rɔ-si kɨ dow-je kɨ́ dꞌoy koy kɨ́ gangɨ-dé natɨ kɨ̀ majal bè rəm, ɓá kadɨ ooi rɔ-si kɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm kdɔ ta lə Lubə kɨ̀ takul nam kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ bè rəm tɔ. 12 Ə́n ə́ dajɨ rɔ-si kɨ́ à koy kinlé, adi majal ɔ̰̀ ɓe dɔ-tɨ al rəm, ɓá ꞌtəli rɔ-si go ɓo né-je-tɨ liə al rəm tɔ. 13 In̰əi ngan rɔ-si adi majal kadɨ tokɨ nékatɨ ra né kɨ́ njururu al, bè al ngá; ngà in̰əi rɔ-si adi Lubə titɨ dow-je kɨ́ dꞌoy ɓá ꞌtəl dꞌisɨ kəm bè, ə adi ngan rɔ-si Lubə kadɨ tokɨ nékatɨ lə néra kɨ́ njururu bè. 14 Majal à kɔ̰̀ ɓe dɔ-si-tɨ al, kdɔtalə sə̰i isi gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ al, ngà isi gin tɔ́gɨ ramajɨ-tɨ.

15 Ə kadɨ jꞌpainè ri wa? Jꞌa rai majal, kdɔ kisɨ kɨ́ jꞌisi gin tɔ́gɨ ramajɨ-tɨ, ɓɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ al wa? Nda̰ bè al! 16 Sə̰i ꞌgəi majɨ kɨ́ kinə adi rɔ-si dow adɨ ꞌtoi ɓə-je liə, kdɔ kadɨ ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ liə rəmə, ꞌtoi ɓə-je lə dow kɨ́ isi ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ liə kinlé; adɨ kinə ꞌtoi ɓə-je lə majal rəmə, à tḛḛ koy; ngà kinə ꞌtoi ɓə-je kɨ́ sɔbɨ dɔ təl rɔ go ta-tɨ rəmə, à tḛḛ ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ tɔ. 17 Ngà oiyo kɨ dɔ Lubə-tɨ kdɔtalə sə̰i kɨ́ ndɔkɨ ꞌtoi ɓə-je lə majal, ya ɓone sə̰i ꞌtəli rɔ-si go néndó-tɨ kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ káre-rè, kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ ꞌndó-si-né. 18 Sə̰i lé, tokɨ taa-si ji majal-tɨ kilə-si taá, adɨ sə̰i ꞌtəli ɓə-je lə néra kɨ́ njururu ngá. 19 Mꞌpa ta kɨ́ dow-tɨ, kdɔ ta lə yay kɨ́ tò dajɨ rɔ-si-tɨ. Gangɨ-é kɨ́ ndɔkɨ in̰əi-né ngan rɔ-si-je yakɨ ꞌrai-né ɓə lə né-je kɨ́ tò n̰ḛ, kɨ̀ néra-je kɨ́ majal, kdɔ kadɨ ꞌtəli-né rɔ-si go ta-tɨ al kinlé, gangɨ-é kin ya in̰əi ngan rɔ-si yakɨ ꞌrai-né ɓə lə néra kɨ́ njururu, kdɔ kadɨ ꞌtəli-né dow-je kɨ́ ꞌtò tagay tɔ. 20 Kdɔtalə kɨ́ ndɔkɨ ꞌtoi-né ɓə-je lə majal lé, néra kɨ́ njururu ɔ̰̀ ɓe dɔ-si-tɨ al. 21 Ə ndɔkɨ lé ri ɓá to kandɨ-si wa? Kandɨ-si kɨ́ ndɔkɨ lé ɓone bè tò-si rɔsɔl ngá, kdɔtalə to né-je kɨ́ ta tɔl ta-é to koy. 22 Ngà ɓone bè kɨ́ Lubə taa-si ji majal-tɨ ilə-si taá adɨ ꞌtoi ɓə-je liə ngá kinlé, kandɨ-si to tò kɨ́ ꞌtòi tagay, ə ta tɔl ta-é to kiskəm kɨ́ sartagangɨ. 23 Kdɔtalə nékugə dɔji majal to koy; ngà kadkare lə Lubə to kiskəm sartagangɨ kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji Jeju Kristɨ.

7

Ndukun ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ njèkadmḛḛ-tɨ al

Epɛ 5:25-31; Gal 2:19-20

1 Mꞌɔw kɨ̀ pa sə-si ta sə̰i kɨ́ ꞌgəi ndukun. Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, sə̰i ꞌgəi kɨ́ to dɔkaglo kɨ́ dow isɨ-né kɨ̀ dɔ-é taá kin ya par ɓá ndukun ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-é-tɨ ya al wa? 2 Beɓa dené kɨ́ taa ngɔw ɓá ngɔbɨ-é isɨ kɨ̀ dɔ-é taá ɓəy lé, ndukun tɔ́-dé natɨ; ngà kinə ngɔbɨ-é oy rəmə, ndukun kɨ́ tɔ́-dé natɨ lé, ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-é-tɨ al ngá. 3 Ə kinə ngɔbɨ-é isɨ kɨ̀ dɔ-é taá ɓəy ya ɔw taa dingəm kɨ́ rangɨ rəmə, dꞌa ɓa-é dené kɨ́ njèra kaya; ngà kinə ngɔbɨ-é oy rəmə, ndukun ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-é-tɨ al, adɨ lé ḛ taa dingəm kɨ́ rangɨ kàrè ḛ ra kaya al. 4 Bè ya tɔ, ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, sə̰i ya kàrè, kɨ́ sɔbɨ dɔ ndukun lé, sə̰i oyi natɨ kɨ̀ Kristɨ, kdɔ kadɨ ꞌtoi dow-je lə dow kɨ́ rangɨ, adɨ ꞌtoi dow-je lə Kristɨ kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy, kdɔ kadɨ kandɨ-ji tò kdɔ Lubə. 5 Kdɔtalə kɨ́ ndɔkɨ jꞌisi jꞌrai-né ɓə lə dajɨ rɔ-ji ɓəy kinlé, ndukun adɨ ɓo né-je kɨ́ majɨ al ra ngan rɔ-ji-je rəm, ɓá ra-ji adɨ jꞌrai né-je kɨ̀ kandɨ-é to koy rəm tɔ. 6 Ngà ɓone bè kinlé, jꞌtḛḛi mḛḛ ndukun-tɨ kɔgɨ, kdɔtalə né kɨ́ ndɔkɨ ra-ji ɓə-tɨ lé, jə̰i jꞌoyi koy kɨ́ gangɨ-ji natɨ siə adɨ jꞌisi jꞌrai kullə gin tɔ́gɨ-tɨ kɨ́ sigɨ, kɨ́ to tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay, ɓɨ jꞌrai kullə gin tɔ́gɨ-tɨ kɨ́ low kɨ́ to tɔ́gɨ lə ndukun kɨ́ ꞌndàngɨ kin al ngá.

Ndukun ɔr majal dɔ dow-tɨ al

7 Ə kadɨ jꞌpainè ri wa? Jꞌa painè ndukun to majal wa? Nda̰ bè al! Ngà kɨ̀ takul ndukun ɓá mꞌgə-né majal. Kdɔtalə lé mꞌa gə kɨ́ kəmnda to né kɨ́ majɨ al al. Ngà pa kɨ́ ndukun panè: «ꞌA ra kəmnda al», kin ɓá mꞌgə-né. 8 Ə majal ingə kəm rəbɨ kɨ̀ takul ndukun, ɓá adɨ kəmnda né-je kɨ́ gay-gay ojɨ-né-na̰ rɔ-m-tɨ; kdɔtalə kinə ndukun goto rəmə, majal to né kɨ́ oy. 9 Ma̰ lé, kɨ́ ndɔkɨ ndukun goto-né ɓəy kinlé, mꞌisɨ kəm; ngà lokɨ ndukun ree ngá rəmə, majal ɓá isɨ kəm, ə ma̰ mꞌoy. 10 Beɓa ndukun kɨ́ adɨ dow isɨ kəm lé, ma̰ rəmə, adɨ-m mꞌoy kɨ koy. 11 Kdɔtalə majal ingə kəm rəbɨ kɨ̀ takul ndukun ɓá ədɨ-m-né rəm, adɨ mꞌoy-né rəm. 12 Beɓa ndukun aa njay, ə tómindɨ Lubə aa njay rəm, tò njururu rəm, ɓá majɨ rəm. 13 Ə né kɨ́ majɨ lé, à təl to gin koy-m ɓəy wa? Nda̰ bè al! Ngà majal lé kadɨ tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ nꞌto majal rəmə, ingə kəm rəbɨ kɨ̀ takul né kɨ́ majɨ ɓá adɨ-m mꞌoy-né, kdɔ kadɨ kɨ̀ takul ndukun lé, majal tɔjɨ-né tɔ́gɨ-é kadɨ ꞌgə-é-né titɨ kɨ́ to majal.

14 Ndukun lé, jə̰i jꞌgəi kɨ́ to né kɨ́ ḭ rɔ Ndil-tɨ kɨ́ aa njay; ngà ma̰ mꞌto njéra né kɨ́ dajɨ rɔ-m ɓá ndigɨ kɨ́ majal ndogɨ-m adɨ mꞌto ɓə liə. 15 †Kdɔtalə né kɨ́ mꞌisɨ mꞌra lé, to né kɨ́ mꞌgə al. Né kɨ́ mꞌndigɨ kadɨ mꞌra rəmə mꞌra al, ngà né kɨ́ mꞌmbatɨ rəmə, né-é ɓá mꞌisɨ mꞌra. 16 Kinə né kɨ́ mꞌndigɨ al ya ɓá mꞌisɨ mꞌra kin rəmə, mꞌndigɨ dɔ-tɨ kɨ́ ndukun lé majɨ. 17 Ɓone bè kinlé, né-é kinlé, to ma̰ ɓá mꞌisɨ mꞌra al, ngà to majal kɨ́ tò mḛḛ-m-tɨ ɓá isɨ ra. 18 Kdɔtalə mꞌgə kɨ́ né kɨ́ majɨ goto mḛḛ-m-tɨ, adɨ goto dajɨ rɔ-m-tɨ. Kdɔ ɓo ra né kɨ́ majɨ ra-m ya, ngà kasɨ ɓá mꞌasɨ ra al. 19 Né kɨ́ majɨ kɨ́ mꞌndigɨ ra lé mꞌra al, rəmə né kɨ́ majɨ al kɨ́ mꞌndigɨ al kin ɓá mꞌisɨ mꞌra. 20 Kinə né kɨ́ mꞌndigɨ al ya ɓá mꞌisɨ mꞌra rəmə, to ma̰ ɓá mꞌisɨ mꞌra al, ngà to majal kɨ́ tò mḛḛ-m-tɨ lé ɓá isɨ ra. 21 Adɨ lokɨ mꞌndigɨ ra né kɨ́ majɨ rəmə, mꞌree mꞌoo kɨ́ ndukun kɨ́ rangɨ panè: To majal ɓá a̰ sə-m nè ngɔsi. 22 Kdɔtalə mḛḛ-m-tɨ kəy lé, rɔ-m nəl-m dɔ ndukun-tɨ lə Lubə, 23 ngà dajɨ rɔ-m-tɨ rəmə, mꞌoo ndukun kɨ́ rangɨ kɨ́ isɨ rɔ kɨ̀ ndukun kɨ́ tò tagɨr-tɨ lə-m, ɓá uwə-m ɓə-tɨ adɨ-m mꞌtəl rɔ-m go ndukun-tɨ lə majal kɨ́ tò dajɨ rɔ-m-tɨ. 24 Dangɨ-tɨ kɨ́ ban ə́ ra-m bè! Dajɨ rɔ-m kɨ́ isɨ ɔw sə-m kadɨ mꞌoy kinlé, ná̰ ɓá à taa-m ji-é-tɨ kilə-m taá ə́n wa? 25 Oiyo kɨ dɔ Lubə-tɨ kɨ̀ takul ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ…! Beɓa tagɨr-tɨ lə-m rəmə, mꞌto ɓə lə ndukun lə Lubə, ngà dajɨ rɔ-m-tɨ rəmə, mꞌto ɓə lə ndukun lə majal.

8

Ta kɨ́ gangɨ goto dɔ dow-tɨ kɨ́ nam kàdɨ̀ Jeju-tɨ

Gal 3:13-14; 5:16-25

1 Ə ɓone bè kinlé dow-je kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ [kɨ́ panjiyə-dé to panjiyə kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə dajɨ rɔ-dé al, ngà to panjiyə kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə Ndil kɨ́ aa njay*] lé, ta kɨ́ gangɨ goto dɔ-dé-tɨ ngá. 2 Kdɔ ndukun lə Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ adɨ-ji kiskəm kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ lé, taa-m ji ndukun-tɨ lə majal, kɨ̀ ji koy-tɨ ilə-m taá ngá. 3 Ə né kinlé, yay kɨ́ tò dajɨ rɔ-ji-tɨ ya ra adɨ tɔ́gɨ ndukun asɨ ra al – Ngà Lubə ulə Ngon-é ya adɨ-é ree un rɔ kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ rɔ kɨ́ njèra majal kin bè ɓá gangɨ-né ta dɔ majal-tɨ kɨ́ tò rɔ dow-tɨ. 4 Lubə ra bè kdɔ kadɨ kəm rəbɨ kɔrtadɔ-tɨ kɨ́ ndukun ɔjɨ kinlé, né-é ra né dɔ-ji jə̰i-tɨ kɨ́ panjiyə-ji to panjiyə kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə Ndil kɨ́ aa njay ɓɨ to panjiyə kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə dajɨ rɔ-ji kin al. 5 Kdɔtalə dḛ kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ dɔ-dé taá kɨ go mḛḛndigɨ-tɨ lə dajɨ rɔ-dé lé, mḛḛ-dé tò kɨ dɔ né-je-tɨ lə dajɨ rɔ-dé, ngà dḛ kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ dɔ-dé taá kɨ go mḛḛndigɨ-tɨ lə Ndil kɨ́ aa njay rəmə, mḛḛ-dé tò kɨ dɔ né-je-tɨ lə Ndil tɔ. 6 Ra go ndigɨ-tɨ lə dajɨ rɔ dow kinlé, tḛḛ koy; ngà ra go ndigɨ-tɨ lə Ndil ɓá to kiskəm rəm, to lapiya rəm. 7 Kdɔtalə né-je kɨ́ dajɨ rɔ dow ndigɨ lé ɔsɨ ta Lubə, kdɔ dajɨ rɔ dow ulə dɔ-é gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ lə Lubə al, ɓá to né kɨ́ à kasɨ ra al ya sar rəm. 8 Ə dow-je kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə dajɨ rɔ-dé lé, dꞌa nəl Lubə nda̰ bè al. 9 Ngà sə̰i rəmə, isi gin tɔ́gɨ-tɨ lə dajɨ rɔ-si al ngá; ngà isi gin tɔ́gɨ-tɨ lə Ndil, kdɔ Ndil Lubə isɨ mḛḛ-si-tɨ; kinə Ndil Kristɨ isɨ mḛḛ dow-tɨ al lé, dowbé to dow lə Kristɨ al. 10 Kinə Kristɨ isɨ mḛḛ-si-tɨ lé, tɔgrɔ-tɨ, dajɨ rɔ-si rəmə, oy koy majal ya, ngà Ndil kɨ́ aa njay ɓá to kiskəm lə-si kdɔ kɔr kɨ́ ta ɔr dɔ-si-tɨ. 11 †Ə kinə Ndil Lubə kɨ́ adɨ Jeju tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy kin isɨ mḛḛ-si-tɨ rəmə, Lubə kɨ́ adɨ Jeju Kristɨ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy kinlé, à kadɨ dajɨ rɔ-si kɨ́ to njèkoy kinlé, isɨ kəm kɨ̀ takul Ndil-é kɨ́ isɨ mḛḛ-si-tɨ kin tɔ. 12 Beɓa ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kurə tò dɔ-ji-tɨ ya, ngà kḛ ɓá to kurə lə dajɨ rɔ-ji ɓá jꞌa təli rai-né né-je kɨ́ ḛ ndigɨ kin al ngá. 13 Kinə isi kɨ̀ dɔ-si taá kɨ go mḛḛndigɨ-tɨ lə dajɨ rɔ-si rəmə, a koyi; ngà kinə ɔri né-je kɨ́ rɔ-si ndigɨ kin kɔgɨ kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay rəmə, a kisi kəm tɔ. 14 Kdɔ dow-je lay kɨ́ Ndil Lubə ɔr nɔ̰̀-dé lé, ꞌto ngan lə Lubə. 15 ††Ndil kɨ́ sə̰i ꞌtaai mḛḛ-si-tɨ lé, to Ndil kɨ́ à ra-si ɓə-tɨ kdɔ kadɨ ꞌtəli ꞌɓəli al, ngà to Ndil kɨ́ təl-si ngan lə Lubə-tɨ ə kɨ̀ takul-é ɓá jꞌisi jꞌpainè ta kɨ̀ ndi-ji kɨ́ boy jꞌpainè: Aba! Bɔbɨ-m! 16 Ndil kɨ́ aa njay ya kɨ̀ dɔ-é pa ta kɨ́ dɔ-tɨ adɨ ndil-ji panè jꞌtoi ngan lə Lubə ya.† 17 Ə kinə jꞌtoi ngan-é rəmə, jꞌtoi njénéndubə-je, adɨ jꞌtoi njénéndubə-je lə Lubə; ə jꞌtoi njénéndubə-je natɨ kɨ̀ Kristɨ tɔ; kdɔtalə jꞌingəi kɔ̰̀ natɨ siə adɨ jꞌa kingəi riɓa natɨ siə tɔ.

Riɓa kɨ́ à ree

Ja̰ 10:27-30

18 Ma̰ mꞌoo kɨ́ kɔ̰̀-je kɨ́ jꞌisi jꞌingəi dɔkaglo-tɨ kɨ́ nè kinlé, à kasɨ-na̰ kɨ̀ riɓa kɨ́ tò kadɨ ndɔ-é jꞌubəi majɨ-é kin al ya sar. 19 Ə nékində-je lə Lubə lay ya dꞌisɨ ꞌngəbɨ pèrèrè kdɔ koo tɔjɨ kɨ́ Lubə à tɔjɨ ngan-é ndaa-tɨ rəsɨ. 20 Kdɔtalə nékində-je lé, né-je kɨ́ mḛḛ wəy kare ya ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ – ə to mḛḛndigɨ lə-dé al, ngà to Lubə ya ɓá ndigɨ bè – 21 ngà kḛ ɓá ḛ adɨ-dé nékində mḛḛ dɔ-tɨ tɔ. Adɨ nékində-é-je kɨ́ káre kinlé ya, Lubə à kɔr-dé kɔgɨ ɓə-tɨ lə tɔ́gɨ kɨ́ ɔw kɨ̀ tujɨ-dé, kdɔ kadɨ dꞌisɨ kɨ̀ mḛḛnda ka̰y dan riɓa-tɨ natɨ kɨ̀ ngan-é. 22 Ə jə̰i jꞌgəi kɨ́ sar ɓone bè kàrè, nékində-je lay ya dꞌingə kɔ̰̀, adɨ dꞌisɨ ꞌtumə̰ tokɨ dené kɨ́ ndo ra-é kin bè. 23 †Ə to nékində-je kin kɨ̀ kár-dé al, jə̰i kɨ́ jꞌingəi Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ tokɨ né kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Lubə adɨ-ji kɨ taá mɔkɨ kin kàrè, jꞌisi jꞌtumə̰i mḛḛ-ji-tɨ, jꞌisi pèrèrè jꞌngəbi-né təl-ji ngan lə Lubə, kɨ̀ taa kilə taá kɨ́ sɔbɨ dɔ rɔ-ji. 24 Kdɔtalə kajɨ rəmə jꞌaji, ngà to ɓá to nékində mḛḛ dɔ-tɨ ɓəy. Ə nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é lé, to nékində mḛḛ dɔ-tɨ al ngá; né kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é lé, se à kində mḛḛ-é dɔ-tɨ ɓəy wa? 25 Ngà kinə né kɨ́ jꞌooi kɨ̀ kəm-ji al ya jꞌindəi mḛḛ-ji dɔ-tɨ lé, jꞌa kuwəi rɔ-ji nga̰ kdɔ ngəbi-né né-é. 26 Bè ya tɔ ə́ Ndil kɨ́ aa njay ree ra sə-ji dɔ yay-tɨ lə-ji, kdɔtalə jə̰i jꞌgəi né kɨ́ tuwə kadɨ jꞌdəji Lubə mḛḛ ta-je-tɨ kɨ́ jꞌisi jꞌpai siə al. Ngà Ndil kɨ́ aa njay ya kɨ̀ dɔ-é pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-ji kɨ̀ ta-je kɨ́ ḛ ilə-né mḛḛ-é kɨ kilə pṵṵ; 27 rəmə Lubə kɨ́ njètən mḛḛ dow-je lé gə né kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ndigɨ, ə né kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ ɓá Ndil kɨ́ aa njay dəjɨ kdɔ ta lə njékaa njay-je. 28 Adɨ jə̰i jꞌgəi kɨ́ né-je lay ya ra-né kdɔ majɨ lə dow-je kɨ́ ꞌndigɨ Lubə, kɨ́ ḛ ɓa-dé kɨ́ go kɔjra-tɨ liə. 29 Kdɔtalə dḛ kɨ́ ḛ gə-dé kete lé ɓá, ḛ uwə dɔ-dé, kdɔ kadɨ ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ Ngon-é bè tɔ; bè kdɔ kadɨ Ngon-é lé ɓá to dɔdər kosɨ ngankɔ̰-é-je kɨ́ njékadmḛḛ-je. 30 Ə dḛ kɨ́ ḛ uwə dɔ-dé kete lé ɓá, ḛ ɓa-dé tɔ; ə dḛ kɨ́ ḛ ɓa-dé lé ɓá, ḛ ɔr ta dɔ-dé-tɨ tɔ; ə dḛ kɨ́ ḛ ɔr ta dɔ-dé-tɨ lé ɓá, ḛ ulə riɓa dɔ-dé-tɨ tɔ.

Né kɨ́ à gangɨ-ji natɨ kɨ̀ ndigɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-ji kin goto

31 Ta ri ɓəy ɓá jꞌa pai dɔ ta-je-tɨ kinlé wa? Kinə Lubə nà̰y sə-ji lé, ná̰ à kilə katɨ kəm-ji-tɨ wa? 32 Lubə kɨ́ taa dɔ Ngon-é al, ngà in̰ə-é adɨ ꞌtɔl-é kdɔ ta lə-ji lay lé, à kadɨ-ji né-je lay natɨ kɨ̀ Ngon-é kɨ̀ takul ramajɨ liə al kdɔ ri wa? 33 Dow-je kɨ́ Lubə mbətɨ-dé lé, ná̰ à kilə ta dɔ-dé-tɨ wa? Lubə ya ɔr ta dɔ-dé-tɨ! 34 Ná̰ à gangta dɔ-dé-tɨ wa? Jeju Kristɨ oy; kɨ́ boy n̰a̰ ɓəy lé, ḛ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, ɔw isɨ dɔ jikɔl Lubə-tɨ, isɨ pa siə ta kdɔ ta lə-ji! 35 Ndigɨ kɨ́ Kristɨ ndigɨ-ji kinlé, ná̰ à kasɨ gangɨ-ji natɨ siə wa? Se kɔ̰̀ kɨ́ dum natɨ wa? Əse mḛḛ gangɨ man, əse kulə kəm-na̰ ndoo, əse ɓo, əse kɔw kutɨ dum, əse tujɨ, əse kiyərɔ wa? 36 Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè:

Ta lə-i ɓá dꞌa̰-né ká tɔl-ji-tɨ kɨ̀ ndɔ-je lay.

Dow-je ꞌra-ji tokɨ batɨ-je kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw sə-dé lo tɔl-dé-tɨ kin bè.

37 Ngà mḛḛ né-je-tɨ lay kinlé, jə̰i jꞌtoi njétətɨ rɔ tətɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰ kɨ̀ takul-é ḛ kɨ́ to njèndigɨ-ji lé. 38 Kdɔ ma̰ mꞌgə majɨ kɨ́ né kɨ́ à gangɨ-ji natɨ siə goto, adɨ to koy, əse kiskəm, əse malayka-je, əse ndil-je kɨ́ majɨ al, əse né kɨ́ ɓone, əse né kɨ́ ɔw ree kɨ ree ɓəy, 39 əse tɔ́gɨ-je, əse nékində-je kɨ́ taá, əse nékində-je kɨ́ nangɨ, əse né-je lay ya kɨ́ Lubə ra kinlé, né kɨ́ à kasɨ gangɨ-ji natɨ kɨ̀ ndigɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-ji kdɔ nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji Jeju Kristɨ kin ya goto.

Israyel-je kɨ̀ gin dow-je kɨ́ rangɨ

9

Lubə mbətɨ Israyel-je kɨ̀ mḛḛndigɨ liə

1 Mꞌɔw kɨ̀ pa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kdɔ nam kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ, adɨ mꞌədɨ ta al ə Ndil kɨ́ aa njay kàrè adɨ mḛḛ-m usɨ nangɨ dɔ-tɨ pɔ̰́ rəm. 2 Rɔ-m atɨ-m kana̰na̰ ə mḛḛkɔ̰̀ lə-m ɔw kɨ kete-kete. 3 Kdɔtalə mꞌndingə kadɨ ma̰ ɓá ndɔl tò dɔ-m-tɨ ə gangɨ-m natɨ kɨ̀ Kristɨ, kdɔ ta lə ngankɔ̰-m-je kɨ́ kojɨ-tɨ, 4 kɨ́ ꞌto israyel-je. Dḛ lé né-je kɨ́ tò kdɔ-dé to təl kɨ́ Lubə təl-dé ngan-é-tɨ rəm, to riɓa rəm, kulənojɨ-je rəm, ndukun rəm, pole Lubə rəm, ɓá to kunmindɨ-je liə rəm, 5 ɓá ka-dé-je rəm; ə to kɨ́ Kristɨ* to dow kinlé, gin kojɨ kin ɓá dꞌojɨ-é-tɨ, ə ḛ isɨ dɔ né-je-tɨ lay, ḛ to Lubə kɨ́ kɔsgajɨ tò dɔ-é-tɨ sartagangɨ. Amḛn!

6 Se ta lə Lubə təl né kɨ́ kɔgɨ kare wa? Nda̰ bè al! Kdɔ dḛ lay kɨ́ ꞌto gin Israyel lé, ꞌto Israyel-je lay al. 7 Kdɔ ngan lə Abrakam lay ɓá ꞌto ngan-é-je al; ngà Lubə panè: «Kɨ̀ takul Isakɨ ɓá i ꞌa kingə-né nganka-i-je kɨ́ ri-i à tò dɔ-dé-tɨ.» 8 Mḛḛ ta lé ɓan: Ngan-je kɨ́ kojɨ-dé kɨ kojɨ bè kin ɓá ꞌto ngan lə Lubə al, ngà ngan-je kɨ́ dꞌojɨ-dé kɨ́ go kunmindɨ-tɨ ɓá dꞌoo-dé kɨ ngan-é. 9 Kdɔtalə ta kɨ́ to kunmindɨ lé ɓan: «Kal kàdɨ̀ bè ya mꞌa ree ə Sara à kojɨ ngon kɨ́ dingəm.»† 10 Ḛ kin par al, go-tɨ, Rebeka kàrè ndan ndungə-je lə ka-ji Isakɨ tɔ; 11 ə ngan-je lé kàrè dꞌojɨ-dé al ya ɓəy, ɓá dḛ ꞌra né kɨ́ majɨ-je, né kɨ́ majal-je al ɓəy; bè ya kàrè, kadɨ kɔjra lə Lubə tò-né lo tò-é-tɨ kɨ go mbətɨ-tɨ kɨ́ ḛ mbətɨ dow-je kɨ̀ mḛḛndigɨ liə ɓɨ kdɔ kullə ra dow al kinlé – 12 ḛ idə Rebeka panè: «Njètḛḛ kete à ra ɓə lə njètḛḛ gogɨ; 13 gangɨ-é kɨ́ ndàngɨ-né ꞌpanè: “Mꞌndigɨ Jakobɨ ə mꞌɔsɨ ta Esuwa.”»

Lubə mbətɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al

14 Ə kadɨ jꞌpainè ri wa? Lubə to njèra né kɨ́ njururu al wa? Nda̰ bè al! 15 Kdɔtalə ḛ idə Moiyijɨ panè: Mꞌa koo kəmtondoo lə dow kɨ́ mꞌndigɨ koo kəmtondoo liə ə ta à kɔ̰̀ mḛḛ-m kdɔ dow kɨ́ mꞌndigɨ kadɨ ta ɔ̰̀ mḛḛ-m kdɔ ta liə. 16 Adɨ to ta lə mḛḛndigɨ lə dow al rəm, to ta lə tɔ́gɨ-é al rəm, ngà to ta lə Lubə kɨ́ njèkoo kəmtondoo. 17 Kdɔ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, Lubə idə Paraɔ̰ panè: I ya mꞌində-i ngar bè kdɔ kadɨ mꞌɔjɨ-né tɔ́gɨ-m rɔ-i-tɨ ə kadɨ ri-m ɓá-né kɨ̀ dɔnangɨ lay. 18 Adɨ Lubə lé, oo kəmtondoo lə dow kɨ̀ mḛḛ ndigɨ liə rəm, ɓá mḛḛ ndigɨ liə ya adɨ mḛḛ dow ndə-né rəm tɔ.

19 Ə i ꞌa dəjɨ-m panè: Lubə gangta dɔ dow-tɨ kdɔ ri ɓəy wa? Kdɔtalə ná̰ ɓá à kɔgɨ Lubə ra mḛḛndigɨ liə wa? 20 Ə i dow ya bè lé, i to ná̰ ɓá kadɨ ꞌnajɨ Lubə ta-tɨ wa? Ba̰y kɨ́ kubə à dəjɨ njèkubə-é panè: «Kdɔ ri ɓá i ꞌubɨ-m bè wa» al. 21 Njèkubə né ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ anjɨ-tɨ, adɨ anjɨ kɨ́ mbɔ̰y kɨ́ káre-rè kin ya à kubə-né ba̰y kɔ̰molé rəm, ɓá à kubə-né ba̰y ra kullə-je kɨ́ kare rəm tɔ al wa? 22 Ə Lubə lé, ndigɨ tɔjɨ wɔngɨ liə rəm, ndigɨ kadɨ ꞌgə tɔ́gɨ-é rəm, ya ngà ḛ ilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ kilə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ isɨ dɔ-tɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ wɔngɨ ra-é dɔ-dé-tɨ ə to dḛ kɨ́ tò kadɨ ꞌtujɨ kɔgɨ. 23 Ḛ ra bè kdɔ tɔjɨ-né riɓa liə kɨ́ n̰a̰ ndaa-tɨ rəsɨ kɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ḛ oo kəmtondoo lə-dé ə uwə dɔ-dé kete kadɨ dꞌubə majɨ riɓa liə lé. 24 Ə ta kinlé, to ta lə-ji jə̰i kɨ́ ḛ ɓa-ji dan jipɨ-je-tɨ par al, ngà dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al rəm tɔ, 25 titɨ kɨ́ ḛ pa-né mḛḛ mbete-tɨ lə Oje panè:

«Dḛ kɨ́ ꞌto gin dow-je lə-m al ya, mꞌa ɓa-dé gin dow-je lə-m

ə dḛ kɨ́ mꞌində-dé dan kəm-m-tɨ al ya,

mꞌa ɓa-dé dow-je kɨ́ mꞌində-dé dan kəm-m-tɨ.»

26 «Ə lo kɨ́ ḛ ɓá dꞌidə-dé-tɨ ꞌpanè:

“Sə̰i ꞌtoi gin dow-je lə-m al kin kàrè

dꞌa ɓa-dé ngan lə Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm titɨ ngá rəm.”

27 Ejay kàrè pa ta kɨ́ dɔ Israyel-tɨ panè:

“Lé kɔr ngan lə Israyel à tò titɨ nangra kɨ́ babo-tɨ bè ya kàrè,

dḛ kɨ́ madɨ-je ya par ɓá dꞌa kajɨ.”

28 Kdɔtalə né kɨ́ ꞌƁaɓe pa ta-é lé,

kalangɨ bè ya ḛ à ra né-é kɔr njutɨ dɔnangɨ-tɨ.

29 Ə Ejay lé ya ndɔkɨ pa ɓəy panè:

“Kinə ꞌƁaɓe kɨ́ njèkosɨ njérɔ-je in̰ə ndəgɨ ka-ji-je al lé,

jꞌa təli titi-na̰ kɨ̀ ɓebo Sɔdɔm kɨ̀ ɓebo Gɔmɔr bè.”»

Israyel-je, kɨ̀ néra kɨ́ njururu kɨ́ à ree kɨ̀ takul kadmḛḛ

Rɔm 3:19-29; Gal 3:8-14,21-29

30 Ə kadɨ jꞌpainè ri wa? Dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ́ ndɔkɨ ꞌsangɨ ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ al ya, ə́ dꞌingə ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ – ə to ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ kɨ́ ree kɨ̀ kəm rəbɨ kadmḛḛ – 31 ngà Israyel-je kɨ́ ꞌsangɨ ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ kɨ̀ kəm rəbɨ təl rɔ go ndukun-tɨ lé, dꞌingə al. 32 Kdɔtalə ri wa? Kdɔ dḛ ꞌsangɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kadmḛḛ al, ngà kɨ̀ kəm rəbɨ kullə ra-dé-je. Dḛ ꞌtugə nja-dé ər-tɨ kɨ́ njètugə dow-je jigɨ-tɨ, 33 titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè:

Yən, ər kɨ́ njètugə nja dow-je,

ər kɨ́ njèkadɨ dow-je dꞌusɨ lé mꞌində ɓebo Siyɔ̰-tɨ nɔ̰ɔ̰.

Ə dow kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é lé, rɔsɔl à tḛḛ dɔ-é-tɨ al.

10

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ndingə rɔ lə-m kɨ́ n̰a̰, kɨ̀ ta kɨ́ mꞌpa kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə Israyel-je lé, to ta kadɨ dꞌajɨ. 2 Kdɔ mꞌpa ta lə-dé majɨ kɨ́ dḛ lé rɔ-dé tungə pilingɨ kdɔ Lubə, ngà rɔtungə lə-dé lé ɓá négə goto-tɨ. 3 Kdɔ dḛ ꞌgə kəm rəbɨ kɨ́ Lubə ɔr-né ta dɔ dow-tɨ al ə dḛ ya ꞌsangɨ kadɨ dꞌɔjɨ kəm rəbɨ kɔrtadɔ-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé, adɨ ꞌtəl rɔ-dé go kəm rəbɨ kɔrtadɔ-tɨ lə Lubə al; 4 kdɔtalə Kristɨ ya to tɔl ta ndukun, kdɔ kadɨ Lubə ɔr-né ta dɔ dow-tɨ kɨ́ rá-rá kɨ́ adɨ mḛḛ-é. 5 Beɓa Moiyijɨ ndàngɨ ta sɔbɨ dɔ kɔrtadɔ-tɨ kɨ́ ree kɨ̀ takul ndukun panè: «Dow kɨ́ təl rɔ-é go ndukun-tɨ rəmə, à kisɨ kəm kɨ̀ takul ndukun.»* 6 Ngà ooi, kəm rəbɨ kɨ́ kɔrtadɔ-tɨ ree-né kɨ̀ takul kadmḛḛ lé ꞌpa ta kɨ́ dɔ-tɨ ꞌpanè: «ꞌPa mḛḛ-i-tɨ ꞌpanè: “Ná̰ ɓá à kɔw dɔra̰-tɨ wa” al. Kdɔ Kristɨ ḭ dɔra̰-tɨ ree nangɨ nè ngá. 7 Əse: “Ná̰ ɓá à kur nangɨ boleɓe-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto wa” al? Kdɔ Kristɨ ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy ngá.» 8 Ə ꞌpa ta kɨ́ dɔ-tɨ ꞌpanè ri wa? Ta tò ngɔsi sə-i, tò ta-i-tɨ, tò mḛḛ-i-tɨ. Ə to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ kinlé ɓá jḛ jꞌilə mbḛ-é. 9 Kinə ꞌpa ta-i-tɨ rəsɨ ꞌpanè Jeju to ꞌƁaɓe ə kinə ꞌadɨ mḛḛ-i adɨ ꞌgə majɨ kɨ́ Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy rəmə, ꞌa kajɨ. 10 Kdɔtalə kadmḛḛ ɓá ta ɔr-né dɔ dow-tɨ ə ta kɨ́ dow pa ta-é-tɨ rəsɨ ɓá à kajɨ-né, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: 11 «Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é lé, rɔsɔl à tḛḛ dɔ-é-tɨ al.» 12 Adɨ kɔr kəm dow goto dan jipɨ-je-tɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al: Dḛ lay ya ꞌƁaɓe lə-dé tokɨ káre-rè, ḛ ya to njèkadɨ majɨ ur dow-je kɨ́ njénɔ̰ ɓa-é. 13 Kdɔ dow kɨ́ rá-rá ya nɔ̰ ɓa ꞌƁaɓe lé, à kajɨ. 14 Dow kɨ́ dḛ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé al lé, dꞌa nɔ̰ ɓa-é ban wa? Ə dow kɨ́ dow pa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ adɨ dꞌoo al lé, dꞌa kadɨ-é mḛḛ-dé ban wa? Ə dow kɨ́ njèkilə mbḛ ta liə goto lé, dꞌa koo ta liə ban wa? 15 Ə dꞌulə dow-je al lé, dꞌa kilə mbḛ-é ban wa? Beɓa ꞌndàngɨ ꞌpanè: «Njiyə lə njékilə mbḛ Poyta-je kɨ́ Majɨ lé to né kɨ́ majɨ koo n̰a̰†.»

16 Ngà dḛ lay ɓá ꞌtəl rɔ-dé go Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ lé al. Gangɨ-é kin ɓá Ejay pa-né panè: «ꞌƁaɓe, ta-je kɨ́ jꞌidə-dé kinlé ná̰ ɓá oo adɨ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ wa?»

17 Adɨ kadmḛḛ lé ree kɨ̀ kəm rəbɨ ta kɨ́ koo ə ta kɨ́ koo ree kɨ̀ kəm rəbɨ ta lə Kristɨ.

18 Ə mꞌdəjɨ rɔ-m ta mꞌpanè: Se dꞌoo ndi-dé al wa? Tɔgrɔ-tɨ, dꞌoo ya.

Ndi-dé lé ɔw kɨ̀ lo lay

ə ta-je lə-dé ɔw sar tḛḛ sɔ̰y dɔnangɨ-tɨ.‡

19 Ngà mꞌdəjɨ rɔ-m ta mꞌpanè: Se Israyel-je ꞌgə al wa? Moiyijɨ ya to dow kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ panè:

Mꞌa kadɨ jangɨ ra-si dɔ gin dow-je-tɨ kɨ́ dꞌasɨ né al;

kəm rəbɨ kɨ́ rɔ gin dow-je-tɨ kɨ́ rangɨ kɨ́ ꞌgə né al,

ɓá mꞌa kadɨ wɔngɨ ra-si-né.

20 Ə Ejay rəmə ɔw sar ya panè:

Dow-je kɨ́ ndɔkɨ ꞌsangɨ-m ma̰ Lubə al ɓá mꞌadɨ dꞌingə-m rəm,

dow-je kɨ́ usɨ-dé dɔ-m-tɨ al ya mꞌadɨ-dé ꞌgə-m rəm.

21 Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ Israyel-je lé, Lubə panè:

Ndɔ-je lay ya mꞌulə ji-m kɨ rɔ gin dow-je-tɨ

kɨ́ njétəl rɔ-dé go ta-tɨ al kɨ́ ꞌto njédɔnga̰-je kin.

11

Lubə mbatɨ gin dow-je liə al

1 †Mꞌdəjɨ rɔ-m ta mꞌpanè: Se Lubə mbatɨ gin dow-je liə wa? Nda̰ bè al! Kdɔtalə ma̰ kàrè mꞌto Israyel, ngonka Abrakam, kɨ́ ginkojɨ-tɨ lə Benjamḛ. 2 Lubə mbatɨ gin dow-je liə kɨ́ ḛ mbətɨ-dé kete kin al. Ta kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay, lo-tɨ kɨ́ Eli pa ta-tɨ səkɨ-né Israyel-je ta Lubə-tɨ lé ꞌgəi ya al wa? Ḛ panè: 3 ꞌƁaɓe, dḛ ꞌtɔl njépata-je kɨ́ ta-i-tɨ, ꞌtɔɔ logugɨ né-je lə-i nangɨ rum-rum; ma̰ ya kɨ̀ kar-m ə́ mꞌnà̰y, ə́ ꞌsangɨ kadɨ ꞌtɔl-m. 4 Ə ta ri ə́ Lubə ilə-é-tɨ wa? Mꞌngəm dow-je lə-m ɓudɔgɨ lo siri kɨ́ dꞌɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ nɔ̰̀ magɨ Baal-tɨ al. 5 Bè ya tɔ, mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ ɓone kàrè, ndəgɨ dow-je kɨ́ Lubə mbətɨ-dé kɨ́ go ramajɨ-tɨ liə dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰. 6 Ngà kinə ḛ mbətɨ-dé kɨ̀ takul ramajɨ liə rəmə, tò kɨ̀ takul kullə ra-dé-je al ngá. Bè al rəmə, ramajɨ lé à to ramajɨ ɓəy ɓan wa? [Ə kinə ḛ mbətɨ-dé kɨ̀ takul kullə ra-dé-je rəmə, sé to ramajɨ ɓəy ɓan wa? Ngà kinə tò kɨ̀ takul ramajɨ rəmə, kullə ra dow to né madɨ al ngá.*] 7 Ri ɓá ra né wa? Né kɨ́ Israyel sangɨ lé, ḛ ingə al, ngà dḛ kɨ́ ꞌmbətɨ-dé ɓá dꞌingə; ndəgɨ-dé-je rəmə mḛḛ-dé ndəə, 8 titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè:

Lubə adɨ-dé tagɨr kɨ́ ɔy diriri rəm,

adɨ kəm-dé oo lo al rəm,

adɨ mbi-dé oo ta al rəm,

sar tḛḛ-né ndɔ-tɨ kɨ́ ɓone.

Ə Dabidɨ panè:

9 Kadɨ nékuso rɔnəl lə-dé ya

təl gum kuwə-dé rəm,

bandɨ kuwə-dé rəm,

kəm rəbɨ kusɨ lə-dé rəm,

kdɔ kadɨ to kindəkɔjɨ lə-dé!

10 Kadɨ lo ndul kəm-dé-tɨ ndḭ-ndḭ kadɨ dꞌoo lo al!

Lubə, ꞌra-dé adɨ ꞌma̰a̰ kɔngɨ-kɔngɨ ya par-par!

Kajɨ lə dḛ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ̀ kin̰ə panjiyə kɨ́ majal lə Israyel-je ndɔ kɨ́ dɔbəy-tɨ

Mat 21:40-43; Epɛ 2:7-13

11 Mꞌndəjɨ rɔ-m ta mꞌpanè: Se Israyel-je lé ꞌtugə nja-dé né-tɨ kdɔ kusɨ riw wa? Nda̰ bè al! Ngà, kɨ̀ takul kaldɔta lə-dé ɓá dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al dꞌingə-né kajɨ, kdɔ kadɨ jangɨ ra-né jipɨ-je. 12 Ə kinə kaldɔta lə jipɨ-je təl gin majɨ lə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, ə kusɨ lə-dé təl gin majɨ lə dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al lé, kḭ taá lə-dé ɓikti lay ə à majɨ ban ə́n wa? 13 Adɨ mꞌidə-si, sə̰i kɨ́ ꞌtoi jipɨ-je al: Ma̰ lé mꞌto njèkɔwkulə dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ə ma̰ mꞌilə kujɨ dɔ kullə-tɨ lə-m. 14 Bè kdɔ kadɨ, dɔmajɨ ə mꞌadɨ jangɨ ra dow-je kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə-m ə kadɨ dḛ kɨ́ madɨ-je dꞌajɨ-né. 15 Ə kinə kɔr kɨ́ dꞌɔr-dé kɨ́ rangɨ kin ɓá to gin kulə kɨ́ Lubə ulə-né nojɨ natɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ lé, təl ree sə-dé gogɨ à tò ban ə́n wa? À to tɔsɨ ndəl tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy! 16 Ə kinə mbə̀ kɨ́ dɔsa̰y ya tokɨ kadɨ Lubə lé, ndəgɨ ndujɨ lay kɨ́ ꞌlɔ̰y lé kàrè to ꞌliə tɔ; ə kinə njirəkagɨ tokɨ kadɨ Lubə lé, balkəm-é kàrè to ꞌliə tɔ. 17 Ngà kinə ꞌtɔr balkəmkagɨ-je kɨ́ madɨ, ə i kɨ́ to kagɨ Olibiye kɨ́ wale†, ɓá ꞌtin̰ə-i tó-dé-tɨ, adɨ a̰ dɔ njirəkagɨ Olibiye-tɨ kɨ́ ma̰ kɨ́ ma̰ rəm, ingə man-é rəm lé, 18 ꞌində kàdɨ̀-i kɨ̀ balkəmkagɨ-é-je al. Ə lé i ində kàdɨ̀-i kàrè, kadɨ ꞌgə kɨ́ to i ɓá njirəkagɨ a̰ dɔ-i-tɨ al, ngà to i ɓá ꞌa̰ dɔ-é-tɨ. 19 I rəmə ꞌa panè: ꞌTɔr balkəmkagɨ-je ɓá ꞌtin̰ə-m tó-dé-tɨ. 20 To tó-é ya; ꞌtɔr-dé kɔgɨ kdɔ kadmḛḛ al lə-dé, ə i rəmə ꞌa̰ dɔ kagɨ-é-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ. ꞌIndə kàdɨ̀-i al, ngà ɓəl ɓá kadɨ i ꞌɓəl. 21 Kdɔtalə kinə balkəmkagɨ-je kɨ́ lo ma̰-dé-tɨ nṵ ya, Lubə ngəm-dé al kin rəmə, i kàrè à ngəm-i nda̰ al ya tɔ. 22 Kadɨ ꞌgə mḛḛmajɨ, kɨ̀ nga̰ lə Lubə: Ḛ nga̰ kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌusɨ, ə kinə ꞌa̰ njángɨ dɔ mḛḛmajɨ-tɨ liə kin rəmə, ḛ à ra sə-i majɨ; bin al rəmə, i kàrè dꞌa kɔr-i kɔgɨ tɔ. 23 Dḛ ya kàrè kinə dꞌisɨ dan mḛḛndə-tɨ lə-dé al lé, dꞌa təl tin̰ə-dé kàdɨ̀ kagɨ-tɨ lé gogɨ tɔ; kdɔtalə Lubə ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kdɔ kadɨ təl tin̰ə-dé sigɨ gogɨ. 24 Ə i kɨ́ ꞌtugə-i dɔ kagɨ olibiye-tɨ kɨ́ ubə wale ɓəy ə́ ꞌtin̰ə-i kàdɨ̀ kagɨ olibiye-tɨ kɨ́ ma̰-é kɨ́ ma̰, lo-tɨ kɨ́ lé ꞌa ka̰-tɨ al, ngà dḛ kɨ́ ꞌto balkəmkagɨ-je kɨ́ ma̰-dé kɨ́ ma̰ ya kete kinlé ɓá dꞌa təl tin̰ə-dé dɔ kagɨ-dé-tɨ gogɨ al kdɔ ri wa? 25 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌndigɨ kadɨ mꞌadɨ-si ꞌgəi né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kinlé, kdɔ kadɨ ooi rɔ-si kɨ njégosɨ-je al: Kəl Israyel-je kɨ́ madɨ mḛḛ-dé ndə sar kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ɓikti lay dꞌandɨ-né dan-dé-tɨ. 26 Beɓa Israyel-je lay ya dꞌa kajɨ, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè:

Njètaa dow-je kilə-dé taá à kḭ ɓebo Siyɔ̰-tɨ.

Ḛ à kin̰ə kaldɔta-je lə dow-je kɨ́ ginkojɨ-tɨ lə Jakobɨ kɔgɨ.

27 Ə lokɨ mꞌɔr majal-je lə-dé kɔgɨ lé, ḛ ɓá à to nojɨ kɨ́ mꞌulə natɨ sə-dé.

28 Kɨ́ sɔbɨ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ rəmə, dḛ ꞌto njéba-je lə Lubə kdɔ ta lə-si, ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ mbətɨ rəmə, ḛ ində-dé dan kəm-é-tɨ kɨ̀ takul bɔbɨ-dé-je. 29 Kdɔ kadkare lə Lubə, kɨ̀ ɓa liə lé, tò lo tò-é-tɨ. 30 Titɨ kɨ́ sə̰i ya kàrè ndɔkɨ ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ lə Lubə al ə takul təl rɔ go ta-tɨ al lə-dé ɓá Lubə oo-né kəmtondoo lə-si lé, 31 bè ya tɔ, dḛ ya kàrè, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé təl rɔ go ta-tɨ al lə-dé ɓá Lubə oo-né kəmtondoo lə-si, beɓa dḛ ya kàrè [ngɔsnè]‡ Lubə oo kəmtondoo lə-dé tɔ. 32 Kdɔ Lubə adɨ dow-je lay ya ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ al, kdɔ koo-né kəmtondoo lə dow-je lay. 33 Lubə to Lubə kɨ́ boy n̰a̰, to njègosɨ, kɨ̀ njènégə! Ta kɨ́ gangɨ liə dum ndər gin-é, kdɔ dow kɨ́ asɨ gə kɔjra-je liə ya goto! 34 Ná̰ ə́ gə tagɨr lə ꞌƁaɓe əse ná̰ ɓá to njèkɔjɨ-é ta wa? 35 Ná̰ ɓá to njèkadɨ-é né dɔsa̰y kadɨ təl ingə kɨ́ rangɨ tó-tɨ wa? 36 †Né-je lay ya ḭ rɔ-é-tɨ rəm, tò kɨ̀ takul-é rəm, ɓá to kɨ́ ꞌliə rəm. Kɔsgajɨ to kɨ́ liə ya sartagangɨ. Amḛn!

Kulə dingəm mḛḛ-na̰-tɨ

12

Panjiyə kɨ́ nəl Lubə

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, Lubə lé oo kəmtondoo lə-ji. Beɓa mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kadɨ adi rɔ-si kɨ kadkare kɨ́ tò kəm rəm, aa njay rəm, nəl Lubə rəm; ə ḛ kin ɓá to pole kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ kadɨ a ꞌpoli Lubə. 2 Adi kullə ra-si ɔw go-na̰-tɨ kɨ̀ ꞌlə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kin al, ngà adi təl kɨ́ négə lə-si təl kɨ́ sigɨ kinlé mbəl panjiyə-si, kdɔ kadɨ ɔri-né nin né kɨ́ Lubə ndigɨ, adɨ to né kɨ́ majɨ rəm, nəl-é rəm, ɓá majɨ ɔr njutɨ rəm tɔ. 3 Kɨ̀ takul majɨ kɨ́ Lubə ra sə-m lé, mꞌndigɨ kidə dow kɨ́ rá-rá dan-si-tɨ kadɨ gɨr kɨ́ nꞌḛ̀ nꞌto dow kɨ́ ngay al, ngà kadɨ gɨr kɨ́ nꞌto dow kɨ́ nꞌasɨ lo-é-tɨ bè, kɨ́ go gangɨ kadmḛḛ-tɨ kɨ́ Lubə adɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ. 4 †Kdɔtalə titɨ kɨ́ rɔ dow kɨ́ káre-rè ya ɔw kɨ̀ ngan rɔ-é-je kɨ́ gay-gay ə ngan rɔ-é-je kin kàrè, ná̰-ná̰ ya ɔw-né kɨ́ kullə liə-liə kinlé, 5 gangɨ-é kin ya tɔ ə́ jə̰i kɨ́ jꞌn̰a̰i ɓá jꞌtəli rɔ kɨ́ káre-rè kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ lé, jə̰i lay ya jꞌtoi ngan rɔ-na̰ tɔ. 6 †Ngà jꞌɔwi kɨ̀ kadkare-je kɨ́ gay-gay kɨ́ go ramajɨ-tɨ lə Lubə: Adɨ kinə dow ɔw kɨ̀ kadkare pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ rəmə, kadɨ dowbé ra kullə-é adɨ ɔw go-na̰-tɨ kɨ̀ kadmḛḛ; 7 ə kinə dow ɔw kɨ̀ kadkare koo go né lə njékəwna̰-je rəmə, kadɨ dowbé ra kullə-é; dow kɨ́ ɔw kɨ̀ kadkare ndó dow-je né rəmə, kadɨ ində rɔ-é ta néndó-tɨ; 8 dow kɨ́ ɔw kadkare kulə dingəm mḛḛ dow-je-tɨ rəmə, kadɨ ində rɔ-é ta kulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ; dow kɨ́ ɔw kɨ̀ kadkare kadɨ né dow-je rəmə, kadɨ ra kɨ̀ mḛḛmajɨ; dow kɨ́ ɔw kɨ̀ kadkare kɔr nɔ̰̀ dow-je rəmə, kadɨ adɨ rɔ-é tungə mḛḛ kullə-é-tɨ; dow kɨ́ ɔw kɨ̀ kadkare koo kəmtondoo lə dow-je rəmə, kadɨ ra kullə-é kɨ̀ rɔnəl. 9 Kadɨ ndigna̰ lə-si rəmə, kədkəm-na̰ goto-tɨ. Ɔsi né kɨ́ majɨ al ngərəngɨ; indəi rɔ-si ta né kɨ́ majɨ-tɨ kində kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 10 Uwəi-na̰ nojɨ titɨ kɨ́ tò kadɨ ngankɔ̰-na̰-je ꞌndigɨ-né-na̰; kadɨ ná̰-ná̰ ya un ta madɨ-é. 11 Adi rɔ-si tungə pilingɨ ta kullə-tɨ ɓɨ adi dabɨ ra-si al. ꞌRai kullə adi ꞌƁaɓe kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ káre-rè. 12 ꞌRai rɔnəl kdɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-si. Iləi mḛḛ-si dɔ madɨ-é-tɨ dan kɔ̰̀-je-tɨ, uwəi rɔ-si nga̰ mḛḛ ta-tɨ kɨ́ pa kɨ̀ Lubə. 13 ꞌRai kɨ̀ njékaa njay-je mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ to rɔ-dé. Isɨ dɔ nja-si-tɨ kdɔ kuwə mba-je kɨ́ rɔ-si-tɨ. 14 †ꞌTɔri ndi-si dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ dꞌulə kəm-si ndoo; Ndi-si ɓá ꞌtɔri dɔ-dé-tɨ ɓɨ indəi ndɔl dɔ-dé-tɨ al. 15 ꞌRai rɔnəl kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌra rɔnəl, ə ꞌnɔ̰i kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌnɔ̰. 16 Adi ta-si asɨ-na̰. Adi ɓo né-je kɨ́ kadɨ ꞌtoi-né kɨ́ ngay-je ɓá ra-si al, ngà adi ɓo sɔldɔ ɓá ra-si. Ooi rɔ-si kɨ njégosɨ-je al. 17 Ugəi kurə majal kɨ̀ majal al; ꞌsangi kadɨ ꞌrai né kɨ́ majɨ takəm dow-je-tɨ lay. 18 Ta kɨ́ rá-tɨ ya, kinə à to ta lə-si ɓá lapiya à tò-né lé, kadɨ isi kɨ̀ lapiya kɨ̀ dow-je lay. 19 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ lé, ꞌdali ba kɨ̀ dɔrɔ-si al, ngà in̰əi adi Lubə ɓá tɔjɨ wɔngɨ liə. Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè:

ꞌƁaɓe ya pa panè: Dalba to ꞌlə-m

ə ma̰ ɓá mꞌa kadɨ ná̰-ná̰ nékugə dɔji-é!

20 Ngà kinə ɓo ra njéba lə-i rəmə, ꞌadɨ-é né uso;

kinə kundə man ra-é ə ꞌadɨ-é man a̰y;

kdɔ ra-é kɨ́ ꞌra bè kinlé, to yalpər ɓá i ugə ungɨ dɔ-é-tɨ.

21 ꞌIn̰ə né kɨ́ majɨ al adɨ tətɨ-i rɔ al. Ngà kadɨ i ɓá ꞌto njètətɨ rɔ né kɨ́ majɨ al kɨ̀ takul né ra kɨ́ majɨ.

13

Kulə dɔ gin tɔ́gɨ-tɨ lə njékɔ̰ɓe-je

1 Kadɨ dow kɨ́ rá-rá ulə dɔ-é gin tɔ́gɨ-tɨ lə njékɔ̰ɓe-je kɨ́ dꞌisɨ dɔ-é-tɨ, kdɔ kɔ̰ɓe kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ al ya goto; ə njékɔ̰ɓe-je kɨ́ dꞌisɨ kinlé to Lubə ya ɓá ində-dé. 2 Gin-é kin ɓá dow kɨ́ ra dɔnga̰ kɨ̀ njèkɔ̰ɓe rəmə, ḛ ɔsɨ ta né-je kɨ́ Lubə ində kadɨ tò kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é; ə dow-je kɨ́ ꞌmbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ lé, dḛ ya dꞌa ree kɨ̀ ta kɨ́ gangɨ dɔ-dé-tɨ. 3 Njékɔ̰ɓe-je lé, dow kɨ́ ra né kɨ́ majɨ rəmə, à ɓəl-dé al, ngà dow kɨ́ ra né kɨ́ majɨ al ɓá à ɓəl-dé. I ꞌndigɨ kadɨ ɓəl njèkɔ̰ɓe al wa? ꞌRa né kɨ́ majɨ rəmə ḛ à kɔsɨ gajɨ-i; 4 kdɔtalə njèkɔ̰ɓe lé, isɨ ꞌra kullə lə Lubə kdɔ majɨ lə-i. Ngà kinə ꞌra né kɨ́ majɨ al rəmə ꞌɓəl; kdɔtalə kiyərɔ kɨ́ ḛ utɨ lé, ḛ utɨ kɨ̀ ndángɨ kare al, ḛ isɨ ra kullə lə Lubə kdɔ kadɨ tɔjɨ-né kində kɔjɨ kɨ̀ wɔngɨ lə Lubə dɔ dow-tɨ kɨ́ njéra né kɨ́ majɨ al. 5 Gin-é kin ɓá tò kadɨ dow ulə-né dɔ-é gin tɔ́gɨ-tɨ lə njèkɔ̰ɓe, kdɔ ta lə ɓəl wɔngɨ kin par al, ngà kdɔ ta lə tagɨr kɨ́ majɨ kɨ́ tò mḛḛ dow-tɨ. 6 †Gin-é kin ya tɔ ɓá sə̰i ugəi-né lambo tɔ. Kdɔtalə njékɔ̰ɓe-je lé ꞌto njérakullə-je lə Lubə, adɨ kullə-é kin ya ɓá to kullə lə-dé. 7 Ná̰-ná̰ ya adi-é né kɨ́ to tó-é kadɨ adi-é; né kɨ́ tò kadɨ ugəi mbete-é rəmə ugəi; dow kɨ́ tò kadɨ adi-é lambo rəmə, adi-é; dow kɨ́ tò kadɨ ꞌɓəli-é rəmə, ꞌɓəli-é; dow kɨ́ tò kadɨ uni ta-é rəmə, uni ta-é.

Ta lə ndigna̰

Mat 22:35-40; 1Ja̰ 3:11-23

8 Adi kurə lə dow tò dɔ-si-tɨ al, ngà kadɨ kurə ndigna̰ ɓá tò dɔ-si-tɨ. Kdɔtalə dow kɨ́ ndigɨ madɨ-é lé, ḛ ra né kɨ́ ndukun ndigɨ adɨ ɔr njutɨ. 9 Kdɔ ndukun-je kɨ́ panè: «ꞌA ra kaya al, ꞌa tɔl dow al, ꞌa ɓogɨ al, [ꞌa pa ta kɨ́ ndángɨ al]*, ꞌa ra kəmnda al», kɨ̀ ndəgɨ ndukun-je lay kinlé, tokɨ kəw-dé lay mḛḛ ta-tɨ kin: «ꞌA ndigɨ dow madɨ-i titɨ-na̰ kɨ̀ rɔ-i bè.» 10 Dow kɨ́ ndigɨ dow-je lé à ra né kɨ́ majɨ al kɨ́ dow madɨ-é al. Adɨ ndigɨ dow ɓá to ra né kɨ́ ndukun ndigɨ kɔr njutɨ.

11 ꞌRai bè kdɔtalə sə̰i ꞌgəi dɔkaglo kɨ́ jꞌisi-tɨ kin gɔw. To dɔkàdɨ̀ kɨ́ kadɨ ḭi-né dɔ ɓi-tɨ, kdɔtalə kɨ́ ɓone bè kinlé kajɨ a̰ ngɔsi sə-ji itə kɨ́ ndɔkɨ jə̰i jꞌadi-né mḛḛ-ji kin ɓəy. 12 Lo kɨ́ ndɔɔ isɨ goto, lo kɨ́ kada isɨ ree. Ə́n ə́ jꞌtɔri kullə-je kɨ́ londul-tɨ rɔ-ji-tɨ kɔgɨ ə jꞌtuləi nérɔ-je kɨ́ londógɨ-tɨ rɔ-ji-tɨ. 13 Jꞌadi panjiyə-ji a̰ njururu, titɨ kɨ́ dow njiyə-né kada kin bè; jꞌrai baborè nékuso kɨ̀ gɔ̰yibɨ kɨ́ ka̰y al rəm, jꞌrai ɓə lə kaya kɨ̀ néra kɨ́ jugɨ-jugɨ al rəm, kadɨ gakɨ-na̰ kɨ̀ kim-na̰ goto rɔ-ji-tɨ rəm. 14 Ngà adi panjiyə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ ɓá tò rɔ-si-tɨ ə né-je kɨ́ dajɨ rɔ-si ra adɨ kəmnda-é isɨ ra-si kinlé, ɔwi go-tɨ al.

14

Njétɔ́gɨ-je kɨ̀ njéyay-je

1 †Dow kɨ́ yay mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lé, uwəi-é kɨ rɔ-si-tɨ majɨ, ɓɨ gangi ta dɔ tagɨr-je-tɨ liə al. 2 Kdɔtalə dow madɨ gə kɨ́ nꞌa kuso né-je lay kare; ə dow kɨ́ rangɨ kɨ́ yay uso mbikamna̰y-je ya par. 3 Kadɨ dow kɨ́ njékuso né-je lay nədɨ njèmbatɨ né-je madɨ al; ɓá kadɨ njèmbatɨ kuso né-je madɨ gangta dɔ njèkuso-é-tɨ al rəm, kdɔtalə Lubə uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ majɨ. 4 I ə, i to ná̰ ɓá ꞌgangɨ ta dɔ ngonnjèkullə-tɨ lə madɨ-i wa? Lé ḛ a̰ taá əse usɨ kàrè to ta lə ꞌƁa-é ya. Ngà ḛ à ka̰ taá, kdɔtalə ꞌƁaɓe ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kdɔ gətɨ-é-né. 5 Dow madɨ oo adɨ ndɔ kɨ́ bè kin itə ndɔ kɨ́ bè kin; ə ḛ kɨ́ madɨ oo adɨ ndɔ-je dꞌasɨ-na̰ lay. Kadɨ ná̰-ná̰ ya mḛḛ-é usɨ nangɨ pɔ̰́ dɔ tagɨr-tɨ liə kɨ́ sɔbɨ dɔ-é. 6 Dow kɨ́ ɔr kəm ndɔ-je kàrè, ɔr kəm-é kdɔ ꞌƁaɓe. Dow kɨ́ uso né-je lay kàrè, uso kdɔ ꞌƁaɓe, kdɔtalə ḛ ra oiyo Lubə kdɔ; ə dow kɨ́ uso né-je madɨ al kàrè rəmə, uso al kdɔ ꞌƁaɓe; ə ḛ ya kàrè ra oiyo Lubə kdɔ tɔ. 7 Kdɔtalə dow madɨ kɨ́ dan-ji-tɨ kɨ́ isɨ kɨ̀ dɔ-é taá ta kɨ́ liə-tɨ ya goto rəm; dow kɨ́ oy ta kɨ́ liə-tɨ kàrè goto rəm tɔ. 8 Kdɔtalə kinə jꞌisi kɨ̀ dɔ-ji taá rəmə, jꞌisi kdɔ ꞌƁaɓe; ə kinə jꞌoyi rəmə, jꞌoyi kdɔ ꞌƁaɓe. Lé jꞌisi-né kɨ̀ dɔ-ji taá əse jꞌoyi-né kàrè, jꞌtoi kɨ́ lə ꞌƁaɓe. 9 Kdɔ Kristɨ oy ɓá təl isɨ kəm, kdɔ kadɨ to ꞌƁaɓe lə dow-je kɨ́ dꞌoy kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌisɨ kəm. 10 †Ngà i ə, ꞌgangɨ ta dɔ ngonkɔ̰-i-tɨ kdɔ ri wa? Əse ꞌnədɨ ngonkɔ̰-i kdɔ ri wa? Jə̰i lay ya jꞌa ka̰i nɔ̰̀ Lubə-tɨ logangta-tɨ liə. 11 Kdɔtalə ꞌndàngɨ ꞌpanè: ꞌƁaɓe panè, mꞌisɨ kəm, dow-je lay ya dꞌa kɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ nɔ̰̀-m-tɨ, ə ndɔ̰ dow-je lay à kɔsɨ gajɨ-m ma̰ Lubə. 12 Beɓa ná̰-ná̰ ya dan-ji-tɨ à kɔr go kullə ra-é kɨ́ sɔbɨ dɔ-é nɔ̰̀ Lubə-tɨ. 13 Ə́n ə́ adɨ jꞌgangi ta dɔ-na̰-tɨ al. Né kɨ́ tò kadɨ un ndi-i dɔ-tɨ lé, to təl kɨ́ kadɨ ꞌtəl jigɨ ꞌtugə ngonkɔ̰-i kɨ́ njèkadmḛḛ əse ꞌtəl kəm rəbɨ kusɨ liə mḛḛ majal-tɨ al. 14 Mꞌgə majɨ, ə mḛḛ-m usɨ nangɨ pɔ̰ɔ̰ kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju-tɨ kɨ́ né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ ya goto; ngà kinə dow madɨ oo adɨ né kɨ́ bè kin tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ lé, kɨ rɔ dowbé-tɨ kin rəmə né-é tò n̰ḛ ya. 15 Kinə ta lə nékuso ɓá i ꞌtujɨ-né mḛḛ ngonkɔ̰-i rəmə, i njiyə kɨ́ go ndigɨ dow-je-tɨ al. Dow kɨ́ Kristɨ oy kdɔ ta liə lé, ꞌtəl gin tujɨ liə kdɔ nékuso-i al. 16 Né kɨ́ majɨ kɨ rɔ-si-tɨ lé, adi təl né kɨ́ kadɨ dow-je ꞌpa-né ta kɨ́ majɨ al dɔ-si-tɨ al. 17 Kdɔtalə kɔ̰ɓe lə Lubə lé, to ta lə nékuso kɨ̀ néka̰y al, ngà to né ra kɨ́ njururu, to lapiya, ə to rɔnəl kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay. 18 Dow kɨ́ ra kullə adɨ Kristɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ bè kinlé rəmə, dowbé nəl Lubə rəm, ɓá dow-je ꞌndigɨ ta liə rəm. 19 Ə́n ə́ adɨ jꞌsangi né kɨ́ à ree kɨ̀ lapiya kɨ̀ né kɨ́ à kɔw kɨ̀ dow-je kete-kete. 20 ꞌTujɨ kullə lə Lubə kdɔ nékuso al! Tɔgrɔ-tɨ, né-je lay ya aa njay; ngà kḛ ɓá to né kɨ́ majɨ al kadɨ dow uso né ə təl-né jigɨ tugə madɨ-é-je. 21 Majɨ kadɨ usoi da̰ al rəm, a̰yi yibɨ nduu al rəm, əse né-je lay kɨ́ à to jigɨ nɔ̰̀ ngonkɔ̰-si-tɨ kɨ́ njèkadmḛḛ [kadɨ usɨ əse yay*] lé ɔgi rɔ-si dɔ-tɨ. 22 Kadmḛḛ lə-i kɨ́ ɔw-né dɔ né-je-tɨ kinlé, ꞌngəm ta kɨ́ lə-i-tɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ. Dow kɨ́ ra né kɨ̀ mḛḛnda ka̰y ə mḛḛ-é uwə-é kɨ̀ ta dɔ-tɨ al ɓá to njènékumə̰! 23 Ngà dow kɨ́ mḛḛ-é a̰ sɔbɨ dɔ né kɨ́ ḛ uso rəmə ta tò dɔ-é-tɨ, kdɔtalə né kɨ́ ḛ ra lé ɔw go-na̰-tɨ kɨ̀ kadmḛḛ liə al. Ə né lay kɨ́ dow ra kɨ̀ kadmḛḛ al lé to majal.

15

1 Jə̰i kɨ́ tɔ́gɨ-ji tò lé, tò kadɨ jꞌgəti dḛ kɨ́ ꞌyay ə kadɨ jꞌsangi né kɨ́ nəl-ji jə̰i ya par al. 2 Kadɨ dow kɨ́ rá-rá dan-ji-tɨ ra né kɨ́ nəl madɨ-é kdɔ majɨ liə rəm, ɓá kɔw kɨ kete-kete liə rəm tɔ. 3 Kdɔtalə Kristɨ sangɨ né kɨ́ nəl-é al, ngà ꞌndàngɨ ꞌpanè: «Tajsul lə njétajɨ-i-je nà̰y dɔ-m-tɨ.» 4 Ə ta-je lay kɨ́ ndɔkɨ ꞌndàngɨ lé, tò kdɔ kadɨ ndó-ji né, bè kdɔ kadɨ kilə mḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ kɨ̀ sɔlmḛḛ kɨ́ Mbete kɨ́ aa njay ndó-ji lé, ra adɨ jꞌɔwi kɨ̀ kində mḛḛ dɔ-tɨ. 5 Kadɨ Lubə kɨ́ njèkadɨ dow-je mḛḛ kɨ́ kilə dɔ madɨ-é-tɨ, kɨ̀ njèsɔl mḛḛ dow-je lé, ra adɨ tagɨr kɨ́ káre-rè kin ya ɔwi-né dɔ-na̰-tɨ titɨ kɨ́ mḛḛ Jeju Kristɨ ndigɨ-né, 6 bè kdɔ Kadɨ indəi ndi-si natɨ kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ káre-rè ɔsi-né gajɨ Lubə kɨ́ to Bɔbɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ. 7 Uwəi-na̰ kɨ rɔ-na̰-tɨ, titɨ kɨ́ Kristɨ uwə-si-né kɨ rɔ-é-tɨ, kdɔ kadɨ ri Lubə ɓa-né.

Kristɨ to ngonnjèkullə lə dow-je lay

8 Adɨ mꞌndigɨ kidə-si kɨ́ Kristɨ təl ngonnjèkullə lə jipɨ-je kdɔ tɔjɨ-né kɨ́ Lubə to njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ kadɨ kunmindɨ-je kɨ́ sɔbɨ dɔ ka-ji-je lé né-é ra-né né, 9 ə dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al lé, dꞌɔsɨ gajɨ Lubə kdɔ koo kəmtondoo liə, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: Gin-é kin ɓá mꞌa tɔ́y-i-né nɔ̰̀ gin dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, ə mꞌa kusɨ pa kɔsɨ-né gajɨ-i. 10 ꞌPa ɓəy ꞌpanè: Sə̰i gin dow-je kɨ́ ꞌtoi jipɨ-je al, ꞌrai rɔnəl kɨ̀ dow-je lə Lubə. 11 Ə ꞌpa ya ɓəy ꞌpanè: Ɔsi gajɨ ꞌƁaɓe, sə̰i gin dow-je lay kɨ́ ꞌtoi jipɨ-je al, ə kadɨ gin dow-je lay dꞌulə riɓa dɔ-é-tɨ! 12 Ejay njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ pa tɔ panè: Dow káre à tḛḛ ginkojɨ-tɨ lə Jese, ḛ ɓá à kḭ kdɔ kɔ̰ɓe dɔ ndəgɨ gin dow-je-tɨ, ə gin dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al dꞌa kində mḛḛ-dé dɔ-é-tɨ. 13 Kadɨ Lubə kɨ́ to nékində mḛḛ dɔ-tɨ adɨ rɔnəl kɨ̀ lapiya rusɨ mḛḛ-si mḛḛ kadmḛḛ-tɨ, kdɔ kadɨ kində mḛḛ dɔ-tɨ lə-si tò kɨ dɔ madɨ-é-tɨ madɨ-é-tɨ, kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay!

Kullə lə Pol kɨ̀ kɔjɨ kɔw mba liə

2Kɔ 10:13-18

14 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kɨ́ sɔbɨ dɔ-si lé, ma̰ kɨ̀ dɔ-m mꞌgə majɨ kɨ́ ramajɨ rusɨ mḛḛ-si njḭ-njḭ, négə rusɨ dɔ-si rəm, asi gakɨ kadɨ sə̰i ya ꞌndəji-na̰ rəm tɔ. 15 Bè ya kàrè, lo madɨ-je-tɨ lé, mꞌndàngɨ ta-je kɨ́ ná̰-je kɨ̀ rɔtungə pilingɨ, kdɔ kole-né mḛḛ-si dɔ né-je-tɨ madɨ. Kdɔ Lubə ra sə-m majɨ 16 ɓá adɨ-m mꞌto njèrakullə lə Jeju Kristɨ, kdɔ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al; mꞌadɨ rɔ-m kdɔ kullə kɨ́ tò tagay kɨ́ to kullə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ꞌto-né kadkare kɨ́ nəl Lubə rəm, Ndil kɨ́ aa njay ində tagay rəm. 17 Adɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kullə lə Lubə lé, mꞌa kɔsɨ gajɨ rɔ-m kdɔ nam kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ. 18 Kdɔ né kɨ́ rangɨ kɨ́ ɓo kɔsɨ kagɨ dɔ-tɨ ra-m ya goto; ḛ kɨ́ Kristɨ ra kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-m-tɨ ree-né kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al adɨ ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ kin ya par. Ḛ ra kɨ̀ kəm rəbɨ ta-je lə-m kɨ̀ kullə ra-m-je, 19 kɨ̀ takul tɔ́gɨ kɨ́ tɔjɨ rɔ-é mḛḛ nékɔjɨ-je-tɨ kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl rəm, kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay rəm tɔ. Beɓa kḭ ɓebo Jorijalḛm-tɨ nṵ ya sar tḛḛ-né dɔnangɨ Iliri-tɨ kinlé, mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ titɨ, mꞌgəkɨ lo gəkɨ-gəkɨ. 20 Ə ma̰ mꞌndigɨ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lo-tɨ kɨ́ ri Kristɨ ɓa-tɨ al ɓəy, bè kdɔ kadɨ mꞌində gin-é dɔ ꞌlə dow madɨ-tɨ al, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè:

21 Dḛ kɨ́ mbḛ ta liə usɨ mbi-dé-tɨ al ya, dꞌa koo-é;

ə dḛ kɨ́ dꞌoo ta kɨ́ dɔ-é-tɨ al, dꞌa gə mḛḛ ta liə.

22 †Né kin ya taá-taá ɔgɨ-m kɔw rɔ-si-tɨ. 23 Ngà kɨ́ ɓone bè kinlé, kullə lə-m goto dɔnangɨ-é-je-tɨ kin ngá, ə low nṵ asɨ ɓal-je n̰a̰ ya mꞌndingə kadɨ lokɨ mꞌisɨ mꞌɔw kɨ dɔnangɨ Espa̰y-tɨ rəmə, mꞌɔw rɔ-si-tɨ; 24 mꞌində mḛḛ-m dɔ-tɨ kadɨ lokɨ mꞌisɨ mꞌɔw rəmə, mꞌdəə nɔ̰ɔ̰ mꞌoo-si; ə lokɨ kisɨ-m rɔ-si-tɨ usɨ rɔ-m-tɨ sḛ ngá rəmə, sə̰i a kindəi-mi rəbəə kadɨ mꞌɔw. 25 †Kɨ́ ɓone bè kinlé, mꞌisɨ mꞌɔw kɨ Jorijalḛm, kdɔ ra kullə kdɔ njékaa njay-je. 26 Kdɔtalə njékəwna̰-je kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Akay-tɨ ꞌndigɨ mbɔ̰ né kdɔ njéndoo-je kɨ́ dan njékaa njay-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ ɓebo Jorijalḛm-tɨ. 27 †Dḛ ꞌndigɨ majɨ n̰a̰ kadɨ ꞌra sə-dé, ə to kurə dɔ-dé-tɨ kadɨ ꞌra; kdɔtalə kinə dow-je kɨ́ to jipɨ-je al dꞌubə majɨ né-je kɨ́ sɔbɨ dɔ Ndil kɨ́ aa njay kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ jipɨ-je-tɨ lé, to tó-é kadɨ dḛ kàrè dꞌa ra kɨ̀ jipɨ-je kɨ̀ né-je kɨ́ kadɨ ꞌra-né kɨ̀ rɔ-dé tɔ. 28 Go né-je kin à gangɨ ə mꞌa kadɨ-dé né-je kɨ́ ꞌmbɔ̰ kinlé ngá ɓá lokɨ mꞌisɨ mꞌɔw dɔnangɨ Espa̰y-tɨ rəmə, mꞌa dəə rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ kdɔ koo-si. 29 Mꞌgə kɨ́ kɔw-m rɔ-si-tɨ kinlé, mꞌa kɔw kɨ̀ tɔrndi lə Kristɨ kɨ́ n̰a̰. 30 [Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ]*, mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kɨ̀ takul ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ, kɨ̀ takul ndigna̰ kɨ́ ḭ rɔ Ndil kɨ́ aa njay-tɨ, kadɨ ori kàdɨ̀-m lo rɔ-tɨ kɨ̀ kəm rəbɨ ta-je kɨ́ pa kɨ̀ Lubə kdɔ-m, 31 kdɔ kadɨ mꞌtḛḛ mḛḛ ji njémḛḛnga̰-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Jude-tɨ, ə kadɨ kadkare kɨ́ mꞌisɨ mꞌɔw-né kɨ Jorijalḛm kinlé njékaa njay-je ꞌtaa kɨ̀ rɔnəl; 32 beɓa mꞌa tḛḛ rɔ-si-tɨ kɨ̀ rɔnəl, ə kinə Lubə ndigɨ rəmə, mꞌa kuwə rɔ-m rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ ndḛ. 33 Kadɨ Lubə kɨ́ njèlapiya nà̰y sə-si lay! Amḛn!

16

Ndəjɨ-je, kɨ̀ lapiya kɨ̀ ndigɨ ra lə Pol

1 Mꞌin̰ə kɔ̰nan-ji Pobe kɨ́ to njèkində kəm-é go né-tɨ lə njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Sankré-tɨ mḛḛ ji-si-tɨ, 2 kdɔ kadɨ uwəi-é kɨ rɔ-si-tɨ kdɔ nam kɨ́ ḛ nam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ gangɨ-é kɨ́ tuwə kuwə-né njékaa njay-je kɨ rɔ-si-tɨ. ꞌRai siə mḛḛ né-je-tɨ lay kɨ́ à kɔw ndoo-é rɔ-si-tɨ; kdɔ ḛ ra kɨ̀ dow-je n̰a̰ rəm, ɓá ma̰ ya kàrè ḛ ra sə-m rəm tɔ.

3 †ꞌRai lapiya Priska-je kɨ̀ Akilasɨ kɨ́ ꞌto madkullə-je lə-m mḛḛ kullə-tɨ lə Jeju Kristɨ; 4 dḛ dꞌilə rɔ-dé kɔgɨ ɓá dꞌajɨ-m-né ta yo-tɨ; to ma̰ kɨ̀ kár-m ɓá mꞌra-dé oiyo al, njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay lay kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kàrè ꞌra-dé oiyo tɔ. 5 ꞌRai lapiya njékəwna̰-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌkəw-na̰ mḛḛ kəy-tɨ lə-dé. ꞌRai lapiya Epaynɛtɨ kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ. Ḛ ya to dow kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ adɨ mḛḛ Kristɨ dɔnangɨ Aji-tɨ. 6 ꞌRai lapiya Mari kɨ́ ra kullə ɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ kdɔ ta lə-si kin. 7 ꞌRai lapiya Andronikusɨ-je kɨ̀ Jiniyasɨ, kɨ́ ꞌto nojɨ-m-je rəm, madɨ dangay-je lə-m rəm, ɓá ꞌto njékɔwkulə-je kɨ́ dꞌun ta-dé dan madɨ-dé-je-tɨ, ɓá dḛ dꞌadɨ mḛḛ-dé Kristɨ kete nɔ̰̀-m-tɨ rəm tɔ. 8 ꞌRai lapiya Ampliyatusɨ kɨ́ to dow kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ mḛḛ nam-tɨ kɨ́ jꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ. 9 ꞌRai lapiya Urbḛ kɨ́ to madɨ kullə lə-m mḛḛ kullə-tɨ lə Kristɨ rəm, ꞌrai lapiya Istakisɨ kɨ́ to dow kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ kin rəm tɔ. 10 ꞌRai lapiya Apelɛsɨ kɨ́ tɔjɨ ndajɨ nam kɨ́ ḛ nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ. ꞌRai lapiya dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Aristobul. 11 ꞌRai lapiya nojɨ-m Erodiɔ̰n. ꞌRai lapiya dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Narsisɨ kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ. 12 ꞌRai lapiya Tripḛn-je kɨ̀ Tripojɨ kɨ́ ꞌto dené-je kɨ́ dꞌɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ kdɔ kullə lə ꞌƁaɓe. ꞌRai lapiya Pɛrsidɨ kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ, ḛ ɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ kdɔ kullə lə ꞌƁaɓe. 13 †ꞌRai lapiya Rupusɨ kɨ́ to dow kɨ́ ꞌƁaɓe mbətɨ-é kin rəm, ꞌrai lapiya kɔ̰-é kɨ́ to kɔ̰-m kin rəm tɔ. 14 ꞌRai lapiya Asḛnkritɨ, Plegɔ̰, Ermɛsɨ, Patrobasɨ, Ermasɨ, kɨ̀ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ-je kɨ́ dꞌisɨ sə-dé. 15 ꞌRai lapiya Pilologɨ-je kɨ̀ Juli, Nere-je kɨ̀ kɔ̰nan-é, Olḛmpasɨ kɨ̀ njékaa njay-je kɨ́ dꞌisɨ sə-dé. 16 ꞌRai-na̰ lapiya kuwə-na̰ kàdɨ̀-na̰-tɨ kɨ̀ mḛḛ kɨ́ aa njay. Njékəwna̰-je lə Kristɨ lay ya ꞌra-si lapiya.

17 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, dow-je kɨ́ njékɔsɨ néndó kɨ́ ingəi kin ngərəngɨ kɨ̀ kəm rəbɨ sulə dow-je kadɨ ꞌgangɨ-na̰ rəm, kɨ̀ kəm rəbɨ ra-dé kadɨ dꞌusɨ mḛḛ majal-tɨ rəm kinlé, mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kadɨ ooi go rɔ-si rɔ-dé-tɨ. Ɔri rɔ-si ngərəngɨ kɔgɨ rɔ-dé-tɨ. 18 Kdɔ ko dow-je kɨ́ bè kinlé ꞌra kullə lə ꞌƁaɓe lə-ji Kristɨ al, ngà ꞌra kullə kdɔ mḛḛ-dé ya par; ta-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ̀ ta pitɨ-na̰-je ɓá dꞌədɨ-né dow-je kɨ́ njékəmkɔr al. 19 Ə sə̰i rəmə, dow-je lay ya ꞌgə təl rɔ go ta-tɨ lə-si; adɨ mꞌra rɔnəl kdɔ ta lə-si, ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ néra kɨ́ majɨ lé, kadɨ ꞌtoi njégosɨ-je ə kɨ́ sɔbɨ dɔ néra kɨ́ majal rəmə, kadɨ aai njay tɔ. 20 Nà̰y n̰a̰ al kadɨ Lubə kɨ́ njèlapiya lər Sata̰ gin nja-si-tɨ lər-lər. Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju nà̰y sə-si! 21 †Timote kɨ́ madkullə lə-m ra-si lapiya, ɓá Lisiyusɨ, Jasɔ̰ kɨ̀ Sojipatɛr kɨ́ ꞌto nojɨ-m-je ꞌra-si lapiya tɔ. 22 Ma̰ Tɛrtusɨ kɨ́ njèndàngɨ mbete lé kàrè, mꞌra-si lapiya kɨ̀ takul nam kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ tɔ. 23 †Gayusɨ kɨ́ njèkuwə-m ma̰ Pol mba kɨ rɔ-é-tɨ rəm, njèkadɨ njékəwna̰-je ꞌkəw-na̰ rɔ-é-tɨ kinlé, ra-si lapiya tɔ. Erastɨ kɨ́ to njèkoo go né-je lə ɓebo ra-si lapiya rəm, ɓá ngonkɔ̰-ji Kartusɨ kàrè ra-si lapiya tɔ. 24 [Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ nà̰y sə-si lay! Amḛn!]* 25 Lubə ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ asɨ mbusɨ nja-si kɨ̀ kəm rəbɨ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju Kristɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌilə mbḛ-é. Poyta kɨ́ Majɨ kinlé ɓá to kəm rəbɨ kɨ́ ḛ tɔjɨ-né né-je kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ low lə low-je nṵ, 26 ɓá ɓone bè ḛ tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kɨ̀ takul mbete-je lə njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ́ go ndu-tɨ kɨ́ ḛ kɨ́ to Lubə kɨ́ njèkisɨ sartagangɨ un adɨ-dé ə in̰ə kadɨ gin dow-je lay kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ꞌgə, kdɔ kadɨ dꞌadɨ-é-né mḛḛ-dé ə ꞌtəl-né rɔ-dé go ta-tɨ liə. 27 Kadɨ Lubə kɨ́ ḛ ya kɨ̀ kár-é to njègosɨ lé, riɓa to ꞌliə kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ Jeju Kristɨ-tɨ! Amḛn!

† 1:13 1:13 Knj 19:21

† 1:16 1:16 Mar 8:38

* 1:17 1:17 Aba 2:4

† 1:21 1:21 Epɛ 4:17,18

† 1:31 1:31 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 2:1 2:1 Mat 7:1; Luk 6:37

* 2:6 2:6 Pa 62:13

† 2:24 2:24 Eja 52:5

‡ 2:25 2:25 Jipɨ-je ɓá ꞌto dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ, ngà dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ɓá ꞌɓa-dé dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al.

* 3:4 3:4 Pa 51:6

† 3:20 3:20 Gal 2:16

† 3:22 3:22 Gal 2:16

† 3:30 3:30 Gal 3:20

† 4:3 4:3 Gal 3:6

† 4:13 4:13 Gal 3:29

† 4:14 4:14 Gal 3:18

† 4:16 4:16 Gal 3:7

† 6:4 6:4 Kol 2:12

* 6:10 6:10 Ta kɨ́ ꞌpanè Kristɨ oy koy kɨ́ sɔbɨ dɔ majal kinlé, to ta lə majal liə al, ngà to ta lə majal lə dow-je.

† 7:15 7:15 Gal 5:17

* 8:1 8:1 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 8:11 8:11 1Kɔ 3:16

† 8:15 8:15 Gal 4:5-7

† 8:15 8:15 Mar 14:36; Gal 4:6

† 8:16 8:16 Ja̰ 1:12

† 8:23 8:23 2Kɔ 5:2-4

* 9:5 9:5 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 9:9 9:9 Kgn 18:10

* 10:5 10:5 Mbl 18:5

† 10:15 10:15 Eja 52:7

‡ 10:18 10:18 Pa 19:5

† 11:1 11:1 Plp 3:5

* 11:6 11:6 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 11:17 11:17 Kagɨ Olibiye kɨ́ wale lé tɔjɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, ngà ḛ kɨ́ ꞌma̰ kɨ́ ma̰ lé tɔjɨ jipɨ-je tɔ.

‡ 11:31 11:31 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 11:36 11:36 1Kɔ 8:6

† 12:4 12:4 1Kɔ 12:12

† 12:6 12:6 1Kɔ 12:4-11

† 12:14 12:14 Mat 5:44; Luk 6:28

† 13:6 13:6 Mat 22:21; Mar 12:17; Luk 20:25

* 13:9 13:9 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 14:1 14:1 Kol 2:16

† 14:10 14:10 2Kɔ 5:10

* 14:21 14:21 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 15:22 15:22 Rɔm 1:13

† 15:25 15:25 1Kɔ 16:1-4

† 15:27 15:27 1Kɔ 9:11

* 15:30 15:30 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 16:3 16:3 Knj 18:2

† 16:13 16:13 Mar 15:21

† 16:21 16:21 Knj 16:1

† 16:23 16:23 a Knj 19:29; 1Kɔ 1:14; b 2Ti 4:20

* 16:24 16:24 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

1 Kɔrḛntɨ-je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mbete kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Kɔrḛntɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Kɔrḛntɨ-je

Kɔrḛntɨ to ɓebo kɨ́ dɔnangɨ Akay-tɨ. Pol ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé ə ində gin njékəwna̰-je titɨ ɓá ḛ ḭ ɔw ɓebo Epɛjɨ-tɨ. Ə Kɔrḛntɨ lé to ɓe kɨ́ kəm ɓe-je kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌgəə dɔ-é tò kɨ dɔ-tɨ, adɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay ꞌn̰a̰-tɨ. To lo ra gatɨ kɨ́ boy n̰a̰ rəm, lo pole magɨ-je, kɨ̀ lo ra néginka-je kɨ́ gay-gay rəm, ɓá to ɓe kɨ́ kaya kɨ́ titɨ al dɔ lo rəm. Ə né-je kin ra adɨ né ndɔjɨ njékəwna̰-je kɨ́ dꞌisɨ Kɔrḛntɨ. Gin-é kin ɓá dꞌulə-né mbete ꞌdəjɨ-né Pol ta kɨ́ dɔ né-je-tɨ kɨ́ ná̰-je. Beɓa ḛ isɨ Epɛjɨ nɔ̰ɔ̰ ya ndàngɨ mbete kin ulə-né adɨ-dé. Ə mbete kinlé to ḛ kɨ́ njèkungɨ joo ngá; ḛ kɨ́ adɨ-dé dɔsa̰y lé ɓone bè dow oo ta nja-é al.

Pol ndəjɨ-dé kadɨ dꞌin̰ə gangɨ-na̰ kɨ́ dan-dé-tɨ rəm (ꞌNdó 1:10–4:21), kadɨ dꞌɔr kaya kɨ́ ra dan-dé-tɨ kɔgɨ rəm (ꞌNdó 5), ɓá kadɨ dꞌin̰ə ta səkɨ-na̰ nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ kɨ́ ꞌto njékadmḛḛ al-je rəm (6:1-11).

Go ta-je-tɨ kin ɓá Pol ree dɔ ta-je-tɨ kɨ́ Kɔrḛntɨ-je ꞌdəjɨ-é sɔbɨ dɔ taana̰-je (ꞌNdó 7), kuso da̰-je kɨ́ kində nɔ̰̀ magɨ-tɨ-je (ꞌNdó 8:1–11:1), nékɔɔ lə njèkadmḛḛ kɨ̀ nékuso kɨ́ tɔjɨ dajɨ rɔ ꞌƁaɓe (ꞌNdó 11:2-34), kɨ̀ kadkare-je kɨ́ gay-gay kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay adɨ njékadmḛḛ-je (ꞌNdó 12–14), kɨ̀ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə dow-je kɨ́ dꞌoy (ꞌNdó 15), kɨ̀ némbɔ̰-je, kɨ̀ kɔjra-je lə Pol kɨ̀ lapiya-je kɨ́ ra-na̰ (ꞌNdó 16) rəm tɔ. Ngá né-je lay kinlé ndigna̰ ya káre-rè ə́ à ra kadɨ majɨ (ꞌNdó 13).

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 Ma̰ Pol, kɨ́ Lubə ɓa-m kɨ̀ mḛḛndigɨ liə adɨ mꞌto njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ jḛ kɨ̀ Sostḛn kɨ́ to ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ, jꞌisɨ natɨ ɓá 2 †mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i njékəwna̰-je lə Lubə kɨ́ isi ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ, sə̰i kɨ́ Lubə ɓa-si adɨ aai njay, ində-si tagay kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ rəm, mꞌadɨ-si sə̰i lay kɨ́ isi kɨ̀ lo-je kɨ́ rá-rá isi ꞌɓai ri ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe lə-si rəm, to ꞌƁaɓe lə-ji rəm kin. 3 Kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə kɨ̀ ꞌlə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ nà̰y sə-si!

4 Mꞌra oiyo Lubə taá-taá kdɔ ta lə-si, kdɔ ramajɨ liə kɨ́ nà̰y sə-si kdɔ nam kɨ̀ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ rəm, 5 kdɔ kingə kɨ́ ḛ adɨ-si ingəi né-je lay mburukɨ-mburukɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ, adɨ to né kɨ́ sɔbɨ dɔ ta, kɨ̀ négə ya lay. 6 Kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ kɨ́ tokɨ pa lé, tò mḛḛ-si-tɨ tò kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 7 Adɨ sə̰i kɨ́ isi ꞌngəbi təl lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ lé, kadkare madɨ nal-si al. 8 Lubə ya à mbusɨ nja-si sar dɔbəy ndɔ-tɨ, kdɔ kadɨ ndɔ ree lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ rəmə, ta goto dɔ-si-tɨ. 9 Ə Lubə kɨ́ njèɓa-si kadɨ uwəi-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ Ngon-é Jeju Kristɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe lə-ji lé, to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ.

Gángɨ-na̰ kɨ̀ né-je kɨ́ à ra dow kadɨ ra majal

Gangɨ-na̰ kɨ́ dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ Kɔrḛntɨ

10 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ, kɨ̀ ri ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kadɨ sə̰i lay ya adi ta lə-si ɔw go-na̰-tɨ, kadɨ gángɨ-na̰ goto dan-si-tɨ, ngà kadɨ indəi rɔ-si natɨ majɨ, kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ káre-rè rəm, kɨ̀ tagɨr kɨ́ káre-rè rəm. 11 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌpa bè kdɔtalə dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Klowe dꞌidə-m ta lə gángɨ-na̰ kɨ́ tò dan-si-tɨ. 12 †Ma̰ mꞌoo kɨ́ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ panè: Ma̰ mꞌto dow lə Pol! Ma̰ mꞌto dow lə Apolosɨ – Ma̰ mꞌto dow lə Sepasɨ – Ma̰ mꞌto dow lə Kristɨ! 13 Se Kristɨ lé gángɨ rɔ-é dana̰ wa? Se Pol ɓá ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ kdɔ ta lə-si wa? Ə se kɨ̀ ri Pol ɓá ꞌra-si-né batḛm wa? 14 †Mꞌra oiyo Lubə kdɔ ra kɨ́ dow káre ya kàrè mꞌra-é batḛm dan-si-tɨ al, Krispusɨ-je kɨ̀ Gayusɨ ya par ə́ mꞌra-dé batḛm. 15 Adɨ dow kɨ́ à panè ꞌra-si batḛm kɨ̀ ri-m ya goto. 16 †Mꞌra batḛm dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Istepanasɨ tɔ, dɔmajɨ ya bè ɓá mꞌra batḛm dow madɨ kɨ́ rangɨ.

1Kɔ 3:18-20; Mat 11:25-27

17 Kdɔtalə Kristɨ ulə-m kdɔ kadɨ mꞌra dow-je batḛm al, ngà kadɨ mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ, kɨ́ go tagə-tɨ lə dow al, nè kagdəsɨ lə Kristɨ à təl né kɨ́ kɔgɨ kare. 18 Kdɔtalə mbḛ kɨ́ sɔbɨ dɔ koy Kristɨ dɔ kagdəsɨ lé, to ta mbə́ kɨ rɔ dḛ-tɨ kɨ́ dꞌɔw kɨ ta koy-tɨ, ngà kɨ rɔ-ji jə̰i-tɨ kɨ́ jꞌuni rəbɨ kajɨ rəmə, to tɔ́gɨ lə Lubə. 19 Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè: Mꞌa tujɨ gosɨ lə njégosɨ-je ə mꞌa kadɨ négə lə njénégə-je təl né kɨ́ kare. 20 Gosɨ lə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè tò rá wa? Njèndó dow-je ndukun a̰ rá wa? Njènajɨ ta kɨ́ mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ ɓone a̰ rá wa? Gosɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé Lubə təl-é kɨ né mbə́-tɨ ya al wa? 21 Kdɔ gosɨ lə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, asɨ kadɨ ꞌgə-né Lubə mḛḛ gosɨ-tɨ liə al; beɓa Lubə oo majɨ kadɨ nꞌajɨ njékadmḛḛ-je kɨ̀ takul mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ dḛ dꞌoo kɨ ta mbə́ lé. 22 Jipɨ-je dꞌisɨ ta ꞌdəjɨ nékɔjɨ-tɨ ə grɛkɨ-je dꞌisɨ ká ꞌsangɨ gosɨ-tɨ. 23 Ngà jḛ rəmə, jḛ jꞌilə mbḛ ta lə Kristɨ kɨ́ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ, rəmə tugə jipɨ-je jigɨ-tɨ, ə to ta mbə́ kɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, 24 ngà kɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ Lubə ɓa-dé kɨ́ ꞌto jipɨ-je kɨ̀ grɛkɨ-je lé, Kristɨ to tɔ́gɨ lə Lubə rəm, to gosɨ lə Lubə rəm. 25 Kdɔtalə né lə Lubə kɨ́ dow-je dꞌadɨ to né mbə́ lé, to gosɨ kɨ́ itə gosɨ lə dow-je nja n̰a̰, ə né kɨ́ dow-je dꞌadɨ to yay lə Lubə lé, itə tɔ́gɨ dow-je nja n̰a̰. 26 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ꞌgɔ̰i ɓa kɨ́ Lubə ɓa-si kin majɨ ooi: Njégosɨ-je kɨ́ go lo koo-tɨ lə dow ꞌn̰a̰ dan-si-tɨ al rəm, njétɔ́gɨ-je ꞌn̰a̰ al rəm, dow-je kɨ́ boy-boy ꞌn̰a̰ al rəm. 27 Ngà Lubə mbətɨ mbə́ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kdɔ kulə-né rɔsɔl dɔ njégosɨ-je-tɨ; Lubə mbətɨ njéyay-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kdɔ kulə-né rɔsɔl dɔ njétɔ́gɨ-je-tɨ tɔ. 28 Lubə mbətɨ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ dow-je dꞌoo kɨ né al, kɨ́ dow-je ꞌnədɨ, kɨ̀ né-je kɨ́ goto, kdɔ təl-né né-je kɨ́ tò, né kɨ́ kare-tɨ. 29 Lubə ra bè kdɔ kadɨ dow madɨ ində kàdɨ̀-é nɔ̰̀-é-tɨ al. 30 Ə kɨ̀ takul-é ɓá sə̰i ꞌtoi-né njénam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ kɨ́ ḛ ɓá to gosɨ lə-ji kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ rəm, ɔr ta dɔ-ji-tɨ rəm, ɔr-ji ində-ji tagay rəm, ɓá taa-ji ilə-ji taá ji majal-tɨ rəm tɔ. 31 Kdɔ kadɨ, kinə dow ɔsɨ gajɨ rɔ-é rəmə, ɔsɨ gajɨ rɔ-é kdɔ nam kɨ́ nam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay.

2

Né kɨ́ uwə mḛḛ Pol

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ma̰ lé, lokɨ mꞌɔw rɔ-si-tɨ lé, tagə kɨ́ n̰a̰ əse gosɨ kɨ́ n̰a̰ ɓá mꞌɔw mꞌidə-si-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kɨ́ Lubə ɔjɨ kdɔ ra lé al. 2 Kdɔtalə mꞌsangɨ kadɨ mꞌgə né madɨ kɨ́ rangɨ dan-si-tɨ al, ngà Jeju Kristɨ, ə Jeju Kristɨ kɨ́ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ ya par. 3 †Ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m kàrè, kɨ́ ndɔkɨ mꞌɔw-né rɔ-si-tɨ kinlé, mꞌyay rəm, mꞌɓəl rəm, mꞌdadɨ n̰a̰ rəm; 4 ə néndó lə-m kɨ̀ mbḛ kilə lə-m lé ulə njirə dɔ ta-je-tɨ kɨ́ pa kɨ̀ gosɨ, kdɔ kadɨ dow-je dꞌoo kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kin al, ngà tò ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ to kullə ra tɔ́gɨ Ndil kɨ́ aa njay. 5 Bè kdɔ kadɨ kadmḛḛ lə-si ulə njirə dɔ gosɨ-tɨ lə dow al, ngà dɔ tɔ́gɨ-tɨ lə Lubə.

Gosɨ lə Lubə

6 Ə to gosɨ ya ɓá jḛ jꞌilə mbḛ-é dan njékadmḛḛ-je-tɨ kɨ́ dꞌasɨ gakɨ, ngà kḛ ɓá to gosɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kin al rəm, ɓá to gosɨ lə njékɔ̰ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ dꞌa gudɨ-dé rukɨ-rukɨ kin al rəm. 7 Jḛ jꞌilə mbḛ gosɨ lə Lubə, kɨ́ ḛ adɨ tò kɨ̀ lo ndəm-é ə ɓɔyɔ; to gosɨ kɨ́ ḛ ra go-é kete low lə low-je nṵ kdɔ riɓa lə-ji. 8 Gosɨ kinlé, njékɔ̰ɓe-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kinlé, dow káre ya kàrè gə al; kdɔ, lé ngar-je ꞌgə ta kinlé rəmə, lé dꞌa ɓə ꞌƁaɓe kɨ́ njèriɓa kagdəsɨ-tɨ al. 9 Ngà titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: Né kɨ́ kəm dow oo al rəm, mbi dow oo al rəm, né kɨ́ dow gɨr mḛḛ-é-tɨ al rəm ya Lubə ra kete lay kdɔ dow-je kɨ́ ꞌndigɨ-é. 10 Kdɔtalə jḛ ɓá Lubə tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ-ji kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay. Kdɔ Ndil kɨ́ aa njay lé, tən né-je lay, sar tən ta-je kɨ́ tò mḛḛ Lubə-tɨ karangɨ nṵ. 11 Ná̰ dan dow-je-tɨ, ə́ gə ta kɨ́ mḛḛ madɨ-é-tɨ wa? To ndil dowbé ya par. Bè ya tɔ, ta kɨ́ mḛḛ Lubə-tɨ lé, dow kɨ́ gə goto, to Ndil Lubə ya par. 12 Ə jḛ rəmə, to ndil kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ɓá jꞌingə al, ngà to Ndil kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ ɓá jꞌingə, kdɔ kadɨ jꞌgə-né né kɨ́ Lubə adɨ-ji kɨ̀ takul ramajɨ liə. 13 Jḛ jꞌpa ta kɨ́ dɔ-tɨ kɨ̀ gosɨ pa ta kɨ́ dow-je ꞌndó kin al, ngà jꞌpa kɨ̀ gosɨ ndó né lə Ndil kɨ́ aa njay, jꞌɔr-né mḛḛ né-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə Ndil jꞌadɨ dow-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ɔr nɔ̰̀-dé. 14 Ngà dow kɨ́ koɓe lé, ndigɨ dɔ né-je-tɨ lə Ndil Lubə al, kdɔ ḛ oo kɨ né mbə́ kare, ə à gə né-je kinlé al kdɔ kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay ɓá dow gə-né gin né-je kinlé. 15 Dow kɨ́ Ndil Lubə ɔr nɔ̰̀-é lé, à gangta dɔ né-je-tɨ lay, ngà ḛ ya kɨ̀ dɔ-é rəmə, dow kɨ́ à gangta dɔ-é-tɨ goto. 16 Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè: «Ná̰ ə́ gə tagɨr lə ꞌƁaɓe kdɔ kadɨ ndó-é-né né wa? Ə jḛ rəmə, jḛ jꞌɔw kɨ̀ tagɨr lə Kristɨ.»

3

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kullə lə ngannjékullə-je lə Lubə

2Kɔ 6:4-13

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ma̰ rəmə, mꞌpa sə-si ta titɨ dow-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ɔr nɔ̰̀-dé al, ngà mꞌpa sə-si ta titɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌra né-je kɨ́ nəl dajɨ rɔ-dé rəm, titɨ dow-je kɨ́ ꞌto ngan-je mḛḛ nam-tɨ kɨ́ ꞌnam kɨ̀ Kristɨ bè rəm. 2 †Ma̰ mꞌadɨ-si mbà ɓɨ nékuso kɨ́ nga̰ al. Kdɔtalə nékuso kɨ́ nga̰ lé, à kasɨ dɔ tɔ́gɨ-si-tɨ al. Ə sar ɓone bè kàrè asi kusoi né kɨ́ nga̰ al ya ɓəy, kdɔtalə sə̰i isi ꞌrai né-je kɨ́ nəl dajɨ rɔ-si ya ɓəy. 3 Kdɔ lokɨ kim-na̰ kɨ̀ gakɨ-na̰ tò dan-si-tɨ bè lé, ꞌtoi dow-je kɨ́ isi ꞌrai né-je kɨ́ nəl dajɨ rɔ-si rəm, ɓá panjiyə-si kàrè to panjiyə kɨ́ nəl dajɨ rɔ-si rəm ya al wa?

Mbunə̰ Pol kɨ̀ Kɔrḛntɨ-je

4 †Kdɔ lokɨ dow káre panè: Ma̰ mꞌto dow lə Pol! Ə ḛ kɨ́ madɨ panè: Mꞌto dow lə Apolosɨ! 5 Bè kinlé sə̰i isi rai né-je kɨ́ nəl dajɨ rɔ-si ya al wa? Apolosɨ to ná̰, ə Pol to ná̰ wa? Dḛ ꞌto ngannjékullə-je kɨ́ kɨ̀ takul-dé ɓá sə̰i adi-né mḛḛ-si, kɨ́ go kadkare-tɨ kɨ́ ꞌƁaɓe adɨ dow kɨ́ rá-rá. 6 †Ma̰ mꞌma̰ kagɨ, ə Apolosɨ ungɨ man dɔ-tɨ, ngà Lubə ɓá adɨ-é tɔ́gɨ. 7 Beɓa njèma̰-é to dow kɨ́ ꞌngay al rəm, ɓá njèkungɨ man dɔ-tɨ kàrè to dow kɨ́ ꞌngay al rəm, ngà Lubə kɨ́ njèkadɨ-é tɔ́gɨ ya par ɓá to kɨ́ ꞌngay. 8 Njèma̰-é dḛ kɨ̀ njèkungɨ man dɔ-tɨ lé, dꞌasɨ-na̰, ə ná̰-ná̰ ya à kingə nédɔ-ji kɨ́ asɨ ta kullə liə. 9 Kdɔtalə jḛ jꞌto njérakullə natɨ kɨ̀ Lubə. Sə̰i ꞌtoi londɔr lə Lubə rəm, ꞌtoi kəykində lə Lubə rəm. 10 Kɨ̀ takul majɨ kɨ́ Lubə ra sə-m adɨ-m mꞌtokɨ njègosɨ kində kəy bè lé, ɓá mꞌində-né gin kəy nangɨ ə dow kɨ́ rangɨ ində dɔ-tɨ. Ngà kadɨ ná̰-ná̰ oo kəm rəbɨ kɨ́ isɨ ində-né dɔ-tɨ lé majɨ. 11 Kdɔtalə Jeju Kristɨ ya to gin kəy lé ngá, ɓɨ dow à kində gin-é kɨ́ rangɨ al. 12 Kinə dow ində dɔ gin kəy-tɨ kinlé, kɨ̀ lɔr, əse kɨ̀ là, əse kɨ̀ ər-je kɨ́ majɨ-majɨ, əse kɨ̀ kagɨ, əse kɨ̀ wale, əse kɨ̀ kádɨ né kàrè, kullə ra dowbé à tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ. 13 Kdɔ ndɔ gangta-tɨ lé, kullə lə ná̰-ná̰ à tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ dan pər-tɨ, adɨ pər à na̰ ndajɨ kullə lə ná̰-ná̰ kdɔ kɔr man dɔ-tɨ. 14 Kinə dow ində kəy dɔ (gin kəy-tɨ) kinlé ɓá a̰ gərərə rəmə, dowbé à kingə nékugə dɔji. 15 Kinə pər ɔ̰̀ kullə ra dow rəmə, ḛ à nal nékugə dɔji; kajɨ rəmə dowbé à kajɨ, ngà à titɨ-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ tḛḛ dan pər-tɨ bè. 16 †Sə̰i gəi kɨ́ ꞌtoi kəy lə Lubə ə Ndil Lubə isɨ mḛḛ-si-tɨ ya al wa? 17 Kinə dow tujɨ kəy lə Lubə lé, Lubə à tujɨ-é tɔ; kdɔtalə kəy lə Lubə lé, to kəy kɨ́ aa njay, ə sə̰i ɓá ꞌtoi kəy liə. 18 Kadɨ dow ədɨ rɔ-é al. Kinə dow madɨ dan-si-tɨ oo rɔ-é kɨ njègosɨ dɔkaglo-tɨ kɨ́ ɓone kin rəmə, kadɨ-é təl mbə́, ɓá à təl njègosɨ. 19 Kdɔtalə gosɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, to né mbə́ kɨ rɔ Lubə-tɨ. Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè: Ḛ uwə njègosɨ-je dɔ kədta-tɨ lə-dé. 20 ꞌNdàngɨ ɓəy ꞌpanè: ꞌƁaɓe gə tagɨr lə njègosɨ-je, ə (ḛ gə) kɨ́ to tagɨr-je kɨ́ mḛḛ wəy kare. 21 Kadɨ dow adɨ dow-je madɨ ꞌto nékində kàdɨ̀ liə al; kdɔtalə né-je lay to ꞌlə-si: 22 Adɨ Pol, əse Apolosɨ, əse Sepasɨ, əse dɔnangɨ kɨ̀ né-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ, əse kiskəm, əse koy, əse né-je kɨ́ ɓone, əse né-je kɨ́ à ree, lay kin ya to ꞌlə-si; 23 ə sə̰i ꞌtoi kɨ́ lə Kristɨ, ə Kristɨ to kɨ́ lə Lubə.

4

1 Beɓa kadɨ dꞌoo-ji kɨ njérakullə-je lə Kristɨ bè rəm, kɨ njékində kəm-dé go né-je-tɨ lə Lubə kɨ́ to né-je kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kin rəm. 2 Ə né kɨ́ ꞌdəjɨ rɔ njékində kəm-dé go né-je-tɨ lé, to ta lə kadɨ ná̰-ná̰ ya ra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 3 Ngà ma̰ rəmə, kadɨ sə̰i ɓá gangi ta dɔ-m-tɨ əse kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto njégangta-je ɓá ꞌgangɨ ta dɔ-m-tɨ kàrè usɨ-m né madɨ al. Ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m kàrè mꞌgangɨ ta dɔ rɔ-m-tɨ al, kdɔ mḛḛ-m uwə-m kɨ̀ ta dɔ né-tɨ madɨ al. 4 Ə ḛ kin ɓá ta ɔr-né dɔ-m-tɨ al. Njègangta dɔ-m-tɨ to ꞌƁaɓe. 5 Gin-é kin ɓá kadɨ ꞌgangi-né ta kete nɔ̰̀ kaglo ree ꞌƁaɓe-tɨ al; ḛ ɓá à kadɨ lo ndógɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ ꞌɓɔyɔ londul-tɨ, ə à tɔjɨ kɔjra-je kɨ́ mḛḛ dow-je-tɨ ndaa-tɨ rəsɨ. Ə ná̰-ná̰ ya à kingə pitɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-é rɔ Lubə-tɨ.

6 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌun nétɔjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-ji jḛ kɨ̀ Apolosɨ kdɔ ta lə-si. Kadɨ ꞌndói né rɔ-ji-tɨ, kdɔ kadɨ ꞌrai né ali-né dɔ ta kɨ́ ꞌndàngɨ kin al, kadɨ dow káre dan-si-tɨ un dow ində-né kàdɨ̀-é ə ɔsɨ-né ta kɨ̀ madɨ-é al. 7 I lé ná̰ adɨ-i ꞌtò gay wa? Ə ri ɓá to né kɨ́ ꞌingə kɨ̀ dɔrɔ-i wa? Ə kinə ꞌingə né kɨ̀ dɔrɔ-i al, ngà kdɔ ri ɓá ꞌində kàdɨ̀-i tokɨ né kɨ́ ꞌingə né kɨ̀ dɔrɔ-i bè wa?

8 Sə̰i ꞌndani ngá rəm! Sə̰i ꞌtoi njénékingə-je ngá rəm! Jḛ jꞌgoto ya sə̰i ꞌtumi gin kɔ̰ɓe ngá rəm! Kinə ɔ̰̀i ɓe ya tɔgrɔ-tɨ ngà, jḛ kàrè jꞌa kɔ̰ ɓe sə-si tɔ nà̰! 9 Kdɔ ma̰ mꞌoo tokɨ né kɨ́ jḛ kɨ́ jꞌto njékɔwkulə-je lé, Lubə adɨ-ji jꞌto sɔ̰y dow-je rəm, jꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌgangɨ ta koy dɔ-dé-tɨ bè rəm, kdɔ jꞌto né koo lə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ rəm, né koo lə malayka-je rəm, né koo lə dow-je rəm. 10 Jḛ jꞌtəl mbə́-je kdɔtalə lə Kristɨ, ngà sə̰i rəmə ꞌtəli njégosɨ-je kɨ̀ takul nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ; jḛ jꞌtəl njéyay-je, ngà sə̰i rəmə sə̰i ꞌtəli njétɔ́gɨ-je. Sə̰i lé, dꞌun ta-si, ngà jḛ rəmə ꞌnədɨ-ji! 11 Sar kàdɨ̀ bè kin ya kàrè, ɓo ra-ji rəm, kundə man ra-ji rəm, ndoo kubɨ ra-ji rəm, ꞌtində-ji rəm, jꞌilə mbɨr-mbɨr rəm; 12 †jḛ ya jꞌra kullə kɨ̀ ji-ji jꞌɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ; ꞌtajɨ-ji kàrè, jḛ jꞌtɔr ndi-ji dɔ-dé-tɨ; dꞌulə kəm-ji ndoo kàrè, jḛ jꞌore mḛḛ-ji; 13 ꞌpa sə-ji ta kɨ́ majɨ al kàrè, jḛ jꞌsɔl mḛḛ-dé; jḛ jꞌtəl dɔ ɓɨrɓitɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, jꞌtəl né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ dow-je lay ꞌmbatɨ sar ɓone.

14 Mꞌndàngɨ mbete kin bè kdɔ kulə-né rɔsɔl dɔ-si-tɨ al; ngà kdɔ ndəjɨ-si-né titɨ kɨ́ ꞌtoi-né ngan-m-je kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ. 15 Kdɔtalə, lé njéndó-si né-je kɨ́ sɔbɨ dɔ nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ ꞌra ɓudɔgɨ nja dɔgɨ ya kàrè, bɔbɨ-si-je ꞌn̰a̰ al, kdɔ kɨ́ sɔbɨ dɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ lé, ma̰ ya mꞌto bɔbɨ-si kɨ̀ takul Poyta kɨ́ Majɨ. 16 †Beɓa mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ, ꞌndaji kullə ra-m. 17 Gin-é kin ya ɓá mꞌulə-né Timote rɔ-si-tɨ; ḛ to ngon-m kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ, njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ mḛḛ nam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ; ḛ à kole mḛḛ-si dɔ dɔ nja-m-je-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ, gangɨ-é kɨ́ mꞌndó-né dow-je kɨ̀ lo lay dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay lay. 18 Dow-je madɨ dꞌində kàdɨ̀-dé, ꞌra titɨ né kɨ́ mꞌa kɔw koo-si al ngá bè. 19 Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya, kinə ꞌƁaɓe ndigɨ rəmə, mꞌa kɔw rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰, ə mꞌa kɔw kdɔ koo ta-je lə njékində kàdɨ̀-dé-je kin al, ngà mꞌa kɔw kdɔ koo tɔ́gɨ-dé. 20 Kdɔtalə kɔ̰ɓe lə Lubə lé, to ta-je al, ngà to tɔ́gɨ. 21 Ri ɓá sə̰i ꞌndigi wa? Kadɨ mꞌɔw rɔ-si-tɨ kɨ̀ salangɨ, əse kɨ̀ ndigɨ dow-je, kɨ̀ panjiyə kɨ́ sɔl lɔm-lɔm wa?

5

Ta kɨ́ gangɨ dɔ kaya-tɨ

1 Kaya kɨ́ ra tò dan-si-tɨ adɨ dow-je dꞌoo ta-é kɨ̀ lo-lo, ə to kaya kɨ́ njékadmḛḛ al-je ya kàrè tò dan-dé-tɨ nja káre al ɓəy; ꞌpanè dow káre dan-si-tɨ taá ne bɔbɨ-é! 2 Ya rəmə sə̰i indəi-né kàdɨ̀-si ɓəy al ɓan! Lé ndingə ɓá a ndingəi ndoo, kdɔ kadɨ dow kɨ́ njèra né kɨ́ bè kinlé, kadɨ tokɨ tubə-é dan-si-tɨ kɔgɨ! 3 Ma̰ lé, dajɨ rɔ-m goto sə-si, ngà mḛḛ ndil-tɨ ə mꞌa̰ sə-si natɨ, adɨ dow kɨ́ njèra né kɨ́ bè kinlé, ma̰ mꞌgangɨ ta dɔ-é-tɨ ngá, titɨ né kɨ́ mꞌa̰ lo-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ bè. 4 Lokɨ ꞌkəwi-na̰ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju lé, mḛḛ ndil-tɨ rəmə, mꞌisɨ sə-si natɨ kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju: 5 Dow kɨ́ titɨ-na̰ bè kinlé, kadɨ tokɨ kin̰ə-é ji Sata̰-tɨ kadɨ Sata̰ tujɨ dajɨ rɔ-é, ə kadɨ ndil-é ajɨ ndɔ ree ꞌƁaɓe Jeju-tɨ.

6 †Kində kàdɨ̀ lə-si lé, majɨ-é goto! Əm kɨ́ ndḛ bè ya adɨ ndujɨ kɨ́ lɔ̰y mḛḛ né-tɨ lay ḭ lé, sə̰i ꞌgəi al wa? 7 Ɔri əm kɨ́ low rɔ-si-tɨ kɔgɨ, adi rɔ-si kdɔ kadɨ ꞌtoi ndujɨ kɨ́ lɔ̰y kɨ́ sigɨ, kdɔtalə sə̰i lé, əm goto rɔ-si-tɨ; kdɔ Kristɨ kɨ́ to ngon batɨ Pakɨ lə-ji lé, dꞌilə məsɨ-é nangɨ*. 8 Ə́n ə́, adi jꞌrai na̰y Pakɨ kɨ̀ əm kɨ́ low al rəm, kɨ̀ əm kɨ́ to néra kɨ́ majɨ al al rəm, kɨ̀ mḛḛndul al rəm, ngà kadɨ jꞌrai kɨ̀ mbə̀ kɨ́ əm goto-tɨ, kɨ̀ mḛḛ kɨ́ aa njay, kɨ̀ néra kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

9 Mꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ lə-m kɨ́ madɨ-si lé mꞌpanè: Uwəi nam kɨ̀ njérakaya-je al. 10 Ma̰ mꞌpa ta mꞌɔsɨ-né kagɨ dɔ dow-je-tɨ lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ ꞌto njérakaya-je, kɨ̀ njérakəmnda-je, kɨ̀ bɔkaya-je, kɨ̀ njépole magɨ-je kin al; kdɔ sə̰i a kasi tḛḛi dɔnangɨ-tɨ kɔgɨ al. 11 Adɨ mbete kɨ́ ndɔkɨ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kinlé, mꞌndàngɨ kdɔ kadɨ dow kɨ́ ɓa rɔ-é njèkadmḛḛ ɓá to njèrakaya, əse njèrakəmnda, əse njèpole magɨ, əse njètajsul, əse gɔ̰yibɨ, əse bɔkaya lé, uwəi siə nam al rəm, ɓá kuso ya kàrè kadɨ usoi né kɨ̀ dow kɨ́ bè kin al rəm. 12 Se to ta lə-m kadɨ ma̰ ɓá mꞌgangɨ ta dɔ njékadmḛḛ al-je-tɨ wa? Njékadmḛḛ-je ɓá sə̰i a gangi ta dɔ-dé-tɨ ya al wa? 13 Njékadmḛḛ al-je lé, Lubə ɓá à gangta dɔ-dé-tɨ. ꞌTubəi njèmḛḛndul dan-si-tɨ kɔgɨ.

6

Səkɨ-na̰ lə njékadmḛḛ-je

Mat 5:38-41

1 Lokɨ dow káre dan-si-tɨ ɔw kɨ̀ ta kɨ̀ madɨ-é lé, à səkɨ-é nɔ̰̀ njékadmḛḛ al-je-tɨ ɓɨ nɔ̰̀ njékaa njay-je-tɨ al wa? 2 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ njékaa njay-je dꞌa gangta dɔ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ya al wa? Ə kinə sə̰i ɓá a gangi ta dɔ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ rəmə, ta-je kɨ́ ndḛ-ndḛ kin ɓá a kasi gangi al tɔ ɓəy wa? 3 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ jꞌa gangi ta dɔ malayka-je-tɨ ya al wa? Ngà ta kɨ́ sɔbɨ dɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ ban ɓá jꞌa kasi gangi al wa? 4 Ə lokɨ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè tò dan-si-tɨ rəmə jè, dow-je kɨ́ njékəwna̰-je ꞌnədɨ-dé kin ɓá dꞌa to njégangta-é wa? 5 Mꞌɔw kɨ̀ pa ta kin kulə-né rɔsɔl dɔ-si-tɨ; adɨ dow káre-rè kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ to njègosɨ kɨ́ asɨ kadɨ gangta kɨ́ dan ngankɔ̰-é-je-tɨ kɨ́ njékadmḛḛ ya goto wa? 6 Ə́ njèkadmḛḛ ya səkɨ njèkadmḛḛ madɨ-é, ə to nɔ̰̀ njékadmḛḛ al-je-tɨ ɓəy ə́n! 7 Sə̰i rəmə, səkɨ kɨ́ ꞌsəki-na̰ kin ya, to kusɨ ya usi ngá tin. Kdɔ ri ə́ ꞌra-si majɨ al kàrè kisɨ ya isi dɔ-tɨ al wa? Kdɔ ri ə́ kin̰ə ya in̰əi adɨ ꞌtaa né-je lə-si al wa? 8 Rəmə sə̰i ɓəy ɓá ꞌrai né kɨ́ njururu al, adɨ uwəi dow-je ꞌtaai né-je lə-dé, ə to ngankɔ̰-si-je kɨ́ njékadmḛḛ ɓəy ə́n! 9 Kɔw kɨ́ njéra né kɨ́ njururu al-je dꞌa kɔw kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə al kinlé, sə̰i ꞌgəi ya al wa? Ədi rɔ-si al: Njérakaya-je, kɨ̀ njépole magɨ-je, kɨ̀ njékin̰ə ne-dé-je əse ngɔw-dé-je ə sangɨ dow-je kɨ̀ rangɨ, 10 njétəl rɔ-dé dené-je-tɨ, kɨ̀ dingəm-je kɨ́ njésangɨ dingəm madɨ-dé-je, kɨ̀ dené-je kɨ́ njésangɨ dené madɨ-dé-je, kɨ̀ njéɓogɨ-je, kɨ̀ njéra kəmnda-je, kɨ̀ gɔ̰yibɨ-je, kɨ̀ njétajsul-je, kɨ̀ bɔkaya-je dꞌa kandɨ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə al. 11 Né-je kin ɓá ndɔkɨ to kullə ra dow-je madɨ kɨ́ dan-si-tɨ. Ngà togɨ ɓá ꞌtogɨ-si rəm, dꞌində-si tagay rəm, dꞌɔr ta dɔ-si-tɨ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ rəm, kɨ̀ takul Ndil Lubə lə-ji rəm.

Koo go rɔ dɔ kaya-tɨ

12 †Né-je lay ya tò kadɨ mꞌra, ngà né-je lay majɨ dɔrɔ al. Né-je lay ya tò kadɨ mꞌra, ngà mꞌa kin̰ə rɔ-m kadɨ né madɨ ra-m ɓə-tɨ al. 13 Nékuso tò kdɔ mḛḛ dow, ə mḛḛ dow tò kdɔ nékuso, ə Lubə à tujɨ-dé joo lay. Ngà rɔ dow tò kdɔ kaya al. Rɔ dow tò kdɔ ꞌƁaɓe, ə ꞌƁaɓe tò kdɔ rɔ dow. 14 Ə Lubə kɨ́ adɨ ꞌƁaɓe tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, tɔ́gɨ-é à kadɨ jꞌtɔsi ꞌndəli jꞌindəi lo jꞌtḛḛi tɔ. 15 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ rɔ-si to ngan rɔ Kristɨ ya al wa? Adɨ mꞌa kɔy ngan rɔ Kristɨ kdɔ kadɨ mꞌtəl-dé ngan rɔ kaya dené-tɨ wa? 16 Nda̰ bè al! Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dow kɨ́ ində rɔ-é natɨ kɨ̀ kaya dené lé, dḛ siə ꞌto kubru rɔ kɨ́ káre-rè ya al wa? Kdɔtalə ꞌndàngɨ ꞌpanè: Dḛ joo lay ꞌtəl kubru rɔ kɨ́ káre-rè. 17 Ngà dow kɨ́ ində rɔ-é natɨ kɨ̀ ꞌƁaɓe lé, dḛ siə natɨ mḛḛ ndil-tɨ kɨ́ káre-rè. 18 A̰yi kaya kɨ́ ra. Ndəgɨ majal-je lay kɨ́ dow ra lé, tò gidɨ dajɨ rɔ-é-tɨ ndaa-tɨ nè. Ngà dow kɨ́ ra kaya rəmə, ḛ ra majal kɨ̀ dajɨ rɔ-é ḛ ya. 19 †Sə̰i ꞌgəi né kin al wa? Dajɨ rɔ-si lé, to kəy kisɨ Ndil kɨ́ aa Njay, kɨ́ tò mḛḛ-si-tɨ, kɨ́ sə̰i ingəi rɔ Lubə-tɨ, ə sə̰i ꞌtoi dow-je dɔ rɔ-si al. 20 Kdɔtalə Lubə gangɨ dɔ-si kɨ̀ né kɨ́ gatɨ-é n̰a̰. Ə́n ə́ adi dajɨ rɔ-si ulə riɓa dɔ Lubə-tɨ [ə kadɨ tagɨr lə-si kɨ́ to ꞌlə Lubə kinlé ulə riɓa dɔ-é-tɨ*.]

Kilə tadəjɨ-je-tɨ

7

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ taa-na̰

Mat 19:3-12

1 Jꞌreei dɔ ta-tɨ kɨ́ ꞌndàngi mḛḛ mbete-tɨ adi-mi ꞌpainè: Kadɨ dingəm tò kɨ̀ dené al lé, to né kɨ́ majɨ. 2 Ngà kdɔ kadɨ dow usɨ dan kaya-tɨ al lé ɓá kadɨ dingəm kɨ́ rá-rá ya ɔw kɨ̀ ne-é ne-é, ə kadɨ dené kɨ́ rá-rá ya ɔw kɨ̀ ngɔbɨ-é ngɔbɨ-é tɔ. 3 Kadɨ dingəm adɨ né lə ne-é kɨ́ sɔbɨ dɔ-é, bè ya tɔ ə kadɨ dené adɨ né lə ngɔbɨ-é kɨ́ sɔbɨ dɔ-é tɔ. 4 Dené ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ rɔ-é-tɨ al, ngà ngɔbɨ-é ɓá ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-tɨ; bè ya tɔ ə́ dingəm ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ rɔ-é-tɨ al, ngà ne-é ɓá ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-tɨ. 5 Ɔgi-na̰ rɔ-si al, kinə ta-si asɨ-na̰ dɔ-tɨ, kdɔ kadɨ uni kaglo madɨ ꞌpai-né ta kɨ̀ Lubə je bè ɓane; ə go-tɨ ꞌtəli kɨ rɔ-na̰-tɨ gogɨ, nè kinə asi kori mḛḛ-si al rəmə, Sata̰ à kingə lo kdɔ na̰-si-né. 6 Ta kɨ́ mꞌpa kinlé, to ndukun al, ngà to takɔjɨ. 7 Mꞌndigɨ n̰a̰ kadɨ dow-je lay ya ꞌtitɨ-na̰ sə-m bè; ngà ná̰-ná̰ ya Lubə adɨ-é kadkare kɨ́ sɔbɨ dɔ-é; adɨ ḛ kɨ́ káre kadkare kɨ́ bè kin ə ḛ kɨ́ káre kadkare kɨ́ bè kin tɔ.

8 ꞌNgabo-je, kɨ̀ njéngɔwkoy-je rəmə, mꞌidə-dé mꞌpanè kadɨ dꞌisɨ titɨ-na̰ sə-m bè ɓá majɨ. 9 Ngà kinə dꞌa kasɨ kore mḛḛ-dé al rəmə, kadɨ ꞌtaa dené əse ꞌtaa ngɔw; kdɔ taa dow kisɨ siə tò sotɨ itə kadɨ rɔ kɔ̰̀.

10 †Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ dḛ kɨ́ ꞌtaa-na̰ lé, to ma̰ ɓá mꞌun ndu kɨ̀ dɔ-m al, ngà ꞌƁaɓe ɓá panè: Kadɨ dené mbatɨ ngɔbɨ-é al; 11 kinə ḛ mbatɨ ngɔbɨ-é rəmə, kadɨ-é taa ngɔw al, bè al rəmə kadɨ təl ulə nojɨ natɨ kɨ̀ ngɔbɨ-é gogɨ, ə kadɨ dingəm tubə ne-é al tɔ.

12 Ə kɨ́ sɔbɨ dɔ ndəgɨ dow-je rəmə, to ꞌƁaɓe al, ngà ma̰ ɓá mꞌpanè: Kinə ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ isɨ kɨ̀ dené kɨ́ njèkadmḛḛ al, ɓá dené-é ndigɨ kisɨ siə rəmə, kadɨ tubə-é al; 13 ə dené kɨ́ ngɔbɨ-é to njèkadmḛḛ al, ɓá kinə ngɔbɨ-é lé ndigɨ kadɨ isɨ siə rəmə, kadɨ mbatɨ-é al tɔ. 14 Kdɔtalə dingəm kɨ́ njèkadmḛḛ al lé tò tagay kɨ̀ takul ne-é, ə dené kɨ́ njèkadmḛḛ-é al lé tò tagay kɨ̀ takul ngɔbɨ-é kɨ́ to njèkadmḛḛ tɔ, bè al rəmə ngan-si-je dꞌa kaa njay al, ngà kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, ꞌto tagay ya. 15 Ngà kinə to njèkadmḛḛ al ɓá ndigɨ kin̰ə njèkadmḛḛ rəmə, kadɨ in̰ə-é; lo kin-tɨ lé, ngonkɔ̰-ji əse kɔ̰nan-ji kɨ́ njèkadmḛḛ lé, né kɨ́ dɔɔ-é natɨ siə goto. Kdɔtalə Lubə ɓa-ji kadɨ jꞌisi kɨ̀ lapiya.* 16 I kɨ́ dené lé, dɔmajɨ ə i ɓá ꞌa kajɨ ngɔbɨ-i ə i ꞌgə wa? Ə i kɨ́ dingəm lé, dɔmajɨ ə i ɓá ꞌa kajɨ ne-i ə i ꞌgə wa?

Kadɨ ná̰-ná̰ ngəm gangɨ kisɨ-é kɨ́ isɨ-né ɓá Lubə ɓa-é-né

17 Tò ɓá tò kadɨ ná̰-ná̰ ya isɨ gangɨ kisɨ-é-tɨ kɨ́ ꞌƁaɓe adɨ-é, kɨ́ go ɓa-tɨ kɨ́ Lubə ɓa-é-né. Ḛ kin ɓá to ndu kɨ́ mꞌun mꞌadɨ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay lay. 18 Dow kɨ́ dꞌijə-é ganjangɨ ngá ɓá Lubə ɓa-é rəmə, gangɨ-é kin ya isɨ-né; ə dow kɨ́ dꞌijə-é ganjangɨ al ɓəy ɓá Lubə ɓa-é rəmə, adɨ dꞌijə-é ganjangɨ al ngá. 19 Kijə ganjangɨ to né madɨ al rəm, ɓá kijə ganjangɨ al kàrè to né madɨ al rəm, ngà né kɨ́ majɨ lé, to təl rɔ go ndukun-tɨ lə Lubə. 20 Kadɨ ná̰-ná̰ ya isɨ gangɨ kisɨ-é-tɨ kɨ́ ḛ isɨ-né ɓá Lubə ɓa-é-né kin ya. 21 Lé ꞌto ɓə ɓá Lubə ɓa-i kàrè ꞌndingə rɔ-i al; ngà kinə kəm lo tò kadɨ ꞌtḛḛ mḛḛ ɓə-tɨ rəmə, majɨ kɨ majɨ ə́n ə́ ꞌtḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ. 22 Kdɔtalə ɓə kɨ́ ꞌƁaɓe ɓa-é lé, to dow kɨ́ ꞌƁaɓe taa-é ilə-é taá; bè ya tɔ, dow kɨ́ to ɓə al kɨ́ ꞌƁaɓe ɓa-é lé, ḛ to ɓə lə Kristɨ tɔ. 23 Lubə gangɨ dɔ-si kɨ̀ né kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ ɓɨ ꞌtəli ɓə lə dow-je gogɨ al. 24 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kadɨ ná̰-ná̰ ya isɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ gangɨ kisɨ-é-tɨ kɨ́ ḛ isɨ-né ɓá Lubə ɓa-é-né kin ya.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ꞌgə dené əse ꞌgə dingəm al

25 Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ꞌgə dené əse ꞌgə dingəm al lé, ꞌƁaɓe adɨ-m ndu dɔ-tɨ al; ngà mꞌpa kɨ́ go koo-é-tɨ lə-m, ma̰ kɨ́ ꞌƁaɓe adɨ-m mꞌto dow kɨ́ njèka̰ dɔ ndi-m-tɨ kɨ̀ takul koo kəmtondoo liə.

26 Kdɔ ta lə kɔ̰̀-je kɨ́ mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ ɓone bè kinlé, né kɨ́ ma̰ mꞌoo kɨ́ à majɨ ə́n: Dow kɨ́ rá-rá isɨ gangɨ-é-tɨ kɨ́ ḛ isɨ-né kin ya ɓá majɨ. 27 Kinə i ꞌtaa dené rəmə, ꞌsangɨ kadɨ ꞌmbatɨ-é al; ə kinə i ꞌtaa dené al ɓəy rəmə, ꞌsangɨ taa dené al. 28 Ngà kḛ ɓá kinə i ꞌndigɨ taa dené kàrè, to majal al rəm, ə kinə ngonmandɨ kɨ́ gə dingəm al ɓəy ndigɨ taa ngɔw kàrè to majal al rəm; ngà njétaa-na̰-je kinlé kisɨ-dé kɨ̀ dɔ-dé taá rəmə, dꞌa kingə kɔ̰̀; ə ma̰ mꞌndigɨ kɔr-si mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ.

29 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ta kɨ́ mꞌndigɨ pa ə́n: Ndɔ nà̰y gɔjɨ; kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, dḛ kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ dené-je kàrè, kadɨ dꞌisɨ tokɨ né kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ dené-je al bè; 30 dḛ kɨ́ dꞌisɨ ꞌnɔ̰ kàrè, kadɨ ꞌtokɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌnɔ̰ al bè; dḛ kɨ́ dꞌisɨ ꞌra rɔnəl kàrè, kadɨ ꞌtokɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌra rɔnəl al bè; dḛ kɨ́ dꞌində néndogɨ kàrè, kadɨ ꞌtokɨ dow-je kɨ́ né lə-dé goto bè; 31 dḛ kɨ́ dꞌisɨ dꞌubə majɨ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ né kàrè, kadɨ dꞌisɨ tokɨ dow-je kɨ́ dꞌubɨ majɨ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al bè; kdɔtalə né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, à dəə kɔgɨ. 32 Ə mꞌndigɨ kadɨ mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ al. Dow kɨ́ taa dené al lé, né-je lə ꞌƁaɓe, kɨ̀ kəm rəbɨ-je kɨ́ à nəl-é-né ɓá mḛḛ-é tò dɔ-tɨ gə́rə́rə́. 33 Ngà dow kɨ́ taa dené lé, mḛḛ-é a̰ kə́kə́kə́ kdɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè rəm, kdɔ kəm rəbɨ-je kɨ́ à nəl-né ne-é rəm, 34 adɨ mḛḛ-é ra joo. Bè ya tɔ ə́, dené kɨ́ taa ngɔw al əse ngonmandɨ kɨ́ gə dingəm al ɓəy lé, mḛḛ-é tò gə́rə́rə́ dɔ né-je-tɨ lə ꞌƁaɓe, kdɔ kadɨ dajɨ rɔ-é kɨ̀ tagɨr liə aa njay; ə njètaa ngɔw lé, mḛḛ-é a̰ kə́kə́kə́ kdɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè rəm, kdɔ kəm rəbɨ-je kɨ́ à nəl-né ngɔbɨ-é rəm.

35 Mꞌpa ta kin bè kdɔ majɨ lə-si, ɓɨ to gum ɓá mꞌiyə kdɔ kuwə-si-né al, ngà kdɔ kadɨ ꞌrai né kɨ́ majɨ rəm, kadɨ ꞌnami-né kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ joo al rəm.

36 Kinə dow madɨ uwə dɔ ngonmandɨ ɓá oo kɨ́ ɓal-é ɔw kɨ̀ dəə ə́ oo kɨ́ né-je à kɔw go-na̰-tɨ majɨ rəmə, kadɨ-é ra né kɨ́ mḛḛ-é ndigɨ; kadɨ ꞌtaa-na̰; to majal al. 37 Ngà dow kɨ́ ḛ ya ɔjɨ mḛḛ-é-tɨ ɓá un ndu ə a̰ dɔ-tɨ njángɨ kadɨ nꞌɔw suwə̀ ɓá asɨ kore mḛḛ-é, ə kinə to mḛḛ ndigɨ liə ya ɓɨ to mḛḛndigɨ lə dow kɨ́ rangɨ al rəmə ra-é liə kin majɨ. 38 Beɓa dow kɨ́ taa dené kɨ́ ḛ uwə dɔ-é lé, ra né kɨ́ majɨ, ə dow kɨ́ uwə dɔ dené ɓá taa-é al rəmə, to né kɨ́ majɨ n̰a̰ ya ɓəy. 39 Dené kɨ́ ngɔbɨ-é isɨ kɨ̀ dɔ-é taá ɓəy lé, ḛ à kisɨ kdɔ ngɔbɨ-é ya; ngà kinə ngɔbɨ-é oy rəmə, ta ɔr dɔ-é-tɨ, adɨ kinə ḛ ndigɨ taa ngɔw kɨ́ rangɨ rəmə à taa, ngà kḛ ɓá kadɨ taa dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é ꞌƁaɓe ɓane. 40 Bè ya kàrè koo-é-tɨ lə-m lé, kinə dené lé, təl taa ngɔw al rəmə, à kisɨ kɨ̀ rɔnəl n̰a̰. Ə ma̰ ya kàrè, mꞌgə kɨ́ Ndil Lubə isɨ mḛḛ-m-tɨ tɔ.

8

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ da̰ kɨ́ ꞌpole-né magɨ-je

1 Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ da̰ kɨ́ ꞌpole-né magɨ-je lé, jꞌgəi kɨ́ jə̰i lay ya jꞌtoi njégə-é-je. Ngà négə lé, ree kɨ̀ kində kàdɨ̀, ə ndigɨ dow-je ɓá adɨ dow ɔw kɨ kete-kete mḛḛ kadmḛḛ-tɨ.† 2 Kinə dow madɨ gɨr kɨ́ nꞌgə né madɨ rəmə, ḛ gə titɨ kɨ́ lé à gə-né al ya ɓəy. 3 Ngà kinə dow madɨ ndigɨ Lubə rəmə, dowbé kinlé, Lubə gə-é tɔ. 4 Ə ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kuso da̰ kɨ́ ꞌpole-né magɨ-je lé, jə̰i jꞌgəi kɨ́ magɨ goto dɔnangɨ-tɨ nè, Lubə ya kɨ̀ káre-rè. 5 Tɔgrɔ-tɨ ya, né-je kɨ́ dɔra̰-tɨ əse kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ dow-je ꞌɓa-dé lubə-je tò nɔ̰ɔ̰ ya, adɨ lubə-je ꞌn̰a̰ rəm, ɓá ꞌɓaɓe-je ꞌn̰a̰ rəm. 6 Ngà jə̰i rəmə, Lubə kɨ́ Bɔbɨ ra káre-rè, ḛ ɓá né-je lay ḭ rɔ-é-tɨ, ə kɨ̀ takul-é ɓá jə̰i jꞌisi-né; ə ꞌƁaɓe ra káre-rè, to Jeju Kristɨ, kɨ́ takul-é ɓá né-je lay tò-né rəm, ɓá jə̰i jꞌisi-né rəm tɔ.

7 Ngà dow-je lay ɓá ꞌgə né kin al. Kdɔ dḛ kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dꞌin̰ə ta ꞌpole magɨ-je ngɔsnè ɓəy lé, dꞌisɨ dꞌuso da̰-je kinlé rəmə, ꞌgɨr kɨ́ to da̰-je kɨ́ ḭ nɔ̰̀ magɨ-je-tɨ ya ɓəy adɨ tagɨr lə-dé kɨ́ gɔjɨ kinlé, təl-né né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ. 8 To nékuso ɓá à kɔw sə-ji ngɔsi rɔ Lubə-tɨ al; lé jꞌusoi da̰-je kinlé al kàrè, jꞌusi kəm-tɨ al rəm, ɓá lé jꞌusoi kàrè, jꞌingəi né kəm-tɨ al rəm. 9 Ngà koo ɓá ooi majɨ, nè ra kɨ́ kadɨ ꞌrai né kɨ́ mḛḛ-si ndigɨ kinlé, à kḭ təl to gin kusɨ lə njéyay-je. 10 Kdɔtalə kinə, i kɨ́ ꞌto njègə né-je kinlé ɓá dow madɨ oo-i kɨ́ isɨ uso né kəy pole magɨ-je-tɨ lé, à ra kadɨ dow kɨ́ tagɨr liə gɔjɨ kinlé ḭ uso-né da̰ kɨ́ ꞌpole-né magɨ-je al wa? 11 Ə négə lə-i ɓá isɨ təl gin koy njèyay kin, kɨ́ to ngonkɔ̰-ji njèkadmḛḛ kɨ́ Kristɨ oy kdɔ ta liə kin ɓan al wa? 12 Ra kɨ́ ꞌrai majal kɨ́ titɨ-na̰ bè kin kɨ̀ ngankɔ̰-si-je kɨ́ njékadmḛḛ adɨ ɔri-né tɔ́gɨ-dé kdɔ tagɨr lə-dé kɨ́ gɔjɨ kinlé, to Kristɨ ya tɔ ɓá sə̰i ꞌrai siə majal. 13 Gin-é kin ɓá, kinə ta lə nékuso ɓá ngonkɔ̰-m kɨ́ njèkadmḛḛ à kusɨ-né mḛḛ majal-tɨ rəmə, mꞌa kuso da̰ kdɔ kadɨ to gin kusɨ mḛḛ majal-tɨ lə ngonkɔ̰-m kɨ́ njèkadmḛḛ kin nda̰ al.

9

Pol in̰ə né-je kɨ́ to tó-é kadɨ ingə

2Kɔ 11:7-12; 12:13-15

1 Ma̰ lé mꞌto ɓə al ya al wa? Mꞌto njèkɔwkulə ya al wa? Mꞌoo ꞌƁaɓe lə-ji Jeju ya al wa? Sə̰i ꞌtoi kandɨ kullə lə-m kɨ́ mꞌra mꞌadɨ ꞌƁaɓe ya al wa? 2 Kinə dow-je kɨ́ rangɨ ɓá dꞌoo-m kɨ njèkɔwkulə al kàrè, sə̰i rəmə ꞌgəi kɨ́ mꞌto njèkɔwkulə ya; kdɔ sə̰i ya ꞌtoi ndajɨ kullə lə njèkɔwkulə kɨ́ mꞌra mꞌadɨ ꞌƁaɓe. 3 Né kɨ́ mꞌɔr-né ta dɔ-m-tɨ nɔ̰̀ njékilə ta dɔ-m-tɨ-je ə́n: 4 Jḛ lé, to tó-é kadɨ jꞌuso rəm, jꞌa̰y rəm ya al wa? 5 To tó-é kadɨ jꞌadɨ kɔ̰nan-ji káre kɨ́ njèkadmḛḛ kɨ́ to ne-ji ɔw sə-ji titɨ kɨ́ njékɔwkulə-je kɨ́ rangɨ ꞌra-né, əse titɨ kɨ́ ngankɔ̰ ꞌƁaɓe dḛ kɨ̀ Sepasɨ ꞌra-né kin ya tɔ al wa? 6 Ə se jḛ kɨ̀ Barnabasɨ ya kɨ̀ kár-ji ɓá tò kadɨ jꞌra kullə ya tá wa? 7 Ná̰ ra kullə asgar ə́ un là liə ya ɓá ugə-né rɔ-é wa? Ná̰ ma̰ nduu ya uso kandɨ-é al wa? Ná̰ ul da̰-je ya a̰y mbà-dé al wa? 8 Se ta kinlé mꞌpa kɨ́ dow-tɨ wa? Ndukun kàrè pa bè ya tɔ al wa? 9 †Kdɔ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete ndukun-tɨ lə Moiyijɨ ꞌpanè: Mangɨ kɨ́ dꞌadɨ-é a̰ njiyə dɔ ko-tɨ kdɔ kadɨ ka̰a̰-é tal lé, Ꞌa dɔ ta-é al.† Lubə pa bè lé, mangɨ-je ɓá ta lə-dé to rɔ-é, 10 əse jḛ ya par ɓá ḛ pa ta kin sɔbɨ-né dɔ-ji wa? Oiyo, ta kinlé, ꞌndàngɨ sɔbɨ dɔ-ji ya; dow kɨ́ a̰ ndɔr lé, tò kadɨ ndɔr ində-né mḛḛ-é dɔ ko-tɨ, ə dow kɨ́ a̰ ində ko kàrè, kadɨ ində mḛḛ-é dɔ kingə nédɔji-é-tɨ tɔ. 11 †Né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ to né-je lə Ndil kɨ́ aa njay ɓəy ə́ jꞌdubɨ mḛḛ-si-tɨ, ngà nékingə-si-je ɓá jꞌubə majɨ-é rəmə, to né kɨ́ à tò ɓəl n̰a̰ wa? 12 Dow-je kɨ́ rangɨ ɓəy ə́ dꞌubə majɨ né-je lə-si ə́ to tó-é, ngà jḛ kɨ́ ban ɓá jꞌa kubə majɨ né lə-si ə́ à to tó-é al wa? To tó-é kadɨ jꞌubə majɨ né lə-si ya, ngà kḛ ɓá jḛ jꞌdəjɨ né ji-si-tɨ al; kore ɓá jḛ jꞌore mḛḛ-ji mḛḛ né-je-tɨ lay, kdɔ kadɨ jꞌilə kagɨ Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ al.

13 Sə̰i ꞌgəi ya al wa? Dow-je kɨ́ dꞌa̰ ꞌra kullə mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə lé, né kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə ya to nékuso-dé; ə dḛ kɨ́ dꞌa̰ ꞌra kullə logugɨ né-tɨ lə Lubə lé, dꞌubə majɨ né kɨ́ dow-je dꞌadɨ logugɨ né-tɨ lé ya tɔ al wa? 14 †Bè ya tɔ ə́ ꞌƁaɓe ində ndu kadɨ, dow-je kɨ́ dꞌisɨ dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lé, dꞌa kingə nékuso kɨ̀ kəm rəbɨ Poyta-tɨ kɨ́ Majɨ ya tɔ.

15 Ngà ma̰ Pol lé, né-je kɨ́ to tó-é kadɨ mꞌubə majɨ-é kinlé, né káre ya kàrè mꞌdəjɨ al, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin bè kdɔ kadɨ dow adɨ-m-né né al rəm; kdɔ mꞌndigɨ kadɨ koy tá mꞌoy ə tò sotɨ ...! Né kɨ́ mꞌɔsɨ-né gajɨ rɔ-m kinlé, dow kɨ́ à kɔr dɔ-m-tɨ goto. 16 Kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lé, to né kɔsɨ gajɨ rɔ lə-m al; kdɔtalə to kullə kɨ́ tò dɔ-m-tɨ kadɨ mꞌra ya tá; kinə mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kin al lé, to tujɨ ɓá usɨ dɔ-m-tɨ tin! 17 Kinə mꞌilə mbḛ-é kɨ̀ mḛḛndigɨ lə-m rəmə, mꞌa kingə nédɔji-m; ngà kinə mꞌra kullə-é kɨ nɔ̰ɔ̰ bè par rəmə, to né kɨ́ dꞌində kullə-é dɔ-m-tɨ kɨ kində tɔ. 18 Ə nékugə dɔji-m lé to ri wa? To mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ mꞌilə kare, ə né kɨ́ to tó-é kadɨ mꞌingə kɨ̀ kəm rəbɨ Poyta kɨ́ Majɨ kin kàrè mꞌdəjɨ al.

19 Tɔgrɔ-tɨ, rɔ dow-je-tɨ lay ə mꞌto ɓə al ya, ngà mꞌtəl rɔ-m ngonnjèkullə-tɨ lə dow-je lay, kdɔ kadɨ mꞌingə-né dow-je kɨ́ ꞌn̰a̰ kɨ́ ꞌtò nduy-nduy. 20 Lokɨ mꞌa̰ rɔ jipɨ-je-tɨ, ə mꞌra rɔ-m jipɨ-tɨ, kdɔ kadɨ mꞌingə-né jipɨ-je; lokɨ mꞌa̰ rɔ njékisɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ ə mꞌra rɔ-m dow-tɨ kɨ́ njèkisɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ tɔ – ma̰ mꞌisɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ al – ya ngà mꞌra bè kdɔ kingə-né dow-je kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ; 21 lokɨ mꞌa̰ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ al ə mꞌra rɔ-m dow-tɨ kɨ́ isɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ al, bè kdɔ kadɨ mꞌingə-né dow-je kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ al. Ə ma̰ ya bè lé, ma̰ mꞌɔr rɔ-m kɔgɨ mḛḛ ndukun-tɨ lə Lubə al, ngà kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, mꞌisɨ gin tɔ́gɨ ndukun-tɨ lə Kristɨ – 22 Lokɨ ma̰ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌyay mḛḛ kadmḛḛ-tɨ ə mꞌra rɔ-m dow-tɨ kɨ́ yay, kdɔ kadɨ mꞌingə-né dow-je kɨ́ ꞌyay mḛḛ kadmḛḛ-tɨ. Mꞌtəl rɔ-m né-je-tɨ lay kdɔ kadɨ lé ri-ri kàrè mꞌadɨ dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌajɨ ya tá. 23 Né-je lay kinlé, mꞌra kdɔ ta lə Poyta kɨ́ Majɨ, kdɔ kadɨ mꞌingə-né nédɔji-m mḛḛ-é-tɨ.

24 Dow-je kɨ́ dꞌa̰y ngɔdɨ lo kində dɨrə-tɨ lé, dꞌa̰y natɨ lay ya, ngà dow káre-rè ɓá ingə nédɔji lé, sə̰i ꞌgəi ya al wa? A̰yi ngɔdɨ kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ a kingəi-né nédɔji ɓane. 25 Dow-je lay kɨ́ ꞌto njékində-na̰ dɨrə mulə kɨ́ kuwə lé, dꞌɔgɨ rɔ-dé dɔ né-je-tɨ kɨ́ gay-gay lay; dḛ lé, ꞌra bè kdɔ kingə-né jɔgɨ kɨ́ à tujɨ, ngà jə̰i rəmə jꞌrai kdɔ kingəi-né jɔgɨ kɨ́ à tujɨ al. 26 Adɨ ma̰ mꞌa̰y ngɔdɨ mꞌilə-né birikɔ̰yɔ̰ kare al; mꞌɓɨr ji-m kdɔ kɔsɨ-né né, ɓɨ mꞌɓɨr ji-m kdɔ kɔsɨ-né ndaa lo kare al. 27 Kində ɓá mꞌində dɔ rɔ-m-tɨ nga̰, ə mꞌtəl rɔ-m gin tɔ́gɨ-m-tɨ, nè ma̰ kɨ́ mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mꞌadɨ dow-je kɨ́ rangɨ kinlé ɓá dꞌa kḭ kɔr-m mḛḛ kullə-é-tɨ kɔgɨ.

10

Kun néndajɨ dɔ poyta-tɨ lə Israyel-je

Əbr 3:7-19

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌndigɨ kole mḛḛ-si dɔ ka-ji-je-tɨ kɨ́, lokɨ dḛ lay ya ꞌnjiyə gin kilndi-tɨ* rəm, dḛ lay ya dꞌində dan babo ꞌgangɨ rəm, 2 dḛ lay ya tokɨ ra-dé batḛm dan kilndi-tɨ rəm, dan babo-tɨ rəm, kɨ̀ takul nam kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Moiyijɨ-tɨ; 3 dḛ lay ya dꞌuso né kɨ́ káre-rè kɨ́ to nékuso kɨ́ ḭ rɔ Ndil-tɨ kɨ́ aa njay rəm, 4 ɓá dḛ lay ya dꞌa̰y man kɨ́ káre-rè kɨ́ to man kɨ́ ḭ rɔ Ndil-tɨ kɨ́ aa njay, kdɔtalə dḛ dꞌa̰y man kɨ́ tḛḛ kàdɨ̀ mbal-tɨ kɨ́ ḭ rɔ Ndil-tɨ kɨ́ aa njay, kɨ́ to mbal kɨ́ njèdan-dé, ə mbal-é kinlé to Kristɨ. 5 Ngà dow-je n̰a̰ dan-dé-tɨ ya kullə ra-dé nəl Lubə al, gin-é kin ɓá dꞌoy-né diləlo-tɨ. 6 Ə né-je kinlé ra né bè kdɔ kadɨ təl to néndó adɨ-ji, kdɔ kadɨ jə̰i jꞌadi ɓo né-je kɨ́ majɨ al ra-ji titɨ kɨ́ ra-dé-né kin al ngá. 7 ꞌTəli njépole magɨ-je titɨ kɨ́ ndɔkɨ dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-dé-tɨ ꞌra-né ɓá ꞌndàngɨ-né ta-é mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay kin al ngá; ꞌndàngɨ ꞌpanè: Kosɨ dow-je dꞌisɨ nangɨ dꞌuso rəm, dꞌa̰y rəm, ə go-tɨ dꞌḭ ꞌla-na̰. 8 Adi jꞌtoi njéra kaya-je titɨ kɨ́ ndɔkɨ dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-dé-tɨ ꞌra-né, adɨ dow-je ɓudɔgɨ lo kɔrjoo gidɨ-é mutə dꞌoy-né mḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ káre-rè kin al ngá. 9 Adi jꞌna̰i ꞌƁaɓe titɨ kɨ́ ndɔkɨ dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-dé-tɨ ꞌna̰-é-né adɨ li-je ꞌtɔ̰́-dé-né tɔl-dé kin al ngá. 10 Adi jꞌyuni ta titɨ kɨ́ ndɔkɨ dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ dan-dé-tɨ ꞌyun-né ta adɨ malayka kɨ̀ njètɔɔ ko dow-je tɔɔ-né ko-dé kin al ngá. 11 Né-je kinlé tḛḛ dɔ-dé-tɨ bè kdɔ kadɨ təl néndó adɨ-ji rəm, ɓá ꞌndàngɨ kdɔ ndəjɨ-ji-né jə̰i kɨ́ jꞌisi dɔbəy ndɔ-tɨ kin rəm. 12 Ə́n ə́, dow kɨ́ gɨr kɨ́ nꞌa̰ taá rəmə, kadɨ oo majɨ nè à kḭ kusɨ! 13 Néna̰ kɨ́ tḛḛ dɔ-si-tɨ kɨ́ to néna̰ kɨ́ asɨ ta tɔgɨ dow-tɨ al ya goto. Lubə to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ, à kin̰ə-si kadɨ né na̰-si al dɔ tɔ́gɨ-si al; lokɨ néna̰ tḛḛ dɔ-si-tɨ lé, ḛ à kilə kəm rəbɨ kadɨ ꞌtḛḛi-né kəm-tɨ rəm, à kadɨ-si tɔ́gɨ kadɨ ori-né mḛḛ-si rəm tɔ.

Ndəjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ magɨ kɨ́ pole

2Kɔ 6:14-18; Rɔm 14:13-23

14 Gin-é kin ɓá, sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ lé, a̰yi magɨ kɨ́ pole. 15 Mꞌpa sə-si ta kəm dow-je kɨ́ njégə né-je; sə̰i ya ꞌgɔ̰i ta kin ooi. 16 †Kobɨ man nduu kɨ́ tɔrndi tò dɔ-tɨ ə jꞌisi jꞌrai oiyo Lubə kdɔ kinlé, to kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ məsɨ Kristɨ ya al wa? Mbə̀ kɨ́ jꞌisi jꞌgángi-na̰ kinlé, to kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ dajɨ rɔ Kristɨ ya al wa? 17 Titɨ kɨ́ mbə̀ ra-né káre-rè lé, jə̰i kɨ́ jꞌn̰a̰i kin ya, jꞌtəli kubru rɔ kɨ́ káre-rè tɔ; kdɔtalə mbə̀ kɨ́ káre-rè kin ya jꞌori-na̰ dɔ-tɨ lay. 18 Ooi Israyel-je kɨ́ kojɨ kəy kin al wa? Dḛ kɨ́ dꞌuso da̰-je kɨ́ dꞌilə məsɨ-dé nangɨ logugɨ né-tɨ lə Lubə lé, to kuwə ɓá dꞌuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ logugɨ né ya al wa? 19 Se mꞌndigɨ panè da̰ kɨ́ ꞌpole-né magɨ to né kɨ́ ngay wa? Əse magɨ to né kɨ́ ngay wa? (Nda̰ bè al). 20 Ngà mꞌpanè: Né kɨ́ ꞌpole-né magɨ lé, dꞌadɨ ndil-je kɨ̀ majal ɓɨ dꞌadɨ Lubə al; ə ma̰ mꞌndigɨ kadɨ uwəi-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ ndil-je kɨ́ majɨ al al. 21 Sə̰i a ka̰yi né kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ lə ꞌƁaɓe rəm, né kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ lə ndil-je kɨ́ majɨ al rəm al; ɓá à kisi ta nékuso-tɨ lə ꞌƁaɓe rəm, ta nékuso-tɨ lə ndil-je kɨ́ majɨ al rəm al. 22 Se jꞌndigi ndúi jangɨ lə ꞌƁaɓe wa? Se tɔ́gɨ-ji n̰a̰ itə-é wa? 23 †Né-je lay ya to tó-é kadɨ dow à ra, ngà né-je lay ɓá majɨ dɔrɔ al; né-je lay ya to tó-é kadɨ dow à ra, ngà né-je lay ɓá à kadɨ dow ɔw kɨ kete-kete al. 24 Kadɨ dow sangɨ majɨ liə kɨ́ sɔbɨ dɔ-é ya par al, ngà kadɨ sangɨ majɨ lə dow-je kɨ́ rangɨ tɔ. 25 Né-je lay kɨ́ dꞌində sukɨ-tɨ lé, usoi kɨ kuso ya ɓɨ ꞌdəji ta dɔ-tɨ al, kdɔ kadɨ mḛḛ-si usɨ nangɨ. 26 Kdɔtalə dɔnangɨ, kɨ̀ né-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ lay ya to ꞌlə ꞌƁaɓe. 27 Kinə njèkadmḛḛ al ɓa-si lo nékuso-tɨ ɓá sə̰i ꞌndigi kɔwi lé, né-je lay kɨ́ ində nɔ̰̀-si-tɨ ya usoi, ɓɨ ꞌdəji ta dɔ-tɨ al nè mḛḛ-si à kḭ kusɨ nangɨ dɔ-tɨ al. 28 Ngà kinə dow idə-si panè: Né kin to né kɨ́ ꞌpole-né magɨ rəmə, usoi al, kdɔtalə [dow kɨ́ njèkidə-si kete kinlé rəm, kdɔtalə]† mḛḛ kusɨ nangɨ al kɨ́ à tò rəm. 29 Ta kinlé, mꞌpa kdɔ mḛḛ kusɨ nangɨ al lə-si sə̰i al, ngà kdɔ mḛḛ kusɨ nangɨ al lə dowbé kinlé. Kdɔtalə ri ə́ né kɨ́ ma̰ mꞌra kɨ̀ mḛḛ kusɨ nangɨ lé, mḛḛ kusɨ nangɨ al lə dow kɨ́ rangɨ à kɔw siə kadɨ gangta dɔ-tɨ wa? 30 Kinə mꞌra oiyo Lubə dɔ né-tɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌuso lé, né kɨ́ mꞌra oiyo Lubə dɔ-tɨ kinlé, dow à pa sə-m ta kɨ́ majɨ al dɔ-tɨ kdɔ ri ɓəy wa? 31 Adɨ lé to né ɓá usoi, əse to né ɓá a̰yi, əse to ri-ri ɓá ꞌrai kàrè, ꞌrai kdɔ riɓa lə Lubə. 32 Adi kullə ra-si təl jigɨ tugə grɛkɨ-je al rəm, tugə jipɨ-je al rəm, ɓá tugə njékəwna̰-je lə Lubə al rəm, 33 titɨ kɨ́ ma̰ kàrè mꞌsangɨ kadɨ mꞌnəl-né dow-je lay mḛḛ né-je-tɨ lay kin bè; beɓa mꞌsangɨ né kɨ́ kadɨ majɨ sə-m par al, ngà né kɨ́ à majɨ kɨ̀ kosɨ dow-je n̰a̰ kdɔ kadɨ dꞌajɨ-né.

11

1 †ꞌNdaji kullə ra-m titɨ kɨ́ ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m mꞌisɨ mꞌndajɨ-né kullə ra Kristɨ kin bè tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ nékɔɔ lə dené-je kɨ́ ꞌto njékadmḛḛ-je

Epɛ 5:22-24; 1Ti 2:8-14

2 Mꞌpitɨ-si kdɔ mḛḛ-si kɨ́ ole dɔ-m-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay rəm, kdɔ né-je kɨ́ mꞌndó-si kɨ́ sə̰i uwəi dɔ-si-tɨ titɨ kɨ́ mꞌndó-si-né lé ya bè kin rəm. 3 Ngà né kɨ́ mꞌndigɨ kadɨ ꞌgəi ə́n: Dingəm kɨ́ rá-rá kàrè, Kristɨ to kɨ́ boy dɔ-é-tɨ, ə dingəm to kɨ́ boy dɔ dené-tɨ, ə Lubə to kɨ́ boy dɔ Kristɨ-tɨ. 4 Dingəm kɨ́ rá-rá kɨ́ dɔɔ dɔ-é ɓá pa-né ta kɨ̀ Lubə əse pa-né ta kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, ulə rɔsɔl dɔ ꞌboy-tɨ liə*. 5 Ə dené kɨ́ rá-rá kɨ́ dɔɔ dɔ-é al ya pa-né ta kɨ̀ Lubə əse pa-né ta kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, ulə rɔsɔl dɔ ꞌboy-tɨ liə†; tokɨ kɨ né kɨ́ ḛ ndisə dɔ-é bè. 6 Kdɔtalə kinə dené dɔɔ dɔ-é al rəmə, kadɨ ijə dɔ-é tɔ ɓane. Ə kinə dené ijə dɔ-é əse ndisə dɔ-é ə tò rɔsɔl rəmə, kadɨ dɔɔ dɔ-é tɔ ɓane. 7 Dingəm à dɔɔ dɔ-é al, kdɔtalə ḛ to takəm Lubə rəm, to riɓa lə Lubə rəm, ə dené to riɓa lə dingəm. 8 Kdɔtalə Lubə ɔr dingəm rɔ dené-tɨ al, ngà dené ɓá Lubə ɔr-é rɔ dingəm-tɨ; 9 ə Lubə ra dingəm kdɔ ta lə dené al, ngà dené ɓá Lubə ra-é kdɔ ta lə dingəm. 10 Gin-é kin ɓá, kdɔtalə malayka-je lé, dené à kɔw kɨ̀ né dɔ-é-tɨ kadɨ tɔjɨ kisɨ kɨ́ ḛ isɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə ꞌboy liə. 11 Bè ya kàrè, kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ lé, dingəm ɔw ndoo dené rəm, ɓá dené kàrè ɔw ndoo dingəm rəm tɔ. 12 Kdɔtalə titɨ kɨ́ Lubə ɔr-né dené rɔ dingəm-tɨ lé, bè ya tɔ ə́ dené ojɨ-né dingəm tɔ; ə né-je lay ḭ rɔ Lubə-tɨ. 13 Sə̰i ya ꞌgɔ̰i né kin ooi: Kadɨ dené dɔɔ dɔ-é al ya pa-né ta kɨ̀ Lubə lé, to né kɨ́ tuwə ra ɓan wa? 14 Kadɨ dingəm in̰ə dɔ-é adɨ ngal puu-puu lé tò rɔsɔl, kɨ́ koɓe-tɨ ya kàrè ꞌgəi kɨ́ tò bè ya al wa? 15 Ngà dené ɓá dɔ kɨ́ ngal puu-puu to riɓa liə. Kdɔtalə dené lé, dꞌadɨ-é bəl dɔ kadɨ to né kɔn dɔ-é. 16 Kinə dow madɨ ndigɨ najɨ ta kin rəmə, kadɨ dowbé gə kɨ́ to kullə ra-ji al rəm, ɓá to kullə ra njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay lə Lubə al rəm.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ nékuso nam lə ꞌƁaɓe

Mat 26:26-28; Mar 14:22-25; Luk 22:14-20

17 Ta-je kɨ́ mꞌɔw kɨ̀ pa kinlé, mꞌɔw kɨ̀ ndɔr-né mbi-si kɨ ndɔr ɓɨ mꞌa pitɨ-si al; kdɔtalə lokɨ ꞌkəwi-na̰ rəmə, ꞌkəwi-na̰ kdɔ ra né kɨ́ tò sotɨ al, ngà kdɔ ra né kɨ́ majɨ al itə kɨ́ kete ɓəy. 18 Kɨ́ dɔsa̰y ya lé, mꞌoo kɨ́ lokɨ sə̰i kɨ́ ꞌtoi njékəwna̰-je ingəi-na̰ rəmə, gángɨ-na̰ tò dan-si-tɨ, ə ta-je kɨ́ mꞌoo lé, mꞌgə kɨ́ dan-tɨ-je to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 19 Ə gángɨ-na̰ lé, kadɨ tò dan-si-tɨ bè ya tɔ ɓane, kdɔ kadɨ dḛ kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ dow-je dꞌoo-dé kɨ́ dꞌasɨ gakɨ lé, ꞌtɔjɨ-né rɔ-dé ndaa-tɨ rəsɨ. 20 Adɨ lokɨ sə̰i ꞌkəwi-na̰ rəmə, ꞌkəwi-na̰ kdɔ nékuso lə ꞌƁaɓe al; 21 kdɔ lokɨ isi usoi né rəmə, ná̰-ná̰ ya ində kungəsa uso né liə, adɨ dḛ kɨ́ ná̰-je ɓo ra-dé, ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je yibɨ ra-dé tɔ. 22 Kəy-je lə-si goto ɓá usoi né-tɨ əse a̰yi né-tɨ al wa? Se ꞌnədi njékəwna̰-je lə Lubə rəm, uləi rɔsɔl dɔ dḛ-tɨ kɨ́ né lə-dé goto rəm ɓan al wa? Əjè mꞌidə-si mꞌpanè ri wa? Se mꞌa pitɨ-si wa? Ra-é kɨ́ bè kinlé, mꞌa pitɨ-si-né nda̰ bè al. 23 Kdɔtalə ma̰ lé, né kɨ́ mꞌingə rɔ ꞌƁaɓe-tɨ ɓá mꞌndó-si tin. ꞌƁaɓe Jeju lé, ndɔɔ, ndɔ-é-tɨ kɨ́ dꞌa kilə-é-né ji dow-je-tɨ lé, un mbə̀ 24 ə lokɨ ra oiyo Lubə lé, uwə gangɨ dana̰ ə panè: Kin to dajɨ rɔ-m, kɨ́ tò kdɔ ta lə-si; ꞌrai né kin bè kdɔ kadɨ mḛḛ-si ole-né dɔ-m-tɨ. 25 Bè ya tɔ, go nékuso-tɨ, (un) kobɨ kɨ́ man nduu tò-tɨ ə panè: Man nduu kinlé to kulənojɨ kɨ́ sigɨ kɨ́ tò kɨ̀ takul məsɨ-m; ꞌrai né kin bè kdɔ kadɨ mḛḛ-si ole-né dɔ-m-tɨ kaglo-je lay kɨ́ a ka̰yi-né. 26 Kdɔtalə kaglo-je lay kɨ́ isi usoi mbə̀ kin rəm, isi a̰yi man nduu kin rəm lé, to mbḛ koy lə ꞌƁaɓe ɓá isi iləi sar kadɨ-é ree-né. 27 Gin-é kin ɓá dow kɨ́ uso mbə̀, əse a̰y man nduu lə ꞌƁaɓe kɨ nɔ̰ɔ̰ bè par lé, ta kɨ́ gangɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ dajɨ rɔ ꞌƁaɓe kɨ̀ məsɨ-é à kusɨ dɔ-é-tɨ. 28 Ə́n ə́ kadɨ ná̰-ná̰ ya tən mḛḛ-é majɨ oo, ɓəy tá kadɨ uso mbə̀ rəm, a̰y man nduu rəm; 29 kdɔ dow kɨ́ uso ə a̰y bè ya par ɓɨ oo adɨ to dajɨ rɔ ꞌƁaɓe al lé, dowbé uso rəm, a̰y rəm ilə-né ta dɔ rɔ-é-tɨ ya. 30 Gin-é kin ɓá njémɔ̰y-je, kɨ̀ njétɔ́gɨ goto-je ꞌn̰a̰-né dan-si-tɨ rəm, ɓá dow-je n̰a̰ dan-si-tɨ dꞌoy-né rəm. 31 Kinə jə̰i ya jꞌtəni mḛḛ-ji majɨ lé, ta kɨ́ gangɨ à kusɨ dɔ-ji-tɨ al. 32 Ngà ꞌƁaɓe gangɨ ta dɔ-ji-tɨ, ində-ji ɔjɨ-ji kdɔ kadɨ ta kɨ́ gangɨ usɨ dɔ-ji-tɨ natɨ kɨ̀ njékadmḛḛ al-je al. 33 Beɓa ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, lokɨ ꞌkəwi-na̰ ta nékuso-tɨ lə ꞌƁaɓe rəmə, ꞌngəbi-na̰. 34 Dow kɨ́ ɓo ra-é rəmə, kadɨ uso né ɓee, ɓɨ kadɨ kəw-na̰ lə-si ree kɨ̀ ta kɨ́ gangɨ dɔ-si-tɨ al. Ndɔ kɨ́ mꞌa tḛḛ rɔ-si-tɨ ɓá mꞌa gɔl ndəgɨ ta-je kɨ́ rangɨ ɓəy.

12

Kadkare-je lə Ndil kɨ́ aa njay

Epɛ 4:4-16; Rɔm 12:3-8

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadkare-je lə Ndil kɨ́ aa njay lé, mꞌndigɨ kadɨ ꞌgəi gin-é majɨ. 2 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ lokɨ ndɔkɨ ꞌtoi-né njékadmḛḛ-je al ɓəy lé, dow-je dꞌɔr-si go-dé-tɨ titɨ njékəmtɔ-je bè dꞌɔw sə-si nɔ̰̀ magɨ-je-tɨ kɨ́ ꞌpa ta al. 3 Gin-é kin ɓá mꞌa kidə-si rəsɨ kɨ́ dow kɨ́ pa ta kɨ̀ takul Ndil Lubə kɨ́ à panè: «Kadɨ ndɔl tò dɔ Jeju-tɨ» ya goto! Rəm ɓá dow kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay isɨ mḛḛ-é-tɨ al lé, à panè: «Jeju to ꞌƁaɓe» al rəm tɔ.

4 †Kadkare-je tò gay-gay, ngà to Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ káre-rè ɓá adɨ; 5 kullə-je tò gay-gay, ngà to ꞌƁaɓe kɨ́ káre-rè; 6 kullə ra dow-je tò gay-gay, ngà to Lubə kɨ́ káre-rè ya isɨ ra né-je lay mḛḛ dow-je-tɨ lay. 7 Ə ná̰-ná̰ ya Ndil kɨ́ aa njay tɔjɨ rɔ-é mḛḛ kullə ra-é-tɨ kdɔ majɨ lə dow-je lay. 8 Kdɔtalə, dow káre Ndil kɨ́ aa njay adɨ-é to njèpata kɨ̀ gosɨ ə Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ káre-rè kin ya adɨ dow kɨ́ rangɨ to njèpata kɨ̀ négə; 9 Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ káre-rè kin ya adɨ dow káre kadmḛḛ, Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ káre-rè kin ya adɨ dow kɨ́ rangɨ kadkare-je kdɔ kadɨ-né lapiya njémɔ̰y-je; 10 adɨ dow káre kadkare ra nékɔjɨ-je; adɨ dow kɨ́ rangɨ kadkare pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ; adɨ dow káre kadkare kɔr gangɨ né-je lə Ndil kɨ́ aa njay kɨ̀ né-je lə ndil-je kɨ́ majɨ al; adɨ dow káre kadkare pa ndɔ̰ta-je kɨ́ gay-gay; adɨ dow kɨ́ rangɨ kadkare kɔr mḛḛ ndɔ̰ta-je kɨ́ rangɨ. 11 Ndil kɨ́ aa njay ra káre-rè, ə ḛ ya kɨ̀ kár-é ə́ ra né-je kin lay ə adɨ ná̰-ná̰ ya kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ ḛ ndigɨ kadɨ-é.

12 †Kdɔ, titɨ kɨ́ kubru rɔ dow ra káre-rè ya ngan rɔ-é n̰a̰-né kin rəm, titɨ kɨ́ ngan rɔ-je lay kɨ́ kubru rɔ dow-tɨ ꞌna̰ ya kàrè ꞌto kubru rɔ dow kɨ́ káre-rè kinlé, kɨ́ sɔbɨ dɔ nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ kàrè tò bè ya tɔ. 13 Kdɔtalə jə̰i lay ya ꞌra-ji batḛm lə Ndil kɨ́ káre-rè ɓá jꞌtəli-né kubru rɔ dow kɨ́ káre-rè adɨ jipɨ-je, kɨ̀ grɛkɨ-je, kɨ̀ ɓə-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto ɓə-je al rəm, jə̰i lay ya jꞌa̰yi man kɨ́ ḭ rɔ Ndil kɨ́ aa njay-tɨ kɨ́ káre-rè kin ya; 14 beɓa kubru rɔ dow lé, ngon rɔ-é ra káre-rè al, ngà ngan rɔ-é-je ꞌn̰a̰. 15 Kinə nja panè: Ma̰ mꞌto ji al, adɨ mꞌto ꞌlə kubru rɔ al lé, se pa-é kin ya ḛ à to-né ꞌlə kubru rɔ al tɔ wa? 16 Ə kinə mbi panè: Ma̰ mꞌto kəm al, adɨ mꞌto ꞌlə kubru rɔ al lé, se pa-é kin ya ḛ à to-né ꞌlə kubru rɔ al tɔ wa? 17 Kinə kubru rɔ dow lay ya to kəm lé, lo koo ta à tò rá wa? Ə kinə to lo koo ta ya lay, ə lo taa ba̰y né à tò rá wa? 18 Ngà ngan rɔ-je lé, ḛ kɨ́ rá-rá ya Lubə adɨ-é tò kubru rɔ-tɨ, lo-tɨ kɨ́ mḛḛ-é ndigɨ. 19 Kinə dḛ lay ya ꞌto ngon rɔ kɨ́ káre-rè lé, kubru rɔ à tò rá wa? 20 Yən, ngan rɔ-je ꞌn̰a̰, ngà kubru rɔ ra káre-rè. 21 Kəm à kidə ji panè: «Usɨ-m ri dɔ-i-tɨ» wa al, ɓá dɔ à kidə nja panè: «Usɨ-m ri dɔ-i-tɨ» wa al rəm. 22 Ngà kɨ́ tɔgrɔ-tɨ bè lé, ngan rɔ-je kɨ́ kubru rɔ dow-tɨ kɨ́ ꞌtokɨ né kɨ́ tɔ́gɨ-dé goto n̰a̰ bè kinlé, dḛ ɓá ꞌto ngan rɔ-je kɨ́ dꞌa tò ya tá. 23 Ə ngan rɔ-je kɨ́ kubru rɔ dow-tɨ kɨ́ jə̰i ya jꞌooi-dé kɨ né kɨ́ riɓa-é n̰a̰ al kinlé ɓá jꞌtəli jꞌuləi riɓa dɔ-dé-tɨ n̰a̰. Ngan rɔ-ji-je kɨ́ tuwə kin̰ə ndaa-tɨ al kinlé, dḛ ɓá jꞌtɔsi kəm-ji go-dé-tɨ n̰a̰, 24 rəmə dḛ kɨ́ ꞌtuwə kin̰ə ndaa-tɨ lé ɓá dꞌɔw ndoo tɔsɨ kəm go-tɨ kɨ́ bè kin al. Lubə tulə ngan rɔ-je kubru rɔ dow-tɨ, kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ à kulə-né riɓa kɨ́ n̰a̰ dɔ dḛ-tɨ kɨ́ riɓa nal-dé. 25 Bè kdɔ kadɨ gángɨ-na̰ goto-né kubru rɔ-tɨ, ngà kadɨ ngan rɔ-je ꞌtɔsɨ-né kəm-dé go-na̰-tɨ. 26 Ə kinə ngon rɔ káre ingə kɔ̰̀ rəmə, ngan rɔ-je lay dꞌingə kɔ̰̀ siə natɨ; kinə ngon rɔ káre ingə riɓa rəmə, ngan rɔ-je lay ꞌra rɔnəl siə natɨ. 27 Sə̰i ꞌtoi kubru rɔ Kristɨ, ə ꞌtoi ngan rɔ-é-je; ná̰-ná̰ ya to ngon rɔ-é káre-káre. 28 †Dan njékəwna̰-je-tɨ lé, dɔsa̰y Lubə ində njékɔwkulə-je, njèkungɨ-tɨ joo ində njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ, njèkungɨ-tɨ mutə ində njéndó dow-je né; go-tɨ, kadkare ra nékɔjɨ-je tò nɔ̰ɔ̰, ɓá kadkare kadɨ lapiya njémɔ̰y-je rəm, kadkare ra kɨ̀ dow-je rəm, kadkare kɔr nɔ̰̀ njékəwna̰-je rəm, ɓá kadkare pa ndɔ̰ta-je kɨ́ gay-gay rəm. 29 Dow-je lay ya ꞌto njékɔwkulə-je wa? Dow-je lay ya ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ wa? Dow-je lay ya ꞌto njéndó dow-je né wa? Dow-je lay ya ꞌto njéra nékɔjɨ-je wa? 30 Dow-je lay ya dꞌɔw kɨ̀ kadkare kadɨ lapiya njémɔ̰y-je wa? Dow-je lay ya ꞌpa ndɔ̰ta-je kɨ́ gay-gay wa? Dow-je lay ya ꞌto njékɔr mḛḛ ndɔ̰ta-je kɨ́ gay-gay wa? 31 Adi kadkare-je kɨ́ majɨ itə ndəgɨ-é-je ɓá ɓo-é ra-si.

Ə mꞌa kɔjɨ-si rəbɨ kɨ́ majɨ rətɨ-rətɨ ya ɓəy.

13

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ndigɨ dow-je

Mat 22:36-40; Rɔm 13:8-10; Ja̰ 3:16-19; 1Ja̰ 4:7-21

1 Lé mꞌpa ndɔ̰ta-je lə dow-je kɨ́ gay-gay, kɨ̀ ꞌlə malayka-je ya kàrè ɓá, kinə ndigɨ dow-je goto mḛḛ-m-tɨ rəmə, mꞌtokɨ ngɔwla kɨ́ ɓa kḛng-kḛng əse mꞌtokɨ mbare kɨ́ ɓa sə̀kɨ-sə̀kɨ kare kin bè. 2 †Ə lé mꞌɔw kɨ̀ kadkare pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ, kɨ̀ kadkare gə gin né-je lay kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-tɨ rəm, mꞌgə né-je lay rəm, ɓá lé mꞌɔw kɨ̀ kadmḛḛ kɨ́ asɨ gakɨ sar adɨ mꞌadɨ mbal-je dꞌɔtɨ-né lo ka̰-dé-tɨ kɨ rangɨ ya kàrè ɓá kinə ndigɨ dow-je goto mḛḛ-m-tɨ rəmə, mꞌto né kɨ́ kare. 3 Lé mꞌləbɨ nékingə-m lay njéndoo-je, ɓá lé mꞌun rɔ-m ya mꞌadɨ ꞌró pər kdɔ ta lə dow-je ya kàrè ɓá kinə ndigɨ dow-je goto mḛḛ-m-tɨ rəmə, né kɨ́ mꞌingə-tɨ goto. 4 Njèndigɨ dow-je lé, to njèkilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ rəm, to njèra kɨ̀ dow-je rəm, to njèra kəmnda al rəm; njèndigɨ dow-je lé, ɔjɨ rɔ-é al rəm, ində kàdɨ̀-é al rəm, 5 njèndigɨ dow-je lé, ra né kɨ́ tò rɔsɔl al rəm, sangɨ né kdɔ rɔ-é ya par al rəm, ra wɔngɨ al rəm, uwə ta mḛḛ-é-tɨ al rəm, 6 né kɨ́ njururu al lé, ḛ ra rɔnəl dɔ-tɨ al, ngà ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá ḛ ra rɔnəl dɔ-tɨ; 7 njèndigɨ dow-je lé, to njèkin̰ə go majal-je lay kɔgɨ rəm, adɨ mḛḛ-é né-je lay rəm, ində mḛḛ-é dɔ né-je-tɨ lay rəm, ore mḛḛ-é dɔ né-je-tɨ lay rəm. 8 Ndigɨ dow-je à goto nda̰ al. Pa ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ à goto; ndɔ̰ta-je kɨ́ gay-gay à goto; négə à goto. 9 Kdɔtalə né kɨ́ jꞌgəi lé, to man dɔ-é kare ɓəy, ɓá ta kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ jꞌisi jꞌpai kàrè jꞌisi jꞌpai man dɔ-é ɓəy rəm tɔ; 10 ngà lokɨ né kɨ́ ɔr njutɨ à ree lé, man dɔ né à goto. 11 Ndɔkɨ mꞌnà̰y-né ngon ɓəy lé, tapa-m to tapa ngon rəm, tagɨr lə-m to tagɨr lə ngon rəm, ɓá takɔr lə-m to takɔr lə ngon rəm; lokɨ mꞌtɔgɨ ngá rəmə, mꞌra néra ngon al ngá. 12 Ɓone bè lé, jꞌisi jꞌooi ndil né titɨ kɨ́ dow oo-né rɔ-é sɔɔbɔ-tɨ bè, adɨ jꞌooi pitɨ-pitɨ, ngà ndɔ-é ɓá jꞌa kooi kɨ̀ kəm-ji ndə̰-ndə̰ ɓəy; né kɨ́ ɓone bè mꞌgə lé to man dɔ-é kare ɓəy, ngà ndɔ-é ɓá mꞌa gə titɨ kɨ́ Lubə gə-m-né kin bè. 13 Ɓone bè né-je kɨ́ mutə kin tò lo tò-é-tɨ adɨ to: Kadmḛḛ rəm, kində mḛḛ dɔ-tɨ rəm, ɓá ndigɨ dow-je rəm; ngà ḛ kɨ́ boy itə-dé lay lé, to ndigɨ dow-je.

14

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ pata kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ̀ pa ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al

1 ꞌSangi kadɨ ꞌndigi dow-je. Adi ɓo kadkare-je lə Ndil kɨ́ aa njay ra-si, ngà kɨ́ boy n̰a̰ lé, kadkare pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ ɓá kadɨ ɓo-é ra-si. 2 Kdɔtalə dow kɨ́ njèpa ta kɨ̀ ndɔ̰ta kɨ́ dow gə al lé, pa ta kɨ̀ dow-je al, ngà ḛ pa ta kɨ̀ Lubə; kdɔ dow gə mḛḛ ta liə al; kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay ɓá ḛ pa-né ta dɔ né-je-tɨ kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-tɨ. 3 Ngà dow kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, ḛ pa ta kɨ̀ dow-je ra-né sə-dé adɨ dꞌɔw kɨ kete-kete rəm, ulə-né dingəm mḛḛ-dé-tɨ rəm, ɓá sɔl-né mḛḛ-dé rəm tɔ. 4 Dow kɨ́ njèpata kɨ̀ ndɔ̰ta kɨ́ dow gə al lé, ḛ ya par ə́ ta lé ra siə adɨ ɔw kɨ kete-kete; ngà dow kɨ́ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, ra kɨ̀ njékəwna̰-je adɨ dꞌɔw kɨ kete-kete. 5 Mꞌge kadɨ sə̰i lay ya ꞌpai ta kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al ya, ngà mꞌge n̰a̰ ya ɓəy kadɨ ꞌpai ta kɨ́ ta Lubə-tɨ. Dow kɨ́ pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, itə njèpata kɨ̀ ndɔ̰ta kɨ́ dow gə al nja n̰a̰; bè al rəmə, kadɨ njèpata kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al kinlé, ɔr mḛḛ-é adɨ njékəwna̰-je adɨ dꞌɔw-né kɨ kete-kete ɓane.

6 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, kinə mꞌree rɔ-si-tɨ, ə mꞌpa ta kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al, ɓɨ mꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-tɨ mꞌadɨ-si ooi al rəm, mꞌadɨ-si négə al rəm, mꞌpa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ mꞌadɨ-si al rəm, ɓá mꞌndó-si né al rəm lé, ri ɓá to majɨ kɨ́ mꞌra sə-si wa? 7 Bè ya tɔ ə́ né-je kɨ́ ꞌtaa koo al kɨ́ ꞌto né-je kɨ́ ká-dé ɓa kɨ́ tokɨ nàl-je, kɨ̀ kunduməngrə-je bè kinlé, kinə ꞌra dꞌadɨ ɓa kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é al lé, dow à gə mindɨ pa nàl ban, əse à gə mindɨ pa kunduməngrə ban wa? 8 Ə kinə ká təbɨ mbanga ɓa aa yə́rə́rə́ al lé, ná̰ à ra rɔ-é kdɔ kɔw rɔ-tɨ wa? 9 Sə̰i kàrè, bè ya tɔ, kinə ꞌpai ta kɨ̀ ndɔ̰ta kɨ́ rangɨ ɓá tokɨ kɔr mḛḛ-é al lé, dow à gə mḛḛ ta lə-si lé ban wa? Sə̰i ꞌpai ta dan yə́l-tɨ kɔgɨ kare. 10 Ndɔ̰ta-je kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌn̰a̰ dɔnangɨ-tɨ nè kinlé, kɨ́ káre kɨ́ mḛḛ-é tò al ya goto. 11 Adɨ kinə dow pa ta kɨ̀ ndɔ̰ta kɨ́ mꞌgə al lé, ma̰ mꞌto mba rɔ dowbé-tɨ rəm, ɓá dowbé kàrè to mba rɔ-m-tɨ rəm tɔ. 12 Sə̰i kàrè bè ya tɔ, titɨ kɨ́ ɓo kadkare-je lə Ndil kɨ́ aa njay ra-si-né lé, kadkare ra kɨ̀ njékəwna̰-je kadɨ dꞌɔw kɨ kete-kete kinlé ɓá ꞌsangi kadɨ ingəi mburukɨ-mburukɨ.

13 Gin-é kin ɓá, dow kɨ́ njèpata kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al lé, kadɨ pa ta kɨ̀ Lubə kadɨ adɨ-é ɔr mḛḛ-é adɨ dow-je. 14 Kdɔtalə kinə mꞌpa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al lé, mꞌisɨ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə tagɨr-tɨ lə-m, ngà négə lə-m rəmə tò kɔgɨ kare. 15 Bè ngà se ri ɓá mꞌa ra wa? Mꞌa pa ta kɨ̀ Lubə tagɨr-tɨ lə-m ya, ngà mꞌa pa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ négə lə-m tɔ; mꞌa kusɨ pa tagɨr-tɨ lə-m ya, ngà mꞌa kusɨ pa kɨ̀ négə lə-m tɔ. 16 Ə kinə i ꞌra oiyo Lubə tagɨr-tɨ lə-i lé, dow kɨ́ isɨ dan dow-je-tɨ kɨ kisɨ bè ya par kɨ́ gə mḛḛ ta kɨ́ i ꞌpa lé al lé, à ra Amḛn dɔ oiyo-tɨ lə-i ban wa? 17 Tɔgrɔ-tɨ, oiyo lə-i kɨ́ i ꞌra Lubə lé, majɨ n̰a̰ ya, ngà ra ɓá ra kɨ̀ dowbé kinlé adɨ ɔw kɨ kete-kete al. 18 Mꞌra oiyo Lubə kdɔ kadɨ kɨ́ adɨ-m mꞌpa ta kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow-je ꞌgə al mꞌitə-si lay; 19 ngà dan njékəwna̰-je-tɨ lé, ma̰ mꞌndigɨ n̰a̰ kadɨ mꞌpa ta mḭ kɨ̀ négə lə-m kdɔ ndó-né né dow-je itə kadɨ mꞌpa ta ɓudɔgɨ lo dɔgɨ kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al.

20 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔr kəm né-je rəmə, kadɨ ꞌtoi ngan-je mḛḛ-é-tɨ al, ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ néra kɨ́ majɨ al ɓá, kadɨ ꞌtoi ngan-je kɨ́ ndḛ bè mḛḛ-é-tɨ, ə kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔr kəm né-je rəmə, kadɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ tɔgɨ gangɨ mḛḛ-é-tɨ. 21 ꞌNdàngɨ mḛḛ mbete ndukun-tɨ ꞌpanè: Mꞌa kadɨ dow-je kɨ́ ndɔ̰ta lə-dé tò gay ꞌpa ta kɨ̀ gin dow-je kan, mꞌa ndumə̰ ta mba-je kdɔ pa-né sə-dé ta, ə bè ya kàrè, dꞌa koo ta lə-m al, ꞌƁaɓe ɓá pa bè.

22 Bè rəmə, ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al lé, to nékɔjɨ kdɔ njékadmḛḛ-je al, ngà to nékɔjɨ kdɔ njékadmḛḛ al-je; ə ta kɨ́ ta Lubə-tɨ rəmə, to nékɔjɨ kdɔ njékadmḛḛ al-je al, ngà to nékɔjɨ kdɔ njékadmḛḛ-je. 23 Kinə sə̰i njékəwna̰-je ɓikti lay ꞌkəwi-na̰, ɓá sə̰i lay ya isi ꞌpai ta kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al lé, lokɨ dow-je kɨ́ ꞌree rɔ-si-tɨ kɨ ree bè ya par əse njékadmḛḛ al-je ꞌree dan-si-tɨ lé, dꞌa panè ꞌtoi mbə́-je al ya wa? 24 Ngà kinə sə̰i lay ya isi ꞌpai ta kɨ́ ta Lubə-tɨ, ɓá njèkadmḛḛ al káre əse dow kɨ́ ree rɔ-si-tɨ kɨ ree bè ya par isɨ dan-si-tɨ lé, ta-je lə-si lay ya à kuwə-é kɨ̀ ta rəm, à gangta dɔ-é-tɨ rəm 25 ə né-je kɨ́ ḛ ɓɔyɔ mḛḛ-é-tɨ lay ya gin-é à tḛḛ ndaa-tɨ rəsɨ ə ḛ à tɔɔ burmba nangɨ ə à kɔsɨ dɔ-é nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ ɓá à pa ta-é kɨ̀ lo-lo panè: Lubə isɨ dan-si-tɨ ya tɔgrɔ-tɨ.

26 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, bè ngà se ri ɓá jꞌa rai wa? Lokɨ ꞌkəwi-na̰ lé, dow káre à kusɨ pa, dow káre à ndó né dow-je, dow káre à tḛḛ kɨ̀ dɔ né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ, dow káre à pa ta kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al, dow káre à kɔr mḛḛ-é; kadɨ né-je lay ya tokɨ ra kdɔ kadɨ njékəwna̰-je dꞌɔw-né kɨ kete-kete. 27 Kinə kadɨ tokɨ pa ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al rəmə, kadɨ to dow-je joo, al ə mutə ɓɨ kadɨ dəə dɔ lo kin al, ə kadɨ ꞌpa ta lé dꞌɔsɨ go-na̰ go-na̰ ə kadɨ njèkɔr mḛḛ-é isɨ tɔ ɓane. 28 Kinə dow kɨ́ njèkɔr mḛḛ-é goto rəmə, kadɨ dꞌisɨ dan njékəwna̰-je-tɨ ta-dé mbə́, ə kadɨ ná̰-ná̰ ya pa ta kɨ̀ rɔ-é rəm, pa ta kɨ̀ Lubə rəm. 29 Kɨ́ sɔbɨ dɔ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ rəmə, kadɨ dow-je joo əse mutə ꞌpa ta ə kadɨ dḛ kɨ́ rangɨ ꞌndər gin-é dꞌoo. 30 Kinə Lubə tḛḛ kɨ̀ dɔ né adɨ dow káre kɨ́ rangɨ kɨ́ isɨ nɔ̰ɔ̰ rəmə, kadɨ njèkisɨ pa ta dɔsa̰y lé utɨ ta-é. 31 Kdɔtalə sə̰i lay ya a ꞌpai ta kɨ́ ta Lubə-tɨ kɔsi go-na̰ go-na̰, kdɔ kadɨ sə̰i lay ya ꞌndói-né-na̰ né rəm, uləi-né dingəm mḛḛ-na̰-tɨ rəm. 32 Njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, dḛ ya dꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ kadkare-tɨ lə-dé; 33 kdɔ Lubə lé to Lubə kɨ́ njèree kɨ̀ néra kɨ́ jugɨ-jugɨ al, ngà ḛ to njèree kɨ̀ lapiya.

Titɨ kɨ́ ꞌra-né dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay lay kɨ́ dꞌaa njay lé, 34 kadɨ dené-je dꞌisɨ ta-dé mbə́ dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay, kdɔ tarəbɨ tò kadɨ ꞌpa ta dan njékəwna̰-je-tɨ al; ngà kadɨ dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ dingəm-je-tɨ titɨ kɨ́ ndukun pa-né tɔ*. 35 Kinə ꞌndigɨ ꞌgə gin né madɨ rəmə, kadɨ ꞌdəjɨ ngɔbɨ-dé-je mḛḛ kəy-tɨ; kdɔ tuwə kadɨ dené pa ta dan njékəwna̰-je-tɨ al. 36 Sə̰i ɓá ta lə Lubə ḭ rɔ-si-tɨ wa? Əse sə̰i kɨ̀ kár-si ɓá ta lə Lubə ɔw dan-si-tɨ wa? 37 Kinə dow madɨ oo rɔ-é kɨ njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ, əse oo rɔ-é kɨ dow kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ɓá ɔsɨ-é kadɨ ra né madɨ rəmə, kadɨ dowbé gə kɨ́ ta kɨ́ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kinlé to ndukun lə ꞌƁaɓe. 38 Ə kinə dow madɨ gə kɨ́ ta kin to ndukun lə ꞌƁaɓe al rəmə, dowbé kinlé, Lubə gə-é al tɔ.†

39 Beɓa, ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, adi ɓo pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ ra-si, ə ɔgi dow lo pa ta kɨ̀ ndɔ̰ta-je kɨ́ dow gə al al. 40 Ngà ra ɓá kadɨ ꞌrai né-je lay kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ tuwə ra-né rəm, kadɨ ɔw go-na̰-tɨ mbḛlḛngɨ-mbḛlḛngɨ rəm.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ

15

Tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə Jeju

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌole mḛḛ-si dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ kɨ́ mꞌilə mbḛ-é mꞌadɨ-si ə́ ꞌndigi dɔ-tɨ rəm, a̰i dɔ-tɨ njángɨ rəm kinlé, 2 kinə oyi rigɨ-rigɨ dɔ gangɨ-é-tɨ kɨ́ mꞌilə-né mbḛ-é mꞌadɨ-si kinlé rəmə, ḛ ɓá sə̰i aji-né; ə kinə bè al tɔ rəmə, sə̰i adi mḛḛ-si kɨ̀ ndangɨ kare. 3 Néndó kɨ́ mꞌingə lé ya tɔ ɓá mꞌndó-si kete nɔ̰̀ né-je-tɨ lay. Adɨ to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ kɨ́ oy kdɔ majal-je lə-ji, titɨ kɨ́ ta-é tò-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay; 4 †ꞌdubɨ-é ə tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə titɨ kɨ́ ta-é tò-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay. 5 †Sepasɨ* oo-é rəm, ɓá dḛ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo dꞌoo-é rəm. 6 Go-tɨ, njékadmḛḛ-je kɨ́ kɔr-dé tɔy ɓumḭ ya dꞌoo-é natɨ; ə dan-dé-tɨ lé, dḛ kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ dɔ-dé taá nè ɓəy ɓá ꞌn̰a̰, ngà dḛ kɨ́ madɨ-je ɓá dꞌoy ngá. 7 Go-tɨ, Jakɨ oo-é rəm, ɓá njékɔwkulə-je lay ya dꞌoo-é rəm tɔ. 8 †Go dḛ-je-tɨ kin lay lé, Jeju tɔjɨ rɔ-é adɨ ma̰ kɨ́ mꞌtokɨ ngon kɨ́ dꞌɔr-é kɨ kɔr bè kin kàrè mꞌoo-é tɔ. 9 †Kdɔ ma̰ mꞌto kɨ́ ndḛ bè dan njékɔwkulə-je-tɨ, ɓá mꞌtuwə kadɨ dow ɓa-m njèkɔwkulə al rəm, kdɔtalə ndɔkɨ mꞌulə kəm njékəwna̰-je lə Lubə ndoo. 10 Takul ramajɨ lə Lubə ɓá mꞌto-né né kɨ́ mꞌto kin, ə majɨ liə kɨ́ ḛ ra sə-m kinlé tò kɔgɨ kare al; tɔgrɔ-tɨ, tò kɔgɨ kare al ya, kdɔ mꞌra kullə mꞌitə-dé lay. To ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m al, ngà to ramajɨ lə Lubə ɓá nà̰y sə-m. 11 Ə lé to ma̰ əse to dḛ kàrè, né kɨ́ jꞌilə mbḛ-é lé, ḛ ya sə̰i adi-é mḛḛ-si tin.

Tɔsɨ ndəl tḛḛ lə dow-je kɨ́ dꞌoy

12 Kinə jꞌilə mbḛ tɔsɨ kɨ́ Kristɨ tɔsɨ ndəl tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy lé, ban ɓəy ɓá dow-je madɨ dan-si-tɨ ꞌpanè dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al wa? 13 Kinə dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al rəmə, Kristɨ ya kàrè tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ al tɔ. 14 Ə kinə Kristɨ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ al rəmə, mbḛ kilə lə-ji to né kɨ́ kɔgɨ kare rəm, ɓá kadmḛḛ lə-si kàrè to né kɨ́ kɔgɨ kare rəm tɔ. 15 Kinə tɔgrɔ-tɨ ya dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al rəmə, jə̰i jꞌtə́ti ta kɨ́ ndangɨ kare ta Lubə-tɨ. Kdɔtalə Lubə adɨ Kristɨ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy al ya, jə̰i jꞌpainè Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ. 16 Kdɔ kinə dow-je kɨ́ dꞌoy ꞌtɔsɨ ndəl ꞌtḛḛ al rəmə, Kristɨ ya kàrè tɔsɨ ndəl tḛḛ al ya tɔ. 17 Ə kinə Kristɨ tɔsɨ ndəl tḛḛ al rəmə, kadmḛḛ lə-si to né kɨ́ kɔgɨ kare rəm, isi dan majal-je-tɨ lə-si ya ɓəy rəm, 18 ɓá dḛ kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ ɓá dꞌoy kinlé kàrè ta-dé tḭḭ rəm tɔ. 19 Kinə jꞌindəi mḛḛ-ji dɔ Kristɨ-tɨ kdɔ kisɨ kɨ̀ dɔ taá kɨ́ ɓone kin ya par rəmə, jə̰i ya kəm-ji tò ndoo itə dow-je lay.

Jeju Kristɨ ya to kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ njètɔsɨ ndəl tḛḛ

20 Ngà kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, Kristɨ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy; ḛ ya to kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo ꞌtḛḛ adɨ tɔjɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ tɔ. 21 Kdɔ koy ree kɨ̀ takul dow káre-rè, rəmə takul dow káre-rè ya tɔ ə́ tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy tò-né tɔ. 22 Gangɨ-é kɨ́ koy ree-né dɔ dow-je-tɨ lay kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ Adam-tɨ kinlé, gangɨ-é kin ya tɔ ə́ dow-je lay kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ lé, dꞌa təl kisɨ-né kəm tɔ, 23 ngà tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lé, tò kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é. Kristɨ ya to kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, ə dḛ lay kɨ́ ꞌto dow-je liə dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ ndɔ ree-é-tɨ tɔ. 24 Lokɨ ḛ à tujɨ tɔ́gɨ ndil-je kɨ́ majɨ al lay, kɨ̀ kɔ̰ɓe-je lay, kɨ̀ tɔ́gɨ-je lay lé, ḛ à təl kɨ̀ kɔ̰ɓe kadɨ Bɔbɨ-ji Lubə rəmə, go-tɨ à to sɔ̰y né-je tɔ. 25 Kdɔ tò kadɨ-é ɔ̰̀ ɓe sar kadɨ Lubə təl njéba-je liə lay gin tɔ́gɨ-é-tɨ. 26 Sɔ̰y njèba kɨ́ à tujɨ-é lé to koy. 27 Kdɔ Lubə adɨ né-je lay tò gin tɔ́gɨ Kristɨ-tɨ. Ngà pa kɨ́ Kristɨ panè né-je lay tò gin tɔ́gɨ-nꞌḛ̀-tɨ kinlé, tɔjɨ ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ njèkadɨ né-je lay tò gin tɔ́gɨ-é-tɨ lé, ḛ rəmə isɨ gin tɔ́gɨ-é-tɨ lé al. 28 Ə lokɨ né-je lay à tò gin tɔ́gɨ-é-tɨ lé, ḛ kɨ̀ dɔ-é kɨ́ tò Ngon lə Lubə lé, à kulə dɔ-é gin tɔ́gɨ-tɨ liə ḛ kɨ́ njèkadɨ né-je lay tò gin tɔ́gɨ-é-tɨ, kdɔ kadɨ dajɨ rɔ Lubə ɓikti lay ya tò mḛḛ né-je-tɨ lay tɔ.

29 Ngà kinə tò bè al rəmə, njékadɨ ꞌra-dé batḛm tó dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy kinlé, ꞌra bè kdɔ ri wa? Kinə dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al ya riw lé, kdɔ ri ɓá dꞌadɨ ꞌra-dé batḛm tó-dé-tɨ ɓəy wa? 30 Ə jə̰i ya kàrè kdɔ ri ɓá kaglo-je lay ya jꞌilə-né rɔ-ji kɔgɨ bè wa? 31 Ndɔ-je lay ya mꞌa̰ ta yo-tɨ; ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌpa rəsɨ bè kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji Jeju Kristɨ kinlé to né riɓa lə-m. 32 Kinə rɔ kɨ́ mꞌrɔ kɨ̀ dow-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ kɨ́ ꞌtokɨ da̰-je kɨ́ wale bè kinlé, to rɔ kdɔ né kɨ́ go dajɨ rɔ-tɨ ya par lé, se ri ə́ mꞌa kingə mḛḛ-é-tɨ wa? Kinə dow-je kɨ́ dꞌoy lé dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al rəmə, adi jꞌusoi ə jꞌa̰yi kdɔtalə bore ə jꞌa koyi! 33 Ədi rɔ-si al: Nam kɨ́ majɨ al à tujɨ panjiyə kɨ́ majɨ. 34 Adi kəm-si ijə dɔ rɔ-si-tɨ kijə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ə ꞌrai majal al. Kdɔ dow-je madɨ dan-si-tɨ ꞌgə Lubə al. Mꞌpa bè mꞌulə-né rɔsɔl dɔ-si-tɨ.

Tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ kɨ̀ dajɨ rɔ kɨ́ ban wa?

35 Ngà dow madɨ à dəjɨ panè: Dow-je kɨ́ dꞌoy lé dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ ban-ban wa? Ə dꞌa tḛḛ kɨ̀ rɔ-dé kɨ́ rá wa? 36 Mbə́ dow! Né kɨ́ i ꞌdubɨ lé, à koy ya ɓá à tḛḛ ɓəy al wa? 37 Ə né kɨ́ i ꞌdubɨ kɨ́ à to ka̰a̰ gemḛ je bè əse ka̰a̰ né madɨ kɨ́ rangɨ kàrè, à to dajɨ rɔ-é kinlé ɓá à kubə al; 38 ə Lubə ɓá adɨ dajɨ rɔ né-é tḛḛ kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ mḛḛ-é ndigɨ, ə ka̰a̰ né kɨ́ rá-rá ya Lubə adɨ tḛḛ dajɨ rɔ né-é né-é. 39 Rɔ né-je lay ya titɨ-na̰ al. Ngà rɔ dow-je tò gay rəm, rɔ da̰-je tò gay rəm, rɔ yəl-je tò gay rəm, ɓá rɔ kanjɨ-je kàrè tò gay rəm tɔ. 40 Rɔ né-je kɨ́ dɔra̰-tɨ tò nɔ̰ɔ̰ rəm, ɓá rɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ tò nɔ̰ɔ̰ rəm tɔ; ngà ndógɨ lə rɔ né-je kɨ́ dɔra̰-tɨ tò gay kɨ̀ ndógɨ lə rɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ. 41 Ndógɨ lə kàdɨ̀ tò gay rəm, ndógɨ lə na̰y tò gay rəm, ɓá ndógɨ lə kərwəḭ-je tò gay rəm tɔ. Ə ndógɨ lə kərwəḭ káre tò gay kɨ́ ꞌlə kərwəḭ kɨ́ madɨ. 42 Adɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔsɨ ndəl tḛḛ lé kàrè tò bè ya tɔ. ꞌDubɨ dow kɨ̀ rɔ-é kɨ́ à ndum ə à tɔsɨ ndəl tḛḛ kɨ̀ rɔ-é kɨ́ à ndum al ngá. 43 ꞌDubɨ dow kɨ̀ rɔ kɨ́ to né madɨ al ə à tɔsɨ ndəl tḛḛ kɨ̀ rɔ kɨ́ ndóle; ꞌdubɨ dow kɨ̀ rɔ kɨ́ yay ə à tɔsɨ ndəl tḛḛ kɨ̀ rɔ kɨ́ tɔ́gɨ-é n̰a̰. 44 ꞌDubɨ dow kɨ̀ rɔ kɨ́ dꞌojɨ-é-né ə à tɔsɨ ndəl tḛḛ kɨ̀ rɔ kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay adɨ-é. Kinə rɔ dow kɨ́ dꞌojɨ-é-né tò rəmə, rɔ-é kɨ́ Ndil adɨ-é tò ya tɔ. 45 Gin-é kin ɓá ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: Adam kɨ́ to dow kɨ́ dɔsa̰y lé təl dow kɨ́ isɨ kəm. Adam kɨ́ gogɨ nè təl Ndil kɨ́ njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm. 46 Né lə Ndil ɓá to kɨ́ dɔsa̰y al, ngà rɔ dow kɨ́ dꞌojɨ-é-né ɓá to kɨ́ dɔsa̰y; né lə Ndil ree go-tɨ gogɨ. 47 Dow kɨ́ dɔsa̰y lé to nangɨ ɓá dubə, adɨ dow to kɨ́ nangɨ nè. Ə ḛ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ḭ dɔra̰-tɨ. 48 Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ ndɔkɨ to nangɨ ɓá dubə lé ya tɔ; ə dow-je kɨ́ dɔra̰-tɨ lé, ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ njèkḭ dɔra̰-tɨ lé ya tɔ. 49 Gangɨ-é kɨ́ jə̰i jꞌtiti-né-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ ndɔkɨ Lubə ubə-é kɨ̀ nangɨ lé, bè ya tɔ ə́ jꞌa titi-né-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ njèkḭ dɔra̰-tɨ lé tɔ.

Mbəl rɔ, kɨ̀ tətrɔ kɨ́ dɔbəy-tɨ

1Te 4:13-18

50 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌgə kɨ́ rɔ dow, kɨ̀ məsɨ dꞌa kisɨ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə al, né kɨ́ ndum à ra ɓe natɨ kɨ̀ né kɨ́ ndum al al.

51 †Yən, mꞌa kidə-si ta kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ: Jꞌa koyi lay al, ngà jə̰i lay ya rɔ-ji à tokɨ mbəl 52 tajinatɨ nè ya, titɨ kəm kɨ́ kində jipɨ bè, lokɨ ká təbɨ mbanga kɨ́ dɔbəy-tɨ à ɓa. Kdɔ lokɨ ká təbɨ mbanga à ɓá lé, dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ kɨ̀ rɔ kɨ́ dum ndum, ə jə̰i rəmə, rɔ-ji à tokɨ mbəl. 53 Kdɔtalə rɔ kɨ́ à ndum kinlé tò kadɨ à kun rɔ kɨ́ dum ndum ə rɔ kɨ́ à koy kinlé tò kadɨ à kun rɔ kɨ́ à koy al tɔ.

54 Lokɨ rɔ kɨ́ à ndum kin à kun rɔ kɨ́ dum ndum, ə rɔ kɨ́ à koy kin à kun rɔ kɨ́ à koy al rəmə, ta kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, né-é à ra né. ꞌNdàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: Rɔ tətɨ koy tətɨ kɨ́ sartagangɨ. 55 Koy, tətrɔ lə-i tò rá ngá wa? Koy, nékatɨ lə-i tò rá ngá wa?

56 Nékatɨ lə koy, to majal; ə tɔ́gɨ majal, to ndukun. 57 Ngà oiyo to kɨ́ lə Lubə kɨ́ njèkadɨ jꞌtətrɔ kɨ̀ takul ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ.

58 Gin-é kin ɓá, ngankɔ̰-m-je kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, a̰i dingəm, a̰i lo ka̰-si-tɨ gərərə, ɔwi kɨ kete-kete kɨ̀ ndɔ-je lay mḛḛ kullə-tɨ lə ꞌƁaɓe, kdɔ sə̰i ꞌgəi kɨ́ kullə lə-si tò kɔgɨ kare rɔ ꞌƁaɓe-tɨ al.

16

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ némbɔ̰, kɨ̀ sɔ̰y ta-je

Rɔm 15:25-27

1 †Kɨ́ sɔbɨ dɔ némbɔ̰ kdɔ ra-né kɨ̀ njékaa njay-je lé, sə̰i kàrè kadɨ ꞌrai titɨ kɨ́ mꞌun-né ndu mꞌadɨ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ Galati-tɨ kin bè tɔ. 2 Ndɔ kɨ́ dɔsa̰y mḛḛ Dimasɨ-tɨ lé, kadɨ ná̰-ná̰ ya uwə gal né mḛḛ kəy-tɨ liə kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ asɨ dɔ tɔ́gɨ-é-tɨ ində gay, ɓɨ kadɨ tokɨ ngəbɨ ndɔ kɔw-m rɔ-si-tɨ ɓá mbɔ̰-né né al. 3 Ə lokɨ mꞌa kɔw rɔ-si-tɨ rəmə, dow-je kɨ́ a mbəti-dé kadɨ dꞌɔw kɨ̀ némbɔ̰ lə-si Jorijalḛm lé, mꞌa ndàngɨ mbete kadɨ-dé ji-dé-tɨ ɓá dꞌa kɔw-né. 4 Ə kinə tuwə kadɨ ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m mꞌɔw ɓane kàrè, dḛ dꞌa kɔw sə-m natɨ. 5 †Mꞌa kal dɔnangɨ Maseduwan-tɨ bè ɓá mꞌa kɔw rɔ-si-tɨ, kdɔtalə mꞌa kində dɔnangɨ Maseduwan gangɨ ɓá mꞌa kɔw. 6 Dɔmajɨ ə mꞌa kisɨ rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ mbɔr sḛ, ban al ə na̰y kul kàrè à dəə dɔ-m-tɨ rɔ-si-tɨ, kdɔ kadɨ ꞌrai sə-m kadɨ mꞌɔw lo kɨ́ mꞌa kɔw-tɨ. 7 Kɨ́ nè kinlé, ma̰ mꞌndigɨ kɔw koo-si ə kində gangɨ taá al, ngà kinə ꞌƁaɓe in̰ə tarəbɨ adɨ-m rəmə, ma̰ mꞌɔjɨ mḛḛ-m-tɨ kadɨ mꞌɔw ə mꞌisɨ rɔ-si-tɨ asɨ kaglo sḛ. 8 †Ngà kḛ ɓá mꞌa kisɨ ɓebo Epɛjɨ-tɨ sar kadɨ ndɔ ra na̰y Pantekotɨ asɨ-né. 9 Kdɔtalə mḛḛ ɓebo Epɛjɨ-tɨ lé, tarəbɨ ra kullə lə-m tḛḛ tatɨ nɔ̰̀-m-tɨ doo rəm, ɓá njéba-je kàrè ꞌn̰a̰ rəm.

10 †Kinə Timote ɔw tḛḛ rɔ-si-tɨ rəmə, ꞌrai-é adi mḛḛ-é usɨ nangɨ dan-si-tɨ, kdɔtalə ḛ kàrè ra kullə lə ꞌƁaɓe titɨ ma̰ bè tɔ.

11 Kadɨ dow nədɨ-é al. Adi-é né-je kadɨ təl ree-né rɔ-m-tɨ gogɨ kɨ̀ lapiya, kdɔtalə mꞌisɨ mꞌngəbɨ-é natɨ kɨ̀ ngankɔ̰-é-je kɨ́ njékadmḛḛ. 12 Kɨ́ sɔbɨ dɔ Apolosɨ kɨ́ to ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ lé, ma̰ mꞌulə dingəm mḛḛ-é-tɨ n̰a̰ kadɨ ɔw rɔ-si-tɨ natɨ kɨ̀ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ kin ya, ngà mḛḛ-é ndigɨ kɔw kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin al; lokɨ ḛ ingə tarəbɨ rəmə à kɔw ɓəy.

13 Isi kəm, a̰i gərərə dɔ kadmḛḛ-tɨ, a̰i dingəm, uwəi rɔ-si nga̰.

14 Adɨ ndigna̰ tò dan-si-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay.

15 †Sə̰i ꞌgəi kɨ́ Istepanasɨ, kɨ̀ dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə ɓá ꞌto dow-je kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé dɔnangɨ Akay-tɨ rəm, ꞌto dow-je kɨ́ dꞌadɨ rɔ-dé ꞌra kullə dꞌadɨ njékaa njay-je rəm.

Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌtəl mꞌdəjɨ-si ya ɓəy mꞌpanè: 16 Dow-je kɨ́ bè kinlé, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-dé-tɨ rəm, ɓá dow-je lay kɨ́ dꞌində rɔ-dé natɨ sə-dé ꞌra kullə kàrè, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-dé-tɨ tɔ. 17 Ree kɨ́ Istepanasɨ-je kɨ̀ Portinatusɨ-je kɨ̀ Akayikusɨ-je ꞌree dꞌoo-m lé, adɨ-m rɔnəl n̰a̰; dḛ ꞌree ꞌra sə-m tó-si-tɨ; 18 kdɔtalə dḛ ꞌra dꞌadɨ mḛḛ-m usɨ nangɨ rəm, sə̰i kàrè mḛḛ-si usɨ nangɨ rəm. Ə dow-je kɨ́ bè kinlé ꞌgəi kadɨ ꞌpiti-dé ɓane. 19 †Njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ ꞌra-si lapiya. Akilasɨ-je kɨ̀ Prisil, kɨ̀ njékəwna̰-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə-dé ꞌra-si lapiya n̰a̰ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe. 20 Ngankɔ̰-si-je kɨ́ njékadmḛḛ lay ya ꞌra-si lapiya. ꞌRai-na̰ lapiya ə uwəi-né-na̰ kàdɨ̀-na̰-tɨ kɨ̀ mḛḛ kɨ́ aa njay. 21 Ma̰ Pol ya mꞌndàngɨ kɨ̀ ji-m mꞌpanè: Lapiya lə-si. 22 Kinə dow ndigɨ ꞌƁaɓe al rəmə, kadɨ ndɔl tò dɔ-é-tɨ! Maranata (ꞌƁaɓe lə-ji, ꞌree). 23 Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe Jeju nà̰y sə-si! 24 Mꞌndigɨ-si lay ya kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ.

† 1:2 1:2 Knj 18:1

† 1:12 1:12 Knj 18:24

† 1:14 1:14 a Knj 18:8; b Knj 19:29; Rɔm 16:23

† 1:16 1:16 1Kɔ 16:15

† 2:3 2:3 Knj 18:9

† 3:2 3:2 Əbr 5:12,13

† 3:4 3:4 1Kɔ 1:12

† 3:6 3:6 a Knj 18:4-11; b Knj 18:24-28

† 3:16 3:16 1Kɔ 6:19; 2Kɔ 6:16

† 4:12 4:12 Knj 18:3

† 4:16 4:16 1Kɔ 11:1; Plp 3:17

† 5:6 5:6 Gal 5:9

* 5:7 5:7 Əm kɨ́ low lé tɔjɨ panjiyə kɨ́ majɨ al kɨ́ kete. Ndɔ ra na̰y Pakɨ lé, mḛḛ kəy kɨ́ rá-rá ya ꞌtɔl ngonbatɨ-tɨ. Ngà kete ɓá kadɨ ndɔ ra na̰y Pakɨ asɨ lé Israyel-je dꞌɔr əm kɨ́ mḛḛ kəy-je-tɨ lə-dé kɔgɨ kadɨ tɔjɨ kaa rɔ dɔ majal-tɨ (Tḛt 12:8,20).

† 6:12 6:12 1Kɔ 10:23

† 6:19 6:19 1Kɔ 3:16; 2Kɔ 6:16

* 6:20 6:20 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 7:10 7:10 Mat 5:32; 19:9; Mar 10:11,12; Luk 16:18

* 7:15 7:15 Ta kɨ́ ꞌpanè Lubə ɓa-ji kinlé mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ ná̰-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ lé to Lubə ɓa-si.

† 8:1 8:1 Rɔm 14:13-23

† 9:9 9:9 1Ti 5:18

† 9:9 9:9 Det 25:4

† 9:11 9:11 Rɔm 15:27

† 9:14 9:14 Mat 10:10; Luk 10:7

* 10:1 10:1 Israyel-je lé, lokɨ ꞌtḛḛ ɓe ɓə-tɨ Ejiptɨ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ Kana̰ lé, Lubə adɨ kilndi ɓá ɔr nɔ̰̀-dé (Tḛt 13:21-22).

† 10:16 10:16 Mat 26:26-28; Mar 14:22-24; Luk 22:19,20

† 10:23 10:23 1Kɔ 6:12

† 10:28 10:28 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ

† 11:1 11:1 1Kɔ 4:16; Plp 3:17

* 11:4 11:4 Ta kɨ́ ꞌpanè: Ulə rɔsɔl dɔ ꞌboy-tɨ liə kinlé, ḛ kɨ́ tò kɨ̀ ta grɛkɨ lé ꞌndàngɨ ulə rɔsɔl dɔ «dɔ-tɨ» ya par. Gin-é kin ɓá dow-je kɨ́ ná̰-je ꞌpanè «dowbé ulə rɔsɔl “dɔ” ꞌboy-tɨ liə» ə dḛ dan-tɨ-je ꞌpanè «dowbé ulə rɔsɔl dɔ rɔ-é ḛ-tɨ ya.»

† 11:5 11:5 Ta kɨ́ ꞌpanè: Ulə rɔsɔl dɔ ꞌboy-tɨ liəkinlé, tokɨ pa ta dɔ-tɨ lo ndó-é-tɨ kɨ́ sɔ nɔ̰ɔ̰.

† 12:4 12:4 Rɔm 12:6-8

† 12:12 12:12 Rɔm 12:4,5

† 12:28 12:28 Epɛ 4:11

† 13:2 13:2 Mat 17:20; 21:21; Mar 11:23

* 14:34 14:34 Kgn 3:16; 1Kɔ 11:3; Epɛ 5:22; 1Ti 2:12; Tit 2:5

† 14:38 14:38 Ta kɨ́ ꞌpanè: [Lubə] gə-é al kinlé, ḛ kɨ́ tò kɨ̀ ta grɛkɨ lé ꞌndàngɨ ꞌpanè [ꞌgə-é al] ya par. Beɓa dow-je kɨ́ ná̰-je ꞌpanè to Lubə ɓá gə-é al ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè to dow-je ɓá ꞌgə-é al.

† 15:4 15:4 Mat 12:40; Knj 2:24-32

† 15:5 15:5 a Luk 24:34; b Mat 28:16,17; Mar 16:14; Luk 24:36; Ja̰ 20:19

* 15:5 15:5 Sepasɨ lé to Piyər ə dḛ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé to njéndó né-je lə Jeju.

† 15:8 15:8 Knj 9:3-6

† 15:9 15:9 Knj 8:3

† 15:51 15:51 1Te 4:15-17

† 16:1 16:1 Rɔm 15:25,26

† 16:5 16:5 Knj 19:21

† 16:8 16:8 Knj 19:8-10

† 16:10 16:10 1Kɔ 4:17

† 16:15 16:15 1Kɔ 1:16

† 16:19 16:19 Knj 18:2

2 Kɔrḛntɨ-je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Mbete kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Kɔrḛntɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Kɔrḛntɨ-je

Mbete kinlé Pol ndàngɨ adɨ njékəwna̰-je kɨ́ Kɔrḛntɨ ɓal káre go mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ ndàngɨ adɨ-dé. Go mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y lé, Pol ɔw Kɔrḛntɨ kdɔ koo njékəwna̰-je rəmə oo kɨ kulənojɨ liə kɨ̀ njékəwna̰-je kɨ́ Kɔrḛntɨ majɨ al. Kulənojɨ kɨ́ dan-dé-tɨ majal kdɔ dow-je madɨ kɨ́ ꞌɓa rɔ-dé njékɔwkulə-je lə Jeju dꞌɔw ꞌndó né-je kɨ́ ngɔm njékəwna̰-je kɨ́ Kɔrḛntɨ ꞌtəl-né dɔ-dé. Lokɨ né-je kin tò bè lé, Pol ndàngɨ mbete madɨ kɔl-né sə-dé ə to Titɨ ɓá ɔw-né adɨ-dé. Mbete-é kinlé ɓá pa ta-é mḛḛ mbete-tɨ kin tɔ (2Kɔ 2:3-4; 7:8). Mbete kɨ́ ḛ ndàngɨ kɔl-né sə-dé kinlé goto ɓone bè. Lokɨ Titɨ təl ree ɓá ingə Pol dɔnangɨ Maseduwan-tɨ lé, idə-é tokɨ go mbete-tɨ kinlé tagɨr lə njékəwna̰-je kɨ́ Kɔrḛntɨ təl majɨ kɨ rɔ-é-tɨ gogɨ. Kdɔ dow-je n̰a̰ dan-dé-tɨ ꞌtusɨ kullə ra-dé-je kɨ́ majal lé dꞌin̰ə. Beɓa dɔnangɨ Maseduwan-tɨ nɔ̰ɔ̰ ya Pol ndàngɨ mbete kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kin adɨ njékəwna̰-je kɨ́ Kɔrḛntɨ kdɔ ra-dé-né oiyo rəm, kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ-dé-tɨ go kaglo-tɨ kɨ́ nga̰ kin rəm (2Kɔ 1–7).

Kḭ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 8 tḛḛ 9 lé Pol ɔjɨ-dé ta kɨ́ dɔ némbɔ̰-tɨ kɨ́ kadɨ dꞌɔsɨ-né kutɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ Jorijalḛm kɨ́ ꞌto njéndoo-je (1Kɔ 16). Né-je kin tò bè ya, ngà dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ Kɔrḛntɨ lé, dow-je kɨ́ dan-dé-tɨ kɨ́ ꞌto njéra ta kɨ̀ Pol ꞌra siə ta kəm-dé kɨ kete-kete. Gin-é kin ɓá mḛḛ mbete-tɨ kinlé Pol pa-né ta dɔ né-je-tɨ kɨ́ tɔjɨ kɨ́ nꞌto njèkɔwkulə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ (2Kɔ 10–13). Ta kɨ́ Pol pa dɔ to-tɨ kɨ́ nꞌto njèkɔwkulə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə Jeju kinlé, to kɔjɨ ɓá ɔjɨ rɔ-é al, ngà ḛ ge kadɨ ꞌgə bè ɓá dꞌa ka̰-né njángɨ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ kɨ́ nꞌilə mbḛ-é nꞌadɨ-dé kin rəm, dꞌa ꞌgə-né kɨ́ Kristɨ kɨ́ nꞌpa ta liə nꞌadɨ-dé kinlé ḛ ya to ꞌƁaɓe rəm. Adɨ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ rangɨ goto rəm, Kristɨ kɨ́ rangɨ kàrè goto rəm tɔ.

Mbete kinlé ta rɔnəl-je kɨ̀ kɔl-je n̰a̰-tɨ rəm, ɓá ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ Pol kɨ̀ kɔ̰̀-je liə, kɨ̀ né-je kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ Lubə tḛḛ kəm-é adɨ-é oo lokɨ né ra-é-né tokɨ nḭ bè kin tò-tɨ rəm.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ Pol kɨ́ mꞌto njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ kɨ̀ takul mḛḛndigɨ lə Lubə, jꞌisɨ natɨ kɨ̀ Timote kɨ́ to ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i njékəwna̰-je lə Lubə kɨ́ isi ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ rəm, mꞌadɨ-si sə̰i ndəgɨ njékaa njay-je lay kɨ́ isi dɔnangɨ Akay-tɨ lay rəm tɔ. 2 Kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə, kɨ̀ ꞌlə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ nà̰y sə-si! 3 Kɔsgajɨ tò dɔ Lubə-tɨ kɨ́ to Bɔbɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ rəm, to Bɔbɨ-ji kɨ́ njèkoo kəmtondoo rəm, to Lubə kɨ́ njèsɔl mḛḛ dow-je mḛḛ né-je-tɨ lay rəm. 4 Ḛ ɓá to njèsɔl mḛḛ-ji dan kɔ̰̀-je-tɨ lə-ji lay, kdɔ kadɨ jḛ ya kɨ̀ dɔ-ji kàrè sɔl kɨ́ ḛ sɔl mḛḛ-ji kinlé jꞌasɨ sɔl-né mḛḛ dḛ kɨ́ dꞌisɨ dan kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ gay-gay tɔ. 5 Kdɔ gangɨ-é kɨ́ kɔ̰̀-je kɨ́ kingə kɨ̀ ri Kristɨ ədɨ-né dɔ-ji-tɨ kɨ ndi bè kinlé, gangɨ-é kin ya sɔlmḛḛ kɨ́ ḭ rɔ Kristɨ-tɨ ree-né dɔ-ji-tɨ titɨ mum bè tɔ. 6 Kinə jꞌingə kɔ̰̀ rəmə, jꞌingə kdɔ kadɨ mḛḛ-si sɔl-né rəm, kdɔ kadɨ aji-né rəm; ə kinə mḛḛ-ji sɔl rəmə, tò kdɔ kadɨ mḛḛ-si sɔl-né ə kadɨ to mḛḛsɔl kɨ́ ra adɨ asi kadɨ uwəi tɔ́gɨ-si nga̰ mḛḛ kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ káre-rè kɨ́ jḛ kàrè jꞌisɨ jꞌingə kin tɔ. 7 Ə mḛḛ-ji kɨ́ jḛ jꞌində dɔ-si-tɨ lé, tò lo tò-é-tɨ njángɨ; kdɔtalə né kɨ́ jḛ jꞌgə ə́n: Gangɨ-é kɨ́ sə̰i ingəi-né kɔ̰̀ natɨ sə-ji lé, gangɨ-é kin ya sə̰i ingəi-né mḛḛsɔl natɨ sə-ji tɔ.

Mbunə̰ Pol-je kɨ̀ Kɔrḛntɨ-je

Kɔ̰̀-je lə Pol kɨ̀ madkullə-je liə

8 †Kdɔtalə, ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kɔ̰̀ kɨ́ al dɔ tɔ́gɨ-ji galɨm, kɨ́ jꞌingə dɔnangɨ Aji-tɨ, adɨ mḛḛ-ji gangɨ man sar adɨ jḛ jꞌɔr-né mḛḛ-ji mɨr dɔ rɔ-ji-tɨ kinlé, jꞌndigɨ kadɨ ꞌgəi ta kɨ́ dɔ-tɨ majɨ. 9 Ngà jḛ ya jꞌgə dɔ-ji-tɨ majɨ kɨ́ ꞌgangɨ ta koy dɔ-ji-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌində-né mḛḛ-ji dɔ rɔ-ji-tɨ al, ngà kadɨ jꞌində mḛḛ-ji dɔ Lubə-tɨ kɨ́ njèkadɨ dow-je kɨ́ dꞌoy ꞌtɔsɨ ndəl. 10 Lubə ɓá taa-ji ji koy-tɨ ilə-ji taá ə à taa-ji ji koy-tɨ kɨ́ bè kin ya ɓəy. Tɔgrɔ-tɨ, jḛ jꞌində mḛḛ-ji dɔ-tɨ kɨ́ à taa-ji ji koy-tɨ ya ɓəy 11 kɨ̀ takul ta-je kɨ́ sə̰i ya kàrè isi pai siə kdɔ ta lə-ji; adɨ majɨ kɨ́ Lubə ra sə-ji kɨ̀ takul ta-je kɨ́ dow-je n̰a̰ dꞌisɨ ꞌpa siə kdɔ ta lə-ji kinlé, dow-je n̰a̰ ya dꞌa ra-é-né oiyo tɔ. 12 Kdɔtalə né kɨ́ to né riɓa lə-ji lé, to mḛḛ-ji kɨ́ usɨ nangɨ dɔ panjiyə-ji-tɨ kɨ rɔ dow-je-tɨ lay rəm, ɓá kɨ́ boy n̰a̰ lé, to panjiyə-ji kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ to panjiyə kɨ́ aa njay rəm, to panjiyə kɨ́ njururu rəm, to panjiyə kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ ɓɨ to kɨ́ go gosɨ-tɨ lə dow al, ngà tò kɨ̀ takul ramajɨ lə Lubə. 13 Jḛ jꞌndàngɨ ta kɨ́ rangɨ jꞌadɨ-si al, ngà ta kɨ́ sə̰i ꞌndói ə ꞌgəi mḛḛ-é kin ya. Ma̰ mꞌində mḛḛ-m-tɨ kɨ́ sə̰i a gəi mḛḛ-é majɨ ɔr njutɨ, 14 titɨ kɨ́ sə̰i ꞌgəi-né sḛ kɨ́ jḛ jꞌto né riɓa lə-si ə sə̰i a ꞌtoi-né né riɓa lə-ji ndɔ ree ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji Jeju. 15 Mḛḛ-m kɨ́ usɨ nangɨ dɔ-si-tɨ kinlé ɓá ma̰ mꞌndigɨ kɔw-né rɔ-si-tɨ sə̰i ya mɔkɨ, kdɔ kadɨ Lubə ra-né sə-si majɨ ra kɨ́ nja joo; 16 †mꞌa kḭ rɔ-si-tɨ kɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ, ə mꞌa kḭ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ* təl ree rɔ-si-tɨ gogɨ, kdɔ kadɨ ꞌrai sə-m adɨ mꞌɔw dɔnangɨ Jude-tɨ. 17 Kɔjɨ kɨ́ mꞌɔjɨ bè lé, se mꞌpa kɨ ta ndam kare wa? Əse kɔjɨ kɨ́ mꞌɔjɨ mḛḛ-m-tɨ lé, mꞌɔjɨ kɨ́ dow-tɨ kdɔ kadɨ mꞌtəl mꞌpa ta mindɨ-m joo mꞌpanè: Oiyo rəm, á̰-à̰ rəm wa? 18 Lubə kɨ́ njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ ya kàrè gə majɨ kɨ́ ta kɨ́ jꞌidə-si lé, to oiyo rəm, á̰-à̰ rəm al. 19 †Kdɔtalə Jeju Kristɨ kɨ́ to Ngon lə Lubə, kɨ́ jḛ kɨ̀ Silbḛ-je†, kɨ̀ Timote-je, jꞌilə mbḛ ta liə dan-si-tɨ lé, pa ta mindɨ-é joo panè: Oiyo rəm, á̰-à̰ rəm al; ngà ḛ lé, oiyo ya tò ta-é-tɨ go káre-rè bè. 20 Kdɔtalə kunmindɨ-je lə Lubə lay ya tokɨ panè «oiyo» kinlé dɔ-tɨ kɨ̀ takul Jeju. Rəm ɓá kɨ̀ takul-é ya jḛ kàrè jꞌpa-né ta rəsɨ jꞌadɨ Lubə jꞌpanè: «Amḛn»‡ kinlé jꞌɔsɨ-né gajɨ Lubə tɔ. 21 Lubə ɓá mbusɨ nja-ji rəm, mbusɨ nja-si rəm adɨ nga̰ kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ, ə ində-ji tagay. 22 Ḛ ɔsɨ-ji kɨ̀ pɔ̰ liə ə adɨ Ndil kɨ́ aa njay isɨ mḛḛ-ji-tɨ kɨ né kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ tɔjɨ né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ ndɔ-é ə à kadɨ-ji.

23 Ə kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ lé, mꞌpa ta kɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ kadɨ kinə mꞌədɨ ta rəmə, mꞌoy. Ma̰ lé, mꞌtəl mꞌɔw ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ gogɨ al, kdɔ mꞌndigɨ kində-si kɔɔ-tɨ al. 24 To kɔ̰̀ ɓá jꞌɔ̰̀ ɓe dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-si al, ngà jḛ jꞌndigɨ kində rɔ-ji natɨ sə-si dɔ rɔnəl-tɨ lə-si, kdɔtalə ka̰ kɨ́ a̰i njángɨ dɔ kadmḛḛ-tɨ.

2

1 Beɓa ma̰ ya mꞌun ndu-m kadɨ mꞌtəl mꞌɔw rɔ-si-tɨ gogɨ dan mḛḛkɔ̰̀-tɨ al ngá. 2 Kdɔtalə kinə ma̰ ya mꞌadɨ-si mḛḛkɔ̰̀ lé, ná̰ ɓá à kadɨ-m rɔnəl wa? À to sə̰i kɨ́ mꞌa kadɨ-si mḛḛkɔ̰̀ kin ya al wa? 3 Beɓa ndɔkɨ mꞌndàngɨ mbete mꞌadɨ-si titɨ kɨ́ mꞌndàngɨ-né kete kdɔ kadɨ mꞌtḛḛ rɔ-si-tɨ rəmə, dow-je kɨ́ dḛ ɓá tò kadɨ dꞌadɨ-m rɔnəl kinlé, dꞌadɨ-m mḛḛkɔ̰̀ al ngá. Mḛḛ-m nda ka̰y dɔ-si-tɨ lay kɨ́ rɔnəl lə-m, to rɔnəl lə-si lay tɔ. 4 Rɔ-m atɨ-m kana̰na̰, mḛḛ-m tungə pil-pil, ɓá ndɔkɨ mꞌndàngɨ-né mbete kin kɨ̀ man nɔ̰ kəm-m-tɨ yaw-yaw mꞌadɨ-si, kdɔ kadɨ mꞌadɨ-si-né mḛḛkɔ̰̀ al, ngà kdɔ kadɨ ꞌgəi-né ndigɨ kɨ́ n̰a̰ kɨ́ mꞌndigɨ-si kinlé. 5 Kinə dow madɨ to gin né kɨ́ mḛḛkɔ̰̀ tò-né rəmə, to ma̰ ɓá dowbé adɨ-m mḛḛkɔ̰̀ al, ngà to sə̰i lay ya adɨ-si mḛḛkɔ̰̀, ə kinə kadɨ jꞌpa jꞌoo-né lo-é rəmə, jꞌa panè dowbé adɨ mḛḛkɔ̰̀ dow-je n̰a̰ dan-si-tɨ. 6 Dowbé kinlé, ta kɨ́ kosɨ dow-je n̰a̰ ya ꞌgangɨ dɔ-é-tɨ kin ya asɨ ngá, 7 ə́n ə́ kin̰ə ngá ɓá in̰əi go kɔgɨ adi-é, ə ꞌsɔli mḛḛ-é; nè mḛḛkɔ̰̀ kɨ́ al dɔ lo à kḭ kɔr tɔ́gɨ-é. 8 Beɓa ma̰ mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kdɔ kadɨ ꞌtɔji ndigɨ kɨ́ ꞌndigi-é. 9 Kdɔ mbete ndɔkɨ lé mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kdɔ na̰-si-né koo, se sə̰i ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay ya wa? 10 Ə dow kɨ́ sə̰i in̰əi go kɔgɨ adi-é lé, ma̰ kàrè mꞌin̰ə go kɔgɨ mꞌadɨ-é ya tɔ; kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ lé, kinə mꞌin̰ə go kɔgɨ rəmə, to ta lə kin̰ə kɨ́ sə̰i in̰əi go kɔgɨ tɔ, ə mꞌra nɔ̰̀ Kristɨ-tɨ, 11 kdɔ kadɨ jꞌin̰əi lo jꞌadi Sata̰ taa lo ji-ji-tɨ al, kdɔ jə̰i jꞌgəi kɔjra-je liə gɔw. 12 †Lokɨ mꞌɔw mꞌtḛḛ ɓebo Troasɨ-tɨ kdɔ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ lé, ꞌƁaɓe ɔr tarəbɨ nɔ̰̀-m-tɨ ya, ngà mḛḛ-m usɨ nangɨ al, kdɔtalə mꞌingə Titɨ kɨ́ to ngonkɔ̰-m kɨ́ njèkadmḛḛ lé al. 13 Beɓa mꞌin̰ə njékadmḛḛ-je kɨ́ ɓebo Troasɨ-tɨ ə mꞌɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ.

Kullə kɨ́ sɔbɨ dɔ kulənojɨ kɨ́ sigɨ

Rɔm 15:17-19; 1Kɔ 1:17-24; 2Kɔ 4:1-7

14 Oiyo kɨ dɔ Lubə-tɨ kɨ́ adɨ jꞌtətɨ rɔ kɨ̀ ndɔ-je lay kdɔ nam kɨ́ jꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ rəm, oiyo kɨ dɔ-é-tɨ kdɔ takul-ji ɓá adɨ dow-je ꞌgə-é-né kɨ̀ lo-je lay tokɨ ubɨ kɨ́ ba̰y-é ətɨ taa lo lay kin bè. 15 Kdɔtalə dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌun rəbɨ kajɨ rəm, dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌɔw kɨ ta koy-tɨ rəm lé, jꞌtokɨ ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ kɨ́ Kristɨ adɨ Lubə bè; 16 dḛ kɨ́ ná̰-je lé, jꞌətɨ-dé ba̰y yo adɨ isɨ ɔw sə-dé lo koy-tɨ, ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je rəmə, jꞌətɨ-dé ba̰y kiskəm adɨ isɨ ɔw sə-dé lo kiskəm-tɨ tɔ. Ə né-je kinlé, ná̰ ɓá asɨ ra wa? 17 Kdɔtalə jḛ lé, jꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ dow-je n̰a̰ ya kɨ́ ꞌto njétəl ta lə Lubə né ra gatɨ-tɨ kin al; jḛ lé, Lubə adɨ jꞌpa ta liə kɨ̀ tagɨr kɨ́ aa njay nɔ̰̀-é-tɨ, kdɔ nam kɨ́ jꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ.

3

1 Se jḛ ya jꞌa təl pa ta tɔjɨ-né rɔ-ji ɓəy wa? Əse jꞌɔw ndoo kadɨ jꞌadɨ-si mbete ɓá jꞌtɔjɨ-né rɔ-ji rɔ-si-tɨ titɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dan-tɨ-je dꞌisɨ ꞌra-né kin bè ɓəy wa? Əse kadɨ jꞌtaa mbete tɔjɨ rɔ ji-si-tɨ ɓəy wa? 2 Sə̰i ya ꞌtoi mbete lə-ji kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ-ji-tɨ, kɨ́ dow-je lay ya ꞌgə rəm, dꞌisɨ ꞌndó rəm. 3 Sə̰i ya ꞌtoi mbete lə Kristɨ kɨ́ tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ, kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ takul kullə lə-ji; Kristɨ ndàngɨ kɨ̀ man né ndàngɨ mbete al, ngà ndàngɨ kɨ̀ Ndil Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm; ḛ ndàngɨ bəgrə-je-tɨ kɨ́ to ər-je al, ngà bəgrə-je-tɨ kɨ́ to tal rɔ dow adɨ ḛ ndàngɨ mḛḛ-si-tɨ. 4 Ḛ kin ɓá mḛḛ-ji nda-né ka̰y rɔ Lubə-tɨ kdɔ nam kɨ́ jꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ. 5 Jḛ jꞌasɨ ra né madɨ kɨ̀ dɔrɔ-ji al, ngà tɔ́gɨ-ji ḭ rɔ Lubə-tɨ. 6 Ḛ ya təl-ji njérakullə-je-tɨ kɨ́ jꞌasɨ gakɨ mḛḛ kulənojɨ-tɨ kɨ́ sigɨ kɨ̀ takul ndukun kɨ́ ꞌndàngɨ al, ngà kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay; kdɔtalə ndukun kɨ́ ꞌndàngɨ lé, adɨ dow oy, ngà Ndil kɨ́ aa njay adɨ dow isɨ kəm.

7 Ə kinə kullə lə ndukun kɨ́ adɨ dow oy, kɨ́ to kullə kɨ́ ndɔkɨ ꞌndàngɨ ta-é kɨ̀ ndajɨ mbete-je gajɨ ər-je-tɨ kin ya, Lubə adɨ ndógɨ sar ngan Israyel-je dꞌasɨ koo takəm Moiyijɨ al, ə to ndógɨ kɨ́ à tò sartagangɨ al kinlé, 8 kullə lə Ndil Lubə rəmə, ndógɨ liə à tana̰ ban ngá ə́n wa? 9 Kullə gangta dɔ dow-tɨ ɓəy ə́ riɓa-é asɨ bè kinlé, kullə kɔr ta dɔ dow-tɨ ə riɓa-é à tò ban ə́n wa? 10 Kinə jꞌun riɓa kɨ́ kete jꞌɔjɨ natɨ kɨ̀ riɓa kɨ́ gogɨ nè kin rəmə, riɓa kɨ́ kete to né kɨ́ kare kdɔ riɓa kɨ́ gogɨ nè itə-é n̰a̰. 11 Kdɔtalə kinə né kɨ́ à tò sartagangɨ al ya riɓa-é tò bè lé, né kɨ́ à tò sartagangɨ lé, riɓa-é à n̰a̰ ban ə́n wa?

12 Adɨ nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji kinlé ra adɨ mḛḛ-ji nda ka̰y-ka̰y. 13 Jḛ jꞌra titɨ kɨ́ Moiyijɨ ra-né kin al; Moiyijɨ lé, ilə takubɨ takəm-é-tɨ kdɔ kadɨ ngan Israyel-je dꞌoo dɔbəy riɓa kɨ́ à tò sartagangɨ al kinlé al. 14 Ngan Israyel-je lé, ndɔkɨ ꞌsangɨ gə né al adɨ dɔ-dé oy mburukɨ. Kdɔtalə sar ɓone bè kàrè, lokɨ dḛ ꞌndó mbete Kunmindɨ kɨ́ Low rəmə, takubɨ kɔn takəm kɨ́ káre-rè kinlé tò lo tò-é-tɨ ya ɓəy; dow ɔr al, kdɔtalə à goto kɨ̀ takul nam kɨ́ dow nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ ya ɗo. 15 Beɓa sar ɓone bè ya kàrè, kinə ngan Israyel-je ꞌndó mbete ndukun-je lə Moiyijɨ rəmə, takubɨ kɔn takəm lé utɨ tagɨr kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ ya ɓəy. 16 Ngà lokɨ dow ree rɔ ꞌƁaɓe-tɨ rəmə, takubɨ kɔn takəm lé ɔr kɔgɨ.* 17 Kdɔtalə ꞌƁaɓe to Ndil; ə lokɨ Ndil ꞌƁaɓe tò-tɨ lé, ra ɓə goto-tɨ tɔ. 18 Beɓa jə̰i lay kɨ́ takubɨ goto takəm-ji-tɨ lé, jꞌtɔji riɓa lə ꞌƁaɓe takəm-ji-tɨ titɨ né kɨ́ dow oo sɔɔbɔ-tɨ bè. ꞌƁaɓe kɨ́ to Ndil lé, təl-ji adɨ jꞌtiti-na̰ siə, ə adɨ riɓa liə ndógɨ dɔ-ji-tɨ kɨ kete-kete.

4

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰̀ kɨ́ kingə kɨ̀ ri Kristɨ

1Te 2:1-6; 2Kɔ 2:14-17

1 Lubə ulə kullə kinlé ji-ji-tɨ kɨ̀ takul koo kəmtondoo liə; gin-é kin ɓá jḛ jꞌadɨ né madɨ ɔr-né tɔ́gɨ-ji al. 2 Né-je kɨ́ ra kɨ̀ gidɨ ngə̰y kɨ́ to né-je kɨ́ tò rɔsɔl lé, jḛ jꞌmbatɨ; jḛ jꞌra né jꞌədɨ-né kəm dow al rəm, ɓá jꞌtəl dɔ ta lə Lubə nangɨ al rəm. Ngà ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá jꞌtɔjɨ ndaa-tɨ rəsɨ adɨ mḛḛ dow-je lay usɨ nangɨ pɔ̰́-pɔ̰́ dɔ-ji-tɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ. 3 Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ jꞌisɨ jꞌilə mbḛ-é kinlé, kinə tò aa yə́rə́rə́ al ɓəy rəmə, to dow-je kɨ́ dꞌisɨ dꞌɔw kɨ ta koy-tɨ ɓá aa yə́rə́rə́ rɔ-dé-tɨ al tin; 4 adɨ to njémḛḛnga̰-je kɨ́ Sú kɨ́ to lubə kɨ́ dɔkaglo-tɨ kɨ́ nè kin ra-dé adɨ dɔ-dé oy mburukɨ, adɨ dꞌoo ndógɨ lə Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ, njèriɓa kɨ́ to takəm Lubə kin al. 5 Jḛ jꞌilə mbḛ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-ji jḛ al; Jeju Kristɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe ɓá jꞌilə mbḛ ta liə, ə ta liə ɓá jḛ jꞌpa-né jꞌpanè: Jꞌto ngannjékulə-je lə-si. 6 Kdɔtalə Lubə kɨ́ panè: Kadɨ lo ndógɨ lo kɨ́ ndul-tɨ lé, ɓá ndógɨ mḛḛ-ji-tɨ kdɔ kadɨ jꞌgə-né riɓa liə kɨ́ ndógɨ takəm Kristɨ-tɨ.

7 Né kɨ́ majɨ kɨ́ tokɨ kində ngàngəm kinlé, jḛ jꞌotɨ rɔ-ji-tɨ kɨ́ to jo anjɨ kin, kdɔ kadɨ tò ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ tɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰ kinlé ḭ rɔ Lubə-tɨ ɓɨ ḭ rɔ-ji jḛ-tɨ al. 8 Kɔ̰̀-je kɨ́ gay-gay tḛḛ dɔ-ji-tɨ ya, ngà taa tɔ́gɨ-ji al; jꞌində mḛḛ-ji dɔ rɔ-ji-tɨ al ya, ngà mḛḛ-ji gangɨ man al; 9 dꞌulə kəm-ji ndoo ya, ngà Lubə in̰ə-ji kɔgɨ al; dꞌɔtɨ-ji nangɨ rum ya, ngà ꞌtɔl-ji al. 10 Koy kɨ́ kadɨ jꞌoy kdɔ ta lə Jeju lé, jḛ jꞌotɨ rɔ-ji-tɨ kɨ̀ ndɔ-je lay kdɔ kadɨ kiskəm liə tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ rɔ-ji-tɨ. 11 Kdɔtalə jḛ kɨ́ jꞌisɨ kəm lé, jꞌisɨ ta koy-tɨ kɨ̀ ndɔ-je lay kdɔ ta lə Jeju, kdɔ kadɨ kiskəm lə Jeju kàrè tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ dajɨ rɔ-ji-tɨ kɨ́ njèkoy kin tɔ. 12 Adɨ koy ra kullə rɔ-ji-tɨ, ngà kiskəm ra kullə rɔ-si-tɨ tɔ.

13 ꞌNdàngɨ ꞌpanè: Mꞌadɨ mḛḛ-m, gin-é kin ɓá mꞌpa-né ta*! Kadmḛḛ kɨ́ káre-rè kin ya ra kullə mḛḛ-ji-tɨ. Jḛ kàrè jꞌadɨ mḛḛ-ji tɔ, gin-é kin ɓá jꞌisɨ jꞌpa-né ta tɔ. 14 Ə jꞌgə kɨ́ Lubə kɨ́ adɨ ꞌƁaɓe Jeju tɔsɨ ndəl lé, à kadɨ jḛ kàrè jꞌtɔsɨ ndəl natɨ kɨ̀ Jeju rəm, ɓá à kadɨ jə̰i sə-si-je jꞌa̰i natɨ takəm-é-tɨ rəm tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ lokisɨ kɨ́ sartagangɨ

1Pi 1:6-9; Rɔm 8:23-25

15 Kdɔ né-je lay kɨ́ tḛḛ dɔ-ji-tɨ kinlé, tḛḛ kdɔ majɨ lə-si, bè kdɔ kadɨ ramajɨ lə Lubə kɨ́ isɨ ree dɔ dow-je-tɨ dɔ madɨ-é-tɨ kɨ kete-kete kinlé ra adɨ dow-je n̰a̰ ya ꞌra-é-né oiyo gitɨ-gitɨ dꞌɔsɨ-né gajɨ-é. 16 Gin-é kin ɓá tɔ́gɨ-ji goto-né al. Ə kinə lé, dajɨ rɔ-ji kɨ́ ndaa-tɨ nè kin tujɨ kàrè, mḛḛ-ji kɨ́ kəy təl kɨ́ sigɨ kɨ̀ ndɔ-je lay. 17 Kdɔtalə kɔ̰̀-je kɨ́ à tḛḛ rangɨ ngày al kɨ́ dɔkaglo-tɨ kɨ́ sḛ bè kinlé, isɨ ɔw sə-ji kɨ lo riɓa-tɨ kɨ́ al dɔ lo, kɨ́ à tò sartagangɨ. 18 Beɓa jḛ lé, kəm-ji tò go né-je-tɨ kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é kin al, ngà tò go né-je-tɨ kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é al; kdɔtalə né-je kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é lé, to né-je kɨ́ à dəə, ngà né-je kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é al ɓá to né-je kɨ́ tò sartagangɨ.

5

1 Kdɔtalə jḛ jꞌgə kɨ́, dajɨ rɔ-ji kɨ́ to lokisɨ-ji kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ́ tokɨ kəykubɨ bè par kinlé, kinə tujɨ kàrè, lo kisɨ-ji kɨ́ tò sartagangɨ kɨ́ to kəy kɨ́ Lubə ɓá ra ɓɨ dow ɓá ra al ya tò dɔra̰-tɨ nɔ̰ɔ̰. 2 Ə dajɨ rɔ-ji kɨ́ nè kinlé, jꞌisɨ jꞌtumə̰-tɨ ɗusɨ-ɗusɨ, adɨ jꞌndigɨ kun dajɨ rɔ-ji kɨ́ to lokisɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ kin kulə dɔ-tɨ titɨ kɨ́ dow ulə-né kubɨ dɔ madɨ-é-tɨ kin bè. 3 Kdɔ jꞌa kisɨ kɨ̀ kubɨ rɔ-ji-tɨ ɓɨ jꞌa kisɨ kɨ̀ rɔ-ji kare al. 4 Kdɔtalə kisɨ-ji mḛḛ kəykubɨ-tɨ kinlé, jꞌɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ, jꞌtumə̰ ɗusɨ-ɗusɨ, ə to ndigɨ ɓá jꞌndigɨ kɔr kubɨ lé rɔ-ji-tɨ al, ngà jꞌndigɨ kulə kɨ́ rangɨ dɔ-tɨ, kdɔ kadɨ dajɨ rɔ-ji kɨ́ à koy kinlé, kiskəm taa lo ji-é-tɨ. 5 Lubə ya to njèkuwə dɔ-ji kete kdɔ kiskəm kinlé rəm, ḛ ya adɨ Ndil kɨ́ aa njay isɨ mḛḛ-ji-tɨ kɨ né kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ tɔjɨ né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ ndɔ-é ə à kadɨ-ji.

6 Jḛ jꞌgə kɨ́ kisɨ-ji mḛḛ dajɨ rɔ-tɨ kin ɓəy lé, jꞌisɨ sa̰y kɨ̀ ꞌƁaɓe ya, ngà mḛḛ-ji nda ka̰y kɨ̀ ndɔ-je lay. 7 – Kdɔtalə jḛ jꞌisɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓɨ kɨ̀ takul né kɨ́ koo kɨ̀ kəm al – 8 Mḛḛ-ji nda ka̰y kɨ̀ ndɔ-je lay ə jꞌndigɨ n̰a̰ kadɨ jꞌin̰ə dajɨ rɔ kin jꞌɔw jꞌisɨ rɔ ꞌƁaɓe-tɨ. 9 Gin-é kin ɓá, lé jꞌisɨ-né mḛḛ dajɨ rɔ-ji-tɨ kin, əse jꞌin̰ə-né dajɨ rɔ-ji kin kàrè, né kɨ́ uwə mḛḛ-ji lé, to kadɨ jꞌnəl-é. 10 †Kdɔtalə jə̰i lay ya tò kadɨ jꞌa ka̰i logangta-tɨ nɔ̰̀ Kristɨ-tɨ, kdɔ kadɨ ná̰-ná̰ taa nédɔji kullə liə kɨ́ majɨ əse kɨ́ majɨ al, kɨ́ ḛ ra, lokɨ isɨ-né mḛḛ dajɨ rɔ-é-tɨ kinlé.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kulə nojɨ natɨ kɨ̀ Lubə kɨ̀ takul Kristɨ

Rɔm 5:1-11; Epɛ 4:20-24

11 Ə jḛ lé, gə kɨ́ jꞌgə né kɨ́ to ɓəl ꞌƁaɓe kinlé ɓá jḛ jꞌsangɨ kadɨ jꞌuwə-né dow-je kɨ̀ ta sɔbɨ dɔ né-je kin; Lubə gə-ji rəm, ɓá mꞌgə mḛḛ-m-tɨ kɨ́ mḛḛ tagɨr-tɨ lə-si lé, sə̰i kàrè ꞌgəi-ji tɔ. 12 Jḛ ya jꞌa təl pa ta tɔjɨ-né rɔ-ji rɔ-si-tɨ rangɨ al ngá. Ngà to kəm lo ɓá jꞌadɨ-si kadɨ ɔsi-né gajɨ rɔ-si kdɔ ta lə-ji, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ njékɔsɨ gajɨ rɔ-dé kɨ̀ né kɨ́ rɔ dow-tɨ ndaa-tɨ nè, ɓɨ kɨ̀ né kɨ́ mḛḛ dow-tɨ al kinlé, ꞌgəi lo kilə-dé-né ta-tɨ. 13 Kinə jꞌto mbə́-je rəmə, jꞌto mbə́-je kdɔ Lubə; ə kinə kəm-ji aa rəmə, aa kdɔ-si. 14 Kdɔ lokɨ jꞌgɨr dɔ koy-tɨ kɨ́ dow káre-rè ya oy kdɔ dow-je lay, ə dow-je lay dꞌoy siə tɔ kin rəmə, ndigɨ kɨ́ Kristɨ ndigɨ-ji kinlé al dɔ-ji galɨm. 15 Kristɨ oy kdɔ dow-je lay, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ kɨ̀ dɔ-dé taá lé, dꞌisɨ kdɔ ta lə-dé dḛ al, ngà kadɨ dꞌisɨ kdɔ Kristɨ kɨ́ oy ɓá tɔsɨ ndəl tḛḛ kdɔ ta lə-dé kinlé.

16 Beɓa kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, jḛ jꞌgə dow kɨ́ go koo-é-tɨ lə dow al ngá; lé ndɔkɨ jꞌgə Kristɨ kɨ́ go koo-é-tɨ lə dow kàrè, ɓone bè kinlé jꞌgə-é bin al ngá. 17 Kinə dow nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ rəmə, dowbé to dow kində kɨ́ sigɨ. Né-je kɨ́ low dəə ngá: Yən, né-je lay təl kɨ́ sigɨ. 18 Ə né-je lay kin ya ḭ rɔ Lubə-tɨ kɨ́ ulə nojɨ natɨ sə-ji kɨ̀ takul Kristɨ rəm, adɨ-ji kullə kulə dow-je nojɨ natɨ siə rəm. 19 Kdɔtalə Lubə ya kɨ̀ dɔ-é ulə nojɨ natɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kdɔ nam kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ, ɓɨ tidə majal-je lə dow-je dɔ-dé-tɨ al, ə ḛ adɨ-ji ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kulənojɨ natɨ. 20 Adɨ jḛ lé, jꞌto njétaa tó Kristɨ, adɨ ta kɨ́ jꞌpa sə-si kinlé, tò titɨ kɨ́ Lubə ya ɓá pa sə-si bè; beɓa jꞌnɔ̰ ta-si-tɨ kɨ̀ ri Kristɨ kadɨ uləi nojɨ natɨ kɨ̀ Lubə! 21 Kristɨ kɨ́ ra majal al ya, Lubə adɨ-é ɔy majal-je lə-ji dɔ-é-tɨ, kdɔ kadɨ kɨ̀ takul-é ɓá jə̰i jꞌtəli-né dow-je kɨ́ njururu takəm Lubə-tɨ.

6

1 To kɨ́ jꞌto njérakullə natɨ kɨ̀ Lubə lé ɓá jꞌdəjɨ-si-né kadɨ majɨ kɨ́ Lubə ra sə-si kinlé, adi tò kɔgɨ kare al. 2 Kdɔtalə Lubə panè: Dɔkaglo-tɨ kɨ́ majɨ lé, mꞌoo ndi-i; ndɔ kajɨ-tɨ ə mꞌra sə-i. Yən, kaglo kɨ́ majɨ n̰a̰ lé ya ngá ə́n; yən ndɔ kajɨ lé ya ngá ə́n. 3 Jḛ jꞌndigɨ ra né madɨ kɨ́ kadɨ tugə dow jigɨ-tɨ al, nè dow-je dꞌa pa ta kɨ́ majɨ al dɔ kullə-tɨ [lə-ji.]* 4 Ngà mḛḛ né-je-tɨ lay lé, jḛ jꞌtɔjɨ rɔ-ji kɨ ngannjékullə-je lə Lubə ɓá jꞌuwə-né rɔ-ji nga̰ n̰a̰ dan kɔ̰̀-je-tɨ, kɨ̀ dan ndoo-tɨ, kɨ̀ dan mḛḛ gangɨ man-tɨ, 5 †ta kində-je-tɨ, kɨ̀ ra dangay-je-tɨ, kɨ̀ mḛḛ sulə-tɨ kɨ́ ꞌsulə kosɨ dow-je dɔ-ji-tɨ, mḛḛ kɔɔ-tɨ kɨ́ rɔgɨ-rɔgɨ ta kullə-tɨ, mḛḛ ɓi-tɨ kɨ́ tò al, kɨ̀ mḛḛ kɔgɨ rɔ nékuso-tɨ kɨ̀ manka̰y; 6 mḛḛ panjiyə-tɨ kɨ́ aa njay, kɨ̀ mḛḛ négə-tɨ, kɨ̀ mḛḛ kilə mḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ, kɨ̀ mḛḛ majɨ kɨ́ ra-tɨ, kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay, kɨ̀ takul ndigɨ dow-je kɨ́ kədkəm goto-tɨ, 7 kɨ̀ takul ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Lubə, kɨ̀ takul néra kɨ́ njururu kɨ́ to nékatɨ kɨ́ jꞌa rɔ-né rəm, to né kɨ́ jꞌa taa-né nékatɨ dɔ-ji-tɨ rəm; 8 dow-je ꞌpitɨ-ji rəm, dꞌulə rɔsɔl dɔ-ji-tɨ rəm; ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ-ji-tɨ rəm, ꞌpa ta kɨ́ majɨ dɔ-ji-tɨ rəm; dꞌoo-ji kɨ njékədɨ dow-je bè, rəmə jḛ lé ɓá jꞌpa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ; 9 dꞌoo-ji titɨ dow-je kɨ́ ꞌgə-dé al bè, ngà ꞌgə-ji majɨ; dꞌoo-ji titɨ dow-je kɨ́ ꞌtò ta koy-tɨ bè, ngà kɨ rá jꞌisɨ kɨ̀ dɔ-ji taá tin; dꞌoo-ji titɨ dow-je kɨ́ ꞌgangɨ ta koy dɔ-dé-tɨ bè, ya ngà ꞌtɔl-ji al; 10 dꞌoo-ji titɨ dow-je kɨ́ rɔ-dé atɨ-dé bè, ngà rɔ-ji nəl-ji kɨ̀ ndɔ-je lay; dꞌoo-ji titɨ njéndoo-je bè, ngà jꞌində dow-je n̰a̰ majɨ-tɨ; dꞌoo-ji titɨ dow-je kɨ́ né lə-dé goto bè, ngà jḛ jꞌingə né-je lay.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔr rɔ kɔgɨ mḛḛ majal-tɨ

1Kɔ 10:14-22; Epɛ 5:5-11; 1Pi 2:9-12

11 Sə̰i dow-je kɨ́ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ, jḛ lé, jꞌnda mḛḛ-ji ka̰y, jꞌidə-si ta rəsɨ-rəsɨ, jꞌtḛḛ mḛḛ-ji jꞌadɨ-si; 12 jḛ lé, mḛḛ-ji tò gay sə-si al, ngà sə̰i ya ɓá mḛḛ-si tò gay. 13 ꞌRai sə-ji titɨ kɨ́ jḛ jꞌra-né sə-si kin bè! Mꞌpa sə-si ta titɨ ngan-m-je bè, sə̰i kàrè, kadɨ ꞌtḛḛi mḛḛ-si adi-ji tɔ.

14 Njékadmḛḛ al-je lé, iləi jugɨ kɨ́ káre-rè mindɨ-si-tɨ sə-dé al. Néra kɨ́ njururu kɨ̀ néra kɨ́ majɨ al lé, dꞌa kində rɔ-dé natɨ ban wa? Londógɨ kɨ̀ londul lé, dꞌa kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ ban wa? 15 Kristɨ kɨ̀ Belial† lé, ta-dé à kasɨ-na̰ dɔ ri-tɨ wa? Njèkadmḛḛ dḛ kɨ̀ njèkadmḛḛ al lé, dꞌa kore-na̰ dɔ ri-tɨ wa? 16 †Kəy lə Lubə kɨ̀ magɨ-je lé, kulənojɨ ri ɓá à tɔ́-dé natɨ wa? Kdɔtalə jə̰i jꞌtoi kəy lə Lubə kɨ́ Njèkisɨ kəm, titɨ kɨ́ Lubə pa-né panè: Ma̰ Lubə mꞌa kisɨ dan-dé-tɨ, ə mꞌa njiyə dan-dé-tɨ; mꞌa to Lubə lə-dé, ə dḛ dꞌa to dow-je lə-m. 17 Gin-é kin ɓá ꞌƁaɓe panè: ꞌTḛḛi kɔgɨ dan-dé-tɨ, ə ɔri rɔ-si kɔgɨ rɔ-dé-tɨ; né kɨ́ tò n̰ḛ ya, ɔdi rɔ al, ə mꞌa kuwə-si kɨ rɔ-m-tɨ. 18 ꞌƁaɓe kɨ́ njètɔ́gɨ-je lay panè: «Mꞌa to Bɔbɨ-si, ə sə̰i a toi ngan-m-je kɨ́ dingəm, kɨ̀ ngan-m-je kɨ́ dené.»

7

1 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, tò kɨ́ kunmindɨ-je kɨ́ bè kin tò kdɔ-ji kinlé ɓá kadɨ jꞌtɔri-né né-je kɨ́ tò n̰ḛ kɨ́ tò rɔ-ji-tɨ, kɨ̀ tagɨr-tɨ lə-ji, ə jꞌsangi kadɨ jꞌtəli dow-je kɨ́ jꞌaai njay kɨ̀ ndɔ-je lay mḛḛ ɓəl Lubə-tɨ.

Rɔnəl lə Pol kdɔ lapiya kɨ́ tò mbunə̰-dé-tɨ kɨ̀ Kɔrḛntɨ-je

2 Indəi-ji dan kəm-si-tɨ! Jḛ jꞌra né kɨ́ majɨ al kɨ̀ dow al rəm, jꞌtujɨ né lə dow al rəm, ɓá jꞌədɨ dow jꞌtaa né liə al rəm. 3 Mꞌpa ta kin bè kdɔ kilə-né ta dɔ-si-tɨ al, kdɔtalə lé mꞌpa kete mꞌpanè: Kisɨ-ji kəm əse koy-ji kàrè, sə̰i ꞌtoi kɨ́ dan kəm-ji-tɨ. 4 Mḛḛ-m nda ka̰y dɔ-si-tɨ rəm, mꞌɔsɨ gajɨ rɔ-m n̰a̰ kdɔ ta lə-si rəm, mḛḛ-m usɨ nangɨ pɔ̰́-pɔ̰́ rəm, dan kɔ̰̀-je-tɨ lay kɨ́ jꞌingə kin ya kàrè, rɔ-m nəl-m n̰a̰ rəm.

5 †Kdɔ lokɨ jꞌree jꞌtḛḛ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ lé, kəm lo ya kàrè jꞌingə taa-né koo sḛ al; kɔ̰̀-je tḛḛ dɔ-ji-tɨ kɨ̀ kəm rəbɨ-je kɨ́ gay-gay; rɔ ḭ kɨ ndaa-tɨ ree kɨ dɔ-ji-tɨ ə mḛḛ-ji isɨ ɓəl tɔ. 6 Ngà Lubə kɨ́ to njèsɔl mḛḛ dow-je kɨ́ né ɔr tɔ́gɨ-dé lé ɓá sɔl mḛḛ-ji kɨ̀ takul ree lə Titɨ; 7 ree liə kin par ɓá sɔl mḛḛ-ji al, ngà sɔl kɨ́ sə̰i ꞌsɔli mḛḛ-é kin kàrè sɔl mḛḛ-ji tɔ; Titɨ lé, ree ɔr-ji poy ɓo koo-m kɨ́ ra-si n̰a̰ kin rəm, nɔ̰-je lə-si rəm, ɓá ta kɨ́ ɔ̰̀ mḛḛ-si kdɔ ta lə-m rəm, adɨ rɔnəl lə-m al dɔ lo.

8 Kinə mbete kɨ́ ndɔkɨ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kinlé, ra adɨ mḛḛkɔ̰̀ ra-si kàrè, mꞌa ndingə rɔ-m dɔ-tɨ al. Ə lé mꞌndingə rɔ-m dɔ-tɨ kàrè – Ma̰ mꞌoo kɨ́ mbete kinlé ra adɨ mḛḛkɔ̰̀ ra-si dɔkaglo kɨ́ sḛ bè – 9 kɨ́ nè kinlé, rɔ-m nəl-m, kdɔ mḛḛkɔ̰̀ lə-si kin al, ngà kdɔtalə mḛḛkɔ̰̀ lə-si lé, ra adɨ in̰əi panjiyə-si-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ; kdɔ to mḛḛkɔ̰̀ kɨ́ Lubə ndigɨ, ɓɨ né kɨ́ majɨ al káre ya kàrè jḛ jꞌra sə-si al. 10 Kdɔtalə mḛḛkɔ̰̀ kɨ́ Lubə ndigɨ lé, to mḛḛkɔ̰̀ kɨ́ ɔw kɨ̀ dow adɨ in̰ə panjiyə-é kɨ́ majal kɔgɨ ə ajɨ-né, adɨ to mḛḛkɔ̰̀ kɨ́ dow ndingə rɔ-é dɔ-tɨ al, ngà mḛḛkɔ̰̀ lə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ɓá to mḛḛkɔ̰̀ kɨ́ tḛḛ koy. 11 Yən, mḛḛkɔ̰̀ kɨ́ Lubə ndigɨ kinlé ya ɓá ra adɨ ḭi-né ratɨ ya ꞌpai-né ta ɔri-né ta dɔ-si-tɨ rəm, wɔngɨ ra-si-né dɔ né-tɨ kɨ́ majɨ al kinlé rəm, ꞌɓəli-né rəm, ɓo kadɨ ooi-mi ra-si-né rəm, rɔ-si nga̰-né njim rəm, sə̰i ꞌgangi-né ta dɔ né-tɨ kɨ́ majɨ al kinlé rəm! Mḛḛ né-je-tɨ lay ya sə̰i ꞌtɔji ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ sə̰i ꞌgoti mḛḛ ta-tɨ kinlé.

12 Adɨ mbete kɨ́ ndɔkɨ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kinlé, mꞌndàngɨ kdɔ njèrandangɨ kɨ̀ madɨ-é kin al rəm, kdɔ ḛ kɨ́ madɨ-é ra siə ndangɨ kin al rəm, ngà mꞌndàngɨ kdɔ kadɨ kḭ ratɨ lə-si kdɔ ta lə-ji kinlé tò-né ndaa-tɨ rəsɨ dan-si-tɨ takəm Lubə-tɨ. 13 Gin-é kin ɓá mḛḛ-ji usɨ-né nangɨ pɔ̰́-pɔ̰́. Ə mḛḛ-ji usɨ nangɨ pɔ̰́ kɨ kusɨ par al, ngà rɔ-ji nəl-ji n̰a̰ ɓəy, kdɔtalə Titɨ kɨ́ sə̰i lay ya rai-é adi mḛḛ-é usɨ nangɨ pɔ̰́ adɨ rɔ-é nəl-é kinlé tɔ. 14 Kinə mꞌɔsɨ gajɨ rɔ-m sḛ kdɔ ta lə-si rɔ Titɨ-tɨ kàrè rɔ-m sɔl-m al; ngà ta-je lay kɨ́ jꞌpa sə-si lé, to ta-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya, adɨ né kɨ́ jꞌɔsɨ-né gajɨ-si rɔ Titɨ-tɨ lé, tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 15 Sə̰i lay ya ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ, adɨ lokɨ mḛḛ-é ole dɔ-tɨ lé, rɔ-é nəl-é dɔ-si-tɨ n̰a̰ rəm, rɔ-é nəl-é kdɔ kuwə kɨ́ sə̰i uwəi-é kɨ rɔ-si-tɨ kɨ̀ ɓəl, kɨ̀ rɔ kɨ́ ɓa katɨ-katɨ dɔ-é-tɨ kin rəm. 16 Rɔ-m nəl-m n̰a̰, kdɔtalə kində kɨ́ mꞌində mḛḛ-m dɔ-si-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay.

Némbɔ̰ kdɔ njékadmḛḛ-je kɨ́ Jorijalḛm

8

Némbɔ̰ lə njékəwna̰-je kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ

Rɔm 15:25-27; 1Kɔ 16:1-4

1 †Sə̰i ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ, jḛ jꞌndigɨ kadɨ jꞌadɨ-si ꞌgəi ramajɨ lə Lubə kɨ́ tɔjɨ rɔ-é rɔ njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ. 2 Dan kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ n̰a̰ kɨ́ tḛḛ dɔ-dé-tɨ na̰ mḛḛ-dé kin ya kàrè, rɔnəl lə-dé al dɔ lo. Ə dan ndoo-tɨ lə-dé kɨ́ n̰a̰ kin ya, dḛ ꞌtɔjɨ mḛḛmajɨ lə-dé dꞌadɨ al dɔ lo, 3 adɨ dꞌadɨ né kɨ́ go tɔ́gɨ-dé-tɨ, ə kɨ́ mꞌoo kɨ̀ kəm-m lé, dꞌadɨ al dɔ tɔ́gɨ-dé ya ɓəy rəm, kɨ̀ mḛḛndigɨ kɨ́ n̰a̰ rəm. 4 Dḛ dəjɨ-ji ꞌto ta-ji-tɨ pəkə́-pəkə́ kadɨ jꞌadɨ-dé tarəbɨ kadɨ nꞌuləi ji-dé nꞌɔdi-né kullə ramajɨ kɨ̀ njékaa njay-je kin. 5 Dḛ dꞌadɨ rɔ-dé ya ꞌƁaɓe pa ɓəy, ɓá dꞌadɨ-ji rɔ-dé titɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-né. Ra-é lə-dé kinlé al dɔ gangɨ-é kɨ́ jḛ jꞌində mḛḛ-ji dɔ-tɨ.

Ta dingəm kɨ́ sɔbɨ dɔ némbɔ̰ lə njékəwna̰-je kɨ́ Kɔrḛntɨ

6 Beɓa jꞌulə dingəm mḛḛ Titɨ-tɨ kadɨ tɔl ta kullə ramajɨ kin rɔ-si-tɨ, titɨ kɨ́ ḛ tum-né gin-é. 7 Gangɨ-é kɨ́ sə̰i asi-né gakɨ mḛḛ né-je-tɨ lay adɨ to mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm, mḛḛ tapa-si-tɨ rəm, mḛḛ négə-tɨ rəm, mḛḛ kḭ ratɨ-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay rəm, mḛḛ ndigɨ-tɨ kɨ́ ꞌndigi-ji rəm lé, gangɨ-é kin ya ꞌtɔji-né kasɨ gakɨ lə-si mḛḛ kullə ramajɨ-tɨ kin tɔ. 8 To ndukun ɓá mꞌun madɨ-si al, ngà kḭ ratɨ lə ndəgɨ-é-je ɓá mꞌidə-si, kdɔ kadɨ ꞌtɔji-né kɨ́ ndigɨ kɨ́ ndigi dow-je lé, to ndigɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya. 9 Kdɔtalə sə̰i ꞌgəi majɨ kɨ́ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ to njènékingə ya təl njèndoo kdɔ ta lə-si, kdɔ kadɨ kɨ̀ takul ndoo liə lé, sə̰i ꞌtəli-né njénékingə-je. 10 To lo koo lə-m dɔ ta-tɨ kin: Né kinlé to né kɨ́ tuwə-si, kdɔ sə̰i ya ꞌtoi dow-je kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ ꞌmbɔ̰i né kin kal nè nṵ; ə to mbɔ̰-é par al, ngà ꞌtoi dow-je kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ ꞌndigi némbɔ̰ kinlé. 11 Ə́n ə́ kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, ꞌrai tɔli ta-é kɨ́ go tɔ́gɨ-si-tɨ, kdɔ kadɨ asɨ gangɨ tagɨr-tɨ kɨ́ majɨ kɨ́ tò mḛḛ-si-tɨ kinlé. 12 Kinə tagɨr kɨ́ majɨ tò mḛḛ dow-tɨ lé, gangɨ né kɨ́ tò ji-é-tɨ kadɨ adɨ kin ya nəl Lubə ɓɨ ḛ dəjɨ né kɨ́ goto ji dow-tɨ al. 13 Adɨ to ta lə kadɨ sə̰i ꞌsani rɔ-si katɨ-katɨ, kdɔ kadɨ ꞌlə dow-je kɨ́ rangɨ ɓá tò-dé-né sotɨ al, ngà to ta lə kadɨ asi-na̰ kɨ kasɨ ɓane; né kɨ́ tḛḛ dɔ-dé-tɨ kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, né-je kɨ́ tò ji-si-tɨ mburukɨ-mburukɨ kinlé à ra sə-dé dan ndoo-tɨ lə-dé, 14 beɓa ndɔ kɨ́ ꞌlə-dé tò mburukɨ-mburukɨ rəmə, à ra sə-si dan ndoo-tɨ lə-si tɔ; gangɨ-é kin ɓá à to kasɨ-na̰, 15 titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: Dow kɨ́ ɔy né n̰a̰ lé, né n̰a̰ ji-é-tɨ ngay al, ə dow kɨ́ ɔy ndḛ bè kàrè, né nal ji-é al rəm*.

Kində kəm go némbɔ̰-tɨ

16 Mꞌra oiyo Lubə kdɔ kadɨ kɨ́ adɨ gà̰ kḭ ratɨ lə-m kdɔ ta lə-si kin ya tò mḛḛ Titɨ-tɨ tɔ. 17 Kdɔ ḛ ḭ kalangɨ ya taa takɔjɨ lə-ji adɨ ḛ ya kɨ̀ dɔ-é ndigɨ n̰a̰ kadɨ nꞌḭ nꞌɔw rɔ-si-tɨ. 18 Jḛ jꞌulə ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ káre natɨ siə ə to ngonkɔ̰-ji kɨ́ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay lay dꞌɔsɨ gajɨ-é n̰a̰, kdɔ né kɨ́ ḛ ra kdɔ Poyta kɨ́ Majɨ. 19 Ɓəy ɓá njékəwna̰-je lé ya ꞌmbətɨ-é kadɨ to njèkɔw sə-ji mba, kdɔ kullə ramajɨ kin kɨ́ dꞌin̰ə ji-ji-tɨ, kdɔ riɓa lə ꞌƁaɓe ya kɨ̀ dɔ-é rəm, kdɔ kadɨ jꞌtɔjɨ-né tagɨr kɨ́ majɨ kɨ́ tò mḛḛ-ji-tɨ rəm. 20 Jḛ jꞌndigɨ ra kadɨ dow ilə ta dɔ-ji-tɨ sɔbɨ-né dɔ némbɔ̰ kɨ́ n̰a̰ kɨ́ dꞌin̰ə kullə-é ji-ji-tɨ kinlé al. 21 Kdɔ jḛ jꞌsangɨ ra né kɨ́ majɨ takəm ꞌƁaɓe-tɨ par al, ngà takəm dow-je-tɨ tɔ. 22 Jḛ jꞌulə ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ káre sə-dé, ə to ngonkɔ̰-ji kɨ́ jꞌoo kḭ ratɨ liə mḛḛ kullə-je-tɨ n̰a̰, ɓá kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin kàrè kḭ ratɨ liə usɨ dɔ madɨ-é-tɨ ya ɓəy, kdɔ mḛḛ-é nda sə-si ka̰y-ka̰y. 23 Ə Titɨ lé, ḛ to nam-m rəm, ɓá to madkullə lə-m kɨ́ jꞌisɨ jꞌra kullə dan-si-tɨ rəm. Ə ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ kin rəmə, to njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay ɓá dꞌulə-dé, kdɔ kadɨ ꞌra kullə kdɔ riɓa lə Kristɨ. 24 Ə́n ə́ ꞌtɔji ndigɨ dow-je kɨ́ tò mḛḛ-si-tɨ takəm-dé-tɨ, rəmə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay dꞌa gə kɨ́ ta kɨ́ jꞌpa dɔ-si-tɨ jꞌɔsɨ-né gajɨ rɔ-ji lé, to tó-é ya.

9

1 Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ra kɨ̀ njékaa njay-je lé, tuwə kadɨ mꞌndàngɨ-né mbete mꞌadɨ-si al ngá. 2 Kdɔ mꞌgə ɓo ra majɨ kɨ́ tò mḛḛ-si-tɨ adɨ mꞌɔsɨ-né gajɨ rɔ-m rɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ mꞌpanè: «Sə̰i kɨ́ dɔnangɨ Akay-tɨ isi dɔ nja-si-tɨ kal-nè nṵ» ə rɔ tungə pilingɨ lə-si lé, ra adɨ dow-je n̰a̰ ya dꞌɔdɨ rɔ-dé. 3 Bè ya kàrè, mꞌulə ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰, kdɔ kadɨ pitɨ kɨ́ jꞌpitɨ-si sɔbɨ dɔ lo kinlé təl to kɔgɨ kare al, ə́ kadɨ isi dɔ nja-si-tɨ titɨ kɨ́ mꞌpa-né lé ɓane. 4 Kdɔ kinə dow-je kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ ꞌdan-m ɓá sə̰i isi dɔ nja-si-tɨ al rəmə, mḛḛ-ji kɨ́ jꞌində dɔ-si-tɨ kinlé à təl to rɔsɔl dɔ-ji-tɨ rəm, ɓá à to rɔsɔl dɔ-si-tɨ rəm. 5 Adɨ ma̰ mꞌoo kɨ́ tuwə kadɨ mꞌdəjɨ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ kadɨ dꞌɔw rɔ-si-tɨ kete nɔ̰̀-m-tɨ kadɨ dꞌoo go né-je lə-si kɨ́ sə̰i uni mindɨ-si kdɔ kadɨ kɨ̀ mḛḛndigɨ lé, kdɔ kadɨ tò pèrèrè ɓá à tɔjɨ kɨ́ to nékadɨ kɨ̀ mḛḛndigɨ ɓɨ kɨ̀ ɓaa ta al.

Kunmindɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ njékadɨ né-je

1Ti 6:17-19; Plp 4:15-19; 1Ja̰ 3:16-18

6 Né kɨ́ kadɨ ꞌgəi ə́n: Dow kɨ́ dubɨ né ndḛ bè rəmə, à kijə ndḛ bè ya tɔ, ə dow kɨ́ dubɨ né n̰a̰ rəmə, à kijə n̰a̰ ya tɔ. 7 Kadɨ dow kɨ́ rá-rá adɨ titɨ kɨ́ ḛ ɔjɨ-né mḛḛ-é-tɨ, ɓɨ kadɨ adɨ kɨ̀ rɔkatɨ al rəm, ɓá kadɨ dow ɔsɨ-é ɓá adɨ al rəm. Kdɔ Lubə ndigɨ dow kɨ́ njèkadɨ né kɨ̀ rɔnəl. 8 Ə Lubə ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ adɨ majɨ-je kɨ́ gay-gay ree dɔ-si-tɨ tùkɨ-tùkɨ, kdɔ kadɨ ndɔ-je lay ya né tò mḛḛ ji-si-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay, kdɔ kadɨ ꞌrai-né ndigɨ ra-je lə-si lay rəm, ɓá ndəgɨ-é à nà̰y ji-si-tɨ mburukɨ-mburukɨ kadɨ uni ꞌrai-né kullə-je lay kɨ́ to kullə kɨ́ majɨ-majɨ, 9 titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né panè: Ḛ tḛḛ ji-é adɨ njéndoo-je; néra kɨ́ njururu liə tò sartagangɨ*. 10 Ḛ kɨ́ njèkadɨ ko né njèdubɨ né rəm, njèkadɨ-é nékuso rəm lé, à kadɨ-si ko né rəm, à kadɨ dɔ-é tḛḛ kɨ kete-kete rəm, ɓá à kadɨ kandɨ néra kɨ́ njururu lə-si ree kɨ dɔ madɨ-é-tɨ madɨ-é-tɨ rəm. 11 Beɓa Lubə à kadɨ ꞌtoi njénékingə-je mḛḛ né-je-tɨ lay, kdɔ kadɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-ji-tɨ rəmə, né-je kɨ́ gay-gay lay kɨ́ à tokɨ kadɨ kɨ̀ mḛḛndigɨ kinlé, à ra kadɨ dow-je n̰a̰ ꞌra-é-né oiyo. 12 Kdɔ némbɔ̰ kinlé ra ya par ɓá à ra kɨ̀ njékaa njay-je al, ngà à ra kadɨ dow-je n̰a̰ ꞌra-né oiyo Lubə gitɨ-gitɨ tɔ. 13 Kullə kɨ́ à rai kinlé, lokɨ dꞌa koo majɨ-é rəmə, dꞌa kɔsɨ-né gajɨ Lubə, kdɔ təl kɨ́ ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ ꞌpai ta rəsɨ dɔ Poyta-tɨ kɨ́ Majɨ lə Kristɨ rəm, dꞌa kɔsɨ gajɨ-é kdɔ nékadɨ kɨ̀ mḛḛndigɨ lə-si kɨ́ à tɔjɨ kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ sə-dé rəm, kɨ̀ dow-je lay rəm. 14 Majɨ kɨ́ al dɔ lo kɨ́ Lubə ra sə-si kinlé à ra kadɨ dḛ ꞌpa siə ta kdɔ ta lə-si, kdɔ ndigɨ kɨ́ ꞌndigɨ-si. 15 Oiyo kɨ dɔ Lubə-tɨ, kdɔ ramajɨ liə kɨ́ dum mbɔjɨ!

Pol pa ta gangɨ-né dɔ rɔ-é

10

Tɔ́gɨ lə njèkɔwkulə

1Kɔ 2:1-5; Rɔm 15:17-21; 2Kɔ 6:4-7; 13:2-4

1 Ma̰ Pol, mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kɨ̀ ta kɨ́ sɔl, kɨ̀ mḛḛmajɨ kɨ́ ḭ rɔ Kristɨ-tɨ. Ma̰ lé, dow-je ꞌpanè takəm-si-tɨ ɓá mꞌto dow kɨ́ njèsɔl dɔ-m, ə kinə mꞌa sa̰y sə-si rəmə, mꞌto dow kɨ́ njètanga̰. 2 Mꞌdəjɨ-si kadɨ ndɔ kɨ́ mꞌtḛḛ rɔ-si-tɨ rəmə ꞌrai-mi adi mꞌtəl dow kɨ́ njètanga̰ al. Ngà dow-je madɨ dꞌoo-ji kɨ njéra né-je kɨ́ nəl dajɨ rɔ-dé. Beɓa to tó-é kadɨ mꞌɔjɨ dowbé-je kinlé kɨ́ mꞌto dow kɨ́ mꞌnga̰. 3 Tɔgrɔ-tɨ, to rəmə jꞌto dow-je ya, ngà rɔ ɓá jḛ jꞌrɔ titɨ kɨ́ dow rɔ-né al. 4 Kdɔ nékatɨ-je kɨ́ jꞌisɨ jꞌrɔ-né lé, to nékatɨ-je lə dow-je al, ngà to nékatɨ-je kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ ə tɔ́gɨ-é asɨ tɔɔ lo ngəm rɔ-je kɨ́ nga̰-nga̰ nangɨ lɨrɨm-lɨrɨm. 5 Tagə-je kɨ́ kɔgɨ kare, kɨ̀ kɔjrɔ-je kɨ́ isɨ ilə kagɨ ɔgɨ dow-je gə Lubə lé, jḛ jꞌbujuru kɔgɨ ə jꞌuwə tagɨr lə dow-je lay jꞌadɨ ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ lə Kristɨ. 6 Lokɨ sə̰i ya ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ majɨ rəmə, dow-je kɨ́ njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ lé, jḛ jꞌisɨ pèrèrè kdɔ kində-dé kɔjɨ-dé tɔ.

7 Uni kəm-si ooi-né né-je majɨ! Kinə dow gɨr kɨ́ nꞌto kɨ́ lə Kristɨ rəmə, kadɨ-é gə né kin dɔ-é-tɨ majɨ tɔ; kinə ḛ to kɨ́ lə Kristɨ lé, jḛ kàrè jꞌto kɨ́ lə Kristɨ ya tɔ. 8 Tɔ́gɨ kɨ́ ꞌƁaɓe adɨ-m kadɨ mꞌadɨ-si ɔwi-né kɨ kete-kete kinlé, kinə mꞌɔsɨ-né gajɨ rɔ-m n̰a̰ kàrè rɔ-m à sɔl-m al. Kdɔ ꞌƁaɓe adɨ-m kdɔ kadɨ mꞌra-né sə-si ɓɨ kadɨ mꞌtujɨ-si-né al. 9 Ma̰ lé, mꞌndigɨ ra rɔ-m kɨ dow kɨ́ njèndàngɨ mbete kdɔ kulə-né ɓəl mḛḛ-si-tɨ al. 10 Kdɔ ꞌpanè Pol lé, mḛḛ mbete-je-tɨ liə ɓá pa ta-je kɨ́ nga̰-nga̰, kɨ̀ ta-je kɨ́ to-to; ngà kinə dajɨ rɔ-é ya a̰ dan-ji-tɨ rəmə, ḛ to dow kɨ́ yay rəm, ta pa-é to ta kɨ́ dow ilə ká-tɨ al rəm. 11 Kadɨ dow kɨ́ njèpa ta kinlé gə né kin dɔ-é-tɨ majɨ: Ta-je kɨ́ jḛ jꞌgoto ya jꞌndàngɨ jꞌadɨ-si ə́ to ta-je kɨ́ nga̰ kinlé, lé jꞌa nɔ̰ɔ̰ ya kàrè jꞌa pa kadɨ nga̰ bè ya tɔ.

12 Jḛ lé jꞌa kɔjɨ rɔ-ji kɨ̀ dow-je madɨ əse mbɔjɨ rɔ-ji kɨ̀ dow-je madɨ kɨ́ dḛ dꞌa ꞌpa ta ɓá tɔjɨ-né rɔ-dé kin al. Mbɔjɨ kɨ́ dḛ ya kɨ̀ dɔ-dé ꞌmbɔjɨ rɔ-dé kɨ̀ némbɔjɨ rɔ lə-dé rəm, ɓá kun kɨ́ dḛ ya dꞌun rɔ-dé ꞌmbɔjɨ-né rɔ-dé rəm kinlé, tɔjɨ kɨ́ négə nal-dé. 13 Jḛ lé, jḛ jꞌndigɨ kɔsɨ gajɨ rɔ-ji kadɨ al dɔ lo al. Ngà né kɨ́ jꞌa kun kdɔ mbɔjɨ-né rɔ-ji lé, to gangɨ lo kullə kɨ́ Lubə ulə ji-ji-tɨ ɓá adɨ jꞌɔw-né sar jꞌtḛḛ-né rɔ-si-tɨ. 14 Jḛ lé, ndɔkɨ jꞌɔw sar jꞌtḛḛ rɔ-si-tɨ nṵ adɨ jḛ jꞌal dɔ rəbnin lə-ji al; kdɔ to jḛ ya ɓá jꞌɔw kɨ̀ Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ dɔsa̰y ɓe lə-si. 15 Jḛ lé, jḛ jꞌɔsɨ gajɨ rɔ-ji kɨ̀ kullə-je lə dow kɨ́ rangɨ jꞌadɨ al dɔ lo al. Ngà jḛ jꞌində mḛḛ-ji dɔ-tɨ kɨ́ lokɨ kadmḛḛ lə-si ɔw kɨ kete-kete rəmə, jḛ jꞌa təl dow-je kɨ́ boy takəm-si-tɨ ta madɨ-é-tɨ ya ɓəy mḛḛ rəbnin kullə-tɨ lə-ji, 16 kɨ̀ kəm rəbɨ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dɔnangɨ-je-tɨ kɨ́ tò sa̰y kɨ̀ ɓe lə-si, ɓɨ jḛ jꞌndigɨ kɔsɨ gajɨ rɔ-ji kɨ̀ kullə kɨ́ dow-je kɨ́ rangɨ ꞌra rəbnin-tɨ lə-dé kin al. 17 Dow kɨ́ ndigɨ kɔsɨ gajɨ rɔ-é rəmə, kadɨ ɔsɨ gajɨ rɔ-é kdɔ nam kɨ́ nam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ. 18 Kdɔ dow kɨ́ ḛ ya pa ta tɔjɨ-né rɔ-é kin ɓá to dow kɨ́ majɨ al, ngà dow kɨ́ ꞌƁaɓe ya pitɨ-é kin ɓane.

11

Ta lə Pol kɨ̀ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm

Gal 1:6-9; 4:9-20; 2Kɔ 12:11-15

1 Kama̰-je! Isi sə-m dɔ-tɨ adi-mi mꞌpa ta kɨ mbə́-tɨ sḛ! Tɔgrɔ-tɨ, isi sə-m dɔ-tɨ! 2 Kdɔ mꞌra jangɨ dɔ-si-tɨ, ə to jangɨ kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ, kdɔtalə mꞌuwə dɔ-si mꞌadɨ dingəm kɨ́ káre-rè, kadɨ mꞌɔw sə-si mꞌtɔjɨ Kristɨ titɨ ngonmandɨ kɨ́ aa njay kɨ́ gə dingəm al ɓəy bè. 3 Ngà titɨ kɨ́ ndɔkɨ li ədɨ-né Kawa susu kinlé, ma̰ mꞌɓəl kɨ́ tagɨr lə-si à kḭ kur-si wale kadɨ ḭi ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ nam kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al rəm, kadɨ [aai njay]* takəm-é-tɨ titɨ kɨ́ kete al rəm. 4 Kdɔ lokɨ dow ree ilə mbḛ ta lə Jeju kɨ́ tò gay kɨ̀ ḛ kɨ́ jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si, kàrè sə̰i isi siə dɔ-tɨ rəm, ɓá ndil kɨ́ tò gay kɨ̀ ḛ kɨ́ sə̰i ingəi kete kàrè sə̰i ꞌtaai rəm, ɓá lokɨ dow ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ tò gay kɨ̀ ḛ kɨ́ jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si kàrè sə̰i ꞌndigi rəm. 5 Ə njéɓa rɔ-dé njékɔwkulə-je kɨ́ ngay kin kàrè, ma̰ mꞌoo né káre kɨ́ dꞌitə-m-né al. 6 To ə mꞌto njègosɨ pa ta al ya, ngà né kɨ́ mꞌpa ta dɔ-tɨ lé mꞌgə majɨ ə mḛḛ né-je-tɨ lay, kɨ̀ nɔ̰̀ dow-je-tɨ lay ya jḛ jꞌtɔjɨ gə-é jꞌadɨ tò ndaa-tɨ rəsɨ takəm-si-tɨ.

7 Əse kilə kɨ́ mꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə kare ya mꞌadɨ-si ə mꞌoo-né rɔ-m kɨ né al kadɨ sə̰i ɓá ꞌtoi-né dow-je kɨ́ boy kinlé, to majal tɔ ɓəy ɓá mꞌra wa? 8 Mꞌində njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ rangɨ ndoo-tɨ n̰a̰, adɨ dḛ ɓá dꞌugə-m ɓá mꞌra-né kullə mꞌadɨ-si. Ə lokɨ mꞌisɨ rɔ-si-tɨ ɓá mꞌɔw ndoo né kàrè, mꞌɔy dow madɨ dan-si-tɨ al, 9 †kdɔtalə ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ dꞌḭ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ ɓá ꞌree ꞌra sə-m kɨ̀ né-je kɨ́ ndoo-é ra-m. Mḛḛ né-je-tɨ lay lé, ma̰ mꞌuwə rɔ-m nga̰ kadɨ mꞌɔy-si al, ə mꞌa kɔy-si al kɨ kɔy al ya bè. 10 Kɨ̀ takul ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə Kristɨ kɨ́ tò mḛḛ-m-tɨ kinlé, mꞌpa rəsɨ kɨ́ né kɨ́ mꞌisɨ mꞌɔsɨ-né gajɨ rɔ-m dɔnangɨ Akay-tɨ kinlé, dow kɨ́ à kɔr dɔ-m-tɨ ya goto. 11 Kdɔ ri wa? Kdɔtalə ndigɨ ɓá mꞌndigɨ-si al wa? Lubə gə lay kɨ́ mꞌndigɨ-si! 12 Gangɨ-é kɨ́ mꞌisɨ mꞌra kinlé, ḛ ya mꞌa ra, kdɔ kadɨ dḛ kɨ́ ꞌsangɨ kəm lo madɨ kdɔ kadɨ dꞌɔsɨ-né gajɨ rɔ-dé titɨ né kɨ́ dꞌasɨ-na̰ sə-ji bè kinlé, dꞌingə al kɨ kingə al ya bè. 13 Dowbé-je kinlé, ꞌto njékɔwkulə-je kɨ́ ngɔm, ꞌto ngannjékulə-je kɨ́ njékədta-je kɨ́ ꞌtəl rɔ-dé njékɔwkulə-je-tɨ lə Kristɨ. 14 Ə to né kɨ́ ra ɓəl al, kdɔ Sata̰ ya kɨ̀ dɔ-é kàrè təl rɔ-é malayka kɨ́ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ tɔ. 15 Adɨ ngannjékullə-je lə Sata̰ kɨ́ kadɨ ꞌtəl rɔ-dé ngannjékullə-je kɨ́ sɔbɨ dɔ néra kɨ́ njururu kinlé kàrè, to né kɨ́ mba al tɔ. Dɔbəy-dé à kɔw natɨ kɨ̀ kullə ra-dé.

Kɔ̰̀-je kɨ̀ kullə lə Pol

2Kɔ 4:9-13; 6:3-10; 1Kɔ 4:8-13; Knj 20:18-27

16 Mꞌtəl mꞌpa ya ɓəy, kadɨ dow oo-m kɨ mbə́ bè al; al kàrè, adi-mi mꞌtokɨ mbə́ bè, kdɔ kadɨ ma̰ kàrè mꞌɔsɨ gajɨ rɔ-m ndḛ tɔ. 17 Ta kɨ́ mꞌɔw kɨ̀ pa kinlé, mꞌɔw kɨ̀ pa titɨ kɨ́ ꞌƁaɓe ndigɨ-né al, ngà mꞌɔw kɨ̀ pa kɨ́ mbə́-tɨ kɨ̀ mḛḛ-m kɨ́ mꞌnda ka̰y, kdɔ mꞌgə né kɨ́ mꞌa kɔsɨ-né gajɨ rɔ-m. 18 Kɔsɨ kɨ́ dow-je n̰a̰ ya dꞌɔsɨ gajɨ rɔ-dé titɨ kɨ́ dow ɔsɨ-né gajɨ rɔ-é kinlé, ma̰ ya kàrè mꞌa kɔsɨ gajɨ rɔ-m tɔ. 19 Sə̰i kɨ́ kəm-si aa lé ya isi dɔ-tɨ kɨ̀ mbə́-je kɨ̀ mḛḛndigɨ lə-si al ɓan! 20 Kdɔ sə̰i lé, dow-je kɨ́ ꞌra-si ɓə-tɨ, dꞌubə majɨ dɔ-si-tɨ, ꞌtaa né-je lə-si ngər-ngər, dꞌoo-si kɨ né al, ꞌtində mbɔ-si kin ɓá sə̰i isi dɔ-tɨ sə-dé! 21 To rɔsɔl kadɨ mꞌpa, kdɔ tokɨ né kɨ́ jꞌtɔjɨ yay lə-ji bè ya, ngà kḛ ɓá né lay kɨ́ dow à kɔsɨ-né gajɨ rɔ-é lé, ma̰ ya kàrè mꞌa kɔsɨ-né gajɨ rɔ-m tɔ; mꞌpa kɨ́ mbə́-tɨ. 22 Dḛ ꞌto Əbrə-je, ə ma̰ mꞌto əbrə ya tɔ. Dḛ ꞌto Israyel-je, ə ma̰ mꞌto Israyel ya tɔ. Dḛ ꞌto nganka Abrakam, ə ma̰ mꞌto ngonka Abrakam ya tɔ. 23 †Mꞌa pa ta titɨ dow kɨ́ dɔ-é nà̰y-tɨ bè. ꞌTo njérakullə-je lə Kristɨ rəmə, ma̰ mꞌto njèrakullə lə Kristɨ mꞌitə-dé, kdɔ kɨ́ kullə-tɨ kàrè, mꞌitə-dé n̰a̰ rəm; kɨ́ dangay kɨ́ ra-tɨ kàrè mꞌitə-dé n̰a̰ rəm; kɨ́ tində-tɨ kàrè dꞌoo né go-m-tɨ al rəm. Né-je kɨ́ asɨ koy ya tḛḛ dɔ-m-tɨ nja natɨ-natɨ rəm. 24 Jipɨ-je ꞌtində-m tandəy kɔrsɔ kɔr ta-é káre†, bè-bè ya asɨ nja mḭ, 25 †ꞌtində-m kɨ̀ salangɨ nja mutə, ꞌtilə-m kɨ̀ ər nja káre adɨ mꞌto ta koy-tɨ, bato nduy sə-m nja mutə, mꞌto dan babo-tɨ ndɔ káre ɓikti! 26 †Taá-taá ya mꞌɔw mba kɨ̀ nja-m rəm, né-je kɨ́ nga̰-nga̰ ya tḛḛ dɔ-m-tɨ dan ba-tɨ rəm, ji bɔkaya-je-tɨ rəm, ji ngankɔ̰-m-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je rəm, ji dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al rəm, mḛḛ ɓebo-je-tɨ rəm, diləlo-je-tɨ rəm, dan babo-tɨ rəm, ɓá ji ngankɔ̰-ji-je-tɨ kɨ́ njéɓa rɔ-dé njékadmḛḛ-je rəm tɔ. 27 Mꞌra kullə mꞌɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ, mꞌingə kɔ̰̀, taá-taá ya mꞌto ɓi al rəm, ɓo kɨ̀ kundə man ra-m rəm, mꞌɔgɨ rɔ-m nékuso kɨ̀ man ka̰y rəm, mꞌɔw kɨ̀ rɔ-m kare rəm, kul ɔ̰̀-m rəm. 28 Ə ndəgɨ kɔ̰̀-je rəmə, ma̰ mꞌpa al ngá, né kɨ́ ɔy-m kɨ̀ ndɔ-je lay lé, to mḛḛ-m kɨ́ a̰ kə́kə́kə́ kdɔ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay lay kin. 29 Ná̰ ə́ tɔ́gɨ-é goto ə́ tɔ́gɨ-m goto siə al wa? Ná̰ ə́ usɨ dan majal-tɨ ə́ ta-é to rɔ-m siə al wa? 30 Kinə kadɨ mꞌɔsɨ gajɨ rɔ-m rəmə, mꞌa kɔsɨ gajɨ rɔ-m kɨ̀ yay lə-m. 31 Lubə kɨ́ Bɔbɨ ꞌƁaɓe Jeju kɨ́ kɔsgajɨ tokɨ liə ya sartagangɨ kinlé, gə kɨ́ mꞌədɨ ta al. 32 †Lokɨ mꞌisɨ ɓebo Damasɨ-tɨ lé, gubərnər lə ngar Aretasɨ adɨ ꞌngəm tarəbɨ-je kɨ́ ɓebo-tɨ kadɨ dꞌuwə-m, 33 ngà dow-je dꞌadɨ-m mꞌisɨ mḛḛ jangá-tɨ ɓá dꞌulə-m kɨ̀ kəmbole ndògɨ bɔr adɨ mꞌree njal nangɨ ɓá mꞌtḛḛ-né ji-é-tɨ.

12

Né-je kɨ́ ra Pol tokɨ nḭ bè kɨ̀ né-je kɨ́ tokɨ tḛḛ dɔ-é kadɨ-é oo

1Kɔ 2:3-5; 2Kɔ 4:7-10

1 Se kadɨ mꞌɔsɨ gajɨ rɔ-m wa? Kɔsɨ gajɨ rɔ majɨ al. Lé bè ya kàrè mꞌa təl ree dɔ né-je-tɨ kɨ́ ꞌƁaɓe tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kɨ̀ né-je kɨ́ adɨ-é ra dow kɨ nḭ bè.

2 Mꞌgə dow káre kɨ́ to njènam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ kɨ́ Lubə un-é ɔw siə dɔra̰-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə; to ta kɨ́ ra ɓal dɔgɨ gidɨ-é sɔ ngá. Ɔw siə kɨ̀ dajɨ rɔ-é burə́ kàrè mꞌgə al rəm, ɔw siə kɨ̀ rɔ-é burə́ al kàrè mꞌgə al rəm; Lubə ɓá gə. 3-4 Ə mꞌgə kɨ́ dowbé kinlé Lubə un-é ɔw siə ɓe kisɨ majɨ-tɨ ə adɨ-é oo ta-je kɨ́ dum pa rəm, ɓá to tó-é al kadɨ dow təl pa rəm. Ɔw siə kɨ̀ dajɨ rɔ-é burə́ kàrè mꞌgə al rəm, ɔw siə kɨ̀ dajɨ rɔ-é burə́ al kàrè mꞌgə al rəm; Lubə ɓá gə. 5 Dow kɨ́ bè kin ɓá mꞌa kɔsɨ-né gajɨ rɔ-m, ya ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ rəmə, né kɨ́ mꞌa kɔsɨ-né gajɨ rɔ-m lé to yay-je lə-m ya par. 6 Lé mꞌndigɨ kɔsɨ gajɨ rɔ-m ya kàrè, mꞌa to mbə́ al; kdɔ mꞌa pa ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ; ngà kɔsɨ ɓá mꞌa kɔsɨ gajɨ rɔ-m al, nè dow madɨ à kḭ koo-m kɨ dow kɨ́ boy n̰a̰ ngày dəə-né ta gangɨ-é kɨ́ oo rɔ-m-tɨ əse oo-né ta-je lə-m. 7 Rəm ɓá kadɨ né-je kɨ́ majɨ rətɨ-rətɨ kɨ́ tokɨ tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kadɨ mꞌoo kin ra-m adɨ mꞌində kàdɨ̀-m al lé, Lubə adɨ kun ya tò rɔ-m-tɨ, ə tò rɔ-m-tɨ kɨ malayka lə Sata̰ bè, kdɔ kadɨ rɔ-m ndɨr njikɨ-njikɨ, nè mꞌa kḭ kində kàdɨ̀-m. 8 Mꞌnɔ̰ ta ꞌƁaɓe-tɨ nja mutə bè kadɨ ɔr né-é kin kɨ rangɨ rɔ-m-tɨ ya, 9 ngà ḛ idə-m panè: «Ramajɨ lə-m ya asɨ-i, kdɔ lo kɨ́ yay tò-tɨ kin ɓá tɔ́gɨ-m ra kullə-tɨ.» Adɨ kɨ́ n̰a̰ rəmə yay-je lə-m ɓá mꞌa kɔsɨ-né gajɨ rɔ-m, kdɔ kadɨ tɔ́gɨ Kristɨ nà̰y-né sə-m. 10 Gin-é kin ɓá ma̰ mꞌra-né rɔnəl dɔ yay-je-tɨ lə-m, kɨ̀ dɔ tajɨ-je-tɨ kɨ́ dow-je ꞌtajɨ-m, kɨ̀ dɔ né-je-tɨ kɨ́ nal-m, kɨ̀ dɔ kəm-m-je-tɨ kɨ́ dow-je dꞌulə ndoo, kɨ̀ dɔ né-je-tɨ kɨ́ ra-m adɨ mḛḛ-m gangɨ man kdɔ ta lə Kristɨ; kdɔ lokɨ mꞌyay kin ɓá tɔ́gɨ-m tò.

Né-je kɨ́ Pol ilə ká-tɨ al kɨ̀ né-je kɨ́ uwə mḛḛ-é

11 Ma̰ mꞌtəl mbə́. Ə to sə̰i ɓá ꞌrai-mi ɓá mꞌtəl mbə́. Ə lé a to sə̰i ɓá lé a pai ta kɨ́ dɔ-m-tɨ; kdɔ njéɓa rɔ-dé njékɔwkulə-je kɨ́ ngay kinlé, to ə mꞌto né al ya, ngà né káre kɨ́ dꞌitə-m-né ya goto. 12 Né-je kɨ́ tɔjɨ kɨ́ dow to njèkɔwkulə lé, sə̰i ooi rɔ-m-tɨ, adɨ to: Kilə mḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ dan kɔ̰̀-je-tɨ lay, kɨ̀ né-je kɨ́ tɔjɨ tɔ́gɨ Lubə, kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl, kɨ̀ nékɔjɨ-je. 13 Ri ɓá ndəgɨ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay dꞌingə rɔ-m-tɨ dꞌitə-si wa? Dɔmajɨ ə à to kɔy kɨ́ mꞌɔy-si al kin wa tá. In̰əi go kɔgɨ adi-mi dɔ né ra-tɨ kɨ́ njururu al kin!

14 Ooi, mꞌisɨ dɔ nja-m-tɨ kadɨ mꞌɔw rɔ-si-tɨ kɔw kɨ́ nja mutə, ə mꞌa kɔy-si al; kdɔ to nékingə-si ɓá mꞌisɨ mꞌsangɨ al, ngà to dajɨ rɔ-si ya ɓá mꞌisɨ mꞌsangɨ. Kdɔtalə ngan-je ɓá dꞌa mbɔ́ né kadɨ njékojɨ-dé-je al, ngà njékojɨ ngan-je ɓá dꞌa mbɔ̰ né kadɨ ngan-dé-je. 15 Ma̰ lé, kɨ̀ mḛḛndigɨ lə-m ya mꞌa tində-né né-je lə-m mꞌsane kɔgɨ kdɔ ta lə-si rəm, ma̰ ya kɨ̀ dɔ-m mꞌa kilə rɔ-m kɔgɨ kdɔ ta lə-si rəm. Se ma̰ mꞌndigɨ-si n̰a̰ ə sə̰i a ndigi-mi n̰a̰ al ngá wa?

16 Tɔgrɔ-tɨ ya, ma̰ mꞌɔy-si al; ngà dow-je madɨ dꞌa panè to kɨ́ mꞌto njètulə rɔ-m natɨ lé ɓá mꞌədɨ-si-né. 17 Dow-je kɨ́ mꞌulə-dé rɔ-si-tɨ kinlé, ḛ kɨ́ mꞌadɨ-é ədɨ-si taa né ji-si-tɨ adɨ-m isɨ nɔ̰ɔ̰ wa? 18 Mꞌulə dingəm mḛḛ Titɨ-tɨ (kadɨ-é ɔw rɔ-si-tɨ), ə mꞌulə ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ káre siə tɔ: Se Titɨ ədɨ-si taa né ji-si-tɨ wa? Jḛ kɨ́ Titɨ lé jꞌnjiyə kɨ̀ tagɨr kɨ́ káre-rè ya al wa? Ə jꞌun rəbɨ kɨ́ káre-rè ya al wa?

19 Low nṵ ya sə̰i gɨri kɨ́ jḛ jꞌisɨ jꞌpa ta kdɔ kɔr-né ta dɔ-ji-tɨ nɔ̰̀-si-tɨ. Kɨ́ nɔ̰̀ Lubə-tɨ rəm, kɨ̀ takul nam kɨ́ jꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ rəm ɓá jḛ jꞌpa-né ta; sə̰i lé, mꞌində-si dan kəm-m-tɨ! Né-je lay kinlé, tò kdɔ kɔw kɨ kete-kete lə-si. 20 Mꞌɓəl kdɔ kadɨ mꞌɔw mꞌtḛḛ rəmə mꞌingə-si titɨ kɨ́ mḛḛ-m ndigɨ-né lé al rəm, ɓá sə̰i kàrè kadɨ ingəi-mi titɨ kɨ́ mḛḛ-si ndigɨ-né lé al tɔ. (Mꞌɓəl) kdɔ kadɨ gakɨ-na̰-je, kɨ̀ kim-na̰-je, kɨ̀ mḛḛkatɨ-je, kɨ̀ jangɨ kɨ̀ nḭ̀-je, kɨ̀ kulə ta ndil-na̰-tɨ-je, kɨ̀ kində nane-je, kɨ̀ kində kàdɨ̀-je, kɨ̀ né ra jugɨ-jugɨ-je tò dan-si-tɨ. 21 (Mꞌɓəl) kadɨ kinə mꞌtḛḛ rɔ-si-tɨ rəmə, Lubə lə-m təl ulə rɔsɔl dɔ-m-tɨ kdɔ ta lə-si ɓəy, ə kadɨ mꞌḭ mꞌnɔ̰-né kdɔ dow-je n̰a̰ ya kɨ́ ꞌra majal kete adɨ to kin̰ə kɨ́ dꞌin̰ə rɔ-dé yakɨ mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, kɨ̀ néra kɨ́ jugɨ-jugɨ-je, kɨ̀ gɔ̰kaya-je ya ngà ꞌtusɨ dꞌin̰ə al kin.

13

Ndəjɨ-je kɨ̀ lapiya-je kɨ́ ra

1 To kɔw kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə ngá ɓá mꞌɔw kɨ̀ kɔw rɔ-si-tɨ tin. Ta lay kɨ́ à tokɨ gɔl lé, à to ta kɨ́ dow-je joo əse mutə ꞌpa ta kɨ́ dɔ-tɨ ɓane. 2 Kɔw-m rɔ-si-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo lé, ndɔkɨ mꞌpa ta kin kete, ə ɓone bè kɨ́ mꞌgoto rɔ-si-tɨ kin ya kàrè, mꞌa təl kidə dow-je kɨ́ ndɔkɨ ꞌra majal kete lé ya ɓəy rəm, ɓá mꞌa təl kidə ndəgɨ-é-je lay rəm kɨ́ kinə mꞌtəl mꞌɔw rɔ-si-tɨ rəmə, mꞌa kɔr kəm dow al. 3 Kdɔ sə̰i ꞌsangi kadɨ ꞌgəi né kɨ́ tɔjɨ kɨ́ Kristɨ pa ta kɨ̀ takul-m; kɨ rɔ-si-tɨ lé, ḛ to njèyay al, ngà ḛ ɔjɨ tɔ́gɨ-é dan-si-tɨ. 4 Tɔgrɔ-tɨ ya, ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ kdɔ yay (liə), ngà ḛ isɨ kəm kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Lubə; jḛ kàrè, jꞌyay siə tɔ, ngà kɨ rɔ-si-tɨ rəmə, jꞌa kisɨ siə kəm kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Lubə.

5 Sə̰i ya ꞌtəni mḛḛ-si ooi, se a̰i mḛḛ kadmḛḛ-tɨ wa? Sə̰i ya ꞌdəji rɔ-si ta ooi. Se sə̰i ꞌgəi kɨ́ Jeju Kristɨ isɨ mḛḛ-si-tɨ ya al wa? Bin al tɔ rəmə tən kɨ́ ꞌtəni mḛḛ-si lé, ilə ta dɔ-si-tɨ. 6 Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ-ji jḛ rəmə, mꞌgə mḛḛ-m-tɨ kɨ́ sə̰i a gəi kɨ́ tən mḛḛ lə-ji, ilə ta dɔ-ji-tɨ al. 7 Jḛ jꞌpa ta kɨ̀ Lubə kadɨ né kɨ́ majɨ al káre ya kàrè ꞌrai al; mꞌpa bè kdɔ tɔjɨ kɨ́ tən mḛḛ lə-ji ɔr ta dɔ-ji-tɨ al, ngà mꞌpa bè kdɔ kadɨ lé jḛ ɓá tən mḛḛ lə-ji ilə ta dɔ-ji-tɨ kàrè, sə̰i ə ꞌrai-né né kɨ́ majɨ. 8 Jꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kdɔ kɔsɨ-né ta ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al, ngà jꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kdɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 9 Lokɨ sə̰i tɔ́gɨ-si tò, ə jḛ ɓá jꞌyay rəmə, jḛ jꞌra rɔnəl, ə né kɨ́ uwə mḛḛ-ji mḛḛ pa ta-tɨ kɨ̀ Lubə lé, to ta lə kɔw kɨ kete-kete lə-si. 10 Gin-é kin ɓá, mꞌgoto sə-si ya kàrè, mꞌndàngɨ-né ta kin bè, kdɔ kadɨ lé mꞌisɨ sə-si natɨ kàrè kadɨ mꞌgakɨ-si al, ngà kadɨ mꞌra kɨ́ go tɔ́gɨ-tɨ lə ꞌƁaɓe kɨ́ adɨ-m kadɨ mꞌadɨ ɔwi-né kɨ kete-kete ɓɨ kadɨ mꞌtujɨ-si-né al.

11 Kadɨ mꞌtɔl-né ta-é lé, sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, isi kɨ̀ rɔnəl, ɔwi kɨ kete-kete, uləi dingəm mḛḛ-na̰-tɨ, adi tagɨr lə-si tokɨ káre-rè, isi-na̰ kɨ̀ lapiya, ə Lubə kɨ́ njèndigɨ dow-je, kɨ̀ njèlapiya à ra sə-si. 12 ꞌRai-na̰ lapiya kuwə-na̰ kàdɨ̀-na̰-tɨ kɨ̀ mḛḛ kɨ́ aa njay. Njékaa njay-je lay ꞌra-si lapiya.

13 Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ, kɨ̀ ndigɨ dow-je lə Lubə, ɓá kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ tɔ́-ji natɨ kin nà̰y sə-si lay.

† 1:1 1:1 Knj 18:1

† 1:8 1:8 1Kɔ 15:32

† 1:16 1:16 Knj 19:21

* 1:16 1:16 1Kɔ 16:5-6

† 1:19 1:19 Knj 18:5

† 1:19 1:19 Silbḛ lé ya to Silasɨ. ꞌNdó Knj 15:22

‡ 1:20 1:20 «Amḛn» lé kɔr mḛḛ-é to «oiyo, kadɨ tò bè ya.»

† 2:12 2:12 Knj 20:1

* 3:16 3:16 Tḛt 34:34

* 4:13 4:13 Pa 116:10

† 5:10 5:10 Rɔm 14:10

* 6:3 6:3 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 6:5 6:5 Knj 16:23

† 6:15 6:15 Belial lé to Sú ə kɔr mḛḛ-é to njèmḛḛndul.

† 6:16 6:16 1Kɔ 3:16; 6:19

† 7:5 7:5 2Kɔ 2:13

† 8:1 8:1 Rɔm 15:26

* 8:15 8:15 Tḛt 16:18

* 9:9 9:9 Pa 112:9

* 11:3 11:3 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 11:9 11:9 Plp 4:15-18

† 11:23 11:23 Knj 16:23

† 11:24 11:24 Det 25:3.

† 11:25 11:25 a Knj 16:22; b Knj 14:19

† 11:26 11:26 a Knj 9:23; b Knj 14:5

† 11:32 11:32 Knj 9:23-25

Galatɨ-je

1

2

3

4

5

6

Mbete kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Galatɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Galatɨ-je

Pol ndàngɨ mbete kin adɨ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌto njékadmḛḛ-je kɨ́ dɔnangɨ Galatɨ-tɨ. Dow gə al ə́ se to kəl dɔnangɨ-é kɨ́ ḛ ɔw-tɨ oo ngá kin (ꞌNdó Knj 16:6; 18:23) əse to kəl-é kɨ́ taá-tɨ wa? Ḛ ndàngɨ mbete kin kdɔ rɔ-né kɨ̀ néndó-je kɨ́ ngɔm kɨ́ gin joo kɨ́ ɔsɨ ta néndó liə: Adɨ to ta lə kadɨ dow təl rɔ-é go ndukun-tɨ, kɨ̀ nékoɓe-je-tɨ lə jipɨ-je əse kadɨ dow isɨ kɨ̀ dow dɔ rɔ-é ra né kɨ́ mḛḛ-é ndigɨ.

Njéndó dow-je né kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je kɨ́ kojɨ kəy ꞌpanè: Dow-je kɨ́ dɔnangɨ Galatɨ-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je kɨ́ kojɨ kəy al lé, kadɨ ꞌtəl rɔ-dé go ndukun-tɨ lə jipɨ-je ə kadɨ dꞌijə-dé ganjangɨ kdɔ kadɨ ꞌnəl-né Lubə. Lo kɔr-é kɨ́ 1-2 lé, Pol a̰ dɔ tɔ́gɨ-tɨ liə kɨ́ ḛ to-né njèkɔwkulə kdɔ kɔsɨ-né néndó kɨ́ ngɔm kinlé ngərəngɨ. Go-tɨ, kḭ lo kɔr-é kɨ́ 3-4 lé, ḛ ndó-dé né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to təl kɨ́ dow à təl dow kɨ́ njururu kɨ̀ takul kadmḛḛ Jeju Kristɨ ɓɨ kɨ̀ takul kullə ra-é kɨ́ sɔbɨ dɔ-é al. To ramajɨ lə Lubə ɓɨ to təl rɔ go ndukun-tɨ al. Tɔl ta-é-tɨ, kḭ lo kɔr-é kɨ́ 5-6 lé, ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ taa kɨ́ Lubə taa njékadmḛḛ-je ilə-dé taá kɨ̀ takul Jeju Kristɨ. Taa ɓá ḛ taa-dé ilə-dé taá kdɔ kadɨ ꞌra-né né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ dajɨ rɔ-dé ndigɨ al, ngà mḛḛ kisɨ kɨ̀ dɔ taá-tɨ lə-dé lé, kadɨ ꞌndigɨ-na̰ kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay. Pol tɔjɨ adɨ aa yə́rə́rə́ kɨ́ né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ to kandɨ kullə ra dajɨ rɔ dow lé, ɔsɨ ta né-je kɨ́ to kandɨ kullə ra Ndil kɨ́ aa njay mḛḛ kisɨ kɨ̀ dɔ taá-tɨ lə njèkadmḛḛ.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

Rɔm 1:1-7

1 Ma̰ Pol, njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ, ə to dow-je ɓá dꞌadɨ-m mꞌto njèkɔwkulə lé al rəm, ɓá to takul dow madɨ al rəm; ngà mꞌto njèkɔwkulə kɨ̀ takul Jeju Kristɨ rəm, kɨ̀ takul Bɔbɨ-ji Lubə kɨ́ adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy rəm. 2 Jꞌisɨ natɨ kɨ̀ ngankɔ̰-m-je lay kɨ́ njékadmḛḛ ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ Galatɨ-tɨ. 3 Kadɨ Bɔbɨ-ji Lubə dḛ kɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ dꞌadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə-dé nà̰y sə-si. 4 Jeju Kristɨ lé, ḛ ya ree oy kdɔ majal-je lə-ji, kdɔ kɔr-ji-né kɔgɨ mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ majal kɨ́ dɔkaglo-tɨ kɨ́ ngɔsnè kin, ə to né kɨ́ mḛḛ Bɔbɨ-ji Lubə ndigɨ. 5 Kɔsgajɨ tò kɨ dɔ Lubə-tɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal! Amḛn!

Yay lə dow-je kɨ́ Galatɨ

Gal 3:1-5; 4:9-20; 5:1-12

6 Lubə kɨ́ njèɓa-si kɨ̀ takul ramajɨ lə Kristɨ ɓá kalangɨ bè ya isi ꞌtusi-é in̰əi-é ə isi uni go Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ rangɨ kinlé to né kɨ́ ra-m ɓəl n̰a̰. 7 Tɔgrɔ-tɨ, Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ rangɨ ya kàrè goto, ngà dow-je kɨ́ njétəl dɔ-si ɓá dꞌɔw nɔ̰ɔ̰; dḛ ꞌndigɨ təl dɔ Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ kɨ nangɨ.

8 Ngà kinə, lé to jḛ ya əse to malayka madɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ ɓá ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ tò gay kɨ̀ ḛ kɨ́ jḛ jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si kete kin rəmə, kadɨ ndɔl tò dɔ dowbé-tɨ! 9 Ndɔkɨ jꞌidə-si kete ya, ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin mꞌtəl mꞌidə-si ya ɓəy mꞌpanè: Kinə dow ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ adɨ-si ɓá tò gay kɨ̀ ḛ kɨ́ ooi kete kin rəmə, kadɨ ndɔl tò dɔ dowbé-tɨ!

10 Ə kɨ́ ɓone bè kinlé se to dow-je ɓá mꞌsangɨ kadɨ ꞌpitɨ-m əse Lubə ɓá mꞌsangɨ kadɨ-é pitɨ-m wa? Se mꞌsangɨ kadɨ mꞌnəl dow-je wa? Kinə mꞌisɨ mꞌsangɨ kadɨ mꞌnəl dow-je ɓəy lé, mꞌa to ngonnjèkullə lə Kristɨ al.

Kəm rəbɨ kɨ́ Pol ingə-né Poyta kɨ́ Majɨ

11 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, adi mꞌidə-si rəsɨ mꞌadɨ ooi, Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ ndɔkɨ mꞌilə mbḛ-é lé, to ta lə dow al. 12 Kdɔ mꞌoo ta dow-tɨ al rəm, mꞌndó rɔ dow-tɨ al rəm, ngà to Jeju Kristɨ ɓá tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ-m mꞌgə.

13 †Panjiyə-m kɨ́ kete kɨ́ ndɔkɨ mꞌisɨ mꞌpole-né Lubə kɨ̀ jipɨ-je ɓəy lé, sə̰i ooi ta-é majɨ. Ndɔkɨ mꞌulə kəm njékəwna̰-je lə Lubə ndoo n̰a̰ rəm, ɓá mꞌsangɨ kadɨ mꞌtɔɔ ko-dé rəm. 14 †Mḛḛ kújɨ ra Lubə-tɨ lə-ji jḛ jipɨ-je lé, dow-je n̰a̰ ya dan gin dow-je-tɨ lə-m kɨ́ ꞌto dɔkasɨ-na̰-je lə-m lé, ma̰ ya mꞌitə-dé lay; kdɔtalə nékoɓe lə bɔbɨ-m-je lé, mꞌra kullə-é kɨ̀ rɔ tungə-m n̰a̰. 15-16 †Ngà kḛ ɓá lokɨ mꞌnà̰y mḛḛ kɔ̰-m-tɨ ɓəy ya Lubə ində-m tagay ə ɓa-m kɨ̀ takul ramajɨ liə; lokɨ oo majɨ kadɨ nꞌadɨ kəm-m ijə dɔ Ngon-é-tɨ kadɨ mꞌgə-é, kdɔ kadɨ mꞌilə mbḛ ta liə dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al lé, mꞌində ta-é nɔ̰̀ dow-tɨ al rəm, 17 ɓá mꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto njékɔwkulə-je kete nɔ̰̀-m-tɨ kin al rəm, ngà tajinatɨ nè ya mꞌɔw dɔnangɨ Arabi-tɨ. Go-tɨ, mꞌtəl mꞌree ɓebo Damasɨ-tɨ gogɨ.

18 †Ɓal mutə go-tɨ ɓá mꞌɔw ɓebo Jorijalḛm-tɨ rɔ Sepasɨ-tɨ* kadɨ mꞌgə-é. Lokɨ mꞌɔw rəmə, mꞌisɨ ɓe liə ndɔ dɔgɨ gidɨ-é mḭ. 19 Dow kɨ́ rangɨ kɨ́ dan njékɔwkulə-je-tɨ kɨ́ mꞌoo-é goto, ngà Jakɨ kɨ́ ngonkɔ̰ ꞌƁaɓe ya kɨ̀ kár-é mꞌoo-é. 20 Ta kɨ́ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kinlé, kɨ́ nɔ̰̀ Lubə-tɨ, mꞌədɨ ta al.

21 Go-tɨ, mꞌɔw go lo-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ Siri-tɨ rəm, ɓá dɔnangɨ Silisi-tɨ rəm tɔ. 22 Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ lé, dḛ dꞌoo-m kəm-dé-tɨ al. 23 Ngà koo ya par ɓá dꞌoo ta-é ꞌpanè: Ḛ kɨ́ ndɔkɨ ulə kəm-ji ndoo lé, ɓone bè isɨ ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ kɨ́ ndɔkɨ ḛ ndigɨ rutɨ dɔ-é lé. 24 Lokɨ dꞌoo ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-m kin bè rəmə, dꞌɔsɨ gajɨ Lubə.

2

Kingə-na̰ lə njékɔwkulə-je ɓebo Jorijalḛm-tɨ

Knj 15:1-29

1 †Lokɨ ra ɓal dɔgɨ gidɨ-é sɔ go-tɨ lé, jḛ kɨ̀ Barnabasɨ jꞌtəl jꞌɔw Jorijalḛm gogɨ ə mꞌadɨ Titɨ ɔw sə-m tɔ. 2 Ə kɔw-m Jorijalḛm lé, to Lubə ya tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ mꞌgə. Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ mꞌilə mbḛ-é dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al lé, ḛ ɓá mꞌɔw mꞌɔr go-é mꞌadɨ ꞌboy-je, nè kullə kɨ́ mꞌa ra əse ḛ kɨ́ mꞌra kete ngá kinlé à kḭ to kullə kɨ́ kɔgɨ kare. Mꞌɔr-dé gay ɓá mꞌɔr go-é mꞌadɨ-dé. 3 Ngà Titɨ kɨ́ to grɛkɨ kɨ́ ɔw sə-m lé ya kàrè, dow uwə-é ijə-é ganjangɨ al. 4 Bè ya kàrè, dow-je madɨ ꞌndigɨ kijə-é ganjangɨ. Dowbé-je lé, ꞌra rɔ-dé kɨ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ-je ə ꞌree njɔ̰y dꞌisɨ dan-ji-tɨ kdɔ kində manjɨ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ taa kɨ́ Jeju Kristɨ taa-ji ilə-ji taá, kdɔ nam kɨ́ jꞌnam kàdɨ̀-é-tɨ kin ə ra-ji-né ɓə-tɨ lə ndukun. 5 Dḛ kinlé, jḛ jꞌulə dɔ-ji gin tɔ́gɨ-tɨ lə-dé al rəm, ɓá tarəbɨ kɨ́ sḛ bè ya kàrè jꞌin̰ə jꞌadɨ-dé nja kàrè al rəm, kdɔ kadɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ tò mḛḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ lé tò-né lo tò-é-tɨ dan-si-tɨ. 6 Ə ta lə dḛ kɨ́ ndɔkɨ dow-je dꞌoo-dé kɨ ꞌboy-je lə-dé kin kàrè, to-dé ꞌboy-je kinlé usɨ-m né káre al. Kdɔ Lubə ɔr kəm dow al. Né kɨ́ rangɨ káre ya kàrè dꞌuwə-m dꞌadɨ mꞌra al. 7 Ngà, koo ɓá dꞌoo kɨ́ Lubə adɨ-m kullə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ* al, titɨ kɨ́ adɨ-né Piyər kullə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ kinlé bè tɔ; 8 kdɔtalə Lubə kɨ́ ra kullə mḛḛ Piyər-tɨ adɨ-é to njèkɔwkulə dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ kinlé, ḛ ya tɔ ɓá ra kullə mḛḛ-m-tɨ adɨ-m mꞌto njèkɔwkulə dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al tɔ. 9 Lokɨ Jakɨ-je, kɨ̀ Sepasɨ-je, kɨ̀ Ja̰-je kɨ́ dow-je dꞌoo-dé kɨ tɔ́gɨ njékəwna̰-je titɨ gajɨ kɨ́ ngɔwdan kəy-tɨ bè lé, ꞌree ꞌgə kɨ́ ramajɨ lə Lubə nà̰y sə-m rəmə, dꞌulə jikɔl-dé dꞌadɨ-ji jḛ kɨ̀ Barnabasɨ kadɨ tɔjɨ kində kɨ́ dꞌində rɔ-dé natɨ sə-ji. Beɓa ndi-ji usɨ go-na̰-tɨ kadɨ jḛ jꞌa kɔw dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al ə dḛ dꞌa kɔw dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ tɔ. 10 Dəjɨ ya par ə ꞌdəjɨ-ji kadɨ jꞌadɨ mḛḛ-ji ole dɔ njéndoo-je-tɨ ə to né kɨ́ uwə mḛḛ-m adɨ mꞌra tɔ. †

Pol kɔl kɨ̀ Piyər

11 Ngà lokɨ Sepasɨ ree ɓebo Antiosɨ-tɨ lé, ra né kɨ́ majɨ al adɨ mꞌidə-é kəm-é-tɨ rəsɨ. 12 Kdɔtalə kete ɓəy ɓá kadɨ dow-je madɨ dꞌḭ rɔ Jakɨ-tɨ ꞌree lé, Piyər uso né natɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al; ngà lokɨ dḛ ꞌree rəmə, ḛ ɓəl jipɨ-je adɨ ra gosɨ ɔr rɔ-é a̰ ngərəngɨ. 13 Jipɨ-je madɨ ꞌndajɨ kəm Piyər adɨ dꞌisɨ ꞌtulə rɔ-dé natɨ tɔ; sar ya Barnabasɨ kàrè ꞌra-é dꞌadɨ isɨ tulə rɔ-é natɨ tɔ. 14 Lokɨ mꞌoo kɨ́ panjiyə-dé kin tò njururu al, adɨ ɔw natɨ kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ tò mḛḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ al lé, mꞌidə Sepasɨ takəm dow-je-tɨ lay mꞌpanè: «I kɨ́ ꞌto jipɨ ya mbatɨ panjiyə jipɨ-je ə un panjiyə dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, ra ban ɓá ꞌndigɨ kadɨ dḛ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, ꞌtəl dꞌun panjiyə jipɨ-je ɓəy wa?»

15 «Jḛ lé, jꞌto jipɨ-je kɨ́ kojɨ kəy ɓɨ jꞌto kɨ́ dan gin dow-je-tɨ kɨ́ jipɨ-je dꞌoo-dé kɨ njéramajal-je kin al. 16 †Ngà gə kɨ́ jꞌgə kɨ́ to təl rɔ go ndukun-tɨ ɓá ta ɔr-né dɔ dow-tɨ al, ngà ta ɔr dɔ dow-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ Jeju Kristɨ kinlé, jḛ kàrè jꞌadɨ mḛḛ-ji Jeju Kristɨ tɔ; kdɔ kadɨ ta ɔr-né dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ Kristɨ, ɓɨ kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-tɨ al; kdɔtalə dow kɨ́ ta à kɔr dɔ-é-tɨ kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-tɨ ya goto‡. 17 Ngà kinə sangɨ kɨ́ jꞌsangɨ kadɨ ta ɔr dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ kinlé, tɔjɨ kɨ́ jḛ jꞌto njéramajal-je tɔ lé, se kadɨ Kristɨ to njèkɔsɨ kutɨ majal wa? Nda̰ bè al! 18 Kdɔtalə né-je kɨ́ mꞌtusɨ mꞌin̰ə kinlé, kinə mꞌtəl mꞌisɨ mꞌra gogɨ ɓəy rəmə, ma̰ ya mꞌtəl njèkal dɔ ta. 19 Kdɔtalə ma̰ ya mꞌtokɨ dow kɨ́ oy kɨ̀ kəm rəbɨ lə ndukun bè, adɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ ndukun rəmə, ma̰ mꞌoy kdɔ kadɨ mꞌisɨ kəm kdɔ Lubə. 20 Ma̰ lé, mꞌɓə-m kagdəsɨ-tɨ natɨ kɨ̀ Kristɨ, adɨ to ma̰ ɓá mꞌisɨ kɨ̀ dɔ-m taá al ngá, ngà to Kristɨ ɓá isɨ kəm mḛḛ-m-tɨ; kisɨ-m kɨ̀ dɔ-m taá kɨ́ ɓone bè kinlé, mꞌisɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ Ngon lə Lubə. Ḛ lé ndigɨ-m, ə oy gangɨ-né dɔ-m. 21 Mꞌmbatɨ ramajɨ lə Lubə al; kdɔtalə kinə kɔrtadɔ-tɨ tò kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-je-tɨ rəmə, Kristɨ oy kɨ̀ ndangɨ kare.»

3

Ndukun-je kɨ̀ kadmḛḛ

Rɔm 4; 8:14-17

1 Kɔbɨ! Kɔbɨ! Sə̰i dow-je kɨ́ dɔnangɨ Galatɨ-tɨ lé ꞌmbəi bè! Ná̰ ɓá təl dɔ-si wa? Sə̰i kɨ́ ta lə Jeju Kristɨ kɨ́ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ kin kɨ́ dꞌɔr gin-é ngə́rə́rə́-ngə́rə́rə́ dꞌadɨ ꞌgəi lé ya ɓan wa? 2 Mꞌa dəjɨ-si ta káre-rè kadɨ iləi-mi-tɨ: Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ Lubə adɨ-si lé, adɨ-si kdɔ təl kɨ́ ꞌtəli rɔ-si go ndukun-je-tɨ əse kdɔ kadɨ kɨ́ adi Poyta kɨ́ Majɨ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ wa? 3 Kin to mbə́ kɨ́ ban ə́ ꞌmbəi n̰a̰ bè wa? Ndɔkɨ uləi gin-é kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay lé ngɔsnè ꞌndigi tɔli ta-é kɨ́ go tɔ́gɨ dow-tɨ ngá wa? 4 Né-je kɨ́ tḛḛ dɔ-si-tɨ asɨ bè kinlé, kadɨ tò kɔgɨ kare wa? ꞌDé! Ə́ kadɨ tò kɔgɨ kare ma̰! – Lubə kɨ́ adɨ-si Ndil kɨ́ aa njay rəm, 5 ɓá ra nékɔjɨ-je dan-si-tɨ rəm lé, ra kdɔ təl kɨ́ ꞌtəli rɔ-si go ndukun-je-tɨ əse kdɔ kadɨ kɨ́ adi Poyta kɨ́ Majɨ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ wa?

6 †Abrakam kàrè, ndɔkɨ adɨ mḛḛ-é Lubə, ɓá Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ.* 7 †Ə́n ə́ kadɨ ꞌgəi majɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé ɓá ꞌto ngan lə Abrakam. 8 Rəm ɓá, mbete kɨ́ aa njay ɔjɨ kete kɨ́ Lubə à kɔr ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ̀ takul kadmḛḛ, adɨ pa ta lə Poyta kɨ́ Majɨ kinlé adɨ Abrakam kete panè: Gin dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ya dꞌa kingə tɔrndi dɔ-tɨ kɨ̀ takul-i†. 9 Beɓa dḛ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé lé, dꞌingə tɔrndi dɔ-tɨ natɨ kɨ̀ Abrakam kɨ́ to njèkadmḛḛ tɔ. 10 Ə dow-je lay kɨ́ dꞌubə kul təl rɔ go ndukun-tɨ lé, ndɔl tò dɔ-dé-tɨ. Kdɔtalə ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: Ta-je lay kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete ndukun-je-tɨ lé, dow kɨ́ rá-rá kɨ́ təl rɔ-é go-tɨ lay uwə njarara al lé, ndɔl tò dɔ-é-tɨ. 11 Adɨ tò ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ Lubə ɔr ta dɔ dow-tɨ kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-je-tɨ al, kdɔ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: Dow kɨ́ njururu à kisɨ kəm kɨ̀ takul kadmḛḛ.‡ 12 Kdɔtalə kadmḛḛ-je kɨ̀ ndukun ɔw natɨ al; ngà ndukun panè: Dow kɨ́ təl rɔ-é go ndukun-je-tɨ rəmə, à kisɨ kəm kɨ̀ takul ndukun.§

13 Kristɨ gangɨ dɔ-ji ɔr ndɔl lə ndukun dɔ-ji-tɨ ə ḛ ɓá adɨ ndɔl kɨ́ tò kdɔ-ji nà̰y dɔ-é-tɨ – kdɔtalə ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ꞌɓə-é kagɨ-tɨ lé, to dow kɨ́ ndɔl tò dɔ-é-tɨ* – 14 Gin-é kin ɓá tɔrndi kɨ́ sɔbɨ dɔ Abrakam lé, dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al dꞌingə-né kɨ̀ takul Jeju Kristɨ rəm, ɓá jə̰i kàrè Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ nꞌadɨ-ji lé jꞌingəi-né kɨ̀ takul kadmḛḛ tɔ.

15 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌa kun né kɨ́ dow-je dꞌisɨ ꞌra kdɔ pa-né ta kadɨ-si ooi: Dow ɓəy ə́, kinə ndàngɨ mbete néndubə kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ tuwə ra-né lé, dow kɨ́ rangɨ à bujuru kɔgɨ al rəm, ɓá dow à təl ra rangɨ al rəm. 16 Ə Lubə un mindɨ-é adɨ Abrakam-je kɨ̀ ngonka-é. Adɨ to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow káre-rè ə ngonka-é lé to Kristɨ. ꞌNdàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay lé, ꞌpanè: Nganka-é-je al, adɨ to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je n̰a̰ al.† 17 Ooi ta kɨ́ mꞌndigɨ pa ɓan: Mbete néndubə kɨ́ Lubə ra kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ tuwə ra-né kinlé, ndukun kɨ́ ɓal ɓusɔ kɨ̀ kɔrmutə go-tɨ ɓəy ɓá ree lé, à kasɨ bujuru kɔgɨ kdɔ kadɨ kunmindɨ lə Lubə təl tò kɔgɨ kare al. – 18 †Kdɔtalə, kinə dow à kingə néndubə kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-tɨ rəmə, lé à tò kɨ̀ takul kunmindɨ al ngá. Ə to takul kunmindɨ lé ɓá Lubə ra-né majɨ kɨ̀ Abrakam tin.

19 Ə kinə tò bè rəmə ndukun tò kdɔ ri wa? Ndukun ree go-tɨ, kdɔ kadɨ kaldɔta-je tò-né ndaa-tɨ rəsɨ, sar ya kadɨ ngonka Abrakam kɨ́ Lubə un mindɨ-é adɨ-é lé ree-né; malayka-je dꞌadɨ dow-je ꞌgə ndukun lé, kɨ̀ takul njètaa ta kadɨ dow-je. 20 Ə dow-je joo ɓá dow à taa ta ta ḛ kɨ káre-tɨ kadɨ madɨ-é, ngà kunmindɨ lé, Lubə ya kɨ̀ kár-é dɔ-tɨ.

21 Ndukun lé, se ɔsɨ ta kunmindɨ lə Lubə wa? Bè al! Kinə ndukun to kɨ́ kadɨ kdɔ kadɨ dow-je dꞌisɨ-né kəm rəmə, lé ta kɨ́ kɔr dɔ-tɨ à ree kɨ̀ takul ndukun ya tɔgrɔ-tɨ. 22 Ngà mbete kɨ́ aa njay panè: Dow-je lay ya majal ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ, kdɔ kadɨ né kɨ́ Lubə un mindɨ-é kadɨ nꞌadɨ njékadmḛḛ-je lé, ḛ adɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ Jeju Kristɨ.

23 Kete ɓəy ɓá kadɨ kadmḛḛ ree lé, ndukun uwə-ji dangay-tɨ ngəbɨ-né dɔkaglo kɨ́ kadmḛḛ à tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ. 24 Bè ya tɔ ə́ ndukun lé, to njèkində kəm-é go-ji-tɨ kdɔ kɔr nɔ̰̀-ji sar kadɨ Kristɨ ree-né, kdɔ kadɨ ta ɔr-né dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ. 25 Lokɨ dɔkaglo kadmḛḛ ree lé, jə̰i jꞌisi gin tɔ́gɨ-tɨ lə njèkində kəm-é go-ji-tɨ kinlé al ngá. 26 Kdɔtalə sə̰i lay ya ꞌtoi ngan lə Lubə kɨ̀ takul kadɨ kɨ́ adi mḛḛ-si Jeju Kristɨ; 27 adɨ sə̰i lay kɨ́ ꞌra-si batḛm kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ lé, panjiyə Kristɨ ya ɓikti tò rɔ-si-tɨ. 28 Sə̰i lay ya ꞌtoi dow-je kɨ́ káre-rè kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ, adɨ to jipɨ əse to jipɨ al kàrè to né kɨ́ ngay al rəm, ɓá to ɓə əse to ɓə al kàrè to né kɨ́ ngay al rəm, ɓá to dené əse to dingəm kàrè to né kɨ́ ngay al rəm. 29 †Ə to kɨ́ ꞌtoi dow-je lə Kristɨ ya kin rəmə, ꞌtoi nganka Abrakam tɔ, adɨ néndubə kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ nꞌadɨ-é lé, sə̰i a kingəi tɔ.

4

1 Ə ta kɨ́ mꞌɔw pa ɓan: Ngon kɨ́ à to njènéndubə lé, ḛ ya to ꞌɓa né-je lay, ngà lokɨ dɔ-é nà̰y ɓəy lé, né kɨ́ tò gay rɔ-é-tɨ kɨ̀ ɓə goto. 2 Ngà ḛ isɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə njékində kəm-dé go-é-tɨ, kɨ̀ njékoo go né-je-tɨ liə sar kadɨ dɔkaglo kɨ́ bɔbɨ-é ɔjɨ lé asɨ-né. 3 Jə̰i kàrè, lokɨ ndɔkɨ jꞌtoi kɨ ngan-je bè ɓəy lé, jꞌrai ɓə lə né-je kɨ́ kɔgɨ kare bè kɨ́ dɔnangɨ-tɨ; 4 ngà lokɨ dɔkaglo asɨ lé, Lubə ulə Ngon-é, adɨ dené ojɨ-é, ə ḛ kàrè ulə dɔ-é gin tɔ́gɨ-tɨ lə ndukun. 5 †Bè kadɨ taa-né dow-je kɨ́ dꞌisɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə ndukun ilə-dé taá, kdɔ kadɨ jꞌtəli ngan lə Lubə. 6 Kdɔtalə to kɨ́ jꞌtoi ngan lə Lubə lé ɓá, ḛ ulə-né Ndil Ngon-é adɨ isɨ mḛḛ-ji-tɨ, adɨ isɨ ndàngɨ dɔ-é panè: Aba! Bɔbɨ-m! 7 Beɓa i ꞌto ɓə al ngá, ngà i ꞌto ngon kɨ́ kojɨ kəy; ə kinə i ꞌto ngon kɨ́ kojɨ kəy rəmə, i ꞌto njènéndubə kɨ̀ takul Lubə tɔ.

Ta ɔ̰̀ mḛḛ Pol kdɔ njékəwna̰-je kɨ́ dɔnangɨ Galatɨ

8 Low ndɔkɨ lé, sə̰i ꞌgəi Lubə al, ꞌrai ɓə lə magɨ-je kɨ́ ꞌto lubə-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. 9 Ngà ɓone bè kɨ́ sə̰i ꞌgəi Lubə, əse kɨ́ Lubə gə-si majɨ ngá kinlé, ra ban ɓəy ɓá ꞌndigi kɔsi nakɨ-nakɨ təli kuləi rɔ-si mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ tɔ́gɨ-dé goto, kɨ́ to ngan né-je kɨ́ mḛḛ wəy kare kin, kdɔ kadɨ ꞌrai ɓə lə-dé gogɨ ɓəy wa? 10 Isi indəi kəm-si go ndɔ-je-tɨ, kɨ̀ go na̰y-je-tɨ, kɨ̀ dɔkaglo-je-tɨ, kɨ̀ ɓal-je-tɨ al ɓan! 11 ꞌRai adi mꞌɓəl mꞌpanè kɔ̰̀ kɨ́ mꞌingə kdɔ ta lə-si kinlé à kḭ tò kɔgɨ kare.

12 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kɔgri ya, ꞌtiti-na̰ sə-m titɨ kɨ́ ma̰ mꞌtitɨ-né-na̰ sə-si kin bè. 13 Né kɨ́ majɨ al káre ya kàrè sə̰i ꞌrai sə-m al. ꞌGəi majɨ kɨ́ ndɔkɨ mɔ̰y ɓá to kəm rəbɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ mꞌilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dan-si-tɨ. 14 Mətɨ kɨ́ rɔ-m-tɨ kɨ́ ingəi kɔ̰̀-é kin kàrè, sə̰i ꞌnədi-mi al rəm, ɓá mꞌto n̰ḛ kəm-si-tɨ al rəm; ngà kuwə ɓá sə̰i uwəi-mi rɔ-si-tɨ tokɨ malayka lə Lubə bè, tokɨ Jeju Kristɨ bè. 15 Ə rɔnəl kɨ́ ndɔkɨ ꞌrai n̰a̰ lé tò rá ngá wa? Kdɔtalə mꞌpa ta lə-si mꞌpanè: Kinə lé to né kɨ́ a kasi rai rəmə lé, kəm-si ya kàrè ndɔkɨ a tɔri kadi-mi. 16 Ngà mꞌtəl njèba lə-si kdɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ mꞌidə-si lé tɔ ɓəy wa? 17 Njékadɨ rɔ-dé nga̰ njim rɔ-si-tɨ kinlé, to rɔ nga̰ njim kɨ́ majɨ al; dḛ ꞌndigɨ kɔr-si rɔ-ji-tɨ kɔgɨ, kdɔ kadɨ rɔ-si təl nga̰ njim rɔ-dé dḛ-tɨ. 18 To né kɨ́ majɨ kadɨ rɔ dow nga̰ njim lo ra majɨ-tɨ kɨ̀ dɔkaglo-je lay, ɓɨ kadɨ mꞌisɨ dan-si-tɨ ya par tá al. 19 Ngan-m-je, mꞌtəl mꞌisɨ mꞌingə kɔ̰̀ gogɨ kdɔ ta lə-si titɨ ndo kɨ́ ra dené kin bè, sar kadɨ ta lə Kristɨ rusɨ-né mḛḛ-si. 20 Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, mꞌndigɨ kadɨ ma̰ ya mꞌa̰ rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ ɓá mꞌa koo gangɨ ndi-m kɨ́ mꞌa pa-né sə-si ta ɓəy, kdɔtalə ta kɨ́ dɔ-si-tɨ lé ubə ta-m gususu. 21 Sə̰i kɨ́ ꞌndigi kuləi dɔ-si gin ndukun-tɨ lé, idəi-mi adɨ mꞌoo. Ta kɨ́ mbete ndukun pa lé, ooi al wa? 22 Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè: Abrakam ojɨ ngan-je kɨ́ dingəm joo; ḛ kɨ́ káre kɔ̰-é to ɓə, ə ḛ kɨ́ káre kɔ̰-é to ɓə al tɔ. 23 Ngà ngon kɨ́ kɔ̰-é to ɓə lé, dꞌojɨ-é titɨ kɨ́ dow-je dꞌojɨ-né-na̰ kin ya, ngà ngon kɨ́ kɔ̰-é to ɓə al lé, dꞌojɨ-é kojɨ kɨ́ go kunmindɨ-tɨ. 24 Ta kinlé to mḛḛ ta: Dené-je kinlé, ꞌtɔjɨ kulənojɨ kɨ́ gin joo. Ḛ kɨ́ dɔsa̰y tɔjɨ kulənojɨ kɨ́ ꞌdɔɔ natɨ dɔ mbal Sina̰y-tɨ; ḛ ɓá to Agar kɨ́ ojɨ ɓə; 25 Agar lé, tɔjɨ mbal Sina̰y kɨ́ dɔnangɨ Arabi-tɨ – ə ḛ tokɨ ɓebo Jorijalḛm kɨ́ ɓone bè, kdɔtalə Jorijalḛm kɨ̀ dow-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ꞌto ɓə-je. 26 Ngà Jorijalḛm kɨ́ taá lé, to ɓə al, ə ḛ ɓá tokɨ kɔ̰-ji bè. 27 Kdɔtalə ꞌndàngɨ ꞌpanè:

I kɨ́ ndɔkɨ ꞌto kujɨ dené,

I kɨ́ ndɔkɨ ojɨ ngon al lé,

ꞌRa rɔnəl! ꞌTilə kole,

ꞌIlə ꞌndil rɔnəl, i kɨ́ ndɔkɨ ꞌgə to ndo al.

Kdɔtalə ngan lə dené kɨ́ dꞌin̰ə-é kɔgɨ lé,

dꞌa n̰a̰ kitə ngan lə dené kɨ́ njèngɔw.*

28 Ngankɔ̰-m-je, sə̰i lé, ꞌtoi ngan-je kɨ́ dꞌojɨ-si kɨ́ go kunmindɨ-tɨ, gangɨ-é kɨ́ dꞌojɨ-né Isakɨ† kɨ́ go kunmindɨ-tɨ kin bè. 29 Ngà titɨ kɨ́ ndɔkɨ ngon kɨ́ dꞌojɨ-é kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ dꞌojɨ-né ngan-je ulə-né kəm ḛ kɨ́ dꞌojɨ-é kɨ̀ tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay ndoo kinlé, ɓone bè kàrè tò bè ya tɔ. 30 Ə ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè ri wa? ꞌNdàngɨ ꞌpanè: ꞌTubə ɓə kin kɨ̀ ngon-é burə, kdɔtalə ngon ɓə à to njènéndubə natɨ kɨ̀ ngon lə dené kɨ́ to ɓə al al.‡ 31 Beɓa ngankɔ̰-m-je, jə̰i jꞌtoi ngan lə dené kɨ́ to ɓə kin al, ngà jꞌtoi ngan lə dené kɨ́ to ɓə al.

5

Taa kilə taá lə njèkadmḛḛ

1 Kristɨ taa-ji ilə-ji taá kdɔ kadɨ jꞌtoi ɓə-je al ngá. Ə́n ə́ a̰i lo ka̰-si-tɨ njángɨ ɓɨ ꞌtəli iləi jugɨ ra ɓə mindɨ-si-tɨ gogɨ al ngá. 2 Ooi! Ma̰ Pol mꞌa kidə-si rəsɨ; kinə adi dꞌijə-si ganjangɨ rəmə, Kristɨ to né kɨ́ kɔgɨ káre rɔ-si-tɨ. 3 Mꞌtəl mꞌɔsɨ kagɨ dɔ-tɨ rangɨ ya ɓəy mꞌpanè: Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ sangɨ kadɨ dꞌijə-é ganjangɨ rəmə, tò kadɨ təl rɔ-é go ndukun-je-tɨ lay tɔ ɓane. 4 Sə̰i kɨ́ ꞌsangi kadɨ ta ɔr dɔ-si-tɨ kɨ̀ takul təl rɔ go ndukun-tɨ lé, sə̰i ya ɔri rɔ-si kɔgɨ rɔ Kristɨ-tɨ, adɨ ꞌgoti mḛḛ ramajɨ-tɨ liə. 5 Kɨ́ sɔbɨ dɔ-ji jḛ rəmə, jꞌisɨ ꞌngəbɨ kadɨ ta ɔr dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ; ḛ ɓá to né kɨ́ jḛ jꞌində mḛḛ-ji dɔ-tɨ kadɨ Ndil kɨ́ aa njay ra adɨ-ji. 6 Kdɔ kɨ́ sɔbɨ dɔ nam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ lé, kijə ganjangɨ-je, kɨ̀ kijə ganjangɨ al-je kin, to né kɨ́ ꞌngay al. Ngà kadmḛḛ kɨ́ ra kullə kadɨ ndigna̰ tò-né kin ya par to né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 7 Ndɔkɨ ɔwi majɨ-majɨ ngà to ná̰ ɓá ree ilə-si kagɨ ɔgɨ-si təl rɔ-si go ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé tɔ ɓəy wa? 8 Takɔjɨ kinlé, to takɔjɨ kɨ́ ḭ rɔ njèɓa-si-tɨ lé al. 9 †Əm kɨ́ sḛ bè ya à ra kadɨ ndujɨ kɨ́ lɔ̰y lay ya ḭ. 10 Ma̰ rəmə, nam kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ lé, ra adɨ mḛḛ-m nda ka̰y dɔ-si-tɨ, to kɨ́ a tɔɔi kuri rangɨ al. Ngà dow kɨ́ təl dɔ-si kinlé, lé to ná̰-ná̰ ya kàrè ta-é à kusɨ dɔ-é-tɨ. 11 Ə kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ lé, ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kinə mꞌisɨ mꞌilə mbḛ kijə ganjangɨ ɓəy ngà dꞌulə kəm-m ndoo kdɔ ri wa? Kinə mꞌilə mbḛ kijə ganjangɨ ɓəy lé, koy Kristɨ kagdəsɨ-tɨ à to jigɨ tugə dow ɓəy wa? 12 Ə dḛ njétəl dɔ-si-je kinlé, kijə ya dꞌijə rɔ-dé lé gɨrɨm ꞌgangɨ ə ri ra!

Ra ndigɨ lə-ji al, ngà ra ndigɨ lə Ndil kɨ́ aa njay

Rɔm 8:1-14; 13:12-14

13 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, sə̰i lé, ꞌɓa-si ꞌtaa-si dꞌilə-si taá. Ngà kḛ ɓá kadɨ iləi jirə dɔ taa kilə taá-tɨ lə-si kin kadɨ ꞌrai-né né kɨ́ nəl dajɨ rɔ-si kin al, ngà kɨ̀ takul ndigna̰ rəmə, kadɨ ꞌtəli ngannjékullə-je lə-na̰. 14 Kdɔtalə ndukun ɓikti lay ya to kɨ́ ꞌkəw dɔ-é mḛḛ ta-tɨ kɨ́ káre-rè kin: ꞌA ndigɨ dow madɨ-i tokɨ rɔ-i bè*. 15 Ə kinə isi ꞌtɔ̰i-na̰, ꞌgangi-na̰ batɨ-batɨ rəmə, kadɨ ooi majɨ; sə̰i a tuji-na̰.

16 Beɓa mꞌa kidə-si rəsɨ; adi Ndil kɨ́ aa njay ɔr nɔ̰̀-si rəmə, né-je kɨ́ dajɨ rɔ-si ndigɨ kinlé a rai al. 17 †Kdɔtalə né-je kɨ́ dajɨ rɔ dow ndigɨ lé, ɔsɨ ta né-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ndigɨ; ə né-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ndigɨ kàrè, ɔsɨ ta né-je kɨ́ dajɨ rɔ dow ndigɨ tɔ. Né-je lé dꞌɔsɨ-na̰ ta ya dɔrɔ; bè kdɔ kadɨ sə̰i ꞌrai né kɨ́ mḛḛ-si ndigɨ al. 18 Ngà kinə to Ndil kɨ́ aa njay ɓá ɔr nɔ̰̀-si rəmə, sə̰i isi gin tɔ́gɨ-tɨ lə ndukun al. 19 Né-je kɨ́ dajɨ rɔ dow ndigɨ lé tò ndaa-tɨ rəsɨ. Né-é-je lé to kaya kɨ́ ra, kɨ̀ ra né-je kɨ́ tò n̰ḛ-n̰ḛ, kɨ̀ néra kɨ́ jugɨ-jugɨ, 20 kɨ̀ pole magɨ, kɨ̀ ra kugə, kɨ̀ koo kəm-na̰ al, kɨ̀ gakɨ-na̰, kɨ̀ kim-na̰, kɨ̀ kəm kɨ́ tidɨ tir-tir dɔ-na̰-tɨ, kɨ̀ jangɨ kɨ̀ nḭ̀, kɨ̀ kumə̰-na̰ dɔ-na̰-tɨ, kɨ̀ gangɨ-na̰, 21 kɨ̀ kəmnda, kɨ̀ ra gɔ̰yibɨ, kɨ̀ ra gɔ̰nékuso, kɨ̀ ra né-je kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ né-je kɨ́ bè kin. Titɨ kɨ́ ndɔkɨ mꞌpa-né kete lé, mꞌtəl mꞌpa ya ɓəy mꞌpanè: Dow-je kɨ́ njékisɨ ká ra né-je-tɨ kɨ́ bè kinlé, dꞌa to dow-je kɨ́ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə al. 22 Ngà kandɨ kullə lə Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ mḛḛ dow-tɨ lé to ndigɨ dow-je, rɔnəl, lapiya, kilə mḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ, ramajɨ, mḛḛmajɨ, ka̰dɔndi-tɨ, sɔl lɔm-lɔm, koremḛḛ; 23 ndukun ɔsɨ ta né-je kɨ́ bè kinlé al. 24 Dow-je kɨ́ ꞌto ꞌlə Jeju Kristɨ lé, ꞌɓə dajɨ rɔ-dé kagdəsɨ-tɨ natɨ kɨ̀ ɓo né-je kɨ́ uwə-é ɓə-tɨ kɨ̀ ndəgɨ ɓo né-je liə kɨ́ majal. 25 Jꞌisi kɨ̀ dɔ-ji taá kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay, ə́n ə́ jꞌadi Ndil kɨ́ aa njay lé ya tɔ ɓá ɔr nɔ̰̀-ji. 26 Adi jꞌɔsi gajɨ rɔ-ji jꞌsangi-né ta-na̰ al rəm, ɓá jꞌimi-né-na̰ al rəm tɔ.

6

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ gətɨ-na̰ rəm, ra majɨ rəm

Rɔm 2:3-11; Əbr 6:10-12

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kinə dow madɨ usɨ mḛḛ majal-tɨ ɓá ooi rəmə, sə̰i kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay isɨ ɔr nɔ̰̀-si lé, ꞌgɔli-é kɨ̀ ta kɨ́ sɔl lɔm-lɔm iləi-é rəbəə gogɨ. Ə i ya kàrè, ꞌoo go rɔ-i majɨ, nè ꞌa kḭ kusɨ mḛḛ néna̰-tɨ tɔ. 2 ꞌGəti sə-na̰ nékotɨ-je kɨ́ ɔy, rəmə to təl ya ɓá ꞌtəli rɔ-si go ndukun-tɨ lə Kristɨ tin. 3 Ə dow kɨ́ to né al ya ɓá oo rɔ-é kɨ dow kɨ́ ngay rəmə, dowbé ya kɨ̀ dɔ-é isɨ ədɨ rɔ-é. 4 Kadɨ ná̰-ná̰ ya tən kullə ra-é kɨ́ sɔbɨ dɔ-é oo, ə́ kinə majɨ rəmə, kadɨ-é ɔsɨ-né gajɨ rɔ-é ta kɨ́ ꞌliə-tɨ ya, ɓɨ kadɨ ɔjɨ-né rɔ-é rɔ dow-je-tɨ kɨ́ rangɨ al. 5 Kdɔtalə ná̰-ná̰ ya à kotɨ né liə kɨ́ ɔy kɨ́ sɔbɨ dɔ-é.

6 Dow kɨ́ ꞌndó-é né rəmə, kadɨ adɨ njèndó-é né kinlé, ubə siə majɨ né-je liə lay.

7 Ədi rɔ-si al, kdɔ dow sɔkɨ Lubə al. Né kɨ́ dow dubɨ lé, né-é ya dowbé à kijə tɔ. 8 Dow kɨ́ dubɨ né kɨ́ majɨ al kɨ́ nəl dajɨ rɔ-é rəmə, né kɨ́ dowbé à kijə mḛḛ né-tɨ kɨ́ nəl dajɨ rɔ-é kinlé, to tujɨ kɨ́ à tujɨ; ngà dow kɨ́ dubɨ né kɨ́ nəl Ndil kɨ́ aa njay rəmə, né kɨ́ dowbé à kijə rɔ Ndil kɨ́ aa njay-tɨ lé, to kiskəm kɨ́ sartagangɨ. 9 Jꞌadi dabɨ ra-ji dɔ majɨ kɨ́ ra-tɨ al; kdɔtalə majɨ kɨ́ ra lé kinə jꞌin̰əi ta-é al rəmə, ndɔ kijə ko-tɨ ə jꞌa kijəi né-é. 10 Ə́n ə́ kəm rəbɨ ya jꞌingəi rəmə, adɨ jꞌrai-né majɨ kɨ̀ dow-je lay, ə kɨ́ boy n̰a̰ lé, adɨ jꞌrai majɨ kɨ̀ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ.

Lo tɔl dɔ ta

Plp 3:2-11

11 Yən, ma̰ ya ngá ə́ mꞌndàngɨ né kin kɨ̀ ji-m boy gururu-gururu mꞌadɨ-si tin. 12 Njéndigɨ ra né kadɨ dꞌoo-dé-né kɨ ꞌngay-je kɨ́ sɔbɨ dɔ né kɨ́ tò rɔ-dé-tɨ lé, ꞌndigɨ kuwə-si kadɨ ijəi ganjangɨ. ꞌRa bè kdɔ kadɨ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ koy Kristɨ dɔ kagdəsɨ-tɨ lé dow-je dꞌulə-né kəm-dé ndoo kdɔ al ya ɗo bè. 13 Kdɔtalə dḛ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ kinlé, dḛ ya kàrè ꞌtəl rɔ-dé go ndukun-tɨ al, ngà dḛ ꞌndigɨ kadɨ ijəi ganjangɨ kadɨ né kɨ́ tò rɔ-si-tɨ ɓá to né kɔsɨ gajɨ rɔ lə-dé. 14 Kɨ́ sɔbɨ dɔ-m ma̰ lé, mꞌa kɔsɨ gajɨ rɔ-m kɨ̀ né kɨ́ rangɨ nda̰ al; koy lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ dɔ kagdəsɨ ya par ə́ mꞌa kɔsɨ-né gajɨ rɔ-m. Kɨ̀ takul Kristɨ lé mꞌoo né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ né-je kɨ́ ꞌɓə-dé kagdəsɨ-tɨ kɔgɨ bè ə kɨ rɔ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kàrè, mꞌnà̰y kɨ dow kɨ́ ꞌɓə-é kagdəsɨ-tɨ kɔgɨ bè tɔ. 15 Kijə ganjangɨ to né kɨ́ ꞌngay al rəm, ɓá kijə ganjangɨ al kàrè to né kɨ́ ꞌngay al rəm; ngà kadɨ dow to nékində kɨ́ sigɨ ɓá to né kɨ́ boy. 16 Kadɨ lapiya, kɨ̀ koo kəmtondoo nà̰y kɨ̀ dow-je lay kɨ́ ꞌtəl rɔ-dé go ta-je-tɨ kɨ́ mꞌpa kin rəm, kadɨ nà̰y kɨ̀ Israyel-je* kɨ́ ꞌto dow-je lə Lubə rəm tɔ.

17 Kḭ nè kɔw kɨ kete kinlé, kadɨ dow adɨ-m kɔ̰̀ al ngá, kdɔ ndunə̰ dò-je kɨ́ mꞌingə kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju lé, tò rɔ-m-tɨ ngá. 18 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ nà̰y sə-si! Amḛn!

† 1:13 1:13 Knj 8:3; 22:4,5; 26:9-11

† 1:14 1:14 Knj 22:3

† 1:15-16 1:15-16 Knj 9:3-6; 22:6-10; 26:13-18

† 1:18 1:18 Knj 9:26-30

* 1:18 1:18 Piyər ɓá ꞌɓa-é Sepasɨ tin.

† 2:1 2:1 Knj 11:30; 15:2

* 2:7 2:7 Dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al to dḛ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al. Ngà dḛ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ lé ɓá ꞌto jipɨ-je tɔ.

† 2:10 2:10 ꞌNdó Knj 11:29-30

† 2:16 2:16 a Rɔm 3:20; b Rɔm 3:22

‡ 2:16 2:16 Pa 143:2

† 3:6 3:6 Rɔm 4:3

* 3:6 3:6 Kgn 15:6

† 3:7 3:7 Rɔm 4:16

† 3:8 3:8 Kgn 12:3

‡ 3:11 3:11 Aba 2:4

§ 3:12 3:12 Mbl 18:5

* 3:13 3:13 Det 21:23

† 3:16 3:16 Kgn 12:7

† 3:18 3:18 Rɔm 4:14

† 3:29 3:29 Rɔm 4:13

† 4:5 4:5 Rɔm 8:15-17

* 4:27 4:27 Eja 54:1

† 4:28 4:28 Isakɨ to ngon kɨ́ Abrakam ojɨ-é kɨ go kunmindɨ-tɨ lə Lubə (Kgn 21:1-3).

‡ 4:30 4:30 Kgn 21:9-10

† 5:9 5:9 1Kɔ 5:6

* 5:14 5:14 Mbl 19:18

† 5:17 5:17 Rɔm 7:15-23

* 6:16 6:16 Israyel-je kɨ́ ꞌto dow-je lə Lubə kɨ́ ta lə-dé tò nè kinlé dow-je kɨ́ ná̰-je ꞌpanè to Israyel-je kɨ́ ngan lə Jakobɨ ya par, ngà dow-je kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè to dow-je lay kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju Kristɨ tɔ.

Epɛjɨ-je

1

2

3

4

5

6

Mbete kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Epɛjɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Epɛjɨ-je

Pol à ka̰ dangay-tɨ ɓebo Rɔm-tɨ je bè ɓá ndàngɨ-né mbete kin. Dɔkaglo-tɨ kɨ́ káre-rè kin ya ḛ ndàngɨ-né mbete adɨ njékəwna̰-je kɨ́ Kolosɨ-tɨ rəm, adɨ Pilemɔ̰ rəm. Pol ndàngɨ mbete adɨ Epɛjɨ-je kdɔ kadɨ-dé ꞌgə kɨ́ dḛ lé, ꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ rəm, kadɨ ꞌgə né-je kɨ́ dꞌingə kɨ̀ takul ramajɨ lə Lubə, ə kadɨ dꞌadɨ panjiyə-dé nəl Lubə.

Kɔ̰ ta-je kɨ́ boy-boy ra joo mḛḛ mbete-tɨ kin. Kun lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1-3 lé, Pol pa ta kɨ́ dɔ né-je-tɨ kɨ́ dow à koo rɔ njèkadmḛḛ-tɨ, kɨ́ né-je kɨ́ ḛ à kubə majɨ-é. Kun lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 4-6 lé, Pol ulə dingəm mḛḛ njékadmḛḛ-je-tɨ kadɨ kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə-dé ɔw natɨ kɨ̀ majɨ kɨ́ Lubə ra sə-dé kin.

Pol isɨ ɓebo Epɛjɨ-tɨ kaglo-je n̰a̰, ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ-je, ra né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl-je, ndó né njékadmḛḛ-je (Knj 19). Mbete kinlé, ꞌpanè Pol ulə-né adɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ gay-gay n̰a̰ kɨ́ dɔnangɨ Epɛjɨ-tɨ ɓɨ adɨ dḛ kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ ya par al. Mbete kinlé sɔbɨ dɔ kutɨ njékəwna̰-je kɨ́ gin káre-rè par al, ngà pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ panjiyə njékadmḛḛ-je kɨ́ Lubə ndigɨ sar ndɔ-je-tɨ kɨ́ ɓone.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ Lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ Pol, njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ kɨ́ go mḛḛ ndigɨ-tɨ lə Lubə, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i njékaa njay-je, njéka̰ dɔ ndi-si-tɨ mḛḛ nam-tɨ kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ kɨ́ isi [Epɛjɨ-tɨ.]* 2 Kadɨ Bɔbɨ-ji Lubə dḛ kɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ dꞌadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə-dé nà̰y sə-si.

3 Kɔsgajɨ kɨ dɔ Lubə-tɨ kɨ́ to Bɔbɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ adɨ-ji né-je lay kɨ́ majɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ à ra kɨ̀ ndil-ji, kdɔ nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ.† 4 Lubə mbətɨ-ji kɨ̀ takul-é kete nɔ̰̀ kində gin dɔnangɨ-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌtoi dow-je kɨ́ jꞌaai njay rəm, ɓá kadɨ ta goto dɔ-ji-tɨ takəm-é-tɨ rəm tɔ. 5 Ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-ji lé ɓá ḛ uwə-né dɔ-ji kete low nṵ, kadɨ jꞌtəli-né ngan-é kɨ̀ takul Jeju Kristɨ. Nəl-é n̰a̰ kadɨ né kinlé tò bè, kdɔ to mḛḛ ndigɨ liə, 6 kadɨ jꞌɔsi-né gajɨ-é kdɔ ramajɨ liə kɨ́ to ramajɨ kɨ́ riɓa-é tò; majɨ kinlé ḛ ra sə-ji kɨ̀ takul ngon-é kɨ́ to dow kɨ́ ḛ ində-é dan kəm-é-tɨ. 7 †Məsɨ-é ɓá to kəm rəbɨ kɨ́ Lubə taa-ji-né ilə-ji taá rəm, in̰ə-né go majal-je lə-ji kɔgɨ kɨ́ go ramajɨ-tɨ liə kɨ́ n̰a̰ kin rəm tɔ. 8 Majɨ lé, Lubə ra sə-ji mbing ya adɨ-ji gosɨ lay rəm, ɓá adɨ-ji négə lay rəm tɔ. 9 Ḛ adɨ jꞌgə ndigɨ liə kɨ́ ndɔkɨ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ, adɨ to kɔjra kɨ́ majɨ kɨ́ ḛ ɔjɨ mḛḛ-é-tɨ kdɔ ra kɨ̀ takul Kristɨ 10 ə kadɨ nꞌra né-é dɔkaglo-tɨ kɨ́ ta mɔngɨ lo-tɨ, adɨ to ta lə kəw né-je lay kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ-tɨ kadɨ tò gin tɔ́gɨ-tɨ lə dow kɨ́ ꞌboy káre-rè kɨ́ to Kristɨ kɨ́ Lubə mbətɨ-é. 11 Kɨ̀ takul-é lé ya tɔ ɓá Lubə uwə-né dɔ-ji kete low ə ində-ji-né tagay ɓá adɨ-ji-né né-je lay kɨ́ go kɔjra-tɨ liə, ḛ kɨ́ to Njèra né-je lay kɨ̀ mḛḛndigɨ liə; 12 kadɨ jə̰i kɨ́ jꞌindəi mḛḛ-ji dɔ Kristɨ-tɨ kete lé, jꞌɔsi gajɨ-é kdɔ riɓa liə. 13 Lokɨ ooi ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ à kajɨ-si lé, sə̰i kàrè ꞌnami kàdɨ̀-é-tɨ ya tɔ. Sə̰i adi-é mḛḛ-si ə Lubə adɨ Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ un mindɨ-é kdɔ kadɨ-si lé, isɨ mḛḛ-si-tɨ titɨ pɔ̰ kɨ́ ɔsɨ-si-né bè. 14 Ə ḛ kin ya to né kɨ́ taá mɔkɨ kɨ́ tɔjɨ néndubə lə-ji, ndɔ taa kilə taá-tɨ lə dow-je kɨ́ Lubə adɨ ꞌto ꞌliə kadɨ dꞌɔsɨ gajɨ-é kdɔ riɓa liə.

Ta kɨ́ Pol pa kɨ̀ Lubə kdɔ njékəwna̰-je

15 Gin-é kin ɓá, ma̰ kàrè lokɨ mꞌoo ta lə kadɨ kɨ́ sə̰i adi mḛḛ-si ꞌƁaɓe Jeju rəm, mꞌoo ta lə ndigɨ kɨ́ sə̰i ꞌndigi njékaa njay-je kɨ́ rangɨ lay rəm lé, 16 mꞌra oiyo Lubə taá-taá kdɔ-si rəm, ɓá mḛḛ ta-je-tɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌpa siə kàrè mꞌilə ri-si dan-tɨ rəm tɔ. 17 Kadɨ Lubə lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ, kɨ́ to Bɔbɨ-ji kɨ́ njèriɓa lé adɨ Ndil-é adɨ-si gosɨ rəm, adɨ kəm-si ijə dɔ-é-tɨ adɨ ꞌgəi-é majɨ rəm, 18 kadɨ adɨ kəm-si ijə dɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ ḛ ɓa-si kdɔ kin rəm, kadɨ adɨ kəm-si ijə dɔ néndubə-tɨ liə kɨ́ to né riɓa kɨ́ n̰a̰ kɨ́ à kadɨ-si natɨ kɨ̀ njékaa njay-je kɨ́ rangɨ kin rəm, 19 ɓá kadɨ adɨ kəm-si ijə dɔ tɔ́gɨ-tɨ kɨ́ al dɔ lo kɨ́ ḛ ra-né sə-ji jə̰i njékadmḛḛ-je kin rəm tɔ. Tɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰ kɨ́ itə tɔ́gɨ-je lay kinlé, 20 ḛ tɔjɨ lokɨ adɨ Kristɨ tɔsɨ-né ndəl ində lo tḛḛ rəm, un-é-né adɨ-é isɨ dɔ jikɔl-é-tɨ dɔra̰-tɨ rəm, 21 adɨ Kristɨ isɨ-né dɔ ndil-je-tɨ kɨ́ majɨ al lay, kɨ̀ dɔ malayka-je-tɨ lay, kɨ̀ dɔ tɔ́gɨ-je-tɨ lay, kɨ̀ dɔ kɔ̰ɓe-je-tɨ lay rəm, adɨ ri-é ɓa itə dow-je lay kɨ́ ri-dé ɓa kaglo-tɨ kɨ̀ nè kin rəm; ngà dḛ kin par al, ḛ adɨ ri-é ɓa itə dow-je lay kɨ́ ri-dé à ɓa kaglo-tɨ kɨ́ à ree gogɨ kin rəm tɔ. 22 †Né-je lay kinlé Kristɨ ya Lubə adɨ tò gin tɔ́gɨ-é-tɨ rəm, ɓá adɨ-é to burə dɔ njékəwna̰-je lay 23 kɨ́ ꞌto dajɨ rɔ-é kin rəm tɔ. Kristɨ lé taa lo dan njékəwna̰-je-tɨ pəl-pəl rəm, ɓá taa lo kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ-tɨ nè pəl-pəl rəm tɔ.

2

Kajɨ kɨ̀ takul ramajɨ

Kol 2:12-13; 3:1-3; Tit 3:3-8

1 †Ə sə̰i lé, ndɔkɨ oyi koy kaldɔta-je, kɨ̀ koy majal-je lə-si, 2 ndɔkɨ isi ꞌrai ɓə lə né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kin kɨ́ to kullə ra ꞌboy kɨ́ njèkɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dan yə́l-tɨ, kɨ́ to ndil kɨ́ majɨ al kɨ́ njèra kullə mḛḛ njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ. 3 Jə̰i lay ya ndɔkɨ jꞌtoi kɨ́ dan-dé-tɨ tɔ, adɨ ndɔkɨ jꞌin̰əi rɔ-ji yakɨ mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ majɨ al majɨ al kɨ́ ɓo-é ra-ji, jꞌrai né-je kɨ́ nəl dajɨ rɔ-ji, kɨ̀ né-je kɨ́ mḛḛ-ji ndigɨ, adɨ jꞌtoi dow-je kɨ́ kojɨ-ji-tɨ nṵ ya wɔngɨ ra Lubə dɔ-ji-tɨ titɨ kɨ́ wɔngɨ ra-é-né dɔ ndəgɨ dow-je-tɨ kin bè tɔ.

4 Ngà Lubə lé to njèkoo kəmtondoo kɨ́ n̰a̰; ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-ji n̰a̰ kinlé ɓá ra adɨ, 5 lokɨ jə̰i jꞌoyi koy kaldɔta-je lə-ji ya kàrè, ḛ adɨ jꞌtəli jꞌisi kəm kdɔ nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ – Sə̰i lé, aji kɨ̀ takul ramajɨ – 6 Ḛ adɨ jꞌtɔsi jꞌndəli natɨ kɨ̀ Kristɨ rəm, ɓá adɨ jꞌisi dɔra̰-tɨ natɨ kɨ̀ Jeju Kristɨ, kdɔ nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀-é-tɨ kin rəm tɔ. 7 Bè kdɔ kadɨ kaglo-tɨ kɨ́ à ree kinlé, ḛ tɔjɨ dow-je majɨ kɨ́ al dɔ lo kɨ́ ḛ ra sə-ji kɨ̀ takul mḛḛmajɨ liə, kdɔ nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ. 8 Kdɔtalə sə̰i aji kɨ̀ takul ramajɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kadmḛḛ. Né kinlé ḭ rɔ-si sə̰i-tɨ al, ngà to kadkare lə Lubə. 9 Né-é kinlé ree kɨ̀ takul kullə ra-si-je al, adɨ dow à kində-né kàdɨ̀-é al. 10 Kdɔtalə jꞌtoi kullə ra ji Lubə; ḛ ra-ji kɨ̀ takul nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌrai né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ ḛ uwə dɔ-é kete kdɔ kadɨ to kullə ra-ji.

Təl kɨ́ káre kɨ̀ takul Kristɨ

Əbr 10:19-22

11 Beɓa adi mḛḛ-si ole dɔ né-tɨ kin: Ndɔkɨ lé né kɨ́ tò rɔ-si-tɨ ya tɔjɨ kɨ́ ꞌtoi jipɨ-je al, adɨ jipɨ-je kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ ꞌɓa-si dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ al. Dḛ lé to rɔ-dé ɓá dow-je dꞌijə. 12 Dɔgangɨ-é-tɨ kinlé, Kristɨ, dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é lé, ndɔkɨ sə̰i ꞌgəi-é al rəm, ɓá né kɨ́ sɔbɨ dɔ Israyel-je kàrè ꞌgoti mḛḛ-é-tɨ rəm, kulənojɨ-je kɨ́ Lubə dɔɔ natɨ kɨ̀ Israyel-je ə un-né mindɨ-é adɨ-dé lé kàrè ꞌgoti mḛḛ-é-tɨ rəm, kisɨ-si dɔnangɨ-tɨ nè kin kàrè ndɔkɨ nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-si goto rəm, ɓá ꞌgəi Lubə al rəm tɔ. 13 Ngà ɓone bè kinlé, sə̰i kɨ́ ndɔkɨ a̰i ngərəngɨ kɨ̀ Lubə lé, məsɨ Kristɨ ra adɨ ꞌreei wur-wur rɔ Lubə-tɨ kɨ̀ takul nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ. 14 Kdɔtalə ḛ ɓá to gin lapiya kɨ́ mbunə̰-ji-tɨ; ndògɨ bɔr kɨ́ gangɨ-ji dana̰ təl-ji njéba-je-tɨ lə-na̰ lé, Kristɨ lé ɓá ree tujɨ kɔgɨ kɨ̀ takul koy-é ə ra adɨ gin dow-je kɨ́ joo kinlé ꞌtəl-né dow-je kɨ́ káre. 15 †Ḛ bujuru ndukun-je kɨ̀ kújɨ ra-é-je lay kdɔ kadɨ gin dow-je kɨ́ joo kinlé ꞌtəl-né kubru rɔ kɨ́ káre kɨ́ to gin dow-je kɨ́ sigɨ kɨ́ lapiya tò dan-dé-tɨ kɨ̀ takul nam kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀-é-tɨ. 16 †Adɨ to takul koy-é kagdəsɨ-tɨ kinlé ɓá, ḛ bujuru-né ba kɨ́ tò dan-dé-tɨ rəm, ulə-dé-né nojɨ natɨ kɨ̀ Lubə adɨ dḛ kɨ́ gin joo lay kin ya ꞌtəl-né dow-je kɨ́ káre-rè. 17 Kristɨ ree ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ lapiya adɨ-si sə̰i kɨ́ ndɔkɨ a̰i ngərəngɨ kɨ̀ Lubə rəm, ɓá adɨ-ji jḛ kɨ́ ndɔkɨ jꞌa̰ ngɔsi kɨ̀ Lubə rəm tɔ. 18 Kɨ̀ takul Kristɨ lé ɓá Ndil kɨ́ aa njay ra adɨ jə̰i kɨ́ gin joo lay kin ya jꞌingəi kəm rəbɨ jꞌreei-né ngɔsi rɔ Bɔbɨ-ji-tɨ.

19 Gin-é kin ɓá sə̰i ꞌtoi-né mba-je al rəm, ɓá ꞌtoi-né njéndumə̰ ɓe-je al rəm ngá, ngà ꞌtoi ngan njéɓe-je natɨ kɨ̀ njékaa njay-je, adɨ ꞌtoi dow-je lə Lubə. 20 Sə̰i lé, ꞌtòi kɨ kəy kɨ́ dꞌində gin-é dɔ njékɔwkulə-je-tɨ, kɨ̀ dɔ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ə Jeju Kristɨ ya to ər kɨ́ sul-é-tɨ. 21 Kɨ̀ takul Kristɨ lé ɓá ər isɨ-né dɔ-na̰-tɨ kɨ̀ gangɨ-é berere-berere kdɔ təl kəy kɨ́ aa njay kɨ́ to kəy lə ꞌƁaɓe. 22 Sə̰i kàrè, kɨ̀ takul-é lé, ꞌtòi kɨ kəy kɨ́ dꞌində kadɨ to kəy kisɨ Lubə kɨ̀ takul Ndil-é tɔ.

3

Lubə adɨ Pol kullə dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al

Kol 1:24-29; 2:1-3; 1Pi 1:10-12

1 Gin-é kin ɓá, ma̰ Pol kɨ́ dꞌuwə-m dangay-tɨ kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju Kristɨ lé, mꞌpa-né ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-si sə̰i kɨ́ ꞌtoi jipɨ-je al. 2 Kdɔ majɨ kɨ́ Lubə ra sə-m ɓá adɨ-m-né kullə kadɨ mꞌra dan-si-tɨ lé, koo ə sə̰i a kooi ta-é ya. 3 Lubə tḛḛ kɨ̀ dɔ né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ adɨ mꞌgə ɓá mꞌndangɨ-né ta-é sḛ tin. 4 †Lokɨ ꞌndói mbete kinlé rəmə, a kasi ꞌgəi kɨ́ né kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ lé, kəm-m ijə dɔ-tɨ ya. 5 Né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kɨ́ ɓone bè Lubə adɨ Ndil kɨ́ aa njay tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ njékɔwkulə-je kɨ̀ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ kɨ́ dꞌaa njay ꞌgə kinlé, ndɔkɨ ḛ adɨ dow-je kɨ́ kete ꞌgə al. 6 Né kɨ́ ndɔkɨ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ lé ə́n: Kɨ̀ kəm rəbɨ Poyta kɨ́ Majɨ lé, dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ lé, Lubə adɨ-dé né-je kɨ́ majɨ-majɨ natɨ kɨ̀ jipɨ-je rəm, adɨ ꞌtəl dow-je kɨ́ káre-rè kɨ̀ jipɨ-je rəm, ɓá adɨ dḛ kɨ̀ jipɨ-je dꞌore-na̰ dɔ kunmindɨ-tɨ liə rəm tɔ.

7 Poyta kɨ́ Majɨ kinlé, ɓá Lubə ra sə-m majɨ, adɨ-m mꞌtəl ngonnjèkullə-é kɨ̀ takul tɔ́gɨ liə. 8 Ma̰ kɨ́ mꞌto né al dan njékaa njay-je-tɨ lay kinlé, Lubə ra sə-m majɨ adɨ mꞌto njékilə mbḛ né-je lə Kristɨ kɨ́ majɨ-é al dɔ lo kin kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al rəm, 9 ɓá adɨ mꞌto njèkɔr man dɔ né-je-tɨ kɨ́ ḛ kɨ́ to Njèra dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ ɓɔyɔ low lə low-je kin rəm tɔ. 10 Gin-é kin ɓá kɨ́ nè kin rəmə, kɨ̀ takul njékəwna̰-je lé, njékɔ̰ɓe-je, kɨ̀ njétɔ́gɨ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ ꞌgə-né gosɨ lə Lubə kɨ́ tò kɨ̀ kəy-é kəy-é lo n̰a̰ kin, 11 kɨ́ go kɔjra-tɨ kɨ́ à tò sartagangɨ kɨ́ ḛ ɔjɨ kete low ɓá ḛ ra né-é kɨ̀ takul nam kɨ́ jꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji Jeju Kristɨ 12 ə nam-ji kàdɨ̀-é-tɨ kɨ̀ kəm rəbɨ mḛḛ-ji kɨ́ jꞌadɨ-é kinlé ra adɨ mḛḛ-ji nda ka̰y-ka̰y kadɨ jꞌree-né ngɔsi kɨ rɔ Lubə-tɨ. 13 Beɓa mꞌidə-si kadɨ kɔ̰̀-je kɨ́ mꞌisɨ mꞌingə kdɔ ta lə-si kinlé, adi ɔr tɔ́gɨ-si al. Kɔ̰̀-je kinlé, to né riɓa lə-si.

Ndigɨ kɨ́ Kristɨ ndigɨ dow-je

14 Gin-é kin ɓá mꞌɔsɨ-né məkəjɨ-m nangɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-ji-tɨ, 15 kɨ́ ḛ ya gin dow-je lay kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ̀ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ꞌtḛḛ mḛḛ-é-tɨ, 16 mꞌdəjɨ-é kadɨ ra sə-si kɨ́ go riɓa-tɨ liə kɨ́ n̰a̰ kin rəm, kɨ̀ takul Ndil-é kdɔ kadɨ mḛḛ-si idɨ-né njikɨ-njikɨ rəm, 17 mꞌdəjɨ-é kadɨ adɨ Kristɨ ra ɓe mḛḛ-si-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ rəm, kadɨ adɨ uləi njirə-si nangɨ nga̰ mḛḛ ndigɨ-tɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-ji, 18 kdɔ kadɨ sə̰i kɨ̀ ndəgɨ njékaa njay-je lay ya asi gəi tatɨ-é, kɨ̀ ngal-é, kɨ̀ kù-é kɨ́ nangɨ, kɨ̀ ngal-é kɨ́ taá, 19 ə a ꞌgəi-né kɨ́ ndigɨ kɨ́ Kristɨ ndigɨ-ji kinlé itə négə-je lay; kdɔ kadɨ né-je lay kɨ́ rɔ Lubə-tɨ taa mḛḛ-si pəl-pəl.

20 Ə Lubə kɨ́ njèra kullə mḛḛ-ji-tɨ kɨ̀ takul tɔ́gɨ-é lé, asɨ ra né-je kɨ́ al dɔ né-je kɨ́ jꞌdəji-é rəm, jꞌgɨri rəm. 21 Kadɨ kɔsgajɨ tò kɨ dɔ-é-tɨ dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ̀ takul Jeju Kristɨ rəm, dan dow-je-tɨ kɨ́ low kɨ̀ kɨ́ ngɔsnè ya lay rəm, ɓá kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal rəm tɔ. Amḛn!

4

Kində rɔ natɨ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ

Kol 3:12-14; Rɔm 12:4-8; 1Kɔ 12:4-31

1 Beɓa ma̰ Pol kɨ́ dꞌuwə-m dangay-tɨ kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ta lə ꞌƁaɓe lé, mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kadɨ adi panjiyə-si ɔw natɨ kɨ̀ ɓa kɨ́ Lubə ɓa-si. 2 †Kadɨ ꞌtoi njésɔl dɔ-si sɔl kɨ́ ɔr njutɨ rəm, kadɨ ꞌsɔli lɔm-lɔm rəm, kadɨ ꞌtoi njékilə mḛḛ-si dɔ madɨ-é-tɨ rəm. Isi dɔ-tɨ kɨ̀ na̰ ə ꞌndigi-né-na̰ rəm tɔ. 3 Ra kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ra adɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ káre kinlé, ḛ ya uwəi nga̰ kɨ̀ kəm rəbɨ lapiya kɨ́ tò dan-si-tɨ.

4 Kdɔtalə jꞌtoi kubru rɔ kɨ́ káre-rè,

Ndil kɨ́ aa njay ra káre-rè,

bè ya tɔ Lubə ɓa-si kdɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ ra káre-rè;

5 ꞌƁaɓe ra káre-rè,

kadmḛḛ ra káre-rè,

batḛm ra káre-rè,

6 Lubə ra káre-rè

ə ḛ ya to Bɔbɨ dow-je lay rəm,

ɔ̰̀ ɓe dɔ nékində-je-tɨ lay rəm,

ra kullə dan dow-je-tɨ lay rəm,

ɓá isɨ mḛḛ dow-je-tɨ lay rəm tɔ.

7 Ngà Lubə ra sə-ji majɨ adɨ ná̰-ná̰ dan-ji-tɨ ya Kristɨ adɨ-é kadkare kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é. 8 Gin-é kin ɓá ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè:

Ḛ ɔw lo-je-tɨ kɨ́ taá nṵ, kɨ̀ dow-je kɨ́ uwə-dé ta rɔ-tɨ;

Ḛ ləbɨ dow-je kadkare-je.

9 «Ḛ ɔw lo-je-tɨ kɨ́ taá nṵ» lé kɔr mḛḛ-é to ri wa?

Kɔr mḛḛ-é to, kete ɓá kadɨ ɔw taá lé,

ndɔkɨ ḛ risɨ ɔw njal gin nangɨ-tɨ.

10 Ḛ kɨ́ risɨ nangɨ lé, to ḛ ya ə́ ɔw sam dɔra̰-tɨ nṵ,

kdɔ kadɨ taa lo pəl-pəl mḛḛ né-je-tɨ lay.

11 Kadkare kɨ́ ḛ adɨ lé ə́n:

Ḛ adɨ dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌto njékɔwkulə-je,

Ḛ adɨ dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ,

Ḛ adɨ dḛ kɨ́ madɨ-je ꞌto njékilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ,

Ə adɨ dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌto njékɔrnɔ̰̀-je kɨ̀ njéndó dow-je né.

12 Ḛ ra bè kdɔ kadɨ njékaa njay-je dꞌasɨ gakɨ kadɨ ꞌra kullə kadɨ dḛ kɨ́ ꞌto kubru rɔ Kristɨ lé dꞌɔw-né kɨ kete-kete, 13 sar kadɨ jə̰i lay ya jꞌtəli-né dow-je kɨ́ káre-rè mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm, mḛḛ gə Ngon lə Lubə-tɨ rəm, kadɨ jꞌtoi dow-je kɨ́ jꞌtɔgi gangɨ, sar kadɨ jꞌasi-né-na̰ kɨ̀ Kristɨ berere mḛḛ panjiyə-é-je-tɨ, 14 kdɔ kadɨ jꞌtoi ngan-je kɨ́ pungum man ɔw sə-dé yó-je kɨ nè-je kin al, nè néndó-je lay à kulə-ji yə́l yó-je kɨ nè-je, ɓá kadɨ jꞌtoi né kədɨ lə njéra né kədɨ-né dow-je kur-dé-né wale kin al rəm, 15 ngà kadɨ jꞌpai ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ̀ ndigna̰ rəmə, jꞌa tɔgi mḛḛ né-je-tɨ lay kadɨ jꞌtiti-né-na̰ kɨ̀ Kristɨ kɨ́ to dɔ kin bè. 16 †Kɨ̀ takul-é ɓá kubru rɔ lay tò-né ta-na̰-tɨ kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é majɨ kɨ̀ takul njirə-je kɨ̀ gul-je lay kɨ́ uwə-é natɨ nga̰ ə ngon rɔ kɨ́ rá-rá ra kullə liə adɨ kubru rɔ tɔgɨ-né rəm, ɓá ɔw-né kɨ kete-kete kɨ̀ takul ndigna̰ rəm tɔ.

Panjiyə kɨ́ low kɨ̀ panjiyə kɨ́ sigɨ

Kol 3:1-16; Gal 5:10-25

17 Gin-é kin ɓá mꞌidə-si-né ə mꞌa̰-né dɔ-tɨ njángɨ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe mꞌpanè: Adi panjiyə-si titɨ-na̰ kɨ̀ panjiyə njékadmḛḛ al-je kɨ́ tagɨr lə-dé to tagɨr kɨ́ mḛḛ wəy kare kin al. 18 Tagɨr lə-dé to tagɨr kɨ́ dɔ mbə́-tɨ, adɨ ꞌgoto mḛḛ kiskəm-tɨ lə Lubə, kdɔtalə négə al kɨ̀ mḛḛnga̰ lə-dé. 19 Dḛ lé ꞌgə rɔsɔl al, adɨ kaya ya to kullə ra-dé sar adɨ dꞌin̰ə rɔ-dé yakɨ mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ tò n̰ḛ ya kàrè mḛḛ-dé uwə-dé kɨ̀ ta al.

20 Ngà sə̰i lé, gangɨ-é kin ɓá to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ kɨ́ ꞌndó-si lé al. 21 Jeju Kristɨ lé ꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ dꞌadɨ ooi rəm, ɓá néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ-é kɨ́ ɔw go-na̰-tɨ kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ liə kàrè ꞌndó-si, kadɨ 22 †ꞌtusi panjiyə-si kɨ́ kete ndɔkɨ lé in̰əi kɔgɨ. Ndɔkɨ lé, ɓo né-je kɨ́ majɨ al majɨ al tò mḛḛ-si-tɨ, ədɨ-si kdɔ tujɨ-si. 23 Adi Ndil kɨ́ aa njay təl-si adɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ sigɨ mḛḛ tagɨr-je-tɨ lə-si 24 †ə ꞌtəli dow-je kɨ́ sigɨ kɨ́ Lubə ra-dé kɨ́ go mḛḛndigɨ-tɨ liə kdɔ kadɨ ꞌra né kɨ́ njururu kɨ̀ né kɨ́ aa njay kɨ̀ takul ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

25 Gin-é kin ɓá ꞌtusi takədɨ in̰əi kɔgɨ ə kadɨ ná̰-ná̰ idə madɨ-é ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔtalə jə̰i jꞌtoi ngan rɔ-na̰. 26 Kinə wɔngɨ ra-si kàrè, ꞌrai majal al; adi kàdɨ̀ ur dɔ wɔngɨ-tɨ lə-si al; 27 kəm lo kɨ́ ndḛ bè ya kàrè in̰əi adi Sú ilə nja-é-tɨ al. 28 Dow kɨ́ to njèɓogɨ kàrè, kadɨ ɓogɨ al ngá. Ngà kadɨ ur rɔ-é biri ya ra kullə kɨ̀ ji-é kdɔ kadɨ ra-né kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌɔw ndoo né tɔ. 29 Adi ta kɨ́ tò n̰ḛ káre ya kàrè tḛḛ ta-si-tɨ al; ngà kinə tò kadɨ ꞌpai ta rəmə, kadɨ to ta kɨ́ majɨ kɨ́ à kullə dingəm mḛḛ dow-je-tɨ rəm, ɓá à ra majɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌoo rəm tɔ. 30 Ndil kɨ́ aa njay lə Lubə lé, ꞌtuji mḛḛ-é al; ḛ ɓá isɨ mḛḛ-si-tɨ titɨ pɔ̰ kɨ́ Lubə ɔsɨ-si-né kdɔ ndɔ kɨ́ à taa-si-né kilə-si taá kɨ́ tagangɨ-je-tɨ. 31 Né lay kɨ́ to mḛḛkatɨ, kɨ̀ rɔkatɨ kana̰na̰, kɨ̀ wɔngɨ, kɨ̀ kilə kɔl, kɨ̀ kulə ta ndil-na̰-tɨ, kɨ̀ né lay kɨ́ to mḛḛndul ya adi goto dan-si-tɨ.* 32 †Adi mḛḛ-si majɨ kɨ̀ na̰ rəm, adi ta ɔ̰̀ mḛḛ-si kdɔ-na̰ rəm, in̰əi go majal lə-na̰ kɔgɨ titɨ kɨ̀ Lubə in̰ə-né go majal lə-si kɔgɨ kɨ̀ takul nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ kin bè tɔ.

5

Panjiyə kɨ́ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ

1Te 4:1-8; 1Kɔ 6:9-11

1 Sə̰i lé, ꞌtoi ngan lə Lubə, adɨ ḛ ində-si dan kəm-é-tɨ ə́n ə́ ꞌndaji kullə ra-é; 2 adi ndigɨ dow-je ɓá uwə mḛḛ-si, titɨ kɨ́ Kristɨ ndigɨ-ji-né ɓá ḛ ya adɨ-né rɔ-é Lubə kadkare-tɨ adɨ dꞌilə məsɨ-é nangɨ kdɔ ta lə-ji kin bè. Adɨ to kadkare kɨ́ nəl Lubə titɨ ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ.

3 Kaya-je, kɨ̀ né-je lay kɨ́ tò n̰ḛ, əse kəmkəḭ lé, to né-je kɨ́ kadɨ ta-é ya kàrè uwə dɔ-si al. Gangɨ-é kin ɓá tuwə njékaa njay-je. 4 Ta-je kɨ́ tò n̰ḛ, kɨ̀ ta mbə́-je, kɨ̀ sɔkɨ-na̰-je lé, to né-je kɨ́ tuwə-si al. Ngà né kɨ́ tuwə-si lé, to oiyo kɨ́ kadɨ ꞌrai Lubə. 5 Kdɔ né kɨ́ kadɨ ꞌgəi majɨ ə́n: Njèrakaya rəm, njèra né-je kɨ́ tò n̰ḛ əse njèkəmkəḭ adɨ to njèpole magɨ rəm lé, dꞌa goto mḛḛ kɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə dḛ kɨ̀ Kristɨ. 6 Adi dow pa ta-je kɨ́ mḛḛ wəy kare ədɨ-si-né al. Kdɔ to ta lə né-je kɨ́ majɨ al kinlé ɓá wɔngɨ ra-né Lubə dɔ njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ liə. 7 Ə́n ə́ kində ya indəi rɔ-si natɨ sə-dé al.

8 Kdɔtalə, ndɔkɨ isi lo kɨ́ ndul-tɨ, ngà ɓone bè ꞌnami kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ adɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ isi lo kɨ́ ndógɨ-tɨ ngá. Beɓa adi panjiyə-si tuwə panjiyə dow-je kɨ́ dꞌisɨ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ. 9 Kdɔ panjiyə kɨ́ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ lé to mḛḛmajɨ, kɨ̀ né ra kɨ́ njururu, kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 10 Ɔri kəm né-je kadɨ ꞌgəi né kɨ́ nəl ꞌƁaɓe, 11 ə né-je kɨ́ lo kɨ́ ndul-tɨ kɨ́ to né-je kɨ́ kɔgɨ kare kinlé uləi rɔ-si dan-tɨ al, ngà uni kam dɔ-tɨ. 12 Kdɔtalə né-je kɨ́ dow-je kin dꞌisɨ ꞌra lo ɓɔyɔrɔ-tɨ lé, tò rɔsɔl mbing ya majɨ pa ta-é al. 13 Ngà né-je lay kinlé lokɨ dow un kam dɔ-tɨ rəmə, lo ndógɨ dɔ-tɨ. 14 Kdɔtalə, né kɨ́ lo ndógɨ dɔ-tɨ lé, né-é təl to londógɨ ngá. Gin-é kin ɓá ꞌpa-né ꞌpanè:

I njètoɓi, ḭ taá dɔ ɓi-tɨ,

Ḭ taá dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy

ə Kristɨ à kadɨ lo ndógɨ dɔ-i-tɨ doo.

15 Beɓa ooi go panjiyə-si majɨ. ꞌRai né tokɨ mbə́-je bè al, ngà ꞌrai né ra lə dow-je kɨ́ kəm-dé aa njay. 16 †In̰əi kaglo adi dəə kɔgɨ kare al, kdɔtalə jꞌisi mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ majɨ al*. 17 Gin-é kin ɓá kadɨ ꞌtoi mbə́ dow-je al, ngà kadɨ ꞌgəi né kɨ́ mḛḛ ꞌƁaɓe ndigɨ. 18 Adi yibɨ ra-si al, nè à ra kadɨ kullə ra-si tò jugɨ-jugɨ; ngà adi Ndil kɨ́ aa njay ɓá taa lo mḛḛ-si-tɨ 19 †rəmə, ɔji-na̰ ta kɨ̀ pa-je, kɨ̀ pa kɔsgajɨ-je, kɨ̀ pa-je kɨ́ gay-gay kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ində ta-si-tɨ rəm, ɓá usi pa-je ꞌtɔ́yi-né ꞌƁaɓe kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ káre-rè rəm tɔ. 20 Dɔkaglo-je lay ya, ꞌrai oiyo Bɔbɨ-ji Lubə kɨ̀ ri ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kdɔ né-je lay.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kisɨ-na̰ lə dené kɨ̀ dingəm

Kol 3:18–4:1; 1Pi 2:18-25; 3:1-7

21 Sə̰i kɨ́ ꞌɓəli Kristɨ lé, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə-na̰. 22 †Sə̰i dené-je, kadɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ ulə dɔ-é gin tɔ́gɨ-tɨ lə ngɔbɨ-é titɨ kɨ́ isi uləi-né dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə ꞌƁaɓe kin bè. 23 Kdɔtalə dingəm to dɔ dené titɨ kɨ́ Kristɨ to-né dɔ njékəwna̰-je kɨ́ ꞌto kubru rɔ-é ə ḛ to Njèkajɨ-dé kin bè. 24 Titɨ kɨ́ njékəwna̰-je dꞌulə-né dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ lə Kristɨ kinlé, kadɨ ná̰-ná̰ dan dené-je-tɨ ulə dɔ-é gin tɔ́gɨ-tɨ lə ngɔbɨ-é mḛḛ né-je-tɨ lay tɔ. 25 †Ə sə̰i dingəm-je, ꞌndigi ne-si-je titɨ kɨ́ Kristɨ ndigɨ-né njékəwna̰-je sar oy-né kdɔ ta lə-dé kinlé bè. 26 Ḛ ra bè togɨ-dé-né kɨ̀ man rəm, kɨ̀ ta lə Lubə rəm, adɨ dꞌaa njay ə ində-dé-né tagay adɨ Lubə; 27 Kdɔ kadɨ njékəwna̰-je kinlé dꞌa̰ nɔ̰̀-nꞌḛ̀-tɨ titɨ dené kɨ́ ɔw kɨ̀ ta ngɔw ə́ ra rɔ-é adɨ ndóle rəm, yoro goto rɔ-é-tɨ rəm, rɔ-é ungɨ kulə al rəm, ɓá né kɨ́ majɨ al ya goto rɔ-é-tɨ rəm kin bè tɔ. Ə kadɨ ꞌto tagay rəm, ɓá kadɨ ta madɨ goto dɔ-dé-tɨ rəm tɔ. 28 Gangɨ-é kin ya dingəm à ndigɨ-né ne-é titɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-né dajɨ rɔ-é kin bè tɔ. Dow kɨ́ ndigɨ ne-é lé, dowbé ndigɨ dajɨ rɔ-é ya tɔ. 29 Kdɔtalə dow kɨ́ ɔsɨ rɔ-é kɨ̀ ta ya goto, ngà dow lé ul rɔ-é, ə tɔsɨ kəm-é dɔ-tɨ titɨ kɨ́ Kristɨ ra-né kɨ̀ njékəwna̰-je kin bè. 30 Kdɔtalə jə̰i jꞌtoi ngan rɔ Kristɨ. 31 Beɓa ꞌndàngɨ ꞌpanè: Gin-é kin ɓá dingəm à kin̰ə-né kɔ̰-é kɨ̀ bɔbɨ-é kdɔ tin̰ə rɔ ne-é-tɨ ə dḛ joo lay dꞌa təl to kubru rɔ kɨ́ káre-rè. 32 Ta kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kinlé to ta kɨ́ boy ə ma̰ mꞌidə-si rəsɨ mꞌpanè: To ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ kɨ̀ njékəwna̰-je. 33 Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ-si lé, kadɨ ná̰-ná̰ ya ndigɨ ne-é titɨ kɨ́ ndigɨ-né dajɨ rɔ-é bè ə kadɨ dené kɨ́ rá-rá kàrè ilə kujɨ dɔ ngɔbɨ-é-tɨ tɔ.

6

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ngan-je kɨ̀ njékojɨ-dé-je

1 †Sə̰i ngan-je, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə njékojɨ-si-je [kɨ́ gangɨ-é kɨ́ ꞌƁaɓe ndigɨ]*, kdɔtalə ḛ kin ɓá to né kɨ́ njururu. 2 «ꞌTətɨ kagɨ bɔbɨ-i kɨ̀ kɔ̰-i» – ḛ kin ɓá to kɨ́ dɔsa̰y dan ndukun-je-tɨ kɨ́ kunmindɨ dan go-é – 3 beɓa ꞌa kisɨ majɨ ə ɓal-i à n̰a̰-né dɔnangɨ-tɨ. 4 †Sə̰i bɔbɨ ngan-je, ꞌtuji mḛḛ ngan-si-je al, ngà ooi go-dé ə ꞌndoi-dé né, ꞌrai-dé kadɨ iləi-dé rəbəə kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ ꞌƁaɓe ndigɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ɓə-je kɨ̀ ꞌɓa-dé-je

5 †Sə̰i ɓə-je, ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ lə dow-je kɨ́ ꞌto ꞌɓa-si-je kɨ̀ ɓəl, kɨ̀ kujɨ kɨ̀ kilə, kɨ̀ mḛḛ kɨ́ nda ka̰y titɨ kɨ́ isi ꞌtəli-né rɔ-si go ta-tɨ lə Kristɨ kin bè; 6 ꞌrai bè takəm-dé-tɨ par al rəm, ɓá kdɔ nəl-né dow-je al rəm, ngà ꞌrai kdɔ to kɨ́ ꞌtoi ngannjékullə-je lə Kristɨ kɨ́ isi ꞌrai né kɨ́ Lubə ndigɨ kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ káre. 7 ꞌRai kullə adi-dé kɨ̀ rɔnəl titɨ-na̰ né kɨ́ to kullə lə ꞌƁaɓe bè, ɓɨ titɨ to kullə lə dow al. 8 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ dow kɨ́ to ɓə əse to ɓə al kàrè, ꞌƁaɓe à kugə dɔ ji-é sɔbɨ dɔ majɨ kɨ́ ḛ ra. 9 †Sə̰i ꞌɓa ɓə-je kàrè, ꞌrai sə-dé bè ya tɔ; adi-dé kɔ̰̀ al; sə̰i ꞌgəi kɨ́ ḛ kɨ́ to ꞌƁa-si rəm, to ꞌƁa-dé rəm lé, isɨ dɔra̰-tɨ ə ḛ ɔr kəm dow al.

Nérɔ-je lə njèkadmḛḛ

10 Kadɨ mꞌtɔl-né ta-é lé, uləi njirə-si dɔ ꞌƁaɓe-tɨ ə ubəi kul tɔ́gɨ-é kɨ́ al dɔ tɔ́gɨ-je lay kin. 11 ꞌTuləi nérɔ-je lə Lubə lay rɔ-si-tɨ, kdɔ kadɨ a̰i-né gərərə nɔ̰̀ Sú-tɨ kɨ́ njètulə-si natɨ. 12 Kdɔtalə jꞌisi ꞌrɔi kɨ̀ dow-je al, ngà jꞌisi jꞌrɔi kɨ̀ ndil-je kɨ́ majɨ al, kɨ̀ tɔ́gɨ-je, kɨ̀ njékɔ̰ɓe kɨ́ londul-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè rəm, ɓá jꞌisi jꞌrɔi kɨ̀ ndil-je kɨ́ majɨ al kɨ́ dɔra̰-tɨ rəm tɔ. 13 Gin-é kin ɓá kadɨ ɔyi nérɔ-je lə Lubə lay, kdɔ kadɨ a̰i-né gərərə mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ majɨ al rəm, ɓá kadɨ lokɨ go-é gangɨ lay kàrè a̰i-né dingəm rəm tɔ. 14 Beɓa a̰i dingəm. Adi ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ nà̰y kɨ́ ndaá dɔɓədɨ-si bè; adi né ra kɨ́ njururu nà̰y kɨ́ né kɔn kàdɨ̀ asgar-je ta né katɨ-tɨ bè; 15 rɔ tungə pilingɨ kdɔ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ lapiya lé ɓá adi tokɨ saba nja-si-tɨ bè; 16 mḛḛ né-je-tɨ lay ya adi kadmḛḛ tokɨ də lə-si bè. Ningə-je lə Njèmḛḛndul kɨ́ ta-é ɔ̰̀ pər kinlé, də lé ɓá à taa dɔ-si-tɨ. 17 Adi kajɨ tokɨ jɔgɨ ngəm dɔ-si bè ə adi Ta lə Lubə kɨ́ to kiyərɔ kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay adɨ-si lé tò ji-si-tɨ tɔ. 18 Ndɔ-je lay ya adi Ndil kɨ́ aa njay ɔsɨ-si adɨ ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ kəm rəbɨ-je lay ə ꞌnɔ̰i ta-é-tɨ ꞌdəji-é-né né. Beɓa uwəi rɔ-si nga̰, isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ kadɨ ꞌpai ta kɨ̀ Lubə. ꞌPai ta kɨ̀ Lubə kdɔ njékaa njay-je lay. 19 ꞌPai ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-m tɔ; kdɔ kadɨ Ndil-é ində ta ta-m-tɨ adɨ mꞌnda mḛḛ-m ka̰y mꞌilə mbḛ né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ ɓá Lubə tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kɨ̀ takul Poyta kɨ́ Majɨ kin. 20 Poyta kɨ́ Majɨ kinlé ɓá ma̰ mꞌto takəm Kristɨ adɨ mꞌilə mbḛ-é ɓá mꞌa̰-né dangay-tɨ tin. ꞌDəji Lubə kadɨ mꞌnda mḛḛ-m ka̰y mꞌpa ta-é titɨ kɨ́ tò kadɨ mꞌpa-né.

Ta-je kɨ́ sɔbɨ Pol kɨ̀ lapiya-je kɨ́ ra

21 ††Kdɔ kadɨ sə̰i kàrè ꞌgəi-né ta kɨ́ dɔ kisɨ-m-tɨ kɨ̀ né-tɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌra lé, Tisikɨ kɨ́ to ngonkɔ̰-m kɨ́ njèkadmḛḛ kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ kɨ́ to ngonnjèkullə kɨ́ njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ mḛḛ kullə-tɨ lə ꞌƁaɓe ya à kɔw kɔr lay kidə-si.† 22 Gin-é kin ɓá mꞌulə-é-né rɔ-si-tɨ bè, kdɔ kadɨ ꞌgəi-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kisɨ-ji nè kin rəm, ɓá kadɨ ɔw sɔl mḛḛ-si rəm tɔ. 23 Kadɨ Bɔbɨ-ji Lubə kɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ dꞌadɨ lapiya kɨ̀ ndigɨ dow-je, kɨ̀ kadmḛḛ nà̰y kɨ̀ njékadmḛḛ-je. 24 Kadɨ ramajɨ lə Lubə nà̰y kɨ̀ dow-je lay kɨ́ ꞌndigɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ ndigɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto.

† 1:1 1:1 Knj 18:19-21; 19:1

* 1:1 1:1 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 1:3 1:3 Rɔm 8:15-17,28-30

† 1:7 1:7 Kol 1:14

† 1:22 1:22 Kol 1:18

† 2:1 2:1 Kol 2:13

† 2:15 2:15 Kol 2:14

† 2:16 2:16 Kol 1:20

† 3:4 3:4 Kol 1:26,27

† 4:2 4:2 Kol 3:12,13

† 4:16 4:16 Kol 2:19

† 4:22 4:22 Kol 3:9

† 4:24 4:24 Kol 3:10

* 4:31 4:31 Kol 3:8

† 4:32 4:32 Kol 3:13

† 5:16 5:16 Kol 4:5

* 5:16 5:16 Kol 4:5

† 5:19 5:19 Kol 3:16,17

† 5:22 5:22 Kol 3:18; 1Pi 3:1

† 5:25 5:25 Kol 3:19; 1Pi 3:7

† 6:1 6:1 Kol 3:20

* 6:1 6:1 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 6:4 6:4 Kol 3:21

† 6:5 6:5 Kol 3:22-25

† 6:9 6:9 a Kol 4:1; b Kol 3:25

† 6:21 6:21 Knj 20:4; 2Ti 4:12

† 6:21 6:21 Kol 4:7,8

† 6:21 6:21 Kol 4:7

Pilipɨ-je

1

2

3

4

Mbete kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Pilipɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Pilipɨ-je

Pol a̰ dangay-tɨ ə to ɓebo Rɔm-tɨ je bè, ɓá ḛ ndàngɨ-né mbete kin. Ə ḛ a̰ mḛḛ ji njékɔ̰ɓe-je-tɨ kadɨ dꞌa tɔl-é. Bè ya kàrè to mbete kɨ́ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ rɔnəl liə, kɨ̀ oiyo kɨ́ ḛ ra njékadmḛḛ-je kɨ́ ɓebo Pilipɨ-tɨ.

Pol ilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ ɓebo Pilipɨ-tɨ, dɔnangɨ Maseduwan-tɨ dɔnangɨ Grɛkɨ-tɨ kəl-é kɨ́ taá-tɨ ə ində gin njékəwna̰-je káre lo-é-tɨ (Knj 16). Ganglo-é-tɨ kin ya mbunə̰-dé kɨ̀ njékadmḛḛ-je kɨ́ Pilipɨ-tɨ gangɨ al; adɨ dḛ dꞌulə kɨ̀ là dꞌadɨ-é ꞌra-né siə nja n̰a̰-n̰a̰ mḛḛ kullə-tɨ liə kɨ́ isɨ ra adɨ Lubə. Mḛḛ mbete-tɨ kinlé, ḛ ra-dé oiyo kdɔ kadkare kɨ́ dꞌulə-né Epaproditɨ dꞌadɨ ree-né adɨ-é ngɔsnè ɓəy kinlé rəm, ɓá ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-dé mḛḛ mbete-tɨ kinlé rəm tɔ. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1 lé ḛ ra oiyo ꞌƁaɓe rəm, ɓá pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ gangɨ kisɨ-é rəm tɔ. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 2 lé, ḛ tɔjɨ néndajɨ-je kɨ́ sɔbɨ dɔ sɔldɔ ə kɨ́ boy n̰a̰ lé to sɔldɔ lə Jeju Kristɨ. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 3 lé, ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ majɨ lə mḛḛ kɨ́ kində dɔ Kristɨ-tɨ ɓɨ dɔ dow-tɨ al, ə lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 4 lé, ḛ ulə dingəm mḛḛ njékadmḛḛ-je-tɨ kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ káre rəm, kadɨ ꞌra rɔnəl rəm, ɓá pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ lapiya lə Lubə rəm tɔ.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ Lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ Pol, jḛ kɨ̀ Timote kɨ́ jꞌto ngannjékullə-je lə Jeju Kristɨ jꞌisɨ natɨ ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i njékaa njay kɨ́ ꞌtoi njénam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ rəm, mꞌadɨ-si sə̰i njékində kəm-si go njékəwna̰-je-tɨ rəm, ɓá madɨ-si sə̰i njékində kəm-si go né-tɨ lə njékəwna̰-je kɨ́ isi mḛḛ ɓebo Pilipɨ-tɨ rəm tɔ. 2 Kadɨ Bɔbɨ-ji Lubə dḛ kɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ dꞌadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə-dé nà̰y sə-si.

3 Ndɔ-je lay kɨ́ mḛḛ-m ole dɔ-si-tɨ taá ya rəmə mꞌra oiyo Lubə lə-m. 4 Ta-je lay kɨ́ mꞌpa kɨ̀ Lubə kdɔ-si lay kinlé, ndɔ-é ndɔ-é ya mꞌpa kɨ̀ rɔnəl, 5 kdɔ kində kɨ́ indəi rɔ-si ta Poyta-tɨ kɨ́ Majɨ ndɔ-tɨ kɨ́ dɔsa̰y sar tḛḛ-né ɓone. 6 Mꞌgə majɨ kɨ́ njèkulə gin kullə kɨ́ majɨ n̰a̰ mḛḛ-si-tɨ kinlé, à ra bè-bè ya tɔl ta-é ndɔ təl-tɨ lə Jeju Kristɨ.

7 Sə̰i lé, to tó-é kadɨ mꞌɔw kɨ̀ tagɨr-je kɨ́ bè kin dɔ-si-tɨ lay, kdɔtalə mꞌində-si dan kəm-m-tɨ. Kdɔ majɨ kɨ́ Lubə ra sə-m dangay-tɨ rəm, lo pa ta gangɨ-né dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ rəm, lo kilə mbḛ-é-tɨ kɨ̀ tɔ́gɨ rəm kinlé, sə̰i lay ya a̰i sə-m mḛḛ-é-tɨ. 8 Lubə gə kɨ́ sə̰i lay ya mꞌndigɨ-si ko ndigɨ lə Jeju Kristɨ.

9 Ə né kɨ́ mꞌdəjɨ mḛḛ ta-je-tɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌpa kɨ̀ Lubə lé, mꞌdəjɨ kadɨ ndigna̰ lə-si ɔw kɨ kete-kete ə kadɨ to ndigna̰ kɨ́ ꞌgəi gin-é majɨ rəm, ꞌgəi kɔri-né mbunə̰ né-je kadɨ aa njay rəm tɔ. 10 Bè kdɔ kadɨ asi kadɨ ooi né kɨ́ majɨ ə ꞌgəi rəm, kadɨ ꞌtoi njéra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, kadɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ ta goto dɔ-si-tɨ ndɔ təl-tɨ lə Kristɨ rəm, 11 kadɨ kɨ̀ takul Jeju Kristɨ rəmə ꞌrai-né né kɨ́ njururu, kdɔ kadɨ dow-je dꞌɔsɨ-né gajɨ Lubə rəm, ꞌtɔ́y-é-né rəm tɔ.

Ka̰ Pol dangay-tɨ

12 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, né kɨ́ mꞌndigɨ kadɨ ꞌgəi ə́n: Né kɨ́ tḛḛ dɔ-m-tɨ lé, ra adɨ Poyta kɨ́ Majɨ ɔw-né kɨ kete. 13 †Beɓa mḛḛ ndògɨ-tɨ lə ngar lay rəm, kɨ̀ lo-je lay ya dow-je ꞌgə majɨ kɨ́ to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ta lə Kristɨ ɓá mꞌa̰-né dangay-tɨ. 14 Ə njékadmḛḛ-je n̰a̰ ya, ka̰-m dangay-tɨ lé, ra adɨ dꞌubə kul ꞌƁaɓe rəm, adɨ-dé tɔ́gɨ dɔ madɨ-é-tɨ ɓəy rəm, ɓá ɔr ɓəl mḛḛ-dé-tɨ kɔgɨ kadɨ dꞌilə mbḛ ta lə Lubə kɨ̀ rɔ tungə-dé rəm tɔ. 15 Tɔgrɔ-tɨ ya, ta lə Kristɨ lé, dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌndó dow-je kɨ̀ kim-na̰, kɨ̀ jangɨ, ngà dḛ kɨ̀ ná̰-je ꞌra kɨ̀ tagɨr kɨ́ majɨ tɔ. 16 Dḛ kinlé ꞌra kɨ̀ tagɨr ndigna̰ ə ꞌgə kɨ́ kisɨ-m nè kinlé tò kdɔ kadɨ mꞌpa ta mꞌgangɨ-né dɔ Poyta kɨ́ Majɨ. 17 Ngà dḛ kɨ́ dan-tɨ-je lé, dꞌilə mbḛ ta lə Kristɨ kɨ̀ tagɨr kim-na̰ kɨ̀ jangɨ mḛḛ-dé-tɨ. Tagɨr-je lə-dé lé aa njay al. Dḛ ꞌgɨr kɨ́ to kɔ̰̀ kɨ́ rangɨ ɓá nꞌisi nꞌadi-mi dɔ madɨ-é-tɨ dɔ ka̰-m dangay-tɨ.

18 Ngà bè kàrè, lé to ndangɨ ɓá ꞌra əse ꞌra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kàrè, mbḛ ta lə Kristɨ ɓa-né adɨ rɔ-m nəl-m ə à nəl-m ya ɓəy rəm tɔ. 19 Takul ta-je kɨ́ isi ꞌpai kɨ̀ Lubə rəm, kɨ̀ takul Ndil Jeju Kristɨ kɨ́ isɨ gətɨ-m kin ya, mꞌgə-né kɨ́ né-je kinlé à kɔw sə-m kɨ kajɨ-tɨ. 20 Gangɨ-é kɨ́ mꞌisɨ mꞌngəbɨ-né kɨ̀ rɔ nga̰ rəm, kɨ̀ mḛḛ kɨ́ kində dɔ-tɨ rəm kinlé, né kɨ́ rɔ-m à sɔl-m dɔ-tɨ ya goto. Ngà ɓone bè kinlé, mḛḛ-m nda ka̰y titɨ kɨ́ kete low, adɨ lé to koy-m əse to kisɨ-m kɨ̀ dɔ-m taá kàrè, Kristɨ lé dow-je dꞌa kɔsɨ gajɨ-é kɨ̀ takul-m ya.

21 Kdɔtalə ma̰ lé, Kristɨ ɓá to kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə-m, adɨ mꞌoo koy kɨ nékugə dɔji. 22 Ngà kinə kisɨ-m kɨ̀ dɔ-m taá nè kinlé, majɨ-é tò kdɔ kullə lə-m ɓəy rəmə, mꞌgə né kɨ́ mꞌa mbətɨ al. 23 Mḛḛ-m ra joo: Ɓo kadɨ mꞌɔw mꞌisɨ kɨ̀ Kristɨ ɓá ra-m kdɔ to né kɨ́ majɨ bore ngay. 24 Ngà kdɔ ta lə-si lé, kisɨ-m kɨ̀ dɔ-m taá nè kin majɨ n̰a̰ ɓəy rəm tɔ. 25 Mꞌgə majɨ mbiri-mbiri kɨ́ mꞌa kisɨ kɨ̀ dɔ-m taá ə sə̰i lay ya mꞌa kisɨ sə-si kdɔ kɔw kɨ kete lə-si rəm, ɓá kdɔ rɔnəl lə-si mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm tɔ. 26 Beɓa lokɨ mꞌa təl kɔw dan-si-tɨ gogɨ lé, mꞌa təl gin né kində kàdɨ̀ lə-si kɨ́ n̰a̰ kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ.

Ka̰ dingəm ta rɔ-tɨ

27 Kḛ ɓá adi panjiyə-si ɔw natɨ kɨ̀ Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ, kdɔ kadɨ lé, mꞌɔw mꞌoo-si əse mꞌisɨ rangɨ kàrè rəmə, mꞌoo poy-si kɨ́ a̰i gərərə kɨ̀ tagɨr kɨ́ káre-rè rəm, a̰i dɔ-ji-na̰-tɨ lay ꞌrɔi kɨ̀ mḛḛ kɨ́ káre-rè dɔ kadmḛḛ-tɨ kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ Poyta kɨ́ Majɨ rəm tɔ. 28 Adi njéba-je dꞌində-si ɓəl-tɨ nda̰ al. Gangɨ-é kin ɓá tɔjɨ tujɨ lə-dé ndaa-tɨ rəsɨ, ngà sə̰i rəmə tɔjɨ kajɨ lə-si tɔ; to né kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ. 29 Kdɔtalə kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ lé, Lubə ra sə-si majɨ kadɨ adi-é mḛḛ-si kɨ́ kadɨ ya par al, ngà kadɨ ingəi kɔ̰̀ kdɔ ta liə dɔ-tɨ tɔ. 30 †Ɓone bè kin sə̰i isɨ rɔi ko rɔ kɨ́ mꞌrɔ mꞌadɨ ooi kɨ̀ kəm-si rəm, ɓá mꞌisɨ ta-tɨ ɓəy adɨ ooi ta-é rəm tɔ.

2

Kində rɔ natɨ kɨ̀ sɔldɔ

1 Kinə sɔlmḛḛ tò kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ rəm, kadɨ-na̰ ta dingəm tò kɨ̀ takul ndigna̰ rəm, kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ tò kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay rəm, ta kɨ́ ɔ̰̀ mḛḛ kdɔ-na̰ tò rəm, ɓá koo kəmtondoo tò rəm lé, 2 adi tagɨr lə-si ɔw natɨ; ko ndigɨ kɨ́ káre ya ꞌndigi-na̰; adi mḛḛ-si tò natɨ káre; indəi rɔ-si natɨ; ꞌrai bè kadɨ rɔnəl lə-m ɔr-né njutɨ. 3 ꞌRai né madɨ kɨ̀ jangɨ əse kdɔ riɓa kɨ ndangɨ kare al rəm; ngà kɨ̀ takul sɔldɔ lé, dow-je kɨ́ rangɨ ɓá kadɨ ooi-dé kɨ dow-je kɨ́ ꞌboy dꞌitə-si. 4 Né-je kɨ́ à majɨ sə-si sə̰i ya par ɓá kadɨ kəm-si tò go-tɨ al, ngà kadɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ adɨ kəm-é to go né-je-tɨ kɨ́ à majɨ kɨ̀ ndəgɨ dow-je tɔ ɓane.

5 Tagɨr kɨ́ tò mḛḛ Jeju Kristɨ-tɨ kin ya, adi tò mḛḛ-si-tɨ tɔ.

6 Ḛ kɨ́ né kɨ́ rɔ-é-tɨ lay ya tɔjɨ kadɨ to Lubə,

ngà koo ɓá ḛ oo kasɨ-na̰ lə-dé dḛ kɨ̀ Lubə

kinlé kɨ né kəw rɔ dɔ-tɨ al.

7 Ḛ mbatɨ riɓa liə kɨ̀ mḛḛndigɨ liə ya,

təl rɔ-é ngonnjèkullə-tɨ,

təl rɔ-é adɨ tana̰ kɨ̀ dow-je rəm,

dow-je ꞌgə-é kɨ́ ḛ to dow rəm tɔ.

8 Kristɨ sɔl dɔ-é kɨ̀ mḛḛndigɨ liə,

təl-né rɔ-é go ta-tɨ sar ya oy-né,

ɔw mbing ya oy dɔ kagdəsɨ-tɨ.

9 Gin-é kin ɓá Lubə ɔr-né jikɔl-é kɨ taá

ə adɨ-é ri kɨ́ itə ri-je lay,

10 kdɔ kadɨ dɔra̰-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ-tɨ, kɨ̀ gin nangɨ-tɨ kin ya,

né-je lay ꞌtɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ kɨ̀ ri Jeju rəm,

11 ɓá kadɨ ndɔ̰ dow kɨ́ rá-rá ya pa ta rəsɨ ɔsɨ-né gajɨ

Bɔbɨ-ji Lubə panè: Jeju Kristɨ to ꞌƁaɓe.

Njèkadmḛḛ to londógɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ

12 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, sə̰i lé ꞌtoi njétəl rɔ-si go ta-tɨ kɨ̀ ndɔ-je lay, ꞌrai kullə dɔ kajɨ-tɨ lə-si kɨ̀ ɓəl rəm, kɨ̀ dadɨ rəm; ꞌrai kdɔ takəm-m al, ngà ɓone bè kɨ́ mꞌgoto sə-si kin ya kàrè, kadɨ ꞌrai kɨ dɔ madɨ-é-tɨ ya ɓəy. 13 Kdɔ Lubə ya ɓá ində ndigɨ ra né mḛḛ-si-tɨ rəm, ɓá ɔsɨ-si adɨ ꞌrai né kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ kɔjra liə kɨ́ to kɔjra mḛḛmajɨ.

14 Né-je lay ya kadɨ ꞌrai kɨ̀ yunta al rəm, kɨ̀ najta al rəm, 15 kdɔ kadɨ ta goto dɔ-si-tɨ rəm, kadɨ aai njay rəm, kadɨ ꞌtoi ngan lə Lubə kɨ́ ta goto dɔ-si-tɨ dan dow-je-tɨ kɨ́ njéndəm majal mbul-mbul kɨ́ ꞌto njémḛḛndul-je. Dan-dé-tɨ lé, sə̰i ꞌndógi titɨ pər ngəl-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, 16 kɨ̀ takul ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kiskəm kɨ́ ꞌpai. Ndɔ təl Kristɨ-tɨ rəmə, ḛ kin ya ɓá à to né riɓa lə-m ə à tɔjɨ kɨ́ ngɔdɨ lə-m lé, mꞌa̰y kɔgɨ kare al rəm, ɓá kɔɔ lə-m kàrè tò kɔgɨ al rəm tɔ. 17 Ə kinə lé kadɨ mꞌtokɨ man nduu kɨ́ ꞌmbəl logugɨ né-tɨ, dɔ kadkare-tɨ kɨ́ adi Lubə kɨ̀ takul kadmḛḛ lə-si ya kàrè adɨ-m rɔnəl rəm, ɓá mꞌra rɔnəl-é natɨ sə-si lay rəm tɔ*. 18 Bè ya tɔ, sə̰i kàrè adi rɔ-si nəl-si dɔ-tɨ rəm, ɓá ꞌrai rɔnəl-é natɨ sə-m rəm tɔ.

Kɔw mba lə Timote rəm, lə Epaproditɨ rəm

19 Mꞌində mḛḛ-m dɔ ꞌƁaɓe Jeju-tɨ, kɨ́ mꞌa kullə Timote rɔ-si-tɨ ngɔsnè, kdɔ kadɨ təl ree idə-m poy-si kadɨ ma̰ kàrè mḛḛ-m usɨ-né nangɨ tɔ. 20 Kdɔtalə gangɨ kisɨ-si kinlé, Timote lé ya par ə́ to rɔ-é kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ɓɨ mꞌɔw kɨ̀ dow kɨ́ rangɨ kɨ́ à kore kàdɨ̀-m mḛḛ tagɨr-je-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-si kin al. 21 Kdɔtalə ndəgɨ dow-je lay dꞌɔw ká sangɨ né-je-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé dḛ ya ɓɨ ꞌsangɨ ꞌlə Jeju Kristɨ al. 22 Ngà Timote lé tɔjɨ kadɨ rɔ liə adɨ ꞌgəi majɨ. Ḛ isɨ mbɔ́-m-tɨ titɨ kɨ́ ngon isɨ-né mbɔ́ bɔbɨ-é-tɨ ə un rɔ-é ində ta kullə-tɨ natɨ sə-m kdɔ Poyta kɨ́ Majɨ. 23 Adɨ kinə ta kɨ́ dɔ-m-tɨ aa njay rəmə, ḛ ɓá mꞌɔjɨ kullə-é rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəm, 24 ma̰ ya kàrè mꞌadɨ mḛḛ-m ꞌƁaɓe kɨ́ ma̰ kɨ̀ dɔ-m mꞌa kɔw nɔ̰ɔ̰ ngɔsnè tɔ.

25 Ngà mꞌoo majɨ n̰a̰ kadɨ mꞌtəl mꞌulə Epaproditɨ kɨ́ to ngonkɔ̰-m kɨ́ njèkadmḛḛ rəm, madkullə lə-m kɨ̀ madɨ rɔ lə-m kɨ́ uləi-é rɔ-m-tɨ kɨ̀ né-je kɨ́ mꞌɔw ndoo-é. 26 Sə̰i lay ya ɓo koo-si ra-é lɔtɨ-lɔtɨ rəm, ɓá ta mɔ̰y liə kɨ́ usɨ mbi-si-tɨ kin kàrè adɨ-é kɔ̰̀ n̰a̰ rəm tɔ. 27 Rɔ-é lé to-é n̰a̰ adɨ tò ta koy-tɨ ya, ngà Lubə oo kəmtondoo liə, to kəmtondoo liə ḛ par ɓá oo tin al, ngà to kəmtondoo lə-m ma̰ tɔ, bè kdɔ kadɨ mḛḛkɔ̰̀ lə-m ree-né kɨ dɔ madɨ-é-tɨ dɔ madɨ-é-tɨ al. 28 Mꞌulə-é gogɨ kalangɨ kdɔ kadɨ ooi-é rəmə rɔ-si nəl-si-né rəm, ɓá kadɨ ma̰ kàrè mḛḛkɔ̰̀ lə-m sɔl-né kɔ̰y rəm tɔ. 29 Uwəi-é kɨ rɔ-si-tɨ kɨ̀ rɔnəl kuwə dow lə ꞌƁaɓe. Dow-je kɨ́ bè kinlé, uni ta-dé. 30 Kdɔ to ta lə kullə lə Kristɨ ɓá kete ḛ tò-né ta koy-tɨ rəm, ilə-né rɔ-é kɔgɨ taa-né tó-si ta kullə-tɨ kɨ́ tò kadɨ ꞌrai adi-mi rəm tin.

3

1 Kɨ́ rangɨ ɓəy, sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ꞌrai rɔnəl kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ. Ko ta-je kɨ́ káre kinlé ya kadɨ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si ɓəy kàrè ma̰ mꞌoo né káre kɨ́ ndɔjɨ-m-tɨ al ə kɨ́ sɔbɨ dɔ-si rəmə, ra-é kɨ́ bè kinlé ɓá à ka̰y ngangɨ-si kər-kər majɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm

Gal 5:1-6; Rɔm 6:3-13; 1Kɔ 9:24-27; 2Pi 1:5-11

2 Ooi go rɔ-si rɔ dḛ-tɨ kɨ́ ꞌtokɨ bisɨ-je bè kin! Ooi go rɔ-si rɔ njérakullə-je-tɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ mḛḛ kɨ́ majɨ al kin! Ooi go rɔ-si rɔ njéɓa rɔ-dé dow-je-tɨ kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ kin! 3 Kdɔ dow-je kɨ́ dꞌijə-dé ganjangɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, to jə̰i kɨ́ jꞌpoli Lubə kɨ̀ takul Ndil-é, to jə̰i kɨ́ riɓa lə-ji to nam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ, adɨ jꞌindəi mḛḛ-ji dɔ né-tɨ kɨ́ tò rɔ-ji-tɨ kin al. 4 Ma̰ kɨ̀ dɔ-m kàrè, lé mꞌa kində mḛḛ-m dɔ né-tɨ kɨ́ tò rɔ-m-tɨ tɔ.

Kinə dow-je madɨ dꞌoo dꞌadɨ ꞌlə-dé to tó-é kadɨ dꞌində mḛḛ-dé dɔ né-tɨ kɨ́ tò rɔ-dé-tɨ lé, ma̰ rəmə ꞌlə-m ma̰ itə-dé ɓəy. 5 †Kdɔ dꞌojɨ-m mꞌra ndɔ jinà̰y joo ya dꞌijə-m ganjangɨ, mꞌto gin ka Israyel, gin kojɨ-tɨ lə Benjamḛ, mꞌto Əbrə kɨ́ kojɨ kəy; 6 †kɨ́ sɔbɨ dɔ ndukun ə mꞌto Parisi, kɨ́ sɔbɨ dɔ rɔ tungə mḛḛ kullə-tɨ ə ndɔkɨ mꞌto njèkulə kəm njékəwna̰-je ndoo, ɓá kɨ́ sɔbɨ dɔ né ra kɨ́ njururu kàrè ta goto dɔ-m-tɨ rəm tɔ.

7 Ngà né-je kɨ́ ndɔkɨ mꞌoo kɨ né kɨ́ ꞌngay kinlé, mꞌtəl mꞌoo kɨ né kɨ́ kɔgɨ kare kdɔtalə Kristɨ. 8 Rəm ɓá gə kɨ́ mꞌgə Jeju Kristɨ majɨ kɨ ꞌƁaɓe lə-m lé, to né kɨ́ majɨ mbing adɨ né-je lay ya mꞌoo kɨ né kɨ́ kɔgɨ kare. Mꞌin̰ə né-je lay kɔgɨ kdɔ Kristɨ ə né-je lay ya mꞌoo kɨ dɔ ɓɨrɓitɨ bè, kdɔ kadɨ Kristɨ ɓá to nékingə-m rəm, 9 kadɨ nam kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀-é-tɨ kinlé mꞌnam kɨ̀ takul né ra kɨ́ njururu lə-m kɨ́ to təl rɔ go ndukun-tɨ kin al, ngà kɨ̀ takul né ra kɨ́ njururu kɨ́ tò kɨ̀ takul kadmḛḛ Kristɨ, adɨ to né ra kɨ́ njururu kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ, ə ulə njirə dɔ kadmḛḛ-tɨ. 10 Né lay kɨ́ uwə mḛḛ-m to kadɨ mꞌgə Kristɨ; kadɨ mꞌgə tɔ́gɨ kɨ́ ḛ tɔsɨ-né ndəl ində-né lo tḛḛ rəm, kadɨ mꞌingə-né siə kɔ̰̀-je liə rəm, ɓá kadɨ mꞌtana̰ siə sar kadɨ mꞌoy-né ga̰ koy liə, kdɔ kadɨ 11 ta kɨ́ rá-tɨ ya kàrè rəmə, mꞌtɔsɨ ndəl mꞌində lo mꞌtḛḛ tɔ.

Ka̰y ngɔdɨ kəm kɨ kete

12 To kingə ɓá mꞌingə nédɔji lé ngá al rəm, to majɨ ɓá mꞌmajɨ mꞌɔr njutɨ ngá al rəm, ngà mꞌisɨ mꞌa̰y ngɔdɨ lə-m kin kəm-m kɨ kete, kdɔ kadɨ mꞌingə-né nédɔji lé, kdɔ ma̰ kàrè Jeju Kristɨ ingə-m adɨ mꞌto liə tɔ. 13 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ma̰ kɨ̀ dɔ-m ya kàrè mꞌingə nédɔji lé al ya ɓəy. Ngà mꞌadɨ mḛḛ-m oy dɔ né-tɨ kɨ́ go-m-tɨ gogɨ ə mꞌadɨ kəm-m tò kɨ kete kdɔ né kɨ́ nɔ̰̀-m-tɨ. Né káre kɨ́ mꞌra ə́n: 14 Mꞌa̰y ngɔdɨ kɨ lo-tɨ kɨ́ né kɨ́ mꞌində nɔ̰̀-m-tɨ tò-tɨ lé, kdɔ kadɨ mꞌingə-né nédɔji kɨ́ sɔbɨ dɔ ɓa kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ Lubə ɓa-m kdɔ nam kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ. 15 Jə̰i lay ya kɨ́ jꞌtoi dow-je kɨ́ jꞌtɔgi gangɨ lé, adi jꞌɔwi kɨ̀ tagɨr kɨ́ bè kin ɓane; ə kinə né madɨ tò nɔ̰ɔ̰ ɓá tagɨr lə-si kɨ́ dɔ-tɨ ɔw natɨ al kàrè rəmə, né-é kinlé Lubə à tḛḛ kɨ̀ dɔ-é kadɨ-si rəm tɔ. 16 Ngà kḛ ɓá lo kɨ́ jꞌreei ꞌtḛḛi-tɨ ngá kin lé, ri-ri ɓá ra né kàrè, adɨ jꞌɔwi natɨ kəm-ji kɨ kete.

17 †Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ꞌndaji kullə ra-m ə adi kəm-si tò kɨ go dḛ-tɨ kɨ́ panjiyə-dé to ga̰ panjiyə kɨ́ ingəi rɔ-ji-tɨ kin ya. 18 Kdɔtalə dow-je n̰a̰ ya panjiyə-dé ɔsɨ ta kagdəsɨ lə Kristɨ. Ta kinlé, taá-taá ya mꞌidə-si ə ɓone kin ya kàrè mꞌtəl mꞌpa kɨ̀ nɔ̰ kəm-m-tɨ ɓəy. 19 Dḛ lé ta tɔl ta-dé to tujɨ kɔgɨ ya ɗo; nékuso kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ ya to lubə lə-dé; né kɨ́ ulə rɔsɔl dɔ-dé-tɨ kin ya ɓá dḛ dꞌadɨ to né riɓa lə-dé; tagɨr-je lə-dé tò kɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ya par. 20 Ngà jə̰i lé, ɓe lə-ji to dɔra̰-tɨ adɨ jꞌisi jꞌngəbi Njèkajɨ-ji kɨ́ ꞌto ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ kɨ́ à kḭ-tɨ kdɔ ree 21 ə tɔ́gɨ kɨ́ ḛ ɔw-né kdɔ təl-né né-je lay gin tɔ́gɨ-é-tɨ kin ya à mbəl-né rɔ-ji kɨ́ dangɨ-tɨ kin kadɨ tana̰ kɨ̀ rɔ-é kɨ́ to rɔ njèriɓa kin tɔ.

4

1 Gin-é kin ɓá sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, sə̰i kɨ́ ɓo təl koo-si ra-m, sə̰i kɨ́ ꞌtoi gin rɔnəl lə-m kɨ̀ nédɔji lə-m, a̰i-né gərərə bè ya kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ, sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ.

Ndəjɨ-je kɨ̀ ta dingəm-je kɨ́ gay-gay

2 Mꞌra ndoo ta Ebodi-tɨ kɨ̀ ta Sḛntisɨ-tɨ kadɨ dꞌɔw kɨ̀ tagɨr kɨ́ káre kdɔ nam kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ. 3 Ə i, madkullə lə-m kɨ́ njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kɔgri ya, mꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌra sə-dé adɨ mindɨ-dé usɨ go-na̰-tɨ. Kdɔ ꞌto dené-je kɨ́ njéka̰ dɔ-ji-m-tɨ ta rɔ-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Poyta kɨ́ Majɨ, natɨ kɨ̀ Klema̰ kɨ̀ ndəgɨ madkullə-je lə-m kɨ́ ri-dé tò mḛḛ mbete* kiskəm-tɨ tɔ.

4 Ndɔ-je lay ya adi rɔ-si nəl-si kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ kin. Mꞌtəl mꞌpa ya ɓəy, adi rɔ-si nəl-si. 5 Kadɨ dow-je lay ya ꞌgə sɔl lɔm lə-si. ꞌƁaɓe a̰ ngɔsi. 6 Adi mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ kdɔ né madɨ al. Ngà mḛḛ né-je-tɨ lay ya ꞌpai ta kɨ̀ Lubə, ꞌnɔ̰i ta-é-tɨ, ꞌrai-é oiyo, ɓá indəi nédəjɨ-je lə-si nɔ̰̀-é-tɨ. 7 Rəmə lapiya lə Lubə kɨ́ to lapiya kɨ́ itə négə-je lay kinlé à ka̰y ngangɨ né-je kɨ́ mḛḛ-si ndigɨ, kɨ̀ tagɨr-je lə-si kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ.

8 Beɓa sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kadɨ né lay kɨ́ to né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kɨ̀ né kɨ́ asɨ pitɨ, kɨ̀ né kɨ́ njururu, kɨ̀ né kɨ́ aa njay, kɨ̀ né kɨ́ dow à pa ta kɨ́ majɨ dɔ-tɨ, kɨ̀ né kɨ́ tuwə ndigɨ dɔ-tɨ, kɨ̀ né kɨ́ majɨ rətɨ-rətɨ, kɨ̀ né kɨ́ asɨ gakɨ kadɨ dow pitɨ kinlé ɓá to né-je kɨ́ tò tagɨr-je-tɨ lə-si. 9 Né kɨ́ mꞌndó-si, né kɨ́ ingəi rɔ-m-tɨ, kɨ̀ ta kɨ́ ooi ta-m-tɨ, né kɨ́ mꞌra mꞌadɨ ooi lé, ꞌrai-né kullə. Rəmə lapiya lə Lubə à nà̰y sə-si.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ oiyo kɨ́ Pol ra

10 Lokɨ mꞌoo kandɨ kilə kɨ́ iləi ká-m-tɨ ɓəy kinlé, mꞌingə rɔnəl n̰a̰ mḛḛ nam-tɨ kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ. Sə̰i lé ɓo kilə ká-m-tɨ ra-si ya, ngà lo-é ɓá ingəi al. 11 To ndoo né ɓá ra-m ɓá mꞌpa-né ta kinlé bè tin al. Kdɔ ma̰ mꞌndó kisɨ kɨ̀ mḛḛ kusɨ nangɨ mḛḛ né-je-tɨ lay. 12 Mꞌgə kisɨ dan ndoo-tɨ rəm, mꞌgə kisɨ dan majɨ-tɨ mburukɨ-mburukɨ rəm. Mḛḛ né-je-tɨ lay, kɨ̀ lo-je lay ya mꞌndó adɨ lé mꞌndan kàrè ma̰ kisɨ rəm, ɓo ra-m kàrè mꞌa kisɨ rəm, dan majɨ-tɨ kɨ́ mburukɨ-mburukɨ kàrè mꞌa kisɨ rəm, ɓá dan ndoo-tɨ kàrè mꞌa kisɨ rəm tɔ. 13 Né lay ya mꞌasɨ ra kɨ̀ takul njèkadɨ-m tɔ́gɨ.

14 Bè ya kàrè, majɨ kɨ majɨ kdɔ kɔ̰̀-je lə-m lé sə̰i a̰i sə-m mḛḛ-é-tɨ. 15 Lokɨ mꞌin̰ə dɔnangɨ Maseduwan, dɔkaglo-tɨ kɨ́ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ tum-né gin-é dan-si-tɨ kinlé, sə̰i kɨ́ ɓebo Pilipɨ-tɨ rəmə ꞌgəi kɨ́ njékəwna̰-je kɨ́ rangɨ kɨ́ jḛ sə-dé-je jꞌulə ji-ji jꞌadɨ-na̰ mḛḛ né-tɨ kɨ́ kadɨ rəm, mḛḛ né-tɨ kɨ́ kingə rəm ya ꞌgoto. To sə̰i ya kɨ̀ kár-si ə́ ꞌrai né-é kinlé. 16 ††Lokɨ mꞌisɨ mḛḛ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ ɓəy ya sə̰i uləi kɨ̀ né adi-mi nja joo, kdɔ kadɨ mꞌra-né né-je kɨ́ ndoo-é ra-m. 17 To kadkare kɨ́ ji-si-tɨ ɓá mꞌisɨ mꞌsangɨ ɓá mꞌpa-né ta kinlé bè kdɔ al. Kullə-je kɨ́ ꞌrai ꞌrai lé ɓá mꞌisɨ mꞌsangɨ kadɨ ingəi man-é dɔ-tɨ mburukɨ-mburukɨ. 18 Né-je lay ya mꞌingə adɨ mꞌisɨ dan majɨ-tɨ mburukɨ-mburukɨ. Lokɨ mꞌingə né-je kɨ́ uləi-né Epaproditɨ lé, mꞌisɨ ɗɨrə̀-tɨ kɨ́ mbaa sɔ. Né-je kinlé titɨ ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ kɨ́ to négugɨ né kɨ́ Lubə ndigɨ rəm, nəl-é rəm kin bè. 19 Ə né-je lay kɨ́ ɔwi ndoo-é lé, Lubə lə-m kɨ́ to njènékingə kɨ́ riɓa-é tò kin ya à kadɨ-si kdɔ nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ. 20 Riɓa to ꞌlə Bɔbɨ-ji Lubə ya kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal. Amḛn!

Lapiya kɨ́ ra

21 ꞌRai lapiya njénam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ kɨ́ ꞌto njékaa njay-je lay adi-mi. 22 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ dꞌisɨ sə-m nè ꞌra-si lapiya tɔ. Njékaa njay-je lay ya ꞌra-si lapiya ə kɨ́ boy n̰a̰ to dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Sejar, ngar kɨ́ boy. 23 Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ nà̰y sə-si.

† 1:1 1:1 Knj 16:12

† 1:13 1:13 Knj 28:30

† 1:30 1:30 Knj 16:19-40

* 2:17 2:17 Pol un rɔ-é ɔjɨ-né man nduu kɨ́ ꞌmbəl dɔ né-tɨ kɨ́ dꞌadɨ kdɔ gugɨ-né né ɓá pa-né ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ (Tḛt 29:38-42; Kni 15:1-10; 2Ti 4:6).

† 3:5 3:5 a Rɔm 11:1; b Knj 23:6; 26:5

† 3:6 3:6 Knj 8:3; 22:4; 26:9-11

† 3:17 3:17 1Kɔ 4:16; 11:1

* 4:3 4:3 Mbete kiskəm lé to mbete kɨ́ rɔ Lubə-tɨ kɨ́ ri dow-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Lubə tò-tɨ (Ntd 3:5).

† 4:16 4:16 Knj 17:1

† 4:16 4:16 2Kɔ 11:9

Kolosɨ-je

1

2

3

4

Mbete kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Kolosɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Kolosɨ-je

Pol a̰ dangay-tɨ, ə à to ɓebo Rɔm-tɨ je bè, ɓá ḛ ndàngɨ-né mbete kin. Ḛ ndàngɨ mbete kinlé adɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ ɓebo Kolosɨ-tɨ ə idə-dé kadɨ dꞌulə-né dꞌadɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ ɓebo Laodise-tɨ kɨ́ to ɓebo kɨ́ tò mbɔ́-dé-tɨ kin tɔ. Pol ndàngɨ mbete kinlé kdɔ rɔ-né kɨ̀ néndó kɨ́ ngɔm kɨ́ isɨ ɔ̰̀ ɓe dɔ njékadmḛḛ-je-tɨ kinlé, adɨ to néndó kɨ́ njirə-é tò dɔ nékoɓe-je-tɨ lə jipɨ-je, kɨ̀ dɔ tagɨr-je-tɨ lə grɛkɨ-je. Jḛ jꞌgə né-je kɨ́ mḛḛ néndó-tɨ kinlé káre-káre lay al, ngà né kɨ́ boy n̰a̰ lé, lokɨ Pol isɨ rɔ kɨ̀ néndó kinlé, ḛ ndàngɨ mbete kin tɔ́y-né Jeju Kristɨ rəm, tɔjɨ-né kɨ́ kulə dɔ gin tɔ́gɨ Kristɨ-tɨ to né kɨ́ majɨ.

Kḭ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1-2 lé, Pol tɔjɨ kɨ́ Kristɨ itə né-je lay rəm, taa njékadmḛḛ-je ilə-dé taá rəm. Beɓa Pol tɔjɨ njéndó mbete-je liə né kɨ́ to tó-é al kɨ́ tò mḛḛ néndó-tɨ kɨ́ isɨ ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé kinlé. Kḭ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 3-4 lé, Pol ulə dingəm mḛḛ njéndó mbete-je-tɨ liə kadɨ panjiyə-dé ɔw natɨ kɨ̀ ta-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ, dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é. Kdɔ Kristɨ oy kdɔ ta lə-dé, adɨ dḛ dꞌa kin̰ə panjiyə-dé kɨ́ low kɔgɨ; ə Kristɨ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, adɨ dḛ dꞌa kisɨ kəm kɨ̀ takul-é rəm, kɨ̀ kdɔ ta liə rəm.

Pol lé, ḛ ya kɨ̀ dɔ-é ɔw oo ɓebo Kolosɨ al. Dɔmajɨ ə à to Epaprasɨ kɨ́ ində gin njékəwna̰-je kɨ́ Kolosɨ kin ɓá ɔr poy gangɨ kisɨ-dé adɨ Pol. Tokɨ né kɨ́ Pol ndàngɨ mbete kin dɔkaglo-tɨ kɨ́ káre-rè kɨ́ ḛ ndàngɨ-né mbete lə Epɛjɨ-je, kɨ̀ ꞌlə Pilemɔ̰ ɓá ulə-né Tisikɨ ɓá Onejim dan-é-né kin bè (4:7-9).

1

Lapiya kɨ̀ oiyo kɨ́ ra-na̰

Epɛ 1:15-19; Plp 1:3-6; 1Te 1:2-4

1 Ma̰ Pol kɨ́ mꞌto njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ kɨ̀ mḛḛndigɨ lə Lubə, jḛ kɨ̀ Timote kɨ́ to ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ jꞌisɨ natɨ ɓá mꞌndàngɨ mbete kin, 2 mꞌadɨ-si sə̰i ngankɔ̰-ji-je kɨ́ isi ɓebo Kolosɨ-tɨ kɨ́ ꞌtoi njékaa njay-je, kɨ̀ njéka̰ dɔ ndi-si-tɨ mḛḛ nam-tɨ kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ. Kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə nà̰y sə-si. 3 Ndɔ-je lay ya jꞌpa ta kɨ̀ Lubə kɨ́ Bɔbɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kdɔ ta lə-si ə jꞌra-é-né oiyo. 4 Kdɔ jꞌoo poy kadɨ kɨ́ adi mḛḛ-si Jeju Kristɨ rəm, ndigɨ kɨ́ ꞌndigi njékaa njay-je lay rəm. 5 Sə̰i ꞌrai bè kdɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ tò ngəbɨ-si dɔra̰-tɨ, kɨ́ sə̰i ꞌgəi kete kɨ̀ takul ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to Poyta kɨ́ Majɨ kin. 6 Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ tḛḛ rɔ-si-tɨ kinlé, lo lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ tḛḛ-tɨ lé kandɨ-é tò rəm, ɔw kɨ kete-kete rəm; bè ya tɔ ə́ tò-né rɔ-si-tɨ ndɔ-é-tɨ nṵ kɨ́ sə̰i ꞌtaai-né ta-é rəm, ꞌgəi-né ramajɨ lə Lubə gə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, 7 †kɨ̀ takul néndó-je kɨ́ ingəi rɔ madkullə-tɨ lə-ji Epaprasɨ kɨ́ jꞌində-é dan kəm-ji-tɨ; ḛ to ngonnjèkullə lə Kristɨ ə to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ kɨ́ isɨ ra kullə dan-si-tɨ; 8 ḛ ɓá idə-ji ta lə ndigɨ dow-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay adɨ tò mḛḛ-si-tɨ.

Kasɨ gakɨ lə Kristɨ

Plp 1:9-11

9 Gin-é kin ɓá jḛ kàrè, mḛḛ ndɔ-é-tɨ nṵ kɨ́ jꞌoo-né ta lə-si lé, jꞌin̰ə ta pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-si al. Jḛ ꞌdəjɨ-é kadɨ adɨ Ndil kɨ́ aa njay adɨ-si gosɨ kɨ̀ négə kɨ́ asɨ gakɨ kadɨ ꞌgəi-né mḛḛndigɨ liə gə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 10 Kadɨ panjiyə-si tuwə panjiyə dow-je lə ꞌƁaɓe ə kadɨ nəl-é mḛḛ né-je-tɨ lay rəm, kadɨ kullə-je lay kɨ́ majɨ-majɨ ɓá to kandɨ-si rəm, ɓá kadɨ ɔwi kɨ kete-kete mḛḛ gə Lubə-tɨ rəm tɔ. 11 Kadɨ ꞌtəli dow-je kɨ́ tɔ́gɨ-si tò mḛḛ né-je-tɨ lay kɨ̀ takul tɔ́gɨ-é kɨ́ riɓa-é n̰a̰ kin, kdɔ kadɨ mḛḛ né-je-tɨ lay ya uwəi rɔ-si nga̰ rəm, iləi mḛḛ-si dɔ madɨ-é-tɨ rəm. 12 Bɔbɨ-ji Lubə kɨ́ adɨ asi gakɨ kadɨ ingəi nékugə dɔji kɨ́ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ natɨ kɨ̀ njékaa njay-je lé, kadɨ ꞌrai-é oiyo kɨ̀ rɔnəl. 13 Ḛ ɔr-ji gin tɔ́gɨ-tɨ lə londul* ə ɔw sə-ji kɔ̰ɓe-tɨ lə Ngon-é kɨ́ ində-é dan kəm-é-tɨ. 14 †Ngon-é lé ɓá to njètaa-ji kilə-ji taá rəm, njèkin̰ə go majal-je lə-ji kɔgɨ rəm. 15 Ḛ to takəm Lubə kɨ́ dow oo-é kɨ̀ kəm-é al rəm, to ngon dɔdər dan nékində-je-tɨ lay rəm. 16 Kdɔ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ ɓá Lubə ində-né né-je lay kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ-tɨ, né-je kɨ́ jꞌoo kɨ̀ kəm-ji kɨ̀ né-je kɨ́ jꞌoo kɨ̀ kəm-ji al, kalikɔ̰ɓe-je, kɨ̀ kɔ̰ɓe-je, kɨ̀ njékɔ̰ɓe-je, kɨ̀ njétɔ́gɨ-je. Né-je lay ya Lubə ində kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ ə ḛ ində adɨ-é. 17 Ḛ isɨ kete nɔ̰̀ né-je-tɨ lay ə né-je lay tò kɨ̀ takul-é. 18 †Ḛ to dɔ ə njékəwna̰-je ꞌto kubru rɔ-é. To kulə gin né rəm, to kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy rəm, kdɔ kadɨ ḛ ya to kɨ́ dɔsa̰y mḛḛ né-je-tɨ lay. 19 Kdɔtalə nəl Lubə kadɨ nꞌisɨ mḛḛ-é-tɨ nꞌtaa mḛḛ-é pəl-pəl 20 †ə kadɨ kɨ̀ takul-é ɓá nꞌḛ̀ Lubə nꞌulə-né nojɨ natɨ kɨ̀ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ rəm, kɨ̀ né-je kɨ́ dɔra̰-tɨ rəm, kdɔ kadɨ lapiya tò kɨ̀ takul-é rəm, kɨ̀ takul məsɨ-é kɨ́ a̰y dɔ kagdəsɨ-tɨ rəm. 21 Ə sə̰i kɨ́ kete tagɨr-je lə-si kɨ̀ kullə ra-si-je kɨ́ majal ra adɨ ꞌtoi mba-je rəm, ꞌtoi njéba-je lə Lubə rəm lé, 22 ngɔsnè ḛ ulə nojɨ natɨ sə-si kɨ̀ takul Ngon-é kɨ́ təl rɔ-é dow-tɨ ree oy, kdɔ kadɨ ꞌtḛḛi-né nɔ̰̀-é-tɨ kɨ̀ rɔ-si kɨ́ aa njay kɨ́ né kɨ́ majɨ al goto-tɨ rəm, ɓá kadɨ ta goto-né dɔ-si-tɨ rəm tɔ. 23 Ngà ka̰ ɓá a̰i njángɨ dɔ kadmḛḛ-tɨ ə adi njirə-si nga̰ nangɨ, a̰i lo ka̰-si-tɨ gərərə kadɨ dow ɔr-si ɔw sə-si sa̰y kɨ̀ nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ ta-é tò mḛḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ kɨ́ ooi kin al. Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ dꞌilə mbḛ-é dꞌadɨ dow-je lay dɔnangɨ-tɨ nè kinlé ɓá, ma̰ Pol mꞌtəl ngonnjèkullə-é.

Kullə-je kɨ̀ rɔ-je lə Pol

Epɛ 3:1-13; 1Kɔ 2:7-13

24 Kɨ́ ɓone bè kinlé, mꞌra rɔnəl kdɔ kɔ̰̀-je kɨ́ mꞌingə kdɔ ta lə-si ə kɔ̰̀-je kɨ́ kingə kdɔ Kristɨ lé, ma̰ mꞌtɔl ta ḛ kɨ́ sɔbɨ dɔ-m kdɔ ta lə njékəwna̰-je kɨ́ ꞌto kubru rɔ Kristɨ. 25 Njékəwna̰-je lé ɓá ma̰ mꞌtəl ngonnjèkullə lə-dé. Lubə ində-m kdɔ kadɨ mꞌidə-si ta liə lay tingə. 26 Beɓa né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kaglo-je-tɨ lay kɨ́ kete, adɨ dow-je lay kɨ́ kete ꞌgə al lé, ngɔsnè kin Lubə tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ njékaa njay-je liə, 27 kɨ́ ḛ ndigɨ kadɨ ꞌgə kɨ́ né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ ɓá nꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é dan dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kinlé, to né kɨ́ riɓa-é n̰a̰; né-é kinlé to kisɨ kɨ́ Kristɨ isɨ mḛḛ-si-tɨ, adɨ to riɓa kɨ́ to nékində mḛḛ dɔ-tɨ. 28 Ḛ ɓá jḛ jꞌilə mbḛ ta liə jꞌndəjɨ-né dow-je lay rəm, jꞌndó-né né dow-je lay rəm kɨ̀ gosɨ ya lay, kdɔ kadɨ jꞌadɨ dow-je lay ꞌmajɨ dꞌɔr njutɨ mḛḛ nam-tɨ kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ. 29 Gin-é kin ɓá mꞌra-né kullə mꞌɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ ə mꞌrɔ-né kɨ̀ takul tɔ́gɨ-é kɨ́ isɨ ra kullə mḛḛ-m-tɨ n̰a̰.

2

Ta ɔ̰̀ mḛḛ Pol kdɔ kadmḛḛ lə njékəwna̰-je kɨ́ Kolosɨ

1 Kdɔ, mꞌndigɨ kadɨ ꞌgəi rɔ kɨ́ nga̰ kɨ́ mꞌisɨ mꞌrɔ kdɔ ta lə-si rəm, kdɔ ta lə dḛ kɨ́ ɓebo Laodise-tɨ rəm, ɓá kdɔ ta lə dḛ lay kɨ́ dꞌoo dajɨ rɔ-m nja káre al rəm, 2 kdɔ kadɨ mḛḛ-dé sɔl, kadɨ dꞌində rɔ-dé natɨ kɨ̀ takul ndigna̰ ə kadɨ négə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ asɨ-dé nakɨ-nakɨ kadɨ mḛḛ-dé ndaka̰y, kdɔ kadɨ ꞌgə-né né kɨ́ Lubə ɓɔyɔ ɓá tḛḛ kɨ̀ dɔ-é, adɨ to Kristɨ, 3 kɨ́ gosɨ kɨ̀ négə kɨ́ to né-je kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ kinlé lay ya tokɨ ɓɔyɔ rɔ-é-tɨ*.

Ndəjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm

4 Mꞌidə-si ta-je kin bè kdɔ kadɨ dow ədɨ-si kɨ̀ ta-je kɨ́ nəl-nəl al. 5 Kdɔ lé dajɨ rɔ-m goto sə-si kàrè, mḛḛ-m tò dɔ-si-tɨ. Lokɨ mꞌoo né-je kɨ́ isɨ njiyə kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é dan-si-tɨ rəm, mꞌoo poy kuwə rɔ nga̰ lə-si mḛḛ kadmḛḛ Kristɨ-tɨ rəm lé, rɔ-m nəl-m. 6 Ə́n ə́, titɨ kɨ́ adi-né mḛḛ-si ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ lé, adi panjiyə-si ɔw natɨ kɨ̀ panjiyə-é; 7 uləi njirə-si rɔ-é-tɨ ə ꞌtɔgi-né kɨ kete-kete rəm, a̰i lo ka̰-si-tɨ gərərə dɔ nam-tɨ kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀-é-tɨ ə a̰i dɔ kadmḛḛ-tɨ gangɨ-é-tɨ kɨ́ ꞌndó-si-né ə ꞌrai Lubə oiyo n̰a̰. 8 Ooi go rɔ-si majɨ kadɨ dow ədɨ-si kɨ̀ négə lə dow-je al rəm, ɓá takədɨ-je kɨ́ mḛḛ wəy kare kɨ́ go néndó-je-tɨ lə dow-je, kɨ́ to ngan néndó-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ɓɨ to néndó-je lə Kristɨ al kinlé, adi dow ədɨ-si-né al rəm tɔ. 9 Kdɔtalə Kristɨ lé, né kɨ́ rɔ Lubə-tɨ ya tò rɔ-é-tɨ ɓikti lay. 10 Ə sə̰i lé, nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ kɨ́ to kɨ́ ꞌboy dɔ kɔ̰ɓe-je-tɨ lay rəm, dɔ tɔ́gɨ-je-tɨ lay rəm lé, né-je kɨ́ rɔ-é-tɨ lay ya tò rɔ-si-tɨ tɔ. 11 Nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀-é-tɨ lé, dꞌijə-si ganjangɨ kɨ́ to ganjangɨ kɨ́ dow ijə kɨ̀ ji-é al; adɨ to kɔr né-je lay kɨ́ dajɨ rɔ dow ndigɨ kin kɔgɨ; ḛ ɓá to ganjangɨ lə Kristɨ lé. 12 †ꞌDubɨ-si natɨ kɨ̀ Kristɨ kɨ̀ takul batḛm, ə nam kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀-é-tɨ lé, sə̰i ꞌtɔsi ndəli natɨ siə kɨ̀ takul kadɨ kɨ́ adi mḛḛ-si kɨ́ tɔ́gɨ lə Lubə ɓá adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy kin. 13 †Sə̰i lé, ndɔkɨ oyi koy kullə ra-si-je kɨ́ majɨ al rəm, koy kijə kɨ́ dꞌijə-si ganjangɨ al rəm, ya Lubə təl-si adɨ isi kəm natɨ kɨ̀ Kristɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kin̰ə kɨ́ in̰ə go majal-je lə-ji lay kɔgɨ; 14 †mbete kɨ́ ꞌndàngɨ ꞌgangɨ-né ta dɔ-ji-tɨ lé, Lubə bujuru kɔgɨ; ḛ ɓá to mbete kɨ́ njèkɔr gin kaldɔta-je lə-ji; mbete-é kinlé ɓá Lubə ɓə-é kagdəsɨ-tɨ bujuru-é kɔgɨ; 15 Lubə taa tɔ́gɨ ndil-je kɨ́ majɨ al kɨ̀ njétɔ́gɨ-je, tətɨ-dé rɔ kɨ̀ takul koy Ngon-é kagdəsɨ-tɨ, ulə rɔsɔl dɔ-dé-tɨ takəm kosɨ dow-je-tɨ. 16 †Ə́n ə́, adi dow gangta dɔ-si-tɨ kdɔtalə né kɨ́ usoi əse né kɨ́ a̰yi al rəm, ɓá kdɔtalə ra na̰y əse na̰y kɨ́ ubə sigɨ al rəm, ɓá kdɔtalə ndɔ taakoo lə jipɨ-je al rəm. 17 Né-je lay kinlé to ndil né-je kɨ́ à ree kɨ ree ɓəy, ngà ḛ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, to kɨ́ ꞌlə Kristɨ. 18 Adi dow kɨ́ njèpole malayka-je ə ra rɔ-é kɨ njèsɔl dɔ-é taa nédɔji ngɔdɨ kɨ́ a̰yi kin al. Dow kɨ́ bè kinlé, to dow kɨ́ njèkində kəm-é go nḭ-je-tɨ; tagɨr-je liə kɨ́ to tagɨr lə dow adɨ-é ində kàdɨ̀-é kində kɨ́ go tagɨr-tɨ lə dow-je. 19 †Dowbé-je lé, ꞌnam kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ al. Kristɨ lé to dɔ, ə njékəwna̰-je ꞌto kuburu rɔ-é; kɨ̀ takul-é ɓá singə-je ꞌtur-né ta-na̰-tɨ ə njirə-je ꞌtɔ́-dé-né natɨ majɨ kin, ə ꞌtɔgɨ tɔgɨ kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ. 20 Kinə sə̰i oyi kɨ̀ Kristɨ natɨ mḛḛ ngan néndó-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè rəmə, kdɔ ri ɓá sə̰i rai titɨ né kɨ́ isi dɔnangɨ-tɨ nè bè ɓəy, adɨ adi dꞌində ndukun-je dɔ-si-tɨ ꞌpane: 21 ꞌUn al! ꞌNa̰ al! Ɔdɨ rɔ ji-i-tɨ al! 22 Né-je lay kinlé tò kdɔ kadɨ kullə ya tokɨ ra-né ə tujɨ kɔgɨ ya al wa? To ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ndukun-je, kɨ̀ néndó lə dow-je. 23 Tɔgrɔ ya, néndó-je kinlé, kinə ꞌoo majɨ rəmə, ra rɔ-é kɨ gosɨ bè; kdɔ tɔjɨ pole Lubə kɨ̀ mḛḛndigɨ rəm, kɨ̀ sɔl dɔ rəm, kɨ̀ kində dɔ rɔ-tɨ rəm, ngà néndó-je kinlé riɓa-é goto, tò kdɔ rɔnəl lə dow ya par.

3

Kiskəm kɨ́ sigɨ kɨ̀ Kristɨ

Plp 3:18-21; 1Ja̰ 3:1-3; Epɛ 5:3-20; 4:17-21

1 Beɓa kinə sə̰i ꞌtɔsi ꞌndəli natɨ kɨ̀ Kristɨ rəmə, ꞌsangi né-je kɨ́ taá, lo-tɨ kɨ́ Kristɨ isɨ-tɨ dɔ jikɔl Lubə-tɨ. 2 ꞌGɨri ta dɔ né-je-tɨ kɨ́ taá ɓɨ gɨri ta dɔ né-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al. 3 Kdɔtalə sə̰i ꞌtoi kɨ dow-je kɨ́ dꞌoy bè ə kiskəm lə-si tokɨ ɓɔyɔ natɨ kɨ̀ Kristɨ rɔ Lubə-tɨ. 4 Lokɨ Kristɨ kɨ́ to kiskəm lə-si à tḛḛ kɔy lé, sə̰i kàrè a tḛḛi siə natɨ dan riɓa-tɨ tɔ. 5 Ə́n ə́ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ to kaya-je, kɨ̀ né ra kɨ́ tò n̰ḛ-je, kɨ̀ ɓo né-je kɨ́ majɨ al-je kɨ̀ ka̰y ngɔdɨ go-tɨ-je, kɨ̀ kəmnda kɨ́ to pole magɨ-je kinlé, ꞌtɔri kɔgɨ rɔ-si-tɨ. 6 Né-é-je kinlé ɓá wɔngɨ lə Lubə isɨ ree-né dɔ njédɔnga̰-je-tɨ. 7 Né kin ɓá to panjiyə-si kɨ́ kete, lokɨ isi-né dan majal-tɨ. 8 Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, sə̰i kàrè, ɔri né-je kinlé kɔgɨ rɔ-si-tɨ: adɨ to wɔngɨ, kɨ̀ rɔkatɨ kana̰na̰, kɨ̀ mḛḛndul, kɨ̀ kulə ta ndil dow-tɨ, kɨ̀ ta-je kɨ́ tò rɔsɔl kɨ́ tḛḛ ta-si-tɨ.* 9 †Sə̰i kɨ́ ꞌtɔri panjiyə kɨ́ low kɨ̀ kullə ra-é-je kɔgɨ rɔ-si-tɨ lé, ədi-na̰ al. 10 †Sə̰i ꞌtəli dow-je kɨ́ sigɨ kɨ́ Lubə isɨ mbəl-si ndɔ-é ndɔ-é kadɨ ꞌtoi takəm-é ḛ kɨ́ Njèra-si kdɔ kadɨ ꞌgəi-é-né majɨ. 11 Grɛkɨ kɨ̀ Jipɨ goto, dow kɨ́ dꞌijə-é ganjangɨ kɨ̀ dow kɨ́ dꞌijə-é ganjangɨ al goto, mba kɨ̀ njèkəmtḛḛ al goto, dow kɨ́ to ɓə kɨ̀ ɓə al goto; ngà Kristɨ ya to né-je lay rəm, a̰ mḛḛ né-je-tɨ lay rəm. 12 †Beɓa titɨ kɨ́ Lubə mbətɨ-si-né adɨ-si aai njay rəm, ində-si-né dan kəm-é-tɨ rəm kinlé, adi ta ɔ̰̀ mḛḛ-si kdɔ dow-je rəm, adi ramajɨ, kɨ̀ sɔldɔ, kɨ̀ sɔl lɔm-lɔm, kɨ̀ mḛḛ kɨ́ kilə dɔ madɨ-é-tɨ tò rɔ-si-tɨ tɔ. 13 †Isi dɔ-tɨ kɨ̀ na̰, ꞌrai majɨ kɨ̀ na̰; kinə dow ɔw kɨ̀ ta kɨ̀ madɨ-é rəmə, in̰əi go kɔgɨ adi-na̰, titɨ kɨ́ Kristɨ ra sə-si majɨ ɓá in̰ə-né go kɔgɨ adɨ-si kin bè tɔ. 14 Ngà né kɨ́ boy n̰a̰ lé, adi ndigɨ dow-je uwə mḛḛ-si. Ndigɨ dow-je kinlé ɓá to kulə kɨ́ à tɔ́-si natɨ kadɨ ꞌmaji ɔri njutɨ. 15 Lapiya lə Kristɨ, kɨ́ Lubə ɓa-si-né kdɔ kadɨ ꞌtəli-né dajɨ rɔ kɨ́ káre-rè kinlé, kadɨ ɔ̰̀ ɓé mḛḛ-si-tɨ. ꞌRai oiyo Lubə. 16 †Kadɨ ta lə Kristɨ ra ɓe mḛḛ-si-tɨ kɨ̀ né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ titɨ lay, ꞌndói-na̰ né ə ndəji-na̰ kɨ̀ gosɨ-é gosɨ-é, kɨ̀ pa-je, kɨ̀ pa kɔsgajɨ-je, kɨ̀ pa-je kɨ́ gay-gay kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ində ta-si-tɨ; ꞌtɔ́yi Lubə kɨ̀ mḛḛ-si kɨ̀ káre-rè kɨ̀ pa-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay ində ta-si-tɨ ꞌrai-é-né oiyo. 17 Né-je lay ya kɨ́ a rai, adɨ tò ta əse kullə kàrè rəmə, ꞌrai kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju ə ꞌrai-né oiyo Bɔbɨ-ji Lubə kɨ̀ takul-é.

Kisɨ-na̰ lə njékadmḛḛ-je mḛḛ kəy-tɨ

Epɛ 5:22-33; 6:1-9; 1Pi 2:18-25; 3:1-7

18 †Sə̰i dené-je, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə ngɔbɨ-si-je; ḛ ɓá to né kɨ́ tuwə ra nɔ̰̀ ꞌƁaɓe-tɨ. 19 †Sə̰i dingəm-je, ꞌndigi ne-si-je, ɓɨ adi rɔ-si atɨ-si dɔ-dé-tɨ al. 20 †Sə̰i ngan-je, ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ lə njékojɨ-si-je mḛḛ né-je-tɨ lay, kdɔ ḛ ɓá to né kɨ́ nəl ꞌƁaɓe. 21 †Sə̰i bɔbɨ ngan-je, ꞌrai ngan-si-je adɨ wɔngɨ ra-dé al, nè mḛḛ-dé à tujɨ. 22 †Sə̰i ɓə-je, mḛḛ né-je-tɨ lay ya ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ lə dow-je kɨ́ ꞌto ꞌɓa-si-je. ꞌRai bè takəm-dé-tɨ par al rəm, ɓá kdɔ nəl-né dow-je par al rəm, ngà kadɨ ꞌrai kɨ̀ mḛḛnda ka̰y mḛḛ ɓəl ꞌƁaɓe-tɨ. 23 Kullə-je lay kɨ́ isi ꞌrai lé, ꞌrai kɨ̀ mḛḛnda ka̰y titɨ kullə lə ꞌƁaɓe bè ɓɨ titɨ kullə lə dow-je al 24 ə kadɨ ꞌgəi kɨ́ ꞌƁaɓe à kadɨ-si nékugə dɔji kɨ́ ḛ uwə dɔ-é kdɔ-si. ꞌRai kullə adi Kristɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe. 25 †Kdɔ njèra né kɨ́ njururu al lé, à tətɨ kandɨ né ra kɨ́ njururu al liə lé ya tɔ, kdɔ Lubə lé kɔrkəm dow goto rɔ-é-tɨ.

4

1 †Sə̰i ꞌɓa ɓə-je, ɓə-je lə-si lé, ꞌrai sə-dé né kɨ́ njururu rəm, ꞌrai kɨ̀ kɔrkəm-na̰ al rəm, ə kadɨ ꞌgəi kɨ́ sə̰i ya kàrè ꞌƁa-si isɨ dɔra̰-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ.

Ndəjɨ-je kɨ̀ lapiya-je

Epɛ 6:18-20; 5:14-17

2 Uwəi rɔ-si nga̰ mḛḛ ta-tɨ kɨ́ pa kɨ̀ Lubə, isi kəm mḛḛ-é-tɨ ə ꞌrai-né oiyo Lubə. 3 ꞌPai ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-ji tɔ; kadɨ Lubə tḛḛ tarəbɨ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ nɔ̰̀-ji-tɨ, kdɔ kadɨ mꞌpa ta lə Kristɨ kɨ́ to ta kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ, kɨ́ ta-é ɓá dꞌilə-m-né sil kinlé 4 ə kadɨ mꞌpa ta-é aa yə́rə́rə́ titɨ kɨ́ tò kadɨ mꞌpa-né lé ya. 5 †Indəi kəmkaa dɔ panjiyə-si-tɨ kɨ rɔ njékadmḛḛ al-je-tɨ. In̰əi dɔkaglo adi dəə kɔgɨ kare al. 6 Kadɨ ta-je lə-si lay ya to ta-je kɨ́ majɨ-majɨ tokɨ né kɨ́ katɨ tò-tɨ bè, kdɔ kadɨ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ dəjɨ-si ta rəmə, ꞌgəi lo kiləi-é-tɨ. 7 ††Tisikɨ kɨ́ to ngonkɔ̰-m kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ rəm, to ngonnjèkullə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə ꞌƁaɓe rəm, ɓá to madkullə lə-m mḛḛ kullə-tɨ lə ꞌƁaɓe rəm kin ya à kɔr-si poy né-je lay kɨ́ sɔbɨ dɔ-m. 8 Gin-é kin ɓá mꞌulə-é-né rɔ-si-tɨ bè, kdɔ kadɨ ꞌgəi-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kisɨ-ji nè kin rəm, ɓá kadɨ ɔw sɔl mḛḛ-si rəm tɔ. 9 †Mꞌulə-é natɨ kɨ̀ Onejim kɨ́ to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ kɨ́ to ngonkɔ̰-m kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ, ḛ to kɨ́ dan-si-tɨ. Dḛ dꞌa kɔr-si poy né-je lay kɨ́ dəə nè. 10 †Aristarkɨ kɨ́ to madɨ dangay lə-m ra-si lapiya, ɓá Markɨ kɨ́ to nojɨ Barnabasɨ ra-si lapiya tɔ. Ḛ lé mꞌun ndu mꞌadɨ-si kdɔ ta liə ngá; kinə tḛḛ rɔ-si-tɨ rəmə, uwəi-é rɔ-si-tɨ majɨ. 11 Jeju kɨ́ ꞌɓa-é Justusɨ kin ra-si lapiya tɔ. Dan jipɨ-je-tɨ kɨ́ nè lé, dḛ kin ya par ɓá ꞌra sə-m kullə kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰ɓe lə Lubə, dḛ ɓá ꞌto njésɔl mḛḛ-m-je. 12 †Epaprasɨ kɨ́ to kɨ́ dan-si-tɨ, ra-si lapiya. Ḛ to ngonnjèkullə lə Jeju Kristɨ, kɨ́ in̰ə ta rɔ kdɔ ta lə-si al, mḛḛ ta-tɨ kɨ́ pa kɨ̀ Lubə, kdɔ kadɨ asi gakɨ rəm, kadɨ ꞌgəi-né né kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ majɨ ə a̰i-né gərərə. 13 Mꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ bè kdɔ ḛ adɨ rɔ-é kɔ̰̀ n̰a̰ kdɔ ta lə-si rəm, kdɔ dḛ kɨ́ Laodise rəm, ɓá kdɔ dḛ kɨ́ Iyerapolisɨ-tɨ rəm tɔ. 14 †Dɔktur Lukɨ kɨ́ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ ra-si lapiya, ɓá Demasɨ kàrè ra-si lapiya rəm tɔ. 15 ꞌRai lapiya ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ-je kɨ́ dꞌisɨ Laodise rəm, ɓá ꞌrai lapiya Nimpa kɨ̀ njékəwna̰-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə rəm tɔ. 16 Lokɨ sə̰i ꞌndói mbete kin dan-si-tɨ rəmə, ꞌrai lay kadɨ tokɨ ndó dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ Laodise tɔ, ə sə̰i kàrè kadɨ ꞌndói mbete kɨ́ à kḭ Laodise ree rɔ-si-tɨ tɔ. 17 †Idəi Arsipɨ kadɨ tɔsɨ kəm-é dɔ kullə-tɨ kɨ́ ingə rɔ ꞌƁaɓe-tɨ kin, kdɔ kadɨ ra kullə-é majɨ. 18 Ma̰ Pol ya mꞌndàngɨ kɨ̀ ji-m mꞌpanè lapiya lə-si. Adi mḛḛ-si ole dɔ sil-tɨ lə-m. Kadɨ ramajɨ lə Lubə nà̰y sə-si!

† 1:7 1:7 Kol 4:12; Plm 1:23

* 1:13 1:13 Ta kinlé kɔr mḛḛ-é to: Ḛ ɔr-ji kɔgɨ gin tɔ́gɨ-tɨ lə Sú kɨ́ njèkɔ̰ɓe lo kɨ́ ndul-tɨ.

† 1:14 1:14 Epɛ 1:7

† 1:18 1:18 Epɛ 1:22,23

† 1:20 1:20 Epɛ 2:16

* 2:3 2:3 1Kɔ 1:24-31

† 2:12 2:12 Rɔm 6:4

† 2:13 2:13 Epɛ 2:1-5

† 2:14 2:14 Epɛ 2:15

† 2:16 2:16 Rɔm 14:1-6

† 2:19 2:19 Epɛ 4:16

* 3:8 3:8 Epɛ 4:31

† 3:9 3:9 Epɛ 4:22

† 3:10 3:10 Epɛ 4:24

† 3:12 3:12 Epɛ 4:2

† 3:13 3:13 Epɛ 4:32

† 3:16 3:16 Epɛ 5:19,20

† 3:18 3:18 Epɛ 5:22; 1Pi 3:1

† 3:19 3:19 Epɛ 5:25; 1Pi 3:7

† 3:20 3:20 Epɛ 6:1

† 3:21 3:21 Epɛ 6:4

† 3:22 3:22 Epɛ 6:5-8

† 3:25 3:25 Epɛ 6:9

† 4:1 4:1 Epɛ 6:9

† 4:5 4:5 Epɛ 5:16

† 4:7 4:7 Knj 20:4; 2Ti 4:12

† 4:7 4:7 Epɛ 6:21,22

† 4:9 4:9 Plm 1:10-12

† 4:10 4:10 a Knj 19:29; 27:2; Plm 1:24; b Knj 12:12,25; 13:13; 15:37-39

† 4:12 4:12 Kol 1:7; Plm 1:23

† 4:14 4:14 a 2Ti 4:11; Plm 1:24; b 2Ti 4:10; Plm 1:24

† 4:17 4:17 Plm 1:2

1 Tesalonikɨ-je

1

2

3

4

5

Mbete kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Tesalonikɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Tesalonikɨ-je

Pol ndàngɨ mbete kin kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ njékadmḛḛ-je-tɨ kɨ́ Tesalonikɨ rəm, kdɔ mbusɨ-né nja-dé rəm. Ɓebo Tesalonikɨ lé to ɓebo kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ, kɔ̰ɓe-tɨ lə dow-je kɨ́ Rɔm, kəl lo kɨ́ taá-tɨ lə grɛkɨ-je. Mḛḛ Mbete kullə-tɨ lə njékɔwkulə-je kɨ́ 17:1-10 lé, ꞌndàngɨ-tɨ kɨ́ Pol-je kɨ̀ madkullə-je liə dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ, ꞌndàngɨ-tɨ kɨ́ jipɨ-je, kɨ̀ jipɨ al-je dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju Kristɨ rəm. Go-tɨ, jipɨ-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju al dꞌɔsɨ ta Pol kdɔ kullə liə kɨ́ ḛ ra kinlé, adɨ dḛ kɨ̀ madkullə-je liə ꞌtḛḛ mḛḛ ɓebo-tɨ ndɔɔ dꞌa̰y-na̰. Ə go-tɨ, lokɨ ꞌree ꞌtḛḛ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ rəmə, mḛḛ Pol a̰ kə́kə́kə́ kdɔ njékadɨ mḛḛ-dé sigɨ kɨ́ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ, adɨ ulə Timote rɔ-dé-tɨ. Lokɨ Timote təl ɔw rɔ Pol-tɨ gogɨ lé, idə Pol kɨ́ Tesalonikɨ-je lé, dan kulə-tɨ kɨ́ dꞌulə kəm-dé ndoo kin ya kàrè, dḛ dꞌa̰ gərərə dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-dé rəm, ɓá mḛḛ ndigɨ dow-je-tɨ rəm. Mḛḛ Pol usɨ nangɨ adɨ ḛ ndàngɨ mbete kin adɨ-dé ra-dé-né oiyo rəm, tɔjɨ-dé-né ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-dé rəm, ɓá kdɔ ndó-dé-né né kɨ dɔ madɨ-é-tɨ rəm.

Kḭ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1-3 lé, Pol gɨr dɔ kisɨ-dé-tɨ kɨ́ ndɔkɨ dḛ kɨ̀ Tesalonikɨ-je dꞌisɨ natɨ kin rəmə, ḛ ra-dé oiyo. Kḭ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 4-5 lé, Pol ndó-dé né kɨ́ sɔbɨ dɔ təl ree lə ꞌƁaɓe rəm, ɓá ndó-dé panjiyə kɨ́ dꞌa nəl-né ꞌƁaɓe rəm.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ Pol, jꞌisɨ natɨ kɨ̀ Silbḛ-je* kɨ̀ Timote ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Bɔbɨ-ji Lubə-tɨ rəm, ꞌnami kàdɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ-tɨ rəm. Kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya nà̰y sə-si.

Panjiyə njékəwna̰-je kɨ́ Tesalonikɨ-tɨ kɨ̀ kadmḛḛ lə-dé

Plp 1:3-6; Kol 1:3-8

2 Jḛ jꞌra oiyo Lubə kɨ̀ ndɔ-je lay kdɔ ta lə-si lay rəm, ɓá mḛḛ ta-je-tɨ kɨ́ jꞌisɨ jꞌpa siə kàrè jꞌilə ri-si dan-tɨ-dan-tɨ rəm tɔ. 3 Kullə kadmḛḛ lə-si, kɨ̀ kullə ndigɨ kɨ́ ꞌndigi dow-je, kɨ̀ kində kɨ́ indəi mḛḛ-si dɔ ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji Jeju Kristɨ ya a̰i dɔ-tɨ njángɨ kinlé, mḛḛ-ji ole dɔ-tɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-ji Lubə-tɨ taá-taá. 4 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ lé, ꞌtoi dow-je kɨ́ Lubə ində-si dan kəm-é-tɨ; jḛ jꞌgə kɨ́ ḛ mbətɨ-si. 5 Kdɔ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si lé, jꞌilə kɨ̀ ta kɨ́ ta-ji-tɨ par al, ngà jꞌilə kɨ̀ tɔ́gɨ rəm, Ndil kɨ́ aa njay ra sə-ji dɔ-tɨ rəm, ɓá jḛ jꞌilə kɨ̀ mḛḛnda ka̰y rəm tɔ. Panjiyə-ji kɨ́ dan-si-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ooi kinlé, sə̰i ya kàrè ꞌgəi kɨ́ to bè kdɔ majɨ lə-si.

6 †Sə̰i lé, sə̰i ꞌndaji kullə ra-ji rəm, ꞌndaji kullə ra ꞌƁaɓe rəm, kdɔtalə dan kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ n̰a̰ ya kàrè Ndil kɨ́ aa njay adɨ-si ꞌtaai ta lə Lubə kɨ̀ rɔnəl. 7 Beɓa sə̰i ꞌtəli-né néndajɨ lə njékadmḛḛ-je lay kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Akay-tɨ. 8 Kdɔtalə ta lə ꞌƁaɓe kɨ́ ra kullə dan-si-tɨ lé, poy-é ɔw dɔnangɨ Maseduwan-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ Akay-tɨ; ngà to ḛ kin par al, mḛḛ-si kɨ́ adi Lubə lé kàrè dow-je dꞌoo poy-é kɨ́ lo lay sar adɨ jḛ jꞌɔw ndoo pa ta-é al rəm ngá. 9 Kdɔtalə dow-je dꞌɔr poy kuwə kɨ́ uwəi-ji kɨ rɔ-si-tɨ rəm, dꞌɔr poy kin̰ə kɨ́ in̰əi magɨ-je kɔgɨ ə ꞌtəli kɨ rɔ Lubə-tɨ kdɔ kadɨ ꞌrai kullə adi Lubə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to njèkiskəm rəm, 10 kdɔ kadɨ ꞌngəbi Ngon-é kɨ́ ndɔkɨ adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, kɨ́ à kḭ dɔra̰-tɨ kdɔ ree, adɨ to Jeju kɨ́ taa-ji ta wɔngɨ-tɨ kɨ́ à ree lé.

2

Panjiyə Pol dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ Tesalonikɨ-tɨ

Knj 20:18-21,31-35; 2Kɔ 6:3-10; 12:12-15

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, sə̰i ya kàrè ꞌgəi kɨ́ kɔw-ji rɔ-si-tɨ lé, tò kɔgɨ kare al. 2 †Titɨ kɨ́ sə̰i ꞌgəi-né lé, dꞌadɨ-ji kɔ̰̀ kete mḛḛ ɓebo Pilipɨ-tɨ ɓá ꞌtajɨ-ji rəm; ya ngà jḛ jꞌingə tɔ́gɨ rɔ Lubə-tɨ lə-ji ɓá jꞌilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ liə jꞌadɨ-si dan rɔ-je-tɨ kɨ́ n̰a̰ kin. 3 Kdɔtalə ta lə Lubə kɨ́ jḛ jꞌisɨ jꞌndó dow-je lé, to néndó kɨ́ takədɨ tò-tɨ al rəm, jꞌndó kɨ̀ tagɨr kɨ́ tò n̰ḛ al rəm, ɓá jꞌədɨ-né dow al rəm tɔ. 4 Ngà Lubə na̰-ji oo ɓá ulə kullə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ ji-ji-tɨ, adɨ jḛ jꞌpa ta kdɔ nəl-né dow-je al, ngà jꞌpa ta kdɔ nəl-né Lubə kɨ́ njègə mḛḛ-ji. 5 Titɨ kɨ́ sə̰i gəi-né lé, jḛ jꞌpa ta jꞌədɨ-né kəm dow nja káre al rəm, ɓá nja káre ya kàrè jꞌpa ta kdɔ kingə-né né ji dow-tɨ al rəm; Lubə gə mḛḛ-ji ɓətɨ. 6 Jḛ jꞌsangɨ riɓa rɔ dow-je-tɨ al rəm, jꞌsangɨ riɓa rɔ-si-tɨ al rəm, ɓá rɔ dow-je-tɨ kɨ́ rangɨ al rəm tɔ. Lé jꞌa ra-si kɨ́ lə njètɔ́gɨ-tɨ, kdɔ to kɨ́ jꞌto njékɔwkulə-je lə Kristɨ, 7 ya ngà jḛ jꞌsɔl lɔm-lɔm dan-si-tɨ. Titɨ kɨ́ kɔ̰ ngan-je tɔsɨ-né kəm-é dɔ ngan-é-je-tɨ lé, 8 jḛ kàrè ndigɨ kɨ́ jꞌndigɨ-si n̰a̰ kinlé, jꞌndigɨ kadɨ Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə ya par ɓá jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si al, ngà jꞌndigɨ kadɨ dajɨ rɔ-ji ya kàrè jꞌilə kɔgɨ kdɔ ta lə-si, kdɔ sə̰i ꞌtəli dow-je kɨ́ jꞌində-si dan kəm-ji-tɨ.

9 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kullə-je kɨ́ jꞌra, kɨ̀ kɔ̰̀-je kɨ́ jꞌingə lé, adi mḛḛ-si ole dɔ-tɨ. Lokɨ jꞌisɨ jꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə jꞌadɨ-si lé, jꞌra kullə ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je kdɔ kadɨ jꞌɔy dow dan-si-tɨ al. 10 Sə̰i njékadmḛḛ-je, panjiyə-ji kɨ́ dan-si-tɨ lé, aa njay rəm, to njururu rəm, ta kɨ́ dow à kilə dɔ-ji-tɨ goto rəm adɨ sə̰i ooi ɓətɨ rəm, ɓá Lubə kàrè oo ɓətɨ rəm tɔ. 11 Né kɨ́ jꞌra kɨ̀ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ titɨ kɨ́ Bɔbɨ ngan-je ra-né kɨ̀ ngan-é bè kin kàrè, sə̰i ꞌgəi rəm. 12 Jḛ jꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ, jꞌsɔl mḛḛ-si, ɓá jꞌndəjɨ-si kadɨ adi panjiyə-si tuwə panjiyə dow-je kɨ́ Lubə ɓa-dé kdɔ kɔ̰ɓe liə rəm, kdɔ riɓa liə rəm tɔ.

13 Lokɨ jḛ jꞌilə ta lə Lubə mbi-si-tɨ lé, sə̰i ꞌndigi dɔ-tɨ titɨ ta lə dow al, ngà ꞌndigi dɔ-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya to ta lə Lubə kɨ́ isɨ ra kullə mḛḛ-si sə̰i-tɨ kɨ́ adi mḛḛ-si. Né kin ɓá jḛ jꞌra-né oiyo Lubə taá-taá kdɔ. 14 †Kdɔtalə sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ lé, sə̰i ꞌndaji kullə ra njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌto njékəwna̰-je lə Lubə kɨ́ ꞌto njénam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Jude-tɨ, kdɔtalə sə̰i ya kàrè ingəi kɔ̰̀ ji dow-je-tɨ kɨ́ ɓee lə-si ya, titɨ kɨ́ dḛ kàrè dꞌingə-né ga̰ kɔ̰̀-je kɨ́ káre kin ji jipɨ-je-tɨ tɔ. 15 †Jipɨ-je lé, dḛ ya ꞌtɔl njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ rəm, ꞌtɔl ꞌƁaɓe Jeju rəm, ɓá dꞌulə kəm-ji ndoo rəm tɔ. Dḛ ꞌnəl Lubə al rəm, ɓá ꞌto njéba-je lə dow-je lay rəm tɔ. 16 Dḛ dꞌɔgɨ-ji kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al, kdɔ kadɨ dꞌajɨ al; beɓa dḛ jipɨ-je lé ꞌra-né majal kɨ́ dɔ-tɨ par-par adɨ wɔngɨ ra Lubə dɔ-dé-tɨ.

Pol ndigɨ təl kɔw koo njékəwna̰-je kɨ́ Tesalonikɨ-tɨ

Knj 17:14-16

17 Ngá jḛ rəmə, sə̰i ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ, dɔkaglo kɨ́ sḛ kɨ́ jꞌin̰əi-né-na̰ lé, kəm-ji oo-si al, ngà mḛḛ-ji rəmə tò dɔ-si-tɨ gə́rə́rə́. Beɓa ɓo kadɨ jꞌtəl jꞌɔw jꞌoo-si ra-ji n̰a̰ adɨ jꞌndur dɔ rɔ-ji-tɨ n̰a̰ kadɨ jꞌɔw jꞌoo-si. 18 Gin-é kin ɓá jꞌndigɨ kɔw njal rɔ-si-tɨ. Ma̰ Pol ya mꞌna̰ asɨ nja joo bè kadɨ mꞌɔw rɔ-si-tɨ ya, ngà Sata̰ ɔgɨ-ji lo-é. 19 Ndɔ kɨ́ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju à təl ree lé, ná̰ kɨ́ rangɨ ɓá à to nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji, kɨ̀ rɔnəl lə-ji, kɨ̀ jɔgɨ riɓa lə-ji takəm-é-tɨ ɓəy wa? 20 Oiyo! Sə̰i ya a toi riɓa lə-ji, kɨ̀ rɔnəl lə-ji.

3

Dꞌulə Timote Tesalonikɨ-tɨ

1 †Né kin ɓá jḛ jꞌoo-né lo ngəbɨ al, adɨ jꞌpanè tò majɨ kadɨ jꞌisɨ kɨ̀ kár-ji mḛḛ ɓebo Atḛn-tɨ nè. 2 Beɓa jꞌulə ngonkɔ̰-ji Timote kɨ́ to ngonnjèkullə lə Lubə mḛḛ kullə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ lə Kristɨ kadɨ ɔw ulə dingəm mḛḛ-si-tɨ ə mbusɨ-né nja-si mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-si. 3 Kdɔ kadɨ kɔ̰̀-je kɨ́ isi ingəi kinlé ra dow káre dan-si-tɨ adɨ səbɨ ngin-ngin al; kdɔtalə sə̰i ya kàrè ꞌgəi ɓətɨ kɨ́ jə̰i lé jꞌisi kdɔ kadɨ kɔ̰̀-je kɨ́ bè kin ree dɔ-ji-tɨ ya. 4 Lokɨ ndɔkɨ jꞌisɨ sə-si natɨ ɓəy ya jꞌidə-si kete jꞌpanè jꞌa kingəi kɔ̰̀ n̰a̰ lé, sə̰i ꞌgəi ɓətɨ né-é ɓá ree ngá tin. 5 Gin-é kin ɓá ma̰ mꞌoo lo ngəbɨ al, adɨ mꞌulə-né Timote kadɨ ɔw oo ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ lə-si, kdɔtalə mꞌɓəl kɨ́ njèna̰ dow-je à kḭ na̰-si sar kadɨ kullə kɨ́ jꞌra dan-si-tɨ təl tò kɔgɨ kare.

6 †Ngà Timote kɨ́ ḭ rɔ-si-tɨ ree rɔ-ji-tɨ ngɔsnè ɓəy lé, idə-ji poyta kɨ́ majɨ dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-si, kɨ̀ dɔ ndigɨ-tɨ kɨ́ ꞌndigi dow-je, ɓá idə-ji panè mḛḛ-si oy dɔ-ji-tɨ al adɨ ɓo koo-ji ra-si titɨ kɨ́ jḛ kàrè ɓo koo-si ra-ji-né kin bè tɔ. 7 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, né kin ɓá dan nékəmtondoo-je-tɨ kɨ́ lay kɨ́ tḛḛ dɔ-ji-tɨ, kɨ̀ dan kɔ̰̀-je-tɨ ya kàrè kadmḛḛ lə-si ra adɨ mḛḛ-ji sɔl. 8 Ɓone bè kinlé, mḛḛ-ji usɨ nangɨ, kdɔtalə ka̰ kɨ́ a̰i njángɨ mḛḛ kində rɔ natɨ kɨ̀ ꞌƁaɓe. 9 Ra kɨ́ ꞌrai-ji adɨ rɔ-ji nəl-ji n̰a̰ nɔ̰̀ Lubə-tɨ kinlé, jꞌa ra-é oiyo kdɔ ta lə-si ban ɓá à kusɨ rɔ-ji-tɨ ə́n wa? 10 Beɓa, ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je lay ya jꞌpa ta kɨ̀ Lubə jꞌto ta-é-tɨ pəkə́-pəkə́, kdɔ kadɨ adɨ-ji tarəbɨ kadɨ jꞌɔw jꞌoo-si rəm, kdɔ kadɨ jꞌtɔl ta né kɨ́ nal-si mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-si. 11 Kadɨ Lubə ya kɨ̀ dɔ-é kɨ́ to Bɔbɨ-ji dḛ kɨ̀ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju dꞌadɨ-ji tarəbɨ kadɨ jꞌɔw rɔ-si-tɨ. 12 Ndigna̰ kɨ́ tò dan-si-tɨ, kɨ̀ ndigɨ kɨ́ ꞌndigi dow-je kɨ́ rangɨ kinlé, kadɨ ꞌƁaɓe ra adɨ usɨ dɔ madɨ-é-tɨ par-par rəm, kadɨ al dɔ kɨ́ kete, titɨ kɨ́ jḛ jꞌndigɨ-si-né kin bè tɔ. 13 Beɓa ꞌƁaɓe ya à kadɨ-si kuwə mḛḛ nga̰ kdɔ kadɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ aai njay kɨ́ ta goto dɔ-si-tɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-ji Lubə-tɨ ndɔ-é kɨ́ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ à ree natɨ kɨ̀ njékadmḛḛ-je liə lay.

4

Panjiyə kɨ́ nəl Lubə

1Pi 1:14-16; 4:1-5; Epɛ 5:3-8; 1Kɔ 6:13-20

1 Beɓa sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, né kɨ́ a rai ɓá a nəli-né Lubə lé, sə̰i ꞌndói rɔ-ji-tɨ ngá, ə né-é-je lé ya sə̰i isi ꞌrai rəm ngá tin. Ngà jḛ jꞌdəjɨ-si ə jꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju kdɔ kadɨ panjiyə-si kinlé, ɔwi-né kəm-si kɨ kete-kete. 2 Kdɔtalə ndu kɨ́ jꞌingə rɔ ꞌƁaɓe Jeju-tɨ ɓá jꞌadɨ-si lé, sə̰i ꞌgəi ɓətɨ.

3 Né kɨ́ Lubə ndigɨ ə́n: Kadɨ isi tagay kdɔ Lubə ə kadɨ ꞌrai kaya al. 4 Kadɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ ngəm rɔ-é kadɨ aa njay rəm, kadɨ un rɔ-é ra-né né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, 5 ɓɨ adi ɓo né-je kɨ́ majɨ al ra-si lɔy-lɔy titɨ kɨ́ njékadmḛḛ al-je kɨ́ ꞌto njégə Lubə al dꞌisɨ ꞌra-né kin bè al; 6 kadɨ dow káre dan-si-tɨ ndɔ̰n njèkadmḛḛ madɨ-é ra siə majal kɨ́ titɨ-na̰ bè kin al, kdɔ dow-je kɨ́ njéra né-je kɨ́ bè kinlé, Lubə à gangta dɔ-dé-tɨ. Ndɔkɨ jꞌidə-si jꞌndəjɨ-si-né kete ngá. 7 Kdɔtalə Lubə kɨ́ ɓa-ji lé, ɓa-ji kdɔ kadɨ jꞌrai né-je kɨ́ tò n̰ḛ-n̰ḛ al, ngà ɓa-ji kdɔ kadɨ jꞌtəli dow-je kɨ́ jꞌtoi tagay. 8 Dow kɨ́ mbatɨ néndó kin rəmə, to dow ɓá ḛ mbatɨ-é al, ngà to Lubə kɨ́ njèkadɨ-si Ndil-é kɨ́ aa njay kin ɓá dowbé mbatɨ-é tin.

9 Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ndigna̰ kɨ́ kadɨ tò dan-si-tɨ sə̰i njékadmḛḛ-je lé, sə̰i ɔwi ndoo kadɨ dow ndàngɨ ta-é adɨ-si al ngá, kdɔ Lubə ya ndó-si kadɨ ꞌndigi-na̰. 10 Ndigna̰ lé, ɓá sə̰i ꞌtɔji kɨ rɔ njékadmḛḛ-je-tɨ lay kɨ́ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ ɓikti tin; ya ngà, sə̰i njékadmḛḛ-je, jꞌdəjɨ-si kadɨ ndigna̰ kinlé, ɔwi-né kəm-si kɨ kete-kete ya ɓəy. 11 Titɨ kɨ́ jꞌun-né ndu jꞌadɨ-si lé, adi ta kisɨ-na̰ kɨ̀ lapiya ɓá to rɔ-si rəm, kadɨ ori kəm-si dɔ kullə-je-tɨ lə-si kɨ́ sɔbɨ dɔ-si ə ꞌrai kullə kɨ̀ ji-si kdɔ rɔ-si; 12 bè kdɔ kadɨ panjiyə-si majɨ takəm njékadmḛḛ al-je-tɨ rəm, ɓá kadɨ ɔyi dow al rəm tɔ.

Ta kɨ́ dɔ koy njèkadmḛḛ-tɨ kɨ̀ təl Jeju

1Kɔ 15:19-58

13 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ dꞌoy lé, jꞌndigɨ kadɨ isi-né dɔ mbə́-tɨ al, nè a rai wɔngɨ yo tana̰ kɨ̀ dow-je kɨ́ rangɨ kɨ́ nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-dé goto kin bè. 14 Kdɔtalə titɨ kɨ́ jꞌadɨ-né mḛḛ-ji kɨ́ Jeju oy ə tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé, bè ya tɔ jꞌadɨ mḛḛ-ji kɨ́ dow-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju ɓá dꞌoy lé, Lubə à kadɨ ꞌtɔsɨ ndəl dꞌində lo ꞌtḛḛ dꞌisɨ natɨ kɨ̀ Jeju tɔ. 15 †Ooi, ta kɨ́ ꞌƁaɓe pa ɓá jꞌɔw kidə-si rəsɨ tin: Ndɔ kɨ́ ꞌƁaɓe à təl lé, jə̰i kɨ́ jꞌisi kəm ɓá jꞌa kɔwi kete nɔ̰̀ dḛ kɨ́ dꞌoy-tɨ lé al. 16 Kdɔtalə lokɨ ká né à ɓa rəm, ndi burə dɔ malayka-je à ɓa rəm, ɓá təbɨ mbanga lə Lubə à ɓa rəm lé, ꞌƁaɓe ya kɨ̀ dɔ-é à kḭ dɔra̰-tɨ kdɔ ree rəmə dḛ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Kristɨ ɓá dꞌoy lé, dḛ ɓá dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ dɔsa̰y. 17 Go-tɨ ngá ɓá jə̰i kɨ́ jꞌisi kəm kɨ́ jꞌa nà̰yi lé, Lubə à kɔy-ji lay kadɨ káre natɨ sə-dé dan kilndi-tɨ kdɔ kadɨ jꞌingəi ꞌƁaɓe dan yə́l-tɨ, beɓa jꞌa kisi kɨ̀ ꞌƁaɓe natɨ ya sartagangɨ. 18 Ə́ ꞌsɔli mḛḛ-na̰ kɨ̀ ta-je kinlé.

5

Kində kəmkaa dɔ rɔ-tɨ ngəbɨ-né təl Jeju

Mat 24:36-51; Luk 12:35-40; Rɔm 13:11-14

1 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dɔkàdɨ̀ əse dɔkaglo kɨ́ né-je kin à ra-né né lé, sə̰i ɔwi ndoo kadɨ dow ndàngɨ adɨ-si al ngá. 2 †Kdɔtalə, sə̰i ya kàrè ꞌgəi majɨ yə́rə́rə́ kɨ́ ndɔ lə ꞌƁaɓe lé, à kubə dow-je nangɨ busɨ titɨ kɨ̀ njèɓogɨ ubɨ-né dow-je nangɨ ndɔɔ busɨ kin bè. 3 Lokɨ dow-je dꞌa panè: «Lapiya tò ngá! Né à ra-ji al!» Ngá ɓá tujɨ à kubə-dé nangɨ busɨ titɨ ndo kɨ́ tḛḛ kɨ̀ njèsəm patɨ kin bè ə dꞌa tḛḛ kəm-tɨ al. 4 Ngà sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, sə̰i isi londul-tɨ ɓá ndɔ lə ꞌƁaɓe à kubə-si nangɨ busɨ titɨ njèɓogɨ bè al. 5 Sə̰i lay ya ꞌtoi ngan-je lə lo kɨ́ ndógɨ rəm, ꞌtoi ngan-je lə lo kɨ́ kada rəm. Jə̰i jꞌtoi ngan-je lə londul al rəm, jꞌtoi ngan-je lə lo kɨ́ ndɔɔ al rəm. 6 Ə́n ə́ adɨ jꞌtoi ɓi tana̰ kɨ̀ ndəgɨ dow-je al, ngà adɨ jꞌisi kəm dɔ rɔ-ji-tɨ rəm, jꞌindəi kəmkaa dɔ rɔ-ji-tɨ rəm tɔ. 7 Kdɔtalə njétoɓi-je lé, ndɔɔ ɓá ꞌto ɓi ə njéyibɨ ra-je kàrè, ndɔɔ ɓá yibɨ ra-dé. 8 †Ngà jə̰i kɨ́ jꞌtoi dow-je lə lo kɨ́ kada lé, tò kadɨ jꞌindəi kəmkaa dɔ rɔ-ji-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌadi kadmḛḛ kɨ̀ ndigɨ dow-je tò mḛḛ-ji-tɨ titɨ ngɔwla kɔ̰n kàdɨ̀ asgar-je bè ə jꞌadi mḛḛ kɨ́ kində dɔ kajɨ-tɨ tò titɨ jɔgɨ kɔ̰n dɔ asgar-je bè. 9 Kdɔtalə Lubə mbətɨ-ji kdɔ kadɨ wɔngɨ liə ree dɔ-ji-tɨ al, ngà mbətɨ-ji kdɔ kadɨ jꞌaji kɨ̀ takul ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ. 10 Kristɨ lé oy kdɔ ta lə-ji, kdɔ kadɨ lé, jꞌisi kəm əse jꞌoyi kàrè, kadɨ jꞌisi kəm natɨ siə. 11 Gin-é kin ɓá, kadɨ uləi dingəm mḛḛ-na̰-tɨ ꞌrai kɨ̀ na̰ kadɨ ɔwi kɨ kete-kete mḛḛ kadmḛḛ-tɨ titɨ kɨ́ rai-né kete-kete kin bè.

Sɔ̰y ndəjɨ-je kɨ̀ tɔrndi-je

Rɔm 12:17-20

12 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, jꞌdəjɨ-si kadɨ uni ta dow-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌra kullə dan-si-tɨ rəm, dꞌisɨ dꞌɔr nɔ̰̀-si rəm, ɓá dꞌisɨ ndəjɨ-si dɔ né-je-tɨ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe rəm tɔ. 13 Dḛ lé, kadɨ ꞌndigi ta lə-dé n̰a̰ ə kadɨ indəi-dé dan kəm-si-tɨ, kdɔ kullə lə-dé. Isi-na̰ kɨ̀ lapiya.

14 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, jꞌdəjɨ-si ɓəy kadɨ ꞌndángi dow-je kɨ́ panjiyə-dé to jugɨ-jugɨ ə ꞌsɔli mḛḛ dow-je kɨ́ mḛḛ-dé gangɨ man, isi dɔ-tɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ tɔ́gɨ-dé asɨ al, ə iləi mḛḛ-si dɔ madɨ-é-tɨ pɔ̰́ kɨ̀ dow-je lay. 15 Dow ra sə-si né kɨ́ majɨ al kàrè ooi nè a ꞌrai siə né kɨ́ majɨ al tó-tɨ; ngà ꞌsangi kadɨ ꞌrai majɨ ya kɨ̀ ndɔ-je lay dan-si-tɨ əse kɨ̀ dow-je lay.

16 Adi rɔ-si nəl-si kɨ̀ ndɔ-je lay.

17 In̰əi ta pa ta kɨ̀ Lubə al. 18 Mḛḛ né-je-tɨ lay ya ꞌrai oiyo Lubə. Né-je kin ɓá Lubə ndigɨ kadɨ sə̰i kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ ꞌrai.

19 Ɔgi Ndil kɨ́ aa njay lo ra kullə al.

20 ꞌNədi ta-je lə njépata-je kɨ̀ ta Lubə-tɨ al.

21 Ngà ꞌndəri gin né-je lay ə uni kɨ́ majɨ dan-tɨ.

22 Né-je kɨ́ majɨ al lay ya itəi rɔ-si ngərəngɨ kàdɨ̀-tɨ.

23 Kadɨ Lubə kɨ́ njèkadɨ lapiya ya adɨ ꞌtəli dow-je kɨ́ aai njay ɓikti lay ə kadɨ ḛ ya ngəm dajɨ rɔ-si ɓikti, adɨ to tagɨr lə-si, kɨ̀ ndil-si, kɨ̀ dajɨ rɔ-si kdɔ kadɨ ta goto dɔ-si-tɨ ndɔ ree-tɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ. 24 Lubə kɨ́ njèɓa-si ya à ra né-je kinlé, kdɔ ḛ to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ.

25 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-ji.

26 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ ꞌrai-na̰ lapiya kuwə-na̰ kàdɨ̀-na̰-tɨ kɨ̀ mḛḛ kɨ́ aa njay.

27 Mꞌdəjɨ-si kɨ̀ ri ꞌƁaɓe kadɨ mbete kinlé tokɨ ndó kadɨ njékadmḛḛ-je lay ya.

28 Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ nà̰y sə-si.

† 1:1 1:1 Knj 17:1

* 1:1 1:1 Silbḛ lé ya to Silasɨ (Knj 15:22; 2Kɔ 1:19; 2Te 1:1)

† 1:6 1:6 Knj 17:5-9

† 2:2 2:2 a Knj 16:19-24; b Knj 17:1-9

† 2:14 2:14 Knj 17:5

† 2:15 2:15 Knj 9:23,29; 13:45,50; 14:2,5,19; 17:5,13; 18:12

† 3:1 3:1 Knj 17:15

† 3:6 3:6 Knj 18:5

† 4:15 4:15 1Kɔ 15:51,52

† 5:2 5:2 Mat 24:43; Luk 12:39; 2Pi 3:10

† 5:8 5:8 Epɛ 6:13-17

2 Tesalonikɨ-je

1

2

3

Mbete kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Tesalonikɨ-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Tesalonikɨ-je

Kaglo dəə n̰a̰ go mbete-tɨ liə kɨ́ dɔsa̰y kin al ya Pol ndàngɨ mbete kɨ́ njèkungɨ joo kin adɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ Tesalonikɨ. Ḛ isɨ ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ ya ɓəy, ɓá njékadmḛḛ-je kɨ́ Tesalonikɨ lé kàrè, dꞌisɨ dꞌulə kəm-dé ndoo kdɔtalə kadmḛḛ lə-dé ya ɓəy rəm. Beɓa ḛ ndàngɨ mbete adɨ-dé kdɔ tɔjɨ-dé-né né-je kɨ́ to tó-é al kɨ́ tò tagɨr-tɨ, kɨ̀ panjiyə dow-je madɨ-je-tɨ kɨ́ dan-dé-tɨ.

Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1 lé, Pol ra oiyo kdɔ Tesalonikɨ-je lé, dan kulə kəm ndoo-tɨ ya kàrè, dḛ dꞌɔw kɨ kete-kete mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-dé rəm, mḛḛ ndigɨ dow-je-tɨ rəm. Ngà ḛ ree oo kɨ́ dow-je madɨ ꞌtulə-dé natɨ mḛḛ néndó-je-tɨ kɨ́ ngɔm kɨ́ sɔbɨ dɔ təl ree lə ꞌƁaɓe. Gin-é kin ɓá, lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 2 lé, ḛ ndó-dé ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ panè: ꞌƁaɓe təl ree al ɓəy, rəm ɓá tò kadɨ né-je madɨ à ra né kete nɔ̰̀ ndɔ ree-é-tɨ. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 3 lé, ḛ ndó-dé kɨ́ njékadmḛḛ-je kɨ́ panjiyə-dé tò jugɨ-jugɨ lé, kadɨ dꞌoo kəmtondoo lə-dé al. Mbete kin tɔjɨ ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ Tesalonikɨ-je titɨ kɨ́ tò-né mḛḛ mbete-tɨ liə kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ adɨ-dé kin ya tɔ.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ Pol, jꞌisɨ natɨ kɨ̀ Silbḛ-je* kɨ̀ Timote ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Tesalonikɨ-tɨ kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Bɔbɨ-ji Lubə-tɨ rəm, ꞌnami kàdɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ-tɨ rəm. 2 Kadɨ Bɔbɨ-ji Lubə dḛ kɨ̀ ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ dꞌadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə-dé nà̰y sə-si.

Ta kɨ́ gangɨ kɨ́ ndɔ təl Jeju-tɨ

1Te 1:2-7; Plp 1:3-6,27-30; Mat 13:40-43; 25:31-46

3 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, tò kadɨ jꞌra oiyo Lubə taá-taá kdɔ ta lə-si, ə to tó-é kadɨ jꞌra bè, kdɔtalə kadmḛḛ lə-si kɨ́ ɔw kɨ kete-kete n̰a̰ rəm, ɓá ndigna̰ kɨ́ dan-si-tɨ lay kàrè ḭ dɔ madɨ-é-tɨ kɨ́ kete-kete rəm tɔ. 4 Ɓəy ɓá dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay kɨ́ ꞌto njékəwna̰-je lə Lubə lé, sə̰i ya ɓá jḛ jꞌɔsɨ-né gajɨ rɔ-ji, kdɔ kuwə rɔ nga̰ lə-si, kɨ̀ kadmḛḛ lə-si dan né-je-tɨ lay ya kɨ́ to kulə kəm-na̰ ndoo-je, kɨ̀ kɔ̰̀-je kɨ́ tḛḛ dɔ-si-tɨ. 5 Né kin ɓá tɔjɨ ta kɨ́ gangɨ kɨ́ njururu lə Lubə, kdɔ kadɨ asi gakɨ kadɨ ooi kɔ̰ɓe liə kɨ́ ingəi-né kɔ̰̀ lé ya. 6 Kdɔtalə Lubə oo adɨ to né kɨ́ njururu kadɨ nꞌadɨ kɔ̰̀ dow-je kɨ́ njékadɨ-si kɔ̰̀ kin tɔ. 7 Ə sə̰i kɨ́ dꞌadɨ-si kɔ̰̀ lé, lokɨ ꞌƁaɓe Jeju à kḭ dɔra̰-tɨ kdɔ ree natɨ kɨ̀ malayka-je liə kɨ́ njétɔ́gɨ-je lé, Lubə à kadɨ ꞌtaai koo natɨ sə-ji. 8 Jeju à ree dan ndɔ̰ pər-tɨ kɨ́ ɔ̰̀ bilɨm-bilɨm, kdɔ kadɨ kɔ̰̀ dow-je kɨ́ njégə Lubə al, kɨ̀ dow-je kɨ́ njémbatɨ təl rɔ-dé go Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju. 9 Dowbé-je kinlé né kɨ́ to kɨ́ à ra-dé lé, to tujɨ kɨ́ sartagangɨ kɨ́ à tḛḛ dɔ-dé-tɨ ngərəngɨ takəm ꞌƁaɓe-tɨ, kɨ̀ riɓa liə kɨ́ n̰a̰. 10 Ndɔ-é-tɨ kinlé, lokɨ ḛ à ree kdɔ kadɨ njékaa njay-je liə dꞌɔsɨ gajɨ-é ə kadɨ dow-je lay kɨ́ dꞌa kadɨ-é mḛḛ-dé dꞌoo kurə-é lé, sə̰i kàrè a ka̰i dan-dé-tɨ tɔ; kdɔtalə sə̰i ꞌndigi dɔ ta-je-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-é kɨ́ jꞌidə-si lé.

11 Gin-é kin ɓá jꞌisɨ jꞌpa-né ta kɨ̀ Lubə taá-taá kdɔ ta lə-si, kdɔ kadɨ Lubə lə-ji adɨ panjiyə-si tuwə panjiyə dow-je kɨ́ ꞌndigɨ ta ɓa-tɨ liə rəm, kadɨ adɨ tɔ́gɨ-é ra sə-si dɔ kɔjra-je-tɨ kɨ́ majɨ-majɨ lay kɨ́ tò mḛḛ-si-tɨ rəm, ɓá dɔ kullə kadmḛḛ-tɨ lə-si rəm tɔ. 12 Bè kdɔ kadɨ kɨ̀ takul ramajɨ lə Lubə lə-ji kɨ̀ lə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ lé, ri ꞌƁaɓe lə-ji Jeju ingə-né kɔsgajɨ dan-si-tɨ rəm, ɓá kadɨ sə̰i kàrè ingəi-né kɔsgajɨ rɔ-é-tɨ rəm tɔ.

2

Né kɨ́ à ra né kete nɔ̰̀ ndɔ təl Jeju-tɨ

1 †Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ree lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ à ree, kɨ̀ kəw kɨ́ jꞌa kəwi-na̰ rɔ-é-tɨ lé, jꞌdəjɨ-si 2 kadɨ kinə dow idə-si panè ndɔ lə ꞌƁaɓe lé ree ngá kàrè adi ta kin təl dɔ-si kalangɨ bè al rəm, adi gangɨ singə-si al rəm tɔ. Kdɔ dow à kḭ panè ndil tḛḛ kɨ̀ dɔ ta kɨ́ tò lo ɓɔyɔrɔ-tɨ adɨ nꞌoo, əse nꞌoo ta madɨ əse nꞌingə mbete madɨ kɨ́ ḭ rɔ-ji-tɨ. 3 Adi dow ədɨ-si al kɨ kədɨ al ya bè; kdɔtalə dow-je dꞌa mbatɨ Lubə rəm, n̰à̰majal kɨ́ njèkilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al, à tḛḛ kɔy kadɨ dꞌoo-é ɓəy ɓá ndɔ kin à ree ɓəy. 4 Ḛ lé to njèba, njèɓa rɔ-é dow kɨ́ boy ngay dɔ né-je-tɨ lay kɨ́ dow-je dꞌoo dꞌadɨ to Lubə, kɨ̀ né-je lay kɨ́ dow-je ꞌpole; ḛ à kɔw mbing kisɨ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kdɔ panè nꞌḛ̀ ya nꞌto Lubə.

5 Ndɔkɨ mꞌisɨ-né sə-si natɨ, ɓá mꞌidə-si ta-je kinlé, mḛḛ-si ole dɔ-tɨ ya al wa?

6 Ngà kɨ́ ngɔsnè kinlé, né kɨ́ uwə-é kɨ gogɨ kdɔ kadɨ ngəbɨ dɔkaglo liə tá ree lé, sə̰i ꞌgəi gɔw. 7 Kdɔtalə njèmbatɨ Lubə lé, tɔ́gɨ-é kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ rəmə isɨ ra kullə ngá; ngà nà̰y kadɨ né kɨ́ uwə-é kɨ gogɨ lé ya goto ɓá ḛ à tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ ɓəy. 8 Njémbatɨ Lubə lé à ree ə ꞌƁaɓe Jeju à tɔl-é kɨ̀ koo kɨ́ ta-é-tɨ, à tujɨ-é puktu-puktu ndɔ ree-é-tɨ kɨ́ à tò ndaa-tɨ rəsɨ.

9 †Ndɔ ree lə njèmbatɨ Lubə lé, Sata̰ à ra né mbəli-je, kɨ̀ nékɔjɨ-je, kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kɨ́ to né kədɨ dow-je, 10 à ra né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ gay-gay lay kdɔ kədɨ-né dḛ kɨ́ dꞌa tujɨ; kdɔtalə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ à kajɨ-dé lé ya nəl-dé al adɨ ꞌmbatɨ. 11 Gin-é kin ɓá, Lubə ulə kɨ̀ né kɨ́ à kur-dé, wale kdɔ kadɨ ra-dé adɨ dꞌoo takədɨ kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 12 Bè kdɔ kadɨ dow-je lay kɨ́ ꞌmbatɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə né ra kɨ́ njururu al ɓá nəl-dé kinlé, ꞌgangɨ-né ta dɔ-dé-tɨ.

Ta kɨ́ dɔ ka̰ dingəm mḛḛ kadmḛḛ-tɨ

1Pi 1:2-9

13 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kɨ́ ꞌtoi dow-je kɨ́ ꞌƁaɓe ində-si dan kəm-é-tɨ kinlé, tò kadɨ jꞌra oiyo Lubə taá-taá kdɔ ta lə-si, kdɔ ḛ mbətɨ-si lo kində gin né-je-tɨ kadɨ aji kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ təl-si dow-je-tɨ kɨ́ dꞌaa njay rəm, ɓá kɨ̀ takul ndigɨ kɨ́ sə̰i ꞌndigi dɔ ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kin rəm tɔ. 14 Né kin ɓá Lubə ɓa-si-né kɨ̀ kəm rəbɨ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si, kdɔ kadɨ ingəi-né riɓa lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ. 15 Gin-é kin ɓá sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ lé, a̰i dɔ nja-si-tɨ njángɨ ə né-je kɨ́ jꞌndó-si kɨ̀ ta-ji əse ḛ kɨ́ jꞌndàngɨ mbete-tɨ ɓá jꞌadɨ-si kinlé uwəi njarara. 16 Kadɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ ya kɨ̀ dɔ-é dḛ kɨ̀ Bɔbɨ-ji Lubə kɨ́ njèndigɨ-ji, njèkadɨ-ji nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ majɨ rəm, njèsɔl mḛḛ-ji sɔl kɨ́ sartagangɨ kɨ́ go ramajɨ-tɨ liə lé, 17 dḛ ya ꞌsɔl mḛḛ-si ə ꞌmbusɨ nja-si mḛḛ kullə-je-tɨ lay əse mḛḛ ta-je-tɨ kɨ́ majɨ-majɨ lay rəm tɔ.

3

Kullə dingəm mḛḛ-na̰-tɨ kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə

Rɔm 15:30-32

1 Beɓa sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-ji, kdɔ kadɨ ta lə ꞌƁaɓe ɔw-né kəm-é kɨ kete-kete rəm, ɓá kadɨ dow-je ꞌpitɨ titɨ kɨ́ ꞌpitɨ-né dan-si-tɨ kin bè; 2 rəm ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ kadɨ taa-ji ji dow-je-tɨ kɨ́ majɨ al kɨ́ to njémḛḛndul-je, kdɔ dow-je lay ɓá ꞌto njékadmḛḛ-je al. 3 Ngà ꞌƁaɓe kɨ́ to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ lé, à mbusɨ nja-si rəm, ɓá à ngəm-si ta Njèmḛḛndul-tɨ rəm tɔ. 4 ꞌƁaɓe adɨ jꞌgə majɨ kɨ́ né-je kɨ́ jꞌun ndu dɔ-tɨ jꞌadɨ-si kinlé, isi ꞌrai rəm, ɓá a rai par-par rəm tɔ. 5 Kadɨ ꞌƁaɓe ra kullə mḛḛ-si-tɨ adɨ ꞌndigi Lubə rəm, kadɨ uwəi rɔ-si nga̰ titɨ Kristɨ bè rəm tɔ.

Ta kɨ́ dɔ ra kullə-tɨ

6 Sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, jꞌun ndu jꞌadɨ-si kɨ̀ ri ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ, kadɨ njèkadmḛḛ kɨ́ panjiyə-é tò jugɨ-jugɨ, ɓɨ uwə ta-na̰ kɨ̀ néndó kɨ́ ingəi rɔ-ji-tɨ kin al lé, ɔri rɔ-si kɔgɨ rɔ-é-tɨ. 7 Né kɨ́ a rai kdɔ ndaji-né kullə ra-ji lé, sə̰i ꞌgəi majɨ. Jḛ lé panjiyə-ji kɨ́ dan-si-tɨ tò jugɨ-jugɨ al. 8 Jḛ jꞌuso né lə dow kare al, ngà jꞌra kullə jꞌɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ, jꞌa̰ ta-tɨ ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je, kdɔ kadɨ jꞌɔy dow dan-si-tɨ al. 9 To tó-é kadɨ ooi go-ji ya, ngà jḛ jꞌra bè kdɔ jꞌndigɨ kadɨ jḛ ya jꞌtəl néndajɨ kadɨ ꞌndaji. 10 Kdɔ lokɨ jꞌisɨ rɔ-si-tɨ lé, ndɔkɨ jꞌun ndu jꞌadɨ-si jꞌpanè: Kinə dow ndigɨ ra kullə al lé, kadɨ-é uso né al tɔ ɓane! 11 Ngà jḛ jꞌoo poy dow-je madɨ dan-si-tɨ kɨ́ panjiyə-dé tò jugɨ-jugɨ, dḛ ꞌra kullə al kdɔ kɔw kilə go né-je-tɨ kɨ́ kare. 12 Dow-je kɨ́ tana̰ bè kinlé, kɨ̀ ri ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ jꞌdəjɨ-dé rəm, jꞌun ndu jꞌadɨ-dé kadɨ dꞌore kəm-dé go kullə-tɨ ya ꞌra kɨ̀ mḛḛ kusɨ nangɨ kdɔ kadɨ dꞌingə-né nékuso-dé kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé. 13 Ngá sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ rəmə, adi dabɨ ra-si dɔ ramajɨ-tɨ al.

14 Kinə dow madɨ mbatɨ koo ta-je kɨ́ jꞌndàngɨ jꞌadɨ-si kin rəmə ooi-é majɨ ə ɔri rɔ-si kɔgɨ rɔ-é-tɨ kadɨ rɔ-é sɔl-é. 15 Ngà koo ɓá ooi-é kɨ́ njèba lə-si al, ngà ꞌndángi-é titɨ ngonkɔ̰-si bè.

Tɔrndi dɔ-tɨ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

16 Kadɨ ꞌƁaɓe kɨ̀ njèlapiya ya adɨ-si lapiya kɨ̀ kəm rəbɨ-je lay rəm, ɓá kɨ̀ dɔkaglo-je lay rəm tɔ! Kadɨ ꞌƁaɓe nà̰y sə-si lay.

17 Ta-je kɨ́ ma̰ Pol ya mꞌndàngɨ kɨ̀ ji-m ɓan: Mꞌra-si lapiya. Ji-m kɨ́ mꞌində mbete-je-tɨ lə-m lay ɓan; néndàngɨ lə-m ya tɔ ə tò tin. 18 Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ nà̰y sə-si lay.

† 1:1 1:1 Knj 17:1

* 1:1 1:1 Silbḛ lé ya to Silasɨ (Knj 15:22; 2Kɔ 1:19)

† 2:1 2:1 1Te 4:15-17

† 2:9 2:9 Mat 24:24

1 Timote

1

2

3

4

5

6

Mbete kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Timote

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Timote

Pol ingə Timote ɓebo Listrə-tɨ (Knj 16:1-3) ɓá adɨ-é ɔw siə natɨ kadɨ-é to njèkore kàdɨ̀-é mḛḛ kullə kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ. Go kaglo-tɨ kɨ́ dḛ ꞌra-né kullə natɨ sḛ lé, Pol in̰ə kullə kɔr nɔ̰̀ njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ mḛḛ ji-é-tɨ. Go-tɨ ɓəy ngá ɓá Pol ndàngɨ mbete kin ulə-né adɨ-é kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ-é-tɨ rəm, kdɔ ndó-é-né né dɔ madɨ-é-tɨ rəm tɔ.

Pol tḛḛ dangay-tɨ ɓebo Rɔm-tɨ ɓá ndàngɨ mbete kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ adɨ Timote kin rəm, ɓá ndàngɨ-né mbete kɨ́ adɨ Titɨ kin rəm, kdɔ kadɨ dꞌɔr-né nɔ̰̀ njékəwna̰-je. Lokɨ ꞌtəl dꞌuwə Pol dangay-tɨ kɨ́ à to-né sɔ̰y-é ɓá ḛ ndàngɨ mbete kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo adɨ Timote. Mbete-je kɨ́ mutə kinlé, sar ɓone bè ya kàrè majɨ kdɔ kɔr-né nɔ̰̀ njékəwna̰-je rəm, ɓá majɨ kdɔ ndó-né né njékadmḛḛ-je rəm tɔ.

Mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ joo kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Timote kinlé, ḛ ɓa-é ngon-é kɨ́ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ adɨ à to Pol ya je bè ɓá ra siə adɨ-é adɨ mḛḛ-é Jeju Kristɨ rəm, ḛ ya ndó-é né adɨ-é to njèndó né lə Kristɨ rəm tɔ. Mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ nè kinlé, Pol ole mḛḛ Timote dɔ-tɨ kdɔ kadɨ ɔsɨ ta njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm. Ḛ adɨ-é ndu-je kdɔ kadɨ un-né dɔ kullə-je lə njékəwna̰-je, ə ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kəm rəbɨ mbətɨ njékɔr nɔ̰̀ njékəwna̰-je, kɨ̀ njékində kəm-dé go né-je-tɨ lə njékəwna̰-je, kɨ̀ kəm rəbɨ kində kəm go kutɨ dow-je-tɨ kɨ́ gay-gay kɨ́ dan njékəwna̰-je-tɨ tò dan ndu-je-tɨ kinlé tɔ.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

Tit 1:1-4

1 Ma̰ Pol kɨ́ Lubə kɨ́ to Njèkajɨ-ji, kɨ̀ Jeju Kristɨ kɨ́ to nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji ya dꞌun ndu-dé dꞌadɨ-m mꞌto njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ, 2 †ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌulə-né mꞌadɨ-i i Timote kɨ́ mꞌoo-i kɨ́ ngon mḛḛ-m bè mḛḛ kadmḛḛ-tɨ. Kadɨ ramajɨ, kɨ̀ koo kəmtondoo, kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə rəm, kɨ̀ ꞌlə Jeju Kristɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe lə-ji nà̰y sə-i.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm

1Ti 6:3-5; Gal 3:10-12,19-24; 2Ti 2:10-18; Knj 26:9-20

3 ꞌOo bè, ta kɨ́ ndɔkɨ mꞌidə-i lokɨ mꞌisɨ mꞌɔw kɨ dɔnangɨ Maseduwan-tɨ lé, mꞌtəl mꞌole mḛḛ-i dɔ-tɨ ɓəy. Ndɔkɨ mꞌpanè: ꞌIsɨ ɓebo Epɛjɨ-tɨ nè, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njéndó dow-je né-je kɨ́ rangɨ lé, ꞌɔgɨ-dé dɔ-tɨ rəm, 4 ꞌidə-dé kadɨ dꞌɔr rɔ-dé kɔgɨ mḛḛ kɔr tasu-je-tɨ rəm, ɓá mḛḛ kɔr ginka-je-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto kin rəm tɔ. Né-je kɨ́ bè kinlé, ojɨ gakɨ-na̰-je, ɓɨ ra kullə lə Lubə kɨ́ to kullə kadmḛḛ kin adɨ ɔw kɨ kete al.

5 ꞌUn ndu adɨ-dé bè, kadɨ dow-je ꞌndigɨ-na̰ kɨ̀ mḛḛ-dé kɨ́ nda ka̰y rəm, kɨ̀ tagɨr kɨ́ majɨ rəm, ɓá kɨ̀ kadmḛḛ kɨ́ kədkəm goto-tɨ rəm tɔ. 6 Dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌtusɨ né-je kinlé dꞌin̰ə, adɨ dꞌur wale mḛḛ tatidə-je-tɨ kɨ́ mḛḛ wəy kare. 7 Dḛ ꞌɓa rɔ-dé dow-je kɨ́ ꞌngay kɨ́ njéndó dow-je ndukun-je lə Lubə ya rəmə, ta kɨ́ dḛ ya ꞌpa kàrè ꞌtəl ꞌgə mḛḛ-é al rəm, ɓá né kɨ́ ꞌpa ta-é kɨ̀ mḛḛ-dé kɨ́ káre ya kàrè ꞌtəl ꞌgə mḛḛ-é al rəm tɔ. 8 Jə̰i jꞌgəi kɨ́ ndukun lə Lubə lé, majɨ ya, ngà ra ɓá kadɨ dow ra-né kullə kɨ̀ rəbɨ-é tá. 9 Jə̰i jꞌgəi majɨ kɨ́ dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ njururu ɓá ndukun tò kdɔ-dé al. Ngà dow-je kɨ́ ndukun tò kdɔ ta lə-dé lé, to njémḛḛndul-je, njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ lə Lubə, njékilə kujɨ dɔ ndu Lubə-tɨ al-je, njéramajal-je, kɨ̀ njénədɨ Lubə, kɨ̀ njésɔkɨ Lubə, kɨ̀ njétɔl bɔbɨ-dé-je əse njétɔl kɔ̰-dé-je, njétɔl dow-je, 10 kɨ̀ njérakaya-je, kɨ̀ dingəm-je kɨ́ njésangɨ dingəm madɨ-dé-je əse dené-je kɨ́ njésangɨ dené madɨ-dé-je, kɨ̀ njékuwə dow-je ndogɨ-dé ɓə-tɨ, kɨ̀ njékədta-je, kɨ̀ njékubɨ rɔ-dé dɔ kədta-je-tɨ, kɨ̀ dow-je kɨ́ njéra né-je lay kɨ́ ɔsɨ ta néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, 11 kɨ́ to néndó kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə kɨ́ njèriɓa, Njèkisɨ dan majɨ-tɨ kɨ́ dum, poyta kɨ́ Lubə ulə ji-m-tɨ.

Pol gə ramajɨ lə Lubə

12 Mꞌra oiyo ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ to njèkadɨ-m tɔ́gɨ, kdɔtalə gə kɨ́ ḛ gə-m adɨ mꞌto njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá ində-m adɨ mꞌra kullə liə, 13 †ə ma̰ kɨ́ ndɔkɨ mꞌto njèpata kɔbɨ kɨ̀ Jeju rəm, mꞌto njèkulə kəm njékadmḛḛ-je ndoo rəm, ɓá mꞌto njèkadɨ-dé kɔ̰̀ n̰a̰ rəm ya, ngà Lubə oo kəmtondoo lə-m, kdɔtalə to né kɨ́ mꞌra dɔ mbə́-tɨ lokɨ mꞌadɨ-né mḛḛ-m Jeju Kristɨ al ɓəy. 14 Beɓa ramajɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji tuu dɔ-m pitɨm, ra sə-m adɨ mꞌadɨ-é mḛḛ-m rəm, ində ndigɨ dow-je mḛḛ-m-tɨ rəm, kdɔ nam kɨ́ mꞌnam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ. 15 Jeju Kristɨ lé, ree dɔnangɨ-tɨ nè kdɔ kajɨ njéramajal-je. Ta kinlé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, to ta kɨ́ asɨ gakɨ kadɨ tokɨ ndigɨ dɔ-tɨ ɗigɨm ya rəm tɔ. Ma̰ Pol lé, mꞌoo rɔ-m kɨ njèramajal tɔy dow-je lay. 16 Bè ya kàrè, Lubə oo kəmtondoo lə-m, adɨ Jeju Kristɨ un-m ma̰ kɨ́ mꞌto njèramajal kitə dow-je lay lé, tɔjɨ-né kilə mḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ liə kɨ́ n̰a̰, dow-je kɨ́ dꞌa kadɨ-é mḛḛ-dé kdɔ kingə-né kiskəm kɨ́ sartagangɨ lé tɔ. 17 Lubə kɨ́ to ngar kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal, njèkoy al, Lubə kɨ́ dum koo kɨ̀ kəm, Lubə kɨ́ i ya kɨ́ kár-i-rè, riɓa kɨ̀ tɔ́gɨ to ꞌlə-i ya kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal. Amḛn!

Ta dingəm kɨ́ Pol adɨ Timote

18 Timote, i kɨ́ mꞌoo-i kɨ ngon mḛḛ-m bè lé, mꞌulə kullə kin ji-i-tɨ titɨ kɨ́ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌpa-né ta dɔ-i-tɨ. Ta-je lə-dé, à kadɨ-i tɔ́gɨ kdɔ kadɨ ꞌrɔ-né rɔ kɨ́ majɨ. 19 ꞌNgəm kadmḛḛ lə-i rəm, ꞌngəm tagɨr lə-i kɨ́ majɨ kin rəm tɔ. ꞌOo, tagɨr kɨ́ majɨ kinlé, dow-je kɨ́ ná̰-je ꞌtusɨ dꞌin̰ə adɨ ꞌtujɨ-né kadmḛḛ lə-dé kɔgɨ. 20 Dan dowbé-je-tɨ kinlé, to Imene-je kɨ̀ Alegjandrə kɨ́ mꞌin̰ə-dé yakɨ ji Sata̰-tɨ, kadɨ kəm-dé gángɨ dɔ-dé-tɨ ɓá dꞌa pa ta kɔbɨ kɨ̀ Lubə gogɨ al ngá.

2

Pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ dow-je lay

1 Kete nɔ̰̀ né-je-tɨ lay lé, mꞌulə dingəm mḛḛ-si-tɨ kadɨ ꞌpai ta kɨ̀ Lubə rəm, ꞌnɔ̰i ta-é-tɨ rəm, ꞌdəji-é né rəm, ɓá ꞌrai-é oiyo rəm, kdɔ ta lə dow-je lay ya. 2 ꞌRai bè, kdɔtalə ngar-je rəm, kdɔtalə dow-je kɨ́ boy-boy lay rəm, bè kadɨ jꞌisi-né selélé kɨ̀ lapiya mḛḛ kujɨ-tɨ kɨ́ kilə dɔ Lubə-tɨ rəm, ɓá mḛḛ panjiyə-tɨ kɨ́ majɨ rəm tɔ. 3 Né kinlé to né kɨ́ majɨ rəm, ɓá nəl Lubə kɨ́ to Njèkajɨ-ji, 4 kɨ́ ndigɨ kadɨ dow-je lay ya dꞌingə kajɨ rəm, ɓá kadɨ ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ* majɨ rəm lé tɔ. 5 Kdɔtalə Lubə ra káre-rè rəm, njèkulə dow-je nojɨ natɨ kɨ̀ Lubə kàrè, ra káre-rè tɔ, adɨ to Jeju Kristɨ kɨ́ to dow. 6 Ḛ ya adɨ rɔ-é gangɨ-né dɔ dow-je lay: Tɔjɨ-né ta kɨ́ Lubə pa sɔbɨ-né dɔ kaglo kɨ́ ḛ ya ɔjɨ. 7 †Ta kinlé ɓá, Lubə ində-m adɨ mꞌto njèndó dow-je rəm, adɨ mꞌto njèkɔwkulə-é rəm, kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al lé, mꞌndó-dé né kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ rəm, kɨ́ sɔbɨ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm tɔ. To ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ɓɨ mꞌədɨ ta al.

8 Mꞌndigɨ kadɨ lo lay ya dingəm-je ꞌpa ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ ji-dé kɨ́ aa njay kɨ́ kɔy kɨ taá†, nal wɔngɨ rəm, ɓá nal kɔsɨ-na̰ ta rəm tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dené-je kɨ́ njékadmḛḛ-je

1Pi 3:1-6; Tit 2:3-5

9 †Bè ya tɔ, kadɨ dené-je ꞌmɔ̰ne kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ tuwə kɔɔ-dé rəm, kɨ́ ɔn dɔ rɔ-dé majɨ rəm, kɨ́ ulə rɔsɔl dɔ-dé-tɨ al rəm, kadɨ dꞌuwə dɔ-dé kuwə dɔ kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ əse kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr-je əse kɨ̀ mədkɔsɨ-je al rəm əse dꞌɔɔ kubɨ-je kɨ̀ là-é tò ɓay-ɓay al rəm tɔ. 10 Ngà kadɨ ꞌtɔjɨ mandɨ lə-dé mḛḛ kullə ra-je-tɨ kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ tuwə kullə ra dené-je kɨ́ ꞌto njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ ɓane. 11 Kadɨ dené isɨ selélé oo néndó kɨ̀ dɔ kɨ́ sɔl lɔm. 12 Ma̰ mꞌadɨ tarəbɨ dené kadɨ a̰ nɔ̰̀ dingəm-je-tɨ ndó-dé né al rəm, kadɨ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ dingəm-tɨ al rəm, ngà kadɨ isɨ selélé.‡ 13 Kdɔtalə Lubə ra Adam ya kete, ɓá ra Kawa ɓəy. 14 Ə to Adam ɓá Sú ədɨ-é al. Ngà to dené ɓá Sú ədɨ-é adɨ al dɔ ndu Lubə. 15 Bè ya kàrè, dené à kajɨ kɨ̀ takul təl kɨ́ ḛ təl kɔ̰ ngan-je, kinə uwə rɔ-é nga̰ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ, kɨ̀ mḛḛ ndigɨ dow-je-tɨ, kɨ̀ mḛḛ kaa njay-tɨ kɨ̀ panjiyə kɨ́ majɨ.

3

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njékində kəm-dé go njékəwna̰-je-tɨ

Tit 1:5-9; 1Pi 5:1-4

1 Kinə dow madɨ ndigɨ kadɨ nꞌto njèkində kəm-nꞌḛ̀ go njékəwna̰-je-tɨ rəmə, to kullə kɨ́ majɨ n̰a̰ ya ə́ ɓo-é ra-é tin. Ta kinlé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 2 †Beɓa njèkində kəm-é go njékəwna̰-je-tɨ lé, à to dow kɨ́ ta goto dɔ-é-tɨ, à to njèdené kɨ́ káre-rè, à to njèkində kəmkaa dɔ rɔ-é-tɨ, à to njèkore rɔ-é ndəngɨ dɔ né-je-tɨ, à to dow kɨ́ panjiyə-é tò jugɨ-jugɨ al, à to njèkuwə mba-je kɨ rɔ-é-tɨ wur-wur, à to dow kɨ́ asɨ ndó dow-je né, 3 à to gɔ̰yibɨ al, à to njèrɔ kɨ̀ dow-je al, ngà à to dow kɨ́ sɔl lɔm-lɔm, à to dow nojɨ, ɓá à to njèrakəmnda là al rəm tɔ. 4 Njèkində kəm-é go njékəwna̰-je-tɨ lé, à to dow kɨ́ njèkində kəm-é go dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə majɨ rəm, à to dow kɨ́ asɨ gakɨ kadɨ adɨ ngan-é-je ꞌto njétəl rɔ-dé go ta-tɨ rəm tɔ. 5 Kdɔ kinə dow gə kində kəm-é go dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə al lé, à ra ban ɓá à kasɨ kində kəm-é go njékəwna̰-je-tɨ lə Lubə wa? 6 Njèkində kəm-é go njékəwna̰-je-tɨ lé, à to njèkadmḛḛ sigɨ al, nè kɔjɨ rɔ à kḭ ra-é kadɨ ta kɨ́ Lubə gangɨ dɔ Sú-tɨ kinlé usɨ dɔ-é-tɨ tɔ. 7 Rəm à to dow kɨ́ njékadmḛḛ al-je kàrè, ꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ majɨ n̰a̰ tɔ, kdɔ kadɨ dow nədɨ-é al rəm, ɓá kdɔ kadɨ usɨ mḛḛ gum-je-tɨ lə Sú al rəm tɔ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njékində kəm-dé go né-tɨ lə njékəwna̰-je

Knj 6:1-6

8 Bè ya tɔ, njékində kəm-dé go né-tɨ lə njékəwna̰-je lé, dꞌa to dow-je kɨ́ dow-je dꞌilə kujɨ dɔ-dé-tɨ, dꞌa to njépata mindɨ-dé joo al, dꞌa to gɔ̰yibɨ-je al, ɓá dꞌa to njéka̰y ngɔdɨ kɨ́ go rəbɨ-é-tɨ al go nékingə-tɨ al rəm tɔ. 9 Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ ɓá Lubə tḛḛ kɨ̀ dɔ-é lé, kadɨ njékində kəm-dé go né-tɨ lə njékəwna̰-je lé, ꞌtəl rɔ-dé go-tɨ kɨ̀ tagɨr kɨ́ majɨ. 10 Kadɨ tokɨ na̰-dé koo mɔkɨ, ə́ kinə ta goto dɔ-dé-tɨ rəmə, dꞌa ra kullə-é.

11 Dené-je kàrè, dꞌa to dḛ kɨ́ dow-je dꞌilə kujɨ dɔ-dé-tɨ rəm, dꞌa to njékulə ta ndil dow-je-tɨ al rəm, njékində kəmkaa dɔ rɔ-dé-tɨ rəm, ɓá njéra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay rəm tɔ.

12 Njékində kəm-dé go né-tɨ lə njékəwna̰-je lé, dꞌa to njédené-je kɨ́ káre-rè rəm, dꞌa to dow-je kɨ́ njékində kəm-dé go ngan-dé-je-tɨ, kɨ̀ dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-je-tɨ lə-dé dḛ ya majɨ rəm tɔ ɓane. 13 Kdɔtalə dḛ kɨ́ ꞌra kullə lə-dé majɨ lé, dow-je dꞌa kun ta-dé n̰a̰ rəm, ɓá mḛḛ-dé à nda ka̰y-ka̰y dɔ kadmḛḛ-tɨ kɨ́ dꞌadɨ Jeju Kristɨ lé rəm tɔ.

Lubə tḛḛ dɔ né kɨ́ boy kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ

14 Mꞌndàngɨ ta-je kin mꞌadɨ-i kɨ̀ kində mḛḛ dɔ-tɨ kadɨ mꞌɔw rɔ-i-tɨ ngɔsnè nɔ̰ɔ̰. 15 Ngà kinə lé, nja-m nà̰y ɓəy kàrè, ꞌa gə kəm rəbɨ kɨ́ a mbɔji-né rɔ-si dan dow-je-tɨ lə Lubə, kɨ́ ꞌto njékəwna̰-je lə Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm. Njékəwna̰-je kinlé ɓá ꞌto njégətɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ taá titɨ kɨ́ gajɨ kɨ́ ngɔw dan kəy-tɨ gətɨ-né kəy taá kin bè tɔ.

16 Jeju Kristɨ, un rɔ dow ree-né dɔnangɨ-tɨ nè,

Ndil kɨ́ aa njay panè: Ḛ to dow kɨ́ njururu.

Malayka-je dꞌoo-é,

Njékadmḛḛ-je dꞌilə mbḛ ta liə dꞌadɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay.

Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju Kristɨ,

Lubə un-é ɔw siə mḛḛ riɓa-tɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ ɓá Lubə tḛḛ dɔ-é kinlé, to né kɨ́ majɨ n̰a̰. To ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya.

4

Ta kɨ́ dɔ njéndó dow-je né-je-tɨ kɨ́ ngɔm

1Ja̰ 4:1-3; Kol 2:16-23; 2Ti 2:4-6

1 Ngà Ndil kɨ́ aa njay pa adɨ aa yə́rə́rə́ ya panè: Kaglo-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ lé, dow-je kɨ́ dan-tɨ-je dꞌa tusɨ kadmḛḛ lə-dé kin̰ə kdɔ tin̰ə go ndil-je-tɨ kɨ́ njékədɨ dow-je kur-dé wale rəm, kdɔ kun go néndó-je kɨ́ ḭ rɔ ndil-je-tɨ kɨ́ majɨ al rəm tɔ. 2 Dowbé-je kinlé, dꞌa kadɨ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm kɨ́ ꞌto njékədɨ kəm dow-je kin dꞌədɨ-dé dꞌur-dé wale. Njékədkəm dow-je kinlé, dɔ-dé təl adɨ mḛḛ-dé uwə-dé kɨ̀ ta dɔ majal-tɨ al, tokɨ nin kɨ́ dow ɔr ngɔwla pərəə ində rɔ-é-tɨ ya kàrè gə al ngá kin bè. 3 Dḛ dꞌɔgɨ dow-je kadɨ ꞌtaa-na̰ rəm, dꞌɔgɨ-dé kuso né-je kɨ́ dan-tɨ-je rəm tɔ. Ngà né-je kin lay lé, Lubə ya ra kdɔ kadɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ ꞌto njégə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, dꞌoo majɨ-é ꞌra-é-né oiyo. 4 Né-je lay kɨ́ Lubə ra lé majɨ, adɨ né kɨ́ dow à mbatɨ ya goto. Ngà kuso ɓá kadɨ dow uso ra-é-né oiyo tá†. 5 Kdɔtalə né-je lay lé, ta lə Lubə, kɨ̀ ta kɨ́ pa siə təl-dé adɨ aa njay ngá.

6 Timote, né-je kinlé, kinə i ꞌndó njékadmḛḛ-je rəmə, ꞌa to ngonnjèkullə kɨ́ majɨ lə Jeju Kristɨ, kɨ́ ta kɨ́ dɔ kadmḛḛ-tɨ kɨ̀ néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ i ingə-ingə lé asɨ-i majɨ. 7 Ngà ta tə́tɨ-je, kɨ̀ tasu-je kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ lé, ɔsɨ ngərəngɨ kɨ rangɨ.

Ta dingəm-je kɨ́ Pol adɨ Timote

I ꞌndó kadɨ ꞌilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ. 8 Kdɔtalə ndó ndajɨ njirə rɔ to né kɨ́ majɨ, ngà majɨ kdɔ né-je n̰a̰ al. Ngà kujɨ kɨ́ kilə dɔ Lubə-tɨ lé, majɨ kdɔ né-je lay. Dow-je kɨ́ njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ lé, Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ nꞌadɨ-dé kiskəm kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin rəm, ɓá kiskəm kɨ́ sartagangɨ kɨ́ à ree lé rəm tɔ. 9 Ta kinlé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, to ta kɨ́ asɨ gakɨ kadɨ tokɨ ndigɨ dɔ-tɨ ɗigɨm ya rəm tɔ. 10 Beɓa jə̰i jꞌrai kullə rəm, jꞌiləi rɔ-ji da̰ rəm, kdɔtalə jꞌindəi mḛḛ-ji dɔ Lubə-tɨ kɨ́ njèkisɨ kəm, kɨ́ to njèkajɨ dow-je lay. Ngà kɨ́ boy n̰a̰ lé, ḛ to njèkajɨ njékadmḛḛ-je. 11 Ta-je kinlé, ꞌndəjɨ njékadmḛḛ-je dɔ-tɨ rəm, ɓá ꞌndó-dé rəm tɔ.

12 ꞌAdɨ dow nədɨ-i kdɔtalə to kɨ́ i ꞌto basa kinlé al. Ngà kadɨ i ꞌto né ndajɨ lə njékadmḛḛ-je, mḛḛ ta pa-i-tɨ rəm, mḛḛ panjiyə-i-tɨ rəm, mḛḛ ndigɨ dow-je-tɨ rəm, mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm, ɓá mḛḛ kaa njay-tɨ rəm tɔ. 13 ꞌIndə rɔ-i ta ndó mbete-tɨ kɨ́ aa njay dan njékadmḛḛ-je-tɨ rəm, ꞌində rɔ-i ta kulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ rəm, ɓá ꞌində rɔ-i ta ndó-dé né-tɨ rəm tɔ. ꞌRa bè-bè ya sar kadɨ mꞌɔw mꞌingə-i-né. 14 Kadkare kɨ́ Ndil Lubə adɨ-i kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ rəm, kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ kɨ́ dꞌində ji-dé dɔ-i-tɨ rəm lé, ꞌra ꞌndam-né al. 15 ꞌIndə rɔ-i ta né-je-tɨ kinlé rəm, un rɔ-i ɓikti ya ində ta-tɨ, kdɔ kadɨ kɔw kɨ kete lə-i tò ndata rəsɨ takəm dow-je-tɨ lay rəm tɔ. 16 ꞌOo go rɔ-i i ya majɨ rəm, ꞌoo go néndó kɨ́ ꞌisɨ ꞌndó dow-je lé majɨ rəm, ꞌuwə rɔ-i nga̰ titɨ. Kdɔtalə ra-é kɨ́ bè kinlé ɓá, ꞌa kajɨ-né rɔ-i i ya rəm, dow-je kɨ́ dꞌoo ta lə-i kàrè, dꞌa kajɨ-né rəm tɔ.

5

Gosɨ ra kullə kɨ̀ dow kɨ́ ra majal

1 Dingəm kɨ́ ꞌɓugə lé, ꞌndángɨ-é rə̰y-rə̰y al, ngà ꞌɔjɨ-é ta titɨ bɔbɨ-i bè, ꞌɔjɨ ta basa-je titɨ ngankɔ̰-i-je bè, 2 ꞌɔjɨ ta dené-je kɨ́ ꞌɓugə titɨ kɔ̰-i-je bè, ɓá ꞌɔjɨ ta nganmandɨ-je titɨ kɔ̰nan-i-je bè, kɨ̀ tagɨr kɨ́ aa njay.

Ta kɨ́ dɔ njéngɔwkoy-je-tɨ

3 ꞌOo go njéngɔwkoy-je kɨ́ dow dɔ-dé goto. 4 Ngà kinə njèngɔwkoy kɨ́ ngan-é-je əse nganka-é-je dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ rəmə, né kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dꞌa ra kdɔ kilə-né kujɨ dɔ Lubə-tɨ ə́n: Dḛ dꞌa koo go dḛ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə-dé dḛ ya rəm, dꞌa koo go njékojɨ-dé-je kdɔ kutɨ kɨ́ ndɔkɨ dꞌutɨ-dé lé tɔ. Ḛ kin ɓá to né kɨ́ nəl Lubə. 5 Njèngɔwkoy kɨ́ isɨ kɨ̀ kár-é, kɨ́ dow dɔ-é goto lé, ḛ ində mḛḛ-é dɔ Lubə-tɨ ə uwə rɔ-é nga̰ pa siə ta rəm, ɓá dəjɨ-é né ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je rəm tɔ. 6 Ngà njèngɔwkoy kɨ́ isɨ a̰y ngɔdɨ go né-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, lé isɨ kɨ̀ dɔ-é taá ya kàrè, ḛ oy ngá. 7 Ḛ kin ɓá to né-je kɨ́ ꞌa ndəjɨ-dé dɔ-tɨ, kdɔ kadɨ dow ilə-né ta dɔ-dé-tɨ al. 8 Kinə dow madɨ oo go nojɨ-é-je al, ə kɨ́ boy n̰a̰ lé, kinə oo go dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə al rəmə, to dow kɨ́ ilə kadmḛḛ liə kɔgɨ, ḛ majɨ al n̰a̰ itə njèkadmḛḛ al ɓəy. 9 Njèngɔwkoy kɨ́ njékəwna̰-je dꞌa kində ri-é kdɔ koo go-é lé, ɓal-é à ra kɔrmɛkḛ kɔw kɨ taá ɓane, à to dené kɨ́ ndɔkɨ ore kəm-é go ngɔbɨ-é-tɨ ya káre-rè 10 rəm, à to dené kɨ́ dꞌa gə-é kadɨ kullə ra-é majɨ-majɨ, adɨ à to njèngəm ngan-é-je majɨ rəm, njèkuwə mba-je kɨ rɔ-é-tɨ wur-wur rəm, njètogɨ nja* njékaa njay-je rəm, njèra kɨ̀ dangɨ-tɨ-je rəm, ɓá né-je kɨ́ gay-gay lay kɨ́ majɨ ɓá to kullə ra-é rəm tɔ. 11 Ngà njéngɔwkoy-je kɨ́ rɔ-dé tò kare ɓəy lé, ində ri-dé mḛḛ mbete koo go njéngɔwkoy-je-tɨ lé al. Kdɔtalə lokɨ ɓo dingəm ra-dé lé, dꞌubə Kristɨ, dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é dꞌin̰ə-é ə ꞌndigɨ taa ngɔw gogɨ, 12 adɨ dꞌusɨ-né mḛḛ ta kɨ́ gangɨ-tɨ, kdɔtalə kun mindɨ lə-dé kɨ́ dꞌun dꞌadɨ Kristɨ kete lé, ꞌtusɨ dꞌin̰ə kɔgɨ. 13 Ɓəy ɓá njéngɔwkoy-je kɨ́ rɔ-dé tò kare lé, ꞌndigɨ ra kullə al, ɓá ꞌndó kilə kɨ̀ takəy-takəy rəm, dꞌa̰ dɔ-tɨ nɔ̰ɔ̰ ꞌtəl njékində nané-je rəm, njépata-je kɨ́ usɨ-dé-tɨ al rəm, ɓá njépata-je kɨ́ tuwə pa al rəm tɔ. 14 Gin-é kin ɓá, mꞌndigɨ kadɨ njéngɔwkoy-je kɨ́ rɔ-dé tò kare ɓəy lé, ꞌtəl ꞌtaa ngɔw dꞌojɨ-né ngan-je, dꞌoo go mḛḛ kəy-je lə-dé majɨ, kdɔ kadɨ njéba-je lə-ji dꞌingə rəbɨ ꞌpa-né ta kɨ́ majɨ al dɔ-ji-tɨ al. 15 Kdɔtalə njéngɔwkoy-je kɨ́ dan-tɨ-je dꞌilə kadmḛḛ lə-dé kɔgɨ ngá, adɨ dꞌun go Sata̰. 16 Ngà kinə dené kɨ́ to njèkadmḛḛ ɔw kɨ̀ njéngɔwkoy-je mḛḛ kəy-tɨ liə nɔ̰ɔ̰ rəmə, kadɨ oo go-dé, kdɔ kadɨ njékəwna̰-je dꞌin̰ə ji-dé dꞌoo-né go dḛ kɨ́ dow dɔ-dé goto.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ꞌngatɔ́gɨ-je

1Kɔ 9:9-10

17 ꞌNgatɔ́gɨ-je kɨ́ dꞌɔr nɔ̰̀ njékəwna̰-je majɨ lé, tò kadɨ tokɨ kilə kujɨ dɔ-dé-tɨ, ɓá tò kadɨ tokɨ ra sə-dé rəm tɔ. Ə kɨ́ boy n̰a̰ lé, to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dḛ kɨ́ dꞌində rɔ-dé ta ndó dow-je ta-tɨ lə Lubə rəm, ɓá ta ndó dow-je né-tɨ rəm tɔ. 18 †Kdɔ mbete kɨ́ aa njay panè: Mangɨ kɨ́ dꞌadɨ-é a̰ njiyə dɔ ko-tɨ kdɔ kadɨ ka̰a̰-é tal lé, ꞌa dɔ ta-é al, ɓá pa ɓəy panè: Dow kɨ́ ra kullə lé, to tó-é kadɨ à kingə né dɔji-é tɔ.

19 ꞌḬ kalangɨ ꞌndigɨ dɔ ta-tɨ kɨ́ dow-je dꞌilə dɔ ꞌngatɔ́gɨ-tɨ al, ngà kadɨ oo ta-é ta dow-je-tɨ joo əse mutə kɨ́ dꞌoo kɨ̀ mbi-dé əse kɨ̀ kəm-dé tá-je ꞌra-né kullə ɓəy. 20 Dḛ kɨ́ ꞌra majal lé, ꞌndángɨ-dé takəm dow-je-tɨ lay, kdɔ kadɨ ndəgɨ-é-je kàrè ꞌɓəl-né tɔ. 21 Mꞌun ndu mꞌadɨ-i nɔ̰̀ Lubə-tɨ, kɨ̀ nɔ̰̀ Jeju Kristɨ-tɨ, ɓá nɔ̰̀ malayka-je-tɨ kɨ́ Lubə mbətɨ-dé kadɨ ꞌtəl rɔ-i go ndukun-je-tɨ kinlé, ə kadɨ ḭ kalangɨ ꞌgangɨ ta dɔ dow-tɨ al rəm, ɓá kadɨ ꞌra né madɨ ɔr-né kəm dow al rəm tɔ.

Ta-je kɨ́ gay-gay kɨ́ Pol ɔjɨ Timote

22 ꞌḬ kalangɨ ində ji-i dɔ dow-tɨ al rəm, ɓá ꞌində rɔ-i natɨ kɨ̀ dow dɔ majal-je-tɨ liə al rəm tɔ. I ya ꞌitə rɔ-i ngərəngɨ kàdɨ̀ majal-tɨ.

23 ꞌIsɨ ta ka̰y man-tɨ ya par-par al, ngà kadɨ a̰y man nduu sḛ-sḛ kdɔ mḛḛ-i kɨ́ isɨ to-i to-i kin rəm, kdɔ mɔ̰y-je kɨ́ ná̰-je kɨ́ isɨ ra-i taá-taá kin rəm tɔ.

24 Majal-je lə dow-je kɨ́ dan-tɨ-je lé, to ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ pá ɓəy ɓá ꞌgangɨ ta dɔ-tɨ. Ngà ꞌlə dḛ kɨ́ ná̰-je rəmə, kujə rɔ-é go ta kɨ́ gangɨ-tɨ tɔ. 25 Gangɨ-é kɨ́ kullə ra-je kɨ́ majɨ tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ kinlé, bè ya tɔ ə́ kullə ra-je kɨ́ majal kàrè dow à kasɨ ɓɔyɔ-né al rəm tɔ.

6

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ɓə-je

Epɛ 6:5-8; 1Pi 2:18-20

1 Kadɨ njékadmḛḛ-je lay kɨ́ ꞌto ɓə-je lé, dꞌoo ꞌɓa-dé-je kɨ dow-je kɨ́ dꞌasɨ gakɨ kadɨ dꞌun ta-dé kun kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ kadɨ dow-je ꞌpa-né ta kɔbɨ kɨ̀ Lubə al rəm, ꞌpa-né ta kɨ́ majɨ al dɔ Poyta kɨ́ Majɨ-tɨ al rəm tɔ. 2 Dḛ kɨ́ ꞌɓa-dé-je ꞌto njékadmḛḛ-je lé, kadɨ dꞌilə jirə dɔ to kɨ́ dḛ ꞌto ngankɔ̰-dé-je kɨ̀ takul Jeju Kristɨ kin ɓá kadɨ ꞌnədɨ-dé-né al. Ngà kadɨ ꞌra kullə dꞌadɨ-dé majɨ n̰a̰ kɨ kete ya ɓəy, kdɔ kullə-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ dꞌisɨ ꞌra lé, ꞌra dꞌadɨ njékadmḛḛ-je, adɨ to ngankɔ̰-dé-je kɨ́ dḛ dꞌində-dé dan kəm-dé-tɨ.

Ta kɨ́ dɔ néndó-je-tɨ kɨ́ ngɔm kɨ̀ ka̰y ngɔdɨ go nékingə-tɨ

Mat 6:19-34

Né kɨ́ tò kadɨ i ꞌa ndó dow-je ə ꞌa ndəjɨ-dé dɔ-tɨ ə́n: 3 Kinə dow ndó né kɨ́ rangɨ, ɓɨ a̰ njángɨ dɔ ta-je-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ al rəm, a̰ njángɨ dɔ néndó-tɨ kɨ́ ɔw go-na̰-tɨ kɨ̀ kujɨ kɨ́ kilə dɔ Lubə-tɨ kin al rəmə, 4 to njèngɔm kare ya, gə né al, to dow kɨ́ tanajɨ kɨ́ dɔ ngan ta-je-tɨ kɨ́ bɛtɨ-bɛtɨ ɓá to kullə ra-é. Né-je kinlé, ɓá isɨ ree kɨ́ kəmnda-je, kɨ̀ gakɨ-na̰-je, kɨ̀ kulə ta ndil-na̰-tɨ-je, kɨ̀ ta kɨ́ gángɨ rim-rim dɔ-na̰-tɨ-je, 5 kɨ̀ tii-na̰-je kɨ́ sɔ̰y-é goto kɨ́ to kullə ra dow-je kɨ́ dɔ-dé goto. Dḛ ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al rəm, ꞌgɨr kɨ́ kadmḛḛ Lubə lé, to kəm rəbɨ kingə né.

6 Tɔgrɔ-tɨ ya, kinə dow ore kəm-é dɔ né-tɨ kɨ́ tò ji-é-tɨ ya rəmə, kadmḛḛ lé, to kəm rəbɨ kingə né kɨ́ n̰a̰ ya. 7 Kdɔtalə jꞌreei dɔnangɨ-tɨ kɨ̀ ji-ji kare, ə jꞌa təli kɨ̀ ji-ji kare ya tɔ. 8 Kinə jꞌɔwi kɨ̀ nékuso, kɨ̀ kubɨ rəmə, ḛ kin ya asɨ. 9 Ngà dḛ kɨ́ ꞌndigɨ kingə né ya tá lé, dꞌusɨ mḛḛ néna̰-tɨ, kɨ̀ mḛḛ gum-tɨ lə Sú, dꞌusɨ mḛḛ ɓo né-je-tɨ kɨ́ gay-gay kɨ́ majɨ al majɨ al, kɨ̀ né-je kɨ́ ndɔjta, kɨ́ to né-je kɨ́ isɨ ungɨ dow-je dan kɔ̰̀-je-tɨ, ɓá dan tujɨ-tɨ rəm tɔ. 10 Kdɔ kəmnda là lé, to njirə né-je lay kɨ́ majal, ə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dꞌa̰y ngɔdɨ go-tɨ ꞌtusɨ-né kadmḛḛ lə-dé dꞌin̰ə kɔgɨ lé, dḛ ya dꞌun rɔ-dé dꞌilə dan babo kɔ̰̀-tɨ.

Dow lə Lubə: Panjiyə-é kɨ̀ né kɨ́ à kuwə mḛḛ-é

11 Ngà i, dow lə Lubə lé, ꞌɔr rɔ-i ngərəngɨ mḛḛ né-je-tɨ kinlé, ə ꞌsangɨ kadɨ ꞌra né kɨ́ njururu, kadɨ ꞌilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ, kadɨ ꞌində mḛḛ-i dɔ Lubə-tɨ, kadɨ ꞌndigɨ dow-je, kadɨ ꞌilə mḛḛ-i dɔ madɨ-é-tɨ pɔ̰́ rəm, ɓá kadɨ ꞌsɔl lɔm-lɔm rəm tɔ. 12 ꞌRɔ rɔ kɨ́ majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ, ə kiskəm kɨ́ sartagangɨ kɨ́ Lubə ɓa-i-né ɓá i ꞌpa ta-é majɨ n̰a̰ takəm kosɨ dow-je-tɨ lé, ꞌuwə njarara. 13 †Nɔ̰̀ Lubə-tɨ kɨ́ to njèkadɨ kiskəm né-je lay, ɓá nɔ̰̀ Jeju Kristɨ-tɨ kɨ́ pa ta kɨ́ majɨ n̰a̰ rəsɨ nɔ̰̀ Pɔ̰sɨ Pilatɨ-tɨ lé, mꞌndəjɨ-i, 14 kadɨ ꞌtəl rɔ-i go ndukun-tɨ lə Lubə ə ꞌadɨ rɔ-i aa njay, kadɨ dow ilə ta dɔ-i-tɨ al, sar ya kadɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ tḛḛ-né kɔy 15 dɔkaglo-tɨ kɨ́ Lubə ya ɔjɨ. Lubə lé, to Njèkisɨ dan majɨ-tɨ kɨ́ dum, ḛ ya kɨ̀ káre-rè to Njètɔ́gɨ dɔ né-je-tɨ lay, ḛ kɨ́ to Ngar lə ngar-je, ꞌƁaɓe lə ꞌɓaɓe-je, 16 kɨ́ ḛ ya kɨ́ káre-rè ɓá to njèkoy al, njèkisɨ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ kɨ́ dow asɨ kɔw-tɨ al, ḛ kɨ́ dow oo-é al rəm, ɓá dow à kasɨ koo-é al rəm lé, riɓa, kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ tò sartagangɨ to ꞌliə! Amḛn!

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njénékingə-je

17 I ꞌndəjɨ njénékingə-je kɨ́ dɔkaglo-tɨ kɨ́ ɓone, kdɔ kadɨ ꞌto njékində kàdɨ̀-dé-je al rəm, kadɨ dꞌində mḛḛ-dé dɔ nékingə-tɨ kɨ́ to né kɨ́ à kḭ tujɨ kàdɨ̀ káre-rè kin al rəm, ngà kadɨ dꞌində mḛḛ-dé dɔ Lubə-tɨ, njèkadɨ-ji né-je lay mburukɨ-mburukɨ adɨ jꞌisi jꞌrai rɔnəl-é kin tá. 18 Kadɨ njénékingə-je lé, ꞌra majɨ rəm, kadɨ kullə ra-je kɨ́ majɨ-majɨ ɓá to nékingə-dé, kadɨ ji-dé tḛḛ rəm, ɓá kadɨ ꞌto njéra kɨ̀ dow-je rəm tɔ. 19 Kəm rəbɨ kin ɓá kadɨ ꞌmbɔ̰-né nékingə-dé kdɔ ndɔ kɨ́ bore, lo-tɨ kɨ́ tò gərərə, kadɨ ꞌtḛḛ-né kiskəm-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

Ta lə ngəm néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ

20 I Timote, ꞌtɔsɨ kəm-i go kullə-tɨ kɨ́ Lubə adɨ-i lé majɨ. Tatidə-je kɨ́ mḛḛ wəy kare kɨ́ to ta-je kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, kɨ̀ né-je kɨ́ ɔsɨ ta Lubə ya rəmə ꞌpanè to négə ɓóò ri ɓoo kinlé, ꞌɔr rɔ-i ngərəngɨ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ. 21 Dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ dꞌoy go-tɨ rigɨ-rigɨ lé, ꞌtusɨ rəbɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ lə-dé dꞌin̰ə dꞌur wale.

Kadɨ ramajɨ lə Lubə nà̰y sə-si!

† 1:2 1:2 Knj 16:1

† 1:13 1:13 Knj 8:3; 9:4,5

* 2:4 2:4 Ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ ta-é tò nè kinlé, sɔbɨ dɔ ta lə Lubə.

† 2:7 2:7 2Ti 1:11

† 2:8 2:8 Jipɨ-je lé, ndɔ-je madɨ dꞌɔy ji-dé kɨ taá ɓá ꞌpa ta kɨ̀ Lubə (ꞌNdó Pa 134:2; NJe 2:19). Ji kɨ́ aa njay tɔjɨ mḛḛ kɨ́ aa njay ɓɨ to ta lə togɨ ji kɨ̀ man kadɨ aa kin al.

† 2:9 2:9 1Pi 3:3

‡ 2:12 2:12 ꞌNdó Tit 2:3-5

† 3:2 3:2 Tit 1:6-9

† 4:4 4:4 Kgn 1:31

* 5:10 5:10 Togɨ nja lé tɔjɨ sɔl dɔ kɨ̀ ndigɨ dow-je titɨ kɨ́ Jeju ra-né kɨ̀ njéndó né-je lé tɔ (Ja̰ 13:1-17).

† 5:18 5:18 Mat 10:10; Luk 10:7

† 6:13 6:13 Ja̰ 18:37

2 Timote

1

2

3

4

Mbete kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Timote

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Timote

Mbete kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ njèkɔwkulə Pol adɨ Timote kinlé to dɔbəy ta kɨ́ idə Timote kete ɓá kadɨ ꞌtɔl-é ɓəy. Ḛ isɨ dangay-tɨ mḛḛ ɓebo Rɔm-tɨ isɨ ngəbɨ kadɨ ꞌtɔl-é. Ḛ ndàngɨ mbete lé kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ Timote-tɨ kadɨ-é uwə rɔ-é nga̰ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm, ɓá mḛḛ kullə-tɨ lə ꞌƁaɓe rəm. Kaglo-é-tɨ kinlé, Timote isɨ ɔr nɔ̰̀ njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ ya ɓəy. Mbete-je kɨ́ rangɨ n̰a̰ kɨ́ Pol ndàngɨ lé, ḛ pa ta lə ra kɨ́ Timote ra siə mḛḛ-é-tɨ. Dḛ kɨ́ joo kinlé, ꞌra kullə natɨ kdɔ ta lə ꞌƁaɓe. Pol ɓa Timote ngon-é kɨ́ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ titɨ kɨ́ ɓa-é-né mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ ndàngɨ adɨ-é lé. Tò ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ Pol ində Timote kɨ́ to ngon basa kɨ́ njèra siə kullə kin dan kəm-é-tɨ ə ndigɨ kadɨ-é ra kullə majɨ kɨ kete-kete. Ta kɨ́ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1-2 lé, tò kadɨ lé dan kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ dɔkaglo-tɨ kɨ́ ɓone, kɨ̀ né-je kɨ́ to rɔ ya kàrè to kuwə rɔ nga̰ ya. Pol un nétɔjɨ-je n̰a̰ ɓá pa-né ta kɨ́ dɔ kuwə rɔ nga̰-tɨ: Asgar, njèka̰yngɔdɨ lokində dɨrə-tɨ, njèndɔr, njèrakullə, ɓá ḛ pa ta kɨ́ dɔ rɔ-é-tɨ ya tɔ, kdɔ ngɔdɨ kɨ́ ḛ a̰y kaglo kisɨ-é kɨ̀ dɔ-é taá. Ta kɨ́ lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 3-4 lé to ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰̀-je kɨ́ à ree kɨ́ ree ɓəy, ɓá majɨ lə ka̰ dɔ ndi-tɨ rəm, ɓá kilə kujɨ dɔ ta-tɨ lə Lubə rəm. Pol pa ta lə kin̰ə-na̰ ta tɔl ta mbete-tɨ liə, ngà ḛ ində mḛḛ-é-tɨ kɨ́ Timote à kɔw koo-nꞌḛ̀ ɓebo Rɔm-tɨ ə ḛ idə-é ta-je n̰a̰ dɔ kɔw-tɨ kɨ́ à kɔw koo-nꞌḛ̀ lé. To mbete kɨ́ ḛ ndàngɨ adɨ dow káre-rè ya ngà təl to mbete kɨ́ ulə dingəm mḛḛ njékadmḛḛ-je-tɨ kɨ́ ɓone bè ya lay.

1

Lapiya kɨ́ Pol ra

1 Ma̰ Pol, njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ, kɨ́ go ndigɨ-tɨ lə Lubə kadɨ mꞌilə mbḛ kunmindɨ lə Lubə kɨ́ sɔbɨ dɔ kiskəm kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ, 2 †ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-i i Timote kɨ́ mꞌoo-i kɨ ngon-m bè, kɨ́ mꞌində-i dan kəm-m-tɨ. Kadɨ Lubə kɨ́ Bɔbɨ-ji dḛ kɨ̀ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ dꞌadɨ ramajɨ, kɨ̀ koo kəmtondoo, kɨ̀ lapiya lə-dé nà̰y sə-i.

Oiyo kɨ́ Pol ra Lubə

2Ti 2:1-12; Epɛ 1:3-7; 2Te 2:13-15

3 Lubə kɨ́ ka-m-je ꞌpole-é ɓá mꞌun dɔ nja-dé kɨ̀ tagɨr kɨ́ majɨ lé, mꞌra-é oiyo kdɔ ta lə-i. Lokɨ mꞌisɨ mꞌpa siə ta ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je lé, mꞌnal kilə ri-i dan-tɨ al. 4 Lokɨ mḛḛ-m ole dɔ man nɔ̰-tɨ lə-i rəmə, ɓo koo-i ya ra-m lɔtɨ-lɔtɨ kdɔ kadɨ rɔnəl rusɨ-né mḛḛ-m. 5 †Mḛḛ-m tò gə́rə́rə́ dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-i kɨ́ to kadmḛḛ kɨ́ kədkəm goto-tɨ, kɨ́ tò mḛḛ ka-i kɨ́ dené Loiyisɨ-tɨ ya kete rəm, ɓá tò mḛḛ kɔ̰-i Enisɨ-tɨ rəm tɔ. Kadmḛḛ kinlé, mꞌgə majɨ kɨ́ tò mḛḛ-i-tɨ tɔ.

Ta dingəm kɨ́ Pol adɨ Timote

6 Gin-é kin ɓá mꞌulə dingəm mḛḛ-i-tɨ, kadɨ ulə pər kutɨ kadkare-tɨ kɨ́ Lubə adɨ-i lokɨ mꞌində-né ji-m dɔ-i-tɨ lé. 7 Kdɔtalə ndil kɨ́ Lubə adɨ-ji lé, to ndil ɓəl al, ngà to ndil tɔ́gɨ rəm, ndil ndigna̰ rəm, ɓá ndil gosɨ rəm tɔ. 8 ꞌAdɨ rɔ-i sɔl-i dɔ pa ta-tɨ lə ꞌƁaɓe kadɨ dow-je al rəm, ꞌadɨ rɔ-i sɔl-i dɔ-m ma̰-tɨ kɨ́ dꞌuwə-m dangay-tɨ kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-é kin al rəm tɔ. Ngà kadɨ ꞌingə kɔ̰̀ sə-m kdɔ Poyta kɨ́ Majɨ, kɨ̀ takul tɔ́gɨ lə Lubə. 9 Ḛ ɓá ajɨ-ji rəm, ɓa-ji kadɨ jꞌtəli dow-je kɨ́ jꞌaai njay, kɨ̀ takul kullə ra-ji-je al, ngà kɨ́ go kɔjra-tɨ liə ḛ ya rəm, kɨ́ go majɨ-tɨ kɨ́ ḛ ra sə-ji kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ low lə low-je nṵ†. 10 Ramajɨ kinlé, Lubə adɨ tɔjɨ rɔ-é kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin kɨ̀ takul ree lə Njèkajɨ-ji Jeju Kristɨ kɨ́ tətɨ rɔ koy ə tɔjɨ kiskəm kɨ́ sartagangɨ kɨ̀ takul Poyta kɨ́ Majɨ. 11 †To ta lə Poyta kɨ́ Majɨ kinlé ɓá Lubə ində-m-né kɨ njèndó dow-je ta liə rəm, njèkɔwkulə rəm, ɓá njèndó né dow-je rəm tin. 12 Adɨ to né kin ɓá, mꞌingə-né kɔ̰̀ tin. Ngà rɔ-m ɓá sɔl-m dɔ-tɨ al, kdɔ mꞌgə ḛ kɨ́ mꞌadɨ-é mḛḛ-m rəm, ɓá mꞌgə majɨ kɨ́ ḛ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ ngəm-né né kɨ́ majɨ kɨ́ ḛ in̰ə ji-m-tɨ sar ndɔ təl Jeju-tɨ rəm tɔ.

13 Ga̰ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ ꞌoo ta-m-tɨ lé, ḛ ya ꞌuwə nga̰ kɨ̀ takul kadmḛḛ rəm, kɨ̀ takul ndigɨ dow-je kdɔ nam kɨ́ i ꞌnam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ. 14 Né kɨ́ majɨ kɨ́ tò ji-i-tɨ lé, ꞌngəm kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ isɨ mḛḛ-ji-tɨ lé.

Kuwə rɔ nga̰ lə Onejipɔr

15 I ꞌgə majɨ kɨ́ dḛ lay kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Aji-tɨ ꞌtusɨ-m dꞌin̰ə-m, adɨ dan-dé-tɨ lé to Pijɛl dḛ kɨ̀ Ermojḛn. 16 Kadɨ ꞌƁaɓe adɨ koo kəmtondoo liə nà̰y kɨ̀ dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Onejipɔr. Kdɔtalə taá-taá ya isɨ sɔl mḛḛ-m rəm, ɓá rɔ-é sɔl-é kdɔ sil kɨ́ dꞌilə-m kin al rəm tɔ. 17 Ngà lokɨ ḛ ree ɓebo Rɔm-tɨ lé, ḛ sangɨ-m kɨ̀ rɔ tungə-é ya sar ingə-m. 18 Né-je lay kɨ́ Onejipɔr ra adɨ-m ɓebo Epɛjɨ-tɨ lé, i ꞌgə majɨ itə dow-je lay. Kadɨ ꞌƁaɓe adɨ koo kəmtondoo liə nà̰y siə ndɔ gangta-tɨ liə.

2

Né-je kɨ́ tuwə kadɨ njèkadmḛḛ ndajɨ

1 I Timote kɨ́ mꞌoo-i kɨ ngon-m bè lé, ꞌuwə rɔ-i nga̰ mḛḛ majɨ-tɨ kɨ́ Lubə ra sə-ji kɨ̀ takul nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ kin. 2 Néndó kɨ́ ꞌoo ta-m-tɨ kɨ̀ mbi-i takəm kosɨ dow-je-tɨ lé, ꞌndó dow-je kɨ́ njéra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ dꞌa kasɨ ndó dow-je kɨ́ rangɨ tɔ. 3 ꞌIngə kɔ̰̀ sə-m tana̰ asgar kɨ́ majɨ lə Jeju Kristɨ bè. 4 Dow kɨ́ andɨ asgar-tɨ lé, à kɔr rɔ-é kɔgɨ mḛḛ kullə-je-tɨ lə dow-je kɨ́ kare, kdɔtalə ḛ à ndigɨ kadɨ nꞌra né kɨ́ nəl njèkun-nꞌḛ̀ asgar-tɨ. 5 Bè ya tɔ, dow kɨ́ ində dɨrə ngɔdɨ lé, à ka̰y kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ dꞌɔjɨ kadɨ tokɨ ka̰y-né lé ɓane, al rəmə à nal nékugə dɔji-é. 6 Rəm ɓá njèndɔr kɨ́ njèkɔɔ rɔgɨ-rɔgɨ ta ndɔr-tɨ lé, tò kadɨ ḛ ya ijə kandɨ né ndɔr liə dɔsa̰y. 7 I Timote, ta-je kɨ́ mꞌidə-i kinlé, ꞌlajɨ dɔ-tɨ majɨ ꞌoo, ə ꞌƁaɓe à ra sə-i kadɨ ꞌgə mḛḛ né-je kin lay.

8 ꞌAdɨ mḛḛ-i ole dɔ Jeju Kristɨ-tɨ kɨ́ to ngonka Dabidɨ. Jeju lé, Lubə adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ, titɨ kɨ́ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ mꞌisɨ mꞌilə mbḛ-é pa-né ta-é lé. 9 To ta lə Poyta kɨ́ Majɨ kinlé ɓá mꞌingə-né kɔ̰̀ sar dꞌilə-m-né sil tana̰ kɨ̀ dow kɨ́ tɔl dow bè tin. Ngà ta lə Lubə lé, dow ilə-é sil al. 10 Gin-é kin ɓá mꞌore-né mḛḛ-m nga̰ dɔ né-je-tɨ lay, kdɔtalə dow-je kɨ́ Lubə mbətɨ-dé, kdɔ kadɨ dḛ kàrè dꞌingə kajɨ kɨ́ tò rɔ Jeju Kristɨ-tɨ, kɨ̀ riɓa kɨ́ sartagangɨ tɔ.

11 Ta-je kɨ́ mꞌɔw kɨ̀ pa kinlé, to ta-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya:

Kinə jꞌoyi natɨ kɨ̀ Kristɨ lé,

12 †jꞌa kisi kəm natɨ siə tɔ.

Ə kinə jꞌuwəi rɔ-ji nga̰ rəmə, jꞌa kɔ̰i ɓe natɨ siə tɔ,

Ngà kinə jꞌnaji jꞌpainè jꞌgəi-é al rəmə,

ḛ kàrè à najɨ panè nꞌgə-ji al tɔ.

13 Kinə jꞌa̰i dɔ kunmindɨ-tɨ lə-ji al kàrè

ḛ a̰ gərərə dɔ kunmindɨ-tɨ liə.

Kdɔtalə ḛ, à pa ta mindɨ-é joo al.

Njèra kullə kɨ́ ꞌna̰-é ꞌgə-é majɨ

1Ti 1:3-7,18-20; Tit 1:10-16; 2:11-15; 2Pi 2:1-22

14 ꞌOo majɨ, né-je kɨ́ kadɨ ꞌole mḛḛ dow-je dɔ-tɨ, ꞌndəjɨ-dé-né nɔ̰̀ Lubə-tɨ ə́n: Kadɨ dꞌisɨ ta ꞌgakɨ-na̰ dɔ ngan ta-je-tɨ al, kdɔ majɨ-é goto, ngà isɨ tujɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌyəl mbi-dé dꞌoo-né. 15 ꞌUwə rɔ-i nga̰ kadɨ ꞌa̰ nɔ̰̀ Lubə-tɨ titɨ dow kɨ́ ꞌna̰-é dꞌoo adɨ to dow kɨ́ asɨ rəm, titɨ njèra kullə kɨ́ rɔ-é sɔl-é dɔ kullə-tɨ liə al, adɨ ḛ ndó dow-je ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə Lubə kɨ̀ gangɨ-é berere-berere. 16 ꞌƆr rɔ-i ngərəngɨ kɔgɨ mḛḛ tatidə-je-tɨ kɨ́ mḛḛ wəy kare kɨ́ to ta-je kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, kdɔtalə dow-je kɨ́ dꞌində rɔ-dé ta-tɨ lé, dꞌɔw kɨ kete par-par mḛḛ né ra-je-tɨ kɨ́ ilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al. 17 Dowbé-je kinlé, néndó lə-dé ɔw kɨ kete-kete tana̰ kɨ̀ dò basrangɨ kin ya bè. Imene-je kɨ̀ Pilɛtɨ ꞌto dow-je kɨ́ dan-dé-tɨ. 18 Imene-je kɨ̀ Pilɛtɨ lé, ꞌndəm rəbɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ adɨ dꞌur wale. Dḛ ꞌpa titɨ kɨ́ Lubə adɨ dow-je ꞌtɔsɨ ndəl dꞌində lo tḛḛ ngá bè. Beɓa ꞌtəl dɔ dow-je n̰a̰ adɨ dꞌilə kadmḛḛ lə-dé kɔgɨ. 19 Bè ya kàrè, gin kəy kɨ́ Lubə ində adɨ nga̰ kəng-kəng lé, a̰ gərərə. Gin kəy kinlé ꞌndàngɨ ta-tɨ ꞌpanè:

«ꞌƁaɓe gə dow-je liə gɔw»

ə «Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ panè nꞌto dow lə ꞌƁaɓe rəmə,

kadɨ dowbé mbatɨ né ra kɨ́ njururu al.»

Ba̰y-je lə dené kɔ̰molé

20 ꞌOo bè, mḛḛ kəy kɨ́ boy lé, ba̰y-je kɨ́ dꞌubə kɨ̀ lɔr, kɨ̀ ba̰y-je kɨ́ dꞌubə kɨ̀ là ya par ɓá tò-tɨ al, ngà ba̰y-je kɨ́ to kagɨ ɓá ꞌtɔl, kɨ̀ ba̰y kɨ́ dꞌubə kɨ̀ anjɨ-je kàrè tò-tɨ tɔ. Ba̰y-je kɨ́ dan-tɨ-je lé, to ba̰y kɔ̰molé, ngà ba̰y-je kɨ́ ná̰-je to ba̰y ra kullə-je kɨ́ kare tɔ. 21 Beɓa kinə dow aa rɔ-é dɔ né-je-tɨ kɨ́ majɨ al kin rəmə, dowbé tokɨ ba̰y kɔ̰molé kɨ́ dꞌɔr dꞌində tagay dꞌadɨ Lubə, ḛ tokɨ ba̰y kɨ́ majɨ ra kullə kɨ́ ɓa-é ngəm pèrèrè kdɔ ra-né kullə kɨ́ rá-rá ya kɨ́ majɨ kin bè.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ngonnjèkullə lə ꞌƁaɓe

22 Timote, ꞌɔr rɔ-i ngərəngɨ kɔgɨ mḛḛ ɓo né-je-tɨ kɨ́ majɨ al kɨ́ isɨ ra basa-je kɨ̀ mandɨ-je ə i ꞌsangɨ kadɨ ꞌra né kɨ́ njururu, kadɨ ꞌində mḛḛ-i dɔ Lubə-tɨ, kadɨ ꞌndigɨ dow-je rəm, kadɨ ꞌisɨ kɨ̀ lapiya kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌnɔ̰ ɓa ꞌƁaɓe kɨ̀ mḛḛ-dé kɨ́ káre-rè rəm tɔ. 23 Tanajɨ-je kɨ́ kɔgɨ kare kɨ̀ tanajɨ-je kɨ́ dɔ mbə́-tɨ lé, ꞌɔsɨ ngərəngɨ kɔgɨ, kdɔ à ree kɨ̀ kɔl-na̰.

24 Ə dow kɨ́ to ngonnjèkullə lə ꞌƁaɓe lé, to dow kɨ́ à ndigɨ kɔl-na̰ al. Ngà ḛ à to dow nojɨ rɔ dow-je-tɨ lay rəm, à to dow kɨ́ asɨ ndó dow-je né rəm, ɓá à to dow kɨ́ njèkilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ pɔ̰́ rəm tɔ. 25 Ḛ à kɔl kɨ̀ njémbatɨ ta-je kɨ̀ ta kɨ́ sɔl lɔm-lɔm; kdɔtalə dɔmajɨ ə Lubə à ra sə-dé kadɨ dꞌin̰ə panjiyə-dé kɨ́ majɨ al kɔgɨ ə ꞌtəl ꞌree dɔ ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ gogɨ, 26 kadɨ lokɨ kəm-dé ijə dɔ né ra-dé-je-tɨ kɨ́ dɔ mbə́-tɨ lé rəmə, ꞌtḛḛ kɔgɨ mḛḛ gum-tɨ lə Sú kɨ́ uwə-dé gin tɔ́gɨ-é-tɨ adɨ dꞌisɨ ꞌra ndigɨ liə.

3

Ta kɨ́ dɔ kaglo-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ

1 Timote, kadɨ i ꞌgə kɨ́ mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ lé, lo à nga̰ n̰a̰. 2 Kdɔtalə dow-je dꞌa to njéyər-je, dꞌa to mꞌoy yo là-je, njékun ta rɔ-dé-je, njékində kàdɨ̀-dé-je, njépa takɔbɨ kɨ̀ Lubə, njékɔsɨ ta njékojɨ-dé-je, njéra oiyo al-je, njénədɨ Lubə, 3 dꞌa to dow-je kɨ́ kɔ̰̀ lə dow usɨ-dé al, njékoo kəmtondoo lə madɨ-dé-je al, njékulə ta ndil dow-je-tɨ, njékore mḛḛ-dé al-je, njémḛḛkatɨ-je, njéba lə njéramajɨ-je, 4 njékun dɔ dow-je, njékində kungəsa-je, njéngɔm-je, dow-je dꞌa ge né kɨ́ adɨ-dé rɔnəl tɔy ndigɨ Lubə. 5 Dow-je dꞌa ɓa rɔ-dé njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ ya, ngà dꞌa mbatɨ né kɨ́ njèkadɨ tɔ́gɨ kujɨ kɨ́ kilə dɔ Lubə-tɨ. ꞌƆr rɔ-i ngərəngɨ kɔgɨ rɔ dowbé-je-tɨ kinlé. 6 Kdɔtalə dḛ kɨ́ ná̰-je dan-dé-tɨ ꞌtandɨ mḛḛ kəy-je-tɨ rəmə, dené-je kɨ́ njétɔ́gɨ kasɨ al, kɨ́ majal ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ rəm, kɨ́ ꞌto dené-je kɨ́ ɓo né-je kɨ́ gay-gay ra-dé lɔtɨ-lɔtɨ kinlé, dꞌusɨ mḛḛ gum-je-tɨ lə-dé. 7 Dené-je kinlé, dꞌingə néndó kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é ya, ngà nja káre ya kàrè ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé yə́rə́rə́ al. 8 Titɨ kɨ́ ndɔkɨ Janɛsɨ-je kɨ̀ Jambrɛsɨ dꞌɔsɨ-né Moiyijɨ kɨ̀ ta lé, bè ya tɔ, dowbé-je kinlé dꞌɔsɨ-né ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ngərəngɨ tɔ. Dḛ ꞌto dow-je kɨ́ dɔ-dé goto rəm, kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ rəmə, ꞌto dow-je kɨ́ kare kɔgɨ ya bè. 9 Adɨ dꞌa kɔw kɨ kete-kete nda̰ al. Kdɔtalə mbə́ lə-dé lé, à tò ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ lay, tana̰ kɨ̀ ꞌlə dow-je kɨ́ joo kinlé bè tɔ.

Ka̰ gərərə dɔ néndó-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ

2Kɔ 6:3-10

10-11 †Ngà i lé, né kɨ́ mꞌndó dow-je rəm, panjiyə-m, kɨ̀ kɔjra-je lə-m, kɨ̀ kadmḛḛ lə-m, kɨ̀ kilə mḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ lə-m, kɨ̀ ndigɨ kɨ́ mꞌndigɨ dow-je rəm, kuwə rɔ nga̰ lə-m, kɨ̀ kəm-m kɨ́ dow-je dꞌulə ndoo, ɓá kɔ̰̀-je lə-m lé, to né-je kɨ́ i ꞌində kəm-i go-tɨ berere-berere ꞌoo majɨ. Mḛḛ ɓebo Antiosɨ-tɨ, kɨ̀ Ikoniyɔm, kɨ̀ Listrə lé, kɔ̰̀ kɨ́ rá ɓá mꞌingə al wa? Kulə kəm ndoo kɨ́ rá ɓá tḛḛ dɔ-m-tɨ al wa? Bè ya kàrè, ꞌƁaɓe ɔr-m-tɨ lay ya ilə-m taá. 12 Bè ya tɔ, dow-je lay kɨ́ ꞌndigɨ kadɨ kisɨ dɔ taá lə-dé ilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ kɨ̀ takul nam kàdɨ̀ Jeju Kristɨ-tɨ lé, dow-je dꞌa kulə kəm-dé ndoo. 13 Ngà dow-je kɨ́ njémḛḛndul-je, kɨ̀ njékədta-je lé, dꞌa kɔw kɨ kete n̰a̰ mḛḛ né ra-tɨ kɨ́ majɨ al par-par, kur-né dow-je kɨ́ rangɨ wale rəm, ɓá dḛ ya kàrè dow-je dꞌa kur-dé wale rəm tɔ†.

14 Ngà i lé, néndó-je kɨ́ i ꞌingə ə i ꞌgə kɨ́ to néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ɓá dow-je kɨ́ i ꞌingə rɔ-dé-tɨ kàrè i ꞌgə-dé majɨ kinlé, ḛ ya ꞌa̰ dɔ-tɨ. 15 Ngon-i-tɨ nṵ ya, mbete kɨ́ aa njay kɨ́ à kadɨ-i kəmkaa kɨ́ à tḛḛ sə-i kajɨ-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ Jeju Kristɨ lé, i ꞌgə majɨ. 16 Mbete kɨ́ aa njay ɓikti lay ya Lubə adɨ Ndil-é ɔsɨ dow-je ɓá ꞌndàngɨ ə majɨ asɨ gakɨ kdɔ ndó dow né rəm, kadɨ uwə dow kɨ̀ ta rəm, ilə dow rəbəə rəm, ɔjɨ dow né ra kɨ́ njururu, 17 kdɔ kadɨ dow lə Lubə ɔr-né mɨr-mɨr rəm, ɓá kadɨ asɨ ra-né kullə-je lay kɨ́ majɨ rəm tɔ†.

4

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ndó dow-je ta lə Lubə

1 Kdɔtalə təl lə Jeju Kristɨ kɨ́ à təl rəm, kdɔtalə kɔ̰ɓe liə kɨ́ à ree rəm lé, mꞌun ndu mꞌadɨ-i nɔ̰̀ Lubə-tɨ, kɨ̀ nɔ̰̀ Jeju Kristɨ kɨ́ tò kadɨ à gangta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ kəm, kɨ̀ dɔ dḛ-tɨ kɨ́ dꞌoy lé, 2 kadɨ ꞌingə kəm lo-je lay kɨ́ majɨ əse kɨ́ majɨ al kàrè, ꞌndo dow-je ta lə Lubə par-par ya. I ꞌndó dow-je né kɨ̀ mḛḛ kɨ́ kilə dɔ madɨ-é-tɨ pɔ̰́ uwə-dé-né kɨ̀ ta, ꞌndángɨ-dé-né dɔ majal-tɨ, ɓá ꞌulə-né dingəm mḛḛ-dé-tɨ rəm tɔ. 3 Kdɔtalə kaglo madɨ à ree nɔ̰ɔ̰ kɨ́ dow-je dꞌa mbatɨ néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. Ngà dꞌa mbətɨ dow-je n̰a̰ kɨ́ go mḛḛ ndigɨ-tɨ lə-dé dḛ ya kadɨ ꞌto njéndó-dé né-je kdɔ kadɨ ꞌbɔr gidɨ-dé kɨ̀ ta-je kɨ́ nəl-dé nəl-dé ɓane. 4 Ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, dꞌa kun mbi-dé kində rangɨ kdɔ koo al, rəmə tasu-je ɓá dꞌa yəl mbi-dé kdɔ koo-né. 5 Ngà i lé, mḛḛ né-je-tɨ lay ya, ꞌində kəmkaa dɔ rɔ-i-tɨ, ꞌa̰ dingəm dan kɔ̰̀-je-tɨ, ꞌra kullə kɨ́ njèkilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ à ra, ɓá ꞌra kullə lə-i adɨ idɨ majɨ rəm tɔ.

Ta lə ngɔdɨ lə Pol

Plp 1:20-23

6 Ngà ma̰ rəmə mꞌadɨ rɔ-m tokɨ man nduu kɨ́ ꞌmbəl dɔ né gugɨ né-tɨ bè, adɨ ndɔ lə-m nà̰y ngɔsi ngá*. 7 Ma̰ mꞌrɔ rɔ kɨ́ majɨ, mꞌtɔl ta ngɔdɨ lə-m, mꞌngəm kadmḛḛ lə-m. 8 Un kutɨ-é nè kinlé, nà̰y kadɨ ndɔ gangɨ ta-tɨ ə ꞌƁaɓe kɨ́ to njègangta kɨ́ njururu adɨ-m nédɔji-m kɨ́ to nédɔji kullə ra kɨ́ njururu. Ma̰ kɨ̀ kár-m ɓá à kadɨ-m al, ngà à kadɨ dow-je lay kɨ́ mḛḛ-dé tò səl dɔ ndɔ ree-é-tɨ lé tɔ.

Ndəgɨ ta-je kɨ́ Pol idə Timote

9 ꞌUwə rɔ-i nga̰ kadɨ ꞌree kalangɨ ꞌingə-m; 10 †Kdɔtalə Demasɨ† tusɨ-m in̰ə-m kɔgɨ, kəmnda né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ra-é n̰a̰ adɨ ɔw ɓebo Tesalonikɨ-tɨ; Kresa̰sɨ ɔw Galati; Titɨ‡ ɔw Dalmati; 11 †Lukɨ ya kɨ̀ kár-é ɓá isɨ sə-m nè. Lokɨ ꞌɔw kɨ̀ ree rəmə, ꞌadɨ Markɨ ree sə-i. Kdɔ ḛ to njèra sə-m dɔ kullə-tɨ. 12 †Mꞌulə Tisikɨ ɓebo Epɛjɨ-tɨ. 13 †Lokɨ ꞌɔw kɨ̀ ree rəmə, ꞌree kɨ̀ kubɨ kul lə-m kɨ́ mꞌin̰ə ɓebo Troasɨ-tɨ kəy lə Karpusɨ, ɓá ꞌree kɨ̀ mbete-je lə-m tɔ; ə né kɨ́ boy n̰a̰ lé, ꞌadɨ mḛḛ-i oy dɔ mbete ndaá-je-tɨ lə-m al.§

14 †Alegjandrə kɨ́ to kɔdɨ kuwə né lé, ra sə-m majal n̰a̰. ꞌƁaɓe à ra siə né kɨ́ go kullə ra-é-je-tɨ ya tɔ. 15 I ya kàrè, ꞌoo go rɔ-i rɔ-é-tɨ, kdɔtalə ḛ ɔsɨ ta néndó lə-ji kɔsɨ kɨ́ nga̰ n̰a̰.

16 Kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ mꞌa̰ mꞌpa-né ta dɔ rɔ-m-tɨ nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ lé, dow káre ya kàrè a̰ go-m-tɨ al. Ngà dḛ lay ya ꞌtusɨ-m dꞌin̰ə-m kɔgɨ. Kadɨ Lubə tidə kɔr majal-é dɔ-dé-tɨ al. 17 To ꞌƁaɓe ya ɓá a̰ go-m-tɨ, adɨ-m tɔ́gɨ kdɔ kadɨ mꞌpa ta liə lay kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al dꞌoo. ꞌƁaɓe taa-m ta ɓɔl-tɨ* ilə-m taá. 18 ꞌƁaɓe à taa-m kilə-m taá ta né-je-tɨ kɨ́ majɨ al lay ya rəm, ɓá à kajɨ-m kdɔ kɔ̰ɓe liə kɨ́ dɔra̰-tɨ rəm tɔ. Kadɨ riɓa to ꞌliə ya kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal! Amḛn!†

Lapiya-je kɨ́ ra

19 †ꞌRa lapiya Priska-je kɨ̀ Akilasɨ adɨ-m rəm, ɓá ꞌra lapiya dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Onejipɔr rəm tɔ. 20 †Erastɨ nà̰y ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ, ə Tropim ɓá mꞌin̰ə-é ɓebo Mile-tɨ kdɔtalə rɔ-é to-é.

21 ꞌUwə rɔ-i nga̰ kadɨ ꞌree kete nɔ̰̀ na̰y kul-tɨ. Ebulusɨ-je, kɨ̀ Puda̰sɨ-je, kɨ̀ Linusɨ-je, Klodiya-je, kɨ̀ njékadmḛḛ-je lay ya ꞌra-i lapiya tɔ.

22 Kadɨ ꞌƁaɓe adɨ mḛḛ-i usɨ nangɨ. Kadɨ ramajɨ liə nà̰y sə-si.

† 1:2 1:2 Knj 16:1

† 1:5 1:5 Knj 16:1

† 1:9 1:9 Epɛ 1:3-7

† 1:11 1:11 1Ti 2:7

† 2:12 2:12 Mat 10:33; Luk 12:9

† 3:10-11 3:10-11 a Knj 13:14-52; b Knj 14:1-7; d Knj 14:8-20

† 3:13 3:13 Knj 20:28-31

† 3:17 3:17 2Pi 1:19-21

* 4:6 4:6 Pol un rɔ-é ɔjɨ-né man nduu kɨ́ ꞌmbəl dɔ né-tɨ kɨ́ dꞌadɨ kdɔ gugɨ-né né ɓá pa-né ta kɨ́ dɔ koy-é-tɨ (Tḛt 29:38-42; Kni 15:1-10; Plp 2:17).

† 4:10 4:10 a Kol 4:14; Plm 1:24; b 2Kɔ 8:23; Gal 2:3; Tit 1:4

† 4:10 4:10 Demasɨ (Kol 4:14; Plm 24) Tit (2Kɔ 8:23; Gal 2:3; Tit 1:4)

‡ 4:10 4:10 Titɨ (2Kɔ 8:23; Gal 2:3; Tit 1:4)

† 4:11 4:11 a Kol 4:14; Plm 1:24; b Knj 12:12,25; 13:13; 15:37-39; Kol 4:10; Plm 1:24

† 4:12 4:12 Knj 20:4; Epɛ 6:21,22; Kol 4:7,8

† 4:13 4:13 Knj 20:6

§ 4:13 4:13 Go lo-tɨ lə jipɨ-je lé, dow-je ꞌra ndaá bin̰ə́-je kɨ̀ ndaá batɨ-je adɨ təl mbete adɨ ꞌndàngɨ né-tɨ.

† 4:14 4:14 a 1Ti 1:20; b Rɔm 2:6

* 4:17 4:17 Pol pa ta lə ɓɔl kɨ́ da̰ al, ngà pa ta kinlé sɔbɨ-né dɔ ngar-je kɨ́ ꞌsangɨ kadɨ ꞌra-é majɨ al.

† 4:18 4:18 Mat 10:18-20

† 4:19 4:19 a Knj 18:2; b 2Ti 1:16,17

† 4:20 4:20 a Knj 19:22; Rɔm 16:23; b Knj 20:4; 21:29

Titɨ

1

2

3

Mbete kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Titɨ

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ Pol ndàngɨ adɨ Titɨ

Titɨ kàrè ra kɨ̀ Pol kdɔ kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ rəm ɓá to ngonnjèkulə liə rɔ njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay titɨ Timote bè tɔ. Nà̰y n̰a̰ al kadɨ dꞌuwə Pol dangay-tɨ kɨ́ gogɨ nè-tɨ kinlé, dḛ kɨ́ Titɨ dꞌɔw mḛḛ ɓebo Listrə-tɨ dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ. ꞌRa kullə natɨ kaglo madɨ ɓá, go-tɨ Pol in̰ə Titɨ lo-é-tɨ kin kadɨ-é gɔl ta-je kɨ́ dan njékəwna̰-je-tɨ; ə Pol ɓá ɔw mba ɓebo Kɔrḛntɨ-tɨ əse dɔnangɨ Maseduwan-tɨ. Lo-é-tɨ kin ɓá ḛ ndàngɨ-né mbete kin adɨ Titɨ kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ-é-tɨ rəm, ɓá ɔjɨ-é-né ta dɔ kullə-tɨ kɨ́ kadɨ-é ra tɔl ta-é rəm tɔ. Titɨ lé to jipɨ al (Gal 2:3). Mḛḛ mbete-tɨ kinlé, Pol ɓa-é: Ngon-m kɨ́ tɔgrɔ-tɨ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ ( Tit 1:4), ta kin tɔjɨ tokɨ Pol ɓá ra siə adɨ-é adɨ mḛḛ Jeju Kristɨ. Mbete kullə-je lə njékɔwkulə-je pa ta lə Titɨ al, ngà Pol pa ta liə mḛḛ mbete-je-tɨ liə n̰a̰. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1: 5 ɓá Pol ole mḛḛ Titɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ nꞌin̰ə-é-né dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ lé: Kadɨ gɔl ta-je kɨ́ nà̰y lé kɨ̀ go-é-goé tɔl ta-é ə ində njékɔrnɔ̰̀-je dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay mḛḛ ɓebo-je-tɨ. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1 lé, Pol pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kəm rəbɨ kɨ́ dꞌa mbətɨ-né njékɔrnɔ̰̀-je kɨ́ majɨ, ḛ ɓá to né kɨ́ majɨ kadɨ dꞌa rɔ-né kɨ̀ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm kɨ́ isɨ tulə njékəwna̰-je kɨ́ dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ natɨ. Lo kɔr-é-tɨ 2-3 lé, ḛ pa ta lə néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ à kadɨ né-je tò majɨ dan kutɨ njékadmḛḛ-je-tɨ kɨ́ gay-gay kadɨ panjiyə ná̰-ná̰ tò-né majɨ.

1

Lapiya kɨ́ ra

1 Ma̰ Pol kɨ́ ngonnjèkullə lə Lubə rəm, njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ i Titɨ. Mꞌto ngonnjèkullə lə Lubə rəm, njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ Lubə mbətɨ-dé lé, mꞌadɨ dꞌadɨ mḛḛ-dé rəm, mꞌadɨ ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ kujɨ kɨ́ kilə dɔ Lubə rəm tɔ. 2 Kdɔ kadɨ dꞌində mḛḛ-dé dɔ kiskəm-tɨ kɨ́ sartagangɨ kɨ́ low lə low-je nṵ ya Lubə kɨ́ to njèkədta al, un mindɨ-é kdɔ kadɨ-dé lé. 3 Lokɨ kaglo-é asɨ lé, ḛ adɨ dow-je ꞌgə ta liə kɨ̀ takul ta kɨ́ Jeju Kristɨ ulə kullə-é ji-m-tɨ adɨ mꞌndó dow-je kɨ́ go ndu-tɨ lə Lubə kɨ́ to Njèkajɨ-ji. 4 †I Titɨ kɨ́ mꞌoo-i kɨ ngon mḛḛ-m bè, mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-ji kɨ́ jꞌore-na̰ dɔ-tɨ kinlé, kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə, kɨ̀ ꞌlə Njèkajɨ-ji Jeju Kristɨ nà̰y sə-i.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njékində kəm-dé go njékəwna̰-je-tɨ

1Ti 3:1-7; 1Pi 5:1-4

5 I Titɨ, mꞌin̰ə-i dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ, kdɔ kadɨ ꞌgɔl né-je kɨ́ nà̰y lé, kadɨ usɨ natɨ majɨ rəm, kdɔ kadɨ ində ꞌngatɔ́gɨ-je mḛḛ ɓebo-je-tɨ kɨ́ rá-rá kɨ́ go ta-je-tɨ kɨ́ mꞌidə-i lé.

6 †Kadɨ ná̰-ná̰ dan-dé-tɨ to dow kɨ́ ta goto dɔ-é-tɨ rəm, njèdené kɨ́ káre-rè rəm, to dow kɨ́ ngan-é-je ꞌto njékadmḛḛ-je kɨ́ ta kaya uwə dɔ-dé al əse ꞌto njékal dɔ ta-je al rəm tɔ ɓane. 7 Kadɨ njèkində kəm-é go njékəwna̰-je-tɨ to dow kɨ́ ta goto dɔ-é-tɨ, kdɔtalə ḛ to njèkində kəm-é go dow-je-tɨ lə Lubə, adɨ à to njèkində kàdɨ̀-é al rəm, njèwɔngɨ al rəm, gɔ̰yibɨ al rəm, njèrɔ kɨ̀ dow-je al rəm, njèka̰y ngɔdɨ go nékingə-tɨ al rəm, 8 ngà kadɨ to njèkuwə mba-je kɨ rɔ-é-tɨ wur-wur rəm, to dow kɨ́ né ra kɨ́ majɨ-majɨ ɓá uwə mḛḛ-é rəm, njèkore rɔ-é ndəngɨ dɔ né-je-tɨ rəm, à to njèra né kɨ́ njururu rəm, dow kɨ́ kullə ra-é aa njay rəm, ɓá à to njèkore mḛḛ-é rəm tɔ. 9 Kadɨ njèkində kəm-é go njékəwna̰-je-tɨ to njèkoy rigɨ-rigɨ go ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ ꞌndó-é lé, kdɔ kadɨ asɨ kulə dingəm mḛḛ njékadmḛḛ-je-tɨ kɨ̀ néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá kadɨ asɨ kuwə ta njékɔsɨ ta ngərəngɨ-je rəm tɔ.

Kuwə ta njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm

10 Kdɔtalə dow-je n̰a̰ ya ꞌto njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ, njétidə ta-je kɨ́ mḛḛ wəy kare, njékədɨ dow-je kur-dé wale. Dan dow-je-tɨ kinlé, jipɨ-je kɨ́ njékadmḛḛ-je ɓá ꞌn̰a̰. 11 Dḛ lé, kadɨ tokɨ kutɨ ta-dé kə́-kə́ ɓane. Kdɔ dḛ ꞌtəl dɔ dow-je lay kɨ́ mḛḛ kəy-je-tɨ kɨ́ dꞌɔw-tɨ kɨ̀ néndó-je kɨ́ tò kadɨ tokɨ ndó al, ya ꞌndó dow-je kdɔ kingə-né né kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ go rəbɨ-é-tɨ al. 12 Dow káre dan-dé-tɨ kɨ́ ḛ ya dꞌoo-é kɨ njèkɔr kəm ta lə-dé kɨ́ dɔnangɨ Krɛtɨ-tɨ ya panè:

Dow-je kɨ́ Krɛtɨ lé ꞌto njékədta-je kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é,

ꞌTo da̰-je kɨ́ wale kɨ́ njémḛḛndul-je,

ꞌTo njédabɨ-je kɨ́ njékisɨ kdɔ nékuso kɨ́ mḛḛ-dé-tɨ ya par.

13 Ta kɨ́ ḛ pa kinlé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. Gin-é kin ɓá kadɨ i ꞌndángɨ-dé kɨ̀ tɔ́gɨ-i, kdɔ kadɨ kadmḛḛ lə-dé to kadmḛḛ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, 14 kdɔ kadɨ dꞌoy rigɨ-rigɨ go tasu-je-tɨ lə jipɨ-je al rəm, kadɨ dꞌoy rigɨ-rigɨ go ndukun-je-tɨ kɨ́ njétəl gidɨ-dé kadɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ dꞌun kinlé al rəm tɔ. 15 Dow-je kɨ́ dꞌaa njay lé, né lay ya dꞌoo dꞌadɨ aa njay. Ngà njéra né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, kɨ̀ njémḛḛndə-je lé, né kɨ́ dꞌoo dꞌadɨ aa njay ya goto; négə, kɨ̀ tagɨr lə-dé tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ. 16 Dḛ ꞌɓa rɔ-dé njégə Lubə ya, ngà né ra-dé-je tɔjɨ kɨ́ ꞌgə-é al. Dḛ lé, ꞌto dow-je kɨ́ né ra-dé tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, ꞌto njékal dɔ ta-je, né kɨ́ majɨ káre ya kàrè dꞌasɨ ra al.

2

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kutɨ dow-je kɨ́ gay-gay dan njékəwna̰-je-tɨ

1 Ngà i rəmə, ꞌndó dow-je né kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 2 ꞌIdə dingəm-je kɨ́ tɔ̀gɨ kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ njékində kəmkaa dɔ rɔ-dé-tɨ, kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ dow-je dꞌilə kujɨ dɔ-dé-tɨ, kadɨ ꞌto njékore rɔ-dé ndəngɨ dɔ né-je-tɨ, kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ dꞌaa njay mḛḛ kadmḛḛ-tɨ, kadɨ ꞌndigɨ dow-je kɨ̀ mḛḛ-dé kɨ́ aa njay, kadɨ dꞌilə mḛḛ-dé dɔ madɨ-é-tɨ kilə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ tɔ.

3 Dené-je kɨ́ ꞌɓugə kàrè, ꞌndó-dé bè ya tɔ. Idə-dé kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ panjiyə-dé kàrè tò tagay kdɔ Lubə, kadɨ ꞌto njékulə ta ndil dow-je-tɨ al rəm, kadɨ ꞌto gɔ̰yibɨ-je al, ngà kadɨ ꞌndó dow-je né-je kɨ́ majɨ-majɨ; 4 bè kdɔ kadɨ dḛ ꞌndó dené-je kɨ́ rɔ-dé nà̰y ngon, kadɨ ꞌndigɨ ngɔw-dé-je kɨ̀ ngan-dé-je, 5 kadɨ dꞌore rɔ-dé ndəngɨ dɔ né-je-tɨ rəm, ꞌngəm rɔ-dé dꞌadɨ ngɔw-dé-je rəm, dꞌində kəm-dé go mḛḛ kəy-je-tɨ lə-dé majɨ rəm, kadɨ ꞌto dené-je kɨ́ majɨ rəm, kadɨ ná̰-ná̰ ya kàrè ulə dɔ-é gin tɔ́gɨ ngɔbɨ-é-tɨ, kdɔ kadɨ dow-je ꞌpa-né ta kɨ́ majɨ al dɔ ta-tɨ lə Lubə al.

6 Bè ya tɔ, ꞌulə dingəm mḛḛ basa-je-tɨ kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ njékore rɔ-dé ndəngɨ mḛḛ né-je-tɨ lay tɔ. 7 I ya kɨ̀ dɔ-i kadɨ ꞌto néndajɨ mḛḛ kullə ra-i-je-tɨ kɨ́ majɨ-majɨ rəm, ɓá néndó kɨ́ i a ndó dow-je kàrè, kadɨ to néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ asɨ kadɨ dow-je ꞌpitɨ rəm tɔ. 8 Adɨ ta pa-i to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ kadɨ dow pa ta kɨ́ majɨ al dɔ-tɨ al. Bè kdɔ kadɨ rɔ njéba-je lə-ji sɔl-dé, rəmə dꞌa koo né kɨ́ dꞌa pa-né ta kɨ́ majɨ al dɔ-ji-tɨ al.

9 ꞌIdə ɓə-je kadɨ dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ ꞌɓa-dé-je-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay, kadɨ ꞌra né-je kɨ́ nəl-dé, kadɨ ꞌto njénajɨ-dé ta-tɨ al rəm, 10 ɓá kadɨ ꞌɓogɨ né lə-dé madɨ al rəm tɔ. Ngà kadɨ ꞌto njéra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya kɨ̀ ndɔ-je lay. Bè kdɔ kadɨ mḛḛ né-je-tɨ lay ya dow-je ꞌpitɨ-né néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ Lubə kɨ́ to Njèkajɨ-ji lé.

Kajɨ kɨ̀ takul ramajɨ lə Lubə

Epɛ 2:8-10; 1Pi 1:10-21; 2:13-16; 1Ja̰ 3:1-3

11 Kdɔtalə ramajɨ lə Lubə kɨ́ to njirə kajɨ lə dow-je lay lé, ndubə rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ ngá. 12 Ramajɨ liə lé, isɨ ndó-ji kadɨ jꞌmbati né-je kɨ́ ilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al rəm, jꞌmbati ɓo né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kdɔ kadɨ kisɨ-ji dɔnangɨ-tɨ nè kinlé, kəmkaa, kɨ̀ né ra kɨ́ njururu, kɨ̀ né-je kɨ́ ilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ ɓá to panjiyə-ji. 13 Jꞌrai bè, jꞌngəbi-né ndɔ rɔnəl lə-ji kɨ́ n̰a̰ kɨ́ jꞌindəi mḛḛ-ji dɔ-tɨ lé; ndɔ-é kin ɓá à to ndɔ kɨ́ riɓa lə Jeju Kristɨ kɨ́ to Lubə kɨ́ boy rəm, to Njèkajɨ-ji rəm kinlé, à ndubə-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ. 14 †Jeju Kristɨ lé, ḛ ya ilə rɔ-é kɔgɨ kdɔ ta lə-ji, kdɔ kadɨ taa-ji-né ji majal-je-tɨ lay ilə-ji taá rəm, təl-ji-né dow-je kɨ́ jꞌaai njay adɨ jꞌtoi dow-je liə, kdɔ kadɨ jꞌrai kullə-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ̀ rɔ tungə-ji rəm tɔ. 15 I Titɨ, né-je kinlé, ꞌa ndó dow-je kulə-né dingəm mḛḛ-dé-tɨ rəm, ꞌa ndángɨ-dé-né rəm tɔ. ꞌRa né-je kin kɨ̀ tɔ́gɨ-i lay. ꞌAdɨ dow nədɨ-i al.

3

Kullə ra njékadmḛḛ-je dan njékadmḛḛ al-je-tɨ

1 ꞌOle mḛḛ njékadmḛḛ-je, kadɨ dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ njékɔ̰ɓe-je-tɨ, kɨ̀ gin tɔ́gɨ ngar-je-tɨ, kadɨ ꞌtəl rɔ-dé go ta-tɨ lə-dé rəm, ɓá kadɨ dꞌisɨ dɔ nja-dé-tɨ kdɔ ra kullə-je lay kɨ́ to kullə kɨ́ majɨ-majɨ†. 2 Kadɨ dꞌulə ta ndil dow-tɨ al rəm, kadɨ ꞌto njésangta-je al, ngà kadɨ ꞌto dow nojɨ-je rəm, ɓá kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ ꞌsɔl lɔm-lɔm kɨ rɔ dow-je-tɨ lay rəm tɔ. 3 Kdɔtalə jə̰i ya kàrè, kete lé jꞌɔwi kɨ mbə́-je bè, jꞌtoi njétəl rɔ-ji go ta-tɨ al-je, njéndəm-je, kəmkəḭ kɨ̀ ɓo né kɨ́ gay-gay ɓá uwə-ji ɓə-tɨ, jꞌtoi njémḛḛndul-je kɨ̀ njékəmnda-je, jꞌtoi dow-je kɨ́ jꞌtuwəi kadɨ dow-je dꞌɔsɨ-ji kɨ̀ ta rəm, ɓá jꞌtoi njékɔsɨ-na̰ ta-je rəm tɔ.

4 Ngà lokɨ ramajɨ lə Lubə kɨ́ to Njèkajɨ-ji, kɨ̀ ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ dow-je tɔjɨ rɔ-é lé, 5 ḛ ajɨ-ji kɨ̀ takul né ra kɨ́ njururu lə-ji al, ngà kɨ̀ takul koo kəmtondoo liə, beɓa ḛ adɨ Ndil kɨ́ aa njay togɨ-ji adɨ jꞌtoi dow-je kɨ́ kojɨ sigɨ ə adɨ-ji panjiyə kɨ́ sigɨ rəm tɔ. 6 Lubə ungɨ Ndil kɨ́ aa njay n̰a̰ ya dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul Jeju Kristɨ kɨ́ to Njèkajɨ-ji, 7 kdɔ kadɨ lokɨ ḛ ɔr ta dɔ-ji-tɨ kɨ̀ takul ramajɨ liə lé, jꞌtəli jꞌtoi-né njénéndubə kiskəm kɨ́ sartagangɨ kɨ́ to né kində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji kin bè. 8 Ta kinlé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə mꞌndigɨ kadɨ ꞌa̰ dɔ-tɨ, kdɔ kadɨ dow-je lay kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Lubə lé, dꞌində-né rɔ-dé ta kullə-je-tɨ kɨ́ majɨ-majɨ. Né kin ɓá to né kɨ́ majɨ ə to né kɨ́ à ra kɨ̀ dow-je.

Né-je kɨ́ tuwə kitə rɔ ngərəngɨ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ

9 Ngà tanajɨ-je kɨ́ dɔ mbə́-tɨ, kɨ̀ kɔr ginka-je, kɨ̀ gakɨ-na̰-je, kɨ̀ gakɨ-na̰-je kɨ́ dɔ ndukun-tɨ lə Lubə lé, ꞌɔr rɔ-i mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ. Kdɔtalə to ta-je kɨ́ kɔgɨ kare kɨ́ à ra né al. 10 Dow kɨ́ njèra dow-je kadɨ ꞌgángɨ-na̰ lé, kinə ꞌndəjɨ-é nja káre ə nja joo liə ɓá oo al rəmə, ɔsɨ-é ngərəngɨ kɨ rɔ-i-tɨ. 11 Kadɨ i ꞌgə kɨ́ dow kɨ́ bè kinlé, to njèdɔnga̰, ḛ ra majal adɨ ḛ ya ree kɨ̀ ta kɨ́ gangɨ dɔ-é-tɨ.

Ndəjɨ-je kɨ́ dɔbəy-tɨ

12 †Lokɨ mꞌa kulə Artemasɨ əse Tisikɨ† rɔ-i-tɨ lé, ḭ kalangɨ ya ꞌree ꞌingə-m ɓebo Nikopolisɨ-tɨ nè. Kdɔtalə mꞌɔjɨ mḛḛ-m-tɨ, kadɨ lo kin ɓá mꞌa kisɨ-tɨ na̰y kul-tɨ. 13 †ꞌRa lay ya kadɨ ꞌoo go Jenasɨ kɨ́ to njèndó dow-je ndukun-je, kɨ̀ Apolosɨ†, kdɔ kɔw mba lə-dé, ɓɨ kadɨ né madɨ nal-dé al. 14 Kadɨ dow-je lə-ji kàrè, ꞌndó kində rɔ-dé ta kullə-je-tɨ kɨ́ majɨ-majɨ tɔ, kdɔ kadɨ ꞌra-né né-je kɨ́ tò kadɨ tokɨ ꞌra kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin. Bè kdɔ kadɨ ꞌto dow-je kɨ́ dꞌisɨ kɔgɨ kare al.

15 Dḛ lay kɨ́ dꞌisɨ sə-m natɨ nè, ꞌra-i lapiya. I ꞌra lapiya njéndigɨ-ji-je kɨ́ ꞌto njékadmḛḛ-je tɔ.

Kadɨ ramajɨ lə Lubə nà̰y sə-si lay.

† 1:4 1:4 2Kɔ 8:23; Gal 2:3; 2Ti 4:10

† 1:6 1:6 1Ti 3:2-7

† 2:14 2:14 1Pi 2:9

† 3:1 3:1 Rɔm 13:1-7

† 3:12 3:12 Knj 20:4; Epɛ 6:21,22; Kol 4:7,8; 2Ti 4:12

† 3:12 3:12 Knj 20:4

† 3:13 3:13 Knj 18:24; 1Kɔ 16:12

† 3:13 3:13 Knj 18:24

Pilemɔ̰

Mbete kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ

Pilemɔ̰

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Pol ndàngɨ adɨ Pilemɔ̰

Dɔmajɨ ə à to kisɨ Pol dangay-tɨ mḛḛ ɓebo Rɔm-tɨ kin ɓá ḛ ndàngɨ-né mbete kin. Ḛ ndàngɨ mbete lé natɨ kɨ̀ mbete lə dḛ kɨ́ ɓebo Kolosɨ-tɨ tɔ ə tò titɨ né kɨ́ mbete-je kɨ́ joo kinlé Tisikɨ ɓá ulə-é-né bè (Kol 4:7-9). Pol pa ta kɨ̀ nam-é Pilemɔ̰ kɨ́ isɨ mḛḛ ɓebo Kolosɨ-tɨ rəm, ɓá ḛ pa ta kɨ̀ njénojɨ-je liə, ɓá pa ta kɨ̀ njékadmḛḛ-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌkəwna̰ mḛḛ kəy-tɨ liə rəm tɔ. Ḛ ndàngɨ mbete kin dəjɨ-né Pilemɔ̰ kadɨ in̰ə go kɔgɨ adɨ ɓə liə Onejim kɨ́ ndɔkɨ a̰y lé ə kadɨ uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ gogɨ. «Onejim» lé kɔr mḛḛ-é to «né kɨ́ à ra kɨ̀ dow.» Kete ḛ to dow kɨ́ kɔgɨ kare pɛtɨ-pɛtɨ rɔ ꞌɓa-é-tɨ.

Onejim lé tokɨ né kɨ́ ndɔkɨ ḛ ɓogɨ né lə ɓa-é ɓá a̰y ɔw-né mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ dꞌuwə Pol dangay-tɨ titɨ lé bè. Pol adɨ-é adɨ mḛḛ Jeju Kristɨ, rəmə panjiyə Onejim təl majɨ. Beɓa Pol ndigɨ kulə siə kadɨ ꞌɓa-é Pilemɔ̰ gogɨ, ə ḛ ndigɨ kadɨ-é uwə-é kɨ rɔ-é-tɨ kɨ ngonkɔ̰-é kɨ́ njèkadmḛḛ Kristɨ. Dan mbete-je-tɨ lay kɨ́ Pol ndàngɨ lé, ḛ kin to gay, kdɔ ḛ to mbete kɨ́ tɔjɨ kulənojɨ kɨ́ tuwə kadɨ tò mbunə̰ njékadmḛḛ-je-tɨ ɓɨ kɔ̰ta-je kɨ́ rangɨ goto-tɨ. Kɨ́ go ndukun-tɨ lə dow-je kɨ́ Rɔm lé, Onejim lé asɨ kadɨ dꞌində-é dꞌɔjɨ-é rəm, ɓá asɨ kadɨ ꞌtɔl-é rəm, ngà Pol ɓá ra siə majɨ, titɨ kɨ́ Jeju ra-né kɨ́ njéramajal-je kin bè tɔ. Kadɨ Pol pa ta kɨ́ majɨ al sɔbɨ dɔ ra dow ɓə-tɨ rəmə, ḛ tɔjɨ Pilemɔ̰ kɨ̀ njékəwna̰-je, né kɨ́ tò kadɨ dow-je ꞌra kɨ rɔ madɨ-dé-je-tɨ əse kɨ rɔ ɓə-je kdɔ ri Kristɨ.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

2Ti 1:1-5

1 Ma̰ Pol kɨ́ dꞌuwə-m dangay-tɨ kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju Kristɨ, jꞌisɨ natɨ kɨ̀ ngonkɔ̰-ji Timote, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-i i Pilemɔ̰ kɨ́ ꞌto madkullə lə-ji kɨ́ jꞌində-i dan kəm-ji-tɨ, 2 †mꞌadɨ kɔ̰nan-ji Apiya, kɨ̀ Arsipɨ kɨ́ to madɨ rɔ lə-ji, ɓá mꞌadɨ njékəwna̰-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌkəw-na̰ mḛḛ kəy-tɨ lə-i lé rəm tɔ. 3 Kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə, kɨ̀ ꞌlə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ nà̰y sə-si.

Kadmḛḛ lə Pilemɔ̰ kɨ̀ ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ dow-je

4 Taá-taá ya lokɨ mꞌisɨ mꞌpa ta kɨ̀ Lubə lə-m mꞌra-é-né oiyo lé, mꞌilə ri-i dan-tɨ dan-tɨ. 5 Kdɔtalə mꞌoo poy kadmḛḛ lə-i kɨ́ i ꞌadɨ ꞌƁaɓe Jeju, ɓá mꞌoo poy ndigɨ kɨ́ i ꞌndigɨ njékaa njay-je lay kin rəm tɔ. 6 Beɓa mꞌpa ta kɨ̀ Lubə kadɨ kində kɨ́ ꞌində rɔ-i natɨ sə-ji kɨ̀ takul kadmḛḛ lə-i kinlé ra kullə, adɨ dow-je ꞌgə kɨ́ majɨ-je lay kɨ́ jꞌisi jꞌrai lé, jꞌrai kdɔtalə Kristɨ. 7 Pilemɔ̰, ndigɨ kɨ́ i ꞌndigɨ dow-je lé, adɨ-m rɔnəl n̰a̰, ɓá ra adɨ mḛḛ-m sɔl rəm tɔ. Ngonkɔ̰-m, kɨ̀ takul-i lé, mḛḛ njékaa njay-je usɨ nangɨ pɔ̰-pɔ̰ ya.

Pol ra ndoo ta Pilemɔ̰-tɨ kdɔtalə Onejim

1Kɔ 13:4-7

8 Beɓa ma̰ lé mꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ, mḛḛ nojɨ-tɨ kɨ́ tò kɨ̀ takul Kristɨ, kadɨ né kɨ́ tuwə ra lé, mꞌun ndu dɔ-tɨ mꞌadɨ-i ya, 9 ngà kdɔtalə ndigna̰ lə-ji lé, né kɨ́ uwə mḛḛ-m n̰a̰ to kɔgri kɨ́ kadɨ mꞌra-i, ma̰ Pol kɨ́ mꞌto ɓugə, ɓəy ɓá kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin mꞌa̰ dangay-tɨ kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju Kristɨ. 10 †Mꞌra-i kɔgri kdɔtalə ngon-m Onejim kɨ́ mꞌojɨ-é kəy dangay-tɨ nè*. 11 Onejim kɨ́ kete to dow kɨ́ kare kɔgɨ rɔ-i-tɨ lé, ngɔsnè kin, ḛ to dow kɨ́ à ra sə-i rəm, ɓá à ra sə-m rəm tɔ. 12 Beɓa mꞌulə siə gogɨ mꞌadɨ-i, ḛ tokɨ dajɨ rɔ-m ma̰ ya bè†.

13 Lokɨ mꞌa̰-né dangay-tɨ nè ɓəy kdɔtalə Poyta kɨ́ Majɨ lé, lé mꞌa ndigɨ kadɨ Onejim a̰ rɔ-m-tɨ nè, kdɔ kadɨ ra kullə adɨ-m tó-i-tɨ, 14 ngà ma̰ mꞌndigɨ kin̰ə-i gogɨ ra né madɨ kɨ̀ dɔ-m al. Kdɔ kadɨ kinə i ꞌra sə-m majɨ rəmə, i ꞌra sə-m kɨ́ lə njètɔ́gɨ-tɨ al, ngà kadɨ i ꞌra sə-m kɨ̀ mḛḛ ndigɨ lə-i ya tá. 15 Dɔmajɨ ə to bè kadɨ Onejim in̰ə-i dɔkaglo sḛ, kdɔ kadɨ ꞌtəl ꞌingə-é gogɨ kadɨ isi natɨ sartagangɨ. 16 I ꞌa kingə-é gogɨ titɨ ɓə bè al ngá, ngà titɨ dow kɨ́ itə ɓə, titɨ ngonkɔ̰-ji kɨ́ jꞌində-é dan kəm-ji-tɨ. Ma̰ mꞌində-é dan kəm-m-tɨ ya, ngà i rəmə, ꞌa kində-é dan kəm-i-tɨ tɔy-m ɓəy, kdɔtalə ḛ to ngonkɔ̰-i kdɔ to kɨ́ ḛ to dow madɨ-i kete ɓəy ɓá ɓone to ngonkɔ̰-i mḛḛ nojɨ-tɨ lə ꞌƁaɓe ɓəy.

17 Kdɔtalə gə kɨ́ i ꞌgə kɨ́ mꞌto nam-i kinlé, uwə-é kɨ rɔ-i-tɨ titɨ-na̰ né kɨ́ to ma̰ ya bè tɔ.

18 Ngà kinə ndɔkɨ Onejim lé, ra sə-i né kɨ́ majɨ al nɔ̰ɔ̰ əse kurə lə-i ɓá tò dɔ-é-tɨ nɔ̰ɔ̰ kàrè, in̰ə dɔ-m ma̰-tɨ ngá.

19 Ma̰ Pol, mꞌndàngɨ ta kin kɨ̀ ji-m ma̰ ya mꞌpanè: «Ma̰ ya mꞌa kugə-i kurə liə.» Ngà kurə lə-m ma̰ kɨ́ tò dɔ-i-tɨ kɨ́ to kurə kajɨ kɨ́ i ꞌajɨ kɨ̀ rəbɨ kɨ́ rɔ-m-tɨ kinlé, mꞌndigɨ kole mḛḛ-i dɔ-tɨ al ngá. 20 Oiyo ngonkɔ̰-m, ꞌra sə-m majɨ kin kdɔtalə ꞌƁaɓe; i ꞌra adɨ mḛḛ-m usɨ nangɨ pɔ̰́-pɔ̰́ ya mḛḛ ndigɨ-na̰-tɨ lə-ji kɨ̀ takul Kristɨ. 21 Mꞌgə mḛḛ-m-tɨ majɨ kɨ́ mbete kɨ́ mꞌndàngɨ madɨ-i kinlé, i ꞌa ra-né kullə rəm, ɓá mꞌgə kɨ́ i ꞌa ra kadɨ al dɔ dəjɨ-é lə-m kɨ́ mꞌdəjɨ-i kin ɓəy rəm tɔ.

22 Mꞌtəl ma̰ dɔ-tɨ mꞌdəjɨ-i kadɨ ꞌra mḛḛ kəy tò káre ꞌadɨ-m, kdɔtalə mꞌində mḛḛ-m dɔ kin̰ə-tɨ kɨ́ dꞌa kin̰ə-m taá kadɨ-si kɨ̀ takul ta-je kɨ́ isi ꞌpai kɨ̀ Lubə lé.

Lapiya-je kɨ́ ra

23 †Epaprasɨ kɨ́ to madɨ dangay lə-m kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju Kristɨ, ra-i lapiya, 24 †ɓá Markɨ-je, kɨ̀ Aristarkɨ-je, kɨ̀ Demasɨ-je, kɨ̀ Lukɨ-je kɨ́ ꞌto madkullə-je lə-m kàrè ꞌra-i lapiya tɔ.

25 Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ nà̰y sə-si.

† 1:2 1:2 Kol 4:17

† 1:10 1:10 Kol 4:9

* 1:10 1:10 Onejim to ngon kojɨ Pol kɨ́ məsɨ-tɨ al. Pol ɓa-é ngon-é kdɔ ḛ adɨ mḛḛ-é Jeju Kristɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ rɔ Pol-tɨ.

† 1:12 1:12 Plp 4:7-9

† 1:23 1:23 Kol 1:7; 4:12

† 1:24 1:24 a Knj 12:12,25; 13:13; 15:37-39; Kol 4:10; b Knj 19:29; 27:2; Kol 4:10; d Kol 4:14; 2Ti 4:10; e Kol 4:14; 2Ti 4:11

Əbrə-je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Mbete kɨ́ ꞌndàngɨ dꞌadɨ

Əbrə-je

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ ꞌndàngɨ dꞌadɨ Əbrə-je

Mbete lə Əbrə-je tɔjɨ kɨ́ Jeju Kristɨ itə ndukun rəm, itə négugɨ-je kɨ́ mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low ɓá adɨ-né rɔ-é nja káre ya tagangɨ ajɨ-né dow-je. Kristɨ ində ngangɨ nékoɓe-je kɨ́ mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low nangɨ. Kdɔ né-é-je lay kinlé tò bè kadɨ dow-je ꞌra-né go rɔ-dé kete kdɔ ree lə Kristɨ.

Néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ kitə kɨ́ Kristɨ itə né-je lay kinlé, tò kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ njéndó mbete-je-tɨ kin kdɔ kadɨ ꞌtɔgɨ-né mḛḛ kadmḛḛ-tɨ lə-dé ɓɨ kadɨ ꞌtusɨ Kristɨ dꞌin̰ə-é ə ꞌtəl kɨ ta nékoɓe-je-tɨ al. Mbete kinlé ná̰ ɓá ndàngɨ kàrè jꞌgə al. Tɔgrɔ-tɨ ya, njèndangɨ-é to jipɨ kɨ́ adɨ mḛḛ Kristɨ, adɨ ḛ gə ta lə Lubə majɨ dɔkaglo-tɨ liə, kɨ́ ɓone jḛ ɓa-é Kunmindɨ kɨ́ Low. Dow-je kɨ́ ḛ ndàngɨ mbete adɨ-dé lé ꞌto jipɨ-je kɨ́ kojɨ kəy tɔ, adɨ ꞌgə Kunmindɨ kɨ́ Low. Tɔgrɔ-tɨ, dḛ dꞌisɨ dɔnangɨ-tɨ lə Israyel-je al, dɔmajɨ ə dꞌisɨ dɔnangɨ Rɔm-tɨ. Əbrə-je lo kɔr-é 1–4 tɔjɨ kitə kɨ́ Kristɨ itə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ rəm, malayka-je rəm, ɓá Moyijɨ rəm. Əbrə-je lo kɔr-é 5:1–10:18 lé, njèndàngɨ mbete kin tɔjɨ Kristɨ kɨ njègugné rəm, ɓá kɨ́ négugɨ kɨ́ majɨ ɔr njutɨ rəm. Əbrə-je 10:19 sar tɔl ta-é lé, njèndàngɨ mbete kin tɔjɨ panjiyə njèkadmḛḛ Kristɨ. Əbrə-je 11 pa ta lə dow-je n̰a̰ kɨ́ kaglo Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low kɨ́ ꞌtɔjɨ panjiyə-dé kɨ́ majɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ.

Kulənojɨ kɨ́ sigɨ itə kulənojɨ kɨ́ low

1

Kulə gin ta

Ja̰ 1:1-3; Kol 1:15-17; Əbr 10:12-14; Plp 2:6-11

1 Kete ndɔkɨ Lubə pa ta kɨ̀ ka-ji-je kɨ nja natɨ-natɨ kɨ̀ kəm rəbɨ-je kɨ́ gay-gay kɨ̀ takul njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ 2 ə mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ nè kɨ́ to ndɔ-je kɨ́ dɔbəy-tɨ kinlé, ḛ pa sə-ji ta kɨ̀ takul Ngon-é kɨ́ ḛ ɓá ində-é dɔ né-je-tɨ lay rəm ə kəm rəbɨ kɨ́ rɔ-é-tɨ ɓá ḛ ra-né né-je lay rəm tɔ. 3 Ngon kinlé, tɔjɨ riɓa lə Bɔbɨ-é takəm dow-je-tɨ rəsɨ rəm, ḛ ya to dajɨ rɔ Lubə rəm, to njègətɨ né-je lay taá kɨ̀ takul tɔ́gɨ ta kɨ́ ta-é-tɨ. Lokɨ ḛ bɔr majal-je lə dow-je kɔgɨ lé, ḛ isɨ dɔ jikɔl Lubə-tɨ mḛḛ lo-je-tɨ kɨ́ taá nṵ. 4 Ḛ təl to kɨ́ boy itə malayka-je adɨ ingə ri kɨ́ itə ri-dé.

Jeju Kristɨ to kɨ́ boy itə malayka-je

5 Dan malayka-je-tɨ lé, ḛ kɨ́ rá ə́ Lubə idə-é panè: ꞌTo Ngon-m, ɓone Ma̰ ya mꞌto Bɔbɨ-i* wa? Ɓá təl panè: Ma̰ mꞌa to Bɔbɨ-é, ə ḛ à to Ngon-m† wa? 6 Ə lokɨ Lubə ɔw kadɨ Ngon dər-é ree dɔnangɨ-tɨ lé təl pa ɓəy panè: «Kadɨ malayka-je lə-m lay ya dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ‡.» 7 Ə təl pa ta sɔbɨ dɔ malayka-je panè: Lubə adɨ malayka-je liə ꞌto kɨ́ yə́l bè; tɔgrɔ-tɨ, ḛ adɨ ngannjékullə-je liə ꞌto kɨ́ ndɔ̰ pər bè§. 8 Ngà kɨ́ sɔbɨ dɔ Ngon-é rəmə ḛ panè: Lubə, kalikɔ̰ɓe lə-i tò kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal ə gɔl ngar lə-i to gɔl ra né kɨ́ njururu*. 9 I ꞌndigɨ né ra kɨ́ njururu ə ɔsɨ ta né ra kɨ́ majɨ al. Gin-é kin ɓá i Lubə lé, Lubə lə-i mbətɨ-i dan madkullə-je-tɨ lə-i ur-né ubɨ rɔnəl dɔ-i-tɨ.† 10 Lubə təl pa ɓəy panè: I ꞌƁaɓe, lo kulə gin né-je-tɨ lé, i ꞌra dɔnangɨ ə dɔra̰ to kullə ra ji-i‡; 11 dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ à goto, ngà i ꞌisɨ lo kisɨ-i-tɨ. Né-je kin à ndisɨ tokɨ kubɨ bè§; 12 i ꞌa ɓɨr-dé tokɨ kubɨ kul bè, ə dꞌa mbəl rɔ-dé tokɨ kubɨ bè, ngà i rəmə, gangɨ kisɨ-i kin ya à kisɨ-né rəm, ɓá ɓal kisɨ-i kɨ̀ dɔ-i taá à goto al rəm tɔ*. 13 Dan malayka-je-tɨ lé, ḛ kɨ́ rá ə́ Lubə idə-é panè: ꞌIsɨ dɔ jikɔl-m-tɨ nè ya sar kadɨ mꞌadɨ njéba-je lə-i ꞌtəl-né lo kungɨ nja-i wa†? 14 Malayka-je lé, dḛ lay ya ꞌto ndil-je kɨ́ dꞌisɨ ꞌra kullə dꞌadɨ Lubə; dḛ ɓá Lubə ulə-dé adɨ ꞌra kullə kdɔ majɨ lə dḛ kɨ́ tò kadɨ dꞌingə kajɨ lé al wa?

2

Kulə dingəm mḛḛ-na̰-tɨ

1 Gin-é kin ɓá, ta-je kɨ́ jꞌooi kinlé, kadɨ jꞌooi majɨ itə koo-é kɨ kete-je ya ɓəy nè jꞌa kḭ ꞌndəmi kuri wale. 2 Kinə ta-je kɨ́ ndɔkɨ malayka-je ꞌpa lé, né-é ra né ə kinə dow kɨ́ al dɔ ta əse təl rɔ-é go-tɨ al ə Lubə gangta dɔ-é-tɨ asɨ ta kullə ra-é-tɨ lé, 3 jə̰i kàrè kinə jꞌrai kajɨ kɨ́ boy kin jꞌndami-né lé, jꞌa tḛḛi kəm-tɨ ban wa? Kajɨ kinlé, ꞌƁaɓe ya pa ta-é lo kulə gin-é-tɨ nṵ, ɓəy ɓá dow-je kɨ́ dꞌoo ta-é ta-é-tɨ ꞌree dꞌidə-ji kɨ́ ta kajɨ kinlé to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ya. 4 Né-je kɨ́ tɔjɨ tɔ́gɨ Lubə, kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl, kɨ̀ nékɔjɨ-je kɨ́ gay-gay, kɨ̀ ta-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay pa lé ɓá Lubə dan-né go ta-je lə-dé kinlé kɨ̀ mḛḛndigɨ liə. 5 Kdɔtalə dow-je kɨ́ dɔkaglo-tɨ kɨ́ à ree kɨ́ jꞌpa ta lə-dé kinlé, to malayka-je ɓá Lubə ində-dé kadɨ dꞌɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ al. 6 Ngà dow madɨ pa ta-é lo madɨ-tɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay panè: Dow ə to ri ngay ə́ kadɨ i Lubə ꞌadɨ mḛḛ-i ole dɔ-é-tɨ wa? Əse ngon lə dow ə to ri ngay ə́ kadɨ ꞌində kəm-i go-é-tɨ wa*? 7 I adɨ-é to kɨ́ ndḛ bè go malayka-je-tɨ kaglo sḛ, ɓəy ɓá i ꞌulə jɔgɨ kɔsɨ gajɨ kɨ̀ jɔgɨ riɓa dɔ-é-tɨ rəm, ɓá ꞌadɨ-é isɨ dɔ kullə ra ji-i-je-tɨ†. 8 I adɨ-é ɔ̰̀ ɓe dɔ né-je-tɨ lay. Lokɨ Lubə adɨ-é ɔ̰̀ ɓe dɔ né-je-tɨ lay bè lé, né kɨ́ Lubə in̰ə adɨ tò gin tɔ́gɨ-é-tɨ al ya goto. Ngà kɨ́ ɓone bè kinlé, jḛ jꞌoo kɨ́ ḛ ɔ̰̀ ɓe dɔ né-je-tɨ lay al ɓəy‡. 9 Ngà Jeju kɨ́ ḛ ɓá Lubə adɨ-é to kɨ́ ndḛ bè go malayka-je-tɨ kaglo sḛ lé, jə̰i jꞌooi-é kɨ̀ jɔgɨ kɔsɨ gajɨ kɨ̀ jɔgɨ riɓa dɔ-é-tɨ, kdɔ kɔ̰̀ kɨ́ ḛ ingə sar oy-né. Beɓa kɨ̀ takul ramajɨ lə Lubə lé, ḛ oy-né kdɔ dow-je lay. 10 Kdɔtalə Lubə kɨ́ to njèra né-je lay rəm, né-je lay to kɨ́ ꞌliə rəm, kɨ́ adɨ ngan-é-je n̰a̰ dꞌingə kɔsgajɨ rəm lé, tuwə kadɨ ḛ ra kɨ̀ Jeju kɨ́ to njirə kajɨ lə-dé lé, adɨ-é majɨ ɔr njutɨ kɨ̀ takul kɔ̰̀-je. 11 Ə Jeju kɨ́ njèkɔr dow-je kində-dé tagay lé, dḛ kɨ̀ dow-je kɨ́ ḛ ɔr-dé ində-dé tagay kin lay ya Bɔbɨ-dé ra káre-rè. Gin-é kin ɓá rɔ-é sɔl-é-né lo ɓa-dé ngankɔ̰-é-je-tɨ al, 12 lokɨ ḛ pa-né panè: Mꞌa kilə mbḛ ta lə-i dan ngankɔ̰-m-je-tɨ. Mꞌa tɔ́y-i dan kosɨ-je-tɨ§. 13 Ɓá təl panè: Mꞌa kində mḛḛ-m dɔ-é-tɨ. Pa ɓəy panè: Mꞌa̰ nè, natɨ kɨ̀ ngan-je kɨ́ Lubə adɨ-m-dé*. 14 Beɓa titɨ kɨ́ ngan-je lé, məsɨ-dé tò rəm, tal rɔ-dé tò rəm, bè ya tɔ ə́ Jeju kàrè məsɨ-é tò rəm, tal rɔ-é tò rəm tɔ; kdɔ kadɨ kɨ̀ takul koy-é lé, ḛ taa-né tɔ́gɨ Sú kɨ́ ḛ ɓá tɔ́gɨ koy tò ji-é-tɨ, 15 ə dḛ lay kɨ́ ꞌɓəl koy adɨ ꞌra ɓə liə kɨ̀ ɓal kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə-dé lay kinlé, kadɨ ɔr-dé-né ɓe ɓə-tɨ kɔgɨ. 16 Kdɔtalə tɔgrɔ-tɨ ya, malayka-je ɓá Jeju ree kdɔ ra sə-dé al, ngà ḛ ree kdɔ ra kɨ̀ nganka Abrakam. 17 Beɓa tò kadɨ ḛ təl titɨ-na̰ kɨ̀ ngankɔ̰-é-je lé mḛḛ né-je-tɨ lay, kdɔ kadɨ to burə dɔ njégugné-je kɨ́ to njèkoo kəmtondoo, kɨ́ njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ mḛḛ kullə-tɨ lə Lubə, kdɔ kadɨ Lubə in̰ə-né go majal-je lə dow-je kɔgɨ. 18 Jeju lé asɨ ra kɨ̀ dow-je kɨ́ néna̰ tḛḛ dɔ-dé-tɨ kdɔ ḛ ya kàrè né na̰-é adɨ ingə kɔ̰̀ tɔ.

3

Jeju Kristɨ itə Moiyijɨ-je kɨ̀ Jojuwe

Mat 21:33-38

1 Gin-é kin ɓá, sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékaa njay, kɨ́ Lubə kɨ́ dɔra̰-tɨ ɓa-si lé, adi kəm-si tò go Jeju-tɨ kɨ́ to njèkɔwkulə rəm, to Burə dɔ njégugné-je kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ lə-ji rəm. 2 Ḛ a̰ dɔ ndi-é-tɨ njángɨ go njèkində-é dɔ kullə-tɨ titɨ kɨ́ ndɔkɨ Moiyijɨ isɨ-né dɔ kullə-je-tɨ lay kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kin bè*. 3 Kdɔ dꞌoo-é dꞌadɨ asɨ gakɨ kadɨ ingə riɓa kɨ́ itə ꞌlə Moiyijɨ, titɨ kɨ́ njèkində kəy ingə-né riɓa itə dajɨ rɔ kəy kin bè tɔ. 4 Kdɔtalə kəy-je lay kin ya to dow ɓá ində, ə dow kɨ́ njèkində né-je lay lé, to Lubə tɔ. 5 Ə Moiyijɨ lé, to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ njángɨ mḛḛ né-je-tɨ lay kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə, kdɔ to kɨ́ ḛ to ngonnjèkullə; bè kdɔ kadɨ kinə ta kɨ́ tò kadɨ dꞌidə-dé tò rəmə, ḛ pa ta kɨ́ dɔ-tɨ adɨ-dé. 6 Ngà Kristɨ rəmə, ḛ isɨ dɔ kullə-tɨ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə, kdɔ to kɨ́ ḛ to Ngon-é kɨ́ kəy. Mḛḛnda ka̰y kɨ̀ nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ jꞌisi jꞌɔsi-né gajɨ rɔ-ji kin ya kinə, jꞌuwəi njarara jꞌtḛḛi-né dɔbəy-é-tɨ rəmə, jꞌtoi kəy lə Lubə. 7 Gin-é kin ɓá Ndil kɨ́ aa njay pa-né panè: Ɓone kinlé, kinə ooi ndi-é rəmə†, 8 adi mḛḛ-si ndəə titɨ kɨ́ ndɔkɨ mḛḛ ka-si-je ndəə-né adɨ ꞌra dɔnga̰, ꞌna̰-né Lubə diləlo-tɨ kin bè al‡. 9 Ka-si-je dꞌoo kullə ra-m-je kɨ̀ kəm-dé ɓal kɔrsɔ ya ndɔkɨ dꞌində kàdɨ̀-dé sə-m adɨ ꞌna̰ mḛḛ-m diləlo-tɨ§. 10 Gin-é kin ɓá wɔngɨ ra-m-né n̰a̰ dɔ dowbé-je-tɨ adɨ mꞌpanè: Mḛḛ-dé tò rangɨ ya kɨ̀ ndɔ-je lay, adɨ ꞌgə rəbɨ-je lə-m al*. 11 Ə wɔngɨ ra-m adɨ mꞌubɨ rɔ-m mꞌpanè: Dꞌa kandɨ lo taakoo-tɨ lə-m nda̰ bè al†. 12 Beɓa sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ooi go rɔ-si majɨ, kadɨ dow madɨ dan-si-tɨ to njèmḛḛndul, kɨ̀ njèmḛḛnga̰ sar kadɨ təl gidɨ-é adɨ Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm kin al. 13 Ta lə «ɓone-é» kinlé tò lo tò-é-tɨ ə́n ə́ dingəm ya uləi mḛḛ-na̰-tɨ kɨ̀ ndɔ-je lay, kdɔ kadɨ dow madɨ dan-si-tɨ adɨ né kɨ́ majɨ al ədɨ-é adɨ tò njèmḛḛndəə al ngá. 14 Kdɔ kinə jꞌuwəi kadmḛḛ lə-ji kɨ́ dɔsa̰y kin njarara dɔbəy-é-tɨ rəmə, jꞌtoi njékində rɔ-ji natɨ kɨ̀ Kristɨ. 15 Kdɔ ꞌndàngɨ ꞌpanè: Ɓone kinlé, kinə ooi ndi-é rəmə, adi mḛḛ-si ndəə titɨ kɨ́ ndɔkɨ mḛḛ ka-si-je ndəə adɨ ꞌra-né dɔnga̰ kin bè al. 16 Ə ná̰-je ɓá ndɔkɨ dꞌoo ndi Lubə ɓá ꞌra dɔnga̰ lé wa? To dḛ lay kɨ́ ndɔkɨ Moiyijɨ ɔr nɔ̰̀-dé tḛḛ sə-dé dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ kɔgɨ lé ya al wa? 17 Ə ná̰-je ɓá ndɔkɨ wɔngɨ ra Lubə dɔ-dé-tɨ sar ɓal kɔrsɔ lé wa? To dḛ kɨ́ ndɔkɨ ꞌra majal ɓá nin-dé tò diləlo-tɨ lé ya al wa‡? 18 Ə ná̰-je ɓá Lubə ubɨ rɔ-é panè: «Dꞌa kandɨ lo taakoo-tɨ lə-nꞌḛ̀ nda̰ bè al» lé wa? To dḛ kɨ́ ndɔkɨ dꞌal dɔ ta lé ya al wa? 19 Ə jə̰i jꞌooi kɨ́ dḛ dꞌasɨ kandɨ lo taakoo-tɨ al, kdɔtalə mḛḛnga̰ lə-dé.

4

1 Tò ya kɨ́ kunmindɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kandɨ lo taakoo-tɨ liə tò lo tò-é-tɨ ɓəy kinlé, adi jꞌɓəli, kdɔ kadɨ dow madɨ dan-si-tɨ ra rɔ-é kɨ njènà̰y gogɨ al. 2 Kdɔtalə, jə̰i kàrè dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ dꞌadɨ-ji titɨ kɨ́ ndɔkɨ dꞌilə-né dꞌadɨ-dé kin bè ya tɔ. Ngà ta kɨ́ ndɔkɨ dꞌoo lé ɓá ra kullə rɔ-dé-tɨ al, kdɔ njékoo-é-je lé ꞌtaa kɨ̀ kadmḛḛ al. 3 Ə jə̰i kɨ́ jꞌadi mḛḛ-ji lé, jꞌisi jꞌandi lo taakoo-tɨ titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né ꞌpanè: «Wɔngɨ ra-m adɨ mꞌubɨ rɔ-m mꞌpanè: “Dꞌa kandɨ lo taakoo-tɨ lə-m nda̰ bè al.”» Ə kullə-je lə Lubə rəmə, ində ngangɨ-é lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ. 4 Kdɔtalə ḛ pa ta lo madɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰ sɔbɨ-né dɔ ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri panè: «Ə ndɔ kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri lé, Lubə taakoo ta kullə-je-tɨ liə lay.» 5 Rəmə təl pa lo-é-tɨ ya ɓəy panè: «Dꞌa kandɨ lo taakoo-tɨ lə-m nda̰ bè al.» 6 Beɓa tò kadɨ dow-je madɨ dꞌandɨ lo taakoo-tɨ, ya rəmə dḛ kɨ́ ndɔkɨ dꞌoo mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kin dɔsa̰y lé, dꞌandɨ lo taakoo-tɨ lé al, kdɔ mḛḛnga̰ lə-dé. 7 Beɓa Lubə təl ɔr ndɔ kɨ́ rangɨ kɨ́ ɓa-é: «Ɓone» ə pa ta go-tɨ low nṵ kɨ̀ takul Dabidɨ titɨ kɨ́ ta-é tò-né taá nṵ panè: Ɓone kinlé, kinə ooi ndi-é rəmə, adi mḛḛ-si ndəə al. 8 Kdɔtalə, kinə ndɔkɨ Jojuwe adɨ ka-ji-je dꞌandɨ lo taakoo-tɨ lé ngá rəmə, lé Lubə à pa ta lə ndɔ kɨ́ rangɨ go-tɨ al ngá. 9 Adɨ ndɔ madɨ kɨ́ à to ndɔ taakoo lə dow-je lə Lubə ya tò nɔ̰ɔ̰. 10 Kdɔ dow kɨ́ andɨ lo taakoo-tɨ lə Lubə lé, taa koo ta kullə-je-tɨ liə lay titɨ kɨ́ Lubə taa-né koo ta kullə-je-tɨ liə kin bè tɔ. 11 Ə́n ə́ adɨ jꞌuwəi rɔ-ji nga̰ jꞌandi lo taakoo-tɨ kinlé, ɓɨ kadɨ dow madɨ ndajɨ ga̰ kaldɔta kin usɨ-né al ngá. 12 Kdɔ, ta lə Lubə lé, to ta kɨ́ tò kəm rəm, tɔ́gɨ-é tò rəm, atɨ itə kiyərɔ kɨ́ ta katɨ-é ra joo ə andɨ rɔ dow-tɨ sar tḛḛ dɔ ndil-é-tɨ kɨ̀ dɔ tagɨr-tɨ liə rəm, ɔw tḛḛ dɔ gul-je-tɨ kɨ̀ dɔ ubɨ-je-tɨ kɨ́ mḛḛ singə-je-tɨ rəm, ɓá ḛ gangta dɔ né-je-tɨ kɨ̀ dɔ tagɨr-je-tɨ kɨ́ mḛḛ dow-tɨ rəm tɔ. 13 Ə nékində kɨ́ à dum-é koo ya goto: Né-je lay tò ndaa-tɨ rəsɨ ə to kɨ́ nàjɨ nangɨ ta kəm-é ḛ Lubə-tɨ kɨ́ jꞌa kɔri go né-je nɔ̰̀-é-tɨ.

Jeju Kristɨ itə burə dɔ njégugné-je kɨ́ mḛḛ kulənojɨ-tɨ kɨ́ low

14 Jə̰i lé, Jeju kɨ́ Ngon lə Lubə kɨ́ ɔw dɔra̰-tɨ kin ɓá to burə dɔ njégugné-je lə-ji, ə́n ə́ adɨ jꞌuwəi kadmḛḛ lə-ji njarara. 15 Kdɔ jꞌɔwi kɨ̀ burə dɔ njégugné-je kɨ́ ta ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ tɔ́gɨ kasɨ al-je lə-ji; né na̰-é mḛḛ né-je-tɨ lay tana̰ sə-ji bè ya tɔ, ngà majal ɓá ḛ ra al. 16 Ə́n ə́ adɨ jꞌɔti kɨ̀ mḛḛnda ka̰y kɨ kàdɨ̀ kalikɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə kɨ́ njèramajɨ, kadɨ jꞌingəi koo kəmtondoo kɨ̀ ramajɨ kdɔ kadɨ ndɔ kɨ́ tò kadɨ ra sə-ji əjè ra sə-ji.

5

Négugɨ lə Kristɨ

1 Kdɔtalə burə dɔ njégugné-je kɨ́ rá-rá ya ꞌmbətɨ-é dan dow-je-tɨ ɓá dꞌində-é ta kullə-tɨ lə Lubə kdɔ ta lə-dé; kdɔ kadɨ ḛ ɓá ra kullə dɔ kadkare-je-tɨ, kɨ̀ da̰-je-tɨ kɨ́ kəm kilə məsɨ-dé nangɨ kadɨ tokɨ kin̰ə-né go majal-je kɔgɨ. 2 Ḛ à kasɨ koo kəmtondoo lə dow-je kɨ́ ꞌnjégə né al-je, kɨ̀ njéndəm kur wale-je, kdɔ ḛ ya kɨ̀ dɔ-é kàrè to njètɔ́gɨ goto tɔ. 3 Ə kdɔ tɔ́gɨ goto liə kinlé ya tɔ ɓá ḛ ya kɨ̀ dɔ-é à kilə-né məsɨ da̰ nangɨ, kadɨ majal-je liə tokɨ kin̰ə-né go-é kɔgɨ rəm, ɓá kadɨ majal-je lə dow-je tokɨ kin̰ə-né go-é kɔgɨ rəm tɔ. 4 Dow kɨ́ à kasɨ mbətɨ rɔ-é kdɔ kullə kɨ́ riɓa-é tò kin ya goto; ngà Lubə ɓá à ɓa dow lo-é-tɨ titɨ kɨ́ ndɔkɨ ɓa-né Arɔ̰ kin bè tɔ. 5 Bè ya tɔ, Kristɨ lé to ḛ ya ḭ kɨ̀ dɔrɔ-é ilə riɓa dɔ rɔ-é-tɨ kadɨ nꞌtəl-né burə dɔ njégugné-je al, ngà to Lubə ya ɓá idə-é panè: ꞌTo Ngon-m, ɓone ma̰ ya mꞌto Bɔbɨ-i*; 6 ɓá təl pa lo madɨ-tɨ ɓəy panè: I ꞌto njègugné ya sartagangɨ titɨ Melsisedɛkɨ bè†. 7 †Ḛ ɓá, lokɨ isɨ-né dɔnangɨ-tɨ nè ɓəy lé, ilə bɔbɨ ndi-é nangɨ kɨ̀ man nɔ̰ kəm-é-tɨ ɓá pa-né ta kɨ̀ Lubə ə nɔ̰-né ta-é-tɨ ḛ kɨ́ à kasɨ kajɨ-é ta yo-tɨ; ə ḛ oo ndi-é kdɔ to kɨ́ ḛ to njèkilə kujɨ dɔ-é-tɨ; 8 ḛ to Ngon-é rəm, ya ngà ḛ ndó təl rɔ go ta-tɨ kɨ̀ takul kɔ̰̀ kɨ́ ingə. 9 Lokɨ Lubə adɨ mḛḛ-é idɨ ɔr njutɨ-njutɨ lé, ḛ ɓá təl to njèkadɨ kajɨ kɨ́ sartagangɨ dow-je lay kɨ́ njétəl rɔ-dé go ta-tɨ liə. 10 Ə Lubə pa ta rəsɨ dɔ-é-tɨ ində-é-né burə dɔ njégugné-je titɨ Melsisedɛkɨ bè. 11 Kɨ́ sɔbɨ dɔ ta kinlé, ta-je kɨ́ kadɨ jꞌpa lé n̰a̰ ə to né-je kɨ́ kɔr mḛḛ-é nga̰, kdɔ sə̰i lé, ꞌgəi né kalangɨ al. 12 †Kdɔ sə̰i lé, lé a toi njéndó dow-je né ngá, rəmə sar ɓone bè ya kàrè ꞌtəli ɔwi ndoo kadɨ ꞌtəl ndó-si né-je kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ mḛḛ ta-tɨ lə Lubə kin ɓəy, adɨ sə̰i ɔwi ndoo kil mbà ɓɨ asi kusoi né kɨ́ nga̰ al ɓəy. 13 Kdɔ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ isɨ il mbà lé, to dow kɨ́ néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ néra kɨ́ njururu asɨ mḛḛ-é al, adɨ dowbé to ngon. 14 Ngà nékuso kɨ́ nga̰ lé, to ꞌlə dow-je kɨ́ ꞌtɔgɨ gangɨ ə dḛ lé né-je kɨ́ tḛḛ dɔ-dé-tɨ ra adɨ tagɨr lə-dé asɨ kɔr rəbɨ nin né kɨ́ majɨ kɨ̀ né kɨ́ majɨ al.

6

1 Gin-é kin ɓá, néndó kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ kɨ́ to néndó kɨ́ dɔsa̰y kinlé, adi jꞌin̰əi go-ji-tɨ ngá, ə jꞌɔwi kɨ kete mḛḛ néndó-tɨ lə dow-je kɨ́ ꞌtɔgɨ gangɨ, ɓɨ kadɨ jꞌa̰i lo káre dɔ néndó-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ to kin̰ə panjiyə kɨ́ à tḛḛ koy, 2 kɨ̀ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ Lubə, kɨ̀ néndó kɨ́ dɔ batḛm-je-tɨ, kɨ̀ kində ji dɔ dow-tɨ-je, kɨ̀ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ dꞌoy kɨ́ dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ-je, kɨ̀ ta kɨ́ gangɨ kɨ́ sartagangɨ-je kin al ngá. 3 Kinə Lubə ndigɨ sə-ji dɔ-tɨ rəmə, ḛ ɓá to né-je kɨ́ jꞌa rai. 4 Ə dḛ kɨ́ londógɨ lə Lubə ndógɨ dɔ-dé-tɨ nja káre ngá, kɨ́ ꞌna̰ kadkare kɨ́ dɔra̰-tɨ dꞌoo majɨ-é rəm, ꞌtaa Ndil kɨ́ aa njay mḛḛ-dé-tɨ rəm, 5 ꞌna̰ ta kɨ́ majɨ lə Lubə dꞌoo majɨ-é rəm, ꞌna̰ tɔ́gɨ-je kɨ́ kaglo-tɨ kɨ́ à ree dꞌoo majɨ-é rəm, 6 ya ɓá ꞌtəl dꞌusɨ lé, lo kadɨ dow təl ree sə-dé adɨ dꞌin̰ə panjiyə-dé kɨ́ majɨ al kɔgɨ goto. Kdɔtalə dḛ ya ꞌtəl ꞌɓə Ngon lə Lubə kagdəsɨ-tɨ ta kɨ lə-dé-tɨ rəm, dꞌulə rɔsɔl dɔ-é-tɨ takəm kosɨ dow-je-tɨ rəm. 7 Kdɔtalə ndɔr kɨ́ man ndi asɨ-é majɨ adɨ né ubə-tɨ ə andɨ adɨ ra kɨ̀ ꞌɓa-é-je kɨ́ njéndɔr-é-je lé, Lubə tɔr ndi-é dɔ-tɨ. 8 Ngà kinə ḛ ubə kun-je kɨ̀ nga̰a̰-je rəmə, dꞌa kin̰ə kɔgɨ, nà̰y ngɔsi kadɨ Lubə ində ndɔl dɔ-tɨ, dꞌa kulə pər kɔgɨ. 9 Lé jꞌpa bè ya kàrè, sə̰i kɨ́ jꞌində-si dan kəm-ji-tɨ lé, jḛ jꞌgə majɨ kɨ́ sə̰i a̰i dɔ rəbɨ-tɨ kɨ́ majɨ, kɨ́ to rəbɨ kajɨ. 10 Kdɔtalə Lubə kɨ́ to njéra né kɨ́ njururu lé, mḛḛ-é à koy dɔ kullə ra-si-tɨ al rəm, ndigɨ kɨ́ ꞌndigi-é ɓá ꞌrai kɨ̀ njékaa njay-je kɨ̀ ri-é ə isi ꞌrai sə-dé ɓəy kinlé, mḛḛ-é à koy dɔ-tɨ al. 11 Ngà jḛ lé, jꞌndigɨ kadɨ ná̰-ná̰ dan-si-tɨ uwə rɔ-é nga̰ bè ya sar kadɨ mḛḛ-si kɨ́ indəi dɔ Lubə-tɨ kinlé ɔw-né kɨ kete-kete sar tɔl-né ta-é; 12 bè kdɔ kadɨ ꞌtoi njédabɨ-je al, ngà kadɨ ꞌndaji dḛ kɨ́ dꞌingə né kɨ́ Lubə un-né mindɨ-é adɨ-dé kɨ̀ takul kadɨ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé, kɨ̀ ngəbɨ kɨ́ ꞌngəbɨ pèrèrè kinlé. 13 Kdɔtalə, lokɨ Lubə un mindɨ-é adɨ Abrakam lé, dow kɨ́ rangɨ kɨ́ boy itə Lubə kɨ́ Lubə à kubɨ rɔ-é kɨ̀ ri-é goto, adɨ Lubə ubɨ rɔ-é kɨ̀ ri-é ḛ ya*, 14 panè: «Tɔgrɔ-tɨ ya, mꞌa kadɨ majɨ ur-i kɨ dɔ madɨ-é-tɨ madɨ-é-tɨ, ə mꞌa kadɨ kɔr nganka-i ree kɨ dɔ madɨ-é-tɨ madɨ-é-tɨ†.» 15 Beɓa Abrakam ilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ pɔ̰́ ngəbɨ rəmə, go-tɨ ḛ ingə né kɨ́ Lubə un-né mindɨ-é adɨ-é lé ya tɔ. 16 Kdɔtalə dow-je kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ kubɨ rɔ-dé lé, né kɨ́ boy itə-dé ɓá dꞌun ri-é dꞌubɨ-né rɔ-dé ə kubɨ rɔ lé ində ngangɨ ta kɨ́ najɨ. 17 Bè ya tɔ, dow-je kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ-dé némajɨ-je lé, ḛ pa ta-é ə ubɨ rɔ-é dɔ-tɨ kdɔ kadɨ ꞌgə kɨ́ ndi-nꞌḛ̀ kɨ́ nꞌun kinlé dum kadɨ dow bujuru. 18 Ə né-je kɨ́ joo, adɨ to kunmindɨ rəm, kubɨ rɔ rəm lé, to né-je kɨ́ dum bujuru; ḛ ɓá tɔjɨ kɨ́ lo kadɨ Lubə ədɨ ta goto, adɨ ra-é kin ɓá ulə dingəm mḛḛ-ji-tɨ n̰a̰, jə̰i kɨ́ lo ɓɔyɔrɔ lə-ji ya káre-rè ə́ to mḛḛ-ji kɨ́ jꞌindəi dɔ né-tɨ kɨ́ Lubə ɔjɨ kdɔ ra kadɨ-ji kinlé. 19 Nékində mḛḛ dɔ-tɨ kinlé uwə tagɨr lə-ji nangɨ nga̰, tokɨ ngɔwla kuwə bato nangɨ kɨ́ nga̰ rəm, a̰ lo ka̰-é-tɨ gərərə rəm kin bè; nékində mḛḛ dɔ-tɨ kinlé ɔw njal tḛḛ gidɨ kubɨ gangɨ mḛḛ kəy-tɨ, lo-tɨ kɨ́ aa njay-njay, 20 kɨ́ to lo kɨ́ Jeju ɓá andɨ-tɨ kete nɔ̰̀-ji-tɨ kdɔ ta lə-ji; Jeju təl to burə dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ́ sartagangɨ titɨ Melsisedɛkɨ bè.

7

1 Melsisedɛkɨ kinlé to ngar kɨ́ ɓebo Salḛm-tɨ rəm, to njègugné lə Lubə kɨ́ taá nṵ rəm; lokɨ Abrakam tətɨ rɔ ngar-je ə isɨ təl kɨ ɓee lé, Melsisedɛkɨ tilə kəm-é ə tɔr ndi-é dɔ-é-tɨ*; 2 ḛ ɓá Abrakam adɨ-é kɨ́ káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay kɨ́ taa lo rɔ-tɨ ə kɔr mḛḛ ri-é to ngar kɨ́ njèra né kɨ́ njururu, ɓəy ɓá to ngar kɨ́ ɓebo-tɨ kɨ́ Salḛm tɔ ə kɔr mḛḛ-é to «ngar kɨ́ njèlapiya†.» 3 Bɔbɨ-é goto rəm, kɔ̰-é goto rəm, ginkojɨ liə goto rəm; ndɔ kojɨ-é goto rəm, ɓá ndɔ koy-é goto rəm. Ḛ titɨ-na̰ kɨ̀ Ngon lə Lubə bè, ḛ to njègugné lə Lubə ya sartagangɨ. 4 Ooi, Melsisedɛkɨ lé to dow kɨ́ boy sar adɨ Abrakam kɨ́ ḛ ya to ka-ji kin kàrè, adɨ-é kɨ́ káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ taa lo rɔ-tɨ. 5 Ə nganka Lebi kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌto njégugné-je lə Lubə lé, ndukun adɨ-dé tarəbɨ kadɨ ꞌtaa kɨ́ káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ ji dow-je-tɨ kɨ́ ꞌto ngankɔ̰-dé-je kɨ́ dḛ kàrè ꞌto nganka Abrakam tɔ. 6 Ngà Melsisedɛkɨ lé to kɨ́ gin ka-tɨ lə-dé al ya taa kɨ́ káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ ji Abrakam-tɨ! Ḛ tɔr ndi-é dɔ dow-tɨ kɨ́ Lubə un mindɨ-é adɨ-é! 7 Dow kɨ́ boy ɓá tɔr ndi-é dɔ ngon dow-tɨ. Ta kinlé to ta kɨ́ dow à najɨ al. 8 Nganka Lebi kɨ́ ꞌtaa kɨ́ káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ lé, ꞌto dow-je kɨ́ njékoy, ngà Melsisedɛkɨ lé mbete kɨ́ aa njay panè to dow kɨ́ isɨ kəm. 9 Ta tɔl ta-é-tɨ lé, jꞌa panè: Lokɨ Abrakam adɨ kɨ́ káre dan kɨ̀ dɔgɨ-tɨ lé, Lebi kàrè adɨ tɔ; ə Lebi ɓá nganka-é ꞌto njétaa kɨ́ káre dan kɨ́ dɔgɨ-tɨ mḛḛ né-je-tɨ lay. 10 Kdɔtalə, lokɨ Melsisedɛkɨ tilə-né kəm Abrakam lé, Lebi tò mḛḛ ka-é Abrakam-tɨ nɔ̰ɔ̰ ngá. 11 Takul kullə gugɨ né lə nganka Lebi kin ya ɓá Lubə adɨ-né ndukun jipɨ-je. Adɨ kinə lé nganka Lebi kɨ́ ꞌto njégugné-je lə Lubə kinlé, kullə lə-dé ra dow adɨ majɨ ɔr njutɨ rəmə, dow à kɔw ndoo njègugné lə Lubə kɨ́ rangɨ al ngá; ngà njègugné lə Lubə kɨ́ rangɨ kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ Melsisedɛkɨ bè ɓá ree ɓɨ to ḛ kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ Arɔ̰ bè al kdɔ ri ɓəy wa? 12 Kdɔtalə lokɨ ꞌmbəl kullə gugné lé, dꞌa mbəl ndukun ya tɔ ɓane. 13 Kdɔ dow kɨ́ ta-je kin sɔbɨ dɔ-é lé, to kɨ́ ginkojɨ-tɨ kɨ́ rangɨ; ə dow kɨ́ dan ginkojɨ-tɨ liə kɨ́ ra kullə logugɨ né-tɨ ya goto. 14 Kdɔ dow-je lay ꞌgə majɨ kɨ́ ꞌƁaɓe lə-ji to kɨ́ ginkojɨ-tɨ lə Juda, kɨ́ to ginkojɨ kɨ́ Moiyijɨ pa ta kɨ́ dɔ-tɨ ɓa-né ri njégugné-je lə Lubə al ya sar. 15 Né kɨ́ ree tɔjɨ ɓəy kɨ́ ta kin to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé ə́n: Njègugné kɨ́ rangɨ kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ Melsisedɛkɨ bè ree, 16 ə ḛ təl njègugné lə Lubə kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ ndukun adɨ dow-je ꞌtəl-né njégugné-je kin al, ngà ḛ to njègugné lə Lubə kɨ̀ takul tɔ́gɨ kiskəm kɨ́ sartagangɨ. 17 Kdɔtalə ta kinlé, mbete kɨ́ aa njay pa ta dɔ-tɨ panè: I ꞌto njègugné lə Lubə ya sartagangɨ titɨ Melsisedɛkɨ bè‡. 18 Beɓa ndukun kɨ́ kete lé, Lubə bujuru kɔgɨ kdɔ tɔ́gɨ-é goto rəm, kullə liə goto rəm; 19 kdɔ ndukun lé, né kɨ́ ḛ ra adɨ majɨ ɔr njutɨ ya goto, ə ngɔsnè lé, nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ majɨ n̰a̰ itə kɨ́ kete kɨ́ à kɔw sə-ji rɔ Lubə-tɨ tò nè. 20 Ə né kinlé Lubə ubɨ rɔ-é ɓá ra-né, ɓɨ to né kɨ́ ra né bè par al. 21 Dḛ kɨ́ rangɨ lé, ꞌto njégugné-je lə Lubə kɨ́ Lubə ubɨ rɔ-é ɓá ində-dé-né al; ngà Jeju rəmə, təl njègugné kɨ́ Lubə ubɨ rɔ-é ɓá ində-é-né panè: «ꞌƁaɓe ubɨ rɔ-é ə à təl najɨ ndi-é al.» Ubɨ rɔ-é panè: «I ꞌto njègugné lə Lubə ya sartagangɨ.» 22 Gin-é kin ɓá Jeju ya to-né gin mḛḛnda ka̰y lə-ji sɔbɨ dɔ kulənojɨ kɨ́ majɨ n̰a̰ itə kɨ́ kete. 23 Rəm ɓá njégugné-je kɨ́ ginkojɨ-tɨ lə Lebi kinlé kɔr-dé n̰a̰, kdɔtalə dḛ dꞌɔr tó-na̰ tó-na̰ kdɔ koy ɔgɨ-dé lo ra kullə kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal; 24 ngà Jeju lé, isɨ kəm sartagangɨ, adɨ à kin̰ə kullə gugné kadɨ dow al. 25 Gin-é kin tɔ ɓá dow-je kɨ́ njéree rɔ Lubə-tɨ kɨ̀ takul-é lé, ḛ asɨ kajɨ-dé kajɨ kɨ́ sartagangɨ; ḛ isɨ kəm kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal kdɔ pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-dé. 26 Adɨ Jeju ɓá to burə dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ́ jꞌɔwi ndoo-é; kdɔ ḛ aa njay, ta goto dɔ-é-tɨ, majal liə goto, ḛ a̰ ngərəngɨ kɨ̀ njéramajal-je, tokɨ boy dɔ né-je-tɨ lay. 27 Dḛ lay kɨ́ ꞌto burə dɔ njégugné-je lə Lubə lé, ndɔ-é ndɔ-é ya dꞌilə məsɨ da̰ kadkare-tɨ kadɨ Lubə in̰ə-né go majal-je lə-dé kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé kɔgɨ, ɓəy ɓá dꞌilə məsɨ kdɔ majal-je lə ndəgɨ jipɨ-je ɓəy; ngà Jeju rəmə, ɔw ndoo ra titɨ kɨ́ dḛ ꞌra-né kin al; ḛ ra nja káre-rè ə adɨ-né rɔ-é koy. 28 Ndukun lə Moiyijɨ lé, ində burə dɔ njékun dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ́ ꞌto njétɔ́gɨ kasɨ al-je tɔ; ngà ḛ kɨ́ Lubə pa ta rəsɨ ubɨ rɔ-é ɓá ində-é-né burə dɔ njégugné-je, go ndukun-tɨ lé, to Ngon-é kɨ́ ra né kɨ́ majɨ ɔr njutɨ sartagangɨ.

Kəykubɨ kɨ́ sigɨ lə Lubə kɨ̀ kulənojɨ kɨ́ sigɨ

8

1 Ta kɨ́ boy n̰a̰ kɨ́ jꞌa pa ə́n: Ko burə dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ́ bè kin ɓá jə̰i jꞌɔwi-né; ḛ isɨ dɔra̰-tɨ, dɔ jikɔl kalikɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə kɨ́ njètɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰. 2 Ḛ to njèrakullə lo-tɨ kɨ́ aa njay, adɨ to mḛḛ kəykubɨ-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to kəy lə Lubə kɨ́ to ꞌƁaɓe ya ɓá ra ɓɨ to dow al. 3 Kdɔtalə burə dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ́ rá-rá kɨ́ dꞌində-é lé, dꞌində-é kadɨ adɨ kadkare-je Lubə rəm, kadɨ ilə məsɨ da̰-je nangɨ adɨ-é rəm; adɨ Jeju kàrè tò kadɨ ingə né adɨ tɔ ɓane. 4 Kinə ndɔkɨ isɨ nangɨ nè lé, to ya kàrè à to njègugné lə Lubə al, kdɔ njégugné-je kɨ́ go ndukun-tɨ dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰ ngá. 5 Kullə kɨ́ njégugné-je kin dꞌisɨ ꞌra lé, to takəm né-je, kɨ̀ ndil né-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ; gangɨ-é kin ya, lokɨ Lubə pa ta kɨ̀ Moiyijɨ, kadɨ ra kəykubɨ liə lé, ḛ panè: «ꞌOo, ꞌa ra ga̰-é kɨ́ mꞌtɔjɨ-i dɔ mbal-tɨ kin ya.» 6 Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, Kristɨ ingə kullə kɨ́ boy n̰a̰, kdɔ ḛ to njèkulə dow-je nojɨ natɨ kɨ̀ Lubə sɔbɨ dɔ kulənojɨ kɨ́ majɨ n̰a̰ itə kɨ́ kete, kdɔ Lubə ində gin-é dɔ kunmindɨ-je-tɨ kɨ́ majɨ n̰a̰ itə kɨ́ kete-je. 7 Kdɔ kinə kulənojɨ kɨ́ dɔsa̰y lé, ta goto dɔ-tɨ rəmə, dꞌa sangɨ ḛ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo al ngá. 8 Ngà to kɔl ɓá Lubə kɔl panè:

«Ooi, ꞌƁaɓe panè: Ndɔ-je à ree nɔ̰ɔ̰,

kɨ́ mꞌa dɔɔ kulənojɨ kɨ́ sigɨ natɨ

kɨ̀ gin Israyel, kɨ̀ gin Juda*.

9 A tò titɨ-na̰ kɨ̀ kulənojɨ kɨ́ ndɔkɨ mꞌdɔɔ natɨ kɨ̀ ka-dé-je,

ndɔ-é-tɨ kɨ́ mꞌuwə ji-dé mꞌndɔr-dé-né mꞌtḛḛ sə-dé kɔgɨ

dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ kin al.

ꞌƁaɓe panè:

Titɨ kɨ́ dḛ ya kɨ̀ dɔ-dé dꞌa̰-né njángɨ dɔ kulənojɨ-tɨ lə-m al kinlé,

Ma̰ kàrè, mꞌadɨ usɨ-m dɔ-dé-tɨ al tɔ†.

10 ꞌƁaɓe panè:

Ooi, kulənojɨ kɨ́ mꞌa dɔɔ kɨ̀ gin Israyel, go ndɔ-je-tɨ kinlé ɓan:

Mꞌa kadɨ ꞌgə ndukun-je lə-m, mꞌa ndàngɨ mḛḛ-dé-tɨ.

Mꞌa to Lubə lə-dé ə dḛ dꞌa to dow-je lə-m‡.

11 Dow kɨ́ à ndó madɨ-é əse à ndó ngonkɔ̰-é panè:

“ꞌGə ꞌƁaɓe ɓane” à goto.

Kdɔ kḭ dɔ ngan-je-tɨ kɨ́ ndḛ sar tḛḛ-né dɔ dow-je-tɨ kɨ́ tɔgɨ kɨ́ dan-dé-tɨ lé,

dow-je lay dꞌa gə-m§.

12 Kdɔ mꞌa kin̰ə go né ra-dé kɨ́ njururu al kɔgɨ rəm,

ɓá mḛḛ-m à kole dɔ majal-je-tɨ lə-dé al ya sar rəm tɔ*.»

13 Ɓa kɨ́ Lubə ɓa kulənojɨ kin né kɨ́ sigɨ lé, ḛ adɨ kulənojɨ kɨ́ dɔsa̰y təl né kɨ́ low; ə né kɨ́ to né kɨ́ low rəm, ɓugə rəm kinlé nà̰y ngɔsi kadɨ goto ngá.

9

Tḛt 25; 26; 40:17-33

1 Kulənojɨ kɨ́ dɔsa̰y lé, ḛ kàrè ndɔkɨ ɔw kɨ̀ kújɨ pole Lubə liə, kɨ̀ lo pole Lubə kɨ́ tò nangɨ nè tɔ. 2 Kdɔtalə ꞌra kəykubɨ; mḛḛ-é kɨ́ dɔsa̰y ꞌɓa-é lo kɨ́ aa njay; ḛ ɓá kagɨ na̰a̰ lampɨ, kɨ̀ tablə, kɨ̀ mbə̀ kadkare-je tò-tɨ. 3 Ə gidɨ kubɨ-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kɨ́ ꞌgangɨ-né mḛḛ kəy lé, lo kɨ́ ꞌɓa-é lo kɨ́ aa njay-njay tò-tɨ. 4 Lo-é kin ɓá logugɨ né kɨ́ ba̰y kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr ꞌró-né nɔ̰kagɨ kɨ́ ətɨ majɨ tò-tɨ, ɓá sandukɨ kulənojɨ kɨ́ ꞌra gidɨ-é lay ya kɨ̀ lɔr tò-tɨ rəm, mḛḛ sandukɨ-tɨ lé, bəgrə kɨ́ ꞌndàngɨ ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ kulənojɨ titɨ kàrè tò-tɨ rəm, kagtɔsɨ lə Arɔ̰ kɨ́ ndɔkɨ putɨ lé tò-tɨ rəm, ɓá mbul kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr tò-tɨ ə mḛḛ mbul lé ɓá nékuso kɨ́ ꞌɓa-é maan tò-tɨ tɔ. 5 Dɔ sandukɨ-tɨ lé né kɨ́ dꞌadɨ to takəm malayka-je kɨ́ njériɓa kɨ́ ꞌɓa-dé seribḛ-je tò-tɨ ə ndil bagɨ-dé utɨ dɔ lo kɨ́ məsɨ ungɨ-tɨ kadɨ tokɨ kin̰ə-né go majal-je kɔgɨ. Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin lé, lo pa ta dɔ né-je-tɨ kin kɨ̀ bar-é bar-é lay goto. 6 Né-je lay kinlé ꞌtində kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é kete, adɨ lokɨ njégugné-je dꞌɔw kɨ̀ ra kullə kɨ́ sɔbɨ dɔ pole Lubə rəmə, dꞌandɨ kəykubɨ-tɨ lə Lubə mḛḛ-é-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ̀ dɔkaglo-je lay. 7 Ngà mḛḛ-é kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo lé, burə dɔ njégugné-je lə Lubə ya par ɓá andɨ-tɨ nja káre ɓal káre, ə à kɔw kɨ̀ məsɨ da̰ ji-é-tɨ kdɔ majal-je liə rəm, ɓá kdɔ majal-je kɨ́ dow-je ꞌra kɨ́ go lo gə-é al-tɨ rəm tɔ. 8 Gangɨ-é kin ɓá Ndil kɨ́ aa njay tɔjɨ-né, kɨ́ lokɨ kəykubɨ kɨ́ dɔsa̰y tò-né ɓəy kin rəmə, tarəbɨ kɨ́ kɔw lo-tɨ kɨ́ aa njay-njay lé tokɨ tḛḛ al ɓəy. 9 Né kinlé to takəm né kɨ́ kaglo-tɨ kɨ́ ɓone; ə tɔjɨ kɨ́ kadkare-je kɨ̀ məsɨ da̰ kɨ́ kilə kadɨ Lubə kinlé, à kasɨ ra kadɨ tagɨr lə njèpole Lubə majɨ-né ɔr njutɨ al. 10 Ndukun-je kɨ́ sɔbɨ dɔ rɔ dow, adɨ ta lə nékuso-je, kɨ̀ néka̰y-je, kɨ̀ togɨ rɔ-je kɨ́ gay-gay kin ya par, ə́ dꞌində dɔ dow-je-tɨ sar tḛḛ mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ né-je mbəl-né rɔ-é.

Kristɨ to burə dɔ njégugné-je lə Lubə

11 Ngà Kristɨ lé ḛ ree titɨ burə dɔ njégugné-je lə Lubə bè kdɔ né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ à ree*; ḛ andɨ mḛḛ kəykubɨ-tɨ lə Lubə kɨ́ to kəykubɨ kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ itə kɨ́ nangɨ nè rəm, majɨ ɔr njutɨ rəm. Ə kəy-é kinlé to dow ɓá ra kɨ̀ ji-é al, adɨ tokɨ dan nékində-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al; 12 ḛ andɨ lo kɨ́ aa njay-njay-tɨ lé nja káre-rè ə andɨ kɨ̀ məsɨ bal bin̰ə-je kɨ̀ məsɨ lum mangɨ-je al, ngà kɨ̀ məsɨ-é ḛ ya. Beɓa ḛ gangɨ-né dɔ-ji gangɨ kɨ́ sartagangɨ. 13 Kdɔ kinə məsɨ bal bin̰ə-je kɨ̀ məsɨ bɔbɨ mangɨ-je kɨ̀ bu mandɨ mangɨ-je kɨ́ ꞌró ɓəy ə́ ꞌtusɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌra né kɨ́ tò n̰ḛ ə aa rɔ-dé, 14 ngà məsɨ Kristɨ kɨ́ ban ɓá à kasɨ kaa tagɨr-je lə-ji sɔbɨ dɔ kullə ra-ji-je kɨ́ majɨ al kɨ́ à tḛḛ koy kin, kdɔ kadɨ jꞌrai kullə lə Lubə kɨ́ Njèkisɨ kəm al wa? Kdɔ kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ njèkisɨ sartagangɨ lé, ḛ ya kɨ̀ dɔ-é un rɔ-é kɨ́ majal goto-tɨ adɨ Lubə. 15 Gin-é kin ɓá Kristɨ to-né njèkulə dow-je nojɨ natɨ kɨ̀ Lubə mḛḛ kulənojɨ-tɨ kɨ́ sigɨ, ḛ oy kdɔ taa-né dow-je kɨ́ dꞌisɨ dan majal-tɨ kilə-dé taá lokɨ dꞌisɨ-né gin tɔ́gɨ kulənojɨ-tɨ kɨ́ dɔsa̰y. Bè kdɔ kadɨ dḛ kɨ́ Lubə ɓa-dé lé, dꞌingə némajɨ-je kɨ́ à tò sartagangɨ kɨ́ ḛ un-né mindɨ-é adɨ-dé. 16 Kdɔtalə kinə dow ndàngɨ mbete pa-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ néndubə rəmə, tò kadɨ dowbé à koy ɓá mbete-é à ra kullə ɓəy. 17 Mbete kɨ́ sɔbɨ dɔ néndubə lé, à ra kullə go koy dow-tɨ, kdɔ kinə njèndàngɨ-é isɨ kəm ɓəy rəmə, mbete-é à ra kullə al. 18 Gin-é kin ɓá kulənojɨ kɨ́ dɔsa̰y lé ya kàrè ulə-né gin-é kɨ̀ məsɨ kɨ́ kilə nangɨ. 19 Kdɔtalə, lokɨ Moiyijɨ ndó ndukun adɨ kosɨ dow-je lay, titɨ kɨ́ ꞌndàngɨ-né mḛḛ mbete ndukun-je-tɨ lé, ḛ un məsɨ lum mangɨ-je, kɨ̀ məsɨ bal bin̰ə-je, kɨ̀ man, ɓá un takubɨ lḛn kɨ́ kər njɨr-njɨr kɨ̀ kam ijopɨ ulə dan məsɨ-tɨ tusɨ dɔ mbete ndukun-je-tɨ ya kete ɓəy ɓá tusɨ dɔ kosɨ dow-je-tɨ, ə panè: 20 Ḛ kin to məsɨ kulənojɨ kɨ́ Lubə un ndu dɔ-tɨ kdɔ ta lə-si†. 21 Bè ya tɔ ə́ ḛ tusɨ-né məsɨ dɔ kəykubɨ-tɨ lə Lubə rəm, dɔ né ra kullə-je-tɨ kɨ́ ꞌpole-né Lubə rəm tɔ. 22 Kɨ́ go ndukun-tɨ lé, né-je n̰a̰ ya məsɨ ɓá ra adɨ aa; ə kinə məsɨ usɨ nangɨ al lé, kin̰ə go majal kɔgɨ goto tɔ. 23 Kinə takəm né-je kɨ́ dɔra̰-tɨ kàrè dꞌaa-dé njay kɨ̀ kəm rəbɨ-je kɨ́ bè kin rəmə, tò kadɨ né-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ̀ dɔ-dé ya kàrè tokɨ kaa-dé kɨ̀ kəm rəbɨ məsɨ kɨ́ kilə kɨ́ majɨ ɔr njutɨ tɔ. 24 Kdɔ lo kɨ́ aa njay kɨ́ dow ɓá ra kɨ̀ ji-é ndajɨ-né né-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kin ɓá Kristɨ andɨ-tɨ tin al, ngà ḛ ɔw dɔra̰-tɨ, kdɔ kadɨ kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya a̰ takəm Lubə-tɨ kdɔ ta lə-ji. 25 Ḛ andɨ kdɔ kadɨ adɨ rɔ-é kɨ nja natɨ-natɨ titɨ kɨ́ burə dɔ njégugné-je lə Lubə andɨ-né kɨ̀ ɓal-ɓal lo-tɨ kɨ́ aa njay-njay kɨ̀ məsɨ da̰-je kin al; 26 kinə bè al rəmə lé Kristɨ à kingə kɔ̰̀ kɨ nja natɨ-natɨ low nṵ lo kində gin dɔnangɨ-tɨ. Ngà ngɔsnè, tasɔ̰y ndɔ-je-tɨ ɓá ḛ ree nja káre-rè ya kdɔ bɔr-né majal kɨ̀ takul kadɨ kɨ́ ḛ ya kɨ̀ dɔ-é adɨ rɔ-é adɨ dꞌilə məsɨ-é nangɨ. 27 Ə titɨ kɨ́ tò kadɨ dow oy nja káre-rè ya ə go-tɨ to ta kɨ́ gangɨ kinlé, 28 bè ya tɔ ə́ Kristɨ lé, go kɔ̰̀-tɨ kɨ́ ingə nja káre-rè ɔr-né majal-je lə kosɨ dow-je kɨ́ n̰a̰ kɔgɨ lé, ḛ à tḛḛ busɨ, tḛḛ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo, kdɔtalə majal-je al ngá, ngà kdɔ kajɨ dow-je kɨ́ dꞌisɨ ngəbɨ-é kdɔ kadɨ ajɨ-dé.

10

1 Kdɔtalə ndukun lé, ɔw kɨ̀ takəm némajɨ-je kɨ́ à ree ya, ngà to ɓá to takəm né-é-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al; gin-é kin ɓá ga̰ məsɨ kɨ́ kilə kɨ́ káre-rè ya kɨ́ dꞌilə kɨ nja natɨ-natɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal kinlé, à kadɨ dow-je kɨ́ ꞌree rɔ Lubə-tɨ ꞌmajɨ-né dꞌɔr njutɨ al. 2 Bè al rəmə lé, dow-je kɨ́ ꞌpole Lubə kɨ́ gangɨ-é kinlé, dꞌa taakoo, kdɔ lé dꞌa kaa njay nja káre-rè ya tagangɨ ɓɨ lé mḛḛ-dé à kuwə-dé kɨ̀ ta dɔ majal-je-tɨ lə-dé al ngá. 3 Ngà məsɨ kɨ́ kilə kinlé, ole mḛḛ dow-je dɔ majal-je-tɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal. 4 Kdɔtalə məsɨ lum mangɨ-je, kɨ̀ məsɨ bal bin̰ə-je lé, à kasɨ bɔr majal-je nda̰ bè al. 5 Gin-é kin ɓá, lokɨ Kristɨ ɔw kɨ̀ ree-né dɔnangɨ-tɨ lé, ḛ pa kɨ̀ Lubə panè: I ndigɨ məsɨ kɨ́ kilə-je kɨ̀ kadkare-je al, ngà to i ya ɓá ꞌra dajɨ rɔ-m*. 6 I ndigɨ da̰-je kɨ́ ꞌró pər kɨ̀ da̰-je kɨ́ kilə məsɨ-dé nangɨ kdɔ majal-je kin al†. 7 Beɓa mꞌpanè: ꞌOo, mꞌa kɔw, kdɔ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ ꞌɓɨr lé, ꞌndàngɨ ta kɨ́ dɔ-m-tɨ titɨ nɔ̰ɔ̰, kdɔ kadɨ mꞌra ndigɨ lə-i, i Lubə ya‡. 8 Ḛ pa dɔsa̰y panè: «Négugɨ-je, kɨ̀ kadkare-je, kɨ̀ da̰-je kɨ́ ró pər-je, kɨ̀ da̰-je kɨ́ kilə məsɨ-dé nangɨ kdɔ majal-je kinlé, nəl-i al rəm, i ndigɨ al rəm.» Ngà ndukun lé, ndigɨ kadɨ ꞌra négugɨ-je kin lay. 9 Beɓa ḛ təl panè: «ꞌOo, mꞌa kɔw kdɔ ra ndigɨ lə-i i Lubə ya.» Kristɨ bujuru népole kɨ́ kete kɔgɨ ə ində népole kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo. 10 Jeju Kristɨ ra né kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ. Ḛ adɨ rɔ-é koy nja káre-rè, ya ɔr-ji-né ində-ji tagay. 11 Njègugné kɨ́ rá-rá lé, a̰ lo kullə-tɨ liə kɨ̀ ndɔ-é ndɔ-é, ə ilə məsɨ kilə kɨ́ to ga̰-é kɨ́ káre-rè ya; məsɨ kɨ́ kilə kinlé asɨ bɔr majal-je al ya sar. 12 Ngà ḛ lé, lokɨ ḛ adɨ rɔ-é kɨ né kilə məsɨ nja káre-rè kdɔ majal-je rəmə, ḛ isɨ dɔjikɔl Lubə-tɨ ya sartagangɨ§, 13 ə ḛ isɨ ngəbɨ kadɨ Lubə təl njéba-je liə lo kungɨ nja-é*. 14 Kɨ̀ takul kadkare kɨ́ nja káre-rè ya dow-je kɨ́ ḛ aa-dé lé, ḛ adɨ ꞌmajɨ dꞌɔr-né njutɨ ya sartagangɨ. 15 Ta kinlé Ndil kɨ́ aa njay pa adɨ-ji tɔ. Kdɔ ḛ pa kete panè: 16 ꞌƁaɓe panè: Ooi, kulənojɨ kɨ́ mꞌa dɔɔ natɨ sə-dé go ndɔ-je-tɨ kinlé ɓan: Mꞌa kində ndukun-je lə-m mḛḛ-dé-tɨ, mꞌa ndàngɨ tagɨr-tɨ lə-dé†, ɓá təl ilə dɔ-tɨ panè: 17 Mḛḛ-m à kole dɔ majal-je-tɨ lə-dé al rəm, ɓá mḛḛ-m à kole dɔ kaldɔta-je-tɨ lə-dé al ya sar rəm tɔ‡. 18 Ngà lokɨ majal-je tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ lé, məsɨ kɨ́ kilə kdɔ majal à goto ngá.

Ndəjɨ-je kɨ́ gay-gay

Ndəjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ ka̰ gərərə dɔ kadmḛḛ-tɨ

Əbr 6:1-20

19 Beɓa ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kɨ̀ takul məsɨ Jeju lé, mḛḛ-ji nda ka̰y kadɨ jꞌandi lo-tɨ kɨ́ aa njay-njay. 20 Jeju ɔr tarəbɨ kɨ́ sigɨ, kɨ́ to rəbɨ kiskəm adɨ-ji kɨ̀ takul kində kɨ́ ində kubɨ gangɨ mḛḛ kəy gangɨ ə kubɨ kinlé to dajɨ rɔ-é ḛ ya, 21 adɨ jə̰i jꞌɔwi kɨ̀ burə dɔ njégugné-je lə Lubə kɨ́ isɨ dɔ kullə-je-tɨ kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə. 22 Tagɨr kɨ́ majɨ al kɨ́ mḛḛ-ji-tɨ tokɨ togɨ adɨ aa njay rəm, ɓá dajɨ rɔ-ji kàrè tokɨ togɨ kɨ̀ man kɨ́ aa njay rəm, ə́n ə́ adɨ jꞌɔwi kɨ rɔ Lubə-tɨ kɨ̀ mḛḛ-ji kɨ́ káre-rè rəm, kɨ̀ kadmḛḛ kɨ́ adɨ mḛḛ-ji ndaka̰y rəm. 23 Adɨ jꞌa̰i njángɨ dɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji kɨ́ jꞌpai ta dɔ-tɨ lé, kdɔtalə njèkunmindɨ-é lé, to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ. 24 Jꞌindəi kəm-ji go-na̰-tɨ kadɨ jꞌɔsi gin-na̰ mḛḛ ndigɨ dow-je-tɨ rəm, mḛḛ kullə-je-tɨ kɨ́ majɨ-majɨ rəm. 25 Adɨ jꞌtusi kəwna̰ lə-ji jꞌin̰əi titɨ kɨ́ dow-je madɨ dꞌisɨ ꞌra-né kin al. Ngà kadɨ jꞌuləi dingəm mḛḛ-na̰-tɨ, titɨ kɨ́ ooi-né kɨ́ ndɔ ree lə ꞌƁaɓe nà̰y ngɔsi. 26 Kdɔtalə kinə kəm-ji tḛḛ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ majɨ ɓá go-tɨ jꞌtəli jꞌrai majal kɨ̀ mḛḛndigɨ lə-ji rəmə, məsɨ kɨ́ kilə kɨ́ rangɨ kdɔ majal-je ya goto ngá, 27 adɨ to ngəbɨ ta kɨ́ gangɨ kɨ́ tò ɓəl, kɨ̀ pər kɨ́ ɔ̰̀ mbil-mbil kɨ́ tò pèrèrè kdɔ kɔ̰̀ njédɔnga̰-je kin ya ngá! 28 Kinə dow al dɔ ndukun lə Moiyijɨ ɓá dow-je joo əse mutə dꞌoo-é lo-é-tɨ ɓá ꞌpa ta dɔ-tɨ rəmə, ꞌtɔl dowbé tɔl kɨ́ koo kəmtondoo goto-tɨ§. 29 Ngà dow kɨ́ nədɨ Ngon lə Lubə rəm, oo məsɨ kulənojɨ kɨ́ Kristɨ təl-é-né dow kɨ́ aa-tɨ kin kɨ né kɨ́ kare rəm, ɓá pa ta kɔbɨ dɔ Ndil-tɨ kɨ́ aa njay kɨ́ njèra sə-ji majɨ kin rəm lé, sə̰i ꞌgɨri kɨ́ kində kɔjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-é à nga̰ n̰a̰ ya al wa? 30 Kdɔ jꞌgəi dow kɨ́ panè: Dalba tokɨ lə-m, Ma̰ ɓá mꞌa kadɨ ná̰-ná̰ nékugə dɔji-é. Ḛ pa ɓəy panè: ꞌƁaɓe à gangta dɔ dow-je-tɨ liə*. 31 To né kɨ́ tò ɓəl n̰a̰ kadɨ dow usɨ mḛḛ-ji Lubə-tɨ kɨ́ njèkisɨ kəm! 32 Ngà adi mḛḛ-si ole dɔ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ kəm-si ijə-né dɔ Lubə-tɨ ə go-tɨ gogɨ rəmə ingəi kɔ̰̀ n̰a̰ dan rɔ-tɨ kɨ́ nga̰, 33 adɨ kɨ́ madɨ-je dan kosɨ dow-je-tɨ ya dꞌulə rɔsɔl dɔ-si-tɨ rəm, dꞌadɨ-si kɔ̰̀-je kɨ́ gay-gay rəm, kɨ̀ ná̰-je ingəi kɔ̰̀ natɨ kɨ̀ dḛ kɨ́ dꞌingə ga̰ kɔ̰̀-je kɨ́ bè kin tɔ. 34 Kdɔtalə sə̰i ingəi kɔ̰̀ natɨ kɨ̀ dangay-je, ə ndigi kɨ̀ rɔnəl kadɨ ꞌtaa nékingə-si-je, kdɔ sə̰i ꞌgəi kɨ́ ɔwi kɨ̀ nékingə-je kɨ́ majɨ itə né-je lay rəm, tò sartagangɨ rəm. 35 Ə́n ə́ kadmḛḛ lə-si kɨ́ nékugə dɔji kɨ́ sɔbɨ dɔ-é to né kɨ́ boy n̰a̰ kinlé, ꞌtusi ꞌin̰əi al. 36 Kdɔtalə sə̰i rəmə ɔwi ndoo kadɨ uwəi rɔ-si nga̰, kdɔ kadɨ ꞌrai mḛḛndigɨ lə Lubə ə ingəi-né né kɨ́ ḛ un mindɨ-é kdɔ kadɨ-si. 37 Kdɔtalə kaglo nà̰y n̰a̰ al, nà̰y ndḛ bè ya ə ḛ kɨ́ tò kadɨ à ree lé, à ree; isɨ dɔ nja-é-tɨ rəm ngá†. 38 Ə dow lə-m kɨ́ njèra né kɨ́ njururu à kisɨ kəm kɨ̀ takul kadmḛḛ. Ngà kinə təl ɔr rɔ-é kɨ gogɨ rəmə, mḛḛ-m à nəl-m dɔ-é-tɨ al‡. 39 Ə jə̰i rəmə, jꞌtoi dow-je kɨ́ dan dḛ-tɨ kɨ́ dꞌɔr rɔ-dé kɨ gogɨ kdɔ tujɨ kin al, ngà jə̰i jꞌtoi dow-je kɨ́ jꞌadi mḛḛ-ji kdɔ kadɨ jꞌaji.

11

Kadmḛḛ lə dow-je kɨ́ mḛḛ kulənojɨ-tɨ kɨ́ low

Ja̰ 8:56; 1Pi 1:8; Pa 33:6; 9:1

1 Kadmḛḛ lé to nda mḛḛ ka̰y dɔ né-tɨ kɨ́ dow ində mḛḛ-é dɔ-tɨ; to né kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é al ɓəy ya gə kɨ́ né-é tò nɔ̰ɔ̰ tɔgrɔ-tɨ.

2 Dow-je kɨ́ kete low lé, takul kadmḛḛ lə-dé ɓá ta kɨ́ dɔ-dé-tɨ majɨ-né.

3 †Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá jꞌgəi-né kɨ́ Lubə ində né-je lay kɨ̀ gangɨ-é gangɨ-é kɨ̀ ta kɨ́ ta-é-tɨ, adɨ né kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é kinlé tḛḛ mḛḛ né-tɨ kɨ́ dow oo kɨ̀ kəm-é al.

4 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá Abɛl ilə-né məsɨ da̰ nangɨ adɨ Lubə kadkare-tɨ ə to kadkare kɨ́ majɨ n̰a̰ itə ꞌlə Kayin; kɨ̀ takul kadmḛḛ liə ɓá Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ, ə pa ta kɨ́ majɨ dɔ kadkare-je-tɨ liə; lé ḛ oy ya kàrè kadmḛḛ liə ra adɨ ḛ isɨ pa ta ya ɓəy-ɓəy.

5 Kɨ̀ takul kadmḛḛ lə Enɔkɨ ɓá Lubə un-é ɔw-né siə dɔra̰-tɨ adɨ-é oy al ə dow oo-é gogɨ al, kdɔ Lubə un-é ɔw siə. Kete ɓá kadɨ un-é ɔw siə lé, ꞌpa ta kɨ́ majɨ dɔ-é-tɨ ꞌpanè ḛ to dow kɨ́ nəl Lubə*. 6 Ə kinə kadmḛḛ goto lé, dow à nəl Lubə nda̰ al; dow kɨ́ isɨ ɔw kɨ rɔ Lubə-tɨ lé, tò kadɨ adɨ mḛḛ-é kɨ́ Lubə isɨ nɔ̰ɔ̰ ə isɨ ugə dɔ-ji dḛ kɨ́ dꞌisɨ ꞌsangɨ-é.

7 Lokɨ Lubə pa ta kɨ̀ Nuwe sɔbɨ dɔ né kɨ́ dow oo nja káre al ɓəy ya Nuwe ɓəl-ɓəl kɨ́ majɨ, adɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá ḛ ra-né bato kɨ́ boy ajɨ-né dow-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ liə; kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá Nuwe gangɨ-né ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ə ḛ təl-né njèkingə nédɔ-ji kɨ́ sɔbɨ dɔ néra kɨ́ njururu kɨ́ dow à kingə kɨ̀ takul kadmḛḛ.

8 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá Abrakam ilə-né kujɨ dɔ ɓa-tɨ kɨ́ Lubə ɓa-é kadɨ-é ɔw dɔnangɨ-tɨ kɨ́ à təl néndubə liə; ḛ gə lo kɨ́ isɨ ɔw-tɨ al ya ḭ par ɔw. 9 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá, ḛ ɔw isɨ-né kɨ mba bè dɔnangɨ-tɨ kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ-é; ḛ isɨ kəykubɨ-tɨ ə gangɨ-é kin ya Isakɨ-je kɨ̀ Jakobɨ kɨ́ dꞌore-na̰ siə dɔ kunmindɨ-tɨ kɨ́ káre kinlé dꞌisɨ-né kəykubɨ-je-tɨ tɔ. 10 Kdɔ ḛ isɨ ngəbɨ ɓebo kɨ́ gin-é nga̰ majɨ kɨ́ Lubə ya to njèkɔjɨ gosɨ ra-é rəm, to njèkində-é rəm.

11 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ya tɔ ɓá Sara kɨ́ ɓugə gurə́-gurə́ ya, Lubə adɨ-é ojɨ ngon, kdɔ ḛ gə kɨ́ Lubə kɨ́ un mindɨ-é adɨ-nꞌḛ̀ lé, to njèka̰ njángɨ dɔ ndi-é-tɨ. 12 Gin-é kin ɓá dow káre-rè kɨ́ isɨ ngəbɨ koy ya, ojɨ ngon ində-né gin dow-je adɨ ꞌn̰a̰ titɨ kərwəḭ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ əse yangra kɨ́ ta babo-tɨ kɨ́ dow asɨ tidə al kin bè†.

13 Dḛ lay kin ya dꞌoy mḛḛ kadmḛḛ-tɨ ə né-je kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ-dé lé dḛ dꞌingə al; ngà dḛ dꞌa̰ sa̰y ɓá dꞌoo ə ꞌra rɔnəl-é, ə ꞌpa rəsɨ kɨ́ ꞌto mba-je rəm, njédəə kɨ̀ nja-dé taá dɔnangɨ-tɨ nè rəm. 14 Dow-je kɨ́ ꞌpa ta bè kinlé, ꞌtɔjɨ ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ dꞌisɨ ꞌsangɨ ɓe lə-dé kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé. 15 Ə kinə lé mḛḛ-dé tò gərərə dɔ ɓe-tɨ kɨ́ dꞌḭ-tɨ lé rəmə, lé dꞌa təl kɔw-tɨ gogɨ.

16 Ngà kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé, dḛ ꞌsangɨ ɓe kɨ́ majɨ n̰a̰ itə ḛ kɨ́ dꞌḭ-tɨ, adɨ to ɓe kɨ́ dɔra̰-tɨ. Gin-é kin ɓá ꞌɓa Lubə Lubə lə-dé kàrè rɔ-é sɔl-é-né al; kdɔ ḛ ra go ɓebo lə-dé nɔ̰ɔ̰.

17 Lokɨ Lubə na̰ mḛḛ Abrakam lé, Abrakam ɔw kɨ̀ tɔl Isakɨ kadɨ-é kadkare-tɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ. Ḛ kɨ́ Lubə un mindɨ-é adɨ-é lé ya ɓá ɔw kɨ̀ kadɨ ngon kal liə kadkare-tɨ‡ 18 ə ḛ ya ɓá ndɔkɨ Lubə idə-é ꞌpanè: «Kɨ̀ takul Isakɨ ɓá i ꞌa kingə-né nganka-i-je kɨ́ ri-i à tò dɔ-dé-tɨ.» 19 Ḛ gɨr kɨ́ Lubə asɨ kadɨ adɨ dow tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan njékoy-je-tɨ. Gin-é kin ɓá Lubə təl-né kɨ̀ ngon-é lé adɨ-é gogɨ; ə né-é kinlé tɔjɨ koy ə tɔsɨ ndəl. 20 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá Isakɨ tɔr-né ndi-é dɔ Jakobɨ-je-tɨ kɨ̀ Esuwa kdɔ ndɔ-je kɨ́ à ree. 21 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá lokɨ nà̰y ngɔsi kadɨ Jakobɨ oy lé ḛ tɔr-né ndi-é dɔ ngan lə Jojepɨ-tɨ rəm, ɗugɨ nangɨ dɔ kagtɔsɨ-tɨ liə nga̰ ɓá ɔsɨ-né gajɨ Lubə rəm. 22 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá, sɔ̰y ndɔ-je-tɨ lə Jojepɨ lé, ḛ pa-né ta kɨ́ sɔbɨ dɔ tḛḛ ndaa-tɨ lə ngan Israyel-je, ə un-né ndu adɨ-dé sɔbɨ dɔ né kɨ́ dꞌa ra kɨ̀ singə-é. 23 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá lo kojɨ Moiyijɨ-tɨ ya, njékojɨ-é-je ꞌɓɔyɔ-é-né na̰y mutə; kdɔtalə dḛ dꞌoo kɨ́ ngon lé kurə́ n̰a̰ adɨ ꞌɓəl ndukun lə ngar al. 24 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá lokɨ Moiyijɨ tɔgɨ lé, ḛ mbatɨ kadɨ ꞌɓa-é-né ngon kojɨ ngon lə Paraɔ̰ kɨ́ dené; 25 ḛ ndigɨ kingə kɔ̰̀ natɨ kɨ̀ dow-je lə Lubə ɓɨ kadɨ nꞌra rɔnəl dɔkaglo-tɨ kɨ́ sḛ bè dan majal-tɨ al. 26 Kdɔtalə ḛ oo adɨ rɔsɔl kɨ́ ndɔ-é à tḛḛ dɔ Kristɨ-tɨ lé, to né kɨ́ majɨ n̰a̰ itə nékingə-je kɨ́ Ejiptɨ; kdɔ ḛ oo nékugə dɔji-je kɨ́ tò sa̰y nṵ kɨ́ à ree. 27 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá, Moiyijɨ ɓəl-né wɔngɨ lə ngar al, adɨ tḛḛ-né kɔgɨ dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ; ḛ a̰ dingəm titɨ dow kɨ́ oo Lubə kɨ́ dow oo-é kɨ̀ kəm-é al kin bè. 28 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá Moiyijɨ ra-né na̰y Pakɨ ə səkɨ-né məsɨ takəy-je-tɨ, kdɔ kadɨ malayka kɨ́ njètɔɔ ko dow-je tɔl ngan dər-je lə Israyel-je al. 29 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá, Israyel-je dꞌində-né babo kasɨ ꞌgangɨ titɨ nangɨ tutɨ bè. Ngà lokɨ dow-je kɨ́ Ejiptɨ ꞌna̰ kadɨ dꞌində ꞌgangɨ tɔ rəmə, man tuú ta-dé lay. 30 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá lokɨ Israyel-je ꞌnjiyə ꞌgəə dɔ ɓe Jeriko ndɔ siri rəmə, ndogbɔr kɨ́ dɔ-tɨ tə́tɨ nangɨ rum-rum. 31 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá Rakabɨ kɨ́ to kaya dené oy-né natɨ kɨ̀ njémbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ al-je al, kdɔtalə ḛ uwə njékində manjɨ lo-je kɨ rɔ-é-tɨ majɨ. 32 Ə ta ri ə́ mꞌa pa ɓəy? Kdɔ kinə kadɨ mꞌɔr-si poy Jedeɔ̰-je§, kɨ̀ Barakɨ-je*, kɨ̀ Samsɔ̰-je†, kɨ̀ Jepte-je‡, kɨ̀ Dabidɨ-je§, kɨ̀ Samiyel-je*, kɨ̀ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lé kaglo à kasɨ-m al. 33 Kɨ̀ takul kadmḛḛ ɓá dḛ ꞌtətɨ-né rɔ kɔ̰ɓe-je rəm, ꞌra-né né kɨ́ njururu rəm, dꞌingə-né né kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ-dé rəm, dꞌutɨ-né ta ɓɔl-je rəm, 34 ꞌtɔl-né pər kɨ́ ɔ̰̀ kɨ̀ tɔ́gɨ-é lingɨm-lingɨm rəm, ꞌtḛḛ-né ta kiyərɔ-tɨ rəm, njémɔ̰y-je kàrè tɔ́gɨ-dé ree-né dɔ madɨ-é-tɨ gogɨ rəm, ꞌtətɨ-né rɔ adɨ asgar-je kɨ́ mba dꞌa̰y-né nɔ̰̀-dé-tɨ rəm tɔ. 35 Dené-je ꞌtəl dꞌingə dow-je lə-dé kɨ́ dꞌoy ɓá ꞌtɔsɨ ndəl ꞌtḛḛ.

Dow-je kɨ́ ná̰-je lé, dꞌadɨ-dé kɔ̰̀ n̰a̰ ya, ngà dḛ ꞌndigɨ kadɨ dow taa-dé ilə-dé taá al; bè kdɔ kadɨ dꞌingə-né né kɨ́ majɨ n̰a̰ kɨ́ to tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ. 36 Dḛ kɨ́ madɨ-je ꞌsɔkɨ-dé rəm, dꞌində-dé kɨ̀ ndəy marɔw rəm, dꞌilə-dé sil rəm, ɓá dꞌungɨ-dé dangay-tɨ rəm 37 ꞌtilə-dé kɨ̀ ər ꞌtɔl-dé rəm, ꞌna̰ mḛḛ-dé rəm†, ꞌtijə-dé kɨ̀ sii rəm, ꞌtɔl-dé kɨ̀ kiyərɔ rəm. Dḛ kɨ́ ná̰-je dꞌilə taá yó-je kɨ nè-je, ndaá bin̰ə-je kɨ̀ ndaá batɨ-je ɓá to nékɔɔ-dé, né-je lay ya nal-dé, dꞌadɨ-dé kɔ̰̀, dꞌulə kəm-dé ndoo 38 ə dḛ kinlé kisɨ-dé dan dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ tuwə-dé al! Dꞌilə kɨ̀ diləlo-je, kɨ̀ dɔ mbal-je, kɨ̀ bole mbal-je, kɨ̀ boleɓe-je. 39 Ə dḛ lay kinlé ta kɨ́ dɔ-dé-tɨ majɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ lə-dé ya, ngà dꞌingə né kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ-dé lé al. 40 Kdɔtalə Lubə uwə dɔ né kɨ́ majɨ n̰a̰ itə kɨ́ kete kdɔ ta lə-ji, adɨ to majɨ kɨ́ dḛ dꞌa majɨ kɔr njutɨ natɨ sə-ji.

12

1 Ə jə̰i kàrè, dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kɨ́ ꞌtɔjɨ kadmḛḛ lə-dé kinlé ꞌgəə dɔ-ji sipɨ tɔ ə́n ə́ adɨ jꞌmbati né kutɨ lay kɨ́ ɔy, kɨ̀ majal kɨ́ lo kadɨ ɓindɨ-ji ɔ̰̀ al ə jꞌuwəi rɔ-ji nga̰ jꞌa̰yi ngɔdɨ kɨ́ tokɨ dəjɨ kadɨ jꞌa̰yi. 2 Jꞌadi kəm-ji tò kɨ dɔ Jeju-tɨ, kɨ́ ḛ ɓá to ꞌƁa kadmḛḛ rəm, to njèra kadmḛḛ kadɨ majɨ ɔr njutɨ rəm kin. Ḛ uwə rɔ-é nga̰ ingə kɔ̰̀ dɔ kagdəsɨ-tɨ, oo rɔsɔl kɨ né al, kdɔtalə rɔnəl kɨ́ sɔbɨ dɔ-é tò ngəbɨ-é, adɨ kɨ́ nè kin ḛ isɨ dɔ jikɔl kalikɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə ngá.

Kuwə rɔ nga̰

3 ꞌGɨri dɔ Jeju-tɨ kɨ́ njéramajal-je dꞌɔsɨ-é kɨ̀ ta kɔsɨ kɨ́ nga̰ ya uwə rɔ-é nga̰ kin; bè al rəmə, mḛḛ-si à tujɨ kadɨ tɔ́gɨ-si ɔr wutɨ. 4 Sə̰i ꞌrɔi kɨ̀ majal sar ꞌtḛḛi kɨ̀ məsɨ mbṵ al ɓəy. 5 Ə sə̰i mḛḛ-si oy dɔ ndəjɨ-tɨ kɨ́ ꞌndəjɨ-si titɨ kɨ́ dow ndəjɨ-né ngan-é lé wa?

Ngon-m, ꞌoo kindəkɔjɨ lə ꞌƁaɓe kɨ né ndam al,

ə kinə kindəkɔjɨ tḛḛ dɔ-i-tɨ rəmə ꞌadɨ ɔr tɔ́gɨ-i al*.

6 Kdɔtalə dow kɨ́ ꞌƁaɓe ndigɨ-é ɓá ində-é ɔjɨ-é, ə dow-je lay kɨ́ ꞌto ngan-é-je ɓá ḛ ində-dé kɨ̀ ndəy†. 7 Ori mḛḛ-si lokɨ kindəkɔjɨ tḛḛ dɔ-si-tɨ. Lubə ində-si ɔjɨ-si titɨ ngan-é-je bè. Kdɔtalə ngon kɨ́ rá ɓá bɔbɨ-é ində-é ɔjɨ-é al wa? 8 Ngà kinə dow-je lay dꞌingə kindəkɔjɨ ɓá sə̰i ingəi al rəmə, sə̰i ꞌtoi kɨ́ ngan-je kɨ́ bɔbɨ goto bè, ɓɨ ngan-je kɨ́ kojɨ kəy al. 9 Kdɔ bɔbɨ-ji-je kɨ́ nangɨ nè ɓəy ə́ dꞌində-ji dꞌɔjɨ-ji ə jꞌiləi kujɨ dɔ-dé-tɨ, ngà Bɔbɨ-ji kɨ́ dɔra̰-tɨ kɨ́ ban ɓá jꞌa kuləi dɔ-ji gin tɔ́gɨ-tɨ liə kdɔ kadɨ jꞌisi-né kəm al wa? 10 Kdɔ, bɔbɨ-ji-je dꞌində-ji dꞌɔjɨ-ji kaglo sḛ bè par, kdɔ dꞌoo dꞌadɨ to né kɨ́ majɨ, ngà Lubə lé ḛ ində-ji ɔjɨ-ji kdɔ majɨ lə-ji kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌori-na̰ siə dɔ kaa njay-tɨ liə. 11 Tɔgrɔ-tɨ ya, kindəkɔjɨ lay ya lé, dɔsa̰y ɓəy ə́ to mḛḛkɔ̰̀ ɓɨ to né rɔnəl al; ngà go-tɨ gogɨ rəmə, kɨ rɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌingə néndó mḛḛ-é-tɨ lé, kandɨ-é to lapiya kɨ̀ né ra kɨ́ njururu. 12 Gin-é kin ɓá kadɨ ꞌsurəi ji-si kɨ́ oy njururu, kɨ̀ nja-si-je kɨ́ tɔɔ nakɨ-nakɨ kin‡. 13 Kadɨ nja-si un rəbɨ-je kɨ́ tò njururu-njururu, kdɔ kadɨ nja kɨ́ mətɨ ɔr ta-na̰-tɨ al, ngà kadɨ lapiya ɓá tò§. 14 ꞌSangi lapiya kɨ rɔ dow-je-tɨ lay ə ꞌsangi kaa njay kɨ́ ḛ ya goto rəmə, dow à koo ꞌƁaɓe al kin tɔ. 15 Ooi go rɔ-si majɨ kadɨ dow madɨ uwə rɔ-é ɔr kɔgɨ nal-né ramajɨ lə Lubə al rəm; kadɨ dow madɨ tokɨ kagɨ kɨ́ atɨ kɨ́ təl isɨ tubə dɔjigɨ-é-tɨ kin bè al, nè à junglu-si ə à kun mḛḛkatɨ liə kində-né dow-je n̰a̰. 16 Ooi go rɔ-si majɨ kadɨ dow madɨ to njèrakaya al rəm, njèkoo né kɨ́ aa njay kɨ né kɨ́ kɔgɨ kare, titɨ Esuwa kɨ́ ta lə nékuso kɨ́ nja káre ya un-né dər liə ndogɨ kin al rəm. 17 Sə̰i gəi kɨ́ sa̰y go-tɨ, lokɨ ḛ ndigɨ tɔrndi kɨ sɔbɨ dɔ dər lé, dꞌɔsɨ-é ta-tɨ ngərəngɨ; ḛ təl sangɨ kɨ̀ nɔ̰ kəm-é-tɨ ya, ngà ḛ asɨ kadɨ adɨ bɔbɨ-é təl najɨ ndi-é al ngá. 18 Kdɔtalə sə̰i lé ɔwi ngɔsi kàdɨ̀ mbal-tɨ kɨ́ dow à kɔdɨ kɨ̀ ji-é kin al rəm, kɨ mbɔ́ pər-tɨ kɨ́ ɔ̰̀ mbil-mbil kin al rəm, mbɔ́ tilkisɨ-tɨ al rəm, mbɔ́ lo-tɨ kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ al, ɓá mbɔ́ yə́lbo-tɨ kɨ́ ulə mbḭ-mbḭ al rəm, 19 mbɔ́ lo-tɨ kɨ́ təbɨ mbanga ɓa-tɨ kin al rəm, ɓá lo kɨ́ ndi dow ɓa-tɨ boy mbing adɨ dḛ kɨ́ dꞌoo ꞌdəjɨ kadɨ nꞌooi ta kinlé gogɨ rangɨ al ngá kin káre sə̰i ɔwi mbɔ́-tɨ al rəm. 20 Kdɔ ta lə ndukun kɨ́ panè: «Da̰ ya ɓá ɔdɨ rɔ mbal kinlé kàrè, dꞌa tilə-é kɨ̀ ər tɔl-é» kinlé dum dɔ-dé*. 21 Ə né kɨ́ Moiyijɨ oo lé, tò ɓəl n̰a̰ adɨ ḛ panè: Mꞌɓəl rəm, mꞌdadɨ rəm†. 22 Ngà sə̰i rəmə ɔwi mbɔ́ mbal Siyɔ̰-tɨ kɨ́ ɓebo-tɨ lə Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm, Jorijalḛm kɨ́ dɔra̰-tɨ, kɨ̀ mbɔ́ malayka-je-tɨ kɨ́ ɓudɔgɨ nja n̰a̰-n̰a̰ rəm; 23 sə̰i ɔwi mbɔ́ kosɨ dow-je-tɨ kɨ́ ꞌtokɨ ngan dər-je kɨ́ ri-dé tokɨ ndàngɨ dɔra̰-tɨ kɨ́ dꞌa̰ ꞌra rɔnəl rəm; mbɔ́ Lubə-tɨ kɨ́ njègangta lə dow-je lay rəm; ɓá mbɔ́ ndil dow-je-tɨ kɨ́ njururu kɨ́ ꞌtəl-dé dꞌadɨ ꞌmajɨ dꞌɔr njutɨ rəm; 24 sə̰i ɔwi mbɔ́ Jeju-tɨ, kɨ́ njèkulə dow-je nojɨ natɨ mḛḛ kulənojɨ-tɨ kɨ́ sigɨ; kɨ̀ mbɔ́ məsɨ-tɨ kɨ́ səkɨ kɨ́ pa ta majɨ n̰a̰ itə ꞌlə Abɛl rəm. 25 Ooi go rɔ-si majɨ, dow kɨ́ njèkidə-si ta lé, ɔsi-é ngərəngɨ al. Kdɔtalə kinə dḛ kɨ́ ndɔkɨ dꞌɔsɨ dow kɨ́ njèkidə-dé ta kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ngərəngɨ, ꞌtḛḛ ta tujɨ-tɨ al lé, ban ɓá jə̰i ɓá jꞌa tḛḛi ta tujɨ-tɨ, lokɨ jꞌmbati kooi dɔ ta ndəjɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ wa? 26 Ḛ lé, ndɔkɨ ndi-é yəkɨ dɔnangɨ, ə ngɔsnè un mindɨ-é adɨ-ji panè: Gidɨ gogɨ rangɨ lé, mꞌa yəkɨ dɔnangɨ ya par al ngá, ngà mꞌa yəkɨ dɔra̰ tɔ‡. 27 Ta kɨ́ ꞌpa panè gidɨ gogɨ rangɨ kinlé, tɔjɨ kɨ́ né-je kɨ́ tò kadɨ ꞌyəkɨ ə́ ꞌyəkɨ ngá kinlé, dꞌa kɔr kɔgɨ, kdɔ kadɨ né-je kɨ́ dum yəkɨ ɓá à nà̰y. 28 Gin-é kin ɓá jə̰i kɨ́ jꞌingəi kɔ̰ɓe kɨ́ dum yəkɨ lé adi jꞌra oiyo Lubə rəm, jꞌpoli-é pole kɨ́ nəl-é, kɨ̀ kujɨ kɨ́ kilə dɔ-é-tɨ natɨ kɨ̀ ɓəl. 29 Kdɔ Lubə lə-ji to pər kɨ njèkɔ̰̀ lo tɔ§.

13

Ndəjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ né-je kɨ́ gay-gay

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, uwəi rɔ-si nga̰ mḛḛ ndigɨ-na̰-tɨ. 2 Adi mḛḛ-si oy dɔ ra mba-tɨ al, kdɔ takul mba kɨ́ ra lé ɓá dow-je madɨ ꞌgə lo-é al ya dꞌuwə-né malayka-je kɨ rɔ-dé-tɨ.

3 Adi mḛḛ-si ole dɔ dangay-je-tɨ, titɨ né kɨ́ sə̰i kàrè a̰i sə-dé natɨ dangay-tɨ bè rəm, dow-je kɨ́ dꞌadɨ-dé kɔ̰̀ kàrè adi mḛḛ-si ole dɔ-dé-tɨ, titɨ né kɨ́ ingəi kɔ̰̀ dajɨ rɔ-si-tɨ natɨ sə-dé bè rəm tɔ.

4 Kadɨ taana̰ to né kɨ́ dow-je lay dꞌilə kujɨ dɔ-tɨ, ə kadɨ dené-je kɨ̀ dingəm ꞌngəm rɔ-dé dꞌadɨ-na̰. Kdɔ Lubə à gangta dɔ njérakaya-je-tɨ kɨ̀ njésangɨ-na̰-je-tɨ.

5 Adi kəmnda là ɓá ɔr nɔ̰̀-si mḛḛ panjiyə-si-tɨ al; adi mḛḛ-si usɨ nangɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ ji-si-tɨ nè kin ya, kdɔ Lubə ya kɨ̀ dɔ-é panè: «Mꞌa̰ kin̰ə-i kɔgɨ al, mꞌa tusɨ-i kin̰ə-i kɔgɨ nda̰ bè al*.» 6 Gin-é kin ɓá jꞌa kasi pai-né ta kɨ̀ mḛḛnda ka̰y painè: ꞌƁaɓe ya to njèra sə-m; mꞌa ɓəl al. Ri ɓá dow à kasɨ ra sə-m wa†?

7 Adi mḛḛ-si ole dɔ njékɔr nɔ̰̀-si-je-tɨ, kɨ́ ꞌpa ta lə Lubə dꞌadɨ-si; ooi tɔl ta kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə-dé ə ꞌndaji kadmḛḛ lə-dé. 8 Jeju Kristɨ lé gangɨ kisɨ-é kin ya isɨ-né tagnè rəm, ɓone rəm, ɓá à kisɨ-né sartagangɨ rəm tɔ. 9 In̰əi rɔ-si adi néndó-je kɨ́ mba kɨ́ gay-gay lay kin ya ɔr-si go-é-tɨ al. Kdɔtalə tò majɨ kadɨ ramajɨ lə Lubə ɓá ulə dingəm mḛḛ-ji-tɨ, ɓɨ kadɨ ndu-je kɨ́ sɔbɨ dɔ nékuso-je kin ɓá uwə mḛḛ-si al; ndu-je kinlé njénjiyə go-tɨ-je kin ya kàrè ra sə-dé al. 10 Jə̰i jꞌɔwi kɨ̀ logugɨ né kɨ́ njérakullə mḛḛ kəykubɨ-tɨ lə Lubə ya kàrè dꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ dꞌuso né titɨ al. 11 Kdɔ da̰-je kɨ́ burə dɔ njégugné-je lə Lubə ɔw kɨ̀ məsɨ-dé lo-tɨ kɨ́ aa njay kdɔtalə majal-je lé, ꞌró-dé pər gidɨ ɓe-tɨ ndaa-tɨ‡. 12 Gin-é kin ɓá, Jeju ya kàrè, kadɨ aa dow-je kɨ̀ məsɨ-é lé, ḛ ingə kɔ̰̀ gidɨ ɓe-tɨ ndaa-tɨ tɔ. 13 Ə́n ə́ adɨ jꞌtḛḛi kɨ gidɨ ɓe-tɨ ndaa-tɨ kadɨ jꞌɔwi kɨ rɔ-é-tɨ ə kadɨ jꞌndigi dɔ-tɨ kadɨ rɔsɔl liə kin tḛḛ dɔ-ji-tɨ tɔ. 14 Kdɔ jə̰i jꞌɔwi kɨ̀ ɓebo kɨ́ à tò sartagangɨ nangɨ nè al, ngà jꞌisi jꞌsangi ḛ kɨ́ à ree. 15 Kɨ̀ takul Jeju rəmə, kadɨ ndɔ-je lay ya jꞌadi patɔ́y-je ɓá to négugɨ§ kɨ́ kadɨ jꞌadi Lubə, adɨ to ta-je kɨ́ kadɨ tḛḛ ta-je-tɨ rəsɨ sɔbɨ dɔ ri-é. 16 Ngà kḛ ɓá majɨ kɨ́ ra, kɨ̀ ra kɨ̀ na̰ lé, adi mḛḛ-si oy dɔ-tɨ al, kdɔ négugɨ-je kɨ́ bè kin ɓá nəl Lubə. 17 ꞌTəli rɔ-si go ta-tɨ lə njékɔr nɔ̰̀-si-je ə uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə-dé. Kdɔ dḛ lé dꞌisɨ dꞌində kəm-dé go-si-tɨ, kdɔ dḛ dꞌa kɔr go kullə-é. ꞌRai bè kdɔ kadɨ ꞌra kullə lə-dé kɨ̀ rɔnəl ɓɨ kadɨ ꞌra kɨ̀ mḛḛkɔ̰̀ al; bè al rəmə né kɨ́ à majɨ sə-si goto.

Ndəjɨ-je kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

18 ꞌPai ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-ji; kdɔ jꞌgə mḛḛ-ji-tɨ majɨ kɨ́ mḛḛ-ji uwə-ji kɨ̀ ta dɔ né-tɨ madɨ al ə jꞌɔjɨ mḛḛ-ji-tɨ kadɨ jꞌadɨ panjiyə-ji majɨ mḛḛ né-je-tɨ lay. 19 Mꞌdəjɨ-si kɨ̀ rɔ tungə-m ya kadɨ ꞌrai, kdɔ kadɨ mꞌingə tarəbɨ mꞌɔw-né rɔ-si-tɨ kalangɨ. 20 Kadɨ Lubə kɨ́ njèlapiya, kɨ́ njèkadɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju kɨ́ to njèkul batɨ-je kɨ́ boy tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan njékoy-je-tɨ kɨ̀ takul məsɨ kulənojɨ kɨ́ sartagangɨ kinlé, 21 adɨ asi rai né-je lay kɨ́ majɨ, kdɔ kadɨ ꞌrai-né mḛḛndigɨ liə; kadɨ ra kullə mḛḛ-ji-tɨ adɨ jꞌrai né-je kɨ́ nəl-é kɨ̀ takul Jeju Kristɨ, kɨ́ riɓa to ꞌliə ya kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal! Amḛn!

22 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, mꞌdəjɨ-si kadɨ taai ta dingəm-je kinlé kɨ̀ mḛḛ kɨ́ kilə dɔ madɨ-é-tɨ; kdɔ ḛ kin ya to ta-je kɨ́ mꞌndàngɨ gɔjɨ ɗekse bè ya mꞌadɨ-si. 23 Kadɨ ꞌgəi kɨ́ ngonkɔ̰-ji Timote kɨ́ njèkadmḛḛ lé, dꞌin̰ə-é taá ngá. Kinə ree kalangɨ rəmə, jḛ siə jꞌa kɔw natɨ koo-si. 24 ꞌRai lapiya njékɔrnɔ̰̀-si-je kɨ̀ njékaa njay-je lay ya. Dḛ kɨ́ dɔnangɨ Itali-tɨ ꞌra-si lapiya. 25 Kadɨ ramajɨ lə Lubə nà̰y sə-si lay!

* 1:5 1:5 Pa 2:7

† 1:5 1:5 2Sa 7:14; 1Poy 17:13

‡ 1:6 1:6 Det 32:43; Pa 97:7

§ 1:7 1:7 Pa 104:4

* 1:8 1:8 Pa 45:7

† 1:9 1:9 Pa 45:8

‡ 1:10 1:10 Pa 102:26

§ 1:11 1:11 Pa 102:27

* 1:12 1:12 Pa 102:28

† 1:13 1:13 Pa 110:1

* 2:6 2:6 Pa8:5

† 2:7 2:7 Pa-je 8:6

‡ 2:8 2:8 Pa-je 8:7

§ 2:12 2:12 Pa-je 22:23

* 2:13 2:13 Eja 8:17-18 (ꞌNdó 2Sa 22:3; Eja 12:2)

* 3:2 3:2 Kni 12:7

† 3:7 3:7 Pa-je 95:7

‡ 3:8 3:8 Pa-je 95:8

§ 3:9 3:9 Pa-je 95:9

* 3:10 3:10 Pa-je 95:10

† 3:11 3:11 Pa-je 95:11

‡ 3:17 3:17 Kni 14:29,32

* 5:5 5:5 Pa 2:7

† 5:6 5:6 Pa 110:4

† 5:7 5:7 Mat 26:36-46; Mar 14:32-42; Luk 22:39-46

† 5:12 5:12 1Kɔ 3:2

* 6:13 6:13 Kgn 22:16

† 6:14 6:14 Kgn 22:17

* 7:1 7:1 Kgn 14:17-18

† 7:2 7:2 Kgn 14:20

‡ 7:17 7:17 Pa 110:4

* 8:8 8:8 Jer 31:31

† 8:9 8:9 Jer 31:32

‡ 8:10 8:10 Jer 31:33

§ 8:11 8:11 Jer 31:34

* 8:12 8:12 Jer 31:34

* 9:11 9:11 Né-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ ta-é tò nè kinlé mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ ná̰-je lé ꞌpanè to né-je kɨ́ tò mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ ɓone, ngà mḛḛ ḛ kɨ́ dan-tɨ-je rəmə ꞌpanè to né-je kɨ́ à ree kɨ ree ɓəy tɔ.

† 9:20 9:20 Tḛt 24:8

* 10:5 10:5 Pa 40:7

† 10:6 10:6 Pa 40:7

‡ 10:7 10:7 Pa 40:8-9

§ 10:12 10:12 Pa 110:1

* 10:13 10:13 Pa 110:1

† 10:16 10:16 Jer 31:33

‡ 10:17 10:17 Jer 31:34

§ 10:28 10:28 Det 17:6

* 10:30 10:30 Det 32:35-36

† 10:37 10:37 Aba 2:3; Eja 26:20

‡ 10:38 10:38 Aba 2:4

† 11:3 11:3 Ja̰ 1:3

* 11:5 11:5 Kgn 5:24

† 11:12 11:12 Kgn 22:17

‡ 11:17 11:17 Kgn 21:12

§ 11:32 11:32 Njg 6–8

* 11:32 11:32 Njg 4

† 11:32 11:32 Njg 13–16

‡ 11:32 11:32 Njg 10–12

§ 11:32 11:32 1Sa 6–30; 2Sa 1–24; 1Ng 1–2

* 11:32 11:32 1Sa 1–31

† 11:37 11:37 Ta lə na̰ mḛḛ-dé kinlé, goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ ná̰-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

* 12:5 12:5 Gos 3:11

† 12:6 12:6 Gos 3:12

‡ 12:12 12:12 Eja 35:3

§ 12:13 12:13 Gos 4:26

* 12:20 12:20 Tḛt 19:12-13

† 12:21 12:21 Det 9:19

‡ 12:26 12:26 Aje 2:6

§ 12:29 12:29 Det 4:24

* 13:5 13:5 Joj 1:5

† 13:6 13:6 Pa 118:6

‡ 13:11 13:11 Mbl 16:27

§ 13:15 13:15 Pa 50:14,23

Jakɨ

1

2

3

4

5

Mbete kɨ́

Jakɨ

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Jakɨ ndàngɨ

Jakɨ ndàngɨ mbete kin kadɨ ra kɨ̀ njéndó-é-je kadɨ ꞌgə-né né kɨ́ tɔjɨ kadmḛḛ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá kadɨ ulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ kadɨ ꞌra kullə kadmḛḛ lə-dé rəm tɔ. Jakɨ 1:1 tɔjɨ kɨ́ dow-je kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Jakɨ ndàngɨ mbete kin adɨ-dé lé, ꞌto jipɨ-je kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju Kristɨ, kɨ́ dꞌisɨ dɔnangɨ Israyel-tɨ al. Ngà to mbete kɨ́ à ra kɨ̀ dow-je lay kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju tɔ. Jakɨ tɔjɨ rɔ-é kɨ njèrakullə lə Lubə kɨ̀ ꞌlə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ (Jak 1:1). Dan dow-je-tɨ kɨ́ sɔ kɨ́ ri-dé lə Jakɨ mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Sigɨ kinlé, à to ḛ kɨ́ ꞌpanè to kɨ́ káre dan ngankɔ̰ Jeju-je-tɨ kin ɓá ndàngɨ mbete kinlé (Mat 13:55; Mar 6:3). Pol pa ta liə mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ adɨ Galatɨ-je 1:19 tɔ. Go tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ-tɨ lə Jeju ɓəy ɓá Jakɨ lé adɨ mḛḛ kɨ́ Kristɨ to dow kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ-é ree lé (1Kɔ 15:7). Go-tɨ, Jakɨ təl to njèkɔrnɔ̰̀ njékəwna̰-je kɨ́ Jorijalḛm. Mbete kullə-je lə njékɔwkulə-je 15 pa ta lə kullə liə. Ḛ tum gin mbete liə kɨ́ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ na̰mḛḛ dow kɨ́ à kadɨ njèkadmḛḛ tɔgɨ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ. Ɓá go-tɨ, ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ panjiyə-je kɨ́ gay-gay mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm, ɓá pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ra kullə kɨ̀ ta lə Lubə rəm, ra kɨ̀ njéndoo-je rəm, ɓá tɔjɨ kullə ra lə kadmḛḛ rəm, pa kɨ́ dɔ koo-tɨ kɨ́ kadɨ dow oo go ta-é dɔ ta-tɨ kɨ́ ḛ pa rəm, ɓá pa ta kɔw-tɨ kɨ́ kadɨ dow ɔw kɨ̀ gosɨ lə Lubə rəm tɔ. Ḛ ndɔr mbi njénékingə-je, ə ulə dingəm mḛḛ njékadmḛḛ-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ ꞌngəbɨ təl lə ꞌƁaɓe, ɓá mbusɨ nja-dé kadɨ ꞌra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, kadɨ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə rəm, ɓá kadɨ ꞌtəl kɨ̀ dḛ kɨ́ ꞌndəm kadɨ dꞌingə kajɨ rəm tɔ.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ Lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ Jakɨ kɨ́ ngonnjèkullə lə Lubə, kɨ̀ ngonnjèkullə lə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i gin kojɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é* joo kɨ́ ꞌsanəi-na̰ dɔ ɓe-je-tɨ kɨ́ rangɨ ə mꞌra-si lapiya.

Kadmḛḛ kɨ̀ gosɨ

2 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, né-je kɨ́ gay-gay kɨ́ tḛḛ dɔ-si-tɨ na̰ mḛḛ-si kdɔ koo kinlé, kadɨ ooi kɨ né rɔnəl kɨ́ ɔr njutɨ. 3 Kdɔ sə̰i ꞌgəi kɨ́ na̰ kadmḛḛ lə-si kdɔ koo kinlé, à kojɨ kuwə rɔ nga̰. 4 Ngà kadɨ kuwə rɔ nga̰ lə-si a̰ lo ka̰-é-tɨ gərərə, kdɔ kadɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ asi gakɨ rəm, mḛḛ-si idɨ njikɨ-njikɨ, ə kadɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ né madɨ nal-si al rəm tɔ. 5 Kinə dow káre dan-si-tɨ nal gosɨ rəmə, kadɨ dəjɨ Lubə ə à kadɨ-é; kdɔ Lubə to njèkadɨ né dow-je lay kare kɨ̀ ndinojɨ. 6 Ngà kadɨ dowbé dəjɨ kɨ̀ kadmḛḛ rəm, ɓá kadɨ-é tadɨ ta dɔ-tɨ al rəm tɔ. Kdɔtalə dow kɨ́ tadɨ ta dɔ né-tɨ lé titɨ-na̰ kɨ̀ pungum man babo kɨ́ yə́l ɔsɨ-é yó-je kɨ nè-je kin bè. 7 Kadɨ dow kɨ́ titɨ-na̰ bè kinlé, gə kɨ́ à kingə né ji ꞌƁaɓe-tɨ al. 8 To dow kɨ́ mḛḛ-é ra joo rəm, kɔjra-je liə lay ya ḛ a̰ dɔ-tɨ al.†

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèndoo dḛ kɨ̀ njènékingə

9 Kadɨ ngonkɔ̰-ji kɨ́ njèkadmḛḛ kɨ́ to njèndoo ra rɔnəl kdɔ dɔ-é tò kɨ taá. 10 Ə njènékingə rəmə, kadɨ-é ra rɔnəl kdɔ dɔ-é tò kɨ nangɨ tɔ. Kdɔ ḛ à goto titɨ kɨ́ putɨ wale ur-né kin bè. 11 Lokɨ kàdɨ̀ ubə ɓá ɔsɨ n̰a̰ lé, wale ndole ə putɨ-é ur adɨ kurə-é kɨ́ kete goto. Bè ya tɔ ə́ njènékingə à goto-né ta kullə-je-tɨ liə.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ na̰mḛḛ koo rəm, néna̰ rəm

12 Dow kɨ́ a̰ gərərə mḛḛ néna̰-tɨ lé, to njènékumə̰; kdɔ go ka̰ gərərə-tɨ liə lé ḛ à kingə nédɔji kɨ́ sɔbɨ dɔ kiskəm kɨ́ ꞌƁaɓe un mindɨ-é kdɔ kadɨ dow-je kɨ́ njéndigɨ-é. 13 Kinə néna̰ tḛḛ dɔ dow-tɨ rəmə kadɨ-é panè «to Lubə ɓá na̰ nꞌḛ̀» al, kdɔ Lubə lé né kɨ́ majɨ al à na̰-é al rəm, ɓá ḛ ya kɨ̀ dɔ-é kàrè na̰ dow al rəm tɔ. 14 Ngà ná̰-ná̰ kɨ́ né na̰-é lé to kəmnda né kɨ́ tò mḛḛ-é-tɨ ya ədɨ-é ə ndɔr-é kɨ ta-tɨ. 15 Go-tɨ, lokɨ kəmnda ra ɓe mḛḛ-é-tɨ rəmə ojɨ majal, ə lokɨ majal ɔw kɨ kete-kete lé ojɨ koy tɔ.

16 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, ədi rɔ-si al: 17 Kadkare lay kɨ́ majɨ n̰a̰ kɨ̀ kɨ́ majɨ ɔr njutɨ lé, to né-je kɨ́ taá kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ kɨ́ to Bɔbɨ né-je kɨ́ ndógɨ. Lubə lé ḛ mbəl rɔ-é tò gay al rəm, ɓá ndil né kɨ́ njèmbəl rɔ-é goto rɔ-é-tɨ rəm tɔ.

18 Lubə ya ojɨ-ji kɨ̀ mḛḛndigɨ liə kɨ̀ takul ta liə kɨ́ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌtoi titɨ dɔdər né-je lay kɨ́ ḛ ra-dé kin bè.

Koo ta lə Lubə ə təl rɔ go-tɨ

19 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, né kɨ́ kadɨ ꞌgəi ə́n: Kadɨ ná̰-ná̰ ya ḭ kalangɨ oo ta, ngà kadɨ ḭ kalangɨ pa ta al rəm, ɓá kadɨ ḭ kalangɨ ra wɔngɨ al rəm tɔ. 20 Kdɔ wɔngɨ lə dow à ra né kɨ́ njururu lə Lubə al. 21 Gin-é kin ɓá kadɨ ꞌmbati-né né-je lay kɨ́ tò n̰ḛ kɨ̀ né-je lay kɨ́ to kullə mḛḛndul kɨ́ nà̰y mḛḛ-si-tɨ, rəmə ta kɨ́ ꞌdubɨ mḛḛ-si-tɨ kɨ́ to ta kɨ́ à kasɨ kajɨ ndil-si kinlé ɓá kadɨ ꞌndigi dɔ-tɨ kɨ̀ dɔ kɨ́ sɔl lɔm-lɔm. 22 Ooi ta kɨ koo par al, ngà ooi ta ə ꞌtəli rɔ-si go-tɨ ɓane, ɓɨ ədi rɔ-si kɨ̀ ta-je kɨ́ kuy kɨ natɨ al. 23 Kdɔ dow kɨ́ oo ta ɓá təl rɔ-é go-tɨ al lé, titɨ-na̰ kɨ̀ dow kɨ́ oo ta kəm-é sɔɔbɔ-tɨ, 24 ɓá ɔtɨ ɔw rəmə tajinatɨ nè ya mḛḛ-é oy dɔ ta kəm-é-tɨ lé səl kin bè. 25 Ngà dow kɨ́ ndər gin ndukun kɨ́ majɨ kɨ́ njètaa-ji kilə-ji taá kin ə təl rɔ-é go-tɨ ɓá a̰ dɔ-tɨ njángɨ, ɓɨ adɨ mḛḛ-é oy dɔ-tɨ al, ngà ḛ ra-né kullə kɨ̀ rɔ tungə-é rəmə, dowbé kinlé to njènékumə̰ mḛḛ kullə ra-é-tɨ. 26 Kinə dow ɓa rɔ-é njèpole né ɓá ngəm ndɔ̰-é al lé, ḛ ədɨ rɔ-é kɨ kədɨ, népole lə dowbé kinlé to né kɨ́ kɔgɨ kare. 27 Yən, népole kɨ́ Lubə kɨ́ Bɔbɨ-ji oo adɨ to népole kɨ́ aa njay kɨ́ né kɨ́ majɨ al goto-tɨ ta kəm-é-tɨ lé, to koo go ngan al-je kɨ̀ njéngɔwkoy-je dan nékəmtondoo-je-tɨ lə-dé, ə kitə rɔ ngərəngɨ kàdɨ̀ né-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ tò n̰ḛ.

2

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔrkəm-na̰

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kadmḛḛ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ njèriɓa lé, ori natɨ kɨ̀ kɔrkəm-na̰ al. 2 Kinə dow madɨ ulə ꞌningə́ lɔr ji-é-tɨ kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ majɨ-majɨ rɔ-é-tɨ ɔw-né lo kəwna̰-tɨ lə-si je bè ə njèndoo madɨ ulə kubɨ-je kɨ́ ndisɨ rɔ-é-tɨ ɔw-né kəykəwna̰-tɨ lé tɔ, 3 rəmə kəm-si tò sikɨm dɔ dow-tɨ kɨ́ ulə kubɨ-je kɨ́ majɨ-majɨ rɔ-é-tɨ lé adɨ idəi-é ꞌpainè: «I, ꞌisɨ nè, lo-tɨ kɨ́ majɨ kin.» Ngà njèndoo lé ɓá idəi-é ꞌpainè: «I, ꞌa̰ taá tin» al rəmə «ꞌisɨ nangɨ lo kungɨ nja-m-tɨ tin.» 4 Lokɨ sə̰i ꞌrai né kɨ́ bè kin dan-si-tɨ lé to kɔr kəm-na̰ ɓan al wa? Ə sə̰i ꞌtəli njékɔr gangɨ né-je kɨ̀ tagɨr-je kɨ́ majɨ al kɨ́ mḛḛ-si-tɨ ɓan al wa?

5 Ooi, ngankɔ̰-m-je kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ: ꞌGəi tokɨ Lubə mbətɨ dow-je kɨ́ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌoo-dé kɨ njéndoo-je lé, kadɨ ꞌtəl njénékingə-je kɨ́ mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm, kadɨ kɔ̰ɓe kɨ́ ḛ un mindɨ-é kdɔ kadɨ njéndigɨ-é-je lé, təl nédɔji lə-dé rəm ya al wa? 6 Ngà sə̰i ngá ɓá ꞌnədi njéndoo-je! Njénékingə-je ya ɓá ꞌto njékadɨ-si kɔ̰̀-je kɨ̀ njékɔw sə-si nɔ̰̀ njégangta-je-tɨ lé al wa? 7 Dḛ ya ɓá ꞌto njésɔkɨ ri kɨ́ majɨ kɨ́ tokɨ kində dɔ-si-tɨ lé al wa?

8 Tɔgrɔ-tɨ ya, kinə ꞌtəli rɔ-si go ndukun-tɨ kɨ́ ɔ̰̀ madɨ-é-je lay kɨ́ to ndukun lə Lubə kɨ́ to ngar lə-ji, kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: «ꞌA ndigɨ dow madɨ-i titɨ-na̰ kɨ̀ rɔ-i bè tɔ†» kin rəmə to né kɨ́ majɨ. 9 Ngà kinə sə̰i ɔri kəm dow-je rəmə sə̰i ꞌrai majal ə ndukun gangta dɔ-si-tɨ kdɔ sə̰i ali dɔ ta. 10 Kdɔtalə kinə dow təl rɔ-é go ndukun-tɨ ɓikti lay ya ɓá ḛ al dɔ ndukun káre rəmə, dowbé al dɔ ndukun-je lay ya. 11 Kdɔ dow kɨ́ njèpanè: «ꞌA ra kaya al» lé, ya panè: «ꞌA tɔl dow al» tɔ. Adɨ kinə i ꞌra kaya al kàrè ɓá kinə i ꞌtɔl dow rəmə, i ꞌal dɔ ndukun ɓikti lay. 12 ꞌPai ta rəm, ꞌrai né rəm, kəm dow-je kɨ́ dꞌa gangta dɔ-dé-tɨ kɨ̀ ndukun kɨ́ njètaa dow-je kilə-dé taá kin ɓane. 13 Kdɔ, dow kɨ́ njèkoo kəmtondoo lə madɨ-é al lé, ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ-é-tɨ kàrè koo kəmtondoo à goto-tɨ tɔ. Ngà koo kəmtondoo ɓá dow à dum-né dɔ ta kɨ́ gangɨ.

Kadmḛḛ kɨ̀ kullə kadmḛḛ

14 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kadɨ dow panè: «Mꞌɔw kɨ̀ kadmḛḛ», ya ngà ḛ ra né kɨ́ tɔjɨ kadmḛḛ lé al lé, se majɨ-é to ri wa? Se kadmḛḛ kinlé à kajɨ-é ya ɓan wa? 15 Kinə ngankɔ̰-si-je əse kɔ̰nan-si-je madɨ dꞌɔw kutɨ-dé dum əse nékuso-dé kɨ̀ ndɔ-je lay goto 16 ya rəmə dow káre dan-si-tɨ idə-dé panè: «Ɔwi kɨ̀ lapiya, adi rɔ-si tungə jùrùrù ə adi mḛḛ-si ndan!» Lokɨ sə̰i ꞌpai bè ya ɓɨ adi-dé né kɨ́ dꞌa ra-né kɨ̀ rɔ-dé al lé, sé majɨ-é to ri wa? 17 Kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ kàrè tò bè ya tɔ. Kadmḛḛ lé, kinə kullə-é goto rəmə, to kadmḛḛ kɨ́ oy suḭ.

18 Ngà dow madɨ à panè: «I ꞌɔw kɨ̀ kadmḛḛ, ngà ma̰ rəmə mꞌɔw kɨ̀ kullə kadmḛḛ», ə́n ə́ «ꞌɔjɨ-m kadmḛḛ lə-i kɨ́ kullə-é goto lé adɨ mꞌoo ə ma̰ mꞌa kɔjɨ-i kullə kadmḛḛ lə-m kadɨ oo-né kadmḛḛ lə-m tɔ.» 19 I ꞌadɨ mḛḛ-i kɨ́ Lubə ra káre-rè, ꞌlə-i to tó-é ya. Ndil-je kɨ́ majɨ al kàrè, dꞌadɨ mḛḛ-dé kɨ́ Lubə ra káre-rè tɔ, ə ꞌdadɨ ngin-ngin. 20 Mbə́ dow, se i ndigɨ gə né kɨ́ tɔjɨ kɨ́ kadmḛḛ kɨ́ kullə-é goto to kadmḛḛ kɨ́ mḛḛ wəy kare lé wa? 21 Ka-ji Abrakam ilə ngon-é Isakɨ logugɨ né-tɨ kdɔ kadɨ Lubə kadkare-tɨ, adɨ to takul kullə ra-é-je ɓá ta ɔr-né dɔ-é-tɨ ya al wa? 22 I gə majɨ kɨ́ kadmḛḛ liə ɔw natɨ kɨ̀ kullə ra-é-je ə kɨ̀ takul kullə ra kadmḛḛ ɓá kadmḛḛ liə majɨ ɔr-né njutɨ. 23 Beɓa ta kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa lé né-é ra né. Mbete kɨ́ aa njay lé panè: «Abrakam adɨ mḛḛ-é Lubə, beɓa Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ ə ɓa-é-né nam-é.» 24 Sə̰i ꞌgəi kɨ́ to kullə ra dow ɓá ta ɔr-né dɔ-é-tɨ ɓɨ kɨ̀ takul kadmḛḛ liə ya par al. 25 Bè ya tɔ ə́ Rakabɨ* kɨ́ to dené kɨ́ njèkaya ya, uwə njétən lo-je kɨ́ ꞌto Israyel-je kɨ rɔ-é-tɨ, ə adɨ-dé ꞌtəl kɨ̀ rəbɨ kɨ́ rangɨ, adɨ to takul kullə ra-é ɓá Lubə ɔr-né ta dɔ-é-tɨ. 26 Titɨ kɨ́ dow kɨ́ koo goto mḛḛ-é-tɨ to-né dow kɨ́ oy kinlé, gangɨ-é kin ya tɔ ə́ kadmḛḛ kɨ́ kullə-é goto to-né kadmḛḛ kɨ́ oy tɔ.

3

Ta kɨ́ dɔ ndɔ̰ dow-tɨ

Mat 12:33-37

1 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kadɨ sə̰i njéndó dow-je né ꞌn̰a̰i al! Kdɔ sə̰i ꞌgəi majɨ kɨ́ jḛ njéndó dow-je né-je lé ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ-ji-tɨ à nga̰ n̰a̰. 2 Jə̰i lay ya jꞌrai né kɨ́ majɨ al kɨ̀ kəm rəbɨ-je kɨ́ gay-gay. Kinə dow ra majal mḛḛ ta pa-é-tɨ al rəmə, dowbé to dow kɨ́ majɨ ɔr njutɨ ə asɨ kuwə rɔ-é lay gin tɔ́gɨ-é-tɨ. 3 Lokɨ jꞌuləi jim ta sində-je-tɨ kadɨ ꞌtəl rɔ-dé go-ji-tɨ lé, jꞌɔwi kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ rɔ-dé-tɨ lay. 4 Ooi ta kɨ́ dɔ bato-je-tɨ tɔ: Bato-je lé to né-je kɨ́ boy n̰a̰ ya, ngà lokɨ yə́l kɨ́ ulə kɨ̀ tɔ́gɨ-é ɔsɨ-dé kɨ kete-kete lé, ngon gɔw-é kɨ́ ndḛ bè ya njèkuwə-é ɔw-né sə-dé lo-tɨ kɨ́ mḛḛ-é ndigɨ. 5 Bè ya tɔ, ndɔ̰ dow to ngon rɔ kɨ́ ndḛ bè, ya ḛ pa ta-je kɨ́ al dɔ-é dɔ-é ɔsɨ-né gajɨ rɔ-é. Ooi bè! Ngon kɔpər kɨ́ ndḛ bè ya asɨ kɔ̰̀ mḛḛ mbo lay! 6 Ndɔ̰ dow lé titɨ-na̰ kɨ̀ kɔpər bè tɔ. Ḛ ɓá to lo kɨ́ né ra kɨ́ njururu al tò-tɨ; ndɔ̰ dow lé to ngon rɔ-ji kɨ́ tò dan ngan rɔ-ji-je-tɨ. Ḛ ya to njèndəm rɔ-ji lay kɨ́ né kɨ́ majɨ al, ɓá un pər kɨ́ tò sartagangɨ dɔ-é-tɨ ree ində-né kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə-ji! 7 Dow asɨ təl da̰-je kɨ́ gay-gay lay, kɨ̀ yəl-je, kɨ̀ né-je kɨ́ njékagɨ nangɨ, kɨ̀ né-je kɨ́ mani gin tɔ́gɨ-é-tɨ, ə təl-dé gin tɔ́gɨ-é-tɨ ya tɔ. 8 Ngà ndɔ̰ dow lé, dow kɨ́ asɨ kuwə-é gin tɔ́gɨ-é-tɨ goto. To né kɨ́ majɨ al kɨ́ dow à kasɨ kuwə ta-é al, ə kəngɨ né kɨ́ à tɔl dow rusɨ njḭ-njḭ. 9 Ḛ ya jꞌɔsi-né gajɨ Bɔbɨ-ji kɨ́ to ꞌƁaɓe rəm, ɓá jꞌindəi-né ndɔl dɔ dow-je-tɨ kɨ́ Lubə ra-dé adɨ ꞌtitɨ-na̰ siə rəm tɔ. 10 Ta-ji kɨ́ káre-rè kin ya tɔrndi tḛḛ-tɨ rəm, ɓá ndɔl tḛḛ-tɨ rəm. Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, to né kɨ́ à tò bè al. 11 Kəm kḛnḛnḛ kɨ́ káre-rè lé, man kɨ́ sɔl kɨ̀ man kɨ́ atɨ à tḛḛ-tɨ wa? 12 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kote à kandɨ olibiye wa? Əse nduu à kandɨ kote wa? Kəm kḛnḛnḛ kɨ́ káre-rè lé man-é à dɔ̰ katɨ rəm, à sɔl rəm al.

Gosɨ kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ

13 Ná̰ dan-si-tɨ ɓá to njègosɨ kɨ̀ njènégə wa? Kadɨ-é tɔjɨ kullə ra-é mḛḛ panjiyə-tɨ kɨ́ majɨ kɨ́ tɔjɨ kullə ra dow kɨ́ njèsɔl dɔ-é kɨ̀ njègosɨ. 14 Ngà kinə kim-na̰ kɨ̀ jangɨ rusɨ mḛḛ-si njḭ-njḭ rəmə, ɔsi gajɨ rɔ-si al rəm, ɓá ədi ta ɔsi-né ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ngərəngɨ al rəm tɔ. 15 Gosɨ kɨ́ bè kinlé ḭ dɔra̰-tɨ al, ngà to gosɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, to gosɨ lə dow, kɨ̀ gosɨ lə ndil-je kɨ́ majɨ al. 16 Kdɔ lo kɨ́ jangɨ kɨ̀ kim-na̰ tò-tɨ lé, né-je kɨ́ tulə natɨ kɨ̀ majal-je kɨ́ gay-gay tò-tɨ tɔ. 17 Ngà gosɨ kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ to gosɨ kɨ́ aa njay ya kete, go-tɨ to lapiya, to sɔl lɔm-lɔm, to kuwə nojɨ, to koo kəmtondoo kɨ́ n̰a̰, to kullə ra-je kɨ́ majɨ-majɨ ə kɔr kəm-na̰ goto-tɨ rəm, ɓá kədkəm-na̰ goto-tɨ rəm tɔ. 18 Dow-je kɨ́ njékulə dow-je nojɨ natɨ lé, ꞌto njésangɨ lapiya lo kisɨ-dé-je-tɨ ə kandɨ-é to né ra kɨ́ njururu.

4

Rɔ kɨ̀ ɓo né-je kɨ́ majɨ al

1Pi 5:5-9

1 Ta-je kɨ̀ kɔl-na̰-je kɨ́ tò dan-si-tɨ lé ḭ rá wa? To ɓo né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ mḛḛ-si-tɨ ya ɓá ɔsɨ-si ɓɔ̰y-ɓɔ̰y ɓukɨ-si dɔ-na̰-tɨ tin al wa? 2 Sə̰i ꞌrai kəmnda né ə ingəi al; rəmə ꞌtoi njétɔl dow-je kɨ̀ njéra-na̰ jangɨ-je; né kɨ́ ingəi mḛḛ-é-tɨ goto. Sə̰i ꞌtoi njéra-na̰ ta-je kɨ̀ njékɔl-na̰-je. Né kɨ́ ꞌndigi lé, sə̰i ingəi al, kdɔ ꞌgəi dəji né Lubə al. 3 ꞌDəji né ə ingəi al, kdɔ ꞌdəji kɨ̀ tagɨr kɨ́ majɨ al, ꞌdəji kdɔ tində sane kɔgɨ dɔ ɓo né-je-tɨ kɨ́ majɨ al kɨ́ mḛḛ-si-tɨ. 4 Sə̰i njérakaya-je kan! Sə̰i ꞌgəi kɨ́ ra kəmnda né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ lé, to kɔsɨ ta kɨ̀ Lubə ya al wa? Adɨ dow kɨ́ ra kəmnda né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé to njèba lə Lubə. 5 Ta kɨ́ mbete kɨ́ aa njay pa lé, sə̰i adi to ta kɨ́ kare wa? Mbete kɨ́ aa njay panè: Ndil* kɨ́ Lubə adɨ-é isɨ mḛḛ-ji-tɨ lé jangɨ ra-é dɔ-tɨ. 6 Ngà ramajɨ lə Lubə lé al dɔ lo; kdɔ mbete kɨ́ aa njay panè: Lubə ɔsɨ ta njékində kàdɨ̀-dé-je, ngà ḛ ramajɨ kɨ̀ njésɔl dɔ-dé-je. 7 Ə́n ə́ uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə Lubə; a̰i gərərə nɔ̰̀ Sú-tɨ ə à ka̰y-si ka̰ sa̰y nṵ. 8 ꞌReei ngɔsi kɨ rɔ Lubə-tɨ ə à ree ngɔsi kɨ rɔ-si-tɨ tɔ. Sə̰i njéramajal-je, ꞌtɔri ji-si né kɨ́ majɨ al-tɨ; sə̰i kɨ́ mḛḛ-si ra joo, adi mḛḛ-si aa njay. 9 Kadɨ ꞌgəi kɨ́ ꞌtoi dangɨ-tɨ-je, ꞌndingəi ndoo, ꞌnɔ̰i, adi kogɨ lə-si təl nɔ̰ ə adi rɔnəl lə-si təl mḛḛkɔ̰̀. 10 ꞌSɔli dɔ-si nɔ̰̀ ꞌƁaɓe-tɨ ə à kitə dɔ-si taá.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ gangta dɔ-na̰-tɨ

11 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ꞌpai ta kɨ́ majɨ al dɔ-na̰-tɨ al. Dow kɨ́ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ ngonkɔ̰-é-tɨ əse gangta dɔ-é-tɨ lé, ḛ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ ndukun-tɨ lə Lubə rəm, ɓá gangta dɔ ndukun-tɨ lé rəm tɔ. Ngà kinə i ꞌto njègangta dɔ ndukun-tɨ rəmə, i ꞌto njègangta ɓɨ ꞌto njètəl rɔ-i go ndukun-tɨ al. 12 Kdɔ Lubə ya kɨ̀ kár-é ə́ to njèkadɨ ndukun rəm, ɓá to njègangta rəm; ḛ ya asɨ kajɨ dow rəm, asɨ tɔl dow rəm tɔ. Ngà i ə ꞌto ná̰ ɓá ꞌgangta dɔ dow madɨ-i-tɨ wa?

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kində kàdɨ̀

13 Ooi majɨ! Sə̰i kɨ́ isɨ ꞌpainè: Ɓone əse bore ə jꞌa kɔw ɓebo-tɨ kɨ́ bè kin, jꞌa ra ɓal káre, jꞌa ra gatɨ ə jꞌa kingə là. 14 Sə̰i ꞌgəi né kɨ́ à tḛḛ dɔ-si-tɨ ndɔ-tɨ kɨ́ bore al! Kdɔ sə̰i lé ꞌtiti-na̰ kɨ̀ mum kɨ́ usɨ sḛ bè ya ə sane kin bè. 15 Ngà ta kɨ́ lé a pai ə́n: Kinə ꞌƁaɓe ndigɨ rəmə, jꞌa kisɨ kɨ̀ dɔ-ji taá ə jꞌa ra né kɨ́ bè əse né kɨ́ bè kin. 16 Ngà kɨ́ ngɔsnè-tɨ kinlé, sə̰i isi ɔsi gajɨ rɔ-si kɨ̀ ta-je kɨ́ al dɔ-si. Ko kɔsɨ gajɨ rɔ kɨ́ bè kinlé majɨ al. 17 Kinə dow gə ra majɨ ya ɓá ra al lé, dowbé kin ra majal.

5

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njénékingə-je

1 Sə̰i njénékingə-je, ooi majɨ! ꞌNɔ̰i, ꞌtuməi rusɨ-rusɨ, kdɔtalə tujɨ-je kɨ́ à ree dɔ-si-tɨ! 2 †Nékingə-je lə-si ndum lutɨ ə n̰ɔ̰-je dꞌɔ̰̀ kubɨ-je lə-si lay. 3 Lɔr-je kɨ̀ là-je lə-si nɔ̰; ə nɔ̰-é kinlé à kilə ta dɔ-si-tɨ, ə à kɔ̰̀ dajɨ rɔ-si titɨ-na̰ kɨ̀ pər bè. Sə̰i isi mbɔ̰i né-je lə-si indəi ngangəm mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ ɓəy al ɓan! 4 Ooi bè! Sə̰i ꞌmbati kugəi nédɔji njérakullə mḛḛ ndɔr-je-tɨ lə-si adɨ ꞌnɔ̰ ə ndi nɔ̰-dé ɔw sar usɨ mbi ꞌƁaɓe-tɨ kɨ́ njèkosɨ njérɔ-je. 5 Sə̰i isi dan majɨ-tɨ bagja dɔnangɨ-tɨ nè ə in̰əi rɔ-si yakɨ ꞌrai né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè. Sə̰i usoi né əi-né mbul-mbul tokɨ da̰-je kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ tɔl-dé kin bè. 6 Njèra né kɨ́ njururu ya sə̰i ꞌgangi ta dɔ-é-tɨ ə ꞌtɔli-é dɔ-tɨ. Ḛ ijə-si rɔ al.

Kuwə rɔ nga̰ mḛḛ néna̰-je-tɨ

7 Beɓa ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, iləi mḛḛ-si dɔ madɨ-é-tɨ sar ndɔ təl ꞌƁaɓe-tɨ. Ooi, njèndɔr lé, ilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ sar kadɨ ingə-né man ndi kɨ́ dɔsa̰y kɨ̀ sɔ̰y man ndi ngəbɨ-né kandɨ né kɨ́ majɨ kɨ́ nangɨ à kadɨ-é. 8 Sə̰i ya kàrè, iləi mḛḛ-si dɔ madɨ-é-tɨ, uwəi mḛḛ-si nga̰, kdɔ ndɔ ree lə ꞌƁaɓe nà̰y ngɔsi. 9 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, ꞌyuni ta dɔ-na̰-tɨ al, nè ta kɨ́ gangɨ à kusɨ dɔ-si-tɨ. Ooi, Njègangta a̰ tarəbɨ-tɨ ngá.

10 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ꞌpa ta kɨ̀ ri ꞌƁaɓe lé, dꞌingə kɔ̰̀ rəm, dꞌilə mḛḛ-dé dɔ madɨ-é pɔ̰́ rəm ə́n ə́ adi ꞌto néndajɨ lə-si. 11 Ooi bè! Dow-je kɨ́ dꞌa̰ dɔ nja-dé-tɨ njángɨ lé ɓá jꞌpainè ꞌto njénékumə̰-je. Sə̰i ooi poyta kɨ́ sɔbɨ dɔ ka̰ dɔ nja-tɨ njángɨ lə Jobɨ rəm, ɓá né kɨ́ ꞌƁaɓe ra siə ta sɔ̰y-é-tɨ kàrè ooi rəm tɔ. Kdɔ ꞌƁaɓe lé to njèkoo kəmtondoo rəm, ɓá ta ɔ̰̀ mḛḛ-é kdɔ dow-je rəm tɔ.

Ta kɨ́ dɔ kubɨ rɔ-tɨ

12 †Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kete nɔ̰̀ né-je-tɨ lay lé, ubi rɔ-si kɨ̀ dɔra̰ al rəm, ubi rɔ-si kɨ̀ dɔnangɨ al rəm, ɓá ubi rɔ-si kɨ̀ né madɨ kɨ́ rangɨ al rəm. Ngà kinə ta lə-si to oiyo rəmə, a̰i dɔ oiyo-tɨ ə kinə ta lə-si to á̰-à̰ rəmə, a̰i dɔ á̰-à̰-tɨ; bè kdɔ kadɨ usi mḛḛ ta kɨ́ gangɨ-tɨ al.

Pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ njémɔ̰y-je

13 Kinə dow madɨ dan-si-tɨ isɨ dan kɔ̰̀-tɨ rəmə, kadɨ-é pa ta kɨ̀ Lubə. Kinə dow madɨ dan-si-tɨ isɨ dan rɔnəl-tɨ rəmə, kadɨ-é usɨ patɔ́y-je. 14 †Ɓa kinə dow madɨ dan-si-tɨ mɔ̰y ra-é rəmə, kadɨ-é ɓa ꞌngatɔ́gɨ-je lə njékəwna̰-je kadɨ ꞌpa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta liə dꞌur-né ubɨ dɔ-é-tɨ kɨ̀ ri ꞌƁaɓe. 15 Ta kɨ́ pa kɨ̀ Lubə kɨ̀ kadmḛḛ lé à kadɨ lapiya njèmɔ̰y ə ꞌƁaɓe à kadɨ-é ubə nangɨ ḭ taá; ə kinə ḛ ra majal-je nɔ̰ɔ̰ rəmə, à tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kadɨ-é.

16 Ə́n ə́ ꞌpai ta rəsɨ dɔ majal-je-tɨ lə-si adi-na̰ ə ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ ta lə-na̰, kdɔ kadɨ ingəi lapiya. Ta kɨ́ njèra né kɨ́ njururu pa kɨ̀ Lubə ə a̰ dɔ-tɨ njángɨ lé, ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ n̰a̰. 17 Eli kɨ́ to dow madɨ-ji ya ndɔkɨ pa ta kɨ̀ Lubə a̰ dɔ-tɨ njángɨ kadɨ ndi ədɨ al ə́ ndi ədɨ dɔnangɨ-tɨ al ya ɓal mutə kɨ̀ na̰y mɛkḛ. 18 Ɓəy ɓá təl pa ta kɨ̀ Lubə gogɨ rəmə, ndi ədɨ adɨ né-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ andɨ.

19 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kinə dow madɨ dan-si-tɨ ndəm, adɨ a̰ sa̰y kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá dow kɨ́ rangɨ təl ree siə 20 †rəmə, kadɨ ꞌgəi majɨ kɨ́ dow kɨ́ njètəl kɨ̀ njèramajal dɔ rəbɨ ndəm-tɨ lé, to njèkajɨ-é ta yo-tɨ. Ə né kɨ́ ḛ ra kinlé to kəm rəbɨ kutɨ* dɔ majal-je n̰a̰.

† 1:1 1:1 Mat 13:55; Mar 6:3; Knj 15:13; Gal 1:19

* 1:1 1:1 Dow-je kɨ́ Jakɨ ɓa-dé gin kojɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kinlé, to gin kojɨ Israyel-je kɨ́ məsɨ-tɨ kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju. Ngà ta kinlé à sɔbɨ dɔ dow-je lay kɨ́ ꞌto jipɨ-je al kɨ́ dꞌadɨ mḛḛ-dé Jeju tɔ.

† 1:8 1:8 1Ja̰ 5:14-15; Mat 7:7-11; 15:22-28; Luk 18:1-8

† 2:8 2:8 Luk 10:27

* 2:25 2:25 Joj 2:1-21

* 4:5 4:5 Ndilkɨ́ ta-é tò nè kinlé dow-je kɨ́ ꞌná̰-je ꞌpanè to Ndil kɨ́ aa njayə dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌpanè to ndil dow.

† 5:2 5:2 Mat 6:19

† 5:12 5:12 Mat 5:34-37

† 5:14 5:14 Mar 6:13

† 5:20 5:20 1Pi 4:8

* 5:20 5:20 Kutɨ dɔ majal-je kɨ́ ta-é tò nè kinlé to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kutɨ dɔ majal-je kadɨ dow oo al al, ngà sɔbɨ kin̰ə go majal-je kɔgɨ (Gos 10:12; Pa 32:1; 1Pi 4:8).

1 Piyər

1

2

3

4

5

Mbete kɨ́ dɔsa̰y kɨ́

Piyər

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Piyər ndàngɨ

Njèkɔwkulə Piyər ndàngɨ mbete kin adɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ ꞌsane-na̰ dɔnangɨ-tɨ lə dow-je kɨ́ Rɔm, dɔnangɨ Aji-tɨ kɨ́ ngon-é (kɨ́ ɓone bè ꞌɓa-é Turki). Ḛ ndigɨ kulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ dan kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ dꞌingə ngá kin rəm, ɓá ndigɨ kadɨ-dé tɔ́gɨ kdɔ kɔ̰̀-je kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ kingə kɨ kingə ɓəy kin rəm.

Piyər lé, to dow káre dan dow-je-tɨ kɨ́ boy kɨ́ ri-é tò mḛḛ mbete-je-tɨ lə Matiye, kɨ̀ Markɨ, kɨ̀ Lukɨ, kɨ̀ Ja̰, rəm tò mḛḛ Mbete kullə-tɨ lə Njékɔwkulə-je kɨ́ kḭ lo kɔr-é-je-tɨ 1-10 rəm tɔ. ꞌGə-é kɨ̀ ri-é kɨ́ Simɔ̰. Jeju mbətɨ-é adɨ-é to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ liə kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo, ə ində ri-é lə Piyər (Mark 3:16-17). Go-tɨ, lokɨ Jeju təl ɔw dɔra̰-tɨ gogɨ lé, Piyər ingə tɔ́gɨ ilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kajɨ dan jipɨ-je-tɨ rəm, dan jipɨ al-je-tɨ rəm. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 5:13 lé, Piyər tɔjɨ kɨ́ nꞌndàngɨ mbete kinlé dɔnangɨ Babilɔn-tɨ kɨ́ dꞌun dꞌɔjɨ-né ɓebo Rɔm.

Kɔ̰ ta-je kɨ́ boy-boy ra mutə mḛḛ mbete-tɨ kin adɨ to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ: Kajɨ rəm, kulə dɔ gin tɔ́gɨ-tɨ rəm, ɓá kɔ̰̀ rəm. Kulə gin-é-tɨ lé, Piyər ra oiyo Lubə kdɔ kajɨ kɨ́ tò kɨ̀ takul Jeju Kristɨ ə ole-né mḛḛ njékadmḛḛ-je kɨ́ dḛ lé Lubə ojɨ-dé kojɨ kɨ́ sigɨ, kdɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ tò kəm. Ḛ ulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ kadɨ panjiyə-dé aa njay, kdɔ kadɨ kajɨ kinlé tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ. Tò kadɨ dḛ dꞌa tɔjɨ kullə ra-dé kɨ́ majɨ kɨ̀ kəm rəbɨ kulə dɔ gin tɔ́gɨ-tɨ adɨ dḛ lay ya kadɨ dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ lə njékɔ̰ɓe-je; kadɨ ɓə-je dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ lə ꞌɓa-dé-je; kadɨ dené-je dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ ngɔw-dé-je ə kadɨ dingəm-je dꞌun ta ne-dé-je. Kɨ́ sɔbɨ dɔ kɔ̰̀ rəmə, njékadmḛḛ-je lé, lé dow-je dꞌulə kəm-dé ndoo titɨ kɨ́ ndɔkɨ dꞌulə-né kəm Jeju ndoo kin bè kàrè, kadɨ dꞌadɨ to rɔ-dé al. To kəm rəbɨ kɨ́ tò kdɔ kadɨ dꞌingə-né kɔ̰̀ kdɔ ta liə.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 Ma̰ Piyər, njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i kɨ́ Lubə mbətɨ-si kɨ́ a̰yi isi ɓemba-je-tɨ dɔnangɨ Pɔ̰-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Galatɨ-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Kapadosɨ-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Aji-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ Bitini-tɨ. 2 Mbətɨ kɨ́ Bɔbɨ-ji Lubə mbətɨ-si kinlé, to kɔjra liə kɨ́ ɔjɨ kete low nṵ ɓá adɨ Ndil kɨ́ aa njay ində-si tagay kadɨ ꞌtəli-né rɔ-si go ta-tɨ lə Jeju Kristɨ rəm, kadɨ məsɨ-é bɔr-né majal-je lə-si kɔgɨ rəm. Kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya lə Lubə nà̰y sə-si dɔ madɨ-é-tɨ kɨ dɔ madɨ-é-tɨ.

Kajɨ to nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ majɨ n̰a̰

3 Kɔsgajɨ to ꞌlə Lubə kɨ́ to Bɔbɨ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ. To kɨ́ Lubə to njèkoo kəmtondoo kɨ́ n̰a̰ lé ɓá ojɨ-ji-né kojɨ kɨ́ sigɨ kɨ̀ takul tɔsɨ kɨ́ Jeju Kristɨ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy, adɨ jꞌɔwi kɨ̀ nékində mḛḛ dɔ-tɨ lə-ji kɨ́ tò sartagangɨ rəm, 4 nékugə dɔji kɨ́ à ndum al rəm, à tò n̰ḛ al rəm, ɓá ndole-é à tò lo tò-é-tɨ rəm ya tò dɔra̰-tɨ nɔ̰ɔ̰ tò ngəbɨ-ji, 5 jə̰i kɨ́ tɔ́gɨ lə Lubə ngəm-ji kɨ̀ takul kadmḛḛ kdɔ kajɨ kɨ́ tò pèrèrè kadɨ tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ.

6 Gin-é kin ɓá, lé isi ingəi kɔ̰̀-je kɨ́ gay-gay kaglo-je-tɨ kɨ́ sḛ kɨ́ ngɔsnè kin kàrè, sə̰i ꞌrai-né rɔnəl; kɔ̰̀-je lé tò kadɨ à ree dɔ-si-tɨ kdɔ na̰-si koo ya. 7 Kdɔtalə lɔr kɨ́ à tujɨ ɓəy kin kàrè dꞌulə pərəə ɓá dꞌɔr njar-é; beɓa kadmḛḛ lə-si kɨ́ to né kɨ́ majɨ n̰a̰ itə lɔr kinlé kàrè dꞌa na̰-é dan kɔ̰̀-je-tɨ koo, kdɔ kadɨ go-tɨ rəmə ingəi tɔ́y, kɨ̀ kɔsgajɨ, kɨ̀ riɓa ndɔ-tɨ kɨ́ Jeju Kristɨ à tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ.

8 Kristɨ lé, sə̰i ooi-é al ya ꞌndigi-é rəm, sə̰i ooi-é al ɓəy ya adi-é mḛḛ-si rəm ə ꞌrai rɔnəl kɨ́ to rɔnəl kɨ́ dum pa rəm, to rɔnəl kɨ́ riɓa-é n̰a̰ rəm, 9 kdɔ kajɨ kɨ́ aji kinlé to nékugə dɔji kadmḛḛ lə-si.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, kɨ̀ kajɨ

10 Njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ ꞌpa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ramajɨ lə Lubə kɨ́ tò kdɔ ta lə-si kinlé, ꞌndər gin ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kajɨ kinlé n̰a̰ rəm, ɓá ꞌdəjɨ ta kɨ́ dɔ-tɨ kete kɨ gogɨ rəm tɔ. 11 Kɔ̰̀-je kɨ́ Kristɨ* à kingə, kɨ̀ riɓa kɨ́ à kingə go-tɨ ɓá Ndil-é kɨ́ isɨ mḛḛ-dé-tɨ tɔjɨ-dé kete kinlé, dḛ ꞌndər gin-é n̰a̰ kdɔ koo se à to dɔkaglo kɨ́ rá-tɨ, ə à ra né kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ ban wa?

12 Lubə tɔjɨ-dé adɨ ꞌgə kɨ́ né-je kɨ́ dḛ ꞌpa ta-é kinlé, sɔbɨ dɔ-dé dḛ al, ngà sɔbɨ dɔ-si sə̰i. Beɓa ɓone bè njékilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ ꞌpa dꞌadɨ-si kɨ̀ tɔ́gɨ lə Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ Lubə adɨ-é ḭ dɔra̰-tɨ ree rɔ-dé-tɨ lé ə malayka-je kàrè ꞌndigɨ kadɨ ꞌgə mḛḛ Poyta kɨ́ Majɨ kinlé tɔ.

Panjiyə ngan lə Lubə

1Te 5:8-9; Tit 2:11-14

13 Gin-é kin ɓá, isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ, indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ ə adi mḛḛ-si ɓikti lay ya tò kɨ dɔ majɨ-tɨ kɨ́ à tokɨ ra sə-si ndɔ-tɨ kɨ́ Jeju Kristɨ à tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ. 14 Sə̰i lé, ꞌtoi ngan-je kɨ́ njétəl rɔ-si go ta-tɨ, ə́n ə́ ɓo né-je kɨ́ ndɔkɨ ra-si lokɨ isi-né dɔ mbə́-tɨ ɓəy kinlé, adi ra-si gogɨ al ngá; 15 ngà adi panjiyə-si lay ya aa njay titɨ kɨ́ Lubə kɨ́ njèɓa-si aa-né njay kin bè tɔ. 16 Kdɔtalə ꞌndàngɨ ꞌpanè: Aai njay, kdɔ ma̰ lé mꞌaa njay. 17 Lubə kɨ́ isi ꞌpai siə ta ə ꞌɓai-é Bɔbɨ-si lé, ḛ to njèkɔr kəm dow al, adɨ ḛ gangta dɔ ná̰-ná̰-tɨ kɨ̀ go kullə ra-é; ə́n ə́ ɓal kisɨ kɨ̀ dɔ taá lə-si dɔnangɨ-tɨ nè lé, adi panjiyə-si ilə kujɨ dɔ-é-tɨ.

18 Sə̰i ꞌgəi majɨ kɨ́ to là-je, kɨ̀ lɔr-je

kɨ́ à tujɨ kin ɓá Lubə gangɨ-né dɔ-si

lo né ra-tɨ kɨ́ dɔ mbə́-tɨ kɨ́ bɔbɨ-si-je dꞌojɨ-si-né kin al;

19 ngà to məsɨ Kristɨ kɨ́ gatɨ-é al dɔ lo,

kɨ́ tokɨ məsɨ ngonbatɨ kɨ́ mətɨ goto rɔ-é-tɨ rəm,

né kɨ́ majɨ al goto rɔ-é-tɨ rəm kin ɓá Lubə taa-si-né ilə-si taá.

20 Kristɨ lé, Lubə mbətɨ-é kete nɔ̰̀ kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ,

ya ngà ḛ adɨ-é tɔjɨ rɔ-é mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ kdɔ majɨ lə-si.

21 Kɨ̀ takul-é ɓá sə̰i adi-né mḛḛ-si Lubə

kɨ́ adɨ-é tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ dan dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy rəm,

ulə riɓa dɔ-é-tɨ rəm;

bè kdɔ kadɨ adi-né mḛḛ-si Lubə rəm,

indəi-né mḛḛ-si dɔ-é-tɨ rəm.

22 Sə̰i ꞌtəli rɔ-si go ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ adɨ ꞌtoi dow-je kɨ́ aai njay, kdɔ kadɨ ꞌndigi-na̰ ndigɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ titɨ kɨ́ ꞌtoi-né ngankɔ̰-na̰-je, ə́n ə́ ꞌndigi-na̰ ndigɨ kɨ́ kɔrkəm-na̰, kɨ̀ kədkəm goto-tɨ. 23 Sə̰i lé, to ta lə Lubə kɨ́ tò kəm rəm, tò lo tò-é-tɨ sartagangɨ rəm kin ɓá ojɨ-si kojɨ kɨ́ sigɨ; ɓɨ to kojɨ lə bɔbɨ-si-je kɨ́ dꞌa koy ndɔ madɨ kin al; 24 kdɔtalə ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè:

Dow-je lay ya ꞌtokɨ wale bè;

ə riɓa lə-dé tokɨ putɨ wale bè;

wale lé tutɨ ə putɨ-é ur,

25 ngà ta lə ꞌƁaɓe tò lo tò-é-tɨ sartagangɨ.

Ə ta kinlé, ḛ ɓá to Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ dꞌilə mbḛ-é dꞌadɨ-si lé.

2

1 Beɓa né lay kɨ́ to kullə mḛḛndul, kɨ̀ né lay kɨ́ to kullə kədɨ dow-je, kɨ̀ kədkəm dow-je, kɨ̀ jangɨ-je, kɨ̀ né lay kɨ́ to kulə ta ndil-na̰-tɨ-je kinlé, ꞌtusi in̰əi kɔgɨ. 2 Adi ɓo ta lə Lubə kɨ́ to mba kɨ́ aa yə́rə́rə́ kin ɓá ra-si titɨ kɨ́ ɓo mba ra-né ngan-je kɨ́ bər kin bè, kdɔ kadɨ ꞌtɔgi-né ə ꞌtḛḛi-né kajɨ-tɨ, 3 kdɔtalə sə̰i ꞌna̰i ooi adɨ ꞌgəi kɨ́ ꞌƁaɓe majɨ. 4 ꞌReei rɔ ꞌƁaɓe-tɨ kɨ́ tokɨ ər kɨ́ tò kəm, kɨ́ dow-je ꞌmbatɨ, ngà Lubə mbətɨ adɨ to né kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ ta kəm-é-tɨ†. 5 Sə̰i ya kàrè ꞌtoi kɨ ər-je kɨ́ tò kəm bè, ə́ indəi rɔ-si natɨ kadɨ ꞌtəli kəy kisɨ Ndil kɨ́ aa njay rəm, kadɨ ꞌtoi njégugné-je kɨ́ aai njay, kdɔ kadɨ Ndil kɨ́ aa njay ra adɨ adi kadkare kɨ́ nəl Lubə kɨ̀ takul Jeju Kristɨ. 6 Kdɔtalə ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay ꞌpanè: Ooi, ma̰ Lubə mꞌmbətɨ ər kɨ́ gatɨ-é n̰a̰, ɓá mꞌində sul kəy-tɨ mḛḛ ɓebo Siyɔ̰-tɨ*. Dow kɨ́ adɨ-é mḛḛ-é ə rɔ-é à sɔl-é al. 7 Adɨ sə̰i njékadmḛḛ-je lé, sə̰i ɓá riɓa tò dɔ-si-tɨ. Ngà rɔ njémḛḛnga̰-je-tɨ rəmə, ər kɨ́ njékində kəy-je dꞌilə pɨrɨngɨ kɔgɨ lé, ɓá təl to ər kɨ́ majɨ kɨ́ sul kəy-tɨ† rəm, to ər kɨ́ tugə dow-je jigɨ-tɨ rəm, to ər kɨ́ à ra dow-je kadɨ ꞌtusɨ‡ rəm. 8 Dḛ, ꞌtugə nja-dé ər-tɨ lé ꞌtḛḛ dꞌusɨ, kdɔ ꞌmbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ lə Lubə; gin-é kin ɓá kusɨ kinlé tò ngəbɨ-dé-né. 9 †Ngà sə̰i njékadmḛḛ-je rəmə, sə̰i ꞌtoi gin dow-je kɨ́ Lubə mbətɨ-si rəm, ꞌtoi njégugné-je lə Lubə kɨ́ to ngar rəm, ꞌtoi gin dow-je kɨ́ aai njay rəm, ꞌtoi gin dow-je kɨ́ Lubə gangɨ dɔ-si, kdɔ kadɨ iləi mbḛ néra-je kɨ́ majɨ-majɨ liə ḛ kɨ́ njèɓa-si kadɨ ḭi londul-tɨ ꞌreei londógɨ-tɨ liə kɨ́ majɨ n̰a̰. 10 Sə̰i lé ndɔkɨ ꞌtoi gin dow-je madɨ al, ngà ɓone bè ꞌtoi gin dow-je liə; ndɔkɨ Lubə oo kəmtondoo lə-si al, ngà ɓone bè Lubə oo kəmtondoo lə-si.

Panjiyə njékadmḛḛ-je kɨ rɔ njékadmḛḛ al-je-tɨ rəm, kɨ rɔ njékɔ̰ɓe-je-tɨ

Rɔm 13:1-8; Epɛ 6:5-8

11 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ lé, ꞌtoi mba-je, njékɔw kɨ̀ nja-si taá ɓá mꞌulə-né dingəm mḛḛ-si-tɨ kadɨ ꞌmbati ɓo né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ tò dajɨ rɔ-si-tɨ isɨ rɔ kɨ̀ ndil-si. 12 Adi panjiyə-si majɨ dan njékadmḛḛ al-je-tɨ, kdɔ kadɨ lé dꞌisɨ dꞌilə ta dɔ-si-tɨ ꞌpanè ꞌtoi dow-je kɨ́ njèra né kɨ́ majɨ al ya kàrè, dꞌoo kullə ra-si-je kɨ́ majɨ-majɨ kin rəmə, dꞌɔsɨ-né gajɨ Lubə ndɔ kɨ́ à tḛḛ-né dɔ-dé-tɨ. 13 Kdɔ ta lə ꞌƁaɓe lé, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə ngar kdɔ to kɨ́ ḛ to ꞌboy dɔ né-je-tɨ lay, 14 rəm uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə gubərnər-je, kdɔ to kɨ́ dḛ ꞌto dow-je kɨ́ ngar ulə-dé kadɨ ꞌgangɨ ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ njéra né-je kɨ́ majɨ al ə ꞌpitɨ dow-je kɨ́ njéra né-je kɨ́ majɨ. 15 Kdɔtalə Lubə ndigɨ kadɨ ꞌrai majɨ kdɔ kadɨ uwəi-né ta mbə́-je kɨ́ njégə né al. 16 Adi panjiyə-si to panjiyə dow-je kɨ́ Lubə taa-dé ilə-dé taá; kḛ ɓá adi taa kilə taá lə-si təl to né kɔn dɔ mḛḛndul al; ngà kadɨ panjiyə-si to panjiyə ngannjékullə-je lə Lubə. 17 Uni ta dow-je lay; ꞌndigi ngankɔ̰-si-je kɨ́ ꞌto njékadmḛḛ-je, ꞌɓəli Lubə, uni ta ngar.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njékadmḛḛ-je kɨ́ ꞌto ɓə-je

18 Sə̰i ngannjékullə-je, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə ꞌɓa-si-je kɨ̀ ɓəl kɨ́ tɔgrɔ-tɨ; dḛ kɨ́ ꞌmajɨ rəm, ꞌsɔl lɔm-lɔm par ɓá kadɨ uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə-dé al; ngà dḛ kɨ́ ꞌnga̰ kàrè, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə-dé tɔ. 19 Kdɔtalə kɔ̰̀ kɨ́ dow ingə kɨ̀ ndangɨ kare ya ə ore mḛḛ-é kdɔ to kɨ́ ḛ to njèɓəl Lubə lé to né kɨ́ majɨ.

20 Kdɔtalə kinə dow ingə kɔ̰̀ kdɔ né kɨ́ majɨ al kɨ́ ḛ ra ɓá ore mḛḛ-é kàrè, pitɨ ri ɓá dꞌa pitɨ-é wa? Ngà kinə dow ingə kɔ̰̀ kdɔ né kɨ́ majɨ kɨ́ ḛ ra ɓá ore mḛḛ-é rəmə, to né kɨ́ majɨ takəm Lubə-tɨ.

21 To né kin ɓá Lubə ɓa-si kdɔ;

kdɔtalə Kristɨ lé, ḛ ya kàrè ingə kɔ̰̀ kdɔ ta lə-si tɔ;

ḛ ra bè kdɔ kadɨ təl néndajɨ kadɨ uni-né dɔ nja-é tɔ.

22 Kristɨ lé ra majal nja káre al rəm,

ədɨ dow nja káre al rəm;

23 ɓá ꞌtajɨ-é kàrè, ḛ tajɨ-dé tó-tɨ al rəm,

dꞌadɨ-é kɔ̰̀ kàrè, ḛ a̰y rɔ dɔ-dé-tɨ al rəm,

ngà ḛ in̰ə rɔ-é ji Lubə-tɨ kɨ́ to njègangta kɨ́ njururu.

24 Kristɨ lé, ḛ ya ɔy majal-je lə-ji dɔ-é-tɨ ɔy-né dɔ kagdəsɨ-tɨ,

kdɔ kadɨ jꞌoyi koy majal-je lə-ji lé

ə jꞌisi kɨ̀ dɔ-ji taá kdɔ néra kɨ́ njururu;

ḛ ɓá ndunə̰ dò-je liə ajɨ-si.

25 Kdɔtalə, ndɔkɨ ɔwi tokɨ batɨ-je kɨ́ ꞌndəm bè,

ngà ɓone bè sə̰i ꞌtəli ꞌreei rɔ njèkul-si-tɨ kɨ́ to njèngəm-si.

3

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njétaa-na̰-je

1Ti 2:9-15; Epɛ 5:22-33

1-2 †Sə̰i dené-je kàrè, uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə ngɔbɨ-si-je, kdɔ kadɨ lé dḛ kɨ́ dan-tɨ-je ꞌmbatɨ təl rɔ-dé go ta-tɨ lə Lubə kàrè, kadɨ ꞌtəl njékadmḛḛ-je kɨ̀ takul panjiyə-si sə̰i ne-dé-je, kdɔ koo kɨ́ dꞌoo kɨ́ panjiyə-si majɨ rəm, kdɔ kujɨ kɨ́ iləi dɔ-dé-tɨ rəm ɓɨ kɨ̀ takul ta kɨ́ ta dow-tɨ al. 3 †ꞌMɔ̰nəi kɨ̀ né-je kɨ́ rɔ-si-tɨ ndaa-tɨ nè kɨ́ to dɔ kɨ́ kuwə-je, kɨ̀ ꞌningə́ lɔr-je, kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ là-é n̰a̰-n̰a̰ kin al, 4 ngà ꞌmɔ̰nəi kɨ̀ né-je kɨ́ ɓɔyɔ rɔ-é mḛḛ-si-tɨ, kɨ́ to né-je kɨ́ à tujɨ al, kɨ́ to panjiyə kɨ́ sɔl lɔm-lɔm rəm, kisɨ selele rəm; né-je kinlé ɓá, to né-je kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ takəm Lubə-tɨ. 5 Gangɨ-é kin ɓá dené-je kɨ́ ndɔkɨ ꞌto dené-je kɨ́ dꞌaa njay, kɨ́ ꞌto njékində mḛḛ-dé dɔ Lubə-tɨ ꞌmɔ̰ne-né ə dꞌulə-né dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ lə ngɔbɨ-dé-je; 6 titɨ Sara kɨ́ təl rɔ-é go ta-tɨ lə Abrakam adɨ ɓa-é: ꞌƁa-m kin bè. Kinə adi ɓəl gangɨ mḛḛ-si al, adɨ ꞌrai majɨ kɨ̀ mḛḛ-si kɨ́ nda ka̰y rəmə, ꞌtoi nganka Sara tɔ.

7 †Sə̰i dingəm-je kàrè, isi kɨ̀ ne-si-je ə ꞌgəi kɨ́ dḛ ꞌto dow-je kɨ́ tɔ́gɨ-dé asɨ al n̰a̰. Uni ta-dé kdɔ dḛ kàrè dꞌingə kajɨ kɨ̀ takul ramajɨ lə Lubə natɨ sə-si tɔ; ꞌrai bè kdɔ kadɨ né madɨ ilə-si kagɨ lo pa ta-tɨ kɨ̀ Lubə al.

Ta-je kɨ́ sɔbɨ dɔ ndigna̰

Rɔm 12:14-21; Mat 10:24-31

8 Kɨ́ kadɨ mꞌtɔl-né ta ta kin rəmə, sə̰i lay ya kadɨ ɔwi kɨ̀ tagɨr kɨ́ káre-rè rəm, adi mḛḛ-si asɨ-na̰ rəm. ꞌNdigi-na̰ titɨ kɨ́ tuwə kadɨ ngankɔ̰-na̰-je ꞌndigɨ-né-na̰, adi ta ɔ̰̀ mḛḛ-si kdɔ ta lə-na̰ ə ꞌsɔli dɔ-si nɔ̰̀-na̰-tɨ. 9 Dow ra sə-si né kɨ́ majɨ al kàrè, ꞌrai siə né kɨ́ majɨ al tó-tɨ al rəm, ɓá lé dow tajɨ-si kàrè ꞌtaji-é dɔ-si-tɨ al rəm; ngà ꞌtɔri ndi-si dɔ-é-tɨ; kdɔtalə né kin ɓá to né kɨ́ Lubə ɓa-si kadɨ ꞌrai kdɔ kadɨ ingəi-né tɔrndi tɔ.

10 Dow kɨ́ ndigɨ kadɨ nꞌisɨ kɨ̀ dɔ-nꞌḛ̀ taá

ə nꞌisɨ dan majɨ-tɨ kɨ low-low rəmə,

kadɨ dowbé ngəm ndɔ̰-é lo pa ta-tɨ kɨ́ majɨ al

ə ngəm ta-é dɔ kədɨ ta-tɨ,

11 kadɨ ɔr rɔ-é kɔgɨ mḛḛ néra-tɨ kɨ́ majɨ al ə ra majɨ,

kadɨ sangɨ lapiya ə sangɨ kəm-é kɨ kete-kete.

12 Kdɔtalə ꞌƁaɓe ində kəm-é go dow-je-tɨ kɨ́ njéra né kɨ́ njururu

ə yəl mbi-é oo-né ta-je kɨ́ ꞌpa siə;

ngà ꞌƁaɓe ɔsɨ ta njéra né-je kɨ́ majɨ al.

Kisɨ dɔ nja-tɨ kdɔ pa ta kɨ́ dɔ nékində mḛḛ dɔ-tɨ

13 Kinə indəi rɔ-si ta ra né-tɨ kɨ́ majɨ lé, ná̰ à ra-si majɨ al wa? 14 †Ə kinə ingəi kɔ̰̀ kdɔtalə néra kɨ́ njururu rəmə, sə̰i ꞌtoi njénékumə̰-je! Njéra né-je kɨ́ majɨ al lé, ꞌɓəli-dé al rəm, adi mḛḛ-si gangɨ man al rəm. 15 Ngà Kristɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe lé, kadɨ ꞌgəi mḛḛ-si-tɨ kɨ́ ḛ aa njay ə isi pèrèrè kɨ̀ ndɔ-je lay, kdɔ kadɨ kinə dow ndur gin kində mḛḛ dɔ-tɨ lə-si rəmə idəi-é; ngà kidə ɓá idəi-é kɨ̀ ta kɨ́ sɔl lɔm-lɔm rəm, kɨ̀ kujɨ kɨ́ kilə rəm. 16 Adi tagɨr kɨ́ majɨ tò mḛḛ-si-tɨ, kdɔ kadɨ lé dꞌilə ta dɔ-si-tɨ kàrè, dḛ njépata kɨ́ majɨ al dɔ panjiyə-si-tɨ kɨ́ majɨ kɨ́ to panjiyə Kristɨ lé, rɔ-dé sɔl-dé. 17 Kdɔtalə kingə kɔ̰̀ kdɔ néra kɨ́ majɨ lé, kinə to ndigɨ lə Lubə rəmə, to sotɨ itə kingə kɔ̰̀ kdɔ né ra kɨ́ majɨ al.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ koy kɨ̀ tɔsɨ ndəl lə Kristɨ

18 Kdɔtalə Kristɨ kɨ̀ dɔ-é oy nja káre-rè kdɔ majal-je;

ḛ kɨ́ to njèra né kɨ́ njururu ya oy kdɔ njéra né-je kɨ́ njururu al,

kdɔ kadɨ ree sə-si rɔ Lubə-tɨ.

ꞌTɔl-é kdɔ to kɨ́ to dow, ngà Ndil kɨ́ aa njay adɨ-é tɔsɨ ndəl tḛḛ.

19 Kɨ̀ takul Ndil kinlé ɓá ndɔkɨ, ḛ ɔw ilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ

adɨ ndil dow-je kɨ́ dꞌa̰ dangay-tɨ koo tɔ.

20 Dḛ ɓá ndɔkɨ ꞌra dɔnga̰, ya ngà Lubə ilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ kɨ kete-kete mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ Nuwe isɨ ra-né bato lé. Bato kinlé dow-je kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ-é-tɨ dꞌajɨ rɔ-dé ta man-tɨ lé, dḛ jinà̰y joo-rè ya par ɓɨ ꞌn̰a̰ al. 21 Né-je kin ɓá tɔjɨ batḛm kɨ́ ajɨ-si ngɔsnè ə to batḛm kɨ́ à kɔr né kɨ́ majɨ al rɔ dow-tɨ al, ngà to kun rɔ kadɨ Lubə kɨ̀ tagɨr kɨ́ majɨ kɨ̀ takul tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ lə Jeju Kristɨ. 22 Jeju Kristɨ lé, ɔw dɔra̰-tɨ, isɨ dɔ jikɔl Lubə-tɨ; adɨ ḛ ɓá malayka-je, kɨ̀ njékɔ̰ɓe-je, kɨ̀ njétɔ́gɨ-je dꞌulə dɔ-dé gin tɔ́gɨ-tɨ liə.

4

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ tusɨ panjiyə kɨ́ kete kin̰ə

1 Beɓa titɨ kɨ́ Kristɨ ingə-né kɔ̰̀ dajɨ rɔ-é-tɨ lé, sə̰i kàrè adi tagɨr kɨ́ bè kin tò mḛḛ-si-tɨ majɨ tɔ; kdɔtalə dow kɨ́ ingə kɔ̰̀ dajɨ rɔ-é-tɨ lé, to dow kɨ́ ɔr rɔ-é kɔgɨ mḛḛ majal-tɨ, 2 kdɔ kadɨ ndəgɨ ndɔ-je kɨ́ ḛ à kisɨ-né kɨ̀ dɔ-é taá lé, isɨ kdɔ ra né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ ɓo-é ra dow-je kin al, ngà isɨ kdɔ ra né kɨ́ Lubə ndigɨ. 3 Kdɔtalə ndɔkɨ lé isi ká ra né-je-tɨ kɨ́ nəl njékadmḛḛ al-je, adɨ to kisɨ ká ra kaya-tɨ, kɨ̀ kəmnda, kɨ̀ gɔ̰yibɨ kɨ́ ka̰y, kɨ̀ gɔ̰nékuso, kɨ̀ kində-na̰ dɨrə néka̰y, kɨ̀ pole magɨ-je kɨ́ to né rɔsɔl. 4 Ngà ɓone bè sə̰i a̰yi sə-dé ngɔdɨ go kaya-tɨ kɨ́ al dɔ majɨ kin al ngá rəmə, dꞌoo kɨ né kɨ́ mba bè rɔ-dé-tɨ, adɨ ꞌpa ta-je kɨ́ majɨ al majɨ al dɔ-si-tɨ. 5 Né-je kinlé, dꞌa kɔr go-é nɔ̰̀ Kristɨ-tɨ kɨ́ a̰ pèrèrè kdɔ gangta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy rəm, dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌisɨ kəm rəm. 6 Gin-é kin ɓá dow-je kɨ́ dꞌoy kàrè dꞌilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ mbi-dé-tɨ kdɔ kadɨ lé ꞌgangɨ ta dɔ-dé-tɨ titɨ kɨ́ ꞌgangɨ-né ta dɔ dow-je-tɨ lay bè kàrè, Ndil kɨ́ aa njay adɨ dꞌisɨ kəm kɨ̀ Lubə.

Né-je kɨ́ gay-gay kɨ́ njèkadmḛḛ à ra

7 Né-je lay ya ta tɔl ta-é nà̰y ngɔsi, ə́n ə́ indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ ə isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ kdɔ kadɨ ꞌpai ta kɨ̀ Lubə. 8 Kete nɔ̰̀ né-je-tɨ lay lé, ꞌndigi-na̰ ndigɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔtalə ndigna̰ lé utɨ dɔ majal-je n̰a̰*. 9 Uwəi-na̰ kɨ rɔ na̰-tɨ, ə ꞌyuni-né ta go-tɨ al. 10 Ná̰-ná̰ ya Lubə adɨ-é kadkare kɨ́ sɔbɨ dɔ-é ə́ ꞌrai-né kullə adi-na̰, beɓa à toi dow-je kɨ́ njékində kəm-dé majɨ go ramajɨ-tɨ lə Lubə kɨ́ tò gay-gay kin. 11 Kinə dow à pa ta rəmə, kadɨ to ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ya ɓane; ə kinə dow isɨ oo go dow-je rəmə, kadɨ oo go-dé kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ Lubə adɨ-é tɔ. Bè kdɔ kadɨ né-je lay ya Lubə ingə kɔsgajɨ mḛḛ-é-tɨ kɨ̀ takul Jeju Kristɨ. Lubə lé, riɓa kɨ̀ tɔ́gɨ to ꞌliə kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal. Amḛn!

Njènékumə̰ ɓá ingə kɔ̰̀ kdɔ Kristɨ

12 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, kɔpər kɨ́ isi dan-tɨ kinlé to néna̰ mḛḛ-si koo ə́n ə́ adi ra-si ɓəl al, nè à kḭ kooi kɨ́ to né kɨ́ mba ɓá tḛḛ dɔ-si-tɨ. 13 Kɔ̰̀-je kɨ́ ndɔkɨ Kristɨ ingə lé, sə̰i isi ingəi tɔ ə́n ə́ ꞌrai rɔnəl; kdɔ kadɨ ndɔ kɨ́ ḛ à tɔjɨ riɓa liə ndaa-tɨ rəsɨ lé, sə̰i a rai rɔnəl ə a tiləi kole. 14 Kinə dow-je ꞌtajɨ-si kdɔ Kristɨ lé, ꞌtoi njénékumə̰-je, kdɔtalə ndil kɨ́ njèriɓa kɨ́ to ndil Lubə isɨ mḛḛ-si-tɨ. 15 Kadɨ dow madɨ dan-si-tɨ ingə kɔ̰̀ kdɔ to kɨ́ to njètɔl dow-je al rəm, kdɔ to kɨ́ to njèɓogɨ al rəm, kdɔ to kɨ́ to njèra né kɨ́ majɨ al al rəm, ɓá kdɔ to kɨ́ to njèkində rɔ-é ta-tɨ lə dow-je al rəm. 16 Ngà kinə dow ingə kɔ̰̀ kdɔ to kɨ́ ḛ to njèkun go Kristɨ rəmə, kadɨ rɔ-é sɔl-é al; ngà kadɨ dowbé ɔsɨ gajɨ Lubə kdɔ ri njèkun go Kristɨ kɨ́ tò dɔ-é-tɨ kin. 17 Kdɔ kaglo asɨ kadɨ ta kɨ́ gangɨ à kulə gin-é mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə. Ngà kinə jə̰i ɓá ta kɨ́ gangɨ ulə gin-é dɔ-ji-tɨ lé, dow-je kɨ́ njémbatɨ kadɨ mḛḛ-dé Poyta kɨ́ Majɨ lə Lubə kin ta tɔl ta-dé à tò ban ngá ə́n wa? 18 Ə kinə njèra né kɨ́ njururu ya lo kajɨ liə nga̰ n̰a̰ bè lé, njèkilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al kɨ́ to njèra majal əjè ꞌliə à tò ban ngá wa? 19 Beɓa dow-je kɨ́ dꞌingə kɔ̰̀ kdɔ mḛḛ ndigɨ lə Lubə lé, kadɨ dꞌin̰ə rɔ-dé ji njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ kɨ́ to njèkində né-je lay ə kadɨ ꞌra majɨ.

5

Takɔjɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ ꞌngatɔ́gɨ-je, kɨ̀ njékadmḛḛ-je

1Ti 3:1-7

1 Beɓa ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ́ dꞌisɨ dan-si-tɨ lé, ma̰ kɨ́ mꞌto ꞌngatɔ́gɨ madɨ-dé mꞌulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ. Ma̰ lé, kɔ̰̀-je kɨ́ Kristɨ ingə kàrè mꞌa̰ lo-é-tɨ mꞌoo kɨ̀ kəm-m rəm, ɓá riɓa liə kɨ́ Lubə à tɔjɨ ndaa-tɨ rəsɨ lé kàrè mꞌa ka̰ lo-é-tɨ rəm tɔ. 2 †Mꞌulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ mꞌpanè: Uli batɨ-je lə Lubə kɨ́ ində-si ta-dé-tɨ; uli-dé kɨ̀ mḛḛ ndigɨ lə-si kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ nəl Lubə ya ɓɨ titɨ né kɨ́ dow uwə-si kɨ́ lə njètɔ́gɨ-tɨ bè al rəm, ꞌrai kɨ kullə là al rəm, ngà uli-dé kɨ̀ mḛḛnda ka̰y. 3 Batɨ-je kɨ́ Lubə ində-si ta-dé-tɨ kinlé, ꞌrai ngar dɔ-dé-tɨ al, ngà ꞌtəli néndajɨ kadɨ ꞌndajɨ. 4 Beɓa lokɨ njèkul batɨ-je kɨ́ boy à ree lé, sə̰i a kingəi jɔgɨ riɓa kɨ́ ndole-é à goto al.

5 Bè ya tɔ, sə̰i basa-je kàrè uləi dɔ-si gin tɔ́gɨ-tɨ lə ꞌngatɔ́gɨ-je tɔ. Sə̰i lay ya ꞌsɔli dɔ-si lɔm-lɔm nɔ̰̀-na̰-tɨ. Kdɔ Lubə ɔsɨ ta njékində kàdɨ̀-dé-je, ngà ḛ ramajɨ kɨ́ njésɔl dɔ-dé-je.*

6 †Ə́n ə́ ꞌsɔli dɔ-si nɔ̰̀ Lubə-tɨ kɨ́ tɔ́gɨ-é asɨ gakɨ kin, kdɔ kadɨ kaglo kɨ́ mḛḛ-é ndigɨ ə itə dɔ-si kɨ taá. 7 Né-je lay kɨ́ mḛḛ-si a̰ kə́kə́kə́ kdɔ lé, in̰əi mḛḛ ji-é-tɨ, kdɔtalə ḛ to njèkoo go-si.†

Kɔ̰̀-je kɨ̀ riɓa lə njékadmḛḛ-je

8 Indəi kəmkaa dɔ rɔ-si-tɨ. Isi kəm dɔ rɔ-si-tɨ. Njèba lə-si kɨ́ to Sú isɨ ijə rɔ tokɨ ɓɔl bè, ilə gəə dɔ-si, isɨ sangɨ dow kɨ́ nꞌa tujɨ-é. 9 ꞌNdángi-é ə a̰i gərərə dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-si, ə kadɨ ꞌgəi kɨ́ kɔ̰̀-je kɨ́ isi ingəi kinlé, ngankɔ̰-si-je kɨ́ njékadmḛḛ dꞌisɨ dꞌingə kəl lo-je-tɨ kɨ́ rangɨ dɔnangɨ-tɨ nè bè ya tɔ. 10 Go kɔ̰̀-je-tɨ kɨ́ tò kadɨ à kingəi kaglo sḛ ɓəy kinlé, Lubə kɨ́ to njèramajɨ mḛḛ né-je-tɨ lay kɨ́ ɓa-si kɨ̀ takul Kristɨ, kdɔ kadɨ ingəi riɓa liə kɨ́ à to sartagangɨ lé, à təl kində-si ɗɨrə̀-tɨ kɨ́ mbaa sɔ rəm, à mbusɨ nja-si rəm, à kadɨ-si tɔ́gɨ rəm, ɓá à ra sə-si kadɨ a̰i lo ka̰-si-tɨ gərərə rəm tɔ. 11 Ḛ ya tɔ́gɨ to ꞌliə kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal! Amḛn!

Sɔ̰y ta-je kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1Te 5:23-28

12 †Kɨ̀ takul ngonkɔ̰-m Silbḛ‡ kɨ́ to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ, ɓá mꞌndangɨ-né ta-je kɨ́ sḛ kin mꞌadɨ-si, kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ-si-tɨ rəm, kdɔ kidə-si-né rəsɨ kɨ́ ramajɨ lə Lubə kɨ́ a̰i dɔ-tɨ kinlé ḛ ya to ramajɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

13 †Njékəwna̰-je kɨ́ Lubə mbətɨ-dé kɨ́ dꞌisɨ ɓebo Babilɔ̰n-tɨ ꞌra-si lapiya rəm, ɓá Markɨ kɨ́ mꞌoo-é kɨ ngon mḛḛ-m bè kin kàrè ra-si lapiya tɔ. 14 ꞌRai-na̰ lapiya kuwə-na̰ kàdɨ̀-na̰-tɨ kdɔ ndigɨ kɨ́ ꞌndigi-na̰. Sə̰i lay kɨ́ ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ lé, kadɨ lapiya nà̰y sə-si!

* 1:11 1:11 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 2:4 2:4 Epɛ 2:20-22; Mat 21:42-44; Rɔm 9:24-33

* 2:6 2:6 Eja 28:16

† 2:7 2:7 Pa 118:22

‡ 2:7 2:7 Eja 8:14

† 2:9 2:9 Tit 2:14

† 3:1-2 3:1-2 Epɛ 5:22; Kol 3:18

† 3:3 3:3 1Ti 2:9

† 3:7 3:7 Epɛ 5:25; Kol 3:19

† 3:14 3:14 Mat 5:10

* 4:8 4:8 Kutɨ dɔ majal-je kɨ́ ta-é tò nè kinlé to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kutɨ majal-je kadɨ oo al al, ngà sɔbɨ kin̰ə go majal-je kɔgɨ (Gos 10:12; Pa 32:1)

† 5:2 5:2 Ja̰ 21:15-17

* 5:5 5:5 Gos 3:34; Jak 4:6

† 5:6 5:6 Mat 23:12; Luk 14:11; 18:14

† 5:7 5:7 Pa 55:23

† 5:12 5:12 Knj 15:22,40

‡ 5:12 5:12 Silbḛ lé ya to Silasɨ. Knj 15:22; 2Kɔ 1:19

† 5:13 5:13 Knj 12:12,25; 13:13; 15:37-39; Kol 4:10; Plm 1:24

2 Piyər

1

2

3

Mbete kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́

Piyər

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́ Piyər ndàngɨ

Mḛḛ mbete-tɨ liə kɨ́ dɔsa̰y lé, njèkɔwkulə Piyər pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ndaa-tɨ kɨ́ ꞌto njékəwna̰-je al kɨ́ ꞌrɔ kɨ̀ njékadmḛḛ-je ə ꞌra-dé adɨ dꞌingə kɔ̰̀. Mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kinlé, ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dḛ kɨ́ ꞌto njékəwna̰-je kɨ́ mḛḛ kəy-tɨ kɨ́ dꞌɔsɨ ta néndó kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to néndó lə dow-je lə Kristɨ Lo kɔr-é kɨ́ 3:1 lé, tɔjɨ kɨ́ ḛ ndàngɨ mbete kinlé adɨ kutɨ njékadmḛḛ-je kɨ́ káre-rè kɨ́ ndɔkɨ dꞌingə mbete liə kɨ́ dɔsa̰y ngá kin bè. Ḛ ndàngɨ mbete adɨ-dé, kdɔ kadɨ dꞌində-né kəmkaa dɔ rɔ-dé-tɨ kdɔ dow-je kɨ́ njékɔsɨ ta ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

Mḛḛ ɓal-je-tɨ kɨ́ ɓu ɓu n̰a̰ lé, dow-je n̰a̰ ya ꞌpa ta-je kadɨ ꞌgə kɨ́ à to Piyər ɓá ndàngɨ mbete kin al. Ngà titɨ kɨ́ tò-né lo kɔr-é kɨ́ 1:1 rəm, titɨ kɨ́ tò-né mḛḛ mbete-tɨ lo-je-tɨ kɨ́ rangɨ kɨ́ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ né-je kɨ́ ra né kɨ́ Piyər a̰ lo-é-tɨ lé, jꞌndigɨ dɔ-tɨ kɨ́ to ḛ ya ndángɨ mbete kin. Ḛ ndàngɨ mbete kinlé, ta tɔl ta ndɔ-je-tɨ liə ya tɔgrɔ-tɨ. Piyər tɔjɨ kɨ́ gə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá à taa dɔ-ji ta néndó-tɨ kɨ́ ngɔm. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1 lé, ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ majɨ lə gə Lubə, kɨ̀ gə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ. Ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ ḛ ɓá to njètḛḛ kɨ̀ dɔ ta lə Lubə kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kadɨ dow-je. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 2 lé, ḛ pa ta ɔsɨ-né ta njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm. Lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 3 lé, ḛ ulə dingəm mḛḛ njéndó mbete-je-tɨ liə kadɨ mḛḛ-dé ole dɔ ta-tɨ kɨ́ ta lə Lubə pa rəm, Lubə kɨ́ ra kullə mḛḛ kullə ra-je-tɨ lə dow-je rəm. Ḛ idə njéndó mbete-je liə kɨ́ ꞌƁaɓe à ree titɨ kɨ́ un-né mindɨ-é, ə ulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ kadɨ dꞌisɨ pèrèrè kdɔ ndɔ təl-é.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 Ma̰ Simɔ̰ Piyər kɨ́ ngonnjèkullə rəm, njèkɔwkulə lə Jeju Kristɨ rəm, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i kɨ́ ɔwi kɨ̀ kadmḛḛ kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ asɨ-na̰ kɨ ꞌlə-ji kɨ̀ takul né ra kɨ́ njururu lə Lubə lə-ji Jeju Kristɨ kɨ́ to Njékajɨ-ji. 2 Kadɨ ramajɨ kɨ̀ lapiya nà̰y sə-si kɨ́ dɔ madɨ-é-tɨ kɨ dɔ madɨ-é-tɨ kdɔ gə kɨ́ ꞌgəi Lubə rəm, ꞌgəi ꞌƁaɓe lə-ji Jeju kin rəm.

Panjiyə njékadmḛḛ-je

Tit 2:11-14; Plp 1:9-11; 3:8-14

3 Tɔ́gɨ Lubə adɨ-ji né-je lay kɨ́ à ra sə-ji dɔ kiskəm-tɨ rəm, dɔ nam-tɨ kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Lubə-tɨ ə adɨ jꞌgəi njèɓa-ji kɨ̀ takul riɓa liə kɨ́ sɔbɨ dɔ-é rəm, ɓá kɨ̀ takul mḛḛmajɨ liə rəm tɔ. 4 Beɓa né-je kɨ́ gatɨ-é n̰a̰ kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl n̰a̰ kɨ́ Lubə un mindɨ-é kdɔ kadɨ-ji lé, ḛ adɨ-ji kɨ̀ takul riɓa liə rəm, kɨ̀ takul mḛḛmajɨ liə rəm. Né-é-je kinlé ḛ adɨ-ji bè kdɔ kadɨ jꞌtəli-né dow-je kɨ́ jꞌtiti-na̰ siə kɨ̀ takul ka̰y majal kɨ́ to kəmnda kɨ́ tujɨ dow-je dɔnangɨ-tɨ nè.

5 Gin-é kinlé ya ɓá kadɨ uri-né rɔ-si biri kadɨ iləi mḛḛmajɨ dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-si rəm, iləi négə dɔ mḛḛmajɨ-tɨ rəm, 6 iləi koremḛḛ dɔ négə-tɨ rəm, iləi kuwə rɔ nga̰ dɔ koremḛḛ-tɨ rəm, iləi kujɨ kɨ́ kilə dɔ Lubə-tɨ dɔ kuwə rɔ nga̰-tɨ rəm, 7 iləi kuwə nojɨ dɔ kilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ rəm, ɓá iləi ndigna̰ dɔ kuwə nojɨ-tɨ rəm tɔ. 8 Kdɔtalə kinə né-je kinlé tò rɔ-si-tɨ ə ojɨ-na̰ rɔ-si-tɨ rəmə à ra kadɨ a rai kullə rəm, kandɨ-si à tò rəm, mḛḛ gə-tɨ kɨ́ ꞌgəi ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ rəm tɔ. 9 Ngà dow kɨ́ ɔw kɨ̀ né-je kin rɔ-é-tɨ al lé, to njèkəmtɔ, kəm-é libri libri-libri rəm, ɓá mḛḛ-é oy səl dɔ bɔr-tɨ kɨ́ ꞌbɔr majal-je liə kɨ́ low kin rəm tɔ. 10 Gin-é kin ɓá sə̰i ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, uri rɔ-si biri kadɨ ɓa kɨ́ Lubə ɓa-si, kɨ̀ mbətɨ kɨ́ ḛ mbətɨ-si kinlé, ꞌrai kullə-é adi idɨ njikɨ-njikɨ. Kinə ꞌrai bè rəmə, a kusi mḛḛ majal-tɨ nda̰ al. 11 Bè kin ɓá tarəbɨ kɔw kɔ̰ɓe-tɨ kɨ́ sartagangɨ kɨ́ to kɔ̰ɓe lə ꞌƁaɓe lə-ji rəm, Njèkajɨ-ji Jeju Kristɨ lé à tò kɨ tḛḛ kadɨ to doo nɔ̰̀-si-tɨ.

Ka̰ gərərə dɔ néndó-je-tɨ kɨ́ majɨ

12 Gin-é kin ɓá mꞌndigɨ kole-né mḛḛ-si dɔ né-je-tɨ kin kɨ̀ ndɔ-je lay. Ə to né-je kɨ́ sə̰i ꞌgəi rəm, ɓá ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ ngɔsnè kinlé kàrè kadɨ nja-si uwə nangɨ mḛḛ-é-tɨ majɨ rəm tɔ. 13 Kinə mꞌisɨ kɨ̀ dɔ-m taá nè ɓəy lé, mꞌoo mꞌadɨ to tó-é kadɨ mꞌole mḛḛ-si dɔ-tɨ kadɨ isi-né kəm dɔ rɔ-si-tɨ. 14 Kdɔ titɨ kɨ́ ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ adɨ-m mꞌgə-né lé, ma̰ ya kàrè mꞌgə majɨ kɨ́ ndɔ kisɨ-m kɨ̀ dɔ-m taá nà̰y gɔjɨ ngá. 15 Ngà mꞌa ra né-je kər-kər lay kdɔ kadɨ lé mꞌin̰ə-si kàrè rəmə mḛḛ-si ole dɔ néndó-je-tɨ kinlé. 16 Kdɔtalə jḛ jꞌun go tasu-je kɨ́ ka̰y ngangɨ-é kər-kər kin ɓá jꞌadɨ-si ꞌgəi-né tɔ́gɨ, kɨ̀ ree lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ lé al. Ngà jḛ jꞌoo ndógɨ kɨ́ ḛ ndógɨ tɔjɨ-né riɓa liə kɨ̀ kəm-ji. 17 †Kdɔtalə Bɔbɨ-é Lubə ɓá adɨ-é riɓa, kɨ̀ kɔsgajɨ, lokɨ ḛ kɨ́ to njèriɓa kɨ́ n̰a̰ lé ya pa panè: Ḛ kinlé to ngon-m ə mꞌində-é dan kəm-m-tɨ rəm, ɓá rɔ-m nəl-m dɔ-é-tɨ n̰a̰ rəm tɔ. 18 Ndi dow kinlé ɓa dɔra̰-tɨ adɨ jꞌoo, lokɨ jꞌa̰-né kɨ̀ Jeju dɔ mbal-tɨ kɨ́ aa njay. 19 Ə ta lə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ jꞌgə majɨ kɨ́ to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ sə̰i ꞌrai majɨ adɨ isi indəi mbi-si ooi-né kinlé, to titɨ lampɨ kɨ́ ndógɨ londul-tɨ sar kadɨ lo tijə-né yərərə ə kadɨ londógɨ lə Kristɨ ndógɨ mḛḛ-si-tɨ titɨ kɨ́ ngòrongɨ ndógɨ-né dɔnangɨ-tɨ kin bè. 20 Kete nɔ̰̀ né-je-tɨ lay lé, kadɨ ꞌgəi kɨ́ ta kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ tò mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay kinlé, káre ya kàrè dow à kun kdɔ kɔr mḛḛ-é kɨ̀ dɔrɔ-é al. 21 Kdɔtalə ta kɨ́ ta Lubə-tɨ tḛḛ kɨ̀ mḛḛndigɨ lə dow al, ngà to Ndil kɨ́ aa njay ɓá ɔsɨ dow-je adɨ ꞌpa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ.

2

Njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm

Jud 3-16; 2Ti 3:1-9

1 Kete low dan Israyel-je-tɨ ya kàrè njékədta-je kɨ́ ꞌɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ dꞌisɨ nɔ̰ɔ̰. Gangɨ-é kin ya njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm dꞌa kḭ-né dan-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ tɔ. Dḛ dꞌa ree kɨ̀ néndó-je kɨ́ ngɔm kullə dan néndó-je-tɨ lə-dé kur-né dow-je wale kadɨ ꞌtujɨ. ꞌƁaɓe kɨ́ to njètaa-dé kilə-dé taá lé, mḛḛ néndó-je-tɨ lə-dé rəmə, ꞌnajɨ ꞌpanè nꞌgəi-é al, adɨ dḛ ya dꞌa kun tujɨ kɨ́ à kubə-dé nangɨ busɨ kdɔ kilə dɔ-dé-tɨ. 2 Dow-je n̰a̰ ya dꞌa kun go-dé mḛḛ panjiyə-dé-tɨ kɨ́ jugɨ-jugɨ ə ta lə-dé ya dow-je dꞌa pa-né ta kɨ́ majɨ al dɔ ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 3 Kəmnda là ra-dé, adɨ dꞌa kədɨ-si kɨ̀ ta-je kɨ́ ta-dé-tɨ kdɔ kuso-si kare-kare bè ya. Ngà low nṵ ya ta kɨ́ gangɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé isɨ njiyə jan-jan nɔ̰ɔ̰ rəm, ɓá tujɨ isɨ ngəbɨ-dé pèrèrè rəm tɔ.

4 Kdɔ malayka-je kɨ́ ndɔkɨ ꞌra majal lé, Lubə in̰ə-dé al, ngà uwə-dé ungɨ-dé boleɓe-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto lo kɨ́ ndul-tɨ, lo kin ɓá ꞌtɔ́-dé titɨ kdɔ ngəbɨ-né ta kɨ́ gangɨ; 5 dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ́ low ndɔkɨ lé, lokɨ Lubə adɨ man bəlɨm ree un njéra né kɨ́ tò n̰ḛ takəm-é-tɨ lé, ḛ in̰ə-dé al bè ya tɔ. Dow-je jinà̰y joo ɓá ḛ ajɨ-dé ə Nuwe to kɨ́ dan-dé-tɨ tɔ. Nuwe lé ɓá to njékilə mbḛ né ra kɨ́ njururu. 6 Lubə gangta dɔ ɓebo Sɔdɔm-tɨ kɨ̀ ɓebo Gɔmɔr-tɨ, ró-dé kɨ̀ pər rukɨ-rukɨ kadɨ to né tɔjɨ kdɔ njéra né-je kɨ́ to n̰ḛ kɨ́ mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ à ree. 7 Ngà Lubə ajɨ Lotɨ kɨ́ to njèra né kɨ́ njururu. Lotɨ lé, kullə kaya lə bɔkaya-je kinlé adɨ-é mḛḛkɔ̰̀ n̰a̰. 8 Njèra né kɨ́ njururu kinlé, isɨ dan-dé-tɨ nɔ̰ɔ̰ ə ndɔ-je lay ya rɔ-é atɨ-é kana̰na̰, kdɔ ḛ oo né-je kɨ́ majɨ al majɨ al kɨ̀ kəm-é rəm, ɓá ta-é usɨ mbi-é-tɨ mbi-é-tɨ rəm tɔ. 9 Né kin tɔjɨ tokɨ dow-je kɨ́ njékilə kujɨ dɔ ꞌƁaɓe-tɨ lé, ꞌƁaɓe gə kajɨ-dé ta kɔ̰̀-tɨ, ngà njéra né-je kɨ́ njururu al ɓá à kində-dé kɔjɨ-dé ndɔ gangta-tɨ tɔ. 10 Kɨ́ boy n̰a̰ rəmə, to ta lə dḛ kɨ́ ɓo ra né-je kɨ́ tò n̰ḛ ra-dé lɔtɨ-lɔtɨ, adɨ ꞌsangɨ kadɨ ꞌra né-je kɨ́ majɨ al kɨ́ nəl dajɨ rɔ-dé kin ə ꞌnədɨ-né tɔ́gɨ lə ꞌƁaɓe.

Dḛ dꞌoo rɔ-dé kɨ dow-je kɨ́ ꞌngay rəm, ꞌto njékində kàdɨ̀-dé-je rəm, adɨ ꞌɓəl pa ta kɨ́ majɨ al dɔ njériɓa-je-tɨ* al. 11 Malayka-je kɨ́ tɔ́gɨ-dé itə-dé rəm, ꞌnga̰ dꞌitə-dé rəm kin ya kàrè ꞌgangɨ ta dɔ njériɓa-je-tɨ kinlé al rəm, ɓá ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ-dé-tɨ nɔ̰̀ ꞌƁaɓe-tɨ al rəm tɔ. 12 Dow-je kɨ́ njéra né-je kɨ́ njururu al kinlé, kuu dɔ-dé oy mburukɨ tana̰ kɨ́ da̰-je kɨ́ dꞌa̰ kdɔ kadɨ dow uwə-dé ə tɔl-dé ya par kin bè. Adɨ né kɨ́ dḛ ꞌgə al kàrè, dḛ ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ-tɨ rəm. Dꞌa tɔl-dé titɨ kɨ́ dow-je ꞌtɔl-né da̰-je kin bè. 13 Né ra kɨ́ njururu al lə-dé lé ya à to nékugə dɔji-dé. Nəl-dé n̰a̰ kadɨ ꞌra kaya kada rəsɨ takəm dow-je-tɨ. Dowbé-je kinlé, lokɨ dꞌisɨ sə-si ta nékuso-je-tɨ kɨ́ lo ra na̰y-je-tɨ rəmə, ꞌra né rɔsɔl-je kɨ̀ né-je kɨ́ tuwə ra al rəm, ɓá rɔ-dé nəl-dé lo kədɨ dow-je-tɨ rəm tɔ. 14 Lo koo lə-dé to lo koo kaya ya bè; ꞌra majal pi kàrè usɨ rɔ-dé-tɨ al rəm, dꞌədɨ dow-je kɨ́ kadmḛḛ lə-dé yay; kəmnda là ya rusɨ mḛḛ-dé njḭ-njḭ; ꞌto dow-je kɨ́ ndɔl tò dɔ-dé-tɨ. 15 Lokɨ ꞌtusɨ rəbɨ kɨ́ njururu dꞌin̰ə lé, ꞌndəm dꞌun rəbɨ kɨ́ go Balam-tɨ kɨ́ to ngon lə Béɔr. Balam† lé nékugə dɔji kɨ́ njururu al ɓá ḛ ndigɨ. 16 Adɨ ꞌndángɨ-é kdɔ kaldɔta liə. Kɔ̰ koro kɨ́ to da̰ kɨ́ lé à pa ta al ya ə́ pa ta adɨ ndi-é ɓá ndi dow ə gangɨ njèɓa rɔ-é njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ dɔ kullə mbə́-tɨ liə.

17 Njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm kinlé, ꞌtana̰ kɨ̀ kəm kḛnḛnḛ kɨ́ man goto-tɨ kin bè rəm, ꞌtana̰ kɨ̀ kilndi kɨ́ yə́lbo tində sane kin bè rəm; lo kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ ya ɓá tokɨ kuwə dɔ-é ngəbɨ-dé-né. 18 Ta-je kɨ́ mḛḛ wəy kare ya ꞌtidə dꞌadɨ nga̰ njim rəm, ɓo né-je kɨ́ majɨ al majɨ al ya dꞌədɨ-né dḛ kɨ́ ngɔsnè ɓəy ə́ ꞌtḛḛ ji dow-je-tɨ kɨ́ ꞌndəm dꞌur wale. 19 Dḛ dꞌun mindɨ-dé dꞌadɨ-dé tokɨ dꞌa to ɓə lə né madɨ al ngá. Rəmə dḛ njépa-é-je lé ya ꞌto ɓə-je lə majal. Kdɔtalə ná̰-ná̰ ya to ɓə lə né kɨ́ njèkɔ̰ɓe dɔ-é-tɨ. 20 Kdɔ kinə gə kɨ́ dow-je ꞌgə Jeju Kristɨ kɨ́ to ꞌƁaɓe lə-ji rəm, Njèkajɨ-ji rəm kin ra adɨ ꞌtḛḛ kɔgɨ mḛḛ né-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, ɓá ꞌtəl ꞌndəm majal-é-je mbul-mbul gogɨ rəm, ə dꞌadɨ majal ɔ̰̀ ɓe dɔ-dé-tɨ rəm lé, kisɨ-dé kɨ́ gogɨ nè kin təl majal n̰a̰ itə kɨ́ kete ɓəy. 21 Kdɔtalə, kinə lé ꞌgə rəbɨ ra né kɨ́ njururu lé al rəmə à tò sotɨ kitə kadɨ ꞌgə ya ɓá ꞌtəl gidɨ-dé dꞌadɨ ndukun kɨ́ aa njay kɨ́ tokɨ ꞌndó-dé. 22 Gosta kɨ́ njururu pa ta sɔbɨ-né dɔ-dé panè: «Bisɨ təl ɔ̰̀ tɔmɔ̰ liə ə kɔsɔngɨ ndogɨ man ində lo tḛḛ bè ya kàrè təl ɔw rogɨ rɔ-é bɔr-tɨ gogɨ.»

3

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ təl ree lə ꞌƁaɓe Jeju

Mat 24:37-38; 2Te 1:7-10; Jud 17-23

1 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, mbete kɨ́ nè kinlé to kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ngá ɓá mꞌndàngɨ madɨ-si tin. Mbete-je kɨ́ joo lay kin ya mꞌpa ta-tɨ mꞌole-né mḛḛ-si dɔ né-je-tɨ madɨ kadɨ ꞌgəi majɨ yə́rə́rə́. 2 Bè kdɔ kadɨ mḛḛ-si ole-né dɔ né-je-tɨ kɨ́ ndɔkɨ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ dꞌaa njay ꞌpa ta-é kete lé rəm, kadɨ mḛḛ-si ole-né dɔ ndukun-tɨ lə Njèkajɨ-ji kɨ́ ꞌto ꞌƁaɓe kɨ́ njékɔwkulə-je lə-si ꞌndó-si kin rəm. 3 †Né kɨ́ kadɨ ꞌgəi majɨ ə́n: Mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ lé, njésɔklo-je kɨ́ sɔklo rusɨ mḛḛ-dé njḭ-njḭ dꞌa ree kdɔ sɔkɨ dow-je ə panjiyə-dé ɔw go-na̰-tɨ kɨ̀ kəmnda lə-dé. 4 Dḛ dꞌa sɔkɨ dow-je panè: «Ḛ ə́ un mindɨ-é panè nꞌa təl ree lé, à təl ndɔ kɨ́ rá-tɨ wa? Kdɔ low nṵ kɨ́ ka-ji-je dꞌoy kinlé, né-je lay ya tò gangɨ-é-tɨ kɨ́ ndɔkɨ tò-né low nṵ lo kində gin né-je-tɨ kinlé ya ɓəy.»

5 Kdɔ né-je kɨ́ dꞌoo gə́rə́rə́ ya ꞌra tokɨ né kɨ́ mḛḛ-dé oy dɔ-tɨ bè lé ə́n: Ndɔkɨ Lubə pa ta ya dɔra̰ tḛḛ rəm, ɓá ta kɨ́ ta-é-tɨ lé ya dɔnangɨ ubə-né dan man-tɨ mbun̰ ə man ra-é adɨ umə̰ natɨ majɨ rəm tɔ. 6 Rəmə gangɨ-é kin ya tɔ ɓá dɔnangɨ kɨ́ ndɔkɨ kete tujɨ-né kɨ̀ kəm rəbɨ man kɨ́ tuú dɔ-é lətɨ-lətɨ. 7 Ngà ko ta kɨ́ káre-rè kinlé ya ində dɔra̰ kɨ̀ dɔnangɨ kɨ́ ngɔsnè kin ngangəm ngəbɨ-né pər, kdɔ ndɔ gangta rəm, ndɔ tujɨ dow-je kɨ́ njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al rəm.

8 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, né káre kɨ́ kadɨ mḛḛ-si oy dɔ-tɨ al ə́n: Nɔ̰̀ ꞌƁaɓe-tɨ lé ndɔ káre tokɨ ɓal ɓudɔgɨ bè ə ɓal ɓudɔgɨ tokɨ ndɔ káre bè tɔ. 9 Kinə ꞌƁaɓe un mindɨ-é kdɔ ra né lé, à ra ya ɓɨ à kilə kisɨ dɔ-tɨ mba̰y titɨ kɨ́ dow-je madɨ ꞌgɨr-né kinlé al. Ḛ to njèkilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ kdɔ-si; ḛ ndigɨ kadɨ dow káre ya kàrè oy kɔgɨ al, ngà ndigɨ kadɨ dow-je lay ꞌtusɨ panjiyə-dé kɨ́ majɨ al dꞌin̰ə kɔgɨ.

10 †Ndɔ lə ꞌƁaɓe à kubə dow-je nangɨ busɨ tana̰ kɨ̀ ree njèɓogɨ bè. Mḛḛ ndɔ-é-tɨ kinlé, ká dɔra̰ à ɓa kɔr lo loy-loy rəmə dɔra̰ à goto, pər à ró né-je kɨ́ titɨ ə à sane katɨ-katɨ, pər à kɔ̰̀ dɔnangɨ kɨ̀ né-je kɨ́ titɨ lay.

11 Kinə né-je lay kin ya tò kadɨ tujɨ tana̰ bè lé, a kadi panjiyə-si kɨ̀ nam kàdɨ̀ Lubə-tɨ lə-si aa njay tana̰ ban ɓá à kusɨ lo-é-tɨ ə́n wa! 12 ꞌNgəbi ndɔ lə Lubə ə ꞌrai kadɨ ndɔ kinlé ree kalangɨ. Ndɔ-é-tɨ kinlé, pər à kɔ̰̀ dɔra̰ kdɔ ró-é rukɨ-rukɨ rəm, ɓá né-je kɨ́ titɨ kàrè à lḛ lə́rə́rə́ rəm tɔ. 13 †Ngà gangɨ-é kɨ́ ḛ un-né mindɨ-é adɨ-ji kin ya, jə̰i jꞌisi jꞌngəbi dɔra̰ kɨ́ sigɨ kɨ̀ dɔnangɨ kɨ́ sigɨ kɨ́ né ra kɨ́ njururu tò-tɨ.

Lubə to njèkilə mḛḛ-é dɔ madɨ-é-tɨ

14 Gin-é kin ɓá sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, kaglo kɨ́ jꞌisi ꞌngəbi-né kinlé, ꞌnduri dɔ rɔ-si-tɨ kdɔ kadɨ Lubə ree ingə-ji rəmə jꞌaai njay rəm, ta goto dɔ-ji-tɨ rəm, jꞌisi kɨ̀ lapiya rəm tɔ. 15 Kadɨ ꞌgəi majɨ kɨ́ kilə mḛḛ dɔ madɨ-é-tɨ lə ꞌƁaɓe lə-ji kinlé to kajɨ lə-si, titɨ kɨ́ ngonkɔ̰-ji Pol kɨ́ jꞌində-é dan kəm-ji-tɨ kàrè ndàngɨ-né mbete adɨ-si kɨ̀ gosɨ-é kɨ́ Lubə adɨ-é kadɨ ra-né kin ya tɔ. 16 To ta kin ya tɔ ɓá Pol pa mḛḛ mbete-je-tɨ liə lay lo-je-tɨ kɨ́ ḛ pa ta sɔbɨ-né dɔ ta-je kinlé ə lo-é-je-tɨ kinlé ta-je kɨ́ lo gə mḛḛ-é nga̰ tò-tɨ nɔ̰ɔ̰, adɨ njégə né al-je kɨ̀ dow-je kɨ́ tɔ́gɨ-dé asɨ al, dꞌɔr mḛḛ ta-é-je lé kɨ̀ lo-é al, titɨ kɨ́ dꞌɔr-né mḛḛ ndəgɨ ta-je kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ aa njay kdɔ tujɨ lə-dé kin bè tɔ.

17 Beɓa sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ lé, ta-je kin usɨ mbi-si-tɨ kete ngá, ə́n ə́ ooi go rɔ-si majɨ, nè njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al, kɨ́ ꞌndəm kin dꞌa kḭ kɔr-si go-dé-tɨ kadɨ ꞌtusi ka̰ gərərə lə-si in̰əi kɔgɨ. 18 Ngà kadɨ ɔwi kɨ́ kete-kete mḛḛ ramajɨ-tɨ kɨ̀ mḛḛ gə ꞌƁaɓe-tɨ lə-ji kɨ́ to Njékajɨ-ji Jeju Kristɨ. Kadɨ riɓa tò kɨ liə kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin rəm, ɓá sartagangɨ rəm tɔ! Amḛn!

† 1:17 1:17 Mat 17:1-5; Mar 9:2-7; Luk 9:28-35

* 2:10 2:10 Njériɓa-je kinlé dow-je madɨ ꞌpanè to ndil-je, dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè to Malayka-je ə dḛ kɨ́ rangɨ ꞌpanè to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ri-dé ɓa n̰a̰ tɔ.

† 2:15 2:15 Balam to dow kɨ́ kete low nṵ ɓɨ to dow kɨ́ gangɨ ɓal-je-tɨ kɨ́ Piyər ndàngɨ-né mbete kin al (Kni 22–24; 31:16).

† 3:3 3:3 Jud 1:18

† 3:10 3:10 Mat 24:43; Luk 12:39; 1Te 5:2; Ntd 16:15

† 3:13 3:13 Ntd 21:1

1 Ja̰

1

2

3

4

5

Mbete kɨ́ dɔsa̰y kɨ́

Ja̰

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Ja̰ ndàngɨ

Njèkɔwkulə Ja̰ ndàngɨ mbete kin kdɔ ra-né kɨ̀ njékadmḛḛ-je mḛḛ kuwə-tɨ kɨ́ dꞌuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ Lubə rəm, dꞌuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ ngankɔ̰-dé-je, kɨ̀ kɔ̰nan-dé-je mḛḛ kadmḛḛ-tɨ rəm. Mbete kinlé, kújɨ ndàngɨ-é tò gay kɨ̀ ndəgɨ mbete-je, ngà ta kɨ́ njèndàngɨ-é panè: «Sə̰i» kin rəm, ta kɨ́ ḛ panè: «Ngan-m-je kɨ́ ndḛ» kinlé tɔjɨ kɨ́ njèndàngɨ mbete kinlé ndàngɨ adɨ dow-je madɨ ya tagay. Mbete kinlé, ri njèndàngɨ-é goto mḛḛ-é-tɨ, ngà ḛ tɔjɨ rɔ-é lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 1:1 kɨ dow kɨ́ oo Jeju kaglo-tɨ kɨ́ Jeju isɨ-né dɔnangɨ-tɨ nè. Mbete kinlé kújɨ ndàngɨ-é rəm, mbete Poyta-je kɨ́ káre rəm, ya tɔjɨ kɨ́ njèndàngɨ-é to Ja̰ kɨ́ to kɨ́ káre dan njéndó né-je-tɨ lə Jeju kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kɨ́ njèndàngɨ mbete Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ ri Ja̰ tò dɔ-tɨ. Dow-je kɨ́ Ja̰ ndàngɨ mbete adɨ-dé ɓá ɓa-dé «ngan-je kɨ́ ndḛ» kinlé, to njékadmḛḛ-je kɨ́ ḛ ndigɨ-dé n̰a̰. Dḛ ꞌto njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dꞌisɨ kɔ̰ɓe-tɨ lə dow-je kɨ́ Rɔm, dɔnangɨ Aji-tɨ kɨ́ ngon-é kɨ́ ɓone bè ꞌɓa-é Turki. Ja̰ to njèkɔr nɔ̰̀-dé kaglo-tɨ kɨ́ nà̰y n̰a̰ al kadɨ oy-né. Ja̰ panè: Lubə to londógɨ (ꞌNdó 1:5) rəm, to njèndigɨ dow-je rəm (4:8,16). Londógɨ tɔjɨ ta kɨ tɔgrɔ-tɨ. Mḛḛ kəy mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Ja̰ ndàngɨ lé, ḛ ɔsɨ kagɨ dɔ majɨ-tɨ kɨ́ majɨ kadɨ dow gə ndógɨ lə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, ə kadɨ panjiyə-é ɔw natɨ siə kdɔ kadɨ dowbé a̰ mḛḛ kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ-tɨ kɨ̀ Lubə rəm, kɨ̀ njékadmḛḛ-je kɨ́ rangɨ rəm. Beɓa à ra kadɨ dḛ kɨ́ ꞌto njékadmḛḛ-je dꞌusɨ-né mḛḛ majal-tɨ kdɔ néndó-je kɨ́ ngɔm lə njékɔsɨ ta Kristɨ kin al (ꞌNdó 2:18-23). Mḛḛ kəy mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kɨ́ Ja̰ ndàngɨ lé, ḛ ɔsɨ kagɨ dɔ ndigɨ dow-je-tɨ kɨ́ ḛ ɓá to gin kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kinlé.

1

Kulə gin ta

Ja̰ 1:1-14

1 †Né kɨ́ tò lo kulə gin-é-tɨ nṵ, né kɨ́ jꞌoo ta-é kɨ̀ mbi-ji, né kɨ́ jꞌoo kɨ̀ kəm-ji, né kɨ́ jꞌtən joo majɨ-é ɓá jꞌɔdɨ rɔ kɨ̀ ji-ji rəm lé, to né kɨ́ sɔbɨ dɔ ta kɨ́ njèkadɨ dow-je dꞌisɨ kəm; 2 †ə kiskəm lé, tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ adɨ jꞌoo kɨ̀ kəm-ji, jꞌpa ta-é jꞌadɨ dow-je; kiskəm kɨ́ sartagangɨ kɨ́ isɨ natɨ kɨ̀ Bɔbɨ-ji ɓá tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ ta kəm-ji-tɨ lé ɓá, jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si. 3 Né kɨ́ jꞌoo ta-é kɨ̀ mbi-ji ə kəm-ji oo rəm lé, ɓá jꞌilə mbḛ-é jꞌadɨ-si, kdɔ kadɨ sə̰i kàrè adi jꞌuwəi-né-na̰ lubɨ-lubɨ tɔ. Ə kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ lə-ji lé, to kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ Bɔbɨ-ji rəm, ɓá to kuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ Ngon-é Jeju Kristɨ rəm tɔ. 4 Ta kinlé, jꞌndangɨ jꞌadɨ-si kdɔ kadɨ rɔnəl lə-ji ɔr-né njutɨ.

Njiyə lo kɨ́ ndógɨ-tɨ

5 Ta kɨ́ jꞌoo ta Jeju Kristɨ-tɨ ɓá jꞌɔw kɨ̀ kidə-si tin: Lubə to londógɨ, lo kɨ́ ndul goto rɔ-é-tɨ.

6 Kinə jꞌpainè jꞌuwəi-na̰ lubɨ-lubɨ siə ya ɓá jꞌnjiyəi lo kɨ́ ndul-tɨ ɓəy rəmə, jꞌədi ta kɨ kədɨ ɓɨ jꞌrai né kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. 7 Ngà kinə jꞌnjiyəi lo kɨ́ ndógɨ-tɨ titɨ kɨ́ Lubə ya kɨ̀ dɔ-é isɨ-né lo kɨ́ ndógɨ-tɨ kin bè rəmə, jꞌtoi dow-je kɨ́ jꞌuwəi-na̰ lubɨ-lubɨ rəm, ɓá məsɨ Ngon-é Jeju bɔr majal-je lə-ji kɔgɨ lay rəm tɔ.

8 Kinə jꞌpainè jꞌrai majal al rəmə, jə̰i ya jꞌədi rɔ-ji ə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ goto ta-ji-tɨ. 9 Ə kinə jꞌɔri man dɔ majal-je-tɨ lə-ji rəsɨ tɔ rəmə, ḛ to njéka̰ dɔ ndi-é-tɨ rəm, njèra né kɨ́ njururu rəm, adɨ à kin̰ə go majal-je lə-ji lé kɔgɨ rəm, ɓá né-je kɨ́ njururu al kɨ́ jꞌrai kàrè à bɔr kɔgɨ lay rəm tɔ. 10 Ngà kinə jꞌpainè jꞌrai majal al rəmə, jꞌɓai-é njèkədta rəm, ɓá ta liə kàrè goto mḛḛ-ji-tɨ rəm tɔ.

2

1 Ngan-m-je, mꞌndàngɨ ta kin mꞌadɨ-si kdɔ kadɨ ꞌrai majal al. Ngà kinə dow madɨ ra majal rəmə, njèpata gangɨ-né dɔ-ji rɔ Bɔbɨ-ji-tɨ isɨ nɔ̰ɔ̰, to Jeju Kristɨ kɨ́ to dow kɨ́ njururu. 2 Jeju Kristɨ lé, ḛ ya kɨ̀ dɔ-é ilə rɔ-é kadkare-tɨ oy kdɔ majal-je lə-ji; ḛ oy kdɔ majal-je lə-ji jə̰i ya par al, ngà kdɔ majal-je lə dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè tɔ.

Təl rɔ go ta-tɨ lə Lubə kɨ̀ ndigna̰

Mat 7:21-23; Ja̰ 13:34,35; 14:21-24

3 Né kɨ́ jꞌgəi-né kɨ́ jꞌgəi Lubə lé, to təl kɨ́ jꞌtəli rɔ-ji go ndukun-je-tɨ liə. 4 Dow kɨ́ panè nꞌgə-é ya ɓá təl rɔ-é go ndukun-je-tɨ liə al lé, to njèkədta ə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ goto ta-é-tɨ. 5 Ngà dow kɨ́ təl rɔ-é go ta-tɨ lə Lubə lé, dowbé ndigɨ-é adɨ ɔr njutɨ. Né kɨ́ jꞌgəi-né kɨ́ jꞌtoi dow-je kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀-é-tɨ ə́n: 6 Dow kɨ́ pa rəsɨ panè nꞌnam kàdɨ̀-é-tɨ lé, dowbé à kadɨ panjiyə-é tana̰ kɨ̀ panjiyə ꞌƁaɓe ya bè tɔ.

7 †Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, to ndukun kɨ́ sigɨ ɓá mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si al, ngà to ndukun kɨ́ low kɨ́ ingəi lo kulə gin-é-tɨ* kin ya; ndukun kɨ́ low kinlé, to ta kɨ́ ooi kete kin ya. 8 Rəm ɓá to ndukun kɨ́ sigɨ kɨ́ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si ya rəm; ta kinlé, to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kdɔ tɔjɨ rɔ-é rɔ Kristɨ-tɨ rəm, tɔjɨ rɔ-é rɔ-si-tɨ rəm; kdɔtalə londul goto ə londógɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá isɨ ndógɨ ngá.

9 Dow kɨ́ ɔsɨ ngonkɔ̰-é kɨ̀ ta ya rəmə ɓa rɔ-é njèkisɨ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ lé, to dow kɨ́ isɨ lo kɨ́ ndul-tɨ ya ɓəy. 10 Dow kɨ́ ndigɨ ngonkɔ̰-é lé, to dow kɨ́ isɨ lo kɨ́ ndógɨ-tɨ ə né kɨ́ à ra-é kadɨ usɨ ya goto. 11 Ngà dow kɨ́ ɔsɨ ngonkɔ̰-é kɨ̀ ta lé, to dow kɨ́ isɨ lo kɨ́ ndul-tɨ; dowbé njiyə lo kɨ́ ndul-tɨ ə gə lo kɨ́ isɨ ɔw-tɨ al, kdɔtalə londul kəm-é-tɨ ndḭ-ndḭ.

12 Mꞌndàngɨ ta-je kin mꞌadɨ-si sə̰i ngan-m-je,

kdɔtalə majal-je lə-si tokɨ kin̰ə go-é kɔgɨ kɨ̀ takul Jeju Kristɨ.

13 Mꞌndàngɨ ta-je kin mꞌadɨ-si sə̰i bɔbɨ ngan-je,

kdɔtalə njèkisɨ lo kulə gin-é-tɨ lé, sə̰i ꞌgəi-é.

Mꞌndàngɨ ta-je kin mꞌadɨ-si sə̰i ngan-je kɨ́ rɔ-si tò kəm,

kdɔtalə sə̰i ꞌtəti rɔ Njèmḛḛndul.

Mꞌndàngɨ ta-je kin mꞌadɨ-si sə̰i ngan-je,

kdɔtalə sə̰i ꞌgəi Bɔbɨ-si.

14 Mꞌndàngɨ ta-je kin mꞌadɨ-si sə̰i bɔbɨ ngan-je,

kdɔtalə sə̰i ꞌgəi njèkisɨ lo kulə gin-é-tɨ nṵ.

Mꞌndàngɨ ta-je kin mꞌadɨ-si sə̰i ngan-je kɨ́ rɔ-si tò kəm,

kdɔtalə sə̰i lé tɔ́gɨ-si tò rəm, ta lə Lubə uwə lo kisɨ mḛḛ-si-tɨ rəm,

ɓá sə̰i ꞌtəti rɔ Njèmḛḛndul rəm tɔ.

15 Adi ɓo dunin̰a ra-si al rəm, ɓá adi ɓo né-je kɨ́ dunin̰a-tɨ ra-si al rəm tɔ. Kinə ɓo ra dunin̰a ra dow rəmə, dowbé ndigɨ Bɔbɨ-ji Lubə al. 16 Kdɔtalə né-je lay kɨ́ dunin̰a-tɨ kɨ́ to, kəmnda né kɨ́ ra dow-je, kɨ̀ né-je kɨ́ nəl kəm dow-je, kɨ̀ kində kàdɨ̀ kdɔ nékingə-je kinlé, to né-je kɨ́ ḭ rɔ Bɔbɨ-ji Lubə-tɨ al, ngà ḭ dunin̰a-tɨ nè. 17 Ə dunin̰a à goto rəm, ɓá kəmnda né-je kɨ́ titɨ kàrè à goto rəm tɔ; ngà dow kɨ́ njèra né kɨ́ mḛḛ Lubə ndigɨ lé isɨ kəm ya sartagangɨ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njèkɔsɨ ta Kristɨ

Ja̰ 16:13-15

18 Ngan-je, to kaglo kɨ́ dɔbəy ndɔ-je-tɨ ngá; titɨ kɨ́ ooi-né ꞌpanè njèkɔsɨ ta Kristɨ à ree lé, ooi, ɓone bè kin njékɔsɨ ta Kristɨ ꞌn̰a̰ ngá, ə gangɨ-é kin ya jꞌgəi-né kɨ́ to kaglo kɨ́ dɔbəy ndɔ-tɨ lé ngá. 19 Njékɔsɨ ta Kristɨ lé, ꞌtḛḛ dan-ji-tɨ nè ya dꞌɔw, ngà to ɓá ꞌto ꞌlə-ji al; kdɔtalə kinə ꞌto ꞌlə-ji rəmə lé dꞌa kisɨ sə-ji; ngà kin̰ə kɨ́ dꞌin̰ə-ji dꞌɔw kinlé ya tɔjɨ ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ dow-je lay kin ya ꞌto ꞌlə-ji dɔrɔ al. 20 Sə̰i rəmə, njèkaa njay adɨ-si Ndil-é† adɨ sə̰i lay ya ꞌgəi ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 21 Gə ɓá sə̰i ꞌgəi ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al ɓá mꞌndangɨ-né ta-je kin mꞌadɨ-si kdɔ al; ngà mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kdɔtalə sə̰i ꞌgəi ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá ꞌgəi kɨ́ takədɨ káre ya kàrè à kḭ rɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ-tɨ al rəm tɔ.

22 Ná̰ ɓá to njèkədta ta wa? Dow kɨ́ njènajɨ panè Jeju to Kristɨ‡ al lé, ɓá to njèkədta ya al wa? Dowbé kinlé to njèkɔsɨ ta Kristɨ, kdɔ ḛ najɨ panè nꞌgə Bɔbɨ-ji al rəm, nꞌgə Ngon-é al rəm. 23 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ najɨ panè nꞌgə Ngon lə Lubə al rəmə, dowbé gə Bɔbɨ-é al ya tɔ; dow kɨ́ pa ta rəsɨ panè: Jeju to Ngon lə Lubə rəmə, dowbé gə Bɔbɨ-é tɔ.

24 Sə̰i rəmə, ta kɨ́ ooi lo kulə gin-é-tɨ nṵ lé, adi ta-é ra ɓe mḛḛ-si-tɨ. Kinə ta kɨ́ ooi lo kulə gin-é-tɨ nṵ§ kin ra ɓe mḛḛ-si-tɨ rəmə, sə̰i kàrè a nami kàdɨ̀ Ngon lə Lubə-tɨ rəm, a nami kàdɨ̀ Bɔbɨ-é-tɨ rəm. 25 Ə kunmindɨ kɨ́ Lubə un adɨ-ji lé, to kunmindɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ kiskəm kɨ́ sartagangɨ.

26 Ta lə dow-je kɨ́ ꞌndigɨ kədɨ-si kur-si wale lé ɓá mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si tin. 27 Sə̰i rəmə, Ndil* Lubə kɨ́ Kristɨ adɨ-si lé, tò mḛḛ-si-tɨ adɨ ɔwi ndoo kadɨ dow ndó-si né al†; ngà titɨ kɨ́ Ndil kɨ́ ḛ adɨ-si ndó-si-né né-je lay, ə ḛ to njèta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓɨ to njèkədta al lé, a̰i mḛḛ ta-tɨ liə titɨ kɨ́ ḛ ndó-si-né‡.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ngan lə Lubə

Rɔm 8:14-19

28 Ngan-m-je kɨ́ ndḛ, beɓa, ꞌnami kàdɨ̀ Kristɨ-tɨ kdɔ kadɨ ndɔ kɨ́ à tḛḛ tɔjɨ-né rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ lé, mḛḛ-ji nda ka̰y rəm, ɓá kadɨ ndɔ ree-é-tɨ kàrè rɔ-ji sɔl-ji takəm-é-tɨ al rəm tɔ. 29 Kinə ꞌgəi kɨ́ Kristɨ to dow kɨ́ njururu rəmə, kadɨ ꞌgəi kɨ́ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ to njèra né kɨ́ njururu lé, to dow kɨ́ Kristɨ ojɨ-é.

3

1 †Ooi ndigɨ kɨ́ Bɔbɨ-ji Lubə ndigɨ-ji mbing ya adɨ ꞌɓa-ji ngan lə Lubə kin! Ə jꞌtoi ngan lə Lubə lé ya rəm tɔ. Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, ꞌgə-ji al, kdɔ gə kɨ́ dḛ ꞌgə Lubə al tɔ.

2 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, ɓone bè kinlé jꞌtoi ngan lə Lubə ə né kɨ́ jꞌa toi lé, tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ al ɓəy; ngà jꞌgəi kɨ́ ndɔ-é kɨ́ Kristɨ à tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ takəm dow-je-tɨ lé, jꞌa titi-na̰ siə bè, kdɔ jꞌa kooi dajɨ rɔ-é kɨ̀ kəm-ji. 3 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔw kɨ̀ nékində mḛḛ dɔ-tɨ kɨ́ bè kin rəmə, dowbé adɨ panjiyə-é aa njay titɨ kɨ́ ꞌƁaɓe aa-né njay kin bè tɔ.

4 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ra majal lé, al dɔ ndukun tɔ; kdɔtalə majal kɨ́ ra lé to kal dɔ ndukun. 5 †Sə̰i ꞌgəi kɨ́ ꞌƁaɓe ree kdɔ bɔr majal-je lə dow-je kɔgɨ ə ḛ ra majal nja káre al. 6 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ nam kàdɨ̀-é-tɨ lé, à kisɨ ká ra majal-tɨ al; ə dow kɨ́ rá-rá kɨ́ isɨ ká ra majal-tɨ rəmə, to dow kɨ́ oo-é al rəm, ɓá gə-é al rəm.

7 Ngan-je, adi dow ədɨ-si al. Dow kɨ́ njèra né kɨ́ njururu lé, to dow kɨ́ njururu titɨ kɨ́ ꞌƁaɓe to-né dow kɨ́ njururu kin bè. 8 Dow kɨ́ isɨ ká ra majal-tɨ lé, to dow lə Sú, kdɔtalə Sú ra majal lo kulə gin-é-tɨ nṵ. Ngon lə Lubə ree kdɔ tujɨ kullə-je lə Sú kɔgɨ. 9 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ Lubə ojɨ-é lé, à kisɨ ká ra majal-tɨ al ngá, kdɔtalə ko né lə Lubə tò mḛḛ-é-tɨ adɨ ḛ à kisɨ ká ra majal-tɨ al, kdɔtalə Lubə ojɨ-é ngá. 10 Né kɨ́ tɔjɨ kɨ́ ngan lə Lubə ꞌto gay kɨ̀ ngan lə Sú ə́n: Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ isɨ ká ra né-tɨ kɨ́ njururu al lé, to dow lə Lubə al rəm, ɓá dow kɨ́ ndigɨ ngonkɔ̰-é al kàrè to dow lə Lubə al rəm tɔ.

Ta kɨ́ dɔ ndigɨ-na̰-tɨ

11 †Ta kɨ́ ooi lo kulə gin-é-tɨ nṵ* lé ə́n: Jꞌndigi-na̰. 12 Adi jꞌndaji kullə ra Kayin kɨ́ to dow lə Njèmḛḛndul kin al; ndɔkɨ Kayin lé tɔl ngonkɔ̰-é. Ə kdɔ ri ɓá tɔl-é-né wa? Tɔl-é kdɔtalə kullə ra-é majal ə ꞌlə ngonkɔ̰-é lé ɓá tò njururu†.

13 Ngankɔ̰-m-je kɨ́ njékadmḛḛ, kinə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌɔsɨ-si kɨ̀ ta rəmə, adi ra-si ɓəl al. 14 †Jə̰i lé, ndigɨ kɨ́ jꞌndigi ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ-je kinlé ɓá tɔjɨ adɨ jꞌgəi kɨ́ jꞌindəi dan koy jꞌgangi jꞌtḛḛi kiskəm-tɨ. Dow kɨ́ ndigɨ dow-je al lé, to dow kɨ́ oy. 15 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔsɨ ta ngonkɔ̰-é lé, to njètɔl dow-je ə sə̰i ꞌgəi kɨ́ dow kɨ́ njètɔl dow-je lé, kiskəm kɨ́ sartagangɨ goto rɔ-é-tɨ. 16 Ndigɨ dow-je lé, né kɨ́ jꞌgəi-né ə́n: Kristɨ adɨ rɔ-é koy kdɔ ta lə-ji. Jə̰i kàrè tò kadɨ jꞌadi rɔ-ji koy kdɔ ngankɔ̰-ji-je tɔ. 17 Kinə dow ɔw kɨ̀ nékingə kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, ə oo ngonkɔ̰-é kɨ́ ndoo né ra-é ya rəmə oo kəmtondoo liə al lé, dowbé à panè Lubə ində ndigɨ dow-je mḛḛ-nꞌḛ̀-tɨ tɔ ɓan wa? 18 Ngan-m-je, adi jꞌndigi-na̰ kɨ̀ ta kɨ́ ta-ji-tɨ əse kɨ̀ ndaá ta-ji par al, ngà jꞌrai kɨ̀ na̰ kɨ̀ né kɨ́ ji-ji-tɨ kɨ̀ kəm rəbɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

Ta kɨ́ dɔ mḛḛ kɨ́ nda ka̰y nɔ̰̀ Lubə-tɨ

19 Beɓa jꞌa gəi-né kɨ́ jꞌtoi dow-je kɨ́ njékun go ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá mḛḛ-ji à kusɨ-né nangɨ pɔ̰́ nɔ̰̀-é-tɨ rəm tɔ. 20 Ə lé mḛḛ-ji uwə-ji kɨ̀ ta kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ̀ ban-ban ya kàrè, Lubə to ꞌboy itə mḛḛ-ji rəm, ḛ gə né-je lay rəm.

21 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ lé, kinə mḛḛ-ji uwə-ji kɨ̀ ta al rəmə, mḛḛ-ji nda ka̰y nɔ̰̀ Lubə-tɨ. 22 Ri-ri ya ɓá jꞌdəji-é kàrè, à kadɨ-ji, kdɔ jꞌtəli rɔ-ji go ndukun-je-tɨ liə rəm, jꞌrai né kɨ́ nəl-é rəm.

23 †Ooi, ndukun liə ə́n: Kadɨ jꞌadi mḛḛ-ji Ngon-é Jeju Kristɨ rəm, kadɨ jꞌndigi-na̰ titɨ kɨ́ un-né ndu adɨ-ji lé rəm tɔ. 24 Dow kɨ́ təl rɔ-é go ndukun-je-tɨ lə Lubə lé, to dow kɨ́ nam kàdɨ̀ Lubə-tɨ rəm, Lubə isɨ mḛḛ-é-tɨ rəm. Ə kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ Lubə adɨ-é isɨ mḛḛ-ji-tɨ ɓá jꞌgəi-né kɨ́ Lubə isɨ mḛḛ-ji-tɨ tɔ.

4

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó dow-je né-je kɨ̀ ngɔm

1 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, dow-je lay kɨ́ ꞌpa ta ꞌɓa-né ri Ndil kɨ́ aa njay lé adi-dé mḛḛ-si dɔrɔ al; ngà ꞌna̰i-dé ooi, kdɔ kadɨ ꞌgəi dḛ kɨ́ ꞌto ꞌlə Lubə. Kdɔtalə njékədta-je kɨ́ njéɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ ꞌn̰a̰ dɔnangɨ-tɨ nè. 2 Né kɨ́ a gəi-né Ndil kɨ́ to Ndil lə Lubə ə́n: Dow kɨ́ pa ta rəsɨ panè: Jeju Kristɨ lé ree təl rɔ-é dow-tɨ rəmə, to dow lə Lubə; 3 ə dow kɨ́ pa ta lə Jeju ndaa-tɨ rəsɨ al lé, to dow lə Lubə al; dowbé kinlé to dow lə njèkɔsɨ ta Kristɨ kɨ́ ooi ta ree-é lé; ə ɓone bè ya kàrè ḛ a̰ dɔnangɨ-tɨ nè ngá rəm.

4 Sə̰i ngan-m-je, sə̰i lé, ꞌtoi dow-je lə Lubə ə njékədta-je kɨ́ njéɓa rɔ-dé njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, sə̰i ꞌtəti-dé rɔ, kdɔtalə njèkisɨ mḛḛ-si-tɨ to kɨ́ boy n̰a̰ itə njèkisɨ mḛḛ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè. 5 Dḛ lé, ꞌto dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè; gin-é kin ɓá tapa-dé to-né tapa dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, ə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌoo ta lə-dé. 6 Ngà jə̰i jꞌtoi dow-je lə Lubə; dow kɨ́ gə Lubə ə oo ta lə-ji; dow kɨ́ to dow lə Lubə al rəmə oo ta lə-ji al tɔ; Gangɨ-é kin ɓá jꞌgəi kɔri-né rəbɨ nin Ndil kɨ́ njèta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ̀ ndil kɨ́ ngɔm.

Lubə to njèndigɨ dow-je

7 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, adi jꞌndigi-na̰;

kdɔtalə ndigna̰ lé to né kɨ́ ḭ rɔ Lubə-tɨ,

ə dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ndigɨ dow-je lé, to dow kɨ́ Lubə ojɨ-é rəm, ɓá gə Lubə rəm.

8 Lubə lé, to njèndigɨ dow-je,

adɨ dow kɨ́ ndigɨ dow-je al lé, gə Lubə al.

9 Ooi, kəm rəbɨ kɨ́ Lubə tɔjɨ-né ndaa-tɨ rəsɨ kɨ́ nꞌndigɨ-ji ə́n:

Lubə ulə Ngon kàl liə dɔnangɨ-tɨ nè kdɔ kadɨ jꞌisi kəm kɨ̀ takul-é.

10 Ə ndigɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-ji kinlé né kɨ́ tɔjɨ ə́n:

To jə̰i ɓá jꞌndigi-é kete al,

ngà to Lubə ya ndigɨ-ji ɓá ulə Ngon-é kɨ kadkare

adɨ ree oy kdɔ majal-je lə-ji.

11 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, kinə Lubə ndigɨ-ji bore bè lé, jə̰i kàrè jꞌa ndigi-na̰ tɔ. 12 †Dow kɨ́ oo Lubə ya goto; kinə jꞌndigi-na̰ rəmə, Lubə isɨ mḛḛ-ji-tɨ ə ndigɨ kɨ́ ḛ ndigɨ-ji lé tɔjɨ rɔ-é ndaa-tɨ rəsɨ. 13 Ə né kɨ́ jꞌgəi-né kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Lubə-tɨ rəm, Lubə isɨ-né mḛḛ-ji-tɨ rəm lé, to ta lə Ndil-é kɨ́ adɨ-é isɨ mḛḛ-ji-tɨ. 14 Bɔbɨ-ji Lubə ulə Ngon-é kadɨ to Njèkajɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, adɨ jꞌoo-é kɨ̀ kəm-ji rəm, ɓá jꞌpa ta kɨ́ dɔ-é-tɨ jꞌadɨ dow-je rəm tɔ.

15 Dow kɨ́ pa ta rəsɨ panè: Jeju to Ngon lə Lubə lé, Lubə isɨ mḛḛ dowbé-tɨ rəm, ɓá ḛ nam kàdɨ̀ Lubə-tɨ rəm tɔ. 16 Jə̰i lé, jꞌgəi ndigɨ kɨ́ Lubə ndigɨ-ji, ə jꞌgəi kɨ́ ḛ ndigɨ-ji ya tɔgrɔ-tɨ.

Lubə to njèndigɨ dow-je; dow kɨ́ ndigɨ dow-je tò mḛḛ-é-tɨ lé, to dow kɨ́ nam kàdɨ̀ Lubə-tɨ ə Lubə isɨ mḛḛ-é-tɨ tɔ.

17 Ooi, né kɨ́ mḛḛ-ji à nda-né ka̰y ndɔ gangta-tɨ lé, to ndigna̰ kɨ́ dan-ji-tɨ kɨ́ ɔr njutɨ; kdɔtalə gangɨ-é kɨ́ ndɔkɨ Kristɨ isɨ-né dɔnangɨ-tɨ nè lé ya jḛ jꞌisi-né tɔ. 18 Ndigna̰ lé, ɓəl goto-tɨ; kdɔ ndigna̰ kɨ́ ɔr njutɨ ɔr ɓəl mḛḛ dow-tɨ kɔgɨ. Kdɔtalə ɓəl tɔjɨ kində kɔjɨ kɨ́ à ree, ə dow kɨ́ ɓəl lé, ndigɨ dow-je kɨ́ tò mḛḛ-é-tɨ ɔr njutɨ al. 19 Jə̰i rəmə, jə̰i jꞌndigi dow-je, kdɔtalə Lubə ya ndigɨ-ji dɔsa̰y. 20 Kinə dow panè nꞌndigɨ Lubə ya rəmə ɔsɨ ta ngonkɔ̰-é lé, to njèkədta. Kdɔtalə ngonkɔ̰-é kɨ́ ḛ oo-é ɓəy ə́ ndigɨ-é al lé, à ndigɨ Lubə kɨ́ ḛ oo-é al kin ban wa? 21 Ə Kristɨ ya adɨ-ji ndukun panè: Dow kɨ́ ndigɨ Lubə rəmə, à ndigɨ ngonkɔ̰-é tɔ.

5

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ kadmḛḛ, kɨ̀ kullə ra kadmḛḛ

1 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ adɨ mḛḛ-é kɨ́ Jeju to Kristɨ* lé, to dow kɨ́ Lubə ojɨ-é, ə dow kɨ́ ndigɨ bɔbɨ ngon rəmə, ndigɨ ngon-é tɔ. 2 Né kɨ́ jꞌa gəi-né kɨ́ jꞌndigi ngan lə Lubə lé, to ndigɨ kɨ́ jꞌndigi Lubə rəm, təl kɨ́ jꞌtəli rɔ-ji go ndukun-je-tɨ liə rəm. 3 †Kdɔtalə ndigɨ Lubə lé, to təl rɔ go ndukun-je-tɨ liə. Ə ndukun-je liə lé, ɔy al, 4 kdɔtalə dow-je lay kɨ́ Lubə ojɨ-dé lé, ꞌtətɨ rɔ dunin̰a ə né kɨ́ njètətrɔ dunin̰a lé to kadmḛḛ lə-ji. 5 Dow kɨ́ njètətɨ rɔ dunin̰a lé to ná̰ wa? To dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é kɨ́ Jeju to Ngon lə Lubə ya al wa? 6 To Jeju Kristɨ kɨ́ ree kɨ̀ man rəm, kɨ̀ məsɨ rəm; ḛ ree kɨ̀ man par al, ngà ree kɨ̀ man† rəm, kɨ̀ məsɨ rəm; ə Ndil kɨ́ aa njay ya pa ta kɨ́ dɔ-tɨ, kdɔtalə Ndil kɨ́ aa njay ya kɨ̀ dɔ-é to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 7 Beɓa né-je mutə [dɔra̰-tɨ ꞌpa ta dɔ-tɨ adɨ to: Lubə kɨ́ Bɔbɨ rəm, Ta rəm, ɓá Ndil kɨ́ aa njay rəm. Ə né-je kɨ́ mutə kinlé ꞌto né kɨ́ káre-rè. 8 Né-je mutə dɔnangɨ-tɨ nè ꞌpa ta dɔ-tɨ tɔ] adɨ to: Ndil kɨ́ aa njay rəm, man rəm, ɓá məsɨ rəm]‡, ə dḛ mutə lay ta-dé asɨ-na̰. 9 Kinə jꞌooi ta lə dow-je jꞌadi to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəmə, ta lə Lubə to kɨ́ boy n̰a̰ itə ta lə dow-je. Kdɔtalə to Lubə ya ə́ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Ngon-é adɨ dow-je. 10 Dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é Ngon lə Lubə lé, ta lə Lubə kinlé tò mḛḛ-é-tɨ; ə dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é Lubə al lé, ḛ ɓa Lubə njèkədta, kdɔtalə ta kɨ́ Lubə pa dɔ Ngon-é-tɨ lé, dowbé oo kɨ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ al. 11 †Ooi, ta kɨ́ ꞌpa sɔbɨ dɔ Ngon lé ɓan: Lubə adɨ-ji kiskəm kɨ́ sartagangɨ ə kiskəm kinlé ḭ rɔ Ngon-é-tɨ. 12 Dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é Ngon lə Lubə rəmə isɨ kəm; ngà dow kɨ́ adɨ mḛḛ-é Ngon lə Lubə al lé, isɨ kəm al. 13 Mꞌndàngɨ ta-je kinlé mꞌadɨ-si, kdɔ kadɨ ꞌgəi kɨ́, sə̰i kɨ́ adi mḛḛ-si Ngon lə Lubə lé, isi kəm sartagangɨ.

14 Ooi, né kɨ́ mḛḛ-ji nda-né ka̰y rɔ Lubə-tɨ ə́n: Kinə jꞌdəji-é né kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ mḛḛndigɨ liə lé, ḛ oo ndi-ji. 15 Ə kinə jꞌgəi kɨ́ ḛ oo ndi-ji rəmə, lé to ri-ri ya ɓá jꞌdəji-é kàrè, jꞌgəi kɨ́ jꞌingəi né-é ngá.† 16 Kinə dow oo kɨ́ ngonkɔ̰-é ra majal kɨ́ à tḛḛ koy al rəmə, kadɨ dowbé pa ta kɨ̀ Lubə kdɔ ngonkɔ̰-é lé, ə Lubə à kajɨ-é; to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ꞌra majal kɨ́ à tḛḛ koy al. Majal kɨ́ à tḛḛ koy tò nɔ̰ɔ̰; ə to majal-é kin ɓá mꞌpanè ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kdɔ al. 17 Néra kɨ́ njururu al lay ya to majal, ngà majal-je madɨ ɓá tḛḛ koy al. 18 Jə̰i jꞌgəi kɨ́ dow kɨ́ rá-rá kɨ́ Lubə ojɨ-é lé à kisɨ ká ra majal-tɨ al; kdɔ Ngon lə Lubə isɨ ngəm-é adɨ Njèmḛḛndul à kɔdɨ rɔ-é al. 19 Jə̰i jꞌgəi kɨ́ jꞌtoi dow-je lə Lubə rəm, ɓá jꞌgəi kɨ́ dɔnangɨ lay tò gin tɔ́gɨ-tɨ lə njèmḛḛndul rəm tɔ. 20 Jə̰i jꞌgəi ɓəy kɨ́ Ngon lə Lubə ree ə adɨ-ji négə kdɔ kadɨ jꞌgəi-né Lubə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ; ə jə̰i jꞌtoi dow-je lə Lubə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kdɔ nam kɨ́ jꞌnami kàdɨ̀ Ngon-é Jeju Kristɨ-tɨ. Ngon lə Lubə kinlé to Lubə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, ɓá to kiskəm kɨ́ sartagangɨ rəm tɔ.

21 Sə̰i ngan-m-je, ooi go rɔ-si majɨ dɔ magɨ-je-tɨ.

† 1:1 1:1 Ja̰ 1:1

† 1:2 1:2 Ja̰ 1:14

† 2:7 2:7 Ja̰ 13:34

* 2:7 2:7 Ta kinlé sɔbɨ dɔ kulə gin kadmḛḛ lə-dé.

† 2:20 2:20 Ubɨkin tɔjɨ Ndil kɨ́ aa njay kɨ́ Jeju adɨ dow-je kɨ́ dꞌadɨ-é mḛḛ-dé.

‡ 2:22 2:22 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

§ 2:24 2:24 Ta kinlé sɔbɨ dɔ kulə gin kadmḛḛ lə-dé.

* 2:27 2:27 Ndil kinlé, to ta kɨ́ káre-rè kɨ̀ ta lə ubɨ kɨ́ ta-é tò lo ndó-é-tɨ kɨ́ mḛḛ 1Ja̰ 2:20

† 2:27 2:27 Ta kinlé to ta lə mbatɨ néndó-je lay al, ngà to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm.

‡ 2:27 2:27 Ja̰ 16:13-15

† 3:1 3:1 Ja̰ 1:12

† 3:5 3:5 Ja̰ 1:29

† 3:11 3:11 Ja̰ 13:34

* 3:11 3:11 Ta kinlé sɔbɨ dɔ kulə gin kadmḛḛ lə-dé.

† 3:12 3:12 Kgn 4:1-8

† 3:14 3:14 Ja̰ 5:24

† 3:23 3:23 Ja̰ 13:34; 15:12,17

† 4:12 4:12 Ja̰ 1:18

* 5:1 5:1 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

† 5:3 5:3 Ja̰ 14:15

† 5:6 5:6 Ta lə man kinlé tɔjɨ batḛm kɨ́ Jeju ra ə ta lə məsɨ tɔjɨ koy-é tɔ.

‡ 5:8 5:8 Ta-je kɨ́ tò mbunə̰ né-tɨ kinlé [ … ] goto mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ̀ ji-dé kɨ̀ ta grɛkɨ.

† 5:11 5:11 Ja̰ 3:36

† 5:15 5:15 Jkr 1:5-7

2 Ja̰

Mbete kɨ́ njèkungɨ joo kɨ́

Ja̰

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kɨ́ Ja̰ ndàngɨ

Njèkɔwkulə Ja̰ ndàngɨ mbete kɨ́ gɔjɨ kin adɨ «Dené kɨ́ Lubə mbətɨ-é rəm, adɨ ngan-é rəm» kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ-dé-tɨ kadɨ panjiyə-dé ɔw natɨ kɨ̀ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, kadɨ ɔw natɨ kɨ̀ ndigɨ dow-je rəm, ɓá ḛ ndàngɨ mbete kin kdɔ ndəjɨ-dé-né kete sɔbɨ-né dɔ njéndó dow-je né kɨ́ ngɔm. Dow-je kɨ́ Ja̰ ndàngɨ mbete adɨ-dé kinlé, jḛ jꞌgə al ə́ sé to Dené dḛ kɨ̀ ngan-é ya əse to njékəwna̰-je kɨ́ lo madɨ-tɨ wa. Ta kɨ́ rá-tɨ kàrè to njékadmḛḛ-je kɨ́ Ja̰ ndigɨ-dé n̰a̰ ɓá ḛ ndàngɨ mbete kin adɨ-dé. Lo kulə gin mbete-tɨ lé, njèndàngɨ-é tɔjɨ rɔ-é kɨ «Ꞌngatɔ́gɨ.» Dow kɨ́ káre kin ya ndàngɨ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ ri Ja̰ tò dɔ-tɨ kin rəm, ḛ ya ndàngɨ mbete kɨ́ dɔsa̰y, kɨ̀ mbete kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo, kɨ̀ mbete kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə kin rəm, ɓá ndàngɨ mbete Né-je kɨ́ ꞌtḛḛ dɔ-é rəm tɔ. (ꞌNdó ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Ja̰ ndàngɨ). Mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ nè kinlé, Ja̰ pa ta-je titɨ-na̰ kɨ̀ ta-je kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ liə kɨ́ dɔsa̰y kinlé tɔ. Ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kɨ̀ ndigɨ dow-je ya dɔsa̰y, ɓá go-tɨ ḛ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njékɔsɨ ta Kristɨ, kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ dow a mbatɨ-né néndó lə-dé kɨ́ ngɔm rəm. Ḛ ulə dingəm mḛḛ dow-je-tɨ liə kɨ́ ḛ adɨ-dé mbete kinlé kadɨ dꞌuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ Lubə rəm, kadɨ dꞌuwə-na̰ lubɨ-lubɨ kɨ̀ Jeju Kristɨ rəm tɔ.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 Ma̰ ꞌngatɔ́gɨ, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ Kiriya* dené kɨ́ Lubə mbətɨ-é rəm, mꞌadɨ ngan-é-je kɨ́ mꞌndigɨ-dé ndigɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm. To ma̰ kɨ̀ kár-m ɓá mꞌndigɨ-dé al, ngà dḛ lay kɨ́ ꞌgə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lé ꞌndigɨ-dé tɔ. 2 Jḛ jꞌndigɨ-si kdɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ uwə lo kisɨ mḛḛ-ji-tɨ ə à to mḛḛ-ji-tɨ sartagangɨ. 3 Kadɨ ramajɨ, kɨ̀ koo kəmtondoo, kɨ̀ lapiya lə Bɔbɨ-ji Lubə, kɨ̀ ꞌlə Jeju Kristɨ kɨ́ Ngon lə Bɔbɨ-ji Lubə nà̰y sə-ji mḛḛ ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kɨ̀ mḛḛ ndigɨ dow-je-tɨ.

Ta kɨ́ dɔ ndigɨ dow-je-tɨ

1Ja̰ 5:1-3

4 Mꞌra rɔnəl n̰a̰ kdɔ mꞌingə ngan-i-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ ꞌnjiyə mḛḛ ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ̀ gangɨ-é kɨ́ ndukun kɨ́ Bɔbɨ-ji adɨ-ji pa-né lé ya. 5 †Kiriya, mbete kɨ́ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-i ngɔsnè kinlé, to ndukun kɨ́ sigɨ al, ngà to ndukun kɨ́ jꞌingəi lo kulə gin-é-tɨ nṵ ya. Mꞌdəjɨ-i kadɨ jə̰i lé jꞌndigi-na̰. 6 Ə ndigna̰ lé to təl rɔ go ndukun-je-tɨ liə. Ḛ kin ɓá to ndukun kɨ́ sə̰i à njiyəi mḛḛ-é-tɨ titɨ kɨ́ ooi-né ta-é lo kulə gin-é-tɨ nṵ.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm

1Ja̰ 4:1-6; 2:18-23

7 Njékədta-je n̰a̰ ya ꞌsane-na̰ kɨ̀ dɔnangɨ lay. Dḛ ꞌnajɨ təl kɨ́ Jeju Kristɨ təl rɔ-é dow-tɨ. Ooi, dow kɨ́ pa ta kɨ́ bè kinlé to njèkədɨ dow-je rəm, njèkɔsɨ ta Kristɨ rəm. 8 Sə̰i ya ooi go rɔ-si majɨ, kdɔ kadɨ kullə kɨ́ jꞌrai lé tò kɔgɨ al, ngà kadɨ jꞌingəi nékugə dɔji-tɨ mburukɨ-mburukɨ ɓane.

9 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ɔw mbing ur rangɨ ɓɨ a̰ njángɨ dɔ néndó-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Kristɨ kin al rəmə, to dow kɨ́ nam kàdɨ̀ Lubə-tɨ al. Ngà dow kɨ́ a̰ njángɨ dɔ néndó-tɨ kin rəmə, to dow kɨ́ nam kàdɨ̀ Bɔbɨ-ji Lubə-tɨ rəm, nam kàdɨ̀ Ngon-é-tɨ rəm. 10 Kinə dow ree rɔ-si-tɨ kɨ̀ néndó ɓá to néndó kin al rəmə, uwəi-é kɨ rɔ-si-tɨ mḛḛ kəy-tɨ lə-si al rəm, ɓá ꞌrai-é lapiya al rəm! 11 Kdɔ dow kɨ́ ra lapiya dowbé rəmə, ḛ ində rɔ-é natɨ siə mḛḛ kullə ra-é-je-tɨ kɨ́ majal lé tɔ.

12 Né-je n̰a̰ tò kadɨ mꞌndàngɨ ta-é mbete-tɨ mꞌadɨ-si ya ngà, mꞌndigɨ ndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ al. Kdɔ mꞌində mḛḛ-m dɔ-tɨ kɨ́ mꞌa kɔw koo-si ə mꞌa pa sə-si kɨ̀ ta-m jà̰-jà̰ kdɔ kadɨ rɔnəl lə-ji ɔr njutɨ.

13 Ngan lə ngonkɔ̰-i kɨ́ dené kɨ́ Lubə mbətɨ-é kinlé ꞌrai lapiya.†

* 1:1 1:1 Ta lə dené kɨ́ ꞌɓa-é Kiriya kɨ̀ ngan-é kinlé à to ta kɨ́ sɔbɨ njékəwna̰-je kɨ́ lo madɨ-tɨ je bè.

† 1:5 1:5 Ja̰ 13:34; 15:12,17

† 1:13 1:13 Ta lə dené kɨ̀ ngan-é kɨ́ tò nè kinlé à to ta kɨ sɔbɨ njékəwna̰-je kɨ́ lo madɨ-tɨ kɨ́ njèndàngɨ mbete kinlé isɨ dan-dé-tɨ je bè.

3 Ja̰

Mbete kɨ́ njèkungɨ mutə kɨ́

Ja̰

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ Mbete-tɨ kɨ́ njèkungɨ mutə kɨ́ Ja̰ ndàngɨ

Njèkɔwkulə Ja̰ ndàngɨ mbete kin kdɔ kulə-né dingəm mḛḛ dingəm-tɨ kɨ́ ri-é lə Gayusɨ. Mbete kinlé, ḛ ya to mbete kɨ́ gɔjɨ itə mbete-je lay kɨ́ mḛḛ Mbete-tɨ lə Lubə. Mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ nè Kinlé Ja̰ pa ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ̀ ndigna̰ titɨ kɨ́ ḛ pa-né mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ joo lé tɔ. Mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ nè kinlé Ja̰ pa ta ɔsɨ-né kagɨ dɔ njéndó dow-je né-je-tɨ kɨ́ ngɔm al, ngà ḛ pa ta ɔsɨ-né kagɨ dɔ dow-tɨ kɨ́ panjiyə majɨ al. Lo tum gin ndàngɨ mbete-tɨ lé, njèndàngɨ-é tɔjɨ rɔ-é kɨ «ꞌngatɔ́gɨ.» Dow kɨ́ káre kin ya ndàngɨ mbete Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ ri Ja̰ tò dɔ-tɨ ɓá ḛ ndàngɨ mbete lə Ja̰ kɨ́ 1, 2, 3 rəm, ndàngɨ mbete Né-je kɨ́ ꞌtḛḛ dɔ-é (ꞌNdó ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ Ja̰ ndàngɨ). Ja̰ tum gin tɔjɨ rɔnəl liə kdɔ Gayusɨ kɨ́ isɨ mḛḛ néra-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. Ḛ pa ta dɔ ndigɨ-tɨ kɨ́ tò mḛḛ Gayusɨ-tɨ kɨ́ ḛ tɔjɨ lokɨ uwə-né mba-je kɨ́ njékɔw kilə mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ lə Kristɨ kɨ rɔ-é-tɨ. Ngà Diotrɛpɨ, dingəm káre kɨ́ dan njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ Gayusɨ isɨ ɔr nɔ̰̀-dé rəmə, ḛ ra bin al. Ḛ mbatɨ kuwə ngannjékullə-je lə Kristɨ rɔ-é-tɨ rəm, ɓá ɔgɨ dow-je kɨ́ rangɨ kadɨ dꞌuwə-dé kɨ rɔ-dé-tɨ rəm, ḛ ɔsɨ ta Ja̰ rəm tɔ. Go ta-tɨ kɨ́ Ja̰ pa dɔ kullə ra Diotrɛpɨ-tɨ kɨ́ majɨ al lé, ḛ pa ta dɔ kullə ra Démétriyusɨ-tɨ kɨ́ majɨ tɔ. Ta kɨ́ Ja̰ idə Gayusɨ lé, ḛ idə-é kadɨ ndajɨ panjiyə kɨ́ majal kin al, ngà kadɨ ndajɨ panjiyə kɨ́ majɨ (ꞌNdó 11).

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ ꞌngatɔ́gɨ mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-i i Gayusɨ kɨ́ mꞌində-i dan kəm-m-tɨ mḛḛ ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ. 2 Ngonkɔ̰-m kɨ́ mꞌində-i dan kəm-m-tɨ, mꞌndigɨ kadɨ ɔw kɨ kete-kete mḛḛ né-je-tɨ lay ə kadɨ rɔ-i tò kɨ̀ lapiya titɨ kɨ́ ndil-i tò-né kɨ̀ lapiya kare kin bè tɔ.

Kullə ra kɨ́ njururu lə Gayusɨ

Mat 10:40-42

3 Lokɨ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ dꞌḭ nṵ ꞌree, ꞌpa ta lə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ tò mḛḛ-i-tɨ rəm, ɓá njiyə kɨ́ i njiyə mḛḛ-é-tɨ rəm kinlé, rɔ-m nəl-m n̰a̰. 4 Rɔnəl lə-m kɨ́ n̰a̰ lé, to koo kɨ́ mꞌoo ꞌpanè ngan-m-je ꞌnjiyə mḛḛ ta-tɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

5 I kɨ́ mꞌində-i dan kəm-m-tɨ, i to njèra né kɨ̀ kadmḛḛ adɨ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ ꞌto mba-je kàrè, i ꞌra sə-dé majɨ. 6 Ta lə ndigɨ kɨ́ i ꞌndigɨ dow-je lé, dḛ ꞌpa ta-é rəsɨ nɔ̰̀ njékəwna̰-je-tɨ. Kɔw mba lə-dé kàrè majɨ kadɨ i ꞌra sə-dé dɔ-tɨ asɨ gangɨ-é-tɨ kɨ́ à nəl Lubə rəm tɔ. 7 Kdɔ dḛ dꞌɔw kdɔ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ꞌƁaɓe ə ꞌtaa né ji njékadmḛḛ al-je-tɨ al. 8 Adɨ dow-je kɨ́ bè kinlé ɓá tò kadɨ jꞌuwəi-dé kɨ rɔ-ji-tɨ, kdɔ kadɨ jꞌtoi njéra sə-dé kullə natɨ sɔbɨ dɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

Kullə ra kɨ́ majal lə Diotrɛpɨ kɨ̀ kullə ra kɨ́ njururu lə Démétriyusɨ

1Kɔ 4:18-21

9 Mꞌndàngɨ mbete sḛ mꞌadɨ njékəwna̰-je; ngà Diotrɛpɨ kɨ́ ɓo to kɨ́ ꞌboy ngay dan-dé-tɨ ra-é kinlé uwə-ji kɨ rɔ-é-tɨ al. 10 Beɓa lokɨ mꞌa tḛḛ rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ rəmə, mꞌa pa ta rəsɨ dɔ kullə ra-é-je-tɨ. Ḛ lé pa ta-je kɨ́ majɨ al majɨ al dɔ-ji-tɨ; kin kàrè usɨ rɔ-é-tɨ al adɨ ngankɔ̰-ji-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ dꞌɔw kàrè ḛ mbatɨ kuwə-dé kɨ rɔ-é-tɨ rəm, ɓá ngankɔ̰-ji-je kɨ́ ndigɨ kuwə-dé kɨ rɔ-dé-tɨ kàrè ɔgɨ-dé rəm, ɓá tubə-dé dan njékəwna̰-je-tɨ rəm.

11 I kɨ́ mꞌində-i dan kəm-m-tɨ, ꞌndajɨ né ra kɨ́ majɨ al al, ngà né ra kɨ́ majɨ ɓá ꞌndajɨ. Dow kɨ́ njèra né kɨ́ majɨ lé to dow lə Lubə, ngà dow kɨ́ njèra né kɨ́ majɨ al lé, gə Lubə al.

12 Dow-je lay ya ꞌpa ta kɨ́ majɨ dɔ Démétriyusɨ-tɨ, ə ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ* kɨ́ ta-é-tɨ kàrè tɔjɨ kɨ́ ḛ to dow kɨ́ majɨ tɔ, ɓá jḛ kàrè jꞌpa ta kɨ́ majɨ dɔ-é-tɨ ə i kàrè ꞌgə kɨ́ ta lə-ji to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ.

13 Né-je n̰a̰ tò kadɨ mꞌndàngɨ ta-é mbete-tɨ mꞌadɨ-i ya, ngà mꞌndigɨ ndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ al. 14 Mꞌində mḛḛ-m-tɨ kɨ́ mꞌa kɔw rɔ-i-tɨ mḛḛ ndɔ-je-tɨ kɨ́ à ree kin ə jꞌa pa-na̰ ta kɨ̀ ta-ji jà̰-jà̰. 15 Kadɨ lapiya nà̰y sə-i! Nam-i-je ꞌra-i lapiya ə i kàrè ꞌra lapiya nam-ji-je káre-káre lay adɨ-ji tɔ.

† 1:1 1:1 Knj 19:29; Rɔm 16:23; 1Kɔ 1:14

* 1:12 1:12 Mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ ꞌndàngɨ kɨ́ ta grɛkɨ lé ꞌpanè to ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ɓá pa ta kɨ́ majɨ dɔ Démétriyusɨ-tɨ.

Judɨ

Mbete kɨ́

Judɨ

ndàngɨ

Ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Judɨ ndàngɨ

Judɨ ndàngɨ mbete kɨ́ gɔjɨ kin adɨ dow-je kɨ́ Lubə ɓa-dé, ndigɨ-dé ɓá ngəm-dé adɨ Jeju Kristɨ (Lo ndó-é kɨ́ 1). To njékadmḛḛ-je kɨ́ rá ɓá ḛ ndàngɨ mbete lé adɨ-dé kàrè dow gə al. Ḛ ndàngɨ mbete ndəjɨ-dé-né sɔbɨ dɔ njéndó dow-je né-je kɨ́ ngɔm kɨ́ njékisɨ dan majal-tɨ. Njèndàngɨ mbete lé tɔjɨ rɔ-é kɨ́ nꞌto «Judɨ, ngonnjèkullə lə Jeju Kristɨ, nꞌto ngonkɔ̰ Jakɨ» (Lo ndó-é kɨ́ 1). À to Jakɨ kinlé ya ɓá ndàngɨ mbete kɨ́ ri-é tò dɔ-tɨ mḛḛ kunmindɨ-tɨ kɨ́ sigɨ (ꞌNdó ta-je kɨ́ dɔ mbete-tɨ kɨ́ Jakɨ ndàngɨ). Judɨ dḛ kɨ̀ Jakɨ ꞌto ngankɔ̰ Jeju (ꞌNdó Mat 13:55; Mar 6:3). Néndó-je kɨ́ ngɔm lé isɨ taa lo adɨ Judɨ in̰ə kɔ̰ ta kɨ́ dɔsa̰y ə təl ulə dingəm mḛḛ dow-je kɨ́ ḛ ndàngɨ mbete kin kdɔ kadɨ-dé lé, kdɔ kadɨ ꞌrɔ kdɔ kadmḛḛ (Lo ndó-é kɨ́ 3). Dan njéndàngɨ mbete kunmindɨ kɨ́ sigɨ lé, dow kɨ́ pa ta kɨ́ dɔ ta kɨ́ gangɨ-tɨ lə njékədta-je kin nga̰ n̰a̰ asɨ kɨ̀ Judɨ ya goto. Ta kɨ́ gangɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ majal kɨ́ tò mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low rəm, ɓá ḛ kɨ́ tò mḛḛ mbete-je-tɨ kɨ́ rangɨ kɨ́ goto mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low rəm lay ya Judɨ təl un pa mḛḛ mbete-tɨ kinlé. Ta-je lə njèkɔwkulə Piyər kɨ́ pa mḛḛ Mbete-tɨ liə (2Pi 2:1–3:4) kin kàrè ḛ pa tɔ. Ḛ ole mḛḛ dow-je kɨ́ ḛ ndàngɨ mbete adɨ-dé, kɨ́ njékɔwkulə-je lə ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ ꞌpa ta-é kete kɨ́ ko dow-je kɨ́ bè kin dꞌa ree nɔ̰ɔ̰, ɓá ḛ ulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ kadɨ dꞌa̰ gərərə dɔ kadmḛḛ-tɨ. Ḛ tɔl ta mbete liə kɨ̀ tɔrndi dɔ dow-je-tɨ kɨ́ ḛ ndàngɨ mbete adɨ-dé rəm ɓá ḛ ɔsɨ gajɨ Lubə rəm.

1

Tɔjɨ rɔ kɨ̀ lapiya kɨ́ ra

1 †Ma̰ Judɨ ngonnjèkullə lə Jeju Kristɨ rəm, ngonkɔ̰ Jakɨ rəm, ɓá mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ-si sə̰i kɨ́ Lubə kɨ́ Bɔbɨ-ji ɓa-si rəm, ində-si dan kəm-é-tɨ rəm, ɓá ngəm-si kdɔ Jeju Kristɨ. 2 Kadɨ Lubə adɨ koo kəmtondoo, kɨ̀ lapiya, kɨ̀ ndigɨ liə tò mburukɨ-mburukɨ dɔ-si-tɨ!

Njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al kɨ̀ kullə ra-dé-je

2Pi 2:1-22; 3:1-3

3 Sə̰i kɨ́ mꞌində-si dan kəm-m-tɨ, kajɨ lə-ji kɨ́ jꞌori-na̰ dɔ-tɨ lé low nṵ ya ɓo ndàngɨ ta kɨ́ sɔbɨ dɔ-é kadɨ-si ra-m lɔtɨ-lɔtɨ, ngà kɨ́ nè kinlé mꞌoo kɨ́ tò dɔ-m-tɨ kadɨ mꞌndàngɨ mꞌadɨ-si kdɔ kadɨ mꞌulə-né dingəm mḛḛ-si-tɨ kadɨ ꞌrɔi dɔ kadmḛḛ-tɨ kɨ́ Lubə adɨ njékaa njay-je nja káre-rè ya sartagangɨ. 4 Kdɔtalə dow-je madɨ ꞌtandɨ dan-si-tɨ nɔ̰ɔ̰ ə to dow-je kɨ́ ta kɨ́ gangɨ kɨ́ dɔ-dé-tɨ kàrè ta-é tokɨ ndàngɨ low nṵ rəm ngá. Dḛ dꞌilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ lə-ji al, adɨ ta lə ramajɨ liə kin ɓá təl to jirə ra kaya lə-dé rəm, ɓá Ngar lə-ji kɨ́ káre-rè kɨ́ to ꞌƁaɓe Jeju Kristɨ kin kàrè ꞌnajɨ ꞌpanè ꞌgə-é al rəm tɔ.

5 To né-je kɨ́ ꞌgəi lay ya ngá, ngà mꞌndigɨ kole mḛḛ-si dɔ-tɨ kɨ́ ndɔkɨ ꞌƁaɓe taa Israyel-je kɨ́ ꞌto gin dow-je liə ilə-dé taá dɔnangɨ Ejiptɨ-tɨ ya, ngá go-tɨ adɨ njémḛḛnga̰-je dꞌoy. 6 Malayka-je kɨ́ ꞌngəm kasɨ gakɨ lə-dé al, ngá dꞌin̰ə lo kisɨ-dé kɨ́ sɔbɨ dɔ-dé lé, ꞌƁaɓe ilə-dé sil kilə kɨ́ sartagangɨ kɨrɨng lo kɨ́ ndul-tɨ kdɔ ngəbɨ-né ndɔ kɨ́ boy kɨ́ to ndɔ gangta. 7 Bè ya tɔ, lokɨ dow-je kɨ́ Sɔdɔm kɨ̀ Gɔmɔr kɨ̀ ɓebo-je kɨ́ tò sə-dé ngɔsi dꞌungɨ-na̰ ko kaya-é-tɨ kin adɨ ꞌra kaya dꞌur-né kɔbɨ-tɨ kɨ́ dum lé, Lubə un pər kɨ́ tò sartagangɨ ɓá adɨ-dé-né kɔ̰̀ kadɨ dow-je dꞌoo-né tɔ.

8 Lay bè ya kàrè, dowbé-je kɨ́ ꞌtandɨ dan-si-tɨ kinlé, tagɨr-je lə-dé kɨ́ mḛḛ wəy ra adɨ dꞌun rɔ-dé ꞌra-né né kɨ́ tò n̰ḛ rəm, ꞌnədɨ tɔ́gɨ kɨ́ ꞌƁaɓe ɔw-né dɔ-dé-tɨ rəm, ɓá ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ njériɓa-je-tɨ* rəm tɔ. 9 †Ə Misəl kɨ́ to káre dan ꞌboy-je-tɨ lə malayka-je kin ya kàrè, lokɨ mbatɨ ta ta Sú-tɨ ə najɨ-é-né ta-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ nin Moiyijɨ lé, ḛ pa ta kɨ́ majɨ al dɔ-é-tɨ gangɨ-né ta dɔ-é-tɨ al. Ngà Misəl lé panè: Kadɨ ꞌƁaɓe ndángɨ-i!

10 Ngà dowbé-je kinlé, né kɨ́ ꞌgə al ya kàrè ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ-tɨ ə dḛ lé négə lə-dé kɨ́ kojɨ-dé-tɨ kɨ́ tokɨ négə lə da̰-je bè kinlé, tò kdɔ tujɨ lə-dé ya par. 11 Tujɨ à kusɨ dɔ-dé-tɨ! Kdɔtalə dḛ dꞌun dɔ nja Kayin; ə ta lə là ya dḛ dꞌin̰ə-né rɔ-dé yakɨ ꞌndajɨ-né kullə dɔkində lə Balam rəm, ɓá ko dɔnga̰ lə Kore adɨ dꞌoy kɔgɨ rəm tɔ.

12 Dḛ ɓá ꞌto njéjunglu lo nékuso nam lə-si. Dꞌilə rɔsɔl kɔgɨ ya dꞌuso né ublu-ublu ə kəm-dé tò kɨ dɔ rɔ-dé dḛ-tɨ ya. ꞌTana̰ kɨ́ ndi kɨ́ ɔw kɨ̀ kədɨ al ya kàrè ijə damdər ɓá yə́l ɔr-é kɔgɨ kin bè rəm, ꞌtana̰ kɨ̀ kagɨ-je kɨ́ dꞌa kandɨ na̰ykada ya rəmə dꞌandɨ al kin bè rəm, dꞌɔr-dé kɨ̀ njirə-dé burə, dꞌoy nja joo; 13 ꞌtana̰ kɨ̀ pungum man babo kɨ́ tal bum-bum ə ungɨ əm-é kɨ́ tò n̰ḛ ndaa-tɨ kin bè rəm, ꞌtana̰ kɨ̀ kərwəḭ-je kɨ́ njékilə mbuu ə Lubə ra lo kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ kɨ́ à tò sartagangɨ ya isɨ ngəbɨ-dé-né kin bè.

14 Enɔkɨ kɨ́ to gin ka kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri go Adam-tɨ lé kàrè, pa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ sɔbɨ-né dɔ dowbé-je kinlé panè: «Ooi, ꞌƁaɓe à ree kɨ̀ kosɨ malayka-je liə kɨ́ dꞌaa njay kɨ́ kɔr-dé ra ɓudɔgɨ dɔgɨ lo n̰a̰ 15 kdɔ gangɨ-né ta dɔ-dé-tɨ lay rəm, kdɔ kadɨ dow-je lay kɨ́ njékilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al lé, dꞌɔr go kullə ra-dé-je lay kɨ́ ɔsɨ ta Lubə rəm, dꞌɔr go ta-je lay kɨ́ nga̰-nga̰ kɨ́ ꞌpa dꞌɔsɨ-né Lubə kɨ̀ ta kin rəm tɔ.»

16 Dowbé-je kinlé, ꞌto njéyun ta-je, kɨ̀ njéɓaa ta-je, kɨ̀ njéra kəmnda né-je. Dḛ ꞌtidə ta-je kɨ́ al dɔ-dé dɔ-dé dꞌədɨ-né kəm dow-je kdɔ kingə-né né ji-dé-tɨ.

17 Ngà sə̰i kɨ́ jꞌində-si dan kəm-ji-tɨ lé, né-je kɨ́ ndɔkɨ njékɔwkulə-je lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ ꞌpa ta-é dꞌadɨ-si kinlé, adi mḛḛ-si ole dɔ-tɨ. 18 †Ndɔkɨ dꞌidə-si ꞌpanè: «Kaglo-je-tɨ kɨ́ dɔbəy-tɨ lé, dow-je dꞌa to njésɔklo-je ə dꞌa ra né-je kɨ́ ilə kujɨ dɔ Lubə-tɨ al kɨ́ go gangɨ-é-tɨ kɨ́ kəmnda-é ra-dé-né.» 19 Ooi, dowbé-je lé ya ngá ə́n! Dḛ ꞌto njéra dow-je kadɨ ꞌgángɨ-na̰, ꞌto njéra né kɨ́ dajɨ rɔ-dé ndigɨ, ꞌto dow-je kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay goto mḛḛ-dé-tɨ.

Ta kullə dingəm mḛḛ-na̰-tɨ

20 Ngà sə̰i kɨ́ jꞌində-si dan kəm-ji-tɨ kinlé, sə̰i ya kɨ̀ dɔ rɔ-si ꞌmbusi nja-na̰ dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-si kɨ́ aa njay kin rəm, ꞌpai ta kɨ̀ Lubə kɨ̀ takul Ndil kɨ́ aa njay rəm, 21 a̰i gərərə mḛḛ ndigɨ-na̰-tɨ lə Lubə ꞌngəbi-né koo kəmtondoo lə ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ kdɔ kiskəm kɨ́ tò sartagangɨ.

22 Dḛ kɨ́ ná̰-je kɨ́ ꞌtadɨ tii-tii lé, ooi kəmtondoo lə-dé 23 adɨ to kajɨ kɨ́ kadɨ aji-dé ta pər-tɨ. Ngà dḛ kɨ́ dan-tɨ-je rəmə, ooi kəmtondoo lə-dé kɨ̀ ɓəl mḛḛ-si-tɨ, ə itəi majal-je lə-dé ngərəngɨ kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ rɔ-dé-tɨ burə titɨ né kɨ́ kubɨ-je lə-dé kàrè majal ra adɨ tò n̰ḛ bè tɔ.

24 Njèkasɨ ngəm-si kadɨ kusɨ ya usi al, kɨ́ to njèkadɨ a̰i dan rɔnəl-tɨ lo riɓa-tɨ liə kɨ̀ ta dɔ-si-tɨ al kinlé, 25 to Lubə ya kɨ̀ kár-é, Njèkajɨ-ji kɨ̀ takul ꞌƁaɓe lə-ji Jeju Kristɨ. Low lə low-je rəm, ɓone bè kin rəm, ɓá kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal rəm kin ya kadɨ kɔsgajɨ, kɨ̀ kɔ̰ɓe, kɨ̀ rɔnga̰, kɨ̀ tɔ́gɨ to kɨ́ liə! Amḛn!

† 1:1 1:1 Mat 13:55; Mar 6:3

* 1:8 1:8 Njériɓa-je kinlé dow-je madɨ ꞌpanè to ndil-je, dḛ kɨ́ ná̰-je ꞌpanè to Malayka-je ə dḛ kɨ́ rangɨ ꞌpanè to ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je kɨ́ ri-dé ɓa n̰a̰ tɔ.

† 1:9 1:9 Ntd 12:7

† 1:18 1:18 2Pi 3:3

Né-je kɨ́ ꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Né-je kɨ́ ꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é

Ta-je kɨ́ dɔ mbete Né-je kɨ́ ꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é

To Jeju Kristɨ ɓá tḛḛ dɔ né-je (ꞌNdó 1:1), ə ḛ ɓá mbete kinlé pa ta liə n̰a̰. Dow-je kɨ́ ꞌndàngɨ mbete kin dꞌadɨ-dé dɔsa̰y lé, ꞌto njékəwna̰-je-tɨ kɨ́ gay-gay kɨ́ siri kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ kɨ́ ngon-é kɨ́ ɓone ꞌɓa-é Turki kɨ́ ꞌndàngɨ ta-é lo kɔr-é-tɨ kɨ́ 2 kɨ̀ 3. Dꞌingə kɔ̰̀ kdɔ kadmḛḛ lə-dé, ə né-je kɨ́ ꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é kinlé to kdɔ kulə dingəm mḛḛ-dé-tɨ, ə tɔjɨ-dé kɨ́ takul Jeju Kristɨ lé, Lubə à tətɨ rɔ majal rəm, à gangta dɔ Sú-tɨ, ngà dḛ kɨ́ ꞌto kɨ́ liə ɓá à tɔr ndi-é dɔ-dé-tɨ tɔr kɨ́ sartagangɨ. Njèndàngɨ mbete kin ya kɨ̀ dɔ-é kàrè ingə kɔ̰̀ kaglo-tɨ kɨ́ ḛ ndàngɨ-né né kɨ́ ꞌƁaɓe tḛḛ kɨ̀ dɔ-é adɨ-é lé. Ja̰ lé, dꞌuwə-é dꞌilə-é dɔnangɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Patmosɨ kɨ́ to dɔgore lo kɨ́ dan babo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Ejé kdɔ ta lə Jeju Kristɨ kɨ́ ḛ pa majɨ. Ḛ tɔjɨ rɔ-é panè nꞌto «Ja̰, kɨ́ ngonkɔ̰-si kɨ́ njèkadmḛḛ rəm, ɓá madkullə lə-si dan na̰ mḛḛ-tɨ» (ꞌNdó 1:9). À to Ja̰ kɨ́ njèkɔwkulə ya ɓá ndàngɨ mbete Poyta kɨ́ Majɨ rəm, mbete-je kɨ́ mutə kɨ́ ri-é tò dɔ-tɨ rəm. Mbete né-je kɨ́ ꞌɓɔyɔ ɓá ꞌtḛḛ kɨ̀ dɔ-é lé, titɨ na̰ kɨ̀ mbete-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low, ə kɨ́ n̰a̰ lé to mbete lə Daniyel; to mbete-je kɨ́ tḛḛ kɨ̀ dɔ kɔjra-je kɨ̀ kullə ra-je lə Lubə kɨ̀ takul né kɨ́ ra dow tokɨ nḭ bè, kɨ̀ né-je kɨ́ majɨ koo al rəm, dow oo nja káre al rəm. Né-é-je kinlé kɔr mḛḛ-é kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ aa yə́rə́rə́ goto ya kàrè, majɨ-é lé to koo kɨ́ dow oo kɨ́ Lubə ra go kunmindɨ-je liə lay ya. Lo kɔr sɔ̰y mbete kinlé, jꞌoo tətɨ rɔ lə Jeju Kristɨ dɔ né-je-tɨ kɨ́ ꞌpa ta-é mḛḛ mbete tum gin né-je-tɨ lokɨ dow al-né dɔ ta lə Lubə ɓá majal andɨ-né dɔnangɨ-tɨ. Jꞌa pa titɨ Ja̰ bè, panè: «Amḛn! I ꞌRee, ꞌƁaɓe Jeju!» (ꞌNdó 22:20)

1

Kulə gin ta

1 Né-je kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju Kristɨ kɨ́ to né-je kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ ɓá Lubə tḛḛ kɨ̀ dɔ-é, adɨ to né-je kɨ́ tò kadɨ à ra né ngɔsnè ɓá Lubə in̰ə ji Jeju-tɨ kadɨ tɔjɨ ngannjékullə-je liə. Beɓa Jeju ulə malayka liə rɔ ngonnjèkullə-tɨ liə Ja̰ kadɨ adɨ kəm-é ijə dɔ-tɨ. 2 Titɨ kɨ́ Ja̰ oo-né né-je kɨ̀ kəm-é lé, ḛ ilə mbḛ ta lə Lubə rəm, ta lə Jeju Kristɨ rəm. Né-je lay kɨ́ ḛ oo lé, ḛ pa ta-é adɨ dow-je.

3 Ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-tɨ kinlé, njèndó-é kadɨ dow-je lé to njènékumə̰, ɓá njékoo ə təl rɔ-dé go-tɨ kàrè ꞌto njénékumə̰-je tɔ. Kdɔtalə, kaglo kɨ́ né-é-je kin à ra-né lé nà̰y ndḛ bè.

Lapiya kɨ́ ra kɨ̀ kɔsgajɨ

4-5 †Ma̰ Ja̰ mꞌndàngɨ mbete kin mꞌadɨ njékəwna̰-je kɨ́ gin siri kɨ́ dɔnangɨ Aji-tɨ. Kadɨ njèkisɨ kete low, kɨ́ to njèkisɨ ngɔsnè, kɨ́ à ree rəm, kadɨ ndil-je liə kɨ́ siri kɨ́ dꞌa̰ nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ liə rəm, kadɨ Jeju Kristɨ kɨ́ to njèka̰ dɔ ndi-é-tɨ dꞌadɨ ramajɨ, kɨ̀ lapiya lə-dé nà̰y sə-si. Jeju Kristɨ lé, to dow kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ tagangɨ, to kɨ́ ꞌboy dɔ ngar-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè.

Ḛ kɨ́ to njèndigɨ-ji, njèkɔr-ji kɔgɨ mḛḛ majal-je-tɨ lə-ji kɨ̀ takul məsɨ-é 6 †ɓá təl-ji dow-je kɨ́ gin ngar-tɨ rəm, təl-ji njégugné-je kɨ́ njéra kullə lə Bɔbɨ-é Lubə rəm lé, kadɨ kɔsgajɨ, kɨ̀ tɔ́gɨ to ꞌliə kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal! Amḛn! 7 †Ooi, ḛ isɨ ree dan kilndi-tɨ. Dow-je lay ya dꞌa koo-é kɨ̀ kəm-dé, ɓá dḛ kɨ́ dꞌɔsɨ-é kɨ̀ ningə lé ya kàrè dꞌa koo-é kɨ̀ kəm-dé rəm tɔ. Ree liə à təl gin ndingərɔ lə gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè. Oiyo, Amḛn! 8 †ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ njètɔ́gɨ-je lay, kɨ́ njèkisɨ kete low, kɨ́ to njèkisɨ ngɔsnè, kɨ́ à ree lé panè: «Ma̰ ɓá mꞌto Alpa kɨ̀ Omega.»*

Né kɨ́ ra Ja̰ kɨ nḭ bè

9 Ma̰ Ja̰ kɨ́ mꞌto ngonkɔ̰-si kɨ̀ takul Jeju, adɨ mꞌingə kɔ̰̀ sə-si natɨ rəm, mꞌto dow kɨ́ kɔ̰ɓe-tɨ liə natɨ sə-si rəm, mꞌuwə rɔ-m nga̰ natɨ sə-si lé ɓá, ndɔkɨ dꞌuwə-m dꞌilə-m dɔnangɨ-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Patmosɨ kɨ́ to dɔgore lo kɨ́ dan ba-tɨ, kdɔ ta lə Lubə kɨ́ mꞌpa rəm, kdɔ ta kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ Jeju kɨ́ mꞌpa lé rəm tɔ. 10 Mḛḛ ndɔ-tɨ lə ꞌƁaɓe lé, Ndil kɨ́ aa njay ree dɔ-m-tɨ ə mꞌoo ndi dow ɓa go-m-tɨ boy titɨ ká təbɨ mbanga bè 11 panè: Né kɨ́ ꞌisɨ ꞌoo kinlé, ꞌndàngɨ mbete-tɨ ə ꞌulə-né adɨ njékəwna̰-je kɨ́ gin siri, adɨ to dḛ kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ, kɨ̀ ɓebo Ismir, kɨ̀ ɓebo Pɛrgam, kɨ̀ ɓebo Tiyatir, kɨ̀ ɓebo Sardɛsɨ, kɨ̀ ɓebo Piladɛlpi, kɨ̀ ɓebo Laodise.

12 Go-tɨ, mꞌtəl kəm-m kdɔ kadɨ mꞌoo dow kɨ́ pa sə-m ta lé. Beɓa lokɨ mꞌtəl kəm rəmə, mꞌoo kagɨ na̰a̰ lampɨ siri kɨ́ to kagɨ-je kɨ́ lɔr ɓá ꞌra-né 13 ə dow madɨ tana̰ kɨ̀ Ngon lə dow a̰ mbunə̰ kagɨ na̰a̰ lampɨ-je-tɨ lé. Ḛ ulə kubɨ kɨ̀ boy yul rɔ-é-tɨ, ɓá dɔɔ ɓədɨ-é kɨ̀ ndaá dɔɔ ɓədɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr tɔ. 14 Dɔ-é, putɨ nda titɨ kubɨ kɨ́ nda bè rəm, titɨ kɔsɨ bè rəm tɔ. Kəm-é ɔ̰̀ njoy-njoy titɨ ndɔ̰ pər kɨ́ tḛḛ bilɨm-bilɨm kin bè. 15 Nja-é ndɔ̰y mbṵṵ tana̰ kɨ̀ ngɔwla kɨ́ dow ulə dan yalpər-tɨ bè, ɓá ndi-é ɓa titɨ-na̰ ká man babo-je bè rəm tɔ. 16 Ḛ uwə kərwəḭ-je siri jikɔl-é-tɨ, ɓá kiyərɔ kɨ́ dꞌɔl ta katɨ-é joo lay ndətɨ-ndətɨ tḛḛ ta-é-tɨ, ɓá takəm-é ndógɨ tana̰ kɨ̀ kàdɨ̀ kɨ́ tḛḛ kəm-é rəsɨ-rəsɨ ɔsɨ kin bè rəm tɔ.

17 †Lokɨ mꞌoo-é rəmə, mꞌusɨ nangɨ nja-é-tɨ titɨ dow kɨ́ oy bè. Beɓa un jikɔl-é ində dɔ-m-tɨ ə panè: ꞌƁəl al! Ma̰ ya mꞌto njètum gin né rəm, mꞌto njètɔl ta né rəm, 18 ma̰ mꞌisɨ kəm. Ndɔkɨ mꞌoy, ngà kɨ́ nè kinlé mꞌisɨ kəm kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal. Mꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ koy-tɨ rəm, ɓá dɔ lo kɨ́ koó-tɨ rəm tɔ. 19 Beɓa né-je kɨ́ i ꞌoo ngá, kɨ̀ né kɨ́ isɨ ra né kɨ́ ngɔsnè-tɨ, kɨ̀ né kɨ́ à ra-né go-tɨ gogɨ lé, ꞌndàngɨ mbete-tɨ. 20 Ngà kərwəḭ-je kɨ́ siri kɨ́ ꞌoo jikɔl-m-tɨ, kɨ̀ kagna̰a̰ lampɨ-je siri kɨ́ to kagɨ-je kɨ́ lɔr ɓá ꞌra-né lé, ta kɨ́ dɔ-dé-tɨ kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ lé, kɔr mḛḛ-é ə́n: Kərwəḭ-je kɨ́ siri lé, to malayka-je lə njékəwna̰-je kɨ́ gin siri lé, ə kagna̰a̰ lampɨ-je kɨ́ siri kɨ́ to kagɨ-je kɨ́ lɔr ɓá ꞌra-né lé, to njékəwna̰-je kɨ́ gin siri lé tɔ.

2

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ

Knj 20:28-31

1 «ꞌNdàngɨ mbete adɨ malayka* lə njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Epɛjɨ-tɨ ꞌpanè: ꞌOo, njèkuwə kərwəḭ-je siri jikɔl-é-tɨ, kɨ́ to njènjiyə dan kagna̰a̰ lampɨ-je-tɨ siri kɨ́ to kagɨ-je kɨ́ lɔr ɓá ꞌra-né lé panè: 2 Mꞌgə kullə ra-i-je, mꞌgə kɔɔ-je lə-i, ɓá mꞌgə kuwə rɔ nga̰ lə-i rəm tɔ. Mꞌgə kɨ́ i ꞌa kisɨ dɔ-tɨ kɨ̀ njémḛḛndul-je al. Beɓa njéɓa rɔ-dé njékɔwkulə-je lé, i ꞌna̰-dé ꞌoo, adɨ ꞌgə-dé kɨ́ ꞌto njékədta-je ɓɨ ꞌto njékɔwkulə-je al. 3 I ꞌuwə rɔ-i nga̰ rəm, ꞌingə kɔ̰̀ kdɔ ta lə-m rəm, ɓá kɔɔ ra-i go-m-tɨ al rəm tɔ. 4 Ngà né kɨ́ mꞌɔw-né sə-i kɨ̀ ta ə́n: Ndigɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ ndɔkɨ i ꞌndigɨ-m lé ɓá, i ꞌtusɨ in̰ə. 5 Ə́n ə́ adɨ mḛḛ-i ole dɔ lo kɨ́ ḭ-tɨ usɨ, in̰ə panjiyə-i kɨ́ majal kɔgɨ ə ꞌtəl un kullə ra-i-je kɨ́ dɔsa̰y ndɔkɨ lé gogɨ. Kinə in̰ə panjiyə-i-je kɨ́ majal kɔgɨ al rəmə, mꞌa kɔw rɔ-i-tɨ ə mꞌa kun kagna̰a̰ lampɨ lə-i lo ka̰-é-tɨ kɔgɨ. 6 Bè ya kàrè, né kɨ́ i ꞌra adɨ majɨ ə́n: I ꞌmbatɨ kullə ra dow-je lə Nikola titɨ kɨ́ ma̰ mꞌmbatɨ-né kin bè tɔ.»

7 †Dow kɨ́ mbi-é tò rəmə, kadɨ oo-né ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay idə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay. Ndil kɨ́ aa njay idə-dé panè: Dow kɨ́ tətɨ rɔ lé mꞌa kadɨ-é uso kandɨ kagɨ kiskəm kɨ́ a̰ ɓe kisɨ majɨ-tɨ lə Lubə.

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Ismir-tɨ

8 †ꞌNdàngɨ mbete ꞌadɨ malayka lə njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Ismir-tɨ ə ꞌpanè: ꞌOo, ḛ kɨ́ to kɨ́ dɔsa̰y rəm, to sɔ̰y dow-je rəm, kɨ́ ndɔkɨ oy ɓá tɔsɨ ndəl ində lo tḛḛ lé panè: 9 Mꞌgə kɔ̰̀ kɨ̀ ndoo lə-i ya, ngà ꞌto njènékingə. Ta-je kɨ́ majɨ al majɨ al kɨ́ dow-je kɨ́ ꞌto jipɨ-je al ya ꞌɓa rɔ-dé jipɨ-je dꞌisɨ ꞌpa dɔ-i-tɨ kin kàrè mꞌgə rəm. Dḛ ꞌto kəykəwna̰ lə Sata̰. 10 ꞌƁəl kɔ̰̀ kɨ́ ꞌa kingə kin al; Sú à kungɨ dow-je kɨ́ dan-tɨ-je kɨ́ dan-si-tɨ dangay-tɨ kdɔ na̰-si-né, ə a kingəi kɔ̰̀ ndɔ dɔgɨ. ꞌA̰ dɔ ndi-i-tɨ njángɨ sar ya kadɨ ꞌoy-né rəmə, mꞌa kadɨ-i jɔgɨ tətrɔ kɨ́ sɔbɨ kiskəm. 11 †Dow kɨ́ mbi-é tò rəmə, kadɨ oo-né ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay idə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kin. Ndil kɨ́ aa njay idə-dé panè: Dow kɨ́ tətɨ rɔ lé, koy kɨ́ nja joo à tɔl-é al ngá.

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Pɛrgam-tɨ

12 ꞌNdàngɨ mbete adɨ malayka lə njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Pɛrgam-tɨ ə ꞌpanè: ꞌOo, njèkɔw kɨ̀ kiyərɔ kɨ́ dꞌɔl ta katɨ-é joo lay ndətɨ-ndətɨ panè: 13 Mꞌgə lo kisɨ-i. Lo kisɨ-i kinlé ɓá kalikɔ̰ɓe lə Sata̰ tò-tɨ. Bè ya kàrè i ꞌnam sə-m, ɓá Antipasɨ kɨ́ to dow kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ to njèpata lə-m kadɨ dow-je kɨ́ ꞌtɔl-é ɓe lə-i kɨ́ to lo kisɨ Sata̰ kin kàrè, ndɔ-é-tɨ kinlé i ꞌnajɨ ta dɔ kadmḛḛ-tɨ lə-i kɨ́ adɨ-m lé al rəm. 14 Ngà né-je kɨ́ mꞌɔw-né sə-i kɨ̀ ta ə́n: I adɨ dow-je kɨ́ njéndigɨ néndó lə Balam dꞌisɨ rɔ-i-tɨ; Balam lé ndɔkɨ ndó Balakɨ kadɨ ədɨ Israyel-je kadɨ dꞌuso da̰-je kɨ́ ꞌpole-né magɨ-je rəm, ɓá ədɨ-dé kadɨ ꞌra kaya rəm tɔ. 15 Ɓəy ɓá, i adɨ njéndigɨ néndó lə dow-je lə Nikola lé dꞌisɨ rɔ-i-tɨ tɔ. 16 Beɓa ꞌin̰ə panjiyə-i-je kɨ́ majal kin kɔgɨ al rəmə, ngɔsnè ya mꞌa kɔw rɔ-i-tɨ nɔ̰ɔ̰ ə mꞌa rɔ sə-dé kɨ̀ kiyərɔ kɨ́ ta-m-tɨ.

17 †Dow kɨ́ mbi-é tò rəmə, kadɨ oo-né ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay idə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kin. Ndil kɨ́ aa njay idə-dé panè: Dow kɨ́ tətɨ rɔ lé, mꞌa kadɨ-é nékuso kɨ́ ꞌɓa-é maan kɨ́ to né kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ, ɓá mꞌa kadɨ-é ər kɨ́ nda ə ər-é kinlé dꞌa ndàngɨ ri kɨ́ sigɨ titɨ; to ri kɨ́ ꞌɓa-é ya kɨ̀ kár-é à gə ɓɨ dow kɨ́ rangɨ à gə al.

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Tiyatir-tɨ

18 ꞌNdàngɨ mbete ꞌadɨ malayka lə njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Tiyatir-tɨ ə ꞌpanè: ꞌOo, ta kɨ́ Ngon lə Lubə kɨ́ kəm-é ɔ̰̀ njoy-njoy titɨ ndɔ̰ pər kɨ́ tḛḛ bilɨm-bilɨm ə nja-é ndɔ̰y mbṵṵ tana̰ kɨ̀ ngɔwla kɨ́ dow ulə dan yalpər-tɨ bè pa ə́n: 19 Mꞌgə kullə ra-i-je, mꞌgə ndigɨ kɨ́ ꞌndigɨ-m, mꞌgə kadmḛḛ lə-i, mꞌgə né kɨ́ ꞌisɨ ꞌra adɨ-m, mꞌgə kuwə rɔ nga̰ lə-i, ɓá mꞌgə kɨ́ kullə-je kɨ́ ꞌra gogɨ nè n̰a̰ itə ḛ kɨ́ kete. 20 Ngà né kɨ́ mꞌɔw-né sə-i kɨ̀ ta ə́n: Jejabɛl kɨ́ to dené kɨ̀ njèɓa rɔ-é njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, i in̰ə-é adɨ ndó-né ngannjékullə-je lə-m ur-dé-né wale adɨ ꞌra kaya, ɓá adɨ dꞌuso da̰-je kɨ́ ꞌpole-né magɨ-je rəm tɔ. 21 Mꞌin̰ə kaglo mꞌadɨ-é kadɨ in̰ə-né panjiyə-é-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ, ngà panjiyə-é kɨ́ majɨ al kɨ́ to kaya kɨ́ ra lé, ḛ ndigɨ kin̰ə kɔgɨ al. 22 Yən! Kinə njéra siə kaya-je dꞌin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ néndó liə kin kɔgɨ al lé, mꞌa kungɨ-dé dɔ tɨrə-tɨ dan kɔ̰̀-tɨ kɨ́ n̰a̰ natɨ siə. 23 Mꞌa tɔl ngan-je liə kɔgɨ. Rəmə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay lay dꞌa gə kɨ́ ma̰ lé mꞌto njètən tagɨr-je, kɨ̀ né-je kɨ́ ɓɔyɔ rɔ-é mḛḛ dow-je-tɨ, adɨ mꞌa kugə ná̰-ná̰ kɨ́ go kullə ra-é-je-tɨ. 24 Ngà sə̰i ndəgɨ njékəwna̰-je lay kɨ́ ɓebo Tiyatir-tɨ kɨ́ ꞌndigi néndó kɨ́ majɨ al kin al rəm, ꞌgəi né kɨ́ dḛ ꞌɓa-é ta lə Sata̰ kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kin al rəm lé, mꞌidə-si mꞌpanè: Ma̰ mꞌində nékotɨ kɨ́ ɔy kɨ́ rangɨ dɔ-si-tɨ al ngá. 25 Ngà né kɨ́ tò ji-si-tɨ kinlé, uwəi njarara ya sar kadɨ mꞌree-né.

26 Dow kɨ́ tətɨ rɔ, kɨ́ ra kullə lə-m ya sar tɔl-né ta-é lé, mꞌa kadɨ-é ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ gin dow-je-tɨ kɨ́ gay-gay. 27 Beɓa ḛ à kɔr nɔ̰̀-dé kɨ̀ ngɔwla ji-é-tɨ, kdɔ tə́tɨ-dé-né ɗɛkɨ-ɗɛkɨ titɨ kɨ́ dow tɔɔ-né ba̰y kɨ́ ra kɨ̀ anjɨ kin bè. Ma̰ ya kàrè Bɔbɨ-m adɨ-m tɔ́gɨ kinlé bè tɔ. 28 Dow kɨ́ tətrɔ lé, mꞌa kadɨ-é ngòrongɨ kɨ́ njèndógɨ ta lo kaa-tɨ. 29 Dow kɨ́ mbi-é tò rəmə, kadɨ oo-né ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay idə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kin.

3

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Sardɛsɨ-tɨ

1 ꞌNdàngɨ mbete adɨ malayka* lə njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Sardɛsɨ-tɨ ə ꞌpanè: ꞌOo, njèkɔw kɨ̀ kərwəḭ-je siri, kɨ̀ ndil-je lə Lubə kɨ́ siri lé panè: Mꞌgə kullə ra-i-je: Ri-i ɓa titɨ dow kɨ́ isɨ kəm bè ya, ngà i oyi mburukɨ.

2 ꞌIsɨ kəm dɔ rɔ-i-tɨ ə ꞌmbusɨ nja ndəgɨ-é-je kɨ́ dꞌɔw kdɔ koy mburukɨ kin tɔ, kdɔ mꞌoo kɨ́ kullə ra-i majɨ ɔr njutɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ lə-m al. 3 †Kəm rəbɨ kɨ́ i oo-né ta lə Lubə, kɨ̀ kəm rəbɨ kɨ́ i taa-né lé, ꞌadɨ mḛḛ-i ole dɔ-tɨ. ꞌTəl rɔ-i go-tɨ ə in̰ə panjiyə-i-je kɨ́ majal lé kɔgɨ. Kinə ꞌisɨ kəm dɔ rɔ-i-tɨ al lé, mꞌa kɔw rɔ-i-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ njèɓogɨ bè adɨ ꞌa gə dɔ kàdɨ̀ kɨ́ mꞌa kɔw kubə-i-né nangɨ busɨ lé al. 4 Bè ya kàrè, i ɔw kɨ̀ dow-je madɨ mḛḛ ɓebo Sardɛsɨ-tɨ nɔ̰ɔ̰ kɨ́ ꞌto dow-je kɨ́ kullə ra-dé tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ al; dḛ dꞌa njiyə sə-m kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ nda mbəy-mbəy rɔ-dé-tɨ kdɔ dḛ ꞌto dow-je kɨ́ dꞌasɨ gakɨ.

5 †Beɓa dow kɨ́ tətɨ rɔ lé, à kulə kubɨ kɨ́ nda mbəy-mbəy rɔ-é-tɨ, mꞌa bujuru ri-é kɔgɨ mḛḛ mbete kiskəm-tɨ al, mꞌa pa ta liə rəsɨ nɔ̰̀ Bɔbɨ-m-tɨ, kɨ̀ nɔ̰̀ malayka-je-tɨ liə panè: Ḛ to dow lə-m ya.

6 Dow kɨ́ mbi-é tò rəmə kadɨ oo-né ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay idə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kin.

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Piladɛlpi-tɨ

7 ꞌNdàngɨ mbete adɨ malayka lə njékəwna̰-je kɨ́ mḛḛ ɓebo Piladɛlpi-tɨ ꞌpanè:

ꞌOo, ta kɨ́ njèkaa njay,

njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ,

njèkɔw kɨ̀ lakere lə Dabidɨ,

ḛ kɨ́ tḛḛ tarəbɨ ə dow kɨ́ rangɨ

à kasɨ kutɨ al, utɨ tarəbɨ ə

dow kɨ́ rangɨ à kasɨ tḛḛ al lé panè:

8 Mꞌgə kullə ra-i-je. I ꞌto njètɔ́gɨ kɨ́ ngay al ya, i ꞌtəl rɔ-i go ta-tɨ lə-m, kadɨ ꞌnajɨ ꞌpane ꞌgə-m al kin kàrè i ꞌnajɨ al rəm tɔ. Beɓa mꞌtḛḛ tarəbɨ mꞌadɨ tò tagra nɔ̰̀-i-tɨ ə dow kɨ́ à kasɨ kutɨ ya goto. 9 ꞌOo, kutɨ dow-je kɨ́ ꞌto njékəwna̰-je lə Sata̰, ꞌto jipɨ-je al ya ꞌɓa rɔ-dé jipɨ-je adɨ ꞌto njékədta-je kinlé, mꞌungɨ-dé ji-i-tɨ. ꞌOo, mꞌa kadɨ ꞌree ꞌsəbɨ takəm-dé nangɨ nɔ̰̀-i-tɨ rəmə dꞌa gə kɨ́ mꞌndigɨ-i. 10 Ta lə-m kɨ́ sɔbɨ dɔ kuwə rɔ nga̰ lé, i ꞌto njètəl rɔ-i go-tɨ, adɨ ma̰ kàrè, kaglo kɨ́ néna̰ à ree dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay lé, mꞌa ngəm-i. 11 Mꞌisɨ mꞌɔw nɔ̰ɔ̰ ngɔsnè. ꞌUwə né kɨ́ ji-i-tɨ lé nga̰ kdɔ kadɨ dow madɨ taa nékugə dɔji-i kɨ́ to jɔgɨ lə njètətrɔ lé al.

12 †Dow kɨ́ njètətrɔ lé, mꞌa kadɨ-é to kagɨ ngɔw dan kəy lə Lubə lə-m ə ḛ à tḛḛ mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ nda̰ al. Mꞌa ndàngɨ ri Lubə lə-m rɔ-é-tɨ rəm, ɓebo lə Lubə lə-m kɨ́ to ɓebo Jorijalḛm kɨ́ sigɨ kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ rɔ Lubə-tɨ lə-m lé, mꞌa ndàngɨ ri-é rɔ-é-tɨ rəm, ɓá ri-m kɨ́ sigɨ lé kàrè, mꞌa ndàngɨ rɔ-é-tɨ rəm tɔ.

13 Dow kɨ́ mbi-é tò rəmə, kadɨ oo-né ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay idə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kin!

Njékəwna̰-je kɨ́ ɓebo Laodise-tɨ

14 ꞌNdàngɨ mbete adɨ malayka lə njékəwna̰-je kɨ́ mḛḛ ɓebo Laodise-tɨ ꞌpanè: ꞌOo, ḛ kɨ́ ri-é lə Amḛn, njèkoo né ə pa ta dɔ-tɨ mindɨ-é joo al kɨ́ njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, kɨ́ to njèkində né-je natɨ kɨ̀ Lubə lé panè: 15 Mꞌgə kullə ra-i-je. I ꞌsɔl al rəm, ɓá i ꞌtungə al rəm. Kinə ꞌa sɔl rəmə ꞌsɔl, kinə ꞌa tungə rəmə ꞌtungə! 16 Bè al rəmə, mꞌa tɔmɔ̰-i kɔgɨ, kdɔ i lé ꞌla laa ɓɨ ꞌsɔl al rəm, ꞌtungə al rəm. 17 Kdɔ ta kɨ́ i ya ꞌpa panè:

mꞌto njènékingə, mꞌra né

mꞌingə-né né n̰a̰ adɨ mꞌɔw

ndoo né madɨ al rəm,

adɨ i ꞌgə kɨ́ kəm-i tò ndoo al rəm,

ꞌgə kɨ́ ꞌto dangɨ-tɨ al rəm,

ꞌgə kɨ́ ꞌto njèndoo al rəm,

ꞌgə kɨ́ ꞌto njèkəmtɔ al rəm,

ꞌgə kɨ́ ɔw kutɨ-i dum al rəm;

gin-é kin ɓá,

18 mꞌɔjɨ-i-né ta kadɨ ꞌree rɔ-m-tɨ

ꞌndogɨ lɔr kɨ́ ꞌlḛḛ pərəə majɨ kin,

kdɔ kadɨ ꞌtəl-né njènékingə rəm,

kadɨ ꞌndogɨ kubɨ-je kɨ́ ndaá ulə rɔ-i-tɨ

kadɨ kutɨ dum lə-i lé rɔsɔl-é goto rəm,

kadɨ ꞌndogɨ kumə̰ kilə kəm-tɨ,

kdɔ kadɨ ilə kəm-i-tɨ kadɨ oo lo majɨ.

19 †Ma̰ lé, dow-je lay kɨ́ mꞌndigɨ-dé lé, mꞌndángɨ-dé rəm, ɓá mꞌində-dé mꞌɔjɨ-dé rəm tɔ. Beɓa adɨ rɔ-i tungə ə in̰ə panjiyə-i-je kɨ́ majal kɔgɨ! 20 ꞌOo, mꞌa takəy-tɨ ə ma̰ mꞌində takəy, kinə dow oo ndi-m, ə tḛḛ takəy adɨ-m lé, mꞌa kandɨ go-é-tɨ, mꞌa kuso siə né rəm, ḛ à kuso sə-m né rəm tɔ.

21 Dow kɨ́ tətɨ rɔ lé, mꞌa kadɨ-é isɨ sə-m natɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ lə-m, titɨ kɨ̀ ma̰ mꞌtətɨ-né rɔ ɓá mꞌisɨ-né kɨ̀ Bɔbɨ-m natɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ liə kin bè tɔ.

22 Dow kɨ́ mbi-é tò kadɨ oo-né ta rəmə kadɨ oo ta kɨ́ Ndil kɨ́ aa njay idə njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kin!

4

Kalikɔ̰ɓe lə Lubə, kɨ̀ njékisɨ dɔra̰-tɨ

1 Go né-je-tɨ kinlé, mꞌoo lo rəmə, mꞌoo tarəbɨ tḛḛ mḛḛ dɔra̰-tɨ. Dow kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ mꞌoo ndi-é pa sə-m ta lé, ndi-é ɓa titɨ-na̰ kɨ́ ká təbɨ mbanga bè. Ḛ idə-m panè: ꞌAl kɨ́ taá nè bè ə mꞌa kadɨ-i oo né-je kɨ́ à ree go-tɨ.

2 Beɓa tajinatɨ nè ya Ndil kɨ́ aa njay ree dɔ-m-tɨ. Rəmə mꞌoo kalikɔ̰ɓe mḛḛ dɔra̰-tɨ ə dow káre bè isɨ dɔ-tɨ. 3 Dow kɨ́ isɨ dɔ-tɨ lé, rɔ-é ndɔ̰y titɨ-na̰ kɨ̀ ər kɨ ꞌɓa-é jaspə rəm, titɨ-na̰ kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é sarduwan rəm, ɓá gangmal ndɔ̰y mbṵṵ titɨ-na̰ kɨ̀ ər kɨ́ ɓa-é Emerodɨ bè gəə dɔ kalikɔ̰ɓe lé rəm tɔ.

4 Kalikɔ̰ɓe kinlé, kalikɔ̰ɓe-je kɨ́ rangɨ asɨ kɔrjoo gidɨ-é sɔ gəə dɔ-é ə ꞌngatɔ́gɨ-je kɔrjoo gidɨ-é sɔ dꞌisɨ dɔ kalikɔ̰ɓe-je-tɨ kinlé kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ nda-nda rɔ-dé-tɨ, ɓá jɔgɨ ngar-je kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr tò dɔ-dé-tɨ tɔ. 5 †Kalikɔ̰ɓe kinlé, ndi təl-tɨ rəm, ndi dow-je ɓa-tɨ rəm, ɓá ndi ndàngɨ-tɨ rəm tɔ. Lampɨ-je siri ɔ̰̀ n̰a̰ nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ lé. Lampɨ-é-je kinlé to ndil-je lə Lubə kɨ́ siri. 6 Né madɨ tò nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ kinlé nɔ̰ɔ̰ titɨ-na̰ kɨ̀ babo kɨ́ ndɔ̰y titɨ kɔsɨ bè, ɓá aa yə́rə́rə́ titɨ-na̰ kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é Kristal kin bè rəm tɔ.

Njékiskəm-je kɨ́ sɔ dꞌisɨ dana̰ ꞌgəə dɔ kalikɔ̰ɓe kinlé ə kəm-dé rusɨ rɔ-dé lay.

7 Njékiskəm-je kɨ́ sɔ lé, ḛ kɨ́ dɔsa̰y tana̰ kɨ̀ ɓɔl bè, njèkungɨ-tɨ joo tana̰ kɨ̀ ngon mangɨ bè, njèkungɨ-tɨ mutə rəmə takəm-é tana̰ kɨ̀ takəm dow ə njèkungɨ-tɨ sɔ lé tana̰ kɨ́ yəl soro kɨ́ ḭ kɨ̀ bagɨ-é taá kin bè. 8 Njékiskəm-je kɨ́ sɔ lé, ná̰-ná̰ ya bagɨ-é ra mɛkḛ-mɛkḛ ə kəm-dé rusɨ rɔ-dé lay. Ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je adɨ dɔkàdɨ̀ lay ya ꞌpanè: Njèkaa njay, Njèkaa njay, Njèkaa njay kɨ́ to ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ Njètɔ́gɨ-je lay kɨ́ to Njèkisɨ kete low rəm, Njèkisɨ ɓone rəm, ɓá kɨ́ a ree rəm tɔ.

9 Njèkisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ kɨ́ to njèkisɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal lé, lokɨ njékiskəm-je kɨ́ sɔ lé, dꞌa kɔsɨ gajɨ-é, dꞌa kulə riɓa dɔ-é-tɨ, dꞌa ra-é oiyo rəmə, 10 ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ́ kɔrjoo gidɨ-é sɔ dꞌa tɔɔ burmba nangɨ nɔ̰̀ njèkisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ lé, dꞌa kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ njèkisɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal-tɨ lé ə dꞌa kungɨ jɔgɨ ngar-je lə-dé nangɨ nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ lé ə dꞌa pa panè: 11 I asɨ gakɨ, ꞌƁaɓe Lubə lə-ji, kadɨ kɔsgajɨ kɨ̀ riɓa, kɨ̀ tɔ́gɨ to ꞌlə-i, kdɔtalə né-je lay ya to i ɓá ꞌra-dé ə to mḛḛ ndigɨ lə-i kadɨ né-je kinlé tò, beɓa i ꞌra-dé-né.

5

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ ngonbatɨ kɨ́ taa mbete kɨ́ ꞌtɔsɨ kɨ̀ pɔ̰ lo siri

1 Go-tɨ, mꞌoo njèkisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ lé uwə mbete jikɔl-é-tɨ. Mbete lé, ꞌndàngɨ ta gidɨ-tɨ rəm, mḛḛ-é-tɨ rəm, ɓá ꞌtɔsɨ pɔ̰-tɨ lo siri ꞌtin̰ə-né ta-é. 2 Ɓá mꞌoo malayka kɨ́ tɔ́gɨ-é n̰a̰ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy-boy panè: Ná̰ ɓá asɨ gakɨ kadɨ kəsɨ pɔ̰-je kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete kinlé ə tḛḛ mḛḛ-é wa?

3 Ngà dow kɨ́ dɔra̰-tɨ, əse dɔnangɨ-tɨ nè əse gin nangɨ-tɨ kɨ́ asɨ kadɨ tḛḛ mbete kin ə oo né kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ya goto. 4 Beɓa ma̰ mꞌnɔ̰ n̰a̰, kdɔ dow kɨ́ asɨ gakɨ kadɨ tḛḛ mbete lé ə oo né kɨ́ mḛḛ-é-tɨ ya goto. 5 Rəmə dow káre kɨ́ dan ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ idə-m panè: «ꞌNɔ̰ al!» ꞌOo, ɓɔl kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Juda, ḛ kɨ́ to kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə ngar Dabidɨ tətɨ rɔ kdɔ kadɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ ꞌtɔsɨ mbete-tɨ lo siri ꞌtin̰ə-né ta-é lé ə tḛḛ mḛḛ-é tɔ.

6 Rəmə mꞌoo ngonbatɨ kɨ́ tana̰ ngonbatɨ kɨ́ ꞌtɔl-é bè, a̰ kɨ̀ nja-é taá dana̰ bapɨ mbunə̰ kalikɔɓe-tɨ, kɨ̀ njékiskəm-je kɨ́ sɔ, kɨ̀ mbunə̰ ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ. Ngonbatɨ lé, gajɨ-é ra siri, ɓá kəm-é ra siri tɔ. Kəm-é-je kɨ́ siri lé to ndil-je lə Lubə kɨ́ siri kɨ́ Lubə ulə-dé lo lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè. 7 Ngonbatɨ lé ɔtɨ ree taa mbete kɨ́ jikɔl njékisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ lé. 8 Lokɨ ngonbatɨ taa mbete lé rəmə, njékiskəm-je kɨ́ sɔ rəm, ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ̀ kɔrjoo gidɨ-é sɔ lé ꞌsəbɨ takəm-dé nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ. Ná̰-ná̰ ya uwə kunduməngrə-je kɨ̀ kobɨ lɔr-je ji-é-tɨ ji-é-tɨ. Kobɨ lɔr-je kinlé, ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ rusɨ mḛḛ-é njḭ-njḭ. Ubɨ kɨ́ ətɨ majɨ kinlé, to ta-je kɨ́ njékaa njay-je dꞌisɨ ꞌpa kɨ̀ Lubə. 9 Njékiskəm-je kɨ́ sɔ, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je lé dꞌusɨ pa kɨ́ sigɨ panè: I asɨ gakɨ kadɨ ꞌtaa mbete lé ꞌkəsɨ pɔ̰ kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta-é lé ə ꞌtḛḛ mḛḛ-é, kdɔ ta lə gin kojɨ-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ gin dow-je lay kɨ́ ndɔ̰ ta lə-dé tò gay-gay, i ɓá dow-je ꞌtɔl-i adɨ məsɨ-i gangɨ dɔ-dé adɨ Lubə. 10 †Dḛ lé, i ꞌtəl-dé adɨ ꞌto gin ngar rəm, ꞌto njégugné-je kɨ́ njérakullə lə Lubə rəm, adɨ dꞌa kɔ̰ɓe dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè.

11 Lokɨ mꞌgɔ̰ lo rəmə, mꞌoo ndi kosɨ malayka-je kɨ́ kɔr-dé to ɓudɔgɨ-dɔgɨ nja n̰a̰-n̰a̰ ꞌgəə dɔ kalikɔ̰ɓe, kɨ̀ dɔ njékiskəm-je, kɨ̀ dɔ ꞌngatɔ́gɨ-je lé. 12 Dḛ ꞌpa ta kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy-boy ꞌpanè: Ngonbatɨ kɨ́ ndɔkɨ ꞌtɔl-é lé, ḛ asɨ gakɨ kadɨ tɔ́gɨ, kɨ̀ nékingə, kɨ̀ gosɨ, kɨ̀ rɔnga̰, kɨ̀ kɔsgajɨ, kɨ̀ riɓa, kɨ̀ tɔ́y, lay to ꞌliə.

13 Rəmə mꞌoo ndi né-je lay kɨ́ Lubə ra-dé dɔra̰-tɨ, kɨ̀ dɔnangɨ-tɨ, kɨ̀ gin nangɨ-tɨ, kɨ̀ dan babo-tɨ, kɨ̀ né-je lay ya ꞌpanè: Tɔ́y, kɨ̀ kɔsgajɨ, kɨ̀ riɓa, kɨ̀ tɔ́gɨ, to ꞌlə njèkisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ rəm, to ꞌlə Ngonbatɨ ya kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal.

14 Rəmə njékiskəm-je kɨ́ sɔ lé ꞌpanè: Amḛn! Ə ꞌngatɔ́gɨ-je lé, ꞌtɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ ɓá dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ njèkisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ dḛ kɨ̀ ngonbatɨ.

6

Ngonbatɨ kəsɨ né kɨ́ mɛkḛ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete

1 Lokɨ mꞌoo lo rəmə, pɔ̰ kɨ́ ꞌtɔsɨ mbete-tɨ lo siri ꞌtin̰ə-né ta-é lé, Ngonbatɨ kəsɨ kɨ́ káre dan-tɨ ə mꞌoo ndi kɨ́ káre dan njékiskəm-je kɨ́ sɔ pa ta adɨ ndi-é ɓa titɨ ndàngɨ ndi bè panè: ꞌRee! 2 Beɓa mꞌoo lo rəmə, mꞌoo sində kɨ́ nda ə njèkal-é uwə mandangɨ ji-é-tɨ, dꞌadɨ-é jɔgɨ ngar, ḛ ɔw kɨ́ njètətrɔ kdɔ tətɨ rɔ.

3 Lokɨ Ngonbatɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete lé rəmə, mꞌoo ndi njèkisɨ kəm kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo panè: ꞌRee. 4 Rəmə sində kɨ́ rangɨ kɨ́ kər titɨ-na̰ kɨ̀ pər bè tḛḛ ə njèkal-é ingə tɔ́gɨ kadɨ un-né lapiya kɔgɨ dɔnangɨ-tɨ, kdɔ kadɨ dow-je ꞌtijə mindɨ-na̰; ə dꞌadɨ-é kiyərɔ kɨ́ ngal.

5 Lokɨ Ngonbatɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete lé rəmə, mꞌoo ndi njèkisɨ kəm kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə panè: ꞌRee! Beɓa mꞌoo lo rəmə, mꞌoo sində kɨ́ ndul. Njékal-é uwə né mbɔjɨ kɔy-né ji-é-tɨ. 6 Go-tɨ, mꞌoo ká né ɓa dan njékiskəm-je-tɨ kɨ́ sɔ lé titɨ kɨ̀ ndi dow bè panè: Gemḛ kɔrɔ káre lé, là-é asɨ kəm là kullə kɨ́ ndɔ káre, ə tə̰y kɔrɔ káre lé, là-é asɨ kəm là kullə kɨ́ ndɔ káre, ngà ubɨ-je kɨ̀ man nduu rəmə, ɔdɨ rɔ al.

7 Lokɨ Ngonbatɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ njèkungɨ-tɨ sɔ kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete lé rəmə, mꞌoo ndi njèkisɨ kəm kɨ́ njèkungɨ-tɨ sɔ panè: ꞌRee! 8 Beɓa mꞌoo lo rəmə, mꞌoo sində mɔsɨ ə njékal-é ri-é lə koy ə lo kɨ́ koó ɓá to njédan-é. ꞌGangɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ lo sɔ ə dꞌadɨ-dé dəbɨ-é káre kadɨ dꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-tɨ, kdɔ kadɨ ꞌtɔl dow-je kɨ̀ kiyərɔ rəm, kɨ̀ ɓo rəm, kɨ̀ yokosɨ rəm, ɓá kadɨ dꞌadɨ da̰-je kɨ́ wale kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ꞌtɔ̰́-dé ꞌtɔl-dé rəm tɔ.

9 Lokɨ Ngonbatɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mḭ kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete lé rəmə, dow-je kɨ́ ꞌtijə mindɨ-dé kdɔ ta lə Lubə rəm, kdɔ ta liə kɨ́ ꞌpa dꞌadɨ dow-je rəm lé, mꞌoo-dé gin logugɨ né-tɨ. 10 Dḛ ꞌtur kɔɔl kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy-boy ꞌpanè: Ngar kɨ́ njékaa njay, kɨ́ njéra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ, i ꞌisɨ kɔ́sɨ bè lé, kàdɨ̀ ban ɓá ꞌa gangta kɨ́ njururu ə ꞌa dalba məsɨ-ji dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè wa? 11 Beɓa dꞌadɨ ná̰-ná̰ ya kubɨ kɨ́ ngal kɨ́ nda-nda ə dꞌidə-dé ꞌpanè kadɨ dꞌilə mḛḛ-dé dɔ madɨ-é-tɨ kaglo sḛ ɓəy, kdɔ kadɨ madkullə-je lə-dé kɨ̀ ngankɔ̰-dé-je kɨ́ dꞌa tɔl-dé titɨ-na̰ sə-dé bè lé kɔr-dé asɨ ɓəy ɓane.

12 †Lokɨ mꞌoo lo rəmə, mꞌoo kɨ́ Ngonbatɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mɛkḛ kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete lé rəmə, dɔnangɨ yəkɨ ɓukɨ-ɓukɨ rəm, kàdɨ̀ təl ndul ndḭ-ndḭ rəm, kubru na̰y lay ya titɨ-na̰ kɨ̀ məsɨ bè rəm, 13 ɓá kərwəḭ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ ꞌtusɨ nangɨ titɨ-na̰ kɨ̀ kote kɨ́ yə́lbo yəkɨ-é n̰a̰ adɨ kandɨ-é kɨ́ ɓəsrə ur nangɨ wukɨ-wukɨ kin bè. 14 †Dɔra̰ kəw rɔ-é titɨ-na̰ kɨ́ dow ɓɨr-né mbete bè ə mbal-je kɨ̀ dɔgore lo-je kɨ́ dan ba-tɨ lay ya ꞌngəsɨ dꞌin̰ə lo ka̰-dé kɨ́ kete. 15 Ngar-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kɨ̀ dow-je kɨ́ boy-boy, kɨ̀ ꞌboy-je lə asgar-je, kɨ̀ njénékingə-je, kɨ̀ njétɔ́gɨ-je, lay kɨ̀ ɓə-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌisɨ dow dɔ rɔ-dé, ꞌɓɔyɔ rɔ-dé bole mbal-je-tɨ, kɨ̀ mbunə̰ mbal-je-tɨ. 16 †Ə dꞌidə mbal-je ꞌpanè: ꞌTusi dɔ-ji-tɨ ə ꞌɓɔyi-ji takəm njékisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ, kɨ̀ ta wɔngɨ-tɨ lə Ngonbatɨ. 17 Kdɔ ndɔ kɨ́ boy kɨ̀ to ndɔ wɔngɨ lə-dé lé ree ngá, ə ná̰ ɓá à ka̰ gərərə ta-tɨ wa?

7

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dow-je lə Lubə

1 Go né-je-tɨ kinlé, mꞌoo malayka-je sɔ dꞌa̰ taá kum dɔnangɨ-tɨ kɨ́ sɔ. Dḛ dꞌɔgɨ yə́l-je kɨ́ sɔ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kdɔ kadɨ yə́l ulə dɔnangɨ-tɨ al rəm, dɔ babo-tɨ al rəm, ɓá kadɨ ulə dɔ kagɨ-tɨ madɨ al rəm tɔ. 2 Rəmə mꞌoo malayka kɨ́ rangɨ kɨ́ ḭ kɨ lo kubə kàdɨ̀-tɨ uwə pɔ̰ lə Lubə kɨ́ njèkisɨ kəm ji-é-tɨ. Ḛ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy idə-né malayka-je kɨ́ sɔ kɨ́ Lubə adɨ-dé tɔ́gɨ kadɨ ꞌra dɔnangɨ, kɨ̀ babo majɨ al lé panè: 3 Ɔdi rɔ dɔnangɨ al, ɔdi rɔ babo al, ɓá ɔdi rɔ kagɨ-je al rəm, ya sar kadɨ jꞌtɔsi pɔ̰ nɔ̰̀ ngannjékullə-je-tɨ lə Lubə lə-ji mɔkɨ tá. 4 Dow-je kɨ́ gin kojɨ-tɨ lə Israyel lay kɨ́ ꞌtɔsɨ pɔ̰ nɔ̰̀-dé-tɨ lé, mꞌoo ndi dow gangɨ kɔr-dé asɨ ɓudɔgɨ lo ɓu kɨ̀ kɔrsɔ gidɨ-é sɔ (144.000):

5 Gin kojɨ-tɨ lə Juda lé, dḛ kɨ́ ꞌtɔsɨ pɔ̰ nɔ̰̀-dé-tɨ ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Rubḛ ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Gadɨ ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

6 gin kojɨ-tɨ lə Ajɛr ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Néptali ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Manase ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

7 gin kojɨ-tɨ lə Simiyɔ̰ ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Lebi ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Isakar ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

8 gin kojɨ-tɨ lə Jabulɔ̰ ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Jojepɨ ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo,

gin kojɨ-tɨ lə Benjamḛ dḛ kɨ́ ꞌtɔsɨ pɔ̰ nɔ̰̀-dé-tɨ ꞌra ɓudɔgɨ lo dɔgɨ gidɨ-é joo.

9 Go né-je-tɨ kinlé, mꞌoo kosɨ dow-je kɨ́ ꞌtò nduy-nduy kɨ́ dow à kasɨ tidə-dé al. Dow-je kinlé, ꞌto gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ dow-je lay kɨ́ ndɔ̰ta-je lə-dé tò gay-gay dꞌa̰ nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ kɨ̀ nɔ̰̀ Ngonbatɨ-tɨ, kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ ngal kɨ́ nda rɔ-dé-tɨ rəm, ɓá dꞌuwə mbi kagɨ tan ji-dé-tɨ rəm tɔ*. 10 Dḛ ꞌpa ta kɨ̀ ndi-dé kɨ́ boy-boy ꞌpanè: Lubə lə-ji kɨ́ isɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ dḛ kɨ̀ Ngonbatɨ ɓá ꞌto njirə kajɨ lə dow-je. 11 Malayka-je lay, kɨ̀ ꞌngatɔ́gɨ-je, kɨ̀ njékiskəm-je kɨ́ sɔ, dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ kalikɔ̰ɓe lé sipɨ. Dḛ dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ lé ə dꞌɔsɨ gajɨ Lubə 12 ꞌpanè: Amḛn! Tɔ́y, kɨ̀ kɔsgajɨ, kɨ̀ gosɨ, kɨ̀ oiyo, kɨ̀ riɓa, kɨ̀ tɔ́gɨ, kɨ̀ rɔnga̰ to ꞌlə Lubə lə-ji kɨ́ njèkisɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal. Amḛn!

13 Beɓa kɨ́ káre dan ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ lé un ta dəjɨ-m panè: Dḛ kɨ́ dꞌa̰ kɨ̀ kubɨ-je kɨ́ ngal kɨ́ nda rɔ-dé-tɨ kinlé ꞌto ná̰-je wa? Ə dꞌḭ rá ɓá ꞌree wa? 14 †Mꞌilə-é-tɨ mꞌpanè: ꞌƁa-m, né-je kinlé i ꞌgə gɔw. Beɓa ḛ təl ilə-m-tɨ panè: To dḛ kɨ́ dꞌḭ ta kɔ̰̀-tɨ kɨ́ dum natɨ. Dḛ ꞌtogɨ kubɨ-je lə-dé kɨ́ ngal ə ꞌtulə dan məsɨ ngonbatɨ-tɨ dꞌadɨ nda mbəy-mbəy. 15 Gin-é kin ɓá dꞌa̰-né nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ lə Lubə ꞌpol-é-né ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je mḛḛ kəy-tɨ liə. Rəmə njèkisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ lé ra kəy liə dɔ-dé-tɨ; 16 adɨ ɓo à ra-dé al rəm, kundə man à ra-dé al rəm, kàdɨ̀ à kɔsɨ-dé al rəm, ɓá lo à tungə-dé al rəm tɔ. 17 Kdɔtalə Ngonbatɨ kɨ́ a̰ dana̰ lo kalikɔɓe-tɨ lé, ɓá à to njèkul-dé, à kɔw sə-dé ta man kḛnḛnḛ-je-tɨ kɨ́ to man kiskəm rəm, ɓá Lubə ya à bɔr man nɔ̰ kəm-dé-tɨ kɔgɨ ndɔ̰y-ndɔ̰y rəm tɔ.

8

Ngonbatɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete

1 Lokɨ ngonbatɨ kəsɨ pɔ̰ kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri kɨ́ ꞌtin̰ə-né ta mbete lé rəmə, lo tò ndingɨ dɔra̰-tɨ ya à kasɨ ngan kàdɨ̀ kɔrmutə-je bè. 2 Go-tɨ, mꞌoo malayka-je siri dꞌa̰ takəm Lubə-tɨ ə dꞌadɨ-dé təbɨ mbanga siri tɔ.

3 Ɓá malayka kɨ́ rangɨ ree a̰ logugɨ né-tɨ kɨ̀ gajibɨ kɨ́ ra kɨ̀ lɔr ji-é-tɨ adɨ to gajibɨ ró nɔ̰kagɨ kɨ́ ətɨ majɨ; nɔ̰kagɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ lé, dꞌadɨ-é n̰a̰ kadɨ ró logugɨ né-tɨ* kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ kdɔ kadɨ sa-é suu ɔw nɔ̰̀ Lubə-tɨ natɨ kɨ̀ ta-je kɨ́ njékaa njay-je lay ꞌpa siə-siə. 4 Nɔ̰kagɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ kɨ́ tò ji malayka-tɨ lé, sa-é suu ɔw nɔ̰̀ Lubə-tɨ natɨ kɨ̀ ta-je kɨ́ njékaa njay-je dꞌisɨ ꞌpa kɨ̀ Lubə lé. 5 †Malayka un gajibɨ ə ɔy yalpər kɨ́ logugɨ né-tɨ lé ungɨ mḛḛ-é-tɨ rusɨ, ɓá bi ilə dɔnangɨ-tɨ adɨ ká né ɓa titɨ ndi dow-je bè rəm, ndi ndàngɨ rəm, ndi təl rəm, ɓá dɔnangɨ yəkɨ rəm tɔ.

6 Rəmə malayka-je kɨ́ siri kɨ́ dꞌuwə təbɨ mbanga siri ji-dé-tɨ lé, ꞌra rɔ-dé kdɔ kɔ́l.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ təbɨ mbanga-je kɨ́ mɛkḛ kɨ́ dɔsa̰y

7 Malayka kɨ́ dɔsa̰y kɔ́l təbɨ mbanga rəmə, kɔsɨ, kɨ̀ pər kɨ́ ꞌpote natɨ kɨ̀ məsɨ ɓá dꞌungɨ dɔnangɨ-tɨ, adɨ kinə dow kay dɔnangɨ lo mutə rəmə pər ɔ̰̀ kɨ́ gin káre lay kɨ̀ kagɨ-je kɨ́ titɨ ə wale-je kɨ́ mbəl lay ya pər ɔ̰̀ rəm tɔ.

8 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo kɔ́l təbɨ mbanga rəmə, né kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ mbal kɨ́ boy kɨ́ ɔ̰̀ pər bè ya dꞌitə dꞌilə dan babo-tɨ, adɨ kinə dow kay tatɨ babo lo mutə rəmə, kɨ́ gin káre təl məsɨ, 9 adɨ né-je lay kɨ́ Lubə ra-dé adɨ dꞌisɨ-tɨ kɨ́ ꞌto né-je kɨ́ ꞌtaa koo lé, dꞌoy lay, ɓá bato-je lay ya kinə dow kay lo mutə rəmə, kɨ́ gin káre tujɨ kɔgɨ lay tɔ.

10 Go-tɨ, malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə kɔ́l təbɨ mbanga rəmə, kərwəḭ kɨ́ boy ḭ dɔra̰-tɨ ɔ̰̀ pər bilɨm-bilɨm titɨ-na̰ kɨ̀ pər ngəl bè usɨ dan ba-je-tɨ, kɨ̀ kəm kḛnḛnḛ-je-tɨ, adɨ kinə dow kay ba-je lay kɨ̀ kəm kḛnḛnḛ-je lo mutə rəmə, kərwəḭ lé un tatɨ-é kɨ́ gin káre latɨ-latɨ. 11 Kərwəḭ kinlé, ri-é lə «Dil», adɨ man-je lay ya kinə dow kay lo mutə rəmə, kɨ́ gin káre atɨ kangɨ-kangɨ tokɨ kàdɨ̀ dil bè ə dow-je n̰a̰ ya kɨ́ dꞌa̰y man-é lé, katɨ-é tɔl-dé.

12 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ sɔ kɔ́l təbɨ mbanga rəmə, ꞌkay kàdɨ̀, kɨ̀ na̰y, kɨ̀ kərwəḭ-je lo mutə ə kɨ́ gin káre tujɨ usɨ dɔ-tɨ, adɨ ḛ kɨ́ tujɨ usɨ dɔ-tɨ lé usɨ til, ɓá ꞌkay ndógɨ lə lo kɨ́ kada əse ndógɨ lə lo kɨ́ ndɔɔ lo mutə rəmə, kɨ́ gin káre təl lo kɨ́ ndul ndḭ-ndḭ.

13 Lokɨ mꞌoo lo rəmə, mꞌoo soro nar kadɨ dɔra̰-tɨ ɓá pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ̀ boy-boy panè: «Tujɨ ə́n! Tujɨ ə́n! Tujɨ à kusɨ dɔ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kdɔtalə təbɨ mbanga-je kɨ́ rangɨ nà̰y kadɨ malayka-je kɨ́ mutə dꞌa kɔ́l kadɨ ɓa ɓəy.»

9

1 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mḭ kɔ́l təbɨ mbanga rəmə, mꞌoo kərwəḭ káre ḭ dɔra̰-tɨ usɨ dɔnangɨ-tɨ nè. Dꞌadɨ-é lakere ta boleɓe kɨ́ sɔ̰y-é goto. 2 Ḛ tḛḛ ta boleɓe kɨ́ sɔ̰y-é goto lé rəmə, sapər tḛḛ-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ sapər mbo bè adɨ utɨ kəm kàdɨ̀, kɨ̀ lo kɨ́ taá adɨ lo ndul ndḭ-ndḭ. 3 ꞌBete-je ꞌtḛḛ dan sapər-tɨ kinlé ꞌsane-na̰ dɔnangɨ-tɨ ə dꞌadɨ-dé tɔ́gɨ kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ tɔ́gɨ jinə̰-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ bè. 4 Dꞌidə-dé kadɨ ꞌra wale-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kɨ̀ kam-je, kɨ̀ kagɨ-je majɨ al al, ngà dow-je kɨ́ pɔ̰ lə Lubə goto nɔ̰̀-dé-tɨ ya par ɓá kadɨ ꞌra-dé majɨ al. 5 Dꞌadɨ-dé tarəbɨ kadɨ tɔl dow-je kinlé al, ngà kadɨ dꞌadɨ-dé kɔ̰̀ ya asɨ na̰y mḭ ə kɔ̰̀ kɨ́ dꞌa kadɨ-dé lé, à to-dé titɨ-na̰ kɨ̀ to jinə̰ kɨ́ tugə dow kin bè. 6 Mḛḛ ndɔ-é-je-tɨ kinlé, dow-je dꞌa sangɨ koy ya, ngà dꞌa kingə-é al. Dow-je dꞌa ndingə koy, ngà koy à ka̰y-dé ka̰ rəbɨ ko nṵ.

7 ꞌBeté-é-je kinlé, ꞌtitɨ-na̰ kɨ̀ sində-je kɨ́ ꞌtulə nérɔ-je rɔ-dé-tɨ kdɔ kɔw-né rɔ-tɨ kin bè. Né tò dɔ-dé-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ jɔgɨ ngar kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr bè ə takəm-dé titɨ-na̰ kɨ̀ takəm dow-je bè. 8 Bəl dɔ-dé titɨ-na̰ kɨ̀ bəl dɔ dené-je bè ə ngangɨ-dé titɨ-na̰ kɨ̀ ngangɨ ɓɔl-je bè. 9 Kàdɨ̀-dé titɨ-na̰ kɨ̀ ngɔwla kɔn kadɨ asgar-je ə ká bagɨ-dé ɓa titɨ-na̰ kɨ̀ ká posɨ-je kɨ́ sində rɔ-je n̰a̰ dꞌa̰y-né ngɔdɨ kɨ ta rɔ-tɨ kin bè. 10 Mɔngɨ-dé titɨ-na̰ kɨ̀ mɔngɨ jinə̰-je bè ə ta mɔngɨ-dé atɨ njɛl-njɛl tɔ. Ə mɔngɨ-dé lé ɓá tɔ́gɨ kɨ̀ kadɨ dꞌadɨ-né kɔ̰̀ dow-je na̰y mḭ lé tò-tɨ. 11 Ngar kɨ́ njèkɔ̰ɓe dɔ-dé-tɨ to malayka kɨ́ njèka̰ ta boleɓe-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto. Malayka kinlé, ri-é kɨ́ ta Əbrə to Abaddɔ̰ ə ꞌɓa-é Apoliyɔ̰ kɨ̀ ta Grɛkɨ tɔ.

12 Tujɨ kɨ́ dɔsa̰y tɔy ngá. ꞌOo, tujɨ-je kɨ́ rangɨ joo à ree go-tɨ nɔ̰ɔ̰ ɓəy.

13 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mɛkḛ kɔ́l təbɨ mbanga rəmə, mꞌoo ndi dow ɓa gajɨ da̰-je-tɨ kɨ́ ra sɔ kɨ́ to gajɨ da̰-je kɨ́ logugɨ né-tɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr adɨ tò nɔ̰̀ Lubə-tɨ. 14 Ə dow kɨ́ mꞌoo ndi-é lé, idə malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mɛkḛ kɨ́ ɔw kɨ̀ təbɨ mbanga lé panè: ꞌTutɨ malayka-je kɨ́ sɔ kɨ́ ꞌtilə-dé sil dan ba Epratɨ-tɨ. 15 Ə malayka-je kɨ́ sɔ kɨ́ dꞌisɨ dɔ nja-dé-tɨ kdɔ dɔkàdɨ̀-é, kɨ̀ ndɔ-é, kɨ̀ na̰y-é, kɨ̀ ɓal-é kinlé, ꞌtutɨ-dé kadɨ kinə dow kay dow-je lo mutə rəmə, dꞌa tɔl dḛ kɨ́ gin káre lay. 16 Beɓa asgar-je kɨ́ njékal sində-je lé kɔr-dé ra ɓudɔgɨ-dɔgɨ nja n̰a̰-n̰a̰ lo joo. ꞌGangɨ kɔr-dé adɨ mꞌoo. 17 Beɓa mḛḛ né-tɨ kɨ́ ra-m titɨ-na̰ kɨ̀ nḭ bè lé, mꞌoo sində-je kɨ́ njékal-dé-je ꞌtulə ngɔwla kɔ̰n kadɨ asgar-je rɔ-dé-tɨ, ɓal-é titɨ-na̰ kɨ̀ pər bè rəm, titɨ-na̰ kɨ̀ ɓal dɔra̰ bè rəm, ɓá titɨ-na̰ kɨ̀ bumatɨ bè rəm tɔ. Dɔ sində-je lé titɨ-na̰ kɨ̀ dɔ ɓɔl-je bè ə pər, kɨ̀ sapər, kɨ̀ yalpər tḛḛ ta-dé-tɨ. 18 Kinə dow kay dow-je lo mutə rəmə, yokosɨ-je kɨ́ gin mutə kinlé, tɔl dḛ kɨ́ gin káre lay. Yokosɨ-je kɨ́ mutə lé to pər, kɨ̀ sapər, kɨ̀ yalpər kɨ́ tḛḛ ta sində-je-tɨ lé. 19 Kdɔ sində-je lé dꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ ta-dé-tɨ rəm, ɓá mɔngɨ-dé-tɨ rəm; mɔngɨ-dé titɨ-na̰ kɨ̀ li-je bè ə dɔ-dé tò mɔngɨ-dé-je-tɨ lé, adɨ dɔ-dé-je kinlé ɓá dꞌadɨ-né kɔ̰̀ dow-je.

20 Ndəgɨ dow-je kɨ́ yokosɨ-je kin tɔl-dé al lé, dꞌin̰ə panjiyə-dé kɨ́ sɔbɨ dɔ kullə ra-dé-je lé kɔgɨ al; dḛ dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ ndil-je-tɨ kɨ́ majɨ al, kɨ̀ nɔ̰̀ magɨ-je-tɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ ji-dé kɨ́ to lɔr-je, kɨ̀ ngɔwla-je, kɨ̀ ꞌningə́kasɨ-je, kɨ̀ ər-je, kɨ̀ kagɨ-je ɓá ꞌra lé ya par-par. Magɨ-é-je kinlé, kəm-dé oo lo al rəm, mbi-dé oo ta al rəm, ɓá ꞌnjiyə al rəm tɔ. 21 Dow-je kinlé, panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al majɨ al kɨ́ sɔbɨ dɔ tɔl dow-je, kɨ̀ ra kugə-je, kɨ̀ ra kaya-je, kɨ̀ ɓogɨ-je kinlé dḛ ꞌtusɨ dꞌin̰ə kɔgɨ al.

10

Ngon mbete kɨ́ dꞌadɨ Ja̰

1 Mꞌoo malayka kɨ́ rangɨ kɨ́ njètɔ́gɨ, kɨ́ ulə kilndi rɔ-é-tɨ tokɨ kubɨ bè ḭ dɔra̰-tɨ ree rəmə, gangmal gəə dɔ-é ə takəm-é ɔ̰̀ njoy-njoy titɨ kàdɨ̀ bè, ɓá nja-é-je titɨ-na̰ ndɔ̰ pər kɨ́ tḛḛ bilɨm-bilɨm kin bè tɔ. 2 Uwə ngon mbete káre kɨ́ ꞌtḛḛ mḛḛ-é ji-é-tɨ. Ḛ ilə nja-é kɨ́ kɔ̀l dɔ babo-tɨ ə nja-é kɨ́ gəl dɔnangɨ-tɨ, 3 rəmə ra né kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy titɨ ɓɔl kɨ́ ijə rɔ kin bè. Lokɨ ḛ ra né kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy bè lé, ndangɨ ndi ɓa lo siri adɨ mꞌoo.

4 Beɓa lokɨ ndi ndangɨ lo siri tana̰ bè lé, mꞌoo ta-tɨ adɨ mꞌɔw kɨ̀ ndangɨ mbete-tɨ rəmə, mꞌoo ndi dow ɓa dɔra̰-tɨ idə-m panè: Ta kɨ́ ndi ndàngɨ lo siri ɓá ꞌoo kinlé, i ꞌngəm mḛḛ-i-tɨ ɓɨ i ꞌndàngɨ mbete-tɨ al.

5 Rəmə malayka káre kɨ́ kete mꞌoo-é a̰ taá ilə nja-é káre dɔ babo-tɨ ə ilə kɨ́ káre dɔnangɨ-tɨ lé, un jikɔl-é kɨ́ taá dɔra̰-tɨ; 6 ngá ɓá ubɨ rɔ-é kɨ̀ ri njèkisɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal kɨ́ to njèra dɔra̰ kɨ̀ né-je kɨ́ mḛḛ-é-tɨ, njèra dɔnangɨ kɨ̀ né-je kɨ́ tò-tɨ, njèra babo kɨ̀ né-je kɨ́ titɨ. Ḛ ubɨ rɔ-é panè: Dow à ngəbɨ kaglo kɨ́ rangɨ al ngá! 7 Ngà mḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ ndi malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri à ɓa ə lokɨ ḛ à kisɨ dɔ nja-é-tɨ kdɔ kɔ́l təbɨ mbanga lé rəmə, né-je lə Lubə kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ lé, à ra-né, titɨ kɨ́ ḛ ilə-né mbḛ Poyta kɨ́ Majɨ kete adɨ ngannjékullə-je liə kɨ́ ꞌto njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ.

8 Go-tɨ rəmə, ndi dow kɨ́ mꞌoo dɔra̰-tɨ lé pa sə-m ta rangɨ ɓəy panè: ꞌƆw ꞌtaa ngon mbete kɨ́ ꞌtḛḛ mḛḛ-é kɨ́ tò ji malayka-tɨ kɨ́ a̰ taá ɓá ilə nja-é káre dɔ babo-tɨ ə ilə kɨ́ káre dɔnangɨ-tɨ kinlé. 9 Lokɨ mꞌisɨ mꞌɔw kɨ rɔ malayka-tɨ lé, mꞌidə-é mꞌpanè nꞌadɨ-m ngon mbete lé. Beɓa ḛ idə-m panè: ꞌTaa ꞌuso. Ngon mbete kinlé, mḛḛ-i-tɨ rəmə, à katɨ kangɨ-kangɨ, ngà ta-i-tɨ ɓá à nəl titɨ-na̰ kɨ̀ ubɨ tojɨ bè. 10 Mꞌtaa ngon mbete kɨ́ ji malayka-tɨ lé mꞌuso. Ta-m-tɨ nè lé, nəl titɨ-na̰ kɨ̀ ubɨ tojɨ bè, ngà lokɨ mꞌuu kəy rəmə, lo kɨ́ mḛḛ-m-tɨ atɨ kangɨ-kangɨ.

11 Go-tɨ, dꞌidə-m ꞌpanè: Tò kadɨ i ꞌpa ta kɨ́ ta Lubə-tɨ rangɨ ya ɓəy kdɔ kilə-né ta dɔ gin dow-je-tɨ lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ gin dow-je kɨ́ ndɔ̰ta-je lə-dé tò kɨ́ gay-gay rəm, ɓá ngar-je rəm tɔ.

11

Dow-je kɨ́ joo kɨ́ njépata dɔ né-tɨ kɨ̀ dꞌoo kɨ̀ kəm-dé ə dɔ ta-tɨ kɨ́ dꞌoo kɨ̀ mbi-dé rəm

1 Go-tɨ, dꞌadɨ-m tuwətɔ́gɨ kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ kagɨ mbɔjɨ ngal né bè ə dꞌidə-m ꞌpanè: «Ḭ taá ꞌmbɔjɨ kəy lə Lubə rəm, ꞌmbɔjɨ logugɨ né rəm, ɓá ꞌtidə kɔr dow-je kɨ́ dꞌisɨ mḛḛ-é-tɨ dꞌisɨ dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ rəm tɔ. 2 †Ngà lo kɨ́ takəy-tɨ lə Lubə rəmə, ꞌmbɔjɨ al, in̰ə adɨ tò; kdɔtalə dꞌadɨ dow-je kɨ́ ꞌto dow-je lə Lubə al, adɨ ɓebo lə Lubə kɨ́ to ɓebo kɨ́ aa njay lé, dḛ dꞌa mbəjrə kɨ̀ nja-dé na̰y kɔrsɔ gidɨ-é joo.»

3 «Ma̰ Lubə, mꞌa kullə dow-je lə-m joo kɨ́ njéka̰ lo né-tɨ koo kɨ̀ kəm-dé kɨ́ dꞌulə kubɨ ndingəndoo rɔ-dé-tɨ, kdɔ pa-né ta kɨ́ ta-m-tɨ ndɔ ɓudɔgɨ gidɨ-é joo kɨ̀ kɔrmɛkḛ (1.260).»*

4 Njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ joo kinlé, ꞌto kagɨ olibiye-je kɨ́ joo, ɓá ꞌto kagna̰a̰ lampɨ-je kɨ́ joo kɨ́ njéka̰ takəm ꞌƁa njédɔnangɨ-tɨ. 5 Kinə dow ndigɨ ra sə-dé né kɨ́ majɨ al rəmə, pər tḛḛ ta-dé-tɨ ɔ̰̀ njéba-je lə-dé rukɨ-rukɨ. Bè ya, dow kɨ́ ndigɨ ra sə-dé né kɨ́ majɨ al rəmə, kadɨ koy kɨ́ bè kin ya dowbé oy. 6 Gangɨ ndɔ-je-tɨ kɨ́ dꞌa pa-né ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kinlé, dꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ dꞌutɨ kəm dɔra̰ kdɔ kadɨ ndi ədɨ al rəm, dꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ dꞌadɨ man təl məsɨ rəm, ɓá dꞌɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kadɨ dꞌadɨ tujɨ-je kɨ́ gay-gay usɨ dɔnangɨ-tɨ rəm tɔ. Né-é-je kinlé, ndɔ kɨ́ mḛḛ-dé ndigɨ ya rəmə dꞌa ra-ra.

7 †Lokɨ dḛ dꞌilə mbḛ lə-dé gin-é gangɨ rəmə, da̰ à tḛḛ boleɓe-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto kdɔ ree rɔ sə-dé ə tətɨ-dé rɔ rəm, ɓá à tɔl-dé rəm tɔ. 8 Nin-dé à tò ndaa lo-tɨ mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ boy kɨ́ ndɔkɨ ꞌɓə ꞌƁaɓe lə-dé kagdəsɨ-tɨ titɨ. Ɓe kinlé, dꞌadɨ to takəm ɓebo Sɔdɔm†, kɨ̀ dɔnangɨ Ejiptɨ. 9 Gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ dow-je kɨ́ ndɔ̰ta lə-dé tò gay-gay lay ya dꞌa ree koo nin-dé lé bè-bè ya ndɔ mutə kɨ̀ dəbɨ ndɔ káre ɓɨ dꞌa ndigɨ kadɨ dow dubɨ-dé al. 10 Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌa ra rɔnəl dɔ koy-dé-tɨ, dꞌa tilə kole, dꞌa kulə kɨ̀ kadkare kadɨ-na̰ kdɔ kɔsɨ-né né kəm-na̰-tɨ, kdɔtalə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ joo kinlé dꞌadɨ dow-je kɔ̰̀ n̰a̰.

11 Ngà lokɨ ndɔ mutə kɨ̀ dəbɨ ndɔ káre kinlé à tingə rəmə, Lubə à kulə kɨ̀ koo kiskəm mḛḛ-dé-tɨ kadɨ dꞌa tɔsɨ ndəl kḭ ka̰ kɨ̀ nja-dé taá, kadɨ dow-je kɨ́ dꞌa koo-dé lé, ɓəl à kində bandɨ-dé gangɨ, 12 rəmə njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ joo kinlé, dꞌa koo ndi dow à ɓa dɔra̰-tɨ kidə-dé panè: Ali kɨ taá nè! Rəmə dḛ dꞌa kal kɨ taá dɔra̰-tɨ dan kilndi-tɨ ə njéba-je lə-dé dꞌa koo go-dé lo kɔw dɔra̰-tɨ. 13 †Ə tajinatɨ nè ya dɔnangɨ à yəkɨ kɨ̀ tɔ́gɨ-é n̰a̰, adɨ kinə dow kay ɓebo kinlé lo dɔgɨ rəmə, kɨ́ gin káre tə́tɨ nangɨ lɨrɨm-lɨrɨm. Dɔnangɨ kɨ́ à yəkɨ kinlé à ra kadɨ dow-je ɓudɔgɨ lo siri dꞌa koy. Ndəgɨ dow-je kɨ́ dꞌa nà̰y lé, dꞌa ɓəl n̰a̰ adɨ dꞌa kɔsgajɨ Lubə kɨ́ dɔra̰-tɨ.

14 Tujɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo dəə. Ngà, ꞌoo, tujɨ kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə ɔw ree ngɔsnè.

Ká təbɨ mbanga kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri ɓa ɔr nɔ̰̀ kɔ̰ɓe lə Kristɨ

15 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri kɔ́l təbɨ mbanga. Rəmə ndi dow-je ɓa boy-boy dɔra̰-tɨ panè: Kɔ̰ɓe kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lé, ꞌtəl-né dꞌadɨ ꞌƁaɓe lə-ji ə dꞌadɨ Kristɨ, dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é. Ḛ à kɔ̰ɓe kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal. 16 Rəmə ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ́ kɔrjoo gidɨ-é sɔ kɨ́ dꞌisɨ dɔ kalikɔ̰ɓe-je-tɨ lə-dé takəm Lubə-tɨ lé, ꞌtɔɔ burmba nangɨ ə dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ, 17 ꞌpanè: ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ njètɔ́gɨ-je lay, i kɨ́ ꞌto njèkisɨ kete low nṵ rəm, i ya ꞌto njèkisɨ ngɔsnè rəm, jḛ jꞌra-i oiyo kdɔ i ꞌɔjɨ tɔ́gɨ-i kɨ́ n̰a̰ adɨ i ꞌində kɔ̰ɓe lə-i. 18 Wɔngɨ ra gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ə i kàrè wɔngɨ ra-i tɔ ngá, adɨ kaglo asɨ kadɨ ꞌgangɨ ta dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌoy ə kadɨ ugə dɔ-ji ngannjékullə-je lə-i kɨ́ ꞌto njépata-je kɨ́ ta-i-tɨ, kɨ̀ njékaa njay-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ ꞌɓəl-i, kɨ̀ ngan dow-je, kɨ̀ dow-je ꞌboy ə kadɨ i ꞌtɔɔ ko dow-je kɨ́ ꞌto njétujɨ dɔnangɨ.

19 †Rəmə takəy lə Lubə kɨ́ dɔra̰-tɨ tḛḛ ə sandukɨ liə kɨ́ to sandukɨ kulə nojɨ natɨ kɨ̀ dow-je tò mḛḛ kəy-tɨ liə lé tɔ. Go-tɨ, ká né ɓa titɨ ndi dow-je bè rəm, ndi ndàngɨ rəm, ndi təl rəm, dɔnangɨ yəkɨ rəm, ɓá kɔsɨ ga̰y n̰a̰ rəm tɔ.

12

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ dené, kɨ̀ ngon, kɨ̀ dragɔ̰

1 Nékɔjɨ kɨ́ tò ɓəl n̰a̰ tḛḛ dɔra̰-tɨ adɨ to dené kɨ́ ulə kàdɨ̀ rɔ-é-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ kubɨ bè, nja-é tò dɔ na̰y-tɨ, ə kərwəḭ-je dɔgɨ gidɨ-é joo ɓá to jɔgɨ ngar kɨ́ dɔ-é-tɨ. 2 Ḛ ndan ngon ə ndo ra-é adɨ nɔ̰ boy-boy.

3 Nékɔjɨ kɨ́ rangɨ tḛḛ dɔra̰-tɨ, adɨ to ndəngrə dragɔ̰ kɨ́ kər titɨ-na̰ kɨ̀ pər bè, dɔ-é *ra siri, gajɨ-é ra dɔgɨ ə dɔ-é-je kɨ́ siri lé ngan jɔgɨ ngar siri tò-tɨ tɔ. 4 Kinə dow kay kərwəḭ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ lo mutə rəmə, mɔngɨ-é ɔr kɨ́ gin káre lay ungɨ dɔnangɨ-tɨ. Dragɔ̰ lé, a̰ taá nɔ̰̀ dené-tɨ kɨ́ ɔw kɨ̀ kojɨ ngon lé, kadɨ lokɨ ojɨ-é taá ya rəmə jè nꞌuso-é rum-rum. 5 Ḛ ojɨ ngon kɨ́ dingəm, adɨ ngon kinlé, ḛ ɓá à kɔ̰ɓe dɔ gin dow-je-tɨ lay kɨ̀ gɔl ngɔwla ji-é-tɨ. Ə ngon-é lé, Lubə un-é kɨ rɔ-é-tɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ liə. 6 Beɓa dené lé a̰y ɔw diləlo-tɨ kɨ́ Lubə ra kete kdɔ ta liə, kdɔ kadɨ dꞌadɨ-é né uso-tɨ ndɔ ɓudɔgɨ gidɨ-é joo kɨ̀ kɔrmɛkḛ (1.260).†

7 †Rɔ usɨ dɔra̰-tɨ, adɨ Misəl dḛ kɨ̀ malayka-je liə ꞌrɔ kɨ̀ Dragɔ̰. Dragɔ̰ dḛ kɨ̀ malayka-je liə ꞌrɔ sə-dé tɔ. 8 Ngà tɔ́gɨ-dé asɨ al adɨ ꞌtubə-dé kɔgɨ dɔra̰-tɨ. 9 †Dꞌɔsɨ ndəngrə Dragɔ̰ lé dꞌilə-é, ḛ kɨ́ to ɓugə li, kɨ́ ꞌɓa-é Sú rəm, Sata̰ rəm, kɨ́ to njèkədɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay lé dꞌɔsɨ-é dꞌilə-é dɔnangɨ-tɨ nè natɨ kɨ̀ malayka-je liə.

10 Beɓa mꞌoo ndi dow ɓa boy dɔra̰-tɨ panè:

Kaglo kajɨ ree ngá!

kaglo tɔ́gɨ, kɨ̀ kɔ̰ɓe lə Lubə lə-ji ree ngá!

Ɓá kaglo tɔ́gɨ lə Kristɨ‡ ree ngá!

Kdɔtalə njèkiləta dɔ ngankɔ̰-ji-je-tɨ kɨ́ njékadmḛḛ lé,

dꞌɔsɨ-é dꞌilə-é nangɨ ngá!

Njèkilə ta dɔ-dé-tɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je lé, dꞌɔsɨ-é dꞌilə-é ngá.

11 Ngankɔ̰-ji-je ꞌtətɨ-é rɔ kɨ̀ takul məsɨ Ngonbatɨ rəm, kɨ̀ takul ta lə Lubə kɨ́ dḛ ꞌpa dꞌadɨ dow-je rəm, ɓá dḛ ꞌɓəl rɔ-dé al, adɨ lé asɨ kəm koy kàrè jè dꞌoy-né. 12 Gin-é kin ɓá kadɨ sə̰i dɔra̰-je ꞌrai rɔnəl ə kadɨ sə̰i njékisɨ dɔra̰-tɨ-je ꞌrai rɔnəl tɔ! Tujɨ à kusɨ dɔnangɨ-tɨ kɨ̀ dɔ babo-tɨ! Kdɔtalə Sú risɨ nangɨ kɨ rɔ-si-tɨ nɔ̰ɔ̰, kɨ̀ wɔngɨ mḛḛ-é-tɨ njḭ-njḭ, ḛ gə kɨ́ kaglo liə nà̰y ndḛ bè.

13 Lokɨ Dragɔ̰ oo kɨ́ dꞌɔsɨ-é dꞌilə-é dɔnangɨ-tɨ lé, ḛ ngɔdɨ go dené kɨ́ ojɨ ngon kɨ́ dingəm lé tɔ. 14 Beɓa dꞌadɨ dené lé bagɨ soro kɨ́ boy joo kadɨ ḭ ɔw-né diləlo-tɨ kəl lo-tɨ liə, lo-é-tɨ kin ɓá dꞌa kadɨ-é né uso-tɨ ɓal mutə kɨ̀ na̰y mɛkḛ§ kadɨ isɨ sa̰y kɨ̀ li lé. 15 Rəmə li lé ungɨ man ta-é adɨ titɨ-na̰ kɨ̀ man ba bè go dené-tɨ lé, kdɔ kadɨ man ində dené lé ɔw siə. 16 Ngà nangɨ ra kɨ̀ dené lé; beɓa man ba kɨ́ dragɔ̰ ungɨ kɨ̀ ta-é lé, nangɨ tḛḛ ta-é ɔr njɔ̰tɨ. 17 Wɔngɨ ra Dragɔ̰ dɔ dené-tɨ lé, adɨ ɔw ilə rɔ dɔ ndəgɨ gin kojɨ-tɨ liə, kɨ́ ꞌto njétəl rɔ-dé go ndukun-je-tɨ lə Lubə rəm, njéka̰ dɔ ta-tɨ lə Jeju rəm tɔ.

18 Dragɔ̰ lé a̰ taá dɔ yangra-tɨ ta babo-tɨ.

13

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ da̰ kɨ́ tḛḛ dan babo-tɨ

1 †Go-tɨ rəmə, mꞌoo da̰ káre tḛḛ dan babo-tɨ, gajɨ-é ra dɔgɨ ə dɔ-é ra siri, gajɨ-é-je kɨ́ dɔgɨ kinlé ngan jɔgɨ ngar tò-tɨ lay ɓá dɔ-é-je kɨ́ siri lé kàrè ꞌndàngɨ ri-je-tɨ káre káre lay ꞌpa-né ta kɔbɨ dɔ Lubə-tɨ. 2 Da̰ kɨ́ mꞌoo-é lé, tana̰ kɨ̀ kàgɨ̀ bè, nja-é boy tana̰ kɨ̀ nja da̰ tɔ̰ kɨ́ ri-é lə Ursɨ ə ta-é tana̰ kɨ̀ ta ɓɔl bè tɔ. Dragɔ̰ adɨ-é tɔ́gɨ, kɨ̀ kalikɔ̰ɓe, ɓá adɨ-é kɔ̰ɓe kɨ́ nga̰ rəm tɔ. 3 Lokɨ mꞌoo dɔ-é-je lé rəmə, tokɨ né kɨ́ dɔ-é káre ingə dò kɨ́ asɨ koy bè, ngà dò lé ɓá təl idɨ. Dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay ya da̰ kinlé, ɔr ndil-dé adɨ dꞌungɨ-na̰ go-é-tɨ. 4 Dḛ dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Dragɔ̰-tɨ kdɔtalə ḛ adɨ kɔ̰ɓe da̰ lé, ɓá dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ da̰-tɨ lé ꞌpanè: Ná̰ ɓá tana̰ kɨ̀ da̰ kin wa? Ə ná̰ ɓá asɨ rɔ siə wa?

5 Da̰ lé dꞌadɨ-é tarəbɨ kadɨ pa-né ta-je kɨ́ nga̰-nga̰ rəm, kadɨ pa-né ta kɔbɨ-je dɔ Lubə-tɨ rəm, ɓá dꞌadɨ-é tɔ́gɨ kadɨ ra-né kullə na̰y kɔrsɔ gidɨ-é joo rəm tɔ. 6 Rəmə ḛ tḛḛ ta-é kdɔ pa-né ta kɔbɨ-je dɔ Lubətɨ rəm, kdɔ pa-né ta-je kɨ́ majɨ al majɨ al dɔ ri-é-tɨ rəm, dɔ kəy-tɨ liə rəm, ɓá dɔ njékisɨ dɔra̰-tɨ rəm tɔ. 7 Dꞌadɨ-é tarəbɨ kdɔ kadɨ rɔ-né kɨ̀ njékaa njay-je ə tətɨ-dé rɔ. Ə dꞌadɨ-é tɔ́gɨ dɔ gin kojɨ-je-tɨ lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè rəm, dɔ gin dow-je-tɨ lay kɨ́ ndɔ̰ta lə-dé tò gay-gay rəm tɔ. 8 Beɓa dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay kɨ́ dꞌa kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ da̰-tɨ lé, to dḛ kɨ́ lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ* ya ri-dé goto mḛḛ mbete kiskəm-tɨ lə Ngonbatɨ kɨ́ ndɔkɨ ꞌtɔl-é kinlé.

9 Dow kɨ́ mbi-é tò rəmə kadɨ oo-né ta kin: 10 Kinə tò kadɨ dow ɔw ɓe ɓə-tɨ lé, à kɔw ɓe ɓə-tɨ ya. Kinə tò kadɨ dow oy yo kiyərɔ lé, dꞌa tɔl-é kɨ̀ kiyərɔ ya tɔ. Ḛ kin ɓá to lo tɔjɨ kuwə rɔ nga̰, kɨ̀ lo tɔjɨ kadmḛḛ lə njékaa njay-je.

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ da̰ kɨ́ tḛḛ dɔnangɨ-tɨ

11 Go-tɨ rəmə, mꞌoo da̰ kɨ́ rangɨ tḛḛ dɔnangɨ-tɨ ɓəy. Da̰-é lé gajɨ-é ra joo titɨ gajɨ ngonbatɨ bè ə pa ta titɨ Dragɔ̰ bè.

12 Ḛ ra kullə kɨ̀ tɔ́gɨ-je lay kɨ́ da̰ kɨ́ dɔsa̰y ɔw-né lé, takəm-é-tɨ rəm, ɓá ində tɔ́gɨ dɔ dɔnangɨ-tɨ, kɨ̀ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay adɨ dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ da̰-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ ingə dò kɨ́ asɨ koy ɓá təl idɨ lé. 13 Da̰ kɨ́ gogɨ nè kinlé, ra né-je kɨ́ tò ɓəl n̰a̰ sar, ḛ adɨ pər ḭ dɔra̰-tɨ usɨ dɔnangɨ-tɨ takəm dow-je-tɨ. 14 Da̰-é kinlé ur dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè wale kɨ̀ né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kɨ́ dꞌadɨ-é tarəbɨ ra-né takəm da̰-tɨ kɨ́ dɔsa̰y lé. Beɓa ḛ idə-dé kadɨ ꞌra né madɨ dꞌadɨ to takəm da̰ kɨ́ ingə dò kiyərɔ ɓá təl isɨ kəm lé. 15 Dꞌadɨ-é tɔ́gɨ kadɨ gosɨ-né né kɨ́ ꞌra dꞌadɨ to takəm da̰ kɨ́ dɔsa̰y lé, kdɔ kadɨ pa ta rəm, kadɨ tɔl dow-je lay kɨ́ dꞌa mbatɨ kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-é ḛ-tɨ kɨ́ to takəm da̰ kɨ́ dɔsa̰y lé. 16 Beɓa ḛ ra adɨ ngan dow-je kɨ̀ dow-je kɨ́ boy, njénékingə-je kɨ̀ njéndoo-je, dow-je kɨ́ ꞌto ɓə-je al kɨ̀ ɓə-je lay ya dꞌijə-dé ndajɨ jikɔl-dé-tɨ əse natɨ nɔ̰̀-dé-tɨ. 17 Ə dow kɨ́ ndajɨ kɨ́ tò kɨ̀ ri da̰ lé əse kɔr né kɨ́ ḛ ɓá to ri-é, goto rɔ-é-tɨ lé, à ndogɨ né al rəm, ɓá à rabɨ né al rəm tɔ.

18 Lo kɨ́ kadɨ dow ɔw kɨ̀ gosɨ dɔ-tɨ ə́n: Dow kɨ́ to njènégə rəmə, kadɨ dowbé ra kɔr né kɨ́ sɔbɨ dɔ da̰ lé. Kdɔ ta lə to kɔr né kɨ́ sɔbɨ dɔ dow ə kɔr-é to ɓumɛkḛ kɨ̀ kɔrmɛkḛ gidɨ-é mɛkḛ (666).

14

Ta kɨ́ sɔbɨ dɔ Ngonbatɨ kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌugə dɔ-dé

1 †Lokɨ mꞌoo lo rəmə, mꞌoo Ngonbatɨ a̰ dɔ mbal siyɔ̰-tɨ, ə mꞌoo dow-je ɓudɔgɨ lo ɓu kɨ̀ kɔrsɔ gidɨ-é sɔ kɨ́ ꞌndàngɨ ri-é, kɨ̀ ri Bɔbɨ-é natɨ nɔ̰̀-dé-tɨ dꞌa̰ natɨ kɨ̀ Ngonbatɨ lé tɔ. 2 Rəmə mꞌoo ndi dow ɓa dɔra̰-tɨ titɨ-na̰ kɨ̀ ká man-je kɨ́ boy kɨ́ tal bum-bum bè rəm, ɓá titɨ-na̰ kɨ̀ ndi kɨ́ ndàngɨ kɨ̀ tɔ́gɨ-é n̰a̰ rəm, ɓá ndi dow kɨ́ mꞌoo lé, ɓa titɨ-na̰ kɨ̀ kunduməngrə-je kɨ́ njékində-é-je dꞌisɨ dꞌində kin bè rəm tɔ. 3 Dowbé-je kinlé, dꞌa̰ nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ, kɨ̀ takəm njékisɨ kəm-je-tɨ kɨ́ sɔ, kɨ̀ takəm ꞌngatɔ́gɨ-je-tɨ dꞌa̰ dꞌusɨ pa kɨ́ sigɨ. Pa-é kinlé, dow kɨ́ rangɨ à kasɨ ndó al, ngà dow-je kɨ́ ɓudɔgɨ lo ɓu kɨ̀ kɔrsɔ gidɨ-é sɔ kɨ́ Ngonbatɨ gangɨ dɔ-dé dɔnangɨ-tɨ kin ya ɓá dꞌa ndó.

4 Dḛ kin ɓá ꞌto dow-je kɨ́ ꞌra kaya kɨ̀ dené-je al, kdɔtalə dḛ ꞌgə dené al. Dḛ dꞌun go Ngonbatɨ lo lay kɨ́ ɔw-tɨ. Ngonbatɨ gangɨ dɔ-dé dan dow-je-tɨ adɨ ꞌnà̰y kɨ kandɨ né kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ dꞌadɨ Lubə rəm, dꞌadɨ Ngonbatɨ rəm. 5 Dḛ dꞌədɨ ta nja káre al, adɨ ꞌto dow-je kɨ́ ta goto dɔ-dé-tɨ.

6 Go-tɨ, mꞌoo malayka kɨ́ rangɨ ɓəy nar kàdɨ̀ dɔra̰-tɨ. Ḛ ɔw kɨ̀ Poyta kɨ́ Majɨ kɨ́ à tò sartagangɨ kdɔ kadɨ ilə mbḛ-é adɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, adɨ to gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ dow-je lay kɨ́ ndɔ̰ta lə-dé tò gay-gay rəm tɔ. 7 Malayka lé pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: ꞌƁəli Lubə ə ɔsi gajɨ-é, kdɔ kaglo kɨ́ ḛ à gangɨ-né ta lé ree ngá. Ɔsi dɔ-si nangɨ nɔ̰̀ Njèra dɔra̰-tɨ kɨ̀ dɔnangɨ, Njèra babo kɨ̀ kəm kḛnḛnḛ-je.

8 †Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo un go malayka kɨ́ kete lé panè: Babilɔ̰n usɨ ngá ɓoo! Ḛ usɨ ɓoo! Babilɔ̰n ɓebo kɨ́ boy lé usɨ ɓoo! Ḛ ɓá adɨ kaya ra-é kɨ́ n̰a̰ gin dow-je kɨ́ gay-gay dꞌa̰y titɨ-na̰ kɨ̀ yibɨ bè.

9 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə un go malayka-je kɨ́ joo kete lé pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: Kinə dow madɨ ɔsɨ dɔ-é nangɨ nɔ̰̀ da̰-tɨ lé rəm, nɔ̰̀ né-tɨ kɨ́ to takəm-é rəm, ɓá dꞌijə ndajɨ natɨ nɔ̰̀-é-tɨ əse ji-é-tɨ lé, 10 ḛ kàrè à ka̰y yibɨ nduu wɔngɨ lə Lubə kɨ́ to yibɨ kɨ́ dɔ rɔ-é doy kɨ́ dꞌungɨ mḛḛ kobɨ wɔngɨ-tɨ lə Lubə tɔ. Dowbé à kingə kɔ̰̀ dan pər-tɨ, kɨ̀ dan yalpər-tɨ takəm malayka-je-tɨ kɨ́ dꞌaa njay, kɨ̀ takəm Ngonbatɨ-tɨ. 11 Kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal ya kɔ̰̀ lə-dé à kɔsɨ go-na̰ go-na̰ titɨ-na̰ kɨ̀ sapər kɨ́ suu lukɨ-lukɨ kin bè. Dow-je kɨ́ njékɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ da̰-tɨ, kɨ̀ nɔ̰̀ né-tɨ kɨ́ to takəm-é rəm, ɓá dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ri da̰ lé ɓá dꞌijə-né ndajɨ rɔ-é-tɨ lé, lo taakoo lə-dé goto, ndɔɔ rəm, kada rəm.

12 Ḛ kin ɓá to lo tɔjɨ kuwə rɔ nga̰ lə njékaa njay-je kɨ́ ꞌto njétəl rɔ-dé go ndukun-je-tɨ lə Lubə, kɨ́ ꞌto njéka̰ dɔ mḛḛ-dé-tɨ kɨ́ dꞌadɨ Jeju.

13 Rəmə mꞌoo ndi dow ɓa dɔra̰-tɨ idə-m panè: I ꞌndàngɨ ta kin: Kɨ́ ngɔsnè-tɨ kin ya dow-je kɨ́ ꞌnam kàdɨ̀ ꞌƁaɓe-tɨ ɓá dꞌoy lé, ꞌto njénékumə̰-je. Oiyo, Ndil kɨ́ aa njay pa bè, kdɔ kadɨ ꞌtaa koo ta kullə-je-tɨ lə-dé, kdɔ ta lə kullə-je lə-dé dan go-dé.

14 Lokɨ mꞌoo lo rəmə, mꞌoo kilndi kɨ́ nda ə mꞌoo dow kɨ́ tana̰ kɨ̀ Ngon lə dow bè isɨ dɔ kilndi-tɨ lé; jɔgɨ ngar kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr tò dɔ-é-tɨ ə uwə ngɔrɔngɨ kɨ́ atɨ ji-é-tɨ. 15 Malayka kɨ́ rangɨ tḛḛ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə pa ta kɨ̀ njèkisɨ dɔ kilndi-tɨ lé, kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: ꞌUlə ngɔrɔngɨ lə-i ijə-né ko, kdɔtalə ko kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ɔr mɨr-mɨr adɨ na̰y kijə-é ree ngá. 16 Beɓa njèkisɨ dɔ kilndi-tɨ ulə ngɔrɔngɨ liə lé dɔnangɨ-tɨ rəmə, ko kɨ́ dɔnangɨ-tɨ tokɨ kijə.

17 Malayka kɨ́ rangɨ tḛḛ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kɨ́ dɔra̰-tɨ ya ɓəy. Ḛ kàrè uwə ngɔrɔngɨ kɨ́ atɨ ji-é-tɨ tɔ.

18 Go-tɨ, malayka kɨ́ rangɨ kɨ́ to njèkɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ pər-tɨ tḛḛ logugɨ né-tɨ pa ta kɨ̀ njèkuwə ngɔrɔngɨ kɨ́ atɨ ji-é-tɨ lé kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: ꞌUlə ngɔrɔngɨ lə-i kɨ́ atɨ lé ijə-né kùl nduu-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ, kdɔtalə kandɨ-é ɔr mɨr-mɨr ngá. 19 Beɓa malayka lé, ulə ngɔrɔngɨ liə kɨ dɔnangɨ-tɨ ijə-né nduu kɨ́ dɔnangɨ-tɨ ungɨ mḛḛ né mbore man nduu-tɨ kɨ́ boy kɨ́ wɔngɨ lə Lubə kɨ́ n̰a̰ tò mḛḛ-é-tɨ. 20 †ꞌMbore nduu mḛḛ né mbore man nduu-tɨ lé gidɨ ɓebo-tɨ ndaa-tɨ. Rəmə məsɨ tal-tɨ bul-bul uwə jəm ta sində taá nè jimm ə tatɨ-é à kasɨ kilomɛtrə ɓumutə je bè.

15

Kɔ̰̀-je kɨ́ gin siri

1 Ɓəy ɓá mꞌoo nékɔjɨ kɨ́ rangɨ kɨ́ tò ɓəl kɨ́ majɨ koo mḛḛ dɔra̰-tɨ, adɨ to malayka-je siri kɨ́ dꞌuwə kɔ̰̀-je kɨ́ gin siri ji-dé-tɨ, ə to sɔ̰y kɔ̰̀-je kɨ́ Lubə à kində-né ngangɨ wɔngɨ liə. 2 Go-tɨ, mꞌoo né kɨ́ tana̰ kɨ̀ babo kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ titɨ kɔsɨ kɨ́ ꞌpote natɨ kɨ̀ pər bè, ə njétətɨ rɔ da̰, dḛ kɨ̀ né kɨ́ to takəm-é rəm, kɔr né kɨ́ ɔw natɨ kɨ̀ ri-é lé dꞌa̰ taá dan babo-tɨ kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ lé. Dḛ dꞌuwə kunduməngrə-je lə Lubə ji-dé-tɨ, 3 dꞌusɨ-né patɔ́y lə Moiyijɨ kɨ́ ngonnjèkullə lə Lubə, kɨ̀ patɔ́y lə Ngonbatɨ ꞌpanè: ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ njètɔ́gɨ-je lay! Kullə ra-i-je tò ɓəl-ɓəl rəm, majɨ koo rəm; kɔjra-je lə-i to kɔjra-je kɨ́ njururu rəm, kɔjra kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm; i to ngar lə gin dow-je lay. 4 ꞌƁaɓe, ná̰ ɓá à ɓəl-i al əse ná̰ ɓá à kɔsɨ gajɨ-i al wa? Kdɔ i ya kɨ̀ kár-i-rè ɓá aa njay-njay. Gin dow-je lay ya dꞌa ree kdɔ kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀-i-tɨ, kdɔtalə dow-je lay dꞌoo kɨ́ kullə ra-i-je tò njururu.

5 Go né-je-tɨ kinlé, mꞌoo kəy lə Lubə mḛḛ dɔra̰-tɨ rəmə, ta-é tokɨ tḛḛ adɨ mꞌoo kəy kɨ́ ꞌra kɨ̀ kubɨ kɨ́ to lo kingə-na̰ kɨ̀ Lubə a̰ mḛḛ-é-tɨ. 6 Malayka-je kɨ́ siri kɨ́ dꞌuwə kɔ̰̀-je kɨ́ gin siri ji-dé-tɨ lé, ꞌtḛḛ mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kɨ̀ kubɨ kɨ́ nda mbəy-mbəy ə ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ rɔ-dé-tɨ rəm, ɓá ꞌdɔɔ ɓədɨ-dé kɨ̀ nda dɔɔ ɓədɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr rəm tɔ. 7 Kɨ́ káre dan njékisɨ kəm-je-tɨ kɨ́ sɔ lé adɨ malayka-je kɨ́ siri lé kobɨ lɔr-je siri kɨ́ wɔngɨ lə Lubə kɨ́ to njèkisɨ kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal rusɨ. 8 Rəmə riɓa, kɨ̀ tɔ́gɨ lə Lubə ra adɨ sapər rusɨ mḛḛ kəy liə, adɨ dow à kasɨ kɔw-tɨ al ya sar kadɨ kɔ̰̀-je kɨ́ gin siri kɨ́ malayka-je kɨ́ siri dꞌuwə ji-dé-tɨ kinlé ində-né ngangɨ-é.

16

Kobɨ-je kɨ́ siri kɨ́ sɔbɨ dɔ wɔngɨ lə Lubə

1 Go-tɨ, mꞌoo ndi dow ɓa boy mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə ə idə malayka-je kɨ́ siri lé panè: Wɔngɨ lə Lubə kɨ́ tò mḛḛ kobɨ-je-tɨ kɨ́ siri kinlé, ɔwi ꞌmbəli dɔnangɨ-tɨ!

2 Malayka kɨ́ dɔsa̰y ɔw mbəl wɔngɨ kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ liə dɔnangɨ-tɨ rəmə, dò basrangɨ kɨ́ tò ɓəl ə to n̰a̰ usɨ dɔ dow-je-tɨ kɨ́ dꞌɔw kɨ̀ kɔr né lə da̰ rəm, ɓá dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ né-tɨ kɨ́ to takəm-é rəm tɔ.

3 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo mbəl wɔngɨ kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ liə dan babo-tɨ adɨ babo təl məsɨ kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ məsɨ dow kɨ́ oy bè, adɨ né-je lay kɨ́ dꞌisɨ dan babo-tɨ lé dꞌoy.

4 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə mbəl wɔngɨ kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ liə dan ba-je-tɨ, kɨ̀ kəm kḛnḛnḛ-je-tɨ adɨ təl məsɨ. 5 Rəmə mꞌoo ndi malayka kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ man-je-tɨ panè: I ꞌto njèra né kɨ́ njururu, ꞌto njèkisɨ low nṵ rəm, ꞌisɨ ɓone rəm, i ꞌaa njay-njay ɓá ꞌgangɨ-né ta-je kinlé bè. 6 Kdɔ dḛ dꞌungɨ məsɨ njékaa njay-je kɨ̀ njépata-je kɨ́ ta-i-tɨ nangɨ, ə i ꞌadɨ-dé məsɨ dꞌa̰y tɔ; to tó-é kadɨ dꞌa̰y ya. 7 Ə mꞌoo ndi dow logugɨ né-tɨ panè: Oiyo, ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ Njètɔ́gɨ-je lay, ta-je lə-i kɨ́ i ꞌgangɨ lé, i ꞌgangɨ gangɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, tò njururu rəm tɔ.

8 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ sɔ mbəl wɔngɨ kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ liə dɔ kàdɨ̀-tɨ; dꞌadɨ-é tarəbɨ kadɨ adɨ pər ɔ̰̀ dow-je. 9 Ə dow-je lé, kunjɨ pər kɨ́ tungə pil-pil ya nətɨ-dé kərɨm-kərɨm. Bè ya kàrè, dḛ ꞌmbatɨ kin̰ə panjiyə-dé-je kɨ́ majɨ al kɔgɨ kulə-né riɓa dɔ Lubə-tɨ rəm, ɓá ꞌpa ta kɨ́ majɨ al dɔ ri Lubə-tɨ kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ kɔ̰̀-je-tɨ kinlé rəm tɔ.

10 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mḭ mbəl wɔngɨ kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ liə dɔ kalikɔɓe-tɨ lə da̰ lé. Lo ndul kɔ̰ɓe-tɨ liə ndḭ-ndḭ; né kɨ́ to ra dow-je adɨ ꞌtɔ̰́ ngangɨ-dé məgəgə-məgəgə. 11 Ə dḛ ꞌpa ta kɔbɨ dɔ Lubə-tɨ kɨ́ dɔra̰-tɨ, kdɔtalə né-je kɨ́ to kɨ́ ra-dé lé rəm, kdɔtalə dò basrangɨ-je kɨ́ uso-dé rəm; bè ya kàrè kullə ra-dé-je kɨ́ majɨ al lé dḛ ꞌtusɨ dꞌin̰ə kɔgɨ al.

12 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ mɛkḛ mbəl wɔngɨ kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ liə dan ba-tɨ kɨ́ boy kɨ́ ri-é lə Epratɨ rəmə ii lay, bè kdɔ kadɨ in̰ə rəbɨ adɨ ngar-je kɨ́ dꞌa kḭ lo kubə kàdɨ̀-tɨ. 13 Go-tɨ, mꞌoo ndil-je kɨ́ majɨ al mutə kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ jḛ̀-je bè ꞌtḛḛ ta Dragɔ̰-tɨ, kɨ̀ ta da̰-tɨ, ɓá ta njèkədɨ ta-tɨ kɨ́ njèɓa rɔ-é njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ tɔ. 14 Ndil-je kɨ́ majɨ al kinlé, ꞌto njéra nékɔjɨ-je rəm, njékɔw rɔ ngar-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay, kdɔ kəw-dé natɨ kdɔ ta lə rɔ kɨ́ à tò mḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ boy lə Lubə kɨ́ Njètɔ́gɨ-je lay.

15 †ꞌƁaɓe panè: ꞌOo, mꞌa ree titɨ-na̰ kɨ̀ njèɓogɨ bè. Dow kɨ́ njèkisɨ kəm dɔ rɔ-é-tɨ ə to njèngəm kubɨ-je liə kdɔ kadɨ njiyə kutɨ-é dum kadɨ dꞌoo rɔsɔl liə al ɓá to njènékumə̰!

16 Ndil-je kɨ́ majɨ al lé, ꞌkəw ngar-je natɨ lo-tɨ kɨ́ ꞌɓa-é Armagedɔ̰ kɨ̀ ta Əbrə.

17 Malayka kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri mbəl wɔngɨ kɨ́ mḛḛ kobɨ-tɨ liə dan yə́l-tɨ. Ndi dow ɓa boy mḛḛ kəy-tɨ lə Lubə kalikɔɓe-tɨ liə panè: Ngangɨ-é ya ngá ə́n! 18 †Go-tɨ, ndi təl rəm, ndi ndàngɨ rəm, ndi dow-je ɓa rəm, dɔnangɨ yəkɨ yəkɨ kɨ́ low nṵ kɨ́ dow-je dꞌisɨ-né dɔnangɨ-tɨ nè kin ya, dow oo ga̰-é nja káre al ɓəy. 19 Ɓebo gángɨ rɔ-é lo mutə. Ɓebo-je lə gin dow-je lay ya usɨ, ə mḛḛ Lubə ole dɔ Babilɔ̰n-tɨ kɨ́ to ɓebo kɨ́ boy, kdɔ kadɨ adɨ-é a̰y yibɨ nduu kɨ́ tɔjɨ wɔngɨ liə kɨ́ n̰a̰ kɨ́ tò mḛḛ kobɨ-tɨ. 20 †Dɔnangɨ-je kɨ́ dan ba-tɨ, kɨ̀ mbal-je ꞌgoto lay. 21 †Kɔsɨ-je kɨ́ boy-boy kɨ́ ɔy n̰a̰ ḭ dɔra̰-tɨ tusɨ dɔ dow-je-tɨ. Kɔ̰̀ kɨ́ kɔsɨ adɨ dow-je kinlé ra adɨ ꞌpa ta kɔbɨ dɔ Lubə-tɨ, kdɔtalə kɔ̰̀ kinlé to kɔ̰̀ kɨ́ tò ɓəl n̰a̰.

17

Ta kɨ́ ꞌgangɨ dɔ ɓebo Babilɔ̰n-tɨ

1 Go-tɨ rəmə, malayka-je kɨ́ siri kɨ́ dꞌuwə kɔbɨ siri ji-dé-tɨ lé, mꞌoo ḛ kɨ́ káre dan-dé-tɨ ree idə-m panè: ꞌRee nè bè, mꞌa kɔjɨ-i ta kɨ́ tokɨ gangɨ dɔ gɔ̰kaya-tɨ kɨ́ isɨ dɔ man-je-tɨ kɨ́ boy kin kadɨ-i ꞌoo. 2 Ngar-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌungɨ-na̰ dɔ-é-tɨ ꞌra siə kaya, ɓá kaya liə ya to né ka̰y kɨ́ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè dꞌa̰y dꞌadɨ ra-dé kɨ́ yibɨ-tɨ.

3 †Ndil kɨ́ aa njay ree dɔ-m-tɨ ə malayka lé un-m ɔw sə-m diləlo-tɨ, rəmə mꞌoo dené kɨ́ isɨ dɔ da̰-tɨ madɨ kɨ́ kər bɨr-bɨr bè, ri-je kɨ́ ꞌpa-né ta kɔbɨ kɨ̀ Lubə rusɨ rɔ-é rɨpɨ-rɨpɨ; dɔ-é ra siri ə gajɨ-é ra dɔgɨ. 4 Dené-é kinlé, ulə kubɨ kɨ́ kər yəl-yəl kɨ́ là-é n̰a̰ rɔ-é-tɨ, ɓá mɔ̰ne mbṵṵ kɨ̀ ꞌningə́ lɔr-je, kɨ̀ ər-je kɨ́ majɨ-majɨ, kɨ̀ mədkɔsɨ-je. Ḛ uwə kobɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr ji-é-tɨ; kobɨ kinlé, nékɔbɨ-je, kɨ̀ né-je kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ kɨ́ to kullə ra dené kinlé rusɨ mḛḛ-é njḭ-njḭ. 5 ꞌNdàngɨ ri kɨ́ kɔr mḛḛ-é tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ natɨ nɔ̰̀-é-tɨ ꞌpanè: Babilɔ̰n kɨ́ boy lé to kɔ̰ dené-je kɨ́ njéra kaya rəm, ɓá to kɔ̰ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ ꞌto njéra nékɔbɨ-je rəm tɔ. 6 Dené kinlé məsɨ njékaa njay-je, kɨ̀ məsɨ njékɔr Poyta-je lə Jeju kadɨ dow-je dꞌoo ra-é yibɨ-tɨ adɨ mꞌoo. Lokɨ mꞌoo-é bè lé, ndil-m tḛḛ sa̰y.

7 Beɓa malayka lé pa sə-m panè: ꞌAdɨ ndil-i tḛḛ sa̰y bè kdɔ ri wa? Mꞌa kidə-i ta kɨ́ tò lo ɓɔyɔ-é-tɨ kɨ́ sɔbɨ dɔ dené kin rəm, kɨ́ sɔbɨ dɔ da̰ kɨ́ dɔ-é ra siri ə gajɨ-é ra dɔgɨ kɨ́ dené kin isɨ dɔ-é-tɨ lé kadɨ-i ꞌoo rəm tɔ. 8 †Da̰ kɨ́ i oo-é kinlé, kete isɨ, ngà ngɔsnè goto. Ḛ à tḛḛ boleɓe-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto kisɨ kɔw kɨ lo tujɨ-tɨ, ə dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ́ lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ ya ri-dé tokɨ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete kiskəm-tɨ al lé, lokɨ dꞌa koo da̰ lé rəmə, ndil-dé à tḛḛ sa̰y kdɔtalə ndɔkɨ isɨ, ə ree goto, rəmə təl tḛḛ a̰ ɓəy.

9 Lo kɨ́ kadɨ dow ɔw kɨ̀ négə kɨ̀ gosɨ dɔ-tɨ ə́n: Dɔ-je kɨ́ siri lé to mbal-je kɨ́ siri kɨ́ dené lé isɨ dɔ-tɨ, 10 ɓá to ngar-je siri ya tɔ. Dan ngar-je kɨ́ siri lé, dḛ kɨ́ mḭ kɔ̰ɓe ɔr ji-dé-tɨ ə ḛ kɨ́ káre isɨ ɔ̰̀ ɓe nè ɓəy ə ḛ kɨ́ káre kɔ̰ɓe liə ree al ɓəy. Lokɨ kɔ̰ɓe liə à ree lé, ḛ à kɔ̰ɓe kaglo n̰a̰ al. 11 Ə da̰ kɨ́ kete isɨ ɓá ree goto kinlé, ḛ ya to ngar kɨ́ njèkungɨ-tɨ jinà̰y joo rəm, ɓá ḛ to kɨ́ káre dan ngar-je-tɨ kɨ́ dɔsa̰y kɨ́ siri lé rəm tɔ; ə isɨ ɔw kɨ lo tujɨ-tɨ.

12 Gajɨ da̰ kɨ́ dɔgɨ kɨ́ i oo kinlé to ngar-je kɨ́ dɔgɨ kɨ́ dḛ dꞌɔ̰̀ ɓe al ɓəy, ngà dꞌa kingə tɔ́gɨ kdɔ kɔ̰-né ɓe natɨ kɨ̀ da̰ lé dan kàdɨ̀-tɨ káre-rè. 13 Dḛ lay ya kɔjra lə-dé ra káre-rè, rɔnga̰ lə-dé kɨ̀ tɔ́gɨ lə-dé lé dꞌa ra-né kullə lə da̰ lé. 14 Dḛ dꞌa rɔ kɨ̀ Ngonbatɨ, ngà Ngonbatɨ à tətɨ-dé rɔ kdɔtalə Ngonbatɨ lé, to ꞌƁaɓe lə ꞌɓaɓe-je rəm, ɓá to Ngar lə ngar-je rəm tɔ; ə dḛ kɨ́ Lubə ɓa-dé, mbətɨ-dé, kɨ́ ꞌto dow-je liə kɨ́ tɔgrɔ-tɨ kɨ́ dꞌa̰ natɨ kɨ̀ Ngonbatɨ lé, dꞌa tətɨ-dé rɔ tɔ.

15 Malayka lé təl idə-m panè: Man-je kɨ́ i oo ɓá dené kɨ́ njèkaya isɨ dɔ-tɨ kinlé, to gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè, kɨ̀ gin dow-je kɨ́ ndɔ̰ta lə-dé tò gay-gay. 16 Gajɨ da̰ kɨ́ dɔgɨ kɨ́ i oo kinlé, dḛ kɨ̀ da̰ lé dꞌa kɔsɨ dené kɨ́ njèkaya lé kɨ̀ ta, kdɔ taa né-je liə lay ə kin̰ə-é kutɨ-é dum, dꞌa kuso da̰-é ə dꞌa ró singə-é pər rukɨ-rukɨ. 17 Kdɔtalə Lubə ra kullə mḛḛ-dé-tɨ kdɔ kadɨ ꞌra kɔjra liə rəm, kadɨ kɔjra lə-dé ra káre-rè, rəmə dꞌa ra kullə kɨ̀ tɔ́gɨ kɔ̰ɓe lə-dé kadɨ da̰ lé sar kadɨ ta-je kɨ́ Lubə pa lé né-é ra né.

18 Ə dené kɨ́ i oo-é kinlé, to ɓebo kɨ́ boy kɨ́ ɔ̰̀ ɓe dɔ ngar-je-tɨ kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè.

18

Kusɨ lə ɓebo Babilɔ̰n

1 Go né-je-tɨ kinlé, mꞌoo malayka kɨ́ rangɨ kɨ́ ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ kɨ́ n̰a̰ ḭ dɔra̰-tɨ ree ə ree liə ndógɨ lo dɔnangɨ-tɨ nè. 2 †Ḛ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy panè: Babilɔ̰n usɨ ngá ɓoo! Ḛ usɨ ɓoo! Babilɔ̰n ɓebo kɨ́ boy lé usɨ ɓoo! Ḛ təl to lo kisɨ ndil-je kɨ́ majɨ al, to lo mbɔ̰-na̰ lə ndil-je lay kɨ́ njéra né majɨ al, ɓá to lo mbɔ̰-na̰ lə yəl-je lay kɨ́ ꞌtò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ adɨ ꞌnəl Lubə al. 3 Kdɔ gin dow-je lay dꞌa̰y kaya ra-é kɨ́ n̰a̰ kin titɨ yibɨ bè; ngar-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ꞌra siə kaya ə njéragatɨ-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kàrè dꞌingə né n̰a̰ kɨ̀ takul né-je liə kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ n̰a̰ kin rəm tɔ.

4 Go-tɨ, mꞌoo ndi dow kɨ́ rangɨ dɔra̰-tɨ panè: Dow-je lə-m, ꞌtḛḛi mḛḛ-é-tɨ kɔgɨ kdɔ kadɨ indəi rɔ-si natɨ siə mḛḛ majal-je liə kin al rəm, ɓá kadɨ ingə-i kɔ̰̀-je liə kin al rəm tɔ. 5 Kdɔ majal-je liə mbɔ̰-na̰ kɨ dɔ-na̰-tɨ dɔ-na̰-tɨ sar tḛḛ dɔra̰-tɨ ə mḛḛ Lubə ole dɔ né ra-é-je-tɨ kɨ́ njururu al. 6 ꞌRai-é titɨ kɨ́ ḛ ra-né dow-je ə kullə ra-é-je kɨ́ majɨ al majɨ al kinlé ugəi-é nja joo-joo! Kobɨ kɨ́ ḛ ungɨ né mḛḛ-é-tɨ adɨ dow-je lé, ungi mḛḛ-é-tɨ adi-é nja joo. 7 Gangɨ-é kɨ́ ḛ ɔsɨ-né gajɨ rɔ-é rəm, isɨ-né dan majɨ-tɨ kɨ́ n̰a̰ kinlé, ya adi-é-né kɔ̰̀ rəm, adi-é ndingə-né ndoo rəm tɔ! Babilɔ̰n lé pa mḛḛ-é-tɨ panè: Ma̰ mꞌisɨ kisɨ ngar kɨ́ dené ɓɨ mꞌto njèngɔwkoy al rəm, ɓá ma̰ mꞌa ndingə ndoo nda̰ al rəm tɔ. 8 Gin-é kin ɓá mḛḛ ndɔ-tɨ kɨ́ káre-rè ya kɔ̰̀-je kin à ree-né dɔ-é-tɨ adɨ to koy rəm, kuwəndoo rəm, ɓobo rəm, ɓá pər à ró-é rukɨ-rukɨ rəm tɔ. Kdɔ ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ njègangta dɔ-é-tɨ lé to njètɔ́gɨ.

9 Ngar-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè lay kɨ́ njéra siə kaya-je, kɨ̀ njékisɨ siə dan majɨ-tɨ kɨ́ n̰a̰ kinlé, lokɨ dꞌa koo sapər kɨ́ à ró-é lé rəmə, dꞌa nɔ̰ rəm, ɓá dꞌa ndingə rɔ-dé kdɔ ta liə rəm tɔ. 10 Ngar-je lé, dꞌa ɓəl kɔ̰̀-je kɨ́ tḛḛ dɔ-é-tɨ lé, adɨ dꞌa ka̰ ngərəngɨ ɓá dꞌa panè: Tujɨ kɨ́ ban ə́ tana̰ bè! Tujɨ kɨ́ ban ə́ tana̰ bè! Babilɔ̰n ɓebo kɨ́ boy! Ɓebo kɨ́ njètɔ́gɨ! Dan kàdɨ̀-tɨ kɨ́ káre-rè ya ꞌgangɨ ta dɔ-i-tɨ bè wa!

11 Ə njéragatɨ-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kàrè ꞌnɔ̰ ə ꞌndingəndoo kdɔ ta liə, kdɔ dow kɨ́ njèndogɨ sə-dé né gatɨ-je lə-dé goto. 12 Né gatɨ-je lə-dé lé to lɔr-je, kɨ̀ là-je, kɨ̀ ər-je kɨ́ majɨ-majɨ, kɨ̀ mədkɔsɨ-je, kɨ̀ kubɨ kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ, kɨ̀ kubɨ kɨ́ kər yəl-yəl kɨ́ là-é n̰a̰, kɨ̀ kubɨ kɨ́ ꞌɓa-é sua, kɨ̀ kubɨ kɨ́ kər bɨr-bɨr, kɨ̀ kagɨ-je lay kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ, kɨ̀ né-je lay kɨ́ ꞌra kɨ̀ ngangɨ kədɨ, kɨ̀ né-je lay kɨ́ ꞌra kɨ̀ kagɨ-je kɨ́ majɨ-majɨ, kɨ̀ ꞌningə́kasɨ-je, kɨ̀ ngɔwla-je, kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é marbrə-je, 13 kɨ̀ ndujɨ kagɨ kanɛl-je, kɨ̀ nɔ̰kagɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ, kɨ̀ ubɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ-majɨ, kɨ̀ dukan-je, kɨ̀ man nduu-je, kɨ̀ ubɨ-je, kɨ̀ ndujɨ-je, kɨ̀ gemḛ-je, kɨ̀ mangɨ-je, kɨ̀ batɨ-je, kɨ̀ sində-je, kɨ̀ pusɨ rɔ-je, ɓá dow-je ya kàrè ꞌto négatɨ-je lə-dé rəm adɨ to ɓə-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ dꞌuwə-dé ta rɔ-tɨ. 14 Né-je kɨ́ kəmnda-é ra-i ra-i lé, ɔr rɔ-é a̰ ngərəngɨ sə-i, né-je kɨ́ majɨ-majɨ, kɨ̀ né-je kɨ́ ndɔ̰y-ndɔ̰y lé goto lay rɔ-i-tɨ, dow à kingə gogɨ nda̰ al ngá. 15 Njéragatɨ-je kɨ́ dꞌingə né kɨ̀ takul-é lé dꞌa ɓəl kɔ̰̀-je kɨ́ tḛḛ dɔ-é-tɨ adɨ dꞌa ka̰ ngərəngɨ ɓá dꞌa nɔ̰ ə dꞌa ndingəndoo 16 panè: Tujɨ kɨ́ ban ə́ tana̰ bè! Tujɨ kɨ́ ban ə́ tana̰ bè! Ɓebo kɨ́ boy kɨ́ dꞌulə-é kubɨ kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ, kɨ̀ kubɨ kɨ́ kər yəl-yəl kɨ́ là-é n̰a̰, kɨ̀ kubɨ kɨ́ kər bɨr-bɨr rəm, ɓá ꞌra-é kɨ̀ lɔr-je, kɨ̀ ər-je kɨ́ majɨ-majɨ, kɨ̀ mədkɔsɨ-je dꞌadɨ mɔ̰ne lé ya ə́n wa! Dan kàdɨ̀-tɨ kɨ́ káre-rè ya nékingə kɨ̀ n̰a̰ kinlé tujɨ lay bè wa! 17 Njékuwə ngɔw bato-je, kɨ̀ njékɔw mba dan ba-tɨ, kɨ̀ njérakullə mḛḛ bato-tɨ, kɨ̀ njéra kullə dan babo-tɨ-je dꞌa̰ ngərəngɨ-ngərəngɨ.

18 Lokɨ dꞌoo sapər kɨ́ ɔ̰̀ ɓebo lé rəmə, dꞌilə bɔbɨ ndi-dé nangɨ ꞌpanè: Ɓebo kɨ́ rá ɓá titɨ-na̰ kɨ̀ ɓebo kin wa? 19 Dḛ ꞌnɔ̰, dꞌɔy ꞌbabur kɨ dɔ-dé-tɨ dɔ-dé-tɨ ꞌndingə-né ndoo ə ꞌnɔ̰ ꞌpanè: Tujɨ kɨ́ ban ə́ tana̰ bè! Tujɨ kɨ́ ban ə́ tana̰ bè! Ɓebo kɨ́ boy kɨ́ njébato-je lay, dꞌingə né kɨ̀ takul kisɨ dan majɨ-tɨ liə lé, dan kàdɨ̀-tɨ kɨ́ káre-rè ya təl diləlo bè wa!

20 I dɔra̰, ꞌra rɔnəl kdɔ ta liə! Ə sə̰i njékaa njay-je, njékɔwkulə-je, kɨ̀ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kàrè ꞌrai rɔnəl! Kdɔtalə Lubə gangta dɔ-é-tɨ, kdɔ né kɨ́ majɨ al kɨ́ ḛ ra sə-si.

21 Beɓa malayka káre kɨ́ njètɔ́gɨ un ər kɨ́ boy kɨ́ titɨ-na̰ kɨ̀ mbal kusɨ né bè ya bi ilə dan babo-tɨ ə panè: Gangɨ-é kin ya dꞌa surə-né Babilɔ̰n ɓebo kɨ́ boy kilə-é rum nangɨ ə dow à koo-é gogɨ al ya sar. 22 Dow à koo ndi njékində kunduməngrə-je, kɨ̀ ndi gosɨ-je, kɨ̀ njéka̰y nal-je, kɨ̀ njékɔl mbanga-je, mḛḛ ɓe-tɨ lə-i al ngá. Kɔdɨ káre ya kàrè à goto ɓe lə-i rəm, dow à koo ká mbal kusɨ né al rəm, 23 dow à koo pər lampɨ ndógɨ al rəm, ɓá dow à koo ndi dingəm-je kɨ̀ ne-é al rəm tɔ. Kdɔtalə njéragatɨ-je lə-i ɓá ꞌto dow-je kɨ́ boy-boy dɔnangɨ-tɨ nè, ə gin dow-je lay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè ya i ur-dé wale kɨ̀ takul kugə-je lə-i rəm, 24 ɓá məsɨ njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ, kɨ̀ məsɨ njékaa njay-je, kɨ̀ məsɨ dow-je lay kɨ́ ꞌtijə mindɨ-dé dɔnangɨ-tɨ nè lé dꞌingə rɔ-i-tɨ.

19

Pa-je kɨ́ mḛḛ dɔra̰-tɨ, kɨ̀ taana̰ lə Ngonbatɨ

1 Go né-je-tɨ kinlé, mꞌoo ndi dow ɓá dɔra̰-tɨ boy-boy titɨ ndi kosɨ dow-je kɨ́ n̰a̰ bè panè:

Alleluya! Kajɨ, kɨ̀ riɓa, kɨ̀ tɔ́gɨ to kɨ́ lə Lubə lə-ji.

2 Kdɔtalə ta-je liə kɨ́ ḛ gangɨ lé,

ḛ gangɨ gangɨ kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, tò njururu rəm;

kdɔ ḛ gangɨ ta dɔ dené-tɨ kɨ́ to gɔ̰kaya

kɨ́ njétujɨ dow-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ kɨ̀ kaya liə kin rəm,

dal ba məsɨ ngannjékullə-je liə kɨ́ dené kinlé tɔl-dé lé rəm tɔ.

3 Ndi kosɨ dow-je kɨ́ n̰a̰ lé, təl ɓa kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ɓəy panè:

Alleluya! Ə ɓebo kɨ́ ɔ̰̀ pər lé,

sa-é suu luy-luy ya kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal.

4 Rəmə ꞌngatɔ́gɨ-je kɨ́ kɔrjoo gidɨ-é sɔ, kɨ̀ njékiskəm-je kɨ́ sɔ lé, ꞌtɔsɨ məkəjɨ-dé nangɨ ə dꞌɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ Lubə-tɨ kɨ́ isɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ ꞌpanè: Amḛn! Alleluya!

5 Ndi dow ɓa dɔ kalikɔɓe-tɨ panè: ꞌTɔ́yi Lubə lə-ji! Sə̰i lay kɨ́ ꞌtoi ngannjékullə-je liə, sə̰i kɨ́ ꞌɓəli-é, sə̰i ngan dow-je kɨ̀ dow-je kɨ́ boy! 6 Go-tɨ, mꞌoo ndi dow ɓa titɨ ndi kosɨ dow-je kɨ́ n̰a̰ bè rəm, ɓa titɨ ká man-je kɨ́ boy-boy bè rəm, ɓa titɨ ká ndi kɨ́ ndàngɨ kɨ̀ tɔ́gɨ-é n̰a̰ kin bè panè:

Aleluya!

ꞌƁaɓe Lubə lə-ji kɨ́ njètɔ́gɨ-je lay lé ində kɔ̰ɓe liə.

7 Jꞌrai rɔnəl, jꞌtiləi kole ə jꞌuləi riɓa dɔ-é-tɨ,

kdɔtalə ndɔ taana̰ lə Ngonbatɨ lé ree

ə ne-é kàrè ra rɔ-é lay rəm tɔ.

8 Dꞌadɨ-é tarəbɨ kadɨ ulə kubɨ kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ,

kɨ́ ndóle kə̰́y-kə̰̀y kɨ́ to kubɨ kɨ́ aa njay.

Kdɔtalə kubɨ kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ lé

tɔjɨ kullə ra-je kɨ́ njururu-njururu lə njékaa njay-je.

9 †Go-tɨ, malayka idə-m panè: ꞌNdàngɨ ta kin: Dow-je kɨ́ tokɨ ɓa-dé lo nékuso-tɨ lo taana̰-tɨ lə Ngonbatɨ ɓá ꞌto njénékumə̰-je! Ə təl idə-m ɓəy panè: Ta-je kinlé, to ta-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ lə Lubə.

10 Beɓa mꞌusɨ nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ kdɔ kɔsɨ dɔ-m nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ, ngà ḛ idə-m panè: «ꞌOo nè à ra né kɨ́ bè kin! Ma̰ lé mꞌto madkullə lə-i rəm, mꞌto madkullə lə ngankɔ̰-i-je kɨ́ njékadmḛḛ kɨ́ ꞌto njéka̰ dɔ né-tɨ kɨ́ Jeju pa ta dɔ-tɨ. Lubə ɓá ꞌa kɔsɨ dɔ-i nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ, kdɔ né-je kɨ́ Jeju pa ta dɔ-tɨ lé ya ɓá ndɔkɨ Lubə adɨ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ ꞌpa tɔ.»

Ta kɨ́ sɔbɨ njèkal sində kɨ́ nda

11 Go-tɨ, mꞌoo ta dɔra̰ tò tagra ə mꞌoo sində kɨ́ nda tḛḛ. Njèkal sində kinlé ri-é lə Njèra né kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, njèpata kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm. Ḛ gangɨ ta njururu rəm, ɓá rɔ liə to rɔ kɨ́ njururu rəm tɔ. 12 Kəm-é ɔ̰̀ pər bilɨm-bilɨm titɨ-na̰ kɨ̀ ndɔ̰ pər bè, ɔw kɨ̀ jɔgɨ ngar-je n̰a̰-n̰a̰ dɔ-é-tɨ. ꞌNdàngɨ ri kɨ́ dow kɨ́ rangɨ gə al dɔ-é-tɨ; to ri kɨ́ ḛ ya kɨ̀ kár-é gə. 13 Ḛ ulə kubɨ kɨ́ dꞌulə dan məsɨ-tɨ. Ri-é lə «ta lə Lubə.» 14 Njérɔ-je kɨ́ dɔra̰-tɨ dꞌulə kubɨ-je kɨ́ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ, kɨ́ nda kɨ́ to kubɨ kɨ́ aa njay rɔ-dé-tɨ dꞌisɨ-né dɔ sində-je-tɨ kɨ́ nda-nda ɓá dꞌun-né go-é. 15 †Kiyərɔ kɨ́ atɨ pam tḛḛ ta-é-tɨ kdɔ tɔl gin dow-je kɨ́ gay-gay. Ḛ à kɔr nɔ̰̀-dé kɨ̀ gɔl ngɔwla ji-é-tɨ. À mbəjrə kandɨ nduu mḛḛ né mbore man nduu-tɨ kɨ́ wɔngɨ lə Lubə kɨ́ to Njètɔ́gɨ-je lay tò mḛḛ-é-tɨ. 16 ꞌNdàngɨ ri madɨ kubɨ kul-tɨ liə rəm, dɔ bingɨ-é-tɨ rəm ꞌpanè: Ngar lə ngar-je ə ꞌƁaɓe lə ɓaɓe-je.

17 Go-tɨ, mꞌoo malayka a̰ kɨ̀ nja-é taá mḛḛ kàdɨ̀-tɨ pa ta kɨ̀ ndi-é kɨ́ boy idə-né yəl-je kɨ́ njènar dɔra̰-tɨ taá panè: ꞌReei, ꞌkəwi-na̰ lo nékuso-tɨ kɨ́ boy lə Lubə. 18 ꞌReei kadɨ usoi da̰ ngar-je, kɨ̀ da̰ gɔ̰rɔ-je, kɨ̀ da̰ dow-je kɨ́ njétɔ́gɨ-je, kɨ̀ da̰ sində-je, kɨ̀ da̰ njékal-dé-je, kadɨ usoi da̰ dow-je lay ya, dow-je kɨ́ ꞌto ɓə-je al, kɨ̀ ɓə-je, kɨ̀ ngan dow-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ boy.

19 Go-tɨ mꞌoo da̰ lé rəm, mꞌoo ngar-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè kɨ̀ njérɔ-je lə-dé ꞌkəw-na̰ kdɔ kɔw rɔ kɨ̀ njèkal sində lé, kɨ̀ njérɔ-je liə. 20 †Rəmə dꞌuwə da̰ lé rəm, ɓá njèkədta kɨ́ njèɓa rɔ-é njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ ḛ ɓá to njèra né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl takəm da̰-tɨ lé kàrè dꞌuwə-é siə natɨ rəm tɔ. Né-je kɨ́ tò ɓəl-ɓəl kɨ́ ḛ ra-ra kinlé ɓá ədɨ-né dow-je kɨ́ ndajɨ lə da̰ lé tò rɔ-dé-tɨ adɨ dḛ ꞌto njékɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ né-tɨ kɨ́ ꞌra dꞌadɨ to takəm da̰ lé. Da̰ lé rəm, njèkədta kɨ́ njèɓa rɔ-é njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ lé, joo lay ya dꞌuwə-dé kəm dꞌungɨ-dé dan pər-tɨ kɨ́ yal-é tò ɗikɨ-ɗikɨ. 21 Ndəgɨ dow-je rəmə, kiyərɔ kɨ́ tḛḛ ta njèkal sində-tɨ kinlé ya ꞌtɔl-dé adɨ yəl-je lay ya dꞌuso da̰-dé ꞌndan ndə̰-ndə̰.

20

Kɔ̰ɓe kɨ́ ɓal ɓudɔgɨ

1 Go-tɨ, mꞌoo malayka káre ḭ dɔra̰-tɨ uwə lakere ta boleɓe kɨ́ sɔ̰y-é goto ji-é-tɨ rəm, ɓá uwə sil kɨ́ boy ji-é-tɨ rəm tɔ. 2 Ḛ uwə Dragɔ̰, kɨ́ to ɓugə li, kɨ́ to Sú, kɨ́ to Sata̰ lé dɔɔ-é kəm ɓal ɓudɔgɨ. 3 Ḛ ilə-é boleɓe-tɨ kɨ́ sɔ̰y-é goto lé, utɨ ta-é ə tin̰ə ta-é lɔ̰y-lɔ̰y, kdɔ kadɨ ədɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ nè al ya sar kadɨ ɓal kɨ́ ɓudɔgɨ lé asɨ-né. Go né-é-tɨ kinlé ɓá tò kadɨ dꞌa kɔr-é kilə-é taá kaglo kɨ́ sḛ bè.

4 Mꞌoo kalikɔ̰ɓe-je, ə njékisɨ dɔ-tɨ-je lé dꞌadɨ-dé tɔ́gɨ kadɨ ꞌgangɨ-né ta. Mꞌoo dow-je kɨ́ ꞌgangɨ dɔ-dé kɔgɨ kdɔ ta lə Jeju kɨ́ ꞌpa dꞌadɨ dow-je rəm, kdɔ ta lə Lubə rəm, mꞌoo dḛ kɨ́ ꞌmbatɨ kɔsɨ dɔ-dé nangɨ nɔ̰̀ da̰-tɨ kɨ̀ nɔ̰̀ né-tɨ kɨ́ to takəm-é lé rəm, ɓá mꞌoo dḛ kɨ́ ꞌmbatɨ kadɨ ꞌtijə ndajɨ lə da̰ nɔ̰̀-dé-tɨ kɨ̀ ji-dé-tɨ lé rəm tɔ. Dḛ ꞌtəl dꞌisɨ kəm ə dꞌɔ̰̀ ɓe natɨ kɨ̀ Kristɨ ɓal ɓudɔgɨ. 5 Ḛ ɓá to tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ kɨ́ dɔsa̰y. Ngà ndəgɨ dow-je kɨ́ dꞌoy lé dꞌa tɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ al ya sar kadɨ ɓal kɨ́ ɓudɔgɨ lé asɨ-né. 6 Njétɔsɨ ndəl kində lo tḛḛ kɨ́ dɔsa̰y lé ɓá ꞌto njénékumə̰-je; dḛ ꞌto njékaa njay-je ə koy kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo ɔw kɨ̀ tɔ́gɨ dɔ-dé-tɨ al; dḛ dꞌa to njégugné-je lə Lubə, kɨ̀ ꞌlə Kristɨ ə dꞌa kɔ̰ɓe siə natɨ ɓal ɓudɔgɨ.

Kusɨ lə Sata̰

7 Lokɨ ɓal kɨ́ ɓudɔgɨ kin à kasɨ lé, dꞌa kɔr Sata̰ dangay-tɨ kilə-é taá; 8 rəmə ḛ à tḛḛ kdɔ kədɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ kum dɔnangɨ-tɨ kɨ́ sɔ, adɨ to Gogɨ kɨ̀ Magogɨ*, kdɔ kəw-dé kdɔ rɔ-né. Kɔr-dé asɨ-na̰ kɨ̀ nangra kɨ́ ta babo-tɨ bè. 9 Dḛ ꞌtḛḛ, ꞌtaa dɔnangɨ pəl-pəl, ə dꞌilə-na̰ ꞌgəə dɔ lokisɨ njékaa njay-je kɨ́ to ɓebo kɨ́ Lubə ində dan kəm-é-tɨ. Rəmə pər i dɔra̰-tɨ ya ree ró-dé rukɨ-rukɨ. 10 Sú kɨ́ to njèkədɨ-dé lé, dꞌilə-é dan pər-tɨ kɨ́ yal-é tò ɗikɨ-ɗikɨ; lo-é kinlé ɓá da̰ lé dḛ kɨ̀ njèkədta kɨ́ njèɓa rɔ-é njèpata kɨ́ ta Lubə-tɨ dꞌa̰-tɨ ə dꞌa kingə kɔ̰̀ ndɔɔ-je kɨ̀ kada-je ya kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal.

Sɔ̰y ta kɨ́ gangɨ

11 Go-tɨ, mꞌoo kalikɔ̰ɓe kɨ́ boy kɨ́ nda ə mꞌoo njèkisɨ dɔ-tɨ tɔ. Dɔnangɨ kɨ̀ dɔra̰ ꞌgoto takəm-é-tɨ ə lo lə-dé goto ngá. 12 Ə ngan dow-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ boy-boy kɨ́ dꞌoy lé, mꞌoo-dé dꞌa̰ kɨ̀ nja-dé taá nɔ̰̀ kalikɔɓe-tɨ ə mꞌoo mbete-je kɨ́ dow tḛḛ mḛḛ-é rəm, mbete káre kɨ́ rangɨ kɨ́ dow tḛḛ mḛḛ-é kɨ́ ḛ ɓá to mbete kɨ́ ri dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm tò-tɨ. Dow-je kɨ́ dꞌoy lé ꞌgangɨ ta dɔ-dé-tɨ kɨ̀ go kullə ra-dé-je kɨ́ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete-je-tɨ kinlé. 13 Dow-je kɨ́ dꞌoy dan babo-tɨ lé man tḛḛ sə-dé, koy kɨ̀ lo kɨ́ koó dꞌin̰ə dow-je kɨ́ dꞌoy dꞌadɨ ꞌtḛḛ, ə ná̰-ná̰ ya ꞌgangɨ ta dɔ-é-tɨ kɨ̀ go kullə ra-é ra-é. 14 Koy kɨ̀ lo kɨ́ koó lé dꞌungɨ-dé dan pər-tɨ kɨ́ yal-é tò ɗikɨ-ɗikɨ. Pər kɨ́ yal-é tò ɗikɨ-ɗikɨ kinlé ɓá to koy kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo. 15 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ ꞌndàngɨ ri-é mḛḛ mbete-tɨ kɨ́ ri dow-je kɨ́ dꞌisɨ kəm tò-tɨ kin al rəmə, dꞌa kilə-é dan pər-tɨ kɨ́ yal-é tò ɗikɨ-ɗikɨ kinlé.

21

Dɔra̰ kɨ́ sigɨ kɨ̀ dɔnangɨ kɨ́ sigɨ

1 †Go-tɨ rəmə, mꞌoo dɔra̰ kɨ́ sigɨ kɨ̀ dɔnangɨ kɨ́ sigɨ, kdɔtalə dɔra̰ kɨ́ dɔsa̰y kɨ̀ dɔnangɨ kɨ́ dɔsa̰y ꞌgoto, ɓá babo goto rəm tɔ. 2 †Ə mꞌoo ɓebo kɨ́ aa njay kɨ́ to ɓebo Jorijalḛm kɨ́ sigɨ ḭ dɔra̰-tɨ rɔ Lubə-tɨ isɨ ree dɔnangɨ-tɨ, ꞌra rɔ-é lay titɨ-na̰ kɨ̀ dené kɨ́ ɔw kɨ̀ taa ngɔw sigɨ kɨ́ mɔ̰ne kdɔ tilə-né kəm ngɔbɨ-é kin bè. 3 Mꞌoo ndi dow ɓa dɔ kalikɔɓe-tɨ boy-boy panè: ꞌOo, kəy kisɨ Lubə* ree tò dan dow-je-tɨ. Lubə ya kɨ̀ dɔ-é à kisɨ natɨ sə-dé, dḛ dꞌa to dow-je liə ə ḛ à to Lubə lə-dé tɔ. 4 Ḛ à bɔr man nɔ̰ kəm-dé-tɨ ndɔ̰y-ndɔ̰y, koy à goto rəm, ndingəndoo à goto rəm, nɔ̰ kɨ̀ rɔ to à goto rəm, kdɔtalə né-je kɨ́ dɔsa̰y goto. 5 Beɓa njèkisɨ dɔ kalikɔɓe-tɨ lé panè: ꞌOo, Mꞌra né-je lay mꞌadɨ təl kɨ́ sigɨ. Ḛ təl idə-m ɓəy panè: ꞌNdàngɨ ta-je kinlé, kdɔtalə to ta-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ ə to ta-je kɨ́ asɨ kadɨ dow-je ꞌndigɨ dɔ-tɨ rəm.

6 Təl a̰ dɔ-tɨ idə-m panè: Gin né-je gangɨ ngá! Ma̰ ɓá mꞌto Alpa kɨ̀ Omega, njètum gin né kɨ̀ njètɔl ta né. Dow kɨ́ kundə man ra-é lé, ma̰ mꞌa kadɨ-é man kḛnḛnḛ kɨ́ to man kiskəm lé a̰y kare ya. 7 Ḛ kin ɓá à to nédɔji lə dow kɨ́ njètətɨ rɔ; ma̰ mꞌa to Lubə liə ə ḛ à to ngon-m tɔ. 8 Ngà njéɓəl-je, kɨ̀ njémḛḛnga̰-je, kɨ̀ njéra né-je kɨ̀ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ, kɨ̀ njétɔl dow-je, kɨ̀ njérakaya-je, kɨ̀ mbəli-je, kɨ̀ njépole magɨ-je, kɨ̀ njékədta-je, lay ya nédɔji lə-dé tò dan pər-tɨ kɨ̀ yal-é tò ɗikɨ-ɗikɨ. Ḛ kin ɓá to koy kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo.

Jorijalḛm kɨ́ sigɨ

9 Go-tɨ, kɨ́ káre dan malayka-je-tɨ kɨ́ siri kɨ́ dꞌuwə kobɨ-je kɨ́ siri ji-dé-tɨ kɨ́ sɔ̰y tujɨ-je kɨ́ gin siri rusɨ-rusɨ lé ree rɔ-m-tɨ idə-m panè: ꞌRee, mꞌa kɔjɨ-i dené kɨ́ to ne Ngonbatɨ lé kadɨ-i ꞌoo-é.

10 Beɓa Ndil kɨ́ aa njay ree dɔ-m-tɨ ə malayka lé un-m ɔw sə-m dɔ mbal-tɨ kɨ́ boy, kɨ́ ngal n̰a̰, ɓá ɔjɨ-m Jorijalḛm kɨ́ to ɓebo kɨ́ aa njay kɨ́ ḭ dɔra̰-tɨ rɔ Lubə-tɨ isɨ ree dɔnangɨ-tɨ. 11 Londógɨ lə Lubə ya ndógɨ dɔ-tɨ adɨ ndɔ̰y ngilingɨ-ngilingɨ titɨ-na̰ kɨ̀ ər kɨ́ majɨ n̰a̰ rəm, titɨ-na̰ kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é jaspə kɨ́ aa yə́rə́rə́ titɨ ər kɨ́ ꞌɓa-é kristal bè. 12 Ndògɨ bɔr kɨ́ ndəə ə ngal gəə dɔ ɓebo lé sipɨ. Tarəbɨ kandɨ mḛḛ ɓebo-tɨ lé, ra dɔgɨ gidɨ-é joo ə malayka-je dɔgɨ gidɨ-é joo dꞌa̰ tarəbɨ-je-tɨ lé ndḛng-ndḛng. Tarəbɨ-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kinlé, ndàngɨ ri gin kojɨ lə ngan Israyel-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo titɨ, 13 adɨ kəl-é kɨ́ lo kubə kàdɨ̀-tɨ tarəbɨ ra mutə, kəl-é kɨ́ taá tarəbɨ ra mutə, kəl-é kɨ́ bəə tarəbɨ ra mutə ə kəl-é kɨ́ lokur kàdɨ̀-tɨ tarəbɨ ra mutə tɔ. 14 Ndògɨ kɨ́ dɔ ɓebo-tɨ lé, dꞌində gin-é dɔ ər-je-tɨ dɔgɨ gidɨ-é joo ə dɔ ər-je-tɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo kinlé, ꞌndàngɨ ri njékɔwkulə-je lə Ngonbatɨ kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo dɔ-tɨ ndḛng-ndḛng.

15 Malayka kɨ́ njèpa sə-m ta lé uwə tuwətɔ́gɨ kɨ́ ꞌra kɨ̀ lɔr kdɔ mbɔjɨ-né ngal né ji-é-tɨ, kdɔ kadɨ mbɔjɨ-né ɓebo lé, kɨ̀ tarəbɨ-é-je, kɨ̀ ndògbɔr kɨ́ dɔ-tɨ. 16 Ɓebo lé, ngal-é-je kɨ̀ tatɨ-é asɨ-na̰ berere. Lokɨ malayka mbɔjɨ ɓebo lé rəmə, to kilomɛtrə ɓudɔgɨ lo joo kɨ̀ ɓujoo kɨ̀ kɔrjoo. Ngal-é-je kɨ̀ tatɨ-é-je, kɨ̀ ngal-é kɨ́ taá asɨ-na̰ lay. 17 Malayka mbɔjɨ ndògbɔr lé, kɨ̀ né kɨ́ dow-je ꞌmbɔjɨ-né ngal né rəmə, to mɛtər kɔrsiri gidɨ-é joo. 18 Ndògbɔr lé, dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é jaspə ə ɓebo ɓá ꞌra kɨ̀ njar lɔr kɨ́ aa yə́rə́rə́ titɨ ər kɨ́ ꞌɓa-é kristal bè. 19 Gin ndògbɔr kɨ́ dɔ ɓebo-tɨ lé, dꞌində kɨ̀ ər-je kɨ́ majɨ-majɨ kɨ́ tò gay-gay adɨ kurə́. Kɨ́ dɔsa̰y dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é jaspə, kɨ́ njèkungɨ-tɨ joo dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é sapir, kɨ́ njèkungɨ-tɨ mutə dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é kalseduwan, kɨ́ njèkungɨ-tɨ sɔ dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é emerodɨ, 20 kɨ́ njèkungɨ-tɨ mḭ dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é sardoniksɨ, kɨ́ njèkungɨ-tɨ mɛkḛ dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é sarduwan, kɨ́ njèkungɨ-tɨ siri dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é krijolitɨ, kɨ́ njèkungɨ-tɨ jinà̰y joo dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é beril, kɨ́ njèkungɨ-tɨ jinà̰y káre dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é topajɨ, kɨ́ njèkungɨ-tɨ dɔgɨ dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é krijoprajɨ, kɨ́ njèkungɨ-tɨ dɔgɨ gidɨ-é káre dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é yasḛntɨ, kɨ́ njèkungɨ-tɨ dɔgɨ gidɨ-é joo dꞌində kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é ametistɨ. 21 Tarəbɨ-je kɨ́ dɔgɨ gidɨ-é joo lé, ꞌra kɨ̀ mədkɔsɨ ya dɔgɨ gidɨ-é joo lay. Tarəbɨ káre ꞌra kɨ̀ mədkɔsɨ káre-káre. Rəbɨ kɨ́ boy kɨ́ ɔw kɨ mḛḛ ɓebo-tɨ lé, lɔr kɨ́ aa yə́rə́rə́ titɨ ər kɨ́ ꞌɓa-é kristal bè ɓá ꞌra-né.

22 Mꞌoo kəy lə Lubə mḛḛ ɓebo-tɨ lé al, kdɔtalə ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ to Njètɔ́gɨ-je lay, dḛ kɨ̀ Ngonbatɨ ya ꞌto kəy lə Lubə mḛḛ ɓebo-tɨ lé. 23 To ɓebo kɨ́ ɔw ndoo ndógɨ kàdɨ̀ al rəm, ɔw ndoo ndógɨ na̰y al rəm, kdɔtalə londógɨ lə Lubə ya ndógɨ dɔ-tɨ ə Ngonbatɨ ya to lampɨ liə tɔ. 24 Gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌa njiyə lo kɨ́ ndógɨ-tɨ kinlé ə ngar-je kɨ́ dɔnangɨ-tɨ dꞌa ree kɨ̀ né riɓa-je lə-dé titɨ tɔ. 25 Kada lé, tarəbɨ-je kɨ́ kɔw kɨ ɓebo-tɨ à to tagra. Dow à kutɨ al, kdɔtalə to ɓebo kɨ́ ndɔ à kil-tɨ al. 26 Dꞌa kɔw kɨ̀ né riɓa-je kɨ̀ né kɔsgajɨ-je lə gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ titɨ. 27 Né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ à kɔw mḛḛ ɓebo-tɨ kin nda̰ al rəm, ɓá dow kɨ́ to njèka̰ ká ra né kɔbɨ-je-tɨ, kɨ̀ njèka̰ ká kədɨ ta-tɨ kàrè à kɔw-tɨ nda̰ al rəm tɔ. Ngà dow-je kɨ́ ri-dé tokɨ ꞌndàngɨ mḛḛ mbete kiskəm-tɨ lə Ngonbatɨ ya par ɓá dꞌa kɔw-tɨ.

22

1 Go-tɨ, malayka lé ɔjɨ-m ba kɨ́ to man kiskəm; man-é aa yə́rə́rə́ titɨ-na̰ kɨ̀ ər kɨ́ ꞌɓa-é kristal bè; man-é kinlé tḛḛ kalikɔ̰ɓe-tɨ lə Lubə, dḛ kɨ̀ Ngonbatɨ. 2 Dan rəbɨ-tɨ kɨ́ boy kɨ́ ɔw mḛḛ ɓebo-tɨ, ɓá dɔ kɔngɨ ba-tɨ kɨ́ yó rəm, kɨ̀ nè rəm lé kagɨ kiskəm a̰-tɨ ə ḛ andɨ nja dɔgɨ gidɨ-é joo ɓal káre adɨ na̰y káre ya andɨ-andɨ rəm, mbi-é to kumə̰ kajɨ gin dow-je kɨ́ gay-gay kɨ́ dɔnangɨ-tɨ rəm tɔ. 3 Ndɔl à goto mḛḛ ɓebo-tɨ kinlé; kalikɔ̰ɓe lə Lubə dḛ kɨ̀ Ngonbatɨ à tò-tɨ. Ngannjékullə-je liə dꞌa pole-é, 4 ə dꞌa koo takəm-é rəm, ɓá ri-é à tò natɨ nɔ̰̀-dé-tɨ rəm tɔ. 5 Ndɔ à kil nda̰ al rəm, ngannjékullə-je liə lé dꞌa kɔw ndoo pər lampɨ al rəm, dꞌa kɔw ndoo ndógɨ kàdɨ̀ al rəm, kdɔtalə ꞌƁaɓe Lubə ya à ndógɨ dɔ-dé-tɨ, ə dꞌa kɔ̰ɓe kɨ̀ dɔ ɓal-ɓal.

Sɔ̰y ta kulə dingəm mḛḛ-na̰-tɨ

6 Malayka lé idə-m panè: Ta-je kinlé to ta-je kɨ́ tɔgrɔ-tɨ rəm, to ta-je kɨ́ asɨ ndigɨ dɔ-tɨ; adɨ to ꞌƁaɓe Lubə kɨ́ njèkadɨ Ndil-é ra kɨ̀ njépata-je kɨ́ ta-é-tɨ ya ɓá ulə malayka liə adɨ tɔjɨ ngannjékullə-je liə né-je kɨ́ à ra né ngɔsnè.

7 ꞌOo, mꞌa kɔw nɔ̰ɔ̰ ngɔsnè. Dow kɨ́ njètəl rɔ-é go ta-je-tɨ kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ tò mḛḛ mbete-tɨ kin ɓá to njènékumə̰!

8 To ma̰ Ja̰ ya mꞌoo ta-je kin rəm, mꞌoo né-je kin rəm. Lokɨ mꞌoo ta-je kɨ̀ né-je kinlé rəmə, mꞌusɨ nangɨ nja malayka-tɨ kɨ́ njètɔjɨ-m né-je kinlé kdɔ kɔsɨ dɔ-m nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ. 9 Ngà ḛ idə-m panè: ꞌOo nè à ra né kɨ́ bè kin! Ma̰ mꞌto madkullə lə-i kɨ̀ madkullə lə ngankɔ̰-i-je kɨ́ ꞌto njépata-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ̀ dḛ kɨ́ ꞌto njétəl rɔ-dé go ta-je-tɨ kɨ́ mḛḛ mbete-tɨ kin. Lubə ɓá i ꞌa kɔsɨ dɔ-i nangɨ nɔ̰̀-é-tɨ!

10 Ɓəy ɓá idə-m panè: Ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ tò mḛḛ mbete-tɨ kinlé ꞌɓɔyɔ dɔ-é al! Kdɔ kaglo kɨ́ né-je kin à ra-né né nà̰y ngɔsi. 11 Kadɨ dow kɨ́ njèra né kɨ́ njururu al ra kɨ dɔ madɨ-é-tɨ dɔ madɨ-é-tɨ rəm; kadɨ dow kɨ́ njèra né kɨ́ tò n̰ḛ takəm Lubə-tɨ ra kɨ dɔ madɨ-tɨ dɔ madɨ-é-tɨ tɔ; ə kadɨ dow kɨ́ njèra né njururu ra kɨ́ dɔ madɨ-é-tɨ dɔ madɨ-é-tɨ rəm, ɓá dow kɨ́ aa njay kàrè kadɨ aa njay kɨ dɔ madɨ-é-tɨ dɔ madɨ-é-tɨ rəm tɔ!

12 ꞌOo, mꞌa kɔw nɔ̰ɔ̰ ngɔsnè ə mꞌa kɔw kɨ̀ nékugə dɔji kəm-m-tɨ kdɔ kugə dow kɨ́ rá-rá kɨ́ go kullə ra-é-tɨ. 13 †Ma̰ ɓá mꞌto Alpa kɨ̀ Omega, mꞌto dow kɨ́ dɔsa̰y rəm, mꞌto sɔ̰y dow-je rəm, mꞌto njètum gin né rəm, njètɔl ta né rəm.

14 Dow-je kɨ́ ꞌtogɨ kubɨ-je lə-dé ɓá ꞌto njénékumə̰-je; kdɔ dꞌingə tarəbɨ dꞌɔw-né mḛḛ ɓebo-tɨ rəm, dꞌuso-né kandɨ kagɨ kiskəm rəm! 15 Ngà bisɨ-je, kɨ̀ mbəli-je, kɨ̀ njérakaya-je, kɨ̀ njétɔl dow-je, kɨ̀ njépole magɨ-je, kɨ̀ dow-je kɨ́ kədɨ dow-je nəl-dé adɨ ꞌto njékədta-je lé, dꞌa ka̰ ndaa-tɨ.

16 Ma̰ Jeju ɓá mꞌulə malayka lə-m kadɨ pa ta lə né-je kɨ́ sɔbɨ dɔ njékəwna̰-je kɨ́ gay-gay kinlé adɨ-si. Ma̰ mꞌto kɨ́ gin ka-tɨ lə Dabidɨ, mꞌto ngòrongɨ kɨ́ njéndógɨ ta lo kaa-tɨ.

17 Ndil kɨ́ aa njay dḛ kɨ̀ njèngɔw ꞌpanè: I ꞌree! Kadɨ dow kɨ́ oo ta kinlé, panè: I ꞌree! Kadɨ dow kɨ́ kundə man ra-é rəmə, ree; kadɨ dow kɨ́ ndigɨ rəmə, ree taa man kiskəm lé kare ya a̰y!

18 Dow kɨ́ rá-rá kɨ́ oo ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ tò mḛḛ mbete-tɨ kinlé, ta kɨ́ mꞌa pa rəsɨ kadɨ-é ə́n: Kinə dow madɨ ilə ta kɨ́ rangɨ dɔ ta-je-tɨ kin rəmə, kɔ̰̀-je kɨ́ ꞌndàngɨ ta-é mḛḛ mbete-tɨ kinlé, Lubə à kungɨ dɔ kɔ̰̀-je-tɨ liə. 19 Ə kinə dow madɨ ɔr ta-je kɨ́ ta Lubə-tɨ kɨ́ tò mḛḛ mbete-tɨ kin kɔgɨ rəmə, Lubə à kɔgɨ-é kandɨ kagɨ kiskəm rəm, ɓá à kɔgɨ-é kɔw mḛḛ ɓebo-tɨ kɨ́ aa njay kɨ́ ꞌndàngɨ ta-é mḛḛ mbete-tɨ kinlé rəm tɔ.

20 Njèpata lə né-je kinlé panè: Oiyo! Mꞌa kɔw nɔ̰ɔ̰ ngɔsnè. Amḛn! I ꞌRee, ꞌƁaɓe Jeju!

21 Kadɨ ramajɨ lə ꞌƁaɓe Jeju nà̰y sə-si lay!

† 1:4-5 1:4-5 Ntd 4:5

† 1:6 1:6 Ntd 5:10

† 1:7 1:7 a Mat 24:30; Mar 13:26; Luk 21:27; 1Te 4:17; b Ja̰ 19:34,37; d Mat 24:30

† 1:8 1:8 Ntd 22:13

* 1:8 1:8 Alpa lé kɔr mḛḛ-é to tum gin né ə Omega kɔr mḛḛ-é to tɔl ta né (ꞌNdó Ntd 1:17).

† 1:17 1:17 Ntd 2:8; 22:13

* 2:1 2:1 Ta-je kinlé sɔbɨ dɔ njékəwna̰-je kɨ́ gin siri. Ə Malayka-je lé à to njékɔrnɔ̰̀ njékəwna̰-je.

† 2:7 2:7 Ntd 22:2

† 2:8 2:8 Ntd 1:17; 22:13

† 2:11 2:11 Ntd 20:14; 21:8

† 2:17 2:17 Ja̰ 6:48-50

* 3:1 3:1 Ta-je kinlé sɔbɨ dɔ njékəwna̰-je kɨ́ gin siri. Ə Malayka-je lé à to njékɔrnɔ̰̀ njékəwna̰-je.

† 3:3 3:3 Mat 24:43,44; Luk 12:39,40; Ntd 16:15

† 3:5 3:5 a Ntd 20:12; b Mat 10:32; Luk 12:8

† 3:12 3:12 Ntd 21:2

† 3:19 3:19 Əbr 12:6

† 4:5 4:5 a Ntd 8:5; 11:19; 16:18; b Ntd 1:4

† 5:10 5:10 Ntd 1:6

† 6:12 6:12 a Ntd 11:13; 16:18; b Mat 24:29; Mar 13:24,25; Luk 21:25

† 6:14 6:14 Ntd 16:20

† 6:16 6:16 Luk 23:30

* 7:9 7:9 Mbi tanlé, dꞌuwə ji-dé-tɨ dꞌɔsɨ-né né kəm dow-tɨ kɨ́ ra né dingəm əse kəm dow-tɨ kɨ́ ra né kɨ́ majɨ n̰a̰.

† 7:14 7:14 Mat 24:21; Mar 13:19

* 8:3 8:3 Logugɨ né ra gin joo. Ḛ kɨ́ gin káre to lo ró da̰-je ə ḛ kɨ́ gin káre to lo ró nɔ̰kagɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ tɔ. Ḛ kɨ́ nè kinlé to lo ró nɔ̰kagɨ-je kɨ́ ətɨ majɨ ya par (Tḛt 30:1).

† 8:5 8:5 Ntd 11:19; 16:18

† 11:2 11:2 Luk 21:24

* 11:3 11:3 Ndɔ kɨ́ ɓudɔgɨ gidɨ-é joo kɨ̀ kɔrmɛkḛ lé to na̰y kɔrsɔ gidɨ-é joo, adɨ to ɓal mutə kɨ̀ na̰y mɛkḛ (ꞌNdó Ntd 11:2; 12:6,14).

† 11:7 11:7 Ntd 13:5-7; 17:8

† 11:8 11:8 Mḛḛ Kunmindɨ-tɨ kɨ́ Low lé Sɔdɔm tɔjɨ lo kɨ́ majal ɔ̰̀ ɓe dɔ-tɨ ə Ejiptɨ tɔjɨ gin dow-je kɨ́ ꞌto njéba-je lə Israyel-je rəm, njépole magɨ-je rəm (Eja 1:9-10; Kgn 18–19).

† 11:13 11:13 Ntd 6:12; 16:18

† 11:19 11:19 a Ntd 8:5; 16:18; b Ntd 16:21

* 12:3 12:3 Dragɔ̰ lé to sú. Oo 12:9

† 12:6 12:6 Ndɔ kɨ́ ɓudɔgɨ gidɨ-é joo kɨ̀ kɔrmɛkḛ lé to na̰y kɔrsɔ gidɨ-é joo, adɨ to ɓal mutə kɨ́ na̰y mɛkḛ (ꞌNdó Ntd 11:2; 12:14).

† 12:7 12:7 Jud 1:9

† 12:9 12:9 Luk 10:18

‡ 12:10 12:10 Kristɨ lé kɔr mḛḛ-é to dow kɨ́ Lubə mbətɨ-é.

§ 12:14 12:14 Ɓal mutə kɨ̀ na̰y mɛkḛ lé to na̰y kɔrsɔ gidɨ-é joo (ꞌNdó Ntd 11:2; 12:6)

† 13:1 13:1 Ntd 17:3,7-12

* 13:8 13:8 Kɔr mḛḛ-é kɨ́ rangɨ ɓəy: Ngonbatɨ ɓá ꞌtɔl-é lo kində gin dɔnangɨ-tɨ nṵ.

† 14:1 14:1 Ntd 7:3

† 14:8 14:8 Ntd 18:2

† 14:20 14:20 Ntd 19:15

† 16:15 16:15 Mat 24:43,44; Luk 12:39,40; Ntd 3:3

† 16:18 16:18 Ntd 8:5; 11:13,19

† 16:20 16:20 Ntd 6:14

† 16:21 16:21 Ntd 11:19

† 17:3 17:3 Ntd 13:1

† 17:8 17:8 Ntd 11:7

† 18:2 18:2 Ntd 14:8

† 19:9 19:9 Mat 22:2,3

† 19:15 19:15 Ntd 14:20

† 19:20 19:20 Ntd 13:1-18

* 20:8 20:8 Gogɨ kɨ̀ Magogɨ. ꞌNdó Ejk 38–39

† 21:1 21:1 2Pi 3:13

† 21:2 21:2 Ntd 3:12

* 21:3 21:3 Kəy kisɨ Lubə: Ta kinlé, ḛ kɨ́ tò kɨ̀ ta grɛkɨ lé, kɔr mḛḛ-é to kəy lə Lubə kɨ́ ꞌra kɨ̀ kubɨ (ꞌNdó Tḛt 26:1).

† 22:13 22:13 a Ntd 1:8; b Ntd 1:17; 2:8